comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
It sitsensus immolate hoc est sacrificate idobs
&ucusq distinctio Sequatur rationale animal
homines adorent uitulos mutu animantia.
Loquente ergo ephraim ld est hieroboam filio
madus & deodotio tremorem inter pr&citi sunt
nesuo qui duolentes ATRΛΙcpΙTA idest iustifi¬
cutiones Lex transtuler̃ Ettantus israhel hor¬
ror inuasit ut delinquer& er offender& dnm
in bahal & morer&ur perdens eum quidicit Ego
sȩd addidit peccata pecccitis ut &argento quoddis̃
diderat idola fubri ar&ur opera manuum.
Quibs ipsidiunt idest sacerdotes etprinupes
cuipopulum bona docere debuerant inmola¬
cenomines uiclos ad orantes Quod quidem
& ps lns dictrimmolauerunt filios suos &
filass is demonibus proco quods inmachum &¬

Expanded text:
ut sit sensus: Immolate, hoc est, sacrificate idolis, et ut sit sensus: Immolate, hoc est, sacrificate idolis, et hucusque distinctio sequatur: rationale animal, homines, adorent vitulos, muta animantia. Loquente ergo Ephraim, id est, Jeroboam filio machus et Theodotio tremorem interpretati sunt; nescio quid volentes, δικαιώματα, id est, justificationes, LXX transtulerunt. Et tantus Israelem horror invasit, ut delinqueret et offenderet Deum in Baal et moreretur perdens eum qui dicit: Ego sed addidit peccata peccatis, ut ex argento quod Dominus dederat, idola fabricaretur, opera manuum hominum. Quibus ipsi dicunt, id est, sacerdotes et principes qui populum bona docere debuerant: Immolate homines, vitulos adorantes: quod quidem et in psalmis dicitur: Immolaverunt filios suos, et filias suas daemoniis . Pro eo quod juxta
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ & quima uult penitentiam prutors qua
mortem duritiam cordis sui punire conpellim
& singuiseorum quo & siumn & multorim efsa¬
derunt sanguinem ueni& supercaput eorm
łtobprobria quibus dnm blas phemauerunt res¬
tituec eis dñssuus. Non quo eorum dissi sed
qui condam chis eorum fuit
quente epliraim horror inuasit isrł x deliquit¬
÷ in bahal & moriuus e Et nunc addiderunt ad pe¬
÷ candum fecerunt quaesibi conflatile de cirgento¬
÷ suo quasi similitudinem idolorum factura ar¬
tificum totum ẽ. his ipsidicunt immolute ho¬
mines uitulos adorantes. LU Iuxta uerba
ephraim iustificationes accercipse inisrahel
suit ut peccar& & fecerum ibi conflatile de
argento suo secundum imaginem idalorum pira
artificum conflata hisipsi dicuiit immoliui
homines uituli enim defecerunt Pro co quod
laa interp̃tati sunt immolare homines ui culi
enim defecerunt & nos uertimus immoluti
homines uitulos adorantes Symmachus intu¬
p̃tatus ẽ immolate homines uitulos adorent

Expanded text:
m qui mavult poenitentiam peccatoris, quam mortem, duritia cordis sui punire compellunt, et sanguis eorum, quo et suum et multorum effuderunt sanguinem, veniet super caput eorum, et opprobria quibus Dominum blasphemaverunt, restituet eis Dominus suus, non quod eorum Dominus sit, sed quia quondam Dominus eorum fuit. Loquente Ep in Baal, et mortuus est. Et nunc addiderunt ad peccandum, feceruntque sibi conflatile de argento suo quasi similitudinem idolorum, factura artificum totum est. His ipsi dicunt: Immolate homines, vitulos adorantes. LXX: Juxta verbum Ephraim justificationes accepit ipse in Israel, suit ut peccaret, et fecerunt sibi conflatile ex auro et argento suo, secundum imaginem 144 idolorum, opera artificum completa; his ipsi dicunt, immolate homines, vituli enim defecerunt. Pro eo quod LXX interpretati sunt, immolate homines, vituli enim defecerunt; et nos vertimus, immolate homines, vitulos adorantes, Symmachus interpretatus est, immolate, homines vitulos adorent;
Abbreviated transcription (Latin):
racisunt & eleuauer̃ corsuum & obbai sunteius
Cuius beneficioium mameres eẽ debetint Neq
enim pertantam heremi uascitatem ubi nonsolũ
fruges xarbores uineaeque sed neherba quidem
gignitur & nullae aque ardorem temperant solis
&Lannis poterat is rahel ad terram peruenire
iordanis pisi dñs omuna prestitissa her&uos
quoque eduxit dñs deterra aegypti dedame ser¬
uitutis & decamino ferrio quiprimum serue lun
rei pharahoni & ducibus eius freepitque eis in ec¬
clesia utalium nesarentdm̃ nisicum qui creator ẽ
omnium. Et nouit saluare quem ferit ipse cog¬
nouiteos & pauit interra solitudinis itaut possin
dicese dñs pascitme & nihil mihii deerit in loco

Expanded text:
rati sunt, et elevaverunt cor suum, et obliti sunt ejus, cujus beneficiorum memores esse debebant. Neque enim per tantam eremi vastitatem, ubi non solum fruges et arbores vineaeque, sed nec herba quidem gignitur, et nullae aquae ardorem temperant solis, quadraginta annis poterat Israel ad terram pervenire Jordanis, nisi Dominus omnia praestitisset. Haereticos quoque eduxit Dominus de terra Aegypti, de domo servitutis, et de camino ferreo: qui primo serviebant regi Pharaoni et ducibus ejus: praecepitque eis in Ecclesia, ut alium nescirent Deum, nisi eum qui creator est omnium, et novit salvare quos fecit. Ipse cognovit eos et pavit in terra solitudinis; ita 148 ut possint dicere: Dominus pascit me et nihil mihi deerit: in loc
Abbreviated transcription (Latin):
bine raptus exarea & sicut fumus defunario
XXSimilit̃ Hoc solum quod inultimo es
immuctntes & sicut uapor delacustis su
uitulis immo uitulis immolarunt &adorar
uitulos idcirco erunt quasinubis matutina
& sicut ros mane pertransiens sicut puluis
turbine raptus & arcai & sicut fumus desu¬
mario. Que omñia uidentur ad cempus &¬

Expanded text:
rbine raptus ex area, et sicut fumus de fumario. LXX similiter: hoc solum quod in ultimo est immutantes: et sicut vapor de locustis, sive pro vitulis immolaverunt, et adoraverunt vitulos: idcirco erunt quasi nubes matutina, et sicut ros mane pertransiens, sicut pulvis turbine raptus ex area, et sicut fumus de fumario. Quae omnia videntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
captiui tate fuerint adducti a raequonda
eorum absq cultorib testudinum uel tumulorũ
habebunt similitudinem. Quia uero gulaad
interpr&citur trans latio testimonii E
galgtil uolutabrum hocdicere possumus quod
prinapes her&icorum testimonia ueritatis truns¬
ferant inmendacium. Etquid quid colunt ido¬
lumsir & scicrificia eorũ habeant similitudinẽ
uoel ciceruonum delapidib congregtitorum ł
tici dosapientia seculari & argutiis hominũ
fraudeat que mendado simulacr cũponor
Et cumhoc fecerint tardis gresibus inuno mouemur loco
It corumorbem occupare nompossunit. Tescudo tardi¬
rrada & honercita immo oppressa pondere suo nĩ
am ambulcit quammouetur. her&icorum grauis¬
sima poccata significans quisuis in catnio & uolu ta¬
bro luti erroribus immolant adorantes opera ma¬
niumnsuarum & cidinscarboum cunctaproterrenis
frigibus laborantes
ugit ia cob in regione siriȩ & seruiuit israhel

Expanded text:
captivitatem fuerint abducti, arae quondam captivitatem fuerint abducti, arae quondam eorum absque cultoribus testudinum vel tumulorum habebunt similitudinem. Quia vero Galaad interpretatur, translatio testimonii, et Galgal, volutabrum, hoc dicere possumus, quod principes haereticorum testimonia veritatis transferant in mendacium, et quidquid colunt, idolum sit, et sacrificia eorum habeant similitudinem, vel acervorum de lapidibus congregatorum, vel tici de sapientia saeculari et argutiis hominum, fraude atque mendacio simulacra componunt. Et cum hoc fecerint, tardis gressibus in uno moventur loco, et totum orbem occupare 142 non possunt. Testudo tardigrada et onerata, immo oppressa pondere suo, non tam ambulat quam movetur, haereticorum gravissima peccata significans, qui suis in coeno et volutabro luti erroribus immolant, adorantes opera manuum suarum, et instar boum cuncta pro terrenis frugibus laborantes. Fugit Jacob in regionem Syriae, et servivit Israel
Abbreviated transcription (Latin):
les & reuera siΕ ΕINAC respicias. habent simib¬
tudinem magnorum testudinum in deserto ago
uel inripis atque in litoribus paululum humo
eminentium quodergodicit. Hoc est siigalad
dequa scriptum estꝰ. uala ad ciuntis operan¬
tium idolum sub plautata a sanguine falsis
dii & peruersa religio Et est trans ior donen
ubi duo tribus habittint. Ruben & gad &
dimidium tribus manasse. Ergo & gal galde
qua in hoc eodem proph&a legimus omiis
malitia eorum ingalgala quȩ ẽ postergum
b& haue. Quicum que idola colunt nonboue
diis immolant sed bubus offerunt sacrificia
imittntes errore msamariae. Ergo eotem¬
pore quo hec proph&abantur galaad in
regno decem tribuum erat & galgal sub
im̃perio duarum tribuum quȩ appellabam
iuda. Ergo & decemtribus & due pari idola¬
triae errore deceptȩsunt. & altaria eorum
sicut acerui Ectumuli delapidibus congi¬
quoi siue dearenis. Cum que & illi & hi in

Expanded text:
les. Et revera si θῖνας respicias, habent similles. Et revera si θῖνας respicias, habent similitudinem magnarum testudinum in deserto agro, vel in ripis atque littoribus paululum humo eminentium. Quod ergo dicit, hoc est, si in Galaad, de qua scriptum est: Galaad civitas operantium idolum, supplantata sanguine, falsi sunt dii et perversa religio, et est trans Jordanem ubi duae tribus habitant, Ruben et Gad, et dimidia tribus Manasse, ergo et Galgal de qua in hoc eodem propheta legimus: Omnis malitia eorum in Galgala, quae est post tergum Bethaven; quicumque idola colunt, non boves diis immolant, sed bobus offerunt sacrificia, imitantes errorem Samariae. Eo enim tempore quo haec prophetabantur, Galaad in regno decem tribuum erat; et Galgal sub imperio duarum tribuum, quae appellabantur Juda. Ergo et decem tribus et duae pari idololatriae errore deceptae sunt, et altaria eorum sicut acervi et tumuli de lapidibus congregati, sive de arenis. Cumque et illi et hi in
Abbreviated transcription (Latin):
de teneb is & errore gentilium & nesor¬
sit an peccati memores tardiuis reuertar¬
cur Adhuc inquit sede reuos faciam in
taber naculis sicut indiebus sestiuitatis
ut quod sacu baptis ma hoc faciat pacnitedia
&habitent in tabernaculis saluatoris
rorissiu dilocuttu spu ł gosum inquit
quiloquatus iu ad prorh&as & non ad
pigalgal bubus inmolantes Nama al¬
taria corum quasia cerui suꝑsulcos agri
Laede Si nongala adest er gofal sierant
ingalgula princpes in molantes &
ii garia corum quasi testudines supdeser¬
cum agri. Pro eo quod nos transtulimus bubus
quod haebraice appellantur surim. Lax inẽ¬
pr&ciu sunt principes qui uocantur sarim uer
bã simili tudine atque ambiguitute decept
Rursum ubinos posuimus aceruos qui hebraut
pellantur gallim & proprie GΕΝAC significat
hoc est ex arena tumulos congregutos qui maxi¬
me indeserto & in litoribus flante uentu uel
acigentur uel minuuntur Lex transt ulerunt

Expanded text:
de tenebris et errore gentilium. Et ne forde tenebris et errore gentilium. Et ne forsitan peccati memores tardius revertantur: adhuc, inquit, sedere vos faciam in tabernaculis, sicut in diebus festivitatis: ut quod facit baptisma, hoc faciat poenitentia, et habitent in tabernaculis Salvatoris,roris sui, Dei locutos spiritu: Ego sum, inquit, qui locutus sum ad prophetas, et non ad in Galgal bubus immolantes nam et altaria eoLXX: Si non Galaad est, ergo falsi erant in Galgala principes immolantes, et altaria eorum quasi testudines super desertum agri. Pro eo quod nos transtulimus, bobus, qui Hebraice appellantur SURIM  , LXX interpretati sunt, principes, qui vocantur SARIM  , verbi similitudine atque ambiguitate decepti. Rursum ubi nos posuimus, acervos, 141 qui Hebraice appellantur GALLIM   et proprie θῖνας significant, hoc est, ex arena tumulos congregatos, qui maxime in deserto, et in littoribus flante vento, vel augentur, vel minuuntur, LXX transtulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
trantur. Non ne in ianibus proph&arum
adsimilatur ds̃ quando ionas tribus diebus
ac noctibus in profundo est ut dñn significa
diectia ab inferis resur gentem. Małtiplica¬
cas autem uisiones inomnibus proph&is
leginus Quandobie rechielcer nitdni in
aurige modum sedentem suprache rubui
Itisaias uidi inquid drim seden temsupratro¬
nim & celsum & eleuatum & duosera phim
casua utcornua uider& inmanibus salua¬
toris inquibus abs conditaefor citudo ius
nde & psalmista conlamac. Audiam quid
loquatur in medñs ds̃. Ut autem sciamus
omninem propl&iam inscripturis scis appel¬
lari uisionem Etomiis inquid populus ui¬
debat uocem dii. Vnde &proph&e anti
dicebantu uidenit es. Ad eos quoque qui
ib ber&icis seducti sunt dicit ur ut reuer¬
tatur adhim qui magis uult paenitenti
peccatoris quam mortem ipsum enini
ese uico sedirit deterraegypti idest

Expanded text:
trentur? Nonne in manibus prophetarum trentur? Nonne in manibus prophetarum assimilatur 140 Deus, quando Jonas tribus diebus ac noctibus in profundo est, ut Dominum significet die tertia ab inferis resurgentem? Multiplicatas autem visiones in omnibus prophetis legimus, quando Ezechiel Dominum cernit in aurigae modum sedentem super Cherubim . Et Isaias, Vidi, inquit, Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum, et duo Seraphim ca sua, ut cornua videret in manibus Salvatoris, in quibus abscondita est fortitudo ejus . Unde et Psalmista conclamat: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Ut autem sciamus omnem prophetiam in Scripturis sanctis appellari visionem: Et omnis, inquit, populus videbat vocem Domini : unde et prophetae ante dicebantur videntes. Ad eos quoque qui ab haereticis seducti sunt, dicitur ut revertantur ad Dominum, qui mavult poenitentiam peccatoris, quam mortem : ipsum enim esse qui eos eduxerit de terra Aegypti, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
effectus sum inueni ilolum mihi. Oms luhores
mei pecuta mat inuenire nom poter. Eoo auẽ
dĩs dr̃tuus qui eduxite decerra egaptr quan¬
do seruiebas pharationi & niuhs cãbas de luco
& paleis uuicates. Ad huc tribuo tibi locum pe¬
nitentiȩ & magnitudine promis sorum hortor&
ad mere detis: Ad huc enim seder tefuciani in cr¬
bernaculis sicut indiebus psnuatitis dien festi¬
uitiras sie nophegiam uocat septimomense quina¬
decima diemensis. quando decgypto ciresi suii
filu i rahel. Sicut inquit eo cimp̃r tẽdeeg por li ie¬
raui & habittisti in tabernaculis ad crranisi iñi
& adlocum templi refestinans. Sic &iaminun
duccimte de tribulatione &angustris &mnimi¬
nente capriuitate Si tam feceris que p̃cepi.
Ego enimsum qui peromnes prophuas auaria
genera iusionum ad similatus sum homi uhus
&̃ tetid penitentiã prouoccuin
Nioni humanae similitudinis quand
morses in altum extollens manus ut iħsuincat
amalech & crucis in eo sacramenta mons¬

Expanded text:
res mei peccata mea invenire non poterunt. Ego autem Dominus Deus tuus qui te eduxi de terra Aegypti , quando serviebas Pharaoni, et aedificabas de luto et paleis civitates, adhuc tribuo tibi locum poenitentiae, et magnitudine promissorum hortor, ut ad me redeas, adhuc enim sedere te faciam in tabernaculis sicut in diebus festivitatis. Diem festivitatis, Scenopegiam vocat, septimo mense, quintadecima die mensis, quando de Aegypto egressi sunt filii Israel. Sicut, inquit, in eo tempore te de Aegypto liberavi, et habitasti in tabernaculis ad terram sanctam, et ad locum templi ire festinans: sic etiam nunc educam te de tribulatione et angustiis, et imminente captivitate, si tamen feceris quae praecepi. Ego enim sum qui per omnes prophetas et varia genera visionum assimilatus sum hominibus, et te ad poenitentiam provocavi. An non est humanae similitudinis, quando Moyses in altum extollens manus orat, ut Jesus vincat Amalec , et crucis in eo sacramenta mons
Abbreviated transcription (Latin):
tater maximam renur Siautem ut quidam
uolunt de nes lur adpopulum immo¬
late honii es uiculienim defccerunt Oscenditur
ingluui Ium quia singuine uicamarum aluncur
&h. lomus cium fumo quod deficientib hostus
homines sibiupian inmolari Quorum non solu
her&i÷ iumo prinapibus her&icorum ioest ephraim
mer cumpopulo quem seduxit et non eis¬
surriat terraisse pisilinguani cua in aliane¬
cidant quo sduerint quod sequi cur Vi cili
enim de fecerunt Hunc habent sensum. No¬
lite querere quos seducatis degen ab quiuocap¬
tur brutai animalia sedeos rapite eos immolute
qui in eclesiaa constituci xp̃i censentur nomine

Expanded text:
ate. Sin autem ut quidam volunt daemones loquuntur ad populum: « Immolate homines, » vitulos enim deferunt. Ostenditur ingluvies eorum qui sanguine victimarum aluntur et holocaustorum fumo, quod, deficientibus hostiis, homines cupiunt immolari, quorum non solum  immo principibus haereticorum, id est, Ephraim et mortuus est cum populo quem seduxit. Et non sufficit corruisse, nisi linguam quam ad canecidant quos deceperint; Quodque sequitur, Vituli enim defecerunt, hunc habet sensum: Nolite quaerere quos seducatis de gentibus, qui vocantur bruta animalia; sed eos rapite, eos immolate, qui in Ecclesia constituti, Christi censentur nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
utr diuitum enim amici multiꝰ unde & ad
heraicos hoc ipsum refertur. Chanaanquis p
niter pr&ari pocest quasi mouentis & nocci
mouentes sunt eos quos deceperin. Quusi
mnouentes illos quos mouere temptauerint
elqunia fundatisunt supra p&ram. pullo pos¬
sunt turbine concuti Nec pedum suorũ muture
utigium Inistius modi chanaan manu
hnoc est operibus sititera dolosae & iniqua
Quid quid enim her&i cus loquit᷑
dĩ iustitiam non hab& & plonũ
doli & fitudium. Vnde & calum uiam
diligunt dum de primant uino centes.
siue oprimunt eos perpottam. Oy primitur pauꝑ
etcesiusuius uerbosiaite &urguiiis her&uorum qui
post quam aliquos deceperint solent dicere diuitis
fucti sumus habenas plurima mulcitudinẽ disc ipu¬
lorum Turba pos requitur inueninius idalum uas
rerrigerium nobis itcirauenim uel maxime hurcis

Expanded text:
citur : Divitum enim amici multi. Unde et ad citur : Divitum enim amici multi. Unde et ad haereticos hoc ipsum refertur. Chanaan quippe interpretari potest, quasi moventes. Et nota Moventes sunt, eos quos deceperint, quasi moventes, illos quos tentaverint. Sed quia fundati sunt super petram , nullo possunt turbine concuti, nec pedum suorum mutare vestigium. In istiusmodi Chanaan manu, hoc est, operibus, statera dolosa est et iniqua; quidquid enim haereticus loquitur, Dei justitiam non habet, et plenum est doli et fraudium; unde et calumniam diligunt, dum deprimunt innocentes, sive opprimunt eos per potentiam. Opprimitur pauper ecclesiasticus verbositate et argutiis haereticorum, qui postquam aliquos deceperint, solent dicere: Divites facti sumus, habemus plurimam multitudinem; discipulorum turba nos sequitur; invenimus idolum vel refrigerium nobi
Abbreviated transcription (Latin):
peum iniquam acdolosam sed diligere calũ tuã
loc primere homines perpotentiamꝰ Etneputti¬
pmus chanaan alium quem piam sentiendum
ponit manifescius quisit is techanaan Dixit e¬
rum Verum tamen diues effectus sum
ꝑ st sensus. Non refert unde possedicam hoc mnorbo
uiri propriediuitiae. Vnde precipitur
fumus nobis amicos deiniquo mamona qui
spossint recipere in a&erna tabernacula Ihiran
us̃ quigloritur & dicit uerum tamen diues ef¬
ritussum inueni idolum mihi. sIVFANIgIΑ EC
est haben quod non prosit possidenti casso
lore sudauit. Sicut autem gulosi & luxori
uenter ds̃ ẽ itti& auarus ad orat auri idolũ
ne non inuenient iniquitatem mneam in qua
iaui. Et .ẽ sensus quidquid peccuero si ha¬
buro diuitias ab hisquimeo indigent auxilio
niii non poterit inputtri. Seundum illud
cuad scriptum est. & qui iniqua gerit benedi¬

Expanded text:
teram iniquam ac dolosam; sed diligere calumniam, teram iniquam ac dolosam; sed diligere calumniam, et opprimere homines per 138 potentiam. Et ne putaremus Chanaan alium quempiam sentiendum, ponit manifestius qui sit iste Chanaan. Dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum; et est sensus: Non refert unde possideam, dummodo posviri, propriae divitiae . Unde praecipitur, ut faciamus nobis amicos de iniquo mammona, qui nos possint recipere in aeterna tabernacula , Ephraim autem qui gloriatur et dicit: Verumtamen dives effectus sum, inveni idolum mihi, sive ἀνωφελὲς, hoc est, AVEN  , quod non prosit possidenti, casso labore sudavit. Sicut autem gulosi et luxuriosi venter deus est, ita et avarus adorat auri idolum,mei non invenient iniquitatem meam, in qua peccavi. Et est sensus: quidquid peccavero, si habuero divitias ab his, qui meo indigent auxilio, mihi non poterit imputari, secundum illud quod scriptum est: Et qui iniqua gerit, benedi
Abbreviated transcription (Latin):
dolosco cclumniam dilexit & deephra¬
im uerum ttime ꝵ diues effectus sum. inueni
idolum mihi iniquitatem quam peccaui
LxX. Chanaan in manucius staitera iniqui¬
tritis obprimere ꝑ potentiam dilexit &diu
ꝓhraim Veuitamen diues effectus sun
Inueni requiem mihi Om̃s labores eiusn
inuenientur ei propt̃ ini quitates in qu
peccauit. Mouerat iudam ut toruer¬
cer&ur ad dm̃m dm̃ suum & misericordi
seruar& atque iudicium & sperar& in
chĩo sẽpersiue adpropinquar& ei iugi
Nunc adephramm hoc est decemtribus
sermo conuertitur quem uocat chana
Iuxca illud quod loquitur danihel ade¬
biterum qui utique erat desemine iuda
Semex chaan & non iuda species decepitte
Et in hichrechihel adhierusalem dictum
Audite uerbum dñi principes sodomo¬
ipercipe auribus legem dĩ nr̃i populus gommorre
aicharie quoque ex tremo uersiculo legimus
mun dolosam si uemniquam. lubentescriptura e¬
usint tibi pondera. Et non solum habere siti¬

Expanded text:
dolosa, calumniam dilexit, et dixit Ephradolosa, calumniam dilexit, et dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum, inveni idolum mLXX: Chanaan in manu ejus statera iniquitatis, opprimere per potentiam dilexit: et dixit Ephraim: Verumtamen dives effectus sum: inveni requiem mihi, omnes labores ejus non invenientur ei, propter iniquitates in quibus peccavit. Monuerat Judam ut converteretur ad Dominum Deum suum, et misericordiam servaDomino semper, sive appropinquaret ei jugiter. Nunc ad Ephraim, hoc est, ad decem tribus sermo convertitur, quem vocat Chanaan, juxta illud quod loquitur Daniel ad presbyterum, qui utique erat de semine Juda: Semen Chanaan, et non Juda, species decepit te . Et in Ezechiel ad Jerusalem dictum Audite verbum Domini, principes Sodomipite auribus legem Domini nostri, populus Gomorrhae . In Zachariae quoque extremo versiculo legimus: teram dolosam, sive iniquam, jubente Scriptura, Aequa sint tibi pondera ; et non solum habere sta
Abbreviated transcription (Latin):
Ptem iatidem e lesia parturir&
se plamus ⁊ iudeum iue gentilem fra¬
trentuum & eius accepistĩ primogenica
& in sortitudine qui direttuses cum angelo uel
uincens aduersarias fortitudines uel roboratis
benedictionib angeli qui ipseest ds̃ & inualust
ꝑfiguram contra angelum utinualesceres
trã homines & confortatus es. Cum que esis
uictoriam consecutus fleusti & rogcisci angde
dnĩ & peccatorum ueterum recordatus inue¬
nobiscum hoc est nobis xp̃ianis. Et ex eotempore
usq in p̃sentem diẽ xp̃i censemur nomine łtpso
dirigente corrigimur. Dittique uir ec clesusta
qui appellaris iudas & confitens conuerar
tidie perpenitentiam addñituum. Et si sor
petcaueris imitare propli&am dicentem
boraui in gemitumto lauabo persingulasio
lectum ineum. Nec hoc dixisse suf fe uT
d&e & spera in dõ tuo semper siue ad propi¬
qua dõtuo iugiter. V tomnitem pore inui¬
cute proficiens ad propinques dõ tuo¬
a fia an inma niu ciusstautra

Expanded text:
centem in fide Ecclesia parturiret, supplantasti Judaeum sive gentilem fratrem tuum, et ejus accepisti primogenita, et in fortitudine tua directus es cum angelo, vel vincens adversarias fortitudines, vel roboratus benedictionibus angeli, qui ipse est Deus, et invaluisti per figuram contra angelum, ut invalesceres contra homines, et confortatus es. Cumque esses victoriam consecutus, flevisti, et rogasti angelum Domini, et peccatorum veterum recordatus, invenobiscum, hoc est, nobis Christianis, et ex eo tempore usque in praesentem diem, Christi censemur nomine, et ipso dirigente corrigimur. O itaque, vir Ecclesiastice, qui appellaris Judas, et confitens, convertere quotidie per poenitentiam ad Dominum tuum, et si forte peccaveris, imitare prophetam dicentem: Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, de te. Et spera in Deo tuo semper, sive appropinqua Deo tuo jugiter, ut omni tempore in virtute proficiens, appropinques Deo tuo. Chanaan in manu ejus statera
Abbreviated transcription (Latin):
nens Videte nequis uos de pr&decur
hilo sophiam & inanem seductionem se¬
cundum traditionẽ hominũ se cundũ
limentomundi sed &olcum fert in egypcũ
uoner cator aegipti sapientia ec clesias ci¬
scupiens miscero dormatibus oleum
unctionis quo ungebantur prophaii ai sacerdotes
quoungebantur & riges hocolium habent & sc̃i
dequibus liutur Filiiciu siuit pouellu oliuar
incircinta mense tuae Et bona oliuit inqua
oletiscer noscer inseruise. quumus au em
conentur her&ia ueritun miseri mnendacium
rebus non potest copuari Semper uernasi
praest deorsum que mendauium oms Alie sp¬
cies idest hereses que non habent uediximus
oleum uerit cis possum. sibi misceri e doniu¬
ribus unum eficit copus Sellarum alum
quod effertur inaegi p. ini ecditerrs ad¬

Expanded text:
dicens: Videte, ne quis vos depraedetur per dicens: Videte, ne quis vos depraedetur per philosophiam et inanem seductionem, secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi . Sed et oleum fert in Aegyptum, sive mercatur Aegypti sapientiam, Ecclesiasticis cupiens miscere dogmatibus oleum unctionis, quo ungebantur prophetae ac sacerdotes, quo ungebantur et reges. Hoc oleum habent et sancti, de quibus dicitur: Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae . Et bona oliva in qua oleaster noster insertus est. Quamvis autem conentur haeretici veritati miscere mendacium, rebus non potest copulari. Semper veritas supra est, deorsumque mendacium. 135 Omnes aliae species, id est, haereses, quae non habent, ut diximus, oleum veritatis, possunt sibi misceri, et de pluribus unum effici corpus. Sed harum oleum quod defertur in Aegyptum, et de terra sa
Abbreviated transcription (Latin):
uic toedus cum assyriis oleam tulis se in
apium CΙΝEΚΛΟΧΙΚCΟC apartetotum
uadudelic& munera aegrptiis iniserit Lic&
uidam arbitrentur quodnequa quũ in acgypco
us terra samaria olei fertilissima ẽ. porro
undum tropologiam omnes her&ici pessimo
enionum spũ continentur. Dequo & ina¬
colos scriptum est aduersus spirita¬
ua nequistiae incaelestibus. It in muandus
sp̃s cum exierit ab omine & requiem non in¬
enerit septem alios sp̃s nequiores se sibi
pulũ̃ & idpris unam reuertitur domũ
liserdit. Tottidie mania uacua que sectun
nec proprio errore contentus ẽ sed mult
supulos immo comites suae uanitatis
erisque multiplicant. foedus quoque
ruit cumassyruis quorum princepsẽ sensus
nus ut quecumq finxerit sapient̃ simu¬
se uidecitur. Et sapientia quedes truit
dõ uam & apostolus pretoeit declinanda

Expanded text:
gisse foedus cum Assyriis, et oleum tulisse in gisse foedus cum Assyriis, et oleum tulisse in Aegyptum? συνεκδοχικῶς a parte totum, quod videlicet munera Aegyptiis miserit. Licet quidam arbitrentur quod nequaquam in Aegypto se ab Ephraim, cujus terra Samaria olei fertilissima est. Porro secundum tropologiam omnes haeretici pessimo daemonum spiritu continentur, de quo et in Apostolo scriptum est: Adversus spiritualia nequitiae in coelestibus . Et immundus spiritus cum exierit ab homine, et requiem non invenerit, septem alios spiritus nequiores se sibi copulat, et ad pristinam revertitur domum disperdit, tota die inania vacuaque sectatur, nec proprio errore contentus est, sed multos discipulos, immo comites suae vanitatis errorisque multiplicat. Foedus quoque facit cum Assyriis, quorum princeps est sensus magnus, ut quaecumque finxerit, sapienter simulasse videatur, ea sapientia quae destruitur a Deo, quam et Apostolus praecipit declinandam,
Abbreviated transcription (Latin):
qui nunc impi&ate peruersus est iuxtutro¬
pologiam quoque uolledm̃ & her&icos salua¬
ri & aclesi asticos peccatores & om̃s suo uo¬
cabulo nuncupari. Qui autem uere sq̃ est
non circum datdm̃ in mendacio sed inueri¬
ttite Psalmista dicente Lotinses dñe
& ueritistua in circuitu tuo
Etotti die mendacium &uas ⁊ itate multipli¬
cate & foedus cumassyriis iniuit᷑ oleum
pessimus sp̃s persecutus ẽ aestũ tocadie uana
& inania multiplicauit & tes tamentum
omassyriis pepigit & oleum inacgypto
mercabatur. Sacranarrat his cõuci
manaen regem isrł pace fucta cumasyr
egptiis auxilium postulass& & pascer&¬
uenitos id est speuana sed ec ipere sequi que
ACIΝΑ hoc est aestum &ire ad meridiẽ
Nihilque aliud agere totadie nisi sibi in lu¬
der Etdum hucꝰ illuc ꝗ discurrat uasti¬
titem & euersi onem suis urbibus preparan
At non est uas titas atque mendacium pepe¬

Expanded text:
qui nunc impietate perversus est. Juxta troqui nunc impietate perversus est. Juxta tropologiam quoque, velle Deum et haereticos salvari, et ecclesiasticos peccatores, et omnes suo vocabulo nuncupari. Qui autem vere sanctus est, non circumdat Deum in mendacio, sed in veritate, Psalmista dicente: Potens es, Domine: et veritas tua in circuitu tuo Tota die mendacium et vastitatem multiplicat, et foedus cum Assyriis iniit, et oleum pessimus spiritus, prosecutus est aestum: tota die inania et vana multiplicavit, et testamentum cum Assyriis pepigit, et oleum in Aegypto mercabatur. Sacra narrat historia, Manahen regem Israel, pace facta cum Assur, ab Aegyptiis auxilium postulasse , 134 eventos, id est, spe vana se decipere, sequique καύσωνα, hoc est, aestum, et ire ad Meridiem, nihilque aliud agere tota die nisi sibi illudere. Et dum huc illucque discurrat, vastitatem et eversionem suis urbibus praeparare. Annon est vastitas atque mendacium, pepi
Abbreviated transcription (Latin):
angelos uel patriarchas ac proph&as &ice¬
teros qui dĩ imperio seruiebant. Ad compara¬
tionem enim illius temporis quo hec dicebant᷑
aberrante poenitus ephraim & decepto undo¬
& descensionem & forticudinem signisicat
Proquo aquila transcalit EnncΡaTIuN
IuXta AΝΑΥΟΓΗΗ Ciramndant her&ici
dm̃ in mendacio. Immo innegotiatione. Quid¬
quid enim loquuntur Negantꝰ immomendaciũ
est & circum dat eum indolo siue in impaate
domus israh& dum uni uersa quaesimulcnt
artifici sermone componunt & impi&atem
uit ecclesi asticus. Non superbit non in flacur u¬
more her&lico sed humiliatur cum dõ & cumscõ¬
domum suam supra p&ram quaemuilla tem¬
pestate quatiatur V&x. Multo alit̃ tram¬
cilerunt quod & epliraim & damusisra hel &
iudas circum de derintdm̃ inmendacio & in
pi&ate. Ettante clementiae sitds̃ ut noneis
abscidat spemsalucis sed cognos cat illos
& paratus sit uocare populum sc̃m & populĩa

Expanded text:
angelos, vel patriarchas ac prophetas, et caeangelos, vel patriarchas ac prophetas, et caeteros qui Dei imperio serviebant. Ad comparationem enim illius temporis quo haec dicebantur, aberrante penitus Ephraim, et decepto in idoet descensionem et fortitudinem significat: pro quo Aquila transtulit ἐπικράτειαν. Juxta ἀναγωγὴν circumdant haeretici Dominum in mendacio, immo in negatione. Quidquiest: et circumdant eum in dolis, id est in impietate domus Israel, dum universa quae simulant, artificioso sermone componunt, et impietatem vir ecclesiasticus, non superbit, non inflatur tumore haeretico, sed humiliatur cum Deo, et cum sanctodomum suam super petram, quae nulla tempestate quatiatur . LXX multo aliter transtulerunt: quod et Ephraim et domus Israel et Judas circumdederint Deum in mendacio et in impietate, et tantae clementiae sit Deus ut non ab eis abscindat spem salutis; sed cognoscat illos, et paratus sit vocare populum sanctum et populum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ uocantrdi Tradunc hebrei huius¬
cemodi fabulam inxituis rahelis xaegypto
quando & alia parte mons &aliai rubrũmare
u excilia phraonis cingebatur exercitus &
indusus popalus tenebatur ceteris tribubus
des perantbus salutem & aut reuerti in egyp¬
tur autbella rȩcupientibus. Solus iudas fi¬
delit̃ ingressus ẽ mare. Ande & regnũ
meruit accipere. & hoc eẽ quod nunc dicaitur : iudis
testis sermonum dĩ & ad stipulator acuindex desco¬
dit cumdõ inmare & inter scõs fuit fidelis simus ut
uerbis iubentis crederit dĩ. Hoc illidicunt Nos
coeptue explanationis sequamur ordinem quod
circum dederit ephrammi regia tribus & domusisr
populus qui tribui regiȩ seruiebat & circum de¬
derit eum innegotiatione siue mendacio dũ
dm̃ negant etidola confitentur. iuda saũ
hocẽ due tribus quae habebant templum
legem pro ph&as & ser uaibant p̃cepta lega¬
liđ łrant testes gradientes quecum dõ
&cum sc̃ĩs fidelis scos possamus dicere uel

Expanded text:
s vocabitur Dei. Tradunt Hebraei hujuscemodi fabulam: In exitu Israel ex Aegypto, quando ex alia parte mons, ex alia Rubrum mare, et ex alia Pharaonis cingebat exercitus, et inclusus populus tenebatur, caeteris tribubus desperantibus salutem, et aut reverti in Aegyptum, aut bellare cupientibus, solus Juda fideliter ingressus est mare, unde et regnum meruit accipere, et hoc esse quod nunc dicatur: Judas testis sermonum Dei, et astipulator ac vindex descendit cum Deo in mare, et inter sanctos fuit fidelissimus, ut verbis jubentis crederet Dei. Hoc illi dicunt. Nos coeptae explanationis sequamur ordinem, quod circumdederit Ephraim regia tribus et domus Israel, populus qui tribui regiae serviebat, et circumdederit eum in negatione sive mendacio, dum Dominum negant, et idola confitentur. Judas autem, hoc est, duae tribus, quae habebant Templum, Legem, Prophetas, et servabant praecepta 133 legalia, erant testes, gradientesque cum Deo et cum sanctis fideles. Sanctos possumus dicere vel
Abbreviated transcription (Latin):
phraun semel pascente uentos a sequeraĩ
mendacium qui irctintum uenit amentu
utinterduas gentes aduersarias dubius Fluc¬
tuar&. Faciens pacem cumassrus & oleus
porctins inaegyptum Nunc mihi orneiudi¬
ciumẽ cumiuda &insittito sũperia coh Vi¬
sitaitionem autem uocrit flagella aeuic
supplicia ut qui ephrauii reddit quouier¬
batir Iudiequoq qui dora cob hortur
quinontantum fortuito errore decepcus deh
mana concidit fragilictotẽ sedin quisiuit
Vaidinuenit inquibus petcara &ruer&. Expo¬
nit autem tantabona ludas hocest iacobacce¬
pit &in patresilius nonuntur u&eris que rea.¬
datur lustoriae ut & dimiscricor dia er gaiac
cu illius contradm̃ duritia cognos caturꝰ Du
adliuce& inuteror becce sul plantauit p¬
tremsium esu Nonutiq fora uidine propria
qui sentire uomiiterat udmuericndiadi qui ar¬
noscit & dilii quos predittinauit & non

Expanded text:
phraim semel pascente ventos, et sequente mendacium, qui in tantam venit amentiam, ut inter duas gentes adversarias dubius fluctuaret, faciens pacem cum Assyriis, et oleum portans in Aegyptum, nunc mihi omne judicium est cum Juda, et visitatio super Jacob. Visitationem autem vocat flagella atque supplicia, ut qui Ephraim reddidit, quod merebatur, Judae quoque, qui de Jacob ortus qui non tantum fortuito errore deceptus est, et humana concidit fragilitate; sed inquisivit et adinvenit in quibus peccaret et rueret. Exponit autem quanta bona Judas, hoc est, Jacob acceperit, et in patre filius nominatur, veterisque recordatur historiae, ut et Dei misericordia erga Jacob, et illius contra Dominum duritia cognoscatur. Dum adhuc esset in utero Rebeccae, supplantavit fratrem suum Esau , non utique fortitudine propria, qui sentire non poterat; sed misericordia Dei, qui cognoscit et diligit eos, quos praedestinavit. 136 Et non
Abbreviated transcription (Latin):
ucrituus ł tpuldire inueni aic idolum mihii
Omnia enim hera trum figmenta idola sun
itte. Lic& in nomine uiscrepare uidi anur
solentque dicere.uid quid i tero quidquid
egero nhi non poterie impauc halieo eni
diuitias meis argumna philoso phoruni
habeo populi mulciaudinenꝰ quam qui as pexerit
peccare non arbitrabicur

Expanded text:
veritatis . Et pulchre, inveni, ait, idolum mihi. Omnia enim haereticorum figmenta idola sunttate, licet in nomine discrepare videantur. Solentque dicere, quidquid fecero, quidquid egero, mihi non poterit imputari: habeo enim divitias meas, argumenta philosophorum, habeo populi multitudinem, quam qui aspexerit, me peccare non arbitrabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Secundum illud quod indeutero nomio legimus
Portauit te dñs dĩituus ut sol& homo gesctre par¬
uulum filium suum in omniuia perquam am¬
bulasti donec uenires ad locum istum &in
alio loco ł x pandit alcs suas & cidsum ps
cum atque poretuite inumerissuis. ł go inquid
quipaiter eram nucritius faccussum & paruu¬
lum meum inulnis meis ipse portabam nelede¬
&ur in solicudine. Et neuel aestu uel cene¬
bris terrer&ur indie Nubes eram in nocte ignis
columna. ut quos protexeram meo inlustrarem
& sanarem lumine Cumque peccassent & fecis¬
pesibi uituli cput dedi locum paenitentiae & ig
niati Curaui autem eos propter funiculos & un¬
ula caricatis quibus mihi abra am isaac &iai cob
ads̃ crinxeram. Proadam enim a quila & symma
tulgrunt. ut dicerent in funiculis hominum
tram eos inuinculis caritatis. Quod que sc¬
cutur. ꝑroeis quasi exailtans iugum. Pro quo
iner ptatus ẽ sym machus & putcuerunt quod¬

Expanded text:
secundum illud quod in Deuteronomio legitur: secundum illud quod in Deuteronomio legitur: Portavit te Dominus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in omni via, per quam ambulasti, donec venires ad locum istum . 125 Et in alio loco: Expandit alas suas et assumpsit eum, atque portavit in humeris suis . Ego, inquit, qui pater eram, nutritius factus sum, et parvulum meum in ulnis meis ipse portabam, ne laederetur in solitudine, et ne vel aestu vel tenebris terreretur, in die nubes eram, in nocte ignis columna : ut quos protexeram, meo illustrarem et sanarem lumine, cumque peccassent, et fecissent sibi vituli caput, dedi locum poenitentiae, et initati. Curavi autem eos propter funiculos et vincula charitatis, quibus mihi Abraham, Isaac, et Jacob astrinxeram. Pro Adam enim Aquila et Symmactulerunt: ut dicerent, in funiculis hominum traham eos, in vinculis charitatis. Quodque sequitur: Ero eis quasi exaltans jugum, pro quo interp
Abbreviated transcription (Latin):
dendisunt. Typus enim partem iudicat
Quod sito tum precedat intypo iam nonest
typus sedhistoriae ueritas appellanda est
Hec breuiter ut in commextariis diximus nunc ad
relinquacurramus
Et ego quasi nutricius ephraim portabam eos in¬
brachiis meis & nescierunt quod curaremeos
infuniculis ad m traham eos inuinculis ca¬
ritatis E tero eis quasi & altans iugum
super maxillas eorum & declinaui adcum
sus cepieum super brachium meum & non coz¬
nouerunt ut sania remillos in cor reptior
hominum Extendieos inunculis caritatis
meae & ero illis quasidcns a lapas homo suꝑ
maxillas eius & respiciam ad eum preualensei
tum editio dissonat Temptemus igitur iux¬
tti hebreos historiam iuxta lx aNAToruN
texere quisupradix erat puer isrł & dile¬
xieam & ex egypto uocaui filium meum &
posteti intulit᷑ quod perp& rauerit nefas
bahalim immolabant & simulacris sacrifi¬
cabant. Nunc narrat quo isrł amoredilexerit

Expanded text:
dendi sunt. Typus enim partem indicat: dendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appellanda est. Haec breviter ut in Commentariis diximus: nunc ad reliqua recurramus. Et ego quasi nutribrachiis meis, et nescierunt quod curarem eos. In funiculis Adam traham eos, in vinculis charitatis; et ero quasi exaltans jugum super maxillas eorum. Et declinavi ad eum suscepi eum super brachium meum; et non cognoverunt ut sanarem illos in corruptione hominum: extendi eos in vinculis charitatis meae. Et ero illis, quasi dans alapas homo super maxillas ejus: et respiciam ad eum praevalens ei. tum editio dissonant. Tentemus igitur juxta Hebraeos historiam; juxta LXX, ἀναγωγὴν texere. Qui supra dixerat: puer Israel et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum; et postea intulit quod perpetraverit nefas, Baalim immolabant, et simulacris sacrificabant, nunc narrat quo Israel amore dilexerit,
Abbreviated transcription (Latin):
adimpl&ionem referantur ad xp̃m qd apostolum
induobus montibus sina & sion & insarra &agar
fecisse cognouius. Neque enim non ẽ sina
mons & non ẽ sion. Non fuit sarra & non fuit
agtir: Quia hec cipls̃ paulus adduoreculitteslam
Sicigitur hoc quod scriptumẽ paruulus isrł &
dilexi eum & &aegypto uocaui filium meum .di¬
citur quidem depopulo isrł qui uocatur &aegppi
quidiligitur. Qui eo tem̃ pr post errorem ido¬
latrie quasi instns & paruulus ẽ uoccitus sed
perfecte refertur ad xpm Nam &isaac intyp
p̃i fuit quod future mortis ligna sibi ipse porta¬
uerit. Etia cob quialicm dolentem oculos a
rachel pulchram habuerit uxorem inlia quȩ
maior erat cecitaitem intellegimus synago gȩ
In rachel pulchritudinem ecclesiae. Et tame
qui & parte typi fuerunt d̃i salucitoris omo
quȩ fecisse narratur intypo eius fecisse cre¬

Expanded text:
adimpletionem referantur ad Christum: quod Apostolum adimpletionem referantur ad Christum: quod Apostolum in duobus montibus Sina et Sion, et in Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non est Sina mons, et non est Sion: non fuit Sara, et non fuit Agar; quia haec apostolus Paulus ad duo retulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, dicitur quidem de populo Israel, qui vocatur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvulus est vocatus: sed perfecte refertur ad Christum. Nam et Isaac in typo Christi fuit quod futurae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pulchram habuerit uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen qui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse cre
Abbreviated transcription (Latin):
crispare nares digitis concrepare. Hunc locum
inseptimo uolumine iulianius augustus quod ad¬
uersumnos id est xp̃ianos euomuit calũniat᷑
& duit quod deisrł scriptum ẽ. Matheas euaro¬
gelista ad xp̃m trtins tulit ut simplicitatieor
quidegentibus crediderant in luder&. Cui nos
breuiter res pondebimus primum matheum
euangelium hebreis litteris edidisse quod non
poterane legere. Nisi hi qui ex hebre: erant.
ł rgo non propt feut ut inludera ahnici
Siñ autem hebreis inludere uoluit aut stultus
aut imperitus fuit stultus sia pertum finxit
mendacium imperitus sinon intellexit demio
hec dicerentur Scultiaa ipsum uolumen excusat
ouod prudentar ordinata que compositum est
imperitum non possumus dicere quem & aliis tes¬
timoniis scripturarum scientium leis habuisse
cornoscimus superest utillud diccimus quod etiq̃¬
TUITIH OC precedunt in aliis iuxtauir itatem &

Expanded text:
crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumine Julianus Augustus quod adversum nos, id est, Christianos evomuit, calumniatur, et dicit: quod de Israel scriptum est, Matthaeus evangelista ad Christum transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illudere voluit, aut stultus, aut imperitus fuit: stultus, si apertum finxit mendacium: imperitus, si non intellexit, de quo haec dicerentur. Stultitiam ipsum volumen excusat, quod prudenter ordinateque compositum est: imperitum non possumus dicere, quem ex aliis testimoniis Scripturarum scientiam Legis habuisse cognoscimus. Superest ut illud dicamus quod ea quae τυπικῶς praecedunt in aliis, juxta veritatem et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ordiluculi & regem eorum diabolum cielheresi¬
archex intellegimus quos in inftntia quando cre¬
diderunt in ealesia & erant pairuuli & xp̃i nomine
bulatione & tenebris aegypti. Vocauit autem
ꝑ apostolos & doctores ecclesicie cumque a mas
inquid ducibus sint uocati recesserunt a faceeoꝵ
& cidora uerunt beelphegor hoc est suis uitus
& libi dini seruierunt & postet immolabant baha¬
lim & simula chris quesibi confinxerant. Singuli
enim her&icorum habent deossuos & quod cum que
simulaiueruit quasi sculptile ponunt Acque con¬
hab&ur nullique dubiume matdieum de hoc
loco sumpsisse testimonium iuxta hebraicam
ueritatem Ergo quid & rahunt nrãe interpre¬
tationi decrahant scripare. Dequa euangeliscci
hoc testimonium sumpserit & interpr&citus sit in
dño saluatore quando dea egypto reductuse in t̃¬
ram israhel Etcum inuenire nonquiuerint
desinant rugare frontem adducere suꝑ cilium

Expanded text:
tar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresitar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt in Ecclesia, et erant parvuli, et Christi nomine bulatione et tenebris Aegypti. Vocavit autem per apostolos et doctores Ecclesiae. Cumque a meis, inquit, ducibus sint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi sculptile colunt  Al. ponunt atque conhabetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translationi, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium,
Abbreviated transcription (Latin):
Ltquia s rahel singula riter qabdes duoused plu¬
ruuite srantellegitur quo modo a popu singulas
epliraim & iudas Si quidem innumtro singulari
multusẽ numerus qui hoc numero coruinerit
Vacris recordatur his coriae quod uocauerit
qui demeos permorsg& aaroꝵ quiuo cauerun
dos ut egrederentur deaegy: ipsiuero uocati
abcis recesserunt a facie coruni uercerites eis
tergti & mentis duritiam geslu corporis indi¬
cantes Nec eis sufficit uocantes contempii
tisi immolarent baal & sculptilibus siue simu¬
lacris adolerent intensum Adoras se coniudor
prinium subahab regeiisrahel lognncis qui sidoni
rgis filiam hie zabeł duait uxorem & baby lomiu
ac phoenicis idolum crapsculit insamariam. lngo
distapitia peccata timporibus uno sermone con¬
iungit Quomodo primum uocoi sunt deaegyr¬
co & appellari fili Deuide inolit aline reces¬
sentado behol phegor magis colentes quamdm̃
& posceti interra sca buhalim & astaroth & co¬
teris idolis seruierunt & tranisire her&icos ins¬

Expanded text:
srael singulariter quidem dicitur, sed pluraliter intelligitur: quomodo et populus et Ephraim et Judas: siquidem in numero singulari multus est numerus, qui hoc numero continetur, veteris recordatur historiae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris idolis servierint. Et transire haereticos ins
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta uas ctixtibus ituiue quia pitcata gran¬
dia grandibus sunt punienda suppliciis impona
eis qui relicti fuerint deporulo rege eorum ac
principilus assyrio inucrone truncatis iugum
grauissimum seruitutis & impona pariter quod
uonausertur iuxttilit teram pisi spirituliter al

Expanded text:
cuncta vastantibus. Itaque quia peccata grancuncta vastantibus. Itaque quia peccata grandia grandibus sunt punienda suppliciis, imponent eis qui derelicti fuerint de populo rege eorum ac principibus Assyrio mucrone truncatis jugum gravissimum servitutis, et imponent pariter quod non auferetur