comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dere discretionis differ-¬
re p̃sumãt: ne con¬
et ne forte is qui nũc
ad pitam reuocari po¬
terat. ipa repulsione
sua in ausionẽ cordis
uadens. post modicũ
ad pitam redire cõtẽp
lio dicat oĩs qui
irascit᷑ frĩ suo reus erit
iudicio itemq apłs sa¬
lubritꝰ ãmoneat dicens
sol non occidat suꝑ ira¬
cundiã prã: dolendũ
ualde est quosdam eciã¬
de. nui̾o religiosoꝵ neg¬
ligenciꝰ ire frena laxa¬
re. et usq ad contencio¬
nis discordie q fecem
ris ĩiucti esse cupiũt.
intꝰ grauitꝰ feriũt᷑: dũq
foris ꝑua et pilia defen¬
dũt. untus magna et
tpalem tene diligũt ꝓ
eci si auferat᷑ plꝰ ꝙͣ ex¬
pedit irascende pere di¬
icionis ĩcomꝑabilem
thesaurũ amittũt Pt
ergo quisq̃s religiosam
uitam sectat᷑. templũ
dei se ẽe meminerit dñz¬
q marestatis hĩtaten
in se iracũdie seu discor¬
die passione offendẽ ꝑti¬
mescat qualit̾ sac̾dos
quidã religiosus. dũ
pacem quam celi rege

Expanded text:
dere discretionis differre praesumant, ne conet ne forte is qui nunc ad vitam revocari poterat, ipsa repulsione sua in aversionem cordis vadens, post modicum ad vitam redire contemnalio dicat: Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio ; itemque Apostolus salubriter admoneat, dicens: Sol non occidat super iracundiam vestram ; dolendum valde est quosdam etiade numero religiosorum negligentius irae frena laxare, et usque ad contentionis discordiaeque faecem ris invicti esse cupiunt, intus graviter feriuntur, dumque foris parva et vilia defendunt, intus magna et temporalem tenere diligunt, pro ea, si auferatur, plus quam expedit irascendo, verae dilectionis incomparabilem thesaurum amittunt. Ut ergo quisquis religiosam vitam sectetur, templum Dei se esse meminerit, dominumque majestatis habitantem in se iracundiae seu discordiae passione offendere pertimescat, qualiter sacerdos quidam religiosus, dum pacem, quam coeli Rege
Abbreviated transcription (Latin):
ret. fcã est uox diuinitus
ad eum dicens Di hin
recesseris et pisius uene¬
ris  ͥ usq ad penthecostẽ
morieris: et sine dubio
morieris Ad hãc itaq po¬
cem iiuenculus ille
młtũ obstupuit. necdũ
tamẽ potuit duricia cor¬
dis eius molliri Porro

Expanded text:
ret, facta est vox divinitus ad eum, dicens: « Si hinc recesseris, et Parisius veneris, usque ad Pentecosten morieris, et sine dubio morieris. » Ad hanc itaque vocem juvenculus ille multum obstupuit, necdum tamen potuit duritia cordis ejus emolliri. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
aĩaꝵ opitulatione liber¬
ti sũt. quatinꝰ religio¬
sus quisq m̾cede labo¬
certus existat. si affe¬
eũ comnassioĩs et ac¬
tũ subuentioĩs porri¬
iusti iudicis dei nar¬
lantib: tũ etiã seas¬
res non nullos qui l
hac ꝑte deuotiorus
uentiores extiterũt.
extreme calamitatis
picła ꝓpt̾ hoc pietatis
negociũ euasisse cogno¬
uerit Constat enĩ com¬
passionis affcũ nil deo
esse acceptius: qñquidẽ
sũme iiseationis pie¬
ts sũmam dinitatis
btĩtudinẽ ad subueĩen¬
dũ miseris de celis ad
tras descendere fecit:
et quia de functoꝵ aĩe
q̃ iam ꝑ se mereri mł
ualẽt. tanto gratius
suscipiũt int̾uentionis
bñficiũ sibi a puienti¬
b inpensũ: qnͣto ꝑ hoc
penas suas aut miti¬
gari aut cicius finiri

Expanded text:
arum opitulatione liberati sunt, quatenus religiosus quisque mercede labocertus existat, si affectum compassionis et actum subventionis porrijusti judicis Dei, vapulantibus; cum etiam saeculares nonnulli, qui in hac parte devotionis ferventiores exstiterunt, extremae calamitatis pericula propter hoc pietatis negotium evasisse cognoverit. Constat enim compassionis affectu nil Deo esse acceptius, quandoquidem summae miserationis pietas summam divinitatis beatitudinem ad subveniendum miseris de coelis ad terram descendere fecit, et quia defunctorum animae quae jam per se mereri nil valent, tanto gratius suscipiunt interventionis beneficium sibi a viventibus impensum, quanto per hoc poenas suas aut mitigari, aut citius finiri
Abbreviated transcription (Latin):
scilis dũ adhuc eẽt mo¬
nachꝰ in cłaualle. uidit
manifeste quadã nocte
infra uigilias sacras
suallens alacritꝰ et orãs
ab aqͥlonari ꝑte eccĩe¬
id est ab atrio in quo
defunctoꝵ frm̃ corꝑa
pausant. młtitudinẽ
magnã candidatoꝵ pe¬
mientem. que ꝑ anteg̾¬
dũ p̃sbiteri tnͣsiens
ostiũ qd̾ ad infirmitori¬
ũ uergit egressa est cũ
eodẽ monento ĩ infirmi¬
torio qͥdã bone cõuersa¬
tionis senex in extrenus
agens agonuaret: in¬
tibius uite indiuuas
exuentẽ in suũ consor¬
ciũ recipe. atq malig¬
noꝵ spuũ phalãgas
calũpniari eam cupiẽ¬
ciũ ꝓpulsare ueniebãt᷑
Quantũ uero intelli¬
gunꝰ hec de illis aĩcib
solũmõ sentienda sũt
que ab onũ culpa si
et ab onũ pena emã¬
cipate btĩtudinis et̾ne
felicitatẽ iã adepte sũt:

Expanded text:
scilicet dum adhuc esset monachus in Claravalle, vidit manifeste quadam nocte infra vigilias sacras psallens alacriter et orans ab aquilonari parte ecclesiaeid est ab atrio in quo defunctorum fratrum corpora pausant, multitudinem magnam candidatorum venientem, quae perante gradum presbyterii transiens, ostium quod ad infirmitorium vergit egressa est, cum eodem momento in infirmitorio quidam bonae conversationis senex in extremis agens agonizaret, nitibilis vitae induvias exuentem in suum consortium recipere, atque malignorum spirituum phalangas calumniari eam cupientium propulsare veniebant? Quantum vero intelligimus, haec de illis animabus solummodo sentienda sunt, quae ab omni culpa simul et ab omni poena emancipatae, beatitudinis aeternae felicitatem jam adeptae su
Abbreviated transcription (Latin):
dne pr ĩ tantã pusillãĩtatẽ
temetipm̃ deicis. ut
surã aiaꝵ quas deo au¬
tore regendas suscepisti
deseͬ uelis. Ne queso ita
feceris. ẜ scd̾m gram̃ a

Expanded text:
er, in tantam pusillanimitatem temetipsum dejicis, ut curam animarum, quas Deo auctore regendas suscepisti, deserere velis? Ne quaeso, ita feceris, sed secundum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
sime utens. magis
ialecũq sustamentũ
igilis corpis querẽ¬
ꝙͣ gule irritamentis se¬
indulge comprobaret
ore habebat se indignũ
se in sufficientẽ ẽẽ qui
tantã domũ regẽt. se
minꝰ ydoneũ. minusq
discretũ. ad quẽ de unui¬
usis mũdi ꝑtib tanta
abbatũ et frm̃ młtitu¬
do respice̾ debet. Unde
eciã regi francoꝵ cui
ꝓpinquꝰ erat. quadam
uice dixisse fert᷑ Didẽs
dnẽmi rex ꝙ ego tatir¬
lus homũtio nullã pr¬
sus habẽs ꝑsonã men¬
tis eciũ et rõnis ĩops tã

Expanded text:
ime utens, magis qualecunque sustentamentum fragilis corporis quaereram gulae irritamentis indulgere se comprobaret. ore habebat, se indignum, se insufficientem esse, qui tantam domum regeret; se minus idoneum, minusque discretum, ad quem de universis mundi partibus tanta abbatum et fratrum multitudo respicere deberet. Unde etiam regi Francorum, qui propinquus erat, quadam vice dixisse fertur: « Vide, domine mi rex, quod ego tantillus homuncio, nullam prorsus habens personam, mentis etiam et rati
Abbreviated transcription (Latin):
di in eccĩa pires amisis¬
set Puide conu̾sus ad bp
bernardũ die noctuq u
młtis lac̾mus p̃cabat᷑ it
cib et lacrimis motus p¬
us pr̃ ei ꝑ uisionẽ appa¬
ruit: et loco dolenti maũ
suci tangendo ac bñdicen¬
do signũ crutis inpressit
Cũ pir u dei euigilasset sa¬
natũ se reꝑiens mire ad
cantandũ cõualuit. et
nullũ deinceris impedimẽ¬
tũ aib ecidẽ egritudine ꝑ¬
tulit Alio quoq tꝑe cõtigi
ut fr̃ quidẽ spiritalis ꝙͣ
pnice in xpõ diligebat.
grauit̾ egrotaret: eratq
languor fortissimꝰ. ita
ret amicũ lac̾mosis p̃ci
ardent̾ insistere cepit ꝓs
recupanda sanitate dus
stabat in confractione
in conspcũ dnĩ Iaboras
uero continus ĩ gemiti
suo: astitit quidam pr
nigraturꝰ est Et fcm̃ est
in Nã cõualescente illo
qui morti ꝓximꝰ uidebat᷑:
defunctus est in ipõ tpe se¬
nex quidã uenerabilis et
scũs renaldus declunicico
dcũs: quẽ et ipẽ miro affcũ
in xpo diligebat Pterea

Expanded text:
di in ecclesia vires amisisset. Proinde conversus ad beatum Bernardum, die noctuque in multis lacrymis precabatur, ut recibus et lacrymis motus pius pater, ei per visionem apparuit, et loco dolenti, manu sua tangendo ac benedicendo, signum crucis impressit. Cum vir Dei evigilasset, sanatum se reperiens, mire ad cantandum convaluit, et nullum deinceps impedimentum ab eadem aegritudine pertulit. Alio quoque tempore contigit ut frater quidam spiritualis, quem unice in Christo diligebat, graviter aegrotaret. Eratque languor fortissimus, ita ret amicum, lacrymosis precibus ardenter insistere coepit, et pro recuperanda sospitate dilecti stabat in confractione in conspectu Domini. Laboranti vero continue in gemitu suo astitit quidam permigraturus. » Et factum est ita. Nam convalescente illo, qui morti proximus videbatur, defunctus est in ipso tempore senex quidam venerabilis et sanctus, Renaldus de Cluniaco dictus, quem et ipsum miro affectu in Christo diligebat. Praeterea,
Abbreviated transcription (French):
u̾tutũ ꝙͣtofacilius se possẽ
supplãtare p̃sumit: Tan
rutilãtes aurora radios
sꝑgebat et hõ pertator so
penitẽs tot triũphis sba¬
te dyabolite nequitie tlo

Expanded text:
tutum facilius se posse supplantare praesumit? Jam rutilantes aurora radios spargebat, et homo peccator, sed poenitens, tot triumphis subactae diabolicae nequitiae cl
Abbreviated transcription (Latin):
gratant accipiens: sese
in cõtinenti frũrã esse
firmauit Deinde cõuo¬
catis singulis debitori¬
b sius: germano suo
p̃cepit ut ad ea que¬
iuste expostularent
singulis satisfaceret
Int ceteros uero iudeꝰ
quidam accessit et tre¬
centos debiti solidos
exigens ab eo Quem
seuero uultu et reu̾be¬
ratis ocłis intuens:
cũctis qui aderant

Expanded text:
gratanter accipiens, sese gratanter accipiens, sese incontinenti facturam esse firmavit. Deinde convocatis singulis debitoribus suis germano suo praecipit, ut ad ea quae expostularent, singulis satisfaceret. Inter caeteros vero Judaeus quidam accessit, trecentos debiti solidos exigens ab eo. Quem severo vultu et reverberantibus oculis intuens, cunctis qui aderant
Abbreviated transcription (Latin):
merenciũ ilico sopi
et amortuo suscitato
causa tante nouita¬
tis exquirit᷑ Ille uero
pñte uxore ctq germa¬
no qui ei succedere ha¬
bebãt in patrimonio:
ita exorsus est fari ad
illos Cũ in mortem
inquit oculos clciuderẽ
ductꝰ sũ ꝓtinꝰ ad tribu¬
nal iudicis ex aminãdꝰ
Ibiq appensus in lame
equitatis. ĩuentꝰ sũ
minꝰ habens ꝙͣ opor¬
teat ad salutem Cũq
iani dampnatioĩs sen-¬
tencia merito eẽt ꝓfe¬
renda. ͥ int̾redentib qͥ
ibidem aderant sanc¬
tis ꝑmissus sũ redire
ad uos et ex duob
que michi principali¬
ł obsũt remediũ pre
pietatis expetere: ui¬
delis obligacione maxi¬
na debitoꝵ: et illegi¬
timo federe nupciaꝵ
uerem. nosti at mi
tatis linea iũcti. illi¬
cito mrĩmonio cõiĩcti
sumꝰ: unde eciã mortis
etͥne rei ambo tenent᷑
mediũ agnosce Bi re¬
licta seculi pompa xpĩ
cõnubio mona stica ꝓ¬
fessione te iuxeris. mit¬
hi ueniã et tibi głam
impetrabis Qd̾ illa

Expanded text:
erentium illico sopiuntur, et a mortuo suscitato causa tantae novitatis exquiritur. Ille vero praesente uxore atque germano, qui ei succedere habebat in patrimonio, ita exorsus est fari ad illos: « Cum in mortem, inquit, oculos clauderem, ductus sum protinus ad tribunal Judicis examinandus. Ibique appensus in lance aequitatis, inventus sum minus habens, quam oporteat ad salutem. Cumque jam damnationis sententia merito esset proferenda, intercedentibus qui ibidem aderant sanctis, permissus sum redire ad vos, et ex duobus, quae mihi principaliter obsunt, remedium vestrae pietatis expetere, videlicet obligatione maxima debitorum, et illegitimo foedere nuptiarum. ierem: « Nosti ait, mi tatis linea juncti, illicito matrimonio conjuncti sumus, unde etiam mortis aeternae rei ambo tenemur. remedium, agnosce: Si relicta saeculi pompa Christi connubio monastica professione te junxeris, mihi veniam, et tibi gloriam impetrabis. » Quod illa
Abbreviated transcription (Latin):
ftã qs ab solutione. a
Simisit egrotũ seq rece¬
pit in dormitoriũ Dix
ora tnͣsierat: et ecce
nlis sollicitante ĩfmo
bbas ad eũ reuocatur
sine mora reutit᷑: Ad
uem sic ait infirmꝰ

Expanded text:
absolutione, abbas dimisit aegrotum, seque recepit in dormitorium. Vix hora transierat, et ecce denuo, sollicitante infirmo, abbas ad eum revocatur, ac sine mora revertitur. Ad quem sic ait infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝓtectũ uiderũt insi¬
diaꝵ suaꝵ laqueis tene¬
ri non posse Hostibus
igit᷑ tocius boni cũ prin¬
cipe suo deuictis atq cõ¬
fusisͥ scdm pollicitatio¬
nẽ suã cũ crute dñĩca ad¬
uenit ep̃s: sacri deri nõ¬

Expanded text:
Dei protectum, viderunt insidiarum suarum laqueis teneri non posse. Hostibus igitur totius boni cum principe suo devictis atque confusis, secundum pollicitationem suam cum cruce Dominica advenit episcopus, sacri cleri no
Abbreviated transcription (Latin):
gulam beati benedicti
habitu et specie religi¬
onis ꝓfiteant᷑ oĩmoda
seculari cõuersatione
sua seruantes scło fidem
mentiri deo ꝑ consurã
noscũtur Bidebat ĩterea
p̃fatus nouiciꝰ p̃clarũ
quedã ordinem magne
młtitudinis seꝑatimn ab
aliis consistere : in cuiꝰ
medio splendidissimꝰ

Expanded text:
gulam S. Benedicti habitu et specie religionis profiteantur, omnimoda saeculari conversatione sua servantes saeculo fidem, mentiri Deo per tonsuram noscuntur. Videbat interea praefatus novitius praeclarum quemdam Ordinem magnae multitudinis separatim ab aliis consistere, in cujus medio splendidissim
Abbreviated transcription (Latin):
intra se Ergo et michi pa¬
tet aditus ꝑadisi ͨ Ingredi¬
cir ergo locum tabernatu¬
li ãmirabilis: usq ad do¬
mũ dei Quo cũ introire
cepisset:ͥ ꝓtuꝰ excepit
eum ĩenarraibilis iocun¬
ditas quedam atq suaui¬
tas. que cunctos fensus ip¬
siꝰ penetrãs et replens
uat nisi memorari mũe et
ergo mira suauitatꝭ dulce¬
dine eiugilans adhuc in
deliciis padisi se ẽẽ puta¬
bat: sed continuo corrup¬
tibilib uite motib et sen¬
sib uallatũ se senciens tã¬
tam felicitatem nondũ
ad fruendũ sibi collatam
s ad excitandũ in se celeste
desideriũ gustui tenuit̾ p̃ro¬
gritam eẽ cognouit His
et huiusmoĩ reuelationib
frater ille de lecto desidie
torporis et negligencie ex¬
cussus et ardore diuine ca

Expanded text:
intra se: ergo et mihi patet aditus paradisi. Ingrediar ergo locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. Quo cum introire coepisset, protinus excepit eum inenarrabilis jucunditas quaedam atque suavitas; quae cunctos sensus ipsius penetrans et replens,bat, nisi memorari misericoergo mira suavitatis dulcedine evigilans, adhuc in deliciis paradisi Dei se esse putabat; sed continuo corruptibilis vitae motibus et sensibus vallatum se sentiens, tantam felicitatem nondum ad fruendum sibi collatam, sed ad excitandum in se coeleste desiderium, gustui tenuiter praerogatam esse, cognovit. His et hujusmodi revelationibus frater ille de lecto desidiae, torporis et negligentiae excussus et ardore divinae c
Abbreviated transcription (Latin):
nãs in t̾ra atq subone̾
carnis pccĩ gemens: to¬
tũ hoc de plenitudine ce¬
lestis ihrłm que sursum
et ob hoc libera est descẽ¬
dit cuiꝰ ꝑticipatio ĩ id¬
ipm̃. intꝰ plateis dulcis¬
simũ alleluya sine ĩt̾mis¬
sione cantat᷑ ad cuiꝰ
utiq exemplar t̾rigene
et fuii hoĩm. caritatis.
sastitatis. et ĩnocencie
scĩmonia ornati. laudũ
p̃conia dño creatori suo
sedula deuocione ꝑsolue
conant᷑. Hanc diuine lau¬
dis executionem lic singu¬
li quiq fideliũ in eccĩa dei
ꝓ modulo suo sectent᷑
pero tñ iudicio ceteoꝵ or¬
dinũ pensiomi cist̾ciensis
ordinis arduus labor in
hac ꝑte deuocionis ante¬
fert᷑: cuiꝰ ꝓfessi paulopost
mediũ noctis. nõnũꝙͣͣ
pero circa mediũ noctis
ad pigilias surgentes spre¬
ta q dulcedine matutina¬
lis sompni. usq ad solis
ortũ sic ꝑseuerantes ĩ la¬
bore et erũpna in uigiliis
młtis satagũt p̃uenire

Expanded text:
nans in terris, atque sub onere carnis peccati gemens, totum hoc de plenitudine coelestis Jerusalem quae sursum, et ob hoc libera est, descendit, cujus participatio in idipsum, in cujus plateis dulcissimum Alleluia sine intermissione cantatur. Ad cujus utique exemplar terrigenae et filii hominum charitatis, castitatis et innocentiae sanctimonia ornati, laudum praeconia Domino creatori suo sedula devotione persolvere conantur. Hanc divinae laudis exsecutionem, licet singuli quique fidelium in Ecclesia Dei pro modulo suo sectentur, vero tamen judicio caeterorum Ordinum pensioni Cisterciensis Ordinis arduus labor in hac parte devotionis antefertur, cujus professi paulo post medium noctis, nonnunquam vero circa medium noctis ad vigilias surgentes, spretaque dulcedine matutinalis somni usque ad solis ortum sic perseverantes in labore et aerumna, in vigiliis multis satagunt praevenire
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuĩciis uelut speciale
religionis et honesta¬
tis specłm euerbacensis
remotiores nõnulli bo¬
no odore p̾tutũ scẽ cõ¬
gregationis illiꝰ attrat¬
ti de plenitudine eius
consilii grauitatẽ orõ
p̃cipuas solempnitates
quidã deuotionis ĩtuitu
illic age̾ consueuerũt
de quoꝵ nud miles qͥdã
armis strẽnuꝰ. nata

Expanded text:
provinciis velut speciale provinciis velut speciale religionis et honestatis speculum Everbacensis remotiores nonnulli, bono odore virtutum sanctae congregationis illius attracti, de plenitudine ejus consilii gravitatem, oratipraecipuas etiam solemnitates quidam devotionis intuitu illic agere, consueverunt. De quorum numero miles quidam armis strenuus, nata
Abbreviated transcription (Latin):
ritalis amoris dulcedi¬
ne noiandus pr̃ bernar¬
dus p̾mꝰ clareuallis abbas
monastice religionis
ꝑfcĩonem quã a patre
luminũ a quo om̃e datũ
optimũ est plemꝰ et
sincerius cũctis su tꝑis
hõibꝰ didice̾at diu̾sarũ natͥ¬
nũ populis tribub et
lĩguis tnͣsfũ deret: et
ex oblatione fideliũ mo¬
nasteria cystercienẜ or¬
dinis ubiq t̾raꝵ missis
frĩb extrueret rogatu
uenerabilis piri çibba¬
tis senioris magũtine
ciuitatis. que est ger¬
manie p̾me metropolis
archiepĩ. euarbacense
cenobiũ duaꝵ leucaꝵ spo¬
cio a menib p̃fate ur¬
bis distans. haut ꝓcul
ripa rem magni et ut
amnes p̃cipũ flũmis
fũdauit. Hec itaq dom
cid benedictionem tãti
prĩs ualidissimũ ĩcre¬
mentũ sumẽs optime
mrizans religione dui¬
cus celebri fama ꝑson¬
toritate. grandiq cõnͤ¬
tus muositate. celsitu¬
dinẽ reuerende mrĩs
sue usq hodie emulat᷑
ita ut ĩ cũctis g̾maniaꝵ

Expanded text:
ritualis amoris dulcediritualis amoris dulcedine nominandus Pater Bernardus primus Claraevallis abbas, monasticae religionis perfectionem, quam a Patre luminum, a quo omne datum optimum est, plenius et sincerius cunctis sui temporis hominibus didicerat, diversarum nationum populis tribubus et linguis transfunderet, et ex oblatione fidelium monasteria Cisterciensis Ordinis ubique terrarum missis fratribus exstrueret, rogatu venerabilis viri Auberti senioris, Moguntinae civitatis, quae est Germaniae primae metropolis, archiepiscopi, Everbacense coenobium duarum leugarum spatio a moenibus praefatae urbis distans, haud procul a ripa Rheni magni et inter omnes praecipui fluminis fundavit. Haec itaque domus ad benedictionem tanti Patris validissimum incrementum sumens, optimeque matrizans, religione, divitiis, celebri fama, persontoritate grandique conventus numerositate, celsitudinem reverendae matris suae usque hodie aemulatur: ita ut in cunctis Germaniarum
Abbreviated transcription (Latin):
diui biabduras. Uerũ
qnͣti meritis. apͦ oĩpotẽ¬
tem deũ in sancto cotidia¬
no seruicio ipĩꝰ sollicitas
seruae̾ excubias. itẽq qnͣ¬
ti piculi sit stacionem uni¬
gilioꝵ sine ncc̃ĩtatis ar¬
cło deserẽ. gemino docebi¬
mꝰ exemplo quatiꝰ
hu qui feruore sancti sp̃s
accensi sacre ꝑ salmodie
tarmen sapiũt. et oneo¬
sam plixitatem nõ ꝑ hor¬
rescũt. s piuacitate nocis ac
sp̃s deũ lauda̾e cordaq pu¬
rificare contendũt. testi¬
moniũ oꝑis sui letis au¬
ribaudientes. in grã
de respirent. hu uero qͥ
accidie et sõpnolencie
uicio pressi deũ nõ timẽt
nec hoiẽs erubescũt ser¬
uicii dei iocũdam fr̃ĩutate
fatile deserentes et ad reqͥ¬
em lcũli festinãtes. ꝙͣ
crudelis tyrãn dñĩo se sub¬
dant ppende̾ nõ negligãt
et ne atrocib penis pꝰ uitã
hanc ꝓ ipã secordia sua
crucient᷑: torporem pigri¬
cie a se repellere t̾ribili
exemplo cõmoniti curẽt
Cum sc̃s et õni spi¬

Expanded text:
ras . Verum, quanti meriti sit apud omnipotentem Deum, in sancto et quotidiano servitio ipsius sollicitas servare excubias: itemque quanti periculi sit stationem vigiliarum sine necessitatis articulo deserere, gemino docebimus exemplo, quatenus ii qui fervore sancti Spiritus accensi, sacrae psalmodiae carmen sapientes, onerosam prolixitatem non perhorrescunt, sed vivacitate vocis ac spiritus Deum laudare, cordaque purificare contendunt, testimonium operis sui laetis auribus audientes, in gratia Dei respirent; ii vero, qui acediae et somnolentiae vitio pressi, Deum non timent, nec homines erubescunt, servitii Dei jucundam fraternitatem facile deserentes, et ad requiem lectuli festinantes, quam crudelis tyranni dominio se subdant, perpendere non negligant, et ne atrocibus poenis post hanc vitam pro ipsa socordia sua crucienttiae a se repellere terribili exemplo commoniti curent. Cum sanctus, et omni spi
Abbreviated transcription (Latin):
fiteri uolentib fecit
Abbas putans eũ de
cotidianis negligenciis
aliquid hre dicere ren¬
nuit: significãs ut cõ

Expanded text:
fiteri volentibus, fecit. Abbas autem putans eum de quotidianis negligentiis aliquid habere dicere, renuit; significans ut co
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus est nectare sua¬
iussime contemplatioĩs
Int tetera uero dei dona
specialem acreperat deuo

Expanded text:
dignatus est nectare suavissimae contemplationis. Inter caetera vero Dei dona, specialem acceperat devo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ipĩꝰ prestolaret᷑ et
ecte repente medie not¬
tis hora ĩstrinte aperiuit
oculos: et absolute lo¬
quẽs se confitei uelle frĩ¬
b indicauit Tũc uelocit̾
accersito ueneabili dño
henrico cibbate confessꝰ¬

Expanded text:
tem illius praestolaretur, ecce repente mediae noctis hora instante aperuit oculos, et absolute loquens, se confiteri velle fratribus indicavit. Tunc velociter accersito venerabili domno Henrico
Abbreviated transcription (Latin):
me ergo existimes hꝯ¬
moĩ pccõrem impuni¬
tũ uelle relĩque᷑: quĩ
pocius cogito eũ torto¬
rib trade̾ et dignã ex

Expanded text:
me ergo existimes hujusmodi peccatorem impunitum velle relinquere, quin potius cogito eum tortoribus tradere et dignam
Abbreviated transcription (Latin):
Partimoniã nero ut ail
ille seuerus de btõ mar¬
tino nõ ẽ necesse ĩ eo la¬
situs ita frugulitet̾ mxeit
ut nõ srolasticus s mõchus
putaretur Nã sicut
ipẽ quibusdam ĩtimis
suis secrete ĩnotuit. bi¬
ẽnio añ cõu̾sionẽ suã
lic etate nũdũ adultuꝰ
ita abstinẽtie operam
dedit: ut nũꝙͣ nolui̾t
pane saltẽ et aqͣ satu̾a¬
ri Carniũ ãc eduliũ ꝙͣi¬
uis in ip̃otꝑe pene usq ad
mortẽ egrõtasset nũꝙͣ
sumẽ acquieuit Iam
pero monachus factu
ꝙͣ rĩgide abstinendo cor¬
pus in seruitutẽ rede¬
gerit suꝑsedeo dice̾ qr
ut uerũ fritear pehemẽ¬
tior extitit in hac ꝑte
Patis etenĩ illũ super
pe qui plib ãnis eidẽ
in mẽsa sua mĩstraui
Nã cũ in seip̃o uncia
carnis sue sine misẽa¬
misere carni cui natu¬
ralit᷑ ĩst̾ minꝰ ꝙͣ opor¬
tebat compati ꝑidebat᷑¬
¶ Ceterũ ĩ exteiori hĩ¬
tu et cultu ꝓ officii su
dignitate ꝙͣ hũlis et ꝙͣ

Expanded text:
Parcimoniam vero, ut ait Parcimoniam vero, ut ait ille Severus de beato Martino, non est necesse in eo lasitus ita frugaliter vixerit, ut non scholasticus, sed monachus putaretur. Nam sicut ipse quibusdam intimis suis secrete innotuit, biennio ante conversionem suam, licet aetate nondum adultus, ita abstinentiae operam dedit, ut nunquam voluerit pane saltem et aqua saturari. Carnium autem edulium, quamvis in ipso tempore pene usque ad mortem aegrotasset, nunquam sumere acquievit. Jam vero monachus factus, quam rigide abstinendo, corpus in servitutem redegerit, supersedeo dicere, quia ut verum fatear, vehementior exstitit in hac parte. Satis etenim illum super pe qui pluribus annis eidem in mensa sua ministravi. Nam cum in seipso vitia carnis sine miseramiserae carni, cui naturaliter insunt, minus quam oportebat, compati videbatur. Caeterum in exteriori htu et cultu, pro officii sui dignitate quam humilis et quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcidic ad pedes eius: ob¬
secrans ut sui miseretur
ĩ plnas ipĩꝰ pelut altei̾
symeoni nobilẽ illã sar¬
cinã ꝙͣ gestabat ayt
Accipe filiũ meũ: et ser¬
ua mͥ illũ Quo facto sb̾¬
lata ẽ pisio ab oculis eꝰ¬
eiusͥ et rediens ad seipm̃
ĩtellexit qm̃ a dnõ eg̾s¬
sus est sermo: et qr ue¬
te filii dei et menbra xp̃
eeñt qui eius ꝓuidencie
ꝯmittebantur Hac igit̾¬
tam leta uisione p̃moĩ¬
tus iã nõ est ausus ul¬
tra reculatrare: ne pi¬
dẽtur ordinationi dei re¬
le resistere ¶ Suscepto
ãt tã ĩsignis cenobuĩ re¬
gimĩe᷑ ꝙͣr discretũ ꝙ so¬
licitũ quãq benignis¬
simũ pastorẽ exhibuei̾t
se: nõ est nr̃e simplicita¬
tis exponẽ Nã ꝙ̃adino¬
dũ alios p̃cellebat offic¬
o dignitatis: ita eciã p̃¬
cedebat religionis exem¬
plo et mĩto sanctitatis
Castus. pius. et huĩlis.
mansuetus. atq modes¬
tus: suꝑ oẽs quos ĩ dieb
eius pidisse me mẽim

Expanded text:
procidit ad pedes ejus, obprocidit ad pedes ejus, obsecrans ut sui misereretur.in ulnas ipsius, velut alteri Simeoni, nobilem illam sarcinam quam gestabat, ait: « Accipe filium meum, et serva illum. » Quo facto sublata est visio ab oculis ejus; et rediens ad seipsum, intellexit, quoniam a Domino egressus est sermo, et quia vere filii Dei et membra Christi essent, qui ejus providentiae committebantur. Hac igitur laeta visione praemonitus, jam non est ausus ultra recalcitrare, ne videretur ordinationi Dei velle resistere. Suscepto autem tam insignis coenobii regimine, quam discretum, quam sollicitum, quamque benignissimum pastorem exhibuerit se, non est nostrae simplicitatis exponere. Nam quemadmodum alios praecellebat officio dignitatis, ita etiam praecedebat religionis exemplo, et merito sanctitatis. Castus, pius et humilis, mansuetus, atque modestus, super omnes, quos in diebus ejus vidisse me memini.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ nõ mõ faciebat in
ꝓp̃̾a domo: perũ eciã ĩ sco¬
lis ꝑeg̾nãdo Hic cũ eẽt
abbas cãberonẽsis: dece¬
dente pie mẽorie dno ro¬
b̾to qui btõ bernardo sus¬
cesserat: electꝰ ẽ ad regi¬
mẽ clareuallis Ad quã
tamẽ electionẽ peĩre
dissimulauit qͣmis ex
noiẽ nocuretur: timens
ptiq ne hos sibi accide¬
Uerũptn antequã lega¬
ti clareuallenses ad eũ
requirendũ ꝑuenire po¬
tuissent. garrula fama
p̃uolante cognouit: qr
ĩ eius ꝑsonã oẽs pnãi¬
mit̾ cõuenissent Hos
itaq rũore turbatus et
anxius fugã arripuit᷑.
ueniensq ad domũ pal¬
lis scĩ petri qd̾ est moͣste¬
riũ ordinis carthusien¬
sis: ꝑ dies aliqͦt ibidẽ la¬
cuit ubi cũ die noctuq
in oroẽ ꝑsistẽt factus ẽ
ĩmentis oxcessu Et ecte
apparuit ei in magna
gloria n̾go puerꝑa dnã
angeloꝵ portans ĩ maĩ¬
b regem gloi̾e ꝑuulũ su¬
um iħm Tuã cũ uidisset

Expanded text:
Quod non modo faciebat in Quod non modo faciebat in propria domo, verum etiam in scholis peregrinando. Hic cum esset abbas Camberonensis, decedente piae memoriae domno Roberto, qui beato Bernardo successerat electus est ad regimen Claraevallis. Ad quam tamen electionem venire dissimulavit, quamvis ex nomine vocaretur, timens utique ne hoc illi accideVerumtamen antequam legati Claraevallenses ad eum requirendum pervenire potuissent, garrula fama praevolante cognovit quia in ejus personam omnes unanimiter convenissent. Hoc itaque rumore turbatus et anxius, fugam arripuit, veniensque ad domum Vallis Sancti Petri, quod est monasterium Ordinis Carthusiensis, per dies aliquot ibi latuit. Ubi cum die noctuque in oratione persisteret, factus est in mentis excessu. Et ecce apparuit ei in magna gloria Virgo puerpera domina angelorum, portans in manibus Regem gloriae, parvulum suum Jesum. Quam cum vidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
one sc̃i ac deo dilcĩ
fastradi cistertiensis
abbatis edificaicione
plena et ptilitati legẽ¬
tiũ ac cõmoda religi¬
osus qͥdã et peratis tes¬
tĩonii moͣchꝰ clareual¬
lensis ꝯscpsit: qui eti¬
am familiaritatem
tãti uiri hrẽ meruit
S et nõ nulla de seni¬
orib clareuallis ãmirati¬
one digna sicut ĩ libello
ipĩus digesta ĩueĩmus
ut q̃ ille sparsim et alii
narracionib ꝑmicta po¬
suit. ħ in ordĩnẽ redas¬
ta et sibi silĩb copula¬
ta claĩus elutescãt: et
ad ptilitatẽ legenciũ ma¬
gis ꝓficiãt dis ergo sc̃¬
pit pnabilis ac pie mẽo¬
rie fastradus quõdam
cistertiensis abbas exi¬
mie sanctitatis. nobilis
a nobilior fuit Qui li¬
beralib studiis nõ me¬
diotritet ĩiciatꝰ sacris tñ
lrĩs ardẽciori desiderio sꝑ
inhesit ͬ ita ut cũ post¬
modũ sapiẽtia et etcite
ꝓficeret eas p̃ oculis et
manibus ĩcessant̾ habe̾t:
et ne ad mẽsã qͥdẽ sine
lcõe dĩna discũbẽ̾ uellet

Expanded text:
cti ac Deo dilecti Fastradi Cisterciensis abbatis aedificatione plena et utilitati legentium accommoda, religiosus quidam, et veracis testimonii monachus Claravallensis conscripsit, qui etiam familiaritatem tanti viri habere meruit, sed et nonnulla de senioribus Claraevallis admiratione digna, sicut in libello ipsius digesta invenimus, ut quae ille sparsim et aliis narrationibus permista posuit, hic in ordinem redacta, et sibi similibus copulata, clarius elucescant, et ad utilitatem legentium magis proficiant. Sic ergo scribit: Venerabilis ac piae memoriCistercii abbas, vir eximiae sanctitatis; nobilis a nobilior fuit. Qui liberalibus studiis non mediocriter initiatus, sacris tamen litteris, ardentiori desiderio semper inhaesit, ita ut cum postmodum sapientia et aetate proficeret, eas prae oculis et manibus incessanter haberet: et ne ad mensam quidem, sine lectione divina discumbere vellet.
Abbreviated transcription (Latin):
assumentẽ: et eã cũ
ti gaudio serũ ad ast
ferentẽ Postmodũ pen
fastradus abbas exiẽt
corpe eadẽ die pider ill

Expanded text:
assumentem, et eam cum ingenti gaudio secum ad astra deducentem. Postmodum autem Fastradus abbas exiret a corpore, eadem die vidit ille
Abbreviated transcription (Latin):
a des et hoĩb. carisma¬
tũ donis excellenter cid¬
ornatus. nõ solũ u̾bo et
exemplo subditos ĩforma¬
bat: perũ eciã gͣtissima
corꝑis hĩtudine mira de¬
uocione ĩtuentes afficie¬
bat Tanta siq̃dẽ sp̃s ꝑa¬
cliti grã in ip̃ĩus uul¬
tu angelito radicibat.
ut pix posser fideliũ
aliquis desidembili eiꝰ

Expanded text:
a Deo et hominibus, charismaa Deo et hominibus, charismatum donis excellenter adornatus, non solum verbo et exemplo subditos informabat, verum etiam gratissima corporis habitudine mira devotione intuentes afficiebat. Tanta siquidem Spiritus Paracleti gratia in ipsius vultu angelico radiabat, ut vix posset fidelium aliquis desid
Abbreviated transcription (Latin):
eit Quadã siquidẽ die
cũ uestiaĩus moͣchus ĩ
lcũlo illiꝰ cucullã nescio
un tiuĩtã qua ip̃m ĩdui
uellet solito meliusrulã
apposuisset: increpauit
frater qd̾ face̾ cupisͥ ut
separes. et notabili hĩ¬
tu me decolores. An qr
abbis noiẽ censeor: ꝓp̃¬
terea mongchus csse
non debeo. Nũquid
idcirco ꝯstitutus sũ mĩs¬
ter et seruꝰ alioꝵ nt
lautiorib epulis debe¬
am saginari et culciori¬
b uestib ornari: Si er¬
go me diligis si patẽ
meã queris᷑ et p̃ceptis
meis obedire non des¬
picis: p̃cor atq p̃cipio
ne id ampłius facere
uelis Riam cũ ego sũ
oĩm mĩmus et apud
deũ ĩdignus: magnũ
michi est si coĩ oĩm uc¬
tu atq uestitu fuero hõ¬
ratus Ex quo enĩ assũꝑ¬
tus sũ ad regimẽ aĩarũ:
hoc pnũ ẽ qd̾ p̃ ceteris ti¬
inui sꝑ et timeo: ne occa¬
siõe huiꝰ ãmĩstracionis
pauꝑem uitã quã ꝓfessũ
sũ deserã et moͣchi p̃miũ
ꝑdã Hic itaq dilectus

Expanded text:
dam siquidem die cum vestiarius monachus in lectulo ejus cucullam nescio, an tunicam, qua ipsum indui vellet, solito meliusculam apposuisset, increpavit frater, quod facsepares, et notabili habitu decolores? An quia abbatis nomine censeor, propterea monachus esse non debeo? Nunquid idcirco constitutus sum minister et servus aliorum, ut lautioribus epulis debeam saginari, et cultioribus vestibus ornari? Si ergo me diligis, si pacem meam quaeris, et praeceptis meis obedire non despicis, precor atque praecipio, ne id amplius facere velis. Nam cum ego sim omnium minimus, et apud Deum indignus, magnum mihi est, si communi omnium victu atque vestitu fuero honoratus. Ex quo enim assumptus sum ad regimen animarum, hoc unum est, quod prae caeteris timui semper et timeo, ne occasione hujus administrationis pauperem vitam, quam professus sum, deseram, et monachi praemium perdam. » Hic itaque dilectus
Abbreviated transcription (Latin):
us dei scõꝵ freꝙ̃cia comi¬
tante de celo adueniens
et in ip̃o aere consistẽs
ĩ thiono gloie residebas:
et splendor ex eo ꝓ cedẽs
mũdũ illuĩabat᷑ Porro
ad dexterã marestatis
illuis monumẽtũ qd̾dã
glosissimũ ĩ aere suspẽ¬
sũ apparebat: qd̾ miro

Expanded text:
us Dei, sanctorum frequentia comius Dei, sanctorum frequentia comitante, de coelo adveniens et in ipso aere consistens, in throno gloriae residebat, et splendor ex eo procedens mundum illuminabat. Porro ad dexteram majestatis illius monumentum quoddam gloriosissimum in aere suspensum apparebat: quod miro
Abbreviated transcription (Latin):
tim qͥ puritritẽ animi
eius et singularẽ ma¬
suetudinẽ cõgitabãt: ꝙͣ
in exteriori soĩe pelut
ĩ ꝓp̾o sigillo dĩnitꝰ ĩp̃s¬
sam esse cernebant.¬
¶ Hiis p̾tutũ ornamiẽ¬
tis decoratus uir uene¬
randus. cũ pastore ua¬
caret cistertiensis eccĩa
p̾tutũ eius illecti pari
poto coĩ consilio ip̃m cis¬
tertiensis cenobii as to¬
cius ordinis prem yni¬
u̾salem elegerũt. Quo
regiẽ suscepto magnũ
ut credimus ĩ eo frcm̃
fecisset. nisi ꝑicĩs nrĩs
exigentib tã cito sb̾tͣ¬
tus fuisset S quia
eius saissia uita diua¬
us frui digni nõ fui¬
mus: p̃scisa ẽ pelut a
texente dũ adhuc ordi¬
tetur Ip̃e uero cõsũm¬
tus ĩ breui expleuit ps
multa: placita enim
ercit deo aĩa eius et
angeliço cõsortio digna
De cuiꝰ felic tnͣsitu
mox futuro cuidã de
seniorib clareualli
petro tholorano de qil
in cõseꝙͣtib aliqua
dicemus. frã est hui¬
debat ĩ pisu noctis
et ecce in nubib celi fili¬

Expanded text:
 puritatem animi ejus, et singularem mansuetudinem cogitabant: quam in exteriori homine, velut in proprio sigillo divinitus impressam esse cernebant. His virtutum ornamentis decoratus vir venerandus, cum pastore caret Cisterciensis Ecclesi ejus allecti, pari voto, communi consilio, ipsum Cisterciensis coenobii, ac totius Ordinis Patrem universalem elegerunt. Quo regimine suscepto, magnum, ut credimus, in eo fructum fecisset, nisi peccatis nostris exigentibus tam cito subtractus fuisset. Sed quiaejus sanctissima vita diutius frui digni non fuimus praecisa est velut a texente, dum adhuc ordiretur. Ipse vero consummatus in brevi, explevit tempora multa; placita enim erat Deo anima ejus, et angelico consortio digna. De cujus felici transitu mox futuro cuidam de senioribus Claraevallis, Petro Tolosano, de quo in consequentibus aliqua dicemus, facta est hujdebat in visu noctis, et ecce in nubibus coeli Fili
Abbreviated transcription (Latin):
caissimũ planxit: multus¬
q suꝑ eũ lacrimas fudił
Tandem pero satrũ corpuᷤᷤ
eius cist̾ciũ relatũ magͣ¬
q deuocione tumulatũ ẽ
Constat ergo quia felix
consũmacio sã prĩs ip̃a¬
q claritas celeberrim
funeris designata fu¬
eui denter in splendor
ipĩꝰ p̃ciosissimi et cor
deo positi monumẽti
¶Aliã quoq de eoden
prẽ piissimo uisionẽb¬
uiter refero. de qua q̃¬
uis ĩcertũ habeã quio

Expanded text:
it, multasque super eum lacrymas fudit. Tandem sacrum corpus ejus Cistercium relatum est, magnaque devotione tumulatum. Constat ergo quia felix consummatio sancti Patris, ipsaque claritas celeberrimi funeris designata fuerit evidenter, in splendore illius pretiosissimi et coram Deo positi monumenti. Aliam quoque de eodem Patre piissimo visionem breviter refero, de qua, quamvis incertum habeam quis
Abbreviated transcription (Latin):
lit aures nruis de ĩopina¬
to eiusdẽ scĩssimi abbĩs
obitu rumor tristissimsꝰ
quo tristiorẽ a multis
retro dieb ĩ tꝑe illo acti¬
disse nõ tredimus neq
ĩ partib istis neq ĩ pni¬
uerso ordine cistertien¬
si Perũptamẽ iuxta p̃¬
dicte reuelationis modũ
mors illius ꝑt pere cõfi¬
dimus ĩ cõspcũ dñĩ extitit
p̃ciosa: et ĩ cõspcũ hõim ce¬
lebris acq p̃clara Nã cũ
pisius pro negociis moͣste¬
rii ac tocius ordĩs sui dnõ
pape alexandro assistẽt
cor reptus egretudĩe lcõ de¬
cubuit: et infra quĩtũ diẽ
sc̃o fine quieuit. Huic ãt
decedenti tota rõne curie
dignitas astitit ͥita rt
ip̃se quoq dñs papa ꝓp̾is
illũ manib ĩongens atq
apłica benedictiõne cõmiũ¬
ens magno pietatis affcũ
morientĩ cõpatẽtur: et mor¬
tuo cõqͣtularetur Et nõ so¬
lũ apłicus pers etiã piissiꝰ
francoꝵ rex ludouitus qui

Expanded text:
lit aures nostras de inopinalit aures nostras de inopinato ejusdem sanctissimi abbatis obitu rumor tristissimus: quo tristiorem a multis retro diebus in tempore illo accidisse non credimus, neque in partibus istis, neque in universo Ordine Cisterciensi. Verumtamen, juxta praedictae revelationis modum, mors illius, ut vere confidimus, in conspectu Domini exstitit pretiosa, et in conspectu hominum celebris atque praeclara. Nam cum Parisius pro negotiis monasterii ac totius Ordinis sui domino papae Alexandro assisteret, correptus aegritudine lecto decubuit, et infra quintum diem sancto fine quievit. Huic autem decedenti tota Romanae curiae dignitas astitit, ita ut ipse quoque domnus papa propriis illum manibus inungens atque apostolica benedictione communiens, magno pietatis affectu morienti compateretur et mortuo congratularetur. Et non solum apostolicus, verum etiam piissimus Francorum rex Ludovicus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ ipm̃q mausoleũ
ĩtente respiciebãt Pfa¬
tꝯ ãt monachus petrus
accedens ad eandẽ tur¬
mã. de sepulchro illo
qd corã dnõ apparebat
cepit in terrogure quid
eẽt a̾ qͥd signĩficaret.
Tũc unus ex eis rñdit
Depulchrũ illud de quo
sciscitaris scias ẽẽ cuiꝰ¬
dã scĩ piri de t̾ra ꝓrĩe
asumẽdi.de ciuiꝰ tran¬
situ magna ĩ ꝑtibis¬
tis longe lateq desola¬
tio erit: cuiꝰ eciã mors
eam cepit de ea cogitã¬
do turbari et mestus ẽẽ
In crastino ãt cũ ego
uidissem eũ obnubila¬
to pultu aĩ dolentis ĩ¬
dicia p̃tendentẽ: scisci¬
tatus sũ ab eo mestitu¬
dĩs ip̃ius cam̃ Cũ roga¬
tus multũ tandẽ expo¬
suit m̾ ꝑ ordinẽ pisionẽ
quã uiderat. ego sciens
illũ młta grã preditũ¬
et magnis cõsolacioni¬
cogitaui et credidi qr u̾¬
bũ qd uiderat hõ tã scũs
tãq ꝑfectus nõ pote̾at
oĩno nõ ĩpleri Euolutis
cĩt postea dieb circiter
uiginti. ecte repente ꝑtu¬

Expanded text:
m, ipsumque mausoleum intente respiciebant. Praefatus autem monachus Petrus accedens ad eamdem turmam, de sepulcro illo, quod coram Domino apparebat coepit interrogare quid esset, aut quid significaret. Tunc unus ex eis respondit: « Sepulcrum istud de quo sciscitaris, scias esse cujusdam sancti viri de terra proxime assumendi, de cujus transitu magna in partibus istis longe lateque desolatio erit, cujus etiam mors eam, coepit de ea cogitando turbari et moestus esse. In crastino autem cum eum vidissem obnubilato vultu, animi dolentis indicia praetendentem, sciscitatus sum ab eo moestitudinis ipsius causam. Cumque rogatus multum, tandem exposuisset mihi per ordinem visionem quam viderat, ego sciens illum multa gratia praeditum, magnis consolationicogitavi et credidi quia verbum quod viderat homo tam sanctus tamque perfectus non poterat omnino non impleri. Evolutis autem postea diebus circiter viginti, ecce repente percu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣtenꝰ celesti pitãtia dig¬
nos iudicabat ¶ Penabi¬
lis eciã pr̃ dñs richardꝰ qũo¬
dã abbas sauiguiaci de qͦdã
religioso et sc̃o abbate qui ĩ
una domoꝵ sauiguiacẽsiũ
abbatizabat. mirabilẽ quõdã
ac pautissimis ut reor exꝑtã
graciã nobis ĩnotuit: quã
ip̃i ob meritũ deuocioĩs sue
largitas diuine pietatis p̃ro¬
gare dignata ẽ Nã cũ carna¬
libꝰ nõ solũ desideriis. um̃ ecĩa
cogitacioĩbꝰ a corde suo pẽi¬
tus eliminatis ĩ puritate et
deuociõẽ mẽtis uigilaret.
psallẽt et oraret ⁊: suꝑna de¬
suꝑ aspirãte gracia. solebat
sentire naribꝰ suis ĩfluẽtẽ pe¬
regrini cuiꝰdã odoris necta

Expanded text:
itantia dignos judicabat. Venerabilis etiam Pater dominus Richardus, quondam abbas Saviniaci, de quodam religioso et sancto abbate, qui in una domorum Saviniacensium abbatizabat, mirabilem quamdam, ac paucissimis, ut reor, expertam gratiam nobis innotuit; quam ipsi ob meritum devotionis suae largitas divinae pietatis praerogare dignata est. Nam cum carnalibus non solum desideriis, verum etiam cogitationibus a corde suo penitus eliminatis, in puritate et devotione mentis vigilaret, psalleret et oraret, superna desuper aspirante gratia solebat sentire naribus suis influentiam peregrini cujusdam odoris, necta
Abbreviated transcription (Latin):
se migraturũ et de labori¬
osis huiꝰ scłi curis cid et̾¬
ne ueatitudinis reqͥem
tnͣsiturũ ubi uacare in¬
cipiens gustaret et ui¬
deret qm̃ suaius est dñs.
et conprobaret nequaꝙͣ
se carnali seu seculari
aliquo desiderio in offi¬
tio suo detentũ fuisse.
eleuatis in telũ oculis
deus inquit tu scis ꝙ qͣ
tũ in me fuit ꝗͥsꝑ opta¬
ui quietem. intenderem
uacare tibi S inplicitũ

Expanded text:
igraturum, et de laboriosis hujus saeculi curis ad aeternae beatitudinis requiem transiturum, ubi vacare iucipiens, gustaret et videret quoniam suavis est Dominus, et comprobaret nequaquam se carnali seu saeculari aliquo desiderio in officio suo detentum fuisse, elevatis in coelum oculis: « Deus, inquit, tu scis quod, quantum in me fuit, semper optavi quietem intendere mihi, vacare tibi. Sed implicitu
Abbreviated transcription (Latin):
sui bernardi satisfeciss
dñs. rursus gherardus
cepit uirib corꝑis repẽ¬
te destitui. paulãtĩq ad
exitũ appinquare: qui
occupationem quidem
marthe pro officio sibi
nuerat: s uatationem
marie toto mentis co¬
naĩe amplexꝰ fuerat

Expanded text:
sui Bernardi satisfecisset Dominus, rursus Gerardus coepit viribus corporis repente destitui, paulatimque ad exitum appropinquare: qui occupationem quidem Marthae pro injuncto sibi nuerat, sed vacationem Mariae toto mentis conamine ample
Abbreviated transcription (Latin):
tanda carius sue cõmo¬
da tuo ꝓuocent᷑ exemplo:
Ergone deliciosa hac in
ut et corpus exerteat
et de labore pnĩe qui
est seĩariũ becitituduus
et̾ne nichil minuere co¬
gat᷑. Nutu pero dei mo¬
nachus quidã ꝓximꝰ erct
loco illi in quo uir dnĩ

Expanded text:
tanda carnis suae commoda tuo provocentur exemplo. Ergone deliciosa hac infut et corpus exerceat, et de labore paenitentiae, qui est seminarium beatitudinis aeternae, nihil minuere cogatur? » Nutu vero Dei monachus quidam proximus erat loco illi, in quo vir D
Abbreviated transcription (Latin):
ualde timerẽt ne forte de¬
dicaciõĩs solẽpnitas que
posto die celebrãda erat
earũ ĩ probitate ĩpediet᷑
Qd̾ cũ prĩ scõ ĩtimatũ
fuisset solita cõfidẽtia

Expanded text:
valde timerent, ne forte dedicationis solemnitas, quae postero die celebranda erat, earum improbitate impediretur. Quod cum Patri sancto intimatum fuisset, solita confidentia
Abbreviated transcription (Latin):
matutinaꝵ ex soluisse ser¬
uacio seu intensa deuo¬
tio. ipiꝰ deuotioni quã
nõ alta contemplatio¬
ius sublimitas. s sub¬
missa scẽ simplicitatis

Expanded text:
matutinarum exsolvisse sera contemplatio seu intensa devotio, ipsius devotioni, quam non alta contemplationis sublimitas, sed submissa sanctae simplicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit Quo audito: mra¬
non solũ mirati. ẜ et gra¬
tulati sũt et uehement
edificati frẽs laxci. quos
obediencia tã festiuis ꝙͣ
priuatis dieb freꝙ̃t̾ in
diu̾sa oꝑa trahebat: cer¬
tissime scientes qm̃ sicut
septa claustri et parietes

Expanded text:
Quo audito miranon solum mirati, sed et gratulati sunt, et vehementer aedificati fratres laici, quos obedientia tam festivis, quam privatis diebus frequenter in diversa opera trahebat: certissime scientes, quoniam sicut septa claustri et parietes
Abbreviated transcription (Latin):
enti maximi loco repu¬
ebant. si suã fuge
p̃sidio seruare potius¬
sent Deuotꝰ aũt ille
orator nul tale bidens
uel sentiens. postꝙͣ ora¬
tionẽ suã cõpleuit cur¬
sũ quem pietatis ĩtui¬
tu tante nccĩtatis arti¬
cło constrictꝰ obmserat
repetens. ꝑniti celerita¬
te uelut insequẽciũ ũ
micoꝵ se manꝰ fugiẽs
ꝓbe aufugit. et qr gla¬
dios furentiũ imitoꝵ
et de tam ꝓpeimo sibi ĩ¬
minẽciũ euade̾ potus¬
set muiratus expauit
ĩumiciciaꝵ nube carita¬
tis ardore dissipcta. pa¬
cis pulchritudine ĩter
ꝑtes stabiliter redinte¬
grata  cũ familiarit̾
abĩuitẽ quererent. illi
quidẽ quid cause extitis¬
set qd̾ mortis arcło sibi
ĩminente sicut ĩmobi

Expanded text:
enti maximi loco reputabant, si suam fugae esidio servare potuissent. Devotus autem ille orator nil tale videns vel sentiens, postquam orationem suam complevit, cursum quem pietatis intuitu tantae necessitatis articulo constrictus omiserat, repetens, pernici celeritate velut insequentium se inimicorum manus fugiens probe aufugit; et quia gladios furentium inimicorum, et de tam proximo sibi imminentium evadere potuisset, miratus expavit. inimicitiarum nube charitatis ardore dissipata, pacisque pulchritudine inter partes stabiliter redintegrata, cum familiariter ab invicem quaererent, illi quidem, quid causae exstitisset, quod, mortis articulo sibi immin
Abbreviated transcription (Latin):
diligencius ĩuestigans:
si quẽ forte de suis ibidẽ
agnoscet. si quis blan¬
dienti ac lenocinãti con¬
sentiendo occurrẽt: illũ cito
pteriens. hũc morosius
intuens. istũ delonge
pisitans. illi magis appro¬
piãs: manꝰ quoq inrer¬
dũ usq ad ora quiescen/¬
ciũ mollit̾ applitans.
nichil intactũ nil ĩdis¬
cussũ relinque uolebat.
et qd̾ ꝑ suggestionem
sꝑ ĩteriꝰ actitat: hoc ꝑ¬
mittente dnõ ad ãmoni¬
tionẽ nrãm ĩ oculis spi¬
ritalis illius piri uisi¬
bilit̾ exercebat Tandem
beo quẽ querebat osten¬
dens: sistit᷑ ante lamñ Erat
qutẽ iuuenis moͣchus:
et nouiter monachisatꝰ
Tũt illa ꝓcaci manu ĩ¬
iecta a ꝑte capitis oꝑto¬
ciũ parũꝑ ãmouit: et
tactu leni pulsitans dor¬
miẽtẽ dara pote sit ait
Ohomo ĩ sensate quid
hit habes face̾: Durge
celert et sequere me: et
dit etiã socio tuo ut

Expanded text:
diligentius investigans; si quem forte de suis ibidem agnosceret si quis blandienti ac lenocinanti consentiendo occurreret, illum cito praeteriens, hunc morosius intuens, istum de longe visitans, illi magis appropians: manus quoque interdum usque ad ora quiescentium molliter applicans. Nihil intactum, nil indiscussum relinquere volebat; et quod per suggestionem semper interius actitat, hoc permittente Domino ad admonitionem nostram, in oculis spiritualis illius viri visibiliter exercebat. Tandem vero quem quaerebat offendens, sistitur ante lectum. Erat autem juvenis monachus, et noviter monachizatus. Tunc illa procaci manu injecta a parte capitis opertorium parumper amovit, et tactu leni pulsitans dormientem, clara voce sic ait: « O homo insensate, quid hic habes facere? Surge riter, et sequere me; et dic etiam socio tuo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ipĩꝰ peꝑcisset. cũ opor¬
tunitatem ꝑdendi eũ
nacti fuissenti cognita
ab altutro misteru pe¬
ritate. dñm qui fucit
nurabilia magna soiꝰ
magnifice collauda

Expanded text:
pepercissent, cum opportunitatem perdendi eum nacti fuissent, cognita ab alterutro mysterii veritate, Dominum, qui facit mirabilia magna solus, magnifice collauda
Abbreviated transcription (Latin):
s est obnoxia sit et
andũ qd̾ Pierat: que
tiq ab ip̃a eciã ruina
nuare poterat. si nõ
dm egregia ambrosii

Expanded text:
 est, obnoxia sit; etvandum quod perierat, quae utique ab ipsa etiam ruina servare poterat, si non secundum egregiam Ambrosii
Abbreviated transcription (Latin):
Post paucos autẽ dies
appariit ei in uisu ne¬
nerabiis pr̃ qͣi strẽnuꝰ
opator p̃cinctꝰ ad labo¬
randũ in agro latissio
ii quo manipuli triti¬
tee messis ĩnuĩabiles
ẽe bidebant ͥł ex quib¬
multitudinẽ magnã
in ateruũ grandem con¬
gesserat: reliquis uero
qui suꝑerant qui młto¬

Expanded text:
 paucos dies apparuit ei in visu venerabilis Pater, quasi strenuus operator praecinctus ad laborandum in agro latissimo, in quo manipuli triticeae messis innumerabiles esse videbantur, ex quibmultitudinem magnam in acervum grandem congesserat; reliquis vero qui supererant, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
ne xpõ dño aggregarat.
adhut aũt restare ĩnuds
qui eius meritis et ex¬
emplis ad saluationuis
gram eeñt ꝑ ducendi
Dñ mltũ exultans seq¬
unũ ex ilis fore nõ cespe¬
citiꝰ potuit adiit. pos¬
culas et impetrãs se ad
ꝓbationẽ admitti Qui
dũ adhuc ibidẽ nouiciꝰ

Expanded text:
 Domino aggregarat; adhuc autem restare innumeros, qui ejus meritis et exemplis ad salutationis gratiam essent perducendi. Unde multum exsultans, seque ex illis fore, non despecitius potuit, adiit, postulans et impetrans se ad probationem admitti. Qui dum adhuc ibidem noviti