comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ p̃stat. Iui autẽ qui ĩpo¬
tentẽ uenere noctem. et ab
infimis ⁊ ab altissimis in¬
feris suꝑuenientẽ eũdem
sonnũ dormientes aliqͣn¬
do monstroꝵ exagitabant᷑
timore: aliquando aĩe repẽ¬
te deficiebant traductione.
Subitaneus eñi illis ⁊ in¬
sꝑatus timor suꝑuenerat.
Deinde si quisquã ex illis
decidisset: custodiebatur in
carcere sine ferro reclusus.
Si enĩ rusticus quis erat
aut pastor ⁊ aut agri laboꝵ
oꝑarius p̃occupatus essec:
ineffugibilem sustinebat
necessitatẽ. Wna eñi ca¬
thena tenebrai om̃s erãt
colligati. Siue sp̃s sibilãs
aut int. spissos ramos a¬
uium sonus suauis ⁊aut
uis aq̃ decurrentis nimi¬
um : aut sonus ualidus
p̃cipitataꝵ petraꝵ ⁊ aut lu¬
dentiũ aĩalium cursus in¬
uisus ⁊ aut mugientium
ualida bestiaꝵ uox. aut
resonans de altissimis mõ¬
tib echo: deficientes facie¬
bant illos p̃ timore. Om̃is
eñt orbis terraiz limpido
luminabatur lumine: et

Expanded text:
uebat. Illi autem qui impotentem vere noctem, et ab infimis, et ab altissimis inferis supervenientem, eumdem somnum dormientes, aliquando monstrorum exagitabantur timore, aliquando animae deficiebant traductione: subitaneus enim illis et insperatus timor supervenerat. Deinde si quisquam ex illis decidisset, custodiebatur in carcere, sine ferro rsi enim rusticus quis erat aut pastor aut agri laborum operarius praeoccupatus esset ineffugibilem sustinebat necessitatem una enim catena tenebrarum omnes erant conligati sive spiritus sibilans aut inter spissos ramos avium sonus suavis aut vis aquae decurrentis nimium aut sonus validus praecipitarum petrarum aut ludentium animalium cursus invisus aut mugientium valida bestiarum vox aut resonans de altissimis montibus echo deficientes faciebat illos prae timore omnis enim orbis terrarum limpido luminabatur lumine et
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie initium est: et ob
te parcere facis. Wirtutẽ
eñt ostendis tu qui ñ crede¬
ris esse in uircute consum¬
unt qui sciunt audaciam
tradiicis. Tu autẽ dña¬
tor uirtutis cũ tranquilli¬
tate iudicas: et cũ mag¬
na reuerentia disponis noᷤ
Subest eñt tibi cũ uolue¬
ris posse. P ocuisti autem
oportet iustũ esse ⁊ huma¬
num. Et bone spei fecisti
filios tuos: qm̃ iudicans
das locũ in pcc̃is penitenci¬
e. Si eñi inimicos seruoꝵ
tuoꝵ et debitos morti cum
tanta cruciasti attentõne
et liberasti dans tẽpus ⁊ lo¬
cũ ꝑ que possent mutari
a malicia: cũ quanta dili¬
gentia iudicasti filios tu¬
os. quoꝵ parentib iuram̃¬

Expanded text:
iustitiae initium est et ob iustitiae initium est et ob te parcere facis virtutem enim ostendis tu qui non crederis esse in virtute consumqui sciunt audaciam traducis tu autem dominator virtutis cum tranquillitate iudicas et cum magna reverentia disponis nos subest enim tibi cum voles posse docuisti autem oportet iustum esse et humanum et bonae spei fecisti filios tuos quoniam das locum in peccatis paenitentiae si enim inimicos servotuorum, et debitos morti, cum tanta cruciasti attentione, et liberasti dans tempus, et locum, per quem possunt mundari a malitia; cum quanta diligentia judicasti filios tuos, quo
Abbreviated transcription (Latin):
et hiis tanquã hominib
peꝑxisti : et misisti anteces¬
sores exercitus tui uespas:
ut illos paulatĩ ext̾mina¬
rent. Non quia impotens
in bello eras subicere ĩpios
iustis aut bestiis seuis:
aut u̾bo duro simul exter¬
minare: sed partib iucli¬
cans dabas locũ peniten¬
cie ⁊ ñ ignorans q̃m iniqͣ
mutari cogitatõ cordis il¬
loꝵ in perpetuũ. Semen
eñi erat maledictũ ab ini¬
tio: nec timens aliquẽ ue¬
ntam dabas pcc̃is illoꝵ. Qͥs¬
eñi dicet tibi quid fecisti:
aut quis stabit ꝯtra iudt¬
tiũ tuũ: Aut quis in con¬
spectu tuo ueniet uindex i¬
niquoꝵ hominũ: aut qͥs
tibi ĩputabit: si perierint¬
natõnes quas tu fecisti:
Nec eñi est alius deus qͣm
tu cui cura ẽ de oĩb: ut o¬
stendas qm̃ ñ iniuste iudi¬
huis quos ꝑdidisti. Cum
ergo sis iustus: iuste oĩa
disponis. Ip̃m quoq qui
ñ debet puniri condẽpnans.¬
et exterum estimas a tua
uircutẽ. W irtus eñi tua

Expanded text:
et his tanquam hominibus et his tanquam hominibus pepercisti, et misisti antecessores exercitus tui vespas, ut illos paulatim exterminarent. Non quia impotens eras in bello subjicere impios justis, aut bestiis saevis, aut verbo duro simul exterminare; sed partibus judicans dabas locum poenitentiae, non ignorans, quoniam mutari cogitatio illorum in perpetuum. Semen enim erat maledictum ab initio; nec timens aliquam veniam dabas peccatis illoenim dicet tibi: Quid fecisti; aut quis stabit contra judicium tuum? aut quis in conspectu tuo veniet vindex iniquorum hominum? aut quis tibi imputabit si perierintnationes quas tu fecisti? Nec enim est alius Deus quam tu, cui cura est de omnibus: ut ostendas quoniam non injuste judihis quos perdidisti cum sis ergo iustus iuste omnia disponis ipsum quoque qui non debet puniri condemnas exterum aestimas a tua virtute virtus enim tua
Abbreviated transcription (Latin):
ualere tibi soli suꝑerat sẽꝑz
et uirtuti brachit tui quie
resistet: Qm̃ tanquã mom̃i¬
tum statere sic ẽ ante te or
bis terratũ: et tanquam
gutta toris ante lucant q̃
descendit in terrã. Sed mi¬
sereris omniũ qm̃ oĩa po¬
tes: et dissimulas põra hy¬
minũ ꝓpt̾ penitenciã. Pi¬
ligis eñi oĩa q̃ sunt: et ni¬
chil odisti hoꝵ que fecisti.
modo autẽ posset aliquid
ꝑmanere nisi tu uoluisses:
conseruaretur: Parcis au¬
tem oĩb qm̃ tua sunt do¬
mine: qui amas antmas.¬
et suauis est domi
admones ⁊ alloqueris:
inte dñe. Illos eñt antiqͦs
quos exhorruisti. qm̃ odi¬
bilia oꝑa tibi faciebant. ꝑ
medicamina ⁊ sacrificia
iniusta ⁊ et filioꝵ suoꝵ ne¬
catores sine miscd̃ia. et co¬
mestores uiscerũ hominũ
et deuoratores sanguinis
a medio sacram̃to tuo ⁊ et
auictores parentes aĩarx t̃¬
re ꝑmanus parentũ nr̃oꝵ :
ut dignã ꝑciperẽt ꝑegrina¬
tõnem pueroꝵ dei: que ti¬
bi omniũ carior ẽ terra. Sed

Expanded text:
valere tibi soli supererat semper, et virtuti brachii tui quis resistet? quoniam tanquam momentum statere sic ante te est orbis terrarum et tanquam gutta roris antelucani que descendit in terram, sed misereris omnium, tes, et dissimulas peccata hominum propter poenitentiam. Diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti horum quae fecisti, modo autem posset aliquid permanere, nisi tu voluisses? conservaretur? Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui animas amas,et suavis est, Domiadmonens alloqueris, is. Illos enim antiquos quos exhorruisti, quoniam odibilia opera tibi faciebant per medicamina et sacrificia injusta et filiorum suorum necatores sine misericordia, et comestores viscerum hominum, et devoratores sanguinis a medio sacramento tuo, et auctores parentes animarum inr manus parentum nostrorum, ut dignam perciperent peregrinationem puerorum Dei, quae tibi omnium charior est terra. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
est famulus. Rz icit autẽ
turbas ñ uirtute corꝑis. nec
armatura potencie: seduer¬
iuram̃ta parentũ et testam̃¬
tũ cõmemorans. Cũ enim
iã cateruatim cecidissent
suꝑ alterutrũ mortui inter¬
stiͨtit ⁊ ãputauit ĩpetũ: ⁊ di¬
misit illã q̃ ad uiuos duce¬
bat uiam. In ueste eñt po¬
deris quam habebat: totus
erat orb̾ terrarꝵ. Et parentũ
magnalta in quatuor or¬
dinib lapidũ erant sculp
nabat: et hec extimuit. Erat
eñĩ sola tẽptatõ ire sufficiẽs.
Mpiis autẽ usq l
in nouissimũ sine miscdia
ira suꝑuenit. Presciebat

Expanded text:
ulus vicit autem turbas non virtute corporis nec armatura potentiae sed veriuramenta parentum et testamentum commemorans cum enim iam acervatim cecidissent super alterutrum mortui interstetit et amputavit impetum et divisit illam quae ad vivos ducbat viam in veste enim poderis quam habebat totus erat orbis terrarum et parentum magnalia in quattuor ordinibus lapidum erant sculptnabat et haec extimuit erat enim sola temptatio irae sufficiens impiis autem usque in novissimum sine misericordia ira supervenit pr
Abbreviated transcription (Latin):
eñt mtrabile erat: in aqͣ
que oĩa extinguit plus ig¬
nis ualebat. N index ẽ et̃
orbis iustoꝵ. Quodã eñt
tẽpore mansuescebat᷑ igniᷤᷤ
ne cõburerentur q̃ ad ĩpi¬
os missa erant aĩalia:sed
ut ip̃i uidentes scirent qm̃
dei iuditio paciũtur ꝑsecu¬
tõnẽ. Et quodã tẽpore in
aqua suꝑ uirtutẽ ignis
terre natõnẽ ext̾minaret:
ꝓ quib angeloꝵ esca nutͥs

Expanded text:
le erat in aqua quae omnia extinguit plus ignis valebat vindex est enim orbis iustorum quodam enim tempore mansuetabatur ignis ne conburerentur quae ad impios missa erant animalia sed ut ipsi videntes scirent quoniam Dei iudicio patiuntur persecutionem et quodam tempore in aqua super virtutem ignis terrae nationem exterminaret pro quibus angelorum esca nut
Abbreviated transcription (Latin):
Ter fecerunt ꝑ deser A¬
ta q̃ ñ inhabitabant᷑: et in
locis secretis fixerũt casas
S̾teterunt contra hostes:
et de intmicis se uindica¬
uerunt. Sicier̃t ⁊ ĩuocauer̃t
te ⁊ data ẽ illis aqͣ de petra
altissima: et requies sitis
de lapide duro. Per que eñt¬

Expanded text:
ter fecerunt per deserta: que non habitabantur: et in locis secretis fixerunt castra. Steterunt contra hostes: et de inimicis se vindicaverunt. Sitierunt et invocaverunt te: et data est illis aqua de petra altissima: et requies sitis de lapide duro. Et re
Abbreviated transcription (Latin):
ira tua ꝑmansit :sed ad
correctõnẽ in breui turba¬
ti sunt:signũ habentes
salutis ad cõmemoratõ¬
nem mandati legis fue.
sed ꝑ te omniũ saluato¬
rem. Et in hoc autẽ osten¬
disti inimicis ñris: quia
tu es qui liberas ab omni
malo. Illos eñt locustarũ
et muscaꝵ occiderũt mor¬
sus: et ñ est inuenta sani¬
tas aĩe illoꝵ: quia digni
erant ab huiusmodi exter¬
minari. Filios autẽ tuos
nec drachonũ uenenatoꝵ
uicerunt dentes. Miscd̾ia
eñi tua adieniens sana¬
bat illos. In memoria eĩ
sermonum tuoꝵ exami¬
nabantur ⁊ sanabantur:
ne in altam incidentes o¬
bliuionẽ ñ possent tuo u¬
ti adiucorio. Eteñi neq hex¬
ba neq malagnia sanauit
eos: sed tuus sermo dñe

Expanded text:
ira tua: sed ad correctionem in brevi turbati sunt. Signum habentes salutis ad commemorationem mandati legis tue. sed per te omnium salvatorem et in hoc autem ostendisti inimicis nostris quia tu es qui liberas ab omni malo illos enim lucustarum et muscarum occiderunt morsus et non est inventa sanitas animae illorum quia digni erant ab huiusmodi exterminari filios autem tuos nec draconum venenatorum vicerunt dentes misericordia enim tua adveniens sanabat illos in memoria enim sermonum tuorum examinabantur et salvabantur ne in altam incidentes oblivionem non possent tuo uti adiutorio etenim neque herba neque malagma sanavit illos sed t
Abbreviated transcription (Latin):
aures ad audiendũ: neq
digiti manuũ ad tractã¬
dum: sed ⁊ pedes eoꝵ pigri
ad ambłandũ. Homo ent̃
fecit illos: et qui sp̃m mu¬
tiatus ẽ finxit illos. Ne¬
mo eñi sibi similẽ homo
poterit deũ fingere ⁊ cũ sit
eñi mortalis: mortuum
fingit manib iniquis.
Melior ẽ eñi ip̃e hiis quos
colit: quia ip̃e quidẽ uixit
cũ esset mortalis: illi autẽ
nunquã. Sed ⁊ aĩalia mi¬
serrima colunt. Insensata
autẽ cõparata hiis: aliis
sunt deteriora. Sed nec as¬
pectu aliqd̃ ex hiis aĩalib
bona potest conspicere. Ef¬
fugerunt autẽ deti laudẽ:
et benedictionem etꝰ
ropt̃ hoc ꝑ hec simi¬
lia passi sunt digne
tormenta: et ꝑ multitudi¬
rẽ bestiaꝵ ext̃minati sũt.
Pto quib torm̃tis bene dis¬
posuisti ppłm tuũ: quib

Expanded text:
audiendum nec digiti manuum ad tractandum sed et pedes eorum pigri ad ambulandum homo enim fecit illos et qui spiritum mutuatus est is finxit illos nemo enim sibi similem homo poterit deum fingere cum sit enim mortalis mortuum fingit manibus iniquis melior est enim ipse his quos colit quia ipse quidem vixit cum esset mortalis illi autem numquam sed et animalia miserrima colunt insensate enim conparata his aliis sunt deteriora sed nec aspectu aliquis ex his animalibus bona potest conspicere effugit autem Dei laudem et benedictionem eius propter hoc per his similia passi sunt digne tormenta et per multitudinem bestiarum exterminati sunt pro quibus tormentis bene disposuisti populum tuum qu
Abbreviated transcription (Latin):
boraturus ẽ. nec qm̃ breueᷤ
illi uita est: sed concertat᷑
aurificib ⁊ argentariis.
uacuas fingit. Cinis est
cor eius ⁊ t̾ra suꝑuacua
spes illius : et luto uilior
uita illius: qm̃ ignorauit
qui se fĩxit ⁊ et qut inspira¬
uit illi aĩam q̃ oꝑatur: et
qui insufflauit et sp̃m ut
talẽ. Sed estimauerunt
luxũ esse uitã nr̃am ⁊ et
conũsationẽ uite cõposi¬
tam ad lucrũ: et oportere
undecũq etiã ex malo ac¬
quirere. Hic eñi scit se su
ꝑ om̃s delinq̃re: qui ex t̃¬
re materia fragilia uasa
et sculptilia fingit. Onis
eñi insipientes ⁊ infeliceᷤᷤ
supra modũ aĩe suꝑbi st̃
inimici ppłi̾ tui ⁊ imꝑan¬

Expanded text:
boraturus est nec quoniam brevis boraturus est nec quoniam brevis illi vita est sed concertatur aurificibus et argentariis s supervacuas fingit cinis est cor eius et terra supervacua svita ejus: quoniam ignoravit qui se finxit, et qui inspiravit illi animam quae operatur, et qui insufflavit ei spiritum talem sed aestimaverunt ludum esse vitam nostram et conversationem vitae conpositam ad lucrum et oportere undecumque etiam ex malo adquirere hic enim super omnes scit se delinquere qui ex terrae materia fragilia vasa et sculptilia fingit omnes enim insipientes et infelices supra modum animae superbi sunt inimici populi tui et im
Abbreviated transcription (Latin):
paciens. et in miscdia dis¬
ponens oĩa. Eteñi si pecca¬
uerimus tui sumꝰ: scien¬
tes magnitudinẽ tuã. Et
si ñ peccauerimus: scimꝰ
qm̃ apd̃ te sumus cõputa
ti. Nosse eñi te cõsumma¬
ta iusticia est: et scire iu¬
sticiã ⁊ uirtutẽ tuã radix
est ĩmortalitatis. Non eĩ
in errorem induxit nos. ho¬
minũ male artis excogita¬
tio ⁊ nec umbra picture. la¬
bor sine fructu: effigies
sculpta ꝑ uatios colores.
Cuius aspectus insensato
dat concupiscentiã: et dili¬
git mortue ymaginis ef¬
figiem sine aĩa. Malorũ
amatores digni. qui spẽ
ciunt illos. et qui diligũt
et qui colunt. Sed ⁊ figu¬
lus mollemi terrã premẽs
laboriose: fingit ad usus
nr̃os unũqd̃q uas. et de
eodẽ luto fingit que num¬
da sunt in usũ uasa: et si
usus: iudex est figulus.
Et cũ labore tano deũ fin
git de eodẽ luto. ille qͥ pau¬
lo ante de terra fc̃s fuerat:
et post pusillũ ducit se un¬
de ⁊ acceptus est: repetitꝰ

Expanded text:
patiens et in misericordia disponens omnia. Etenim si peccaverimus, tui sumus, scientes magnitudinem tuam. Et si non peccaverimus, scimus quoniam apud te sumus computti nosse enim te consummata iustitia est et scire iustitiam et virtutem tuam radix est inmortalitatis non enim in errorem induxit nos hominum malae artis excogitatio nec umbra picturae labor sine fructu effigies sculpta per varios colores cuius aspectus insensato dat concupiscentiam et diligit mortuae imaginis effigiem sine anima malorum amatores digni qui spem ciunt illos et qui diligunt et qui colunt sed et figulus mollem terram premens laboriose fingit ad usus nostros unumquodque vas et de eodem luto fingit quae munda sunt in usum vasa similitusus iudex est figulus et cum labore vanum deum de eodem fingit luto ille qui paulo ante de terra factus fuerat et post pusillum se ducit unde acceptus est repetitus
Abbreviated transcription (Latin):
tem ad hoꝵ culturã ⁊ hos
qui ignorabant: artificis
eximta diligentia. Ille au¬
tem uolens placere illi qͥ
se assũpsit: elaborauit ar¬
te sua ut similitudinẽ in¬
.B. melius figuraret. Multi¬
tudo autẽ hominũ abduc¬
ta ꝑ speciẽ operis: eũ qͥ an¬
te tempus tanquã homo
honoratus fuerat. nuncde
um estimauerunt. Et hec
fuit uite humane deceptõ:
qm̃ aut affectui aut regib
deseruientes homines incõ¬
municabile nomĩ lapidib
et lignis ĩposuerunt. Et ñ¬

Expanded text:
t ad horum culturam et hos qui ignorabant artificis eximia diligentia. Ille enim volens placere illi qui se assumpsit elaboravit arte sua ut similitudinem in melius figuraret, multitudo autem hominum abducta per speciem operis eum, qui ante tempus tanquam homo honoratus fuerat, nunc ut deum adoraverunt; et hec fuit vite humane deceptio, quoniam aut affectui aut regibus deservientes homines incomunicabile nomen lapidibus et lignis imposuerunt». San
Abbreviated transcription (Latin):
eñt ydoloꝵ cultura omĩs
mali causa est: et initiũ
et finis. Aut eĩ dũ letant᷑
insaniunt : aut certe uati¬
cinantur falsa: aut uiuũt
iniuste. aut ꝑiurant cito.
Cũ eñi ꝯfidunt in ydolis
q̃ sunt sine aĩa: male iu¬
rantes noceri se ñ sꝑant.
Atraq ergo illis euentẽt
de deo attendentes ydolis:
et iniuste iurauerũt in do¬
lo: contempnentes iustici¬
am. Non eñi iurantium
est uirtus: sed peccantium
pena ꝑambulat sẽꝑ in in¬

Expanded text:
enim idolorum cultura omnis mali causa est, et initium, et finis. Aut enim dum laetantur, insaniunt: aut vaticinantur falsa, aut vivunt injuste, aut perjurant cito. Dum confidunt in idolis, quae sunt sine anima, male jurantes noceri se non sperant. Utraque ergo illis venient de Deo, attendentes in idolis, et injuste juraverunt, in idolo contemnentes justitiam. Non enim juratorum est virtus, sed peccantium poena perambulat semper
Abbreviated transcription (Latin):
nificantes te dñe qui libe¬
rasti illos. Memores eñi
erant adhuc eoꝵ q̃ in inco¬
latu illoꝵ fcã fuerant : ꝙ̃¬
admodũ ꝓ natõne aĩaliũ
eduxit terra muscas: et ꝓ
piscib eructuauit fluuiꝰ
multitudinẽ ranar.No¬
uissime autẽ uiderunt no¬
uam creaturã auiũ: cũ¬
adducti concupiscentia po¬
stulauerunt escas epula¬
tõnis. In allocutõne eñĩ de¬
siderii ascendit illis de ma¬
ri ortygometra: et uexatõ¬
nes peccatorib suꝑuenett̃.
ñ sine illis que ante fr̃a
erant argum̃tis ꝑ iũ fui¬
minũ. Iuste eñi patiebãt᷑

Expanded text:
nificantes te Domine qui libenificantes te Domine qui liberasti illos memores enim erant adhuc eorum quae in incolatu illorum facta fuerant quemadmodum pro natione animalium eduxit terra muscas et pro piscibus eructavit fluvius multitudinem ranarum novissime autem viderunt novam creaturam aviuadducti concupiscentia postulaverunt escas epulationis. In allocutione enim desiderii, ascendit illis de mare ortygometra; et vexationes peccatoribus supervenerunt, non sine illis, quae facta erant argumentis per vim fluminum.
Abbreviated transcription (Latin):
et magna sollicitudine p̃¬
misissent illos: conseq̃bat᷑
illos penitencie actus. Ad¬
huc eñt int̾ manꝰ habentes
luctũ ⁊ deplorantes ad mo¬
num̃ta mortuoꝵ. aliã sibi
assũpserũt cogitatõnẽ ĩ sci¬
entie: et quos rogantes ꝓ¬
tecerant. hos tanquã fugi¬
tiuos ꝑsequebantur. Suce¬
bat eñt illos adhunc finẽ
digna necessitas. Et hoꝵ q̃
acciderant memoratõnẽ
admittebãt: ut ea q̃ deerãt
corm̃tis repleret punitio.
Et ppłs quidẽ tuus mira¬
biliẽ transiret: illi autem
nottã mortẽ inuenirent.
Om̃is autẽ creatura ad su¬
um genus ab inicõ refigu¬
rabatur. deseruiens tuis p̃¬
ceptis: ut pueri cui custo¬
direntur illesi. Nam nubes
castra eoꝵ obumbrabat:
et ex aqua q̃ ante erat t̾ra
arida apparuit: et in mari
rubro uia sine ĩpedim̃to :
et cãpus germinans de ꝓ¬
fundo nimio: ꝑ quẽ om̃is
natio transiuit q̃ tegebat᷑¬
intrabilia ⁊ monst᷑. Tanꝙͣ
equi depauerunt ⁊ et tanꝙͣ
agni exultauerunt: mag¬

Expanded text:
magna sollicitudine praemisissent illos, consequebantur illos poenitentia acti. Adhuc enim inter manus habentes luctum, et deplorantes ad monumenta mortuorum, aliam sibi assumpserunt cogitationem inscientiae; et quos rogantes projecerant hos tanquam fugitivos persequebantur; ducebat enim illos ad hunc finem digna necessitas; et horum quae acciderant commemorationem amittebant, ut quae deerant tormentis, repleret punitio; et populus quidem tuus mirabiliter transiret, illi autem novam mortem invenirent.Omnis enim creatura ad suum genus ab initio refigurabatur, deserviens tuis praeceptis, ut pueri tui custodirentur illaesi. Nam nubes castra eorum obumbrabat, et ex aqua, quae ante erat, terra arida apparuit, et in mari Rubro via sine impedimento, et campus germinans de profundo nimio: per quem omnis natio transivit, quae tegebatrabilia monstra tamquam equi enim depaverunt et tamquam agni exultaverunt mag
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatis: que manu tua
erat gubernata. Benedic
tũ est eñi lignũ ꝑ qd̃ fit
iusticia. Per manus au¬
tẽ quod fit ydolũ maledic¬
tũ est et ip̃m ⁊ qui fecit il¬
lud. Quia ille quidẽ oꝑatꝰ
est: illud autẽ cũ esset fra¬
gile deus cognoĩatus est.
Similit̾ autẽ odio sũt deo:
impius ⁊ ĩpietas eiꝰ. Eteñt
torm̃ta pacietur. Propt̃ hoc
et ydolis natõnum ñ erit
respectus : qm̃ creature det
in odiũ fc̃e sunt ⁊ intẽpta¬
tõnes aĩe hominũ: et ĩ mu¬
scipulas pedib insipienti¬
um. Initiũ enĩ fornicatio¬
nis est exquisitõ ydolorũ:
et adinuentõ illoꝵ corrupti¬
o uite est. Non eñt erãt ab
initio: neq erunt in perpe¬
tuũ. Suꝑuacuicas eñt ho¬
bem terraꝵe: et ideo brettis

Expanded text:
tivitatis quae manu tua tivitatis quae manu tua era lignum, per quod fit justitia. Per manus autem, quod fit idolum, maledictum est et ipsum, et qui fecit illud: quia ille quidem operatus est: illud autem cum esset fragile, Deus cognominatus est. Similiter autem odio sunt Deo impius, et impietas ejus. Etenim tormenta patietur. Propter hoc, et in idolis nm creaturae Dei in odium factae sunt et in temptationem animis hominum et in muscipulum pedibus insipientium initium enim fornicationis est exquisitio idolorum et adinventio illorum corruptio vitae est neque erant ab initio neque erunt in perpetuum supervacuitas enim hobem terrarum et ideo brevis
Abbreviated transcription (Latin):
quirit ab eo. Non erubescit
loqui cũ illo: qui sine aĩa
est. Et᷑ ꝓ sanitate quidem
infirmũ dep̃catur: et ꝓ ui¬
ta mortuũ rogat ⁊ et in ad¬
iutoriũ inutilẽ inuocat⁊
ec ꝓ itinere petit ab eo qui
ambłare ñ potest: et de acqͥ¬
tendo ⁊ operando. et de om̃i¬
um reꝵ euentu petit ab eo
qui in oĩb est inutił
Terũ alius nauiga¬
re cogitans ⁊ ꝑ feros fluctꝰ
portante se fragiliꝰ lignũ
inuocat. Illud eñĩ cupiditaᷤᷤ
acquirendi excogitauit: et
artifex sapientia fabrica¬
uit sita. Tua autẽ pater
gubernat ꝓuidentia. Qm̃¬
dedisti ⁊ in mari uiã ⁊ int̾
fuictus semitã firmissimã:
ex oĩb sanare: etiã si sine
rate aliquis adeat mare.¬
Sed ut ñ essent uacua sa¬
prentie tue oꝑa : ꝓpt̾ hoc eti¬
am exiguo ligno credunt
homines aĩas suas: et tͣn¬
seuntes mare ꝑ rates lib̾a¬
ti sunt. Sed ab initõ cũ pe¬
rirent suꝑbi gigantes spes
orbis terraꝵ ad ratẽ ꝯfu¬
giens remisit sclo sem̃ na¬

Expanded text:
cit loqui cum illo qui sine anima est et pro sanitate quidem infirmum deprecatur et pro vita mortuum rogat et in adiutorium inutilem invocat et pro itinere petit ab hoc qui ambulare non potest et de adquirendo et de operando et de omnium rerum eventu petit ab eo qui in omnibus est inutilis iterum alius navigare cogitans et per feros flportante se fragilius lignum invocat. Illud enim cupiditas acquirendi excogitavit, et artifex sapientia fabricavit sua. Tua autem, Pater, gubernat sapientia. dedisti et in mari viam et inter fluctus semitam firmissimam ex omnibus sanare etiam si sine rate aliquis adeat sed ut non esset vacua sapientiae tuae opera propter hoc etiam exiguo ligno credunt homines animas suas et transeuntes mare per ratem liberati sunt sed ab initio cum perirent superbi gigantes spes orbis terrarum ad ratem confugiens remisit saeculo semen na
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos spes illoꝵ est. qui
appellauerunt deos opera
manuũ hominũ: aurũ ⁊
argentũ ⁊ artis inuentio¬
nem ⁊ similitudines aĩa¬
lium ⁊ aut lapidẽ inutilẽ:
opus manus antiq̃. Aut
si quis artifex faber de sil¬
ua lignũ rectũ secauerit¬
et huius docte eradat corti
cem omnẽ. et arte sua usuᷤ
diligent̾ fabricet uas uti¬
le in conuersatõnem uite:
reliquiis autẽ eius oꝑis ad
p̃paratõnem esce abutatur:
et reliquũ hoꝵ qd̾ ad nullos cst¬
usus facit lignũ curuum
et uerticib plenũ sculpat
diligent᷑ ꝑ uacuitatẽ suã
et ꝑ scientiã artis sue figu¬
ret illud : et assimilet yma
gint hoĩs. aut alicui ex a¬
nimalib illud cõparet : ꝑ¬
liniens rubrica. et rubicũ¬
dũ faciens fuco colorẽ illiꝰ
et omnẽ maculam q̃ in eo
est liniens ⁊ ut faciat ei dig¬
nam habitatõnẽ inpariete
ponens illud. et ꝯfirmans¬
illud ferro ne forte cadat. ꝓ¬
spiciens illi: sciens qd̃ ñ po¬

Expanded text:
mortuos spes illorum est qui mortuos spes illorum est qui appellaverunt deos opera manuum hominum aurum et argentum artis inventionem similitudines animalium aut lapidem inutilem opus manus antiquae aut si quis artifex faber de silva lignum rectum secaveritet huius docte eradat omnem corticem et arte sua usus diligenter fabricet vas utile in conversatione vitae reliquias autem eius operis ad praeparationem escae abutatur et reliquum horum quod ad nullos usus facit lignum curvum et verticibus plenum sculpat diligenter per vacuitatem suam et per scientiam artis suae figuret illud et adsimilet illud imagini hominis aut alicui ex animalibus illud conparet perliniens lubrica et rubicundum et omnem maculam quae in illo est, perliniens; et faciat ei dignam habitationem, et in pariete ponens illud, et confirmans ferro, ne forte cadat, prospiciens illi, sciens quoniam non po
Abbreviated transcription (Latin):
tur bona ñ potuerunt ĩtel¬
ligere eũ qui est. Neq oꝑi¬
b attendentes agnouer̃ẽ
quis essec artifex : sed aut
ignẽ aut sp̃m aut citatũ
aerem. aut gyrũ stellarũ.
aut nimiam aquã aut so¬
lem aut lunã: rectores orb̾
terraꝵ deũ putauerunt. Qͦ¬
rum si specie delectati deos ꝑ
sciant quanto hiis dña¬
tor eoꝵ speciosior est. Speci¬
et eñi generator: hec omĩa
astituit. Nut si uitutem
et oꝑa eoꝵ mirati sunt:
intelligant ab ip̃is. qm̃ qͥ¬
hec fecit forcior est illis.A
magnitudine eñi speciet
et creature: cognoscibilit̃
poterit creator eoꝵ uideri.
Secl tamen adhuc in hiis
minor est q̃rela. Et hii eĩ
fortassis errant ⁊ deũ que
rentes: et nolentes inue¬
nire. Etenĩ cum in oꝑib
illius ꝯu̾sentur: inquirt̃
et ꝑsuasũ habent qm̃ bo¬
na sunt que uident᷑. Iterũ
autẽ nec hiis debet ignos¬
ci. Si eñi tantũ potuert̃
scire ut possent estimare se¬
culum : quomodo huius
Infelices autẽ sunt. et int̾

Expanded text:
tur bona non potuerunt intellegere eum qui est neque operibus adtendentes agnoverunt quis esset artifex sed aut ignem aut spiritum aut citatum aerem aut gyrum stellarum aut nimiam aquam aut solem et lunam rectores orbis terrarum deos putaverunt quorum si specie delectati deos putaverunt sciant quanto dominator eorum speciosior est speciei enim generator haec omnia constituit aut si virtutem et opera eorum mirati sunt intellegant ab ipsis qit fortior est illis a magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterit horum creator videri sed tamen adhuc in his minor est querella et hii enim fortrentes et volentes invenire. Etenim cum in operibus illius conversentur, inquirunt, et persuasum habent quoniam bona sunt quae vident. Iterum autem nec his debet ignosci. Si enim tantum potuerunt scire ut possent aestimare saeculum, qinfelices autem sunt et inter
Abbreviated transcription (Latin):
Acerbo eñt luctu dolens pa¬
ter cito sibi rapti filii fecit
ymaginẽ. Et illũ qui tũc
quasi homo mortuis fue¬
rat. nunc tanquã deũ cole¬
re cepit: et ꝯstituit int̾ ser¬
uos sios sacra ⁊ sacrificia.
Deinde int̾ueniente tẽpore
conualescente iniqua ꝯsu¬
etudine hic error tanquã
lex custoditus ẽ: et tyran¬
noꝵ ĩꝑto colebant᷑ figm̃ta.
Et hos quos inpalam ho
ginquo figitra illoꝵ alla¬
ta euident̃ ẏmaginẽ regis
quẽ honorare uolebant. fe¬
cerunt: ut illũ qui aberat

Expanded text:
Acerbo, inquit, luctu dolens pater cito sibi rapti filii fecit imaginem, et illum, qui tunc quasi homo mortuus fuerat, nunc tanquam Deum colere coepit, et constituit inter servos suos sacra et sacrificia. Deinde interveniente tempore, convalescente iniqua consuetudine, hic error tanquam lex custoditus est, et tyrannorum imperio colebantur figmenta. Et hos quos in palam hoginquo figura illorum allata, evidentem imaginem regis, quem honorare volebant, fecerunt: ut illum
Abbreviated transcription (Latin):
quidam errantes colebant
mutos serpentes ⁊ bestias
suꝑuacuas : tmmisisti ilł
mulcitudinẽ mutoꝵ aĩa¬
lium in uindictam: ut sci¬
rent quia ꝑ que peccat qͥs
ꝑhec ⁊ torq̃tur.: Non enim
ĩpossibilis erat omp̃s ma¬
nus tua q̃ creauit orbẽ ter¬
raꝵ ex materia inuisa. t̃¬
mittere illis młtitudinem
ursoꝵ aut audaces leones:
aut noui generis ira plenaᷤᷤ¬
et ignotas bestias ⁊ aut ua¬
porem igniũ spirantes. aut
odorẽ fumi ꝓferentes: aut
horrendas ab oculis scintil¬
las emittentes. Quai ñ
solũ lesura poterat illos ex¬
terminare: sed ⁊ aspectus ꝑ
timorẽ occidere. Sed ⁊ sine
hiis uno sp̃u poterant occi¬
di ꝑsecutõnẽ passi ab ip̃is
factis suis: et disꝑsi ꝑ sp̃m¬

Expanded text:
quidam errantes colebant multos serpentes et bestias supervacuas, immisisti illis multitudinem multorum animalium in vindictam, ut scirent quia per quae peccat quis, per haec et torquetur. Non enim impossibilis erat omnipotens manus tua, quae creavit orbem terrarum ex materia invisa, immittere illis multitudinem ursorum, aut audaces leones, aut novi generis ira plenas ignotas bestias, aut vaporem ignium spirantes, aut fumi odorem proferentes, aut horrendas ab oculis scintillas emittentes: quarum non solum laesura poterat illos exterminare, sed et aspectus per timorem occidere. Sed et sine his uno spiritu poterant occidi, persecutionem passi ab ipsis factis suis, et dispersi p
Abbreviated transcription (Latin):
roris uia diutius errauẽ¬
runt ⁊ deos estimantes hec
q̃ in aĩalib sunt suꝑua¬
cua: infantiũ insensato¬
rũ more uiuentes. Propt̃
hec: tanquã pueris insen¬
satis iudiciũ in derisũ dedi¬
sti. Qui autẽ ludibriis et

Expanded text:
roris via diutius erraverunt, deos aestimantes haec quae in animalibus sunt supervacua, infantium insensatorum more viventes. Propter hoc tanquam pueris insensatis, judicium in derisum dedist
Abbreviated transcription (Latin):
et quidẽ cũ miscdĩa disci¬
plinã accipientes: scierũt
quẽadmodũ cũ ira iudica¬
ti impit corm̃ta paterent᷑.
Hos quidẽ tanquã pater
monens ꝓbasti: illos autẽ
tanquã rex durus interro¬
gans condẽpnasti. Nosen¬
tes eñi ⁊ p̃sentes similiter
corq̃bantur. Suplex enim
illos acceꝑat tediũ: et gemi¬
tus cũ memoria p̃teritorũ.
Cũ eñi audirent ꝑ sua tor¬
menta bene secũ agi: com¬
memorati sunt dñm admi¬
rantes in finẽ exitus. Qiẽ
eñi in expositõne praua ꝓ¬
iectum deriserunt: in fine
euentus mirati sunt. Nõ
similit̃ iustis faciens. Pto

Expanded text:
et quidem cum misericordia disciplinam accipientes, scierunt quemadmodum cum ira judicati impii tormenta paterentur. Hos quidem tanquam pater monens probasti: illos autem tanquam durus rex interrogans condemnasti. Absentes enim et praesentes similiter torquebantur. Duplex enim illos acceperat taedium, et gemitus cum memoria praeteritorum. Cum autem audirent per sua tormenta bene cum illis agi, commemorati sunt Deum, admirantes in finem exitus. Quem enim in expositione probra projectum deriserunt, in finem eventus mirati sunt. Non similiter justis faciens. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
rat illis lumen p̃bere: nec
sider limpide flãme illu¬
minare poterant illã noc¬
tem horrendã. Apparebat
autẽ illis subitaneus ig¬
nis timore plenus. Et timo¬
re peussi illius que uideba¬
tur faciet estimabant dete¬
riora esse q̃ uidebant᷑. Et ma¬
gice artis appositi erant. dert¬
sus ⁊ sapientie gła: correc¬
tio cũ contumelia. Iui eñi
qui ꝓmittebant timores¬
et turbatõnes expellere se
ab aĩa languente: hii cũ
derisu pleni timore lãgue¬
bant. Nã ⁊ si nichil illos ex
monstris ꝑturbabat: tͣnsi¬
tu aĩaliũ et serpentiũ sibi¬
latõne cõmoti tremebun¬
di ꝑibant: et aerẽ quẽ nul¬
la ratõne quis effugere pos¬
set negantes se uidere. Cũ
sit eñi timida nequitia: dat
dẽpnata. S̾ ẽꝑ eñi p̃sumit
seua ⁊turbata conscientia.
Nichil eñt est timor nisi p̃¬
sũptõnis adiutoriũ: ec ꝓ¬
ditio cogitatõnis auxilioꝵ:
et dũ ab intro minor ẽ ex¬
pectatõ: matorẽ putat sct

Expanded text:
rat illis lumen praebere nec rat illis lumen praebere nec siderum limpidae flammae inluminare poterant illam noctem horrendam apparebatautem illis subitaneus ignis, timore plenus: et timore perculsi illius, quae non videbatur, faciei, aestimabant deteriora esse quae videbantur: et magicae artis appositi erant derisus et sapientiae gloriae correptio cum contumelia illi enim qui promittebant timores turbationes expellere se ab anima languente hi cum derisu pleni timore languebant nam et si nihil illos ex monstris perturbabat transitu animalium et serpentium sibilatione commoti tremebundi peribant et aerem quem nulla ratione quis effugere posset negantes se videre cum sit enim timida nequitia dat demnata semper enim praesumit saeva conturbata conscientia nihil enim est timor nisi praesumptionis adiutorium proditio cogitationis auxiliorum et dum ab intro minor est expectatio m
Abbreviated transcription (Latin):
radio solis calefactũ tabesce¬
bat : ut notũ oĩb esset qm̃¬
oportet p̃uenire solem al
benedictõnẽ tuã: et ad ort¬
entẽ litcis adorare. Ingrati
ent fides tanquã hyberna¬
lis glacies tabescit: et dispe¬
riet tanquã aqͣ suꝑuacua.
agna eñtU¬
M
sunt iudicia tua do¬
mine: et inenarrabilia uer¬
ba tita. Propt̃ hoc indiscipli¬
nate anime errauerũt. Cũ
eñi ꝑsuasũ habent iniqui
posse dñari natõni scẽ: uin¬
culis tenebraie ⁊ longe noe¬
tis cõpediti. inclusi sub ter¬
tis. ⁊ fugitiui perpetue ꝓ¬
uidentie iacuerunt. Et dũ
putant se latere in obscit¬
ris pẽcis tenebroso obliut¬
onis uelam̃to disꝑsi sũt.
pauentes horrende: et cum
admiratõne nimia ꝑtur¬
bati. Neq eñt q̃ continebat
illos spelunca sine timore
custodiebat ⁊ qm̃ sonitus
descendens ꝑturbabat illos:
et ꝑsone tristes apparentes
partorẽ illis p̃stabãt. Et ig¬
nis quidẽ nulla uis pote¬

Expanded text:
radio solis calefactum tabesceradio solis calefactum tabescebat: ut notum omnibus essetoportet praevenire solem ad benedictionem tuam et ad orientem lucis tibi adorare ingrati enim fides tamquam hibernalis glacies tabescit et disperiet tamquam aqua supervacua magna enim sunt iudicia tua et inenarrabilia verba tua propter hoc indisciplinatae animae erraverunt dum enim persuasum habent iniqui posse dominari nationi sanctae vinculis tenebrarum et longae noctis conpediti inclusi sub tectis fugitivi perpetuae providentiae iacuerunt et dum putant se latere in obscuris peccatis tenebroso oblivionis velamento dispersi sunt paventes horrende et cum admiratione nimia perturbati neque enim quae continebat illos spelunca sine timore custodiebat quoniam sonitus descendens perturbabat illos et personae tristes apparentes pavorem illis praestabant et ignis quidem nulla vis pote
Abbreviated transcription (Latin):
de celo p̃stitisti islis sine la¬
bore: om̃e delectam̃tũ ĩ se
habentẽ. et oĩs saporis sua¬
uitatẽ. Substanciã enim
tuã ⁊ dulcedinẽ tuã quã
tr filios habes ostendebat:
et deseruiens uniuscuiꝰq
uoluntati ad qd̃ quis uo¬
lebat ꝯu̾tebat᷑. Nix autẽ ⁊
glacies sustinebãt uim ig¬
nis ⁊ et ñ tabescebant: ut sc̃i¬
rent qm̃ fructus inimicoꝵ
ext̾minabat ignis ardens
in grandine ⁊ pluuia coru¬
scans. Hic autẽ iterũ ut
nutrirentur iusti: ignis¬
etiã sue uirtutis oblitus
est. Creatura eñi tibi facto¬
ri deseruiens excandescit in
torm̃tũ adu̾sus iniustos:
et lentor fit ad benefacien¬
dũ ꝓ hiis qui in te ꝯfidunt.
Propt̃ hoc ⁊ tunc in omnia
transfigurata omniũ nu¬
trici gratie tue deseruiebãt
ad uoluntatẽ hoꝵ qui a te
desiderati sunt: ut scirent
filii tui quos dilexisti do
mine: qm̃ ñ natiuitatis
fructus pascunt homines:
sed sermo tuus hos qui in
nim ab igne ñ poterat ext̾¬
minari statim ab exiguo

Expanded text:
stitisti illis sine labore omne delectamentum in se habentem et omnis saporis suavitatem substantia enim tua dulcedinem tuam quam in filios habes ostendebat et serviens uniuscuiusque voluntati ad quod quis volebat convertebatur nix autem et glacies sustinebant vim ignis et non tabescebant ut scirent quoniam fructus inimicorum exterminabat ignis ardens in grandine et pluvia coruscans hoc autem iterum ut nutrirentur iusti etiam suae virtutis oblitus est creatura enim tibi factori deserviens excandescit in tormentum adversus iniustos et lenior fit ad benefaciendum pro his qui in te confidunt propter hoc et tunc in omnia transfigurata omnium nutrici gratiae tuae deserviebant ad voluntatem horum qui a te desiderati sunt ut scirent filii tui quos dmine, quoniam non nativitatis fructus pascunt homines, sed sermo tuus hos, qui in nim ab igne non poterat exterminari, statim ab exiguo
Abbreviated transcription (Latin):
claritatẽ eternã. Hec ppłm
iustũ ⁊ sem̃ sine q̃rela libe¬
rauit a natõnib: q̃ illum
cõprimebant. Intrauit in
aĩam serui dñi ⁊ et stetit
contͣ reges horrendos ĩ por¬
tentis ⁊ signis : et redoidit
iustis mercedem laboꝵ suo¬
rũ: et deduxit eos ĩ uia mi¬
rabili. Et fuit illi in uela¬
m̃to die: et in luce stellarũ

Expanded text:
m iustum et semen sine querella liberavit a nationibus quae illum conprimebant intravit in animam servi Domini et stetit contra reges horrendos in portentis et signis et reddidit iustis mercedem laborum suorum et deduxit illos in via mirabili et fuit illis in velamento
Abbreviated transcription (Latin):
pus eñi qd̃ corrũpit᷑ aggra¬
uat aĩam: et terrena inha¬
bitatõ deprimit sensũ mul¬
ta cogitantẽ. Et difficile es¬
timamus q̃ interra sunt:
et que in ꝓspectu sunt inue¬
lis sunt autẽ quis inues¬
tigabit: Sensũ autẽ cuũ
quis sciet. nisi tu dederis
saptentiã ⁊ et miseris sp̃m¬
sc̃m tuũ de altissimis: Et
sic correcte sunt semite eoꝵ
q̃ in terris sunt: et q̃ tibi pla¬
cent didicerunt homines.
am ꝑ sapientiã tuã sana¬

Expanded text:
pus enim, quod corrumpitur, aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Et difficile aestimamus quae in terra sunt, et quae in prospectu sunt invelo sunt quis investigabit? Sensum enim tuum quis sciet, nisi tu dederis sapientiam, et miseris spiritum tuum de altissimis? Et sic correctae sunt semitae eorum qui in terris sunt, et quae tibi placent didicerunt homines, et per sapientiam sana
Abbreviated transcription (Latin):
Hec uenditũ iustũ ñ dere¬
liquit: sed a peccatorib li¬
berauit illũ. Bescendit¬
q cũ eo in foueam ⁊ et in
uincłis ñ dereliquit eum:
donec afferret illi sceptrũ
regni ⁊ potenciã adu̾sus
eos qui eũ deprimebant.
Et m̃daces ostendit qͥ ma

Expanded text:
venditum iustum non dereliquit, sed a peccatoribus liberavit eum descenditque eum illo in foveam et in vinculis non dereliquit eum, donec afferret illi sceptrum regni et potentiam adversus eos, qui eum deprimebant, et mendaces ostendit, qui ma
Abbreviated transcription (Latin):
ec illũ qui primꝰ f ac¬
tus est patrem orbis
terraiꝵ cũ solus esset creatꝰ
custodiuit ⁊ et eduxit illum
a delicto suo: et dedit illi uir¬

Expanded text:
ec illum, qui primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uir
Abbreviated transcription (French):
scit p̃terita ⁊ de futuris esti¬
mat. S̾ cit u̾sucias sermo¬
positõnes argum̃toꝵ. Sig¬
na ⁊ monstra scit anteꝙͣ
fiant: et euentus tẽporũ

Expanded text:
scit praeterita, et de futuris aestimat. Scit versutias sermoones argumentorum. Signa et monstra scit antequam fiant, et eventus temporum
Abbreviated transcription (Latin):
mere: et amator fẽs sũ for¬
me illius. Generositatẽ¬
ntũ habens dei. Sed ⁊ om̃t¬
um dñs dilexit illam. Poc¬
trix est eñt discipline dei: et
electrix operũ illius. Et si
sensus oꝑatur ⁊ quis hoꝵ
q̃ sunt magis quã illa ẽ
artifex: Et si iusticiã qͥs
diligit: labores huiꝰ mag¬
nas habent uirtutes. Sobrie¬
tatẽ eñt ⁊ prudentiã docet
et iusticiã ⁊ uiitutẽ: qui

Expanded text:
mere et amator factus sum formae illius generositatenium habens Dei sed et omnium Dominus dilexit illam doctrix est enim disciplinae Dei et electrix operum illius et si dsensus operatur quis horum quae sunt magis quam illa est artifex et si iustitiam quis diligit labores huius magnas habent virtutes sobrietatem enim et sapientiam docet et
Abbreviated transcription (Latin):
nicabit de bonis: et erit al¬
locutõ cogitatõnis ⁊ tedit
mei. Habebo ꝓpt̾ hanc clari¬
tatem ad tutbas: et hono¬
rem apd̾ seniores. Iuuenis¬
et acutus inueniar in iu¬
dicõ: et ĩ ꝯspectu potentum
admirabilis ero: et facies
principũ mirabunt᷑ mẽ.
Tacentẽ me sustinebunt:
et loquentẽ me respicient:
et sermocinante me plura
manus ori suo ĩponent.
Preterea habebo ꝑ hanc tm¬
mortalitatẽ. ⁊ memortam
eternã hus qui post me
futuri sunt relinꝙͣ. Sispo¬
nam ppłos: et natõnes mi
chi erunt subdite. Time¬
bunt me audientes reges
horrendi. In młtitudine bo¬

Expanded text:
cum de bonis et erit adlocutio cogitationis et taedii mei habebo propter hanc claritatem ad turbas et honorem apud seniores iuvenis acutus inveniar in iudicio et in conspectu potentium admirabilis ero et facies principum mirabuntur me tacentem me sustinebunt et loquentem me respicient et sermocinante plura manus ori suo inponent propterea habebo per hanc inmortalitatem et memoriam aeternam his qui post me futuri sunt relinquam disponam populos ehi erunt subjectae. Timebunt me audientes reges horrendi, in multitudine vi
Abbreviated transcription (Latin):
in eis cũ abundarent filii
isrł letati sunt. Ser hec cum
illis deessent: bene cũ ilł ac¬
tum ẽ. Nam ꝓ fonte quidẽ
sempiterni fluminis: hu¬
manũ sanguinẽ dedisti in¬
iustis. Qui cũ minueren¬
tur in traductõne infanti¬
um occisoꝵ. dedisti ilł abũ¬
dantẽ aquã insꝑate ⁊ osten¬
dens ꝑ sitim q̃ tunc fuit
quẽadmodũ tuos exalta

Expanded text:
ili, cum abundarent filii Israel, laetati sunt; per haec, cum illis deessent, bene cum illis actum est. Nam pro fonte quidem sempiterni fluminis, humanum sanguinem dedisti injustis. Qui cum minuerentur in traductione infantium occisorum, dedisti illis abundantem aquam insperate, ostendens per sitim, quae tunc fuit, quemadmodum tuos exalta
Abbreviated transcription (Latin):
entiã: et noli me reꝓbare
a pueris tuis : q̃m seruus¬
cuus sũ ego. et filius an¬
cilletue: homo infirmus
et exigui tẽporis. et minor
ad intellectũ iuditii ⁊ le¬
gum Et si quis erit con¬
sũmatus int̾ filios homi¬
num: si abfuerit ab illo
sapiencia tua in nichilũ
cõputabitur. Tu autem
elegisti me regem ppło tu¬
o. et iudicẽ filioꝵ cuoꝵ et
filiarũ: et dixisti edifica¬
re templũ in monte scõ
tuo. et in ciuitate habita¬
tõnis tue altare. similitu¬
dinẽ tabernacł̃ sci tui qd̃
ĩparasti ab initio⁊ et tecũ
saptentia tua q̃ nouit oꝑa
tua: q̃ ⁊ affuit tunc cum
orbem terraiz faceres: et
sciebat qͥd̃ placitũ esset ocłis
tuis: et quid directũ in p̃¬
quid acceptũ sit apd̃ te. Scit
eñt illa oĩa ⁊ intelligit: et
deducet me in oꝑib meis
sobrie. et custodiet me ĩ sua
potencia : et erunt accepta
oꝑa mea. et disponã ppłm
tuũ iuste: et ero dignus se¬
diũ prĩs met. Quis eñt ho¬

Expanded text:
entiam et noli me reprobare entiam et noli me reprobare a pueris tuis quoniam ego servus tuus et filius ancillae tuae sum homo infirmus et exigui temporis et minor ad intellectum iudicii et legum et si quis erit consummatus inter filios hominum si afuerit ab illo sapientia tua in nihilum conputabitur tu me elegisti regem populo tuo et iudicem filiorum tuorum et filiarum dixisti aedificare templum in monte sancto tuo et in civitate habitationis tuae aram similitudinem tabernaculi sancti tui quod praeparasti ab initio et tecum sapientia quae novit opera tua quae et adfuit tunc cum orbem terrarum faceres et sciebat quid placitum esset oculis tuis et quid directum in prquid acceptum sit apud te scit enim illa omnia et intellegit et deducet me in operibus meis sobrie et custodiet me in sua potentia et erunt accepta opera mea et disponam populum tuum iuste et ero dignus sedium patris mei quis enim ho
Abbreviated transcription (Latin):
et gaudiũ. Hec cogitans a¬
pud me ⁊ cõmemorans ĩ
corde meo. qm̃ immortalitaᷤᷤ
est in cogitatõne sapientie:
et in amicicia illius delecta¬
tio bona ÷ et in oꝑib manu¬
um illiꝰ honestas sine defec¬
tõne: et in certamine loq̃le
illius pacientia: et p̃clari¬
tas in cõmunicatõne ser¬
monũ illius: circuibam q̃¬
rens ut michi illã assume¬
rem. Puer autẽ ingeniosus¬
eram: et sortitus sũ aĩam
bonã. Et cũ essem magis
bontis: ueni ad corpus in¬
coinquinatũ. Et ut sciui
qm̃ alit̾ ñ possũ esse conti¬
nens nisi deus det: et hoc
ip̃m erat sapientie scire cu¬
tus essec hoc donũ ⁊ adit do¬
minũ ⁊ dep̃catus sũ illum:
et dixi ex totis p̃cordits me
sericordie qui fecisti omĩa
itbo tito. et sapientia tua
ꝯstituisti hominẽ ut dñe¬
tur creature tue q̃ a te fc̃a
est. ut disponat orbem ter¬
rar in equitate ⁊ iusticia.
et in directõne cordis iudi¬
tiũ iudicet ⁊ da michi sedi¬
um tuare assistricem sapi¬

Expanded text:
ium haec cogitans apud me et commemorans in corde meo quoniam inmortalitas est in cogitatione sapientiae et in amicitia illius delectatio bona et in operibus manuum illius honestas sine defectione et in certamine loquellae illius sapientia et praeclaritas in communicatione sermonum ipsius circuibam quaerens ut mihi illam adsumerem puer autem eram ingeniosus et sortitus sum animam bonam et cum essem magis bonus veni ad corpus incoinquinatum et ut scivi quoniam aliter non possum esse continens nisi Deus det et hoc ipsum erat sapientiae scire cuius esset hoc donum adii Dominum et deprecatus sum illum et dixi ex totis praecordiis meis sericordiae tuae qui fecisti omnia verbo tuo et sconstituisti hominem, ut dominaretur creaturae, quae a te facta est, ut disponat orbem terrarum in aequitate et justitia, et in directione cordis judicium judicet, da mihi sedium tuarum assistentem sapi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aqua deleretur terra: sa¬
tẽptibile lignũ iustũ gu¬
betnans. Hec ⁊ in consen¬
su nequitie cũ se natõnes
contulissent: sciuit iustũ
et ꝯseruauit sine q̃rela deo:
et in filtis miscdiam fortẽ
custodiuit. Hec iustũ a ꝑetin¬
tib ĩpiis liberauit fugien¬
tem descendente igne in pẽ¬
tapoltni : quib tn testimo¬
nium nequitie fumiga¬
bunda ꝯstat deserta terra
et in certo tempore fructus
habentes arbores: et incre¬
dibilis aĩe memoria stans¬
fignientũ salis. Sapiẽtiã
e sue reliq̃runt hominib
memoriã: ut in hiis que
peccauer̃t nec latere potuis¬
sent. Sapientia autẽ hos

Expanded text:
ua deleret terram ittemptibile lignum iustum gubernans haec et in consensu nequitiae cum se nationes contulissent scivit iustum et servavit sine querella Deo et in filii misericordia fortem custodivit haec iustum a pereuntibus impiis liberavit fugientem descendentem ignem in Pentapoli cuius in testimonium nequitiae fumigabunda constatet incerto tempore fructus habentes arbores, et incredibilis animae stans memoria figmentum salis. Sapientiam ae suae reliquerunt hominibus memoriam, ut in his quae peccaverunt, nec latere potuissent. Sap
Abbreviated transcription (Latin):
liam linguã. Non autẽ
solũ hec sed ⁊ ipsa lex et ꝓ¬
phete ceteraq libroꝵ: ñ par¬
uam habent differentiam
tẽporib ptholomei eu̾getis
regis postquã ꝑueni ĩ egyp¬
tum. et cũ multũ tẽporis
ibi fuissem: inueni ibi li¬
bros relictos ñ parue neq
contẽpnende doctrine. Itaq
bonũ ⁊ necessariũ putaui
et tp̃e aliquã addere diligẽ¬
tiam ⁊ laborẽ int̾pretandi
istũ librũ: et mł̾ta uigilia
attuli doctrinã in spacio
tẽporis ad illa q̃ ad finem
ducunt. librũ istũ dare et
animũ incende ⁊ discere ꝙ̃¬
admodũ oporteat institu¬
ere mores: qui scd̃m legem

Expanded text:
lteram linguam; non solum autem haec, sed et ipsa Lex et Prophetae ceteraque librorum non parvam habent differentiam temporibus Ptolomei Euergetis regis, postquam perveni in Aegyptum et cum multum temporis ibi fecissem, inveni libros relictos non parvae neque contemnendae doctrinae. 5 itaque bonum et necessarium putavi et ipse aliquam addere diligentiam et laborem interpretandi istum librum; et multa vigilia adtuli doctrinam in spatio temporis, ad illa quae ad finem ducunt librum dare, et animum intendere et discere quemadmodum oporteat instituere mores qui secundum leg
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is traditi sunt. uoluit
et ip̃e scribere aliquid horũ
q̃ ad doctrinã ⁊ sapientiam
ꝑtinent ut desiderantes dis¬
cere et illoꝵ ꝑiti fieri magis
magisq attendant aĩo: et
ꝯfirmantur ad legicimam
uitã. Hortor itaq uenire
uos cũ beniuolentia ⁊ at¬
tentõri studio lectõnẽ face̾
et ueniã habere in illis in

Expanded text:
aditi sunt, volui et ipse scribere aliquid horum quae ad doctrinam et sapientiam pertinent, ut desiderantes discere et illorum periti facti magis magisque adtendant animo et confirmentur ad legitimam vitam. 3 hortor itaque venire vos cum benevolentia et adtentiore studio lectionem facere, et veni