comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem : hilarioris uite quasi floris p̃tendens iocundi¬
tatem: breuiore spatio occasura sicut herba feni. qd̾
pͥusquã euellat᷑ arescit. Que enĩ firmitudo in carne.⁊
que salubritas potest eẽ diuturna : ᷤ Hodie uideas ado¬
lescentẽ ualidũ. pubescentis etatis: uirtute florentem :
grata specie. suaui colore: crastina die tibi faciem et
est gra: alio die miserandꝰ apparet. egritudinis alicuius
infirmitate solutus. Plerosq aũt labor fatigat. aut
inopia macerat. aut crudelitas uexat. aut uina corrũ¬
punt. aut se nectus debilitat : aut euiratos delicie red¬
dunt. lururia decolorat. Nonne uerũ est. qr aruit
fenum. &. flos decidit  ᷤ Alius ab auis attauisq nobilis.
& maiorũ hone status infulis. ꝓsapie ueteris clarus
insignib. amicis abundans. stipatus clientib. utrũq
latus tectus. ꝓducens marimã ac reducens familiam:
repente aliqua accidentis ꝑiculi mole turbatus. desti¬

Expanded text:
ditatem, hilarioris uitae quasi flos praetendens rigenditatem, hilarioris uitae quasi flos praetendens rigenti, breuiore spatio occasura sicut herba faeni, quod priusquam euellatur arescit. quae enim firmitudo in carne. quae salubritas potest esse diuturna? hodie uideas adulescentem ualidum, pubescentis aetatis uiriditate florentem, grata specie suauique colore: crastina die tibi faciem et est gratia alio die miserandus apparet aegritudinis alicuius infirmitate resolutus. plerosque aut labor frangit aut inopia macerat aut cruditas uexat aut uina corrumpunt aut senectus debilitat aut euiratos deliciae reddunt, luxuria decolorat. nonne uerum est quia aruit faenum et flos cecidit? alius auis atauisque nobilis et maiorum honestatus infulis, prosapiae ueteris clarus insignibus, amicis abundans, stipatus clientibus et utrumque latus tectus, producens maximam ac reducens familiam, repente aliqua accidentis periculi mole turbatus desti
Abbreviated transcription (Latin):
creature huiꝰ atteram miraculũ: & sapientie oꝑatricis
argumentũ expͥmam: In hac enĩ germinũ specie. &
illo uirentis herbe munere. imago est uite humane
& nature conditionisq nr̃e insigne quiꝰdda spectatur.
& spectacłm elucet. Illa herba & flos feni figura est
carnis humane : sicut bonus diuinitatis interpres
organo sue uocis exp̃ssit dicens. Clama. Quid clama¬
bo ͤ Om̃is caro fenũ: & om̃is gła hominis ut floᷤ feni.
Aruit fenũ & flos decidit: uerbũ aũt dñi manet inet̾
num. Dei sapientia: uox humana est. Deus dicit.
clama: s in ipso ysaia loquit᷑. Ille respondet. Quid
clamabo: & tanquã quod loquit᷑ audisset: adiun¬
xit. Om̃is caro fenũ. Et uere. Wiret enĩ gła homi¬
nis in carne quasi fenũ : & que putat᷑ eẽ sublimis. exi¬
gua quasi herba est. Promatur in flore caduco quas
fenum: germinet uiriditatẽ inspecie. ñ in fructu soli¬

Expanded text:
creaturae hujus attexam miraculum 44, et sapientiae operatricis creaturae hujus attexam miraculum 44, et sapientiae operatricis argumentum exprimam? In hac enim germinum specie, et illo virentis herbae munere imago est vitae humanae, et naturae conditionisque nostrae insigne quoddam spectatur, et speculum elucet. Illa herba et flos feni figura est carnis humanae, sicut bonus divinitatis Interpres organo suae vocis expressit, dicens: Clama. . Quid clamabo? Omnis caro fenum, et omnis gloria hominis ut flos feni. Aruit fenum, et flos decidrnum. dei sententia uox humana est. deus dicit: clama, sed in ipso Esaia loquitur. ille respondit: quid clamabo? et tamquam quid loqueretur audisset adiunxit: omnis caro faenum. et uere; uiret enim gloria hominis in carne quasi faenum et quae putatur esse sublimis exigua quasi herba est. praematura ut flos, caduca quasi faenum germinat uiriditatem in specie, non in fructu soli
Abbreviated transcription (Latin):
neq netunt. neq congregant in horrea : & pater ũr
celestis pascit illa. Honne uos pluris estis illis :¬
SIeiĩ illa pascant᷑ dĩ gr̃a : nemo sibi debet de sua¬
simpliei industria & untute blandiri. Dennde: quia
simplicem uictũ & naturalem cibũ reliquis cibis debuit
ante ferre. Hic enĩ sobrietatis cibus ẽ: reliqui deliciaꝵ
atq luxurie. Hic cõmunis om̃ib animalib cibus. ille
paucore. Exemplũ itaq frugalitatis. magisterisĩ parsi¬
monie ẽ. herbe simplicis uictu. holerisq uilis. aut pomi
contentos ẽẽ om̃s oportere : quem natura optulit: qũe
liberalitas di pͥma donauit. Ille salubris. ille utilis.
cibus. qui morbos repellat. qui resecet cruditates:: nul¬
lo hominũ partus labore. s diuino effusus inunere.
sine ratione frugis. sine semine : tam dulcis & gratus.
ut etiam repletis uoluptati atq usui sit. Deniq ad¬
pͥmas datus mensas: ad sccd̾as remansit. Quid autẽ

Expanded text:
neque congregant in horrea, et pater uester caelestis pascit illa : nonne uos pluris estis illis? cum enim illa pascantur dei gratia, nemo sibi debet de sua industria et uirtute blandiri. deinde quia simplicem uictum et naturalem cibum reliquis cibis debuit anteferre. hic enim sobrietatis est cibus, reliqui deliciarum atque luxuriae, hic communis omnibus animalibus cibus, ille paucorum. exemplum itaque frugalitatis, magisterium parsimoniae est herbae simplicis uictu holerisque uilis aut pomi contentos esse omnes oportere, quem natura optulit, quem liberalitas dei prima donauit. ille salubris, ille utilis cibus, qui morbos repellat, qui resecet cruditates, nullo hominum partus labore, sed diuino effusus munere, sine satione fruges, fructus sine semine, tam dulcis et gratus, ut etiam repletis uoluptati atqprimas datus mensas, ad secundas remansit. Quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
sa: & terrã fecerit. in qua ẽẽt generationis substantia. In
his enĩ quatuor illa elementa creata sunt : ex quib generã¬
tur om̃ia ista que mundi sunt. E lementa aũt quatuor.
aer. ignis. aqua. & terra : que in om̃ib sibi mixta sunt.
Si quide & in terra reꝑies ignem. qui ex lapidib & ferro
frequent̃ excutit᷑ : & in celo. cũ sit ignitꝰ. & micans fulgen¬
tib stellis polus. aqua ẽẽ possit intelligi: que uł supra
celũ est. uł de illo suꝑiori loco. in terram largo frequent̃
ymbre demittit᷑. Que plurib exemplis colligere possumꝰ:
siqͥd ad edificationẽ eccłie ista ꝓficere iuiderimꝰ. S quia his
occupari. infructuosũ negociũ est: ad illa magis inten¬

Expanded text:
sa; et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. In sa; et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. In his enim quatuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. Elementa autem quatuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intelligi, quae vel supra coelum est, vel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. Quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem Ecclesiae ista proficere videremus. Sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis inten
Abbreviated transcription (Latin):
te ceꝑunt : qr unis ds̃ pater ex quo om̃ia. Etenĩ tanquã ex
suo fecit: qui unde uoluit fecit. Per ipsũ continuatio: ĩ ipsũ
finis. Ex ipso gͦ materia. ꝑ ipsũ oꝑatio. que ligauit atq
construrit uniuersa in ipsũ:: qr & quandui uult. om̃ia etꝰ
iurtute manent atq consistunt : & finis eoꝵ in di uolunta¬
tem recurrit: & eiꝰ arbitrio resoluunt᷑. In pͥcipio itaque¬
temporis: celũ & terrã ds̃ fecit. Cempꝰ enĩ ab hoc mun¬
do: ñ ante mudũ : dies aũt tẽporis porcio est. ñ pͥncipiũ.
Et quanquã lectionis serie possimꝰ astruere. qd̾ pͥmo diem
fecerit dñs & noctem. que sunt uices temporũ: & sododi¬
e firmam̃itũ fecerit. quo discreuit aquã que sub celo est. &
aquã que suꝑ celũ: tamen satis ẽ ad p̃sentẽ assertionẽ. qd̾
in pͥncipio cełu fecerit. unde p̃ro gatuia generationis & cꝗu¬

Expanded text:
te coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex te coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materia, per ipsum operatio, quae ligauit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recurrit et eius arbitrio resoluuntur. I temporis coelum et terram Deus fecit. Tempus enim ab hoc mundo, non ante mundum: dies autem temporis portio est, non principium. Et quamquam lectionis serie possimus adstruere quod primo diem fecerit Dominus et noctem, quae sunt vices temporum; et secundo die firmamentum fecerit, quo discrevit aquam quae sub coelo est, et aquam quae super coelum; tamen satis est ad praesentem assertionem, quod in principio coelum fecerit, unde praerogativa generationis et cau
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt fecit ds̃ celũ & terrã. Et factus ẽ gͦ mundus. & cepit
esse qui ñ erat: uerbũ aũt dĩ in pͥncipio erat. & erat semper.
S etiã angłi. dominationes. & potestates. etsi aliquandõ
ceꝑunt: erant tñiam quando hic mundꝰ est factus. Dm̃a
namq creata & condita sunt. uisibilia & inuifibilia: siue sedeᷤ.
siue dominationes. siue pͥncipatus. siue potestates. Onma
inqͥt ꝑ ipsũ & in ipsum ereata sunt. Quid est. in ipsũ crcata :
Quia ipse est heres patris. eo qd̾ a patre in ipsũ transierit
hereditas .: sicut pater dicit. Posex.ime: & dabo tͥ gentes
hereditatẽ tuã. Que tñ hereditas a patre transunt infili¬
um: & in patiẽ reuertit᷑ a filio. Egregie itaq apłs & hoc
loco filiũ dixit auctorem omnũ÷ & maiestate sua continentem
om̃ia: & ad romanos de patre ait. Qm̃ ex ipso & ꝑ ipsũ. & in
ipso sunt om̃ia. Er ipso pͥncipiũ & origo substantie uniu̾sorũ:
id est. ex uoluntate eiꝰ. & potestate: om̃ia enĩ ex eiꝰ uolunta¬

Expanded text:
int deus caelum et terram. et factus est ergo mundus et coepit esse qui non erat; uerbum autem dei in principio erat et erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum omnia. ex ipso principium et origo substantiae uniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
ministrat oriundis: quando illa pͥus diuine oꝑationis
uiuificatione sunt edita. quã sol in hos uiuendi usus ue¬
niret: Iunior est herbis: umor feno. Et forte mirert᷑
aliqui: qd̾ pͥus pecori ꝑabulũ. quã cibus homini sit ereatꝰ.
In quo pͥmum ꝓfundũ dĩ debeniꝰ aduertere : qd̾ etiam

Expanded text:
ministrat oriundis, quando illa prius diuinae operationis ministrat oriundis, quando illa prius diuinae operationis uiuificatione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus ueniret? iunior est herbis, iunior faeno. et forte miretur aliqui, cur prius pecori pabulum quam cibus homini sit creatus. in quo primum profundum dei
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ubi paulusũ adoleuerit: fit fenũ. Quã utilis. quã
uehemens uor. germinet terra herbam feni: hoc ẽ ipsa
ministerio. Solent enĩ pleriq dicere. Nisi clementior
solis calor tepefecerit terras. & quod ammꝰ radiis siuis fo¬
uerit: ñ potest germinare terra. Et ꝓpcerea gentes
diuinũ honorem deputant soli. qd̾ uirtute caloris sui ter¬
raꝵ penetret. sinus: sparsaq foueat semina: uł rigente ᷤᷤ
gelu uenas arborũ relaxet. Audi gͦ dnm uelut hanc uo¬
eem emittentem. Conticescat ineptus sermo hominũ. qui
futurꝰ est : facessat uana opinio. Antequã solis fiat lu¬
ininare. herba nascat᷑: antiquior sit eiꝰ p̃rogatiua quã
solis: nec error hominũ conualescat. Germinet pͥus t̃̾ra:
quã fotus solis accipiat. Sciant homines. solem ñ aucto¬
rem eẽ nascentiũ. Dĩ clementia terrã relaxat : dei in¬
dulgentia ꝓrũꝑe facit fructus. Quom̃ sol iuuendi usum

Expanded text:
quoque ubi paululum processerit, fit fenum. Quam utilis, quam quoque ubi paululum processerit, fit fenum. Quam utilis, quam vehemens vox. Germinet terra herbam feni, hoc est, ipsministerio. Solent enim plerique dicere: Nisi clementior solis calor tepefecerit terras, et quodam modo radiis suis foverit, non poterit gediuinum honorem deputant soli, quod uirtute caloris sui terrarum penetret sinus sparsaque foueat semina uel rigentes gelu uenas arborum relaxet. audi ergo deum uelut hanc uocem emittentem: conticiscat ineptus sermo hominum, qui futurus est, facessat uana opinio. antequam solis fiat luminare, herba nascatur, antiquior sit eius praerogatiua quam solis. ne error hominum conualescat, germinet prius terra quam fotus solis accipiat. sciant omnes solem auctorem non esse nascentium. dei clementia terras relaxat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quomodo sol uiuendi usum
Abbreviated transcription (Latin):
desineret ẽẽ. Nam pleriq
etiam hoc dicunt eẽ inuisibi¬
le qd̵ speciem ñ habet: & idõ
accipiunt terrã in iisibilem
fuisse. ñ qr uideri ñ posset a
sumino do uł angłis eius:
nam adhuc homines creati ñ ęrant. uł etiã pecudes:
s quia sine sua specie erat. Species aũt terre est:
germminatio & uiriditas agri. Unde ut uisibilem
eam & compositaa faceret deus : ait:
erminet terra herbam feni seminantẽ semen
scđm genus.:⁊ & lignũ fructiferũ faciens fructũ
scđd̾m genꝰ: cuiꝰ semen suũ sit in ipso. Audiamꝰ uerba
ueritatis : quoꝵ series salus ẽ audientiũ. Prima enĩ
illa uox dĩ singłis creaturis imꝑtita gignendis. lex
nature est. que terris in om̃e euũ remansit. futuri
successioni datura p̃seriptũ: quemadmođu uł generan¬
di uł fructificandi in reliquũ usus adolesceret. Pri
ma enĩ germinatio est: qñ nascentia uident᷑ erumꝑe.
deinde cũ ꝓfecerit & eruꝑte germen: fit herba. Herba

Expanded text:
desineret esse. nam plerique desineret esse. nam plerique etiam hoc dicunt esse inuisibile quod speciem non habet et ideo accipiunt terram inuisibilem fuisse, non quia uideri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilem eam et compositam faceret deus, ait: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen suum in ipso. audiamus uerba ueritatis, quorum series salus est audientum. prima enim illa uox dei singulis creaturis inpertita gignendis lex naturae est, quae terris in omne aeuum remansit, futurae successionis datura praescriptum, quemadmodum uel generandi uel fructificandi in reliquum ma itaque germinatio 43 est, quando nascentia videntur erumpere: deinde cum eruperit et profecerit germen, fit herba: herba
Abbreviated transcription (Latin):
totis uestibulis undas uomit : deinde in oratione totiꝰ
plebis tanquã undis refluentib stridit: tũ responso¬
riis pfalmoꝵ. cantib uiroꝵ. mulierũ. uirginũ. par¬
uuloꝵ consonis. undare fragor resultat. Nam illud qͥd
aleam. qd̾ unda peccatũ abluit: & sc̃i sp̃c aures salutares
aspirat  ᷤ Det nobis dñs illa successuũ flumina ꝓspero
ligno currere. tuto portu consistere: nequicie spiritalis
grauiora quã possumꝰ ferre temptamenta nescire.:
fidei ignorare naufragia: habere pacem ꝓfundam:
et siquando aliquid sit quod graues nobis scłi huiꝰ excttet
fluctus : euigilantẽ ꝓ nobis habere gubnatorem dñin
iħm. qui uerbo imꝑet & tempe statẽ mitiget. tranqͥllitatẽ
maris refundat : cui est honor. gła. laus. ꝓpetuitas. a
scłis & nc̃. & semꝑ. & in om̃ia scła scłorum. amen:¬
is cedente aqua. conueniebat.
ut species terre daret᷑ & gr̾a:
ut inuisibilis de incomposita

Expanded text:
totis vestibulis undas vomit: deinde in oratione totius totis vestibulis undas vomit: deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridet, cum responsoriis psalmorum, cantus virorum, mulierum, virginum, parvulorum, consonus undarum fragor resultat. Nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit, et sancti Spiritus aura salutaris aspirat? Det nobis Dominus illa successuum flumina prospero ligno currere, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis graviora quam ferre possumus, tentamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam: et si quando aliquid sit, quod graves nobis saeculi hujus excitet fluctus, evigilantem pro nobis habere gubernatorem Dominum Jesum, qui verbo imperet, tempestatem mitiget, tranquillitatem maris refundat, cui est honor et gloria, laus, perpetuitas a saeculis et nunc et semper, in omnia saecula saeculorum. Ameniscedente aqua conueniebat ut species terrae daretur et gratia, ut inuisibilis et inconposita
Abbreviated transcription (Latin):
scit. & fit imber : qui ñ solũ terrenã temꝑat siccitatemꝰ :¬
s etiam ieiuna arua fecundat. Quid enumerem insulas:
quas uelut monilia plerimq p̃cexit:  In quib hi quise
abdicant intemꝑantie scłaris illecebris. fido continentie
ꝓposito eligunt mundo latere : & uite huiꝰ declinare dubi¬
os amfractus. Mare ẽ gͦ secretũ temꝑantie. ȩxercitium
continentie. grauitatis seceͤesus. portus securitatis. tranqͥl¬
litas scłi. mundi huiꝰ sobrietas: tũ fidelib uiris atq deuotis
incentiuũ deuotionis .: ut cũ undaꝵ lenit̃ alluentiũsono
certent cantus psallentiũ : plaudant insule tranquillo
pelagi pulchritudinẽ comp̃hendam :̃ quã indit oꝑator
& quid plura:  Aut quid aliud ille concentꝰ undaꝵ̃ nisi
quida concentꝰ est plebis. Uinde bene mari plerun¬
q comparat᷑ eccłia: que pͥmo ingredientis ppłi agmine

Expanded text:
scit, et imber fit qui non solum terrenam temperat siccitatem, sscit, et imber fit qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam jejuna arva fecundat. Quid enumerem insulas, quas velut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis illecebris, fido 42 continentiae proposito eligunt mundo latere, et vitae hujus declinare dubios anfractus? Mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentiae, gravitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, mundi hujus sobrietas, tum fidelibus viris atque devotis incentivum devotionis, ut cum undarum leniter alluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo pelagi pulchritudinem comprehendam quam vidit operator? Et quid plura? Quid aliud ille concentus undarum, nisi quidam concentus est plebis? Unde bene mari plerumque comparatur Ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ oꝑationis iudicio oꝑatoris conuenire &. congrue¬
re definitũ. Bonum gͥ mare : pͥmũ qr terras necessa¬
rio suffulcit humore : quib ꝑ uenas quasdã occulte
sucũ quendam haut inutilem subministrat. Bonũ ma¬
re: tanquã hospitiĩ fliuioꝵ fons imbriũ. delibatio
alluuionũ. inuectio cõmeatuũ.: quo sibi distantes ppłi
copulant᷑. quo p̃lioꝵ remouent᷑ ꝑicula. quo barbaricis
furor claudit᷑ : subsidiũ in necessitatib. refugiũ in ꝑi¬
culis. gr̃a in uoluptatib : salubritas ualitudinis: sepa¬
ratoꝵ coniunctio. itineris compendiũ. transfugium la¬
borantiũ. subsidisi uectigaliũ. sterilitatis alimentũ. Ex hoc
pluuia in terras transfundit᷑. Si quide de mari aqua radiis
solis haurit᷑ : & qđ subtile eiꝰ est. rapit᷑. De inde quantõ
altiꝰ eleuat᷑. tantomagis etiam nubiũ obumbratione frige¬

Expanded text:
rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruerationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas valetudinis, separatorum conjunctio, itineris compendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur, et quod subtile ejus est, rapitur: deinde quanto altius elevatur, tanto magis etiam nubium obumbratione frige
Abbreviated transcription (Latin):
titũ oꝑationis uł indiciũ. uł effectũ : ido nos ñ putamus
absurdũ id qd̃ ꝑhibetur additũ : etiamsi oeteris int̃p̃tati¬
onib uł ueritas doceat᷑ suppetere. uł auctoritas. Multa
enĩ ñ ociose aseptuaginta uiris hebraioȩ ueritati addi¬
ta & adiuncta comꝑimꝰ. Uidit gͦ ds qr bonũ mare.
Et si pulchra species huiꝰ elementi. uł cũ surgentib albe¬
scit cumnilis acuerticib undaꝵ. & cautes iuea rorant
asꝑgme : uł cũ equore crispanti clementiorib auris. et
blando serene tranquillitatis purpurascentẽ p̃fert co¬
lorem. qui emmꝰ spectantib frequent᷑ offundit᷑. qͣndo
non iuiolentis fluctib uicina tundit littora. s uelut pa¬
cificis ambit & salutat amplexib : quã dulcis sonus. ꝙͣ
iocundus fragor. quã grata & consona resultatio: ego
tamen ñ ocłis estimatũ creature decorem arbitror.: s soc̾im

Expanded text:
titum operationis vel indicium, vel effectum, ideo nos non putamus titum operationis vel indicium, vel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi caeteris Interpretibus vel veritas doceatur suppetere, vel auctoritas. Multa enim non otiose a Septuaginta viris Hebraicae lectioni addita et adjuncta comperimus. Vidit ergo Deus quia bonum mare. Etsi pulchra sit species hujus elementi, vel cum surgentibus albescit cumulis ac verticibus undarum, et cautes nivea rorant aspergine, vel cum aequore crispanti, clementioribus auris, et blando serenae tranquillitatis purpurascentem praefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ sibi comieniant & concinant. Huc aũt ꝓ gressifu
seruata est. Principalis gͦ siccitas. Subest etiã ut
sit frigida : s non p̃feruntur sodã pͥmis. Ut aũt hu¬
mida sit: aquar affinitate sortit᷑. Ergo illud suum:
istud alienũ. Suũ qd̃ arida : alienũ qd̾ humida. Qd̃¬
pule. Qd̃ pͥmo donauit hoc tenuit : qr istud ex nat᷑a.
illud ea causa. De pͥncipalib gͥ. ñ ex accidentib
terre debuit ꝓpͥetas definiri: ut scdm p̃rogatiuam
qualitatis eiꝰ. informaretur nostra cognitio:¬
nec in hebreo putant ẽẽ. nec in cet̾is int̾̃preta¬
tiõnib. q congregata est aqua in collectionessuas
et apparuit arida ÷ & uocauit ds̃ aridam terram : & collectione a
uocauit maria. Cũ enim dixerit ds qr factũ est sic: satis ẽẽ
putant uocem oꝑatoris. accelerate oꝑationis indiciũ. S qr
in aliis qͦ creaturis habet & diffinitionẽ p̃ceptionis. & repe¬

Expanded text:
quod sibi conueniant et concinant. huc autem progressi quod sibi conueniant et concinant. huc autem progressi seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut sit frigida, sed non praeferuntur secunda primis. ut autem umida sit, aquarum id adfinitate sortitur. ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida, alienum, quod turae quod primo donavit, hoc tenuit; quia istud ex natura, illud ex causa. Ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri; ut secundum praerogativam qualitatis ejus informaretur nostra cognitionec in Hebraeo putant esse, nec in caeteris interpretationibus: quia congregata est aqua in collectiones suas, et apparuit arida, et vocavit Deus aridam terram, et collectiones aquarum vocavit maria. Cum enim dixerit Deus quia factum est sic, satis esse putant vocem operatoris ad celebratae operationis indicium. Sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis, et repe
Abbreviated transcription (Latin):
conexa & composita reꝑimꝰ: ut sit terra arida & frigida¬
& aqua frigida & humida: aer calidꝰ & humidꝰ ⁊ ignis
calidꝰ & siccus : & sic sibi ꝑ has iugales qualitates singł̃a
miscent᷑ elementã. Nam terra cũ sit arida & frigide
qualitatis: conectit᷑ aque ꝑ cognationẽ qualitatis frigide:
&aqua aeri ÷ qr humidꝰ est aer. Ergo aqua tanquã bra¬
chiis quibꝰdam duob frigoris & humoris : altero terram.
altero aerem uidet᷑ amplecti : frigido terrã⁊ aerem hu¬
mido. Aer quoq medius int̾ duo compugnantia ꝑ
naturã. hoc est. int̾ a quã & ignem: utrunq elem̃tũ
illud conciliat sibi: qr & aquis humore : & igni calore
comungit᷑. Ignis quoq cũ sit calidꝰ & siccus natura : ca¬
lore aeri annectit᷑. siccitate aũt in cõmunem terre societa¬
tem refundit᷑ : atq ita sibi ꝑ hunc cirruitũ. & horum¬
quandã concordie societatẽ conueniunt. Unde & gͤde¬
ctoyrã istoyriã dicunt᷑. que latine elementa dicius:

Expanded text:
conexa et composita repperimus, ut sit terra arida et frigida, aqua frigida et umida, aer calidus et umidus, ignis calidus et siccus. et sic sibi per has iugales qualitates singula miscentur elementa. nam terra cum sit aridae et frigidae qualitatis, conectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae aquam aeri, quia humidus est aer. Ergo aqua tamquam brachiis quibusdam duobus frigoris et humoris, altero terram, altero aerem videtur amplecti, frigido terram, aerem humido. Aer quoque medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elementum conciliat sibi; quia et aquis humore, et igni calore conjungitur. Ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri annectitur, siccitate autem in communionem terrae ac societatem refunditur; atque ita sibi per hunc circuitum quendam concordiae societatisque conueniunt. unde et graece στοιχεία dicuntur quae latine elementa dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã contulit. Inuenit materiã. in qua possit oꝑari : contu¬
lit aũt figuram. que decorem imuentis reb afferret. Unde
excipiendꝰ aceteris tanquã dies unus. ñ conferendꝰ cũce¬
teris tanquã dies pͥmus est : unde fundam̃ta rerũ om̃ũ

Expanded text:
quam contulit. Invenit materiam, in qua posset operari: contuquam contulit. Invenit materiam, in qua posset operari: contulit autem figuram, quae decorem inventis rebus afferret. Unde excipiendus a caeteris tamquam dies unus, non conferendus cum caeteris tamquam dies primus est, quo fundamenta r
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Quis g non miretur dissimilib membris. dispar̃e
mundũ in corpꝰ unũ assurgere. & insolubili concordie
caritatisq lege. in societatẽ & conexionẽ sui. tantam
distantiam conuenire ÷ ut que discreta natura sunt in u¬
nitatis & pacis uinculũ. uelut indiuidua compactione
nec tant᷑ : Aut quis hec uidens. possibilitate rationis.
infirmo in genio rimetur.⁊ que om̃ia. iuis diuina incom¬
p̃hensibilis humanis mentib. & ineffabilis sermonibus
figure inuentor ÷ s tanquã oꝑator nature. Nam quomͦ
sibi conueniunt oꝑatoria impassibilis di uirtꝰ. & passibilis
materie natura : tanquã altera ab altera qd indiguerint
mut uantes : Nam si increata materia ẽ : uidet᷑ gͦdo
creande potestas materie defuisse : & ab ea oꝑationi
subiacentia mutuata. Si uͦ incomposita: mirum ad¬
modu. coet̾nam d̾o materiam decorem sibi ñ potuisse
conferre⁊ que fubstantiam ñ acreatore acceꝑte: sed
sine tempore ipsa possederit. Nlus gͥ inuenit oꝑator omniũ

Expanded text:
mus. quis ergo non miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelut indiniduaindiuidua conpassione nectantur? aut quis haec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus figurae inuentor, sed tamquam operator naturae. nam quomodo sibi conveniunt operatoria impassibilis Dei virtus et passibilis materiae natura, tamquam altera ab altera, quo indiguerint, mutuantes? Nam si increata materia, videtur ergo Deo creandae potestas materiae defuisse, et ab ea operationi subjacentia mutuata. Si vero incomposita, mirum admodum coaeternam Deo materiam decorem sibi non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit, sed sine tempore ipsa possederit. Plus ergo invenit operator omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
bole. & angłis tuis. & oꝑib tuis. & imꝑiis tuis. Nec iam ser¬
uiet ei. uł terrenis huiꝰ corporis passionib. uł depͣuatȩ m̃tiᷤ
errorib : qui dimersa om̃i malicia uice plumbi : bonis oꝑi¬
b dextra leuaq mimitus. inoffenso scli huiꝰ freta studet
scriptura. Initiũ nationũ amalech: & semen eiꝰ ꝑibit. Et
utiq ñ om̃ium nationũ pͥmus ẽ am alech: s qr ꝑ interp̃ta¬
tionẽ. amalechaex accipit᷑ iniquoꝵs : iniqui aũt st̃ gentes:

Expanded text:
bole, et angelis tuis, et operibus tuis, et imperiis tuis. Nec jam serbole, et angelis tuis, et operibus tuis, et imperiis tuis. Nec jam serviet ei, vel terrenis hujus corporis passionibus, vel depravatae mentis erroribus, qui demersa omni malitia, vice plumbi, bonis operibus dextra laevaque munitus inoffenso saeculi hujus freta studet Scriptura 8: Initium nationum Amalec, et semen ejus peribit . Et utique non omnium nationum primus est Amalec; sed quia per interpretationem Amalec rex accipitur iniquorum;
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ aliter possent tenera rerũ exordia aut asꝑioris la¬
borem tolerare frigoris : aut torientis estus inuriã sustine¬
re. Simul illud aduertere licet. qr iure concurrit. ut eo
tempore uideat᷑ in hanc generationẽ. atq in hos usus ingreˢ¬
sus tributus: quo tp̃r ex hac generatione in generationem le¬
gitimꝰ est transitꝰ. Siqͥdem uerno tp̃r filii isrł egyptũ reliqit̃.¬
& ꝑ mare transiert: baptirati innube & in mari. ut apostolꝰ
hoc ẽ. animaꝵ transitꝰ a uiciis ad uirtutẽ: apassionib carnis
ad gr̃am. sobrietatemq mentis : a malicie nȩqͥcieq ferm̃to.
ad ueritatẽ. & sinceritatẽ regenerationis. Itaq dicitur.
Mensis hic uobis initiũ meñsiũ: pͥmus ẽ uobis in mensib
anni. Derelinqͥi eñ. & deserit qui abluit. intelligibilẽ illum
pharaonem. pͥncipem istius mundi. dicens: abrenuncio tibi dia¬

Expanded text:
neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laneque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Istrahel Aegyptum reliqper mare transierunt, baptizati in nube, et in mari, ut Apostolushoc est, animarum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad veritatem et sinceritatem. Regeneratis itaque dicitur: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni . Derelinquit enim et deserit, qui abluitur, intelligibilem illum Pharao principem istius mundi, dicens: Abrenuntio tibi, dia
Abbreviated transcription (Latin):
& scdm similitudinem : & lignũ fructiferũ. faciens fructum.
Et statim ꝓduxit terra herbam feni. & lignũ fructiferũ: in
quo nobis & moderationis ꝑpetue diumna ꝓuidentia. & ccleri¬
tas terrȩ germinantis. ad estimationẽ uernȩ suffragat᷑etatis.
Nam etsi quoc̃q tp̃r & dõ iubere ꝓmptũ fuit. & terre obe¬
dire nature. ut inter hib̃nas glacies. & hiemales pruinas.
celestis imꝑii fetu. germinans terra fructũ ꝓduceret : non
erat tamen dispositionis eternȩ. rigido stricta gelu. in ui xi¬
des subito fructus laxare arua: atq horrentib pruinis
florulenta miscere. Ergo ut ostenderet scriptura ueris tẽ¬
pora in constitutione mundi. ait. mensis hic uobis initiũ
mensiũ. pͥmus est uobis in mensib anni : pͥmũ mensem.
uernũ tempꝰ appellans. Decebat enĩ pͥncipiũ anni. pͥncipiũ esse
generationis : & ipsam generationẽ molliorib auris foueri.

Expanded text:
et secundum similitudinem et lignum fructiferum faciens fructum. et secundum similitudinem et lignum fructiferum faciens fructum. et statim produxit terra herbam faeni et lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffragatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipiũ discipline: sicut ẽ illud. Initiũ sapientie : timordñi.
uiassuas dirigie. Nisi enĩ quis timuerit dñm: ñ potest re¬
nunciare peccato. Quod eque etiam de illo p. sumꝰ accipere.
Mensis hic initiũ inensiũ erie uobis: quãuis & de tempore
istud accipiat᷑ : qr de pascha dñi loquebat᷑: qđ ueris itio
celebrat᷑. In hoc gͦ pͥncipio mensiũ celũ & terram fecit :
qđ inde mundi cãpi oportebat exordiũ. ubi erat oportuna
om̃ib uerna temꝑies.Wnde & anmis mundi imaginẽ
nascentis exp̃ssit: ut post hibernas glacies. atq hiemales
caligines. serenior solito uerm tẽporis splendor eluceat.
Dedit gͦ formã futuris annor curriculis. mundi pͥmꝰerortuͤ
ut ea lege annoꝵ uices surgerent: atq initio cuꝰq anni ꝓ¬
dueret terra noua seminũ germina: qͦ pͥmo dñs d̃s duerat.¬
Germinet terra herbam feni. seminans semen scđm genus.

Expanded text:
principium disciplinae, sicut est illud: Initium sapientiae est timor Doprincipium disciplinae, sicut est illud: Initium sapientiae est timor Dovias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit Deum, non potest renuntiare peccato. 13. Quod aeque etiam de illo possumus accipere: Mensis hic initium mensium erit vobis ; quamvis 7 et de tempore istud accipiatur, quia de Pascha Domini loquebatur, quod veris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, quo primum dominus deus dixeratgerminet terra herbam faeni seminans semen secundum genus
Abbreviated transcription (Latin):
artis ars ipsa: ex qua artificũ diuersoꝵ deniceps ce picoꝑatio.
Est etiam pͥncipiũ bonor oꝑum finis optimꝰ : ut misodie pͥnci¬
piũ est. dõ placere qd̃ facias. Etemĩ ad conferendu hominib
fubsidiũ: inarime ꝓuocam᷑. Est etiã uirtꝰ diuina: que hac
expͥmitur appellatione. Ad tempꝰ refertur. si uelis dicere. in¬
fiericepit : sicut ait sapientia. Cũ pararet celũ: cũ illo eram.
Ad nimerũ aũt si referas: ita conuenit ut accipias. In pͥmis
fecit ds̃ celũ & terrã: deinde colles. regiones. fines inhabita¬
biles. Uel sic. Ante reliqͦs uisibiles creaturas. diem. noctẽ.
ligna fructifera. animantiũ genera diuersa: cełu & terram
fecit. Sin uͦ ad fundamentũ referas: pͥncipiũ terre funda¬
menta esse legisti. dicente sapientia. Quando fortia faciebat
fundam̃ta terre: eram penes illũ componens. Est etiãbonȩ

Expanded text:
artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac expfieri coepit, sicut ait Sapientia: Cum pararet coelum, cum illo eram . Ad numerum autem si referas, ita convenit, ut accipias: imprimis fecit Deus coelum et terram, deinde colles, regiones, fines inhabitabiles. Vel sic: ante reliquas visibiles creaturas, diem, noctem, ligna fructifera, animantium genera diversa, coelum et terram fecit. Si vero ad fundamentum referas, principium terrae fundamenta esse legisti, dicente Sapientia: Quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum cuncta componens . Est etiam bonae
Abbreviated transcription (Latin):
& celũ & terra p̃teribunt. Et infra. Eoee ego uobiscũ sum
usq ad confũmationẽ scłi. Quomͦ gͦ coet̃num do mundum
asserunt. & creatori omniũ sociant. atq equałe disputant
creat᷑am. corpꝰq materiale mundi. imusibili illi. atq in acces¬
sibili nature diumne coniur gendũ putant: cũ p̃sertĩ scdm
suã sententiã non possint negare. qm̃ cuiꝰ partes corrupti¬
om. u mutabilitati subiacent᷑. huiꝰ necesse ẽ uniuersitatem
hisdem passionib qͥb ꝓpͥe portiones eiꝰ sunt obnorie subia¬
cere:  Pricipiũ gͥ esse docet: qui dicit. In pͥncipio fecte ds̃
celum. & terrã. Principiũ aut ad tempꝰ refert᷑ aut ad numerũ.
aut ad fundamentũ : quomͦ in edificanda domo. initiũ. fun¬
damentũ est. Prircipiũ qͦ & conu̾sionis. & depͣuationis. dici
posse: seriptinaꝵs angnoseinꝰ auctoritate. Est pͥncipum

Expanded text:
et caelum et terra praeteribunt etinfra: ecce ego uobiscum sum et caelum et terra praeteribunt etinfra: ecce ego uobiscum sum usque ad consummationem mundi. quomodo ergo coaeternum deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibili naturae diuinae coniungendum putant, cum praesertim secundum suam sententiam non possint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae subiacere? ! Principium igitur esse docet qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram. principium aut ad tempus refertur aut ad numerum aut ad fundamentum, quomodo in adcurrit domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse scripturarum cognoscimus auctoritate. est et principium
Abbreviated transcription (Latin):
nolieũ sine pͥcipio ẽẽ eredere. quia quasi spera mundꝰ ẽẽ dicatur.
ut pͥncipiũ eiꝰ nullũ uideat᷑ extare: & cũ intonat. quasi in
eneuitu om̃ia cõmouent᷑. ut unde incipiat. ubi desinat. ñ facile
comp̃hendas: qr circiitꝰ pͥncipiũ sensu colligere impossibile
uł ubi desmat menstrua lune defectio. Neq uͭ si ipse non
comp̃hendas: iccireo ñ cepit. aut nunquã desinet. Si ipse cir¬
cuitũ uł atram̃to. uł graphio ducas. uł centro expͥmas: unde
ceꝑis. aut ubidesieris. int̾uallo int̃posito. ñ facile uł ocłis col¬
ligis. uł mente repetis: ettñ & cepisse. &. desiuisse. & ipse tͥ testis
es. Nam etsi sensũ subterfugit: ueritatẽ ñ subruit. Que
aũt initiũ habent: & finem habent. Et quib finis datur:
initiũ datũ constat. Einem aũt mundi futurũ: ipse saluator
docet in euglio suo dicens. Preterit enĩ figura huiꝰ mundi:

Expanded text:
noli eum sine principio esse credere, quia quasi sphaera mundus esse dicatur, noli eum sine principio esse credere, quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium eius nullum uideatur extare. et cum intonat, quasi in circuitu omnia commouentur, ut unde incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inpossibile uel ubi desinat menstrua lunae defectione. neque uero si ipse non conprehendas, idcirco non coepit aut nequaquam desinet. si ipse circuitum uel atramento uel graphio ducas uel centro exprimas, unde coeperis aut ibi desieris interuallo interposito non facile uel oculis colliges uel mente repetes: et tamen et coepisse et desiuisse te ipse tibi testis es. nam etsi sensum subterfugit, ueritatem non subruit. quae autem initium habent et finem habent et quibus finis datur initium datum constat. finem autem mundi futurum ipse saluator docet in euangelio suo dicens: praeterit enim figura huius mundi
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑  Quis gͥ dubitet qđ ct hec fecerit. qui ꝑ ꝓpħam lo¬
cutꝰ ait. quis mensus ẽ manu a. quã. & celũ palmo: & uniũ¬
sam terrã clausa manu:  Quis statuit n ntes in libra. et
rupes instatera ÷ & nemora in iugo: Qi.s nuuit ẽnfũ
dñi. aut qͥs consiliarius eiꝰ fuit: uł quis instruxit eũ : Neqꝑ:
etiam alibi legimꝰ. quia tenet circuitũ terre: & cei ⁊ĩ dellu ri¬
chilũ fecit. & iheremias ait. Di qui n fecert̃ xlũ &. terram:
pibunt a terra. & desubcelo isto. Dñs qui fecit errã in uirtu¬
te sua. & coriexit orbem in sapientia sua: in sua pruden
tia extendit celũ. & multitudinẽ aqui in celo. Et addidie.
Infatuatꝰ est homo ascienti. sua. Qia enĩ erruptibilia mũ¬
Di sequit᷑. & exhis putat qd̾ diume sir tati re op̃hei de¬
Cum gͦ tot oracula audias. quib testificat᷑ ds qd̃ fecerit inundum:

Expanded text:
uidentur? quis dubitet quod deus haec fecerit, qui per prophetam louidentur? quis dubitet quod deus haec fecerit, qui per prophetam locutus ait: quis mensus est manu aquam et caelum palmo et uniuersam terram clausa manu? quis statuit montes in libra et rupes in statera et nemora in iugo? quis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum? de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hieremias ait: dii qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram inuirtuttia extendit coelum, et multitudinem aquae in coelo . Et addidit: Infatuatus est homo a scientia sua . Qui enim corruptibilia mundi sequitur, et ex his putat quod divinae possit naturae comprehendeCura ergo tot oracula audias, quibus testificatur deus quod fecerit mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
ie neq uoluntas oꝑ atiom p̾creret:
nec oꝑatio uoluntati. Miraris opus : queris oꝑatorem. qui pͥnci-¬
piũ tanto oꝑi dederit: qͥs tam cito fecerit : subiecit statim.
dicens. qr ds fecit celũ & terrã. Audisti auctorem: dubita¬
re ñ debes. Hic est. in quo benedixit melchisedech abrahã
patrem multarũ gentiũ: dicens. Benedictus abraħa dõ sũmo:
qui fecit celũ & terrã. Et credidit abraham: & ait. Ertendo
manũ meã ad sũmũ dm̃ : qui fecit celũ & terrã. Wides quia
sedech. qui est rex pacis & iusticie : nec initiũ dierũ nec finẽ
habens. Non mirũ gͦ si d̾s qui est sine mitio. rrtiũ om̃ib
dedit: ut que ñ erant ẽẽ inciꝑent. Nonmirũ. si ds qͥ om̃ia
uirtute sua continet. & incõp̃hensibili maiestate uniuersa
complectit᷑. fecit hec que uident᷑: ũ etiam illa fecerit q̃
non uident᷑. Inuisibilia aũt his que u dent᷑ potiora ẽẽ quis
neget: cũ ea que uident᷑ temporalia firt. eterna aũt qu e ĩ

Expanded text:
 neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et credidit Abraham et ait: extendo manum meam ad deum summum, qui fecit caelum et terram. uides quia t enim Melchisedech, qui est reirex pacis et iustitihabens. Non mirum ergo si Deus qui est sine initio, initium omnibus dedit; ut quae non erant, esse inciperent. Non mirum si Deus qui omnia virtute sua continet, et incompreconplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget, cum ea quae uidentur temporalia sint, aeterna autem quae non
Abbreviated transcription (Latin):
Lec utiq ociose factũ legimꝰ. qr gentiles pleriq qui coet̾nũ
qo mundũ uolut eẽ: quasi adumbrationẽ uirtutis diumȩ
asserunt etiã sua sponte subsistere. Et quãiis causã eiꝰ d̃m
&e fateant᷑: causa tñ factũ uolunt: ñ ex uoluntate & dispositi¬
one sua: s ita ut causa umbre corpꝰ est. Adheret enĩ umbra¬
corpori. & fulgor lumini. naturali magis societate: quam
uoluntate arbitia. Pulchre ait morses: qr ds fecit celũ et
terrã. Non dixit. qr subesse fecit ⁊ ñ dixit . qr causã mun¬
do ut esset. p̃buit: s fecit quasi bonꝰ qd̾ foret utile : quasi
bat. Quomͦ aũt quasi umbra ẽe poterat. ubi corpꝰ ñ erat ÷
cũ incorporei dĩ corporea adumbratio ẽẽ ñ possit : ͣ Quomͦ &̃
in corporei luminis splendor possit ẽẽ corporeus: S si queris
splendorem dĩ: filns ẽ unago dĩ inuisibilis. Qualis gͦ ds: talis

Expanded text:
e utique factum legimus; quia gentiles plerique qui coaeternum Deo mundum volunt esse, quasi adumbrationem virtutis divinae, asserunt etiam sua sponte subsistere; et quamvis causam ejus Deum esse fateantur; causam tamen factum volunt non ex voluntate et dispositione sua, scorpori et fulgur lumini naturali magis societate quam uoluntate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum et terram. non dixit quia subesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod foret utile, quasi bat. quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo etiam incorporei luminis t splendor possit esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis ergo deus, talis
Abbreviated transcription (Latin):
& mare diumis ꝓsequerent᷑ honorib : E x quo factũ estuuir
partes mimdi deos eẽ erederent: quãus de pso mundo noni
medio eris int̃ cos questio sit. Nam pytagoras unũ mundiu
Aserte : alii in minerabiles dicunt ẽẽ mundos. ite seripste
demoeritꝰ. cui plurimũ de physicis auctoritatis uetrstaes
detulit. Ipsũ quoq mundũ semꝑ fuise & f̾ore. aretutlbos
usurpat dicere : contͣ aũt plato. ñ semꝑ fuisse.s. semꝑ fore
psumite astruere: plurum uͦ nec fuisse semꝑ. noc semꝑ fore seri¬
pstissiuis testificant᷑. Inter has dissensiones eoꝵ. que potese
esse ueri estimatio. cũ alis mundũ ipsũ dm̃ ẽẽ decait. qd̾ ei
mens diuma it putant inesse uideat᷑ ⁊ali partes ei. Agit
tramq ficgura sitc̃ deoꝵ. nec qui niumerus. nee quilocues nit
uita post. aut cura comp̃hendiꝰ Si quicde mundũ estuot ado¬
one uolubilem. rotudũ. ardiente. quibꝰda meitatũ morib
Sine seonsu d̃m conueniat intelligi: qui alieno. ñ suo motu fe

Expanded text:
are diuinis prosequerentur honoribus? ex quo factum est ut partes mundi deos esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras unum mundum adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semper nec semper fore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, alii ae figura sit deorum, nec qui numerus, nec qui locus, aut vita possit, aut cura comprehendi. Siquidem mundi aestimatione volubilem, rotundum, ardentem, quibusdam incitatum motibus, sine sensu Deum conveniat intelligi, qui alieno, non suo motu fer