comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib inqͥnatꝰ atq corruptꝰ: affectare uidebat᷑ antonius Cui uebem̃t᷑ ꝓ eadẽ illa ueliet patria lib̾tate.
cicero resistebat: Tc̃ emerserat mirabilis indolis adolescens ille alius cesar. illiꝰgai cȩsaris filius adoptauus qͥ ut
dixi pꝰea ẽ appellatꝰ augustꝰ: huic adolescenti cȩsari. ut eiꝰ potentia cont᷑ antoniũ nutriret᷑: cicero fauebat:
spans eũ depulsa & opp̃ssa antonu dñãtiõe: instauraturũ rei publicȩ lib̾tatẽ. usq ađo cecꝰatq ĩꝓud futa
roꝵ : ut ille ipse iuuenis uiiꝰ dignitatẽ ac potestatẽ fouebat: & eiuidẽ ciceronẽ occidendũ antonio.
quadã qͣsi c̃cordiȩ pactioe ꝑmitter& : & ipsã lib̾tatẽ rei publicȩ ꝓqͣ multũ ille clamauerat : ditioni ꝓpͥe

Expanded text:
omnibus inquinatus adque corruptus adfectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate omnibus inquinatus adque corruptus adfectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis aduledixi, postea appellatus est Augustus. Huic adolescenti Caesari, ut ejus potentia contra Antonium nutriretur, Cicero favebat; sperans eum depulsa et oppressarum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae
Abbreviated transcription (Latin):
natori pontifici. arã ipsã ubi erant ut aiunt fata romana. miseris abienti ãplerib ñ peꝑcer̃ : syllana porro
tabula illa postrema. ut omittamꝰ alias iniumerabiles mortes : plures uigula ũ senatores. quã gothi ł spoliare
xp̃o. ¶ Crudelia bella cuulia. om̃ib bellis hostilib auctorib &ĩa eoꝵ fatentib amariora. qͥb illa res publica nec
afflicta . s om̃ino ꝑdita uidicata ẽ : longe ant e aduentũ ap̃i exorta s̃. & scelerataꝵ c̃catenatiõe causarũ.
abello mariano atq syllano : adbella sertoriis & catilinȩ. quoꝵ asylla fuerat ille ꝓscriptꝰ. ille nutritꝰ. inde
ad lepidi & catuli bellũ : quoꝵ alt̃ gesta syllana rescinde. alt̃ defenđe cupiebat : Inđ̃ ad põperi & cȩsaris : quoꝵ

Expanded text:
natori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti amplexibus non pepercerunt? Syllana porro natori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti amplexibus non pepercerunt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures iugulauit senatores, quam Gothi uel spoliare Christo? Crudelia bella civilia omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa respublica nec afflicta, sed perdita omnino judicata est, longe ante adventum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano atque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae, quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus: inde ad Lepidi et Catuli bellum, quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat: inde ad Pompeii et Caesaris, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵq in eoꝵ partib uiroꝵ clarissimoꝵ tanꝗ suoꝵ lum inũ insua m̃bra ferocitatẽ : Galli qͥdẽ trucidauer̃ senatũ
qͥoꝗd eiꝰ inurbe tota p̃t̾ arcẽ capitolinã. q̃ sola ut cũq defensa ẽ reꝑire potuer: S in illo colle c̃stitutis: auro uitã
saltẽ uendider̃: Iuã & si ferro raꝑe ñ possent : possent tam̃ obsidiõe c̃sumere : Gothi uͦ tã multis senatorib peꝑcer̃:
ut magis mirũ sit q đ aliqͦs ꝑemer̃: At uͦ sylla auuo ad huc mario: ipsũ capitoliũ qđ agallis statutũ fuit ad decernenda
cȩdes uictor in sedit. & cũ fuga marius lapsꝰ eẽt. ferucior qruentiorq rediturꝰ iste in capitolio ꝑsenatꝰ exĩa c̃sultũ
multos uita rebq priuauit: Marianisaũ partib sylla absente. ꝗd scm cui parcerent fuit. qͣnđ mucio. ciui se¬

Expanded text:
aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro uitam saltem uendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsidione consumere: Gothi uero tam multis senatoribus pepercerunt. ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At uero Sylla uiuo adhuc Mario ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum fuit, ad decernendas caedes uictor insedit, et cum fuga Marius elapsus esset ferocior cruentiorque rediturus, . iste in Capitolio per senatus etiam consultum multos uita rebusque priuauit : Marianis autem partibus Sylla absente quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio ciui se
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ dirpuerũt: ĩ manius hoĩes hoiem uiuũ : quã bestiȩ solent discerpere cadauer abiectũ. Alius oculis effusis
& particulatĩ m̃bris ãputatis. intantis cruciatib: diuiuiuere. ł potiꝰ diu mori coactꝰ ẽ Subatees &iã tanꝗ uillȩ:
q̃dã nobiles ciuitates: Una uͦ uelut un reus duciuib̾et᷑: sic tota iussa ẽ trucidari: hȩc facta s̃in pace p̾bellũ. ñ
ut accelerar& obtinenda uictoria :s ne c̃tẽneret᷑ obtenta: Paxcũ bello de crudelitate certaũ & uic̃: Illud enĩ
ꝓstraũ arinatos: ista nudatos Bellũ erat ut qͥ feriebat᷑: si poss& ferire: Pax aũ. ñ ut qͥ euaserat uiuer& : s: ut
moriens ñ repugnare Q rabies ex teraꝵ gentiũ. q̃ seuitia barbaroꝵ huic de ciuib uictoriȩ ciuiũ c̃parari potẽ:
Quid roma funestius tetrius iamariusq uidit. uttũ olĩ galloꝵ & paulo ante gothoꝵ in ruptioeman maru & syllȩ.

Expanded text:
manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. Quid Roma funestius taetrius amariusque uidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum inruptionem, an Marii et Syllae
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ antea ñ feciss&: qͥ hoc diet̃ simundũ ȩt̃nũ sine ullo initio & iđo nec ađo factũ uideri uolt̃ : nimis aũsi s̃ aue¬
ritate : & letali morbo ĩpietatis in saniunt. exceptis em̃ ꝓpheticis uocib mundꝰ ipse ordinatissima sua mu¬
tabilitate & mobilitate & iu sibiliũ om̃iũ pulchertima specie. qͦdã mͦ tacitꝰ & factũ se eẽ & ñ nisi ađo in effabilã

Expanded text:
si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabil
Abbreviated transcription (Latin):
quã ipsido Ubi eũ audiuimꝰ. Nusquã intim nosmelius quã inscripturis sc̃ĩs. ubi dũ ꝓpħa eiꝰ. In principio fec̃¬
om̃a q̃ in anunas & iã sc̃as se transfert: amicos di & ꝓpħas c̃stituit eisq oꝑa sua sine strepitu intꝰ enarrat: Iocui¬

Expanded text:
quam ipsi Deo. Ubi eum audivimus? nusquam interim nos melius quam in Scripturis sanctis, ubi dixit prophequam ipsi Deo. Ubi eum audivimus? nusquam interim nos melius quam in Scripturis sanctis, ubi dixit propheomnia, quae in animas etiam sanctas se transfert, amicos Dei et Prophetas constituit
Abbreviated transcription (Latin):
ueterib inualida ẽ ñ solũ ad inherendũ fruendo. uerũ &ĩa ad ꝑfruendũ in c̃mutabili lumine. do¬
nec dedie indiẽ renouata atq sanata fiat tantȩ felicitatis capa. fidȩ pͥmũ fuerat ĩbuenda¬
atq p̃ ganda. Inqua ut fidentius ãbular& adueritatẽ. Ipsa ueritas ds̃ di filius hoĩe ad sũpto nđo
c̃sũpto. eandẽ c̃stituit & fundaũ fidẽ. ut ad đm nt̃ eẽt hõi ꝑ hoiẽm dm̃. hic ẽ enĩ mediator dĩ
ẽ. spes ẽ ꝑueniendi si aũ desit aut ignoret᷑ qua eundũ sit. ꝗđ ꝓdẽ nosse qͦ eundũ sit : Sola ẽ aũ adũs om̃s errores
quantũ satis ẽẽ iudicaũ. locutꝰ &iã scripturã ẽdidit q̃ oanonica noĩat᷑ eminentissimȩ auctoritatis. cui fidẽ
habem de his reb quas ignorare ñ expedit. nec ꝑnos ipsos nosse idonei sum. Nã si ea sciri poss̃ testib nob q̃ remta

Expanded text:
ueteribus inualida est, non solum ad inhaerendum fruendo, uerum etiam ad perferendum incommutabile lumen, doueteribus inualida est, non solum ad inhaerendum fruendo, uerum etiam ad perferendum incommutabile lumen, donec de die in diem renouata adqatque purganda. In qua ut fidentius ambularet ad veritatem, ipsa veritas Deus Dei Filius homine assumpto, non Deo consumpto, eamdem constituit st, spes est perueniendi; si autem desit aut. ignoretur qua eundum sit, quid prodest nosse quo eundum sit? Sola est autem aduersus omnes errores uantum satis esse iudicauit, locutus etiam scripturam condidit, quae canonica nominatur, eminentissimae auctoritatis, cui fidem habemus de his rebus, quas ignorare non expedit nec per nos ipsos nosse idonei sumus. Nam si ea sciri possunt testibus nobis, quae remota
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. honestius illos ꝓ ami cis romanoꝵ ido ꝑiclitantib ne romanis frangerent sidẽ. oenullã opẽ tt hiab ettib
quã ꝓ ipsisronanis qͥ ꝓ se pugnabant atq adũs annibal ẽ opulenti erant potiusse tẽpestate ac uires sadde

Expanded text:
dicere, honestius illos pro amicis Romanorum, ideo periclitantibus ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habentibus, quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant, atque adversus Annibalem opulenti erant, potuisse tempestate saevire. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
ubirome auditũ : missi legati ad annibalẽ ut ab eiꝰ obsidione disceđ &. c̃tẽpti carthaginẽ ꝑgt qrimoniãs
depont̃ fełis rupti in fectoq negotio rom̃ã redeunt : dũ he morȩ aguntꝰ misera illa cuittas opulentissima¬
suȩ re publicȩ romanei carisima: octauo ł nono apenis m̃se deleta ẽ: Cuiꝰ ntitũ legere q to magis seriłe
hororis ẽ Preuit᷑ tam̃ eũ c̃memorabo: Adrẽ qͥpye q̃ agit᷑ multũ ꝑtiner : łmo fame c̃tabut .nã cĩã suo¬
cadauerib at̃mulis pasta phibet᷑: Deind̾ om̃iũ fessa rerũ. ne saltẽ cartuia in manꝰ anmibalis ꝑueniror: ins¬
tẽ rogũ publice: strur̃: inquẽ ardentẽ ferro oũ trucidatos om̃s se suosq miser̃ hac alie deseent. dus
hoelliones atis nebulones sacrificioꝵ adipib ini antes. & fallacũ diumnetioñ caligine a et ipieres. duid aliea
agotentꝰ aurtati połi to mani amicisime. subutenirenet. fidei c̃seruatiõe ꝑpeuotẽ pure ã suierere. losiuarato

Expanded text:
ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoqsuae rei publicae Romanaeque carissima, octauo uel nono a Poenis mense deleta est. Cuius interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breuiter tamen eum csta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiua in manus Hannibalis perueniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent di helluones adque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes et fallacium diuinationum caligine decipientes; hic aliquid agerent, ciuitati
Abbreviated transcription (Latin):
tatius ad didit sat̾nũ. opẽ. solẽ. lunã. uulcanũ lucẽ & qͦscũq alios addidit. int̾ qͦs & ĩã deã cloacinã felicitate
neglectas ut ꝗd numa. tot dos. & tot deas. sine ista : An eã forte intanta tba uide ñ potuit : hostilius
certe rex đos & ipse nouos pauorẽ atq pallorẽ ꝓpitiandos ñ introducer& : si eã istã noss&. aut coler&: Psente qͥ ppe feli n¬
citate : om̃is pauor & pallor ñ ꝓpitiatꝰ abscedet. s puls aufuger&: Deinđ quidẽ hoc qsd iã romanũ ĩ ꝑiũ longe¬
lateq ꝗͥescebat. & adhuc nemo felicitatẽ colebat : Anido gͣndius ĩ ꝑiũ. quã felicius fuit: Nã qmͦ ibi eẽt uera felicitas.
ubi uera ñ erat pietas: ẽ enĩ ueia . ueri dĩ cultꝰ ñ cultꝰ falsoꝵ tot đoꝵ qt demonioꝵ : S & postea iã indoꝵ nume

Expanded text:
Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem, et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam2, Felicitate neglecta? utquid Numa tot deos et tot deas sine ista? an eam forte in tanta turba videre non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse novos Pavorem atque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pavor et pallorlateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in de
Abbreviated transcription (Latin):
olescentia ducebat᷑ ab ipso a brahã usq ad hc̃ dauid. Neq enĩ frustra matheus euange¬
dauid. ab ad olescentia qͥppe in cip̃ hõ posse gn̾are ꝓpt ea gn̾ationũ ex abrabã sũpsit erordiũ. qui
&iã pat̃ gentiũ c̃stitutꝰ ẽ quando mutatũ nom̃ accep̃. Ante hc̃ gͦ uelut pueritia fuit huiꝰ gnr̃as
ppłi di ano e usq ad ipsũ abrahã. & iđo in lingua inuenta ẽ iđe hebrea. apueritia nãq hõ in lipat

Expanded text:
olescentia ducebatur ab ipso Abraham usque ad hunc David. Neque enim frustra Matthaeus evangeo posse generare; propterea generationum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque homo incipit
Abbreviated transcription (Latin):
de cȩlo sp̃s sc̃s qͥdictꝰ ẽ in euangłio digitꝰ di ut rerordationẽ nr̃am in pͥmi p̃figurati facti memoriã
reuocar& qr & legis illȩ tabulȩ digito đi scriptȩ referunt᷑ ADe functo moyse ppłm rer̃ tesunaue &
in t̃rã ꝓmissiõis introdũt: Eãq: ppło diuisit. Abhis duob: mirabilib: ducib bella &ĩa ꝓsperrim e ac
mirabilit̃ gesta s̃ đõ c̃testante. ñ tã ꝓpt̾ merita hebrei ppłi. quã ꝓpt̃ peccata eoꝵ ꝙ̃ debellabant᷑ gen¬
tiũ illas eis ꝓuenisse uictorias : Post istos ducessiudices fuer̃ iã in t̾ra ꝓmissiõis ppło collocato ut incip&
interĩ reddi abrahȩ prima ꝓmissio de gente una id est hebrea. & t̾ra chanaan. ñdũ de om̃ib gentib
rei p̃siguratio facta ẽ qđ ñ moyses qͥ legẽ ppło acceꝑat in monte syna. s iħs cui &ĩã nom đo p̃cipiente
mutatũ fuerat ut is uocaret᷑ pyłm intrã ꝓmissiõis indiũ. t pr̃ib aũ uidicũ sic̃ se habebant & peeca

Expanded text:
ctus, qui dictus est in euangelio digitus Dei, ut recordationem nostram in primi praefigurati facti memoriam reuocaret, quia et legis illae tabulae digito Dei scriptae referuntur. Defuncto Moyse populum rexit Iesus Naue et in terram promissionis introduxit eamque populo diuisit. Ab his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propter merita Hebraei populi quam propter peccata earum, quae debellabantur, gentium illas eis prouenisse uictorias. Post istos duces iudices fuerunt, iam in terra promissionis populo conlocato, ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan, nondum de omnibus gentibus rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Jesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum
Abbreviated transcription (Latin):
celebrar solent. Dit alx locoũ c̃sulin er tremis paculis cuuitatis & ludos ydecẽ dies factos et neq rẽ uliui ÷ aplican
dos cdos ꝓtineree p̃tͣ missã. q̃si ñsatius etat tales sos iritare tẽpantia: quã placare iururia soceos honesttte &iã aa
immiticis ꝓuocare. quã tanta deformitate lenire: Neq enĩgͣuius fuerant quã lib & ouidelisima ĩ manitate noci

Expanded text:
celebrari solent. Dicit alio loco iam consul in extremis periculis ciuitatis, et ludos per decem dies factcelebrari solent. Dicit alio loco iam consul in extremis periculis ciuitatis, et ludos per decem dies facts irritare temperantia, quam placare luxuria; et eos honestate etiam ad inimicitias provocare, quam tanta deformitate lenire. Neque enim gravius fuerant quamlibet crudelissima immanitate noci
Abbreviated transcription (Latin):
Heo tam̃ palã discendũ p̃bebat᷑ intẽplo: ad qł ꝑpetͣndũ saltẽ secretũ q̃ rebat᷑ indomo: Mirant nimiũ.
siuilł ibi erat pudor mortalũ q̃ humana flagitia ñ libere hoĩes c̃mitterent q̃ a pđ dos eciã religiose discerent:
smtos labituri nisi eũ erhibe curarent : Iuis eñ alius sp̃s oculto instinctu neqͥsimas agitans ñtes &x instat aciends
adulterus & pascit᷑ factis. nisi qͥ &ĩa sacris talib olectit᷑  Cstituens intẽplis simula cra demonũ : amans inlidis
simulaera uttior. Susurrans inocułit ũba iusticȩ ad decipiendos &iã puucos bonos frq̃ntans i napto iniita m̃ ta
int̾ cetã sui magistratꝰ officia sibi florã matiẽ ludoꝵ celebritate placandã qͥluditanto dͥeuorius quanto t̃pius

Expanded text:
Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta inter cetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam; qui ludi tanto deuotius, quanto turpius
Abbreviated transcription (Latin):
ebamꝰ uniũ si undiq: c̃fluentes & ubi qͥsq poterat stantes slndos qͥ agebant᷑ intentissimi spectu¬
bamꝰ. intuentes alt̾nante c̃spectu hinc meretriciã põpã: illin uirginẽ deã illã supplicit̃ ado¬
rari. ante illã turpia celebrari. Nibi pud ibundos mimos nullã ueretundiorẽ scenicã uidimꝰ
Cuncta obscenitatis ĩplebant᷑ officia Sciebat᷑ uirginali mimini qđ placer& & ex hibebat᷑ qđ de
tẽpledomũ matrona doctior reportaree. N nulle pudentiores aũ tebant faciẽ ab ĩpuris motib: sce¬
nicoꝵ. & artẽ flagitii furtiua intee discebant Nõib nãq ueretundabant᷑ ne auderent ini¬
pudicos gestus ore libero cernere. s multominꝰ audebant sacra eiꝰ quã uenerabant᷑ casto corde dãnare.

Expanded text:
iebamus, universi undique confluentes, et ubi quisque poterat stantes, ludos qui agebantur intentissimi spectaiebamus, universi undique confluentes, et ubi quisque poterat stantes, ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu, hinc meretriciam pompam, illinc virginem deam; illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari: non ibi pudibundos mimos, nullam verecundiorem scenicam vidimus; cuncta obscenitatis implebantur officia. Sciebatur virginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores avertebant faciem ab impuris motibus scenicorum, et artem flagitii furtiva intentione discebant. Hominibus namque verecundabantur, ne auderent impudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra ejus, quam venerabantur, casto corde damnare.
Abbreviated transcription (Latin):
uis ẽ ꝓbitatis & castitatis: ut om̃is ł pene om̃is eiꝰ laude moueat᷑ humana natura. nec usq: ađo sit
admͦdũ scriptũ in nr̃is litis nouimꝰ tͣnsfigure in angłos iucis : ñ ĩpl& negotiũ deceptiões : Foris itaq¬
rplis celeberrimo strepitu ĩ pietas ĩ pura arcũ sonat: & intꝰ paucis castitassimulata uii. sonat : ꝑbent᷑
ypatula pudendis : & secreta laudandis. decꝰlatet: & dedecꝰ pater Iđ malũ gerit᷑ om̃s c̃uecat spec¬
tatores. qđ bonũ dicit᷑: uix aliqͦs inuenit auditores. Tanq honesta erubescenda sint: & in hon esto
głanda S ubi hoc nisi indemonũ tẽplis: ibi nisi infallatie diũsgriis.: Iliud enĩ fit. ut ho¬
nestiores qͥ pauci s̃ capiant᷑. hoc aũ ne plures qͥ s̃ t̃pissimi corrigant᷑: Ibis & quando sacrati celestis
audiebant castitatis p̃cepta: nescimꝰ sante ipsũ tam̃ delubrũ ubi simulacrũ illud collocatũ c̃spia¬

Expanded text:
uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet negotium deceptiopopulis celeberrimo strepitu impietas impura circumsonat, et intus paucis castitas simulata vix sonat: praebentur propatula pudendis, et secreta laudandis: decus latet, et dedecus patet: quod malum geritur, omnes convocat spectatores; quod bonum dicitur, vix aliquos invenit auditores: tanquam honesta erubescenda sint, et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc, nisi in daemonum templis? ubi, nisi in fallaciae diversoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. 2. Ubi et quando sacrati Coelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus: ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspic
Abbreviated transcription (Latin):
mutata ẽ. ut ante corruptionẽ quantã indem atq sentimꝰ & ꝑ hanc subiacerer morti ac tot &
pore animali ẽẽt utiq ñ fuit siqͥs hoc mouet᷑ ut diti . ñ idđo deb& enstimare leue ac paruũ illud
fuisse c̃missũ qr in esca factũ ẽ ñ qͥđe mala nec nonia nisi q ꝓhibita. neq enĩ qͥequã mali ds in
illo tantȩ felicitatis loco crear& atq plantar& s: obedientia c̃m̃data ẽ in p̃cepto q̃ uirtꝰ in crea¬
tura rationali mat̃ qͦdã mͦ ẽ om̃iũ custosq uirtutũ qm̃ qͥdẽ ita facta ẽ ut ei subditũ eẽ sit utile:
ꝑniciosũ aũ suã ñ eiꝰ a qͦ creata ẽ facere uoluntatẽ: hoc itaq de uno cibi gn̾e ñ edendo ubi alioꝵ
tanta copia subiacebat: Tã leue p̃ceptũ ad obseruandũ tã breue ad memoriã retinendũ ubi
p̃sertĩ ñdũ uoluntati cupiditas resistebat qđ de pena tͣnsg̃ssiõis postea subsecutũ ẽ tanto maiore

Expanded text:
mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac tot etpore animali esset, utique non fuit — si quis hoc mouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uirtutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi aliorum tanta copia subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtius in simi litudmne in qͥt p̃uaricatiõis ade. hos aũ seductos intellegi uoluit qͥ id qđ faciunt ñ pri¬
tant ẽẽ pegcatũ. ille aũ sciũ: alio qͥn qͦ mͦ uerũ erit ada ñ ẽ seduct. s in exptꝰ diuinȩ seueritatis

Expanded text:
apertius, In similitudine, inquit, praevaricationis Adae . Eos autem seductos intelligi voluit, qui id quod faciunt, non puapertius, In similitudine, inquit, praevaricationis Adae . Eos autem seductos intelligi voluit, qui id quod faciunt, non putant esse peccatum: ille autem scivit. Alioquin quomodo verum erit, A
Abbreviated transcription (Latin):
adtotũ. N estimans uirũ facile credulũ nec errando posse decipi seddũ alieno cedit errori Sic̃ eñĩ
a aron erranti ppło adidolũ fabricandũ ñ c̃sensit inductꝰ s cessit obstrictꝰ nec salo monẽ credibile ẽ
errore putasse id olis eẽ serui endũ s blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse c̃pulsũ. ita creden¬
dũ ẽ illũ uirũ suȩ feminȩ uni unũ hoĩem hõi. c̃iugẽ c̃iungi addĩ legẽ tͥnsgrediendũ ñ tanq uerũ
loqͣnti credidisse seductũ s sociali necessitud me paruisse: Ñ enĩ frustra dĩt apłs s adã ñ ẽ seductꝰ¬
mulier aũ seducta ẽ. nisi qr illa qđ ei serpens locutꝰ ẽ. tanꝙ uerũ eẽt accep̃. Ille aũ ab unico nolint
c̃sortio dirimi nec inc̃munione peocati: Nec iđo minꝰ reussi sciens prudensq: peccaũ : uñ apłs n att:¬

Expanded text:
ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei leloquendi verbo credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. » Ne autem eum vel eos Augustinus excMulier enim quod ei serpens locutus erat, tanquam verum esset accepit; ille autem ab unico noluit consortio dirimi, nec in communione peccati. Nec ideo minus reus, si sciens prudensque peccavit. Noluit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃t utrũq Postea uͦ quã suꝑb ille angłs ac ꝑhoc in uid ꝑ eandẽ suꝑbiã ađo ad semetipsũ c̃us & qͦda
quasi tyranni co fastu gande subditis quã eẽ subditꝰ eligens de spirttali parad yso cecidit de cuiꝰ lapsu
socioꝵq eiꝰ qͥ ex angłis di angłi eiꝰ effecti s̃ in libris xͫ ͦ..xiͦiͦ. huiꝰ opis satis quantũ potui disputaui male¬
suadendi u sutia in hõis sensũ serpere affectans cui itaq: stanti qm ipse cecuđat in uidebat colubrũ in
paradyso corporali ubi cũ duob illis hõib masculo & femina anmalia &ĩa t̃restria cet̾a subdita & inna¬
ia ũsabant᷑ animal scilic& iubricũ & tortuosis anfractib mobile oꝑi suo c̃gruũ ꝑquẽ loqͣret̾ elegit eo q
ꝑ angłicã p̃sentiã p̃stantiorẽq naturã spiritali neqͥtia sib subiecto & tanq instram̃to abutens falla cia
sermocinatꝰ ẽ femineã a parte scilic& inferiore illi humanȩ copalȩ incipiens: ut gͣdatĩ ꝑuenire

Expanded text:
 Postea vero quam superbus ille angelus, ac per hoc invidus, per eamdem superbiam a Deo ad semetipsum conversus, quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis, quam esse subditus eligens, de spirituali paradiso cecidit de cujus lapsu sociorumque ejus, qui ex Angelis Dei angeli ejus effecti sunt, in libris undecimo et suada uersutia in hominis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, inuidebat, colubrum in paradiso corporali, ubi cum duobus illis hominibus, masculo et femina, animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia uersabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret
Abbreviated transcription (Latin):
romͦ qđ sursũ faciat cor & ẽ aliꝗd elatiõis qđ đoꝵ faciat cor. hoc qđe quasi contͣriũ uidet᷑ ut elatio sit de

Expanded text:
modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium videtur, ut elatio sit demodo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium videtur, ut elatio sit de
Abbreviated transcription (Latin):
uescerent᷑. nisi abeis qͥ iã mali erant : Neq: enĩ fier& ille fruct malnisi ab arbore mala : ut aũ ẽẽt arbor mala :
cont᷑ naturã factũ ẽ. qi nisi uitio uoluntatis qđ cont᷑ naturã ẽ ñ utiq fur&: S uitio depͣnari. nisi ei nihilo
facta natura ñ poss& Ac ꝑ hoc ut natura sit: ex eo hab& qđ ado facta ẽ. Ut aũ abeo qđ ẽ deficiat: ethoe
qđ denihilo facta ẽ nec sic de fuit hõ: ut om̃ino nihil eẽt s ut inclinatꝰ ad se ipsũ minꝰ eẽt quã erat. cũ ei
qͥ sũme ẽ inherebat . Relicto itaq: đo eẽ in semetipso hoc ẽ sibi placere ñ iã nihil eẽ in semetipso hoc ẽsibi¬
ñ iã nihil eẽ ẽs: nihilo ꝓpinquare. uñ suꝑbi scđmscripturas sc̃as alio nõie appellant᷑ sibi placentes : Bonũ

Expanded text:
uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc quod de nihilo facta est. Nec sic defecit homo, uqui summe est inhaerebat. Relicto itaque Deo, esse in semetipso, hoc est sibi placere, non jam nihil esse est, sed nihilo propinquare. Unde superbi secundum Scripturas sanctas alio nomine appellantur, sibi placentes . Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ potuit ẽẽ nisi suꝑbia : Initiũ eni om̃is peccati suplia ẽ: Qd ẽ aũ suꝑbia nisi ꝑũsȩ celsitudims appetitꝰ. ꝑõsa eñi
ẽ celsitudo deserto eo cur deb& anim inhȩrere pͥncipio sibi qͦdã mͦ fieri atq eẽ pͥncipiũ. hocfit cũ sibinimis
plac& Sibi uͦ ita placor cũ ab illo bono ĩ mutabili defic̃ qđ ei magis placere debuit quã ipse sibi: Spontaneus ẽ¬
ẽ aũ iste defect : Im̃si uoluntas in amore suꝑioris ĩ mutabilis boni aqͦ iniustrabat᷑ ut uđ& & accendebat᷑
ut amare stabilis ꝑmanerer. ñ inde ad sibi placendũ aũteret᷑: & ex hoc tenebrescer& & frigescer& ut ł illa cređ&
uerũ duisse serpentẽ ille dĩ mandato: uaoris p̃poner& uoluntatẽ pntar&q se uenialit̃ tnsg̃ssorẽ eẽ p̃cepti. si
uitȩ suȩ sociã ñ desererer &iã in societate peccati. Ngͦ malũ opꝰ factũ ẽ. id est illa tͥnsg̃ssio ut cybo ꝓhibito

Expanded text:
ium enim omnis peccati superbia est. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudinis adpetitus? Peruersa enim est celsitudo deserto eo, cui debet animus inhaerere, principio sibi quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi uero ita placet, cum ab illo bono inmutabili deficit, quod ei magis placere debuit quam ipse sibi. Spontaneus est autem iste defectus, quoniam, si uoluntas in amore superioris inmutabilis boni, a quo inlustrabatur ut uideret et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret, non inde ad sibi placendum auerteretur et ex hoc tenebresceret et frigesceret, ut uel illa crederet uerum dixisse serpentem, uel ille Dei mandato uxoris praeponeret uoluntateuitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito
Abbreviated transcription (Latin):
diuina aqͦ enĩ qͥs inqͥt deuictꝰ ẽ : huic &iseruus addictꝰ ẽ. Remota itaq uistitia. ꝗd s̃ regna. nisimagna

Expanded text:
divina: A quo enim quis, inquit, devictus est, huic servus addictus est . Remota itaque justitia, quid sunt regna, nisi magnadivina: A quo enim quis, inquit, devictus est, huic servus addictus est . Remota itaque justitia, quid sunt regna, nisi magna
Abbreviated transcription (Latin):
quã illis utile ẽ qͥb regnant: Nã qͣntũ ad ipsos ꝑtin&. pietas & ꝓbitas eoꝵ. q̃ magna dđĩ dona s̃. suffic̃
eis ad uerã felicitatẽ. qͣ & ista uita bene agat᷑: & pꝰea ꝑcipiat᷑ et̃na: In hac gͦ t̾ra regnũ bonoꝵ ñ tã
illis p̃stat᷑: quã reb humanis Maloꝵ uͦ regnũ. magis regnantib nocer: qͥ suos animos uastant scelerũ
matore licentia: his aũ qͥ eis seruiendo subdunt᷑: ñ noce nisi inqͥtas ꝓpria: Nã iustis. qͥc ꝗd maloꝵ ab
iniqͥs dñis inrogat᷑. ñ ẽ pena criminis s uirtutis exam̃ : ꝓ inđ bonꝰ si seruiat. eĩa lib̾ ẽ: malꝰ aũ &eiã si
regne: seruus ẽ: Nec uniꝰ nec hõis s qđ ẽ gͣuius. tot dñoꝵ: ꝗt̃ uitioꝵ Deqͥb uitus cũ ageret scriptura

Expanded text:
quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit eisillis praestatur quam rebus humanis; malorum uero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos uastant scelerum maiore licentia; his autem, qui eis seruiendo subduntur, non nocet nisi propria iniquitas. Nam iustis quidquid malorum ab iniquis dominis inrogatur, non est poena criminis, sed uirtutis examen. Proinde bonus etiamsi seruiat, liber est; malus autem etiamsi regnet, seruus est, nec unius hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
patrimoniũ suũ in inm̃ sũ mͦdũ atq illis augñtis curas qͦq amarissimas aggerantẽs mediocrẽ uͦ illũ re
familiari parua atq succincta. sibi sufficientẽ carissimũ suis cũ cognatis. uicin is. amicis. dulcissima
gaudentẽ pace. Pietate religiosũ. benignũ m̃te . sanũ incorpore : uita partũ morib: castũ : c̃scientia
securũ: Nescio qͥs quã ita desipiat : ut audeat dubitare quẽ p̃ferat: Ut gͦ in his duob hõib Ita induab
familus. ita in duob ppłis. ita in duob regnis. regula seqͥt᷑ eqͥtatis: Iua uigilant̃ adhibita : si nr̃a
intentio corrigat᷑. fac illime uidemꝰ ubi habit& uanitas : & ubi felicitas Iua ꝓpt̃ siuerꝰ ds̃ colat᷑. eiq
sacris uera cib & bonis morib seruiat᷑: utile ẽ ut boni. longe lateq diu regnent Ineq hoc tã ipsis

Expanded text:
patrimonium suum in immensum modum, atque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem vero illum re patrimonium suum in immensum modum, atque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem vero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
nebroso timore & cruenta cipiditate ũsantiũ. ut uitrer leticie c̃paret᷑ fragilit̾ splendida. cui timeat᷑
horribilius ne repente frangat᷑ : de ĩpii latitudine ac magnitudine uelle głari : hoc ut facilius diui dicet᷑.
ñ uanescamꝰ inani uentositate iactati atq obtundamꝰ intentioĩs adẽ altisonis uocabulis rerũ : cũ au¬
dimꝰ ppłos. regna ꝓuintiass duos c̃stituamꝰ hoĩes : Nã singul qsq hõ ut in sermone una litera : ita q̃si
elem̃tũ ẽ ciuitatis & regni . qͣntalib& t̾raꝵ occupatiõe latissimi: Quoꝵ duoꝵ hõiũ: unũ pauꝑẽ ł potiꝰ
mediorẽ . aliũ p̃diuitẽ cogitemꝰ: S diuitẽ timorib anniũ: merorib: tabescentẽ. cipiditate flagͣntẽ.
nunꝙ securũ : sẽꝑ inqͥetũ ꝑ petuis inimicitiaꝵ c̃tentiõib anhelantẽ: augentẽ sane his miserus

Expanded text:
nebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur nebroso timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxinunquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis
Abbreviated transcription (Latin):
potestate s̃ regna om̃a. quãq nibil eos ad iuuerunt hiqͦsđos patant: & potiꝰ qͣntũ decipiendo & fal¬
lendo nocuerint: Nñ nc̃ mͥ uudeo cẽ dicendũ & magis de in crem̃tis ĩ ꝑii romani : Nã denoria fallacia demo¬
nũ qͦs uelut dõs colebant. qͣntũ maloꝵ inuererit morib: eoꝵ : in scđo marime libro ñ pauca iã dicta st̃:
Pom̃s aũ ab solutos tres libros ubi oportinũ uisũ ẽ.: cm̃dauimꝰ &iã in ipsis bellicis malis. qͣntũ solatiorũ as
oriri suꝑbonos & malos: & pluit suꝑiustos & inuistos ¶sã itaq uideamꝰ q̃le sit : qđ tantã latitudinem
ac diut᷑nitatẽ ĩꝑu romani illis dus audent tribuere. qͦs &iã ꝑt᷑piũ ludoꝵ obseqͥa: & ꝑt̾piũ hõũ mi
nisteria. se honeste coluisse c̃tendt̃. Iuã quã pri uellẽ paululũ inqͥrere : q̃ sit ratio. q̃ prudentia cũ hõiũ
selicitatẽ ñ possis ostendẽ. nisi sẽꝑ in bellicis cladib: & insangiune ciuili ł hostili. tam̃ humano: cũ te¬

Expanded text:
t hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos velut deos colebant, quantum malorum invexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca jam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum visum est, commendavimus etiam in ipsis bellicis malis quantum solatiorum Deuoriri super bonos et malos, et pac diuturnitatem imperii Romani illis diis audent tribuere: quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quanquam prius vellem paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine ciuili uel hostili, tamen humano cum te
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tiuentes: hospitib atq ad uenis fluctib insulatas. aliasq desidia maris. ped estri accessu ꝑuias
factassuentis atq ꝓcellis eũsas eẽ auitates. incendia de nubib emicasse : qͥb orientis regiones
c̃flagrate ꝑier̃. & in occidentis plagis scaturrigines quasdã ac ꝓluuiones. easdẽ strages dedisse:
Sic ethnȩ ũticib qͦndã esfusis craterib diuino incendio ꝓ decluua. torrentis uice : flãmaꝵ flu¬
mina cucurrisse Si hec atq huiꝰ mͦdi q̃ hab& historia. un possẽ colligere uoluissẽ. qͣnđ finissẽ : uȩ
illis tpr̃ib euener᷑: ante quã ap̃i nom̃ ulla istoꝵ uana. & uerȩ saluti ꝑnitiosa. c̃pmer&. dmiserã ocĩã

Expanded text:
tinentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae sa
Abbreviated transcription (Latin):
buit utiq uĩdicari: tota hoc illa ciuitas fecit. qd̾ tota ꝯtẽpsit. ⁊ n iam frẽm s patrẽ qd̾ e̾ peiꝰ occidit. Ut̾

Expanded text:
buit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Utbuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
si pecca hõĩ illis numinibꝰ displicerẽt ut offensi paridis facto desertã cͦiã ferro ignibꝰq donarent. mag̃ eos
cõtra romanos moueret romuli fr̃ occis.quã ꝯtra troianos gͦcꝰ maritꝰ ilis. Mag̃ iriitaret parricidiũ
centis. ꝙͣ regnãtis adult̾ium ciuitatis. Nec ad causã quã nc̃ agimꝰ¬
aut romulꝰ fec̾it. qd multi iupudentia uegãt. inulti pudore dubitant. multiꝰ dolore dissimulãt. Nec nos
itaq in ea re diligentiꝰ requirẽda. ꝑ multorũ scͥptorũ ꝑpensa testimonia demorem̃. Romuli fratrẽ palã cõstat
occisum nõ ab hostibꝰ nõ ab alzenis. Si aut ꝑpetrauit aut imꝑauit hoc romulꝰ magis ipse fuit romanoꝵ
quã paris troianorum cap̃t. Cur gͥ troianis irã deoꝵ ꝓuocauit ille aliene ꝯiugis raptor: ⁊ eoꝵ de deoꝵ tute¬
lam romanis inuitauit iste sur fr̃is extinctor. Si aũt illud scelus a facto imꝑioq romuli alieñ ÷. q̃m de¬

Expanded text:
quia, si peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimaut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremuroccisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam de
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣntula tam̃ cupiditate cohȩrebant. quantũ hȩc amando peccauerint: ꝓdendo senser̃ Tantũ quippe
doluer̃ quantũ se dolorib inseruerant. si c̃ apłm dixisse supͣ c̃memoraui. Oportebat enĩ ut eis ad deret᷑
&iã experim̃toꝵ disciplina a quib tãdi fuerat neglecta ũboꝵ. Nã cũ dint apłs qͥ uolt diuites fieri¬

Expanded text:
aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uol
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ his c̃tenti sumꝰ. Nã qͥ uolt̃ diuites fieri: incidt̃ intẽptationẽ & laqueũ & desideria multa stulta & nõtia
q̃ mergt̃ homines in interitũ & ꝑditionẽ. Radix eñi omium maloꝵ auaritia quã quidã appetentes a
fide ꝑerrauer̃. & inseruer̃ se aolorib: multis. Quib gͦ t̾renȩ diuitiȩ illa uastatione perier si eas sic habe¬
bant quẽ ad mͦdũ abisto foris paupere intus diuite audierant. id est si mundo ut ebant᷑. tanquã ñ utentes po¬
tuer̃ dicere qđ ille gͣuit̃ tẽptat᷑ & minime suꝑatꝰ. Nud exii de utero matris mee. nudꝰ reu̾tar interrã.
Dñs dedit dñs abstulit sic̃ dño placuit ita factũ ẽ sit nom̃ dñi benedictũ. ut bonꝰ seruus magnas facubta¬
tes haber& ipsã sui dñi uoluntatẽ cui pedisecus m̃te ditescer&. nec c̃tristaret᷑ eis reb uiuens relictis:
quas cito fuerat moriens relicturꝰ. Illi aũ infirmiores qͥ t̾renis his bonis quãuis ea ñ p̃ponerent xp̃o

Expanded text:
 noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim est omnium malorum auaritia, quam quidam adpetentes a fide pererrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
runtam̃ & iã si accidit ꝓfecto q̃ fat illa torm̃ta pauꝑtatẽ scãm c̃fitebat᷑. apm̃ c̃sitebat᷑. Qua ꝓpt̃ &¬
si ñ meruit ab hostib credi ñ potuit tam̃ scẽ pauptatis cfessor sine gelesti mercede torquer smultos in¬
quiunt etiã xpianos fames diut᷑na uastauit. hoc quoq inus suos boni sideles pie tolerando ũter̃ Iuosenĩ
fames necauit : malis uitȩ huiꝰ sic̃ corporis morb eripuit. Iuos aũ ñ necauit : docuit partius uiuere.
c̃sũpti. Noc siȩgre ferendũ ẽ. om̃ib qͥ in bac uita ꝓcreati s̃ utiq c̃mune ẽ. hoc scio neminẽ fuisse mor¬
tuũ: qͥ ñ fuerat aliquando moriturꝰ. finis aũ uitȩ tã longã quã breuẽ uitã hoc idem fac̃. Neq enĩ

Expanded text:
rumtamen etiamsi accidit, profecto qui inter illa tormenta paupertatem sarumtamen etiamsi accidit, profecto qui inter illa tormenta paupertatem sasi non meruit ab hostibus credi, non potuit tamen sanctae paupertatis confessor sine caelesti mercede torqueri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit. Neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
aũ torqueri quã mãmona iniqͥtatis ꝓdere maluer̃: boni ñ erant. Ad monendi aũ fuerant qͥ tanta
patiebant᷑ ꝓ auro. quanta ẽẽnt sustinenda ꝓ ap̃o. ut eũ potius diligere discerent qͥ ꝓse passos ȩt̃na
felicitate ditar& ñ aurũ. & argentũ ꝓ qͦ pati miserrimũ fuit. seu m̃tiendo occultaret᷑. seu uerũ di¬
cenđo ꝓderet᷑̃. Nãq int̃ torm̃ta : nemo ap̃m c̃fitendo amisit. nemo aurũ : ni sonegando seruauit. &¬
circa utiliora erant fortasse torm̃ta ꝙ̃ bonũ incorruptibile amandũ docebant: quã illa bona q̃ sine
ullo utili fructu dños sui amore torquebant. sed qͥdã &iã ñ habentes qđ ꝓderent: dũ ñ creduntur
torti s. Et hi forte habere cupiebant. Nec scã uoluntate pauꝑes erapt quib: demonstrandũ fut

Expanded text:
autem torqueri, quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta autem torqueri, quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo: ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret; non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu verum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum confitendo amisit: nemo aurum, nisi negando, servavit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant, nec sancta voluntate pauperes erant: quibus demonstrandum fuit,