comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serit. Quod autẽ declarato post modũ &e confir:¬
mato nomine ioħis aꝑtum ẽ: os racharie ce
loquebatur benedicens dm̃: patet utiq quia
manifestata ꝑ apłos grã noui testamenti. etiã
multa turba sacerdotũ obȩdiebat ficdĩ. relic¬
taq taciturnitate nociua ad confitencda. lau¬
danda. & p̃dicanda sui dona redemptoris se
deuota sũmittebat. Et quidẽ indie curũcisi.¬
onis ioħis quando & nom̃ accepit. factus est
timor suꝑ om̃s uicinos eoꝵ: & suꝑ om̃ĩa mõ.¬
tana uideȩ duulgabant᷑ om̃ia uerba hex.
Porro in tempore dnicȩ resurrectionis. ubimis.
do innotuit: tunor continuo salub̃rimus ñ
solũ udeoꝵ qui erant uicini uel situ uide.¬
licet loci uel scientia legis: sed exterarũ usꝙ
ad fines trȩ gentiũ corda concussit. Nec tan.¬
tũ montana cuncta uideȩ. uerũ etiã om̃ia
mundani regni mundaneq sapientiȩ culmi¬
na uirtutis eius fama transcendit: ita ut re.¬

Expanded text:
serit. Quod autem declarato postmodum et confirserit. Quod autem declarato postmodum et confirmato nomine Joannis apertum est os Zachariae, et loquebatur benedicens Deum, patet utique quia manifestata per apostolos gratia Novi Testamenti, multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei, relictaque taciturnitate nociva, ad confitenda, laudanda et praedicanda sui dona Redemptoris se devota submittebat. Et quidem in die circumcisionis Joannis, quando et nomen accepit: Factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Porro in tempore Dominicae resurrectionis, ubi missdo innotuit, timor continuo saluberrimus non solum Judaeorum qui erant vicini vel situ videlicet loci, vel scientia legis, sed et exterarum usque ad fines terrae gentium corda concussit. Nec tantum montana cuncta Judaeae, verum etiam omnia mundani regni mundanaeque sapientiae culmina virtutis ejus fama transcendit, ita ut re
Abbreviated transcription (Latin):
chariã hunc uocari satagebant. At contra ma.¬
ter uerbis oe pat̾ scriptis. quia ioħes appellan¬
dus esset astruebant: quia fuere non nulli
cȩlestiũ sacram̃torũ minus ꝑiti. qui in pͥmor¬
diis eugłii choruiscantis. carnalia adhuc le¬
galis sac̃dotii statuta simul obseruanda esse
decernerent. Quos ꝑfecto ipsa legalis doctri¬
na de suscipienda grã. xp̃i quasi elysabeth de
nomine ioħis. uiua uoce confirmat: dicendo
ꝑ legis latorẽ. Propħam uobis suscitabit ds̃ ũr¬
de fr̃ib ur̃is tamꝗͣ. meipsũ audietis iuxta
om̃ia quȩ cũq locutus fuerit uobis. Ipsũ qͦq
legale sacerdotiũ tacitis cerimoniarũ suarũ
tipis quasi mutis litterarũ figuris ⁊ acharias
eidem gratiȩ nascenti testimoniũ ꝑhibet: qr
nichil prorsus in om̃ib sacerdotii uederis ob.¬
seruationib accũ uel diccũ esse credendũ est:
quod nõ eugłii gr̃am si recte intelligat᷑ expres.¬

Expanded text:
chariam hunc vocari satagebant: at contra machariam hunc vocari satagebant: at contra mater verbis, et pater scriptis, quia Joannes magis appellandus est, astruebant. Quia fuere nonnulli coelestium sacramentorum minus periti, qui in primordiis Evangelii coruscantis carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta simul observanda esse decernerent, quos profecto ipsa legis doctrina de suscipienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomine Joannis viva voce confirmat dicendo per legislatorem: Prophetam vobis suscitabit Deuvestris; tanquam meipsum audietis, juxta omnia quaecunque locutus fuerit vobis . Ipsum quoque legale sacerdotium tacitis caeremoniarum suarum typis, quasi mutis litterarum figuris, Zacharias eidem gratiae nascenti testimonium perhibet, quia nihil prorsus in omnibus sacerdotii veteris observationibus actum vel dictum esse credendum est, quod non Evangelii gratiam, si recte intelligatur, expres
Abbreviated transcription (Latin):
eugłio nunc aꝑtissime lucet. in ea olun pre¬
figuratã & quasi conceptã esse docuit. Et fac.¬
tum est inquit indie octauo uenerunt circũ.¬
cide puerũ: & uocabant eũ nomine patris
sui zachariã. Et respondens mat eius dixit.
slequa quã: sed uocabit᷑ ioħes. Iohannes inc̾pre¬
tatur dñi gr̃a: siue inquo est gratia. Quo no¬
mine. & totam ȩugłicȩ clispensationis gr̃am qͣ
p̃dicat: et ipsũ specialit̃ dñm signat. ꝑ quẽ
eadẽ gr̃a mundo donata ẽ. Qui uero natum
puerũ patris zachariȩ nomine magis quã io¬
hannẽ uocandũ esse decernebant eos ꝓfecto
figurant: qui dño noua gr̃ȩ munera decla-¬
rante. cuꝑent eũ potius consueta sacerdotii
uetĩs edicta p̃dicare. Unde bene zacharias me-¬
mor dñi interp̃tatͦ: quia uidelicet memorã
antiquȩ obseruationis quȩ utiq adño data ẽ.
figurate denuntiat. Contendebant gͦ de no.¬
mine nati ꝓpħȩ hi qui conuenerant: & za-¬

Expanded text:
Evangelio nunc apertissime lucet, in ea jam olim praeEvangelio nunc apertissime lucet, in ea jam olim praefiguratam et quasi conceptam fuisse docuit. Et factum est, inquit, in die octavo, venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris ejus Zachariam. Et respondens mater ejus dixit, Nequaquam, sed vocabitur Joannes. Joannes interpretatur Domini gratia, sive In quo est gratia. Quo nomine et totam evangelicae dispensationis gratiam quam praedicat, et ipsum specialiter Dominum signat, per quem eadem gratia mundo donata est. Qui vero natum puerum patris Zachariae nomine magis quam Joannem vocandum esse decernebant, eos profecto figurant qui, Domino nova gratiae munera declarante, cuperent eum potius consueta sacerdotii veteris edicta praedicare. Unde bene Zacharias Memor Domini interpretatur, quia videlicet memoriam antiquae observationis, quae utique a Domino data est, figurate denuntiat. Contendebant ergo de nomine nati prophetae hi qui convenerant, et Za
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ antiquat᷑ &e senescit: prope interitũ est.
Quid ẽ. quod muto patre principe udelicet
tunc sac̃dotũ ortus ẽ. p̃crirsor dni: nisi quia
ipso apparente dño lingua iam sac̃dotiĩ ue.¬
teris magna ex parte adoctrina sensus spu¬
alis obmutuerat. solani litterȩ custodiã cu.¬
rantib ac docentib scribis &e legis ꝑitis. unmo
& ipsam litterã plerisꝙ in locis ꝑ suas tradi¬
ciones corrũ pentib. iurti qđ eis dñs in engł̃io
sepius improꝑare probatur Et quid ẽ. qͦd
diu sterili gemtrice nascitur: nisi quia lex
quȩ auxilio sacerdotalis officii spualem deo
sõbolem gignere uissa est neminẽ adꝑfectũ ad.¬
duxit: quia nimirũ suis cultorib regni celes.¬
tis ianuas aꝑire nõ potuit . Sed factus suble.¬
ge auctor ipse legis. sterilitatis obꝓbriũ legi
abstulit. quia hanc sp̃ualit̾ intellign̾dã mõ.¬
strauit: & suꝑnę beatitudinis gr̃am quȩ in

Expanded text:
enim antiquatur et senescit, prope interitum est. enim antiquatur et senescit, prope interitum est. Quid quod muto patre, principe videlicet tunc sacerdotum, ortus est praecursor Domini, nisi quia, ipso apparente Domino, lingua jam sacerdotii veteris magna ex parte a doctrina sensus spiritualis obmutuerat, solam litterae custodiam curantibus ac docentibus scribis et legisperitis, imo et ipsam litteram plerisque in locis per suas traditiones corrumpentibus, juxta quod eis Dominus in Evangelio saepius improperare probatur? Et quid quod diu sterili genitrice nascitur, nisi quia lex, quae auxilio sacerdotalis officii spiritualem Deo sobolem gignere jussa est, neminem ad perfectum adduxit, quia nimirum suis cultoribus regni coelestis januas aperire non potuit? Sed factus sub lege auctor ipse legis sterilitatis opprobrium legi abstulit, qui hanc spiritualiter intelligendam monstravit, et supernae beatitudinis gratiam, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
inquit oportet crescere. me autẽ minui.
tuit. Decreuit ac minoratus ẽ. iohes: qͥa
lux diurna minorari incipit: cuiꝰ fama
diuinitatis dȩsitura. & baptismus inbre.
calorem dilectionis intotam mundi latitudi¬
nem diffundet. Notandũ autẽ : quod hȩc ea . .F.¬
dẽ beati ioħis natiuitas non nullã habet si¬
militudinẽ aduentus doninici. &e grȩ quã
p̃dicare ueniebat. Nam & congruũ ualde ẽ:
ut cui om̃s ꝓpħȩ priores et patriarchȩ uel
nascendo uel moriendo. uel iuuendo uel pre¬
dicando testimoniũ ꝑhibuerunt. hũc mul.¬
to amplius p̃cursor suis qui plusquã ꝓpħa
extitit ñ tantũ in uita &e passione sed in ip̃sa
quoq sua natiuitate designet. Quid est enĩ
quod uetanis parentib natus ẽ. ioħes: nisi
quia illius mox secutura natiuitas signaba.¬
tur. qui sp̃ualia noui testam̃ti ꝓferens ar.¬
chana. carnalẽ legis &e sac̃dotii uetis obser.¬
uantiã iam t̃minandã esse doceret: Quod

Expanded text:
e autem minui. tuit. Decrevit ac minoratus est Joannes, qulux diurna minorari incipit, cujus fama divinitatis desitura, et baptismus  Al.calorem dilectionis in totam mundi latitudinem diffunderet. Notandum autem quod haec eadem beati Joannis nativitas nonnullam habet similitudinem adventus Dominici, et gratiae quam praedicare veniebat. Nam et congruum valde est ut cui omnes prophetae priores et patriarchae, vel nascendo, vel moriendo, vel vivendo, vel praedicando testimonium perhibuerunt, hunc multo amplius praecursor suus, qui plus quam propheta exstitit, non tantum in vita et passione, sed in ipsa quoque sua nativitate designet. Quid est enim quod veteranis parentibus natus est Joannes, nisi quia illius mox secutura nativitas signabatur, qui spiritualia Novi Testamenti proferens arcana, carnalem legis et sacerdotii vetantiam jam terminandam esse doceret? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
stis quã &e ipsa expectat. qui & hymnũ gloriȩ
dõ canendo quid illa ꝑ orbem esset actura.
priores ipsi de cȩlis admonebant. Recte igit᷑
natiuitas celebrat᷑ illius: qui talis potentia
magnitudinis dñicis ꝓpinquabat oꝑib. Rec¬
te ortus illius sollempnit̃ colitur: cͥuius tau¬
ta est uitȩ sublimitas. ut quicquid illo sub¬
limius ẽ: hoc iam hominis naturã transcẽ¬
dere dubiũ nõ sit. Siquidẽ dñs cũ maiorem
eo neminẽ in natis mulierũ esse dixisset:
mox subdidit dicens. Qui autẽ minor est ĩ
regno cȩloꝵs maior est illo: se ipsũ uidelico
insinuaus. qui humana natiuitate pos¬
terior ioħe. sed cȩlestis regni esset apice p̃s¬
tantior. Nec uacat a mysterio: quod ioħis
natiuitas cũ dies decrescere: dñi autẽ cũ die̾ cresce
inchoat facta memoratur. Hiuiꝰ oe enĩ secre¬

Expanded text:
t  Al., ipsi exspectant qui hymnum gloriae Deo canendo quid illa per orbem esset actura, priores ipsi de coelis admonebant. Recte igitur nativitas celebratur illius qui talis potentia magnitudinis Dominicis propinquabat operibus. Recte ortus illius solemnitas colitur, cujus tanta est vitae sublimitas, ut quidquid illo sublimius est, hoc jam hominis naturam transcendere dubium non sit. Siquidem Dominus cum majorem eo neminem in natis mulierum esse dixisset, mox subdidit dicens, Qui autem minor est in regno coelorum, major est illo, seipsum videlicet insinuans, qui humana nativitate posterior Joanne, sed coelestis regni esset apice praestantior. Nec vacat a mysterio quod Joannis nativitas cum dies decrescere, Domini autem cum dies crescere inchoant
Abbreviated transcription (Latin):
tas mutũ reddiderat ad salutandũ noue
p̃conẽ gratiȩ os & lingua reseratur. Nec so.¬
lũ facultas dm̃ benedicendi restituit᷑: sed
de eo ȩtiam ꝓpħandi uirtus augetur. Excita¬
ti fama facti om̃s uicini admiratione ac me¬
tu ꝑcellunt᷑: omĩũ qui audiere circũqͣq
ad aduentũ noui ꝓpħȩ corda p̃paraut᷑. Unde
inerito scã ꝑ orbem eccłia quȩ tot beatoꝵ mar.¬

Expanded text:
tandum novae praeconem gratiae os et lingua reseratur. Nec solum facultas Deum benedicendi restituitur, sed de eo etiam prophetandi virtus augetur. Excitati fama facti omnes vicini admiratione ac metu percelluntur, omnium qui audiere, circumquaque ad adventum novi prophetae corda praeparantur. Unde merito sancta per orbem Ecclesia, quae tot beatorum mar
Abbreviated transcription (Latin):
lis marentiũ urbis romȩ tyrannũ bellũ¬
pararet. atq exercitũ duceret: erat quiddẽ iam
rator. ñ dũ tam̃ ut est sollempne nr̃is iniciari.
xius & multa secũ de imminentis belli neces¬
sitate ꝑ uoluens iter ageret. atq ad clũ sepiꝰ
tem ingelo signũ crucis igneo fulgore rutili¬
re. Cumq tanto uisu fuisset exterritus. ab
nouo ꝑturbaret᷑ aspectu: astare sibi uidet¬
ecũ. angłos dicentes. Constantine. eñ ruto nica¬
&e de uictoria iam securus signũ crucis qđ m
cęlo uiderat in sua fronte designat. Et ita ce.¬
litus muitatus ad fidẽ. nõ michi illo indet
inferior cui similit̾ de cȩlo dictum ẽ. Saule
saule. quid me ꝑ sequeris. ego sũ tħ̾e narair¬
nus: nisi quia hic nõ adhuc ꝑsequens sad
iam consequens iiuitat᷑. Ex in signũ qͦd in
cęlo sibi fuerat demonstratũ in militaria
uexilla transformat: ac labarũ quẽ dieunt
in speciẽ crucis dominicȩ exaptat. Et iti armiꝰ

Expanded text:
sus Maxentium urbis Romae tyrannum exercitum duceret, erat quidem jam ondum tamen, ut est solemne nostris initiari, eret, multaque secum de imminentis belli necessitate pervolvens iter ageret, atque ad coelum saepius tem in coelo signum crucis igneo fulgore rutilare; cumque tanto visu fuisset exterritus, ac novo perturbaretur aspectu, astare sibi vidit angelos dicentes: Constantine, in hocet de victoria jam securus, signum crucis, quod in coelo viderat, in sua fronte designat, et ita coelitus invitatus ad fidem, non mihi videtur illo inferior, cui similiter de coelo dictum est: Saule, Saule, quid me persequeris? ego sum Jesus Nazarenus , nisi quia hic non adhuc persequens, sed etiam exconsequens invitatur. Exin signum, quod in coelo sibi fuerat demonstratum, in militaria vexilla transformat, ac Labarum, quem dicunt, in speciem crucis Dominicae exaptat, et ita armis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sola int̾einit uniuersam heretieam
prauitatem: sola sit post dm̃ quȩ nos con-¬
firmet in onũ ueritate: suis q cõmendet
merits & auxilietur p̃cib ut ipsi digni.
inueniainur eius laudib. Quod si que.¬
ritur post ascensionẽ dni quid egerit:
unũ pro certo est quia uirgo sc̃a corpore
ac mente ꝑmansit. Quã sane angłs gabri¬
el ac si cęlestis paranymphus in tactã cus.¬

Expanded text:
quae sola interemit universam haereticam quae sola interemit universam haereticam pravitatem: sola post Deum quae nos confirmet in omni veritate, suisque commendet meritis, et precibus auxilietur, ut et ipsi digni inveniamur in ejus laudibus. Quod si quaeritur post ascensionem Domini quid egerit, unum pro certo est, quia Virgo sancta corpore ac mente permansit: quam sane angelus Gabriel, ac si coelestis paranymphus, intactam cus
Abbreviated transcription (Latin):
runt: quod iam in illis ꝑpetua sit com¬
pleta resurrectio. Fatentur enĩ qͦd ue¬
beatus petrus dixisse legitur. cũ de dauid
loqueret᷑ in testimoniũ : & sepulchrũ in.¬
quit eius apud nos est: quasi ñ esset au.¬
sus dicere quod ipse aut corpus eius apud
nos est sed tantũ sepulchrũ. quo conditus
fuerat. Hinc auint resurrexisse oe ipsũ cũ
ne faetum et de aliis quib libet locis scrip¬
turarũ firinare conant᷑  quod hi iã cũ
xp̃o regnent resuscitati in eterna societa¬
te. Qod quia nichil dõ impossibile est.
nec nos debeata maria factũ abnumus.
quã quã propt̃ cautelã salua fide. pio ma¬
gis desiderio opinari oporteat. quã incon¬
sulte definre quod sine ꝑiculo nescit᷑. Un¬
de de his ex quib certi sumus. tantisꝑ lo¬
quamur: ad exhortationẽ ur̃am. qualicũ&
sermone. ad ȩdificationẽ & laudẽ nominis
dĩ: ut & religio conseruet᷑ ꝑfamulatu ⁊ et
deuotio augeat᷑ pro affectũ : qm̃ hȩc ẽ uir¬
ygo

Expanded text:
riptis, quod jam in illis perpetua sit completa resurrectio. Fatentur enim quod vebeatus Petrus dixisse legitur, cum de David loqueretur in testimonium: Et sepulcrum, inquit, ejus apud nos est : quasi non sit ausus dicere, quod ipse, aut corpus ejus apud nos est: sed tantum sepulcrum quo conditus fuerat: hinc aiunt resurrexisse et eum cum cactum, et de aliis quibuslibet locis Scripturarum affirmare conantur: quod hi jam cum Christo regnent resuscitati in aeterna societate. Quod quia Deo nihil est impossibile nec nos de beata Maria Virgine factum abnuimus, quamquam propter cautelam salva fide pio magis desiderio opinari oporteat, quam inconsulte definire, quod sine periculo nescitur. III. Unde de his ex quibus certi sumus, tantisper loquamur ad exhortationem vestram qualicumque sermone, ad aedificationem et laudem nominis Dei: ut et religio conservetur pro famulatu, et devotio augeatur pro affectu: quoniam haec est Virgo,
Abbreviated transcription (Latin):
cognata uirginitas. Profecto in carne prec̃
carnem uiuere: nõ terrena uita ẽ. s cȩlesti
unde in carne angłicã głan ad quirere. ma.¬
ius est meritis quã habere. Esse enĩ angłmꝵ
felicitatis est esse uero uirgine̾ uirtutis:
dũ hoc optinere uirib nititur cũ gr̃a. qđ
habet angłs ex natura. Utrũq tam̃ ce esse
Iuel uirginẽ uel angłm. diuini muneris
est officiũ nõ humanũ.¬

Expanded text:
rofecto in carne præter carnem viuere, non terrena vita est, sed cœlestis. Vnde in carne Angelicam gloriam adquirere, maius est meritum, quam habere. Esse enim Angelum felicitatis est, esse vero Virginem virtutis: dum hoc obtinere viribus nititur cū gratia, quod habet Angee virginem et angelum, divini muneris est officium, non hum
Abbreviated transcription (Latin):
ar quicquio humanis dici potest uerbis
minus . ẽ. alaude cȩli: qua diuinis est &
anglicis excellentius p̃clicata & laudata p̃¬
coniis: aꝓpħis quidẽ p̃nuntiata: apatriar.¬
chis figuris & enigmatib p̃signata: ab
euglistis exhibita et monstrata: ab ange¬
lo uenerabilit̾ atq officiosissime saluta¬
ta. Preterea qualis & quanta. ẽẽt. ab eodẽ.
diuinitus declarat᷑ cũ ait. Aue maria grã
plena dominꝰ tecũ: benedicta tu in muli¬
eribus. Talib namq decebat uirginẽ op¬
pignerari inunerib ut esset grã plena:

Expanded text:
ar, quidquid humanis dici potest verbis, ar, quidquid humanis dici potest verbis, minus est a laude coeli, quia divinis est et angelicis excellentius praedicata et laudata praeconiis. A prophetis quidem praenuntiata: a patriarchis figuris et aenigmatibus praesignata: ab evangelistis exhibita et monstrata: ab angelo venerabiliter atque officiosissime salutata. Praeterea qualis et quanta esset, ab eodem divinitus declaratur, cum dicitur: Ave, gratia plena, Dominus tecum: benedicta tu in mulieribus. Talibus namque decebat Virginem oppignerari muneribus, ut esset gratia plena,
Abbreviated transcription (Latin):
Regina mundi: hodie det̾ris & de p̃senti
scło nequã eruitur. Iterũ dico gaudete: q
secura de sua immarcessibili gl̃a. ad cli iã
ꝑuenit palatia. Exultate inquã & gaudete:
ac lȩcetur om̃is orbis. quia hodie nobis
cũ reliquis sacris uirginib honor & uirtuꝰ
amplior p̾statur &e grã. Idcirco dilectissimȩ.
lȩtamini & laudate: quia si dm̃ ore ꝓpħico
in scis eius laudare iubemur⁊ multomagiꝰ
eũ in hac celebritate beatȩ uirginis mariȩ¬
matris eius. oportet cum hymnis &e canti.¬
cis diligentius excollere: & dignis dõ iubi.¬
lare p̃coniis: ac mysticis honorare mune
ribus. N ulli dubium quin totum ad glam
laudis eius ꝑtineat: quicquid digne geni¬
trici suȩ impensii fuerit ac sollẽpnit atri.¬
dũ ur̃is cupio parere profectib. ne forte
sicut improb ita & indignus laudator
inueniar. profecto cũ nec seĩtas nec facun¬
ꝯa suppeditet. ut beatam &e głosam uirgi-¬
nem digne laudare queãt qm̃ ut uerũ fate.¬

Expanded text:
Regina mundi hodie de terris et de praesenti saeculo nequam eripitur. Iterum dico, gaudete, quia secura de sua immarcescibili gloria, ad coeli jam pervenit palatium. Exsultate, inquam, ac gaudete, et laetetur omnis orbis, quia hodie nobis cum reliquis sacris virginibus amplior praestatur et gratia. Idcirco, dilectissimae, laetamini et laudate, quia si Deum ore prophetico in sanctis suis laudare jubemur, multo magis eum in hac celebritate beatae Mariae Virginis matris ejus oportet cum hymnis et canticis diligentius extollere, et dignis Deo jubilare praeconiis, ac mysticis honorare mribus. Nulli dubium quin totum ad gloriam laudis ejus pertineat, quidquid digne genitrici suae impensum fuerit, ac solemniter attrico, dum vestris cupio parere profectibus, ne forte sicut improbus, ita et indignus laudator inveniar, profecto cum nec sanctitas vel facundia suppetat, ut beatam et gloriosam virginem digne laudare queam; quoniam, ut verum fate
Abbreviated transcription (Latin):
I.ginib. Conũsat᷑ autem cũ testib scẽ resur¬
rectionis & ipsa testis: conuersat᷑ cũ sena¬
torib cęli intra curiã paradysi S sp̃s scĩ
pascha dignissimũ celebrat᷑. Ibi quippe
manebant cũ maria matre iħu. unanimi¬
ter aspirati in caritate: ꝑseuerantes in o.¬
ratione donec induerentur iuirtutẽ. Cȩpe.¬
rant enĩ iam orare: qui dudũ cũ dnõcõ.¬
ũsantes. uirtutib &e miraculis pasceban¬
tur. Et bene ꝑseuerantes inoratione:
uiuentes. quo usq intrare possitis gau.¬
dia ȩternȩ uitȩ quo beata uirgo feliciter
hodie intrauit. alternantib hymnidicis
angłoꝵ choris intra pascua ȩt̃nȩ uiridita¬
tis: ubi una societas om̃iũ cuiuĩ suꝑnoꝵ:
ubi dulcis sollẽpnitas angłoꝵ: ubi post la¬
bores & erũpnas felix & suauis ẽ. refectio¬
Sanimarũ.

Expanded text:
ginibus. Conversatur autem cum testibus sanctae resurrectionis et ipsa testis. Conversatur cum senatoribus coeli intra curiam paradisi sub Spirituspascha dignissime celebrabatur: ibi quippe manebant cum Maria matre Jesu unanimiter aspirati in charitate, perseverantes in oratione, donec induerentur virtute ex alto. Coeperant enim jam orare qui dudum cum Domino conversantes virtutibus et miraculis pascebantur. Et bene perseverabant in oratione viventes, donec intrare possitis gaudia aeternae vitae, quo beata Virgo feliciter hodie introivit, alternantibus hymnidicis angelorum choris intra pascua aeternae viriditatis: ubi una societas civium supernotorum, ubi dulcis solemnitas angelorum, ubi post labores et aerumnas felix et suavis refectianimarum.
Abbreviated transcription (Latin):
fabilior: quã suo potuerit ille explicare
eloquio. Uerũptam̃ quanto uirginitas
cognatior uirginitati: tanto beatꝰ ioħes¬
eugłistis cet̃is excellentior atq uicinior
ũbo. Ideo quicqͥd ẽ. quod uirgo genuit.
totũ pro ut potuit homo. ꝑ spͣm sc̃m nob̃¬

Expanded text:
fabilior, quam suo potuerit ille explicare fabilior, quam suo potuerit ille explicare eloquio. Verumtamen quanto virginitas cognatior virginitati, tanto beatus evangelista caeteris excellentior et vicinior Verbo. Ideo quidquid est quod Virgo genuit, totum prout potuit homo per Spi
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsa: ipsa uero sed altera: quia &e si
ipsa eadẽq in corruptio: tamen fexcũditas
integritatis longe głosior quã uirginitas. Id.¬
circo &e fęcunditas in illa tota difica ẽ. &e uir-¬
ginitas. Alioquin nusquã scđm naturã na¬
scendi uirginitas. ubi fȩcunditas p̃dicat᷑:
neq fȩcunditas ubi uirginitas integra cõ.¬
seruatur. Ideoq totũ suꝑ excellunt quȩdi.
cunt᷑ de illa: quia sunt diuina & in effa¬
bilia. Unde uirginitas & uirginitatis ꝓ.¬
les suꝑ eminens nouitas ẽ: quãquã hũ¬
manũ cernatur ex carne quod nascit᷑. ue.¬
rũptamen &r si magnificentior multũ
uirginitas in maria propt̃ graciȩ excel¬
lentiã: una tam̃ integritas carnis & u.
na uirtus. quȩ ad inuicẽ & quasi cogna¬
maria genuit engłizando suo cõmendat
nuit beata et glosa uirgo Maria exse car¬
nẽ factũ. Idcirco & uirginitas longe sacra¬
tior: & fȩcunditas ut ita dicã multo inef¬

Expanded text:
sed ipsa. Ipsa vero, sed altera: quia etsi sed ipsa. Ipsa vero, sed altera: quia etsi ipsa eademque incorruptio, tamen fecunditas integritatis longe gloriosior quam virginitas. Idcirco et fecunditas in illa tota deifica est et virginitas. Alioqui nusquam secundum naturam nascendi virginitas, ubi fecunditas praedicatur: neque fecunditas, ubi virginitas integra conservatur. Ideoque totum superexcellit de illa quae dicuntur: quia sunt divina atque ineffabilia. Unde virginitas et fecunditas prolis supereminens novitas est, quamquam humanum cernatur ex carne quod nascitur. Verumtamen etsi magnificentior multum virginitas in Maria propter gratiae excellentiam: una tamen integritas carnis, et una virtus, quae ad invicem tamquam cognaMaria genuit; evangelizando, suo commendat nuit beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas ut ita dicam multo inef
Abbreviated transcription (Latin):
ruerit: int̾ quos post resurrectionẽ intrauiꝰ
& exiens familiarius contulit dexp̃i incar.¬
natione. tanto siquidẽ uerius quanto ab
initio plenius ꝑ spm scm cuncta didice.¬
rat ce ꝑspexerat oculis unii̾sa: licet et
rint: et in omnẽ edocci ꝑuenerint ueri¬
tatem. Quã sane beatã uirginẽ & si om̃s¬
uenerati sunt apłi eiq famulabant᷑ di¬
specialius usq adfinẽ uitȩ. qui sibi cõnus¬
sam accepit in sua quasi matre̾ filius: em
benignus magister de cruce. mulier inqͥt
ecce filius tuus: ad discipłm autẽ ecce
mater tua: ut uirgo uirgini cohereret:
& de seruiret officiosissine cura ad opti¬
onis. Non eni pudicissima uirginitas ali¬
cui discipłoꝵ rectius quã uirgini cõm̃da¬
tur:ut ẽẽt ad inuicem grata societas. o
floridus aspeccus: nec non & uenustus
conu̾sandi uernans alt̾natim pudicitia¬
rũ splendor decoratus. Una siquide̾ uirtꝰ
uirginitatis in ambob. sed alt̾a ꝓportio
in maria: altera quidẽ quia fęcundior.

Expanded text:
ruerit eam, inter quos post resurrectionem intrans et exiens, familiarius contulit de Christi Incarnatione: tanto siquidem verius, quanto ab initio plenius per Spiritum sanctum cuncta didicerat, et perspexerat oculis universa: licet et rint, et in omnem edocti pervenerint veritatem. Quam sane beatam Virginem, etsi omvenerati sunt discipuli, eique famulabantur afspecialius usque in finem vitae, qui sibi commissam accepit in suam, quasi matrem filius: cui benignus magister de cruce: Mulier, inquit, ecce filius tuus; ad discipulum autem: Ecce mater tua ; ut virgo virgini cohaereret et deserviret officiosissime cura adoptionis. Non enim pudicissima virginitas alicui discipulorum rectius quam virgini commendatur ut esset ad invicem grata societas et floridus aspectus? necnon et venustas conversandi vernans, alternatim pudicitiarum splendore decoratur. Una siquidem virtus virginitatis in ambobus, sed altera proportio in Maria: altera quidem, quia fecundior,
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑiris pro certo: nisi quod hodierna die
gloriosa migrauit acorpore. Monstratur
xisti. Ubi in eius fabricata ẽ. eccłia miro
lapideo tabulatui: in qua sepulta fuisse
ut scire potestis ab omib ibidẽ p̃dicatur:
dubitant. utrum assũpta fuerit simul cũ
corpore. an obierit relicco corpore. Quo¬
.modo autẽ. uel quo tempore. aut aquib ꝑ.¬
sonis scĩssimũ corpus eius inde ablatum
fuerit: uel ubi trans positum. utrũ ue¬
surrexerit nsscitur: quãuis non nulli as.¬
truere uelint eam iã resuscitatã. & beata
cũ xp̃o immortalitate in glestib uestiri.
quod &r de beato ioħe eugłista eius mini¬
stro cui uirgini axp̃o uirgo ẽ. com¬
missa pluruni asseuerant: quia ĩsepulcto
euis ut fertur ñ nisi manna inuenit᷑. quod
&e scaturire cernitur. uerũptam̃ quid hoꝵ
uerius censeat᷑. ambigimus. Melius tam̃ dõ.
totum eui nichil impossibile est cõmittimꝰ:
quã aliquid temere definire nelimus au.¬

Expanded text:
experiri possit pro certo, nisi quod hodiexperiri possit pro certo, nisi quod hodigloriosa migravit a corpore. Monstratur xisti, ubi in ejus honore fabricata est Ecclesia miro lapide tabulata: in qua sepulta fuisse ut scire potestis ab omnibus ibidem praedicatur: dubitant, utrum assumpta fuerit simul cum corpore, an abierit relicto corpore. Quomodo autem, vel quo tempore, aut a quibus personis sanctissimum corpus ejus inde ablatum fuerit, vel ubi transpositum: utrumne resurrexerit, nescitur: quamvis nonnulli astruere velint eam jam resuscitatam, et beata cum Christo immortalitate in coelestibus vestiri. Quod et de beato Joanne Evangelista ejus ministro, cui virgini a Christo Virgo commissa est, plurimi asseverant: quia in sepulcro ejus ut fertur nonnisi manna invenitur: quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambigimus. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam ut aliquid temere definire velimus au
Abbreviated transcription (Latin):
o filiȩ pulsate matrẽ p̃cib: pulsate ad osti¬
um inuitantis amici : si quo modo tandẽ
uobis aꝑiant᷑ quȩ reserata sunt matri.
Uerũptam̃ de his quid plura dicã: Omĩa
saluatoris gesta & beatȩ maiiȩ obsequia
nec non & actus uitȩ: ex eugłio didicistis.
Et nunc quid suꝑ est ut ab aliquo doctoꝵ¬
assũpta ẽ. quia ur̃a id deposcit intenio.
p̃sentib uobis absens scribere curaur: que
absentib presens deuotus obtuli: ut habe.¬
at scm̃ collegiuĩ ur̃m indie tantȩ sollẽpni¬
tatis. munus latini sermonis: inquo disat
tenera infantia lactis exꝑiri dulcedinẽ. &
de exiguis eximia cogitare: qualit̃ fauẽte
dõ ꝑ singłos annos tota hȩc dies expendat᷑
in laudẽ. & cũ gaudio celebretur: ne
forte si uenerit ur̃as in manus. illud apo
crifũ detransitu eiusdẽ uirginis. dubia
ꝓcertis recipiatis. Quod multi latinor pi¬
ctuntur : p̃sertim cũ ex his nichil aliud

Expanded text:
o filiae, pulsate matrem precibus, pulsate ad ostio filiae, pulsate matrem precibus, pulsate ad ostium invitantis amici: si quomodo tandem vobis aperiantur, quae reserata sunt matri. Verumtamen de his quid plura dicam? Omnia Salvatoris gesta, et beatae Mariae obsequia, necnon actus vitae ex Evangelio didicistis. Et nunc quid superest, ut ab aliquo doctoassumpta est, quia vestra id deposcit oratio, praesentia absens scribere vobis curavi, quae absentia praesens devotus obtuli, ut habeat sanctum Collegium vestrum in die tantae solennitatis munus Latini sermonis, in quo discat tenera infantia lactis experiri dulcedinem, et de exiguis eximia cogitare: qualiter favente Deo, per singulos annos tota haec dies expendatur in laudem, et cum gaudio celebretur: ne forte si venerit in mancryphum De transitu ejusdem Virginis, dubia pro certis recipiatis; et aliud multi Latinorum pictuntur, praesertim cum his nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
plenius legistis. Ad p̃sepe quoq opaula te
crepundia noui partus & querelas nescii
ploratus. ꝓ fescenninis gła in excelsis dõ.
oe in t̾ra pax hominib bonȩ uoluntatis
cantantẽ audisti: & radiantẽ stellã uidisti:
pastorib in suꝑ eugłizantib credidisti:
magos p̃terea tria deferentes munera in
uisione beatis oculis conspexisti: & ipsa
eadẽ munera bene intelligendo. uotiᷤᷤ om̃i¬
bus fide dõ obtulisti. Nam & cũ eisdem
magis: dm puerũ in p̃sepio adorasti. Sed
derim clamabis. Ad quod ego. Si cęlatũ
esse uolebas teste conscientia: michi narra¬
re ante p̃sepiũ ubi plurimũ lacrimata
es ñ deberes. Qui ut uerũ fatear: neq xp̃i
p̃conia etiam si uoluero adiuratus: neq
tuas laudes omĩno tacere queo. Idcirco
te tuȩ int̾rogent filiȩ quas lacte nutris:tu
ea meluis reserabis. quȩ nescio si ꝑ speciẽ
aliquã certe aut in sp̃u uidisti. Unde uos

Expanded text:
plenius legistis. Ad praesepe quoque, o Paula, te plenius legistis. Ad praesepe quoque, o Paula, te crepundia novi partus, et querelas nescii ploratus, pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatiscantantium audivisti, et radiantem stellam vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti. Magos praeterea tria deferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deum puerum in praesepio adorasti. Sed derim, clamabis. Ad quod ego: Si celatum esse volebas teste conscientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non debueras: quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent filiae, quas lacte nutris: tu ea melius reserabis, quae nescio si per speciem aliquam, aut certe in spiritu vidisti. Unde vos,
Abbreviated transcription (Latin):
ositis me opaula &e eustocͥi¬
um. immo caritas xp̃i me
compellit: quo qui uob du.¬
dũ tractatib loqui consueri.
nouo loquendi genere. sanctis
quȩ uobis cũ degunt uirginib latino uten.¬
tes eloquio. ex hortationis gra sermonẽ fa¬
ciam de assũptione beate & głosȩ semꝑ uir.¬
ginis marie: more eoꝵ qui declamatorie in
eccłiis solent loqui ad popłm. Quod quidẽ
docendi genus nec dũ attigerã: sed qͥa nega¬
re nõ queo quicquid in iungitis: nimia
affectu infantiũ more balbutientiũ: qͥ quȩ¬
cumq audierint fari gestiunt. cũ necdũ
possint ad plenũ uerba formare: maxime
quia propt̃ simpliciores quasq id me de¬
promere compellitis: ut habeant sermone
die : quib ue diuinis uacent lectionib:
p̃sertim cũ &e eadẽ in multis festiuitatib
multoꝵ scõꝵ. patrũ studia muiro cuderint
efferunt p̃coniise Porro ab exordio scĩ
eugłii gabrielẽ archangłm colloquentẽ
mariȩ audistis: & deinceps reliqua omĩa

Expanded text:
tochium, imo charitas Christi me compellit, qui vobis dudum tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis gratia, sermonem faciam de Assumptione beatae et gloriosae semper Virginis Mariae, more eorum qui declamatorie in Ecclesiis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, ut habeat sanctum cdie, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cuderint efferunt praeconiis. Porro ab exordio sancti Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, et deinceps reliqua omnia
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝑgere ad reconciliationem. Nõ
enim ueniã postulabis ab eo qui tͥ
fecit inuiriam: s tantũ dimittis
comnuseris. ꝑgendum est gͦ ad reconcilia¬
tionem: cum in mentẽ uenerit qd̾ nos
forte frẽm in aliquo lesimus. Egendũ. e¬
gͦ ñ pedib corꝑis s motib animi: ut de
humili affectu ꝓsternas frĩ ad quẽ cara
cogitatione cucurreris in conspectu eiꝰ
cui munus oblaturus es. lta enim etiã
si p̾sens sit poteris eum ñ simulato ani¬
mo lenire atq ad gr̃am reuocare ueniã
postulando: si hoc pͥus coram d̾o feceriᷤ
ꝑgens ad eum ñ pigro motu corporis
s celerrimo dilectionis affectu. atq in¬
de ueniens. id. ẽ. intentionẽ rẽuocans ad
id qđ agere ceꝑas: offeres munus tuũ.
tur sine causa. uł racha ñ dicat. sine cau¬
sa. uł eum fatuũ ñ appellet sine causa.
qd̾ totum suꝑbissime amittit᷑. uł forte
si in horum aliqͦ lapsiis fuerit qd̾ est
unum remedium supplici animo ueni¬

Expanded text:
est pergere ad reconciliationem. Non est pergere ad reconciliationem. Non enim veniam postulabis ab eo, qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittis, commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. tur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fuerit, quod est unum remedium, supplici animo veni
Abbreviated transcription (Latin):
sumus: cuius signum. ẽ altare iusibi¬
le. Qdlibet enim munus offermus
deo. suie ꝓpħiam. siue doctrmã. siue
orationẽ. siue hymnũ siue ꝑsalmum.
& siqͥd tale aliud spũalium donorũ
animo occurrit: acceptum. eẽ. ñ po
natur ut possit integrũ atq illiba¬
tum. eẽ. qd̃ loqͥmur. Nam multi here¬
tici ñ habentes altare id. ẽ. ueram fi¬
dem. blasphemias ꝓ laude dixerũt:
terrenis uicdelicet opinionib aggra¬
uati uotum slium tamꝗͣ in terram ꝓ¬
icientes. S debet. eẽ. sana etiam offe¬
rentis intentio. Q ꝓpt̾ca cum tale ali¬
quid oblaturi sumus incorde nr̃o id
est in interiore d̾i templo. templum
enim d̾i scm̃. ẽ. inquit qd̾ estis uos:
& in interiore homine habitare. xp̃m
ꝑ fidem in cordib ur̃is. si in mentem¬
uenerit qd̃ aliquid habeat adu̾sum
nos fr̃. id est. si nos cum in aliquo
lesimus: tẽ enim ipse habet adu̾sũ
mus si ille nos leserit: ubi ñ opus

Expanded text:
sumus, cujus signum est altare visibisumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritualium donorum animo occurrit, acceptum esse non potnatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos ; et, In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibuvenerit, quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum aliquo laesimus, tunc enim ipse habet adversusllum, si ille nos laesit, ubi non opus
Abbreviated transcription (Latin):
tue: multominus fas. ẽ. animo denere
aliquid ut in odium indignatio con¬
uertatur. Quo ꝑtinet etiam qđ aliolo¬
eo dicit᷑. Non occidat sol suꝑ iracundi¬
am ur̃am. Iubemur gͦ illaturi miniꝰ
ad altare. si recordatifuerimus aliqͥd ad¬
uersum nos habere frẽm munus ante
altare relinquere & ꝑgere ac reconcili¬
ari frĩ: deinde uenire & munus offer¬
re. Qd̃ si accipiat᷑ ad litteram: fortasse
aliqͥs credat ita fieri oportere si p̃sens
fr sit. Non enim clifferri potest: ctm
munus tuũ ante altare relinquere
iubearis. Sigͦ de absente q qd̾ fieri
potest transmare constituto aliqͥd ta¬
le ueniat in mentem: absurclum est
crede ante altare munus relinquendũ.
qd̃ post terras ꝙ maria ꝑagrata offe¬
ras d̾o. Et id̾o ꝓrsus intro ad spũalia
refugere cogimur: ut hoc qd̾ dictũ
est sine absurditate possit intelligi.
Altare itaq spũalit̃ in interiore dei¬
dei templo ipsam fidem acciꝑe pos¬

Expanded text:
tue; multo minus fas est animo tenere tue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol super iracundiam vestram . Jubemur ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si praesens frater sit non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquerejubearis. Si ergo de absente et, quod fieri potest, trans mare constituto, aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad sprefugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. 27. Altare itaque spiritualiter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere pos
Abbreviated transcription (Latin):
Sane in trib istis sententiis: subaudi¬
tio uerboꝵ intuenda est. Habet enĩ
pͥma sententia omiã uerba necessaria:
ut nichil subaudiat᷑. Qui irascitur
inquit fri suo sine causa: reus erit uidi-¬
cio. In scda uͦ cum ait. qui autem dixe-¬
rit frĩ suo racha. subauditur sine causa:
& ita uingit᷑ reus ertt concilio. lam in
tercia ubi ait. qui autem dixerit fatue.
Non enim id fecit sine causa. Ideo autẽ
hic fr̃ subaudiendus est: qr de inimico
postra dicitur quoniͦ etiam ipse tractan
bet aliquid adu̾sum te: relinque ibi
munus tuum ante altare & uade pͥus
reconciliari frĩ tuo. & tunc ueniens of¬
feres munus tuũ. Hinc utiq apparet
quȩ sequit᷑ ea coniunctione conectit᷑
ut suꝑiori attestetur. Non enĩ are si au-¬
tem obtuleris munus tuũ in altare: s
ait. sigͦ obtuleris munus tuũ ante al¬
tare. Nam si irasci fas ñ est fr̃i sito sine
causa. aut dicere racha. aut dicere fa¬

Expanded text:
Sane in tribus istis sententiis subaudiSane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit, fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, non enim id facit sine causa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimico postea dicitur quomodo etiam ipse tractandbet aliquid adversum te; relinque ibi munus tuum ante altare, et vade, prius reconciliare fratri tuo: et tunc veniens offer munus tuum. Hinc utique apparet quae sequitur, ea conjunctione connectitur ut superiori attestetur: non enim ait, Si autem obtuleris munus tuum ad altare; sed ait, Si ergo obtuleris munus tuum ad altare. Nam si irasci fas non est fratri suo sine causa, aut dicere Racha, aut dicere Fa
Abbreviated transcription (Latin):
ignis nec dampnationẽ habet dubiã
sicut udicium: nec dampnati pęnã
sicut concilium. In gehenna uͦ ignis
certa. ẽ. & damptio ꝙ pena dampna¬
ti. Uidentur gͦ aliqui gradus &. in pec¬
catis & in reatu. S quib modis inui.¬
sĩbiliter exhibeant᷑ meritis animarũ
quis potest dicere: Audiendum est
itaq quantum int̾sit int̾ iusticiã pha¬
riseorum & istam maiorem quȩ in reg¬
num cęlorũ introducit. qd̾ cum sit gra¬
uius occidere quã uerbo irrogare con¬
uicium. ibi occisio reum facit uidicio:
hic autem ira facit reum uidicio qd̾ tͥu
illoꝵ peccatorũ leuissimum. ẽ. qr ibi
quȩstionẽ homicidii int̾ homine̾ᷤ agi¬
tabant. hic autẽ omĩa diuino uidi¬
cio dimictunt᷑: ubi finis dampnato¬
rum. ẽ. gehenia ignis. Quisqͥs autẽ
dixerit qđ grauiori supplicio in ma¬
iore iusticia punit᷑ homicdium. sige.¬
henna ignis punit᷑ conuicium: cogit
intelligi.eẽ. differentias gehennarum.

Expanded text:
ignis, nec damnationem habet dubiam, ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut concilium; in gehenna quippe ignis certa est et damnatio et poena damnati. Videntur ergo aliqui gradus in peccatis et in reatu: sed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum, quis potest dicere quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum, et istam majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25.
Abbreviated transcription (Latin):
surgens ira silentio p̃meret᷑. Si uͦ ñ so¬
lum uox indignantis audiat᷑. s etiã
u̾bum qđ iam certam uituꝑationẽ eiꝰ¬
in quem ꝑfertur designet & notet :
quis dubitet amplius hoc. eẽ. quã si
solus indignationis sonus edereture
ltaq in pͥmo unum est: ira sola. In se¬
cundo duo : & ira & uox quȩ iram sig¬
nat. In tercio tria. & ira & uox quȩ
iram significat: & in uoce ipsa certȩ
uituꝑationis exp̃ssio. Uide nunc etiã
tres reatus. uidicii. concilii & gehen¬
nȩ ignis. Nam in uidicio adhuc defen¬
sioni datur locus. In concilio autem ꝗͣ¬
quã & iudicium. eẽ. soleat tamen qi
int̾esse aliquid hoc loco fateri cogit
ipsa distinctio: uidet᷑ ad concilium ꝑ¬
tinere sententię ꝓlatio. quando ñ lã
cum ipso reo agitur utrum dampnan¬
diis sit: s int̾ se qui uidicant confert̃
quo supplicio dampnari oporteat quẽ
constat. eẽ. dampnandum. Gehetitra uͦ

Expanded text:
surgens ira silentio premeretur: si vero non sosurgens ira silentio premeretur: si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quo jam certam ejus vituperationem in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola; in secundo duo, et ira, et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, et vox quae iram significat: et in voce ipsa, certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, concilii, gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus: in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero
Abbreviated transcription (Latin):
nullum sit. & in greca musitatum. ꝓba¬
bilius gͦ est qđ audiui a quodã hebreo:
cum id introgassem. Dixit enim. eẽ. uo¬
cem ñ significantem aliqͥd: s indignanti
anuni motum expͥmentem. Has in t̾iec¬
tiones grammatici uocant partes ora-¬
tionis significantes cõmoti animi affec-¬
tum: uelud cum dicit᷑ a dolente heu.
uł ab irascente hen. Quȩ uoces quarũ¬
q linguarum sunt ꝓpͥe : nec in aliam lin-¬
guam facile transferunt᷑. Quȩ causa uti¬
q coegit tam grecũ int̾pretem quã la¬
tinum ipsam uocem ponere : cum qͦ¬
modo eam interp̃taretur ñ inueniret.
Gradus itaq sunt in istis peccatis: ut pͥ¬
mo quisq irascat᷑ & eum motum reti¬
neat corde conceptum. lam si extorserit
uocem indignantis ipsa cõmotio ñ sig¬
nificantem aliqͥd. s illũ animi motum
ipsa eruptione testantẽ qua feriat᷑ il¬
le cui irascimur⁊ plus. ẽ. utiq quã si

Expanded text:
nullum sit, et in graeca inusitatum. Probanullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utique quam si
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ reum uidicio. & reum concilio ͦ ge
hennȩ ignis: Nam hoc postremum gra-¬
ussimum sonat: & ammnonet gradus
qͦs cdã factos a leuiorib ad grauiora. clo¬
nec ad gehennã ignis ueniretur: & id̾o¬
sicut leuius . ẽ. reum. ẽẽ. iudicio quã
reum. ẽẽ. concilio: ita leuius est. eẽ. reũ
concilio. quã reum gehenne ignis. Opor¬
tet leuius. eẽ. intelligat᷑ irasci sine causa
frĩ quã dicere racha: & rursum leuiuis
.eẽ. dicere racha quã dicere fatue. Non
eium reatus ipse haberet gradus: nͥ gra-¬
cdatim etiã peccata cominemorarent᷑.
Unum autẽ hoc uerbum obscurum
positum. ẽ: qr nec grecum nec latinũ. ẽ.
racha. Cetera uͦ in sermone nr̃o ustta¬
Nonnulli autẽ de greco trahere uo-¬
luerunt int̃p̃tationẽ huius uocis. pu¬
tantes pannosum dici racha: qnĩ grece
querit᷑ quid dicat᷑ grece pannosus: ñ re¬
spondent racha. Deinde posset latinus
int̾pres ubi posuit racha pannosũ po¬
nere: nec uti uerbo qd̾ in latina lingua

Expanded text:
inter reum judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Gradreum esse judicio quam reum esse concilio; item levius est reum esse concilio, quam esse reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. 23. Unum autem hic verbum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitaNonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua
Abbreviated transcription (Latin):
damus. s implet potus: ut ꝙ foris dũ
ñ occidimus & in corde dum ñ irascimur
innocentiã custodiamus. Audistis gͦ in¬
quit qr dictum.ẽ. antiquis. ñ occides.
Qui autẽ occiderit: reus erit uidicio.¬

Expanded text:
damus, sed implet potius, ut et foris dum damus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis ergo, inquit, quia dictum est antiquis, Non occides: qui autem occiderit, ju