comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quaposs& desiratũ pioxatis opꝰ uelut debi¬
ti colore mercari. ex dõ hęc inquit inuenta
e occasio. Nam olim querebam qui a posto¬
lũ latina hacmͥ manii p̃scriber&. Et eñi
habeo frm militię laqueis obligatũ & ad¬
primȩ latinis instructu cui descriptur us
scĩs aliquid adlegendũ edificationis cius
obtentũ transmitiere cupio: Itaq sunco¬
ne hanc occasionẽ uelut exdõ oblatã si bi
gratanter suscipienie : senex quoꝙ colorẽ
cuiꝰ p̃textu pieatis opꝰ libere possoe imple
re libentius amplexat᷑. c̃fest̃ĩ ñ solũ uniuer.¬
sas. necessitates sub dutentu mercedis totius

Expanded text:
qua posset desideratum pietatis opus uelut debti colore mercari, ex deo haec inuenta est, inquit, occasio: nam olim quaerebam qui apostolum Latinum hac mihi manu perscriberet. etenim habeo fratrem militiae laqueis obligatum et adprime Latinis instructum, cui de scripturis sanctis aliquid ad legendum aedificationis eius obtentu transmittere cupio. itaque Symeone hanc occasionem uelut ex deo oblatam sibi gratanter suscipiente senex quoque colorem, cuius praetextu pire, libentius amplexus, confestim non solum universas ei necessitates sub obtentu mercedum totius
Abbreviated transcription (Latin):
mundialis intelleximus disciplinã cuiꝰ exemplo
beatus apłs nos uoluit crudire dorens quanta
sit obseruatio: quanta diligentia: quanta cus¬
todia: quid nos c̃ueni&x facere: qua puritate

Expanded text:
mundialis intelleximus disciplinam, cuius exemplo beatus apostolus nos uoluit erudire, docens quanta in illa sit obseruatio, quanta diligentia, quanta custodia, quid nos conueniet facere, qua puritate
Abbreviated transcription (Latin):
spontantis obsequus p̃pararunt: Ita ut desoli¬
ta p̾bitione. nihil pattͣntur inminui: tanta side
hȩc sua munia fratrib exhibentes: ut &iam cũ

Expanded text:
spontaneis obsequiis praepararent, ita ut de solita praebitione nihil paterentur inminui, tanta fide haec sua munia fratribus exhibentes, ut etiam cu
Abbreviated transcription (Latin):
tes :absq: eo quidicturus. In medio psalmos
surrexerit : cuncti sedilib: humillimis. insi¬
dentes. a uoce. psallentis om̃i cordis inten¬
tione dependeant. Ita nãq: ieiuniis & o¬
peratione totius diei noctisq lassescunt.

Expanded text:
tes absque eo, qui dicturus in medium psalmos surrexerit, cuncti sedilibus humillimis insidentes a uoce psallentis omni cordis intentione dependeant. ita namque ieiuniis et operatione totius diei noctisque lassescunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñualet explicare: Huc accidit qđ
su ꝑ hacre uiri& uita nobiles & sermone
scientiaq p̃clari. multa iã opuscula de su¬
darunt: Scm̃ basiliũ & hieroninũ

Expanded text:
n valet explicare. Huc accedit, quod super hac re viri et vita nobiles, et sermone scientiaque praeclari, multa jam opuscula desudarunt, sanctum Basilium et Hieronymu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tentisi mx. Operim̃ta inquiens ñ uesti¬
p̃ta: ut in quib dã latinis ex ẽplarib
ñ ꝓprie c̃tinet᷑. Id est quae corpus operians
tantũ : ñ quae amictus gła blandiant᷑.

Expanded text:
tenti simus . Operimenta, inquiens, non vestimenta, ut in quibusdam Latinis exemplaribus non proprie continetur, id est, quae corpus operiant tantum, non quae amictus gloria blandiant
Abbreviated transcription (Latin):
continentia similit̾ p̃termittens: inqͣ
summȩ reputantur delitia si berba sale
condita quã labsaniũ uocant aqua di¬
luta adrefectionẽ fratrib ad ponatur:
Aliaq complura hissimilia quȩ in bacꝓ
untia nec acrum temperies nec qulitas.
nr̃a fragilitatis admittit: Illa tantũ modo

Expanded text:
continentiae similiter praetermittens, in qua summae reputantur deliciae, si herba sale condita, quam lapsanium vocant, aqua diluta ad refectionem fratribus apponatur, aliaque complura his similia, quae in hac provincia nec aerum temperies, nec qualitas nostrae fragilitatis admittit, illa tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
Rux nosteratimor oñi est: Sicut ergo
crucifixuis quis iam noꝓ animi sui motu
membra sua quoquã mouendi: uel con¬
uertendi hab& potestatem: Ita onos uo¬
luntates nr̃as ac desi deria: non scđm id ꝗd
nobis suaue est ac delectat ad p̃sens: sed
secundũ legem dñi quonos illa constrinxe¬
rit adplicare debemus: Et sicut is quipa¬
tibulo crucis adfigitur. noniam p̃sentia
contemplat᷑: nec desuis asfectionibus co¬
gitat: Non ꝓcrastino dic sollititudine. cr¬
raq distenditur: Nulla concupiscentia

Expanded text:
rux nostra timor domini est. sicut ergo crucifixus quis iam non pro animi sui motu membra sua quoquam mouendi uel conuertendi habet potestatem, ita et nos uoluntates nostras ac desideria non secundum id, quod nobis suaue est ac delectat ad praesens, sed secundum legem domini quo nos illa constrinxerit adplicare debemus. et sicut is qui patibulo crucis adfigitur non iam praesentia contemplatur nec de suis adfectionibus cogitat, non pro crastino die sollicitudine curaque distenditur, nulla possidendi
Abbreviated transcription (Latin):
nantis. Denuntiamus aut̃ uobis frs̃: quia pͥ¬
us rogantes contempsistis audire: Saltm
nunc denunti antib obedite Ipsamꝙ denus¬
tiationẽ. Non nudo uerbo: sedcũ obtestation

Expanded text:
nantis. denuntiamus uobis, fratres: quia prius rogantes contempsistis audire, saltim nunc denuntiantibus oboedite. ipsamque denuntiationem non nudo uerbo, sed cum obtestation
Abbreviated transcription (Latin):
ingermina confesum fructusq prumpunt:
um quam enĩ quis alterius
uitio lascessitus peccare cõpellitur. si

Expanded text:
in germina confestim fructusque prorumpunt. Numquam enim quis alterius uitio lacessitus peccare conpellitur, si
Abbreviated transcription (Latin):
pleam. Neue animȩ nr̃e pedes qui expe¬
diti ad spiritalẽ cursũ & p̃dicandã euangelii
dauid. Cucurri inꝗt insiti: & hieremias.
Ego aũt ñ laboraui te sequens. Mortiemis
scłi huius curis patiamur in uolui. Dehis
scilicet cogitantes. qua ñ ad supplendã neces¬
sitatẽ natura. sed ad suꝑ flua noxiãq ꝑti

Expanded text:
 neue animae nostrae pedes, qui expediti ad spiritalem cursum et praedicandam euangelii t de quibus Dauid cucurri, inquit, in siti, et Hieremias: ego autem non laboraui te sequens, morticinis saeculi huius curis patiamur inuolui, de his scilicet cogitantes, quae non ad supplendam necessitatem naturae, sed ad superfluam noxiamq
Abbreviated transcription (Latin):
intranossunt spũi deuicta subdantur
necsolum nobis istud ieuinium uisibiliũ
ciborum ad ꝑfectionem cordiscor¬
porisq puritatem sufficere pos¬
se credamus. nisi fuerit huic anim&
quoque icuinium eopulatum. ł lab&
namq & illasnos noxis scibos. quibus in¬
pinguata &iam sine escarum ab undan¬
tia adluxuriȩ praerupta deuoluitur.
Adhoram tamen infelici eam esu pase¬
cens ac pariter l&ali sa port ꝓsternens
Inurdia cib ẽ mentis. uirulentis eam su

Expanded text:
intra nos sunt spiritui deuicta subdantur, nec solum nobis istud ieiunium uisibilium ciborum ad perfectionem cordis et corporis puritatem sufficere posse credamus, nisi fuerit huic animae quoque ieiunium copulatum. habet namque et illa suos noxios cibos, quibus inpinguata etiam sine escarum abundantia ad luxuriae praerupta deuoluitur. ad horam tamen infelici eam esu pascens ac pariter letali sapore prosternens. inuidia cibus est mentis, uirulentis eam su
Abbreviated transcription (Latin):
c̃gregationis tẽpus explorans. Ad ora¬
tionũ eos inuitat offitiũ: Ne in utroq
inueniat᷑ Incautus. si uł oppressus sõno

Expanded text:
gregationis tempus explorans, ad orationum eos invitat officium, ne in utroque inveniatur incautus, si vel oppressus somno
Abbreviated transcription (Latin):
nequitiarum scdestium exptriri.
qui carnem fragilem resistentem
spiritui nr̃o sub iugare ne quimus
Quod apostoli
testimonibm non intellegentes: quidam
posuerunt proinditatiuo.
op̃tatiuum modum.
Ioeł temptatio uos non ad prehendat
nisi humana.
Quod abipso dici maniststum est: non ob¬
tantis: sco ꝓnuntiantis uł exꝓbantis asfectu:¬

Expanded text:
nequitiarum caelestium experiri, nequitiarum caelestium experiri, qui carnem fragilem resistentem spiritui nostro subiugare non quiuimus. quod apostoli testimonium non intellegentes quidam posuerunt pro indicatiuo optatiuum modum, id est: temptatio uos non adprehendat nisi humana, quod ab ipso dici manifestum est non optantis, sed pronuntiantis uel exprobrantis affectu
Abbreviated transcription (Latin):
talib quoꝙ nequitus
congredi posse credemur:
que non nisi uictoribus
tantum. & his qui merentur
inspiritali agone conten¬
dert contertare
dignantur:
lluo cnĩ est cunttorum luctaminum
ueluit quod dam soli dissimum
sun damentum: ut primitus carnaliũ
desideriorum incentiua
ꝑtrimantur:
Uam nullus carne ꝓpria nõ oeuicta.
legitime certart poitrit
Et quia legitime nõ decertat.
sine dubio nec in agone confligert.
nec corone gloriam.
uictoria gratia pottrit obtinere:
Quod sihoc fucrimus
superati certamine: uelut scrui
carnalis concupiscentia
comꝓbati. & perhoc nec libertatis.
nec roboris insignia
pre strentes: ac spiritalium congressionũ
conflictu : ut indigni seruiq non sine
confusionis nota ꝓtinus repellemur.¬
Om̃is cnĩ quifatit peccatũ scruus est pecca¬
ti Dic&urq nobis ꝑbeatum apostolum.
cũ hiis utterquos fornit᷑io
nominatur: Iemptatio uos non appro¬
hendat nisi humana:
Nonenuim ineremur mentis robore
conquisito: grauiores pugnas

Expanded text:
alibus quoque nequitiis congredi posse credemur, quae non nisi victoribus tantum, et his qui merentur in spiritali agone contendere, concertare dignantur. Illud enim est cunctorum luctaminum velut quoddam solidissimum fundamentum, ut primitus carnalium desideriorum incentiva perimantur. Nam nullus, carne propria non devicta, legitime decertare poterit. et qui legitime non decertat, sine dubio nec in agone confligere nec coronae gloriam uictoriae gratia poterit promereri. quodsi hoc fuerimus superati certamine, uelut serui carnalis concupiscentiae conprobati et per hoc nec libertatis nec roboris insignia praeferentes a spiritalium congressionum conflictu ut indigni seruique non sine confusionis nota protinus repellemurnim qui facit peccatum seruus est peccati, diceturque nobis perbeatum apostolum cum his, inter quos fornicatio nominatur: temptatio uos non adprehendit nisi humana. non enim merebimur mentis robore non quaesito grauiores pugnas
Abbreviated transcription (Latin):
moderari: Nec finẽ cius in parua sũmau̾e
consisiere. sed insola uirtute nuditatis.
Ananiã & saphyram quorũ supcrius feci¬
mus mentionẽ quia sibi quippiam desua

Expanded text:
moderari, nec finem ejus in parva summa magnave consistere, sed in sola virtute nuditatis: Ananiam et Saphiram, quorum superius fecimus mentionem, quia sibi quippiam de sua
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝑmomenta singula separat diuinȩ con¬
templationis intiutu: ipsãq mentẽ ab uniuers
puritatis statu deiectam funditus labe facta
ac deprimit Non orationes eam explert.
cun solitat cordis a lacritate ꝑmittit:

Expanded text:
 momenta singula separat diuinae contemplationis intuitu ipsamque mentem ab uniuerso puritatis statu deiectam funditus labefactat ac deprimit: non orationes eam explere cum solita cordis alacritate permittit
Abbreviated transcription (Latin):
consopiri: Hacͤ igitur nobis prima con¬
tentio: hac nr̃a uelut in olim pyacis
certaminibus prima ꝓbatio: gulę uen¬
trisq concupiscentiã desiderio perste¬
tionis extinguert Obquod riborum¬
nonsolũ suꝑfluus appeitus uirtutum
contemplatione calcandus: sed &iam
ipsi natura nec essaruis tam quã castitati
contrarus: non sine cordis anxixate su¬
mendiis est: &ita demum
uita nr̃ae instituendus est cursus: ut nul¬
lum magis sit tempus: quo sentiamus nos
aspiritalibus studiis auocari: quã quo
descendert. adnecessariam corporif curam
tius fragilitait. compellimur Cum que
aohanc nccessitatt̃ submitumur: usiu
potius uitae quãmentis ocsioerio famu¬
lantes. quantotius ab ea uedut aspirit alibus
nos studus racrahentes sub trabi festinemꝰ.
Icqua quam tnĩ pottrimus escarum pre¬
sentium spernere uoluptates: nisimes
contem plationi diuinȩ̨ defixa
amore uirtutum potius & pulchri¬
tuoine. celestium dlcctetur
Et ita quis uelut caduca despiti&

Expanded text:
consopiri. haec est igitur nobis prima contentio, haec nostra uelut in Olympiacis certaminibus prima probatio, gulae uentrisque concupiscentiam desiderio perfectionis extinguere.\tob quod ciborum\tnon solum superfluus adpetitus uirtutum\t contemplatione calcandus, sed etiam ipsi naturae necessarius, tamquam castitati contrarius, non sine cordis anxietate sumendus est. et ita demum uitae nostrae instituendus est cursus, ut nullum magis sit tempus, quo sentiamus nos a spiritalibus studiis auocari, quam quo descendere ad necessariam 4 corporis curam eius fragilitate conpellimur. cumque ad hanc necessitate submittimur, usui potius uitae quam mentis desiderio famulantes quantocius ab ea, uelut a salutaribus nos studiis retrahente, subtrahi festinemus, nequaquam enim poterimus escarum praesentium spernere uoluptates, nisi mens contemplationi diuinae defixa amore uirtutum potius et pulchritudine caelestium delectetur. et ita quis uelut caduca despiciet
Abbreviated transcription (Latin):
bias totius noctis reliquis duabus ferme horis
resicientes corpora sua. Nequaquam ꝑtotum
diei spatium somna torpore marcescunt. Re

Expanded text:
bias totius noctis reliquis duabus ferme horis reficientes corpora sua nequaquam per totum diei spatium somni torpore marcescant, re
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ atq saluator oblatus est patri: cru¬
cẽq ꝓtotius mondi salute c̃scendens
humani generis peccata deleuit: & ex¬
polians principatus ac potestates tra¬
dux̃ palã: uniuersosq nos ob noxios atq
c̃strictos in solubilis crrografi debito libe

Expanded text:
r atque saluator oblatus est patri, crucemque pro totius Mundi salute conscendens humani generis peccata deleuit: expolians principatus ac potestates traduxit palam uniuersosque nos obnoxios atque constrictos insolubilis chirographi debito libe
Abbreviated transcription (Latin):
& israhelitici generis nobilior exelle
ꝓgeniesillaq sapientia diuinitus insp
quae cunctoꝵ orientaliũ & egrptioꝵ
siplinas & instituta superabat. nequa
pauperis atque alienigens uiri c̃sili
dedignatur. recte etiã tu his erudi

Expanded text:
 Israhelitici generis nobilior excellentiorque progenies illaque sapientia diuinitus inspirata, quae cunctorum Orientalium et Aegyptiorum disciplinas et instituta superabat, nequaquam pauperis atque alienigenae uiri consilium dedignatur, recte etiam tu his erudi
Abbreviated transcription (Latin):
exerceat ab bate nescio sollitita men¬
te ꝑquirit Quoduendens clam &op¬
tato tandem potius nummo. qualiter
cum duplic& acrius ue hem entiusq tor

Expanded text:
exerceat abbate nescio, sollicita mente perquirit. quod uendens clam et optato tandem potitus nummo, qualiter eum dupbcot, acrius uehementiusque tor
Abbreviated transcription (Latin):
donee immobili ꝑscuerantia sua contra omq̃
consuecudinẽ. ee nobiorũ cũ filio suo paruud
qui octo circit eet annorum ut suscip&r oͣ
cliger&. Cũꝙ tano ẽ rectͥpti fuissent: consesti
non solũ oiuersis p̃posiiꝰ traditi : uerũ &iam
celle habitationes se uinctę sunt. Nescilico

Expanded text:
donec immobili perseverantia sua contra omnem consuetudinem coenobiorum cum filio suo parvulo, qui octo circiter erat annorum, ut susciperetur eliceret. cumque tandem recepti fuissent, confestim non solum diuersis praepositis traditi, uerum etiam cellae habitatione seiuncti sunt, ne scilic
Abbreviated transcription (Latin):
neconibentibus uobis sol iustitię xp̃s
incipiat ꝓpt̃ iracundiã urãm mentibus
obscuratis occidere. & discedenit illo
locũ diabolo inuestris cordibus prebea

Expanded text:
ne coniuentibus nobis sol iustitiae Christus incipiat propter iracundiam uestram mentibus obscuratis occidere et discedente illo locum diabolo in uestris cordibus praebea
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sibi ac txran nidc̃. seuissimã. in nr̃o mortali
corpore .: uendic antes.¬
atq expositioni suc cumbere: Et ita nosig

Expanded text:
 sibi ac tyrannidem saeuissimam in nostro mortali corpore uindicantes,atque expositioni subcumbere, et ita nos ig
Abbreviated transcription (Latin):
colobium : Mafortẽ ca ligas . melotẽ atꝙ
psiathium nihil amplius habeant: Cumin
alus quoꝙ monasterus in quib alis rtmissos
indulgentur hanc regulã udimus distrie¬
tissimt nunc usq scruari : uincuerbo quidem
audtat quis dicere aliquid suũ: Magnum¬
namꝙ sit crimen exore monachi ꝓcessisst.
tunicam mcã : Caligas meas: ꝓqhoc dig¬
na penitentia satis facturus sit : sicasu aliqͦ
ꝑsubreptione uelignorantia iuus modi uer¬
bum dtore cius esugerit.

Expanded text:
colobium, mafortem, caligas, melotem, ac psiathium, nihil ampaliis quoque monasteriis, in quibus aliqua remissius indulgentur, hanc regulam uideamus districtissime nunc usque seruari, ut ne uerbo quidem audeat quis dicere aliquid suum magnumque sit crimen ex ore monachi processisse \'tunicam meas\', \'gallicas meas, proque hoc digna paenitentia satisfacturus sit, si casu aliquo per subreptionem uel ignorantiam huiusmodi uerbum de ore eius effugerit.
Abbreviated transcription (Latin):
sistens: commemorationẽ. orationũ
et elemosinarũ suarũ ante dnm fac¬
tã. angelo sibi conloquente cognoscit.
palãq ei horanona uocationis gentiũ
sacram̃ta panduntur quȩ petroinex¬
cessumentis hora sexta fuerant re¬
uelata. Alio quoq loco de eodemtẽ¬
pore in actib a postoloꝵ ita narrat᷑.
Petrus aut̃ et iohannes ascendebant in
templũ. adhorã oratio nis nonam.

Expanded text:
sistens commemorationem orationum et elemosynarum suarum ante dominum factam angelo sibi conloquente cognoscit, palamque ei hora nona uocationis gentium sacramenta panduntur, quae Petro in excessu mentis hora sexta fuerant reuelata. alio quoque loco de eodem tempore in actibus apostolorum ita narratur: Petrus autem et Iohannes M ascendebant in templum ad horam orationis nonam
Abbreviated transcription (Latin):
ua ꝓpt̃ hȩc est antiquitus patrum
ꝑmanens nunt usꝙ sententra: quã ꝓser¬
rt sinc mea confusione non pottro: Qui
net germanã uiture nec episcopi cuadet
manus potui:. Amni modis monacbum
fugere debere mulicres & epis copos
Neutrũ cni sinit etum quem semel sue fa¬
mili aritatiro euinxerat: uel qui &i ed¬
le ulterius operam dait: ud diuinen
thcorie ꝑscãrum rerum intuitum: puris¬
simis oculis inberere¬

Expanded text:
trum permanens nunc usque sententia, quam proferre sine mea confusione non potero, qui nec germanam uitare nec episcopi euadere manus potui, omnimodis monachum fugere debere mulieres et episcopos. neuter enim sinit eum, quem semel suae familiaritati deuinxerit, uel quieti cellae ulterius operam dare uel diuinae theoriae per sanctarum rerum intuitum purissimis oculis inhaerere
Abbreviated transcription (Latin):
Dut ꝑspicatissimus ac ꝓuidus medicus
nonsolũ infirmantiũ cupit mede̾ri uul¬
ncribus: sed &xiam sanis quibus corum
possit ꝑ pocua sospitas custo diri: similit

Expanded text:
ut perspicacissimus ac prouidus medicus non solum infirmantum cupit mederi uulneribus, sed etiam sanis, quibus eorum possit perpetua sospitas custodiri, similit
Abbreviated transcription (Latin):
ni in quitns & nolite peccare Ille & tñĩ
cum aquã decifitrna h&hlemitica
concupiss&r: tamque auiris fortib ꝑmedias
hostium cateruas suscepissor & adlatã ꝓti

Expanded text:
ni, inquiens, et nolite peccare. ille etenim cum aquam de cisterna Bethlehem concupisset eamque a mus fortibus per medias hostium cateruas suscepisset adlata
Abbreviated transcription (Latin):
tionis grã maximȩ contentiũ : quȩ plerũꝙ
solent in conuiuiis generari: Hoc statuert uo¬
liusse uidentes cas alit̃ apud se non posse¬
cohiberi: Apuo ȩgyptios enĩ maximeue
tabennensiotas tantũ. silentiũ ab om̃ib ex¬
hib&ur. Ut cũ in unũ tanta num crostas
fratrum refectionis obtentu consed erit :
Nullus nec muttire. quid ẽ audeat: precer
cum: qui suȩ decanit p̃est Quitam̃ siquid
mensȩ. inferri. uł auferri nec essarium esse.

Expanded text:
tionis gratia, et maxime contentionum, quae plerumque solent in conviviis generari, hoc statuere voluisse, videntes eas aliter apud se non possecohiberi. Apud Aegyptios enim, vel maxime Tabennensiotas tantum silentium ab omnibus exhibetur, ut cum in unum tanta numerositas fratrum refectionis obtentu consederit, nullus nec mutire quidem audeat praeter eum, qui suae decaniae praeest. Qui tamen, si quid mensae superinferri vel auferri necessarium esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessionis nr̃ae & qualitati aerucgruentia.
nobis q̃qaffectanda cͤsem. Utom̃is sũ ma
nr̃i uestitus ñ innobilitate habitus qui pos¬
sit offendiculũ hominib huius sȩculi infer

Expanded text:
fessionis nostrae et qualitati aerum congruentia, a nobis quoque adfectanda censemus, ut omnis summa nostri uestitus non in nouitate habitus, qui possit offendiculum hominibus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
duodenariũ psalmoꝵ numerũ Ita diuidunt
ut si duo fuerint fr̃s. senos psallant.
Sitres. quat̃nos. Si quattuor. ternos.
Quonumero nũ quã minus in c̃gregatione
decantant. Ac ꝑ inde quantalibet mul¬
titudo c̃uenerit: nũquã amplius psallunt
Insynaxi quã quat tuor fratres.Xii.¬
UIIc sane canonicũ quẽ p̃diximus duo¬
denarpoꝵ psalmoꝵ numerũ . tali cor¬
poris quiete releuant : ut has easdẽ con

Expanded text:
duodenarium psalmorum numerum ita diuidunt, ut, si duo fuerint fratres, senos psallant, si tres, quaternos, si quattuor, ternos. quo numero numquam minus in congregatione decantant, ac perinde, quantalibet multitudo conuenerit, numquam amplius psallunt in synaxi quam quattuor fratres. Hunc sane canonicum quem praediximus duodenarium psalmorum numerum tali corporis quiete releuant, ut has easdem con
Abbreviated transcription (Latin):
fas est cũ illis quȩ accepit abscedere: nec quẽ¬
quam patiuntur illis adhuc indui quẽ semel
abinstitutionis suȩ regula tepusse ꝑuideriN.
Unde &iam copia nulli penitus palã discedon

Expanded text:
fas est cum illis quae accepit, abscedere, nec quemquam patiuntur illis adhuc indui, quem semel ab institutionis suae regula tepuisse perviderint. Unde etiam copia nulli penitus palam disceden
Abbreviated transcription (Latin):
N equaquã enĩ credens rationab ilius quip¬
piã uł ꝑfectius nouellã c̃stitutionẽ in
occiduis galliarũ partib: reperire potuisse.

Expanded text:
nequaquam credens rationabilius quippiam uel perfectius nouellam constitutionem in occiduis Galliarum partibus repperire potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Dic itaq beatus ioħs ab ad olescentia sua usꝙ
ao ꝑfectã ac uirilem &atem seniori descruiens.
donee ille in huius uitę. conuersatione durauit.
Tanta humilitatt. inhę̧sit eius obsequuis. ut ipsi
quoꝙ seni stuporẽ summũ obedientia cius incu¬
ter& Cuius hanc uirtutẽ. utrum deuera fide.
An asffectatiria ess&. & quodam modo coactitia

Expanded text:
ic itaque beatus Iohannes ab adulescentia sua usque ad perfectam ac uirilem aetatem seniori deseruiens, donec ille in huius uitae conuersatione durauit, tanta humilitate inhaesit eius obsequiis, ut ipsi quoque seni stuporem summum oboedientia eius incuteret. cuius hanc uirtutem, utrum de uera fide an affectatitia esset, et quodammodo coactitia
Abbreviated transcription (Latin):
Solis contenti obgequis. quȩ canonico iurt.
soluunt᷑: &iam nocit surgentes illos quib spe.¬
tialit̃ hat man& cura studro suo releuent
& ta quȩ ab ipsis ꝑficienda sunt furtim pre.¬
uenientes implert contendant Has aut septi¬
manas unus quisꝙ suscipiens : usq ad eęnam
dominici dici ministraturus obserua Qua ꝑ¬
acta ministeriũ totius cbdomadis ita concludit᷑.
ut hiiquib succedendũ est conuenientib
inunũ frĩb ad continendos psalmos quos qui¬
uit tos explentes mandatũ xp̃i. & missa gene.¬
ralit ab omĩb fratrib oratio ꝓsequatur
que uel ꝓignorationibus interc edat: ud ꝓad¬
missis hunglitatis pcccatis & cõmetd& dõ uelud
sacrifitium pingut. consumate eorũ dcuotionis¬
bus obsequia: Et ita secunda sabbati postma¬
tutinos axmnos alus rursum succcdentibus.
ut ensilia in quib ministrauerunt ac uasa con¬
signant. Dianta sollititudine. curãt suscipien¬
tes custodiunt nequid eis inminuatur uł perea

Expanded text:
solis contenti obsequiis quae canonico jure solvuntur, etiam nocte surgentes, illos quos specialiter haec manet cura, studio suo relevent, et ea quae ab ipsis perficienda sunt, furtim praevenientes implere contendant. Has autem septimanas unusquisque suscipiens, usque ad coenam Dominici diei ministraturus observat. Qua perfecta ministerium totius hebdomadis ita concluditur, ut hi, quibus succedendum est, convenientibus in unum fratribus ad concinendos psalmos, quos quites mandatum Christi emissa generaliter ab omnibus fratribus oratio prosequatur, quae uel pro ignorationibus intercedat uel pro admissis humana fragilitate peccatis, et commendet deo uelut sacrificium pingue consummata eorum deuotionis obsequia. et ita secunda sabbati post matutinos hymnos aliis rursum succedentibus utensilia in quibus ministrauerunt ac uasa consignant: quae tanta sollicitudine curaque suscipientes custodiunt, ne quid ex eis inminuatur uel perea
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ iã reputabat suũ filiũ: quẽ secũ parit᷑
obtulerat xp̃o. Nec curabat dep̃sentib
iꝰ inuirus: sedpotius exultabat. ꝗđ eas
nequa quã infructuose tolerari

Expanded text:
enim jam reputabat suum filium, quem secum pariter obtulerat Christo: nec curabat de praesentibus ejus injuriis, sed potius exsultabat, quod eas nequaquam infructuose cer
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupant casu aliquo fregerit: Nonaliter
neglentiam suam quã publica olluit pꝰcniten¬
tia  cunctisq insinaxi fratrib congregatis:
tam diu ꝓstratus in terra ueniã postulat. Do¬
nec orationũ consũmecur sollemnitas. in pe¬
traturus cam cũ iussus fuerit abbatis uiditio

Expanded text:
nuncupant, casu aliquo fregerit, non aliter neglegentiam suam quam publica diluet paenitentia, cunctisque in synaxi fratribus congregatis tamdiu prostratus in terram ueniam postulabit, donec orationum consummetur sollemnitas, inpetraturus eam, cum iussus fuerit abbatis iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
put andã irã ꝓiustis tausis minime putaue¬
runt: Cũtiq nullus quãlib& absque rano¬
ne cõmotus. sine causa se dicat irasci
Quã obrem appar& abeis adicctũ. qui ꝓpo¬
situm non intellexerunt scripture. Uolen¬
tis fomitẽ iracundia omnimodis amputa¬
it. nullãꝙ indignationis occasionẽ pe¬
nitus rescruare: Nedũ iubemur irasci
ꝓcausa: &iam sine causa irascendi nob
intromittatur occasio: Finis enĩ patientia
nonirascendo iuste: sed penitus nonira scen¬
do consistitͥ Lic& aquibusdã hoc ipsum
quod dicitur sine caus& ita int̾ pretari
scian : quod scilic& sine eausa irascatur
is. cui expatre ultione lrato nonliecat

Expanded text:
putandam iram pro iustis causis minime putauerunt, cum utique nullus quamlibet absque ratione commotus sine causa se dicat irasci. quamobrem apparet ab eis adiectum, qui propositum non intellexerunt scripturae uolentis - fomitem iracundiae omnimodis amputare nullamque indignationis occasionem penitus reseruare, ne, dum iubemur irasci cum causa, etiam sine causa irascendi nobis intromittatur occasio. finis enim patientiae non in irascendo iuste, sed in penitus non irascendo consistit. licet a quibusdam hoc ipsum quod dicitur sine causa ita interpretari sciam, quod scilicet sine causa irascatur is, cui expetere ultionem irato non liceat
Abbreviated transcription (Latin):
o. qua silinteũ dicit᷑. Mortuus enim
us. Iuia nec derelicta ẽ. anima eius
in in ferno. nec caro euis ui dit corrup¬
tionẽ. &rursũ. Ne mo inquit tollit
animã meã. sed ego pono eam ame ipso.

Expanded text:
o, quasi linteum dicitur. mortuus enim um mortuus, quia nec derelicta est anima eius in inferno nec caro eius uidit corruptionem. et rursum nemo, inquit, tollit animam meam a me, sed ego pono eam a me ipso
Abbreviated transcription (Latin):
qui sicut abeatȩ memoriae ẽ uangelista
marco qui prius alex indrina arbi pontifex
p̃fuit . normã suscspere uiuendi: non solũ.

Expanded text:
qui sicut a beatae memoriae euangelista Marco, qui primus Alexandriae urbi pontifex praefuit, normam suscepere uiuendi, non solu
Abbreviated transcription (Latin):
raturis oporteat imperari. obediendo di¬
dicerit. & quid uniorib tradere debeat.
institutis seniorum fuerit ad secutus Bene
enĩ regere uel regii sapientis esse ꝓnuntiant.
summumq¬
summumq donum & grãm sc̃i sp̃s esse
definiunt: Nam ne salutaria p̃cepta
quẽpiam posse obtemperantib p̃stituit

Expanded text:
raturis oporteat imperari, obediendo didicerit, et quid junioribus tradere debeat, institutis seniorum fuerit assecutus. Bene enim regere vel regi, sapientis esse pronuntiant, summumque donum et gratiam sancti Spiritus esse definiunt. Nam neque salutaria praecepta quempiam posse obtemperantibus praestit
Abbreviated transcription (Latin):
minime fudisse cognoscitur. Affectu
ut homicida ꝓnuntiatur adnõ: qui
non solum ꝓoperationis efscciu: sedoiã
ꝓuoluntatis ac uoti desiderio unicuꝙ
Aut p̃miũ reddit aut penã. secundum
illud quod ipse loquitur ꝑ ꝓph&am:
Ego aut̃ opera corũ. & cogitationes corũ¬
aducnio ut congitgẽ cum omĩb gentibus

Expanded text:
minime fudisse cognoscitur, affectu irae bomicida pronuntiatur a domino, qui non solum pro operationis effectu, sed etiam pro uoluntatis ac uoti desiderio unicuique aut praemium reddet ant poenam, secundum illud quod ipse loquitur per prophetam: ego autem opera eorum, et cogitationes eorum: uenio ut congregem cum omnibus gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Amultis quippe egritudine. & maxime senio¬
iam defessis: ncusq occasum quidc̃ solis icui¬
nium sine laboris afflictione. toleratur: Non
omnib infusorum leguminum ęsus conunit

Expanded text:
multis quippe aegritudine et maxime senioiam defessis ne usque occasum quidem solis ieiunium sine laboris adflictione toleratur. non omnibus infusorum leguminum esus conuenit
Abbreviated transcription (Latin):
In de maniststissime cõꝓbatur. Non sc̃ꝑ
nobis aliorũ uitio cõmotionũstimulos
excitari: sed potius nr̃o: Quire conditas

Expanded text:
nde manifestissime conprobatur non semper nobis alio- rum uitio commotionum stimulos excitari, sed potius nostro, qui reconditas
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicationis a postolicȩ ascĩs acspiritalib:
patrib: fundata monasteria ad nosusq
perdurant. Illã sane moderationẽ opusculo
huic int̃serere p̃sumã ut ea quae scđm aegip¬
tioꝵ regulã seu ꝓasperitate aerũ seu¬
ꝓ difficultate acdiuersitate moꝵ In pos¬
sibilia in his regionib: uł dura uł ardua c̃ꝓ

Expanded text:
dicationis apostolicae a sanctis ac spiritalibus patribus fundata monasteria ad nos usque perdurant. illam sane moderationem opusculo huic interserere praesumam, ut ea quae secundum Aegyptiorum regulam seu o difficultate ac diversitate morum impossibilia in his regionibus, vel dura vel ardua c
Abbreviated transcription (Latin):
bauero. Institutis monasterioꝵ quae ꝑpa
lestinã uł meso pothamiã habent᷑ ali¬
quatenus tẽperẽ: Ꝙ a sirationabilis
FINSTITUTIS ACREGULIS
Mon achoꝵ dicturi: unde con

Expanded text:
nstitutis monasteriorum, quae per Palaestinam vel Mesopotamiam habentur, aliquatenus temperem: quia si rationabilis stitutis ac regulis monasteriorum dicturi unde co
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicationis a postolicȩ ascĩs acspiritalib:
patrib: fundata monasteria ad nosusq
perdurant. Illã sane moderationẽ opusculo
huic int̃serere p̃sumã ut ea quae scđm aegip¬
tioꝵ regulã seu ꝓasperitate aerũ seu
ꝓ difficultate acdiuersitate moꝵ In pos¬
sibilia in his regionib: uł dura uł ardua c̃ꝓ

Expanded text:
dicationis apostolicae a sanctis ac spiritualibus patribus fundata monasteria ad nos usque perdurant. Illam sane moderationem opusculo huic inserere praesumam, ut ea quae secundum Aegyptiorum regulam, seu pro asperitate aerum, seu o difficultate ac diversitate morum impossibilia in his regionibus, vel dura vel ardua c
Abbreviated transcription (Latin):
rãt qͥdã ĩ lege qͥ de oꝑib legis głiabant᷑ qͦ fortasse ñ diłcone s
iore faciebant. ⁊ uolebant se uistos uideri. ⁊ p̃poni gentib qͣ op
gis ñ fecerant. Apls aut̃ pdicans fidẽ gentib. cũ eos qͥ accedeban
ldñm uideret iustificatos ex fide. ut iã qͥ credid̾ant bene oꝑai¬
ir. ñ qͥa bñ oꝑati st̃ crełẽ m̾erent᷑: exclamauit securꝰ ⁊ ait. qͥa por
stificari homo ex fide. sine oꝑib legis: ut illi magis ñ fu̾int i¬
sti. qͥ qͣd faciebant. timore faciebant:: cũ fides ꝑ diłconẽ oꝑet᷑ ĩ¬

Expanded text:
eribus Legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebant; et volebant se justos videri, et praeponi Gentibus, quae opus Legis non fecerant. Apostolus autem praedicans fidem gentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum, videret justificatos ex fide, ut jam qui crediderant bene or, non quia bene operati sunt credere mererentur, exclamavit securus et ait, quia potest justificari homo ex fide sine operibus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant timore faciebant cum fides per dilectionem ope
Abbreviated transcription (Latin):
non putabant. & uehem̃t̃ nolebant.
Cur ergo eo medelectabat: quo id
ñ faciebã solus: Anquia & iã nemo
facile solus ridet: Nemo quidẽ faci¬
e: sedtam̃ & iã solos & singulos ho-¬
nines cũ alius nemo p̾sens est uĩ-¬
it risus aliquando: sialiquid ni¬
me ridiculũ uł sensib occurr̾it
ł animo: At ego illud solus ñfa
coram te ds̃ m̃s uiua recordatio
imȩ meȩ Solus non facerẽ fur¬
i illud. in quo me ñ libebat id
ł furabar. s quia furabar. qd̾me
tatę tua madolescentia: & factussi
Eni cantasnniemr: et
circum strepebat me un¬
diq sartago flagitiosorũ

Expanded text:
non putabant et uehementer nolebant. cur ergo eo me delectabat, quo id non faciebam solus? an quia etiam nemo facile solus ridet? nemo quidem facile, sed tamen etiam solos et singulos homines, cum alius nemo praesens est, uincit risus aliquando, si aliquid nimie ridiculum uel sensibus occurrit uel animo. at ego illud solus non fcoram te, deus meus, uiua recordatio animae meae. solus non facerem furtum illud, in quo me non libebat id quod furabar, sed quia furabar: quod me tate tua in adulescentia et factus sum Veni Karthaginem et circumstrepebat me undique sartago llagitiosoru
Abbreviated transcription (Latin):
amorũ. Nodũ amabã & a¬
mari amabam. & secretiore indi¬
gentia oderam meminꝰ indigentẽ.
quȩ rebã qͥd amarẽ. amans amare:
& oderã sęcuritatẽ & uiã sine mus¬
cipulis. qm̃ fames mͥ erat intus ab
interiore cibo te ipso ds̃ ms̃: & ea fa¬
me ñ esuriebã. sederã sine desiderio

Expanded text:
amorum. Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem. Quaerebam quod amarem, amans amare, et oderam securitatem, et viam sine muscipulis. Quoniam fames mihi erat intus ab interiore cibo teipso, Deus meus, et ea fame non esuriebam; sed eram sine desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
ualde. & uita mꝑturbalis: Qui in¬
trat inte.intrat ingaudiũ dñi sui:
& nontimebit. & habebit seoptime
inoptimo Defluxi abste ego. ꝙ erra¬
ui ds̃ m̃s nimis deuius abstabili¬
tate tua madolescentia: & factussũ

Expanded text:
ualde et uita inperturbabilis. qui intrat in te, intrat in gaudium domini sui et non timebit et habebit se optime in optimo. defluxi abs te ego et erraui, deus meus, nimis deuius ab stabilitate tua in adulescentia et factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
Eni cantasin eor: et
circum strepebat me un¬
diq sartago flagitiosorũ
amorũ: Nõdũ amabã & a¬
mari amabam. & secretiore indi¬
gentia oderam meminꝰ indigentẽ.
quȩ rebã qͥd amarẽ. amans amare :¬
& oderã sȩcuritatẽ & uiã sine mus¬
cipulis. qm̃ fames mͥ erat intus ab
interiore cibo te ipso ds̃ msͥ & ea fa¬
me ñ esuriebã. sed erã sine desiderio
alim̃toꝵ incorruptibiliũ: Non quia
ilonns eis era si quo manscq¬

Expanded text:
eni Carthaginem; et circumstrepebat me undique sartago flagitiosorum amorum. Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem. Quaerebam quod amarem, amans amare, et oderam securitatem, et viam sine muscipulis. Quoniam fames mihi erat intus ab interiore cibo teipso, Deus meus, et ea fame non esuriebam; sed eram sine desiderio alimentorum incorruptibilium: non quia plenus eis eram, sed quo in
Abbreviated transcription (Latin):
Roinide omitto querere quales romil¬
lus congregauerit: qm̃ multũ eis con¬
sultũ ẽ. ut exilla uita. dato sibi consor¬
tio ciuitatis penas debitas cogitare desist̾ent
quaꝵ mer eoi in maiora salcmora ꝓpellebat: ut
deinceps pacatiores eẽnt rebꝰ humanis. Hoc di¬
co. qͦd ipsũ romanũ imꝑiũ iã magnũ multis
gentibꝰ subiuigatis. cet̾isq t̾ribile. ac̾be sensit:
grauit̃ timuit : ñ paruo negotio deuitande
ingentis cladis opp̾ssit: qnͣ paucissimi gladia

Expanded text:
roinde omitto quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladia
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus respondendũ pu¬
taui eiꝰ inmicis: qͥ t̾re¬
na gaudia consectan¬
tes. rebꝰq fugacibꝰ in hi¬
antes ÷ quicqͥd in eis
triste miscdia potiꝰ ammonentis dĩ ꝙͣ punientis

Expanded text:
us respondendum putaui eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis Dei quam punientis
Abbreviated transcription (Latin):
a meliore acceunt. ut de ciuitate di potiꝰ uocaren
tur. In quoꝵ decimo libro. ñ debuit ꝓ mitacdo po¬
ni. in abrahe sacrificio flammã celitꝰ factã. int̾ di¬
uisas uictimas cucurrisse: qm̃ hoc illi in iisiõe
monstratũ ẽ. In septimo decimo libro qͦd dictũ
ẽ de samuele. ñ erat de filiis aaron: dicendũ potiꝰ
fuit. ñ erat filius sac̾dotis. Filios quippe sacerdo¬
tum defunctis sacerdotibꝰ succedere. magis legi¬
timi mors fuit. Nam in filus aa ronreiperit᷑ pat̾
samuelis. s sac̾cios ñ fuit. Nec ita in filus. ut cũ ip¬
se genuerit aaron: si sic̃ om̃s illius popłi dicuntur
filii isrł. Hoc opꝰ. sic incipit. Gloriosissimã ciuitatẽ
dei.

Expanded text:
a meliore accea meliore accetur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem dei.
Abbreviated transcription (Latin):
mala nec defuisse unqͣm. nec defutura mor¬
talib. E ea nunc magna. nẽ parua. locis.
temporib. ꝑsonisq uariari: si deoꝵ mul¬
toꝵ cultũ. quo eis sacͥficat᷑. ꝓpt̾̃ uitã pꝰ mor¬
tem futurã. ẽẽ utilem disputant. his igit᷑
decem libris. duȩ istȩ uane opiniones. xp̃i¬
anȩ religioni adu̾sarie refellunt᷑. S neqͥs¬
qͣi nos aliena tantũ redarguisse. ñ autẽ
nr̃a asseruisse rep̾̃henderet: id agit pars alt̾a
oꝑis huiꝰ. quȩ libris duodecĩ continet᷑. quãꝙͣ.
ubi opꝰ ẽ. & in p̾orib̾ decẽ quȩ nr̃a st̃ asseramꝰ: ce
in duodecĩ post̾ioribꝰ redarguamꝰ adu̾sa. Duode¬
cim gͦ libroꝵ sequentrũ. pͥmi quatuor continent
exortũ duaꝵ ciuitatũ. quaꝵ ẽ una dĩ. alt̾a huĩ
mundi: scd̃i quatuor excursũ eaꝵ siue ꝓcurfũ:
t̾cii ũ qͥ & postremi. debitos fines. Ita om̃sxͦcͦ iuͥ.
libri. cũ sint de utraq ciuitate consepti: titulũ tñ

Expanded text:
mala nec defuisse umquam nec defutura mormala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim postcim ergo librorum sequentium primi quatuor continent exortum duarum civitatum, quarum est una Dei, altera hujus mundi. Secundi quatuor, excursum earum sive procursum. Tertii vero, qui et postremi, debitos fines. Ita omnes viginti et duo libri cum sint de utraque civitate conscripti, titulum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Nterta roma gotchoꝵ irruptione agentiũ sib re¬
ge ale̾rico. atq impetu magnȩ cladis euersa ẽ.
C uiꝰ euersionẽ doꝵ falsoꝵ multoꝵq culimes. qͦs
cisitato nomine paganos uocamꝰ. in xp̃ianã religio¬
nẽ referre conantes. solito acerbius & aniariꝰ dm̃
ierũ blasphemare ceꝑunt. Uñ ego exardescens
delo domꝰ di. adu̾sus eoꝵ blasphemias uł errores.
libros de cuntate dĩ scribere institui. Qͦd opꝰ per
aliqͦt annos me tenuit. eo qͦd alia multa ut̾tur¬
rebant. quȩ differre ñ oport̾et. & me pͥus ad sol¬
uendũ occupabant. Hoc aut̾ de ciuitate dĩ
gͣnde opꝰ. tandẽ uginti duobꝰ libris ẽ t̾minatũ.
Quoꝵ qͥnq pͥmi eos refellunt. qͥ res humanas ita
ꝓsꝑari uolunt. ut ad hoc multoꝵ dõꝵ cultũ. qͦs
pagam colere consueuert. necessariũ e̾e arbitͥn¬
tur. Q quia ꝓhibent᷑: mala ista exoriri atq
habundare contendunt. Sequentes aut̃
quinq adu̾sus eos loquunt᷑. qͥ fate nt᷑ hȩc

Expanded text:
nterea Roma Gotthorum inruptione agentium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euer-. sionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, in Christianam religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec
Abbreviated transcription (Latin):
coli huiys
est altera. in
qua ẽ quan¬
tũ ad homi¬
nũ genus at¬
tinet etiã ista ꝑegrina. exortu ⁊ ꝓcursu ⁊ debi
ñ qd̃ ille locunt᷑. s hoc potiꝰ putant futu¬
rũ ẽẽ qd̃ ipsi uolũt. Hac itaq responsione
reddita: librũ sic̃ ꝓmisimꝰ terminamos.¬

Expanded text:
culi huius est altera, in qua est, quantum ad hominum genus pertinet, etiam ista peregrina, exortu et procursu et debin quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futrum esse quod ipsi volunt. Hac itaque responsione reddita, librum, sicut promisimus, terminamus.
Abbreviated transcription (Latin):
a tua dignitate remoti st̃ notatione censoria. De bo-¬
nis aut̃ carnalibꝰ qͥbꝰ soł mali ꝑfrui uolunt. & de ma¬
lis carnalibꝰ quȩ sola ꝑpeti nolunt. qͦd neq inhis ha
colere. & eos colend̃o ad illa que nob̃ inuident ꝑue¬
nire ñ posse: cũ nec in istis eos hoc ualere qͦs hi pu-¬
tant qͥ ppt̾ hec eoscoli oportere contendunt. dem¬
ceps uidebimꝰ: ut hic huiꝰ uoluminis sit modus:¬
am latis dictũ arbitror de mor malis & animoꝵ
que p̾cipue cauenda sunt. nichil dõs falsos populo
ultori suo qͦminꝰ eoꝵ maloꝵ aggere p̾meret᷑. subue¬
nire curasse: s potlut maxime p̾meret᷑ egisse. Nc̃ de
ilis malis uideo dicendũ. quȩ sola isti ꝑpeti nolunt:
qualia st̃ fames. morbꝰ. bellũ. expoliatio. captiui¬
tas. trucidatio: & si qͣ similia ĩã in pͥmo libro com

Expanded text:
a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his hacolere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modusam satis dictum arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro com
Abbreviated transcription (Latin):
MIATE DE
siue in hoc temporũ cursu cum int̾ impios ꝑegͥnat᷑
ex fide uiuens. siue in illa stabilitate sedis et̾ne ꝗͣ nẽ ex¬
pectat ꝑ patientiã. qͦ adusq iusticia conu̾tat᷑ in ui¬
diciũ. deinceps adeptura ꝑ excellentiã. uictoriã ul
tima & pacẽ ꝑfecta: hoc oꝑe a te instituto & mea¬
ad te ꝓmissione debitt defendẽ adu̾sus eos qͥ condi¬
tori eiꝰ dos suos p̾fer̃t. fili karissime marcelline sus¬
cepi: magnũ opꝰ & arduũ ⁊ s d̾s̃ adiutor nt̃ ẽ. Nã
scio qͥb̾ uiribꝰ opꝰ sit. ut ꝑsuadeat᷑ suꝑbis qͣnta sit uir¬
tus humilitatis: qua fit ut omĩa t̾rena cacumnina
temporali mobilitate nutantia ⁊ ñ humano usur¬
pata fastu. sed diuina gr̃a donata celsitudo tns¬
cendat. Rex enĩ & conditor ciuitatis huiꝰ de qui
loqui institiumꝰ: in scͥptura popłis sus serrden¬
tiã diuine legis aꝑuit. qua dictũ ẽ. Ds̃ suꝑbis
bus

Expanded text:
atem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, detima et pace perfecta, hoc opere a te instituto, et mead te promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus bis
Abbreviated transcription (Latin):
coli huiys
est altera. in
qua ẽ quan¬
tũ ad homi¬
nũ genus at¬
tinet etiã ista ꝑegrina. exortu ⁊ ꝓcursu ⁊ debi
ñ qd̃ ille locunt᷑. s hoc potiꝰ putant futu¬
rũ ẽẽ qd̃ ipsi uolũt. Hac itaq responsione
reddita: librũ sic̃ ꝓmisimꝰ terminamos.

Expanded text:
culi huius est altera, in qua est, quantum ad hominum genus pertinet, etiam ista peregrina, exortu et procursu et debin quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futrum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminamus.
Abbreviated transcription (Latin):
si temporibꝰ xp̃ianis uiderent: Et tñ diis suis ista
ñ tbuunt. Quoꝵ cultũ idõ reqͥrunt. ne ista uł mi¬
nora patiant᷑: cũ ea maiora ꝑtulerint. a qͥbꝰ antea
colebant᷑.

Expanded text:
si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requirunt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea colebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi uacabimꝰ & uidebimꝰ: uidebimꝰ & amabimus: amabi¬
mus. & laudabimꝰ. Ecce qͦd erit infure. sure fuie Nam
est finis. Uideor michi debitũ ingentis huiꝰ operis.
aduiuante dño reddidisse Quib parũ uel quib nimiũ
ẽ: mͥ ignoscant. Quibus aut̃ satis est: non mͥ sed do
grãs congratulantes agant:¬

Expanded text:
Ibi uacabimus et uidebimus, uidebimus et amabimus, amabimus et laudabimus. Ecce quod erit in fine sine fine. Nam est finis? Videor mihi debitum ingentis huius operis adiuuante Domino reddidisse. Quibus parum uel quibus nimium est, mihi ignoscant; quibus autem satis est, non mihi, sed Deo mecum gratias congratulantes agant