comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui ortuir ex talib reb. ut ui¬
na frumenta poma. qr̃ si sit
communitas ciuium ergata¬
lia uel erunt communes res
fructifere ⁊ diuidertur fruct
uł possõnes erunt ꝓprie ⁊ fru¬
ctus redigentur in cõmune.
ꝙ antiquitus ut recicat ph̾s
apud quasdam natõnes fie¬
bat ul utrũq erit comiiune
tam res frustifere qͣra frust
ut sotrares ordinauit. uole¬
bat enim ut suꝑius tange¬
batur ꝙ si nichil eẽt ꝓprium
in ciuitate riec possõnes nͨ fruc¬
tus net filii nec uxores ꝙ nlła
ciuitati. Cum enim quis au¬
dit ciuitatem sic ordinatam eẽ
ubi est tanta communitas ci-¬
uium reputat eam felicem eẽ
et estimat ciues se maxime di-¬
ligere ⁊ absq litigio uiuere. In¬
ter quos tanta communitas
sumus ꝙ hñtes aliqua coĩa
plura litigia int̾ se hñt qͣm si
quilz ꝓpria possideret.Dos¬
sumus autem triplici uia in¬
uestigare ꝙ si res ciuium com-¬
munes essent plura litigia ĩ
tiuitate consurgerent qm si
ganderent possonib propriis.¬

Expanded text:
qui oritur ex talis ut rebus, ut vinea, frumenta, poma. Quare si sit communitas civium erga talia, vel erunt communes res fructiferae, et dividentur fructus: vel possessiones erunt propriae, et fructus redigentur in commune, quod antiquitus ut recitat Philosophus apud quasdam nationes fiebat: vel utrunque erit commune tam res fructiferae quam fructus, ut Socrates ordinavit. volebat enim ut superius tangebatur, quod si nihil esset proprium in civitate nec possessiones nec fructus ne filii nec uxores, quod ncivitati: cum enim quis audit civitatem sic ordinatam esse ubi est tanta communitas civium, reputat eam felicem esse, et existimat cives se maxime diligere, et absque litigio vivere, inter quos tanta communitas sumus quod habentes aliqua communia, plura litigia inter se habent, quam si quilibet propria possideret. Possumus autem triplici via investigare, quod si res civium communes essent, plura litigia in civitate consurgerent, quam si gauderent possessionibus propriis.
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾alitatem qͣnͣtum ad usum
erant illis ciuib communes
serui, equiltcanes Iquilz eniz
ciuium cum indigebat abs
alia requisttõne utebatur altĩ¬
us equis. canib. et serius. Ca¬
pes non debent sit disponere ci¬

Expanded text:
liberalitatem quantum ad usum erant illis civibus communes servi, et equi, et canes: quilibet enim civium cum indigebat, absque aliam requisitione utebatur alterius equis, canibus, et servis. pes non debent disponere ci
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽs uiriles ⁊ ⁊̃ acumosi tre¬
pidant uidentes tinrudos tre¬
pidare. Ne igitur reddantur
bellantes pusillanimes: ques
constat ẽẽ timidos o ab exer¬
citu expelli. ¶Tertia uia siũi¬
tur ex parte fortitudĩs corꝑał.
Nam cum bellantes oporteat
diu sustinere armoꝵ ponda
⁊ dare magnos ictus expedit¬
es ad sustinendum armoꝵ gͣ¬
uedinem ⁊ hr̃e fortia brachia
ad faciendum percussiones for¬
tes. Mulieres igitur eo ꝙ hñt
carnes ita molles ⁊ deficiunt a
fortitudine corporali/ ad oꝑa bel¬
lica ordinari non debent rõ aũ
q̃ mouit socratem ad hoc ponẽ¬
dumii sumpta ex siłitudine be¬
stiaꝵ insufficiens est: qr scd̃m
nare domum ⁊ ciuitaterri qr̃
in hiis ĩ quib bestie p̃ter rõm
agunt eas sequi nõ d Cap̃.
xiii. ꝙ reges ⁊ principes nõ sic
debent disponere ciuitatem ut
semper iidem in endem magist¬
icebat socrates semper eod̃
debere ẽẽ principes in cuu¬

Expanded text:
mortem, viriles etiam et animosi tremortem, viriles etiam et animosi trepidant videntes timidos trepidare: ne igitur reddantur bellantes pusillanimes, quos constat esse timidos oportet ab exercitu expelli. Tertia via sumitur ex parte fortitudinis corporalis. nam cum bellantes oporteat diu sustinere armorum pondera, et dare magnos ictus, expedites ad sustinendum armorum gravedinem, et habere fortia brachia ad faciendum percussiones fortes: mulieres igitur eo quod habent carnes molles et deficiunt a fortitudine corporali, ad opera bellica non debent. Ratio autem quae movit Socratem ad hoc ponendum sumpta a similitudine bestiarum, insufficiens est: quia secunare domum et civitatem. quare in iis, in quibus bestiae praeter rationem agunt, eas sequi non debent. Quod reges et principes non sic debent disponere civitatem, ut semper idem in eisdem magistDicebat Socrates semper eosdem debere esse principes in civ
Abbreviated transcription (Latin):
arguere possumus młres ĩstru-¬
endas non eẽ ad oꝑa bellica:
¶Scda ina ad inuestigand̾
hõc idem sumitur ex iurilita¬
te et animositate que reqͥri-¬
tur in bellantib nam ut dẽ¬
tertio etħ. finis ⁊ terminus
omnium terribilium ẽ mors
opera ergo bellica. requitunt ho¬
minem impauidum ⁊ aĩosũ
eo ꝙ bellantes exponant se pe¬
riculis mortis/ Faulieres aut̃
communiter sunt pauide et in¬
uiriles. ꝙ contĩgit eis tam ex
fragilitate corporis qmͣ ⁊̃ ex
frigiditate complexionis. Nã
ut dicebatur suprasfrigiditas. ̃¬
uiam timori preparat frigi¬
di enim ẽ constringere ⁊ retra¬
here: animosi uero ⁊ uirił est
ad alia se extendere. calor ergo
reddit hñtem animosum et
uirilem frigiditas uero timi¬
dum ⁊ pusislanimem¶ quare
mulieres que sunt pauide ⁊ pr¬
sillanimes ad oꝑa bellica desti¬
nari non debent: In bellis eniz.
melius est pauidos expellere
qͣm eos in societate hr̃e. Nam
cum humanum sit timere

Expanded text:
arguere possumus mulieres instruarguere possumus mulieres instruendas non esse ad opera bellica. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex virilitate et animositate, quae requiritur in bellantibus. nam ut dicitur 3. Ethic. finis et terminus omnium terribilem, est mors: opera ergo bellica requirunt hominem inpavidum et animosum, eo quod bellantes opponant se periculis mortis: mulieres autem communiter sunt pavidae et inviriles, quod contingit eis tam ex fragilitate corporis quam ex frigiditate complexionis: nam ut dicebatur supra frigiditas viam timori praeparat; frigidi enim est constringere et retrahere; animoso vero et virilis est ad alia se extendere, calor enim reddit habentem animosum et virilem, frigiditas vero timidum et pusillanimum. quare mulieres, quae sunt pavidae et pusillanimes, ad opera bellica destinari non debent. In bellis enim melius est pavidos expellere, quam eos in societate habere nam cum humanum sit timere
Abbreviated transcription (Latin):
cipes ⁊ ułr illi quoꝵ est ciuitatẽ
disponere non debeant ordina¬
re mulieres ad opera bellica s
niros triplici uia uenari posso¬
mus scd̃m tria que requirun¬
tur ad bellum¶ homines enim
uellatores decet esse mente cau¬
tos ⁊prouidos: Corde uiriles ⁊
animosos: corꝑe robustos ⁊ for¬
tes. ¶Cautela enim ⁊pro¬
uidentia est niccia in bellis. Nã
aliqñ pp̃ cautelas adh̃itas pł
superantur hostes ex sagaci¬
tate. qm ex fortitudines pau¬
ci enim bellatores si sint saga¬
ces ⁊ inclustres suꝑant mułtos
non fortitudine s prudentia.
Mulieres ergo qr h̃nt consiliũ
inualidum ⁊ ab usu rõnis de¬
ficiunt nec sunt ita industres
⁊ prouide sicut uirii non sunt
ordinande ad oꝑa uellica. Nã
in bellis magna cautela ⁊ in¬
clustria ẽ adhibenda. qr scd̃m
uegetium in de re militarit si
alia male acta recuperati post̾.
lcasus tamen belloꝵ iriemedia¬
biles sunt ex ip̃a igͣ industria
que requiritur in uellantibus

Expanded text:
iter illi quorum est civitatem disponere, non debeant ordinare mulieres ad opera bellica, sed viros, triplici via venari, possumus, secundum tria quae requiruntur ad bellum. Homines enim bellatores decet esse mente cautos et providos: corde viriles et animosos: corpore robustos et fortes. Cautela enim et providentia est necessaria in bellis. nam aliquando propter cautelas adhibitas plus superantur hostes ex sagacitate quam ex fortitudine: pauci enim bellatores si sint sagaces et industres superant multos non fortitudine sed prudentia. Mulieres ergo, quia habent consilium invalidum, et ab usu rationis deficiunt, nec sunt ita industres et providae sicut viri, non sunt ordinandae ad opera bellica. Nam in bellis magna cautela et industria est adhibenda, quia secundum Vegetium in De re militari, si alia male acta recuperari possunt, casus tamen bellorum irremediabiles sunt. ex ipsa igitur industria, quae requiritur in bellantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ere. Scd̃a ex parte ip̃oꝵ p̃positoꝵ¬
fi tercia ex parte ciuium. ¶Dri¬
ma uia sic p. Nam ut dr̃ qͥuĩ
to etħ: principatus uirũ osten¬
dit: prius enim quam assu-¬
mantur homines ad aliquã
dignitatem non sic manifes-¬
tatur eoꝵ bonitas ⁊ malicia.
nam qr persona priuata non
sic põt iniustificare ut publica
⁊ hñs potestatem. ⁊ qr nõ tot
oculi respiciunt in ꝑsonam pͥ¬
uatam quot in publicam nõ¬

Expanded text:
positorum. Tertia ex parte civium. Prima via sic patetinam ut dicitur 5. Ethi. principatus virum ostendit prius enim quam assumantur homines ad aliquam dignitatem, non   eorum bonitas et malitia nam quia persona privata non sic potest iniustificare, ut publica et habens potestatem; et quia non tot  respiciunt personam privatam quam publicam, no
Abbreviated transcription (Latin):
tiones permittere. ułt enim ty¬
rannus ciues ⁊ eos qui sunt ĩ
regno non esse sodales nec esse
sibi inuicem notos. nam ut a

Expanded text:
tiones permittere. Vult enim tyrannus cives, et eos qui sunt in regno non esse sodales, nec esse ad invicem notos: nam ut a
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter qui ciuium reputã¬
tur boni et qui infames ut cir¬
ca infames maior custodia ad¬
hibeatur. ⁊ si dep̃hendantur m¬
ale egisse puniantur ul ⁊̃ to-¬
taliter exstirpentur. qr reges et
principes non debent pati male¬
ficos uiuere. Sunt ⁊̃ considerã¬
da loca in quib consueuerunt
magis maleficia ꝑpetrarisnam

Expanded text:
diligenter qui civium reputandiligenter qui civium reputantur boni, et qui infames, et circa infames maior custodia adhibeatur: et si deprehendantur male egisse, puniantur, vel etiam totaliter extirpentur, quia reges et principes non debent pati maleficos vivere. Sunt etiam consideranda loca in quibus consueverunt magis maleficia perpetrati: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciatur utrurci ciuitas uel
regriuni cui principatur aliqͥs
rector. sufficiat sibi in alim̃to
⁊ in deseruientib ad sufficien¬
tiam uite. Considerandum est
enim qͣntum alimentum est
in regno uł in ciuitate qualib
ip̃ius regni ⁊ qnͣturi ẽ ibi ad¬
ducibile et quoꝵ inductõe ad¬
duci ualeat circa hec debita con-¬
silia ⁊ debite ordinatões fieri pos¬
sint. nõ enim moditum consiliã¬
dum ẽ tirca alimenta ut q̃lib
ciuitas habeat sufficientia ad
uitam qr aliter iam non esset
tiuitas.⁊ ut in hiꝰ sufficientib
ad uitam fieri debent debite cõ¬
mutatõnes ut debite emptõnes
⁊ uenditõnes. considerande enĩ
sunt mensure ⁊pondera uen¬
dentium ⁊ tum expedit taxan¬
dum ẽ p̃cium uenditõnis si ul¬
tra quam deberent uenditores
res suas uendere uellent. ¶Ter¬
cio ẽ consilum adhñdum cir-
est custodia adhibenda ne ĩsur¬
gant seditõnes ⁊ malefitia
int̾ ciues. Idõ attendendum est

Expanded text:
ut sciatur utrum civitas vel ut sciatur utrum civitas vel regnum cui principatur aliquis rector sufficiat sibi in alimento et in deservientibus ad sufficientiam vitae: considerandum est enim quantum alimentum est in regno vel in civitate qualibet ipsius regni, et quantum est ibi adductibile, et quorum inductione adduci valeat, ut circa haec debita consilia et debitae ordinationes fieri possint: non enim modicum consiliandum est circa alimentum, ut quaelibet civitas habeat sufficientia ad vitam, quia aliter iam non esset civitas: ut in huiusmodi sufficientibus ad vitam fieri debent debitae commutationes, ut debitae emptiones, et venditiones. Considerandae enim sunt mensurae et pondera vendentium: ex cum expedit texandum est pretium venditionis, si ultra quam debent venditores res suas vendere vellent. Tertio, est consilium adhibendum circaest custodia adhibenda ne insurgant seditiones et malitia inter cives. Ideo attendendum est
Abbreviated transcription (Latin):
uentib. de alimento. de custodia
ciuitatis de pace ⁊ bello ⁊ de legi¬
latõne. Cura hec ergo quinq
o consiliarios esse instructos.
¶Primo enim conuenit esse
regis consilium cura prouentꝰ:
in quo duo sunt attendenda.
Primo ne maiestas regia ali¬
quos prouentus iniuste usurpz
a sius cũciuib. probabatur enĩ
supra regem debere esse talem ꝙ
eẽt bonus ⁊ uutuosus poli tia
diligeret. exñtes in regno promo¬
ueret.⁊honoraret ꝙ ẽẽ nõ pos¬
set si bona cor qui sunt in reg-
nsurparet iniuste. ¶Rursus
est attendendum ne in suis pro¬
uentib defraudetur expedit erã
regium consilium pro uiribus
ut ad deferisionem regni. ⁊ ad bo-¬
num statumi eius. Decet ergo
confiliarios scire introitus ⁊ ꝓ¬
uentus regni quos oz peruenire
ad regem qui ⁊ qͣnti st̃ quati¬
nus si quis est suꝑflutis ⁊ in¬
iuste acceptus auferatur. Si
quis uero deficit uel est dĩnitt
apponatur augeatur. ¶Scdõ
d ẽẽ consiliumt de alimento.

Expanded text:
e custodia civitatis, et de pace et bello: et de legislatore: circa haec ergo quinque oportet consiliatores esse instructos. Primo enim contingit esse regis consilium circa proventus. in quo duo sunt attendenda. Primo, ne maiestas regia aliquos proventus iniuste usurpet a suis concivibus: probabatur enim supra, regem debere esse talem, quod esset bonus virtuosus et politiam diligeret, existentes in regno promoveret et honoraret. quod esse non posset, si bona eorum quae sunt in regno usurparet iniuste. Rursus est attendendum, ne in suis proventibus defraudetur: expedit enim regium consilium pro viribus ut ad defensionem regni, et ad bonum statum eius: decet ergo consiliarios scire introitus et proventus regni, quos oportet pervenire ad regem, qui et quanti sunt: quatenus si quis est superfluus et iniuste acceptus, auferatur: si quis vero deficit vel est diminutus, apponatur et augeatur. Secundo debet esse consilium de alimento,
Abbreviated transcription (Latin):
dacium autera ut dr̃ .iiii. ecħ
per se est malum ⁊detestabile
¶Sidõ consiliarii debent esse
non solum boni s amici ut
non solum non mentieritur
quẽ lotuntur ⁊ cui consilium
prebent qr amicoꝵ est amicis¬
pro posse uera ⁊ bona consule
¶Tercio consiliarii debent ẽẽ
sapientes qr non mentientur
ex parte reꝵ de quib locuntur.
qr cognoscent negocia agibiliã
⁊ scient qualiter sit agendum.
Hec ergo tria q̃renda sunt ĩ cõ¬
siliariis uidelic bonitas. amici¬
cia. ⁊ sapĩa. nam ut recte consu¬
lant sicut p ex dc̃ĩs debent esse
boni. amici. ⁊ sapiertes. Ca p̃¬
xix. quot oz scire consiliarios

Expanded text:
dacium autem ut dicitur 4. Ethic. per se est malum et detestabile. Secundo consiliarii debent esse non solum boni sed amici, ut non solum non mentiantur quem loquuntur et cui consilium praebent: quia amicorum est amicis vera et bona consulere. Tertio consiliarii debent esse sapientes, quia non mentientur ex parte rerum de quibus loquuntur; quia cognoscerent negocia agibilia, et scient qualiter sit agendum. Haec ergo tria quaerenda sunt in consiliariis: videlicet, bonitas, amicitia, et sapientia. Nam, ut recte consulant, sicut patet ex dictis, debent esse boni, et amici, et sapientes. Quot oportet scire consiliarios,
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus multicudinem amitoꝵ¬
condolere nobis alleuiamuir a do¬
lore illo ⁊ minus dolemus: hec eĩ
ratio l tangatur .ix. ech̃. dicitur
tauien fiisse platonis nec uidet᷑
usq quaq uͣ. nam tum de dolore
amitorum sic dolendum cũ nos
dolemus ⁊ iidemus amicos do¬
lere ut indetur nõ debet dolor mi¬
nui sed augeri. ¶ Possimius
ergo dr̃e quod cum iudemus a¬
illi dolent minuitur dolor nr̃ s
quia iudemus eos dolere aggñat᷑
nobis quedam firma fantasiaq
sint amici ⁊ quia delectabile est
tollit uel saltem eam mimũt
¶Tertium remedium est con¬
si dederatio ueritatis nã licet de
turpibus sit dolendum de bonis
tamẽ fortue uel de aluis que o
nobis contingere possunt abs
eo quod operemur turpia dolẽ
nõ debemus: ad hoc autem ma¬
ximum remedium est conside¬
ratio ueritatatis: nam per hii
considerationem tognostimus
talia ẽẽ modita. bona. ideo eis
amissis nõ dolebunus insi for¬
te peraccidens inquantum per
aunssionem eorum impedim᷑

Expanded text:
idemus multitudinem amicocondolore nobis, alleviamur a dolore illo, et minus tristamur. Haec enim ratio licet tangatur 9. Ethicor. dicitur tamen fuisse Platonis, nec videtur usque quaque vera. Nam cum de dolore amicorum sit dolendum, cum nos dolemus, et videmus amicos dolere, ut videtur, non debet dolor minui, sed augeri. Possumus ergo dicere quod cum videmus o minuitur dolor noster, sed quia videmus eos dolere, adgeneratur nobis quaedam firma fantasia quod sint amici: et quia delectabile est aufert, vel saltem eam minuit. Tertium remedium, est consideratio veritatis. Nam licet de turpibus sit dolendum, de bonis tamen fortunae, vel de aliis quae in nobis contingere possunt, absque eo quod operemur turpia, dolere non debemus. Ad hoc autem, maximum remedium est consideratio veritatis. Nam per huiusmodi considerationem cognoscimus talia esse modica bona: ideo eis amissis non dolebimus, nisi forte per accidens, inquantum per amissionem eorum impedimur
Abbreviated transcription (Latin):
qr a .xiiͦii. anno ultra incipi¬
unt hr̃e perfectius rõnis usũ
ut dicebatur extunt possunt
instrui non solum in gramati¬
in dẏaletita que ẽ qiͣ quidam
modus sciendi. uel in practi-
scientiis Ique autẽ utt̾iores sci¬
entie eis sunt proponende: Pa¬
tet ⁊̃ per iam dc̃a. nam sic uo¬
lunt uiuere uita politica ⁊ mi¬
litari: potissime studere deberit ĩ

Expanded text:
quarto anno ultra incipiunt habere perfectum rationis usum, ut dicebatur, ex tunc potest instrui non solum in grammatiin dialectica quae est quasi quidam modus sciendi, vel in practicascientiis. Quae autem ulteriores scientiae eis sunt proponendae, pater etiam per iam dicta. Nam si volunt vivere vita politica et militari, potissime studere debent i
Abbreviated transcription (Latin):
bonos ⁊ iurtuosos. Ut h̃at ml¬
tos pedes ⁊mltas manus ⁊sic
fiet unus hõ multoꝵ oculoꝵ.
multaꝵ manuũ ⁊ multoꝵ pe¬
dum non ergo dici poterit ta¬
lem unum monarthiã nõ tog¬
gimen regni quicquid omnes
illi sapientes cegnoscunt totõ
ip̃e rex cognoscere dr nec etiã
dici pot̾it ip̃m de leui posse ꝑu̾¬
ti ⁊ corrumpi. nam si rex recte
dominari desid̾at non est pos¬
sibile ip̃m ꝑu̾ti nsi totum cõ¬
silium ⁊ om̃s sapientes ⁊ bo¬
nos quos sibi associauit con¬
ime intendit commune boñ
Idõ sis se h̾at omnino dignũ
est ip̃m principari. si autẽ ali
se hr̃et ut si spreto consilio et
dimissa societate sapienturi

Expanded text:
bonos, et virtuosos, ut habeat mulbonos, et virtuosos, ut habeat multos pedes et multas manus: et sic fiet unus homo multorum oculorum, multarum manuum, et multorum pedum. Non ergo dici poterit talem unum monarchiam non coggimen regni, quicquid omnes illi sapientes cognoscunt, totum ipse rex cognoscere dicitur. Nec etiam dici poterit ipsum de levi posse corrumpi et perverti: nam si rex recte dominari desiderat, non est possibile ipsum perverti, nisi totum consilium et omnes sapientes, et bonos quos sibi associavit, conime intendit commune bonum; ideo si sic se habeat, omnino dignum est ipsum principari. Si autem aliter se haberet,ut si spreto consilio, et dimissa societate sapientu
Abbreviated transcription (Latin):
chia regia ẽ optima ita ꝙ ma¬
ioribono maius malui oppo¬
nitur monarchia tyrannica
ẽ pessima ¶ Dominari aũ
plures dom̃inio recto non est
dignius qͣm dominari unũ
cum nunquam plures recte
dommnari possint nisi in qͣntũ
tenent locum unius ⁊ prout
hñt ad se inuicem concordiã
⁊ unitatem s ut supͣ dicebat᷑.
q̃r si dñari plures in tm̃ ẽ rec¬
tum ⁊ dignum in qͣnͣtum te¬
nent locum unius dñari u¬
num ⁊ facere monarthiam si
debito modo fiat erit oĩo rectõr
⁊ dignior sensend̃ ẽ igitur re¬
gimen esse dignissimum pͥn¬
melius ẽẽ dominari unumi
qm plures. S ũt soluan¬
tur obtõnes p̃taͤte sciend̃ qd̃
qr plura cognoscunt plures ꝙͣ
unus ⁊ cicius corrũpitur unꝰ
qͣm plures ⁊ multi non sic de¬
uiare possunt ab intentõne ꝯ-¬
munis boni sic̃ forte faceret
unus solus. Idõ si fiat monar¬
chia ⁊ dñetur unus printeps
uł unus rex in toto principa¬
ut h̃at multos oculos ⁊ młtos

Expanded text:
chia regia est optima; ita quia maiori bono maius malum opponitur, monarchia tyrannica est pessima. Dominari autem plures dominio recto, non est dignus, quam dominari unum; cum nunquam plures recte dominari possint, nisi inquantum tenent locum unius, et prout habent ad se invicem concoridiam et unitatem: sed ut supra dicebatur Quare si dominari plures in tantum est rectum et dignum, inquantum tenent locum unius: dominari unum et facere monarchiam, si debito modo fiat, erit omnino rectior et dignor. censendum est igitur, regnum esse dignissimum prinmelius est dominari unum, quam plures. Sed ut solvantur obiectiones praetactae, sciendum quod quia plura cognoscunt plures, quam unius, et citius corrumpitur unus quam plures, et multi non sic deviare possunt ab intentione communis boni, sicut forte faceret unus solus: ideo si fiat monarchia et dominetur unus princeps vel unus rex in toto principaut habeat multos oculos et multos
Abbreviated transcription (Latin):
ture. bonũ autẽ illd̃ ad ꝙͦ om̃s
homines hñt impetum ex na¬
tura sic uidetur bonum qd̃ exi¬
stit bonum. hiꝰ autẽ ẽ consti¬
tutõ ciuitatis nani ut dr̃ pri¬
mo pol. natura quidem impe¬
tus in omnib inest ad talem
communitatem qualis ẽ com¬
munitas ciuitatis igitur ꝑ res¬
pectum ad homines tiutratem
constituentes eo ꝙ hñt natu¬
ralem impetum ad constitutõ¬
nem eius ciuitas nõ solum
¶Scd̾a uia ad inuestigandũ
hec idemi sumitur ex parte tiui¬
tatis constitute per comꝑatõm
ad communitates alias. nam
l omnis communitas nat᷑a¬
lis. ordinetur ad bonum maxĩe
tñ ordinatur ad ip̃m cõmuni¬
tas principalissima. hiꝰ autem
est communitas cuiitatis que
respectu communitatis domꝰ
⁊ uici principalissima existit.
quare si communitas domesci¬
ta ordinatur ad bonum ⁊ etiã
ad inuita bona ut supra in ẜo
libro diffusus probabatur cõ¬
munitas uiti que ẽ principali¬
or communitate domestica mł

Expanded text:
turae. Bonum autem illud, ad quod omnes homines habent impetum ex natura, sic videtur bonum quod tamen existit bonum: huius autem est constitutio civitatis. nam ut dicitur primo Poli. natura quidem impetus in omnibus inest ad talem communitatem, qualis est communitas civitatis. igitur per respectum ad homines civitatem constituentes, eo quod habent naturalem impetum ad constitutionem eius, civitas non solum Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte civitatis constituendae per comparationem ad civitates alias. nam licet omnis communitas naturalis ordinetur ad bonum, maxime tamen ordinatur ad ipsum communitas principalissima: huius autem est communitas civitatis, quae respectu communitatis domus, et vici principalissima: existit. quare si communitas domestica ordinatur ad bonum et etiam ad multa bona, ut supra in secundo libro diffusius probabatur: communitas vici, quae est principalior communitate domestica, m
Abbreviated transcription (Latin):
dum ducis qͣnto minus ẽ pub¬
licum tanto que st̃ consiliis de¬
lib̾ata minus impediũtur ⁊ citi
sini debito mancipantur. Post¬
qͣm igitur delib̾atum ẽ ꝑ quas

Expanded text:
um ducis quanto minus est publicum, tanto quae sunt in consiliis deliberata minus impediuntur, et citius fini debito mancipantur. Postquam igitur deliberatum est per quas
Abbreviated transcription (Latin):
prosperitatibus gaudet. neme¬
sicus tenet medium quia gau¬
dabile media est inter super fluum
⁊ diniunntum. nam qui omnibus
est gratiosus tam dignis quam
ndignis uituperabilis est. qui a¬
autem nullis est gr̃osus etiam lu¬
tuperari deb. s qui est gratiosus
digins ⁊ nõ indignis. uic tenet
medium ⁊ laudatur passiones gͦ
landabiles tenent medium. lu¬
tupetabiles uero tenent extremũ
nam inuidia extremum tenet
que de omni prosperitate dolet.s
etiam odium ut est intuperabi¬
le tenet extremum passiones
uero que se hñt ad utrumq et
possunt ẽẽ laudabiles ⁊ uitupeta

Expanded text:
prosperitatibus gaudet. nemeprosperitatibus gaudet. nemesitus tenet medium, quia gaudabile, media est inter superfluum, et diminutum. Nam qui omnibus est gratiosus tam dignis quam indignis, vituperabilis est. qui autem nullis est gratiosus, vituperari debet. Sed qui est gratiosus dignis et non dignis, hic tenet medium, et laudatur. Passiones ergo laudabiles tenent medium: vituperabiles vero tenent extremum. Nam invidia extremum tenet, quae de omni prosperitate dolet. Sic etiam odium ut est vituperabile, extremum tenet. Passiones vero, quae se habent ad utrunque, possunt
Abbreviated transcription (Latin):
dium intuperabile est. insi sit ui¬
tõrum alie aũt passiones indeu¬
tur se hr̃e ad utrumq quia pos¬
sunt ẽẽ laudabiles ⁊ nituperabi¬
les ¶Est aũt diligenter aduer¬
tendum quod semper iinoribus
laudantur meͣ. ⁊ uituperantur
extrema passiones ergo ille que
uidentur eẽ de se laudabiles inꝑ¬
tant ratõnem medu ut uerecũ¬
dus medius est inter stupidũ
inuerecundus. nullus autem ho¬
rum est laudabilis. Qui uero
medio modo se ht ut qui ueretũ¬
datur ut debet ⁊ nõ uerecundat᷑
ut nõ d dicitur uerecundus et
est laudabilis. Sic ⁊̃ mĩa medi
a est inter cru crudelitatem ⁊
mollicien nam qui nulli com¬
patiͣ est crudelis: qui omnibus
compatitur est mollis ⁊ mulie¬
bris. Qui uero compatitur in¬
digne patientib tenet mediũ ⁊
laudatur ⁊ dicitur misericors
sic etiam nemesis media est
inter inuidiam ⁊ placidicatẽ
nam inuidus de ommibus pro¬
speritatib dolet. placidus aũt
ut opponitur inuido de ommbᷤ

Expanded text:
it vitiorum. Aliae autem passiones videntur se habere ad utrunque, quia possunt esse laudabiles, et vituperabiles Est enim diligenter advertendum, quod semper in moribus laudantur media, et vituperantur extrema. Passiones ergo illae, quae videntur de se esse laudabiles, important rationem medii. nam verecundus, medius est inter stupidum, inverecundus. nullus autem horum est laudabilis. Qui vero medio modo se habet, ut qui verecundatur ut debet, et qui non verecundatur ut non debet, dicitur verecundus. et est laudabilis. Sic etiam misericordia media est inter crudelitatem, et molliciem. Nam qui nulli compatitur, est crudelis, qui omnibus compatitur, est mollis, et muliebris. qui vero compatitur indigne patientibus, tenet medium, et laudatur, et dicitur misericos. Sic et nemesis media est inter invidiam, et placiditatem. Nam invidus de omnibus prosperitatibus dolet, placidus autem ut opponitur invido de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cedenti ꝑcutiendũ ẽẽ pũc¬
tim nõ cesimi ĩ quo dotuimus
milites ⁊ ĩ pedites. In hoc aut̃
capło sp̃alem doctrmam uo¬
lumus dare peditib qualit̃
debeant stare cũ uolurit hoste
ꝑcutere. ꝑtussionis autẽ hosti¬
um duplex ẽ modus. Unus
a remotis ut cũ iacendo iacu¬
la ł missilia adu̾sarios feri¬
unt / alius autẽ tum a deo qp¬
propinquant qd̃ manu ad
manũ se ꝑcutiunt. ¶Altter
autẽ debert stare bellatores ui¬
ri cum a remotis iacula iaciũt
⁊ ałr cum ex propinquo se fe-¬
riunt nã iaciendo iacula a
remotis debent hr̃e pedes si¬
nistios ante ⁊ dextros retro. nã
dextram. Ita ꝙ ꝑs dextra in
manus innititur brachio stã¬
ti ⁊ si mouetur brachium in¬
nititur corpori quiescenti. ⁊ si
mouetur unus pes ĩnititur
alii pedi nõ moto. o cũ moue¬
tur pars dextra innitatur ꝑ¬
ti sinistre quiescerti. Cum ig̾
pes sinister ante ponitur ⁊ lat̃
dextrum elongatur optĩe dis¬

Expanded text:
praecedenti, percutiendum esse puncpraecedenti, percutiendum esse punctim non caesim: in quo docuimus milites, et etiam pedites. In hoc autem capitulo specialem doctrinam volumus dare peditibus, qualiter debeant stare cum volunt hostes percutere.Percussionis autem hostium duplex est modus. Unus a remotis, ut cum iaciendo iacula, vel missilia adversarios feriunt. Alius autem cum adeo appropinquant, quod manu ad manum se percutiunt. Aliter autem debent stare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacendo iacula a remotis, debent habere ipsos pedes sinistros ante, et dextros retro. Nam dextram ita, quod pars dextra in manus, innitur brachio stanti, et si movetur brachium, innititur corpori quiescenti: et si movetur unus pes, innititur alii pedi non moto: oportet quod pars dextra innitatur parti sinistrae quiescenti. Cum igitur pes sinister anteponitur, et latus dextrum elongatur, optime dip
Abbreviated transcription (Latin):
dietam st̃ fatigati hñt lassa¬
tos equos tunt enim si eos in¬
uadere poterũt de facili terga
u̾terit. ¶ Sexto scd̃m uegeciũ
d dux belli int̾ suos hostes et
inimicos ul̃ ꝑ se ul̾ per alios
mitt̾e dissentõnes iurgia com¬
mouere eos ad lites uł ad ini¬
mititiam ut de se inuitem
non cõfidarit. hoc enim fcõ si
eos inuadat nor hñtes fidu¬
ciam de se inuicem de facili cõ¬
u̾tentur in fugam. s ħcaute¬
la licet ponat eam uegetius nĩ
multum ẽ app̾ciandã qr iudĩ¬
reꝑugnare bonis morib.¬
¶ Septimo d diligent̾ explo¬
rare conditões hostium quałr
se gerant qͣlr se hant quis ẽdux
eoꝵ de quo dux ille mag̃ cõfidit
quos mores heat nan explora¬
tis conditõnib singulis fatiliꝰ
inuenietur uia qualit̾ possit
hostes iuadere ⁊debellare. Cꝙ̃¬
qũo hommes bellatores stare
qũo debant declmnare a pugna si
non sit bonum pugnã ꝯmittẽ.¬
Iximus in quodam capło

Expanded text:
dietam, sunt fatigari habent laxadietam, sunt fatigari habent laxatos equos:tunc enim, si eos invadere poterint, defacili terga vertent. Sexto secundum Vegetium debet dux belli inter suos hostes et inimicos, vel per se, vel per alios mittere dissensiones, iurgia, commovere eos ad lites, vel ad inimicitiam; ut de se invicem non confidant. Hoc enim facto, si eos invadat, non habentes fiduciam de se invicem, de facili convertentur in fugam. Sed haec cautela licet ponat eam Vegetius, non multum est appretianda: quirepugnaret bonis moribus. Septimo debet diligenter explorare conditiones hostium: qualiter se gerant, qualiter se habeant, quis est dux eorum, de quo dux ille magis confidit, quos mores habeat. Nam exploratis conditionibus singulis facilius invenitur via, qualiter possit hostes invadere, et debellare. Quomodo homines bellatores stare quomodo debeant se declinare a pugna, si non sit bonum pugnam committeiximus in quodam capitulo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliquẽ alium modum d di-¬
ligent̾ adu̾tere qñ hostes st̃ dis¬
si ⁊ tũc d eos inuadere qr non
hebũnt potentiam resistendi.
¶Stdõ d diligent̾̃ explorare
eoꝵ itinera ut ad transitus fly¬
iuoꝵ ad p̃cipicia montiũ ad ã¬
gustias siluaꝵ ad difftcuita¬
tes paludum ⁊ maꝵ sehostib
apponat. q sic facilius deuintẽ¬
tur. ¶Certio d aspicere ad ip¬
sum tp̃c ut qñ sol reuerberat ad
oculos hostium puluis ⁊ uentꝰ
reꝑtutiunt ad eoꝵ uultus tũc
d eos inuadere qr oculis ip̃orũ
disg̾gatis asole ⁊ offensis ꝑuẽ¬
tum ⁊ puluerem nõ bñ uidere
poterunt qualr debeant dimica¬
re pp̃ ꝙ oportebit eos fugã elig̾e
¶Quarto dux ex̾citus sic se tẽ¬
pare d ut tali hora faciat suos
sint inuadere hostes ex ĩproui¬
so ut eos inuadant qñ tibum
tes discalciati distractis equis
nõ suspicantes eoꝵ aduentum.
¶Quinto d diligenter explo¬
rare qñ hostes magnamri fecert

Expanded text:
propter: aliquem alium modum, debet dipropter: aliquem alium modum, debet diligenter advertere, quando hostes sunt dispersi: et tunc debet eos invadere, quia non habebunt potentiam resistendi. Secundo debet diligiter explorare eorum itinera. ut ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad angustias sylvarum, ad difficultates paludum et viarum se hostibus opponant: quia sic facilius devincentur. Tertio debet aspicere ad ipsum tempus: quando sol reverberat ad oculos hostium, pulvis ventus repercutiunt ad eorum vultus: tunc debet eos invadere, quia oculis eorum disgregatis a sole, et offensis perventum et pulverem, non bene videre poterunt, qualiter debeant dimicare: propter quod oportebit eos fugam eligere. Quarto dux exercitus sic se temperare debet: ut tali hora faciat suos sint invadere hostes ex improviso; ut eos invadant quando cibum tes, discalcenti, distractis equis, non suspicantes eorum adventum. Quinto debet diligenter explorare quando hostes magnam fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
animo ⁊ uoluntate qr de se ip¬
sis magis confident erũt uiri¬
liores ⁊ promptiores ad pug¬
nam. omnis enĩ amor ẽ que¬
dam uis unitiua ⁊ plus amor
unit amantium corda qm lo¬
ci unitas exñtium corꝑa. qr̃
si unitas loci ⁊ cong̾gatõ bel¬
lantium eos potentiores fac̃
amor ⁊ unitas cordium eos
turiliores reddit. ¶Septimũ
ꝙ facit hostes potõres ad reni¬
tendũ ẽ latentia ꝓpriaꝵ cõdi¬
tõnum exrt̃tium circa ip̃os. nã
qnͣto conditõnes hostium me¬
lius scĩtur: tanto facilior eli¬
gitur uia qͣliter debeant ĩpug¬
nari. qnͣto uero eoꝵ negocia st̃
mag̃ latentia mag̃ ignorat᷑
ĩpugnatõnis modus. ¶Enu¬
meratis itaq q̃ reddunt hostes
potentiores ad renitendum de
lantes suos hostes inuadẽ de¬
beant. nari cũ .uii. modis enu¬
meratis hostes fortiores existãt
cũ modo oppoito se hñt sunt in¬
uadendi ⁊ debellandi. ¶Primo
igctur dux belli ꝑ insidias ul

Expanded text:
animo et voluntate: quia de se ipanimo et voluntate: quia de se ipsis magis confident, et erunt viriliores et promptiores ad pugnam. Omnis enim amor est quaedam vis unitiva, et plus amor unit amantum corda, quam loci unitas existentium corpora. Quare si unitas loci et congregatio bellantium eos potentiores facit, amor et unitas cordium eos viriores reddit. Septimum, quod facit hostes potentiores ad renitendum, est latentia propriarum condicionum existentium circa ipsos. Nam quanto conditiones hostium melius sciuntur, tanto facilior eligitur via, qualiter debeant impugnat: quanto vero eorum negocia sunt magis latentia,magis ignoratur impugnationis modus. Enumeratis itaque quae reddunt hostes potentiores ad renitendum; delantes suos hostes invadere debeant. Nam cum septem modis enumeratis hostes fortiores existant; cum modo opposito se habent, sunt invadendi et debellandi. Primo igitur dux belli per insidias vel
Abbreviated transcription (Latin):
nuntur eoꝵ oculis. diffitilius
possunt hostes resistere. tp̃r u̾o
in quo hoc modo oppõito se hñt
hostes habiliores st̃ ad prignã¬
dum. ¶Qitum ꝙ reddit hostẽ
mag̾ animosos ⁊ magis prõ¬
ptos ad remittendum ẽ p̃ui¬
ugnatoꝵ aduentum mag̾ se
muniunt ⁊ minus t̾rentur ex
eoꝵ occursu. ¶Quirtum ã
est debita ⁊ moderata quietatõ
nam qñ hostes sunt lassati
laborib ⁊ uigiliis ⁊ ĩ cõmodi¬
tatib alus si tunc inuadant᷑
facilius deuincũtur qmͣ si debi¬
te quieuissent. debita ergo qͥes
hostes potentiores reddit. ¶ui
quidẽ ẽ amor ⁊ concordia ip̃oꝵ
nam si hostes diuisi corporalit̾
facilius deuincuntur. młto
mag̃ diuisi aĩo ⁊ uolurctate de¬
bellarttur celerius. qr maior ẽ
diuisio aiõꝵ qͣm corporũ ⁊ etõ¬
trario si hostes nõ sunt sparsi
s st̃ corporałr coiuncti potẽtio¬
res st̃ ad bellandum ⁊ mltoma¬
gis si se diligant ⁊sint conuĩci

Expanded text:
nuntur eorum oculis, difficilius nuntur eorum oculis, difficilius possunt hostes resistere: tempore vero in quo haec modo opposito se habent, hostes habiliores sunt ad pugnandum. Quartum quod reddit hostes magis animosos et magis promptos ad renitendum, est pugnatorum adventum, magis se muniunt, et minus terrentur ex eorum occursu. Quintum autem, est debita et moderata quietatio. Nam quanto hostes sunt lassati laboribus, vigiliis et incommoditatibus aliis: si tunc invaduntur, facilius devincuntur, quam si debite quievissent. debita ergi quies hostes potentiores reddit. Sextum quidem, est amor et concordia ipsorum. Nam si hostes divisi corporaliter facilius devincuntur, multo magis divisi animo et voluntate debellantur celerius, quia maior est divisio animorum quam corporum. Et e contrario, si hostes non sunt sparsi, sed sunt corporaliter coniuncti, potentiores sunt ad bellandum, et multo magis si se diligunt et sunt conincti
Abbreviated transcription (Latin):
ne possĩt ĩpugnantib resistere
qͣrtum autẽ ad p̃sens spectat
Possumus .uii. enum̾are. per
q̃ hostes st̃ fortiores contra im¬
pugnantes. ¶Primum ẽ. si sĩt
ĩ acie debite ordinati./ riã cũ uir¬
tus unita ut supͣ tangebatur
fortior sit se ip̃a disꝑsa. si hosteᷤᷤ
sint bñ untti ⁊ debite in acie
ordinati si inuadantur difficiliꝰ
deuincuntur. ¶Scd̃raꝰ redoit
hosdes fortiores ad resistendũ
ẽ locus. nam in uno loco hostes
fatilius se tuentur qͣm in alio
Nã in transitu fluuioꝵ. inter
p̃cipicia montiũ. ⁊ int̾ diffi¬
cultates uaꝵ si contingat ho¬
stes in tali situ reꝑiri difficiliꝰ
se defend̾e poterunt. qr oz eos spar¬
sim incedere. qr̃ sic̃ locus inepetͤ
defensioni. si in eo hostes inueĩ¬
antur. reddit eos debiliores ad
bellandum. sic locus aptus fa¬
cit eos potertiores ad resistend̃.
in quo uentus ẽ contra hostes
⁊ in quo puluis facies toꝵ ꝑcu¬
tit ⁊ ir quo solares radii oppo¬

Expanded text:
impugnantibus resistere. Quantum autem ad praesens spectat, possumus septem enumerare, per quae hostes sunt fortiores contra impugnantes. Primum est, si sint in acie debite ordinati. Nam cum ipsa virtus unita, ut etiam supra tangebatur fortior sit se ipsa dispersa: si hostes sint bene uniti et debite in acie ordinati, si invaduntur, difficilius evincuntur. Secundum quod reddit hostes fortiores ad resistendam, est locus. Nam in uno loco hostes facilius se tuentur, quam in alio. Nam in transitu fluviorum inter praecipitia montium, et inter difficultates viarum si contingat hostes in tali situ reperiri, difficilius se defendere poterunt:quia oportet eos sparsim incedere. Quare sicut locus ineptus defensioni, si in eo hostes inveniantur, reddit eosdebiliores ad bellandum: sic locus aptus facit eos potentiores ad resistendum. in quo ventus est contra hostes, et in quo pulvis facies eorum percutit, et in quo solares radii oppo
Abbreviated transcription (Latin):
sit d adu̾sariumi led̾e̾ ut tam̃
ip̃e nõ ledatur oĩs ergo ille mo¬
dus ꝑcitiendi ẽ magis eligẽ¬
dus ẜ quem feriens minus
discooꝑttur ⁊ detegitur qr sic
feriendo minor lesio ei pt acti¬
d̾e q̃r cũ ꝑcutiendo punctim
⁊ recto corpore possit mmis ad¬
u̾sarius ledi. melius ẽ ꝑcut̾e
pũctim qͣm cesim ꝑcutiendo eĩ
cesim oz eleuare brachiũ dex¬
trum. quo eleuato dextrũ latꝰ
nudatur ⁊ discooꝑitur ⁊ datur
hosti mat̾ia ut possit nos faci
lius ledere nã leuius infertur le¬
sio ⁊ nocumentum corpore nu¬
que sunt illa que hostes poten¬
tiores redlunt ⁊ quot modis et
qͣuter debemus hostes iuadeᷤᷤ¬

Expanded text:
sic debet adversarium laedere, ut tamen sic debet adversarium laedere, ut tamen ipse non laedatur. Omnis ergo ille modus percutiendi est magis eligendus, secundum quem feriens minus discoperitur et detergitur; quia sic feriendo, minor laesio ei potest accire cum percutiendo punctim etiam tecto corpore possit nimis adversarius laedi, melius est percurere punctim quam caesim. Percutiendo enim caesim oportet elevare brachium dextrum: quo elevato dextrum latus nudatur et discoperitur, et datur hostivia, ut possit nons laedere. Nam levius infertur laesio et nocumentum corpore nuquae sunt illa quae hostes potentiores reddunt, et quot modis, et qualiter debemus hostes invade
Abbreviated transcription (Latin):
o t̃ magnum brachioꝵ motõ
priusqͣm infligatur plaga.
at. uñ hec gen̾e ꝑtutiendi potis¬
sime usi surit romani: deridebãt
enint romani milites om̃s per¬
cutientes cesim qr ⁊ ip̃i sempertio¬
lebant ꝑcutere purictim. ¶Qr¬
ta uia sumttur ex fatigatõe mẽ¬
broꝵ. Int̾ cet̾a enim ĩ uellis ẽ hoc
potissime atterideriduri sut pug¬
nantes abso nimia sui fatiga¬
tõne possint nimis adu̾sarios
ledere: nam si bellantes nimis
se fatigent. rion ualentes labo¬
rem illum tollerare. de facili di¬
mittunt atierri. ⁊ conu̾tuntur
in fugam. qr̃ tum ꝑtutiendo ce¬
sim pp̃magnum motũm bra¬
chioꝵ insurgat ibi magnus
labor puctim u̾o feriendo modi¬
ca fatigatio sufficiat. Eligibi¬
lius ẽ ꝑcutere pũcturi qͣm cesiz
cesa enim ꝑtussio quo uis impe¬
tu ueniat. raro occidit s pũcta
modico impetu inflicta facit
letale uulnus. ¶Quinta ui¬
a sumitur ex detectõne ꝑtutiẽ¬
tis/ nam bonus bellator. si pot̃

Expanded text:
 magnum brachiorum motum prius quam infligatur plaga, at. Unde hoc genere percutiendi potissime usi sunt Romani. Deridebant enim Romani milites, omnes percutientes caesim, quia etipsi semper volebant percutere punctim. Quarta via sumitur ex fatigatione membrorum. Inter cetera enim bellis est hoc potissime attendendum: ut pugnantes absque nimia fatigatione sui possint nimis adversarios laedere. Nam si bellantes nimis se fatigent, non valentes laborem illum tolerare, de facili dimittunt aciem, et convertuntur in fugam. Quare cum percutiendo caesim propter magnum motum brachiorum insurgat ibi magnus labor, punctim vero feriendo modica fatigatio sufficiat, elegibilius est percutere punctim, quam caesim. Caesa enim percussio quovis impetu veniat rato occidit. Sed puncta modico impetu inflicta, facit lethale vulnus. Quinta via sumitur ex detectione percutientis Nam bonus bellator, si potest,
Abbreviated transcription (Latin):
circairas. mansuetudo enim prĩ¬
cipaliter ⁊ primo intendit repͥ¬
niere iras. Ex consequenti aut̃
intendit moderare passiones op¬
positas ire nam naturale est no¬
bis ut ex malis nobis illatis ap¬
petanius punitionem ⁊ iundictam.
Rursum quia malum proprium
uix põt ẽe ita modicum quin uideat᷑
nobis multuni/ nõ solumi naturalit̾
inliuanur ut uelimus impugna¬
re inferentes nobis aliqua mala
s ⁊̃ quodammodo naturale est nob
appetere punitõnem ultra ꝯdignũ.
nam quia malum nobis illatum.
uidetur nobis maius ẽẽ quam sit.
iniuriatores nr̃os plus pimniriuo¬
lumus quampuniendi sĩt. Diffi¬
cile est ergo ualde reprinere iras ⁊
nõ appete punitiones miuriarum
ultra quam dc̃at ratio: plures ergo
pectant mappetendo plus: paucuio
delinqunt mappetendo minus. prop¬
ter quod si mitus est circabonum
⁊ difficile mansuetudo principalit̾
oppo᷑ ire ⁊ intendit iras reprimere:
Ex consequenti aũt opponitur in¬

Expanded text:
circa iras. Mansuetudo enim princirca iras. Mansuetudo enim principaliter et primo intendit reprimere iras, ex consequenti autem intendit moderare passiones oppositas irae. Nam nautrale est nobis ut ex malis nobis illatis appetamus punitionem, et vindictam. Rursus, quia malum proprium vix potest esse ita modicum, quin videatur nobis multum, non solum naturaliter inclinamur, ut velimus puniri inferentes nobis aliqua mala, sed etiam quodammodo naturale est nobis appetere punitionem ultra condignum. Nam quia malum nobis illatum videtur nobis maius esse, quam sit; iniuriatores nostros plus puniri volumus, quam puniendi sint. Difficile est ergo valde reprimere iras, et non appetere punitiones iniuriarum ultra quam dictet ratio. Plures ergo peccant in appetendo plus: pauci vero delinquunt in appetendo minus. Propter quod si virtus est circa bonum et difficile, mansuetudo principaliter opponitur irae, et indendit iras reprimere: ex consequenti autem opponitur
Abbreviated transcription (Latin):
agere preter ordinem rationis. Ra¬
tio enim dc̃at punitiones aliquas
eẽ fiendas ⁊ quod est urascendum cui
debet. ⁊ quando. ⁊ quomodo. Irasci ẽĩ
loco ⁊temporre est uirtutis opus.
quare si in passionib ire ⁊ mappe¬
tendo punitiones ⁊ imidictas contĩ¬
git superhabundare ⁊deficere oz iͥ
dare uirtututẽ aliquam reprimẽtẽ
superhabundãcias ⁊ moderatẽ defec¬
gͥ quid est mansuetudo quia sic̾
fortitudo est media inter timores ⁊
audacias. sic mansuetudo est medi¬
a int̾ iram. per quam cupimus uñ¬
dictam. ⁊ mirastibilitatem per ꝙͣ
condonamus mala nobis illata.
ille ergo mittis est qui nec deom¬
nib cupit umdictam nec intan¬
tum deficit apunitõne quod uł¬
lo modo uelit alios puniri. Sedz
tudo reprimit timores ⁊moderat
audacias. sic mansuetudo repri¬
mit iras ⁊ moderat inirascibili¬
tates. ¶Uiso quid est mansue¬
tudo de leui patet circa que h̃t eẽ.
litatem. principalius tamen est

Expanded text:
agere praeter ordinem rationis. Raagere praeter ordinem rationis. Ratio enim dictat punitiones aliquas esse faciendas, et quod est irascendum, cui debet, et quando, et quomodo. Irasci enim loco et tempore, est virtutis opus. Quare in passionibus irae, et in appetendo punitiones et vindictas, contingit superabundare et deficere: oeprimentem superabundantias, et moderantem defecm est mansuetudo: quia sicut fortitudo est media inter timores et audacias, sic mansuetudo est media inter iram, per quam cupimus vindictam. et irascibilitatem, per quam condonamus mala nobis illata. Ille vero mitis est, qui nec de omnibus cupit vindictam, nec in tantum deficit a punitione quod nullo modo velit alios puniri, sed etudo reprimit timores, et moderat audacias. sic mansuetudo reprimit iras, et moderat irascibilitates. Viso quid est mansuetudo, de levi patet circa quae habet esse. tem. principalius tamen est
Abbreviated transcription (Latin):
Ost quam determinaui¬
mus de uirtutib respici¬
entib exteriora bona ⁊ ostendimꝰ
quomodo reges ⁊ principes decet
ornari uirtutibus illis restat dr̃e
demansuetudine que respicit ex¬
teriora mala. Dicebatur enim
int habundate ⁊ deficere. Oportz
ibi dare urtutem aliquam per ꝙͣ
dirigamur ad bene agendum. re¬
primentem defectus ⁊ moderan¬
tem superfluitates. In smidicã¬
do aũt exteriora mala abhiis fc̃ã
aliqui superhabundant ut rras¬
di ninus sitientes uindictam nã
exhoc ira prouent. quia appetu
uindictam qui enim propter ma¬
la aliqua illata uindictam pũi¬
cõnem appetit dũ hoc uelxment᷑
desiderat accẽditur eius sanguis
cuta cor. quo actenso irascitur.
quidam autem sunt irascibiles
⁊ superhabundant inuindictã
cupiendo. quidam autem sunt¬
in irascibiles omnem iniuriam
dissilantes quorum nentrum bo¬
num est irasci enim cuilib ⁊ sꝑ
rabile est. Rursum nunquã
irasci. ⁊ nullo modo aliquem
pumriuelle nõ est laudabile, quia ẽ

Expanded text:
stquam determinavimus de virtutibus respicientibus exteriora bona, et ostendimus quomodo reges et principes decet ornari virtutibus illis, restat dicere de mansuetudine, quae respicit exteriora mala. Dicebatur enim eficere, oportet ibi dare virtutem aliquam, per quam dirigamur ad bene agendum, reprimentem defectus, et moderantem superfluitates. In vindicando autem exteriora mala ab aliis facta, aliqui superabundant, ut iracundi nimis, facientes vindictam. Nam ex hoc, ira provenit, quod appetimus vindictam. Qui enim propter mala aliqua illata vindictam aut punitionem appetit, dum hoc vehementer desiderat, accenditur eius sanguis circa cor, quo accenso irascitur. Quidam ergo sunt irascibiles et superabundant in cupiendo vindictam. Quidam autem sunt irascibiles, omnem iniuriam dissimulantes. Quorum neutrum bonum est. Irasci enim cuilibet, et rabile est. Rursum, nunquam irasci, et in nullo modo velle aliquem puniri, non est laudabile, quia est
Abbreviated transcription (Latin):
tõ propter amorem ⁊ zelum iusti¬
cie uł propter amorem rei publice.
q̃uia sine ea res publica durare ñ
põts quare si quis intantum eẽt
mittis quod potiꝰ uellet iusticiam
perire quam iudicium exposc̾e uir¬
tuosus nõ eẽt tanto ergo magis
decet reges ⁊ principes moueri ad
punitõnem faciendam quanto
magis spectat ad ip̃os ẽe custodes
iusticie ⁊ conseruatores rei publi¬
ce. Quare si reges nõ debent eẽ
iracondi ⁊ debent mou̾i secundũ
ordinem rationis ut fiãt pum¬
tiones ⁊ uindicte cum hoc fatiat
mansuetudo. decet eos mãsuetos ẽe.¬
cabilitas ⁊ circa que ht ẽẽ ⁊ quo

Expanded text:
tio propter amorem et zelum iustitio propter amorem et zelum iustitiae, vel proter amorem Reipub. quia sine ea Resp. durare non posset. Quare si quis in tantum esset mitis, quod potius vellet iustitiam perire, quam iustitiam exposcere, virtuosus non esset. Tanto ergo magis decet reges et principes moveri ad punitionem faciendam, quanto magis spectat ad ipsos esse custodes iustitiae, et conservatores Reip. Quare se reges non debent esse iracundi, et debent in moveri secundum ordinem rationis, ut fiant punitiones et vindictae, cum hoc faciat mansuetudo, decet eos mansuetos ecabilitas, et circa quae habet esse, et quo