comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritis natarenum Iħe latino
eloquio salutaris. id est saludtor
interp̃tatur. At uero multi
turia iħu dici poterant: non
tamen substancialiter. seed nun
cupatiue. Ido & locus subiun.¬
gitur: ut de quo iħu dictũ
sit manifestetur Nazarenũ:
Et causam ꝓtinꝰ subdidit
Crucisixum Atq ad didit:
Resurcexit: non est hic. Non:
hic clicitur ꝑp̾sentiam carnis.
qui tam᷑ nusquam deerat ꝑ
p̃sentiam maiestatis. Sed ite
dicite discipłis eiꝰ et petro:
quia precedit uos ingalileam:
Querencdũ nobis est: cur no.¬
minatis discipłis. petrus desig¬
natur ex nomine. Sed si hunc
angłs nominatim non expri¬
meret. qui magistrum nega¬
uerat: uenire inter discipulos
non auderet. Uocatur ergo
ex nomine. ne disperaret ex
negatione. Qua inre conside¬
raneam nobis est: cur omp̃s
ds̃ eum quem cuncte eccłȩ
prefere disposuerat: ancille
uocem ꝑtimescere. & se ipsum
negare ꝑmisit Quod nimirũ
magne actum pietatis dis¬

Expanded text:
ritis Nazarenum. Jesus Latino ritis Nazarenum. Jesus Latino eloquio salutaris, id est Salvator interpretatur. At vero multi tunc Jesus dici poterant, non tamen substantialiter secupative. Ideoque locus subjungitur, ut de quo Jesu dictum sit manifestetur: Nazarenum; et causam protinus subdit, crucifixum, atque addidit, resurrexit, non est hic. Non est hic dicitur per praesentiam carnis, qui tamen nusquam deerat per praesentiam majestatis. Sed ite et dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedet vos in Galilaeam. Quaerendum nobis est cur nominatis discipulis Petrus designatur ex nomine. Sed si hunc angelus nominatim non exprimeret, qui magistrum negaverat, venire inter discipulos non auderet. Vocatur ergo ex nomine, ne desperaret ex negatione. Qua in re considerandum nobis est, cur omnipotens Deus eum quem cunctae Ecclesiae praeferre disposuerat, ancillae vocem pertimescere, et seipsum negare permisit. Quod nimirum magnae actum pietatis dis
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Erat aspectus eiꝰ sicut
timoris est: in niue aut᷑ blan¬
dim̃tum candoris. Quia uero
omp̃s ds̃ et terribilis est pecca¬
torib: et blancliis nstis: rec¬
te testis resurrectionis tus
angłs. & insulgore uiltus. et
incandore habitꝰ demonstrat᷑.
Ut de ipsa sua specie & trer&
reprobos: & mulceret pios:
Unde recte quoq populũ
ꝑdeserta gradientẽ colunna
ignis innocte: et colunna
nubis preibat indie. Inigne
& enĩ terroi est : in nube aut᷑
uisionis lene blandim̃tum:
Dies uero ulta iusti: & nox
accipitur unta peccatoris:
Vnde & conuersis peccatorib.
paulus dicit. Pt aliquan¬
do tenebre: nun autẽ lux
in dño. In die ergai ꝓnubem
colunna monstrata est: & in
nocte ꝑ ignem. quia omp̃s
cleus et blandus est iustis.
& terribilis apparebit in iustis
Istos in iudicio ueniens ꝑ lenita.¬
tis mansuetudinem de mulcet.
illos uero ꝑ iusticie districtionẽ
t̾ret. Sed iam quid angelus
sub iungat auliamꝰ: Iħm que¬

Expanded text:
ait: Erat aspectus ejus sicutait: Erat aspectus ejus sicuttimoris est, in nive autem blandimentum candoris. Quia vero omnipotens Deus, et terribilis est peccatoribus et blandus justis, recte testis resurrectionis ejus angelus et in fulgure vultus et in candore habitus demonstratur, ut de ipsa sua specie et terreret reprobos et mulceret pios. Unde recte quoque populum per desertum gradientem columna ignis in nocte et columna nubis praeibat in die. In igne etenim terror est, in nube autem visionis lene blandimentum. Dies vero justi, et nox accipitur vita peccatoris; unde et conversis peccatoribus Paulus dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. In die ergo per nubem columna monstrata est, et in nocte per ignem, qui omnipotens Deus et blandus justis et terribilis apparebit injustis: istos in judicio veniens per lenitatis mansuetudinem demulcet, illos vero per justitiae districtionem terret. Sed jam quid angelus subjungat audiamus. Jesum quae
Abbreviated transcription (Latin):
tiare ꝑennem eiꝰ tm uenrrat.
inclextera sedebat. ui itola
candida cooꝑtus apparuit:
quia festiuitatis  gaulia
nuntiauit. Candor & enĩ uestis.
splendorem nr̃e clenuntiat sol¬
lempnitatis. Prẽ dicamꝰ an sue:
sel ut fateam᷑ uerius. & suȩ dicam
et nr̃ȩ. Illa quippe redẽptoris
nr̃i resurrectio. et nr̃a festiui¬
tas fuit. quia nos ael in morta¬
litatem reduxit: et angeloꝵ
festiuitas extitit. quia nos re¬
uocando ad celestia: eorum
numerũ impleuit. Insua gͦ
ac nr̃a festiuitate angelus in
albis uestib apparuit. quia
dum nos ꝑ resurectionem do¬
minicã ad suꝑna reducimir.
celestis patrie dampna repa-¬
rantur. Sed quid uenientes
seminas asfatur. Iaudiamus
Nolite expauescere. Acsi
aꝑte dicat. Paueant illi: qui
non amant el uentum suꝑ¬
norum giium. Pertimescant
qui. carratib desiderus p̃si.
acleorum se societatẽ ꝑtingere
possdesperant: Uos autem cur
ptimescitis. que ur̃os conciues
uidetis : unde et matheus
angelũ apparuisse describens

Expanded text:
tiare perennem ejus vitam venerat, in dextra sedebat; qui stola candida coopertus apparuit, quia festivitatis nostrae gaudia nuntiavit; candor etenim vestis splendorem nostrae denuntiat solemnitatis. Nostrae dicamus, an suae? Sed ut fateamur verius, et suae dicamus et nostrae. Illa quippe Redemptoris nostri resurrectio, et nostra festivitas fuit, quia nos ad immortalitatem reduxit, et angelorum festivitas exstitit, quia nos revocando ad coelestia eorum numerum implevit. In sua ergo ac nostra festivitate angelus in albis vestibus apparuit, quia dum nos per resurrectionem Dominicam ad superna reducimus, coelestis patriae damna reparantur. Sed quid venientes feminas affatur audiamus. Nolite expavescere. Ac si aperte dicat: Paveant illi qui non amant adventum supernorum civium; pertimescant qui carnalibus desideriis pressi ad eorum se societatem pertingere posse desperant. Vos autem cur pertimescitis qui vestros concives videtis? Unde et Matthaeus angelum apparuisse describens,
Abbreviated transcription (Latin):
nisicant Qui cũ gatã ciui.¬
tatem philistinorum fuisset
ingressus: philistei ingressum
eiꝰ protinus cognoscentes. ciui¬
tatem repente obsiclionibus
circumdederunt. custodes de¬
putauerunt. & sanson fortissi¬
mum se iam conprehenclisse
gauisi sunt Sed quid sanson
fecit agnouimꝰ: Meclia nocte
portas ciuitatis abstulit: et
montis uerticem ascendit
nisi reclemptorem nrͣm sam.¬
son ille significat. Quiel gata
ciuitas. nisi infenum de iugnac:
Quid ꝑphilisteos. nisi iudeorũ
psidia demonstratur:¬

Expanded text:
nificant , qui cum Gazam civinificant , qui cum Gazam civitatem Philisthinorum fuisset ingressus, Philisthaei, ingressum ejus protinus cognoscentes, civitatem repente obsidionibus circumdederunt, custodes deputaverunt, et Samson fortissimum se jam comprehendisse gavisi sunt. Sed quid Samson fecit agnovimus. Media nocte portas civitatis abstulit, et montis verticem ascendit. nisi Redemptorem nostrum Samson ille significat? Quid Gaza civitas nisi infernum designat? Quid per Philisthaeos nisi Judaeorum perfidia demonstratur
Abbreviated transcription (Latin):
syxo dĩ filio iudei insultantes
dicebant Si rex urł est: des¬
cendat de cruce. et credimꝰ ei:
Qui si tunc de cruce descen¬
deret nimirum insultantib
cedens: uirtutẽ nobis pacientie
non de monstraret Sed expec¬
tauit paululem. tolerauit
obꝓbria: in risiones sustinuit.
seruauit pacientiam: distulit
ãmirationem Et qui de cruce
descendere noluit: de sepul¬
crho surrexit Plus igitur
fuit de sepulcrho surgere :¬
quam de cruce descendere:
Plus suit mortem resurgendo
distruere: quã uita descenden¬
do reseruare Sed cum iudei
hunc ad insultaciones suas
de cruce descendere minime
cernerent : cũ morientem uide¬
rent. eum se uicisse crediderꝰ:
Nom̃ illius se quasi extinxisse
gauisi sunt Sed ecce demor¬
te nom᷑ eiꝰ ꝑmundum creuit:
Exqua hoc insidelis turba
extinxisse se credidit & quȩ
gaudebat occisum. dobet
mortuum: Quia hunc al suã
głam cognoscit ꝑuenisse per
penam Quod bene in libro iu.¬
dicum samson illius facta sig¬

Expanded text:
i insultantes dicebant: Si rex Israel est, descendat de cruce, et credimus ei . Qui si de cruce tunc descenderet, nimirum insultantibus cedens, virtutem nobis patientiae non demonstraret. Sed exspectavit paululum, toleravit opprobria, irrisiones sustinuit, servavit patientiam, distulit admirationem; et qui de cruce descendere noluit, 1529 de sepulcro surrexit. Plus igitur fuit de sepulcro surgere quam de cruce descendere. Plus fuit mortem resurgendo destruere quam vitam descendendo servare. Sed cum Judaei hunc ad insultationes suas de cruce descendere minime cernerent, cum morientem viderent, eum se vicisse crediderunt, nomen illius se quasi exstinxisse gavisi sunt. Sed ecce de morte nomen ejus per mundum crevit, ex qua hoc infidelis turba exstinxisse se credidit; et quem gaudebat occisum, dolet mortuum, quia hunc ad suam gloriam cognoscit pervenisse per poenam. Quod bene in libro Judicum Samson illius facta sig
Abbreviated transcription (Latin):
dictatũ loqui conu¬
eui. sed quia lasses.¬
cente stomacho ea que dicta¬
uero legere ipse non possũ.
quosdam ur̃m minus libe
audientes intueor. Und
a me met ipso exigerȩa
morẽ uolo. ut inter sacra missa
sollẽpnia lectiones scĩ cuuange¬
lu ñ dictando: sed colloquenel
e disserã. Sicq excipiatur ut
loqͥmur: quia conlocutionis uo
corda torpentia plus quã sernȩ
lectionis ixcitat: et quasi qui¬
cdã mani sollicitudinis ut
eiugilent pulsat. Et quidem
ad hoc opus me sufficere pos
non uideo: sed tam᷑ iures qud
impericia denegat. caritas m¬
nistrat Scio naͣq qui di xe
Aperi os tuũ: &ego ad impleo
illucd Bonũ irgo opus nobs
inuoluntate sit: nam exdiuiio
ad iutorio erit mperfectio
Dat loquendi ausum. &iar
resurrectionis dominice taret
sollẽpnitas. quia indignum
ualcle est: ut eo die laudes
clebitas aceat lingua c arn
quo indelicet die caro ie¬
su sexit auctoris Au distis

Expanded text:
dictatum loqui consuevi; sed quia, lassescente stomacho, ea quae dictavero legere ipse non possum, quosdam vestrum minus libenter audientes intueor. Unde nunc a memetipso exigere contra morem volo ut inter sacra missarum solemnia lectionem sancti Evangelii non dictando, sed colloquendo edisseram. Sicque excipiatur ut loquimur, quia collocutionis vox corda torpentia plus quam sermo lectionis excitat, et quasi quadam manu sollicitudinis ut evigilent pulsat. Et quidem ad hoc opus me sufficere posse non video; sed tamen vires quas imperitia denegat charitas ministrat. Scio namque qui dixit: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud . Bonum ergo opus nobis in voluntate sit, nam ex divino adjutorio erit in perfectione. Dat loquendi ausum ipsa etiam resurrectionis Dominicae tanta solemnitas, quia et indignum valde est ut eo die laudes debitas taceat lingua carnis, quo videlicet die caro resurrexit auctoris. 2. Audistis
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerant : &iam mortu ᵈ ͥ¬
humanitatis obsecͣuntur. Seel
res gesta. aliquid inscã eccła
signat gerenclum Sic quip¬¬
pe neresse ẽ ut audiamꝰ que
facta siuit: quatenꝰ cogitemꝰ
&ia que nobis sunt ex eorũ
imitacione facienda. & nos gͦ
incum qͥ c̃. mortuus creden¬
tes: si oclore uirtutũ referti
cũ opinione bonorũ operũ

Expanded text:
xerant et jam mortuo humanitatis obsequuntur. Sed res gesta aliquid in sancta Ecclesia signat gerendum; sic quippe necesse est ut audiamus quae facta sunt, quatenus cogitemus etiam quae nobis sunt ex eorum imitatione facienda; et nos ergo in eo qui est mortuus credentes, si odore virtutum referti cum op
Abbreviated transcription (Latin):
essent. Sic enim est loquu¬
tus homo congruens homi¬
nibus. ut mos loquendi sese
haboe humanus. an non
cotidie dicimus. iam non
est hic de aliquo quantotius
habituro : & maxime hoc
de morituris sol& dici. Quaꝗ
& ipse dñs tamquã p̃uidens
quid lecturos mouere possae :
adiecit. Ego ad te uenio.
Sic exponens quodam modo
cur dixerit. iam non sum
inmundo. SERMOBE

Expanded text:
essent. Sic enim est locuessent. Sic enim est locutus homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici, quanquam et ipse Dominus, tanquam praevidens quid lecturos movere posset, adjecit: Et ego ad te venio. Sic exponens quodammodo cur dixerit: Jam non sum in mundo. Comme
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur attendas. utriq
adhuc in mundo erant: &
ipse scilicet. & illi de quibꝰ
hoc dicebat. Non enĩ scđm
ꝓuectum cordis &e uitae
id acciꝑe possumꝰ uł debemꝰ.
ut illi ꝓptea ẽẽ adhuc dican¬
tur in mundo: qd̃ mundana
adhuc sapiant. ille aut̃ iã
ñ esse inmundo. sapiendo
diuina: positum est hic enĩ
unũ uerbũ. quod nos ita in¬
telligere omĩno non sinat.
quia si ait & non sum in
mundo: sed iam ñ sum in mun¬
do. ꝑhoc ostendens fuisse in
mundo iam non esse. Nũqͥd
gͦ fas est ut eum credamus
aliquando mundana sapu¬
isse. & ab hoc errore liberatũ.
iam illa non sapere: quis
tam impio sensu se indu¬
erit: Restat gͥ ut scđm
id quod & iam ipse in mun¬
do prius erat. in mundo se
dixerit & iam non ẽẽ ꝓfec¬
to praesentia corporali:
a mundo scilico absentiã
suam cito futurã. illoꝵ
autẽ tardius. ꝑhoc osten¬
dens qd̃ se iam ñ hic esse.
illos autẽ hic esse dixit.
cũ & ipse hic & illi adhuc

Expanded text:
loquebatur attendas, utrique loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant; et ipse scilicet, et illi de quibus hoc dicebat: non enim secundum provectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea adhuc esse dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est hic enim verbum unum, quod nos ita intelligere omnino non sinat: quia non ait, Et non sum in mundo; sed, Jam non sum in mundo: per hoc ostendens mundo, jam non esse. Nunquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum, jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod etiam ipse in mundo prius erat, in mundo se dixerit jam non esse, profecto praesentia corporali, a mundo, scilicet, absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius: per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic, et illi hic, adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
quia tu me misisti. Et hic
subaudiendum est uere. quod
derunt. Hoc itaq credid̾unt
uere. quod cognouerunt uere
Id enim est a te exii. quod est
tu me misisti: Ego ꝓ eis non¬
quos dedisti michi. Mundũ
uolunt modo intelligi. qui
uiuunt scđm concupiscentiã
mundi. & non sunt in ea sorte
grãe. ut ab illo eligantur ex
mundo. Non itaq: ꝓmundo.
sed ꝓhis quos pater ei dedit.
rogare se dicit. ꝑhoc enim
qd̾ eos illi pater iam dedit.
factum est ut non ꝑtineant
ad eum mundũ ꝓ quo non
rogat. Deinde subiungit.¬
Quia tui sunt. Neq enĩ quia
pater eos filio dedit. amisit ipse
quos dedit. cũ adhuc sequatur
tua sunt: & tua mea. U̾bi satis
appar&e. quomͦ unigenta filu
sunt omĩa quae sunt patris.
& de patre. patri ẽ natus aequa¬
lis. & clarificatꝰ sum inquit
in eis. Nunc suã clarificatio¬
nem tanquã facta sit dicit.
cũ adhuc essae futura. Dicendo¬
rum. Et iam inquit in mundo
non sum: & hi in mundo sunt.
Si horam prorsus illã qua

Expanded text:
quia tu me misisti. Et hic quia tu me misisti. Et hic subaudiendum est, vere: quod do, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum ergoquos dedit ei Pater. Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea forte gratia, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro eis quos Pater dedit rogare se dicit. Per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum pro quo non rogat. Deinde subjungit,quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse quos dedit, cum adhuc Filius sequatur tua sunt, et tua mea; ubi satis apparet quomodo unici Filii sunt omnia quae sunt Patris;  de Patre Patri est natus aequa3. Et clarificatus sum, inquit, in eis. Nunc suam clarificationem tanquam facta sit dicit, cum adhuc esset futura: suprum. 4. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa cũ patre. Quaꝓpt̃¬
quod dixit tui erant. non
se inde seꝑauit ds filius.
sine quo nichil unquã pat̾
habuit. sed sol&e ei tribuere
habae ut sit: ab illo habae ut
sine illo pater fuit. Quod
itaq ait. & michi eos dedisti
hominem se accepisse hanc
potestatem ut eos haberae
fuit: non semꝑ homo fuit:
Quamobrem cũ patri potius
tribuisse uideatur. ut ab
eo illos acceꝑit. qm̃ ex ipso
est qͥcquid est: de quo est.
&iam ipse sibi eos dedit.
hoc est cũ patre ds xp̃c. ho¬
mini xp̃o. Sequitur ac
dicit. & sermonem tuum
seruauerunt. Hunc cogno¬
uerunt. quia omnia quae
dedisti michi abs te sunt.
id est cognouerunt quia
abs te sum.Simul enim
pater dedit omĩa cũ genuit
qui haber&e omĩa. Quia u̾bũ
inquit. quae dedisti michi
dedi eis. & ipsi acceꝑunt: id
est intellexerunt atq tenue¬
runt. Tunc enĩ uerbũ acci¬
pitur. quando mente ꝑcipit᷑
&̃ cognouerunt inquit uere.
quia a te exii: & crediderunt

Expanded text:
universa cum Patre; quaprouniversa cum Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere habet ut sit, ab illo habet ut sine illo Pater fuit. Quod itaque ait: Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem, ut eos haberet, fuit non semper homo fuit. Quamobrem cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit, quoniam ex ipso est quidquid est, de quo est, etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cum Patre Deus Ch 6. Sequitur ac dicit, Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ adnunciatio manifesta
putabitur inpro uerbus :
Eur gͦ dictum ẽ palam ad¬
nuntiabo. nisi qͥa in ꝓuerbus
non est palam: Quod autẽ
ñ in ꝓuerbis occultatur.
sed uerbis manifestatur.
palam dixit: Proinde sic
intelligendum est. ꝓ tempore
futuro. praeteritũ positũ
quẽad modum &e illud. Omĩa
quae audiui apatre meo.
nota feci uobis. Quod non¬
dum fecerat: sed loqueba¬
tur quasi fecissce . quod inmu¬
tabiliter ẽẽ praefixum scie¬
bat ut facera. Quid est autẽ.
quos dedisti michi de mundo:
Dictum est enim de illis.
quod non essent de mundo:
sed hoc eis regeneratio p̃stitit.
non generatio. Quid est & iã
qd̃ sequitur . tui erant &e mͥ
eos dedisti: An aliquando
erant patris. aliquando ni
erant unigeniti filii eius:
& habuit aliquando pater
aliquid sine filio: absit:
Uerũtamen habuit aliqͥd
aliquando di filius. quod
nondum habuit: id est ipse
homo filius. quia nondum
erat homo factus ex matre.
quando tamen habebat

Expanded text:
vero annuntiatio manifesta vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, uod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hoc regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat
Abbreviated transcription (Latin):
& coeeros suos ubi dicit. Non
ꝓhis autem rogo tantum
sed & ꝓeis qui credituri sunt
ꝑ uerbum eorum in me. Ubi
manifestius ostendit. qd̾ non
de om̃ibus ad eum ꝑtinentibꝰ
suꝑius loquerceur ab eo
loco ubi ait Manifesta ui
nomen tuum hominibus.
quos dedisti michi: sed de his
tantum qui eum cum illa
dicerae audiebant. Iam nunc¬
gͦ uideamus quid de illis a
quibus tunc audiebatur.
discipulis suisdicat :
Manifestaui inquit nomen tuũ
hominibus: quos dedisti michi.
Non ergo nouerant di nomen
cum essent uidei & ubi est
quod legitur. Notus in iudea
ds. in israhel magnũ nomen
eius: Ergo manifestaui
nomen tuũ hominibus istis.
quos dedisti michi de mundo.
qui me audiunt haec dicentẽ:
non illud nomen tuum quo
uocaris ds̃. sed illud quo uoca¬
ris pater m̃s. Sed quomͦ mani¬
festauit. si nondum uenit¬
hora de qua suꝑius dixerat.
quod uenirae hora cum iam
non in ꝓuerbi is inquit loquar
uobis. sed palam de patre
meo adnuntiabo uobis : an

Expanded text:
et caeteros suos, ubi dicit: Non et caeteros suos, ubi dicit: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, audiebant. 3. ergo videamus quid de illis, a quibus tunc audiebatur, discipulis suis dicat. Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? Et ubi est quod legitur, Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem: non illud nomen tuum quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus; quod nomen manifestahora de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis? An
Abbreviated transcription (Latin):
cognouerunt uere qͥa a te
exiui. & crediderunt quia
tu me misisti. Quam quã
ris fidelibus dici potuerunt.
specie ꝑfecta cũ adhuc essent
futura. sed ut de his solis qͦs
tunc habebat discipulis. haec
loqui intelligatur: illud ma¬
gis urgoe qd̃ paulo post ait:
Cum essem cũ eis. ego serua¬
bam eos in nomine tuo. Quos
dedisti michi custodiui. &
nemo ex his periit nisi filiꝰ
ꝑditionis. ut scriptura imple¬
atur: iudam significans.
qui tradidit eum. Ex isto
quippe duodenario numero
apłorum. solus periit .
Deinde subiungit. Hunc
autem ad te uenio. Unde.
manifestum est eum de cor¬
porali sua dixisse presentia.
Cum essem cũ eis. ego serua¬
ham eos: ueluti iam cũ eis
ea praesentia non essce. Non¬
itaq recte intelliguntur.
de quibus dixerit: cũ essem
cũ eis ego seruabam eos. nisi
his quos in se credentes seruare
iam coeperat praesentia corpo¬
rali. & quos relicturus fuerat
absentia corporali. quãquam
apud patrem seruarae p̃sentia
spiritali. Post uͦ adiungit

Expanded text:
ere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Quanquam bus fidelibus dici potuerunt spe jam perfecta, cum adhuc essent futura: sed ut de his solis quos tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget quod paulo post ait, Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo: quos dedisti mihi custodivi, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur; Judam significans qui tradidit eum: ex isto quippe duodenario numero Apostolorum solus periit. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia, Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non esset. Eoutique recte intelliguntur de quibus dixerit: Cum essem cum eis, ego servabam eos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit
Abbreviated transcription (Latin):
Clarifica inquit filiũ tuũ.
ut filius tuus clarificae te.
Tamquã dicera. Resuscita
me : ut innotescas toto orbe
ꝑme. Deinde magis magisq
pandens. quomꝰ clarificet
patrem filius. Sicut dedisti
inqͥt ei potestatẽ omĩs carnis.
ut omẽ quod dedisti ei. doe
eis uitam aeternã. Omnẽ
carnem dixit. omnẽ hominẽ
aꝑte totum significans:
quẽ ad modũ a parte rursus¬
suꝑiore. significatur homo
totus ubi ait apł̃s. Omnis
anima potestatibꝰ sublimio¬
ribus subdita sit. Quid enĩ
dixit omĩs anima. nisi omĩs
homo hoc autẽ qd̾ potestas
xp̃o a patre data est omnis
carnis. scđm hominẽ intelli¬
gendum est. Sicut ergo¬
dedisti ei potestatẽ inquit
omĩs carnis: ita te głi ficet
filius. id est notum te̾ faciat
om̃i carni quã dedisti ei. Sic
enim dedisti. ut omẽ quod
dedisti ei : det eis uitã ȩtͣnã.
Haec est autẽ uita aeterna
inquit. ut cognoscant te solũ
uerum dm̃. & quẽ misisti

Expanded text:
Clarifica, inquit, Filium tuum, Clarifica, inquit, Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te; tanquam diceret, Resuscita me, ut innotescas toti orbi per me. 2. Deinde magis magisque pandens quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem dixit omnem hominem, a parte totum significans; quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus, Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit, Omnis anima, nisi, omnis homo? Et hoc autem quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis, secundum hominem intelligendum est: dedisti ei potestatem, inquit, omnis carnis, ita te glorificet Filius, id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vita aeterna, inquit, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti
Abbreviated transcription (Latin):
lonificatUM apatre
scđm formã serui quã pater
suscitauit a mortuis. & ad suã
dextãm collocauit: res ipsa
indicat. & nullus ambigit
xp̃ianus. Sed qm̃ non tantũ
dixit. pater clarifica filium
tuum: sed addidit aeiam. ut
filius tuus clarificae te: Me¬
rito queritur. quomꝰ patrem
clarificauerit filius: cũ sem¬
piterna claritas patris. nec
diminuta fuerit in forma hu¬
mana. nec augeri poterit in
sua ꝑfectione diuina. sed in
se ip̃sa claritas patris. nec mi¬
nui nec augeri potest. Apud
homines autẽ ꝓcul dubio
minor erat. quando in iudea
tantũ modo ds notus erat:
Nondum a solis ortu usq ad
occasum. laudabant pueri
ret gentibus: ꝓfecto patrem
clarificauit & filius. Si aut̃
tantum mͦ mortuus fu issce
filius nec resurrexissae: ꝓcul
dubio nec ã patre clarificatꝰ
esscr. nec patrẽ elarificassor:
Nunc autem resurrectione
clarificatus a patre. resur¬
rectionis suae predicatione
clarificat paem. Hoc quippe
aperit ordo ipse uerborum.

Expanded text:
tre um formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis, et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat : nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant pueri ret gentibus; profecto Patrem clarificavit et Filius. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset: nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificat Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum:
Abbreviated transcription (Latin):
hanc gͦ predestinationem.
& iam clarificatus est ante¬
quam mundus ess&e : ut
essae claritas eius ex resur¬
rectione mortuorum apud
patrem. ad cuius dexteram
sedoe. Eum gͦ uider& illius
ẜ̃ destinatȩ suae claritatis
uenisse iam tempus. ut ce
nunc fierce in redditione. qd̾
fuerat in predestinatione
iam factum: orauit dicens.
Q nunc clarifica me tu pat̃
apud temae ipsum. claritate
quam habui priusquam
mundus ess& apud te : id
est illam claritatẽ quã habui
apud te in predestinatione
tua. tempus est ut apud
te habeam &e iam uiuens
in dextera tua. Manifestaui¬
nomen tuum hominibus: qͦs
dedisti michi de mundo. Tui¬

Expanded text:
nationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione, quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit dicens, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsquam habui priusquam mundus esset apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua. Tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Manifestavinomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo. Nom
Abbreviated transcription (Latin):
mittantur : impudent᷑ exo¬
rant. Quales ipse ꝑisaiam
reprobat dicens. Eẽcũ exten¬
deritis manus urãs. auer¬
tam oculos meos a uobis.
Et cũ multiplicaueritis
orationẽ. non audiam.ma
nus ur̃ae sanguine plenae
sunt. Quibus adhuc con¬
sulendo quaratione possent
impaerare quae poscerent.
ostendit cum subdidit. Sa¬
uamini.mundi estote: au¬
ferte malũ cogitationum
ur̃arũ ab oculis meis. Plale

Expanded text:
mittantur, imprudenter exomittantur, imprudenter exorant, quales ipse per Isaiam reprobat dicens: Et cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis; et cum multiplicaveritis orstrae sanguine plenae sunt . Quibus adhuc consulendo qua oratione possent impetrare quae poscerent ostendit cum subdidit: Lavemini, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . Ma
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo iussa illius implere sata¬
gunt. qͥ dicturi ei in oratione
& dimitte nobis debita nr̃a.
sicut & nos dimittimꝰ debito¬
ribus nr̃is Allud eiꝰ mandatũ
impleuerunt qd̾ dicit. Ecũ
stabitis ad orandum. remit¬
tite si quid habae is aduersꝰ
aliquẽ. ut & pater ur̃ qui
in cęlis est dimittat uobis
peccata ur̃a. Unde & de
talibus apte ꝓpħa subiun¬
git. Uoluntatem timentiũ
se faciet. & orationes eorũ
exaudiet. & saluos facice eos.
Illi itaq inueritate dñm
ĩuocant: qͥ eũ timere cõpro¬
bantur. Horum ipse cum
clamauerint. orationes exau¬
dit. Horũ cũ ad se suspira¬
uerint. pia desideria ꝑficit
Nos cũ de hac uita transie¬
rint. ad salutẽ sustollit
acternã. Et contra sunt
qͥ dñm sed ñ inueritate
inuocant. qͦs redarguens
ñ accipitis: eoquod male pora¬
tis. Male namq paeunt. qͥ
ꝑseuerantes inpeccatis. ꝓ eisdẽ
peccatis quae ipsi minime
dimiitunt. ut sibi a dño di¬

Expanded text:
primo jussa illius implere sataprimo jussa illius implere satagunt, qui dicturi ei in oratione: Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris , illud ejus mandatum implmittite si quid habetis adversus aliquem, ut et Pater vester, qui in coelis est, dimittat vobis peccata vestra ; unde de talibus apte Propheta subjungit: Voluntatem timentium se faciet, et orationes eorum exaudiet, et salvos faciet eos . Illi itaque in veritate Dominum invocant, qui eum timere comprobantur. Horum ipse, cum clamaverint, orationes exaudiet. Horum, cum ad se suspiraverint pia devotione, perficit. Hos, cum ex hac vita transierint, ad salutem sustollet aeternam. At contra sunt qui Deum, sed non in veritate invocant; quos redarguens non accipitis, eo quod male petatis . Male namque petunt, qui perseverantes in peccatis pro eisdem peccatis, quae ipsi minime dimittunt, ut sibi a Domino di
Abbreviated transcription (Latin):
onis & intercessionis mutue
medicamenta concessit. dicens
ꝑ apłm iacobum. Confitemini
alt̾utrum peccata ur̃a: & orate
ꝓinuicem ut saluemini Apse
rogari ut prest& ãmonae. qui
animos inopum ad se rogan¬
dum largus donator erigit.
Om̃is inquiens qͥ poeit accipit.
&e qui querit inuenit. & pulsan¬
ti apietur. Non gͦ dubitandũ
quod paeentes accipimus.
querentes inuenimꝰ. pulsan¬
tibus nobis aꝑietur : quia ni¬
mirum fallere non potuit
ueritas quae ꝓmisit.Sed hoc
est uigilantius intuendum.
quia ñ om̃s qui coram homini¬
bus orare uidentur. in conspec¬
tu interni arbitris. paeere uł
querere. uł cȩ̨lestis regni aditũ
pulsare ꝓbantur. Neq enim
ꝓpħa dicerae. Prope est dñs om̃ibꝰ
inuocantibus eum. in ueritate :
si non aliquos dnm inuocare.
sednon inueritate cognoscerae:
Inuocant quippe dñm in ue¬
ritate. qͥ in hoc qd̃ orando
dicunt. uiuendo non contra¬
dicunt. In uocant dnm inue¬
ritate. qͥ suas ei precos oblaturi

Expanded text:
onis et intercessionis mutuae onis et intercessionis mutuae medicamenta concessit, dicens per apostolum Jacobum: Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini . Ipse rogari ut praestet admonet, qui animos inopum ad se rogandum largus donator erigit, Omnis, inquiens, qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur. Non ergo dubitandum quod petentes accipimus, quaerentes invenimus, pulsantibus nobis aperietur, quia nimirum fallere non potuit Veritas quae promisit. Sed hoc est vigilantius intuendum, quia non omnes qui coram hominibus orare videntur, in conspectu aeterni arbitri petere, egni aditum pulsare probantur. Neque enim Propheta diceret: Prope est Dominus omnibus invocantibus eum in veritate , si non aliquos invocare Dominum, sed non in veritate, cognosceret. Invocant quippe Dominum in veritate, qui in hoc quod orando dicunt vivendo non contradicunt; invocant Dominum in veritate, qui suas ei preces oblaturi
Abbreviated transcription (Latin):
mus: mendacem facimus
cum & uerbũ eius non est
in nobis. Neq rursus qͥspiã
considerata peccatoꝵ suoꝵ
qualitate seu quantitate.
a paenda uenia mentẽ despe¬
rando reuoc&. Neminẽ uisa
suorũ putredo uulnerũ. siue
magnitudo langoris: a queren¬
magnam obtinendae sanitatis
fiduciam. quod ipse conditor
nr̃ medicus nobis fieri. ip̃se
ad nos uenire in carne. ipse
infirmitates nr̃as suscipere
ut sanarce. dolores nr̃os ut
auferrae. portare dignatus
est: ipse suũ sanguinem ꝓ
nobis fudit. suam pro uita
nr̃a mortem obtulit. ipse
magnis peccantium admissis.¬
magna paenitenciȩ remedia
ostendit. dicens ꝑ precursorẽ
suum. Coenimina uttupe¬
rarum. qͥs ostendit nobis fuge¬
re auentura ira: facite
gͦ fructus dignos paenitenciȩꝰ
Et paulo post. Qui habce inqͥt
duas tunicas. dae ñ habenti.
& qui habet escas. similiter
faciat. Ipse leuioribus cotidi¬
anisq nrĩs erratibus: sine
quibus haec uita transiri
non potest. cotidiana confessi¬

Expanded text:
mus, mendacem facimus eum, et verbum ejus non est in nobis . Neque rursus quispiam, considerata peccatorum suorum qualitate, seu quantitate, ab appetenda venia mentem desperando revocet. Neminem visa suorum putredine vulnerum, sui magnitudo languoris a salute quaerenpraebeat obtinendae sanitatis fiduciam quod ipse Conditor noster medicus nobis fieri, ipse ad nos venire in carne, ipse infirmitates nostras suscipere ut sanaret, dolores nostros ut auferret, portare dignatus est. Ipse suum sanguinem pro nobis fudit, pro vita nostra mortem obtulit, ipse magis peccantium admissis poenitentiae remedia ostendit, dicens per praecursorem suum: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae . Et paulo post: Qui habet, inquit, duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat . Ipse levioribus quotidianisque nostris erratibus, sine quibus haec vita transigi non potest, quotidiana confessi
Abbreviated transcription (Latin):
Quia non est homo iustus
in terra: qui faciat bonũ.
&e non peccce. Unde ꝓuide¬
dñs. qui grauibus peccan¬
tium reatibus : grandiora
penitendi medicamenta
demonstrat. Ipse cotidianos
electorum reatus. qͥ uerbo
maxime uł cogitatu contin¬
gunt. cotidianis orationũ
studis docce debere curari.
Quos inter alia sic orare
precipit. & dimitte nobis
debita nr̃a. sicut & nos
dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is.
Uel certe malos appellat
discipulos. quia incõꝑatio¬
ne diuinȩ bonitatis. omĩs
creatura mala esse probat᷑.
dicente dño. Nemo bonꝰ
nisi unus ds̃. Cũ tamen
participatione eiusdem
nalis creatura bona fieri
posse cognoscitur. Unde
& dns pia ꝓmissione testa¬
tur. quia pater de cęlo
dabit sp̃m bonũ: poeenti¬
bus se. Ut ꝓfecto osten¬
dat̃. quia qui ex se ipsis
mali sunt: ꝑ acceptã sp̃s
grãm boni possunt effici.
Spm̃ bonum paeentibus
dandũ apatre pollicetur.
quia siue fidem. spem.
caritatem. siue alia quȩ¬

Expanded text:
Quia non est homo justus Quia non est homo justus in terra qui faciat bonum et non peccet . Unde providens qui gravibus peccantium reatibus grandiora poenitendi medicamenta demonstrat, ipse quotidianos electorum erratus, qui verbo maxime vel cogitatu contingunt, quotidianis orationum studiis docet debere curare: quos inter alia sic orare praecipit: Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Vel certe malos appellat discipulos, quia in comparatione divinae bonitatis omnis creatura mala esse probatur, dicente Domino: Nemo bonus nisi unus Deus , cum tamen participatione ejusdem nabilis creatura bona fieri posse cognoscitur; unde et Dominus pia promissione testatur, quia Pater de coelo dabit spiritum bonum petentibus se ; ut profecto ostendat, quia qui seipsis mali sunt, per acceptam Spiritus gratiam boni possunt effici. Spiritum bonum petentibus dandum a Patre pollicetur, quia sive fidem, spem, charitatem, sive alia quae
Abbreviated transcription (Latin):
scłi cõmoda uirulenta reqͥ¬
rere. Recte nãq inmuta¬
cio boni ꝓposta nociua
& concupiscentiȩ carnalis
repaicio. ueneno scorpio¬
nis qđ retro id est in cauda
gestat cõparatur cũ dr̃
Aut si poeierit ouum.
nũquid porrigae illi scorpi¬
onem: Haec itaq p&amꝰ
alimentum nobis purae
caritatis. sincerae fidei.
certȩ spei tribuat: ut du¬
ritiam odiorũ. ut ꝑfidiae
uirus. ut aculeum nobis
desperationis. qui ad caduca
retrahere sol& auferat.
& absq ulla dubicrate
quod paimus accipiemꝰ
Ait enĩ ueridica uoce¬
paeterimus. scđm uolun¬
tatem eius audit nos.
Sed &e ipse dñs certam nob̾
fiduciam dat impaerandi
quae recte porimus. cum
sub iungit. Si gͦ uos cũ sitis
mali nostis bona data dare
filus urĩs. quanto magis
pater ur̃ de cęlo dabit
spm̃ bonum: paeentibus se.
płos. qui utiq quantũ
cium boni erant. Quia
nimirum nemo est qui in
hac uita a cunctis ualeat
inmunis esse delictis. salo¬
mone adfirmante qui ait

Expanded text:
saeculi commoda virentia requisaeculi commoda virentia requirere. Recte namque immutatio boni propositi nociva, et concupiscentiae carnalis repetitio, veneno scorpionis, quod retro est, quod in cauda gestat, comparatur, cum dicitur: Aut si petierit ovum, nunquid porriget ei scorpionem? Haec itaque petamalimentum nobis purae charitatis, sincerae fidei, certae spei tribuat, ut duritiam odiorum, ut perfidiae virus, et aculeum nobis desperationis qui ad vitam caducam retrahere solet auferat, et absque ulla dubietate quod petimus accipiemus. Ait enipetierimus secundum voluntatem ejus, audit nos; sed et ipse Dominus certam nobis fiduciam dat impetrandi quae recte petimus, cum subjungit: Si ergo vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester de coelo dabit spiritum bonum petentibus se? ocat, qui utique, quantum tat, boni erant, quia nimirum nemo est qui in hac vita a cunctis valeat immunis esse delictis, Salomone attestante qui ait:
Abbreviated transcription (Latin):
Dil ectio ꝓximi : malum
ñ oꝑatur. Hon est autẽ
mauendũ. ne si grãm
dilectionis ã dño pia de¬
uotione queramus. si
intimo corde dicamus :
panem nrm̃ cotidianum
da nobis hodie. ille cor
nr̃m rigore odiorũ constrin¬
gi ꝑmittat. Hunc & enĩ
rigorem: ꝑ duriciã lapidis
insinuat cũ dicit. Quis
autem ex uobis patrem
poit panẽ. nũquid lapi¬
dem dabit illi: Non est
formidandum. ne si for¬
titudinẽ fidel contra
hostis antiqui temptam̃ta
p̃cemur. toto corde dicen¬
tes: dnẽ auge nobis fidẽ:
ille nos infidelitatis sinat
interire uenenis. Aure
enĩ nomine serpentis.
uirus infidelitatis quod
ꝑ ipsum generi humano
asꝑsum est: expͥmitur
cum dicitur. Rut si pis¬
cem pait. nuiquid pro
pisce serpentem dabit
ne si spem caelestisĩ bonoꝵs
ꝑquam p̾sentia ad uersã
simul &e ꝓspera contẽp¬
nere possimus. a dno
postulemꝰ. Ille auditum
auertat. ac nos de sperati¬
one futurorum retro res-¬
picere. id est ea quae reli¬
quimus patiatur labentis

Expanded text:
oximi malum non operatur . Non est autem metuendum ne si gratiam dilectionis a Domino pia devotione quaeramus, si intimo ex corde dicamus: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie ; illorum cor nostrum rigore odiorum constringi permittat. Hunc etenim rigorem per duritiam lapidis insinuat, cum dicit: Quis autem ex vobis patrem petit panem, nunquid lapidem dabit illi? Non est formidandum ne si fortitudinem fidei contra hostis antiqui tentamenta precemur, toto ex corde dicentes: Domine, auge nobis fidem, ille nos infidelitatis sinat interire venenis. Jure enim nomine serpentis virus infidelitatis, quod per ipsum generi humano aspersum est, exprimitur, cum dicitur: Aut si piscem petit, nunquid pro pisce serpentem dabit sed spem caelestium bonorum, per quam praesentia adversa simul enere possimus, a Domino postulemus; ille auditum avertat et nos desperatione futurorum retro respicere, id est, ea quae reliquimus patiatur labentis
Abbreviated transcription (Latin):
ouum. spei nrãe certitudo
figuratur: quia in ouo non¬
dum fetus cernitur. sed
futurae auis foctus spera¬
tur. & fideles quiq necdũ
in presenti suꝑnȩ patriaeꝰ
głam quã credunt intu¬
entur : sed futuram spe¬
rando prestolantur. Unde
dicit apłs. Si autẽ quod
non uidemus speramus.
ꝑpacientiam expectamꝰ.

Expanded text:
ovum spei nostrae certitudo ovum spei nostrae certitudo figuratur, quia in ovo nondum fetus cernitur, sed futurae avis fetus speratur; et fideles quique nondum in praesenti supernae patriae gloriam, quam credunt, intuentur, sed futuram sperando praestolantur. Unde dicit Apostolus: Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus .
Abbreviated transcription (Latin):
his qui oderunt uos. Orate
ꝓꝑsequentibꝰ & calũpnian¬
tibus uos: ut sitis filui pa¬
tris ur̃i qui incaelis est
Inpisce autẽ. fides ñ ficta
exprimitur. Quomodo
enim piscis sub tegum̃to
aquarum nascitur. uiuit¬
& alitur : sic & fides quȩ
in dm̃ est. quae alterius
uitae gaudia ꝑ lamenta
presentia. fletusq reqͥrit
inuisibilit̃ in corde gignit᷑.
inuisibili gr̃a sp̃s. ꝑ aquam
baptismatis consecratur.
inuisibili auxilio diuinae
ꝓtectionis ne deficiat nu¬
tritur. inuisibiliũ p̃mioꝵ
intuitu: quȩq ual& bona
quae uidentur : temporalia
sunt. Quae aut̃ non ui¬
dentur : aeterna sunt.
Possumus &hoc dicere. qͥa
piscis in eo fidei typũ tene
ꝑimitur: ita firma fides
quantis libae aduersantis
mundi pressuris impugne¬
tur: inconuulsa ꝑsistit.
immo &iam de certamine
głosior existit. adiuliante
illo qui missis ad predicanda
eiusde fidei bona. discipłis
ait. In mundo p̾ssuram
habebitis. sed confidite.
ego uici mundum. Porro ꝑ

Expanded text:
his qui oderunt vos. Orate pro persequentibus et calumniantibus vos, ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est . In pisce autem fides non ficta exprimitur. Quomodo enim piscis sub tegmento aquarum nascitur, vivit, et alitur; sic et fides quae in Deum est, quae alterius vitae gaudia per lamenta praesentia fletusque requirit, invisibiliter in corde gignitur, invisibili gratia Spiritus per aquam baptismatis consecratur, invisibili auxilio divinae protectionis ne deficiat nutritur, invisibilium praemiorum intuitu quaeque valet bona ea quae videntur temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna sunt . Possumus et in hoc dicere, quia piscis in eo fidei typum teneaperimitur, ita fides firma, quantislibet adversantis mundi pressuris impugnetur, inconvulsa persistat, imo etiam de certamine gloriosior existat, adjuvante illo qui missis ad praedicanda ejusdem fidei dona discipulis ait: In mundo pressuram habebitis, sed confidite, ego vici mundum . Porro per
Abbreviated transcription (Latin):
sũmaui: ut faciam. Hon
ait iussisti. sed dedisti. ubi
cõmendatur euidens grã.¬
Quid enim hab&e quod non
accepit. & iam unigenito
humana natura : An non
accepit ut nichil mali. sed bona
facerce omĩa: quando in unitate
ꝑsonae suscepta est a uerbo.
ꝑ quod facta sunt omĩa.
Sed quomͦ consũmauit opus
quod accepit ut faciat. cum
restte adhuc passionis exꝑim̃¬
tum. ubi martyribus suis
maxime prebuit qd̾ sequeren¬
tur exemplum: Unde ait
passus est. relinquens nobis
exemplũ : ut sequamur ues¬
tigia eius. Hisi consũmasse
se dicit. quod se consũmatu¬
rum esse certissime nouit.
Sicut longe ante in ꝓpħia.
pret̾iti temporis usus ẽ uerb:
quando post annos plurimos
futurum fuerat qd̾ dicebat.
foderunt in qͣt manus meas
& pedes meos. dinumerauer̃t
omĩa ossa mea. E nunc clari

Expanded text:
mihi, ut faciam. Non ait jussisti, sed dedisti, ubi commendatur evidens graQuid enim habet, quod non accepit, etiam in unigenito humana natura? An non accepit ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus, quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur exemplum; unde ait s relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus : nisi quia consummasse se dicit quod se consummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea ; non ai
Abbreviated transcription (Latin):
clitetur uita nr̃a. ne peccatis
nr̃is exigentibus tradamur
in aduersarii potestatem &
in carcerem mittamur. in
ignem uidelic&e aeternum.
in tenebras exteriores. ibi erit
flaus & stridor dentiũ. dolor
sine fine. & sempiternꝰ inte¬
ritus . qui preꝑatus ẽ diabolo
& angelis eius. Quem nos

Expanded text:
clitetur vita nostra, ne peccatis clitetur vita nostra, ne peccatis nostris exigentibus tradamur in adversarii potestatem, et in carcerem mittamur, in ignem videlicet aeternum, in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium: dolor sine fine, et sempiternus interitus, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus , quem nos
Abbreviated transcription (Latin):
diligit: qui in istis tribus
diebus ieiunando. orando.
& psallendo medicamenta¬
sibi spiritalia ñ requirit
Isti enĩ dies ã scĩs patribus
nr̃is ueris tempore ob hoc
statuti sunt celebrandi.
ut ante nouarum frugum
maturitatem . & ante omnẽ
actum aestatis uł autumni.
preocunemꝰ faciem eius in
confessione. & inpsalmis iubi¬
sequatur nos om̃ibus diebus
uitae nr̃ae. quatinus ipse
d& nobis salutem animarũ
nr̃arũ. sanitatem corporũ.
fertilitatem agrorum atq
uinearum. securitatem
hostium. & repellat insidias
omiũ inimicorũ. atq per
totum annum quice e
temporum & pace concessa
in suo scõ seruicio nos cus¬
todire dignetur Curraꝰ¬
mus singuli. curramus
om̃s semitam mandatorũ
stemus. contra diaboli insi¬
dias armis nos spiritalibꝰ
muniamus. Sumamus
scutum fidei. loricã iusti¬
cide. & galeam salutis. &
gladium sp̃s: qd̾ est uerbũ
di. Oremus ut ñ intremꝰ
intemptationem. ne circũ¬
ueniamur a sathana. ne peri¬

Expanded text:
diligit, qui in istis diebus diligit, qui in istis diebus tribus jejunando, orande et psallendo, medicamenta spiritalia non requirit. Isti enim dies a sanctis patribus nostris veris tempore ob hoc statuti sunt celebrandi, ut ante novarum frugum maturitatem, et ante omnem actum aestatis vel autumni, praeoccupemus faciem Domini in confessione, et in psalmis jubisequatur nos omnibus diebus vitae nostrae, quatenus ipse det nobis salutem animarum nostrarum, sanitatem corporum, fertilitatem agrorum atque vinearum, securitatem hostium, et repellat insidias omnium inimicorum, atque per totum annum quiete temporum et pace concessa, in suo sancto servitio nos custodire dignetur. Curramus singuli, curramus omnes semitam mandatorum stemus, contra diaboli insidias armis nos spiritalibus muniamus, sumamus scutum fidei, loricam justitiae et galeam salutis, et gladium spiritus, quod est verbum Dei . Oremus ut non intremus in tentationem, ne circumveniamur a Satana, ne peri