comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
đr contra posita : Nẽ apđ̃ nos huiꝰ uocabuili c̃suetudo cũ tam̃ eisdẽ ornam̃tis locutiõĩs exĩa sermo latinꝰ utat᷑
cat ubi dic̃. ꝑ arma iustitiȩ dextra & sinistra. ꝑ głam & ignobilitatẽ. ꝑ infamiã & bonã famiã ut seducto
res & ueraces. Ut qͥ ignoram᷑ & cognoscim᷑ quasi morientes & ecce uiuumꝰ ut coerciti & ñ mortificati.
ut tristes sẽꝑ aũ gandentes. si c̃ egeni. muttos aũ ditantes. tanq nihil habentes & om̃a possidentes: Sic̃¬
on positiõe scłi pulcbritudo c̃ponit᷑. Aꝑtissime oppositũ ẽ in libro et clesiastico istomͦ: Contra malũ bonũ ẽ
& contra mortẽ uita. sic contra piũ peccator. & sic intuere in om̃a oꝑa altissimi bina bina. unũ contra unĩ
noticie ꝓduc̃ dũ alius eũ sic aliussic intellegit. Ita tam quł in obscuro loco intellegit᷑ ł ad testatiõe rerũ
manifestaꝵ ł aliis locis minime dubiis asserat᷑ siue cũ multa tractant᷑. ad id qͦq ꝑueniat᷑ qđ sensit ille qui

Expanded text:
uetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, cat, ubi dicit: Per arma iustitiae dextra et sinistra: per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut sedures et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus. ut coerciti et non mortificati, ut tristes semper autem gaudentes, sicut egeni multos autem ditantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes. obpositione saeculi pulchritudo conponitur. Apertissime hoc positum est in libro ecclesiastico isto modo: Contra malum bonum est et contra mortem uita; sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi, bina bina, unum contra unum. notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis adseratur: siue, cum multa tractantur, ad id quoque perueniatur, quod sensit ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰdũ nibil corpori & quã multũ detrahit᷑ pulchritudini. qm̃ ñ mole c̃stat s parilitate ac dim̃sione m̃broꝵ: Nec sane
multũ mirandũ ẽ qđ hi qͥ ñ nullã malã putant eẽ naturã suo qͦđa comꝑrario exortã ꝓpagatãq pͥncipio nolt̃ acci

Expanded text:
modum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum! Nec sane modum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum! Nec sane multum mirandum est, quod hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt acci
Abbreviated transcription (Latin):
derato & ĩ portuno usu noria sentianrt̃. uñ nos ad mon& diuina ꝓuidentia ñ res insipient᷑ uituperare s utilitatẽ
rerũ diligont̃ in qͥrere. & ubi nr̃m ingeniũ ł infirmitas defic̃ ita credere occulta sic̃ erant q̃đa q̃ iuix potumꝰ inue¬
nire. ꝑ ecipsa utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio ẽ aut elatiõis ad tritio. cũ om̃ino natura nulla
sit malũ nom̃s hoc ñ sit nisi pͥuatiõis boni .s at̾renis usq ad clestia & auisibilib usq ad inuisibilia s̃ alis aliabona
meliora. ad hoc in equalia ut eẽnt om̃a: Ds̃ aũ ita ẽ artifex magnꝰ inmagnis ut minor ñ sit in paruis. q̃ parua
ñ sua granditate nã nulla s̃ s artificis sapientia metienda s̃: Sic̃ inspecie uisibilis hõis siunũ radat᷑ suꝑciliũ quã ꝓpe¬

Expanded text:
derato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem derato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, et ubi nostrum ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio est aut elationis adtritio; cum omnino natura nulla sit malum nomenque hoc non sit nisi priuationis boni. Sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; Deus autem ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam prope
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̃ c̃sidata & pie cogitata om̃s controũsias q̃rentiũ mundĩ originẽ t̃minat : qͥdã heretici ñ uider̃ qr
egenã carnis huiꝰ fragilẽq mortalitatẽ iã de iusto supplicio uenientẽ dũ ei ñ c̃ueniunt pluruna offenatt̃:
Sic̃ ignis aut sragꝰ aut fera bestia ł ꝗd eiꝰ mͦdi nec adtendt̃ quã ł insuis locis naturis ingeant pulchieq or¬
duie disponant᷑. quantũq uniu̾sitati terũ ꝓsuis portiõib decoris tanꝙ inc̃munẽ rẽ publicã c̃ferant ł nob̵ ipsis
si eis c̃gruent̃ atq scient᷑ ut am̃ c̃moditatis ad tribuant. Ita ut uenena ipsi q̃ ꝑ inc̃uenientiã ꝑ nitiosa s̃ c̃uenient᷑
adhibita in salubria medicam̃ta ũtant᷑. quã que aẽtrario &iã hȩx qͥb delectant᷑ sic̃ cyb & potꝰ & ista lut ĩ mo¬

Expanded text:
diligenter considerata et pie cogitata omnes controuersias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia diligenter considerata et pie cogitata omnes controuersias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia egenam carnis huius fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, sicut ignis aut frigus aut fera bestia aut quid eius modi; nec adtendunt, quam uel indine disponantur; quantumque universitati rerum pro suis portionibus decoris tanquam in communem rempublicam conferant, vel nobis ipsis, si eis congruenter atque scienter utamur, commoditatis attribuant; ita ut venena ipsa, quae per inconvenientiam perniciosa sunt, convenienter adhibita in salubria medicamenta vertantur: quamque a contrario etiam haec quibus delectantur, sicut cibus et potus et ista lux, immo
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ &iã ꝑ ꝗdfecerit satis eẽt id enuntiari. & dit̃ d̃ fiat lur & facta ẽ lux. ut ñ tantũ đm s &iã pu̾sñ¬
fecerit ꝑ ꝗd fecerit. quare fecerit. diã ds̃ in qt fiat lur & facta ẽ lur. Et uidit ds̃ lucẽ qr bona
ẽ. Si gͦ querimꝰ qͥs fecerit : as ẽ: siꝑ ꝗd fecerit : dũ fiat & facta ẽ. si quare fecerit qr bona ẽ non
nicter ercellentior do nec ars efficatior đi ũbo nec causa melior quã ut bonũ crearet᷑ ađo hono hanc &xia plato
causã c̃dendi mundi iustissimã dic̃ ut abono do bona oꝑa fierent siue ista legerit siue abbis q legerant forte
cognouerit siue acerrimo ingenio iniusibilia di. ꝑea q̃ facta s̃ intellecta c̃spererit siue abhisqͥita c̃spererant
& ipse didicerit. hanc tam̃ causã idẽ al bona creanda honitatẽ dissianc in quã causã tã iustã ato idoneã que

Expanded text:
uerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; ut non tantum Deum, suerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; ut non tantum Deum, sfecerit, per quid fecerit, quare fecerit. Dixit Deus, inquit, Fiat lux, et facta est lux; et vidit Deus lucem quod bona s fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspexerit, siue ab his qui ista conspexerant et ipse di
Abbreviated transcription (Latin):
ut illa qͥđe q̃ tpralit̃ fiunt & futura ñdũ sint & p̃sentia iã sint & p̃t̾ita iã ñ sint. Ipse uͦ hȩc om̃a stabili ac
tat᷑. Apđ quẽ ñ ẽ ĩmutatio nec mom̃ti obumbratio. Neq: enĩ eiꝰ intentio de cogitatiõe in cogitatiõem transit.
incuiꝰ incorporeo c̃tuitu simul ad s̃ cuncta q̃ nouit . qm̃ tẽpora ita nouit nullis suis tẽporalib: notionib: quẽ
admͦdũ tẽ poralia mone. nullis suis tẽporalib motib ibi gͦ uidit bonũ eẽ qđ fec̃. ubi bonũ eẽ uidit ut fa¬
cer& nec qͥa factũ uidit scientiã duplicaũ ł ex aliqua parte auiit tanꝗ minoris scientiȩ fuerit prius
ꝓ pt̃ si tantũmꝰ nob̵ insinuandũ ẽẽt qͥsfecerit lucẽ sufficer& dicere. fec̃ đs lucẽ siaũ ñ solũ qͥsfecerit.

Expanded text:
ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac tatur, aput quem non est inmutatio nec momenti obumbratio. Neque enim eius intentio de cogitatione in cogitationem transit, in cuius incorporeo contuitu simul adsunt cuncta quae nouit; quoniam tempora ita nouit nullis suis temporalibus notionibus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusqpropter. si tantummodo nobis insinuandum esset quis fecerit lucem, sufficeret dicere, fecit Deus lucem; si autem non solum quis fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tia dĩ ẽ : Ds̃ aũ usq ađo ñ cũ factũ ẽ tẽ didic̃ bonũ ut nihil hoꝵ fier& si ei fuisse in cognitũ dũ gͦ uid & qͥa
bonũ ẽ. qđ nisi uidiss&r ante quã fier& ñ utiq fier&. doc& honũ eẽ ñdiscit : Et plato qͥđe plus aus ẽ dicere
elatũ eẽ scilic& đm gaudio mundi uniũsitate ꝑfecta: Ub & ipse ñ usq ađo desipiebat ut putar& đm sui
oꝑis nouitate factũ beatiorẽ s sic ostenđe uoluit artifici suo placuisse iã factũ qđ placuerat in aite faci¬
endũ. ñ qđ ullomͦ di scieutia uariet᷑ ut aliud in ea faciat que ñdũ s̃ aliud q̃ i ã s̃ aliud q̃ fuer᷑: N em̃i more
nt̃o ille ł qđ futurũ ẽ ꝓspic̃ ł qđ p̃sens ẽ aspic̃ ł qđ p̃t̾itũ ẽ respic̃ s aliomͦ qͦdã ant̃aꝵ cogitationũ c̃suetu¬
dine longe alteq diũso. Ille qͥppe ñ exhoc in illud cogitatiõe mutata. s omino inc̃mutabilit̃ uid&. ita

Expanded text:
cognitum. Dum ergo uidet quia bonum est, quod, nisi uidisset antequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae fuerunt; non enim more nostro ille uel qudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ cirtuitꝰ illi iã eaplosi s̃ qͥb ad easde miserias necessario putabat᷑ anuna reditura. gdrestat c̃uenientius pietati.

Expanded text:
m circuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem miserias necessario putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati q
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a fallaciũ dȩ monũ ẽẽ c̃menta nisi eoꝵ miserrimꝰ seruus & agr̃a ueri libatiris alienꝰ: Hã si hȩc apđ đos
agerent᷑ bonos. plus sibi utiq: ualer& beneficiis purgator animȩ. quã maliuolꝰ ĩpeditor. Aut sidĩis iustis.
hõ ꝓ qͦ ageliat᷑. p̃gatiõe uidebat᷑ indignꝰ. ñ utiq ab imudo t̾riti. net sic̃ ipse dic̃ ꝑ metũ ualentioris numinis
ĩpediti s: iuditio libo id negare debuer̃. Uerũ ẽ aũ qđ benignꝰ ille caldeus qͥ teurgias sadis animã pͥgare

Expanded text:
gratia veri liberatoris alienus? Nam si haec apud deos agerentur bonos, plus ibi utique valeret beneficus purgator animae, quam malevolus impeditor. Aut si diis justis homo, pro quo agebatur, purgatione videbatur indignus, non utique ab invido territi, nec, sicut ipse inpediti, sed iudicio libero id negare debuerunt. Mirum est autem, quod benignus ille Chaldaeus, qui theurgicis sacris animam purgare
Abbreviated transcription (Latin):
Ita uͦ suis qͥsq numerꝰ ꝓprietatib: t̃minat᷑ : ut null eoꝵꝵ par eẽ cuicũq alteri possit: G & dis pares int̃ se¬
atq: diũsi s̃. & singuliqͥq nfiniti s̃. & om̃s infinitis : Ita nenũ os ꝓpt̃ infi nitatẽ nescit om̃s đs. & usq
ad quanđa sũmã nunieroꝵ scientia di ꝑuenit : cet̃os ignorat : qͥs hoc &ia dem̃tissimꝰ direrit: nec au¬
dolit̃ isti c̃tẽpnere num eros. & eos dicere ad di scientiã ñ ꝑtinere: apđ qͦs plato dm magna auctoritate
c̃m̃dat. mundũ numeris fabricantẽ: Et apd̾ nosđo dictũ legit᷑ Om̃a inm̃ sura e numero expondege
om̃i numetati s: Absit it aq ut dubitemꝰ qđ ei not sit om̃is numerꝰ cui intellegentie sic in psalmo canit᷑ ñ es
numet᷑: In finitas itas nimeri quaus infinitorꝵ numerora nulłꝰ sit numerꝰ ñẽ tam̃ uiẽpbenibi lsci utiꝰ

Expanded text:
Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par eIta uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par ene numeros propter infinitatem nescit omnes Deus, et usque ad quandam summam numerorum scientia Dei peruenit, ceteros ignorat? Quis hoc etiam dementissimus dixerit? Nec audebunt isti contemnere numeros et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, aput quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricantem. Et aput nos Deo dictum legitur: Omnia in mensura et numero et pondere omnes numerati sunt. Absit itaque ut dubitemus, quod ei notus sit omnis numerus, cuius intellegentiae, sicut in psalmo canitur, non est numerus. Infi
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoĩe possit intellegi: hoc ꝓcul dubio ꝗd đr prius & posterius. inreb prius ñ exsistentib: & posteriuis
existentib fuit : In illo aũ ñ alt̾am p̃cedentẽ altera subseq̃ns mut aũ aut abstulit uoluntatẽ . s una ca¬
dẽq sẽptĩna & ĩmutabili uoluntate : res quas ẽdidit & ut prius ñ eẽnt egit quã diu non fuer᷑. & ut posterius
eeñt quando eẽ ceper̃: hinc eis qͥ talia uid̾e possmirabilit̃ fortassis ostendens. quã ñ eis indiguerit :̃ s eas
gratuita bonitate c̃didit. Cũ sine illis exẽt̃nitate initio carente : in ñ minore beatitate ꝑ mansit. Nilud¬
aũ aliud qđ dict̃ necdi scientia ꝗ̃ infinita s̃ posse ẽp̃hendi : restat eis ut dicere audeant. atq huic se uoragini
nũo finẽ faciendũ putaueris : idem ipse ñ dico uno addito augeri. s: quã lib& sit magnꝰ. & qualib& ingentẽ
multitudnẽ c̃tinens: in ipsa ratiõe atq scientia numeroꝵ. ñ solũ duplicari: uerũ &iã multiplicari potẽ :

Expanded text:
ab homine possit intellegi: hoc procul dubio, quod dicitur prius et posterius, in rebus prius non existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmutabili uoluntate res, quas condidit, et ut prius non essent egit, quamdiu non fuerunt, et ut posterius essent, quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate permansit. CAPUautem aliud quod dicunt, nec Dei scientia quae infinita sunt posse conprehendi: restat eis, ut dicere audeant adque huic se uoragini quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
coet̾ni cẽ ñ poss Q ꝓp̃t sidñs dĩ seꝑ dns fuit : sc̃ꝑ habuit crecturã suo dnatui seruientẽ. uerũ tam̃ ñ de ipso ge¬
nitã s ab ipso denihilo factã nec ei coȩt̾nã: Erat qͥppe ante illã: quãuis nullo tpr̃e sine illa: N oã spatio trans¬
ꝑfectis inalia uita scienda seruaũ : ultͣ uires meas eẽ c̃fiteor: S iđo putaui sine affirmatiõe tͣctanda ut qui
hȩc legt̃ : uideant aqͥb q̃stionũ ꝑiculis debeant tẽꝑare. nec ad om̃a s idoneos arbitrent᷑ : Potiꝰq intelligant
quã oport& sapere : s sapere adtẽꝑantiã. Unicuiq sic̃ đs̃ partitꝰ ẽ m̃ surã fidei : Siem̃ ꝓuirib: suis alat̃ ĩfans
fiei ut crescendo plus capiat Si aũ uires suȩ capacitatis excedat : defici& ante quã crescat scła p̃t̾ierint¬
ante quã genꝰ institueret᷑ humanũ : me fateor ignorare. ñ tam̃ dubito : nihil omino creaturȩ creatori

Expanded text:
opter si Deus semper dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui seruientem; uerum tamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam nec ei coaeternam; erat quippe ante illam, quamuis nullo tempore sine illa; non eam spatio transperfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intelleganterantiam, unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei. Si enim pro uiribus suis alatur infans, fiet, ut crescendo plus capiat; si autem uires suae capacitatis excedat, deficiet antequam crescat. CAPUT XVIantequam genus institueretur humanum, me fateor ignorare; non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori e
Abbreviated transcription (Latin):
At uͦ erat
tẽpꝰ quand mullũ erat tẽpꝰ. tã inc̃uenient̃ đns: ac siqͥs quãdicat. Erat hõ quand nulꝰ erat hõ. auterat iste mun¬
dus quandđ iste ñ erat mund: Si enĩ de alio atq de alio intelligat᷑ : potẽ dici aliq mͦ: hoc ẽ erat alius hõ: quanđ
ñerat iste hõ Sic gͦ erat aliud tẽpꝰ quand ñ erat hoc tẽpꝰ: recte possumꝰ dicere: At ũ etat tẽp quanđ nullum
erat tẽpꝰ. qͥsuel insipientisimꝰ direrit: Sic̃ gͦ dins creatũ tẽpꝰ. cũ iado sẽꝑ fuisse dicat᷑ qr om̃i tpr̃e tẽpꝰ fuit: i ta

Expanded text:
at uero: tempus, quando nullum erat tempus, tam inconuenienter dicimus, ac si quisquam dicat: Erat homo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio adque alio intellegatur, potest dici aliquo modo, hoc est: Erat alius homo, quando non erat iste homo; sic ergo: Erat aliud tempus, quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? Sicut ergo dicimus creatum tempus, cum ideo semper fuisse dicatur, quia omni tempore tempus fuit:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥescensagere: & agens qͥescere : Potẽ ad opꝰ nouũ : ñ nouũ s sẽpitnũ ad hibe c̃siliũ: Nec penitendo quia

Expanded text:
quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nquiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; n
Abbreviated transcription (Latin):
nere malinit : qđ m̃tẽ diunã om̃ino ĩnutabilẽ cui lib& infinitatis capacẽ. & in numera oña sine cogi¬
tatiõis al t̾natiõe numer antẽ : de sua humana mutabili angusta que ietiunt᷑ : Gt fit illis qđ ait apłs
Cparantes enĩ senietipsossibim& ipsis ñ intellegt̃. Nã qr illis qͥcꝗd noui faciendũ uenit in intẽ nouo c̃silio
s se ipsos. nec illi s sib c̃parant: Nob̾ aũ fas ñ ẽ creẽ. alit̃ affici đm cũ uacat: alit̃ cũ oꝑat᷑: qͥa nec afficidi¬
cend ẽ : Tanq in eiꝰ natura fiat aliꝗd qđ ante ñ fuerte. Patit᷑ qͥppe qͥafficit᷑ & mutabilegẽ om̃e qđ aliꝗdpa¬
tit᷑: ñ itaq in ei uacatiõe cogitet᷑ ignauia. desidia. in ertia. sic̃ nec in eiꝰ oꝑe labor. conatꝰ. industria Noũ

Expanded text:
nere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine coginere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana mutabili angustaque metiuntur; et fit illis quod ait apostolus: Conparantes enim semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. Nam quia illis quidquid noui faciendum uenit in mentem, nouo consilio nec illi, sed sibi conparant. Nobis autem fas non est credere, aliter affici Deum cum uacat, aliter cum operatur; quia nec affici dicendus est, tamquam in eius natura fiat aliquid, quod ante non fuerit. Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit
Abbreviated transcription (Latin):
s alia atq alia ꝑhibet᷑ oꝑatꝰ. ac sic aliquando &iã ad hoiẽm faciendũ quẽ nunꝗ antea fecerat ꝑuenisse: non
scientia qua putant ñ posse quetũq infinita cõp̃hendi .s. quasi ad horã sic̃ ueniebat in ĩtẽ. fortuita q̃dã
in c̃stantia uideat᷑ fecisse q̃ fec̃. Parro si illi cireuit admittant᷑ inqͥunt. qͥb ł manente mundo ł ipso quoq
re uolubiles ortꝰ suos & occas. eisdẽ circuitib inserente eadẽ tpralia repetunt᷑: ñ ec ignauũ otiũ p̃serti
simplicẽ pietatẽ. ut cũ illis in circuitu ãbulemꝰ deuia recta conant᷑ aũtere. siratio refutare ñ poss&r:
fides inridere deb̾et: huc accedit qđ in adiutoriũ dñi nr̃i hos uolubiles circulos sͦscpinio ẽfingit ratio
manifesta c̃fringit: huic enĩ marime isti errant ut in cire uitu falso abulare quã uero arecto iti¬

Expanded text:
sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi, sed quasi ad horam, sicut ueniebat in mentem, fortuita quadam inconstantia uideatur fecisse quae fecit. Porro si illi circuitus admittantur, inquiunt, quibus uel manente mundo uel ipso quoque reuolubiles ortus suos et occasus eisdem circuitibus inserente eadem temporalia repetuntur, nec ignauum otium, praesertim simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de uia recta conantur auertere, si ratio refutare non posset, fides inridere deberet. Huc accedit, quod in adiutorio Domini Dei nostri hos uolubiles circulos, quos opinio confingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circuitu falso ambulare quam uero et recto iti
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ quã fuisse hoĩem Nec eunde ipsũ nescio qͥb arcuitib nescio qͦtiens reuolutũ : nec aliũ aliquẽ natuca
similẽ. neq ab hac fide me philosophoꝵ argum̾ta det̾rent: Quoꝵ acutissimã illud putat᷑. qđ dict̃ nulla
infinita ulla scientia posse c̃p̃hendi. ac ꝑ hoc đs inqͥunt rerũ quas fac̃ om̃iũ finitaꝵ : om̃s finitas apud
setatio ẽs hab&: bonitas aũ eiꝰ : nunꝗ uacua fuisse credenda ẽ. ne sitpr̃alis eiꝰ oꝑatio : cuiꝰ retro de¬
fuerit ȩt̃na cessatio: quasi penituerit eũ prioris sine initio uacatiõis ac ꝓptea sitopis aggressus
initiũ. Et iđo necesse ẽ inqͥunt eade sep repeti. eadẽq sẽꝑ repetenda tͣnscurrere ł manente mundo
repetito sẽpꝙ repetendo ne uidelice si aliquando primũ di oꝑa cepta dnr: priorẽ suã sine initio uacationẽ
tanꝗ inertẽ ac desidiosã. & id̃o sibi displicentẽ dãnasse qͦd a mͦ atq & hoc mutasse credat᷑: Si aũ sẽꝑ qͥdẽ tẽporalia

Expanded text:
quemquam fuisse hominem; nec eundem ipsum nescio quibus circuitibus nescio quotiens reuolutum, nec alium aliquem, natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis adgressus initium; et ideo necesse est, inquiunt, eadem semper repeti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam modo adque ob hoc mutasse credatur; si autem semper quidem temporalia,
Abbreviated transcription (Latin):
cauendas eẽ censebat. quanđ ciuitatẽ hostiũ marimã fortissimã opulentissimã nolebat auferri. ut timore li bido

Expanded text:
cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido pcauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido p
Abbreviated transcription (Latin):
cartagine magno scilic& t̾rore romane rei publicȩ depiilso & atuncto : tanta dereh: ꝓsꝑis orta mala c̃tinuo subsecuta s̃.
ut cortupta diruptas c̃cordia pruis seuis cruentisq seditiõib Peind mer mala coneriõe causaꝵ bellis ciuilib: &ĩa tante
siages ederent᷑. tantꝰ sanguis effunderet᷑. tanta cupiditate ꝓscriptionũ ac rapinaꝵi feruer& ĩ manitas ut romani illi
qͥuita integriore mala in etuebant ab hostib ꝓdita integͥtate uitȩ : crudeliora paterent᷑ aciuib: Eaq ipsa libido dñand
q̃ uit̃ talia uitia gnr̃is humani meracior inerat uniũso ppło romanespꝰ ea quã in paucis potentiorib: uicit: obtritosfa¬
tigatosq cetõs &iã iugo seraitutis opp̾ssit Iã quando illa qͥescer& insuꝑbisimis iñ tib donec c̃tinuatis honorib: ad po¬
testatẽ regiã ꝑuenir&r: honoꝵ porro c̃timiandoꝵꝵ facultas ñ eẽt nisi ãbitio p̃ualer&: Alinime aũ p̃ualer& ãbitio :¬

Expanded text:
Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, qui uita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso populo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque ceteros etiam iugo seruitutis obpressit. testatem regiam perveniret? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio prae
Abbreviated transcription (Latin):
diu magneq: c̃troũsiȩ cogitatȩ s̃: inqͥb: philo sophi sua studia. & otia c̃triuer̃: qͦs inmediũ adducere.
atq discutere .: & longũ ẽ. & ñ necessariũ : Si eñ recolit qͥ hȩc legit ꝗd in libro egerimꝰ octauo ineligen¬
dis philosophis. cũ qͥb hec debeata uita q̃ post mortẽ futura ẽ qͣstio tractaret᷑. utrũ ad eã unido uero.
qͥ &riã effector ẽ đoꝵ. an plurimis diis religiõe sacrisq: seruiendo ꝓuenire possimꝰ : ñ eĩa hic eadẽ re¬
peti expectat: p̃sertĩ cũ possit relegendo si forte oblitꝰ ẽ adminicilare memoriã : E legimꝰ eñĩ pla:
tonicos om̃iũ philosophoꝵ merito nobilissimos ꝓpt̃ ea qͥa saperẽ potuer : lic& ĩmortalẽ ac rationalẽ ÷
intellectualẽ hõis animãnisi particĩpato lumine illius đi. aqͦ & ipsa & muodꝰ factꝰ ẽ: bectã eẽ ñ posse.¬

Expanded text:
 magnaeque controversiae concitatae sunt, in quibus philosophi sua studia et otia contriverunt; quas in medium adducere atque discutere, et longum est, et non necessarium. Si enim recolit qui haec legit, quid in libro egerimus octavo in eligendis philosophis, cum quibus haec de beata vita, quae post mortem futura est, quaestio tractaretur, utrum ad eam uni Deo vero, qui etiam est deorum effector, an plurimis diis religione sacrisque serviendo, pervenire possimus; non etiam hic eadem repeti exspectat, praesertim cum possit relegendo, si forte oblitus est, adminiculari memoriam. Elegimus enim Ptonicos omnium philosophorum merito nobilissimos, propterea quia sapere potuerunt licet inmortalem ac rationalem uel intellectualem hominis animam nisi participato lumine illius Dei, a quo et ipsa et mundus factus est, beatam esse non posse
Abbreviated transcription (Latin):
sũptũ ẽ. Picentes marsi & peligni. gentes ñ eaterȩ. s italicȩ : pꝰ diut᷑nã & denotissimã subroma no
iugo seruitutẽ in lib̾tatẽ capt̾ erigere tẽptauer̃: tã multis nationib romano ĩꝑio subiugatis. dele¬
taq cartagine. in qͦ bello italico. romanis sepissime uictis. ubi & duo c̃sules pier̃. & alii nobilis simi
senatores. ñ diut᷑ no tam̃ tpre tͣctũ ẽ hoc malũ : nã quintꝰ ei annꝰ finẽ dedit: S bellũ punricũ seđm cũ¬
duob p̃lu̾si ferme septuaginta romanoꝵ milia cetider̃ : Bellũ punicũ pͥmũ ꝓaxii. annos ꝑactũ ẽ.¬
Bellũ metridaticũ q̃ d raginta: Ac neqͥsquã arbitret᷑: rudim̃ta romanoꝵ fuisse fortiora ad bella
citiꝰ pagenda : supiorib tprib multũ in om̃i uirtute laudatis. b ellũ samniticũ annis tetũ ẽ ferme

Expanded text:
sumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano sumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicuduobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti ebellum Mithridaticum quadraginta annis. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus, multum in omni virtute laudatis, bellum Samniticum annis tractum est ferme
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb uictꝰ necessarius portabat᷑ incenđ : Deinđ feruide instans. inmodicis ausib & mor merito temeritatis oc¬
cis. inlocis hastilib egenũ reliqͥt ex ereitũ: ut alit̾ inđ̃ ñ poss& euadi nisi cont᷑ illud auspiciũ di t̃ miniide quo
suꝑiore libro ditimꝰ romani ĩpu t̃mini mouerent᷑: Cessit enĩ t̾minꝰ as necessitati: qͥ ñ cesserat ioui.
hȩc plane. ds̃ uerꝰ & unꝰ regit & gubnat. ut plac& & si occultis causis. nunꝗd iniustis. Sic &iã tpr̃¬
alia citiꝰ: alia taruiꝰ finiant᷑: hellũ pyrataꝵ. apõpeio: bellũ punicũ t̾ciũ. ascipione. in credibili
celeritate. tpris breuitate. c̃fecta s̃: Bellũ qͦq fugitiuoꝵ gladiatoix quãius multis romanis ducib
& duob: c̃sulib: uictis. italiaq: horribilit̃ c̃trita atq uastata : t̃tio tam̃ anno pꝰmulta c̃sũpta: con¬

Expanded text:
quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis ocquibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquid iniustis? CAPalia citius, alia tardius finiantur. Bellum Piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium a Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta con
Abbreviated transcription (Latin):
obrẽ q̃nullũ finẽ bomi sectat᷑ nulla phylosophiȩ sect a dicẽda ẽ Cũ xͦ q̃rit᷑ de sociali uita utrũ sitte¬
nenda sapienti ut sũmũ bonũ ꝗͦ fit hõbeatꝰ ita uelit & curee amici sui.: quẽ adm̃dũ suũ Iansue tantũmͦ
beatitudinis causa faciat: quicꝗd fac̃ sñ de ipso sumo bono qͣstio ẽs: de assumdo ł ñ assũdo socio¬

Expanded text:
ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit teob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo
Abbreviated transcription (Latin):
illo quartꝰ eiꝰ scolã tenuit q̃ academica dicta ẽshabuisse certa dogmata uult uiđis & ob hoc distinguit ab
a cademicis nouis qͥb incerta s̃ om̃a ꝗ philo sophiȩ genꝰ ab archisila cep̃ suc cessore polemonis eãq sectã idẽ
uerũ a cademicoꝵ sic̃ dubitatiõe ita om̃i errore carere arbit᷑t᷑. longũ ẽ ꝑom̃a demonstrare nec tam̃
om̃i ei parte resomittenda ẽ. Remouor gͦ priꝰ illa s om̃s differentias q̃n unerũ multiplicauere sectaꝵ
quasidoremouendas putat qr ñ ẽ in eis finis boni neq eni existimat ullã phylosophiȩ sectã ẽẽ dicendã
q̃ ñ eo distat acẽtis ¶ dũi sos habeat fines bonoꝵ & maloꝵ quandoqͥdẽ nulla ẽ hõĩs causa philosophandi
nisi ut beat᷑ sit Qđ aũ beatũ fac̃ ipse ẽ finis boni nulla eiꝰ gͥ causo plilosophandi nisi finis boni. quã

Expanded text:
illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri Academicis novis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis; eamque sectam, id est veterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare: nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam
Abbreviated transcription (Latin):
quãq istaꝵ ala octo sectaꝵ potẽ qͥsq seqͥ habitu cet̃oꝵ phylo sophoꝵ. Itẽq alius potẽ habitu cynicoꝵ ex
hac sciã differentia duplicant᷑ ee nonaginta sex fiunt: Deinđ q eaꝵ singulas quasq intueri hoiẽs possati:
sectari ut aut ociosã diligant uitã sic̃ hi qͥ tantũmͦ studiis doctrinȩ uacdre uoluer̾ atq ualuer̾ aut nego¬
tiosã sic̃ hi qͥ cũ philosopharent᷑ tam̃ ad ministratiõe rei publicȩ regendisq reb humanis occupatissimi
fuer aut eratroq gnr̃e tẽꝑatã. sic̃ hi qͥ partĩ erudito otio partĩ necessario nego  al t̾nantia uitȩ suȩ tpr̃a
tribuer ꝓpt̃ has differentias. potẽ &iã triplicar⁊ numerꝰ iste sectarũ. & ad ducentas octoginta octo
ꝑ duci hec de uarronis libro quantũ potui breuit̃ ac dilucide posuissentẽtias eiꝰ meisexplicans ũbis
Qm aũ refutatis cet̾is una eligat quã uult eẽ academi coꝵ uet̃u qͣ saplatone institutos usqͣ: polemonẽ qͥ ab

Expanded text:
quadraginta octo sectarum potest quisque sequi habitu ceterorum philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam triplicari numerus iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑemer̃ Merito certe laudant  uirtutẽ tã magna infelicitate maiorẽ. & ꝑ dos ille iurauerat quoꝵ ꝓ
sed tur ñ ratiotinationẽ meã potius ad utrũq c̃cludã : Dos certe ille sic eoluit. ut ꝓp̃t iuris iurandi
fidẽ nec maner& in patria nec inde quolib& ir&e : sed ad suos acerrimos inimicos redire minime

Expanded text:
peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum Sed quur non ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime
Abbreviated transcription (Latin):
& in suis p̃claris uiris nobilissimũ exẽplũ Aarcꝰ regulꝰ ĩperator ppłi romani captiuus apđ cartaginen¬
ses fuit. ꝗͥ cũ sibi mallent aromanis suos reddi. quã eoꝵ tenere captiuos: ad hoc ĩ petͣndũ etiã istũ p̃cipue
regulũ cũ legatis suis romã miser̃priꝰ uiratione c̃strictũ. si qđ uolebant minime ꝑegiss&. rediturũ eẽ car¬
taginẽ. Prexit ille: atq insenatu contͣria ꝑsuasit. qm̃ ñ arbitrabat᷑ utile eẽ romanȩ rei publicȩ mutare
captiuos: nec post hanc ꝑsuasionẽ asuis ad hostes redire c̃puls ẽ. sed quia iurauerat. id sponte c̃pleũ. at
illi eũ ex cogitatis atq horrendis cruciatib necauer̃. Inclusũ quippe angusto ligno ubi stare cogeret᷑.
clauisq acittissimis undiq c̃fixo ut se in nullã eiꝰ partẽ sine penis atrocissimis inclinarer: &iã uigilando

Expanded text:
et in suis praeclaris uiris nobilissimum exemplum. M. Regulus, imperator populi Romani, captiuus aput Carthaginienet in suis praeclaris uiris nobilissimum exemplum. M. Regulus, imperator populi Romani, captiuus aput Carthaginienses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi quam eorum tenere captiuos, ad hoc inpetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius iuratione constrictum, si quod uolebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille adque in senatu contraria persuasit, quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae rei publicae mutare captiuos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire conpulsus est, sed quia iurauerat, id sponte conpleuit. At illi eum excogitatis adque horrendis cruciatibus necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clauisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam eius partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam uigilando
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dm suũ ñ inuener̃. S inscripturis sc̃ĩs huꝰ &iã claais magna solatia. Fuer̃ incaptiuitate tres pueri. fuit
danihel. fuer̃ alii ꝓphetȩ : nec ds̃ defuit c̃solator. Sic gͦ ñ deseruit fideles suoᷤ sub dñatiõe gentis lic& barbarȩ
tam̃ humanȩ qͥ ꝓphetã ñ deseruit. nec in iuscerib belue. Hȩx qͦq illi cũ quib agimꝰ. malt̾ inridere quã credẽ.
Qui tam̃ in suis literis credt̃ arionẽ methimneũ nobilissimũ cytharistã cũ eẽt̾ deiectꝰ enaui: exteptũ delfini
dorso. & ad t̾ras eẽ ꝑuectũ. Uerũ illud nr̃m de iona ꝓpheta incredibilius ẽ. Plane in credibilius. quia mira¬
bilius. & mirabilius: quia potentiuss habent tam isti de captiuitate rreligionis causa &iã sponte toleranda

Expanded text:
ubi Deum suum non invenerunt. Sunt in Scripturis sanctis hujus etiam cladis magna solatia. Fuerunt in captivitate tres pueri, fuit ubi Deum suum non invenerunt. Sunt in Scripturis sanctis hujus etiam cladis magna solatia. Fuerunt in captivitate tres pueri, fuit Daniel, fuerunt alii prophetae: nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet barbarae, tamen humanae, qui prophetam non deseruit nec in visceribus belluae . Haec quoque illi, cum quibus acum esset deiectus e naui, exceptum delphini dorso et ad terras esse peruectum. Verum illud nostrum de Iona propheta incredibilius est. Plane incredibilius quia mirabilius, et mirabilius quia potentius. CAPUT XV.
Abbreviated transcription (Latin):
archȩ de corporib suis ł c̃dendis ł tͣnsferendis ꝓphetioo spũ dicta intelligi uoluer̃. Naũ hic locꝰ ẽ ut ea ꝑtͣctenꝰ
cũ sufficiant ista q̃ diximꝰ. Sed sieaq̃ sustentendis uiuentib s̃ necessaria. sic̃ uictꝰ & amiciquãuis cũ gͣui afflic¬
cione desint. ñ frangt̃ in bonis ꝑferendi tolerandiq uirtutẽ. nec eradicant ex animo pietatẽ. sed exercitatã
faciunt fecundiorẽ.: quanto magis cũ des̃ ea q̃ curandis funerib c̃dendisq: corporib: defunctoꝵ adhiberi solent.
ñ efficiunt miseros in ocultis pioꝵ sedib iã quietos. Acꝑ hoc quando ista cadauerib ꝓp̃ianoꝵ in illa magnȩ
urbis ł &iã alioꝵ oppidoꝵ uastatiõe defuer̃: nec uiuoꝵ culpa ẽ qͥ ñ potuer̃ ista p̃bere. nec pena mortuoꝵ¬
qͥ ñ poss ista sentire. ¶ed multi in quiunt xp̃iani &rĩã captiui ductis. Hoc sane miserrimũ ẽ : si aliqͦ duci potuer

Expanded text:
ellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista quae diximus. sed si ea quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut uictus et amictus, quamuis cum graui afflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec eradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus iam quietos! ac per hoc, quando ista cadaueribus Christianorum in illa magnae urbis uel etiam aliorum oppidorum uastatione defuerunt, nec uiuorum culpa est, na solatia defuerunt. Sed multi, inquiunt, Christiani etiam captivi ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
si enĩ pat̾na uestis & anulꝰ ac siꝗd huiꝰiͦdi tanto carius ẽ posteris. quanto erga parentes maior affectꝰ.
nullomͦ ipsa sperenda s̃ corpora g̃ utiq inulto familiarius atie c̃iunctiuꝰ quã quelib& indum̃ta ges¬
tamꝰ. Hex eñ ñ ad ornam̃tũ ł adiutoriũ qł ad hibet᷑ extrinsecꝰ. sed ad ipsã naturã hõis ꝑtinent. un¬
de & antiquoꝵ iustoꝵ funera officiosa pictate curata s̃. & eiseqͥȩ celebratȩ. & sepultura ꝓiusa. ip¬
siq: cũ uiuerent de sepeliendis ł eciã tͣnsferendissius corporib: filiis mandauer. Et tobis sepeliendo
mortuos am̃ ꝓmeruisse teste angło c̃m̃dat᷑ Iyse qͦq dñs die t̾cia resurrecti¬

Expanded text:
si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
ita ẽ . nibil ẽ in nr̃a potestate. nullũq ẽ arbittiũ uoluntatis: Qł si c̃cedimꝰ inqͥt : om̃is humana uita
subũtit᷑. Frustra leges dant᷑. frustra obuirgatio es. laudes uitu peratio es ethortatio ẽs adhibent᷑
neq: ulla iusticia. bonis p̃mia & malis supplicia c̃stituta s̃: hec gͦ ne c̃seq̃nt᷑ indigna & absurda &
pnitiosa reb humanis: ñ uult ẽẽ p̃scientiã futuroꝵ. atq in has angustias coartat animũ religiosũ.
ut unũ eligat eduob aut eẽ ali ꝗd in nr̃a uoluntate: aut çe p̃scientiã futuroꝵ ꝗm̃ utrũq arbi trat᷑

Expanded text:
a est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constitutaperniciosa rebus humanis, non uult esse praescientiam futurorum; adque in has angustias coartat animum religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uoluntate, aut esse praescientiam futurorum, quoniam ut
Abbreviated transcription (Latin):
legitim numerꝰ cui noe tres adiciunt᷑ filii. uñ uno lapso duo benedicunt᷑ a patre ut remoto reꝓbo & ꝓbatis
filus ad numerũ additis. &iã duodenarius numerꝰ intimet᷑ qͥ & in patriarchaꝵ & in apłoꝵ nũo insignis est
ꝓpt̃ septenarii partes altera ꝑ alterã multiplicat᷑ Nã ter quat̾ni ł quat̃ t̃ni ipsũ faciunt. his ita se habentib
udeo c̃sid̾andũ & c̃memorandũ ista ut᷑q ꝓgenies ꝗ̃ distinctis gnr̃atiõib duas insinuat ciuitares uña t̾rige¬
naꝵ alterã regenerattꝵ asqͦmͦ postea sic c̃muta fuerit atq c̃fua ut uniũsũ genꝰ humanũ exceptis octo hõib: dilu

Expanded text:
legitimus numerus. Cui Noe tres adiciuntur filii, unde uno lapso duo benedicuntur a patre, ut remoto reprobo et probatis legitimus numerus. Cui Noe tres adiciuntur filii, unde uno lapso duo benedicuntur a patre, ut remoto reprobo et probatis filiis ad numerum additis etiam duodenarius numerus intimetur, qui et in patriarcharum et in aer septenarii partes, alteram per alteram multiplicatas. Nam ter quaterni, vel quater terni ipsum faciunt. His ita se habentibus, video considerandum et commemorandum, ista utraque progenies, quae distinctis generationibus duas insinuat civitates, unam terrigenarum, alteram regeneratorum, quomodo postea sic commixta fuerit atque confusa, ut universum genus humanum, exceptis octo hominibu
Abbreviated transcription (Latin):
exxam gñationũ ordo decurrens allud mͥ nullo pacto p̃t̃ eundũ silero uidet᷑. Qđ cũ lam ech septimꝰ¬
septimꝰ ab ada fuiss& inuentꝰ tot eiꝰ adnumerati s̃ filii donec undenarius numerꝰ ĩpleret᷑ qͦ significat᷑
petcatũ: Addunt᷑ enĩ tres filii & una filia. utores aũ poss aliud sigrificare ñ hac qđ nc̃ c̃m̃dandũ
uidet᷑ Nc̃ enĩ degnr̃atiõib: loqͥm̃ sille uͦ uñ sint genitȩ tacitũ ẽ. q̃m gͦ lex denario nũo pͣdicat᷑
Uñ ẽ memorabilis ille de calogꝰeꝓfecto numerꝰ undenarius qm̃ tns gredit᷑ denariũ. tnsgressior¬
nẽ legis. ac ꝑ hoc peceatũ significat. hinc ẽ qđ intabnatulortestimonii qđ erat initinere ppłi
dĩ uelud tẽplũ ãbulatoriũ: unde cĩ uela cilicina fieri p̃cepta s Incilicio qͥppe recordatio ẽ peccatoꝵ ꝓ

Expanded text:
ex Cain generationum ordo decurrens, illud mihi nullo pacto praetereundum silentio videtur, quod cum Lamech septimuex Cain generationum ordo decurrens, illud mihi nullo pacto praetereundum silentio videtur, quod cum Lamech septimus ab Adam fuisset inventus, tot ejus annumerati sunt filii, donec undenarius numerus impleretur, quo significatur peccatum. Adduntur enim tres filii, et una filia. Uxores autem aliuduidetur. Nunc enim de generationibus loquimur; illae uero unde sint genitae, tacitum est. Quoniam ergo lex denario numero praedicatur, unde est memorabilis ille decalogus, profecto numerus undenarius, quoniam transgreditur denarium, transgressionem legis ac per hoc peccatum significat. Hinc est quod in tabernaculo testimonii, quod erat in itinere populi Dei uelut templum ambulatorium, undecim uela
Abbreviated transcription (Latin):
regũ primꝰ eẽ potuit ipse cam scds filius eiꝰ enoc in cuiꝰ noĩe ubi regnaret᷑ ẽdita ẽ ciuitas. tcius
gaidad quẽ genuit enoc. Quartꝰ meuia quẽ genuit gaidad. Quintꝰ mathusa el.quẽ genuit
regũ regnantib succ eđent patrib s. qͦs regnandi meritũ ꝓpt uirtutẽ t̾rene utilẽ eiuitati ł sors
aliqua reꝑ irerit illo potissimũ succ eđ& patri hereditario qͦdã uire regnandiquẽ pceteris filus
dilexisse. Potuit aũ uiuente adhuc lamech ato regnante fieri diluuiũ ut ipsũ cũ aliis om̃ib
rositatis annoꝵ int̃posita ꝑtã longã ȩtatẽ ab adã usq diluuiũ ñ egnalis nũi gnratiões habuit
ut᷑q ꝓgenies s ꝑ cam septẽ. ꝑ set aũ decẽ sseptimꝰ ẽ enĩ ut iã dui ab adã lamech. decimꝰ noe: Et ido
ñ unꝰ filius lamechsi c̃ inncet̾is suꝑius s plures c̃memorati sqr incertũ erat qͥs ei fuiss& mortuo suo ces¬

Expanded text:
regum primus esse potuit ipse Cain, secundus filius eius Enoch, in cuius nomine, ubi regnaretur, condita est ciuitas; tertius Gaidad, quem genuit Enoch; quartus Meuia, quem genuit Gaidad; quintus Mathusael, quem genuit regum regnantibus succederent patribus, sed quos regnandi meritum propter uirtutem terrenae utilem ciuitati. uel sors aliqua reperiret, uel ille potissimum succederet patri hereditario quodam iure regnandi, quem prae ceteris filiis dilexisset. Potuit autem uiuente adhuc Lamech adque regnante fieri diluuium, ut ipsum cum aliis omnibus rositatis annorum interposita per tam longam aetatem ab Adam usque diluuium non aequalis numeri generationes habuit utraque progenies, sed per Cain septem, per Seth autem decem; septimus est enim, ut iam dixi, ab Adam Lamech, decimus Nomech, sicut in caeteris superius, sed plures commemorati sunt; quia incertum erat quis ei fuisset mortuo succes