comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audis. cũ te p̾sente loquit᷑.
is qui spũ scõ reploeus est. Sed
ñ scis unde ueniat & quo
uadat. quia & iam si te prae¬
sente quẽpiam sp̃s ad horam
impleuerit. non potes uidere
quomͦ cum intrauerit: uł
quomͦ redierit. qui natura
est inuisibilis. Sic est omnis.
qui natus est ex sp̃ũ. Et ipse
enĩ inuisibilit̾ agente spũ.
incipit esse quod non erat.
ita ut infideles nesciant un¬
de ueniat & quo uadat. id
est qͥa grã regenerationis uenit
in ad optionẽ filioꝵ dĩ. & uadit
fieri: subiungit dñs dicens.
Lu es magister in isrł &e haec
ignoras: Non quasi insultare
uolens ei qͥ magister uocetur.
cũ sit ignarus sacramentoꝵ
cȩlestium: sed ad hu militatis
illum uiam ꝓuocans. sine
qua ianila caelestis ñ potest
inueniri. Si terrena dixi
uobis & non creditis. quomͦ
si dixero uobis eaelestĩa cre¬
detis : Terrena illis dixit.
ut in superiori lectione inue¬
nimus. cũ de passione ac re
surrectione sui corporis. qd̃
de terra assũpserat loquere¬

Expanded text:
cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est, sed non scis unde veniat, et quo vadat: quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam impleverit, non potes videre quomodo in eum intraverit, vel quomodo redierit, qui natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant unde veniat, aut quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit fieri, subjungit Dominus, dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Terrena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loquere
Abbreviated transcription (Latin):
suae potentiae nos creauerat.
ad ꝑfruendam uitae beatitudi¬
nem ꝑhennis: ipse ꝑ fragilitatẽ
humanitatis nrãe nos restaura¬
r&e ad recipiendã quã ꝑdidimꝰ
uitam. Unde nobis satagen
diligamus toto corde. tota
anima. tota uirtute dm̃
patrem. qͥ nos tanto amore
prior dilexit: ut ꝓprio filio
suo ñ parcera. sed ꝓ nobis om̃ibꝰ
traderae illum. Diligamꝰ ipsũ
filium. qͥ cũ in forma dĩ ess&:
nrãe libertatis & uitae grã for¬
mam serui accepit. factusq

Expanded text:
potentiam nos creaverat, ad perfruendam vitae beatitudinem perennis, ipse per fragilitatem humanitatis nostrae, nos restauraret, ad recipiendam quam perdidimus vitam, unde nobis satagenddiligamus toto corde, tota anima, tota virtute, Deum Patrem, qui nos tanto amore prior dilexit, ut proprio suo Filio non parceret, sed pro nobis omnibus traderet illum. Diligamus ipsum Filium, qui cum in forma Dei esset, nostrae libertatis et vitae gratia formam servi accepit, factusque
Abbreviated transcription (Latin):
exaltori oporter filium homi¬
nis. Merito aut̃ queritur
quomͦ dicatur filius hominis.
uł descendisse de celo. uł eo
tempore quo haec in terra
loquebatur. iam fuisse in caelo.
Nota est namq confessio fidĩ
catholicȩ. quia descendens
de cęlo filius dĩ: filiũ homi¬
nis in utero uirginali suscepit.
eumq cd̃ploea dispensatione
passionis suae. resuscitaut a
mortuis. & assũpsit in caelũ.
Non gͦ caro xp̃i descendit de
cȩlo. neq ante tẽp̾us ascen
sionis erat in caelo: E qua
ratione dicitur nemo ascen¬
incaelo. nisi qͥa una xp̃i ꝑso¬
na est in duabus existens
naturis Atq idõ filius
hominis recte dicitur. &¬
descendisse de caelo: & ante
passionem fuisse in celo. quia qd
in sua natura habere ñ potuit:
hoc infilio di a quo assumptꝰ est
habuit. Sicut ꝓpter eandem
unius xp̃i ꝑsonam. quae ex du¬
abus extat naturis. apl̃s ait.
in sua substancia sed inhomine
assũpta. sanguinẽ quẽ ꝓ aeccła
fundera habuit. Hinc & iam

Expanded text:
ilium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur filius hominis vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, jam fuisse in coelo. Nota est autem confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae, resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christus descendit de coelo, neque ante tempus ascesionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur, nemo ascenin coelo, nisi quia una Christi persona est, in duabus existens naturis. Atque ideo filius hominis recte dicitur descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo, quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, a quo assumptus est, habuit; sicut propter eamdem unius Christi personam, quae ex duabus exstat naturis, Apostolus ain sua sententia, sed in homine assumpto sanguinem, quem pro Ecclesia funderet, habuit. Hinc etenim
Abbreviated transcription (Latin):
cendit. Sola haec aeccła mater
quae generat nouit. Cȩterũ
oculis inspicientiũ uidetur
talis exire de fonte. aualis
intrauit : totumq ludus ẽẽ
qd̾ agitur. Unde infine uiden¬
gementes intorm̃tis. Hi sunt
quos aliquando habuimus in
derisum. & in similitudinem
improperii. Quomͦ gͦ cõputa¬
ti sunt inter filios di: E apłis¬
ioħ̃s. Rmĩ inqͥt. nunc filii dĩ
sumus: & nondum apparuit
qͥd erimus. Quod ergo natũ:
est ex spũ. spũs est. Quia qui
ex aqua & spũ regeneratur.
inuisibiliter in nouũ muta¬
tur hominẽ. & de carnali
efficitur spiritalis. Qui idõ
recte ñ solum spiritalis. sed
ceiam sp̃s uocatur. Quia sic̃
substantia sp̃s in uisibilis est
nr̃is aspectibus: ita is qui ꝑ
grãm di renouatur. inuisibi¬
liter fit spiritalis. & di filius:
cũ uisibiliter om̃ibus caro
&e filius hominis appareat.
Sequitur. Non mireris quia
dixi tibi. oportae uos nasci de¬
nuo. Sp̃s ubi uult spirat.

Expanded text:
cendit. Sola hoc Ecclesia mater, cendit. Sola hoc Ecclesia mater, quae generat, novit. Caeterum oculis insipientium videtur talis exire de fonte, qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in finem videngementes in tormentis: Hi sunt, quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Quomodo ergo computati sunt inter filios Dei ? Aiissimi, inquit, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus . Quod ergo natum est ex spiritu, spiritus est; quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum mutatur hominem, et de carnali efficitur spirirecte non solum spiritalis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est in aspectibus, ita is, qui per gratiam Dei innovatur, invisibiliter fit spiritalis, et Dei Filius, cum visibiliter omnibus caro et filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat,
Abbreviated transcription (Latin):
aqua & spũ. ñ potest introire
in regnum dĩ. Quius natiui¬
tatis modum subsequenter
exponens. ꝓrsusq a carnali
distinguensiait. Qd̾ natũ est
ex carne caro est: & qd̃ natũ
est ex spũ sp̃s est. Natura sp̃i
inuisibilis. carnis est uisibilis.
atq idõ carnalis generatio. uisi¬
biliter administratur. Uisibili¬
bus incrementis qͥ in carne
nascitur. ꝑ aetatum momenta
ꝓficit. Spiritalis autẽ gene¬
ratio. tota inuisibilit̃ agitur.
Nam uidetur qͥdẽ baptizan¬
dus infontem descendere. uide¬
tur aquis intingi. uidetur
de aquis ascendere. Quid aut̃
in illo lauaero regenerationis
egerit: in inime podest uideri.
Sola hoc fidelium piceas nouit.
qͥa peccator infontẽ descendit.
sed purificatus ascendit. Filiꝰ
mortis descendit. sed filiꝰ resur¬
rectionis ascendit. Fllius prae¬
uaricationis descendit. sed filiꝰ
reconciliationis ascendit. Filiꝰ
ire descendit. sed filius mise¬
ricordiae ascendit. Filiꝰ diabo¬
li descendit. sed filius di es¬

Expanded text:
ancto, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est de carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, spiritus est. Natura spiritalis invisibilis, carnalis est visibilis; atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur, visibilibus incrementis, qui in carne nascitur per aetatum momenta proficit: spiritalis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem qui baptizatur, in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; qui autem in illo lavacrum regenerationis egerit minime potest videri: sola autem fidelium pietas novit, quia peccatum in fontem descendit, sed purificatus ascendit; filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit. Filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit. Filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit. Filius diaboli descendit, sed filius Dei as
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut secretiora intellegen¬
tiae. quȩ ñ potest caꝑe mul¬
titudo. illis credant᷑ qui ido¬
neist̃. & alios docere sicut
erant apostoli. unde duode¬
cim cophini impletisunt.
factũ ẽ hoc & mirabiliter ꝗa
magnũ factũ ẽ & utilit̃. ꝗa
spiritale factũ ẽ. Quitunc
enĩ ñ miramꝰ cũ audiuimus.
factũẽ enĩ ut illi uiderent.
seriptum ẽ aũt ut noꝰ audi¬
remꝰ. Qđ in illis oculi ualue¬
runt. hoc in nob̃ fides. Cerni¬
m̾ quippe animo qđ oculis
ñ potuimꝰ. & p̃lati illissumus.
qm̃ de nob̾ dictũ ẽ. beati qui
non uident & credent. Ad¬
do aũt quia forte intellexe¬
mͦ. qđ illa turba ñ intellex.
et uere noꝰ pastisumꝰ qui ad
Illi inquit homines cũ uidis¬
sent qđ fecerat sigñũ dicebãt.
quia hicẽ uere ꝓpħa. forte
bebant. Erat aũt ille dñs¬

Expanded text:
nisi ut secretiora intelligennisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant Apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad taverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta. Forte bebant. Erat autem ille D
Abbreviated transcription (Latin):
ses uelam̃ supra corda eoꝵ
positum ẽ. Nondũ eñi abla¬
tũ erat uelam̃: quia ñ dum
lum templi fuerat illo in
cruce pendente c̃scissum.¬
quia gͦ ignorantia. ppłi in
lege erat. Propt̃a tẽptatio
illa dñi : ignorantiã disci¬
puli demonstrabat. Nichil
igitur uacat. omĩa in nu¬
unt sed intellectorẽ requi¬
runt. Nã & ipse nũs pasti
populi. ppłm significabat
sub lege c̃stitutũ. Cur eñ
quinque milia erant nisr.
quia sublege erant. quȩlex
quinq libris moysi explica¬
tur. unde exquinq: illis por¬
ticib languidi ꝓdebant᷑
ñ sanabantur . Ille aut ibis
curauit languidũ. qui &
hic turbas dequinq pani¬
b pauit. Nã & suꝑ faenum
discum bebant. Carnaliter
ergo sapiebant. & incarna¬
lib quiescebant. Omnis enĩ
caro faenũ. Quȩst̾ aũt illa
fragm̃ta nisiquae ppłs ñpo¬
tuit manducare : Intellegun¬
tur ergo quȩdã secretiora in¬
tellegentiae quȩ multitudo
ñ potest caꝑe. Quid gͦ restat

Expanded text:
ses, velamen supra corda eorum ses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum lum templi fuerat illo in cruce pendente cQuia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil igitur vacat, omnia innuunt, sed intellectorem requirunt: nam et iste numerus pasti populi, populum significabat sub Lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque libris Moysi explicatur? Unde et quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille autem ibi curavit languidum , qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant: carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat,
Abbreviated transcription (Latin):
bat nec manducabat . Illa
eni que portabat. clausa
onerabant. aꝑtę pascebant.
duo aũt pisces indentur
nob significare duas illas
inuetere testam̃to sublimes
ꝑsonas. quȩ ungebant᷑ ad
ppłm scĩficandũ. & regendũ
sacerdotis & regis. Et ipse in
misterio uenit. aliquando
ꝗ ꝑ illas significabat᷑. uenit
aliquando qui ꝑ medullã
hordei ostendebatur. ꝑpa
leã uero hordei occultabat᷑.
uenit ipse un utrãq ꝑsonã
in se portans sac̃ dotis & regis
Sac̃dotis ꝑuictima quã
se ipsum optulit ꝓnobis dõ.
Regis quia regim̃ abeo. &
aꝑiunt᷑ que clausa porta¬
bantur. Gratias illi impleũ
tebatur. Etfrangi ussit. panes
frangendo multiplicatisunt
Nichil uerius quinq enim
libri illi moysi. quã multos
lbros cũ exponunt᷑ tã quã
frangendo. idx disserendo
fecer̃. Sed quia in illo hor¬
deo ignͣantia pͥmi ppłi tege¬
batur. Dequo pͥmo ppło
dictũ ẽ. quãdiu legitur moy¬

Expanded text:
bat, nec manducabat. Illa bat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevimentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moy
Abbreviated transcription (Latin):
homines discũbere. Erat aut
nes gratiã egit ussit. frac¬
tist̃ panes positi ante discum¬
bentes. Non iã quinq panes.
sed qđ ad iecerat qui creaue¬
rat qđ actũ erat. & depiscib
quantũ sufficiebat. parum ẽ
turbam illã fuisse saciata
etiã fragm̃ta reseder̃. & ip¬
sa colligi uissast̃ neꝑirent.
& impleuer̃ duodec̃i cophi¬
nos fragm̃toꝵ. Breuit ut
curramꝰ. quinq panes intel¬
legunt᷑ quinq libri moysi.
Merito ñtriticei sed ordia¬
CII. quia aduetus testam̃tũ
ꝑtinent. Nostis aũt hordeũ
ita creatũ. ut ad medullam
eius iux ꝑueniatur. Uertit᷑
enĩ eadẽ medulla tegmine
pale ȩ. & ipsa palea tenax
& in herens. ut cũ labore exu¬
atur. Talis ẽ litt̃a uẽtis testa¬
m̃ti uestita tegminib car¬
naliũ sacram̃toꝵ. Sedsi ad
eius medullã ꝑueniatur:
pascit & saciat. ferebat ergo
& duos pisces. Siqueram qui
suerit puer iste. forte ppłs
isrł erat sensu puerili. porta¬

Expanded text:
homines discumbere. Erat autem homines discumbere. Erat autem nes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili porta
Abbreviated transcription (Latin):
bit gͦ cũ ipsum sacram̃tum
dequinq panib coeꝑit no¬
bis loꝗ. & quid signific & in di¬
care. Ibi enĩ uidebimꝰ. quare
dñs in hfacto ignorantiam
discipuli uoluit introgando
qđ sciebat ostendere. Nã in¬
terrogam aliquando qđ ne¬
scim̾ audire uolentes. ut dis¬
camꝰ. Aliquando int̾rogamꝰ
qđ scimꝰ scire uolentes utrum
& ille sciat que int̾rogamus.
Utrũq hoc nouerat dñs. & qd
introgabat sciebat. Quid eẽt
enĩ factur̾ ipse nouerat. &
ħ nescire philippũ sciebat simi¬
lit̃. Quare itaq introgabat
nisi quia illius ignorantiã
demonstrabat . Ethoc quare
fecit ut dixi post intellegemꝰ.
Andreas ait. est hic puer qui¬
dã qui hab& quinq panes
et duo pisces. sed haec quid st̃
ad tantos. Cũ dixissor philip¬
pꝰ introgat᷑. ducentoꝵ dena¬
rioꝵ panes ñsufficere ꝗbus
tanta illa turba reficeret.
Frat ibi quidã puer portans
quinq panes hordiacio. &
duoꝰ pisces Etait iħc. facite

Expanded text:
bit ergo, cum ipsum sacramentum bit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite
Abbreviated transcription (Latin):
laudas. Ille uidelic& laudat
legit & intellegit. Qa ergo
uidimꝰ quia laudauim. le¬
gamꝰ & intelligamꝰ. dñs
in mõte multomagis intel¬
legam. quia dñs in monte
uerbũ ẽ matto.Pro inde ñ
quasi humilit iac& quod
in mõte factũẽ. nec tran¬
seunt̃ p̃t̃ eundẽ ẽ. sed susci¬
pien dum. Turbas uidit. esu¬
rientes agnouit. misericor
ubi ñ erat panis unde tur¬
ba esuriens pasceretur:
Nisi bonitati ad eẽt potestas.
ie uina illa turba & esu¬
riens remanei&. deniq
& discipuli ꝗerant cũ dño in
fame & ipsi turbas uolebant
pascere ut ñ remanerent ina¬
nes. sed unde pascerent ñha¬
bebant . Interrogauti dñs
unde emerent᷑ panes adtur¬
dicebat tẽptans eũ discipi¬
lũ scilicor philippũ quẽ in¬
terrogauerat. ipse enĩ sciebat
quid ẽẽt facturus. Cui ergo
bono tẽptabat. nisi ꝗa igno¬
rantia discipuli demonstra¬
bat. & forte indemonstra¬
tione ignorantiae discipuli
aliꝗd significauit. Appare¬

Expanded text:
laudas: ille videt, laudat, laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericordubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Appare
Abbreviated transcription (Latin):
cõ ꝓtinus responderent possumus: ili
coclñs respondit dicens. Calicem quidẽ
meum bibetis. Quid eñi ꝑcalicem. nisi
dolorem passionis accipimus: Dequo
alias dicit. Pater. si fieri potest: transeat
ame calix iste. Et ⁊ eb edei filii id est iacob
et iohes non uterq ꝑ martirium occu¬
buit: et tamen quod uterq calicem bi¬
beret audiuit. Ioh̃es namq nequaqͣm
ꝑ martirium uitam finiuit. sed tam̃
martir extitit: quia passionem quã
non suscepit corpore seruauit inmͣte.
Et nos ergo hoc exemplo sine ferro esse
ueraciter in ammo custodimui. Non

Expanded text:
cum protinus responderent: Possumus, illico cum protinus responderent: Possumus, illico Dominus respondit, dicens: Calicem quidem meum bibetis. Quid enim per calicem, nisi dolorem passionis accipimus? De quo alias dicit: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Et Zebedaei filii, id est Jacobus et Joannes, non uterque per martyrium occubuit, et tamen quod uterque calicem biberet audivit. Joannes namque nequaquam per martyrium vitam finivit, sed tamen martyr exstitit, quia passionem quam non suscepit in corpore servavit in mente. Et nos ergo hoc exemplo sine ferro esse veraciter in animo custodimus. Non
Abbreviated transcription (Latin):
seruat. qui et ad tempus aliena mala sine
dolore tolerat: et hec eadem retractans
ꝑtulisse se talia exultat: ne bonum paci¬
entie quiens tempore pereat: quodinꝑ
turbationib custoditur. Sed quia nata¬
le martiris hodierna die colimus fr̃sme¬
i: nequaquam auirtute eius pacientie
nos estimare extraneos debemus Si enĩ
aduuante nos domino uirtutem pa¬
cientie seruare contendimus: et inꝑa¬
ce eclesie iuuimus: et tamen martirii
palmam tenemus.Duo quippe mar¬
tirii genera: unum impublico aliud
in mente simul et acctione. Itaq esse ma¬
martires possumus: etiam si nullo ferro¬
ꝑcutientium trucidemur. Mori quippe
aꝑsequente martirim in aꝑto ope est:
ferre uero contumelias. odientem di¬
ligere. martirium est in occulta cogi¬
tacione. Nam quia duo sũt martirii
genera. unum in occulto ope aliud ĩ
publico: testatur ueritas que ⁊ ebedei
filios requirit dicens. Potestis bibere
calicem quem ego bibiturus sum: Cui

Expanded text:
servat, qui et ad tempus aliena mala sine servat, qui et ad tempus aliena mala sine dolore tolerat, et haec eadem retractans, pertulisse se talia exsultat, ne bonum patientiae quietis tempore pereat, quod in perturbationibus custoditur. 7. Sed quia natalem martyris hodierna die colimus, fratres mei, nequaquam nos a virtute ejus patientiae existimare extraneos debemus. Si enim, adjuvante nos Domino, virtutem patientiae servare contendimus, et in pace Ecclesiae vivimus, et tamen martyrii palmam tenemus. Duo quippe sunt martyrii genera, unum in mente, aliud in mente simul et actione. Itaque esse martyres possumus, etiamsi nullo percutientium ferro trucidemur. Mori quippe a persequente martyrium in aperto opere est; ferre vero contumelias, odientem diligere, martyrium est in occulta cogitatione. Nam quia duo sunt martyrii genera, unum in occulto opere, aliud in publico, testatur Veritas, quae Zebedaei filios requirit, dicens: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Cui
Abbreviated transcription (Latin):
re in ipsa inuiriarum iaculatione non po¬
tuit: ab aꝑto certamine interim recedens.
insecreta cogitatione deceptionis tempuꝰ
inquirit. Et qui publico bello ꝑdidit: ad
exibendas occulte insidias exardeseit. Qe¬
tis namq iam tempore ad uictoris ami¬
mum redit. et uel dampnare eum uelu
uiriarum iacula ad memoriam reduc̃:
cunctaq que sibi illata sunt uehementer
exagerans. fuisse in tolerabilia ostendit:
et quiescentis animum tanto furore con
turbat. ut plerumq uir paciens illa se e¬
quanimiter tolerasse etiam post uictoriã
captiuus erubescat: seq non reddidisse
contumelias doleat: et deteriora responde
isti suͣt similes: nisi his qui ꝑfortitudine
incampo uictores suͣt. sed ꝑ negligentiam
post modum intra urbis claustra capiũ¬
tur: Quibus istisunt similes. nisi his qu¬
os irruens grauis languor auita non sub¬
traxit: sedueniens leniter recidua febriꝰ
occidit: Ille ergo uera sciter pacientiam

Expanded text:
re in ipsa injuriarum jaculatione non pore in ipsa injuriarum jaculatione non potuit, ab aperto certamine interim recedens, in secreta cogitatione deceptionis tempus inquirit, et qui publico bello perdidit, ad exhibendas occulte insidias exardescit. Quietis namque jam tempore ad victoris animum redit, et vel damna rerum, vel injuriarum jacula ad memoriam reducit; cunctaque quae sibi illata sunt vehementer exaggerans, fuisse intolerabilia ostendit, et quiescentis turbat, ut plerumque vir patiens illa se aequanimiter tolerasse, etiam post victoriam, captivus erubescat, seque non reddidisse contumelias doleat, et deteriora rependereisti sunt similes, nisi his qui per fortitudinem in campo sunt victores, sed per negligentiam postmodum intra urbis claustra capiuntur? Quibus isti sunt similes, nisi his quos irruens gravis languor a vita non subtrahit, sed leviter veniens recidiva febris occidit? Ille ergo veraciter patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
dum uero est. quod plerũq euenire paren¬
tibus solet. ut eo quidem tempore qͥuo ad¬
uersa paciuntur uł contumelias audiũt.
nullo dolore pulsentur: et sic pacientiam
exibeant: ut custodire etiam cordis inno¬
centiam curent. Sed cum post paululũ
hec ipsa que ꝑtulerint ad memoriam re¬
uocant: igne uehementissimi dolous in¬
stigantur. argumenta ultionis inquir̾e:
et mansuetudinem quã tolerantes habu¬
erunt. in retractatione sua semet ipsos di¬
iudicantes ꝑdunt. Calidus namq aduer¬
saruis bellum contra duos mouet. unũ
uidelicet in flãmans ut contumelias pͥoe
inferat: alterum uero ꝓuocans. ut contu¬
melias lesus redat. Sed quia eius iam uie¬
tor extitit. quem ad ꝓferendas contumeli¬
as conmouit: cont̾ra illum acrius dolet.
quem ad redendas in iurias cõmouere nõ
potuit. Unde fit ut tota se uirtute contra
eum erigat: quem contumelias fortiter ꝑ¬
tulis s e consiclerat. Quem quia cõmoue¬

Expanded text:
dum vero est quod plerumque evenire patiendum vero est quod plerumque evenire patientibus solet, ut eo quidem tempore quo adversa patiuntur vel contumelias audiunt nullo dolore pulsentur, et sic patientiam exhibeant, ut custodire etiam cordis innocentiam curent. Sed cum post paululum haec ipsa quae pertulerint ad memoriam revocant, igne vehementissimi doloris instigantur, argumenta ultionis inquirunt, et mansuetudinem quam tolerantes habuerunt, in retractatione sua semetipsos dijudicantes perdunt. 6. Callidus namque adversarius bellum contra duos movet, unum videlicet inflammans ut contumelias prior inferat; alterum vero provocans, ut contumelias laesus reddat. Sed quia ejus jam victor exstitit quem ad proferendas contumelias commovit, contra illum acrius dolet, quem ad reddendas injurias commovere non potuit; unde fit ut tota se virtute contra eum erigat, quem contumelias fortiter pertulisse considerat. Quem quia commove
Abbreviated transcription (Latin):
cientes uidemus: quia retribuere mala ño
possumus: sed qui iccirco malũ non retribu¬
it quia nequaquã ualet: proculdubio ut
prediximus. ꝓcul paciens non est: quia pa¬
cientia noninostensione incorde. quiritur.
sed incorde. Pin pacientie aũt uitium: ipsa
uirtutum nutrix doctrina dissipatur. Scri¬
ptũ namq est. Doctrina uiri: ꝑpacientiam
noscitur. Tanto ergo quisq minus ostendit᷑
doctus: quanto conuincitur minus paciens.
Neque enĩ potest ueraciter bona docendo ĩ¬
pendere: siuiuendo nesciat equauimiter
aliena mala tolerare. Quanto enuim culmi¬
ne uirtus pacientie polleat: rursum salom
on indicat dicens. Melior est sapaciens iuiro
forti: et qui dñatur animo suo expugnatore
urbium. Muor est ergo uictoria urbes expu¬
gnare: quia extra sunt que uncuntur: ma¬
ius aũt est quod perpacientiam uincitur
sibi met ipsi subicit: quando eum pacien¬
tia inhumilitate tolerantie sternit. Scien¬

Expanded text:
tientes esse videmur, quia retribuere mala non tientes esse videmur, quia retribuere mala non possumus. Sed qui idcirco malum non retribuit quia nequaquam valet, procul dubio, ut praediximus, patiens non est, quia patientia non in ostensione inquiritur, sed in corde. Per impatientiae autem vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto convincitur minus patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nesciat aequanimiter aliena mala tolerare. Quanto enim culmine virtus patientiae polleat, rursus Saon indicat, dicens: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium . Minor est victoria urbes expugnare, quia extra sunt quae vincuntur. Majus est autem quod per patientiam vincitur,sibimetipsi subjicit, quando eum patientia in humilitate tolerantiae sternit. Scien
Abbreviated transcription (Latin):
uero possidemus animas nr̃as: quia dũ
nobis mnet ipsis dominari discimus: hoc
ipsum incipimus possidere quod sumus.
ꝑacientia uero est aliena mala equani¬
miter ꝑpeti: contra eum quoq qui mala
irrogat nullo dolore morderi. Nam qui sie
proximi mala portat. ut tamen tacitus do
leat. et tempus digne retributionis que¬
querat: pacientiam non exibet. sed osten¬
dit. Scriptum quippe est. Caritas paciens
est: benigna est. Paciens namque est. ut
aliena mala toleret: benigna uero est. ut
ipsos etiam quos portat amet. Hinc nanq
ꝑsemet ipsam ueritas dicit. Diligite ini¬
micos uros: benefacite his qui uos ode¬
runt. Orate proꝑsequentibus et calũp¬
mantibus uobis. Hirtus itaq est coram
hominibus aduersarios tolerare. seduirtꝰ
coram deo diligere: quia hoc solum deus
sacrificium accipit. quod ante eius occłos
in altare boni oꝑis flammna caritatis inc̾e¬
dit. Sciendum uero quod plerũq ideo pa¬

Expanded text:
vero possidemus animas nostras, quia dum vero possidemus animas nostras, quia dum nobis ipsis dominari discimus, hoc ipsum incipimus possidere quod sumus. Patientia vero est aliena mala aequanimiter perpeti, contra eum quoque qui mala irrogat nullo dolore morderi. Nam 1615 qui sic proximi mala poleat, et tempus dignae retributionis quaerat, patientiam non exhibet, sed ostendit: scriptum quippe est: Charitas patiens est, benigna est . Patiens namque est, ut aliena mala toleret; benigna vero est, ut ipsos etiam quos portat amet. Hinc namque per semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui vos oderunt: orate pro persequentibus et calumniantibus vos . Virtus itaque est coram hominibus adversarios tolerare, sed virtus coram Deo diligere, quia hoc solum Deus sacrificium accipit, quod ante ejus oculos in altari boni operis flamma charitatis incendit. 5. Sciendum vero quod plerumque ideo pa
Abbreviated transcription (Latin):
beo qui meus esse uidebatur sensi. Om̃s er¬
go electi quia sĩmi capitis menbra sunt.
capud quoq suum in passionibus secunt᷑:
ut ipsos aduersarios in sua morte sentrant.
dequor. uita presumebant: et tanto eis creᷤᷤ¬
cat merces oꝑis: quanto eis uirtutis lucrũ
proficit. ex aliene d ampno caritatis. S̾ed qͥa
dura sunt que predicuntur de afflictione
mortis: protinus consolatio subditur de
gaudio resurrectionis: cum dicitur. Cap¬
illud de capite ur̃o non peribit. Scrmus
fr̃s quia caro incisa dolet: capillus incisus
non dolet Ait ergo. martiribus sius. capil¬
lus de capite ur̃o non ꝑibit: uidelicet aꝑte
dicens: curtimetis ne pereat quod in cisũ
dolet: quando et illud in nobis ꝑire non
porest quod incisum non dolet: Sequitur
Inpacientia ur̃a: possicdebitis animas ur̃a.
Iccirco possessio anime in uirtute paciencie
ponitur: quia radix ominum custosq
uirtutum paciencia est. Per pacientiam

Expanded text:
b eo qui meus esse videbatur sensi. Omnes erb eo qui meus esse videbatur sensi. Omnes ergo electi quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant de quorum vita praesumebant, et tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae damno charitatis. 4. Sed quia dura sunt quae praedicuntur de afflictione mortis, protinus consolatio subditur de gaudio resurrectionis, cum dicitur: Capillus de capite vestro non peribit. Scimus, fratres, quia caro incisa dolet, capillus incisus non dolet. Ait ergo martyribus suis: Capillus de capite vestro non peribit, videlicet aperte dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum non dolet? Sequitur: In patientia vestra possidebitis animas vestras. Idcirco possessio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
based egosum qui loquor. Sequit᷑.
Trademini aũt a parentibus et frĩbus ⁊
cognatis et amicis: & morte ex uobis affi¬
cient. Minorem dolorem mala ingerunt.
que ab abextraneis in feruntur. plus ue¬
ro in nobis ea tormenta seuiunt que abil¬
lis patimur de quor. mentibus p̃sume¬
bamus: quia cum dampno corporis. ma¬
lanos cruciant amissecaritatis. Hinc est eñi
quod cde uida traditore suo ꝑ psalmistam
dñs dicit. Et quidem si immicus meus ma¬
ledixisset michi: supportassem utiq E si is
qui ocderat me super me magna locutus
fuisset: abscondissem me utiq abeo. Tuuͦ
homo unammnis: dux meus. et notus meus:
qui simul mecum dulces capiebas cibos: ĩ
domo dei ambula uimus cũ consensu.
Ẽtrursum. Homo pacis mee in quo sperabã.
qui edebat panes meos: ampliaiit aduer¬
sus me supplantationem. Ac si derraditore
suo aꝑtis uocibus dicat. Transgressionem
eius tanto grauius ꝑtuli: quanto hanca¬

Expanded text:
sed ego sum qui loquor. Sequitur: sed ego sum qui loquor. Sequitur: Trademini autem a parentibus et fratribus, et cognatis et amicis, et morte afficient quae ab extraneis inferuntur; plus vero in nobis ea tormenta saeviunt, quae ab illis patimur, de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim quod de Juda traditore suo per Psalmistam Dominus dicit: Et quidem si inimicus meus maledixisset mihi, supportassem utique; et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo. Tu vero homo unanimis, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu . Et rursum: Homo pacis meae in quo sperabam, et qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem . Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: Transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc a
Abbreviated transcription (Latin):
mundi ex ipso suo ordine pendeat: ꝑuer¬
sorres tamen quoq inueniens. quia dig¬
ne ruinis illius oꝑͥantur. in notescit. Et su¬
bditur. Ducentes ad reges et presides: ꝓpter
nomen meum. Continget hec uobis: intes¬
timonium. Intestimonium uidelicet quor.
nisi eor. qui aut ꝑsequendo mortes inferũt:
aut uidendo non imitantur:: Mors quipe
iustoꝵ bonis in adiutorium est. malis in
teste̾monium: ut inde peruersi sine excu¬
satione peant: unde exemplum capiũt
ut uiuant. Sed auditis tot terroribus tͣ¬
bari poterant in firmoꝵ corda: atq ideo
cunsolatio ad iũgitur. cum ꝓtinus sub in¬
fertur. Ponire ergo in cordibus ur̃is: non
premeditari quem ad modum responde¬
atis. Ego em̃ dabo uobis os sapientiam:
cui non poterunt resisteic  contradicere
om̃s aduersarii nr̃i. Aesi aperte menbris su¬
is infirmantibus dicat. Nolite terreri: noli¬
te te pertimescere. Uos adcertamenae¬
ceditis: sed ego p̃le ior. Uos ueditis: uer¬

Expanded text:
mundi ex ipso suo ordine pendeat, pervermundi ex ipso suo ordine pendeat, perversiores tamen quosque inveniens, qui digne ruinis illius opprimantur innotescit cum subditur: Ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Contingent autem haec vobis in testimonium. In testimonium videlicet quorum, nisi eorum qui aut persequendo mortes inferunt, aut videndo non imitantur? Mors quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exemplum capiunt ut vivant. 3. Sed auditis tot terroribus turbari poterant infirmorum corda, atque ideo consolatio adjungitur cum protinus subinfertur: Ponite ergo in cordibus vestris non praemeditari quemadmodum respondeatis. Ego enim dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri. Ac si aperte membris suis infirmantibus dicat: Nolite terreri, nolite pertimescere; vos ad certamen acceditis, sed ego praelior; vos verba editis,
Abbreviated transcription (Latin):
tot de ipso post modum cogamur sentire tor¬
menta. Notandum uero quod dicitur: Ter¬
roies de celo. et tempestates. Cum tẽmpesta
cur hoc loco tempestates uenire imperdtio¬
nis sig no predicuntur: nisi quod eas tẽpess¬
ordinem tẽpor. seruant: Que enĩ ordinate¬
ueniunt: signum non sunt. Sed tẽpestates
in signo non sunt que ipsa quoꝙ temporũ
statuta confundunt. Quod nos quoq nuꝑ
experti sumus: quia estiuum tẽpus om̃e. cũ¬
uersum in pluuiis hiemalibus uidimus.
Quia añt cuncta hec non de iniusticia fe¬
rientis suͣt. sed demerito mrundi pacientis
facta prauoꝵ. hominum. p̾mittuntur cũ
dr. Sed ante hec omĩa incipient uobis ma¬
nus suas inicere. et persequentur: et tra¬
dent uos insinagrgis ducentes ad reges
et presides ꝓpter nomen meum. Aesi aꝑ¬
redicat. Prius corcla hominum et post ele¬
menta turbantur: ut cum reritin ordo
cunfunditur. ex qua iam recributione ue¬
miat demonstretur. Ham quanus finis

Expanded text:
tot de ipso postmodum cogamur sentire tortot de ipso postmodum cogamur sentire tormenta. Notandum vero quod dicitur: Terrores de coelo et tempestates. Cum temt». 214 Cur igitur hoc loco tempestates venire in perditionis signum producuntur, nisi quod eas tempesordinem temporum servant? Cum nos hoc ipsuin signum sunt, quae ipsa quoque temporum statuta confundunt. Quod nos quoque nuper experti sumus, quia aestivum tempus omne conversum in pluvias hiemales vidimus. 2. Quia autem cuncta haec non de injustitia ferientis sunt, sed de merito mundi patientis, facta pravorum hominum praemittuntur cum dicitur: Sed ante haec omnia incipient vobis manus suas injicere, et persequentur, et tradent vos in synagogas, ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Ac si aperte dicat: Prius corda hominum, et post elementa turbantur, ut cum rerum ordo confunditur, ex qua jam retributione veniat demonstretur. 1614 Nam quamvis finis
Abbreviated transcription (Latin):
decelo et tempestates: ecce inequalitate ae¬
ris. Quia ergo omia consirmanda sũc
ante confummationem omnia pturban¬
tur. Et qui in cuctis delinquimus: in
cunetis ferimur ut in pleatur quod dicit᷑
Pugnabie pro eo orbis terrarum: contra
insensatos. Omĩa namq que adusum ui¬
te accepimus: ad usum conuertimus cul¬
pe. S̾ed cuncta queadusum prauitatis in¬
fleximus: ad usum nobis uertumtur ul¬
tionis. Tranquillitatem quippe humanȩ
ꝑaces: adusum uertimus uane securita¬
tis. Peregrinationem terre: prohabitati¬
one dileximus patrie. salutem corpoꝵ: te¬
degimus in usum uitior. Ubertatis habũ¬
dantiam non ad necessitatem carnis: sed
adperuersitatem intorsimus uoluptatis.
Ipsa serena blancdimenta aeris: ad amorẽ
acdamorem nobis seruire cogimus. terre¬
ne delectationis. Iure igitur restat ut simł
nos omia feriant. que simul omĩa uitiis no¬
stris male subacta seruiebant: ut quot priꝰ
iumundo incolumes habuimus gaudia:

Expanded text:
de coelo et tempestates, ecce inaequalitas aede coelo et tempestates, ecce inaequalitas aeris. Quia ergo omnia 1613 consummanda sunt, ante consummationem omnia perturbantur; et qui in cunctis deliquimus, in cunctis ferimur, ut impleatur quod dicitur: Et pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos . Omnia namque quae ad usum vitae accepimus ad usum convertimus culpae, sed cuncta quae ad usum pravitatis infleximus ad usum nobis vertuntur ultionis. Tranquillitatem quippe humanae pacis ad usum vertimus vanae securitatis, peregrinationem terrae pro habitatione dileximus patriae; salutem corporum redegimus in usum vitiorum; ubertatis abundantiam non ad necessitatem carnis, sed ad perversitatem intorsimus voluptatis; ipsa serena blandimenta aeris ad amorem ad amorem nobis seruire cogimus terrenæ delectationis. Iure igitur rnos omnia feriant, quae simul omnia vitiis nostris male subacta serviebant, ut quot prius in mundo incolumes habuimus gaudia,
Abbreviated transcription (Latin):
rũt ꝑloca. et ꝑestilentie et fames: terroresq
decelo & signa magna erũt. Uelsicut inqui¬
busdam codicibus inuenitur. terrorresq d̾
celo et tempestates. Atq post subditur. Et sig-¬
namagna erunt. Ultima tribulatio: multiᷤ
tribulationib p̾uenitur: et ꝑcrebra mala qͣ
p̃ueniunt. indicantur mala ppetira que sub-¬
sequentur. Et ideo post bella et seditiones non
statim finis: quia multa debent mala p̾currȩ¬
re. ut malũ ualeant sine fine nuntiare. Sed
cum tot perturbationis dicta sure: oportee ut
eoꝵ considerationem breuiter ꝑsingła ꝑstrm¬
gamus: quia necesse est. ut alia ecels alia eter¬
ra. alia abelementis. alia abhominibus pa¬
tiamur. dit em̃. Surget gens contra gentem.
ecce perturbatio hominum. Erunt terre
motus magni ꝑloca: ecce respectus ire desu¬
per. Erunt pestilentie: ecce inequalitates tẽ¬
por. Ecce fames: ecce sterilitas terre. Ter roresq¬

Expanded text:
runt per loca, et pestilentiae et fames, terroresque runt per loca, et pestilentiae et fames, terroresque de coelo; et signa magna erunt. Vel sicut in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque de coelo et tempestates. Atque post subditur: Et signa magna erunt. Ultima tribulatio multis tribulationibus praevenitur, et per crebra mala quae praeveniunt indicantur mala perpetua quae subsequentur. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare. Sed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e terra, alia ab elementis, alia ab hominibus patiamur. Ait enim: Surget gens contra gentem, ecce perturbatio hominum; erunt terrae motus magni per loca, ecce respectus irae desuper; erunt pestilentiae, ecce inaequalitas corporum; erit fames, ecce sterilitas terrae; terroresq
Abbreviated transcription (Latin):
uia longuis aburbe digressi sumus.
ne ad reuertendũ nos tardior hora
p̃pediat: necesse est. ut expositionẽ
scĩ euangłii breuior sermo transcurrat.
Dñs ac redemptor noster perituri mũdi p̃¬
currentia mala denuntiat: ut eominus
perturbent uenientia. quo fuerint p̾scita.
Minus em̃ iacła feriunt: que p̾uidentur:
et nos tolerabilius mala mundi suscipimus:
sicontra hec ꝑ prescientie clipeum munim.
Ecce et enĩ dicit. Cum audieritis p̃lia et se¬
ditiones nolite terreri. Oportet primum
hec fieri: sed nondum statim finis. Pensan¬
da sunt uerba redemptoris nr̃is: perque noꝰ
aliud interius. aliud exterius passuros de¬
nuntiat. Bella quippe ad hostes ꝑtinent: se¬
ditiones ad ciues. Ut ergo indicet interius ex¬
teriusq turbari: aliud nos fatetur ab hostib
aliud afr̃ibus ꝑpeti. Sed his malis p̃uemien¬
tibus quia non statim finis sequatur: adiu̾¬
git. Surget gens contra gentem. & regnum
aduersus regnum: et terre motus magni e¬

Expanded text:
uia longius ab urbe digressi sumus, ne ad revertendum nos tardior hora praepediat, necesse est ut expositionem sancti Evangelii brevior sermo transcurrat. Dominus ac Redemptor noster perituri mundi praecurrentia mala denuntiat, ut eo minus perturbent venientia, quo fuerint praescita. Minus enim jacula feriunt quae praevidentur; et nos tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra haec per praescientiae clypeum munimur. Ecce enim dicit: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim primum haec fieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. Ut ergo nos indicet interius exteriusque turbari, aliud nos fatetur ab hostibus, aliud a fratribus perpeti. Sed his malis praevenientibus, quia non statim finis sequatur, adjungit: Surget gens contra gentem, et regnum adversus regnum; et terrae motus magni e
Abbreviated transcription (Latin):
tor Incipit loqui. cũ
reducis inditia uity
cunctis qui percatũ
luxerant : ostendit:
Redditur matri. cũ
ꝑ sacerdotalis decreta
iuditii. cõmunioni
sociatur eccłie: Accepit
aut om̃s tunor & ma¬
gnificabant dm̃ dicen-¬
tes quia ppheta ma¬
gnus surrexit in nobis.
desperatior anune mor
ad uitã reuocatur:
tanto plures codem
corriguntur exemplo
Uide dauid ꝓphetã
uide apłm petrum.

Expanded text:
tor. Incipit loqui, cum tor. Incipit loqui, cum reducis indicia vitae cunctis, qui peccatum luxerant, ostendit. Redditur matri, cum per sacerdotalis decreta judicii communioni sociatur Ecclesiae. Accepit autem omnes timor, et magnificabant Deum, dicentes: Quia propheta magnus surrexit in nobis. desperatior animae mors ad vitam revocatur, tanto plures eodem corriguntur exemplo. Vide David prophetam, vide apostolum Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
est. Qui uero sepeliendũ
portant. uł ini munda
desideria quȩ hominẽ
rapiunt ad interitum.
uel lenocinia blandien¬
tium sunt uenenata.
socioꝵ. quȩ peccata ni¬
mirũ dũ fauoribus
obruunt: De quibus
dicitur: Bimitte mor¬
tuos sepelire mortuos
suos Mortuos quippe
mortui sepeliunt. cum
peccatores quiq sui
similes alios nociuo
fauore demulcent.
congestaq pessime ad¬
ulationis mole ne
qua aliquando spe
resurgendi potiantur
opprimunt: Dño ergo
loculũ tangente fune¬
ris bauili steterunt :
quia suꝑ formidine
iuiditii attacta con¬
scientia. & carnalium
sepe affluentium uo-¬
luptatũ. & inuste lau¬
dantiũ turbã coher¬
cens. ad selpsum reuer¬
tit᷑: Wocantiq ad uitã
festina: respondet sal¬
uatori Ulnde recte
sequit᷑ & ait: Adoles¬
cens tibi dico surge:
Et resedit qui erat
mortuus & cepit loqͥ
& dedit illũ matri
sue Residet quippe
qui erat mortuus:
cũ interna compuncti¬
one reuiuiscit pecca¬

Expanded text:
est. Qui vero sepeliendum est. Qui vero sepeliendum portant, vel immunda desideria, quae hominem rapiunt in interitum, vel lenocinia blandientium sunt venenata sociorum, quae peccata nimirum dum favoribus obruunt. De quibus alibi dicitur: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Mortuos quippe mortui sepeliunt, cum peccatores quique sui similes alios nocivo favore demulcent, congestaque pessimae adulationis mole, ne qua aliquando spe resurgendi potiantur, opprimunt. Domino ergo loculum tangenti funeris bajuli steterunt, quia formidine superni judicii attacta conscientia et carnalium saepe affluentiam voluptatum, et injuste laudantium turbam coercens, ad se ipsam revertitur, vocantique ad vitam festina respondet Salvatori. Unde recte sequitur: Et ait: Adolescens, tibi dico, surge. Et resedit qui erat mortuus, et coepit loqui, et dedit illum matri suae. Residet quippe qui erat mortuus, cum interna compunctione reviviscit pecca
Abbreviated transcription (Latin):
cum ministris celestib
eam crebrius inuisenti.
non fetor elati cada¬
ueris occurrat. sed oc¬
cupet salus muros illiꝰ.
& portas eius laudatio:
Et hec uidua erat :
et turba ciitatis multa.
cum illa: Uiduam esse
ecdiam om̃is anima
quȩ sponsi dñiq sui
se morte redemptam
meminit: agnoscit
Diino aut̃ nutu mul¬
ta dnm̃ turba. multa
uiduam comitabatur:
ut uiso tanto mira¬
culo multi testes
multi fierent dñi¬
laudatores: Quã cun
inquit quasi mortuũ
flere: quẽ mar uiuũ
resur gere uid ebis: Ubi
mistice nouati dogma
confunditur
qui de sua mun¬
ditia suꝑbe głatus.
humilem penitentum
mundationẽ euacuare
conatur: ueramq ma
ctione plorantem. spe:
uitȩ redonandȩ negat
consolari debere Et
uno nobis exemplum
imitande pietatis osten¬
deret. in altero sidem
mirande pictatis ad¬
strueret. Et accessit
& tetigit locum: Hii
autem qui portabant
steterunt. L oculus in
quo mortuus effercur
male secura desꝑati
peccatoris conscientia

Expanded text:
cum ministris coelestibus cum ministris coelestibus eam crebrius invisenti, non fetor elati cadaveris occurrat, sed occupet salus muros illius, et portas ejus laudatio. Et haec vidua erat, et turba civitatis multa cum illa. Viduam esse Ecclesiam, omnis anima, quae sponsi Dominique sui se morte redemptam meminit, agnoscit. Divino autem nutu, multa Dominum turba, multa vidua comitabatur, ut viso tanto miraculo, multi testes, multi Dei fierent laudatores. Quam cum inquit, quasi mortuum flere quem mox vivum resurgere videbis. Ubi mystice Novati dogma confunditqui de sua munditia superbe gloriatus, humilem poenitentum mundationem evacuare conatur, veramque mactione plorantem, spe vitae redonandae negat consolaruno nobis exemplum imitandae pietatis ostenderet; in altero, fidem mirandae potestatis astrueret. Et accessit, et tetigit loculum. Hi autem qui portabant steterunt. Loculus, in quo mortuus effertur, male secura desperati peccatoris conscientia