comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et laudaui magis mortuos ꝗͣ uiuen¬
tes: & feliciorẽ utroꝵq iudicaui qui
necdum natꝰ ẽ. nec uidit mala quȩ
sub sole fiunt. Rursus contẽplatus
sum om̃s labores hominũ: & industͥ¬
as anĩaduerti patere inuidiȩ ꝑximi.
Et in hoc gͦ uanitas: & cura suꝑflua
est. Stultus complicat manus suas:
& comedit carnes suas dicens. Melior
ẽ. pugillus cum requie: qͣm plena u¬
tłaq manus cum dolore & affucti¬
one animi. Considerans repꝑi & ali¬
am uanitatẽ sub sole.
nus ẽ. & secundũ ñ habet ñ fili-¬
um ñ frẽm. & tamen laborare
non cessat: nec tam̃ satiant᷑ ocłi cius
diuitiis. nec recogitat dicens. Qui la¬
boraᷤ. & fraudo animã meam bonis:
unum. Habent enim emolum̃tum so¬
cietatis suȩ. Si unus cecidit: ab altero
fulcietur. Ue soli. quia cum cetidit
ñ habet subleuantẽ sc. Et si dormie¬
rint duo: fouebuntur mutuo. Unus
quomͦ calefiet: Et si quispiã p̃ualue¬
rit contra unum: duo resistunt ci.
unicłs tripler: difficile rumpitur.

Expanded text:
gis mortuos, quam viventes: et feliciorem utroque judicavi, qui necdum natus est, nec vidit mala, quae sub sole fiunt. Rursum contemplatus sum omnes labores hominum, et industrias: Animadverti patere invidiae proximi: et in hoc ergo vanitas, et cura superflua est. Stultus complicat manus suas, et comedit carnes suas, dicens: Melior est pugillus cum requie, quam plena utraque manus cum labore, et afflictione animi. Considerans reperi et aliam vanitatem sub ssecundum non habet, non filium, non fratrem, Et tamen laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis: Nec recogitat, dicens: Cui laboro, et fraudo animam meam bonis? unum: habent enim emolumentum societatis suae: si unus ceciderit, ab altero fulcietur vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem et si dormierint duo fovebuntur mutuo unus quomodo calefiet et si quispiam praevaluerit contra unum duo resistent ei funiculus triplex difficile rumpitur
Abbreviated transcription (Latin):
Deata terra cuiꝰ rex nobilis est.
De cuiꝰ principes uescunt᷑ intẽpo¬
re suo. ad reficiendũ & ñ ad luxuriam.
In pigritiis humiliabit᷑ contignatio:
& in infirmitate manuũ ꝑstillabit
domꝰ. In risu faciunt panẽ & uinum:
ut epulent᷑ bibentes.
t pecuniȩ obediunt omĩa. Incogi¬
tatione tua regi ñ detrahas: & in
secreto cubiculi tui. ne meͥtedixeris
diuiti. quia aues cęli portabunt uo¬
cem tuam: & qui habet pennas anñ
itte panem tuũ suꝑ transeutes
aquas: quia pꝰ multa tempora
inuenies illum. Da partes septẽ necñ
& octo: quia ignoras quid futurũ sit
mali suꝑ terram. Si repletȩ fuerint
ram. Si ceciderit lignum ad austrũ.
aut ad aquilonẽ: inquocũq loco ceci

Expanded text:
eata terra, cujus rex nobilis est, et cujus principes vescuntur in tempore suo, ad reficiendum, et non ad luxuriam. In pigritiis humiliabitur contignatio, et in infirmitate manuum perstillabit domus. In risum faciunt panem, et vinum ut epulentur viventes: et pecuniae obediunt omnia. In cogitatione tua regi ne detrahas, et in secreto cubiculi tui ne maledixeris diviti: Quia avis coeli portabit vocem tuam, et qui habet pennas annuntiitte panem tuum super transeuntes aquas: quia post multa tempora invenies illum. Da partem septem, necnon et octo: quia ignoras quid futurum sit mali super terram. Si repletae fuerint ent. Si ceciderit lignum ad austrum, aut ad aquil
Abbreviated transcription (Latin):
lans. cum ipse insipiens sit: om̃s stul¬
tos existimat. Si sp̃c potestatem haben¬
tis ascenderit suꝑ te. locum tuũ ne di¬
miseris: quia curatio cessare faciet pec
cata maxima. Est malum quod iudi
sub sole quasi ꝑ errorẽ egrediens a facie
pͥncipis positum stultũ in dignitate
sublimi: & diuites sedere deorsũ. Tidi
seruos in equis: & principes ambulan¬
tes quasi seruos suꝑ terram.
ui fodit foueam incidit ineam: & qͥ
dissipat sepem mordebit eum co-¬
luber. Qui transfert lapides affligetur
in eis: & qui scindit ligna uulnerabit᷑
ab eis. Si retusum fuerit ferrũ et hoc
ñ ut prius. sed hebetatũ fuerit: multo
imordeat serpenspientia.
in silentio: nichil eo minus habet
qui occulte detrahit. Uerba oris sapi¬
entis gr̃a: & labia insipientis p̃cipita¬
bunt eum. Iniciũ uerboꝵ eiꝰ stulticia:
& nouissimũ oris illiꝰ error pessimus.
Stultus uerba multiplicat. Ignorat

Expanded text:
lans cum ipse insipiens sit omnes stullans cum ipse insipiens sit omnes stultos aestimat si spiritus potestatem habentis ascenderit super te locum tuum ne dimcata maxima. Est malum quod vidi sub sole, quasi per errorem egrediens a facie principis: Positum stultum in dignitate sublis ambulantes quasi servos super terram. Qui fodit foveam, incidet in eam: et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber. Qui transfert lapides, affligetur in eis: et qui scindit ligna, vulnerabitur ab eis. Si retusum fuerit ferrum, et hoc non ut prius, sed hebetatum erit: Multo mordeat serpens in silentio nihil eo minus habet qui occulte detrahit verba oris sapientis gratia et labia insipientis praecipitabunt eum initium verborum eius stultitia et novissimum oris illius error pessimus stultus verba multiplicat ign
Abbreviated transcription (Latin):
eri ab amplexib. Tempꝰ adquireta¬
di: & tempꝰ ꝑdendi. Tempꝰ custodien¬
di: & tempꝰ abiciendi. Tempꝰ scinden¬
di: & tempꝰ consuendi. Tempus tacen¬
di: & tempꝰ loquendi. Tempꝰ dilectiõis:
& tempꝰ odii. Tempꝰ belli: & tempꝰ pa¬
cis. Quid habet ampliꝰ homo de la¬
bore suo: Uidi afflictionem quã de¬
dit ds̃ filiis hominũ: ut distendant᷑
in ea. Cuncta fecit bona intempore

Expanded text:
 adquirendi et tempus perdendi tempus custodiendi et tempus abiciendi tempus scindendi et tempus consuendi tempus tacendi et tempus loquendi tempus dilectionis et tempus odii tempus belli et tempus pacis quid habet amplius homo de labore suo vidi adflictionem quam dedit Deus filiis hominum ut distendantur i
Abbreviated transcription (Latin):
neq plus sapias qͣm necẽẽ .ẽ. Ne obstu-¬
pescas. ne impie agas multũ. Bonum¬
tus: ne moriaris intempore non tuo.
quia qui dm̃ timet nichil negligit.
Sapientia confortabit sapientẽ: suꝑ
decem pͥncipes ciuitatis. Non ẽ. enim
homo iustus int̾ra: qui faciat bonũ &
ñ peccet. Sed & cunctis sermonib qui
dicuntur. ne accomodes cor tuũ: ne for¬
te audias seruũ maledicentẽ tͥ. Scit
enĩ conscientia tua: quia & tu crebro
aliis maledixisti. Cuncta temptaui
in sapientia. Dixi. sapiens efficiar. et
qͣm erat. Et alta ꝓfunditas. quis inue¬
net eam: Lustraui uniuersa animo
meo: ut scirem & consid̾arem sapienti¬

Expanded text:
e plus sapias quam necesse est ne obstupescas ne impie agas multus ne moriaris in tempore non tuo bquia qui Deum timet nihil neglegit sapientia confortabit sapientem super decem principes civitatis non est enim homo iustus in terra qui faciat bonum et non peccet sed et cunctis sermonibus qui dicuntur ne accommodes cor tuum ne forte audias servum tuum maledicentem tenim tua conscientia, quia et tu crebro maledixisti aliis. Cuncta tentavi in sapientia. Dixi: Sapiens efficiar: Et quam erat: et alta profunditas, quis inveniet eam? Lustravi universa animo meo, ut scirem, et considerarem, et
Abbreviated transcription (Latin):
uram̃ti dĩ. Ne festines reced̾e a facie
eiꝰ: neq ꝑmaneas in oꝑe malo. qͥa om̃e
qđ uoluerit faciet. & sermo illiꝰ pote¬
state plenus ẽ. nec dicere ei quisꝗͣ po¬
test. quare ita facis: Quicustodit prȩ¬
ceptum: ñ exꝑietur quicꝗͣ mali. Tem¬
pus & responsionẽ: cor sapientis intel¬
ligit. Om̃i negotio tempꝰ ẽ. & oportuni¬
tas: & multa hominis afflictio. Qui ig
norat pret̾ita & futura: nullo scire po¬
test merito. Non ẽ. in hominis ditione
phibere sp̃m. nec habet potestatem in
die mortis. nec finitur quiescere ingru¬
ente bello. neq saluabit impietas im¬
pium. Omĩa hȩc consid̾aui & dedi
cor meum incunctis oꝑib quȩ frunt
sub sole. Int̾dum dñatur homo homi¬
ni: in malum suũ. Tidi impios supul¬
tos: qui etiã cum adhuc uiuerent iN
loco scõ erant. & laudabant᷑ in ciuitate

Expanded text:
e eius neque permaneas in opere malo quia omne quod voluerit faciet et sermo illius potestate plenus est nec dicere ei quisquam potest quare ita facis qui custodit praeceptum non experietur quicquam mali tempus et responsionem cor sapientis intellegit omni negotio tempus est et oportunitas et multa homininorat praeterita, et ventura nullo scire potest nuntio. Non est in hominis potestate prohibere spiritum, nec habet potestatem in die mortis: Nec finitur quiescere ingruente bello, neque salvabit impietas impium. Omnia haec consideravi, et dedi cor meum in cunctis operibus, quae fiunt sub sole. Interdum dominatur homo homini in malum suum. Vidi impios sepultos: qui etiam cum adhuc viverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ recordent᷑ ampliꝰ. Aꝑi os tuũ mu¬
to: & causis om̃ium filioꝵ qui ꝑtͣn¬
seunt. Aꝑi os tuũ. decerne qđ iustũ
c̃: & uindica inopem & pauꝑẽ. Aleph.
ulierem fortẽ quis inueniet: Pro¬
cul & de ultimis finib precium
eius. Beth. Confidit in ea cor uiri
sui: & spolis ñ indigebit. Gimel. Red¬
det ei bonũ & ñ malum: om̃ib dieb
uitȩ suȩ. Delech. Quesiuit lanam & li¬

Expanded text:
. Aperi os tuum muto, et causis omnium filiorum qui pertranseunt: Aperi os tuum, decerne quod justum est, et judica inopem et pauperem.  Aleph.  Mulierem fortem quis inveniet? procul, et de ultimis finibus pretium ejus.  Beth.  Confidit in ea cor viri sui, et spoliis non indigebit.  Gimel.  Reddet ei bonum, et non malum, omnibus diebus vitae suae.  Daleth.  Quaesivit lanam et li
Abbreviated transcription (Latin):
inueni amariorẽ morte mulierẽ. quȩ
laqueus uenatoꝵ ẽ. & sagena cor eius.
uincła sunt manꝰ eiꝰ. Qui placet deo
effugiet illam: qui autẽ peccator est
capietur ab ea. Ecce hoc inueni dix̃
eccłiastes unũ & alterũ ut inuenirẽ
rationẽ quã adhuc querit anima mea:
& ñ inueni. Uirum de mille unum
repꝑi: mulierẽ ex om̃ib non inueni.
Solum mͦ hoc inueni. quia fecerit ds̃
hominẽ rectũ: & ipse se infinitis miscu¬
erit questionib. Quis talis ut sapiens
ẽ. & quis nouit solutionẽ uerbi:
apientia hominis lucet inuultu

Expanded text:
orte mulierem, quae laqueus venatorum est, et sagena cor ejus, Vincula sunt manus illius: qui placet Deo, effugiet illam: qui autem peccator est, capietur ab illa. Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes unum et alterum ut invenirem rationem quam adhuc quaerit anima mea et non inveni virum de mille unum repperi mulierem ex omnibus non inveni solummodo hoc inveni quod fecerit Deus hominem rectum et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus quis talis ut sapiens est et quis cognovit solutionem verbi sapientia homi
Abbreviated transcription (Latin):
mini maiora se querere. cum ig¬
noret qͥd conducat sibi in uita sua. nu¬
mero dierum ꝑegrinations suȩ & tẽ¬
pore quod uelut umbra preteriit. aut
quis ei poterit uidicare quid pꝰ eũ fu¬

Expanded text:
mini majora se quaerere, cum ignoret quid conducat sibi in vita sua, numero dierum peregrinationis suae, et tempore, quo ut umbra praeteriit. Aut quis ei poterit indicare quid post eum fu
Abbreviated transcription (Latin):
ente corrigi: qͣm stultoꝵ adulatione
decipi. Quia sicut sontiꝰ spinarum ar¬
dentium sub olla: sic risus stulti. Sed
& hoc uanitas. Calũpnia conturbat
sapientem: & ꝑdet robur cordis illiꝰ. Me¬
lior ẽ. finis orationis: qͣm pͥncipium.
Melior ẽ. patiens arrogante.
Ie uelox sis ad irascendum: qͥa ira

Expanded text:
ente corrigi quam stultorum adulatione decipi, quia sicut sonidentium sub olla, sic risus stulti: sed et hoc vanitas. Calumnia conturbat sapientem, et perdet robur cordis illius. Melior est finis orationis, quam principium. melior est patiens arrogante. Ne velox sis ad ira
Abbreviated transcription (Latin):
nus oꝑanti: siue parum siue multũ
comedat. Saturitas autẽ diuitis: ñ si¬
nit dormire eum. Est & alia infir¬
mitas pessima: quã uidi sub sole.
Diuitiȩ conseruatȩ in malũ domini
sui. ꝑeunt enim in afflctione pessi¬
ma. Gencrauit filiũ qui in summa
egestate erit. Sicut egressus ẽ. nudus
de utero matris suę sic reuertet᷑: et ni¬
chil auferet secum de labore suo. Mise¬
rabilis prorsus infirmitas. Quomͦ ue¬
nit: sic reuertetur. Quid gͦ ꝓdest ei

Expanded text:
nus operanti, sive parum, sive multum comedat: saturitas autem divitis non sinit dormire eum. Est et alia infirmitas pessima, quam vidi sub sole: divitiae conservatae in malum domini sui: pereunt enim in afflictione pessima: Generavit filium, qui in summa egestate erit: sicut egressus est nudus de utero matris suae, sic revertetur, et nihil auferet secum de labore suo. Miserabilis prorsus infirmitas: quo modo venit, sic revertetur. Quid ergo prodest ei
Abbreviated transcription (Latin):
ferendũ sermonẽ coram dõ. Ds̃ enim
in celo & tu suꝑ t̾ram: iccirco pauei sĩt
sermones tui. Multas curas secuntur
somnia: & in multis sermonib inue¬
niet᷑ stulticia.
i quid uouisti deo: ne moreris red¬
dere. Displicet enĩ ei: infideł &
stulta ꝓmissio. Sed qđ cumq uoue.¬
ris redde. Multoq meliꝰ ẽ. ñ uouere:
qͣm pꝰ uotum ꝓmissa ñ reddere. Ne
dederis os tuum ut peccare facias car¬
nem tuã: neq dicas coram angło ñ ẽ.
ꝓuidentia. ne forte iratꝰ dñs suꝑ sermo¬
nes tuos dissipet cuncta oꝑa manuũ
tuarum. Ubi multa sunt somnia.
plurimȩ uanitates & sermones innu-¬
meri: tu uero dm̃ time. Si uideris ca¬
lumnias egenoꝵ. & uolenta iudicia
& subuerti iusticiã in ꝓuincia: ñ mi¬
reris suꝑ hoc negotio. quia excelso aliꝰ
excelsior ẽ. & suꝑ hos quoq eminenti¬
ores sunt alii. & insuꝑ uniuersȩ terrȩ
rex imꝑat seruienti.

Expanded text:
sermonem coram deo. deus enim in caelo et tu super terram: idcirco sint pauci sermones tui. multas curas secuntur somnia, et in multis sermonibus inuenitur stultitia. si quid uouisti deo, ne moreris reddere: displicet enim ei infidelis et stulta promissio: sed quodcumque uoueris redde: multoque melius est non uouere quam post uotum promissa non reddere. ne dederis os tuum, ut peccare facias carnem tuam, neque dicas coram angelo: non est prouidentia: ne forte iratus deus super sermone tuo dissipet cuntuarum. Ubi multa sunt somnia, plurimae vanitates, et sermones innumeri: tu vero Deum time: Si videris calumnias egenorum, et violenta judicia, et subverti justitiam in provincia, Non mireris super hoc negotio: quia excelso alius excelsior est, Et super hos quoque eminentiores sunt alii, et insuper universae terrae rex imperat servi
Abbreviated transcription (Latin):
stem fecit sibi: byssus & purpura in¬
dum̃tum eius. Nuii. Nobilis in por¬
tis uir eiꝰ: quando sederit cum sena¬
torib terrȩ. Samech Sindonẽ fecit &
uendidit: & cingłm tradidit chana¬
neo. Aiti Fortitudo & decor indum̃tũ
euis: & ridebit indie nouissimo.
Ossium aꝑuit sapientia: & lex.

Expanded text:
sus et purpura indumentum eius nun nobilis in portis vir eius quando sederit cum senatoribus terrae samech sindonem fecit et vendidit et cingulum tradidit Chananeo ain fortitudo et decor indumentum idebit in die novissimo phe os suum aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
qui fabricator est om̃ium.
ane semina semen tuũ. & uespere
ñ cesset manꝰ tua: quia nescis qͥd
magis oriatur. hoc aut illud. Et si u¬
trumq simul: meliꝰ erit. Dulce lum̃:
& delectabile ẽ. oculis uidere solem. Si
annis multis uixerit homo. & in his
om̃ib letus erit: meminisse debet te¬
nebrosi temporis. & dierum multorum.
Qui cum uenerint: uanitatis arguun¬
tur preterita. Letare gͦ iuuenis in ad¬
olescentia tua. & in bono sit cor tuum
in dieb iuuentutis tuȩ: & ambula in
uiis cordis tui. & mnintuitu oculorũ
tuoꝵ. & scito quod ꝓom̃ib his addu¬
cet te ds̃ inudicium.
ufer iram acorde tuo: & amoue
maliciam acarne tua. Adoles¬
centia enim & uoluptas: uana sunt.

Expanded text:
qui fabricator est omnium. Mane semina semen tuum, et vespere ne cesset manus tua: Quia nescis quid magis oriatur, hoc an illud, et si utrumque simul, melius erit. Dulce lumen, et delectabile est oculis videre solem. Si annis multis vixerit homo, et in his omnibus laetatus fuerit: Meminisse debet tenebrosi temporis, et dierum muqui, cum venerint, vanitatis arguentur preterita. Letare ergo, iuvenis, in adolescentia tua et in bono sit cor tuum in diebus iuventutis tue et auiis cordis tui et in intuitu oculorum tuorum. et scito quod pro omnibus his adducet te deus in iudicium. aufer iram a corde tuo, amoue malitiam a carne tua. adulescentia enim et uolupta
Abbreviated transcription (Latin):
cognoui qđ ñ. ẽẽt. meliꝰ: nisi letari &
facere bona in uita sua. Omĩs enĩ ho¬
mo qui comedit & bibit & uidet bo¬
num de labore suo: hoc donũ dĩ ẽ.
Didici qđ omĩa oꝑa quȩ fecit ds̃: ꝑse¬
uerent inȩt̾num. Non possumus eis
quicꝗͣ addere nec auferre: quȩ feẽ ds̃
ut timeatur. Quod factum ẽ: iꝑsum
ꝑmanet. Quȩ futura sunt iam fue¬
runt: & ds̃ instaurat qđ abiit. Uidi
sub sole in loco iudicii impietatẽ. et
in loco iusticiȩ iniquitatẽ: & dixi iN
corde inco. Iustum & impium iudi¬
cabit ds̃: & tempꝰ om̃is rei tunc erit.
Dixi incorde meo de filiis hominũ:
ut ꝓbaret eos ds. & ostenderet similes
ẽẽ. bestiis.
ccirco unus interitꝰ. ẽ. hominis et
iumentoꝵ: & ȩqua utriꝰq conditio.
Sicut morit᷑ homo: sic & illa moriun¬
tur. Similit̃ spirant omĩa: & nichil

Expanded text:
 non esset melius nisi laetari et facere bene in vita sua omnis enim homo qui comedit et bibit et videt bonum de labore suo hoc donum Dei est didici quod omnia opera quae fecit Deus perseverent in perpetuum non possumus eis quicquam addere nec auferre quae fecit Deus ut timeatur quod factum est ipsum permanet quae futura sunt iam fuerunt et Deus instaurat quod abiit vidi sub sole in loco iudicii impietatem et in loco iustitiae iniquitatem et dixi in corde meo iustum et impium iudicabit Deus et tempus omni rei tunc erit dixi in corde meo de filiis hominum ut probaret eos Deus et ostenderet similes esse bestiis idcirco unus interitus est hominis et iumentorum et aequa utriusque condicio sicut moritur homo sic et illa moriuntur similiter spirant omnia et n
Abbreviated transcription (Latin):
bus uitȩ suę comedit in tenebris: & in
curis multis & in erũpna atq tristi¬
cia. Hoc itaq mͥ uisum ẽ. bonum: ut
comedat quis & bibat & frue̾tur lȩti¬
cia ex labore suo. qđ laborauit ipse sub
sole numero dierum uitȩ suę quos
dedit ei ds̃. & hec ẽ. pars illius. Et om¬
ni homini cui dedit ds̃ diuitias atq
substantiam. potestatẽq ei tribuit ut
comedat exeis & fruatur parte sua &
lȩtetur de labore suo. hoc c̃. donum dĩ.
Non enĩ satis recordabit᷑ dierum uitȩ

Expanded text:
e suae comedit in tenebris et in curis multis et in aerumna atque tristitia hoc itaque mihi visum est bonum ut comedat quis et bibat et fruatur laetitia ex labore suo quod laboravit ipse sub sole numerum dierum vitae suae quos dedit ei Deus et haec est pars illius et omni homini cui dedit Deus divitias atque substantiam potestatemque ei tribuit ut comedat ex eis et fruatur parte sua et laetetur de labore suo hoc est donum Dei non enim satis recordabitur dierum vitae
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & hoc uanitas: & cassa sollicitudo
Iitis.
& suis spaciis transeunt uniu̾sa
sub sole. Tempꝰ nascendi: & tempꝰ mori¬
endi. Tempꝰ plantandi: & tempꝰ eliel¬
lendi quod plantatum ẽ. Tempꝰ occi¬
dendi: & tempꝰ sanandi. Temꝑꝰ destru¬
endi: & tempis edificandi. Tempus
siendi: & tempꝰ ridendi. Tempus plan

Expanded text:
ed hoc vanitas et cassa solicitudo mentis.  suis spatiis transeunt universa sub sole. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Tempus occidendi, et tempus sanandi. Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Tempus flendi
Abbreviated transcription (Latin):
sa eẽ. sub sole: & cuncta uanitatem &
afflictionẽ sp̃c. Rursus detestatꝰ sum
om̃em industriã meam qua sub sole
studiosissime laboraui habiturꝰ here¬
dem pꝰ me. quẽ ignoro utrum sapi-¬
ens an stultꝰ futurꝰ sit. & dñabitur
in laborib meis quib desudaui et
sollicitꝰ fui. Et est quicꝗͣ tam uanũ:
Unde cessaui: renuntiauitq cor meũ
ultra laborare sub sole. Nam cum aliꝰ
laboret in sapientia & doctrina & solli¬
citudine & homini ocioso quesita di¬
mitcit. Et hoc gͦ uanitas & magnum¬

Expanded text:
sa esse sub sole, et cuncta vanitatem et afflictionem spiritus: Rursus detestatus sum omnem industriam meam, qua sub sole studiosissime laboravi, Habiturus haeredem post me, quem ignoro, utrum sapiens an stultus futurus sit, Et dominabitur in laboribus meis, quibus desudavi et sollicitus fui: et est quidquam tam vanum? Unde cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit: et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
homo utrũ amore an odio dignꝰ sit:
sed omĩa infuturũ seruant᷑ incerta. eo
qđ uniuersa ȩque eueniant iusto et
impio. bono & malo. mundo & ĩmun¬
do. immolanti uictimas: & sacrificia
contẽpnenti. Sicut bonus: sic & pecca¬
tor. Ut ꝑiurus: ita & ille qui uerũ deie¬
rat. Hoc ẽ. pessimũ inter omĩa quȩ sub
sole fiunt: quia eadem cunctis eueni¬
unt. Qnde & corda filioꝵ hominum
implent᷑ malicia & contẽptu in uita

Expanded text:
homo utrum amore an odio dignus sit sed omnia in futuro servantur incerta eo quod universa aeque eveniant iusto et impio bono et malo mundo et inmundo immolanti victimas et sacrificia contemnenti sicut bonus sic et peccator ut periurus ita et ille qui verum deierat hoc est pessimum inter omnia quae sub sole fiunt quia eadem cunctis eveniunt unde et corda filiorum hominum implentur malitia et contemptu in vita
Abbreviated transcription (Latin):
ne uanitas ẽ: Nonne meliꝰ comedere
& bibere & ostendẽ animȩ suȩ bona
de laborib suis: Et hoc de manu dĩ
ẽ. Quis ita uorabit & delitiis affluet
ut ego: Homini bono in conspectu
suo dedit ds̃ sapientiã e scientiam

Expanded text:
n vanitas est nonne melius est comedere et bibere et ostendere animae suae bona de laboribus suis et hoc de manu Dei est quis ita vorabit et deliciis affluet ut ego homini bono in conspectu suo dedit Deus sapientiam et scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
& conseui ea cuncti generis arboribꝰ.¬
& extruxi mͥ piscinas aquarũ: ut ir¬
rigarem siluam lignoꝵ germinanti¬
um. Possedi seruos & ancillas: multã¬
te me inierłm. Coaceruaui mͥ argen¬
tum & aurũ: & substantias regum &
ꝓuinciarũ. Feci mͥ cantores & cantatri¬
ces et delicias filioꝵ hominũ: scyphos
& urceolos inministerio ad uina fun¬
denda. Et suꝑ gressus sum oꝑib om̃s¬

Expanded text:
consevi ea cuncti generis arboribus. Extruxi michi piscinas aquarum ut irrigarent silvam lignorum germinantium, possedi servos et ancillas, multamte me in Ierusalem. Coacervavi michi aurum et argentum et substantias regum et provinciarum. Feci michi cantores et cantatrices et delicias filiorum hominum, scyphos et urceos in ministerio ad vina fundenda, et supergressus sum opib
Abbreviated transcription (Latin):
ubtrahe pedem illud.¬
Ituum de domo ꝓximi tui: ne for¬
te satiatꝰ oderit te. Iaculum e gladiꝰ &
sagitta acuta: homo qui loquit᷑ contͣ
ꝓximũ suũ falsum testimoniũ. Dens
putridus & pes lapsus. qui sꝑat suꝑ
infideli indie angustię. & amitcit pal¬
liũ indie frigoris. Acetum innitro: qͥ
cantat carmina cordi ꝑuerso. Si esu¬
erit inimicus tuus: cyba illũ. Si siti¬
ertt: da ci aquã bibere. Prunas enim
congregabis suꝑ caput eius: & dñs red¬
det tibi. Uentis aquilo dissipat plu¬
uias: & facies tristis linguã detrahen¬
tem. Meliꝰ ẽ. sedere in angulo doma¬
tis: qͣm cum muliere litigiosa in do¬
mo cõmuni. Aqua frigida animȩ
sitienti: & nuntiꝰ bonus de t̾ra lon¬
ginqua. Hons turbatꝰ pede & uena cor¬
pta: iustus cadens coram imꝑio. Sic̃

Expanded text:
ubtrahe pedem tuum de domo proximi tui nequando satiatus oderit te iaculum et gladius et sagitta acuta homo qui loquitur contra proximum suum testimonium falsum dens putridus et pes lapsus qui sperat super infideli in die angustiae et amittit pallium in die frigoris acetum in nitro et qui cantat carmina cordi pessimo si esurierit inimicus tuus ciba illum et si sitierit da is super caput ejus, Et Dominus reddet tibi. Ventus aquilo dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem. Melius est sedere in angulo domatis, quam cum muliere litigiosa, et in domo communi. Aqua frigida animae sitienti, et nuntius bonus de terra longinqua. Fons turbatus pede, et vena corrupta, justus
Abbreviated transcription (Latin):
erit cybo. ꝑ odiosam mulierẽ cum in
matͥmonium fuerit assumpta: & ꝑ an¬
cillam cum fuerit hȩres dñȩ suȩ. Qua¬
tuor sunt minima t̾rȩ: & ipsa sunt sa¬
pientiora sapientib. Formicȩ. popłs
infirmus: quȩ p̃parat in messe cybum
sibi. Lepuscłs ples inualida: qui collo¬
cat in petra cubile suum. Regẽ locu¬
sta ñ habet: & egredietur uniuersa ꝑ
turmas suas. Stellio manib nitit᷑:
& morat᷑ in edib regis. Tria sunt quȩ
bene gradiunt᷑: quartum qđ incedit
feliciter. Leo fortissimꝰ bestiarũ: ad
nulliꝰ pauebit occursum. Gallus suc¬
cinctꝰ lumbos & aries. nec ẽ. qui resi¬
stat ei. & qui stultus apparuerit pꝰꝗͣ
eleuatꝰ. ẽ. insublime. Si enim intelle¬
xisset: ori imposuisset manũ. Qui au¬
tẽ fortit̾ p̃mit ubera ad eliciendum
lac: expͥmit butyrum. Et qui uehem̃¬
rum meoꝵ. Ne dedis mulieribus
substantiã tuã:. & diuitias tuas ad
delendos reges: Noli regib o lamuel.

Expanded text:
erit cibo; per odiosam mulierem, cum in erit cibo; per odiosam mulierem, cum in matrimonium fuerit assumpta; et per ancillam cum haeres fuerit dominae suae. Quatuor sunt minima terrae, et ipsa sunt sapientiora sapientibus. Formicae populus infirmus, quae praeparant in messe cibum sibi: Lepusculus plebs invalida, qui collocat in petra cubile suum: Regem locusta non habet, et egreditur universa per turmas suas: Stellio manibus nititur, et moratur in aedibus regis. Tria sunt, quae bene gradiuntur, et quartum, quod incedit feliciter: Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum: Gallus succinctus lumbos: et aries: nec est rex, qui resistat ei. Et qui stultus apparuit postquam elevatus est in sublime: si enim intellexisset, ori suo imposuisset manum. Qui autem fortiter premit ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum: et qui vehemenrum meorum? Ne dederis mulieribus substantiam tuam, et vias tuas ad delendos reges. Noli regibus, o Lamuel,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. lota sordib sius. Generatio cuiꝰ ex¬
celsi sunt ocłi: & palpebix ciꝰ in altapor¬
rectȩ. Generatio quȩ ꝓ dentib gladioᷤᷤ
habet. & cum mandit molarib siuis:
ut comedat inopes de terra. & pauꝑes
ex hominib. Sanguisuge duȩ sunt
filiȩ: dicentes affer. affer. Tria sunt in¬
saturabilia: & quartũ qđ numꝗͣ dic̃
sufficit. Infernus. & os uuluȩ: & t̾ra quȩ
ñ satiatur aqua. Ignis uͦ numꝗͣ dicit
sufficit. Ocłm qui subsannat patrẽ
& qui despicit partum matris sue. suf¬
fodiant eum corui de torrentib: & co¬
mecdant eũ filii aquilȩ. Tria sunt dif¬
ficilia michi: & quartũ penitꝰ ignoro.
Uiam aquilȩ incelo. uiam colubri
suꝑ t̾ram. uiã nauis in medio mari:
& uiam uiri in adolescentia. Talis ẽ. et
uia mulieris adultẽ: quȩ cõmedit et
tergens os suũ dicit. ñ sum oꝑata ma¬
lum. Per tria mouet᷑ terra: & quartũ
qđ ñ potest sustinere. Per seruũ cum
regnauerit. ꝑ stultũ cum saturatꝰ fu¬

Expanded text:
excelsi sunt oculi et palpebrae eius in alta subrectae generatio quae pro dentibus gladios habet et commandit molaribus suis ut comedat inopes de terra et pauperes ex hominibus sanguisugae duae sunt filiae dicentes adfer adfer tria sunt insaturabilia et quartum quod numquam dicit sufficit infernus et os vulvae et terra quae non satiatur aqua ignis vero numquam dicit sufficit oculum qui subsannat patrem et qui despicit partum matris suae effodiant corvi de torrentibus et comedant illum filii aquilae tria sunt difficilia mihi et quartum penitus ignoro viam aquilae in caelo viam colubri super petram viam navis in medio maret viam viri in adolescentia. Talis est et via mulieris adulterae, quae comedit, et tergens os suum dicit: Non sum operata malnon potest sustinere. Per servum, cum regnaverit; per stultum, cum satiatus fu
Abbreviated transcription (Latin):
chil ꝑmanere sub sole. Transiui
ntẽplandam sapientiã: erroresq
ilticiam. Quid ÷ inꝗͣ homo ut se
possit regem factorem suũ: Et
quia tantũ precedẽt sapientia
aciam: qͣntum differt lux ãte¬
is. Sapientis ocłi incapite cius:
in tenebris ambulat. Et didici

Expanded text:
il permanere sub sole transivi ad contemplandam sapientiam erroresque et stultitiam quid est inquam homo ut sequi possit regem factorem suum et vidi quia tantum praecederet sapientia stultitiam quantum differt lux tenebris sapientis oculi in capite eius stultus in tenebris ambulat et didici
Abbreviated transcription (Latin):
Stulta ẽ. enim huiꝰcemodi int̾rogatio.
Atilior. ẽ. sapientia cum diuitiis: & ma¬
gis ꝓdest uidentib solem. Sicut enĩ
ꝓtegit sapientia: sic ꝓtegit pecunia.
hoc autem plus habet eruditio & sa¬
pientia: qd̾ uitam tribuunt possesso¬
ri suo. Considera oꝑa di: qđ nemo pos¬
sit corrigere quẽ ille despexerit. In die
bona fruere bonis: & malam diẽ p̾caue.

Expanded text:
lta est enim huiuscemodi interrogatio utilior est sapientia cum divitiis et magis prodest videntibus solem sicut enim protegit sapientia sic protegit pecunia hoc autem plus habet eruditio et sapientia quod vitam tribuunt possessori suo considera opera Dei quod nemo possit corrigere quem ille despexerit in die bona fruere b
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ desiderauerunt ocłi mei ñ nega-¬
ui eis. nec ꝓhibui cor meũ quin om̃i
uoluntate frueret᷑: & oblectaret se in
his quȩ paraueram. Et hanc ratꝰ sum
partem meam: si uterer labore meo.
Cumq me conuertissem ad uniu̾sa

Expanded text:
sideravunt oculi mei, non negavi eis: Nec prohibui cor meum quin omni voluptate frueretur. et oblectaret se in his, quae praeparaveram: Et hanc ratus sum partem meam, si uterer labore meo. Cumque me convertissem ad universa
Abbreviated transcription (Latin):
uidi sub sole: & quid freqͥns apud
homines. Uir cui dedit ds̃ diuitias &
substantiã & honorem. & nichil de est
animȩ suȩ ex om̃ib quȩ desiderat nec
tribuit ei potestatem as̃ ut comedat ex
eo. sed homo extraneus uorabit illud.
Hoc uanitas & magna miseria ẽ. Si ge¬
nuerit quispiã centum liberos & uix̾it
multos annos & płes dies ȩtatis habu¬
erit. & anima illius ñ utatur bonis
substantię suę sepulturaq careat: de
hoc ergo ꝓnuntio qd̾ melior illo fiat
abortiuus. Frustra enim uenit & ꝑgit
ad tenebras: & obliuione delebit᷑ nom̃
eius. Non uidit solem: neq cognouit
substantiã boni & mali. Etiam si duo¬
bus milib annis uixerit. & ñ fuerit ꝑ¬
fruitus bonis. Nonne ad unũ locum
ꝓpant omĩa: Om̃is labor hominis
inore enis: sed anima illius ñ implet᷑.
Quid habet amplius sapiens a stulto:
Et quid pauꝑ. nisi ut ꝑgat illuc ubi
ẽ. uita: Melius uidere qđ cuꝑias: qͥm
desiderare qđ nescias. Sed & hoc uani

Expanded text:
idi sub sole, et quidem frequens apud homines. Vir cui dedit Deus divitias, et substantiam, et honorem, et nihil deest animae ejus ex omnibus quae desiderat; nec tribuit ei Deus potestatem ut comedat ex eo, sed homo extraneus vorabit illud. Hoc vanitas, et magna miseria est. Si genuerit quispiam centum liberos, et vixerit multos annos, et plures dies aetatis habuerit, et anima illius non utatur bonis substantiae suae, sepulturaque careat, de hoc ego pronuntio quod melior illo sit abortivus. Frustra enim venit, et pergit ad tenebras, et oblivione delebitur nomen ejus. Non vidit solem, neque cognovit distantiam boni et mali: Etiamsi duobus millibus annis vixerit, et non fuerit perfruitus bonis: nonne ad unum locum properant omnia? Omnis labor hominis in ore ejus: sed anima illius non implebitur. Quid habet amplius sapiens a stulto? et quid pauper, nisi ut pergat illuc, ubi est vita? Melius est videre quod cupias, quam desiderare quod nescias; Sed et ho
Abbreviated transcription (Latin):
& qui ad indignandũ facilis. ẽ. erit ad
peccata ꝓcliuior. Suꝑbũ sequit᷑ humi¬
litas: & humilem sp̃u suscipiet gła. Qui
cũ fure participat odit antinã suã: ad¬
uirantẽ audit & ñ iudicat. Qui timet
hominẽ cito corruet: qui sꝑat in dño
subleuabit᷑. Multi requirunt faciem

Expanded text:
 erit ad peccatum proclivior. Superbum sequitur humilitas: et humilem spiritu suscipiet gloria. Qui cum fure participat, odit animam suam: adjurantem audit, et non indicat. Qui timet hominem, cito corruet: qui sperat in Domino, sublevabitur: Multi requirunt faciem
Abbreviated transcription (Latin):
tunt furorẽ. Uir sapiens si cũ stulto
contendit siue irascat᷑ siue rideat: ñ
inueniet requiẽ. Uirͥ sanguinũ oder̃
seruat in posterum. Princeps qui liben¬
ter audit uerba m̃dacii: omnes mini-¬
stros habet impios. Pauꝑ & creditor
obuiauerunt sibi: utriꝰq illumina¬
tor. ẽ. dñs. Rex qui iudicat inuerita¬
te pauꝑes: thronus eiꝰ inet̾num fir¬
mabitur. Uirga atq correctio tribu¬
it sapientiã: puer autẽ qui dimittit᷑
uoluntati suȩ confundit matrẽ suã.
In multiplicatione impioꝵ multipli¬
cabunt᷑ scelera: & ruinas eoꝵ iusti ui¬
debunt. Erudi filium tuum & refri¬
gerabit te: & dabis delicias animȩ tuȩ.
Cum ꝓpħia defecerit dissipabitur
popłs: qui uͦ custodit legem beatus ẽ.
Seruus uerbis ñ potest erudiri: quia
qđ dicis intelligit. & respondere contẽ¬
pnit. Uidisti hominẽ uelocẽ ad loqͦn¬
dum: stulticia magis sꝑanda ẽ. quã

Expanded text:
tunt furorem. Vir sapiens, si cum stulto tunt furorem. Vir sapiens, si cum stulto contenderit sive irascatur sive rideat non inveniet requiem viri sanguinum oderunt  et reservat in posterum princeps qui libenter audit verba mendacii omnes ministros habebit impios pauper et creditor obviam fuerunt sibi utriusque inluminator est Dominus rex qui iudicat in veritate pauperes thronus eius inmabitur. Virga atque correptio tribuit sapientiam: puer autem, qui dimittitur voluntati suae, confundet matrem suam. In multiplicatione impiorum multiplicabuntur scelera: et justi ruinas eorum videbunt. Erudi filium tuum, et refrigerabit te, et dabit delicias animae tuae. Cum prophetia defecerit, dissipabitur populus: qui vero custodit legem, beatus est. Servus verbis non potest erudiri: quia quod dicis, intelligit, et respondere contemnit. Vidisti hominem velocem ad loquendum? stultitia mag
Abbreviated transcription (Latin):
dicit hoc ñ ẽ. peccatũ: particeps homi¬
cide. c̃. Qui se iactat & dilatat. iurgia
concitat: qui uero sꝑat in dño sanabi¬
tur. Qui considit in corde suo stultus
ẽ: qui autem gradit᷑ sapient̃ ipse lau¬
dabitur. Qui dat pauꝑi ñ indigebit:
qui despicit dep̃cantem sustinebit pe¬
nuriã. Cum surrexerint impii absc̃
tem dura ceruice contẽpnit: repenti¬
nus suꝑueniet int̾itus. et eum sani¬
tas ñ sequitur. In multiplicatiõe iu¬
stoꝵ letabit᷑ uulgus: cum ĩpii sũpse¬
rint pͥncipatũ gemet popłs. Uir qͥ
amat sapientiã lȩtificat patrẽ suum:
qui autẽ nutrit scorta ꝑdet substan¬
tram. Rex iustus erigit t̾ram: uir aua¬
rus destruet eam. Homo qui blandis
fictisq sermonib loquitur: amico
suo: rete expandit gressib eiꝰ. Peccati¬
tem uirũ inquũ inuoluet laqueus:
& iustus laudabit atq gaudebit. No¬
uit iustus causam pauꝑũ: impiꝰ ig¬
norat scientiam. Homines pestilentes
dissipant ciuitates: sapientes uͦ auer¬

Expanded text:
est peccatum, particeps homicidae est. Qui se jactat, et dilatat, jurgia concitat: qui vero sperat in Domino, sanabitur. Qui confidit in corde suo, stultus est: qui autem graditur sapienter, ipse salvabitur. Qui dat pauperi, non indigebit: qui despicit deprecantem, sustinebit penuriam. Cum surrexerint impii, abscotem dura cervice contemnit, repentinus ei superveniet interitus: et eum sanitas non sequetur. In multiplicatione justorum laetabitur vulgus: cum impii sumpserint principatum, gemet populus. Vir, qui amat sapientiam, laetificat patrem suum: qui autem nutrit scorta, perdet substantiam. Rex justus eriget terram, vir avarus destruet eam. Homo, qui blandis fictisque sermonibus loquitur amico suo, rete expandit gressibus ejus. Peccantem virum iniquum involvet laqueus: et justus laudabit, atque gaudebit. Novit justus causam pauperum: impius ignorat scientiam. Homines pestilentes dissipant civitatem: sapientes vero aver
Abbreviated transcription (Latin):
in cetu gigantũ cõmorabit᷑. Qui di¬
ligit epulas inȩgestate erit: qͥ amat
uinũ & pinguia ñ ditabit᷑. Pro iusto
datur impius: & ꝓ recto iniquus. Me¬
liꝰ ẽ. habitare in terra deserta: ꝗͣ cum
muliere rixosa & iracunda. Thesaurꝰ
desiderabilis. & oleum in habitaculo
iusti: & imprudens dissipabit illud.
Qui sequitur iusticiã & miscđiam:
inueniet uitã & iusticiã & głam. Ciui¬
tatem fortiũ ascendit sapiens: destru¬
xitq robur fiduciȩ eius. Qui custo¬
dit os suum & linguã suam: custodit

Expanded text:
tu gigantum commorabitur qui diligit epulas in egestate erit qui amat vinum et pinguia non ditabitur pro iusto datur impius et pro rectis iniquus melius est habitare in terra deserta quam cum muliere rixosa et iracunda thesaurus desiderabilis et oleum in habitaculo iusti et inprudens homo dissipabit illud qui sequitur iustitiam et misericordiam inveniet vitam et iustitiam et gloriam civitatem fortium ascendit sapiens et destruxit robur fiduciae eius qui custodit os suum et linguam suam custodi
Abbreviated transcription (Latin):
nat ditari ñ erit innocens. Qui cog¬
noscit in iudicio faciem: ñ bene facit.
Iste & ꝓ bucella panis deserit uerita¬
tem. Uir qui festinat ditari et aliis
inuidet: ignorat qđ egestas suꝑueni¬
at ei. Qui corripit hominẽ gr̃am pꝰ ca
inueniet apud eũ: magis ꝗͣ ille qui ꝑ
linguȩ blandim̃ta decipit. Qui subtra

Expanded text:
ognoscit in iudicio faciem non facit bene iste et pro buccella panis deserit veritatem vir qui festinat ditari et aliis invidet ignorat quod egestas superveniat ei qui corripit hominem gratiam postea inveniet apud eum magis quam ille qui per linguae blandimenta decipit qui
Abbreviated transcription (Latin):
sũmiserit uocẽ suam ne credideris ei:
qm septem neqͥciȩ sunt in corde illius
Qui oꝑit odiũ fraudulent: reuelabit᷑
malicia eius in concilio. Qui fodit fo¬
ueam incidet in eã: & qui uoluit lapi¬
dem reu̾tetur ad eum. Lingua fallax
ñ amat ueritatẽ: & os lubricũ oꝑatur
ruinas. Ne głeris incrastinũ: ignorãs
quid suꝑuentura pariat dies. Laud&
te alienus & nos tuum: extraneus. & ñ
labia tua. Graue. ẽ. saxum & onerosa
harena: sic ita stulti utroq grauior. Ira
ñ habet miscdiam: nec erũpens furor.
Et impetũ concitati sp̃c ferre qͥs pot̾it:
elior. ẽ. manifesta correctio:
qͣm amor absconditꝰ. Meliora st̃
uulnera diligentis: qͣm fraudulenta
odientis oscła. Anima saturata calca¬
bit fauũ: anima esuriens etiam ama¬
rũ ꝓ dulci sumet. Sicut auis tͣnsmi¬
grans de nido suo: sic uir qui relinqͥt
locũ suum. Anguento & uariis odo¬
rib delectat᷑ cor: & bonis amici consi

Expanded text:
submiserit vocem suam ne credideris ei submiserit vocem suam ne credideris ei quoniam septem nequitiae sunt in corde illius qui operit odium fraudulenter revelabitur malitia eius in concilio qui fodit foveam incidet in eam et qui volvit lapidem revertetur ad eum lingua fallax non amat veritatem et os lubricum operatur ruinas ne glorieris in crastinum ignorans quid superventura pariat dies laudet te alienus et non os tuum extraneus et non labia tua grave est saxum et onerosa harena sed ira stulti utroque gravior ira non habet misericordiam nec erumpens furor et impetum concitati ferre quis poterit melior est manifesta correptio quam amor absconditus meliora sunt vulnera diligentis quam fraudulenta odientis oscula anima saturata calcabit favum anima esuriens et amarum pro dulce sumet sicut avis transmigrans de nido suo sic vir qui relinquit locum suum unguento et variis odoribus delectatur cor et bonis amici
Abbreviated transcription (Latin):
ger. leo ẽ. in uia: leena in itineribus.
Sicut ostium u̾titur in cardine suo:
ita piger in lectulo suo. Abscondit
piger manus sub ascella sua: &e labo¬
rat si ad os suum eas conuerterit. Sapi¬
entior sibi piger uidet᷑: septem uiris
loquentib sentias. Sicut qui appre
hendit aurib canẽ: sic qui & transit
impatiens cõmiscebit᷑ rixȩ alteriꝰ. Sic̃¬
noxiꝰ. ẽ. qui mittit lanceas & sagittas
in mortem: ita uir qui fraudulent̃
nocet amico suo. Et cum fuerit de¬
prensus: dicit. ludens feci. Qum defe¬
cerint ligna extinguet᷑ ignis: et susur-¬
rone subtracto. iurgia conqͥescunt.
Sicut carbones ad prunas. & ligna ad
ignem: sic homo iracundus suscitat
rixas. Uerba susurronis quasi simpli
cia: & ipsa ꝑueniunt ad intima cordis.
Quomͦ si argento sordido ornare ue¬
lis uas fictile: sic labia tumentia cũ
pessimo corde sociata.
abiis suis intelligit᷑ inimicꝰ: cum
in corde tractauerit dolos. Qndo

Expanded text:
ger, Leo est in via, et leaena in itineribus. ger, Leo est in via, et leaena in itineribus. Sicut ostium vertitur in cardine suo, ita piger in lectulo suo. Abscondit piger manus sub ascella sua, et laborat si ad os suum eas converterit. Sapientior sibi piger videtur septem viris loquentibus sententias. Sicut qui apprhendit auribus canem, sic qui transit et impatiens commiscebitur rixe alteriusnoxius est qui mittit lanceas et sagittas et mortem, sic uir, qui fraudulenter nocet amico suo et, cum fuerit deprehensus, dicit: ludens feci. cum defecerint ligna, extinguetur ignis: et susurrone detracto iurgia conquiescunt. sicut carbones ad prunas et ligna ad ignem, sic homo iracundus suscitat rixas. uerba suscia et ipsa perveniunt ad intima ventris quomodo si argento sordido ornare velis vas fictile sic labia tumentia cum pessimo corde sociata labiis suis intellegitur inimicus cum in corde tractaverit dolos quando
Abbreviated transcription (Latin):
sic indecens ẽ. stulti gła. Nam sicut
auis ad alta transuolans. & passer qͦ
libet. uadens: sic maledictũ frustra
platum inquẽpiam suꝑueniet. Ela¬
gellum equo. & chamꝰ asino: & uirga in¬
dorso imprudentiũ. Ne respondeas stul¬
to iuxta stulticiam suã: ne efficiaris
ei similis.
esponde stulto iuxta stulticiam
Asuã: ne sibi sapiens. eẽ. uideatur.
Claudus pedib & iniquitatẽ bibens:
qui mittit uerba ꝑnuntiũ stultum.
Quomͦ pulchras frustra habet claudꝰ
tibias: sic indecens. ẽ. in ore stultoꝵ pa-¬
rabola. Sicut qui mittit lapidem in
aceruũ mercurii: ita qui tributt iN¬
sipienti honorẽ. Quomͦ si spina nasca¬
tur in manu temulenti: sic parabola
in ore stultoꝵ. Iudiciũ deceͬminat cau¬
sas: & qui imponit stulto silentium
iras mitigat. Sicut canis qui reuerti¬
tur ad uomitũ suum: sic imprudens
qui iterat stulticiã suam. Uidisti ho¬
minẽ sapientem sibi uideri: magis
illo spem habebit insipiens. Dicet pi-¬

Expanded text:
stulto gloria. Sicut avis ad alia transvolans; et passer quo libet vadens: sic maledictum frustra prolatum in quempiam superveniet. Flagellum equo, et chamus asino, et virga dorso imprudentium. Ne respondeas stulto juxta stultitiam suam, ne efficiaris ei similis. Responde stulto juxta stultitiam suam, ne sibi sapiens esse videatur. Claudus pedibus, et iniquitatem bibens, qui mittit verba per nuntium stultum. Quomodo pulchras frustra habet claudus tibias: sic indecens est in ore stultorum parabola. Sicut qui mittit lapidem in acervum Mercurii: ita qui tribuit insipienti honorem. Quomodo si spina nascatur in manu temulenti: sic parabola in ore stultorum. Judicium determinat causas, et qui imponit stulto silentium, iras mitigat. Sicut canis, qui revertitur ad vomitum suum, sic imprudens, qui iterat stultitiam suam. Vidisti hominem sapientem sibi videri? magis illo spem habebit
Abbreviated transcription (Latin):
spondere sermonẽ. Astutus uidens
malũ absconditꝰ ẽ: paruuli tͣnseun¬
tes sustinuere dispendia. Tolle uesti¬
m̃tum eiꝰ qui spopondit ꝓextraneo:
& ꝓ alienis aufert ei ꝑignus. Qui be¬
nedicit ꝓximo suo uoce grandi de no¬
cte consurgens: maledicenti similis e¬
rit. Tota ꝑstillantia in die frigoris: & li
tigiosa mulier cõparantur. Qui reti¬
net eam quasi qui uentũ teneat: et
oleum dexterȩ suȩ cuocet. Perrũ ferro
exacuitur: & homo exacuit faciẽ ami¬
ci sui. Qui seruat ficũ comedet fruc¬
tus eiꝰ: & qui custos. ẽ. dñi sui głifica¬
bitur. Quomͦ in aquis resplendent

Expanded text:
spondere sermonem astutus videns malum absconditus est parvuli transeuntes sustinuere dispendia tolle vestimentum eius qui spopondit pro extraneo et pro alienis auferto pignus qui benedicit proximo suo voce grandi de nocte consurgens maledicenti similis erit tecta perstillantia intigiosa mulier comparantur: Qui retinet eam, quasi qui ventum teneat, et oleum dexterae suae vocabit. Ferrum ferro acuitur, et homo exacuit faciem amici sui. Qui servat ficum, comedet fructus ejus: et qui custos est Domini sui, glorificabitur. Quomodo in aquis resple
Abbreviated transcription (Latin):
titit alieni: & ꝓ extraneis aufer pignꝰ
ab eo. Suauis ẽ. homini panis menda¬
cii: & pꝰ ea implebit᷑ os eius calculo.
Cogitationes consiliis roborantur:
& gubnacłis tractanda sunt bella.
Ei qui reuelat mysteria & ambulat
fraudulenter & dilatat labia sua: ne
cõmiscearis. Qui maledicit patͥ suo
& matri: extinguet᷑ lum̃ eius in me¬
diis tenebris. Hereditas ad quã festi¬
natur inpͥncipio: in nouissimo bene¬
dictione carebit. Ne dicas malũ ꝓ ma

Expanded text:
alieni et pro extraneis aufer pignus ab eo suavis est homini panis mendacii et postea implebitur os eius calculo cogitationes consiliis roborantur et gubernaculis tractanda sunt bella ei qui revelat mysteria et ambulat fraudulenter et dilatat labia sua ne commiscearis qui maledicit patri suo et matri extinguetur lucerna eius in mediis tenebris hereditas ad quam festinatur in principio in novissimo benedictione carebit ne dica
Abbreviated transcription (Latin):
sticis & cybaria ancillis suis. ⁊ai:
Considerauit agrum & emit eũ: de
fructu manuũ suarum plantauit
uineam. Eth. Accinxit fortitudine
lumbos suos: & roborauit brachium
suum. Teth. Gustauit. & uidit qͥa bona
ẽ. negotiatio eiꝰ: ñ extinguet᷑ in nocte
lucerna eiꝰ. Ioth. Manum suã misit
ad fortia: & digiti eiꝰ app̃henderunt
fusum. Caph. Manũ suam aꝑuit. in¬
opi: & palmas suas extendit ad pauꝑẽ.
Lamech. Non timebit domui suȩ a fri¬

Expanded text:
baria ancillis suis zai consideravit agrum et emit eum de fructu manuum suarum plantavit vineam heth accinxit fortitudine lumbos suos et roboravit brachium suum teth gustavit quia bona est negotiatio eius non extinguetur in nocte lucerna illius ioth manum suam misit ad fortia et digiti eius adprehenderunt fusum caph manum suam aperuit inopi et palmas suas extendit ad pauperem lameth non timebit domui suae a fri
Abbreviated transcription (Latin):
citate sua: qͣm diues prauis itinerib.¬
autẽ comessatores pascit confundit
patrem suum. Qui coaceruat diuiti¬
as usuris & fenore liberali: in pauꝑes¬
eas congregat. Qui declinat aures su¬
as ne audiat legem: oratio eiꝰ erit exe¬

Expanded text:
citate sua quam diues prauis itineribcitate sua quam diues prauis itineribautem pascit comessatores, confundit patrem suum. Qui coacervat divitias usuris et fenore, liberali in pauperes congregat eas. Qui declinat aures suas, ne audiat legem, oratio ejus erit ex
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo stulticia eiꝰ. Diligent̃ agnosce
uultum pecoris tui: tuosq greges con¬
sidera. Non enĩ habebis potestatem iu¬
giter: sed corona tribuet᷑ tibi in gene¬
ratione generationũ.
ꝑta sunt prata & apparuerunt her¬
bȩ uirentes: & collecta sunt fęna
demontib. Agni sunt ad uestim̃tũ
tuũ: & hedi ad agri p̃cium. Sufficiat
tͥ lac caprarũ in cybos tuos. in necessa¬
ria domꝰ tuȩ: & ad uictũ ancillis tuis.
Eugit impiꝰ nemine ꝑsequente: iustꝰ
autem quasi leo confidens absq terro
re erit. Propt̃ peccata t̾rȩ multi pͥnci¬
pes eiꝰ. & propt̾ hominis sapientiam.
& hoꝵ scientiam quȩ dicunt᷑: uita du¬
cis longior erit. Uir pauꝑ calumꝑni-¬
ans paupes: similis ẽ. ymbri uehem̃ti
in quo paratur fames. Qui derelin
quunt legem laudant impiũ: qui cu¬
stodiunt succendunt᷑ contͣ eum. Uiri
mali ñ cogitant iudiciũ: qui autẽ re¬
quirunt dñm animadu̾tunt omnia.
Melior. ẽ. pauꝑ ambulans insimpli¬

Expanded text:
Deo gratias. Fili. Diligenter agnosce vultum pecoris tui: tuosque greges considera. Non enim habebis jugiter potestatem: sed corona tribuetur tibi in generatione et generatione. Aperta sunt prata: et apparuerunt herbe virentes: et collecta sunt fena de montibus agni ad vestimentum tuum et hedi agri pretium sufficiat tibi lac caprarum in cibos tuos in necessaria domus tuae et ad victum ancillis tuis fugit impius nemine persequente iustus autem quasi leo confidens absque tere erit. Propter peccata terre: multi principes ejus: et propter hominis sapientiam: et horum scientiam que dicuntur vita ducis longior erit. Vir pauper calunnians pauperi: similis est imbri vehementi: in quo paratur fames. Qui derequunt legem, laudant impium: qui custodiunt, succenduntur contra eum. uiri mali non cogitant iudicium: qui autem requirunt dominum, animaduertent omnia. melior est pauper ambulans in simpli
Abbreviated transcription (Latin):
cta erat. Quod cum uidissem posui
in corde meo: &e exemplo didici disci¬
quo de somno consurges: Parũ inqͣ
dormies: modicũ dormitabis. Pauxil¬
lum manꝰ conseres ut quiescas: & ue¬
niet tͥ quasi cursor egestas tua. & m̃¬
dicitas tua quasi uir armatus. Heȩ¬

Expanded text:
posui in corde meo et exemplo didici disciquo de somno non consurgis? Paululum dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua quasi vir armatus . E