comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si diceret᷑. omĩa corꝑa sic disposuisti ut
haberent colores. Quasi uͦ a creatore dõ
disposita in colorib corꝑa. id ẽ ita dispo¬
di sapientia non defuisse intelligat᷑.¬
& si color ibi non appellatur. Hoc est
enim quod dixi. dum res conceditur.
non esse de uocabulis laborandum.
faciamus ergo ita dictum eẽ. om̃ia
inmensura & numero & pondere di¬
sposita. tanqu̾a dictum esset ita disposi¬
ta. ut haberent ꝓprias mensuras su¬
as. & proprios numeros. q propriũ
pondus. quȩ in eis ꝓ sui cuiusq gene¬
ris mobilitate mutarent᷑. augmentis
& diminutionib. multitudine & pau¬
citate: leuitate &̃ grauitate. scdm dispo¬
sitionem dĩ. Nunquid sicut ista mu¬
tantur: ita ipsum di consilium in quo
ea disposuit. mutabile dicimus: Auer¬
terit ipse tantam dementiam. Cum hȩc
ergo ita disponerentur. ut haberenr
mensuras & numeros ꝙ pondera sua:
ubi ea cernebat ipse disponens: Neq

Expanded text:
si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita dispo sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque
Abbreviated transcription (Latin):
militudo est: inferioꝵ ad suꝑiora.
Non enim aliter rectȩ hinc illuc ra¬
tio tendit. ꝙ trahitur. Iam uero si
quisqũa dicit creatam eẽ mensurã.
ꝙ̃. numerum & pondus. in quibus
dm̃ om̃ia disposuisse scriptura testat᷑.
si in illis omĩa disposuit. eadem ipsa
ubi disposuit: si in aliis: quomͦ ergo in
ipsis omĩa. quando ipsa in aliis. Non
itaq dubitandũ ẽ illa ẽẽ extra ea quȩ
disposita s̃t: in qͥb omĩa disposita s̃t
An forte putabimꝰ ita dictũ eẽ. oĩa in m̃si¬
ra &. numero ꝙ. pondere disposiusti:
acsi diceretur. omĩa sic disposiusti ut
haberent mensuram. & numerum ꝙ
pondus: Quia &. si diceretur. om̃ia cor¬
pora in colorib disposiusti: non hinc
ẽẽt consequens. ut ipsa di sapientia
ꝑqũa facta sunt om̃ia. colores in se
prius habuisse intelligeret᷑. in quib
faceret corpora: sed ita acciperetur
om̃ia corpora in colorib dispofiuisti. ac

Expanded text:
militudo est inferiorum ad superiora. militudo est inferiorum ad superiora. non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit et nititur. Jam uero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus deum omnia disposuisse scriptura testatur, si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, quomodo ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? non itaque dubitandum est illa esse extra ea, quae disposita sunt, in quibus omnia disposita sunt An forte putabimus ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, ac si diceretur: omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram et numerum et pondus? quia et, si diceretur: omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac
Abbreviated transcription (Latin):
pondere rapitur. Mensura autem
sine mensura est: cui ȩquatur qͦd
de illa est. nec aliunde ipsa est. Nu¬
merus sine numero est. quo forman¬
tur om̃ia. nec format᷑ ipse. Pondus¬
sine pondere est. quo referuntur
ut quiescant. quoꝵ quies purum
gaudium est. nec illud iam refert᷑
ad aliud. Sed nomina mensure &.
numeri & ponderis. quisquis ñ nisi
uisibiliter nouit. seruiliter nouit.
Transcendat itaq omne quod ita
nouit. Aut si nondum potest: nec
ipsis nominib hereat. de quibus
cogitare nisi sordide non potest:
Tanto enim magis cuiq ista in suꝑi¬
orib cara sunt. quanto ipse minus¬
Quod si non uult aliquis ea uoca¬
bula quȩ in reb infimis & abiectis¬
simis didicit. tranfferre ad illa sub¬
limia. quib intuendis mentem
serenare conatur: non ẽ urgendus
ut faciat. Dum enim hoc intelliga¬
tur quod intelligendum ẽ: non ma¬
gnoꝑe curandum est quid uocetur
Scire oportet tamen: cuiusmodi si¬

Expanded text:
pondere rapitur. Mensura autem pondere rapitur. Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa est: numerus sine numero est, quo formantur omsine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minusquodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tamen, cuiusmodi si
Abbreviated transcription (Latin):
sposuisti. nisi om̃ia in te disposiusti.
Magnũ est paucisq concessum. oĩa¬
excedere quȩ metiri possunt: ut ui¬
deatur mensura sine mensura: ex¬
cedere omĩa quȩ numerari posst̃.
ut uideatur numerus sine nu¬
mero: excedere om̃ia quȩ appendi
pondere. Neq enim mensura &
numerus. &. pondus. in lapidib
tantũ modo & lignis. &. huiusmodi
molib: & quantiscunq corporalibus
uł terrestrib uł cęlestib animaduer¬
ti & cogitari potest. Est etiam men¬
sura aliquid agendi: ne sit irreuo¬
cabilis & immoderata ꝓgressio. Et
est numerus & affectionum animi
& uirtutum. quo abstultitiȩ defor¬
mitate ad sapientiȩ formã decusq
colligitur. Et est pondus uolunta¬
tis & amoris. ubi apparet quanti qͥdq
in appetendo. fugiendo. p̃ponendo post¬
ponendoq pendatur. Sed hȩc ani¬
moꝵ atq mentium & mensura. alia
mensura cohibetur: & numerus alio
numero formatur. & pondus alio

Expanded text:
sposuisti, nisi, Omnia in te disposuisti? 8. sposuisti, nisi, Omnia in te disposuisti? 8. Magnum est paucisque concessum, excedere omnia quae metiri possunt, ut videatur mensura sine mensura; excedere omnia quae numerari possunt, ut videatur numerus sine numero; excedere omnia quae appendi pondere. Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque hujusmodi molibus, et quantiscumque corporalibus vel terrestribus vel coelestibus animadverti et cogitari potest. Est etiam mensura aliquid agendi, ne sit irrevocabilis et immoderata progressio; et est numerus et affectionum animi et virtutum, quo ab stultitiae deformitate, ad sapientiae formam decusque colligitur; et est pondus voluntatis et amoris, ubi apparet quanti quidque in appetendo, fugiendo, praeponendo, postponendoque pendatur: sed haec animorum atque mentium et mensura alia mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio
Abbreviated transcription (Latin):
retur uniuersa creatura: an etiã ipsa
creata sunt. Et si erant antea: ubi
erant: Neq enim ante creaturam
erat aliquid: nisi creator. In ipso ergo
erant. Sed quomͦ: Nam ꝙ. ista quȩ
creata sunt: in ipso ẽẽ legimus. An
illa sicut ipse: ista uero sicut in illo
a quo reguntur & gubernantur. Et
quomͦ illa ipse: Neq enĩ d̾s men¬
sura est: aut numerus. aut pondus
aut ipsa om̃ia. An scđ̾m id quod no¬
uimus mensuram in eis quȩ metim᷑.
& numerum in eis quȩ numeramus:
ꝙ̃. pondus in eis quȩ appendimus:
Non est d̾s ista . Scđm id uero quod
mensura om̃i rei modum prȩfigit.¬
&̃ numerus om̃i rei speciem prȩbet.¬
& pondus omnẽ rem ad quietem
ac stabilitatẽ trahit: ille primitus
& ueraciter & singularit̾ ista ẽ. qui
terminat om̃ia. & format om̃ia. &
ordinat om̃ia: nichilq aliud di¬
ctum intelligitur. quomͦ ꝑ cor & lin¬
guam humanã potuit. om̃ia iN
mensura & numero & pondere di¬

Expanded text:
retur universa creatura, an etiam ipsa retur universa creatura, an etiam ipsa creata sunt; et si erant antea, ubi erant. Neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. In ipso ergo erant. Sed quomodo? nam et ista quae creata sunt, in ipso esse legimus : an illa sicut ipse, ista vero sicut in illo a quo reguntur et gubernantur? Et quomodo illa ipse? Neque enim Deus mensura est, aut numerus, aut pondus, aut ista omnia. An secundum id quod novimus mensuram in eis quae metimur, et numerum in eis quae numeramus, et pondus in eis quae appendimus, non est Deus ista: secundum id vero quod mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem praebet, et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et veraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et format omnia, et ordinat omnia; nihilque aliud dictum intelligitur, quomodo per cor et linguam humanam potuit, Omnia in mensura, et numero, et pondere di
Abbreviated transcription (Latin):
ut audeat dicere. non potuisse dm̃
facere uno die si uellet cuncta. aut¬
si uellet biduo: uno die spiritalem
creaturam. & alio corporałe: siue uno
die cęlum cum om̃ib ꝑtinentibus.
& alio terram cum om̃ib quȩ mea
sunt: & om̃ino quando uellet. &¬
quamdui uellet. & quomͦ uellet:
quis est qui dicat uoluntati eius
cum eum legimus sex dieb om̃ia ꝑ¬
fecisse. & senarium numerũ consi¬
derantes inuenimus eẽ ꝑfectum:
atq ita creaturarũ ordinem cur¬
rere. ut etiã ipsarum partium qͥb
iste numerus ꝑficitur. appareat qͣsi
gradata distinctio: ueniat etiam
illud in mentẽ. quod alio loco scri¬
pturarum ei dicit᷑. om̃ia in mensura
& numero & pondere disposiusti.
Atq ita cogitet anima quȩ potest.
inuocato in auxilium deo. ꝙ imꝑ¬
tiente atq inspirante uires. utrũ
hȩc tria. mensura. numerus. pondus.
in quib dm̃ disposuisse om̃ia scri¬
ptum est: erant alicubi antequ̾a crea¬

Expanded text:
ut audeat dicere non potuisse Deum ut audeat dicere non potuisse Deum facere uno die cuncta, si vellet; aut si vellet biduo, uno die spiritualem creaturam, et alio corporalem; sive uno die coelum cum omnibus pertinentibus, et alio terram cum omnibus quae in ea sunt; et omnino quando vellet, quamdiu vellet, et quomodo vellet: quis est qui dicat voluntati ejus cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimus esse perfectum, atque ita creaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quibus iste numerus perficitur, adpareat quasi gradata distinctio, ueniat etiam illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente atque. inspirante uires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi, antequa
Abbreviated transcription (Latin):
interponi possit. quȩ singulȩ senarii
partes sunt quib constat. unum. sex¬
ta: duo. tertia: tria. dimidiaᷤ. ita uno
die facta est lux. duob autẽ seqͥn¬
tib fabrica mundi huiꝰ: uno. supior
pars. id est firmamentũ: altero inferior.
id ẽ mare & terra. Sed partẽ suꝑiorẽ
nullis alimentoꝵ corporalium ge¬
nerib impleuit: quia non ibi erat
positurus corpora. tali refectione in¬
digentia. At inferiorẽ qu̾a sibi con¬
gruentib animalib ornaturus erat :
necessariis eoꝵ indigentiȩ cibis ante
ditauit. Reliqius ergo trib dieb ea
creata sunt: quȩ intra mundũ sunt.
id est intra istam uniuersitatẽ uisibilẽ
ex elementis om̃ib factam. uisibilia
sius congrius motib agentẽ: primo
infirmamento luminaria. quia pri¬
us erat factum firmamentũ: deinde
in inferiore animantia sicut ipse
ordo poscebat. uno die aquarũ. alio der¬
rarum. Nec quisqũa ita demens ẽ.¬

Expanded text:
interponi possit, quae singulae senarii interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimidia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra . sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisqua
Abbreviated transcription (Latin):
eas quinq: uicesimã octauam. quar¬
tamdecimã. septima. quartam. dimi¬
diam: id est unum. & duo. & quatu¬
or & septem. q quatuordeci. quȩ si¬
uum numerum complent. Fiunt
enum uiginti & octo. Et quanto¬
magis numeroꝵ ordo ꝓcedit. tan¬
to productiorib rata ꝓportione
interuallis reꝑiuntur numeri: qui
sius talib partib in summã reda¬
ctis. ad seipsos occurrunt: dicunt᷑q
ꝑfech. Quoꝵ enim numeroꝵ tales
partes simul ductȩ. non implent
eosdem numeros. quoꝵ pardes sunt.
imꝑfecti nominantur. Quoꝵ autc̃
etiam excedunt: plusqũa ꝑfecti appel¬
lantur. ꝑfecto ergo numero dierum.
hoc est senario: ꝑfecit ds oꝑa sua quȩ
fecit. Ita enim scriptum ẽ. Et consum¬
fecit. Magis autc̃ in istũ numerum
intentus fio: cum considero etiam
ordinem operum ipsoꝵ. Sicut enim
idem numerus gradatim partibus
siuis in trigonum surgit. nam ita se¬
quunt᷑. unũ. duo. tria: ut nullꝰ alius

Expanded text:
eas quinque vigesimam octavam, quareas quinque vigesimam octavam, quartamdecimam, septimam, quartam, dimidiam; id est unum, et duo, et quatuor, et septem, et quatuordecim; quae sirigesimum complent: fiunt enim viginti octo. Et quanto numerorum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione intervallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibas partibus in summam redactis, ad seipsos occurrunt, dicunturque perfecti. Quorum enim numerorum tales partes simul ductae non implent eosdem numeros quorum partes sunt, imperfecti nominantur: quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti appellantur. 6. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit Deus opera sua quae fecit. Ita enim scriptum est: Et consumecit. magis autem in istum numerum intentus fio, cum considero etiam ordinem operum ipsorum. sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit — nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius
Abbreviated transcription (Latin):
Ampliorem quippe duodenario nu-¬
merum faciunt: nam usq ad sede¬
cim ꝑueniunt. Habet enĩ eas qͥnq.
duodecimã. sextam. quart̃a. tertiam.
dimidiam. Nam duodecima eius
unum est: sexta. duo: quarta. tria: ter¬
tia. quatuor: dimidia. sex. Unum autẽ
& duo. &. tria. & quatuor. & sex. in sũ¬
mam ducta: sedecim fiunt. Et ne mul¬
tis morer. in infinita serie numeroꝵ
plures numeri reperiuntur. qui ta¬
les partes aut non habent nisi sin¬
gulas. sicut ternarius & quinarius.
&. cȩterieiusorodi: aut ita plures ha¬
bent tales partes. ut in unum ductȩ
atq in summã redactȩ uł citra insi¬
stant. sic̃ est octonarius & nouenarius.
& alii plurimi: uł ultra excedant. sicut
& multi tales. Plures ergo reꝑiuntur
quilibet horum. qũã illi qui perfedi
uocantur: eoquod suis simul du¬
ctis talib partib compleantur.
Nam post senarium uicesimꝰ octa¬
uus muenitur: qui similiter suis
talib partib constat. Habet enim

Expanded text:
ampliorem quippe duodenario nuampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sexdecim perveniunt. Habet enim eas quinque, duodecimam, sextam, quartam, tertiam, dimidiam: nam duodecima ejus unum est; sexta, duo; quarta, tria; tertia, quatuor; dimidia, sex: unum autem, et duo, et tria, et quatuor, et sex, in summam ducta sexdecim sunt. 5. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius, et quinarius, et caeteri ejusmodi; aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae vel citra insistant, sicut est octonarius, et novenarius et alii plurimi, vel ultra excedant, sicut et multitales. Plures ergo reperiuntur quilibet horum, quam illi qui perfecti vocantur, eo quod suis simul ductis talibus partibus compleantur. Nam post senarium duodetrigesimus invenitur, qui similiter suis talibus partibus constat: habet enim
Abbreviated transcription (Latin):
ductȩ. id est unum. & duo. & tria.
simul eundẽ consũmant ꝑficiuntq
senarium. Iam septenarius non ha¬
bet talem partẽ. nisi septimã: quod est
unum. Octonarius tres: octauam.
quartam. dimidiam: id est. unum.¬
q. duo. & quatuor. Sed hȩ simul du¬
ctȩ. septenarium faciunt: infra insistentes.
Non ergo complent eundem octo¬
narium. Nouenarius duas habet.
nonam quod est unum. & tertiam
quod est tria. Hȩ autẽ simul qua¬
ternarium faciunt. longe a noue¬
nario minorem. Denarius tres ha¬
bet tales partes. unum decimã. duo
quintam. quinq dimidiam. Qui
numeri simul ducti. ad octonariũ
ꝑueniunt: non ad dȩnarium. Un¬
denarius non habet nisi solam un¬
decimam: sicut septenarius solam
septimam. & quinarius solam qͥn
tam. & ternarius solam tertiam. g
binarius solam dimidiam: qͦd in om¬
nib unum est. Duodenarius uero
partib suis talib simul ductis: non
ipse consummatur. sed exceditur.

Expanded text:
ductae, id est unum et duo et tria, ductae, id est unum et duo et tria, simul eundem consummant perficiuntque senarium. Iam septenarius non habet talem partem nisi septimam,. quod est unum, octonarius tres: octauam, quartam, dimidiam, id est: unum, duo et quattuor . sed haec similiter ductae septenarium faciunt infra insistentem, non ergo inplent eundem octonarium. nouenarius duas habet: nonam, quod est unum, et tertiam, quod est tria. haec autem simul quaternarium faciunt longe nouenario minorem. denarius tres habet partes tales: unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam: qui numeri simul ducti ad octonarium perueniunt, non ad denarium. undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et qtam, et ternarius solam tertiam, et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. Duodenarius vero partibus suis talibus simul ductis, non ipse consummatur, sed exceditur;
Abbreviated transcription (Latin):
citur innumeris quib numeramus:
ut non habeat dimidium uł aliqũa
partẽ. sed uere ac pure & simpliciter
unum sit. Duoꝵ autẽ pars unum ẽ:
&. ea dimidia. nec ulla altera. Terna¬
rius uero duas habet. unam quȩ
dici possit dici quota sit. quod ẽ unũ.
nam tertia eius est: aliamq maiorẽ.
quȩ ñ possit dici quota sit: id ẽ duo. Nec
Porro quaternarius duas habet tales.
Nam unum quarta eius est: duo.
dimidia. Sed ambȩ in summã ductȩ.
idest unum & duo. simul ternariũ
faciunt: non quaternariũ. Non ergo
eum complent partes suȩ: quia in sũ¬
ma minore consistunt. Quinarius
non habet talem. nisi unã partem:¬
id÷ ipsũ unũ. quȩ quinta pars cius
est. Nam & duo quamuis pars eius
minor sit. & tria maior: neutra tamen
earum dici potest quota pars eius
sit. Senarius uero tres partes tales
habet: sextam. tertiam. dimidiam.
Sexta eius. unum ẽ. tertia. duo: dimi¬
dia tria. Hȩ autẽ partes in sũmam

Expanded text:
unum in numeris, quibus numeramus, unum in numeris, quibus numeramus, ut non habeat dimidium uel aliquam partem, sed uere ac pure et simpliciter unum sit. duorum autem pars unum est et ea dimidia nec ulla altera. ternarius uero duas habet, unam, quae dici possit quota sit — quod est unum; nam tertia eius est - et aliam maiorem, quae non possit dici quota sit, id est duo; nec porro quaternarius duas habet tales: nam unum quarta eius est, duo dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt. non quaternarium. non ergo eum conplent partes suae, quia in summa minore consistunt. quinarius non habet talem nisi unam, id est ipsum unum, quae quinta pars eius est; nam et duo quamuis pars eius minor sit et tria maior, neutra tamen earum dici potest quota pars eius sit. senarius uero tres partes tales habet: sextam, tertiam, dimidiam . sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tria. haec autem partes in summam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam septenarius quoq diuidi po¬
test in tria &. quatuor. & octonarius
in tria & quinq .&. nouenarius in
tria & sex. Sed nullius hoꝵ dici po¬
test ternarius quota sit pars. nisi tan¬
tum nouenarii. cuius pars tertia ẽ.
sicut senarii dimidia. Itaq horum
om̃ium quos commemoraui nullus
consummatur ex aliquot ternariis:
nisi senarius & nouenarius. Nam il¬
le constat ex duob ternariis: iste aũt
ex tribus. Senarius ergo numerus ut
dicere cȩperam. partib suis connume¬
ratis q in summã ductis: ipse comple¬
tur. Alii namq sunt numeri. quoꝵ
partes simul ductȩ minorẽ sum mam
faciunt. alii uero ampliorem. Certis au¬
tẽ interualloꝵ rationib pauciores
inueniuntur. qui suis partibus cõ¬
pleantur: quarum summa nec citra
insistit. nec ultra excrescit. sed ad tantũ
occurrit. quantus est ipse numerus
cuius partes sunt. Hoꝵ primus.
senarius est. Nam unius in numeris:
nullȩ partes sunt:. Sic enim unum di

Expanded text:
nam septenarius quoque diuidi ponam septenarius quoque diuidi potest in tria et quattuor et octonarius in tria et quinque et nouenarius in tria et sex; sed nullius horum potest dici ternarius quota sit pars nisi tantum nouenarii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. itaque horum omnium, quos commemoraui, nullus consummatur ex aliquot ternariis nisi senarius et nouenarius. nam ille constat ex duobus ternariis, iste autem ex tribus. Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis autem interuallorum rationibus pauciores inueniuntur, qui suis partibus conpleantur, quarum summa nec citra insistat nec ultra excrescat, sed ad tantum occurrat, quantus est ipse numerus, cuius partes sunt. horum primus senarius est. nam unius in numeris nullae partes sunt. sic enim dicitur et
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa interiore natura numeroꝵ.
quam mente intuentes. ea quȩ sensi
b corporis etiã adiacent numeramꝰ
numeroseq disponimus. Inuenimꝰ
ergo senarium numerum primũ
esse ꝑfectum: ea ratione quod sius
partib compleatur. Sunt enim &
alii numeri. aliis causis suis rationi.¬
bq ꝑfecti. Proinde istum senarium
ea ratione ꝑfectum diximꝰ. qͦd suis par¬
tib cõpleat᷑ talib duntaaat partib
quȩ multiplicate posst̃ consũmare nume¬
rũ cuiꝰ partes st̃. Talis enĩ pars numeri di¬
ci podest. quota sit. Nam ternarius
numerus potest dici pars. non tantũ
senarii cuius dimidia est: sed om̃ium
amplioꝵ quam est ipse ternarius. Nła
ꝙ quaternarii & quinarii pars maior
ternarius est. Potest enĩ diuidi ꝙ. qua¬
ternarius in tria & in unum: & quina¬
rius in tria & duo. Et septenarii .&
octonarii. & nouenarii.&. quicquid
ultra est numeroꝵ: pars est ternarius.
non maior uł dimidia: sed minor.

Expanded text:
in ipsa interiore natura numerorum: in ipsa interiore natura numerorum: quam mente intuentes ea, quae sensibus etiam corporis adiacent, numeramus numeroseque disponimus. Inuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est, sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum et quinarius in tria et duo. et septenarii et octonarii et nouenarii et quidquid ultra est numerorum pars est ternarius non maior uel dimidia, sed minor.
Abbreviated transcription (Latin):
tur speties aliqua. mutatione ã
forma ad informitatẽ declinante
atq uergente. quȩ mutatio in
om̃i creatura siue possibilitate in est.
etiam si desit effectus sicut in cȩle¬
stib suꝑiorib. siue ad implendã iN
infimiᷤ reb pulchritudinẽ tempora¬
lem. ꝑ ordinatas uices quoꝵq muta¬
bilium decessionib successionib q
ꝑagitur. sicut manifestũ est in re¬
bus terrenis atq mortalib. ue¬
spera uero in om̃ib ꝑfectȩ condi¬
tionis quasi terminus quidam sit.
mane autẽ incipientis ex ordium.
om̃is enim creata natura certis suis
initiis & finib continetur: indaga¬
re difficile est. Sed siue hoc siue illud
siue aliquid etiã tertium ꝓbabilius
quod dicatur possit inueniri. quod
in progressu disputationis forsitan
apparebit. qũeadmodum in illis die¬
b & nox q uespera & mane intelli¬
gatur: non ẽ tamen abre ut consi¬
deremus senarii numeri ꝑfectionẽ.

Expanded text:
tur species aliqua mutatione a tur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uices quorumque mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfectae conditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —: indagare difficile est. sed siue hoc siue illud siue aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inueniri, quod in progressu disputationis forsitan adparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et uespera et mane in-\' tellegatur, non est tamen ab re, ut consideremus senarii numeri perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
in die septimo ab om̃ib oꝑibus
sius quȩ fecit. Et benedixit ds̾
diem septimũ. & scificauit eum.
quia in ipso requieuit ab om̃ibus
oꝑib suis quȩ inchoauit ds face¬
re. Arduum quidem atq difficilli¬
mum est uirib intentionis nr̃ȩ. uo¬
luntatẽ scriptoris in istis sex diebus
mentis uiuacitate penetrare: utrum
prȩterierint dies illi. &̾ addito septi¬
mo nunc ꝑ uolumina tempoꝵ ñ
re sed nomine repetantur. In toto
enim tempore multi dies ueniunt.
prȩteritis similes: nullus autẽ ide
redit. Utrum ergo ergo preterierin
dies illi. an istis qui eoꝵ uocabulis
ꝙͣ numero censentur. in tempoꝵ
ordine cotidie transcurrentib illi
in ipsis conditionib rerũ maneant.
ut non solum in illis tribus ante¬
quam fierent luminaria. sed etiã
in reliquis item trib diei nomen
intelligamus in specie rei quȩ crea¬
ta est: noctemq eius in priuatione
uł defectu. uł si quo alio nomine
melius significatur. cum amitti¬

Expanded text:
in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit. Et benedixit Deus diem septimum, et sanctificavit eum; quia in ipso requievit ab omnibus operibus suis quae inchoavit Deus facere. Arduum quidem atque difficillimum est viribus intentionis nostrae, voluntatem scriptoris in istis sex diebus, mentis vivacitate penetrare, utrum praeterierint dies illi, et addito septimo, nunc per volumina temporum, non re, sed nomine repetantur. In toto enim tempraeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amitti
Abbreviated transcription (Latin):
habent. per interprȩtantis errorem.
n serto libro quod dici adam ina¬
ginem dĩ scdm quam factus ẽ ꝑdidisse
peccato: non sic accipiendum ẽ. tanqũã
in eo nulla remanserit: sed quod tam de¬
formis. ut reformatione opus haberet.
N duodecimo de inferis magis michi ui¬
deor docere debuisse. quod sub terris
sint: qũa rationem reddere cur sub

Expanded text:
habent per interpretantis errorem. habent per interpretantis errorem. in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere, cur sub
Abbreviated transcription (Latin):
E Ridem tempus de
genesi libros duodecim
scripsi. ab exordio donec
de paradiso dimissus
estͣ adam . ꝙ. fłamea rumphea po¬
sita est custodire uiam ligni uitȩ.
Cum autẽ ad hoc usq undecim libͥ
ꝑacti eẽnt: duodecimum addidi.
in quo diligentius de paradiso dispu¬
tacũ est. Titulus hoꝵ librorum
inscribitur de genesi ad litteram.
id est non scdm allegoricas signi¬
ficationes. sed scdm rerum gestarũ
ꝓprietatẽ. In quo opere plura quesi¬
ta quam inuenta sunt: &. eorum
quȩ inuenta sunt pauciora firma¬
ta: cętera uero ita posita. uelut adhuc
requirenda sint. Hos sane libros poste¬
rius cȩpi sed prius terminaui qũa
de trinitate: ideo eos nunc ordine qͦ
cepi recolui. In quinto libro &. ubi¬
cunq in eis libris posui. de semine
cui ꝓmissum est. quod dispositum
sit ꝑ angłos in manu mediatoris. ñ
sic habetur a plurimis sicut ueriores
codices post inspexi. maxime grecos.
De lege enum dictum ẽ: quod tanꝗͣ.
de semine dictum multi latini codices

Expanded text:
 idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est custodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices
Abbreviated transcription (Latin):
tamen eum arbitror si iam sp̃ualim̃¬
te prȩditus erat. ullomodo credere
potuisse. quod eos ds ab ȩsca illius

Expanded text:
tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse quod eOs deus ab esca illius
Abbreviated transcription (Latin):
interposui. Commemorabunt᷑ ꝙ con¬
uertentur ad dñm uniuersi fines terrȩ.
His atq huiusmodi ꝓpħicis documen¬
ts p̃dictum ostenditur quod uidemus
non in una ipsa gente quȩ appellata ẽ
iscł. sedmn om̃ib gentib coleret᷑. ꝙ om̃s
falsos deos gentium. & a tẽplis eoꝵ. &
a cardib cultoꝵ suoꝵ demoliret᷑. Fant
nunc isti. et adhuc contra xp̃ianam
religionem. contra uerũ di cultum ua¬
nitates pristinas defensitare audeant.
ut cum strepitu ꝑeant. Nam ꝙͥ hoc de
illis p̃dictum est in psalmis dicente pro¬
pħa. Sedisti suꝑ chronum. qui uidicas iu¬
stitiam. Increpast gentes &̾ ꝑiit impius:
nomen eoꝵ delesti inȩternum ꝙ̃. in sd̃m
seli. In imici defecerunt in finẽ. ꝙ ciuita¬

Expanded text:
mmemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae. his atque huius modi propheticis documentis praedictum ostenditur, quod uidemus non in una ipsa gente, quae appellata est Israhel, sed in omnibus gentibus coleretur et omnes falsos deos gentium et a templis eorum et a cordibus cultorum suorum amoliretur. Eant nunc isti et adhuc contra christianam religionem, contra uerum dei cultum uanitates pristinas defensitare audeant, ut cum strepitu pereant. nam et hoc de illis praedictum est in Psalmis dicente propheta: sedisti super thronum, qui iudicas stitiam. Increpasti gentes et periit impius, nomen eorum delesti in aeternum, et in saeculum saeculi. Inimici defecerunt frameae i
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse est gͦ ut impleantur hȩc om̃ia.
Nec quod adhuc audent ipsi pauci
qui remanserunt uaniloquas suas
ostentare doctrinas. & xp̃ianos tan.¬
quam imꝑitissimos irridere. moueri
debemus: dum in eis impleri ea quȩ
prȩdicta sunt uideamus. Ipsa quippe
uelut imꝑitia & stultitia xp̃ianorũ
quȩ humilib & scĩs eiusq diligent̃
studiosis apparet excelsa ꝙ sola uera sa¬
pientia. ipsa in qua uelut stultitia xp̃ia¬
noꝵ eos ad istam paucitatẽ redegit.
qm̃ sicut dicit apłs stultam fecit ds
sapientiam huius mundi. Deinde
subiungit rem mirabilem siquis intel¬
ligai. & ita sequitur. Nam qm sapi¬

Expanded text:
necesse est ergo, ut inpleantur haec omnia; nec quod adhuc audent ipsi pauci, qui remanserunt, uaniloquas suas ostentare doctrinas et christianos tamquam inperitissimos inridere, moueri debemus, dum in eis inpleri ea, quae praedicta sunt, uideamus. ipsa quippe uelut inperitiae stultitia christianorum, quae humilibus et sanctis eiusque diligenter studiosis adparet excelsa et sola uera sapientia, ipsa, inquam, uelut stultitia christianorum eos ad istam paucitatem redigit, quoniam, sicut dicit apostolus, stultam fecit deus sapientiam huius mundi. deinde subiungit rem mirabilem, si quis intellegat, et ita sequitur: nam qu
Abbreviated transcription (Latin):
lud quod posui. Cõmemorabunt᷑ et
conuertent᷑ ad dñm uniuersi fines
terrȩ. & cȩtera. Quanqũa &. illud te¬
stimonium qd prius adhibui. ubi di¬
ctum est p̃ualebit dñs aduersus eos.
et exterminabit om̃s deos gentium
terrȩ. in eo quod positum ẽ preualebit.
satis ostenditur etiã hoc pręnuntiatũ.
quod pagani prius oppugnaturi ẽẽnt
ȩccł̃iam . nomenq xp̃ianum quantum
ut si fieri posset. de terra om̃ino dele¬
retur. & quia eos patientia martyrũ
ꝙ magnitudine miraculoꝵ. erat supe¬
raturus. ꝙ consequente fide popłoꝵ.
gnando illi resisterent. Unde & in psal¬
mo ita ꝓpħatum ẽ. Ut quid fremuert̃
gentes. & popłi meditati sunt in ania:
astiterunt reges terrȩ. & principes con¬
uenerunt in unum aduersus dñm &

Expanded text:
emorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et cetera. quamquam et illud testimonium, quod prius adhibui, ubi dictum est: praeualebit dominus aduersus eos, et exterminabit omnes deos gentium terrae, in eo, quod positum est \'praeualebit\', satis ostenditur etiam hoc praenuntiatum, quod pagani prius oppugnaturi essent ecclesiam nomenque christianum, quantum ut si fieri posset omnino de terra deleretur: et quia eos patientia martyrum et magnitudine miraculorum erat superaturus, et consequente fide populorum, gnando illi resisterent. Unde et in Psalmo ita prophetatum est: Utquid fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum
Abbreviated transcription (Latin):
orum anim̃a deceptam. pacto quo¬
dam sotietatis irretiant. Solet etiã
quȩri. utrum cęli luminaria ista con-¬
spicua corpora sola sint. an habeant
bent. utrum ab eis etiã uitaliter in¬
spirentur. sicut animant᷑ carnes ꝑ
animas animaliũ. an sola sine ulla
ꝑmixtione p̾sentia. Quod licet fa
cile comprehendi non possit. arbi¬
tror tamen in processu tractanda¬
rum scripturarum oportuniora lo¬
ca posse occurrere: ubi nobis de hac
re scdm sc̃ȩ auctoritatis regulas. ꝙ¬
si non ostendere certum aliquid.ta¬
men credere licebit. Nunc autẽ ser¬
uata semꝑ moderatione piȩ graui¬
tatis. nichil credere de re obscura
temere debemus: ne forte qͦd postea
ueritas patefecerit: qũauis libris scĩs
siue testamenti ueteris fiuie noui. nul¬
lo modo ẽẽ possit aduersum. tamen

Expanded text:
orum animam deceptam pacto quoorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant bent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtione praesentia. quod licet non facile conprehendi possit, arbitror tamen in processu tractandarum scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ptionis inuenerint: saltim sicut ho¬
mines non dedignent᷑ conceptum
Iconsiderare geminoꝵ. Ideoq faten¬
dum est. quando ab istis uera dicunt᷑
instinctu quodam occultissimo dici:
quem nescientes humanȩ mentes pati¬
untur. Quod cum addecipiendos ho¬
mines fit. spirituum seductoꝵ oꝑatio
est: quib quȩdam uera de tempora¬
lib reb nosse ꝑmittitur. partim sub
tilioris sensus acumine. quia corpo
rib subtilib uigent. partun experi¬
entia callidiore. propter tam magña
longitudinem uitȩ: partim scĩs an¬
głis quod ipsi ab om̃i potente do di-¬
scunt etiã iussu eius sibi reuelantib
qui merita humana occultissime iu¬
stitiȩ sinceritate distribuit. Aliq̃ndo
autẽ idem nefandi sp̃s: etiam quȩ ipsi
facturi sunt. uelut diuinando predi¬
cunt. Quapropter bono xp̃iano siue
mathematici. siue quilibet impie di¬
uinantiũ. maxime uera dicentes
cauendi sunt: ne consortio dȩmoni¬

Expanded text:
ptionis invenerint, saltem sicut hoptionis invenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. 37. Ideoque fatendum est, quando ab istis vera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. Quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam vera de temporalibus rebus nosse permittitur, partim quia subtilioris sensribus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
diuerseq morientium: easdem ple¬
rumq constellationes accipiunt. Et¬
quia & si interfuit aliqͥd cũ de utero
funderent᷑. in nomillis tam̃ inter est¬
tantum. quantũ ab istis comp̃hendi
computatione non possit: manue
sequentis iacob dum nasceret᷑ inuen¬
ta est pedem frĩs prȩcedentis tenens.
Usq adeo sic nati sunt: ut quasi unus
infansin duplum ꝓlixior nasci uidere¬
tur. Horum certe constellationes qͥs
appellant: nullomͦ dispares esse potue¬
runt. Quid ergo uanius: qũa ut istas
constellationes intuens mathemati¬
cus ad eundẽ horoscopum ad ean¬
dem lineam. diceret unũ eoꝵ a ma¬
tre dilectum: alterũ non dilectum :
Si enĩ aliud diceret: falsũ profecto di
ceret.Si autẽ hoc diceret: uerũ qui
eptas cantiunculas diceret. Quod si
huic hẏstoriȩ quia de nr̃is ꝓfertur.
nolunt credere: nunquid q natu¬
ram rerũ delere possunt: Cum er̃go
se minime falli dicant si horã conce¬

Expanded text:
diverseque morientium, easdem plediverseque morientium, easdem plerumque constellationes accipiunt. Quia etsi interfuit aliquid cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis comprehendi computatione non possit. Manus sequentis Jacob, dum nascerentur, inventa est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt quasi unus infans in duplum prolixior nasci videretur . Horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. Quid ergo vanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus, ad eumdem horoscopum, ad eamdem lunam, diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? Si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, verum quideptas cantiunculas diceret. Quod si huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? Cum ergo se minime falli dicant, si horam conce
Abbreviated transcription (Latin):
lerum. Sed quod animȩ nr̃ȩ non sint
natura corporib ne quide cęlestibus
subditȩ: audiant & philosophos suos.
Quia uero terrenis corporib illa
corpora suꝑiora. non ad ea quȩ ipsi
tractant potentiora sunt. uł hinc
aliquando cognoscant: quia cum
multa corpora diuersoꝵ generum.
uł animantium. uł herbarum . &
arbustorum uno simul puncto tem¬
poris seminentur. uno quoq puncto
temporis innumerabiliter multa na-¬
scantur. non tantũ diuersis sed etiam
ciscdem terrarum locis tantȩ sunt uari-¬
etates in ꝓgressib. in actib.&. passioni¬
bus eoꝵ: ut uere isti sicut dicitur
perdant sydera si ista considerent.
Quid autẽ insulsius est & hebetius.
quam cum istis rebus conuincuntur.
cdicere ad solos homines sibi subicien¬
dos. fatalem stellarum ꝑtinere rationẽ:
In quibus tamen etiã ipsis de geminis
conuincunt᷑. quoꝵ diuersȩ uiuenti¬
um. diuersȩ felicium uł infelicium

Expanded text:
lerum. Sed quod animae nostrae non sint lerum. Sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem coelestibus subditae, audiant et philosophos suos: quia vero terrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea quae ipsi tractant potentiora sunt, vel hinc aliquando cognoscant, quia cum multa corpora diversorum generum, vel animantium, vel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur, unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diversis, sed etiam iisdem terrarum locis, tantae sunt varietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut vere isti, sicut dicitur, perdant sidera, si ista considerant. 36. Quid autem insulsius et hebetius, quam cum istis rebus convincuntur, dicere ad solos homines sibi subjiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? In quibus tamen etiam ipsi de geminis convincuntur, quorum diverse viventium, diverse felicium vel infelicium,
Abbreviated transcription (Latin):
bus & melioribus necessarium tem¬
pus impendere. nec expedit. nec
congruit. Et melius credimus ea esse
cȩteris maiora luminaria: quȩ sc̃a
scriptura ita commendat. Et fecit
duo magna luminaria: quȩ tamen
non sunt ȩqualia. Nam consequen¬
ter dicit: cum ea cȩteris prȩposuerit.
inter seipsa differre. Ait enim. Lumi¬
nare maius in inchoationem diei: O
luminare minus in inchoationẽ no¬
ctis. Certe enim uł hoc concedent
oculis nr̃is: ut ea manifestũ sit ampli¬
us cęteris lucere suꝑ terram: nec diem
clarere nisi luce solis. nec noctem tot
stellis apparentib ita lucere si luna
desit. que admodũ p̾ręsentia illius
argutias. & quasi de mathesi documentoru
cant. om̃ino a nr̃ȩ fidei sanitate re-¬
spuamus. Talib enĩ disputationib
etiam orandi causas nobis auferre
conantur: & impia ꝑuersitate in malis
factis sea quȩ rectissime reprehendun¬
tur. ingerunt accusandum potius dm̃
auctorem syderum. qu̾a hominẽ sce¬

Expanded text:
bus et melioribus necessarium tembus et melioribus necessarium tempus impendere, nec expedit, nec congruit. Et melius credimus ea esse caeteris majora luminaria, quae sancta Scriptura ita commendat, Et fecit Deus duo luminaria magna: quae tamen non sunt aequalia. Nam consequenter dicit, cum ea caeteris praeposuerit, inter seipsa differre. Ait enim, Luminare majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem nactis. Certe enim vel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius caeteris lucere super terram, nec diem clarere nisi luce solis, nec noctem tot stellis apparentibus ita lucere si luna desit, quemadmodum praesentia illius argutias, et quasi de mathesi documentorum cant, omnino a nostrae fidei sanitate respuamus: talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur, et impia perversitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius Deum auctorem siderum, quam hominem sce
Abbreviated transcription (Latin):
dum tam magnum soli tribuant
principatum. ut eum radiis suis qͣs¬
dam stellas. et eas quidem princi¬
pales. quibus amplius isti quam
& retro agere a cursu proprio. Non
enim fit uerisimile: maiores aut
etiam ȩquales. uiolentia radiorum
eius posse superari. Aut si suꝑiores si¬
gnoꝵ stellas. uł septemtrionum ma¬
iores esse asserunt: quȩ nichil tale
a sole patiuntur. cur istas ꝑ signa
circueuntes amplius uenerantur:
Cur eas signoꝵ dñas ꝑhibent: Et si
enim regradationes illas sy derũ.
uel fortasse tarditates. non a sole
fieri quisq contendat. s alii occultio¬
rib causis: soli tamen istos in suis
deliramentis quib ium fatorum
a ueritate deuii suspicantur. prȩci¬
puam tribuere potestatẽ. ex libris
eorum certe manifestum ẽ. Sed di¬
cant quod uolunt de cęlo. alieni a
patre qui est in cęlis: nobis autem
de interuallis &. magnitudine sy¬
derum subtilius aliquid quȩrere.
taliq inquisitione rebus grauiori¬

Expanded text:
dum soli tam magnum tribuant dum soli tam magnum tribuant principatum. ut eum radiis suis quasdam stellas et eas quidem principales, quibus amplius subplicant isti quam  retro agere a cursu proprio. non enim fit uerisimile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes illas siderum, uel fortasse tarditates, non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen istos in suis deliramentis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alieni a patre, qui est in caelis; nobis de intervallis et magnitudine siderum subtilius aliquid quaerere, talique inquisitioni rebus graviori
Abbreviated transcription (Latin):
duersis interuallis distent a ter¬
ra: ꝓpterea diuersa claritate magis
minusq nr̃is oculis appareant. Et
deluna quidem qui hȩc dicunt.
non dubitant minus eam luce¬
re quam solem: aquo etiam ꝑhi¬
bent illustrari. Multas autẽ stel¬
las uł ȩquales soli uel etiam maio¬
res audent dicere: sed longius po¬
sitas paruas uideri. Et nobis quidẽ
potest fortasse sufficere quoquomo¬
do se ista res habeat artifice do con¬
dita sydera: quanquam teneamus
auctoritate apłica dictum. alia
gła solis. alia gła lunȩ: & alia gła
stellarum. stella enum ab stella dif¬
fert in gła. Sed quia possunt adhuc
dicere etiamsi non resistunt apło.
differunt quidem in gła. sed ad ocu¬
los terrenoꝵ: aut quia hoc propter
resurgentium similitudinem dice¬
bat apłs. qui non utiq ad oculos
aliter erunt. & in se aliter. differunt
quidem et in se ipsis sydera in gła.
sed tamen nonnulla sunt etiam so¬
le maiora: ipsi uiderint qũead mo¬

Expanded text:
diuersis interuallis distent a terdiuersis interuallis distent a terra, propterea diuersa claritate magis minusque nostris oculis adpareant. et de luna quidem qui haec dicunt, non dubitant eam minus lucere quam solem, a quo etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia gloria solis et alia gloria lunae etalia gloria stellarum; stella enim ab stella differt in gloria. sed quia possunt adhuc dicere. etiamsi non resistant apostolo: differunt quidem in gloria. sed ad oculos terrenorum, aut, quia hoc propter resurgentium similitudinem dicebat apostolus, qui non utique ad oculos aliter erunt et in se aliter, differunt quidem et in se ipsis sidera in gloria, sed tamen nonnulla sunt etiam sole maiora, ipsi uiderint, quemadmo