comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onis rp̃i: sicut ip̃e ait. Hic
qͦtiens cumq agitis ĩ meam
cõmemorationem facite: Qͦ¬
cienscumq ergo hunc pa¬
nem sumitis et bibitis hũc¬
calicem: mortem domini
aunũtiatis. don ueniat:
nũtianda: ut discant qua
caritate dilexit suos. qui
ꝓ eis mori dignatus est:
cui om̃s uicem debemꝰ re¬
pend̾e caritatis. qr ad hoc
nos prior dilexit cum esse¬
mus gehenne filii: ut di¬
lige̾ mus eum a morte iam

Expanded text:
onis Christi, sicut ipse ait: Hoc onis Christi, sicut ipse ait: Hoc quotiescunque feceritis, in meam commemorationem facite. Quotiescunque ergo hunc panem sumitis, et bibitis hucalicem, mortem Domini annuntiabitis donec veniat .posteris nuntianda, ut discant qua charitate suos dilexit, qui pro eis mori dignatus est: cui omnes vicem debemus rependere charitatis, quia ad hoc nos prior dilexit, cum essemus gehennae filii, ut diligeremus eum a morte jam
Abbreviated transcription (Latin):
fides est. Iteratur cotidie hec¬
oblatio. licet rp̃c semel pass
ui carne: per unam eainidemq:
mortis passionem se mel sal¬
uauit mundũ. ex qua morte
idem resurgens ad uitam mors
ei ultra nõ dominabitur
Qd̃ profecto sapientia dei pa¬
tris neccessarium pro mul¬
ns causis prouioit. Prino
quidem quia cotioie peccam
saltem in pectatis sine quib
mortalis infir mitas uuere
non potest. quia licet omĩa
peccata condonata sint in ba¬
ꝑtismo. infirmitas tamen
peccati adhuc manet ĩ carne.
Unde psalmsta: Bñdic aĩa
mea dominum. qui ꝓpiciat᷑
omĩb unqͥtatib tuis: qui
sanat om̃s infirnuitates
tuas. Et ideo quia cotidie
labimur. cotidie xp̃ pro no
bis mistice ummolatur. et
passio xp̃i ĩ misterio tradit᷑
ut qui semel moriendo mor¬
tem uicerat. cotidie recidiua¬
delittorum ꝑ hec sacramẽta
corporis et sanguinis pctͬa re¬
laret.t. Unde oramus. dunit¬
te nobis debita nr̃a. Quia si
um ob cõmemoratõnẽ passi¬

Expanded text:
ibus. 1. Iteratur autem quotidie haecibus. 1. Iteratur autem quotidie haecoblatio, licet Christus semel passus in carne, per unam eamdemque mortis passionem semel salvaverit mundum, ex qua morte idem resurgens ad vitam, mors ei ultra non dominabitur: quia profecto sapientia Dei Patris necessarium pro multis causis hoc providit; primo siquidem quia quotidie peccamsaltem in peccatis, sine quibus mortalis infirmitas vivere non potest, quia, licet omnia peccata donata sint in baptismo, infirmitas tamen peccati adhuc in carne manet. Unde Psalmista: Benedic anima mea, Domino, qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas . Et ideo quia quotidie labimur, quotidie pro nobis Christus mystice immolatur, et passio Christi in mysterio traditur, ut qui semel moriendo mortem vicerat, delictorum per haec sacramenta corporis et sanguinis peccata relaxet. Unde oramus: Dimitte nobis debita nostra, quia, sium ob commemorationem passi
Abbreviated transcription (Latin):
torum specie. et in usibili
ne et sanguine. et sacramẽ¬
to et re sacramenti. id est
constat et conficitur ex
et homine. cun ipẽ xpus¬
uerus sit deus et uerus hõ:
quia omnis res illariui
rerum naturam et uerita¬
tem ui se continet ex quibz
conficitur. Conficitur
autem sacrificium ecclie
duobus. sacramento et re
sacramenti: id est corpore
xp̃i. Est igitur sacramẽ¬
tum et res sacramenti.
id est corpus xp̃i aro¬
eius est quã sb̾ forma panis
oꝑtam in sacramento acci¬
punꝰ: et sanguis eius quẽ
sub uini specie et sapore po¬
tamus. Caro udelicet est¬
carius et sangus est sacra¬
mentum sanguinis. Car¬
ne et sanguine utrcq ĩui¬
sibili intelligibili et spũali.
airtutum. et diuina maie¬
state: S icut ergo ceieitis
panis qui uere xp̃i caro est. suo
modo uctatur corpus xp̃i. cum
Re uera sit sacramentũ corꝑis
uccaturq ip̃a carnis immo
rio. nõ rei ueritate sed signifi¬
cante misterio. sic sacramẽtũ
fidei qd baptismus intelligit᷑

Expanded text:
torum specie, et invisibili rne et sanguine, sacramento et re sacramenti; quae constat et conficitur Deo et homine, cum ipse Chriverus sit Deus, et verus homo? quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet ex quibus conficitur. Conficitur autem sacrificium Ecclesiae duobus, sacramento et re sacramenti, id est corpore Christi. Est igitur sacramentum, et res sacramenti, id est corpus Chrs est, quam sub forma panis opertam, in sacramento accipimus; et sanguis ejus, quem sub vini specie ac sapore potamus, caro videlicet carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis, carne et sanguine, utroque invisibili, intelligibili, et spirituali  virtutum et divina majestate. Item: Sicut ergo coelestis panis qui vere Christi caro est, suo modo vocatur corpus Christi, cum revera sit sacramentum corporivocaturque ipsa carnis immolxio, non rei veritate, sed significanti mysterio, sic sacramentum fidei quod baptismus intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pus panis est de quo qui
manducat niuit in eter¬
num. De quo ipemet dixit. Et
panis quemi ego ei dabo: caro
mea est pro mundi uita. De¬
non solum scd̃m uerbur
quo uiuunt omĩa sed secũ¬
dum carnem assumptam
pro mundi uita. Humana
tua carni uiuide unita. in¬
corporata unum cum illa
effecta: uiuit de spũ eius
sicut uuuit corpus de suo
spũ. Qui uero non est de
corpore xp̃i. nõ uiuit de spũ¬

Expanded text:
us panis est, de quo qui manducat vivit in aeternum, de quo ipsemet dicit: Et panis, quem ego dabo, caro mea est, pro mundi vita, etc. Denon solum secundum verbum quo vivunt omnia, sed etiam secundum carnem assumptam pro mundi vita. Humana tua, carni ejus mundae unita, incorporata, unum cum illo effecta, vivit de spiritu ejus, sicut vivit corpus de suo spiritu: qui vero non est de corpore Christi, non vivit de sp
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus illud quod ex fructi¬
bus terre acceptum et p̃ce
nuistica consecratum. reite
sumimus ad salutem spiri¬
tualem. in memoriam do
ꝑ manus hominis ad illã
uisibilem speciem ꝑducat᷑
nõ santtificatur ut sit tã
magnum sacramentũ uisi
oꝑãnte inuisibiliter spũ¬

Expanded text:
illud tantum quod ex fructibus terrae acceptum et prece mystica consecratum rite sumimus ad salutem spiritualem, in memoriam pro per manus hominis ad illam visibilem speciem perducatur, non sanctificatur ut sit tam dignum sacramentum, nisi operante invisibiliter Sp
Abbreviated transcription (Latin):
casum comedens. Et quia regiola¬
trociniis infamis erat. nullus un
faceret diabolus. quo se uerteret. qͣ
gloriabatur ante dicens. in celum
ascendam. suꝑ sy dera celi ponam
thronum meum. ero similis altis¬
simo.cernebat se uinci a puero. &
prius ab eo se calcatum. quam ꝑe
tatem peccare potuisset. Titillabat
itaq sensus eius. ⁊ pubescenti cor¬
pori insolita uoluptatum incẽdia
suggerebat. Cogẽbatur tyrunculꝰ
xp̃i cogitare quod nesciebat. ⁊ eiꝰ
rei animo pompam uoluere: cuiꝰ
experimenta non nouerat. Iratꝰq
sibi. ⁊ pectus pugnis uerberans.
quasi cogitationes cede manꝰ pos¬
set excludere. ego inquit te aselle
faciam ut non calcitres: nec te or¬
deo alam. sed paleis. fãme confici¬
am ⁊ siti graui onerabo pondere
quam lasciuiam cogites. Herbaꝵ
ergo succo ⁊ paucis caricis post tri¬
duum. deficientem animam sus¬
tentabat. orans frequent̾ ⁊ psallẽs.
⁊ rastro humum fodiens. ut ieiu¬

Expanded text:
casum comedens. Et quia regio lacasum comedens. Et quia regio latrociniis infamis erat, numquam infaceret diabolus? quo se verteret? Qui gloriabatur ante, dicens: In coelum ascendam, super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo , cernebat se vinci a puero, et prius ab eo calcatum fuisse, tatem peccare potuisset. 16 5. Titillabat itaque sensus ejus, et pubescenti corpori solita voluptatum incendia suggerebat. Cogebatur tirunculus Christi cogitare quod nesciebat, et ejus rei animo pompam volvere, cujus experimenta non noverat. Iratus itaque sibi, et pectus pugnis verberans quasi cogitationes caede manus posset excludere: Ego, inquit, aselle, faciam, ut non calcitres: nec te hordeo alam, sed paleis. Fame te conficiam et siti; gravi onerabo pondere;quam lasciviam cogites. Herbarum ergo succo et paucis caricis post triduum vel quatriduum deficientem animam sustentabat, orans frequenter et psallens, et rastro humum fodiens; ut jeju
Abbreviated transcription (Latin):
nie ⁊ saphire. uł exemplum uł sup¬
plicium: maximeq dominice sentẽ¬
tie memor dicentis. qui non renũ¬
ciauerit omnib que possidet: nõ po¬
test meus esse discipulus. Erat au̾̃t
tunc annorum quindecim. Sicq
nudus ⁊ armatus uz xp̃o. solitudi¬
nem que in septimo miliario ama
iuma gazȩ emporio. ꝑlitus eunti¬
b egyptum ad leuam flectitur.¬
ii ingressus est. Cumq essent cruen¬
ta latrociniis loca⁊ propinqui a¬
miciq eius imminens periculũ
denunciarent: Contempsit mortẽ.
ut mortem euaderet. Mirabant᷑
tem. nisi quod flamia quedam
pectoris. ⁊ scintille fidei in oculis
relucebant. Lenes erant gene de¬
licatum corpus ⁊ tenue.⁊ ad om¬
nem iniuriam impatiens: quod
leui uł frigore uł estu posset af¬
fligi. Igitur sacoo tantum mẽbra
ccoꝑtus.⁊ pellicrum habens epẽ¬
inter mare ⁊ paludem uastam ter¬
ribili solitudine fruebatur. quinde¬
cim tantum caricas post solis oc¬

Expanded text:
niae et Sapphirae vel exemplum, vel supniae et Sapphirae vel exemplum, vel supplicium; maximeque Domini memor, dicentis: Qui non renuntiaverit omnibus quae habet, non potest meus esse discipulus . Erat autem tunc annorum quindecim. Sic nudus, et armatus in Christo, solitudinem, quae in septimo miioma, Gazę emporio, per littus euntibus Aegyptum ad leuam flectitur, ingressus est. Cumque essent cruenta latrociniis loca, et propinqui amicique ejus imminens periculum denuntiarent, contempsit mortem, ut mortem evaderet. 4. Jejuniutem; nisi quod flamma quaedam pectoris, et scintillae fidei in oculis relucebant. Laeves  Al. lenes erant genae, delicatum corpus et tenue, et ad omnem injuriam impatiens: quod levi vel frigore, vel aestu, posset affligi. Igitur sacco tantum membra coopertus, et pelliceum habens epeninter mare et paludem, vasta et terribili solitudine fruebatur, quindecim tantum caricas post solis oc
Abbreviated transcription (Latin):
nii qd̃ ꝑ omnes egypti popłos fere¬
batur: incensus uisitandi eum stu¬
dio ꝑrexit in heremum. Et statim
ut eum uidit. mutato pristino ha
um mansit: contemplans ordinẽ
uite eius. morumq grauitatem:
quam creber in oratione. quam hu¬
milis in suscipiendis fratrib. seuerꝰ
in corripiendis. alacer in exhortan¬
dis esset. ⁊ ut continentiam. cibiq
eius asperitatem. nulla unquam.
infirmitas frangeret. Porro frequẽ¬
tiam eorum qui ad eum obuarias
passiones ⁊ impetus demonum cõ¬
currebãt. ultra non ferens. nec con¬
gruum esse dicens. pati in heremo
popłos ciuitatum. sicq sibi magis
incipiendum esse. ut cepisset antoniꝰ.
illum quasi uirum fortem. uictorie
premia accepisse se necdum milita¬
re cepisse: reuersus est cum quibus¬
dam monachis ad patriam ⁊ pare¬
tib iam defunctis. partsin substan¬
tie sratrib. partsin pauperib largi¬
tus est. nichil sibi omnino reseruãs.
timens illud de actib apłorum ana¬

Expanded text:
omnes Aegypti populos ferebatur, incensus visendi ejus studio, perrexit ad eremum. Et statim ut eum vidit, mutato pristino habum mansit, contemplans ordinem vitae ejus morumque gravitatem. Quam creber in oratione, quam humilis in suscipiendis fratribus, severus in corripiendis, alacer in exhortandis esset: et ut continentiam, cibique ejus asperitatem nulla umquam infirmitas frangeret. Porro frequentiam eorum, qui ad eum ob varias passiones aut impetus daemonum concurrebant, ultra non ferens: nec congruum esse ducens, pati in eremo populos civitatum: sicque sibi magis incipiendum esse, ut coepisset Antonius; illum quasi virum fortem victoriae praemia accipere: se necdum militare coepisse; reversus est cum quibusdam Monachis ad patriam: et parentibus jam defunctis, partem substantiae fratribus, partem pauperibus largitus est, nihil sibi omnino reservans, et timens illud de Actibus Apostolorum, Ana
Abbreviated transcription (Latin):
thabata. qui cirriter quin¬
q milib agara urbe palestine ad
austrum sicus est:cum parentes ha¬
beret y dolis deditos. rosa ut dicit᷑
de spinis floruit. Aquib missus
alexandriam. gramatico traditꝰ
est: ibiq quantum illa patiebat᷑
etas. magni ingenii. ⁊ morum do¬
cumenta prebuit. Erat in breui ca-¬
rus omnib. ⁊ loquendi arte gna¬

Expanded text:
Thabata, qui circiter quinque millia a Gaza urbe Palaestinae ad Austrum situs est, cum parentes haberet idolis deditos, rosa, ut dicitur, de spinis floruit. A quibus missus Alexandriam, grammatico traditus est, ibique quantum illa patiebatur aetas, magna ingenii et morum documenta praebuit. Brevi, charus omnibus, et loquendi arte gna
Abbreviated transcription (Latin):
mis opibus abiectis xp̃m
secutus. solus pene his tem¬
porib euuangelica precep¬
ta complesset. Illum no¬
bis sequendum. illum¬
nob̾ clamabat imitandũ.
beatumq ẽẽ presens scłm
tante fidei uirtutisq do¬
cumento.m cum scđm
sententiam dñi & diues
& possidens multa. uenden¬
do omnia & dando pau¬
ꝑib. quod erat factor ini¬
possibile. possibile fecisset
exemplo. Iam uero inuer¬
bis & confabulatione eius
quanta grauitas. quanta
dignitas erat. quam alacer.
quam efficax. quam in ex¬
soluendis scripturarum ques¬
tionib promptus & facilis.
E quia multos adhanc
partem incredulos scio.
quippe quos uiderim me
ipso & iam referente non
credere: iħm testor spemq
commnunem. me ex nullius
uiquam ore tantum sci-¬
entiȩ. tantum ingenii. tam
boni & tam puri sermonis
auoisse. Quamquam in mar¬
tini uirtutib quantula ẽ
ista laudatio. nisi quod
mirum est homini illite¬
rato ne hant quidẽ grãm
defuisse. S iam finem li¬

Expanded text:
mis opibus abjectis Christum mis opibus abjectis Christum secutus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauidignitas erat! quam acer, quam efficax, et quam in absolvendis Scripturarum quaestionibus promptus et facilis! Et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos viderim me ipso etiam referente non credere, Jesum testor spemque communem, me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii, tam boni et tam puri sermonis audisse. Quamquam in Martini virtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est, homini illiterato ne hanc quidem gratiam defuisse. XXVI. Sed jam finem li
Abbreviated transcription (Latin):
tam illius scribere. partim
ab illo in quantum ipse
interrogari potuit sciscita¬
ti sumus: partim ab his
qui inter fuerant uel scie¬
bant cognouimus. Quo qͥ¬
dem tempore credi non po¬
test. qua me humilitate.
qua benignitate suscepit.
Congratulatus plurimũ
& gauisus in dño. quod
tanti eẽt habitus anobis:
quem ꝑegrinatione suscep¬
ta expetissemus. Miserum
me pene non audeo confi-¬
teri. cum me scõ conuuuio
suo dignatus est adhibe:
aquam manib nr̃is ipse
obtulit. ad uesꝑam autẽ
ipse nob̃ pedes abluit:. nec
reniti aut contraire con¬
stantia fuit. Ita auctorita¬
te illius oppressus sum:
ut nefas putarem. si non
ad quieuissem. Sermo au¬
tem illius non alius apud
nos fuit: quam mundi
huius illecebras & scłi
onera relinquenda. ut do¬
miaum ih̃m liberi expe¬
ditiꝰ sequeremur. Prestan¬
tissimumq nob̃ presenti¬
um temporũ illustris
iuiri paulini cuius supra
mentionem fecimus exem¬
plum ingerebat. qui sũ¬

Expanded text:
tam illius scribere, partim tam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui sum
Abbreviated transcription (Latin):
nosce inquit martine quẽ
cernis. Ap̃c ego sum. Des¬
censurus ad terras. prius
me manifestare tibi uolui.
Ad hec cum martinus ta¬
ceret. nec quicquam respon¬
si referret: iterare ausus ẽ
diabolus professionis auda¬
ciam. Martine quid du¬
bitas credere. cum uideas:
xp̃c ego sum. Lum ille
reuelante sibi sp̃u. ut intel¬
ligeret diabolum ẽẽ non
dm̃. non se inquit dñs
iħc purpuratum. & diade¬
mate renitentem. uenturũ
ẽẽ predixit. Ego xp̃m nisi
in eo habitu formaq qua
passus est. nisi crucis stig¬
mata proferentem. uenisse
non credam. Ad hanc ille
& cellulam tanto fetore cõ¬
pleuit: ut in dubia indicia
relinqueret diabolum se
fuisse. Hoc ita gestum ut
supra retulimus. ex ipsius
martini ore cognoui: ne
quis forte existimet fabu¬
am cum olim audita
fide eius. uita. atq uir¬
tutib. desiderio illius estua¬
remus. gratam nob̃ ad eũ
udendum peregrinationẽ
suscepimus. Simul quia
iam ardebat animus ui¬

Expanded text:
nosce, inquit, Martine, quem nosce, inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi volui. Ad haec cum Martinus taceret, nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquit, Jesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille  cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabuNam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vi
Abbreviated transcription (Latin):
esse diceret. In quo ce iam
adeo illusit. ut eum qui¬
dam ep̃c rufus nomine
ut dnm adoraret. Propt̾
quod eum postea ab epis¬
copatu deiectum iudimꝰ.
reculerunt. eodem tempo¬
re inoriente quendam ex¬
titisse. qui se iohannem
esse iactitaret: ex quo cogni¬
scere possumus. istius mo¬
di pseudo prophetis ex is
tentib antixp̃i aouentum
imminere. qui iam in is¬
tis mysterium iniquitatis
oꝑatur. Nec enim pretere¬
undum uidetur. quanta
martinum sub hisdem
diebus diabolus arte
temptauerit. Quodam eñi
die premissa p̾̃ se potestate¬
& circũtectus ipsa lute pur¬
purea. quo facilius clari¬
tate assumpti fulgoris il¬
luderet. ueste &e iam regia
indutus. diademate exgem-¬
mis auroq redimitus. cal¬
ceis auro illitis. sereno ore.
leta facie. ut nichil minus
quam diabolus putaretur:
oranti incellula adstitit.
Cumq martinus primo
aspectu euis fuisset hebeta¬
tus. diu multumq am¬
bo silentium tenuerunt.
Lum prior diabolus. Ag¬

Expanded text:
esse diceret: in quo etiam esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoptentibus, Antichristi adventum imminere, qui jam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem videtur, quanta Martinum sub iisdem diebus diabolus arte tentaverit. Quodam enim die praemissa prae se et circumjectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo tenuerunt. Tum prior diabolus, Ag
Abbreviated transcription (Latin):
tamen oculis aut digitis¬
ad trectata. non aluo quam
uestis uidebatur. Interea cla-¬
rus fr̃s admonet orationi in¬
stare. ut manifestius eis clñs
quidnam. eẽt ostenderet.
Itaq reliquum noctis hẏm¬
nis psalmisq consumitur.¬
At ubi illuxit dies. Ad¬
prehensum dextera ad
martinum trahere uo¬
lebat. bene conscius illu¬
di illum diaboli arte ñ
posse. Tunc uero reniti
ac reclamare miser cepit.
inter dictumq sibi eẽ
dicebat: ne se martino os¬
denderet. Cumq inuitũ
ire compellerent: inter
trahentium manus ues¬
tis euanuit. Unde quis
dubitet hanc & iam mar¬
tini fuisse uirtutem. ut
fantasiam suam diabo¬
lus cum erat Martini
oculis ingerenda. dissimu¬
lare dutius aut tegere
non posset: Animaduer¬
sum est tamen eodem
fere tempore fuisse in his¬
paniis iuuenem. qui
cum sibi multis signis
auctoritatem parauisset.
eo usq elatus est: ut se he¬
liam profiteretur. Quod
cum pleriq temere credi¬
dissent: addidit ut se xp̃m

Expanded text:
tamen oculis aut digitistamen oculis aut digitisadtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. ubi inluxit dies, adprehensum dextera ad Martinum trahere uolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ce presentes plagas cur
scõ non crederet. commina¬
ri. Postremo in hanc uocem
erupisse fertur. Ecce hac
nocte uestem michi candi¬
dam dñs de cȩlo dabit.
qua in dutus in medio ues¬
trum deuersabor: idq uob̾
signum erit me radei ẽẽ
uirtutẽ. qui dei ueste do¬
natus sim. Tum uero gran¬
dis omnium ad hanc pro¬
fessionem expectatio. Itaq
ad mediam fere noctem
fremitu insultantium
commoueri omne monas¬
terum loco uisum est.
Cellulam autem qua idẽ
adolescens continebatur.
crebris cerneres micare lu¬
minib. fremitusq in ea
discurrentium. & murmur
quoddam multarum uo¬
cum audiebatur. De in
facto silentio egressus. unũ
q ei qua erat indutus os¬
tendit. Obstupe factus ille
conuocat ceteros. Ipse eti¬
am clarus accurrit. ad hi¬
bitoq lumine uestem om̃s
diligenter inspiciunt. Erat
autem summa mollicie.
candore eximio. micanti
purpura. nec tamen cuiꝰ
esset generis aut uelieris
poterat agnosci. Curiosiꝰ

Expanded text:
Domini et praesentes plagas, cur Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum dque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis
Abbreviated transcription (Latin):
lo recte memorie mandabi¬
tur. in exemplũ cauendi
si quid deinceps uspiam
tale contigerit. Clarus qͥ¬
dam nomine ad olescens
nobilissimus. mox prb̃t.
nunc felici beatus excessu.
cum relictis omĩb se ad
martinum contulisset: bre¬
ui tempore adsũmum fidei.
uirtutumq omnium cul¬
men enituit. Itaq cum
haud longe sibi ab ep̃i mo¬
nasterio tabernaculum cõ¬
stitiusset. multiq apud
eum fratres commorarent᷑:
uiuenis qͥdam adeũ anatholiꝰ
noĩe sub ꝓfessione monachi omnẽ
humilitatem atq ĩnocentiam
mentitus accessit. habitauitq
aliquandiu in cõmine cum ce-¬
teris. Dein procedente tem¬
pore angłos apud se loqui
solere dicebat. Cum fidem
nullus adhiberet: signis
quibdam plerosq adcre¬¬
dendum cohortabatur.
Postremo eo usq processit.
ut inter se ac dm̃ angłos
discurrere predicaret. Ita¬
q se unum exprophetis ha¬
beri uolebat. Clarus cam̃
nequaquam ad credendũ
cogi poterat. Ille ei iram

Expanded text:
lo recte memoriae mandabilo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis errorib ꝑdidissent.
conuersos postea recepisset:
exponentem crimina sin¬
gulorum. Martinum dia¬
bolo repugnantem respon¬
disse constanter. antiqua
delicta melioris uite conũ¬
satione purgari: & ꝑ mise¬
ricordiam dñi absoluen¬
dos ẽẽ peccatis. qui peccare
desinerent. Contra dicente
diabolo. ñ ꝑtinere adueniã
criminosos. & semel lapsis
nullam a dño prestari cle
mentiam. Func in hanc uo¬
cem fertur ex clamasse mar¬
tinus. Si tu ipse o miserabi¬
bis ab hominum insectatio¬
ne de sisteres. & te factorũ
tuorum uel hoc tempore
cum dies iudicii in proxi¬
mo est peniteret: ego tibi
uere confisus indomino.
Oquam sca de dñi pietate
presumptio. inqua ce si auc¬
toritatem prestare non po¬
tuit: ostendit affectum. Et
quia de diabolo eiusdemq
artib sermo exortus est:
ñ ab re uidetur licet extrin¬
secus referre quod gestum
ẽ. quia & quedam in eo mar¬
tini uirtutum por¬
tio est. & res digna miracu¬

Expanded text:
diuersis erroribus perdidissent, diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Domino o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miracu
Abbreviated transcription (Latin):
nu in iecisse. Nec multum
post. uitam reddidit. Lide¬
ris quo uidicio dñi. dia¬
bolo data fuerit hec potes¬
tas. In martino illuo mi¬
rabile erat. quod ñ solum
hoc quod supra retulimus.
sed multa istiusmodi si qͦti¬
ens accidissent. longe ante
preuidebat: & sibi nuntia¬
ta fratrib indicabat. fre¬
quenter autem diabolus
dum mille nocendi artib
scm̃ uirum conabatur il¬
ludere: iusibilem se ei for¬
mis diuersissimis ingerebat.
Nam interdum in iouis
personam. plerumq mercu¬
rii. persepe enim ueneris ac
minerue transfiguratum
uultib offerebat. Ad uersꝰ
quem semꝑ interritus. signo
se crucis & orationis auxilio
protegebat. Audiebantur
plerumq conuicia. quib
illum turba demonum
ꝓterius uocib increpabat.
Sed omnia falsa & uana
cognoscens. non mouebat᷑
obiectis. Lestabantur & iam
aliqui ex fr̃ib airdisse de¬
monem proterius illum
uocib increpantem. cur
intra monasterium aliqͦs
ex frĩb qui olim baptismũ

Expanded text:
nu adegisse. nec multo nu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum
Abbreviated transcription (Latin):
eo sub imagine uideretur.
Quod cum diabolus sciret
se effugere non posse. con¬
uiciis eum frequenter
urg ebat. quia fallere ñ
posset in sidiis. Quodam
autem tempore cornu bo¬
us cruentum in manu
tenens. cum ingenti fre¬
mitu cellulam eius ir¬
rumpit. cruentamq osten¬
tans dexteram. &. ad misso
recenti scelere congaudens.
ubi est inquit martine
uirtus tua: unum de
tuis modo interfeci. Lũ
ille conuocatis fratribus.
refert quid diabolus in¬
dicasset. Sollicitos ẽẽ pre¬
cepit per cellulas singu
lorum. quisnam hoc casu
nem quidem de ẽẽ de mo¬
nachis. sed unum rusticũ
mercede conductum. ut
uehiculo ligna deferret
isse ad siluam nunciant.
bet igitur aliquos ire ei
obuiam. Ita haud longe
a monasterio.iam pene ex¬
animis inuenitur. Extre¬
mum tamen sp̃m thra¬
ens. indicat fr̃ĩb casum
mortis &e uulneris. Iunc¬
tis scilicet bubus. dum
dissoluta artius lora con¬
stringit. bouem sibi excus¬
so capite inter iguina cor¬

Expanded text:
eo sub imagine uideretur. eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in mantenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu nem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cor
Abbreviated transcription (Latin):
imperator omnesq qui tunc
aderant ita ad mirati sunt.
ut hoc ipsum eis in quo cõ¬
tempti fuerant placeret.
Celeberrimumq ꝑ omne
palacium fuit. fecisse mar¬
tinum in regis prandio: qd̃
in infimorum iudicum
conuiuiis ep̃orum nemo¬
fecisset. Cidemq maximo
longe ante predixit futu¬
rum. ut si aditaliam perge¬
ret. quo ire cupiebat. bellũ
ualentiniano imperatori
inferens: sciret se pͥmo qͥdẽ
impetu futurum esse uuc¬
torem. sed paruo post cẽ¬
pore ẽẽ periturum. Quod
quidem ita uidimus. Nã
primo aduentu eius ua¬
lentianus infugam uer¬
sus est. Dein post annum
fere. resumptis uiribus.
captum intra aquileie
muros maximam int̾fecit.
onstat autem & iam
angłos ab eo plerumq ui¬
sos. ita ut conserto inuicem
apud eum sermone loque¬
rentur
iabolum uero tam cõ¬
spicabilem & subiectũ
oculis habebat. ut siue se
in propria substantia con¬
tineret. siue indiũsas figu¬
ras spiritualesq nequitias
transtulisset: qualibz ab

Expanded text:
imperator omnesque qui tunc imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: iabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab
Abbreviated transcription (Latin):
tu uictoria fuisset. nullũ¬
q ex aduersariis nisi in a¬
cie octubuisse: tandem uis¬
tus uel ratione uel precib.
ad conuiuium uenit: Mirũ
in modum gaudente rege
quod id impetrasset. Conui¬
ue autem aderant ueluti
ad diem festum euocati. sũ¬
mi atq illustres uiri: Pre¬
fectus idemq consul euo¬
dius. uir quo nichil um¬
quam illo iustius fuit.
Comites duo. summa po¬
testate prediti. frater regis
& patruus. Medius inter
hos martinꝰ prb̃t̃ accubũ¬
erat. Ipse autem sellula
iuxta regem posita conse¬
derat. Ad medium fere cõ¬
uiuium ut moris est. pa¬
teram regi minister obtu¬
lit. Ille scõ admodum ep̃o
potius dari iubet. expectans
atq ambiens ut ab illius
dextera poculum sumeret.
Sed martinus ubi ebibit.
pateram prb̃o suo tradi¬
dit: nullum scilicet existi¬
mans digniorem qui pos
sit prior bibere. nec inte¬
grum sibi fore. si aut re¬
gem ipsum aut eos qui
arege erant proximi. prb̃o
pretulisset. Quod factum

Expanded text:
tu uictoria fuisset, nullumtu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum
Abbreviated transcription (Latin):
re ueritatem: & in multis
uitare fastidium. Atq ut
minora tantis inseram.
quamuis ut est nr̃orum
etas temporum. quib iam
deprauata omĩa atq cor¬
rupta sunt. ut pene pre¬
cipuum sit. adulationi re¬
gie sacerdotalem non ces¬
sisse constantiam:
cum adimꝑatorem maxi-¬
mum ferocis ingeniis
uirum. &e bellorum ciuiliũ
uictoria elatum. plures ex
nissent. & feda circa princi¬
pem omnium adulatio
notaretur. seq de generi
inconstantia regie cliente-¬
le sacerdotalis dignitas sub¬
didisset: in solo martino
apostolica auctoritas ꝑma-
imperauit pocius quam
rogauit. Et aconiiuo eiꝰ
frequenter rogatus absti-¬
nuit. dicens se mense eius
participem esse non posse:
qui imꝑatores unum regno.
alterum uita expulisset.
Nostremo cum maximus
se ñ sponte sumpsisse impe-¬
rium affirmaret. sed im-¬
positam sibi amilitibus
diuino nutu regni neces¬
sitatem armis defendisse.
& non alienam ab eo dei
uoluntatem uideri. penes
quem tam incredibili euen¬

Expanded text:
re ueritatem et in multis re ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex nissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permaneimperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euen
Abbreviated transcription (Latin):
eius testimonium. que ꝑ ab¬
sentem licet curata eẽt ob¬
tulit. Neq ab alio eam
quam a martino. habitu
uirginitatis imposito pas¬
sus est consecrari.
aulinus uero uir mag¬
ni post modum futu¬
rus exempli. cum oculum
grauiter dolere cepisser.
& iam pupillam eius cras¬
sior nubes supducta tex¬
isset: oculum ei martinus
peniculo contigit. pristi¬
namq ei sanitatem sub¬
lato omni dolore restituit.
pse autem cũ casu
quodam eẽt de cenaculo
deuolutus. & per confra¬
gosos scale gradus detidens.
multis uulnerib eẽt af¬
fectus: cum exanimis iace¬
ret incellula. & in modicis
dolorib cruciaretur. nocte
ei angl̾s uisus est eluere
uulnera. & salubri ungui¬
ne contusi corporis mem¬
bra contingere. Atq ita pos¬
tero die restitutus est sani¬
tati. ut nichil umquam
pertulisse incommodi pu¬
taretur. Sed quia longũ
est ire persingula: suffici¬
ant hec uel pauca de plu
rimis. Satisq sit nos & in
excellentib non subtrahe¬

Expanded text:
ejus testimonium, quae per abejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca de primis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahe
Abbreviated transcription (Latin):
portam ciuitatis illius
magnis secum turbis eun¬
tib introiret. leprosum mise¬
rabili facie. horrentib cunc
tlo oiculatus est: atq bene¬
dixit. Statimq omĩ malo
emundatus est. Postero die
ad ȩccł̃iam ueniens nitenti
cute. grãs pro sanitate quã
recepat agebat. Sed nec hoc
pretereundum est: quod
fimbrie uestimento eius
cilicio detracte: crebras
suꝑ infirmantib egere uir¬
tutes. Ham cum aut di¬
gitis illigate. aut colio in¬
dite sunt: per sepe ab egro¬
tantib morbos effugauer̃t.
rborius autem
uir prefectorius. scĩ ad¬
modum &e fidelis ingenii.
cum filia eius grauissimis
quartanis febribus ureret᷑:
epistolam martini que
ca su ad eum delata fuerat.
pectori puelle in ipso accen¬
su ardoris inseruit. statim¬
q fugata febris est. Que
res apud arborium intan¬
tum ualuit. ut statim pu¬
ellam deo uouerst: & ꝑpe¬
tue uirginitati dicaret. Pro¬
fectusq ad martinum. pu¬
ellam ei presens. ob uirtutũ

Expanded text:
portam ciuitatis illius portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miseratis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
turbata. popłs infugam uer¬
sus. Martinus se furenti ob¬
iecit. ac pͥmum stare ei im¬
perat. Sed cum dentibus
fremeret. hiantiq ore mor¬
sum mina  tur: digitos
ei martinus in os intulit.
Si habes inquit aliquid
potestatis: hos deuora. Tũ
uero ac sicandens ferrum
faucib accepisset. longe re¬
ductis dentib. digitos
beati uiri uitabat attin¬
gere. Et cum fugere de ob-¬
sesso corpore penis ce crucia¬
tib cogeretur. nec tamen exi¬
re ei ꝑ os liceret: fecla relin¬
quens uestigia. fluxu uen¬
tris egestus est.
Nterea cum de meti atq
impetu barbarorum subi¬
ta ciuitatem fama turbas¬
set: demoniacum ad se ex¬
hiberi iubet. Imperat ut
an uerus eẽt hic nuncius
fateretur. Tunc confessus ẽ¬
rumorem hunc ꝑppłm disse¬
minassent. ut hoc saltsi
metu ex illo martinus op¬
pido fugaretur. Barbaros
nichil minus quam irrup¬
tionem cogitare. Ita cum
turbatione presenti ciuitas
liberata est.
pud parisius uero dũ

Expanded text:
turbata, populus in fugam uerturbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus esrumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione cogitare. ita cum turbatione praesenti ciuitas liberata est. pud Parisios uero, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tib seuiebat. Lum tetra¬
dius adgenua beati uiri
ad uoluitur. orans ut ad do¬
mum inqua de moniacus
habebatur ipse descenderet.
Tum uero martinus nega¬
re se profani & gentilis do¬
mum adire non posse. Nlam
tetradius eodem temꝑe ad¬
huc gentilitatis errore im¬
plicitus teneb atur. S popon¬
dit ergo se si de puero de¬
mon fuisset exactus: xp̃ia¬
num fore. Ita martinus im-¬
posita manu puero: inmũ¬
dum ab eo sp̃m eiecit. Quo
uiso tetradius dñm nr̃m
iħm credidit. statimq cate¬
cuminus factus. nec mul¬
tum post baptizatꝰ est: sem¬
perq martinum salutis sue
auctorem miro coluit affec.
er ioem
tempus. in eodem oppi¬
do ingressus patris familias
cuiusdam domum. inli¬
mine ipso restitit: dicens
horribile in atrio domus
demonium se uidere. Cui
cum ut discederet impera¬
ret. quendam e familia qͥ
in interiore parte edium
morabatur arripuit. Seui¬
re dentib miser cepit. & ob¬
uios quos cumq laniare.
Commota domus. familia

Expanded text:
tibus saeuiebat. tum Taetratibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sue non ẽẽ uirtutis. Se¬
nem errare iudicio. non
eẽ se dignum ꝑ quem dñs
signum uirtutis ostenoe.¬
ret. ꝑ. stare uehementius
flens pater. & ora are ut ex¬
animem uisitaret. Postremo
acircum stantib ep̃is ire
com pulsus: descendit ad
domum puelle. Ingens tur¬
ba pro forib expectans. qͥd¬
nam dei seruus esset actu¬
rus. Ac pͥmum que erant
illius familiaria in istius
modi reb arma: solo pro¬
stratus orauit. Deinde egrã
intuens: dari sibi oleum
postulat. Quod cum be¬
nedixisset: in os puelle uim
scĩ liquoris infudit. statim¬
q uox reddita est. Tum
paulatim singula contac¬
tu eius ceperunt membra
uiuiscere. donec firmatis
odemq tempore.
tetradii cuiusdam
proconsularis uiri seruus.
demonio correptus. dolen¬
do exitu cruciabatur. Ro¬
gatus ergo martinus ut
ei manum imponeret:
deduci eum ad se iubet.
Sed nequam sp̃c nullo
proferri modo excella in
qua erat potuit.: ita in
ad uenien tes rapidis den¬

Expanded text:
hoc suae non esse uirtutis: sehoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis den
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ostensa. ipsi sua tem¬
pla subuerterent. Curatio¬
num uero tam potens in
eo grã erat: ut nullus fe¬
re. ad eum egrotus accesse¬
rit. qui non continuo re¬
ceperit sanitatem. Quod
uel exconsequenti lique¬
bit ex emplo.
reueris puelia quedã
dira paralisis egritudi¬
ne cenebatur. ita ut iam
ꝑ multum tempus nullo
ad humanos usus corpo¬
ris officio fungeretur. Oĩ
ex parte premortua.⁊ ar
tenui spũ palpitabat. Tristes
ad solam funeris expectatio¬
nem adsistebant propinqui.
Quod ubi puelle pater com¬
perit: currit. exanimi pro
filia rogaturus. Et forte mar¬
tinus iam ȩccł̃iam fuerat
ingressus. Ibi inspectante
genua eius amplectitur di¬
cens. Filia mea moritur mi¬
sero genere languoris. Et
quod ipsa est morte crude-¬
lius: solo spũ uiuit. iam
carne premortua. Rogo ut¬
ad eam uenias. atq benedi¬
cas. Confido enim. quod ꝑ
te reddenda sit sanitati.
Qua ille uoce confusus
obstipuit. & refugit: dicens.

Expanded text:
tatis ostensa ipsi sua temtatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui, quod ubi puellae pater conperit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens,