comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt abstracti afide. Inuriȩ
enĩ apłi tẽptatio erat galatharũ
inqua firmi inuenti sunt nor
dubitantes fide. Possent enĩ scan¬
dalũ passidici Quae. ẽ uirtus
aut spes inhac fide quando mi¬
nister eiussit humiliatus: sed
quia iam animũ futuris speb
infecerant: p̃bentes exitus pap̃i
fidem nr̃am non interris sed in
caelis habere dignitate & phis
tribulationib magna rependi
p̃mia Ruborẽ illis incutit quia
post haec laudabilia circũ uenti
fuerant ut uituperabiles uideren-
dat meis quia p̾ssurus notde¬
formatus est apud eos sedcõmendatꝰ.
S cientibus ꝓhis qui credunt pati
illũ exitia. Sicut ergo angłm dĩ
quasi ipsi auctori dño iħu xep̃o:
Quȩ ergo erat beatitudo ur̃a beatos
bant᷑. sed crescebant infide Testis
eNũ sum uobis quia sifieri potu¬
isset. oculos uros eruissetis & dedis¬
.setis mihi. Uotũ eoꝵ circa regio¬
nẽ tam plenũ ostendit fuisse: ut

Expanded text:
non sunt abstracti a fide: injuriae non sunt abstracti a fide: injuriae enim Apostoli tentatio erat Galatarum, in qua firmi inventi sunt; non dubitantes de fide. Possent enim, scandalum passi, dicere: Quae est virtus aut spes in hac fide, quando minister ejus sic humiliatur? Sed quia jam animum futuris spebus infecerant, praesentes exitus pro Chfidem nostram non in terris, sed in coelis habere dignitatem, et pro his tribulationibus magna rependi praemia. Ruborem illis incutit; quia post haec laudabilia circumventi fuerant, ut vituperabiles viderentudat in eis, quia pressuris non deformatus est apud eos, sed commendatus, scientes pro iis qui credunt, pati illum exitia. Sicut ergo angelum Dei quasi ipsi auctori Domino Jesu Christo. Quae ergo erat beatitudo vestra? Beatos bantur, sed crescebant in fide. Testis enim sum vobis quia, si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Votum eorum circa religionem tam plenum ostendit fuisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. quia ipse hoc erat idẽ homo
qđ & illi &cũ fuiss& merrore.
ꝑsequens ȩcdam : c̃orreptus conuer¬
tisse. ł ratres. obsecrouos. nihilmͥ
nocuistis Numc micius agit cum
eisebona oꝑa sua incipit memor¬
are. ut post magnas correpti¬
onessuai bona oꝑa sua audientes
recrearent᷑ & data oꝑa reforma.¬
rent sine obiurgationib dutius
pressi asperiorib fierent exacerbati:
Nibil tamen sibi nocuisse illos dicit᷑:
I psis enĩ oberat delictũ eoꝵ apłs
enĩ impleuerat offitiũ dispensationis
sibi creditȩ. ut omĩ cũ diligentia p̃¬
dicar& eis: Sicut dicit dñs adppham
erechiel Tu inquit p̃dica site
audierint lucraueris eos: siquominꝰ
tu saluabis animã tuã: Scitis quia
ꝑ infirmitatẽ carnis euangelizaui
uobis: Iam pridẽ & t̃ẽptationem
urãm incarne mea ñspreuistis.
neq respuistis In memoriam re¬
cedibus infirmabat᷑. Infirmus
erũ uidetur qui humiliatur et

Expanded text:
ipse; quia et ipse hoc erat, id est, homo, ipse; quia et ipse hoc erat, id est, homo, quod et illi: et cum fuisset in errore persequens Ecclesiam, correptus convertit se. Fratres, obsecro vos, nihil mihi nocuistis. Nunc mitius agit cum eis, et bona eorum incipit memorare; ut post magnas correptiones bona opera sua audientes recrearentur, et data opera reformarent se; ne objurgationibus diutius pressi asperioribus, fierent exacerbati. Nihil tamen sibi nocuisse illos dicit; ipsis enim oberat delictum illorum: enim impleverat officium dispensationis sibi creditae; ut omni cum diligentia praedicaret eis, sicut dicit Dominus ad prophetam Ezechiel: Tu, inquit, praedica: si te audierint, lucraberis eos; si quominus, tu salvabis animam tuam . Scitis quia per infirmitatem carnis evangelizavi vobis jam pridem: et tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque respuistis. In memoria relus, et caedibus infirmabatur; infirmus enim videtur, qui humiliatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
sic colunt. cũdicunt: Kalendis
ianuarus nouus ẽ annus quasi ñ
cotidie anni impleant᷑ Sed ut
bifrontis hac suꝑstitione utunt᷑
quȩ longe deb& esse seruis dĩ
Si enĩ ds excoto corde diligatur.
ipso ꝓpitio nulla deb& ẽẽ. formi¬
do neq suspitio harũ rerũ Prosꝑe
enĩ potest cedere quic quid simpli¬
cit᷑ sub dĩ deuotione fit. Timeo
uos ne frustra laborauerim it
uob̾. Duplici genere subuersi fue¬
rant galathae ut post digrãm
non solũ adlegem conuerterent᷑.
sed aderrores pristinos Inducti
enĩ uł euersi inlegem. facile decli¬
narent ad obseruantiã dierum
& mensiũ: Sabbati enim obseruatio
& neo meniarũr ad traxerunt illos
adhaec: Idõq timeo inquit uos
ne sine causa laborauerim it
uob Sic enĩ uidebat eos impeius
ꝓficere: ut possent &iam axp̃o
penutus recedere: Estote sicut &¬
ego: quia & ego sicut uos. hoc dic̃
ut dent oꝑã corrigendi ea quia
non ÷ impossibile ut sint sicut

Expanded text:
sic colunt, cum dicunt: Kalendis sic colunt, cum dicunt: Kalendis Januariis novus est annus, quasi non quotidie anni impleantur: sed ut bifrontis, hac superstitione utuntur, quae longe debet esse a servis Dei. Si enim Deus ex toto corde diligatur, ipso propitio, nulla debet esse formido, neque suspicio harum rerum; prospere enim potest cedere, quidquid simpliciter sub Dei devotione fit. Timeo vos ne frustra laboraverim in vobis. Duplici genere subversi fuerant Galatae; ut post Dei gratiam non solum ad Legem converterentur, sed ad errores pristinos. Inducti enim vel eversi, in Legem facile declinarant ad observantiam dierum et mensium; sabbati enim observatio et neomeniarum attraxerunt illos ad haec. Ideo inquit: Timeo ne sine causa laboraverim in vobis; sic enim videbat eos in pejus proficere, ut possent etiam a Christo penitus recedere. Estote sicut ego; quia et ego sicut vos. Hoc dicit, ut dent operam corrigendi ea; quia non est impossibile ut sint sicut
Abbreviated transcription (Latin):
rarent᷑ infirma & egenia elem̃ta
& ñ totamente xp̃m in quo omĩs
inhabitat᷑ diuinitas Infirma et
egena elementa. ql imꝑfecta surit:
ad regendũ enĩ mundũ ĩnuicem
est. Dies obseruatis&menses & tem¬
pora & annos: Quȩ elementa dixe¬
.rit. nunc declarauit Diem. sol
facit Menses cursus lunȩ : Tẽpora
uero sunt. uer. aestas. autumnus.
hiemps Quatuor haec c̃opleto
numero ꝓprio. faciunt annum:
Dies ergo obseruant quidicunt
ut puta crastino ꝓficiscentium
non est. Post crastinũ enĩ non
deb& aliquił inchoari & sic
solent magis decipi Hiaut̃ẽ colunt
menses qui cursu lunȩ ꝑscrutant
dicentes. ut puta. UII. luna strum̃ta
confici nor idebent: Nona iterũ
duci non oportet: & ꝑhaec facilius
solent aduersa ꝓuenire lẽpora
uero sic obseruant cũdicunit
hodie ueris inutiũ est festiuitas
ẽ post cras uulcanalia sunt:¬
& alia iterum aiunt: Posterum
ẽ domũ egredi non licet: Annos

Expanded text:
rarentur infirma et egena elementa, rarentur infirma et egena elementa, et non tota mente Christum, in quo omnis inhabitat divinitas. Infirma et egena dicit elementa, quia imperfecta sunt; ad regendum enim mundum invicem est. Dies observatis, et menses, et tempora, et annos. Quae elementa dixerit, nunc declarat. Diem sol facit, menses cursus lunae: tempora vero sunt ver, aestas, autumnus, hiems: quatuor haec, completo numero proprio, faciunt annum. Dies ergo observant, qui dicunt, ut puta: Crastino proficiscendum non est; post crastinum enim non debet aliquid inchoari: et sic solent magis decipi. Hi autem colunt menses, qui cursus lunae perscrutantur dicentes, ut puta: Septima luna instrumenta confici non debent; nona iterum duci non oportet: et per haec facilius solent adversa provenire. Tempora vero sic observant, cum dicunt: Hodie veris initium est, festivitas est, post cras Vulcanalia sunt. Et talia iterum aiunt: Posterum est, domum egredi non licet. Annos
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hereditas ex morit alicuius
ꝓuenut: Quidẽ ergo ut mortales
qui semꝑ uiuit: Sed scriptura
more nr̃o loquit᷑. ut intelligere
possimus Ut enĩ ostendat daturũ
patr̃e filiis debonis suis : haec quȩ
daturus. ẽ hereditatẽ appellat.
secl tunc quidem ignorantes dm̃
his qui non sunt diu seruiebatis:
Qm̃ prius ꝑignorantiã peccabtnt
seruientes ĩdolis. facile illis
ignotũ significat. sicut dixit
ingenesi abi melech ad dm̃. Dñe¬
it iquit. num quid gentẽ igno¬
rante ꝑdes: Nunc autẽ cognos.¬
.centes dm̃. immo uero cogruti
iterũ ad infirma & egenia
elementa quibus denuo seruire
uultis: Graũe illoꝵ admissũ
ad nõtat. quia post cognitionẽ
dĩ eaquȩ paganoꝵ sunt sequi
coeꝑant. & plus addit quia
isti cognouer̃t. sed magis cogniti
add sunt: Cũ enĩ hi nonquere.¬
.rent dm̃: ad uocauit eos ad suã
grãm. & hi ingratiad ea con¬¬
uerti coeperant: quȩ tunc colebant
quarido ignorabare dm̃. ut uene.¬

Expanded text:
Sed haereditas ex morte alicujus Sed haereditas ex morte alicujus provenit: quid est ergo, ut mortales qui semper vivit? Sed Scriptura more nostro loquitur, ut intelligere possumus; ut enim ostendat daturum patrem filiis de bonis suis, haec quae daturus est, haereditatem appellat. Sed tunc quidem ignorantes Deum, iis qui natura non sunt Dii, serviebatis. Quoniam prius per ignorantiam peccabant servientes idolis, facile illis ignotum significat, sicut dicit in Genesi Abimelech ad Deum: Domine, inquit, numquid gentem ignorantem perdes ? Nunc autem cognoscentes Deum, immo vero cogniti i ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Grave illorum admissum annotat; quia post cognitionem Dei, ea quae paganorum sunt, sequi coeperant. Et plus addit: Quia non isti cognoverunt Deum, sed magis cogniti a Deo sunt. Cum enim hi non 224 quaererent Deum, advocavit eos ad suam gratiam: et hi ingrati, ad ea converti coeperant, quae tunc colebant, quando ignorabant Deum: ut vene
Abbreviated transcription (Latin):
pater: Abhis cȩpit: quibus & scribit
diceris: Qm̃ aute estis filudĩ & sub.¬
iungit iudȩos dum ait. Alisit ds̃
sp̃m spr filusui iNcorda nostra.
Quando autẽ gentes dix̃ filiosdĩcre.¬
dentes inxp̃m quȩ prius fuerant
inimici: dubiũ nonerat iudȩos
credentes dici filios dĩ quosconstat
iã pridẽ. hoc nomine noncupatos
uelud in imagine. ut postea confis
erat plerũi hoc ẽ qđ dicit & ad
romanos: Ipse sp̃s testimonium
Ut enĩ ꝓbaremus adoptati. ẽẽ. adõ
filios. spm̃ suũ dedit nob qͥsignũ
patris ostendat infilios Ut quia¬
non hoc nos auderemus dicere in
firmitate. indignatatł nĩaẽ sugge¬
rat: ut audeamꝰ dicere. abal. qđ
⁊ pat̃: Deniq iudeis hoc iam¬
dudũ non est concessum dicere.
Itaq iam nonẽt seruus sedfilius
Non est seruus. quia sublatus depo.
testate legis: socius factus est¬
benedictionis ꝓprii filudĩ. di autẽ
non. ẽ quia idõ quis ad optat
sibifiliũ ut heredem illũ relinqͥt

Expanded text:
bit, dicens: Quoniam autem estis filii Dei; et subjungit Judaeos, cum ait: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra. Quando autem dixit gentes filios Dei credentes in Christum, qui prius fuerant inimici, dubium non erat Judaeos credentes dici filios Dei, quos constat jampridem hoc nomine nuncupatos. velut imagine, ut postea confirmerat plenum. Hoc est, quod dicit et ad Romanos: Ipse Spiritus Ut enim probaremur adoptati esse a Deo in filios, Spiritum suum dedit nobis, qui signum Patris ostendat in filios; ut quia hoc non auderemus dicere in infirmitate et indignitate nostra, suggerat ut audeamus dicere: Abba, quod est pater. Denique Judaeis hoc jamdudum non est concessum dicere. Itaque tam non est servus, sed filius. Non est servus, quia sublatus est a potestate Legis, socius factus benedictionis proprii Filii Dei. Si autem non est quia ideo quis adoptat sibi filium, ut haeredem illum relinquat.
Abbreviated transcription (Latin):
arabia quȩ coniungitur huic
quȩ nuncẽ hierłm. seruiens cum
filus suis Causam agar significa.¬
re dicit hierłm terrgenã id est
sinagogã. quȩ inseruitutẽ gene¬
rat. Quosenĩ generat. subpeccato.
sunt: Illa. autẽ quȩ sursũ est hirłm
lib̾a est quȩ. ẽ mat̃ nr̃a: Haec qua
matr̃e nr̃am dicit regula es ⁊
ministeru dominici ꝑquã renas¬
cimur inlibertatẽ. sicut & ipsa
libera. ẽ &idõ caelestis dicitur:
quia caelũ sedes eius. ẽ. &qͦsgene.¬
rat ibierunt cũ ea dicut dicit
dñs Pãt quos dedisti mͥ uolo ut
ubi ego fuero: & hi sint mecũ: hȩc
est & uita quia in mortalitate
donatur: quia credentes renas¬
cunt᷑ ꝑeam Sic & enĩ dedi o
dictum ẽ quia qđ factũ ẽ in illo
uita.ẽ. Sicut enĩpat̃ habet uitã:¬

Expanded text:
Arabia, qui conjungitur huic, Arabia, qui conjungitur huic, quae nunc est Hierusalem, serviens cum filiis suis. Causam Agar significare dicit Hierusalem terrenam, id est, Synagogam, quae in servitutem generat; quos enim generat, sub peccato sunt. Illa autem quae sursum est Hierusalem, libera est: quae est mater nostra. Haec, quam matrem nostram dicit, regula est mysterii Dominici, per quam renascimur in libertatem, sicut et ipsa libera est. Ideo et coelestis dicitur, quia coelum sedes ejus est: et quos generat, ibi erunt cum ea, sicut dicit Dominus: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego fuero, et hi sint mecum . Haec est et vita; quia immortalitate donantur, qui credentes renascuntur per eam. Sic etenim de Domino dictum est quia, quod factum est in ipso, vita est. Sicut enim Pater habet vita
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. Ismahel quiex ancilla agar
natuse: qrta ucta consuetudinẽ
natus ẽ Isaac uero non scđm con¬
suetudine sed scđm ꝓuidentiã di
nircroe natus ẽ. Quippe cũsarra
& anus esset & sterilis: Intypum
ꝑallegoriã asserit dicta ut aliud
ex alio significent ꝑsonȩ is mahel
& isa ac. Is mabel enĩ iudȩoꝵ
significat natiuitatẽ. uł eor
quai secui peccatisunt. Isa ac uero
xp̃ianoꝵ quia it ilibertatẽ
nascuntur: Liber enĩfit. qui
accipit remissionẽ peccatoꝵ
haec enimsunt duo testamenta:
co⁊ses accipiens sanguit iem¬
uitubi incratera asꝑsit populum
dicens. hic est sanguis testamenti
qđ disposuit ds̃ aduos Hocest quod
dixit. Unũ quidem amonte sina
inseruitute generans quȩ ẽ agar:
Lex enĩ inmonte sina clata ẽ quam
mo⁊ ses recitans popło librũhunc
testam̃ti appellauit. & tunc asꝑsit
popłm sanguie sicut dixi. Haec
lex reos tenuit peccatores & cȩper̃
esse serui peccati facti filu agar.
quasi ancillȩ Sina enĩ mons. ẽ in

Expanded text:
Haec spiritalia bona sunt, quae vult ut semper imitentur, non ad tempus,  non secundum consuetudinem, sed secundum providentiam Dei virtute natus est; quippe cum Sara et anus esset et sterilis. In typum per allegoriam asserit dicta, ut aliud ex alio significent personae Ismael et Isaac. Ismael enim Judaeorum significat nativitatem, vel eorum qui servi peccati sunt: Isaac vero christianorum, quia in libertate nascuntur; liber enim fit, qui accipit remissionem peccatorum. Nam haec sunt duo Testamenta. Moyses accipiens sanguinemvituli in cratera, aspersit populum dicens: Hic est sanguis Testamenti, quod disposuit Deus ad vos . Hoc est quod dixit: Unum quidem a monte Sina, in servitutem generans, quae est Agar. Lex enim in monte Sina data est, quam Moyses recitans populo, librum hunc Testamenti appellavit, et tunc aspersit populum sanguine, sicut dixi. Haec Lex reos tenuit peccatores, et coeperunt servi esse peccati, facti filii Agar quasi ancillae. 226 Sina autem mons est in
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sp̃s seruitute uobis inuicem.
Non ꝑ affectũ carnis caritatem
habendã sed ꝑ sp̃s exhortatur
ut inuicem sibi subiecti siNt.
U niuersa erũ lex in uobis unio
uerbo impletur. Diliges ꝓximũ.
tuũ. sicut te ipsũ Hoc scriptũ
est in leuitico. qđ supra dictũ. e
Qđ si mordetis in uicẽ & crimina
.tis. ne abinuicẽ consũmamini.
Manifestum ẽ quia dissensio frm
inimica ẽ dilectionis. Idõ
mon& ut pacifici sint ꝓficientes
it ibono. Contentiones et um
generant iurgiũ Cuius fruct
est uitae consũptios. Dico autẽ
spũ ambulate: &i concupiscen.¬
tiã cartus ñ ꝑficietis. lostꝗ
alege factoꝵ eosphibuit
inqua sunt p̃cepta carnalia: nunc
ut auituis carnis se contineant
p̃cipit. Hic enĩ spũambulat. qui
fugit peccata. Nlamcaro conci¬

Expanded text:
nem spiritus servite vobis invicem. nem spiritus servite vobis invicem. Non per affectum carnis charitatem habendam, sed per ut invicem sibi subjecti sint. Universa enim Lex in vobis in uno verbo impletur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum . Hoc scriptum est in Levitico, quod supra dictum ei mordetis invicem, et criminatis; videte ne ab invicem consumamini. Manifestum est quia dissensio fratrum inimica est dilectionis; ideo monet ut pacifici sint proficientes in bono. Contentiones enim generant jurgium, cujus fructus est vitae consumptio. Dico autem, spiritu ambulate, et concupiscentiam carnis non perficietis. Postquam a lege factorum eos prohibuit, in qua sunt praecepta carnalia; nunc ut a vitiis carnis se contineant, praecipit. Hic enim spiritu ambulat, qui fugit peccata. Nam caro concu
Abbreviated transcription (Latin):
fici essent nobis uidei. Nlam
dicebant desaluatore. Non. ẽ hic
homo adõ quisabbatũ ñ custodit
Utinã abscidantur hi qui uos sub¬
uertunt. Tale. ẽ hoc quale et
illud adcorinthios in prima epła.
Quinon inquit amat dñm ihm
sit anathema. Exipso genore
morbido sunt & hi quos sociat
sententiae eoꝵ ut abscidantur
amensa dĩ qui galathas dĩ gr̃a
exuerunt. & nonsolũ spiritalit̃
sed & carnaliter hosmale dicit.
ut quia circũcidi galathas
cogebant ipsi absorderentur
ut multiplicaret᷑ his dolor cor¬
poris. Uosem̃ in libtatẽ uocati
estis fr̃s. In libertatẽ uocati sunt.
qr cũ peccans essent obnoxii dĩ
grãm accipientes remissam delic¬
toꝵ libati sunt lantũ nelib̾tate
in occasionẽ carnis detis. Hoc
dicit ne accepti lib̾tatẽ occasio
carnis adimat. Adhoc enim
circũcidi eos uolebant ut N
conditione legis intrarent:
Idõ monet nedent occasionẽ
consenciendo eis. Sed ꝑdilectio¬

Expanded text:
fici essent nobis Judaei. Nam fici essent nobis Judaei. Nam dicebant de Salvatore: Non est hic homo a Deo, qui sabbatum non custodit . Utinam et abscindantur hi, qui vos subvertunt! Tale est hoc, quale et illud ad Corinthios in prima: Qui non, inquit, amat Dominum Jesum, sit anathema . Ex ipso grege morbido sunt et hi, quos sociat sententiae eorum; ut abscindanturmini, qui Galatas Dei gratia exuerunt: et non solum spiritaliter, sed et carnaliter, hos maledicit; ut quia circumcidi Galatas cogebant, ipsi abscinderentur, ut multiplicaretur his dolor corporis. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres. In libertatem vocati sunt; quia cum peccatis essent obnoxii, Dei gratia accipientes remissam delictorum, liberati sunt. Tantum ne libertatem in occasionem carni detis. Hoc dicit, ne acceptam libertatem occasio carnis adimat: ad hoc enim circumcidi eos volebant, ut in conditionem Legis intrarent. Ideo monet, ne dent occasionem consentiendo eis. Sed per dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
idõ ostenso uero itinere facile
eos posse reuerti confidit. Qui
autẽ conturbat uos portabit
iuditiũ qui cũq fuerit ille.
Quomodo quierranti con uerti
eius. & oꝑit multitudinem
peccatoꝵ: ita & qui recte incedent̃t
uia iter inde uiũ co git flectere.
Damnationẽ consequit᷑ quicũq fue.¬
rit. Hoc ꝓpter hoc subicit ⁊ieq
sibi meritũ defenderent. eo qđ filu
essent abrahȩ iuxta carnẽ.
Deniq ex altantes sedicunt ad iħm.
N osfilii abrahȩ sumus. Ego autem
fr̃ssicircũcisionẽ p̃dico quid ad¬
huc ꝑsecutionẽ pacior : aꝑtum. ẽ
qđ dicit. Idõ enĩ quasi inimicus
iudȩis habebatur & non desinebant
a ꝑsecutione eius quasi circũcisionẽ
monstrare docebat. Deniq uidȩ¬
is compellentibus & sepe numero
falsas accusationes contra eum
differentib obliquũ iudiõe uiders
coactus appellauit cęsarẽ. Ergo
euacuatũ ẽ scandalũ crucis.
Scandalũ erat iudȩis p̃dicatio

Expanded text:
Ideo ostenso vero itinere, facile Ideo ostenso vero itinere, facile eos posse reverti confidit. Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicumque est ille. Quomodo qui errantem converti e, et operiet multitudinem peccatorum ; ita et qui recta incedentem via, iter in devium cogit flectere, damnationem consequitur, quicumque fuerit. Hoc propter hos subjicit; ne qui sibi meritum defenderent, eo quod filii essent Abrahae juxta carnem. Denique exaltantes se dicunt ad Jesum: Nos filii Abrahae sumus . Ego autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Apertum est, quod dicit; ideo enim quasi inimicus Judaeis habebatur, et non desinebant a persecutione ejus; 228 quia circumcisionem jam non stare docebat. Denique Judaeis compellentibus, et saepenumero falsas accusationes contra eum deferentibus, obliquum judicem videns, coactus appellavit Caesarem. Ergo evacuatum est scandalum crucis . Scandalum erat Judaeis praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ inhis duob mandatis ꝑfectio
continet᷑. Currebatis bene quis
uos inpediuit ueritati ñ oboedire.
Exercitũ illoꝵ ioꝑa fidei bonũ
fuisse testatur. sednequitia maloꝵ
hominũ detentos: ne cursũ suum
officatia ꝑseuerante consumarent:
Unde ut resipiscant hortatur de
caetero nulli eoꝵ credentes. Qui
ut oꝑalegis sernanda suaderent
euangelice ueritati ñ eosoboedire
sinebant. Suasio ur̃a non. ẽ adõ
quiuocat uos. Nerum. ẽ qr huma¬
no consilio hoc agebant iudȩi ut
mit terent eos sub ingũ legis non
dĩ iuditio qui nocabat eõsꝑapłm¬
ad grãm. Alodicũ fermentũ totã
massam corrũpit. Hoc dicit qui
lic& quippiã Legis admiseentes
fidei. uolant fidem nehabeat
fructũ ut sit acceptabilis. Hoc
idõ adiecit neforte incolomense
putarent habere grãm fidei si
pauca legis seruarent EEgo confido
innob in dño. quia nihil aliud
sentietis. Hacspe dicit se fidere
dehis. quia non sponte. sed circum¬
uenti erroris uiã intrauerant

Expanded text:
 in his duobus mandatis perfectio continetur. Currebatis bene, quis vos impedivit veritati non obedire? Exercitium illorum in opera fidei bonum fuisse testatur, sed nequitia malorum hominum detentos, ne cursum suum efficacia perseverante, consummarent. Unde ut resipiscant hortatur, de caetero nulli eorum credentes, qui ut opera Legis servanda suaderent, evangelicae veritati non eos obedire sinebant. Suasio vestra non est a Deo, qui vocat vos. Verum est, quia humano consilio haec agebant Judaei, ut mitterent eos sub Legis jugum: non Dei judicio, qui vocabat eos pad gratiam. Modicum fermentum totam massam corrumpit. Hoc dicit, quia licet quidpiam Legis admiscentes fidei, violant fidem, ne habeat fructum, aut sit acceptabilis. Hoc ideo adjecit, ne forte incolumem se putarent habere gratiam fidei, si pauca Legis observarent. Ego confido in vobis in Domino, quia nihil aliud sentietis. Hac spe se dicit fidere de iis; quia non sponte, sed circumventi erroris viam intraverant.
Abbreviated transcription (Latin):
essent. In ꝓmissio filueias facti per
fidẽ Qua causa cucurrit usq ad
abrahȩ. ꝑtestamentũ sanguinus
xp̃i. Donũ ergo qđ ꝓmissumes ⁊
sit donũ hoc. illi subinuentus. ẽ a
Quid ergo lex factorum posita ẽ
donec ueniret sem̃ cui ꝓmissum ẽ:
lexfactoꝵ idõ moysł posita ẽ i
medio. int̃ coeptã ꝓmissionẽ asem̃
cui facta ꝓmissio. ẽ hocẽ inter
abraham & saluatorẽ: Idol gẽ
datã post factam ꝓmissionẽ. ut
ipsa distinctione aliudlex. & aliud
ꝓmissio uideretur. ut popłm dei
agentib segregatũ erudir& subdĩ
timore. ut dignꝰ fier& ad excipien.¬
tamen factoꝵ idõ dicitur. quia
doc& quȩ dõ iubente corporalites
fia̾nt Desacrifitus deprimogenita
de decimif & cȩteris talibus: Dispo.¬
sita ꝑangelos inimanu mediatoris:
Angelos dicit dĩ nuntios: id ẽ. moysen.
hiesum filiũ naue. & cȩteros ꝓpħas.
usq ad ioħem baptistã dequo dicit

Expanded text:
essent in promissione, filii ejus facti per essent in promissione, filii ejus facti per fidem. Quae causa cucurrit usque adAbrahae per testamentum sanguinis Christi. Donum ergo quod promissum est sit donum hoc illic, ubi inventus est. Quid ergo Lex factorum posita est, donec veniret semen, cui promissum est? Lex factorum, id est, Moysi, posita est in medio inter coeptam promissionem et semen, cui facta promissio est, hoc est, inter Abraham et Salvatorem. Ideo longe data post factam promissionem, ut ipsa distinctione aliud Lex, et aliud promissio videretur; ut populum Dei a gentibus segregatum erudiret sub Dei timore, ut dignus fieret ad excipientamen factorum ideo dicitur, quia docet quae, Deo jubente, corporaliter fiant de sacrificiis, de primogenitis, de decimis, et de caeteris talibus. Disposita per angelos in manu Mediatoris. Angelos dicit Dei nuntios, id est, Moysen, et Jesum filium Nave, et caeteros prophetas usque ad Joannem Baptistam, de quo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tura esset significar&. Sienĩ exlege
hereditas: iam ñ ex ꝓmissione:
Abrahȩ autẽ. ꝑ repre missionẽ dona.
uit dĩ. Duas sibi contrarias defen¬
dunt iudȩi: Nullo enĩ pac̾ to.
nulla ratione suacdi ͭ  potes ⁊.¬
uidens abrahȩ ꝓmissionẽ eua cu¬
atam ꝑlegẽ: & recte: Sed aliud ad¬
uersũ in ꝓuida p̃suptione defendt̃.
putantes iustificationẽ sine oꝑae
legis ꝓuenire ñ posse. cũ sciarit
abrahã quiforma eius rei est sine
iNtelligunt neq considerant quia
si ꝑ leges iustificatio excludit᷑ pro.¬
missio: & si exclusa fuerit ꝓmissio.
sine dubio frustrabit᷑ fides abrahȩ.
qđ ne  audire quidt̃ se paciuNt᷑
uidȩx Scientes quia ꝓmissio ex
fide. ẽ abrahas Quat ꝓmissio. per
fidẽ iustificat non ꝑlegẽ. sicut &
abrabam iustificatus exfide ẽ:
.pientes fidẽ inqua benedictus &
iustificatus. ẽ abrahã Testimoniũ
ergo ꝓmissior us abrahae testam̃tũ
appellat᷑. ut post mortt̃ eius heredes

Expanded text:
ex Lege haereditas, jam non ex promissione: Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Duas causas sibi contrarias defendunt Judaei; nullo enim pacto, nulla ratione suaderi potest Judaeis Abrahae promissionem evacuatam per Legem, et recte: sed aliud adversum improvida praesumptione defendunt, putantes justificationem sine opere Legis provenire non posse; cum sciant Abraham, qui forma ejus rei est; sineintelligunt, neque considerant quia si per Legem justificatio, excluditur promissio; et si exclusa fuerit promissio, sine dubio frustrabitur fides Abrahae: quod ne audire quidem se patiuntur Judaei, scientes quia promissio ex fide est Abrahae. Quae promissio per fidem justificat, non per Legem; sicut et Abraham justificatus ex fide estpientes fidem, in qua benedictus et justificatus est Abraham. Testimonium ergo promissionis Abrahae testamentum appellatur; ut post mortem ejus haeredes
Abbreviated transcription (Latin):
tres ascendi hierosolimã uidere
petrum. & mansi apud illũ diebus
XU. Dignũ fuit ut cuꝑ& uidere
petrũ quia primꝰ erat int̃ apłos.
cui delegauerat saluator curam
ȩccdarum. Non utiq ut aliquid
abeo discer& quia iamabauctore
didicerat a quo & ipse petrus fue.¬
rat instructus. sed ꝓpt̃ affectus
a postolatus & ut scur& petrus hanc
illi datam licentiã quã & ipse
acceꝑat. Ueniens ergo adeũ ospitio
receptus. ẽ & apud ceũ mansit dies
xu. quasi unanimus coapostolus
Haec idd manifestat ut ostendat
concordiã secũ apłis habuisse.
nec in aliquo dissensisse sicut susur.¬
rabant deeo pseudo apłi. ut eum
apud ȩccłas gentiũ deformarent¬
& sua mala simpliciorib mtise.¬
rerent dicentes ea conuenire
cũ doctrina apłoꝵ maiorum:
Iterum reuersus sũ damascum. alium
limam. quia illic erat constitutus
ab apłis episcopus qui & ipse pruis
filius fuit ioseph. Qui idõ frat̃ di u

Expanded text:
tres ascendi Hierosolymam videre tres ascendi Hierosolymam videre Petrum, et mansi apud eum dies quindecim. Dignum fuit ut cuperet videre Petrum; quia primus erat inter apostolos, cui delegaverat Salvator curam Ecclesiarum: non utique ut aliquid ab eo disceret; quia jam ab auctore didicerat, a quo et ipse Petrus fuerat instructus: sed propter affectum apostolatus, et ut sciret Petrus hanc illi datam licentiam, quam et ipse acceperat. Veniens ergo ad eum, hospitio receptus est, et apud eum mansit dies quindecim, quasi unanimus coapostolus. Haec ideo manifestat, ut ostendat concordiam se cum apostolis habuisse, nec in aliquo dissensisse, sicut susurrabant de eo pseudoapostoli; ut eum apud Ecclesias gentium deformarent, et sua mala simplicioribus insererent, dicentes ea convenire cum doctrina apostolorum majorum. Iterum reversus sum Damascum, alium dit Hierosolymae; quia illic erat constitutus ab apostolis episcopus, qui et ipse prius filius fuit Joseph, qui ideo frater Domini
Abbreviated transcription (Latin):
futurus. p̃uenit eũ ut antequam
conuerteret᷑ uocar& eũ quia erat
necessarius. Deniq statim suscepit
dispensationẽ donidĩ. omni post¬
post posita cura carnali. Nec enĩ
consiliũ cuius quã petit aut aliquẽ
dĩ. Nam sicut futuri mali frequent̃
ante sunt boni: ita & solent futuri
boni prius. ẽẽ mali. Neq ueN
hieru solimã ad p̃cessores meos apłos
ad p̃cessores suos apłos. ut aliquid
dis cer&̾ ab eis. quia dĩ ei reuelauit
ꝑfiliũ suĩ quomodo docer&. Hoc¬
idõ loquitur ut ostenidat ñ aliud
tenendum esse quã qđ docet nec homi¬
nib credi sed dõ a quo se didicisse
docebant. Ada masco ergo inarabiã
profectus. ẽ ad p̃dicardũ ubi nullus
erat apłoꝵ. ut ipse illic fundar&
eccdas nesubrepentib pseudou¬
apłis iudaismus seminaret᷑. & itide
iterum regressus ẽ damascũ ut uisi¬
tar& quib rudis p̃dicauerant
eugłm grãe dĩ. Deinde post annos

Expanded text:
futurus, praevenit eum; ut antequam futurus, praevenit eum; ut antequam converteretur, vocaret eum, quia erat necessarius. Denique statim suscepit dispensationem doni Dei, omni postposita cura carnali; nec enim consilium cujusquam petiit, aut ad aliquem  est Filius Dei. Nam sicut futuri mali frequenter ante sunt boni; ita et solent futuri boni prius esse mali. Neque veni Hierosolymam ad praecessores meos apostolos, ad praecessores suos apostolos, ut aliquid forte disceret ab eis; quia Deus ei revelavit per Filium suum quomodo doceret. Hocideo loquitur, ut ostendat non aliud tenendum esse, quam quod docet: nec hominibus credi, sed Deo, a quo se didicisse quod docebant. A Damasco ergo in Arabiam profectus est, ad praedicandum, ubi nullus erat apostolorum; ut ipse illic fundaret Ecclesias ne subrepentibus pseudoapostolis, Judaismus seminaretur. Et inde iterum regressus est Damascum, ut visitaret quibus rudis praedicaverat Evangelium gratiae Dei. Deinde post annos
Abbreviated transcription (Latin):
.rant: & si hic gaud& exisse de
sub iugo seruitutis. Quid. ẽ ut lib̾ta¬
tẽ suam obligauerint iuinculis
legis: cum aut̃ placuit ei qui me
segregauit deutero matris meae
& uocauit ꝑgr̃am suam reuelare
filiũ suũ inme ut euangeliz arẽ
eũ ingentib: contit uio non ad¬
qui cartu & sanguiru. Cũ in
lege haber& fidutiam inscius iam
tempus legis seruande non esse:
am ei de esse: placuit ei uocare
illũ adsuã grãm sciens iam idoneũ
hunc esse adp̃dicandũ euangeliũ
filii eius ingentibus Quasi inrem
mirumã tam uelox & fiduserat
audatia conscientiae. non adulati.¬
one cuiusquã. quantomagis in
p̃licando dono dĩ futurus esR con¬
stantior spe p̃missi p̃mu: p̃scientia
ergo dĩ segregatus. ẽ deutero matris
suae. id t̃ antequã nasceret᷑ uł statĩ
natũ scit dĩ futurũ boriũ. Sicut
dicit ad ieremiã ꝓpħam Priusquã
te formarẽ inutfro nouite. & cetera:
Ita & apłm paulum sciensquid ess&

Expanded text:
uerant? Et si hic gaudet exisse se de uerant? Et si hic gaudet exisse se de sub jugo servitutis, quid est ut libertatem suam obligaverint vinculis Legis? Cum autem placuit ei, qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam revelare Filium suum in me, ut evangelizarem eum in gentibus; continuo non acquievi carni et sanguini. Cum in Lege haberet fiduciam, inscius jam tempus Legis servandae non esse,am ei deesse, placuit ei vocare illum ad gratiam suam, sciens jam idoneum hunc esse ad praedicandum Evangelium Filii ejus in gentibus; quia si in re minima tam velox et fidus erat audacia conscientiae, non adulatione cujusquam; quanto magis in praedicando dono Dei futurus esset constantior spe promissi praemii? Praescientia ergo Dei segregatus est de utero matris suae, id est, antequam nasceretur, vel statim natum scivit Deus futurum bonum, sicut dicit ad Hieremiam prophetam: Priusquam te formarem in utero, novi te, etc. : ita et apostolum Paulum, sciens quis esset
Abbreviated transcription (Latin):
INgenere meo abundantius
emulator existens paternarũ
mearum traditionẽm. Pro¬
positum suil quo prius iuixta
carnẽ uigebat repugnaris
eccłae breuit̃ memorat sed
ut famulus xp̃i ẽẽt hunic se
reliquisse magis erum se de¬
uotum quã illos iuidican¬
do lege fuisse desigriat non
tam̃ ꝓpt̃ hominũ fauorem.
placer& dõ se seruire putabat
liberam habeNs conscientiam
Nec sciebat iam etũ tempus
assereride legis non esse doctri.
tia constitutoꝵ. Omĩ industria
& feruore mentis idagebat. ut
caeteris coaequalib sibi emulatio.¬
Nie legis p̃stantior uideretur
Sic insanieris contra disciplit ĩa
ut nulli hominu parcer& fidei
fedarum ad sequutõ. Sed cum
relatione dĩ laborẽ hunc iN¬
anem esse didiciss&. & magis
contrarium destitisse abeo. & se
fidei grãe subdidisse: ut ꝓfectus¬
israhelita. ẽ & qui dignitate doc.¬
eruditus agamalielo uiro pruden.¬
tissimo locũ habenis cũ optimis¬
ĩ uita hominib reliquit legeni
quanto magis hi qui extra legem

Expanded text:
dantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. Propositum suum, quo prius juxta carnem vigebat repugnans Ecclesiae, breviter memorat: sed, ut famulus Christi esset, hunc se reliquisse: magis enim se devotum quam illos, in vindicanda lege fuisse designat. Non tamen propter hominum favorem, placeret, Deo se servire putabat, liberam habens conscientiam. Nesciebat enim jam tempus asserendae legis non esse. Quaproptia constitutorum, omni industria et fervore mentis id agebat, ut caeteris coaequalibus sibi aemulatione legis praestantior videretur: sic insaniens contra disciplinam Christi, ut nulli hominum parceret, fidei foedera assecuto; sed cum revelatione Dei laborem hunc inanem esse didicisse, et magis contrarium, destitisse ab eo, et se fidei gratiae destinasse, ut Israelita est, et qui dignitate doceruditus a Gamaliele, viro prudentissimo, locum habens cum optimis vita hominibus, reliquit Legem; quanto magis ii, qui extra Legem
Abbreviated transcription (Latin):
ide unctus carne idẽ mundũ
crucifigunt. quando haec exquib
errores oriunt᷑ condẽpnant. Hunc
Nolite diligere hunc mundũ neq
ea quȩ in mundo sunt. Siquis
diligit munidũ non. ẽ caritas
patris illo: Quia omẽ qđ in hoc
mundo.ẽ concupiscentia carnis
est & concupiscentia oculorum.
Quiergo mundũ & quod in mundo
est sconcupiscit. hic carnẽ crucifi¬
hȩc uitia ad scribenda sunt. id e
idolatria quia exparte mundi s̃¬
sicut supra memoraui. Interea
non ampliusquã decẽ resposuit.
qui ͣ fructus sp̃s significat᷑ ut in
hns omĩa cõplexus uideatur. Seđm
tabulas testamenti dĩ inquibus
Nion amplius quã decẽ uerþa

Expanded text:
 unctos. Hi carnem, id est, mundum crucifigunt, quando haec ex quibus errores oriuntur, condemnant. Hunc Nolite diligere hunc mundum, neque ea quae in hoc mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est charitas Patris in illo; quia omne quod in hoc mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum . Qui ergo mundum, et quod in mundo est, non concupiscit, hic carnem crucifihaec vitia ascribenda sunt, id est, idololatria, sicut supra memoravi. Interea non amplius quam decem res posuit, quas fructus spiritus significat; ut in his omnia complexus videatur secundum tabulas Testamenti Dei, in quibus non amplius quam decem verba
Abbreviated transcription (Latin):
est: in cuius nomine om̃s gentes
benedicunt᷑ ꝑfidẽ: idõ noni
quasi reos falsa testamenti designat
aliquit sperant ut ñ solũ salus
ꝓmissa inxp̃o. sed& in lege sit: Idõ
pbat ꝓmissionẽ benedictionis
insolo xp̃o factai Hoc autẽ dico
testam̃tũ confirmatũ inxp̃o adõ¬

Expanded text:
sto, in cujus nomine omnes gentes benedicentur per fidem. Ideo non in quasi reos falsati testamenti designat,aliquid sperant; ut non solum salus promissa in Christo, sed et in Lege sit. Ideo probat promissionem benedictionis in solo Christo factam. Hoc autem dico, Testamentum confirmatum a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
circumcisiorus: oꝑatus. ẽ & in
me ad gentes. Petrum solũ nomi¬
Nat & sibi cõparat quia prima.¬
tũ ipse accepit ad fundandam
eccłam: se quoq parimodo elec-¬
tũ ut primatũ abeat infundan.¬
ut petrũs gentib p̃dicar& si
causa feciss&: & paulus iudȩis: Nam
uterq inuenit᷑ utrũq fecisse. Sed
tamen pleria auctoritas petri in
iudaismi p̃dicatione data dinoscit᷑.
& pauli ꝑfectas auctoritas inp̃di.¬
catione gentiũ iniuenitur. Unde
& magistrũ segentiũ uocat in
fide & caritate Unusquisq enĩ
ꝓuirib suis & dispensatione sortitꝰ
est. Difficilius enĩ fuit eos qͥ longe
erant adõ afidẽ suã detrahere

Expanded text:
circumcisionis, operatus est et in circumcisionis, operatus est et in me ad gentes. Petrum solum nominat, et sibi comparat; quia primatum ipse acceperat ad fundandam Ecclesiam: se quoque pari modo electum, ut primatum habeat in fundanut et Petrus gentibus praedicaret, si causa fuisset, et Paulus Judaeis. Nam uterque invenitur utrumque fecisse: sed tamen plena auctoritas Petro in Judaismi praedicatione data dignoscitur, et Pauli perfecta auctoritas in praedicatione gentium invenitur. Unde et magistrum se gentium vocat in fide et veritate ; unusquisque enim pro viribus suis dispensationem sortitus est. Difficilius enim fuit eos qui longe a Deo erant, ad fidem suam attrahere
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s noncessit: aut non cessurus
ꝓpt̃ falsos fr̃s cessit. Unum ergo
eduob accipite. Falsi fr̃s tamet ⁊
dicunt᷑. qͥ credentes iudarabanit.
Abhis autẽ qui estimantur aliquid
esse qualis aliquanido fuerunt
nihil mea uter. ẽ: Dĩ ꝑsonã hominis
Non accepit. Hoc significat quia
apłi prius simplices homines erant.¬
& imperiti. nullius dignitati it
leges & boc non obesse. Quiserum
accuset eum quẽ dĩ excuset: Qiua
nonqueritur: quisquid fuerit sed
quid s sit Preterita enĩ nec contẽp.¬
nant nec uindicant sed tamen
uult intelligi: quia & peritus erat
inlege & clarus uita. Hac ꝑ hoc&
dispensatione eugłu p̃cipuus
minister. Mihi enĩ quisestimant᷑
aliquid. ẽẽ nichil contulerunt:
Nihil se dicit ab apłis consecutum
secd add̃ quia qui imperitis tribuit¬
inquid cũ essem legis peritus dig.¬
natus. ẽ in ꝑtiri sensũ rationis huiꝰ¬
modi Quomodo ergo fieri poterat
ut hic abhis discer&: quẽ ꝑitui.i¬

Expanded text:
fratres non cessit: aut non cessurus, fratres non cessit: aut non cessurus, propter fratres falsos cessit. Unum ergo e duobus accipite. Falsi fratres autem dicuntur, qui credentes judaizabant. Ab his vero qui existimantur aliquid esse, quales aliquando fuerunt, nihil mea interest, Deus personam hominis non accipit. Hoc significat, quia apostoli prius simplices homines erant et imperiti nullius dignitatis in Lege, sed hoc non obesse. Quis enim accuset eum, quem Deus excusat? Quia non quaeritur, quis quid fuerit: sed quid sit. Praeterita enim nec condemnant nec vindicant. Sed tamen vult intelligi quia et peritus erat in Lege, et clarus vita: ac per hoc et dispensatione Evangelii praecipuus minister. Mihi enim, qui existimantur aliquid esse, nihil contulerunt. Nihil dicit se ab apostolis consecutum, sed a Deo; quia qui imperitis sensum tinquit, cum essem legis peritus, dignatus est impertiri sensum rationis hujusmodi. Quomodo ergo fieri poterat, ut hic ab his disceret, quem peritum i
Abbreviated transcription (Latin):
subinductosfalso fr̃s. Quidiam
sonat nisi quiaccessit adhorã ꝓpter
subinductos falsos fr̃s. diqnomit
quomodo uerba aut sensus seque¬
rentus : titũ certe negat cõpulsus
circũcidi. Propt̃ sub inductos autẽ
falsos fr̃s quid sonat nisi qui accessit:
cessit: non uoluntate non cessit.
Nam cessurum se significauit si hoc
est: sed propt̃ sub inductos falios
fr̃s non cessit s iergo crederidũ
non fuit quare falsi fr̃s dicuntur:
quoꝵ ber ieficio ñ fecit qđ faciendũ
non erat. itaq si hoc ẽ beneficium
prestiter̃ apło quia hoꝵ causa N
cessit qđ credere habebat. Cur
igitur exploratores dictisunt
sihoc illoꝵ facere nolebant
qđ facturus erat: sed propt̃ istos
enim hoc indicant quia cessit:
& hystoria factũ exclamat.
Quomode enũ adhoram negaret
ad horam cessisse & scđm legem
purificatum intẽplũ ascet idisse:
Ille posset dicere nec adhoram se.
cessisse : qui numqu̾ã inuenitus
cessisse. aut enĩ cessuro sꝓpt̃ falsos

Expanded text:
utem falsos fratres. Quid jam sonat, nisi quia cessit ad horam propter subintroductos falsos fratres? Si quominus, quomodo verba aut sensus sequerentur? Titum certe negat compulsum circumcidi: propter subintroductos autem falsos fratres, quid sonat, nisi quia cessit? cessit, non voluntate non cessit; nam cessurum se significavit, si hoc est: sed propter subintroductos falsos fratres non cessit. Si ergo cedendum non fuit, quare falsi fratres dicuntur, quorum beneficio non fecit, quod faciendum non erat? Itaque si hoc est, beneficium praestiterunt Apostolo; quia horum causa non cessit, quod cedere habebat. Cur igitur exploratores dicti sunt, si hoc illum facere nolebant, quod facturus erat: sed propter istos enim hoc indicant, quia cessit, et historia factum exclamat. Quomodo enim ad horam negaret ad horam cessisse, et secundum Legem purificatum in templum ascendisse . Ille enim posset dicere nec ad horam se cessisse, qui numquam inveniretur cessisse. Aut enim cessurus, propter falsos
Abbreviated transcription (Latin):
Nonfecer̃ legem subma ledic-¬
to erant. & qui fecerant non
iustificabant᷑ apud dm̃ qr iustus
exfide uiuit. Illa enĩ ne oneri
essent seruanda mandata sunt
Non digrutati: Audistis
cotuersationẽ meã aliqͣndo
IN iudaismo qr suꝑmodũ ꝑse¬
quebar ȩccłam dĩ: & expugnan.¬
dam eam & ꝓficiebam in indais

Expanded text:
non fecerant Legem, sub maledicnon fecerant Legem, sub maledicto erant: et qui fecerant, non justificabantur apud Deum, quia justus ex fide vivit. Illa enim ut oneri essent, servanda mandata sunt, non dignitati. Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo, quia supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et expugnabam eam
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad ioħ̃m . Nec erum dignũ
erat ut p̃sente dt io legis auc¬
toritas seruaret᷑. Idõq siquis
decȩtero legẽ seruandã putat
iam non dru uoluntati obtẽꝑat
sed repugnat. similib enĩ suis
satis facit Notũ enĩ uob̃ facio
illud aut clidici sed ꝑ reuelationẽ
cħu xp̃i. Nunc principia
epłe aperit. Ipsum enim sensũ¬
uult manifestare qr non ea
que docebat ab hominie didice¬
.rat. Ut forte dubitaret᷑ debis
quȩ docebat. Neq secur idum
humanũ iuditium apta erat
eius p̃dicatio ut idigt a
diuit ia austoritate iuderct᷑:
sed adĩfilio dicit se didicisse per
reuelationẽ cũ iam post resurret.¬
tioñe ess& incęlis sicut pre
memoraui &̃ea quȩ didicit con¬
uenre uoluntati maiestatiq
eius a quose didicisse testatt᷑:
Spiritalia enim s̃ quȩ nseruata
meritum collocanit apud deum:
Illa et ñ carnalia sunt quẽ tẽpore
suo  seruata nec meritũ nec in¬
meritum p̃stiterunt apud dm̃
Nonseruata obfuerunt: quia & qͥ

Expanded text:
usque ad Joannem ; nec enim dignum erat ut praesente Domino Legis auctoritas servaretur. Ideoque si quis de caetero Legem servandam putat, jam non Domini voluntati obtemperat, sed repugnat; similibus enim suis satisfacit. Notum autem vobis facioillud, aut didici: sed per revelationem Jesu Christi. Nunc principia epvult manifestare, quia non ea quae docebat, ab homine didicerat, ut forte dubitaretur de his quae docebat, neque secundum humanum judicium apta erat ejus praedicatio, ut indigna divina auctoritate videretur, sed a Dei Filio dicit se didicisse per revelationem, cum jam post resurrectionem esset in coelis, sicut supra memoravit, et ea quae didicit convenire voluntati majestatique ejus a quo se didicisse testatur. Spiritalia enim sunt, quae servata meritum collocant apud Deum: illa enim carnalia sunt, quae tempore suo servata, nec meritum nec immeritum praestiterunt apud Deum: non servata obfuerunt; quia et qui
Abbreviated transcription (Latin):
tharũ. xp̃s arbit̃ non . ẽ. quia in¬
.sequit᷑ diceris Ipse. ẽ enĩ pax nr̃a.
qui fecit utraq unũ: &medium
parietẽ matheriae soluens. ini.
micitiã incarne sua legem man.¬
datoꝵ indecretis euacuans. ut
duos conder& inse. inunio nouo
homine fecit pacẽ: Si inuto
homine facit pacẽ: ambob
utiq abstulit ꝑ quod dissidebant.¬
& hoc eis statuit data sua lege
ꝑ qđ essent pacifici: Hoc galathȩ
INruperunt conuersi ad iudais mũ
p̃dicar ido dm̃ quẽ arbitrũ dicit.
UN dẽ predicasse putaret᷑
contralegẽ & ꝓpħas arbitrum:
Ergo hunc ꝑassũptionẽ cartus

Expanded text:
tarum Christus arbiter non est; quia intarum Christus arbiter non est; quia insequitur dicens: Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, iem mandatorum in decretis evacuans; ut duos conderet in se uno novo homine, faciens pacem . Si in uno novo homine facit pacem, ambobus utique abstulit, per quod dissidebant: et hoc eis statuit data sua lege, per quod essent pacifici. Hoc Galatae 222 irruperunt conversi ad Judaismum: praedicando Deum, quem arbitrum dicit uni Deo, praedicasse putaretur contra Legem et prophetas. Arbitrum ergo hunc per assumptionem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
S icut er ũ pater suscitat mortuos
& iiuficat. sic & filius quos uult
uiuificat. Aediator aut̃e unius
Non. ẽ. Sine dubio mediator. hoc
est arbiter nonẽ uniuis. sedduoꝵ.
Cũ enĩduo popłi inuicẽ aduersus
se dimicarent semꝑ dissentuntes.
& inimici diuersitate doctrinȩ.
salutctor hoꝵ arbit̃ uenit: am¬
putans utrisq popłis ꝑ qđ dis¬
cordabant. ut possent esse paci.¬
fici Abstalit ergo gentilibus nu¬
merũ dõꝵ & famulatũ elimen.¬
toꝵ qđ scaridalũ erat hebreis
abstalit & indeis oꝑa legis. id ẽ
sabbati. & discretiones aescarum.
& cȩtera quȩ abhominant᷑ gen¬
tiles: & sic factisunt pacifici
qͥ prius fuerant it umiciSi
ergo haec ita se habent. quid ẽ
ut galathȩ hebitudine mentis
arbitriũ istũ corrũpant c̃uersi ad
iudaismũ. Iuditiũ enĩ saluatoris
in irricũ dłcunt. quando post factã
pacẽ quasi penitentes deea subici.¬
unt se illis. quȩ prius pacifuerant
itumica. Iuxta sensũ ergo gala¬

Expanded text:
ater suscitat mortuos et vivificat: sic et Filius quos vult, vivificat . Mediator autem unius non est. Sine dubio mediator, hoc est, arbiter non est unius, sed duorum; cum enim duo populi invicem adversus se dimicarent, semper dissidentes et inimici diversitate doctrinae, Salvator horum arbiter venit, amputans utrisque populis per quod discordabant, ut possent esse pacifici. Abstulit ergo gentibus numerum deorum, et famulatum elementorum, quod scandalum erat Hebraeis: abstulit et Judaeis opera Legisabbati, et discretiones escarum, et caetera quae abominabantur gentiles; et sic facti sunt pacifici, qui prius fuerant inimici. Si ergo haec ita se habent, quid est ut Galatae hebetudine mentis arbitrium istud corrumpant, conversi ad Judaismum? Judicium enim Salvatoris in irritum ducunt, quando post factam pacem, quasi poenitentes de ea, subjiciunt se illis, quae prius paci fuerant inimica. Juxta sensum ergo Gala
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ. ex quo sunt omĩa qđ lex utiq
facere non potuit. quã quã ꝓfutura
data sit. nobis tamen peccantib con¬
uersa. ẽ ut fier& inimica. & coepit
occidere & non uiuificare. Xp̃sautẽ
donans delicta. non solũ uiuificauit
nos sed & sibi sociauit ut filu dĩ uocem᷑
facti ꝑfidem. Quantus ergo error. ẽ
post grãm reuerti sublege hoc est
post acceptam lib̾tatẽ uelle seruire.
ut ereptus gladio in memor bene.¬
ficui denuose uendat lanistȩ: accu¬
sator. ẽ enim emptoris. qui relicto
rursus ad priorẽ dm̃rredit. Ut
liberar& nos dep̃senti scło maligno:
Hoc dicit qr idõ morti se concessit
dñs. ut nos aberrore scłi liberar&.
idẽ ut abintelligentia huius scłi
qđ curriculis se nescente aetate
deuergit infinẽ: Alienifacti futuri
scłi qđ occasum nescit participes
simus in sensu uruus dĩ. Presentis
enĩ scłi haec̾ malignitas. quia not
reoddit congruã reuerentiã creatori

Expanded text:
Patrem, ex quo sunt omnia; quod Lex utique Patrem, ex quo sunt omnia; quod Lex utique facere non potuit. Quamquam profutura data sit, nobis tamen peccantibus conversa est, ut fieret inimica; et coepit occidere, non vivificare. Christus autem donans delicta, non solum vivificavit nos, sed et sibi sociavit; ut filii Dei vocemur facti per fidem. Quantus ergo error est post gratiam reverti sub Lege, hoc est, post acceptam libertatem velle servire; ut ereptus gladio immemor beneficii denuo se vendat lanistae? Accusator est enim emptoris, qui relicto eo, rursum ad priorem dominum redit. Ut liberaret nos de praesenti saeculo maligno. Hoc dicit, quia ideo morti concessit se Dominus, ut nos ab errore saeculi liberaret, id est, ut ab intelligentia hujus saeculi, quod curriculis senescente aetate devergit in finem, alieni facti, futuri saeculi quod occasum nescit, participes simus in sensu unius Dei. Praesentis enim saeculi haec est malignitas, quia non reddit congruam reverentiam creatori