comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atur. atꝙ ita ostend̾et nec udeos tũc
ab eis tanqͣ a nephariis ꝓhibendos. nͨ
gẽtiles ad ea cãqmͣ ad nccria compell¬
endos. Nam si uere sic ea reꝑbaret
amad mod̾ de illo auditũ erat. ⁊ iõ cele¬
bñda suscipet ut actione simłata: su¬
am poss occultare snĩam. nõ ei dic̾et
sertim qͥa in ipĩs hiorosolimis apłi iã
decreu̾ant. ne qͥs qͣm gentes cog̾et iu¬
deos iudaizare ꝓhiberet. ꝙͣnis ⁊̃ ip̃os
iã doctna xpĩana nõ cogeret. Proi¬
nde si pꝰ h apłorum decretũ petrus h¬
abuit illã in anthiochia siuiłatõnem
qͥa gẽtes cog̾et iudaizare quo iã u
ip̃e cogebatur qmus ꝓpt̾ cõm̃dãda
eloquia dei q̃ uideis sũt credita nõ
ꝓhibebat᷑: qͥd mirũ si constͥngebat
eum paulꝰ lib̾e asser̾e. qd̾ cum cet̾is
apłis se hierosolimis decrenisce me¬
ininerat. si au̾ hoc qd̾ magis arb¬
itror añ illd̾ hierosolimitanũ cõciliũ
petrus fecit. nec sic mirũ est qd̾ eũ

Expanded text:
atur, atque ita ostenderet nec Judaeos tunc ab eis tanquam nefariis prohibendos, nec gentiles ad ea tanquam ad necessaria compellendos. Nam si revera sic ea reprobaret, quemadmodum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret solymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde, si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum
Abbreviated transcription (Latin):
arũ libͣs que iam canonice appellantur
didici hunc timorẽ honorẽꝙ deferre.
ut ulłm eorũ anctorẽ stritendo erras¬
se aliqͥd sirmissime credã Ac si aliad
rueis offend̾o int̾is qͦd indeat᷑ qͣrĩ¬

Expanded text:
arum libris, qui iam canonici appellantur, arum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
rentes decet putasti dicend̾ ẽẽ luda¬
mꝰ siue illd̾ aꝑtũ ⁊ planũ sit uude col¬
loquimur siue arduum atq difãcile
hoc ip̃m edote obsecro te. quouã mͦa
sseqͥ ualeamꝰ. ut cum forte aliqͥd nos
mouet. qd̾ nobis ⁊ si nõ cauciꝰ attẽdẽ¬
tib c̾te tardiꝰ intelligẽtib ñ ꝓbatũ
si hoc aliquãto securiore libortate di¬
camꝰ. ñ incidamꝰ in suspicionẽ pue¬
deꝓmptum. qd̾ tolerabile fiat. leuiore
circũfũdamꝰ eloqͥo. litũ melle gladiũ g᷑¬
ng̾e iudicem᷑. Nisi forte ille modꝰ est.
quo utrũq hoc uiciũ uł uicii suspici¬
onem caueamꝰ. si cum doctiore amito.
sic disputemꝰ ut quicqͥd dixerit ne¬
cesse sit appbare. nec q̃rẽdi saltẽ cã
liceat aliqͥuãtulũ reluctari. ꝯuero¬
sine ullo timore offetõnis tãquã incam¬
poludit᷑. s mirũ sinob̾ nõ illudit᷑. sgo
onĩ fatoor caritati tue solis eis sc̾ptur¬

Expanded text:
rentes decet, putasti dicendum esse \'ludarentes decet, putasti dicendum esse \'ludamus\\ siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te. quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus certe tardius intellegentibus non probatum si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puedepromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tusine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum, si nobis non inluditur. ego enim — fateor caritati tuae — solis eis scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
rũ illd̾ maluerã tuis nosse rescͥpts.
utͫ mͥ ueniã quam posterã ded̾is. qd̾
apcius mͥ intimari cupio. quãius hi¬
larior qͥdã uultꝰ litt̾arũ tuarũ. eciã hoc
me inpetrasse significare nideatur. sitũ
post lectam illam misse sũt qd̾ meis in
inime apparet. Petis uel pociꝰ fiducia
caritatis iubes: ut in scͥpturarũ cãpo
sũ nrõ mucẽ dolore laudamꝰ. ⁊ auidẽ
quãtũ ad me attinet. serio nos ista
quã ludo ag̾e uallem Quod si hoc ñ¬
bũ tͥ ꝓpt̾ facilitatẽ pon̾e placuit. ego
fateor maius aliq̾d expecto a benigni¬
tate uiriũ tuarũ. peudẽciaꝙ tam docta
⁊ ociosa. annosa. studiosa. ingeniosa.
diligentia. Hec tibi non tantũ donãte
uerũ eciã dictãte spũ scõ. ut inmag¬
nis ⁊ laboriosis q̃stionib ñ tanꝙͣ ludẽ¬
tem in campo sc̾pturarũ sed imõtib
anhelentẽ ad iuues. Siautẽ art̾ hila¬
rit atem ꝙͣ eẽ inter curissimos dise¬

Expanded text:
rum illud malueram tuis nosse rescriptis, rum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad me adtinet. serio nos ista quam ludo agere mallem. quod si hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego fateor maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum sed in montibus anhelantem adiuues. si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disse
Abbreviated transcription (Latin):
psbro hieroniino: angͦtmꝰ indnõ sa¬
lutem.Iam pͥde̾ tue caritati ꝓlixã ep¬
stolã misi. respõdens illi tue quã por
scm̃ filiũ tuũ asteriũ nẽ iã ñ solũ fra¬
trem uerũ eciã collegani meũ misit¬
se te recolis. que ut᷑ in manꝰ tuas ꝑ¬
uenire meruerit ad huc nestio. nͥ ad̾
ꝑ frẽm sincerissimũ firmũ scͥbis di
ille quite pͥmũ gladio pecut stilo re¬
pulsus est ut sit humanitatis mee
atꝙ iusticie ac̾cusantẽ rep̾hẽde nõ
respõdente̾: Hoc solo tenunssimo m¬
dicoꝰ ut cumq contio. legisse te illam
epłam meã. In ea quiire deploram
tantã inter nos extitisse discordiam.
de quorũ tanta amicttia quaqua uer¬
sum eam fama diffud̾at. caritas fra¬
tna gandebat. ad̾ nõ feci rephẽdẽdo
germanitatẽ tuã. cuiꝰ mea re alianã
culpã me cognouisse nõ ausus sũ dic̾e.
s dolendo humanã miseriã. cuiꝰ in ami¬
ciciis mutua caritate retinẽdis. quã¬
talib illa sit incerta ꝑmansio est. ue¬

Expanded text:
ro Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc iam non solum fratrem, uerum etiam collegam meum, misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta
Abbreviated transcription (Latin):
no diseruetur qd̾ deꝰ ppło suo ꝑ moy¬
sem p̾cepit ab eo qd̾ intemplis de¬
momioꝵ sp̃s mimundus instituit.
promide pociꝰ culpãda est negligẽtia
mea qͥa hoc nõ addidi quã obuir ga¬
tio tua uerũptamẽ longe añ quom
dedignetur benignitas tua. ⁊ acar¬
isius nost᷑s ꝑ quos nͣ scͥpta minc
misi. qm uolueris tͥ fides fiat. illo̾
me ante dictase. Michiq de aĩo meo
crede ad̾ corã deo loquens iure cari¬
tatis exposco. nũquã mͥ uisũ fuisse
eciã nc̃ xpĩanos ex iudeis fcõs sacͣm̃¬
ta illa uet̾a quolib affectu quolib
ammo celebre deb̾e aut eis ullo
moto lic̾e. cum illud de paulo sẽper
ita senserim ex quo ulius mͥ lit̾e
unotuũt. sicꝰ nec tͥ uidet᷑ ħ tẽpore
cuiquã ista eẽ simiłanda cum ħ fecis¬
ce apłos credas. Pinde ut tue ꝯͣrio

Expanded text:
non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit, ab eo, quod in templis daemoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est neglegentia mea, quia hoc non I addidi, quam obiurgatio tua. uerum tamen longe ante, quam dedignetur, benignitas tua et a carissimis nostris, per quos haec scripta nunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens iure caritatis exposco, numquam 30 mihi uisum fuisse etiam nunc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum hoc fecisse apostolos credas. Proinde, sicut tu e co
Abbreviated transcription (Latin):
sigrificatõnis obseruatõnes. apii¬
sluns prĩb ctodite tãꝙͣ sacrilegͥa di
ueniss fidos que priꝰ illis obseruatõ¬
nib p̾nũtiata pꝰ mortẽ ⁊ resurrectio¬
nem dñi reuelatu est: amiserãt tã¬
quã uitã officui sui. Uerũptam̃ at̾
quam camim morsib ꝓicienda. ꝓi¬

Expanded text:
significationis observationes a piissimis patribus custoditae, tanquam sacrilegia divenisset fides quae prius illis observationibus praenuntiata, post mortem et resurrectionem Domini revelata est, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut quam canum morsibus projicienda.
Abbreviated transcription (Latin):
dicãtur pusilli cum mognis. iocũ¬
dati in his a dicũt eis. indomũ dm̃
ferueat iter scãꝵ forucarũ. fla¬
grent oꝑa scãrũ apium. feratu
tructꝰ cum intollerancia salute ꝑ¬
sen̾ãdi usꝙ in finem. Nec sinat
dñs tẽptari supͣ quã possumꝰ f̾re.
s faciat cum tep̃tatõne eciã exitũ
ut poss miꝰ sustinere. Orate ꝓ nobꝰ
digmi exaudiri. cũ tanto qmppe sa

Expanded text:
dicantur pusilli cum magnis iucundicantur pusilli cum magnis iucundati in his, qui dicunt eis: In domum domini ferueat iter sanctarum formicarum, fraglent opera sanctarum apum, feratur fructus in tolerantia cum salute perseuerandi usque in finem nec sinat dominus temptari supra, quam possumus ferre, sed faciat, cum temptatione etiam exitum ut possimus sustinere. Orate pro nobis digni exaudiri; cum tanto quippe sa
Abbreviated transcription (Latin):
tum est gandio os nrm̃ ⁊ lingua no¬
stra exultatõne Nũciantib lict̾is tu¬
is scãm cogitatõnem tuã adiunãte
dnõ a̾ eam inspiranit. ⁊ ad effectum
eẽ ꝑductã de omĩb ordinatis fratͥb
iori uoce incordib hoĩnũ. quã illi
in aurib deo grãs Nam quid me¬
lius ⁊ aiõ geramꝰ ⁊ oro ꝓmanius.
⁊ calamo expͥmamꝰ quam deo gͣcias
hoc nec dici breuius. nec audirile¬
ciũs. nec intelligi grandiꝰ. nec agi
fructuosius potest deo grãs. quite
etiã fideli pectore ditat erga filios
quo humanꝰ oculꝰ nõ penetrat edipẽ
inlucem. donãdo tibi ñ solũ ut bñ
uellos uerũ eciã inqͥb posset appa¬
rere quod nelles : ita plane fiat fiat.
luceat hec opa coram hõinib ut
uidoant. gaudoant. glorificent pa¬
trem qui cens est: talib delecteris
in dnõ. ip̃e te proeis orantẽ digne¬
tur exaudire. quem tu peos loqnͣ¬
tem nõ dedignaris audire. eatur.
ambulet᷑. curratur in ina dm̃. bene¬

Expanded text:
m et lingua nostra exultatione nuntiantibus litteris tuis sanctam cogitationem tuam adiuuante domino, qui eam inspirauit, ad effectum esse perductam de omnibus ordinatis fratribuiore uoce in cordibus hominum quam illi in auribus. deo gratias. nam quid melius et animo geramus et ore promamus et calamo exprimamus quam \'deo gratias? hoc nec dici breuius nec audiri laetius nec intellegi grandius nec agi fructuosius potest. deo gratias, qui te et tam fideli pectore ditauit erga filios quo humanus oculus non penetrat, eduxit in lucem donando tibi, non solum ut bene uelles, uerum etiam in quibus posset apparere, quod uelles. ita plane fiat, fiat. luceant haec opera coram hominibus, uideant, gaudeant, glorificent patrem, qui in caelis est; talibus delecteris in domino, ipse te pro eis orantem dignetur exaudire, quem tu per eos loquentem non dedignaris audire; eatur, ambuletur, curratur in uia domini; bene
Abbreviated transcription (Latin):
tinopolitanam rexit eccłiam. por¬
to siq̃ris uł recolis quid huic sen¬
serit nr̃ ambrosius qͥd nr̃ itid̾ cipͥa¬
nus muenies fortasse nec nob̾ de¬
fuisse. quos meo quod assermius
seq̃rem᷑. qmqmͣ sicꝰ paulo añ dixi
tantũ mͦ scͥpturis canonicis hanc
ingenuam debeam seruitutẽ. qua
eas solas na seauar ut consc̾ptores
earũ nch̾ meis rm̃ino errasse. nͨ
fallacit᷑ posuisse ñ dubitem. Pro¬
ide cum q̃ro t̾cium ut tres ⁊̃ ego
trib opronam : tossem qͥd̾ ut arbi¬
tror facile reꝑire si młta legissem
prahos oc̃s apostolus paulusoc¬
curit. ad ipm̃ consugio. ad ip̃m ab
om̃ib ami aliud senciũt lit̾arũ es¬

Expanded text:
tinopolitanam rexit ecclesiam. Portinopolitanam rexit ecclesiam. Porro, si quaeras uel recolas, quid hinc senserit noster Ambrosius, quid noster itidem Cyprianus, inuenies fortasse nec nobis defuisse, quos in eo, quod adserimus, sequeremur, quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. proinde, cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem.pra hos omnes apostolus Paulus occurrit. ad ipsum confugio, ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt, litterarum e
Abbreviated transcription (Latin):
mordaciꝰ criminaret᷑᷑ xp̃ianos fal¬
laciter uł suas litt̾as sc̾t̾e. ł de̾ sui
sacram̃ta portare. flagitas a me
ut aliquẽ saltem unũ ostedam. ciꝰ
nihac re sentẽciã sim secutꝰ. cumtu
tam plures noiatim cõmemorau̾is.
qͥ te meo qd̾ astrius p̾cesserũt pet¬
ens ut si te rep̾hendo errantẽ. pati¬
ar te errare cum talib. Oͦꝵ ego
fateor nemmẽ legi. Sed cum smt f¬
tatem tu quoꝙ infringis. Nam
laodicenum cuiꝰ nom̃ taces. de eccã
dicis nuper egressum: alexãdrum
aũ uet̾em hereticũ. Ougenẽ uero
ac didimũ rep̾hensos ab ste lego ĩ
retenciorib opꝰculis tuis: ⁊ nõ me¬
to quia nec te ip̃e pacioris: qmͣuis
hoc ꝑude dicat᷑. ac si in hac senten¬
cia nõ errau̾nt Namquis est qui
se uelit cum quolib errare: tres
igit᷑ restant. eusebius. eine senus.¬
theodorus. heracleotes. ⁊ quẽ pau¬
lo rost cõmemoras. Iohennes amĩ
dudum in pontificali gradu cõstan¬

Expanded text:
mordacius criminaretur Christianos falmordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta portare. ut aliquem saltem unum ostendam, cujus in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraveris, qui te in eo quod adstruis praecesserunt; petens ut in eo, si te reprehendo errantem, patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi: sed cum sint ftatem tu quoque infringis. Nam Laodicenum, cujus nomen taces, de Ecclesia dicis nuper egressum; Alexandrum autem veterem haereticum; Origenem vero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis, et non meto quia nec te ipse patieris; quamvis hoc perinde dicatur, ac si in hac sententia non erraverint. Nam quis est qui se velit cum quolibet errare? Tres igitTheodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali gradu Constan
Abbreviated transcription (Latin):
diẽtem ad u̾tatem eiͣgelii. eiq in
faciẽ restitisse qd̾ gentes cogeret in
daizare Ip̃e u̾o petrus quod apa¬
ulo fiebat utiliter. lib̾tate carita¬
tis scẽ ac bonigne pietate hũili¬
tatis accepit. atq ita rarius
⁊ sanctius exemplũ posteris p̾bu
it. quo nõ dedignarent᷑ sic ubi for¬
te recti trannte reliqͥssent. ⁊̃ apo¬
st̾iorib corrigi: Q uod paulꝰ egit qd̾
fidenter auderẽt eciã minores ma¬
iorib ꝓ defendenda enuͣgelica u̾ta¬
te salua frat̾na caritate resist̾e Nã
ꝯ saciũs sit atenẽdo itu̾e in ulło qͣmͣ
maliquo declinare: młto est tñ mi¬
rabiliꝰ ⁊ landabiliꝰ libẽt̾ acciꝑe corri¬
gẽtẽ. quã audacter corrig̾e deuiã¬
fem. est laus itaq iuste lib̾t̾atis ĩ
paulo ⁊ scẽ hũilitatis in petro Q¬
tum mͥ ꝑ modulo meo iudet . magis
fu̾at ad u̾sus calũpmãtẽ Porphiri¬
um defendenda: quã ut ei daretur
obtrectandi maior octasio qmͣ młto

Expanded text:
edientem ad ueritatem euangelii eique in edientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, it. Ipse vero Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis sanctae ac benignae, pietate humilitatis accepit. Atque ita rarius et sanctius exemplum posteris tribuit, quo non dedignarentur majores sicubi forte recti tramitem reliquissent etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus, quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare, multo I est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝙͣdo m̃tiri uiri bom. ĩmo uiri xͥi¬
ani qualib dictũ est sic more nr̃o
est est. nõ nõ. ut nõ sub iudicio
decidatis ⁊ qui cũ fide audiũt. per¬
dos om̃s qu locũt᷑ mẽdatiũ. S hec
ut dixi ⁊ alia ⁊ magna ãstio est. eli¬
gat ad̾ uolu̾it quihos existimot u̾
m̃ciatur. dum tam̃ ascbentib aut¬
torib stãrũ scͥpturarũ.⁊ maxĩe ca¬
nomicarũ. inconcusse credat᷑ ⁊ defe̾¬
dat ᷑ ab eẽ omĩno m̃datiũ ne dispen
satores xp̃i. de quib dictũ est: hic
iã q̃ritur inter dispensatores ut
fidelis quis inueniat᷑. tãꝙͣ magĩ
alia̾d sibi fideliter didicisse indeã¬
tur ꝓu̾itatis dispẽsatõne mẽtirr
cũ ipã fides in latino sermone:
locus. Fidelis igit᷑dispensãtor a płs
paulꝰ. ꝓculdubio nob̾ eeib inscͥben¬
do fidem. ama u̾itatis dispensator
erat ñ falsitatis: Nlc ꝑ hoc uerum
scͥpsit. indisse se petrũ ñ recte ingͦ¬

Expanded text:
aliquando mentiri viri boni, imo viri Christialiquando mentiri viri boni, imo viri Christiani, qualibus dictum est, Sit in ore vestro, est, est, non, non, ut non sub judicio decidatis? Et qui cum fide audiunt, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ut dixi, et alia et magna quaestio est; eligat quod voluerit, qui hoc existimat, ubi mentiatur; dum tamen a scribentibus auctoribus sanctarum Scripturarum, et maxime canonicarum, inconcusse credatur, et defendate quibus dictum est: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latino sermone alocus. fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingr
Abbreviated transcription (Latin):
Rime qui ex illo populo cui datastͤ
uen̾ant. pꝰ ea u̾o tagͣm cum houo¬
re sepulta sint. a xpiãnis om̃ib
in repabilit᷑ deserenda. hoc aũ qd̾̃
dicis ñ dnpensatiue ut nr̃i uolũe
maiores qͥd s̾ uult oro te. aut enĩ.
hoc est qd̾ ego appello osficiosimi
m̃daciũ ut hec dispẽsatio sit officiũ
uelut honeste m̃ciendi aut qͥd alind
si omĩno ñ uideo nͥ forte addito no¬
mine dispensatõnis ut m̃dactiũ nõ
sit mendaciũ & uod si absurdũ est.
cur ergo nõ aꝑte dicis officiosimm
m̃daciũ defendẽd̾ nͥ forte noñ te mo¬
uet. qͥa ñ tã usitatũ est meccãsti¬
cis lib̾s nocabulũ officii. qd̾ ambro¬
sius nr̃ ñ timuit qui suos quosdã
libros ntuliũ p̾cepcioñ plenos de
officiis noluit appollare. Ansi offi¬
ciose m̃ciatur: quisqͣm culpandꝰ est.
Si dispẽsatine: aꝓpbandꝰ: rogo tem̃¬
ciatur. ubi eleg̾it qui hoc putat.
quia ⁊ in hoc magna q̃stio est. At ne

Expanded text:
xime, qui ex illo populo, cui data sunt, xime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, tamquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis: \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\', quid sibi uult, oro te? aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi, aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris sius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos, de Officiis voluit appellare. An si officiose mentiatur quisque culpandus est; si dispensative, approbandus? Rogo te, mentiatur ubi elegerit qui hoc putat: quia et in hoc magna quaestio est, sit ne
Abbreviated transcription (Latin):
est mortẽ. ut fiat supͣ mod̾ pecca¬
tor aut p̃catũ per mandatũ. Qd̃̾
au̾ hic dicit p̃catũ ꝑ mãdatũ fieri
suꝑ modũ: hoc albi lex subintra¬
uit ut habũdaret delictum. ubi
aũ habundauit delictũ: suꝑha
bũdauit grã. et alibi cũ suꝑus
inaificet: uelut in t̾ rogans ait.
nabiliter dicit eẽ sub lege. quos
um ad faciẽda dei p̾copta. qͣsi de
suis uirib supba elatõne p̾sum̃t
plenitudo enim legis: caritas. caritas
explicãde: ꝓluꝰ fortasse ⁊ sin ꝓpriiu¬
oluminis sermo debetur. Sigͦ mld̾
adͣ lex ait nõ cõcupstes. si hu̾mana
infirmitas grã dei aduita nõ fu̾it.
sub se reum tenet. ⁊ p̾uaricatorem
potius dãpnat. quã lib̾at p̾catorẽ
ꝙͣto magis illa que significatõis tau¬
sa p̾cepta sũt. circũcisio ⁊ cet̾a que
grẽ reuelatõne lacius in notescẽte
necesse fuerant aboleri iustificare ne¬
minem pot̾ant: Nõ tñ idõ fu̾ãt tã¬
quam diabolica genciũ sacrilegia fu

Expanded text:
 peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra modum, hoc alibi: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, sup era bunda uit gratia. et alibi, cum superius d ipsa iustificet, uelut interrogans ait: nabiliter dicit esse sub lege, quos um ad facienda dei praecepta quasi de suis uiribus superba elatione praesumunt. p 1 enitudo o enim legis caritas; caritas explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fug
Abbreviated transcription (Latin):
urĩs. Orate ut eciõ nobꝰ hoc lice¬
ant. qm̃ nouit ille ꝙ̃ oratis cumi
quãto nostro gaudio uob̾ liceãt.
hec sũt uota nrã ac młtitudĩe so
nostroꝵ in corde nrõ iocundãt ani¬
mã nostrã. Ita est ama ita ꝓmis¬
sum est. ita erit quod restat sicꝰ
ꝓmissum est. Obsecramꝰ te ꝑ emi
qui tibi ista donauit ⁊ iopulum
cui serius hac parte benedictione
pfundit. ut iubeas singłos quos
uolu̾it sermones eoꝵ conscͥptos
⁊ emendatos mittas nob̾. Nam
et ego qd̾ iussisti nõ negligo. ⁊ de
tyconii septem regłis nei clauib
sicꝰ sepe iam scͥpsi cognosc̾e̾ quid
tibi iudeatur expecto. Incipit epła¬

Expanded text:
ris. orate, ut etiam nobis haec luceant, quoniam nouit ille, quem oratis, cum quanto nostro gaudio uobis luceant. haec sunt uota nostra, haec multitudines sonostrorum in. corde nostro iucundant animam nostram. ita est, quia ita promissum est; ita erit. quod restat, sicut promissum est. obsecramus te per eum, qui tibi ista donauit et populum, cui seruis, hac per te benedictione perfudit, ut iubeas singulos, quos uolueris, sermones eorum conscriptos et emendatos mitti nobis. nam et ego, quod iussisti, non neglego et de Tychonii septem regulis uel clauibus, sicut saepe iam scripsi, cognoscere, quid tibi uideatur, expecto. Fratre
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse. Hoc gͦ animo. hac uolunta¬
iusticia. ergo xp̃c gratis mortuus
est. hoc declarabat. ⁊ quod ir̃e cõ¬
los itaq arguit qui se istificari in
lege credebant. nõ am legittuna
na ineis honorẽ aquo mãdata
sñt obsernabãt in telligẽtes. ⁊ qua
pͥnũtiãde u̾tatis rõne mandatasĩt.
⁊ quousq debeant ꝑdurare. Unde
est iud̾ quod ait. Si spũ ducimini
lut colligis apperere aui sub lege
est. nõ dis pẽ satiue ut nrõs putas
na mͥ iudet᷑ questio qͥd sit eẽ sub le¬
ge. sic quẽ ad modꝰ culpat apłs. n¬
dice. aut ina sat̾ficiꝰ que tũc facta
gelica maxime illustratõne p̾di¬
cari. legẽ dicit eẽ scãm. ⁊ mãdatũ
nngit. Quod gͦ boñ est. mͥ factꝰ

Expanded text:
n posse. hoc ergo animo, hac uoluntaiustitiaergo.Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse comllos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: Si spiritu ducimini, lut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue, ut nostros putas na mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum aposdicere, aut illa sacrificia, quae tunc facta tque evangelica maxime illustratione praedicari. Legem dicit esse sanctam, et mandatum ungi
Abbreviated transcription (Latin):
entis astu. s cõpacientis affectu.
quẽ admod̾ dix̾im parũ mͥ inisus
es atcendisse. ĩmo ego sortasse nõ
satis hoc ex planare potuerim Neꝙ
em̃ hoc idoo dixi quod mise ricoedi¬
ter illa simla᷑t. sed qͥa sic ea ñ simł¬
au̾it que faciebat similia indeis.
quẽ admod̾ nec ila que faciebat si¬
milia gẽtib que tu qͦ cõmemorasti.
atqr ineo me quod nõ ingrate fate¬
or adiuiusti. Cum .n. abste q̃susem
is tãqm indeus. qͥa fallacitꝰ susces̃¬

Expanded text:
entis astu, sed compatientis affectu: entis astu, sed compatientis affectu: quemadmodum dixerim parum mihi visus es attendisse; imo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem is tamquam Iudaeus, quia fallacit
Abbreviated transcription (Latin):
gentes idaare cogebat᷑. uteũũm
sc̾pserit: an forte nestio qua disperisa¬
tiua falsitate m̃titꝰ sit. et audio pau¬
lo suꝑiꝰ menidem narratõis exordio
roligiosa uoce mͥ clamãtem: Que ã.
scrito uod̾. ecce corã deo. da ñ m̾̃cior
Dent ueniã qlib aliud opiantes.
ego magis credo tanto apło insuis
et pro sius lict̾is uiranti. quã ciuqͣm
toctissimo de aliems lit̾is dispntãti
Nec dici timeo sic poulum defend̾e ad
orem quilb̾tate apłica sicꝰ illi temꝑi
congruebat. uet̾a illa sacram̃ta ubi
erat opus agendo cõm̃dabat ea mõ
sathane uerfucia decipiendis hominib.
sed dei ꝓundencia p̾mĩciãdis reb futu¬
ris ꝓphetite cõstituta : nec u̾e fu̾at
in errore indeoꝵ. qm ñ solũ nou̾at
s eciam instanter ⁊ acriter p̾dica¬
bat eos errare. qui putabant genti¬
b imponenda uł iustificatõm quo¬
rũcũq fideliũ necciã Quod antẽ
dixi eum factũ uid̾is tanqmͣ indeũ
t tanqmͣ gentilem gentib. nõ mĩti¬

Expanded text:
gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio religiosa uoce mihi clamantem: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Dent ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis litteris disputanti. nec dici timeo sic Paulum defendere, quod orem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, uetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo commendabat ea non satanae uersutia decipiendis hominibus sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et acriter pbat eos errare, qui putabant Gentibus imponenda, vel justificationi quorumcumque fidelium necessaria. 26. Quod autem dixi eum factum Judaeis tanquam Judaeum et tanquam gentilem Gentilibus, non menti
Abbreviated transcription (Latin):
dt des obseruanere indei dum modo
s simłate ac fallatit᷑ agant. Hoc si ita
eit᷑ nõ iam in heresim ebyonis. łeoꝵ
qiuos uulgo nazareos nũcupãt łqn
lb aliam uet̾em. sed in nescio de la
ded ppr ofito est ac uoluntate fallati.
ugd respondes ut te ab hac purges
asẽ ne scandalizent᷑ in firmi qui ex iĩ¬
teis młti credid̾ant ⁊ ea respuẽda ñ¬
dum intengebant nũc uͦ cõfrmata
per tot gẽtes doct᷑na gr̃e xp̃iane ꝯ¬

Expanded text:
et omnes obseruauere Iudaei, dum modo et omnes obseruauere Iudaei, dum modo haec simulate ac fallaciter. agant? hoc si ita est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed in nescio quam nsed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purges iter simulasse, ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrina gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cõsensionẽ sed simłatõnẽ timore pe¬
trus inciderat. ut de illo paulus ue¬
rissime scrib̾et. quod cum uidisset ñ
recte in gredientẽ ad u̾tatẽ ennͣgelii.
eiq u̾issime dic̾et qd̾ gẽtes iudaizare
cogebat. qd̾ panłꝰ utiq nõ cogebat.
ob hoc illa uet̾a ueratit᷑ ubi opus
eẽt obseruans. ut dampnãda ñ eẽ
mõstͣret. p̾dicans tam̃ instant̾ ñ eis
s reue lata grã fidei saluos fierifide¬
les. ne ad ea quẽqmͣ ne lud netessa¬
ria suscipienda compelleret. Siantẽ
credo apostolum paulũ ueratit᷑ cum¬
cta illa gessisse. nec tam̃ nũt quem
smotalia ueracit᷑ teleb̃re. sicut nec
tu cui ine detur paulꝰ ea simłasse
Cogis istirm ł sinis talia simłare
an uis ut/ eciã egodicam hãt eẽ sũ¬
mã questi ous iimo sm̃e tue. ut
pꝰ eunͣgeli um xp̃i bñfaciant tͣdentes
iudei si sa cͥficia osserant que optulit
paulus. si filios cirtuncidant. si sabba¬
tum obsernent᷑ ut paulꝰ in thimothe

Expanded text:
n consensionem, sed simula tionem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda conpelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemqogo uel sino talia ueraciter celebrare, sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis; ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, immo sententi bene faciant credentes Iudaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum obseruent, ut Paulus in Timotheo
Abbreviated transcription (Latin):
oysen p̾cepti obsuatio s ip̃e mũ¬
dau̾at. uade ⁊ offer ꝓ te sacrificiũ
qd̾ p̾cepit moyses testimoniũ ulis
nec fallatit᷑ ascendit ad diẽ feftũ
usq adeo nõ causa ostentatõis cor¬
am hõinib ut ñ eindent᷑ ascẽd̾it
s latenter. At em̃ dixit apłs idem

Expanded text:
cepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem
Abbreviated transcription (Latin):
ebat tprĩb mumbris rerũ futura¬
rũ deus fiori usserat. tanꝙͣ ydolari¬
am gentiliũ dãpnare cred̾etur. hoc
est .n. ad̾ iłli iacob ait auditũ de illo
eẽ qd dissssionem doceat a moyse
qd̾ utiq nefas est ut credẽtos in

Expanded text:
uebat, temporibus in umbris rerum futurauebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in
Abbreviated transcription (Latin):
enñgelii. Id ergo faciebat ad̾ fac̾¬
e nõ debebat. Et si tale aliqͥd pauħ
ipẽ iam fec̾at. correptũ pdcius ⁊̃ ĩp¬
magis milla in qua plocutꝰ ait. que
Ego qͥdem illud petꝰ sic egisse credo.
nt gẽtes cogeret iudaizare: hoc
.n. lego scͥpsisse paulũ: quẽ mẽti¬
tum eẽ ñ credo: ⁊ ideo ñ recte age¬
bat hoc petrus. Erat .n. ꝯͣ eunͣge¬
lii u̾itatẽ ut putarẽt qui cͤdebãt in
xp̃m siñ illis uet̾ib sacram̃tis sal¬
nos se eẽ nõ posse. Hoc enĩ cõtende¬
bant authichie qͥ ex circũcisione cͤ¬
diderant ꝯͣ quos panłꝰ pseueranter
acritꝰq confligit. Ipsum u̾o paulũ
ñ ad hoc id egisse ad̾ ł timothenm
circũcidit ł thetris uotũ ꝓsolit
ł hie rosolimis aiacobo ãmonitꝰ.
ꝯ eis a̾ nou̾ant legntima illa cele¬
bnda suscepit ut putari ind̾etur
r ea satram̃ta eciã xp̃mã salutem
dari: sed ne illa que pͥorib ut cõgͣ¬

Expanded text:
euangelii; id ergo faciebat, quod faceeuangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius emagis in illa, in qua praelocutus ait, Quae Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut Gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. Et ideo non recte agebat hoc Petrus. Erat enim contra Evangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congr
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓbare aliqͣdo potu̾nt: nons¬
sima om̃ib u̾itate suꝑati cõfusiq
discedũt: Ita ne nõ intelligit scã¬
prudençia tua ꝙͣta malicie eoꝵ pa¬
restat octasio. si nõ ab aliis apłi¬
cas litcas eẽ falsatas. s ipos apłos
falsa scͥsisse dicamꝰ. Non est inqͥt
credibile hoc in petro paulũ. ad̾ i¬
ꝑse paulꝰ fec̾at arguisse. Non
ro. ad q̃stionẽ quã suscepi maxĩe
ptinet. ut u̾itas diuinarũ scͥptu
tatis culmẽ recepta ex omi ꝑte ue¬
rax̾ atq indubitanda ꝑsistat.N
ain si hoc fecit pecrus qd̾ fac̾e debur
mentitus est panłꝰ qd̾ eum uiderit ñ
recte ingrediẽtẽ ad ueritatẽ eiũg¬
eliĩ Quisqͥs em̃ hoc facit qd̾ fac̾e de¬
bet. recte utia facit. Et idõ falsum
de illo dic̃. qui dicit eũ nõ recte feci¬
sse ad̾ eũ nouit fac̾e debuisse. Si au̾
uerũ scͥpsit paulꝰ: nerũ est qd̾ petͥs
nõ recte tũc ingͦdiebat᷑ adu̾itatẽ

Expanded text:
sunt, probare aliquando potuerunt, notissunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique disceduprudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? \'Non est\', inquis, \'credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scriptutatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
tã excellet᷑ eiectũ. ⁊ in cõcupiscẽda
atq abducenda uxore aliena comis¬
sisse adult uim. ⁊ in marito eius ne¬
cando tam horrendũ homicidiũ mi¬
mo u̾o sanctã scͥpturam in sinno ⁊te¬
lesti auctoritatis culmine colloca¬
tam. ⁊ de u̾itare euis c̾tus at se¬
cutus legam. ⁊ mea homines ł ay¬
batos uel em̃datos. ł dampnatos.
u̾atit᷑ discã rotuis quã facta huma¬
na dum in quibdã laudabilis excellẽ¬
cie ꝑsonis. aliꝙͣdo cred̾e timeo rephẽ¬
denda ipã diuma eloqͥa mͥ sint ubiq
suspecta. Manchei plurima dii¬
narũ sc̃pturarũ qͥb eoꝵ nefarius
error clarissima sentenciarũ ꝑspicu¬
itate cõuincit᷑. dͥa maliũ sel̃mi de¬
torq̃re ñ possunt. falsa eẽ cõte̾̃dũt.
tta tam̃ ut eandẽ falsitatẽ nõ scle¬
ntib apłis tribuant. sed nescio ab
codicum corruptorib. Quod tam̃
qͣa nec plurib nec antiqͥorib exem¬
plarib nec p̃cedentis lingneaue¬
toritate unde latim. libri int̾p̾tati

Expanded text:
tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichaei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
est᷑. ⁊ ubicumꝙ uirgule id est obeust᷑.
signisicat᷑ qd̾ septuagĩta płꝰ dix̾int a¬
nam hẽtꝰ mhebreo. ubi aũt asterici
tnͣstulimꝰ. hic de ipõ hebraito ad̾ intel¬
ligebamꝰ exp̃ssimꝰ senstumi u̾itatẽ¬
ꝙ u̾torũ int̾dñ ordĩem cõseruãtos. et
miro qͦmͦ septuaginta int̾p̾tũ ubros
legasꝰ. nõ puros ut ab eis editi sũt. ẜ
ab origene emẽdatos siue corruptos
tnͣstulerit. Uis amator eẽ uerus sep¬
tuaginta intp̾tũ. ñ legas ea que so̾
astericis sũt immo rade de nolumi¬
nib ut te nerũ factorẽ ꝓbes. Eͦd si fe¬
t̾is oẽs eccłiarũ bibliotecas cõdãpna¬
recog̾is. Uixenĩ umꝰ aut alt̾ inuenie¬
tur sibꝰ q̾ ista nõ habeat. porro ad̾ dicis
nõ debuisse me int̾p̾tari post uet̾es .⁊
nouo ut̃is sinogismo. aut obscura fue¬
rũt ã int̾p̃tati sũt septuagiita aut ma¬
nifesta. Si obstura: te qͦ mneis falli

Expanded text:
est; et ubicumque virgulae, id est obeli sunt, est; et ubicumque virgulae, id est obeli sunt, significatur quod Septuaginta plus dixerint quam habetur in hebraeo: ubi autem asterisci,transtulimus, hic de ipso hebraico, quod intelligebamus expressimus, sensuum potquam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quomodo septuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos transtulerit. uis amator esse uerus septuaginta interpretum? non legas ea, quae sub asteriscis sunt, immo rade de uoluminibus, ut ueterum te fautorem probes. quod si feceris, omnes ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. uix enim unus aut alter inuenietur liber, qui ista non habeat. Porro, quod dicis non debuisse me interpretari post ueteres et nouo uteris syllogismo: \'aut obscura fuerunt, quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta: si obscura, te quoque in eis falli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊te it̾m atq it̾um dep̾tor. ut ignosess
disputatumcule mee ⁊ qd̾ modũ meñ
egressus sũ tibi imputes qui coegisti
nt rest̾berẽ. ⁊ mͥ ꝯ thesicoro oculos
abstulisti. Nec me putes magist᷑
eẽ. mẽdacii qui sequor xꝑm̃ dicẽtom.
Ogo sũ ma ⁊ nnta rueritas. Nec pͤ
fieri ut u̾itatis cułtor mõdacio colla
sumittam. ueq mͥ imꝑitorũ plebicu¬
suscipiũt. me autẽ etatis ultime ⁊ pe¬
ne detͣpitũ ac monaft̾i ⁊ ruris secͤta
teas siue rephendas. ad nos eĩ tãtis
maris atꝙ t̾rarũ a te diuisos spaciy
ñꝙͣ nocis tue sonꝰ puenit. Et si forsi¬
tan lict̾as sc̃pseris. añ oas italia ac ro¬
ma susçipiet quã adme çi mitende
sũt deferãtur. Quod aũt ialus q̃rio
t̾ptacio asteritos hẽat ⁊ nirgulas pͥ¬
notatas. ⁊ postea aliã tnslatõnẽ ab¬
sꝙ his signis odiderim: pace tua dreᷤ¬
ii. uideris mͥ nõ intellig̾e̾ qd̾ q̃ sisti.
Illa enã int̾p̃tacio septuaginta it̾pt

Expanded text:
te iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebecususcipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta ceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris terpretatio asteriscos habeat, et virgulas praenotatas, et postea aliam translationem absque his signis ediderim; pace tua dixerim, videris mihi non intelligere quod quaesisti. Illa enim interpretatio Septuaginta interpretum
Abbreviated transcription (Latin):
sdq̃ dũ sit. lib̾ quẽ scͥpsi de oꝑtimoge
tẽ lectorẽ remittẽdũ ꝑuto: ⁊ sime
tes stñam. de meo possint oꝑe iudi¬
care: eandẽ integͥtatẽ debuerat eciã
ni uet̾i cͤtere testam̃to. qd̾ nõ nrã
cõfuximꝰ s ut ap̃ hebreos in ueui
mꝰ diuina tnͣstilimꝰ. Sie ubi dub
aut mẽtiri uolu̾int tota freꝙͣtia
uideoꝵ in mea int̾p̾tatõne retite¬
bitur nlłꝰ inueniri pot̾it. ã hebr¬
ee luigue hẽat noticiã Aut om̃s¬

Expanded text:
de optimo getem lectorem remittendum puto. et si me, entes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, quod non nostra confinximus, sed, ut apud Hebraeos mus, divina transtulimus. Sicubi dubiaut mentiri voluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit? Nullusque inveniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat noti
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ scitis t̾b epłis tuis repõdisse
arbitror : auarũ duas ꝑ cypriamĩ
accepi. unam ꝑfirmũ. Rescribe
qd̾ iisum fu̾it. ad nos uelalios in¬
struendos. Dabo añt oꝑam diligẽti¬
orem qͣtum me adiuuat dñs: ut litt̾e
quas ad tesc̾do pͥus ad te ꝑueniant.
quã ad cnquẽ a quo latius disꝑgã¬
tur. Fateor .n. nec mͥ hoc fieri uelle
de tiis ad me qd̾ de meis ad te
factũ iustissime ex postulas. tamẽ
placoat nob̾ inuicem nõ tantũ cari
aiõ qͥ ocuł dei infrat̾na dilectõne
nõ displicet. 2 Ꝙ si inter nos fieri
enĩ caritas quã tecũ hab̾e uellẽ ꝓ¬
fecto maior est : sod meliꝰ hec ii¬
nor auã nulla est . explicit epła scĩ

Expanded text:
quam satis tribus epistulis tuis respondisse quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritanimo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec minor quam nulla est. CXVI
Abbreviated transcription (Latin):
ias parre in młtoꝵ locoꝵ obscurita¬
te smãs. quãnis nequaquam rpã
uarietas ab euisde n fidei unitate
discordet: sicꝰ eciã unꝰ tcͣtator sedm̃ e
cindem fidem aliter atq alit̾ eundem
locũ põt expon̾e. qͥa hoc eiꝰ obscuri¬
rum int̾p̾tum ci quale scumq hoc
ansi sũt anãtũ possumꝰ inꝑicia carea¬
mus ⁊ hii qͥ me in uidere putãt ut¬
lid laborib tuis. tandẽ aliqnãdo si si¬
eri potest intelligant ꝓpt̾ea me nol¬
le tuam ex hebreo interp̾tatõnem
tanquã nouum aliqͥd ꝓf̾e̾ntes. mag¬
no scandalo ꝑturbemꝰ plebes .x. qͣ
rum aures ⁊ corda illam int̾p̾tatõ¬
nem audire cõsuen̾unt. que etiam
ab apłis appbata est: Unde illud.
aput ionã uirgultũ sim hebreo uͭ
hedera est. noc cucurdita. sed nestio
quid aliud qd̾ trũto suo nixũ ulłis
sustentãdum adminituł erigatin.
mallem iam in omĩb latitus encur¬
sciebãt. Satis me ĩmo fortasse plus

Expanded text:
ias parere in multorum locorum obscuritaias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscurirum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamus et hi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationemtamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum, si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucursciebant. Satis me, immo fortasse plus
Abbreviated transcription (Latin):
qua utilitate scripturas uolu̾is tnͣsf¬
re de hebraicis: ut stilic ea que a iu¬
deis p̾termissa uł corrupta sũt ꝓfꝰ¬
res inmediũ S peto insimmare dig¬
ueris a quib iudeis. utrũ ab eis ipĩs
qui añ ad uẽtũ dnĩ int̾p̾tati sũt. et si
ita est qͥb uł quo nã eorũ : au ab istis
postius. qͥ ipt̾ea putari possũt aliqͣ
do codicib gtetis uł subtraxisse uel¬
r ineis corripuse ne illis testimomis
de xpĩana fide comincerent᷑. Illañt
antiores eur hoc fac̾e uoluerint ñ
inuenio. Demde nod̾̃ mictas obsecͦ
int̾pᷤtatõem tuã de septuagĩta: te ꝙͣ
edidisse nesciobã: librũ qͦ tuum cuĩ
m̃tionẽ fecisi de optimo gu̾e int̾p̾¬
tandi. cupio leg̾e: ⁊ ad huc nosse qͦmͦ
coequãda sit int̾p̾te ꝑicia lingnarũ
cõiecturis eoꝵ qui scripturas disse¬
rendo ꝑtractant. quos ncc̃e est. eciã
si recte atq unius fidei fu̾int. uar¬

Expanded text:
qua utilitate scripturas uolueris transfqua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse I est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uar