comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
calicisq consortio: etiam si añqͣz
panem illum comedat calicemq
bibat de hec seculo uugrauerit in
unitate corporis constitutus
Sa cramenti quippe  illius par¬
ticipatione ac beneficio non priua¬
tur: quando in se hoc qd̃ illud sacͥ¬
mentũ significat muenitur. Qui¬
manducant et bibunt xp̃m. uitã
manclucant et bibunt: Illud mani¬
clucare est refici. illud bibe est uiu̾e:¬
Qd̃ in sacramento iusibiliter
sum itur. in ip̃a u̾itate spũalit̾
manducatur et bibitur. Man¬
catus:. quia surrexit occisꝰ. Nec
et manet totus incorde tuoz
Totus eium erat apud patrem
quando uenit in uirginem: un¬
pleuit illam. nec recessit ab illo:
Ueniebat incarnem. ut hommeᷤ¬
eum manducarent: et mane¬
bat integer apud patremait an¬
seruos: et p̾parat eis cibum seip̃m
mortuos uiuificet: Quando man¬
ducatur: reficit sed nõ deficit. Non
ergo timeanius fratres manduca¬
re panem istum. ne forte finiamnꝰ
illum. et postea quid mauducemꝰ

Expanded text:
calicisque consortio, et si, antequam calicisque consortio, et si, antequam panem illum comedat calicemque bibat, de hoc saeculo migraverit, in unitate corporis Christi constituto; sacramenti quoque illius participatione ac beneficio non privatur, cum in se hoc quod illud sacramentum significat, invenitur manducant et bibunt Christum, vitam manducant et bibunt. Illum manducare est refici; illum bibere est viveod in sacramento visibiliter sumitur, in ipsa veritate spiritaliter manducatur et bibitur. Mancatus, quia surrexit occisus. Nec nteger totus in corde tuo. Totus enim erat apud patrem, quando venit in virginem. Implevit illam nec recessit ab illo. Veniebat in carnem, ut eum homines manducarent, et manebat integer apud patrem, ut anservos et praeparavit eis cibum se ipsum. mortuos vivificat. Quando manducatur, reficit, / sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare istum panem, ne forte finiamus illum et postea, quid manducemus,
Abbreviated transcription (Latin):
cus fc̃i estis. ecce qd̃ accepistis.
Quomodo ergo unũ uidetis eẽ
quod fattum est. sic unũ estote
nendo unam fidem unã spem
indiuiduam caritatem: heretici
tum. testimoniũ contͤ se accipi¬
unt: quia illi querũt diuisionẽ.
cum panis iste indicet uuitatẽ
Sic et uinum in multis race¬
mis fuit. et modo uinũ est. Ui¬
num est insua uatuuitate: ca¬
lir est post pressuram torcularis.
Et uos post illa ieiumia post labo¬
res post humilitatem et contritti
tauꝙͣ ad calicem xp̃i uenistis. ⁊
ibi uos estis. Siumul in mensa et
in calice nobiscum uos estis: Si¬
mul enim hec suminiꝰ simul
ficauit. nos ad se pertinere uolu¬
it misterium pacis ⁊ unitatis
nr̃e in mensa consecrauit: Ai
accepit misteriũ unitatis et nõ
tenet uinculun pacis: nõ mi¬
sterium accepit pro se. sed testimo¬
nium contra se. Nulli est aliqͣte
nus ambigẽdũ unũquemq fideli¬
ui corporis et sanguinis clũici
tunc esse participen: quando ĩ

Expanded text:
cus facti estis. Ecce, quod accepistis. cus facti estis. Ecce, quod accepistis. Quomodo ergo videtis esse unum quod factum est, sic unum estote nendo unam fidem, unam spem, individuam caritatem. Haeretici, t, testimonium contra se accipiunt, quia illi quaerunt divisionem, quum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis racemis fuit, et modo unum est, unum est in suavitate calicis post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem et contrititanquam ad calicem venistis, et ibi vos estis in mensa, et in calice nobiscum vos estis, simul enim hoc sumimus, simul ficavit, nos ad se pertinere voluit, mysterium pacis et unitatis nostrae in sua mensa consecravit: qui accipit mysterium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed testimonium contra se. nus abigendum unumquemque fidelium corporis et sanguinis Dominici tunc esse participem, cum in bap
Abbreviated transcription (Latin):
pecrainus et ille iam mori non
in ueritate: sed integer ⁊ uuus
atq unmaculatus ꝑmanet:
Et ideo magnũ. et paliendił
nusterium est. quia aliud ui¬
detur. ⁊ aliud intelligitur. Secd
cum musteriũ sit unũ: corpus
et sanguis dicitur: Rigliram
pauis. et uinz habet faciente
cdomino. quia non halbemus
filius dñs deus uoster ilĩc rĩt. nõ
quemadinodũ homnes ꝑ gr̃ãm:
sed quasi filius ⁊ st̃a patris. ita ue¬
ra est xp̃i caro sicut ip̃e dicit: qũã
caro non descendit de celo. Qͦ mͦ
ris. et tu qui accipis carnem
diuine eius substantie in illo par¬
ticipas alunento: Quia passus¬
etiam fecit nosmet ipõs. Nam
nos sumus. Rccordaiuini et ues
non fuistis et creati estis. sed
ad aream dominicai comporta¬
ti estis laborib boum idest au¬
mintiantiũ euuangeliũ tritu¬
rati estis. Quando cathecumi¬
ni deferebamini in horreo serua
Postea ad aquam uenistis. et
conspersi estis: et panis donuiu¬

Expanded text:
peccamus, et ille jam mori non peccamus, et ille jam mori non in veritaatque immaculatus manet, et ideo magnum et pavendum est mysterium, quia aliud videtur, et aliud intelligitur. Sed quum mysterium sit, unde corpus et sanguis dicitur? Figuram panis et vini habet faciente Domino, quia non habemus ifilius, dominus noster Iesus Christus, non quemadmodum homines per gratiam, sed quasi filius ex substantia patris, ita vera caro, sicut ipse dixit, / quam caro non descendit e coelo, quo erris, et tu qui accipis carnem divinae ejus substantiae, in illo participaris alimento. Qui manduetiam fecit nosmetipsos. Nam nos sumus. Recordamini, et vos non fuistis, et creati estis, ad ad aream dominicam comportati estis; laboribus boum, id est annuntiantium evangelium, triturati estis; quando catechumeni differebamini, in horreo servabpostea ad aquam venistis, et conspersi estis, et panis domini
Abbreviated transcription (Latin):
pitur in mysterio angłorum
cculos sacerdotis uidetur in al¬
in rp̃o ut unus ubiq sit panis
corporis xp̃i et unus sit calix
sangiũs eius: Calir enim quẽ
sacerdos catholicus sacrificat.
nõ est alius nisi ip̃e quem dnis
apostolis tradidit. Quia sicut
diuinitas uerbi dei una est
que totum implet mundum.
ita licet multis locis et inu¬
merabłib dieb illud corpus
consecretur: non sunt tamnẽ
multa corpora xp̃i neq multi
calices. sed unum corpus xp̃i
et ius sanguis cum illo qd̃
sumpsit in utero urgĩs et qd̃
dedit apłis: Diuinitas enimi
uerbi replet illud qd̃ ubiq
coniũgit ac facit: ut sic̾nt ip̃a
tendum est ꝙ siue plus siie mi¬
nus quis inde ꝑcipiat: om̃s eqͣli¬
ter corpus xp̃i integerrime su¬
nuinit. et generaliter omnes et
specialiter iuiuisquisq: Mist̾iũ¬
fidei dicitur qd̃ crede deses ꝙ ibi sa¬
lus nr̃a consistit: prouidens em̃i
nobis dominꝰ dedit hec sacramẽ¬
tum salutis: ut quia nes cotidie

Expanded text:
pitur ministerio angelorum pitur ministerio angelorum oculos sacerdotis videtur in alisto, ut unus ubique sit panis corporis Christi, et unus sit calix sanguinis ejus. Calix enim, quem sacerdos catholicus sacrificat, non est alius, nisi ipse quem Dominus apostolis tradidit. Quia sicut divinitas Verbi Dei una est, quae totum implet mundum, ita licet multis locis et innumerabilibus diebus illud corpus consecretur, non sunt tamen multa corpora Christi, neque multi calices, sed unum corpus Christi, et unus sanguis cum eo, quod sumpsit in utero Virginis, et quod dedit apostolis. Divinitas enim Verbi replet illud quod ubique conjungit, ac facit, ut sicut ipsa ertendum est, quia sive plus, sive minus, quis inde percipiat, omnes aequaliter corpus Christi integerrime sumunt, et generaliter omnes, et specialiter unusquisquuia credere debemus, quod ibi salus nostra consistat. Providens enim nobis dedit hoc sacramentum salutis, ut quia nos quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
ecdem ncdo nos ꝑ carnem eius
uiuimꝰ: Hec ergo uite nostre
causa est: qd̃ in nob̾ manẽre per
carnem xp̃i habemꝰ. uicturi ꝑ eũ
ea conditione qua nunt ip̃e per
patrem. Si ergo nos naturalit̾
secundũ carnem ꝑ eũ niuimus
iel est naturam sue cͣrnis adepti
quomodo nõ naturalit̾ scd̃m carnẽ¬
sumitur de altari figura est dũ
panis et uinũ ertra uidẽtur. ue¬
ritas autem dum corpus xͥ et san¬
taris uittima illam nob̾ mor¬
tem uugeniti ꝑ misterium repa¬
rat qui licet surgens a mortuis
iam non moritur. mors illi ul¬
tra non clominabitur. tamen
misterio moritur. eius quoq
ubiq corpus sumitur: eui caro
in ppłi salutem patitur. eius sã¬
guis nõ iam in manus infide¬
lium. sed in ora fidelium fundit᷑
Huic ergo pensemꝰ quale sit hoc¬
solutione passionem uigeniti
filii semꝑ imitatur. Quis enim
ut imp̃a immolatõis hora ad
sacerdotis uccem celos aperiri.
scciari unum quid ex inuisibili
pore ac momento et in celo ra¬

Expanded text:
eodem modo nos per carnem ejus vivemus. Haec vero vitae nostrae causa est, quod in nobis manere per carnem Christum habemus, victuris per eum ea conditione, qua ille vivit per Patrem. Si ergo nos naturaliter secundum carnem per eum vivimus, id est naturam carnis suae adepti: quomodo non naturaliter secundum spirisumitur de altari, figura est, dum panis et vinum extra videtur; veritas autem, dum corpus et santaris victima illam nobis mortem unigeniti per mysterium reparat, qui, licet resurgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur, tamen mysterio moritur. Ejus quippe ibi corpus sumitur, ejus caro in populi salutem partitur, ejus sanguis non in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Hinc ergo pensemus quale sit solutione nostra passionem unigeniti Filii semper imitatur. Quis enim n ipsa ymmolacionis hora ad sacerdotis vocem celos aperiri, ciari, unum quid ex invisibilipore ac momento et in coelos ra
Abbreviated transcription (Latin):
bitur post excessum
beati martini turonice
ciuitatis ep̃i. summi q
incomꝑabilis uiri. de
cuius iurtutib magna
apud nos uolumina
retinentur: sc̃s bricius
adepiscopatum succedit.
At uero hic bricius. cũ
esset primeue etatis iu¬
huc uiuenti incorpore
multas inferebat insidiaᷤ.

Expanded text:
itur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuhuc viventi in corpore multas tendebat ins
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. Qui si eum prose¬
cutus non fueris: ad nr̃m
omnium contemptum
humiliaberis. Iustiuanꝰ
uero egressus aturonis.
uercellis italie ciuitatem
ad gressus. iudicio dei per¬
cussus obiit pegrinus.
Turonici eius obitum au¬
dientes. & in sua malicia
ꝑdurantes: armentium
inerus loco constituunt.
Ac briccius ep̃c romam ue¬
niens. cuncta que ꝑtule¬
rat pape refert. Qui ad se¬
dem apostolicam residens.
plerumq missarum sol¬
lempnia celebrauit: ibi
quiequid in scõ dĩ delique¬
rat deflens. Septimo igit᷑¬
auctoritate pape illiꝰ.
turonis redire¬
disposuit. Heniens
ario: mansionem accẽpit.
Armentius uero febre cor¬
nocte spũ exalauit. Quoꝰ
protinus briccio ep̃o ꝑ
uisum reuelatum. Qui
ait suis. Surgite uelo¬
cius. ut ad tumulandũ
fratrem nr̃m turonicũ
pontificem occurrãmus.
Cumq illi uenientes
portam ciuitatis in gre¬
derentur. ecce istum ꝑ
aliam portam mortuũ
efferebant. Quo sepulto:¬
sc̃s briccius ep̃c. in cathe¬

Expanded text:
tuum, quia si eum prosetuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad nostrum omnium contemptum humiliaberis. Justinianus vero egressus a Turonis, Vercellas Italiae civitatem aggressus, judicio Dei percussus, obiit peregrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitauctoritate papae illius Torondisponit: et veniens ario, mansionem accepit. Armentius vero febre cornocte spiritum exhalavit. Quod protinus Briccio episcopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, ecce istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Briccius in cathe
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant. Non diutius
nob̾ falso pastoris nomi¬
ne donaberis. Sc̃s bric¬
cius ad satif faciendum.
ad huc popło. prunas
uidates inbẏrro suo po-¬
suit : & ad se stringens. usq
ad sr̃m sepulchrum bea¬
ti martini una cum po¬
płorum curbis uadit.
Proiectasq ante sepul-¬
chrum prunis. uestim̃
tum in ustum apparuit.
Illis quoq sic  ꝓͣsequen¬
uestimentum ab his ig¬
nib uidetis in lesum:
ita &e corpus meum atac¬
tu mulieris scitote ẽẽ
impollutum. Illis uero
non credentib sed contra¬
hitur. calumpniatur. ei¬
citur. ut sermo scĩ mar¬
tini ad impleretur: nõ¬
ueris te inepiscopatu
multa ad uersa pa ssu¬
nianum inepiscopatu
constituunt. Deniq sc̃s
briccius rome urbis
papam ex petiit: flens
& eiulans atq dicens.
Merito hec pacior. quia
peccaui in sco dei: & eũ
delirum & amentem uo
caui. cuius uidens uirtũ
tes non credidi. Post cuius
excessum. aiunt turonici
sacerdoti suo. uade post
eum. & quere negocium

Expanded text:
dicebant: 'Non diutius dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaadhuc populo, prunas ardentes in byrrum suum posuit: et ad se stringens, usque ad sepulcrum beati Martini una cum populorum turbis accedit: projectisque ante sepulcrum prunis, vestimentum ejus inustum apparuit. Illo quoque sic prosequenvestimentum ab his ignibuita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contrahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passunianum in episcopatu constituunt. Denique Brictius Romanae urbis papam expetiit, flens et eiulans atque dicens: 'Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei et eum delerum et amentem saepe vocavi; cuius videnstes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium
Abbreviated transcription (Latin):
re. Tricesumo itaq ordi¬
nationis sue anno. orit᷑
quam cubicularii eius
uestimenta deferebant
ad abluendum. que sub
specie religionis erat ues¬
te mutata: concepit q
peperit. Qua de re sur¬
rexit omnis popłs turo¬
norum in ira. & totum
crimen suꝑ ep̃m refer̃t:
uolentes eum unanimi¬
ter lapidare. diebant
enim. Dui pietas scĩ tuã
cela uit luxuriam. nec
nos ds̃ ouinus sinet
manus tuas in dignas
osculando pollui. Illo quo¬
q econtrario uiriliter hec
negante. afferte inquit
infantem ad me. Cum¬
q al latus fuisset infans.
triginta dies ab ortu ha¬
bens: ait ãdeum briccius
potentis. ut si ego te ge¬
neraui: coram cunctis
edicas. Et ille infans dix¬
tu pater meus. Popłis
autem rogantib ut qͥs
eẽt eius pater interroga¬
est hoc meum. Quod ad
me ꝑtinuit sollicitus
fui. Nob̃ si aliquid sup¬
petit: ꝑ uos rescite. Tunc
illi magicis hoc artib
factum ad seuerantes: in¬
surgunt contra eum in
una conspiratione. Tra¬

Expanded text:
re. Tricesimo tertio vero ordire. Tricesimo tertio vero ordinationis suae anno oritur quam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad eum episcopuspotentis, ut, si ego te generavi, coram cunctis edicas'. Et ille: 'Non tu pater meus'. Populis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaest hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et tra
Abbreviated transcription (Latin):
dam tamen die dum
quidam infirmus me
ad huc diaconũ inpla¬
tea conuenit. Cui sim¬
pliciter ait. Ecce ego pres¬
tolor beatum uirum. &
nescio ubi sit : uel quid
oꝑis agat. Cui briccius.
Si inquit delrrum illũ
queris. prospice eminus:
ecce celum solito sicut
amens respicit. Cumq
pauꝑ ille ociori occursu
reddito. quod pecierat
impetrasset. briccionẽ
diaconem uir beatus¬
En ego bricci delirus tibi
uideor: Cumq ule confu¬
sus hec audiens dixisse se
nꝰ. Nlon ne aures mee ad
os tuum erant. cum hec
eminus Ioquebaris: am̃
dico tibi. quia obtinu
accederes: sed noueris ce
in episcopatu ad uersa
multa passurum. O ricti¬
us hec audiens irridde¬
bat eum dicens. Nonne ue¬
rum dixi. istum delira
uerba proferre: sed & p̃s¬
biterii honore preditus.
sepius beatum martinũ
conuiciis lacessiuit. Ad¬
eptus ergo consentientib
cuub pontificatus offi¬
cium. oracioni uacabat.
Quia quamquã eẽt su¬
perb & uanus: castus ta-¬
men habebatur incorpo¬

Expanded text:
dam autem die, dum quidam infirmus medadhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: Ecce ego praestolor beatum virum, et nescio ubi sit, vel quid operis agat? Cui Briccius: Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatusEn ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se us: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinuiaccedas: sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Briccius haec audiens irridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpo
Abbreviated transcription (Latin):
canora celestis turba prose¬
quitur. Comparetur si pla¬
cet secularis illa pompa:
ñ dicam funeris sed trium¬
phi. Quid simile martini
illi precurrib suis uinc¬
tos posterga captiuos. mar¬
tini corpus hi qui mundũ
ductu illius uicerant pro¬
sequuntur. Illos confusus
plausib popłoꝵ honoret
insania. martino diuinis
plauditur psalmis: Mar¬
tinus hẏmnis celestibus
honoratur. Iui post try¬
umphos suos in tartara.
seua tradentur. marcinꝰ
abrahe sinu letus excipi¬
tur. Martinus hic pauꝑ
& modicus. celum diues
ingreditur. Illic nos ut
spero custodiens. me hec
scribentem respicit: te le¬
gentem.

Expanded text:
canora caelestibus turba prosecanora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te legentem.
Abbreviated transcription (Latin):
funeris credi non potest.
quanta hominum mul¬
titudo conuenerit. Lota
obuiam corpori ciuitas
ruit. cuncti ex agris atq
uicis. multiq ex uicinis
urbib ad fuerunt. Oqͣn¬
tus luctus omnium. quã¬
ta precipue merentium
lamenta monachorum:
qui eo die fere ãduo milia
conuenisse dicuntur specia¬
li martini gła. Ex emplo eiꝰ.
in dñi seruitutem stirps
tanta fructificauerat. Age¬
bat nimirum ante se pas¬
scẽ illius multitudinis
pallidas turbas. agminã
palliata: & aut emeritor
laborum senes. aut iura¬
tos xp̃i insatramenta tiro¬
nes. La men uirginum
chorus fletu abstinens p̃¬
labat gaudio quod dolebat.
Siquidem fides flere ꝓhi¬
beret. sed gemitum extor¬
quebat affectus. Et enim
tanta erat scã de illiꝰ głã
exultatio. quam pia de mor
te confusio. Ignosce flen¬
tib gratulare gaudentib.
unus quisq & sibi prestat.
ut doleat: & illi debet¬
ut gaudeat. Hoc ignur
beati uiri corpus. usq ad
locum sepulchri hẏmnis

Expanded text:
funeris credi non potest funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se passanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens labat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exute confusio. Ignosceris ignosce flentibus, gratulare gaudentibus. unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis
Abbreviated transcription (Latin):
decet inquit filii xp̃ianũ
nisi incinere mori. Ego si
aliud uob̃ exempłm re-¬
linquero: ipse peccaui. Ocu¬
lis ac manib incelum
semper intentis: inuictum
ab oratione sp̃m non relaxa¬
bat. Et cum apresbiteris
qui tum ad eum conflux¬
erant rogaretur. ut corpus¬
culum lateris mutatione
releuaret. sinite inquit
sinite me fratres celum res pos¬
picere quam t̾ram. ut
suo iam itinere iturus ad
dñm sp̃c dirigatur. Hec
locutus. diabolum udet
ꝓpe mssistere. Quid hic in¬
quid aostas cruenta bestia:
nichil in me funeste reppe¬
ries. habrae me sinus reci¬
pit. Cum hac igitur uoce:
nob sunt qui adfuerant.¬
iam exanimi corpore. glori¬
ficati hominis uidisse se
głam. Uultus luce clarior
cetera ñ tenus quidem
macula fuscaret. in aliis
& iam & in illo tantum ar¬
tub non pudendis septen¬
unquam cilicio tectum.
quis cinerib crederet in¬
inquadam future resur¬
rectionis głã. & natura
demutate carnis ostensus
ẽ. Iam uero in obsequium

Expanded text:
decet, inquit, Christianum decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculucres congregatae, relicto semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut ter clericos restituta cum iam Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce nobjam exanimi corpore, glorificati hominis vidisse se gloriam. Vultus ejus luce clarior ua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fleumquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inin futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero
Abbreviated transcription (Latin):
artinus igitur obitũ
suum longe ante p̃s
uisitaret. Nam clericis illiꝰ
quentes. peterent desertas
simis uerbis dicere uidetur:
rauis quidem est dñe cor¬
poree pugna milicie. & iã
satis est quoᷤ huc usq certã¬
ui. Sed si adhuc ineodem
labore pro castris tuorum
stare me precipis: non recu¬
so. nec fatiscentem causabor
etatem. Munia tua deuo¬
tus implebo: sub signis
tius quo adusq tu iusse¬
ris militabo. Q quamuis
optãda sit seni messio post
laborem. est tamen animꝰ
uictor annorum: & cedere
nescius senectiiti. Ac si iam
parcis etati. bonum michi
est dñe uoluntas tua. hos
uero quib timeo ipse cus¬
todies. O uirum in effabilẽ.
nec labore uictum. nec mor¬
te uincendum: Qui in nul¬
lam partẽ se ꝓnior incli-¬
nauexit. nec mori tunu¬
it: nec uiuere recusauit
Itaq cum iam ꝑ aliquot
dies febrium teneretur:
non tamen a dei oꝑe cessa¬
incinere & cilicio recubans.
Et cum adiscipłis rogaret᷑.
ut saltem uilia sibi sineret
stramenta supponi. non

Expanded text:
artinus igitur obitum suum longe ante praeuisitaret. nam clericis inter s aridas peterent desertasqc orauit dartinus igitur obitum grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessain cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Nec uero quemqͣm
nominari necesse est. licet
nos met ipsos pleriq cirtũ¬
lat rent. Sufficit ut si quis
ex his hec legerit & agno¬
uerit. erubescat. Nam si iras¬
citur. de se dictum ipse fa¬
tebitur: cum fortasse nos
de aliis senserimus Non
refugimus autem ut siqͥ
eius modi sunt: nos quoq
cum tali uiro oderint. Iub̾
facile confido. omĩb scĩs opꝰ¬
culum istud gratum fore.
De cetero si quis infideliter
legerit. ipse peccabit. Egd
michi conscius sum. me
rerum fide & amore. xp̃i
inpulsum ut scriberem:
manifesta exposuisse. ue¬
ra dixisse. Paratumq ut
spero habebit adeo pre-¬
mium. non quicunq lege¬
rit: sed quicumq crediderit.

Expanded text:
bantur. nec uero quemquam bantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque crediderit.
Abbreviated transcription (Latin):
semper orabat. O uere bea¬
tus: in quo dolus non fuit
Neminem urdicans. nemi¬
nem damꝑnans: nulli
malum pro malo reddens.
Lantam quippe aduersũ
omnes iniurias pacientiã
ad sumꝑserat. ut cum eẽt
ce iam᷑ infimis cleritis le¬
deretur. Nec popter id eos
aut loco umquam amo¬
uerit. aut asua quantũ
in ipso fuit karitate rep¬
pulerit. Nemo uinquam
illum urdit iratum. ne
dentem. Unus ilemq
modo leticiam uultu p̃¬
ferens: extra naturam ho¬
minis iudebatur. Nun¬
quam in illius ore nisi xp̃e.
pietas. nisi pax. nisi miscł̃ia
in erat. Plerumq oriam ꝓ
illius uidebantur. solebat
flere peccatis. qui remotũ
& quietum uenenatis lin¬
guis ce uipeo ore capebant.
Et uere non nullos exꝑti
sumus inuidos uirtutib
uiteq eius: qui it illo ode¬
rant quod in se non uide¬
bant. & quod imitari non
ualebant. Atq o nefas do¬
lendum & ingemiscendum.
ñ alii fuere insectatores eius.
licet pauti admodum: non
alii tamen quam ep̃i fere-¬

Expanded text:
semper orabat. o uere uir beasemper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemdentem: unus idemquemodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christpietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro tatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi fere
Abbreviated transcription (Latin):
materie mole succumbi¬
mus. Nam & si facta illiꝰ
ex plicari uerbis ut cumq
potuerunt: interiorem
la unquam uere profiteor.
nulla explicat oratio. Illã
scilicet ꝑseuerantiam ce
temꝑamentum in abstinen¬
tia & ieiuniis. potentiam
inuigiliis & orationibus.
noctesq abeo ꝑinde ac dies
actas. nullumq uacuum
ab opere dei tempus. quo
uel otio indulserit uel ne¬
gotio. s ne cibo quidem
aut somno: nisi inquan
tum nature necessitas co¬
gebat. Uere fatebor non
si ipse ut auint ab inferis
homerus emergeret: posset
exponere. ad eo omĩa ma¬
iora in martino sunt: quã
ut uerbis concipi queant.
Numquam hora ulla mo¬
mentumq preceriit. quod
ñ aut orationi incumbet
aut insiste̾t lectiomi: ꝙͣ ꝙͣ etiã inter
legendũ aut siquid aliud forte
agebat. nunqͣm animũ ab ora¬
tione laxabat. Numirum
ut fabris ferrariis moris est:
qui inter oꝑandum pro
quodam laboris leuamine
incudem suam feriunt.
ita martinus &e iam dum
aliud agere uideretur:

Expanded text:
materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem la umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
pioso lacrimarum imbre ꝑfundere.
Et ecce repente dum sc̃m corpꝰ exos¬
culans palparet. miraculum non
silendum ilico contigit. Nam cum
esset hyemale tempus.⁊ corpus iã
dudum mortuum. totum decumbe¬
ret gelidum. fortiutu unda sangui¬
nis ex narib iacentis ꝓfluens. ce¬
pit ubertim genas sancti rigare:
Quod iudelicei conspitientes ep̃i et
regina xp̃ianissima. confestim sub¬
positis hinc inde billeis linteis sum
ma diligentia quousq sponte de¬
cucurrit. sanguinem colliger nt.
ac ꝓ magno munere seruandum
deinceps in pignorib segregarũt.

Expanded text:
piosa lacrimarum imbre perfundere. piosa lacrimarum imbre perfundere. Et ecce! repente, dum sanctum corpus exosculans palparet, miraculum non silendum ilico contigit. Nam cum esset hieme tempus et corpus iam dudum mortuum totum decumberet gelidum, fortuitu unda sanguinis ex naribus iacentis profluens, coepit ubertim genas sancti rigare. Quod videlicet conspicientes episcopi et regina christianissima, confestim subpositis hinc inde billeis linteis, summa cum diligentia, quousque sponte decucurrit, sanguinem collegerunt ac pro magno munere servandum deinceps in pignoribus segregarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
gressa. celeriq cursu fiineri accurrens.
ingenti uoce in fletum prorupit. plo¬
ranse ⁊ eiulans quod eum uiuum
minime repperisset. Cumq diutissi¬
me feretro incumbens. lamenta ge¬
minaret. rogat interim preparari.
quemadmodum corpus beati uiri ad
calam monasterium suum tranffer¬
ret. Sed cum uoluisset eum leuare. ⁊
non preualuisset ex loco mouere. tri¬
stis ad modum effecta. indixit ecdre
triouanum ieiunium celebrare cũ
silentio. Quod cum fieret. ipsa quo¬
q cum optimatib suis. pariterq cũ
clero. in hianter ꝑsistens. indesment̾
ꝑ illud triduum excubie celebrate st̃̾.
Dum hec igitur agerentur: ipsa ue¬
nerabilis regina nimis intolerabi¬
liter lugens. nullo genere a fletu co¬
hibere se poterat. Deniq cum ex ni¬
mio dolore absentiam sancti uiri fen¬
re non posset. tandem ut desiderio
suo satiffaceret. reuelata eius facie
in lugubre osculum ruens. cepit ma¬
nus pectusq lambere. ac genas co¬

Expanded text:
gressa, celerique cursu funeri accurrens, gressa, celerique cursu funeri accurrens, ingenti voce in fletum prorupit, ploransminime repperisset. Cumque diutissime feretro incumbens lamenta geminaret, rogat interim praeparari, quemadmodum corpus beati viri ad Cala monasterium suum transferret; sed cum voluisset eum levare et non praevaluisset ex loco movere, tristis admodum effecta, indixit ecclesiae triduanum ieiunium celebrare cum psallentio. Quod cum fieret, ipsa quoque cum obtimatibus suis pariterque cum clero inhianter persistens, indesinenter per illud triduum excubiae celebratae sunt. Dum haec igitur agerentur, ipsa venerabilis regina nimis intolerabiliter lugens, nullo genere a fletu cohibere se poterat. Denique cum ex nimio dolore absentiam sancti viri ferre non posset, tandem ut desiderio suo satisfaceret, revelata eius facie, in lugubro osculo ruens, coepit manus pectusque lambere ac genas co
Abbreviated transcription (Latin):
oc ergo ordine sancra eius ani¬
ma. sarcina carnis abiecta. at¬
q terrenis pressuris liberata. ad su¬
um leta reuolauit auctorem. ⁊ anti¬
quam possessionem du hic peregri¬
nata. celo gaudente. terra plorante.
angelis etiam plaudentib: tandem
ouans conscendit. Itaq quantũ ha¬
beret uir beatus in plebe amorem. cõ¬
festim in eius declaiatum est morte.
uix quidem sp̃m exalauerat. uix deb¬
tam xp̃o reddiderat animam. ⁊ iam
luctus totius orbis resonabat in celo.
uarius subito rumor impleuerat. &¬
unius obitu quiasi cominun orbi¬
tatis uulnere. tota simul ciuitas la¬
mentabatur. Quid multa: Compo¬
situm continuo corpus exmore. fere¬
troq inditum. ad eccł̃iam deferunt.
Ibiq excubias uicissim agentes. de¬
rus in hẏmnis populus in lamen¬
to autem mane. conuenit ingens
in oppidum utriusq sexus multitu¬
do. Affuit etiam ⁊ regina baltildis:
cum filiis ⁊ optinatib. exercituq
copioso. Que uelociter oppidum in¬

Expanded text:
oc ergo ordine sancta eius anima, sarcina carnis abiecta atque terrenis praessionibus liberata, ad suum laeta revolavit auctorem et in antiquam possessionem, diu hic peregrinata, caelo gaudente, terra plorante, angelis etiam plaudentibus, tandem ovans conscendit. Itaque quantum haberet vir beatus in plebe amorem, confestim in eius declaratum est morte; vix quidem spiritum exalaverat, vix debitam Christo reddiderat animam, et iam luctus totius urbis in caelo varius subito rumor impleverat, et unius obitu quasi communi orbitatis vulnere tota simul civitas lamentabatur. Quid multa? compositum continuo ex more corpus, feretroque inditum, ad ecclesiam deferunt, ibique excubias vicissim agentes, clerus in hymnis, populus in lamento autem mane convenit ingens in oppidum utriusque sexus multitudo; adfuit etiam et regina Bathildis cum filiis, et optimatibus, exercituque copioso; quae velociter oppidum in
Abbreviated transcription (Latin):
guĩs eius homo manducans
nuit: nõ sumens tantũ ĩ sacra¬
mento qd̃ et mali facĩt. sed
usq ad sp̃t participationẽ. ut in
corpore cliũ tamnꝙͣ membrum
maneat. et euis spu negetexir
Ad altare dei inuisibile quo nou
accedit ñustus. ille ꝑuenit qui de
het preseus iustifitatꝰ accedit: I¬
uenit eniui illic uitam qui hic¬
accipiunt dominũ xp̃m. et ĩ si¬
gu is portionib totus est. nec
ꝑ singules minuitur. sed in te¬
grum se prebet in singulis. Uͥ
Eadem ratio est in corͫ umini
q̃ in manua d in eius fig̾a
p̃cessit: de quo dicitur. Qui
plus collegerat non habuit
umplius neq qui minus pa¬
rauerat habuit minus. Il¬
tnͣsitum maris rubri. ubi sb̾¬
mersi egyptu laerati sunt
hebrei Ĩta hic celeste manua
no uisi regenatis p̃stari de¬
pulũ antiquum ad terram pro¬
missionis ꝑ desertum edurit.
L. cͣ celestis fideles huiꝰ seculi
n desertum tnseuntes: in celũ
Grichit. Unde rͣte luaticum
apellatur quia inuia nos re

Expanded text:
guinis homo manducans vivit, non sumens tantum in sacramento quod et mali faciunt, sed usque ad Spiritus participationem, ut in corpore Domini tanquam membrum maneat, et ejus Spiritu vegetetur, Ad altare Dei invisibile quo non accedit injustus ille pervenit, qui ad hoc praesens justificatus accedit. Inveniet illic vitam accipiunt Christum Dominum, et in singulis portionibus totus est, nec per singulos minuitur, sed integrum se praebet in singulis. C. Eadequae in manna, quod in ejus figura praecessit, de quo dicitur : Qui plus collegerat, non habuit amplius, neque qui minus comparaverat, habuit minus. transitum maris Rubri, ubi, submersis Aegyptiis, liberati sunt  Ita hoc coeleste manna, non nisi renatis praestari depulum antiquum ad terram promissionis per desertum eduxit. Haec esca coelestis fideles hujus seculi per desertum transeuntes in coelum subvehit. Unde recte viaticum appellatur, quia in via nos re
Abbreviated transcription (Latin):
lio rursus in tempore. cum pari¬
sius loca orationum. circuret.
ueniens ante basilicam sancti confes¬
soris germani. uidit quendam clau¬
dum carruca euectum. querulis se
uocib inclamare. Ad quem accedens.
cum ualde misertus uellet ei manus
imponere. humilitatis pristine recor¬
datus. protinus se ab eo subtraxit. al¬
teri potius quam sibi fauoris gloriã
uolens tribuere. Precepit tam̃ mini-¬
inuicem beneficiis. postqͣm equales
esse meruerunt. Hic illum ad marty¬
rium premisit. ille istum accersiunt.
Nullum ergo ad commendationẽ
hominis conditio affert impedim̃¬
tum. nec dignitas ꝓsapie meritum.
sed fides affert. Sed siue seruus siue
liber om̃s in xp̃o unum sumus. &
unusquisq quod fecerit bonum. ħ
recipiet a domino. Apud dominum
bona seruitus ⁊ bona libertas equa
lance appenduntur.qm̃ nulla ma
ior dignitas. quam seruire xp̃o: Qi
mam suam pro nobis traderet.

Expanded text:
lio rursus in tempore cum Parisiis loca orationum circuiret, veniens ante basilicam sancti Germani confessoris vidit quemdam claudum carruca vectum, querulis se vocibus inclamare: ad quem accedens cum valde misertus ei vellet manus imponere, humilitatis pristinae recordatus, protinus se ab eo subtraxit, alteri potius quam sibi favoris gloriam volens tribuere: praecepit tamen miniinvicem beneficiis, postquam aequales esse meruerunt. Hic illum ad martyrium praemisit, ille istum accersivit. 3. Nullum ergo ad commendationem hominis conditio affert impedimentum: nec dignitas prosapiae meritum, sed fides affert. Sive servus, sive liber, omnes in Christo unum sumus: Et unusquisque qurecipiet a Domino . Apud Dominum enim servitus et libertas aequa lance penduntur: cum nulla sit major dignitas, quam servire Christo, mam suam pro nobis traderet.
Abbreviated transcription (Latin):
tris esset aluo ĩ lusꝰ. uidit ge¬
nitrĩx cius uisionem. que huiꝰmodi
habet ordinem. Uidebat quasi aqui¬
lam ualde pulchram. supra suũ uo¬
litantera stratum. ac se tercio incla¬
mantem. sibiq nescio quid pollicen¬
tem. Cumq ex recipca uoce euigilas¬
set. ꝑterrita nimis. cepit mirari. que¬
nam esset hec uisio.¬

Expanded text:
tris esset alvo inditus, vidit genitrix ejus visionem, quae hujusmodi habet ordinem. Videbat quasi aquilam valde pulchram supra suum volitantem stratum, ac se tertio inclamantem, sibique quid nescio pollicentem, cumque ex reciproca voce evigilasset, perterrita nimis coepit mirari quaenam esset haec visio.
Abbreviated transcription (Latin):
se in ipsa tribulatione deficere. scrip¬
epłam. Confessori xp̃i grisogono ana¬
stasia. fĩnis uenit corporis. memen¬
to mei. ut egredientem animam me¬
am ip̃e suscipiat: pro cuiꝰ amore is
nus talia remisit scripta. Grisogonꝰ
anastasie. Semꝑ est ut lumen tene¬
bras antecedat. Sic etiam post in¬
firmitatem salus. reuertitur ⁊ uita
post mortem reuertitur. Uno fine
clauduntur. ⁊ aduersa huiꝰ mundi
⁊ prospera. ne uel tristib desperatio.
łletis elatio dominetur. Unũ
mare est. in quo nauicule corporis
gantur officio. Prope est enim ut
pereant. qui non cogitant. ut sa
lutis portum atuingant. Tu autẽ
oxp̃i irreprehensibilis famula xp̃i.
prepara. in quo tuis desideriis dũ
parueris. cum marty rii palia ad

Expanded text:
se in ipsa tribulatione deficere, scripet confessori Christi Chrysogono, Anastasia. Finis venit corporis; memento mei, ut egredientem animam meam ipse suscipiat pro cujus amore istnus talia remisit scripta: « Chrysogonus Anastasiae. Semper est ut lumen tenebrae antecedant. Sic etiam post infirmitatem salus revertitur, et vita post mortem promittitur. Uno fine concluduntur et adversa hujus mundi, et prospera, ne vel tristibus desperatio, vel laetis elatio dominetur. Unum mare est, in quo naviculae corporis nt cursum. Prope est enim ut pereant qui non cogitant qualiter ad salutis portum pertingant. Tu autem, o Christi irreprehensibilis famula, cruciraepara. In quo ejus desideriis dum parueris, cum martyrii palma ad
Abbreviated transcription (Latin):
anam. pou uu excessum. sacrilegii
gum mariti suscepi. Cuiꝰ deo anni
nium meum ex quo illustraiu ti
indignis ac turpib ydolatris exb.¬
riat. me etiam ueluti magam atc
sacrilegam custodie tam grauissin
mancipau at: ut uitam corpora.¬
meam amittere suspicer. Nichil en
sione domini nr̃i iħ̃u xp̃i. tamen u
eo mea mens ualde conteritur: qui
opes mee quas ego omnes ex asse de
uoueram. alienis adeo ⁊ turpib in¬
ferunt᷑. Et iccirco deprecor te homoᷤ
ut instanter dominum depreceris
ut ad fidem suam uenturum si pri¬
aut si preuidet eum in hac indigi¬
tatis ꝑuersitate mansurum: iubea
eum dare locum suis cultorib.

Expanded text:
anam. Post cujus excessum sacrilegi jugum mariti suscepi. Cujus, Deo misnium meum, ex quo illustratur, cum indignis et turpibus idololatris exhauriat, me quoque veluti magnam atque sacrilegam custodiae tam gravissimae mancipavit, ut vitam me corporalem amittere suspicer. Nihil enimsione Domini nostri Jesu Christi, tamen in eo mens mea valde conteritur, quod opes meae, quas ego ex asse Deo voveram, alienis a Deo et turpibus inserviunt. Et idcirco deprecor te, homo Dei, ut instanter Dominum depreceris, ut aut, ad fidem suam venturum si praaut, si praevidet eum in hac incredulitatis perversitate mansurum, jubeat eum dare locum suis cultoribus.
Abbreviated transcription (Latin):
beatus hieronimꝰ anno imꝑii
theodosii iunioris duodecimo.
Imꝑante utiq illo cuius anni¬
uiuit & regnat ꝑ immortalia
scła scłorum amen.

Expanded text:
beatus Hieronymus anno imperii Theodosii junioris duodecimo: imperante utique illo, cujus annivivit et regnat per immortalia saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Isti dum uiderent dñam
suam gẽmis ornari ce purpu¬
reis uestib atq auro textis
indui. dixerũt ei. Quanto
studio ornaris incorpore. ut
filium consulis aurelianum
hominẽ mortalẽ accipias. si
tanto studio in animo orna¬
reris. regem immortalẽ filiũ¬
dĩ adipisci poteras sponsum
Qui etiam te ipsã et̾nã face¬
ret. & numquã tibi neq orna¬
m̃tis tuis neq gaudiis finẽ
ꝑmitteret aut t̾minũ cueni¬
ret. Respondit eis domitilla
& ait. Que potest eẽ melior
caritas quã habere uirum
suscipere filios ꝑquos poste¬
ritas dulcissima possit pro¬
pagari. & tam generis digni¬
tarem. quam memoriã nomi¬
nis ñ delere: Cui nereus res¬
pondit. Melior ẽ uirginitas
que quando de matris tuȩ
utero existi. tecum nata. tecũ
lactata. tecum semꝑ fuit acar¬
nis corruptione aliena. quȩ ẽ
deo amabilis. eiꝰq angłis cara
quã ꝓfecto cum quelibet ꝑ¬
diderit uirgo huius reatum

Expanded text:
Christo. Isti dum viderent dominam Christo. Isti dum viderent dominam suam gemmis ornari, et purpureis vestibus, atque auro textis indui, dixerunt ei: Quanto studio ornaris in corpore, ut filium consulis Aurelianum hominem mortalem accipias maritum: si tanto studio in animo ornareris, regem immortalem Dei filium adipisci poteras sponsum. Qui etiam teipsam aeternam faceret, et nunquam tibi, neque ornamentis tuis, neque gaudiis finem permitteret, aut terminum evenire. Respondit ei Domitilla, et ait: Quae potest esse melior charitas, quam habere virum, suscipere filios, per quos posteritas dulcissima possit propagari, et tam generis dignitas, quam memoria nominis non deleri? Cui Nereus respondit: melior est virginitas, quae quando de matris tuae utero existi, tecum nata, tecum lactata, tecum semper fuit a carnis corruptione aliena, quae est Deo amabilis, ejusque angelis chara: quam profecto cum quaelibet perdiderit virgo, hujus reatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstitit fidei firmitate. Nam
certissime ignorancie inui¬
dieq morbo languentes de¬
sipiunt. qui eũ deuiasse
acatholice eccłie. id ẽ beati pe¬
tri fide uel hereticũ fuisse
arbitrant᷑ quod paule man¬
datierit. caue que so neqͣndo
&e dete dicat d̃s. uirgo isrł ceci-¬
dit. non est qui suscitet eam.
ds̃ iustus sit iudex. subdens
ista dixerit doctor. Audent̃¬
loquor cum om̃a possit deus
suscitare uirginẽ ñ potest post
runã. ualet quidẽ liberare
de pena sed non ualet refor
mare corruptam. Hoc ꝓcul
dubio ista dicendo. ñ omnipo¬
tentiã abstulit deo. sed iustũ
iudicẽ manifestans asseruit.
Nam nisi fauor. qualia sc̃s hie¬
ronimꝰ tustochio mandauit
talia ad domitillã uirginem
neptem imꝑatoris domiciam
Ad monitionis legimꝰ uĩba. S
& ipsa ũba qua decausa sint
illi ꝓlata audire gratiꝰ puto.
Hec omnino uirgo nereũ ce
achilleũ eunuchos cubiculari¬
os habuit quos beatissimus
petrus apłs lucratus fuerat

Expanded text:
perstitit fidei firmitate. Nam perstitit fidei firmitate. Nam certissime ignorantiae invidiaeque morbo languentes desipiunt, qui eum deviasse a Catholicae Ecclesiae, id est, beati Petri fide, vel haereticum fuisse arbitrantur: quod Eustochio mandaverit: Cave, quaeso, ne quando et de te dicat Deus: Virgo Israel cecidit: non est qui suscitet eam. Deus justus sit judex: subdens ista, dixerit doctor, Audentloquor: cum omnia deus possit, 1 suscitare uirginem non potest post ruinam. ualet quidem liberare de poena, sed non umare corruptam. Hoc procul dubio ita dicendo, non omnipotentiam abstulit Deo, sed justum judicem manifestans asseruit. Nam, nisi fallor, qualia sanctus Hieronymus Eustochio mandavit, talia ad Domitillam neptem imperatoris Domitiani admonitionis legimus verba. Sed et ipsa verba qua de causa sint illi prolata, audire gratum puto. Haec omnino virgo Nereum et Achilleum eunuchos cubicularios habuit: quos beatissimus Apostolus Petrus lucratus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
monũ ad quam partẽ uertit
ingeniũ. & undecũq int̾ro¬
gatus fuisset. paratum ha-¬
beret. & competens sine ali¬
qua dilatione responsum.
Modo humilib suauiter
blanditur mͦ suꝑborũ colla
confringit. Modo derogan¬
dacitatem restituens mͦ uir¬
ginitatem predicans mͦ ma¬
trimonia casta defendens
accusans. Sed tam̃ ubicũq¬
se locus attulit. gentiliũ
exempla dulcissima uarie¬
tate ꝑmiscuit. Sed ñ erat
hoc suȩ uoluntatis. sed ut ita
tam grecorũ quã latinorum
& aliarũ gentiũ litttris con¬
tineri. uerũ totũ explicans
namq utriusq lingue picia
fungebatur. ut quoscũq li¬
bros colicos in manib acciꝑ¬
et latine sine offensione trans¬
curreret it̾um latinos attico
sermone relegeret ut cre¬
deres hoc ẽẽ scriptũ. quod
os eiꝰ offensa uelocitas fun¬
debat. Uere dixerim catholi¬
cam homĩs istiꝰ prudentiã
sanam doctrinã. Quocũq
conũsatꝰ fuisset loco. stabilis

Expanded text:
monum ad quamcumque partem vertit monum ad quamcumque partem vertit ingenium: ut undecumque interrogatus fuisset, paratum haberet et competens sine aliqua dilatione responsum. Modo humilibus suaviter blanditur, modo superborum colla confringit: modo derogatdacitate restituens, modo virginitatem praedicans, modo matrimonia casta defendens,itatis accusans. Sed tamen ubicumque locus se attulit, gentilium exempla dulcissima veritate permiscuit. Sed non erat hoc suae voluntatis, sed ut itatam Graecorum quam Latinorum, et aliarum gentium litteris contineri: vere totum explicans, namque utriusque linguae peritia fungebatur, ut quoscumque libros Aeolicos in manibus acciperet, Latine sine offensione transcurreret: iterumque Latinos attico sermone relegeret, ut crederes hic esse scriptum, quod os ejus inoffensa velocitate fundebat. Vere dixerim Catholicam istius hominis prudentiam, sanamque doctrinam, quocumque conversatus fuisset loco, stabilis