comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupari sole: Latria uͦ scđm c̃suetudinẽ. qua locuti s̃ qͥ nob̵ diuina eloqa c̃didet᷑: aut seꝑ aut ta freq̃nt̃. ut pene
sẽꝑ ea dicat᷑ seruitꝰ : q̃ ꝓtin& ad colendũ đm: ł inđ sitantũmꝰ cultꝰ ipse dicat᷑ ñ soli do deberi uideat᷑. Dicm̃ eñi cote
ouã hoĩes: qͦs honori fica ł retordatione. ł p̃sentia freq̃ntamꝰ. Niec solũ ea qͥb nosreligiosa humilitate subicumꝰ: sed
q̃dã q̃ subiecta s̃ nob̵ ꝓhibent᷑ coli: Nã ex hoc ũbo : & agriolȩ & coleni : & in colȩ. uocant᷑ : Et ipsos dos ñ obaliud ap¬
pellant celicolas nisi qđ cȩlũ colant: ñ utiq uenerando : s in habitando tane cȩli qͦsdã colonos. ñ sic̃ appellant᷑
coloni qͥ c̃ ditionẽ debent genitali solo ꝓpt̃ agriculturã sub dominio possessoꝵ : s sic̃ ait qͥdã latini eloquii
magnꝰ auctor. Urbs anti qua fuit. tyrii tenuere coloni : Ab in colendo eñi. colonos uocaũ : ñ ab agricultura: hino

Expanded text:
ene semper ea dicitur seruitus, quae pertinet ad colendum Deum. Proinde si tantummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi uidetur. Dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica uel recordatione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, quibus nos religiosa humilitate subicimus, seds, perhibentur coli. Nam ex hoc uerbo et agricolae et coloni et incolae uocantur, et ipsos de os non ob aliud appellant caelicolas, nisi quod caelum colant, non utique uenerando, sed inhabitando, tamquam caeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni. qui condicionem debent genitali solo, propter agriculturam sub dominio possessorum, sed, sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. Ab incolendo enim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
fecerant. qͥb dã fallaciũ miraculoꝵ attestatiõib subponebant: S occulta đi uer ꝓuidentia. factũ
ẽ. ut & põpilio amico suo illis c̃ciliati artib qͥb ydromantia fieri potuit : cuncta illa c̃fiteri ꝑmit̾¬
terent᷑ & tam̃ ut moriturꝰ incenđ& ea potiꝰ quã obruer&: amouereñ ꝑmitterent᷑. In ein notesce

Expanded text:
fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur, et tamen, ut moriturus incenderet ea potius quam obrueret, admonere non permitterentur;
Abbreviated transcription (Latin):
res geste aspsione m̃dacioꝵꝵ in fabulas ũti : In illa gͥ ydromantia curiosissimꝰ rex ille romanꝰ & sacra di-¬
dic̃ q̃ in libris suis pontifices habent : &eoꝵ causas quas p̃t̃ se. neminẽ scire uoluit: Itaq: eas seor sum
scriptas. secũ qͦdã mͦ mori fec̃: quando ita subtrahendas hõiũ noticiȩ. sepeliendasq curaũ: Aut gͦ de¬
monũ illiş tã sordidȩ & noxiȩ cupiditates erant c̃scripte : ut exhis tota illa theologia ciuilis. &iã
đ tales hõĩ es execrabilis appareror qͥ tã multa in ipsis erubescenda susceꝑant. aut illi om̃snibi
aliud quã hoi es mortui ꝓdebant᷑. qͦstã ꝓlita tpr̃is uetustate. fere om̃s ppłi gentiũ dos ĩ mortales
eẽ credidant : Cũ &talib sacris idem illi demones oblectarent᷑ qͥse colendos ꝓipsis mortuis qͦsđos putari

Expanded text:
res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra dires gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ idipsũ ẽ. ubi uident᷑ mortui diuinare: qb hȩc artib fuant ipsi uiđint: Nolo enĩ dicere has artes
&iã ante nr̃i saluatoris aduentũ imipsis ciuitatib gentiũ. legib solere ꝓ hibi: & pena seuerissima un¬
dicari : Nolo inquã hoc dicere: fortassis enĩ talia tc̃ liccbant: his tam̃ artib didic̃ saera illa põpilius.
quoꝵ sacroꝵ facta ꝓdidit. causas obruit: ita timuit. & ipse qđ didic̃ Iquaꝵ causaꝵ ꝓditos librosse¬
natꝰ incendit: Qd m gͦ uarro illoꝵ sacroꝵ alias nescio quas causas. uelut physicas int̾p̃tat᷑ quales si illi
libri habui sect : ñutiq arsissent : a ut & istos uarronis ad cesarẽ pontificẽ scriptos. atq ecditos patres
c̃seripti similit̃ incendissent: Iđ gͦ aquã egesserit. id est eaportauerit. muna põpilius. uñ ydromantiã
facer&: id̾o nimphã egeriã c̃iugẽ dr̃ habuisse. quẽ ad modũ in sup̃dicto libro uarronis ex ponit᷑: Ita enĩ solano

Expanded text:
dicatur, id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima udicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent
Abbreviated transcription (Latin):
tescere debuisse. Ipsũq numã põpiliũ curiositate in licita: ad ea demonũ ꝑuanisse secreta: q̃ ipse qui dẽ sonꝰ¬
lidare aũ tinuit nedemones uratos habee obruit ubi tutũ putaũ sepulebro suo ꝓpinquate aratrũ
pose ñcredens. Senatꝰ aũ cũ religiões formidar& dãnare matoꝵ & ido numȩ asentir. cogoret : illes tam
libros tã ꝑniciosos eẽ uidi caũ. ut nec obrui rursꝰ iuber& : ne humana curiositas multo ueentius rẽ ia
pditã q̃ rere .s. flamis ab deri nefanda monum̃ta sut qdiã necesse ct exisimabant. sacra illa facere .to¬
lerabilius ertaret᷑. causis eoꝵ ignoratis : quã cognitis cintas ebaretꝰ ¶bsã &ipse nuna adimagines đoꝵ :¬

Expanded text:
tescere debuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriuiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitas turbaretur. CAPUT XXXV. De
Abbreviated transcription (Latin):
qs bestie sint qͦs ignis alsunit. Naufragio ł qͥb cũq aqͥs ita qͥdã ꝑeanthit eoꝵ carnes in humorẽ
putredo dissoluat n mediott̃t ꝑmouent᷑ atq oĩa ista retolligi in carnẽ ⁊ redintegrari posse ñ
cre dt̃. c̃ sest ant᷑ & sauasq feditates⁊ uitia siue accedant siue nascant᷑ ubi ⁊ monstrosos partꝰ

Expanded text:
bestiae, sint quos ignis absumit, naufra. gio uel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in umorem putredo dissoluat, non mediocriter permouentur adque omnia ista recolligi in carnem et redintegrari posse non credunt. Consectantur etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã dõꝵ apud ilłos edes ind̾i. Lant quas ẽuincti ssimas c̃tituor. uirtutes & honores ꝙ dus habentes: qͣdant᷑ ado. ũ
intelligi potest quẽ fiiem uoleebant eẽ uirtutis: & qͦeã referebant. qͥ boni erant: adhonorẽ scilic& Nã malinec
habebant eam quanuus honorem sabe̾tupent. quẽ malis artib conabant᷑ adipisci ĩdẽ dolis atq fallaciis Melius
laudcitus est cathos de illo qͥppe ait hͦminꝰ petebat głam: eo illã magis asseq̃bat᷑: Iuandoqͥdẽ gła ẽ. cuiꝰ illi cupi¬
flagrabant iudicium hom̃i bnde honnibus opinantiũ: Etido melior ẽ uirtꝰ. q̃ humano testimonio ẽtenta non ẽ.

Expanded text:
abentes quae dantur a Deo. Unde intelligi potest quem finem volebant esse virtutis, et quo eam referebant, qui boni erant, ad honorem scilicet: nam mali nec habebant eam, quamvis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis atque fallaciis. 4. Melius laudatus est Cato. De illo quippe ait, Quo minus petebat gloriam, eo illum magis sequebatur . Quandoquidem gflagrabant, iudicium hominum bene de hominibus opinantium; et ideo melior est uirtus, quae humano testimonio contenta non est
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatibus da bant. & eneruationi animi. & corpori. anc̃cupiscendis & augendis diuitus. & ꝑillas. morib corrũ pendis.
rapiendo nuserist ciuib largiendo scenics t̃pib Uñ. qͥtales iã morũ lab esuꝑ abant. atq habundabant: quanđ scribe¬
bat ista salustius cauebatq uirgilius : ñ illis artib: ad honores & głam .s: dolis : atq: fallaciis. ambiebant : Uñ idem
dicit Sed primo magis ambitio quã auaritia: animos hoiũ exercebat. qđ tam̃ uitiũ ꝓpius uirtutẽ erat Nã głam ho¬
norem imperiũ somis ⁊ iguauus. eq̃ sibi eroptant: S ille inqͥt uera uianitit᷑: huic qr bonȩ artes des. dolis atq falla

Expanded text:
uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat ista Sallustius canebatque Vergilius, non illis artibus ad honores et gloriam, sed dolis adque fallaciis ambiebant. Unde idem dicitnorem, imperium, bonus, ignavus aeque sibi exoptant, sed ille vera via nititur; huic quia bonae artes desunt dolis
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ s om̃i no nulla erat scđm istã ratio em quã disputatio de republica int̾ magnos & iustos pͥner¬
res habtta patefeẽsic &eiã ipse tullius ñ scipioĩs nec auꝰ quã alterius sead suo sermone log̃ns i n pͥncipio
quinti libri cõse memorato priꝰ poete ũsũ qͦ diterat. morib antiqͥs restat gomant eatsq Iuẽ

Expanded text:
ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum princiait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque
Abbreviated transcription (Latin):
ppliꝰ. Epłm aũ ñ om̃em cetũ multitudinis. s cȩtũ iuris ẽsensu & utilitatis ẽmunioe sociatũ ẽ led¬
ninat. Doc& demđ quanta sit indisputando definitiõis icalitas. atq exillis suis definitige colligit
tt᷑ eẽ rẽ publicã idest rẽ ppłi cũ bene ac iuste gertã siue abuno rege siue apaucis optimatib siue ab
uniũso ppło. Cũ uͦ in ust us ẽ rer quẽ tyrantiũ more g̃co appellaũ. aut iniusti optimates quoꝵ con¬
sensuꝰ dĩt ec̃ factio ẽm aut iniust ipse ppłs cui nom̃ usitatũ ñ reperit nisi ut ariã ipsũ tyrannũ uocare
ñ ia uitiosã si ẽ pridie fuerat disputatũ s. sit̾ ratis ex illis definitĩib conera docuissae oĩno millã eẽ rẽ
qm̃ ñ eẽt multitudo iuris csensu ec utilitatis ẽmumõe sociata sic̃ ypłs fuerat defunt᷑. Quando gͦ
res publica romana talis erat qualẽ illã describit salustius ͣ iã pessina ac flagttiosissima sic̃ ipse

Expanded text:
etum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino nullam esse rem quoniam non esset multitudo iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
illud qđ iã uulgo ferebat᷑ rẽ publicã regi sinȩ inuiria ñ posse: Hanc ꝓinde q̃stionẽ discutiendã &eno¬
dandã: assensꝰ ẽ scipio responditq nihil cẽ qđ ad hucde republica dictũ put ar&r tespossent longius
ꝓgredionisi eẽt cfirmatũq̃ ñ falsũ eẽ illud sine tnuria ñ posse.s loc uerissimũ eẽ. sine suna uuftita
re pablicã geti ñ posse. Cui q̃siõis explicatio cũ indiẽ seqitẽ dilata eẽt inttio libro magna efliclanõe
ros acto ẽ. Suscep̃ em̃ pilꝰ ipse disputatioẽm eoꝵ qͥsentirent sine iniustitia geri ñ posse rẽ pu&limñ.
purgans pcipue ne hoc ipso. seatire crederetꝰ. egitq sedulo ꝓiniustrtia contꝰ iustitiã aut hanc ẽe
utile rei publi ce. llã ũ inntilẽ ueri similib ratiõib & ert̃plis itelut conaret᷑ ostente. Tu lelois uccmr

Expanded text:
illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, sine iniuria non posse, sed hoc uerissimum esse, sine summa iustitia rem publicam regi non posse. Cuius quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum, qui sentirent sine iniustitia geri non posse rem publicam, purgans praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur, egitque sedulo pro iniustitia contra iustitiam, ut hanc esse utilem rei publicae, illam uero inutilem, ue
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uiuat anima in qͥunt ꝓprio suȩ uitȩ mͦ. ꝗd opꝰ erat ad dere uiuentẽ. nisi ut ea uita intellige
gligent̃ adtende : ꝗd enĩ magnũ erat ñ ire longius.s ineodẽ ipso libro panlo supius legere ꝓducat
t̾ra animã uiuentẽ : quando animalia t̾restria cunta creata s̃. Peind̃ aliquantis unt̃positis in eo¬
dẽ tam̃ ipso libro ꝗd magnũ erat adũtere qđ scriptũ ẽ. & om̃a q̃ habent sp̃m uite. & om̃is qͥ erat¬

Expanded text:
enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellegerenim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellegerglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod scriptum est: Et omnia, quae habent spiritum uitae, et omnis, q
Abbreviated transcription (Latin):
ipso ẽ siue pecoris. sic̃ in salomone scriptũ ẽ. qͥs scit si sp̃s hõis ascendat sutsũ incelũ & sp̃s pecoris
grando nir glaties sp̃s tẽpestates: suie iã ñ creatũ s creatorẽ. Sic̃ ẽ de qͦ dic̃ dñs in euuangłio. Ac¬
cipite sp̃m scm eũ corporei sui oris flatu significasse ubi ait Ite hapti Eate gentes in noĩe patris.
sacraꝵ lit aꝵ locis sinhis qͥ ppe om̃ib testimoniis scripturarũ. quantũ ad g̃cos attin& : ñ pnoen uidenꝰ
scriptũ eẽs p̃neuma: Quantũ aũ ad latinos: ñflatũ s sp̃m Qua ꝓpt̃ in eo qđ scriptũ ẽ inspirauit
quando qͥdẽ pñeuma ut dictũ ẽ ñ solũ decreatore :s &iã decreatura dici solere manifestũ est:
s cũ ditiss& inquiit sp̃m : ñ ad dere uitȩ. nisi illũ sp̃m scm uell& intelligi: E
hõ in animã ñ ad deror uiuentẽ. nisi animȩ uitã significar&. q̃ illi duunitꝰ ĩꝑtit᷑ dono sp̃s đi: Cũ

Expanded text:
siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptum est: Quis scit si spiritus hominis ascendat sursum in caelum et spiritus pecoris grando, nix, glacies spiritus tempestatis siue iam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in euporei sui oris flatu significans, et ubi ait: Ite, baptizateomnes gentes in nomine Patris sacrarum litterarum locis. In his quippe omnibus testimoniis scripturarum, quantum ad Graecos adtinet, non TWOTJV uidemus scriptum esse, sed πνεῡμα; quantum autem ad Latinos, non flatum, sed spiritum. Quapropter in eo, quod scriptum est: Inspirauit, quandoquidem πνεῦμα, ut dictum est, non solum de Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifestum est. 4. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non adderet vitae, nisi illic Spiritum sanctum vellet intelligi: e adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
cessitates siut dignũ ẽ eloqͥ uelĩ qua quã nequaq sic̃ res postulat possisqͥs enĩ ꝓlitȩ disputatiõ is modus ÷

Expanded text:
cessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus
Abbreviated transcription (Latin):
les hoc inuenire debemꝰ qł aut mortale sit beatũ aut ĩmortale sit mis erũs utrũ &beatꝰ & morta bp lit¬
eẽ posit :̃magna ẽ int̃ hoĩes q̃stio Qd̃ eñ ẽ ditionẽ suã hum ilius insperer negauerq houem eapacẽ
eẽ posse b eatitadinis : quã diu mortalit uiuit. Qdã uͦ ertuler̃ se: & ausi s̃ dicere. sapientiȩ cõpotes beatos

Expanded text:
les, hoc inuenire debemus, quod aut mortale sit beatum, aut inmortale sit miserum. CAPUT XIIII. An homiles, hoc inuenire debemus, quod aut mortale sit beatum, aut inmortale sit miserum. CAPUT XIIII. An homiesse possit, magna est inter homines quaestio. Quidam enim condicionem suam humilius inspexerunt negaueruntque hominem capacem esse posse beatitudinis, quamdiu mortaliter uiuit. Quidam uero extulerunt se et ausi sunt dicere sapientiae compotes beatos
Abbreviated transcription (Latin):
misera dirissor: nisi eoꝵ custorib erubuiss&. Porro qͥa ꝓuidentia sumi đi sic̃ ouiã ipsi fatent ñ fortuita teme¬
ritate. regit᷑ mundꝰ. nusquã eẽt istoꝵ ȩt̾na miseria: nisi eẽt magna malitia. Si gͥ beati recte di cunt᷑
mortal esac miseros. Cũ enĩ utrũq habeant cũ dis. or beatitudimẽ seilicar aĩmirtalitatẽ. nhil aã bso loe¬
hõibn edn uisetis &e morbalio q rꝰ s̃ potĩ remotis̃ ab liõib dusq c̃iuincti. quã intistrosq medii ẽstuti: Tinc
eñ medii eissent: si habent &r ipsi dno q̃dã sua ñ cũ binis alterutroo s di singulis itrorieꝗ e minit s. io¬
mediũ quiddã e. si nit pocora & angłos. ut qͥ a petꝰ ẽ anim al in rationale. atq mortale. angłs aut ra¬
tuona deĩmortale . medius hõ eẽt. in ferior angłis supior pecorib habens ui pecorib mortalitatẽ
rationẽ cũ angłis. animal rationale mortale. Ita gͦ ũ q̃ rimꝰ mediũ intͣbeatos i mortales: miserosq morta¬

Expanded text:
misera\' dixisset, nisi eorum cultoribus erubuisset. Porro quia prouidentia summi Dei, sicut etiam ipsi fatentur, non fortuita temeritate regitur mundus, numquam esset istorum aeterna miseria, nisi esset magna malitia. Si igitur beati recte dicuntur mortales ac miseros. Cum enim utrumque habeant cum dis, et beatitudinem scilicet et inmortalitatem, nihil autem ho non potius remoti sunt ab hominibus disque coniuncti, quam inter utrosque medii constituti? Tunc enim medii essent, si haberent et ipsi duo quaedam sua, non cum binis alterutrorum, sed cum singulis utrorumque communia; simedium quiddam est, sed inter pecora et angelos, ut, quia pecus est animal inrationale adque mortale, angelus autem rationale et inmortale, medius homo est, sed inferior angelis, superior pecoribus, habens cum pecoribus mortalitatem, rationem cum angelis, animal rationale mortale. Ita ergo cum quaerimus medium inter beatos inmortales miserosque morta
Abbreviated transcription (Latin):
scros ẽẽ aut beatos netesse ẽ. Itẽ ñ possumꝰ recte dicere nec mortales ẽẽ demones ner etnos. Om̃ia
naq uiuentia ̃ aut in ȩenũ uiuunt aut finiunt morte. qđ uiuunt. Iã uͦ iste. tpr̃e etnos demones
dĩ. Qd gͥ restat nis ut hi medũ de duob sũmis unũ habeant. erde duod infimis altũ: Nã siutraq
de imis habebt aut utraq de sũmis medi ñ er̃ s in alterutrã partẽ ł resiliunt: ł retũ bt̃. Quia gͦ his
binis sic demonstratũ ẽ. carere utrisq ñ poss acceptis exutraq: parte singulis mediabunt᷑. Ac ꝑ hoc
quia de in furis babre ñ pos et̃ nitatẽ q̃ ibi n cunũ hoc de sũmis hobent & ido ñ ẽ altũ ade plendã medie tartẽ

Expanded text:
seros esse aut beatos necesse est. Item non possumus recte dicere nec mortales esse daemones nec aeternos. Omnia seros esse aut beatos necesse est. Item non possumus recte dicere nec mortales esse daemones nec aeternos. Omnia namque uiuentia aut in aeternum uiuunt, aut finiunt morte quod uiuunt. Iam uero iste tempore aeternos daemones dixit. Quid igitur restat, nisi ut hi medii de duobus summis unus habebunt aut utraque de summis, medii non erunt, sed in alterutram partem uel resiliunt uel recumbunt. Quia ergo his binis, sicut demonstratum est, carere utrisque non possunt, acceptis ex utraque parte singulis mediabuntur. Ac per hoc quia de infimis habere non possunt aeternitatem, quae ibi non est, unum hoc d
Abbreviated transcription (Latin):
sulimitas iuite ꝓ peturtas pfectio naturȩ. hȩc alus ũbis repetiũ atasiet eustria ett ia bumane c̃diti õis
coponere : Cũ & habitacula in qͥt sũma ab infimis. tanta int̃ capedo fasfigii dispescat. qͥa diterat loci
sublimitatẽ & unnacitas inqͥt illic ȩtna & indefecta sit. hie caduca & sub̾siciua. qͥa diterat uitȩ ꝑpetua¬
tatẽ: E tingenia illa in qͥt ad bcatitudinẽ sublimata: hȩc ad miserias in fuata: qua diterat nature ꝓ¬
fectionẽ. Eria gͥ ab eo posita s̃ đor. ide locꝰ sublimis. etnitas. beatitudo. &c his ct̾ria tria. hõiũ idẽ locꝰ infimꝰ
suiblime qͥ ppe& in fimũ medius locꝰ aptissime habet᷑ & dr̃. cet̾a bina restant. qͥb cura attentior ademonib
mediũ nec sũ mũ eẽ. nec infimũ. itademones cuĩ sint animalia rationalia. nec beatos ẽẽ. nec miseros

Expanded text:
tio naturae. Haec aliis uerbis ita repetiuit, ut eis tria contraria hnmanae condicionis tio naturae. Haec aliis uerbis ita repetiuit, ut eis tria contraria hnmanae condicionis obponeret. \'Cum et habitacula, inquit, summa ab infimis tanta intercapedo fastigii dispescat\', quia dixerat loci sublimitatem; et uiuacitas, inquit, illic aeterna et indefecta sit, hic caduca et subsiciua, quia dixerat uitae perpetuitatem; et ingenia illa, inquit, ad beatitudinem sublimata, haec ad miserias infimata\', quia dixerat naturae perfectionem. Tria sublimem quippe et infimum, medius locus aptissime habetur et dicitur. Caetera bina restant, quibus cura attentior adhibenda mus locum medium nec summum esse nec infimum, ita daemones, cum sint animalia rationalia, nec beatos esse nec miseros,
Abbreviated transcription (Latin):
efirman sss : ñe dehis aginꝰ ͦs innatura ꝓpria descripsit. int̃ đos o hoĩes. gñre anim alia m̃te rationalia
animo passiua corpore aeria: t pr̃e ȩtna. Nẽpe cũ prius đos in sublimi cȩlo. hoĩ es añ int̾ra infima disiune¬
tos locis & naturȩ dignitate seceiner& ita c̃clusit. habetis in qͥt int̃im bina animaliađos ab hõib: plu¬
rimũ differentes loci sublimitate. uitȩ ꝑpetuitate. naturȩ ꝑfectiõ e. nullo int se ꝓpinqͦ c̃m unicati
cũ & h abitacula sũma ab ̃ fimis. tanta int̃ capedo fastigi ̃ dispeseat &r i uacrta sillic et̃na & indefecta
sit hiȩ caduca & snefierua & ingenia illa inbeatitudinẽ sublimata: hȩc ad miserias infimata sucẽna
uideo ẽmemorata c̃t̃ria de diab naturȩ partib ultimis i dẽ sũmis. atq infimis. Natriaq̃ ꝓposute
de dĩs laudabilia eadẽ repetiũ aliis qͥdẽ ũbis uit eis ad ũsa. alia tria exhõib redete. Eria lombre eloci¬

Expanded text:
r. Sed nunc de his agimus, quos in natura propria descripsit inter deos et homines genere animalia, mente rationalia, animo passiua, corpore aeria, tempore aeterna. Nempe cum prius deos in sublimi caelo, homines autem in terra infima disiunctos locis et naturae dignitate secerneret, ita conclusit: \'Habetis. inquit, intrimum differentis loci sublimitate, uitae perpetuitate, naturae perfectione, nullo inter se propinquo communicatu, cum et habitacula summa ab infimis tanta intercapedo fastigii dispescat et uiuacitas illic aeterna et indefecta sit, hic caduca et subsiciua, et ingenia illa ad beatuideo commemorata contraria de duabus naturae partibus ultimis, id est summis adque infimis. Nam tria quae proposuit de dis laudabilia, eadem repetiuit, aliis quidem uerbis, ut eis aduersa alia tria ex hominibus redderet. Tria deo
Abbreviated transcription (Latin):
mođatꝰq cͣcentꝰ c̃cordi uarietate c̃pactã bene ordinate ciuitatis insinuat unitatẽ: Deniq:
intitulis ipsidd ab aliis factos ꝑsonȩ ipsiꝰ fuisse coaptatos ̃ opinio uoce euangłica saluatoris ipsi
dño in eo sede ad extris meis. donec ponã inimicos tuos scabellũ pedũ tuoꝵ Et certeidem
psalmꝰ ñ hab& intitulo ipsiꝰ dđł s ipsi dd̾ sic̃ plurimi. mͥaũ credibilius iudẽt᷑ existimare qͥ om̃es
adrẽ ꝑtineat figurantib Cet̃os aũ nullius hõis nom̃ intitulis hab̾e uoluisse sic̃ ei uarietatis
huiꝰ dispositionẽ quãuis lat ebrosã. ñ tam̃ in anẽ đns inspiraũ: Nec mouere deb& ad hoc ñ credẽsũ¬

Expanded text:
moderatusque concentus concordi uarietate conpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. Denique moderatusque concentus concordi uarietate conpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. Denique ui uero habent in titulis: Ipsi Dauid, ab aliis factos personae ipsius fuisse coaptatos. Quae opinio uoce euangelica Saluatoris ipsius Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Et certe idem psalmus non habet in titulo, Ipsius David; sed Ipsi David, sicut plurimi. Mihi autem credibilius videntur existimare, qui omnes , aliquid quod ad rem pertineat figurantibus: caeteros autem nullius hominis nomen in titulis habere voluisse; sicut ei varietatis hujus dispositionem, quamvis latebrosam, non tamen inanem, Dominus inspiravit. Nec movere debet ad hoc non credendu
Abbreviated transcription (Latin):
abinitio dieb qͥb c̃stitui udices: nãq priꝰ quãreges ibi eẽ cȩpissent suꝑillũ ppłm fuerant c̃stituti.
et qͦ t̾rã ꝓmissiõĩs accep̃. & utiq humiliabat eũ filius iniqͥtatis hoc ẽ hostis alienigena ꝑ int̾ ualla
tẽpoꝵ qͥb legunt᷑ tpr̃a pacis alt̾nasse cũ belliss einueniunt᷑ illic pacis tpr̃a ꝓlitiora quã salomon
habuit qͥ quadraginta regnaũ annos: Nã subeo uidice qͥ ẽ appellatꝰ aod octoginta anni pacis fuer̃.
Absit gͦ ut salomonis tpr̃a in har ꝓmissiõe p̃dicta eẽ credant᷑. multominꝰ itaq cuiꝰlib & regis alt̾ius.¬
ñ enĩ qͥsquã eorꝵ irtanta quanta ille pace regnaũ. nec unꝗ̃. om̃ino gens illa regnũ tenuit ut sollicita
aũ ddđ incanticis eruditꝰ qͥ armoniã musicã ñ uulgari uoluptate s fideli uoluntate dilexerit
eaq dõ suo qͥ uerꝰ ds̃ mystica rei magnȩ figuratiõe seruierit: Diu̾soꝵ em̃ sonaꝵ rationabilis

Expanded text:
reges ibi esse coepissent, super illum populum fuerant constituti, ex quo terram promissionis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est hostis alienigena per intervalla temporum, quibus leguntur pacem alternasse cum bellis: et inveniunt illic pacis tempora prolixiora, quam Salomon habuit, qui quadraginta regnavit annos. Nam sub eo judice, qui est appellatus Aoth, octoginta anni pacis fuerunt. Absit ergo ut Salomonis tempora in hac promissione praedicta esse credantur: multo minus utique cunon enim quisquam eorum in tanta quanta ille pace regnavit, nec umquam omnino gens illa regnum tenuit, ut sollicita Erat autem Dauid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Deo suo, qui uerus est Deus, mystica rei magnae figuratione seruierit. Diuersorum enim sonorum rationabilis
Abbreviated transcription (Latin):
gressi sumꝰ : Et locutꝰ es ꝓdomo seruitui in longinquũ. Io aũ pꝰ paululũ at Nc̃ incipe & benedie do¬

Expanded text:
gressi sumus: Et locutus es progressi sumus: Et locutus es pro
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Quidẽ aũ mem̃to dñe nisi ut miserearis & ꝓtolerata patient̃ humilitate mea reddas celsitudinẽ
quã uirasti dd inueritate tua: Si aũ uideis ad signemꝰ hȩc ũba illi serui di talia dicere potuer qͥ expug¬
nata t̃rena hierusalẽ ante quã iħs xp̃s humanitꝰ nasceret᷑ in cartiuitatẽ ductis̃ intellegentes c̃mutationẽ¬
ap̃i. Quia scilic& ñ ꝑ eũ trena carnalisq felicitas qualis paucis annis regis salomonis apparuit s celestis
ac sp̃alis eẽt fidelit̃ expectanda quã tẽ ignorans in fidelitas gentiũ cũ di ppł̃m et ultabat atq insultabat
eẽ captiuũ qͥd aliud quã ap̃i c̃mutationẽ s scientib nesciens exꝓbrabats: iđo qđ seͥt̃ ubi psalmꝰ iste¬
qͥ la tebant intestam̃to uet ere ante quã reuelaret᷑ nouũ siue inhis qͥ iã testam̃to nouo reuelato
ẽ ẽfirmatio ũbi huiꝰ iteratio hoc gͦ intellegens đđ ait. inscđo regnoꝵ libro uñ ad istũ psalmũ di¬

Expanded text:
id est autem: Memento, Domine, nisi ut miserearis et pro tolerata patienter humilitate mea reddas celsitudinem. quam iurasti Dauid in ueritate tua? Si autem Iudaeis adsignemus haec uerba, illi serui Dei talia dicere potuerunt, qui expugnata terrena Hierusalem, antequam Iesus Christus humanitus nasceretur, in caChristi, quia scilicet non per eum terrena carnalisque felicitas, qualis paucis annis regis Salomonis apparuit, sed coelestis ac spiritualis esset fideliter exspectanda: quam tunc ignorans infidelitas gentium, cum Dei populum exsultabat atque insultabat esse captivum, quid aliud quam Christi commutationem, sed scientibus nesciens, exprobrabat? Et qui latebant in testamento uetere, antequam reuelaretur nouum, siue in his, qui iam testamento nouo reuelato est confirmatio uerbi huius iteratio. Hoc ergo intellegens Dauid ait in secundo regnorum libro, unde ad istum psalmum di
Abbreviated transcription (Latin):
ubirome auditũ : missi legati ad annibalẽ ut ab eiꝰ obsidione disceđ &. c̃tẽpti carthaginẽ ꝑgt qrimoniãs
depont̃ fełis rupti in fectoq negotio rom̃ã redeunt : dũ he morȩ aguntꝰ misera illa cuittas opulentissima¬
suȩ re publicȩ romanei carisima: octauo ł nono apenis m̃se deleta ẽ: Cuiꝰ ntitũ legere q to magis seriłe
hororis ẽ Preuit᷑ tam̃ eũ c̃memorabo: Adrẽ qͥpye q̃ agit᷑ multũ ꝑtiner : łmo fame c̃tabut .nã cĩã suo¬
cadauerib at̃mulis pasta phibet᷑: Deind̾ om̃iũ fessa rerũ. ne saltẽ cartuia in manꝰ anmibalis ꝑueniror: ins¬
tẽ rogũ publice: strur̃: inquẽ ardentẽ ferro oũ trucidatos om̃s se suosq miser̃ hac alie deseent. dus
hoelliones atis nebulones sacrificioꝵ adipib ini antes. & fallacũ diumnetioñ caligine a et ipieres. duid aliea

Expanded text:
ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoqsuae rei publicae Romanaeque carissima, octauo uel nono a Poenis mense deleta est. Cuius interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breuiter tamen eum csta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiva in manus Annibalis perveniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent dii helluones atque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine decipientes: hic aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis multitudinis cȩtꝰ rerũ quas diligit c̃cordi c̃munione sociatꝰ &d aũ de isto ppło & de
ista re publica dui. hoc de atheniensiũ ł de quorũcũq: gcoꝵ hoc de egyptioꝵ. hoc de illa priore
gentiũ intellegar dixisse atq sensisse: Gnã lit̃ qͥppe ciuitas ĩpioꝵ cui ñ ĩꝑat ds̃ obȩdienti sibi
ut saerificiũ ñ offerat nisi tantũmͦ sibi. & ꝑ hoc in illa & animꝰ corpori ratioq uitiis recte acfi¬
ĩꝑare. siđo animꝰ & ratio ipsa ñ seruit sic̃ sibi eẽ seruiendũ ipse ds̃ p̃cep̃: nullomꝰ corpori uituisq:
recte ĩ ꝑat: Nã qualis corporis atq uitioꝵ potẽ eẽ mens dña ueridi nescia. nec eiꝰ ĩꝑio subiuga

Expanded text:
rationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quorumcumque Graecorum, hoc de Aegyptiorum, hoc de illa priore gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fiimperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata,
Abbreviated transcription (Latin):
gnr̃ationũ memorandaꝵ ordo tͣnscurrit. cur gͦ tanta paucitas successionũ memorat᷑ in gnr̃atiõib:
excam.si eas usq ad diluuiũ ꝑduci oportebat nec erat dut᷑na etas p̃ueniens pubtatẽ q cemtũ ł ãpli
an nos uacarer afetib Nã syon intendebat auctor libri huiꝰ aliquẽ ad quẽ necessario ꝑducer& seriẽ
gnrãtionũ sic̃ in illis ꝗ̃ ueniunt de semine seth intendebat ꝑuenire adnoe aqͦ rurs ordo nec essa¬
rius sequeret᷑ ꝗd opꝰ erat p̃tmittere pͥmogenitos filios ut ꝑueniret᷑ ad lamech incuiꝰ filiis finit᷑
illa c̾teatio octaua gñatiõe scilic& etadã septima ex tain quasi ẽẽt aliꝗd deinceps conectendũ
uñ ꝑueniret᷑. ł adisraheliticũ ppłm in qͦ cȩlesti ciuitati &iã trena hierus alẽ figurã ꝓpheticam

Expanded text:
generationum memorandarum ordo transcurrit. Quur ergo tanta paucitas successionum commemoratur in generationibus generationum memorandarum ordo transcurrit. Quur ergo tanta paucitas successionum commemoratur in generationibus ex Cain, si eas usque ad diluuium perduci oportebat, nec erat diuturna aetas praeueniens pubertatem, quae centum uel amplius annos uacaret a fetibus? Nam si non intendebat auctor libri huius aliquem, ad quem necessario perduceret seriem generationum, sicut in illis, quae ueniunt de semine Seth, intendebat peruenire ad Noe, a quo rursus ordo necessarius sequeretur: quid opus erat praetermittere primogenitos filios, ut perueniretur ad Lamech, in cuius filiis finitur illa contextio, octaua generatione scilicet ex Adam, septima ex Cain, quasi esset inde aliquid deinceps conectendum, unde perueniretur uel ad Israeliticum populum, in quo caelesti ciuitati etiam terrena Hierusalem figuram prophet
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ꝑuenit ȩt̃nũ regẽ ciuitatis đi ꝗd intendebat ingnãtiõib: excain. & qͦ eos ꝑducere uolebat :
Res pondet᷑ : usq ad diluuiũ qͦ totũ illud genꝰ t̾renȩ ciuitatis absuptũ ẽss reparatũ ẽ ex filiis noe:
Neq enĩ deẽe pot̾it hȩx trena ciuitas societasq hõiũ scđ̾m hoĩem uiuentiũ usq ad huiꝰ scłi finẽ
de qͦ dñs ait. Filii hui scłi gnr̾ant & gnr̃ant᷑. Quutatẽ uͦ dĩ ꝑ egͥnantẽ in hoc scło regeneratio ꝑ¬
duc̃ ad alterũ scłm cuiꝰ filii nec gnr̃ant nec gnr̃ant᷑: hic gͦ gnr̃ari & gnr̃are ciuitati utriq: c̃mu¬
ne ẽ. Quãuis di ciuitas habeat &iã hic multa ciuiũ milia q̃ ab oꝑe gnrandi se abstineant. s haber
&iã illa eximitatiõe quadã lie& errantiũ: Ad eã nãq ꝑtinent &iã qͥ deiiantes abhuiꝰ fide diu̾sas
tͥnslatꝰ refert᷑ eẽ ñ mortuus. genuit silios & filias ante quã tͣnsferret᷑. in qͥb: fuit mathusalã ꝑquem

Expanded text:
pervenit aeternum Regem civitatis Dei; quid intendebat in generationibus ex Cain, et quo eas perducere volebat? Respondetur: Usque ad diluvium, quo totum illud genus terrenae civitatis absumptum est, sed reparatum ex filiis Noe. Neque enim deesse poterit haec terrena civitas societasque hominum secundum hominem viventium usque ad hujus saeculi finem, de quo Dominus ait, Filii hujus saeculi generant, et generantur . Civitatem vero Dei peregrinantem in hoc saeculo regeneratio perducit ad alterum saeculum, cuius filii nec generant nec generantur. Hic ergo generari et generare ciuitati utrique commune est; quamuis Dei ciuitas habeat etiam hic multa ciuium milia, quae ab opere generandi se abstineant; sed habet etiam illa ex imitatione quadam, licet errantium. Ad eam namque pertinent etiam, qui deuiantes ab huius fide diuersas translatus refertur esse non mortuus, genuit filios et filias antequam transferretur; in quibus fuit Mathusalam, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
enies cai diluuio sit deleta. im̃ uiđi potẽ in eodẽ ordine gnr̃ationũ pͥmoge¬
nitos fuisse c̃memoratos : Cur gͦ tã paucis : ñ eñ usq: ad diluuiũ tot eẽ potuer̃ ñ uacantibus
usq ad centerarĩa pubtate parrib: ab officio gnrandi siñ erat tt̃ ꝓportiõ e longe uitatis illius
oriã sera pubt as. Ut enĩ ꝑ eque .xxxͦ. annoꝵ fuerint cũ filios gn̾are ceper̃ Octies triceni. qͣm
octo s̃ gnratioes cũ adã & cũ eis qͦs genuit lamech. ducenti &r qͣdraginta s̃ anm. Nũ itaq tote¬

Expanded text:
enies Cain diluuio sit deleta? Unde uideri potest in eodem ordine generationum primogenitos fuisse commemoratos. Quur ergo tam pauci sunt? Non enim usque ad diluuium tot esse potuerunt, non uacantibus usque ad centenariam pubertatem patribus ab officio generandi, si non erat tunc proportione longaeuitatis illius etiam sera pubertas. Ut enim peraeque triginta annocto sunt generationes cum Adam et cum eis quos genuit Lamech, ducenti et quadraginta sunt anni: num itaque tot
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo conexos c̃muniõe sacram̃toꝵ. nec secũ fut᷑os in et̃na sorte sc̃oꝵ. qͥ partĩ in oc
cũ ipsis inimicis adũsꝰ đm cuiꝰ sacram̃tũ ger̃ murmurare ñ dubitant mͦ cũ illis theatra mͦ excłas nobcũ replentes.
De correctiõe aũ quorundã &iã taliũ multominꝰ ẽ desꝑandũ ÷ si apđ aptissimos adũs arios p̃destinati amici
latitant ad hac ignoti. &ĩa sibig ꝑplexe qͥppes istȩ duerciuitates in hoc scło inuicẽq ꝑmuatȩ donec ultimo
iuditio dirimant᷑: De quate exortu & ꝓcursu & delntisi finib iqđ dicendũ arbitror quantũ diuinitꝰ arbitror¬

Expanded text:
in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in ocin mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror, quantum diuinitus adi
Abbreviated transcription (Latin):
nec corrigi potiustis adũsis. Uolebat uos ille scipio t̾reri ab hoste tie in luxtriã flueretis nec ẽtriti abhoste luxoriã
rep̃ssitis ꝑdidistis utilitatẽ colamitatis : & miserrimi facti estis & pessimi ꝑmansistis. et tam̃ qđ uiuitis di ẽ : qͥuob¬
parcẽo admon& ut corrigamini penitendo. qͥ uob̾ &iã ingͣtis p̃stitit ut ł sub noĩe seruoꝵ eiꝰ ł in locis martyrũ
rentes creandȩ multitudinẽ ciuitatis. Mirandũ in honorẽ ap̃ĩ ꝓcessit exẽplũshoc c̃stituerant eũ sores urbis qđ
c̃stituerant antea c̃ditores. Eel aũ magnũ si hoc fecer̃ illi ut ciuiũ suoꝵ numerꝰ suppleret᷑. qđ fecer̃ isti ut suoꝵ hos¬
ipsos put& qđ donec ꝑueniat ad c̃fessos portat infensos. sic ex illoꝵ nũo &iã đi ciuitas hab& secũ quãdiu ꝑ egrinat᷑

Expanded text:
nec corrigi potuistis aduersis. V Volebat uos ille Scipio terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam nec corrigi potuistis aduersis. V Volebat uos ille Scipio terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi permansistis. CAPUT XXXIIII. De parcendo admonet, ut corrigamini poenitendo; qui vobis etiam ingratis praestitit, ut vel sub nomine servorum ejus, vel in locis martyrum aerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum hosipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ẽ hic tantꝰ ñ error s furor ut exitiũ urͣm sic̃ audiuimꝰ plangentib: orientalib: ppłis & maximis ciuitatib: in remo¬
tissimis t̃ris publicũ luctũ merorẽq ducentib uostheat᷑ quereretis intretis ĩ pleretis & multo insaniora quã fuerant
antea faceretis: hanc animoꝵ labẽ ac pestẽ hanc ꝓbitatis & honestatis eũsiomẽ uob̵ scipio ille metuebat. quando c̃¬
shrui theat᷑ phibebat quanđ reb ꝓspis uos facile corrũpi atq eũti posse cernebat. quando uos ab hostili trore securos
ẽẽ nolebat. Neq enĩ censebat ille selicẽ ẽẽ rẽ publicã stantid in enib ruentib morib s in uob̃ plus ualuit qđ deno¬
nes ĩ pii sedurer̃ : quã qđ hoĩes ꝓuidi p̃cauer: hinꝰ ẽ qđ mala q̃ facitis uob̵ ĩputari ñ uultis. mala uͦ q̃ patimini ap̃i¬
anis tprib ĩ putatis. Neq enĩ in ur̃a securitate pacatã rẽ pablicã: s luatriã queritis ĩpunitã qͥdepͣuati reb ꝓspis

Expanded text:
s est hic tantus non error, sed furor, ut exitium uestrum, sicut audiuimus, plangentibus orientalibus populis et maximis ciuitatibus in remotissimis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uos theatra quaereretis intraretis inpleretis, et multo insaniora quam fuerant antea faceretis? Hanc animorum labem ac pestem, hanc probitatis et honestatis euersionem uobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis uos facile corrumpi adque euerti posse cernebat, quando uos securos esse ab hostili terrore nolebat. Neque enim censebat ille felicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim in uestra securitate pacatam rem publicam, sed luxuriam quaeritis inpunitam. qui deprauati rebus prosperis
Abbreviated transcription (Latin):
uñ &iã si qͥsquã ꝓpt̃ hoc eos putauerit ȩt̾nitatẽ hab̾e cũ dĩis qͥa nulla morte sic̃ animaliũ trestriũ.
animi eoꝵ soluunt᷑ a corpore. nec sic ex istimandũ ẽ. eoꝵ corpꝰ. tanꝗ honoratoꝵ s ȩt̃nũ uehiculũ¬
danatoꝵ ¶ꝑ lotinꝰ certe. memoriȩ nr̃ȩ uicinis tpr̃ĩb: platonẽ. cet̾is etcellentius. intellexisse laudat᷑.
Iscũ de humanis animis ager&: pat̾ misericors inqͥt mortalia illis umcla faciebat. Ita hoc ipsũ qdđ
mortales s̃ hoĩes corpore: ad miscdam di patris ꝑtinere arbitratꝰ ẽ. ne sẽꝑ huiꝰ uitȩ miseria tenerent᷑:

Expanded text:
Unde etiam si quisquam propter hoc eos putaverit aeternitatem habere cum diis, quia nulla morte, sicut animalium terrestrium, animi eorum solvuntur a corpore: nec sic existimandum est eorum corpus tanquam honoratorum aeternum vehiculuno. Plotinus certe nostrae memoriae uicinis temporibus Platonem ceteris excellentius intellexisse laudatur. Is cum de humanis animis ageret: Tater, inquit, misericors mortalia illis uincla faciebat.\' Ita hoc ipsum, quod mortales sunt homines corpore, ad misericordiam Dei patris pertinere arbitratus est, ne semper huius uitae miseria tenerent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto &ĩa ipsi certi s̃ suȩ felicitatis et̃nȩ cuiꝰ illi alii qͥcerti ñ fuer̃: Nenĩ erat eoꝵ ȩt̃na felicitas cuiꝰ certi
eeñt q̃ sinẽ fuerat habitura. Restat ut aut ĩ pares fuerint aut si pares fuer̃ post istoꝵ ruinã illis certa sci¬
ontia sue sẽpitne felicitatis accesserit. Nisi forte qͥs dicat id qđ dđis antde diabolo in euuanglio ille homicida erat
abinitio & inueritate ñstetit : sic ẽẽ accipiendũ ut ñ solũ homicida fuerit ab initio id est in ĩicio humani gnris
et qͦ utiq hõ factꝰ ẽ quẽ decipiendo poss& occid̾e. uerũ &iã ab initio suȩ c̃ditiõis inueritate ñsteterit & uđo
nunquã beatꝰ cũ sc̃ĩs angłis fuerit suo recusans eẽ subditꝰ creatori & sua ꝑsupbiã uelut priuata potestate letat᷑ꝰ
Ac ꝑ hocfactꝰ esfallar qͥa neq qͥs quł̃i potestatẽ om̃i potentis euadit & qͥ ꝑ piã sub iectionẽ noluit tenere qđ uere

Expanded text:
e. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fuerat habitura, restat, ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scntia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat id, quod Dominus ait de diabolo in euangelio: Ille homicida erat initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec quisquam potestatem Omnipotentis euadit, et qui per piam subiectionem noluit tenere quod uere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in ea resurrecturi s̃ corporis en¬
guitate qͣ mortui S q eis tardius accessurũ erat tpr̃e hoc s̃ illo.
ope miro atq celerrimo recepturi.
Insententia qͥppe dñi ubi ait. capill capitis ur̃i ñ ꝓibit . Dictũ ẽ ñ defit̃m eẽ q fuit¬
eẽ q defuit: Defuit aũ infanti mortuo ꝑfecta qͣntitas sui corporis:
usecto qͥppe infanti de ẽ utiq ꝑfectio
nagnitudinis corporalis. q̃cũ accesserit iã stat̾a longior ẽẽ ñ possit¬
sit hc̃ ꝑfectiõis mͦdũ sic habent om̃s.
ut cũ illo c̃cipiant᷑ atq nascant᷑ s habent in ratiõe ñ in mole sic̃ ipsa

Expanded text:
n in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui. Sed quod eis tardius accessurum erat tempore hoc sunt illo Dei opere miro atque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini ubi ait: Capillus capitis vestri non peribit , dictum est non defuturum esse ququod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis. Perfectio quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit jam statura longiore esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur atque nascantur; sed habent in ratione non in mole, sicut ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
phat nouã & ueterẽ & uocaũ nom eiꝰ ab ennezer qđ ẽ latine lapis adiutoris &dut usq: hoc adiuuit nos dñs
maseplat int̃ p̃tat᷑ uitentio. lapis ille ad uitoru medietas ẽ saluatoris ꝑquẽ tͣnseundũ ẽ amasephat uetere
ad nouã. idẽ ab intentiõe qua ex pectabat᷑ in carnali regno beatitudo falsa carnalif adintentionẽ qua ꝑ
nouũ testam̃tũ expectat᷑ in regno celoꝵ. beatitudo uerissima sp̃alis qua qm̃ niltil ẽ meli huc usq adiuuat as¬
Iã nc̃ uideo eẽ monstrandũ ꝗd ipsi dđ qͥsauli successit in regnũ cuiꝰ mutatiõe finalis illa mutatio figurata
ẽ ꝓ̃p̃t quã diuinitꝰ cuncta dicta. cuneta c̃scripta s̃ ds ꝓmis erat qđ adrẽ de qua agimꝰ ꝑtin& : cũ regi dđ mul¬

Expanded text:
phat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per nouum testamentum exspectatur in regno caelorum beatitudo uerissima spiritalis; qua quoniam nihil est melius, huc usque adiuuat  quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in regnum, cuius mutatione finalis illa mutatio figurata est, propter quam diuinitus cuncta dicta, cuncta conscripta sunt, Deus promiserit, quod ad rem de qua agimus pertinet. Cum regi Dau