comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illuis: ex illa hora. Ubi conside¬
randum quia ad p&itionẽ ma¬
tris. filiailluis ademonio lib̾ata ẽ:
ut intelligamus quia paruuli qͥ¬
in baptis mo loqͥ non possunt. fide
parentum: ab originali peccato
ꝑ baptis mũ soluumtur. Huius
quoq fidem sicut centurionis
dñs ammiratus. ẽ. cuidix̃. amen
dico uob: quia non inueni tatã
fidem u isrł. Et sdõ quia fid em
habuit haec mulier: statim ef¬
fectum sanitatis. filiȩ: conse cuta
.ẽ. Tres namq uir tutes princi¬
pales in uerbis sure oꝑibus huuis
mulieris cognos cimus fidem. con¬
stantiam: atq humilitatẽ. Ficlẽ
habuit: quia cum. tẽt. gentilis.
salutem filiae suae arño se impe¬
trare posse non dubitauit. Constã¬
tiam: quia cũ. ex̃t. repudiata. tam dui
in p̃ce ꝑ seuerauit: quo ad usq quod pe¬
tebat acciꝑ&. Humilitatem: quia cum
adnõ canib eẽt. conparata. ipsa dese
humiliꝰ sentiens: catulis se coequauit.

Expanded text:
illius ex illa hora. » Ubi consideillius ex illa hora. » Ubi considerandum quia ad petitionem matris filia illius a daemonio liberata est, ut intelligamus quia parvuli in baptismo qui loqui non possunt, fide parentum ab originali peccato per baptismum solvuntur. Hujus quoque fidem, sicut centurionis, Dominus admiratus est, cui dixit: « Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. » Et ideo quia fidem habuit haec mulier, statim effectum sanitatis filia consecuta est. Tres namque virtutes principales in verbis sive operibus hujus mulieris cognoscimus: fidem, constantiam, atque humilitatem. Fidem habuit, quia cum esset gentilis, salutem filiae suae a Domino se impetrare posse non dubitavit; constantiam, quia cum esset repudiata, tandiu in prece perseveravit, quousque quod petebat acciperet; humilitatem, quia cum Domino canibus esset comparata, ipsa de se humilius sentiens, catellis se coaequavit.
Abbreviated transcription (Latin):
& catelli erlunt demicis: quȩ cadt̃
demensa dominorum suorum::
Ut quimagna caꝑe non possumus:
saltim deminimis & suꝑ fluis pas¬
camur. Scilic& qui nonsumus dig¬
ni mensa filiorum par titipari :
saltim demicis quecadunt dem̃¬
sa dominorum nutriamur. Men¬
sa autem in hoc loco scripturam
sacram significat: quae ꝓca paci¬
tate auditorum. uarios hab&
cibos. & apparatu uerborum. panẽ
uite nobis ministrans. Deqͦ ꝑ pro¬
pħam dicit᷑. Parasti in conspectumeo
mensam: ad uersus eos quitribuilant
me. Mica uͦ que int̃ior parͥ panis
ẽ: spiritalem intellectum inscrip¬
turis designat. Catelli . gͦ. edunt de
micis quȩ cadt̃ dem̃sa dominorũ
suorum: quando gentiles conuer¬
si. apud sem& ipsos par uuli spiri¬
talem intelli gentiam reqͥrunt:
quam uidaei acciꝑe noluer̃. Quod
dñs intelligere prudent̃ mulierẽ
conspitiens: tunc respondens ait
illi. O mulier magna.ẽ. fides tua.
fiat tͥ sicut uis. Et sanataẽ. filia

Expanded text:
et catelli edunt de micis quae cadunt et catelli edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. » Ut qui magna capere non possumus, saltem de minimis et superfluis pascamur, scilicet qui non sumus digni mensae filiorum participari, saltem de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum, nutriamur. Mensa autem in hoc loco Scripturam sacram significat, quae pro capacitate auditorum varios habet cibos et apparatus verborum, panem vitae nobis ministrans, de qua per Prophetam dicitur: « Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui tribulant me . » Mica vero, quae interior pars panis est, spiritualem intelligentiam in Scripturis designat. « Catelli ergo edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum, » quando gentiles conversi apud semetipsos spiritualem intelligentiam requirunt quam Judaei accipere noluerunt. Quod Dominus intelligere prudentem mulierem conspiciens, respondit illi: « O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia
Abbreviated transcription (Latin):
trare. Aliquando her&icos: sicut a¬
płs ait. Uid& e canes. ind&e malos o¬
parios: uid& e concisionem. Aliꝗ do
peccatorem: falsumq catholicũ mala
sua iterantem: sicut salomon ait dic̃
canis reuertitur ad uomitũ suũ: sic
stultus ad stultitiã suã. Aliqnando ui¬
sicut in hoc loco ut supͣ dic tum est.
Non est bonum sumere panem filioꝵ.
Ac sidicer&. Nonẽ. bonum: ut doc¬
trine panis afiliis . id . ẽ. uidaris qͥ
abinitio dm̃ coluerunt: & adoraue¬
runt subtrahatur. & uob̾ gentibus
quimultis spurciciis & idolis deser¬
uitis d& ur. Quod prudent̃ muli¬
er intelligens: atq se humilians
dix̃. Eciamꝰ dñe. Acsi dicer&. Scio
dñe & credo: quia ita. ẽ. Non enĩ
sumus digni: post idolorum cul¬
turam. panem filioꝵ acciꝑe. Sed
quia inmundum dignatus esue¬
nire: extende sinum misericordi¬
& tuae. usq ad colligendas gentes:
ut in quib habundauit per catũ
scd̃am tuam possibile: quod per
nrm meritum .ẽ. in possibile. Nã

Expanded text:
uando haereticos, sicut Apostolus ait: « Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem ; » aliquando peccatorem falsumque catholicum, mala sua iterantem, sicut Salomon ait: « Sicut canis revertitur ad vomitum suum, sic stultus ad stultitiam suam ; » aliquando Jusicut in hoc loco, ut supra dictum est: « Non est bonum sumere panem filiorum, Ac si diceret: Non est bonum ut doctrinae panis a filiis, id est a Judaeis, quia ab initio Deum coluerunt et adoraverunt, subtrahatur, et vobis gentibus, qui multis spurcitiis et idolis deseruistis, detur. Quod prudenter mulier intelligens, taliterque se humilians, dixit: « Etiam, Domine. » Ac si diceret: Scio, Domine, et credo, quia ita est, non enim sumus digni post idolorum culturam, panem filiorum accipere: sed quia in mundum dignatus es venire, extende sinum misericordiae tuae usque ad colligendas gentes, ut in quibus abundavit peccatum, e per misericordiam tuam possibile quod per nostrum meritum est impossibile. « Nam
Abbreviated transcription (Latin):
portauit cor pora lit̃: ipse portat
spiritalit̃. Bene aut̃ postquam di¬
xit. beati qui audiunt uerbũ
dĩ: sub uinxit. & cuftodiunt illud.
Quia ad beatitudinem at̾̃ nã ꝓme¬
rendam non ꝓficit uerbum dei
audire: nisiquisq illud studeat
custo dire. Dño dicente discipulis.
Sscitis hac: beati eritis. si feceritis

Expanded text:
portavit corporaliter, ipse portat portavit corporaliter, ipse portat spiritualiter. Bene autem postquam dixit: « Beati qui audiunt verbum Dei, » subjunxit: « et custodiunt illud, » quia ad beatitudinem aeternam promerendam non proficit verbum Dei audire, nisi quisque illud studeat custodire, Domino dicente discipulis: « Scitis haec, beati eritis, si feceritis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i filidauid: filii abraam. Spi¬
ritaliter autem mulier ista. scãm
significat eccłam: quae intertur
bas iud aeorum paganorum &
Sicut ipsa dese ait. Ex hoc bratã
medicent om̃s generationes. Et
hely sab&. Beata es quae credidis¬
ti. Confirmat autem uerba mu¬
lieris cum sub iungit. Quin in¬
mo: B eati quiaudiunt uer¬
hum dĩ: & custodiunt illud.
Ac si dixiss&. Iuxta tuam sentẽ¬
tiam principalit̾ beatus uent̃¬
ille. quime portauit: sed &
om̃s beati qui audiunt uerbũ
dĩ. & cus todiunt. illud. Quẽ
enim beatitudo mariae delec¬
tat: studeat libent̃ audire. uer¬
hum dĩ. & custodire. & beatus
erit. Quis quis gͦ uerbum dĩ
libent̃ audit: xp̃m concipit. Si
autem & opere ꝑ p& rauerit: xpis¬
tum parit. Vnde dñs cuidam
dit. Siquis sererit uoluntatem pa¬
tris mei: ipse m̃s frat̃. soror & ma¬
t̃ .ẽ. O m̃is quippe quiuerbum dĩ
audiens inpleuerit. cotilie . xp̃m
concipit & parit. Et quem maria

Expanded text:
Christi, filii David, filii Abraham. » SpiChristi, filii David, filii Abraham. » Spiritualiter autem mulier ista sanctam significat Ecclesiam, quae inter turbas Judaeorum, paganorum etsicut ipsa de se ait: « Ex hoc beatam me dicent omnes generationes. » Et Elizabeth: « Beata es quae credidisti. » Confirmat autem verba mulieris, cum subjungit: « Quinimo, beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. » Ac si dixisset: Juxta tuam sententiam principaliter beatus ille venter est qui me portavit: sed et omnes beati, qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud. Cui autem beatitudo Mariae delectat, studeat libenter audire verbum Dei et custodire, beatus erit. Quisquis ergo verbum Dei libenter audit, Christum concipit: si autem in opere perpetraverit, Christum parit. Unde Dominus cuidam dit: « Si quis fecerit voluntatem Patris mei, ipse meus frater, soror, et mater est. » Omnis quippe qui verbum Dei audiens impleverit, quotidie Christum concipit et parit. Et quem venter Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
autem & non faciens digne: plagis
Liapulabit multis.
haec mulier ostenditur. quae sidẽ
dominice in carnationis. quã cor¬
de concepit int̾turbas malignã¬
tium. rep̃hendentium: & calũp¬
nantium. ore credulo confes¬
sa est dice̾ns. Beatus uent̃ quite
portauit: & uba quȩ suxisti. In
quibus uerbis. nonsolum prae¬
sentes calumpniatores. quidice¬
bant eum inbeel zebub eicere
demonia confundit: sed & iam
futurum herd icorum errorẽ
destruit: quidicturi erant do¬
minum non ue¬
rã car¬
nem ex maria
uirgi¬
ne assũp sisse.
Sienim
uentre portatus. ubrribusq
.ẽ. ablactatus: pata ꝓ fecto. qd̾
con substantialem carnem ma¬
tris suscepit: maxime cum se¬
cundum phisicos inuentre preg¬
nantis. liquor sanguinis. & lac¬
tis ex uno fonte man&. San gui¬
nis unde formatur homo: lac¬
tis unde pascitur. Siergo dnĩs
Sicut paulus apłs ait. Quifactus
ẽ. ei exsem ine dauid: scđm carnẽ.
Dequo matheus in initio sui euan¬
gelii ait. Lib generationis iħ u

Expanded text:
t non faciens, digne plagis vapulabit multis . haec mulier ostenditur, quae fidem Dominicae incarnationis, quam corde concepit, inter turbas malignantium, reprehendentium, et calumniantium, ore credulo confessa est, dicens: « Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. » In quibus verbis non solum praesentes calumniatores, qui dicebant eum in Beelzebub ejicere daemonia, confundit, sed etiam futurum eorum errorem destruit, qui dicturi erant Dominum non veram carnem ex Maria virgine assumpsisse. Si enim ventre portatus, uberibusque est lactatus, patet profecto quod consubstantialem carnem matris suscepit, maxime cum secundum physicos in ventre praegnantis, liquor sanguinis et lactis ex uno fonte manat: sanguinis, unde formatur homo: lactis, unde pascitur. Si ergo Dominsicut Paulus apostolus ait: « Qui factus est ei ex semine David secundum carnem . » De quo Matthaeus in initio sui Evangelii ait: « Liber generationis Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
Et seruat ea: quae inea scripta sunt
Nonenim ut ait apłs. auditores le¬
gis iustisunt apud dm̃: sed facto¬
res legis iustifica buntur. Audire
& non facere magis ꝑtin& ad con¬
tumaciam. quam ad bratitudi¬
nem. Unde ioħs dicit. Scienti
bonum & nonfacienti: ue illi.

Expanded text:
et servat quae in ea scripta sunt . » Non enim, ut ait Apostolus, auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Audire et non facere, magis pertinet ad contumaciam quam ad beatitudinem. Unde Jacobus dicit: « Scienti bonum et non facienti, peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
filudĩ secdm carnem. ut gabriel ar¬
changelus beatȩ mariar ait. Quo¬
cabis nom enis iħm: quod latine
salucitor dicitur. eo qđ saluum fa¬
ciat popłm suum apeccatis rorũ
Xp̃c abunctione nomen accepit:
Chrisma enim unctio. xp̃t unctꝰ:
dicitur. sed sp̃italit̃. Cui ps almis¬
ta. Propterea unxitte ds̃ ds tuus
oleo exultationis. Qui dedit sem&¬
demit nos & lib̾auit nos: ab om̃i
uigo iniquitatis. quo captiui te¬
nebamur & infidelitatis. & mun¬
dauit ꝑbaptisinum: ubi sicom̃ia
originalici delicta. & ꝑpera con¬
missa mundantur: quatenus in
nob̾ nichil remanere possit. in mũ¬
dum. Sec tatorem: bonoꝵ oꝑum.
Aaquam sec tationem bonorum oꝑũ:
Id ẽ nos apłs ammon& dicens. Ex¬
ortamur ut inuacuum gram dei¬
nõ recipiatis: ut nonuitu peretur¬

Expanded text:
Filii Dei, secundum carnem, ut Gabriel Filii Dei, secundum carnem, ut Gabriel angelus beatae Mariae ait: Et vocabis nomen ejus Jesum , quod Latine Salvator dicitur, eo quod salvum facit populum suum a peccatis eorum. Christus ab unctione nomen accepit, chrisma enim unctio, Christus unctus dicitur. Sed spiritualiter, cui Psalmista: Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis . Qui dedit semedemit nos et liberavit ab omni vinculo iniquitatis, quo captivi tenebamur, et infidelitatis, et mundavit per baptismum, ubi sic omnia originalia delicta, et perpetrata commissa mundantur, quatenus in nobis nihil remanere possit immundum. Sectatorem bonorum operum. Ad quam sectationem bonorum operum, idem nos Apostolus admonet, dicens: Exhortamur, ne in vacuum gratiam Dei recipiatis, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
& unxitte ds̃ ds̃ tuus oleo exulta¬
tionis. & ioħs ait. In principio e¬
rat uerbum: & uerbum erat apud
dm̃. & ds̃ erat uerbum. Et alia
plurima dehoc sanctissi mono¬
mine inuenies testimonia. Cuiꝰ
ad uentum gła. ex pectamus
secdin ꝓmissionem angelica di¬
centis addiscipulos. Uiri galilei
quidhic statis aspicientes in ce¬
lum: sic uemi& quem ad modũ
uidistis eum eumtem in caelũ.
Sedinilla gła expectatur: deqͦ ip¬
se salucitor ait. Cum uenerit si¬
lius hominis ingła patris: et
scorum angłorum. Non quod
dĩ & angelorum. unam ee głam
dicat: sedquia tanta erit illic
gła patris inqua filius hominis
ad uidicium uenturus ẽ. qu.
a solis angelis capi possit. uel
ab illis scnctis deqbus dicitur.
quia erunt sicut angłi dĩ. De hoc
ad uentu gloriae dei: & p&rus
apłs ait. Inueniatur & laudem
In laude quando dicturus est:
Uenite benedicti patris mei. per¬
cipite regnum. Ingloria: quia
tunc iusti fulgebunt sicut sol:
infuturo uiditio. Et saluatoris¬

Expanded text:
tuus oleo exsultationis . Et Joannes ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , et alia plurima de hoc sanctissimo nomine invenies testimonia. Cujus et adventum gloriae exspectamus, secundum promissionem angelicam, dicentis ad discipulos: Viri Galilaei, quid hic statis aspicientes in coelum, sic enim veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum . Sed in illa gloria exspectatur, de qua ipse Salvator ait: Cum venerit Filius hominis in gloria Patris et sanctorum angelorum . Non quod Dei et angelorum unam gloriam esse dicat sed quia tanta erit illic gloria Patris, in qua Filius hominis ad judicium venturus est, quae a solis angelis capi possit, vel ab illis sanctis, de quibus dicitur: Quia erunt sicut angeli Dei. De hoc adventu gloriae Dei et Petrus apostolus ait: Inveniatur in laudem In laude, quando dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. In gloria, quia tunc justi fulgebunt ut sol in futuro judicio. Et Sal
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ iustitia quasi uiris status. cuius
partess̃ timere dm̃: uenerari reli¬
gionem. habere humanitatem :¬
& pi&atem. Vnde sequitur. Et
pie uiuamus in hoc seculo. Iusti¬
tia enim: nein temperatasit: pre¬
tas adumgenda.ẽ: Pi&as em̃ pars
.ẽ. iustitiȩ: quȩ propriae. ut ait au¬
gustinus. dĩ cultus intelligitur.
Iustitia enim. ẽ. aequitas uł rectitudo:
que unicuique sua tribuit. Exper¬
tantes beatam spem. Spes. ẽ. bonoꝵ
expertatio fitturorum: que ex pͥmit.
humilitatis affectum: & sedule ser¬
uitutis obsequium. Spes aut̃ uoca¬
ta. quod sit ꝓ grediendi quasi
peccatum amat futuram gloriã
non sꝑat. Ille enim fiducialit̃ ex¬
pertat: qui eius mandata. sidu¬
cialit̾ seruat. Beata enim recte
dicitur spes: ubi filii dĩ merebim
ẽe & heredes. Heredes quidem dĩ
coheredes autem xp̃i. Ubi cum
appar uerit similes ei erimus: qm̃
uidebimus eum sicuti est. Ubi¬
& peccati nobis donabitur: & ui¬

Expanded text:
autem justitia, quasi juris status, cujus autem justitia, quasi juris status, cujus partes sunt, timere Deum, venerare religionem, habere humanitatem et pietatem, unde sequitur. Et pie vivamus in hoc saeculo. Justitia enim ne intemperata sit, pietas adjungenda est. Pietas enim pars est justitiae, quae proprie, ut ait Augustinus, Dei cultus intelligitur. Justitia enim est, aequitas vel rectitudo, quae unicuique sua tribuit. Exspectantibus beatam spem. Spes est bonorum exspectatio futurorum, quae exprimit humilitatis affectum, et sedulae servitutis obsequium. Spes autta, quod sit pes progrediendi, quasipeccatum amat, futuram gloriam non sperat. Ille enim fiducialiter exspectat, qui ejus mandata fideliter servat. Beata enim recte dicitur spes, ubi filii Dei merebimur esse, et haeredes, haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Ubi cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Ubi peccata nobis donantur, et vi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. quam zacharias super am¬
phoram uł massam sedere uidit
plumbeam: quam alio nomine
idolatria possunns appellare. &
deria. Seculare.ẽ. om̃e defideriũ
carnale: & om̃ĩs ambitio secula¬
ris. Desidiria turpia: uoluntas
uel cupiditas corporis. om̃ia drsi¬
deria sunt carnalia: a quibus nos
om̃ibus abstinere paerus obseerat
dicens. Obsecrouos tanquã adue¬
nas. & peregrinos: abfanere uos
acarnalibus desideriis. quaemi¬
litant aduersus animam. Ac si
dicer&. Carnalici desideria. nolite
desiderare: sed cęlestia aȩt̃na con¬
cupiscite. quia carnis desideria
aduersus conuersationẽ sanctã.
& contra suam m& ipsam mili¬
tant animam. Sobrie. Sobrie
dicit. id ẽ caute: sapient̾ consi¬
derate. & tem ꝑate. Ponentesante
oculos illud quod dñs ait. Adcen¬
dite negra uentur corda uestra
incrapu̾la & ebri&ate: & curis
huius seculi. Et iuste. Idẽ. rec
de. & equanuniter. Hic enim
facit iustitiam exipso natus. ẽ. Dicta

Expanded text:
dicit, quam Zacharias super amdicit, quam Zacharias super amphoram vel massam sedere vidit plumbeam, quam alio nomine idololatriam possumus appellare et deria. Saeculare est, omne desiderium carnale, et omnis ambitio saecularis. Desideria turpia, voluntas vel cupiditas corporis, omnia desideria sunt carnalia, a quibus nos omnibus abstinere, Petrus obsecrat, dicens: Obsecro vos tanquam advenas et peregrinos, abstinere vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam . Ac si diceret: Carnalia desideria nolite desiderare, sed coelestia, et aeterna concupiscite, quia carnis desideria adversus conversationem sanctam, et contra suammetipsam militant animam Sobrie. Sobrie dicit, hoc est, caute, sapienter, considerate, et temperate, ponens ante oculos illud quod Dominus ait: Attendite ne graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus saeculi te et aequanimiter, hinc enim omnis qui facit justitiam, ex ipso natus est . Dicta
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ex equauit grãm graciae.
Et ioħsait. Nos om̃s deplenitudine
rius accepimus graciam progr̃a:
id est ꝓ gra legis grãm euangelii.
Omnib hominibus. id .ẽ.  quib
apparuit. Ipse enĩ.ẽ. lux uera:
quae inluminat om̃em hominẽ
om̃s homines uult saluos fieri
& ad agnitionem ueritatis uenire.
Ipse.ẽ qui apłis suis ait. Ite doce¬
te om̃s gentes. baptizantes eos:
qui crediderit. & bapti zatus fue¬
rit: saluus erit. Ecce quomͦ gr̾a¬
dĩ saluatoris: om̃ibus appar̾uit
hominibus. Erudiens nos. Erudi¬
re enim docere.ẽ. Nam & ipsũ
nom̃ significat: adp̾hensam scien¬
ciam. Rudis eram dicitur nouus:
eruditus. quasi arure sublatus:
id .ẽ. abignorancia diuisus. & in
doctrine sinibus conlocatus:
Erudire ihrłm: neforte recedat ani¬
mamea ante. Eruditur .gͦ. ierłm: ut
corrigatur. & non reocdat anima dĩ
abea. & religatur insolitudinem.
sed potius erudita habeat semper
dñm habitatorem. Ut ab negantes
impi& atem. Hic inpi& atem illam

Expanded text:
iae : Et Joannes ait: Nos omnes de plenitudine ejus accepimus, gratiam pro gratia , id est, pro gratia legis, gratiam Evangelii: omnibus hominibus, id est, quibus apparuit. Ipse enim est lux vera, quae illuminat omnem hominem omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis pervenire. Ipse est, qui Apostolis suis ait: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos: qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Ecce quomodo gratia salvatoris Dei omnibus apparuit hominibus. Erudiens nos. Erudire enim docere est, nam et ipsum nomen significat apprehensam scientiam. Rudis enim dicitur novus. Eruditus, quasi a rure sublatus, hoc est, ab ignorantia divisus, et in doctrinae finibus collocatus. Erudire Hierusalem, ne forte recedat anima mea a te . Eruditur Hierusalem, ut corrigatur, et non recedat anima Dei ab ea, et redigatur in solitudinem, sed potius erudita habeat semper Dominum habitatorem. Ut abnegantes impietatem. Hic impietatem illam
Abbreviated transcription (Latin):
regredimꝰ: qm̃ quia paradisi
gaudio ꝑ delectam̃ta discessimꝰ.
adhoc ꝑ lam̃ta reuocamur:
Concordia. Istarum duarum ꝑ¬
spicua.ẽ. & gratissima concordia
lectionũ. Ambe enim deuo cati¬
one gentium: miserieor diter
& ambe deoblatis dño mistice
concorditer locũtur munerib:
Do minica .i. Post te oella r̃.

Expanded text:
regredimur, quoniam qui a paradisi regredimur, quoniam qui a paradisi gaudio, per dilectamenta discessimus, ad hoc per lamenta revocamur. CONCORDIA. Istarum duarum perspicua est et gratissima concordia lectionum, ambae enim de vocatione gentium misericorditer, et ambae de oblatis Domino mystice concorditer loquuntur muneribus. DOMINICA PRIMA POST THEOPHANIA.
Abbreviated transcription (Latin):
nis expͥmitur. psal miste attes¬
tante. Dirigatur oracio mea.
sicut incensum in conspectu tuo.
Per myrrã uͦ : carnis nr̃a mor¬
tificatio designatur. Vnde &
scã ceccła dicit. Manus mee: dis¬
tillauer̃ mrrrã. Nato. gͦ regi au¬
rum offerimus: sunconspectu
illius claritate suꝑne sapientiae res¬
plendemus. Thus offerimꝰ: sicogita¬
ciones carnis ꝑ sc̃a orationũ studia
inara cordis incendimus. Mirrã
offerimus: sicarnis uicia ꝑ abstinẽ¬
ciam mortificamus. Et responso
accepto in somnis: neredirent ad
Magnum uͦ nob̾ aliquid magi in nu¬
unt: quod in regionẽ suã. ꝑ aliam
uiã reuertuntur. Regio quippe
nr̃a: paradisus. ẽ. Aregione &¬
enĩ nr̃a: suꝑbiendo. in obediendo
uisibilia sequendo. erbum uetitũ
gustando discessimꝰ. Sed ad eam ne¬
cesse. ẽ. ut flendo. obediendo. ui¬
sibilia contẽpnando: atq app&ci¬
tũ carnis refrenendo redeamus.
Per aliam uiam ad regionem nr̃am

Expanded text:
nis exprimitur. Psalmista attesnis exprimitur. Psalmista attestante: Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo . Per myrrham vero carnis nostrae mortificatio designatur. Unde et sancta Ecclesia dicit: Manus meae distillaverunt myrrham . Nato ergo Regi aurum offerimus, si in conspectu ejus claritate supernae sapientiae resplendemus. Thus offerimus, si cogitationes carnis per sancta orationum studia in ara cordis incendimus. Myrrham offerimus, si carnis vitia per abstinentiam mortificamus. Et responso accepto in somnis, ne redirent ad nobis aliquid Magi innuunt, quod in regionem suam per viam aliam revertuntur. Regio quippe nostra paradisus est. A regione etenim nostra superbiendo, inobediendo, visibilia sequendo, cibum vetitum gustando, discessimus, sed ad eam necesse est, ut flendo, obediendo, visibilia contemnendo, atque appetitum carnis refrenando redeamus. Per aliam viam ad regionem nostram
Abbreviated transcription (Latin):
uacuus intrar&. Magiuͦ eum
quem adorant: misticis muneri¬
bus p̃dicant. Auro: regen. Iure:
dm̃. Myrra: mortalem. Sunt
her &ici qui hunc dm̃ credunt:
sed ubique regnare noner edt̃.
Ii ei thus offer̃: non aurum.
Sunt qui hunc regem exiftimani:
sed dm̃ negant. Hi ei profecto¬
aurum uferunt: nontus. St̃¬
non nulli: qui hunc regem ex¬
iftimant. sed dm̃ negant. Hi ui¬
delic& ei aurũ offerunt: sed of¬
ferrithus nolunt. Sunt quihunc¬
& dm̃ fatentur & regem: sed assũp¬
sisse carnem mortalem negant.
i ei aurum: & thus. offerunt.
non mirram. Nos offer amus
aurũ : ei. ut ubiq eũ regnare
ut eum quem credimus in sua
diuinitate in passibilem. er eda¬
mus &iam in nr̃a fuisse carne
mortalem. Quam uis in auro¬
& thure. & myrra. intelligi &
aliud potest. Aur u namque
sapientia designatur. Salomo¬
ne ad testante quiait. Thes au¬
rus desiderabilis: requiescit
more saprentis. Thus aut̃ qͦd
dõ incenditur: uirtus oracio¬

Expanded text:
vacuus intraret. Magi vero eum vacuus intraret. Magi vero eum quem adorant, mysticis muneribus praedicant. Auro Regem, Thure Deum, Myrrha mortalem. Sicut haeretici qui hunc Deum credunt, sed ubique regnare non credunt, hi ei thus offerunt non aurum. Sunt qui hunc regem existimant, sed Deum negant; hi ei aurum offerunt, non thus. Sunonnulli qui hunc regem existimant, sed Deum negant. Hi videlicet ei aurum offerunt, sed offerre thus nolunt. Et sunet Deum fatentur et Regem, sed assumpsisse carnem mortalem negant. Hi ei aurum et thus offerunt, non myrrham. Nos offeramus aurum ei, ut ubique eum regnare ut eum quem credimus in sua divinitate impassibilem, credamus etiam in nostra fuisse carne mortalem. Quamvis in auro, thure et myrrha intelligi et aliud potest. Aurum namque sapientiam designat, Salomone attestante, qui ait: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis . Thus autem, quod Deo incenditur, virtus oratio
Abbreviated transcription (Latin):
da argum̃ta conuertitur. net̾reno
regno pͥuar&ur. Renunciari sibi
ubi puer in uenir&ur postulat: ad¬
orare uelle se simulat. ut quasi
hunc si inuenire possit extinguat.
Ded quia ficte quesiuit: in uenire
non meruit. Et ecce stella quam
uiderant in oriente ante cedebat
eos : usq dum ueniens star& supͣ
ubi erat puer. Ubi ẽ herodes.
d&ur. Et uiam per gentibus ad
xp̃m ostendit. quia ipse secđm
incar nacionis mifteriũ. & stella
& uia.ẽ. & nos perse ducit ad se.
Uidentes aut̃ ftellam: gauisisunt
gaulio magno ualche. Et intran¬
tes domñ: in uener̃ puerum cũ
maria matre eius. Gauisisunt
gaudio magno ualde: quia ma¬
gis gaudium fit deinuentis. quã
depossessis. Puer ille inuenitur
cũmatre: dequo isaias ait. Puer
natus. ẽ. nobis: filius datus.ẽ.
nobis. Et procidentes: adora¬
uerunt rum. Et a ꝑtis tes auris
suis : obtuler̃ ei munera. Au¬
rum. thus: & mirram. Ue¬
terum tradictio fuit: ut nullꝰ
adregem siue addm̃ rogandũ

Expanded text:
da argumenta convertitur, ne terreno da argumenta convertitur, ne terreno regno privaretur. Renuntiari sibi ubi puer inveniretur postulat. Adorare velle se simulat, ut quasi hunc, si invenire possit, exstinguat, sed quia ficte quaesivit, invenire non meruit. Et ecce stella, quam viderant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens staret ubi erat puer. Ubi est Herodes, videtur, et viam pergentibus ad Christum ostendit, quia ipse secundum incarnationis mysterium, et stella et via est, et nos per se ducit ad se. Videntes autem stellam, gavisi sunt gaudio magno valde, et intrantes domum invenerunt puerum cum Maria matre ejus. Gavisi sunt gaudio magno valde, quia majus gaudium fit de inventis quam de possessis. Puer ille invenitur cum matre, de quo Isaias ait: Puer natus est nobis, filius datus est nobis . Et procidentes adoraverunt eum, et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. Veterum traditio fuit, ut nullus ad regem, sive ad Dominum rogandum
Abbreviated transcription (Latin):
demonstratione damnentur.
Nam ꝑrexer̃ magi & ad orauerunt.
remans erunt uilaei qui demons¬
trauerunt. Atilli dixer̃ ei. Inbet¬
leem iudae. Sic enim scriptum ÷
ꝑpropħam : Et tubethleem t̾ra
iuda: nequaquam minima es
inprincipibus iuida. Exte enim
exi& dux. quir eg& populum me¬
um isrł. Acsidicer&. Una es in
principibus urbium principatum
tenentibus. quia a te duo nascen¬
tur principes. id .ẽ. dauid & xp̃c.
Iunc herodes clam uocatis magis:
diligent̃ didicit abeis tempus
stelle. quae apparuit eis. Time¬
bat enim magos: ase aliqua cau¬
sa non reuer suros ut euenit. &
idõ tempus stelle clam uocatis
magis didicit. Unde & hic de¬
ficit historia. cum seerete indi¬
cant tempiis stelle. Et mitters
illos in bethleem: dicit. Ite. & int̾roga¬
te diligent̃. depuero. Et cũ in uene¬
ritis renunciate michi : ut & ego ue¬
niens. adorem eum. Quicũ audis¬
sent regem: abierunt. Natiuitate
regis nr̃i cognita. herodis ad calli¬

Expanded text:
demonstratione damnentur. demonstratione damnentur. Nam perrexerunt Magi et adoraverunt, remanserunt Judaei, qui demonstraverunt. At illi dixerunt: In Bethleem Judae, sic enim scriptum est per prophetam: Et tu Bethleem terra Juda nequaquam minima es in principibus Juda, ex te enim exiet Dux qui regat populum meum Israel . Ac si diceret, una es in principibus urbium principatum tenentibus, quia a te duo nascentur principes, id est David et Christus. Tum Herodes clam vocatis Magis, diligenter didicit tempus stellae quae apparuit eis. Timebat enim Magos, ad se aliqua causa non reversuros, ut evenit, et ideo tempus stellae clam vocatis Magis didicit. Unde et hic deficit historia, cum secrete indicant tempus stellae. Et mittens illos in Bethleem, dixit: Ite et interrogate diligenter de puero, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens, adorem eum; qui cum audissent regem, abierunt. Nativitate Regis nostri cognita, Herodes ad calli
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ c&̃as ftellas sed inuicinia ter¬
re uisaẽ. illis. Audrens aut̃ hero¬
des rex turbatus.ẽ: & om̃is iheroso¬
lima cũ illo. Cȩli rege nato. rex
t̃rȩ turbatus .ẽ: quia nimirum
t̾rena altitudo confunditur. cũ
celsitudo celestis aperitur. Et ut
alii uolunt idõ herodes regis no¬
mine inxp̃o indignatur: qui a au¬
gustus decreuerat. ne quis rex
uł d̃s sine suo consilio diceretur.
O mẽm enĩ hitrosolimã cum illo
dicit eẽ turbatam. quia tur ba¬
cio regis. turbatio populi ẽ. Et con¬
gregans om̃s principes sacer dotũ
& scribas popłi: sciscitabatur abe¬
is ubi xp̃s nascer &ur. Magitantũ¬
modo regem nuntiant. herodes
xp̃m requirit. Ipsum igitur regnũ
dequo in terrog& confitet᷑ deinde
ubinasci haber& inquiritur. utiq
ꝓminciatus ostenditur. Neq enĩ
queri poterat : qui non erat nunci¬
atus. Quare tamen uoluit ds hoc
aiudeis inquiri : ut dum os tendt̃
inquem non credunt. ipsa sua

Expanded text:
inter caeteras stellas, sed in vicinia terinter caeteras stellas, sed in vicinia terrae visa est illis. Audiens autem Herodes rex, turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo. Coeli Rege nato rex terrae turbatus est, quia nimirum terrena altitudo confunditur, cum celsitudo coelestis aperitur; et ut alii volunt, ideo Herodes regis nomen in Christo indignatur, quia Augustus decreverat ne quis rex, vel Deus, sine suo consilio diceretur. Omnem enim Hierosolymam cum illo dicit esse turbatam, quia turbatio regis turbatio populi est. Et congregans omnes principes sacerdotum, et scribas populi, sciscitabatur ab eis, ubi Christus nasceretur. Magi tantummodo Regem nuntiant, Herodes Christum requirit. Ipsum igitur Regem de quo interrogat, confitetur. Deinde ubi nasceretur, inquiritur, utique pronuntiatus, ostenditur. Neque enim quaeri poterat, qui non erat nuntiatus. Quare tamen voluit Deus hoc a Judaeis inquiri, ut dum ostendunt, in quem non credunt, ipsi sua
Abbreviated transcription (Latin):
fidelibus datasunt. Constat qͥppe¬
magos xp̃m hominẽ intellegisse: ꝓpt̃
quod dict̃. ubi est quinatus ẽ. & regem:
quia dict̃rex iudaeorum. Et dm̃:
quia dic̃t. uenimꝰ adorare eũ. Qui
& iam hoc sublimissime deillo sensert̃:
quia cum eẽt rex iudarorum ad sal¬
uandas & iam gentes quae in ipso
eređe atq ad illũ uenire uellent. eẽt
ieloneus. quod suo maxime aduentu:
ꝓbauer̃ & actu. Sed & destella quȩ eis
apparuit: quidam dict̃ ab oriente
usq aduicinia bethileem ducem eis
itineris extitisse. quod nequa quam
ita. ẽe. Ipsa euangelii ueritas inqui¬
sita cdemons trat. Sed pocius morien¬
te tantũ eosstellam uidisse. statq
intellexisse. quia haec ortum nati
in uidaea regis signar&. idõ uene¬
r̃ iudaeam. Cumque testimonuis
propha&icis inbethleem illũ natũ
cognouissent: mox illuc it̃ agen¬
tes. stellam quam inoriente uide¬
rant. ducem habere meruerunt.
Quenon insũma caeli altitudine

Expanded text:
fidelibus data sunt. CAPfidelibus data sunt. CAPMagos Christum hominem intellexisse, propter quod dicunt: Ubi est qui natus est? et regem, quia dicunt: Rex Judaeorum, et Dominum, quia dicunt: Venimus adorare eum. Qui etiam hoc sublimissime de illo senserunt, quia cum esset Rex Judaeorum, ad salvandas etiam gentes, quae in ipsum credere atque ad illum venire vellent, esset idoneus, quod suo maxime adventu probaverunt et actu. Sed et de stella quae eis apparuit, quidam dicunt ab oriente usque ad vicinia Bethleem, ducem eis itineris exstitisse, quod nequaquam ita esse, ipsa Evangelii veritas inquisita demonstrat, sed potius in oriente tantum eos stellam vidisse, statimque intellexisse, quia haec ortum nati in Judaea Regis signaret, ideo venerunt Judaeam. Cumque testimoniis propheticis, in Bethleem illum natum cognovissent, mox illuc iter agentes, stellam quam in oriente viderant, ducem habere meruerunt. Quae non in summa coeli altitudine
Abbreviated transcription (Latin):
oriente in occidente stellam ortam
uidimus. Pixis historiae radicibus.
sp̃italia intuemur. Behlrem quȩ
int̾p̃tatur domus panis: signifi
nascitur. Herodes qui int̾pretat᷑
pellicius. siue pellis gloria: signi¬
ficat dicbolum regnantẽ inmũ¬
do.Tres magi gemis humanum:
ralis. Mores enĩ apud grecos: & hi
appellantur. Loica : id ẽ. rationa¬
lis. Philosoplne enĩ: species. ẽ. Ra¬
cio enim. grece locos dicitur. Ma¬
gi quisacerdotes int̾rogant: signi¬
ficant eccłã gentium. Sacer dotes:
legẽ uł sinagogã. Querendũ qͥd
sit quod redemptore nato pastori¬
bus angłs apparuit. atq ad ad¬
orandum hunc magos ñ angłs
sed stella perdux̃. Vid elic& iuide¬
is racione utentibus: rationale a¬
ni mal. id .ẽ. angls p̃dicare debu¬
it. Eentiles quia uti ratione nes¬
ciebant: ad cognos cendum dñm
non ꝑuocem. sed per signa ꝑducunt᷑.
Iuis ꝓph&ia tanquã fidelibus. &¬
istis signa tanquã infidelibus. non

Expanded text:
oriente in occidentem, stellam ortam oriente in occidentem, stellam ortam vidimus. Fixis historiae radicibus, spiritualia intueamur. Bethleem quae interpretatur domus panis, significanis vivus , nascitur. Herodes qui interpretatur pelliceus sive pellis gloria, significat diabolum regnantem in mundo. Tres Magi genus humanum cralis, mores enim apud Graecos ἦθεα appellantur. Logica. Hoc est, rationalis, philosophiae enim species est, ratio enim Graece, λόγος dicitur. Magi qui sacerdotes interrogant, significant Ecclesiam gentium, sacerdotes legem vel Synagogam. Quaerendum quid sit, quod Redemptore nato pastoribus angelus apparuit, atque ad adorandum hunc Magos non angelus, sed stella perduxit, videlicet Judaeis ratione utentibus rationale animal, id est, angelus praedicare debuit. Gentiles, quia uti ratione nesciebant, ad cognoscendum Dominum, non per vocem, sed per signa perducuntur, illis prophetia tanquam fidelibus, istis signa tanquam infidelibus, non
Abbreviated transcription (Latin):
ginis partu nouum sidus apparuit
Quod misterium officiisui &iam ip¬
sis magis querentib xp̃m. cũ ante
faciem prehir& exhibuit. donec eos
usq adipsum locum ubi dĩ uer¬
bum infans erat. prȩ eundo per¬
ducer&. Magos qui ad adorandũ
dñm ꝑrexer̃ : quidam exꝓgenie
fuisse balaam existimant. erudi¬
tos. inastronomica disciplina. Et
stellam illam: non ex notis fuisse
syderib. Quippe: quia nec eocdem
cȩlesti ordine mouebatur. ut cȩ̃t̃e.
dec enĩ: adlocum in quo natus erat
dñs. demonstrando natu propͥo
ferebatur. Alui diẽt nepotes babam
ẽẽ. filu beor: quia sectam eius se¬
cutisunt. Alii diẽt ꝑses fuisse: ut
metro canorius dicit. Tum iib& &
ꝑses: celerem ꝑtendere gressum.
Hieronimus dicit. Caldei stellas dõs
ẽẽ confirmabant. Vnde eorum ds̃
nim cupatiuus: uerũ indicat dm̃.
unde caldei.eẽ. ixistimantur. Qđ
dicit uidimus stellam eius inorien¬
te : id ẽ. nos morienti positi siue de

Expanded text:
ginis partu novum sidus apparuit, ginis partu novum sidus apparuit, quod mysterium officii sui, etiam ipsis Magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum ubi Dei Verbum infans erat, praeeundo perduceret. Magos qui ad adorandum Dominum perrexerunt, quidam ex progenie fuisse Balaam existimant, eruditos in astronomica disciplina, et stellam illam non ex notis fuisse sideribus, quippe quia nec eodem coelesti ordine movebatur ut caeterae. Haec enim ad locum in quo natus erat Dominus, demonstrando nutu proprio ferebatur. Alii dicunt nepotes Balaam esse filii Beor, quia sectam ejus secuti sunt. Alii dicunt Persas fuisse, ut metro Canorius dicit: Tum jubet et Perses celerem pertendere gressum. Hieronymus dicit: Chaldaei stellas deos esse confirmabant, unde eorum deus nuncupativus verum indicat Dominum, unde Chaldaei esse existimantur, quod dicit: Vidimus stellam ejus in oriente, id est, nos in oriente positi, sive de
Abbreviated transcription (Latin):
dimus enĩ stellam eius inoriente:
& uenimus ad orare eũ. Dñi stel¬
lam se dic̃t uidisse: uel exartis
scientia. uł exuaticinio balaam.
dicentis. Ori&ur stella exiacob:
& consurgis homo uirga de isrł.
&̾ ꝑ cuci& duces moab. Hanc stel¬
lam tracdunt ut colunbã: nec
antea nec postra. eẽ. isã. quia
nec ante nec postea simil illi ꝗem
demonstrauit.ẽ. natus. Stellã
euis idimus non nr̃am: ñcȩli.
sed regis quinatusẽ. Nosquidem
sub fato stellarum: nullius hominis
genes in ponimus. Quanto minus illiꝰ
temporalem generationem sub as¬
trorum conditione credamus fac¬
tam: qui ẽ aet̃nis uniuersorum
creator & dñs. Itaq illa stella quã
uiderant magi xp̃o incarne nato
non addecre tum dominabatur.
sed ad testimonium famulabatur:
Nec eum subiciebat inꝑio: sed in di¬
cabat obsequio. Proinde non exil¬
lis erat hacstellis que abinitio cre¬
aturȩ. it̃ suum ordinem subcrea to¬
ris legi custodiunt. sed nouo uir¬

Expanded text:
dimus stellam ejus in oriente, dimus stellam ejus in oriente, et venimus adorare eum. Domini stellam se dicunt vidisse, vel ex artis scientia, vel ex vaticinio Balaam, dicentis: Orietur stella ex Jacob, et consurget virga de Israel, et percutiet duces Moab . Hanc stellam tradunt, ut columbam, nec antea, nec postea, esse visam, quia nec antea, nec postea, similis illi quem demonstravit est natus. Stellam ejus vidimus, non nostram, non coeli, sed Regis qui natus est. Nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genesim ponimus, quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum conditione, credamus factam, qui est aeternus universorum creator et Dominus. Itaque illa stella quam viderant Magi Christo in carne nato, non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur. Nec ejus subjacebat imperio, sed indicabat obsequio. Proinde non ex illis erat haec stellis quae ab initio creaturae iter suum ordinemque sub creatoris lege custodiunt. sed novo vir
Abbreviated transcription (Latin):
tibus culparentur. Nam & ꝓp¬
t̾ea ut sacer dotes amagis in ter¬
rogati ubi xp̃s nascerẽtur: in ex¬
cus abiles fierent deaduentu eius¬
Iudaei enim asserunt. sem filiũ noẽ.
quem dicunt melchi sedech: pͥmũ
post diluuiũ insiriã condidisse ur¬
bem salem. inqua regnũ fuit eius¬
dem melchi sedehe. Hanc postra
tenuerunt iebusȩi: equib sor¬
tita est uocabulum iebus. Sicq
duobus nominibus copulatis ie¬
Quȩ postra asalomone hierosolia:
quasi ihero solomonia dicta est.
Haer & corruptȩ apo&is: solima est¬
non cupata & post modũ abelio ad¬
riano: uocitata. ẽ. helia. Impsa. ẽ.¬
& sron: quȩ hebraice in terp̃tatur
speculatio. eo quod insublime cons¬
tructa.ẽ: & delonge uemencia cõ¬
templcitur. Vbiẽ. quinatus.ẽ.
rex iudaorum : id .ẽ. rex confes¬
sionum. rex quinatus om̃s gen¬
tes. illuminare uenit: dequo
isaias ait. Puer natus est nobis.
Reddunt causam. inquirentibus.
Quis dixit uobis: respondent. Ui¬

Expanded text:
tibus, culparentur. Nam et proptibus, culparentur. Nam et propterea, ut sacerdotes a Magis interrogati, ubi Christus nasceretur, inexcusabiles fierent, de adventu ejusJudaei enim aquem dicunt Melchisedech, primum post diluvium in Syria condidisse urbem Salem, in qua regnum fuit eiusdem Melchisedech. Hanc postea tenuerunt Iebusaei, ex quibus et sortita vocabulum est Iebus; sicque duobus nominibus copulatis Iequae postea a Salomone Hierosolyma quasi Hierosolomonia dicta est. Haec et corrupte a poetis Solyma nuncupata est, et postmodum ab Aelio Hadriano Aelia vocitata eet Sion, quae Hebraice interpretatur speculatio, eo quod in sublime constructa est, et de longe venientia contempletur. Ubi est, qui natus est rex Judaeorum. Id est, rex confessionum, rex qui natus omnes gentes illuminare venit. De quo Isaias ait: Puer natus est nobis . Reddunt causam inquirentibus Quis dixit vobis? Respondent: Vi
Abbreviated transcription (Latin):
tinc ⁊onem eius betle¬
em: quat ingalile sita ẽ: sicut
in iħu uolumine repperiri potest.
E st bethleem ciuitas dauid: quae
mundi genuit saluatorem. quoe
prius effrata uocata.ẽ. Cui iacob
postea quando ibi percora sua pa¬
uit. belleem nom̃ quondã uaticini¬
o. futuri im posuit: qđ domꝰ panis
inter p̾tatur. propter eũ panẽ. qͥ
ibi decȩlo descendit. Indiebus he¬
rodis regis. Hic herodes antipa¬
tri as calonitidis: matris uͦ cẏpri¬
de arabice filius fuit. Qui morbo
sui anno mor tuiis. ẽ. Subhuius
poris alienigene referuntur: quia
prȩdictũ fuerat. Non defici& prĩ¬
ceps deuida. nec dux defriore eiꝰ.
donec ueniat cui reꝓmissũ est.
& ipseerit expectatio gentium.
Ecce ma gi aboriente uenerunt.
Igitur dum oriens. ẽ. qui querit᷑.
idõ enim aboriente indicatur.
quia ipse ad sem& ipsũ nos ducit.
Hierosolunam dicentes. Idx̃. iero¬
solimam uenerunt. quia desion
tes xp̃i natiuitatem sibi proxi¬
mam: amagis delonge uenien¬

Expanded text:
s Bethleem quae in Galilaea sita est, sicut in Jesu volumine reperiri potest . Est enim Bethleem civitas David, quae mundi genuit salvatorem, quae prius Ephrata vocata est, cui Jacob postea, quando ibi pecora sua pavit, Bethleem nomen, quodam vaticinio futuri imposuit, quod domus panis interpretatur propter eum panem qui ibi de coelo descendit. In diebus Herodis regis. Hic Herodes Antipatris Ascalonitidis, matris vero Cypridis Arabicae filius fuit, qui morbo sui anno mortuus est. Sub hujus poris alienigenae referuntur, quia praedictum fuerat: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femore ejus donec veniat, cui repromissum est, et ipse erit exspectatio gentium . Ecce Magi ab Oriente venerunt. Igitur dum oriens est, qui quaeritur, ideo enim ab oriente indicatur, quia ipse ad semetipsum nos ducit. Hierosolymam dicentes. Ideo Hierosolymam venerunt, quia de Siontes Christi nativitatem sibi proximam a Magis de longe venien
Abbreviated transcription (Latin):
minum factus. ẽ. libeneuis. ẽ.
amultis eius sermo receptus. A multis
a pluribus . ẽ. suꝑba impi& ate contẽptꝰ.
Audierunt enim mansu&i: & l&atis.
Aaducunt autem scribe & ꝓharisa ei
mulierem in ad ult̾io dep̃ hensam.
& statuer̃ eam in medio & dixerunt ei
Mlagister. haec mulier: modo dep̃hen¬
sa.ẽ. madult̾io. In lege autem: moy¬
ses mandauit nobis huius modi la¬
pilandam decerner&: deriterent
derent in eum dentibus suis. & qua¬
si fac torem scelerum. legisq contra¬
rium. uelud merito dampnarent.
Iħs autem inclinans se deor sum: di¬
gito scribebat in terra. ꝑinclinatione
iħm humilitas. ꝑ digitum quiar cicu¬
lorum conputatione flecibilis. ẽ: sub¬
tilitas dis crecionis exprimitur. Porro
đe fructus ostenditur. Postulatus. gͦ
dñs iudicare depercatrice. non statĩ
dat uiditium. s erl priusse inclinans
deorsum: digito scribit interra. ac side
non hat antea rep̃ hendendo iudicemꝰ:

Expanded text:
minum factus est, libentius est minum factus est, libentius est a multis ejus sermo receptus; a multis, a pluribus est superba impietate contemptus. Audierunt enim mansueti, et Adducunt autem scribae et pharisaei mulierem in adulterio deprehensam: et statuerunt eam in medio, et dixerunt ei: Magister, haec mulier modo deprehensa est in adulterio. In lege autem Moyses mandavit nobis hujusmodi lapidandam decerneret, deriderent derent in eum dentibus suis, et quasi fautorem scelerum legisque contrarium, velut merito, damnarent. Jesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in terra. Per inclinationem Jesu humilitas, per digitum, qui articulorum compositione flexibilis est, subtilitas discretionis exprimitur; porro dere fructus, ostenditur. Postulatus ergo Dominus judicare de peccatrice, non statim dat judicium, sed prius se inclinans deorsum, digito scribit in terra, ac sic non haec antea reprehendendo judicemus,
Abbreviated transcription (Latin):
mundi.
Mons quippe oliu&i: sublimita¬
tem dominice pi& atis & miscđae
designat. Q uia & grerae oleos mi¬
sericordia. oliu& um uocatur ele¬
emin&. & quem cumq ei li qͦrem
suꝑ funde uolueris. confestim hunc
in conuenient̃ insinucit: dermia
scriptum .x̃. Su auis dñs uniuer¬
sis: & miserationes eius. super
om̃ia oꝑa eius. Et diluculo. ue
nit iterum intemplum. Tempꝰ
quoq diliculi: exortum eius dẽ
gratiae. quire mota legis: umbra
lux euangelicȩ ueritatis. erat re¬
uelanda : demons trat. Prexit .gͦ.
iħs in montem olin&i: ut artẽ
mis cđa inse constare denunci&.
V enit iterum dilu culo intemplũ:
ut eandem miscđam. cum inci¬
piente noui testa menti lumine
fichelibus templo indelic& suo
pandendam praebendanq sig
Sessio dñi. humilitatem in car¬
nationis eius: ꝑ ꝗ nobis misere¬
ri dignatus. ẽ. insimiat. Bene
autem dicitur quia cumsedes
docer& tħs : omnis popłs uenit
ad eum. qui post quã humilitate
suae intarnationis ꝓximus ho¬

Expanded text:
mundi.mundi.Mons quippe Oliveti sublimitatem Dominicae pietatis et misericordiae designat. Quia et Graece ἔλεος misericordia, olivetum vocatur ἐλαeminet, et quemcunque ei liquorem superfundere volueris, confestim hunc inconvenienter insinuat, de qua scriptum est: Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super onit iterum in templum. Tempus quoque diluculi, exortum ejusdem gratiae, qua remota legis umbra, lux evangelicae veritatis erat revelanda, demonstrat. Pergit ergo Jesus in montem Oliveti, ut arcem misericordiae in se constare denuntiet. Venit iterum diluculo in templum, ut eamdem misericordiam, cum incipiente Novi Testamenti lumine, fidelibus, templo videlicet suo, pandendam praebendamque sigSessio Domini humilitatem incarnationis ejus, per quam nobis misereri dignatus est, insinuat. Bene autem dicitur quia cum sedens doceret Jesus, omnis populus venit ad eum: quia postquam humilitate suae incarnationis proximus ho
Abbreviated transcription (Latin):
& uos in labores rorum introiftis
Quil aborauerunt: ipse abraham
isaac. ia cob. moyses. & cd̃i patriar¬
che. & om̃s ꝓ pħe. Legite labores
rorum. in om̃ibus enrum laborib
res. Ergo iam inuidaea: messis
parata erat. Quid inde factũ. ẽ.
deipsa messe: eiectasunt pauca
grana: & semi nauerunt orbem t̃¬
rarum: & surg& alia messis: quȩ
in fine sȩculi metenda. ẽ: Ista ergo
messis crescit int̃zizaniam. cuius
messores non apłi sed angeli sunt.
Uid& e: quiddictum sit. Simul gau¬
deat quiseminat: & quim& it dis¬
pares temporis labores habueruns
ꝑ fruentur mercedem simul accep¬
turisunt uitam at̃nam. Rogaue¬
runt eum ut ibi maner&: & man¬
mulierem: hoc. ẽ. eccła annunciã¬
te: ad xp̃m ueniunt quiforissuri.
& nondum sunt xp̃iani. Credunt
ꝑistam famam: man& apud eos
biduo. hoc ẽ. dat illis duo praecep¬
ta caritatis: id . ẽ. dilertionẽ dĩ &
ꝓximi. Et multo plures. & firmius
crelunt: qm̃ ipseẽ. uere sal uator

Expanded text:
et vos in eorum labores introistis. et vos in eorum labores introistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, Isaac, Jacob, Moyses et caeteri patriarchae et omnes prophetae. Legite labores eorum, in omnibus eorum laboribus, res. Ergo jam in Judaea messis parata erat. Quid inde factum est. De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis, quae in fine saeculi metenda est. Ita ergo messis crescit inter zizaniam, cujus messores non apostoli, sed angeli sunt. Videte quid dictum sit: simul gaudeat qui seminat, et qui metet. Disparis temporis labores habuerunt perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternam. Rogaverunt eum, ut ibi maneret, et manmuliere, hoc est, Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, qui foris sunt, et nondum sunt Christiani. Credunt per istam famam. Manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis, id est, dilectionem Dei et proximi, et multo plures et firmius credunt, quoniam ipse est vere Salvator