comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Natum regem repꝑiunt: munera detu¬
lerunt: & ne redire ad herodem debeant
in somnis ammonent᷑. Sicq fit: ut iħm
quẽ quęxit herodes inuenire ũ possit. Cuiuiᷤ
ꝑsona qui alii quã hypochritȩ designatit᷑:
Qui dum ficte querunt: inuenire dnm̃ nũ-¬
quã merent᷑. S int̾ hȩc sciendum est: qđ¬
priscillianistȩ heretici nasci unumquẽq ho¬
minem sub constitutionib stellarum pu-¬
tant. Et hoc in aduitorium sui erroris assu¬
munt. qđ noua stella exiit. cum dñs in
carne apparuit: cuius fuisse fatum eandẽ
quȩ apparuit stellam putant. S si euangłii
uerba pensamus quib de eadẽ stella dicit᷑.
usq dum ueniens staret supra erat puer:
dum ñ puer ad stellam s stella ad puerũ
cucurrit. si dici liceat. ñ stella fatum pueri
s fatum stellȩ is qui apparuit puer fuit.¬
S absit a fidelium cord̾ib: ut. eẽ. aliquid
fatum dicant. Uitam qitippe homiunum:

Expanded text:
agos perducit; natum Regem reperiunt, munera deagos perducit; natum Regem reperiunt, munera deferunt, et ne redire ad Herodem debeant in somnis admonentur; sicque fit ut Jesum, quem quaerit Herodes, invenire non possit. Cujus persona qui alii quam hypocritae designantur, qui dum ficte quaerunt, invenire Dominum nunquam merentur? 4. Sed inter haec sciendum quod Priscillianistae haeretici nasci unumquemque hominem sub constitutionibus stellarum putant; et hoc in adjutorium sui erroris assumunt, quod nova stella exiit cum Dominus in carne apparuit, cujus fuisse fatum eamdem quae apparuit stellam putant. Sed si Evangelii verba pensamus, quibus de eadem stella dicitur: Usque dum veniens staret supra ubi erat puer, dum non puer ad stellam, sed stella ad puerum cucurrit, si dici liceat, non stella fatum pueri, sed fatum stellae is qui apparuit puer fuit. Sed a fidelium cordibus absit ut aliquid esse fatum dicant. Vitam quippe hominum
Abbreviated transcription (Latin):
scindi ad penitendũ nolunt: eũq confiteri
ab negant: quem elem̃ta ut diximus aut
signis aut scissionib dm clamant. Qui eti¬
am ad dampnationis suȩ cumulũ. eum
quem natũ despiciunt nasciturũ longe
ante p̾scierunt: & ñ solum qr nasceret᷑ noue¬
rant. s etiam ubi nasceret᷑. Nam ab herode
requisiti locum natiuitaris eius expͥmunt
quẽ scͥpture auctoritate didicerunt: & testi¬
monium ꝓferunt. qđ bethlehem honorari
ꝑfecto bene ysaac cum iacob filium suum
benediceret: designauit. Qui & caligans ocłis
& ꝓpħans. in p̃senti filium ñ uidit. cui tã
eum de quo multa in futurum p̃dixit:
in p̃senti positum ñ agnouit.s natiuita¬
te regis nr̃i cognita herodes ad callida ar¬
guinenta conũtit᷑: ne t̾reuo regno pͥuaret᷑.
Renunciari sibi ubi puer inueniret᷑ po¬
stulat: adorare uelle se simulat: ut quasi
hẽ si inuenire possit: extinguat. s quanta
est humana malicia contra consiliũ duu¬
nitatis: Scͥptum quippe est. Non est sapien

Expanded text:
scindi ad poenitendum nolunt, eumque confiteri abnegant, quem elementa, ut diximus, aut signis aut scissionibus Deum clamabant. Qui etiam ad damnationis suae cumulum, eum quem natum despiciunt, nasciturum longe ante praesciverunt. Et non solum quia nasceretur, noverant, sed etiam ubi nasceretur. Nam ab Herode requisiti, locum nativitatis ejus exprimunt, quem Scripturae auctoritate didicerunt. Et testimonium proferunt, quod Bethlehem honorari profecto bene Isaac, cum Jacob filium suum benediceret, designavit ; qui et caligans oculis et prophetans, in praesenti filium non vidit, cui tam eum de quo multa in futurum praedixit in praesenti positum non agnovit. 3. Sed nativitate Regis nostri cognita, Herodes ad callida argumenta convertitur, ne terreno regno privaretur. Renuntiari sibi ubi puer inveniretur postulat, adorare eum velle se simulat, ut quasi hunc invenire possit exstinguat. Sed quanta est humana malitia contra consilium divinitatis? Scriptum quippe est: Non est sapient
Abbreviated transcription (Latin):
rlũo dicente. ite docete om̃s gentes. baptr⁊ antes
eas in nomine patris & filii & sp̃s scĩ: iam oꝑis
ꝑfectionem. numeri quoq sacram̃to firmarẽe.¬
III. lurca altiorem autẽ intellectũ: dampnum ec¬
cłie qđ  falsis frĩb patitur. hactems ex
parte maxima manet incorrectum. At cũ
in sine mundi popłs iudeoꝵ qui dnmñ cru¬
cifirit reconciliandus eccł̃iȩ creditur: uelut
qͥnquagesimo die ꝓpinquante. apłorum sũ
ma restaurabitur. Et hic quidẽ possedit a¬
grum de mercecle iniquitatis. Qui dnm̃ iui
tȩ uendidit: tra uiuentium amissa agrũ
inquitatis & mortis et̾na sceleris & nominiᷤ
sui meinoria possidet. Alioquin: ñ ipse uidaᷤ
emptum p̃cio sanguinis agrum figuli pos¬
sidere meruit: qui relatis triginta argenteis.
dit dictum est possideri fecit: sicut beatꝰ
iobait. & abhominabunt᷑ me uestim̃ta me

Expanded text:
Domino dicente: Ite, docete omnes gentes, baptizantes Domino dicente: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritusfectionem numeri quoque sacramento firmarent. Juxta altiorem autem intellectum, damnum Ecclesiae quod in falsis fratribus patitur, hactenus ex parte maxima perdurat incorrectum. At cum in fine mundi populus Judaeorum qui Dominum crucifixit reconciliandus Ecclesiae creditur, velut quinquagesimo die propinquante, apostolorum est summa restituta. Et hic quidem possedit agrum de mercede iniquitatis. Qui Dominum vitae vendidit, terra viventium amissa, agrum sanguinis et mortis aeternae, sceleris et nominis sui memoriam possidet. Alioquin non ipse Judas emptum pretio sanguinis agrum figuli possidere meruit, qui, relatis triginta argenteis, dit dictum est possidere fecit. Sicut beatus Job ait: Et abominabuntur me vestimenta me
Abbreviated transcription (Latin):
n uies: illis: exsurgeus petrus in medio
fr̃m dirit. Erat autem turba hominum
fere centũ uiginti. Hicentũ uiginti ab uno¬
usq ad quindecim paulatim & ꝑ increm̃¬
ta surgentes. quindecim graduũ numerũ
efficiunt. qui ꝓpt̾ utriusq legis ꝑfectionẽ
in ꝑsaltĩo mystice continetur: & in quo uã
electionis apud petrum ierosolimis com¬
moratu. Oportebat eiuum: ut sacram̃tũ qđ
legislator in aunis exhibuit. hiͦc nouȩ p̃di
catores gr̃ȩ suo numero designarent. Uiri
fr̃s: oportet impleri scͥpturam quã p̾dir̃¬
p̃hendunt iħm. In undenario uumero petrus
apłs se manere metuit. Omẽ enĩ peccatum unde¬
narium est: qi dum ꝑu̾se agit. p̃cepta decalogi
transit. Unde qi nulla nr̃a iusticia ꝑ se inno¬
cens est: tab̾nacłmn qđ arcbam dñi continet
intus. undecim uelis cilicinis desuꝑ obuelat᷑.
Niunerũ gͦ apłorum duodenarium redinte¬
grat: ut ꝑ duas septenarii partes. ter enim
driformi fidem scȩ trinitatis p̃dicaturierãt.

Expanded text:
n diebus illis exsurgens Petrus in medio fratrum dixit erat autem turba hominum simul, fere centum usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes, quindecim graduum numerum efficiunt, qui propter utriusque legis perfectionem in Psalterio mystice continetur, et in quo Vas electionis apud Petrum Jerosolymis commoratur. Oportebat enim ut sacramentum quod legislator in annis exhibuit, hoc novae gratiae praedicatores suo numero designarent. Viri fratres, oportet impleri Scripturam quam pretc. In undenario numero Petrus apostolus remanere metuit. Omne enim peccatum undenarium est, quia dum perverse agit, praecepta Decalogi transit. Unde quia nulla nostra justitia per se innocens est, tabernaculum quod Arcam Domini continebat intus undecim velis cilicinis desuper obvelabatur. Numerumque apostolorum duodenarium redintegrat, ut per duas septenarii partes ter enim driformi fidem sanctae Trinitatis praedicaturi erant,
Abbreviated transcription (Latin):
enim nȩc fallaciã diaboli nouerat: nec decepti
cuiusqͣ casum defleuerat. Qui quidẽ forsitan
posset euadere: nͥ prior cumhoste dunconfli¬
git occumb̾et. Te iam instruit dñs: tͥ gestoꝵ
exempla ꝓposuit. Coce inquit sants factꝰ es:
iam noli peccare. ne quid tͥ det̃ĩus fiat. Noli
inquit peccare post ueuiam. noli uuln̾ari
post curam: noli sordidari post grãm. Cogita
molestius hoĩem sordidari post gr̃am. Quare
nitatis indignus est qui seinet pꝰquã curatꝰ
est uulnerat. nec mundari meret᷑ qui seip¬
sum post gr̃am sordidat. Porro qui post ab¬
solutionem ñ peccat meret᷑ & p̃mium: qui
post curam cautus. ẽ. sanitatis possidet do¬
num. qui gr̾am illesã tenuerit. ex̃nitatis ac¬
cipiet regnum. Graue. ẽ. enĩ hominẽ instru¬
ctum delinquere: grauius iam ab solutum
peccare. Seruo peior est qui patronum post
datã lib̾tatem osfendit: beneficii ingratꝰ ẽ.

Expanded text:
enim nec fallaciam diaboli notat, nec decepti enim nec fallaciam diaboli notat, nec decepti cujusquam casum defleverat. Qui quidem forsitan posset evadere, nisi prior cum hoste dum confligit occumberet. Te jam instruit Dominus, tibi gestorum exempla proposuit. Ecce, inquit, sanus factus es, noli jam peccare, ne quid tibi deterius fiat . Noli, inquit, peccare post veniam, noli vulnerari post curam, noli sordidari post gratiam. Cogita, uram, molestius hominem sordidari post gratiam. Quare nitate indignus est, qui semetipsum postquam curatus est vulnerat, nec mundari meretur qui semetipsum post gratiam sordidat. Porro qui post absolutionem non peccat, meretur et praemium; qui post curam cautus est, sanitatis possidet donum; qui gratiam illaesam tenuerit, aeternitatis accipiet regnum. Grave est enim hominem instructum delinquere, gravius jam absolutum peccare. Servo pejor est qui patronum post datam libertatem offendit. Beneficiis ingratus est,
Abbreviated transcription (Latin):
nemo infecto delictis animo. dissimulatio¬
nis uirus infundat. Anini uicia corporis
merore monstrent᷑: si ueratus . ẽ. animus
quale est corꝑis uicia sine animi passione
neficio foueri aut inuiria uexari necesse. ẽ
Neͤnim aliud est homo: quã corꝑis animiq
concretio. Hex enĩ duo qͣntũ diffinitionib
differunt: tantũ hominem dum uingunt᷑
efficiunt. Ut enĩ in uita separari ñ possunt:
ita numꝗͣ boni maliq merito seꝑantur. Ut
enim ñ potest a corꝑis bonis animus separa¬
ri: ita ab animi malis corpus ñ potest disso¬
ciari. Si enĩ in d̾i iudicio utreq substantię
aut supplicio aut p̾mio remunerabuntur.
cur ñ & in isto scło parit aut mesticia aut le¬
ticia ꝑfruuntur: Unde tͥ xp̃ĩane excusatio
nulla est: qui post seruitutem lib̾atus es. pꝰ
captiuitatem redemptꝰ. pꝰ uexationem curatꝰ.
post int̾itum restitutus. Habes in monitis qd̾
exerceas: habes exempla quȩ timeas. Adam

Expanded text:
nemo infecto delictis animo dissimulationemo infecto delictis animo dissimulationis virus infundat. Animi vitia, corporis moerore monstrentur. Si vexatus est animus, quale est corporis vitia sine animi compassione neficio foveri, aut injuria vexari necesse est. Nec enim aliud homo est quam corporis animique concretio. Haec enim duo quantum diffinitionibus differunt, tantum hominem dum junguntur efficiunt. Ut enim in vita separari non possunt, ita nunquam boni malique merito separantur. Ut enim non potest a corporis bonis animus separari, ita ab animi malis corpus non potest dissociari. Si enim in Dei judicio utraeque substantiae aut supplicio aut praemio expurgentur, cur non et in isto saeculo pariter aut moestitia aut laetitia perfruantur? Unde tibi, Christiane, excusatio nulla est, qui post servitutem liberatus es, post captivitatem redemptus, post vexationem curatus, post interitum restitutus: habes in monitis quod exerceas, habes exempla quae timeas. Adam
Abbreviated transcription (Latin):
hominem pat̾na pietate condoluit. Inimici
atrocitate ꝑmotus est: & hoĩem clement̃ do¬
luit qui deceptus est. Deniq dñs d̾s. ubi es
inquit adam: Ad confessionem ꝓuocat dũ
int̾rogat: uult eum fateri peccatum dũ ab
eo ꝑquirit amissum. Quexit misereri dũ
cum reo de culpa colloquitur: ueniã cogi¬
tat. qui causã contemptȩ legis incusat. Ob-¬
iurgat culpãait possit retribuere ueniam:
ut quos formare instruendo ñ potuit. cos
poss& confitendo purgare. Accipiunt indu¬
menta pellicia: ut qui confessi delictum iã¬
fuerant. ueniã cultus humilitate ꝑciꝑent.
Ostendit dñs quib officiis possint delicta pur¬
gari: ostendit confessione & deformitate
cultus ueniam posse facillune impetrari.
Ut enĩ contumacia est celare qđ d̾o teste
commiseris: sic ꝑicłosum si splandore cultꝰ
innocentiã animi mentiaris. Nemo itaq ne-¬
mo peccatoꝵ uicia. desꝑata leticia cõtegat:

Expanded text:
hominem paterna pietate condoluit, inimici hominem paterna pietate condoluit, inimici atrocitate permotus est, et hominem clementer doluit qui deceptus est. Denique Dominus Deus, Ubi es, inquit, Adam? Ad confessionem provocat dum interrogat. Vult eum fateri peccatum, dum ab eo inquirit admissum. Quaerit misereri, dum cum reo de culpa colloquitur. Veniam cogitat, qui causam contemptae legis incusat. Objurgat culpam, ut possit retribuere veniam, ut quos formare instruendo non potuit, eos possit confitendo purgare: accipiunt indumenta pellicea, ut qui confessi jam delictum fuerant, veniam cultus humilitate perciperent. Ostendit Dominus quibus officiis possint delicta purgari, ostendit confessione et deformitate cultus veniam posse facillime impetrari. Ut enim contumacia est celare quod Deo teste commiseris, sic periculosum si splendore cultus animi innocentiam mentiaris. Nemo itaque, nemo peccatorum vitia desperata laetitia contegat,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam & qui ñ nouit dum patitur discit:
& qui nescit dum expungit᷑ sentit. & qui ig¬
norat dum expetitur agnoscit. Prohnefas.
Eceptum di contempnit᷑: & ꝑsuasio serpentis
auditur. Despicit᷑ d̾s ꝓuidens: & serpenꝰ au-¬
ditur decipiens. Sꝑnunt᷑ salutaria monita:
& recipiunt᷑ uenenata colloquia. Unde addi-¬
citur homo ex contemptu morti: qͥ maluit
obȩdire serpenti. Spoliantur gła. dignitate.
pͥuantur: facti sunt qđ ñ erant dum amit¬
tunt qd fuerant. Adeo gaudet serpens ꝑpe
ratum semet dum uulnerat. trucidatum
dum trucidat. dũ hoĩem ꝑunit semet ip¬
sum. ẽẽ ꝑemptum. Cont̾statur & d̃s homi
sisse quam mortem. S tam̃ plus malicia ser¬
pentis quã hoĩs contemptu commotus est:
plus fallaciã diaboli quã hominis ꝑfidiã
denotauit. Adeo dñs d̃s & seuiciam exsecra¬
tus est hostis: & casum miseratus est hoĩs.
Crudelitatem hostis exhorruit: & deceptũ

Expanded text:
tiam, et qui non novit, dum patitur discit; tiam, et qui non novit, dum patitur discit; et qui nescit, dum expungitur sentit; et qui ignorat, dum experitur agnoscit. Proh nefas! praeceptum Domini contemnitur, et persuasio serpentis auditur. Despicitur Deus providens, et serpens auditur decipiens. Spernuntur salutaria monita, et recipiuntur venenata colloquia. Unde addicitur homo ex contemptu morti, qui maluit obedire serpenti. Spoliantur gloria, dignitate privantur, facti sunt quod non erant, dum amittunt quod fuerant. Adeo gaudet serpens perpratum semet, dum vulnerat; trucidatum dum trucidat, dum hominem perimit, seipsum esse peremptum. Contristatus est Deus hominiam contempsisse quam mortem, sed tamen plus malitia serpentis quam hominis contemptu commotus est, plus fallaciam diaboli quam hominis perfidiam denotavit: adeo Dominus Deus et saevitiam exsecratus est hostis, et casum miseratus est hominis: crudelitatem hostis exhorruit, et deceptum
Abbreviated transcription (Latin):
cumuenit. Adam uͦ ꝑ urorẽ inuenit inte¬
ritum: quã a deo acceꝑat in auxilium.
Prohdolor. ꝓsꝑa in contͣrium cedũt utilia
ꝑniciem oꝑantima. Deniq plus adam domesti-
tilis ut falleret: & accessit ñ ut uiro s ut mu¬
lieri serpentinum uirus infligeret. Accessit in¬
quam: ut unius consensu utrisq nocere po¬
tuisset. Soli ꝑsuadet: qͦd ambob obeẽt. Utrĩq
obfuit: qđ unius animũ malicia serpentis in¬
fecit. Deniq consentiens mulier:. talis cͥca ui-¬
rum exstitit: qualẽ circa se malicra serpen¬
tis inuenit. Adeo ꝑsuasa est & ꝑsuasit : infe¬
cta est & infecit. decepta est & decepit. Quȩ qͥ¬
dem mulier feritur sententia duplici: alt̃a
lore parere p̃cepta est: communi qua cum
uiro morti addicta est. Alta qua serpenti as¬
sensit: alta qua marito ꝑsuasit. De cõsensu
enim mortis sententiã incidit: de ꝑsuasu in
dolore filios parere meruit. Hanc gͥ senten-¬

Expanded text:
cumvenit. Adam vero per uxorem invenit intecumvenit. Adam vero per uxorem invenit interitum, quam a Deo acceperat in auxilium. Proh dolor! prospera in contrarium cedunt, utilia rniciem operantur. Denique plus Adam domesticitilis ut falleret, et accessit, non ut viro, sed ut mulieri serpentinum virus infligeret. Accessit, inquam, ut unius consensu utrique nocere potuisset. Sed soli persuadet, quod ambobus obesset: utrisque obfuit quod unius animum malitia serpentis infecit. Denique consentiens mulier talis circa virum exstitit, qualem circa se malitiam serpentis invenit. Adeo persuasa est et persuasit, infecta est et infecit, decepta est et decepit. Quae quidem mulier feritur sententia duplici, alteralore praecepta est; communi, qua cum viro morti addicta est. Altera qua serpenti assensit, altera qua marito persuasit. De consensu enim in mortis sententiam incidit, de persuasu in dolore filios parere meruit. Hanc igitur senten
Abbreviated transcription (Latin):
CMO qui nesciat pͥncipio ho¬
minem sic a do plasmatum.
ut instrueretur prudentia.
consilio firmaretur: rationis
capax diuina ꝓuidentia redde¬
retur. Instrue̾ret᷑ inquã pru-¬
dentia qua hostis calliditatem uitar&: consi.¬
lio quo salutaria ac recta ꝑguireret. ratione.
uit. Quippe qͥ cũ diabolo erat pugnaturꝰ:
uelut quib dã armis hoc. ẽ. prudentia. cõ¬
silio. ratione. fuerat instruendus. Addi¬
dit p̃tẽa legem. qua d̾i uoluntatẽ cogno¬
socret: & qͥd contempnenti euenire possoe
addisceret. Qui quidẽ homo incautus.
dum diabolo ꝑsuadenti quã dño iubenti
consensit: sic & uitam quã habuit ꝑdi¬
dit. & inortem quã ignorabat accepit. Sta¬
bat adam int̾ uxorem & diabolum. int̾
euam & hostem: int̾ mulierem & serpentẽ
Diabolus ꝑsuadet ut noceat: eua cõsentĩt
ut ꝑeat. Diabolus mulierem astutia fal¬
lendi cͥcumuenit: mulier incauta serpen¬
tinum uirus excepit. Diabolus qđ ꝑ se ñ
potuit: ꝑ uxorem adam ꝓthoplastum cir¬

Expanded text:
 qui nesciat principio hominem sic a Deo plasmatum ut instrueretur prudentia, consilio formaretur, rationis capax, divina providentia redderetur. Instrueretur, inquam, prudentia qua hostis calliditatem vitaret; consilio, quo salutaria ac recta perquireret; ratione, vit, quippe qui cum diabolo fuerat pugnaturus, velut quibusdam armis, hoc est prudentia, consilio, ratione, fuerat instruendus. Addidit praeterea legem qua Dei voluntatem agnosceret, et quid contemnenti evenire posset, addisceret. Qui quidem homo incautus, dum plus diabolo persuadenti quam Deo jubenti consensit, et sic vitam quam habuit perdidit, et mortem quam ignorabat accepit. Stabat Adam inter uxorem et diabolum, inter Evam et hostem, inter mulierem et serpentem. Diabolus persuadet ut noceat, Eva consentit ut pereat. Diabolus mulierem astutia fallendi circumvenit, mulier incauta serpentium virus accepit. Diabolus quod per se non potuit, per uxorem Adam protoplastum cir
Abbreviated transcription (Latin):
ne maiestatis. ẽẽ. comp̃hensurũ. Quia enĩ
in pectore iħu sunt om̃s thesauri sapien¬
tiȩ & scientiȩ absconditi: merito supra pe¬
ctus erus recubat. quem maiore ceteris
sapientiȩ & scientiȩ singłaris munere do¬
nat. Cet̾os quippe euangłistas noiumus
plura de miraculis nr̃i saluatoris. pau¬
ciora de diuinitate loquutos: ioħes au¬
tem ꝑpauca de humanis scribens actibꝰ:
potius se exponendis diuinȩ naturȩ in¬
dicdit archanis: patent̾ insinuans qͣnta
de pectore iħu fluenta doctrinȩ cȩlestis q̃
nob ructaret hauserit. Sequitur. hunc
gͦ cum uidisset petrus: dicit iħu. Dñe.
hic autem qͥd: Quia se beatus petrus au-¬
dierat ꝑ passionem crucis clarificaturũ
ẽẽ. dm: uoluit etiã de fr̾e & condisci-¬
pulo cognoscere qua eẽt ipse morte ꝑpe¬
tuam transiturus ad uitam. Dicit ei iłie.

Expanded text:
nae majestatis esse comprehensurum. Quia enim nae majestatis esse comprehensurum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , merito super pectus ejus recubat, quem majore caeteris sapientiae et scientiae singularis munere donat. Caeteros quippe evangelistas novimus plura de miraculis nostri Salvatoris, pauciora de divinitate locutos: Joannes autem perpauca de humanis scribens actibus, potius se exponendis divinae naturae indidit arcanis; patenter insinuans quanta de pectore Jesu fluenta doctrinae coelestis, quae nobis ructaret, hauserit. Sequitur: Hunc ergo cum vidisset Petrus, dicit Jesu: Domine, hic autem quid? Quia se beatus Petrus audierat per passionem crucis clarificaturum esse Deum, voluit etiam de fratre et condiscipulo cognoscere, qua esset ipse morte perpetuam transiturus ad vitam. VERS. 22.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui & recubuit in cena suꝑ pectus eius &
dirit: dñe quis est qui tradet te. Hoc quo¬
mͦ gestum sit: suꝑiora huius euangelũ
loca plenius ostendunt: qi iudelicet in ce¬
na quam ultunã ante passionẽ cum aisci¬
pulis saluator habuit. in qua eoꝵ pecles
lauit: eisq corꝑis ac sangiunis sui tradi¬
dit mysteria celebranda: discipłs ille quẽ
diligebat supra pectus illius recubuerit.
Et cum dixisset eis. am̃ am̃ dico uob̃ qr
unus ex uob̃ tracdet me. respondit ille di¬
scipulus innuente petro ut int̾rogaret &
diceret ei. Dñe quis est : Ait dñs. Ille est in¬
quit: cui ego intinctum panem porrexe¬
ro. Qđ autem discipłs ille supra pectꝰ ma¬
gistri recubuit: ñ p̾sentis solumm᷑ dilec¬
tionis s & futuri signum erat mysterii.
figurabat᷑ & enim iam t̾e : euangłm qd̾ idẽ
discipłs erat scripturus. ub̃uis atq altus
cetis sacre scripturȩ paginis archana diui¬

Expanded text:
Qui et recubuit in coena super pectus ejus, et Qui et recubuit in coena super pectus ejus, et dixit: Domine, quis est qui tradet te? Hoc quomodo gestum sit, superiora hujus Evangelii loca plenius ostendunt: quia videlicet in coena, quam ultimam ante passionem cum discipulis Salvator habuit, in qua eorum pedes lavit, eisque corporis et sanguinis sui tradidit mysteria celebranda; discipulus ille, quem diligebat, super pectus ejus recubuerit; et cum dixisset eis: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me, responderit ille discipulus, innuente Petro ut interrogaret, et dixerit ei: Domine, quis est? Ait Dominus: Ille est, inquit, cui ego intinctum panem porrexero. Quod autem discipulus ille super pectus magistri recubuit, non praesentis solummodo dilectionis, sed et futuri erat signum mysterii; figurabatur etenim jam tunc Evangelium, quod idem discipulus erat scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divi
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ cuius hodie natalicia festa celebramus
qui hoc scripsit euangłin: atq ideo suam ꝑ¬
sonam maluit indiciis rerum accidentiũ
quã ꝓprio designare uocabulo. Diligebat
autem eum iħe. ñ exceptis cet̾is singłarit᷑ so¬
lum: s p̃ cet̾is qͦs diligebat. familiariꝰ unũ.
quem specialis progatiua castitatis ampli¬
ori dilectione fecerat dignum. Om̃s qͥppe
se diligere ꝓbat: quib aute passionem lo¬
quitur. Sicut dilexit me pat̾. & ego dilexi
uos: manete in dilectione mea. S hunc p̃
omĩb diligit: qui uirgo electus ab ipso iur
go in euum ꝑmansit. Tradunt namq hy¬
storiȩ qđ eum de nuptiis uolentem nubere
uocauerit: & ꝓpte̾a quem a carnali uolup¬
tate retraxerat potiore sui amoris dulce
ac resurrectionẽ cęlos ascenclente ñ deeẽt eiꝰ
genitrici filius. cuius casta uita castis eius
uteretur obsẽquiis. Ponit & aliud suȩ ꝑso¬
ue beatus iohannes indicium: subuingens.

Expanded text:
se, cujus hodie natalitia festa celebramus, se, cujus hodie natalitia festa celebramus, qui hoc scripsit Evangelium, atque ideo suam personam maluit indiciis rerum accidentium, quam proprio designare vocabulo. Diligebat autem eum Jesus non exceptis caeteris singulariter solum, sed prae caeteris quos diligebat familiarius unum, quem specialis praerogativa castitatis ampliori dilectione fecerat dignum. Omnes quippe se diligere probat, quibus ante passionem loquitur: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos. Manete in dilectione mea . Sed hunc prae omnibus diligigo in aevum permansit. Tradunt namque historiae quod eum de nuptiis volentem nubere vocaverit; et propterea quem a carnali voluptate retraxerat, potiore sui amoris dulcedet resurrectionem coelos ascendente, non deesset ejus genitrici filius, cujus casta vita ejus castis tueretur obsequiis. Ponit et aliud suae personae beatus Joannes indicium subjungens:
Abbreviated transcription (Latin):
magistri iter sequeris: Iam uͦ ab euangłista
ñ subditur qͥd post hȩc dicta dñs ꝙ discipli
fecerint: s ex eo tam̃ innuitur qđ subiumn
git. Conu̾sus petrus: uidit illum discipu¬
lum quem diligebat iħc seq̃ntem. Patet
namq qr cum dixisset petro sequere me.
id est. crucem patiendo imitare: surrex̃
de loco coniuuis & abire iam cȩpit. Se¬
quutus . ẽ. autem eũ petrus: etiã incessu
pedum: cupiens implere qđ audiuit se¬
quere me. Sequutus .ẽ. & ille discipłs quẽ
diligebat iħc. Heq enim arcendum se a cõ¬
sectatu xp̃i putabat: qui ñ minore se gr̾a
dilectionis a xp̃o complexum nouerat.
Neq incredibile est id̾o utrumq discipu¬
lum corꝑali gressu uestigia dñi sequutũ:
qr necclum intellexerat qͥd significauerit
in eo qđ petrum se sequi p̃cepit. Notum au¬
tem noui ur̃ȩ fr̃nitati qui sit ille discipłs
quem diligebat iħc: iohannes undelicet ip¬

Expanded text:
magistri iter sequeris. Jam vero ab evangelista magistri iter sequeris. Jam vero ab evangelista non subditur quid post haec dicta Dominus et discipuli fecerint, sed ex eo tagit: Conversus Petrus, vidit illum discipulum, quem diligebat Jesus, sequentem. Patet namque quia cum dixisset Petro: Sequere me, id est, 646 crucem patiendo me imitare, surrexit de loco convivii et abire jam coepit. Secutus est autem Petrus etiam incessu pedum, cupiens implere quod audivit: Sequere me; secutus et ille discipulus, quem diligebat Jesus: neque enim arcendum se a consectatu Christi putabat, qui non minore se gratia dilectionis a Christo complexum noverat. Neque incredibile est ideo utrumque discipulum corporali gressu vestigia Domini secutum, quia necdum intellexerunt quid significaverit in eo quod Petrum se sequi ptem novi vestrae fraternitati qui sit ille discipulus quem diligebat Jesus, Joannes videlicet ip
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt ꝑuenturus intimauit dicens. Am̃ am̃
dico tibi: cum ẽẽs uinior cingebas te & am¬
bulabas ubi uolebas: cum autẽ senie¬
ris extendes manus tuas & alius te cin¬
get & ducet quo tu ñ us. In manuum
namq extensione designauit qđ ꝑ mor¬
ten crucis martyrio coronandus: in cin¬
ctione alt̾ius qđ uinciendus a ꝑsequutore:
in ductu quo ñ uellet qđ tormenta passio¬
nis contra uoluntatem ẽẽt passurus huma¬
nȩ fragilitatis. S ne grauis forte uideret᷑
petrd. p̃dicta a dño passiocrucis: hãc suo
confesti lenire curauit exemplo: ut cru
meminisset similem suo redemptori mor
nus adiungit qđ in huius capite lectionis
audiuimus. & dicit ei. Sequere me. Acsi
aꝑte dicat. Quia ipse prius ꝓ tua redemp¬
tione crucis supplicium subire ñ timui.
cur tu ꝓ mei confessione nominis crucem
pati formidas: qui eo głosiore marty rii
palma clarificabis. quo in hac ꝓmerencda

Expanded text:
esset perventurus, intimavit dicens: Amen amen esset perventurus, intimavit dicens: Amen amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis. In manuum namque extensione designavit quod per mortem crucis martyrio coronandus; in cinctione alterius, quod vinciendus a persecutore; in ductu quo non vellet, quod tormenta passionis contra voluntatem esset passurus humanae fragilitatis. Sed ne gravis forte videretur Petro praedicta a Domino passio crucis, hanc suo confestim lenire curavit exemplo, ut crucmeminisset similem suo Redemptori mortnus adjungit quod in hujus capite lectionis audivimus. Et dicit ei: Sequere me. Ac si aperte dicat: Quia ipse prius pro tua redemptione crucis supplicium subire non timui, cur tu pro mei confessione nominis crucem pati formides? Qui eo gloriosiore martyrii palma clarificaberis, quod in hac promerenda
Abbreviated transcription (Latin):
sari: quanto magna suꝑnȩ gre dulcedi¬
ne tota recdundat. Commendat enĩ no
amplius meruit honorari a dño. Com-¬
mendat testimoniũ euangłice descͥpti-¬
onis: qđ ueritate diuina subiuxum nul-¬
lus fidelium dubitare ꝑmittit᷑. Com¬
mendat placidam sue carnis absoluti¬
onem: quam dño specialit̾ se uisitante
ꝑcepit. S ut ꝑfecte lectionis huius pͥn¬
cipia considare ualeamiis : libet suꝑio¬
ra parumꝑ attendere. Apparuit dns
post resurrectionẽ discipłis septem. int̾
quos erat petrus & iohannes. frustra
in piscando tota nocte laborantib: et
stans in litore. copiosa rete eorum pisci¬
um multitudine impleuit. Moxq egre̾¬
sos ad t̾ram: inuitauit ad prandiũ.
& int̾ prandendũ tercio petrum anse
amaret int̾rogauit: ac tercio amorẽ con¬
fitenti qi ter eum negauerat. ei tercio pa¬
scendas suas oues commisit. ac deinde qr
ꝓ earumdẽ ouium. id est. animarũ fideliũ
cura pastorali usq ad martyrium crucis

Expanded text:
sari, quanta magna gratiae supernae dulcedine tota redundat. Commendat enim nobo caeteris amplius meruit honorari a Domino: commendat testimonium evangelicae descriptionis, quod veritate divina subnixum nullus fidelium dubitare permittitur: commendat placidam suae carnis absolutionem, quam Domino specialiter se visitante percepit. Sed ut perfectae lectionis hujus principia considerare valeamus, libet superiora parumper attendere. Apparuit Dominus post resurrectionem discipulis septem, inter quos erat Petrus et Joannes, quibus frustra in piscando tota nocte laborantibus, et stans in littore copiosa rete eorum piscium multitudine implevit, moxque egressos ad terram invitavit ad prandium, et inter prandendum tertio Petrum an amaret, interrogavit; ac tertio amorem confitenti, quia ter eum negaverat, ei tertio pascendas suas oves commisit: ac deinde quia pro earumdem ovium, id est, animarum fidelium cura pastorali usque ad martyrium crucis
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Qui cum dixisset. hic.ẽ. discipłs qͥ
testimonium ꝑhibet de his & scripsit.
hȩc: continuo subiecit & ait. Et scimus
qr uerum est testimonium eiꝰ. Quia gͦ &¬
nos cum cet̾is fidelib scimus uerum. ẽẽ.
testimoniũ eius: curemus ꝑ omĩa. recta¬

Expanded text:
dere, qui cum dixisset: Hic est discipulus qui dere, qui cum dixisset: Hic est discipulus qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec, continuo subjecit et ait: Et scimus quia verum est testimonium ejus. Quia ergo cum caeteris fidelibus scimus, verum esse testimoniu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ad te: Cu me sequere. Ninquit eũ
ꝑ passionem martyrii uolo consũmari:
s absq iuolentia ꝑsequitoris diem ex¬
pectare nouissimum: qͣndo ipse ueniens.
eum in ȩt̾nȩ beatitudinis mansione re-¬
cipiam. & quid hoc ad te: Tu tantum
crucis patibłm subeundo: mea te uestigia
sequi debere memento. Et quiclẽ hanc
diũ responsionem fr̃s t̾e temꝑis ita tra¬
ctabant: quasi iohannes numꝗͣ eẽt mo¬
riturus. Qđ ita ñ. ẽẽ. intelligendumł am¬

Expanded text:
id ad te? Tu me sequere. Non, inquit, eum per passionem martyrii volo consummari, sed absque violentia persecutoris diem exspectare novissimum, quando ipse veniens eum in aeternae beatitudinis mansione recipiam. Et quid hoc ad te? Tu tantum crucis patibulum subeundo mea te vestigia sequi debere memento. Et quidem hanc Domini responsionem fratres tunc temporis ita tractabant, quasi Joannes nunquam esset moriturus. Quod non ita esse intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
meritã p̃uaricationis suȩ penã excepit. abi¬
ense in locum suum gehennã uidelicet in¬
fernalem. cõmunẽ humanȩ conu̾sationis
habitationem immatura & impia morte
deseruit: & nichilominus accipiente scõ ma¬
thia locum ministerii illius & apłatus. sa¬
cratissima ꝑfectionis apłicȩ sumnia restau-¬
U. rata est. S notandum qd̾ nequaꝗͣ iuxta
uulgatam editionem de centesimo octauo
psalmo totum testimoniũ est sũptum. uerũ
extrema tantũ pars: prior uͦ de sexagesimo
octauo. in quo dictum .ẽ. de uideis. fiat ha¬
bitatio eoꝵ deserta. & in tab̾nacłis eoꝵ ñ sit
qui inbabitet. Dum enĩ uellet beatus petrꝰ
& iudȩ abiectionẽ & electionem mathiȩ testi¬
moniis astruere ꝓpħicis: iunxit testimoniũ
qd de episcopatu mathiȩ specialit᷑. & illud
qđ de iudeoꝵ abiectione in quoꝵ numero

Expanded text:
meritam praevaricationis suae poenam excepit, abimeritam praevaricationis suae poenam excepit, abiensque in locum suum, gehennam videlicet infernalem, communem humanae conversationis habitationem immatura et impia morte deseruit, et nihilominus, accipiente sancto Matthia locum ministerii illius et apostolatus, sacratissima perfectionis apostolicae summa restaurata est. Sed notandum quod nequaquam juxta Vulgatam Editionem de uno centesimo octavo psalmo totum testimonium est sumptum, verum extrema pars tantum, prior vero de sexagesimo octavo, in quo dictum est de Judaeis: Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet. Dum enim vellet beatus Petrus et Judae abjectionem et electionem Matthiae testimoniis astruere propheticis, junxit testimonium quod episcopatu Matthiae specialiter, et illud quod de Judaeorum, in quorum numero
Abbreviated transcription (Latin):
dent. Et suspensus crepuit mecdius. Dignã
sibi penam traditor amens uiuenit: ut ui¬
delicet guitur quo uox ꝓditionis exierat.
laquei nodus necaret. Dignum etiã locum
interitus quęsiuit: ut qui hominum angło¬
rumq dñm morti tradiderat. cȩlo terrȩq
ꝑosus. quasi aercis tantũ spiritibꝰ sociandus.
uirta exemplum achicofel & absalon qui re¬
gem dauid ꝑsequuti sunt. aeris medio ꝑiret.
Cui utiqi satis digno exitu mors ipsa succes¬
sit: ut uiscera quȩ dolum ꝑditionis concepe¬
rant rupta caderent. & uacuas euoluerent᷑
in auras. Cuius similluma pene mors arri-¬
um heresiarchen dampnasse refertur: ut qi
ille humanitatẽ xp̃i iste diuinitatem extin-¬
guere moliebatur. ambo sicut sensu ianes
uixerant. sic quoq uentre uacui ꝑirent.
fiat habitatio eius deserta. & ñ sit qui in¬
habitet in ea: & episcopatum cius accipiat
alter. Plani quidẽ sunt isti u̾siculi. & palã
beato petro int̃ptante expositi: qr & udas

Expanded text:
ibilia reddent. Et suspensus crepuit medius. Dignam sibi poenam traditor amens invenit, ut videlicet guttur quo vox proditionis exierat laquei nodus necaret. Dignum etiam locum interitus quaesivit, ut qui hominum angelorumque Dominum morti tradiderat coelo terraeque perosus, quasi aeris tantummodo spiritibus sociandus, uxta exemplum Achitophel et Absalon qui regem David persecuti sunt, aeris medio periret. Cui utique satis digno exitu mors ipsa successit, ut viscera quae dolum proditionis conceperant rupta caderent, et vacuas evolverentur in auras. Cujus simillima poenae mors Arium haeresiarcham damnasse refertur, ut quia ille humanitatem Christi, iste divinitatem exstinguere moliebatur, ambo sicut sensu inanes vixerant, sic quoque ventre vacui perirent. Fiat habitatio ejus deserta, et non sit qui inhabitet in ea, et episcopatum ejus accipiat alter. Plani quidem sunt isti versiculi, et palam beato Petro interpretante expositi, quia et Judas
Abbreviated transcription (Latin):
pħa sorte dep̃hensus sit. indifferent᷑ fcͣreͣden
sint. Nam & ibi gentiles uiri tempestate co-¬
acti. auctorem ꝑiculi sorte quȩrebant: & hic
mathias sorte eligitiur. ne apłi electio a man-
sacerdos sorte queri iubebatur. Inde . ẽ. qd̾
tur. sorte quexitu: septem uͦ diacones qui
postea. ñ sortis agitatione s discipłoꝵ tan¬
tum electione. apłorum uͦ oratione & manꝰ¬

Expanded text:
ropheta sorte deprehensus sit, indifferenter sortibus sint. » Nam ibi et gentiles viri, tempestate coacti, auctorem periculi sorte quaerebant, et hic Matthias sorte eligitur, ne apostoli electio a mandasacerdos sorte quaeri jubebatur, sicut de tur, sorte quaeritur; septem vero diaconi postea nequaquam sortis agitatione, sed discipulorum tantum electione, apostolorum vero oratione et man
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta int̃p̃tum editio. uerum aꝑta qͦq
ratio comꝑbat: qđ in eodem psalmo cente¬
simo octauo exceptis his u̾siculis tͥginta
stitue suꝑ eum peccatorem. extrema uͦ hȩc.
eopiant᷑ sicut diploide confusione sua. Be.
ne autem petrus alium ꝓ uida ordinare
uolens apłm: ñ hc̃ neophytum s ꝓbatũ
ex temꝑe curauit eligere dicens. Oportet
gͦ ex his uiris qui nob̾cum cõgregati sunt
in om̃i temꝑe quo intrauit & exilut int̾
nos dñs iħc. testem resurrectionis eius no-¬

Expanded text:
ditio, verum aperta quoque ratio comprobat, quod in eodem centesimo octavo psalmo, exceptis his versiculis, triginta stitue super eum peccatorem. Extrema vero haec: Et operiantur sicut diploide confusione bene Petrus alium pro Juda ordinare volens apostolum, non hunc neophytum, sed probatum ex tempore curavit eligere dicens: Oportet ergo ex his viris, qui nobiscum congregati sunt in omni tempore quo intravit et exivit inter nos D
Abbreviated transcription (Latin):
ille nouus homouenit. Q uid tam nouum
quã nasci de uirgine: Quia ergo ñ erat qđ
in illo innouaret p̃ceptũ. quia nullũ habe.¬
bat peccatũ: nouus partus ẽ. datus. In illo
partus nouus: in nobis homo nouus. Qͥb
est homo nouus: Auetustate in nouatus. Ad qͣm
rem in nouatus: Ad desidanda cȩlestia. ad cõneu¬
piscenda sempiterna: ad patriã quȩ sursũ est &
hostem ñ timet desiderandã. Ubi ñ ꝑdimus ami¬
cum. non timemus inimicũ: ubi uiuemus
cũ bono affectu. sine ullo defectu. Ubi nemona¬
scitur: quia nemo moritur: ubi neno iam pro.¬
ficit: nemo deficit. Ubi non esurit᷑ & non sitit᷑:
sed sacietas est in mortalitas. et cibus ueritas.
Hȩc habentes promissa & ad nouũ testamen¬
tũ ꝑtinentes. & noue hereditatis facti here¬
des. & ipsius domini coheredes: aliã spem
ualde habenius. Non ꝑsonalit̃ iudicemus:
sed rectum ndiciũ teneamus. quis ẽ. qui nõ

Expanded text:
ille homo novus venit. Quid tam novum ille homo novus venit. Quid tam novum quam nasci de virgine? Quia ergo non erat quid in illo innovaret praeceptum, quia nullum habebat peccatum; novus partus est datus. In illo partus novus, in nobis homo novus. Quid est homo novus? A vetustate innovatus. Ad quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sempiterna, ad patriam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defectu; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur; ubi nemo jam proficit, et nemo deficit; ubi non esuritur, et non sititur, sed satietas est immortalitas, et cibus veritas. Haec habentes promissa, et ad Novum Testamentum pertinentes, et novae haereditatis facti haeredes, et ipsius Domini cohaeredes, aliam spem valde habemus: non personaliter judicemus, sed rectum
Abbreviated transcription (Latin):
xit: illos redarguit. nos ex acuit. Non pute¬
mus hoc nobis ñ ideo dictum: quia tunc
ibi ñ fuimus. Scriptũ est legitur: cũ recitaret᷑
audiuimus: sed tanqͣm uideis dietũ audiui.¬
mus. Non nos ponamus post nos: &. quasi
intueamur ininicos reprehensos. et nos ipsi
faciamus quod in nobis ueritas ipsa rep̃hen.¬
dat. Iudei quidem ꝑsonaliter iudicabant: sed
ideo non ꝑtinent ad nouu̾ testam̃tũ. ideo non
habent in xp̃o regnum celorũ: ideo ñ iungun-¬
tur scõꝵs societati angłoꝵs. Terrena quȩrebant
adõ. Terra enĩ ꝓmissionis. uictoria ab inimi-¬
cis. sȩcunditas pariendi. multiplicatio filioꝵ.
abundantia fructuum. quȩ illis omĩa adõ
quidẽ uero & bono. tam̃ ut carnalib sunt ꝓ¬
missa: om̃ia hec fecerat illis uetus testam̃tũ.
Quid ẽ. uetus testamentũ: Quasi hereditas
ꝑtinens ad hominem ueterem. Nos in noua¬
ti sumus. homo nouus facti sumus: quia &

Expanded text:
xit; illos redarguit, nos exacuit. Non putexit; illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis non ideo dictum, quia tunc ibi non fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi nos faciamus quod in nobis veritas ipsa reprehendat. Judaei quidem personaliter judicabant, sed ideo non pertinent ad Novum Testamentum, ideo non habent in Christo regnum coelorum, ideo non junguntur sanctorum societati Angelorum: terrena quaerebant a Domino; terra enim promissionis, victoria ab inimicis, fecunditas pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia haec fecerunt illis Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testamentum? Quasi haereditas pertinens ad hominem veterem. Nos innovati sumus, homo novus facti sumus; quia et
Abbreviated transcription (Latin):
seruilia oꝑa ꝓhibiti estis facere sabbato: siue¬
re intelligitis seruilia oꝑa. ñ peccatis. Qui em̃
facit peccatũ: seruus ẽ. pecati. Numqͥd seriile
opus ẽ homunẽ sanare ꝑ sabbatũe Manoucatis
& bibitis. ut aliquid dicam ex ammonitione dñi
catis et bibitis in sabbato: nisi qr ꝑtinet ad salu.¬
tem quod facitis: Per hoc ostenditis oꝑa salutis
non esse ullo modo die sabbati o mitenda. Er.¬
go nolite ꝑsonaliter iudicare: sed rectũ iudi.¬
cium iudicate. Adtendite me quomͦ hominẽ:
adtendite moysen quomͦ hominẽ. Si scdni ue.¬
ritatem uidicetis. neq moysen neq me condẽp.¬
nabitis: & ueritate cognita me cognoscetis. quia
ego sum ueritas. Hoc uiciũ fr̃s quod dñs no.¬
tauit hoc loco euadere in hoc scło magni labo.¬
ris ẽ: non ꝑsonalit̾ iudicare: sed rectum ui.¬
dicium retinere. Ad monuit quidẽ dñs uideoᷤ.
sed monuit &e nos. Illos conuicit. nos instru.¬

Expanded text:
servilia opera prohibiti estis facere sabbato; si veservilia opera prohibiti estis facere sabbato; si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Numquid servile opus est, hominem sanare per sabbatum? Manducatis et bibitis ut aliquid dicam ex admonitione Dominquare manducatis et bibitis in sabbato, nisi quia pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personaliter judicare, sed rectum judicium judicate. Attendite me quomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: si secundum veritatem judicetis, neque Moysen, neque me condemnabitis; et veritate cognita me cognoscetis, quia ego sum veritas . 7. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos: illos convicit, nos instru
Abbreviated transcription (Latin):
didit ut sanus esset in anima. Nolite udicare
ꝑsonalit̃: sed rectũ iudiciũ uidicate. Quid est
hoc: Modo quia ꝑ legem moysi circũciditis
sabbato non irascimini Moysi: &e quia ego die
sabbati saluũ feci hominẽ irascimini michi:
ꝑsonalit̃ iudicatis. Ueritatem adtendite. E go ñ
me prefero Moysi ait dñs: qui erat &e ipsius
Moysi dñs. Sic adtendite quomͦ homines nos
duos: tanqͣm ambos homines. ludicate int̾ nõ:
seduerũ iudiciũ iudicate. Nolite me honorato
illũ dampnare: sed illo intellecto me hono.¬
rate. hoc enĩ eis alio locodixit. Si credidisse¬
tis moysi. crederetis & michi: de me enĩ ille
scripsit. Sed hoc loco noluit hoc dicere: tanꝙͣ
se & Moyse ante illos constitutis. Propt̃ legem
moysi circũciditis quando ȩtiam sabbatũ occur.¬
rerit: & ego sanitatũ faciendarũ beneficientiã
nonuultis ut exhibeam ꝑsabbatũ e Quia dñs
circũcisionis & dñs sabbati salutis ẽ. auctor. &

Expanded text:
didit ut sanus esset in anima. 6. Nolite judicare didit ut sanus esset in anima. 6. Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate. Quid est hoc? Modo qui per legem Moysi circumciditis sabbato, non irascimini Moysi; et quia ego die sabbati salvum feci hominem, irascimini mihi. Personaliter judicatis, veritatem attendite. Ego non me praefero Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam ambos homines: judicate inter nos, sed verum judicium judicate; nolite me honorato illum damnare, sed illo intellecto me honorate. Hoc enim eis alio loco dixit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi; de me enim ille scripsit . Sed hoc loco noluit hoc dicere, tanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter legem Moysi circumciditis, quando etiam sabbatum occurrerit; et ego sanitatum faciendarum beneficentiam non vultis ut exhibeam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et
Abbreviated transcription (Latin):
siue auiciis quȩ male uiuendo addimꝰ: nisi ꝑ
culcellũ petrinũ idest dñm iħm. xp̃m. Petra enĩ.
erat xp̃c. Cultellis enĩ petrinis circũ cidebant.
& petre nomine. xp̃m figurabant: & p̃sentem
ñ agnoscebant. sed insuꝑ eum occidere cupie¬
bant. Quare aut octauo die: nisi quia post
septinũ sabbati dñs die dĩco resurrexit sigo
resurrectio. xp̃i quȩ facta ẽ. tertio quidẽ adie pas.¬
sionis sed octauo die in dieb ebdomadis: ipsa nos
circumcidit. Audi circũcisos uera petra. apło ad
cisis loquit᷑. Resurrexit xp̃c. abstulit uobis de¬
sideria carnalia. abstulit concupiscentias malas:
abstulit suꝑfluũ cũ quo nati eratis. & multo
peius quod male uiuendo addideratis. Circum.¬
cisi ꝑpetram: quare adhuc sapitis terrãe Et ad
extremũ quia legem dedit moyses & circũcidi.¬
tis hominẽ sabbato: intelligite hoc significari opꝰ
bonũ quod ego feci totum hominẽ saluũ sabbato.
quia & curatus est ut sanus ẽẽt. in corꝑe. & cre¬

Expanded text:
is quae male vivendo addimus, nisi per cultellum petrinum, Dominum Christum. Petra enim erat Christus . Cultellis enim petrinis circumcidebant, et petrae nomine Christum figurabant: et praesentem non agnoscebant, sed insuper eum occidere cupiebant. Quare autem octavo die, nisi quia post septimum sabbati Dominus die dominico resurrexit? Ergo resurrectio Christi, quae facta est tertio quidem die passionis, sed octavo die in diebus hebdomadis, ipsa nos circumcidit. Audi circumcisos vera petra, Apostolo admcisis loquitur: Resurrexit Christus, abstulit vobis desideria carnalia, abstulit concupiscentias malas, abstulit superfluum cum quo nati eratis, et multo pejus quod male vivendo addideratis; circumcisi per petram quare adhuc sapitis terram? Et ad extremum quia Legem dedit Moyses, et circumciditis hominem sabbato, intelligite hoc significari opus bonum, quod ego feci totum hominem salvum sabbato; quia et curatus est ut sanus esset in corpore, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
honoramꝰ: tunc tim̃dũ est ne ꝑsonas accipi¬
amus. S quando int̾ duos udicamus. &
aliquando int̾ necessarios. fit ñ nũ quã uidi¬
cium int̾ patrẽ & filium. quęritur pat̾ de
malo filio. aut quęrit᷑ filius de duro patre:
seruamꝰ honorificentiã patri quȩ debetur
afilio. non ȩquanus patri filiũ in honore:
s p̃poninus ubi bonam causã habet. filiũ
equamus patri in ueritate: & sic tribuimꝰ
honorẽ debitum. ut ñ ꝑdat equitas meritũ.

Expanded text:
honoramus, tunc timendum est ne personas accipiamus. Sed quando inter duos judicamus, et aliquando inter necessarios, fit nonnunquam judicium inter patrem et filium; queritur pater de malo filio, aut queritur filius de duro patre: servamus honorificentiam patri, quae debetur a fised praeponimus, si bonam causam habet: filium aequamus patri in veritate, et sic tribuimus honorem debitum, ut non perdat aequalitas meritum.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ista circũcisio expoliationẽ acorde cupiditatũ
carnaliũ. Non gͦ sine causa data ẽ: & in eo m̃bro
ra mortaliũ. & ꝑunũ hominẽ mors sicut ꝑ
unũ hominẽ resurrectio mortuoꝵ. Et ꝑunum
hominẽ pecatũ intrauit in mundũ: & ꝑpecca.

Expanded text:
ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sine causa data est, et in eo membra mortalium. Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem resurrectio mortuorum : et per unum hominem p