comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nam uoluntatieius qui resistit tãquam non propterea
malus uideatur eẽ culpandus quia ds̃ cuius uult mise¬
r&ur etquẽ uult obdurat: absit ut pudeat hocrespon¬
dere qđ respondisse uidemus apłm. Ohomotuquis¬
es qui respondeasdõ. Num quid dicit figmentumei
qui se finuit quare si me fecisti an nonhabec potestatẽ
figulus luti exeadem massa facere aliud quidem uas
inhonorem aliud uero in contum eliam hocloco enim
quidam stultiputant apłm in responsione defecisse
et in opia red dende rationis repressisse contradicto¬
ris audaciam sed magnũ habec pondus : quod dictũ
est ohomo tuquises et initilib: questionib ad suae
copacutitis consideratione reuocat hominem uerbo qui¬
dembreuis: sed reipsa magna est redditio rationis.
Sienim haec noncapit quis est quires pondeat. Si aiut̃
capit magis noninuenit qui respondeat. Lidecenim
si capit uniuersum genus humanum tam iusto iudicio

Expanded text:
nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apes qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se fecit, Cur me sic fecisti? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio
Abbreviated transcription (Latin):
entes inͦ admoͬne inuenitur ut quigloratur in dñõ
sed in eoquodait. Igitur non uolentis neq curren¬
tis sed miserentis est dri: Deinde ut etiam iudiciũ
commendaret qm̃ in quo non fit misericordia non
iniquitts fit sediudiciũ. Non est quippe iniquitas
apuddm̃ conainuo subiunxt atq ait. Dictenim
scriptura pharaoni. Quia adhoc tcexcitaui : ut ostendam
inte potentiam meam et annuntietur nomoimeum uni¬
uersaterra. Quibusdictis adutrumque condudens id est
et cid misericordiam etadiudicium ergo inquit cuiu suult
miseretur etquemuult obdurat. Miseretur scilicet mag¬
nauoluntaite obdura uulla iniquitate. Vt nec liberatus
desuis merits presumat necdam natus desua iustissi
madampratione conqueratur. Solaenim gratia re¬
demptos discernit aꝑditis quos in una ꝑditionis massa¬
concreauerat ab origine ductti causa communis. Hoc
aut̃ quieo modo audit ut dicat quid adhuc conquerit᷑

Expanded text:
entes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino entes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino set in eo quod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur?
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas apud dm̃ moxut probar&. Nulla hocini
cors fuero. Qui senim nisi insipions dm̃ iniquum pu¬
tec si ueiudicium poenale ingerat digno siue mis cricor¬
diam prestet in digno deniq infert etdicit. lgiturnon
uolencis neque curreitis sed miserentis estdĩ Ambo
rtaiq gemini. natura irefilii nascebant᷑. Nullis
quidem operib: propris sed originaliter exadam
uinculo dampnationis obstrica. Sed quidixit mise¬
reborcuius misertus ero : ia cobdilexit ꝑmisericordiã
gratuitam esauaut̃ hodio habuit ꝑ iudicium debi¬
tum quodcum deber&ur ambobus in altero alter
agnouit nondesuis disitintib meritis sibiẽe glorian¬
dum quod in eam causam idem supplicium non in cur¬
rit sed diuinae gratiae largitate qui a non uolentis ne¬
que currentis sed miscrentis est dĩ. Altissimo quip¬
pe ac saluberrimo sacramento uniuersa facies. Atq
utita dixerim uultus scãrum scripturarum bencintu¬

Expanded text:
iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniiniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniisericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intu
Abbreviated transcription (Latin):
hominum uoluntates quas uoluerit quando uoluerit
ubi uolerit in bonum nomposse conuertere sedcum fac̃
ꝓmisericordiam facit. Cum aut̃ nonfacit ꝑ iudicium
non facit qm̃ cuius uult miseretur etquẽ uult obdurat
seumali ut scđm electionem propositum dĩmaneret Ñ
exoperib sed exuocante dictum est ei quia maior seruiet
minori. Propterhoc adhibuit alterum prophaicam
testimonium ubidictum est ꝑmouere eos qͥui penetrare
intellegendo non possunt hanc altitudinẽ gratiae ñ
quidergo dicemus ait. Numquid iniquitas est apud
dm̃ Iniquum enimuidetur ut sincullis bonorum
malorum ueo perum meritis unum ds̃diligat oderit
alterum. Qua in resi futura opera uł bonahuius uł ma¬
la illius quaeds̃ utiq presciebat uł let intellogi: nequa¬
quam diceret non exoperib sed dicer& ex futuris ope¬
ribus coquae modo istam soluer& questionem. Im¬
mouullam quam solui opusesset facer& questionem
Nuncuero cuim respondisset absit. id est absit ut sit

Expanded text:
hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet mset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
rito detinebat. Vtrumq: igitur abillo idest ebaptis¬
mus etmorscerte dispensationis casa : nonmise¬
randa necessitaite sed miserante potius uoluntate
susceptum est. Vt unus peccatũ toller& mundi.
sicut unus peccatum misit inmundum hocest in uni¬
uersum genus humanum Nisi quodille unus unũ¬
pecaitum misit inmundum: Hisuero unus non solũ
illud unum sed cunctasimul abstulit qua caddita
peccantem ittest eodonum. Nam iudicium quidẽ
exuno incondempnationẽ : gratia aut̃ exmultis de¬
licts in iustificationem. Quiautiq illud unum qđ
originalit̃ trahitur. etiam sisolum sit obuoxios dam¬
nationi fccit. Gratiauero exmultis delictis iusti fi¬
cat hominẽ quip̃ terillud unum quod communter
cumom̃ib originalit̃ traxit sua quoque propria mul¬
iti commisit  Uerum itime quod paulo postdicit
sicut ꝑ unius delictum in om̃s homines ad condem¬
nationem Ito eꝙꝑ unius iusti ficationem in om̃s ho¬

Expanded text:
rito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptisrito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus humanumpeccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quae addita peccantem, ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justiforiginaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod paulo post dicit , « Sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, ita et per unius justificationem in omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
Huius enimbaptis mus est nonaquatooitum sicue fuit
iohannis : uerum etiam inspuscõ utdeillo spũ rege¬
ueritur quisquis inxp̃o credit dequoxp̃s generatis
regeneratione non eguit Vn deuox illã patris que
suꝑbaptizatum facit est ego hodiegenuite: Nonuuũ
illum temporis diem quobaptizatus est sed in muta¬
bilis a dernitatis ostendit ut illum hominem aduxi¬
geniti ꝑsonam ꝑtinere monsrar&. Vbienim dies
nechaesternifine inchoatur nec initio crastini termi¬
natur semꝑ hodiernus est. In aqua ergo bapti ari
uoluit aiohanne nonut eius iniquitas ulladeluer&
sedut magna commendar&ur humilicaas. Ittiquip¬
penihil ĩneo baptismus quod ablueret sicut mors
nihil quod puniret inuenit : ut diabolus ueritate
iustitiae non uiolentia potestas oppressus etuictus
Qm̃ ipsum sineullo peccati merito iniquissime occi¬
derat ꝑ ipsum iusfissime amitter& quos peccatime¬

Expanded text:
Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto ; ut de illo Spiritu regeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati me
Abbreviated transcription (Latin):
An propterea ds̃ intertiam et quaritom gexeratione
depeccatis parentum corũ posteris comminatur
quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas
non extendit ulterius moderatione miserationis suae
ncilli quib: regenerationis gratia noncoxfertur
nimia sarcina in ipsa acerna sua dãpnatione
premerentur sicogerent᷑ abinitio generis humani
omnium p̃cedentium parentum suorum originaliter
peccata contrabere et poenas procis debitas pen¬
dere. Analiquid alud deretanta fcripturis sc̃s
diligentius ꝑscrutatis atquetractxtis ualeat uł
tamen unum peatum quod itm magnum in loco ethabi¬
tuttinte felicitacis ad missum est ut in linio homine origi¬
naliter atqueutita dixerim radicalit̃ cotum genusꝰ
mate iohannis a quo et ipsebaptizatus est sed quodã
precursorio illius ministerio quidicebat parateuiam
dño huic uni in quosolo rexa supoterant parabant

Expanded text:
an propterea Deus in tertiam et quartam generationem an propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel tamen unum peccatum, quod tam magnum in loco et habitu tantae felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, atque, ut ita dixerim, radicaliter totum genus baptizabantur , a quo et ipse baptizatus est: sed quodam praecursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo renasci poterant parabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Acperhoc nonest instituiti regeneratio nisiquia
uitiosa est generatio usqueadõ : ut etiam delegi¬
timo matrimonio ꝓcreatus dicat. In iniquita¬
tib conceptus sum et inpeccatis materm ea me
in utero aluit nequehicdixit In iniquitate uł in
pecccto cum ethoc rectedici posset. sed iniquita¬
tes et peccata dicerem aluit. Quia etiam in illo
uno qđ in om̃s homines pertransiit ec tam mag¬
num est ut eomutar&ur et conuerter&ur in neces¬
si tatem mortis humana natura : reperiunt᷑ sicut
supͣ disseruiplura peccata etelia parentum quae
onita possunt muttre naturam. Rectu tum̃
obligant filios nisi gratuita gratia et misericordia
quib ab ipso adam usque ad patrem suum progexe¬
ratoribus suis quisq: succedit non in merito discep¬
taripotest utrum om̃ium malisactib: et multipli¬
catis delictis originalib quinas utur implicetur
ut tunto peius quanto posterius quisque nascatur

Expanded text:
Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neque hic dixit, In iniquitate, vel peccato, cum et hoc recte dici posset: sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est, ut eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata, et alia parentum, quae etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios, nisi gratuita gratia et misericordia quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum progeneratoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest: utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus qui nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius quisque nascatur;
Abbreviated transcription (Latin):
mentis srpentina suasione corrupiest. et fur¬
tum quia ubus prohibitus usurpatus est etcuia¬
ritia quia plus quam sufficere illidebuit appet
uit etsiquid aliud in hocuuo ad imesodiligenti
consideratione in ueniri potest. Parentum quoque
peccatis paruulos obligari nonsolum primorum
hominum sed etiam suorum dequibus ipsinatisuN
Nonimprobabiliterdicitur Ila qui ppe diuina¬
sententia reddam peccata patrum infilios tenet
cosutiq antequam ꝑ regenerationem ad tesitimen¬
tum nouum incipiant᷑ ꝑtinere quod testam en¬
tum proph&cibatur : cum diccretur ꝑhie zechidẽ
uon accepturos filios peccata patrum suorum uec
ulterius futuram inisrł parabolamillam. Pa¬
tresmanducauerunt uuam acerbam etdentes fi¬
liorum obstpuerunt. Ideo enim quisque renas¬
citur : ut soluatur in eo quicquid peccati est cũ
quonascitur Nam peccata quaemale agendo
posteta committuntur possunt et penitendo sa¬
nari : sicut etiam postbaptismum fieriuidemus

Expanded text:
mentis mentis tum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus quam suffivit, et si quod aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione poterit inveniri. Parentum quoque peccatis parvulos obligari non solum primorum hominum, sed etiam suorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiliter dicitur. Illa quippe sententia reddam peccata primum in filios, tenet eos utique antequam per generationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere, quod Testamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem, non accepturos filios peccata parentum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: « Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupescunt . » Ideo enim quousque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, si
Abbreviated transcription (Latin):
pinum erabiliatcilia. Cum uero ecilludori gixale
unum plurali pumero significatur quando dici¬
mus in peccatorum remissione baptizari paruu¬
los pecdicimus in remissionem peccati: illacon
dictum est. Mortui sunt enĩm qui querebant
animampueri. Non dictum est mortuus est et
ecodo fecerunt inquit sibi deos aureos Cuqu
pnum uitulũ fecerint dequo dixerunt hi sunt dii
tuirisił quieduxerunt te deterra acgrpti ethicplu¬
palem ponentes prosingulari: Quamuis etmil
lopecccito uno quod ꝑ unum hominẽ intrauit uer
mundum et in om̃s homines ꝑtransiit propter
quo d&iam paruuli baptirantur. Possunt intel¬
fcgiplura pecccta siunum ipsum insua qua si
menbra singula diuidatur Nam et suꝑbia est
illic quia homo in sua potius ẽẽ quã in dĩ potes¬
tetedilexit etsacrilegium quiadõ non credidit
ethomicidium : q̃m se precipittiuit in mortem
etsoraucatio spiritailis . qm̃ integritas huma nae¬

Expanded text:
innumerabilia talia. Cum vero et illud originale innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa estdictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes pro singulari. CAPUT XLillo peccato, quod per unum hominem intravit in mundum, et in omnes homines pertransiit, propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se praecipitavit in mortem; et fornicatio spiritualis, quia integritas
Abbreviated transcription (Latin):
petre quam percato mortu fucramus sen¬
contem uitam pouan suaresurrec cione signd
Ipsume st quod in nob̵ clebratur magnum ba pos¬
matis sacramentum ut quicumque ad istam per¬
tnent gratiam moriantur peccato sicuti pseper
estptacit similitudine ecuiuant alauacroreidas¬
condo sicut ipse ascpulchro resurgendo quam libet
patousque ad decrepitum senem sicut roullus efo
prohibendus ab aptismo itapullus est quinomper¬
crto moratur inbaptismo sed paruuli tantum ori¬
ginali MAIores &iam hi somnib moriuntur pẽe¬
tetas quecum quem aleuiuendo ad diderunt adil¬
lud quod nascendo traxerunt. Sedideo etiami psi¬
mor pecccito plerumq dicuntur cum procul dubio
nonuni sed multis peccatis om̃ib que morantur
quaccumq iam propria commiserunt uł cogtatio
pluralis pumerus significarisolet sicut aitilleas
Oterum que a rinato milite complent. Quamuis
mults militib hocfecorint ut in nr̃is litteris legit᷑
pentes quos patiebatur populu sithocdiceret et

Expanded text:
qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse moest peccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parginali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procunon uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecumque jam propria commiserunt, vel cogitatpluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, pentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et
Abbreviated transcription (Latin):
mortuum quodiam f xeterut  Credimus sedere
adxteram patris : qđ nunc est : Eredimusuer¬
turum adiudicandum quod fucuruest: I tenfides
etsuarum rerum est et cilienarum Nam et sequis¬
q credit aliquando eẽ coepisse nec fuis seutiq sempi¬
ternum: ec alia fatq alia. Nec solum decilus homi¬
uib multaq ad religonem ꝑtinent uerum etiam
decingelis credimus: spesaut᷑ nonni sibonarumre¬
rum ẽst necnisi futurarum ettideum ꝑtinentium
qui ecirum spem gerere perhibetur: quitum ita sint
propt̃ as causas distinguendaerat fides a spe
Sicut uocaibulo itarationabili differentia. Nam qđ
attnet ad non uidere ssuequecreduntur siueque¬

Expanded text:
mortuum, quod jam praeteriit; credimus sedere ad dextram Patris, quod nunc est; credimus venturum ad judicandum, quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum. Et alios atque alia nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium, qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint propter has causas, distinguenda erit fides a spe, sicut vocabulo, ita rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, s
Abbreviated transcription (Latin):
quietirum spem gerere perhibetur : quicum ita sint
propt̃ a suiusas distinguendaerat fides a spe
Sicut uocibulo itarationabili differentia. Nam qđ
attinet ad non uidere siuequecreduntur siueque
sperantur fidei speique commun eest. In episcola
quippe ad hebrcos quatesteusi sunt in lustres catholi¬
cae regule defensores : fides eẽ dicta est conuictio

Expanded text:
nt propter has causas, distinguenda erit fides a spe, sicut vocabulo, ita rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos , qua teste usi sunt illustres catholicae regulae defensores, fides esse dict
Abbreviated transcription (Latin):
potesitis cum summe bonus sit ullomodo siner&
mala aliquidẽe in operib suis : nisiusq adeo es¬
set omĩp̃ts ebonus ut benefacer& et demalo: Quid
aut̃ est aliud quod malum dicitur nisi priuatio
boni Nam sicut corporib animalium nibilest
aliud morbis etuulperib: ad fici quam sanitate priuari
quae inerant idest morbi acuuln era recedant hinc

Expanded text:
potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari qu
Abbreviated transcription (Latin):
quese inuenis segloriant̾ plura opinantes potius
quam scientes. satis est xp̃ianorerum crectarum
ciusam siue caelestium siue terrestrium siueuisi¬
bilium siue inuisibilium ponni sibonitatem crede¬
recreatoris qui est As unus et uerus. Nullamq
eẽ naturam: quae non aut ipsesit aut abipso. cũ¬
que eẽ trinitatem. Patrem sulicet: etfilium a pa¬
tregenitum et sp̃mscm ab eodem patre ꝑrocedentẽ
seðunum eundemq: sp̃mpatris etfilii Ab hac sũ
me et aequalit̃ et immutabilit̃ bonatr. picate
crecuti sunt oma. Nec summe nec acqualiter nec
immut tibilit̃ bona sed iam enbona &iam singu¬
la Simul uero uni uersa ualdebona quia enom¬
nib: consistit uni uersittis. ad mirabilis pulchrido
Inqua etiam illud qued malum dicitur bene ordi¬
natum edoco suo positum uminentius commendat
bona : ut magis placeant ed audabiliorai sint
dum comparantur malis. Neq enim ds̃ omp̃s¬
et quodetiam in fideles fatent᷑ rerum ci est summa

Expanded text:
quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Filium a Patre genitum, et Spiritum sanctum ab eodem Patre procedentem, sed unum eumdemque Spiritum Patris et Filii. CAPUT me et aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchriin qua etiam id quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magidum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa
Abbreviated transcription (Latin):
et demones redunt et contremiscunt nec tamen spe¬
rant udamant sed potius quã sperimus etamamus
bat atque:ommendat queutiq sinespe nonpotest
esseproinde neramor sinespe est nec sine amor espes
nec utrumq sinefidẽ. Cumergo quericur quidire¬
di idumsit quod ad religione ꝑtinecit nonrerum
uatura itarimanda est̃ que ad modum abeis quos
phrsicos greuiuocant : nec metuendum est necili¬
quid deui : etnumero dementorum demotuat que
idine et defectib siderum. Defigura uuidi degener¬
bus etnaturis animalium fruti cum lapidum fon¬
tium fluminum montium: despatuis locorum et
temporum designis imminentium tempestatum
etcilia sexcentet. Delnsrebus quas illi ul inuenerun:
uel in uenisse secexistimant xp̃ianus ignoret qui
nec ipsiom̃a reppererunt itinto excellentes in¬
genio flagrantes studio habundantes otio etquȩ¬
damhumana coniectura inuestigantes quae
crolam historica ex iperientia perscrutantes er indis

Expanded text:
Et daemones credunt et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant, sed potius quod speramus et amamus, bat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide. CAPUT XVII. Quoddendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ iam utiq ipsam firmamenti naturã cuius mi¬
nor eẽt tãqua uesꝑtina cognitio acsicusque ad omĩu
operum finem. etusq ad requiondĩ que non habet
uesperam quia non est facta sicut crectura ut posset
etiam ipsius germinari cognitiotam quã prior eta¬
ior in uerbodĩ sicut indie et posterior acminor in se
ipsa sic̃ inuespera. Sed siomnia simulmensange¬
lica potest que singillatim ꝑ ordinẽ conexarũ cauisa¬
rum sermo distinguit. Num quid &iã quefiebant
ududipsum firmam̃tũ uelud aquarum congrega¬
tio species que terrarum pudata uelud fricticur
et arborum germinatio. luminarium et siderum con¬
formatio aquatilia terrestria que animantia simul
om̃a facto sunt ac nonpotius ꝑ interualla temporũ
scđm p̃finitos dies anforte non sicut ea scđm mo¬
t̃ coꝵuaturales punc experim᷑ itti&iã cũ primitus
insticuta sunt cogitar edebemus sed scđm mirabilẽ

Expanded text:
ntum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius mintum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debemus, sed secundum mirabilem
Abbreviated transcription (Latin):
non aut̃ alibi sequebatur ut fiera etidco nonprius
dic tum est sicest factum et postea dictun et fe
cit ds̃ lucem sed continuo postuerbumdĩ fticta
est lux adhesit que creanti lucilux creaca uidens
illam et seinilla ad est rationem qua fac ta est
Uidit etiam seinse id est distaxtem quod factũ est
habeo qui fecit etideo cum placuis seddõ factum ui¬
denti quia bonum est etdiuisa esseclux a tenebris et
uocate lux dies et tenebre poxfactti est et uesperaquia
necessaria erat etista cognitio quadistingueretur
a creatore creatura aliter inseipsa cognitti quam in
illo atque indemane ad aliud precor noscendum qđ
fuerit uerbodĩ faciendum prius in cognitione mer¬
tis angelice. deinde innatura ipsius firmamenti et
ideodixit ds̃ fiat firmamentum et sicest factum in
cognitione creaturae spiritalis hocprius quamip
eo ipsefieret prenoscentis Deinde fecitds firmam̃¬

Expanded text:
non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, deinde in natura ipsius firmamenti. et ideo dixit deus: fiat firmamentum. et sic est factum, in cognitione spiritalis creaturae hoc priusquam in eo ipso fieret praenoscentis. deinde fecit deus firmame
Abbreviated transcription (Latin):
uds̃ dicebat ut ficrent quam insua propria
utura. Quȩ iddem facta incis ipsis etam cor¬
puit : minore utiq notitia queuesꝓcradic᷑¬
tiest quã notitiam sine precebant queficbant
quia precbit cognitionẽ quicquid cognoscipotest:
nisi enim prius sit quod aognoscatur cognosũ potest
posthoc si eo modo sibi placer& ut amplius scipsa
quam crea toresuo delectaretur uonfieret mane
id est desua cognitione in laudem creatoris assurge¬
ret. Cum uero factum est faciendum erat aluid
et cognoscendum deo dicente fiat utprius itiden fie¬
ret incognitione mentis angelice et possetrũ susdici
et sicest᷑ factum acdeinde innatura propria ubi
sequente uespera nosceraur acꝑhoc etiam sinul¬
la hic morarum temporcilium sint interualla.
preces sit tam en ratio condende creaturae in uer¬
bodĩ cumdixit fiatlux.: ẽt secuta est ipsalux coange¬
licamens formata est atque in sua natura factuẽ

Expanded text:
cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natura : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam sane praecedebant quae fiebant, quia praecedit cognitionem quidquid cognosci potest; nisi enim prius sit, quod cognoscatur, cognosci non potest. post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius se ipsa quam creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem creatoris adsurgeret. cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo dicente: fiat, ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
queccusarum neque enim cognitio fieri potest
nisi cornoscenda precedant quac itom priora sunt
in uerbo ꝑ quod facta sunt om̃a. quam in hisquȩ
facta sunt omnib: mens itaque humanaprius
baecque facit sunt ꝑsensus corporis experitur
rum que notitiam proinfirmitatis humanae
odulo capit: etdeinde querit eorum causas si
uomodo possit ad ecis ꝑuenire principaliter
tque in commutabiliter manentes in uerbo dĩ
csic inuisibiliaeius ꝑ ea quefacta sunt intel¬
ecta conspicere: qđ quanta tarditate ac difficul¬
tite agat etquanta temporis mora propter
rpus corruptibile quod aggrauat animam etiã
ueferuentissimo studio rapitur ut in stanter
e ꝓseueranter haec agat quis ignorat Mens
tro angelica puracritate inherons uerbo dei
stea quam illo ordine creataest ut precede
cetera prius eauidit in uerbodĩ facienda qũa
isuntiacsic prius in eius fiebat cogitione

Expanded text:
que causarum. neque enim cognitio fieri potest, que causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
hacchabuit. Nonne ꝑ om̃s sex dies cum eaquȩ
ꝑ singulos dõ condere placuit conderentur. primo
haec accipiebat in uerbodĩ utincius notitia primi¬
tus fierent cum dicbatur et sicest factum deinde
cum facteessent in sua propria natura quasunt
dõ quae placuis sent : quiabona sunt tunc ea itidẽ
cornoscebat alia quadam inferiore cognitione
quen omine uespere significatai est. acdeinde fac¬
ta uespera fiebat manecum de suo ds̃ operelauda¬
r&ur et tilterius crtaturae qued einceps facienda
rat ex dĩ uerbo notitia prius quam fieret accipe
ra com memorat anetiam tunc simul om̃a qua
non scđm temporum moras sicut fiunt diesisticũ¬
moritur etocaidit soletinlocum suum redit utrur¬
sus ouatur. sed scđm potentiam spiritadem men¬
tis angelice cuncta que uoluerit simul notitia
facillima comprehendente ec ideo tam on sine or¬
dine quo apparet nexio precedentium sequentiũ¬

Expanded text:
haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus fierent. cum dicebatur: et sic est factum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine uesperae significata est ac deinde facta uespera fiebat mane, cum de suo opere deus laudaretur et alterius creaturae, quae deinceps facienda erat, ex dei uerbo notitia, priusquam fieret, accipera commemorat. An etiam tunc simul omnia, quoniam non secundum temporum moras, sicut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentium
Abbreviated transcription (Latin):
istam terrenam conditionem lucis que cor poreae
temporalem loqualem quae circutum illi patriae
spiritali coatquare debemus: ubi semperest dies in
contemplatione in commutabilis ueritatis sempo
uespera in cognitione inseipsacreatura& sempen
manae etiam exhac cognitione in laude creatoris
quia nonibi ab scessu lucis superioris. sed instrious
cognitionis distinctione fitues pera nec manetã¬
quam nocti ignonantiae scientia matutina succe¬
dat : Sed quod uespertinam etiam cognitionem in
gloriam conditoris ad tollat: denique etille pocte
uonnominata uespert inquideonane et meridiat
ex arrabo adnuntiabo et exaudies uocemin tam
Hic fortasse ꝓtemporum uices : sed tamen quantum
puto significans quid sinc temperum uieb a gerttus
in patria. cuicius pergrinatio suspirabat . Sed num¬
quid siiam nunc simul istaom̃a gerit atquebabet
anglica illa socictas etunitas diciquem primitus
condidit ds̃ tunc etiam cum haec conderent᷑ simul

Expanded text:
istam terrenam conditionem lucisque corporeae istam terrenam conditionem lucisque corporeae temporalem localemque circuitum illi patriae spiritali coaequare debemus, ubi semper est dies in contemplatione incommutabilis ueritatis, semper uespera in cognitione in se ipsa creaturae, semper mane etiam ex hac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod uespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris adtollat. denique et ille nocte non nominata, uespere, inquit, et mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per temporum uices, sed tamen, quantum puto, significans, quid sine temporum uicibus ageretur in patria, cuius peregrinatio suspirabat. Sed numquid, si iam nunc simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur simul
Abbreviated transcription (Latin):
ad laudẽ referre creatoris. sed eorum mentem mira¬
bili facilitate haecom̃ a simul posse numquid ium̃
dict autsiquis quam dixerit audiendus est illam
caclestem inangelorum milib cuitatem aut noncon¬
tem plari creatoris adernitatem aut mu tabilitatẽ
ignorare ercaturat: aut ex eius quoq inftriore quadã
cogitione non laudare crecitorem simul hoctotum
possint simul hoctotum faciant. possunt ttm ex
et faciunt. simul ergo habent ediem etuesperam et
mane: Nequeenim uerendum est peforte quiest idone¬
us uamilla sentire id eononpitet hocibi posse ficri.
quia in hisdib: qui solis huius circuitus ꝑ aguntur
fieri ponpotest ł thocquidem non potest cisdem pur¬
tibus terrae uniuersum autem mundum quis nonui¬
deat si ad tendere uclit etdiem ubi solest et noctt̃
ubinon est etuesperam undedis cedit eonane quo
alcedit simul habere ÷ Sednos plane interris hacc
omnia simul habere non possumus: necideo tam

Expanded text:
ad laudem referre Creatoris; sed eorum mentem miraad laudem referre Creatoris; sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. Numquid tamen dicet, aut si quisquam dixerit audiencaelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum autem mundum quis non uideat, si adtendere uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, unde discedit, et mane, quo accedit, simul habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; nec ideo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dodicitur lapis. sedillud propriae. hocutique figu¬
rate quisquis ergo nonea quã propr̃o modulo ues
in degure uelputare potiuimꝰ sedaliã requirit in illoꝵ
dierum enumcratione sententiam q̃uaenon in propbe¬
ta figurate sedin accreaturarum conditione propriat
meliis que possit intellogi quaerat et diuinitus adiucus
inuenat ficrienim potest utetiam egoaliam his diuinȩ
scripturac uerbis congruentioren fortassis inuonam
Nequtenim hancittt confirmo ut aliam que preponenda
sit inuenim nonposse contendam sicut confirmo requi¬
emdi scripturam scãm nonquasi pͥlas situdinem uł curȩ
molestiam cob in sinuare uoluisse quam obrem potest
aliquis fortase mecum disputtndo certtire utdicat
sublimium cadorum angelos non alter natim contue¬
riprimo rationes ercacurarum in commuttibiliter
in uerbo di in commutabili ueritaite acdeinde ipsas
entaturas a tertio earum etiam inscipsis cognitionẽ

Expanded text:
do dicitur lapis, sed illud proprie, hoc utique figudo dicitur lapis, sed illud proprie, hoc utique figurate. quisquis ergo non eam, quam pro nostro modulo uel indagare uel putare potuimus, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sententiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intellegi, quaerat et diuinitus adiutus inueniat. fieri enim potest, ut etiam ego aliam his diuinae scripturae uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sanctam non\' quasi post lassitudinem uel curae molestiam nobis insinuare uoluisse. Quamobrem potest aliquis fortasublimium coelorum Angelos non alternatim contueri, primo rationes creaturarum incommutabiliter in Verbi Dei incommutabili veritate, ac deinde ipsas creaturas, et tertio earum etiam in seipsis cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
cura et decontem platione quam habet in uerbodĩ etde
cognitione qua inseipsa creatura cognoscit᷑: ciusquere¬
latione ad iaudem in commutabilis ueritatis ub ipri¬
usratio uidebatur rei faciende que cognita est facta
poniam propriae sed quasi figurate atq allegorice
conueuire ad intellegendũ diem etuesperam ctmane
sed aliter quidem quam in hac consuetudine cotidia¬
pelucs huius et corporalis nontam̃ tamquã hicpro¬
priac ibi figurate ubienim melior et certiorlux ebi
uerior etiam dies. curergo nonetuerior uesperaet
uerus mane Namsi inistis diebus habet quandã de¬
clinationẽ suam lux in occaisum quã uespere nomi¬
ue Nuncupamus etaidhortum iterum reditum quod
manedicimꝰ cur etillic ues peram nondicamꝰ cuma
contem platione creatoris crecitura despicitur. et
mane cum a cognitione creturae in laudẽ crecitoris
as surgitur : Neque enim etxp̃s sicdicitur lux quemo¬

Expanded text:
tura et de contemplatione, quam habet in uerbo dei, et de tura et de contemplatione, quam habet in uerbo dei, et de cognitione, qua in se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice conuenire ad intellegendum diem et uesperam et mane, sed aliter quidem, quam in hac consuetudine cotidianae lucis huius et corporalis, non tamen tamquam hic proprie, ibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane? nam si in istis diebus habet quandam declinationem suam lux in occasum, quam uesperae nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus, cur et illic uesperam non dicamus, cum a contemplatione creatoris creatura despicitur, et mane, cum a cognitione creaturae in laudem creatoris adsurgitur? neque enim et Christus sic dicitur lux, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
diuidant inter diem egnoctem. Tuncenim hune diem
condidit cum condidit solem cuius presentia cundem
exhibet diem ille autem diesprimitus conditus iam
triduum ꝑegerat cumhaeo luminaria illius diciquar¬
tarepeticione creattsunt qua propter quoniamillũ
diem uł illos dies quicius repetitione numeratisunt
in hac pra mortalitate terrena experiri acsentire
ppossumus et siquid ad eo sintellegendos conaripos¬
sumus non debemus temerari amprecipitare sence¬
tiam iamquã dehis aliud sentiri congruentius pro¬
babilius quaenon possit istos septem dies qui pro illis
igunt ddomadam cuius cursu etrecursu tempora
rapunt. in qua dies unus est a solisortu usque inortũ
ureuitus sicillorum uicem quandã exhibere credam̃
ut uoneos illis similes sed multum in paresminime
dubitemus uec quisqua arbitr&ur illud quod dixi de
luce spiriccili. et decondico diespirittili et angelicarea¬

Expanded text:
diuidant inter diem et noctem. tunc enim diem hunc diuidant inter diem et noctem. tunc enim diem hunc condidit, cum condidit solem, cuius praesentia eundem exhibet diem; ille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione creata sunt. Quapropter, quoniam illum diem uel illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemus temerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomada, cuius cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et angelica crea
Abbreviated transcription (Latin):
et primitꝰ contemplatur in uerbo dĩ quod dicit ds̃ fat
atq: ideo prius in eis cognitione fit cumdicitur et sic
est factum : et postea remipsam factam in ea prius
cognoscit quod significatur facta uespera eteamde¬
inde cognitionẽ reiftcte ad illius uerititis laudem
refert ubirationẽ uiderat faciendȩ quod significatur
factomane acsic perom̃s illos dies unius estdies nonisto¬
rum dierum consuctudine intelligendus quosuidemus
solis drcuitu determinariatq numerari sedalio quodã
modo a quo etilli tresdies qui ante conditionem istorum
lumina rium commemorati sunt. alienicẽ non poss̃
hisenim modus ponusque addiem quartum utisteĩa
istos usitatos cogitaremus sedusque ad sextum septimũ¬
que perduc tuscit ut longe alit̃ accipiendus sit dies et
noxinterqueduo diuisitel s̃ et aliter istedies et nox inẽ
que hxit ucdiuidant luminariaquȩ creauit cũ ait et

Expanded text:
et primitus contemplatur in uerbo dei, quo dicit deus: fiat, et primitus contemplatur in uerbo dei, quo dicit deus: fiat, atque ideo prius in eius cognitione fit, cum dicitur: et sic est factum, et postea rem ipsam factam in ea ipsa- cognoscit — quod significatur facta uespera — et eam deinde cognitionem rei factae ad illius ueritatis laudem refert, ubi rationem uiderat faciendae, quod significatur facto mane. ac sic per omnes illos dies unus est dies non istorum dierum consuetudine intellegendus, quos uidemus solis circuitu determinari atque numerari; sed alio quodam modo, a quo et illi tres dies, qui ante conditionem istorum luminarium commemorati sunt, alieni esse non possunt. is enim modus non usque ad diem quartum, ut inde iam istos usitatos cogitaremus, sed usque ad sextum septimumque perductus est, ut longe aliter accipiendus sit dies et nox, inter quae duo diuisit deus, et aliter iste dies et nox, inter quae dixit, ut diuidant luminaria, quae creauit, cum ait: et