comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidentib suscipiente eũ nubȩ it
caelum asceridit. Non ẽ ergo infir¬
mitatis causa sed potestatis. quia
ubi putat᷑ inbetillitas ibi appar&
potentia. Itaq stultȩ infurtatus
dicitur: quia uicisse ꝓbatur. hoc
modo nec in apło est qđ ad ruborẽ
ꝑtineat: quia si pressuris & cedibus
humiliat᷑ dicitur exilla parte con
miliari sed uoluntate adquandam
meritoꝵ ꝓfectum. Idcirco enim
ds̃ seruos suos ab iniquis humiliari
ꝑmittit ne illis iniustȩ p̃mia dare
uideatur. Sed corilabora in eugłio
sodm uirtute dĩquinios saluos fecit.
Qm̃ urtute dĩ uirta est mors. ut nos
salui esse possimus: uꝑxta hoc ergo
conuenit uicem nos aliqua parce red¬
dere redemptori. Quia enĩ adomĩa
ei beneficia respondere ñ possumus
uł legationẽ eius fideliter & instanter
agamus & uocauit uocatione sc̃ã.
Uocatio scã est cum electi sunt ad guber¬
Nandũ popłm scm̃ dĩ. Ad scam autem
senior uocatur quidux eligitur scĩta¬

Expanded text:
videntibus, suscipiente eum nube, in videntibus, suscipiente eum nube, in coelum ascendit . Non est ergo infirmiubi putatur imbecillitas, ibi apparet potentia. Itaque stulte infirmatus dicitur, qui vicisse probatur. Hoc modo nec in Apostolo est quod ad ruborem pertineat; quia si pressuris, et caedibus humiliatus dicitur, ex illa parte confmiliari, sed voluntate, ad quemdam meritorum profectum. Idcirco enim Deus servos suos ab iniquis humiliari permittit, ne illis injuste praemia dare videatur. « Sed collabora in Evangelio secundum virtutem Dei, qui nos salvos fecit. » Quoniam virtute Dei victa est mors, ut nos salvi esse possimus: juxta hoc ergo convenit vicem nos ex aliqua parte reddere Redemptori. Quia enim ad omnia ei beneficia respondere non possumus, vel legationem ejus fideliter et instanter agamus. « Et vocavit vocatione sancta. » Vocatio sancta est cum electi sunt ad gubernandum populum sanctum Dei. Ad sanctam autem senior vocatur, qui dux eligitur sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
brictatis łpterea se parentem eiꝰ
sinceritatem fidei significał memo.¬
rasse ut fortiorem hunc faceret
Quiserum laudem illoꝵ audieris
cor INuIpso particeps cãm crescat:
addens animum huius modi uirib
sicergo reat inse donũ gr̃a dĩ ac.¬
ceptum ꝑordinationẽ presbiteru.
dũ animũ suũ confouet mentis
ala critate gaudens in semet ipso
sicut in inouitate ordinatiot us
gaudet᷑. Deniq subiecit: Nec et ũ
sediurtatis. Innouat᷑ enĩ homo
exut detunore. accipiens spiritũ
laeticiae ꝓpter iustificationem.
Quia omĩs in iustus intimore est
non fortis sed infirmus. Non indilec.¬
tione sedinodio. nec in mentis
sobrietate sed merrore saucius:
Siautẽ his caruerit ꝑfidem & fortis
dilecꝰtus & sobrius erit: Noli itaq
erubescere testimoniũ. iħu xp̃i
dĩ nr̃i neq me uinctũ eius Con¬
stantiã. habendã. doc& nec trepida¬
tamen apparuit dĩ. & sic crucifixus
est resurrexit amortuis & multis

Expanded text:
brietatis. » Propterea se parentum ejus brietatis. » Propterea se parentum ejus sinceritatem fidei significavit memorasse, ut fortiorem hunc faceret. Quis enim laudem illorum audiens, quorum in eo ipso particeps est, non crescat, addens animum hujusmodi viribus? Sic ergo recreat in se donum gratiae Dei acceptum per ordinationem presbyterii: dum animum suum confovet mentis alacritate, gaudens in semetipso, sicut in novitate ordinationis gaudetur. Denique subjecit: nec enim, sed virtutis. Innovatus enim homo exit de timore, accipiens spiritum laetitiae propter justificationem; quia omnis injustus in timore est, non fortis, sed infirmus: non in dilectione, sed in odio: nec in mentis sobrietate, sed errore saucius. Si autem his caruerit, per fidem et fortis, et dilectus, et sobrius erit. Noli itaque erubescere testimonium Domini nostri, neque me vinctum ejus. Constantiam habendam docet, nec trepidatamen apparuit Deus: etsi crucifixus est, resurrexit tamen a mortuis, et multis
Abbreviated transcription (Latin):
ut dĩ amore hoc ager&. non
maliuolentia. Nonsimili modo
& in epła. ad̾ebreos scriptum. ẽ
quia leui qui detimas dedit mel.¬
chisedech. Quia in abrahȩ inquit
lumbis erat lem quando decimas
obtulit melchisedech: ita & hic
ꝓaiis dõ se dicit seruisse quia &
leui inpauo decimas dicitur obtu¬
lisse. Est pater leui iacob. auus
isaac. ꝓ auus abraham. Multum
ergo memorẽ se timotheo ꝓfitet᷑
&i auide illũ desiderare. ꝓpter
lacrimarum eius recordationem.
quas amore fuderat apłi sicut in¬
telligitur recedentis ase: Non iti¬
merito ergo amantẽ se desiderat
ut gaudio impleatur. & excõmur u
lae̾ticia causa fidei sincere: qui &
in auia eius & in matre fuisse signi¬
ficat certissime & meo. Omĩs itaq
hic affectus ꝓpter fide. ẽ quȩ erat
iNeis inuiolata. Qua decausa amo.¬
neo te ut retrees donũ dĩ quod. Ẽ
uite ꝑ impositione maniũ mearũ:
N onenim dedit nobis dĩ spm timo
ris sed uirtutis & dilectionis &so.¬

Expanded text:
ut Dei amore hoc ageret, non ut Dei amore hoc ageret, non malevolentia. Nam simili modo et in epistola ad Hebraeos scriptum est quia Levi, qui dechisedech; quia in Abrahae, inquit, lumbis erat Levi, quando decimas obtulit Melchisedech : ita et hic a proavis Deo se dicit servisse, quia et Levi in proavo decimas dicitur obtulisse. Est enim Levi pater Jacob, avus Isaac, proavus Abraham. Multum ergo se memorem Timothei profitetur, et avide illum desiderare propter lacrymarum ejus recordationem, quas amore fuderat Apostoli, sicut intelligitur, recedentis a se. Non immerito ergo amantem se desiderat, ut gaudio impleatur ex communi laetitia, causa fidei sincerae, quam et in avia ejus, et in matre fuisse significat, certissime et in eo. Omnis itaque hic affectus propter fidem est, quae erat in eis inviolata. Qua de causa admoneo te, ut recrees donum Dei, quod est in te per impositionem manuum mearum; non enim dedit nris, sed virtutis, et dilectionis, et so
Abbreviated transcription (Latin):
q Gr̃as ago dõ meo cui seruio
a p̾ro auis inconscientia pura qđ
indeficientẽ habeã tui memoriã
inp̃cib meis nocte dieq multum
desiderans te uidere. Memor lacri.¬
marũ tuarũ ingaudio replear. re.¬
cordationẽ accipiens eius quȩ est
inte sinicera fidei. quȩ habitauit
primũ inauia tua loide & matre
tua eunice. Certe autẽ habeo qđ¬
& inte. Qm̃ dignum. ẽ meminusse
bonoꝵ. id circo dõ gr̃ãs agit quia
memorat timothei uiri uenera.¬
bilis. ut &iam hoc ipsum dĩ donũ
sit. Non erum sine merito est qͥ
cogitat debonis uiris. & quia ide
ei se dd̃gr̃as referre testatur cui
ꝓ auis famulatus ẽ: Quando
enim hoc sꝑabunt genitores eius
qđ hic ceꝑat p̃dicare: una eor
fides. ẽ & quia inparentũ succes¬
sit seruitia. & quia inhiserat ad¬
huc cũ illi dõ seruirent. Recte
cui ait aproauis seruitio. Quomͦ:
inconscientia pura inquit. dic
enim aliquando ꝑsecutus ẽ eccłam

Expanded text:
« Gratiam habeo Deo meo, cui servio « Gratiam habeo Deo meo, cui servio a proavis in conscientia pura, quod indeficientem habeam tui memoriam in precibus meis, nocte dieque multum desiderans te videre, memor lacrymarum tuarum, ut gaudio replear, recordationem accipiens ejus, quae est in te, sincerae fidei, quae habitavit primum in avia tua Loide, et matre tua Eunice: certum autem habeo q in te. Quoniam dignum est meminisse bonorum, idcirco Deo gratias agit, quia memor erat Timothei viri mirabilis, ut etiam hoc ipsum Dei donum sit; non enim sine merito est, qui cogitat de bonis viris. Et quia idem ei se Deo gratias referre testatur, cui a proavis famulatus est. Quando enim hoc sperabant progenitores ejus, quod hic coeperat praedicare, una eorum fides est. Et quia in parentum successit servitia, et quia in his erat adhuc, cum illi Deo servirent, recte ait: Cui a proavis servio. Quomodo? In conscientia pura, inquit; sic enim aliquando persecutus est Ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ sunt aliqui qui contentionem
dicant ꝓdesse: apłs autẽ sciens ma.¬
gis obesse: hoc mandat unusqͥsq
hoc curi&. ut spreta altercatiorie
semet ipsum ꝓbabilẽ faciat & im¬
puderatos appellans eosquicon¬
tentiorub Nitunt᷑. Necesse es ⁊
ut contentio extorqueat aliquid
immo multa quȩ dicant᷑ contra
scientiam. ut intus inanimo ꝑdat
foris uictor abscedat. Nemo enim
patitur sedunci licet sciat uera
quȩ audit. Recto autẽ quȩ & bona
conscientiã qui uolantib loquit᷑

Expanded text:
» Quoniam sunt aliqui, qui contentionem » Quoniam sunt aliqui, qui contentionem dicant prodesse, Apostolus autem sciens magis obesse, hoc mandat ut unusquisque hoc curet, ut spreta altercatione semetipsum probabilem faciat, et impudoratos appellans eos qui contentionibus nituntur. Necesse est enim ut contentio extorqueat aliquid, imo multa quae dicantur contra conscientiam, ut intus in animo perdat, foris victor abscedat. Nemo enim patitur se vinci, licet sciat vera quae audit. Recte autem tractat et bona conscientia qui volentibus loquit
Abbreviated transcription (Latin):
dicet & ipse Nobis. in llla necessitate
futuri iudicu. nescio uos. Si ñ credimꝰ.
non potest. Nemo potest dño auferre¬
qđ hab&. Quis enim illo fortior. ẽ
ꝑ quẽ omĩa existerunt: nec addi
potest ꝓfecto. quia nor nulli aliqͥd
prestat qui sedit ir ullũ quomodo
nichil aufert qui non credit ei.
Quic quid ergo agitur ad ꝓfectum
nr̃m ꝑtinet ne inignorantia ma-¬
neamus. Nec enim ad nobis firmat᷑
cũ ipse & se & apud se firmus sit:
Haec admonens cũ testans coram
dNo noli uerbis pugnare admhil
etum utile. ẽ nisi ad subuersionẽ
audientiũ. Contentiones uitandas
mon&. p̃cepta aut danda sub dei
timore & terrore. quia conteritio
potest adhuc minus stabilitis ge¬
nerare scrupulum. Solent enim
contentione talia obponi elimato
mali uolentiȩ. ergo ut moueat
animos insipientium fratrũ. Solli¬
cite cura temet ipsum ꝓbabilem
exhibere dõ oꝑiũ non inpuderatũ
recte tractantẽ uerbũ ueritatis.

Expanded text:
dicet et ipse nobis in illa necessitate dicet et ipse nobis in illa necessitate futuri judicii: Nescio vos . Haec est non quod habet. Quis enim illo fortior est, per quem omnia exstiterunt? Nec addi potest perfecto, quia non illi aliquid praestat, qui credit in illum, quomodo nihil aufert, qui non credit ei. Quidquid ergo agitur ad profectum nostrum pertinet, ne in ignorantia maneamus. Nec enim a nobis firmatur, cum ipse ex se, et apud se firmus sit. « Haec admone contestans coram Domino. Noli verbis pugnare; ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium. » Contentiones vitandas monet. Praecepta autem danda sub Dei timore, et terrore, quia contentio potest adhuc minus stabilitis generare scrupulum. Solent enim in contentione talia opponi, elimato malevolentiae ferro, ut moveant animos insipientium fratrum. « Sollicite cura temetipsum, ut probabilem exhibeas Deo operarium, non impudoratum, recte tractantem verbum veritatis.
Abbreviated transcription (Latin):
poterant. Deniq sepe clausus nor
daspendium fecit. sedlucrum. Neq
erum defuit. cui p̃dicar& incarcere
ut quos libere inuitare ad fidem Ñ
possit inuinculis positus pascer&
dĩ uerbo. Idõ omĩa suffero ꝓpter
electos ut & ipsi salutẽ consequant᷑:
Ut p̃dicatione sua saluar& hominies
p̃destinatos aduitam: exitus erat
subiectus sciens ꝓfectum se habitu¬
rum quesite salutis illoꝵ Sienim
bimus. Sic posse ad inmortalitatem
baptis matis manserimus ubi omĩa
delicta oriunt᷑. ut innouati omĩa
uitia uetera & criminia uideamus
auctoritatis secuti uestigia peccatis
mortui uideamur: Si uero additum
fuerit causam ut & tribulationes
hac p̃ssuras non egre ꝓnomine dr̃u
patimur sustinentes haec simul cũ
illo regnabimꝰ Dignum. ẽ enim ut qͥ
ꝓ illo olꝓbria patit᷑ & exita in
regno eius gloriosus appareat. Si
negamus & ille negabit nos. Uerum
est quia si mirume confessi illum
fuerimus coram homitub: tunc

Expanded text:
poterat. Denique saepe clausus non poterat. Denique saepe clausus non dispendium fecit, sed lucrum; neque enim defuit, cui praedicaret in carcere, ut quos libere invitare ad fidem non posset, in vinculis positus pasceret Dei verbo. Ideo omnia suffero propter electos; ut et ipsi salutem consequantur, Ut praedicatione sua salvaret homines praedestinatos ad vitam, exitiis erat subjectus, sciens profectum se habiturum quaesitae salutis illorum. Fidebimus. Sic posse ad immortalitatem baptismatis manserimus, ubi omnia delicta moriuntur; ut innovati omnia vitia vetera et crimina fugiamus, ut auctoris secuti vestigia, peccatis mortui videamur. Si vero additum fuerit ad causam, ut et tribulationes ac pressuras non aegre pro nomine Domini patiamur, sustinentes haec, simul cum illo regnabimus; dignum est enim ut qui pro illo opprobria patitur et exitia, in regno ejus gloriosus appareat. Si negamus, et ille negabit nos. Verum est, quia si minime confessi illum fuerimus coram hominibus, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
qui primus ẽ & sic cȩteris distribue.¬
re Alemor esto xp̃m iħm resurrexis¬
se amortuis ex semine dauid scđm¬
eugłm nr̃m in quo labore usq ad
uincula quasi latro: seduerbũ dei
non ẽ alligatũ: Qm̃ multi futuri
erant filui cliaboli quidĩ filium in
cartie natũ negarent id cudo hoc
memorat qm̃ fallaciter sub nomine
apłoꝵ hoc ad seuerare nituntur.
der& male mentis falsa conloquia:
Nec enim plus hereticis credendum ẽ
de apłis. Quã his ipsis dep̃catione
sua restantib quã precatione cũ
labore se agere queritur. Pressuris
enim tribulabatur & carceribus. eo
qđ tam iudȩos quã gentiles offender&
sicut illis uidebat᷑ iNcredibilia p̃di-¬
cando. Iratos erum habebat iuidȩ¬
os ꝓpter legẽ quam cȩsare docebat.
Gentiles autẽ inumicos faciebat qr
uNiũ dm̃ p̃dicabat inxp̃o. Unde
quasi latronem hunc tractabant
alligantes cdaudentes sipossit tacere.
nescientes quia uerbũ dĩ alligare N

Expanded text:
qui primus est, et sic caeteris distribuequi primus est, et sic caeteris distribuere. Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David seum, in quo laboro usque ad vincula, quasi latro, sed verbum Dei non est alligatum. Quoniam multi futuri erant filii diaboli, qui Filium Dei incarnatum negarent; idcirco hoc memorat, quoniam fallaciter sub nomine apostolorum hoc asseverare nituntur. deret malae mentis falsa colloquia; non enim plus haereticis credendum est de Apostolis, quam his ipsis de praedicatione sua testantibus, quam praedicationem cum labore se agere queritur. Pressuris enim tribulabatur et carceribus, eo quod tam Judaeos quam gentiles offenderet, sicut illis videbatur, incredibilia praedicando; iratos enim habebat Judaeos propter Legem, quam cessare docebat: gentiles autem inimicos sibi faciebat; quia unum Deum praedicabat in Christo. Unde quasi latronem hunc tractabant, alligantes, claudentes si posset tacere, nescientes quia verbum Dei alligari non
Abbreviated transcription (Latin):
miles xp̃i. Nemo enim militans dõ
obligat se negotus scłarib ut pla¬
ceat cuise ꝓbauit. Mlanifestum. ẽ
qđ dicit quia nemo potest duob
dñis seruire. Negotia enim scłaria
auaritiae seruiant necesse est. &
tion possunt. Est ergo subleue pec¬
catũ Eccłasticus autẽ idcirco dõ
se ꝓbat. ut huic deuotus offitium
impleat qđ spopondit. indĩ reb
sollicitus ascłari negotio alienus.
Non enim conuenit urium duplicem
ꝓfessionem habere: & si cerce quis
putato ut possit ad głae meritum
ꝑuerure totamente uigilantem
diuit us obsequus p̃sentiam sꝑnentẽ
caelestia diligentẽ. Adhoc enim se ꝓ-¬
bauit ut hic laborans remunerẽt᷑
inicaelis. Laborantẽ agricolã opoit&¬
primũ defructib ꝑcipere Intellege
quȩ dico Dabit enim tibi dñs in
omĩb intellectũ. Tante abstinentiȩ
bat eum dñs decreuerit ut qui eugł̃m¬
erum adnuntiant de eugłio uiuant.
I dõ apłs prius hunc sumere p̃cipit

Expanded text:
miles Christi. Nemo enim militans Deo miles Christi. Nemo enim militans Deo obligat se negotiis saecularibus. ut placeat ei, cui se probavit. Manifestum est quod dicit; quia nemo potest duobus dominis servire ; negotia enim saecularia avaritiae serviant necesse est: et non possunt. Est ergo, sed leve peccatum. Ecclesiasticus autem idcirco Deo se probat, ut huic devotus, officium impleat quod spopondit, in Deirebus sollicitus, a saeculari negotio alienus; non enim convenit unum duplicem professionem habere. Etsi certet quis,putato, ut possit ad gloriae meritum pervenire: tota mente vigilantem divinis obsequiis, praesentia spernentem, coelestia diligentem; ad hoc enim se probavit, ut hic laborans remuneretur in coelis. Laborantem agricolam opoprimum de fructibus percipere. Intellige quae dico; dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum. Tantae abstinentiae bat, cum hoc Dominus decreverit, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant . Ideo Apostolus prius hunc sumere praecipit,
Abbreviated transcription (Latin):
cordiam apud dm̃ it idie uiditu:
ut sicut apłm requireris inuenit.
ita & misccłiam querens inueniat
apud udicem. Hoc enim orat: ut
p̃ est ei dñs pater caeli & terre ini¬
uerure grãm apud dm̃ humanu
generis filium scilicet Tale. ẽ boc
quale illudq ingeriesi. &pluit in¬
quit dñs sulphur &ignẽ suꝑ sodoniã
& gomorram ado decaelo: Quanta
ephesi ministrauerit: melius tunos¬
ti. Qm̃ solent quidẽ ꝑsonis magis
quã causis seruire: uolentes gratifi¬
cari maiorib.: Idõ apłs onesifori
domũ generale oftendit ne uide.¬
retur fore ꝑsone se cõmendasse dũ
apło ministrauerit cum constar&
fidelib: homirub qui idonei erunt.
& alios docere Constantũ hunc
& robustũ esse precipit in idocendo
solum ingr̃am. sed &iam in ministe¬
rus quȩ sunt de xp̃o archana fide¬
lib ac cligni tradiuult. quialios
possint docere. non passim uulgari¬
bus ac neglegentib magna enim
eligendus. e doctor. Labora ut bonis

Expanded text:
am apud Deum in die judicii, ut sicut Apostolum requirens invenit, ita et misericordiam quaerens, inveniat apud judicem. Hoc enim orat, ut praestet ei Dominus Pater coeli et terrae, invenire gratiam apud Deum humani generis, Filium scilicet. Tale est hoc, quale et illud in Genesi: « Et pluit, » inquit, « Dominus sulphur et ignem super Sodomam et Gomorrham a Deo de coelo . Quanta autem Ephesi ministraverit mihi, melius tu nosti. Quoniam solent quidam personis magis quam causis servire, volentes gratificari majoribus; ideo Apostolus Onesiphori bonum generale ostendit, ne videretur forte personae se commendasse, dum Apostolo ministravit; cum constaret fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere. Constantem hunc et robustum esse praecipit in docendo solum in gratia, sed etiam in mysteriis quae sunt de Christo, arcana fidelibus ac dignis tradi vult qui alios possint docere, non passim vulgaribus ac negligentibus. Magna enim cura eligendus est doctor. « Labora ut bonus
Abbreviated transcription (Latin):
diceris. quia mortẽ destruxit quȩ
erat hominis uumica ne ab inferis
possit resurgere: Tumdemũ uitã
inluminauit aeternitatẽ ut resur¬
gens a mortuis iam ñ moripossit:
Obscura etum uita ẽ quȩ tẽpore
definutur dũ separatur dũ ignorat.
dũ male uersatur. & quo modo in¬
luminet᷑ uita ostendit quia per
eugłm credentib datur aeternita¬
tũ magistro gentiũ predicanite:
Quã ob causam & haec pacior p̃dicaos
dĩ dor iũ diabolũ patit᷑ inimicũ
ut p̃ssuras ei exsuscitet qr popłm
defaucib eius eruit. Sed noncon¬
furdor in hoc seturus qr pro
tribulatior ub magna ꝓmissa
merces t̃ nora confurditur sed
głatur inp̃ssuris. Scio enĩ cui
credidi & cetus sum quia potens :
depositum meũ seruare in illa
die. hoc ẽ qđ dicit quia spe & fi.¬
dutia magnificentiȩ saluatoris
secutus. ẽ: Quia qđ cõmendat illi
intuo ẽ Quid autẽ illi cõmendat
nisi salutẽ suam ut hic ꝓillo paci¬
ens salute inueniat. penes cum

Expanded text:
dicens quia mortem destruxit, quae erat hominis inimica, ne ab inferis posset resurgere: tum demum vitam illuminavit aeternitate; ut resurgens a mortuis, jam mori non possit. Obscura enim vita est, quae tempore definitur, dum soporatur, dum ignorat, dum male versatur. Et quomodo illuminetur vita, ostendit; quia per Evangelium credentibus datur aeternitas, magistro gentium praedicante. Quam ob causam et haec patior. Praedicans Dei donum, diabolum put pressuras ei exsuscitet, quia populum de faucibus ejus eruit. « Sed non confundor. » In hoc securus, quia pro tribulationibus magna promissa merces est, non confunditur, sed gloriatur in pressuris. « Scio enim cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illa die. » Hoc est quod dicit quia spe et fiducia magnificentiae Salvatoris securus est, quia quod commendat illi in tuto est. Quid autem illi commendat, nisi salutem suam, ut hic pro illo patiens, salutem inveniat penes illum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Donũ dĩ qđ ante tempora scła.¬
ria latebat: in mysterio in carnati¬
one et aduentũ xp̃i declaratum
testatur. quando cȩperunt homines
remissa peccatoꝵ accipere. Qui
destruxit quidẽ mortẽ in lumina¬

Expanded text:
 Donum Dei, quod ante tempora saecularia latebat in mysterio, incarnatione et adventu Christi declaratum testatur, quando coeperunt homines remissa peccatorum accipere. « Qui destruxit quidem mortem, illumina
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec auferre possumus quicꝗ
habentes autẽ alimentũ equibus
tegamur. his contẽpti sumus frus.¬
tra mortales homines copia stude¬
re & locupletos fieri uelle aꝑta
uoce declarat: cũ sciant nihil se
ꝓprium habere inimunido. Cui re
ꝓficit humana cupiditas nisiqr
ipsa sibi ir umica existit: nihil
enim initulit mundo. nichil au¬
ferre poterit. Quid sibi incutit sol¬
licitudinẽ & querit congregare:
talis hitic exiet qualis uenut.
Qđ &iam scripsit iob & in sua passio¬
ne fatetur dicenis. Nudus exiui
de utero matris meae nudus reuer¬
tar interrã. sit nomendr̃ u bene¬
dictũ. Qđ si auari non retinient
inꝑniciẽ suã: pauciconderent qđ
plurib possit ꝓficire cũ corupsoꝵ
emolimento: Nam qui uolunt
diuites fieri incidurit. intẽptationẽ.
& laqueum & desideria multa &¬
INutilia & nociua quȩ demergunt¬

Expanded text:
quia nec auferre possumus quidquam; quia nec auferre possumus quidquam; habentes autem alimentum, et quibus tegamur, his contenti simus. Frustra mortales homines copiae studere, et locupletes fieri velle aperta voce declarat, cum sciant nihil se proprium habere in mundo. Cui rei proficit humana cupiditas, nisi quia ipsa sibi inimica exsistit? Nihil enim intulit mundo, nihil auferre poterit. Quid sibi incutit sollicitudinem, et quaerit congregare? Talis hinc exiet, qualis venit. Quod etiam scribit Job, et in sua passione fatetur, dicens: Nudus exivi de utero matris meae, nudus revertar in terram . . . . sit nomen Domini benedictum . Quod si avari non retinerent in perniciem suam, pauci conderent quod pluribus posset proficere cum eorum ipsorum emolumento. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum, et desideria multa inutilia et nociva
Abbreviated transcription (Latin):
rumpat. qđ a mansuetis & borus
uiris uitandũ est: Contentio et um
num quã est sine lite. & parum. ẽet
silis sola oriret᷑ & blasphemie &
INimicitiae qđ adĩ seruis alienũ ⁊:
Abhis autẽ qui corrupti merite &
ueritate priuati sunt utile iudica¬
tur. dĩ etum culturã & pietatem
questum existimã. non defuturo
aliquid sperantes sed quomodo i
presenti se trans sigriant ꝓuidentes:
Sicut emundani secte quasconstat
ꝓpter p̃sentia lucra inuentas non
nescu quosdam hoc libenter audi.¬
re qđ in hac uita florendum sit.
I dõ desistendum abhuius modi. Est
autẽ questus magnus pietas cũ suffi¬
cientia. Magnas diuitias & adqui¬
.sitionẽ uneo dicit: siquis fidelis
suo conteptus sit. Plusenĩ & it
semet ipso & caeteris. ẽ quia misccłia
dĩ adquisitus ad futurã uitã ad
p̃sens sufficere sibi putat qđ bab&
Non dubitans exeo ipso largiri.
Om̃is enĩ auarus impius ẽ & sibi &
caeteris nocens Nichil enim iN¬
talimus inhunc mundũ uerum

Expanded text:
orumpat, quod a mansuetis et bonis viris vitandum est. Contentio enim numquam est sine lite, et parum esset si lis sola oriretur, sed blasphemiae et inimicitiae, quod a Dei servis alienum est. Ab his autem qui corrupti mente, veritate privati sunt, utile judicatur; Dei enim culturam et pietatem quaestum existimant, non de futuro aliquid sperantes; sed quomodo in praesenti se transigant providentes, sicut et mundanae sectae, quas constat propter praesentia lucra inventas; non nescii quosdam hoc libenter audire, quod in hac vita florendum sit; ideoque desistendum ab hujusmodi. Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Magnas divitias et acquisitionem in eo dicit, si quis fidelis suo contentus sit; plus enim et in semetipso et in caeteris est, qui misericordia Dei acquisitus ad futuram vitam, ad praesens sufficere sibi putat, quod habet, non dubitans ex eo ipso largiri. Omnis enim avarus impius est, et sibi et caeteris nocens. Nihil enim intulimus in mundum, verum
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ dignactione sua dĩolim decreuit
peccatores saluos facere. prestius
enĩ fuit ds quid futur ũ esset it
homine antequã faceret cum. & si
peccar& quomodo red integraret᷑.
Predestinauit quo t̃pore. & ꝑquos
& quaratione saluari possint utreq
merito suo qui saluent᷑ neq horum
ꝑ quos uocantur seddĩ gr̃a istud donũ

Expanded text:
tione sua Deus olim decrevit peccatores salvos facere praescius enim fuit Deus quid futurum esset in homine, antequam faceret eum et peccaret quomodo redintegraretur, praedestinavit, quo tempore, et per quos, et qua ratione salvari possint: ut neque merito suo qui salvantur, neque horum, per quos vocantur, sed Dei gratia istud donum
Abbreviated transcription (Latin):
Hano mortalibus hoc modo cognitã: libellis
ieidẽ aeccłia positus indicat
nomine garganus: dexeuentu suo mor uoc¬
Inta mul¬
ticudine pollebat. passim ꝑdeueri.¬

Expanded text:
hoc modo cognitam libellus in eadem ecclesia positus indicat. nomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocinita multitudine pollebat, passim per
Abbreviated transcription (Latin):
multis testibus. Qm̃ auaritia resin.¬
qua ẽ hominẽ dĩ abhac dissentiat.
iustitiã se qui iub& atq pietatem
& alia quȩ memorat: Noner u pote¬
rit hanc euitare nisihis ad serit
fieri potest ut auarus fidelis sit.
quioꝑib negat qđ uerbis fateri
uidet᷑. UNde autẽ amator frater¬
nitatis cuius manus sunt aridae :
quomodo uerbo paciens qui semꝑ ad
alienia se tendit : aut qua tenus
quietẽ animi possit habere quidie
noctuq auiditate cupiditatisiN¬
cendit᷑: sed quia abhominie de
timotheo iNiquitas haec aliena
erat. boniũ certamen fidei ad gredi
iubetur. Fidei enim uictoria ẽ cum
omnuuitia & crimina subiungant.
ut ad aeterne uitȩ p̃mia ueniatur:
Cuius confessio inter ipsa rudimenta
& xp̃o iħu qui testatus ẽ subpontio
pilato bonã confessionẽ ut serues
mandatũ in maculatũ in rep̃hen.¬
sibile usq inaduentũ dñi nr̃i iħu¬

Expanded text:
multis testibus. Quoniam avaritia res inimultis testibus. Quoniam avaritia res iniqua est, hominem Dei, ut ab hac dissentiat, justitiam sequi jubet atque pietatem, et alia quae memorat; non enim poterit hanc evitare, nisi his adhaeserit, fieri potest ut avarus fidelis sit, qui operibus negat, quod verbis fateri videtur? Unde autem amator fraternitatis, cujus manus sunt aridae? quomodo vero patiens, qui semper ad aliena se tendit? aut quatenus quietem animi possit habere, qui die nocteque aviditate cupiditatis incenditur? Sed quia ab homine Dei Timotheo iniquitas haec aliena erat, bonum certamen fidei aggredi jubetur. Fidei enim victoria est, cum omnia vitia et crimina subjugantur; ut ad aeternae vitae praemia veniatur: cujus confessio inter ipsa rudimenta t Christo Jesu qui testatus est sub Pontio Pilato bonam confessionem: ut serves mandatum immaculatum, irreprehensibile usq
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt a fide & inseruerunt se
dolorib multis. Nichil tam asꝑũ
tamq ꝑniciosum ẽ quã qui ȩcclesi¬
asticus maxime qui sublimis locis
est diuitias huius scł̃i studeat. quia
Ri solum sibi ipsi sed& caeteris ob¬
est. Contrariam erum formã dat
homirub necesse. ẽ enĩ multos imi.¬
tatores eius existere ad ꝑditioniem:
Quanto enim honorificentior ordine
admittere. Idõ radix omniũ maloꝵ
ẽ qui aut desideria expleat quod
inpossibile ess& maleficia & homi.¬
cidia & obscenitate: & quic quidsce¬
leris. ẽ ꝑpetrat non ad presens secura
quia semꝑ cupida & iricuro dãpna.¬
ta. Tuaute homo dĩ haec fuge.
Abscidere se hominẽ ab bac hortat᷑
& p̃cipit ut hic securussit. & i
futuro p̃mus remuneret᷑ diuirus.
Non enum iNmerito coronandus. ẽ
qui hanc sꝑnit quȩ multis suad&.
Sequere autẽ iustitiã. pietatẽ. fidem.
caritatẽ. pacientiam. tranquillitatẽ
& confessus es bonã confessionẽ corã

Expanded text:
erunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis. Nihil tam asperum, tamque perniciosum est, quam si ecclesiasticus, maxime qui in sublimi loco est, divitiis hujus saeculi studeat; quia non solum sibi ipsi, sed et caeteris obest. Contrariam enim formam dat hominibus; necesse est enim multos imitatores ejus existere ad perditionem. Quanto enim honorificentior ordine admittere. Ideo radix omnium malorum est, quia ut desideria sua expleat, quod impossibile est, et maleficia, et homicidia, et obscenitatem, et quidquid sceleris est, perpetrat; nec ad praesens secura, quia semper cupida; et in futuro damnata. Tu autem, homo Dei, haec fuge. Abscindere se hominem Dei ab hac hortatur et praecipit, ut et hic securus sit, et in futuro praemiis remuneretur divinis. Non enim immerito coronandus est, qui hanc spernit, quae multis suadet. Sequere autem justitiam, pietatem, fidem, charitatem, patientiam, tranquillitatem ocatus es, et confessus es bonam confessionem coram
Abbreviated transcription (Latin):
rei uocabulũ acceptabiles sunit
domib diuitũ qua ei dagunt ut pare.¬
ant uoluntatib ambulantes & que.¬
rentes quȩ p̃ferant ad illos. quibus
delectantur otiose munerib ad fici.¬
antur & malo more plusquerant
fabulis ꝗ que oꝑant᷑ manib uite¬
late ꝓcedant & compositȩ contra ꝓ¬
fessionẽ suã agentes. Quȩres solet ẽt

Expanded text:
rei vocabulum acceptabiles sunt rei vocabulum acceptabiles sunt domibus divitum, quae id agunt; ut pareant voluntatibus eorum, ambulantes et quaerentes quae perferant ad illos, quibus delectentur, ut otiosae muneribus afficiantur: et malo more plus quaerant fabulis, quam quae operantur manibus; ut elatae procedant et compositae, contra professionem suam agentes. Quae res solet
Abbreviated transcription (Latin):
trabit illum ad sua membrauit
subiciat᷑ peccato. Delitiȩ eNum
ianuȩ sunt peccati. non quotendat
ignoratur. qui fluuidã amat uitã.
Habentes dãpnationẽ quia prima
fidem irritã fecerunt: Quidmane.¬
at tales ostindit. nefacile audeant
qđ implere difficile ẽ. Aut si animꝰ
est huic deuotioni deditus apud se
interim teneant. quia didicit teme¬
rarium esse ꝓfiteri. qđ ad huc uiue¬
Nuli aetati credi non hab&. Dãpna.¬
tioni erum fit obnoxius quiabeo
decliniat qđ recte fecerat. Quan.¬
tũ erum laudabile. ẽ sumpleat.
qđ ultra uires eius credit᷑ tantoma.¬
gis puruendus erit si hoc audeat
sibi inponere p̃suptione temerita.¬
tis qđ ferre non possit. Nonaduenã
deb& ꝑtinere. quia primordio in¬
fidelis inuentus ẽ. Simul autem
& otiose discunt circiure domus
non solũ autẽ otiose sed et uerbose¬
& curiose loquentes quȩ ñ oporta:
Quȩdã uirgines uł uiduat cõmendate
ꝓfessione: gloriosum. ẽ erum huius

Expanded text:
trahit illum ad sua membra, ut trahit illum ad sua membra, ut subiciatur peccato. Deliciae enim janua sunt peccati. Non enim quo tendat ignoratur, qui fluidam amat vitam. Habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Quid maneat tales, ostendit, ne facile audeant, quod implere difficile est, aut si animus est huic devotioni deditus, apud se interim teneat, quia didicit temerarium esse profiteri, quod adhuc juvenili aetati credi non debet. Damnationi enim fit obnoxius, qui ab hoc declinat, quod recte fecerat. Quantum enim laudabile est, si impleat quod ultra vires ejus creditur, tanto magis puniendus erit, si hoc audeat sibi imponere praesumptione temeritatis, quod ferre non possit, nec ad veniam debet pertinere, quia primordio infidelis inventus est. Simul autem, et otiosae, discunt circumire domos, non solum autem otiosae, sed et verbosoportet. Quaedam virgines vel viduae, commendante professione gloriosum est enim hujus
Abbreviated transcription (Latin):
nescit ille autem sciens contemptut:
Uidua eli gatur annoꝵ ñ minus
sexaginta quȩ fuerit uinius uri
uxor inoꝑib bonis testimor uum
habens si filios enutriuit. si hospitio
opus bonũ subiecta. ẽ. Si p̃rogati.¬
datur eligendam hanc doc&: dñi
est iuditio adscribitur. NomeNi
eius ecdasticis monumentis. qũã
clignã uetus uita declarit. Inbuta
erum diuinis obsequus & uihis uitã
atterfenis suscipienda. ẽ insinu
aeccłȩ cui olim se Nouit legitimis
seruiens Iunioris autẽ uiduas de¬
uita. Cum enĩ iidelicus egerint
in xp̃o nubere uolunt. Prohibet
adolescentulas uiduas in hac suscipi
ꝓfessione. Lubrice enim aetati faci¬
les haberi non deb&. Quippe cum
quarunidã exempla p̃cedant
quȩ post confessionẽ uitae deli¬
ciarum oblectatione nom̃ non
oꝑa induitatis habent & conuersȩ
nuptus sollicitantus. Qui enĩ putat
se inixp̃o delitus uitã agere minime
in mnoceris ꝑseuerat. Luxuriȩ etũ

Expanded text:
nescit, ille autem sciens contemnit. nescit, ille autem sciens contemnit. Vidua eligatur annorum non minus sexaginta, quae fuerit unius viri uxor, in operibus bonis testimonium habens, si filios enutrivit, si hospitio opus bonum subsecuta est. Si praerogativdatur, eligendam hanc docet. Domini enim judicio ascribitur nomen ejus ecclesiasticis monumentis, quam dignam vetus vita declarat. Imbuta enim divinis obsequiis et in his vitam atterens, suscipienda est in sinu Ecclesiae, cui olim se vovit legitimis servitiis. Juniores autem viduas devita. Cum enim in deliciis egerint, in Christo nubere volunt. Prohibet adolescentulas viduas in hac suscipi professione. Lubricae enim aetati fides facile haberi non debet, quippe cum quarumdam exempla praecedant, quae post professionem vitae, deliciarum oblectatione, nomen, non opera viduitatis habent, et conversae nuptiis sollicitantur. Qui enim putat se in Christo deliciis vitam agere, minime innocens perseverat. Luxuria enim
Abbreviated transcription (Latin):
aliudagere & aliud ꝓfiteri. slon
obsequia & deuotione dĩ. sedhono.¬
re nomen uiduȩ uolentis habere
cũ Nominis ip̃sius ꝓfessio hoc in¬
dicet. quia sũpto uiro dm̃ elegit
cui seruiat tota mente ꝓpter uitã
ꝓmissam. &haec p̃cipue ut in repre¬
hensibiles sint: Tanta diligentia ac¬
tium ac morum uiduã uult habe¬
re ut reprehendi non possit. Amota
enĩ spe munidane conuersationus
& corporis curandi offitio: ꝓpter
hoc se ad dm̃ contulit ut ꝓbabilem
agat uitã. Sublatis erum occasio.¬
nub quȩ additus solerit aperire
peccatis. potest bona conuersatio
incolumis ꝑmanere. Siquis autem
suoꝵ & maxime domesticoꝵ curam
non hab& fidem negauit. & est in¬
uideli deterioꝵ hano uiduã quia
neglegens fuit circa suos affectus
ut educar& eos indisciplina &cor¬
reptione dñi inhonorandã quia
sicut ꝑfidi legẽ dñi non oboediuit
ut peior habebatur: necesse ẽ qͥsub
quã qui ñ subiectus ẽ legi hinc en ũ

Expanded text:
aliud agere, et aliud profiteri: non aliud agere, et aliud profiteri: non obsequia et devotionem Dei, sed honorem viduae volentes habere; cum nominis ipsius professio hoc indicet; quia spreto viro, Deum elegit, cui serviat tota mente, propter vitam promissam. Et haec praecipe, ut irreprehensibiles sint. Tantam diligentiam actuum ac morum viduam vult habere, ut reprehendi non possit; amota enim a spe mundanae conversationis, et corporis curandi officio, propter hoc se ad Deum contulit, ut probabilem agat vitam. Sublatis enim occasionibus, quae aditus solent aperire peccatis, potest bona conversatio incolumis permanere. Si quis autem suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Hanc viduam quae negligens fuit circa suos affectus, ut educaret eos in disciplina et correctione Domini, inhonorandam dicit; quia sicut perfidi, legi Domini non obedivit, ut pejor habeatur. Necesse est quam qui non subjectus est legi; hic enim
Abbreviated transcription (Latin):
succumbat disciplinȩ Preire enum
debent merita ut accedenti debitꝰ
horior tribui uideatur. Quȩ enim
effecta remuneratione aeccłae.
Nlam quȩ uera uidua ẽ & desoluta
sꝑat i i dõ q̾instat oratior ubus¬
t ioctu dieq. Uiduam filios aut
nepotes habentẽ non facile admit¬
didit ꝓouiquis. Si autẽ ut ad sol&
impietas fuerit oꝑata ut anus¬
despiceatur a suis quos pie tractauit
dignum esse hanc suscipi ab aecdła.
quia indñi lege fideliter conuersa.¬
ta ẽ. Uidua igitur desoluta ut asiuis
contepta sperat indõ. Uidenserũ
exnulla parte sehabere suffragiũ
toto animo deuota. ẽ dõ. Dequo
solo auxiliũ uitȩ salutisq expectat.
talem esse debere significat. ut a
dñm ꝓmerendã orationib uacet
dõ seruieris nocte dieq ut ostendat
idcirco se nuptias scđas contepsisse
ut instar& disciplinȩ dominuce :¬
Sienim sub nomine uiduae delicus
uacet. aut luxuriȩ uiuens. mortua
habenda ẽ quia inposture genus e

Expanded text:
succumbat disciplinae. Praeire enim succumbat disciplinae. Praeire enim debent merita, ut accedenti debitus honor tribui videatur; quae enim effecta remuneratione Ecclesiae. Nam quae vere vidua est et desolata, sperat in Deo, et instat orationibus noctu dieque. Viduam filios aut nepotes habentem non facile admitdidit propinquis: si autem, ut adsolet, impietas fuerit odespiciatur a suis, quos pie tractaverit, dignum esse hanc suscipi ab Ecclesia, quia in Domini lege fideliter conversata est. Vidua igitur desolata, aut a suis contempta, sperat in Deo. Videns enim ex nulla parte se habere suffragium, toto animo devota est Deo, de quo solo auxilium vitae salutisque exspectat.  dicitur, talem esse debere significat, ut ad Dominum promerendum orationibus vacet, Deo serviens noctu dieque, ut ostendat idcirco se nuptias secundas contempsisse, ut instaret disciplinae. SiSi enim sub nomine viduae deliciis vacet aut luxuriae, vivens mortua habenda est; quia imposturae genus est,
Abbreviated transcription (Latin):
coriuersatiorus suscipere discipli.¬
Nam. Quando enumn non cũ imꝑio
insinuari sibi uid& quȩ adbonam
ꝑtinent uitam. consentit humilem
seprebens admonenti. Blandicus
enim solent obtineri quae auctori¬
tate non possunt. Namanimalia
quando membra sua zelantur.
blandicus tamen cedunt. Uiduas
honora quȩ uere uiduȩ sunt. Has¬
enim uiduas dicit honorandas quȩ
data oꝑa uiduae sunt: quȩ cũ possint
nubere ut meliores essent utdigne
dõ scđas nuptias respuerunt. scientes
semel benedici con iugiũ aemulȩ
scĩssimȩ anne quȩ ieiunus &obsecra¬
tiorub dõ seruiebat die noctuq
autẽ uidua filios uł nepotes hab&
distat primũ domũ suã pie tracta¬
re & mutuã uicem gr̃arum reddere
parentib hoc enim acceptum es ł
coram dõ. Uiduam prius iNhac
uita & conuersatione dicit ꝓbandã
& tunc demũ digna sit uiduȩ eccłȩ
Noncupari que non questus causa
magisquã defensionis aecdastice

Expanded text:
conversationis suscipere discipliconversationis suscipere disciplinam. Quando enim non cum imperio insinuari sibi videt, quae ad bonam pertinent vitam, consentit, humilem se praebens admonenti. Blanditiis enim solent obtineri, quae auctoritate non possunt. Nam animalia quando membra sua zelantur, blanditiis tamen cedunt. Viduas honora, quae vere viduae sunt. Has viduas dicit honorandas, quae data opera viduae sunt. Quae, cum possent nubere, ut meliores essent et dignae Deo, secundas nuptias respuerunt, scientes semel benedici conjugium, aemulae sanctissimae Annae, quae jejuniis et obsecrationibus Deo serviebat noctu autem vidua filios, vel nepotes habet, discat primum domum suam pie tractare, et mutuam vicem gratiarum reddere parentibus. Hoc enim acceptum est coram Deo. Viduam prius in hac vita et conversatione dicit probandam, ut tunc demum digna sit vidua Ecclesiae nuncupari, quae non quaestus causa magis, quam defensionis, ecclesiasticae
Abbreviated transcription (Latin):
honorificentiam aetatis maiorem
natu cũ mansuaudine ad bon ũ
opus docet ꝓuocandũ ut facilius
suscipiat admonitionẽ Potes ⁊
erum ueteri com monitus nepostea
corripiatur qđ turpe ẽ seniori.
Nam apud om̃s utiq gentes honora¬
.bilisẽ senectus. Unde & sinagoga
& post ea aeccła seniores habuit.
quoꝵ sine consilio nichil agebat᷑
iNaeccła: Qđquã negligentia
absoluerit nescio: nisi forte docto¬
rũ desidia aut magis suꝑbia. dũ
soli uolunt aliquid uideri. Iunio¬
res quasi fr̃s ceris& admonendos
amoris causa se cõmoneri facilius
se corrigant. quippe cũ uideant
nori discrepare oꝑa eius ap̃dicati.¬
one. Anus uero quasi matres ut tũ
mitti sermone doceri se uident
ñ aspere accipiant qr honorifice
ꝓficiunt. Asꝑum ẽ enim sensibus.¬
cũ corripiunt᷑ a uit uorib: quod
tẽperamento quadã leruri uult.
ut ꝓfectus sit & dicenti & audienti.
Adulescentulas ut sorores ammon&e¬
docendas ut prõpit possint bonȩ

Expanded text:
honorificentiam aetatis majorem honorificentiam aetatis majorem natu cum mansuetudine ad bonum opus docet provocandum, ut facilius suscipiat admonitionem; potest enim vereri commonitus, ne postea corripiatur, quod turpe est seniori. Nam apud omnes utique gentes honorabilis est senectus: unde et Synagoga, et postea Ecclesia seniores habuit, quorum sine consilio nihil agebatur in Ecclesia. Quod qua negligentia obsoleverit, nescio; nisi forte doctorum desidia, aut magis superbia, dum soli volunt aliquid videri. Juniores quasi fratres censet admonendos amoris causa se commoneri, facilius se corrigant, quippe cum videant non discrepare opera ejus a praedicatione. Anus vero quasi matres; ut dum miti sermone doceri se vident, non aspere accipiant, quia honorifice proficiunt: asperum est enim sencum corripiuntur a junioribus, quod temperamento quodam leniri vult, ut profectus sit et dicenti, et audienti. Adolescentulas, ut sorores admonet edocendas, ut prompte possint bonae
Abbreviated transcription (Latin):
ratus sit homo dĩ adom̃e opus
boniũ instructus. Alanifestum
.ẽ qr om̃is scriptura cuiuslam
auctor ostenditur utilis . ẽ. Ad
hoc enim data ẽ ut ꝓficiat impe.¬
ritis & instaur& deformes extra-¬
heris iniquos adiustitiam: ut
homo dĩ in omĩ oꝑe bono per.¬
fectussit. Innouo enĩ hominem
gradatim ꝓficiens constituit
illũ hominẽ dĩ. Testor coram

Expanded text:
sit homo Dei ad omne opus bonum consummatus. » Manifestum est, quia omnis scriptura, cujus Deus auctor ostenditur, utilis est. Ad hoc enim data est, ut proficiat imperitis, et instauret deformes, attrahens iniquos ad justitiam, ut homo Dei in omni opere bono perfectus sit. In novo enim homine gradatim proficiens, constituit illum hominem Dei. « Testor coram
Abbreviated transcription (Latin):
cuta questiones & pugnas uerboꝵ
ex quib funt in uudie contentio.¬
nes. Blasphemiȩ. suspition ies
male conflictiones hominũ
qui corrupti s̃ mente & ueritatẽ
caruerunt. Existimantes quȩstum
esse pietatem & dĩ culturã discede
ab huiusmodo. discrepantes ad disci¬
plina catholica. sꝑnendos precipit.
maxime qui cunct & correpti ad¬
quiescere Nolunt ꝑturbatiot us
mente praue qui contẽptior ub
delectant᷑ & pascunt᷑. Elatus enum

Expanded text:
estiones et pugnas verborum, ex quibus fit invidia, contentiones, blasphemiae, suspiciones malae, conflictiones hominum, qui corrupti sunt mente et veritate caruerunt, existimantes quaestum esse pietatem et Dei culturam: discede ab hujusmodi. Discrepantes a disciplina catholica spernendos praecipit, maxime qui convicti et correpti acquiescere nolunt perturbatione mentis pravae, qui contentionibus delectant
Abbreviated transcription (Latin):
cum ergo dictam sequentib factis
implentur ostenduntur uera. ac
ꝑhoc decora. Tunc possunt dt̃ u
seruos suos nontantum a fide N
ꝓhibere uerũ & iam gaudere: qr
fidem eoꝵ &iam sibi uident
ꝓficere Nemo enim fidem dei
custodiens infidelis: potest ẽẽ.¶
homit ub In iluxit enim gr̃adĩ
erudiens Nos ut ab negantes impi

Expanded text:
 est. Cum ergo dicta sequentibus factis  est. Cum ergo dicta sequentibus factis implentur, ostenduntur vera, ac per hoc decora. Tunc possunt domini servos suos non tantum a fide non prohibere, verum etiam gaudere; quia fidem eorum etiam sibi vident proficere. Nemo enim fidem Dei custodiens, infidelis potest esse hominibus. Illuxit enim gratia Dei erudiens nos, ut abnega
Abbreviated transcription (Latin):
secuntur iuris suis. IuNuores
similiter hortare continentes
in tegritate. uerbũ sanũ i¬
rep̃hensibile : ut hisquȩ diuessa. ẽ
reuereatur nihil habet is dicere
debonis dignum rep̃hensione. Qm̃
nuentus iol& muridũ egredi
imo promptiores sea lapsum: id¬
circo salutarib retina culis con.¬
tin ieri iubetur ut infrenata
diuirus legib guber net᷑ Q uod¬
ut effici non sit arduũ aut diffici.¬
le. magistrum formã esse p̃cipit:
ut ea quȩ docet quomodofiant
ostendat. ut hiqui ꝓphani surt
& mnimici fidei. erubescant uidentes.
quia quȩ uerbis docet uera esse
ꝓbat factis. Seruos dominis suis
subditos esse inomĩb optimos
ñ responsatores. ñ fraudentes.
sed omnẽ fidem honã oftenden.¬
tes. ut doctrinã saluatoris nridĩ
ornent in iomĩbbonis oꝑib et
fide doctrinã dicit ornari dm̃cã
Tunc enũ platea ẽ & doctrina si
hic qui eam ꝓfitent᷑. non illam
exosum faciat ab negans factis

Expanded text:
sequuntur suis viris. Juniores sequuntur suis viris. Juniores similiter hortare continentes in gravitate, verbum sanum, irreprehensibile; ut is qui e diverso est, revereatur, nihil habens dicere de nobis dignum reprehensione. Quoniam juventus solet modum egredi, immo promptior esse ad lapsum, idcirco salubribus retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur. Quout effici non sit arduum aut difficile, magistrum formam esse praecipit; ut ea quae docet, quomodo fiant, ostendat; ut ii qui profani sunt, et inimici fidei, erubescant, videntes quia quae verbis docet, vera esse probat factis. Servos dominis suis subditos esse in omnibus, optimos, non responsatores, non fraudantes, sed omnem fidem bonam ostendentes; ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus. Bonis operibus et fide doctrinam dicit ornari Dominicam; tunc enim placita est doctrina, si hic qui eam profitetur, non illam exosam faciat, abnegans factis,
Abbreviated transcription (Latin):
neo menus & circũcisione & cateris
ꝑ turbatores impii & reuerentes:
doctrinã. haec scit dm̃qua e appel.¬
latur sana doctrina. dĩ enĩ doctrina
salutaris ẽ: Seniores sobrios esse gra.¬
ues. prudentes. sanos fide. dilectione
pacientiae. Quisunt sane doctrine
ostendit ut minius sobrios minus
graues infideles sine caritate. iN¬
pacientes. inse doctrine discipulos
significar&. Hisenim oꝑib nescit᷑
ds̃. neq iustitia eius anus parimodo
statu religione designo non cri¬
minatrices. non uitio multo ser¬
uier ites: bona docentes instituatł
adulescentulas uiros suos diligere
amaro filios prudentes pudicas.
esse castt as. domus curam haben.¬
tes. subditas ꝓprus uiris ne uerbũ
dĩ blasphemetur. Tales p̃cipit
seruores ut exemplosint bone
conuersationis iuniorib: ut si in¬
fideles uiros habeant congau.¬
deant eis magis quã blasphema.¬
rent nomeNi dĩ dũ uident qua
ꝓpter dĩ timorem ꝓpensius ob¬

Expanded text:
neomeniis, et circumcisione, et caeteris, neomeniis, et circumcisione, et caeteris, perturbatores, impii et irreverentes? doctrinam. Haec scit Deum, quae appellatur sana doctrina; Dei enim doctrina salutaris est. 315 Seniores sobrios esse, graves, prudentes, sanos fide, dilectione, patientia. Qui sint sanae doctrinae, ostendit; ut minus sobrios, minus graves, infideles, sine charitate, impatientes, insanae doctrinae discipulos significaret. His enim operibus nescitur Deus, neque justitia ejus. Anus pari modo in statu religione digno, non criminatrices, non vino multo servientes, bona docentes; ut instituant adolescentulas viros suos diligere, amare filios, prudentes, pudicas esse, castas, domus curam habentes, subditas propriis viris: ne verbum Dei blasphemetur. Tales praecipit esse seniores, ut exemplo sint bonae conversationis junioribus; ut si infideles viros habeant, congaudeant eis magis, quam blasphement nomen Dei, dum vident quia propter Dei timorem propensius ob