comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contester affatu : Qđ sime ad tẽpus paulo
ante trucidatȩ legionis itineris necessitas
detuliss& : conuiuus uel epulis ur̃is horũ
funerũ c̃sortiũ p̃tulissẽ: Sed etiam nunc
onẽ meã transire ulterius ꝑbeata funera
ñ sinatis Haec eũ loquentẽ subita ꝑcussoris
obtruncat in sania: Ita uir sc̃s celeri c̃fessi¬

Expanded text:
contester| affectu . quod si me ad tempus paulo contester| affectu . quod si me ad tempus paulo ante| trucitate legionis . iteneris necessitas detullis| set . conuiuiis uel epulis uestres horum funerum| consorcium praetullissem. Sed eciam nunc| onem meam transire ulterius per beata| funera non sinatis. Haec eo loquentem subita| percussoris obtruncat insania. Ita uir sanctus .| c
Abbreviated transcription (Latin):
tiã adhanc legionẽ militare ñmerui Iuã
bene int̃ tales głose mortis honore donatꝰ:
finẽ uitȩ inuenire potassem: Saltem si
cõmilito indignꝰ erã : uel me ante actȩ
hore uiandi necessitas detuliss&. ut senilis
pectoris cruor tantoꝵ uiroꝵ uictimis misce¬
ret᷑: Obtulerã corpus hoc neci : dum modo
tantae laudis c̃sortio ñ carerẽ: Talia dicen¬
tẽ : ꝓfanoꝵ statĩ turba uallauit. quȩ utrũ
xpĩanus eẽt. respondere minacit̾ iubet:
At ille paululũ oculos ad celũ erigens: tali
ꝑcontantibus sermone respondit : Longus
me uiuendi usus adhanc quã uidetis ꝑ duxit
aetatẽ: Quȩ cũq in hoc mundo agunt᷑ : aut
studiũ reperit. aut rerũ uobilitas agirt.
aut uarius sẽꝑ casus infestat. Qđ cũq uolu¬
mus. optamus. scimus. aut cupimꝰ : Iotus
mundus caligine submersus. tenebris
circũ fluentibus lat& : nisi nob̾ aut uiam
xp̃s ostenderit. aut lum̃ xp̃c effulserit:
Qđ ego fideli mente ꝓpendens: utinã ultimo

Expanded text:
in hac legione militare non merui . quam| bene inter tales gloriose mortis honore donatis| finem uitae inuenire potuissem saltim si com| milito indignus eram uel me ante actas . oras| uiandi necessitas detullisset. Vt senilis| pectores cruor tantorum uirorum uictimis mis| ceretur. Obtuleram corpus hoc neci . dum modo| tante laudes consorcio non carerem. Talia| dicentem profanorum statim turba uallauit .| que utrum christianus esset. Respondere minaciter| iubet. At ille paulolum oculos ad caelum erigens| tali percontantibus sermoni respondit. Longus| me uiuendi usus . ad hanc quam uiditis perduxit| aetatem quecumque in hoc mundo aguntur .| aut studium repperet . aut rerum uolubilitas| agit. Aut uarius semper casus infestat quodcum| que uolumus optamus scimus aut cupimus totum| mundum caliginem submersum tenebres circum| fluentebus latet nisi nobis aut . uiams osten| deret Aut lumen christus effulserit . quod ego fideli| mente perpendens utinam ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
anꝰ cȩsar ira dictante mandass&: Dictũ eis
est. qđ cesar iuber& milites om̃s ĩmolare
hostias. libare sacrificia. & sacram̃ta fanatici
ordinis at trectare: Iubere cȩsarẽ. ut legio
miti affatu dederunt responsũ. Obhx traus¬
gressos eẽ. oc todorũ: quia ĩa fama ad eos

Expanded text:
anos caesar ira dictante man| dasset. Dictum ab his anos caesar ira dictante man| dasset. Dictum ab his est . quos caesar miserat . milites| omnes inmolasse hostias libasse sacrificia et sacra| menta fanatici ordinis praebuisse iubere caesaraem| ut legio ne miti af| fatu +dere responsum praetergressos +se ocdodorum .| quia dum fama ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ imminentibus saxis. paruus quidem sed
amȩnꝰ & irriguus fontibꝰ cãpus includitur:
ubi fessi milites legionis thebeȩ post laborẽ
tanti itineris resederant O quanta reue
rentia excolendus est sacer locus iste. in
Aximianus cȩsar dũ ad sacram̃ta
superi memorata cunctos inexerci¬
tu suo coger& : agnouit preter¬
gressam ut diximꝰ legionem:
Subito iracundiae furore cõpletꝰ satellites
mittit: ut hilegionẽ ad sacram̃torũ suoꝵ
sacrilegia reuocarent Erat in eadem legio¬
ne primicerius mauRicius. et signifer
exuperius & candidus senator: qui ita cõmi¬
litonibus suis p̃erant. ut amore pocius diuini-¬
tatis quã terrore militari obȩdienda p̃ciperent :
Uiri in rebus bellicis strenui. & uirtute nobiles
sed fide nobiliores indõ : erga imꝑatorẽ forti¬
tudine. erga xp̃m deuocione certabant:
Euuangelici p̃cepti sub armis custodes. redde
restituebant: Requirunt itaq quid maximi¬

Expanded text:
tamen inminentibus saxis . paruus quidem sed tamen inminentibus saxis . paruus quidem sed “a”| oenus inrigiis fontibus campus includitur ubi fessi mili| tes legionis tebeae post laborem tanti iteneres resederunt| maximianos caerentia excolendus est sacer ille Acaunensiuaximianos caesar. Dum ad sacramenta superius| memorata cunctos in exercito suo cogeret . agnouit| pratergressam ut diximus legionem subito iracundie| furorae conpletus satelletes mittet . ut legionem| ad sacramentorum suorum sacrilegia reuocarent| Erat in eadem legione primicirius mauricius . et signifer| exsuperius . et candidus senator . qui ita conmilitonibus| suis praeerant. Vt amore potius aequalitates quam| terrore militare obaedienda praeciperent. viri in rebus bellicis strenui, virtute nobiles, sed fide nobiliores. Erga imperatorem fortitudine, erga Christum devotione certabant. Euangelici precepti etiam sub armis non immemores restituebant.
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitate polluerat: Ingalliã ꝓperans.
adalpiũ pennarũ aditũ uenit Transe¬
untibus it al paũ : post arduã & horridã
uiã subito aequalis loci oãpestris oc currit
grataꝙ planities Quo in loco oppidũ factũ
ẽ: qđ octodorus nom̃ accepit Circa qđ
irrigua fluminib prata aut agroꝵ fer¬
tilis cultira porrigitur : de indẽ rodani
fluminis cursus ualidus offertur: ł .iii.
octodorũ uenit : ibiq sacrificaturus udit¬
idolis suis c̃uenire exercitũ iussit. a troci
ꝓposita iussione : ut ꝑ aras de monibꝰ conse¬
eratas iurarent. coȩqualibꝰ sibi animis
psequendos Qđubi primũ ꝑuenit ad notitiuã
thȩbaide legionis: prȩteriens detodorense
oppidũ. ad locũ cui agauno nom̃ .e. celerit̃
ꝓperauit : ut oc tomiliũ spatio ab octodoro
sẽparita. nec essitatẽ cõmit tendi sacrilegu
fluminis cursus artat᷑ : ut cõmeandi facul¬
tate subtracta. constratis pontibus uiam
fieri itineris necessitas ĩperara : Vndiq

Expanded text:
crudelitate| polluerat. In galliam properans ad alpium pennina| rum aditum uenit. Transmeantibus iter alpium .| post arduam et orredam uiam. Subite +qualis loci .| campestres occurret grata planities . quo in loco| oppidum factum est quod octodori nomen accipet| circa quod aut inrigua fluminibus prata. Aut agro| rum fertiles cultura porrigitur praecipue deinde|  rodani flumines cursus offertur . qui octodorum uenit ibique sacri| ficaturus idolis suis conuenire exercitum iussit.| Atroci proposita iussione . ut per aras demonibus| consecratas iurarent aequalibus sibi animis|persequendos| quod ubi primum peruenit ad noticiam thehaide| legionis praeteriens octodorum oppidum . ad locum cui| acauno nomen est celeriter properauit. Vt duodicem| milium spacio ab octodoro seperata necessitatem com| mettendi sacrilegiefluminis cursus| ardatur . ut cum eandem facultate subtracta constra| tis pontibus uiam fieri iteneris necessitas imperaret.| Vndique
Abbreviated transcription (Latin):
da:÷ quo animus dirigendus instrux̃: Quid
tamen fi& frͣ quod mihi ipse sũ conscius cons¬
cendere arduũ illũ ac penetrare ñ potero.
ita sarcina molesta me praegrauat. & pecca¬
timole de pressũ negato inastra conscensu
saeua miserabilẽ duc̃it intartara: Spes tam̃
suꝑ est illa sola. illa postrema: ut qđ ꝑ nos
optinere non possumꝰ saltẽ ꝓ nob̾ orante
martino meream᷑ Sed quid te fr̃ diutius
occupo epistola tã loquaci demororq
uentur ũ simul ĩapagina ĩpleta ñ recipit:
Mihi tamen haec fuit ratio sermonẽ istum
longius ꝑferendi: ut quia doloris nuntiũ
epistola deferebat. eadem tͥ exquadam
nr̃i confabulatione prestaret carta solatiũ:¬

Expanded text:
da, quo animus dirigendus, instruxit. quid da, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solaciu
Abbreviated transcription (Latin):
Enrursus lacrimȩ fluunt: imõꝙ depectore
gemitꝰ erupit. In quo mihi post hȩc homi¬
ne similis requies: in cuiꝰ erit caritate
solatiũ: me miserũ. me infelicẽ. Potero¬
neumquã sidiutius uixero nondolere
qđ mar rno suꝑstessũ: Erit posthȩcuta
iocunda erit dies aut hora sine lacrimis.
aut tecũ fr̃ dilectisuime potero illius men¬
tionẽ habere sine fletu: aut umquam
loquens apud te aliud quã de illo loqui
potero : sed quid te inlacrimas fletusq cõ¬
moueo: Ecce nunc consolatũ eẽ. tecupio.
quime consolari ipse nompossũ: Nonde erit
nobis ille : mihi crede ñ deerit In ter erit
de se sermocinantibus. ad stabit orantibus.
Quodꝙ iam hodie prȩstare dignatus e. uiden¬
dũ se ingła sua sepe praebebit: & assidua
sicut ante paululũ fecit benedictione nos
ꝓͥteg&: Inde scđm or dinẽ uisionis qua¬
caelũ sequentib se patere monstrauit. quo
sequendus eẽt edocuit. Quo spes nr̃a tenden¬

Expanded text:
en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tenden
Abbreviated transcription (Latin):
recedens in mobił obstitiss&: ut laetꝰ ulceri¬
bus congaudensq cruciatibus: quȩ libet
inter tor m̃ta risiss& Sed quãquã ista non
tulerit ĩ pleuit tam̃ etiam sine cruore
uigiliis nuditate ieiuniis obꝓbriis inuido¬
rũs insectationib in ꝓboꝵ cura ꝓinfirman¬
tibus sollicitudine ꝓpericlitantibus: Quo
enĩ ille dolente non doluit: quo scandalixan¬
te ñ ustus e. quopereunte ñ gemuit:
praet᷑ illa cotidiana illius aduersũ humanȩ
spiritalis fequitiae diuersa certamina.
dũ ineo uariis tẽptationib appetito. semꝑ
Euperat fortitudo uincendi. pacientA
ex spectandi aequa nimitas sustinendi:
Ouere in effabilẽ uiru pietate miscđia
caritate. quȩ cotidie etiam in scis uiris
selo frige nte frigescit: in illo tamen
usq ad finẽ aucta in dies ꝑseuerauit. Quo
ego illiis bono uel specialit̃ fruitussũ eũ
me indignũ & ñ merentẽ unice diligebat:

Expanded text:
recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulcerirecedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit: Qđ si ei neronianis decianisq tẽpo¬
ribus in illa quae tunc extitit dimicare
congressione licuiss& : testor dm̃ caeli atq
terrae sponte eculeũ ascendiss& ultro
se ignib intuliss&. hebreisꝙ pueris
aequandus inter flãmarũ globos. media
lic& hẏmnũ dño infornace cantasset : Quod¬
si esaianũ illud suppliciũ psecutori forte placu¬
iss& : nũ quã ꝓfecto inpar ꝓfecȩ. seris et
laminis de secari m̃bra timuiss&e : Acsi p̃cisis
rupib abruptisq montib agere felicem
furor ĩpius maluiss&e : ꝑ hibeo confisus testi¬
monio ueritatis. sponte cecidissee: Si uere
gentiũ doctoris exẽplo gladio de putatus :¬
int̃ alias ut sȩpe ꝓuenit uictimas duceret᷑:
primꝰ omniũ carnifice conpulso. palmã san¬
ruinis occupass&e: Iam uero ad uersus om̃s
paenas atꝙ̃ supplicia quib plerũq humana
cessit infirmitas ita aconfessione dñi non

Expanded text:
ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque tempoueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non
Abbreviated transcription (Latin):
MaRTINũ obisse ñtiant: Concidi fateor.
obortisq lacrimis fleui ubrimae Quin
etiã dũ hȩc ad te fr̃ scribimꝰ fluunt lacrimȩ.
nec ullũ inpacientissimi doloris admitto
solatiũ: Te uero ubi hoc nuntia tũ est partici¬
pẽ. ee. uolui luctꝰ mei : quieras sotius amoris.
VUeni ergo ad me stat̃i. ut parit̃ lugeamus
quẽ parit̃ amamus: quã quã sciã uirũ illũ
Sed tamen ego non possũ mihi imꝑare
quindoleã: Prtemisi quidẽ patronũ : sed
solatiũ uitae p̾fentis amisi Et si rationẽ
ullã dolor ad mit ter& : gaudere debe¬
rẽ: Est enĩ ille ut est consertus apłis ac
illo iustoꝵ grege nulli secundus: ut spero
credo confido Illis potissimũ quistolas suas
in sanguine lauerint ad gregatꝰ. agnĩ ducẽ
abõnĩ integer labe comitatur Nam lic&e
ei ratio t̾eporis non potuerit praestare Mar¬
tyriũ. gła tam̃ martẏris non carebit : quia
uoto atꝙ uirtute et potuit eẽ martyr et

Expanded text:
Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum a iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolisillo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et
Abbreviated transcription (Latin):
libellũ quẽ de uita illius scripserã. dextera
p̃ferebat Ego scã genua eius conplexus.
benedictionẽ ꝓ consuetudine flagitabam:
Suꝑ positãq capiti meo manũ. tactu blandis-¬
simo sentiebã: Cũ interbenedictionis uerba
sollemnia familiare illud ori suo crucis
nom̃ iterar& : max ineũ luminib inte̾ntis.
cũ ex saciari uultu illius conspectuq non
possem. subito mihi in sublime fublatus eri-¬
pit᷑: donec inm̃sa aeris istius uastitate cũ
tamen rapida nube subuectũ acie seque¬
rem᷑ oculoꝵ paterti caelo receptꝰ. uideri
ultra non potuit Nec multũ post. sc̃m̃
rat uideo eindẽ quã magistrũ uiam scan¬
dere: Ego npudens seqͥ cupiens dũ altos
gressus mlior & conitor: euigilo somnoq
excitus. ongratulari coeperã uisioni: Cũ
tristior uultu loquentis parit᷑ & dolentis:
uideu nquã tã tristis loqui gestis : duo
inquit monachi aturonis affuerunt: domnũ

Expanded text:
libellum, quem de uita illius scripseram, dextera libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post sanctumrat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coeperam uisioni, quamtristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum
Abbreviated transcription (Latin):
osria qua ame
mane digressus es erã residens solus
incellula: subieratꝙ me illa quȩ sepius
occupat cogitatio spes futuroꝵ. p̃sentiũ ꝙ
fastidiũ. iudicii metꝰ. formido paenarũ qͥ¬
& qdꝰ consequenserat atꝙ unde cogitatio
tota descenderat peccatorũ meorũ recor.¬
datio tristẽ me confectũq reddiderat:
De inde cũ fatigata angore animi in lectulo¬
mẽbra posiussẽ: ut plerũꝙ e&x mestitudine
sol&. somnus obrepsit: Qui ut sẽꝑ matuti¬
nis horis leuior incertusq ita suspensus
ac dubiꝰ ꝑmẽbra diffundit᷑ : ut qđ in alio
sopore non euenit. pene uigilans dor¬
mire te sentias. Cũ repente sc̃m morni-¬
Nũ ep̃m uidere mihi uideor prae textũ
toga candida. uultu igneo. stellantib
oculis crine purpureo. atꝙ ita mihi
in ea habitudine corporis formaq quã
nouerã uidebatur : ut qđ eloqui nobis
pene difficile ẽ. non possit aspici. cum
possit agnosci : Arridensq mihi paululum :¬

Expanded text:
osteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum
Abbreviated transcription (Latin):
tii archidiaconi. & martyris. & uenerunt
inua tiburtina inp̃diũ matronȩ uiduȩ quiri¬
ace. ad quã ipse beatꝰ martyr fuerat nocte.
& linteũ dedit ei unde pedes scõꝵ ipse
exterserat : & ibi facta mundicia. posuert̃
eũ usq aduesꝑã: lã hora uesptina sepeliert̃
uerunt Et agentes uigilias noctis triduo.
lacrimarũ dantes. Tunc beatus iustinꝰ prbt.
obtulit sacrificiũ laudis. & participati st¬

Expanded text:
ti . archi . diaconi et martyris. Et uenerunt ti . archi . diaconi et martyris. Et uenerunt in| uia tiburtina . in praedium . matrone uiduae| ciriacae ad quem ipse martyr . fuerat nocte.| Cui et linteum dedit . unde pedes sanctorum ipsi exter| serat . et ibi factum mundicia . posuerunt usque| ad uesperum. Iam hora uespertina sepelierunt| uerunt .| et agentes uigilias noctis triduo .lacrimarum| dantes. Beatus aucem iustinus obtullit sacrificium| laudes et participati s
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃: Ubi st̃ ignes quos tu dus pmit tebas:
In ipsa hora dix̃ beatus laurentius O in sania
urã infelices: ñ cognoscitis quia carbones
ur̃i ñ ardorẽ. sed refrigeriũ mͥ prestant :¬
p̃ceperat decius uiuũ eũ assari Ille autẽ¬
uultu pul cherrimo dicebat: Grãs tibi ago
dnẽ ihu xpẽ: qui me confortare dignaris
C eleuans oculos contra deciũ: sic dixit beatꝰ
laurentius: Ecce miser assasti unã partẽ:
gira & aliã et manduea Tunc gr̃as agens dõ¬
merui ianuas tuas ingredi & hȩc dicens:¬
emisit sp̃m: Eadẽ nocte decius una cũ uale¬
riano ãbulauit ex inde inpalatiũ tiberianũ.
pelicto corpore suꝑ craticulã & ignẽ beati
laurentii. Mane aut̃ prima ad huc crepus¬
culũ : rapuit corpus eiꝰ ypolitus. & condiuit
cũ linteis & aromatibus de ꝓprio suo : Man-¬
dauit hoc facto iustino pres bitero. quomͦ
suꝑ carbones corpus beati laurentii emifiss&
multũ tristes : tulerunt corpus beati lauren¬

Expanded text:
dixit. Ibi sunt Ignis quos| diis promittebas . in ipsa hora dicebat beatus laurentius.| O insania uestra infelicis recognuscetis. Quia carbones| uestri non ardorem . sed refrigerium mihi praestant. Epraeceperat decius uiuum| eum assari. Illi autem pulcerrimo uultu dicebat. Gra| tias+ agoiste qui me confortare dignaris. Et ele| uans oculos contra decium. Sic dicebat beatus lauren| tius . ecce miser . assasti . unam partem. Regira et aliam et| manduca. Tunc agens merui ianuas| tuas ingredi . et emisit spiritum eadem nocte. Decius caesar| una cum ualeriano . ambulauit exinde ad palacium. Ty| berianum relicto corpore supra graticula et igne beati| laurentii. Mane autem prima adhuc crepusculum| rapuit corpus eius yppolitus . et condiuit cum lenteis| et aromatibus de proprio suo mandauit . hoc factum| Iustino presbytero+ . quomodo super carbonis . corpus| beati . laurentii+ . emisismultum tristes tullerunt . corpus beati lau| ren
Abbreviated transcription (Latin):
at̾ra : iussit eũ uestiri ueste militari qua
Recole militiã & esto nr̃ amicus & in conspectu
nr̃o utere militia pristina. Quã sẽꝑ habiusti.
mea hec. ẽ : xp̃ianũ firmũ militare. unde
cupiocelerẽ ad palmã cũ fructu uenire: Deciꝰ¬
iracundia plenꝰ: dix̃ adualerianũ: Accipe
om̃s facultates eiꝰ : & int̾fice eũ crudeli exami
facultatẽ eiꝰ inuenit in dom̃u ypoliti ominẽ
conspectũ suũ iussit: Ibidẽ enĩ erat nutrix

Expanded text:
t jussit eum Decius vestiri militari veste, Recole militiam, et esto noster amicus, et in conspectu nostro utere militia pristina quam semper habuisti. mea haec est, Christianum firmum militare, unde cupio ad celerem palmam cum fructu venire; iracundia plenus Decius dixit Valeriano: Accipe omnes facultfacultate ejus, invenit in domu Ipoliti omnem conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ ꝑ artẽ magic̃ã & iusiit solui eum
de catasta : .⁊. leuare: Eadẽ hora romanus
horã ut eũ offerr& beato laurentio Tunc
decius cepit exestuare : & iussit ut ypolito
redderet᷑ ibi tantũ inpalatio Ueniens aut̃
romanus offerens aquã. misit se ad pedes

Expanded text:
 artem magicam; Et iussit solui eum de catasta . et| leuare; Eadem +ora romanus horam ut eam offerret| beato lauren+; Tunc decius cepit estuari . et iussit ut| yppolito redderetur . tantum in palatio; Veniens autem ro| manus offerens aquam . misit se ad p
Abbreviated transcription (Latin):
ductꝰ foras muros portȩ salariȩ : decollatus est
U. icdꝰ augusti : Tunc nocte uenit iustinus
in agro uerano: Eadẽ nocte iussit decius una
bunal: & ꝑgens nocte ad t̃mas iusta palatiuĩ
salustii: iussit sibi beatũ laurentiũ offerri:
Tunc cepit ypolitꝰ tristis plorare: Cuibeatus
laurentius ita dix̃ Noli flere : sed magis tace.
& gaude quia uado adgłam: Dicit ei ypolitꝰ
Quare & ego ñuenio. & uociferołquia xp̃ianus

Expanded text:
ductus| foras muros porte salariae . decollatus est| quarto idus augusti; Tunc nocte uenit iustinusin agr\um/| uerano; Eadem nocte iussit decius cesabunal . et pergi nocte| ad termas iuxta palatium salustiani . et iussit sibi beatum lau| rencium offerri; Tunc cępit ypolitus tristis plorare;| Cui beatus laurencius ita dixit; Noli flere sed magis tace| et gaudę quia uado ad gloriam; Dicit ei ypolitus; Quare et| ego non uocifero quia chris
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificio altaris beati laurentii martyris.
& posita m̃sa prius quã cibũ sumer&: uene¬
runt milites &: tenuert᷑ eũ et ꝑduxerunt
ad deciũ ģesarẽ: Quẽ uidens dectus. subri¬
dens dix̃ ei Nũ quid et tu magus effectus es.
qui corpus laurentii abstulisse dicet
adreptus iussit eũ lapidibꝰ os eiꝰ contundi.
& expoliauit eũ ueste qua induebatur in¬

Expanded text:
Laurentii martiris. Et possita mensa priusquam cibum sumeret, venerunt milites et tenuerunt eum et perduxerunt ad Decium. Quae videns Decius subridens dixit ei: « Numquid et tu magus efectus es, qui corpus Larepletus, jussit ut cum lapidibus os ejus contunderetur. Et exspoliavit eu
Abbreviated transcription (Latin):
habes reconditos Beatus laurentius dixit:
Vere et confido & securus sũ dethesauris meis:
Decius dir̃ Et putas te thesauris liberari.
Beatꝰ laurentius dicũ cederet᷑. clamabat
dicens ad deciũ cȩsarẽ: Ecce miser. uel mͦ
augete ad latera eiꝰ lãminas ferreas ardentes

Expanded text:
habes absconditos; Beatus laurentius dixit;| habes absconditos; Beatus laurentius dixit;| Vere et confido . et securus sum de tesauris meis; Decius dixit;| En putas te de thesauris liberari aBeatus laurentius cum cederetur clamabat| dicens ad decium cesarem; Et iam miser uel modo es augete et date ad latera eius . lami| nas ferreas ardentes;
Abbreviated transcription (Latin):
adora facturã . surdã & mutã : Tunc iratus
decius cȩsar iussit eũ in conspectu suo expo¬
liari. & cȩdi cũ scorpionibꝰ: ipso decio claman¬
te. Deos blasphemare noli Beatus lauren-¬
tius: in ipso torm̃to dicebat Ego quidem
grãs ago dõ meo: qui me dignatus est con¬
iunge int̃ seruos suos Tu miser torqueris in
sana tua : & furore tuo Decius cȩsar dixit:
Leuate eũ: & date ante conspectũ eius omne
S acrifica diis: Nã omne genus hoc torm̃torũ.
incorpore tuo uectabit᷑: Beatus laurentius dix̃
Infelix. has ȩpulas ego sẽꝑ desideraui: Nã torm̃ta
simul epulentur tecũ: Respondit beatus
laigentius: De quibꝰ int̾rogas: lam illi semel
beatũ laurentiũ unctũ catenis duci inpalatiũ
tiberii: & ibi eũ gestis audiri & iussit
sibi tribunal in basilica iouis parari Quidũ
ingressus fuiss&. et seder&: p̃cepit sibi beatũ
laurentiũ offerri Cuita dixit: De clara
sacrifica diis. & noli confidẽ inthesauris quos

Expanded text:
adora factura surda et muta?| Decius cesar iratus iussit eum in conspectu suo expoliari . et cedi| cum scurpionibus ipso decio clamante; Deos blasphemare noli| Beatus laurentius in ipsa tormenta dicebat; Ego quidem gratias| ago deo meo qui me dignatus est coniungi inter seruos suos; Tu mi| ser torqueris in insania tua et furo\re/ tuo; Decius cesar dixit| Leuate eum et date ante conspectum eius omSacrifica diis; Nam omne genus hoc tormen| torum in corpore tuo uectabitur; Beatus laurentius dixit; Infelix| has epulas ego semper desideraui; Nam tormesimul epuletis; Respondit| beatus laurentius; De quibus interrogas iam illi semel beatum laurentium uinctum catenis| duci in palacio tiberii . et ibi eum gestis audir| Et iussit sibi tribunal in basilica iouis parari . um| ingressus fuisset et sederet . praecepit sibi beatum lauren| tium offerri; Cui et dixit Declara nsacrifica diis . et noli confidere| in tesauris quos
Abbreviated transcription (Latin):
& de suꝑ conpͥm̃tes cũ furcis ferreis.
Beatus laurentius dix̃: Disce miser quia
carbones tui michi refrigeriũ prȩstant:
tibiant̃ aet̾nũ suppliciũ. Quia ipse dñs nouit
quia accusatꝰ ñ negaui. in t̾rogatus xp̃m¬

Expanded text:
| desuper conpraementes cum ferreis forbipis. Beatus lauren| tius dixit . disce miser . quia carbones tui mihi refrigerium praes| tant . tibi autem aeternum supplicium. Quia ipsi dominus nouit . qui+ ac| cusatus . non negaui. Interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
tenuert̃ beatũ laurentium.
I& duxerunt et tradidert̃ eũ partenio
tribuno Eadẽ hora partemius tribunus
thesauros absconditos diacoms sixti: in custõdia
laurentiũ p̃sentari Quẽ ita aggreditur
decius cesar: dicens Ubi sunt thesauri¬
eccłȩ. quos apud te cognoiumꝰ eẽ reconditos.
Beatus laurentius non respondit ei uerbũ:

Expanded text:
tenentes beatum| laurentium . duxerunt et tradiderunt eum partenio tribuno| Eadem hora partenius tribunthesauros reconditos diaconus xisti .| in custodia laurentium praesentari . quem ita adgreditur . decius cesar dicens; Vbi sunt thesauri| quos apud te cognouimus esse reconditos? Beatus laurentius non respondit ei ullum|
Abbreviated transcription (Latin):
dedit eũ cuidã uicario incustodiã: nomine
laurentiũ : reclusit eũ cũmilti s Erat¬
aut̃ hõ ibi incustodia multo iã tẽpore genti¬
lis : qui plorando amissis oculis cȩcus factus
dixit: Ego semꝑ desideraui baptizari : in
pacient̃ expectabat uerba eoꝵ. Tunc beatꝰ
laurentius catezi tauit eũ: & accepta aqua:
benedixit aquã : E cũ expoliass& eũ: fudit

Expanded text:
dedit eum cuidam uicario in custodiam nomine laurentium reclusit in cautem ibi homo| in custodia multo tempore gentilis . qui plorando amissis oculis . cecus factdixit; Ego semper desideraui babtizari in| npacienter expec| tabat uerba eorum; Tunc beatus laurentius . catetizauit eum;| Et accepta aqua .benedixit aquam;| Et cum expoliasset eum . fudit
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ei Video inte artẽ magicã: immo
diuersis poenis te int̾ficiã: beatꝰ laurentius
cũ diu cederet᷑ : dix̃ beatꝰ laurentius dnẽ¬
ił. xpẽ qui ꝓnr̃a salute dignatus es formã
multa certamina tibi debent᷑: Tunc decius
lationes de monũ in sacrilegũ: qui nec deos
nec pͥncipes nr̃os pauescit iratos. nec torm̃ta
miscđiam quã meriti nonsumus Sed tu
ut cognoscant orñs circũ stantes. quia tu con¬
beati laurentii : & cepit dicere adbeatum
laurentiũ: Video ante te hominẽ pulcher¬

Expanded text:
dicit ei; Video in te artem magicam;| Immo diuersis penis te interficiam; Beatus lauren| tiuscum diu cederetur dixit beatus laurentius; D pro nostra salute dignatus es formam multa| certamina tibi debentur; Tunc deciuslationes demonum in sacrilegum . quia| nec deos nec principes nostros pauescit iratos . nec tormen| ta misericordiam quam meriti non sumus; Sed tuut cognoscant| omnes circumstantes quia tu conbeati laurentii et cepit dicere ad beatum lauren| tium; Video ante te hominem pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ ꝑducã Beatus laurentius dix̃i Ambu¬
lemus: quia ͤ michi & tibi gloria parat᷑:
& cũ uenissent ambo simul ante conspectum
ualeriam : Ualerianꝰ dixit ad beatũ lauren-¬
tiũ: Iã depone ꝑtinaciã : & dathesauros
eccłe quos apud te cognouimus eẽ reconditos:
eatus laurentius dix̃: Da michi inducias
biduo aut triduo: & ꝓferã tibi thesauros¬
Respondens ualerianꝰ : dixit ad ypolitum:
Intua pollicitatione : habeat triduo inducias:
thesauros rȩꝓmisis  declarare: Cõpletis aut̃
ualeriano p̃fecto: Ubi sunt thesauri quos
pollicitus es p̃sentare : beatus laurentius
collectã multitudinẽ pauperũ introdux̃

Expanded text:
erducam; Beatus laurentius dixit; Ambulemus quia| et michi et tibi gloria paratur; Et cum uenissent ambo simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| Iam depone pertinaciam . , quos apud te cognovimus esse reconditos. Cui sanctus Laurentius: Da mihi inducias biduo aut triduo, et proferam tibi thesaurosRespondit ualerianus| ad ypolitum; In tua pollicitacione abeat triduo inducias;|tesauros| promisiset declarare; Conpletis autem ualeriano praefecto; Vbi sunt| thesauri quos pollicitus es praesentare? Beatus laurentius collecta| multitudine introduxit
Abbreviated transcription (Latin):
te decio cȩsare Quid uariaris ꝑmulta¬
sacrifica diis: & obliuiscere artes magicas.
Quare uos coartat diabolus ut xpĩanis dicatis
sacrificare de monibꝰ : Si iustũ est ut de mo¬
nibꝰ inclinem. magis quã dõ creatori omniũ

Expanded text:
te decio cesare;| Quid uariaris Sacrifica diis, et obliviscere artes magicas, Quare uos coartat diabolus ut christianis dicatis sacrificate| demonibus Si iustum est ut demonibus inclinemur magis quam deo| creatori omnium
Abbreviated transcription (Latin):
dictis facta conpenses : faciã quȩ hortaris:
uit eũ: & acceptã aquã benedix̃i & bapti-¬
tauit eũ : Et stersus aqua : cepit dicere
ypolitus: Video animas innocentũ : lȩtas
gaudere : Dicit adbeatũ laurentiũ: cum
omnis domus mea baptizet᷑ & baptitati
sunt ꝓmiscui sexus indomo ẏpoliti nimero

Expanded text:
dictis facta conpenses .| faciam quod ortaris; it eum . et accepit aquam benedixit| Et babtizauit eum; Et extersus ex aqua . coepit dicere ypolitus; Vidi ani| mas innocentium letas gaudere; Et dixit ad beatum laurentium .| cum omnis domus mea babti| zetur; Et babtizati sunt promiscui sexus in domum ypoliti numero
Abbreviated transcription (Latin):
batio erat iudeoꝵ dicentiũ: Nichil iã suꝑ. ẽ.
ei Oramꝰ te ut reuoces populũ: qr ecce
errat in iłm : putans qđ ipse sit xp̃s.. dep̃¬
cam᷑ ergo te: ut suadeas om̃ibꝰ c̃uenientibus
indie pasche de iħui: Tibi eñ om̃s obtẽperamꝰ.
qr iustꝰ es: & ꝑ sonã ulliꝰ ñ accipis : Tu ergo
suade popło de iħu ne err& : quia om̃s tibi
ohediemus: Ascende itaq in excelsũ locũ
pinne tẽpli: ut in edificio positꝰ appareas
gentiũ multitudo Statuer̃ igit᷑ supͣ dicti
scribe & pharisei iac obũ suꝑ pinnã tẽpli : &
uoce magna cla mantes ad eũ dict̃: Uiroꝵ
iustissime eui om̃s nos obtẽꝑare debemꝰ: q̃m
popłs errat post iħm qui crucifiuus ẽ: eñtia

Expanded text:
. ei: «Oramus te ut reuoces populum, quia ipse errat in Ihesu putans quod ipse sit deus. Precamur ergo te ut suadeas omnibus conuenientibus in die pasche. Tibi enim omnes obediemus  justus es, et personam nullius accipis. Tu ergo suade populo de Jesu ne erret, quia omnes tibi obedimus. Ascende itaque in excelsum locum pinnae templi, ut in edito positus appareas gentilium multitudo, statuerunt eum supradicti Scribae et Pharisaei super pinnam templi, et voce magna clamantes ad eum dicunt: Virorum justissime, cui omnes nos obtemperare debemus, quoniam populus errat post Jesum, qui crucifixus e
Abbreviated transcription (Latin):
genti uoce respđ Quid me int̾rogatis de
filio hominis : ec ce ipse sed& incȩlo adextris
sũme iurtutis : & ipse uenturus ẽ. innuibibus
caeli: Cũ hac responsione & testimonio
ia cobi multissatis factũ. eẽt. & libent̃ audis¬
sent q̃ iacobꝰ ꝓtestatꝰ :ẽ: coeperunt glori¬
ficare qm & dicere osanna filio dauid Iune¬

Expanded text:
e ad eos respondit: Quid me interrogatis de Filio hominis? Et ecce ipse sedet in coelis a dextris summae virtutis, et ipse venturus est in nubibus coeli. Cumque responsione et testimonio Jacobi multis satisfactum esset, et libenter audissent quae Jacobus protestatus est, coeperunt glorificare Deum et dicere: Osanna filio David. Tun
Abbreviated transcription (Latin):
epm statuunt & multi quidẽ iaçobi uocati
st̃ : sed hic exutero matris sue sc̃s fuit Uiñ
& sicerã ñbibit: sed neq animal manducauit:
Ferrũ in caput eꝰ ñ ascendit oleo ñ. ẽ. ꝑunctꝰ.
Balneis ñ .ẽ. usus huic soli licebat introire
sed tantũ sindone Solus ingrediebat᷑ tẽplũ:
& iacebat suꝑ genuasua orans ꝓpopłi n-¬
dulgentia: ita ut orando callos faceret
ingenibꝰ ad modũ cameli: Sẽꝑ genua
flectendo : nec umquã aboratione cessando:
Itaq ꝓ incredibili hac continentia & sũma
iustitia : appellatus ẽ iustus & eulogias.¬

Expanded text:
e ad nos. Et multi quidem Jacobi vocati sunt, sed hic ex utero matris suae sanctus fuit, vinum et siceram non bibit, sed neque animal manducavit, ferrum in caput ejus non ascendit, oleo enim est perunctus, balneis non est usus, huic soli licebat introire sed tantum sindone. Solus ingrediebatur in templum, et jacebat super genua sua, orans pro populi indulgentia, ita ut orando callos faceret in genibus ad modum cameli, semper genua flectendo, nec unquam ab oratione cessando. Itaque pro incredibili hac continentia et summa justitia appellatus est Justus. Igi
Abbreviated transcription (Latin):
adexiliũ hereticoꝵ uis coegerat turbat᷑ã
ecclesiã cõperiss& : mediolani sibi monas¬
teriũ statuit: Ibi quoq eũ auxentius aue
tor & princeps arrianoꝵ grauissime in¬
sectatus est: multisq a ffectũ iniurus deciui¬
tate exturbauit: cedendũ itaq tempori
arbitratꝰ. ad insulã cui gallinaria nom̃ est
secessit : comite quodã pres bitero magna¬
rũ uirtutũ uiro: hic aliquandiu radic̃ib¬

Expanded text:
ad exsilium haereticorum vis coegerat, turbatam ad exsilium haereticorum vis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. Ibi quoque eum tor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicib
Abbreviated transcription (Latin):
Maxieis inde ꝓgressus cũ mediolanum
praeteriss& : diabolus initinere humana specie
a ssũpta se ei obuiũ tulit. quotender& quȩrens:
Cũq id a maxtiqo responsi accepiss&e. se quo dñs
uocar& intendere : ait adeũ: Quocũq ieris.
uel quȩ cũq tẽptaueris : diabolus tibi ad uersa¬
bit᷑ Tunc ei ꝓphetica uoce respondit: dñs milu
adiutor st: ñ tunebo quid faciat mihi homo:
Statimq econspectu eiꝰ inimicus euanuit: Itaꝙ
ut animo ac m̃te conceperat. matrẽ gentilita.¬
tis absoluit errore : patre in malis ꝑseuerante :
Pi. ires tamen suo saluauit exẽplo Be inde cũ
heresis arriana ꝑ totũ orbẽ & maxime
intraullincu pullulass&. cũ aduersus ꝑfidiã
sacerdotũ solus pene pullulass& acerrime
pugnar& multisq suppliciis essoꝵ a ffectꝰ.
nã & publice uirgis caesus ẽ. & ad extremũ
de ciuitate exire conpulsus. italiã repetens
Cũ intra gallias quoq discessu scĩ hilarii quẽ

Expanded text:
Martinus inde progressus cum Mediolanum Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere humana specie assumpta se ei obvium tulit, quo tenderet quaerens; cumque id a Martino responsi accepisset, se, quo Dominus vocaret, intendere, ait ad eum: Quocumque feris, vel quaecumque tentaveris, diabolus tibi adversabitur. Tunc ei prophetica voce respondit: Dominus mihi adjutor est; non timebo quid faciat mihi homo. Statimque e conspectu ejus inimicus evanuit. Itaque ut animo ac mente conceperat, matrem gentilitatis absolvit errore, patre in malis perseverante: plures tamen suo salvavit exemplo. Deinde cum haeresis Ariana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullufasset cum adversus perfidiam sacerdotum solus pene acerrime pugnaret, multisque suppliciis esset affectus nam et publice virgis caesus est, et ad extremum de civitate exire compulsus, Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilarii, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uit euentus Ac primũ interꝰ alpes deuia
secutꝰ : incidit in latrones: Cũꝙ unus securi
eleuata incaput eius librass&e: ietũ ferientis
dexterȩ sustinuit alt̃: Uinctis tamen post
tergũ manibus: uni seruandus & custodien-¬
dus tradit᷑: Qui cũ eũ ad remotiora duxissae:
ꝑ contari ab eo coepit quisnam ẽet: Respondit
Xp̃ianũ se esse: Quȩrebat etiã abeo : antime¬
r& : Tunc uͦ constantissime ꝓfitet᷑ numqũã
se tã fuisse securũ: quia scir& miscdiam
dñi maxime intẽtationib a ffuturã. se
magis illi dolere. qui xp̃i miscđia ut pote
latrocinia exercens eet in dignus: Ingres¬
susq euuangelicã disputationẽ : uerbũ dĩ
latroni p̃dicabat: Quid longiꝰ morer: latro
credidit. ꝓsecutusq maxrnũ uiȩ reddidit.
orans ut pse dñm p̃caretur: Idẽq postea re¬
ligiosamꝰ agens uit̾a uisus est: ut haec que
siora retulimꝰ ab ipso audita dicant᷑: Igitur

Expanded text:
uit euentus. ac primum inter Alpes deuia uit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maximagis illi dolere, qui Christi misericordia, utpote latrocinia exercens, esset indignus; ingressusque evangelicam disputationem, verbum Dei latroni praedicabat. Quid longius morer? latro credidit, prosecutusque Martinum viae reddidit, orans ut pro se Dominum precaretur. Idemque postea religiosam agens vitam visus est: adeo ut haec, quae supra retulimus, ab ipso audita dicantur. VI. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ior Relicta militia. scm̃ hilariũ picta¬
uȩ ep̃m ciuitatis cuiꝰ tunc indĩ rebus
spectata & cognita fides habebat᷑ expetiuit :¬
& aliquandiũ apud eũ cõmoratus est: Tem¬
tauit autẽ idem hilarius inposito dia conii
officio. sibi eum artius implicare : & ministerio
uincire diuino Sed cũ sepissime restitiss&e.
indignũ se ẽe̾ uociferans: intellex uir. altio¬
ris ingenii hoc eũ modo possẽ constringi. si
idei officii inponer& in quo quidã locus in-¬
iuriae uideret᷑. Itaq exorcistã eũ esse prae¬
cepit Quã ille ordinationẽ nedispexisse tãꝙ
humiliorẽ uideretur. non repudiauit: Nec
multũ post: ad monitus ꝑ soporẽ. ut patriã
parentesq quos ad huc gentilitas detinebat
religiosa sollicitudine uisitar&: exuolunta¬
te scĩ hilarii ꝓfectus ẽ Multisq abeo obstrictꝰ
p̃cib & lacrimis ut redir& : mestus ut fert
peregrinationẽ illã aggressuse̾. contestatꝰ
fr̃s multa se aduersa passurũ: qđ postea ꝓba¬

Expanded text:
 relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea proba
Abbreviated transcription (Latin):
uixit herbarũ: Quo tempore elleborũ uene¬
natũ ut ferunt gramen incibũ sũpsit: Sed
cu uĩ ueneni inse grassantis uicina morte ĩã¬
sensiss& : inminens periculũ oratione re¬
pulit. Stat̃iq om̃is dolor fugatus est: Nec
multo post cum sc̃o hilario cõperiss& regis
poenitentia potestatẽ indultã fuisse rede-¬
undi. romȩ ei tẽptauit occurrere. profec.¬
tusq est adurbem:

Expanded text:
uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem
Abbreviated transcription (Latin):
igrege facto: om̃s imunũ illȩ uolucres congre¬
gatȩ. relicto flumine. montes siluasq petier.
ñ sine ad miratione multoꝵ qui tantã in
marmmio uirtutẽ uiderint. ut & iam auib:
imperar&:: Aliquandiu ergo inuico illo uel
in eccła ad quã ierat cõmoratꝰ. pace in ter
clericos restituta cũ iã regredi ad monaste¬
riũ cogitar& : uirib corporis cȩpit repente
destitur: Conuocatisq discipłis: indicat se

Expanded text:
grege facto omnes in unum illae uolucres congregrege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatis
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ sui corporis inminere: Interea causa¬
exstitit : qua condatensẽ diocesim uisitaret:
Nã clericis int̃se eccłe illius discordantibus
pacẽ cupiens reformare. lic& finẽ dierũ
suoꝵ nonignorara. ꝓficisci tamen obistius-
modi causã ñ recusauit : Bonã hanc uirtutũ
suarũ consũmationẽ existimans si pace eccłȩ
reddit̾a reliqͥsse Ita ꝓfectus cũ suo illo
ut semꝑ frequentissimo discipuloꝵ sc̃issimoq
comitatu: mergos in flumine conspicat᷑ pis¬
ciũ praedã sequi. & rapacẽ ingluuiem assi-¬
duis urg ere capturis: Forma inquit hȩc
de monu e̾: Insidiant᷑ incautis : capiunt
nescientes: Captos deuorant: ex saturariq
ñ que unt deuoratis Imperat de inde potenti¬
uirtute uerboꝵ: ut eũ cui innatabant gurgi¬
tẽ relinquentes. aridas peterent desertasq
regiones: Eomirũ circa aues illas urus ĩꝑio
quo demones fugare consueuerat : Ita

Expanded text:
tionem sui corporis inminere. interea causationem sui corporis inminere. interea causaextitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire: quã nuꝑ ad aureliũ diaconũ scripsera¬
mus: Ego enĩ tolose positꝰ. tu treueris constituta
& tã longe apatria filio inquietante diuulsa.
qua tandẽ familiarẽ illã epistolã occasione
furata es : nãq accepi litteras tuas quibus
scribis ineadẽ epła qua de obitu domni
marnei fecerĩ mention̾e ipsũ beati uiri
transitũ exponere debuisse : quasi uͦ ego illam
epłam aut legendã alii praets ipsi ad qu m
missa uidet᷑ ediderĩ. aut ego tanto sim operi
destinatꝰ : ut om̃a quȩ de marrinio cognosci
oport&. me potissimũ scribente notescant:
Itaꝙ siqua de obitu scĩ ep̃i audire desideras.
abillis potius quuint̾ fuere cognosce Ego
tibi statui nichil scribere: ne ubiq me publices
Tamen sidas fidẽ nulli te eẽ. lecturã : paucis
tuae satis faciã uoluntati: Itaq: prestabo his
quae mͥ sunt conꝑta participẽ:
ante presciuit : dixitq fratrib dissolu¬

Expanded text:
peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseraperuenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem. ante praesciit dixitque fratribus dissolu