comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dubitant minus eã lucere quam solem : a quo &iam perhibent in lus¬
trari : Multas autem stellas : uł aequales soli : uł &iam maiores
audent dicere : Sed longius positas : paruas uideri : & nobis qui¬
dem potest fortasse sufficere : quo quomodo seistares habeat artifice
dõ condita sidera : quã quã teneamus auctoritate apostolica dictum:
Alia gloria solis : aliaglorie lune : & alia gloria stellarum: Stellȩ enĩ
abstella differt ingloria : Sed quia possunt adhuc dicere : &iam¬
sinon resistant a postolo : differunt quidem ingloria : sed ad oculos
terrenorum : Aut quia hoc propt̃ resurgentiũ similitudinẽ dicebat
apostolus : qui non utiq Adoculos alit̃ erunt : & insealit̃ : Differunt
quidem & inseipsis sidera ingloria : Sed tam̃ non nulla sunt : &ã
sole maiora. Ipsi uiderint quẽ ammodũ solitam tribuant mag¬
nũ principatum ut eũ radursuis quasdã stellis : & eas quidẽ princi¬

Expanded text:
dubitant eam minus lucere quam solem, a quo etiam perhibent inlusdubitant eam minus lucere quam solem, a quo etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia gloria solis et alia gloria lunae etalia gloria stellarum; stella enim ab stella differt in gloria. sed quia possunt adhuc dicere. etiamsi non resistant apostolo: differunt quidem in gloria. sed ad oculos terrenorum, aut, quia hoc propter resurgentium similitudinem dicebat apostolus, qui non utique ad oculos aliter erunt et in se aliter, differunt quidem et in se ipsis sidera in gloria, sed tamen nonnulla sunt etiam sole maiora, ipsi uiderint, quemadmodum soli tam magnum tribuant principatum. ut eum radiis suis quasdam stellas et eas quidem princi
Abbreviated transcription (Latin):
quarum decimam factam : quia plena ficta eredendaestencdquis
inscripturis di uerba sichabent : lunam facta in in choationem uoctis
unc sutem noctis ex ordio uid&ur : cumplena est : Alas uero & per
diem incipituideri ante plenitu dinem : & in progrer sunoctis tan¬
tos ampliore : quanto minuitur: Sed qui perinchoationem nocd s
non intellegit nisi principatum: Nam & grecum uerbum: hoc ma¬
gis indicat cumdictum est. archĩm E tin psalmis aꝑtius scriptum ẽ
olem in potestate dici : lunam & stellas in potestatem nocts Noncog¬
tura quasta decima numerare & credere lunam factam . primo cẽrion
pͥrimam: Quacri&iuam sol& utrum cacli luminaria ista conspicua
idest sol & luna &stelle : ae qualit̃ fulgeant : sed quod diuersis int̃¬
uallis distent at̃ra: Propterea diuersa claritate : magis minus q:
nrir̃ oculis appareant : Et deluna quidem qui haecdicunt : non

Expanded text:
quartam decimam factam, quia plena facta credenda est, sed quia quartam decimam factam, quia plena facta credenda est, sed quia in scripturis dei uerba sic habent: lunam factam in inchoationem noctis; tunc autem noctis exordio uidetur, cum plena est, alias uero et per diem incipit uideri ante plenitudinem et in progressu noctis tanto ampliore quanto minuitur. sed qui per inchoationem noctis non intellegit nisi principatum — nam et graecum uerbum hoc magis indicat, cum dictum est: ap/rav, et in Psalmis apertius scriptum est: solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis — non cogitur a quarta decima numerare et credere lunam factam primo esse non primam. Quaeri etiam solet, utrum caeli luminaria ista conspicua. id est sol et luna et stellae, aequaliter fulgeant, sed, quod diuersis interuallis distent a terra, propterea diuersa claritate magis minusque nostris oculis adpareant. et de luna quidem qui haec dicunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
deri potest : Nonintuentur integrum corpushabere lunam : & to¬
ta sua rotunditate perfectum &iam cumlumine corniculato
.s. iue incipiens ad terras iucere : siue desinens fulg&. Siergolumen
inea crescit ut ꝑficitur uł minuitur : non luminare ipsud sedillud
quod accendit᷑ uariat᷑. Si autem exuna spherulaesuȩ paste semper
luc& : seddũ eã partem conuertit ad terrã : donec totam conuer¬
tat. Quod a prima usq ad quartam decimã fit crescere uid&ur
semper est plena : sed terra hibitatoribus non semper appar& :
i necadem ratio est : Etis olis raddis in dusibtu p̃porenim Sorost ora
sccum soli proxima est: nisilucidis cornibus aopras rtuideri possit
suique tera in orbem in lustratur: pones aderras utiuieder poosri nns
cun soli contraruẽ : Vt totum terris appareat : quod eiur inlum mc
ondesunt tamen quinoneo scarbitrari dicunt: Iunan primits udõ

Expanded text:
deri potest, non intuentur integrum corpus habere lunam et toderi potest, non intuentur integrum corpus habere lunam et tota sua rotunditate perfectum, etiam cum lumine corniculato siue incipiens ad terras lucere siue desinens fulget? si ergo lumen in ea crescit uel perficitur uel minuitur, non luminare ipsum, sed illud, quod accenditur, uariatur; si autem ex una sphaerulae suae parte semper lucet, sed, dum eam partem conuertit ad terram, donec totam conuertat, quod a prima usque ad quartam decimam fit, crescere uidetur, semper est plena, sed terrae habitatoribus non semper adparet. haec eadem ratio est, et si solis radiis inlustratur. non enim potest etiam sic, cum soli proxima est, nisi lucidis cornibus adparere, quia cetera pars, quae tota in orbem inlustratur, non est ad terras, ut uideri possit, nisi cum soli contraria est, ut totum terris adpareat, quod eius inluminat. Non desunt tamen, qui non eo se arbitrari dicunt lunam primitus a deo
Abbreviated transcription (Latin):
li per dempert eigrun quodimnodo prodt its egpisci natum
Aite continebur occultum: Ets non specie ut mole coperit. uitamen
Quemiduati esi nt ude i perfecta dicendaest : A ut ueromn primor dus
aluon suis qcumadbuc nuullum fructum dedis s& in persort anoraus
lluntur quodnent antum deibore: scd nccdeipsocius semine racte
modis in uisibilibus latent: Quã quã si aliquid ds inperfectum secirse
dicer&ur. quo d deinde ipreperficer& : quid rep̃hensionis habera¬
sta senteidice Iure iutẽ dis plicer& : sud quod apillom choatum er¬
ra ab alio dicer&ur cẽperfectum. Quiergo dolenra nonque¬
runtimusduũ fecitdr̃ cumin principio fecit calum & terrami
quia mui sibilis erat & in conposita : & postea tertio die conspicua
ridditur at que conponitur : quid sibi deluna tenebras faciunt
questionum Autsi quod de terra dictum est : non temporis inter¬
uaillo : cumsimul dr̃ materum rebus concreauerit : sed narratio¬
nis distributione intellegunt dictũ. Curin hoc quod &um oculis ui¬

Expanded text:
li per tempora congrua quodammodo prodit atque explicat etiam ante continebat occultum, si non specie uel mole corporis, ui tamen isque nudata est, tunc inperfecta dicenda est, aut uero in primordiis etiam suis, cum adhuc nullum fructum dedisset, inperfecta erat illa natura. quod non tantum de arbore, sed nec de ipso eius semine recte modis inuisibilibus latent. quamquam si aliquid deus inperfectum fecisse diceretur, quod deinde ipse perficeret, quid repista sententia? Jure autem displiceret, si id quod ab illo inchoatum esset, ab alio diceretur esse perfectum. 31. Qui ergo de terra non queruntur, quam fecit Deus, cum in principio fecit Deus coelum et terram, quia inuisibilis erat et inconposita et postea tertia die conspicua redditur atque conponitur, quid sibi de luna tenebras faciunt quaestionum? aut si, quod de terra dictum est, non temporis interuallo, cum simul deus materiam rebus concreauerit, sed narrationis distributione intellegunt dictum, cur in hoc, quod etiam oculis ui
Abbreviated transcription (Latin):
e nus iuoro frorr ferum faciens feuccum cuiur sencuis in cost secundun ge¬
nus supestertam: Et udit dẽ quia bonumesti le& facea t stuindum g
& factum est mane dies testius : Hic moderamen ordinatoris aduester¬
dum est  ue qm̃ disfincta quȩ dam creatura est : herbarum atqibgno¬
rum ntabs pecie terrarum & a quarũ : utinclementis numerani uon
quia fixi radicibus continuantur terris & conectuntur : ista quoq
ed eundem diem pestinere uoluerit : & dixit dr̃: Fiant lumina¬
ria infirmamento caclisic : ut luceant supesterrã : in in coationem

Expanded text:
dum genus super terram. et uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane dies tertius. hic moderamen ordinatoris aduertendum est, ut, quoniam distincta quaedam creatura est herbarum atque lignorum ab specie terrarum et aquarum, ut in elementis numerari non quia fixa radicibus continuantur terris et conectuntur, ista quoque ad eundem diem pertinere uoluerit. Et dixit deus: fiant luminaria in firmamento caeli, sic ut l
Abbreviated transcription (Latin):
esperaaut̃ & mane : non quasi ꝑ temporis p̃teritionem & aduen¬
tum : sed ꝑquendã terminum quo intellegitur quousque fit
naturae propri e modus : & unde sit naturae alterius con¬
sequenter exoidium: Aniliqua aliaratio sehona uerboruiq dibiten¬
tiup uestig oriaiquis intantumi se cr&ori eiletotaue enim albudliest que¬

Expanded text:
uespera autem et mane non quasi per temporis praeteritionem et aduenuespera autem et mane non quasi per temporis praeteritionem et aduentum, sed per quendam terminum, quo intellegitur, quousque sit naturae proprie modus. unde sit naturae alterius consequenter exordium? an aliqua alia ratio sit horum uerborum diligentius uestiganda? Quis in tantum secret
Abbreviated transcription (Latin):
dictumest : & sintin signa & in tempora : & indies & in annos : quis
nonuideat quam obscure potumsit : quasto die coepisse tempora
quasi superius triduum sine tempore p̃terire potuerit
uisigitur animo penctrat quo modo illi tresdier transierint
ante quam inciperent tempora : quȩ quasto die dicuntur incipere
dutrum omnino transierint dies illi : ancirca speciem factae reidies
appellatus sit : Et circa priuationem nox ut nondum specie for¬
mata materia nox dictasit: Vnde formanda erant c&era siat
potest quamuis in rebus formatis : intellegitamen exipsa mutabi¬
litate in formitas materiae : Nonenim spaciis uello corum qua
remotior : ut temporum quasi anterior discerni potest:
A. xpotius in ipsare facta atq formata eadem mutabilitas hoc est
deficiendi : utita dixerim possibilitas nox appellata sit:
Quia m est rebus factis. &iam si non mutentur possemutari:

Expanded text:
dictum est: et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, quis dictum est: et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, quis non uideat, quam obscure positum sit quarto die coepisse tempora, quasi superius triduum sine tempore praeterire potuerit? quis igitur animo penetrat. quomodo illi tres dies transierunt, antequam inciperent tempora, quae quarto die dicuntur incipere, uel utrum omnino transierint dies illi? an circa speciem factae rei dies appellatus sit et circa priuationem nox? ut nondum specie formata materia nox dicta sit, unde formanda erant cetera, sicut potest quamuis in rebus formatis intellegi tamen ex ipsa mutabilitate informitas materiae; non enim spatiis uel locorum quasi remotior uel temporum quasi anterior discerni potest. an potius in ipsa re facta atque formata eadem mutabilitas, hoc est deficiendi, ut ita dixerim, possit bilitas, nox appellata sit, quia inest rebus factis, etiamsi non mutentur. posse mutari?
Abbreviated transcription (Latin):
untura dterru  qumad gonera rerum quȩ inaquis &xterresmno¬
duosune⁊ Etriuer do uisbil mindo constituendo hoces cido &terrie
duo sutr adtrbunt eiesiis cstit uthis mobilibu & uisibilibus parti¬
busq creantur intra illum : tres dies reliqui deputentr
Et quia sicutprus caclum sactumẽ : ita priusest or dinandum huiusmo¬
dbꝓurabusstus quo oi astodie funtridera : quibus supterr. amilsiter¬
tibus uabitenio quoq: inlustre&ur inferior : nchabitatorereius
nbabotamionem tenebro sam inducintur : Et ideo quamsfirma corpor
inferiorum habitatorum succed ente motibus qui&e reparantur:
uitunest aturtum eunte solediei noctisq: uicissi tudine : propter
uicis situdinem dormienti &uigilandi potirentur : Nox uero
illi biomin decora neminer& sediuna acsiderum iuce : & ipsos
consola r&ur homines : quibus plerumque operandi est &iamno¬
turna necessitas : Et quibusdim animalibus q̃ lucem solis ferne
non possunt ad ufficientiam temperar&ur: Illud autem quod¬

Expanded text:
nt ad terram quam ad genera rerum, quae in aquis et terris mouentur. quia ergo uisibili mundo constituendo, hoc est caelo et terrae, duo sunt adtributi dies, restat, ut his mobilibus et uisibilibus partibus, quae creantur intra illum, tres dies reliqui deputentur; et quia, sicut caelum prius factum est, ita prius est ordinandum huiusmodi partibus suis, quarto die fiunt sidera, quibus super terram lucentibus habitatio quoque inlustretur inferior, ne habitatores eius in habitationem tenebrosam inducantur. et ideo, quia infirma corpora inferiorum habitatorum succedente motibus quiete reparantur, factum est, ut circumeunte sole diei noctisque uicissitudine propter uicissiilla non indecora remaneret, sed lunae ac siderum luce, et ipsos consolaretur homines, quibus plerumque operandi est etiam nocturna necessitas; et quibusdam animalibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. CAPUT XIV.-- Quom
Abbreviated transcription (Latin):
cerner&ur atenebris atq: utrumq discr&um suisuocabulir siegniit cua ir
A irum si & hoc ueltantamora fieri potuitadõ quanta dicitur a nobis : Dircre¬
tio quippelucis & tenebrarum : in ipsoutiq opere cumlux fier& consecu¬
taest : Nonenimlux cẽ potuit nisi discrner&ur atenebrir : Quod autẽ
uocauut d r̃ lucen dicit᷑enebras noctẽ quanta mora fieri poterat auamsihos
E llabenom pensonũ uoris egirs& insiquanta & a nobis dicitur luxuocetste
es. eue aebas uocentur nodr aisi forto quisita desipiat ut quia saperomre¬

Expanded text:
cerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . cerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, si et hoc uel tanta mora fieri potuit a deo, quanta dicitur a nobis. discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omni
Abbreviated transcription (Latin):
est intellactualis uita quȩnisi ad creatorem inluminanda conuerter &ur flui¬
tar& informiter : Cũ ũt conuersa & in luminata .ẽ. factũ est quod in uerbo dĩ
dictum ẽ futlux : Verumtam̃ quẽ ad modũ sine tempore dictũ est quia in uerbũ
patri co& num non cadit tempus utrũ ita &iam sine tẽporefactum sit quis quam
forsitanquerat : Sed quo modo potest hoc intellegi cũ factaluce & diuisa a tene¬
bris & inditis dici noctis que uocabulis dicat scriptura: facta ẽ uespera & fac¬
tum est minedierunur. Vnde uid&ur illudopusdĩ factum perspatiũ dieiquo
peracto aduesperã uentũ est quod ẽ noctis initium : Itemq peracto noctur¬
nospatio conpletur ẽ toturdies ut manefier& in alterum diem in quo diedr̃ ali¬
Iud consequenter onerar&ur : Inmouero idipsum permirabile ẽ cumdr̃
pullo spatio syllabarũ &ena uerbi s uratiaiirsum pcrur iurtantu mor¬

Expanded text:
est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluiest intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia in uerbum coaeternum patri non cadit tempus, utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. sed quomodo potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit:
Abbreviated transcription (Latin):
& terram : id estinillo celoceli : An&istalocutio ñ tantũ sine aliquo sono
sed&ciuam sincullo tẽporali motus pitalis ereaturȩ : in cimente it q rationespo
quodamimnodo auerbo patri co & no: & quodam modom prersa intellereur:
S pcundu quã mouerur & adspeciem conuer ter&ur inferiorilla tenebrust
inputieatao mature corporeȩ & fier& lux: S ed multũ ẽ ad difficillimũ capere
quo modo diatur dõ nontẽ poralit̃ uibente neque id tẽporalit̃ audientecre ⁊¬
tura que contemplatione ueritatis omniatempora excedit: sedintellectu¬
ut sibim& in pressas ab in cõmutabili disapientia rationes tãquã intellegibi¬
ler locutioner ineaque nfra sesunt trans mittente fieri temporales motur in
reburtemporalibus uel formandis uel ad ministrandis: Siaũlux quȩ primũ
dicta .ẽ ut fiat & facta .ẽ. &iam primatũ creature tenere intellegenda ẽ ipsa

Expanded text:
et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente cretura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
atq formatũ est : Sed suta est : limerat tempus : perquod uox curre¬
r& sonorumque spatia sibi succedentiũ preterirent: Quod suã erat
tempus ante quã fier& lux : in quotem pore uox fier& : qua sonar& fiat
lux : at quẽ diẽ ꝑtinebat illud tempus: Vnus enimdiȩs idete totum
ri incipit poris : & quod factum est uocale corpus: perqđ¬
sonar& fiatlux : & quo facta est ipsalux: sed om̃is
talis uox propt̃ audientis : corporalem sensum alo¬
quente ꝓfertur : Itacnim factus est : ut percusso¬
illud : quid quid eratinui sibile : & in compositum : cuisic
d̃personar& ao dicer&e fiatlux: Abrcedat itaq hec abanimo cogitanti
aburditas V trumergo sp̃talis modis : sedtam̃ temporalis erat quedictũ
intellogimo: fiatlux: Ex pressus ab & nodõ peruerbum co& num: Incre¬
atur a sp̃itali : quam lam fecerat cumdictum est : in principio fecit dr̃ celum

Expanded text:
atque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreatque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemspatium temporis, et quo factum est uocale corpus, personaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum aquente profertur; ita enim factus est, ut percussot auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
Acper hoc nonerit prima creituralux : quia lamerat perquã temporalit̃ dice¬
r&ur fiatlux: At queillud anteomnẽ diem fecirse intellegitur: quod dictũ
est: In principio fecitd s̃ colũ & terrã: Vt edi nomine intellogitur sp̃italis iã
facta : & formatacreatura : tamquã cã celi huiis quod in corporibur sum¬
mum est : Secundo enimdie factũ ẽ firmam̃tũ : quod rursus celum appella¬
uit: Terrȩ aut nomine inuisibilis & in compositȩ: ac tenebrosa abrsso
in ꝑfectio : corporalis substantiȩ signficata est : Unde temporalia illa
fierent : quorum prima ers&lux: Quomodo aut̃ percreaturã quã fẽc̃
antetempora dicipotuit temporalit̃ fiatlux : inueniro difficile est: Sono
uocisenim: non intellegimus dictum: Namquid quid est tale: corporcũ ẽ
Anexilla in ꝑfectione substantiȩ corporalis : fecit aliquã uocẽ corporeã
perquã sonar& fuatlux: Ergo aliquod uocale corpur antelucẽ creatum:

Expanded text:
ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum
Abbreviated transcription (Latin):
putri coa& nus ẽ quamiuis do haec in & no uerbodicente creatura temporalis factast:
Cunenim uet in sint temporis cumdic mur quando & aliquando: i& numt amen
ele iuerle di quando fieri aliquid debet e tumnc fit quin do fieti debutamon
Aleuerboest in quenonest quando & aliquando : qm̃ totum lludo er hunedint ei¬
E quid est lapposa que facta ẽ itrumi pitale quid ancorporalee sienim spĩta

Expanded text:
patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aete quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiri
Abbreviated transcription (Latin):
tigribus : & lupis : & uulpibus : canibus &iam & simus : atq id genus caeris
usitate conuenit uocabulum bestiarum: Pecorum autem nomenhus anima lib:¬

Expanded text:
tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalib
Abbreviated transcription (Latin):
It factum estsic Et fecitds̃ bestias terrae secundum genus : & pecora secundum
genus & omnia reptilia terrae secundumgenus. Etuidit dr̃ quia bona sunt.
Iam nunc consequens erat : ut alteram partem quȩ pro prie terradicitur : in fimi
huius loci : quem totum cum omnibus abrrns : & nebuloso aere : uniuersalit̃
uocabulo terrae alibi scriptura conplecutur ornar& animalibus suis : Et mini¬
festa quidem sunt animalium genera : quȩ in uerbodĩ terra produxit: Sel quia
sȩpe nomine pecorum uel nomine bestiarum : animalia omniarationis : ex per¬
tiasolent intellegi. Merito queritur : quas nunc proprie bestus : & quȩ nuncpe:¬
cora dicat: Et repentia quidem : siuereptilia terrena non est dubitandum quod
omnes serpentes intellegi uoluit : quãquã & bestiae dicipossint : secorum aĩ
nomen : nonusitate serpentibus conuenit. Rursum leonibus & pardis : &

Expanded text:
et factum est sic. et fecit deus bestias terrae secundum genus et pecora secundum et factum est sic. et fecit deus bestias terrae secundum genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens erat, ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et
Abbreviated transcription (Latin):
tinere ꝑmissa suit: Quieis prosuo genere quidam quasi carcer ẽ usq: ad iempus
iudicu : Ftnquid debis trans grensoribus angelir diligentius requi rendum est
aliuserit aecomodatior scripturelocus: s roindenunc quod satis est: si hȩc spa¬
ta turbida : & ꝓcellora : ꝓpt aeris naturam : usq. adundas terrasq porrecta
possunt aeria corpora sustinere possunt & auium que ꝓducta sunt ex aquas
prepter aquarum tenuer halitu : quiscilic& eidem aeri ugta undas & terras cir¬
cum fuso : atq. ob hoc infime acterrenae partideputato : uaporaliter in serunt̃¬
& auras intexunt : que nocturnis rigoribus aggrauatae : sereno &ium rere
destillant : Siutem uehementius frigus ẽ & iamgelui candidius in albes¬
cunt : Et dixit ds̃ Educit terra animam uiuam secundum genus: Quad rupe¬
dia & reptilia : & bestias terrae secundum genus : Et pecora secundum genus :

Expanded text:
tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptilia et bestias terrae secu
Abbreviated transcription (Latin):
noa nulli i osti ineneos pltaut ued estes uel suꝑ cae lestes angolos fuisre
Nonimirum sipost petcatiup in istam sunt decrus caliginem : ubttamen ata¬
emstas & umare tenui cantexatur qul cãmotds uentas huehementius
concitatis & aur ighes : acteniteua : & httatur nubila : & cons pissdus¬
pluuamn : & congelantibus nubilir: nuem& tus bulentius congodaurtibuor. densier¬
morataqs sent ĩgnis: gxtando .nx : glates spirtus tempesteas. Necalia sine
aiusina ꝓuidentia fierimoneri quepita raitur : continuo subiett Questaciudt
uetbumeius : Siautem trais gresseres illi : antequamtrans grederentur : ac¬
lestia cor pora gerebant: Neq hoc mirum est : sion uernsunit ex poena inaeti¬
un qualittm : i iam porsint ab igne idest ab elemento naeturae superioris ali¬
quispiti : Nec aeris raltem spitia superiora atqipuriora : sedista calginora

Expanded text:
nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehementius concitatus etiam ignes ac tonitrua et contractus nubila et conspissatuspluuiam et congelantibus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densiormorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum est : quem ad oꝗtiendum Aptius duobus subter positis : a quascli
e  &cra iEno dutem suꝑ posito : id est goe siderto: distribuu tte ⁊ sum
ale menra ddpatiendum duo : umor &humus. Ad faciendum auem alia
schieuora remquenen eoaere sed ex aqus producta indicat uolatiba Quia
sub aloris quidem & in auras exhalati atq distonta : seltain en lmat o¬
cus uolatalibus litus est: Nor autem ai confinio luminos cacli: usq: ada¬
quarum fiuuida e⁊ nuda terrarum peruenat. Nontamontotum ipatium
eius ex halationen umide in fuscant : sedusq adcum finem unde in aptiur
terrã nominari : secundum illum psalonum ubi dicitur:. Luuedate dñmde
terra: Supetior uero parx aerir peoptempura m tran quillitatem eȩ lo
di comlimitatur : comirumi pace comiungiur : & eiuruo cabulo connuncu¬
patur : Inqua fortasnis partesi fuer̃ anextraas gressionem suamtrans¬
gressedes angeli : cum princi pe suauđ punc dia bolo ÷ tuo archangelo : niã

Expanded text:
endum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae infuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam
Abbreviated transcription (Latin):
cibum : Sunt enim quȩhis generibus & mollioribus & aridioribus commode
suauiter que uescantur tunc autem cocperint ista homini parere ad aerumn¬
nosum negotium cum post peccatum coepit interra laborare : Non quod alus
locis hec antea nascerentur & post in agris quos homo ad capiendas fruges col¬
lfe& sed& prius & postea in hisdem locis prius tamen non homini post autem
homini ut hoc signific&ur quod ad ditum est tibi quia non est dictum spinas
& tribolos pari&. sed pariectibi id est ut tibi iamnasa ista incipiant adla¬
borem : quȩ ad pastum tantum modo aliis animalibus antea narcebantur:
Nt dixit dr̃ faciamus hominem adimaginem & simi litudinem nram & domi¬
n&ur pircium maris & uolatilium caeli & omnium pecorum & omnister

Expanded text:
cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulos pariet, sed: pariet tibi, id est, ut tibi iam ista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et dominetur piscium mari
Abbreviated transcription (Latin):
iuris quem amino dum appelle&ur usus fructus : Vtilitas enim quedita
fluentium in fructus nomine consideratur. Quante autem snt ualita
dem actribolis ab solitior petest cre respon sioqua post pecctun lictun est
homini deterra spinas & tribolor pariet tbi Neo tamen fac ledi cenduen
at tunc eoepisse ista oriti ex terta : Fortasnis enim quoniam in ipsis quoo
generibus peminum multierepperiuntur uttilitates peterant babere lo¬
cum suum sinculla poena hominis sedut in agris in qubus iameoced dum aes¬
rabit ariamistunis cerentur horacumulum poenie ualere erediporest cunpos¬
ranlibi narciue ad auium pecorumq pastus uel ad ipserum hominum Aliqucurs
usualibium quam &uile sensur non abhorr& abhis uerbis quotta irtelle goruis
dictum spinar a tribolos pariettibi ut haet &iam antea terra pariens non
tuonum somini parer& ad laborem sedẽiuus cemodiamimalibus conuenientẽ

Expanded text:
iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem
Abbreviated transcription (Latin):
bant aut ignor anter docent cur in escas suas dilacerant &iam corpora
hominum mortuorum quasi uero quicquam intersit ad nostram uti litatẽ
ista caro iamexanimis innature profunda secreata perquos transitus
eat undemirabili omnipotenti acreatoris reformanda rursu seruatur
Quamquam & hinc fiat quaedim prudentibus ammonitio ut seita commen¬
dent fideli creatori omnia maxima & minima occulto nutu am ministranti
cuinostri &iam capilli numerati sunt : ne propter in anescuras ex animato¬
rum corporum suorum ulla genera mortium per horrercant: Scdpe fer
titudinis neruos ad omnia prȩparare non dubitent : T aliretiam quer¬
tiode spinis & tribulos rolet oboriri et de quibusdam lignis in fructuons
ueleur uel quando ereata sint cum ds̃ dixerit. Producat terra herbam
pabuli seminantem semen edignum fruco ferum facens fructum: Sod
quiita mouentur nonintellegunt saltem deusitatis formuls humani

Expanded text:
bant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora bant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae titudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsalute sp̃itali & sempi terna qua omnibus in rationalibus animantibus an¬
tecdlit: Cumilla uideat amaximis elefantis usq ad minimos uermicilor
pros alutecor porali & tempor aliquam prosui generis inferiore ordinati¬
one sortita sunt si ueresistendo siue cauendo agere quid quid ualent: Quod
non apparer& nisicum quedam refectionem corporis sui ex aliorum corporib:
quaerunt alia se uel repugnandi uiribus uel fuge prendio uella tebrarum
munimine tuerentur : Nam & ipse corporis dolor inquolib& animante
magna & mirabilis anima euis ẽ. quȩ illam compagem ineffabili permixtio¬
ne uitaliter contin& : & inquandam suimoduli redigit unitatem cum eam
non in differenter sed ut itadicam indignanter patitur corrumpiatq
dissolui: Illud &iam fortasse aliquem moueat sianimalia noxia uiuor h¬
mines aut poenaliter ledunt aut salubriter exercent aut utiliter pro¬

Expanded text:
pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus anpro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter pro
Abbreviated transcription (Latin):
atur: Vnde hine quoq mortalium corporum exsistit indicium potest
tamen dici alium i odum esre potiuisse incor poribur in mortalibus ut rolo¬
is pie caritatis affeltu nilla corruptianis concupis centia filiinascerentur :
neo mortius paremibus succes suri nec ipsi morituri donec terta in mortali¬
bus heminibus inplerolur. Ac sic insitautto iusto & st̃o populo qualem post
resurrcctionem fiturum credimus Nrcendi & uamimodur ficra : so ł¬
test quidemdici & que modo dicatur: aliacen sideratio est sednon &iam
hoc quis quanꝰ diere audebit ciboruem in di gentum quibus reficiantir
ꝓsuo genere mode pratione pul chritudinis temporalis &iam ex alioinaliud tran¬
seundo mutantur: Quod & sistultos lat& subluc& proficientibus clarumq
ꝑ fectis est. & certe omnibus talibus inferioris creaturae motibur praeben¬
tur homini salubres ammonitiones : ut uideat quantum sibi satagendum sit

Expanded text:
atur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium — potest atur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium — potest tamen dici alium modum esse potuisse in corporibus inmortalibus, ut solo pietatis adfectunec mortuis parentibus successuri, nec ipsi morituri; donec terra immortalibus hominibus impleretur, ac sic instituto justo et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici, et quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit, ciborum indigentiam quibus reficiantursuo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
Quae autem non in ea cognitione creata sunt quia siue corpora siue in ratio¬
nualor animȩ creubantur u primo facta est in creatura intellectuali cognitio eo¬
rum a uerbo quad dictum est ut fierent sropterquam cognitione primo di¬
cebatur & sicest factum ut osteo der&ur facta ipsa cognitione in eanatura
quȩ hoc inuerbodĩ ante cognascere poterat. Acde inde fiebant ipsa corporales
& inrationales cheaturde propter quod deinceps addebatur & fecitdr̃. Quo¬
modo autem homo immortalis factus sit & licceperit ad escam cum aliis ani¬
malibus herbam pabuli ferentem semen & lignum fruca ferum & herbã
uridem difficile est dicere Si enim peccatomortalis effectus est utiq ante
peccation non indigebat talibus cibis: Neq enim porr& corpus illud fame
cornumpi Namillud qđ  dictum est: Cresate & multi plicamini & inple¬
teterram: Quã quam niss ꝑ concubitum maris & femine fieri non porreui de¬

Expanded text:
quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inratioquae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit homo et acceperit ad escam cum aliis animalibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud, quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete terram, quamquam nisi per concubitum maris et feminae fieri non posse uide
Abbreviated transcription (Latin):
nccio. Aedeinde cumdicitur & fecat dr̃ipsius creatura s geius fsierndemons¬
tratur quodinuerbo de dietumerat utfier & hoeo& inhomunis comdleuisaua
seruitunio dnuit enun dẽ. faciamus hominem adimaginem & simltudi
nemntam & corera. dede inde dumdicatur & sicest factum. Sediari sib¬
infertus ł feetdr̃ hominem idimaginemdi qua & ipra natura scilcte
intellectualis ẽ : sicut illalux & propterca hocest ei fieri quod est agposer
uetbumd per quod fio : Namsi dicer&ur & sicest factum & postea
sub in forr&ur a fcutt dẽ quasi primo factum intelleger&ur in cognitione
fitionalis creaturae aedeinde in aliqua creatura quȩ tationalis non cẽt
quia uero & ista rationalis creatura est . &ipra eadem agnetionem perfec¬
taest Sicut enim post lapsum peccati homo in agnitionedi renouatur se¬
cundum imaginem eius quicreauit eum : itainipra agnitione creatur est . an¬
te quam delicto ueterercer& underursus incadem agnitione renouar& :

Expanded text:
ognitio; ac deinde cum dicitur, Et fecit Deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in Verbo Dei dictum erat ut fieret: hoc et in hominis conditione servatur. Dixit enim Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et cetera. ac deinde non dicitur: et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia et ipsa natura scilicet intellectualis est sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere uerbum dei, per quod fit. Nam si diceretur: et sic est factum, et postea subinferretur: et fecit deus, quasi primo factum intellegeretur in cognitione rationalis creaturae ac deinde in aliqua creatura, quae rationalis non esset; quia uero et ista rationalis creatura est, et ipsa eadem agnitione perfecta est. sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
creatore primitus & in ipsis con sequenter agnoscens nec in ipsis remanens:
sedeorum &iam posteriorem cognitionem addĩ referens dilectionem ues¬
peram & mane & meridiem inomnibus prebuit : Non permoras tempo¬
rum: sed propter ordinem conditorum : Postremo qui &isui creatoris
qualise requiescit ab omnibus operibus suis : Notitiam representãs inqua
non hab& uesperam benedio & scĩficari obhoc meruit. unde ipsum septe¬
narium numerum scõspũi quodammodo dedicatum conmendat scriptu¬
ra & nouit eclesia : Hicestergo libercreaturae caeli & terrae : Quia
in principio fecit ds̃ caelum & terram secundum materiem quandam ut
ita dicam formabilitatem quȩ consequenter uerbo eius formanda fuerat
praecedens formationem suam : non tempore sedorigine : Namuti que cũ
formaretur primum factus est dies. Cum fecit ds̃ caelum & terram &¬

Expanded text:
creatore primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis remanens, creatore primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis remanens, sed eorum etiam posteriorem cognitionem ad dei referens dilectionem, uesperam et mane et meridiem in omnibus praebuit, non per moras temporum, sed propter ordinem conditorum. postremo quietis sui creatoris, quia in se requiescit ab omnibus operibus suis. notitiam repraesentans, in qua non habet uesperam, benedici et sanctificari ob hoc meruit. unde ipsum septenarium numerum sancto spiritui quodammodo dedicatum commendat scriptura et nouit ecclesia. Hic est ergo liber creaturae caeli et terrae, quia in principio fecit deus caelum et terram secundum materiae quandam, ut ita dicam, formabilitatem, quae consequenter uerbo eius formanda fuerat, praecedens formationem suam non tempore, sed origine. nam utique cum formaretur, primum factus est dies; cum factus est dies,
Abbreviated transcription (Latin):
potentialiter ut ita dicam natura herbarum atque lignorum sicenim ter¬
ba addi uerbum ea produxit antequam exorta essent accipiens om̃s
numeros eorum quos pertem pora exerer& secundum suum genur
Deinde p ostea quem haec uelut habitatio rerum condita est quarto die
luminare s dera creata sunt ut prius pars mundi superior rebur
quȩ hitra mundum mouentur uisibilibus ornaretur. Quinto a qua¬
rum aquarum natura quia caelo aerique coniungitur produxit ad dĩ
uerbum indigenas suos: Omnia scibe& natatilia & uolatila & haec
potentialiter innumeris quiper congruos temporum motus exereren¬
tur : Sexto terrestria similiter animalia tam quam exultimo elemen¬
tomundi ultima nihi lominus potentialiter quorum numeros tempus pos¬
tea uisibiliter explicar&: Hunc omnem ordinem creaturae ordinate :¬
dies ille cognouit ut perhanc cognitionem sexie is quod ammodo prȩsen¬
tatus tam quam sex dies ex hibuit : cum sit unus dies eaquȩ facta sunt in

Expanded text:
ra potentialiter, ut ita dicam, natura herbarum atque lignorum. sic enim terra ad dei uerbum ea produxit, antequam exorta essent, accipiens omnes numeros eorum, quos per tempora exereret secundum suum genus. deinde, posteaquam haec uelut habitatio rerum condita est, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars mundi superior rebus, quae intra mundum mouentur, uisibilibus ordinaretur. quinto aquarum natura, quia caelo aerique coniungitur, produxit ad dei uerbum indigenas suos, omnia scilicet natatilia et uolatilia; et haec potentialiter in numeris, qui per congruos temporum motus exererentur. sexto terrestria similiter animalia, tamquam ex ultimo elemento mundi ultima, nihilominus potentialiter, quorum numeros tempus postea uisibiliter explicaret. Hunc omnem ordinem creaturae ordinatae dies ille cognouit; et per hanc cognitionem sexies quodammodo praesentatus tamquam sex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt, in