comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̃dicatores suos loquit᷑. ignis. ẽ. quo
infructuosa ligna concremant᷑. Igne
autẽ terrenȩ concupiscenti eorũ mens
tangit᷑: qui nequaquã fieri p̃tiosa
metalla concupiscunt. Qui gͦ oris eiꝰ
non uult flãma affici: iuxta doctoris¬
ueri sententiam. ñ lignũ fȩnum sti¬
pula. sed aurũ. argentũ. & p̃ciosus
lapis curet inueniri. Quia tanto ig¬
nis suasionis illiꝰ ampliꝰ in cendit:
quanto se ei ad consentiendũ molli-¬
orẽ quisq p̾buerit. Sed quia nul¬
la ratione conceitur. ut mens in
hac corruptibili carne posita. ne-¬
quaquã suasionis illius ardore tan¬
gatur: restat ut amalignis flatib
adusta. ad orationis oꝑem sẽ sine ces¬
satione conuertat flãmã quipe
suggestionũ illiꝰ: extinguit citius
unda lacrimarum.

Expanded text:
dicatores suos loquitur ignis est quo infructuosa ligna concremantur. Igne autem terrenae concupiscentiae eorum mens tangitur, qui nequaquam fieri pretiosa metalla concupiscunt. Qui ergo oris ejus non vult flamma affici, juxta veri doctoris sententiam, non lignum, fenum, stipula, sed aurum, argentum et pretiosus lapis curet inveniri, quia tanto ignis suasionis illius amplius incendit, quanto se ei ad consentiendum molliorem quisque praebuerit. Sed qui nulla ratione conceditur, ut mens in hac corruptibili carne posita nequaquam suasionis ejus ardore tangatur, restat ut malignis flatibus adusta, ad orationis opem se sine cessatione convertat. Flammam quippe suggestionum illius exstinguit citius unda lacrymarum.
Abbreviated transcription (Latin):
ost bamna Re-¬
rum post fu¬
nera pignoꝵ:
post uulnera
corporis. post
uerba male
suadentis uxo¬
ris. ⁊ post con¬
tumeliosa di¬
cta consolãtiũ.
post suscepta

Expanded text:
ost damna rerum, post funera pignorum, post vulnera corporis, post verba male suadentis uxoris, post contumeliosa dicta consolantium, post suscepta
Abbreviated transcription (Latin):
cum uoluit sponte suscepit: recte dr
quod ꝓtemptato homine iste angłs
unũ de similib loquit᷑: quia nec ita
natus ut reliqui. nec ita mortiuis. nec
ita resuscitatus. Non enĩ oꝑante coitu.
autẽ mat̾na uiscera & fecunda exibuit:
& in corrupta seruauit. Rur sum nos
unum quẽq suum ȩlectum diuinã
gr̃a tunc magis erudiendo custodit
cum quasi ꝑcutiens deserit: dicatur
recte. Appropinquauit corruptioni
anima eius: & uita illiꝰ mortiferis. Ut
quo se suis uirib uicinũ morti ꝑ ad¬
uersa considerat: eo incunctis quȩ fortit᷑
egerit. ad diuinȩ spei. munimen fu-¬

Expanded text:
cum voluit, sponte suscepit, recte dicitur cum voluit, sponte suscepit, recte dicitur quod pro tentato homine iste angelus unum de similibus loquitur, quia nec ita natus ut reliqui, nec ita mortuus, nec ita resuscautem materna viscera, et fecunda exhibuit, et incorrupta servavit. Rursum nos unumquemque electum suum divina gratia tunc magis erudiendo custodit, cum quasi percutiens deserit, dicatur recte: Appropinquabit corruptioni anima ejus, et vita illius mortiferis, ut quo se suis viribus vicinum morti per adversa considerat, eo in cunctis quae fortiter egerit, ad divinae spei munimen fu
Abbreviated transcription (Latin):
tantisq nos inueniens languorib p̾ssos:
qͥddã nobis simile. & quiddã contrariũ
apposuit. Ad homines qͥppe homo ue¬
nit: sed ad peccatores iustus. Concorda¬
uit nobis ueritate naturȩ sed discre¬
pauit a nobis uigore iusticiȩ. Uitiosus
enĩ homo corrigi non poterat: nisi ꝑ
dm̃. Uideri autẽ debuit qui corrigebat:
ut p̾bendo imitationis formã. ante ac¬
tȩ maliciȩ mutaret uitam. sed uideri
abhomine non poterat deus. Homo gͦ¬
factus ẽ: ut uideri potuisset. Iustus er-¬
go atq inuisibilis deus. apparuit simi¬
lis nobis homo uisibilis : ut dum ui¬
deretur exsimili curaret ex iusto. Et
dum ueritate generis concordat con¬
ditioni: uirtutẽ artis obuiaret egri¬
tudim. Quia gͦ ueniens dñs in carne.
non culpam nr̃am ex uitio. non pęnã
ex necessitate suscepit: nulla enĩ labe
peccati pollutus. reatus nr̃i teneri
conditione non potuit. atq ideo
mortẽ nr̃am omi necessitate calcata.

Expanded text:
tantisque nos inveniens languoribus pressos, tantisque nos inveniens languoribus pressos, quoddam nobis simile, et quoddam contrarium opposuit. Ad homines quippe homo venit, sed ad peccatores justus. Concordavit nobis veritate naturae, sed discrepavit a nobis vigore justitiae. Vitiosus enim homo corrigi non poterat, nisi per Deum. Videri autem debuit, qui corrigebat; ut praebendo imitationis formam, anteactae malitiae mutaret vitam. Sed quia videri ab homine non poterat Deus, homo factus est, ut videri potuisset. Justus igitur atque invisibilis Deus apparuit similis nobis homo visibilis, ut dum videtur ex simili, curaret ex justo. Et dum veritate generis concordat conditione, virtute artis obviaret aegritudini. Quia ergo veniens Dominus in carne, non culpam nostram ex vitio, non poenam ex necessitate suscepit, nulla enim labe peccati pollutus, reatus nconditione non potuit, atque ideo mortem nostram omni necessitate calcata,
Abbreviated transcription (Latin):
de electi uniꝰ¬
ne intulit di¬
cens. Appro-¬
pinquauit
corruptioni
uita illiꝰ morti¬
feris. Et dum
temptatum hominẽ demonstrat unũ:
inqua temptatione sit positum. hu¬
manũ genus ostendit uniuersũ. Dũq
narrat quid specialit̾ agatur insingłis:
liquido intimat. quid generalit̾ agatur
incunctis. Sic enĩ temptationẽ expressit
quorumdã ꝓpriȩ singłorũ: ut possit
intelligi & uniuersalit᷑ om̃ium. Cunctũ
quippe electorũ genus: in hac uita huiꝰ
dedio laboris afficitur. Unde & mox
huic generali pestilentiȩ: generale sub¬
intulit remediũ medicinȩ dicens. Si¬
similib. ut annuntiet hominis ȩqͥta¬
ipsum nobis annuntians dñs angłs
uocat᷑. Et bene ait. si fuerit ꝓ eo angłs
quatur: audiamus. Unũ de similibus.
Mos medicinȩ ẽ: ut aliquando similia
similib ÷ aliquando contraria contra¬
riis curet. Nam sepe calida calidis: se
pe autẽ frigida frigidis sanare consue-¬
uit. Ueniens gͦ ad nos de suꝑ medicꝰ nr.

Expanded text:
de electi uniune intulit, dicens: Appropinquabit corruptioni vita illius mortiferis. Et dum tentatum hominem demonstrat unum, in qua tentatione sit positum humanum genus ostendit universum; dumque narrat quid specialiter agatur in singulis, liquido intimat quid generaliter agatur in cunctis. Sic enim tentationem expressit quorumdam, proprie singulorum, ut possit intelligi et universaliter omnium. Cunctum quippe electorum genus in hac vita hujus taedio laboris afficitur. Unde et mox huic generali pestilentiae generale subintulit remedium medicinae, dicende electi uniucens: Approivocatur. Et bene ait, « si fuerit pro eo angelus quatur, audiamus: « Unum de similibus. » Moris medicinae est, ut aliquando similia similibus, aliquando contraria contrariis curet. Nam saepe calida calidis, saepe autem frigida calidis, calida frigidis sanare consuevit. Veniens ergo ad nos desuper medicus noster,
Abbreviated transcription (Latin):
quid post ortum tuũ p̃cepisti i¬
culo. & ostendisti aurore locũ suui
Quid uͦ ista. nisi dñs potest. Et
men int̾rogatur homo: ut cognos
quia ista non potest. Quatinus is
qui tam immensis uirtutib ere
& nullius hominis exemplo uinde
ne extolli debeat. dei cõparatione
suꝑetur. Sed oquã potenter eriqit᷑
qui tam sublimit̃ humiliat᷑. Squa¬
uta . ẽ. hominis uictoria: ex dĩ com¬
paratione ꝑ didisse. O quanto homi¬
nib maior. est: qui testimoniis con¬
uincit᷑ deo minor. Multum quippe
potens. ẽ: qui tali in t̾rogatione os¬
tenditur. qͥa potens non est. Sed
qͥa ad obscura nimis disserenda
ducimur: ad eiꝰdẽ dextus iam uba¬
iudeo. qͥa si sano atq incolum
tio facta diceretur: nequaquã de
turbine dñs locutus fuisse scribens¬
tur. Sed quia Fiagellato loquiu
de turbine locutus fuisse descabi¬
tui: Aliter enĩ dñs seruis suis loss
cum eos intrinsetus ꝑ compunctis¬
nẽ ꝓuehit: alit̾ ꝑ districtionẽ ne es¬

Expanded text:
um tuum praecepisti diluculo, et ostendisti aurorae locum suum ? Quis vero ista, nisi Dominus potest? Et tamen interrogatur homo, ut cognoscat quia ista non potest, quatenus vir qui tam immensis virtutibus crevit, et nullius hominis exemplo vincitur, ne extolli debeat, Dei comparatione superetur. Sed o quam potenter erigitur qui tam sublimiter humiliatur! O quanta est hominis victoria, ex Dei comparatione perdidisse! O quanto hominibus major est qui testimoniis convincitur Deo minor! Multum quippe potens est qui tali interrogatione ostenditur quia potens non est. Sed quia ad obscura nimis disserenda ducimur, ad ejusdem textus jam video quia si sano atque incolumi locutio facta diceretur, nequaquam de turbine Dominus locutus fuisse scriberetur. Sed quia flagellato loquitur, de turbine locutus fuisse describitur. Aliter enim Dominus servis suis loquitur, cum eos intrinsecus per compunctionem provehit, aliter cum per districtionem ne ex
Abbreviated transcription (Latin):
uit exuerbere. Pfecto uelut tuba du¬
ctilis exꝑcussione ꝓ ducta in laudem
dĩ tanto eleuatus est: quanto maiori¬
est castigatione ꝑcussus. Sed humi¬
liandus erat iste: qui ꝓstratus ulceri¬
b. sic uirtutib stabat. Humiliandus
erat ne tam robustissimũ pectus ȩla¬
tionis tela confoderent: quod con¬
stabat certe. quia & illata uilnera
non uicissent. Requirendus imirũ
fuit homo: cuiꝰ debusset comparatio¬
ne suꝑari. Sed qͥd quod de eo uoce.

Expanded text:
vit ex verbere. Profecto velut tuba duvit ex verbere. Profecto velut tuba ductilis ex percussione producta in laudem Dei tanto altius elevatus est, quanto majori castigatione percussus. Sed humiliandus erat iste qui, prostratus ulceribus, sic virtutibus stabat. Humiliandus erat, ne tam robustissimum pectus elationis tela confoderent, quod constabat certe quia et illata vulnera non vicissent. Requirendus nimirum fuit homo cujus debuisset comparatione superari. Sed quid est quod de eo voce
Abbreviated transcription (Latin):
ost bamna re¬
rum post fu¬
nera pignoꝵ:
post uulnera
corporis. post
uerba male
suadentis uxo¬
ris. ⁊ post con¬
tumeliosa di¬
cta consolãtiũ.
post suscepta
fortit iacula tot doloꝵ. ⁊ ꝓtanta uir¬
tutum constantia laudandus a ui-¬
dice beatus iob fuerat: sed si iam
de presenti scło. ẽẽt. euocandus.
at post quã hic adhiic duplicia re¬
cepturus . ẽ. post quã saluti pͥstinȩ re-¬
stituitur. ut reb redditis diutiꝰ uta¬
tur: ne ꝑ elationis gladiũ ipsa illũ
sua uictoria sternat. debet omp̃s
ds increpare ꝑ districtam iusticiã.
quẽ seruat aduitam. Quid enĩ peiꝰ
plerumq animã. quã conscia uir-¬
tus int̾ficit. quȩ illam dum consi¬
deratione sua in flat. a plenitudine
ueritatis ȩuacuat: & dum se adꝑci-¬
pienda p̾mia sufficere suggerit. eã
ameliorationis intentionẽ distendit :
Iustus gͥ iob ande flagella extitit: sed
iustior. post flagella ꝑ mansit. Et lau¬
datus antea di uoce: post modũ cre¬

Expanded text:
ost damna rerum, post funera pignorum, post vulnera corporis, post verba male suadentis uxoris, post contumeliosa dicta consolantium, post suscepta fortiter jacula tot dolorum, de tanta virtute constantiae laudandus a judice beatus Job fuerat, si jam de praesenti saeculo esset evocandus. At postquam hic adhuc duplicia recepturus est, postquam saluti pristinae restituitur, ut rebus redditis diutius utatur, ne per elationis gladium ipsa illum sua victoria sternat, debet omnipotens Deus increpare per districtam justitiam quem servat ad vitam. Quid enim pejus plerumque animam quam conscia virtus interficit? Quae illam dum consideratione sua inflat, a plenitudine veritatis evacuat; et dum se ad percipienda praemia sufficere suggerit, eam a meliorationis intentione distendit. Justus igitur Job ante flagella exstitit, sed justior post flagella permansit; et laudatus antea Dei voce, postmodum cre
Abbreviated transcription (Latin):
tanto familiarus
seruiunt: quanto
huiꝰ uite successi¬
bus apud semet¬
ipsos altius in¬
tumescunt. His
namq cum gła
augetur elatio: cum̃ elatione uero
additur cura. huc illucq animus ten

Expanded text:
tanto familiarius serviunt, quanto hujus vitae successibus apud semetipsos altius intumescunt. His namque cum gloria augetur elatio, cum elatione vero additur cura, huc illucque animus ten
Abbreviated transcription (Latin):
dominncis regem se contempsisse głabat᷑:
Unde mox abint̾na soliditate quassatꝰ
est: & inde ei moꝑe culpa surrepsit.
unde gła incorde surrexit. Ut ꝓpħe
falsi uerbis deceptus disceret. quia
nequaquã ꝓpͥe forcitudinis fuerit: qd̾
ad regis uerba restiterit. Bene autẽ ex
eius ore mortis sententiam accepit: cuiꝰ
seductione auitȩ p̾cepto deuiauit. Ut
uide pęnã ueratiter sumeret: unde
culpam negligent̃ ad misisset. Quia gͥ
unum quẽq suum ȩlectum diuina
gr̃a tunc magis erudiendo custodit
cum quasi ꝑcutiens deserit: dicatur
recte. Appropinquauit corruptioni
anima eius: & uita illiꝰ mortiferis. Ut
quo se suis uirib uicinũ morti ꝑ ad¬
uersa considerat: eo incunctis quȩ fortit
egerit. ad diuinȩ spei. munimen fu¬
giens solidius uiuat:¬

Expanded text:
dominicis regem se contempsisse gloriabatur? Unde ab interna mox soliditate quassatus est; et inde ei in opere culpa subrepsit, unde gloria in corde surrexit, ut prophetae falsi verbis deceptus disceret, quia nequaquam propriae fortitudinis fuerit, quod ad regis verba restitisset. Bene autem ex ejus ore mortis sententiam accepit, cujus seductione a vitae praecepto deviavit, ut inde poenam veraciter sumeret, unde culpam negligenter admisisset. Quia igitur unumquemque electum suum divina gratia tunc magis erudiendo custodit, cum quasi percutiens deserit, dicatur recte: Appropinquabit corruptioni anima ejus, et vita illius mortiferis, ut quo se suis viribus vicinum morti per adversa considerat, eo in cunctis quae fortiter egerit, ad divinae spei munimen fugiens solidius vivat
Abbreviated transcription (Latin):
tudie pontifex enuͣ glicus in aspersione basilice
quam dedicat in exꝑiacione eius lineis et mõ¬
ribus utitur indumentis. et ⁊̾ in Cabbato ba ꝑ¬
tismali n consecracione foncium et in mersione
silibus utitur in dumentis. cũ aut̃ hiis ꝑactis ad¬
nũstracoe̾m accedit altaris. pontificalibus et precio¬

Expanded text:
t pontifex evangelicus, in aspersione basilicae, quam dedicat, quasi in expiatione, lineis et minoribus utitur indumentis. Etiam in Sabbato baptismali, in consecratione fontium, et in mersione ilibus indumentis. Cum autem, his peractis, administrationem accedit altaris pontificalibus, et pretio
Abbreviated transcription (Latin):
ca. bͥ dic̃ sic. multa deniq de cultu diuo usur¬
pata sunt. que honoribus defferentur huma¬
nis siue huilitate mĩma siue adulacione
pestifera. ita tũ ut quib ea defferientur hoĩes¬
niines haberentur qui dicitur colendi et

Expanded text:
, nisi Deo. Multa denique de cultu divino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, sive humilitate nimia, sive adulatione pestifera; ita tamen ut quibus ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et
Abbreviated transcription (Latin):
di ficaret duõ tem plum famosum et aug¬
⁊ longina. pp̃ quod templo edificato dixit¬
sałon .ii. R .umi. In suꝑ et alien gena qui
nou est de ppsõ tuo isrł conuen̾it de terra lon¬
chium tuũ extentum ubiq. cumi ueu̾it ergo
et orau̾it in loco isto tu exandies in celo et tͥ¬

Expanded text:
edificaret domino templum famosum ad quo longinqui, et ideo templo edificato alienigena, qui non est de populo tuo Israel, cum venerit de terra lonchium tuum extentum ubique, cum venerit ergo, et oraverit in loco hoc, tu exaudies in coelo,
Abbreviated transcription (Latin):
hec appeat quanta cecitas contigit in isri ẜm dictim¬
non est nberendũ insi qnͣtum rõm consonant et liẽ
intati ¶ Idem omissis ꝓlogis a pͥncipio geñ. mai¬
piam tum quia residinim inte mee non credo ad ex¬
põnem tocius sacre scripture sufficere. et ideo nolui i
tellectum libroꝵ sequencui ut nuchi indetur. tum qr¬

Expanded text:
haec appareat quanta caecitas contigerit in Israel, sechaec appareat quanta caecitas contigerit in Israel, secnon est inhaerendum, nisi quantum rationi consonant et litterae veritati. Item omissis prologis, a principio Genesis incipiam: tum quia residuum vitae meae non credo ad expositionem totius sacrae Scripturae sufficere, et ideo nolui in tellectum librorum sequentium, ut mihi videtur. Aliq
Abbreviated transcription (Latin):
l multa bona oix enui tũ panim tetigerunt lralẽ
sen sum. et sensus nusticos in tuntũ multiplica¬
uerunt ꝙ sensus luilis inter tot expõnes nuisticas
interceptus ꝑtim suffecatinꝰ ¶ Iterũ tertum in
tot ꝑticulas diuserunt et tot concordancias ad suũ
ꝓxpositũ induxerunt q nntellectũ et memoria ĩ ꝑt
confununt ab intllctu lr̃alis sensus animũ distra¬
hentes. ¶ Les igitur et similia iitare ꝓponens cũ
dei adultorio intendo cura lralem sensum insistere.
et pancas ualde et breues expõnes imsticas aliqũ
interponere. licet raro. Sulr intendo non solu
dicta doctorum catholicoꝵ s ⁊ hebraicorũ. maxĩe
ua. sa. qui inter dectores hebreos locutus est rõnabi¬
luis ad declaracõnem sensus lrãlis inducere aliqua ⁊
dicta hebreoꝵ ualde absurda aliqũ licet ualde raro in¬
terponere non ad tenendũ ea uł ad sequendũ. s ut ꝑ

Expanded text:
licet multa bona dixerint, tamen parum tetigerunt litteralem licet multa bona dixerint, tamen parum tetigerunt litteralem sensum, et sensus mysticos in tantum multiplicaverunt, quod sensus litteralis inter tot expositiones mysticas interceptus, partim suffocatur. Item textum in tot particulas diviserunt, et tot concordantias ad suum propositum induxerunt, quod intellectum et memoriam in parte confundunt, ab intellectu litteralis sensus animum distrahentes. Haec igitur et similia vitare proponens cum Dei adjutorio intendo circa litteralem sensum insistere: et paucas valde, et breves expositiones mysticas aliquando interponere, licet raro. Similiter intendo non solum dicta doctorum catholicorum, sed etiam Hebraicorum, maximes, qui inter doctores Hebraeos locutus est rationabilius declarationem sensus litteralis inducere. Aliqua etiam dicta Hebraeorum valde absurda aliquando, licet valde raro, interponam, non ad tenendum ea, vel sequendum; sed ut per
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑitia aliq noꝵ correctorum qui in pluribus lo¬
cis fecerunt puncta ubi non debent fieri. et n̾sus
in ceperunt ul t̾mmnau̾nt. ubi non debent incipi.
in suis locis infra prosequendo dnõ concedente. par¬
tim ex modo tñslaconis nr̃e que in mr̃tis locis alr̃
h ꝙͣ libri hebraici ẜm quod declauit Io̾minus in
libro de hebrarcis questionib et in pliuibus aliis
locis. et alu expoĩtores sacre scripture legendo ui
dũ est ad codices hebreor. in hoc tamen ualde can eu¬
dum est qnͣtum ad pasus scupture uetens testamẽ¬
ti qui de deitate xp̃i ac de consequentib ad hoc loqũ¬
tur quoꝵ aliquos indei cormũpunt ad deffensione
sui erroris pro ut in parte declaram in quadam
questione de diinitate x pĩ. et adhuc declarabo ple¬
nius qnͣdo passus ta les occurrent dño concedente.
btĩ iduum in dubiis recurrere ad textum hebraicũ
Panom ad origniale pro m̾tate tertus declaranda.

Expanded text:
imperitia aliquorum correctorum, qui in pluribus loimperitia aliquorum correctorum, qui in pluribus locis fecerunt puncta ubi non debent fieri; et versus incoeperunt, vel terminaverunt, ubi non debent incipi ein suis locis infra prosequendo, Domino concedente; partim ex modo translationis nostrae, quae multis locis aliter habet quam libri Hebraici secundum quod declarat Hieronymus in libro: de Hebraicis, quaestionibus, et in pluribus aliis locis: et alii expositores sacrae Scripturae legendo vel dum est ad codices Hebraeorum. In hoc tamen valde cavendum est, quantum ad locos Scripturae Veteris Testamenti, qui de deitate Christi ac de consequentibus ad hoc loquuntur: quorum aliquos Judaei corruperunt ad defensionem sui erroris, ut partim declaravi in quadam quaestione de divinitate Christi, et declarabo plenius quando loci tales occurrent, Domino concedente. dum dictum beati Hieronymi, in dubiis recurrere ad textum Hebraicum, tanquam ad originale, pro veritate textus declaranda.
Abbreviated transcription (Latin):
indatur in generan ut predictum est tamen sub que¬
lib mẽbro pt̃ fien expoitõnum misticarum mmulti¬
plicacio in spali. omnes tamen presuppomit sensũ
litteralem tanqiͣ fundamentũ ꝑp̃ quod sicut editi¬
ciũ declinans a fundamento disponitur ad rmna.
sic exposicio nustica discrepans a sensu lrãli. reputã¬
da est in decens et mepta. ui saltem minus decens ce¬
tens paribus et minus apta. et ideo nolentibus pro¬
ficere in studio sacre scripture necessariũ est incipere
ab intellectu sensus litteralis marime cum ex solo sẽ¬
su litterali et non ex nistics possit argumentum fieu
ad probacõnem uł declaracõnem alicius dubii. ẜm
quod dicit augustimis in epistola contra uncenaũ
donatistam. ¶Olterius considandum ꝙ sensus
lrãlis a quõ eit napiendum ut dictimi est uidetur
multũ obfuscatus diebus moderius. partim uicio¬
scuptoꝵ qui pp̃ silĩtudinem lrãrim in multis lo¬
cis alt̃ scupserunt ꝙͣ habeat uitas tertus. ꝑtim

Expanded text:
 ut praedictum est; et licet sub quolibet membro possit fieri expositionum mysticarum multiplicatio in speciali; omnes tamen praesupponunt sensum litteralem tanquam fundamentum. Unde sicut aedificium declinans a fundamento, disponitur ad ruinam: ita expositio mystica discrepans a sensu litterali, reputanda est indecens et inepta, vel saltem minus decens caeteris paribus, et minus apta, et ideo volentibus proficere in studio sacrae Scripturae necessarium est incipere ab intellectu sensus litteralis: maxime cum ex solo sensu litterali, et non ex mystico, possit argumentum fieri ad probationem vel declarationem alicujus dubii, secundum quod dicit Augustinus in epistola contra Vincentium Donatistam. Ulterius considerandum quod sensus litteralis, a quo est incipiendum, ut dictum est, videtur multum obfuscatus diebus modernis: partim scilitudinem litterarum in multis locis aliter scripserunt quam habeat veritas textus; partim
Abbreviated transcription (Latin):
tis salutis et in dumento iusticie currundedit iue qiͣ
sponsum decoratum coromi. et quasi sponsam oma¬
tam monilib sins. quod .ii. dr̃ hic. quasi sponsun ⁊ s̃
intelligitur de xpo et quod subditur qĩ sponsã etc

Expanded text:
tis salutis, et indumento justitiae circumdedit me, quasi tis salutis, et indumento justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. » Quod enim dicitur hic: « quasi sponsum, » etc., intelligitur de Christo, et quod subditur, « quasi sponsam, » etc.,
Abbreviated transcription (Latin):
logos exposui suꝑ quos scripsi auteqmͣ a libro geñ
inchoarem Postremo quia non sum ita ꝑitus
in lragn̾a ledr ãica uł latina quin in multis possim
defficere. i deo protestor ꝙ uichil intendo dr̃s assertine
sen det̾mmatine. insi qntum ad ea que mauifeste de¬
termiata sunt ꝑ saciam scriptura uł eccẽ anctorita¬
tera. cetera nero omia accipiantur tanqĩ scolastice
et per mod̾ excerti dca. pp̃ quod omĩa dicta et dicenda
suppono correctõmi saucte matus ecc̃e. ac cimisl sa
pientis puum leciorem et cantatinũ flagitans cor
lrẽ. prenutto septem regulas exponendi sacrami scͥp¬
turam. quas tangit ysidorus. pͥmo libro de sũmo uo
quia per eas intellectus scrꝑture a ꝑitur in multis.¬
¶ Prima est de domnno ihũ rpicto et eius corpore
pus. sacra scriptura sub iio contertu quasi sub
eadem psona aliqũ loquitur de ntroq. de iuio tñsi¬
eus ad alud uerbi grã. ysa.lxi. Induit me uestimẽ¬

Expanded text:
logos exposui, super quos scripsi, antequam a libro Genesis inchoarem. Postremo, quia non sum ita peritus in lingua Hebraica vel Latina, quin in multis possim deficere, ideo protestor quod nihil intendo dicere assertive, seu determinative, nisi quantum ad ea quae manifeste determinata sunt per sacram Scripturam vel Ecclesiae auctoritatem: caetera vero omnia accipiantur tanquam scholastice et per modum exercitii dicta. Quapropter omnia dicta et dicenda suppono correctioni sanctae matris Ecclesiae, ac cujuslibet sapientis, pium lectorem, et charitativum flagitans corronem litterae, praemitto septem regulas exponendi sacram Scripturam, quas tangit Isidorus primo libro de summo bonquia per eas intellectus Scripturae aperitur in multis. Prima est de Domino Jesu Christo et ejus corpore pus sacra Scriptura sub uno contextu, quasi sub eadem persona, aliquando loquitur de utroque; et de uno transiens ad aliud; verbi gratia, Isa. LXI: « Induit me vestimen
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ osculetur me et cͣ. ubum est sponse fnu sponso de si¬
derantis et quod subditur quia meliora sunt ubera
etc̃. uͥbuuu est spõsi sponsam comiẽdanti. uñ in
agcendere quid comieniat capiti et quid corpori.
Scda regula est de corpore dĩ uero et sisitto. eccr̃a
eu q̃ue est corpus dñ unsticũ ut predictũ est est
qĩ sagena nondũ tracta ad litus. et ideo h malos
promietos. curu boms usq ad indiciũ in quo separa¬
binitur hn ab illis. et ideo i sacra scriptura aligã
mali cõmendantu cum bonis quib sunt ꝓmreti
lomi intuperantur cum malis sicut ysa .i. cogno¬
int ues possessorm suũ. et asimis preseꝑe domi
su. isrl aut me non cognouit. et ppls meus non ĩ¬

Expanded text:
 osculetur me, » etc., verbum sponsae est frui sponso desiderantis, et quod subditur, « quia meliora sunt ubera, » etc., verbum est sponsi sponsam commendantis. Unde tns attendere quid conveniat capiti et quid corpori. Secunda regula est de corpore Domini vero et simulato. Ecclesia enim, quae est corpus Domini mysticum, ut praedictum est, est quasi sagena nondum tracta ad littus: et ideo habet malos permixtos cum bonis usque ad judicium, in quo separabuntur hi ab illis; et ideo in sacra Scriptura aliquando mali commendantur cum bonis quibus sunt permixti:boni vituperantur cum malis, sicut Isaiae I: « Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
es illa ꝓphia. Ione .iii. adhuc quadra ginta dies ex
inunue subutetur. hñc enim subuisionem merue¬
rũt pcca illius ciitatis nerumptũ qr talis causa
nuitabilis est. ⁊ deo effectus aliqũ non sequitur sũ
est de recapitulõne et anticipacce. In sacra emm
scriptura non semper eode ordine gesta et frã scr¬

Expanded text:
est illa prophetia Jon. III: « Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur; » hanc enim subversionem meruerunt peccata illius civitatis. Verumtamen quia talis causa mutabilis est, ideo effectus aliquando non sequitur: est de recapitulatione et anticipatione. In sacra enim Scriptura non semper eodem ordine gesta et facta scr
Abbreviated transcription (Latin):
ni nuo loco pouit plures anuos ininucias predcãs
cõputando. in alio nͥoloco pouit panciores dcãs mi¬
nucias omittendo ¶ Tertio modo contingit eo ꝙ
cõputacio annorum incipit i uno leco a priori ter¬
mino. in alio a postenori. sicut gen . xu. dictum fuit
babrare semen tuũ futinũ peregimũ quadrĩgentis
ta aimoꝵ qr cõputacio hinus maioris mũ incipit
a tprẽ quo dictum fuit habrale geñ .xii. egredere de
abrabe de aiani ut pleni: uidebr̃ uifia exo. xii.
ito modo contingit eo ꝙ scriptura sacra lo quit
e futino per modum p̾teriti sicut spsa .1. ꝑmilus na¬
tus est nobis et cͣ. et hoc est ad denotand̾ cerͣtitudines
ꝓpbẽcie. cuiꝰ euentus de futuro est ita ceitus sicut si
iam preterss. et hoc est pp̃ certitudine dĩne p̾scĩe
ex qua fit reuelacio ipi ꝓphẽ. A dũtendũ tameñ ꝙ
talis modus soꝙdi non h locum ñ in ꝓphĩa predesti¬

Expanded text:
uando in uno loco ponit plures annos, minutias praedictas uando in uno loco ponit plures annos, minutias praedictas computando; in alio vero loco ponit pauciores, dictas minutias omittendo. Tertio modo contingit in eo quod computatio annorum incipit in uno loco a priori termino, in alio a posteriori, sicut Gen. XV dictum fuit Abrahae: « Semen tuum futurum est peregrinum quadringentis ta annorum, quia computatio hujus majoris numeri incipit a tempore, quo dictum fuit Abrahae, Gen XII: « Egredere dAbrahae de Aram, ut plenius videbitur infra Exod. XII. Quarto modo contingit, eo quod Scriptura sacra loquitur de futuro per modum praeteriti, sicut Isa. IX: « Parvulus natus est nobis, » etc., et hoc est ad denotandum certitudinem prophetiae, cujus eventus de futuro est ita certus, sicut si jam praeteriisset. Et hoc est propter certitudinem divinae praescientiae, ex qua fit revelatio ipsi prophetae. Advertendum tamen quod talis modus loquendi non habet locum, nisi prophetiae praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
auod ꝑatet ex hoc quia apłs inducu eam ad proband̾.
pt̃ fien per sensum iisticum. ut dicit angustinus
⁊tia nuicentiũ donatistam. ut supͣ allegatum ẽ predcã
enĩ auctoritas impleta fuis ad lrãm in salõne iiꝰ
tamen perfecte. qr fuit dei filius ꝑ grãm sol. in xpõ
ant̾ pertectius qui est dei filius pͭ naturam. licet aut̃
mon fuit figura xꝑe ¶Qrta regula est de spẽ et ge¬
nere. sine de paite a toto cum de uno transit ad aliud
quod subditur. a sumitate celi domus et nasa fu¬
roris eius ut dispenat onmẽ terram. post ea reuerti¬
tur adioq uend̾ contru babilonem spãlr̃ cum dr̃. ecce¬
ego suscitato suꝑ uos medos qui argentum non que
rant. qr dauus medus cum cyro nepote suo cepit
babilomã et interfegt balthasar regem babilonis
tingit quadrupli. uño modo per synodochẽ. quando
cra loquens de aliquo nũo annoꝵ in pli̾b locis. alĩ¬

Expanded text:
quod patet ex hoc quia Apostolus inducit eam ad probandum quod patet ex hoc quia Apostolus inducit eam ad probandum potest fieri per sensum mysticum, ut dicit Augustinus contra Vincentium Donatistam, ut supra allegatum est. Praedicta enim auctoritas impleta fuit ad litteram in Salomone, minus tamen perfecte, quia fuit Dei filius per gratiam solum, in Christo autem perfectius, qui est Dei Filius per naturam. Licet autemmon fuit figura Christi. Quarta regula est de specie et genere, sive de parte ac toto, cum de uno transit ad aliud,quod subditur: « A summitate coeli Dominus, et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. » Postea revertitur ad loquendum contra Babylonem specialiter, cum dicego suscitabo super vos Medos, qui argentum non quaerant, » etc., quia Darius Medus cum Cyro nepote suo cepit Babyloniam, et interfecit Balthasar regem Babylonis,mporibus; quae contingit quadrupliciter. Uno modo per synecdochen, quando cra loquens de aliquo numero annorum in pluribus locis, aliq
Abbreviated transcription (Latin):
cedar si cut pelles salomoms. uerla lnut sponse que rõ¬
ne malor ra ecca contentoꝵ dicit. q̃igra sum. s rẽe
bonorum subdit s formosa et quod subditur quasi
pro exemplo. sicrit tabernacula cedar ad malos ref̾¬
tur. cedar enim fuit filus ysmaelis. ut hẽtur geñ.x
xii. a quo descenderunt sanacem/ quod aut̾ subditur.
sicut pelles sasonis refertur ad bonos. per salõnem
enim hic intelligitur ipẽ deus ẜi expoĩtores chatho¬
licos et hebreos. et ideo pelles enis dicinitur quib
oprebatur tabnaculum in quo bom colebant deuiu
ritas bystorie est tenenda. et tamen ad spũalem in¬
tellectum referenda. hoc modo expoiitur ista lrã cõ
lra lem tantu sicut et alie ¶Cura quod considerã
Ego ero illi in prẽm et ipẽ ent michi in filium. et in¬
telligr de salone ad lram in qritum fint filius dei.
per adopcõnem in uiuentute. pp̃ ꝙ nathan ꝓphã
tur ab aplõ ad hebͥ. pmo tanqm dicta de xpo ad lrãm.

Expanded text:
 pelles Salomonis. » Verba sunt sponsae, quae ratione malorum in Ecclesia contentorum dicit: « Nigra sum; » sed ratione bonorum subdit: « sed formosa. » At quod subditur quasi cum exemplo sicut tabernacula Cedar, » ad malos refertur: Cedar enim fuit filius Ismaelis, ut habetur Gen. XXV, a quo descenderunt Saraceni. Quod autem subditur, « sicut pelles Salomonis, » refertur ad nos. Per Salomonem enim hic intelligitur ipse Deus, secundum expositores catholicos et Hebraeos; et ideo pelles ejus dicuntur, quibus operiebatur tabernaculum, in quo boni colebant Deum. ritas historiae est tenenda, et tamen ad spiritualem intellectum est referenda; hoc modo exponitur ista regula colitteralem tantum sicut et aliae. Circa quod considerand« Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium. » Et intelligitur de Salomone ad litteram, inquantum fuit Filius Dei per adoptionem in juventute: propter quod Nathan propheta tur ab Apostolo ad Hebr. primo, tanquam dicta de Christo ad litteram:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant in desto omnes qui pꝰ exitum de e¬
gypto nu̾ati fu̾ant a pigniti anuis et sͣ p̾ter
quo psalmo inducit filios mortuoꝵ de quib
ꝓmissionis loco priñ suornm ad dei landem
et obedienciam. ne ex rebellione et mobedien¬
cia ipeditentur ab ingressu terre ꝓmissionis

Expanded text:
fuerunt in deserto omnes, qui post exitum de Egipto numerati fuerant a viginti annis et supra preter quo psalmo inducit filios mortuorum, de quierram promissionis loco patrum suorum ad dei laudem et obedienciam, ne ex rebellione et inobediencia impedirentur ab ingressu terre promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo. ⁊unciata sunt hec rebecte ex quop ꝙ esau
predictam machinacõnem non sic celauit in corde
suo quin aꝑperet exterius in signis et ñbis que
inictens et irccans iacob filium suũ ut induc̾et
eum ad dandum locum ire et recedendum ad temp ꝯ
sequitur cur utioq orbabor filio in una die. ac si
dicat si madat te poterit esse ꝙ amibo eritis iuter¬
tit se ad iuducendũ yseac ut miteret iacob filium
suũ ad labau ut ibi acciperet urorem .d. tedet me

Expanded text:
, « Nuntiata sunt haec. » Ex quo patet quod Esau praedictam machinationem non sic celavit in corde suo, quin appareret exterius in signis et verbis. « Quae mittens et vocans Jacob, » etc. Ut induceret eum ad dandum locum irae et recedendum ad tempus. Sequitur: « Cur utroque orbabor filio? » etc. Ac si diceret: Si invadat te, poterit esse quod ambo eritis intertit se ad inducendum Isaac ut mitteret Jacob filium suum ad Laban, ut ibi acciperet uxorem dicens. «
Abbreviated transcription (Latin):
chusi de dauid ꝙ si urbem aliquam fu̾it ingressꝰ
circũ dabit omĩs ifrł ciuitati isli funes et tra¬
hemus eam in torrentem ut non repiatur
nec calculus quidem ex ea. subdit᷑. dreit q absa¬
lon et omnes nin isił. melius consiliũ chusiic¬

Expanded text:
uidem quod si urbem aliquam fuerit ingressus circumdabit omnis Israhel civitati illi funes et trahemus eam in torrentem ut non repperiatur nec calculus quidem ex ea dixitque Absalom et omnis vir Israhel melius consilium Husai
Abbreviated transcription (Latin):
ex supradictis. nec est ⁊ dubium qun ad intam ꝑ¬
ducat btãm. cum sit quodda instrumentũ perne¬
mendi ad et̾nam felicitatem. ut p ex u̾bis bnĩ an¬
gustim supius mouctis. S̾ refertur ad legis pitos
scripturam sacram male exponentes et male inuẽ¬
tes. ꝓp̃ que merito p̾nandi erant a consecucõe btĩ¬
tuduus eteme que est fins huius sciencie quam
sine dubio consecuntur eam sane iutlligentes ⁊
dĩ eccĩ. xximii. sil. qmi elucidant me uitam eterna
hẽbrnt. el ricidatur aut sacra scuptina in uera
ipius exporie. et in sancta operarõne. qr hec scup¬
tura tanqͥm̃ omĩb emmencior continet perfeccõ¬
nes sciencie practice et speculatiue et sie per uen
cognicõnem et boni oꝑa cõnem ꝑ ducit ad uitam be¬
atam quam nobis concedat qui sine fine iuit

Expanded text:
ex supradictis; nec est etiam dubium, quin ad vitam pex supradictis; nec est etiam dubium, quin ad vitam perducat beatam, cum sit quoddam instrumentum perveniendi ad aeternam felicitatem, ut patet ex verbis beati Augustini superius inductis: sed refertur ad legisperitos Scripturam sacram male exponentes, et male viventes, propter quae merito privandi erant a consecutione beatitudinis aeternae, quae est finis hujus scientiae, quam sine dubio consequuntur eam sane intelligentes, igesimo quarto: « Qui elucidant me, vitam aeternam habebunt. » Elucidatur autem sacra Scriptura in vera ipsius expositione, et in sancta operatione; quia haec Scriptura, tanquam omnibus eminentior, continet perfectiones scientiae practicae et speculativae; et sic per veri cognitionem et boni operationem perducit ad vitam beatam, quam nobis concedat qui sine fine vivit
Abbreviated transcription (Latin):
illa que sursum est ihrlm̃ libera est que est mater no¬
gra. et sicut positum est exemplumi in uua eictone
ita posset pom in una orõne et sicut in una et iu
aliis. A gitur de isto libro sub uma lrã contuiente plu¬
foris. scriptura extior est sensus liulis qmi est patẽ¬
cior. qr per noces ĩediate significatur. S criptura
aut intenior est senlus nuisticus uł spũalis qui est
latencior. qr per res significatas uocib designatu
ut predictum est et sic ꝑatet terciũ. t̾ca qrͣtum in qͣ
noͣtur esficacia salutaris cum dr̃. inte. considerand
ꝙ sicut dictum est a pͥncipio nulla alia scupmra nͥ
U. loquens de esfi cacia huus sacre scriꝑture dicebat
nideis in lege ꝑitis. scintanũ scuꝑtinas in quib
ꝑutatis uos uitam eteruam here. circa quos scien¬
dñ ꝙ hoc ubum putatis. ꝙ irportãt falsi oꝑimonẽ
ui saitem uen dubita cõnem. non refertur ad ipa
sacram scuꝑtura que nulli fim continet. ut p

Expanded text:
Illa quae sursum est Jerusalem, est libera, quae est mater nostra, » Et sicut positum est exemplum in una dictione, ita posset poni in una oratione: et sicut in una, ita et in aliis. Igitur de isto libro sub una littera continente pluforis. » Scriptura exterior est sensus litteralis, qui est patentior, quia per voces immediate significatur: scriptura autem interior est sensus mysticus, vel spiritualis, qui est latentior, quia per res significatas vocibus designatur, ut praedictum est. Et sic patet tertium. Circa quartum, in quo notatur efficacia salutaris, cum dicitur, vitae, considerandum quod, sicut dictum est a principio, nulla alia scriptura, nisi crae Scripturae, dicebat Judaeis in lege peritis: « Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere. » Circa quod sciendum quod hoc verbum, putatis, quod importat falsi opinionem, vel saltem veri dubitationem, non refertur ad ipsam sacram Scripturam, quae nullum falsum continet, ut patet
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. ut ibidem subditur io omnia sub conside¬
racione huius scientie continentur. non tñ sub ꝓpis
ronib singlorum. quia hec ꝑtinet adsciencias ꝑticit¬
lares et huauitus iuentas s in qñtum ex omib ca¬
tis manu duciui in cognicoẽm et dilectõnem dei ꝑ
ueram fidem canitate formatam. ad quam considen¬
cio huius sciencie ordinatur ut predictum est. et hc
est quod dicit angustimis .xiiii. de tuatate c.a. non¬
utiq q ud ꝙͣ sau pot ab homine in reb humanis u
psimũ suꝑuacue uantatis et norie cimositatis ẽ
huic scĩe tubuens s illud tñi modo quo fides salu¬
brima que ad u̾am btĩtudinem ducit gigntur mi¬
tor loquens de spũ sancto cuius reuelacone rradita
culi quia sicut in speculo appent forme sensibiles. sic n
libro relucent inteiligibi les uentates. unde et diuma
p̾scĩa in qua relucent omnes u̾itates liber uecatur in
quo libro legennt saucti a plĩ et ꝓphe. qui bane sciam

Expanded text:
facta sunt, ut ibidem subditur, ideo omnia sub consideratione hujus scientiae continentur: non tamen sub propriis rationibus singulorum, quia hoc pertinet ad scientias particulares et humanitus inventas, sed inquantum ex omnibus creatis manu ducimur in cognitionem et dilectionem Dei per veram fidem charitate formatam, ad quam consideratio hujus scientiae ordinatur, ut praedictum est. Et hoc est quod dicit Augustinus decimo  rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutor loquens de Spiritu sancto, cujus revelatione tradita culi. Quia sicut in speculo apparent formae sensibiles, sic in libro relucent intelligibiles veritates. Unde et divina praescientia, in qua relucent omnes veritates, liber vocatur: in quo libro leguntur sancti apostoli et prophetae qui hanc scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
inathi p̃mo. fis precepti est caritas de corde puro
et conscientia bona ac fide non ficta. et quia plñ suo
sensu initentes hunc t̾meni non attendenint ideo er
nu glorisicauerunt aut grãs egenin s euannerut
i cocri taconib suis. et obscmatum est insipieus cor

Expanded text:
inis praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, ac fide non ficta. » Et quia philosophi suo sensui innitentes, hunc finem non attenderunt, ideo erum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et o
Abbreviated transcription (Latin):
głare cum dr̃ hec scdo describꝰ ut generilis continẽcie
quod ostendit signum unũ sale cum dr̃. omia. ter¬
cio ut specularis intelligenae. qued denotat condicio
libri. cum dr̃ liber qtͣto ut salutaris efficacie. quod oñ¬
dit consecucio fuais intenti. cum dr̃. iite. c̾ca pͥmũ scien¬
drim ꝙ una sciencia einmencior est altera. sen honora bi¬
lior. duplici de causa. ut bẽtur p̃mo de amia. una ese
quis cit de nouuiori cnbiecto aba q̃lua p̾ccedit certiori
modo. ei ꝓp utramq sacra siuptura que ne theologia
dr̃. cum ipã soia sit tectus huns scienle Annes scie¬

Expanded text:
aec. Secundo describitur ut generalis continentiae, quod ostendit signum universale, cum dicitur, omnia. Tertio, ut specularis intelligentiae, quod denotat conditio libri, cum dicitur, liber. Quarto ut salutaris efficaciae, quod ostendit consecutio finis intenti, cum dicitur, vitae. Circa primum sciendum quod una scientia eminentior est, altera seu honorabilior duplici de causa, ut habetur primo de anima. Una est, quia est de nobiliori subjecto: alia, quia procedit certiori modo. Et propter utramque sacra Scriptura, quae proprie theologia dicitur, cum ipsa sola sit textus hujus scien
Abbreviated transcription (Latin):
cpr̃ sensus lu̾alis sen hystoricus. ẜm u̾o aliam sigui¬
ficacõnem que est per iꝑãs res. accipitur sensus nu¬
sticus senspñalis qui est tripler in generali quia
si res signiticate per ueces referantur ad significã¬
dum ea que sunt in noua lege credenda. sic accipr̃
sensus allegoricus si aut̃ referantur ad significand̾
en que per nos sunt agenda sic est sensus moratis ul
tropologicus. si aut referantur ad significandũ ea q̃
sunt spernda in bñtudiue futuia. sic est sensus aua¬
gogicus. et dr̃ ab ana quod est susum et goge quod ẽ¬
ductio. unde usus. Littera gesta decet. quid credas alle¬
goria. Moralis quid agns. quo tendas anagogia. et
dam cuntatez que fuit quonda metropons in reg
uidee que pͥmo fuit fidata a melchisedech post ea
ꝓ salomone dilatata et fortificata. scdm̃i sensum

Expanded text:
cipitur sensus litteralis seu historicus: secundum vero aliam signicipitur sensus litteralis seu historicus: secundum vero aliam significationem, quae est per ipsas res, accipitur sensus mysticus, seu spiritualis, qui est triplex in generali; quia si res significatae per voces referantur ad significandum ea quae sunt in nova lege credenda, sic accipitur sensus allegoricus; si autem referantur ad significandum ea quae per nos sunt agenda, sic est sensus moralis vel tropologicus; si autem referantur ad significandum ea quae sunt speranda in beatitudine futura, sic est sensus anagogicus. Et dicitur ab ἀνάγω quod est sursum tollo. Unde versus: Littera gesta docet, quid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia. Et mdam civitatem, quae fuit quondam metropolis in regno Judaeae, quae primo fuit fundata a Melchisedech, postea per Salomonem dilata et fortificata. Secundum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩnitus impssas mentibus ꝓphanim et per lumen
ꝓphicum sis ꝓporcõnatum indebant suo modo neri¬
tatem a dei sciencia ad eos dinatam ꝑ reuelacõnem
sicut intellectus posibilis uirtute limĩs intellectus
agentis inspict in spebus a fantasmatib acceptis
sibi ꝓporcõnabiles intates nos auteru qui talem co¬
guicione non babemius qr liñie ꝓphĩco illustrati nõ
simis. non possummus legere in dicto libro sacre scp
hoc spale. ꝙ sub una lrã continet plures sensus anꝰ
to est. quia pͥncipalis huius libri auctor est ipẽ des
in cuus potate est non solum uci nocibus ad aliꝙͥͣ
sigticandũ. quod ecia homines facere possunt et fa¬
cumt. s ⁊ rebus significatis per ucces utitur ad
signifitandum alias res. et ĩ deo comue est omĩb
libris ꝙ ueces aliquid significent. s spãle est huis
libro. ꝙ res sigiificate per u oces aliud significent
scom̃ gͥ primam significacõnem que est per iłcres. at¬

Expanded text:
divinitus impressas mentibus prophetarum, et per lumen propheticum eis proportionatum, videbant suo modo veritatem a Dei scientia ad eos derivatam per revelationem. Sicut intellectus possibilis, virtute luminis intellectus agentis, inspicit in speciebus a phantasmatibus receptis sibi proportionabiles veritates. Nos autem, qui talem cognitionem non habemus, qui lumine prophetico illustrati non sumus, non possumus legere in dicto libro, sed in lihoc speciale quod una littera continet plures sensus. Cujus ratio est quia principalis hujus libri auctor est ipse Deus: in cujus potestate est non solum uti vocibus ad aliquid significandum quod etiam homines facere possunt et faciunt, sed etiam rebus significatis per voces utitur ad significandum alias res: et ideo commune est omnibus libris, quod voces aliquid significent, sed speciale et huic libro quod res significatae est per voces, ac
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib conlud ꝙ libri a phis descripti cominentes sa¬
encias ordinatas ad finem in bac tempali uita tantũmꝰ
naturali consequẽduu si comparentur ad libres ad li¬
bros sacce scripture que ordinatur ad finem uite eteme
magis dicenoi sunt libri mortis ꝙͣ iuite. S liber con¬
tinens sacram scriptinam que licet in muitis libris
partialib dudaeur. Sub mio tñ lidro continetur qui

Expanded text:
 quod libri a philosophis descripti continentes scientias ordinatas ad finem in hac temporali vita tantummodo naturaliter consequendum, si comparentur ad libros sacrae Scmagis sunt dicendi libri mortis quam vitae. Sed liber continens sacram Scripturam quae licet in multis libris partialibus dividatur, sub uno tamen libro continetur qui
Abbreviated transcription (Latin):
naculis sem. istud exponitur uno modo ut refe¬
iatur ad ipm̃ deum. ut sit sensus ꝙͣuis ia phet
sit dilatandus in nuil titudme gencium ab eo de
sꝑãlem cultum. s in ipõ sem. quia in filiis ab
eo descendentib factum est tab̾naculum federis
gentiles qui descenderant de ia phet ascensuri erãt

Expanded text:
aus: Istud exponitur dupliciter. Uno modo ut referatur ad ipsum deum, ut sit sensus: quamvis Iaphet sit dilatandus in multitudine gentium ab eo des et specialem cultum, sed in ipso Sem, quia a filiis ab eo descendentibus factum est tabernaculum federis gentiles qui descenderunt de Iaphet essent ascensuri
Abbreviated transcription (Latin):
et supia dictis. nec est ⁊ ononim quni ad uitani ꝑ¬
ducat btam cum sit quodea iustiumentũ peruc¬
mendi ad ec̾nam felicitatem. ut prex ubis bñ. in¬
gustim supnis inductis. S̾ refertu ad legis pitos
ciptiram sacrm male erponentes ct uale inuẽ¬

Expanded text:
ex supradictis; nec est etiam dubium, quin ad vitam perducat beatam, cum sit quoddam instrumentum perveniendi ad aeternam felicitatem, ut patet ex verbis beati Augustini superius inductis: sed refertur ad legisperitos Scripturam sacram male exponentes, et male vive
Abbreviated transcription (Latin):
tm sedentis suꝑ thronũ lib lmi scptum tutus et
cons. scuptura ertior est sensts lilis qui est patẽ¬
cior q per ucces m̃iediate significatur. Scriptum
aut iuteno eit sentus msticus uł spũalis qui est
latentior. q per tes sigraficatas uceib designatur.
ut pie dictum est e sic pater tertiũ. cͥta qrͣtim in qͣ̃
nofur ecaicacia sallutars cum dr iute. considernd¬

Expanded text:
 sedentis super thronum librum scriptum intus et foris. » Scriptura exterior est sensus litteralis, qui est patentior, quia per voces immediate significatur: scriptura autem interior est sensus mysticus, vel spiritualis, qui est latentior, quia per res significatas vocibus designatur, ut praedictum est. Et sic patet tertium. Circa quartum, in quo notatur efficacia salutaris, cum dic
Abbreviated transcription (Latin):
cĩdar sicut pellts sa longnis. terla liut sponse que io¬
ne maloꝵ in ecc̃a contentoꝵ dicit. Aigra sum. si ror
conorum subdit N foruosa et quod subditur quasi
pio teemplo. sigic tͥemacla cedar. ad maros ref¬
tr. cedat cuum furit fiurs ysmiaclio. ut ñtur gen ⁊¬
ro. i quo descerideris satracem quod a ut subdicur

Expanded text:
pelles Salomonis. » Verba sunt sponsae, quae ratione malorum in Ecclesia contentorum dicit: « Nigra sum; » sed ratione bonorum subdit: « sed formosa. » At quod subditur quasi cum exemplo sicut tabernacula Cedar, » ad malos refertur: Cedar enim fuit filius Ismaelis, ut habetur Gen. XXV, a quo descenderunt Saraceni. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
lrbiate semen tuñ futuul pereginũ quadrĩgrntis
amus. et cro .xii. de uta perrgiinacõne dĩ ꝙ mnansio
filior isu in tera egrꝑti fuit quadem gentor tugĩ¬
tu alinor. qr cõpntacio hiuus maioris mii inciꝑit
a tprẽ quo dictum tut hd ale gra xii. egredete de

Expanded text:
 Semen tuum futurum est peregrinum quadringentis annis. » Et Exod. XII de ista peregrinatione dicitur quod mansio filiorum Israel in terra Aegypti fuit quadringentorum triginta annorum, quia computatio hujus majoris numeri incipit a tempore, quo dictum fuit Abrahae, Gen XII: « Egredere de