comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cio quia dui hic contigit uiuere ne¬
cesse fuit. & iam longiora carnis tẽp¬
tamenta tolerare. Unicuiq enĩ pon¬
dus diei & estus ferre. ẽ. pro longioris
uitae tempora carnis suȩ calore fati.¬
gati. Sed queri potest quomodo mur¬
murasse dictist̃ qui saltẽ sero ad regnũ
uocant᷑. Cȩlorũ & eñ regnũ. nullus mur.¬
murans accipit. nuillus qui accipit
murmurare potest. Sed quia antiqui
patres usq acl aduentũ dm̃ quã lib&
iuste uixerint. ducti ad regnum nonft.
nisi ille des cender&. qui paradisi claus¬
tra hominib int̾positionis suae mor¬
tis apperir&. Eorũ hoc ipsum mur¬
muras se. ẽ: qđ etrecte ꝓpercipien¬
do regno uixerunt. & tam̃ diu ad ꝑ¬
quãuis tranquilla susceper̃: eis
ꝓfecto & laborasse fuit in ut neã
et murminrasse. Quasi ergo post
mumuracionẽ denariũ accipiunt
qui post longa inferm tẽpora. ad
gauclia regni peruener̃ Nos aut̃
qui ad unclecimã uenimꝰ. post

Expanded text:
tio, qui diu hic contigit vivere, netio, qui diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. Sed quaeri potest quomodo murmurare dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocati sunt; coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed quia antiqui patres usque ad adventum Domini quamlibet juste vixerunt, ducti ad regnum non sunt, nisi ille descenderet qui paradisi claustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurare est quod et recte pro percipiendo regno vixerunt, et tamen diu a pequamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in vinea et murmurasse? Quasi ergo post murmurationem denarium acceperunt, qui post longa inferni tempora ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post
Abbreviated transcription (Latin):
uidebantur. Annon ad undecimã
uenit latro: qui & sinon habuit ꝑ
aetatẽ. habuit tamen sero ꝑpenam.
Quidm̃ incruce confessus. ẽ: & poene
cum uoce sententia. sp̃m exalauit
uitȩ. A nouissimo autem reildere de¬
narium pat̾ familias coepit: quia
ad paradisi requiem prius latronem
quam peerum uocauit. Quanti pa¬
tres ante legem. quanti sublege fu¬
erunt: & tam̃ hii qui in dñi ad¬
uentu uocatisunt: adcȩlorum reg¬
num sine aliqua tar ditate ꝑue¬
nerunt. Tundem. gͦ. dena rium acce¬
perunt quilaborauer̃ ad undeci¬
nã quod ex pectauer̃ toto desidĩo.
quia aequalem uitae at̾nȩ r& ribu¬
tionem sortitisunt: qui amun di
in itio uocati fuerant. hii qui in
mundi fine ad dñm uener unt.
unde & hu qui inlabore precesserant.
mur murantes dicunt. Hu nouissimi
una hora fererunt. & pares eos nob
fecisti. qui portauimus pondus diei
& aestus : pondus enim die & estus
porta uer unt hui: quos amundi ini¬

Expanded text:
videbantur. An non ad undecimam videbantur. An non ad undecimam horam venit latro, qui etsi non habuit per aetatem, habuit tamen sero per poenam, qui Deum in cruce confessus est, et pene cum voce sententiae spiritum exhalavit vitae? A novissimo autem renarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum vocavit. Quanti patres ante legem, quanti sub lege fuerunt? Et tamen hi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum, sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium acceperunt qui laboraverunt ad undecimum, quod exspectaverunt toto desiderio quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus dieet aestus. Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi ini
Abbreviated transcription (Latin):
Si estis id& e. Pen s& imus quisq quid
agat: & consider & si indĩ uinea laborat.
Quienĩ in hac uita quesuas unt querit.
adhuc adam̃ uineam non uenit. Ili
namq dõ laborant: qui non sua. sed
luera dominica cogitant. qui ⁊ elo ca¬
ritatis studio pi&atis inser uiunt. ani¬
ninab lucrandis iniugilant. per duce¬
re & alios serum aduitã festinant. Nã
qui sibi uiuit: qui carnis suȩ uolup¬
tatibus pascitur. recte otiosus redar¬
guitur. quia fructum diuini opis
non sectatur. Quiuͦ & usque ad era¬
temultimã dõ uiuere neglexit: qͦsi
usq ad undec imam ociosus st&it. Vn¬
de recte usque ad undecima torpen¬
tibus dicitur. Quid hic statis totadie
uere inpueritia & uiuentute nolius¬
tis: saltim inultima aetate resipisci¬
te. & ad uite uias cum iam laboraturi
multum non estis: uel sero uenite. Et
talis ergo pat̾ familias uocat: & ple¬
rumq ante remunerantur. qui priꝰ
adregnum decorpore exeunt. quã
hii qui iam apueritia uocati. esse

Expanded text:
nset unusquisque quid agat, et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexerit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit. Unde recte usque ad undecimam torpentibus dicitur: Quid hic statis tota die vere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse
Abbreviated transcription (Latin):
N explanatione sua multa adloquen¬
dum sc̃i euangelii lectio postulat.
quam uolo sipossum sub breuitate
per stringere. neuos extensa pro¬
cessio & prolixa expositio uideatur
honerari. Regnum celorum patri¬
familias simile dicitur: qui ad exco¬
lendam uineam suam operarioscon¬
ducit. Quis uͦ patris fa milias simi¬
litu dinem rectius ten&: qua in
conditor nr̃ quiregit quos condidit.
& el ectos suos sic inhoc mundo pos¬
sid&. quasi subiec t os dñs indomo.

Expanded text:
n explanatione sua multa ad loquendum sancti Evangelii lectio postulat, quam volo, si possum, sub brevitate perstringere, ne vos et extensa processio, et prolixa expositio videatur onerare. Regnum coelorum homini patrifamilias simile dicitur, qui ad excolendam vineam suam operarios conducit. Quis vero patrisfamilias similitudinem rectius tenet quam conditor noster, qui regit quos condidit, et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi su
Abbreviated transcription (Latin):
cum lacte carnis. possumus
uͦ & eas dem diuersitates hora¬
rum. eciam adunum quemq
hominem per atatum mom̃ta
diftinguere. Mane quippe. in¬
tellectus nr̃i pueritia.ẽ. Hora
autem tertia: ad olescentia in¬
telligi potest. Quia quasi iã
sol in altum ꝓficit. dum calor
aetatis crescit Sexta .uͦ. ui uen¬
tus. ẽ: quia uelud incentro
sol figitur. dum in eo plenitu¬
do roboris solidatur. Hlona aut̃
senectus intelligitur: inqua uelut
sol abalto axe descendit. quia aetas
acalore iuuentutis deficit. Vn drci
terana dicitur. Vnde & greti ualde
pellant. ut plus quam senes. eẽ. i¬
sinu ant: quos ꝓuectiores uocant.
Quia.gͦ. ad uitam bonam. alius un
puericia. alius oin ad ulescentia.
alius inuiuentute. alius insener¬
tute. alius indecrepita atate pro¬
ducitur. quasi diuersis horis opera¬
rii ad uineam uocantur. Mores¬

Expanded text:
cum lacte carnis. Possumus cum lacte carnis. Possumus vero et easdem diversitates horarum etiam ad unumquemque hominem, per aetatum momenta distinguere. Mane quippe Intellectus nostri pueritia est, hora autem tertia adolescentia intelligi potest. Quia quasi jam sol in altum proficit dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, dum in eo plenitudo roboris soli datur. Nona autem senectus intelligitur, in qua velut sol ab alto axe descendit, quia aetas a calore juventutis deficit. Undecimaterana dicitur; unde et Graeci valde ους appellant, ut plusquam senes esse insinuarent, quos profectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocantur. CO
Abbreviated transcription (Latin):
onis extitit. huius uineȩ oꝑa¬
rius fuit. O perator. gͦ. mane.
hora tertia. sexta & nona. an¬
tiquus ille & ebraicus populus
designatur. qui inelectis suis
ab ip̃so mundi primor dio dum
recta fide dm̃ studuit colerr.
quasi nondestitit inuinȩȩ cul¬
tura laborare. Ad undecimam
uͦ gentiles uocantur: quibus &
dicitur. Quidhic statis tota
die otiosi: qui erim trans ac¬
to tamlongo mundi tempore
ꝓuita sua laborare neglexe¬
rant. quasi totadie ociõsi sta¬
bant. Pensate fr̃s: quid inqͥ¬
siti respondeant. Dicunt em̃:
qui a nemonos conduxit. Nul¬
lus quippe adeos patriarcha.
nullus ꝓpħa uenerat. Et quid
.ẽ. dicere adlaborem nemonos
conduxit. nisi uite nob̾ uias ne¬
mo predicauit: quid gͦ. nosa
bono oꝑe cessantes inex cusati¬
one nr̃a dicturi sumus. qui poe¬
ne amatris utero ad fidem ue¬
nimus. qui uerba uitae ab ipsis
cunabulis audiuimus. qui a¬
buberibus sc̃ȩ̃ eccła potum su¬
pne prȩdicationis sumpsimus

Expanded text:
onis exstitit, hujus vineae operaonis exstitit, hujus vineae operarius fuit. Operator ergo mane hora tertia, sexta et nona, antiquus ille et Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recte Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi, qui enim transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Pensate, fratres, quid inquisiti respondeant. Dicunt enim, quia nemo nos conduxit, nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere ad laborem nemo nos conduxit, nisi vitae nobis vias nemo praedicavit. Quid ergo nos a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab uberibus sanctae Ecclesiae, potum supernae praedicationis sumpsimus
Abbreviated transcription (Latin):
Nic itaq pat̾ familias ad excolendam ui.¬
neam suã. mane. hora tercia. sexta.
nona. & undecima. oꝑarios conducit.
quia amundi huius inicio usque in
sinẽ. aderudiendam plebãm sideliũ
p̃clicatores congregare non destitit.
alane & enĩ mundi suit : ab adã usq
aclnoe. Fora uero tercia: anoe usq
aclabrałam. Sexta quoq ab abrahã:
usque ad moysen. Nona autem amo¬
ise: usque ad aduentum dñi. Vn¬
decima uͦ ab aduentu dñi: usque
adsinem mundi. inqua praedicato¬
res scĩ apłi missisunt: qui mer ce¬
dem plenam. & tar de uenientes
acceper unt. Aderudiendam. gͦ
dñs plebensuam. quasi ad exco¬
bendam uineam suam: nullotẽ¬
pore destitit oꝑarios inittere.
Quia & prius ꝑ patres. & post mo¬
dum ꝑ legis doctores. & ꝓ pha̾as.
Adextremum uͦ ꝑ apłos: dum
plebis sue mores excoluit. qͦsi
ꝑ operarios inuineę culturae
oꝑe laborauit. Quam ins in qͦ¬
lib& modulo uł mensura quis¬
quis cum fide recta bone acci¬

Expanded text:
paterfamilias ad excolendam vineam suam mane, hora tertia, sexta, nona, et undecima operarios conducit, quia a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non destitit. Mane etenim mundi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam et tarde venientes acceperunt. Ad erudiendam ergo Dominus plebem suam, quasi ad excolendam vineam suam, nullo tempore destitit operarios mittere, quia et prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophetas, ad extremum plebi suae mores excoluit, quasi per operarios in vineae culturae opera laboravit, quamvis in quolibet modulo, vel mensura, quisquis cum fide recta bonae acti
Abbreviated transcription (Latin):
uident ceci fiant. Et om̃s mare tran¬
sierunt. & om̃s inmorse baptizatis
innube & inmari. Rub& in mari
rubro baptismus: utiq xp̃i sangui¬
ne conserra tus. Hostes quisequentes
a tergo moriuntur. peccata preterita
signantur. Moy ses quide egrpto
põpulum dĩ lib̾auit xp̃i figurã gere¬
bat. Et om̃s eanlem escam̾ spirita¬
lem manducauer̃. Aescam dicit
spiritalem manna quade popu lꝰ
indeserto manducauit. Manna au¬
tem typis . ẽ. aesce spiritalis: qu ͥ
in resurrectione dm̃ ueritas facta
.ẽ. in eucha ristiae misterium. Ifte. ẽ.
& panis angelorum. Id .ẽ. xp̃s quem
man ducauit homo: quia per eum
& angeli uiuunt & homines. Et om̃s
eundem potum spiritalem biber uns.
Sibebant autem despiritali: conse

Expanded text:
vident caeci fiant . Et omnes in mare tranvident caeci fiant . Et omnes in mare transierunt, et omnes in Moysen baptizati sunt, in nube et in mari. Ruber in mari Rubro. Baptismus utique Christi sanguine consecratus, hostes, qui sequentur a tergo, moriuntur, peccata praeterita signantur. Moses qui de Aegypto populum Dei liberavit, Christi figuram gerebat. Et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt. Escam dicit spiritalem mannam, quam populus in deserto manducavit. Manna autem typus est escae spiritalis, quae in resurrectione Domini veritas facta est, in Eucharistiae mysterium. Iste est et panis angelorum, id est, Christus quem manducavit homo, quia per eum et angeli vivunt et homines. Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt, bibebant autem de spirita
Abbreviated transcription (Latin):
ipse reꝓbus efficiar. non faciendo
quoddico. Alit Egosiccurro: ñ
quasi in incertum: in mundiali
cursu. siunus prior accesserit: in cas¬
sum perueniunt quiseruntur. Ce¬
terum inspiritali cursu certisumus.
quod om̃s accipiunt. quiusq insinẽ
co llata adõ dona custodiunt: & qͥ
propt̃ humanum fauorem p̃dicat.
certus .eẽ. chemercede non potest.
Nonquasi aerem uerberans: & c&
Id.ẽ. non studio uanitatis aliqͥd
ago: sed xp̃o cordis intentione
& corporis mortificatione deser¬
uo: neipse reprobus effitiar :
Reꝓbus efficit᷑. qui tantũ uerbo doc&
nõ exenplo. quia suã reprobam facit
esse doctrinã. Nolo enim uos ignora¬
re fr̃s : qm̃ patres nr̃i om̃s sub nube
fuerunt. Sicłinube dicit illa que eos
praecedebat columna: quȩ figura¬
liter xp̃m significabat. Nobis enim
xp̃s colum na . ẽ: quia rectus & firmꝰ
& fultiens infirmitatem nr̃am. Per
noc tem lucens. per diem non lucers:
ut qui nonuident uideant. & qui

Expanded text:
ipse reprobus efficiar, non faciendo ipse reprobus efficiar, non faciendo quod dico . Aliter. Ego sic curro, non quasi in incertum. In mundiali cursu si unus prior accesserit, incassum veniunt qui sequuntur. Caeterum in spiritali cursu, certi sumus, quod omnes accipiunt qui usque in finem, collata a Deo dona custodiunt, et qui propter humanum favorem praedicat, certus esse de mercede non potest. Non quasi aerem verberans, etc. Id est, non studio vanitatis aliquid ago, sed Christo, cordis intentione et corporis mortificatione deservio. Ne ipse reprobus efficiar. Reprobus efficitur, qui tantum verbo docet, non exemplo, qui suam reprobam facit esse doctrinam. Nolo enim vos ignorare, fratres, quod patres nostri omnes sub nube fuerunt. Sub nube dicit, illa quae eos praecedebat columna, quae figuraliter Christum significabat. Nobis enim Christus columna est, quia rectus et firmus, et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident videant, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendum. contendit braui¬
um: ab omnibus se abstin&: id
.ẽ. ab omnib aescis quaecur sũ
eius impetlire consuer̃. Et illi
quidem ut corruptibilem coro¬
nam accipi ant: nos aut̃ incor¬
ruptam. Illã : deqꝰͦ psal mistaait.
Ocuto bone uoluntatis tuae: coro¬
nastinos. Corona enim uictoria
int̾ p̃tatur. Qrãs agamus dõ. &
dep̃cemur illum: ut inbona uo¬
luntate sua ipse sit scutũ & co¬
rona & braunim uic toriae nr̃ae.
go igitur siccurro: non quasi in in¬
certum sic pugno: non quasi aere
uerberans. sedꝰ gastigo corpus
meum & inserututem retligo: ne
forte cum alus praedicauerim. ipse
reꝓbus efficiar. Non inuacuum
curro aut in incertũ aerem uer¬
bero. uel fingo certam̃. seddastigo
corpus meum & inseruitutem re¬
digo. ꝑ abstinentiam & afflictio¬
nem atq labores. sicut alibi ait.
Inieiunus multis. inuigilus. in fa¬
me & siti: infrigore & nditate.
in laboribus. incarceribus. & c& era
neforte cumaliis praedicauerim.

Expanded text:
capiendum contendit bravicapiendum contendit bravium, ab omnibus se abstinet, id est, ab omnibus escis, quae cursum ejus impedire consueverunt. Et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam. Illam de qua Psalmista ait: Scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos , corona enim victoria interpretatur. Gratias agamus Deo, et deprecemur illum, ut in bona voluntate sua, ipse sit scutum, et corona, et bravium victoriae nostrae. Ego igitur sic curro non quasi in incertum, sic pugno, nongo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicaverim ipse reprobus efficiar, etc. Non in vacuum curro, aut in incertum aerem verbero, vel fingo certamen, sed castigo corpus meum, et in servitutem redigo per abstinentiam et afflictionem atque labores, sicut alibi ait: In jejuniis multis, in vigiliis, in fame et siti, in frigore et nuditate, in laboribus, in carceribus, etc. Ne forte cum aliis praedicaverim
Abbreviated transcription (Latin):
dñs timentes apłos dicens. Quid timi¬
di estis modice fidĩ : acsidicat. Illiti¬
meant: quidebitore diabolo tenentur
obnoxii. uos quicumliberatore estis.
non .ẽ. ultra quod timeatis.
RS: Nescitis quod hi qui in
Ostadio currunt. om̃s quidem
currunt. sed unus accipit bra¬
uium. Hic stadii cursum: iustitiae
uł fidei conparauit. Quia quom
illic cumomĩs intra stadium cur¬
rant: non nisi quibene curur rerit.
aiꝯnus premio iudicatur. Ita& hic
quam uis intra fidei metas cuncti
credentes contineantur. solitamen
qui iuste uixerint p̃miũ cȩleste qd̾
Et quia inter eos qui instadio curr̃
unum accipientem palmam sig¬
nificat : idẽ illum quifidem rec¬
tam tenuerit. & p̃cepta ser uauerit.
Hortatur nos hoc modo currere :
ut caelestia premia mereamur
conprehender e. Omis aut̃ qui in
agone contendit: abomnibus se
abstin&. Agon. grece. latine cex¬
tamen dicitur. Et go om̃is ago¬
nista. id .ẽ. certator. qui ad

Expanded text:
Dominus timentes Apostolos dicens: Quid timiDominus timentes Apostolos dicens: Quid timidi estis modicae fidei, ac si dicat: Illi timeant, qui debitore diabolo tenentur obnoxii, vos qui cum liberatore estis, non est ultra quod timeatis.» Nescitis quod hii qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium. Hic stadii cursum justitiae vel fidei comparavit. quia quomodo illic cum omnes intra stadium currant, non nisi qui bene currerit, dignus praemio judicatur, ita et hic, quamvis intra fidei metas cuncti credentes contineantur, soli tamen qui juste vixerint praemium coeleste, quod et quia inter eos, qui in stadio currunt, unum accipientem palmam significat, id est, ille qui fidem rectam tenuerit, et praecepta servaverit. Hortatur nos hoc modo currere, ut coelestia praemia mereamur comprehendere. Omnis autem qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet. Ἀγών Graece, Latine certamen dicitur. Ergo omnis ἀγωνιστής, id est, certator, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
refrigescit. Uerum int̾ huius modi ꝓ¬
cellas: ad illum necesse. ẽ. gubnato¬
rem curramus. illum sedu̾li excite¬
mus : qui non seruiat sed imper&
uentis. mo tem pestates conpesc& re
fund& tranquillitate: portũ salutis.
inclul gebit. Allegoricȩ. nauicula
eccła catholica.ẽ. motus in mari ꝑ¬
secutio xp̃ianorum. quae pͥmum fac¬
ta . ẽ. inmundo. cui uentus erat cõ¬
trarius. id. ẽ. diabolus. Tunc dñs
dor miebat: quando ꝑsecutiones
fieri sinebat. Quicon suscitatur illo¬
cum clamore aeccłae: detͦ salmiftaait.
A finibus terre: ad te clamaui. duman¬
xiar& ur cormeum. Imperauit uentis
& mari: quando perserutiones ho¬
minum adiabolo concitatas. mise¬
ricor dit̃ uissit sedare. Et facta. est
tran quillitas magna: quando pax
est uniuer sali accła reddita. Con¬
cordia. Hortatur nos apłs. ut nemini
quic quam debeamus. seel ut inuicem
diligamus. Et quia timor non . ẽ. inca¬
ritatẽ. ẽ. tamen indebito. increpat

Expanded text:
refrigescit, verum inter hujusmodi prorefrigescit, verum inter hujusmodi procellas ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum seduli excitemus, qui non serviat, sed imperet ventis, mox tempestates compescet, et refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit. Allegoricae. Navicula Ecclesia catholica est, motus in mari persecutio Christianorum, quae primum facta est in mundo, cui ventus erat contrarius, id est, diabolus. Tunc Dominus dormiebat, quando persecutiones fieri sinebat, qui suscitatur illo clamore Ecclesiae, de quo Psalmista ait: A finibus terrae ad te clamavi, dum anxiaretur cor meum. Imperavit ventis et mari, quando persecutiones hominum a diabolo concitatas misericorditer jussit sedari. Et facta est tranquillitas magna, quando pax est universali Ecclesiae reddita. CONCORDIA. Hortatur nos Apostolus, ut nemini quidquam debeamus, sed ut invicem diligamus, et quia timor non est in charitate, est tamen in debito. Increpat
Abbreviated transcription (Latin):
sifilius dĩ est descendat nnc decrucȩ &
credimꝰ ei: desepulchro surgendo labefe¬
cit Porro homines: miratisunt dicentes.
Qualis ẽ. hic: quia & uentie mare obeli¬
unt ei Non discipuli: sed nautȩ & ceteri
qui innauicula erant mirabantur. Sin
autem quis contentiose uoluerit eos qui
mirabantur suisse discipulos: respondebimꝰ
recte homines apellatos. qui necdum poten¬
ciam nouerant saluatoris. Moraliter.
Et nos quoq singuli consigno domunce
crucis imbuti seculum relimquere dispo¬
nimꝰ: nauem ꝓfecto cũ iħu conscendimꝰ.
stagnum transfr&are conamur. Sedqͥ
nondormitauit. neq obdor mi& eusto¬
diens semꝑ isrł: nobis tam̃ sepe naui¬
gantibus. quasi int̾ ae quoris fremitus
obdormiuit. quando crebrescente
int̾ medios uirtutum nisus. uł in mũ¬
dorum sp̃uum. uł hominum pͣuorũ
uł ipsarũ nr̃arum cogitationũ. impe¬
tu fidei splendor obten̾ebrescit. spei
celsitudo contabescit. amoris flãma

Expanded text:
Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credemus ei, de sepulcro resurgendo labefecit. Porro homines mirati sunt, dicentes: Qualis est hic, quia venti et mare obediunt ei. Non discipuli, sed nautae, et caeteri qui in navicula erant, mirabantur, sin autem quis contentiose voluerit eos qui mirabantur fuisse discipulos, respondebimus recte homines appellatos, qui necdum potentiam noverant salvatoris. Moraliter. Et nos quoque singuli cum signo Dominicae crucis imbuti saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, stagnum transfretare conamur, sed qui non dormitavit neque dormiet custodiens semper Israel, nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormivit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum vel hominum pravorum, vel ipse nostrarum cogitationum impetum, fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma
Abbreviated transcription (Latin):
arguuntur qui presente dño timebant: cum
utiq qui ei adhereat perire. non poss&. Ergo
confirmauit filem: resudit tranquillitatẽ
uentum cesare precepit. Non aquilonem non
africam: sed illum utique uentum cin dictum
est ab angelo mica hel mepistola uicde impe¬
rat tibi dñs.. Tunc surgens: imperauit
uentis & mari: Ex hoc loco intellegmus.
qđ omnes creaturae sentiant creatorem qͥb
enim increpat᷑. & imperatur. sentiunt im¬
peramtem. Non errore erethichorũ qui
omĩa putant animantia. in sensibilia esse.
secd maiestate conclitoris quȩ apud nos insen¬
sibilia illi sensibilia sunt. Tunc surgens
inperauit uentis & mari: & facta est tran¬
quillitas magna. Uentum quippe surgens
increpauit: quia resurrectione celebrata.
diaboli superbiam strauit dumpermor¬
tem destruxit eum qui habebat mortis
inperium. Tempestatẽ aque surgens ces¬
sare fecit: quia uesaniam iudeorũ rabiem
quȩ capud quatiens. quociens clamauerat

Expanded text:
arguuntur qui praesente Christo timebant, cum arguuntur qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaereat perire non posset. Ergo confirmavit fidem, refudit tranquillitatem, ventum cessare praecepit, non Aquilonem, non Africum, sed illum utique ventum, cui dictum est ab angelo Michael in epistola Judae: Increpet te Dominus . Tunc surgens, imperavit ventis et mari. Ex hoc loco intelligimus, quod omnes creaturae sentiant creatorem, quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem non errore haereticorum, qui omnia putant animantia insensibilia esse, sed majestate conditoris, quae apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Tunc surgens, imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna in mari. Ventum quippe surgens, increpavit, quia resurrectione celebrata, diaboli superbiam stravit, dum per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium. Tempestatem aquae, surgens cessare fecit, quia vesanam Judaeorum rabiem, quae caput quatiens clamaverat:
Abbreviated transcription (Latin):
monicis excitati procellis: quib non
ipse turbatur. sed discipulorum in be¬
cillitas concutitur. Ipse uero cdormi¬
ebat. Discipulis nauigantibus xp̃s obelor¬
iiuit: quiacaleantibus scłm ficlelibus
futuriq regni quietem animo meclit᷑a¬
tibus. & uessecinido sp̃s seĩ flatus uelpro¬
prurenngio conatus insidos nũdi fastus.
Certatim posterga actantibus. tenpus subito
dominicȩ passionis aduenit. Unde bene
marous hoc inminente noctis tempore
gestum fuisse ꝑhib&: ut ueri solis oc-¬
cubitum. non sola dñi dormicio. sed & ipsa
decidentis lucis hora signific&. Etacces¬
serunt: & suscitauerunt eum dicentes.:
Dñe saluanos perimus. Suscitant dnm̃
discipuli ne eo dormiente fluctuum feri-¬
tate dispereant : quia cuius mortem
uiderant. maximis uocis resurrectionẽ
querebant. Nesi dutius ipse morte
carnis sopiretur: eorum mens spiritali
inperpetuũ morte perir&. Et dicit
eis. Quid timidi estis modice fideiꝰ Bene

Expanded text:
moniacis excitati procellis, quibus non moniacis excitati procellis, quibus non ipse turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur. Ipse vero dormiebat. Discipulis navigantibus, Christus obdormivit, quia calcantibus saeculum fidelibus, futurique regni quietem animo meditantibus, et vel secundo Spiritus sancti flatu, vel proprii remigio conatus, infidos mundi fastus certatim post terga jactantibus, tempus subito Dominicae passionis advenit. Unde bene Marcus hoc, imminente noctis tempore, gestum fuisse perhibet, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Et accesserunt et suscitaverunt eum, dicentes: Domine, salva nos, perimus. Suscitant Dominum discipuli, ne eo dormiente fluctuum feritate dispereant, quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant. Ne si diutius ipse morte carnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte periret. Et dicit eis: Quid timidi estis, modicae fidei. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
nem patriae caelestis quasi stabili¬
tatem securi littoris obtinent.
Quod aut̃ ipse inuna nauicula cũ
discipulis saluator ascendit. alibi
quid signific& aꝑit. cump̃nuncia¬
to sua passionis. resurrectionisq
my sterio. mox dicebat adomnes.
Siquis uult post me uenire : ab ne¬
gie sem& ipsum. & tollat crucem
suam. & sequatur me. Et eccemo¬
tus magnꝰ factus ẽ in mari ita ut nauicula
operiretur fluctib. Neqe enim quisqã
poterat huncmundum enauigare sine
xp̃o: quando eos quoq quib dñs ad est.
tepnitationum secularium sepe procella
perturbat. Et ychononia seruatur ina-¬
postolis: ut aduertas sine temitatione ne-¬
minẽ posse ex hoc uitȩ curriculo demi¬
grare.: Quia exerticium fidei tempta¬
cio ẽ. Sel quasi ꝑuigiles nocte: guber-¬
natorẽ excitemꝰ uerum dm̃ Erat aũ
illis: uentꝰ contrarius: Centus contra.¬
rius: diabolum significat. Motus &
fluctus. blasphemiae ꝑsequentium de-¬

Expanded text:
nem patriae coelestis, quasi stabilinem patriae coelestis, quasi stabilitatem securi littoris obtinent. Quod autem ipse in unam naviculam cum discipulis salvator ascendit, alibi quid significet aperit, cum praenunciato suae passionis resurrectionisque mysterio, mox dicebat ad omnes: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. Et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus. Neque enim quisquam poterat hunc mundum enavigare sine Christo, quando eos quoque, quibus Dominus adest, tentationum saecularium saepe procella perturbat, et οἰκονομία servatur in apostolis, ut advertas sine tentatione neminem posse ex hoc vitae curriculo demigrare, quia exercitium fidei, tentatio est, sed quasi pervigiles nocte gubernatorem excitemus verum Deum. Erat autem illis ventus contrarius. Ventus contrarius, diabolum significat, motus et fluctus blasphemiae persequentium, dae
Abbreviated transcription (Latin):
aduulteriũ. sed nec mulierem respicit ad
concupiscendum : seddicit ad ipsum magis
Quidiligit xp̃m. quando defuturo cogit&.
falsum tefumonium dicit cum sciat ipsum
quem diligit falsum testimoniũ proditums¬
diligit xp̃m. diligit & proximum suum
Hoc enim solo melitio xp̃i eẽ discipulus
designatur: si caritatem conproximis
habeat. Certum est enim: quod qui
nondiligit proximum nesciat xpm̃.¬
in na uiculam: secuti sunt discipłi eiꝰ¬
nhac nauigatione dñs utramque
unius eiusdemq suae ꝑsonȩ naturã
dignatur ostendere: dum his qui
ut homo dornt in naui. furorem
maris ut ds̃ co herc& luerbo. Porro
uixta alligoriam mare sure stai¬
num quod cunsuis transire desi¬
derat. terebrosus amarusque
scłi presentis accipitur aestus. Na¬
uicula autem quam ascendunt:
nulla meluis quam dominice pas¬
sionis intelligitur arbor. Cuius
benefitio quiq fideles ad uiti: &¬
mersis mundi fluctibus habitacio¬

Expanded text:
adulterium, sed nec mulierem respicit ad adulterium, sed nec mulierem respicit ad concupiscendum: sed dicit ad ipsum magis:Qui diligit Christum, quomodo de futuro cogitet,falsum testimonium dicit, cum sciat ipsum quem diligit falso testimonio proditdiligit Christum, diligit et proximum suum: hoc enim solo indicio Christi esse discipulus designatur, si charitatem cum proximis habeat: certum est enim quod qui non diligit proximum nesciat in naviculam, secuti sunt eum discipuliIn hac navigatione Dominus utramque unius ejusdemque suae personae naturam dignatur ostendere, dum is qui ut homo dormit in navi, furorem maris, ut Deus, verbo coercet. Porro juxta allegoriam, mare sive stagnum, quod cum suis transire desiderat, tenebrosus amarusque saeculi praesentis accipitur aestus. Navicula autem quam ascendunt, nulla melius quam Dominicae passionis intelligitur arbor, cujus beneficio quique fideles adjuti, emensis mundi fluctibus, habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
ad peccatum referre. Debitum
enim peccatum. ẽẽ: in multis
& frequent̃ ostendimus. Vult . gͦ.¬
Et quidiligit proximum. falsum aduer¬
sus eum testi momium dicit. Simili¬
ter & cetera mandata legis si sit erga
proximum dilectio: absq aliquã
labore seruantur. Puto tamen: & in
hoc uoluit apłs aliquid conpensius
dicere. Nã si diligentius requiras
quisit ꝓximꝰ nr̃. disces in euangelio
illum proximũ nr̃m quiuenit & iacen¬
tes nos uulneratos alatronibus. &
nudatos ademonib. uimento corpo¬
ris sui suꝑ posuit. & ad stabulum ȩd̃e
de uilit. & stabrilatio procura nr̃ã
& diligeneia uel ipsi paulo uelomĩ qui
ȩcle pre ẽ. duos denarios. noui aut ue¬
teri testamenti ad nr̃e cure conces¬
sit expensis. Hunc ergo ꝓximum
sicliligamus: omnẽ lẽgem & uni¬
uersã mandata in ipsius amore
potest: ut qui extoto corde. & extotis
ligit nonsolũ occidit quod prohib& lex.
sed neirascitur fratrisuo: quiita delectur
illequem diligit. Et non solum nonfacit

Expanded text:
ad peccatum referre. Debitum enim peccatum esse, in multis, et frequenter ostendimus. Vult ergEt qui diligit proximum, falsum adversus eum testimonium non dicit, similiter et caetera mandata legis, si sit erga proximum dilectio, absque aliquo labore servantur. Puto tamen, quod in hoc voluit Apostolus aliquid compendiosius dicere. Nam si diligentius requiras, qui sit proximus noster, disces in Evangelio illum esse proximum nostrum, qui venit et jacentes nos vulneratos a latronibus, et nudatos a daemonibus, jumento corporis sui superposuit, et ad stabulum Ecclesiae detulit, et stabulario pro cura nostra, et diligentia, vel ipsi Paulo, vel omni qui Ecclesiae praeest, duos denarios. Novi ac Veteris Testamenti, ad nostrae curae concessit expensas. Hunc ergo proximum si diligamus, omnem legem et universa mandata in ipsius amore potest, ut qui ex toto cligit, non solum non occidit, quod prohibet lex, sed nec irascitur fratri suo. Qui ita delectatur illo quem diligit, non solum non facit
Abbreviated transcription (Latin):
di indeserto fuerunt. sequebatur
eos p&ra per om̃e iter eorum. unde
populo & omni substantiȩ eius fluenta
sufficerent: donec uenientes int̾ra moab
putrum sibi foderent aquarũ. Quod aut̃
insequenti dicit. sed non in plurib eorũ
beneplacitũ ẽ. dõ : huno hab& sensum.
Nequis sibi aũinbaptis mo conficlat. aut in
esca spiritali. Sed siquis aut baptismũ ui¬
olauerit. aut post ꝑceptionẽ crbi caeles-¬
tis male uixerit: contrictiones quas filii
isrł praesenti afflictione pespessi st̃. ille
grauius infuturo qui maiora benefitia
neglexerit sustinebit. Quare drci decon¬
sequenti eos p&ra bibere aquã: qua xp̃s¬

Expanded text:
diu in deserto fuerunt, sequebatur eos petra, per omne iter eorum, unde populo et omni substantiae ejus fluenta sufficerent, donec venientes in terram Moab, puteum sibi foderent aquarum. Quod autem in sequenti dicit, sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo, hunc habet sensum. Ne quis sibi aut in baptismo confidat, aut in esca spiritali vel potu spiritali. Sed si quis aut baptismum violaverit, aut post perceptionem cibi coelestis male vixerit, contritiones quas filii Israel praesenti afflictione perpessi sunt, ille gravius in futuro, qui majora beneficia neglexerit, sustinebit. Quare dixit, de consequenti eos petra bibere aquam, quia Chris
Abbreviated transcription (Latin):
tem dedit ei pater facere udiciũ.
quia filuis hominis. ẽ. Et apostolꝰ
Om̃s nos manifestari oport&e: ante tri¬
biial xpisti. ut referat unus quisq
ꝓ ut gessit. siue bonum. siue ma¬
lum. Pec alicui inpossibile deb&
uideri: uno iudicii nomine. duas
habe significancias: cum multa
talia inscripturis inueniantur.
Est enm tẽptatio adducens gloria.
&. ẽ. tẽptatio adducens prc catum
Est timor seruilis: quem ꝑ fee ta ca

Expanded text:
facere judicium, quia filius hominis est . » Et Apostolus: « Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque prout gessit, sive bonum, sive malum . » Nec alicui impossibile debet videri, uno judicii nomine duas habere significationes, cum multa talia inveniantur in Scripturis. Est enim tentatio adducens gloriam, et est tentatio adducens peccatum. Est timor servilis, quem perfecta c
Abbreviated transcription (Latin):
mefac. & reliqua. Et nisi ad condẽp¬
nationem pertiner&. saluator nul¬
lo modo in euangelio dixiss&. Ueni¬
&. hora: quando mortui audient uo¬
cẽ filii dei: & ꝓcedent quibona eger
in resur rectionem uitȩ. Quiuero
mala in resurreetionem uidicii
Ergo in hoc loco iuditium addis¬
crecionem ꝑtin&: cũ ait. Ego non
quero głam meam: .ẽ. qui querat &
discernat int̾causam meã & ur̃am.
Mittens enim ds̃ pat̾ filium suum in
mundum: non solum areꝓbis sed
&iam aiustis rius causa longe dis¬
er&am ostendit. Alii eium cũm pecca¬
to nascuntur: ille sine peccato natꝰ
.ẽ. Alii admensuram accipiunt sp̃m¬

Expanded text:
me fac . » Et nisi ad condemnationem pertineret, Salvator nullo modo in Evangelio dixisset: « Veniet hora, quando mortui audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona egerunt, in resurrectionem vitae: qui vero mala, in resurrectionem judicii . » Ergo in hoc loco judicium ad discretionem pertinet, cum ait: « Ego non quaero gloriam meam, est qui quaerat et discernit inter causam meam et vestram. Mittens enim Deus Pater Filium suum in mundum, non solum a reprobis, sed etiam a justis ejus causam longe discretam ostendit. Alii enim cum peccato nascuntur, ille sine peccato est natus; alii ad mensuram accipiunt Sp
Abbreviated transcription (Latin):
multas oftender&: głam suam non
quesi uit. ut nos enis exemplo infrrue¬
ti: discamus debono qđ agimus. ñ
gloriari. neforte dirigatur ad nos
illa sententia quarait. Quid super¬
bit terra & cinis: unde apłs glorian¬
tur inse presumptiose reprimit di¬
cens. Quia habes quod non accepisti:
non acceꝑis : seil queritur quare dicat.
Ego nonquero glam meam..ẽ. qui que¬
rat & iudic&. cum alib dicisse le¬
gitur. pat̾ non uidic& quen quam:
sed omne uiditium dedit filio. Si pa¬
t̃ omne iuiditium dedit filio: quare
idem filius post acceptam contume¬
liam dicit. ẽ. qui querat & iudic&.
ad quod dicendum. quia uiditium
inscriptur is duplicem significatio

Expanded text:
 ostenderet, gloriam suam non quaesivit. Ut nos ejus exemplo instructi, dicamus de bono quod agimus non gloriari, ne forte dirigatur ad nos illa sententia, quae ait: « Quid superbis, terra et cinis ? » Unde Apostolus gloriantem in se praesumptionem reprimit, dicens: « Quid habes quod non accepisti? non acceperis ? » Sed quaeritur quare dicat: « Ego non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet, » cum alibi dixisse legatur: « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio ? » Si Pater omne judicium dedit Filio, quare idem Filius post acceptam contumeliam dicit: « Est qui quaerat et judicet? » Ad quod dicendum, quia judicium in Scripturis duplicem signification
Abbreviated transcription (Latin):
ne: ꝑpsalmistam dicitur. Vnritte ds̃
d̃s tuus. oleo l&itae prae participibus
tius. Scdm uero illud uditium quo
reprobi in condempnationẽ inittent᷑
pat̾ nondicitur quenquam uidicare.
sed ome uiditium dedit filio: quia
uistum & aquum .ẽ. ut filius dĩ qui
abhominibus iniuste. ẽ. iudicatus.
muniuer saliuiditio: iudex iuorũ
& mortuorum appareat. & segreg&
bonos amalis. Sicut ipse ait. Cum
sederit filius hominis insede ma¬
iestatis sua: tunc congregabuntur
ante eum omnes gentes: & separabit

Expanded text:
Psalmistam dicitur: « Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae participibus tuis . » Secundum vero illud judicium, quo reprobi in condemnationem mittentur, Pater non dicitur quemquam judicare, sed omne judicium dedit Filio: quia justum et aequum est ut Filius Dei, qui ab hominibus injuste est judicatus, in universali judicio judex vivorum et mortuorum appareat, et segreget bonos a malis, sicut ipse ait: « Cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, tunc congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit
Abbreviated transcription (Latin):
esaiam dicit᷑. Ad me clamat ex se¬
ir. Custos quid enocte. custosqͥd
denorte: dicit custos. Venit & ma¬
ne & nox. Si queritis querite: con¬
uer timini & uenite. Sedhonorifi
co patrem meum: & uos in hono¬
rastis me. Inmultis locis euangłu
imienimus silium patrem honori¬
sicasse. Nonsolum enim in car¬
nationis suae mis terium ad patris
głam r& orsit: sed & iam prȩdica¬
cionem miraculorum oftensionẽ.
se ait. Ego ame ipso non ueni:
sed pat̃ ms misit me. & itr̃. Mea
doctrina non .ẽ. mea: sed eius qͥ
misit me. patris. Et alibi. Pat̃ ma¬
ior me.ẽ. Ꝙ iterum. ꝑat̃ sancte:
manifestaui nomen tuum. ho
passione. Pat sifieri potest. tran¬
seat ame calix iste. Sed uidxi
filium patrem honorantem in hono¬
rauerunt: quando dixerunt. Inbeel¬
xebub principe demoniorum: eicit
demonia. &iterum. Nonne benedici¬
mus nos. quia samaritanus estu. &
demonium habes: & hic homo non
.ẽ adõ. quisabbatum non cufco dit.

Expanded text:
S DUMA. Ad me clamat ex Seir: Custos, quid de nocte? custos, quid de nocte? Dixit custos: Venit mane, et nox: si quaeritis, quaerite: convertimini, venico Patrem meum, et vos inhonorastis me. » In multis locis Evangelii invenimus Filium Patrem honorificasse. Non solum enim incarnationis suae mysterium ad Patris gloriam retorsit, sed etiam praedicationem, miraculorum ostensionem se ait: « Ego a meipso non veni, sed Pater meus misit me . » Et iterum: « Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me, Patris . » Et alibi: « Pater major me est . » Et iterum: « Pater sancte, manifestavi nomen tuum homipassione: « Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . » Sed Judaei Filium Patrem honorantem inhonoraverunt, quando dixerunt: « In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia . » Et iterum: « Nonne bene dicimus nos, quia Samaritanus es tu, et daemonium habes ? » Et: « Hic homo non est a Deo, qui sabbatum non c
Abbreviated transcription (Latin):
samaritanum. ẽẽ. Samaritanus
custodem. illum scilic& cun ꝓpħa
suam fragilitatem custoduendam.
con mendauit cum dixit. Custo dime
dñe ut pupillam oculi. Et iterũ. Cus¬
todime alaqueo quem absconderunt
michi: & nondormitabit. neque dor¬
mi& qui custodit isrł. Et custo dieis¬

Expanded text:
anus  esse custodem, illum scilicet, cui Propheta suam fragilitatem custodiendam commendavit, cum dixit: « Custodi me, Domine, ut pupillam oculi . » Et iterum: « Custodi me a laqueo, quem statuerunt mihi . » Et: « Non dormitabit neque dormiet, qui custodit Isr
Abbreviated transcription (Latin):
quiens legitimadĩ terre colere doce¬
ret. Et ex eo tempore. ipse gentes
dm̃caeli coluerunt: nontamẽ idola
sua relinquẽ tes. Tribus ant̾ iuicla
& ben iamin in quibus reges destirpe
dauit regnabant: sicut eis dñs ꝓmiserat
lucernã eis seclaturũ ex semine eius
inetermũ: nec dũ adhuc ducti in capti¬
uitatẽ : in hierłm manebant. E quotẽ¬
pore ielei dictisunt. non ut qͥdã putant
anida machabro. Tanta igitur discor¬
clia inter uideos & predictos samari¬
tanos excreuit: ut nuillus iudaeor ũ
familiariter cũ eis colloquiũ habere
dignaretur. nec coniniuo participa

Expanded text:
qui eos legitima Dei terrae colere docequi eos legitima Dei terrae colere doceret, et eo tempore ipsae gentes Deum coeli coluerunt, non tamen idola sua relinquentes. Tribus autem Juda et Benjamin, in quibus reges de stirpe David regnabant, sicut ei Dominus promiserat lucernam ei se daturum ex semine ejus in aeternum, necdum adhuc ductae in captivitatem, in Jerusalem manebant. Ex quo tempore Judaei dicti sunt, non ut quidam putant, a Juda Machabaeo. Tanta igitur discordia inter Judaeos et praedictos Samaritanos excrevit, ut nullus Judaeorum familiariter colloquium habere dignaretur cum eis, nec convivium partic
Abbreviated transcription (Latin):
habes: qđ ut ad uitupati onẽ per¬
tineat: illos dñm demonium habe
dixisse manifestum. ẽ. Sȩd qui uitu¬
ꝑationis habrat. quod eum samari¬
tanum nominauerint. propt̾ eos
qui hiftoriam ignorant. cõ inemoran¬
dũ est. Legimus enĩ inregnoꝵ libris:
qđ cdecẽtrib filiorũ hisrł insamaria
peceane fecit isrł. relicto dõ patrum
sumr uitulos aureos eargenteos quos
ipst inbetel & dau statuerat coluerint
Et ideir co suscitauit dñs contraeos sar¬
masar regem assiriorũ quiduxit eos
captiuos iuexteras naciones: itat amen.
ut iueorũ regione aliasgentes constitu¬
erit. Quae a& iã cũ ibideos suos colerent:
misit dñs in eos pessunas bestias. ursos
scilicet. & leones. Aquorũ morsus &
plagas cũ plures. morererlur: miserunt
nuntios adregem diceftes: Terra inqua
habitamus ehtima est: sedhatatores suos
deuarat. eo qđ ignoremꝰ legitima deiter¬
re colere. Tuncrex initocon silio:
misit unũ desacerdotibus haebreorr.

Expanded text:
tuperationem pertuperationem pertineat, illos Dominum daemonium habere dixisse, manifestum est. Sed quid vituperationis habeat, quod eum Samaritanum nominaverint, propter eos, qui historiam ignorant, commemorandum est. Legimus enim in Regnorum libris , quod decem tribus filiorum Israel in Samaria peccare fecit Israel, relicto Deo patrum suorum, vitulos aureos et argenteos, quos ipse in Bethel et Dan statuerat, coluerint. Et idcirco suscitavit Dominus contra illos Salmanasarregem Assyriorum, qui duxit eos captivos in exteras nationes, ita tamen, ut in eorum regione alias gentes constitueret. Quae etiam cum ibi deos suos colerent, misit Dominus in eos pessimas bestias, ursos scilicet et leones, ad quorum morsus et plagas cum plures morerentur, miserunt nuntios ad regem, dicentes: « Terra in qua habitamus optima est, sed habitatores suos devorat, eo quod ignoremus legitima Dei terrae colere. » Tunc rex, inito consilio, misit unum de sacerdotibus Hebraeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
facite. Ergo ꝓpagine estiscarnis: filu
erant abrabe: sedo imitationem hu¬
militatis & fidei. non erant filii abrahe.
Sic . gͦ. dic tum .ẽ. Nlatura ex dõ e¬
rant: sed uitio exdõ non erant. Qđ
genus locutionis adeo usitatissimum
est inscripturis. ut &iam in conmuni
locutionem repperiatur. Verbi gratia.
U ideo hominem precatorem. Cum ho¬
minem nominamus. naturam intel¬
ligimus. cum sub iungimus peccatorẽ
uitium. Similit̃ & iam & homines
bonos dicimus. & homines malos.
Bonos. quia adõ conditisunt: malos
quia uitiosi. Q dicimis angelũ
bonum: & angelum bonͣum: non
quod ipse ꝑnaturam malus. ẽẽ.
possit. sed quod uitiose malum. ẽẽ.
ferit. Quod dñs uerbis deuidaeis tes¬
tatur. Scilic& ut quia exdõ non es¬
sent: ipsi dese oꝑibus manifestant.
Nam ex correctione qua emendari
debuerant deteriores effectisunt:
quia sic sequitur. Responderunt &
dixerunt ei. Nonne benedicimus
quia samaritanus estu & demoniũ

Expanded text:
facite. » Ergo per propaginem carnis filii facite. » Ergo per propaginem carnis filii erant Abrahae, sed per imitationem humilitatis et fidei, non erant filii Abrahae. Sic ergo, ut dictum est, natura ex Deo erant, sed vitio ex Deo non erant. Quod genus locutionis adeo usitatissimum est in Scripturis, ut etiam in communi locutione reperiatur. Verbi gratia: video hominem peccatorem; cum hominem nominamus, naturam intelligimus; cum subjungimus peccatorem, vitium. Similiter etiam et homines bonos dicimus et homines malos: bonos, quia a Deo sunt conditi; malos, quia vitiosi. Et dicimus angelum bonum, et angelum malum: non quod ipse per naturam malus esse possit, sed quod vitio se malum esse fecit. Sed quod Dominus verbis de Judaeis testatur, scilicet quod ex Deo non essent, ipsi de se operibus manifestant. Nam ex correptione, qua emendari debuerant, deteriores effecti sunt. Quia sicut sequitur: « Responderunt, et dixerunt ei: Nonne bene dicimus nos, quia Samaritanus
Abbreviated transcription (Latin):
ditis: quia ex dõ non estis. In qui¬
bus uerbis questio nobis oritur:
quare dñs dicat iudaeis. uos exdõ
non estis. cum alibi scriptum sit
Uidit ds̃ cuncta quaefecit: & erant ual¬
de bona. & iterum. Quiman& mae¬
t̃num. creauit omnia simul. Ad
quod dicendum: quia non negat
eos natura. ex dõ.rx̃. sed uicio. Ali¬
ud. ẽ. enim natura in homine: a¬
lnid peccatum. Natura in homi¬
ne adõ creata. ualde bona est: pec¬
catum: a diabolo inuentum. Bo¬
num quippe sine malo. t̃ẽ. potest.
malum .uiͦ. sine bono.eẽ . ñ potest.
quia priuacio boni nichil aluid.r̃.
nisi inuencio mali. Igitur conditi¬
one exdõ erant. sed uitio ex dõñ
erant. Qd apercius cognoscimus
sipaululum huius lercionis suꝑiora
ad tendamus. Legimus rnim. quia
eosdem iudicos filios abrahe confessus ẽ.
dicens. Scio : quia filui abrahe. estis. Et pꝰ
pauca eos. eẽ. filios abrahe negauit su
bitiens: Si filii abrahe estis: oꝑa habrae

Expanded text:
ditis, quia ex Deo non estis. » In quiditis, quia ex Deo non estis. » In quibus verbis quaestio oritur, quare Dominus dicat Judaeis: « Vos ex Deo non estis, » cum alibi scriptum sit: « Vidit Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona . » Et iterum: « Qui manet in aeternum, creavit omnia simul . » Ad quod dicendum, quia non negat eos natura ex Deo esse, sed vitio. Aliud est enim natura in homine, aliud peccatum: Natura in homine, a Deo creata valde bona est, peccatum a diabolo inventum est. Bonum quippe sine malo esse potest, malum vero sine bono esse non potest; quia privatio boni, nihil aliud est, nisi inventio mali. Igitur conditione ex Deo erant, sed vitio ex Deo non erant. Quod apertius cognoscimus, si paululum hujus lectionis superiora attendamus. Legimus enim quia eosdem Judaeos filios Abrahae confessus est, dicens : « Scio quia filii Abrahae estis; » et post pauca esseis, opera Abrahae