comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sednons neglegent̃ pretereundȩ: scrptu.¬
rarũ scãrũ locutiones. Uocauit in quit
famen suꝑ terrã. quasi fames aliqua per-¬
sona sic. uł aliqđ animatũ corpus. uel
aliqͥ sp̃s ꝗͥ oboedire possit uocanti: cũ sit
fames ex idiȩdia contracta ꝑnicies. atq
ita sit in eis qui eã patiuntur. ut aliquis
morbus. Sic̃ enĩ morb ut. eẽ. desinat fic
plerũq. ꝑ medicamentũ: sic & fames
sanatur quodã mͦ ꝑ alimentũ. Quid ÷
gͦ uocauit famẽ : anforte ista mala
quȩ patiunt᷑ homines. habent quosdã
prepositos suos angłos malos : nã & in
alio psalmodicit. immissiones ꝑangłos
malos dm̃ homines afflixisse: non utiq
famem : id.ẽ. angłm prepositũ famis. &
eius rei nomine cuius est p̃positus appel-¬
latum. Ex qua opinione romani uete¬¬
res deos quosdã tales consecra uerunt:
sic̃ deã febrẽ. deũq. pallorẽ. Ati qđ est
credibilius. uocauit famem. intelligen¬¬
dũ . ẽ. dixit ut fames. ec̃. ut hoc sit uo¬

Expanded text:
nt negligenter praetereundae Scripturarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentum. Quid est ergo, «Vocavit famem?» An forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam et in alio psalmo dicit immissione per angelos malos Deum homines afflixisse Psal. LXXVfamem,» id est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vo
Abbreviated transcription (Latin):
Ali codices habent inȩternũ: qđ
ex ambiguo greco factũ .ẽ. Sed si
in hoc scło incelligendũ est nonin
eternũ. qͦmͦ exponens cuius testamenti
FISTATUIT ILLOB IACOB INNRECORIŨ ET
Vbinullus est ambiguitatis locus eoroti
quippe hab& geecus: ꝗđ nusquã nr̃i nisi
ȩtñũ interp̃tatis. Uisautẽ aliqui alicubi.
aeonioñ ȩternale dixer̃ : nisi forte quia¬
uioñ. non inȩternũ : sed sccularẽ interp̃¬
tari uel int. qđ neminẽ ausũ fuisse cõme-¬
mini. Si autẽ hoc loco testamentũ uetus
intelligendũ. ẽ ꝓpt̾ terrã chanaan.
Sic enĩ sermo contexit᷑. Statuit illud ipsi
iacob in preceptũ: & ipsi isrł intestam̃tũ
ȩternũ. Dicetis ⁊ dabo ⁊ enr̃a chatia

Expanded text:
Alii codices habent, «in aeternum;» quod ex ambiguo graeco factum est. Sed si in hoc saeculum intelligendum est, non in aeternum; quomodo exponens cujus testamenti atuit illud Jacob in praeceptum, et Ubi nullus est ambiguitatis locus: αἰώνιον quippe habet graecus, quod nusquam nostri nisi aeternum interpretati sunt; vix autem aliqui alicubi αἰώνιον aeternale dixerunt. Nisi forte quiἰώνιον non aeternum, sed saeculare interpretari velint; quod neminem ausum fuisse commemini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligendum est, propter terram Chanaan; sic enim sermo contexitur, «Et statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum, et» ipsi «Israel in testamentum aeternum, dice
Abbreviated transcription (Latin):
illã referat᷑ sententiã scĩ noe qua eundẽ
chanaati dix̃ futurũ seruũ fr̃m suorł̃
hincaẽ. &iã seruilis timor. Seruus
autẽ non inan&e in domo inȩcernum:
filius autẽ manoe ineternũ. Ideo ex¬
cluso chananeo. dat᷑ terra ꝓmissionis
semini abrahe. Consũmata enim
caritas foras mittit timorẽ. ut filiis
maneat indomo in eternũ. Unde
dictũ est. Et ipsi isrł intestamentũ¬

Expanded text:
referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis timor. «Servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet in aeternum» . Ideo excluso Chananaeo, datur terra promissionis semini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius maneat in domo in aeternum. Unde dictum est, «Et» ipsi «Israel in testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃os meos: & in ꝓpħis meis nolite malig¬
nari . Potest autẽ merito mouere qͦ mͦ
fuerint ap̃i appellati anceq et̃ẽ unctio.
ex qua hoc nomen impositũ. ẽ regib q̃d
a saule coepit. cui dđ successit in regnũ.
atq inde cȩteri. & reges uidȩ. & reges
isrł continuatione sacratȩ consuetudi¬
nis unguebantur: inqua unctione
figurabat᷑ unus uerus xp̃s cuidictũ.ẽ.
unxittẽ ds̃ ds̃ tuus oleo exultationis p̃
particib tuis. Unde gͦ illi iã tunc xp̃i
appellabantur : nã ꝓpħas eosfuisse le¬¬
gimus. De abrahã & utiq. qđ de illo ma-¬
nifeste dictũ est: hocinillis intelligen¬¬
dũ est. Anideo xp̃i quia &ĩã si latenc̃.
ex illis : tamen xp̃s ante illos. qđ &iu-¬¬
deis respondit dicens. antequã abra-¬
hã fiera ego sũ. Quomꝰ autẽ hunc
illi ignorarent. aut in eũ non crede¬
rent. cũ ꝓpterea ꝓpħȩ dicerent᷑. qr
lic& occultius. tamen dñm p̃mititia.¬
bant̾ : unde ipse aꝑte dicit. abrahã

Expanded text:
is meis nolite malignari.» 10. Potest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Unde ergo illi jam tunc christi appellabantur? Nam prophetas eos fuisse, legimus de Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi latenter, ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
eis. Idõ dictũ. ẽ. qi unã gentẽ uoluit
intelligi ꝑtinentẽ ad semen abraha
quȩ uocata est quidẽ ex om̃ib gentibus:
& sic inea dicunt᷑ om̃s gentes. ut una sit
gens in ad optionẽ uocata. Extra istã
nulli manifestauit genti iuditia sua
Em̃ qͥ ea non credider &iã si annuntia¬
ta s̃. manifesta eis utiq nons̃. Quia¬

Expanded text:
unam gentem voluit intelligi pertinentem ad semen Abrahae; quae vocata est quidem ex omnibus gentibus, et sic in ea dicuntur omnes gentes, ut una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam nulli genti manifestavit judicia sua: quoniam qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata sunt, manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
ant suꝑ me: sed ait. & ueniat. Est aut̃ ille
suꝑior: ecce concupiui mandata tua. in
tua iustitia uiuifica me. Deinde sequit᷑:
& ueniat suꝑ me misericđatua drĩẽ. Quid
hic gͦ poscit. nisi ut mandata quȩ concupi

Expanded text:
at super me;» sed ait, «Et veniat.» Est autem illa superior, «Ecce concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me:» deinde sequitur, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quid hic ergo poscit, nisi ut mandata quae concupi
Abbreviated transcription (Latin):
occultis hominũ: & falsa plerũq &e
siu eratam̃ in cognita temere suspi¬¬
cari. Propterea dñs cũ deipsofine lo¬¬
queret᷑ ꝓpt̃ quẽ iusticiã faicere de-¬
bemus. ut oculos nr̃os a contẽplati-¬
one aũteroe ucinitatis: monu it ne
ꝓpẽ laudes hominũ bona oꝑa facia-¬
ne faciatis corã hominib: ut uidea

Expanded text:
occultis hominum, et falsa plerumque, et, occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laudes hominum bona opera faciamne faciatis justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas est : deinde subiungit
DTATUE SERUO TUO ELOQUIÕ
TUUM: INTIMORE TUO Qđ qͥd
est aliud quã damͥ ut faciam
qđ loqueris: neque e nĩ statu¬
tũ est celoquiũ dĩ. his qui inse
mouent illud contra faciendo.
is aut̃ statũ est in quib immo¬
bile est. Statuit itaq ds̃ elo
summata caritas foras mittit
timorẽ : sed illius timoris quẽ
offendi qui amat᷑. A ut̃ qͥppe
tim& adultera uirũ suũ. alit̃ casta.
Ad ultera neueniat: casta nedeserat.
& non magis nouit suũ quisq obꝓbri.¬
ũ quã ciuuꝰs lib& alienũ: Suspicari
enĩ potiꝰ alienũ potest homo non suũ:
qm̃ qđ sufpicat᷑ ignorat. In suo aut̃
cb ꝓbrio non ẽ. cuiꝰq suspicio. sed sci¬
los suos neuidea tuanitatẽ. qđ inse¬
ipso agit᷑ hoc dealiis suspicat᷑. Ut ꝓpt̃
facit: ꝓpt̃ hoc credat & alterũ facere.
Poiĩ qͥppe homines uiđe qđ agimus.
cuiꝰ aut̃rei contẽplatione agimus
occultũ est. Etideo dcit᷑ suspicionib
locus. ut audeat homo iudicare de

Expanded text:
nde subjunxit, «Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus elsummata charitas foras mittit timorem : sed illius timoris quem offendi qui amatur. Aliter quippe timet adultera virum suum, aliter casta: adultera, ne veniat; casta, ne deserat non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scilos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de
Abbreviated transcription (Latin):
uia tua uiuificame. E contrario:
xp̃s qui ex hoc mundo liberat: ueritas.
Ipsa est & uia: in quo se uult iste uiui¬
ficciri. quia ipse est & uita. Ipse qͥ ppe
ait. Egosũ uia. ueritas & uita. Sed qͥd
est auerte oculos meos ne uidetinc
uanitatẽ : nũ quid quandiu sumus

Expanded text:
me.» A contrario d Christus, qui ex hoc mundo liberat, veritas. Ipse est et via in qua se vult iste vivificari, quia ipse est et vita; ipse quippe ait: «Ego sum via, veritas et vita» . Sed quid est, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» Numquid quamdiu s
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑaui. Id est qm̃ iudicia tuci quib me
corripis. &e̾ flagellas: non solum michi
scĩ ce humil es corde: dete p̃sumendo
in ꝑsecutionib non defecer̃. Ecce
c&iã qui dese p̃sumed do
defecer̃. & tam̃ ad ipsũ corpus ꝓtinuer̃:
sibi innotescendo fleuer̃. &etuã grã in
uerbũ ueritatis usquequaque: quia
legẽ tuã sẽe. Idest sinon abstule.¬
ris ex ore meo uerbũ ueritatis: custo.
semꝑ. Aliquando & enĩ semꝑ intel.¬
ligit᷑ quandiu hic uiuit᷑: sed hoc
ittique: istai in telligenda est de
quo dicit apłs. Plenitudo legis
carittis. hȩc enĩ ascĩs quorũ exore
non aufert᷑ uerbũ ueritatis. hoc
est abipsci xp̃i eccła custo dietur.
non solũ in hoc scto. id est don ec
ipscĩ legis ut dixi plenitudin ẽ
sine ullo peccandi timore ser¬
ucibimus. Quici &e dm̃ plenius
cũ uiderimus am abimus &e ꝓxi-¬
mũ: quia ds̃ erit omĩa in om̃ĩb.
N ecfalse cuiquã deꝓximo suspitioni
ertelocus: ubi nullus nulli erit occul

Expanded text:
avi:» id est, quoniam judicia tua, quibus me corripis et flagellas, non solum mihi sancti et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam verbum veritatis usque valde, quia legem tuam semper:» id est, si non abstuleris ex ore meo verbum veritatis, «custod«semper.» Aliquando etenim «semper» intelligitur, Quamdiu hic vivitur; sed hoc itaque ista intelligenda est de qua dicit Apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Haec enim a sanctis, quorum ex ore non aufertur verbum veritatis, hoc est, ab ipsa Christi Ecclesia custodietur, non solum in hoc saeculum, id est, donec ipsam legis, ut dixi, plenitudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimus, et proximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit locus, ubi n
Abbreviated transcription (Latin):
usq: ualde: uł sic̃ quidã codices ha-¬
modo. Exore paeri in quo ercit typꝰ
Iecctȩ: uerbũ ueritatis ablcctũ est.
Q & si ad horã negcuit timore t᷑ bcitꝰ.
tam̃ flendo est reparatus. Et confi¬¬
tendo est posteci coroncitus. Totũ
ittiq corpus xp̃i loquit̃: id est eccła
sc̃ã uniuersitas. In quo toto
corpore. siue quia negantib plurimis.
remanser̃ fortes. qui usq admortẽ
ꝓueritate certarent: siue quic & ex
his qui negauer̃ multi reparati suN:
non est ablatũ ex eiꝰ ore uerbũ ueri-¬
taitis usq ualde. Qđ aut̃ ait neaufe¬¬
ras: intelligendũ est necuiferrisinas.
ꝓ pc̃ qđ orando dicimus: ne nos inferas
in tempttitionẽ. Et ipse dñs ad petrum.
Rogaui in quit ꝓte nedeficiat fides tua:
hoc est ne auferat᷑ deore tuo uerbũ ueri¬
int̃pretundȩ nec essittitẽ. Attentiꝰ
gͦ nobis loci huiꝰ rimandus est sensus:
ut in telligamꝰ quantũ ds̃ adiuucit
quid sibi uelit iNuerbis tuis sꝑaui.

Expanded text:
usque valde,» vel, sicut quidam codices hamodo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , et confitendo est postea coronatus. Totum itaque corpus Christi loquitur, id est, Ecclesiae sanctae universitas: in quo toto corpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua» ; hoc est, ne auferatur ex ore tuo verbum veriinterpretandae necessitatem. Attentius ergo nobis loci hujus rimandus est sensus, ut intelligamus, quantum Deus adjuvat, quid sibi velit, «In verbis tuis speravi,
Abbreviated transcription (Latin):
mo qđ nobis est ipse dr̃. Si enĩ scĩ dĩ
ꝓpter hanc temporalẽ salutẽ. bona
oꝑa facerent : nũ quã martxres xp̃i
bonũ opus confessionis in eiusdẽ salu-¬
tis amissione ꝑficerent. Sed acceper̃
auxiliũ detribulcitione: non in tuen¬¬
tes uanitatẽ. quia uana salus homi.¬
nis : & diẽ hominũ non concupier̃. quia
id est oculorũ auensio a uidenda uani¬
tate ab illo nobis concedat᷑. quid nisi
eiꝰ grã commendat᷑: nonnulli enĩ
ab ea uanitate non auerter̃ oculos
suos: quia puttiuer̃ a se ipsis sefien
iustos & bonos. Et dilexer̃ głam
hominũ magis quã dĩ. quia ce
ipsi homines sunt : Qui sibi nimiũ
placuer̃ & desui arbitrii uiribus
p̃sũpser̃. Sed &iã hȩc uanitas.

Expanded text:
mo quod nobis est ipse Deus. Si enim sancti Dei mo quod nobis est ipse Deus. Si enim sancti Dei propter hanc temporalem salutem bona opera facerent, nunquam martyres Christi bonum opus confessionis in ejusdem salutis amissione perficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes vanitatem, quia vana salus hominis ; et diem hominum non concupierunt , quid est, oculorum aversio a videnda vanitate ab illo nobis concedatur, quid nisi ejus gratia commendatur? Nonnulli enim ab ea vanitate non averterunt oculos suos, quia putaverunt a seipsis se fieri justos et bonos, et dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei ; quia et ipsi homines sunt, qui sibi nimium placuerunt, et de sui arbitrii viribus praesumpserunt: sed etiam haec vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
sed abillo fiunt boni: Deniq: it eodẽ
sermone: dñs iã dixerait eis. luc eat lumeti
lis. Ubi finẽ posuit: hoc est ingłoriã
dĩ. Hoc debemus quando aliquidboni
facimꝰ intueri. si auertant᷑ au cnitate
oculi nr̃i. Non gͦ sit finis inhis nr̃is boni¬
oꝑis inlcuidib hominũ : sed ipsas lau-¬
des hominũ corrigcmꝰ & ad dĩ laudes
om̃a referam: a quo nobis dct᷑ quicqd
in nobis sine lcuidantis errore laudat᷑.
Porro siucinũ est ꝓpt̾ hominũ lci des
bonci fccere : quanto uanius ꝓpter
ad ipiscendã pecuniã uel ciugendã
siue retinendã : Et siquid huius modi
est cõmodi temporcilis qđ nobis acce¬
dit extrinsecus quia om̃a uanitas.
quȩ ab undantia hominis in om̃i labo¬¬
re suo quȩ ipse laborat subsole : ꝓpt̃ ipsã
deniq temporalem salutẽ non debemꝰ
facere bona oꝑa nrã. sed potius propt̃
illã quã sꝑa mus ȩc̃nã: ubi bono in mu-¬
tabili ꝑ fruam qđ nobis erit ex dõ. im¬

Expanded text:
sed ab illo fiunt boni. Denique in eodem sed ab illo fiunt boni. Denique in eodem sermone Dominus jam dixerat eis: «Luceat lumen lis Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non ergo sit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam, et si quid hujusmodi est commodi temporalis, quod nobis accedit extrinsecus? Quia «omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole?» Propter ipsam dere bona opera nostra, sed potius propter illam quam speramus aeternam, ubi bono immutabili perfruamur, quod nobis erit ex Deo, i
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃am fticicitis corã hominib:: ut uid ea-¬
mini ab eis. Alioquin: mercedẽ non ha-¬
bitis apud patrẽ ur̃m qui incęlis est.
Deinde cũ ipsius iustitię̧ quasdã partes
ex sequeret᷑ p̃cipiens de elemosinis. de
orationib deieiunus. ubiq idam mo-¬
nuit ne aliquid eorũ ꝓpt̃ głam homi-¬
nũ fiat. E tubiq dic̃ eos. qui ꝓpterea
faciunt ꝑcepisse mercedẽ suã: id est ñ
ȩt̃nã quȩ sc̃ĩs reposita est apud patrẽ:
sed tempor alẽ quã quęr̾ qui contẽplan-¬¬
tur in suis oꝑib u cinitatẽ: non qui a
ipsalcius humana culpanda est. Nã
quid tã optandũ est hominib quã ut
eis placent quȩ deb ecnt imituri:
Sed ꝓpt̃ ipsã laudẽ bene oꝑari hoc est
ucinitatẽ insuis oꝑib in tueri. Quan-¬
do quidẽ & ipsa hominib laus homini
uisto quantacũq ꝓuenerit. non ibi
eẽ. deb& eiꝰ finisboni: sed &iã ipsa refe-¬
renda est ad laudẽ dĩ ꝓpt̃ quẽ bona
faciunt uereboni: qm̃ nec a seipsis

Expanded text:
is coram hominibus, ut videamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum, qui in coelis est.» Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuit, ne aliquid eorum propter gloriam hominum fiat, et ubique dicit eos qui propterea faciunt, percepisse mercedem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homini justo quantacumque provenerit, non ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referenda est ad laudem Dei, propter quem bona faciunt vere boni; quoniam non a seipsis,
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Ecce in qͥt concoꝑiui mandatatoa:
utoa iastrna uibitica aie. Ecce con¬
cupi ui extoto corde. & ex tota anima. &¬
extota inte diligere te. & ꝓximũ sic̃ me :
non inmea sed intuai iustitia uiuifica
me. hoc est ista caritate quã concupi ui
imple me. adiuuci me. ut faciã qđ com¬
mendas. Dona ipse qđ mandas. in tua
iustitia uiuificame: quia in me unde
morerer habui. Unde aut̃ uiuã. non
in uenio nisi inte. lustitia tuci xp̃s est
qui factus est nobis sapientia adõ. &

Expanded text:
ri, «Ecce,» inquit, «concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me.» Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua Christus est, «qui factus est nobis sapientia a Deo, et
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ respond& uerbũ ex ꝓbran-¬
Hoc est ips saluttire eius. Venit
ut ꝓtegat: non ut conterat.
Na suꝑ quosdc̃i conterendos uentu-¬
rus est: qui nunc in eũ dũ sꝑnunc
cius humilitatẽ. offendendo qucis¬¬
scintur. Sic enĩ dic̃ in euangtio.
Quic ecidit suꝑlcipidẽ istũ. conqͣs¬
Qui gͦ ex ꝓbrant offendurit: &
ccidunt in eũ. Nos aut̃ neoffen¬
netimetimus: sed resp ond eamꝰ
eis uerbũ. hoc est uerbũ fi dei
qđ p̃diccimus. quia sicredideris
inquit incorde tuo quia dñs :¬
is: scluus eris. Corde enĩ credit᷑
ad iustitiã: ore aut̃ confessio ficat salu-¬
tẽ. Parũ est gͦ incorde hab̾e ap̃m.
& nolle confiteri. Dũ timet᷑ ob ꝓbri-¬
um : sed ex ꝓbrantib respondendũ
est uerbũ. Ut aut̃ hoc martyres pos-¬
sent: ꝑ missũ est eis &e dictũ. Nonenĩ
uos estis quilo quimini: sed sp̃s patris

Expanded text:
respondet Verbum exprobranhoc est, ipsum salutare ejus venit ut protegat, non ut conterat. Nam super quosdam conterendos venturus est, qui nunc in eum, dum spernunt ejus humilitatem, offendendo quassantur. Sic enim dicit in Evangelio: «Qui ceciderit super lapidem istum, conquais exprobrant, offendunt, et cadunt in eum. Nos autem ne offenne timeamus, sed respondeamus eis verbum. «Hoc est verbum fidei quod praedicamus. Quia si credideris,» inquit, «in corde tuo quia Domiad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis, et dictum, «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra. Et non potestis dõ seruire &¬
mamonȩ. Monuit. neꝓpc̃ipsũ necessa¬¬
riũ uictũ atq uesticũ dicens nesolliciti
sitis amimȩ ur̃ȩ quid manducais. neq:
cor pori ur̃o quid induamini: Et cũ hȩc
om̃ia monuissor. quia possumꝰ suspicari
nolite iudicare neq iudicemini. Vude
& hic cũ dixiss&. amputa obꝓbriũ meũ

Expanded text:
Non potestis Deo servire mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dicens: «Ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meu
Abbreviated transcription (Latin):
Scdai eloau̾ t uõ. hoc est scđm ꝓmissio¬
nẽ tuã. Unde nos uult apłs. filios ꝓ¬
missionis intelligi. Ne arbitremꝰ nr̃m
esse qđ sumus: sed cotũ dĩ grẽ retribua-¬
mus. factus est enĩ nobis xp̃s sapientia
a deo & iustitia. & scĩficcitio. & redẽp.¬
tio: ut quẽ ad modũ scriptũ est auigłat᷑¬
uiuificame: inxp̃o utiq uiuificari
cupit. Etipsa est miscđia: quã suꝑse
poscit uenire. Ipse xp̃s est: & saluta re
dĩ. Quo ũbo exposuit quã miscđiam
dicer& ubi ait. & ueniat suꝑ me mi¬

Expanded text:
dum eloquium tuum:» hoc est secundum promissionem tuam. Unde nos vult Apostolus filios promissionis intelligi ; ne arbitremur nostrum esse quod sumus, sed totum Dei gratiae retribuamus. «Factus est» enim «nobis» Christus «sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmoduvivifica me;» in Christo utique vivificari cupit, et ipsa est misericordia quam super se poscit venire. Ipse Christus est et «salutare» Dei; quo verbo exposuit quam misericordiam diceret ubi ait, «Et veniat super me mi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cũ libent̃ alteriꝰ ob ꝓbriũ non nisi
emulatio suspicet᷑ : dũ bonũ opꝰ rep̃¬
hendi non potest. quia se asserit qđ aꝑ-¬
tũ est & quo fine fiat rep̃hendit᷑. quia
nonse exerit qđ occultũ est atq ita
male suspicari eũ deb& quilib&e: non
uidendo qđ lat&. & inui uendo qđ emi¬¬
ne. ꝓfecto contra hoc malũ quod
qđ non prȩspicit suspicat᷑. caritas

Expanded text:
Sed cum libenter alterius opprobrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc malum, quo d non perspicit suspicatur, charitas
Abbreviated transcription (Latin):
suauia : id ẽ. iudicia tua uera. Uerita¬
tis enĩ amator suaue damat. eẽ. qđ ue-¬
rũ est. Hominũ aut̃ iudicia deoccultis
hominũ nonsua uia quia temeraria.
sibimae ipsis: non intelligunt. hoc erũ
ꝓcliuiꝰ homo suspiccit᷑ in alio: qđ sentit
inse ipso. hocitaq obꝓbriũ suũ petebat
auferri. qđ in se senserat. & in aliis fue-¬
rat suspiccitꝰ. ut non essoe dicibolo simił.
qͥ deoccultis sci iob suspiccitꝰ est. qđ non
graitis dm̃ coleroe quẽ poscit tẽptan-¬

Expanded text:
a,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem judicia de occultis hominum, non suavia, quia temeraria. sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis D
Abbreviated transcription (Latin):
teiti sub iesta est: quȩ intelligit᷑. eẽ
idhomine & omĩa uanitas. quȩ ab un-¬
dcntia hominis in omi labore suo
quo ipse laborcit sub sole. aniste
fortcissis hocorait ut non sic eiꝰ uita
subsole ubi omĩa uanitcis: sed in il¬¬
losit: in quose uiuificciri petit.
Ille quippe ascendit non suꝑ solem
tantũ sed suꝑ om̃s cęlos: ut ad im¬
pler& omĩa. Et in illo magis quã
sub sole uiuunt: qui non in anit̃ audi

Expanded text:
lligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vivunt qui non inanit
Abbreviated transcription (Latin):
ad fruendũ. non reman&e ad quęren¬¬
dũ. Sic oriã illud dictũ est: quȩ̨rite¬
non enĩ &e ibi ꝗ cieremꝰ sẽmꝑ dĩ faciẽ:
ubi uidebimus facie at faciẽ. Aut
si recte dicit᷑ exqͥri qđ sine fastidio di-¬
ligit᷑. & id agitur. ne amittatur:
semꝑ omino sine fine quere mus
legẽ dĩ. hoc est uerittitẽ dĩ. In hoc qͥp¬
nederelinquat᷑ dic̃ desp̃u dĩ dictũ
est qđ om̃a scrutetur. & iã alti cu-¬
dines dĩ : non utiq ut qđ nescit in¬
uenidt. sed quia nihil relinquit
poni poscit adnõ: qui utiq iã legẽ
scđm litterã nouerat. ded quia lit-¬
tera occidit. sp̃s aut̃ uiuificat: orat
ut ꝑ spm scm̃faciat qđ ꝑ litterã scie-¬
bcit. ne ꝑ scientiã mandciti non ob¬¬
seruciti. &iã p̃utiricationis ei crimen
accedcit. Quanquã &iã ut scici tur
lex qͦmͦ scienda est id. ẽ. ut in telliga t᷑
quid sibi uelit. quare sic eis posita
qui eã non erant seruaturi: quicꝗͥd

Expanded text:
ad fruendum, non remanet ad quaerenad fruendum, non remanet ad quaerendum. Sic etiam illud dictum est, Non enim et ibi quaeremus Dei faciem, ubi videbimus facie ad faciem . Aut si recte dicitur exquiri quod sine fastidio diligitur, et id agitur ne amittatur; semper omnino sine fine quaeremus legem Dei, hoc est veritatem Dei: in hoc quipderelinquatur: sicut de Spiritu Dei dictum est quod omnia scrutetur, etiam altitudines Dei ; non utique ut quod nescit inveniat, sed quia nihil relinquat poni poscit a Domino, qui utique jam legem secundum litteram noverat. Sed quia littera occidit, spiritus autem vivificat ; orat ut per Spiritum faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam mandati non observati etiam praevaricationis ei crimen accedat. Quanquam etiam ut sciatur lex quomodo scienda est, id est, ut intelligatur quid sibi velit, quare sit eis posita qui eam non erant servaturi, quid
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia & hab & agendo. & exquirit
ꝓficiendo: Sed quid est semꝓ: utrũ
ex quirendi non erit finis. sic̃ dictũ est
semꝑ leius eius inore meo. quia lcui¬¬
dandi nonerit finis. neq enĩ dm̃ non
lcuidabimus cũ ad eius regnũ ꝑuene¬
rimus ȩt̃nũ. cũ legamus beaiti quiha¬
bitant indomo tuai inscła scłorũ lcui-¬
ibi ꝑficitur. Sic̃ dequib dã feminis
dictũ est semꝑ discentes. sed illȩ malȩ.
qui a secutꝰ ad iunxit. & ad ueritatis
scientiã nũquã ꝑuenientes. Quia uͦ
in melius semꝑ hic ꝓ ficit. quo ꝓficien¬
do niticur. ꝑ uenit ubi iãnon ꝓficiat.
quici ꝑfectus sine fine consistit. Nec
deillis damen itti dictũ est semꝑ discen-¬
tes. ut & post mortẽ discere ꝑseuerent
uanci & infructuosa: cũ tcilib doctri-¬
nis successerint nonstudia sed supplicia
sempit̃ na hic ergo exquinc᷑ dĩ lex.
quandiu meci ꝓficit᷑. & sciendo & dili-¬
gendo: ibi aut̃ plenitudo eius man&

Expanded text:
nisi quia et habet agendo, et exquirit nisi quia et habet agendo, et exquirit proficiendo? 3. Sed quid est, «semper?» Utrum exquirendi non erit finis; sicut dictum est, «Semper laus ejus in ore meo» ; quia laudandi non erit finis: neque enim Deum non laudabimus, cum ad ejus regnum pervenerimus aeternum, cum legamus, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum lauibi perficitur? Sicut de quibusdam feminis dictum est, «semper discentes:» sed illae male, quia secutus adjunxit, «Et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes» . Qui vero in melius semper hic proficit, quo proficiendo nititur, pervenit, ubi jam non proficiat, quia perfectus sine fine consistit. Nec de illis tamen ita dictum est, «semper discentes,» ut et post mortem discere perseverent vana et infructuosa; cum talibus doctrinis successerint non studia, sed supplicia sempiterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu in ea proficitur, et sciendo et diligendo; ibi autem plenitudo ejus manet
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝓficit : quid aliud p&it. cũ
sibi legẽ ponipoeit. nisi ut in ea
magismagisq ꝓficiat᷑: Quẽ ad¬
modũ si poculũ plenũ teneas. &
sitienti deire incipicis: & haurit
bibendo. & poscit desiderando.
Quib aut̃ in iuistis & non sub ditis
lex in lapideis tribulis ponitur :
Preuaricationis reos. non ꝓmissi¬¬
onis efficit filios. Sed & ille qͥ eiꝰ
meminit nec eã diligit: eo mͦ
reus est qui a memoriã eiꝰ lapis
illi est quodã mͦ scriptus: non qͦ ad ornetꝰ
sed qͦ p̃mat᷑. pondꝰ non eris. nontitulus
honoris. Hanc aut̃ legẽ iste uiã iusti¬¬
ficcitionũ dĩ uocauit: nec alia uia est
mandatorũ eiꝰ. quã se cucurrisse iam
dixerat. cũ dilcitatũ est cor eius. Ergo
& cucurrit & currit: donec ꝑ uemat ad
pcilma suꝑnȩ uoccitionis dĩ. Denique
cũ dixissoe legẽ pone mͥ dñẽ uiã iusti¬¬
ficationũ tucrũ. ad didit. & ex quirã
etĩ semꝑ. Quid enĩ exquirit qđ hab&e.

Expanded text:
quod proficit; quid aliud petit, cum quod proficit; quid aliud petit, cum sibi legem poni petit, nisi ut in ea magis magisque proficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam diligit, eo modo reus est; quia memoria ejus lapis illi est quodammodo scriptus, non quo adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilatatum est cor ejus. Ergo et cucurrit, et currit, donec perveniat ad palmam supernae vocationis Dei. Denique cum dixisset, «Legem pone mihi, Domine, viam justifieam semper.» Quid enim exquirit quod habet,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi poni adño. Nonsic̃ in iustis &
non subditis aduetꝰ testam̃ tũ ꝑti¬
nentib posita est intribuł lcipi¬
deis: sed si c̃ scĩs filii lib̾ȩ hoc est
suꝑnȩ iherłm filiis ꝓmissionis.
filiis hereditatis et̃nȩ scõ spũ tan-¬
quã digito dĩ inmentẽ dat᷑. & in
cortdib scribit̃. Nũ quã memoria tene.¬
ant. & uitti neglegant: sed quã sciunt
intelligendo faciant diligendo. u
latitud ine amoris. non intimoris an¬
gustus. Nã qui timore poenȩ. non
amore iustitiȩ. opus legis facit: ꝓfec¬
to muitꝰ facit. Qđ ciuc̃ inuitꝰ facit:
si possit fieri. mallor utiq non iub̾i.
Ac ꝑ hoc legis quã uell& nonesse non
est amicus: sed potiꝰ inimicus. Nec
mund at᷑ oꝑe qͥ in mundꝰ est uolun-¬
legis est plemtudo. Cur gͦ iste ao¬
hũc poscit sibi legẽ poni. quȩ utiq
si non ei posita fuiss&e: non uiam
mandcitorũ dĩ in cordił latitu-¬
dinẽ cucurriss&. Sed quiai ꝓfici-¬
ens loquit᷑. & dĩ donũ nouit esse

Expanded text:
poni a Domino; non sicut injustis et non subditis, ad vetus testamentum pertinentibus posita est, in tabulis lapideis; sed sicut sanctis filiis liberae, hoc est supernae Jerusalem, filiis promissionis, filiis haereditatis aeternae, sancto Spiritu tanquam digito Dei in mente datur, et in cordibus scribitur: non quam memoria teneant, et vita negligant; sed quam sciant intelligendo, faciant diligendo, in latitudine amoris, non in timoris angustiis. Nam qui timore poenae, non amore justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, si posset fieri, mallet utique non juberi: ac per hoc legis, quam vellet non esse, non est amicus, sed potius inimicus; nec mundatur opere, qui immundus est volunlegis est plenitudo . 2. Cur ergo iste adhuc poscit sibi legem poni; quae utique si non ei posita fuisset, non viam mandatorum Dei in cordis latitudine cucurrisset? Sed quia proficiens loquitur, et Dei donum novit esse
Abbreviated transcription (Latin):
est cũ xp̃o indõ. Acꝑ hoci siuita ur̃a
ibiest ubre ueritas: non est uita ur̃a
subsole. ubi ucinitas. Sed hoc tã mag.¬
nũ bonũ magis habemus. inspe: non
tenemus inre. Et scđm sp̃ẽ nr̃am : becitꝰ
apłs istti locutꝰ est. Quic & illud cum
dixiss&e uanitaiti crecitura subiecta
est : adiecit atq ait non sponte. sed
ꝓpt̃ eũ qui subiecit inspe. Ergo inspe
qua sꝑamꝰ nos ad hesuros contẽplan¬
dȩ ueritciti. subiecti sumꝰ interĩ ucini¬
tati. Crectura quippe ista spuał anima¬¬
lis corporeilisq omis in homine est. Immo
homo est. sponte peccciuit: &r inimica fac¬¬
tcest uerittiti. Sedut merito puniret᷑.
non sponte subiecta est uanitati. Deni.
nos ipsi pͥmitias sp̃s habentes. Id est qui
nondũ quidẽ extoto qđ sumꝰ. sed ea parte

Expanded text:
sto in Deo» . Ac per hoc si vita nostra ibi est ubi veritas, non est vita nostra sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia et illud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Creatura quippe ista spiritualis, animalis, corporalisque omnis in homine est; imo homo est. Sponte peccavit, et inimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui nondum quid
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dittiuerat dñs uelut mercena¬
rius ei ꝓtcili mercede seruiroe.
Sed quc̃ grcitis dm̃ coleroe: tẽpta tꝰ
apparũit. Sigͦ cornon habetimꝰ
inclinatũ in auciritiã dm̃ non co¬
limꝰ nisi ꝓpt̃ dm̃: ut sui cultus ipse
sit merces ipsũ diligamus. & in
se ipso ipsũ diligamꝰ in nobis. ipsũ
in ꝓximis nr̃is quos diligimꝰ sicut
nos m&e ipsos. siue habẽant eũ.
ut habetint eũ qđ nobis qm̃ ipso don ante
confert᷑. Ideo illi dicit᷑. inclina cormeũ
in testimonia tua. & non in auciritiã. Sed
quȩ sequunt᷑: alio sermone tractandas̃.¬

Expanded text:
eum ditaverat Dominus, velut mercenaeum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret, tentatus apparuit. Si ergo cor non habeamus inclinatum in avaritiam, Deum non colimus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habeant eum. Quod nobis quoniam ipso donante confertur, ideo illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Sed quae sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
salẽ generalẽq au aritiã. quȩ uere
radia est malorũ om̃iũ. Nã & ipsi pͥmi
homines ꝑ serpentẽ decepti & deiecti
non fuissent: nisi plusquã acceꝑanc ha-¬
be. & plus qua facti fu erant eẽ uolu-¬
issent. hocquippe ꝓmiserat dicens.
eritis sic̃ dii. Ergo ista p̃leonexuia.
subuersisunt. plus enĩ uolentes hab̾e
quc̃ acceꝑant: & qđ acceꝑant ami¬
ser̃. Cuius uestigium uerittitis quȩ
ubiq disꝑscis. & inforensi iure dep̃¬
hensũ est qđ institutũ est: ut plus
petendo caiusci  dat: id est utqui plus
petierit quã eidebet᷑. & qđ ei debeba¬¬
tus amitcit. Omis autẽ anobis circũ¬
cidit᷑ auaritia: sigratis colat᷑ deus.
Ad qđ scm̃ iob inagone temptationis
ipse ꝓuocat inimicus. cũ deillo
dicit. Nũ quid gratis colit iobdm̃:
Puttibac enĩ diabolus. qđ indõ co-¬
lendo uir iustus cor inclincitũ ha-
uł utilitatis rerũ temporaliũ. qͥb

Expanded text:
salem generalemque avaritiam, quae vere salem generalemque avaritiam, quae vere radix est malorum omnium. Nam ipsi primi homines per serpentem decepti et dejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant habere, et plus quam facti fuerant esse voluissent. Hoc quippe ille promiserat dicens: «Eritis sicut dii» . Ergo ista πλεονεξία subversi sunt. Plus enim volentes habere quam acceperant, et quod acceperant amiserunt. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haber vel utilitatis rerum temporalium quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiones dĩ & mandata dĩ: testimoniis
dĩ ꝓbcint᷑. Et quicquid nobis ꝑsua dere
uult ds̃. suis testimonis ꝑsucid&: in qͦ
iste petit incdinari corsuũ &e non in auci-¬
ritiã. Testimoniis quippe suis agit nob¬¬
cũ ds. ut eũ gratis colam us: qđ impedit
auaritia radix om̃iũ maloꝵr. Tali ũbo
greco hicappellait. aquo possit intelligi
generalis aucritia : qua plus appoe it
quisq quã sat est. Pleoñ enĩ. latine
plus est. Exaia habitus est abeo qđ est
bab̾e. Ergo aplus habendo appellata
in hoc loco nonnulli int̾pretatis e molu-¬
mentũ. quidã uͦ in util itatẽ. sed meliꝰ
qui auciritiã. Dicit auc̃ apłs. Radrx
enĩ omi ũ malorũ: auaritia est. Sedir
greco unde in nr̃am lingua uerba ipsa
trans latasunt. non legit᷑ apud apłm
sed filcirguta. quod uerbo significatur
amor pecuniȩ. Uerũ apłs in telligen¬
dus est isto nomine genus significasse
ꝑspeciem: id est ꝑ amorẽ pecuniȩ uniũ-¬

Expanded text:
Dei testimoniis Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eo quod est habere. Ergo a plus habendo appellata in hoc loco nonnulli interpretati sunt «emolumentum,» quidam vero «utilitatem;» sed melius qui «avaritiam.» Dicit autem Apostolus: «Radix enim omnium malorum avaritia est» . Sed in graeco, unde in nostram linguam verba ipsa translata sunt, non legitur apud Apossed φιλαργυρία, quo verbo significatur amor pecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae univer
Abbreviated transcription (Latin):
est mͥ uoluntas mea: nisi maeoꝙ
uolui meipse deducas. Et certe
ipsci ÷ semita hoc ÷ uiaiman¬
dcitorũ dĩ. quã sedilcitato ab il¬
lo corde suocucurrisse iã dixe¬
rat. Quã ꝓptereci & iã semitã
uocat: quia angusta uiai est
quȩ ducit ad uitã. Et cũ sit an-¬
gustci: nisi dilcitato corde non
adhuc currit: & ideo diuinũ
auxiliũ quo deduccit᷑ inquirit.
Quia neq uolentis. neq curren-¬
tis. sed miserentis est dĩ. Deniq
quici & ipsũ uellẽ ds̃ oꝑ atur
in omĩb p̃parat᷑ enĩ uolua.¬
tas adnõ. S equit᷑ & dicit. In¬
clina cor meom itestmo¬
NIa
⁊oa: e⁊ NOnI Nabaprtiã. Quid est in¬
clincitũ ad aliquid cor hab̾e nisihoc
uelle : &e uoluit gͦ: &e orat ut uelit. Uo¬
luit cũ dicit: deduc me insemita man-¬¬
dcitorũ tuorũ qm̃ ips ã uolui. Orat aut̃
& uelic cũ dicit: Inclina cor meũ ral
testimonici tuci. & non in auaritiam.
Hocittiq orcit: ut ipsa uoluntate ꝑfici¬
at. Qurd sunt aut̃ dĩ testimonia. nisi

Expanded text:
est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum sit angusta, nisi dilatato corde non adhuc currit; et ideo divinum auxilium quo deducatur inquirit, quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei ; denique quia et ipsum velle Deus operatur in nobis , praeparatur enim voluntas a Domino; sequitur et dicit, «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Quid est inclinatum cor ad aliquid habere, nisi hoc velle? Et voluit ergo, et orat ut velit. Voluit, cum dicit, «Deduc me in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui:» orat autem ut velit, cum dicit, «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Hoc itaque orat, ut in ipsa voluntate proficiat. Quae sunt autem Dei testimonia, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ut sibi lex adño ponat᷑. sin onponit᷑
iusto: aneo mͦ non ponic̃ iusto. quomͦ
posita est popło contum aci in tabut
lapideis: non inttibuł cordis carna¬
lib scđm testam̃ tũ uetꝰ ex mon te
syna qd inseruitute generat: Non
scđm testa mentũ nouũ deqͦ scrip¬
tũ est ꝑhieremia ꝓpħam. Eccedies
ueniunt dic̃ dñs: & consũ mabo do¬
mui isrł &e domui iuda testam̃tũ
nouũ. non scđm testam̃ tũ qđ dispo¬

Expanded text:
ut sibi lex a Domino ponatur, si non ponitur justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci in tabulis lapideis, non in tabulis cordis carnalibus ; secundum Testamentum vetus in monte Sina , quod in servitute generat, non secundum Testamentum Novum , de quo scriptum est per Jeremiam prophetam: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Juda Testamentum Novum, non secundum testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
sed fine penscindũ ÷ Ut scilic &
facimus: cogitemꝰ hos oculos qͥb
contẽplamur quare faciamꝰ.
qđ fcicimꝰ auerti poscit neuide¬¬
ant ucinitatẽ. id est nehanc at¬
tendeit ꝓ pt̃ quã faicicit cũboni
aliquid facit. Inqua ucnitate: p̃cipuũ
locũ obtin& amor lcuidis humanȩ
pt̃ quã multa magna fecer̃: qui magni
in hoc scło nominatis. Multũq laudati
inciuitatib gentiũ querentes non a pud
dm sed apud homines głam: & ꝓpter
hanc ueluit prudentes fortit̃. temꝑan-¬
ter. iusteq uiuentes. ad quã ꝓuenien-¬
tes ꝑceper̃ mercedẽ suã uanã: Ab hac

Expanded text:
sed fine pensandum est; ut scilicet sed fine pensandum est; ut scilicet facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, propter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines gloriam, et propter hanc velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque viventes; ad quam pervenient
Abbreviated transcription (Latin):
ueinitaiti subiecti sumus. Quandiu
igit᷑ ita sumꝰ unde possumꝰ non uide
uanitatẽ cui oriã sub iectisum us
inspe: Quid est gͦ qdđ iste dic a uerte
oculos meos neuideant uanitatẽ:
Anhoc porit ut non quidẽ in hac uit&
qđ inspe gerimꝰ implecit᷑. sed ut in
ea sorte sic quȩ in illo quandoque
possit impleri cũ lib̾abit᷑ aseruitute
corruptionis &e spũ & anima & cor¬
pore in lib̾ctitẽ gliȩ filior ũ di. ubi
iã non uidetint uanitatẽ : Poss̃
quidẽ uerba ista sic incelligi: non
p̃ter regulã fidei. Sed est hic ciliꝰ
sensus: quẽ mͥ fciteor plus placere.
Ons i euuglio dicit. Si fuerit ocu-¬
lus tu us fuerit simplex. totũ
corpus tuũ lucidũ erit. Siaut̃ oculꝰ
tuus fuerit nequã: totũ corpus
tuũ tenebrosũ erit. Sigͦ lum̃ qđ
in te est tenebrȩ sũnt. ipse tene¬
brȩ quantȩ erunt: cł inde magni
inter est cũ aliquid bonifcicimiis.
cuius rei contẽplationẽ faciamꝰ.
Officiũ quippe nr̃m: non officio

Expanded text:
nitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabitur a servitute corruptionis,» et spiritu et anima et corpore, «in libertatem gloriae filiorum Dei» , ubi jam non videat vanitatem? 2. Possunt quidem verba ista sic intelligi, non praeter regulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit: «Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus fuerit neqtuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae erunt?» Proinde magni interest, cum aliquid boni facimus, cujus rei contemplatione faciamus. Officium quippe nostrum, non officio,
Abbreviated transcription (Latin):
putio uedeputaita. ẽ. abrahȩ fides ad
iustitiã. Itsignũ accepit circũ cisionis.
signaculũ iustitiȩ fidei quȩ.ẽ. inp̃putio
ut deputet᷑ & illis ad iustitiã. ut sic pat̃
circũcisionis his qͥ nonsolũ ex circũcisione
sunt. sed & his qͥsequunt᷑ uestigia fidei.
quȩ. ẽ inp̃putio patris nr̃i abrahae.
Non enĩ carnalit̾ circũ cisȩ genti tantũ¬
modo factus ẽ. pat̾ cui dictũ est: patrẽ
gentes. Nullus itaq xp̃i anorũ sea no¬
mine isrł. arbitret᷑ extraneũ. Iilis enĩ
qͥ credider̃ ex uidȩis. in qͦrũ numero
principalit̃ apłos inuenimꝰ. inangu-¬
larila pide copulam. hinc ait dñs
alio loco. habeo alias oues. quȩ nons̃
ex hoc ouili. oportae me & eas ad ducere.
ut sit unꝰ grex & unꝰ pastor. Popłs gͦ¬

Expanded text:
rahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem gentes» . Nullus itaque Christianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» . Pop
Abbreviated transcription (Latin):
orũ. quȩ merito ꝑfidiȩ rȩꝓbata est
uoluptate carnali uendidit pͥmoge¬
nita sua. ut non ad ia cob sed adesau
potiꝰ ꝑtineroe. Scitisnãq. in hoc mysterio.
dictũ esse: quia maior serui& minori.¬

Expanded text:
orum, quae merito perfidiae reprobata est, voluptate carnali vendidit primogenita sua, ut non ad Jacob, sed ad Esau potius pertineret. Scitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia major serviet minori