comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem circum eat: id xͦ. scãm
electorum eccłam. m̃te et in¬
quisitione ꝑcurrat Per uicos
eũ et plateas querat. iel est ꝑ
angusta et lata graclientes
aspiciat: ut si qua inuenire
in eis ualeat eiꝰ uestigia ex¬
quirat Quia sunt non nulli
&iã uite scłaris: qui imitanduᷤ
aliquid habeant de actione
uirtutis. Quȩrentes autem iu¬
nos uigiles inueniunt. qui cus.¬
todiunt ciuitatem: quia sc̃i
patres qui aeccłȩ statũ custodi¬
unt. bonis nr̃is studus occurr̃t.
ut suo uel uerbo uł scripto nos
doceant Quos cum paululum
ꝑ transimus: in uenimꝰ que dili.¬
gimus. Quia redemptor nr̃
et si humilitate homo inter
homines: diuinitate tam̃ suꝑ
homines suit. Cum ergo tran¬
setnt uigiles: dilectus inuenit᷑.
quia cum ꝓpħas et apłos infra
ipsum ẽẽ. conspicimus: illum qͥ
natura deus. ẽ. ẽẽ supra homi¬
nes consideramus Prius ergo non
urueniendus quȩritur: ut post
inuentus strictius teneatur.

Expanded text:
civitatem circumeat, id est sanctam civitatem circumeat, id est sanctam electorum Ecclesiam mente et inquisitione percurrat; per vicos eum et plateas quaerat, id est per angusta et lata gradientes asin eis valeat, ejus vestigia exquirat, quia sunt nonnulli etiam vitae saecularis qui imitandum aliquid habeant de actione virtutis. Quaerentes autem nos vigiles inveniunt, qui custodiunt civitatem, quia sancti Patres, qui Ecclesiae statum custodiunt, bonis nostris studiis occurrunt, ut suo vel verbo, vel scripto nos doceant. Quos cum paululum pertransimus, invenimus quem diligimus, quia Redemptor noster, etsi humilhomines, divinitate tamen super homines fuit. Cum ergo transeuntur vigiles, dilectus invenitur, quia cum prophetas et apostolos infra ipsum esse conspicimus, illum qui natura Deus est esse supra homines consideramus. Prius ergo non inveniendus quaeritur, ut post inventus strictius teneatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uerau it ut quereret. unde &
contigit. ut inueniret Actũ¬
q est ut desicleria dilata crescerẽt
et crescentia caperent quod
nruenissent: Hinc est enĩ qđ ele
eoclem sponso: eccła incanticis can¬
ticorum dicit In lectulo meo
per noctes quesiui quem dili¬
git anima mea. quesiui illum
cuibo ciuitatem ꝑuicos et pla.¬
teas. et querã quem diligit
anima mea Quȩ defectum
quoq inuentionis: ingeminat
dicens Quesi ui illũ. et non in¬
ueni. Sed quia diu inuentio
non elongat. si inquisitio non
de sstat: ad iungit Inuenerunt
me ugiles: qui custodiunt
ciuittem Num quem dilexit
anino mea uidistis: paululũ
cum pransissem eos: inueni quẽ
lilig animamea Dilectum
nami in lectubo querinus.
qualo in presentis uite
aliquantula requie redemp¬
toris nrĩ desiderio suspiramis:
Per noctem querimus. quia &¬
si iam in illo mens uigilat:
tamen ad huc oculus caligat:
Sed qui dilectum suum ñ
inuenit. restat ut surgat. ci

Expanded text:
veravit ut quaereret, unde et veravit ut quaereret, unde et contigit ut inveniret, actumque est ut desideria dilata crescerent, et crescentia caperent quod invenissent. Hinc est enim quod de eodem sponso Ecclesia in Canticis canticorper noctes quaesivi quem diligit anima mea, quaesivi illum, cuibo civitatem, per vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea . Quae defectum quoque inventionis ingeminat, dicens: Quaesivi illum, et non inveni . Sed quia diu inventio se non elongat, si inquisitio non desistat, adjungit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem diligit anima mea, vidistis? Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Dilectum namque in lectulo quaerimus, quando in praesentis vitae aliquantula requie Redemptoris nostri desiderio suspiramus. Per noctem quaerimus, quia etsi jam in illo mens vigilat, tamen adhuc oculus caligat. Sed qui dilectum suum non invenit, restat ut surgat, et
Abbreviated transcription (Latin):
Exquirebat quẽ non inuerat.
flebat inquirendo. & amoris
sui igne succensa: eiꝰ quẽ abla¬
tum credidit. ardebat cleside¬
rio Unde contigit. ut rum
sola tunc uideret: quȩ remã¬
sit ut quereret Quia nimirũ
uirtus boni oꝑis ꝑseuerantia
est: &euoce ueritatis dicitur:
Qui autem ꝑseuerauerit us¬
q insinem. hic saluus erit &
p̃cepto legis: cauda hostiȩ
in sacrisicio iubetur. offerri:
Incaucla quippe. sinis . ẽ. cor¬
poris : Et. ille bene inmolat.
qui sacrisicium boni oꝑis usq
aclsinem cdebitȩ ꝑducit actio¬
nis. Hinc ioseph inter reliqͦs
usq al talum: ẽ. opus bonũ
usq ad consummationẽ Sed
maria cum fleret. inclinauit.
seet prospexit in monum̃tum:
Certe iã monum̃tum uacuum
uicderat. iam sublatum dñm
mntiauerat: Quid est quod
se iterum inelinat. iterũ uidere
desiderat: seclam anti semel as¬
pexisse non sufficit. quia uis
amoris intentionem multipli-¬
cat inquisitaiois. Quesiuit igitur
prius et minime inuenit. ꝓse¬

Expanded text:
non invenerat, flebat inquirendo, et amoris sui igne succensa, 1546 ejus quem ablatum credidit ardebat desiderio. Unde contigit ut eum sola tunc videret, quae remansit ut quaereret, quia nimirum virtus boni operis perseverantia est, et voce Veritatis dicitur: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et praecepto legis cauda hostiae in sacrificio jubetur offerri . In cauda quippe finis est corporis; et ille bene immolat, qui sacrificium boni operis usque ad finem debitae perducit actionis. Hinc Joseph inter reliquosusque ad talum est opus bonum usque ad consummationem. 2. Sed Maria, cum fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum. Certe jam monumentum vacuum viderat, jam sublatum Dominum nuntiaverat; quid est quod se iterum inclinat, iterum videre desiderat? Sed amanti semel aspexisse non sufficit, quia vis amoris intentionem multiplicat inquisitionis. Quaesivit ergo prius, et minime invenit; perse
Abbreviated transcription (Latin):
criminis. & uox ueritatis impletur
qua dicitur Pimissa sunt ei pec¬
cata multa: quia dilexit multũ:
Que enim prius frigida peccando
remanserat : post modum amando
fortiter ardebat Nam post quã
uenit ad monumentum. ibiq
corpus clominicum non inue.¬
nit. sublatum credidit: atq
discipulis nuntiauit: Qui
uenientes. uiderunt: atq ita
esse ut mulier dixerat credi¬
derunt: Et de eis protinus scrip¬
tum est Abierunt ergo disci¬
pult ad semet ipsos Ac de inde
sub iungitur: Maria autem
stabat ad monumentũ foris
plorans. Qua in re pensandũ
est. huius mulieris mentem
quenta uis amoris incenderat.
due amonum̃to dñi. & iam
discipulis recedentib ñ recedat

Expanded text:
nis: et vox Veritatis impletur, qua dicitur: Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Quae enim prius frigida peccando remanserat, postmodum amando fortiter ardebat. Nam postquam venit ad monumentum, ibique corpus dominicum non invenit, sublatum credidit, atque discipulis nuntiavit. Qui venientes 1545 viderunt, atque ita esse ut mulier dixerat crediderunt. Et de eis protinus scriptum est: Abierunt ergo discipuli ad semetipsos. Ac deinde subjungitur: Maria autem stabat ad monumentum foris plorans . Qua in re pensandum est hujus mulieris mentem quanta vis amoris accenderat, quae a monumento Domini, etiam disc
Abbreviated transcription (Latin):
transire non possunt.
Transire nãq eorũ ẽ. in¬
munda illa desideria spar¬
gere. Dicunt ergo incur¬
uare ut transeamus. quia
si ipsa se ad ima appetenda
non deicit: contra hanc il¬
lorũ ꝑuersitas nullatenus
conualescit. & transire ꝑeã
nequeunt: quã contra se
rigidã insuꝑna intencione ꝑ¬
spiritib damus: cũ terrena
con cupiscimꝰ. cũ ad tempora.¬
lia appetenda curuamur.
Pucdeat ergo terrena con¬
cupiscere. & dorsa montium
ascendentib ad uersariis p̃¬
qui curuus est & quo p̾mio
sit redemptus non meminit
qui una querit. Hinc xiam
ꝑ moysen dicitur. Ut qui gyb.¬
bo p̃mitur. nequaquã ad sa¬
cerdocium ꝓuehatur. &q̃đ qͦt

Expanded text:
transire non possunt. transire non possunt. Transire namque eorum est immunda illi desideria spargere. Dicunt ergo Incurvare ut transeamus, quia si ipsa se ad ima appetenda non dejicit, contra hanc illorum perversitas nullatenus convalescit, et transire per eam nequeunt, quam contra se rigidam in superna intentione pspiritibus damus, cum terrena concupiscimus, cum ad temporalia appetenda curvamur. Pudeat ergo terrena concupiscere, et dorsa mentium ascendentibus adversariis prqui curvus est, et quo praemio sit redemptus non meminit qui ima quaerit. Hinc etiam per Moysen dicitur, ut qui gibbo premitur, nequaquam ad sacerdotium provehatur . Et
Abbreviated transcription (Latin):
quaq. Contemplatꝰ quippe
qđ ad suꝑnã lucẽ intuendã¬
homo conditus fuerat: sed
peccatis ꝑxigentib foras mis¬
sus mentis suȩ tenebras por¬
tat. suꝑna non appetit. in
infimis intendit cęlestia ne¬
quaquã desidat: terrena
semp in anima uersat: &
hoc quod de suo genere
doluit inse ipso ex clamauit
dicens. Incuruatus sum & hu¬
miliatus sum usqueqiaq.
Contemplationẽ nãq cȩbesti.¬
um ꝑdens sisola carnis ne.¬
cessaria homo cogitaret. in¬
curuatus & humiliatꝰ esset.
sed tam̃ usquetriaq ñ ẽet.
Quẽ gͦ asuꝑnis cogitacionib
ñ solũ necessitas deicit: sed
&iã uoluptas inlicita ster¬
nit: non solũ incuruatus
sed usq quaq incuruatus est.
Hinc alius ꝓpħa de inmim.¬
dis spiritib dicit. Qui dixer̃
amime tue in curuare ut
transeamꝰ. Recta quippe
stat anima: cũ suꝑna de-¬
siderat & nequaq. flectitur
ad una. Sed maligni sp̃s
cũ hanc insua rectitudi¬
ne stare conspiciunt ꝑ eã

Expanded text:
quaque . Contemplatus namque quaque . Contemplatus namque quod ad suhomo conditus fuerat, sed peccatis exigentibus foras missus, mentis suae tenebras portat, superna non appetit, in infimis intendit, coelestia nequaquam desiderat, terrena semper in animo versat. Et hoc, quod de suo genere doluit, in seipso exclamavit dicens: Incurvatus sum, et humiliatus sum usquequaque. Contemplationem namque coelestium perdens, si sola carnis necessaria homo cogitaret, incurvatus et humiliatus esset, sed tamen usquequaque non esset. Quem ergo a supernis cogitationibus non solum necessitas dejicit, sed etiam voluptas illicita sternit, non solum incurvatus, sed usquequaque incurvatus est. Hinc alius propheta de immundis spiritibus dicit: Qui dixerunt animae tuae, Incurvare ut transeamus . Recta quippe stat anima cum superna desiderat, et nequaquam flectitur ad ima. Sed maligni spiritus cum hanc in sua rectitudine stare conspiciunt, per eam
Abbreviated transcription (Latin):
sum respicere nequaquam
potest Sequitur:. Hanc cũ
&ait illi Mulier. climissa es
ab infirmitate tua. & impo.¬
suit illi manũ. &cõfestim e.¬
recta .ẽ. Uocauit & erext:
quia inluminauit & adu.¬
uit. Uocat seel non erigit:
quando quidem ꝑ eiꝰ grĩm
inluminamur. sed exigentibus
nr̃is meritis ad iuuari ñ possu¬
mus. Plerũq enĩ uidemus
que agenela sunt: sed hec
oꝑe ñ implemꝰ. Nitimur. & in¬
firmamur. Mentis uidicium
rectitudinẽ conspicit: sed ad
hanc oꝑis fortitudo succumbit.
Quia nimirũ iã depena per¬
cati. ẽ. ut ex dono quidem
possit bonũ conspici sed tam̃
ab eo qđ aspicitur contingat
ꝑ meritũ repelli. Usitata x enĩ
culpa obligat mentẽ: ut nequa¬
quam surgere possit ad recti-¬
tudinem. Conatur & labitur.
quia ubi sponte du ꝑstitit
ibi &cũ noluerit coacta cadit.
Bene de hac nr̃a incuruatio¬
ne ex typo humani generi
ꝑpsalmistã dicitur. Incuruatꝰ
sum & humiliatus sum usque¬

Expanded text:
sum respicere nequaquam sum respicere nequaquam potest. 7. Sequitur: Hanc cum ait illi: Mulier, dimissa es ab infirmitate tua. Et imposuit illi manum, et confestim erecta est. Vocavit et erexit, quia illuminavit et adjuvit. Vocat, sed non erigit, quando quidem per ejus gratiam illuminamur, sed, exigentibus nostris meritis, adjuvari non possumus. Plerumque enim videmus quae agenda sunt, sed hoc opere non implemus. Nitimur, et infirmamur. Mentis judicium rectitudinem conspicit, sed ad hanc operis fortitudo succumbit, quia nimirum jam de poena peccati est ut ex dono quidem possit bonum conspici, sed tamen ab eo quod aspicitur contingat per meritum repelli. Usitata etenim culpa obligat mentem, ut nequaquam surgere possit ad rectitudinem. Conatur, et labitur, quia ubi sponte diu perstitit, ibi et cum noluerit coacta cadit. Bene de hac nostra incurvatione ex typo humani generis per Psalmistam dicitur: Incurvatus sum et humiliatus sum usque
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ & octo annorum nu¬
mrerꝰ acl curuã mulierem
signat. Sexto enĩ die homo
factus est atq eodẽ sexto dre
oꝑa dni cuncta ꝑfecta sunt.
denarns aut̃ numer intri¬
gonum ductus. dece̾ & octo
facit. Quia ergo homo qͥ
sexto die factus est ꝑfecta
oꝑa habere noluit serl ante
legem sub bege atq in ex¬
ordio inchoantis gr̃ę in¬
firmus extitit: decẽm ⁊octo
&erat inclinata nec omĩno
poterat sursum respicere:
Om̃is peccator terrena co¬
gitans cȩlestia non requi¬
rens sursum respicere non
ualet. Ina dũ desicłia inferi.¬
ora sequit᷑: a mentis sue ret.¬
titudine curuatur. Et hoc
semꝑ uidet: qđ sinecessatione
cogitat. Ad corda ur̃a fr̃s
uatis aspicite: Alius de hono.¬
rib alius le pecuniis. alius
de p̾dorũ ambitu cogitat:
Cuncta hec inimo sunt &
quancdo mens talib impli.¬
catur. abstatꝰ sui rectitudi:¬
ne flectitur. Aquia ad cęles.¬
te desideriũ ñ ad surgit.
quasi mulier inclinata sur.¬

Expanded text:
decem et octo annorum nudecem et octo annorum numerus ad curvam mulierem signat. Sexto enim die homo factus est , atque eodem sexto die opera Domini cuncta perfecta sunt. Senarius autem numerus in trigonum ductus decem et octo facit. Quia ergo homo, qui sexta die factus est, perfecta opera habere noluit, sed ante legem, sub lege, atque in exordio inchoantis gratiae infirmus exstitit, decem et octo Et erat inclinata, nec omnino poterat sursum respicere. Omnis peccator terrena cogitans, coelestia non requirens, 1585 sursum respicere non valet, quia dum desideria inferiora sequitur, a mentis suae rectitudine curvatur, et haec semper videt, quod sine cessatione cogitat. Ad corda vestra, frvatis semper aspicite. Alius de honoribus, alius de pecuniis, alius de praediorum ambitu cogitat. Haec cuncta in imo sunt, et quando mens talibus implicatur, a status sui rectitudine flectitur. Et quia ad coeleste desiderium non assurgit, quasi mulier inclinata sur
Abbreviated transcription (Latin):
corclis Plangit qđ fecisse
se meminit: displicet sibi
qualem fuisse se recolit:
Intentionẽ contra se diri.¬
git: atq ad meliora animũ
accendit. Ex fieore igitur
ad fructũ reunrescit. arbor
quia de consideratione
peccati. ad bona se oꝑare
suscitat animꝰ. A sunt¬
pleriq qui increpationes
audiunt: & tamen al pe.¬
nitenciã redire contẽp.¬
nunt: & infructuose dõ
in hoc scło uirides stant:
Sed audiamus quid ficulneȩ
cultor ad iungat Siquidẽ
fecerit fructum : sin autẽ
infuturo succides eã. Quia
ꝓfecto qui hic ñ uult ad
fecunditatẽ pinguescere.
ꝑ increpationẽ. illic cadet
unde iã surgere ꝑpenitenciã
ñ ualet. Xĩnfuturaᷤ succiditur:
quãuis hic sine fructu uiri¬
dis stare uicdeatur. Erat
aut̃ docens insinagoga sab¬
batis. Rẽcce mulier que
habebat sp̃m infirmitatis
annis decẽ &octo. Paulo ante
iã diximꝰ quia hoc erat trin
ad uentus dm̃a. ad infruc.¬
tuosam ficulneam quod

Expanded text:
cordis: plangit quod fecisse cordis: plangit quod fecisse se meminit, displicet sibi qualem fuisse se recolit, intentionem contra se dirigit, atque ad meliora animum accendit. Ex fetore igitur ad fructum reviviscit arbor, quia de consideratione peccati ad bona se opera resuscitat animuncrepationes audiunt, et tamen ad poenitentiam redire centemnunt, et, infructuosi Deo, in hoc saeculo virides stant. Sed audiamus quid ficulneae cultor adjungat: Si quidem fecerit fructum: sin autem, in futuro succides eam. Quia profecto qui hic non vult ad fecunditatem pinguescere per increpationem, illic cadet unde jam resurgere per poenitentiam non valet; et in futuro succidetur, quamvis hic sine fructu viridis stare videatur. 6. Erat autem docens in synagoga eorum sabbatis. Et ecce mulier quae habebat spiritum infirmitatis annis decem et octo. Paulo ante jam diximus, quia hoc erat trinus adventus domini ad infructuosam ficulneam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
re: Om̃is quippe fossa ĩ imo
est. Añmirũ increpatio
dũ mentẽ sibi demonstrat
humiliat. Quotiens ergo
de peccato suo aliquem¬
corripimꝰ: quasi excultõre
cdebito circa infructuosam
arborẽ fodimus. Post fos¬
sionẽ uero quid dicat au.¬
diamus. Amittã cofinum
stercoris. Quid est cofius
stercoris. nisi memoria pec.¬
catorũ : Peccata & enĩ car¬
nis stercora uocantur Unde
truerunt ium̃ta instercore
suo. Ium̃ta qͥppe instercore
suo conputrescere . ẽ: car¬
nales quõq infetore luxii.¬
riȩ uitã finire. Nos itaq
quotiens carnalem mentẽ
de suis peccatis increpamꝰ.
quotiens ad eiꝰ memoriam
uitia ante acta reducimus.
quasi infructuose arbori
cofinũ stercoris uersamus:
pinguescat. Mittitur ergo
cosinus stertoris ad radicem
ria cogitationis Cũq se per
penitentiã ad lam̃ta menꝰ
excitat: cũq ad bone oꝑa¬
cionis gr̃am reformat.
quasi ꝑ tactũ stercoris redit
ad fecunditatem oꝑis radix

Expanded text:
re? Omnis quippe fossa in imo re? Omnis quippe fossa in imo est. Et nimirum increpatio dum mentem sibi demonstrat, humiliat. Quoties ergo aliquem de peccato suo corripimus, quasi ex culturae debito circa infructuosam arborem fodimus. Post fossionem vero quid dicatur audiamus. Et mittam cophinum stercoris. Quid est cophinus stercoris, nisi memoria peccatorum? Peccata etenim carnis stercora vocantur. Unde et truerunt jumenta in stercore suo . Jumenta quippe in stercore suo computrescere est carnales quosque in fetore luxuriae vitam finire. Nos itaque quoties carnalem mentem de suis peccatis increpamus, quoties ad ejus memoriam vitia anteacta redquasi infructuosae arbori cophinum stercoris apponimus; pinguescat. Mittitur ergo cophinus stercoris ad radicem ria cogitationis, cumque se per poenitentiam ad lamenta mens excitat, cumque ad bonae operationis graquasi per tactum stercoris redit ad fecunditatem operis radix
Abbreviated transcription (Latin):
Seat le suꝑ arbor infructu.¬
osa: & subtus t̾ra sterilis iac&:
Infructuose arboris de suꝑ
umbra densat᷑: & soliꝰ radius
ad terrã descendere nequaꝗ
ꝑmittitur. Quia dũ subiecti
qui libet patroni ꝑuersi:
ꝑuersa exempla conspiciunt.
ipsi quoq infructuosi rema-¬
nentes: ueritatis lumine pri.¬
uantur. &pressi umbra ca-¬
lorẽ solis ñ accipiunt: qui.
inde remanent a dõ frigi.¬
cli: unde in hoc scło male
proteguntur. Sed de hoc ꝑ¬
uerso quo libet & potente:
pene iã requisitio dõ ñ est.
post quã enĩ se ꝑdidit que.¬
rendũ solũ modo .x̾. cur &
malios p̃mit. Unde bene riꝰd̃
uinee dñs dicit. Ut quidxiã
t̾rã occupat : Terram quippe
occupat. qui m̃tes alienas
grauat: Terrã occupat. qui
locũ quẽ tenet in bonis
Nam cultor inee: quid di.¬
cat audiamꝰ Dñe dimitte
illã ⁊ hoc anno. usq dum
fodiã circa. illã. Quid est
circa ficulneã fodere. nisi
infructuosas m̃tes increpa.¬

Expanded text:
Stat desuper arbor infructuStat desuper arbor infructuosa, et subtus terra sterilis jacet. Infructuosae arboris desuper umbra densatur, et solis radius ad terram descendere nequaquam permittitur, quia dum subjecti quilibet patroni perversi perversa exempla conspiciunt, ipsi quoque, infructuosi remanentes, veritatis lumine privantur. Et, pressi umbra, calorem solis non accipiunt, quia 1584 inde remanent a Deo frigidi, unde in hoc saeculo male proteguntur. Sed de hoc perverso quolibet et potente pene jam requisitio Deo non est. Postquam enim se perdidit, quaerendum solummodo est cur et alios premat. Unde bene ejusdem vineae dominus dicit: Ut quid etiam terram occupat? Terram quippe occupat qui mentes alienas gravat, terram occupat qui locum quem tenet in bonis Nam cultor vineae quid dicat audiamus: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam. Quid est circa ficulneam fodere, nisi infructuosas mentes increpa
Abbreviated transcription (Latin):
nis fructũ se ñ inuenine
c̃quiritur. Qia quoꝵdam
pͣuorũ m̃tes nec inspirata
lex naturalis corrigit: nec
p̃cepta erudiunt: nec incar.¬
nationis eiꝰ miradã conuer¬
tunt Qid uͦ ꝑcultorem
uinex. nisi p̃positorũ ordo
exprimit᷑: Qui dũ p̾sunt ȩccłȩ
nimirũ dñicȩ uinȩ curam
gerunt. Huiꝰ enĩ uineȩ: pͥmꝰ
cultor petrꝰ apłs extitit. Hunc
nos indigni seqͥmur : inquan¬
tũ ꝓ eruditione n̾rã docen.¬
do. p̾dicando. increpando.
laboram Sed cũ magno
iã timore audiendũ est :¬
qđ cultori uinexꝰ infruc¬
tuosa arbore dicitur. Suc¬
cide eã: ut qͥd &iã terram
occupat: Unꝰ quisq iuxta
moclũ suũ inquantũ locũ
cupat. Quia in eo loco in quo
ipse . ẽ: aliis oꝑandi occasionẽ
negat. Sed in hoc scło potenꝰ
qui libae si fructũ ñ habae
cdim̃tum p̾stat cęteris. Quia
qui c̃q sub ipso sunt: ꝑxẽm.¬
plo prauitatis illiꝰ quasi unr¬
bra ꝑuersitatis eiꝰ p̃muntur.

Expanded text:
nis fructum se non invenisse nis fructum se non invenisse conqueritur, quia quorumdam pravorum mentes nec inspirata lex naturalis corrigit, nec praecepta erudiunt, nec incarnationis ejus miracula convertunt. Quid vero per cultorem vineae, nisi praepositorum ordo exprimitur? Qui dum praesunt Ecclesiae, nimirum dominicae vineae curam gerunt. Hujus enim vineae primus cultor Petrus apostolus exstitit. Hunc nos indigni sequimur, in quantum pro eruditione vestra, docendo, deprecando, increpando, laboramus. 4. Sed cum magno jam timore audiendum est quod cultori vineae de infructuosa arbore dicitur: Succide illam; ut quid etiam terram occupat? Unusquisque juxta modum suum, in quantum locum cupat, quia in eo loco in quo ipse est, et aliis operandi occasionem negat. Sed in hoc saeculo potens quilibet, si fructum non habet dimentum praestat caeteris, quia quicunque sub ipso sunt, exemplo pravitatis illius, quasi umbra perversitatis ejus premuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
& bene creata sicut mulier:
Sed inculpã ꝓpria sponte lap¬
sa. neq fructũ seruat oꝑatio¬
nis. neq statũ rectitudinis.
Ad peccatũ quippe ex uolimn¬
tate corruens: quia fructũ
obelientie ferre noluit.
statũ rectiti dinis amisit:
Quȩ ad dĩ similitudinẽ condi¬
ta: dũ in sua dignitade non
ꝑstitit: ad qđ plantata uel
creata fuerat seruare c̃tẽp¬
sit. Iercio dñs uineꝵ ad ficul¬
neam uenit: quia naturã
generis humani ante legẽ
sub lege. sub gr̃ã: expect̃an.¬
cdo. ammonendo. uisitando
recusiuit Oixit ad cultorẽ¬
uineȩ. Eece anni tres sunt.
exquo ueniꝰ fructũ querenꝰ
in ficulnea hac: & ñ inuenio:
Uenit ante legẽ: quia ꝑnatura¬
lẽ intellectũ quid unusquisq
exemplo sui qualit̾ erga ꝓxi.¬
mũ agere debuisset inno¬
tuit. Uenit in lege: quia p̃¬
cipiendo docuit Uerat pꝰ
legem ꝑ grãm: quia pietati
sue p̾sentiã exhibendo monꝰ.¬
trauit. Sed tam̃ intrib an.¬

Expanded text:
et bene ta sicut mulier; et bene ta sicut mulier; sed in culpam propria sponte lapsa, neque fructum servat operationis, neque statum rectitudinis. Ad peccatum quippe ex voluntate corruens, quia fructum obedientiae ferre noluit, statum rectitudinis amisit. Quae ad Dei similitudinem condita, dum in sua dignitate non perstitit, quod plantata vel creata fuerat, servare contempsit. Tertio dominus vineae ad ficulneam venit, quia naturam generis humani ante legem, sub lege, sub gratia, exspectando, admonendo, visitando, requisivit. 3. Dixit autevineae: Ecce anni tres sunt ex quo venio fructum quaerens in ficulnea hac, 1583 et non invenio. Venit ante legem, quia per naturalem intellectum quid unusquisque exemplo sui qualiter erga proximum agere debuisset innotuit. Venit in lege, quia praecipiendo docuit. Venit post legem per gratiam, quia pietatis suae praesentiam exhibendo monstravit. Sed tamen in tribus an
Abbreviated transcription (Latin):
reb aliquando aliud uerbis
atq aliud reb: aliquando
aut̃ hoc uerbis qđ reb Quas
x enĩ res ex euuargłio fr̃s au.¬
distis: ficulneã infructuosam &
mulierẽ curuam: & utriq rei
est pietas inpensa. Illud autẽ
dixit ꝑsimilitudinẽ: istud egit
ꝑ exhibitionẽ Sed hoc signifi.¬
cat ficulnea infructuosa: qđ
mulier inclinata U hoc ficul.¬
nea reseruata: quod mulier
erepta. Oñs uineȩ tercio
uenit. ad ficulneã. & fruc¬
tum minime muenit:
& mulier quȩ ererta ẽ: detẽ
x octo annis fuerat curua:
Hoc aut̃ decẽ & octo annoꝵ
numero signatur. qđ tercio
Quia igitur p̾̃mittendo sum¬
matim tota ꝑstrinximus.
iã ꝑ lectionis ordinem sin.¬
gula disseram Arborẽ fici
habebat quidã plantatam
in uinea sua: &uenit que¬
rens fructũ in illa &e non
inuenit. uid arbor fici.
niũ humanã naturã de sig¬
nat: Quid mulier inclina.¬
ta. nisi eandẽ naturã signi.¬
ficando denuntiat: Que &
bene plantata . ẽ. sicut ficus.

Expanded text:
d verbis, atque aliud rebus; aliquando autem hoc verbis quod rebus. Duas etenim res ex Evangelio, fratres, audistis, ficulneam infructuosam, et mulierem curvam, et utrique rei est pietas impensa. Illud autem dixit per similitudinem, istud egit per exhibitionem. Sed hoc significat ficulnea infructuosa quod mulier inclinata, et hoc ficulnea reservata quod mulier erecta. Dominus vineae tertio venit ad ficulneam, et fructum minime invenit, et mulier quae erecta est decem et octo annis fuerat curva. Hoc autem decem et octo annorum numero signatur, quod tertio Quia ergo praemittendo summatim tota perstrinximus, jam per lectionis ordinem singula disseramus. 2. Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua; et venit quaerens fructum in illa, et non invenit. Quid arbor fici, nisi humanam naturam designat? Quid mulier inclinata nisi eamdem naturam significando denuntiat? Quae et bene plantata est sicut ficus,
Abbreviated transcription (Latin):
menbra eiꝰdẽ summi sacerdotiꝰ
efficimiur. Unde nobis &x ꝑpetrũ
dicit᷑. Uos aut̃ genꝰ electum.
regale sacerdocium. Sed qui
gibbũ tolerat: ima semꝑ in¬
tuetur: A sacerdotio ergo re.¬
pellitur: quia quis quis solis
terrenis intentus est: ipse sibi
testis est qđ menbrũ sum.¬
mi sacerclotis non est. Hinc
rursus. Pisces qui pennulas
non habent ab hesu fidelis
popłi ꝓhbentur. Pisces quippe
qui pennulas squamarũ ha-¬
aquas solent: Quid ergo pin.¬
seunt quȩ modo uirtutũ
pennulis fulte saltus dare.
ꝑcȩleste desidĩo sciunt: ut
suꝑna ꝑcontemplacionem
appetant. quã uis insemet¬
tur ante oculos mulier
curua : & arbor infructuo¬
sa. Reminiscamur malorũ
quȩ fecimꝰ: mittamus ad
radicẽ cordis cophinũ ster.¬
roris Ut tunc in retribuci.¬
onis fructu pinguescat: qđ
nobis hic ꝑ penĩtentiã fete.¬
bat si uirtutũ summa
gaubet lamento. Ex ipsa ei
iusticiȩ inchoatione place.¬
bimus: qui in iusta que fe¬
cimus punimus. Nec mora

Expanded text:
em summi sacerdotis 1586 efficimur. Unde et nobis per Petrum dicitur: Vos autem genus electum, regale sacerdotium . Sed qui gibbum tolerat, ima semper intuetur. A sacerdotio ergo repellitur, quia quisquis solis terrenis intentus est, ipse sibi testis est quod membrum summi sacerdotis non est. Hinc rursus pisces qui pennulas non habent, ab esu fidelis populi prohibentur . Pisces quippe qui pennulas squamarum haaquas solent. Quid ergo penseunt, quae, modo virtutum pennulis fultae, saltus dare per coeleste desiderium sciunt, ut superna per contemplationem appetant, quamvis in setur ante oculos mulier curva, et arbor infructuosa. Reminiscamur malorum quae fecimus, mittamus ad radicem cordis cophinum stercoris, ut tunc in retributionis fructu pinguescat quod nobis hic per poenitentiam fetebat. Et si virtutum summa gaudet lamento. Ex ipsa enim justitiae inhoatione ei placebimus, qui injusta quae fecimus punimus. Nec mora
Abbreviated transcription (Latin):
hec: am mirabantur
turbe suꝑ doctrina
cius Erat enĩ docens
cos quasi potestatẽ
habens: non quasi scri
agã in eo Eloquia
Propter quẽ numerũ
ammonitus sũ etiam
precepta ista ad sep¬
tem illas referre sen¬
tentias quas in prin¬
cipio sermonis huiꝰ
posui debeatis: cum
dicerẽ ad illas septẽ
petitiones sp̃s scĩ quas
esaias ꝓpheta cõme¬
morat Sed siut iste
ordo in his conside¬
randus sit. siue aliqͥs
alius: facienda sunt
si uolumus edifficare
supra petram

Expanded text:
haec, admirabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi Scribagam in eo: eloquiaPropter quem numerum admonitus sum etiam praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus posuit, de beatis cum diceret; et ad illas septem operationes Spiritus sancti, quas Isaias propheta commemorat : sed sive iste ordo in his considerandus sit, sive aliquis alius, facienda sunt si volumus aedificare super petram
Abbreviated transcription (Latin):
quisq firmat qͥ audit
uel p̾cipit: nisi faci¬
endo. Et si petra. xp̃
et sic̃ multa scriptu¬
rarũ testimonia p̃¬
dicant: ille edifficat
in xp̃o. qui quod ab¬
descendit pluuia
uenerunt flumina.
flauerunt uenti &
offenderunt in domũ
illã & non cecidit:
fundata enim erat
supra petram: Non
ergo iste metuit ullas
caliginosas suꝑstitione.
Quid enĩ aliud intel¬
ligit᷑ pluuia cum in
mali alicuius significa¬
tione ponitur: nisi aut
rumores hominũ quos
uentis comparatos puto
aut uitȩ huiuus flu ui¬
um carnalib concu¬
metuit qui fundatã
hab&e domũ supra
petram: id est qui ñ
solum audit p̾ceptũ
diuĩ. sed etiam facit:
Et his om̃ib periculose
subiac& qui dudit:
& non facit: Non enĩ
hab& stabile funda¬
mentũ: sed audiendo
& non faciendo ruinã
edifficat: Ait enĩ con¬
sequenter & om̃ĩs qͥ
audit uerba hcc & n¬

Expanded text:
quisquam firmat quod audit, vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant, ille aedificat in Christo, qui quod adescendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concumetuit qui fundatam habet domum super petram, id est, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba mea
Abbreviated transcription (Latin):
sit strepitus contradi¬
centiũ. nisi etiã sibi
ipse obstrepat. qđ ꝑti¬
net etiã ad illud qđ
apłs dicit. Seruum
aut̃ dñi non oportet
litigare: sed mitẽ. cẽ.
ad om̃s: Docibilẽ. pa-¬
tientẽ. cũ modestia
corripientẽ diersa
sentientes. ne forte d&
illis ds̃ penitentiam.
ad cognoscendã ueri¬
tatẽ: B̾cati gͦ pacifici.¬

Expanded text:
sit strepitus contradisit strepitus contradicentium, nisi etiam ipse sibi obstrepat. Quo pertinet etiam illud quod Apostolus dicit: « Servum autem Domini non oportet litigare; sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diversa sentientes: ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem . Beati ergo pacifici
Abbreviated transcription (Latin):
id est qđ demonia
illis subiecta fuerint.
sed gaudete inquit
qͥa nomina ur̃a
scripta sunt in celis Credo
in illa ciuitate ihrłm
quȩ est in celis: in qua
non nisi iusti scĩq reg¬
nabunt: An nescitis ait
fortasse quis dicat: nõ
posse iniqͦs uisibilia
cula facere. & mentiri
potius istoscredat qui
gͦ quanta fererunt re¬
sistentes famulo dĩ mo¬
ysi. magi egyptiorum:
Aut si hoc uult negare
quia ñ i nomine xp̃i
feccrunt: legat qđ ipse
dñs dixit de pseudo¬
hic est xp̃s. aut illic. no¬
lite credere Surgent
enĩ pseudo prophetȩ
& dabunt signa & pro¬
digia. ita ut̃ in errorẽ
inducantur etiã decti:
oculo. opus est ut inue¬
niatur uia sapientiȩ.
cui tantȩ maloꝵ & ꝑuer¬
soꝵ hominũ deceptio¬
nes erroresq obstrepunt :
Quos om̃s cuadere. hoc
est uenire ad certissimã
pacẽ & unmobilẽ stabi¬
litatẽ: sapientia est:
Uehem̃t̃ enuĩ metuendũ. ẽ
ne studio alt̾candi &
contendendi quis non
uideat qđ a paucis
uideri potest. ut parũ

Expanded text:
id est, quod daemonia illis subjecta fuerint: Sed gaudete, inquit, quia nomina vestra scripta sunt in coelis ; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctique regnabunt. An nescitis, aitfortasse quis dicat non posse iniquos visibilia cula facere, et mentiri potius illos credat, quiergo quanta fecerint resistentes famulo Dei Moysi magi Aegyptiorum : aut si hoc non vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudohic est Christus, aut illic, nolite credere. Surgent et pseudoprophetae, et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur etiam electi:oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque obstrepunt, quos omnes evadere, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae! Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi et contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus
Abbreviated transcription (Latin):
alibi dicit idẽ apłs
non gaudet suꝑ mi¬
qͥtatem. quasi quisq
p̾ossũ suꝑ iniquiratẽ
gauderẽ: quia illa
clatio est animȩ tur¬
bide gestientis: ñ gau¬
diũ: Nam hoc soli boni
habent: Ergo dicere
uidet᷑. etiã illi qͥ non
hoc qd sonant & intel¬
lectu cernunt &
uoluntate agunt. sed
uoce tantũ sonant.
ait: Non omĩs qui dic̃.¬

Expanded text:
alibi dicit idem apostolus, Non gaudet super iniquitatem : quasi quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed voce tantum sonant: ait, Non omnis qui dic
Abbreviated transcription (Latin):
Atq illud ad rẽ marime
ꝑtinet. ne decipiamur
tendentes ad contẽpla¬
tionẽ ueritatis ñ solũ
nomine ap̃i. ꝑ eos qui
nom̃ habent. & facta
non habent: sed etiã
qͥb dã factis. atq mira¬
culis. qualia ꝓpt̾ infi¬
deles cũ faceret dñs.
monuit tam̃ ne talib
decipiam᷑: arbitrantes

Expanded text:
Atque illud ad rem maxime pertinet, ne decipiamur tendentes ad contemplationem veritatis, non solum nomine Christi, per eos qui nomen habent et facta non habent, sed etiam quibusdam factis atque miraculis: qualia propter infideles cum fecerit Dominus, monuit tamen ne talibus decipiamur, arbitrantes
Abbreviated transcription (Latin):
celoꝵ: sed qͥ facit
uoluntatẽ patris
mei qui in celis est.
ipse intrabit in reg¬
nũ celoꝵ: Ne pute¬
mꝰ ad illos fruc¬
tus iã ꝑtinere si qͥui
dñe. & ex co nobis
arbor bona uideat᷑.
sed illi st̃ fructꝰ facere
uoluntatt̃ patris qͥ¬
ipsũ exẽplũ p̃bere
dignatus est Sed
merito potest moue¬
re quoinodo huic
sententiȩ conueniat
illud apłi ubi ait:
Nemo inspũ dĩ loquenᷤ
dicit anathenra iħu
& nemo potest dicere¬

Expanded text:
: sed is qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum: ne putemus ad illos fructus jam pertinere, si quis Domine; et ex eo nobis arbor bona videatur. Sed illi sunt fructus, facere voluntatem Patris quipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
murmuratores. patres mi¬
muratorũ: Nam de nulla
re magis dm̃ offendisse ille
popłs dictus est : quã contra
diã murmurando. Ideo & ds
uolens ostende taliũ filios.
hinc ad eos cȩpit: Quid mur¬
muratis in inuicẽ murmu¬
ratores. filii murmuratoꝵ.
Patres ur̃i manna manduca:¬
uerunt. & mortui sunt: non
qͥa malũ erat manna. sed qͥa
male manducauer̃: Hic est
panis qͥ de cęlo descendit:
Nunc panẽ significauit
manna. hunc panẽ significa¬
uit altare d̃i ÷ Sacram̃ta
illa fuerunt insignis. diũsa
sunt in re: quȩ significant᷑
paria sunt: Apłm audi: Nolo
patres nr̃i om̃s sub nube fue.¬
runt & om̃s ꝑ mare transie.¬
runt. & om̃s in moyse bapti¬

Expanded text:
murmuratores patres mumurmuratores patres murmuratorum; nam de nulla re magis Deum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt; non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna; hunc autem panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt in signis: diversa sunt in re, quae significantur paria sunt. Apostolum audi: Nolo patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio erat u̾bũ apud dm̃.
& d̾s erat u̾bũ: E erat lux
uita hominũ. Mori uenit.
sed t̾cia die resurrexit:
Ego sũ in qͥt panis uitae
Munde illi suꝑbiebant.
patres inqt ur̃i manduca-¬
uerunt manna & mortui
sunt: Quare manducauer
& mortui sunt: Quia qd̃
uidebant credebant. qd̃
ñ uidebant non intelligebant:
Ideo patres ur̃i qͥa similes
estis illoꝵ. mandu cauerunt:
Moyses &e aaron & cȩt̃ scĩ¬
Iͥ fuerunt in popło manna¬
mortui. qͥa spiritaliter uisi¬
bilem cibum intellexerunt.
spiritalit̾ esuricrunt : Aliiꝰ
uero manducalier̃ & ꝑman¬
serunt in insidelitatẽ sicut
uidei audierunt loquentẽ
xpiͣ. sed non spiritalit̾ uerba
eiꝰ intellexerunt: Ndeo dixit
eis patres urĩ manducauer̃
magͥna in deserto. & mortui
sunt: Qua morte nisi infide¬
litatis  Nam cõmuni morte
mortui sunt: & scĩ qͥ fuer̃
int̃ eos Ideo signauit dñs
nͣ̃ carnalem. Patres gͦ istoꝵ
id ẽ mali patres malorũ.
infideles. patres infidelis.

Expanded text:
ncipio erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et erat lux vita hominum-mori venit, sed tertia die resurrexit. Ego sum, inquit, panis vitae, et unde superbiebant. Patres, inquit, vestri manducaverunt manna et mortui sunt. Quare manducaverunt et mortui sunt: quia quod videbant crebebant, quod non videbant non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum, manducaverunt, Moyses et Aaron et ci fuerunt in populo, mannmortui, quia non spiritualiter visibilem cibum intellexerunt, spiritualiter esurierunt. Alii vero manducaverunt et permanserunt in infidelitate: sicut Judaei audierunt loquentem Christum, sed non spiritualiter verba ejus intellexerunt. Ideo dixit eis, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt; qua morte, nisi infidelitatis? Nam communi morte mortui sunt, et sancti qui fuerunt inter eos. Ideo signavit Dominnon carnalem. Patres ergo istorum, id est mali patres malorum, infideles patres infidelium,
Abbreviated transcription (Latin):
api d uos: sed nunquam
ii dimꝰ patrem: Quomodo
aut̃ discere potuimꝰ apa¬
tre : A me ip̃so audite
ñ quia patrem uidit qͥsquã.
sed qͥ est adõ hic uidit pa.¬
trem: Ego noui patrẽ. ab
illo sum. Sed quomͦ u̾bũ
ab illo. cuiꝰ ẽ uerbum non
qd̃ sonat &e transit. sed qd̃
mance cũ dicente : & tra¬
hit audientẽ: Amen am̃¬
dico uob̃. qͥ credit in me:
hab&e uitum aeternam:
Reuelare se uoluit
qͥd e̾ẽt. nã cõpendio dicere
credit in me: inqͥt uenit
ad me: & qui it ad me.
hab& me: Quid est autẽ
habere me : habere uitã
aetͣnam: Mortẽ adsumpsit
uita aet̾na. mori uoluit.
sed de tuo o̾ homo non de
suo accepit ate: ut more¬
retur prote: Assumpsit

Expanded text:
apud vos: Sed nunquam apud vos: Sed nunquam vidimus Patrem, quomodo autem discere potuimus a Patre? A meipso audite. Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego novi Patrem, ab illo sum; sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum: non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit audientem. dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit, quid esset: nam compendio dicere credit in me, inquit, it ad me, et qui it ad me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Mortem assumpsit vita aeterna, et mori voluit; sed de tuo, o homo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Assumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dixit: Oiudei pat̾ uos
ñ docuit. qͦmͦ potestis me cog¬
noscere: Om̃s regni illiꝰ homi¬
ues docibiles dĩ erunt. non
abhominihꝰ erdient. &e si ao
hominibꝰ audiunt. tam̃ quod
intelligunt intꝰ datur. intꝰ
choruscat. intꝰ reuelat: Ho-¬
mines foras uerbũ sonare
possunt. sed inuanũ laborant
nisi intꝰ d̾s docens aꝑiat
sensus: Alle ẽ dõ docibilis
quẽ ds intꝰ ueritatis instruit
agnitione & amore: Om̃ĩs qͥ
audit apatre & didicit. ce.¬
uenit ad me: Quomͦ trahit
pater. docendo delectat. non
necessitate ponendo: qͥa nemo
necessitate crebit. sed uolun¬
tate: Filiꝰ dicebat. pat̾ doce-¬
bat: Homo qui uidebatur
loquebatur. sed ut đs in
corde audientis int̾uis doce¬
hat: Ido subiunxit: Non¬
isi is qui est adõ. hic uidit
patrẽ : Igo sum apatre. &e
ideo patrem uideo. Quid ẽ
aut̃ uob trahi ad patrem.
nisi discere apatre : Quid
ẽ discere apatre. nisi audire
Ecũ dico uob̾ omĩs qui au.¬
dit a patre &didicit. dicatis

Expanded text:
hoc dixit? O Judaei, Pater vos non docuit quomodo potestis me cognoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt. Non ab hominibus audient: et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt intus datur, intus coruscat, intmines foras verbum seminare possunt, sed in vanum laborant, nisi intus Deus docens aperiat sensus. Ille est Deo docibilis, quem Dominus intus veritatis instruit agnitione et amore. Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me. Quomodo trPater? Docendo delectat, non necessitatem imponendo; quia nemo necessitate credit, sed voluntate. Filius dicebat, Pater docebat; homo qui videbatur, loquebatur sed ut Deus in corde audientis interius docebat. Ideo subjunxit: nisi is qui est a Deo; hic vidit Patrem. Ego sum a Patre, et ideo Patrem video. « Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? Quid est discere a Patre, nisi audire ergo cum dico vobis: Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ est ouile eiꝰ intrauerit
ad uitã tẽporalem. quȩ
ẽ infinẽ: Idõ ait. Ego ueni
ut uitã habeant. hoc est
fidem quȩ ꝑdilectionem
oꝑatur. ꝑ quã fidem in
ouile ingrediunt᷑ ut ui.¬
uant: qͥa iustꝰ ex fide ui.¬
uit. O habundantius
habeant qͥ ꝑseuerando
usq in finem ꝑ illud osti
um. id ẽ ꝑ fidem xp̃i egre-¬
diuntur : qm̃ ueri fideles
moriuntur Et habun-¬
dantius habebunt uitã
ueniendo quo pastor ille pre-¬
cessit: ubi nunꝗ deinde mori¬
antur. Quãuis gͦ ce hoc in
ipso ouili non desunt pascua.
qm̃ ad utrũq possumꝰ intel-¬
ligere qd̃ dictum ẽ: & pascua
inueniet. id est & ad ingressũ
& ad egressũ tam̃ uera pascua
inuenient. ubi saturentur
qͥ esuriunt & siciunt iustici
am. Qualem pascuã inue¬
nit. cui dictũ est hodie mecũ
eris in paradyso.¬

Expanded text:
d est ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait: ego veni ut vitam habeant: hoc est, fidem, quae per dilectionem operatur: per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant? quia justus ex fide vivit; et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem um, id est, per fidem Christi egrediuntur quando veri fideles moriuntur, et abundantius habebunt vitam veniendo, quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est, et pascua inveet ad egressum, tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur « qui esuriunt et sitiunt justitiam : » qualia pascua invenit, cui dictum est: « Hodie mecum eris in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. & ueritatẽ p̃di-¬
cauerunt: Quot qͦt aute
pret̃ illũ uenerunt. fures
sunt & latrones: ꝑse uene¬
runt. qͥa ꝑ eũ missi noN
fuerunt: dicente apło:
Quomͦ p̃dicabunt. nisi mit¬
tantur : Ꝙ qͥa ꝑ se uene¬
runt. & ñ sunt ab eo
missi : fures sunt & latrones:
Nam ante aduentum xp̃i
falsi fuer̃ in popło dĩ ꝓpħȩ.
falsi doctores. sicut pꝰ aduen.¬
tum illiꝰ sub nomine xp̃iano
quã plurimi falsi fuerunt
doctores. nec doctores sed
seductores: non p̃dicatores
sed p̃dones. latrocinia exer¬
centes : non sanȩ doctrinae
est ad furandũ & occidendũ
ueuerunt : sed ñ audier̃
eos illȩ quȩ uerae sunt
oles: non iubpelle ouina
lupinũ cor abscondentes:

Expanded text:
fuerunt, et veritatem praedifuerunt, et veritatem praedicaverunt. Quotquot autem praeter illum venerunt, fures sunt et latrones. Per se venerunt, quia per eum missi non fuerunt, dicente Apostolo: Quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Et quia per se venerunt, et non sunt ab eo missi, fures sunt et latrones. Nam ante adventum Christi falsi fuerunt in populo Dei Prophetae, falsi doctores, sicut post adventum illius sub nomine Christiano quamplurimi falsi fuerunt doctores, nec doctores, sed seductores; non praedicatores, sed praedatores, latrocinia exercentes, non sanae doctrinae est, ad furandum et occidendum venerunt. Sed non audierunt eos illae quae verae sunt oves, non sub pelle ovina lupinu
Abbreviated transcription (Latin):
ouile. nominat oues. comm̃.¬
dat hȩc omĩa : sed nondum
exponit. Hegamꝰ gͦ qͥa uen¬
turꝰ est ad ea uerba in qͥbꝰ
nob̾ aliqua quȩ dixit dignet᷑
exponere. ex quoꝵ expositione
dabit nob̃ fortasse & iã illa
quȩ non exposuit intelligere:
Pascit enĩ manifestis. exercae
obscuris Audiamꝰ exponentẽ.
qͥ audruimꝰ ꝓponentem: Dicit
gͦ eis itum iħs: Amen am̃dico
uob̾. qͥa ego sũ ostiũ ouium:
Ecce ip̃sum ostisĩ qd̃ clausũ
posuerat aperuit : Ipse est
ostium: Agnouimꝰ. intrenus.
ut nos intrasse gaudeamꝰ :
Om̃s qͦt qͦt uenerunt. fures
sunt &e latrones: Quid est
Quid enĩ tu ñ uenisti : Sed
intellige om̃s qͦt qͦt uenerunt:
fures fuerunt latrones:¬
Absit: Hon pret illũ uene¬
runt. sed cũ illo uenerunt.¬
p̾c es mittebat. sed eorũ
corda qͦs miserat possidebat:
Cũ llo gͦ uenerunt. quia
cũ uerbo di uenerunt :
Ego sũ inqͥt uia. ueritas
& uita: Ipse est ueritas.
cũ illo uener̃ : qͥa ueraces

Expanded text:
ovile, nominat oves, commenovile, nominat oves, commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere; ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Audiamus exponentem, qui audivimus proponentem. Dicit ergo eis iterum Jesus: Amen, amen dico vobis, quia ego sum ostium ovium. Ecce ipsum ostium, quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est Quid enintellige omnes quotquot venerunt, fures fuerunt Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt.econes mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Cum illo ergo venerunt, quia cum Verbo Dei venerunt. « Ego sum, inquit, via, veritas et vita . » Si ipse est veritas, cum illo venerunt, quia veraces
Abbreviated transcription (Latin):
querat non suã: Ham multi
querendo głam suã oues
xp̃i sparserunt: potiꝰ quã
congregauer̃: Humilis ẽ
ꝑhanc ianuã qͥ intrat. opor.
toe ut humiliet se: ut sano
capite possit intrare Hiiꝰ
sunt qͥ uocẽ ueri pastoris
audiunt Hii sunt quos
ꝓpͥas oues nominatim uerꝰ
pastor uocat: De his dictũ
nominatim: Et quis alius
eas emittit nisi qͥ eoꝵ pecca¬
ta dimittit. ut eum sequi
duris lib̾tate uincłis possint:
Ꝙ qͥs eas p̃cessit quo eum
sequantur. nisi qui resur¬
gens a mortuis iam ñ morit᷑.
& mors illi ult᷑ non dñabitur:¬
Has uͦ educit a fide ad speciẽ.
& ante istos uadit: qͥa pͥor
om̃iũ ascendit incelũ. & quȩ
sunt oues suȩ illũ sequunt᷑.
qͥa sciunt uocẽ eiꝰ doctrinȩ :
Alienos u doctores ñ sequent᷑.
sed fugient ab eis: qͥa non no:¬
uerunt uocẽ id ẽ doctrinã
alienoꝵ. sed loquente dño ih̾u.
ñ intellexer̃ qui audierunt:
Incrassatũ enĩ habuerunt
cor: & grauit̃ audierunt :
Nominat ostiũ. nominat

Expanded text:
querat, non suam; nam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. Humilis est Iesus Christus. Qui intrat pquerat, non suam; nam multi tet ut humiliet se, ut sano capite possit intrare. Hi sunt qui vocem veri pastoris audiunt, hi sunt quos proprias oves nominatim verus pastor vocat, de his dictum vocat, et quis alius eas emittit? nisi qui eorum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint. Et quis eas praecessit, quo eum sequantur? nisi qui resurgens a mortuis jam non moritur et mors illi ultra non dominabiturHas vero educit, a fide ad speciem, et ante istas vadit, quia prior omnium ascendit in coelum, et quae sunt oves suae illum sequuntur, quia sciunt vocem doctrinae ejus. Alienos vero ductores non sequentur, sed fugient ab eis, quia non noverunt vocem, id est, doctrinam alienorum; sed loquente Domino Jesu non intellexerunt, qui audierunt, incrassatum enim habuerunt cor, et graviter audierunt. Nominat ostium, nominat