comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neut reueleationũ sub limiate ul seđo ope contnuante x.enur
humanis etta uiscĩs excolleret astece: Hec sibndeput aresti
uirtutiq adoribuerent suȩ qđ diuina sibi opatdone tarent
foret
frgo ne nitantum uditiũ ruerent atq in ꝑsidiȩ sucam aecident pairꝰe
alis dus sub intre culpa ut & ipsi adũterent diuuinis se auxiltis i digere
ducẽtq salutis suȩ quȩ rendũ eẽ. cognoscerent. Deniq pauł inar¬
mitatem sibi ꝓ suisse testat: dicente dno roganti sibiutase stimulꝰ
carnis suȩ disced&. Sufficit tͥ in qͥt grã mea: na uirtꝰ in inarmi¬
tate consumat᷑. Meritoq glat̾: ininfirmitatib Sciebat enĩ uir¬
tutis ab undantia: plurimos etia scõs sine remedio corruisse. Q to
d. eõmodius uniaut duab repbensionib locũ dedisse. ꝗtxisse in ꝑ¬
pecuum diuinitatis offensã : Qd etia illa adicia: q ex ipid usui
mundi conicere possumtis. Quia pleros cũ in aliqͦ ꝓbauerimꝰ oficio

Expanded text:
o operum continuante processu humanus etiam in sanctis extolleretur adfectus nec sibi deputarent uirtutique adtribuerent suae quod diuina sibi operatione conlatum foret. ergo ne in tantum iudicium ruerent atque in perfidiae foueam decidereinus subintrare culpam, ut et ipsi aduerterent diuinis se auxiliis indigere ducemque salutis suae quaerendum esse cognoscerent. denique Paulus infirmitatem sibi profuisse testatur dicente domino roganti sibi, ut a se stimulus carnis suae discederet: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate consummatur. meritoque gloriatur in infirmitatibus; sciebat enim uirtutis abundantia plurimos etiam sanctos sine remedio conruisse. quanto igitur commodius uni aut duabus reprehensionibus locum dedisse quam traxisse in perpetuum diuinitatis offensam! Quid etiam illa adiciam quae ex ipso usu mundi conicere possumus, quia plerosque cum in aliquo probauerimus officio,
Abbreviated transcription (Latin):
seribe. Non auo illt indigeat hoc munere.
Quitancis meritis enituit uirtucib q
estloruit. s qr pleriq gestoꝵ eiꝰ tecta
serie ñ introspitientes uim scriptura¬
Nun uł occulta misterioꝵ. Mirant᷑ qͦmodotant ꝓphia aapttir¬
riĩ pͥmo. Deinde bomicidii contagia. ñ decdinauertt. Ionob
regali ꝑspererit lauantẽ mulierem nom̃ illi bsabeȩ. forans grã¬
de etꝰ sũpasis&e affectũ Erat aut̃ mulier uiro nupta uti ꝑ qion¬
m̃ marico. cui mandatis regus compostta.e. scenanecus isã
& si nil adinpedutũ cupiditatis: pluriniũ tam̃ ad uerecundiam
adulterii obstare uita eius ȩstimabatur. Itaq ut a planiorib
paulus ut a uob̾ iudicer. aut abhumano die: sed neq meipsũ iu¬
dico. Ec adhuc erat incorꝑe positꝰ: adhuctẽptatiom obnoxiꝰ. S ido

Expanded text:
scribere, non quo ille indigeat hoc munere, qui tantis meritis enituit uirtutibusque effloruit, sed quia plerique gestorum eius lecta serie non introspicientes uim scripturarum uel occulta mysteriorum mirantur quomodo tantus propheta adulterii primo, deinde homicidii contagia non declinauerit. ideo nobis regia prospexerit lauantem mulierem — nomen illi Bersabee - formae egrdi ejus sumpsisse affectum. Erat autem mulier viro nupta, Uriae nomen marito, cui mandatis regiis composita est scena necis. Nam etsi nihil ad impedimentum cupiditatis, plurimum tamen ad verecundiam adulterii obstare vita ejus aesthi est inquit Paulus ut a uobis diiudicer aut ab humano die, sed neque me ipsum diiudico. et adhuc erat in corpore situs, adhuc temptationi obnoxius, sed ideo
Abbreviated transcription (Latin):
neni. & angłis ad ȩqͣndum iudicas. plurimũ uitȩ suę miio
apuericia in diuiciis & honorib & imꝑiis demorantem in
multis tẽptationib positũ. semel tantũ locum errori dedis¬
se. ⁊ ei errori qͦ eciã angłi cȩloꝵ ut scriptura memorat de
sua grã & uirtutȩ deiecli sunt: Sane & alt̾ legitur error
peccatũ sii confitendũ ñ putat. Ille rex tantꝰ ac potens.
ne exiguo quidem mom̃to manere penes se delicti pas¬
sus .ẽ. conscientiam : s p̃mitur a confessione. atq in men¬
so dolore. Reddidit peccatũ suii dnõ. Mirẽ michi nunc
quiste nin dignatꝰ infremuit s̃ consess ingemuit cidpȩ dosore

Expanded text:
nem et angelis adaequandam iudicas plurimum uitae suae, immo nem et angelis adaequandam iudicas plurimum uitae suae, immo a pueritia in diuitiis honoribus imperiis demorantem, in multis temptationibus positum semel tantum locum errori dedisse et ei errori, quo etiam angeli caelorum, ut scriptura memorat, de sua gratia et uirtute deiecti sunt ? sane et alter legitur error peccatum suum confitendum non putat: ille rex tantus ac potens ne exiguo quidem momento manere penes se delicti passus est conscientiam sed praematura confessione atque inmenso dolore reddidit peccatum suum domino. quem mihi nunc quisset, non indignatus infremuit, sed confessus ingemuit culpae dolore.
Abbreviated transcription (Latin):
cur homine dĩ ap̃mio inuditiũ uocas: Iudicaũ ia deeo dñs: deqͦ dix
adsalomonẽ. Si ambulaueris ii conspectu meo sic̃ ambulaũ dđ pat̾tu¬
lestia ambulans in sancltate cordis. & iꝰticia: Ui alioꝵ peccata
⁊ uicia delitesct᷑ ibi dd̃ uirtutis & głȩ suȩ diuinũ accepit testimoniũ
Et deiꝰ peccato disputamꝰ ociosi: ꝓcuiꝰ merito ⁊i grã alioꝵ peccata.
relelata .s. Nã dffendiss& salomon qđ ñ custodisset mandata dni.
ut regnũ eiꝰ disposuiss& as̃ scinde in plurimas partes: ait ad cum.
Ueruntam̃ in dieb tuis nfaciã hȩc: ꝓpt̃ dauid patrẽ tuũ. De ma¬
nu filii tui: accipia illud. Serũtam ñ totũ regnũ accipiã: scep¬
trũ unũ dabo ei. ꝓpt̃ dd seruũ meũ. Iustificaite gͥ dño. qͥs. est
qͥ tantũ diuidicat uirum: Qã ds̃ inqͥt mundaũ: tune cõmune
dixeris. Saluo tam̃ uditio cȩlesti. qͦ etiã ipse honorificat tan¬
tum ꝓ pħ̾am: in eiꝰ actus moresq in grede. Non miraris homi¬

Expanded text:
 iudicauit iam de eo dominus, de quo dixit ad Solomonem: si ambulaueris in conspectu meo, sicut ambulauit Dauid pater tulestia ambulans in sanctitate et iustitia cordis? ubi aliorum peccata et uitia delitescunt, ibi Dauid uirtutis et gloriae suae diuinum accepit testimonium. et de eius peccato disputamus otiosi, pro cuius merito et gratia aliorum peccata reuelata sunt! nam cum offendisset Solomon, quod non custodisset mandata domini, et regnum eius disposuisset deus scindere in plurimas partes, ait ad eum: uerum tamen in diebus tuis non faciam haec propter Dauid patrem tuum. de manu filii tui accipiam illud. uerum tamen non totum regnum accipiam, sceptrum unum dabo propter Dauid seruum meum. iustificante igitur domino quis est qui tantum diiudicat uirum? quod deus inquit mundauit tu commune ne dixeris. saluo tamen iudicio caelesti, quo etiam ipse honorifices tantum prophetam, in eius actus moresque ingredere. non miraris homi
Abbreviated transcription (Latin):
racionis ostendit. Uidit ds̃ qr bonũ ÷. Facit filiꝰ qđ uulc
pat̾. laudat pat̾. qđ facit filius. ħichil in illo naturȩ de¬
generis inuenic᷑ cuiꝰ opꝰ a pat̾na ñ degenerat uoluncate.
Uidit litiq ñ occuł corꝑalibus intendit. s definiuit plenitu¬
dim gr̃ę. conuenire. ut mͥ eius iuditium. cognoscerecur.
hos eni solemus eciam de his quȩ diuina sunt disputare. Et
quid mnirum side oꝑe tͣctare possint. qͥ de ipsius oꝑatoris gene¬
ratione faciunt questiones: Iysum in iuditium uocant. ipsũ

Expanded text:
rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plenitudini gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae diuina sunt disputare. et quid mirum, si de opere retractare possint qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? ipsum in
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃ti huius. extioris soliditatem. qđ dr̃ cȩli fimam̃tum
sic legimus. in ymno ꝓpħico. benedictus es infirmam̃tiꝰ cȩli.
Nam cȩlum qđ uranos grece dr̃. latine qr imp̃ssa stellarũ lu
mina. uelut signa habeat. tãquam cęlatũ appellatur. sicut
argentum qđ qͣsi stelł eminentib refulget. cȩlatũ dicimus.¬

Expanded text:
firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es in firmamento caeli. nam cmina uelut signa habeat, tamquam caelatum appellatur, sicut argentum, quod signis eminentibus refulget, caelatum dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
sieri ꝑhibetur. qͥ qđ purũ ac leue e. sibi rapit. qđ gͣue atq t̾re¬
num relinquit. ex quo remanet salsum. illud atq amarũ.
qđ sine usu. ⁊ suauitate potandi. ficꝰ S reuicam᷑ ad pposi¬
tum. Fiat firmamĩtũ int̾medium aque. Non moueat sicut
iam dixi. q̾ supͣ cȩlũ ait. hic dicit firmam̃tũ. qm̃ & dauid dicit.
cęli enarrant głam di. ⁊ oꝑa manuum eius annuntiat fir-¬
mamentum. Hoc ÷ mundi opuscũ uidec᷑ suum laudat aucto¬
rem. Inuisibił enim maiestas eius. ꝑ ea quȩ uidentur agnos¬
cit᷑ Et uidecur mͥ nom̃ cȩloꝵ cõmune. ẽe qr plurimos cȩlos
scripturȩ testisicantur. nom̃ autẽ. ẽẽ. speciale firmam̃tum
Si qͥdem & hic itahabet. & uocauit ds̃ firmam̃tui. cȩlui. ut
uideat᷑ supͣ geueralic̃ dixisse in pͥncipio cȩlũ factũ: ut omnem
celestis crȩature fabricam. cõp̃hendec. hic autẽ specialem

Expanded text:
fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrefieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomen caelorum commune esse, quia plurimos caelos scriptura testificatur, nomen autem esse speciale firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ qͥs habeat. an ex passione. an aliqͣ ex causa. qr ignis om̃is
consũptor humoris. ÷ uł huiꝰmodi materiȩ. ꝗ flama c̃sueuit.
exurere. Ham siue ex lignis haut quaquam se mustilatis.¬
sedint̾ se collisis. ignis ex cussus excipiat᷑ foliis. ȩque flãmã
adolet. ac si de igne accendas facem. siue de flãme lumine lu¬
men accendas. eadẽ spͤcies & nat᷑a ẽ. luminis. ac si illud iĩ natu-¬
rulis ignis adoleuerit. s quẽ accidens causa generauerit.
Ut hinc saltem ccẽplent᷑ soł calore. qđ diu̾sa ei ds̃ consticuit
cursus sui loca & tẽꝑa ne si sẽꝑ in idem moraret᷑ locis cocidiano
ea uapore exureret. a lare ipsũ idõ fer̾ ipsi salsam atq ama¬
rã aqͣm hab̾e. qđ ea quȩ de fluuiis infreta influant. calore ab¬
sumantur. tantũq uapore diurno consumi. ꝗtũ cotidiȩ ex di¬
uersis fluuioꝵ cursib inueat᷑. Qđ ex solis qͣdã diiudicatione

Expanded text:
rem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis rem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor humoris est, vel hujus modi materiae, quam flamma consuevit exurere. sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione
Abbreviated transcription (Latin):
flumina. nec lacus. nec ipsa maria. uim eiꝰ possent restingue¬
re : Et idõ de suꝑ aqͣ impetu quodam descendens: in cantos
pleruiq imbres rũpitur. ut flumina. lacus. repente replean
tur. ipsa maria exundent. Unde & frequent̾ solẽ uidemus.
madidũ atq rorancem. in qͦ euidens dat indiciũ. qd alim̾tũ
sibi aq̃rum. ad tẽꝑiem sibi sũpserit. Tancũ autẽ illis . ẽ. im-¬
pugnande ueritatis. studiũ. ut solẽ ipsũ negent. calidȩ natu
re. eẽ. eo qđ alb sit non rubicundus aut rucilus in speciem
ignis. & idõ aiunt. qđ ignitus nat᷑a sit &. siquid hab& caloris.
fer ex nimio motu. conu̾sionis accide. Qđ ido dicendũ pucant
ut nictħ uideat᷑ bumoris. c̾sumere. qr calorem qͦhumor uł¬
minuitur. uł plerũq ex haurit᷑ ñ hc̃. naturalem S nidh
agunt cũ ista cõponunt. qr nichil int̾: utrũ ex nata. calo-¬

Expanded text:
flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restingueflumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina tur, ipsa maria exundent. Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem. In quo evidens dat indicium, quod alimentum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. Tantum autem inest illis impugnandae verirae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia calorem, quo umor un habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calo
Abbreviated transcription (Latin):
miserandi agricolȩ labore consupeo. uc srequent̃ ad pocũ
siccatis pute is arido gurgite. subsidũ uitale deficiat. Et erit qͥdem
quando dicat᷑ ab ysso. deserta eris. & om̃s fluuios siccabo. sicuc
ꝑ isaiam futurũ annunciauit. S etiã anceꝗ ille dies adueni¬
at diuino p̃stitutꝰ arbitrio: n mimmum & int̾seipsa elem̃coꝵ
natura discernit. Crebro itaq aut inundationib mundꝰ is qͣtit᷑
aqͣrũ multitudinẽ. s respice adumi caloris. & in credulus non
eris: multũ . ẽẽ. qđ ignis ab sorb&. Qd̾ uł ex illo nob̾ debec. ẽẽ.
manifestũ. cũ medici uasa. quȩdam angusta ore pleniora de¬
suꝑ. intꝰ concaua. leui lucernȩ concepto lumine affigunt corꝑi
que admodũ calor ille omnẽ in se rapiat humorem. Quis igit
dubit& qđ ignitꝰ ȩcher ⁊ magno feruens uapore. inflamar&.
atq exurer&. om̾ia. nͥ lege qͣdam sui cohibetur auctoris. ut nec

Expanded text:
miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut inundationibus mundus inclemenaquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec
Abbreviated transcription (Latin):
usq modata. quȩ & suꝑfluum decheret . necessariũ
reseruaret. Itaq cũ tanta de c̾riserũpant maximoꝵ
fluenta annium: nilus effuso egyptum. stagnansirri¬
gat flumine. Danubius de occidentalib partib barba¬
rorum fluens. romanos int̾secat popłos. donec ponto ipse
condat᷑. rhenus de iugo alpium usq in oceani ꝓ funda cursus
suos dirigens. romani memorandus adus: feras gs. murus inipii.
padus maritimoꝵ cõmeatuum italicis subsidiis. ẽ. fidꝰ inueccor
rodanus rapido concitꝰ cursu. tyrreni ȩqͦrisfreca scindit in
quo ĩ mediocre fert̾ nauigantium ꝑ ieulũ. dũ int̾sẽ maris
fuctus. & aniisfluenta decertant. itẽq de septetrionali par¬
ce euxis caucaseis montib fusus cũ plurib aliis in euxinũ sẽ
tanta gͥ ub̾tas aqͣrum sic tam̃ plerũq t̾ra meridiauȩ plagȩ
torrecur. ardoribus. atq &stu soluta faciscit inpuluerem.

Expanded text:
usque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium usque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem
Abbreviated transcription (Latin):
& tenera rerum ex ordia in solitus. uapor lederet
uaporat. Unde eni aut arbores germinarent aut fru¬
menta. uł sata ꝓrũꝑent. uł orta coquerent᷑ nͥ ea inte¬
rior qͦque ignis animaret. qui eciam de saxis frequen¬
ter excutitur . ⁊. de ipso sepe dũ cedit᷑ ligno exilitr
Ergo sic̃ necessaria ignis creatura. ut ordinata. & dispen¬
sata ꝑmaneant. celiq clem̃tia teꝑet aqͣrum. rigorem.
ita etiam a qͣrum redundantia ñ suꝑflua. ne alterũ
alcõ consumeret᷑ qr nͥ conueniens utriusq isura sit¬
sic̃ ignis aqͣm exic̾at. ita & aqͣ restinguit ignem. Idõꝙ
pondȩ. & mensura examinauit ds̃ uniuersa. nume¬
rata enĩ stͣ ei . stillicidia pluuiarum sic̃ in libro iob
legimus. sciens ułrerui facile defectum fore. uł so¬
Iutionem unu̾sitatis si alterum exuꝑa recur ab altõ.
lta utriusq teꝑauit dispendia. ut neq plus ignis exco¬
querec neq exub̾aret aqͣ. s imminutio fierec utri¬

Expanded text:
 tenera rerum exordia insolitus vapor laederet. quidam ignis vaporat? Unde enim aut arbores germinarent, aut frumenta vel sata prorumperent, vel orta coquerentur; nisi ea interior quoque ignis animaret? Qui etiam de saxis frequenter excutitur, et de ipso saepe, dum caeditur, ligno exsilit. Ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneat, coelique clementia temperet aquarum rigorem; ita etiam aquarum redundantia non superflua, ne alterum altero consumeretur, quia nisi conveniens utriusqsicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utri
Abbreviated transcription (Latin):
cessitati. cito soluitur. & in ea scinditur ex qͥbus uidet᷑ ẽe
conposicum. in suã qͣnq regionẽ singulis recurrencib iȩc
g alii ẽsidances. stabile ẽẽ. non posse echereũ corpus celistel¬
laruq ar bitͣti st̃ qͥntã quandã naturã corꝑis itroducẽ¬
tes. quo diuturnam cęli putarent mansura eẽ substan¬
cia. Sed non ista opinio ꝓphicȩ pocuit obuiare sententie¬

Expanded text:
cessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse cessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse conpositum in suam quamque regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse aetherium corpus caeli stellarumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent mansuram esse substantiam. sed non ista opinio propheticae potuit obuiare sententi
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ autem scđm naturã motus inucati sunt: hoꝵ
uecessario feruit niutari solere. qualitates sub stan¬
ciarũ suarum. Quid gͥ defendimus echereũ corpꝰ e̾e ne
uideat᷑ corruptioni obnoxiui: Qd eñi cõpositum excor¬
rubtibilib elementis est. necesse÷ resoluatur. Nam hoe
ipso qd diuersȩ eadem sint elemta naturȩ: simplicẽ & in¬
uiolabilem motũ hab̾e. ñ possunt. cũ se diũsus elem̃toꝵ mo¬
tus inpugnet. Unus eni motus om̃ib aptus eẽ. ñ potestele¬
mentis. & distantib cõuenire. Nã qui leuibus accõmodꝰ est
sit in cõmodus grauiorib elementis. Itaq quando ad suꝑi¬
ora motus celi ÷ necessarius. t̾renis grauat᷑ Quando adin¬
feriora decursus ex pecitur igneus uigor ille uiolenter
attrabitur. Et em̃i concͣnaturȩ suȩ usum. deorsũ cogitur.
Om̃e autẽ qđ incont̾riũ cogit᷑ ñ nature seruiens sed ne¬

Expanded text:
quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, horum quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, horum necessario ferantferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. quid igitur defendimus aetherium corpus esse, ne uideatur corruptioni obnoxium? quod enim conpositum ex corruptibilibus elementis est necesse est resoluatur. nam hoc ipso quod diuersae eadem sint elementa naturae simplicem et inuiolabilem motum habere non possunt, cum se diuersus elementorum motus inpugnet. canentur enim motus omnibus aptus esse non potest et elementis distantibus conuenire; nam qui leuibuslenibus adcommodus est fit incommodus grauioribus elementis. itaque quando ad superiora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
hic maneat qđ aplicȩ̨ quoq licet astruere auctori¬
tatis exemple. Scripcũ ÷ enĩ qr uanitati creacura
subiecta est ñ sponte: sed ꝓpt̃ eũ qui subiecitin spe
lib̾abitur autẽ. & ipsa creat᷑a a seruitute corrup¬
cionis cũ grã diuinȩ remunerationis affulserit.
Denatura autẽ & qͣlitate. substanti&e cȩli qͥd enumerẽ.
ea quȩ disputationib suis pby losophi texuer̃. cũ alii
cõpositu cęlũ. ex quattuor elemitis asserant. alii qͥn¬
tam quanda naturã noui corꝑis ad constitutionẽ
eiꝰ inducant. atq affĩgant echęreũ ee. corpus.
cui neq ignis ad myxtus sit. neq aqua. neq t̾ra.
sũ atq usum. & motũ naturę. ut grauiora de¬
mergant &. inꝓnũ ferant᷑. uacua. ⁊ leuia in
suꝑiora se subrigant. est ͤ ꝓͥpͥus cuiꝰq motus.
in sperȩ aucem circũtu ista confundi & uisui cur¬
ra inferiorib suꝑiorib quoq inferiora nuitantur

Expanded text:
hic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctorihic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctoritatis exemplo. scriptum est enim quia uauitatiuasubjecta est non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe . Liberabitur autem et ipsa creatura a servitute corruptionis, cum divinae remunerationis gratia affulserit. 23. De natura autem et qualitate substantiae coeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi texuerunt? cum alii compositum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem ejus inducant, atque affingant aethereum esse corpus, cui neque ignis admixtus sit, neque aer, neque aqua,que usum et motum naturae, ut graviora demergant, et in pronum ferantur, vacua et levia in superiora se subrigant; est enim proprius cuique motus, in sphaerae autem circuitu ista confundi, et vim sui curinferioribus, superioribus quoque inferiora mutantur.
Abbreviated transcription (Latin):
chris suis stabił ꝑseuerat. sed diis statuit. eam. & firma¬
mento uoluntatis suę continet. qr in manu eiꝰ om̃s fines
t̾re. Et hec fidei simplicitas. argum̃tis om̃ib aucecellit
Claudant alii quđ ido nusꝗ decidat t̾ra qr scđm natu¬
ram in medio regioneni possideat suam. eo qđ ueces¬
se sit eam manere in regione sua nec in partem incu¬
nari alteram. Quando contra naturã ñ cõmouet᷑. sed
scđ̾ni naturam pͣdicent artificis diuini & oꝑatoris ȩcñi.
excellentiam. Quis eiii arcisicum ñ ab illo accepit
Aut quis dedit mulierib texcure sapientia. autua¬
riecatis disciplinam: Ego tam̃ qui ꝓfundũ maiesta¬
tis eiꝰ & arcis excellentiam ñ queo cõphende. ñdis
putatoris me libram̃tis cõmitto atq m̃suris. sed om̃ia
reposita in eiꝰ ex istimo potestate. qd uoluntas eius
fundam̃tũ sic uniũ sorum. & ꝓpt̾ eũ ad huc mundꝰ

Expanded text:
cris suis stabilis perseuerat, sed dominus statuit eam et firmacris suis stabilis perseuerat, sed dominus statuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius omnes fines terrae. et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. laudent alii quod ideo nusquam decidat terra, quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione nec in partem inclinari alteram, quando contra naturam non mouetur, sed secundum naturam, praedicent artificis diuini et operatoris aeterni excellentiam — quis enim artificum non ab illo accepit aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam aut uarietatis disciplinam? — ego tamen, qui profundum maiestatis eius et artis excellentiam non queo conprehendere, non articulis me libramentis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus
Abbreviated transcription (Latin):
sed ea uirtutȩ: quȩ suffulciat substantiã tre atq sustine¬
ac. Deniq đ i pocestate di sit trȩ constitutio. eciã hine
collige. qin scriptũ ÷ qui aspicit t̾rani & facit ea treme¬
re & alibi. Ad huc semel ego concutio t̾rã. Non gͦ t̾ra
lihramentis iuis iminobilis manet sed frequent di nu¬
tu ⁊ arbitrio cõmouetur. scut & iob dicit: q diis como¬
uec eã a fundam̃tis colunne eiꝰ exagitantur. & alibi.
bluda inferna i conspectu eiꝰ & non est morti in uo¬
lucrũ extendens boreã ꝓ nichilo. suspendens t̾ra inni¬
chilum. alligans aqͣm in nubib suis. Colinȩ cęli euolaue¬
runt. ex pauer̾q ab increpationę eiꝰ uirtute mitigaũ
mare. disciplina strauit cętũ. claustra autẽ cęli timen
eũ. Uoluntate gͥ dĩ ĩmobił manet. & stat in sclum t̾ra
scdm ecclesiastes sententiam. &. uoluntate dĩ mouet᷑
& nucat. Non gͦ fundam̃tis suis nixa sussistit. nec ful¬

Expanded text:
sed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustinesed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustineat. denique quam in potestate dei sit terrae constitutio etiam hinc collige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus commouet eam a fundamentis, columnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem caeli timent eum. uoluntate igitur dei inmobilis manet et stat in saeculum terra secundum Ecclesiastae sententiam et in uoluntate dei mouetur et nutat. non. ergo fundamentis suis innixa subsistit nec ful
Abbreviated transcription (Latin):
ads omia maiestate sua consistere. ñ numero. ponde.
atq mensura: Heq eñi creatã legẽ tribuit sed accepit¬
& seruat acceptam. Non gͦ qđ in medio sict̾ra. qͣsi ȩqua
lance suspendit᷑. sed qr maiestas di uoluntatis suȩ cã lege
constriugit. ut supͣ instabile atq in ane stabilis ꝑseueres.
sicut dauid quoq ꝓpħa. testatur dicens. Fundauit t̾rã suꝑ
firmaintum. eiꝰ ni indinabitur inscło scli. Hon utiq hic
quoda t̾ram. sed p̃cepti sui suspendit firmam̃to. nec eã in¬
clinari paciatur. Non gͦ ñisurani centri. sed inditu diuini
accipe debemus. qr non artis m̃sura ÷ sed pocestatis. ñiuin
iusticiȩ. m̃sura cognitionis qi om̃ia non tãquam immensa
pͣteretint eius scienciã. sed cognitioni eiꝰ tãquam dim̃¬
sa subiaceant. beq eni cii leginus. ego confirmaui colũ¬
nas eiꝰ uere colunnis ea subiuxã possumus aestimare.

Expanded text:
deus omnia maiestate sua consistere, non numero, pondere deus omnia maiestate sua consistere, non numero, pondere atque mensura? neque enim creatura legem tribuit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoque propheta testatur dicens: fu-ndauit terram super firmitatem eius: non inclinabitur in saeculum saeculi. non utique hic quodam terram, sed praecepti sui suspenderit firmamento nec eam inclinari patiatur. non ergo mensuram centri, sed iudicii diuini accipere debemus, quia non artis mensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia omnia non tanquam inmensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confirmaui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare,
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlo. De t̾rȩ qͦq uł qͣlitate uł posicione tractare. nichil
ꝓderit ad spem futuri cum satis sit ad scientiã qd scrip¬
turarum diuinarum series cõprehendit. q dñs suspendit
deat an suꝑ aquam ut inde nascatur controuersia. quo mͦ
aeris natura tenius & mollior molẽ possit sustentare t̾re¬
nã aut qͦmͦ si suꝑ aqͥͣs. non demergatur in aqͣm gͥuis t̾raru̾¬
ruina. aut quo modo ei maris unda ñ cedat ⁊ in latera
eiꝰ sese moca suo loco diffundat: Mulci eciã in medio aeris
t̾ram e̾ẽ. dixerunt. & mole sua immobilem manere. qđ
satis putamus dictum a dño ad iob seruũ suum. quando
locutus ꝑ nubem ait. Ubi erascũ fundarẽ t̾rams lu¬
dica michi si habes scientiam. Quis po suit mñsuran
eius si nosti. aut quis ÷ qui suꝑ indux̃ m̃suras suꝑ eam.
aut suꝑ quid circuli eiꝰ confixi sunt : & infra. Con¬
cdusi mare portis: ⁊ dixi. Usq huc uenies. & ntͣnsibis:
sed inte cõminuent᷑ fluctus tui. Nonne euident̾ ostendit

Expanded text:
 20. De terrae quoque vel qualitate vel positione tractare nihil prodest ad spem futuri, cum satis sit ad scientiam, quod Scripturarum divinarum series comprehendit, quia suspendit terdeat, an super aquam, ut inde nascatur controversia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam? Aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam gravis ruina terrarum? Aut quomodo ei maris unda non cedat, et in latera ejus sese loco suo mota diffundat? Multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt, et mole sua immobisatis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. nonne euidenter ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
pendebat᷑. Unde gei alas sumemꝰ: Hisi forte
huc deriuenius ꝓpħici sermonis int̃p̃tationem. Adpennis trę
ꝓdigia audiuimus. & illud. Uetrę auiũ. uł nauiũ. pennę
S sic̃ si accipiamus. in qͦaere uolabat t̾ra : Sine aere¬
eĩ : uolare non pocerat. Sed aer adhuc ee̾. ii poterat.
qr̾ non erat sine rerũ materia. elem̃toꝵ facta distinctio.
cũ ipsa ad huc elementa facta ñ ee̾n̾t. Ubi gͦ erat materia
ista. alarum suffulta remigiis In aerȩ n̾ erat qr aercor¬
pus : niundi. Corpꝰ aute̾ ẽẽ. aerẽ doc& lectio qr emissa sa¬
guta in locum que iaculat᷑ intendit. Incisus aer. statĩ in
se ipsũ resolutus est. Ubigͦ erit yle. nͥ forte dicat᷑ qͣdan
de inti intentione qr̾ in do erat: Ergo ds̃. id÷ inuisibilis.
naturȩ. atq inuiolabił. quilucẽ habitat in accessibilem
in cõp̃bensibił. & purissimus sp̃s. locus erat materie mũ¬

Expanded text:
pendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte pendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolabat tenim volare non poterat, sed aer adhuc esse non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio , quia emissa sagitta in locum, quem jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inuiolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, inconprehensibilis et purissimus spiritus, locus eruterat materiae mun
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to t̾re. & confirmata cęli substantia. duo enũ ista st̃. uelut
cardines rerũ. subtexuit. Terra autẽ erat inuisibił & in cõ
posita. Quid ÷ erat: nͥ forte ut insinitũ in & sine pͥncipio ex¬
sicut philosop̃y dicunt. eciã scđ̾m scripturã duana non
hab& scriptura. hic erat pat̾ qͥ demonstrauit psalteriũ &.
citharã. Et homo erat in ausichidi regione. cui nom̃ iob. Desi¬
nant gͦ de ũbo questionem moriere. cũ p̃sertĩ premiserit¬
moyses qr̾ fecit ds̃ t̾ram. Erat gͦ. ex qͦ facta : Nãsi sine pͥn
cipio eã dict̃ ẽe. iã ñ solũ dm sedetiã ylem. sine pͥncipio ai¬
centes: definiant ubinam erat. Si in loco gͦ etiam locus
sine principio fuisse astruit᷑. in qͦerat materia rerũ
quȩ pͥncipiũ ñ habebat. Qđ si ab surdũ uidet᷑ de lo co
crede : uidete ne forte uolatile t̾rã debeamꝰ ȩstima¬
re. ꝙ ñ habeus fundam̃tum. alarũ remigiis sus¬

Expanded text:
ento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut ento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum posita. Quid est, Erat, nisi ne forte in infinitum et sine principio exsicut philosophi dicunt, etiam secundum Scripturam divinam non habet Scriptura: Hic erat pater qui demonstravit psalterium et citharam . Et, Homo erat in Ausitide regione, cui nomen Job . Desinant ergo de verbo quaestionem movere, cum praesertim praemiseriMoyses, quia fecit Deus terram. cipio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis sus
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ad eo ꝓbauit in eugłio dñs ut diceret. cȩlũ. & trapͣte¬
cendũ putarunt. cũ equȩ uideant dissimilẽ cetis adiunc¬
tã m̃bri uniꝰ porcionẽ. labẽ corꝑis magis afferre consue¬
Q do enĩ dix̃ & facta sunt. nicͥhͥint̾ est qͥd pͥus ex pͥmas. cũ
simul utrũq sit factii. ne hec saltẽ progatiua cęli. diuinȩ ui¬
deat᷑ adiudicata substantiȩ: ut pͥmogenite creaturȩ pͥuile¬
gio estimet᷑ pocior. Itaq illos suis relinq̃mus contentionib
qͥ mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autẽ satis est ad
salutẽ. non disputationum conerouersia. sed p̃ceptoꝵ ue¬
ritas. nec argumentacionis astucia. sed fides m̃tis ut seruia¬
mus creatori pociꝰ quã creat urȩ qui ÷ benedictus in scła.
Terra autẽ erat in uisibił. & in composita. Bonus arcifex pͥ¬
us fundam̃tum ponit. post ea fundam̃to posito: edificatio¬
nis m̃bra diffinguit. adiungit ornam̃tum. Posito gͥ funda-¬

Expanded text:
 adeo probavit in Evangelio Dominus, ut diceret: Coelum et terra praetecendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuequando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum; simul ne haec saltem praerogativa coelo divinae videatur adjudicata substantiae, ut primogenitae creaturae privilegio potior aestimetur. Itaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputatisalutem non disputationum controuersia, sed praeceptorum ueritas nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut seruiamus creatori potius quam creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundam
Abbreviated transcription (Latin):
rare głam dĩ. annuntiare firmam̃tum. Sed non qͣsi spualia.
s qͣsi oꝑa mundi enarrant: que ad modũ supͣ diximus. Qui
quoq purificatorias uirtutes. int̾p̃tacist aqͣs. quȩ suꝑ cȩlos
sunt. ccepimus hȩc qͣsi adcͣctatus decorem Nob̾ tam̃ ñ alie¬
nũ uidecur atq absurdum. si aqͣs ueras ꝓpt᷑ illam causam
quã diximus intelligamus. Ham ⁊ ros. ⁊ gelu. ⁊i frigus.
e̾ra & illa ñ ad intelligibiles nat̾as referimus. s ad uericatẽ.

Expanded text:
rare gloriam dei, annuntiare firmamentum, sed non quasi spiritalia, rare gloriam dei, annuntiare firmamentum, sed non quasi spiritalia, sed quasi opera mundi enarrant, quemadmodum supra diximus. alii quoque purificatorias uirtutes interpretati sunt aquas, quae super caelos sunt. accipimus haec quasi ad tractatus decorem, nobis tamen non alienum uidetur atque absurdum, si aquas ueras propter illam causam quam diximus intellegamus. nam et ros et gelus et frigus et illa non ad intelligibiles naturas referimus, sed ad veritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nullum ex udat humorẽ. quando nullis nubib ymber rũpi¬
tur. Est eciam ferreũ cȩlum suboscurus aer. p̃ssus atq nebulo¬
sus colore serrugineo. quando rigore frigoris stringit᷑ t̾ra.
Lunc ueluti suꝑ capd̾ nrm humor suspensus uidec᷑ & ꝑ mom̃ta
imminet. Plerunq etiã glacialibus uentoꝵ flatib rigentes
a ꝙ solidantur inniuem. & rupto aere nix fundit᷑ Heq eñ
firmam̃tum hoc potest sine aliquo rumpi. fragore. Ido & fir-
mam̃tum dr̃ qd non sit inualidũ nec remissũ. Unde & de
tonitribus quȩ concepto intͣsinũ nubium spũ cũ se uehemen
ter erupturus eliserit. magno concrepant sonitu. ait scrip¬
tura. sirmans thonitrua. Afirmitate gͦ firmamtum ẽ nun-¬
cupatũ. uł qđ diuina uirtute firmatũ sie. sic̃ scripura nos
doc& dicens. Laudace eum infirmam̃to uirtutis eius. Hec p̃¬
tes firmam̃tum ad oꝑatorias. ⁊ idõ laudare cȩlos. uł enar¬

Expanded text:
quod nullum exsudat humorem, quando nullis nubibus imber rumpiquod nullum exsudat humorem, quando nullis nubibus imber rumpitur. Est etiam ferreum coelum subobscurus aer, pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra, tunc veluti super caput nostrum humor suspensus videtur, et per momenta imminere. Plerumque etiam glacialibus ventorum flatibus rigentes aquae consolidantur in nivem, et rupto aere nix funditur. Neque enim firmamentum hoc potest sine amamentum dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de tonitribus, quae concepto intra sinum nubium spiritu, cum se ueheter erupturus eliserit, magno concrepant sonitu, ait Scriptura: Firmans tonitrua . A firmitate ergo firmamentum est nuncupatum, vel quod divina virtute firmatum sit, sicut Scriptura nos docet dicens: laudate eum in firmamento uirtutis eius. nec prtes, firmamentum ad operatonas. et ideo laudare caelos uel enar
Abbreviated transcription (Latin):
eoqd potestates. quȩ st̃ in illo uisibili loco. spectant hȩc om̃ia.
&. subiecta suis. habent conspectib Deniq clausũ cęlũ dic¬
tũ ẽ. tẽꝑib heliȩ. quando achab. ⁊ zezabel. ꝑsida regna-¬
bat. cui popłs regali sacrilegio deseruiret. eoqđ nemo ad cȩ¬
los oculos erigebat. nemo eiꝰ auctorẽ. uenerabat᷑.s ligna.
& lapides adorabant. Unde hoc colligimus. qr & in male¬
dictionibus popłi isrł dix ds̃. Frit tibi cȩlum suꝑ capđcuũ ȩreũ
⁊ t̾ratua. ferrea. quando p̃ciũ ꝑfidiȩ luens popłs iudeorũ.¬
incẽpie cęli. & t̾rȩ in foecunditate multatur. De cȩlo eni¬
est causa fertilitatis. Deniq & morses benedictiones tri¬
bui ioseph. a sinib celi & rore & ab rssis fontiũ deorsũ des
centibus & scđm horam a solis cursu. ⁊ a conuenientib men¬
sibus. ⁊ a ũtice montium. & colliũ &t̾noꝵ dedit. eo qđ modatio¬
ne celesti. trarum foecunditas. nutriatur. Ferreu: gͦ cęlum

Expanded text:
eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in maledictionibus populi Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum aereum et terra tua ferrea, quando pretium perfidiae luens populus Iudaeoruintemperie caeli et terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis. denique et Moyses id benedictionibus tribui Ioseph a finibus caeli et rore abyssi fontium deorsum et secundum horam a solis cursu et a conuenientibus mensibus, et a vertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione coelesti terrarum fecunditas nutriatur. Ferreum ergo coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
firmamento locutus est. qr fecit ds̃ cęlum. sicut cameram
qđ intra cęli ambitũ uinuersa claudantur. quȩ uł in mari
gerunt᷑ ⁊ t̾ris. Quod similiter significatur cũ legit᷑. qr cȩlũ
diis extendit. Excenditur eni uł qͣsi pellis ad cabnaculum¬
ꝓcectionis. habitacionisq scõrum. uł quasi liber ut pluri¬

Expanded text:
firmamento locutus est quia fecit deus caelum sicut cameram, firmamento locutus est quia fecit deus caelum sicut cameram, quod intra caeli ambitum uniuersa claudantur, quae uel in mari geruntur et terris. quod similiter significatur, cum legitur, quia caelum IV, 4. Extenditur enim vel quasi pellis ad tabernacula habitationesque sanctorum; vel quasi liber, ut pluri
Abbreviated transcription (Latin):
Eiementa autẽ st quattuor. aer. ignis. aqua ⁊ t̾ra. quȩ in
om̃ib sibi mysta sunt. Si quidẽ ⁊ in t̾ra reppies ignem.
qui ex lapidibus ⁊ ferro frequent̾ excutit᷑. Et in cęlo cũ sit
ignitus. & micans fulgentibus stellis polus: aqua ẽẽ. possit
largo frequent̾ ymbre demittitur. Quȩ plurib colligere¬
possemtus: siquid ad ȩdificationẽ eccłȩ ista ꝓficere uidemus.
Sed qr his occupari in fructuosũ negotiũ ÷ : ad illa magis inten¬
damus animum. in quib uitȩ sit ꝓfectus ęt̾ne. De qualitate
gͥ & de substantia cęli satis est ea ꝓmere. quȩ in ysaiȩ scrip¬
turis reꝑimus. qui mediocrib & usitatis sermonibus. qualita¬
tem naturȩ celestis ex pressit dicens: quod firmauerit ds̃.¬
cȩlum sicut sumũ. subtilem eiꝰ naturã nec solidam cupiens
declarare. Ad speciem quoq eius habundat. qđ ipse de cęli

Expanded text:
Elementa autem quatuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in Elementa autem quatuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit ilargo frequentpossemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit profectus aeternae. De qualitate igitur et substantia caeli satis est ea promere quae in Esaiae scriptis repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis expressit dicens quod firmauerit caelum sicuti fumum, subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. ad speciem quoque eius abundat quod ipse de caeli
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit fecit. Per ipsum contuniuatio. in ipso fuus. Ex ipso
gͦ materia. ꝑ ipsum oꝑatio quȩ ligauit atq constrĩxit
uniuersa. in ipso qi & quandiu uult om̃ia eiꝰ uircute
manent atq consistunt. ⁊ sinis eoꝵ in dĩ uoliuitate recur¬
& eius arbitrio resoluuntur. In principio itaq tẽpis. cȩlũ. & t̾rã
as̃ fecit : Tempus abhoc mundo non ante mundum. Dies aittẽ
tp̃ris porcio est non pͥncipium. It quanquam lectionis serie
possimus astruere. quod pͥmo diem fecerit diis & noctem. quę
st uices tẽporum. & scdo die firmanitum fecerit. quo discreũ
aquam quȩ sub cęlo ÷ & aquam que suꝑ cȩlum: tam̃ satis
est. ad pͣsentem assertionem. qͦd in principio cęluni fecerit.
unde progatiua generationis ⁊ causa. ⁊ t̾ram fecerit in qͣ
ẽet. generationis substancia. lii his eñi quattuor illa elem̃¬
ta creata sunt. ex quib generant᷑ om̃ia ista quȩ mundist̃.

Expanded text:
uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materia, per ipsum operatio, quae ligauit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recur eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque temporis caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possimus astruere quod primo diem fecerit dominus et noctem, quae sunt uices temporum, et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et aquam quae super caelum, tamen satis sufficit ad praesentem adsertiouem quod in principio caelum fecerit, unde praerogatiua generationis et causa, et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. in his enim quattuor illa elemeta creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& erat sẽꝑ. Sed etiã augłi. dnationes. & potestates. & si
aliquando ceper̃. erant tam̃ iã quaudo bic mundus est
factus. Om̃ia nãq creata.⁊ condita st̃. uisibilia & iui¬
sibilia. siue sedes. siue dñationes. siue pͥucipatus. siue
potestates. Onũa inquit ꝑ ipsũ. ⁊ in ipsum creata sunt
Quid÷ in ipsũ. creata: Quia ipse ÷ heres patris. eo qd̾
a patre in ipsũ tͣusierit hereditas. sicut pater dicit.
Postula ame &. dabo tibi gs hȩreditatẽ tuã. Quȩ tainhe¬
reditas a patre tͣnsit infilium. ⁊ in patrẽ reũtit᷑ a filio.
Egregie itaq apłs. & hoc loco filiũ dix auctoreni om̃ium
& maiestate sua continentẽ om̃ia. ⁊ ad romanos de patre
ait. qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum. ⁊ in ipso st̃ om̃ia. Ex ipso pͥnci¬
pium & origo subtantiȩ uniũsors. id ÷ ex uoluntate eiꝰ
⁊ potestate. Om̃ia eñi ex eius uoluntate coeꝑunt. qr unꝰ
ds̃ pat̾ ex qͦ om̃ia. Et eñi tanquã ex suo fecit. qr uude

Expanded text:
erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum omnia. ex ipso principium et origo substantiae uniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde
Abbreviated transcription (Latin):
in corꝑei dĩ corpea adumbratio e̾ẽ ñ possit: Quomͦ etiã
in corporei luminis splendor possit eẽ. corporeus: S siquȩ¬
talis ÷ imago. Inuisibilis ds̃. etiã unago uiuisibilis. Est enĩ
splendor głȩ paternȩ. atq eiꝰ imago substantię. In prin

Expanded text:
incorporei Dei corporea adumbratio esse non possit? Quomodo etiam incorporei Dei corporea adumbratio esse non possit? Quomodo etiam incorporei luminis splendor possit esse corporeus? Sed si quaes est, talis imago. Invisibilis Deus, etiam imago invisibilis. Est enim splendor gloriae paternae, atque ejus imago substan