comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
publicã iustissimis legib ordinauit. Bellũ contra siuro matas
osit & uicit. Iidos sine ptirlutione sederum suo exaigitatos equ
lestina ꝓpuntiã quondã suã depopulates sint ut tima eede ꝑ domutt¬
ult q :̃ oe panos quos ille coc chebu ducc cur sib adusũ romanos ñ adsenti¬
rentur ex trucialunt. p̃cepitq necui udco introcund hicrosolimã cẽt li¬
centia xpianis tantũ cuitate ꝑmissa. quã ipse in optimo statu muroruat
Sxtruc tione rtparuit. & heliam uocari de ꝓnomine sio p̃cepit.

Expanded text:
mpublicam iustissimis legibus ordinauit; bellum contra Sauromatas mpublicam iustissimis legibus ordinauit; bellum contra Sauromatas gessit et uicit. Iudaeos sane, perturbatioae scelerum suorum exagitatos et Palaestinam pt Christianos, quos illi Chozbea duce, quod sibi adversus Romanos non assentirentur, excruciabant. Praecepitque ne cui Judaeo introeundi Hierosolymam esset licentia, Christianis tantum civitate permissa, quam ipse in oppidi statum murorum exstructione reparavit, et Aeliam de praenom
Abbreviated transcription (Latin):
mateorin anti ohia peno totam sibruit cuittate. Incredibile derds
motu subuno tempr lude quas rabie esferati. ꝑdũsas trarũ pastes.
perator colla tis illuc aliunde colonias deduxisset. uacua penit̾ tra
abraso habitatort mansisset. Aegiptũ uꝰ totã & cirenen & thiebaide.
eruentis sedicionib turbaurunt. In alexandria aũt cõmisso plio
iuie t & atteriti sunt. In meso potamia ꝗꝗrebellantib. iussu impe¬
ratoris bellũ inlatũ est. Itaꝙ multa mił eoꝵ uasta cede deleta st̃
sine silaminã urbem cipͥ int fectis omib habitatorib deleuerunt.
raianꝰ ut quida ferunt apud seleutiã isauriȩ urbẽ. ꝓflunouentris
& aris tidem atheniensem uirũ fide sapientiaꝙ plenũ. & ꝑserenũ
tranniũ legatũ libris dexp̃iana religione cõpositis instrustꝰatꝙ
datam ut nemini liceret xp̾ianos sine obiectu criminis aut ꝓ¬
bationc dampnare. Idẽꝙ continuo pat patriȩ insenatu ultra
more maiorem appellatur. & uxor eiꝰ augusta. Adrianus re¬

Expanded text:
motus in Antiochia pene totam subruit civitatem. Incredibili deinde motu sub uno tempore Judaei quasi rabie efferati per diversas terrarum partes perator collectas undique aliunde colonias deduxisset, vacua penitus terra, abraso habitatore mansisset. Aegyptum vero totam, et Cyrenen, et Thebaidam, cruentis seditionibus turbaverunt. In Aleuicti et adtriti sunt. in Mesopotamia quoque rebellantibus iussu imperatoris bellum inlatum est. itaque multa milia eorum uasta caede deleta sunt. sane Salaminam urbem Cypri interfectis omnibus accolis deleuerunt. Traianus, ut quidam ferunt, apud Seleuciam Isauriae urbem profluuio uentris heniensem, uirum fide sapientiaque plenum, et per Serenum Granium legatum libris de Christiana religione conpositis instructus atdatam ut nemini liceret Christianos sine obiectu criminis aut probatione damnare; idemque continuo pater patriae in senatu ultra morem maiorum appellatur et uxor eius Augusta. Hadrianus re
Abbreviated transcription (Latin):
nisq superatus est . corpusq: eius ad sepulturã uenditum
⁊: firion uero p̃feitus ponti adunato triginta miliũ exerci¬
tu. scythis bellũ inferre ausus & usq: ad internetionem¬
caesus funditus cũ om̃ib: copiissuif abrasus est . Alexander hirtanos¬
Igitur alexander magnus postdarii mortẽ hiitanos & maiisibegn¬
& maudos
subegit¬
dos subegit Ibi&iã illũ ad huc bello intentũ. halestrissiue
mulierib: ꝓcax ama zonũnuenit. Post parthorũ pugnam
ad gressus. Quos diu obtinentes deleuit ꝓpemodũ ante quam
uicit Indedrancas euereȩtas parimas para pamenos adas¬
pios. cacterosq populos qui in radice caucasi morabantur
subegit urbe ibi alexandria suꝑ amnẽ thanaim constituta

Expanded text:
nisque superatus est corpusque eius ad sepulturam uenditum. nisque superatus est corpusque eius ad sepulturam uenditum. Zopyrion uero praefectus Ponti adunato triginta milium exercitu Scythis bellum inferre ausus et usque ad internecaesus, funditus cum omnibus copiis suis abrasus est. Igitur Alexander Magnus, post Darii mortem, Hyrcanos et Mardos subegit: ubi etiam illum adhuc bello intentum, Thalestris sivemulieribus procax Amazon invenit. Post haec Parthorum pugnam aggressus: quos diu obnitentes delevit propemodum antequam vicit. Inde Drangas, Evergetas, Parimas, Parapamenos, Adaspios, 188 caeterosque populos qui in radice Caucasi morabantur, subegit, urbe ibi Alexandria super amnem Tanaim constituta
Abbreviated transcription (Latin):
annos & asiae ciuitates plurimae oppressȩ sint & syria tota
uastata tirus excisa cilitia ex inanita cappadotia subacta¬
acgiptus addicta sit rhodus quoq: insula ultro ad seruitutẽ
treme facta successerit. plurimaeq: subiectae tauro ꝓuintiae.
atq ipse mons taurus diude trectatũ iugũ domitus & uictus
acceperit & neforte tuno quisquã opilnctur ł orientem
solũ alexdriuirib: subactũ ł italiã tantũ modo romana in¬
quictudine fatigitã. tunc &iã bellũ hagidissparthanoꝵ
regis ingactia alerxandri regis epiri inlucania tophiro¬
nis pracftti inscithia gerebatur. Quorũ hagidis lacedemo¬
nius aexcitata & rebellante secũ uniuersa gractia cũ anti¬
patri fortissimis copiis congressus. in termagnas utrorũ¬
q: strages & ipse ꝓcubuit. Alexander autẽ in italia
affectans occidentis imperiũ aemulans alexandrũ magnũ
postnumerosa & grauia bella ibidẽ gesta. abryttis luca¬

Expanded text:
annos et Asiae civitates plurimae oppressae sint, et Syria tota annos et Asiae civitates plurimae oppressae sint, et Syria tota vastata, Tyrus excisa, Cilicia exinanita, CappadoAegyptus addicta sit, Rhodus quoque insula ultro ad seruitutem tremefacta successerit plurimaeque subiectae Tauro prouinciae atque ipse mons Taurus diu detrectatum iugum domitus et uictus acceperit. Et ne forte tunc quisquam opinetur uel Orientem solum Alexandri uiribus subactum uel Italiam tantummodo Romana inquietudine fatigatam: tunc etiam bellum Hagidis Spartanorum regis in Graecia, Alexandri regis Epiri in Lucania, Zopyrionis praefecti in Scythia gerebatur. quorum Hagidis Lacedaemonius excitata et rebellante secum uniuersa Graecia cum Antipatri fortissimis copiis congressus inter magnas utrorumque strages et ipse procubuit. Alexander autem in Italia adfectans occidentis imperium aemulans Alexandrum Magnum, post numerosa et grauia bella ibidem gesta a Bruttiis Luca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcensuit. Persepolim caput ꝑsici regnifamosissimã con¬
fertissimãq: opib: totius orbis inuasit. Dariũ uero cũ a
ꝓpinquis suis uinctũ conpedib aurois tenori comperissa
ꝑsequi statuit. Itaq: iusso ut sub sequeretur exercitu
ipse cũ sexmilib acquitũ ꝓfectus. inuenit in itinere solũ relio¬
tũ multis confossũ uul nerib: & extrema uitȩ cũ uulne¬
ri: efflantẽ: huno mortuũ in animi scđa restrri in
scpulora maiorũ sepeliriq: precipit . cuius nondicã ma¬
trẽ ł uxorẽ sed &iã filias pariulas crudeli captiuitate retinebat
In tanta malo multitudine difficillima dictis fides. tribus
prodiis totidẽq annis quinquies deties centena milia peditũ
acquitũq consumpta & hȩc quidẽ ex coregno illisq popłis
unde iã ante annos non multo plures deties nouies centena mł
ꝓfligata referuntur quamquã oxtra has clades ꝑ cosdem .iii

Expanded text:
percensuit; Persepolim, caput Persici regni, famosissimam conpercensuit; Persepolim, caput Persici regni, famosissimam confertissimamque opibus totius orbis inuasit; Darium uero cum a propinquis suis uinctum conpedibus aureis teneri conperisset persequi statuit. itaque iusso ut subsequeretur exercitu ipse cum sex milibus equitum profectus inuenit in itinere solum relictum, multis confossum uulneribus et extrema uitae per uulnera efflantem. hunc mortusepulcra majorum sepelirique praecepit: cujus non dicam matrem vel uxorem, sed etiam parvulas filias crudeli captivitate retinebat. In tanta malorum multitudine, difficillima dictis fides, tribus praeliis totidemque annis quinquies decies centena millia peditum equitumque consumpta sunt: et haec quidem ex eo regno illisque populis, unde jam ante annos non multo plures decies novies centena millia profligata referuntur: quamquam extra has clades per eosdem tres
Abbreviated transcription (Latin):
fingere . ł in uoluntate consulentis quid malit audire
Reuertens ab ammone ad tertiũ ꝑ sicũ bellũ. alexandriã in
acgypto condidit. Darius uero spepacis amissa ccc̃ciuii
peditũ & .c̃. milia aequitũ alex andro ab aegypto reuerten¬
ti apud tharsũ bello opponit. Necpugnae mora. om̃s ceta
rabie inferrũ ruunt. Macedones totiens a se uictis hostib
animosi ꝑsae nisiuincant mori prȩoptantes. F aro inullo
p̃lio tantũ sanguinis fusũ est. Sed darius cũ uinci suos
uiderae mori in bello paratus. ꝑ suasu suorũ fugere compul¬
sus est. Hoc proclio asiae uires & regnacetiderunt. totus¬
q: oriens in potestatẽ macedonici cessit imperii. Atq: ita
adtrita  in hoc bello ꝑsarũ om̃is fiducia ut posthoc nullus
rebellare ausussit . patienterq ꝑsae post imperiũ tot
annorũ. iugũ seruitutis acceperint
Alexander xXxX& IIII. continuis dieb: castrorũ predam

Expanded text:
fingere uel in uoluntate consulentis quid malit audire. fingere uel in uoluntate consulentis quid malit audire. reaertens ab Hammone ad tertium Persicum bellum Alexandriam in Aegypto condidit. Darius uero spe. pacis amissa occc milia peditum et C milia equitum Alexandro ab Aegypto reuertenti apud Tarsum bello opponit. nec pugnae mora; omnes caeca rabie in ferrum ruunt : Macedones totiens a se uictis hostibus animosi, Persae nisi uincant mori praeoptantes. raro in ullo proelio tantum sanguinis fusum est. sed Darius cum uinci suos uideret, mori in bello paratus persuasu suorum fugere conpulsus est. hoc proelio Asiae uires et regna ceciderunt totusque Oriens in potestatem Macedonici cessit imperii atque ita attrita est in hoc bello Persarum omnis fiducia, ut post hoc nullus rebellare ausus sit patienterque Persae post imperium tot annorum iugum seruitutis acceperint. Alexander xxxnn continuis diebus castrorum praedam
Abbreviated transcription (Latin):
dimidia parte non impetrauissa. tertio cunctis ꝑsarum
uirib: sotiorũq: auxiliis contractis. bellũ in staurat
Seddũ haec darius agit . alex ander parmenionẽ ad inua¬
dendã ꝑsicã classẽ cũ copiis mittit. ipse insiriã ꝓficiscitur
I bi exmultis sibi regib: cũ infulis ultro occurrentib: alios
allegit alios mutauit. alios ꝑdidit. Tyrũ urbẽ antiquissi¬
mã & florentissimã fidutia Rarthanensiũ sibi cognatorum
obsistentẽ oppressit & caepit Ex inciliciã rodũ atq: acgip¬
tũ ꝑtinaci furore ꝑuadit. Inde ad templũ iouis ham monis
ꝑgit ut mendatio ad tempus composito ignominiã sibi
patris incerti & infamiã adulterae matris aboler&e
N amaccersitũ ad sefani ipsius antistitem ex occulto monuit
quid sibi tam quã consulenti responderi uelit : sicut histori
corũ dicunt. ita certus alexandes fuit nobisq: prodidit.
diis ipsis mutis & surdis ł in potestate esse antistitis quid uelit

Expanded text:
dimidia parte non inpetrauisset, tertio cunctis Persarum dimidia parte non inpetrauisset, tertio cunctis Persarum uiribus sociorumque auxiliis contraetis, bellum instaurat. sed dum haec Darius agit, Alexander Parmenionem ad inuadendam Persicam classem cum copiis mittit, ipse in Syriam proficiscitur, ibi ex multis sibi regibus cum infulis ultro occurrentibus alios allegit, alios mutauit, alios perdidit, Tyrum urbem antiquissimam et florentissiman, fiducia Carthaginiensium sibi cognatorum obsistentem, oppressit et cepit. exim Ciliciam Rhodum atque Aegyptum pertinaci furore peruadit. inde ad templum Iouis Hammonis pergit, ut mendacio ad tempus conposito ignominiam sibi patris incerti et infamiam adulterae matris aboleret. nam arcessitum ad se fani ipsius antistitem ei occulto monuit, quid sibi tamquam consulenti responderi uelit, sicut historici eorum dicunt. ita certus Alexander fuit nobisque prodidit, dis ipsis mutis et surdis uel in potestate esse antistitis quid uelit
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ &iã alexandrũ. maxime respectu paucitatis suȩ
quãuisiã pridẽ sexcentis milib: hostiũ eadẽ paucitate
superatis non solũ nontimere pugnã sed &iã uictoriã spera¬
re didiciss&. Itaq cũ intra iactũ teli uterq constitiss& exer¬
citus & intentos ad signũ bellipopłos discurrentes principes
incitamentis acuerent ingentib: utrimq: animis pugna
committitur. Inqua ambo reges & alexander & darius uulne¬
rantur. actã diucertamen anceps fuit quo alifuger&
darius. Ex indecȩdes ꝑsarũ setuta est. Ibi tunc peditũ octo¬
ginta mllia ȩquitũ .x. milia cȩsa capta iautẽ xlmilia fuere
Ex macedonib uero cetidere pedites cxxx. aequites el
In castris ꝑsarũ multũ auriaeterarũq: opũ reꝑtũ. Inter capti¬
uos castrorũ mater & uxor eadẽq: soror & filiae duȩ darii
fuere Quarũ redemptionẽ darius cũ etiã oblata regni

Expanded text:
hostium etiam Alexandrum maxime respectu paucitatis suae, hostium etiam Alexandrum maxime respectu paucitatis suae, quamuis iam pridem DC milibus hostium eadem paucitate superatis non solum non timere pugnam sed etiam uictoriam sperare didicisset. itaque cum intra iactum teli uterque constitisset exercitus et intentos ad signum belli populos discurrentes principes uariis incitamentis acuerent, ingentibus utrimque animis pugna committitur: in qua ambo reges et Alexander et Darius uulnerantur, ac tam diu certamen anceps fuit, quoad fugeret Darius; exinde caedes Persarum secuta est. ibi tum peditum LXXX milia, equitum x milia caesa, capta autem XL milia fuere. ex Macedonibus uero cecidere pedites cxxx, equites CL. in castris Persarum multum auri ceterarumque opum repertum. inter captiuos castrorum mater et uxor eademque soror et filiae duae Darii fuere; quarum redemptionam Darius cum etiam oblata regni
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ mirabiliussit quia uicerit. anquia ad gredi ausus fuerit
incertũ est. Primo eius cũ dario congressu. sexcenta milia
ꝑsarũ in acie fuere quȩ nonminus arte alexandri superata
quã uirtute macedonũ terga uerterunt. Magna igitur
cȩdes ꝑsarũ fuit. In exercitu alexandri .c. xx aequites & no¬
uẽ tantũ pedites defuere. Dende gerdien phrygiac ciuitatẽ
quȩ nunc sardis uocitatur obsessã expugnatãq: cȩpit ac di¬
reptioni dedit. Indenuntiato sibi darii cũ magnis copiis
aduentu timens angustias quibis inerat locorũ tau¬
rũ montẽ mira celeritate transcendit. & quingentis
stadiis subunadie cursu transmissif. thassum uenit
Ibiq: cũ sudans incydnũ p̃frigidũ ammẽ descendiss&
obriguit contractuq: neruorũ ꝓximus morti fuit
Interea darius cũ trecentis milib: peditũ & cimilib:
aequitũ. in aciẽ ꝓcedit. Mouebat haet multitudo

Expanded text:
utrum admirabilius sit quia uicerit an quia adgredi ausus fuerit utrum admirabilius sit quia uicerit an quia adgredi ausus fuerit incertum est. primo eius cum Dario rege congressu sescenta milia Persarum in acie fuere, quae non minus arte Alexandri superata quam uirtute Macedonum terga uerterunt. magna igitur caedes Persarum fuit. in exercitu Alexandri cxx equites et nouem tantum pedites defuere. deinde Gordien Phrygiae ciuitatem, quae nunc Sardis uocitatur, obsessam oppugnatamque cepit ac direptioni dedit inde nuntiato sibi Darii cum magnis copiis aduentu, timens angustias quibus inerat locorum, Taurum montem mira celeritate transcendit et quingentis stadiis sub uno die cursu transmissis, Tarsum uenit, ibique cum sudans in Cydnum praefrigidum amnem descendisset , obriguit contractuque neruorum proximus morti fuit. interea Darius cum ccc milibus peditum et c milibus equitum in aciem procedit. mouebat haec multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ alexander magnus disponere dicerctur aboriente
discedens optinere uirib: a fricã atq: inde initaliam
transuehi. romani inter cȩteros duces tunc inre.p
suo soptimos hunc p̃cipuũ fore qui alexandri impetum
sustinere poss& meditarentur. De ALCXΑΝ DRΟ¬
gitur al exander anno a b urbe condita quad ringente
simo uicesimo sexto patriphylippo successit in regnum
Qui primã experientiã animi & uirtutissuȩ. compressis
celeritergrȩcoꝵ motib dedit quib: auctor ut ab impero
macetlonũ deficerent de mostenes crator auro ꝑsarum
corruptus extiteran Itaq athenien sib bellũ de p̃can¬
tib remisit. quos in suꝑ &iã multo metu soluit
Thebanos cũ diruta ciuitate deleuit. reliquos subcorona uendi¬
dit cȩtera s urbes achaiae & thessaliae uegtigales fecit
Inde ꝓfecturus ad ꝑsicũ bellũ. om̃s cognatos acꝓximossuos inter¬
d. naues .c.lxxx. hactã paruamanu uniuersũ terrarũ orbẽ

Expanded text:
ut cum Alexander Magnus disponere diceretur ab Oriente ut cum Alexander Magnus disponere diceretur ab Oriente descendens obtinere uiribus Africam atque inde in Italiam transuehi, Romani inter ceteros duces tunc in republica sua optimos hunc praecipuum fore qui Alexandri impetum sustinere posset meditarentur. Igitnr AleCCCCXXVI, patri Philippo successit in regnum, qui primam experientiam animi et virtutis suae, comceleriter Graecorum motibus dedit, quibus auctor, ut ab imperio Macedonum deficerent, Demosthenes orator auro Persarum corruptus exstiterat. itaque Atheniensibus bellum deprecantibus remisit, quos insuper etiam multae metu soluit; Thebanos cum diruta ciuitate deleuit, reliquos sub corona uendidit; ceteras urbes Achaiae et Thessaliae uectigales fecit;inde profecturus ad Persicum bellum omnes cognatos ac proximos suos interia quingenti, naues CLXXX. hac tam parua manu uniuersum terrarum orbem
Abbreviated transcription (Latin):
ignoniminia. cetepis rebus uacuos consules remiserunt
Quid de exaggeranda huius foedissimi foederis macula
uerbis laborem quitacere maluissem: Hodie enimroma¬
ni aut omnino non essent. aut samnio dominante serui¬
rent. si fidẽ foederis quã sibi seruari uolunt a subiectis.
ipsi subietti samnitib: seruauissent. Posteriore anno in frin¬
gunt romani firmatã cũ samnitib pactionẽ . eosq in bellũ
cogunt. Quod papirio consule insistente commissũ magnas
strages utriusq popłidedit cũ hinc ira retentis in famiae.
inde gła ꝓximae uictoriae pugnantes instimula rantur
Tandẽ romani ꝑtinaciter moriendo uicerunt. neccȩdi
pariter uel cedere destiterunt. nisi post quã uictis samni¬
tib: & capto duce corũ iugum reposuerunt. Idem deinde
papiriũs satricũ expulso inde sannitico p̃sidio expug¬
nauit &cepit hic autẽ papirius ad eotunc apud roma¬
nos bellicosissimis erutit acstrenussimus habebatur.

Expanded text:
ignominia, ceteris rebus uacuos consules remiserunt. ignominia, ceteris rebus uacuos consules remiserunt. Quid de exaggeranda huius foedissimi foederis macula uerbis laborem, qui tacere maluissem? hodie enim Romani aut omnino non essent aut Samnio dominante seruirent, si fidem foederis, quam sibi seruari a subiectis nolunt, ipsi subiecti Samnitibus seruauissent. Posteriore anno infringunt Romani firmatam curii Samnitibus pactionem eosque in bellum cogunt, quod Papirio consule insistente commissum magnas strages utriusque populi dedit. cum hinc ira recentis infamiae, inde gloria proximae uictoriae pugnantes instimularet, tandem Romani pertinaciter moriendo uicerunt; nec caedi pariter uel caedere destiterunt, nisi postquam uictis Samnitibus et capto duci eorum iugum reposuerunt. idem deinde Papirius Satricum expulso inde Samnitico praesidio expugnauit et cepit. hic autem Papirius adeo tunc apud Romanos bellicosissimus ac strenuissimus habebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
magistro equitũ pugnã conserente cetidissent. cirtũ spectio¬
recura samnites ac magis instructo apparatu apud cau¬
dinas furculas consederunt. lbicũ ueturiũ & postumium
consules om̃sq: copias romanorũ angustiis locorũ armisq
clausissent. pontius dux eorũ intantũ ab usus est uictoriae
sccuritate . ut herenniũ patrẽ consulendũ putara utrum
occider& clausos an parcer& subiugatis. It uiuos tamen
dedecori reseruar& elegit. Romanos enimantea sepissi¬
me uinci& occidi. numquã autẽ capi aut addeditionem
cogi potuisse constabat . Itaq samnites uictoria potiti
uniuersũ exercitũ romanorũ turpiter captũ. armis & iã
uestimentisq: nudatũ . tantũ singulis uiliorib: operimen¬
tis obuere cunda corporũ tegenda concessis. subiugũ missũ
seruitioq: subiectũ longũ agere pompae ordinẽ preteperun
Sexcentis autẽ ȩquitib: romanis in obsidatũ receptis. oneratos

Expanded text:
magistro equitum pugnam conserente cecidissent, circumspectiomagistro equitum pugnam conserente cecidissent, circumspectiore cura Samnites ac magis instructo apparatu apud Caudinas furculas consederunt; ubi oum Veturium et Postumium consules omnesque copias Romanorum angustiis locorum armisque clausissent, Pontius dux eorum in tantum abusus est uictoriae securitate, ut Herennium patrem consulendum putaret, utrum occideret clausos an parceret subiugatis: ut uiuos tamen dedecori reseruaret, elegit. Romanos enim antea saepissime uinci et occidi, numquam autem capi aut ad deditionem cogi potuisse constabat. itaque Samnites nictoria potiti uniuersum exercitum Romanum turpiter captum armis etiam uestimentisque nudatum, tantum singulis uilioribus operimentis ob uerecunda corporum tegenda concessis, sub iugum missum seruitioque subiectum, longum agere pompae ordinem praeceperunt. sesoentis autem equitibus Romanis in obsidatum receptis oneratos
Abbreviated transcription (Latin):
d serant nunc multisq haec uocib: efferant quasi ui rorũ
fortiũ laudes & facta felicia quib: a marissimȩ aliorum
calamitates indulces fabulas cedunt si tamen ipsinũ quã
iniurias quib: aliqđo uexantur relatu tristiore deplorans
Si uero deꝓpriis quae rimoniis tantũ alios audientes affici
uolunt quantũ ipsi ꝑpetiendo senserunt prius ipsi ñ aprȩ¬
sentib p̃terita sed gestis gesta comparent & utraq ex
auditu uelut alienorũ arbitri iudicent. Per .xxxV. an nos
incendia ciuitatũ excidia bellorũ subiectiones ꝓuintia¬
rũ. caedes hominũ opũ rapinas praedas petorũ mortuo¬
rũ uenditiones. captiuitatesq: uirorũ unius regis fraus
serocia & dominatus agitauit. Sufficerent ista ad
exemplũ miseriarũ insinuata memoriae gesta ꝑ phy
Cuius bella immo subcuns bellis mundimala ordine
sequentia suspendo paulisꝑ. ut in hoc loco proconueni¬
entia temporũ romana subiciam.¬
caudinas furtulas satis celebres & famosas in signis romanorũ

Expanded text:
dserant nunc multisque haec uocibus efferant quasi uirorum fortium laudes et facta felicia, quibus amarissimae aliorum calamitates in dulces fabulas cedunt, si tamen numquam. ipsi iniurias, quibus aliquando uexantur, relatu tristiore deplorant. si uero de propriis querimoniis tantum alios audientes adfici uolunt, quantum ipsi perpetiendo senserunt, prius ipsi non praesentibus praeterita sed gestis gesta conparent et utraque ex auditu uelut alienorum arbitri indicant. per uiginti et quinque annos incendia ciuitatum, excidia bellorum , subiectiones prouinciarum, caedes hominum, opum rapinas, praedas pecorum, mortuorum uenditiones captiuitatesque uiuorum unius regis fraus ferocia et dominatus agitauit. sufficerent ista ad exemplum miseriarum insinuata memoriae nostrae gestcuius bella immo sub cuius bellis mundi mala ordine sequentia suspendo paulisper, ut in hoc loco pro conuenientia temporum Romana subiciam.Caudinas furculas satis celebres et famosas insignis Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
aetate aetate detriti. animo egri. uiribis lassi difficile
uicissent. castra obmemoriã plussolito magnifica condi¬
derunt Ex in alexander ad amnẽ a gesinẽ ꝑgit. ꝑ huno
inoceanũ deuehitur. Ibi geson. a sibosq quos hertules
enta pugna tandẽ tristẽ pene uictoriã macedonibus
dedit Nam fusis hostiũ copiis. alexandes exertitũ ad ur¬
bẽ duxit . Et cũ murũ primus ascendiss& . uacuã ciuitatem
ratus solus introrsũ desiluit. Quẽ cumundiq infesti
hostes cirtũ dedissent. in gedibile dictuest ut eũ non mul¬
titudo hostiũ. non uis magna telorũ. non tantus laces¬
sentiũ clamor terruerit solus totmilia cetiderit ac
fugar&. At ubi se obrui a cirtũ fusa multitudine ꝑsen¬
sit . muri obice posteriora tutatus. contrarios facilius eo
usq: sustinuit . donet adpericulũ eius clamorẽq: hostium
ꝑ fractis muris exercitus om̃is in rumpera. In eo proelio

Expanded text:
jam aetate detriti, animo aegri, viribus lassi, difficile jam aetate detriti, animo aegri, viribus lassi, difficile vicissent, castra, ob memoriam plus solito magnifica condiderunt. Exin Alexander ad amnem Acesinem pergit. Per hunc in Oceanum devehitur, ibi Gessonas Sibosque, quos Hercules enta pugna tandem tristem pene victoriam Macedonibus dedit. Nam fusis hostium copiis, Alexander exercitum ad urbem duxit. Et cum murum primus escendisset, vacuam civitatem ratus, solus introrsum desiluit, quem cum undique infesti hostes circumdedissent, incredibile dictu est, ut eum non multitudo hostium, non vis magna telorum, non tantus lacessentium clamor terruerit, solus tot millia ceciderit ac fugarit. At ubi se obrui a circumfusa multitudine persensit, muri obice posteriora tutatus, contrarios facilius eo usque sustinuit, donec ad periculum ejus clamoremque hostium, perfractis muris, exercitus omnis irrumperet. In eo praelio
Abbreviated transcription (Latin):
dedalos montes regnaq: cleophilis reginae expugnauit
Quaecũ sededissa concubitu. regnũ redemit. Pera grata ꝑdo¬
mitaq: alexander india. cũ ad saxũ mire asperitatis & alti¬
tudinis in qđ multi popłi confugerant ꝑ ueniss&. cognoscit
herculẽ ab expue natione ciusdẽ saxi terrae motu ꝓhibitum
E mulatione ꝑ motus ut hertulis acta superar&.. cũ summo¬
labore ac periculo saxo potitus om̃s lociillius gentes indeditio¬
nẽ accipit. cũ poro fortissimo indorũ rege. quentissimum
bellũ gessit. In quo alexander cũ ipso poro singula riter
congressus. occisoq deiectus aequo concursu satellitũ
presentiã mortis euasit. Porus multis uulnerib: confos¬
sus & captus est. Quo obtestimoniũ uirtutis in regnum
resticuto duas ibi condidit ciuitates niceã & bu falẽ. quam
de nomine aequi sui ita uocari precepit: Inde ad restas. ca¬
thenes presidas & gangaridas. caesis corũ exercitib mace¬

Expanded text:
Daedalos montes regnaque Cleophylis reginae expugnauit: Daedalos montes regnaque Cleophylis reginae expugnauit: quae cum se dedidisset, concubitu. regnum redemit. peragrata perdomitaque Alexander India cum ad saxum mirae asperitatis et altitudinis, in quod multi populi confugerant, peruenisset, cognoscit Herculem ab expugnatione eiusdem saxi terrae motu prohibitum. aemulatione permotus, ut Herlabore ac periculo saxo potitus, omnes loci ejus gentes in deditionem accepit: cum Poro, fortissimo Indorum rege, cruentissimum bellum 190 gessit: in quo Alexander cum ipso Poro singulariter congressus, occisoque dejectus equo, concursu satellitum praesentiam mortis evasit. Porus multis vulneribus confossus, et captus est: quo ob testimonium virtutis in regnum restituto, duas ibi condidit civitates, Niceam et Bucephalam, quam de nomine equi sui ita vocari praecepit. Inde Adrestas, Cathaeos, Praesidas et Gangaridas, caesis eorum exercitibus, Mace
Abbreviated transcription (Latin):
Sed net minor eius in suos trudelitas. quã in hostẽ rabies fuit
Docent hoc am yntas consobrinus occisus nouerta fr̃sq: necati.
parmenio & sylotus trucidati attaluis curylocus. pausanias
multiq: macedoniae principes extincti . litus quoq: annis
grauis amicitia uetus. nefariae interfectus. Quicũ in con¬
uiuio fidutia amicitiae regiae aduersus regẽ sua opera
patri phylippo preponentẽ memoriã patristucretur. ab
offenso frustra rege uenabulo transfossus. commune conui¬
uium moriens quentauit. Sed alexander iimani sanguinis
in exsaturabilis siue hostiũ siue &iã sociorũ retentẽ tamen
semꝑ sitiebat eruorẽ. Itaq ꝑtinaci impetu in bella ꝓcurrens
choras mos & dahas indomitã gentẽ indeditionẽ accepit
Callistenen phylosophũ sibiq: apud aristotelẽ condiscipulum
cũ plurimis aliis principib: cur eũ deposito salutandi more
ut dm̃ non adorar& occidit. Posthaet indiã petit. ut ocea¬
no ultimoq: oriente finir& imperiũ. Nisa urbẽ adiit

Expanded text:
sed nec minor eius in suos crudelitas quam in hostem rabies fuit. docent hoc Amyntas consobrinus occisus, nouerca fratresque eius necati, Parmenio et Philotas trucidati, Attalus Eurylochus Pausanias multique Macedoniae principes exstincti, Clitus quoque annis grauis, amicitia uetus nefarie interfectus: qui cum in conuinio fiducia amicitiae regiae aduersus regem, sua opera patri Philippo praeponentem, memoriam patris tueretur, ab offenso frustra rege uenabulo transfossus, commune conuiuium moriens cruentauit. sed Alexander, humani sanguinis inexsaturabilis siue hostium. siue etiam sociorum, recentem tamen semper sitiebat cruorem. itaque pertinaci impetu in bella procurrens Chorasmos et Dahas indomitam gentem in deditionem accepit; Callisthenen philosophum sibique apud Aristotelen condiscipulum cum plurimis aliis principibus, cur eum deposito salutandi more ut deum non adoraret, occidit. Post haec Indiam petit, ut Oceano ultimoque Oriente finiret imperium; Nysam urbem adiit;
Abbreviated transcription (Latin):
torem eundemq fortissimũ & lementissimũ cuncta sui ordinatione
congessit. Sub hoc imperatore quẽ om̃s fere gentes amore & timo¬
re ꝑmirto iuste honorarent. ds̃ uerꝰ qui suꝑsticione sollicita abigna¬
rantib colebatur magnũ illũ intellegentiȩ suȩ fontẽ aperuit. ꝓmp¬
tiusq ꝑhominem docturꝰ homines filiũ suũ misit operantẽ uirtutes
quȩ p̃cellerent hominem coarguentẽq demones quos aliqui deos puta¬
uissent. ut qui ipsi tamquã homni ñ credidissent operib tamquã
dõ credidissent. Deinde ut in magno silentio ac pace lẽtissima in

Expanded text:
torem eundemque fortissimum et clementissimum cuncta sui ordinatione torem eundemque fortissimum et clementissimum cuncta sui ordinatione congessit sub hoc imperatore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto iuste honorarent, Deus uerus, qui superstitione sollicita ab ignorantibus colebatur, magnum illum intellegentiae suae fontem aperuit promptiusque per hominem docturus homines filium suum misit operantem uirtutes, quae praecellerent hominem, coarguentemque daemonas, quos aliqui deos putauissent, ut qui ipsi tamquam homini non credidissent, operibus tamquam Dei crederent; deinde ut m magno silentio ac pace latissima in
Abbreviated transcription (Latin):
iam dedarata ueritas de contumatia magis quã deignorantia conuicit
cũ a nob discuciuntur ñsẽ plures deos sequi sed subuno domagao plures
minis tros uenerari fatentur. Restat igitur de intellegentia diuer
ꝑ multas intellegendi suspiciones confusa dissensio. quia deuno dõ omiu
pene una opinio est. Hucusꝙ humana scrutacio. & sicũ labore de¬
liberare potuit. At ubi raciocinatio defecit. fides subuenit. Nisienĩ
crediderimꝰ ñ intellegemꝰ. Abipso audias. ipsiꝙ dõ credas quod uerũ
uclis scire dedõ. Itemꝙ iđe unꝰ &ue̾rus ds̃ inquẽ om̃is ut diximus
& si exdiuersis opinionib secta concurit. mutans regna & dispo¬
nens tempora. peccata quoꝙ puniens. quȩ infirma sunt mundi
elegit ut confundat forcia Romanũq imperiũ assumpto pau¬
perrimi statꝰ pastore fundauit. Hoc preges & tonsules diuꝓuec¬
tũ postquã asiȩ africȩ atq europȩ potitum est. ad unũ impera¬

Expanded text:
iam declarata ueritas de contumacia magis quam de ignorantia conuincit, iam declarata ueritas de contumacia magis quam de ignorantia conuincit, cum a nobis discutiuntur, non se plures deos sequi sed sub uno deo magno plures ministros uenerari fatentur. restat igitur de intellegentia ueri Dei per multas intellegendi suspiciones confusa dissensio, quia de uno deo omnium paene una opinio est. hucusque humana scrutatio, etsi cum labore, potuit. at ubi ratiocinatio deficit, fides subuenit. nisi enim crediderimus, non intellegemus: ab ipso audias ipsique Deo credas, quod uerum uelis scire de Deo. itaque idem unus et uerus Deus, in quem omnis, ut diximus, etsi ex diuersis opinionibus secta concurrit, mutans regna et disponens tempora, peccata quoque puniens, quae infirma sunt mundi elegit, ut confundat fortia, Romanumque imperium adsumpto pauperrimi status pastore fundauit. hoc per reges et consules din prouectum postquam Asiae Africae atque Europae potitum est, ad unum impera
Abbreviated transcription (Latin):
bella cuuilia ext̃nis ubiq ꝑmixta. ł quȩ dicta sunt. ł ȩtiam
quȩ secuntur. quia sic sibi serie tempoꝵ & malis sequatib cohe¬
serunt libri saltim termino separentur.
tum prudentiȩ natural bono criguntur. ut oblactamento corporis racio¬
nale mentis & sinon actu prestrant. iudicio tam̃ preferendum sciant.
Quȩ mens racione duce inlus trata. inmedio uirtutũ quib genuno fa
uort quamius uiciis inclinetur ad surgit. scientiuam di quasi arcem ꝓspi¬
cit. Dm̃ enĩ quilibet hominũ contempnere ad tempꝰ potest. nescirt in
totũ non potest. Unde quidã dum inmultis dm̃ credunt. multos deos
indiscreto timore finxerunt. Sedhinc im uł marime cum austorita¬
te ueritatis operante. tum ipsa ꝯiam racione discuciente discessum est
studio querunt scrutanturq om̃ia unum dm̃ auctorẽ om̃iũ repere¬
runt: atque inunũ om̃ia retulerunt. Unde &iam nunc paganii quos

Expanded text:
bella civilia externis ubique permixta, vel quae dicta sunt, vel etiam bella civilia externis ubique permixta, vel quae dicta sunt, vel etiam quae sequuntur, quia sio sibi serie temporum et malis sequacibus cohaeserunt, libri saltem. termino separentur. tum prudentiae naturali bono eriguntur, ut oblectamento corporis rationale mentis etsi non actu praeferant, indicio tamen praeferendum sciant. quae mens, ratione duce invore, quamvis vitiis inclinetur, assurgit, scientiam Dei quasi arcem prospicit. DEUM enim quilibet hominum contemnere ad tempus potest, nescire in totum non potest. Unde quidam, dum in multis Deum credunt, multos deos indiscreto 365 timore finxerunt. Sed hinc jam vel maxime, cum auctoritate veritatis operante, tum ipsa etiam ratione discutiente, discessum est.studio quaerunt, scrutanturque omnia, unum Deum auctorem omnium repererunt, ad quem unum omnia referrentur: unde etiam nunc pagani
Abbreviated transcription (Latin):
uocabantur. hoc ÷ pamphilico. machedonico . atq dalmatico. dissimulato
&iam illo magno mitridatico. longe om̃iũ duturno. infestissimo. ac
formidolosissimo. Deinde adhuc hispaniensẽ sertoriano ñdũ finito.
immo adhuc ipsum uiuente sertorio. hoc fugitiuoꝵ. & ut uerius dicã
gladiatoricũ bellum inhorruit. iam ñ spectandũ paucis. sed ubiq
metuendum. Quod qr fugitiuoꝵ bellũ dicitur. nemini uile ha¬
beatur ex nomine. Sepe in eo singuli &aliquando simul cũ agmi¬
nib frustra iunctis ambo consules uicti sunt. plurimiꝙ nobiles
trucidati ipsi aut̃ fugitiui plusquã centum mł fuere qui cęsist
Ex qͦ admonemꝰ ut ipsa se consoletur italia de uexatione ext̃norũ
prȩsentiũ ꝑrecordationẽ prȩteritoꝵ exse atq inse ipsã. & ipsã
se in comparabilit̃ crudelius dilacerantiũ suo sanguine lam̃tet᷑
Quã obrem huic nunc quinto uolumine iam finẽ fecerim. ut

Expanded text:
uouoetiam magno illo Mithridatico, longe omnium diuturnissimo, infestissimo, ac formidolosissimo: deinde, adhuc Hispaniensi Sertoriano nondum finito, immo ipso adhuc vivente Sertorio, hoc fugitivorum, et ut verius dicam, gladiatorium bellum inhorruit, jam non spectandum paucis, sed ubique metuendum. Quod quia fugitivorum bellum dicitur, nemini vile habeatur ex nomine. Saepe in eo singuli et aliquando simul cum agminibus frustra junctis ambo consules victi sunt, plurimique nobiles trucidati. Ipsi autem fugitivi plus quam centum millia fuere, qui caesi sunt. Ex quo admonemus, ut ipsa se consoletur Italia de vexatione externorum praesentium, per recordationem praeteritorum ex se atque in se; et ipsam se incomparabiliter 363 crudelius dilaceratam noverit a suis. Quamobrem huic nunc quinto volumini finem fecerim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
micarum urbuĩ uoraginib dissoluta a clubrica pacc titubabant.
Lam sillanũ marianum. atꝙ cinnanũ roma parturichat excidium
aliudq cdiueso. oriens atꝙ aquilo hoc ÷ mitridaticũ minabat᷑
qđ quidem mitridaticũ. a superioribi: ceptũ. porro inulterio¬
ra porrigitur Qemariana face. rogus sillane cladis
accensus est. Deisto rogo funes tissimo syllani & eiuilis belli
ꝑ plurinias terrarum partes ardentes sudes sparsi sunt
multaq incendia exuno fomite diffuderunt. Nam lepidus & scipio
initalia. brutꝰ ingallia. domicius cynne gener in affrica. carbo incorsica
& sicilia ꝑpenna. in liguria. & postcũ sertorio in hispania. om̃iumq
atrocissimꝰ sertorius in cadem hispania. Dȩc tunc cuulia bella uel
qualia dicenda sunt nomuna bella excitantes. de unomulta. de magno
magna fecerunt. absq illis tribus uastissimis bellis quȩ tunc eat̃na

Expanded text:
micarum urbium uoraginibus dissoluta ac lubrica pace titubabant; micarum urbium uoraginibus dissoluta ac lubrica pace titubabant; iam sibi Marianum atque Cinnanum Roma parturiebat excidium, aliudque e diuerso oriens atque aquilo, hoc est Mithridaticum, minabatur, quod quidem Mithridaticum a superioribus coeptum porro in ulteriora porrigitur. de Mariana face rogus Sullanae cladis accensus est, de isto rogo funestissimo Sullani et ciuilis belli per plurimas terrarum partes ardentes sudes sparsi sunt multaque inoendia ex uno fomite diffuderunt. nam Lepidus et Scipio in Italia, Brutus in Gallia, Domitius Cinnae gener in Africa, Carbo in Cossura et Sicilia, Perpenna in Liguria et post cum Sertorio in Hispania, omniumque atrocissimus Sertorius in eadem Hispania haec tunc ciuilia, uel quo alio dicenda. sunt nomine, bella excitantes, de uno multa, de magno magna fecerunt; absque illis tribus uastissimis bellis, quae tunc externa
Abbreviated transcription (Latin):
ciuuiꝰ recepta sunt cetriꝙ ex hoc bello lapsi gberrabar . ꝑcplurs
duuas friquenti in dagine contriti sunt. S goiter ium de scpi¬
usrcpeto ñumquidnam & hic comparatione aliqua esert temparca
ois rego audire ñ horreat nondiã bella tilia. seduel nomina stsite
belloꝵ ecetna secruilia. socialia. ciuilia. fugtuoꝵ. que nec sie satta
sese utcõmoti maris Ruc łquamuis molib magnus sequant᷑. scdundiꝙ
duer sid causis uocabulis. formis. malisq eacitata coacerutaꝙ con¬
nit a  Qnde ex ꝓnaimorepetã . & in famc illud seruile pretertã
uigirthinũ bellu nondũ adhuc abafrico ꝑtonuerat. iam cimbricũ
aiarcio fuliinabut : Deambricis illis mbibus. adhuc fedi uastique
torrentes esfus sanguins agebantur: Lam socualis belli nebulas in
magna continuo malor : nubila coituras misegra exha labut italiato
A dhuc ũ pꝰ infinitã ꝙr drãꝙ italiq belli tẽmpestatem discurri stuto
ꝑitalion minimc poterat. ita om̃s absꝙ illis periculosis sunisini-¬

Expanded text:
um recepta sunt. ceteri, qui ex hoc bello lapsi oberrabant, per conplures duces frequenti indagine attriti sunt. At ego iterum ac saepius repeto: num quidnam et hic conparatione aliqua egent tempora ? quis rogo audire non horreat non dicam bella talia, sed uel nomina tanta bellorum, externa, seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum? quae ne sic saltem sese, ut commoti maris fluctus quamuis molibus magnis sequuntur, sed undique diuersis causis uocabulis formis malisque excitata coaceruataque concurrunt. ut e proximo repetam et infame illud seruile praeteream, Iugurthinum bellum nondum adhuc ab Africo perdetonuerat, iam Cimbricum a circio fulminabat. de Cimbricis illis nubibus adhuo foedi uastique torrentes effusi sanguinis agebantur, iam socialis belli nebulas in magna continuo malorum nubila coituras misera exhalabat Italia. adhuc uero post infinitam crebramque Italici belli tempestatem discurri tuto per Italiam minime poterat, ita omnes absque illis periculosissimis ini
Abbreviated transcription (Latin):
is gurgitibus uicta tandem & conminuta desti¬
tuit. atq eadem rursus fragmentis inpedien¬
tibus superducta sub mer sit. ꝑ auei ex omni
popło ꝑ utramq ripam uix concisis euasere¬
uis ceribus .p̃. licino crasso. gaio casso longino
conss: macedonicũ bellũ gestu est. merito
inter maximabella referendu: Naminauxi¬
lio romanorũ : tota primum italia. deinde
tholomeis rex aegipti & ariarates cappado¬
tie. eumenes asiae. masinissa numidiȩ fuerunt
Perseum & macedonas secuti sunt traces. Cu
aduenienti crasso consuli. perseus occurrit
Conmissoq ꝓelio miserabi liter uicti su¬
gere romani: Sequenti pugna pene pari
dade partis utriusq inhiberna discessum
est deinde ꝑsens profligato mult siulus tẽor¬
estu rorno illyricũ transgressus. soilcaniũ
opidu defensu a presidus ro rynis pne narido

Expanded text:
is gurgitibus uicta tandem et conminuta destiis gurgitibus uicta tandem et conminuta destituit atque eadem rursus fragmentis inpedientibus superducta summersit. pauci ex omni populo per utramque ripam uix concisis uisceribus euaserunt. P. Licinio Crasso C. Cassio Longino consulibus Macedonicum bellum gestum est, merito inter maxima bella referendum. nam in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolomaeus rex Aegypti et Ariarathes Cappadociae, Eumenes Asiae, Masinissa Numidiae fuerunt. Perseum et Macedonas secuti sunt Thraces cumaduenionti Crasso consuli Perseus ocenrrit, commissoque proelio miserabiliter uicti fugere Romani. sequenti, pugna paene pari ade partis utriusque in hiberna discessum est. deinde Perseus profligato multis proeliis exercitu Romano in Illyricum transgressus Sulcamum oppidum defensum a praesidiis Romanis pugn
Abbreviated transcription (Latin):
Quintus. sulunis. flaccus pretor inciteriore
nu fudit. quatuor milia cepit. Tiberius
semynius graccus. in hispania ulteriore. cen¬
tu quinque oppida uacuata quassataq bel¬
lis: ad deditionem corgit. Eadem ȩ̨state. etia¬
.l. postumius inciteriore hispania. &l milia
hostiu bello interfecit. Graccus pretor ibidem
iterum ducenta oppida expugnauit & cepit
Lepido & mutio consulibus. basternarũ gens
ferocissima. auetore ꝑseo philippi filio prȩ¬
darii spe sollicitata. & transeundi histri flu¬
minis facultate. sine ulla pugna uł aliquo
hoste deleta est. Tunc forte danuuius qui &
hister. crassa glatie superstratus. pedestrem
facile transitum paciebatur. It aque cũ in ꝓ¬
be toto & maximo simul agmine. inestima¬
bilis hominu uł equorũ multitudo transiret
enormitate ponderis & concussione gradientu.
concrepans gelu & glacialis crusta dissiluit.
uniuersumq agmen qđ dui sustinuerat. medi¬

Expanded text:
Q. Fulvius Flaccus praetor, in citeriore Q. Fulvius Flaccus praetor, in citeriore llia hominum fudit, quatuor millia cepiSempronius Gracchus in Hispania ulteriore centum quinque oppida vacuata et quassata bellis ad deditionem coegit. Eadem tempestate L. Postumius in citeriore Hispania XLM hostium bello interfecit. Gracchus praetor ibidem iterum ducenta oppida expugnauit et cepit. Lepido et Mucio consalibus Basternarum gens ferocissima auctore Perseo Philippi filio praedarum spe sollicitata et transeundi Histri fluminis facultate sine ulla pugna uel aliquo hoste deleta est. nam tunc forte Danuuius, qui et Hister, crassa glacie superstratus pedestrem facile transitum patiebatur. itaque cum inprouide toto et maximo simul agmine inaesiimabilis hominum uel equorum multitudo transiret, enormitate ponderis et concussione gradientum concrepans gelu et glacialis crusta dissiluit uniuersumque agmen, quod diu sustinuerat, medi
Abbreviated transcription (Latin):
Marcius consul aðuersum ligures ꝓfectus supe¬
ratusq : quatuor milia militum amisit. &ni
si uictus celeriter refugisset incastra: eandem
internetionis cladem quam bebius dudum ab¬
hisdem hostibus acceperat pertulisset: .m. clau¬
dio. marcello quinto fabiola berone consulib phi¬
lippus rex quilegatos populi romani interfece¬
rat ꝑꝑ demetri filu sin quem legatũ miserat
uerecundissimas precesueniam meruit: Cun¬
demq continuo uelut romanisamicu. suiq
ꝓditorem. fratre quoque ipsius ad parricidiũ
patris ministro. nihil deutroq: miscru mali suspi¬
cantem: ueneno necauit. Codem anno scipio
affricanus ab ingrata sibi urbe diu exulans. aput
amiternũ oppidũ morboperiit. his demetiam
diebus hannibal aput brusiam bithiniȩ regem
cũ a romanis reposceretur. uenenose necauit
filopomenes dux aciuoru a messanis captus.
occisusq est insicilia Tunc uulcani in sula
quȩ ante non fuerat. repente mari edita.
cum miraculo omium usque nunc manet.

Expanded text:
Marcius consul adversus Ligures profectus superatusque quattuor milia militum amisisi uictus celeriter refugisset in castra, eandem internecionis cladem, quam Baebius dudum aisdem hostibus acceperat, pertulisset. M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, uerecundissimas preces ueniam meruit, eundemque continuo uelut Romanis amicum suique proditorem, fratre quoque ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necauit. eodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, recum miraculo omnium, usque ad nunc manet.
Abbreviated transcription (Latin):
cituamisso. pacem rogauit. filiumq affricani
quem utrum ex plorantem an in pelio cepiss&
incertumest: ultroremisit. Inħis pania ulte¬
riore .l. ȩmiliusconsul a lusitanis cum uniuerso
exercitu interut .l. bebius in hispania ꝓficiscens
aliguribus circumuentus. cu uniuerso exercitu
occisus est. Unde adeo. ne nuntiũ quidem suꝑ fu¬
isse constat. ut internitionem ipsam romę massi¬
lienses nuntiare curauerint. Fuluius consul de
gretia ingallo grȩtiam quę nunc est galatia trans
uectus. ad olinpũ montem ꝑuenit. Ad quem um¬
uersi gallo grecicum coniugibus & liberis consuge¬
rant. Ibiq acerbussimubellu gessit. Namque
de superioribus locis sagictis grandibusq saxis
ceterisq telis romani grauiter contriti : tandem
usque ad congressu hostiũ ꝑruperunt : xl milia

Expanded text:
citu amisso, pacem rogavit: filiumque Africani, quem utrum explorantem, an in praelio cepisset, incertum est, ultro remisit. In Hispania ulteriore L. Aemilius proconsule a Lusitanis cum universo exercitu caesus interiit. L. Baebius in Hispaniam proficiscens, a Liguribus circumventus, cum universo exercitu occisus est: unde adeo ne nuntium quidem superfuisse constat, ut internecionem ipsam Romae Massilienses nuntiare curaverint. Fulvius consul de aecia in Gallograeciam, quuectus, ad Olympum montem peruenit, ad quem uniuersi Gallograeci cum coniugibus et liberis confugerant, ibique acerbissimum bellum gessit; namque de superioribus locis sagittis glandibus saxis ceterisque telis Romani grauiter contriti, tandem usque ad congressum hostium perruperunt: qua
Abbreviated transcription (Latin):
aonduxtt Postea cũ eo L e miliis pau besletu¬
suł dimicauit & uicit Nam eanilat ipseđitũ
in cobello interfecit. rex cum equitatni sup̃t¬
fugit sed continuo captus atq esttriuporhe
cum filus ante currum actus est enes posti aipud
albam in custodia defecit Filius eius iunon
fabrica grariam obtolerandã in opiam renaȩ¬
didicit᷑ ibiq cõsunttus est Plurima p̃tereana
sactis diuersis ꝓuentib bella multarum ubiqꝵ
sentium gesta sunt quȩ breuitatis catisa preũ¬
quagesimo. licinio lucullo aulo postumio albi

Expanded text:
uxit, postea cum eo Aemilius Paulus consul dimicavit et vicit. Nam 20,000 peditum in eo bello interfecit. Rex cum equitibus subterfugit. Sed continuo captus, atque in triumpho cum filiis ante currum actus est, et post apud Albam in custodia defecit. Filius ejus junior fabricam aerariam ob tolerandam inopiam Rdidicit ibique consumptus est. plurima praeterea et satis diuersis prouentibus bella multarum ubique gentium gesta sunt, quae breuitatis causa praeterL. Licinio Lucullo A. Postumio Albi
Abbreviated transcription (Latin):
difficile furentes ardentesq beluas in eorũ excidia
quorũ subsidia sub ndia fuerant retorserunt
Octoginta mił peditũ in illo p̃lio habuisse regẽ dicunt.
quã uenerat ab italia uictus aufugit. Qui post multa
grauissimaq: bella quae gessit in gretia. apud argos
achaiȩ florentissimã urbẽ sparthani regni atidita¬
te seductus. saxo ictus occubuit. Tuno quoq apud
romanos sextilia uirgo uestalis conuicta damnataq:
incesti. ad porta collinã uiua de fossa est

Expanded text:
difficile furentes ardentesque beluas in eorum difficile furentes ardentesque beluas in eorum quorum subsidia fuerant, retorserunt. Octoginta millia peditum in illo praelio habuisse regem uenerat, ab Italia uictus aufugit. qui post multa grauissimaque bella, quae gessit, in Graecia apud Argos Achaiae florentissimam urbem, Spartani regni auiditate seductus, saxo ictus occubuit. Tune quoque apud Romanos Sextilia uirgo Vestalis conuicta damnataque incesti ad portam Collinam uiua defossa est