comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sertim cum apud saxones & apud
langobardoꝵ sibi prorsus infestissi¬
mam gentẽ gestis propriis ubiq pol¬
leret. Cumq uenerabiles ep̃i has ab
utrisq gentib haberi quidem sed cõ¬
pendiosissime responderent: meam
quoq paruitatẽ consciscens. prȩceperas
ut uitam ipsius de scrinio sc̃ȩ sedis
apłicȩ tanto plenius quanto &. certius
carpere studuissem. Sed dum ego
propriȩ inertiȩ conscius. me meis pri¬
orib ac per hoc sapientiorib qui uitã
eius licet breuiter tamen pio conatu
pulcherrimo q stilo descripserant.
conferre penitus dubitarem: idẽtidẽ
iubendo uehementer hortatus es. ut
romane sedis pontificẽ. eiusdẽ sedis
presulis auctoritate describerẽ: eui

Expanded text:
sertim cum et apud Saxones, et apud Langobardorum sibi prorsus infensissimam gentem, gestis propriis ubique polleret. Cumque venerabiles episcopi has ab utrisque gentibus haberi quidem, sed compendiosissime, responderent, meam quoque parvitatem consciscens, praeceperas ut Vitam ipsius de scrinio sanctae sedis apostolicae, tanto plenius, quanto et certius carpere studuissem. Sed dum ego propriae inertiae conscius, me meis prioribus, ac per hoc sapientioribus, qui vitam ejus, licet breviter, tamen pio conatu, pulcherrimoque stylo descripserant, conferre penitus dubitarem, identidem jubendo vehementer hortatus es, ut Romanae sedis pontificem, ejusdem sedis praesulis au
Abbreviated transcription (Latin):
dño iohanni
sc̃e catholicȩ &.
apł̃ice romane
eccłe presuli:
Iohannes ulti¬
mus leuitarũ.
uper ad ui¬
gilias beati gre¬
gorii romani
pontificis angloꝵ¬
scilicet gentis apłi. lectione de pau¬
lino ciuitatis nolane presule consue¬
tudinaliter personante. iuisus es a
uenerabilib ep̃is diuino quodam
instinctu commotus requirere. cur

Expanded text:
no Joanni, sanctae catholicae et apostolicae Romanae Ecclesiae praesuli, Joannes ultimus levitarum. Nuper ad vigilias beati Gregorii, Romani pontificis, Anglorum gentis apostoli, lectione de Paulino civitatis Nolanae praesule consuetudinaliter personante, visus es a venerabilibus episcopis, divino quodam instinctu commotus, requirere
Abbreviated transcription (Latin):
pse sator semenq sin. matrisq creator.
Filius ipse hominis. qͥ pater est hominimeꝰ.
Effulsit partiis lucemlix nr̃a petunt.
Hospicii linques ostia clausa fui.
Uirginis &̾ matris seruauit gła consors

Expanded text:
pse sator semenque sui matrisque creator, Filius ipse hominis, qui deus est hominum. Adfulsit partus, lucem lux nostra petiuit, Hospitii linquens ostia clausa sui. Virginis et matris seruatur gloria consor
Abbreviated transcription (Latin):
ECEST
gregorii de
refutatione
nominis uni¬
uer salis ple¬
na rationis
humilitatis¬
q sententia:
qui uidelicet
contra suꝑbos prudenter uti noue¬
rat serpentis astutia: & columbȩ sim¬
plicitate circa humiles minime re¬
cedebat. Quapropter sue temperan¬
tiȩ conscius. dnico carthaginensi
ep̃o post cedera. de eccłasticis inquit
priuilegiis quod ur̃a fraternitas
scribit hoc post posita dubitatione
teneat: quia sicut nr̃a defendimus.
ita singulis quibq eccłiis sua iura
seruamus. N ec culibet fauente
gr̃a ultra quã meretur imꝑtior:
nec ulli hoc quod sui uiris est am¬
bitu stimulante derogabo: sed fr̃s
meos ꝑ om̃ia honorare cupio. Sic
q studeo honore singulos subuehi
dum modo non sit. quod alteri iu¬
re ab altero possit opponi. Item eu¬
logio alexandrino. & anastasio anti¬
ocheno patriarche scribit dicens.
Cum predicator egregius dicat
quãdui quidem sum gentiũ aplso

Expanded text:
ec est Gregorii, de refutatione nominis universalis, plena rationis humilitatisque sententia. Qui videlicet contra superbos prudenter uti noverat serpentis astutia, et a columbae simplicitate circa humiles minime recedebat. Quapropter suae temperantiae conscius, Dominico, Carthaginensi episcopo, post caetera: « De ecclesiasticis, inquit, privilegiis quod vestra fraternitas scribit, hoc, postposita dubitatione, teneat, qui sicut nostra defendimus, ita singulis quibusque ecclesiis sua iura servamus. Nec cuilibet, favente gratia, ultra quam meretur impertior, nec ulli hoc quod sui iuris est, ambitu stimulante, derogabo, set fratres meos per omnia honorare cupio, sicque studeo honore singulos subveni, dummodo non sit quod alteri jure ab altero possit opponi. » Item Eulogio, Alexandrino et Anastasio, Antiocheno patriarchis, scribit, dicens: « Cum praedicator egregius dicat: Quandiu quidem sum gentium apo
Abbreviated transcription (Latin):
e dñico prb̃o qui gregorianũ
tate ipsius redundationis nec¬
non miraculo multiplicati di¬
uinitus panis
uam frequenter in diuersis locis
gregorius demonstretur.
De uisione scriptoris qui ab emulo
terreri potuit .&. a beato grego¬
rio meruit curari.

Expanded text:
ednico presbytero, qui Gregorianum tate ipsius redundationis, necnon miraculo multiplicati divinitus panis.--99. Quam frequenter in diversis locis Gregorius demonstretur.--100. De divisione scriptoris, qui ab aemulo terreri potuit, et a beato Gregorio meruit consolari.
Abbreviated transcription (Latin):
homines intra dies totidem
moricuros prȩuidit.
De lucidi ficudini ep̃i conuersi¬
one. uisione. & transitu.¬
xCuii De reuelatione monachi qui per

Expanded text:
homines intra dies totidem morituros praevidit.--91. De Lucidi, Ficulensis episcopi, conversione et transitu.--92. De revelatione monachi, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabilis
papa grego¬
rius commnis¬
sam sibi dii¬
nitus eccłam
studiis effica¬
citer guber¬
nabat: iam
ligures. ue¬
netos. hybe¬
ros. alios q:
a scismate sub libello confessos calci¬
donensem sy nodũ uenerari com¬
pellens. ad unitatẽ sc̃e ȩccle reuoca¬
rat: iam barbaros sardos &. campa¬
niȩ rusticos tam prȩdicationib quã
uerbis emendatos a paganizandi ua-¬
nitate remouerat: iam donatistarũ
heresim penes affricã. manicheoꝵ.
penes siciliam. arrianoꝵ penes hrs¬
paniam agnoitarum uero penes
alexandriam scriptorũ suoꝵ. ualidi

Expanded text:
enerabilis papa Gregorius commissam sibi divinitus Ecclesiam studiis efficaciter gubernabat. Jam Ligures, Venetos, Iberos, aliosque a schismate sub libello confessos, Chalcedonensem synodum venerari compellens, ad unitatem sanctae Ecclesiae revocarat. Jam Barbaricinos, Sardos, et Campaniae rusticos tam praedicationibus, quam verberibus emendatos, a paganizandi vanitate removerat. Jam Donatistarum haeresim penes Africam, Manichaeorum penes Siciliam, Arianorum penes Hispaniam, Agnoetarum vero penes Alexandriam, scriptorum suorum validi
Abbreviated transcription (Latin):
excussionem curusdã inclusi
presbiteri. fratris sui sanitatẽ
reuersionẽ q cognouit.¬
xGiiii De demone a fundo barubilia
no qui conductorẽ & bubulcoᷤ
occidens caucũ fuerat ꝑsecutꝰ.¬

Expanded text:
um cujusdam inclusi presbyteri fratris sui sanitatem reversionemque cognovit.--93. De daemone a fundo Barbiliano excusso, qui conductorem et bubulcos occidens, Caucum fuerat persecut
Abbreviated transcription (Latin):
ortaris uenerabilis pat̾ augustine
ut sic̃ beati uiri athanasius & hiero
sitoꝵ. sic̃ etiam martini uenera
sii ep̃i mediolanensis ȩcclȩ meo ꝓsequar stilo. Sed
ego ut meritis tantoꝵ uiroꝵ qui muri eccłarũ
st̃ & eloquentiȩ fontes: ita etiã sermone me impare
noui. Tam̃ qr abfurdĩ ẽẽ opinor qđ p̃cipis decli¬
nare: ea quȩ a ꝓbatissimis uiriꝰ qͥ illi ante me adsti
melius sit penitus nichil dicere. quã aliqͥd falsi ꝓferre.
cũ sciamus nos om̃ium sermonũ nr̃oꝵ reddituros esse
rationẽ. uec dubitem & si non ab om̃ib omĩa tam̃ a di¬
uersis diuersa sciri. & ea cognita nonnullis esse. quȩ
etiam ipse minus aut audire aut uidere potui. Unde
a die natiuitatis eiꝰ narrandi initium sumam: ut gratia
uiri a cunabulis. quȩ fuerit agnoscatur.

Expanded text:
ortaris, venerabilis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopusitorum, sicut etiam Martini venerabsii episcopi Mediolanensis ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri ecclesiarum sunt et eloquentiae fontes, ita etiam snovi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astimelius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum reddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur.
Abbreviated transcription (Latin):
gitur de beatȩ radegundis uita. in primo libro sicut con¬
tinetur eius regalis origo uel dignitas nulli habetur
in cognitum. qualis fuit eius actio đu cũ terreno prin¬
cipe & conurge rege precelso lothario. conuersaretur.
De regali namq ꝓgenie. nobile germ̃ erupit: qm̃ qđ
sũpsit ex genere. plus ornauit ex fide. Conuincta erat¬
terreno principi nobilis regina cȩlestis plus quam
terrena: sed in ipso coniunctionis breui tempore ita se
Ios quoq etiam fideli deuotione & sedulitate debit
ramur in terris. cuius anima confidimus gaudem

Expanded text:
gitur de beatae Radegundis vita, in primo libro sicut continetur eius regalis origo vel dignitas, nulli habetur incognitum, qualis fuit eius actio, dum cum terreno principe et coniuge rege praecelso Chlotario conversaretur. De regali progeniae nobile germen erupit, et quod sumpsit ex genere suo, plus ornavit ex fide. Coniuncta terreno principi nobilis regina, caelestis plus quam terrena; sed in ipso coniunctionis brevi tempore ita se cessit. Nos quoque etiam fideli devotione et sedulitate debita veneramur in terris, cuius anima confidimus, gaudem
Abbreviated transcription (Latin):
empore quo apuad alexandriam petri
martiris diem alexander ep̃c agebał.
cũ post expleta sollem. nia conuen¬
turos adconiiuum suũ clericos expec

Expanded text:
empore quo apud Alexandriam Petri martyris diem Alexander episcopus agebat, cum post expleta sollemnia conventuros ad convivium suos clericos expec
Abbreviated transcription (Latin):
apud gallicanas familias nobilitatis lampadib
tus. nitore pectoris addito quasi refulgens luci¬
fer int̾ cȩtera astra ꝓcessit. Cuiꝰ a cun abulis tan¬
tȩ sapientiȩ pͥmitiua lactabatur infantia: ut ia̾
tunc pała posset intelligi xp̃m insuis causis ꝓob
tinentla uictoria necessarium sibi iussisse militẽ ꝓpagari.
Deniq conuigẽ habens & filiam. ita plenitudine amoris¬

Expanded text:
apud Gallicanas familias nobilitatis lampade notus, nitore pectoris addito, quasi refulgens lucifer inter astra processit. 7 Cuius a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatur infantia, ut iam tunc potuisset intellegi, Christum in suis causis pro obtinenda victoria necessarium sibi iussisse militem propagari. 8 Denique coniugem habens et filiam ita plenitudine domi
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionẽ. Duiinis respoudentes beuesicuis. coguita uita
eus. & auditis quȩ ꝑbeati hugonis uierita fiuint a do ui¬
taculis. suꝑuȩ maiestatis clementiam collaud uumus: & as
erant cõmuuicato consilio. ipsum inter scõs ꝙ electos ho¬
norari p̃cepimus. & diem eus assumptionis cũ gaudio sol¬
łenit̾ cęlebrari. Quia igit᷑ ipsius uita quã pie duxit in
cotpore. & miraculorum choruscatio qua ds eũ facit ap̃
homines p̾fulgere. tuȩ maximȩ dilectioni ñ extant in cogussa
auctoritate beati petri & nr̃a tͥ mandamus: quatinus ea que tͥ
suꝑ hoc nota fuerint diligenter iescribendo posterorũ memiaele
tradas: ut &. ds honoretur in sc̃o: & clerus legens. ac populus
audiens gracias agant duo: atq ipsus intercessione pecca¬
torum temissionẽ ꝑcipere mereautur. Orautes ꝓuobis dilecdo
filios nr̃õs carthusiens es fr̃s ꝑ te in ãuo salutamus. ac beue¬
dicimus. Data pisis. Accimo kł mai.

Expanded text:
ognita vita ejus et auditis quae per B. Hugonis merita fiunt miraculis, supernae majestatis clementiam collaudavimus, et arerant, communicato consilio, ipsum inter sanctos et electos honorari praecepimus, et diem ejus assumptionis cum gaudio solemniter celebrari. Quia igitur ipsius vita quam pie duxit in corpore, et miraculorum coruscatio qua Deus eum facit apud homines praefulgere, tuae maxime dilectioni non exstant incognita, auctoritate B. super hoc nota fuerint, diligenter describendo, posterum, memoriae tradas: ut et Deus honoretur in sancto, et clerus legens, ac populus audiens, gratias agant Domino, atque ipsius intercessione peccatorum veniam percipere mereantur. Orantes pro vobis, dilectos filios nostros Carthusienses fratres per te in Domino salutamus ac benedicimus. Data Pisis X Kal.
Abbreviated transcription (Latin):
Situr posito in administratione prȩfecturȩ galliarũ.
patre ens ambrosio: natus ambrosius est. Qui in¬
fans in area pretorii in cuna positus cũ dormiret
aperto ore: subito examen apum adueniens. faciem
eius atq ora compleuit: ita ut ingrediendi in os e¬
grediendiq frequentarent uices. Quȩ pat̾ qͥ ꝓptͣ
cum matre uel filia deambulabat. ne abigerentur
ab ancilla quȩ curam nutriendi infantis susceperat.
prohibens. sollicita enĩ erat ne infanti nocerent: ex¬
pec tabat paterno affectu. quo fine illud miracu¬
lum clauderetur. At illȩ post aliquandiu euolan-¬
tes. in tantam aeris altitudinem subleuatȩ sunt:
ut humanis oculis minime cernerentur. Quo
facto territus pater.ait. Si uixerit infantulus

Expanded text:
itur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingrediendi in os, egrediendique vices frequentarent. Quae pater, qui propter cum matre vel filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus
Abbreviated transcription (Latin):
legundis: baudoninia humilis omniũ. Inuin¬
gitis mͥ opus agere. non minus impossibile quã
it digito cȩlũ tangere: ut de uita domnȩ radegundis¬
liquid dicere presumamus. Sed istud illis debetur ini¬
gi. qui habent intra se fontẽ ȩloquentiȩ: unde quicq
iniungitur carmine irriguo copiosuls explicatur. Ue
contra qui sunt angustȩ intelligentiȩ. nec habent af¬
ntiam eloquii. ꝑ quã uel alios reficere. uel suȩ siccti

Expanded text:
EGUNDIS BAUDONIVIA HUMILIS OMNIUM. Iniungitis mihi opus agere non minus inpossibile, quam sit digito caelum tangere, ut de vita sanctae dliquid dicere praesumamus. Sed istud illis debetur iniungi, qui habentes intra se fontem eloquentiae. Unde quicquid illis iniungitur, carmine irriguo copiosius explicatur. Verum aecontra, quicumque angustae intellegentiae sunt nec habent affluentiam eloquii, per quam vel alios reficere vel suae sicci
Abbreviated transcription (Latin):
asi eo uiuente certatim discurrit.
icitus ordinauit. P quaᷤᷤ ⁊ rose
missarũ solłcpnia celebiare decreuit
adquisitis numerosissimis olrueti
quorum sũmã in tabulis marmo¬
reis ꝓ forib ciusdem basilicȩ anno-¬
tauit: luminaria suꝑ addidit. of¬
ficia sedula deputauit. de sepultu-¬
ra uixta ȩccłam cõmodum spera¬
re ꝓhibuit. septem ex defensorib
honore regionario decorandos in¬
dixit. allelia extra pentecosten
tempora dici ad missas fecit. sub-¬
diaconos ex poliatos ꝓcedere statu¬
it: kirieley son cantari p̃cepit:
⁊ orationem dñicam mox post ca¬
noncm sur hostiam censint recita

Expanded text:
quasi eo vivente certatim discurrit, sollicitus ordinavit: per quas et ipsemissarum solemnia celebrari decrevit, acquisitis numerosissimis olivetis, quorum summam in tabulis marmoreis prae foribus ejusdem basilicae 51 annotavit. Luminaria superaddidit, officia sedula deputavit. De sepultura juxta Ecclesiam, commodum sperare prohibuit. Septem ex defensoribus honore regionario decorandos indixit. Alleluia extra Pentecostes tempora dici ad missas fecit. Subdiaconos exspoliatos procedere statuit. Kyrie eleison cantari praecepit, et orationem Dominicam mox post canonem super hostiam censuit recita
Abbreviated transcription (Latin):
modi signo repleuit.
equenti post hoc anno hair b̃¬
tus rex nec mora post ipsum
filius eius paruulus obiit:om¬
neq regnum illius cum unasconia
dagobertus rex suc potestati rede¬
git. Hoc totum & ꝓpt quedã p̃ceden¬
tia maximeq ꝓ his que secuntur in¬
tͣposui: ut legentes ł audientes no¬
uerint que beate Ric RU di
fuerit causa in franciã uemiendi.
francis uuasconia fieret
ꝑmeabilis. RiCT RUUIS
puella bone indolis iam
facta nubilis uidetur. diligitur. atq
eligitur a quodam francigena Adal¬
baldo nomine. natalib orto precla¬
ris & iustis. Mater deniq eius Gerb̃¬
ta fuerat filia sce Gertrudis: in mona¬
steria minc hamatico dicba a seedisar¬

Expanded text:
modi signo replevit. Sequenti post hoc anno Haribetus rex, nec mora post ipsum filius ejus parvulus obiit, omneque regnum illius cum Wasconia Dagobertus rex suae potestati redegit. Hoc totum et propter quaedam praecedentia, maximeque pro his quae sequuntur interposui, ut legentes et audientes noverint, quae beatae Rictrudis fuerit causa in Franciam veniendi. Francis Wasconia fieret permeabilis, Rictrudis puella bonae indolis jam facta nubilis videtur, diligitur atque eligitur a quodam Francigena Adalbaldo nomine, natalibus orto praeclaris et justis. Mater denique ejus Gerberta fuerat filia sanctae Gertrudis in monasterio nunc Hamaticensi a se a
Abbreviated transcription (Latin):
RICTRYDIS mat̃ scã
ñ filiam ꝑsequit᷑ inno¬
cũam. sedeius in maturã consi¬
derat etatẽ. sciens quia omnia
tempus habent. et quod omni
negocio tempus sit. Et qm̃
ut sapientissimus ait salomon.
puer qui dimittitur uolũtati
sue confundit matrẽ suam.
Auditq scripiurã dicentem.
laudantes. de eius beneficiis sũt
ac deo dilecta famu¬
la Rictrudis toto q̃s¬

Expanded text:
Rictrudis mater sancta non filiam persequitur innocuam, sed ejus immaturam considerat aetatem, sciens quia omnia tempus habent, et quod omni negotio tempus sit, et quoniam, ut sapientissimus ait Salomon: Puer qui dimittitur voluntati suae, confundit matrem suam . Auditque Scripturam dicentem: laudantes, de ejus beneficiis sunt ac Deo dilecta famula Rictrudis, toto q
Abbreviated transcription (Latin):
enarrare. Explicit prologus
loriosus igitur et ac¬
ceptabilis do landeli-¬
nus: ex progenie celsa
francorum ac nobilis-¬
sima. in pago camera¬
censi. ⁊ in uilla que uocatur

Expanded text:
enarrare. EXPLICAT PROLOGUS. loriosus igitur et acceptabilis Deo Landelinus ex progenię celsa Francorum ac nobilissima in pago Camaracensi et in villa quae vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
uoluminib reus ascribi¬
tur : qui non strduerit
dare gratis: quod gratis acce¬
pit. Quicquid enim eccle ꝓfu-

Expanded text:
oluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; quidquid enim Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
sunt efficatia. ut ñ modo ora lo¬
quacia. sed ipsa quoq tũmida
transfigant corda.
CꝑRIMUM
tales euuangelico ꝑcel

Expanded text:
sunt efficacia, ut non modo ora loquacia, sed ipsa quoque tumida transfigant corda? Ac primum tales Evangelico pe
Abbreviated transcription (Latin):
ac plurimoꝵ ex petens suffragia uiroꝵ.¬
.sex eadem eodem habuit anno largien¬
te do filium: multis precib atq elemo¬
sinarum largitionib adquisitum. Dol¬
licitus deniq cui potissimũ traderet
eum sacro fonte diluendũ diuinaq
lege imbuendum. ut sicut ipse bea¬
tum arnulfum habuerat pedagogũ
um educari faceret puerũ: factiq pͥo¬
ris reminiscens & penitens quod tan¬
tum in tante commiserat sc̃itatis ui¬
ro flagitium. a ministris circũquaq
cem amandum. Quid plura. Re

Expanded text:
ac plurimorum expetens suffragia viroruac plurimorum expetens suffragia virorum, ex eadem eodem habuit anno largiente Deo filium, multis precibus atque eleemosynarum largitionibus acquisitum. Sollicitus denique cui potissimum traderet eum sacro fonte diluendum divinaque lege imbuendum, ut sicut ipse beatum Arnulfum habuerat paedagogum, um educari faceret puerum; factique prioris reminiscens et poenitens quod tantum in tantae commiserat sanctitatis viro flagitium, a ministris circumquaquecem Amandum. Quid plura? re
Abbreviated transcription (Latin):
rilis eẽ uideret᷑ reliqͥt: alteramq in
matrimonium accipiens reginam esse
uoluit. Cumq suꝑhoc scelere a pon¬
tificib maximeq a scissimo uiro & mi¬
rabilium patratore operum presule re¬
dargueretur amando: ille indignatio¬
ne & fastu ꝑmotus regio: eundem uene¬
rabilem pontificem non abq iiurra
ab omtii suo depulit regno. Qui ꝑ¬
sequitionem pro ueritate quȩ xpͣc
est patientissime tolerans sibi illa¬
tam. & qm libentissime ꝓ ipso opta¬
bat ꝓprium fundere sanguine̾. per
diuersa serendo loca diuini uerbi se¬
meni tandem inter cȩtera genuinã
beate RlcT RUDłs aggressus est¬
patriam scilicet uuasconiam: ut illic
& plures & hanc pulchram sibi celitꝰ
infuso quo ardebat irradiaret lumi¬
ne stellam: reputans etiam ob illus
gentis seuitiam adipisci se in ibi posse
martyrii palmam. ui.¬
lium quem sibi gauderet posse fieri
successorem: mestus suꝑ hac re numiũ.
gem. T um demum conuersus ad dñm.

Expanded text:
rilis esse videretur reliquit, alteramque in rilis esse videretur reliquit, alteramque in matrimonium accipiens, reginam esse voluit. Cumque super hoc scelere a pontificibus, maximeque a sanctissimo viro et mirabilium patratore operum praesule redargueretur Amando, ille indignatione et fastu permotus regio, eumdem venerabilem pontificem non absque injuria ab omni suo depulit regno. Qui persecutionem pro veritate quae Christus est patientissime tolerans sibi illatam, et quoniam libentissime pro ipso optabat proprium fundere sanguinem, per diversa serendo loca divini verbi semen, tandem inter caetera genuinam beatae Rictrudis aggressus patriam, scilicet Wasconiam, ut illic et plures et hanc pulchram sibi coelitus infuso quo ardebat irradiaret lumine stellam, reputans etiam ob illius gentis saevitiam adipisci se posse inibi martyrii palmam. CAPlium quem sibi gauderet fieri successorem, moestus super hac re nimium, gem. Tum demum conversus ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
NIT UERO TATPORTBUS
dotharii Regis magni: quia clodouec
ex francorum regib ut prefatũ ẽ
primo ad fidem xpi conuerso quartꝰ
extitit. seuetiam filii eius dagobepti
Regis inditi. qui a beato apnulfo met¬
tensium epo urbis enutritus. ut patͥ
conregnaret atq succederet sicut de
eo scriptum ẽ & industria dignus et
uirib fuit.
ic post defunctionem patris sui clo¬
tharii regalia sceptra regenda suscipi¬
ens. frͣi suo hairberto non sibi uterino
ad regendũ concessisse placuit pagos
& ciuitates citra ligerem & limitẽ quo
tenditur partib Wasconie seuq piri¬
neos montes sapienti usus consilio. eo
scilicet pactionis facta firmitate. ne un
peteret paterno. Hairbertus igitur
sedem tenens Tolosanam. cum & in par¬
tib ꝓuintię regnaret aquitaniȩ: non.
post multum temꝑis etiam totam sub¬
egit Wasconiam ditiomi sue. .u.
galia uira gubernaret: nimium tamͣ
deditus amori mulierũ eam quam in.
contugium sortitus fuerat. eo quod ste¬

Expanded text:
it vero temporibus Chlotharii regis magni, qui a Chlodoveo ex Francorum regibus ut praefatum est primo ad fidem Christi converso quartus exstitit, seu etiam filii ejus Dagoberti regis inclyti, qui a beatissimo Arnulfo Mettensium episcopo enutritus ut patri conregnaret atque succederet, sicut de eo scriptum est, et industria dignus et viribus fuit. Hic post defunctionem patris sui Chlotharii regalia sceptra regenda suspiciens, fratri suo Hariberto non sibi uterino ad regendum concessisse placuit pagos et civitates citra Ligerim et limitem quo tenditur partibus Wasconiae seu et Pyrenaeos montes, sapienti usus consilio, ea scilicet pactionis facta firmitate, ne unqpeteret paterno. Haribertus igitur sedem tenens Tolosanam, cum et in partibus provinciae regnaret Aquitaniae, non post multum temporis etiam totam subegit Wasconiam ditioni suae. CAPgalia jura gubernaret, nimium tamen deditus amori mulierum, eam quam in conjugium sortitus fuerat, eo quod ste
Abbreviated transcription (Latin):
Nnocentius ep̃c. seruus seruoꝵ dei: dilecto
filio guigoni priori carthusiensi: salutem
&e apłicam benedictionẽ. Ouimis responden¬
des beneficiis. cognita uita eius. & auditis
que ꝑbeati hugonis merita fiunt adeo ini¬
raculis. suꝑne maiestatis clementiam col
nalium. atq alioꝵ qui nobiscum aderant
communicato consilio. ipsum inter scõs &
electos honorari precepimus. & diem eius
assumptionis cum gaudio sollempniter ce¬
lebrari. Quia igitur ipsius uita quã pie
durit in camao. & miraculon chorusca

Expanded text:
NNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GUIGONI, priori Carthusiensi, salutem et apostolicam benedictionem. Divinis respondentes beneficiis, cognita vita ejus et auditis quae per B. Hugonis merita fiunt miraculis, supernae majestatis clementiam collnalium atque aliorum qui nobiscum aderant, communicato consilio, ipsum inter sanctos et electos honorari praecepimus, et diem ejus assumptionis cum gaudio solemniter celebrari. Quia igitur ipsius vita quam pie duxit in corpore, et miraculorum corusca
Abbreviated transcription (Latin):
MoRA¬
TO: REGE
angloꝵ wil.¬
lelmo: w illelmus filius eius regnum ob¬
tinuit. Hic sublato de hac uita uenera¬
bili patre lanfranco: eccłias ac monaste-¬
ria totius anglie: graui nimiũ oppressi¬
one afflixit. Cuius oppressionis anno qͣr¬
to anselmus inuitatus. immo districta in¬
terpellatione adiuratus. ab hugone ce¬
strensi comite. multisq aliis angloꝵ reg¬
ni principib. qui eum animarũ suarũ
medicũ & aduocatũ elegerant: & in suꝑ
eccłie sue prece atq precepto. pro com¬
muni utilitate coactus: angliam ingres¬
sus est. Pridie igitur natiuitatis beate
dei genitricis & ppetue uirginis Marie.¬

Expanded text:
morato rege Anglorum Wilhelmo, Wilhelmus filius ejus regnum obtinuit. Hic, sublato de hac vita venerabili Patre Lanfranco, ecclesias ac monasteria totius Angliae gravi nimium oppressione afflixit. Cujus oppressionis anno quarto Anselmus invitatus, imo districta interpellatione adjuratus ab Hugone Cestrensi comite, multisque aliis Anglorum regni principibus, qui eum animarum suarum medicum et advocatum elegerant, et insuper Ecclesiae suae prece atque praecepto pro communi utilitate coactus, Angliam ingressus est. Pridie igitur Nativitatis beatae Dei genitricis et perpetuae virginis Mari
Abbreviated transcription (Latin):
mus. atq
religiosissi¬
mus. aqui¬
tanie par¬
tib. haut
proeul a
maris oc¬
ceani lit¬
tore. ex xp̃i¬
anis atq inclitis parentib editus puer
est. Pater eius serenus nomine: mater
uero amantia uocabatur. Sed cum iam
adolescentiã transiens. in robur migraret
uirile. & immodicis desideriis in xp̃i fla¬
graret amore: patriam parentesq relin-¬
quens. ogiam insulam. que a litiore occea¬

Expanded text:
mus adque religiosissimus Aquitaniae partibus aut procul a maris Oceani litore ex christianis atque inclitis parentibus aeditus puer est. Pater eius Serenus nomine, genetrix vero Amantia vocabatur. Sed cum iam adulescentiam transiens, in robur migraret virile et inmodicis desideriis in Christi flagraret amore, patriam parentesque relinquens, Ogiam insulam, quae a litore Ocea
Abbreviated transcription (Latin):
cula uiuunt merita confessoris. Hic
itaq celesti dono uenerandis florib ad¬
ornatus: uiginti annis & sex mensib.
pontificalem apicem ecclesiastica regu-¬
lartter censura gubernans. uite autẽ
liciter explens: animam deo carissimã
ereptam de seculo. mansuram cum xp̃o.

Expanded text:
cula vivunt merita confessoris. Hic itaque coelesti dono, venerandis floribus adornatus, viginti annis et sex mensibus pontificalem apicem ecclesiastica regulariter censura gubernans, vitae autemliciter explens, animam Deo charissimam, ereptam de saeculo, mansuram cum Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
claudii ue¬
nit quidam
uir de ꝑsi¬
de partib.
cum uxore
sua &e filiis¬
rius & mar¬
tha. audifax.
& abbacuc. xp̃iani uiri. ad orationẽ apłoꝵ.
uenientes romam ceperunt corpora sc̃oꝵ
ꝑ carceres & sepulturas conquirere. E dũ
frequenter sollicite & curiose quererent:
uenientes in castra trans tiberim intra car¬
cerem. inuenerunt hominẽ uenerabilem
nomine quirinũ. qui iam multa uerbe

Expanded text:
Claudii venit quidam vir de Perside partibus cum uxore sua et filiisrius, Martha, Audifax et Abacuc, christiani viri ad orationem apostolorum. Venientes Romam, ceperunt corpora sanctorum per carceres et sepulturas conquirere, et dum frequenter, sollicite et curiose quererent, venientes in Castra trans Tiberim, intra carcerem invenerunt hominem nomine Quirinum, qui iam multa verbe
Abbreviated transcription (Latin):
inde subleuentur
ergo gloriemur in
dño: &e ad edificationẽ uirginũ qualiter
passa sit agnes beatissima ad memoriã
reuocemus. Tempore illo erat quedam
uirgo rome. nobili genere orta natalib.
nomine agnes. Que certans contra prin¬
cipes & potestates tenebrarũ tercio deci¬
mo etatis sue anno. mortẽ ꝑtulit. & ui¬
tam inuenit. quia solum uite dilexit au¬

Expanded text:
inde subleventur ergo gratulemur in Domino, et ad aedificationem virginum qualiter passa sit Agnes beatissima, ad memoriam revocemus. Tempore illo erat quaedam virgo Romae nobilibus orta natalibus, nomine Agnes, quae certans contra principes et potestates tenebrarum, tertiodecimo aetatis suae anno mortem perdidit, et vitam invenit
Abbreviated transcription (Latin):
ecclie cluniacen¬
sis filiis: frater
rainaldus wire¬
liacensis eccłie ñ
tam abbas quã
seruus. in domi¬
no salutem. Cum
multoꝵ fratrum monitis urgear. ut
uitam piissimi patris domni hugonis
cluniacensis abbatis succincte describã:
deuotioni non presumptioni inseruire
michi consilium est. Quod si forte alicu¬
ius altioris ingenii uiri studium. in hoc
oꝑe ante nos desudarte. non ut illum
obfuscare. me autẽ clarum facere ue¬
lim hoc agam: s illius opus maiorũ
atq sapientiũ uiroꝵ excellentie relui¬
quendum. nr̃m uero minoꝵ atq mi¬
nus capacium studio attribuendum
puto. Nec sordebit humilitas sermo¬
nis inculti: dum ipse stilus pure in¬

Expanded text:
Ecclesiae Cluniacensis filiis frater RAYNALDUS, Vezeliacensis Ecclesiae, non tam abbas quam servus, in Domino salutem. Cum multorum fratrum monitis urgear, ut Vitam piissimi Patris domini Hugonis Cluniacensis abbatis succincte describam, devotioni, non praesumptioni inservire mihi consilium est. Quod si forte alicujus altioris ingenii viri studium in hoc opere ante nos desudarit, non, ut illum offuscare, me autem clarum facere velim, hoc agam, sed illius opus majorum atque sapientium virorum excellentiae relinquendum; nostrum vero minorum atque minus capacium studio attribuendum puto, nec sordebit humilitas sermonis inculti, dum ipse stylus pure in
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis: quia patrem suũ timebat. qui mi¬
litarib studiis illum applicare uolebat.
E cum ei uestis preciosior aut coloꝵ ua¬
rietate decentior aptaretur: ipse eam
pro abiectiori & simpliciori respue¬
bat. Nec lasciuie ut illa etas assolet.
s innocentie & simplicitati oꝑam da

Expanded text:
tivis, quia patrem suum timebat, qui mitivis, quia patrem suum timebat, qui militaribus studiis illum applicare volebat. Et cum ei vestis pretiosior ac colorum varietate decentior aptaretur, ipso eam pro abjectiori et simpliciori respuebat; nec lasciviae, ut illa aetas assolet, sed innocentiae et simplicitati operam da
Abbreviated transcription (Latin):
GINDIONI PROS SPIAE
lineam trahens: patre dalmatio ui¬
ro consulari. matre uero arembur¬
ge religiosa admodũ femina. neq
uiro natalib impari. procreatus est.
Que uenerabilis matrona hac de qͣ
agimus felici sobole grauida. cum
partus instaret: quemdam uenera¬
bilem sacerdotẽ. ut pro sui partus
angustiis alleuiandis deo sacrificium
offerret. censuit exorandum. Cuius
deuotis precib uir dei dum obtem¬
ꝑasset: uidebat. & ecce in ipso sacro¬
scõ calice. quasi cuiusdam infantuli
imago apparebat: in qua exprimere
poterat. quanti apud deum foret
meriti puer ille qui nascebatur. Mox
ꝑacto missarum officio festinat sacer¬
dos. ut rei probet euentũ: & infan¬
tem natum repperit. cuius presa¬
gium uiderat & agnouerat in tanti
speculo sacramenti. Tunc de illo multa
predicens: magnũ illum si aduiueret
futurũ protestatus est. .Ii.¬
uod ab ipsis pueritie sue ru¬
dimentis. satis iam innotesce¬
bat: dum aut eccłie aut scolis
frequentius adhereret. horis tamen fur¬

Expanded text:
gundionum prosapiae lineam trahens, patre Dalmatio viro consulari, matre vero Aremburge, religiosa admodum femina, neque viro natalibus impari procreatus est. Quae venerabilis matrona, hac de qua agimus felici sobole gravida, cum partus instaret, quemdam venerabilem sacerdotem, ut pro sui partus angustiis alleviandis Deo sacrificium afferret, censuit exorandum. Cujus devotis precibus vir Dei dum obtemperasset, videbat et ipse in ipso sacrosancto calice, quasi cujusdam infantuli imago apparebat, in qua exprimere poterat quanti apud Deum foret meriti puer ille qui nascebatur. Mox, peracto missarum officio, festinat sacerdos ut rei probet eventum, et infantem natum reperit, cujus praesagium viderat et agnoverat in tanti speculo sacramenti. Tunc de illo multa praedicens, magnum illum si adviveret futurum protestatus est. Quod ab ipsis pueritiae suae rudimentis satis iam innotescebat, dum aut ecclesiae aut scholis frequentius adhaereret, horis tamen fur
Abbreviated transcription (Latin):
ornata: licet alienigenã prisca
prohibemur ducere lege. uerũ
finees compellimur. formidare.
ideo dampnationis eterne addi
est elogio: quia talentũ intelle

Expanded text:
. Nam etsi alienigenam prisca non prohibeamur ducere lege; tamen nisi Phineen compellimur formidare ideo damnationis aeternae addictus est elogio, quia talentum intellec
Abbreviated transcription (Latin):
bis epc̃. regionis aquitanie
oriundus fuit. que ab occeano
lib seiungit᷑: apud gallica¬
nas familias nobilitatis lam¬
padib non obscurus. immo
pre ceteris grã generositatis
ornatus: nitore pectoris ad¬
dito quasi fulgens lucifer in¬
ter cetera astra ꝓcessit. Cuius
a cunabulis tante sapientie
pͥmitiua lactabatur infantia:
ut iam tunc palam posset in¬
telligi xp̃m in suis causis pro
obtinenda uictoria necessariũ
sibi iussisse militẽ ꝓpagari. De
niq coniugẽ habens & filiam:
ita plenitudine amoris dñi ue¬
nerabiles animos eccłiastice regu¬
le tradidit informandos: ut ad¬
huc laicali ꝓposito constitutus.
diuino nutu pontificis grãm
possideret. Ita se ipsum ꝓpria disciplina co¬
hercebat intonsus. quasi futurã speciem in¬
dicans. ut in reprehensibilis in templo dñi

Expanded text:
iscopus regionis Aquitaniae oriundus fuit, quae ab Oceano inta sejungitur: apud Gallicanas vero familias nobilitatis lampade non obscurus, imo magis prae caeteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito quasi refulgens Lucifer inter astra, processit. Cujus a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatuut iam tunc potuisset intellegi, Christum in suis causis pro obtinenda victoria necessarium sibi iussisse militem propagari. 8 Denique coniugem habens et filiam ita plenitudine domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus divino nutu pontificis gratiam possideret: ita se ipsum propria disciplina cohercebat intentus quasi futuram speciem indicans, ut inreprehensibilis in templo Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sicilie. audiens scãm opinionẽ uirginis
deo dicate agathe: multifaria intentio¬
nȩ querebat: ut ad eam ꝑtingeret. Per
singula enĩ crimina mentis sue: singu¬
loꝵ in se uitioꝵ ex agitabat affectus.
mis ortam dei famulam fecit artari: ut¬
qui erat degener. & ignotus. ꝑ hoc re¬
sonaret apud aures uulgi. quod tantus
esset ac talis. qui posset etiam expecta¬

Expanded text:
siciliae . audiens sanctam| opinionem uirginis d\e/o dicate agathae| multefaria intentione perquirebat . | ut ad eam pertingeret per singulam enim| criminam mentis suae . singulorum in se| uiciorum exagitabat affectus·emis ortam qui erat di genere ignotus per hoc sonaret apud| aures uulgi . quod tantus esset ac talis qui posset| etiam specta
Abbreviated transcription (Latin):
itaq brigida
quam deus p̾¬
sciuit ad suã
imaginẽ & p̾¬
destinauit a
xp̃ianis nobi¬
tib de bona.
ac prudentissima ectech prosapia in scot¬
chia orta. patreq dubtocho. & matre
processa genita. a sua pueritia bonarũ
studiis moleuit. Electa enim ex deo puel¬
la morib sobrietatis ac pudicitie plena.
in meliora semꝑ crescebat. E quis sua

Expanded text:
itaque Brigida, quam Deus praescivit, ad suam imaginem et praedestinavit, a christianis nobitibus, de bona ac prudentissima Etech prosapia in Scotia orta, patre Dubtocho, et matre Brocca genita, a sua pueritia bonarum rerum studiis inolevit. Electa enim ex Deo puella moribus sobria, aetatis ac pudicitiae plena, in meliora semper crescebat. Et quis sua
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur
tudinẽ tuã
multiplica¬
sti filios ho¬
minũ. In
ipsa mula¬
plicadione illi specialiter ad deum per¬
tinent: qui uitam suam uouerint cre¬
atori: ita ut corpus & animam inden¬
tissimam xp̃o faciant. Unde beatus
uir interamnensis ep̃c sc̃s ualentinus:
bene uiuendo meruit uirtutib adhe¬
rere. Que uirtutes latentem hominẽ
omni mundo credentium animis tradi¬
derunt. Cum igitur athenienses nobi¬
liter nati. proculus. eufimus. & apol¬
lonius. scolastici uiri. apud grecos. lati-¬
na studia desiderassent: apud cratonẽ
ciuem suum. oratorem utriusq lingue.
in urbe roma hospitabantur: cuius &
magisterio & hospicio fouebantur. fac¬
tum est autẽ ut unicus cratonis filius
ceremon nomine. iuuenis scolasticus. sic
incurreret egritudinem: ut incuruato
dorso caput inter genua remaneret.
umq omnes

Expanded text:
loquitur tudinem tuam multiplicasti filios hominum”. In ipsa multiplicatione illi specialiter ad Deum pertinent, qui uitam suam uouerunt Creatori, ita ut corpus et animam intentissima Christo faciant. Vnde beatus uir Interamnensis episcopus, sanctus Valentinus, bene uiuendo meruit uirtutibus adherere, quae uirtutes latentem hominem omnis mundi credentium animis tradiderunt. Igitur Athenienses nobiles nati Proculus, Efibus et Apollonius, scolastici uiri, cum apud Grecos Latina studia desiderassent, apud Cratonem ciuem suum, oratorem utriusque linguae, in urbe Roma hospitabantur, huius et magisterio et hospitio fouebantur. Factum est autem, ut unicus Cratonis filius, Cerimon nomine, iuuenis scolasticus, sic incurreret egritudinem ut, incuruatus dorso, caput habens inter genua remaneret. Cumque omnes
Abbreviated transcription (Latin):
predictum locellum argenteum tratisla¬
tum fuit. rado tunc subdiaconꝰ suesso
luc conuenerat. iam ꝑ annũ integrum
dolore dentium adeo die noctuq uexa¬
batur. ut sensum ꝑdere pre nimio do¬
lore metueret. Qui dum ep̃i incomposi
in qua dolore uexabatur loco in quo sc̃m
corpus iacuerat apposuit. & mox ab ipso
dolore liberatus deinceps dentiũ dolorẽ
non sensit. sicut post uiguiti quinq an¬
nos idem referre curauit. & ipsa die in
quodam oratorio ubi memoria beati re¬
migũ colitur in pago ribuario duo con¬
tracti sanati fuerunt.
x tempore siquidem prime ac sede
trans lationis sicut & ante multe.
&e insignes uirtutes in eodem loco
ꝑ ipsius sci merita ex diuersis uirtu
tas: s hic ꝓpter pluralitatẽ & quia sepi¬
us ibidem ostenduntur. omisimus ponere.

Expanded text:
predictum locellum argenteum translapredictum locellum argenteum translatum fuit, Rado tunc subdiaconus aeccleluc convenerat, iam per annum integrum dolore dentium adeo die noctuque vexabatur, ut sensum perdere pre nimio dolore metueret. Qui, dum ein qua dolore vexabatur, loco in quo corpus sanctum jacuerat, apposuit; et mox ab ipso dolore liberatus, deinceps dentium dolorem non sensit, sicut post viginti quinque annos idem referre curavit. Et ipso die in quodam oratorio, ubi memoria beati Remigii colitur, in pago Ribuario, duo contracti sanati fuerunt. Ex tempore quidem primae ac secundae translationis, sicuti et ante, multae et insignes virtutes in eodem loco per ipsius sancti merita ex diversis infirmtas, sed hic propter pluralitatem, et quia saepius ibidem ostenduntur, omisimus ponere.
Abbreviated transcription (Latin):
OSI
uindictã sce¬
lerum que fa¬
cta est a dño
cede galliarũ.
prosequente
Wandaloꝵ cru¬
delitate. mise¬
ricordiam celi
distillauerunt. : cum ad mitigandam
gentis francoꝵ barbaricã ferocitatem
suꝑ uenturã diuine animaduersionis
ꝓpter iniquitates ꝑ seuerantes ultionẽ.
mundo presulem a deo predestinatum
Remigium pontificẽ hoc ordine protu
uenerabilis ac dignꝰ professi¬
one &e nomine montanus
monachus in reclusione solitariã ui¬
tam ducens. ieiuniis. uigiliis atq
orationib continue uacans. nec non
ceterarũ uirtutũ insignib. adeo di¬
uinitati se cõmendabilem reddens.
ut angelicis sepius frueretur alloqui¬
is & celestib frequenter uisionib. ac
reuelationib interesset. Is ergo cũ
ꝑuigil in oratione pro pace sc̃e eccłie
que multis ac diuersis afflidionib¬
fuerunt posite kł octobris. quo kalenda¬
rum die & altera eius translatio ante
plures annos fuerat celebrata. Cum au¬
tem scĩssimũ corpus eius de sepulchro in

Expanded text:
ost vindictam scelerum, que facta est a Domino cede Galliarum, prosequente Wandalorum crudelitate, misericordiam caeli distillaverunt, cum ad mitigandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum Remigium pontificem hoc ordine protulrabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset. Is ergo cum pervigil in oratione pro pace sanctae aecclesiae, quae multis ac diversis afflictionibfuerunt positae Kl. Octob.; quo Kalendarum die et altera eius translatio ante plures annos fuerat celebrata. Cum autem sanctissimum corpus eius de sepulchro in
Abbreviated transcription (Latin):
rere ꝑditam de
celis in hunc mũ¬
dum. per uirgi¬
nalem uenerat
uterum. & tota
sue dispensationis & nr̃e salutis ꝑacta ple-¬
nitudine. cum triumpho głe. ad sedem pa¬
terne maiestatis reuersus. ut tetricas igno¬
rantie tenebras toto depelleret orbe. mul¬
ta scõꝵ lumina doctoꝵ euuangelice pre¬
dicationis luce fulgentia todo diuiserat
mundo: ut sicut celum fulgentib ornat᷑
stellis. que tamen omnes ab uno illustran¬
tur sole: sic & lata terrarum spacia scĩs
splendescerent doctorib. qui tamen ab
eterno sole illuminati. diuina preuenien¬
te grã. cecas ignorantie tenebras uere fi

Expanded text:
rere perditam de caelis in hunc mundum per uirginalem uenerat uterum et, tota suae dispensationis et nostrae salutis peracta plenitudine, cum triumpho gloriae ad sedem paternae maiestatis reuersus, ut tetricas ignorantiae tenebras toto depelleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fi
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ ne ineulta orãtio prolixa sui conti¬
nuatione. legentes seu audientes fasti¬
dio grauet. hie primũ cepto operi termi¬
num ponamus: quatinus illis que ma-¬
gis delectant recreati aliud exordiũ se¬
quentia nosse uolentes. ex pediti reppe¬

Expanded text:
erum ne inculta oratio prolixa sui continuatione legentes seu audientes fastidio gravet, hic primum coepto operi terminum ponamus, quatenus illis quae magis delectant recreati, aliud exordium sequentia nosse volentes expediti repe
Abbreviated transcription (Latin):
insaniam. Tunc felix dixit ad eum. Ad
te inquit sumus destinati. Sẽs eleutheriꝰ
respondit. A ego sciebam. Nec enim eum¬
quicquã latebat: quia sp̃u dñi erat reple¬
tus. Sic sc̃s eleutherius aperiens os suũ.
plurimis eos allocutus est uerbis: ita ut
omnes mirarentur suꝑ eius doctrinam.
Et cadens ad pedes eius felix comes: di¬
xit ad eum. Da michi domine eleuthe¬
ri talem intellectũ: ut credam in deum
tuum. cui tu deseruis. Apertissime enĩ
colui. Sicq sc̃s eleutherius facta oratio¬
ne. imposuit ei manũ: & fecit xp̃ianum.
Egressi uero: properabant romã. Eue¬
nientes ad quendam locũ: uidens aquã
intingue me ut deleantur peccata mea:
& recedam ab insipientia qua teneor.
Sic sc̃s eleutherius tenens manũ eius:
orauit dicens. Domine iħu qui scm̃ apo¬
stolum tuũ philippũ desiderante eunucho
non prohibuisti in uia baptirari: ita nc̃

Expanded text:
insaniam. Tunc felex ad eum| ad insaniam. Tunc felex ad eum| ad te inquid destinati sumus. Eleutherius respondit| et ego sciebam. Nec enim quicquam eum late| bat quia spiritu dei erat plenus. Sic eleutherius aperi| ens os suum . plurimis eos adlocutus est uerbis| Ita ut omnis admirarentur super eius doctrinam| et cadens ad pedis eius felix comes dixit ad eum| Da et mihi domine eleutheriae talem intellectum| ut credam in deum tuum . cui tu deseriis. Apertissimi| etcolis. Sic eleutherius . facta oracione inpo| suit ei manum et fecit eum christianum. Egressi| uero properabant romam et uenientes ad quen| dam locum . uidens aquam intenge me ut dele| antur peccata mea et recedam ab insipiencia| qua tenior. Sic eleutherius tenens manum eius| Orauit dicens. Domine ihesus sto| lum tuum phylippum desiderantem enuchum| non prohibuisti in uia baptizari ita et nunc|
Abbreviated transcription (Latin):
LEU¬
THE¬
nobilissimi uiri nos delectat &e ani¬
fuisset senatoꝵ. ac ter candidam edi¬
Que eum postmodũ offerens domino:
cuidam scõ tradidit ep̃o sacris litteris
edocendum. E leutherius uero crescebat
diaconatus eum prouexit officium. De
gis crescebat in fide. factus itaq annoꝵ¬
uiginti duoꝵ : presbiterĩ onus accepit. Do¬
fuerat cõmendatus multa sig¬
adrianus imperator adueniens romã
de partib orientis. audiens de beati ele-¬
uttherii fama. quod tanta signa & mul¬
tas uirtutes ꝑ eum dominus & in urbe
& in loco quo fuerat destinatus demon¬
straret: mittens felicem comitẽ cum du¬
centis militib eum exhiberi precepit.
Adueniens uero felix comes: ingressus
eccłiam eum tractantẽ inuenit. uidens
autem sc̃s eleutherius felicem: dixit
ad eum. Quid ad nos cum tanta ty¬
rannide aduenisti felix: Nunquiad
potestati ur̃e possumus resistere: ES do¬
minus qui me ab adolescentia mea ser¬
uare dignatus est : ipse urãm superabit

Expanded text:
leuthenobilissimi uiri nos delectat| et anifuisses senatorum| et candida ediquae eum post modum of| ferent domino. Cuidam sancto tradidit episcopo sacras litte| ras edocendum. Is uero crescebat diaconatus prouexit officium. Elegis| crescebat in fide. Factus itaque annorum .XVII.| presbitirii onus accepit. Dofuerat comendatus.| multa sigadrianus imperatur adueniens romam| de partebus orientes. Audiens de beati Eleutheriae| fama quod multa signa et plures uertutes per eum| dominus et in urbe et in loco quo fuerat distenatus os| tenderet. Mitens filecem comitem cum docentes| militibus eum exhibere praecepit. Adueniens uero| felex comes cum equo ingressus eclesiam eum trac| tantem inuenit. Videns autem sanctus eleutherius| felicem comitem dixit ad eum. quid \ad/ nos cum ti| rannide aduenisti . felex numquid potestati| uestrae possumus resistere. Sed dominus qui me abu| liscencia mea gubernare dignatus est ipse ues| trum superauit
Abbreviated transcription (Latin):
die sterni tribunal in consistorio: & se¬
dens pro tribunali eum sibi offerri pre¬
cepit. Dixitq ad eum. Eleutheri. quid
passus es ut de tam nobili genere & ta-¬
li uiro filius. uanissime te tradidisti re¬
ligioni: ut colas eum qui ab hominib
est crucifixus: At uero sc̃s eleutheriꝰ stans:
studebat silentio. Adrianus imperator:
dixit ad eum. E leutheri. non respondes
ad ea que te interrogo: Sc̃s eleuthe¬
rius respiciens in celum: facto signacu

Expanded text:
erni in consistorio et sedens| eum pro tribunal offerri praecepit . dixitque| ad eum . eleutheri quid passus es . ut de tam| nobile genere et tanti uiri filius . uanissimae| te traderes relegione et colas eum qui ab hominibus| est crucifixus. Ad uero eleutherius stans stupe| bant in silentio. Tunc adrianus imperator dixit| ad eum . eleutheri. Responde ad ea que te interrogo.| Sic eleutherius aspiciens in caelo facto signacul
Abbreviated transcription (Latin):
bem cathinensiũ sitiens
ꝑgeret ad sepulchrũ eiꝰ:
lem uirginẽ nobilissimã
re festiuitatis gr̃a inuitante. cum matre euticia
quȩ ꝑ annos quattuor fluxil sanguinis fatigata. nul¬

Expanded text:
bem| cataniensium sicienter pergeret ad sepulchrum sanclem . uirginem nobilissimam re festiuitates gratia inuitante. Cum matre| euthicia+ per annos quattuor fluxu sanguinis patie|