comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pus quod fugere ñ licet: mͦ debemus co-¬
gitare dũ licet. Illa ẽ. hora nr̃i exitus
semꝑ intuenda: ista redemptoris admo.¬
nitio. ante m̃tis oculos semꝑ ponenoa
qua ait. Uigilate itaq: quia nescitis diẽ

Expanded text:
pus quo fugere non licet, modo debet copus quo fugere non licet, modo debet cogitari dum licet. Illa hora est nostri exitus semper intuenda; ista Redemptoris admonitio ante mentis oculos semper ponenda, qui ait: Vigilate itaque, quia nescitis diem
Abbreviated transcription (Latin):
ne: inducias uel usq mane. Sed cũ hec
clamaret: in ipsis suis uocib de habita¬
culo suȩ carnis euulsus ẽ. De quo nimirũ
constat qr pro nob̃ ista ñ prose uid̾it: ut
uisio eius nobis ꝓficiat. quos adhuc diui¬
na patientia longanimit̃ expectat. Nã illi
tetros sp̃s ante mortẽ uidisse & induciaᷤ
petisse quid ꝓfuit: qui easdẽ in ducias¬
quas petiit ñ accepit: Nos gͦ fr̃s hem̃i nos
tempora p̃tereant. & tunc queramus ad be¬
ne agendũ uiuere. cũ iam cõpellimur de
corpore exire. Mem̃tote quid ueritas dicat.
Orate: ne fiat fuga ur̃a hyeme uel sabba¬
to. Per legis quippe mandatũ: ambulare
longius in sabbato ñ licet. Hyẽps quoq ad
ambulandũ impedim̃tũ est: quia gres¬
sus ambulantiũ torpor frigoris astrin¬
git. Ait ergo. Orate : ne fiat fuga ur̃a hy-¬
eme uel sabbato. Ac si aꝑte dicat. U idete
ne tunc quȩratis peccata ur̃a fugere: qͣn¬
do iam non licet ambulare. Illud gͦ tem¬

Expanded text:
ne, inducias vel usque mane. Sed cum haec ne, inducias vel usque mane. Sed cum haec clamaret, in ipsis suis vocibus de habitaculo suae carnis evulsus est. De quo nimirum constat quia pro nobis ista, non pro se, viderit, ut ejus visio nobis proficiat, quos adhuc divina patientia longanimiter exspectat. Nam illi tetros spiritus ante mortem vidisse, et inducias petiisse, quid profuit, qui easdem induciasquas petiit, non accepit? Nos ergo, fratres tempora pereant, et tunc quaeramus ad bene agendum vivere, cum jam compellimur de corpore exire. Mementote quid Veritas dicat: Orate ne fiat fuga vestra hieme vel sabbato . Per legis quippe mandatum ambulare longius in sabbato non licet. Hiems quippe ad ambulandum impedimento est, quia gressus ambulantium torpor frigoris astringit. Ait ergo, Orate ne fiat fuga vestra hieme vel sabbato. Ac si aperte dicat: Videte ne tunc quaeratis peccata vestra fugere, quando jam non licet ambulare. Illud ergo tem
Abbreviated transcription (Latin):
rimos sp̃s corã se assistere: & uehementer
imminere: ut ad inferni claustra se raꝑent.
Cepit gͦ tremere: pallescere. sudare: &¬
cũ magnis uocib inducias petens. filiũ
suũ nomine maximũ quẽ ipse iã mona¬
chus monachũ uidi nuiis et turbatis cla-¬
morib uocare dicens. Maxime curre: ñ¬
quã tibi aliquid mali feci. in fide tua
me suscipe. Turbatus mox maximus af¬
fuit: lugens & ꝑstrepens familia con¬
uenit. Hõs autẽ quos ille insistentes sibi
grauit̃ dolerabat. ipsi malignos sp̃s uide
ñ poterant: sed eors p̃sentiã in confusio¬
ne & pallore ac tremore illuis qui trahe¬
batur uidebant. Pauore autẽ tetre eors
imaginis: huc illucq uertebat᷑ in lectu¬
lo. Iacebat in sinistro latere: aspeccũ eoꝵ
ferre ñ poterat. Uertebat se ad parietẽ: ibi
erant. Cumq constrictus nimis relaxari
se iam posse desparet: cȩpit magnis uoci¬
bus clamare dicens. Inducias uel usq ma¬

Expanded text:
rimos spiritus coram se assistere, et vehementer rimos spiritus coram se assistere, et vehementer imminere, ut ad inferni claustra se raperent. Coepit tremere, pallescere, sudare, et magnis vocibus inducias petere, filiumque suum nomine Maximum, quem ipse jam monachus monachum vidi, nimiis et turbatis clamoribus vocare, dicens: Maxime curre, nunquam tibi aliquid mali feci, in fidem tuam me suscipe. Turbatus mox Maximus adfuit, lugens et perstrepens familia convenit. Eos autem quos ille insistentes sibi graviter tolerabat ipsi malignos spiritus videre non poterant, sed eorum praesentiam in confusione, in pallore ac tremore illius qui trahebatur videbant. Pavore autem tetrae eorum 1481 imaginis huc illucque vertebatur in lectulo, jacebat in sinistro latere, aspectum eorum ferre non poterat; vertebatur ad parietem, ibi aderant. Cumque constrictus nimis relaxari se jam posse desperaret, coepit magnis vocibus clamare, dicens: Inducias vel usque ma
Abbreviated transcription (Latin):
antꝰ᷑ augemus. At si aliqua nos egritudo
corripiat. si signa egritudinis uicinã
mortẽ denuncient. inducias uiuendi
querimus ut peccata nr̃a defleamus:
& eas cũ magno estu dȩsidii petunus.
quas acceptas modo ꝓ nichilo habemus.
Rem fr̃s refero: quam si intente audi¬
re uult caritas ur̃a. ex considatione illiꝰ
uehement̃ instruetur. Quidã uir no¬
bilis in ualeria ꝓuincia nomine cris-¬
aurius fuit: quẽ lingua rustica ppłs
criseriũ uocabat. Uir ualde idoneus: sed
tantũ plenus uiciis quantũ reb Suꝑbia
tumidus. carnis suȩ uoluptatib subditus:
in adquirendis reb auariciȩ facib accen.¬
sus. Sed cũ tot malis dñs finẽ ponere de¬
creuisset: sicut areligioso quodã qui nẽ
suꝑ est ꝓpinquo illius didici. corporis lã¬
guore ꝑcussus est. Qui ad extremũ ueni¬
ens. eadem hora qua iam de corpore erat
ex iturus aꝑtis oculis uidit tetros & niger¬

Expanded text:
fleantur, augemus. At si aliqua nos aegritudo fleantur, augemus. At si aliqua nos aegritudo corripiat, si signa aegritudinis vicinam mortem denuntient, inducias vivendi quaerimus, ut peccata nostra defleamus, et eas cum magno aestu desiderii petimus, quas acceptas modo pro nihilo habemus.mi, refero, quam si intente audire vult charitas vestra, ex consideratione illius vehementer instruetur. Quidam vir nobilis in Valeria provincia nomine Chrysaorius fuit, quem lingua rustica populus Chryserium vocabat: vir valde idoneus, sed tantum plenus vitiis, quantum rebus; superbia tumidus, carnis suae voluptatibus subditus, in acquirendis rebus avaritiae facibus accensus. Sed cum tot malis Dominus finem ponere decrevisset, sicut a religioso viro quodam, qui nunc superest, propinquo illius didici, corporis languore percussus est. Qui ad extremum veniens, eadem hora qua jam de corpore erat exiturus, apertis oculis vidit tetros et niger
Abbreviated transcription (Latin):
tempestas ingruerit. quando uenerit suꝑ
uos tribulatio & angustia. Tunc inuoca¬
bunt me & ñ exaudiã : mane consurgers
&e ñ inuenient me. E cce aꝑtri clamant:
et repulsionis suȩ dolore compulse. appel¬
lationẽ dominantis ingeminant dicentes.
scuntꝰ᷑: quia tunc uelut incognidos ds
deserit. quos modo suos ꝑ uitȩ meritũ ñ
agnoscit. Ubi aꝑte quoq generalis ad di¬
scipłos exhortatio sub infertur cũ dicit᷑.
Uigilate itaq: quia nescitis diem neq
horã. Quia post peccata d̃s pęnitentiã
suscipit: si sciret quisq de presenti scło
quo tempore exiret. aluid tempus uolup¬
tatib atq aliud pęnitentiȩ aptare potu¬
isset. Sed qui pęnitenti ueniã spopondit:
peccanti diẽ crastinũ non ꝓmisit. Semꝑ
gͦ extremũ diem debenius mecuere:
quẽ nũquã possumus preuidere. Ecce
hunc ipsũ diem in quo loquim᷑ ad indu
cias conũsionis accepimus : & tam̃ mala
quȩ fecimus flere recusamus. Nõ solũ

Expanded text:
enerit super vos tribulatio, et angustia, tunc invocabunt me, et non exaudiam; mane consurgent, et non invenient me . Ecce aperiri clamant, et, repulsionis suae dolore compulsae, appellationem dominantis ingeminant, dicentes:sciuntur, quia tunc velut incognitos Dominus deserit, quos modo suos per vitae meritum non agnoscit. 6. Ubi apte quoque generalis ad discipulos exhortatio subinfertur, cum dicitur: Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. Quia post peccata Deus poenitentiam suscipit, si sciret quisque de praesenti saeculo quo tempore exiret, aliud tempus voluptatibus, atque aliud poenitentiae aptare potuisset. Sed qui poenitenti veniam spopondit, peccanti diem crastinum non promisit. Semper ergo extremum diem debemus metuere, quem nunquam possumus praevidere. Ecce hunc ipsum cias conversionis accipimus, et tamen mala quae fecimus, flere recusamus. Nos omissa
Abbreviated transcription (Latin):
ianua lugentib claudetur: quȩ modo
cotidie penitentib aꝑitur. Erit nãq &
tunc penitentia sed fructuosa iam ñerite
quia nequaquã tunc ueniã inueniet. qͥ
modo aptũ ueniȩ tempus ꝑdit. Hinc et¬
enĩ paulus dicit. E cce nunc tempus accep¬
tabile: ecce nunc dies salutis. Hinc ꝓpħa
ait. Querite dñm dũ inueniri potest: in

Expanded text:
janua lugentibus claudetur, quae modo janua lugentibus claudetur, quae modo quotidie poenitentibus aperitur. Erit namque et tunc poenitentia, sed fructuosa jam non erit, quia nequaquam tunc veniam invenit, qui modo aptum veniae tempus perdit. Hinc etenim Paulus dicit: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Hinc propheta ait: Quaerite Dominum dum inveniri po
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtiã cęlum. Ad cuiꝰ examen ome humanũ
genus deducitͦ: cui ad uindictã malors
retributionẽq bonoꝵ. angłi. archangłi.
throni. principatus. & dñationes. obsecun¬
do iam in pena remediũ ñ erit. Quȩ illa
confusio: cui reatu suo exigente contingoe
in conuentu om̃iũ hominũ angłoꝵ eru.
bescere. Qui pauor: eũ quẽ &e tranqͥllũ
dies illa: dies tribulationis & angustis.
dies calainitatis & miseriȩ. dies tenebratũ
& caligins: dies nebulȩ & turbinis. dies
tionib ñ ualet explicare. Quanta uero
tunc erit electoꝵ lȩticia: qui de eius me¬
rentur uisione gaudere. de ciuꝰ conspec¬
tu uident & elementa contremiscere. cũ
eo simul ad nuptias intrare. qui et in sp̃o¬
si nuptiis gaudent. & tam̃ ipsi sunt sp̃o¬
sa. quia et in illo ȩterm regni talamo
uisioni nr̃ȩ d̾s coniungit᷑. quȩ scilicet
uisio. nũquã iam imꝑpetuũ ab amo
ris sui amplexib euelletͦ. Tunc regni

Expanded text:
etiam caelum. Ad cuius examen omne humanum etiam caelum. Ad cuius examen omne humanum genus deducitur, cui ad vindictam malorum remunerationemque bonorum angeli, archangeli, throni, principatus et dominationes obsecundo iam in poena remedium non erit! Quae illa confusio cui reatu suo exigente continget in conventu omnium hominum angelorumque erubescere! / Qui pavor eum, quem et tranquillum dies illa, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulę et turbinis, dies tionibus non valet explicare! Quanta vero tunc erit electorum lętitia, qui de eius merentur visione gaudere, de cuius conspectu vident et elementa contremescere, cum eo simul ad nuptias intrare! Qui et in sponsi nuptiis gaudent, et tamen ipsi sunt sponsa, quia in illo ęterni regni thalamo visioni nostrae deus coniungitur. Quae scilicet visio numquris sui amplexibus evelletur. Tunc regni
Abbreviated transcription (Latin):
ce eccliȩ quiescentib loquor. sibi mecipsi tes
tes et emite uobis. uenditores quippe olei:
ad ulatores sunt. Qui enĩ accepta qualibor
gr̃a uanis suis laudib nitorẽ głe offert̃:
quasi oleũ uendunt. De quo ꝓfecto oleo.
nr̃m caput est. Appellatione autẽ capi¬
tis. ea quȩ principat᷑ corpori mens uo¬
catur. Impinguat gͦ caput oleũ peccato¬
ris: cum demulcet mentẽ fauor ad ulã¬
tis. Sed dũ irent emere uenit sponsus:
quia cũ uitȩ suȩ testimoniũ apximis que¬
eo ad nuptias: & clausa ẽ. ianua. O si saꝑe
in cordis palato posset quid ad mirationis
habet quod dicit᷑ uenit sponsus: quid dul¬
cedinis intrauerunt cũ eo ad nuptias. qͥd
amaritudinis & clausa ẽ. ianua. Uenit
quippe ille qui in aduentu suo elem̃ta c̃¬
cutit: in cuius conspectu cęlũ et t̾ra con¬
tremiscit. Unde etiam ꝑ ꝓpħam dicit᷑. Ad¬
huc semel: & ego mouebo ñ solũ terrã. s

Expanded text:
ce Ecclesiae quiescentibus loquor sibimetipsi testice Ecclesiae quiescentibus loquor sibimetipsi testites, et emite vobis. Venditores quippe olei adulatores sunt. Qui enim accepta qualibet gratia, vanis suis laudibus nitorem gloriae offerunt, quasi oleum vendunt. De quo profecto oleo Pcipale etenim nostrum caput est. Appellatione autem capitis ea quae principatur corpori mens vocatur. Impinguat ergo caput oleum peccatoris, cum demulcet mentem favor adulantis. Sed dum irent emere, venit sponsus, quia cum vitae suae testimonium a proximis quaeeo ad nuptias, et clausa est janua. 4. O si sapere in cordis palato possit quid admirationis habet quod dicitur: Venit sponsus! quid dulcedinis: Intraverunt cum eo ad nuptias! quid amaritudinis: Et clausa est janua! Venit iet ille, qui adventu suo aelementa concutit, in cuius conspectu caelum cum terra contremescit. Unde etiam per prophetam dicit: Adhuc semel, ego movebo non solum terram, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ex utroq sexu. fideliũ multitudo colli¬
gitur: scã ęccła decem uirginib similis
designatur. Inqua qr mali cũ bonis &
repbi cũ electis ad mixti sunt : recte si¬
milis uirginib prudentib oe fatius esse
phibetur. Sunt namq pleriq continentes
qui ab extĩori se appecitu custodiunt: & spe
adinteriora rapiunt᷑. Carnẽ macerant: et
toto desidio ad suꝑnã patriã anhelant. Eter¬
na p̃mia expetunt: pro laborib suis re¬
ciꝑe laudes humanas nolunt. Hi ninirũ
głam suã non in ore hominui ponunt:
sed intra conscientiã conte gunt. Et sui .ix.
pleriq qui corpus ꝑ abstinentiã affligũt:
sed de ipsa sua abstinentia humanos fauo¬
res expetunt. Doctrinȩ inseruiunt: indi¬
gentib multa largiunt᷑. Sed fatuȩ ꝓfec¬
to uirgines sunt: quia solã laudis tran

Expanded text:
colligitur, sancta Ecclesia decem virginibus similis denuntiatur. In qua quia mali cum bonis, et reprobi cum electis admixti sunt, recte similis virginibus prudentibus et fatuis esse perhibetur. Sunt namque plerique continentes qui ab exteriori se appetitu custodiunt, et spe ad interiora rapiuntur; carnem macerant, et toto desiderio ad supernam patriam anhelant, aeterna praemia expetunt pro laboribus suis recipere, laudes humanas nolunt. Hi nimirum gloriam suam non in ore hominum ponunt, sed intra conscientiam contegunt. Et sunt plerique qui corpus per abstinentiam affligunt, sed de ipsa sua abstinentia humanos favores expetunt; doctrinae inserviunt, indigentibus multa largiuntur, sed fatuae profecto sunt virgines, quia solam laudis
Abbreviated transcription (Latin):
.UIII. in regno çȩloꝵs. Mandatũ quippe soluit
et docet: quando hoc quisq uoce p̃dicat.
qđ uiuendo ñ implet. Sed ad regnum
ȩternȩ beatitudinis ꝑuenire ñ ualet:
qui ñ uult implere oꝑe quod docet. Quo¬
modo gͦ in eo muinimus uocabit᷑. qͥ ad hoc
nullomodo intrare ꝑmittitur. Quid ita¬
q ꝑ hanc sententiã nisi p̃sens ȩccła cȩlors

Expanded text:
ur in regno celorum. Mandatum quippe solvit et docet, quando hoc quisque voce predicat, quod vivendo non implet. Sed ad regnum eterne beatitudinis pervenire non valet qui non vult opere implere quod docet. Quomodo ergo in eo minimus vocatur qui ad hoc nullo modo intrare permittitur? Quid itaque per hanc senten
Abbreviated transcription (Latin):
aut cur decem uirginib comparetur:
quȩ etiã uirgines prudentes & fatue di¬
cantur: Dum enĩ cęlor regnũ constet qd
reproboꝵ nullus ingreditur: etiã fatuis
uirginib cur simile esse ꝑhibetur: Sed
sciendũ est: quod sepe in sacro eloquio
regnũ cęlors p̃sentis temꝑis ȩccła dicitur
De quo alio in loco dñs dicit. Mudet filiꝰ
hominis angłos suos: &e colligent de
regno eius om̃ia scandala. Neq enim in
illo regno beatitudinis in quo pax sũ.¬
ma est inueniri scandala poterunt q̃
colligantꝰ. Unde et rursũ dicit᷑. Qui gͦ
soluerit unũ de mandatis istis minu¬
mis & docuerit sic homines: minimꝰ

Expanded text:
aut cur decem virginibus comparetur, quae etiam virgines prudentes et fatuae dicantur. Dum enim coelorum regnum constat quia reproborum nullus ingreditur, etiam fatuis virginibus cur simile esse perhibetur? Sed sciendum nobis est quod saepe in sacro eloquio regnum coelorum praesentis temporis Ecclesia dicitur. De quo alio in loco Dominus dicit: Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala . Neque enim in illo regno beatitudinis, in quo pax summa est, inveniri scandala poterunt quae colligantur. Et unde rursum dicitur: Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ad extremũ iudiciũ differt. electi & repbi
in mortis somno sopiunt᷑. Dormire et enĩ
mori est. Ante somnũ uͦ dormitare ẽ. ante
mortẽ a salute languescere: quia ꝑportoꝰ
egritudinis ꝑuenitꝰ ad somnũ morͣtis.
Media autẽ nocte clamor factus ẽ: ecce
sponsus uenit exite obuiã ei. De aduen¬
tu sponsi clamor media nocte fit: quia

Expanded text:
ad extremum judicium differt, electi et reprobi ad extremum judicium differt, electi et reprobi in mortis somno sopiuntur: dormire etenim mori est. Ante somnum vero dormitare, est ante mortem a salute laaegritudinis pervenitur ad somnum mortis. Media autem nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit, exite obviam ei. 3. De adventu sponsi clamor in media no
Abbreviated transcription (Latin):
sub dit᷑. Quinq fatuȩ ñ sũpserunt oleũ
secũ: prudentes autẽ accepunt oleũ in
uasis suis cũ lampadib. Per oleũ quippe.
nitor głȩ designatꝰ. Uascula autẽ nr̃a st̃
corda: in quib ferimus cuncta quȩ cogi¬
tamus. P rudentes gͦ oleũ in uasis haber:
quia nitorẽ głȩ intra conscientiã retinẽt.
paulo attestante qui ait. Gła nr̃a hec est.
testimoniũ conscientiȩ nr̃ȩ. F atue autẽ
uirgires oleũ secũ ñ sumunt: quia głam
intra conscientiã ñ habent. dũ hanc abore
ꝓximoꝵ querunt. Notandũ uͦ qđ om̃s lam¬
pades habent.s õs oleũ ñ habẽt: qr plerũq
bona in se oꝑa cũ electis & repbi ostendunt.
Sed soli xo sponsũ cũ oleo ueniunt: qui de
his quȩ foris egerint intus głam quęrunt.
Unde ꝑ psalmistã quoq de scã electorꝵs eccła
dicitur. Om̃is gła eius filiȩ regũ ab intus.¬
Morã autẽ faciente sponso. dornuitauert̃
om̃s & dormiert̃: quia dũ uenire iudex

Expanded text:
n sumpserunt oleum secum; prudentes autem acceperunt oleum in vasis suis cum lampadibus. Per oleum quippe nitor gloriae designatur; vascula autem nostra sunt corda, in quibus ferimus cuncta quae cogitamus. Prudentes ergo oleum in vasis habent, quia nitorem gloriae intra conscientiam retinent, Paulo attestatestimonium conscientiae nostrae . Fatuae autem virgines oleum secum non sumunt, quia gloriam intra conscientiam non habent, dum hanc ab ore proximorum quaerunt. Notandum vero quod omnes lampades habent, sed omnes oleum non habent, quia plerumque bona in se opera cum electis et reprobi ostendunt, sed soli ad sponsum cum oleo veniunt, qui de his quae foris egerint intus gloriam requirunt. Unde per Psalmistam quoque de sancta electorum Ecclesia dicitur: Omnis gloria ejus filiae regMoram autem faciente sponso dormitaverunt omnes, et dormierunt. Quia dum venire judex
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa fugere. mundi huiꝰ inquina¬
menta deuitare: sed hodierna scĩ
eugłii lectione compellor dice¬
re. ut &e bona quȩ agitis cũ magna cau¬
tela timeatis. ne ꝑ hoc quod auobis rec¬
tum gerit᷑. fauor aut gr̃a humana requi¬
ratur: ne appetitus laudis surripiat. &
quod foris ostendit᷑. intus a mercede uacu¬
etur. Ecce enĩ redemptoris uoce decẽ uir.¬
gines. & om̃s dicunt᷑ uirgines. & tamen
intra beatitudinis ianuã non om̃s recep¬
te : quia quȩdã earũ dum de uirginitate
sua głam foris expetunt. in uasis suis ole¬

Expanded text:
opera fugere, mundi hujus inquinamenta devitare; sed hodierna sancti Evangelii lectione compellor dicere ut et bona quae agitis cum magna cautela timeatis, ne per hoc quod a vobis rectum geritur favor aut gratia humana requiratur, ne appetitus laudis subrepat, et quod foris ostenditur intus a mercede vacuetur. Ecce enim Redemptoris voce decem virgines, et omnes dicuntur virgines, et tamen intra beatitudinis januam non omnes sunt receptae, quia earum quaedam, dum de virginitate sua gloriam foris expetunt
Abbreviated transcription (Latin):
uita sua & passionib quȩ mortẽ p̃cesserãt
dm̃ clarificauit. Clarificauit naniq uita
sed conditoris sui uoluntatẽ laudẽq quȩ.¬
rebat. Carificauit ce passionib: quẽ apro¬
positis suꝑni amoris obsequiis. nulla ꝑse.¬
quentiũ ualuit reuocare p̃sura. Uerũ qr
cũ memoria beati petri etiã coapłĩ eius
pauli hodie natalicia celebramus: uide¬
sionib uel morte dñi clarificauerit. Clari¬
ficauit utiq & ipse. Testatur enĩ lucas euã.¬
głista: qui librũ actuũ apł̃oꝵ maxima ex
parte agones ipsius & labores proap̃o des.¬
cribendo compleuit. Testatur hoc ce ipse:
qui opus scriptoꝵ suorũ quod quatuorde.¬
cun epłis conclusit solo ut ita dixerim xp̃i
odore resꝑsit. Quicquid enĩ ibi legeris. atit
fidĩ archana reuelat. aut bonors oꝑũ fruc¬
tus ostendit. aut cȩlestis regni gaudia pro-
dicans sustinuerit pandit. aut quid inter

Expanded text:
vita sua et passionibus quae mortem praecesserant, vita sua et passionibus quae mortem praecesserant, Deum clarificavit. Clarificavit namque vita sed Conditoris sui voluntatem laudesque quaerebat. Clarificavit et passionibus quem a propositis superni amoris obsequiis nulla persequentium valuit revocare pressura. Verum quia cum memoria beati Petri etiam coapostoli ejus Pauli hodie natalitia celebramus, videsionibus, vel morte clarificaverit Deum. Clarificavit utique et ipse. Testatur enim Lucas evangelista, qui librum Actuum apostolorum maxima ex parte, agones ipsius et labores pro Christo describendo complevit: testatur hoc et ipse qui opus scriptorum suorum quod quatuordecim Epistolis conclusit, solo, ut ita dixerim, Christi odore respersit. Quidquid enim ibi legeris, aut fidei arcana revelat, aut bonorum operum fructus ostendit, aut coelestis regni gaudia promidicans sustinuerit pandit, aut quod  Al., quid inter
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ suã sed uoluntatẽ eius querebat
qui misit eũ xp̃i. Pre missa igitur dũs
ouiũ suarũ pastione. adiungit mox eidẽ
extendes inquiens manus tuas & alius te
cinget & ducet quo non uis. Ac si patent̃
dicat. Quanta me caritate diligas hinc
liquido probabis: cũ propariuuloꝵ meos
uita. usq ad mortẽ certando ꝑ ueneris: &
ut illi corpore possint parit &e mente sal¬
uari. ipse tormenta corꝑis om̃ia quȩ adui¬
sariũ infligere libet forti mentis constan¬
tia tolerabis. Quod ipse quoq eugłista sub¬
sequent̃ insinuat cũ ait. hoc autẽ dixit:
significans qua morte clarificaturꝰ esset
dm̃. Clarificauit quippe petrus morte
sua dm̃: quando hoc indicio cuncas quã¬
s eẽt. colendus amandusq monstrauit. dũ
ipse data optione mallet crucis subire torm̃¬
tũ. quã acelestis uerbi p̃dicatione cessare.
Qui notandũ quod non solũ morte sed et

Expanded text:
voluntatem suam, sed voluntatem quaerebat voluntatem suam, sed voluntatem quaerebat ejus qui misit eum, Christi. Praemissa igitur Dominus ovium suarum pastione, adjungit mox eidem s suae triumphum. Extendes, inquiens, manus tuas, et alius te cinget et ducet quo tu non vis. Ac si patenter dicat: Quanta me charitate diligas, hinc liquido probabis, cum pro parvulorum meorum vita usque ad mortem certando perveneris; et ut illi in corpore possint pariter et mente salvari, ipse tormenta corporis omnia quae adversarium infligere libet forti mentis constantia toleraveris. Quod ipse quoque evangelista subsequenter insinuat cum ait: Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. Clarificavit quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cunctis quaDeus esset colendus amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum quam a coelestis verbi praedicatione cessare. Qui notandum quod non solum morte, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
tales non pastores sed merce. narios potius
uocat dicens: quia lupo ueniente mere¬
narius fugit. quia merce nariꝰ est: et ñ
ꝑtinet ad eum de ouib. Geri autẽ paso.¬
ris ce cui sincera est cura de ouib euidens
ac speciale indiciũ est: cũ quisq ñ solũ
ipsam quoq uitã pro grege. xp̃i ponere in
promptu habet. Unde nune dñs ipse pos¬
quã pascendas suas oues petro. hoc est pleh
docendas gubernandasq cõmi st : subs¬
quent̃ addidit cdicens. a men am̃ dieot
cũ esses uinior cingebas te &r ambulabis
ubi uolebas. cũ autẽ senueris extendes moi¬
nus tuas. & alius te cinget et ducet quo nõ
uis. In extensione &e enĩ maniui: postio¬
nẽ menbioꝵ eius qua cruci erat aptanduꝰ
erat exprimit. In ductu quo non uellet p¬
sam mortis ac passionis acerbitatẽ indiat.
quã corporalis eius infirmitas horrelita
ereiis animi firmitas spualis etiã adũsa
pro dño lȩtabat᷑ cuncta sufferre. Nleq enũ

Expanded text:
tales non pastores, sed mercenarios potius vocat dicens, quia, lupo veniente, mercenarius fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus . Veri autem pastoris, et cui sincera est cura de ovibus evidens ac speciale indicium est, cum quisquis  Al., ipsam quoque vitam pro grege Christi ponere in promptu habet. Unde nunc ipse postquam pascendas oves suas Petro, hoc est, plebes docendas gubernandasque, commisit, subsequenter addidit, dicens: Amen, amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis . In extensione etenim manuum positionem membrorum ejus, qua cruci erat aptandus, erat, exprimit; in ductu quo nollet, ipsam mortis ac passionis acerbitatem indicat, quam corporalis ejus infirmitas horrebat, cujus animi firmitas spiritualis etiam adversa pro Domino laetabatur cuncta sufferre. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
lĩ. autẽ maxima illa ęccłiȩ luminaria:
sed & reliqua electoꝵ turba uel uiuen¬
do uel moriendo dm̃ suo quoq tempore
clarificant. Quorũ uestigia nos quoq
fr̃s mei nr̃o tempore sequi oportet: &ui.¬
tȩ uidelicet nr̃x ordinẽ ad exempla bo¬
noꝵ dirigendo. & inpposita iitȩ reccitu¬
dine ad mortẽ usq psistendo. ut socii cõ¬
uersationis eoꝵs existentes. socii ȩtiã re.¬
munerationis meream᷑ effici. Hoc autẽ
ita ꝑficieniis: si uixta huius sacratissi.¬
mȩ lectionis ordinẽ. &e redemptorem
nr̃m debito affectu cõplectunur. &er¬
ga proximoꝵ salutẽ frat᷑na sollicitudi¬
ne uigilemus: ipso opitulante qui hȩc ce
nos facere iubet. & se facta remunerare

Expanded text:
lum autem maxima illa Ecclesiae luminaria, lum autem maxima illa Ecclesiae luminaria, sed et reliqua electorum turba, vel vivendo, vel moriendo Deum suo quique tempore clarificat. Quorum vestigia nos quoque, fratres mei, nostro tempore sequi oportet, et vitae videlicet nostrae ordinem ad exempla bonorum dirigendo, et in proposita vitae rectitudine ad mortem usque persistendo, ut socii conversationis eorum existentes, socii etiam remunerationis mereamur effici. Hoc autem ita perficiemus, si juxta hujus sacratissimae lectionis tenorem, et Redemptorem nostrum debito affectu complectimur, et erga proximorum salutem fraterna sollicitudine vigilamus, ipso opitulante qui haec et nos facere jubet, et se facta remunerare
Abbreviated transcription (Latin):
nit dicens. Bonũ certam̃ certaui: cursũ
consũmaui. fidẽ seruaui. Monstrabat qͣ.¬
liter morte clarificaturꝰ esset: cũ p̃misit.
Ego enĩ iam immolor: &e tempus meȩ¬
resolutionis instat. O quã p̃eiosa incon¬
spectu dñ mors scĩ illius: qui aꝑcissime
nouerat qui libera uoce p̃dixerat. se occidi
pro dño non aluid esse. quã gratissimã dõ
mundissimã q hostiã offerri. Clarificauit
quia &e ipsi pur̾o corde. xp̃m diligebant.
ipsi sincęra intentione oues xp̃i curabãt.
Quod enĩ petro dictũ est pasce oues meaͬ:
om̃ib utiq dictũ ẽ. hoc namq erant ce-¬
teri apłi: quod fuit petrus. Sed prima¬
tus petro datur: ut unitas eccłie cõmẽ.¬
detui: Pastores sunt om̃s sed grex unus
ostendit᷑: quia &e ab apłis om̃ĩb tunc una-¬
nimi consensu pascebat᷑. & deinceps a suc-¬
cessorib eoꝵ cõmuni cura pascit᷑. Quorũ
pluruni conditorem suũ inorte: om̃s
autem uita clarificare probant᷑. Non so-¬

Expanded text:
 certavi, cursum consummavi, fidem servavi . Monstravit quali morte clarificaturus esset Deum cum praemisit, Ego enim jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. O quam pretiosa in conspectu Domini mors sancti illius, qui apertissime noverat, qui libera voce praedixerat, se occidi pro Domino, non aliud esse quam gratissimam Deo mundissimamque hostiam offerri. Clarificavit quia et ipsi puro corde Christum diligebant, ipsi sincera intentione oves Christi curabant. Quod enim Petro dictum est, Pasce oves meas, omnibus utique dictum est. Hoc namque erant caeteri apostoli quod fuit Petrus, sed primatus Petro datur, ut unitas Ecclesiae commendetur. Pastores sunt omnes, sed grex unus ostenditur, qui et ab apostolis omnibus tunc unanimi consensione pascebatur, et deinceps a successoribus eorum communi cura pascitur: quorum plurimi Conditorem suum morte, omnes autem vita sua clarificare probantur. Non so
Abbreviated transcription (Latin):
stice indicatĩ uelit acciꝑe. de quo lohamio¬
gi ex dõ natus est &e cognoscit dñiSymon
namq obediens: ioħes dicit᷑ dĩ gra. Et ꝓpĩa
recte primus apłoꝵ cũ de aniore suo reqͥ¬
maiore precetis obȩdientia dñ uissis obst¬
quitur. quod ardenciori illũ caritate anole¬
ctitui: non humani meriti sed muneris
esse diuini. Unde &e apłs paulus eadẽ qã
confirtatus aiebat: quia caritas dĩ diffu.¬

Expanded text:
stice indicatum velit accipere; de quo Joastice indicatum velit accipere; de quo Joagit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum . Simon namque obediens, Joannes dicitur Dei gratia: et propterea recte primus apostolorum, cum de amore suo requimajore prae caeteris obedientia Domini jussis obsequitur, quod ardentiori illum charitate amplectitur, non humani meriti, sed muneris esse divini. Unde et apostolus Paulus eadem gratia confortatus aiebat: Quia charitas Dei diffu
Abbreviated transcription (Latin):
do torde tota anima. tota uirtute: ꝑrimũ
autem tamꝗͣ nos ipsos diligere ubemur.
Et neutra harũ dilectio sine altera ualet ẽẽ.¬
ꝑfecta: quia nec d̾s uere sine ꝑximo. nec
sine dõ uere potest ꝓrimus amari. Unde
dñs totiens interrogato petro anse dilige.
pasce oues meas siue pasce agnos meos.
Ac si aꝑte diceret. Hȩc sola &e uera est ꝓbatio
untegri in dm̃ amioris: si erga fr̃s studue.¬
ris curã solliciti exercere laboris. Nam qͥeũq
fri opus pietatis quod ualet impendere neti¬
git. minus iusto conditorẽ se diligere osteu¬
dit: cuiꝰ mandatũ in sustentanda prxum ne¬
cessitite contẽpnit. Quȩ ꝓfecto karitas qñ
sit haberi. tacite quodã modo dñs insimuat:
qui petrũ de illa interrogans. symonẽ eimi
ioħis quodnũquã alias cognomnat. Symon
inquit ioħis diligis me plus hise ubi quã¬
ius samplicit̃ mentio facta t̾reni pirentis
eiui possit intelligi: non tam̃ abre est siqͥs
nonurie ioħis donũ suꝑnȩ generationis mꝰ¬

Expanded text:
to corde, tota anima, tota virtute, proximum autem tanquam nosipsos diligere jubemur: et neutra harum dilectio sine altera valet esse perfecta; quia nec Deus vere sine proximo, nec sine Deo vere potest proximus amari. Unde Dominus toties interrogato Petro an se diligerPasce 644 oves meas, sive pasce agnos meos. Ac si aperte diceret: Haec sola et vera est probatio integri in Dominum amoris, si erga fratres studueris curam solliciti exercere laboris; nam quicunque fratri opus pietatis quod valet impendere negligit, minus justo se Conditorem diligere ostendit, cujus mandatum in sustentanda proximi necessitate contemnit. Quae profecto charitas, quoniam sit haberi, tacite quodammodo Dominus insinuat, qui Petrum de illa interrogans, Simonem eum Joannis, quod nusquam alias, cognominat. Simon, inquit, Joannis, diligis me plus his? Ubi quamvis simpliciter meejus possit intelligi, non tamen ab re est, si quis nomine Joannis donum supernae generationis my
Abbreviated transcription (Latin):
re antiquȩ dęuotionis errabat. Ideo deniq
aboculis eius uetĩs umbrȩ caligo detersa ẽ:
ut uerũ illud lum̃ quod de cȩlestib corus¬
cabat. & sibi adquireret. & hominib reue¬
laret. Cȩcatus illuminatusq ẽ: nõ alia dis.¬
pensatione uisi ut clausis carnalib oculiꝰ
spũalis ei aspectus ad inspiciendã dĩ głam
radio illuminatus inspexit. Ait enĩ dño
ꝑcunctanti quis esse ab hominib putaret᷑.
Tues inquit xp̃c filius dĩ uim. Quis non
responsionis plenitudinẽ piscatorẽ protu¬
lisse miretur: Quo cõpendio breuissimȩ cõ¬
fessionis aꝑuit: & quod de patre habebat
dr̃s & quod de humana natiuitate susceꝑat.
xp̃c enĩ et filius dĩ uiui: utrusq naturȩ
indiuisũ continet sacram̃tũ. Uere suscipi

Expanded text:
re antiquae devotionis errabat. Ideo denique re antiquae devotionis errabat. Ideo denique ab oculis ejus veteris umbrae caligo detersa est, ut verum illud lumen, quod de coelestibus coruscabat, et sibi acquireret, et omnibus revelaret. Caecatus illuminatusque est, non alia dispensatione, nisi ut clausis carnalibus oculis, spiritualis ei aspectus ad inspiciendam Dei glorincti radio illuminatus inspexit; ait enim Domino percunctanti quis esse ab hominibus putaretur: Tu es, inquit, Christus Filius Dei vivi . Quis non responsionis plenitudinem piscatorem protulisse miretur, quam compendio brevissimae confessionis aperuit, et quod de Patre habebat Dominus, et quod de humana nativitate susceperat? Christus enim et Filius Dei vivi, utriusque naturae indivisum continet sacramentum,
Abbreviated transcription (Latin):
die natalicia sollempnit̃ celebramus.
cunctis est honoranda credentib: qͦs
pro iusticiȩ pietatisq plenitudine. saluator
mundi humanogeneri &e patres esse dedit
& iudices. Quantȩ autem integritatis: quantȩ.¬
ue pietatis fuerint. hinc uel maxime proui¬
dendũ est: quod ille eos ad emendationẽ cor¬
rupti sclĩ & ministeriũ suȩ uoluntatis ele-¬
git. quẽ non fallebat electio. Uocauit namq
petrũ opib pauꝑem. oꝑe piscatorẽ: qui
a conũsatione scłari & cõmunione urbiũ
segregatus. uitam int̾ fluctus agebat in no.¬
cnã. & uictũ de simplicitate quęrebat. Quẽ
ira tam̃ dixerim pauꝑem. ut competens ei
substantia nõ deeẽt: quẽ bene merentẽ de
dõ. copiosi maris diues unda pascebat.
Electus gͦ est ad p̃dicationẽ salutaris ũbi:.⁊i
ut mutata uita cęlestis mysterio sacram̃¬
ti. qui captura pisciũ alebatur salute ho.
irreligiosi animi seuiebat. sed sub nube
ignorantiȩ nouã non ꝑspiciens gr̃am amo¬

Expanded text:
die natalem solemniter celebramus, cunctis est honoranda credentibus, quos pro justitiae pietatisque plenitudine Salvator mundi humano generi et patres esse dedit et judices. Quantae autem integritatis, quantaeve pietatis fuerint hinc vel maxime pervidendum est, quod ille eos ad emendationem corrupti saeculi, et ministerium suae voluntatis elegit, quem non fallebat electio. Vocavit namque Petrum opibus pauperem, opere piscatorem; qui a conversatione populari, et communione urbium segregatus, vitam inter fluctus agebat innocuam, et victum de simplicitate quaerebat; quem tamen ita dixerim pauperem, ut competens ei substantia non deesset; quem benemerentem de Deo copiosi maris dives unda pascebat. Electus ergo est ad praedicationem salutaris verbi, ut, mutata vice coelestis mysterio sacramenti, qui captura piscium alebatur, salute homirreligiosi animi saeviebat, sed sub nube ignorantiae, 228 novam non perspiciens gratiam; amo
Abbreviated transcription (Latin):
itaq sunt eccłiarũ colũpnȩ petrus &e paulꝰ.
quos & uita scĩssima uenerabilẽ duxit ad
mortẽ. et glosus occasus fecit esse ꝑpetuos.
Quos ñ solũ honoramus ut martyres. sed
ut magistros patresq martyrũ ueneram᷑:
qui ȩccłiam dĩ & cęlestis p̃dicationis doctri¬
na. & pii sanguinis effusione fundarunt.

Expanded text:
 sunt Ecclesiarum columnae: Petrus et Paulus, quos et vita sanctissima venerabilem perduxit ad mortem, et gloriosus occasus fecit esse perpetuos, quos non solum honoramus, ut martyres, sed et ut magistros, patresque martyrum veneramur, qui Ecclesiam Dei et coelestis praedicationis doctrina, et pii sanguinis effusione fundarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
meinoriã solita ueneratione seruat᷑.: Reli¬
quit ȩtiã hoc indiciũ religiosi anu regi¬
na uenerabilis. Uirgines quas ibi repperit
dõ sacratas inuitasse ad prandiũ & tanta
eas deuotione curasse dicit᷑. ut indignũ cre¬
deret si famuloꝵs uterent᷑ officiis: s ipsa
manib suis famulȩ habitu succincta cibũ
apponeret. poculũ porrigeret. aquã ma¬
nib infunderet: & regina orbis ac mater
imꝑii famularũ xp̃i se famulã deputara.¬

Expanded text:
memoriam solicita veneratione servatur. Relimemoriam solicita veneratione servatur. Reliquit etiam hoc indicium religiosi animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputar
Abbreviated transcription (Latin):
cam głam uel quȩ extiterit ad seruile sup¬
pliciũ. ut hec mulier quȩ semiuiua decũ¬
bit statim ut eam lignũ salutare contige.¬
rit amortis ianuis reuocet᷑ ad uitã. Et cũ
hȩc dixisset: adhibuit primo unã extribus
&e nichil profecit. Adhibuit scd̃am: nec sie
quidẽ aliquid actũ est. Ut uͦ ad mouit ter.¬
ciam. repente adaꝑtis oculis mulier cõsur¬
rexit: & stabilitate uiriũ recepta. alacrior
multo quã sana fuerat tota domo discur
euidenti indicio regina uoti compos effec¬
ta: templũ mirificũ in eo loco inquo crucẽ
reppererat regia ambicione construrit.
Clauos quoq quib dñicũ corpus fuerat af¬
fixũ. portat ad filiũ: ex quib ille frenos cõ¬
posuit quib uteretur ad bellũ: & ex aliis
galeã nichilominus belli usib aptã fertur
armasse. Ligni uero ipsius salutaris partẽ
detulit filio: partẽ uero thecis argenteis cõ¬
ditam dereliquit in loco. quo etiã nũc ad

Expanded text:
icam gloriam, vel quae extiterit ad servile supicam gloriam, vel quae extiterit ad servile supplicium, ut haec mulier, quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam ex tribus, et nihil profecit. Adhibuit secundam, et ne sic quidem aliquid actum est. Ut vero admovit tertiam, repente adapertis Al. apertis oculis mulier consurrexit, et stabilitate virium recepta, aiacrior multo, quam cum sana fuerat, tota domo discurroepit. Sic evidenti indicio Regina voti compos effecta, templum mirificum in eo loco in quo crucem repererat, regia ambitione construxit. Clavos quoque, quibus corpus Dominicum fuerat affixum, portat ad filium. Ex quibus ille frenos composuit, quibus uteretur ad bellum: et ex Al. tac. ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius salutaris partem detulit filio, partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad
Abbreviated transcription (Latin):
braicis litteris apilato fuerat conscriptus:
sed nec ipse satis euident̃ dominici ꝓdebat
signa patibuli. Hinc iam humane ambigu¬
itatis incertũ. diuinũ flagitat testimoniũ.
Accidit in eadẽ urbe. primariã quandã
loci illiꝰ fȩminã graui egritudine confectã
seminecẽ iacere. Macharius ꝑ idẽ tempus
ȩccłiȩ illiꝰ ep̃s erat. Is ubi cunctantẽ reginã
atq om̃s qui parit̾ aderant uidet: afferte
huc inquit totas quȩ reꝑtȩ sunt cruces. o
riet ds. Et ingressus cũ regina parit᷑ & po.¬
pulis adeam quȩ decumnbebat: defixis ge¬
nib huiꝰ cemodi ad dñ prece̾ ꝑfudit. Tu
dñe qui ꝑ unigenitũ filiũ tuũ salutẽ gene.¬
ri humano ꝑ passionẽ crucis conferre dig¬
natus es: & nunc in nouissimis temporib
aspirasti incorde ancillȩ tuȩ ꝑquirere lignũ
beatũ in quo salus nr̃a pependit: ostende
euident̾ ex his trib quȩ crux fuerit ad dñi.¬

Expanded text:
braicis litteris a Pilato fuerat conscriptus; braicis litteris a Pilato fuerat conscriptus; sed ne ipse quidem satis evidenter Dominici prodebat signa patibuli. Hinc jam in humanae ambiguitatis incerto, divinum flagitat testimonium. Accidit in ea urbe primaria quamdam loci illius feminam gravi aegritudine confectam seminecem jacere. Macharius per idem tempus illius episcopus erat. Is ubi cunctantem reginam, atque omnes pariter qui aderant, videt: Afferte huc, inquit, omnes quae repertae sunt cruces, etriet Deus. Et ingressus cum regina pariter et populis ad eam quae decumbebat, defixis genibus hujuscemodi ad Deum precem profudit: Tu ne, qui per unigenitum Filium tuum salutem generi humano per passionem crucis conferre dignatus es, et nunc in novissimis temporibus adspirasti in corde ancillae tuae perquirere lignum beatum, in quo salus 229 nostra pependit, ostende evidenter ex his tribus, quae crux fuerit ad domin
Abbreviated transcription (Latin):
elena constantini mat̾. fęmina incõ.¬
parabilis fide. religione animi ac
magnificentia sigulari. cuius uere constanti¬
nus &e esset filius et crederetur. diuinis admo.¬
nita uisionib hierusolunã petit: atq ibi lo.¬
cũ in quo sacroscm corpus. xp̃i patibulo affi¬
xuim pependat. ab incolis ꝑquirit. Qui idcir.¬
co ad inueniendũ difficilis erat. quod ab an¬
tiquis ꝑsecutorib simulachrũ in eo ueneri᷑
fuerat defixũ. ut siquis xp̃ianoꝵ in loco illo¬
xp̃m ad orare uoliusset. uenerẽ uideret᷑ ad¬
orare: &e obhoc infrequens. & pene obliuio.¬
ni datus fuerat locus. Sed cũ hȩc ut supra dixi¬
mus religiosa femina proꝑasset ad locũ celesti¬
sibi indicio designatũ: cuncta ex eo ꝓfana &e
polluta deturbans. in altũ purgatis ruderi¬
bus tres confuso ordine repꝑit cruces. Sed ob¬
turbabat reꝑti muneris lȩticiã: uniꝰ cuiꝰq¬
erncis indisereta proprietas. Aderat quidẽ
& titulus ille qui grecis & latinis atq he.¬

Expanded text:
elena Constantini mater, femina incomparabilis fide, religione animi ac magnificentia singulari, cujus vero Constantinus et esset filius et crederetur, divinis admonita visionibus Hierosolymam petit, atque ibi locum, in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo affixum pependerat, ab incolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum, ut si quis Christianorum in loco Christum adorare voluisset, Venerem videretur adorare: et ob hoc infrequens et pene oblivioni datus fuerat locus. Sed cum, ut supra diximus, religiosa femina properasset ad locum coelesti judicio designatum, cuncta ex eo profana et polluta deturbans in altum purgatis ruderibus, tres confuso ordine reperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujucrucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille qui Graecis et Latinis atque He
Abbreviated transcription (Latin):
tib ñ deb̾e popłm cłi qui decuas solue¬
ret. pͥmituia daret. & cecã quȩ in lege
scripta sunt humanis legib subiacere.
Cuius seditionis adeo fomes inualuit:
ut post dnĩ passionẽ insistentib sibi ro¬
manis patriã. gentem. regnũ. ꝙ nobile
illud cũ sua religione templũ. immo
ipsam lucẽ ꝑdere quã tributta pendere¬
in. malueruit. Et int̾rogauert̃ eũ dicente.
Magister: scums qi recte dicis & doces:

Expanded text:
s solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt, humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem, et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo ipsam lucem perdere quam tributa pendere maluerint. Et interrogaverunt illum dicentes: Magister, scimus quia rect
Abbreviated transcription (Latin):
dixit in nob̃: tamꝗͣ denarius signatur
umagine regis. Homo enĩ factus . ẽ. ad
imaguiẽ & similitudinẽ di: quã pec¬
cando corrupit. Bonum uͦ eius. ẽ. uerũ
atq et̃num: si renascendo signet᷑. E ñ
potuierunt u̾bũ eius rep̃hende corã ple¬
be: & mirati i responsis eius tacuert᷑.
Qui credẽ debuerant ad tantã sapienti

Expanded text:
enarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe, et mirati in responsis ejus tacuerunt. Qui crede
Abbreviated transcription (Latin):
gaio cȩsare qui imꝑiũ arripuerat: ce¬
sares appellati st̃. Porro qđ ait. reddite
quȩ sunt cȩsaris cesari. id. ẽ. numiũ¬
tributũ & peccuniã. & quȩ sunt dĩ do.
decimas. pͥmitias. oblationes & uictimaᷤ:
sentiamus quomͦ & ipse reddidit tͥbuta
ꝑse & petro. ꝙ do reddidit quȩ dĩsunt
pͥatris faciens uoluntatẽ. Alit̃. Reddite
Quẽadmodum oesar a uob̃ exigit imp̃ssio¬
nem imaginis suę sic & d̾s: ut quẽ admo¬
dum illi reddit᷑ nũmus. sic dõ anima uul¬
tus eius lumine illustrata atq signata.
Unde psalmista. Signatum .ẽ. inquit in
nob̾ lum̃ uultus tui dñe. Hoc qͥppe lum̃
est totum & uerũ hominis bonũ: qđ ñ

Expanded text:
C. Caesare, qui Imperium arripuerat, CaeC. Caesare, qui Imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, id etributum, et pecuniam, et quae sunt Dei Deo, decimas, primitias, oblationes, ac victimas sentiamus. Quomodo et ipse reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem. Aliter: Reddite quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultu ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum homini
Abbreviated transcription (Latin):
tes ministri p̃sidis qui uirta alios eu̾¬
głistas affuisse legunt᷑. sedicionis com¬
tra romanũ pͥncipem ceneant. Consi¬
dans autẽ dolum illoꝵ: dixit ad il¬
los. Qͥd me temptatis : Ostendite mͥ
denariũ. Cuus habet imaginẽ & in¬
scriptionem: Sapientia semꝑ sapient̃
agit: ut sius potissimũ temp̾tatores ser¬
monub cõfutent᷑. Ostendite mͥ inquit de¬
naruun: hoc. ẽ. genus nũmi qđ ꝑ decem
nũmis imputabat᷑. & habebat inaginẽ
cȩsaris. Qui autẽ putant int̾rogationẽ
saluatoris ignorantiã. eẽ. & ñ dispensati¬
onem: discant ex p̃senti loco qđ utiq po¬
tuerit iłic scire cuius imago eẽt in num¬
mo. S int̾rogat: ut ad sermonẽ eor
competent᷑ responcleat. Respondences
dixert̃. Cȩsaris. & ait illis. Reddice
cło. Cȩsarem ñ putemus augustũ s txbe¬
rium significari pͥuignũ eius. qui in lo¬
cum successerat uctrici: sub qͦ ꝙ passus
est dũs. Om̃s autẽ reges romani a pͥmo

Expanded text:
inistri praesidis qui juxta alios evangelistas adfuisse leguntur, seditionis contra Romanos principem teneant. Considerans autem dolum illorum, dixit ad eos: Quid me tentatis? ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus, cujus imago esset in nummo. Sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes dixerunt: Caesaris. Et ait illis: Reddite Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tyberium significari privignum ejus, qui in locum successerat ipsius, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem Reges Romani a primo
Abbreviated transcription (Latin):
Querentes dnm comp̃hen¬
dere principes sacerdotũ & scribe. ti¬
muert̃ popłm: atq id̾o qđ ꝑ se ñ pote¬
rant p̃sidis manib efficere temptabãt.
ut uelud ipsĩ a morte eius uidẽnt᷑ im¬
munes. Nuꝑ enĩ sub cesare augusto ui-¬
dea subiecta romanis. qͣndo u toto or¬
be. ẽ. celebrata descriptio stipendiaria¬

Expanded text:
m comprehendere principes sacerdotum et scribae, timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant, praesidis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe
Abbreviated transcription (Latin):
toris utraq natura designari Umbra
quippe alumine solet & corpore for¬
mari. Et cui obumbratur. lumine qͥdẽ
uł calore solis quantũ sufficit reficitur:
sed ipse soł ardor ne ferri nequeat int̾¬
posito uł nubiculo leui uel quolibet
alio corpore temꝑatur: Beata itaq uir¬
go. quia quasi purꝰ homo om̃ẽ plenitu¬
dinem diuinitatis corporalit̃ caꝑe neqͥ¬
bat uirtꝰ ei altissimi obũbrauit: id est
incorporea lux diuinitatis corpꝰ inea
suscepit humanitatis: De quo pulchre

Expanded text:
toris utraque natura designari. Umbra toris utraque natura designari. Umbra quippe a lumine solet et corpore formari. Et cui obumbratur, lumine quidem vel calore solis quantum sufficit reficitur, sed ipse solis ardor, ne ferri nequeat, interposita vel nubecula levi, vel quolibet alio corpore temperatur. Beatae itaque Virgini, quia quasi pura homo omnem plenitudinem divinitatis corporaliter capere nequibat, virtus Altissimi obumbravit, idincorporea lux divinitatis, corpus in ea suscepit humanitatis. De quo pulchre