comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mauero. et assignauero eis fru¬
ctum hunc: ꝓficiscar ꝑ uos in
hispaniam. Scio autem: qm̃
ueniens ad uos. in abundan¬
tia benedictionis xp̃i ueniam.
Obsecro igitur uos fratres per
caritatem sp̃s sc̃iꝰ ut adiuue¬
tis me in orationib ad deum.
ut liberer ab infidelib qͥ sunt
in iudea. et obsequii mei obla¬
tio accepta fiat in hierłm scĩs:
ut ueniam ad uos in gaudio
per uoluntatem dei. et refrige¬
rer uobiscum. Seus autem pa¬
cis sit cum omnibus uobis

Expanded text:
mavero et adsignavero eis frumavero et adsignavero eis fructum hunc proficiscar per vos in Hispaniam scio autem quoniam veniens ad vos in abundantia benedictionis Christi veniam obsecro igitur vos fratres per caritatem Spiritus ut adiuvetis me in orationibus pro me ad Deum ut liberer ab infidelibus qui sunt in Iudaea et obsequii mei oblatio accepta fiat in Hierosolyma sanctis ut veniam ad vos in gaudio per voluntatem Dei et refrigerer vobiscum Deus autem pacis sit cum omnibus vobis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ: ita ut ab hierłm per cir¬
cuitum usq ad illiricum reple¬
uerim euangelium xp̃i. Sic au¬
tem hoc predicaui euangelium
ñ ubi nominatus ẽ xp̃s. ne suꝑ
alienum fundamentũ edifica¬
rem: sed sicut scriptum est. qm̃¬
quib ñ est annuntiatũ de eo
uidebunt. et qui ñ audierunt
intelligent. Propter qd̃ et im
pediebar plurimum uenire ad
ñ habens in his regionib. cu¬
piditatem autem habens ue¬
niendi ad uos ex multis iam
precedentib annis. cum inhi¬
spaniam proficisci cepero. spero
quod preteriens uideam uos:
auobis deducar illuc. si uo¬
ero. Nunc igitur ꝓficiscar hie¬
tusalem. ministrare scĩs. Proba¬
uerunt enim macedonia et a¬
chaia. collationem aliquam
facere in pauperes scõꝵ: qui
sunt in hiecłm. Placuit enim
eis: et debitores sunt eorum.
Nam si sp̃ualium eoꝵ parti¬
cipes facti sunt gentiles: de¬
bent et in carnalib ministra¬
re eis. Hoc igitur cum consũ

Expanded text:
Spiritus Sancti ita ut ab Hierusalem per cirSpiritus Sancti ita ut ab Hierusalem per circuitum usque in Illyricum repleverim evangelium Christi sic autem hoc praedicavi evangelium non ubi nominatus est Christus ne super alienum fundamentum aedificarem sed sicut scriptum est quibus non est adnuntiatum de eo videbunt et qui non audierunt intellegent propter qpediebar plurimum venire ad non habens in his regionibus: cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam precedentibus annis: cum in Hispaniam proficisci cepero: spero quod preteriens videam vos: et a vobis deducar illuc: si voero. Nunc igitur proficiscar in Hierusalem ministrare sanctis. Probaverunt enim Macedonia et Achaya collationem aliquam facere in pauperes sanctorum qui sunt in Hierusalem. Placuit enim eis et debitores sunt eorum. Nam si spiritualium eorum participes facti sunt gentiles: debent et in carnalibus ministrare eis. Hoc igit
Abbreviated transcription (Latin):
mini tuo cantabo. Et iterũ di¬
cit. Letamini gentes cum ple¬
be eius. Et iterum. Laudate
om̃s gentes dñm: et magni¬
ficate eum omnes ppłi. Et rur¬
sum isaias ait. Erit radix ies¬
se.et qui exurget regere gen¬
tes: in eum gentes sperabunt.
Deus autem spei repleat uos
om̃i gaudio et pace increden-¬
do: ut abundecis inspe et uir¬
tute sp̃s sc̃i. Certus sum autẽ
fratres mei et ego ipse de uobis:
qm̃ et ip̃i pleni estis diletio¬
ne. repleci om̃i scientia. ita ut
possitis alterutrum monere. Au¬
datius autem scripsi uobis fra¬
tres ex parte tanquam in me-¬
moriam uos reducens: ꝓpt̾ gra¬
tiam que cdata est michi a deo.
ut sim minister xp̃i hiesu in
gentib. scĩficans euangelium
dei. ut fiat oblatio gentium ac¬
cepta et scĩficata in sp̃u sc̃õ. Ha¬
beo igitur gloriam in xp̃o hiesu
ad d̾m. Non enim audeo aliqͥa
loqui eoꝵ que per me ñ efficit
xp̃s in obedientiam gentium ĩ¬
uerbo et factis. in uirtute signo¬
rum et prodigioꝵ in uirtute

Expanded text:
Et iterum dicit: « Laetamini, gentes, cum plebe ejus . » Et iterum: « Laudate, omnes gentes Dominum, et magnificate eum, omnes populi Et rursus Isaias ait: Erit radix Jesse, et qui exsurget regere gentes, in eum gentes sperabunt . » Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo, ut abundetis in spe et virtute Spiritus sancti. Certus autem sum, fratres mei, et ego ipse de vobis, quoniam 40 et ipsi pleni estis dilectione, repleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum monere. Audacius autem scripsi vobis, fratres, ex parte, tanquam in memoriam vos reducens, propter gratiam, quae data est mihi a Deo, ut sim minister Christi Jesu in gentibus, sanctificans Evangelium Dei, ut fiat oblatio gentium accepta et sanctificata in Spiritu sancto., Habeo igitur gloriam in Christo Jesu ad Deum non enim audeo aliquid loqui eorum quae per me non effecit Christus in oboedientiam gentium verbo et factis in virtute signorum et prodigiorum in virtute
Abbreviated transcription (Latin):
periit pater eius et fratres eiꝰ
et quia misit te quoq int̾fici
Ut audiuit autem uehemen¬
ter expauit: et comprehendit
uiros qui uenerant perdere
eum. et occidit eos. Cognouit
enim:quia querebant eum
perdere. Et cetera sermonum
iohannis et belloꝵ eius et bo-¬
narum uirtutum quib for¬
titer gessit et edificii muroꝵ
quos extruxit et rerum gesta¬
rum eius. ecce hec scripta sũt

Expanded text:
periit pater eius et fratres eius et quia misit te quoque interfici ut audivit autem vehementer expavit et conprehendit viros qui venerant perdere eum et occidit eos cognovit enim quia quaerebant eum perdere et cetera sermonum Iohannis et bellorum eius et bonarum virtutum quibus fortiter gessit et aedificii murorum quos struxit et rerum gestarum eius ecce haec scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
hilippenses sũt lipp̃¬
macedones. Hi ac-¬
cepto u̾bo uerita¬
tis ꝑstiterunt in fi¬
de: nec receperunt falsos apo-¬
stolos. Hos collaudat aposto¬
lus:scribens eis a roma de car¬
cere per epafroditum. Explicit

Expanded text:
hilippenses sunt Macedones. Hi, accepto verbo veritatis, perstiterunt in fide, nec receperunt falsos apostolos. Hos collaudat Apostolus, scribens eis a Roma de carcere per Epaphroditum.
Abbreviated transcription (Latin):
xor cuze procuratoris herodis.
rima conueniret. et de ciuitati¬
b properarent ad eum: dixit
per similitudinẽ. Exiit qui se¬
minat seminare semen suũ.
Et dum seminat: aliud cecidit
secus uiam. et conculcatum ẽ.

Expanded text:
xor Chusae procuratoris Herodis, rima convenirent, et de civitatibus properarent ad eum, dixit per similitudinem: Exiit qui seminat, seminare semen suum: et dum seminat, aliud cecidit secus viam
Abbreviated transcription (Latin):
abscondi talentum tuum in
terra.Eoce habes qd̃ tuum ẽ.
Respondens autem dñs eius
clixit ei. Serue male et piger:
sciebas quia meto ubi ñ semi¬
no. et congrego ubi ñ sparsi.
Oportuit ergo te committere
pecuniam meam nũmulari¬
is: et ueniens ego recepissem
utiq qd̃ meum est cum usu¬
ra.Tollite itaq ab eo talentũ:
et date ei qui habet decemta¬
lenta. Om̃i enim habenti da¬
bitur et abundabit. Ei autẽ
qui ñ habet: et qd̃ uicietur ha¬
bere auferetur ab eo. Et inuti¬
lem seruum eicite in tenebras
exteriores. Illic erit fletus ⁊ stri¬
dor dentium. Cum autem ue¬
nerit filius hominis in ma¬
iestate sua et omnes angeli
cum eo: tunc sedebit suꝑ sedẽ¬

Expanded text:
condi talentum tuum in terra: ecce habes quod tuum est. Respondens autem dominus ejus, dixit ei: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi: oportuit ergo te committere pecuniam meam numulariis et veniens ego recepissem utique quod meum est cum usura tollite itaque ab eo talentum et date ei qui habet decem talenta omni enim habenti dabitur et abundabit ei autem qui non habet et quod videtur habere auferetur ab eo et inutilem servum eicite in tenebras exteriores illic erit fletus et stridor dentium cum autem venerit Filius hominis in maiestate sua et omnes angeli cum eo tunc sedebit su
Abbreviated transcription (Latin):
sti dicentes. Domine quando
te uidimus esurientẽ et paui¬
mus. sitientem et dedimus ti¬
bi potum: Quando autemte
uiclimus hospitem et colligi¬
mus te :Aut nudum. et coope¬
ruimus te sAut quando te ui¬
climus infirmum aut in car¬
cere. et uenimus ad te:Et respõ¬

Expanded text:
t dicent: Domine, quando te uidimus esurientem, et pauimus te; sitientem, et dedimus tibi potum? Quando autem te uidimus hospitem, et collegimus te? Aut nudum, et cooperuimus te? Aut quando te uidimus infirmum, aut in carcere, et uenimus ad te? Hi pro
Abbreviated transcription (Latin):
batione cadebant. Int̾fecti sunt
autẽ uiginti milia quingenti:
et equites sexcenti. Chimotheus
autem confugit in gazarã pre¬
sidium munitũ: cui preerat ce¬
reas. Machabeus autem et qui
cumi eo erant: letantes obsede¬
runt p̃sidium dieb quatuor.
At hi qui inturrib erant loci
firmitate confisi: supra modũ
maledicebant. et sermones ne-¬
fandos iactabant. Sed cum di-¬
es quinta illucesceret: uiginti
iuuenes ex his qui cum macha¬
beo erant accensi animis ꝓpter
blasphemiam. uiriliter accesse¬
runt ad murũ: et feroci animo
incedentes ascendebant. Sed et
alii similiter ascendentes tur¬
res.portasq succendere aggres¬
si. atq ipsos maledicos uiuos
concremare. per continuũ autẽ
biduũ presidio uastato: thimo¬
theum occultantem se in quo¬
dam reꝑtum loco peremerũt.
et fratrem illius ceream ⁊ apol-¬
lofanem occiderunt. Quib ge¬
stis: in ymnis et confessionib
benedicebant dñm. qui magna

Expanded text:
batione cadebant interfecti sunt batione cadebant interfecti sunt autem viginti milia quingenti et equites sescenti Timotheus autem confugit in Gazara praesidium munitum cui praeerat Caereas Macchabeus autem et qui cum eo erant laetantes obsederunt praesidium diebus quattuor at hii qui in turres erant loci firmitate confisi super modum maledicebant et sermones nefandos iactabant sed cum dies quinta inlucesceret viginti iuvenes ex his qui cum Macchabeo erant accensi animis propter blasphemiam viriliter accesserunt ad murum et feroci animo incedentes ascendebant sed et alii similiter ascendentes turres portasque succendere adgressi atque ipsos maledicos vivos concremare per continuum autem biduum praesidio vastato Timotheum occultantem se in quodam reppertum loco peremerunt et fratrem illius Caerean et Apollofanem occiderunt quibus gestis in hymnis et confessionibus benedicebant Dominum qui magna
Abbreviated transcription (Latin):
gregato exertitu asiano aduenit
quasi armis iudeã capturus ¶la¬
chabeus autem et qui cum ip̃o
erant. appropiante illo dep̃caban¬
tur deum caput terra asꝑgentes.
lumbosq ciliciis p̃cinti. ad alta¬
ris crepidinem ꝓuoluti: ut sibi
ꝓpicius. inimicis autẽ eoꝵ eẽt ini¬
sicut lex dicit. Et ita post oratio¬
nem sumptis armis longius de
ciuitate ꝓcedentes. et ꝓximi ho¬
stib effecti.: resederunt. Primo au¬
tem solis ortu utriq commise¬
runt. isti quidem uictorie et ꝓ¬
speritatis sponsorẽ cum uirtute
dñm habentes: illi autem ducem
belli animũ habebant. Sed cum
uehemens pugna esset: appa¬
ruerunt aduersariis de celo ui-¬
ri quinq in equis. frenis aure¬
is decori. ducatum iudeis p̃stan¬
tes. Ex quib duo machabeum
medium habentes: armis siuis
circunseptũ incolumem conser¬
uabant. In adu̾sarios autẽ te¬
la et fulmina iaciebant: ex quo
et cecitate confusi. et repleti ꝑtur¬

Expanded text:
gregato exercitu asiano advenit gregato exercitu asiano advenit quasi armis Iudaeam capturus Macchabeus autem et qui cum ipso erant adpropiante illo deprecabantur Deum caput terra aspergentes lumbosque ciliciis praecincti ad altaris crepidinem provoluti ut sibi propitius inimicis autem eorum esset inisicut lex dicit et ita post orationem sumptis armis longius de civitate procedentes et proximi hostibus effecti resederunt primo autem solis ortu utrique commiserunt isti quidem victoriae et prosperitatis sponsorem cum virtute Dominum habentes illi autem ducem belli animum habebant sed cum vehemens pugna esset apparuerunt adversariis de caelo viri quinque in equis frenis aureis decori ducatum Iudaeis praestantes ex quibus duo Macchabeum medium habentes armis suis circumseptum incolomem conservabant in adversarios autem tela et fulmina iaciebant ex quo et caecitate confusi et repleti pertur
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cum confugissent ĩ duas
turres ualde munitas. omnẽ
apparatũ ad repugnandũ habẽ¬
tes machabeus ad eoꝵ expugna¬
tionem relicto simone et iosẽpho.
itemq ⁊acheo eisq qui cũ ipsis
erant satis multis: ip̃e ad eas
que amplius ꝑurgebãt pugnas
conu̾sus ẽ. hi uero qui cũ simo¬
ne erant cupiditate ducti. a qͥ¬
busdam qui inturrib erant su¬
asi sunt pecunia: et septuagin¬
ta milib didraginis acceptis di¬
miserunt quosdam effug̾e. Cũ
autẽ machabeo nuntiatũ esset
qd̃ factum ẽ: congregatis pͥnci¬
pib ppłi accusauit. qd̃ pecunia
fratres uendidissent. adu̾sariis
eoꝵ dimissis. Hos igitur ꝓdito¬
res factos int̾fecit: et confestim
duas turres occupauit. Armis au¬
tem ac manib om̃ia ꝓspere agẽ¬
do: inluab munitionib plusꝙ̃
uiginti milia peremit. At thimo¬
theus qui prius a iudeis fuerat
superatus conuocat exercitum
peregrine multitudinis: et con¬

Expanded text:
autem cum confugissent in duas autem cum confugissent in duas turres valde munitas omnem adparatum ad repugnandum habentes Macchabeus ad eorum expugnationem relicto Simone et Ioseppho item Macchabeo eisque qui cum ipsis erant satis multis ipse ad eas quae amplius perurguebant pugnas conversus est hii vero qui cum Simone erant cupiditate ducti a quibusdam qui in turribus erant suasi sunt pecunia et septuaginta milibus didragmis acceptis dimiserunt quosdam effugere cum autem Macchabeo nuntiatum esset quod factum est congregatis principibus populi accusavit quod pecunia fratres vendidissent adversariis eorum dimissis hos igitur proditores factos interfecit et confestim duas turres occupavit armis autem ac manibus omnia prospere agendo in duabus munitionibus plus quam viginti milia peremit Timotheus qui prius a Iudaeis fuerat superatus convocato exercitu peregrinae multitudinis et con
Abbreviated transcription (Latin):
narrabimus:breuiantes mala
que in bellis gesta sunt. Hic e¬
nim suscepto regno: constituit
suꝑ negocia regni lisiam quen-¬
dam fenicis et sirie militie pͥnci¬
pem. Nam ptholomeus qͥ diceba¬
tur macer. iustitenax erga iude¬
os esse instituit: et precipue ꝓpt̾
iniqͥtatem que facta erat ĩ eos.
et pacifice agere cum eis. Sed ob
hoc accusatus ab amicis apud
eupatorẽ. cum frequenter pro¬
ditor audiret eo qd̃ ciprũ credi¬
etiam ab eo recessiss: ueneno ui-¬
tam finiuit. Gorgias autẽ cum
esset dux locoꝵ: assumptis adue¬
nis frequenter iudeos debellabat.
Iudei uero qui tenebant opor¬
tunas munitiones fugatos ab
hierosolimis suscipiebant: ⁊ bel¬
lare temptabant. Hi uero qui e¬
rant cum machabeo ꝑ oratõnes
dñm rogantes ut esset sibi ad¬
iutor. impetũ fecerunt in mu¬
nitiones idumeoꝵ⁊ multaq
ui insistentes loca obtinuerunt.
occurrentes interemerunt: et
om̃s simul ñ minꝰ a uiginti qͥn¬
q milib trucidarunt. Quidã

Expanded text:
narrabimus breviantes mala quae in bellis gesta sunt hic suscepto regno constituit super negotia regni Lysiam quendam Foenicis et Syriae militiae principem nam Ptolomeus qui dicebatur Macer iusti tenax erga Iudaeos esse instituit et praecipue propter iniquitatem quae facta erat in eos et pacifice agere cum eis sed ob hoc accusatus ab amicis apud Eupatorem cum frequenter proditor audiret eo quod Cyprum credietiam ab eo recessisset veneno vitam finivit Gorgias autem cum esset dux locorum adsumptis advenis frequenter Iudaeos debellabat Iudaei vero qui tenebant oportunas munitiones fugatos ab Hierosolymis suscipiebant et bellare temptabant hii vero qui erant cum Macchabeo per orationes Dominum rogantes ut esset sibi adiutor impetum fecerunt in munitiones Idumeorum multaque vi insistentes loca obtinuerunt occurrentes interemerunt et omnes simul non minus a viginti milibus trucidaverunt quidam
Abbreviated transcription (Latin):
adiuues nos: Et tubis excla¬
mauerunt uoce magna. Et
post hec constituit iudas du¬
ces ppłi tribunos et centurio¬
nes et pentecontharcos et de¬
curiones. Et dixit his qui e¬
dificabant domos. et sponsa-¬
bant uxores et plantabant
uineas. et formidolosis: ut re¬
dirẽt unusquisq in domum
suam. scdm legem. Et mouer̃t
castra: et collocauerunt adau¬
strum ammaum. Et ait iudas
Accingimini et estote filii po¬
tentes: et estote parati ĩ ma¬
ne ut pugnetis adu̾sus nati¬
ones has que conuenerunt
melius est nos mori ĩ bello.
quam uidere mala gentis
nostre et scõꝵ. Sicut autem
fuerit uoluntas in celo: sic

Expanded text:
adiuves nos et tubis exclamaverunt voce magna et post hoc constituit Iudas duces populi tribunos et centuriones et pentecontarcos et decuriones et dixit his qui aedificabant domos et sponsabant uxores et plantabant vineas et formidolosis ut redirent unusquisque in domum suam secundum legem et moverunt castra et conlocaverunt ad austrum Ammaum et ait Iudas accingimini et estote filii potentes et estote parati in mane ut pugnetis adversus nationes has quae convenerunt quoniam melius est nos mori in bello quam videre mala gentis nostrae et sanctorum sicut autem fuerit voluntas in caelo sic
Abbreviated transcription (Latin):
manifesto in carne circuncisio:
sed qui in abscondito iudeus.
et circuncisio cordis in spiritu
ñ littera: cuius laus ñ ex homi¬
nib sed ex deo est. ¶.¬
uid ergo amplius est iu¬
deo. aut que utilitas cir¬
ciuicisionis: Multum ꝑ omnẽ
modum. Primum quidem:
quia credita sunt illis eloqͥa
dei. Quid enim si quidam illo¬
rum ñ crediderunt: Nunquid
incredulitas illoꝵ fidem dei e¬
uacuauit  Absit. Est autem de¬

Expanded text:
manifesto in carne circumcisio sed qui in abscondito Iudaeus et circumcisio cordis in spiritu non littera cuius laus non ex hominibus sed ex Deo est quid ergo amplius est Iudaeo aut quae utilitas circumcisiomodum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Est autem De
Abbreviated transcription (Latin):
situs est ad patres suos: tam
extraneus a dolore mortis. qͣm
a corruptione carius inuenit᷑
alienis. Camen post om̃s scri
men uel scriptoꝵ temꝑis cdis¬
positio. uel librorum orclina¬
tio. ideo a nobis per singula

Expanded text:
itus est ad patres suos, tam extraneus a dolore mortis, quam a corruptione carnis invenitur alienus. Tamen post omnes Evanmen vel scriptorum in tempore dispositio, vel librorum ordinatio, ideo per singula
Abbreviated transcription (Latin):
go seruaret. Denio manife¬
stans in euangelio qd̃ erat ip̃e
incorruptibilis uerbi opus in¬
choans solus u̾bum carnẽ fa¬
ctum esse. nec lumen a tenebris
comprehensum fuisse testat᷑:
primum signum ponens qd̃
in nuptiis fecit dñs ut osten¬
dens qd̃ erat ipse. legentib de¬
monstraret. qd̃ ubi dñs inui¬
tatus est. deficere nuptiarum
uinum debeat: ut et ueterib
immutatis. noua om̃ia que a
xp̃o instituuntur appareant.
Hoc autem euangelium scͥpsit
in asia postea quam in path¬
mos insula apocalipsim scri¬
pserat: ut cui in principio ca¬
nouis incorruptibile principi¬
am incorruptibilis finis per
uirginem in apocalipsi cedde-¬
retur. dicente xp̃o. Ego sum al
sciens suꝑuenisse diem recessus

Expanded text:
anifestius in Evangelio, quod ipse incurruptibilis Verbi opus inchoans, solus Verbum carnem factum esse, nec lumen a tenebris comprehensum fuisse testatur: primum signum ponens quod in nuptiis fecit Deus, ut ostendens quod erat, ipse legentibus demonstraret quod ubi Dominus invitatur, deficere nuptiarum vinum debeat, ut, veteribus immutatis, nova omnia quae a Christo instituuntur appareant. Hoc autem Evangelium scripsit in Asia, postea quam in Pathmos insula Apocalypsin scripserat, ut cui in principio canonis incorruptibile principiam incorruptibilis finis per virginem in Apocalypsi redderetur, dicente Christo, Ego sum α sci
Abbreviated transcription (Latin):
decem milia u̾borum lingua.
Fratres nolite pueri effici sensi¬
b: sed malitia paruuli estote.
Sensib autem ꝑfecti estote. In
lege enim scriptum est: qm̃ in
aliis linguis et labiis aliis lo¬
quar ppło huic. et nec sic exau-¬
diet me. dicit dñs. Itaq lingue
in signum sunt. ñ fidelib sed

Expanded text:
decem milia verborum decem milia verborum Fratres, nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote, sensibus autem perfecti estote. In lege enim scriptum est: « Quoniam in aliis linguis et in labiis aliis loquar populo huic; et nec sic exaudient me, dicit Dominus . » Itaque linguae in signum sunt non fidelibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quis parabit se ad bellum: Ita
et uos per linguam. nisi mani¬
festum sermonẽ dederitis quo¬
modo scietur id qd dicitur: E¬
ritis enim in aera loquentes
tam multa ut puta genera lin¬
guarum sunt in hoc mundo:
et nichil sine uoce est. Si ergo
nesciero uirtutem uotis: ero
ei cui loquor barbarus. et qui
loquitur michi barbarus. Sic
et uos qm̃ emulatores estis
sp̃uum: ad edificationẽ eccł̃ie
querite ut abundetis. Et ideo
qui loquitur lingua: oret ut
interprecetur. Nam si orem lin¬
gua:sp̃s meus orat.mens au
tem mea sine fructu est.Quid
ergo est: Orabo sp̃u: orabo et
mente Psallam sp̃u. psallam
et mente. Ceterum si beneclixe¬
ris sp̃u quis supplet locum
idiote: Quomodo dicet amen
super tuam benedictionem:
Qm̃ quid dicas: nescit. Nam
tu quidem bene gratias agis:
sed alter ñ edificatur. Gratias
ago deo: qd̃ om̃ium ur̃m̃ lin¬
gua loquor.Sed in eccł̃ia uo¬
lo quinq: u̾ba sensu meo loqͥ
fut et alios instruam: quam

Expanded text:
quis parabit se ad bellum? Ita quis parabit se ad bellum? Ita et vos per linguam nisi manifestum sermonem dederitis: quomodo scietur id quod dicitur? eritis enim in aera loquentes. Tam multa, ut puta, genera linguarum sunt in hoc mundo: et nihil sine voce est. Si ergo nesciero virtutem vocis, ero ei, cui loquor, barbarus: et qui loquitur, mihi barbarus. Sic et vos, quoniam aemulatores estis spirituum, ad aedificationem Ecclesiae quaerite, ut abundetis. Et ideo qui loquitur lingua, oret ut interpretetur. Nam si orem lingua, spiritus meus orat, mentem mea sine fructu est quid ergo est orabo spiritu orabo et mente psallam spiritu psallam et mente ceterum si benedixeris spiritu qui supplet locum idiotae quomodo dicet amen super tuam benedictionem quoniam quid dicas nescit nam tu quidem bene gratias agis sed alter non aedificatur gratias ago Deo quod omnium vestrum lingua loquor sed in ecclesia volo quinque verba sensu meo loqui ut et alios instruam quam
Abbreviated transcription (Latin):
nent. fides. spes. caritas: tria
hec. Maior autem horum estz
ectamini caritatẽ. emula¬
mini sp̃ualia: magis au¬
tem ut ꝓphetetis. Qui enim lo¬
quitur lingua: ñ hominib lo¬
quitur sed deo. Nemo enim au¬
dit. Sp̃s autem loquitur my¬
steria. Nam qui ꝓphetat: homi¬
nib loquitur ad edificationẽ.
et exhortationẽ et consolatio¬
nem. Qui loquitur lingua:
semet ip̃m edificat. Qui autẽ
ꝓphetat: eccł̃iam dei edificat.
Uolo autem uos om̃s loqui lin-¬
guis: magis autem ꝓphetare
Nam maior ẽ qͥ ꝓphetat ꝙͣ qͥloqͥ¬
tur linguis: nisi forte interpre
tetur. ut eccł̃ia edificationem
accipiat. Nunc autem fratres
si uenero ad uos linguis loquẽs
quid uobis prodero nisi uobis
loquar. aut in reuelatione aut
in scientia aut in ꝓphetia aut
in doctrina; Tamen que sine
anima sunt uocem danitia. si¬
ue tybia. siue cythara. nisi di¬
stinctionem sonituũ dederint:
quomodo scietur id qd̃ canitur.
aut qđ̃ cytharizatur: Etenim
si incertam uocem det tuba

Expanded text:
itas, tria haec: major autem horum est Sectamini charitatem, aemulamini spiritalia: magis autem ut prophetetis. Qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed Deo: nemo enim audit. Spiritu autem loquitur mysteria. Nam qui prophetat, hominibus loquitur ad aedificationem, et exhortationem, et consolationem. Qui loquitusemetipsum aedificat, qui autem prophetat aecclesiam aedificat. Volo autem uos omnes loqui linguis, magis autem prophetare. Nam maior est qui prophetat quam qui loquitur linguis, nisi forte intetetur, ut Ecclesia aedificationem accipiat. Nunc autem, fratres, si venero ad vos linguis loquens, quid vobis prodero, nisi vobis loquar aut in revelatione, aut in scientia, aut in prophetia, aut in doctrina? Tamen quae sine anima sunt vocem dantia, sive tibia, sive cithara, nisi distinctionem sonituum dederint, quomodo scietur id quod canitur, aut quod citharizatur? Etenim si incertam vocem det tuba,
Abbreviated transcription (Latin):
et angeloꝵ. caritatẽ autẽ
ñ habeam: factus uelut es so¬
nans aut cimbalum tinniens
Et si habuero ꝓphetiam et no¬
uerim misteria om̃ia et omnẽ
scientiamͥ et si habuero omnẽ
fidem ita ut montes transferã.
caritatem autem ñ habuero:
nichil sum. Et si distribuero in

Expanded text:
angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum uelut ęs sonans aut cymbalum tinniens. Et si habuero prophetiam et nouerim mysteria omnia et omnem scientiam, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habuero, nihil sum. Et si distri
Abbreviated transcription (Latin):
sulis maris. Et dilatauit fi¬
nes gentis sue. et obtinuit re¬
gionem: et congregauit capti-¬
uitatem multam. Et dñatus
est gazare et bethsure et arci.
et abstulit immunditias ex
ea: et ñ erat qui resisteret ei.
Et unusquisq colebat t̾ram
suam cum pace: et terra iuda¬
dabat fructus suos. et ligna
campoꝵ fructum suũ. Senio¬
res in plateis sedebant om̃s.
et de bonis terre tractabant: et
iuuenes induebant se glori¬
am et stolas belli. Ciuitatib
tribuebat alimonias. et con¬
stituebat eas ut essent uasa
munitionis: quoadusq no¬
minatũ est nomen glorie eiꝰ
usq ad extremum terre. Fecit
pacem suꝑ t̾ram: et letatus ẽ
isrł letitia magna. Et sedit u¬
nusquisq sub uite sua ⁊ sub
ficulnea sua: nec erat qui eos
terreret. Defecit impugnans
eos suꝑ t̾ram: reges contriti st̃
in dieb illis. Et confirmauit

Expanded text:
sulis maris et dilatavit fines gentis suae et obtinuit regionem et congregavit captivitatem multam et dominatus est Gazarae et Bethsurae et arci et abstulit inmunditias ex ea et non erat qui resisteret ei et unusquisque colebat terram suam cum pace et terra dabat fructus suos et ligna camporum fructum suum seniores in plateis sedebant omnes et de bonis terrae tractabant et iuvenes induebant se gloriam et stolas belli civitatibus tribuebat alimonias et constituebat eas ut essent vasa munitionis quoadusque nominatum est nomen gloriae eius usque ad extremum terrae fecit pacem super terram et laetatus est Israhel laetitia magna et sedit unusquisque sub vite sua et sub ficulnea nec erat qui eos terreret defecit inpugnans eos super terram reges contriti sunt in diebus illis et confirmavit
Abbreviated transcription (Latin):
in pascha in die festo: multi
crediderunt in nomine eius.
uidentes signa eius que faci¬
ebat.Ipse autem hiesus non
credebat semet ipsum eis: eo
quod ipse nosset omnes. et
quia opus ei ñ erat. ut quis
testimoniũ perhiberet de ho

Expanded text:
ascha in die festo multi crediderunt in nomine eius videntes signa eius quae faciebat ipse autem Iesus non credebat semet ipsum eis eo quod ipse nosset omnes et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de ho
Abbreviated transcription (Latin):
miscd̃ie⁊ ut qui michi in ani¬
mo hoc dedit uelle. ipsum me
bono opere faciat consummare:
de quo ꝓpheta ait. Prope est do¬
minus om̃ib inuocantib eũ
inueritate. Et ñ derelinquet õs
sperantes in se. Diuinitas dñ
nostri hiesu xp̃i diu uos hic ĩ¬
columes. et legis dei ueritatẽ
amantes. ad multoꝵ salutem
custodiat: et post huius uite
cursum. ad ueram et et̾nam
beatitudinẽ ꝑuenire concedat
prologus.

Expanded text:
misericordiae, ut qui mihi in animisericordiae, ut qui mihi in animo hoc dedit, nunc ipsum me bono opere faciat consummari, de quo Propheta ait: Prope est Dominus omnibus invocantibus se in veritate, et non derelinquit omnes qui sperant in se. Divinitas Domini nostri Jesu Christi diu vos hic incolumes et legis Dei veritatem amantes ad multorum salutem custodiat, et post hujus vitae cursum ad veram et aeternam beatitudinem pervenire concedat. PROLOGUS
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetam: quem ̃ solum ex di¬
ctis maioꝵ. quinetiam ex nr̃e
paruitatis sensu confeceram.
Nunc uero quia tempus est
illud quo romana esclesia cõ¬
stituit libros machabeoꝵ legi
in ecclesia: eorundem libroꝵ ex¬
positionẽ quã ante annos aliqͦt
rogantib amicis sensu hysto¬
rico simul et allegorico clicta¬
ueram. excellentie ur̃e defero:
ut si aliquando sensum inisti¬
cum in eis dinoscere uos dele¬
ctet. habeatis in promptu qͦ il¬
lum explicitum inuenire ua¬
leatis: ñ dico ualde discrte
et oratione rethorica. sed luci¬
do sermone. et catholica fide.
Nos quoq si quid in predicto
opere reperiatis uobis gratũ
et rite prolatum: qus gratie
hoc deputetis a quo est om̃e
bonum.Siquid autem minꝰ
recte uel inconuenienter positũ
uobis ibidem uideatur ⁊ impe¬
ritie mee magis deputetis qͣm
malitie: qui quandiu in hoc
corpusculo uixero. in xp̃i serui¬
tio prout possibilitas fuerit la¬
borare contendo. Ipsius enim est

Expanded text:
prophetam, quem non solum ex diprophetam, quem non solum ex dictis majorum, quin et ex nostrae parvitatis sensu feceram. Nunc vero quia tempus est illud quo Romana Ecclesia constituit libros Machabaeorum legi in Ecclesia, eorumdem librorum expositionem, quam ante annos aliquot, rogantibus amicis, sensu historico simul et allegorico dictaveram, Excellentiae Vestrae defero; ut si aliquando sensum mysticum meis vos dignoscere delectet, habeatis in promptu quo illum explicitum invenire valeatis: non dico valde diserte et oratione rhetorica, sed lucido sermone et catholica fide. Vos quoque si quid in praedicto opere reperiatis vobis gratum et rite prolatum, ejus gratiae hoc deputetis a quo est omne bonum; si quid autem minus recte vel inconvenienter positum vobis ibidem videatur, imperitiae meae magis deputetis quam malitiae, qui quandiu in hoc corpusculo vixero, in Christi servitio, prout possibilitas fuerit, laborare contendo. Ipsius enim est
Abbreviated transcription (Latin):
omino excellentis¬
simo et incultu
xp̃iane religionis
strenuissimo lo¬
douico regi: rabanus uilissimꝰ
tuam optat salutem. Cum sĩ
promptus animo ad paren¬
dum atq seruiendum uestre
uoluntati: cotidie cogito qͥd
honorificentie ur̃e gratum ex¬
hibeam: ut mei memoria sebu¬
lo apud uos maneat. et deuo¬
tio mentis mee erga obsequiũ
uestrum appareat. Unde gran¬
lis mͥ q̃stionis angustia in a¬
nimo u̾satur cogitandi quid
potissimum reuerentie uestre
offeram: quando alii iuxt̃a id
qd̃ sibi condecet. et opulentia
rerum illis uires ministrat.
multiplicia uobis deferunt¬
munera. Ego autem ita ꝑ me
hoc ñ efficere posse sentio: sed
tamen uacuus a munere peni¬
tus ñ ero: quia iuxta pauꝑta¬
tem uirium mearum et inge¬
nii tenuitatem. ea que in me¬
ditatione sc̃arum scriptura¬
rum elaboraui. offerre decerno.
Que licet ñ sint condigna ꝓ¬
uidentie ur̃e: tanen credo ñ
sunt ubiq sperinda. Preteri¬
to siquidem anni transmisi
uobis tractatum in danihelẽ

Expanded text:
omino excellentisimo, et in cultu Christianae religionis strenuissimo, LUDOVICO regi, RABANUS, vilissimus tuam optat salutem Cum sim promptus animo ad parendum atque serviendum vestrae voluntati, quotidie cogito quid honorificentiae vestrae gratum exhibeam, ut mei memoria sedulo apud vos maneat, et devotio mentis meae erga obsequium vestrum appareat: unde grandis quaestionis mihi angustia in animo versatur, cogitanti quid potissimum reverentiae vestrae offeram, quando alii juxta id quod sibi condecet, et opulentia rerum vires illis ministrat, multiplicia munera vobis deferunt. Ego autem ita per me hoc non efficere posse sentio, sed tamen vacuus a munere penitus non ero, quia juxta paupertatem virium mearum et ingenui tenuitatem ea quae in meditatione sanctarum Scripturarum elaboravi, offerre decerno. Quae licet non sint condigna prudentiae vestrae, tamen credo non sunt ubique spernenda. Praeterito siquidem anno transmisi vobis tractatum in Danielem
Abbreviated transcription (Latin):
commentarios iuxt
derem. Feci quantum
et prioris libri exposi
si tibi roganti nolles
Proinde quia iam cõs
pus habes: utere eo si

Expanded text:
commentarios juxta conderem. Feci quantum potui, et prioris libri expositquod tibi roganti nollem Proinde quia jam confectum opus habes, utere eo sic
Abbreviated transcription (Latin):
euerentissimo et¬
om̃i caritatis of¬
ficio dignussimo.
geroldo sacri pala¬
tii archidiacono: rabanus ui¬
lis seruoꝵ dei seruus. in xp̃osa¬
lutem. Memini me in palatio
wangionum ciuitatis consti¬
tutum. tecum habuisse sermo¬
nem de emiuentia sc̃arum scri-¬
pturarum. et de difficultate
diuinarum hystoriarũ in
quib ñ solum per aliquanta
loca ꝓpter uarieratem rerum
et situm ꝓuintiarum obscu-¬
rus est sensus: quine
tropos figurarum o
est intellectus. Et qui
bros regum nupet a
ditos. uenerabili abb
duino tradideram: t
paruitatem meam

Expanded text:
everendissimo, etomni charitatis officio dignissimo, GEROLDO, sacri palatii archidiacono, RABANUS, vilis servorum Dei servus, in Christo, salutem. Memini me in palatio Vangionum civitatis constitutum tecum habere sermonem de eminentia sanctarum Scripturarum, et de difficultate divinarum historiarum, in quibus non solum per aliquanta loca propter varietatem rerum et situm provinciarum obscurus est sensus, quin et per tropos figurarum occultus est intellectus; et quia libros Regum nuper a nobis editos venerabili abbati, Hilduino tradideram, tu quidem parvitatem meam
Abbreviated transcription (Latin):
autem uobis ne forte grauen¬
tur corda ur̃a in crapula et e¬
brietate. et curis huius uite:
et superueniat in uos repen¬
tina dies illa.Tanquam la¬
queus enim suꝑueniet: in õs
qui sedent super faciem om̃is

Expanded text:
autem uobis, ne forte grauentur corda uestra in crapula et ebrietate et curis huius uitae, et superueniat in uos repentina dies illa. tamquam laqueus enim superueniet in omnes qui sedent super faciem
Abbreviated transcription (Latin):
dominabat᷑ trans flumen ma¬
gnum in regno. et fidelem regi:
et misit eum. Et alchiraum ĩ¬
pium constituit in sacerdotiũ.
et mandauit ei facere ultionẽ
in filios isrł. Et surrexerunt et
uenerunt cum exercitu magno
interram iuda. Et miserunt
nuntios: et locuti sunt ad iu¬
dam et fratres eius u̾bis pa¬
cificis in dolo. Et ñ intenderunt
sermonib eoꝵ: uiderunt enim
quia uenerant cum exercitu ma¬
gno. Et conuenerunt ad alchi¬
mum et bachidem congregati¬
o scribarum. requirere que iu¬
sta sunt. et primi assidei qui
erant in filiis isrł: et exquire¬
bant ab eis pacem. Dixerunt
enim. Homo sacerdos de semi¬
ne aaron uenit: ñ decipiet
nos. Et locutus est cum eis u̾¬
ba pacifica: et iurauit illis
dicens. Non inferemus uobis
malum: neq amicis urĩs. Et
creliderunt ei. Et comprehen¬
dit ex eis sexaginta uiros: et
occidit eos in una die. scd̃m
u̾bum qd̃ scriptum ẽ. Carnes
scõrum tuoꝵ et sanguinem

Expanded text:
dominabatur trans Flumen magnum in regno et fidelem regi et misit eum et Alchimum impium constituit in sacerdotio et mandavit ei facere ultionem in filios Israhel et surrexerunt et venerunt cum exercitu magno in terram Iuda et miserunt nuntios et locuti sunt ad Iudam et fratres eius verbis pacificis in dolo et non intenderunt sermonibus eorum viderunt enim quia venerunt cum exercitu magno et convenerunt ad Alchimum et Bacchidem congregatio scribarum requirere quae iusta sunt et primi Asidei qui erant in filiis Israhel et exquirebant ab eis pacem dixerunt enim homo sacerdos de semine Aaron venit non decipiet nos et locutus est cum eis verba pacifica et iuravit illis dicens non inferemus vobis malum neque amicis vestris et crediderunt ei et conprehendit ex eis sexaginta viros et occidit eos in una die secundum verbum quod scriptum est carnes sanctorum tuorum et sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
Ait autem ad alterum. Seque¬
re me. Ille autem dixit. Domi¬
ne ꝑmitte michi pͥmum ire. se
pelire patrem meum. Dixitq ei
hiesus. Sine ut mortui sepeli¬
ant mortuos suos. Tu autem
uade annuntia regnum dei.
Et ait alter. Sequar te domine:
sed pͥmuni permitte michi re¬
nuntiare his qui domi sunt.¬
Et ait ad illum hiesus. Nemo
mittens manum suam in a¬
ratrum et aspiciens retro: aptꝰ

Expanded text:
Ait autem ad alterum, Sequere me. Ille autem dixit: Domine, permitte mihi primum ire, et sepelire patrem meum. Dixitque ei Jesus: Sine ut mortui sepeliant mortuos suos; tu autem vade, annuntia regnum Dei. Et ait alter: Sequar te, Domine; sed primum permitte mihi renuntiare iis qui domi sunt. Ait ad illum Jesus: Nemo mittens manum suam in aratrum, et respiciens retro, apt
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatis ambularet per sata
et discipuli eius ceperunt pre¬
gredi et uellere spicas. Phari¬
sei autem dicebant ei. Ecce qͥd
faciunt sabbatis qd̃ ñ licet. Et
ait illis. Nunquam legistis qͥd
fecerit dauid quando necessita¬
tem habuit et esuriit ipse et qͥ
cum eo erant. quomodo introi¬
it in domum dei sub abiathar
principe sacerdotum. et panes
ꝓpositionis manducauit. qͦs
non licebat manducare nisi
sacerdotib. et declit eis qui cũ
eo erant: Et dicebat eis. Salba

Expanded text:
sabbatis ambularet per sata, et discipuli ejus coeperunt progredi, et vellere spicas. Pharisaei autem dicebant ei: Ecce, quid faciunt sabbatis quod non licet? Et ait illis: Numquam legistis, quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse, et qui cum eo erant? quomodo introivit in domum Dei sub Abiathar principe sacerdotum, et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare, nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum eo er
Abbreviated transcription (Latin):
putatis quia et ipsi debitores
fuerunt preter omnes homines
habitantes in hierłm: Non cli¬
couobis. Sed si ñ penitentiam
egeritis: om̃s similiter peribi¬
tis. Dicebat autem hanc simi¬
litudinem. Arborem fici habe¬
bat quidam plantatam in ui¬
nea sua. Et uenit querens fru¬
ctum in illa: et ñ inuenit. Di¬

Expanded text:
putatis quia et ipsi debitores putatis quia et ipsi debitores fuerunt praeter omnes homines habitantes in Hierusalem? Non, dico vobis: sed si non poenitentiam egeritis, omnes similiter peribitis. Dicebat autem hanc similitudinem: Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua, et venit quaerens fructum in
Abbreviated transcription (Latin):
in duos. et duo in tres diuident
Dater in filium: et filius inpi¬
trem suum. Mater in filiam:
et filia in matrem. Socrus in
nurum suam: et nurus in so
et ad turbas. Cum uideritis nu¬
bem orientem ab occasu: statĩ
dicitis. Nimbus uenit. Et ita
fit. Et cum austrum flantem:
licitis. quia estus erit. Et fit.
Ypocrite. faciem celi et terre no¬
stis probare: hoc autem tem¬
pus quomodo ñ probatis: Qd
tem uadis cum adu̾sario tuo
ad principem in uia. ca operam
liberari ab illo: ne forte trahat
te apud iudicem. et iudex t̾clat
te exactori. et exactor mittat te
in carcerem. Dico tibi: ñ exies
inde donec etiam nouissimum
nem pilatus miscuit cum sa¬
crificiis eorum. Et respondens
dixit illis. Putatis quodhiga¬
lilei pre omnib galileis fuert¬
peccatores. quia talia passi st̃:
Non. dico uobis. Sed nisi peni¬
tentiam habueritis: om̃s simi¬
liter ꝑibitis. Sicut illi decem
et octo supra quos cecidit tur¬
ris in syloam: et occidit eos.

Expanded text:
in duo et duo in tres dividentur in duo et duo in tres dividentur pater in filium et filius in patrem suum mater in filiam et filia nurum suam, et nurus in socet ad turbas: Cum videritis nubem orientem ab occasu, statim dicitis: Nimbus venit, et ita fit. Et cum austrum flantem, dicitis quia aestus erit, et fit. Hypocritae, faciem coeli et terrae nostis probare; hoc autem tempus quomodo non probatis? Quid m uadis cum adueraario tuo ad magistratum, in uiada operam liberari ab illo, ne forte condemnet te aput iudicem et iudex tradat te exactori et exactor mittat te in carcerem. dico tibi, non exies inde, donec etiam nouissimum inem Pilatus miscuit cum sacrificiis eorum. Et respondens dixit illis: Putatis quod hi Galilaei prae omnibus Galilaeis peccatores fuerunt, quia talia passi sunt? Non, dico vobis: sed nisi poenitentiam habueritis, similiter omnes peribitis. Sicut illi decem et octo supra quos cecidit turris in Siloe, et occidit eos:
Abbreviated transcription (Latin):
uus quem cum uen̾it domi¬
nus. inuenerit ita facientem.
Nere dico uobis: quia supra o¬
mnia que possidet. constitu¬
et eum. Quod si cdixerit seruus
ille in corde suo. moram facit
dñs meus uenire. et ceperit ꝑ¬
cutere pueros et ancillas. et e¬
dere et bibere et inebriari ue¬
niet dominus serui illius in
die qua ñ sperat. et hora qua
nescit: et diuidet eum. partẽ¬
q eius cum infidelib ponet.
Ille autem seruus qui cogno¬
uit uoluntatem dñi sui. et ñ
preparauit. et non fecit scd̾m
uoluntatem eius: uapulabit
multis.Qui autem ñ cogno¬
uit et fecit cligna plagis: ua¬
pulabit paucis. Omni autẽ
cui multum datum est: mul¬
tum queretur ab eo.Et cui cõ¬
mendauerunt multũ: plus
petent ab eo. Ignem ueni mitte¬
re in terram:: et quid uolo nisi¬
ut accendatur: Baptisma au¬
tem habeo baptizariꝰ et quom̃
coartor usq dum ꝑficiatur:
Putatis quia pacem ueni dare
interram: Nondico uobis: sed
separationẽ. Erunt enim ex hoc
quinq in domo una diuisi. Tres

Expanded text:
uus, quem, cum uenerit dominus, inueniet ita facientem. uere dico uobis, supra omnia quae possidet constituet eum. quod si dixerit seruus ille in corde suo: moram facit dominus meus uenire, et coeperit percutere pueros et ancillas, et edere, et bibere, et inebriari: ueniet dominus serui illius in die, qua non sperat, et hora, qua nescit, et diuidet eam partemque eius cum infidelibus ponet. ille autem seruus, qui cognouit uoluntatem domini sui et non praeparauit et non fecit secundum uoluntatem eius, uapulabit multis: qui autem non cognouit et fecit digna plagis, uapulabit paucis omni autem cui multum datum est multum quaeretur ab eo et cui commendaverunt multum plus petent ab eo ignem veni mittere in terram et quid volo si accendatur baptisma autem habeo baptizari et quomodo coartor usque dum perficiatur putatis quia pacem veni dare in terram non dico vobis sed separationem erunt enim ex hoc quinque in domo una divisi tres
Abbreviated transcription (Latin):
et octo annis. ñ oportuit sol¬
ui a uinculo isto. die sabbati:
Et cum hec diceret: erubesce¬
bant om̃s adu̾sarii eius. Et
omnis ppls gaudebat in uniu̾¬
sis que gloriose fiebant abeo.
Dicebat ergo. sui simile est re¬
gnum dei: Et cui simile esse
estimabo illud: Simile est

Expanded text:
nis non oportuit solvi a vinculo isto die sabbati et cum haec diceret erubescebant omnes adversarii eius et omnis populus gaudebat in universis quae gloriose fiebant ab eo dicebat ergo cui simile est regnum Dei et cui simile esse existimabo illud simile est
Abbreviated transcription (Latin):
hominem sedentem a quo de¬
monia exierant. uestitum ac
sana mente ad pedes eius: et
timuerunt. Nuntiauerunt au¬
tem illis et qui uiderant: quo¬
modo sanus factus esset a legi¬
one. Et rogauerunt illum oĩs
multitudo regionis gerasenoꝵ
ut discederet ab ipsis: quia ti
autem ascendens nauem reuer¬
sus est. Et rogabat illum uir.
a quo demonia exierant:ut
cum eo essec. Dimisit autem
eum hiesus dicens. Retli domũ
tuam: et narra quanta tibi fe-¬
cit deus. Et abiit per uniu̾sã
ciuitatem predicans quanta
autem cum redisset hiesus:
excepit illum turba. Erant e
nim om̃s expectantes eum. Et
ecce uenit uir cui nomen iai¬
rus: et ipse princeps synagoge
erat.Et cecidit ad pedes hiesu
rogans eum ut intraret in do¬
mum eius: quia filia unica
erat illi fere annoꝵ duodecĩ.
et hec moriebatur. Et contigit
dum iret: aturbis comprime

Expanded text:
hominem sedentem, a quo daemonia exierant, vestitum, ac sana mente, ad pedes ejus, et timuerunt. Nuntiaverunt autem illis et qui viderant, quomodo sanus factus esset a legione; et rogaverunt illum omnis multitudo regionis Gerasenorum, ut discederet ab ipsis: quia magautem ascendens navim, reversus est. Et rogabat illum vir, a quo daemonia exierant, ut cum eo esset. Dimisit autem eum Jesus, dicens: Redi in domum tuam, et narra quanta tibi fecit Deus. Et abiit per universam civitatem, praedicans quanta autem cum rediisset Jesus, excepit inim omnes expectantes eum et ecce venit vir cui nomen Iairus et ipse princeps synagogae erat et cecidit ad pedes Iesu rogans eum ut intraret in domum eius quia filia unica erat illi fere annorum duodecim et haec moriebatur et contigit dum iret a turbis conpr
Abbreviated transcription (Latin):
ce uirgo in utero habebit ⁊ pa¬
riet filium: et uocabunt nomẽ
eius emmanuhel. Qd̃ est inter¬
p̃tatum. nobiscum deus. Exur¬
gens autẽ ioseph a somno: fecit
sicut precepit et angelus dñi.
Et accepit coniugem suam.Et
ñ cognoscebat eam: donec pe-¬
perit filium suũ pͥmogenitũ.
Et uocauit nomen eius hiesũ.
um ergo natus esset ¶¬
biesus in bethleem iude in
dieb herodis regis: ecce magi ab
oriente uenerunt hierosolimã

Expanded text:
rgo in utero habebit et pariet filium et vocabunt nomen eius Emmanuhel quod est interpretatum Nobiscum Deus exsurgens autem Ioseph a somno fecit sicut praecepit ei angelus Domini et accepit coniugem suam et non cognoscebat eam donec peperit filium suum primogenitum et vocavit nomen eius Iesum cum ergo natus esset Iesus in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis ecce magi ab oriente venerunt Hierosolymam
Abbreviated transcription (Latin):
eos synagoga aiudeorum for¬
tis uirib ex isrł: om̃is uolun¬
tariuis in lege. Et omnes qͥ con
fugiebant a malis additi sũt
ad eos: et facti sunt illis ad fir¬
mamentum. Et collegerunt ex¬
citum: et ꝑcusserunt pectato¬
res in ira sua. et uiros iniquos
in inlignatione sua: et ceteri
fugerunt ad nationes ut eua¬
derent. Et circũiuit mathathi¬
as et amici eius. et destruxer̃t
arasͥ et circunciderunt pue¬
ros incircuncisos quotquot
inuenerunt in finibus israhel:
in fortitudine. Et persecuti sũt
filios superbie: et prosperatũ
est opus in manu eorum. Et
obtinuerunt legem de mani-¬
bus gentium ⁊ de manibus re-¬
gum: et non dederũt cornu pec¬
catori. Et appropinquauerũt
dies mathathie moriendi:. et
lixit filiis suis. Nunc confor¬
tata est suꝑbia et castigatio: et
tempus euersionis et ira indi-¬
gnationis. Nunc ergo ofilii e¬
mulatores estote legis. et da¬
te animas urãs pro testamen¬
to patrum. et mementote ope¬

Expanded text:
eos synagoga Asideorum foreos synagoga Asideorum fortis viribus ex Israhel omnis voluntarius in lege et omnes qui fugiebant a malis additi sunt ad eos et facti sunt illis ad firmamentum et collegerunt exercitum et percusserunt peccatores in ira sua et viros iniquos in indignatione sua et ceteri fugerunt ad nationes ut evaderent et circuivit Matthathias et amici eius et destruxerunt aras et circumciderunt pueros incircumcisos quotquot invenerunt in finibus Israhel in fortitudine et persecuti sunt filios superbiae et prosperatum est opus in manu eorum et obtinuerunt legem de manibus gentium et de manibus regum et non dederunt cornu peccatori et adpropinquaverunt dies Matthathiae moriendi et dixit filiis suis nunc confortata est superbia et castigatio et tempus eversionis et ira indignationis nunc ergo o filii aemulatores estote legis et date animas vestras pro testamento patrum et mementote ope
Abbreviated transcription (Latin):
te et facite scd̃m u̾bum regis:
et uiuetis. Et dixerunt. Non e¬
xibimus: neq faciemus u̾bũ
regis. ut polluamus diem sab¬
batorum. Et concitauerunt ad¬
u̾sus eos prelium. Et ñ respon
runt illis. nec oppilauerunt
loca occulta: dicentes. Moria¬
mur omnes in simplicitate
nostra: et testes erunt super
nos celum et t̾ra. qm̃ iniuste
perditis nos. Et intulerunt eis
bellum sabbatis Et mortui st̃
ipsi et uxores eoꝵ et filii eorũ
et pecora eorum: usq ad mille
animas hominũ. Et cognouit
mathathias et amici eius: et
luctum habuerunt suꝑ eos ual¬
de. Et dixit uir proximo suoSi
omnes fecerimus sicut fratres
nostri fecerunt. et ñ pugnaue¬
rimus adu̾sus gentes proani¬
mab nris et iustificationib
nrĩs: citius disꝑdent nos at̾¬
ra. Et cogitauerunt in die illa
dicentes. Om̃is homo quicun-¬
q uenerit ad nos in bello die
sabbatoꝵ. pugnemus adu̾sus
eum: et ñ moriem᷑ om̃s. sicut
mortui sunt fratres nr̃i in oc¬
cultis. Tunc congregata est ad

Expanded text:
te et facite secundum verbum regis et vivetis et dixerunt non exibimus neque faciemus verbum regis ut polluamus diem sabbatorum et concitaverunt adversus eos proelium et non runt eis nec oppilaverunt loca occulta dicentes moriamur omnes in simplicitate nostra et testes erunt super nos caelum et terra quod iniuste perditis nos et intulerunt eis bellum sabbatis et mortui sunt ipsi et uxores eorum et filii eorum et pecora eorum usque ad mille animas hominum et cognovit Matthathias et amici eius et luctum habuerunt super eos valde et dixit vir proximo suo si omnes fecerimus sicut fratres nostri fecerunt et non pugnaverimus adversus gentes pro animabus nostris et iustificationibus nostris citius disperdent nos a terra et cogitaverunt in illa die dicentes omnis homo quicumque venerit ad nos in bello die sabbatorum pugnemus adversus eum et non moriemur omnes sicut mortui sunt fratres nostri in ocultis tunc congregata est ad