comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in regno. s adhostes ⁊ ad extra¬
neos. Utrum autem deceat regẽ
hrr̃e exploratores in regno pp̃ ali¬
am cam qͣm ne populus insur¬
gat in ip̃m infra dicetur. ad p̃-¬
sens autẽ scire sufficiat ꝙ nõ
sic rex eget exploratorib ut ty¬
rannus ¶ uĩ. est cautela ty¬
ranica nõ solũ non ꝑmittere
et puertere. uolunt enĩ tprãnt
turbare amicos tũ amicis po¬
pulum cum insignib insigneᷤ
cum seip̃is uident autem ꝙ ꝙͣ
diu ciues discordant a cuiib
eius potentie resisti. Nam tũc
q̃lz paitium timens alteram
nent᷑ insurgit contra tyrannũ
Uerus autem rex econtrario ñ
proturat turbatõm existentiũ
in regno: s pacem et concordiã
ałr enim non esse uerus rex qr
non intenderet cõe bonum. Nuĩi.
est pauperes facere sb̃ditos ado
ut ip̃e tyrannus nulla custodi¬
a egeat. Uolunt enim tyrãm
sb̾ditos intm̃ esse pauperes ut
sic occupentur cura cotidiana
quib inligent ut non uacet
eis aliquid machinari contra

Expanded text:
in regno: sed ad hostes, et ad extraneos. Utrum autem deceat reges habere exploratores in regno propter aliam causam, quam ne populus insurgat in ipsum, infra dicetur: ad praesens autem scire sufficiat, quod non sic rex eget exploratoribus, ut tyrannus. Sexta cautela tyrannica, est non solum non permittere et pervertere. Volunt enim tyranni turbare amicos cum amicis, populum cum insignibus, insignes cum seipsis. Vident autem quod quandiu cives discordant a civibuseius potentiae resisti: nam tunc quaelibet partium timens alteram, neutra insurgit contra tyrannum. Verus autem rex econtrario non procurat turbationem existentium in regno, sed pacem et concordiam: aliter enim non esset verus rex, quia non intenderet commune bonum. Septima, est pauperes facere subditos adeo ut ipse tyrannus nulla custodia egeat. Volunt enim tyranni subditos esse intantum pauperes, ut sic occupentur circa cotidiana quibus indigent, ut non vacet eis aliquid machinari contra
Abbreviated transcription (Latin):
sit inuentiuus ex se s qd̾ sit
ꝑspicax ⁊ intelligens alioꝵ dc̃a.
nam ꝑfectio scĩe potissime in ui¬
dicio consistit. non eĩ satis ẽ ali¬
oꝵ dc̃a intelligere ⁊ de se multa
inuenire nisi tam de intellectis
ꝙͣ de inuentis nou̾it iudicare q̃
sunt tenenda ⁊ que respuenda:
qͣntum ergo ad scĩam talis d
queri doctor quis sit inuentiuꝰ
ex se intelligens alios ⁊ bñ in¬
dicatiuus tam de inuentis ꝙͣ
de intellectis ¶nam ⁊ dato ꝙ fi¬
lii nobilium et maxime regũ
et principũ nolint omĩo ad ꝓ

Expanded text:
inventivus ex se, sed quod sit perspicax et intelligens aliorum dicta. nam perfectio scientiae potissime in iudicio consistit. Non enim satis est aliorum dicta intelligere, et de se multa invenire, nisi tam de intellectis quam de invenitis noverit iudicare quae sunt tenenda, et quae respuenda. Quantum ergo ad scientiam talis debet quaeri doctor, qui sit inventivus ex se, intelligens alios, et bene iudicativus tam de inventis quam de intellectis. Nam et dato quod filii nobilium, et maxime regum, et principum nolint omnino ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ principum est pponendus
assimi. lat pedagogo. sic̃ ergo cõ¬
cupiscibñis. indiget rõne diri¬
gente ⁊ reglante sic puer indi¬
get magistro pedagogo. qͣre
sic̃ rõ semper dep̃catur ad optĩa
tima instigare. Si igitur in doc¬
trina pueroꝵ funs intentus est
instigatio ad optima qr ex fine
accipienda ẽ rõ oĩm alioꝵ ¶ tał
q̃rendus est magr̃ qui possit iu¬
uenes sibi. ꝯmissos ad oꝑtima
inducere. ¶ Optimum autem
⁊ bonum ad qd̾ inducendi sũt
gister pueroꝵ nobilium ⁊ maxͤ
regum ⁊ principum tria in se
hr̃e d. dz enim ẽẽ sciens in spe¬
culabilib. prudens agibilibus
⁊ bonus in uita. ¶Ad hec aut̃
ꝙ sit sciens in speculabilib tri¬
a requiruntur qd̃ sit inuenti¬
uus ex se q̃d̃ intelligat alioꝵ
inuenire sz solum nouit alioꝵ
dẽa referre magis est recitator
qm doctor. decet igitur ip̃m eẽ
inuentiuũ. Scdõ decet ip̃m ẽẽ
intelligentem ⁊ ꝑspicacem. nã
sicut nullus bñ ⁊ ꝑfcẽ sibi suf¬

Expanded text:
 principum est proponenduassimilat paedagogo. Sicut ergo concupiscibilis indiget ratione dirigente et regulante: sic puer indiget magistro et pedagogo. Quare sicu ratio semper deprecatur ad optima,tima instigare. Si igitur in doctrima puerorum finis intentus est, instigatio ad optima; quia ex fine accipienda est ratio omnium aliorum, talis quaerendus est magister, qui possit iuvenes sibi commissos ad optima inducere. Optimum autem et bonum, ad quod inducendi sunt gister puerorum nobilium, et maxime regum et principum, tria in se habere debet. Debet esse sciens in speculabilibus. Prudens in agibilibus. Et bonus in vita. Ad hoc autem quod sit sciens in speculabilibus, requiruntur tria. Quod sit inventivus ex se. Quod intelligat alioruinvenire, sed solum novit aliorum dicta referre, magis est recitator, quam doctor. decet igitur ipsum esse invenitivum. Secundo decet ipsum esse intelligentem et perspicacem. Nam sicut nullus bene et perfecte sibi suf
Abbreviated transcription (Latin):
racionabile est eos hr̃e corpus bñ
dispõitum ⁊ bene complexionatũ.
cum ergo molles carne aptos m̃¬
ma q̃ nobiles hr̃e mentem aptã
⁊ ẽẽ dociles ⁊ industrres quia meis
uiget carnis mollicies ⁊ bonitas
complexionis. Rursus hoc idem
conueint ex conuersatione ⁊ soci¬
etate aliorum nobiles enim quia
multos hñt respicientes ad eos i
considerances eorum ftã incitant᷑
ut sint uiri meditatiui sb̃tilicer
inuestigantes quid decet eos fa¬
cẽ ne opera eorum que multi con¬
siderant reprelensibilia uideant᷑
quare conueint eos ex diligen¬
ti consideratõne suorum agibiliũ
eẽ dociles ⁊ industres. Ex hoc aũt
appare põt quanto odiendi sunt
adulatores omnia aliorum fc̃a
comnendantes cum enim nobi¬
les nõ rep̾henduntur s adulato¬
ribus omnia etiam eorum fc̃a
conmendãtur disponunt᷑ ut se¬
ip̃os ignorent ⁊ ut sequantur uo¬
luntatem nõ racõnẽ sinaxime
ergo nobiles fuint dociles ⁊ in¬

Expanded text:
rationabile est, eos habere corpus bene rationabile est, eos habere corpus bene dispositum, et bene complexionatum. Cum ergo molles carne aptos me nobiles habere mentem aptam, et esse dociles et industres, quia in eis viget carnis mollicies, et bonitas complexionis. Rursus hoc idem contingit ex conversatione, et societate aliorum. Nobiles enim quia multos habent respicientes ad eos, et considerantes eorum facta, incitantur, ut sint viri meditativi, subtiliter investigantes quid decet eos facere, ne opera eorum, quae multi desiderant, reprehensibilia videantur. quare contingit eos ex diligenti consideratione suorum agibilium esse dociles, et industres. Ex hoc autem apparere potest, quanto odiendi sunt adulatores, omnia aliorum facta commendantes. Cum enim nobiles non reprehenduntur, sed ab adulatoribus etiam eorum mala facta commendantur, disponuntur, ut seipsos ignorent, et sequantur voluptarem, non rationem. Maxime ergo nubiles fiunt dociles et in
Abbreviated transcription (Latin):
ius ditari inceperunt quanto
magis proceditur per protreatõ¬
nem filiorum tanto minus est
memoria gentores suos fuisse
pauperes. Ideo semper augniẽ¬
tatur nobilitas ⁊ semper sunt
magis antiquate duucie infi-¬
liis quam inparentibus quare
cum nobilitas semper indinet
animum nobilum ut faciãt
magna sequitur nobiles esse
magnificos ⁊̃ magis quam
parentes quia quodam modo
sunt nobiliores illis ideo no¬
biles nõ soł sunt magnifici
s ⁊̃ nituntur maiora fatere
quam parentes sbnde ⁊ ph̾s.
iiiͦi. eth. ait quod magnam¬
mos ⁊ magnificos decet esse
nobiles ⁊generosos mult enĩ
ibidem quod nobiles ex sua
nobilitate incitantur ut sint
magnamini ⁊ magnifici ¶
Tertio nobiles sunt dociles ⁊
industres quod duplici de cã
contingit una sumitur ex nuitrimẽ¬
to ⁊ excustodia corporis. Alia uero ex
conuersatõne ⁊ societate aliorum.
cum enim nobiles cum magna di¬
ligencia nutriant᷑ ⁊ cum magna
cura proprium corpus custodiant

Expanded text:
ius ditari inceperunt: quanto ius ditari inceperunt: quanto magis proceditur per creationem filiorum, tanto minus est memoria genitores suos fuisse pauperes. ideo semper augmentatur nobilitas, et semper sunt magis antiquatae divitiae in filiis quam in parentibus. quare cum nobilitas semper inclinet animum nobilium ut faciant magna, sequitur nobiles esse magnificos, etiam magis quam parentes: quia quodammodo sunt nobiliores illis. Ideo nobiles non solum sunt magnifici, sed etiam nituntur maiora facere quam parentes. Unde Philos. 4. Eth. ait, quod magnanimos et magnificos decet esse nobiles et gloriosos. Vult enim ibidem, quod nobiles ex sua nobilitate incitantur, ut sint magnanimi, et magnifici. Tertio nobiles sunt dociles et industres. quod duplici de causa contingit. Una sumitur ex nutrimento, et ex custodia corporis. Alia vero ex conservatione, et societate quadam aliorum. Cum enim nobiles cum magna diligentia nutriantur, et cum magna cura proprium corpus custodiant:
Abbreviated transcription (Latin):
nobiles ex antiquo fuerunt pre¬
sides ⁊ in suo genere presidunt¬
fuerunt multi insignes ⁊ diui¬
tes eleuatur tor nobilium ex
exemplo parencum ut tendant
inmagna ⁊ sicut magnanimi
naturale est enim quod semꝑ
effcũs uult assimulari cause.
Cum ergo filui sint quidam ef¬
fc̃s parentum naturale est fili¬
os ymittari parentes.nobiles
meorum genere fu̾nt multũ
signes ⁊tendentes inatdua
ut ymitentur parentes: affec¬
eos ẽẽ magnanimos ¶Setũ¬
do nobiles nõ solũ sunt mag¬
namim ⁊ magni cordis: s ⁊̃ si assit
facultas sunt magnifici ⁊ faciẽtes
magna : nam ceteris parib sem¬
per filii sunt nobiliores parenti¬
bus nam ut dictum est nobilitas
idem est secundum nobilem ac¬
ceptionem quam antiquare di¬
iucie uel quod uirtus ⁊ honorabi¬
litas generis: genus aũt alicu¬
ius maxime reputatur honora¬
bile si ab autiquo affluebat di¬
nicus: cum ergo semper sit dare
mitiu inquo genitores alicu¬

Expanded text:
ergo nobiles ex antiquo fuerunt praeergo nobiles ex antiquo fuerunt praesides, et in suo genere fuerunt multi insignes et divites, elevatur cor nobilium ex exemplo parentum, ut tendat in magna, et sint magnanimi. Naturale est enim, quod semper effectus vult assimilari causae: cum filii sint quidam effectus parentum, naturale est filios imitari parentes. Nobiles in eorum genere fuerunt multi insignes, et tendentes in ardua, ut imitentur parentes, affecesse magnanimos. Secundo nobiles non solum sunt magnimi et magni cordis, sed etiam si adsit facultas sunt magnifici et facientes magna. Nam caeteris paribus semper filii sunt nobiliores parentibus. Nam ut dictum est nobilitas idem est secundum communem acceptionem quod antiquatae divitiae, vel quod virtus et honorabilitas generis. Genus autem alicuius maxime reputatur honorabile, si ab antiquo affluebat divitiis. Cum ergo semper sit dare initium, in quo genitores alicu
Abbreviated transcription (Latin):
rout ad presens spectat
dr̃e possumus ip̃orum
nobilumi ẽẽ quatuor mores
laudabiles. Primo enim sũt
magnanim. Secundo mage¬
nfiti. õercio dociles ⁊ moust᷑s
Quarto sunt politici ⁊ affa¬
biles. ¶ Sunt enim nobiles
magnanmi nam nobilicas
rethorice idem est quod untus
gñis ex hoc enim aliqui dicũt᷑
eẽ nobiles quia processerunt
ex genere honorabili. genus
autem honorabile dͣ ut ph̃s
ex illo genere processerunt multip̃¬
sides ⁊ multi insignos ĩuirtus ergo
generis quam dicit ph̾s nobilita¬
tem ẽẽ nnch est aliud quam esse
ex aliquo geu̾e uel ex aliqua pro¬
sapia inqua etiam ab antiquo
fũnt mulci principantes multi
insignes. Sic ergo sentiendum
est de nobilitate ¶uerum qui se¬
cundum communem opminẽ
hominum omnia mensurant᷑
precium rei cuius cunq ex hoc
quod aliqui sunt diuites repu¬
tantur digni principari ⁊ eo ip̃o
creduntur ẽẽ insignes ⁊lonore
digni quia ergo sic est nobilitaᷤᷤ
secundum comnunem acceptõ

Expanded text:
rout ad praesens spectat, dicere possumus, ipsorum nobilium esse quatuor mores laudabiles. Primo enim sunt magnanimi. Secundo magnifici. Tertio dociles et industres. Quarto sunt politici et affabiles. Sunt enim nobiles magnanimi. Nam nobilitas ricorum idem est quod virtus generis. Ex hoc enim aliqui dicuntur esse nobiles, quia processerunt ex genere honorabili. Genus autem honorabile dicitur uttiquo ex illo genere processerunt multi praesides, et multi insignes. Virtus ergo generis, quam dicit Philosophus nobilitatem esse, nihil est aliud quam esse ex aliquo genere, vel ex aliqua prosapia, in qua etiam ab antiquo fuere multi principantes, et multi insignes sic ergo sentiendum est de nobilitate. Verum quia secundum communem opinionem hominum omnia mensurantur pretium rei cuiuslibet, ex hoc quod aliqui sunt divites, reputantur digni principari, et eo ipso creduntur esse insignes, et honore digni. quia ergo sic est, nobilitas secundum communem acception
Abbreviated transcription (Latin):
ciendis enim fossis ⁊ incõstru-¬
um ẽ ex̾citus collocandus. tria
sunt consideranda. uidel situs.
forma. ⁊ munttõnis modus.
sens spectat quatuor attendenda
Primo ut sit ibi copia aque et
alioꝵ que st̃ ex̾citui nccͣia. Sedõ ñ

Expanded text:
ciendis enim fossis, et in construm est exercitus collocandus, tria sunt consideranda. videlicet situs, forma; et munitionis modus. aesens spectat sunt quatuor attendenda. Primo ut sibi copia aquae. et aliorum quae sunt exercitui necessaria. Secun
Abbreviated transcription (Latin):
nem uericatis ¶Consueuit etiam
ad loc dari quartum sb̃sidium ii¬
nus baluenm ⁊ talia. que tristiciã
fugare solent. cum ergo tales tͥsti¬
cie impedit operationes uirtu¬
osas tanto magis decet reges et
principes tales tristicias mode¬
rare. quanto decencius est eos ex¬
cellere inoperibus uirtuosis. E¬
nun quedam sunt magis princi¬
pales quedam ininus.

Expanded text:
nem veritatis. Consuevit etiam ad hoc dari quartum subsidium, vinus, balneum, et talia quae tristitiam fugare solent. Cum ergo tales tristitiae impediant operationes virtuosas, tanto magis decet reges, et principes tales tristitias moderare, quanto decentius est eos excellere in operibus virtuosisnum quaedam magis principales, et quaedam min
Abbreviated transcription (Latin):
Ille barbarus est simpli qui a¬
se ipso est extraneus ⁊ seipsum
non intelligit. Qd̃ ẽẽ non pot̃
nisi careat usu rõnis ⁊ intllcus.
S cum carens rõnis usu sit nͣa¬
liter seriuis qr nescit seip̃m diri¬
tur. Id̃ est esse natura barbaꝵ et ser¬
uum. q̃r si apud barlaros eund̃
hñt ordinẽ uxor ⁊ seruus. hoc ẽ¬
stinguere inter regimen coniu¬
gale et seruile. qr̾ si decet ciuesẽẽ
industres ⁊ cognostere modum ⁊
ordinem naturalem indecens ẽ
eos uti uxorib tanqͣm serius.
tanto tñ hoc est magis indetẽs
apud reges ⁊ principes qnͣto de

Expanded text:
t barbarus simpliciter, qui seipso est extraneus, et seipsum non intelligit: quod esse non potest, nisi careat usu rationis et intellectus. Sed cum carens rationis usu sit naturaliter servus, quia nescit seipsum diritur, idem est esse natura barbarum et servum. Quare si apud Barbaros eundem habent ordinem uxor et servus, hoc estinguere inter regimen coniugale, et servile. Quare si decet cives esse industres, et cognoscere modum et ordinem naturalem; indecens est eos uti uxoribus tanquam servis. Tanto tamen hoc magis indecens est apud reges et principes, quanto de
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽet ad regionem / nã qnͣ¬
to ciuitas illa maiori regione
⁊ maiori t̾raꝵ spacio potiretur
tanto sustentare poss maiorẽ
numeꝵ bellantium. Tertioa¬
piciendum ẽet ad loca uitina:
ut utrum ciuitas illa hr̃et tir-¬
ia se uicinos amicos uł inimi-
Quare cum ars ⁊ scĩa nõ pos¬
sit ẽẽ circa particularia sigͣta.
uolens tradere artem de regimi¬
ne ciuitatum non pot̃ statuere
det̾minatum numeꝵ bellatoꝵ
S talia relinqnda sunt uidi¬
cio prudentis rectoris/ conside¬
rantis conditõnem ciuium.
modum regionis ⁊ cirtunstã¬
positio socratis cuta regimen
ciuitatis trahi possit ad bonũ
intellectum.

Expanded text:
dum esset ad regionem: nam quanto civitas illa maiori regione et maiori terrarum spatio potiretur, tanto sustentare posset maiorem numerum bellantium. Tertio aspiciendum esset ad loca vicina, ut utrum civitas illa haberet circa se vicinos amicos vel inimicoQuare cum ars et scientia non possit esse circa particularia signata, volens tradere artem de regimine civitatum, non potest statuere determinatum numerum bellatorum: sed talia relinquenda sunt iudicio prudentis rectoris considerantis conditionem civium, modum regionis, et circumstanpositio Socratis circa regimen civitatis trahi possit ad bonum intellectum.
Abbreviated transcription (Latin):
iacendo est eis commodurri aut
requies. ¶Quinto decet ip̃os
pp̃ iusticiam ⁊ commnune bo¬
num qiͣ nõ app̃ciare corporalẽ
uitam. nam cũ tota oꝑatio lel¬
lica expoĩta sit periculis mor¬
tis nũquam quis ẽ fortis aĩo
⁊ bonus bellator nisi aliquo mͦ
sit inꝑauidus circa ꝑicula mor¬
tis. spectat eĩ ad fortem ⁊ ad bo¬
mori. tunc enim quis dr̃ bene
mori in bello qñ iuste bellans
ut pro defensione pr̃ie ul pro a¬
liquo alio magno bono iuste et
audaciter exponit se mortis peri¬
culis. Dum autem quis ultͣ
quam debeat diligit corporalem
uitam de facili eligit turpẽ fu

Expanded text:
iacendo est eis commodum aut requies. Quinto decet ipsos propter iustitiam et commune bonum quasi non appretiari corporalem vitam. Nam cum tota operario bellica exposita sit periculis mortis, nunquam quis est fortis qnimo et bonus bellator, nisi aliquo modo sit impavidus circa pericula mortis. Spectat enim ad fortem et ad bomori. Tunc enim quis dicitur bene mori in bello, quando iuste bellans, ut pro defensione patriae, vel aliquo alio magno bono, iuste et audacter exponit se mortis periculis. Cum autem quis, ultra quam debeat, diligit corporalem vitam, de facili eligit turpem fu
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r magis procieabuntur mas
ro australib mag̃ feminas. oio
enĩ flantib borrealib uentis. pp̃
roborationem caloris mat̾ni it̾i
magis possunt conseruare suos
fetus et eos ꝑfcõres faciunt. ¶ Se¬
cunda uia ad inuestigandum
hoc id̾ sumit᷑ ex lesione duorũ.
nam uuri magis leduntur si u¬
tantur conuigali copula tp̃r ca¬
lido flante austro ꝙͣ frigido flan¬
te borea: tempore enim boreali et
frigido quia calor naturalis ma¬
gis reseruatur interius plus poᷤ¬
sumus conu̾tere de alimento.:
q̃r usus coniugalis copule ĩ ta¬
li tempore non sic ledit corpora
uiroꝵ nec sic attenuat ea eo qd̃
maior sit ibi conuersio alim̃ti.
Tertia uia ad inuestigandũ
hoc idem sumitur ex aeris dis¬
positõne. Nam boreas redoit ae¬
rem purum auster uero reddit
aere autẽ exñte puro. meliora-¬
tur complexio existentium in
eo et fiunt meliores generatões:
q̃r in tali tp̃r magis est danda
oꝑa conuigali copule. Decet

Expanded text:
tempore magis procreantur masctempore magis procreantur mascro australibus, magis foeminas. Omnino enim flantibus borealibus ventis propter roborationem caloris materni uteri, magis possunt conservare suos foetus, et eos perfectiores faciunt. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex laesione filiorum. Nam viri magis laeduntur, si utantur coniugali copula tempore calido flante austro, quam frigido flante borea. tempore enim boreali et frigido quia calor naturalis magis reservatur interius, plus possumus convertere de alimento. quare usus coniugalis copulae in tali tempore non sic laedit corpora virorum, nec si attenuat ea, eo quod maior sit ibi conversio alimenti. Tertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex aeris dispositione. Nam boreas reddit aerem purum: auster vero reddit Aere autem existente puro melioratur complexio existentium in eo, et fiunt meliores generationes. Quare tali tempore magis, est danda opera coniugali copulae. Decet
Abbreviated transcription (Latin):
ħs .uiiͦ. pol. postqͣmͣ probale
uit ꝑ rõnes plurimas non
essẽ dandam operam conuigio
in etate nimis iuueninisinqui¬
rit quo tp̃i magis insistendũ
est procreatõni filioꝵ. et ait.
ꝙ tam a naturalib qm a me¬
ditis conceditur ꝙ tp̃e frigido
quo flant uenti borreales me¬
lus est dare operam coniugio¬
australes. ¶Possumus aut̃
Hec triplici uia uenari. pͥma
sumitur ex parte mulieꝵ: Scd̃ã
ex lesione uiroꝵ. Tertia ex dispo¬
untur pori corporis exalat inde
humidum. quare remanent cor¬
pora sicca. Rursus aꝑtis po¬
ris exalat naturaus caior quo
exalante corpora intrinsecus re-¬
manent frigida. unde quilz in
se ip̃o exꝑttur qd̃ tp̃r frigido flã¬
te borrea melius digit qr calor
eius int̾ius pp̃ frigus cutũstãs
non exalat s magĩs roboratur
et uigoratur. quare si uentres
mulieꝵ tp̃re hyemali sunt ca¬
lidiores. quia non exalat inde ca¬
lor⁊humidiores quia nõ eua¬
porat inde humidum magis st̃
apti ad gn̾atõnem et forte tali

Expanded text:
s 7. Polit. postquam probavit per rationes plurimas, non esse dandam operam coniugio in aetate nimis iuvenili: inquirit quo tempore magis insistendum est procreationi filiorum, et ait, quod tam a naturalibus, quam a medicis conceditur, quod tempore frigido, quo flant venti boreales, melius est dare operam coniugioaustrales. Possumus autem hoc triplici via venari. Prima sumitur ex parte mulierum. Secunda ex laesione virorum. Tertia ex dispountur pori corporis, exalat inde humidum: quare remanent corpora sicca. Rursus, apertis poris exalat naturalis calor, quo exalante corpora intrinsecus remanent frigida. Unde quilibet in seipso experitur, quod tempore frigido flante borea melius digerit, quia calor eius interius propter frigus circustans non exalat, sed magis roboratur et vigoratur. quare si ventres mulierum tempore hyemali sunt calidiores, quia non exaltat inde calor; et humidiores, quia non evaporat inde humidum, magis sunt apti ad generationem, et forte tali
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quarta uia sumitur ex m¬
malo ip̃oꝵ uiroꝵ. qr ip̃i uiri le¬
duntur si in nimia iuuentute
si tp̃r augmenti ⁊ crescente cor¬
pore utantur uen̾eis quare si hͤ
mala que ex nimia iuuentute
coniugum accidere posunt tam
conuigib qͣm eoꝵ filiis magis

Expanded text:
Quarta via sumitur ex malo ipsorum virorum: quia ipsi viri laeduntur, si in nimia iuventute si tempore augmenti et crescente corpore utantur venereis. Quare si haec mala, quae ex nimia iuventute coniugium accidere possunt tam coniugibus quam eorum filiis, magis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nam si per totum tp̃c aug¬
menti notiuum est masculis
uti coniugio cum tp̃c augien¬
ti communiter in hominib re¬
quirat tria septennia post ter¬
cium septenniũ in uiris uidere¬
tur ẽẽ debitum tp̃c dare op̃oni
copule coniugali. uin qr tus ge¬

Expanded text:
tur. Nam si per totum tempus augmenti nocivum est masculis uti coniugio, cum ad tempus augmenti communiter in hominibus requirantur tria septennia, post tertium septennium in viris videtur esse debitum tempus dare operam copulae coniugali. verum
Abbreviated transcription (Latin):
rati. temperantia autem circa
tria ẽ adhibenda tirca cibum:
potum.⁊ uen̾ea. nam nõ solum
cib indebite sumptus intẽpe¬
rantiam causat s ⁊̃ potus. De

Expanded text:
rati. Temperantia autem circa tria est adhibenda: circa cibum, potum, et venerea. Nam non solum cibus indebite sumptus intemperantiam causa, sed etiam potus. De
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat inde formam iuendiet
dam ⁊ perfectionem principan¬
tis / quare apud reges ⁊ princip̃
nõ solum detestabile ẽẽ debet tͥ
eis competunt exemplares uͥ¬
tutes quib secundum plotinũ
nephas est turpia nommnari s
cum tance bonitatis nullus eẽ
possit absq dei gratia ⁊ eius au¬
xilio quanto reges ⁊ principes
alios exellere debent tanto ar¬
dencius decet eos diuinam gra¬
ciam postulare. In hoc ergo el¬
ditur plorum elatio uolenciũ
quod ex puris naturalibus pos¬
semus omma mala uitare. et
perfectam bomtatem adquirere. C¬
dispõ quedam sunt nirtutes quedã
supra mituteri quedam annexe

Expanded text:
cipiat inde formam vivendi, et tam et perfectionem principantis. Quare apud reges et principes non solum detestabile esse debet eos eis competunt exemplares virtutes, quibus secundum Plotinum nefas est turpia nominari: sed cum tantae bonitatis nullus esse possit absque Dei gratia, et eius auxilio: quanto reges, et principes alios excellere debent, tanto ardentius decet eos divinam gratiam postulare. In hoc eergo eliditur Philosophorum elatio, violentium quod ex puris naturalibus possemus omnia mala vitare, et perfectam bonitatem acquirere. tionum quaedam sunt virtutes, quaedam supra virtute
Abbreviated transcription (Latin):
Decet ergo regiam maiestatẽ¬
summo studio cauere tyran¬
nidem ne predc̃s periculis expo¬
natur. Cap̃ .xu. que sunt que
saluant dominium regum et
ꝙ oporteat regem facere ut suo

Expanded text:
Decet ergo regiam maiestatesummo studio cavere tyrannidem, ne praedictis periculis exponatur. Quae sunt quae salvant dominium regium, et quot oporteat regem fac
Abbreviated transcription (Latin):
aspicere qũo seh̾ant quos ma¬
iestas regia honorauit ⁊ ꝓmo¬
uit ad aliquam p̃posituram ł
ad aliquem principatum aut
magistratum nich̃ enim adõ
regnum conseruat ⁊ policitiã
saliat sic̃ preficere homines bo-¬
nos et uirtuosos ⁊conferre eis
dominia ⁊ principatus.qr ma¬
xime saluatm̃ policitie est regi¬
am maiestaten consid̾are dili¬
genter quos p̾fecit in aliquib
magistratib ⁊ si bene se hũetĩt:
augere eoꝵ dominia:si male
minuere uł adõmale se hr̃e po̾¬
sent ꝙ ẽent totaliter a domini¬
o remouendi uł ⁊̃ capitali sen¬
tentia condempriandi. ¶ Sex¬
tum ẽ nulli ualde magnunt
dñium confr̃e. nã magna do¬
minia ex nimia uonitate for¬
titudine ut płimum corrũ¬
punt mentes hominum ut
fiant transg̾stores iusti. Est
aut̃ hec cautela maxĩe utilis
ad homines de quib rex certãr
diuturnam expientiam nõ
accepit. Idõ potissime obser¬
uandum est ne repente cõsti¬

Expanded text:
aspicere, quomodo se habeant, quos maaspicere, quomodo se habeant, quos maiestas regia honoravit, et promovit ad aliquam praeposituram, vel ad aliquem principatum, aut magistratum. Nihil enim adeo regnum conservat et politiam salvat, sicut praeficere homines bonos et virtuosos, et conferre eis dominia et principatus. Quare maxime salvativum politiae est, regiam maiestatem considerare diligenter quos praeficit in aliquibus magistratibus: et si bene habuerint, augere eorum dominia: si male, minuere: vel adeo male se habere possent, quod essent totaliter a dominio removendi, vel etiam capitali sententia condemnandi. Sextum est, nulli valde magnum dominium conferre. Nam magna dominia ex nimia bonitate et fortitudine ut plurimum corrumpunt mentes hominum, ut fiant transgressores iustitiae. Est autem haec cautela maxime utilis ad homines, de quibus rex certam et diuturnam experientiam non accepit. Ideo potissime observandum est, ne repente consti
Abbreviated transcription (Latin):
timores bellici ⁊ corruptõnes
extrirsece. ¶ Rursus si quis
super aliquos de nouo princi¬
pari cepit qr contra taleni pͥn¬
cipatum facilius insurgitur
ne ciues infurgant in princi¬
pem ⁊ ut magis unanimit
obecliant illi. incitiendi sunt
eis timores de extrinsetis peri¬
culis iminentib l si regnu
iliu in statu ꝑstit̾it ⁊ tlñs ille
sit naturalis ita ꝙ quasi ñ sit
memoria hominum ex quo
ille  antecessores sui optinuerit
hiꝰ principatum. tacta cautela
non magnam utilitatem hr̃e
uidetur.Qiͣtum autem qd̃
policitiam saluare iuidetur est
cauere seclitõnes ⁊ contentro¬
nes nobilium ⁊ hoc ponerido
eis leges qr legibz non de facili
contradicitur. Sunt enim in
regno tales leges instituende
ut per eas sedari possint conten¬
tõnes nobiliur nam baronib
disseritib fiunt dissertões ĩ reg¬
no ⁊ per coñs fit pp̃aramertuz
ut dissoluatur regius principa¬
tus. ¶Quintum: ẽ diligent̾

Expanded text:
timores bellici, et correptiones timores bellici, et correptiones extrinsecae. Rurusus, si quis super aliquos de novo principari coepit, quia contra talem principatum facilius insurgitur; ne cives insurgant in principem, et ut magis unanimiter obediant, incutiendi sunt illis timores de extrinsecis periculis imminentibus: sed si regnum diu in statu perstiterit, et dominus ille sit naturalis, ita quod quasi non sit in memoria hominum ex quo ille et antecessores sui obtinuerunt huiusmodi principatum, tanta cautela non magnam utilitatem habere videtur. Quartum autem quod politiam salvare videtur, est cavere seditiones et contentiones nobilium; et hoc ponendo eis leges, quia legibus non de facili contradicitur. Sunt enim in regno tales leges instituendae, ut per eas sedari possint contentiones nobilium. Nam baronibus dissentientibus fiunt seditiones in regno, et per consequens sit praeparamentum ut dissolvatur regius principatus. Quintum, est diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
ge scd̾m rem: prope autem scõ
timorem policiciam saluant
ciues enim magis sunt sb̃iec¬
ti principi ⁊ plus ei obediunt
si ex ext̾iorib corruptõem time¬
ant guerra enim ext̾ior tollit
seditõnes intrinsecas ⁊ redoit ci¬
ues magis unanimes ⁊ con¬
cordes. ¶ Exemplum hꝰ hemꝰ
in romanis. quib postqm defe¬
terunt exteriora uella. intra se¬
ip̃os bellare teperunt. ¶Est ã
hec cautela itilis solum duob̾
principatib ut principatui cõ¬
scituto ex hominib assuetis ad
bella et principatui i quo qͥs
nouiter regnare cepit. hominẽ
enim bellatores ⁊ assueti ad p̃¬
lia quib non fuit cure de uirtu¬
tib aliis nisi de fortitudine scõ¬
ferro ꝙ dum ẽ in continuo exer¬
citio clarctatem ht̃ s si diu re¬
manet ociosum rubiginem
contrahit. sic ⁊ tales bellantes
fiunt obeclientes principi ua¬
cantes uero nesciunt debrte se
habere q̃r talib ut debite se ha¬
beant semper incutiendi sunt

Expanded text:
ge secundum rem, prope autem secundum ge secundum rem, prope autem secundum timorem politiam salvant: cives enim magis sunt subiecti principi et plus ei obediunt, si ex timoribus corruptionem timeant. Guerra enim exterius tollit seditiones intrinsecas, et reddit cives magis unanimes et concordes. Exemplum huius habemus in Romanis, qui postquam defecerunt exteriora bella, intra seipsos bellare coeperunt. Est autem haec cautela utilis solum duobus principatibus: ut principatui constituto ex hominibus assuetis ad bella, et principatui in quo quis noviter principari coepit. Homines enim bellatores et assueti ad proelia, quibus non fuit curae de virtutibus aliis nisi de fortitudine, sferro, quod dum est in continuo exercitio claritatem habet, sed si diu remanet inofficiosum, rubiginem contrahit. sic et tales bellantes fiunt obedientes principi: vacantes vero nesciunt debite se habere: quare talibus ut debite se habeant semper incutiendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
x. que polititiam saluant
et que oporteat facere regem ad
hoc ut se in suo principatu pre¬
seruet. ¶Primum est nõ ꝑ¬
mittere in suo regno transgies¬
siones modicas. nam multe
modice transgressiones ut ait
ph̾s equantur uni transg̾scio¬
ni magne. suit multe parue ex¬
pense equiualent uni magno
sumptui. parue enim transg̃e¬
siones si multte sint disponũt
ad transg̾stiones magnas. nã
qui minima negligit paulatĩ
defluit in maiora. principiis
ergo ẽ obstand̾ ⁊ inhibende sũt
obliquitates ⁊ modiai. ¶Se¬
cundum p̾seruans policiciam
⁊ regimen regium ẽ bene uti hu̾
qui sunt in regno. Introducen¬
do eos ad aliquos principatus
honorando eos ⁊ nõ ĩiuriando
cis. Nam ut innuit pħs ĩ pol.
bñ uti tiuib non solum p̃ser¬
uat policiciam rectam s ⁊̃ prĩ¬
cipatus ex hoc durabilior reddi¬
tur dato ꝙ in ip̃o sit aliꝙͥ obli¬
quitatis ãmixtum.¶Terciũ
ẽ incutere timorem hiis qui st
in policitia. nã corruptõnes lõ¬

Expanded text:
salvant, et quae oportet facere regem ad hoc ut se in suo principatu praeservet. Primo est, non permittere in suo regno transgressiones modicas. nam multae modicae transgressiones ut ait Philos. aequantur uni magnae, sicut multae parvae expensae aequivalent uni magno sumptui: parvae enim transgressiones si multae sint, disponunt ad transgressiones magnas. Nam qui minima negligit, palulatim defluit in maiora. principiis ergo est obstandum, et inhibendae sunt obliquitates, etiam modicae. Secundum praeservans politiam et regnum regium, est bene uti iis qui sunt in regno, introducendo eos ad alioquos principatus, honorando eos, et non iniuriando eis. Nam ut innuit Philosophus in Poli. bene uti civibus non solum praeservat politiam rectam, sed etiam principatus ex hoc durabilior redditur, dato quod in ipso sit aliquid obliquitatis ad mixtum. Tertium est, incutere timorem iis qui sunt in politia: nam corruptiones lon
Abbreviated transcription (Latin):
cum totum unusum sit qua¬
si una domus summi princi¬
pis .s. dei ut plane innuit ph̾s¬
.xii. metha ͤ. in hac domo non
omnia gaudent equali occupa.¬
tu ut equali pulcritudine s cõ¬
siderata conditõne reꝵ. aliqua pol¬
lent maiori pulcritudine aliq
minori prout requirit ordo ⁊ iu¬
sticia uniu̾siIn quo declaratur¬
quaꝵ quel pp̃ uarietatem mini
ministrantes eq̃ pulcro appara¬
tu nec eque pulcris indumẽtis
gaudere debent. s consid̾ata con¬
ditõne personaꝵ sic scd̃m suum
statum cuil sunt talia tribu¬
enda ut in hec appareat prouidẽ¬
tia ⁊ industria principͣis. qͣrto
ccͣ hoc consideranda ẽ consuetu¬
do patrie nã õe inconsuetum ui¬
detur turpe ⁊ mordinatum que

Expanded text:
cum totum universum sit quasi una domus summi principis, Dei scilicet, ut plane innuit Philosophus 12. Meta. in hac domo non omnia gaudent aequali appa, nec aequali pulchritudine, sed considerata conditione rerum aliqua pollent maiori pulchritudine, aliqua minori, prout requirit ordo et iustitia Universi, in quo declaratuquaelibet propter varietatem minisministrantes aequae pulchro apparatu, nec aeque pulchris indumentis gaudere debent, sed considerata conditione personarum sic secundum suum statum cuilibet sunt talia tribuenda, ut in hoc appareat providentia et industria principantis. Quarto circa hoc consideranda est consuetudo patriae. Nam omne inconsuetum videtur quasi turpe et inordin
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ circa finem .uiiͦ. pol̾. ꝙ semꝑ
prima amamus magis uidem
enim communit homines a¬
dõ affici ad patrias consuetudi¬
nes ⁊ ad conu̾satõnes regionis
ꝓprie ut ⁊̃ si peiores ⁊ turpiores
sint eas pulcriores ͤ meliores in¬
dicant In inumentis igitur ⁊
nisi consuetudines iste ẽent pe¬
nttus corruptele ¶ Ouinto cẽ
hoc considerandũ octurrit cõ¬
grum tempus. nam cum hec

Expanded text:
r circa finem 7. Polit. quod semper prima magis amamus. Videmus enim communiter homines adeo affici ad patrias consuetudines, et ad conversationes regionis propriae, ut etiam si peiores et turpiores sint, eas pulchriores et meliores iudicant. In indumentis igitur, enisi consuetudines illae sint penitus corruptelae. Quinto circa hoc considerandum occurrit congr
Abbreviated transcription (Latin):
cet eos magnifica facere ut ꝓ¬
rat ph̾s .ui. pol. ¶ Secundo
cc̃ uestitum consideranda est
uniformitas ministrantium.
nam ut appareant minist̾ per¬
tinere ad unum principem
siue ad unum dominantez:
reseruata conditõne ꝑsonaꝵ
maxime d attendi ut uni¬
formiter uestiantur sunt enĩ
in domib regum ⁊ principũ
diu̾si gradus personaꝵ/ om̃s
ergo illi qui in uno gradu eẽ
cernuntur uł si non multu
ad inuicem distant eodem mͦ
sunt inluendi. ut ex confor¬
mitate indumentoꝵ cog᷑ cos¬

Expanded text:
cet eos magnifica facere, ut probat Philosophus 7. Poli. Secundo circa vestitum consideranda est uniformitas ministrantium. Nam ut appareant ministri pertinere ad unum principem sive ad unum dominantem, reservata conditione personarum, maxime debet attendi ut unifermiter vestiantur: sunt enim in domibus regum et principum diversi gradus personarum; omnes ergo illi, qui in uno gradu esse cernuntur, vel si non multum ad invicem distant, eodem modo sunt induendi, ut ex conformitate indumentorum co
Abbreviated transcription (Latin):
d ẽe ibi uicinus moris aliqui
a quo possit ex̾citus impugna¬
ri. ¶Tercio contra situm con¬
siderandum ẽ spacium ut pro
numero bellatoꝵ accipiendũ ẽ
spacium ccͣ ꝙ st̾ munctõnes e¬
rigende ut nõ plus accipiatur
oportecit ex̾citum constringi et
constipari. ¶Qrͣto si oportea
in loco illo ex̾citum moram tõ¬
trahere ⁊ assit possibilitas eli
genda ẽ circa situm salubͥtas
aeris. nam in ex̾citu non solũ
tauenda st̃ uulnera hostium
s ut offert se facultas sauẽde
sunt pestes m̃broꝵ. Declarato
ergo que st̃ attendenda cura sitũ
castroꝵ declarandum ẽ qualis
debeat esse eoꝵ forma. Uidetur
autem uelle uegecius munitõ

Expanded text:
 esse ibi vicinus mons aliquis, a quo possit exercitus impugnari. Tertio circa situm consideradum est spatium ut pro numero bellatorum accipiendum est spatium, circa quod sunt munitiones erigendae: ut non accipiatur oporteat exercitum constringi et constipari. Quarto si oporteat in loco illo exercitum moram contrahere, et adsit possibilitas est eligenda circa situm salubritas aeris. Nam in exercitu non solum cavenda sunt vulnera hostium, sed ut offert se facultas, cavendae sunt pestes morborum. Declarato ergo quae sunt attendenda circa situm castrorum: declarandum est, qualis debaet esse eorum forma. Videtur autem vel
Abbreviated transcription (Latin):
¶Hiis iusis iudendum est quõre
ges ⁊ principes ad istas passiones
se hr̃e debeant nam gr̃am ⁊ mi¬
sericordiam ut sunt passiones
laudabiles ymitari debent. decz
enim eos eẽ grosos ⁊ misericor¬
des. ip̃i enim maxime ẽẽ debẽt
debiti detributores bonorum et
malorum siue beneficioꝵ ⁊ pe¬
narum. beneficia aũt tunt res¬
te distribuuntur quando reges
⁊ principes ⁊ hu quorum est ta
lia distribuere bomis ⁊dignis
sunt debite gr̃osis. Mala aũt

Expanded text:
His visis, videndum est, quomodo reges et principes ad has passiones se habere debeant. Nam gratiam, et misericordiam, ut sunt passiones laudabiles, imitari debent. Decet enim eos esse gratiosos, et misericordes. ipsi enim maxime esse debent debiti distributores malorum et bonorum, sive benefactorum et poenarum. Beneficia autem tunc recte distribuuntur, quando reges et principes, et ii quorum talia est distribuere, bonis et dignis sunt debite gratiosi. mala aut
Abbreviated transcription (Latin):
bellatorib multo magis d esfe
armoꝵ exꝑtus ⁊ procer torpore
⁊ fortis uirib qui ẽ equitib p̃po¬
nendus qr in bello eq̃stri maior
conflictus efficitur qͣm inpedest̾
pugna. o igit᷑ p̃positum ⁊ du¬
cem militaris belli ẽẽ habilem
corpore. ut possit ⁊̃ armatus agi¬
liter eqũ. conscendere. stire for¬
tit̾ equitare cum lancea ꝑcute̾.
gere cum claua ⁊ ense dimicare
sit suos ꝯmilitones de pugna
eruclire ut fortiter pugnent
arma t̾gant ⁊ alia faciant q̃
requiruntur ad bellum. Cq¬
xi. quib cautelis d uti dux

Expanded text:
is debet esse armorum expertus. et procer corpore, et fortis viribus qui est equitibus praeponendus: quia in bello equestri maior conflictus efficitur, quam in pedestri pugna. Oportet igitur praepositum et ducem militaris belli esse habilem corpore, ut possit etiam armatus agiliter equum conscendere: scire fortiter equitate, cum lancea percutere, gere, cum clava et ense dimicare,sit suos commilitones de pugna erudire, ut fortiter pugnent, arma tergant, et alia faciant quae requiruntur ad bellum. Quibus cautelis debet uti dux
Abbreviated transcription (Latin):
pponendus. D ergo qui ĩ pug¬
na peditib preponitur ẽe fortis
uirib ꝓc̾ statura sciens eitere
hastas ⁊ iatula. sciens dimita¬
re gladio ad ꝑcutienduri rota¬
re scutũ ad se protegendum. ui¬
guans agilis sobrius hñs om̃
armoꝵ expientiam ut sciat e¬
rudire pugnantes sibi cõmis¬
sos ⁊ cogat eos adbñ bellandũ
⁊ ad arma tegeridum. nã ip̃e ar¬
moꝵ nitor t̾rorem incutit hosti¬
b ut portans hiꝰ arma credat
bonus ẽe bellator. Ip̃a enĩ rubi¬
es qui portat illa. ¶Si ergo ta¬

Expanded text:
praeponendus. Debet ergo qui in pugna peditibus praeponitur esse fortis viribus, procer statura, sciens eiicere hastas et iacula, sciens dimicare gladio ad percutiendum, portare scutum ad se protegendum, vigilans, agilis, sobrius, habens omnium armorum experientiam: ut sciat erudire pugnantes sibi commissos, et cogat eos ad bene debellandum, et ad arma tergendum. Nam ipse armorum nitor terrorem incutit hostibus, ut portans huiusmodi arma credatur bonus esse bellator. Ipsa enim rubieo qui portat illa, arguit
Abbreviated transcription (Latin):
custodiam corporis committit
deat se maximã turam hr̃e de
bono regni ⁊ communi: maxĩe
confidit de hiis qui sunt ĩ reg¬
no. Idõ facit se custodiri a ꝓpris
non ab extraneis. Cap̃ uii.¬
ꝙ tyrannudes t̃ pessimus prin¬
cipatus ⁊ ꝙ summe debent ca¬
uere ieges ⁊ principes ne eorũ
dominium. in tyrannidem con

Expanded text:
custodiam corporis committit custodiam corporis committit deat se maximam curam habere de bono regni et communi, maxime confidit de his qui sunt in regno. Ideo facit se custodiri a propriis, non ab extraneis. Quod tyrannis est pessimus principatus, et quod summe debent cavere reges et principes, ne eorum dominium in tyrannidem con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriosit quasi merarrabile est
quantus honor sequitur ⁊ qͣn¬
to ẽ honore dignus intendens
commune bonum. qr̃ sityran¬
nus intendit bonum ꝓprium
⁊ priuatum sequitur ꝙ eius ĩ¬
tentio uersetur cirea bonum de¬
lcãbilei s intentio regis u̾sat᷑
circa bonum honorificum es ꝙ¬
ip̃e intendat cõmune bonum.
pecuniam. tyrannus enim qr¬
spreto communibono non cat
nisi de delc̃ationib ꝓpriis ma¬
xime u̾satur sua intentio cir¬
ca peccuniam credens se per cam
posse hiꝰ delc̃abilia optiriere s
regis intentio u̾satur tirca urr¬
tutem.⁊ ut ciues sint uirtuosi:
qr ex hoc maxĩe resultat bonu
honorificum ⁊ commune. ¶Ex
custodiri a ciuib s ab extraneiᷤ.
Rex uero ult custodiri ab ip̃is
ciuib ⁊ agenitis in ꝓprio regno:
nam tyrannus eo ꝙ spreto cor
bono non curat nisi de delcatio¬
nib ꝓpriis uidens se esse one¬
rosum ⁊ odiosum ab hiis qui
st̃ in regno. Ideo totam suam

Expanded text:
proprio, sic quasi inenarrabile est proprio, sic quasi inenarrabile est quantus honor sequitur, et quanto honore est dignius intendens commune bonum. Quare si tyrannus intendit bonum proprium et privatum, sequitur quod eius intentio versetur circa bonum delectabile. Sed intentio regis versatur circa bonum honorificum, ipse intendat commune bonum. pecuniam. Tyrannus quia spreto communi bono non curat nisi de delectationibus propriis, maxime versatur sua intentio circa pecuniam, credens se per eam posse huiusmodi delectabilia obtinere. Sed regis intentio versatur circa virtutem, et ut cives sint virtuosi: quia ex hoc maxime resultat bonum honorificum, et commune. Ex hcustodiri a civibus, sed ab extraneis: rex vero vult custodiri ab ipsis civibus, et a genitis in proprio regno. Nam tyrannus eo quod spreto communi bono non curat nisi de delectationibus propriis, videns se esse onerosum et tediosum ab iis qui sunt in regno, totam suam
Abbreviated transcription (Latin):
si excellat in actionib uirtuo¬
sis proturabit commune boñ
qr si uirtutis est tendere ĩ boñ.
eiꝰ erit magis intendere in ma¬
ius bonum bonura ergo gẽtis
rabit uir bonus ⁊ iurruosus
qͣm bonum aliꝙ ꝓprium ⁊ pri¬
natum. ¶Teicio expedit eũ
hñdare in cituli poͣ ut possit cor¬
rigere uolentes insurgere ⁊tͣ
bare patem regni. ¶iso in
quib rex alios d excedere. Re¬
stat ostendere qũo differat a
tyranno. tangit autẽ ph̾s qͥn¬
⁊ regem prima ẽ qr rex respiẽ
bonum commune tyrannus
uero bonum ꝓprium nam reg¬
num ẽ printipatus rectus ty¬
rannides u̾o est dominium
ꝑu̾sum. Cum ergo bonũ gẽ¬
tis sit dĩmꝰ bono unius pet¬
u̾se dominatur qui spreto bo¬
no communi intendit bonuz
ꝓprium¶ Ex hac autẽ dr̃a pri¬
ma sequitur scd̃a. uidelic ꝙ tỹ¬
rannus intendit bonũ delc̾a¬
bile. Rex uero bonum honori¬
fitum Inam sic̃ men arrabile
est qͣnto quis delectatur ĩ bono

Expanded text:
Si excellat in actionibus virtuoSi excellat in actionibus virtuosis, procurabit commune bonum: quia si virtutis est, tendere in bonum, eius erit magis tendere in maius bonum, bonum ergo gentis rabit vir bonus et virtuosus, quam bonum aliquod proprium et privatum. Tertio expedit eum abundare in civili potentia, ut possit corrigere volentes insurgere, et turbare pacem regni. Viso in quibus rex alios debet excedere: restat ostendere, quomodo differat a Tyranno, Tangit autem Phet regem. Prima est, quia rex respicit bonum commune: tyrannus vero bonum proprium. Nam regnum est principatus rectus, tyrannis vero est dominium perversum. Cum ergo bonum gentis sit divinius bono unius, perverse dominatur qui spreto bono communi intendit bonum proprium. Ex hac autem differentia prima sequitur secunda. videlicet quod tyrannus intendit bonum delectabile: rex vero bonum honorificum. Nam sicut inenarrabile est quanto quis delectatur in bono
Abbreviated transcription (Latin):
hunc modum antiquitus ali¬
qui regna optiiueĩt. ¶Si ergo
ex talib excessib rex generatur
⁊ p̃ficitur si recta sit generatio
dignitate regia constituto. sic eĩ
iudemus in generationib nat᷑a¬
lium ꝙ si generatur ignis ꝑ ra¬
restĩonem ⁊ caliditatem qr mͣ
tunt ignitur cum salefit ⁊ ra-¬
rescit o raritatem ⁊ calorem ꝑ¬
fectius reꝑiri in igne iam gn̾a.¬
to. ⁊ inesse constituto¶ qͣre si exce¬
sus bñficii: astõnis uutuose ⁊
potentie possunt ẽẽ c̃a ut rite a¬
liquis constituatur in regent
decens ẽ tales excessus in ipso
monarcha perfectius reꝑiri¶ de¬
cet enim ip̃m regeni uolentem
recte regere qͣntum ad presẽs
spectat ad tria sollicitari. pri¬
mo ut ametur a ppło ẜo ut cu-¬
ra peruigili procuret commu¬
ne bonum. Tertio tastiget ⁊¬
puniat mouentes seditiones
⁊ turbantes ppłm. qrͣe expedit
regem hr̃e p̃dcos tres excessus
¶Nam si hñdet in bñficiis
tribuendis diligetur a populo.

Expanded text:
hunc modum antiquitus alihunc modum antiquitus aliqui regna obtinuerunt. Si ergo ex talibus excessibus rex generatur et praeficitur, si recta sit generatio dignitate regia constituto. Sic enim videmus in generationibus naturalium, quod si generatur ignis per rarefactionem et caliditatem, quia materia tunc ignitur cum calefit et rarefit, oportet raritatem et calorem perfectius reperiri in igne iam generato et in esse constituto. quare si excessus beneficii actionis virtuosae et potentiae possunt esse causa ut rite aliquis constituatur in regem, decens est tales excessus in ipsa monarchia perfectius reperiri. Decet enim ipsum regem volentem recte regere quantum ad praesens spectat ad tria solicitari. Primo, ut ametur a populo. Secundo, ut cura pervigili procuret commune bonum. Tertio, ut castiget et puniat moventes seditiones et turbantes populum. Quare expedit regem habere praedictos tres excessus. Nam si abundet in beneficiis tribuendis, diligetur a populo.
Abbreviated transcription (Latin):
narrat tria in quib rex a¬
uos d excedere. dicit enim ꝙ an¬
tiquitus reges a triplici exces¬
su constituebantur primo ab
excessu bñfici¶ nari qr ppls nõ
percipit nisi sensibilia uona qͦs
uidet esse lib̾ales ⁊ bñficos ni¬
mis ardenter mouͤtur in eoꝵ
amorem ⁊ optat eos hr̃e in do-¬
minos. Inde est ꝙ antiquitus
plures sic preficiebantur ĩ reges
nam si aliquis fuerat ppło uñ¬
fitus gens illa tͣcta ad amorẽ
eius preficiebat ip̃m in regem.¬
¶ Secundo pt̃ aliquis prefici
in regem ab excessu uirtuosaꝵ
actõnum. nam qr bonoꝵ ⁊ nir-¬
tuosoꝵ. est diligere bonum cõe
poꝰ qͣm priuatum. Idõ reputa¬
tur dignus ut p̾ficiatur in re-¬
gem qui a ppło creditur uirtu¬
osus. ¶Tercio consueuit p̃fici
aliquis in regem ab excessu poᷤ
⁊ dignitatiss nam qr probable ẽ
nobiles ⁊ potentes mag̾ uerecũ¬
dari oꝑari turpia qͣm alios ⁊ qr
tales ut plurimum uel sunt uł
creduntur esse magis. aꝑtos ad
principandum. Idõ pluries per

Expanded text:
narrat tria, in quibus rex alios debet excedere. Dicit enim, quod antiquitus reges a triplici excessu constituebantur. Primo ab excessu beneficii. nam quia populus non percipit nisi sensibilia bona, quos videt esse liberales et beneficos, nimis ardenter monetur in eorum amorem, et optat eos habere in dominos. Inde est quod antiquitus plures sic praeficiebantur in reges. nam si aliquis fuerat primo beneficus, gens illa tracta ad amorem eius praeficiebat ipsum in regem. Secundo potest aliquis praefici in regem ab excessu virtuosarum actionum: nam quia bonorum virtuosorum est diligere bonum commune potius quam privatum, ideo reputatur dignus ut praeficiatur in regem qui a populo creditur virtuosus. Tertio consuevit praefici aliquis in regem ab excessu potentiae et dignitatis. nam quia probabile est nobiles et potentes, magis verecundari operari turpia quam alios: et quia tales ut plurimum vel sunt vel creduntur esse magis apti ad principandum, ideo pluries per
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. nam nõ seruato debi¬
to ordine in una ꝑte erit acies
qiͣ sparsa ⁊ ꝑuia ultra qͣm debe¬
at in alio uero arta ⁊ stricta plꝰ
qͣm oporteat. Primo ex eo ꝙ in
aliqua parte ꝑiuia ẽcicius ab
la in qua nimis arta est imi-¬
pedietur ad ꝑcutienduri nã
cũ bellator a suo cõsocio ni

Expanded text:
ntur. Nam non servato debito ordine, in una parte erit acies quasi sparsa et pervia, ultra quam debeat. In alia vero arcta et trista, plus quam oporteat. Primo ergo ex eo quod in aliqua parte pervia est, citius ab la in qua nimis arctum est, impedietur ad percutiendum. Nam cum bellator a suo consocio ni