comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ar quod mouetur: potest enim ut credo ꝑ mee
lingue offitium ista ꝓferre: qui ex arida cute in
heremo ꝓducens aquas: populi sitientis extin¬
guit ardorem: aut certe constabit eum rursus
os asine reserare: si labiani mea aꝑiens. ꝑmein¬
doctum ista dignetur expendẽ. Sed quid timeo
iusticitatem meam: eum dominus redemptor ce
deus nr̃ ad destruandam mundane sapientie
uanitatem: non oratores. sed piscatores: non phi¬
losophos: sed rusticos preelegit. Confidimus
ergo orantib uob̾: quia & si non potest paginã
sermo incultus orane: faciet eam gloriosus an.¬
tistes preclaris uͥtutib elucere.

Expanded text:
ar quod monetur. Potest enim, ut credo, per meae ar quod monetur. Potest enim, ut credo, per meae linguae ista proferre, qui ex arida cute in heremo producens aquas, populi sitientis extinxit ardorem; aut certe constabit, eum rursum os asinae reserare, si labia mea aperiens per me indoctum ista dignetur expandere. Sed quid timeo rusticitatem meam, cum dominus Redemptor et dens noster ad distruendam mundanae sapientiae vanitatem non oratores sed piscatores, nec philosophos sed rusticos praeelegit? Confidimus ergo orantibus vobis, quia, etsi non potest paginam sermo incultus ornare, faciet eam gloriosus antistis praeclaris virtutibus elucere.
Abbreviated transcription (Latin):
debiles multos a diuersis morbis oppressos sanari.
Et uidi hec: spectante matre mea: que ait michi.
Quare segnis es ad hȩc scribenda quod ꝓspicis.s
Etaio ad eam. Non tibi latee quod sim mopbs litte.¬
ris: ce tam admirandas uͥtutes stultus & idiota
non audeam ꝓmulgare:: Qtinam seuerus aut
paulinus uiueret: aut certe fortunatus adeẽt.
quiista describerent. Nlam ego ad hec mers notã
incurro si hec adnotare temptauero. Et ait michi.
Et nescis quiã nobis cum ꝓpter intelligentiam po¬
pulorum magis sicut loqui tu potens es habetur
preclarum: Itaq ne dubites: & hec agere non desi¬
stas: quia cͥmen tͥ erit si tacueris. Elgo autem hȩc
agere cupiens: duplicis tedii affligor cruciatu:
meroris pariter &e terroris. Meroris cur tante uͥtu¬
tes que sub antecessorib nr̃is facte sunt non sunt
scripte. terroris ut aggrediar opus egregium ru¬
sticanus. Sed spe diuine pietatis illectus: aggredi¬

Expanded text:
debiles multos ac diversis morbis obpraessos sanari, debiles multos ac diversis morbis obpraessos sanari, et vidi haec, spectante matri meae, quae ait mihi: 'Quare segnes es ad haec scribenda quae prospicis?' Et aio: 'Non tibi latet, quod sim inops litteris et tam admirandas virtutes stultus et idiota non audeam promulgare? Utinam Severus aut Paulinus viverent, aut certe Fortunatus adesset, qui ista discriberent! Nam ego ad haec iners notam incurro, si haec adnotare temptavero'. Et ait mihi: 'Et nescis, quia nobiscum propter intellegentiam populorum magis, sicut tu loqui potens es, habetur praeclarum? Itaque ne dubites et haec agere non desistas, quia crimen tibi erit, si ea tacueris'. Ego autem haec agere cupiens, duplicis taedii adfligor cruciatu, maeroris pariter et terroris. Maeroris, cur tantae virtutes, quae sub antecessoribus nostris factae sunt, non sunt scriptae; terroris, ut adgrediar opus egregium rusticanus. Sed spe divinae pietatis inlectus, adgredi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i amore dilectissimis fr̃r̃ib & filiis ec¬
clesie turonice michi a deo commisse:
ꝑ beatum martinum antistitem suum in corꝑes
positum oꝑari dignatus est: cotidie ad corrobo-¬
randam fideni. credentium confirmare dignat᷑
Iue nunc exornans uͥtuulz eius tu mulum: qui
in eo oꝑatus ẽ. dum eẽt. inmundum. Et ille p̾.¬
bet ꝑ eaipeneficia xp̃ianis: qui misit tunc presulẽ
gentib peritunis. Nemo ergo deactis ante uͥtu¬
tib dubitet. cum presentium signorum cernit
munera dispensani: cum uidee claudos erigi: cecõ
illuminari. demones effugani: & alia queq mor¬
brorum genera ipso medicante curari. Ego uero
fidem ingerens libriillius qui de eius uita ab anterio¬
rib est scͥptus : presentes uirtutes de qnͣto ad me-¬
moriam recolo: memoriemposterum dño iuuante
mandabo. Quod non presumerem: nisi bis &e tercia
ammonitus fuissem ꝑuisum. Tamen om̃ipotentẽ
deum testem inuoco: quia uidi quadam uice per
somnium media die in basilica domini martiNi.

Expanded text:
TI AMORE DULCISSIMIS FRATRIBUS ET FILIIS ECLESIAE TURONICAE MIHI A DEO COMMISSAE per beatum Martinum antistitem suum in corpore positum operari dignatus est, cotidie ad conroborandam fidem credentium confirmare dignatur. Ille nunc exornans virtutibus eius tumulum, qui in eo operatus est, cum esset in mundum; et ille praebet per eum beneficia christianis, qui misit tunc praesolem gentibus perituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videat clodos eregi, caecos inluminari, daemones effugari et alia quaeque morborum genera, ipsum medificante, curari. Ego vero fidem ingerens libri illius, qui de eius vita ab anterioribus est scriptus, praesentes virtutes, de quanto ad memoriam recolo, memoriae in posterum, Domino iubente, mandabo. Quod non praesumerem, nisi bis et tertio admonitus fuissem per visum. Tamen omnipotentem Deum testem invoco, quia vidi quadam vice per somnium media die in basilica domni Martini
Abbreviated transcription (Latin):
Amplaq tecta leuans exteriore domo
Preueruntq simul ualido tͥbuente patͦr o
In spatus edes conditor in meritis
Que salomoniaco patis ẽ. confligere tẽplo
S eptima que mundo fabrica mira fuit
Nam Gemmis. auro. argento sic splenduit illud
Istud tnͣsgreditur cuncta ietalla fi de
Diuo abi mordax. absoruanturq puiores
Nil mouet aut addat gartula posteritas
Perpetuo durent culmine ꝑpetui

Expanded text:
Amplaque tecta levans exteriore domo. Creveruntque simul, valido tribuente patrono, In spatiis aedes, conditor in meritis: Quae Salomoniaco potis est confligere templo, Septima quae mundo fabrica mira fuit. Nam gemmis, auro, argento si splenduit illud, Istud transgreditur cuncta metalla fide. Livor abi mordax, absolvanturque priores, Nil novet, aut addat garrula posteritas.Perpetuo durent culmina Perpetui
Abbreviated transcription (Latin):
LTESCNT
qui uͥtutes sancti martini
uel stante uersu uel stilo
prosaico conscripserunt.
E quibus primus ille seue¬
rus sulpitius: cui tantus
feruor amoris fuit in sancto dei: ut eo adhuc de¬
gente in scło: unum librum de mirabilib uite eius
scriberet. Axinde post tnͣssitum beati uiri duos
scͥpsit: quos dialogos uoluit uocitari. In quib
non nulla de u̾tutib heremitaꝵe. anachoritare.¬
ue referente postumiano inseruit: sed in nullo in¬
feriorem nr̃m potuit repꝑire martiniũ quẽ
apłis sanctisq priorib exequauit: itaut dice̾t
felicem quidem gretiam. que meruit apłin au¬
dire predicantem: sed nec gallias axp̃o derelictas:¬
xusẽ. quinq libros. illa comprehendit miracła:
sui libro. Ait eni. Cũm energumini ꝑ cancel

Expanded text:
lti sunt qui virtutes S. Martini vel stante versu vel stylo prosaico conscripserunt, de quibus primus ille Severus Sulpicius, cui tantus fervor amoris fuit in Sanctum Dei, ut eo adhuc degente in saeculo unum librum de mirabilibus vitae ejus scriberet: exinde post transitum beati viri duos libros scripsit, quos Dialogos voluit vocitari; in quibus nonnulla de virtutibus eremitarum anachoretarumque, referente Postumiano, inseruit: sed in nullo inferiorem nostrum potuit reperire Martinum, quem apostolis sanctisque prioribus exaequavit, ita ut etiam diceret, Felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem; sed nec Gallias a xus est, quinque libros, illa comprehendit miracula sui libro. Ait enim: Cum energumeni per cancel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficit. Uigilata deniq alia nocte: mane temꝑtantes ite¬
rum: nichil I om̃ino agere potuerunt. Tiinc contur¬
bati atq exterr̾iti: quid facerent nesciebant. Dicit eis
unus exclericis. Scitis quia põst hunc tͥduum na-¬
talis episcopatꝰ eius eẽ. consueuerat: Et forsi tan in
hac die se tranfferri uos ammonet. Tuncieiuniis
&e orationib aciũgi psallentio die noctuq insistente.
tluum illud continuatione duxerune. Quarta
autem die: accedentes.ponentesq manus. non ua-¬
lebant penitus mouere sepulchrum. Pauore autẽ
om̃s ex territi: iam in hoc stantes. ut terra ua scłm
quod detexerant oꝑirent: apparuit eis ueneran¬
da canitie senex. ad instar niuis candorem efferens.
dicens se ẽẽ. abbatem: &e art illis. Usꝙ quo conturba¬
mini & tardatis: Num uidetis domnum manti¬
num stantem. uobis iuuare paratum si manus
apponitis: Tunc iactans passium quo utebat᷑. po¬

Expanded text:
proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iteproficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canities senis, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, ait eis: 'Usquequo conturbamini et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vobis iuvare paratum, si manus adponitis?' Tunc iactans pa
Abbreviated transcription (Latin):
est enini eciamillud inserere
lectioni: qualiter santtu m eiꝰ
corpuseulum in loco ubi nune
adoratur. fuerit angło annuen¬
turonice. eathedram sortitus ẽ. dignitatis. Ad ep¬
tus ꝙ hunc apicem: cum magno uotor consensu:
funcdam̃ta templi ampliora quam fuerant suꝑ
beata menbra locane disposuit: quod sagaci insi¬
stens studio. mirifice mancipaũ effectui. Dequa
fabriea multum quod loq̃retur erat s quia preseis
ẽ. conticere ex inde melius putauimꝰ. Adueniente
ꝙͥͦ optato tempore sacerdoti ut templum dedica.¬
reti: & sanctum corpuscłm a loco sepultum fue¬
rat tͣnfferret᷑. conuoeauit beꝯtus ꝑpetuus ad di¬
em festum uicinos pontifices: sed & abbatum ac
diuersor dericor non minimam multitudinẽ.
Et quia hoc in kłas iulii agere uolebat: iugilata
una nocte. facto mane accepto sarculo. terram que su¬
per sanctum erat tumulum ceꝑunt effode. Quo
detecto: manus ut cominou̾ent initiunt. Ibiꝙ co¬
ta multitudo laborans: nichil prorsus ꝑ totum diẽ¬

Expanded text:
est enim etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuenTuronicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Julii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, injiciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem
Abbreviated transcription (Latin):
na: dederunt. cuncti uoces psallentium in excelso.
c̃andem ad senis conatum. ꝓtinus sarcopbagum in
summa leuitate cõmotum: in loco ubi nunc ad orat᷑
cño annuente ꝑducit᷑. Quod ut aduoluntatẽ sacer¬
dotis compositum: dictis etiam missis ut uentũ ẽ.
ad conuiuium: requirentes sollicite senem: ne.¬
quaquam repꝑeunt. Sed nec quidem homo exti.¬
tit: qui eum de ba silica exire uidisset. Credo aliqͣ
fuisset uͥtus angłica. que & beatum uirum se uidisse
ꝓnuntiauit. & deinceps nulli comꝑauit. In quo lo¬
co ex illa die multe uͥtutes facte sunt: quȩ ꝑ negli¬
gentiã non sunt scripte. Nos uero de qnͣto nostro
temꝑe aut fieri uidimus. aut factũ certe cognoui¬

Expanded text:
nam, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovi
Abbreviated transcription (Latin):
dissimulatum se a clerico querens: algere deplorais
Nec pmora: sanctus pauꝑe non uidente. in¬
tra na amphibalum sͥ tunicam latenter
eduxit: ⁊ ad pauꝑem contectum discede iubet.
De in paulo post archidiaconus ingressus: am¬
monet ꝓ consuetudine expectare. in eccłia popłm.
illum ad agenda sollennia debere ꝓcecłe. Cui ille
uestii: se ad eccłiam non posse ꝓcede. nisi uestem
paup acciꝑet. Biaconus uero nichil intelligens:
quia extͥusecus. indutũ amphibalo. ueste nudũ
interius non uidebat: postremo pauꝑem non cõ-¬
parere: causatur. Mlichi in quit uestis que para.¬
ta ẽ. deferat᷑: pauꝑ non deerit uestiendus. Arta¬
tus demum clenicus. necessitate eompulsus: iãq
re. Tum gallus. Etiam si non obaduentum sanc¬
tissimi sacerdotis relinqñda nobis hȩc eẽt. oratio:
Nox ipsa cogebat hucusꝙ ꝓtractum finire sermo¬
nem. Cerum quia de martini uͥtutib neqͣꝙͣ

Expanded text:
dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans. dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans. Nec mora: Sanctus paupere non vidente, intra amphibalum sibi tunicam latenter educit, pauperemque contectum disceddein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus necessitate conpulsus, iam re. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
ORE Relictis scolis
Teuntem ad eccłiam sequebamꝰ
Interim. ei seminudus hybernis mensib pauper
occurrit: orans sͥ uestimentum dara. Tunc ille
arcessito archidiacono: iussit algende m sine dila¬
tione uestiri. Deinde secretarium ingressus: cũ
prestabat: cum quidem in alio secretario presb̾i
sederent. uel salutationib uacantes. uł audien¬
dis negotiis occupati. martitiom uero usꝙ in
cam horam quaa sollemna popło agi consue¬
tudo cdeposceret: sua solitudo cohibebat. Illie el¬
non prete ribo quod in secretaria sedens. nunꝙͣ ca¬
thedra usus est. Nam in eccłia nemo unꝙ eum sed̃e
conspexit. sicut quĩdam nuꝑ. testor deum non sine
pudore iudimeo sublimi solio quasi re gio tͥbunali
celsa sede residenten. Sedebat autem martinus
quas nos rustici galli trepidas. uosscolastici
aut certe tu qui degrecia uenis tͥpodas non cupatis¬
ł go hoc secretum beati uini pauꝑ ille captatum. cũ
ei archidiaconus dare tunicam distulissce: irrupit

Expanded text:
ore relictis scholis  post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit,
Abbreviated transcription (Latin):
urentes. Unde intelligat quisquis hec legerit: temp¬
tatum quidẽ illo maRtirum ẽẽ ꝑiculo sed ꝓba¬
ad auieliom ⁊ diaconiem. coraoroa die occasenꝰ¬
os tͤ Gyamꝯ ame mane disgressus es:ses
enam residens solus incellula. subierat¬
q me illa que sepius occupat cogitatio
Spes futuror presentiumq fastidium.
inditii metus. formido penare. & quod conseq̃ns
erat: atq unde cogitatio tota descendat. peccator¬
uieor recordatio. tstem me confectumq reodide¬
rat. Beinde cum fatigata angore animi. in lectulo¬
menbra posuissem: ut pͥerumq ex mestitudine
solet. somnꝰ obrepsit. Qui ut semꝑ matͣinis horis
leuior incertusꝙ ꝙ ita suspensꝰ ac dubius ꝑ m̃bra
effundit᷑. ut quod in alio sopore non euenit. pe¬

Expanded text:
urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, tempurentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed AD AVRELIVM osteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, p
Abbreviated transcription (Latin):
erat ignis assũpserii. Tandem in se reuersus: non
in fuga sed in domino ẽẽ. presidium. seutum fi¬
dei & orationis arripiens mediis flammis totꝰ
ad dnm conuersus: incubuit. Tum uͦ diuinitus¬
s̃ igne submoto: innoxio sͥ orbe flammarum orabai
Monachi autem qui ꝓforibus erant: crepitante
collutante incendu sono. obseratas effrrigunt
fores: dimotoq igni. medus flammis coartinõ
aufert̃. cum iam penitus ẽẽ consumptus tam di¬
uturno incendio putaret᷑. Ceterum ut uerbis mes
dominus ẽ testis: michi ipse referebat. & non si¬
ne gemitu fatebat᷑. in hoc se diaboli arte deceptum: ut
excussus esomno consilium non haberet: quo ꝑfidẽ
& orationem ꝑiculo repugnaret. Demq tamdiu cͥea
se seuisse ignem. quamdiu. erumꝑe hostium turba¬
tus mente temptau̾it. Qbi uero auxlium crucis: &
orationis arma repetisset: medias cessisse flaminas.
seq tum sensisse rorantes: quas niale eẽt. exꝑtus

Expanded text:
erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Quam ala cer quam efficax. quam inexol
Et quia multos ad hanc partem in credulos scio
quippe quos uiderim meipso etiam refente nõ
credere: iesum testor. spemq communẽ. me exnus¬
lius unꝙͣ ore tantum scientie. tantum ingenii. tã
puri. & tam boni sermonis audisse: quantum in
coartiNii uͥtutib. Quantula ẽ. ista laudatio.
asu suꝑ fornacusam. ꝑtem palee illius quam a¬
mouerat aggessit: ipse ut erat moris nuda humo
lassitudine itineris urgente requieuit. Admediã
fere noctem: ꝑ interruptum ut supra dixtmus pa¬
uim̃tum ignis estuans arentes paleas apprehendit
Martinus somno excitatus: rein opinata. aciri¬
piti ꝑieulo. & maxime ut referebat diabolo insti¬
gante atq urgente preuentꝰ: tardius quam debu¬
it. ad orationis confugit auxilium. Nam erũ¬
pere foras cupiens. cum pessulo quem ostio ob-¬
diderat dusmuitu ꝙ luctatus grauissimũ cͥca
se sensit incenao: ut uestem qua indutus

Expanded text:
erat! quam acer, quam efficax, et quam in aerat! quam acer, quam efficax, et quam in aEt quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos viderim me ipso etiam referente non credere, Jesum testor spemque communem, me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii, tam boni et tam puri sermonis audisse. Quamquam in Martini virtutibus quantula est ista laudatio! asu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus
Abbreviated transcription (Latin):
me: pene non audeo confiteri. Cum me sc̃o con¬
uiuio suo dignatus ẽ adhiberi. aquam manibus
tia fure. Ita auctoritate illius oppressus sum. ut¬
nefas putarem si non adquieuissem. Sermoautem
illius apud nos non alius fuit: quam mundi huꝰ
illecebras. & seculi onera relinq̃nda. ut dominum¬
ihm expeditiq sequeremur. Prestantissimũq no¬
bis presentium temporũ. illustͥs uiri pau¬
limi. cuius supra mentionẽ fecimiis: exemplum
ingerebat: qui summis opib oͣbiectis: xpm̃ secu¬
tus. solus pene his temꝑib euuangeli ca precepta
complesset. Illum nobis sequendum. illum clama¬
bat immitandum. beatĩq ẽẽ. presenti scł̃o. tante fi¬
dei uͥtutisq docum̃tum. cum scdm sententiam dñi
diues & possidens multa. uendendo om̃ia & dan¬
do pauꝑib. quod erat facto impossibile. possibile
fecisset exemplo. Iam uero in uerbis & confabula¬
tione eius. quanta grauitas. quanta dignitas

Expanded text:
me! pene non audeo confiteri cum me sancto conme! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus tia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, utnefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinqIesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta graui
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iesus purpuratum nec diademate renitentem
uenturum ẽẽ predixit. Elgo xp̃m nisi in eo habitu.
formaq qua passus ẽ. nisi crucis stigmata ꝓferentẽ:
uenisse non credam. Ad hanc uocem statim ille ut
fumus euanuit: & cellulam tanto fetore compleũ:
ut in dubia indiitia relinqueret diabolum se fuisse.
hoc itagestum ut supra retulimus: ex ipsius coriti
Nore cognoui: nequis forte existimet fabulosum.
aoꝯ cum olim audita fide eius. XX.UI. cooca
uitaatq uirtutib desidio illius estuaremꝰ:
gratam nobis ad eum uidendum ꝑegrinationem
suscepius: suul quia iam ardebat animus iitã
illius scribere. partim ab illo in quantum ipse inter¬
rogari potuit scicitati sumus. partim ab his qui in¬
terfuerant uł sciebant cognouimus. Quo quidem
tempore credi non potest: qua me humilitate. qua
benignitate susceꝑit. Congratulatus plur̾imũ: &
gauisus in dño: quod tanti ẽẽt. habitus ia nobis:
quem ꝑegͥnatione suscepta expetissemus. Miserum

Expanded text:
Dominus purpuratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum
Abbreviated transcription (Latin):
conuenissemus urr. michi
& propter maitiri memoriã
exillius emii discipulus e¬
ratꝰ & ꝓp̃ter sua merita carissimus. in teruenrt
nobis postumianus meus nr̃i causa ab oriente
quo se antetcinium patͥam relinqũs contułat
iegressus. Complexi homin ẽ amantissimum.
cxostulatiq geuua & pedes eius: cum uno atq
altero spatio obstupe facti inuicem flentes pre
gaudio. deambulassenius: iectis in terxã
tiliciis consednnus. Tum por postumianus me
in tuens. Qum eẽm inquit in remotis egipti: li
buit ut ad mare usq ꝓcederẽ. nauim illic onera¬
riam. offendi: que cum mercib narbonam pe¬
tens soluere parabat. Eãdem nocte mͥ in somnis
lam conscendem. Alox tenebras runpente dilu¬
tulo: eum eo loco in quo quieueram surrexissẽ.
soniniũ meum. ipse mecum reputans. tanto tuĩ
desid̾ĩo subito correptus sum: ut nichil cunctatꝰ
nauim conscencłim. trigesimo die massiliam ap¬
pulsus. inde huc decimo ꝑuenerim. Adeo pro¬

Expanded text:
conuenissemus, uir mihi et propter Martini memoriam — ex illius enim discipulis erat — et propter sua merita carissimus, interuenit nobis Postumianus meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. conplexi hominem amantissimum exosculatique genua et pedes eius, cum uno adque altero spatio quasi obstupefacti, inuicem flentes prae gaudio, deambulassemus, expansis in terram ciliciis consedimus. tum prior Postumianus me intuens ait: cum essem in remotis Aegypti locis, libuit ad mare usque procedere. nauem ibi onerariam inueni, quae cum mercibus Narbonam petens soluere parabat. eadem nocte mihi in somnilam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam adpulsus, inde huc decimo perueni: adeo pro
Abbreviated transcription (Latin):
putares eum denuo fuisse renatum. Qui puer ulꝰ
a uistino comite redemptus: ingenuus dimissus
ẽ. & postea baptisma consecutꝰ. usq hodie sub
patrocinio sc̃ȩ eccłiȩ ꝑsistit in columis. Quis un¬
quã ista sic ex ordine inquirere aut referre po¬
terit: ut ex equo laudare suffitiat: Tamen nos
qͣntum inuestigare potuimꝰ. scrib̾e fideliter stu
diumus. hanc sꝑantes merced̾is retributionẽ
acciꝑe. ut dum hec legunt᷑ in laude sanctissimi sa¬
cerdotis: nobis fortassis tͥbuatiur refrigeraum

Expanded text:
putares eum denuo fuisse renatum. Qui puerulus a Justino comite redemptus, et ingenuus dimissus est: et postea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae ecclesiae persistit incolumis. Quis unquam ista sic ex ordine inquirere, aut referre poterit, ut ex aequo laudare sufficiat? Tamen nos, quantum investigare potuimus, scribere fidduimus, hanc sperantes mercedis retributionem accipere, ut, dum haec leguntur in laude sanctissimi sacerdotis, nobis fortassis tribuatur refrigerium
Abbreviated transcription (Latin):
ea causa extitit: qua cum daten¬
sem diocesim uisitaret. Nam clericis inter se discor
rum suorum non ignoraret: ꝓficis ei tamen ob istiꝰ
modi causam non recusauit. bonara hanc u̾tutum.
suare consuminationẽ existimans. sipacem eccłiȩ
redlitam reliquissee. Ita ꝑfectus cũ suo llo ut semꝑ
frequentissimo discipłorum sauetissimoq comitatur.
mergos influmine conspicat᷑ piscium predam seqͥ:
& rapacem ingluuiẽ assiduis tirgere capturis. fer¬
mainquit hee: demonũ est. Insidiant᷑ in cautis.
capiunt nestientes: captos deuorant. exaturariq
non q̃unt deuoratis. Imꝑat deinde potenti utute¬
uerborum: ut eum cui innatabãt gurgitem relin¬
q̃ntes. anidas peterent desertasq regiones. Eoni¬
mirum cͥca aues illas usus imꝑio. quo demones
fugane consueuerat. Ita grege facto om̃s in unũ
ille uolueres. congregate: relicto flumine montes

Expanded text:
ea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesirum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsecuntur. Illos confissis plausib populorum hono¬
ret insania: martino diuinis plau̾dit᷑ psalmis.
Martitius hymnis celestib honoratur. Illi post
tumphos suos in tartara seua trudent᷑. Alartinꝰ
abrahe sinu letus excipitur. martinus hic pauꝑ
& modicus: celum diues ingreditur

Expanded text:
sequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur
Abbreviated transcription (Latin):
bus nobis facta sufficere dicitis. scitote quia uob-¬
cum positus. amplius ẽ. quam hic oꝑatus. Nã
ut pretermittamus płima: uobis suscitauit duos
mortuos: nobis unum. Et ut ipse sepe dicebat. Ma¬
ior ei u̾itus ante episcopatum fuit: quam post epis¬
oꝑatũ. Ergo necesse ẽ. ut quod nobiscum non
impleuit uiuus: expleat uł defunctus. Uobis
ẽ. enim ablatus: nobis adeo donatus. Gerum
simos antiquitus institutus donat᷑ seruat᷑. in
urbe qua ordinatus ẽ. habebit deo iubente sepulc ũ
Certe si ꝓ monasterii pͥuilegio cupitis uendicare.
scitote quia pͥmum ei monasterium cum medio¬
lonensib fuit. his ergo litigantib: sole ruente:

Expanded text:
um nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobium nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente n
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑantib: Sanctus oo artinus
tionorum ep̃c. plenus uͥtutib.
& sanctitate: prebens infirmis
multa beneficia: octogesimo pͥmo
ctatis sue anno. episcopatus autem uigesimo
sexto: apud condatensem dio cesis sue uicum. ex¬
cedens a scło: feliciter migrauit ad xp̃m. Transi¬
it autem media nocte que dnĩca habebat᷑: atti co
cesareoq consulib: Multi enim in eius tnͣssitu
psallentiũ uoces audierunt in excelso: quod in
libro uͥtutum eius pͥmo: plenius exposuimus. Nam
cũ primum sc̃s dei apud condatensem ut diximꝰ
uicum egiotare cepisset: pictaui popłi ad eius
transsitum sicut turonit conuenerunt. Quo mi¬
grante: grandis altercatio in utrumq surrexit popłm
Bicebant enim pictaui. Nosfer ẽ monachus. nobis
abbas extitit: nos requirimus comiñdatum Suf.
dictionib. insuꝑ & iurtutib iocundati. Sii ffitiant
obis ista om̃ia: nobis liceat auferre uł cadauer
exanime. Ad hec turonici respondebant. Si uͥtuti¬

Expanded text:
i anno, sanctus Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Suffidictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtut
Abbreviated transcription (Latin):
Quamꝙͣ etiam ex his que comꝑta nobis erant.
plura omisimus: quia suffice credidimus: si tan¬
tum excellentia notarentur. simul & legentib cõ¬
sulendum fuit: ne quod his pareret copia con
orundus fuit: S intra italiam ticim altus est.
Parentib scd̃m seculi dignitatem non infimis:
gentilib tamen. PateR eius miles pͥmum: po¬
st tribunus militum fuit. Ipsearmatam militi¬
am in adolescentia secutus: inter seolares alas¬
prius sub rege constantio. de iñ sub uliano ce

Expanded text:
quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia conoriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege
Abbreviated transcription (Latin):
quidem error humanus litteris traditus in tantum
ualuit: ut multos tamen emulos. uł manis philoso¬
phie. uł stulte illius nͥtutis inuenerit. Unde factu¬
rus michi oꝑe precium uideor. si uitam sanctissimi
uiri exemplo aliis mox futuram ꝑscͥpsero: quo utiq
ad ueram sapientiam & celestem militiam. diumãq
uͥtutem legentes incitabunt᷑. In quo ita nostri quo¬
q cominodi rationem ducimus: ut non mnanem ab
hominib menioriam s eternum a deo premium
expectemus: quia & si ipsi non ita uiximus. ut ex¬
emplo aliis ẽẽ. possimus. dedimus tamen oꝑam. ne
is lateret qui essee imitandus. Igitur sancti martini
uitam scribere exordiaꝵ: & que uł ante episcopatũ
uel in episcopatu gesserit: quamuis nequa quam
ad omnia illius potuerim ꝑuenire. Ad eo ea inqͥb
ipse tantum sͥ conscius fuit: nesciuntur. quia
laudem ab hominib non requirens: quantum
in ipso fuit om̃s uirtutes stias latere uoluissee.

Expanded text:
quidem error humanus litteris traditus in tantum quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset
Abbreviated transcription (Latin):
seculari maniter dediti. ex inde
perennem ut putabant memori¬
am nominis sui quesierunt: si
uitas clarorum uirorum stilo
illustrassent. Que res utiq non
perennem quidem: sed aliquan¬
positis magnorum uirorum exemplis: non par¬
ua emulatio legentib excitabatur. Sed tamen nichil
adbeatam illam eternamq uitam hec eorum cu¬
ta ꝑtruit. Quid enim aut ipsis occasura cum ie.¬
cuło scriptorum suorum gła ꝓfuit: Aut quid po¬
steritas emolumenti tulit legendo hectorem pu¬
gnantem. aut socra ten philosop hantem: cum eos
non solum immitari stuaticia sit: sed non accerri¬
me etiam impugnare dementia: Quippe qui hu¬
manam uitam presentib tantum actib estimã¬
tes: spes suas fabulis: animas sepulchris dederi¬
nt. Siquidem ad solam hominum memoriam seꝑ
petuandos crediderunt: cum hominis offitium
sit ꝑhennes potius uitam. quam ꝑhennem gla¬
riam querere: non scribendo. aut pugnando: ist
philosophando: sed pie. sancte religioseq uiuendo. Qui

Expanded text:
eculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquanpositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ quam dederat: iubetur agnos c̾e. Mox ad angłoꝵ
clara uoce dicentem. Martinus ad huc cathicri¬
minus: hac me ueste contexit. Uere memor dicto¬
rum suorum dñs iħc quib ante predixerat. quã¬
diu fecistis hec uni exminimis meis istis: michi
fecistis. se inpauꝑem ꝓfessus ẽ fuisse uestitum.
& ad confirmandũ tan boni oꝑis testimonium:
in eodem se habitu qreni pauꝑ acceꝑat: est digna¬
tus ostende. Quo uiso uir beatissimus. non inglõ¬
riam est elatus humanam: sed bouitatẽ dei in
suo oꝑe cognoscens: cum eẽt annorum duodeuĩ¬
ginti ad baptisma conualuit. Nec statim mili¬
tie renuntiauit: tribum sui precibus euictus: eui
contubernium familiare prestabat. Et enim trans¬
acto tribunatus sui temꝑe: renuntiat᷑um se scło
pollicebat᷑. Qua coantitius expectatione suspensus:
ꝑ biennium fere postea quam ẽ baptisma conse¬
cutus: solo scilicet noĩe militauit.

Expanded text:
que, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorm clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit.
Abbreviated transcription (Latin):
dia hieme que solito asꝑior in horruerat: ad eo ut ple¬
ros q ius algoris extingueret: obuiam habuie in
porta ambianensium ciuitatis psuꝑem nudum. Qui
cum ꝑ ectereuntes ut sui miscrerent᷑ oraret: om̃sq
mise xum preterirent.: intelsexit uir deo plenus s̃
illum alus misstordia non prestantib reseruani. Od
tamen a geret. nichil preter clamidam qua indutus
erat habebat. Iam enim omĩa: in opus simile consũp¬
serat. Arrepto itaq ferro quo accuictus erat: nie¬
rursus induitur. Interea de cͥcuistantib ridere
non nuilli quia deformis ẽe: & truncato habitu uide¬
retur. Multi quidẽ quib erat mens sanior altiꝰ
gemere⁊ quod nichil simile fecissent: eum istiq
plus habentes. uestire pauꝑem sine sua nuditati
potuissent. Nocte igitur insecuta. cum se sopori dedis¬
set: uidit xꝑm clamidis sue qua pauꝑem texerat
parte uestitum. Intuerai diligentissime dnm. uestẽ¬

Expanded text:
dia hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut pledia hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, me rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestem
Abbreviated transcription (Latin):
Triennium fere ante baptisma in armis fuit: inte¬
ger tamen ab his uitiis. quib illud hominum ge¬
nus implicati solet. Multa illi cͥca commilito¬
nes benignitas: mira caritas. Pacientia uero atꝙ
humilitas: ultra humanuni meduura. Nam fruga¬
litatem meo laudar non est necesse: qua ita usus ẽ.
ut etiam illo temꝑe non milis sed monachus putaret᷑.
Quib reb it sibi omnes cõmaitones suo deuiͣrerat:
ut eum mieo affectu uenerarent̾. Nec dum tamen re-¬
candidatum. Adsistere scilicet laborantib: oꝑem fer¬
re miseris. alere egentes: uestire nudos. Nichil s ex
militie stipendiis preter cotidianum uictum reserua¬
bat. Iam tum euuangelii non surdus auditor: de
crastino non cogitabat:
yopam itaq temꝑe cum iam nichispreter ar¬
ma & simplicem militie uestem haberet: me
lieme que solito asinor inhicmerat. ades ut nle
y obam itaq temꝑe cum iam uichispreter ar¬
ma & simplicem militie uestem haberet: me¬

Expanded text:
Triennium fere ante baptisma in armis fuit, inteTriennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen re baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme odam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, me
Abbreviated transcription (Latin):
am in adolescentia secu tus: inter seolares alas¬
prius sub rege constantio. de iñ sub uliano ce¬
sare militauit. Non tamen sponte: quia apͥmis
fere annis. diuina potius se ui tute sacra illusts
pueri inspirauit infantia. Nam cum eẽt decem
annorum: inuitis parentib ad eccłiam confugit
seq cathecuminum fieri postulauit. Mox miru
in modum. totum in dei oꝑe conuersus. cum es¬
set duodecim annor heremum concupiuit. Fecisset¬
q uotis satis. si etatis infirmitas non obsticiss.
Anmo tamen: aut cͥca monasteria. aut enea
eccłiam semꝑ intentus: meditabat ad huc me
tate puerili: quod postea deuotus impleure.
Sed cum edictum eẽt a regib ut ueteranorum filii
ad militiam scriberene᷑: ꝓdente patre qui felicib
eius auctib inuidebat: cum eẽt annorum qͥnde.¬
cim raptus & cathenatus sacramentis militarib
implicatus ẽ: uno tantum seruo comite contentꝰ:
cui tamen uersa uice dñs seruiebat. ad eo ut ple¬

Expanded text:
adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
conspitiunt. a pesq exalueatiis cateruatim emer¬
gere: hominemq seorsum iacere ꝓstratum. Sed pu¬
tantes eum occupatum somno: sicut iam didice¬
rant apuellis furtum factum. quam totius ꝓpe¬
rant ad alligandum eum. Et accedentes: mortu¬
um repꝑiunt. Statimq puellis notum factum:
quod furatum fuerat cellule restituunt. admirã¬
tes tam uelocem in hominem diuine ultionis ac¬
cessisse sententiam.xi. ooo ooodocoa
ic & apud siroialense oratorium cuiꝰ alta
uit: dum pleriq beneficia expetita mererentur:
quidam ꝑaliticus adueniens: cum cereum insta¬
tus sui altitudinem noͤte tota uigilans retinuis¬
set : mane facto. ut lux reddita ẽ. mundo. ipse
absolutis gressib: populo teste incolumis exiũ.¬
nefitiũ cecitati contulit: cum beatum
sepulchrum deuota mulier expetisset. Quedam
deturonico territorio bella nomine. amissa ocłor
lumine grauiter laborabat. Cumq die noctuq

Expanded text:
conspiciunt, apesque ex alveariis catervatim emerconspiciunt, apesque ex alveariis catervatim emergere hominemque seorsum iacere prostratum. Sed putantes eum occupatum somno, sicut iam didicerant a puellis furtum factum, quantotius properant ad alligandum eum; sed accedentes, mortuum repperiunt. Statimque puellis notum factum, quod furatum fuerat cellulae restituunt; admirantes, tam velocem in homine divinae ultionis accessisse sententiam. 18. Sic et apud Siroialenravit, dum plerique beneficia expetita mererentur, quidam paralyticus adveniens, et cereum 1020 in status sui altitudinem nocte tota vigilans retinuisset, mane facto, ut lux reddita est mundo, ipse absolutis gressibus, populo teste, incolumis execitati contulerit, cum beati sepulcrum devota mulier expetisset. Quaedam de Turonico territorio femina, Bella nomine, amisso oculorum lumine graviter laborabat. Et cum die noctuque