comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersis qui affuerant fuit ꝑmissũ hoccernere
stupendi miraculi signum. Deinde cũ omni diligen¬
tia et timore insindone munda ac pallio inuolutuni
eius uenerabile corpus. posuerunt insepulchrum
quod eidem pre parauerant in eadem aeccła scĩ pauli
Sepulchrum adeius leuam. die. uͦ. iduũ martiarum

Expanded text:
universis qui adfuerant fuit permissum hoc cernere universis qui adfuerant fuit permissum hoc cernere stupendi miraculi signum. Deinde cum omni diligentia et timore in sindone munda ac pallio involutum, eius venerabile corpus posuerunt in sepulchrum, quod eidem praeparaverant in eadem ecclesia sancti Pasepulchrum ad eius levam, die quinto Iduum Martiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
successore eiusdem scĩ patris mordine regiminis
conscriptionis prosequamur stilo. Per uenientes
deniq cũcorporeeiꝰ quieum trarꝰ ferebant adeoe¬
nobium fontanellã: intulerunt illuo in aeccłasci
apłi pauli. Elebant nempe senes et iuuenes. Elebant
pueri et infantes: omnisq monachorũ chorus. Postea
uero accessit uenerandus abba hiltbertus ad uenera¬
bile corpus. as sumptis secum probatȩ uitȩ frĩb ac
merito scĩtatis ornatis: aestimans illud obtam prolix
inter uallũ temporis. nam dies tricesimus instabat
Subito fecere. Cumq scm̃ illius caput uelaminȩo ꝑd
denudas sent: tantȩ suauitatis fraglantia inde manas
ueluti sidiuer sorũ aromatũ actimiamatumodoribus
uniuersa compleretur aeccła. Nam & facies illius
ita in ruborẽ erat uersa quasi insopore ẽẽt: uiuentis
effigiem gerens. Mlulti quidem sc̃ĩ presules& patres
uenerandi Reliquũq uulgus contẽplati sunt: quia

Expanded text:
successore eiusdem sancti patris in ordine regiminis. successore eiusdem sancti patris in ordine regiminis. li Christi conscriptionis prosequamur stilo. Pervenientes denique cum corpore eius, qui eum transferebant, ad coenobium Fontanellam, intulerunt illud in ecclesia sancti apostoli Pauli. Flebant nempe senes et iuvenes, flebant pueri et infantes omnisque monachorum chorus. Postea vero accessit venerandus abba Hiltbertus ad venerabile corpus, assumptis secum probatae vitae fratribus ac merito sanctitatis ornatis, aestimans illud ob tam prolixi intervallum temporis – nam dies tricesimus instabat – subito fetere. Cumque sanctum illius caput velamine opertum denudassent, tantae suavitatis flagrantia inde manavit, veluti si diversorum aromatum ac tymiamatum odoribus universa compleretur ecclesia. Nam et facies illius ita in ruborem erat versa, quasi in sopore esset, viventis effigiem gerens. Multi quidem sancti praesules et patres venerandi reliquumque vulgus contemplati sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ibuum ꝑmerica uipsius multa assi due fiunt mira culoꝵ
sgsaque en ormitate sui relatoris transcend aridsca¬
entiam lbnenim amisso corporee lucis uisũ ariditas
gressu ac fetinacula linguȩ uerborũ seriẽ officiuiq
dui negatũ auriũ recipit auditum demonũ ab hu¬
manis corporib fit expulsio frequens. Namredeunte
tempore die oi. idiuĩ apriliũ ieodẽ loco ubi sc̃ȩ erucis
uexrillum erectũ fuerat mulier quȩdam quȩ multa
Annoru curricula contracta fuerat cũ fide recta
ab eundem pergens locũ. pristinȩ sanitatie reddita
ellusq quãdiu debiles non presserant gressus ẽ stupe¬
facta. se ab inualidis quondã tam subito contingiues¬
tigiis. Agamꝰ grates dõ nr̃o innumeras. qui propx
iam dicti famuili sui merita. talia dignat᷑ monstrare
miracula. Sequenti quoq tẽpore in p̃fato loco
Aeccła eͥ construeta in honore sc̃i ans berti p̃sulis
augusto ac polito oꝑe auenerabili hiltberto abbate

Expanded text:
merita ipsius multa assidue fiunt miraculorum signa, quae enormitate sui relatoris transcendunt scientiam. Ibi enim amissio corporeae lucis visum, ariditas gressum ac retinacula linguae verborum seriem officiumque diu negatum aurium recipit auditum, daemonumque ab humanis corporibus fit expulsio frequens. 35. Nam redeunte tempore, die VI. Iduum Aprilium in eodem loco, ubi sanctae crucis vexillum erectum fuerat, mulier quaedam, quae per multa annorum curricula contracta extiterat, cum fide recta ad eundem pergens locum, pristinae sanitati est reddita, tellusque, quam diu debiles non presserant gressus, est stupefacta, se ab invalidis quondam tam subito contingi vestigiis. Agamus grates Deo nostro innumeras, qui propter iam dicti famuli sui merita talia dignatur monstrare miracula! Sequenti quoque tempore in praefato loco ecclesia est constructa in honore sancti Ansberti praesulis augusto ac polito opere a venerabili Hiltberto abbate,
Abbreviated transcription (Latin):
xiui. kł nouembr. frã secunda
nno xiᷤ. eiꝰdem regis. quidã homo leutbrandus portionem
aliquã deuilla quȩ uocat᷑ pausas. largitꝰ ẽ in pago ebroicino
nno uͦͫͦ. erchenulfus similit̃ deuulla quȩ dicituꝵ ulmosus.
nnoaiꝰ p̃fatiregis gressus uillã in pagotellau ordanic̃tulit
nno ai Sicboldus taunacũ uillã in pago tellaucontulit
GESTABENIGNIABBATIS PATRIS COR¬
NOBIIFONITAHELLEHISISETELAUIACENSIS

Expanded text:
. Novembris, feria secunda. Anno 11. eiusdem regis quidam homo Leutbrandus portionem aliquam de villa quae vocatur Pausas largitus est in pago Ebroicino. Anno 7. Erchenulphus similiter de villa quae dicitur Ulmosus. Anno 12. praefati regis Gressus villam in pago Tellau Ordanis contulit. Anno 11. Sicboldus Taunacum villam in pago Tellau contulit.Gesta Benigni abbatis, patris coenobii Fontanellensis et Flaviacensis
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ eiꝰdẽ deiosephac duo decim patriarchis uolum̃ unu.
Epistolarũ scĩ hieronimi uolumeNunum
Epistolarum scĩ sixti ep̃i. uolumeN unum¬
Historiarum iosephi uolumer
Tagi sententiarum uolumeNi unum
Ecerptionem paterii deuetere & nouo testamento. ex
opusculis beati gregorii papę̧ uolumenunum.
Euipuexopusculis beatiaugustinisimilit̾ uolum̃ unum.
G regoru inparte media iob uolumeN unum.
Librũ fulgentu ep̃i cartaginensis uolumen unum
Librũ ferandi diaconi aeccłȩ cartaginensis uoł unum
Bedȩ ingenesi expositione uolumen unum
Eiisdẽ decõpoto ac patione temporũ uolum̃ unund¬

Expanded text:
olumen unum. Epistolarum sancti Hieronimi volumen unum. Epistolarum sancti Sixti episcopi volumen unumHistoriarum Iosephi volumen unum. Tagii sententiarum volumen unum. Excerptionum Paterii de vetere ac novo testamento ex opusculis beati Gregorii papae volumen unum. Euipii ex opusculis beati Augustini similiter volumen unum. Gregorii in parte media Iob volumen unum. Librum Fulgentii episcopi Cartagiensis volumen unum. Librum Ferandi diaconi aecclesiae Cartaginensis volumen unum. Bedae in Genesi expositione volumen unum. Eiusdem de compoto ac ratione temporum volumen unu
Abbreviated transcription (Latin):
Cappas romanas duas. unã uidelic& ex rubeo cindato et
simbriis uiridib incircuituornatam. Alteram excane
pontico quẽ uulgis beuurum nuncupat: Si militeꝵ
fimbriis suicoloris de coratã morbe. Linceũ optimũ unum.
acistergiũ optimũ unum. Fanones optimos duos. unum
auro decoratũ. alterũ stauratio. Itẽ decindato duos
uluinaria serica e uangelicis officiis apta maiora duo
inus unũ. Cingula romano oꝑe facta aurode corata .ii.
appulas duas. Stolas duas.
ibliotecam optimam continentẽ uetus ac nouũ testam̃tũ
cump̃fationib ac initus librorum aureis litteris deco¬
ratis. Siue libros expositionũbeatiaug̃ ingenesi adlitterãuo
Eiusdem contra uilianum hereticum uolumen unum
Itemeiusdem librũ qui dicitur en lciridionis uolum̃unu̾
Itemlibrũ eiusdẽ qui dicituꝵ undemalum uolum̃ unu̾
Itẽ librũ epłarum eiꝰdem ad diuersos. uolum̃ unum
Itemeiusdemdecem cordarum uolumen unum
Item super epłam iohannis uolumen unum

Expanded text:
cappas Romanas duas, unam videlicet ex rubeo cindato et fimbriis viridibus in circuitu ornatam, alteram ex cane Pontico quem vulgus bevurum nuncupat, similiter fimbriis sui coloris decoratam in orbe; linteum optimum unum; facistergium optimum unum; fanones optimos duos, unum auro decoratum, alterum stauratio; item de cindato duos; pulvinaria serica, euangelicis officiis apta, maiora duo, minus unum; cingula Romano opere facta, auro decorata duo; mappulas duas, stolas duas.  libris vero: bibliotecam optimam, continentem vetus ac novum testamentum cum praefationibus ac initiis librorum aureis litteris decoratis; sive libros expositionum beati Augustini in Genesi ad litteram Eiusdem contra Iulianum hereticum volumen unum. Item eiusdem librum qui dicitur Enkiridionis volumen unum. Item librum eiusdem qui diItem librum epistolarum eiusdem ad diversos volumen unum. umen unum. Item eiusdem decem cordarum volumen unum. Item super epistolam Iohannis volumen unum.
Abbreviated transcription (Latin):
qua ipse xp̃i famulus reb excessit humanis. p̃dictũ
egregiũ patrẽ benignũ in aeccła orationi secretius
insistere: Iunc unus ex ministris concito gradueundẽ
patrẽ adut. fundentẽq dño p̃ces solo prostratum
inaeccła Repperit. Cumq diutius in p̃cib ꝑsisteret
isdem minister propius acces sit : ex temploq predictus
pater indicare sibi aliquid uelle ꝑsensit surgensq ab
oratione sciscitatur quidquęreret. Atille Frat̾inquit
baga consortiis subtrahitur humanis. Atuenerabilis
pat᷑ longa eximo peccoris trahens suspiria talia ifit
Osignifer fortissime xp̃i militiȩ baga nunc mercedem
laborũ lȩtus exceperis tuorum. Dep̃care iħm benigni
dñi. ut una tecũ mereamur gaudere consortus iustor
ꝑeuum. Vnde haud dubiũ ẽ eidem patri diuinitꝰ cũm
oratione assisteret Reuelatũ fore. ut sp̃m illius cȩlos
penetrantẽ aliqua ex parte mereret᷑ aspicere. quiita

Expanded text:
qua ipse Christi famulus rebus excessit humanis praedictum qua ipse Christi famulus rebus excessit humanis praedictum egregium patrem Benignum in aecclesia orationi secretius insistere. Tunc unus ex ministris concito gradu eundem patrem adiit fundentemque Domino preces solo prostratum aecclesia repperit; cumque diutius in precibus persisteret, isdem minister propius accessit, extemploque praedictus pater indicare sibi aliquid velle persensit; surgensque ab oratione, sciscitatur, quid quaereret. At ille: 'Frater', inquit, 'Baga consortiis subtrahitur humanis'. At venerabilis pater, longa ex imo pectoris trahens suspiria, talia infit: 'O signifer fortissime Christi militiae Baga, nunc mercedem laborum laetus exceperis tuorum; deprecare Ihesum benignum dominum, ut una tecum mereamur gaudere consortiis iustorum per evum'. Unde haud dubium est, eidem patri divinitus, cum oratione assisteret, revelatum fore, ut spiritum illius caelos penetrantem aliqua ex parte mereretur aspicere, qui ita
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃icoenobii repperi. demilone Reclauso seu anachorita
DE SCÕ BAGAPRESBITERO¬
portunũ p̃terea uidet᷑ ut in loco hoc quȩa plurimis
uenerabilib uiris debonȩ. Recordationis baga huius
coenobii monacho ac prb̃o didici. qm̃ sub huiꝰ patris
Regimine ad dñm migrauit inserere non omittam
icet enim scãe conuersationis uir debrittannia oceanun¬
sula. Saxonico ex genere ortus hoc aduenit coenobium:
ac plurimũ tẽporis Regulari ordine uitã in rep̃hensi¬
bilẽ gessit. Itanãq in omnib mandatis diuinis se exer¬
cere satagebat: ut cunctis xp̃i famulis hoc in coenobio
consistentibus. imitandus appareret. Itaq explicitis
dierũ suorũ curriculis. quo iã aulã cęlestẽ dignus reci¬
peretur heres: parua aegritudine correptꝰ decubuit.
nec multo post corpore soluta anima. ꝑ henni particeps
factus ẽ felicitati. Contigerat deniq in ea hora

Expanded text:
nostri coenobii repperi, de Milone reclauso seu anachoritanostri coenobii repperi, de Milone reclauso seu anachoritaDe sancto Baga presbyteroportunum praeterea videtur, ut in loco hoc quae a pluribus venerabilibus viris de bonae recordationis Baga huius coenobii monacho ac presbitero didici, quoniam sub huius patris regimine ad Dominum migravit, inserere non omittam. Hic etenim sanctae conversationis vir ex Brittannia oceani insula, Saxonico ex genere ortus, hoc advenit coenobium ac plurimum temporis regulari ordine vitam inreprehensibilem gessit. Ita namque in omnibus mandatis divinis se exercere satagebat, ut cunctis Christi famulis hoc in coenobio consistentibus imitandus appareret. Itaque explicitis dierum suorum curriculis, quo iam in aulam caelestem dignus reciperetur heres, parvo aegritudine correptus decubuit; nec multo post corpore soluta anima, perhenni particeps factus est felicitati. Contigerat denique, in ea hora
Abbreviated transcription (Latin):
Nudiui nempe narrantẽ quendã uenerabilẽ senẽ quiabo
didicit qui ipsũ milonẽ multo tẽpore uidit: quod fuis s&
statura procerus. uultuq angelicus: caluitiem habens
capitis uenerandã. In ipsa nãq criptabonis oꝑib insiste
ac retruso ordine. uitã in rep̃hensibilẽ gerens. mentem
ad cȩlestia desideria semꝑ intendens pauperiẽ ualdegauo
ibidẽq p̾sentis uitȩ debitũ complens. sp̃m dõ Reddidit felicitati
ꝑhenni coniungendum. Cuiꝰ corpus inaeccłam beatiapłi
pauli aduectũ. sicq sepulturȩ e̾ traditum. Ferunt namq
nonnulli quod ante portã logensis coenobii se iussis set
tumulari. atq ibidem humatꝰ teneat᷑ sedut ego aueracib:
Seniorib didici cõmodius fore arbitror: ut ubi monachus
extitit. illic etiam sepultus teneat᷑. Credotamen. quod
ubicũq ossa Requiescant. anima fruat᷑ gauchis aeternis.
Hecquidem ueluti auditu didici. ac inscriniis priuilegiorũ

Expanded text:
Audivi nempe narrantem quendam venerabilem senem, qui ab eo Audivi nempe narrantem quendam venerabilem senem, qui ab eo didicit, qui ipsum Milonem multo tempore vidit, quod fuisset statura procerus vultuque angelicus, calvitiem habens capitis venerandam. In ipsa namque cripta bonis operibus insistens ac retruso ordine vitam irreprehensibilem gerens, mentem ad caelestia desideria semper intendens, pauperiem valde gaudens, ibidemque praesentis vitae debitum complens, spiritum Deo reddidit felicitati perhenni coniungendum. Cuius corpus in aecclesiam beati apostoli Pauli advectum sicque sepulturae est traditum. Ferunt namque nonnulli, quod ante portam Logensis coenobii se iussisset tumulari, atque ibidem humatus teneatur; sed ut ego a veracibus senioribus didici, commodius fore arbitror, ut ubi monachus extitit illic etiam sepultus teneatur. Credo tamen, quod, ubicumque ossa requiescant, anima fruatur gaudiis aeternis. Haec quidem, veluti auditu didici ac in scriniis privilegiorum
Abbreviated transcription (Latin):
duo. idest offiniacas & bectoniscurtẽ sita in pagotellau
anno uidelicet tertio dagoberti iunioris Regis qͥerat
miles dñi milo pres biteratꝰ ordine. quẽ bonisclarisq
ac tib adornabat decoratꝰ. Habebat nãq sub rupe illa
aeccłam constructã. in qua hostiã uictimȩ salutaris
dño immolabat. Usq hodie uero cernunt᷑ uestigia eiꝰẽ
aecdificii inqua basilica illa constructa fuit. Monstranꝰ
nuncusq arbusta in latere montis eiusdẽ rupis. ac uit¬
ferȩ arbores quas ipse propria manu terrȩ inseruit.
nec non & plantȩ seuuites uineȩ quã ipse plantauit Acdũ
ibi philosofaret excoluit. Secundũ dictũ nãq psalmist
laborib manuũ suarũ uiuere satagebat ut eibene ees
ac finito mundicursu. uider& bona mnihrłm. Idcirco
autẽ deeo ista tẽptaui memoriȩ mandare: qm̃ deeo mul¬
tiplex opinio bonȩ uitȩ ꝑplurimosadme ꝑlata est

Expanded text:
duo, id est Offiniacas et Bettonis-curtem, sita in pago Tellau, duo, id est Offiniacas et Bettonis-curtem, sita in pago Tellau, anno videlicet tertio Dagoberti iunioris regis, qui erat miles Domini Milo presbiteratus ordine, quem bonis clarisque actibus adornabat, decoratus. Habebat namque sub rupe illa aecclesiam constructam, in qua hostiam victimae salutaris Domino immolabat. Usque hodie vero cernuntur vestigia eiusclem aedificii, in quo basilica illa constructa fuit. Monstrantur nunc usque arbusta in latere montis eiusdem rupis ac vitiferae arbores, quas ipse propria manu terrae inseruit, necnon et plantae seu vites vineae, quam ipse plantavit ac, dum ibi philosofaret, excoluit. Secundum dictum namque psalmistae laboribus manuum suarum vivere satagebat, ut ei bene esset ac finito mundi cursu videret bona in Iherusalem. Idcirco autem de eo ista temptavi memoriae mandare, quoniam de eo multiplex opinio bonae vitae per plurimos ad me perlata est.
Abbreviated transcription (Latin):
coenobii effectusẽ Rector
nominẽ hrotmundus obgrãm uitȩ contẽplatiuȩ mun¬
dani fugiens culmen honoris ad conuersionemuenit:
aefilius suis nomine milo amboq comã capitis sibi
deponentes. effecti sunt milites xp̃i. Sed posteamilo
licentiã expetiit a p̃dicto patre benigno. utlicitum
sibi foret anachoritarũ more solitariã uitam ducere
Deinde uero ad locũ accedens qui hodieq milonis cripta
ꝑmetonomiã dicit᷑ in rupe altis sima Suꝑ rapan
aluei sequanȩ. rupẽ eand ẽ excidens mansiunculã
sui uoti condignam sibi instituit: quȩ xx.fere homines
xpi um bone pepellens infatigabilit̃q a gomitans.
feliciter dño militauit. Mat̾ uero eiꝰ nomine uuis la mat᷑
logensis coenobii insacro proposito effecta quȩ pre¬
cipua fuerant meodẽ monasterio ornam̃ta ipsatribuit.
necnon & p̃dia plurima ad quisiuit. Prefatus uero
hrotmundꝰ ac religiosus famulus xp̃i milo tẽpore con¬
uersionis suȩ largiti sunt huic coenobio patrimonia

Expanded text:
coenobii effectus est rectonomine Hrotmundus ob gratiam vitae contemplativae mundani fugiens culmen honoris, ad conversionem venit, ac filius suus nomine Milo; amboque comam capitis sibi deponentes, effecti sunt milites Christi. Sed postea Milo licentiam expetiit a praedicto patre Benigno, ut licitum sibi foret anachoritarum more solitariam vitam ducere. Deinde vero ad locum accedens qui hodieque Milonis-cripta per metonimiam dicitur, in rupe altissima super ripam alvei Sequanae, rupem eandem excidens, mansiunculam sui voti condignam sibi instituit, quae viginti homines Christi umbone repellens infatigabiliterque agonizans, feliciter Domino militavit. Mater vero eius nomine Wisla, mater Logensis coenobii in sacro proposito effecta, quae praecipua fuerant in eodem monasterio ornamenta ipsa tribuit necnon et praedia plurima adquisivit. Praefatus vero Hrotmundus ac religiosus famulus Christi Milo tempore conversionis suae largiti sunt huic coenobio patrimonia
Abbreviated transcription (Latin):
dñi uuandregisilus acprefatus ipsius nepos uene¬
rabilis godo apredicto patricio sibi indultum studu¬
euellendomundare demumq fundamenta coenobii
iacere : iuxta prophetiã isaię: incubilib inquibus
prius habitabant dracones. orircur uiror calami
& iunei. Tlidelic& fructus bonorũ operum ibinas¬
cerentur: ubi prius bestiae cõmorari & habitare.
consueuerant. Coeptum est autem hoc opus ab anno
dominicae incarnanionis. gcetesio yageimꝰ  Subdie
lcalendarũ marciarũ indictione tertia: qui erat¬

Expanded text:
locum sanctus Wandregisilus ac antefatus ipsius nepos Godo a praedicto patritio sibi indultum studuevellendo proicere, demumque fundamenta coenobii iacere, ut iuxta prophetiam Isaiae: In cubilibus, in quibus prius habitabant dracones, oriretur viror calami ac iunci, id est fructus bonorum operum ibi nascerentur, ubi prius bestiae commorari vel homines bestialiter vivere consueverant. Coeptum est autem hoc opus ab anno dominicae incarnationis 645. sub die Kalendarum Martiarum, indictione tertia
Abbreviated transcription (Latin):
limaces aureos .iiiiͦ. infundo exterius sibiadnixos
qua manile & urceũ argenteum mirabili opere
Altare illud inhonore ꝑpetuȩ uirginis mariae. deco¬
rauit lignea tabula. quam imaginib argenteis
ticas i Pallia fundata .u. Tapetia optima ꝟiii. Neccłam
Sc̃i letrialtiorem infabrica sua muros eiꝰ exaltans
reddidit Accumclauis ferreis eam cooperuit
Porticũ preterea quȩ uadit deaeccła Ssc̃ĩ petri ad sẽm
martinĩ a nouo fecit &eam cooperiens scindulas

Expanded text:
limaces aureos quatuor in fundo exterius sibi adnixos; aquamanile et urceum argenteum mirabili opere. Altare illud in honore perpetuae virginis Mariae decoravit lignea tabula, quam imaginibus argenteis ticas tres, pallia fundata sex, tapetia optima octo. Aecclesiam sancti Petri altiorem in fabrica sua muros eius exaltans reddidit ac cum clavis ferreis eam cooperuit. Porticum praeterea quae vadit de aecclesia sancti Petri ad Sanctum Martinum a novo fecit, et eam cooperiens, scindulas
Abbreviated transcription (Latin):
sancantus apparebat. Quicũq enim illuaudiebat
un peupientera non redarguebat aliter operante leses¬
moniũ ueritati non amicitiȩ Reddebat. Sermiones
ei aitules magisquã faceti ẽe̾ nouerant. A uerb quoq
turpib pomĩa abstinebat. sciens quia licentiaecoe aꝰ
impudsencia nutrit. Quattuor quoqa urscuces pun
omonus rcin opcipue tenere debet ineo refula ebiau
Prudentla unde licet forticudo. Tempantias. cꝙ iustia
ermcone pedi nuquã manis exticie imone subee
sibi asisq: aut sua sit bona agere Autmonur ÷ fidem
Aocari ⁊ atconso latus ẽ dolentes Antr̃o emu fidem
Seruare quc enqinsuis aetibo. ꝑtimusa dimplere

Expanded text:
imitandus apparebat. Quicunque enim illum audiebat imitandus apparebat. Quicunque enim illum audiebat praecipientem, non redarguebat aliter operantem. Testimonium veritati, non amicitiae, reddebat. Sermones eius utiles magis quam faceti esse noverant; a verbis quoque turpibus per omnia abstinebat, sciens, quia licentia eorum impudentiam nutrit. Quattuor quoque virtutes, quas omnis homo praecipue tenere debet, in eo refulgebant, prudentia videlicet, fortitudo, temperantia atque iustitia. Sermo nempe eius numquam inanis extitit, isibi aliisque aut suasit bona agere, aut monuit docere recta; aut consolatus est dolentes, aut praecepit fidem servare: quae etiam in suis actibus primus adimplere
Abbreviated transcription (Latin):
quę pegulȩ auctoritas dare mandabat: largiri modis
omnib non neglegeret. Deniq ex luxouio coeno¬
bio qui ingalliarũ t̾ris in religione acregularidis¬
oplina non inferius usq ad presens uidee᷑: monachos
diñ timentes uirosq religiosos secũ a dduxit hue qui
& legẽ istinc monachorũ docerent & exempła¬
salubria ostenderent. licet olim Auiro iusto benedicto
Ab bate fossacensis coenobii. eruditi in hac philosofia
fore uiderent᷑. Qui plurimis dieb in hoc monasterio
conuersantes non nulla exẽpla ðoc trinȩ acbonitatis
sug istr c̃ reliquerunt. Nam utuere fateor nonin¬
feruis franciȩ seu galliȩ monasterus istud inomni
religione cõparabatur coenobiũ Nec mirũ sidem pore
ducis optimi milites xp̃i ꝑuiã Regiã incederent licet
minc aep̃ĩ caritas non sit refrigerata cũ utiq signifer
Sanctissimȩ disciplinȩ idem existeret quiomnibela

Expanded text:
quae regulae auctoritas dare mandabat largiri modis quae regulae auctoritas dare mandabat largiri modis omnibus non neglegeret. Denique ex Luxovio coenobio, qui in Galliarum terris in religione ac regulari disciplina non inferius usque ad praesens videtur, monachos Deum timentes virosque religiosos secum adduxit, qui et legem istinc monachorum docerent et exemplasalubria ostenderent, licet olim a viro iusto Benedicto abbate Fossatensis coenobii eruditi in hac philosofia fore viderentur. Qui plurimis diebus in hoc monasterio conversantes, nonnulla exempla doctrinae ac bonitatis suae istic reliquerunt. Nam, ut vere fateor, non inferius Franciae seu Galliae monasteriis istud in omni religione comparabatur coenobium. Nec mirum, si tempore ducis optimi milites Christi per viam regiam incederent, licet nunc Christi caritas non sit refrigerata, cum utique signifer sanctissimae disciplinae idem existeret, qui omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
lerũ sicut illi in exordio sui aedificiis nobilitarunt: clerũ¬
auxerunt: disciplinis aecclesiasticis imbuerunt: ita
iste diruta emendare studuit: ac uetustate consumpta
inmaiorieligantia reparauit: Clerũ nobilissimeaux̃.
ac regulari ordine scđm egregii patris benedictinor mã
ut uitã degerent multipliciter decertauit: Namex
desidia priorũ p atrũ qui gregis sibi cõmissicurãminꝰ
deuote gesserunt: status almȩ regulȩ p̃dicti patris
benedicti iã quasi casurus uidebatur. licet illi quidño
militabant. ca nonico ordine in rep̃hensibiliter conueꝵ¬
sarentur. Contigerat enim obincuriã ut iã dixi pre¬
latorũ. qui ea quȩ regulȩ Auctoritas sacrȩ dare man¬
dabat paru pendendo imꝑtire: distulerant: Sedp̃¬
dictꝰ reuerentissimꝰ pat̾ ansegisus. hoc modis omnib
sategit ut in pristinũ statũ & legẽ recuꝑar&. iuxta
quod uoluntatẽ ðomni impr̃is suꝑ hoc nouerat et

Expanded text:
Verum sicut illi in exordio sui aedificiis nobilitaverunt, clerumVerum sicut illi in exordio sui aedificiis nobilitaverunt, clerumauxerunt, disciplinis ecclesiasticis imbuerunt: ita iste diruta emendare studuit, ac vetustate consumpta in majori elegantia reparavit. Clerum nobilissime auxit, ac regulari ordine secundum egregii Patris Benedicti normam ut vitam degerent, multipliciter decertavit. Nam ex desidia priorum Patrum, qui gregis sibi commissi curam minus devote gesserunt, status almae Regulae praedicti Patris Benedicti jam quasi casurus videbatur: licet illi qui Domino militabant canonico ordine, irreprehensibiliter conversarentur. Contigerat enim ob incuriam, ut jam dixi, praelatorum qui ea quae Regulae auctoritas sacrae dare mandabat, parvipendendo impertiri distulerant: sed praedictus reverendissimus Pater Ansegisus hoc modis omnibus sategit, ut in pristinum statum ac legem recuperaret, juxta quod voluntatem domni imperatoris super hoc noverat, et
Abbreviated transcription (Latin):
pendio auditi & aquis grani iterũ ꝑrexeraresqoñ ses
detent. Negi suo remissi sunt. hoc etiã anno bernard¬
rexitalie indeditionẽ apud cauillonẽ imꝑatorise
tradidit Sed his omissis. ad coepta reuertaminrus
SAnnoigit impii dõni hludouuici augustiti tresarisus
recor hurepenobii cũlicentia eiꝰdẽ imprĩs locumsus
natiuitatis repedauit: Ac beneuenti cam paniã regoꝰ¬
diens asigone duce quẽ ex lauacro sc̃ȩ regenerat ol
Suscepat honorfice fuscept᷑ e. Postquẽ einhardus ho
coenobium per septem fere tenuit annos. Quoddemum
ultro derelictũ. dhiuina ut credifas ẽ iussione acglorio¬
sissimi imprĩs hludo uuci largitione: domnꝰansegisus
ad gubernandũ suscepit anno supraiam taxato
Quod tã sollerti studio sũmaq industria nobilitauit
ut nouus uuandregisilus credi posset aut etiã magnus
p̃sul ans bertꝰ rediuiuã adlucẽ regressus fore putaret᷑.

Expanded text:
pendio auditi et Aquisgrani iterum perrexerunt, tresque menses pendio auditi et Aquisgrani iterum perrexerunt, tresque menses detentrex Italiae in deditionem apud Cavillonem imperatori se tradidit. Sed, his omissis, ad coepta revertamur. 4. Anno igitur imperii domni Ludovici Augusti tertio Trasarius rector hujus coenobii cum licentia ejusdem imperatoris ad locum suae nativitatis repedavit, ac Beneventum in Campania regrediens, a Sigone duce, quem ex lavacro sanctae regenerationis susceperat, honorifice susceptus est. Post quem Eginhardus hoc coenobium per septem ferme tenuit annos. Quod demum ultro derelictum, divina ut credi fas est jussione ac gloriosissimi imperatoris Ludovici largitione domnus Ansegisus ad gubernandum suscepit anno jam supra taxato. Quod tam solerti studio summaque industria nobilitavit, ut novus Wandregisilus credi posset, aut etiam magnus praesul Ansbertus redivivam ad lucem regressus fore putaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tiure p̃carii acbeneficii teneret. etiã exactor operum
regaliũ inaquis grani palatio regio subeinhardo abb
uiro undecũq doctissimo adõno rege constitutus est
Quod nobilis sime. administrauit: atq incunctis oꝑib suis
prudenter se agebat. Plurimis uero eiꝰdẽ regis iussu.
legationib: strenuissime functꝰ est Intereade func to
magno Karolo impr̃e augusto diuȩ memoriȩ hludo¬
luicus eꝰ filius in imꝑiũ eleuat᷑ a quo idem domnus
ansigisus magnifice honorari meruit. Annodenique
imꝑi sui .iiii. luxouiũ famosũ gallus coenobiũadre¬
gendũ beneficii iure eide contulit. Quo annostephanꝰ
papa tertio mense postquã romã. remeauerat aeues
defrancis unilł feb̾ruitȩ deces sit incuiꝰ sede paschalis
successor efficit᷑. Luna ecclipsin passa ẽ nonarũ februna¬
marũ die hora noctis scđa. Abdiraman rex sarracenor
legatos propace cõpendi &̃ adimꝑatorẽ misit Quicom¬

Expanded text:
iure precarii ac beneficii teneret, etiam exactor operum iure precarii ac beneficii teneret, etiam exactor operum regalium in Aquisgrani palatio regio sub Einhardo abbate, viro undecunque doctissimo, a domno rege constitutus est. Quod nobilissime administravit, atque in cunctis operibus suis prudenter se agebat. Plurimis vero eiusdem regis iussu legationibus strenuissime functus est. Interea defuncto Magno Karolo imperatore augusto divae memoriae, Hludovicus, eius filius, in imperium elevatur. A quo idem domnus Ansigisus magnifice honorari meruit. Anno denique imperii sui 4. Luxovium, famosum Galliis coenobium, ad regendum beneficii iure eidem contulit. Quo anno Stephanus papa tertio mense postquam Romam remeaverat reversus de Francis, 8. Kal. Febr. vitae decessit; in cuius sede Paschalis successor efficitur. Luna eclipsin passa est Nonarum Februariarum die, hora noctis secunda. Abdiraman rex Sarracenorum legatos pro pace Compendium ad imperatorem misit. Qui Com
Abbreviated transcription (Latin):
palã ẽ. Nam in p̃ceptis rei rusticȩ sagacissimus erat
unde factũ ẽ ut diuersarũ frugũ maxima illicopia
nũquã deee̾t. quã sẽꝑ larga manucunctis indigentib
erogare nouerat. Frat nãq elemosinarius ualde pau¬
perũ. refectorq profluus. Ditator ac defensoraecclesi¬
arũ. Clericorũ nutritor. monachorũ uerissimꝰ pater.
eregrinorũ laetissimꝰ susceptor: uiduarũ ac pupilloꝵ
maximꝰ adiutor. Deniq ante flauiacensecoenobium.
duo alia adregendũ ab iniuctissimo karolo ei com¬
missa fuerunt coenobia. Unũ quodẽ sitũ ꝓpemuros
urb rem̃sis. in honore scĩ sixti primi eidẽ urb p̃sulis
constructũ. & est de ditione eiꝰdemciuitatis. Alter ũ inter¬
ritorio catalaunici castri. quo sc̃s ep̃s mimmus corpore.
quiescit humatꝰ. Quibde sertis flauiacensis Rector con¬
stituit᷑ anno supra scripto. Preterea dũ p̃dictũ flauiacũ

Expanded text:
palam est. Nam in praeceptis rei rusticae sagacissimus erat; palam est. Nam in praeceptis rei rusticae sagacissimus erat; unde factum est, ut diversarum frugum maxima illi copia nunquam deesset, quam semper larga manu cunctis indigentibus erogare noverat. Erat nanque elemosinarius valde pauperum refectorque profluus, ditator ac defensor aecclesiarum, clericorum nutritor, monachorum verissimus pater, peregrinorum laetissimus susceptor, viduarum ac pupillorum maximus adiutor. Denique ante Flaviacense coenobium duo alia ad regendum ab invictissimo Carolo ei commissa fuerant coenobia, unum quod est situm prope muros urbis Remensis in honore sancti Sixti primi eiusdem urbis praesulis constructum et est de ditione eiusdem civitatis, alterum in territorio Catalaunici castri, quo sanctus episcopus Mimmius corpore quiescit humatus. Quibus desertis, Flaviacensis rector constituitur anno supra scripto. Praeterea, dum praedictum Flaviacum
Abbreviated transcription (Latin):
Seide non multo post ad palatiũ eũ ꝑducens in manus
gloriosissimi regis karoli cõmendare studiut. De¬
functo uero oeroaldo. trasarius hocadeptus e̾ coenobiũ
acnon post multũ tẽporis p̃fatꝰ domnꝰ ansigisus flaui¬
acũ coenobiũ quoscs̃ germarus corpore requiescit:
quod est sitũ in pago belloacensi adõno regelarolo
inp̃cariũ accepit. Anno uidelicet incarnationis dñi
xp̃i dccc .uii. quierat annus magnilaroli ex quo Rex
francorũ constitutꝰ ẽ xxxuiii. Ex quo uero imperator
& augustus appellatꝰ est: annus .uii. Quod fere aedi¬
ficiis destitutum ĩ naegestate redactũ inuenit. sed iN¬
tra pauci tẽporis spatiũ nobili sua industria recuꝑare
studuit. Omnia nãq aedificia & publica& priuata ipse
ibidẽ eliminatis atq pro iectis hisquȩ uetustate consũpta
fuerant afundam̃tis construi. atq in maiori eligantia
restaurarifecit ueluti cunctis illo aduenientibus

Expanded text:
Deinde non multo post ad palatium eum perducens, in manus Deinde non multo post ad palatium eum perducens, in manus gloriosissimi regis Karoli commendare studuit. Defuncto vero Geroaldo, Trasarius hoc adeptus est coenobium, ac non post multum temporis praefatus domnus Ansigisus Flaviacum coenobium, quo sanctus Germarus corpore requiescit, quod est situm in pago Belloacensi, a domno rege Karolo in precarium accepit, anno videlicet incarnationis domini Christi 807, qui erat annus Magni Karoli ex quo rex Francorum constitutus est 38, ex quo vero imperator et augustus appellatus est annus 7. Quod fere aedificiis destitutum ac in aegestate redactum invenit; sed intra pauci temporis spatium nobili sua industria recuperare studuit. Omnia namque aedificia et publica et privata ipse ibidem, eliminatis atque proiectis his quae vetustate consumpta fuerant, a fundamentis construi atque in maiori eligantia restaurari fecit, veluti cunctis illo advenientibus
Abbreviated transcription (Latin):
NISIGI SUSUIRGLORIOSUS ACTRANOUII
omniq scientia chuinȩ scilicet atq huma nae
philosophiȩ sufficienter instruetꝰ a patre
Anastasio nomine matreq uocabulo himil¬
rada procreatꝰ diuina ordinante dispensatione
extitit regendi locũ istũ ab anno dominicȩ incas¬
nationis ocee. x xx .iͦi. Qierat annus hludo uiuei
gloriosissimi augusti.x Porro paschalis apostolio
circiter uI. Sub die .iiiiͦ. nonarũ apriliũ. indictio
Secuꝰ clara origine. uita. conuersatione morib ee
actib placet presenti oꝑi ea tantũ inserere. quac
lectoris animũ non offendant. Nam scđm scłihus
dignitatẽ ex nobili francorũ prosapia clarã duxi
originẽ quã nobilioremoperũ splendidorum ro¬
didit exemplis. Duȩ uero clarissimȩ uirtutes. iis¬
ime in eo refulgebant. Quarũ prima illi fuit ber
inuere. Secunda recte docere. Deniq tenentela
regiminis huiꝰ coenobii Geroaldo abbate ꝓpinquo suohoc
acces sit monasteriũ. tonsurãq capitis abeo suscepit

Expanded text:
nsigisus, vir gloriosus ac tranquillus omnique scientia, divinae scilicet atque humanae philosophiae, sufficienter instructus, a patre Anastasio nomine matreque vocabulo Himilrada procreatus, divina ordinante dispensatione extitit regendi locum istum ab anno dominicae incarnationis 822, qui erat annus Hludovici gloricirciter septimus, sub die quarto Nonarum Aprilium, indictione 1; de cujus clara origine, vita, conversatione, moribus et actibus placet praesenti operi ea tantum inserere, quae lectoris animum non offendant. Nam secundum saeculi huius dignitatem ex nobili Francorum prosapia claram duxit originem, quam nobiliorem operum splendidorum reddidit exemplis. Duae vero clarissimae virtutes maxime in eo refulgebant, quarum prima illi fuit bene vivere, secunda recte docere. Denique, tenente locum regiminis huius coenobii Geroaldo abbate, propinquo suo, hoc accessit monasterium tonsuramque capitis ab eo suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
uero inaecclesiasticis curis intentꝰ fuerit. testantuꝵ
munera in coenobiis eiꝰcurȩ subditis abipso collata
nluxouiensi namq coenobio haec dona obtulit
Crucem aureã mirifice factam. gẽmis p̃tiosissimis de¬
coratam. habentem baculũ argento cooꝑtũ. quẽ
secũ solitus erat initinere baiulare. Offertorium
Aureũ cum patena sua aurea opere mirabili. Calices
argenteos tres deauratos anaglifico oꝑe patratos
anappũ argenteu̾ oꝑe optimo factũ. habentem

Expanded text:
vero in aecclesiasticis curis intentus fuerit, testantur vero in aecclesiasticis curis intentus fuerit, testantur munera in coenobiis eius curae subditis ab ipso collata. In Luxoviensi namque coenobio haec dona obtulit: crucem auream mirifice factam, gemmis pretiosissimis decoratam, habentem baculum argento coopertum, quem secum solitus erat in itinere baiulare; offertorium aureum cum patena sua aurea opere mirabili; calices argenteos tres deauratos anaglifico opere patratos; hanappum argenteum opere optimo factum, habentem
Abbreviated transcription (Latin):
cidionl mace aeas suas monaster sleo cegenis ans¬
incelo quo fui qonap propiare neq tineateus¬
uero neq acerbus Reprehensor: Neq curiosus scrutator:
unctis denique benignus In aduersis firmꝰ: in prosꝑis
cautus & humilis. Iustitiȩ postremo uirtutẽ quam
magnifice tenuerit: testantuꝵ legationes quibus
iussu augustoꝵ frequenter functus est: maxime ea
quȩ tempore domni hludouuici magni imperatoris
ius su eiusdem partib marcae hispanicȩ celebrata e̾ :
Aduersus gautselinũ custodem limitis illius
rat enim insermone uerissimꝰ. in bonis oꝑib promptꝰ.
n iudicio iustus. in consilio prouidus: in bonitate con¬
spicuus. incaritate preclarus: fide catholicus. Elemo¬
sinis diues. igil ingenio. promptꝰ eloquio. flagrans
stucdio. Stile nempe uas indomo dñi. Dõ sedule seꝑ¬
uiens . Frrantes corrigens: correctos fouens obstinatos
spernens. humiles semꝑ diligens. Regiterreno sub¬
iectus: xp̃o dominatoriomnium deuotꝰ. Quantũ

Expanded text:
ideo gazas suas monasteriis ac egenis disin caelo, quo fur non appropiaret neque tinea devvero neque acerbus reprehensor neque curiosus scrutator. Cunctis denique benignus, in adversis firmus, in prosperis cautus et humilis. Iustitiae postremo virtutem quam magnifice tenuerit, testantur legationes, quibus iussu augustorum frequenter functus est, maxime ea quae tempore domni Hludovici magni imperatoris iussu eiusdem partibus marcae Hispanicae celebrata est adversus Gautselinum custodem limitis illius. Erat enim in sermone verissimus, in bonis operibus promptus, in iudicio iustus, in consilio providus, in bonitate conspicuus, in caritate praeclarus, fide catholicus, elemosinis dives, vigil ingenio, promptus eloquio, flagrans studio. Utile nempe vas in domo Domini Deo sedule serviens, errantes corrigens, correctos fovens, obstinatos spernens, humiles semper diligens, regi terreno subiectus, Christo dominatori omnium devotus. Quantum
Abbreviated transcription (Latin):
inac p̃m & baptizat᷑ ẽ Uocabat᷑ autẽ ingomarus. siue
chuningus. Quiet ipse ad fontanellense coenobiũ beati
uul frannũ secutꝰ ẽ Indutiasq sibi renuntiandi quas pu¬
tauerat adipisci p̃dictꝰ duac minime ualuit impetrare
quia nonerat exouib xp̃i. neq ad uitam preordinatus
deterna. Percrebuitq hoc stupendũ etantea in auditũ
miraculum apudincolas gentis fresionũ atq ex hoe
faicto plurima exeis multitudo conuersae ad dum
Mortuus ẽ autẽ infeliciter p̃fatꝰ dux rathbodus. anno
uioii u quierat annus .uł. inclitiprincipis karoli
enerabilis autẽ presul uul frãnus cũ tenuis sec pontificati
senonicȩ urbis annis ferme: cũ licentia regis hildebera
et pippini principis ad p̃dicandũ prefatȩ fresionum

Expanded text:
in Christum et baptizatus est; vocabatur autem Ingomarus sive in Christum et baptizatus est; vocabatur autem Ingomarus sive Chuningus, qui et ipse ad Fontanellense coenobium beatum Vulframnum secutus est. Induciasque sibi renuntiandi quas putaverat adipisci praedictus dux minime valuit inpetrare, quia non erat ex ovibus Christi neque ad vitam praeordinatus aeternam. Percrebuitque hoc stupendum et antea inauditum miraculum apud incolas gentis Fresionum, atque ex hoc facto plurima ex eis multitudo conversa est ad Dominum. Mortuus est autem infeliciter praefatus dux Rathbodus anno dDCCXVIIII, qui erat annus VI. incliti principis Karoli. 11. Venerabilis autem praesul Vulframnus, cum tenuisset pontificatum Senonicae urbis annis ferme . . . . . . . ., cum licentia regis Hildeberti et Pippini principis ad praedicandum praefatae Fresionum
Abbreviated transcription (Latin):
credibilis pulchritudinis: aspiciunt thronũ mirȩ mag¬
nitudinis. Tũduc tor itineris. Hȩcẽ inquid domꝰ & ista
e̾ pulcherrima sedes: quã post eiꝰ mortẽ principi rath¬
bodo ds̃ suus largͣurũ sẽ spopondit. Etdiaconꝰ obstupe¬
factꝰ in his quȩ uiderat: dix̃. Siadõ cuncti potente facta
sunt ista ꝑpetuo maneant. siautẽ adiabolo cito dispereant
Etuallans se continuo scẽ erucis munimine: duxitineris
qui uidebat᷑ homo euanescendo transiit indiabolum.¬
et domus aurea uersa ẽ inlutũ. Remanseruntq hi duo
simul fresio uidelicet ecchiaconus in medio locorũ palus¬
triĩ. quȩ plena erant longissimis rauseis uirgultis Riduo
inmensi laboris iter conficientes reuertunt᷑ ad oppidum.
inuenientes p̃fatuĩ ducem rathbodũ sine baptismatis
sacramentis mortuũ. Narrantq beato antis titi. quantã
achabolo pertulis sent inlusionem. Fresio aut̃ credidit

Expanded text:
credibilis pulchritudinis, aspiciunt thronum mirae magcredibilis pulchritudinis, aspiciunt thronum mirae magnitudinis. Tunc ductor itineris: 'Haec est', inquit, 'domus, et ista est pulcherrima sedes, quam post eius mortem principi Rathbodo deus suus largiturum se spopondit'. Et diaconus opstupefactus in his quae viderat, dixit: 'Si a Deo cunctipotente facta sunt ista, perpetuo maneant; si autem a diabolo, cito dispereant'. Et vallans se continuo sanctae crucis munimine, dux itineris qui videbatur homo evanescendo transiit in diabolum,et domus aurea versa est in lutum; remanseruntque hi duo simul, Fresio videlicet et diaconus, in medio locorum palustrium, quae plena erant longissimis rauseis virgultis, triduoque inmensi laboris iter conficientes, revertuntur ad oppidum, invenientes praefatum ducem Rathbodum sine baptismatis sacramento mortuum, narrantque beato antistiti, quantam a diabolo pertulissent inlusionem. Fresio autem credidit
Abbreviated transcription (Latin):
se fac turũ quȩ uibebat: Siilla demonstraret᷑ asuo deo
mansio quã sibi largiturũ spoponderat: Cũq insupe¬
rabilẽ incunctis sacerdos xp̃i animũ illius cerneret.
neagentilib alia fingerent᷑ ꝓaliis: misit continuo cum
quodã fresione suũ diaconũ. Quicũ paululũ aboppido
ꝓcessis sent: obuiũ sibi repperiunt in humanaeffigi e
quendã itineris comitem. Quidixit eis. Pro ꝑaminicito.
Nam ostensurus sũ uobis mansionẽ eximiȩ pulchritu¬
dinis: quȩ p̃paratae̾ adõ suo rathbodo principi. Qui
ducẽ ac comitẽ itineris ꝓsequentes: locadiu ꝑ agrant in¬
cognita. donec uiã ingredientes latissimã diuersorum
generib marmorũ eã cernunt polito oꝑe decoratam
Videntq alonge domũ aureã. ac ꝑueniunt usq ad plateã
quȩ ante p̃fatã domũ sita erat: et ipsa auro gemmisq
Strata. Intrantes quoq indomũ aurei splendoris et in¬

Expanded text:
se facturum quae iubebat, si illa non demonstraretur a suo deo se facturum quae iubebat, si illa non demonstraretur a suo deo mansio, quam sibi largiturum spoponderat. Cumque insuperabilem in cunctis sacerdos Christi animum illius cerneret, ne a gentilibus alia fingerentur pro aliis, misit continuo cum quodam Fresione suum diaconum. Qui cum paululum ab oppido processissent, obvium sibi repperiunt in humana effigię quendam itineris comitem, qui dixit eis: 'Properamini cito! Nam ostensurus sum vobis mansionem eximiae pulchritudinis, quae praeparata est a deo suo Rathbodo principi'. Qui ducem ac comitem itineris prosequentes, loca diu peragrant incognita, donec viam ingredientes latissimam, diversorum generibus marmorum eam cernunt polito opere decoratam, videntque a longe domum auream ac perveniunt usque ad plateam, quae ante praefatam domum sita erat, et ipsa auro gemmisque strata. Intrantes quoque in domum aurei splendoris et in
Abbreviated transcription (Latin):
propter salua temet ipsũ uir nobilis credendo in xp̃m.
et festina ad fontẽ baptismi in quo e̾ remissio omnium
peccatorũ. et nullomodo fidẽ accomodes uerbis dia¬
boli mendacibus. Ipse e̾ enim seductor. qui uniuersũ
seducit orbem. qui propt̾ suã suꝑbiã dealto cęliculmmi
prostratꝰ ruit interrã: et exangelo benigno dȩmontete¬
rimꝰ effectus ẽ. Cuius inuidia mors introiuit in orbem
terrarũ: dũ primo homini concupiscentiã docuit. atq
ad moboedientiȩ culpãtraxit Namqui ꝓmittitaurea
largiri mansiones sibi credentib tartareas potius inferi
deducit ad sedes. foetidũq lacũ cociti. Unde & ab his pȩnis
eripi ualeas. et bonis frui aecer nalibus: festina in xp̃o bap¬
tizari inquo e̾ remissio omniũ peccatorũ & ꝑquẽ uitae
cȩlestis tribuit᷑ ingressus. Hȩc & huiꝰ modi plura ꝓsequente
scõ pontifice Respondit p̃dictꝰ incredulus princeps omnia

Expanded text:
propter salva temet ipsum, vir nobilis, credendo in Christum propter salva temet ipsum, vir nobilis, credendo in Christum et festina ad fontem baptismi, in quo est remissio omnium peccatorum, et nullo modo fidem accommodes verbis diaboli mendacibus. Ipse est enim seductor, qui universum seducit orbem, qui propter suam superbiam de alto caeli culmine prostratus ruit in terram et ex angelo benigno daemon teterrimus effectus est. Cuius invidia mors introivit in orbem terrarum, dum primo homini concupiscentiam docuit atque ad inoboedientiae culpam traxit. Nam qui promittit aureas largiri mansiones sibi credentibus, tartareas potius inferi deducit ad sedes foetidumque lacum Cocyti. Unde ut ab his poenis eripi valeas et bonis frui aeternalibus, festina in Christo baptizari, in quo est remissio omnium peccatorum et per quem vitae caelestis tribuitur ingressus'. Haec et huiusmodi plura prosequente sancto pontifice, respondit praedictus incredulus princeps omnia
Abbreviated transcription (Latin):
seduxit. ut acultura deorũ et religione p̃deces sorũtuoꝵ
uelis recedere: Noli ita obsecro agere: sedinhis quae
actenus tenuisti culturis deorũ ꝑmane ibisq ad domo
aureas aeter naliter mansuras. quas tibi inproximosũ
daturus. ut meorũ uerborũ dictis astruam fidem
Qua propter cras accersiens uulfrannũ doctorẽ xp̃ianoꝵ
inquire abeo ubi nam sit illa mansio aet̾ne claritatis
quãte pollicet᷑ si xp̃ianũ susceperis dogma incaelestib
habiturũ. Quãcũ de monstrare non quiuerit: utriusq
partis mittant᷑ legati: eroq dux itineris. et de monstrabo
illis mansionem eximiȩ̨ pulchritudinis ac fulgoris
inmensi: quãtibi post modicũ sũ daturus. Quieui¬
gilans: scõ pontifici uul franno cuncta ꝑ ordinẽ pandie
Atille congemiscens eiꝰ dãnationi: ait. Hȩc inlusio diaboli
e̾: quiomines uult perire et neminẽ saluari. Qua¬

Expanded text:
seduxit, ut a cultura deorum et religione praedecessorum tuorum seduxit, ut a cultura deorum et religione praedecessorum tuorum velis recedere? Noli ita, obsecro, agere, sed in his quae actenus tenuisti culturis deorum permane, ibisque ad domos aureas aeternaliter mansuras, quas tibi in proximo sum daturus, ut meorum verborum dictis astruam fidem. Quapropter cras accersiens Vulframnum doctorem christianorum, inquire ab eo, ubinam sit illa mansio aeternae claritatis, quam te pollicetur, si christianum susceperis dogma, in caelestibus habiturum. Quam cum demonstrare non quiverit, utriusque partis mittantur legati, eroque dux itineris et demonstrabo illis mansionem eximiae pulchritudinis ac fulgoris inmensi, quam tibi post modicum sum daturus'. Qui evigilans, sancto pontifici Vulframno cuncta per ordinem pandit. At ille congemiscens eius dampnationi, ait: 'Haec inlusio diaboli est, qui omnes vult perire et neminem salvari. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsũ sine baptismi sacramento ẽẽ iammortuũ Sicq
ceptũ deserensiter. propria repedauit habitacula
Iec pretereunda ꝑatio e̾: quam de prefato duce Rath¬
bodo predicto uenerabili prbo ouo narrante didi¬
cimus: cur in xp̃m credere ac fonte regenerationis
noluerit mergi. Nam in aegritudine positus. de qua
et intȩ presentis lucẽ clausit perpetuasq auernides¬
cendis acdumbras: dum sopore deditꝰ foret deceptor
hominũ diabolus qui etiã dĩ omnipotentis ꝑmis su in
angelũ sẽ trans figurat lucis ei apparuit. diademate
aureo cu fulgentib gemis capite opertus. uesteꝙ auro
textili toto amictꝰ corpore. Diuq actonitꝰ p̃fatꝰ princeps.
diligenter in eũ intendebat: stupens actremebundus
ammirans: cuiꝰ speciei acuirtutis e̾e̾t qui sibiapparebat
nuntius. Isq multimodȩ artis nocendi. seuis simͦdraco
inquit ad eum. Dic queso uirorũ fortissime. quis teita

Expanded text:
ei et ipsum sine baptismi sacramento esse iam mortuum; sicque ei et ipsum sine baptismi sacramento esse iam mortuum; sicque coeptum deserens iter, propria repedavit habitacula. 10. Nec praetereunda ratio est, quam de praefato duce Rathbodo, praedicto venerabili presbitero Ovo narrante, didicimus, cur in Christum credere ac fonte regenerationis noluerit mergi. Nam in egritudine positus, de qua et vitae praesentis lucem clausit perpetuasque averni descendit ad umbras, dum sopori deditus foret, deceptor hominum diabolus, qui etiam Dei omnipotentis permissu in angelum se transfigurat lucis, ei apparuit, diademate aureo cum fulgentibus gemmis capite opertus vesteque auro textili toto amictus corpore. Diuque attonitus praefatus princeps, diligenter in eum intendebat, stupens ac tremebundus, ammirans, cuius speciei ac virtutis esset, qui sibi apparebat nuntius. Isque multimoda arte nocendi sevissimus draco inquit ad eum: 'Dic, queso, fortissime virorum, quis te ita