comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui cdixerunt se habere cesarem regem
peccauerunt: sed quia rege̾ xp̃m habere no¬
luerunt. Et mͦ multi &xp̃m rege̾ in cęlo sedu¬
tem. & ubiq regnantẽ habere nolunt. & ip¬
si sunt qui tribulant nos. Contra tales iste
psalmus confirmat nos: necesse enim ut ia¬
les patiam᷑ usq in finẽ. quos ñ paterem᷑ nisi
nobis expeduet. Om̃is enim temptatio. pro¬
batio ẽ. & om̃is ꝓbationis effectus hab& fruc¬
tum suum: quia homo plerũq etiam ipsi¬
sibi ipsi ignotus ẽ. Quid ferat. quidue non
ferat ignorat & aliquando pͣsunit se ferre
quod non potest. & aliquando desꝑat se posse
ferre quod potest Accedit temptatio qͣsi in¬
t̃rogatio: & inuenit᷑ homo a se ipso. qui late¬
bat & se ipsum. s artificem ñ latebat. Iꝰ inde
petrus p̃sumpsit nescio quid qͦd in illo nͣdũ
dñs nouerat. Respondit minus idoneũ qui
fabricarat. qui etiam fabricato a se uires ido¬
neas daturus erat. Quid ñdum dederat sci¬

Expanded text:
illi quia dixerunt se habere Caesarem regem, illi quia dixerunt se habere Caesarem regem, peccaverunt; sed quia regem Christum habere noluerunt. Et modo multi Christum regem in coelo sedentem et ubique regnantem habere nolunt: et ipsi sunt qui tribulant nos. Contra tales iste psalmus confirmat nos. Necesse est enim ut tales patiamur usque in finem: quos non pateremur, nisi nobis expediret. Omnis enim tentatio probatio est, et omnis probationis effectus habet fructum suum. Quia homo plerumque etiam sibi ipsi ignotus est: quid ferat, quidve non ferat, ignorat; et aliquando praesumit se ferre quod non potest, et aliquando desperat se posse ferre quod potest: accedit tentatio quasi interrogatio, et invenitur homo a seipso; quia latebat et seipsum, sed artificem non latebat. Proinde Petrus praesumpsit nescio quid quod in illo nondum Dominus noverat. Respondit minus idoneum qui fabricaverat, qui etiam fabricato a se vires idoneas daturus erat, quid nondum dederat, sci
Abbreviated transcription (Latin):
sarem de tituli offensione longe facti sunt
a scĩs. Propinquent scĩs & adglutinent᷑ sc̃o
qui regem xp̃m agnoscunt. & habere con¬
cupiscunt. Longe fiant a scĩs: qui contra¬
dicentes titulo respuerunt iegẽ d̃m: & ele¬
gerunt regem homine̾ Omis gͦ płs huma¬
no regno delectatus. respuens in se regnare
dm̃. quo regnante. ita quisq subiectus ẽ ut
regnet & ipse cuꝑiditatib suis: om̃is gͦ płs
talis. longe ẽ a sc̃ĩs. Nolite itaq fr̃s in solis
iideis hoc aduertere. Data sunt quidẽ mil¬
lis quasi pͥmitua exempla: ut in illo pło
elucer& quod om̃is homo caueret. Aꝑte illi
regem xp̃m recusauerunt. & regem cesarẽ
dilexerunt. Est quidẽ & cesar rex homo ho¬
minib ad humana. sed alius ẽ rex ad diuina
Alius rex ad uitam tẽ porałe: alus ad et̾̃nam.
Alius rex tͣrenus: alius rex celestis. Rextͣrenꝰ
sub rege celesti: rex cȩlestis suꝑ omĩa. Nongͦ

Expanded text:
sarem , de tituli offensione longe facti sunt sarem , de tituli offensione longe facti sunt a sanctis. Propinquent sanctis, et agglutinentur sancto qui regem Christum agnoscunt et habere concupiscunt: longe fiant a sanctis qui contradicentes titulo respuerunt regem Deum, et elegerunt regem hominem. Omnis ergo populus humano regno delectatus, respuens in se regnare Dominum, quo regnante ita quisque subjectus est, ut regnet et ipse cupiditatibus suis, omnis ergo populus talis longe est a sanctis. Nolite itaque, fratres, in solis Judaeis hoc advertere. Data sunt quidem in illis quasi primitiva exempla, ut in illo populo eluceret quod omnis homo caveret. Aperte illi regem Christum recusaverunt, et regem Caesarem elegerunt. Est quidem et Caesar rex homo hominibus ad humana, sed alius rex est ad divina; alius rex ad vitam temporalem, alius ad aeternam; alius rex terrenus, alius rex coelestis: rex terrenus sub rege coelesti, rex coelestis super omnia. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
de illo dictum ẽ. Qui factus est ex semine
cdauid scdm carnẽ. Quid ẽ gͦ. popłs qui lon¬
ge a scĩs factus ẽ in tituli inscriptionẽ Ipse
titulus ostendat nob̾ płm istum. Scriptus est
enim quidã titulus in dñica passĩone: quando
dñs crucifixus ẽ. Erat ibi titulus scriptus he¬
braice. grecȩ & latine: Rex iudȩoꝵ. Trib lin.¬
guis. tanquam trib testib titulus ẽ appiobatꝰ.
quia in ore duoꝵ aut trium testium stabit
omne ũbum. Istum titulum cũ legissent ui¬
dei indignati st̃ & dixerunt ad pilatum. No¬
li scribere rex iudeorum: s quia ipse dixit
se regẽ eẽ uideoꝵ. Ipsum dixisse scribe dixe¬
runt: ñ hoc ec̃ quoddixit. S quia uerum ẽ
malio psalmo in tituli inscriptione ne cor¬
rumpas: respondit pilatus. Quod scripsi¬
scripsi. Scripsit tanquã dicens. Non corrũ¬
po ueritatem: & si uos diligitis falsitatẽ. Qͥa
gͦ in maledicto isto indignati sunt iudei di¬
centes nos ñ habemus regem nͥ solumm᷑ ce¬

Expanded text:
x semine David secundum carnem . 2. Quis est ergo populus qui longe a sanctis factus est in tituli inscriptionem? Ipse titulus ostendat nobis populum istum. Scriptus est enim quidam titulus in dominica passione, quando Dominus crucifixus est: erat ibi titulus inscriptus, hebraice, graece, et latine, Rex Judaeorum; tribus linguis tanquam tribus testibus titulus approbatus, quia in ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Istum titulum cum legissent Judaei, indignati sunt, et dixerunt ad Pilatum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Ipsum dixisse scribe, dixerunt; non hoc esse quod dixit. Sed quia verum est in alio psalmo, In tituli inscriptionem ne corrumpas , respondit Pilatus, Quod scripsi, scripsi: tanquam dicens, Non corrumpo veritatem, etsi vos diligitis falsitatem. Quia ergo in maledicto isto indignati sunt Judaei, dicentes, Nos non habemus regem nisi solum Cae
Abbreviated transcription (Latin):
aliquam domũ intraturi.
si importune irruamus
qͦ ñ õportet. neq rursus
huius habemus inscriptum T̃ Et ulyes.¬
a finem ꝓ pło quis a scis longe factus ẽ: ipsida¬
uid in ituli inscriptionẽ cum tenuerunt eũ
allophili in geth Agnoscamus gͦ populum qͥ
longe factus ẽ a scĩs in tituli inscriptionẽ: ꝑti
n& enim hoc ad ipsum dauid. quem iam no¬
stis intelligere spiritalit᷑. Neq enim cõmen¬
dat᷑ nobis. insi ille de qͦ dicꝰtũ est. finis legis
x p̃c ad iusticiam om̃i credenti. Ergo in finẽ
cum audis. in xpͣm intende: nc in uia rema¬
nendo ñ ꝑuenias ad finem. Quicquid enĩ ẽ
ubi infra steteris antequã ad xp̃m ꝑuenias:
nichil tibi alud diuinus sermo dicit. nͥ acce¬
de. Nondum ẽ locus: ubi securitas sit. Est qui¬
dam locꝰ: ubi statio fidissima collocat᷑. Est ꝙͣ¬
dam petra ubi domus secura consurgit: ubi
ñ metuat ymbrem tempestatis. Fumina enĩ
impegeriuit in domum illam & nͣ cecidit:

Expanded text:
aliquam domum intraturi, s, ne forte importune irruamus quo non oportet, neque rursushujus habemus inscriptum, In finem, pro populo qui a sanctis longe factus est, ipsi David in tituli inscriptionem, cum tenuerunt eum Allophyli in Geth. Agnoscamus ergo populum qui longe factus est a sanctis in tituli inscriptionem. Pertinet hoc enim ad ipsum David, quem jam nostis intelligere spiritualiter: neque enim commendatur nobis nisi ille de quo dictum est, Finis Legis Christus ad justitiam omni credenti . Ergo, In finem, cum audis, in Christum intende, ne in via remanendo non pervenias ad finem. Quidquid enim est, ubi infra steteris, antequam ad Christum pervenias, nihil tibi aliud divinus sermo dicit, nisi, Accede, nondum est locus ubi securitas sit. Est quidam locus ubi statio fidissima collocatur; est quaedam petra ubi domus secura consurgit, ut non metuat imbrem tempestatis. Flumina enim impegerunt in domum illam, et non cecidit;
Abbreviated transcription (Latin):
bulauit me. Onũs qͥui longe factus ẽ a scĩs
s & ipse diabolus quare hic ñ intelligat᷑
An forte quia dictus c̃ homo: Ergo errat
eugłm qͥa dixit: inimnicꝰ homo hoc fecit:
Sub quadam figuia potest & ille dici ho¬
mo: ñ tam̃ eẽ homo. Siue gͦ ipsum intue¬
atur qui dicebat hec siue popłm. & unum¬
quẽq longe factum a scĩs. ꝑ quales diaboluᷤ
reꝑcussi longe sunt facti: dicat. Miserere
ficiat in ista conculcatione sciens quẽ inuo¬
cet. & qͦ exemplo fortis esfectꝰ sit. Primꝰ botrꝰ
stul

Expanded text:
s qui longe factus est a sanctis. Sed et ipse diabolus quare hic non intelligatur? An forte quia non dictus est homo? Ergo errat Evangelium, quia dixit: Inimicus homo hoc fecit Sed sub quadam figura potest et ille dici homo, non tamen esse homo. Sive ergo ipsum intueretur qui dicebat haec, sive populum et unumquemque longe factum a sanctis, per quales diabolus repercussi, longe sunt facti; dicat, Miserere  nec deficiat in ista conculcatione, sciens quem invocet, et quo exemplo fortis effectus sit. Primus botrus stu
Abbreviated transcription (Latin):
diuinorum eloqͥ¬
orum. & dulcedo
intelligendi uer¬
bicłi adiuuante
ipso qui dat sua¬
uitatẽ ut terra
nr̃a det frucꝰtũ
suum: & nos adlo¬
quendum . & uos
are uoluit sub quo tutus sit: ut illud quod tran¬
siltuit. non sit suꝑbiȩ sed puecꝰtus. In quodam gͦ¬

Expanded text:
divinorum eloquiorum, et dulcedo intelligendi verbi Dei, adjuvante ipso qui dat suavitatem, ut terra nostra det fructum suum , et nos ad loquendum, et vos are voluit sub quo tutus sit, ut illud quod transilivit, non sit superbiae sed provectus. 2. vers.
Abbreviated transcription (Latin):
cor nr̃m. quod ñ expandimꝰ manus nr̃as
ad dm̃ alienum. nisi te adiuuante unde
possemus: Nisi te uitus alloquente. ex¬
hortante. nͣ deserente. unde ualeremus:
Ergo siue patientes in tribulationib. siue
gaudentes in prosperitatib. redime nos
non ꝓpt̾ meritum nr̃m: sed ꝓptͣ nom̃ tuuͣ.
cum cũ exultatione
cantauimus: ita nobis¬
cum cuͣ adtentione
consideretis peto. Can¬
tatur eniͣ de scĩs nup¬
tiis. de sponso & de

Expanded text:
cor nostrum, quod non expandimus manus nostras ad Deum alienum, nisi te adjuvante, unde possemus? nisi te intus alloquente et exhortante, non deserente, unde valeremus? Ergo sive patientes in tribulationibus, sive gaudentes in prosperitatibus, redime nos; non propter meritum nostrum, sed propter nomen tuum. cum cum exsultatione cantavimus, ita nobiscum cum attentione consideretis peto. Cantatur enim de sanctis nuptiis, de sponso e
Abbreviated transcription (Latin):
tibi nͣ displicet in filio tuo: delectat te Sed ętas
deseruit : non cupiditas. Maxime fr̃s mei filios
ur̃os fideles attendite : quos fide genuistis ut bap¬
titarentur. Si ea forte negligit malus filius.
uel monita patris. uel obiurgationem.uel seue¬
ritatem. tu imple personam tuam. ds de illo

Expanded text:
tibi non displicet in filio tuo, delectat te; sed aetas deseruit, non cupiditas. Maxime, fratres mei, filios vestros fideles attendite, quos fidedixistis ut baptizarentur. Sed forte negligit malus filius vel monita patris, vel objurgationem, vel severitatem: tu imple personam tuam; Deus de illo
Abbreviated transcription (Latin):
psalmus titulatus est. Ita & ꝑ salomone̾ dr. Uen¬
tilator enim ẽ impioꝵ rex sapiens: & mittit
illis rotaͣ maloꝵ. Sedm altitudinem tuã mul¬
tiplicasti filios hominum. Quia ẽ & in tempo¬
ralib multiplicatio quȩ auertit ab unitate di.

Expanded text:
psalmus titulatus est. Ita et per Salomonem dicitur: Ventilator enim est impiorum rex sapiens, et immittit illis rotam malorum . Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Quia est et in temporalibus multiplicati
Abbreviated transcription (Latin):
uisbilis: ne te deserat lux illa inuisibilis. Sed &¬
aliter beue intelligitur. quia est nrͣ sol iusticiae
ueritas xꝑe: non iste sol qui adoratur a paganis
⁊ manicheis. & uicdetur etiani a peccatoribus.
sed & ille alius eiuĩ ueritate natura humana illus

Expanded text:
visibilis, ne te deserat lux illa invisibilis. Sed visibilis, ne te deserat lux illa invisibilis. Sed aliter bene intelligitur, quia est noster sol justitiae veritas Christus, non iste sol qui adoratur a Paganis et Manichaeis, et videtur etiam a peccatoribus; sed ille alius cujus veritate humana natura illus
Abbreviated transcription (Latin):
quam tu: qui eũ paulo ante irridebas. Sunt ergo
praximi nr̃i latentes in his hominbus qͥ nonđo
sunt in eccła. & sunt longe a nobis latentes in
ȩccła. ldeoq qui nͣ seimus futura ununquemq
primũ habemꝰ non solum conditione mortalita.¬
tis humanȩ. qua in banc terram eadem sorte de¬
uenimus. sed etiam spe illius hereditatis: quia ñ
seimus qͥd futurus sit qͥ modo nichil ẽ. Ergo at¬
tendite cȩtera in induendo nouum hominem
& exuendo ueterem. Deponentes inqͥt m̃daciũ
loquimini ueritatẽ unusquisq cũ ꝓrimo suo. qͥa
sumꝰ inuice̾ membra. lrascimini. & nolite peccare.
Si proptea irasceris seruo tuo quia peccauit: ne
tu ipse pecces irascere tͥ. Sol ñ occidat suꝑ tracun¬
ctiam urãm. Intelligitur quicłe scđ̾m tempus
fr̃s. quia si ex ipsa humana conditione & infir¬
mitate mortalitatis quã portamus subrepit ira
xꝑiano non cdebet diu teneri & fieri pridiana.

Expanded text:
quam tu, qui eum paulo ante irridebas. Sunt ergo quam tu, qui eum paulo ante irridebas. Sunt ergo proximi nostri latentes in his hominibus, qui nondum sunt in Ecclesia; et sunt longe a nobis latentes in Ecclesia. Ideoque qui non scimus futura, unumquemque proximum habeamus, non solum conditione mortalitatis humanae, qua in hanc terram eadem sorte devenimus; sed etiam spe illius haereditatis, quia non scimus quid futurus sit qui modo nihil est. 3. Ergo attendite caetera in induendo novum hominem et exuendo veterem. Deponentes, inquit, mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo: quia sumus invicem membra. Irascimini; et nolite peccare. Si propterea irasceris servo tuo quia peccavit: ne et tu ipse pecces, irascere tibi. Sol non occidat super iracundiam vestram : intelligitur quidem secundum tempus, fratres; quia etsi ex ipsa humana conditione et infirmitate mortalitatis, quam portamus, subrepit ira christiano, non debet diu teneri et fieri pridiana.
Abbreviated transcription (Latin):
q. sit in medio qui cteponit ueterem hominem
&. accipit nouum: Ne gͦ quis quam tali carnali co¬
gitatione impeditus minus faceret qđ̃ iubetur.
&. non faciens exeusaret se de obscuritate lectio¬
nis: dieit in consequentibus. Quã propt̃ deponen¬
tes mendacium: loquimini ueritatem. Ecce hoc ẽ
deponere ueterem hominẽ. & induere nouũ. Qua
propt᷑ deponentes mendatium. loquimini uerita.¬
tem unusqͥsꝙ cũ ꝑximo suo. quia sumꝰ inuicem ñ¬
bra. Ne autem quisquam ur̃m ita cogitet fr̃s.
cũ xpiano loquendam ueritatem & cũ pagano
meniatium: cũ ꝑrimo tuo loqliere. Prarimꝰ tuus
ille ẽ. qui tecum natus ẽ ex adam a. ȩua. Omnes
ꝓximi sumꝰ conctitione terrenę natuntatis: & alit̃
fr̃s illa sye celestis hereditatis P roximum tuũ de¬
nosti quid sit apud dm: quomͦ illum prescierit
d̾s ignorans. Aliquando quẽ irrides adorantem
lapictes. conuertit᷑ & adonit d̃m fortasse religiosius

Expanded text:
et sit in medio qui deponit veterem hominem, et sit in medio qui deponit veterem hominem, et accipit novum? ne ergo quisquam tali carnali cogitatione impeditus, minus faceret quod jubetur, et non faciens excusaret se de obscuritate lectionis, dicit in consequentibus: Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem. Et ecce hoc est deponere veterem hominem, et induereium, loquimini veritatem, unusquisque cum proximo suo: quia sumus invicem membra . 2. Ne autem quisquam vestrum ita cogitet, fratres, cum christiano loquendam veritatem et cum pagano mendacium. Cum proximo tuo loquere. Proximus tuus ille est, qui tecum natus est ex Adam et Eva. Omnes proximi sumus conditione terrenae nativitatis: sed aliter fratres illa spe coelestis haereditatis. Proximum tuum denosti quid sit apud Deum, quomodo illum praesciverit Deus ignoras. Aliquando quem irrides adorantem lapides, convertitur, et adorat Deum, fortasse religiosius
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas in iħu deponere uos secłm
priorem conuersationem ueterẽ
hominem: eum qui corrumpitur scđm concupis¬
centias dereptionis. renouamnu autẽ spũ mͣtis¬
urẽ & induite nouum hominẽ. eum qͥ sect̾m d̾m
creatus est in iusticia &. sci̾tate ueritatis. Et ne ali.¬
quis arbitraretur deponendam eẽ aliquam sub¬
stantiam quẽ admodum se expoliat tunca. aut ali¬
quid forinseeus accipiendum. quomodo accepit ali¬
quot uestimentum quasi ponens unam tumeam
& sumens alteram. & carnalis iste intellectus non
ꝑmitteret homines agere in se intus spiritaliter
quod prȩcipiebat apłs. secutus ẽ &. exposuit quid
esset. exuite ueterem hominem &. indute nonũ.
Cȩtera enim lechionis ipsius. ad euudem intellec¬
tum ꝑtinent. Ait quippe quasi dicenti. Et quomͦ
me exuturus sum uetere. aut quomͦ inauturus
nouo: An ipse tertius homo sum depositurus uete¬
rem hominem quem habui. & accepturus nouum
quẽ non habui: ut tres homines intelligantur.

Expanded text:
ueritas in Iesu, deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis; renouamini autem spiet induite novum hominem qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . Et ne aliquis arbitraretur deponendam esse aliquam substantiam, quemadmodum se exspoliat tunica; aut aliquid forinsecus accipiendum, quomodo accipit aliquod vestimentum, quasi ponens unam tunicam et sumens alteram; et carnalis iste intellectus non permitteret homines agere in se intus spiritualiter quod praecipiebat Apostolus: secutus est, et exposuit quid esset exui veterem hominem, et indui novum. Caetera enim lectionis ipsius ad eumdem intellectum pertinent. Ait quippe quasi dicenti: Et quomodo me exuturus sum veterem, aut quomodo induturus novum? An ipse tertius homo sum depositurus veterem hominem, quem habui, et accepturus novum, quem non habui; ut tres homines intelligantur,
Abbreviated transcription (Latin):
eccła sepe lectum atꝙ cantatum. Audiant qͥ
ñ ceciderunt. ne cadant: audiant qͥ ceciderui.
ut surgant. Tanti uiri peccatum non tacetur
iserere mei d̃s sedm magna
Amiscdiam tuam. Qui magna̾
miscdiam deprecat᷑. magnã
miseriam confitetur. luȩrant
paruam miscdiam tuam. qui
nesciendo peccauerunt.Mlise¬
rere inquit mei. scdm magnã
miscdłiam tuã.Subueni graui
uuln̾eri. sedm magnam medicinam tuã. Graue
est qđ habeo. sed ad om̃ĩpotentem confugio. De
meo tam lȩtali uulnere desperarem. nisi tantũ
medicum repperirẽ. Miserere mei ds seđm

Expanded text:
ecclesia saepe lectum atque cantatum: audiant qui ecclesia saepe lectum atque cantatum: audiant qui non ceciderunt, ne cadant, audiant qui ceciderunt, ut surgant. Tanti viri peccatum non taceturiserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Qui magnam misericordiam deprecatur, magnam miseriam confitetur. Quaerant parvam misericordiam tuam, qui nesciendo peccaverunt: Miserere, inquit, mei, secundum magnam misericordiam tuam. Subveni gravi vulneri secundum magnam medicinam tuam. Grave est quod habeo, sed ad Omnipotentem confugio. De meo tam lethali vulnere desperarem, nisi tantum medicum reperirem. Miserere mei, Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris uxoris alienȩ pulchritudine captus
rex & ꝓpħa dauid ex cinꝰ semine scđ̾m carnẽ
dñs uenturus erat: adulterauit eam. Hoc in
isto psalmo non legitur. sed in titulo eiꝰ apparet:
in libro autẽ regnoꝵ plenius legit᷑. Utraq
scriptura canonica ẽ: utriq sine ulla dubitati¬
one a xꝑianis fides habenda ẽ. Commissũ. atq
conscriptum ẽ. Huius etiam maritũ in bello
occidendum curauit: homicidio auxit adul¬
terium. Et post hoc factum. missus ẽ ad eum
nathan ꝓpħa: missus a dño qui eum argueret
de tauto cominisso. Quid caueant homines di¬
ximus: quid uͦ si lapsi fuerint unitent᷑. audiamꝰ.
Multi enim cadere uolunt cum dauid. & uolt̃
surgere cum dauid. Non gͦ cadendi exemplũ
propositum ẽ. sed si cecideris resurgendi. Atten¬
de ne cadas. Non sit delectatio minoꝵ lapsus
maioꝵ. sed sit casus maioꝵ tremor minorum.
Aa hoc ꝓpositum ẽ ad boc scriptum: ad hoc u

Expanded text:
mulieris uxoris alienae pulchritudine captus mulieris uxoris alienae pulchritudine captus rex et propheta David, ex cujus semine secundum carnem Dominus venturus erat , adulteravit eam. Hoc in isto psalmo non legitur, sed in titulo ejus apparet; in libro autem Regnorum plenius legitur. Utraque Scriptura canonica est, utrique sine ulla dubitatione a Christianis fides adhibenda est. Commissum atque conscriptum est. Hujus etiam maritum in bello occidendum curavit: homicidio auxit adulterium: et post hoc factum missus est ad eum Nathan propheta, missus a Domino, qui eum argueret de tanto commisso . 3. Quid caveant homines, diximus; quid vero si lapsi fuerint imitentur, audiamus. Multi enim cadere volunt cum David, et nolunt surgere cum David. Non ergo cadendi exemplum propositum est, sed si cecideris, resurgendi. Attende, ne cadas. Non sit delectatio minorum lapsus majorum, sed sit casus majorum tremor minorum. Ad hoc propositum est, ad hoc scriptum est, ad hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
nitentia psalmus hodie cantatus ẽ. Loquamur
& cũ absentib erit ad eos uox nrã memoria urã.
ne sautios & languidos negligatis. sed ut facilius
sanetis. sam ꝑmauere debetis. Corrigite arguen¬
do consolamini alloquendo. ex emplum p̃bete
bene uiuendo. aderit eis qͥ adfunit & uob̃. Non
enĩ uobis iam ista ꝑicula p̃tergressis. fons mĩȩ
transibunt. Molestum ẽ quidem &. nimium peri¬
culosum. ammo ꝑnitiosum & ꝓcerto exiciabile.
qđ scientes peccant. Aliter enĩ ad has uanitates
currit qͥ uoces xꝑi contep̾nit: aliter ille qui
nouit quid fugiat. Sed nec de talib desꝑare
tulus eius. Psalmus ipsi dauid. cum uenit ad eũ
nathan ꝓpha. quia intrauit ad bechsabee. Beth¬
sabeȩ erat mulier uxor aliena. Cum dolore
quidem dicimus & tremore: sed tamen ds nolu¬
it taceri quod uoluit scribi. Dicam gͦ non qđ
uolo. sed quod cogor. Dicam non exhortans ad
imitationem sed instruens ad timorẽ. Huius

Expanded text:
nitentia Psalmus hodie cantatus est. Loquamur nitentia Psalmus hodie cantatus est. Loquamur et cum absentibus: erit ad eos vox nostra memoria vestra. Ne saucios et languidos negligatis, sed ut facilius sanetis, sani permanere debetis. Corrigite arguendo, consolamini alloquendo, exemplum praebete bene vivendo, aderit eis qui adfuit et vobis. Non enim, vobis jam ista pericula praetergressis, fons miseritransibunt. Molestum est quidem, et nimium periculosum, imo perniciosum, et pro certo exitiabile, quod scientes peccant. Aliter enim ad has vanitates currit qui vocem Christi contemnit, aliter ille qui novit quid fugiat. Sed nec de talibus desperatulus ejus, Psalmus ipsi David, cum venit ad eum Nathan propheta, quando intravit aa Bersabee. Bersabee erat mulier uxor aliena. Cum dolore quidem dicimus et tremore, sed tamen Deus noluit taceri quod voluit scribi. Dicam ergo non quod volo, sed quod cogor; dicam non exhortans ad imitationem, sed instruens ad timorem. Hujus
Abbreviated transcription (Latin):
oltitudinis huius
nec frequentia frau¬
danda ẽ: nec infirmi¬
tas oneranda. Silen¬
tium petimus et
quietem. ut & uox
nra post hesternum
laborem possit ali¬
quantis uirib ꝑdu¬
rare. Credendumn ẽ
Icaritatem urãm ñ
ob aliud hodierni die copiõsius conuenisse.
nisi ut oretis ꝓ eis quos absentia facit alienos. &
ꝑuersus affectus. Neq eiũ loquim᷑ de pagãnis.
neq de uideis. sed de xꝑianis: neq his adhuc cate¬
cuminis. sed multis etiã baptiratis a quoꝵ la¬
uachro nichil distatis. & eoꝵ tam̃ cordi dissimiles
estis. Quã multos em̃ hodie fr̃s nr̃os cogitamꝰ
s plangimus ire in uanitates & insanias mndaces.
negligere qđ uocati sunt: qͥ si forte in ipso circo
aliqua ex causa expauescant. continuo se signan:
& stant illic portantes in fronte. unde abscede¬
rent si hoc in corde portarent. De precanda ẽ
miscdia dei. ut donet intellectum ad ista
dapnanda. & affectum ad fugienda. & mise¬
ricordiam ad ignoscenda. Oportune gͦ de pę¬

Expanded text:
Multitudinis hujus, nec frequentia fraudanda est, nec infirmitas oneranda. Silentium petimus et quietem, ut vox nostra post hesternum laborem possit aliquantis viribus perdurare. Credendum est Charitatem Vestram non ob aliud hodierno die copiosius convenisse, nisi ut oretis pro eis quos absentes facit alienus et perversus affectus. Neque enim loquimur de Paganis, neque de Judaeis, sed de Christianis; neque de his adhuc catechumenis, sed de multis etiam baptizatis, a quorum lavacro nihil distatis, et eorum tamen cordi dissimiles estis. Quam multos enim hodie fratres nostros cogitamus et plangimus ire in vanitates et insanias mendaces, negligere quo vocati sunt! Qui si forte in ipso circo aliqua ex causa expavescant, continuo se signant, et stant illic portantes in fronte, unde abscederent si hoc in corde portarent. Deprecanda est misericordia Dei, ut donet intellectum ad ista damnanda, et affectum ad fugienda, et misericordiam ad ignoscenda. Opportune ergo de poe
Abbreviated transcription (Latin):
ultauit lingua mea Proptͣ hoc ꝙ. in cognationibus
meis iocunctitas: & in uerbis exultatio. Iniuꝑ & caro
mea requiescit in spe. Insuꝑ &. caro mea ñ deficiet
in interitum. sed in spe resurrectionis obdormiet.
Neq dabis scm̃ tuum uidere corruptionẽ. Neq sc̃ifi¬
catum corpus ꝑ quod & alii scĩficandi sunt᷑ corrũpĩ
patieris. Notas mͥ fecisti uias uitȩ. Notas fecisti
ꝑ me humilitatis uias: ut ad uitam redirent ho¬
mines. unde ꝑ suꝑbiam ceciderunt. In quib quia
ego sum. mͥ fecisti. Adimplebis me lȩticia cũ uultu
tuo. Adimplebis eos lȩticia. ut ñ ultra quęrant
aliquid: cũ facie ad faciem te uiderint. In quibus
quia ego sum. me acdimplebis. Delectatio in deate¬
ra tua usq in finem. Delectatio ẽ in fauore & in ꝓ¬
pitiatione tua in huiꝰ uite itinere: perducens ułq
ad finem głȩ conspectus tui

Expanded text:
 propter hoc et in cogitationibus meis jucunditas, et in verbis exsultatio. Insuper et caro mea requiescet in spe: insuper et caro mea non deficiet in interitum, sed in spe resurrectionis obdormiet. Neque dabis sanctum tuum videre corruptionem: neque sanctificatum corpus, per quod et alii sanctificandi sunt, corrumpi patieris. Notas mihi fecisti vias vitae: notas fecisti per me humilitatis vias, ut ad vitam redirent homines, unde per superbiam ceciderant; in quibus quia ego sum, mihi fecisti. Adimplebis me laetitia cum vultu tuo: adimplebis eos laetitia, ut non ultra quaerant aliquid, cum facie ad faciem te viderint; in quibus quia ego sum, me adimplebis. Delectatio in dextera tua usque in finem: delectatio est in favore et in propitiatione tua in hujus vitae itinere, perducens usque ad finem gloriae conspectus tui
Abbreviated transcription (Latin):
Prouidebani dnm̃ in comspectu meo semꝑ. Sed ueni¬
ens in ea quȩ transeunt. non abstuli oculũ ab eo
qui semiꝑ manet: hoc prouidens ut in eum post tẽ¬
poralia pacta recurrerem. Qm̃ a deatris est mͥ ne
commouear. Im̃ fauet mͥ: ut stabiliter in eo ꝑma¬

Expanded text:
Providebam Dominum in conspectu meo semper: sed veniens in ea quae transeunt, non abstuli oculum ab eo qui semper manet, hoc providens ut in eum post temporalia peracta recurrerem. Quoniam a dextris est mihi, ne commovear: quoniam favet mihi, ut stabiliter in eo
Abbreviated transcription (Latin):
eo non uidistis pomꝑam scłi. ut hi quoi uocabat
nin ip̃se cuꝰ humilitatem contẽpsistis. Ip̃se eni in
claritate uenturus ẽ ad indicium uiuoꝵ &. mor¬
tuoꝵ regnumq iustoꝵ: ut qm̃ uto humili aduentu
facta ẽ cȩcitas ex parte isrł. ut plenitudo gentiũ
intraret. in illo alio fiat qd̃ sequit᷑.&. sic om̃is isrł sal

Expanded text:
eo non vidistis pompam saeculi: ut hi quos vocabat, eo non vidistis pompam saeculi: ut hi quos vocabat, nisi ipse cujus humilitatem contempsistis? Ipse enim in claritate venturus est ad judicium vivorum et mortuorum, regnumque justorum; ut quoniam isto humili adventu facta est caecitas ex parte Israel, ut plenitudo Gentium intraret , in illo alio fiat quod sequitur, et sic omni
Abbreviated transcription (Latin):
qui oꝑantur inquitatẽ. Iudicium minat᷑. Qui cde¬
uorant popłm meum in cibo pams. Idẽ eotidie
Cibus enim panis. cotidianus ẽ. Deuorant autem
popłm. qui sua cominoda ex illo capiunt. non rese
quȩ ei cdisplicent. Illic trepidauerunt timore. ubi
non erat timor. Ad ẽ in dagno rerum temporaliũ.
Dixerunt enim. Si relinquamꝰ eum sie. eredent
in eum omͣs & uenient romani. a. tollent nob lo-
cũ q gentem. Timuerunt regnum terre nũ amit¬
tere. ubi non erat timor: & amiserunt regnũ celoꝵ.
qd timere debuerant. Et hoc de om̃ibus tempo¬
ralibus commodis. intelligendum ẽ. quoꝵ amisio¬
nem eum tunent homines. ad ȩterna ñ ueniuił.
Qm̃ dͣns ingeneratione iusta eͣ. id ẽ non ẽ in
eis qui diligunt scłm. Iniustum est enim relin¬
quere scłoꝵ conditorem & diligere scłm & po
tius serure creaturȩ quã creatori. Consilium
mopis confudistis. qm̃ dñs spes eius ẽ. id est con¬
tẽpsistis humilem aduentum fili dei. quia in

Expanded text:
qui operantur iniquitatem? judicium minatur. Qui devorant populum meum sicut cibum panis: id est quotidie; cibus enim panis quotidianus est. Devorant autem populum, qui sua commoda ex illo capiunt, non referquae illi displicent. Illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor: id est, in damno rerum temporalium. Dixerunt enim: Si relinquamus eum sic, credent in eum omnes, et venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem . Timuerunt regnum terrenum amittere, ubi non erat timor; et amiserunt regnum coelorum, quod timere debuerant: et hoc de omnibus temporalibus commodis intelligendum est, quorum amissionem cum timent homines, ad aeterna non veniunt.m Deus in generatione justa est: id est, non est in eis qui diligunt saeculum. Injustum est enim relinquere saeculorum conditorem, et diligere saeculum, et servire creaturae potius quam Creatori . Consilium inopis confudistis, quoniam Dominus spes ejus est: id est, contempsistis humilem adventum Filii Dei, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
ceps id exequitur. Ii loquit᷑ ueritate in corde
suo. Nonnulli enĩ in labiis habent ueritatemͥ
& in corde ñ habent: tamꝗ. si aliquis dolose osten¬
dat uiam sciens in ea eẽ latrones. ꝙ dicat. si hac ieris.
in corde suo. Aliuct eñ putabat & nesciens uerũ
dixit ł rgo parum ẽ uerum loqui: nisi etiã in
corde ita sit. Qui ñ egit. dolum in lingua sua. Lin¬
gua agitur dolus. cũ aliud ore profertur. aliud
pectore tegitur. Nec fecit proximo suo malim.¬

Expanded text:
ers. 3. Qui loquitur veritatem in corde suo: nonnulli enim in labiis habent veritatem, et in corde non habent: tanquam si aliquis dolose ostendat viam, sciens in ea esse latrones, et dicat, Si hac ieris, in corde suo; aliud enim putabat, et nesciens verum dixit: ergo parum est verum loqui, nisi etiam in corde ita sit. Qui non egit dolum in lingua sua: lingua agitur dolus, cum aliud ore profertur, aliud pectore tegitur. Nec fecit proximo suo malum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i credenti: sicut apłs dicit. Illi credimꝰ quan¬
do incipimus uiam bonam ingredi: ipsũ uidebi¬
mus cũ ꝑuenerimus: &. ideo ipse finis.
irit imprudens in corde suo: non ẽ ds̃.
Nec ipsi enim sacrilegi & de testandi
quide philosopbi qͥ ꝑuersa & falsa de
deo sentiunt ausi sunt dicere: non ẽ ds. Ideo gͦ¬
fectos. eos quibus suorum morum ꝑuerntatem
ꝑniadent. Cui simile est econtrario qa petro dic¬
tum ẽ macta & manduca: ut in suam fidem
s bonos mores gentes eonuerteret. Linguis sins
dolose agebant. Comes ẽ uoracibus adulatio: et
omib malis. U̾enenum aspidum sub labiis eoꝵ
Uenenum dolum dicit. Aspidum autem. quia
nolunt audire prexepta legis. sicut aspides no-¬
lunt audire uerba incantantis: qd in alio pialmo
euidentius dicitur. Quoꝵ os maledictione & a¬
maritudine plenum ẽ. Hoc est uenenũ aspidu.

Expanded text:
ustitiam omni credenti , sicut Apostolus dicit. Illi credimus, quando incipimus viam bonam ingredi; ipsum videbimus, cum pervenerimus: et ideo ipse finis. 2. Dixit imprudens in corde suo: Non est Deus. Nec ipsi enim sacrilegi et detestandi quidam philosophi, qui perversa et falsa de Deo sentiunt, ausi sunt dicere, Non est Deus: ideo fectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant. Comes est voracibus adulatio, et omnibus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum. Venenum dolosum dicit. Aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis: quod in alio psalmo evidentius dicitur, quorum os maledictione et amaritudine plenum est, hoc est, ve
Abbreviated transcription (Latin):
tur tabernaculum etiã pro habita¬
tione sempiterna. tam̃ eum ꝓprie
accipitur tabernaculum. belli res est. Uncte &
contubernales milites aicunt᷑: tamꝙ. simul haben¬
teĩ tabernacula. Hic sensus adiuuatur ex eo quod
dictum ẽ quis peregrinabit᷑. Ad tempus enia cũ
diabolo dimicamus & tt̃ opiis ẽ tabernaeulo qͦ nos
reficiamꝰ qđ signficat maxime fidem temporalis
dispensatiomis. quȩ pro nobis facta est temporaliter
ꝑ mearnationẽ đni. Et qͥs requiescet in monte scõ

Expanded text:
tiam pro habitatione sempiterna, tamen cum proprie accipitur tabernaculum, belli res est: unde et contubernales milites dicuntur, tanquam simul habentes tabernacula. Hic sensus adjuvatur ex eo quod dictum est, quis peregrinabitur: ad tempus enim cum diabolo dimicamus, et tunc opus est tabernaculo, quo nos reficiamus; quod significat maxime fidem temporalis dispensationis, quae pro nobis acta est temporaliter per incarnationem Domini. Et quis requiescet i
Abbreviated transcription (Latin):
atuersus ȩxcłam meam. erigere macbinas. aliqͥd
Dñs adiuuans tanta patientem. & immortalitate ꝓ.¬
tegens resurgentem. In ipso sꝑauit cor meum & adt¬
uitus fum. & refioruit caro mea. I est. E t resur¬
rexit caro mea. E ex uoluntate mea confitebor
illi. Unde etiam consumpto mortis metu ñ timoris
necessitate sub lege. set libera uoluntate eum lege
consitebunt᷑ illi: qui cretunt in me. In quib quia
Non illa plebs ignorans iusticiam dei suam uoleus
constituere. non enun ꝑ se fortem se putauit: qi cłus
fortitucto plebis suȩ in hiuius uitȩ difficultatibus eũ
diabolo dimicanti. Et ꝓtector salutarium aꝑi sinẽ.
Ut eam saluam factam ꝑ xpm suum. post fortitu¬
dinem bellicam unmortalitate pacis ad ultimum ꝓ
quia dixisti: postula a me & dabo tͥ gentes hereaita¬
tem tuam. Saluu fac popłm tuum & benedie
hereditatem tuam. quia om̃ia mea tua sunt Et

Expanded text:
adversus Ecclesiam meam erigere machinas aliquid adversus Ecclesiam meam erigere machinas aliquid Dominus adjuvans tanta patientem, et immortalitate protegens resurgentem. In ipso speravit cor meum, et adjutus sum. Et refloruit caro mea: id est, et resurrexit caro mea. Et ex voluntate mea confitebor illi: unde jam consumpto mortis metu, non timoris necessitate sub Lege, sed libera voluntate cum Lege confitebuntur illi, qui credunt in me; in quibus quia non illa plebs ignorans justitiam Dei, et suam volens constituere . Non enim per se fortem se putavit; quia Dominus fortitudo plebis suae, in hujus vitae difficultatibus cum diabolo dimicantis. Et protecter salutarium Christi sui est: ut eam salvam factam per Christum suum, post fortitudinem bellicam, immortalitate pacis ad ultimum prquia dixisti, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam ; Salvum fac populum tuum, et benedic haereditatem tuam: quia omnia mea tua sunt . Et
Abbreviated transcription (Latin):
Fraucdi dnẽ uocem dep̃cationis meȩ dũ oro ad
te: dum extollo manus meas ad templum scm
tuum. Dum erucifigor ad eoꝵ salutem. qui ere¬
das cum peccatoribus aninam meam & cum oꝑan¬
tibus iniquitatem ne comꝑdas me: eum his quilo.¬
cuntur pacem cum ꝑiximo suo. Cum his qui mͥ
dieunt: scimus quia a deo uenisti magister. Mala
malignitatem affectationum ipsoꝵ. Mala enim
affec fantes bona inuenire ñ possunt. Sea̾m oꝑa
manuum eoꝵ.da eis. Quãuis aliis ad salutem ua.¬
Redde retributionẽ eoꝵ ipsis. Quia ꝓ neritate.
quam audiebant uoluerunt fallatiam retribu¬
accidisse:. Hinc scilicet: qm̃ non intellexerunt ĩ
oꝑa dm̃. Elec ipsa nimirum retributio fuit: ut
quẽ maliuolo animo hominem tep̃tauerunt. ñ
cognoscerent dm. quo consilio incarnatum pat̾
misit. Q in oꝑa manium euis. Ne mouerentur
ipsis ins̃bilibus oꝑibus. quę porrecta sunt usq
ad oculos eoꝵ. Destrue illos. & ñ ȩtificabis eos.
Nichil michi noceant. sed nec conantes rursus

Expanded text:
audi vocem deprecationis meae, dum oro ad te; dum extollo manus meas ad templum sanctum tuum: dum crucifigor, ad eorum salutem, qui cre3. Ne simul trahas cum peccatoribus animam meam, et cum operantibus iniquitatem ne perdas me: cum his qui loquuntur pacem cum proximo suo. Cum his qui mihi dicunt: Scimus quia a Deo venisti magister . Malamalignitatem affectationum ipsorum: mala enim affectantes, bona invenire non possunt. Secundum opera manuum eorum da eis: quamvis aliis ad salutem vaRedde retributionem eorum ipsis: quia pro veritate quam audiebant, voluerunt fallaciam retribuaccidisse? Hinc scilicet, quoniam non intellexerunt in opera Domini: haec ipsa nimirum jam retributio fuit, ut quem malevolo animo hominem tentaverunt, non cognoscerent Deum quo consilio incarnatum Pater misit. Et in opera manuum ejus: nec moverentur ipsis visibilibus operibus, quae porrecta sunt usque ad oculos eorum. Destrues illos, et non aedificabis eos: nihil mihi noceant, sed nec conantes rursus
Abbreviated transcription (Latin):
ps cdauid. Ipsius medtiatoris uor ẽ: manufortis ui
conficto pasionis. Quȩ autem uidetur optare in¬
micis non maliuolentiȩ uotum est sed enuntiatio
penȩ illorum: sic̃ in euangelii ciuitatibus in qͥb
miracula cum fecisset neq credidissent ei:. non
maluiole optat quȩ dicit.s qͥd eis immineat pͣdicit.
Ia te dñe clamaui. ds̃ m̃s ne sileas a me.
Ad te dñe clamaui ds mͣs: ne separes uni.¬
tatem uerbi tui ab eo qd homo sum. Ne¬
quando fileas a me. & ero sumilis desceuden¬
tibus in lacum. Ea eo enim qđ ȩtͣnitas
uerbi tui ñ intermittit unire se unicbi:

Expanded text:
 2. Ipsius mediatoris vox est, manu fortis in conflictu passionis. Quae autem videtur optare inimicis, non malevolentiae votum est, sed enuntiatio poenae illorum: sicut in Evangelio civitatibus in quibus miracula cum fecisset, neque credidissent ei, non malevolentia optat quae dicit, sed quid eis immineat praedicit . 2. Ad te, Domine, clamavi, Deus meus ne sileas a me: ad te, Domine, clamavi, Deus meus ne separes unitatem Verbi tui ab eo quod homo sum. Nequando sileas a me: et cro similis descendentibus in lacum: ex eo enim quod aeternitas Verbi tui non i
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam xp̃i in sc̃ĩs. ecciam xp̃i inscrptis in celo.
Ipsi enĩ digni st̃ nomine firmamenti. Ergo ecclla
autẽ nos firmi infirmitatẽ infirmors sustinere:
appellata ẽ firmamentũ. De hac cantat᷑ in hoc pla¬
mo. Audiamꝰ. agnoscamꝰ. sociem̃ głemur regnedꝰ.
teris audi. et agnosce. Quȩ ẽ inquit ȩccłia derui¬
ui: Columna & firmamentũ ueritatis. De hoc fi¬
mamento cantat᷑ filiis chorȩ qͦs nostis ese filios
sponsi. crucifixi in caluariȩ loco. Chort naq cal¬
uitiũ interp̃tat᷑. Seqͥtur in hoc psalmo: qͥ scribiai
ꝓscc̃a sabbati.

Expanded text:
i sunt in coelo, Ipsi enim digni sunt nomine firmamenti. Ergo Ecclesia autem nos firmi infirmitates infirmorum sustinere , appellata est firmamentum. De hoc cantatur in Psalmo: audiamus, agnoscamus, sociemur, gloriemur, regnemus. pellatam audi, et agnosce: Quae est, inquit, Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis . De hoc firmamento cantatur filiis Core, quos nostis esse filios sponsi crucifixi in Calvariae loco. Core namque Calvitium interpretatur. Sequitur in hoc psalmo, qui inscribitur, secunda sabbati.
Abbreviated transcription (Latin):
est. Laus cantici filiis mo. aluii¬
chorȩ secunda sabbati. De hoc quos
dñs donare dignabitur excipite. ta¬
quã filii firmamenti. dcda aute s¬
Abati idest post diẽ primũ quc̃ dmi¬
nicũ dicimus. ꝗͦ etiam scda feria dicit᷑ factim
firmamentũ cęli. immo firmamentũ cȩlũ los
enĩ ds uocauit firmamentũ. Prmo aut̃ die lui
fecerat et a tenebris diuiserat: & uocauerat lut
diem & tenebras noctẽ. Sicut aut̃ indicat ysati
enĩ dñs ait de moyse. de me eñ ille scripsit nͥ qͥ
omĩa quȩ scripta st̃ etiam cũ ds conderet creatiu¬
ram. possunt inter pretari ad significationẽ fututo¬
rum. ut intelligas dm̃ fecisse licẽ cum xỹc resu¬
est a tenebris: qͣndo immortalitas a mortalitate
discreta ẽ. Qͥd gͦ sequitur. nsut capiti etia corpis
fieret qͦd est ȩccłia: Deniq ẽ etiã psalmꝰ de prima
sabbati: in qͦ aꝑtissime resure ectio dñi declaratur
Ibi enĩ dicitur. Tollite portas pͥncipes ur̃as et eleu¬

Expanded text:
est, Laus Cantici filiis Core, secunda sabbati. De hoc quod Dominus donare dignatur, excipite tanquam filii firmamenti. Secunda enim sabbati, id est, post diem primum, quem dominicum dicimus, quae etiam secunda feria dicitur, lactum est firmamentum coeli, imo firmamentum coelum. Coelum enim vocavit Deus firmamentum . Primo autem die lucem fecerat, et a tenebris diviserat; et vocaverat lucem, diem, et tenebras, noctem. Sicut autem indicat psalmi enim Dominus ait de Moyse, De me enim ille scripsit : nisi quia omnia quae scripta sunt, etiam cum Deus conderet creaturam, possunt interpretari ad significationem futurorum; ut intelligas Deum fecisse lucem, cum Chrisest a tenebris, quando immortalitas a mortalitate discreta est. Quid ergo sequitur, nisi ut capiti etiam corpus fieret, quod est Ecclesia? Denique est etiam psalmus de prima sabbati, in quo apertissime resurrectio Domini declaratur: ibi enim dicitur, Tollite portas principes vestri, et elev
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. qͥa multi ab oriente & occidente uenient
et recumbent cũ abraham et ysaac et iacob in reg¬
no cęlors. Iste enĩ centurio ñ erat de populo urł.
Nã in populo frł suꝑbi repellebant a se dm̃: in
pͥncipib gentiũ inuentus ẽ humilis. qͥ ad se inuita¬
ret am̃. fdmirans iħc fidem ipsius: reꝓbat ꝑfidi¬
am iudeors. Sani enĩ sibi uidebant᷑. cũ periculo¬
sius egrotarent. qͦndo medicũ non agnoscentes
occidebant. Cũ gͦ repbaret et repudiaret illorũ
suꝑbiam qͥd ait. Id̾eo uobis dico. multi ab orien¬
te & occidente uenient: non ꝑtinentes ad cogni¬
onem isrł. Wenient multi qͥb dixit. om̃es gen.¬
tes plaudite manib. & recũbent cũ abraham in
regno cȩlors. Non illos genuit carne sua abra¬
ham: et uenient et recũbent cũ illo in regno
cȩloꝵs. et fili ipsius erunt. Quare filii ipsiusᷤ
Non nati de carne. s sequendo fidem ipsius. filii
aut̃ regni. idest iudei ibunt in tenebras exteri¬

Expanded text:
Occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum. Iste enim Centurio non erat de populo Israel. Nam in populo Israel superbi repellebant a se Deum: in principibus Gentium inventus est humilis, qui ad se invitaret Deum. Admirans Jesus fidem ipsius, reprobat perfidiam Judaeorum. Sani enim sibi videbantur, cum periculosius aegrotarent, quando medicum non cognoscentes occidebant. Cum ergo reprobaret et repudiaret illorum superbiam, quid ait? Ideo vobis dico, quia multi ab Oriente et Occidente venient, non pertinentes ad cognationem Israel: venient multi quibus dixit, Omnes gentes, plaudite manibus; et recumbent cum Abraham in regno coelorum. Non illos genuit carne sua Abraham; et venientes recumbent cum illo in regno coelorum, et filii ipsius erunt. Quare filii ipsius? Non nati de carne, sed sequendo fidem ipsius. Filii autem regni, id est Judaei, ibunt in tenebras exteri
Abbreviated transcription (Latin):
dei. uitis illa dei. de qua dicit᷑. Iudicate inter me
et uineam meam. Ibunt in tenebras exteriores
ñ recumbent cũ abraham & ysaac & iacob. non¬
con conuenient cũ deo abraham. Quare: Qm̃ dii
fortes terrȩ. Illi qͥ erant dii fortes terrę presum̃¬
ra: De se ipsis qͥa omĩs homo terra. Homini eniꝑ
dictũ ẽ: terra es & in terrã ibis. Debet autẽ ho¬
mo de deo p̃sumere. & inde sperare auxiliũ: non
dde se. Non enĩ terra pluit sibi: aut lucet sibi. Quo¬
modo aut̃ terra de cęlo expectat pluinam. et
lucẽ: sic homo de deo debet expectare miscdĩao
et ueritatẽ. Ili gͦ fortes terrȩ ualde eleuati sunt.
idest ualde suꝑbierunt. ñ sibi medicũ necessari¬
um putauerunt. ꝙ ideo in sua egritudine re¬
manserunt. & tpsa ȩgritudine ad mortẽ per¬
ducti st̃. Precisi sunt rami naturales. ut huois¬
lis insereretur oleaster. qm̃ an fortes terrȩ ual¬
de eleuati st. Teneamꝰ gͦ fr̃es humilitatẽ. cari¬

Expanded text:
Dei, vitis illa Dei, de qua dicitur, Judicate inter me et inter vineam meam , ibunt in tenebras exteriores, non recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob, non conveniunt cum Deo Abraham. Quare? Quoniam dii fortes terrae. Illi qui erant dii fortes terrra? de seipsis: quia omnis homo terra. Homini enim dictum est: Terra es, et in terram ibis . Debet autem homo de Deo praesumere, et inde sperare auxilium, non de se. Non enim terra pluit sibi, aut lucet sibi: quomodo autem terra de coelo exspectat pluviam et lucem, sic homo de Deo debet exspectare misericordiam et veritatem. Illi ergo dii fortes terrae valde elevati sunt, id est, valde superbierunt: non sibi medicum necessarium putaverunt, et ideo in sua aegritudine remanserunt, et ipsa aegritudine ad mortem perducti sunt. Praecisi sunt rami naturales, ut humilis insereretur oleaster . Quoniam dii fortes terrae valde elevati sunt. Teneamus ergo, fratres, humilitatem, chari
Abbreviated transcription (Latin):
plaudite manib. Numqͥd
populus iudeors omnes
gentes erant: S cęcitas
ex parte in isrł facta ẽ:
ut pueri insensati clama¬
rent calue calue. atq
ita dñs crucifigeretur in caluarię loco. & sangu¬
ne fuso gentes redimeret. et impleretur quod ait

Expanded text:
plaudite manibus. Numquid populus Judaeorum omnes gentes erant? Sed caecitas ex parte Israel facta est, ut pueri insensati clamarent, Calve, calve; atque ita Dominus crucifigeretur in Calvariae loco, ut sanguine fuso gentes redimeret, et impleretur quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
fesionem torquentur. Supenui gͥ obprobrium
pore proprio metatis. Om̃s qui speratis in anõ.
la ẽ qui eum recte tunetis uel colitis. sperate
in dño. ltem tractatus de eodem psal

Expanded text:
fessionem torquentur: superavi ergo opprobriufessionem torquentur: superavi ergo opprobriupore proprio metatis. Omnes qui speratis in Domino: id est, qui eum recte timetis vel colitis, sperate in Domino. ENARRATIO II. re proprio metatis. Omnes qui speratis in Domino:
Abbreviated transcription (Latin):
in loco spacioso pedes meos. Resurrectione cog¬
nita dñi mei &. mea ꝓmissa mͥ: spaciatur ꝑma¬
nens in latitudinem libertatis. ab angustiis ti.¬
tium crudelitas. magnum mͥ pauorem incutienꝰ
Miserere mei dñe. Non enim cte morte iam
terreor. sed de cruciatibus atq torm̃tis. Contur¬
batus est in ira oculus mͣs. Habebam oculum
in te. quod ñ me desereres: iratus es & contur¬
basti eum. Anima mea & uenter m̃s. In eadem
ira conturbata ẽ anima mea. & memoria qua
dixiset uiunicus. torqueantur donec negent. E t
auni mei in gemitibus. Tempora quȩ ago in hoc
scło. non mͥ morte auferuntur sed manent: ati
in gemitibus sunt. Infirmatus est in egestate
ingor m̃s. Egeo santate huius corporis nec par¬
citur cruciatibus. Egeo resolutione corporis: &
parcitur morti. Ꝙ in hac egestate infirmata ẽ
fictucia mea. Et ossa mea conturbata sunt. Et
om̃s iniqui. ꝙ tam̃ pro sceleribus suis usq ad con¬

Expanded text:
in loco spatioso pedes meos: resurrectione cogin loco spatioso pedes meos: resurrectione cognita Domini mei et mea promissa mihi, spatiatur permanens in latitudinem libertatis ab angustiis titium crudelitas, magnum mihi pavorem incutiens? Miserere mei, Domine. Non enim de morte jam terreor, sed de cruciatibus atque tormentis. Conturbatus est in ira oculus meas: habebam oculum in te, quo non me desereres; iratus es, et conturbasti eum. Anima mea et venter meus: in eadem ira conturbata est anima mea, et memoria qua dixisset inimicus: Torqueantur donec negent. Et anni mei in gemitibus: tempora quae ago in hoc saeculo, non mihi morte auferuntur, sed manent, atque in gemitibus sunt. Infirmatus est in egestate vigor meus: egeo sanitate hujus corporis, nec parcitur cruciatibus; egeo resolutione corporis, et parcitur morti: et in hac egestate infirmata est fiducia mea. Et ossa mea conturbata sunt: et omnes iniqui; et tamen pro sceleribus suis usque ad con