comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessitati deseruiunt. trimodum genus est.
Primum quod nature nutrim̃tum ammim¬
strat. Scdm quod contra molesta quȩ ex tnsitus
accidere possunt munit. Tercium quod cont
iam illata prestat remedium. Cum gͥadreꝑan¬
dam nat᷑am nr̃am intendimꝰ. diuina actioẽ.
Cum uͦꝰ illi quod infirmum in nobis ẽ necessa.
iraꝓuidiemꝰ humana. Omins gͥactio. uel dnu.¬
na ẽ ue humana. Possumꝰ autenin in congnie
illam eo quoo desuꝑiorib habeat᷑ intelliganiã
appellare. Hanc uͭ qr de infiriorib habet᷑ eiss
quotam consilio indiget scientiam uocat. S
gͥ sapientia ut sup̃ dictum ẽ cunctas que ĩnl
suint moderaturactiones. consequens ẽian
ut sapientiam has duas partes continis . s:
intelligentiam ascientiam dicamꝰ. Rursiss
intelligentia. qm̃ &e minuestigatione ueritate
& miiorum consideratione laborat eamnidu.¬
as sp̃es diuidimꝰ. itheoricam iaest spcilati.a¬

Expanded text:
necessitudini deserviunt, trimodum genus est. necessitudini deserviunt, trimodum genus est. Primum, quod naturae instrumentum administrat; secundum, quod contra molesta, quae extrinsecus accidere possunt, munit; tertium, quod contra jam illata praestat remedium. Cum igitur ad reparandam naturam nostram intendimus, divina actio est: cum vero illi quod infirmum in nobis est, necessaria providemus, humana. Omnis ergo actio vel divina est, vel humana. Possumus autem non incongrue illam eo quod de superioribus habeatur intelligentiam appellare: hanc vero quia de inferioribus habetur, et quasi quodam consilio indiget scientiam vocare. Si igitur sapientia, ut supra dictum est, cunctas, quae ratione fiunt, moderatur actiones: consequens est jam ut, sapientiam has duas partes continere, id est, intelligentiam et scientiam dicamus. Rursus intelligentia, quoniam et in investigatione veritatis, et in morum consideratione laborat, eam in duas species dividimus; in theoricam, id est speculativa
Abbreviated transcription (Latin):
hunc autem ꝓpter in constantiam & confiisionẽ
rerum fuetuantium infernum nuncupabant.
He paulo latius ꝓsecuti sumꝰ. ut ostendanꝰ homi¬
nem qua in parte mutabilitatis particeps est inea
quoꝙꝙ necessitati eẽ obnoxium. In ea uero quam¬
mortalis ẽ. diunitati ẽẽ cognatum. Exquo
colligi potest i quod supͣdictum ẽ. quid uicdeli¬
cet omnium humanarum actionum adhunc
finem concurrit intentio. ut uel diuinȩ imragi¬
nis similitudo innobis restauretur uel huius
uitȩ necessitudini consulatur. quȩ quoficisuis
ledi potest adu̾sis. eo magis foueri aconseruari
indiget. In quo homo similis sit dͥco.
UO uero sunt quȩ diuinam inhomine
similitudinem reparant. id est spetu¬
latio ueritatis. & uirtutis exereitium.
qr in hochomo deosimilis ẽ. quod sapiens & iust̃
est. sed iste mutabilit̾. ille immutabiliter ⁊ sapienꝰ
ceiustus est. Illarum uͦ actionum quȩ huiꝰ uitȩ

Expanded text:
Hunc autem propter inconstantiam et confusionem Hunc autem propter inconstantiam et confusionem rerum fluctuantium, infernum nuncupabant. Haec paulo latius prosecuti sumus, ut ostendamus hominem, qua in parte mutabilitatis particeps est, in ea quoque necessitati esse obnoxium: in ea vero, qua immortalis est, divinitati esse cognatum. Ex quo colligi potest id, quod supra dictum est; quod videlicet omnium humanarum actionum ad hunc finem concurrit intentio, ut vel divinae similitudinis imago in nobis restauretur, vel hujus vitae necessitudini consulatur, quae quo facilius laedi potest adversis, eo magis foveri et conservari indiget. CAP. IX. In quo homo similis sit Deo. Duo vero sunt quae divinam in homine similitudinem reparant, id est, speculatio veritatis et virtutis exercitium; quia in hoc similis Deo est, quod sapiens et justus est, sed iste mutabiliter, ille immutabiliter et sapiens et justus est. Illarum vero actionum, quae hujus vitae
Abbreviated transcription (Latin):
lo nichil in nichilum nil posse reuerti eo qͦd omnis
natura & pͥmordialem habet causam & subsistenti.¬
am ꝑpetuam Dehis dictum ẽ & redit adnichilũ
ei fuit ante nichil eo quodomne opus nat᷑e sicut
temporaliter ex occulta causa mactum ꝓfluit.
ia codem actu temporalit destructo eo undeue¬
nerat reuersurum sit
diuiserunt. ineam uidelicet partem
quȩ ẽ a cutulo lunȩ sursum. & meam quȩ deorsũ
ẽ. Et suplunarem mundum eo quod ibi omnia
primordiali lege consistant. nat᷑am appellabãt
Sublunarem opus nat᷑s. id est supioris qi omini¬
atus infusum nutrim̃tum accipiunt. ñ solum
ut nascendo crescant. secl eciam ut alendosub¬
sistant. Cundem eciam suꝑiorem mundum
tempus uocabant. propter cursum siderum
quȩ in eosunt. Inferiorem temporalem. qi secłm
motus suꝑiores agitur. Item suꝑlunarem ꝓpter
ꝑpetuam lucis & quietis tͣnquillitatem elisium.

Expanded text:
lo nihil, in nihilum nil posse reverti. Et eo quod omnis lo nihil, in nihilum nil posse reverti. Et eo quod omnis natura et primordialem habet causam, et subsistentiam perpetuam. De iis dictum est: Et redit in nihilum, quod fuit ante nihil: eo quod omne opus naturae sicut temporaliter ex occulta causa in actum profluit: item eodem actu temporaliter destructo eo, unde venerat, reversurum sit.diviserunt: in eam scilicet partem, quae est a circulo lunae sursum, et in eam, quae deorsum est. Et superlunarem mundum, eo quod ibi omnia a primordiali lege consistant, naturam appellabant sublunarem opus naturae, videlicet superioris; quia omniatus infusum nutrimentum accipiunt: non solum, ut nascendo crescant, sed etiam ut alendo subsistant. Eumdem etiam superiorem mundum tempus vocabant, propter cursum et motum siderum, quae in eo sunt: inferiorem temporalem, quia secundum motus superiores agitur. Item superlunarem, propter perpetuam lucis et quietis tranquillitatem elysium.
Abbreviated transcription (Latin):
tã quȩ ecram ideo quod si mitent auua appel.¬
lataunt c atiua pars ies̃t que pͥncipium aesine
h̃it. ceperse adeẽ non ueniunt. sedsunt oꝑanature
quȩ oriuntur suꝑterram sublunari globo mouen¬
te igne arcifice. quiui quadam descendit in res sen¬
sibiles ꝓcreandas. De illis gͦ dictum ẽ. nichil in
mundo moritur. eo quod nulla eẽntia pereat. Non
enim ẽentie rerum tͣnseunt sed forme. Cum uero
forma tͣnsire dicit᷑. non sicintelligendum ẽ ut aliq̃
res existens ꝑire omĩno. & eẽ suum amitt̾ẽ credat᷑
s uariari potius. uel sic fortassis ut quȩ nincta
fuerant abinuicem separent᷑. uel quȩ seꝑata erãt
conungant᷑. uel quȩ hic erant illuc transeant. uel
quȩ nunc erant tunc subsistant. inquib om̃ib
ẽẽ rerum nichil detrimenti patit᷑. De his dictũ
est. omnia orta occidunt & aucta senescunt. eo qͦd
cuncta naturȩ oꝑa sicut pͥncipium hũt. ita eciam
finis aliena non sunt. Dr̾illis dictum ẽ. de nichi¬

Expanded text:
quod non mutentur, divina appellata sunt. Tertia rerum est, quae principium et finem habent, et per se ad esse non veniunt, sed sunt opera naturae quae oriuntur super terram, sub lunari globo, movente igne artifice, qui vi quadam descendit in res sensibiles procreandas. De illis ergo dictum est: « Nihil in mundo moritur, eo quod nulla essentia pereat. » Non enim essentiae rerum transeunt, sed formae. Cum vero forma transire dicitur, non sic intelligendum est, ut aliqua res existens perire omnino, et esse suum amittere credatur, sed variari potius; vel sic fortassis, ut quae juncta fuerant, ab invicem separantur; vel quae separata erant, conjungantur; vel quae hic erant, illuc transeant; vel quae nunc erant tunc subsistant, in quibus omnibus esse rerum nihil detrimenti patitur. De iis dictum est: « Omnia orta decidunt, et aucta senescunt; » eo quod cuncta naturae opera, sicut principium habent, ita etiam a fine aliena non sunt. De illis dictum: De nihi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Natura ẽ quȩ unicuq rei suum eẽ attribuit.
Secundo mͦ naturam ẽẽ dicebant ꝓpͥum ẽẽ unuis¬
cuiꝰꝙ rei. cui significationi talis diffinitio assigna.¬
turNatura unamqͣmq rem informans proptia
leuia alta petere ignem urere. aq̃m humectare.
Tertia diffinitio talis ẽ. Natura ẽ igris aitifer ex.
quadam iii ꝓcedens inres sensibiles procreandas.
phisici namꝙ dicunt omnia excalore &humore
procrari Unde uirgilius octeanum patrem ap¬
pelat. & ualerius soranus in quodam uersuae
ioue insignificatione ignis echerei dicit. Iuppit

Expanded text:
tur: « Natura est, quae unicuique rei suum esse tribuit. tur: « Natura est, quae unicuique rei suum esse tribuit. » Secundo modo naturam esse dicebant, proprium esse uniuscujusque rei cui significationi diffinitio assignatur: « Natura unamquamque rem informans, proprialevia alta petere, ignem urere, aquam humectare. Tertia diffinitio talis est: « Natura est ignis artifex, ex quadam ut procedens in res sensibiles procreandas. » Physici namque dicunt, omnia ex calore et humore procreari. Unde Virgilius Oceanum patrem appellat: et Valerius Soranus in quodam versu de Jove, in significatione ignis aetherei dicit: Juppiter
Abbreviated transcription (Latin):
pingnndi texendi sculpendi fundendi. infinita
geniera erorta sunt. Ut am cum nat᷑a ipsum mi¬
renur artificem. Q UID Sit natura.
UA uero iamtotiens naturam nominaui.¬
mus. licet ut ait tullius nat᷑am diffinire¬
⁊ difficile sit. ñ tam̃ huiꝰ uocabuli significa¬
tio omnino silentio pretereunta uidetur. Neq cr
ñ omnia quȩ uolumꝰ dicere possumꝰ id qͦd possumꝰ
tacere debemꝰ. Piura ueteres de natura dixisse in¬
ueniunt᷑ sed nichil itaut ñ aliquio restare uideat᷑.
Quantum tam̃ ego exeorum dictis conice possum
trib maxime modis huiꝰ uocabuli significatione
itti solebant. singłis suam diffinitionem assignan¬
qo. ꝓrinio mͦ ꝑhoc nomen sigrificare uoluerunt
alud aithets pum exemplar rerum omĩum quod
uimente diuina ẽ cuꝰ rone omĩa formata sunt.
cealicebant nat᷑am ẽẽ uniuiscuiꝰq rei pͥmordialtmn
causamsiram: aqua ñ solum ee sedeciam talis ẽẽ
habeat. Huic significationi talis diffinitid̃ assigna.¬

Expanded text:
pingendi, texendi, sculpendi, fundendi, infinita genera exorta sunt, ut jam cum natura ipsum miremur artificem. CAP. XI. Quid sit natura. Quia vero jam toties naturam nominavimus: licet, ut ait Tullius, « naturam diffinire difficile sit, » non tamen hujus vocabuli significatio omnino silentio praetereunda videtur. Neque, quia non omnia quae volumus dicere, possumus, id quod possumus, tacere debemus. Plura veteres de natura dixisse inveniuntur, sed nihil ita, ut non aliquid restare videatur. Quantum tamen ego ex eorum dictis conjicere possum, tribus maxime modis hujus vocabuli significatione uti solebant, singulis suam diffinitionem assignando. Primo modo per hoc nomen significare voluerunt illud archetypum exemplar rerum omnium, quod in mente divina est: cujus ratione omnia formata sunt: et dicebant naturam esse unius cujusque rei primordialem causam suam: a qua non solum esse, sed etiam tale esse habeat. Huic significationi talis diffinitio assigna
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ubitotiens mori necesse ẽ. quotiens amittere io
Ana que pͥncipium quidem bñt sed
nilio finc es aulunt. ae dicun᷑ ꝑpetua. alia quȩ
& untium hñt efinem & hec sunt temporalia.
Inpͥmo oraliis io constitiumꝰ cuin ẽ aliua eẽ. &.
s qͦd ẽ idest cũ causa ae effectus diuersa ñsunt.¬

Expanded text:
est: ubi toties mori necesse est, quoties amittere id est: ubi toties mori necesse est, quoties amittere id alia quae principium quidem habent, sed nullo fine clauduntur: et dicuntur perpetua; alia quae initium habent et finem; et haec sunt temporalia. In primo ordine id constituimus, cui non est aliud esse, et id quod est, id est, cujus causa et effectus diversa n
Abbreviated transcription (Latin):
tur necessitas. Dicam aꝑtiꝰ quod dixi. duo sunt
in homine bonum & malum. natura ceuicium
bonum qi nat᷑a ẽ. qi corruptum ẽ. qr minus est
exercitio reparandum ẽ. malum quia uiciumẽ.
quia corruptio ẽ. quia natura ñ ẽ. exeludendum
est uod si funditus ext̾minari ñ potest. saltem
ad hibito remedio temꝑandum ẽ. Hoc ẽ omnino
qͥdagendum ẽ ut natura reparet᷑ &e excludatur
uicium. Integritas ũ natȩ humanȩ duob ꝑficiẽ
scienta & iuitute. quȩ nobiscum suꝑnĩ e diunẽ
substantiis similitudo sola ẽ. Namhomo cum
simplex natura non sit sed genina compactus
substanitia scãm unam partem suam quȩ potior
e. eattaꝑtius id qͦd oportet dicam quȩ ipse ẽ im¬
mortalis ẽ scd̃m alt̾am uero paitem quȩ caduca
ẽ que solahis qui nisi sensib fidem p̃stare nesci.¬
unt cognita ẽ. mortalitati cemutabilitati obnoti.

Expanded text:
retur necessitas. Dicam apertius quod dixi. Duo sunt retur necessitas. Dicam apertius quod dixi. Duo sunt in homine: bonum et malum, natura et vitium. Bonum quia natura est, quia corruptum est, quia minus est, exercitio reparandum est. Malum, quia vitium est, quia corruptio est, quia natura non est, excludendum est. Quod si funditus exterminari non potest, saltem adhibito remedio temperandum est. Hoc est omnino quod agendum est, ut natura reparetur, et excludatur vitium. Integritas vero vitae humanae duobus perficitur: scientia et virtute, quae nobis cum supernis et divinis substantiis similitudo sola est. Nam homo cum simplex natura non sit, sed gemina compactus substantia, secundum unam partem sui, quae potior est, et ut apertius id quod oportet, dicam quae ipse est, immortalis est: secundum alteram vero partem, quae caduca est, quae sola his, qui nisi sensibus fidem praestare nesciunt, cognita est, mortalitati et mutabilitati obnoxius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere dicemꝰ. Sccd̃m qͣm acceptionem Sic pli¬
losophiam diffinire possumꝰ. Pmnlosophia est
dsciplina omium rer̃ humanarum. atq diui¬
nar̃ fones plene inuestigans. Nec mou̾e debet
quod supͣ diximus philosophiam ec̃ amorem
aestudium sapientiȩ. ñ huiꝰ quȩ instrum̃tis ex¬
plcatur ut ẽ architectura. agricultura. ae cet̾a
senti loquam᷑. agricultinȩ ratio philosophi est.
amministratio rustici. Preterea oꝑa arcificum
& sinatura ñ fint imitantur tam̃ natam. & sui
eremipatis formam quȩ natura ẽ qua imitant᷑
ratione etpͥmuint Uides iam qua rõne cogimur
pboulosophiam momnes actus hominum distun¬
Aeie it nm necẽ sit totẽ philosophic partes
ques sunt it̃ duet̃ates ad quas ipsam ptine
uae mobãtur tinis aeintentio ad hoc
spectare debet. ut uel nature nĩe reparet᷑ integritã.
uel defectuum quib presens subiacet uita temꝑe¬

Expanded text:
pertinere dicemus. Secundum quam acceptionem sic phipertinere dicemus. Secundum quam acceptionem sic philosophiam definire possumus. « Philosophia est disciplina omnium rerum humanarum atque divinarum rationes plene investigans. » Nec movere debet quod supra diximus: Philosophiam esse amorem et studium sapientiae: non hujus, quae instrumentis explicatur, ut est architectura, agricultura, et caetera senti loquamur, agriculturae ratio philosophi est, administratio rustici. Praeterea opera artificum, etsi natura non sint, imitantur tamen naturam, et sui exemplaris formam quae natura est, qua imitantur ratione exprimunt. Vides jam, qua ratione cogimur philosophiam in omnes actus hominum diffundere, ut jam necesse sit, tot esse philosophiae partes, quot sunt rerum diversitates, ad quas ipsam pertintia moderantur, finis et intentio ad hoc spectare debet: ut vel naturae nostrae reparetur integritas, vel defectuum, quibus praesens subjacet vita, tempe
Abbreviated transcription (Latin):
post gai ea rdcenoz  ado p̃ hilosophiasl
S Edut indeo megtricabilem iamipso loq̃n¬
di oidine sadcenthum incidimꝰ. li nobẽ
ñ ꝓplerus sermo. sea res obĩcura diffi¬
cultatem pariat. Iua enim destudio sapientie.
loqui suscepimꝰ ilꝙ solis hominib quodam ua¬
ture pͥuilegio competere attestati sumꝰ. conseq̃nt̃
iunc omnium humanoꝵ actuum moderatui.¬
tem qͣndam sapientiam posuisse uidemur. Si
enim brutoꝵ animalium natura q̃ nullo regit̃
iõnis uidicio motus suos scłm solas sensuum
passiones cuftundit. &inappetendo seu fugien¬
doaliquio ñ intelligentiȩ utit discretione. sed
ceco quodam carnis affectu impellit᷑. restat ut
rõnalis animȩ actus ceca cupiditas ñrapiat.s
moderatrix semꝑsapientia precedat. Quod si
uer̃ eẽ constiterit. nam ñ solum ea studia: in quib
uel de rer natura uel disciplina agit᷑ morum.
uereciam omium humanor actuum seustu.¬
diorum rõnes ñ incongrue ad philosophiam

Expanded text:
 res ad philosophiam Sed, ut video, inextricabilem jam ipso loquendi ordine labyrinthum incidimus, ubi nobis non perplexus sermo, sed res obscura difficultatem pariat. Quia enim de studio sapientiae loqui suscepimus, idque solis hominibus quodam naturae privilegio competere attestati sumus: consequenter nunc omnium humanorum actuum moderatricem quamdam sapientiam posuisse videmur. Si enim brutorum animalium natura, quae nullo regitur rationis judicio, motus suos secundum solas sensnum passiones diffundit, et in appetendo seu fugiendo aliquid, non intelligentiae utitur discretione, sed caeco quodam carnis affectu impellitur: restat ut rationalis animae actus caeca cupiditas non capiat, sed moderatrix semper sapientia praecedat. Quod si verum esse constiterit, jam non solum ea studia, in quibus vel de rerum natura vel disciplina agitur morum, verum etiam omnium humanorum actuum seu studiorum rationes non incongrue ad philosophiam
Abbreviated transcription (Latin):
portet ergo breuiter retapitulare quȩ supra.¬
dicta sunt ut facilior fiat transitus adseq̃n.¬
ua. Quatuor tantũ diximus ẽ scientias q̃ reliq̃s
omnes continent idest theoricam q̃ inspeculati.¬
one ueritatis laborat & practicam quȩ morum
aisciplinam considerat. & mechanicam quȩ
huiꝰ uitȩ actiones dispensat. logicã qͦ quȩ recte
loquendi. aeacute disputandi scientiam prestat.
Hic itaq ñ absurde ile quat̾narius animȩ in¬
telligi potest quẽ obreuerentiam sui antiqui
miusiurandum asciuerant. Unde &illito dic̃¬
tumẽ. Per qui nĩe anime numerum dedit
ile quat̾num. Neȩ qualit̾ sub philosophia con¬
tineant᷑. & rursum quas sub se contineant. repe¬
tita breuit̾ diffinitione pħlosophie ostendemꝰ:¬

Expanded text:
portet ergo breviter recapitulare, quae supradicta sunt, ut facilior fiat transitus ad sequentia. Quatuor tantum diximus esse scientias, quae reliquas omnes continent, id est theoricam, quae in speculatione veritatis laborat; practicam, quae morum disciplinam considerat; mechanicam, quae hujus vitae actiones dispensat; logicam quoque, quae recte loquendi et acute disputandi scientiam praestat. Hic itaque non absurde ille quaternarius animae intelligi potest, quem ob reverentiam sui antiqui in jusjurandum asciverant. Unde et illud dictum est: Per, qui nostrae animae numerum dedit illi quaternum. Hae qualiter sub philosophia contineantur, et rursum quas sub se contineant, repetita breviter diffinitione philosophiae, ostendam
Abbreviated transcription (Latin):
di trahit. hisq uelut famulis atq obedientib nti¬
tur. eadem tota in rõne ẽ constituta. eaquel inrer̃
preentium firmissima conclusione uel mabisn.¬
tium intelligentia uel inignotarum maqusiti.¬
one uersatur. Hec tantum humano gen̾ presto
ẽ. Quȩ ñ solum sensus mmagmationesq ꝑfesta
ceñ inconditas capit. sedeciam pleno actu intell.¬
gentiȩ qͦd imaginatio suggessit explicat atq
confirmat. Itaq ut duictum ẽ huic diuinȩ natͤe.
ñ eatantum incognitione sufficiunt quȩ sub¬
iecta sensib comp̃henddit. uer̃eciam exsensibili.¬
b nnaginatione concepta. & absentib reb no-¬
mina indere potest. e quod intelligentie tone
comp̃hendit uo cabulorum quoq positionibus
apit. Iiluto quoq einature ꝓpͥum ẽ. ut ꝑea que
sibi nota sunt iguota uestiget. Et non solum u¬
num quodꝙansit. sedquid sit etiam e quale
sit nec non &ecur sit optet agoscere. Quam al.¬

Expanded text:
di trahit, iisque velut famulis atque obedientibus utidi trahit, iisque velut famulis atque obedientibus utitur: eadem tota in ratione constituta, eaque vel in rerum praesentium firmissima conclusione, vel in absentium intellegentia uel in ignotarum inquisitione uersatur. haec tantum humano generi praesto est, quae non solum sensus iraaginationesque perfectas et non inconditas capit, sed etiam pleno actu intel- legentiae quod imaginatio suggessit, explicat atque connon ea tantum in cognitione sufficiunt, quae subjecta sensibus comprehendit, verum etiam ex sensibilibus imaginatione concepta, et absentibus rebus nomina indere potest, et quod intelligentiae ratione comprehendit, vocabulorum quoque positionibus aperit. Illud quoque ei naturae proprium est, ut per ea, quae sibi nota sunt, ignota investiget. Et non solum unumquodque an sit, sed quid sit etiam, et quale sit, nec non et cur sit oportet agnoscere. Quam tri
Abbreviated transcription (Latin):
sensu iuget idem & nascit᷑ & nutrit᷑ & alit̃. Sensꝰ
uͦ diuersi sunt. &usq ad quinarium numum
crescunt. Ita quicqͥd tantum alit᷑. non eciam sentit.
Quicquid uero sentire potest. eciam alitur. ei pͥma
quoq uis amimȩ nascendi scilicet atq nutriendi
ꝓbatur ẽẽ subiecta. Quib uero sensus adest. non
tantum eas rer̃ capunt formas quib sensibili
corpore feriunt᷑ presente. sed abscedente quoq
sensu sensibilib q se positis cognitarum sensu
formarum imagines tenent. memoriamq con-¬
fitiunt. & ꝓut quodq animal ualet. longius
breuiꝰq custodit. Sedeas imaginationes confu¬
sasatq in euidentes sumunt ut nichil exearũ
conunctione ac compositione esficere possint. ate
id circo meminisse quidem. nec equȩ onĩa. Amis
sam uͦ obliuionem recolligere ac reuocare uon
possunt. futuri sͦi his nulla cognitio ẽ. Seduis
anime tercia quȩ secum priores alencli ac sentien¬

Expanded text:
sensu viget, idem et nascitur, et nutritur, et alitur. Sensus sensu viget, idem et nascitur, et nutritur, et alitur. Sensus vero diversi sunt, et usque ad quinarium numerum crescunt: ita quidquid tantum alitur, non etiam sentit. Quidquid vero sentire potest, etiam alitur, et ei prima quoque vis animae, nascendi scilicet atque nutriendi, probatur, esse subjecta. Quibus vero sensus adest, non tantum eas rerum capiunt formas, quibus sensibili corpore feriuntur praesente; sed abscedente quoque sensu sensibilibusque sepositis, cognitarum sensu formarum imagines tenent, memoriamque conficiunt: et prout quodque animal valet, longius breviusque custodit. Sed eas imaginationes confusas atque inevidentes sumunt, ut nihil ex earum conjunctione ac compositione efficere possint: atque idcirco meminisse quidem nec aeque omnia possunt, amissam oblivionem recolligere ac revocare non possunt. Futuri vero iis nulla cognitio est. Sed vis animae tertia, quae secum priores alendi ac sentien
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. & purementis illius amicicia. Hȩc gͥ sapĩa
cuncto animar geni m̾itum sue diuinitatis im¬
ponit. & ad ꝓpͥam naturȩ ium puritatemq re¬
cducit. Hinc nascit᷑ speculationum cogitationũq
ueritas. & scã puraq actuum castimonia. Qm̃u̾
humanis animis hoc excellentissimum bonum
philosophie comꝑatum ẽ ut uiefilo quodam pro¬
cectat matio. abipsis animȩ efficientiis ordien
animȩuis inuegetandis corporib depre
hendutur. Quar una quidem uitam
bet. Tercia ui mentis aeratione subnixa ẽ. Quarum
quidem primȩ id officium ẽ. ut creandis nutri¬
endis alendisq corporib presto sit nullum uero
prestet rõnis sensus ue iudicium. Hec autem est
herbarum atci arborum. & quicquid terrȩ radici¬
tus asfixum tenetur. Scł̃a uͦ composita atq con¬
iuncta ẽ. ac pͥmam sͥ sumens & in partem consti¬
tuens. uarium dequib potest caꝑe ac multifor.¬
me iudicium capit. Omne enim animal quod

Expanded text:
tatis et purae mentis illius amicitia. Haec igitur sapientia tatis et purae mentis illius amicitia. Haec igitur sapientia cuncto animarum generi meritum suae divinitatis imponit: et ad propriam naturae vim puritatemque reducit. Hinc nascitur speculationum cogitationumque veritas, et sancta puraque actuum castimonia. Quoniam vero humanis animis hoc excellentissimum bonum philosophiae comparatum est, ut viae filo quodam procedat oratio, ab ipsis animae efficientiis ordiendae vis in vegetandis corporibus deprehenditur, quarum una quidem uitam bet, tertia ui mentis et ratione subnixa est. quarum quidem primae id officium eendis alendisque corporibus praesto sit: nullum vero praestet rationis sensusve judicium. Haec autem est herbarum atque arborum, et quidquid terrae radicitus affixum tenetur. Secunda vero composita atque conjuncta est, ac primam sibi sumens et in partem constituens, varium, de quibus potest capere, ac multiforme judicium capit. Omne enim animal, quod
Abbreviated transcription (Latin):
RMUS omnium pytagoras studium
sapientiȩ philosophiam nuncupauit᷑.
sophos. idest sapientes dicebant᷑. Pulchre quidẽ.
in quisitores ueritatis. ñ sapientes s amatores
sapientiȩ uocat: qr nimirum adeo latet omne
uerum. ut eiꝰ amore qͣntum libet mens audeat.
qͣntumlibet ad ei inquitionem assurgat. diffi¬
cile tam̃ ipsam ut est uertratem comprehendere
queat. Pnilosopham autem ear̃ ier̃ quȩ uert c̃it.
suiꝙ immutabilem substantiam sortirent᷑. disci-¬
plinam constitut. Est autem philosophia amor
&studium. &e amicicia quodamm᷑ sapientiȩ: Sa-¬
pientiȩ ũ ĩ huiꝰ quȩ inferram̃tis quibusdam. ce-
maliqua fabrili scientra noticiaq uersatur sed illius
sapientiȩ quȩ nullius indigens uiuatinens. & sola
rerum primeua ratio ẽ. Est autem hic amor Sapĩȩ
intelligentis animi abilla pura sapientia illu¬
minatio & quodamm adseipsam retractio atq
aduocatio ut uideat᷑ sapientie studium diumi¬

Expanded text:
mus omnium Pythagoras « studium sapientiae philosophiam nuncupavit, »sophi, id est sapientes vocabantur. Pulchre equidem inquisitores veritatis non sapientes sed amatores sapientiae vocat; quia nimirum adeo latet omne verum, ut ejus amore quantumlibet mens ardeat, quantumlibet ad ejus inquisitionem surgat, difficile tamen ipsam, ut est, veritatem comprehendere queat. Philosophiam autem earum rerum, quae vere essent, suique immutabilem substantiam sortirentur, disciplinam constituit. « Est » autem « philosophia amor et studium et amicitia quodammodo sapientiae, » sapientiae vero non hujus, quae in ferramentis quibusdam, et in aliqua fabrili scientia notitiaque versatur, sed illius sapientiae, quae nullius indigens, vivax mens, et sola rerum primaeva ratio est. Est autem hic amor sapientiae, intelligentis animi ab illa pura sapientia illuminatio, et quodammodo ad seipsam retractatio atque advocatio, ut videatur sapientiae studium divini
Abbreviated transcription (Latin):
ara qd ẽ. idest quod aliuñ adẽe uenit. &ex causa
prececlente mactum ꝓfiuxit ut ee inciperet nat̃a
ẽquȩ mundum continet omnem. Iaq ingemi.¬
nasecatur E st qutodam qͦo acausis sius pͥmordi.¬
alib it eẽ incipiat nillo mouente ad astum pro.¬
dit solo duinȩ uoluntatis arbitrio ibiꝙimu.¬
tabile omis finis atꝙ uicissitudinis erpers con¬
asit. Eiusmooi sunt ret substantiȩ quas greci¬

Expanded text:
et id quod est, id est, quod aliunde ad esse venit, et ex causa praecedente in actum profluxit, ut esse inciperet, natura est, quae mundum continet omnem. Idque in gemina secatur. Est quiddam, quod a causis suis primordialibus ut esse incipiat, nullo movente ad actum prodit; solo divinae voluntatis arbitrio: ibique immutabile omnis finis atque vicissitudinis expers consistit. Ejusmodi sunt rerum substantiae, quas Gr
Abbreviated transcription (Latin):
tempestatum molestias tuto excipere posset.
Quiusam uestim̃torum primus adinuenit.
consi derauit quod singula queq nascentium
ꝓpͥa quedam hant munim̃ta quib nat᷑am
sium abincommodis defendunt. Cortex ambit
arborem penna tegit uolucrem. piscem squama
opit lana ouem induit pilus uimenta & feras
uesti conca testudimnem excipit ebur elcfantẽ
iacula non timere fact Nec tam̃ sine causa ft̃mẽ.
quod cum singula animantium natiuie fuȩ ar¬
ma setum nata hãnt. solus homo mermis nas¬
atui senudus Oportuit enim ut ulis quȩ sibi
pudere nescunt natura consuleret homini
antem rebos itiam maior expiendi ocasio presta¬
idut cumisa que cetis naturalit̾ datasunt ꝓ pͥa¬

Expanded text:
tempestatum molestias tuto excipere posset. tempestatum molestias tuto excipere posset. Qui usum vestimentorum primus adinvenit, consideravit, quod singula quaeque nascentium propria quaedam habeant munimenta, quibus naturam suam ab incommodis defendunt. Cortex ambit arborem, penna tegit volucrem, piscem squama operit, lana ovem induit, pilus jumenta et feras vestit, concha testam excipit: ebur elephantem jacula non timere facit. Nec tamen sine causa factum est, quod cum singula animantium naturae suae arma secum nata habeant, solus homo inermis nascitur et nudus. Oportuit enim, ut illis, quae sibi providere nesciunt, natura consuleret: homini autem ex hoc etiam major reperiendi occasio praestaretur, cum illa, quae caeteris naturaliter data sunt, p
Abbreviated transcription (Latin):
opus nat̾e. opꝰ artificis imitantioe
tutam opus deiẽ quoo ñ crãt crale¬
Unde illito Inprincipio creauit as cȩlum &t̾ram.
Opus naturȩ quoo iatuit ad actum produ ere.
Unde iluo. Piodueat terra herbam uirentem ⁊ cͥ
Opus artificis ẽ disgrgata coniungere. uel con¬
tel homo herbam ꝓducere. qui nec palmum
aostaturam suam addere. potest. In his tribus
oꝑib conuenient̾ opus humanum qͦd natura
ñ est. sed imitatur nat᷑am mechanicum. idẽ
adulterinum nominat᷑ quemadiodum &
clauis sub introducti mechanica dicit᷑. Qualit̃
autem opus artificis imitetur nat᷑am. longum
ẽ &onerosum ꝓsequi ꝑsingula Possumꝰ tamen
exemplicausa in paucis to demonstrare. Qui
statiam fudit hominem intuitus ẽ. Qui domũ
fecit montem resperit. ꝙ enim ut ait ꝓpheta.
Diu emittis fontos inconuallib int̾ medium
Montium ptͣnsibunt aquȩ. enunentia mon¬
tiumaquas ñ retinet: ita domus inaltum qͦd¬
dam cacumen leuanda fuit. ut irruentium

Expanded text:
opus naturae, opus artificis imitantis naturam. Opus Dei est, quod non erat cred: In principio creavit Deus coelum et terram . Opus naturae, quod latuit ad actum producere: unde illud: Producat terra herbam virentem , etc. Opus artificis est disgregata conjungere, vel convel homo herbam producere; quia nec palmum ad staturam suam adjicere potest. In his tribus operibus convenienter opus humanum, quod natura non est, sed imitatur naturam, mechanicum, id est, adulterinum nominatur: quemadmodum et clavis subintroducta mechanica dicitur. Qualiter autem opus artificis imitetur naturam, longum esset et onerosum prosequi per singula. Possumus tamen exempli causa in paucis id demonstrare. Qui statuam fudit, hominem intuitus est. Qui domum fecit, montem respexit. Quia enim, ut ait Propheta, Qui emittis fontes in convallibus, intra medium montium pertransibunt aquae : eminentia montium aquas non retinet: ita domus in altum quoddam cacumen levanda fuit, ut irruentium
Abbreviated transcription (Latin):
in libris redactum ẽ Cartatum usus pͥmum
apuo memphim cuiuatem egy pti niuentũ ẽ.
dicta autem eatta quod carptim papiri tegm̃
decerptum glutinatur de sic carta conficitur
cuiꝰ gencra plura sunt. Pergamenum dicitur
apgamis. ubi inuentũ ẽ. Dicit᷑ etiam memi¬
hrana q exmembris pecudum decrahunt᷑.
fiebant autem primum membrana lutei co¬
loris postea rome candida membrana reꝑta
sunt. Omelia dicitur quasi sermo popularis
sicut uhi uer̃oum sit adpopłm. Tractatus est
unꝰ rei multiplex expositio. Dralogus ẽ collatio
duorum uł plurioꝵ quem latini sermonẽ
dicunt. Sermo autem dictus. quia seritur int̾
utrumq Commentaria dicta quasi cũ mente.
uel acomminiscor. Sunt enim interpretationẽ
ut cõmentaria uiris uel euangelii. Dicunt qͥ¬
dam commenta appellanda gentilium libro-¬
rum. E xpositore autẽ diuinoꝵ. Gloca gre¬
cum ẽ. &interp̃tat᷑ lingua. ꝙi quodamin lo¬
quitur significationẽ sub̾tȩ dictionis. Hanc

Expanded text:
in libros redactum est. Chartarum usus primum apud Memphim civitatem Aegypti inventus est. Dicta autem charta, quod carptim papiri tegmen decerptum glutinatur, et sic charta conficitur, cujus genera plura sunt. Pergamenum dicitur a Pergamio, ubi inventum est. Dicuntur etiam membranae, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem membranae primum lutei coloris, postea Romae candidae membranae repertae sunt. Homilia dicitur quasi sermo popularis; sicut ubi verbum fit ad populum. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Dialogus est collatio duorum vel plurium; Latini sermonem dicunt. Sermo autem dictus, quia seritur inter utrumque. Commentaria dicta quasi cum mente, vel a comminiscor. Sunt enim interpretationes vel commentaria juris vel Evangelii. Dicunt quidam commenta appellanda gentilium librorum, expositiones autem divinorum. Glossa Graecum est, et interpretatur lingua, quia quodammodo loquitur significationem subjectae dictionis. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
anus. pelagius. Iulianꝰ il aciensis. c elestinis.
batimianꝰ. Ptiscillianꝰ ab hispania. Lampe¬
clus Dios cor. euticus. pett᷑ & aliꝰ petrꝰ equib
unus aleranoriam. alius antiochiam macu-¬
lauit. Achatius constantinopolitanꝰ cũ con¬
sortib siuis nec non de omnes hereses qͣs ipu
eomumq discipuili siue scismatiei docuetunt ue
scaruoseist. quorum nomina miunne ⁊ taor¬
mue non souti epucbata uetum euam adom̃i
calhonca ce liomn ana ȩcia eliminata. and cum
sus auctorib auctorumꝙ: sequacib subaua.¬
thematis indisi olubili uinculo mneternum
confitemur et e dampnata. A chimologie¬
quetam ad lectionem pertnent  O
Dodex inultorum libiorum ẽ liber unꝰ
uoluminis. &e dictus cõdex ꝑtranslati¬
Ionem acodicib arborum seu uicum
quasicaudex quod er se malttudmem libroꝵ
quasi ramorum contineat. Uolumen dicitur
auoluentoo. Laber ẽ int̾ior cortex arboris inquo
antiqui ate usum carte uel membranarum

Expanded text:
anus, Pelagius, Julianus et Laciensis, Coelestinus, anus, Pelagius, Julianus et Laciensis, Coelestinus, Maximianus, Priscillianus ab Hispania, Lampedius, Dioscorus, Euticius, Petrus et alter Petrus, e quibus unus Alexandriam, alter Antiochiam maculavit, Achatius Constantinopolitanus cum consortibus suis, necnon et omnes haereses, quas ipsi eorum discipuli sive schismatici docuerunt, vel conscripserunt, quorum nomina minime retinemus, non solum repudiata, verum et ab omni Catholica et Romana Ecclesia eliminata, atque cum suis auctoribus auctorumque sequacibus sub anathematis indissolubili vinculo in aeternum confitemur esse damnata. CAP. CXXIdictionum ad lectionem pertinentium. Codex multorum librorum est: liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen dicitur a volvendo. Liber est interior cortex arboris, in quo antiqui ante usum chartae vel membranarum
Abbreviated transcription (Latin):
phisiologus abhereticis conscͥptus ebeatiam¬
brosui nomine presignatus. apoc̃. Hystoria eu.¬
sebii. pamphili. apoc̾. Opuscula tertullini siue
affricani a poc̾. Opuscula postu miani &
galli. apoc̾. Opuscula montani & priscille &
maximille. ap̃. Omnia opuscula fausti mani¬
chei. ap̃. Opuscula att̾ius clementis alexandri.¬
ni. ap̃. Opuscula cassiani prb̃ri galliarũ. ap̃.
fausti reginensis galliarum. ap̃. Opus cula
que appellant᷑ salomonis contradictio. ap oc̃
Philacteria omnia quȩ non abangłe ut illi
confingunt. sed magis adenone. conscripta
sunt. ap̾. Hec & his similia quȩ s moninagus.
hicholaus. cherinthus. martion. Basilides.
ebion. Paulus eciam samosatenꝰ. Pnotinus.
isonosus. qui simili errore defecerunt. Monta¬
nus quoq cum sius obscenissimis sequacib.
apollinaris. ualentinꝰ siue machineũ. fa
Sabellius. arrius. Mecedonsꝰ. eunomius. Noua.¬
tus sabatius. calixtus. donat᷑. & e ustachiꝰ. ibi¬

Expanded text:
Physiologus ab haereticis conscriptus, et beati Ambrosii nomine praesignatus, apocryphus. Historia Eusebii Pamphili, apocrypha. Opuscula Tertulliani sive Africani, apocrypha. Opuscula Postumiani et Galli, apocrypha. Opuscula Montani, Priscillae et Maximillae, apocrypha. Omnia opuscula Fausti Manichaei, apocrypha. Opuscula alterius Clementis Alexandrini, apocrypha. Opuscula Cassiani presbyteri Galliarum, apocrypha. Fausti Regiensis Galliarum, apocrypha. Opuscula quae appellantur Salomonis contPhilacteria omnia quae non ab angelo, ut illi confingunt, sed magis a daemone conscripta sunt apocr. Haec et his similia quae Simon Magus, Nicolaus, Cherinthus, Marcion, Basilides, Chion, Paulus etiam Samosatenus, Photinus et Bonosus, qui simili errore defecerunt. Montanus quoque cum suis obscoenissimis sequacibus. Apollinaris, Valentinus, Manichaeus, Faustus, Sabellius, Arius, Macedonius, Eunomius, Novatus, Fabatius, Calixtus, Donatus, et Eustachius, Nibi
Abbreviated transcription (Latin):
leo uĩ piotulus. Isdoris s palensis beaa spn¬
anus martr ae cartaginensis ep̃c. hiectonimus
presbiter. Prosper origenes. cuꝰ scripta nec omino
refutat nec pons̃a recipit eccł̃a. Orosuĩ seciuiũ
sed qm̃ beatus hieronimꝰ mnaliquib eum de at¬
bitrii libertate notauit. illa sentire clebemꝰ quȩ
hieronimꝰ. Pelasuis eciam fecit libros ⁊ abuertꝰ
nestorium. & euticem. & tractatus inmodum
ambrosii.Itemslibios duos aduersus arrium.
fecit eciam sacrainentors prestationes &e crationes
& cpistolas fidei. Dionisius ariopagita ep̃c ordina¬
tus corinthiors multa ingenii su uolumina
reliquit. Item cronica eus ebii cesariensis atqeuus.¬
dem hystoriȩ eccłasticȩ libros. quamius inpmo
narrationis suȩ libro tepuerit. & post inlauoisb
atq excusatione origenis scismatici unum on¬
scripserit librum ꝓpter rerum tam̃ singłarem¬
noticiam que ad instructionem ꝑtinet. iusque¬
quaq ecclesia catholica refitat. Cassobaris

Expanded text:
Leo papa, Proculus, Isidorus Hispalensis, Beda, Cyprianus martyr et Carthaginensis episcopus, Hieronymus presbyter, Origenes, cujus scripta nec omnino refutat, nec per omnia recipit Ecclesia, Orosius, Sedulius, Sed quoniam beatus Hieronymus in aliquibus eum de arbitrii libertate notavit, illa sentire debemus, quae et HieroNestorium et Eutichem, et tractatus in modum Ambrosii. Item libros duos adversus Arium, fecit etiam sacramentorum praefata, et orationes et epistolas fidei. Dionysius Areopagita, episcopus ordinatus Corinthiorum, multa ingenii sui volumina reliquit. Item Chronica Eusebii Caesariensis, atque ejusdem historiae ecclesiasticae libri, quamvis in primo narrationis suae libro tepuerit, et post in laudibus atque excusatione Origenis schismatici unum conscripserit librumnoticiam, que ad instructionem pertinent, non usquequam ecclesia catholica refutat dicta sua.
Abbreviated transcription (Latin):
sctiptus ansti srta nomine signatus apoiẽ buc¬
ueatio que appellat᷑ pauli apoc. Reuelatio que
apgelat thome apł̃. apoc R euelatio que appes.¬
laut at e phani apoc̃. Liber qus appellas transi¬
lis sce maris apoc.L ab̾ qui appellat̃ peniten.¬
tia adam apoc lib diogie nomine gegantis.
qui post diliuiium cum dracone abheceticis

Expanded text:
scriptus, et sancti Sixti nomine signatus apocr. Revelatio quae appellatur Pauli apocr. Revelatio quae appellatur Thomae apostoli apocr. Revelatio quae appellatur Stephani apoc. Liber qui appellatur Transitus sanctae Mariae apoc. Liber qui appellatur Poenitentia Adam apoc. Liber Diogiae nomine gigantis, qui post diluvium cum dracone ab haereticis
Abbreviated transcription (Latin):
enrĩs apud grecos origenes inscͥpturar̃
labore. tam grecos quam latinos oꝑũ
suor numero suꝑauit. Deniq hiero¬
nimꝰ sex milia librors eius legisse fatet᷑. Hors
tamen omnium studia augustinꝰ ingenio uel
scientia sui uicit. nam tanta scͥpsit. ut diebus¬
ac noctib non solum scribere libros eiꝰ quisqͣm
sed nec legere quidem occurrat. Scripserunt
&r alii eatholici uiri multa & insignia opera. Attha.¬
nasius alexandrinꝰ ep̃c. hilarius pictauiensis
ep̃c. ħasilius caꝑadocenꝰ ep̃c. Gregoriꝰ theologus.

Expanded text:
e apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scac noctibus non solum scribere libros ejus quisquam, sed ne legere quidem accurate valeat. Scripserunt et alii catholici viri multa, et insignia opera; Athanasius Alexandrinus episcopus, Hilarius Pictaviensis episcopus, Basilius Capadocenus episcopus, Gregorius Theo
Abbreviated transcription (Latin):
lagendo scͥpt᷑am hoc querimꝰ. ut eius facta &
dicta at ꝙ p̃cepta agnoscentes quodiussit facere.
eo quod ꝓmisit ꝑcire meream̃ Sicꝙ et cognitio¬
ne ueritatis et merito urtutis crescentes usꝙ
Ad eius conformitatem et mensuram ȩtatis ple-¬
nicudinis ipsiꝰ sp̃aliter ꝑtingamus. Beligno ui
melius pateant quȩ dicimꝰ ipsam supradictam
columpnam in medio arche depinximus: eidẽ
inlate australi lignum uitȩ. in latere uͦ aquilo¬
nali liber uite nomen ascripsimus. Unde et
in eodemlatẽ triginta uolumina diuinȩ pa-¬
ginȩ scãmorchinẽ abimo sursũ hoc est insinglĩs
mansionib decem disposuimus: quia sic̃ dixi-¬
mtis omnis ciuina scͥptura unus ille libeł ẽ.
quiliber uite ẽ. Et sciendum quod xp̃ẽ cum
ĩgeminanat᷑a una et̾na ostec p ẜ ut̾mq nat̾am lib̾¬

Expanded text:
legendo Scripturam hoc quaerimus, ut ejus facta, et dicta, atque praecepta agnoscentes, quod jussit facere, et quod promisit percipere mereamur. Sicque et cognitione veritatis, et merito virtutis crescentes, usque ad ejus conformitatem et mensuram aetatis plenitudinis ipsius specialiter pertingamus. CAP IX. De melius pateant quae diximus, ipsam supradictam columnam in medio arcae depinximus, eidemque in latere australi lignum vitae, in latere vero aquilonari liber vitae nomen ascripsimus. Unde et in eodem latere triginta volumina divinae paginae secundum ordinem ab uno sursum, hoc est in singulis mansionibus decem disposuimus, quia sicut diximus, omnis divina Scriptura unus ille liber est, qui liber vitae est. Et sciendum quod Christus cum in gemina natura una aeterna constet persona
Abbreviated transcription (Latin):
Iquid sit eadem̃ creatura exdono creatoris
et cernimus in ea diuinȩ rationis similitudinem̃
quipsa quȩ ꝓsua conditione mutabilitati subiã.¬
cent. dumboc exbenefitio creatoris accipiuntꝰ
ut numquã ꝓrsus eẽ definant. quodãmodo opꝰ
temꝑale. ȩterni opificis imitatur stabilitatem.
Tercius modus est. qͣndo I¬
considamus quomͦ utatur d̾s ministerio crea¬
turarum ad implenda iudita suasiue ꝓstra mi

Expanded text:
quid sit in eadem creatura ex dono Creatoris, quid sit in eadem creatura ex dono Creatoris, et cernimus in ea divinae rationis similitudinem, quia ipsa, quae pro sua conditione mutabilitati subjacent, dum hoc ex beneficio Creatoris accipiunt, ut nunquam prorsus esse desinant, quodammodo opus temporale aeterni opificis imitatur stabilitatem. Tertius modus est, quando consideramus quomodo utatur Deus ministerio creaturarum ad implenda
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ uidelicet actio spũalis ẽ agendã suscipiunt &e
asecreto internȩ quietis non exambitione. s exp̃-¬
cepto obedientiȩ ad publicum ꝓdeunt. similes st̃
noe quiexiens de archa sacrifitium obtulit: qi
sepe tales eomagis ꝑ abstinentiam om̃s inse car.¬
nis motus ocoidant: quo grauiora internȩ qui-¬
etis dampna ꝑoccupationẽ se ꝑ tulisse cognosẽt.
Iui autem qui propter gl̾am ꝓpͥam honores in
eccłia suscipiunt. et cum se in sublim positos ui¬
dent cȩteros despitiunt. et infirmiorib quibꝰꝙ
inȩccłia positis ex compassione ꝯdescen de nolt̃.
similes sunt cam quide nudati patris ueren.¬
daderisit: et obhoc meruit sententiã maledic-¬
citaturam quid sit exse et inuenimus om̃ma ua
nitatemł: quia omis creatura sicut de niehilo ad¬
eẽ uenit. ita ̃ cotidiana ĩ mutatiõe indicat qr
qͣntum inse ẽ. ad nichilum tendit. I¬
ecundus modus est. qͣndo considamus:

Expanded text:
quae videlicet actio spiritualis est, agendam suscipiunt, et quae videlicet actio spiritualis est, agendam suscipiunt, et a secreto internae quietis, non ex ambitione, sed ex praecepto obedientiae ad publicum prodeunt; similes sunt Noe, qui exiens de arca sacrificium obtulit, quia saepe tales eo magis per abstinentiam omnes in se carnis motus occidunt, quo graviora internae quietis damna per occupationem se pertulisse cognoscunt. Illi autem qui propter gloriam propriam honores in Ecclesia suscipiunt, et cum se in sublimi positos vident, caeteros despiciunt, et infirmioribus quibusque in Ecclesia positis ex compassione condescendere nolunt, similes sunt Cham, qui denudati patris verenda derisit, et ab hoc meruit sententiam malediccreaturam quid sit ex se, et invenimus omnia esse vanitatem, quia omnis creatura sicut de nullo adesse venit, ita et quotidiana immutatione indicat, quod quantum in se est ad nihilum tendit. Secundus modus est, quando consideramus
Abbreviated transcription (Latin):
tionem exire debemus exꝓpositointentionis. s
exaccidñti occasione necessitatis. Et fortassis nol-
sine causa hoc de fenestra tacuit scͥptura: qr & si
ꝑcogitationem aliq̃ndo uoluntate exire liceat:
numꝗͣ tamen ꝑoꝑationem foras ꝓdire debemꝰ
nisi ex necessitate. Qd etiam ꝑhoc conuenientes
innuitur quod hõ ipse qñ uoluit fenestram aꝑ-¬
uit ut aues emitteret. Hostium uͦ foris adeo
& clatisum et rursum abeo aꝑtum eẽ. legitur:
tionem. Actiones namq allȩ sunt carnales.
idest quȩ adusum corꝑis ꝑtinent. Alie spiritu-¬
ales quȩ ꝑtinent ad instructionẽ mentis.
Adutrasꝙ boni et mali exeunt. Qui ad explen-¬
dam uoluptatẽ terrenis actionib foris inser-¬
uiunt. similes sunt inmundis animalib quȩ
de arcba exiuerunt. Qui autẽ eas adusum ne-¬
cessitatis ad minstrant. animalia quidẽ sunt:
s munda. Qui uero eccłiastici regiminis curã

Expanded text:
tionem exire debemus ex proposito intentionis, sed tionem exire debemus ex proposito intentionis, sed ex accidenti occasione necessitatis. Et fortassis non sine causa hoc de fenestra tacuit Scriptura; quia, etsi per cogitationem aliquando voluntate exire liceat, nunquam tamen per operationem foras prodire debemus, nisi ex necessitate. Quod etiam per hoc convenienter innuitur, quod homo ipse quando voluit fenestram aperuit, ut aves emitteret. Ostium vero foris a Deo et clausum, et rursum apertum ab eo esse legitur, actionem. Actiones namque aliae sunt carnales, id est quae ad usum corporis pertinent; aliae spirituales, qua pertinent ad instructionem mentis. Ad utrasque boni et mali exeunt. Qui ad explendam voluptatem terrenis actionibus foris inserviunt, similes sunt immundis animalibus, quae de arca exierunt. Qui autem eas ad usum necessitatis administrant, animalia quidem sunt, sed munda. Qui vero ecclesiastici regiminis curam,
Abbreviated transcription (Latin):
te delestaris: quinqͣ ginta cubitoꝵ mensuiram
tel sacilurui sicat iam dic̾tum ẽ cordis
nt̃i secretum ẽ. in quo latere debemus
astrepituhuiuis inurnci. S quia ipsa nr̃e conditi¬
onis infirmitas duinos insilentio intime contẽ¬
plationis pausare non patitur exitum habemꝰ
bostium et fenestram. hostium significat exi¬
tum ꝑoꝑationem: fenestra exitum quifit ꝑco
gitationem hostium deorsumẽ. fenestra farfũ:
quiaactiones ad corpus ꝑtinent. cogitationes
ad animã. Hin est quod ꝑfenestram auesexiert̃:
ꝑhostium bestie et homines. Qd̾autem ꝑauem
anima significetur. et ꝑhominẽ corpꝰ. habemꝰ
exlibro iobubi dicit᷑. homo adlaborem nascitur
auis ad uolatum. qm̃ sic uati in hac uita sumus.
ut si uolumus animam ꝑcontemplationẽ sub-¬
leuare. necesse sit corpiis ꝑexercitia laboris atte¬
rere. Quod uero hostium in latere positum dr̃.
hoc signficat qđ numꝙ̃ a secreto cordis nr̃i ꝑoꝑa-¬

Expanded text:
re delectaris quinquaginta cubitorum mensuram re delectaris quinquaginta cubitorum mensuram  diluvii, sicut jam dictum est, cordis nostri secretum est, in quo latere debemus a strepitu hujus mundi. Sed quia ipsa nostrae conditionis infirmitas diu nos in silentio intimae contemplationis pausare non patitur, exitum habemus per ostium et fenestram. Ostium significat exitum per operationem, fenestra exitum qui fit per cogitationem. Ostium deorsum est, fenestra sursum, quia actiones ad corpus pertinent, cogitationes ad animam. Hinc est quod per fenestram aves exierunt, per ostium bestiae et homines. Quod autem per avem anima significetur, et per hominem corpus, habemus ex libro Job ubi dicitur: Homo ad laborem nascitur, avis ad volatum . Quoniam sic nati in hac vita sumus, ut si volumus animam per contemplationem sublevare, necesse sit corpus per exercitia laboris atterere. Quod vero ostium in latere positum dicitur, hoc significat quod nunquam a secreto cordis nostri per opera