comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que fecit etrequieuit ds̃ indie septimo ab omnib ope¬
rib: suis que fecit eebenedixit ds̃diem septimum
et sci ficauiteum quia in ipso requieuit ab om̃ibus
operib suis quae inchoauit dr̃ facere. Arduumqui¬
dem atque difficillimum estuirib: intentionis ꝗrae
uolun tatm scriptoris in istis sexdieb: m̃tis uiuactate
penetrare. Vtrum preterierint diesilli et addito
septimo nunc ꝑ uolumina temporum nonresedno¬
mine repetantur in toto nim tempore multidiesue¬
niunt preterits similes. Nullus aut̃ idem redit
utrum ergo preterier̃ dies illi anistis qui eorum uo¬
cabulis et numero censent᷑ intemporum ordine coti¬
diȩ transcurrentib: illi in ipsi srerũ conditionib:
maneant utp̃ solum in illis trib ante quã ficrent lu¬
miparia sed&iam in reliquis item tribus diei nom̃
intelleram̃ in speciae rei quae crecituese. Noc tem que
eius in priuatione uł defectu uł si quo alio nomipe me¬
lius significat᷑ cũ amittiẽ species aliqua muttitione

Expanded text:
 Et requieuit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et benedixit Deus diem septimum et sanctifiicauit eum, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit Ddem atque difficillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯillatimbonus est magisutiq cũ om̃ib bonus est : Non
Suit quando cum om̃ib: bonus eft. Sequit᷑ ut &iam singil¬
latim bonus st Moderatum est Itiq ut id diccretur
quod in p̾senti uerũ esset et prescientiã signi ficar&
futuri Ds̃ enim naturarũ optim̾ conditor peccanciũ
uero iustis simꝰ ordinatorest. Vt etiam siqua singilla¬
im fiunt delinquendo deformia semꝑ tamen cumeis
uniuersitcis pulehrasit sediam etiquesequunt᷑ in se¬
quenti uolumine ꝑtractemus¬

Expanded text:
gillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non gillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non autem, quando cum omnibus bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit. moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis uniuersitas pulchra sit. sed iam ea, quae sequuntur, in sequenti uolumine pertractemus
Abbreviated transcription (Latin):
fectione mansurum Non singillatim sedcum cete¬
ris eum dicere uoluitbonum. Velud intimans quides¬
sit futurum: Quia cũ ea quaesticto sunt in eoquod¬
est facta sunt quantũ acceper̃ manent sicut uł illaquȩ
non peccauerunt. Vł illa que peccare ponpossuntꝰ
et singulabona et in uni uerso omna ualde benasunt
Non enim frustraest additum ualde quia etcorporis
uerbigratia placitum atq laudatum cam̃sisepa¬
ratum a corpore uideremus pondiceremꝰ tmpulchrũ
quã ille conexione in exbrorum Cũlo cosuo positus
inupiuerso corpore cernerdur. Lauero que peccando
admittunt decus ꝓprium pullomodo cam̃ efficiunt
ut non&iam ipsa recte ordinatcum toto atqueuniuer¬
sobonasint: Homo igit᷑ ante peccatum et in suo genere
utiq bonus erat sed scriptura p̃termisit hocdicere ut
illud potius dicer& quod futurum aliquid prenuntia¬
ret  Nonenim falsum deillo dictũ est qui enim sin¬

Expanded text:
erfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteerfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum, uelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in uniuerso omnia ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, quia et corporis uerbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim sin
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fecit eteccebona ualde: meritoqueri potest: Potuit
enim primo reddi homini singillatim quod singillatim
ceteris quae antea sticta sunt redditũ est tum demum
deomnib: dici quae fecitds̃ eccebona ualde Anfortequia
sexto die ꝑficiunt᷑ om̃a propterea deom̃ib dice idũ
fuit. Viditds̃ om̃a quefecit eteccebona ualde non
singillatm dehis quacipsodie facta sunt : Curergo de
pecorib: etbestiis etrepolib: terrae dictum est quae
adeundem dien sextum ꝑtinent. Nisi fortella et singil¬
latim in suo genere eccum ceteris uniuersaliter dicibo¬
nameruer  łthomo fctus adimaginẽ dĩ ñ nisicũ
ceteris hocdicm eruit : Anquia ꝑfectus nondum erat
quia nondum erat in paradiso constitutus . quasi uero
postea quam ibi constitutus est dictum sit quod hic
p̃termissum est. Quidergo dicimꝰ anquia p̃scebat
ds̃ hominem peccaturum. Nec in suae imaginis ꝑ¬

Expanded text:
quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit enim primo reddi homini singillatim, quod singillatim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in paradiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutus est, dictum sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciebat deus hominem peccaturum nec in suae imaginis p
Abbreviated transcription (Latin):
dicente homo cognouit. Namsid etiam tunc egisset id est
in escam illa qued atas etiam uescendo assũ psisset serua¬
retur illa consuecudo scripturae ut postet quãdictũ est
et sic est factum quod ad ex prim̃dam p̃cedentom comitio¬
nem ꝑtinet : Deinde inferr&ur &iam ipsa operatio acdicẽ¬
r&ur. It acceperunt ctederunti poterat enim ittidici
itiam si nonrursus nomina returds̃ sicut in illo loco posteti¬
quam dictum est Congregetur aqua que est subccedo
in congregatione upa etoppareat arida sub infertur
et sic est factum Acdeinde nondicitur etfecitds̃ sed tam̃
ita repettur. It congregattiest aqua in congregationes
suas : etcã. Quod autem non singillatim ut in ceteris
&iam dehumana creitura dix̃ ł fuidit ds̃ qui abonũ est
sed p̃ hominẽ factum dattm queilli pocesttiton uł domi¬
nandi uł edendi sub intulit deom̃ib. ł tuidit dsom̃a

Expanded text:
dicente homo cognouit. nam si id etiam tunc egisset, id est dicente homo cognouit. nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa, quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur illa consuetudo scripturae, ut, posteaquam dictum est: et sic est factum, quod ad exprimendam praecedentem cognitionem pertinet, deinde inferretur etiam ipsa operatio ac diceretur: et acceperunt et ederunt. poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur deus, sicut illo loco, posteaquam dictum est: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida, subinfertur: et sic est factum, ac deinde non dicitur: et fecit deus, sed tamen ita repetitur: et congregata est aqua in congregationem suam et cetera. Quod autem non singillatim ut in ceteris etiam de humana creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
ct dicens feut cos ebenedixit cos: sedutiam dilexi
diligentius in consequentĩ scriptura de hominis crea¬
tione requiremnus  Nunc aduertedum est̃ quod pos¬
tea quamdixit eesic est factum stadim subiect. ⁊tui¬
dit ds om̃a quaefecit eteccebona ualde: Vbuntelle¬
itur potesitis et faculias ipsadata naturae humanȩ
um̃ di adescã pabulum agri etfructus ligni adhoc
nm intulit etsic est factu quodabillo loco inhoaue¬
rat ubiait. E telhoc ds̃ eccedediuoł pabulum seminia¬
le &c&̃ Nam itsi ad om̃a que supradi ettsunt
r&ulerimꝰ quod ait : Cissc̃ est factum consequenserit
utron fitetinur &dã creuis sellos iam etmulti plica¬
cos impleuisse terram in codem sextodie quod eadem scrip¬
tura testante p̾multos annos factum inuenimꝰ: qua ꝓpt̃
cumdater esset haec faculits edendi ethocdõ dicente homo
cognouisset: Dicit᷑ et sic est factum. In hoc utiq quod dõ

Expanded text:
cit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, cit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est, quod, posteaquam dixit: et sic est factum, statim subiecit: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, ubi intellegitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pabulum seminale et cetera. nam si ad omnia, quae supra dicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factum inuenimus. quapropter, cum data esset facultas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et sic est factum, in hoc utique, quod deo
Abbreviated transcription (Latin):
quoduirsolus dicit᷑ cẽ imago etgloria dĩ sic etin ipsa
prima conditione hominis scđm id quod et femiua
homo erat habebat utique mentem suam candemq ra¬
tionalem scđm quamipsaquoque factar est adimaginẽ
dĩ. sed propt̃ unitittẽ coniunctionis fecit ds̃ inquit
hominẽ adimaginem dĩ Annequisquam putaret
solum sp̃m hominis factum Quamuis scđm solũ
sp̃m ficr& adimaginẽ di: fect illum inquit mascu¬
lum etfeminam łecit illos utiam eoam corpus
factum intellgatur: rursum pequis quã arbitrara
to factum ut in homine singulari ut̃q sexus expri¬
mer&ur sicut interdum pascibit᷑ quos androginos
uocant ostendit sesingularem Numerum propt̃
conuntionis unitatẽ posuisse et quod deuiro
mulier factaest sicut postea manifestat᷑ cũ id
quodhic breuiter dictum est diligentius coeperit
coplicari etideo pluralem pumerũ continuo subie¬

Expanded text:
quod uir solus dicitur esse imago et gloria dei, sic et in ipsa quod uir solus dicitur esse imago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subie
Abbreviated transcription (Latin):
nalem uitam diftribui in a& ernae contemplationis ue¬
rittitem et in rerum temporalium administrationem.
atq itaficri quasi masculũ et seminam illa partecon¬
sulente hacobtemperante in hactam̃ distributione
non rectedicit᷑ imagod̃ isi illud quod inher& contem¬
plinde in commuttibili ueritati in cuius refigura pauł
a płs uirum tantũ dict imagiñe etgloriam dĩ. Mulier
aut̃ inquit gloriauiriest . Ite quam uis hoc induobus
hominib: diuersi sȩxis exterius scđm corpus figuratũ
sit quod etiam in una hominis in terius mente intellegit᷑
amen etfonina est quia corpore femina rexouatur
&iam ipsa in spũ mentis suae in agnitionẽ dĩ scđm
imaginem cius qui crecuit ubi non est masculus et fe¬
mina sicut aut̃ ab hacgratia renouationis etrefor¬
matione imaginis dĩ Nonseparant᷑ femine quamuis
insexucor poris earum aliud figuratum sit propter

Expanded text:
nalem uitam, distribui in aeternae contemplationis uenalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
gecicit indicium Potest tamen dicialium modum eẽ
potuis se in corporib in mortadib ut solo piae carita¬
tis affectu pulla corruptionis concupiscentia filu
pascerent᷑ Nec mortuis parentib: successuri Necipsi
morituri donec terra inmortalib hominib imple¬
rour Acsic institio iusto et sc̃o populo qualem post
resurrectionẽ futurum credimꝰ nascendietiam modus
fieret. Po test quidem dici etquomododicat᷑ alia con¬
si deratio est sed non &iam hoc quisqũa dicere aude¬
bit ciborum indigentiam quibus reficiebantur p¬
si mortalib corporib: eẽ posse. Non nulliaut̃ &iã
hoc suspicaꝗs : Nc̃ interiorem hominom factum
corpus aut̃ hominis postea cũ ait scriptura. lt fin
dr̃ hominẽ delimoterrae ut quod dic tum est fecit
masculũ et fonipã ñnisi scđm corpus ficri potiusstt
licet qnim subailissimne dissoat̃ ipsam mentem hominis
inqua factus est ad imaginedi quandam scilicit ratio¬

Expanded text:
exstitit indicium: potest tamen dici, alium modum esse exstitit indicium: potest tamen dici, alium modum esse potuisse in corporibus immortalibus, ut solo piae charitatis affectu, nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibusmorituri, donec terra inmortalibus hominibus inpleretur, ac sic instituto iusto et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici et, quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati sunt tunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait scriptura: et finxit deus hominem de limo terrae, ut, quod dictum est: fecitmasculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri potuisse. licet enim subtilissime disseratur ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet ratio
Abbreviated transcription (Latin):
quia siue corpora siue m rationabiles animȩ creabant᷑
primo fectt est in creatura intellectuali cognitio eorum
A uobo quodictum est ut fierent propt̃ quã cognitionẽ
primo dicedat᷑ etsicest factum utostender& facter ipsi
cognitione anatura que hoc in uerbodi antecognoscere
poterant Acdemn defiebant ipsecor porales et inrationa¬
biles creaturat propt̃ quod deinceps addebat̃. Et fecitds
quomodo aut̃ homo in mortalis factus sit et eacceperit¬
escam cũ cilis animalib herbam pabuli ferentem semen
edignum fruc tiferum etherbam uiridem. Difficileest
dicere Sienim peccato mortalis effectus est utiquean¬
tepeccatũ p̃ indigebat tolib cibis neque onim posset
corpusillud fame corrumpi Namillud quod dictum
est Crescite etmulti plicamini et implete terram qua¬
quã nisi ꝑ concubitum maris etfemine fieri non posse
uideatur : Vnde hic quo que mortalium. corporũ

Expanded text:
quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit escam cum aliis animalibus, herbam pabuli ferentem semen, et lignum fructiferum, et herbam viridem, difficile est dicere. Si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. Neque enim posset corpus illud fame corrumpi. Nam illud quod dictum est, Crescite et multiplicamini, et implete terram, quanquam nisi per concubitum maris et feminae fieri non posse videatur; unde hinc quoque mortalium corporum
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbo didictum erat ut fier& hoc etinhominis
conditione seruat᷑ Dixitenimds̃ faciamꝰ hominemad
imaguio et similitudinẽ pomim & c&̃. Acdeinde nondr̃
et scest factum sediam sub infertur. Etfecit ds̃ hominẽ
adimaginemdi quia etipsa natura scilicet intellectualis
e nct illalaxͫ łtpropterea hocest cifieri quod est ag¬
toscere uerbumdi ꝑ quod fit. Nam etsi dicer&ur et sic est
factum et postta sib inferr&ur. It fect dsquasi prius
factum intellgeretur in cognitione rationabilis creatur
Acdeinde in aliqua creatura querationalis noness&
quia ueo etipsarationalis creatura est ctipsi cadem
aguitione ꝑfectaest. Sicut enim p̾lapsum peccati
homo inagnitionedi renouat᷑ scđm imaginem eius qui
creauit cum Itrinipsaagnitione creatus est antequã
delic toueteras cer&. Vnderursus in eadem agnitione
reio uar&ur quac aut̃ non in ea cognitione ercatti sunt

Expanded text:
in uerbo dei dictum erat, ut fieret: hoc et in hominis in uerbo dei dictum erat, ut fieret: hoc et in hominis conditione seruatur; dixit enim deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram Et sic est factum; sed jam subinfertur, Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei: quia et ipsa natura scilicet intellectualis est, sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere Verbum Dei per quod fit. 32. Nam si diceretur, Et sic est factum, et postea subinferretur, Et fecit Deus; quasi prius factum intelligeretur in cognitione rationalis creaturae, ac deinde in aliqua creatura quae rationalis non esset: quia vero et ipsa rationalis creatura est, et ipsa eadem cognitione perfecta est. Sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione Dei renovatur, secundum imaginem ejus qui creavit eum; ita in ipsa agnitione crdelicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
di Quia noncorporis liniamentis sed forma quadã
intellegibilis m̃tis in lumi pate hacꝑhoc sicut in illa
primaluce si conomine recte intellegit̃ facttdux in¬
tellec tualis particeps a dernae atque incommuta¬
bilis sapientiae dĩ nondictum est et sic est factum ut
deinde repeter&ur łt fecitds̃ quia sicut iam quan¬
cum potuimꝰ disseruimus. Nonfiebat cognitio ali¬
qua uerbidĩ in prima crectura ut pꝰecim cornitionẽ
inferius crearetur quod in eo uerbo crcabatur. sedio¬
sa prima crecibatur lux in quafier& cognitio uerbi
dĩ ꝑ quod creabatur atq ipsa cornitio illiesset
ab in formitatesua conuerti ad forantem dm̃ et
creari atq formari. Postecuero inceteris creatu¬
ris dicitur et sic est factum ubisigni ficatur in illa
luce hocest in otellec tuali crectura prius fac¬
ta uerbi cornitio. Acdeinde cumdicit᷑. Itfecit
ds̃ ipsius crcaturȩ gexus fieri demonstratur quod

Expanded text:
dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
siadoatris solius autfili solius imaginẽ factus esthomo:
sedittudictum fecit ds̃ adimaginẽdi etumquã diceretur
fecit ds̃ adimaginem suã. Cumaut̃ unc dicit᷑ adima¬
tinem dĩ cũ supcrius dictum sit adimaginem nr̃am signi¬
ficcttꝰ quod nonidagat illa pluralicas ꝑsonarum utꝰ
plures deos ł diccinius uł credamꝰ uł intellegamus sed
dictum est adimaginom nr̃am uxumdm̃ accipiamus
propt quod dic cumest adimaginẽdi. Hic &iam illud
ponest priter cundum quia cumdiuisset ad imaginẽ
uram. Statim subiunxit ethabeat potestatem pis¬
cium maris etuolatilium cadi et ceterorũ animaliũ
rationis exptium ut uidelicet intellogamus in eo
fcictum hominẽ adimaginem di inquo in rationa¬
bilib animantib antecdlit. Idaut̃ est ipsaratio uł
mens uł intellegentia uł si quo alio uoccibulo commo¬
dius appellatur. Vnde etcipłs dicit. Renxouamini

Expanded text:
si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intellegamus, sed dictum est: ad imaginem nostram — unum deum accipiamus, propter quod dictum est: ad imaginem dei. Hic etiam illud non est praetereundum, quia, cum dixisset: ad imaginem nostram, statim subiunxit: et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ ds̃ eccede diuob omne pabulum seminale se¬
minans semen quod est super omnẽ terram et
omne lignum quodhabet inse fructum seminis
seminalis uob̵ erit adescam etomnib: bestiis ter¬
rȩ ec omnibus uolatilibus caeli ecomni repalire¬
penti suꝑ t̃ram qđ habet inse spmuitae etom¬
nepabulum uiride in escam et factum est sic
ł tuidit ds̃ om̃a que fecit et eccebona ualde. Et
factaẽ uespera et factũ est mane diessextus:
ltiam atque etiam denaturahominis posterit ube¬
rior considerandi et diligentius disserendilocus :
Nunc ttim̃ ut opera sex dierum nrã in quisitio
que condudat hoc primum breuit̃ dicimꝰ nonindiffe¬
rent̃ accipiendum quod in aliis operib dicit᷑ dixitdr̃
fiat. Nicaut̃ dixids̃ faciamus hominem adimaginem
et similitudinem pram ad insinuandam scilicet. Vtita
tim ad monet dicens łt fecit ds hominẽ adimaginom
di nonquasi pat᷑ adimaginẽ filii autfilius adimaginẽ
patris alioqui nonucredictum est ad imaginem prãm

Expanded text:
dixit Deus, Ecce dedi vobis omne fenum sativum seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum quod habet in se fructum seminis sativi; vobis erit in escam, et omnibus bestiis terrae, et omnibus volatilibus coeli, et omni serpenti repenti super terram, ne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio . D. Hoc primum breviter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur, dixit Deus, fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam scilicet, ut ita tim admonet dicens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
queenim hoc ignorarent quando quidem ipsum semex
qđ oportuno tempore aduenit ꝑ ipsos dispositũ est in
o omnium scorũ data est gratia haec ingentib: an¬
nuntiare inuestigabiles diuitias xp̃i et in luminare
que sit dispositio dispensatio sacram̃ti qđ fuit abscon¬
dicum a scłis indõ quiuni uensa creauit in notesce

Expanded text:
que enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, que enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in mo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit absconditum
Abbreviated transcription (Latin):
matutina siue diurxa cornitione acuero uelat ues¬
pertina ipsi aut̃ deo non audeo dicere aliomodo in¬
notuis se cum ea feciss& quã illo quo ecinorat it fas¬
r&s apud quem non est commutatio pec mom̃tiob¬
bratio nonsane propt̃ inferiorũ scientiam puntis
indiget quasi ꝑeos fiat suentior sedillo simplician
rabilimodon ouit om̃a stobilit̃ atq in commutbl
habet autem xuntios propternos ctpropt̃ ipsos quia
illo modo dõparere eitissistere ut eum demnferioribus
consulaN eiusq superius p̃ceptis etiussis obtempereNs
bonum est eis in ordine propriae naturae acque
subsitintiae nuntii aut̃ grecae angelidicuntur
quo nom inegenerali upiuersa illa suꝑnaciuittisnun¬
cupatur quem primũ diem conditũ existimamus na
nec illudeos latuit mysterium regnicaelorũ qđ opor¬
tunotempore reuelatum est pro salutenra quod ex ac
peregrinatione liberatieorũ co&ui coniungamur. Ne¬

Expanded text:
matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uesmatutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. ne
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis iam quantũ uisum est disputouimꝰ quẽ ad modi
congruat conditioni mundi huius et qđ sex dieb con¬
summatꝰ est cumom̃ib: quaein eosunt et quod tunc faci
cum factus est dies utillud congruat quod creauit om̃a
simul huius uniuersae dĩ creaturae multa non noui
siue queincaelis sunt altius quam utnr sensus ea pos¬
sit adtingere siue quemn regionib: t̃rarum forttssis
in habitabilib: si ue qued eorsum latent uł in profun¬
do abrssi uł in occultis sinib: terne haecigit᷑ ante quam
fierent utiq: nonerant quomodo ergo dõ noto eran
que non erant etrursus quomodo ea facer& que sib
Nota nonerant n enim quic quã fecit ignorans nota
ergo fecit nonfacte cognouit: ꝓ inde antequam fie¬
rent eterant etñ erant erant in dĩ scientia non enꝰ
in sua natura aꝑ hoc factus est dies ille cui utroq
modo in notescerent etindõ & inseipsis. Illaiuelit

Expanded text:
uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat, quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut
Abbreviated transcription (Latin):
tur in libro sapientiae inquisitores huius scłi: Si enimitix¬
tum inquit potuer̃ uadere ut possent aestimare scłm quo¬
modo eius dñm nonsticilius inuener̃ Ignotti enim sunt
fundam̃ tat̃rae oculis nr̃is et qui fun dauit terram propin¬
quat m̃tib: Nr̃is lamnunc consideremꝰ eaquȩ fecit ds̃ om̃a
simul aquib: in sexto die consummatis requieuit in septi¬
mopostea consideraturi operaei: in quib: usq: nuncopen
tur: Ipse enim ante secula : a sđo autem eadicimꝰ ex quo
coepit sđm sicut ipsum mundũ in sło aut̃ sicut ea quar
nascunt᷑ inmundo cumergo scriptura dixiss& omnia
ꝑ ipsum factas et sine ipso factum est nihil paulo post
at. In hoc mundo erat et mundus ꝑ ipsum factu sest
Dehoco peredĩ alio loco scriptum est: qui fecistimundu
demateria in formihicmundus plerumq cȩli & terrae
nomine nuncupat᷑ sicut iam commemorauimus que
scniptura dicit dm̃ fecisse cũ factus estdies dequibus

Expanded text:
ntur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tanntur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tantum, inquit, potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? ignota enim sunt fundamenta terrae oculis nostris, et qui fundauit terram, propinquat mentibus nostris. Iam nunc consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requieuit in septimo, postea\' consatur. Ipse enim ante saecula: a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum; in saeculo autem, sicut ea quae nascuntur in mundo. Cum ergo Scriptura dixisset, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; paulo post ait, In hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est . De hoc opere Dei alio loco scriptum est: Qui fecisti mundum de materia informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nomine nuncupatur, sicut jam commemoravimus, quae Scriptura dicit Deum fecisse, cum factus est dies: de quib
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ea noss& ante quã facer& nec nosset nisiuide¬
ra uecuidera pisi haber& nec haber& ea quenon¬
dum factuerant nisiquẽ admodum est ipsenon fac¬
tus quãuis in qua illa substantia in effabilis sit nec
dici ut cumq homini ꝑ homixẽ possit pisiu surpa¬
tis quibus dc̃ locorum actemporũ uerbis cũ sit ante
õa tempora et tateom̃s locos itim̃ propinquior
nobis est qui fecit quãmulta que facta sunt in illo
enimuiuimꝰ et mouemꝰ et sumꝰ: istorũ aut̃ plera que
ipsis rationib quibus factas ea uidere apud dm̃
ut ꝑ hoc sciamus quod et quantt qualia que sint etiam¬
si uon ecuuideamꝰ pencor porissensus. Remottiquip
positis aut obpositis aliis axr̃o contuitu actu quesepa¬
rantur ex quo fit utmaior ad illa inueniendasit labor
quã ad illum a quo factcis cum sit in comparabili felicita¬
teprestantius illum exquantu lacum que particula piam̃te
sentire quam illa uniuersa comp̃hendere underecte culpa¬

Expanded text:
nisi ea nosset, antequam faceret, nec nosset, nisi uidenisi ea nosset, antequam faceret, nec nosset, nisi uideret, nec uideret, nisi haberet, nec haberet ea, quae nondum facta erant, nisi quemadmodum est ipse non factus —: quamuis, inquam, illa substantia inefdici utcumque homini per hominem possit, nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum verbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos; tamen propinquior nobis est qui fecit, quam multa quae facta sunt. In illo enim vivimus, et movemur, et sumus : istorum autem pleraque ipsis rationibus quibus facta sunt, ea videre apud Deum, ut per hoc sciamus quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea videamus per corporis sensus. Remota quipppositis aut oppositis aliis a nostro contuitu tactuque separantur. Ex quo fit ut major ad illa invenienda sit labor, quam ad illum a quo facta sunt, cum sit incomparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque psentire quam illa uniuersa conprehendere. unde recte culpa
Abbreviated transcription (Latin):
di testimoniispbatꝰ qđ haec om̃a prius quã fierent
erant in notitia stiuentis etutiq ibimeliora ubiuerio¬
ra ubi aderna et in commuttibilia quãquã sufficere
deb eat ut quisq nouerit ułin conus se credat qđ ds̃
l.accom̃a fecerit ñopinor eum eẽ tũ ex cordẽ utdm̃
que non uouerat fecisse arbitr&ur. Porrosiuouerat
caprius quã facer& ea ꝓfecto priusquã fierent apud
illũ erant comodo nota quosempiternae atq in cõ¬
muttibilit̃ uiuunt etuita sunt: factei auẽ eomodo quo
una quae que creatura ingen eresuo est : quã ui sergo
illa a&erna in commuttibilis quenatura quod ds̃
est habens inse ut sit sicut moysidictũ est. Egosum
Qm̃ illud uere acprimicus est qđ eodem modosem¬
ꝑ est nec solum non commutat᷑ sed c̃omut ariomni¬
no non potest uihil horum que fecit existens ec om̃a
primitꝰ habens sicut ipseest neq: eim ea facer&

Expanded text:
di testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, di testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, erant in notitia facientis, et utique ibi meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, priusquam fierent, apud illum erant eo modo nota, quo sempiterne atque incommutabiliter uiuunt et uita sunt, facta autem eo modo, quo unaquaeque creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa aeterna incommutabilisque natura, quod deus est, habens in se, ut sit, sicut Moysi dictum est: ego sum facta sunt, quoniam illud uere ac primitus est, quod eodem modo semper est nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest, nihil horum, quae fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
rationales purgate gratiaei possunt ꝑuenire adei:¬
modiuisionẽ quanec superius quicqua sit Necbeatius:
sed &iam sihoclegamꝰ et intellegamꝰ etintdlegamus qđ¬
stictũ est in illo uitar est manet ista sextentia utid qđ
ꝑ ipsum ftictũ est uita eẽ in illo intellegat᷑: Inqua
uitaiuidit om̃a quando fecit etsicut uidit. Ita fecit
non p̃ter seipsum uidens sed in seipso uti enum erauit
om̃a que fecit nec alia uisio ipsius et patris sed unasic̃
una substantia : Nam et in libro iob itt ipsa sapien
unde inuentaẽ uł quissit locus suentiae ignorat
mortalis uiã eius nec in ueni&ur in hominib: et
paulo pꝰ audiuimꝰ inquit ei : gloriam. Dñs cõmen¬
dauit uiam ei: et ipsenouit᷑ locum ei: ipse enim
omneqđ est sub caelo ꝑ fecit enouit que sunt in ter¬
ra om̃a quȩ fecit uertorũ libram̃ta atq mensuras
quando fecit sic̃ uidit enumerauit: hisatq huius mo¬

Expanded text:
rationales purgatae gratia eius possunt peruenire ad eiurationales purgatae gratia eius possunt peruenire ad eiusmodi uisionem, qua nec superius quicquam sit nec beatius. Sed etiam si hoc legamus et intellegamus: quod factum est, in illo uita est, manet ista sententia, ut id, quod per ipsum factum est, uita esse in illo intellegatur, in qua uita uidit omnia, quando fecit et, sicut uidit, ita fecit, non praeter se ipsum uidens, sed in se ipso ita enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et patris, sed una, sicut una substantia. nam et in libro Iob ita ipsa sapientunde inuenta est? uel quis sit locus scientiae? ignorat mortalis uiam eius nec inuenietur in hominibus. et paulo post: audiuimus, inquit, eius gloriam. dominus commendauit uiam eius et ipse nouit locum eius. ipse enim omne, quod est sub caelo, perspicit et nouit quae sunt in terra omnia quae fecit: uentorum libramenta aquae mensuras quando fecit, sicut uidit, enumerauit. his atque huiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
uitti sint: presertim quicadistinguit dequali uictlo¬
quatur cũ addit etuita erat luxħominum: sicergodis¬
tinguendum est utcum dixerimꝰ qđ factũ est dein de
in feramꝰ in illo uita est : Non inse scilicet hoc est in sua
natura qua ftctũ est ut conditio creatura que sic sed
in illouita est quia om̃a que ꝑ ipsum facta sunt noue
fecit sed sicut uita edux hominũ qđ est ipsa sapientia
et ipsum uerbum unigenitꝰ dĩfilius : Pomodo ergo in
illouita est qđ factum est : quomodo dictũ est sicut
habet pater uitã insemetipso sic dedit filio habere
uittm in semet ipso: Nec p̃termittendum est quo dem̃¬
datiores codices habent quod factum est in illouita
erat apud dm̃ et ds̃ erat uerbum qđ ergo stacstũ est iã
uiteierat in illo etuit nonqualis cumq pãetpecora
dicunt᷑ uiuere que frui nom possunt participatione
sapientiae seduit eratlux hominum: m̃ tes quippe

Expanded text:
uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita louita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, deinde inferamus: in illo uita est, non in se scilicet, hoc est in sua natura, qua factum est, ut conditio creaturaque sit, sed in illo uita est, quia omnia, quae per ipsum facta sunt, nouefecit, sed sicut uita et lux hominum. quod est ipsa sapientia et ipsum uerbum unigenitus filius dei. eo modo ergo in illo uita est, quod factum est, quomodo dictum est: sicut habet pater uitam in semet ipso, sic dedit filio habere uitam in semet ipso. Nec praetermittendum est, quod emendatiores codices habent: quod factum est, in illo uitaerat apud deum, et deus erat uerbum. quod ergo factum est, iam uita erat in illo, et uita non qualiscumque — nam et pecora dicuntur uiuere, quae frui non possunt participatione sapientiae — sed uita erat lux hominum. mentes quippe
Abbreviated transcription (Latin):
tra scipsum eonouerat qui seum docuerat: quis
ciam adiurgit enim cuuangelista et dicit quod fac¬
cũ est: in illouitaẽ: etuica erat lux hominum quia
scilicet rationales m̃tes in quogenere homo factus
est adimaginem dĩ nonhabent ueram lucem suam
nisi ipsum uenbum dĩ ꝑqđ factoi sunt om̃a cuius
participes ẽẽ poterunt ab om̃i iniquitate et errore
mundate Ñergo ita pronuntiario porcet qđ factũ est
in illo uita est ut sub distingamus quod factũ est in il
lo etdeinde infertimꝰ uita est quidenim non illo farctũ
est cũ commem or citis multis &iam terrenis crecituris
dicat᷑ inpscilmo om̃ ainsapientia fecis dicat etcpłs¬
qm̃inipso conditas om̃a in cado etint̾ra ui sibilia
et in uisibilia. consequens erit si ita distin xerimꝰ ut et
ipsaterra et quecũq: in eci sunt uita sit quecum ab sun¬
de diccintur om̃ a uiuere quanto absurdius ut &iã

Expanded text:
tra se ipsum ea nouerat, quis eum docuerat? quis tra se ipsum ea nouerat, quis eum docuerat? quis tiam; adiungit enim euangelista et dicit: quod factum est, in illo uita est, et uita erat lux hominum, quia scilicet rationales mentes, in quo genere homo factus est ad imaginem dei, non habent ueram lucem suam nisi ipsum uerbum dei. per quod facta sunt omnia, cuius participes esse poterunt ab omni iniquitate et errore mundatae. Non ergo ita pronuntiari oportet: quod factum est in illo, uita est, ut subdistinguamus: quod factum eslo, et deinde inferamus, vita est. Quid enim non in illo factum est, cum commemoratis multis etiam terrenis creaturis, dicatur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti ; dicat et Aposm in ipso condita sunt omnia in caelo et in terra. uisibilia et inuisibilia. consequens ergo erit, si ita distinxerimus, ut et ipsa terra et quaecumque in ea sunt uita sint. quae cum absurde dicantur omnia uiuere, quanto absurdius, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
erram: istorũ aut̃ contextio siccoepit fonsaut̃ as¬
endebat de terra : &irrigabatomnẽ faciem terre:
bhaccom memoratione fontis hui: et deinceps
rarum rationes in commutcibiles in uerbo dĩ alit̃
i opera aquib indic septimo requicuit aliter
⁊ que exillis usq nunc operat᷑ horum trium hoc
d ex oeinũ posui nob utcũq notũ est ꝑcorporis¬
us ethuius consuetudine uitae. duo uero illa
ete a sensib nr̃is eccibusu contationis humane
sminus uae potuent ꝓsuae copacietitis modo
diuinit᷑ adiutus ut posst deprimis ergo illis diui¬
nis in commuctibilib acernis qua erationib: qm̃
ipsadĩ sapientia ꝑ quã facta sunt om̃a priusquã
fierent eanouerat sic scripturatestat᷑. In princi¬
uerbum Hocerat in principio apud dm̃ om̃aꝑ ip¬
sum factas etsine ipso factum est nihil. Qui sergo
it̃ sit demens ut dicat ñ ea dm̃ fecisse queno ueratꝰ :¬
Porro sinouerat ubipisi apud ipsum apud quem
uerbum erat ꝑqđ focta suntomnia : Nam si ex¬

Expanded text:
terram. istorum autem contextio sic coepit: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. ab hac commemoratione fontis huius et deincepsturarum rationes incommutabiles in uerbo dei. aliter eius illa opera, a quibus in die septimo requieuit, aliter ista, quae ex illis usque nunc operatur, horum trium hoc, quod extremum posui. nobis utcumque notum est per corporis sensus et huius consuetudinem uitae. duo uero illa remota a sensibus nostris et ab usu cogitationis humanae gis minusue potuerit pro suae capacitatis modo diuinitus adiutus, ut possit. De primis ergo illis diuinis incommutabilibus aeternisque rationibus, quoniam ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, priusquam fierentuerbum. hoc erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quis ergo tam sit demens, ut dicat non ea deum fecisse, quae nouerat? porro si nouerat. ubi nisi apud se ipsum, apud quem uerbum erat, per quod facta sunt omnia? nam si ex
Abbreviated transcription (Latin):
Im̃ uidebunt. Nꝑaliquã corporalit̃ uł sp̃italit̃ figu¬
tatã significationem tamquã ꝑspeculum in enigma
peciem scilic& quad s̃ est quicquid est quantulũ cũque
ũmens quae non est quod ipse &iã ab om̃i t̃renalabe
nundata ab om̃i corpore & similitudine corporis alie¬
uata &arrepta capere potest a quo peregrinam mor¬
ali &corruptibili honeregrauati qua diui ꝑ fidẽ im¬
bulamꝰ ñ ꝑspeciem & cũ hic iuste uiuimꝰ: curaut̃ non
edamꝰ quod tanto apło doctorigentiũ raptousq ad¬
tam excellentissimã uisionẽ uoluerit ds̃ de monstrare
itam inquam p̃hanc uitã uiuendũ c̃ in a&nũ : acunnon
dicat᷑ iste para disus excepto illo inquo corporalit̃ uix̃
adam int̃ligna nemorosa atq fructuosa quando¬
quidẽ & eccła quo nios congregat in caritatis sinum
paradisus dictoi est cum fructu pomorũ : sed hoc figu¬
rate dictũ ẽ tãquã illo paradiso ubiꝓpriae fuit adam
eccła significata fit ꝑformã futuri quã quã diligen¬

Expanded text:
uam corporaliter uel spiritaliter figuratam significationem tamquam per speculum in aenigmate, d os", per speciem scilicet, qua deus est quidquid est, quantulumcumque eum mens, quae non est quod ipse, etiam ab omni terrena labe mandata, ab omni corpore et similitudine corporis alienata et abrepta capere potest: a quo peregrinamur mortali et corruptibili onere grauati, quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem et cum hic iuste uiuimus. cur autem non credamus, quod tanto apostolo gentium doctori,  visionem, voluerit Deus demonstrare vitam, in qua post hanc vitam vivendum est in aeternum? Et cur non dicatur iste paradisus, excepto illo in quo corporaliter vixit Adam inter ligna nemorosa atque fructuosa? Quandoquidem et Ecclesia, quae nos congregat in charitatis sinum, paradisus dicta est cum fructu pomorum . Sed hoc figurate dictum est, tanquam illo paradiso, ubi proprie fuit Adam, Ecclesia significata sit per formam futuri. Quanquam diligen
Abbreviated transcription (Latin):
e plicare operosissimũ. Quo daut̃ uc̃ insinuare
satis arbitror certũ est eẽ spiritalem quandanna¬
tunt̃ in nob̵ ubicor poradiũ rerum formant᷑ simli¬
tudines siue cũ aliquod corpus sensu corporisfang¬
mͦ & continuo format᷑ p similitudo in spũ menoua¬
querecondit̃ siue cum absentia corpora ĩa notu
lonittmꝰ uteis formet᷑ quidã spiritedis aspects
quae iam erant in spũ & antequam cacogitaren u

Expanded text:
explicare operosissimum. Quod autem nunc insinuare explicare operosissimum. Quod autem nunc insinuare satis arbitror, certum est esse spiritalem quandam naturam in nobis, ubi corporalium rerum formantur similitudines, siue cum aliquod corpus sensu corporis tangimus, et continuo formatur eius similitudo in spiritu memoriaque reconditur; siue cum absentia corpora iam nota cogitamus, ut ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in spiritu et antequam ea cogitaremu
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ueniant utrũ ibi sp̃s ferment᷑ anforma¬
ta ingerant᷑ & quadam coniunctione cernant᷑
ut sic hominib angeli ostendant cogicationessius
& cor porciliũ rerũ similitudines quas in suo sp̃u
futurorũ cognitione p̃formant quem ad modi
&ipsi nras conitationes ponutiq oculis quia non
corpore sed spũ uident᷑ : Verum hoc intersit qđ
illi pr̃as &iam sinolumꝰ nouer̃ nos aut̃ ipsorum
pisi ostendant᷑ nosse ñ possumꝰ quia sic ecis utopi¬
nor habent potestate occultare sp̃italib modis
quem ad modum nos quibusdam int̃iectis obsta¬
tum modo significantes imagines & utrũ aliquo
significent ignor&ur aliquando aut̃ aliquid sgn¬
ficare sentiant᷑ sedquid significent xesciat᷑ aliquo¬
do uero tamquã pleniore de monstratione amna
humana & spũ ipsas &mente quid signi ficent uidta
& scire difficillimũ est: & siam discamꝰ dissercretq

Expanded text:
hominis ueniant, utrum ibi primitus formentur an formahominis ueniant, utrum ibi primitus formentur an formata ingerantur et quadam coniunctione cernantur, ut sic hominibus angeli ostendant cogitationes suas et corporalium rerum similitudines, quas in suo spiritu futurorum cognitione praeformant, quemadmodum et ipsi nostras cogitationes non utique oculis, quia non corpore, sed spiritu uident, uerum hoc intersit, quod illi nostras, etiam si nolimus, nouerunt, nos autem ipsorum, nisi ostendantur, nosse non possumus — quia sic eas, ut opinor, habent in potestate occultare spiritalibus modis, quemadmodum nos quibusdam interiectis obstatummodo significantes imagines sed, utrum aliquid significent, ignoretur, aliquando autem aliquid significare sentiantur, sed quid significent nesciatur, aliquando uero tamquam pleniore demonstratione anima humana et spiritu ipsas et mente quid significent uideat: et scire difficillimum est et, si iam sciamus, disserere atque