comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tra ciuita tẽ lapidatur. Non e¬
nim habuit hic manentẽ ciuita¬
tem: sed futurã tota mente que¬
rebat. Et uixta rerũ mutatio¬
nem: mar tyr mundi cordis ad
cȩlos intuitũ dirigit. ꝑsecutor
dure cer uicis manus. ad lapi¬
des mittit. Et teftes deposuer
uesti m̃ta sua: secus pedes ad obes¬
centis qui uoca batur saulus. Qre
testes falsi. primum lapida uer̃.
quia lex p̃ceꝑat. ut quicum que
testimoniũ dicer&: contra aliꝗ
causa mortis. ipse pͥmum lapidẽ
mitter&: in rũ quem primum
lus aut̃: tẽptatio siue infernꝰ int̾p̃tat᷑.
Recte igitur quilapidabant mararẽ
uestim̃ta sua iuxta infernũ reli¬
querant. Et lapidabant spepħm:
inuocantem & dicentem. Domine
iħu: suscipe sp̃m meũ. Cidete
confessionẽ. Nomine uid& stantẽ :¬
& tam̃ dñm confitetur. Ac sidicer&.
Dñe iħi stas quidem qutsi homo:
sedad uiuas quasi ds̃. Stas. surre¬
xisti ut me uenientem susciperes.
& amplexareris. Filius inuocat pa¬

Expanded text:
tra civitatem lapidatur. Non etra civitatem lapidatur. Non enim habuit hic manentem civitatem, sed futuram tota mente quaerebat. Et juxta rerum immutationem martyr mundi cordis, ad coelos intuitum dirigit, persecutor dure cervicis manus ad lapides mittit. Et testes deposuerunt vestimenta secus pedes adolescentis qui vocabatur Saulus. Quare testes falsi primum lapidaverunt? Quia lex praeceperat ut quicunque testimonium diceret contra aliquem causae mortis, ipse primum lapidem mitteret in eum, quem primum lus autem tentatio, sive infernus interpretatur. Recte igitur qui lapidabant martyrem, vestimenta sua juxta infernum reliquerant. Et lapidabant Stephanum invocantem et dicentem: Domine Jesu, suscipe spiritum meum. Videte confessionem: hominem videt stantem, et tamen Dominum confitetur. Ac si diceret: Domine Jesu, stas quidem quasi homo, sed adjuvas quasi Deus. Stas, surrexisti ut me venientem susciperes et amplexareris, filius invocat pa
Abbreviated transcription (Latin):
confunderetur infidelitas. quise
hominẽ crucifixisse. & hunc dm̃
cređde nol uisse. meminerunt:
Ad consir mandã ergo beati mar¬
tiris sapientiã: celestis regni ia¬
nua panditur. Q ne in noxius homo
lapidatus titub& int̾ra: ds̃ homo
crucifirus a par& coronatꝰ incaelo.
Vnde qui astare pugnantis ul ad iu¬
uantis. ẽ: recte adextris dĩ stantẽ
uidit. quem int̾ hom ies ꝑsequen¬
tes aduitorem habuit. Ex claman¬
tes autem uoce magna: continu¬
er̃ aures sucis. Opraiuis animus.
Claudun animus: aures: ne aꝑtis
illis ingrediatur ueritas. Claudt̃.
aures: quia clausos habebant &
oculos. & celos aꝑtos rĩ uiderant
& imp& um fecer̃: una nimit̃ ineũ:
Vna impi&as: unus imp&us.
Maior consensus inscelere: quã in
religione. Et eitientes eum: ex¬
tra ciuitatem. lapidabant. Et
dñs extra portam passus.ẽ. qui
nos elegit demundo. Insuꝑnũ
suũ regnũ & gloriam & stepha¬
nus quasi aduena dt̃ mundi ex¬

Expanded text:
confunderetur infidelitas, qui se confunderetur infidelitas, qui se hominem crucifixisse, et hunc Deum credere noluisse meminerunt? Ad confortandum ergo beati martyris sapientiam, coelestis regni janua panditur, et ne innoxius homo lapidatus titubet in terra, Deus homo crucifixus apparet coronatus in coelo. Unde? Quia, stare, pugnantis vel adjuvantis est, recte a dextris Dei stantem vidit, quem inter homines persequentes adjutorem habuit. Exclamantes autem voce magna, continuerunt aures suas. O pravos animos, claudunt aures, ne apertis illis ingrediatur veritas. Claudunt aures, quia clausos habebant et oculos, et coelos apertos non viderant. Et impetum fecerunt unanimiter in eum. Una impietas, unus impetus, major consensus in scelere quam in religione. Et ejicientes eum extra civitatem lapidabant. Et Dominus extra portam passus est, qui nos elegit de mundo in supernum suum regnum et gloriam, et Stephanus, quasi advena mundi, ex
Abbreviated transcription (Latin):
adextris dĩ. Stantem dix̃: non sedẽ¬
tẽ. Stabat cũ martrre suo: & pug¬
nabat quasi inp̃lio. constitutus.
Ille lapidabatur: & iħs suscipie bat
plagas. Ecce iudro çȩlos aꝑtos: &¬
Iam mͥ aꝑta .ẽ. uia. Adhuc int̾rasũ:
& iam me ad caelorũ regna aspitio
Celos istos: aperuer̃ mͥ. lapides
cȩlos. Usq adhuc. cȩlos apertos r̃ĩ
uideram. sanguis ms: clauis celoꝵ
.ẽ. Acsidicer&. Deponite lapides. &¬
confimini iłm: & uos iudebitis cȩ¬
los aꝑtos. & filium hominis stantẽ.
addextris clĩ. Sed illi lapides tenentes
ꝑsecutionis: ueritat̾ẽ audire non
poterant. & siliũ hominis stantem :¬
addextris uir tutis dĩ. Cum iħs xp̃c
& dĩ & hominis ꝑfec tus sit filius:
quid .ẽ. quod hunc beatꝰ martir ho¬
minis potiꝰ quam dĩ filiũ appellare
maluit. cuiplus utiq gła uidet᷑.
ad laturus. sieum dĩ potius quam
hominis filiũ appellare uoluiss&.
Nisi ut hoc testimoniuid xorum

Expanded text:
a dextris Dei. Stantem dixit, non sedena dextris Dei. Stantem dixit, non sedentem, stabat cum martyre suo, et pugnabat quasi in praelio constitutus. Ille lapidabatur, et Jesus suscipiebat plagas. Ecce video coelos apertos. Jam mihi aperta est via; adhuc in terra sum, etiam ad coelorum regna aspicio; coelos istos aperuerunt mihi lapides coelos, usque adhuc coelos apertos non videram, sanguis meus clavis coelorum est. Ac si diceret: Deponite lapides, confitemini Jesum, et vos videbitis coelos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei, sed illi lapides tenentes, persecutionis veritatem audire non poterant. Et Filium hominis stantem a dextris virtutis Dei.  Dei et hominis perfectus sit filius, quid est, quod hunc beatus martyr, hominis potius quam Dei Filium appellare maluit, cui plus utrique gloriae videretur allaturus, si eum Dei potius quam hominis Filium appellare voluisset, nisi ut hoc testimonio Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s aduersarii ur̃i. Audientes au¬
tem hec: dissecabantur cordibus
suis. & stridebant dentib ineum.
Cumscientia cum arguitur: in paci
ens. ẽ. Nonpoterant xp̃i ueritatẽ
sustinere: aures eorũ furorẽ m̃tis
inuultu demons trabant
stridebant dentibus in eũ. Carnes¬
eius lacerare cupintes: oftende¬
bant se. ẽẽ. beluas. Inde enĩ mina¬
bantur: unde tantũ mͦ oftende¬
bantur & belue & impl&um est
in illis. Homo cũ inhonore.eẽt. tĩ
in tell ex̃: conparatꝰ. ẽ. umentis¬
insipientib & similis factus .ẽ. illis.
Cum aut̃.eet. stepħs plenus sp̃u sc̃o:
intendens incelũ uidit głam dĩ.
Quia plenus erat. sp̃u scõ: propt̃ ea
intendebat incęlum. Elenitu do
enim sp̃s sc̃i: non eũ dunictebat t̾re¬
na aspicere. Nam & morses uidisse sedi¬
citur: głam dĩ. & popłs in consecratio¬
ne domus dñi. uidisse dicitur głam¬
dĩ isrł. & apłs ioħs. dicit in euangło.
& uidimus gloriam enis głam quasi
umgeniti apatre. Q iħm stantem:

Expanded text:
ersarii vestri . Audientes autem hoc, dissecabantur cordibus suis, et stridebant dentibus. Conscientia cum arguitur, impatiens est, et non poterant Christi veritatem sustinere. Aures eorum furorem mentis vultu demonstrabant. Stridebant dentibus in eum, carnes lacerare cupientes, ostendentes se esse belluas. Inde enim minabantur, unde tantummodo ostendebantur et belluae, et impletum est in illis: Homo cum in honore esset, non intellexit, co similis factus est illis . Cum autem esset Stephanus plenus Spiritu sancto, intendens in coelum, vidit gloriam Dei. Quia plenus erat Spiritu sancto, propterea intendebat in coelum. Plenitudo enim Spiritus sancti, non eum permittebat terrena aspicere. Nam et Moyses vidisse dicitur gloriam Dei, et populus in consecratione domus Domini, vidisse dicitur gs dicit in Evangelio: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre . Et Jesum stantem
Abbreviated transcription (Latin):
Cilicia : cecus. luctus. uł uomitus
int̾̃ pretatur. Al exander: auferens
angustiam tenebrarum. Asia:
elruata. ul elacio int̃p̃tatur.
Et non poterant resiftere sapientie
& sp̃ui quoloquebatur. Hoc ẽ. qđ¬

Expanded text:
Cilicia, coetus, luctus, vel vomitus interpretatur. Alexander, auferens angustias tenebrarum. Asia, elevata vel elatio interpretatur. Et non poterant resistere sapientiae et spiritui, qui loquebatur. Hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
usrũmentiuolumina origenes obelis. astericis¬
ꝙ difainerit. quos uł ad ditos uł de theodotione
limptos. tͣnslationi antique ĩseruit. ꝓbãs defu¬
sse qdadditũ est. Discãt gͥ obtrectatores mei reci¬
pere intoto qd̃ ĩpartib susceperũt. aut inderpre¬
aonẽ meã cũ astericis fuis radere. sleq enĩ fi̾¬

Expanded text:
nti volumina Origenes obelis asteriscisque distinxerit: quos vel additos, vel de Theodotione sumptos, translationi antiquae inseruit, probans defuisse quod additum est. Discant igitur obtrectatores mei recipere in toto, quod in partibus susceperunt, aut interpretationem meam cum asteriscis suis radere. Neque enim fi
Abbreviated transcription (Latin):
ogorper singulos scripte diui¬
ne libros: aduersarioꝵ respõ¬
dere maledictis. qui int̾pre¬
tationem meam. reprehensi
tur. quasi non et apud gretos.

Expanded text:
ogor per singulos Scripturae divinae libros, adversariorum respondere maledictis, qui interpretationem meam, reprehensioinantur: quasi non et apud Graecos
Abbreviated transcription (Latin):
mediatoris: quitollit peccata mundi. uł tc̃ peccatũ plene tollet᷑.
cum incorruptionẽ homo mutabit᷑. desiderat ergo redemptorẽ:
uł resurrectionẽ. Unde et penam qͣm ex origine meruit. et iudi¬
cium qd̃ ex ꝓpria actione timet: adiungit. Ecce nc̃. peccanti homi¬
ni dictum est. Cinis es et incinerem reuerteris.
Manei. in aduentu uidicis cuͣm omma aperta. Querere dei est: dis¬
trict̾e uidicare. ante queni nec uistus subsistit. sec hoc solatium est¬
liberationis: qd̾ se sufficere non posse dicit humilis. plangit ergo
mordem que nunc est. tumet uidicium qd̃ inminet.
Usguequo. Quia grauia sunt iniquo uerba edificationis: qͣsi¬
iam ferre nonpossit. et qr non nult corrigi. benedict̃a criminat᷑.

Expanded text:
Mediatoris, qui tollit peccata mundi. Vel, tunc peccatum plene tolletur, cum in corruptionem homo mutabitur. Desiderat ergo Redemptorem vel resurrectionem, unde et poenam quam ex origine meruit, et judicium quod ex propria actione timet, adjungit. Ecce nunc peccanti homini dictum est: Cinis es, et in cinerem reverteris. in adventu judicis, cui omnia aperta. Quaerere Dei, est districte judicare, ante quem nec justus subsistit; sed hoc est solatium liberationis, quod se sufficere non posse dicit humilis; plangit ergo mortem quae nunc est, timet judicium quod imminet. Quia gravia sunt iniquo verba aedificationis quasi ferre non possit; et quia non vult corrigi, bene dicta criminatur. «
Abbreviated transcription (Latin):
runt dñm. ducẽ reqͥrebant.
uñ putatur uniꝰ exp̾ssum
hõis nomen. S quia ñ so¬
let duces nominare scͥpta
cũ consticuut᷑. nisi memo¬
rata eiꝰ origine parentum.
et constat post iħm ducem
habuisse ppłm isrł. quorũ
primus gochoniel filius
cenez. recce intlłigitur nõie
iude. cribum uida fiusse sig¬
iificatam. Ab ip̃a eñi uolu¬
it dominus incipere conte¬
u chananeos. Et cũ ppło de
duce int̾regaret ad hoc ualu¬
at responsio dñi. ut scipe¬
Aũg. In fine lib̾
ih̾u naue br̃ nar¬
rator porrexit hys¬
toriam. quousq fi¬
lu isrł ad colendoᷤᷤ
d̾os alienos: decli¬
nau̾unt. In hoc ã
libro ad ordinem¬
reclicur. quom cõ¬
sequentia gesta¬
Non g ab ilo tp̃r
incipit liber quo
ppls ad colenda¬
ydola ł sy mulacra
defluxit. s apͥoribꝰ.¬

Expanded text:
u Nave ducem requirebant; unde putatur unius expressum hominis nomen. Verum, quia non solet duces nominare Scriptura cum constituuntur nisi commemorata etiam origine parentum et constat post Iesum duces habuisse populum Israhel, quorum primus est Gothoniel filius Cenez, rectius intellegitur nomine Iudae tribum Iuda fuisse significatam. ab ipsa enim tribu uoluit dominus incipere conteri Chananaeos. et cum populus de duce interrogasset, ad hoc ualuit responsio domini, ut scire. I. In fine libri Iesu Naue breuiter narrator porrexit historiam, quo usque filii Israhel ad colendos deos alienos declrunt; in hoc autem libro ad ordinemreditur, quomodo consequentia gestago ab illo tempore incipit liber, quo lus ad colenda simulacra defluxit, sed a priorib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgam tecum in sortem tuam.
Et abiit cũ eo symeon. Ascen¬
dicq iudas. ⁊ tradidit dñs cha¬
naneum. ac ferez eum. ĩ manus
eoꝵ. ⁊ ꝑcusserunt in bezech .x mi¬
lia uiros. Inueneruntq adombe¬
z ech in bezech. ⁊ pugnauerunt
t eum. ⁊ peusserunt chananeũ.¬

Expanded text:
gam tecum in sorte tua. Et abiit cum eo Symeon. Ascenditque Judas et tradidit Dominus Chananeum ac Ferezeum in manus eorum: et percusserunt in Bezech decem millia virorum. Inveneruntque Adonibezech et in Bezech: et pugnaverunt contra eum: ac percusserunt Chananeu
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ꝑ omĩa aũ in hec uolumi¬
ne iudaici ppłi delicta. ⁊ ser¬
uitus. clamorq eoꝵ ⁊ misera¬
tio dei continent᷑. Multis eñ
annis ꝓ peccis suis sermer̃t.
⁊ conuersi liberati sunt qr pͦ¬
cata nr̃a iuires hostibꝰ p̾bẽt.
et qñ malum facimus ĩ cõ-¬
spectu dm̃i confortantur ad¬
uersarii nr̃i .i. demones. Cũ
aũ conuertimur. suscicat

Expanded text:
cit. Per omnia autem in hoc volumine Judaici populi delicta, et servitus clamorque eorum et miseratio Dei continentur. Multis enim annis pro peccatis suis servierunt, et conversi liberati sunt: quia peccata nostra vires hostibus praebent; et quando malum facimus in conspectu Domini, confortantur adversarii nostri, id est daemones. Cum autem convertimur, suscitat
Abbreviated transcription (Latin):
yses eñi in multis xp̃m¬
aquas cẽdictionis dubita¬
uit. S nec aaron infactu¬
ra uituli. nec salomon ĩ
sorde libidinis. sic assue

Expanded text:
n multis Chaquas contradictionis dubitavit. Sed nec Aaron factra vituli. Nec Salomon in sorde libidinis. Sic Assue
Abbreviated transcription (Latin):
num: uocant. ⁊ ad iudicĩt
librum qũe sophum appel¬
lant. Ad ruch quoq ⁊ hes¬
ter quos hisdem nõibus
efferunt. Monemusq let¬
torem ut siluam hebraico¬
rũ nõim. ⁊ clistinctiones ꝑ
mẽbra diuisas. diligens
scriptor conseruet. ne ⁊ nr̃
labor. ⁊ illiꝰ studium pereat.
et ut in primis qd̾ sepe tes¬
tatus sũ sciat me ñ in rep̃¬
hensionem ueterũ noua
cudere sieut a miei mei cir

Expanded text:
Nun, vocant, et ad Judicum librum, quem SOPHTIM appellant, ad RUTH quoque et ESTHER , quos iisdem nominibus efferunt. Monemusque lectorem, ut silvam Hebraicorum nominum, et distinctiones per membra divisas diligens scriptor conservet, ne et noster labor et illius studium pereat. Et ut in primis, quod saepe testatus sum, sciat me non in reprehensionem veterum nova cudere, sicut amici mei c
Abbreviated transcription (Latin):
rio rege in eadem ciuitate me¬
die mausoleum ualde precla
cum udet᷑. sic pulcritudo no¬
ua. ⁊ mat̾ia solida. Ibi usq ho¬
die reges ꝑsarum acq medoꝵ
sepeluintur. Et cui hec cura cõ¬
mittitur: sae̾dos uiders est.
alsyrioꝵ qui regnabat in niniue
ciuitate magna. pugnauit contͣ
arpbaxat. ⁊ optinuit eũ incampo
magno qui applłatur ragau. circa
eufraten. ⁊ tigru. ⁊ iasadon incam¬

Expanded text:
rio rege in eadem civitate Mediae mausolaeum valde praeclartum putatur, quia sic pulchritudo nova et materia solida. Ibi usque hodie reges Persarum atque Medorum sepeliuntur et cui haec cura committetur sacerdos Judaeus est.egnabat in Ninive civitate magna, pugnavit contra Arphaxad, et obtinuit eum in campo magno, qui appellatur Ragau circa Euphraten et Tigrim, et Jadason, in cam
Abbreviated transcription (Latin):
R. slyst ꝑ arphaxat suꝑbi
expͥmuntur. quoꝵ conatus ⁊
labor. qui ꝑ fastum tumoris
⁊ elationis agit᷑. facile in podes¬
dit. Ip̃e est cñi rex suꝑ om̃s

Expanded text:
 per Arphaxat superbi exprimuntur, quorum conatus et labor qui per vastum tumoris et elationis agitur facile in potesdit: ipse est enim rex super omnes
Abbreviated transcription (Latin):
MMaalon: de fenestra ł a pͥnci¬
pio. Hic est chorus ꝓpħarum
ꝑ quos de fenestra primũ fi¬
dei lumen in orbem ꝓcessit.

Expanded text:
Mahalon. Qui de fenestra vel a principio. Hic est chorus prophetarum per quos de fenestra primum fidei lumen in orbem processit:
Abbreviated transcription (Latin):
stantiam. Exigitis eñi ut librum chaldeo ser¬
mone scriptum. ad lacinum stilum traham. Librumute¬
ꝙ tobie qũe hebrei de chatalogo diuinaꝵ scripturarum

Expanded text:
stantiam: exigitis enim, ut librum Chaldaeo sermone conscriptum, ad Latinum stylum traham, librum utique Tobiae, quem Hebraei de catalogo divinarum Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
nem. et uentͥs opus sollicita mente tͣct̾arẽ: nultꝰ
morderet. nemo rephend̾et. Nc̃ aũ qr uycta senten¬
tiam saluatoris uolo operari cibũ qui ñ pͣutit. et
antiqͣm diuinoꝵ uoluminũ uiã. sentib uirgultis¬
q purgare: error michiꝰ genuiniꝰ infigit᷑. correc¬
toruicioꝵ falsarius notoꝵ. errores ñ auferre. s
serere. Tanta ẽ enĩ uetustatis consuetudo. ut
⁊̃ confessa płisq uicia placeant. dũ magis pulc̾s
lathis sportellisq munuscissis monachoꝵ sꝑica¬
lia hec et mansura dona suscipite. acbeatum

Expanded text:
nem, et ventris opus sollicita mente tractarem: nullus nem, et ventris opus sollicita mente tractarem: nullus morderet, nemo reprehenderet. Nunc autem quia juxta sententiam Salvatoris volo operari cibum, qui non perit, et antiquam divinorum Voluminum viam, sentibus virgultisque purgare, mihi genuinus infigitur: corrector vitiorum falsarius vocor, et errores non auferre, sed serere. Tanta est enim vetustatis consuetudo, ut etiam confessa plerisque vitia placeant, dum magis pulchros lathis, sportellisque, munusculo monachorum, spiritualia haec et mansura dona suscipite: ac beatum
Abbreviated transcription (Latin):
fierẽt. qui ⁊ hebreũ sermonẽ exparte didicimus.
et inlatino pene ab ip̃is incuñabulis: int̾ gͣmati¬
cos et rethores ⁊ philosophos detritisumꝰ. Qd̾ si apd̃
zantes heretici sunt recepti: qui młta mnisteria
saluatoris subdola int̾pretatione celarũt. et tñ
in ⁊ ana oyc habentur apd̃ eccłas ⁊ explanant᷑
ab eccłasticis uiris: qͣntomag̃ ego ⁊p̃iantis de¬
parentib xp̃ianis natꝰ. ⁊ uexillũ crucis in mea
fronte portans cuiꝰ studiũ fuit omissa repet̾e.
depͣuata corrigere. et sacͣmenta eccłe pura ⁊ fideli
aperire sermone. uł a fastidiosis ł amalignis lee¬
torib ñ debeo reprobari. habeant qui uolunt
uet̾es libros. ł ĩ membrans p᷑pureis: auro argẽ¬
toq descriptos. ł incialib ut uulgo aiunt litce
labore translata est. eligat unusqͥsq qd̵ uult.
et studiosum me magis qͣm maliuolũ probet.
Si aut̃fiscellam iuncodexerem. aut palmarũ folia
complicarẽ. ut in sudore ultus mei comedem pa¬

Expanded text:
t qui Hebraeorum sermonem ex parte didicimus, et in Latino pene ab ipsis incunabulis inter grammaticos et rhetores et philosophos detriti sumus. Quod si apzantes haeretici, sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola interpretatione celarunt, et tamen in Ἑξαπλοῖς, habentur apud Ecclesias, et explanantur ab ecclesiasticis viris: quanto magis ego Chriianis natus, et vexillum crucis in mea fronte portans, cujus studium fuit omissa repetere, depravata corrigere, et sacramenta Ecclesiae puro ac fideli aperire sermone, vel a fastidiosis, vel a malignis lectoribus non debeo reprobari? Habeant qui volunt veteres libros, vel in membranis purpureis auro argentoque descriptos, vel uncialibus, ut vulgolabore translata est. Eligat unusquisque quod vult: et studiosum me magis, quam malevolum probet. Si aut fiscellam junco texerem, aut palmarum folia complicarem, ut in sudore vultus mei comederem pa
Abbreviated transcription (Latin):
mi p̾dicatores fũnt.
Thelion consumatio. Hii sũc
apłi qui enigmata ꝓpħarum
ad cõsumationem plemi ĩtel¬
lectus ꝑdux̾unt. hu merito
eufratei. ⁊ de bethleem oiuda
orti sunt. qui celesti pane sa¬
tiati per p̃dicationem euuge¬
li. fructum p̃dicationis colle¬
gerunt. Eufrateus eñi frugi¬
fer. bethleem domus panĩs.

Expanded text:
mi praedicatores fuerunt. Chelion, consummatio. Hi sunt apostoli qui aenigmata prophetarum ad consummationem pleni intellectus perduxerunt. Hi merito Ephrathaei et de Bethlehem Juda orti sunt: qui coelesti pane satiati per praedicationem Evangelii fructum praedicationis collegerunt. Ephrathaeus enim frugifer, Bethlehem domus panis,
Abbreviated transcription (Latin):
nĩmquibdã errasse fateant᷑. p̃cipue in iob.
insi ea q̃ sub astericis addita sunt sub traxeris.
arsmaxima uoluminis detruncabit᷑. et̾ hoc
nintaxat et aput grecos. Cet̾um et apud laci¬
osante eam tͣnslationẽ qͣm subastericis ⁊ obeł
uper edidimꝰ. septingenti ferme aut octin¬
en uersus desunt. ut decurtatus et laceratus.
etosusq liber: feditatẽ sui publice legentib p̃¬
smabit. Obligus enim etiam apud hebreos totꝰ
lbe fertur. et lubricꝰ. Et qd̾ greci rethores uocãt

Expanded text:
asse fateantur, praecipue in Job: cui si ea quae sub asteriscis addita sunt, subtraxeris, pars maxima voluminis detruncabitur: et hoc dumtaxat apud Graecos. Caeterum apud Latinos, ante eam translationem, quam sub asteriscis et obelis nuper edidimus, septingenti ferme aut octingenti versus desunt; ut decurtatus et laceratus corrosusque liber, foeditatem sui publice legentibus prsonabit. Obliquus enim etiam apud Hebraeos totus liber fertur et lubricus: et quod Graece rhetores vocant
Abbreviated transcription (Latin):
cille dña.  ratione absente: opꝰ deserũt ꝑstre¬
punt. s ea redeunte cũ silentio operantur
hiis sibene dominam᷑ nͭ earũ młtitu dine
animꝰ suꝑat᷑. int̾ orientales .i. angelos ori¬
entiluci iu herentes magni sumus: eo
fucia serpentis instruat. et astuciã sim¬
plicitas temperet. Uñ: sp̃c in colũba. et
igne apparuit. qr pleni illo: sic mansu¬
etudini simplicitatis deseruiunt: ut
contͣ malazelo rectitudinis accendant᷑.¬

Expanded text:
cillae domina, et ratione absente opus deserunt, perstrepunt, et ea redeunte cum silentio operantur. His scilicet, unde dominam in earum multitudine animus superat. Orientales et angelos orienti luci inhaerentes magni sumus eorututia serpentis instituat, et astutiam simplicitas temperet. Unde Christus in columba et igne apparuit: quia pleni illo sic mansuetudini simplicitatis deserviunt, ut contra mala zelo rectitudinis accendant
Abbreviated transcription (Latin):
ne pellendi qͥiio se passi sũt
successores uiuis sacdotib
quis mortem proximi u¬
deatur. in qunis locũ ⁊ bñ¬
ficiũ se credid̾it successur̃¬

Expanded text:
ne pellendi, quo se passi sunt successores uiuis sacerdotibus  mortem proximi videatur, in cujus locum et beneficium se credidit successur
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum hester uariis translati¬
ombus constat ẽe uiciatum.
que ego de archiuis hebreoꝵ eleuãs
ũbum eu̾bo expressius transtuli. Q
librum editio uulgata laciniosis hĩe
inde u̾borum finibus trahit. addens
ta que ex temꝑe dici poterant ⁊ au¬
diri. sicut solitum ẽ sõlaribus diser¬
plinis sumpto chemate excogitare
quibꝰ ubis uti potuit qui iniuriã pas.¬
sus est uel ille qui in iuriã fecit. uos ã
o paula ⁊ eustochium. que ⁊ bsblioche¬
cas hebreoꝵ studuistis intrare ⁊ int̾pre¬
tum certamina comꝓbatis. tenentes
hester hebraicum librum. ꝑ singła
u̾ba nr̃am cransiationem aspicite.
ut possitis agnoscere me nichil ⁊̃ aug¬
mentasse addendo. s fideli testimonio
simpłr sicut in hebreo habetur. hysto¬
uam hebraicam latine lingue tracli¬
disse. Nec affectamus laudes hõim.
nec uitu perationes expauescimus.

Expanded text:
ibrum Esther variis translatoribus constat esse vitiatum, quem ego de archivis Hebraeorum relevans, verbum e verbo pressius transtuli. Quem librum editio Vulgata laciniosis hinc inde verborum sinibus trahit: addens ea quae ex tempore dici poterant, et audiri, sicut solitum est scholaribus disciplinis sumpto themate, excogitare, quibus verbis uti potuit qui injuriam passus est, vel ille qui injuriam fecit. Vos autem, o Paula et Eustochium, quoniam et bibliothecas Heb. studuistis intrare, et interpretum certamina comprobastis, tenentes Esther Hebraicum librum, per singula verba nostram translationem aspicite, ut possitis agnoscere, me nihil etiam augmentasse addendo, sed fideli testimonio simpliciter sicut in Hebraeo habetur, historiam Hebraicam Latinae Linguae tradidisse. Nec affectamus laudes hominum, nec vituperationes expavescimus.
Abbreviated transcription (Latin):
usq lingue peritissimũ loquatem reppetiens uniꝰ dieila¬
borem artipui. ⁊ quicqͥd ille michi hebraitis u̾bis expssit.
hor ego accito notario sermonibus latinis exposui. Or̃ont¬
bus uris mercedem huiꝰ oꝑis recompensabo. cũ gratum
uobis didicero me qd iubere estis diguati. complesse.

Expanded text:
 unius diei laborem arripui: et quidquid ille mihi Hebraicis verbis expressit, hoc ego accito notario, sermonibus Latinis exposui. Orationibus vestris mercedem hujus operis compensabo, cum gratum vobis didicero, me, quod jubere estis dignati, complesse.
Abbreviated transcription (Latin):
pud hebreos liber iudith int̾ agiographa le¬
gitur. cuiꝰ auctoritas. ad roboranda illa que
inconcentione ueniunt. minus ydonea iu¬
dicatur. Chaldeo tñ sermone conscriptus. inter hystoriã
computatur. S quia hunc librum sinodus nicena in
numero sanctarum scripturarum legitur computasse.
acquieui postulationi ur̃e. immo exactioni. ⁊ sepositis ex¬
occupationibus quibus uehementer artabar. huic unã
lucibraciunculam decli. magis sensum ex sensu quam
ex uerbo uerbum transferens. Multorum codicum uart¬
itatem uitiosissimam amputaui. sola ea que intelligen¬
tia integra ex uerbis chaldeis inuenire potui. latinis ex¬
pressi. Accipite iudith uiduam. castitatis exemplum.
⁊ criumphali laude ꝑpetuis eam preconiis declarate. Hãc
cium non solum feminis. s ⁊ uiris imitabilem dedit.
qui castitatis eius remunerator uirtutem talem tribuit¬
ut inuictum ab omnibus hominibus: uinceret. insuꝑ¬
abilem. si.pl. ret.

Expanded text:
braeos liber Judith inter apocrypha legitur: cujus auctoritas ad roboranda illa quae in contentionem veniunt, minus idonea judicatur. Chaldaeo tamen sermone conscriptus, inter historias computatur. Sed quia hunc librum Synodus Nicaena in numero sanctarum Scripturarum legitur computasse, acquievi postulationi vestrae, immo exactioni: et sepositis occupationibus, quibus vehementer arctabar, huic unam lucubratiunculam dedi, magis sensum e sensu, quam ex verbo verbum transferens. Multorum codicum varietatem vitiosissimam amputavi: sola ea, quae intelligentia integra in verbis Chaldaeis invenire potui, Latinis expressi. Accipite Judith viduam, castitatis exemplum, et triumphali laude, perpetuis eam praeconiis declarate. Hanc enim non solum feminis, sed et viris imitabilem dedit, qui castitatis ejus remuneratorut invictum omnibus hominibus vinceret, insuperabilem superaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ogorper singulos scripte diui¬
ne libros: aduersarioꝵ respõ¬
dere maledictis. qui int̾pre¬
tationem meam. reprehensi¬
tur. quasi non et apud gretos
sensumex sensu. uł ex ut᷑q ꝯmixtũ. et medie tẽpe

Expanded text:
ogor per singulos Scripturae divinae libros adversariorum respondere maledictis: qui interpretationem meam, reprehensitur: quasi non et apud Graecos sensum e sensu, vel ex utroque commixtum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Abiit hõ. ⁊c̃. Quem quidã de¬
calogum intlłigunt. ⁊ uxorem
eiꝰ synagogam.⁊ dues filios.
regalem honorem ⁊ sac̾dota
acquirebant. situt in tp̃r dauid

Expanded text:
Abiit homo. Quem quidam Decalogum legis intelligunt, et uxorem ejus synagogam, et duos filios, regalem honorem et sacerdotalacquirebant, sicut in tempore David,
Abbreviated transcription (Latin):
ratore decio die nonas
februarias. recitamus
monem uirginis deo dicate agathe.
multifiria intentione perquitebat ut
ad cam pertingeret. Per singula enĩ
trimina mentis suę singuloꝵ in se
ꝯtendere. nobilissiinis ortam natalib
dei fanulam fecit artari: ut qͥ crat
genere ignotus per hoc sonaret a¬
pud aures uulgi quod tantus ac ta¬
lis qui posset etiam expectabilium sibi
subiugare personas. Ut libidinosus
aut̃ ad aspectum uirginis pulcherrunȩ
latriȩ demonum seruus. feruore inpi
diximus furiis comp̃hensus scãm aga¬
them a suis fecit apparitoribͤ arcati.
& fecit cam cuidã matronę tradi no¬
mine a frodisię quę habebat notẽ fili¬
as turpissimas. sicut fuerat mat̾ earũ.
Hoc aut̃ fecit ut per dies inginti coti
dic blandirentur ei. & mutarent Ani
uiȩ sunt. terrores fulmina. Quȩ quan¬
domus nr̃ȩ non poterint ledere. łim.¬
data enĩ erat supra petram. Hoc aut̃
dicens flebat cotidie & orabat. & sic̃
solet sitiens in ardore fluenta fontiũ

Expanded text:
E NONAS FEBROARIAS| Quintianus nionem uirginis d\e/o dicate agathae| multefaria intentione perquirebat . | ut ad eam pertingeret per singulam enim| criminam mentis suae . singulorum in se| extendere| fortissimis ortam natalibus d\e/i famulam fecit arta re. Vt qui erat di genere ignotus per hoc sonaret apud| aures uulgi . quod tantus esset ac talis qui posset| etiam spectabilium sibi subiugare personas. Vt libidi| nosus autem . adspectum uirginis pulcherrime olatriam daemonum seruus feruorem inpiediximus furis conpraehensus·| beatam agathem a suis fecit apparitoribus coartari.| Et fecit eam cuidam matrunae tradi . nomine afrodisię| quae habebat nouem filias turpissimas sicut fuerat| mater earum. Hoc autem fecit . ut per dies triginta coti| die blandirentur ei . ut mutarent animuiae| sunt terrores flumina sunt quae quandomus meę non poterit cadere| fundata enim est super petram. Haec autem dicens| flebat cotidie et orabat et sicut sol sitiens in ardore fluent+|  foncium
Abbreviated transcription (Latin):
inucniur Hȩc illo dicente accurrerunt
add eum leones. & ex utriq parce. stiꝑ
tum incedentes p̾focauerunt eum tan¬
tũmodo. & ñ tetigerunt carnes ciꝰ. ut
reliquie eiꝰ tuitio essent romanorum &.
magne urbi. in qua petrus erucifixus
ist. paulus decollatus. onesimus lapida.¬
tus. Passus c̃. uudecino traiani anno.
consulatu attici & marcelli ur febuarii.
Rteliquiȩ corporis eiꝰ afr̃ĩb qui eum

Expanded text:
nveniar. Haec illo dicente accurrerunt ad eum leones, et ex utraque parte super eum incidentes praefocaverunt eum tantummodo, et non tetigerunt carnes ejus, ut reliquiae ejus tuitio essent Romanorum et magnae Urbis, in qua Petrus crucifixus est, Paulus decollatus, Onesimus lapidatus. Passus est undecimo Trajani anno, consulatu Attici et Marcelli Kalend. Febr. Reliquiae corpori
Abbreviated transcription (Latin):
duob obicit᷑ leonib. Cumq iam ꝓie¬
ctus bestias rugientes audiret: ardo¬
re patiendi ait. Uiri romani qͥ hoc
certamen aspectatis. non sine causa
laboraui. Non ꝓpter prauitatẽ hec
patior. s ꝓpter pictatẽ Frum̃tũ
xxp̃i sum: dentib bestiarum molar.

Expanded text:
duobus objicitur leonibus. Cumque jam projectus bestias rugientes audiret, ardore patiendi ait: Viri Romani, qui hoc certamen spectatis, non sine causa laboravi, non propter pravitatem haec patior, sed propter pietatem; frumentum Christi sum, dentib
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidem & eoꝵ mortuis cada¬
ueribus minime parcebant.
quin aut̃ inhumata bestiis a¬
uibusq laceranda ꝓicerentur
aut fluctib inmersa piscibus
uoranda traderentur: aut in
fauillã redacta inpelagi pro¬
funda disꝑgerent᷑. Hac itaq¬
t̾empestate beatissimus Quin¬

Expanded text:
s quoque mortuis cadaveribus impiorum manus parcebant, quin aut inhumata bestiis avibusque laceranda projiciebantur, aut fluctibus immersa piscibus voranda tradebantur, aut in favillam redacta, in pelagi profunda dispergebantur. Hac tempestate insignes vi
Abbreviated transcription (Latin):
gemere quod nichil simile fecissent.
cũ utiq plus habentes uestire pau¬
perem sine sua nuditate potuis¬
sent. Noc tt igitur in secuta cum
se sopori elisset iudet ap̃m clamidis
suȩ qua pauperem texerat parte
uestitum. In tueri diligentissi mẽ
dnm. uestemq quã dederat iubet᷑
agnoscere Oox ad angelorũ cirꝰ¬
cumad stantium multitudinẽ au.¬
diuit iħm clara uoce dicentem Sar¬
tinus ad huc cat̾stuminus: hac me
ueste contexit. Uere memor dñs
dictorũ suoiũ qui ante p̃dixerat
quam diu fecistis haec uni exmi¬
nimis istis michi fecistis. se in pau¬
perem professus est fuisse uestitũ.
& ad confirmandum tam boni oꝑis
testimonium: ineodẽ se habitu
quẽ pauꝑ acceperat: est dignatus
ostendere. Quo uiso. uir beatissi¬
baptisma conuolauit Hec statim
militię renuntiauit tribuni sui
p̃cibus euictus: cui contuberniũ
familiare prestabat. Etenĩ trans¬
aucto tribunatus sui tempore:

Expanded text:
gemere, quod nihil simile fecissent, gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissibaptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore
Abbreviated transcription (Latin):
militiẽ stipendiis: p̃cer cotidianum
uictum reseruabat. Lam tunc euã¬
gelii non surdus auditor: decrastino
non cogitabat:
Qusdao itaq temporẽ cũ iam
nichil p̾ter arma & simplicem
militię uestem haberet: media hie¬
me quȩ solito asperior inhorruerat.
adeo ut plerosq uis algoris extingue¬
ret. obuiũ habet importa ambia¬
nensium ciuitatis pauperẽ nudũ.
Qui cum p̃tereuntes ut sui miserffen¬
tur oraret. om̃sq miserũ p̃terirent.
incellext uir dõ plenus. sibi illum
aliis miscdiam non p̾stantib reser:¬
uari. Quid tam̃ ageret: Nichil p̾¬
ter clamidẽ qua indutus erat ha¬
bebat. lam eñi reliqua in õpus simi¬
le consumpserat. Arrepto itaq fer¬
ro quo accintus erat: mediã diui¬
dit. parceq eius pauꝑi tribuit. rẽ¬
liqua rursus indutur. In terca
de circunstantib ride̾re non nulli
quia de formis cẽt. & truncatus
habitu uideretur. Multi tamen
quib erat mens sanior: altius

Expanded text:
militiae stipendiis praeter quotidianum militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme quae solito aadeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius
Abbreviated transcription (Latin):
patre qui felicibus eius actibus
in uidebat. Cum esset annorum
quindecimꝰ raptus & catenatus si¬
cramentis militarib implicatis
uno tantũ seruo comite contenas
cui tamen uersa uice dñs seruits
ad eo ut plerumq ei & calciam̃ti
ipse de traheret: & ipse detergere
cibum una caperent. hic se piui
ministraret. Trienniũ fere ais
baptisma in armis fuit integi
tamen abhis uitiis. quib illud
hominũ genus implieari solet.
Alulta illi circa conmilitones ben¬
gnitas: mira caritas: Pacientian
atq humilitas: ultra humauis
modum. Nam frugalitatem e
eo laudare non ÷ necesse: qua r
usus ⁊ ut iam illo tempore non
miles sed monachus putareusi
Quibus rebus ita sibi om̃s conmilito.¬
nes suos deuinaxerat: ut eum miro
affectu uenerarentur: Nec dum
tamen regeneratus inap̃o agebat
quendam bonis operib baptismatiᷤ
candidatum: As sisterẽ scilicetꝰ la¬
borantib. opem ferre miseris. alere
egentes. uestire uudos. Nichil sibi ex

Expanded text:
patre, qui felicibus eius actibus patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius minbaptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex
Abbreviated transcription (Latin):
GLIUR MARTNUS
sabariae pannoniarum
opido oriundus fuit: s
intra italiã ticini altus
est. Parentibus scd̾m scłi
dignitatẽ non infimis:
gentilib tamen. Pat̃ euiꝰͣ
miles primũ: post tribu¬
nus militũ fuit. Ipse ar¬
matã miliciã in adoles¬
centia secutus. int̾ scola¬
res alas subrege constan¬
tisio. de inde sub iuliano cesare
militauit. Non tamen sponte:
quia a primis fere annis diuinã
pocius seruitutẽ sacra illustris
pueri inspirauit infantia. Nam
cũ eet᷑ annorũ decem. in uitis pal¬
rentibus ad eccłam confugit: seq
catecuminũ fieri postulauit. Oo
mirũ in modũ totus indĩ oꝑe co¬
uersus. cũ eẽt annorum duodec̃i
heremũ concupiuit: Fecissetq uo¬
tis satis si aetatis in firmitas non
obstitisset. Animus tam̃ aut ciri
dionasteria. Aut circa eccłas semi
in tentus: meditabatur ad huc in
aetate puerili quod postea deuo¬
tus impleuit. Sed cum edic tun
esset aregibus ut ueteranorũ fili
ad militiã scriberentur: prodenti

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente
Abbreviated transcription (Latin):
requirens. quantũ in ipso fuit om̃s
uirtutes suas latere uoluisset. quã¬
quã & iã eihis quę cõꝑta nobis e¬
rant plura omisimus: quia sufficẽ¬
re credimus si tantũ excellentia no¬
tarentur. simul & legentib con¬
sulendum fuit. ne quod is parerec
cõpia congesta fastidiũ. Obsecro
aut̾ eos qui lecturi sunt ut fidẽ
dictis adhibeant. neq me quicquã
nͥ cõꝑtũ & cõprobatũ scripsisse ar¬
bitrantur: Alioquin: tacere quã
falsa dicere maluissem. Explic̃ p̃fatio.¬

Expanded text:
requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem. Igitur Marti
Abbreviated transcription (Latin):
ret sic fixum in om̃ib ut poenitus mu¬
tari non posset: dix̃ ad seruos suos. Per¬
ducatur in mediũmariꝰ. & ligata ei ad
fac tum esset. om̃is multitudo ap̃iano¬
cornelius & feb discipuli eiꝰ dixerunt.
Onis unanimit̾ oremus. ut ostendat nob
dns martyris sui excubias. Orantibus
aut̃ popłis. cessauit mare in sinu suo

Expanded text:
 sic fixum in Domino, ut penitus moveri non posset, dixit ad suos: Perducatur ad mare, et ligetur ei ad factum fuisset, omnis multitudo ChristianoCornelius et Phoebus discipuli ejus: Omnes unanimes oremus, ut ostendat nobis Dominus martyris sui exuvias. Orantibus autem populis, recessit mare in sinu suo
Abbreviated transcription (Latin):
ad spontanee mortis ꝑ uẽnit spcẽ
taculũ. quã & cruci affirus susti¬
neus. dũ suo delatere aquã cruon¬
q ꝓduxit uirginẽ in maculatiq
aeccłam sibi exhibuit sanguine rẽ¬
demptam. Latice einundatã. nẽ urt
maculam haberet ꝑ crimen. aui
rugam ꝑ duplicitatẽ. Al ortis qu̾

Expanded text:
ad spontaneae mortis spectaculum pervenit, quam et cruci affixus sustinens, dum suo de latere aquam cruoremque produxit, virginem immaculatamque ecclesiam sibi exhibuit, sanguine redemptam, latice emundatam; ne aut maculam haberet per crimen, aut rugam per duplicitatem. Mortis namque
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib conferamꝰ. Utrunq
enĩ testamentũ ds̃ unꝰ instituit.
unꝰ ds̃ dedit. Qsi sunt utriusq
testamenti diu̾sa ꝓtemporib sa¬
cramenta: concordat tam̃ in utroq
salutis humanȩ sententia qͣ p̃cipit᷑
ut non peccemꝰ. ce iubct᷑ ut bonis

Expanded text:
sermonibus conferamus. Utrumque sermonibus conferamus. Utrumque enim Testamentum Deus unus instituit, unus Dominus dedit; et si sunt utriusque Testamenti diversa pro temporibus sacramenta, concordat tamen in utroque salutis humanae sententia, qua praecipitur ut non peccemus, et jubetur ut bonis
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim ꝓficit ad animȩ salutem. ep̃i:¬
si aliquis corporalit̃ aut lumbos suos¬
precingat. aut lucernã accendat:
Alia gͦ inprecincts lumbis ce lucer¬
nis ardentib quȩrenda c̃ intelli.¬
gentia spͥualis. quȩ scilicet diui¬
no sit prȩcepto condigna. quȩ nt̃e
saluti congrua reperiat᷑ & cõmo¬
da. Neq enĩ frustra quodã loco ipse
dñs ait. Uerba quȩ locutꝰ sum uob̾.
sp̃s ce uita sunt. In lumbis itaq
concupiseentia carnalis oftenditur.
in lucernis uero fides &e caritas xp̃i.¬
ana monstrat᷑. Iubens gͥ dñs lũbos
ur̃os precingi: concupiscentias
carnis sine dubio precepit refrenari
inperans autẽ ut lucernas ardentes
habcamꝰ. hoc utiq iubet ut & lu¬
minȩ uere fidei splendeamꝰ. & scȩ
caritatis oꝑib ferueamꝰ. Iubens
ut sint lumbi niri precineti. man¬
dat ut mala desideria atq opa
fugiamus: Iubens ut sint luceraȩ
nr̃ae ardentes. monet ut bona
diligamꝰ atq faciamꝰ. Itaq qđ¬

Expanded text:
Quid enim proficit ad animae salutem, si aliquis corporaliter, aut lumbos praecingat, aut lucernam accendat? Alia ergo in praecinctis lumbis et lucernis ardentibus quaerenda est intelligentia spiritalis, quae scilicet divino sit praecepto condigna, quae nostrae saluti congrua reperiatur et commoda. Neque enim frustra quodam loco ipse Dominus ait: Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt . In lumbis itaque 550 concupiscentia carnalis ostenditur, in lucernis vero fides et caritas Christiana monstratur. Jubens igitur Dominus lumbos nostros praecingi, concupiscentias carnis sine dubio praecipit refrenari. Imperans autem ut lucernas ardentes habeamus, hoc utique jubet ut et lumine verae fidei splendeamus, et sanctae caritatis operibus ferveamus. Jubens ut sint lumbi nostri praecincti, mandat ut mala desideria atque opera fugiamus; jubens ut sint lucernae nostrae ardentes, monet ut bona diligamus atque faciamus. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbeatum dđ dicens. Declina a malo.
ce fac bonum. Per ysaiam quoq
om̃s his admonet uerbis. Auferce
malum cogitationũ ur̃arũ ab ocłis
meis. Quiescite agere ꝑuerse: di¬
scite benefacere. Hoc gͦ nuno
dñs ꝑ seipsum p̾cepit qđ nobis

Expanded text:
beatum David, dicens: Declina a malo, et fac bonum . Per Isaiam quoque omnes his admonet verbis: Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis; quiescite perverse agere, discite benefacere . Hoc ergo nunc Dominus per seipsum praecipit , quod nobis
Abbreviated transcription (Latin):
nãq ẽ tes gesta quã narro. qͥa quę¬
dam mulier m̃te capta dũ sensũ
funditꝰ ꝑdidisset ꝑ montes & ualles
siluaᷤ &x cãpos die noc tuq uagabat᷑.
biq tantũmͦ qͥescebat. ubi hanc qͥesce¬
re lassitudo coegisset. Qdã uͦ die dum
uaganimiũ erraret. ad beati uiri
benedicti patͥs specũ deuienit. ibiq
nescienꝰ ingssa mansit. lacto autẽ mane.
ita sanato sensu egssa c̃. acsi eã ñꝗͣ infa¬
nia capitiꝰ ulla tenuisset Q om̃i iute.
suc tẽpore in cadẽ quã acceꝑat salute ꝑ¬

Expanded text:
 narro; quia quaedam mulier mente capta, dum sensum funditus perdidisset, per montes et valles, silvas et campos die noctuque vagabatur; ibique tantummodo quiescebat, ubi hanc quiescere lassitudo coegisset. Quadam vero die dum vaga nimium erraret, ad beati viri Benedicti specum devenit, ibique nesciens ingressa mansit. Mane autem facto ita sanato sensu egressa est, ac si eam nunquam insania capitis ulla tenuisset; quae omni vitae suae tempore in eadem quam acceperat salute
Abbreviated transcription (Latin):
dictus ascendit. T unc ttaq sciuri
obttũ sicut p̃sentes discipłi iidetuna
ita absentes ex signo quod es prale¬
tum fucrat agnouerunt. Sꝙute
uero est inoratorio beatibaptite a¬

Expanded text:
dictus ascendit. Tunc itaque sancti viri obitum sicut praesentes discipuli viderunt, ita absentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio beati
Abbreviated transcription (Latin):
languor ingrauesceret. sexto die por¬
tari se inoratoriũ a discipulis ferit. ibi¬
q exitum suũ dominici corpuis ꝑit
ptione muniuit. atq int̾ discipuloꝵ
manꝰ imbecilła membra sustentirs.
erecꝰtis incelũ manib stetit. & ulti¬
mum sp̃m int̾ uerba orationis efflant
Qua seilicet die. duobꝰ de eo frib un
in cella cõmoranti: alteri autẽ lon¬
gius posito reuelatio uniꝰ atq mdis¬
similis uisionis apparuit. Ualcrunt
nanq: quia strata palliis atqimu¬
meris corusea lampadib ua recto¬
orientis tramite. ab eius cella inglũ
usq tendebat᷑. Cui uenerando habitu
uir desuꝑ clarus afsistens: ciuiꝰ eset ua
quã cernerent inquisiuit. Illi autre

Expanded text:
languor ingravesceret, sexta die porlanguor ingravesceret, sexta die portari se in oratorium a discipulis fecit, ibique exitum suum dominici corporisptione munivit, atque inter discipulorum manus imbecillia membra sustentans, erectis in coelum manibus stetit, et ultimum spiritum inter verba orationis efflavit. Qua scilicet die duobus de eo fratribus, uni in cella commoranti, alteri autem longius posito, revelatio unius atque indissimilis visionis apparuit. Viderunt namque quia strata palliis atque innumeris corusorientis tramite ab eius cella in caelum usque tendebatur. Cui venerando habito vir desuper clarus assistens, cuius esset via, quam cernerent
Abbreviated transcription (Latin):
Libet adhuc de uenerabili patre mul¬
ta narrare: sed quędam ciꝰstudiose pre¬
tereo: quia ad alioꝵ gesta uoluenda
festino. Hoc autẽ nolo te lateat qđ uir
dĩ int̾ tot miracula quib in mundo
claruit. doctrinȩ quoq non medio.¬
erit̃ fulsit. Nam scripsit monachorũ
regulam discretione p̃cipua. sermone
luculento. Cuiꝰ siquis uelit subtilius
mores uitãq cognoscere: potest in
cadem institutione regulȩ om̃s ma-¬
gisterii illiꝰ actus inuenire: quia sc̃s
uir nullo modo potuit aliter docere.
de hac uita erat exiturꝰ. quibusdam
discipiilis secum conuersantib qͥb dã
longe manentibus: scĩsimm sui obitus
denuntiauit diem: p̃sentib indicens.
ut audita ꝑsilentiũ tegerent: absen.¬
tibus indicans quoduel quale eis sig¬
num fieret: quando eiꝰ anima dẽcor.¬
pore exiret. Ante sextum uͦ sui eittꝰ
diem: aperiri sibi sepulturã iubet. Qui
mox correptus febribus: acri cepita.¬
dore fatigari. Cunq ꝑduies singulo

Expanded text:
e, adhuc de hoc venerabili Patre multa narrare: sed quaedam ejus studiose praetereo, quia ad aliorum gesta evolvenda festino. Hoc autem nolo te lateat, quod vir Dei inter tot miracula, quibus in mundo claruit, doctrinae quoque verbo non mediocriter fulsit. Nam scripsit monachorum regulam, discretione praecipuam, sermone luculentam. Cujus si quis velit subtilius mores vitamque cognoscere, potest in eadem institutione regulae omnes magisterii illius actus invenire: quia sanctus vir nullo modo potuit aliter docere de hac vita erat exiturus, quibusdam discipulis secum conversantibus, quibusdam longe manentibus, sanctissimi sui obitus denuntiavit diem: praesentibus indicens ut audita per silentium tegerent; absentibus indicans quod vel quale eis signum fieret quando ejus anima de corpore exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi sepulturam jubet. Qui mox correptus febribus, acri coepit ardore fatigari. Cumque per dies singulos