comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicantes agendũ. ut canes in uicis
uł plateis. Unde &. acanibꝰ qͦrũ uitã
imitabant᷑: etiã uocabulũ nom̃q
traxerunt. Epicurei dicti. ab epicu¬
ro qͦdam phy losopho amatore uani¬
tatis ñ sapientiȩ. quẽ ipsi etiã phylo¬
diuina ꝓuidentia instructum e̾eᷤᷤ.
aut regi mundũ. s originẽ rerum
athomis idẽ. insecabilibꝰ. ac solidis
corꝑibꝰ assignauit: quoꝵ fortuitus
concursionibꝰ uniu̾sa nascant᷑. et
nata sint. Asseruit aũ dm̃ nichil
agere. omĩa constare corporibꝰ. am¬
mã nicħ aliud e̾e̾. ꝙͣ. corpꝰ. Uñ et
dix̃. Non ero pꝰea: ꝗͣ. mortuus fuero.
Gim nosophyste. nudi ꝑopacas in die
solitudines ꝑhibent᷑ phylosophari:
adhibent᷑ tantũ genitalibꝰ tegmina.
Gimno enĩ ex eo dictum ẽ. qd iuue¬
nes nudi exereentur in campo: ubi
pudenda sola tm̃ oꝑiunt. hi e agem¬
rando secoibent. Theologi aut̃ idem st
qͥ & physici. Dicti aut̃ theologi qm̃ in

Expanded text:
praedicantes agendum, ut canes in vicis praedicantes agendum, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt. Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipsi philodivina providentia instructum esse aut regi mundum. Sed originem rerum atomis, id est insecabilibus ac solidis corporibus adsignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint. Adserunt autem Deum nihil agere; omnia constare corporibus: animam nihil aliud esse quam corpus. Unde et dixit: 'Non ero, posteaquam mortuus fuero.' Gymnosophistae nudi per opacas Indiae solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gymnasium enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercerentur in campo, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
tinentie esse negant. affectant gła
et̾nã cũ se fateantur ñ eẽ eternos.
Academici appellati. auilla plato¬
nis a cademia athenaꝵ: ubi idem
plato docebat. hi omĩa incerta opi¬
nant᷑. s sic̃ fatendũ ẽ multa inc̾ta.
et occulta esse. q̃ uoluit d̾s intelli¬
gentiã hõis excedẽ sic t̾n plurima
ec̃. quȩ possint & sensus penetratione
cõprehendi. Hanc sectam archesi la¬
us. ciriana icꝰ phylosophꝰ repꝑit: cuiꝰ
sectator fuit democritꝰ. qͥ dix̃ tanquã
in puteo alto. ita ut fundꝰ nullꝰ sit.
ita in occulto iac̾e nu̾tatẽ. Ripathe¬
tici de ambulatione dicti. eo qd̾ ari¬
stotiles auctor eorũ deambulans di¬
cłam aĩe esse et̃nã: de reliqͦ magna
ex parte mortalẽ. Cinici ab inmundi¬
cia inpudentiȩ ñcupati. Contͣ huma¬
nã enĩ uẽcundiã in ꝓpatulo coire cũ
coniugibꝰ eis mos erat: censentes licitũ.
Honestũq ẽẽ palam cũ uxore concũ¬
bere. qͥa coniugiũ iustũ ẽ. publice id

Expanded text:
ternam esse negant: affectant gloriam aeternam, cum fatentur se non esse aeternos. Academici appellati a villa Platonis academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omnia incerta opinantur: sed sicut fatendum est multa incerta et occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere: sic tamen plurima esse quae possint et sensus penetrabili ratione comprehendere. Hanc sectam Archesilaus, Cyrenaicus philosophus reperit, cujus sectator fuit Democritus, qui dixit, tanquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto jacere veritatem. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles, auctor eorum, deambulans diculam animae esse aeternam, de reliquo magna ex parte mortaletia inpudentiae nuncupati. Contra humanam enim verecundiam in propatulo coire cum coniugibus eis mos erat, censentes licitum honestumque esse palam cum uxore concumbere, quia coniugium iustum est, publice id
Abbreviated transcription (Latin):
ex auctorib ut platonici. epicurei.
pitagorici. Alii a locis conuenticłoꝵ
et stacionũ suaꝵ. ut ꝑipatetici.stoici.
achademici. Platonici. aplatone. phy¬
losopho dicti. hi animaꝵe. craatorẽ
tos annors circłos in diu̾sa corpora

Expanded text:
ex authoribus, ut platonici, epicurei, ex authoribus, ut platonici, epicurei, pythagorici. Alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut peripatetici, stoici, academici. Platonici a Platone philosopho dicti: hi animarum creatorem tos annorum circulos, in diversa corpora
Abbreviated transcription (Latin):
narũ rerũ scientiã ht̃. et om̃e bñ ui¬
uendi tͣmitẽ tenet. Nom̃ phylosopho¬
ꝑ pͥmũ. a pitagora fert᷑ ex ortum.
Nam dũ antea g̾ci uet̾es sophistas.
id ẽ sapientes. aut doctores sapien¬
tiȩ semet ip̃os iactantiꝰ noĩarent:
iste int̾rogatꝰ qͥd ꝓfite̾tur. ue̾cundo
noĩe phylosophũ. id ẽ amatorẽ sa¬
pientiȩ se esse respondit: qm̃ sapi¬
entẽ ꝓfiteri arrogantissimũ uide-¬
bantur. Ita deinceps postĩs placu-¬
it: ut qͣntalibet de reb ad sapien¬
tiã ꝑtinentib doctrina qͥsq uł si¬
bi uł aliis uide̾t᷑ excelłe: ñ nisi phy¬
losophꝰ uocaret᷑. Idem aut̃ phylo¬
sophy triplici gen̾e. diuiduntur.
Nam aut physici st̃. aut ethici. aut
logici. Mysiti dicti: qͥa de naturis
cat᷑. Ethici. qͥa de morib disputant.
Mores enĩ apud g̾cos. ethis appellan¬
tur. Logici aut̃ quia naturis et
morib rationẽ adiungunt. Ratio
& hi inheresibꝰ suis: hñtes qͥdẽ noĩa

Expanded text:
rerum scientiam habet, et omnem bene vivendi tramitem tenet. 2. Nomen philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea Graeci veteres sophistas, id est, sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos jactantius nominarent, iste interrogatus, quid profiteretur? verecundo nomine philosophum, id est, amatorem sapientiae se esse respondit, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. 3. Ita deinceps posteris placuit ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque, vel sibi, vel aliis videretur excellere, non nisi philosophsophi triplici genere dividuntur: nam aut Physici sunt, aut Ethici, aut Logici. Physici dicti, quia de naturis catur. Ethici, quia de moribus disputant. Mores enim apud Graecos ἤθη appellantur. Logici autem, quia in natura et in moribus rationem adiungunt. Ratio et hi in heresibus suis, habentes quedam nomina
Abbreviated transcription (Latin):
ssimis auctoribꝰ fuisse tͣdunt᷑. Quaꝵ
pͥma deꝑsis fuit. scd̾a libica. t̃ria
delfica. in tẽplo delfi apollinis ge¬
nita. q̃ ante troiana bella uatici¬
nata ẽ. cuiꝰ plurimos u̾sus oꝑi suo
omerꝰ inseruit. Qrta cimeria ini¬
talia. Qͥnta eritrea noĩe erofila in
babilonia orta. q̃ grecis iliũ peten¬
tib uaticinata ẽ. ꝑiturã e̾e̾ troiã.
&e omerũ m̃dacia scripturũ. Dicta
aũ eritrea. qr in eadẽ insula eiꝰ in¬
uenta st̃ carmina. Sexta seͬmia q̃
samote dicta ẽ. a samo insula. ain
fuit cognominata. Septima eu¬
mana noĩe amalthea q̃ nouẽ libͦs
attulit tarqͥnio pͥsco. in qͥbꝰ erant
docreta romana conscripta. Ip̃a ẽ
cinana a ciuitate cumas. q̃ ẽ in cã¬
pana cuiꝰ sepulcrũ in sicilia adhuc
manet. Octaua ellespontia in agro
troiano nata. q̃ scͥbitur solonis &¬
ciri fuisse tẽporibꝰ. Nona phrygia
q̃ uaticinata ẽ ancire.Decima ti¬
burtĩ nõie abhunea. Quaꝵ om̃i¬

Expanded text:
simis auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conscripta. Ipsa estCumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scCyri fuisse temporibus. Nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae. Decima Tiburtina, nomine Albunea. In quibus omni
Abbreviated transcription (Latin):
Satirici aut̃ dicti. siue qd̾ pleni sint
omĩ facundia: siue a saturitate &
copia. De płib enĩ sił rebꝰ locun¬
solebat deferri. aut a satiris nom̃ tra¬
ctũ: qͥ multa hñt ea q̃ ꝑ uiolentiã di¬
cunt᷑. Qͥdam aut̃ poete theologi di¬
cti sunt: qm̃ de diis carmina faci
ebant. Officiũ aut̃ poete in eo ẽ: ut
ea q̃ uere gesta sunt in alias species
obliqͥs figurationibꝰ. cũ decore aliqͦ
conu̾sa tͣnfducat. Uñ & lucanꝰ ideo
in numero poetaꝵ ñ ponit᷑. qͥa uide¬
t᷑ hystorias cõposuisse ñ poema. Al¬
pud poetas aut̃ tres caracteres esse
dicendi. unũ in quo tantũ poeta lo¬
qͥtur. ut ẽ in libris uirgilii georgi¬
corũ. Aliũ dragniatcũ. in qͦ nusꝗͣ
poeta loqͥtur. ut ẽ. in comediis et tra¬
gediis. Terciũ mixtũ. ut est mene¬
ide. Nam poeta illic. et introducte¬

Expanded text:
8. Satyrici autem dicti, sive quod pleni sint 8. Satyrici autem dicti, sive quod pleni sint omni facundia, sive a saturitate, et copia, de pluribus enim simul rebus loquunsolebat deferri, aut a Satyris nomen tractum, qui inulta habent ea quae per vinolentiam dicuntur. 9. Quidam autem poetae theologi dicti sunt, qebant. Officium autem poetae in eo est ut ea, quae vere gesta sunt, in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa transducant. Unde et Lucanus ideo in numero poetarum non ponitur, quia videtur historias conposuisse, non poema. Apud poetas autem tres characteres esse dicendi: unum, in quo tantum poeta loquitur, ut est in libris Vergilii Georgicorum: alium dramaticum, in quo nusquam poeta loquitur, ut est in comoediis et tragoediis: tertium mixtum, ut est in Aeneide. Nam poeta illic et introduct
Abbreviated transcription (Latin):
& oratius. carmine qͥ tragico uilem
certauit obhẏrcũ. Iam dehinc seq̃n¬
tes tragici młtũ honorẽ adepti sunt:
excellentes in argum̃tis fabularum
ad u̾itatis imaginẽ fictis. Comedi ap¬
pellati siue a loco qr circũ pagos age¬
bant. qͦs g̾ei comas uocant. siue a co¬
messatione.Solebant enĩ hoĩes pꝰ cibũ
ad eos audiendos uenire. s cõmici pͥua¬
torũ hõium p̾dicant acta: tragici uͦ res
publicas ac regũ historias. Itẽ tͣgicoꝵ
argum̃ta ex reb luctuosis sunt: comi¬
corũ ex reb lȩcis. Quo sunt aut̃ gen̾a
& ioco ridicłares extiter̃t. ut plauctꝰ.
actiꝰ. terentiꝰ. Noui qͥ & sati rici eqͥb
gen̾alit̾ uicia carpunt᷑: ut flaccus.
ꝑsius. iuuenał. uł alii. hi enĩ uniu̾so¬
rũ delicta corripiunt. si uitabat᷑ eis
pessimũ. quẽq describe̾. nͨ cͦlibet peccã
moresq rep̃hende̾. Uñ & nudi pingũ¬
t᷑: eoqd̾ ꝑ eos uicia singła denudentur.

Expanded text:
et Horatius: Carmine, qui tragico vilem et Horatius: Carmine, qui tragico vilem certavit ob hircum. Jam dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. 6. Comici appellati, sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci κώμας vocant, sive a comessatione. Solebant enim post cibum homines ad eos audiendos venire. Sed comici privatorum hominum praedicant acta, Tragici vero res publicas, ac regum historias. Item tragicorum argumenta ex rebus luctuosis sunt. Comicorum ex rebus letis. Duo sunt genera et ioco ridiculares extiterunt; ut Plautus, Actius, Terentius: novi qui et satyrici, a quibus generaliter vitia carpuntur, ut Flaccus, Persius, Iuvenalis, vel alii; hi enim omnium delicta corripiunt et desue describere, nec cujuslibet peccata moresque reprehendere. Unde et nudi pinguntur, eo quod per eos vitia singula denudentur.
Abbreviated transcription (Latin):
iliis. Cũ pͥmũ hoĩes exuta ferita¬
e racionẽ uite habe̾ cxpissent. seq
&e dos suos nosse cultũ modicũ ac ser¬
monẽ necessariũ. cõm̃ti sibi utusq
magnificentiã. ad religionẽ dõrũ
siorĩ excogitau̾nt. Igͥ ut tẽpla ilł
romibꝰ pulcriora et simulacra cor¬
poribꝰ ãplt ora faciebant. ita eloqͥo
orib & iocundioribꝰ num̾is extule¬
it. Io genꝰ qi forma qͣdam efficit᷑ quȩ
dorss poete. Llates auis m̃tis appella¬
tos uarro auctor ẽ. uł auehendis car¬
mimbꝰ. idẽ flectendis. hoc ẽ modulan¬
uis. & ꝓĩn poete latinȩ uates. Olĩ scri¬
pta corũ uaticinia dicebant᷑. qd̾ ui
qͣdam. & qͣi uesama in scribendo cõ¬
mouerent᷑. uł qd modis u̾ba conecte¬
rent. iure antiqͥs ꝓuincere ponenti¬
bꝰ. etiã ꝑ furorẽ diuni eodẽ errant
ẽ. auarietate carminũ: unde et li¬
di dicti qd̾ inicio canentibꝰ p̃mium
erat hẏrcꝰ. quẽ g̾ci tragos uocant. Uñ

Expanded text:
illus: « Cum primum homines, exuta feritaillus: « Cum primum homines, exuta feritate, rationem vitae habere coepissent, seque ac Deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi utriusque magnificenciam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. Igitur, ut templa illis domibus pulcriora et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eciam oribus et iocundioribus numeris extulerunt. Id genus, quia forma quadam efficitur, que ctores poetae.' Vates a vi mentis appellatos Varro auctor est; vel a viendis carminibus, id est flectendis, hoc est modulandis: et proinde poetae Latine vates olim, scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo commoverentur; vel quod modis verba conecterent, viere antiquis pro vincire ponentibus. Etiam per furorem divini eodem erant est a varietate carminum. Unde, et lyci dicti, quod initio canentibus praemium erat hircus, quem Graeci τράγον vocant. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Idem platonici qͥdẽ dm̃ curatorẽ. et
arbitrũ et iudicẽ asser̃t. Epicurel ocio¬
sũ & in ex̾citatũ. de mundo aut̃ plato¬
nici affirmant. in corporalẽ: stoici
corꝑalem. Epicurꝰ exathomis. pitago¬
ras ex num̾is. eraclitꝰ ex igne. Unde &
uarro ignẽ mundi animũ dicit. ꝓm̃
qd̾ in mundo ignis om̃ia gub̾net sic̃
animꝰ in nob ẽ. ꝙͣ. uanissime. qͥ cũ in
qͥt in nob̾ ipsi sumꝰ: cũ exiit emorim.
Ergo & ignis cũ de mundo ꝑfulgura
ꝓficiscit᷑: mundꝰ emorit᷑. Hi phyloso¬
phorũ errores. etiã et apud eccłiam ul¬
duxerunt hẽses. Inde eonas. et forme
nescio q̃. In apud arrium tͥnitas nõl
& ap̃ ualentinũ platonicꝰ furor. Inde
marcionis as melior detranqͥllitatt.
Abstoicis enĩ uenerat. et ut anima¬
t̾cre dicat᷑. epicurꝰ obseruat᷑. et ut cas¬
nis restitutio neget᷑. de uana om̃iu
phy losophorũ scola sumit᷑. Et ubi nal¬
gna cũ dõequat᷑. denonis disciplina
c es ubi q̃d de igneo deo legit᷑. eracliꝰ

Expanded text:
 Platonici quidem Deum curatorem, et arbitrum, et judicem asserunt. Epicurei otiosum et inexercitatum. De mundo autem Platonici affirmant incorporalem, Stoici corporalem, Epicurus ex atomis, Pythagoras ex numeris, Heraclitus ex igne. 21. Unde et Varro ignem mundi animum dicit, proinde quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis. Quam vanissime: Qui cum est, inquit, in nobis, ipsi sumus; cum exit, emorimErgo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. Hi philosophorum errores etiam apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde eones et formae nescio quae: inde apud Arium Trinitas Numinis, et apud Valentinum Platonicus furor: inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab stoicis enim interire dicatur, Epicurus observatur; et ut carnis restitutio negetur, de una omnium philosophorum schola sumitur; et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est; et ubi quid de igneo Deo legitur, Heraclitus
Abbreviated transcription (Latin):
em tͥbuit. Pelagiam.a pelagio mo¬
nacho exorti. Hi libu̾m arbitũ di¬
uine gratiȩ ãn poñt dicñtes suffi¬
cẽ uoluntatẽ. ad ĩplenda iussa du¬
na. slestoriani. a nestorio constaom¬
nopolitano ep̃o nũcupati: sa¬

Expanded text:
iem tribuit. Pelagiani a Pelagio moiem tribuit. Pelagiani a Pelagio monacho exorti. Hi liberum arbitrium divinae gratiae anteponunt, dicentes sufficere voluntatem ad inplenda iussa divina. Nestoriani a Nestorio Constantinopolitano episcopo nuncupati,
Abbreviated transcription (Latin):
nione recesserunt. et cum ipso luci¬
fero auctore suo qͥ mane oriebat᷑.
cadere meruerunt. Iouinianistȩ.
a iouimano qͦdam monacho dicti.
asserentes nullam nuptiarũ & uir¬
ginũ e̾ẽ distantiã: nullũq inter
qͥ inferiores corꝑis partes. a diabło
factas oppinant᷑. Arabici nuncu¬
pati.eoqd̾ in arabia exorti sunt.
dicentes animã cũ torꝑe mori: at¬
q innouissimo utrumq resur-¬
gere. Tertullianiste dicti a t̾tulli¬
ano prb̃ro africane ꝓuinciȩ ci-¬
uitatis cartaginensis. animã im¬
mortalẽ. e̾ẽ s corporeã p̃dicantes: &
animas hõiũ peccõrũ pꝰ mortẽ in
demones u̾ti putantes. Tescerescede¬
cadite dicti. qd qͣrta decima luna.
pascha cũ udĩs obseruandũ cõ¬
tendunt. Nam tessera.iiͦiͬ. deca de¬
cẽ. significat. Nictages a sõno nũ¬
cupati. qd̾ uigilias noctis respu-¬
ant. suꝑsticionẽ ẽẽ dicentes iura
temerari diuina. qͥ noctẽ ad reqͥ¬

Expanded text:
nione recesserunt, et cum ipso Lucinione recesserunt, et cum ipso Lucifero auctore suo, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Jovinianistae a Joviniano quodam monacho dicti, asserentes nullam nuptiarum et virginum esse distantiam, nullumque inter qui inferiores corporis partes a diabolo factas opinantur. Arabici nuncupati, eo quod in Arabia exorti sunt, dicentes animam cum corpore mori, atque in novissimo utrumque resurgere. Tertullianistae dicti a Tertulliano, presbytero Africanae provinciae et civitatis Carthaginensis, animam immortalem esse, sed corpoream praedicantes, et animas hominum peccatorum, post mortem in daemones converti putantes. Tessarodecaditae dicti, quod quarta decima luna pascha cum Judaeis observandum contendunt; nam tessara quatuor, deca decem significat. Nyctares a somno nuncupati, quod vigilias noctis respuant, superstitionem esse dicetemerari divina, qui noctem ad requ
Abbreviated transcription (Latin):
mala. floriam aflorino qͥ e contra¬
Donatiste. adonato qͦdam affro ñ¬
cupati: q̃ denumdia ueniens. to¬
tã pene affricã sua ꝑsuasione dece¬
pit. asserens minorẽ patre filium.
& mmnorẽ filio. sp̃m scm̃. et rebapti¬
zans catholicos. Bonosiam a bonoso
quos cotopitas uocant: suꝑdicte h̾e¬
sis hñtes doctrinã. hi amore m̃rii
semetipsos ꝑununt: ut molenter
de hac uita discedentes mr̃es noĩent᷑.
Priscillianiste. ap̾scilliano uocati:
qͥ in hispania ex errore genosticoꝵ
et manicheorũ ꝑmixtũ dogma cõ¬
posuit. Luciferiami. a lucifero. sirmiȩ
ep̃o orti. qͥ ep̃os catholicos qͥ constantii
tentes. & pꝰ ea correcti redire in ca
tholicã delegerunt. damnantes
siue qd̵ credidũnt. siue qd̾ se credi¬
disse simulauer̃t qͦs ecctia catholi¬
ca mat̾no recipit sinu. tanꝙ̃ pe¬
trũ pꝰ fletũ negationis. hanc illi ma¬
tͥs caritatẽ suꝑbe accipientes. eos¬
q reciꝑe nolentes ab eccłiȩ cõmu¬

Expanded text:
mala.' Floriani a Florino, qui e contraDonatistae a Donato quodam Afro nuncupati, qui de Numidia veniens totam pene Africam sua persuasione decepit, adserens minorem Patre Filium, et minorem Filio Spiritum sanctum, et rebaptizans catholicos. Bonosiaci a Bonosoquos Cotopitas vocant, supradictae haeresis habentes doctrinam. Hi amore martyrii semetipsos perimunt, ut violenter de hac vita discedentes martyres nominentur. Priscillianistae a Priscilliano vocati, qui in Hispania ex errore Gnosticorum et Manichaeorum permixtum dogma conposuit. Luciferiani a Lucifero Sirmiae episcopo orti, qui episcopos catholicos, qui Constantii et postea correcti, redire in Ecclesiam catholicam delegerunt, damnantes sive quod crediderant, sive quod credidisse se simulaverant, Ecclesia catholica materno recepit sinu, tanquam Petrum post fletum negationis. Hanc illi matris charitatem superbe accipientes, eosque recipere nolentes, ab Ecclesiae commu
Abbreviated transcription (Latin):
dei et carne cuedidit. s separatimatil
seiunctun alterum filium deiate¬
filium hominis predieauite
Euticinani dicti. ab euticȩ consto¬
asseruit ẽẽ naturã. Acefali dicti. s
sine capite quẽ secunt᷑ hẽtici. lul
enĩ eorũ reppit᷑ auctor. a qͦ exomsit
Hi tͥũ calcidonensiũ capitłorũ ĩp¬
ram p̾dicant. Theodosiani & garan¬
te appellati. atheodosio & gaiano.
qͥ tẽꝑibꝰ iustimani pͥncipis in alexã¬
dria ppłi ꝑu̾si. electioe uno dieft̃
ordinati ep̃i. Hi errores euticetis et
dioscori seq̃ntes. calcidonense conci¬
lium respuunt. ex duabꝰ unã in
.xͦ. nat᷑am asserũit. qͣm theodosia
corruptã. gaianite in corruptã co¬
tendunt. Genoite & tͥtoite a theodos¬
anis exorti sunt. ex qͥbꝰ genorte ab
ignorantia dicti. qͥa ꝑuersitati as
ex orti st̃. id adiciunt. qd̾ xp̃i diuis¬
tas ignoret futura. quȩ sunt sqͥs
de die et hora nouissima. ñ recidl
es iudicii in corde meo. Tricone uͥ

Expanded text:
Dei et carne credidit, sed separatim atque seiunctim alterum filium Dei, alterum hominis praedicavit. Eutychiani dicti ab Eutyche Constaadseruit esse naturam. Acephali dicti, id est sine capite quem sequuntur haeretici. Nullus enim eorum reperitur auctor, a quo exorti sunt. Hi trium Chalcedonensium capitulorum inpram praedicant. Theodosiani et Gaianitae appellati a Theodosio et Gaiano, qui temporibus Iustiniani principis in Alexandria populi perversi electione uno die sunt ordinati episcopi. Hi errores Eutychis et Dioscori sequentes Chalcedonense concilium respuunt: ex duabus unam in Christo naturam adserunt, quam Theodosiani corruptam, Gaianitae incorruptam contendunt. Agnoitae et Tritheitae a Theodosianis exorti sunt; ex quibus Agnoitae ab ignorantia dicti, quia perversitati, a qua exorti sunt, id adiciunt, quod Christi divinitas ignoret futura, quae sunt scripta de die et hora novissima, non record'Dies iudicii in corde meo.' Tritheitae
Abbreviated transcription (Latin):
muenitur Fotiniam a fotino gallo
sse conceptũ deriani ab aerio qͦdam
micupati sunt. hi offerre sacͥficiũ
abeunomio qͦdam dialectico aetii
oscipło. ex cꝰ noĩe magis innotuer̃t.
cm̃. in fide manentiũ. Origeniani
origene auctore exorti st̃: dicentes.
lũ. Animas qͦ in mundi pͥncipio di¬
cunt peccasse. et ꝓ diu̾sitate peccõrũ
e celis usq ad terras diu̾sa corꝑa qͣi
uincłã m̾uisse: eaq causa factum
fuise mundũ. Noetani a qͦdam no¬
eto uocati qͥ dicebat xp̃m eundem
piunt.Unde & patri passiani uocan¬
tur: qr patrẽ passũ dicunt. Sabelli¬
ani abeodem noeto pullulasse di¬
cuntur. Cuiꝰ discipłm ꝑhibent fui¬
sse sabellũ. ex cꝰ noĩe maxime inno¬
tuer̃t: un et sabelliani uocati sunt.
astruunt.Arriam. ab arrio alexan¬
drino prb̃ro orti st̃. qͥ coet̾nũ patri
filiũ. ñ agnoscens. diuersas in tͥni¬
date sub̃as asseruit: cont̃ illud qd̾

Expanded text:
otiniani a Photino Gallogisse conceptum. § 37. Aeriani ab Aerio quodam nuncupati sunt; hi offerre sacrificiumab Eunomio quodam dialectico, Aetii discipulo, ex cujus nomine magis innotuerunt,ccatum in fide manentium. § 39. Origeniani ab Origene auctore exorti sunt, dicentes, um. Animas quoque in mundi principio dicunt peccasse, et, pro diversitate peccatorum, a coelis usque ad terras diversa corpora, quasi vincula, meruisse, eaque causa factum fuisse mundum. 41. Noetiani a quodam Noeto vocati, qui dicebat Christum eumdem piunt. Unde et Patripassiani vocantur, quia Patrem passum dicunt. Sabelliani ab eodem Noeto pullulasse dicuntur, cuius discipulum perhibent fuisse Sabellium, ex cuius nomine maxime innotuerunt; unde et Sabelliani vocati sunt. astruunt. Ariani ab Ario Alexandrino presbytero orti sunt, qui coaeternum Patri Filium non agnoscens, diversas in Trinitate substantias adseruit, cont
Abbreviated transcription (Latin):
iluuiũ dictũ qd̾ aquaꝵ clade
omĩa q̃ mnundau̾i̾t deleat. Iri¬
mũ diluuiũ extitit sub noȩ. qͣndo
orbe contecto. deletis cunctis. unũ
spatiũ celi fuit ac pelagi. Cuiꝰ indi¬
cium hac̾temis uidemus in lapidi-¬
bus quos in remotis montibus con-¬
cis et ostreis concrecos: sepe etiam¬
sepe etiã cauatos aqͥs uide solemis.
Scdm diluuiũ fuit in achaia. iacob
patait he. et ogigi. tp̃ribꝰ. qͥ eleusine
conditor et rex fuit. nom̃q loco et
t̃p̃ri dedit. Terciũ diluuiũ inthessa¬
ua moysi uł aifictione tp̃ribꝰ fuit.
rũ thessaliȩ absũpsit: paucis ꝑ refu¬
gia montiũ lib̾atis. maxune in mõ¬
te parnaso: incuiꝰ circuitu deucali¬
on tc̃ regno potiebat᷑. qͥ ad serratibꝰ
parnasi iuga fouit et aluit. Aqͦ ꝓpte¬
rea genꝰ hõiũ grecoꝵs fabule ex lapi-¬
dib reꝑatum fertur. ꝓpt̃ hõium in¬
sitã cord̾ duriciã. S & flumina cũ
in solitis aucta imbribꝰ. ultͣ consue¬
tudinẽ uł diuturnitatẽ uł mag¬

Expanded text:
iluvium dictum quod aquarum clade omnia quae inundaverit deleat. Primum diluvium extitit sub Noe, quando orbe contecto, deletis cunctis, unum spatium caeli fuit ac pelagi. Cuius indicium hactenus videmus in lapidibus quos in remotis montibus conchis et ostreis concretos, saepe etiam cavatos aquis visere solemus. Secundum diluvium fuit in Achaia Iacob patriarchae et Ogygi temporibus, qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque loco et tempori dedit. Tertium diluvium in Thessalia Moysi vel Amphictyonis temporibus fuit, rum Thessaliae assumpsit, paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte Parnasso, in cujus circuitu Deucalion tParnasi juga fovit et aluit. A quo propterea genus humanum Graecorum fabulae ex lapidibus reparatum ferunt, propter hominum insitam cordis duritiam. 5. Sed et flumina cum insolitis aucta imbribus ultra consuetudinem, vel diuturnitatem, vel mag
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uelis simul et remis agunt᷑. yppo¬
ganus in qͦ equos transu̾here solitũ
ẽ. Potoniũ nauigium fluminale.
tardum & graue: qd̾ ñ nisi remigio
ꝓgredi potest. Hine et traiectꝰ. id ẽ
extentꝰ. Est enĩ latus. unde echna dr̃¬
que alia appellatione dr̃. & cimba
et caupolus sic̃ et lintris. id ẽ carab
qua inpado paludibq utuntur.
Carab parua scafa exinmine facta
que contecta crudo corio. genꝰ naui¬
gũ p̃bet. Portemia nauicula siriati¬
ci genis lata. & sine carina aportan¬
do uocata. Utunt᷑ his inpannonia.¬
Trabarie amnice naues. q̃ ex singłis
tradibꝰ cauant᷑. que alio noĩe littora¬
rie dñr. Heȩ et caudice ex uno ligno
cauato facte. et inde caudice qr¬
qͣtuor usq ad decẽ hoĩes capiunt.
De partib nauiũ et armam̃tis.

Expanded text:
quae velis simul et remis aguntur. Hippaquae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et trquae alia appellatione dicitur et cymba et caupolus, sicut et linter, id est carabus, quo in Pado paludibusque utuntur. Carabus est parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet. Portemia, navicula Syriaci generis, lata, et sine carina, a portando vocata. UtuntTrabarie, amnice naves, que ex singulis trabibus cavantur, que alio nomine littorarie dicuntur. He et caudice, quia ex uno ligno cavato facte: et inde caudice, quia a IV usque ad X homines capiunt. DE PARTIBUS NAVIUM ET UT
Abbreviated transcription (Latin):
mentis reliqͥs nauiũ uehendis sit ap¬
tus. faselus ẽ nauigiũ. quẽ nos corru
ẽ q̃ cuncta nauis cõmertia ad litꝰ
portat. Hȩc nauis in pelago ꝓpt̃ nimi¬
as undas suo suscipit gremio. Ubi au
appropinqͣuit portũ. reddit uicẽ bar¬
ca naui: ꝗͣ accepit in pelago. Parona¬
ugiũ piratis aptũ: et ex his ita uo
culis adlitꝰ. ludit scelerib Mioparo
qͣi minimꝰ. Paro ẽ enĩ scafa ex sumi¬
ne facta q̃ contecta crudo corio ge
nꝰ nauigii p̃bet. qualibꝰ utunt᷑ ger¬
manors. pirate in occeam littorib
uel paludibꝰ ob agilitatẽ. De qͣlib¬
ystoria. Gens inquid saxonũ mio¬
paronib ñ uiribꝰ nitunt᷑. fuge po¬
tiꝰ ꝙͣ bello parati.Celones qͦs greci
rina ꝑ equora canace lenes. Durrneᷤ
aut̃ naues sunt habentes remorũ
ordinẽ geminũ: trirenes et qͣtrire¬
nes trium et ꝗͣtuor ordinũ. Sic et
penteres et exeres quinos uł senos
ordines habentes. Acturie naues st̃

Expanded text:
mentis reliquis navium vehendis sit apmentis reliquis navium vehendis sit aptus. 17. Phaselus est navigium quod nos corrupest quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocculis ad litus ludit celeribus. Mioparo quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo nus navigii prebet, qualibus utuntur Germanorum pirate in oceanis littoribus vel paludibus, ob agilitatem. CelHistoria 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati.' Celoces, quas Graeci rina per aequora cana celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& antiqͥssimũ nauigii genꝰ erudis
tignis asseribꝰq consertũ: ad cuis
similitudinẽ fabricate natarie di¬
cte. Nunc iam rates ab usiue nauel.
nam ppͥe rates sunt conexe iuis¬
trabes. Trieris nauis magna ꝗͣ ga
dulconẽ uocant. deꝗͣ in ysaia. Non
transibit ꝑ eã trieris magna. sar¬
patia nauis a carpados insula nõis¬
ta: sic̃ arado rodia. sic̃ ab alexands̃
alexandrina. Liburnee dictȩ al
alta nauiã. Nostrate naues uocate.
ab eo qd̾ in fronte rostra erea habeant.
ꝓpt̃ scopulos ne feriant᷑ et collidant᷑.
Longe naues sunt quas dromones uo¬
camus. dicte eo qd̾ longiores sint cȩte¬
ris: cuiꝰ contrariꝰ musculꝰ curtũ naui¬
giũ. Dromo aut̃ ab excurrendo dictꝰ¬
Cursũ enĩ grȩce dromũ uocant. siue
a dromedis. Cassis dicta ẽ a g̾co uo
unde et calones nauicłe q̃ ligna mi¬
litibꝰ portant. Anciromaciis dictus.
ꝓeo qd̾ cȩleritate sui ancoris et instru

Expanded text:
et antiquissimum navigii genus e rudibus et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae itrabes. Trieris navis magna, quam Graece durconem vocant, de qua in Isaia: Non transibit per eam trieris magna pasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Lalta navium. Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autcursum enim Greci dromum vocant sive a dromedis. Cunde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro eo quod celeritate sui ancoris et inst
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. De nauibꝰ .i.¬
Rtum quarum¬
dam uocabula qͥ¬
bus aliqͥd fabrica¬
tur. uł instrum̃ta
artificũ uł q̃ miniꝰ¬
steriũ exhibent. atq aliqͥd hiumod d¬
inceps ex parte notanda studui. Artifex
dicebant. Nauclerus dñs nauis ẽ appe
uatꝰ ita qd̾ nauis in sorte eiꝰ sit. Cleros
enĩ g̾ce sors dr̃. Cet̾i aut̃ in naui in cõ¬
tͥbutione st̃. Gub̃nio qͥ et gub̾nator
qu̾si cohib̃nator qͥ cohibeat prudenia
sua ib̃nia id ẽ tẽpestãs maris. Naura.
a naue dictꝰ ꝑ diriuationẽ. Nautta
aut̃ ꝓ nauta poetice dr̃: sic̃ mauors
ꝓ mars. Namrectũ ẽ nauta. Remex
uocatꝰ. qd̾ remũ gerat. Sic aut̃ reme
naulo dato in alias terras transire
disponit. Nauẽ qͥdam ꝑhibent dictã
eo qd̾ gnauũ rectorẽ querat. idẽ ꝑi¬
tum sapientẽ. strenuũ. qͥ contineres
gub̃nare nouit ꝓpt̾ maritima ꝑicda
et casus. Unde est illud salomonis. In
lagiq incerta petentes. ꝑuiũ mare
usibꝰ humanis secerunt. Rates pͥnũ

Expanded text:
. De navibus . Artium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex dllatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicitur. Caeteri autem in navi in gubtributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberna, id est tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus. Unde est illud Salomonis Prolagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum
Abbreviated transcription (Latin):
Sangͥs latine uocatꝰ qd suauis sit.
uñ & hoĩes qͥbꝰ dñantur sangͥs. dul¬
ces et blandi sunt. flegma aũ dixert¬
qd̾ sit frigida. g̾ci enĩ frigorẽ flegmo¬
rint. egͥtudines faciunt. Ex sangͥ¬
ne aut̃ et felle acute passiones na¬
gnate uͦ et melancolia uete̾s cau¬

Expanded text:
Sanguis Latine vocatus, quod suavis sit: Sanguis Latine vocatus, quod suavis sit: unde et homines, quibus dominatur sanguis, dulces et blandi sunt: phlegma autem dixerquod sit frigidum. Graeci enim rigorem φλέγμοrint, aegritudines faciunt. 8. Ex sanguine autem et felle acutae passiones nagmate vero et melancholia veteres cau
Abbreviated transcription (Latin):
one mortis. nis q ex quo nascitur
demunstraret᷑. Int̃ sanitatẽ aut̃
& morbũ media ẽ curatio. q̃ nisi
morbo congruat. ñ ꝑdueit ad sa¬
nitatẽ. Morbi om̃s ex .iiiͦi. nascunt᷑
humoribꝰ. id ẽ ex sangͥne et felle. me¬
iancolia. et flegiate. Ex ipsis enĩ
reguntur sani. ex ipsis leduntur
infirmi. Dũ enĩ ampliꝰ extra cursũ
nature creuerint: egͥtudines faciunt.¬
res: et unꝰqͥsq humor suũ elem̃tũ
imitat᷑. Sanguis aerẽ. colera. ignem.
melancolia t̾ram. flegma. aquã. &.
quȩ conseruant corꝑa nr̃a. Sangͥs
ex g̾ca ethimologia uocabłm sũp¬
sit. qd̾ uegetet᷑ et sustentet᷑ homo ex¬
eo q̃o uiuat. Colera g̾ci uocau̾nt. qd
uniꝰ diei spatio t̃minet᷑. Uñ et colera
idẽ.fellicula noĩata ẽ. hoc ẽ fellis
effusio. Greci enĩ fel: colen dicunt.
Melancolia dicta eo q̃d sit ex ingri
sangͥnis fece admixta abundantia
fellis. Greci enĩ felmelan nigrum
uocant: fel aut̃ colen appellant.

Expanded text:
one mortis vim, quae ex eo nascitur, demonstrarent. Inter sanitatem autem et morbum media est curatio, quae nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Morbi omnes ex quatuor nascuntur humoribus, id est, ex sanguine et felle, melancholia et phlegmate: ex ipsis enim reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverunt, aegres: et unusquisque humor suum elementum imitatur: sanguis aerem: cholera ignem: melancholia terram: phlegma aquam: et quae conservant corpora nostra. Sanguis ex Graeca etymologia vocabulum sumpsit, quod vegetet et sustentet et vivat. Cholera Graeci vocaverunt, quod unius diei spatio terminetur: unde et cholera, id est, fellicula nominata est, hoc est, fellis effusio: Graeci enim fel cholen dicunt. Melancholia dicta eo, quod sit ex nigri sanguinis fece, admista abundantia fellis: Graeci enim melan nigrum vocant, fel autem cholen appellant.
Abbreviated transcription (Latin):
tio ⁊ definicio legalis. Scͥptũ ⁊ uoluntas ẽ. qñ ipsa
u̾ba uident᷑ cũ sententia scͥptores disidẽ. Iegi cõ¬
trarie status ẽ. qñ int̾ se due leges aut plures
discrepare noscunt᷑. Ambiguitas ẽ: cũ id qd̾ scͥp¬
tũ ẽ. duas aut plures res significare uidet᷑. Collecti

Expanded text:
tio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba tio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba a uidentur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id quod scriptum est duas aut plures res significare uidetur. Collecti
Abbreviated transcription (Latin):
Assumptiua ẽ. que ipsa ex se nicħ dat firmi ad re¬
cusationẽ. foris aũ aliqͥd defensionis assumit. Con¬
cessio ẽ. cũ reus ñid qd̃ factũ ẽ. defendit. s ut ig¬
noscat᷑ postulat: qd̾ nos ad penitentes ꝓbauimꝰ ꝑti¬
nere. Remocio cͥminis ẽ. cũ id crim̃ qd̵ infertͣ ab
se & ab sua culpa .iii.⁊ potestate in aliũ reus demo¬
uere conatur. Relicio cͥminis ẽ. cũ idõ iure factuͣ
d̾t. qd̾ aliqͥs ñ in uria lacessitus sit. Cõꝑatio ẽ. cũ
alid̾ aliqd alt̾ius factũ honestũ. aut ntile. cõtendit᷑.
cũ factũ quidẽ cõcedit᷑: s culpa reuouet᷑. hec par¬
tes ht̃ tres. inprudentiã. casũ. necessitatẽ. Dep̃catio
ẽ. cũ & peccasse ⁊ consultu pectasse reus confitet᷑: &
tñ ut ignoscat᷑ postular. Qd̾ genꝰ ꝑraro pot actidete.
Itẽ ex logali statu hec oriuint᷑. id ẽ scͥptũ. ⁊ uoluntã.
leges cõtrarie. ambiguitas. collectio. siue ratiocina¬

Expanded text:
Assumptiua est quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis assumit. Concessio est cum reus non id quod factum est defendit, sed ut ignoscatur postulat; quod nos ad paenitentes probauimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa, ui et potestate in alium reus demouere conatur. Relatio criminis est cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sit. Comparatio est cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contenditur, cum factum quidem conceditur, sed culpa removetur. Haec partes habet tres: inprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse et consultu peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat. Quod genus perraro potest accidere. Item ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas, collectio sive ratiocina
Abbreviated transcription (Latin):
artes or̾onis in rethorica arte qͣtuor sunt.
exoediũ. narratio. arguñtatio. cõdusio. Hag
pͥma auditoris animũ ꝓuocat. scdã res gestas ex¬
plicait. Tcia fidẽ asscrcionib facit qͥrta finẽ toci¬
us or̃onis cõplectit᷑. In coandũ ẽ. itaq talit ut be¬
niuolũ. docilẽ. ł adtentũ auditorẽ faciamꝰ. Beni¬
uolũ p̃cando. docilẽ instruendo. adtentũ excitan¬
do. Narrandũ ẽ. ita ut breuĩt atq atq aꝑte lo¬
quamͣ. Argum̃tandũ ẽ. ita ut pͥmũ nr̃a firmemꝰ:.
de hinc adu̾sa confringamꝰ. Concludendũ ita. ut
sunt qͥnq id ẽ. honestũ. admrabile. humile.
anceps obscurũ. honestũ cause genꝰ ẽ: cũ statim si
oratione nr̃a fauet animꝰ auditoris. Admirabile o
qd̾ negligit᷑ ab auditoee. Anceps ẽ in qͦ aut uidic¬
tio dubia ẽ. aut causa honestatis ⁊ turpitudinuis
particeps: ut benuolentia pariat offensã. Obsci¬

Expanded text:
Partes orationis in Rhetorica arte quattuor sunt: Partes orationis in Rhetorica arte quattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus; concludendum ita, ut nque: id est honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris. Admirabile, a quod neclegitur ab auditore. Anceps est, in quo aut iudicatio dubia est, aut causa honestatis et turpitudinis particeps, ut benivolentiam pariat et offensam. Obscu
Abbreviated transcription (Latin):
finitiua c̃stitutione in qͥ posita sit querit᷑. Status
gͦ tãtationales. qͣm legales. aqͥb dã certiꝰ decem &¬
orto cõnumerati st̃. Cec̃m scdm̃ rechocicos tullii de¬
rationales pͥncipalit affixit status. Iñ se ipse ꝙ̃¬
cicero rep̃hendens. tͣnslationẽ legalib statib Ap¬
plicauit. De triꝑtita controuersia .ui.¬
tiꝑtita cõtrou̾sia: iuxta ciceronẽ aut sim¬
plex ẽ aut uincta. Et si uuncta erit. considandũ
ẽ utrũ ex plurib questionib incta sit: an ex ali¬
qua cõꝑatione. Cõtrou̾sia simplex ẽ. q̃ absolutã
dicamꝰ annon: Iuncta ẽ ex plurib q̃stionib
inqͥ plura querunt᷑ hoc pacto utrũ Rartago
diruat᷑. an kartaginensib reddat᷑. an eo colonta
deducat᷑. Ex cõꝑatione. utrũ potius aut qͥd po
tissimũ querit᷑ ad hc modũ. utr̃ exercitus in ma-¬
cedoniã contͣ philppũ mittat᷑ qͥ socus fit auxilio.
an teneat᷑ initalia: ut qͣm maxime contͣ anni¬
balem copie sint

Expanded text:
finitiua constitutione in qua posita sit quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius XVIII connumerati sunt. Ceterum secundum Rethoricos Tullii Xrationales principaliter affixit status; unde se ipse hendens translationem legalibus statubus adplicavit. § 6 De tripertita controversia. Tripertita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam dicamus an non?' Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto: utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur. Ex comparatione utrum tissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint? §
Abbreviated transcription (Latin):
maticã ꝑtinet. qi qd̃ dignũ memorie ẽ. litteris
mandat᷑. historie aũ idõ monim̃ta dicint᷑. eo qd̾
memoriã tribuant rerũ gestaꝵ. Series aũ dict̾a
ꝑ tͣnͣslationẽ. asertis florũ inuicẽ cõprehensoꝵ.
conscripsit. ap̃ gentiles uͦ pͥmꝰ dares frigiꝰ. de gͥcis
ꝙ troianis histoerã edidit. qmͣ in foliis palmaꝵ
Ab eo cõstrictã ẽe fert̃. Post daretẽ aũ ingrecia
erodotꝰ historrã pͥmꝰ habitus eͥ. pꝰ quẽ ferecides
cdarint his tẽporib qͥb hesoras logẽ scͥpsit.¬
historie gentiũ ñ impediunt legentib ihi
que utilia dixert̃. Multi enĩ sapientes p̃tenta
hominũ gesta ad instititionẽ p̃sentiũ histori¬
is indidert᷑ Si qͥdẽ ꝙ ꝑ historrã sũma ret᷑ tempoꝵ
annoꝵq supputacio cõp̃hendit᷑ ⁊ ꝑ consulũ regũ¬
historie tͥplex ẽ. effem̾is nãq appellat᷑ uniꝰ diei
gestio hoc ap̃nos diarũ uocat᷑. Nã qd latini di¬

Expanded text:
id dignum memoria est litteris mandatur. Historiae autem ideo monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertis florum invicem conprehensarumconscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Pherecydes claruit his temporibus quibus EsHistoriae gentium non impediunt legentes in iis quae utilia dixerunt. Multi enim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indiderunt. 2. Si quidem et per historiam summa retro temporum annorumque supputatio comprehenditur, et per consulum reguhistoriae triplex est. Ephemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini di
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ ł abinuentorib łafrequentatorib l̃ anum̾o
sillabaꝵ. Apedib metͣ uocata. ut dactilica. iambica.
tcaica. At̾cheo enĩ tͦchaicũ. mettũ nascit᷑. ad acti¬
lo dactilicum. sic ⁊ alia asuis pedib Amim̾o ut
eximnetrũ. penta metrũ trimetrũ. Nã senanioᷤ u̾ius.
nos ex num̃o pedũ uocamꝰ. hoᷤ g̾ci q gemmos fert̃.
tͥmetros dict̃. Exametros aũ ap̃ latinos pͥmũ fecis¬
se enniꝰ tͣdit᷑. eosq longos uocat. Ab inuentorib
met᷑ appellata dicunt᷑. ut anacreonticũ sassicu. ar¬
chiloicũ. Hã anacreontica metͣ anacreon cõposu¬
it. saffica saffo mulier edidit. Archiloicos. archiloit᷑.
nidia qͦ metͣ simenides poeta liritꝰ cõposuit. Afre¬
quentatorib ut asclepradia. N eni ea asclepiꝰ inueñ.
s ꝓinde ita uocata ẽ qd ea idẽ elegantissime ⁊ fre

Expanded text:
buntur, vel ab inventoribus, vel a frequentatoribus, vel a numero buntur, vel ab inventoribus, vel a frequentatoribus, vel a numero syllabarum. A pedibus metra vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trochaeo enim trochaicum metrum nascitur, a dactylo dactylicum; sic et alia a suis pedibus. A numero, ut hexametrum, pentametrum, trimetrum. Nam senarios versus nos ex numero pedum vocamus. Hos Graeci, quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos primum fecisse Ennius traditur; eosque 'longos' vocant. Ab inventoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon conposuit; Sapphica Sappho mulier edidit; Archilochios Archilochus nidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem elegantissi
Abbreviated transcription (Latin):
longe antiqͥorẽ curã fuisse carminũ qͣm ꝓse. Omĩa
apͣ grecos feretides sitꝰ solutã or̃onẽ scͥpsit. Apͥud
romanos aũ appius cet᷑ adu̾sus pitrũ solutam
or̃onẽ pͥmꝰ exercuit. Iã ex hinc ⁊ cet̾i ꝓ se elo qͣn¬
tia contenderunt. De metͥs.xxui.
etra uocata. qua cͥtis pedũ m̃suris at
spaciis t̾minant᷑. neq ultͣ dim̾sionẽ. tempoꝵ
dr. Hersus dicti ab eo qd pedib ioedine suo dis¬
positi certo fine modant᷑ ꝑ articłos qͥ cesa ⁊ m̃¬
bra nominant᷑. Qͥ ne longiꝰ ꝓuoluerent᷑ qꝗͣ iudi¬
ciũ possit sustin̾e. modũ statuit ratio uñ reu̾te¬
ret᷑.ꝙ ab eo ipso u̾sũ uocatũ qd̃ reu̾tit᷑. huic ad
cui datũ nom̃ existimant. eo qd̃ carptĩ ꝓnunti¬
ctͣ. uñ hodie lanã ꝗͥ purgantes discerpũt carmi¬
nare dicimꝰ. seu qd̃ illa canerent carere m̃te ecisti¬
mabant᷑. Metͣ uł apedib nuncupata ł areb q̃ scri¬

Expanded text:
longe antiquiorem curam fuisse carminum quam prosae. Omnia longe antiquiorem curam fuisse carminum quam prosae. Omnia des Syrus soluta oratione scripsit; apud Romanos autem Appius Caecus adversus Pyrrhum solutam orationem primus exercuit. Iam exhinc et ceteri prosae eloquentia contenderunt. De metris . Metra vocata, quia certis pedum mensuris atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem tempodicitur. Versus dicti sunt ab eo quod pedibus in ordine suo dispositis, certo fine moderantur per articulos, qui cesa et membra nominantur, qui ne longius pervolverentur quam iudicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverteretur et ab eo ipso versum vocatum, quod revertitur. Huic adhcui datum nomen existimant seu quod carptim pronuntietur, unde hodie lanam, quam purgantes discerpunt, 'carminare' dicimus: seu quod qui illa canerent carere mentem existimabantur. Metra vel a pedibus nuncupata, vel a rebus quae scri
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͣlis mariꝰ estifere. libie uisus leo cominꝰ hostẽ
consedit. ubi leoni cesarẽ cõꝑauit. ñ ex suo s ex ali¬
ogen̾e similitudinẽ faciens. Padigma uͦ ẽ. exemplũ
dicti. ł facti alicuiꝰ.: aut ex simili aut ex dissimili gen̾e
c̃ueniens eiꝰ qͣm ꝓponimꝰ rei ut itatã foetit̾ periit
ap̃ ipomenẽ scipio ꝗͣutice cato. Similitudo aũ trib
essere coniugis. orpheꝰ treicia. fretꝰ. cithara fidib q
cmoris: qͣsi dicat re parua & hreui id .ẽ. si ille ci¬
thara fretus. ego pietate
rosa ẽ. ꝓducta or̃o. ꝙ alege metͥ soluta. Pro¬
sum enĩ autiqͥ ꝓductũ dicebant.⁊ rectum.
unait uarro ap̃ plautũ. ꝓsis lectis significari rec¬
rectũ ꝓducendo. Alui ꝓsã aiunt dictã ab eo qd̃ sir
pfusa. ł̃ ab eo qd̃ spaciosiꝰ ꝓruat ⁊ excurrat nullo
sibi t̾mino p̃finito. Pt̾eta tã ap̃ g̾cos qͣm ap̃ latinos

Expanded text:
ut, qualis in arvis Aestiferae Libyae viso leo cominus hoste ut, qualis in arvis Aestiferae Libyae viso leo cominus hoste Subsedit; ubi leoni Caesarem comparavit, non ex suo, sed ex alieno genere similitudinem faciens. 34. Paradigma est exemplum dicticonueniens eius quam proponimus rei, ut est: tam fortiter ruit apud Hipponem Scipio quam Vticae Cato. similitudo autem tribus essere coniugis Orpheus / Threicia fretus canoris; quasi dicat, re parva et brevi, id est, si ille cithara fretus, ego pietate. rosa est producta oratio et a lege metri soluta. Prosum enim antiqui productum dicebant et rectum. Unde ait Varro apud Plautum 'prosis lectis' significari recrectum producendo. Alii prosam aiunt dictam ab eo, quod sit profusa, vel ab eo, quod spatiosius proruat et excurrat, nullo sibi termino praefinito. Praeterea tam apud Graecos quam apud Latinos