comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidit s diuino sufflamine inspitante
cõuemientia signa passionũ Ssignatiua
intellectu suo cõfigurauit.
Nc̃ q̃ sit mat̾ia illiꝰ uideabmꝰ. Materia
tio uͦ nos inuitare ad patientiã. ut ꝑ¬

Expanded text:
vidit, sed divino sufflamine intimante, convenientia signa passionum designativa in intellectu suo configuravit. Nunc quae sit materia illius videamus. Materia tio
Abbreviated transcription (Latin):
& nosti qm̃ testimoniũ nrm̃ uerũ est.
Multa habui scribe tibi s nolui ꝑ atͣmen.¬
tum & calamum scribe tibi. Sꝑo aut̃
ꝓtinꝰ te uidẽ & os ad os loquenur. Pax
tibi. Salutant te amici. Saluta tu ami¬

Expanded text:
et nosti quoniam testimonium nostrum verum est multa habui scribere tibi sed nolui per atramentum et calamum scribere tibi spero autem protinus te videre et os ad os loquemur pax tibi salutant te amici saluta ami
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑiendũ pleriq utrũ poss& resuscitari. Celeberrimꝰ in
modi deferebat᷑ fides. Dolor exegit remediũ. ꝑrectũ ẽ
ad petrũ. Fuere qͥetiã symonẽ accersiendũ putarent. Ut̃q
idfuer̃. Ait petrꝰ symoni. qͥ de sua se iactaret potenti
pͥores partes sese dare. ut si posset mortuũ. ꝓetrꝰ occiłet᷑.
Si rescitatꝰ ẽ. surgat. ambul&. fabulet᷑. fantasma illud ẽẽ.
ñ ueritatẽ qd uideat᷑ caput mouisse. Deniq separet᷑ u¬
symor qͥ putaret apdurbẽ gentiliũ suas artes ualit᷑as płimũ. oditionẽ ꝓposiuit. ut si ipse
resuscitaret mortuum: ꝯ¬

Expanded text:
eriendum utrum posset resuscitari. Celeberrimus inmodi deferebatur fides. Dolor exegit remedium, perrectum est ad Petrum. Fuere qui etiam Simonem arcessendum putarent. Vterque adfuerunt. Ait Petrus Simoni, qui de sua se iactaret potentia, priores se partes dare ut si posset mortuum resuscitaret. si resuscitatus est, surgat, ambulet, fabuletur’. Phantasma illud esse, non ueritatem quod uideatur caput mouisse. Denique ‘separetuSimon, qui putaret apud urbem gentilium plurimum suas valituras artes, conditionem proposuit: ut si ipse resuscitasset mortuum,
Abbreviated transcription (Latin):
faciã tͥ Seua te circũstant oĩa. bellũ. fames. incendia.¬
ruine. latͦnes. & expilatores. Cui te moritura eredã.
aut cui te tantillũ relinꝗͣ: Sꝑauerã si ad oleuisses ꝗđ
me pasceres matrẽ. aut sepelires defunctã & si me o-
nonum̃to. Qͥd agã misera: Uiuendi tͥ aut mͥ nulli
uideo subsidiũ. Om̃ia st̃ nob̾ erepta. Cui te reseruabo.
aut qͦ qͦndã sepulchro. ne canibꝰ ł alitibꝰ p̃da sis: Om̃ia¬
matͥ qd̾ accepistis. Redite in quã in illud nat᷑ale secretũ.¬

Expanded text:
faciam tibi? Saeua te circumstant omnia, bellum, fames, incendia, latrones, ruinae. Cui te moritura credam aut cui te tantillum relinquam? Speraueram quod, si adoleuisses, me pasceres matrem aut sepelires defunctam, certe, si m. Quid agam misera? Viuendi tibi ac mihi nullum uideo subsidium. Omnia erepta nobis, cui te reseruabo? Aut certe quo condam sepulchro ne canibus alitibus uel ferimatri, quod accepistis: redi, fili, in illud naturale secretu
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Mesta oĩa. plena horroris. plena ĩmanitatis. Ubiq luctꝰ.
sequestͣta sc̃ ciuiliũ belloꝵ certamina. Plerũq enĩ acerba
odia metꝰ cõpͥmit. Deniq cohortati st̃ se inuicẽ factionũ
uiri ut inuno conspantibꝰ studiis patriã defensarent ne
eoꝵ discordia incruentã romanis daret uictoriã. freti¬
gͥ numero hostẽ subito adoriendũ putarunt. Et in ꝓiusa
eruptione pͥmos turbauere. S romani usu uetͬeri &¬
& ordine suo nixi cełe incursantes ceper̃. scutis repellere.

Expanded text:
erat. Moesta omnia, plena horroris, plena immanitatis, ubique luctussequestrata ciuilium bellorum certamina. Plerumque enim etiam acerba odia metus conprimit. Denique cohortati sese inuicem factionum uiri, ut in unum conspirantibus studiis patriam defensarent, ne eorum discordia incruentam Romanis uictoriam daretfreti numero hostem subito adoriendum putarunt, et improvisa eruptione p ordine suo nixi caedere incursantes coeperunt, scutis repellere,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. & infrusta filiũ secans igni subposuit. Partẽ come¬
dit. & partẽ oꝑuit ne qͥs suꝑueniret. S nidor incensi ꝑ¬
uenit ad pͥncipes seditionis. Et odorẽ secuti introiei
mulieris hospiciũ minantes necẽ. qd̾ ausa eẽt ipsis ieui.¬
nantibꝰ ȩde. & ex ortes eos facere cibi quẽ repꝑisset.
Nolide indignari. Habetis qd & uos edatis. De meis uob̾
uisceribꝰ eẏbũ paraui. Considete otiꝰ m̃sã apponam.
ulieris affec̾tũ inueneritis. q̃ uos nec dulcis filii fra¬
iꝰ ne uos fraudauerĩ. Ecce ꝓueri manꝰ ouaneece p̃
eiꝰ. ecce dimidiũ reliqͥ corꝑis. Et ne aliũ putetis filiꝰ¬

Expanded text:
sit et in frusta filium secans igni imposuit, partem comedit, partem operuit ne quis superueniret. Sed nidor incensi peruenit ad principes seditionis continuoque odorem secuti introierunt mulieris hospitium minantes necem, quod ausa esset ipsis ieiunantibus edere atque eos exortes facere cibi quem repperisset. Nolite indignari, habetis quod et uos edatis. De meis uobis uisceribus cibum paraui. Considite ocius, mensam adponam, ulieris affectum, quae uos nec dulcis filii fratius ne uos fraudauerim. Ecce pueri manus una, ecce pes eius, ecce dimidium reliqui corporis eius, et ne alienum putetis, fili
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Et cũ popłs insimonẽ ĩpetũ faceret ut lapidaret᷑. ait petrꝰ.¬
Desistite. Satis ẽ ei ad pęnã. qd̾ cognoscit suas artes nil ualere.
Uiuat. & xp̃i regnũ crescere uideat ł inuitꝰ. Torquebat᷑ magꝰ¬
apłi gła. & colligens popłm offensũ se dicit a galileis relictu¬
rũ se urbẽ ꝗͣ tueri solebat. Diem statuit. pollicet᷑ uolatũ qͦ
uenerari. Tc̃ petrꝰ in medio stans. ait. lħu xp̃e dñe ostende
ei uanas eẽ. artes suas. ne hac specie popłs qͥ crediturꝰ ẽ. in¬

Expanded text:
. Et cum populus in Simonem insurgeret, ut lapidaretur, ait Petrus: Satis est ad poenam ejus, quod cognoscit suas artes nihil valere: vivat, et Christi regnum crescere videat vel invitus. Torquebatur Magiam, congregat populum, offensumque se dicit a Galilaeis: relicturum se urbem, quam tueri soleret. Diem statuit: pollicetur volatum, quo unc Petrus in medio stans ait: ‘Iesu domine, ostende ei uanas artes suas esse, ne hac specie populus iste qui crediturus es
Abbreviated transcription (Latin):
lissimã ciuitatẽ dolo captã. barbaris ĩp̃dãdedit. Qd̃ au¬
iens gͣcianꝰ augꝰtꝰ ⁊ considans afflictũ ⁊ desolatũri¬
publice statũ. accersiũ ab hispania theodosiũ. uirũ
moribꝰ ⁊ etate maturũ. ⁊ militia strenuũ. Siqͥdẽ nuꝑ a
ualentiniano magno ad hispaniã destinatꝰ effusas
mauroꝵ gentes ꝑ affricã ⁊ mauritaniã. multis p̃liis
thraciã ab oĩ belloꝵ. strepitu libaũ. S ꝯ gͣtianꝰ huno.

Expanded text:
dam dedit. Quod audiens Gratianus Augustus, et considerans afflictum et desolatum reipublicae statum, accersivit ab Hispania Theodosium virum moribus et aetate maturum, et militia strenuum. Iste siquidem nuper, a Valentiniano Magno ad Hispaniam destinatus, effusas Maurorum gentes per Africam et Mauritaniam multis praeliis Thraciam ab omni bellorum strepitu liberavit. Sed et Gratianus Hunnos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ modestꝰ ⁊ ad modũ licteratꝰ parcꝰ qͦq s ac uini. ⁊ li¬
clinis uictor. S cũ exercitũ suũ negligeret. ⁊ romanis
militibꝰ paucos ex alanis qͦs auro s deuixerat ante¬
ferret. in affrice partibꝰ firmꝰ qͥdã excitatis circa se
auroꝵ. gentibꝰ purpurã sũpsit̾ & affricã. ⁊ maur¬

Expanded text:
odestus, et admodum litteratus, parcus quoque cibi, et libidinis victor. Sed cum exercitum suum negligeret, et Romanis militibus paucos ex Alanis, quos auro sibi devinxerat, anteferret, in Africae partibus Firmus quidam excitatis erga se Maurorum gentibus purpuram sumpsit, et Africa
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ legentibꝰ. scͥpt̾ã ħ idiotis patet pictura c̃nentib qr ũpsa ignorantes uidut
qđ seqͥ habeant. in ipsa legt̃ qͥ litt̃as nesciunt. Und̾ ⁊ p̃cipue gentib plectiõe pic¬
ta ẽ. Qđ magnoꝑe tu qui int̾ gs habitas attendẽ Sbueras. ne dũ recto zelo ĩcaute
succendis. ferocib aĩs scandalũ generares. Frangigͦ ñ d̾buit. qd̾ ñ adorandũ ĩ
ecclis s ad istuendas solũmꝰ intes fuit nescientiuᷤ colla̾catũ. ⁊ qr i locis uenabilib
scõꝵ spingi historias ñ sine ratiõe uetꝰtas admisit. si zelũ discretiõe ꝯ didisses sine
ꝯgregare. ut pastoris intematũ excellent nom̃ ñ cuipaᷤ disꝑsoris in cũberet.:¬

Expanded text:
od legentibus Scripturam, hoc idiotis patet, picturam cernentibus qui ipsam ignorantes vident, quid sequi debeant in ipsa legunt, qui litteras nesciunt, unde et praecipue gentibus pro lectione pictura est. Quod magnopere, tu qui inter gentes habitas, attendere debueras ne, dum recto zelo incaute succenderis, ferocibus animis scandalum generares. Frangi ergo non debuit quod non adorandum in ecclesiis, sed ad instruendas solummodo mentes fuit nescientium collatum, et quia in locis venerabilibus sanctorum depingi historias non sine ratione vetustas admisit, si zelum discretione condidisses, sine ius poteras congregare ut pastoris intemeratum excelleret nomen, non culpa dispensatoris incumberet.
Abbreviated transcription (Latin):
enim illis: illud ueri prouer¬
bii. Canis reuersus ad uo¬
mitũ suũ: et sus lota in
uolutabro luti. H anc erce
uobis Rm̃i secundã scribo
epłam : in quidbus excito
in commonitione urãm sincerã
mentem: ut meniores sitis
eorũ quȩ predixi uerborũ
a scĩs prophetis et apłorũ
ec saluatorisnr̃i. Hoc pͥmũ¬

Expanded text:
enim eis illud veri proverbii canis reversus ad suum vomitum et sus lota in volutabro luti hanc ecce vobis carissimi secundam scribo epistulam in quibus excito vestram in commonitione sinceram mentem ut memores sitis eorum quae praedixi verborum a sanctis prophetis et apostolorum et salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
ponens: et iꝰtũ loth opp̃ssũ a
nefandorũ in iꝰta ac luxuriosa
conuersatione eruit aspectu
enĩ et auditu iustus erat: ha¬
bitans apud eos. Qui dedie
indiẽ animam iustam ini¬
quis operibus cruciabant.
eripere: iniquos uero in
die iudicu cruciandos
reseruare. Magis aũt eos
qui post caruẽ in concu-¬

Expanded text:
Petrus, iustum Loth oppressum a nefandorum iniuria ac luxuriosa conversatione eruit. Aspectu enim et auditu iustus erat habitans apud eos, qui de die in diem animam iustam iniquis operibus cruciabant. e, iniquos uero in die iudicii cruciandos reseruare. magis autem eos qui post carnem in concu
Abbreviated transcription (Latin):
in auaritia fictis uerbis de
uobis negociabuntur: quib
ditio eorũ iã olim non cessat.
originali mundo non peꝑcit
s octauũ noe iꝰtitiȩ p̃conẽ
custodiuit. diluiũ mundo
impiorũ inducens: et ciui¬
tates sodomorũ et gomorre¬
orũ incinere redigens euer¬
sione dampnauit. exẽplũ

Expanded text:
in auaritia fictis uerbis de nobis negotiabuntur. quibusdicium jam olim non cessat; originali mundo non pepercit, sed octavum Noe justitiae praeconem custodivit, diluvium mundo impiorum inducens. Et civitates Sodomorum et Gomorrhaeorum in cinerem redigens, eversione damnavit: exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ erat illis non cognosce¬
re uiam iustitiȩ: quã post
agnitionem retrorsũ con¬
uerti ab eo quod traditũ
÷̃ illis scõ mandato. Contigit

Expanded text:
 erat illis non cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo quod traditum est illis sancto mandato . Contingit
Abbreviated transcription (Latin):
mas suas. instabiles. cor exer¬
citatũ auaritiȩ habentes ma-¬
ledictionis filii derelinquentes
uiam rectam. errauerunt se-
cuti uiam bala am exbasor:
quiimercedem iniquitatis
amauit. Correctionem uͦ
habuit suę uęsaniȩ: sub-¬
iugale mutum animal in¬
hominis uoce loquens. pro
fontes sine aqua et nebu¬
lȩ turbinisbus exagitatȩ:
quibus caligo tenebrarum
reseruatur. Superba enim
uanitatis loquentes pellici¬
unt in desideriis carnis luxu

Expanded text:
animas instabiles, cor exercitatum auaritiae habentes, maledictionis filii, derelinquentes rectam uiam errauerunt cuti uiam Balaam ex Bosor, qui mercedem iniquitatis amauit, correptionem uero habuit sue uesanie, subiugale mutum animal hominis voce loquens, prohfontes sine aqua, et nebulae turbinibus exagitatae, quibus caligo tenebrarum reservatur. Superba enim vanitatis loquentes, pelliciunt in desideriis carnis luxu
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ eos qui palulum effugiunt.
qui in errore conuersantur.
libertatem illis promittentes.
cũ ipsi serui sint corruptioĩs
A quo enĩ quis suꝑatus ẽ huiꝰ
et seruus: Si enĩ refugien¬
tes co inquinationes mundi

Expanded text:
riae eos qui paululum effugiunt, qui in errore conuersantur, libertatem illis promittentes, cum ipsi serui sint corruptionis: a quo enim quis superatus est, huius et seruus est si enim refugientes coinquinationes m
Abbreviated transcription (Latin):
tute cunsint maiores non
portant ad uersus se exetra¬
bile iudiciũ. Hi uero uelut
irrationabilia peccaora
naturaliter in captionẽ et
impernitiẽ: in his quȩ ignorã
blasphemantes : in corrupti¬
one sua peribunt. percipi-¬
entes mercedem in iustitiȩ:
uoluptatẽ ex istimantes
diei delicias comquinatioĩs
et maculȩ delicus affluentes.
in conuiuiis sui luxuriantes
uobiscum. oculos habentes
plenos adulterio. et in ces¬
sabilis delecti pellicentes ani-¬

Expanded text:
tute cum sint maiores, non portant aduersum se execrabile iudicium. hi uero uelut inrationabilia pecora naturaliter in captionem et in perniciem in his quae ignorant blasphemantes in corruptionesua et peribunt, percipientes mercedem iniustitiae, uoluntatem existimantes diei delicias, coinquinationes et maculae deliciis affluentes, in conuiuiis suis luxuriantes uobiscum, oculos habentes plenos adulterio et incessabiles delicti, pellicentes ani
Abbreviated transcription (Latin):
prophetia : s spũ scõ inspi¬
rati locuti sunt scĩ dĩ hoĩes.
L uerunt uere et pseudo¬
prophete in populo. sic et
in uobis erunt magistri
mendaces qui introducent
secte perditionis et eũ qui
emit eos deũ negant. suꝑ¬
ducentes sibi celerẽ ꝑditio¬
nẽ. Et multi sequentes eoꝵ
luxurias. per quos uia ue¬
ritatis blasphemabitur. et

Expanded text:
prophetia sed Spiritu Sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines fuerunt vero et pseudoprophetae in populo sicut et in vobis erunt magistri mendaces qui introducent sectas perditionis et eum qui emit eos Dominum negant superducentes sibi celerem perditionem et multi sequentur eorum luxurias per quos via veritatis blasphemabitur et
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ diuinȩ uirtutis suȩ quȩ
ad uitã et pietatem donatas
per cognitionem eiꝰ qui uoca¬
uit nos propria gła et iurtu¬
te. per quem maxima et
preciosa nob̾ promissa donauit
ut per hȩc efficiamur duunę
consortes naturȩ fugientes
eiꝰ quȩ in mundo: concupis¬
centię corruptionẽ. Uos aũt¬

Expanded text:
nobis divinae virtutis suae, quae ad vitam, et pietatem donata sunt, per cognitionem ejus, qui vocavit nos propria gloria et te. Per quem maxima et preciosa vobis promissa donavit: ut per hec efficiamini divine consortes nature: fugientes ejusque in mundo est concupiscentie corruptionem. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. Cui enĩ ñ p̃sto sunt hec:
cecus ẽ et manu temptans.
obliuionẽ accipiens pur¬
gationis ueterũ suoꝵ delic¬
torum. Qua propter fratres
magis satagite: ut ꝙ er bona
opera certã ur̃am uocati¬
onẽ et electionẽ faciatis.
hec eñi faci entes: ñ pecca

Expanded text:
one. Cui enim non presto sunt hec, cecus est et manu temptans, oblivionem accipiens purgationis veterum suorum delictorum. Quapropter, fratres, magis satagite ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis. Hec enim facientes, non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
bitis aliquando. Sic enĩ habun-¬
danter ministrabitur uobis intro¬
itus: in et̾nũ regnũ dñi nr̃i iħu¬
xp̃i et saluatoris. ꝓpter qd incipiã
uos semper comionere de his
equidẽ scientes. et confirmatos
in p̃senti ueritate. Iustũ autem
arbitror quam dui sũ in hoc
cubernaculo: suscitarę uos in
ammonitionẽ. Certus sũ qđ uelox
ẽ depositio tab̾ nacłꝰ mei: scðm

Expanded text:
bitis aliquando. Sic enim abundanter ministrabitur vobis introitus in eternum regnum Dei noIesu Christi propter quod incipiam vos semper commonere de his et quidem scientes et confirmatos in praesenti veritate iustum autem arbitror quamdiu sum in hoc tabernaculo suscitare vos in commonitione certus quod velox est depositio tabern
Abbreviated transcription (Latin):
n ep̃atu lingonensi sitũ noscit᷑ eẽ. cenobiũ noĩe molismꝰ fama cele¬
berrimũ. religione conspicuũ. Hoc a sui ex ordio magnis sub
berri tẽpore diuina clem̃tia. sue gr̃ȩ munerib illustrauit.
iris illustribꝰ nobilitauit. nec minꝰ amplũ possessionibꝰ ꝗͣ
uirtutibꝰ reddidit. Ceterũ qr possessioĩb uirtutibꝰq diut᷑na
ñ solet eẽ. societas. hoc quidã ex illa scã ꝯg̾gatioẽ uiri nimirũ
sapientes altiꝰ intelligentes. eleger̃ potiꝰ studiis celestibꝰ occu¬
ĩri. ꝗͣ t̾renis implicari negociis. Unde & mox uirtutũ a¬
tores de pauꝑtate fecũda uiroꝵ cogitare ceper̃. Simulq
adu̾tantes ibidẽ ⁊ si sc̃ȩ honesteq uiueret᷑. minꝰ tñ ꝓ sui desi¬
łio atq ꝓposito. ipsã ꝗͣ ꝓfessi fuerant regłam obseruari: lo¬
unt᷑ alterutrũ qđ singłos mouet. parit̾q int̾ se tractas
lic& memoriȩ rob̾to eg̃ssi: cõmuni ꝯsilio. ꝯmuni ꝑficere in¬

Expanded text:
patu Lingonensi situm noscitur esse cenobium nomine Molismus, fama celeberrimum, religione conspicuum. Hoc a sui exordio magnis sub brevi tempore divina clementia sue gratie muneribus illustravit, viris illustribus nobilitavit, nec minirtutibus reddidit. Ceterum quia possessionibus virtutibusque diuturna non solet esse societas, hoc quidam ex illa sancta congregatione viri nimirum sapientes altius intelligentes, elegerunt potius studiis celestibus occupari, quam terrenis implicari negotiis. Unde et mox virtutum amatores de paupertate facunda virorum cogitare ceperunt. Simulque advertentes, ibidem, etsi sancte honesteque viveretur, minm observari, locuntur alterutrum, quod singulos movet, pariterque inter se tractant, licet memorie Roberto, egressi, communi consilio, communi perficere ni
Abbreviated transcription (Latin):
uella cępiss& pullusare plantatio. uenerabił pat̾ stephanꝰ sagaci¬
tate ꝑuigil mire ꝓuid̾at discretioĩs scͥptũ. tãꝗͣ putatioĩs ferram̃tũ.
ad p̃cedendo uidelic& scismatũ suculos. qͥ qͣndoq succrescentes mutue
pacis ex orturũ p̃focare pot̾ant fructũ. Unde ⁊ scͥptũ illud cartã ca¬
ritatis cõpetent̃ uoluit noĩari. qđ ea tantũ q̃ st̃ caritatis tota eiꝰ
series redoleat. ita ut penȩ nil aliud uͥq sui ꝓseqͥ uideat᷑. ꝗͣ nemini
qͥcꝗͣ debeatis nͥ ut inuicẽ diligatis. Q qͥdẽ circa sic̃ ab eodẽ patre

Expanded text:
novella cepisset pullulare plantatio, venerabilis pater Stephanus sagacinovella cepisset pullulare plantatio, venerabilis pater Stephanus sagacitate pervigili mire providerat discretionis scriptum, tamquam putationis ferramentum, ad precidendos videlicet scismatum surculum, qui quandoque succrescentes, mutue pacis exorturum prefocare poterant fructum. Unde et scriptum illud cartam caritatis competenter voluit nominari, quod ea tantum, que sunt caritatis, tota ejus series redoleat, ita ut pene nil aliud ubique sui prosequi videatur, quod nemini quicquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Que quidem carta, sicut ab eodem patre
Abbreviated transcription (Latin):
ad desꝑationẽ xp̃i pauꝑes suȩ se ñ posse relinqͤre pauꝑtatis heredes. uici¬
nis quippe hoĩb uitȩ qͥidẽ ĩ eis nonorantibꝰ scĩtatẽ. s ab orrentib auste¬
ritatẽ. & ita resilientibꝰ ab illoꝵ imitatione qͥb arppinqͣbant deuotioẽ.
d̾̃s cui facile ẽ de exiguis magna de paucis facere multa multoꝵ p̃t
rit̾ coãbitarent. Ex qͣcęlica uisitatioẽ tã subita tã subita letari ñ ĩ¬
merito iã tãdẽ cep̃sterił q̃ ñ pariebat. qm̃ multi facti st̃ filii deserte.
Iec cessaũ ei ds ĩ dies multiplicare gentẽ. magnificare lȩticiã. donec
patͥbꝰ monastĩoꝵ tãꝗͣ nouella oliuaꝵ in circuitu m̃se suȩ lȩa mat̾ os¬
piceret. Nenĩ arbit᷑ta ÷ in ꝯgruũ. si scĩ patͥs benedicti cuiꝰ ãplecte¬
bat᷑ instituta. imitaret᷑ & exempla. Porro a pͥncipio cũ nouos in ramo

Expanded text:
ad desperationem Christi pauperes, sue se non posse relinquere paupertatis heredes. Viciad desperationem Christi pauperes, sue se non posse relinquere paupertatis heredes. Vicinis quippe hominibus vite quidem in eis honorantibus sanctitatem, sed abhorrentibus austeritatem, et ita resilientibus ab illorum imitatione, quibus appropinquabant devotione; Deus, cui facile est de exiguis magna, de paucis facere multa, multorum priter cohabitarent. Ex qua celica visitatione tam subita, tam leta, letari non immerito jam tandem cepit sterilis, que non pariebat, quoniam multi facti sunt filii deserte. Nec cessavit ei Deus in dies multiplicare gentem, magnificare leticiam, donec tpatribus monasteriorum, tamquam novella olivarum in circuitu mense sue leta mater conspiceret. Non enim arbitrata est in congruum, si sancti patris Benedicti, cujus amplectebatur instituta, imitaretur et exempla. Porro a principio, cum novos in ramos
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ legati. ⁊ religiosi uiri Walt̾ii cabilonensis ep̃i: nec ñ
clarissimi pͥncipis odonis burgundiȩ ducis. freti ꝯ silio aucto¬
ritate roborati. inuentã heremũ in abbatia ꝯstrue ceper̃.
nte curã. uirgãq pastoralẽ. cęt̾is sub ipso in eodẽ l
firmantibꝰ stabilitatẽ. At uͦ pꝰ ñ multũ tẽporis factũ : ut
reduceret᷑. ⁊ albicꝰ uir religiosus ⁊ sc̃s in ipsiꝰ loco substttar¬
eret᷑. Hoc sane int̾ utrãq eccłiã sequestrȩ pacis gr̃a re¬
tento. & apłica auctoritate confirmato. ut ex eo iã tp̃r
neut᷑ illaꝵ utriꝰ lib& monachũ ad abitandũ sine cõ¬
m̾datione regulã sciꝑet. Qͦ facto: monastiũ noui pa¬
tris solucitudine & industria. in breui. ñ mediocrit̃. dõ cooꝑanti
ĩ sc̃a ꝯu̾satione ꝓfecit. opituone claruit rebꝰ nec essariis crenti
ñ inuacuũ cucurrit. decimo app̃hendit. Ciu successit domis
plangeret qd̾ pusillꝰ eẽt. hoc solũ in ꝗͣ metuerent. ⁊ metuerent pene usq

Expanded text:
 legati, et religiosi viri, Walterii Cabilonensis episcopi, nec non et clarissimi principis, Odonis Burgundie ducis, freti consilio, auctoritate roborati, inventam heremum in abbatiam constituere cente curam virgamque pastoralem, ceteris sub ipso in eodem loco firmantibus stabilitatem. At vero post non multum temporis factum est, ut reduceretur, et Albericus, vir religiosus et sanctus, in ipsius loco substitueretur; hoc sane inter utramque ecclesiam, sequestre pacis gratia retento et apostolica auctoritate confirmato, ut ex eo jam tempore neutra illarum utriuslibet monachum ad habitandum sine commendatione regulari susciperet. Quo facto, novum monasterium novi patris sollicitudine et industria in brevi, non mediocriter Deo cooperante, in sancta conversatione profecit, opinione claruit, rebus necessariis crevinon in vacuum cucurrit, decimo apprehendit. Cui successit domnus plangeret, quod pusillus esset, hoc solum, inquam, metuerent, et metuerent pene usque
Abbreviated transcription (Latin):
qui ludouicum Karoli francoꝵ regis filium. sicut in
lbro quem uobis ꝓmitto non reticebo. ab exilio quo
latebat francoꝵ sua potentia reuocauit in regnum. Et
huic guilelmo successit Richardus. & Richardo alter ri¬
chardus. Richardo uero scđo successit Robertus. qui
genuit honorabilem guilelmum regem anglorun
patrem uestrum. Exẜlicit eΡiloGUS

Expanded text:
qui Ludovicum, Karoli Francorum regis filium, sicut in libro quem vobis promitto non reticebo, ab exilio quo latebat Francorum sua potentia revocavit in regnum. Et huic Guillelmo successit Richardus, et Richardo alter Richardus. Richardo vero secundo successit Robertus, qui genuit honorabilem Guillelmum regem Anglorum, patrem vestrum. Explicit Epilogus
Abbreviated transcription (Latin):
moderno tẽpore designaui. Et de ipsiꝰ scĩ qͥdẽ uirtutibꝰ
in eadẽ seriȩ aꝑtissimo sermone ueritat̾e exp̃ssi. de hoc
aut̾ acticio illud plane diffinire nolui. qd̾ euidenti
testimonio ꝓbare non possũ. meliꝰ eẽ. credens illud qd̾
confessoris actꝰ continet. mͥ uidet᷑ innuere. qđ circa hoc

Expanded text:
tempore designavi. Et de ipsius quidem Sancti virtutibus in eadem serie apertissimo sermone expressi. De hoc autem Altitio illud plane diffiniri nolui, quod evidenti testimonio probare non possum, melius esse credens, quod confessoris actus continet, mihi videtur innuere, quod circa hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hesꝑiarũ ĩꝑator auitꝰ intͣ gallias abexercitu suo sp̃tꝰ
⁊ derelictꝰ: ad italiã remeaũ. Et pꝰ paucos dies.
nore dignitatis deposito. placentinoꝵ ordinat᷑ ep̃s
E odẽq anno morianꝰ a romanis militibꝰ apd̃ rauennã cȩsar
italie ÷ ordinatꝰ. Qui qͥdẽ ad hispanias ab iit. & inde contͣ

Expanded text:
Hesperiarum imperator Avitus, intra Gallias ab exercitu suo spretus et derelictus, ad Italiam remeavit, et post paucos dies, honore dignitatis deposito, Placentinorum ordinatur episcopus. Eodemque anno Majoranus a Romanis militibus apud Ravennam Caesar Italiae est ordinat
Abbreviated transcription (Latin):
o ĩꝑaũ. Int̾im uͦ cepit regnũ dilatari francoꝵ. & p̾fa
rex chlodoueus childerici filiꝰ. abeato remigio remoꝵ
archi ep̃o tali occasione uoluit baptitari. Dũ qͣdã die
cont᷑ alamannos confligeret. ⁊ eiꝰ gͣuit᷑ cedet᷑ exercitꝰ eleuatis¬
colit & adorat. tuã opẽ deuotꝰ efflagito. Et si mͥ uictoriã
in hoc dedis certamine: spondeo tͥ qr. deinceps credã in te¬
& in tuo baptizabor nomine. Qđ cũ dixisset: a lamanni
sito scõ remigio ep̃o qͦd dõ uouerat fidelit̾ ad ĩpleũ. &
baptizatꝰ ÷ cũ gente sua. regni sui anno .xu. Porro leo i

Expanded text:
o rege. Interim vero coepit regnum dilatari Francorum, et praefatus rex Clodoveus Childerici filius a beato Remigio Remorum archiepiscopo tali occasione voluit baptizari. Dum quadam die contra Alemannos confligeret, et ejus graviter caederetur exercit adorat, tuam opem devotus efflagito, et si mihi victoriam dederis in hoc certamine, spondeo tibi, quod deinceps credam in te, et baptizabor in nomine tuo. Quod cum dixisset Alemanni sito sancto Remigio episcopo, quae Deo voverat fideliter adimplevit, et baptizatus est cum gente sua, regni sui anno decimo qui
Abbreviated transcription (Latin):
patres dormierunt: om̃ia sic
per seurant ab initio creat᷑e.
Latet eñi eos hoc uolettes
quod cȩ̨li erant pͥus int̾ra
deaqua et per aquã consis¬
tons dĩ uerbo. per quȩm
ille tam mundus aqua mun¬
datus periit. Cęli autem
qui nc̃ sunt ⁊ terra: eodem
uerbo repositisunt igni re¬
seruati in die iudici et per¬
ditionis impiorũ hominum.
Unum uero hoc non lateat
uos Rm̃i: quia unus dies
apud dñm canquam mille
anni: et mille anni sic̃ dies

Expanded text:
patres dormierunt, omnia sic perseverant ab initio creaturae. Latet enim eos hoc volentes, quod coeli erant prius, et terra, de aqua et per aquam consistens Dei verbo: per quae ille tunc mundus aqua inundatus periit. Coeli autem qui nunc sunt, et terra, eodem verbo repositi sunt, igni reservati in diem judicii, et perditionis impiorum hominum. Unum vero hoc non lateat vos, charissimi, quia unus dies apud Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies
Abbreviated transcription (Latin):
aut putatis quia in aniter
scriptura dicat. Ad in idiam
concupiscit sp̃s qui habitat
in uobis: Maiorẽ aut̃ dat
g̃rã propter quod dicit. Ds su¬
perbis resistit. humilibus¬

Expanded text:
Aut putatis quia inaniter Scriptura dicat: ad invidiam concupiscit Spiritus: qui habitat in vobis? Majorem autem dat gratiam. Propter quod dicit: Deus superbis resistit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ facti t̃ ipso ore ꝓcedit.
benedictio & maledictio.
Ion oportet fr̃s m̃i hec ita
fieri. Nonquid fons de eodẽ
foramine emanat. dulcem
et amaram aquam. Nonqͥd
potest fr̃s mei ficus uuas
facere. nut uitis ficus : Sic
neq sal dulcem potest facere
aquã. Quis sapiens & disci

Expanded text:
dit benedictio et maledictio non oportet fratres mei haec ita fieri numquid fons de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam numquid potest fratres mei ficus olivas facere aut vitis ficus sic neque salsa dulcem potest facere aquam quis sapiens et disci
Abbreviated transcription (Latin):
ens qd̾ sarraceni depopulata sardinia loca illa fedas¬
sent ubi ossa beati aug̾tini iponiensis ep̃i reqͥescebant.
que ꝓpt̃ uasticionẽ barbaroꝵ. olim eo trans lata &
cella aurea uocitat᷑ recondidit. Et itẽ hoc ferte¬
ñ longe a parisiaca urbe sepultꝰ anno abincarnatio¬
nentib filiis eiꝰ karlomagno parit̃ & pipino. Quoꝵ
karlo magnꝰ relicta regni anministratione romor
abut ibiqͣ scłarẽ militiã reliqͥt. Ae demũ in monte
serapti sc̃i siluestri monast̾ĩo constructo. ibidẽ in
habitu monachico ꝑ annos aliqͦt habitaũ. S cũ ex
francia multi nobiliũ obuota soluenda romã sol¬
lẽpnit cõmearent. & eũ uelut dnm qͦndã suũ p̃tire
nollent ociũ qͦ maxime delectabat᷑ crebra saluta¬
tione int̾rũpentes. locũ mutare cõpellunt. Nã
huicemodi freqͣntiã cũ suo ꝓposito officere uidis¬
set relicto monte serapti in samniũ piuntia admo¬
nastiũ sc̃i benedicti sicũ in castro cassino recessit

Expanded text:
ens quod Sarraceni, depopulata Sardinia, loca illa foedassent, ubi ossa beati Augustini Hipponensium episcopi requiescebant, quae propter vastationem barbarorum olim eo translata, etCella Aurea vocatur, recondidit. Postea Constantnisium non longe a Parisiaca urbe sepultus anno ab incarnationentibus filiis ejus KarlomKarlomannus, relicta regni administratione, Romam adiit, ibique secularem militiam reliquit, ac demum in monte Serapti sancti Silvestri monasterio a se constructo, ibidem in habitu monachico per annos aliquot habitavit. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollempniter commearent et eum velut dominum quondam suum preterire nollent, otium, quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes locum mutare conpellunt: nam huiuscemodi frequentiam cum suo proposito officere vidisset, relicto monte in Samnium provinciam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. lingua qͥdẽ pene similes. s habitu uł moribꝰ
ualde dissimiles ita ꝑdomuit. ut eas s tributarias face
ꝑ amicitiã s conciliatis. Ad eo nãq andefonsũ galliciȩ
atq asturicȩ regẽ s in societatẽ deuinx̃: ut is cũ ad
eum uellitteras uł legatos mitter&. ñ alit̾ se

Expanded text:
sunt, lingua quidem pene similes sed habitu vel moribus sunt, lingua quidem pene similes sed habitu vel moribus valde dissimiles, ita perdomuit, ut eas sibi tributarias facerper amicitiam sibi conciliatis. Adeo namque Andefossum Galliciae atque Asturicae regem sibi in societatem devinxit, ut is, cum ad eum vel litte
Abbreviated transcription (Latin):
ut duplũ illi adiecerit. Nã cũ priꝰ ñ ampliꝰ qͣ
pars galliȩ q̃ int̾ rhenũ & ligerĩ occeanũq ac mare
balearicũ iacet. & pars germaniȩ quȩ inter saxo¬
niã & danubiũ rhenũq ac salã fliuuũ qͥ thoringo
& sorabos diuidit. ⁊ a francis qͥ orientales dicunt᷑
francoꝵ potestatẽ ꝑtinerent: ipse ꝑ bella memorat
no aqͥtaniã & wasconiã totũq pyrenei mont
uigũ & usq ad hiberũ annẽ qͥ apud nauarros orit᷑.
& fertilissimos hispanie agros secans sub tortose ci¬
itatis menia balearico mari miscet᷑. & italiã t
q̃ ab augusta p̃toria usq in calabriã inferiorẽ. ĩ qͣ
grecoꝵ ac beneuentanoꝵ constat eẽ. confinia. totã
p̃t̾ea saxoniã q̃ qͥdẽ germaniȩ pars ñ modica ÷ &
rãq pannoniã. & in alt̾a danubĩ ripa appos
datiã. osq p̃t̾ea barbaras nationes. ꝗ̃ int̾ rhenũ
aciuserã fluuios occeanũq atq clantibiũ positȩ

Expanded text:
ne duplum illi adiecerit. Nam cum prius non amplius quam ea pars Galliae quae inter Rhenum et Ligerem Oceanumque ac mare Balearicum iacet, et pars Germaniae quae inter Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui Thuringos et Sorabos dividit, posita a Francis qui Orientales dicunturFrancorum potestatem pertinerent, ipse primo Aquitaniam et Wasconiam totumque Pyrenei montis jugum usque ad Hiberum amnem, qui apud Nacarios oritur et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Tortosae civitatis menia Balearico mari miscetur, et Italiam totam, quae ab Augusta Pretoria usque in Calabriam inferiorem, in qua Grecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, totam preterea Saxoniam, quae quidem Germaniae pars non modica est, et utramque Pannoniam et in altera Danubii ripa as nationes, quae inter Rhenum ac Wiseram fluvios oceanumque atque Danubium positae
Abbreviated transcription (Latin):
horarũ cursus adclepsidram uisebant᷑ cũ totidẽ ȩreis
illulis ꝗ̃ ad cõpletionẽ horarũ decidebant. & casu
subiectũ s cimbalũ tinnire faciebant. Additis in eodẽ
exiebant. & inpulsu egressionis suȩ totidẽ fenestras q̃

Expanded text:
horarum cursus ad clepsidram visebantur, cum totidem ereis horarum cursus ad clepsidram visebantur, cum totidem ereis pillulis quae ad completionem horarum decidebant et casu suo subjectum sibexibant, et impulsu egressionis suae totidem fenestras quae
Abbreviated transcription (Latin):
excepta uidia totũ pene tenebat orientẽ. talẽ habu
in amicitia concordiã ut hic grãm eiꝰ om̃iũ qͥ
toto orbe t̾rarũ erant regũ ac pͥncipũ amicitiȩ p̃po¬
neret. solũq illũ honore ac munificentia scolendũ
udicaret. Ac ꝓinde cũ legati eiꝰ quos cũ donariis ad
sacͣtissimũ dñi ac saluatoris nr̃i sepulchrũ locũq re-¬
surrectionis miserat ad eũ uenissent. & ei ñi sui uo¬
luntatẽ indicassent. ñ solũ quȩ petebant᷑ fieri ꝑmisit.
s & sacrũ sc̃e mariȩ latinȩ locũ ut illiꝰ potestati ascri¬
beret᷑ concessit. & reuerentib legatis suos adiungens.
int̾ uestes & aromata ⁊ cęt̾as orientaliũ t̾raꝵ opes in¬
gentia illi dona direx̃: cũ ei ante paucos annos eum
quẽ tc solũ habebat roganti misisset elephantẽ. Porro
int̾ munera quȩ legati ĩꝑatoris aꝑside detuler̾ orologiũ
ex auri calco arte mechanica cõpositũ atculer. ĩ qͦ. xii.

Expanded text:
excepta India totum pene tenebat Orientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut is gratiam ejus omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac principum amicitiae praeponeret, solumque illum honore ac munificentia sibi colendum judicaret. Ac proinde cum legati ejus, quos cum donariis ad sacratissimum Domini ac Salvatoris nostri sepulcrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent, et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri permisit, sed etiam sacrum illum et salutarem locum, ut illius potestati ascriberetur concessit; et revertentibus legatis suos adiungens inter vestes et aromata et ceteras orientalium terrarum opes ingentia illi dona direxit, cum quem tunc solum habebat roganti misisset elephantem. ADO. Porro inter munera quae legati imperatoris a Perside detulerunt orologium ei ex auricalco arte mechanica compositum attulerunt, in quo 12
Abbreviated transcription (Latin):
astarent ministri tẽpli qui asꝑsone aquȩ sic̃ ipsi di-¬
ebant purgarent ingredientes: ualentinianꝰ p¬
dens pͥncipẽ asꝑsionis guttã sua uidit inclamide.
Et indignatꝰ. pugno ꝑcꝰsit tẽpli ministrũ dicens se illa¬
asꝑsione macłatũ potiꝰ ꝗͣ purgatũ. Qđ respiciens ĩꝑa¬
or: uissit eũ ĩ cꝰtodiã recipi.ꝯdemũ adheremũ de¬

Expanded text:
astarent ministri templi, qui aspersione, sicut ipsi dicebant, purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem, aspersionis guttam sua vidit in chlamyde. Et indignatus, pugno percussit templi ministrum: dicens se maculatum potius quam purgatum. Quod respiciens imperator, jussit eum in custodia
Abbreviated transcription (Latin):
nire. Factꝰ ẽ &̃ xp̃ĩanoꝵ cȩt̾is ꝑ secutoribꝰ callidior ꝑse¬
cutor. slã ñ uineq torm̃tis s p̃miis ⁊ honoribꝰ blan¬
ditiis  ꝑsuasioĩb maiorẽ pene popłi partẽ. ꝗͣ si pul¬
ret atrocit̃ expugnaũ. Militiȩ qͥppe cingulũ. ⁊ ꝓe¬
rationẽ ꝓuinciaꝵ ⁊ officiũ uiris dicendi xp̃ianis ñ
deb̾e cõmitti dicebat. ut pote qͥbꝰ lex ꝓͥa gladio uti
uetuss&. Unde militibꝰ publico pꝰmodũ p̾cep̃ edicto.
ut aut sacͥficarent. aut militiȩ cedent. Uerũ qͥ¬

Expanded text:
et factus est Christianorum caeteris persecutoribus callidior persecutor. Nam non vi neque tormentis, sed praemiis, honoribus, blanditiis, et persuasionibus majorem pene populi partem, quam si pulsaret atrociter, expugnavit: militiae quippe cingulum, et procurationem provinciarum, et officium jurisdicendi Christianis non debere committi dicebat, utpote quibus lex propria gladio uti vetuisset. Unde militibus publico postmodum praecepit edicto, ut aut sacrificarent, aut militiae cederent. Ob
Abbreviated transcription (Latin):
bellis. & ꝓponebat᷑ ante ordines uniu̾sos. ⁊ ħ maxime
laborantib acieb in p̾liis adẽe. p̃cipiebat. Constituit
Fert᷑ &̃ qd̾ aliqͣndo qͥdã ferens hoc signũ repente hostibꝰ
inuadentibꝰ expauissa: dedissetq illud alt̾i deue¬
hendũ. Cũq se de p̾lio subtraxiss&. ⁊ iacła declinass&.
subito ꝑcussꝰ int̾iit. Ille uͦ qͥ sacrũ suscepit tropheñ.
multis se iacłantibꝰ ꝑmansit illesꝰ. Mirabilit̾ enim
diuina regente uirtute sagittȩ hostiũ dirigebant᷑
bello uulnere mortuũ. aut cladẽ captiuitatis ꝑpessũ.

Expanded text:
 proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri vehendum, cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit trophaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus: mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur bello vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum.
Abbreviated transcription (Latin):
idiciss&. Itaq cũ pͥmũ littas ligt̃aꝵq sillabas ĩꝑ¬
tor senex int̃dũ inuitꝰ meditaret᷑ a ꝯstantio qui tc̃
ĩ magnentiũ ultione fr̃is accensꝰ bellũ p̃ꝑabat. de¬
q pͥuatis feriis palatiũ simul scolãq dimisit. His¬
diatoꝵ manu fretꝰ inuasit ĩꝑiũ. S cũ eẽt suis u

Expanded text:
didicisset. itaque cum primas litteras litterarumque syllabas imperator senex interdum inuitus meditaretur, a Constantio, qui tunc in Magnentium ultione fratris accensus bellum parabat, desque priuatis feriis, palatium simul scholamque dimisit. Nediatorum manu fr
Abbreviated transcription (Latin):
Nã de infantis paruuli sanguine quȩ̃ de toto eiꝰ corpore.
Q puer si mortuꝰ fuerit. habet᷑ apd̾ eos ꝓmartyre. ⁊ si¬
legẽ uiuunt. ⁊ ꝓpt̾ea dicunt remotiꝰ eẽ. uiuendũ. cȩlan-¬
tio arrogantia plena. ⁊ pharisiace ꝓpago doctͥnȩ. Nã
lli aĩaꝵ ⁊ corpoꝵ medicũ accusabãt dicentes apłis.

Expanded text:
Nam de infantis anniculi sanguine, quem de toto ejus corpore Qui puer, si mortuus fuerit, pro martyre legem vivunt. Et propterea dicunt remotius esse vivendum, celantio arrogantiae plena, et pharisaicae propago doctrinae. Nam illi animarum et corporum medicum accusabant in templo,
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. q seqͣna qͥ oceano brittãnico ĩmergit᷑. Siluȩ in ea
ꝑticꝰ ⁊ langolaria. Has tres galliȩ ꝓuincias dũ franci
ccupauissent: illã regionẽ q̃ septemtrionẽ u̾s¬

Expanded text:
vocatur, et Sequana qui oceano Britannico immergitur. Silvae in ea vocatur, et Sequana qui oceano Britannico immergitur. Silvae in ea Perticus et Langularia. Has tres Galliae provincias dum Franci occupassent, illam regionem quae septentrionem
Abbreviated transcription (Latin):
niã dordonia. q̃ inuarũnã ĩmergit᷑. Silua habet᷑ ĩ
ea lecenna. biturigibꝰ & au̾nis ꝯfinis. Lugdunensis
ut̃ ꝓuntia orit᷑ a monte iurano qͥ÷ intꝰ sequane
⁊ heluecios. & a lacu lemanno ⁊ flumine rhodano.
& extendit᷑ ad oceanũ brittannicũ. dilatat᷑q ad ligeris
alueũ. qͥ eã ab aqͥtana seꝑat i diuidit Urbes ĩ ea multȩ
& opulente. lugdunũ cabillonꝰ. edua q̃ ⁊ augꝰtidunꝰ
senonis. autisio derꝰ. niuedunꝰ. q̃ ⁊ neu̾nis. meldis. trecaᷤ.
parisiꝰ carnotũ. gennabꝰ q̃ ⁊ aurelianis. rothomagꝰ.
ebroas. oximꝰ. idẽ. sagiensis. cenomãnis lixouiũ. nã¬
netis. andꝰ. q̃ ⁊ andegauis. abrincatina. redonis uenetꝰ.
fuere. Nã augꝰtidunꝰ amicitiã romani popłi ãplectendo
nobilis euasit. Senones uͦ romã qͦndã obsidione cuixer̃
luunt ꝑ lugdunensẽ ꝓuinciã rodanꝰ. & araris. qͥ ⁊ sagonin

Expanded text:
taniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in taniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in ea Letenna, Biturigibus et Arvernis confinis. Lugdunensis autem provincia oritur a monte Jurano, qui est inter Sequanos et Helvecios, et a lacu Lemanno et flumine Rodano, et extenditur ad oceanum Britannicum, dilataturque ad Ligeris alveum, qui eam ab Aquitania separat et dividit. Urbes in ea multae et opulentae: Lugdunum, Cabillonis, Edua quae et Augustudunus, Senonis, Autissiodorus, Nivedunus quae et Nevernis, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus quae et Aurelianis, Rothomagus, Ebroas; Oximus id est Sagensis, Cinomannis, Luxovium, Nannetis, Andus quae et Andegavis, Abrincatina, Redonis, Venetus. fuere. Nam Augustudunus amicitiam  obsidione cinxerunt. Fluunt per Lugdunensem provinciam Rodanus et Araris qui et Sagonna
Abbreviated transcription (Latin):
t̃minabat᷑ antiqͥtꝰ. Quaꝵ una belgica. alia aqͥtania.
alia uͦ lugdunensis nominabat᷑. Porro belgica ꝓuin¬
ia habet ab briente limitẽ fluminis rheni &g
maniã. Abeuro uͦ habet alpes apenninas. & a me¬
ridie ꝓuintiã narbonensẽ.  ab ocasu ꝓuintiã lug¬
dunensẽ. & a circio oceanũ brittannicũ. Urbes
eiꝰ inclite & famose colonia agͥpinensis. tungris.
treueris mectis. q̃ ÷ mediomatricũ. remis. laudu¬
nis. ⁊ pagꝰ helueticoꝵ. quẽ nc̃ a lamanni incolunt.
Fluunt ꝑ eandẽ ꝓuintiã scaldꝰ. matrona ⁊ mosa. &
ausona q̃ ultimos remoꝵ fines p̾t̾fluit. Silua & habet᷑
ĩ ea q̃ dr̃ ardenna. q̃ aripis rheni fluminis usq intre¬
ueroꝵ fines extendit᷑. Aqͥtania uͦ auarũna flumine
id pyreneos montes extendit᷑. ⁊ obliqͦ ligeris curi
qͥ eã ex parte t̃minat. pene ĩ orbẽ cingitur. Continent᷑
cadurx. tholosa. ruhttenꝰ. lemo ͥ ᷤ petͣgorica. picta-¬
uis. burdegala. santona. ⁊ engolisma. Meat ꝑ aqͥi¬

Expanded text:
minabatur antiquitus. Quarum una Belgica, alia Aquitania, alia vero Lugdunensis nominabatur. Porro Belgica provincia habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro vero habet alpes Apenninas et a meridie provinciam Narbonensem et ab occasu provinciam Lugdunensem et a circio occanum Britannicum. Urbes ejus inclitae et famosae: Colonnia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Mettis quae et Mediomatricum; Remis, Laudunis, et pagus Helveciorum, quem nunc Alemanni incolunt. Fluunt per eandem provinciam Scaldus, Matrona, Mosa et Ausona, quae ultimos Remorum fines preterfluit. Silva eciam habetur in ea quae dicitur Ardenna, quae a ripis Reni fluminis usque in Treverorum fines extenditur. Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos montes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex parte terminat, pene in orbem cingitur. ContinenturCadurs, Tholosa, Ruthenus, Lemovis, Petragorica, Pictavis, Burdegala, Sanctona et Engolisma. Meat per Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓunciã nc̃ burgũdia uocitat᷑. Aqͥtania uͦ nom̃ ad huc
auitũ retin&. Dicta aqͥtania. qđ p̃cet̃is galliȩ ꝓum¬
cõpendioso sermone de situ galliȩ dixisse sufficiat.
estat tam̃ ut i narbonensẽ ꝓuinciã q̃ pars galliaꝵ
ẽ. describamꝰ. Narbonensis ꝓiuntiã ht̃ aboriente al¬
pes gothicas & ab occidente hispaniã & acircio aqͥ
Afronte uͦ qͣ rhodanꝰ inmare defluit insulas cicladaᷤᷤ.

Expanded text:
Burgundia vocatur. Aquitania vero nomen adhuc avitum retinet. Dicta Aquitania quod prae caeteris Gallie provintum de situ Galliae compendioso sermone dixisse sufficiat. Restat tamen ut et Narbonensem provinciam, quae pars Galliarum est, describamus. Narbonensis provincia habet ab oriente Alpes Gothicas et ab occidente Hispaniam et a circio Aqa fronte vero qua Rodanus defluit in mare insulas Cicladas.
Abbreviated transcription (Latin):
reciacuł illaqueatꝰ capiat᷑ Solent enĩ heretici qͣsi aueu¬
pes m̾cipulã sue fraudis absconde. & qͥbꝰdã simulationib
uenenũ sue neqͥtiȩ subornare. ut in cautos decipiant. &
iȩ xelo ꝑfidiȩ confodiant. Qd̃ ubi forte feceruit. ⁊
bilit̾ in extricabilibꝰ nexibꝰ ĩpedire satagunt. eũq sẽꝑ
ad det̾iora ꝑtͣhunt donec ĩ ꝓfũdũ erroris ueniat. qͥsquis
oꝵ dolos ⁊ fraudulenta labia qͣsi uirꝰ mortiferĩ
euitat. Telat᷑ enĩ duuni muneris efficatiã antiqͥser¬

Expanded text:
reciaculis illaqueatus capiatur. Solent enim heretici quasi aucupes muscipulam suae fraudis abscondere et quibusdam simulationibus venenum suae nequitiae subornare, ut incautos decipiant et suae telo perfidiae confodiant; quod ubi forte fecerint et biliter inextricabilibus nexibus impedire satagunt eumque semper ad deteriora protrahunt, donec in profundum erroris veniat, quisquis eorum dolos et fraudulenta labia quasi virus mortiferum non evitat. Velatur enim divini muneris efficatiam iniq
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet c̃fessores. qͥ magno suo labore eoꝵ dolos
pessundarent. & sacre fidĩ lineã ubiori facũdia robo¬
rarent. Quoꝵ ꝓfecto meritũ a martirii dignita¬
te ñ degenerat. Nã idẽ labor ꝓfide certantibꝰ ꝯfes-
stica fides ñ illuminat. cecitas erroris obnubilat.
Incipiã &̃ amͦ inserere oꝑi ꝓposito quedã capitu¬
la degestis francoꝵ locis oportunis. Non enĩ fas ẽ.
p̃t̾ire pęnitꝰ tantȩ gentis uirtutẽ.q̃ galloꝵ. gen

Expanded text:
orum dolos pessumdarent et sacrae fidei lineam uberiori facundia roborarent. Quorum profecto meritum a martirii dignitate non degenerat. Nam idem labor pro fide certantibus stica fides non illuminat cecitas erroris obnubilat, Incipiam etiam a meo insere operi proposito quaedam capitula de gestis Francorum. Non enim fas est p
Abbreviated transcription (Latin):
eum conabatur asfluentiam uobis deseruit. Afflu¬
entiam enim eius & moꝵ elegantiam specialiter
p̃ceteris ur̃is fr̃ĩb possidetis. teste gallia quȩ nc̃
tota ur̃a liberalitate fulcitur & non meiaocrit᷑
insignitur. Multis igitur estis preponenda ꝓceri¬
bus sicut in huius libri primo ꝓlogo dixi. tum
generositate preclara. tum ꝓbitate p̃cipua. tũ
qm̃ estis litt̾is erudita. qđ ÷ gentilium siue ciui¬
hoc inepilogo subitiam genealogiam. & demũ
alio si uobis placuerit libro tam attauoꝵ ur̃oꝵ
gesta francoꝵ abimꝑatore ludouico karoli magni
imꝑatoris filio usq ad hȩc nr̃a tempora breuiter
decantabo. Rollo igitur cuiꝰ ante meminimus
antecessor principum normannors. doͣnors dux
potentissimus extitit s Karoli regis francorum
tempore post ludouici imꝑatoris decessum per
sequanam intrauit in galliam Ingressusq in eam.
normanniam sibi undicauit.Ammirabilis ei filiꝰ

Expanded text:
eum comitabatur affluentiam vobis deseruit; afflueum comitabatur affluentiam vobis deseruit; affluentiam enim ejus et morum elegantiam specialiter pre ceteris vestris fratribus possidetis, teste Gallia, quae nunc tota vestra liberalitate fulcitur et non mediocriter insignitur. Multis igitur estis preponenda proceribus, sicut in hujus libri primo prologo dixi; tum generositate preclara, tum probitate precipua, tum quoniam estis litteris erudita, quod est gentilitium sive civindidam hoc in epilogo subjiciam genealogiam, et demum alio, si vobis placuerit, libro tam attavorum vestgesta Francorum ab imperatore Ludovico, Karoli Magni imperatoris filio, usque ad haec nostra tempora breviter decantabo. Rollo igitur, cujus ante meminimus, antecessor principum Normannorum, Danorum dux potentissimus extitit; sed Karoli regis Francorum tempore post Ludovici imperatoris decessum per Sequanam intravit in Galliam; ingressusque in eam, Normanniam sibi vindicavit. Admirabilis ei filius