comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unitutẽ suã in multti effudũt. quia multi
reci. simplicia quos athomos dicunt. Qye
quidem ex mat̾ici non sunt. quia simplicia
funt sed ttim̃ mat̾ia fiunt. quia in sem.¬
etipsis multiplicatur. et augm̃tũ ex crescunt.
Quando gͦ simplex mat̾ia. siue athomꝰ sim.¬
plex ftictꝰ est : de nichilo aliquid faictum est.
qño uero d ipsum fimplex corpꝰ in semetipso
multiplicat᷑. et in plurti ex crescit . si aliquid
dđ ciliquo in maiꝰ. Quod licoe mirtibile uideat᷑.
maiꝰ tam̃ est de nichilo aliquid fticere: quã
de ciliquo plus faceret. H&r modo oꝑandi.
de substancia coste in se diuina uirtute absq ex¬
trinseco ad ditam̃to multiplicata. corpꝰ mulie¬
ris factum est. Neq enim conuenit. ut costtim
illam extrinsecꝰ. additim̃tũ accepisse dicamꝰ. qua.¬
tinꝰ. in etĩ quantatite ex crescerre. que corpori
mulieris formando sufficere potuis&. qm̃ si

Expanded text:
unitatem suaunitatem suara simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisset; quoniam si
Abbreviated transcription (Latin):
sed ex uno non hñt. quia costant ex plurib
alia unitatẽ sua ex imo habẽt. & in uno
hñt quici unũ & idem est ipsum ex quo
sunt et ipsum qd̃ sunt. qualia sunt simpli¬
cia omĩa ⁊ ex partibꝰ non cõsistencia. Compo¬
sitis ergo unũ eẽ. aliud nõ ẽ : quc̃ ungiti ẽe.
& ideo uere iniũ ẽẽ non ẽ. qr ex multis et
n multis est. Quibꝰ cuit᷑ simplex ẽc ẽ. ue
unũ eẽ est. quici unũ est totũ et quod est.
et ex quo est. S ed ex his rursum que simp.¬
licitite imũ sunt: alia uruttitem suam ex
multis non colligunt: quia non sunt com¬
positti nec unitatem sutm in multa effim-¬
dunt. quia multiplicctri non possunt: neq
ge mat̾ici. quales sunt in corporei sp̃s. qui
leq ex mat̾ia sunt : quia simplices sunt.
neq mat̃ia ẽẽ possunt q̾ cerporei non sunt
Alia quidem unntitẽ sucĩ similit̾ ex multiᷤ
non colligunt. qui sunt simplicici. sed tam̃

Expanded text:
sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse vere unum esse est, quia unum est totum et quod est, et ex quo est. Sed ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt composita; nec unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicari non possunt, neque esse materia. Quales sunt incorporei spiritus qui neque ex materia sunt, quia simplices sunt, neque materia esse possunt, quia corpora non sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe fit aliquid quidẽ sed nõ denchilo. qr
qd̾ fit halr mat̾ia.neq de aliqͦ. qr cum
fit. ppsum halre in matia formam.s:
cũ duo sint. unũ fit ciliud. & tranfit
nillud ut sit illud Et desmnit quidem
eẽ qd̾ est. & itim̃ non desmit eẽ. quia
in cipit ẽẽ qd̾ nõ est. et cum sit illud qd̃ ẽẽ
incipit . ciliquid sit. quia illud aliquid ẽ
qd̃ eẽ in cipit et quod fit. et tam̃ nõ deni¬
chilo illud sit quod fit. q̾ pͥus quã hoc
fieret: aliquid fuit. nec rursum de aliquo illud
fit. qd̾ fit. qr desunt ẽẽ quod prius fut
qno eẽ in cipit hoc quod priꝰ nõ fuit
uod dicimꝰ ꝓ exemplo in ciliquo expͥmamꝰ.
mẽ quod est.unũ est. & om̃e quod imũ
eẽ desmit : in hoc ipso oeiã esse desinit. qd̃
unũ eẽ defmnit. L ta sine unittite nichil
subsistere potest.  eꝵ exhis que sunt et
unũ sunt. cilia unittite sucim ex multis
colligunt. qualia sunt compositti. et expur.¬
tibꝰ consistencia. que unũ quidem ẽs̃ ħñt.

Expanded text:
non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit in illud ut sit illud, et desinit quidem esse quod est; et tamen non desinit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et quod fit; et tamen non de nihilo illud fit quod fit, quia priusquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum etate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis colligunt, qualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent;
Abbreviated transcription (Latin):
ULA quidẽ sunt tum sit¬
que de firmam̃ti natura añ¬
meũ questione pulsare posũt.
si hec humana inuestigatio
relinquenda pociꝰ. quã discu¬
cienda nõ uideretur. Nam¬
utrum ex puro igne facdũ sit suie exae¬
re. aut etiam ex aqua. uel postremo Ge
duobꝰ. aut tribꝰ. hoꝵ comyetis. et si sub¬
stantiã solidã nat̾aq palpabilẽ habetit. quãtti
credenda sit spissitudo eiꝰ. et utrũ ipsum
calidũ uel frigidũ aut euiꝰ alt̾iꝰ qualitatiᷤᷤ
existat merito quereret᷑. s inde aliquid
certũ sciri potuisset. Hunc aut̃ in questio¬
nibꝰ. haꝵ reꝵ ñ mͥ multũ laborindũ iuid̃¬
tur. quas nee ratio ulla comp̾hendit. nec
auctoritas cui fideᷤ adibenda sit ꝓlut. Solỹ
ħ quod legimꝰ. credere sine dubitatione debe¬
c. quia factũ ẽ firmam̃tũ ut diuidet¬

Expanded text:
ulta quidem sunt quae de firmamenti natura animum quaestione pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Namutrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an substantiam solidam naturaque palpabilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divide
Abbreviated transcription (Latin):
deorsũ ⁊itut. quid quod ex sp̃u in suꝑna
miat. sumũ illud &̾ in mortabe bonum
ambiẽs Nam cũ ipsa natio foreit̃ iudi¬
CII censuni quasi firmam̃tũ in medio
quoa cimi sese collocat. atq hincsrelesteᷤᷤ
iquas. illins aut̃ eas que sub celo sura¬

Expanded text:
deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese collocat, atque hinc supercoelestes aquas, illinc autem eas quae sub coelo su
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrdimentũ supra dictoꝵ
SRARE AUTE M sactõ
sit firmcm̃tũ a quas ase diuid̾et.¬
partumq supͣ titque infra partĩ¬
extͣ se. qͥ hec ꝓpt̾ se faciti credit: Nã ẽ millo
qui intiꝰ. Fabricat. ẽ mundo. quidã huius
oꝑis formã exemplar habenss. ubi tm que¬
dc̃ deorsum posita cõsistit sensualis uat̾a hõi.
celũ aut̾ sursũ puritas in telligencie. & qͣsi
getatti ratio. Tucis uͦ istas tñm dissimiles
in uno nat᷑as homine. magna quedam desi.¬
derioꝵ moles . H mc inde fluctuãciũ & ĩ
contitiriai sepe motu alt̾no tendentiũ ober¬
iat. quia et ahud ẽ quod subtꝰ. caro ex
infirnutate p̃ssa appetit. et aluid quod
sp̃s sursum ꝑ contemplationẽ ĩuttitis ele¬
uatꝰ in tendit S ed fit aliquaciẽs ut con¬
anrii motꝰ cõtͣusionẽ gignãt. nisi ratio
india int̾ ueniẽs diuidat ab inuicẽ. et
disenat uolu̾tite. et appetitꝰ. d̾sideriaq
diuidicet. qud sit iud̾licor quod ex carne

Expanded text:
Sacramentum supradictorum. Quare autem factum sit ut firmamentum aquas a se dividpartimque supra atque infra, partiqui haec propter se facta credit. Nam est illo qui interius fabricatus est mundo, quiddam hujus operis formam et exemplar habens, ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi getata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne
Abbreviated transcription (Latin):
siue ex his que nos fecinrys mala. que
omia ipse non mał s. beñ uidit. & ibi ui¬
dit ubi nullũ malũ fuit. Hec ipsalux
est qua et noᷤᷤ uid̾e oport& oẽ lucẽ si pon᷑
ẽ. nec potimꝰ iudicare uere de luce si bo¬
na ẽ donec istti luce illuminati fuerimꝰ.

Expanded text:
sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua et nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, donec ista lu
Abbreviated transcription (Latin):
sius diei fecit. demde ut cursu suo diẽ nac¬
temq distingueret. pͥmũ de oriente ad oca¬
sum. & rursum de occidente ad ortũ dire¬
xit. nec solum modo eiꝰ opus fuisse quod lyx
fuct̾a ẽ. sed quod directa ipso gub̾nante. et
diricgente cursum ex pleuit : eodẽ mado d̾
scđa die dicet᷑. qn̾o firmam̃tũ factũ est.
et circumactionis ꝑpetue p̃ceptũ simul et le¬
Ũ. & .ui. die. ꝓut intio dictauerit exqͥite.
qͥsqͥs huiꝰ. partis assertionẽ elegerit: Siciu
nit᷑ ista int̃ p̃ttitio nimis obcuiti uidebi
maxime qͥ d motu firmam̃ti nec dum in¬
tti sit assertio. ad illã altã quã posiumꝰ. re¬
curitit expositionẽ. que facilior ẽ. et se
ꝓitiꝰ. ad intelligdũ coorodait ititoni

Expanded text:
sius diei fecit; deinde ut cursu suo diem nocsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et le sexta die, prout ratio dictaverit exquiret, quisquis hujus partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commo
Abbreviated transcription (Latin):
Etoc eint aqua priꝰ quã in uinũ mu¬
tatti est. ut non aliunde fieret quod
pociꝰ exibitũ est. s d  ipso qud antea uili
habelutur Lta de rebꝰ dubiis nemo est
qui possit  aliquid diffire. Solum ad
huc illud d oꝑatione prime diei in qͥ¬
rendumrestat. si dc̃. lucẽ in pͥmo ex¬
ortu eiusdẽ diei id̾t pͥme c̃auit cum nͥ¬
chil. eadẽ die aliud fecisse legat᷑. quã
lucẽ utrũe usq ad ex ortum sequen¬
tas diei quo firmam̃tũ fecit. ab oꝑe ces¬
sasse credenduꝰ sit: cum scriptura septimꝰ
eum die demũ requieuisse testatur
Cui questioni geminai responsione
obuiamꝰ. A ut enũ dicemꝰ. dmn mil¬
lis sex diebꝰ oꝑationẽ suam. ita con¬
tinua ꝑ seueratia ꝓduxisse ut nullo
tp̃ris inter uallo ab oꝑando desierit.
cuit itti sex diebꝰ. oꝑatũm ut nullum
continua fuerit eiꝰ oꝑatio. dicere fortassi t¬
poterim: quod pͥma die lucẽ in exortũ ip¬

Expanded text:
hoc erat aqua priusquam in vinum muhoc erat aqua priusquam in vinum mutata est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita de rebus dubiis nemo est qui possit certum aliquid definire. huc illud de operatione primae diei inquirendum restat: si Deus lucem in primo exortu ejusdem diei, id est primae creavit. Cum nihil eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ip
Abbreviated transcription (Latin):
dum. ante quã solem cretiret. ope uica¬
rici preciurentem. donec ueniret quod
ꝑfectum ẽ Et sunt qui querant qͥ
e illa luce faictũ sit. ꝓptẽti qu̾d iã nu¬
la eiꝰ. uestigia reꝑiri possunt ex quo solis
claritas illux̃. Alii dicunt disꝑsam ꝑ am¬
pla aeris spcitia iũ luc̃đi & illuminan¬
di amisisse. tam̃ suꝑ eẽ ad huc quasdam
tenueᷤᷤ reliquias. que in hambitu firma¬
m̃ti in trinsecꝰ huc illuc q sparsim
diligẽciꝰ . in tuentibꝰ nocte de monstra¬
rentur die uero maiori etis ne uidere
ualetĩt. solis clarittite abscondi. Sic qͥc¬
q suas. opimiones ꝓut possibile est.
confingunt. s quis scit si ipsa etidem
lux posteti in solis substanciã trans latti
sit & ampliori claritate formam me¬
liorẽ acceꝑit. quẽ admodum in nupcii
iħs de aqua uinũ fecit. ut reformatio¬
nis sttitum in meliꝰ. & resttaiuritionis
ertit lux ante quã sol factꝰ est.

Expanded text:
ndum antequam solem crearet ope vicandum antequam solem crearet ope vicaria praecurrentem, donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea in solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis erat lux antequam sol factus est;
Abbreviated transcription (Latin):
tẽde quantti sit cautela bono oꝑi adiben¬
da. in pͥncipio om̃iũ oꝑũ tuoꝵ. iude
ut luc̾ẽ habetis inte. ut oĩa oꝑa tua lu¬
cis sint. et ñ tenebraꝵ. P ostea considem
diligent̃. utrum ne lux tua puri sit
et nͣ fuscata. et cũ inueneris qr bona ẽ.
tũc demũ diuide etĩ atenebris. et uoca
lucẽ diẽ ⁊ tenebras noctem: Demde
reliqua oꝑa tua que in luce fecerrs
iuide si etiam ipsa bona sunt. et nullũ
om̃ino opus sine iudicio ꝑ ttĩsetis do¬
nec agnoscas que cuncta fecisti .L ta
geminum ẽ iuidiciũ pͥmũ in qͦ lux ui¬
dicat᷑. atenebris. et uidet᷑ si bona ẽ ut
diuidat᷑ a tenebris. S cđm ẽ iudiciũ.
qño oꝑu ipsa que inluce facta sunt.
ad iuidiciũ uocãt᷑. Et iudetur quia ip¬
sa quoq bena sunt. et sic demum requi¬
escit᷑ d̾s: A liqua quedcim lueis miste¬
ria in t̾im ꝓt̃pre tinsciurentes ꝑ strĩ¬
uimꝰ. nũc̃ itum ad ꝓpositi nr̃i seriem
lucẽ fcic̃ẽ uoluit. ad illuminandum m̃¬

Expanded text:
tende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem, et tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, secundum est judicium quando opera ipsa quae in luce facta sunt ad judicium vocantur, et videtur quia ipsa quoque bona sunt, et sic demum requiescit Deus. Aliquae quaedam lucis mysteria interim pro tempore transcurrentes perstrinximus, nunc iterum adlucem facere voluit ad illuminandum mu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedat m᷑ oꝑibꝰ nr̃is. et ut in luce fiã
oꝑa nr̃: sed̃ ipsci quoq lux prius ui-¬
dendai ẽ ⁊ considenanda diligenter
et sic postremo cum uiderinu̾s luc ẽ
quia bona ẽ. diuidamus lucẽ atene¬
bris. et uocemꝰ lucẽ diẽ. et tenebras

Expanded text:
praecedat in operibus nostris, et ut in luce fiant praecedat in operibus nostris, et ut in luce fiant opera nostra; sed ipsa quoque lux prius videnda est et consideranda diligenter; et sic postremo cum viderimus lucem quia bona est, dividamus lucem a tenebris, et vocemus lucem diem, et ten
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ lucẽ qd ẽẽt bonũ et di¬
uisit lucẽ et tenebias. et
u occuit lucem diem. et
tenebitis noctem¬
demde diuisit. et uocauit. ⁊uare ui¬
dit. Noluit priꝰ. diuid̾e qͥ uidissce.
Pruis uidit si ẽẽt bonũ. et tunc de¬
mum diuisit lucẽ atenebris. et uoca¬
uit lucem diem et tenebras noctem
d ducoe enim om̃e opus suum in
iudiciũ. Non solum oꝑa alia quem
luce fecit uidit ds q ẽẽt bonũ. sed
ipsam quoq lucẽ uidit᷑ quod eẽt ho¬
num. et duisit lucẽ et tenebras
se ad decipiendñ m̃tẽ quasi lux uera. led
ec lux nõ ẽ diuidenda atenebris. n
uocanda est dies et nox. quia speciẽ
quidẽ lucis habe sed tenebrcis ueras.
Proptecai prius iuidit đs lucẽ si eẽt bo¬
nci. ut non statun credamꝰ. onini spi¬
ritui. sed ꝓbeniuc sp̃s si ex do sint. et
cum uiderimus lucem quia bona est.
tunc demũ diuidamꝰ. luc ẽ atenebͥs¬
& uocemꝰ. lucẽ diem et tenebras noc-¬
tem. Erto ñ solũ studendũ ẽ ut lux

Expanded text:
bonum, et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, ac tenebras noctemdeinde divisit et vocavit. Quare vidit? Noluit prius dividere quam vidisset, prius vidit an esset bonum; et tunc demum divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et tenebras noctem. Adducet enim omne opus suum in judicium; et non solum opera alia quae in luce fecit, vidit Deus quod esset bonum, sed ipsam quoque lucem vidit quod esset bonum et divisit lucem et tenebras. se ad decipiendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux non est dividenda a tenebris, nec vocanda est dies sed nox; quia speciem quidem lucis habet, sed tenebras veras. Propterea prius vidit Deus lucem an esset bona ut non statim credamus omni spiritui; sed probemus spiritus si ex Deo sint ; et cum viderimus lucem quia bona est, tunc demum dividamus lucem a vocemus lucem diem et tenebras noctem. Ergo non solum studendum est ut lux
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ et diẽ iudicare. ⁊ sciamus oẽ diẽ ui¬
dicare. ut scipiamꝰ. qͥ sĩt illi motꝰ. qͥ ad¬
nos subuirtutũ specie quałi luce alienci
ad nos ueniunt. Et qͥ rursũ illi sint qͥ
uenĩ uirtut Is clarittitem p̃tendunt. et
pupsis quoq uͥtutibꝰ nõ solũ que bona sint.

Expanded text:
are, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis quoque virtutibus non solum quae bona sint,
Abbreviated transcription (Latin):
Aut ꝑ se ipsam etim uidit quod ẽẽt
bona. aut ꝑ alicm lucẽ ecim uidit
qd eȩ̃t bona: S ed quomodo ꝑ ipsam
uid̾e potuissce si eẽt̃ bona. si aliam
lucem nõ habuissce ꝑ quã et in qu
iꝓscm lucẽ iudiss&e qͥ ẽẽt bona. Nã
si iuidit quod ȩẽt bonci lux ista. ce ue¬
re indit. in aliquo uidit. d cuiꝰ. bonita¬
te dubittri non potuit. E rgo alia
lux fuit in cretita in qua ista lux ere¬
atti iuidebitur qd eẽt hona. quia illã
muttibat᷑ que semꝑ est bonçi. In illa
enim luce cum ĩpsci solũ sit bonai.
uidentur et mala & bonc.⁊ nonso¬
lum mala & bona in eti uidentur.s
mala. etiã eẽ mala. et hona eẽ bonꝰ
in eni uidentur.ꝓpteti quod ipsa uerę
et sume est bonci. Quod enim abipsa
discordare uidet᷑ malum eẽ uidetur
& quod ei simile eẽ iudetur bonũ eẽ
uidetur et utrumꝰq nõ nnsi iipsã et
ꝑ ipsam uidetur. Per lucẽ ergo ꝓ¬
bcunt lucẽ. qẽ luce in comutabili in¬
dit quod lux istti comutabilis suo mo¬

Expanded text:
An per ipsam eam vidit quod esset bona, an per aliam lucem vidit quod esset bona? Sed quomodo per ipsam videre potuisset quod esset bona, si aliam lucem non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur, sed mala etiam esse mala, bona esse bona in ea videntur: propterea quod ipsa vere et summe est bona. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur, bonum esse videtur; et utrumque non nisi in ipsa et per ipsam videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis suo mo
Abbreviated transcription (Latin):
ititis cius. Et sunt duo ista quasi conseq̃n¬
cia uolunttitis sume: & quasi ex plicatio
cuis & effectꝰ. illiꝰ. & paria illi: non tam̃
coet̾na. Q uicquid enim milla semꝑ est.
mistis ciliqño est : & quicquid in his ał̃iquo¬

Expanded text:
ntatis ejus. Et sunt duo ista quasi consequentia voluntatis summae, et quasi explicatio ejus et effectus illius et paria illi, non tamen coaeterna. Quidquid enim in illa semper est in istis
Abbreviated transcription (Latin):
MMenim fecit & beneste.¬
&e bene fecit : qm̃ utrumq
bonũ fuit. & u̾trumq idcir¬
Co uoluit: quici utrumq
bonũ fuit. Et fuerunt bona
bonci.& mala mala. nec bo.¬
na fuer mala. nec mala bo¬
na. sed bonũ suit ẽẽ & bona & mala. Et
uoliut utrumq eẽ ds̃. quia utrumq eẽ
nclũ bonũ nõ fuit. Et id enco nõ uolu
uids̃ malũ. cum uoluit ut eẽt &e Illal.
quodtum̃ nõ fecit meo quod fecit bonũ
sed ꝓmisit ut ẽẽt quia bonũ fuit quod uo.¬
luit Neq id bonũ malum fuit. sed ex
malo bonũ fuit : nec malũ bonũ facit
sed ex malo fecit bonũ. quici & inalis & boniꝰ¬

Expanded text:
enim fecit et benefeEt bene fecit, quoniam utrumque bonum fuit. Et idcirco utrumque voluit, quia utrumque bonum fuit. Et fuerunt bona bona, et mala mala, nec bona fuerunt mala, nec mala bona; sed bonum fuit esse et bona et mala. Et voluit utrumque esse Deus, quia utrumque onum non fuit. Et idcirco non voluit Deus malum, cum voluit ut esset et malum. Quod tamen non fecit in eo quod fecit bonum, sed permisit ut esset, quia bonum fuit quod voluit. Neque id bonum malum fuit, sed ex malo bonum fuit; neque malum bonum fecit, sed ex malo bonum fecit. Qui malis et boni
Abbreviated transcription (Latin):
it erant. cum bonis prius quã erant: &
considertiuit quia mailis ad uictis bonͣ
conĩdarẽt᷑. & pulcriora fierent compara.¬
cione maloꝵ. & bonci ẽẽnt mala int̾
bona que nõ erãt bonci. qm̃ ex eis orna.¬
rent᷑ bona & comendarent᷑. & ampliꝰ.
bonũ accipẽt ad decorem & pulcritudinẽ
uniũsoꝵ. E t respex̃ cunciti in hordine¬
suo. & uidit bona ibi: & que sibi bona¬
non fuerunt. & uoluit sic eẽ onna ut ho¬
num fuit. quia itti bonũ fuit ut uidit.
& uoluit qd̾ futurum fuit. Et pensaũ
equo uidicio uniũsci que uidit in com-¬
placito uno quod honum fuit ce iustĩ.
totũ ẽẽ & nichil aliud eẽ. & uoluit totũ
ẽẽ &e aluid non ẽẽ.Et hac uoluntate posteci
fecit ut bona ẽẽnt que ẽẽ honũ erat. sic̃ uiderta
& uolucitit. & ꝑmisit ut malai eẽt que ẽẽ bonĩ
eitit. que cum bonis futͥti ẽẽ p̃uiderat. & ut
ẽẽnt cum bonis uoluentit quia bonũ erat.
Et encit quidem uoluntas eius et̃na & debo¬

Expanded text:
tura cum bonis priusquam erant et consideravit, quod his malis adjunctis bona commendarentur, et pulchriora fierent comparatione malorum, et bona essent mala inter bona quae non erant bona. Quoniam ex eis ornarentur bona et commendarentur, et amplius bonum acciperent ad decorem et pulchritudinem universorum. Et respexsuo: et vidit bona ibi, et quae bona sibi bona fuerunt, et voluit sic esse omnia ut bonum fuit, quia ita bonum fuit ut vidit et voluit quod futurum fuit. Et pensavit aequo judicio universa, quae vidit in complacito uno quo bonum fuit et justum totum esse, et nihil aliud esse; et voluit totum esse et aliud non esse. Et hac voluntate postea fecit ut bona essent quae esse bonum erat, sicut viderat et voluerat. Et permisit ut mala essent quae esse bonum erat, quae cum bonis futura esse praeviderat, et ut essent cum bonis voluerat quia bonum erat. Et erat quidem voluntas ejus aeterna et de bo
Abbreviated transcription (Latin):
&e bonũ: quã ex solo bono.
Pro quo uoluit simum
bonum ut esset hoc honum:
& quod uoluit fuit bonum.
icut ergo et̾ne sapiencie
iluis ignotũ esse non potuit om̃e quod
fut᷑um fuit: sic ce etne uolunttiti eius
displicere non potuit om̃ẽ quod bonũ fu.¬
it: Et iudit totũ quod futurum fuit.

Expanded text:
et malo quam ex solo bono; pro quo voluit summum bonum ut esset hic bonum, et quod voluit fuit bonum. Sicut ergo aeternae sapientiae illius ignotum esse non potuit omne quod futurum fuit, sic coaeternae voluntati ejus displicere non potuit omne quod fuit. Et vidit totum quod futuru
Abbreviated transcription (Latin):
nem. łmmago scđ̾m cognicionẽ ueritatis.
similitudo scđm amorẽ untutis.Ue imago scđm
scienciã. similitudo scđm substançiã. Lmago
quia om̃ia ipsa scđm sapienciã. similitudo. qr
una & simplex ipsa scđm essenciãL magoa
quia racionalis. similitudo. quia spualis. Lma.¬
go enim ꝑtinoe ad figintĩ: similitudo. ad naturti
Hec aut̃ in anima sola fcicta sunt. quianr.¬
poreti natti similitudinẽ diumitatis caꝑe non
potint. que ab eius excellencia & similitudine in

Expanded text:
 veritatis, similitudo secundum amorem virtutis. Vel imago secundum scientiam, similitudo secundum substantiam. Imago, quia omnia in ipsa secundum sapientiam; similitudo, quia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea natura similitudinem capere non pot
Abbreviated transcription (Latin):
et dies aint. et tres dies erant quandolux
ent. & sol nõ eint. Quarta die illux̃
sol. et illa dies clara eitit. quia lum̃ ueꝵ
habuit. et tenebre nõ enant ulle: Sic
nulla anumci meretur lum̃ solis cic̾cipere.
et sume uitatis. claritatem contemplari.
nisi treᷤ dieᷤ isti p̃cedant meti. Prima qͥ¬
dem fit lux. ⁊ duudũtur lux et tenebre.
uoaturq lux dies et tenebre nor. Scdã¬
dic fit firmam̃tũ collocari int̾ aquas supio¬
res & aquas inferiores & uocatur firm̃a
ri aridam. ⁊ uestiri gm̃inibꝰ suis. O m̃ia
aut̃ ł sp̃ittilia p̃fert̃ docum̃tti Primum
in corde peccatoris cretitur lux. ꝙio se¬
metipsum agnoscẽ incipit. ut diuidat int̾
lucẽ ⁊ tenebn̾as. & appellare in cipiat lucẽ
diem et tenebnis noctem. Et nonsit iã
de quibꝰ đr De qui dicunt bonũ maly
ꝙ malum bonx̃: pontes lucẽ tenebras et¬

Expanded text:
et dies erat: et tres dies erant quando lux et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, collocaturque inter aquas superiores et aquas inferiores; et vocatur firmameri arida et vestiri graminibus suis. Omnia autem haec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; pone
Abbreviated transcription (Latin):
nem uerittitis. L ostquã aut̃ orlinata
fuerint omĩa eius et scđm exemplar n¬
cionis formãq sapiencie disposita. tunc sta¬
tu incipiet ei lucere sol iustite quiasic
in repmissiõe dictum est. Begti mundo
condẽ qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. P rius g
mrationali illo niundo cordis humaniᷤ
crecitur lux. et illumgnat̾ confusio. ut in
ordmẽ redigatur. ꝑ ost hec cum fuerĩt
purificatt mͦ teriora eius. uenit lum̃ solis
cłaꝵ et illusticit eam. Non enim digna
est con templari lum̃ ęt̃mititis. donec mỹ¬
da ⁊ purificata fuerit: Habens quadã¬
dispositionẽ Sic lex p̃cessit gm̃m. seimo
sp̃m. sic p̃cursor saluatorẽ. ioħs apmꝰ.¬
lux lucẽ. luẽna solem. ⁊ ipse ap̃s humanͥ¬
tutem sucim. prius de monstitunt. ut pͦ
manifestaret diumitatẽ. et ubiq lux lucẽ
p̃cedit. lux que peccatores ad iustieiam
illuminat: illam lucẽ que iustificatos ad
betitudinẽ illustint. E igo facta est lux
prius quã solis claritts manifestaretur.

Expanded text:
tatis. Postquam autem ordinata fuerint omnia ejus, et secundum exemplar tionis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens quodamdispositionem. Sic lex praecessit gratiam, sermo splux lucem; lucerna solem; et ipse Christus humanitatem suam prius demonstravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur;
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Hac est ut in hono ꝓposito conoboret᷑.
dunde int̾ aquas suꝑiores & aquas in¬
feriorec. id̾t̃ desideria carnis &e sp̃e
ut medius et medicitor duo sibi adũ¬
santia nec ꝑmisceri sinat. nec tunis¬
poni. ne simul sit quod dundi delre:
aut supra quod subt̃. cuit subt̃. quod
supra : collocandum est. NLouissime
sqr i dispositionis ordine opus. t̾cie dici.
tcongregentur aque que sub celo sunt
In inũ locum. necarnis desid̾ia flux
sit: et ultiti mectim se necessitaitis expĩ¬
dant: ut totꝰ homo ad statum nature
reuocat: ⁊ scđm ordinẽ muonis dis¬
positꝰ in locum unũ om̃e desiderium
colligat. quatinꝰ. et hearo sp̃itui. et spꝰ
sub ie̾ct. sit crecitori. Quisquis siciordi¬
natꝰ. est. dignus est lumme solis. ut m̃¬
te sursum creciti et desiderio in sup¬
no de fixo lum̃ suꝑne ueritatis coñ¬
templanti urudiet. & iam nõ ꝑ speculỹ
in eigmate. sed in se ipsci ut est iu¬
item agnoscat & sapiat.

Expanded text:
oposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat, quatenus et caro spiritui, et spiritus subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat.
Abbreviated transcription (Latin):
rgo nemo diccat quomodo aut̃
factũ solem dieᷤ eẽ potuit. quia ante quã
sol fierot. lux enit. &e uidit dẽ lucẽ quad
eẽt bonũ. & uocauit lucẽ diẽ. et tenebni
noctẽ. Et ipsa lux tres illos pͥmos dies
fͣnt ante quam sol fieret. et illuminane
mundum. Sed quid significcit qd non
statim factus est. sol ex quo lucẽ fieri
dportuit. seout quaħi lux eẽt prius quã
clani lux: E⁊ forbtissis confusio plena
luce digna nõ ertit. aliquã tam̃ lucẽ
accep̃. ut uid̾et exire ad orlinẽ & disposi
Sacrtimentum diumor ꝙ
magnũ hic̃ aliqd̾ saicitimtum
cõmdari. qr dĩs aĩa quandii
in peccato est  quasi in tene¬
bris est quibusdã & confũsigẽ:. Sed non
potest euad̾e confusioẽ suã & adoidine̾
iusticie formãq disponi. nisi illumme.
pͥmũ uid̾e mala suci. et discęñe lucẽ
atenebris. hoc ẽ uirtute auiciis. ut se dis¬
poncit ad onlinẽ: et conformet ueritati.
Hoc. gͥ aĩa in cõfusiõe iacens sine luce

Expanded text:
rgo nemo dicat quomodo ante factum solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinem et disposintum divinorum magnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tenebris est quibusdam et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justitiae formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem et conformet veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce
Abbreviated transcription (Latin):
est in suis & aliens.
querat de ꝓuidencia di
nos recte dicimꝰ. quia ꝓuidencia est cum
eoꝵ que exibenda su̾nt sub iectis & que
comissis cõuenit imꝑtiri. Sricptũ est.
qm̃ ipsi curti est d om̃ibꝰ. H ec est ergo
ꝓuidencia illa qua dẽ curtit d̃ omnibꝰ.
que fecit. & nichil derelinquid ex omnib
que ꝑtinẽt ad ipsum . & que sub ieciti s̃
ipsi. Sed ꝓuidae singłis ut habetit uny¬
quͦdq qd̾ sibi debeturꝰ & conuenit. Scd̾m
hãc utiq uniũsalẽ ꝓuidẽciã cunctoꝵ nõ
solũ suico que bonq fecit : Sed alienis
quoq que mala ñ ipse fecit sed ꝑmisit
quod debitũ est dispenscit. ut nichil in
regno suo iusttĩ ordinationẽ eucidat.
Nam &e ipsa inquitas ex hac ꝓuidencia
stipẽ hab&. & nõ potuit uel ipsã mali¬
cia in obliuonẽ uenire. apud ꝓuisorẽ
om̃iũ.Dis scire que sint iniquita̾s
& peccati stipendici Scriptũ et. Sti
cie uita Culpe pena: uirtuti gła
Unũ qd̾q quod suũ ẽ accepit. Nec ẽ

Expanded text:
ei, in suis et alienis. aeras de providentia Dei, nos recte dicimus quod providentia est cura eorum quae exhibenda sunt subjectis, et quae commissis convenit impertiri. Scriptum est, quoniam ipsi cura est de omnibus . Haec est ergo providentia illa qua Deus curat de omnibus quae fecit; et nihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi, sed providet singulis ut habeat un sibi debetur et convenit. Secundum hanc itaque universalem providentiam cunctorum non solum suis quae bona fecit, sed alienis quoque quae ipse mala non fecit sed permisit; quod debitum est, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stiptiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unumquodque quod suum est accipit. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
qño debent. Palci quippe sine cogniciõe. natͣti est
nõ culpti. Sed in eo uicio nasci qͦ posteti acag¬
nicioẽ uittitis impedic̃t᷑. culpa est nõ natum. Hoc
aut̃ uiciũ in corupcione ecirnis est. & in coir¬
uꝑciõe sensus carnalis: Qui sensꝰ si in tegrittitẽ¬

Expanded text:
nitione natura est, non culpa. Sed in eo vitio nasci quo postea a cognitione veritatis impediantur, culpa est non natura. Hoc autem vitium in corruptione carnis est et in corruptione sensus carnalis, qui sensus carnali
Abbreviated transcription (Latin):
o⁊ uidem ꝓpositum
habemꝰ. de sacm̃to redemp¬
tionis humane quod aprin¬
cipio in oꝑibꝰ restaurationis formatũ
est. quantũ dñs dederit in ħ oꝑe tracta¬
re. S ed quia oꝑti conditionis tp̃re pͥ¬
om fuer̃ ab his exordiũ smonis sumpsimꝰ.
ut inde ad reliqua que secũt᷑ suo ordĩ
iuã facemus. Dicimꝰ. nãq oꝑa condi¬
cionis cretitionẽ uniũsoꝵ qn̾o facta sũt

Expanded text:
uidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in operibus restaurationis formatum est quantum Dominus dederit in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliqua quae sequuntur suo ordine viam faceremus. Dicimus namque opera conditionis creationem universorum, quando f
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is diuina scriptti. qe quẽ ad modumr
libri gentiliũ oꝑa conditionis in uestigat᷑
t tractant : sic diuina eloquia ad oꝑa n
ttudionis tictanda oe com̃danda. ma¬
xine oꝑam dant¬
ne oꝑam dant. Quod in oyeribus
restaurcionis maame uer.

Expanded text:
omnis divina Scriptura; quia, quemadmodum libri gentilium opera conditionis investigant, et tractant, sic divina eloquia ad opera restaurationis tractanda et commendanda maxime operam dant. CAP. XXIX. Quod in operibus restauration
Abbreviated transcription (Latin):
d pͥmo homine. qualis ante peccatũ
fuit scđm aĩam quidem incionale
fuit. habens discrecionẽ boni & mali
Scienciã quoq reꝵ quantũ ad pͥncipium ũ.¬
dicionis ꝑ tinuit ꝑ fecitm. Nam sic̃ quantũ

Expanded text:
primo homine qualis ante peccatum fuerit, secundum animam quidem rationalis fuit, habens discretionem boni et mali; scientiam quoque rerum, quantum ad principium conditionis pertinuit perfectam. Nam sic
Abbreviated transcription (Latin):
uuitatis & scienciã eã dum itoat. que pͥme
ꝑfeccioni congrua suit. ꝑfectum mox andi¬
ttm accepisse puttimꝰ. et ad illam nõ studio
aut disciplina aliqua ꝑ int̾ ualla pr̃is profe.¬
cisse. sed simul & semel ab ipso sue codicionis geor.¬
dio. una hac simplici diume aspiacionis illu¬
minacione illam ꝑ diccepisse. Triplici aut̃
cognicione pͥmũ hominẽ eruoitũ constat.
cognicione scihea crecitoris sui. ut agnosce.¬
ite aquo factꝰ erat. & cognicione sui. ut
agnoscer quod factꝰ erait. & quod sibi fti¬
ciendum erat deinde cognicione qͦ illuis
quod secũ factum erat. & quod sibi de illo.
& in illo faciendum erat. De cocgucione

Expanded text:
 scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus erat, et cognitione sui ut cognosceret quid factus erat, et quid sibi faciendum erat. Deinde cognitione quoque illius quod secum factum erat, et quid sibi de illo et in illo faciendum erat. CAP. XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
lege ꝑpetuci ad imũ locỹ De illis aquisq̃
suprs celũ sunt nõ dix̃ scͥpt̾ti qͥ cõg̾gate sint
in locũ unũ. quẽ ad modũ d illis que erant
subcelo Magna sunt in his om̃ibꝰ sac̃m̃ta nec
explicabilia presenti abreuiatiom. quod aque
que sub celo sunt cãggãt᷑ in unũ locũ quo
apparet arida. et g̃mina ꝓdux̃. siulq aeris
ipsa spatia cõtractti tundẽ caligane serenãt᷑
et aquaꝵ tractꝰ. ad urigãdã citq in fundẽ¬

Expanded text:
aquis quae supra coelum sunt non dixit Scriptura quod congregatae sunt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilia praesenti abbreviatione, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ. et sapiẽciã filio qm̃ hec inse pmago
illiꝰ. eitit. que a potencia orta eint. &
dileccionẽ sp̃iu sco atribuit. qm̃ inse a
potẽtia & sapiẽcici ꝓcessit. sic̃ sp̃s sc̃s apatͥe
& filio: qui dileccio est patris & filii. Et
retur ad ꝓpͥetaitem. Et quia deo totum
est unꝰ. qd alt est. Cum enim potenera
patris aliud nõfit quã eencia eius.
neq scipiencia filii aliud qu̾ã eẽncia eiꝰ

Expanded text:
iam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta erat; et dilectionem Spiritui sancto attribuit, quoniam in se a potentia et sapientia processit, sicut Spiritus sanctus a Patre et Filio, quae dilectio est Patris et Filii. Etretur ad proprietatem. Et tamen quia Deo totum est unus est quod alter est. Cum enim potentia Patris aliud non sit quam essentia ejus, neque sapientia Filii aliud quam essentia ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s dileccio. Et dileccio ima. quia essencia
una. Sed pat̾ potencia est. & nulluis potẽ¬
cia ẽ.: quia anullo est. S mulit̾ sapiencia
est pat̾. & nulliuis sapiencia est. quia an-
nullo est. Dileccio est pat̾. & nulluis dilec¬
filii est. quia apatre & filio est. U bi di.
est cum ꝑ sonas in trinitate distinguere
olumuus. nõ atribuamꝰ uni quod alt̃
comime est. neq con substancie unter
de mostrure assignemus alteri quod
solum in racionali cretituras
& iã in corporeti reperitur.

Expanded text:
ctus dilectio: et dilectio una, quia essentia una. Sed Pater potentia est, et potentia nullius est, quia a nullo est; similiter et sapientia est Pater et nullius sapientia est, quia a nullo est. Dilectio est Pater et nullius est dilecFilii, quia a Patre et Filio est. Ubi dilig hoc est cum personas in Trinitate distinguere volumus, non attribuamus uni quod alteri commune est, neque cum substantiae unitatem demonstrare assignemus alteri, quodsolum in rationali creatura sed, etiam in corporea reperitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui de potencici simul & sapiencic ꝓcesserat
Et distinguebat᷑. hec quia ꝓrsus hic idẽ
nõ ercĩt que seꝑartĩt᷑ ab inuicẽ: & nõ consta.¬
ciliud potẽcia erat. qtua prior erat sine
sapiencia: &e ad huc sapiẽcia nõ erat. Et
uenit posten sapiẽcii. & cũ potẽcia esse cepit.
quasi aliud in alia: & erant iam duo potẽ¬
cici & scipiencia. & additũ est t̾ciũ. & tͥa

Expanded text:
at. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constaaliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliud in alio. Et erant jam duo, potentia et sapientia: et additum est tertium. Et tria
Abbreviated transcription (Latin):
RE T̃E RE A ꝓpt̃ simłacrum
suũ quo inueniti est trinittis summa.
et ipsum similit̃ trinittitem p̃ferelit qua¬
si uestigium qd̾dam & imaginẽ ieffabilis
trinitttis. & in ipso hoc itti erat qm̃ in mẽte
incionali quasi potencia quedam. & uis que¬
dam ertit ex qua eẽ poss& quod non dum erat
Et ex eti natꝰ. ẽ in tellectꝰ. qui solũ sapiẽcia
ertit. & sine ipso mens sapiẽcia non erat. &
ꝓcessit nouissime amor siue gaudiũ mentis
cid scipiẽciã suã: & ipse solum dileccio enit.
quia sine ipło in mente & sapiẽcia. nõ erat

Expanded text:
eterea propter simulacrum suum quo est inventa Trinitas summa et ipsum similiter trinitatem praeferebat quasi vestigium quoddam et imaginem ineffabilis Trinitatis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in mente rationali quasi potentia quaedam et vis quaedam erat ex qua esse posset quod nondum erat. Et ex ea natus est intellectus qui solum sapientia ejus erat; et sine ipso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
erant priusquam ĩ semetipsis
subsistere & eoꝵ illic ñ p̃¬
scienei sed sciencia enit.
in crecitore cib et̾no in cre¬
ata fuer̃ que ab ipso tpĩalit̃
etriti sunt. & illic sciebantur ub¬
co habehantur. et eo modo sciebant᷑.
quo habebant᷑. & nõ cognoũ aliquid ertiti
se ds̃. qui oĩa habebat᷑ in se. Nec ideo
ibi suer̃ qr̾ hic sut᷑ti fuer̃. ne causa illoꝵ fiuᷤ¬
se credat᷑ existis. neq ideo huc uener̃
quia ibi fuer̃. quasi eẽ non potuissãe
illa sine istis Nam et illa suissent
etiam si ista ex illis fut᷑ nõ fuissent tã¬
tũ illoꝵ causa non fuisset: si usta¬

Expanded text:
psis subsisterent; et eorum illic non praescientia, sed scientia erat. in Creatore ab aeterno increata fuerunt quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista
Abbreviated transcription (Latin):
quad ftictum est uolũtate eus faictum estꝰ
& iã si ꝓpt̾ uoluntatem eius fa̾ctum non est
qm̃ alici ftictum est uoluntate. que uoluntate
uoluntati eius amica non est̾. Tam̃ õmo
uoluit quod factũ est qm̃ bonũ est. sicfactũ ẽẽ. ut
stictum est. & sic eẽ ut est. Quare ergo p̾cepit
ut alit̾ ẽẽt. & ꝓibuit ne sic eẽt. cũ bonũ sit ita
eẽ & uti futurum fuit priꝰ quam fuit et be.¬
neplacitũ quia bonũ fuit itti ẽẽ & alit̾ non.¬

Expanded text:
quod factum est voluntate ejus factum est, quod factum est voluntate ejus factum est, etiam si propter voluntatem ejus factum non est; quoniam alia factum est voluntate, quae voluntati ejus amica non est. Tamen omnino voluit quod factum est quoniam bonum est sic esse factum ut factum est; et sic esse, ut est. Quare ergo praecepit ut aliter esset et prohibuit ne sic esset, cum bonum sit ita esse, et ita futurum fuit priusquam fuit et beneplacitum, quia bonum fuit ita esse, et aliter non
Abbreviated transcription (Latin):
mentiri de ueritate cum aliud
significant de uoluntate euis et affirmãt nb̃
cilienci quedam et extraneti & que conducta ñ
sunt neq constant scđm beneplacitũ ipsius qͥ
ititr̃ est de his que fient omnibꝰ Et grauit̃ col.¬
lucctit con sciencia humana in duobꝰ. adũsã¬
tibꝰ que non conueniũt. uł quare p̃cepit ds
Inoluit. uel quare factũ non est quod uoluit
SSi enum ueritas est in p̃cepto : uidet᷑ omnino
uoluisse quod uissit: Et si om̃ipotencia est
in beneplacito uidet᷑ factũ esse quod uoluit
Non est aut̃ fictũ quod iussit. & factum
est quod ꝓhibuit. Quid ergo consequit᷑ ad
het  uisi eũ ud noluisse id quod pcepit uel ñ
potuisse qua uoluit. Quod enim factum
est ab eo fadũ est. & si ftictum non est itim̾
ꝑmissum est. Et si factum est uoluntarie fte¬
tum est. & si ꝑmissum est uoluntarie ꝓmis.¬
sum est iquia neq ad faciendum contr̃a uo.¬
luntatem sucm compelli potuit. neq ad ꝑ¬
mitendum sine uoluntate cogi. Igitur

Expanded text:
mentiri de veritate, cum aliud significant de voluntate ejus, et affirmant nobis aliena quaedam et extranea; et quae conducta non sunt neque constant secundum beneplacitum illius quod ratum est de his omnibus quae fient. Et graviter colluctatur conscientia humana in duobus adversantibus quae non conveniunt, vel quare praecepit Deus quod noluit, vel quare factum non est quod voluit. Si enim veritas est in praecepto, videtur omnino voluisse quod jussit; et si omnipotentia est in beneplacito, videtur factum esse quod voluit. Non est autem factum quod jussit, et factum est quod prohibuit. Quid ergo consequitur ad haec nisi vel noluisse id quod praecepit, vel non potuisse quod voluit? Quod enim factum est ab eo factum est, et si factum non est tamen permissum est, et si factum est voluntarie factum est, et si permissum est voluntarie permissum est; quia neque ad faciendum contra voluntatem suam compelli potuit, neque ad permittendum sine voluntate cogi. Igitur