comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut plerisq monachis moris. ẽ: quicquã
licebat. Ars ibi exceptis scriptorib
nulla habebatur. Cui tañ oꝑi:
minor ȩtas deputabat᷑:. Maiores
orationi uacabant. Rarus cuiquã
extra cellulã suã egressus: nisi cũ
ad locũ orationis conueniebant.
Cibũ una om̃s post horã ieiuni i
accipiebant. Uinũ nemo no¬
uerat: nisi quẽ infirmitas coe¬
gisset. Pleriq cameloꝵ secis ue¬
stiebant᷑. Mollior ibi habitꝰ: ꝓ cri¬
mine erat. Qd eo magis sit mirũ
necesse. ẽ: qđ multi in t̾ eos no¬
biles habebant᷑: qͥ longe alit̾
educati. ad hanc se humilitatẽ
& patientiã coegerant: Pluresq
ex his postea ep̃os uidimꝰ. Que
ñ de martini monasterio cumet¬

Expanded text:
ut plerisque monachis moris est, quicquam ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae ae non sibi de Martini monasterio cupe
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatis & gr̃ȩ. ĩplebat ep̃i di¬
gnitatẽ : ut ñ tan ꝓpositũ monachi
uirtutẽq desereret. Aliquandiu
gͦ adherenti ad eccl̃am cellula usus
.ẽ. Dein cũ inquietudinẽ frequen¬
tantiũ ferre ñ posset: duob fere
extra ciuitatẽ milib monasteriũ
sibi statuit. Qui locus tã secretus
& remotꝰ erat: ut heremi solitu¬
dinẽ ñ desideraret. Ex uno enĩ la¬
tere. p̃cisa montis excelsa rupe anu¬
biebat᷑: reliquã planitiẽ liger
fluuiꝰ reducto paululũ sinu clau¬
serat. Una tantũ eadẽq arcta ad¬
modũ uia: adiri poterat. Ipse ex
lignis contextã cellulã habebat.
Multi quidẽ ex frib: in eundẽ modũ.
Pleriq saxo suꝑiecti montis cauato:
receptacula sibi fecerant .Lu.¬
iscipłi uͦ. octoginta erant.
qui ad exẽplũ beati magistri
institiiebant᷑. Nemo ibi quicquã
ꝓpͥũhabebat: Omĩa in mediũ con-¬
ferebant᷑. Non emere aut uendere.

Expanded text:
auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi diauctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere,
Abbreviated transcription (Latin):
one ꝓphetica tunc notatũ
am cũ fortuitu lector cui legendi
eo die officiũ erat. int̾elusus a
popło defuisset: turbatis ministris.
duĩ expectat᷑ qui ñ aderat: unꝰ e
circũstantib sũpto psalterio quẽ
primũ uersũ inuenit arripuit Psalmꝰ
autẽ hic erat. Ex ore infantiũ & la¬
ctentiũ ꝑfecisti laudẽ ꝓpt̾ inimicos
tuos: ut destruas inimicũ & defen¬
sorẽ. Quo lecto. clamor popłi tol¬
lit᷑: pars diuersa confundit᷑ Atq
ita habitũ ẽ. diuino nutu psalmũ
hunc lectũ fuisse: ut testimoniũ
oꝑis sui defensor audiret: quia ex
ore infantiũ & lactentiũ in mar-¬
tino dñi laude ꝑfecta: & ostensus
parit̃ & destructus est inimicus. Liiii¬
am . uͦ. sũpto episcopatu. qualẽ se
quantũq p̾stiterit: ñ . ẽ. nr̃ȩ facul¬
tatis euoluere. Idẽ enĩ constantis¬
sime ꝑseuerabat: qui priꝰ fuerat:
Eadẽ in corde eiꝰ humilitas: eadẽ in
uestitu eiꝰ uilitas erat: Atq ita plenꝰ

Expanded text:
one prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem . Quo lecto clamor populi tollitur, pars diversa confunditur. Atque ita habitum est, divino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui defensor audiret; quia, ex ore infantium atque lactentium in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus est inimicus. X. Jam vero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis evolvere. Idem enim constantissime perseverabat qui prius fuerat. Eadem in corde humilitas, eadem in vestitu ejus vilitas erat: atque ita, plenus
Abbreviated transcription (Latin):
mediã diuidit: partẽq eiꝰ paupi
tribuit: reliqͣrursus induit᷑ Interea
de circunstantib risere ñnulli: qͥ a
deformis. eẽ & truncat᷑ habitu ui¬
det᷑. Multi qͥdẽ qͥb erat mens
sanior altius gemere. qđ nichil
simile fecissent: cũ utiq plus ha¬
bentes uestire pauꝑem sine sua
nuditate potuissent. Hocte gͥ. in¬
secuta cũ se sopori dedisset: uidit
xerat parte uestitũ Intueri dili¬
gentissime dñm: uestẽ quã dederat
iubet᷑ agnoscere. Mox ad angłoꝵ
circũstantiũ multitudinẽ: audit
iħm clara uoce dicentẽ. Martiuys
adhuc catecuminus: hac me ueste
contexit. Uere memor dñs dictoꝵ
suoꝵ : qui ante p̾dixerat. quã diu
fecistis hȩc uni exminimis istis mͥ
fecistis: se in pauꝑe ꝓfessus. ẽ. fuisse
uestitũ. Q ad confirmandũ tã
boni oꝑis testimoniũ. in eodẽ se ha¬
bitu quẽ pauꝑ accepat . ẽ. dignatꝰ
ostendẽ. Quo uiso. uir beatissimꝰ

Expanded text:
mediam diuidit partemque eius pauperi mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit xerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus
Abbreviated transcription (Latin):
patũ turonicȩ eccłȩ pecebat᷑. Sed
cũ erui a monasterio suo ñ facile
possit: ruriciꝰ quidã. unꝰ e ciuib u¬
xoris languore simulato: ad genua
illiꝰ ꝓuolutꝰ ut egredet᷑ obtinuit. Ita
dispositis iã in itinere ciuiũ turbis.
sub qͣdã custodia. ad ciuitatẽ usq
deducit᷑. Mirũ in modũ incredibilis
multitudo ñ solũ ex illo oppido. sed
etiã ex uicinis urbib ad suffragia fe-¬
renda conuenerant. Una omĩũ uo-¬
luntas: eadẽ uota : eadẽq sententia:
martinũ episcopatu. ẽẽ. dignissimũ.
felicẽ fore tali eccłam sacerdote.
auci tam̃ & ñnulli ex ep̃is ł . is.
qͥ ad constituendũ antistitẽ fu¬
erant euocati. ĩpie repugnabant.
dicentes scilicet contẽptibilẽ. ẽẽ.¬
ꝑsonã: indignũ. eẽ. episcopatu.
hominẽ uultu despicabilẽ: ueste
sordidũ: crine deformem. Ita a
popło sententiȩ sanioris hȩc illoꝵ
irrisa dem̃tia ẽ: qui illustrẽ uirũ
dũ uituperare cupiunt p̃dicabañ.

Expanded text:
patum Turonicae Ecclesiae petebatur; sed cum erui a monasterio suo non facile posset, Ruricius quidam, unus e civibus, uxoris languore simulato, ad genua illius provolutus, ut egrederetur obtinuit. Ita dispositis jam in itinere civium turbis, sub quadam cudeducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant.
Abbreviated transcription (Latin):
GITUR martinus sa¬
bariȩ pannoniarũ oppido
oriundus fuit : sed intra
italiã ticini alt̾ꝰ ẽ Parentib
scđm scłi dignitatẽ ñ infimis:
gentilib tam̃. Pat̾ eiꝰ miles
primũ: post tribunꝰ militũ
fuit. Ipse armatã militiã in
adolescentia secutꝰ: in t̃scõ¬
lares alasssub rege constantio.
dein sub iuliano cȩsare mili¬
tauit. Non tañ sponte: quia
a pͥmis fere annis diuinã
potius seruitutẽ sacra
illustris pueri spirauit
infantia. Nã cũ. eõ annoꝵ
decẽ: inuitis parentib ad ecłam
confugit: seq catecuminũ fieri po

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
Tertia mordaces culices de puluere uomit
Quarta dedit muscas ictu sonituq pauenda
Quinta & enĩ morte dãpna animantia cuncta
Sexta putrescenti uesicas uulnere gignit
Septima fulmineũ murm̃ cũ grandine iubrat.
O e taua frugi nocuas frondiq locustas

Expanded text:
Tertia mordaces culices de pulvere movit, Quarta dedit muscas ictu sonituque pavendas, Quinta quoque morte damnat animantia cuncta, Sexta putrescenti vesicas vulnere patrat, Septima fulmineum murmur cum grandine vibrat, Octava frugi nocuas frondique locustas
Abbreviated transcription (Latin):
sequens p̃sumat dicendo. De cȩto
nemo mͥ molest᷑ sit : ego credo
in .xp̃m & hunc crucifixũ Quia
cũ confitet᷑ filiũ hominis. confitet᷑¬
gine mediator nascit᷑. Cũ confitet᷑
pͥmogenitũ. necesse.ẽ. de unigenito
qͥ testimoniũ dicat. unũ & solũ sine
origine. eẽ in t̾ciã ꝑsonã. Patrẽ con¬
fitet᷑ ex istentis diuinę naturȩ lucis

Expanded text:
sequens praesumat, dicendo. De caetero sequens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus sit, ego credo in Christum, et hunc crucifixum. Quia cum confitetur filium hominis, confitetgine mediator nascitur: cum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimonium dicat, unum et solum sine origine esse: tertiam personam patrem confitetur, exsistentem divinae naturae, lucis.
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ: qđ suꝑ omĩa cuncta concludit.
n hoc mysteriũ. gͦ. credimꝰ. eẽ. ex
nullis extantib cuncta orta : qđ
mysteriũ mens humana concipe
ñ potest. Hec oratoria lingua en ar¬
rare: neq diffusi sermonis. biblio¬
thecarũ uolumina. Si totũ mundũ
libri repleant diuina scientia non
possit in enarrabilis en arrari qͥ ẽ in-¬
dicibilis. nullo modo possit describi
neq concludi. aut uerbũ aut sub¬
stantia ꝓpͥa diuinitatis suȩ qͥ ẽ. fons
diuinȩ lucis luminis suȩ substanti&
natura. Sileat lingua matoria.:
quia deficit sermo de indicibili.
Cũ consumaerit mens humana
de diuina mauestate dicere: tunc
incipit. Quanta sit autẽ diuina
clem̃tia nemo scit: nisi qͥ genuit.
& nemo cõperit secreta patris: nisi
is qͥ ꝑ naturã nascendi initiũ amisit.
Omĩs gͦ. mansuetudo & modestia pe¬
ritorũ conuertat᷑ ad ꝓpħam:
dominica auctoritate p̃sumat di¬
cendo. Credidi ꝓpt̾ qđ locutꝰ sũ.
Qđ autẽ ꝑ mysteriũ simplex sit

Expanded text:
entiae: quod super omnia, cuncta concludit. In hoc mysterium ergo credimus, esse ex nullis exstantibus cuncta orta, quod mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina, si totum mundum libri repleant, divina scientia non possit inenarrabilis enarrari: qui est indicibilis, nullo modo possit describi, neque concludi aut verbum aut substantia propria divinitatis suae. Qui est fons divinae lucis, luminis, suae substantiae, naturae. Sileat lingua oratoria, quia deficit sermo de indicibili: cum consummaverit mens humana de divina majestate dicere, tunc incipit. Quanta sit autem divina clementia, nemo scit, nisi qui genuit: et nemo comperit secreta patris, nisi is qui per naturam, nascendi initium amisit. Omnis ergo mansuetudo et modestia peritorum, convertatur ad prophetam: et dominica auctoritate praesumat, dicendo: Credidi, propter quod locutus sum . Quod autem per mysterium simplex sit
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. religionẽ. Cuidã qͦq patrisfamilias.
os mittens: sp̃m malignũ ꝑ pudenda
patientis exire cõpulit. Lepsũ in
porta parisiacę ciuitatis: a deformi¬
tate sui corporis. solo saluauit osculo.
Sed & fimbriã uestim̃ti eiꝰ. uel fila çilicii.
multos sanasse morbos cõptũ. ẽ. Filia
arborii p̾fecti: ꝑ ĩpositionẽ epistolȩ
scĩ martini a grauissimis lib̾ata. ẽ.
febrib Paulini oculũ pęniculo
supposito sanauit a dolore atq ca¬
recreatꝰ ẽ sanitatẽ. Sepiusq angłicis
uisitationib & famuliari locutione
fruebat᷑. Quadã uͦ. die beatissimȩ¬

Expanded text:
est professionem. Cujusdam quoque patrisfamilias pest professionem. Cujusdam quoque patrisfamilias pos mittens, spiritum malignum per pudenda patientis exire compulit. Leprosum in porta Parisiacae civitatis a deformitate sui corporis solo salvavit osculo; sed et fimbrias vestimenti ejus, et fila cilicii multos sanare morbos compertum est. Filia Arborii praefecti per impositionem epistolae sancti Martini a gravissimis liberata est febribus. Paulini oculum peniculo superposito sanavit a dolore atque carecreatus est sanitatem: saepiusque angelicis visitationibus et familiari locutione fruebatur. Quodam vero die beatissim
Abbreviated transcription (Latin):
dominari uestigi is. Ruentẽ pinũ suꝑ
se signo crucis opposito auertit: mi¬
rantẽq turbã xp̃o eredere fecit. Se¬
ipsũ in tecto equꝰdã dom̃ flãmis oppo¬
suit: ne innocia lederet ignis tecta
qͥ fanũ incendit idolatriȩ. Aliud qͦq
tẽplũ antiqͦ errore demonib dedi-¬
catũ: dũ manu ñ potuit humana.
angłico fultꝰ auxilio subuertit. Hec non
alio loco gentiliũ sacra subuertens. a
qͦdã pagano gladio appecit᷑: ille nudũ
ferientis ictũ collũ opposuit. Sed ĩpiꝰ
retro cadens. suãq intelligens ĩpietatẽ
ueniã postulauit a scõ. Alteroq ui
librante ictũ in sc̃m caput: ferrum
fugit de manib Treueris paraliticã
puellã. totisq resolutis mbris : sacra
benedicti olei infusione. astante popło
pͥstinȩ reddidit sanitati. Tetradii ꝓ con¬
sularis uiri seruũ: manꝰ ĩpositione a
demonio lib̾auit. Vnde & ille tetradiꝰ
cũ tota domo sua: ad.xp̃ianã conuers

Expanded text:
dominari vestigiis. Ruentem pinum super dominari vestigiis. Ruentem pinum super se signo crucis opposito avertit, mirantemque turbam Christo credere fecit. Seipsum in tecto cujusdam domus flammis opposuit, ne innocua laederet ignis tecta, qui fanum incendit idololatriae. Aliud quoque templum antiquo errore daemonibus dedicatum, dum manu non potuit humana, angelico fultus auxilio subvertit. Nec non alio loco gentilium sacra subvertens, a quodam pagano gladio appetitus, ille nudum ferientis ictui collum opposuit; sed impius retro cadens, suam intelligens impietatem, veniam postulavit a sancto; alteroque librante ictum in sanctum caput, ferrum effugit de manibus. Treveris paralyticam puellam, totisque resolutam membris, sacra benedicti olei infusione, astante populo, pristinae reddidit sanitati. Tetradii proconsularis viri servum manus impositione a daemonio liberavit. Unde et ille Tetradius cum tota domo sua ad Christianam conversus
Abbreviated transcription (Latin):
dente tẽpore: in eodẽ oppido mutã ab
infantia puellã benedicti olei unctione
tecta lateret. dulcissimis abstractꝰ. e
sedib multorũq p̃cib alligatꝰ. elect
.ẽ in episcopatũ turonicȩ ciuitatis. Ubi
plurima scãrũ insignia gessit uirtutũ:
& multa cęlestis uitȩ dogmata sparsit.
Tam̃ pͥuate uitȩ continentiã in turbis
popłorũ ñ amisit: humilis in habitu.
iocundus insermone: deuotꝰ in p̃dicati¬
one uerax in udicio. uenerabilis in
morib ꝑuigil in orationib assiduuis
in lectione. constans in uultu. pius
in affectu. honorabilis in mysterio
sacerdotali. infatigabilis uerbi dĩ se¬
minator. impiger acceptã dñi sui
pecuniã multiplicare. Cũ gauden-¬
tib gaudens: cũ lugentib lugens. Omĩb
omiã factꝰ: ut onĩs lucrifaceret xp̃o.
Uirtutib insignis: bonitate laudabilis.
pietate amabilis. multis in episcopatu
corporis. uerbo orationis un o ligauit
in loco: ĩterũq resoluens: suis ꝑmisit

Expanded text:
dem tempore, in eodem oppido, mutam ab infantia puellam benedicti olei inunctiontecta lateret, dulcissimis abstractus est sedibus, multorumque precibus alligatus, electus est in episcopum Turonicae civitatis, ubi plurima sanctarum insignia gessit virtutum, et multa coelestis vitae dogmata sparsit, tamen privatae vitae continentiam in turbis populorum non amisit. Humilis in habitu, jucundus in sermone, devotus in praedicatione, verax in judicio, venerabilis in moribus, pervigil in orationibus, assiduus in lectione, constans in vultu, pius in affectu, honorabilis in ministerio sacerdotali, infatigabilis verbi Dei seminator, impiger acceptam Domini sui pecuniam multiplicare; cum gaudentibus gaudens, cum lugentibus lugens, omnibus omnia factus, ut omnes lucrifaceret Christo; virtutibus insignis, bonitate laudabilis, pietate amabilis, multis in episcopatu corporis, verbo orationis, uno ligavit in loco; iterumque resolvens suis permisit
Abbreviated transcription (Latin):
corpus a clericis ciuitatũ. & popłoꝵ
turbis. cũ laudib & ymnis ad turo¬
nicã portat᷑ ciuitatẽ: ĩbiq in poli¬
andro publico.ẽ. sepult̾. Ubi postmnodũ
beatꝰ antistes ẜpetuus laudabili oꝑe
& uenerabili cultu construxit ȩccłam:
tanti patris condignã meritis. In qͣ
etiã usq hodie multa miraculorũ
signa. plurimȩ sanitatũ uirtutes.
consolationes merentiũ. pietates

Expanded text:
cis civitatum, et populorum turbis, cum laudibus et hymnis ad Turonicam portatur civitatem, ibique in polyandro publico sepultus est, ubi postmodum beatus antistes Perpetuus laudabili opere, et venerabili cultu construxit ecclesiam tanti Patris condignam meritis: in qua etiam usque hodie multa miraculorum signa, plurimae sanitatum virtutes, consolatio
Abbreviated transcription (Latin):
cini agro laqueo suspensũ: sacris orati¬
onib uitȩ restituit. Tertiꝰ ab eodẽ uiro
scõ in carnoteno oppido. euiꝰdã muli¬
eris filiꝰ flentis: sola oratione in conspectu
popłi resuscitatꝰ ẽ. Quo miraculo uiso:

Expanded text:
cini agro laqueo suspensum, sacris oraticini agro laqueo suspensum, sacris orationibus vitae restituit. Tertium ab eodem sancto viro, in Carnoteno oppido, cujusdam mulieris flentem filium sola oratione in conspectu populi resuscitavit. Quo miraculo vi
Abbreviated transcription (Latin):
exẽplis. xp̃ianã fortit̾ ꝓcessisset ad pugnã.
fideiq armat̾ galea & lorica iustitiȩ ac¬
cinctꝰ. & gladio uerbi dĩ armatꝰ. intrepidus
contra omĩa tela maligni bellator mu¬
oraculo. parentes suos ad sacre fidei con¬
uertit ꝓfessionẽ: & matrẽ quȩ se mundo
latronũ ꝑpess insidias. dũ uni tradit̃
ad custodiendũ: euangłica p̃dicatione
ꝓgress: obuiã habuit malignũ sp̃m:
spopondit. Cui intrepidus respondit
Dñs mͥ adiutor. ẽ ñ timebo minas tuas.
Sed multas arrianoꝵ tribulationes su¬
stinens: iterũ gallias repedauit. Scoq¬
patri hilario pictauensi unctꝰ ꝓpe ci¬
uitatẽ sibi cellulã construx̃: in qͣ liberiꝰ
contẽplatiuos carperet fructꝰ. Cui
qͥdã catecuminꝰ adherens subita sc̃õ
absente uiro morte p̃reptꝰ ẽ. Quẽ uir
dĩ precib ꝓfusis resuscitauit: uitȩ red:¬
ditũ baptizauit. Qui multis postea

Expanded text:
exemplis Christianam fortior processisset ad pugnam, exemplis Christianam fortior processisset ad pugnam, fidei armatus galea, et lorica justitiae accinctus, gladio verbi Dei armatus, intrepidus contra omnia tela maligni bellator muoraculo, parentes suos ad sacrae fidei convertit professionem; et matrem, quae se mundo latronum perpessus insidias, dum uni traditur ad custodiendum, evangelica praedicatione regressus obviam habuit malignum spiritspopondit; cui intrepidus respondit: Dominus mihi adjutor est, non timebo minas tuas. Sed multas Arianorum tribulationes sustinens, iterum Gallias repedavit, sanctoque Hilario Pictaviensi junctus, prope civitatem sibi cellulam construxit, in qua liberius contemplativos carperet fructus. Cui quidam catechumenus adhaerens subita, sancto absente viro, morte praereptus est: quem vir Dei precibus profusis resuscitavit, vitae redditum baptizavit, qui multis postea
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo claruit miraculis: & do¬
ctrinis catholicis longe lateq resplen¬
duit in orbe. Cuiꝰ hȩc pͥma legunt᷑ in-¬
signia. Dũ adhuc esset catecuminus:
hiemali frigore media suȩ clamidis
pauꝑem parte uestiuit: Qua etiã
parte clamidis suȩ in t̾ angłicos exer-¬
citꝰ dñm iħm diuinitꝰ illuminatꝰ no¬
cte sequenti uestitũ aspexit: ut uerũ
intelligeret qđ ipse dñs iħs euangłicis¬
adolescentię suȩ: mediolana transegit
in urbe. Quã tunc tẽporis. arriana
fauente auxentio multũ maculauit
ꝑficlia. Cui sc̃s̃ martinꝰ ut fortis athleca
xp̃i uirilit̾ restitit: in trepidusq uerã
gallicanas secessit in partes. Uen erabiliq
pictauensis urbis antistiti hilario ẽ. iunctꝰ.
qͥtunc tẽporis qͣsi firmissima fidei colũna
ueritate scãrũ excellentior effulsit. Huiꝰ
disciplinis se sc̃s martinꝰ post relictũ militiȩ
cingulũ sotiauit: ut tanti uiri erudit̾

Expanded text:
in mundo claruit miraculis, et doin mundo claruit miraculis, et doctrinis longe lateque resplenduit in orbe; cujus haec prima leguntur insignia. Cum adhuc catechumenus esset, hiemali frigore, media suae chlamydis pauperem parte vestivit. Qua etiam parte chlamydis suae, inter angelicos exercitus Dominum Jesum, divinitus illuminatus, nocte sequente, vestitum aspexit; ut verum intelligeret quod ipse Dadolescentiae suae Mediolana transegit in urbe, quam tunc temporis Ariana, favente Auxentio, multum maculavit perfidia; cui sanctus Martinus ut fortis athleta Christi viriliter restitit, intrepidusque veramGallicanas secessit in partes, venerabilique Pictaviensis urbis antistiti Hilario junctus, qui tunc temporis quasi firmissima fidei columna veritate sanctarum excellentior effulsit: cujus disciplinis se sanctus Martinus, post relictum militiae cingulum, sociavit, ut tanti viri eruditus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s triũphator ad
alta cęloꝵ ascendit.
& in maiestate pat̾na
ds̃ consedit: multa
scłis doctorũ lumina concessit: qͣteñ
ignorantiȩ tenebris effugatis. ad
doctores scĩ ꝑ uarias mundi partes
lucescerent: ut omĩb uia pates¬
ceret salutis. & ueritatis lux clares
tetra caligine torpentes luce ueritatis
ir radiaret. & plurimas de antiqͥ hostis
faucib extraheret gentes. & sacratis¬
simo xp̃i insereret corpori. Igit᷑ iste be¬
atissimꝰ uir. paganis parentib in regi¬
onc pannoniȩ sabariȩ oppido genitꝰ ẽ
sed intra italiã ticini nutritꝰ militięq
sub iꝑatore t̾reno militare: quia speci¬
orbis portaret in parces. & militiȩ sa-¬
cram̃ta euangłicis mutaret edictis.
Non ꝓregno armis scłarib cęrtare romano.
sed specialib doctrinis xp̃ianũ dilatare
ĩpiũ. Hec dure romanoꝵ legi popłos
subicere feroces: sed leni xp̃i iugo plu¬
rimarũ colla inicere genti. aĩ. Qui
post sacri baptismatis mysteriũ magnis

Expanded text:
tus triumphator ad alta coelorum ascendit, et in majestate paterna Deus consedit, multa saeculis doctorum lumina concessit, quatenus ignorantiae tenebris effugatis, ad doctores sancti per varias mundi partes lucescerent, ut omnibus via patesceret salutis, et veritatis lux claresctetra caligine torpentes, luce veritatis irradiaret, et plurimas de antiqui hostis faucibus extraheret gentes, et sacratissimo Christi insereret corpori. II. S. atissimus vir, paganis parentibus in regione Pannoniae, Sabariae oppido, genitus est; sed intra Ticinum Italiae nutritus, militiaeque sub imperatore terreno militare. Quia ad hoc speciorbis portaret in partes, et militiae sacramenta evangelicis mutaret edictis: non pro regno armis saecularibus certare Romano, sed specialibus doctrinis Christianum dilatare imperium; nec dura Romanorum lege populos subjicere feroces, sed leve Christi jugum plurimarum collo injicere gentium. Qui post sacri baptismatis mysterium magnis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o recipet coronã. Sed diẽ obitꝰ
sui multo ante p̾noscens. & qͥb dã
suis p̃dicens frĩb. appropinꝗteq
laude dĩ. int̾ diuina p̃dicationis
uerba. int̾angłicas cȩlestiũ ymnorũ

Expanded text:
o reciperet coronam. Sed diem obitus sui multo ante pernoscens, et quibusdam suis praedicens fratribus, appropinquanteque laude Dei, inter divina praedicationis verba, inter angelicas coelestium hymnoru
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sc̃s martinꝰ sederat: a potestate
eruta ẽ inimica. Non solũ homines.
sed etiã animalia a demonũ lib̾ans
potestate. inansueta in suũ redire
gregẽ mandauit. Etiã tantȩ fuit
miscdiȩ: ut canib sequentib lepus-¬
culũ ĩꝑauit stare. & miserã bestiolã
a morte p̃senti eripuit. Uilla quȩdã
in senonico grandinea sepiꝰ uastato
tẽpestate: ad p̃ces scĩ martini multis
lib̾ata. ẽ. annis. Mulier a sanguinis
fluxu: uestim̃toꝵ illiꝰ tactu sanata
mundo elaruit miraculis: & in
omĩ uita & conuersatione ꝑfectꝰ. in
omĩ pietate & religione p̾clarꝰ. in

Expanded text:
ubi sanctus Martinus sedebat, a potestate ubi sanctus Martinus sedebat, a potestate erepta est inimica. Non solum homines, sed etiam animalia a daemonum liberans potestate, et mansueta in suum redire gregem mandavit. Etiam fuit sequentibus lepusculum imperaverit stare; et miseram bestiolam a praesenti morte eripuit. Villa quaedam in Senonico grandinea saepius vastata tempestate, ad preces sancti Martini, multis liberata est annis. Mulier a sanguinis fluxu vestimentorum illius tactu sanata mundo claruit miraculis; et in omni vita et conversatione perfectus, in omni pietate et religione praeclarus, in
Abbreviated transcription (Latin):
uirginũ leclȩ & agnecis uisitatione
uir dĩ honoratꝰ & confortatꝰ ẽ. Nam
dęmonũ fantasiata. & in diuersis fi-¬
guris horribiles aspectꝰ nichil metuens:
nec ullis eoꝵ fallaciis illudi potuit.
multa p̾ dixerit futura: ueluti ma
interitũ p̃dixerat. Codẽ beato uiro
globus ignis subito de uercice fulsit
illiꝰ Euantiꝰ qͥdã egrotꝰ ꝓꝑante ad se
beato uiro. priꝰ sanitatẽ recepit:
quã sc̃s̃ martinꝰ domũ intraret. In
eadẽ qͥppe domo puerũ a serpente
ꝑcussũ. scoꝵ tactu digitorũ aꝑiculo
mortis eruit. Nã tantȩ fuit uir dĩ
ꝓbria ñ sensit ĩmo & quor umdam
rusticorũ flagella placido sustinuit
animo. Eorũ fixa t̾ris animalia: solo
soluebat sermone. Nemini adulando
blandiebat᷑ principi. nulli ueritatis
uerba tacuit: ad nota sẽꝑ orationũ
subsidia recurrens. Unde si qͥd ei
potestas renuit secularis: inox di¬
uina p̃stitit pietas. Quȩdã ꝑsona
demoniaco arrepta sp̃u: stramine

Expanded text:
eclae et Agnetis visitatione vir Dei honoratus et confortatus est. Nam daemonum phantasmata, et in diversis figuris horribiles aspectus nihil metuens, nec ullis eorum fallaciis illudi potuit. multa praedixerit 161 futura: veluti Maxinteritum praedixit. Et eodem beato viro globus igneus subito de vertice fulsit illius. Evantius quidam aegrotus, properante ad se beato viro, prius sanitatem recepit, quam sanctus Martinus domum intraret. In eadem quoque domo puerum a serpente percussum, sanctorum tactu digitorum a periculo mortis eruit. IX. Sancti viri probria non senserit: imo et quorumdam rusticorum flagella placido sustinuit animo, eorumque fixa terris animalia solo solvebat sermone. Nemini adulando blandiebatur; principi nulli veritatis verba tacuit, ad nota semper orationum subsidia recurrens. Unde si quid ei potestas renuit saecularis, mox divina praestitit pietas. Quaedam puella daemoniaco arrepta spiritu, stramine,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta peccaminũ. sicut suꝑ eũ contriuit
uasta pondera catenarum. NLEINUS
annũ grauit̾ ab uniꝰ pedis dolore con-¬
sumeret᷑. & die noctuq requiẽ ñ ha-¬
beati martini iugit̾ auxiliũ ĩploraret:
ap̃paruit ei beatꝰ confessor in uisu nocte.
hilari uultu arridens. & consueta defereis
arma : beatũ signaculũ sc̃ȩ crucis suꝑ pedẽ
infirmũ ĩposuit. Mox omĩ dolore fugato.
sanꝰ surrex a lectulo.Noc expto. cha¬
rigisilus referendariꝰ regis clotharii. cuiꝰ manꝰ
&᷑ pedes ab humore contraxerant: uenit ad
scãm basilicã. & orationi in cũbens. ꝑ duos
aut tres m̃ses: abeato antistite uisitat᷑. m̃bris
debilib sanitatẽ obtinere ꝓmeruit. Multaq¬
beneficia popło turonico. uel seruientib
beatȩ basilicȩ ministrauit. Narrabo &
illud: qualit̾ diabolicȩ artis insanie. ad eiꝰ basilicã
denudant᷑. Quidã aqͥlinꝰ nomine. dũ uena¬

Expanded text:
mina peccaminum, sicut super eum contrivit mina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum. CAPUT XXannum graviter ab unius pedis dolore consumeretur, et die noctuque requiem non habbeati Martini jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanos surrexit a lectulo. 2. Haec experta Charigisilus referendarius regis Chlothari, cui manus et pedes ab humore contraxerant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato antestite visitatus, membris debilibus sanitatem obtenere promeruit. Etbeneficia populo Turonico vel servientibus beatae basilicae ministravit. 26. Narrabo et illud, qualiter diabolicae artis insaniae ad eius basilicam denndentur. Quidam Aquilinus nomine, dum vena
Abbreviated transcription (Latin):
ire captiuũ cuiꝰ deuotꝰ expetierat tẽplũ.
Statĩq in eiꝰ uocib orante beato euphronio
ep̃o de muro ciuitatis contra basilicã. disso¬
lutȩ s̃ manꝰ eiꝰ: & om̃s bacȩ catenarũ confractȩ
cecider̃. ꝑductꝰ autẽ usq ad regẽ: ibi tcerũ
in cõpedib & cetenis constrictꝰ retinebat᷑.
Sed inuocato nomine sepedicti patroni.
ita om̃e ferrũ suꝑ eũ cõminutũ. ẽ: ut pu¬
tares eũ fuisse ceu figulũ. Hoc tantũ erat
in spatiis. ut ñ solueret᷑ a uinculo: qͦ adusq
nom̃ illud sacratissimũ inuocasset. Inuo¬
cato autẽ: omĩa soluebant᷑. Tunc rex alti¬
oris ingenii uidens uircutẽ scĩ martini
culi: & pristinȩ restituit lib̾tati. Hoc ab
ipsiꝰ Wilicharii prb̃i ore: c̃orã multis te¬
stib factũ. eẽ. cognoui. Utinã se mͥ in
tali uirtute dignaret᷑ manifestare beat̾
confessor: ut sic absolueret meoꝵ liga¬

Expanded text:
abire captivum, cujus devotus expetierat templum. abire captivum, cujus devotus expetierat templum. Statimque in ejus vocibus, orante beato Euphronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus ejus, et omnes baccae catenarum confractae caeciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retenebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est, ut putaris eum fuisse ceu figulum. Hoc tantum erat in spatiis, ut non solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia soloris ingenii, videns virtutem sancti Martini ab ipsius Wiliacharii presbyteri ore coram multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum liga
Abbreviated transcription (Latin):
laudare sufficiat : Tam̃ nos quantũ in ue¬
stigare potuimꝰ: scribe fidelit᷑ studumus.
Hanc sꝑantes mercedis retributionẽ acci¬
pere: ut dũ hȩc legunt: in laude scissimi
sacerdotis. nobfortassis tribuat᷑ refrigeriũ
ꝑdelictis: dicente poeta. Forsan & hȩc olĩ me¬
minisse uiuabit
Explicit liber primus. Inci

Expanded text:
laudare sufficiat? Tamen nos, quantum invelaudare sufficiat? Tamen nos, quantum investigare potuimus, scribere fideliter studuimus, hanc sperantes retributionem mercedis accipere, ut dum haec leguntur in laudem sanctissimi Sacerdotis, nobis fortasse tribuatur refrigerium pro delictis, dicente poeta: Forsan et haec olim meminisse juvabit. Explicit liber primus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat. en arrabo. Adolescens quidã nomine
securꝰ: exutero matris egrediens. manũ aridã
pedẽq ꝓtulerat. & ita omĩũ m̃broꝵ siccata
cõpage diriguerat: ut monstrũ aliqͦd simi¬
laret. Frat autẽ & iugo seruitutis in nexꝰ. Quẽ
cũ uid̾ent dñi sui iã ꝑseptẽ annos nichil onũno
posse ꝓficere. manib deportantes posuer̃ eũ
antẽ beatũ sepulchrũ. ut uel a p̃tereuntib
pasceret᷑. ꝗqͥ labore ꝓpͥo ali ñ poterat. Ia
cente autẽ eo in loco illo ꝑ multos dies di¬
rectꝰ ẽ. pes eiꝰ qͥ fuerat debilis. Manq eiꝰ sicca
infectis sanguine uenis sanata . ẽ. & ita omi
corpore accepta beati confessoris ope for
Qui puerulus a iustino comite redẽpt̾.& in¬
genuus dimissus . ẽ. & postea baptismũ con¬
secut᷑ usci hodie sub patrocinio sc̃ẽ eccłe p
stitit incolumis. Quis unquã ista sic ex or¬
dine inqͥrere aut referrȩ poterit. ut ex ȩq̃

Expanded text:
accipiat, enarrabo. Adolescens quidam nomine accipiat, enarrabo. Adolescens quidam nomine Securus ex utero matris egrediens manum aridam pedemque protulerat et ita omnium membrorum siccata conpage diriguerat, ut monstrum aliquod simularet; erat autem et iugo servitutis innexus. Quem cum viderent domini sui iam per septem annis nihil omnino posse proficere, manibus deportantes, posuerunt eum ante beatum sepulchrum, ut vel a praetereuntibus pasceretur, qui labore proprio aleri non poterat. Icente autem eo in loco illo per multos dies, directus est pes ejus qui fuerat debilis, manusque ejus sicca, infectis sanguine venis, sanata est: et ita omni corpore, accepta beati Confessoris ope, forQui puerulus a Justino comite redemptus, et ingenuus dimissus est: et postea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae ecclesiae persistit incolumis. Quis unquam ista sic ex ordine inquirere, aut referre poterit, ut ex aequo
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse fert̃. Pereat u̾asculum : qđ exustꝰ in¬
habito. & p̃cipitans se deorsũ. itabeati uirtute
leuit᷑ in paium̃tũ depositꝰ. ẽ: ut nullũ m̃broꝵ
corpusculi dãpnati collideret. Leomeria
quędã cȩca atq contracta longo tẽpore male
uiuens. dũ it̃ illud ꝑ manꝰ alioꝵ crebris occur¬
sib utit᷑ qͦ ad beati basilicã it̾: tandẽ ab eiꝰ
pietate respecta. iacens ad scm hostiũ. lum̃
parit̾ gressũq recepit. Osi totũ ꝓdet᷑ in pu¬
blico: qđ singuli qͥq dũ fidelit̾ p̃oscunt. latent̃
accipiunt: & retinet occultũ multorũ cons¬
cientia. qđ fidelit̾ poscendo clã quesita sanitas
.ẽ. ad epta. Qđ si hȩc ut diximꝰ cuncta publica¬
rent᷑: non solũ libros. sed nec ipsũ mundũ ut
ait euangłista de dño. arbitror potuisse recipe.
t qm sermo clausulã pecit: unũ uob̾ ad¬
huc p̃clarũ miraculũ priꝰquã liber finẽ

Expanded text:
dixisse fertur: 'Vasculum quod exustus indixisse fertur: 'Vasculum quod exustus inhabito'. Et praecipitans se deorsum, ita beati virtute leviter in pavimentum depositus est, ut nallum membrorum corpusculi damnati conlideret. 39. Leomeria quaedam caeca atque contracta, longo tempere male vivens, dum iter illud per manus aliorum crebris occursibus utitur, quo ad beati basilicam itur, tandem ab eius pietate respecta, iacens ad sanctum ostium, lumen pariter gressumque recepit. O si totum proderetur in publico, quod singuli quique, dum fideliter poscunt, latenter accipiunt, et retenit occultum multorum conscientia, quod fideliter poscendo clam quaesita sanitas est adepta! Quod si haec, ut diximus, cuncta publicarentur, non solum libros, sed nec ipsum mundum, ut ait euangelista de Domino, arbitror potuisse recipere. 40. Et quoniam sermo clausulam petit, unum vobis adhuc praeclarum miraculum, priusquam liber finem
Abbreviated transcription (Latin):
quã fidelit̾ fuerit inqͥsita : Nã uidi mulierẽ
a dissinteria ꝑ qͥnq menses grauit̾ laborantẽ:
ita ut cũ necessitas cõmoneret. int̾ manꝰ ad
loca necessaria transferret᷑. Que simul &
confortationẽ cibi & uirtutẽ corpusculi: suꝑ¬
flua digerendo ꝑdiderat. Me indice noui
hanc ad basilicam uigilasse. Reddito autẽ
post nocturnas denebras die: abraso beati
tumuli puluere. & remediũ hausisse simul
& poculum. Eãq domi ꝓpͥis gressib fuisse
reuersam: quȩ ueniens ab aliis fuerat su
riticis referam. qͥb si uere fuerint parcitas
fidesq coniuncte. mox adminiculante pa¬
ex frigoriticis. dũ ui febris pessime qͣtiunt᷑.
totadie in t̾ altare & scm̃ cumulũ debacan¬
tes. ad uesꝑum hausto ex beati sepulchri
puluere. continuo ꝓmerent᷑ accipe sani¬
tatẽ. Nã paulus in ergumiiꝰ qͥ legionẽ demonũ
dicebat᷑ hab̾e. insistente inimico machinã
quȩ scẽ camere erat ꝓpinqͣ conscendens.:

Expanded text:
lierem a dysenteria per quinque menses graviter laborantem, ita ut cum necessitas commoveret, inter manus ad loca necessaria transferretur, quae simul et confortationem cibi, et virtutem corpusculi superflue digerendo perdiderat; me indice novi hanc ad basilicam vigilasse. Reddito autem post nocturnas tenebras die, abraso beati tumuli pulvere, et remedium hausisse simul et poculum; eamque domi propriis gressibus fuisse redditam, quae veniens ab aliis fuerat susriticis referam, quibus si vere fuerint parcitas et fides conjunctae, mox adminiculante paex frigoriticis, dum vi febris pessime quatiuntur, tota die inter altarium et sanctum tumulum decuban autem haustum ex beato sepulchro pulvere, continuo promerentur accipere sanitatem. Nam Paulus inerguminus, qui legionem daemonum dicebatur habere, insistente inimico, machinam, quae sanctae camerae erat propinqua, conscendens,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽptor & dñs uictor ab inferis surre¬
xisset. & ut qͥ dominica solenia sẽꝑ
celebrauerat ĩpollute. post mundi
p̾ssuras dominica die locaret᷑ in
nomine. audiendi loquendiq ob¬
structũ habens ad itũ. qͦtidianis
dieb ad scãm basilicã recurrebat:
& inclinans se ad orationẽ. labra
tantũ mouebat. Nã nullã uoc ẽ po¬
multat᷑ uocis officio. Qui tã ꝑinte
uidebat᷑ orare: ut flere cerneretꝰ¬
cedis respectu aliqͥd elemosinȩ contu¬
lisset: continuo hoc similib paupib
erogabat. & stipẽ ab ali is nutu postulans.
stipendia indigentib porrigebat. Cunq
in loco illo scõ in hac deuotione ꝑtriũ
annorũ spacia oratꝰ fuisset: qͣd ã¬

Expanded text:
demptor et dominus victor ab inferis surredemptor et dominus victor ab inferis surrexisset; et, ut qui dominica solemnia semper celebraverat inpollutae, post mundi pressuras dominica die locaretur in nomine, audiendi loquendique obstructu aditu, cotidianis diebus ad sanctam basilicam recurrebat, et inclinans se ad orationem, labia tantum movebat. Nam nullam pomultatus vocis officio. Qui tam prompte videbatur orare, ut flere cerneretcedis respectu aliquid eleemosynae contulisset, continuo hoc similibus pauperibus erogabat, et stipem ab aliis nutu postulans, stipendia indigentibus porrigebat. Cumque in loco illo sancto in hac devotione per trium annorum spatia commoratus fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
hoc erit scribendi studiũ. qđ in
illo seueri aut Paulini oꝑe ñ inue¬
nit̾ insertũ. I ucidos itaq &¬
toto orbe reuitens gloriosus domnꝰ
martinꝰ. decedente iã mundo sol
nouus exoriens. sicut anterior narrat
hystoria. apud sabariã pannoniȩ ortꝰ.
ad saluationẽ galliarũ opitulante
dño dirigit᷑. Quas uirtutib & signis
illustrans: in urb turonica episcopatꝰ
honorẽ inuitꝰ popđ̃o cogente suscepit.
In qͦ gloriosã & pene inimitabilẽ agens
uitã ꝑ qͥnquennia quinq bis insuꝑ
geminis m̃sib. cũ decẽ dieb octoge¬
simo pͥmo ȩtatis suȩ anno. cȩsareo &
attico consulib. nocte media qͥeuit
in pace. Gloriosũ . gͦ. & toto mundo
laudabilẽ eiꝰ transitũ die dominica
fuisse: manifestũ . ẽ. Idq in sequenti.
certis testimoniis cg̃ꝑbamꝰ. Qđ ñ parui
meriti fuisse censet᷑: ut illa die eũ
dñs in paradisũ susciperet. ꝗͣ idẽ re¬

Expanded text:
hoc erit scribendi studium, quod in hoc erit scribendi studium, quod in illo Severi aut Paulini opere non invenitur insertum. Lucidus et toto orbe renitens gloriosus domnus Martinus, decedente iam mundo, sol novus exoriens, sicut anterior narrat historia, apud Sabariam Pannoniae ortus, ad salvationem Galliarum opitulante Deo diregitur. Quas virtutibus et signis inlustrans, in urbem Turonicam episcopatus honorem invitus, populo cogente, suscepit; in quo gloriosam et pene inimitabilem agens vitam per quinquennia quinque bis insuper geminis mensibus cum decim diebus, octogesimo primo aetatis suae anno, Caesareo et Attico consulibus, nocte media quievit in pace. Gloriosum ergo et toto mundo laudabilem eius transitum die dominica fuisse, manifestissimum est, idque in sequenti certis testimoniis conprobamus. Quod non parvi meriti fuisse censetur, ut illa die eum Dominus in paradiso susciperet, qua idem Re
Abbreviated transcription (Latin):
flãma circũureret: & sparsum ꝑ
aridas tabulas cuncta uastaret.
Interea elamor ad celũ tollit̾: &
beati martini auxiliũ ĩplorat᷑. Me¬
minit̾ etiã: cere particulã a scĩ
tẽplo delatã. Quȩ reꝑta & igni in¬
iecta: ꝓtinꝰ cunctũ restinx̃ incen¬
diũ. Nouoq miraculo. cęra quȩ
ignẽ alere erat solita: iuolentiã ignis
ui scitatis opp̃ssit. Hȩc paulinꝰ in
sexto oꝑis sui libro. uersu conscrip
tenebat in cõmodo. At ille confisus
in uirtute scĩ. si tͥ inqͥt placet be¬
ate martine: ut aliqͣ in tua laude
conscribã: appareat suꝑ hunc in¬
firmũ. Positaq karta pectori ciꝰ.
extẽplo recedente febre sanatꝰ ẽ.
qͥ erat egrotꝰ. Sed & fortunatꝰ p̃sbit̃:
omẽ opus uitȩ eiꝰ. in qͣttuor libris
uersu conscripsit. Nis nos exẽ¬
plis illecti. & si ĩꝑiti. temptamus
tam̃ aliqͣ de uirtutib scĩ ac beatis¬
simi martini quȩ post obitũ eiꝰ
possum memoriȩ replicare: quia

Expanded text:
flamma circumureretur, et sparsum per flamma circumureretur, et sparsum per aridas tabulas cuncta vastaret. Interea clamor ad coelum tollitur, et beati Martini auxilium imploratur. Meminetur etiam cerae particulam a sancti templo delatam. Quae repertam et igni iniectam, protinus cunctum restinxit incendium, novoque miraculo cera, quae ignem alere erat solita, violentiam ignis vi sanctitatis obpressit'. Haec Paulinus in sexto operis sutenebatur incommodo. At ille confisus in virtute Sancti: Si tibi, inquit, placet, beate Martine, ut aliquid in tua laude conscribam, appareat super hunc infirmum. Impositaque charta pectori ejus, extemplo recedente febre sanatus est, qui erat aegrotus. Sed et Fortunatus presbyter omne opus vitae eius in quattuor libris versu conscripsit. 3. His nos inlecti, etsi inperiti, temptamus tamen aliqua de virtutibus sancti ac beatissimi Martini, quae post obitum eius possumus, memoriae replicare, quia
Abbreviated transcription (Latin):
in clamore ꝓfert᷑ dicens. Miserator
martine: ẽripe ap̃senti interitu
famulos famulasq tuas. His dictis:
ecce flatꝰ aurȩ placidus. artus sum¬
mersorũ subuehens ab undis illesos.
oms litori qđ desid̾abant unda fa-¬
mulante restituit. Nec ullꝰ deperiit:
sed cuncti saluati paschali festo
cũ sũma exultatione ꝑfuncti s̃.
Non enĩ defuit illa uirtus quȩ ior¬
danẽ scindens. popłm sub aqͣrum
molib margine arente traduxit.
cũ de fundo fluiuii duodecĩ la¬
pides ablatos signa apłica gestantes.
losuę licori eui aduenerat conse¬
crauit. Uel illa : quȩ Petrũ pere¬
untẽ pia ãplectens dextera ne
periret eripuit. Uel quȩ nautã¬
mox sũmergendũ martini dm̃
inuocantem. de ꝓfundo pelagi
ad litꝰ qđ optabat elicuit. Qbidã
sc̃o accepit: & infra penitralia dom
tanꝗ thesaurũ cęlestẽ reposuit.
Factũ ẽ. autẽ ut inuidia teptatoris
ĩmissũ incendiũ domũ uoraci

Expanded text:
in clamore profertur, dicens: Miserator in clamore profertur, dicens: Miserator Martine, eripe a praesenti interitu famulos famulasque tuas! His dictis, ecce afflatus aurae placidus artus submersorum subvehens ab undis illaesos, omnes littori, quod desiderabant, unda famulante, restituit: nec ullus deperiit; sed cuncti salvati, paschalia festa summa cum exsultatione perfuncti sunt. Non enim defuit illa virtus, quae Jordanem scindens, populum sub aquarum molibus margine arente traduxit, cum de fundo fluvii duodecim lapides ablatos signa apostolica gestientes Josue littori cui advenerat consecravit; vel illa quae Petrum pereuntem pia 1004 amplectens dextera, ne periret, eripuit; vel quae nautam submersurum, Martini Dominum invocantem , de profundo pelagi ad littus quod optabat elicuit. Quidam Sancti accepit, et infra penetralia, domus tanquam thesaurum coelestem reposuit. Factum est autem, ut invidia tentatoris immissum incendium domus voraci
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ: ꝓpe sepulchrũ accedens.
ȩdituo supplicat. ut sibi parum
benedictȩ cerȩ largiret᷑ etumulo.
Quã accipiens lętꝰ abscessit: & agro
cui frugẽ seuerat. confisus ĩpõsuit
Adueniens autẽ tẽpestas seuissima.
quȩ uiciniã in annis p̃cedentib
sȩpe uastauerat: ab hac . ẽ. benedi¬
ctione phibita: nec ibidẽ ultra ut
consueuerat nocuit. Magnifica
uͦ. atq desiderabili Paschali festiui¬
tate adueniente : popłs ad beati cel¬
& singula loca allabens oculis. uel
irrigans lacrimis. in qͥb uir beatꝰ
aut sederat. aut orauerat. siue ubi
eibũ sũpserat. uel corpori quietẽ post
multos labores indulserat. classe
nauiũ p̃parata. amnẽ transire parat:
ut beatũ sepulchrũ adeat: & se cũ
fletu ueniã dep̃cans corã confessore¬
ꝓsternat. Nauigantib autẽ illis: tẽpta¬
toris ĩpulsu cõmoto uento nauis
in ꝑfundũ demergit᷑: & sexus utq
ab amne diripit᷑. Cũq int̾ ꝓcellas

Expanded text:
salutem, prope sepulchrum accedens, salutem, prope sepulchrum accedens, aedituum supplicat, ut sibi parumper benedictae cerae largiretur e tumulo. Quam accipiens, laetus abscessit et agro, cui frugem seruerat, confisus inposuit. Adveniens autem tempestas saevissima, quae vicinia in annis praecedentibus saepe vastaverat, ab haec est benedictione prohibita, nec ibidem ultra, ut consueverat, nocuit. Magnifica vero atque desiderabili paschali festivitate adveniente, pop singula loca allambens osculis, vel irrigans lacrymis, in qua vir beatus ante sederat, aut oraverat, sive ubi cibum sumpserat, vel corpori quietem post multos labores indulserat, classe navium praeparata, amnem transire parat, ut beatum sepulcrum adeat, et cum fletu veniam depavigantibus autem illis, tentatoris impulsu commoto vento, classis in profundo demergitur, et sexus uterque ab amne diripitur. Cumque inter procellas
Abbreviated transcription (Latin):
hunus quidã. rapidus instinctu
demonis actꝰ: coronã sepulchri
quȩ scĩ meritũ declarabat. uolent̃
arripuit. Mox lumine pͥuatꝰ. ẽ Predã
cogente dolore restituit: lum̃q
recepit. Quidã uͦ. atẽptatore
comotꝰ. plato gladio. cũ quendã
ferire conaret᷑ in atrio confessoris.
ꝓtinꝰ ira in se retorta ueloci dĩ udi
cio ꝓsequente. ipso se mucrone con¬
fodit. Geniq cũ popłs ad beati
tẽpli ornatũ colũnas cuperet gau
nabat᷑. ꝑ eo qd solatiũ aliquod ad
pitatꝰ. in sinu gurgitis ictib suis suffocat᷑¬
discipłs p̃dicandus. ãpullã cũ
oleo ad sc̃m tumulũ detulit: ut
raso a marmores qͦscã m̃bra tegiusᷤ
cerdotis nectareo effraglans odore.
ex hoc infirmi: experire salutem.
Sed & ꝓcellȩ. ab agris hoc liquore puri¬
ficatis: sȩpe ꝓhibitȩ s̃. Cum autẽ
ad tẽplũ scm qͥdã deuotꝰ fide plenꝰ
accessisset : & grãm scĩ sitiens. cogi¬
taret qͥd de beata ȩde raperet ad

Expanded text:
Chunus quidam rapidus instinctu Chunus quidam rapidus instinctu daemonis actus, coronam sepulchri, quae sancti meritum declarabat, violenter eripuit. Mox lumine privatus, praedam, cogente dolore, restituit lumenque recepit. Quidam vero a temptatore commotus, pferire conaretur in atrio Confessoris, protinus ira in se retorta, veloci judicio Dei prosequente, ipso se mucrone perfodit. Denique cum populus ad Beati templi ornatum columnas deferre cuperet gaudnabatur, pro eo quod solatium aliquod ad itatus, in sinu aquarum gurgitis, ictibus suis suffocatdiscipulus praeconandus, ampullam cum oleo ad sanctum tumulum detulit, ut raso a marmore, quo sancta membra teguntur, imentum sacerdotis nectareo effragrans odore, ltique 1003 ex hoc infirmi experiere salutem. Sed et procellae ab agris hoc liquore purificatis saepe prohibitae sunt. Cum autem ad templum sanctum quidam devotus fide plenus accessisset, et gratiam sancti sitiens, cogitaret, quid de beata aede raperet ad