comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ci tantum noe desinuant᷑ ut si dicer et iigusi quatibr¬
horarum m̃sura unius diei tẽpus est. Sicut eñi
rorũ generatio cõputatur . & incelligit᷑ & iani femina¬
rum. qr nectuntur scda potiorib: ita etiam dies nũ¬
merantur. & noctes estimantur adiunctȩ. Sicũt gͥ
circuitus unus. ita uiusdies. Na pleriq & iam ebdo¬
madam unam. unũ diem dict̃. qđ inse qͣs in unũ rede¬
at diem. &. qͣsi sꝑa inse recurrat. Est autẽ & circuicus
figurarum. a se inciꝑe.&. inse reũti. Unde & scłm
unũ. int̾dum scriptura dicit. Nã & si aluis locis scla
appellat: uidet᷑ magis dũsitates statuum plublico¬
rum. uł negocioꝵ significare. quã scłoꝵ suc cessiones
aliqͣs. defimre. qr dieiꝰ dñi magnus & p̃clarus. & alibi
lux. Manifestum ẽ eni. qđ male conseus & indignis.
dies ille tenebrosus sic. quo fulgebit in nõcentia. & in¬
ens noxia cruciabitur. Cecerũ qd sine int̾polatione

Expanded text:
ei tantum nomine definiantur, ut si diceret: ei tantum nomine definiantur, ut si diceret: horarum mensura unius diei tempus est. sicut enim uirorum generatio conputatur et intellegitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus, ita etiam dies numerantur et noctes aestimantur adiunctae. sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus et praeclarus et alibi:lux; manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nocte diei scriptura ante ferre ñ potuit: ut & diȩi.
& noctis. tẽꝑa. die appellatione concluserit & tanquã
pͥncipał auctoritate nõis uindicauerit. & hanc semp¬
ture ẽẽ. consuetudinẽ ut pociori appellatione deputet:
srequentib exeplis ꝓbamꝰ. Siqͥdem & iacob dixꝰ. dies ui¬
te meȩ. pussilli & mali. & iterũ. om̃s dies uitȩ mee łt¬
ad posuit. dies annoꝵ meoꝵ Nondix & noctes. U.n¬
de adũtimꝰ ea. quȩ nunc inspecie hy storiȩ tͣdunt᷑. uim
statuisse legis inposterũ. Principiũ gͦ diei. uox di÷ fiat
lux. & facta est lux. Tinis diei uesꝑa est. lã sequensdies.
ex noctis fine suecedit. Sententia autẽ dĩ euidens qͥa
die pͥmo uocauit luce & seđo uocauit tenebrasnor¬
tem. Preclare etiã unũ npͥmum dix̃ diẽ. Nã secuturo
scđo & t̃cio die. ⁊ de inceps reliquis: pͥmum potuit dice¬
reꝯ hoc eẽ. orditus uidebatur. S legem satuit ot

Expanded text:
autem noctem diei Scriptura anteferre non potuit, ut et diei autem noctem diei Scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora, diei appellatione concluserit, tamquam principalis auctoritate nominis vindicaverit. Et hanc Scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus. Siquidem et Jacob dixit: Dies vitae meae, pusilli et mali Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& tenebras. ut sepꝑata lucis lucis natura. atq tenebra:¬
Irum.
nicihꝰ uideatur. inc̾se bab̾e. confusũ & uocaũ ds̃ diem
distingueret. Adũtimus itaq qd̃ lucis ortus anteꝗ solis
diẽ uideatur aꝑire. pͥncipia eni diei noctis exitũ clau¬
dunt. sinisq tẽꝑis & statutus linies. nocti ⁊ diȩi uideat᷑ ẽẽ.
pscripcus. Diem sol clarificat. lux facit. Frequent̾ cȩ¬
lũ nubib tegit᷑. ut soltegatur. nec ullus eiꝰ radius
appareat. Lux taiñ diem dȩ monstrat. tenebras abs
memo rauerit ne forte noctem pͥusꝗ diem signifcare
uideatur. nec aduertunt pͥmo qđ pͥmiserit. diem di¬
cendo. & uocauit ds̃ lucẽ diem. & tenebras uocauit
noctem. deindę qđ uesꝑ sinis dieisit. & mane noctis
sinis. Ergo ut p̃rogatiuam. ⁊ pͥmatũ natiuitatis di¬
ei daret᷑. pͥus finem diei significauit postquẽ secu¬
tura nox ẽe̾t deinde postea finẽ noctis adiunx. Eo usq

Expanded text:
et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebraet tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. et uocauit deus diem distingueret. Advertimus itaque quod lucis ortus antequam sol diem, videatur aperire; 21 principia enim diei noctis exitum claudunt, finisque temporis et status limes nocti et diei videatur esse praescriptus. Diem sol clarificat, lux facit. Frequenter coelum nubibus texitur, ut sol tegatur, nec ullus radius ejus appareat; lux tamen diem demonstrat, tenebras abscmemoraverit, ne forte noctem priusquam diem significare videatur. Nec advertunt primo quod praemiserit diem, dicendo: Et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem: deinde quod vesper finis diei sit, et mane finis noctis. Ergo ut praerogativam et primatus nativitatis diei daret, prius finem diei significavit, postquam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adjunxit. Eo usque
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ipsa testent᷑. Plus est: qđd ꝓbatur aspectu: ꝗ qđ sermo¬
ne laudatur. Suo enĩ utitur testimonio. non alieno
suffragio. Qd si apud nos oculis iudicium emitcitur. qͥb
simul & grã uenustatis. ⁊ rerũ mensura conp̃henditur.
quanto magis ds̃ om̃ia quȩ ꝓbat uidet. & quȩ uidet
ꝓbat. scđm qđ scriptũ ÷. ꝗr oculi dñi suꝑ iustos : Lu¬
cis natura huiusmodi est. ut non innumero. non in
mensura. non in ponde. ut alia. sed om̃is eius in as¬
pectu gr̃ã sit. Propͥus itaq sermonib naturã lucis
exp̃ssit. quȩ uidendo cõplacet qi ipsa uidendi offi¬
cium subministrat. Nec immerito tantũ sibi p̃di¬
catore potuit. inuenire. a quo iure pͥma laudat᷑.
qm ipsa fecit. ut eciã cetera miundi m̃bra digna sin
laudib Uidit gͦ ds̃ lucem & uultu suo illuminauit
tate gr̃a lucisꝓbatur. Unde & discrecio fit int̾lucẽ

Expanded text:
tur, ipsa testentur. plus est quod probatur aspectu quam quod sermotur, ipsa testentur. plus est quod probatur aspectu quam quod sermone laudatur. suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. quodsi aput nos oculis iudicium emittitur, quibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprehenditur, quanto magis deus omnia quae probat uidet et quae uidet probat secundum quod scriptum est quia oculi domini super iustos. lucis natura huiusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere ut alia, sed omnis eius in aspectu sit gratia. propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae uidendo conplacet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit tate gratia lucis probatur. unde et discretio fit inter lucem
Abbreviated transcription (Latin):
& momento cepis sine uila cophenso moarete is iuroen dis
diei splendore regionibus. niro se circufundit aspectua
ita ortus eius. cito debuit explicari. Quid miram᷑ si ds̃ lo¬
cutus est lucẽ. & caliganti mundo lum̃ emicuit. ꝗ do
siquis int̾ aquas mersus oleum ore miserit. clariora faci-¬
at ea quȩ ꝓfundi tegebantur occultis: Dix̃ ds̃ ñ ut ꝑuo¬
cis organa quidam sonus sermonis exiret. nec ut lingue
motus cȩleste formaret. alloquium. atq aerẽ istũ qͥdã
uerborũ strepitus ũberaret. sed ut uoluntatis suȩ cogi¬
tationem ꝓdẽt oꝑationis effectus. Et discreuit int̾ lucẽ.
& tenebras. & uidit ds̃ lucẽ qr bona ẽ. Dix̃ & sonũ uo¬
cis nullus audiuit. Discreuit: & oꝑacionis molimina
nemo dep̾hendit. Uidit: iocculorum eius incencio¬
nem nullus aspex̃. & uidit inquit ds̃ lucem: qr bona¬
ẽ. Nec qd ignorabat uidit: nec id qđ nesciebat ante
terno cõmendatore ñ egeant. s gram suam cũ uiden-¬

Expanded text:
 momento temporis sine ulla conprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus nostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explicari. quid miramur si deus locutus est lucem et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus oleum ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut uoluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante terno caecauit non egeant, sed gratiam suam, cum uiden
Abbreviated transcription (Latin):
bras illuminauit. Et dix̃ ds̃. fiat lux ⁊ facta ẽ. lux.
Non idõ dixit ut sequeret᷑ oꝑatio. sed dicto absoluit
negociu. Unde pulcbre dauiticũ illud. dix̃ ⁊ facta st̃.
qũ dictũ im pleuꝰ esfectus. ductor gͦ lucis ds. locues
aute &s. causa denebrari mundus. Si borius auctor ita

Expanded text:
bras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. bras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus, locus autem et causa
Abbreviated transcription (Latin):
est. sp̃s dĩ. ubi diuina incipe habebat oꝑatio. Fiat inqͥt
uix. Ande uox dĩ inscriptura diuina debuit inchoa¬
n tesi a lumine Inde mundi ornatus iniciũ. nisi
a luce sumer& : Frustra ẽet̃ eni si non uidecur. Frat
quidem ds̃ ipse in lumine. qr lucẽ habitat in accessibilẽ
& erat lum̃ uerũ qđ illuminat omnẽ hominẽ uenien¬
tẽ in hunc mundu. Sed eã fieri uoluit: quȩ ocuł corpo
quod dignũ habitaculo patris familias struere desidat
antequ̾am fimdam̃ta ponat. unde lucẽ ei infundat
explorat & ea pͥma ẽ. gra. quȩ. si desit. tota domus de¬
formi horret incultalux ÷ quȩ reliquos domus cõmen¬
dat ornatus fiat in qt lux. Plen̾a uox luminis n dispo¬
sitionis apparatũ significat. sed oꝑationis resplendet
essectu. Haturȩ opifex. locutus ȩ. lucẽ & creauit. Ser̃¬
mo dĩ uoluntas: opus dĩ natura ẽ. lucẽ creauit. ⁊ tene¬

Expanded text:
est spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit est spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in huncquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tene
Abbreviated transcription (Latin):
assurgens. intͣse uclusit umbram. ut siquis in cãpi
medio quẽ sol meridianus illuminet. locũ aliquem
repente obsepiat. ⁊ densis ramoꝵ frondibus cegat. ñ
quo splendidior foris species loci eius effulgeat. seil¬
qđ horrenti desuꝑ scena gurgustiũ eiꝰ intus obscurum
sic dut unde antrũ clausum undiq huius modi locũ
uocarunt nͥ qd atro inhorrescat situ. atq offusione
Na ab yssum multitudinẽ & ꝓfundum aqͣrũ dici. lex¬
cio nos euuangłii docet ubi rogabant saluatore de¬
monia. ne iuberet illis ut in abyssu irent. Sed qui
docebat uoluntates demomioꝵ n ee. faciendas. p̾cepit
illis. ut irent in porcos. Porci autẽ se instagnum aquarũ.
p̃cipitauerunt. ut qđ recusabant de monia non eua-¬
derent. sed digno p̃cipicio demergerent᷑. Frat gͦ hȩc
mundi incõposita species. ⁊ forma. & sp̃s. inquiđ̃ dĩ fe-¬
rebatur suꝑ aqͣs. &. dix̃ ds̃. fiat lux. Merito p̾missus

Expanded text:
adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas et dixit deus: fiat lux. merito ergo praemissus
Abbreviated transcription (Latin):
intulerit necẽ. accipit impunitatis spem refugiifa¬
cultatẽ. ut possit euade. Hoc gͥ de eo qd ꝓpͥe malum.
uidecur. dictum sit. Mala enĩ non sunt. nisi quȩ crimine
imñcem implicant & conscientiam ligant. Cecerũ pauꝑi¬
em ignobilitatem. egritudinẽ. morteni. nemo sapiens
mala dixerit. nec in malors sortem numerauerit. qs
nec contͣria istis in bonis habent᷑ maximis. quoꝵ alia nob̾
exnatura. alia ex cõmoditate accid̾e uidentur. Hon oci¬
ose nob̃ excursus iste ꝓcessit. ut ꝓbaremus cenebras.
& abyssum simpliciter accipienda. Erant enĩ tenebre
adumbrat uł finitima. uł inferiora . & ea maxime que
oꝑire atq includẽ uidet᷑. Includit autẽ cęli polus. ꝙ
cȩlũ sicut camera extenditur. quẽ ad modũ supͣ de¬
monstrauimus. Non gͦ pͥncipał erat tenebrosa sub¬
stantia sed qͣsi umbra secuta est. mundi corpꝰ caligo
tenebrarũ. Itaq mom̃to diuinȩ pͣceptionis mundus

Expanded text:
is per impruden intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii fais per impruden intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit evadere. Hoc igitur de eo quod proprie malum videtur, dictum sit. Mala enim non sunt nisi quae crimine mentem implicant et conscientiam ligant. Caeterum pauperiem, ignobilitatem, aegritudinem, mortem nemo sapiens mala dixerit, nec in malorum sorte numeraverit; quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere videntur. Non otiose nobis excursus iste processit; ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. Erant enim tenebrae obumbrat vel finitima vel inferiooperire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera extenditur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ergo principalis erat tenebrosa substantia, sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus
Abbreviated transcription (Latin):
dinem. Quid naturam accusas o homo : habet illa uelut
impedim̃ta quȩdam. senectutem. ⁊ infirmitatẽ. S senec¬
cus ipsa in bonis moribus dulcior. in consiliis utilior. ad
constantiã subeunde mortis ꝑacior. ad repͥmendas li¬
bidines. forcior. Infiriitas quoq corꝑis. sobrietas m̃tis
est. Unde apłs ait. cũ infirmor tunc potens sum. Itaq
sum quoq diuinum. refulsit oraculo salutari. qe
uirtus in infirmitate consũmatur. Illa cauenda quȩ
cionabiles passiones corꝑis. Quoꝵ gͥ nossumus dni.
horũ pͥncipia extrinsecus ñ requiruius. nec de¬
riuenius in alios. sed agnoscamus ea quȩ ꝓpͥe
nr̃a sunt. Qđ enĩ possumus ñ facere si nolumus. huiꝰ eleti¬
one mali. nob pocius debemus. quã aliis asscrib̾e. Iđo ecia
in iudicus istis uoluntarios reos. ii ex necessitate cõpul¬
sosculpa stringit. poena cõdẽpnat. Neq enĩ siꝑfuro¬
rem aliqͥs innocentẽ pemerit obnoxius morti ẽ. quin

Expanded text:
dinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut dinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum II Corsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur. Illa cavenda 15, tionabiles passiones corporis. Quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non requiramus; nec derivemus in alios, sed agnoscamus ea quae proprie nostra sunt. Quod enim possumus non facere si nolumus, hujus electionem mali nobis potius debemus, quam aliis ascribere. Ideo etiam in judiciis istius mundi voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa constringit, poena condemnat. Neque enim si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est. Quin
Abbreviated transcription (Latin):
piculum. lntus ẽ. adũsarius. intus auctor erroris intus
in quam clausus in nobm& ipsis. Propositũ tuũ speculare.
habitũ tuȩ mentis explora. ex cubias obtende adũsus
m̃tis tuȩ cogitationes .&. animi cupiditates. Iuipse cͥ cati
sa es improbitatis. tu ipse dux flagiciorũ tuoꝵ. acq in¬
uentor criminum. Quid aliena naturam arcessis ad
excusationem tuoꝵ lapsuum. Utinã te ipse nonim¬
pelieres utinã ñ pcipitares. ucinã non in uolueres aut
studus immođatioribus. aut in dignatione. aut cupidita¬
tibus. quȩ nos in nexos uelut qͥb dam recibus tenent. Et
certe in nobis est mod̾ari studia. cohib̾e iracundiam. coer¬
cere cupiditates. In nobis ÷ etiam indulgere luxuriȩ.
adolere libidines in flam mare iracundĩam. uł inflaman¬
ti aurẽ accõmodare. eleuari magis insuꝑbiã. effundi
in seuiciam quã repͥmi humilitate. diligere mansuetu¬

Expanded text:
periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, inquam, clausus in nobismetipsis. Propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias obtende adversum mentis tuae cogitationes, et animi cupiditates. Tu ipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam non praecipitares, utinam non involveres aut studiis immoderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ dicunt qđ ds̃ creauerit malũ. cũ ex contͣruis &
adusis. neqͣquam sibi adiisa generentur: Nec enĩ uita
mortem generat. nec lux tenebras. Non eiuĩ sic̃ mutabili¬
tates affẽctuum. ita etiam generationum ꝓ gressiones st̃
Ille ex contͣriis. in cõtͣria ꝓpositi deflexione uertunt᷑
iste non ex contͣrus in adũsa deflectuntur. sed ex eiusdem
gn̾ris uł auctoribus. uł causis create. insimilitudinẽ sui
referuntur auctoris. Quid gͥ dicimus: Si eni neq
sine pͥncipio: quasi in creata. neq a dõ facta. unde
ħabet naturã malicia: Namala ẽẽ in hoc mundo. nllus
sapiens denegauit cu sit ta frequens in hoc scło. lapsus ad
mortem. Sed ex his quȩ ĩ diximus possumus coligere
qi e uiua substantia s m̃tis atq animi depͥuracioi atrear¬
mite uirtutis deuia ꝙ incuriosorũ animuis frequenter
obrepit. Non gͥ ab extneis⁊ nobis quã a nob ipiis mauis

Expanded text:
quid ergo dicunt quod deus creauerit malum, cum ex contrariis et quid ergo dicunt quod deus creauerit malum, cum ex contrariis et aduersis nequaquam sibi aduersa generentur? nec enim uita mortem generat nec lux tenebras. non enim sicut mutabilitates adfectuum ita etiam generationum progressiones sunt. illae ex contrariis in contraria propositi deflexione uertuntur, istae non ex contrariis in aduersa cariorem, sed ex eiusdem generis uel auctoribus uel causis creatae in similitudinem sui referuntur auctoris. Quid igitur dicemus ? si enim neque sine principio est quasi increata neque a deo facta, unde habet natura malitiam ? nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegauit, cum sit tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. sed ex declinauit quae iam diximus possumus colligere quia non est uiua substantia, sed mentis atque animi deprauatio a tramite uiitutis deuia, obrepit. Non igitur ab extraneis est nobis, quam a nobis ipsis majus
Abbreviated transcription (Latin):
Eradicari hanc ds̃ uult de animis singuloꝵ. Quomͦ eã ipse
generaret. cũ clamet ꝓpħa. de sinite a malitis ur is & p̃ci¬
pue sc̃s dauid. desine amalo & fac bonũ: Quomͦ gͦ ei iniciũ
a dño damus: S hec opinio ferał. eoꝵ qͥ ꝑturbanda ȩccłiã
putauerunt. Hinc marcionis. hinc ualentini. hinc pestes
illȩ manicheoꝵ. funesta sc̃oꝵ m̃tib tẽptauerunt inferre
contagia. Quid nob̾ ipso lumine uitȩ. tenebras mortis in¬
qͥrimus: Scriptura diuina salutẽ suggerit. uite odorẽ
fragrat. ut suauitatẽ legens capias. ñ p̾cipitii discrim̃
in curras. Simplicit̾ lege ohomo. ñ tͥ iꝑse foueam p̃uus
int̾̃pres. effodias. Simplex sermo ÷. qr fecit ds̃ cȩliĩ. ⁊ crã
fecit qd ñ erat. non qđ erat Et t̾ra erat inuisibil. Ex qͦ
facta e. erat. ⁊ erat in uisibil: qr exundabat aqͣ & oꝑiebat
eam. Ec erant suꝑ ea tenebrȩ suꝑfusȩ. qr ñdum erat lum
diei. ñ dĩ solradius. qui sol& & sub aqͥs latentia declarare.

Expanded text:
eradicari hanc deus uult de animis singulorum: quomodo eam ipse generaret? clamat propheta: desinite a malitiis uestris et praecipue sanctus Dauid: desine a malo et fac bonum: quomodo ei initium a domino damus? sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam ecclesiam putauerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, ut suauitatem legens capias, non praecipiti discnmendiscrimen incurras. simpliciter legeslege o homo, non tibi ipse foueam prauus interpres effodias. simplex sermo est quia fecit deus caelum et terram: fecit quod non erat, non quod erat, et terra erat inuisibilis: ex quo facta est, erat, et erat inuisibilis, quia exundabat aqua et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare.
Abbreviated transcription (Latin):
sup erat plenitudo oꝑationis taspũ. sicut scriptũ ẽ. ubo dm
celi firmaci sunt.&. spũ oris eꝰ om̃is turcus eoꝵ. Itaq que admo¬
dũ ii psal mo docemur oꝑationẽ uerbi qđ ẽ uerbũ dĩ & uirtu¬
nando eñi polo cęli. germuaturis t̾ris. pulchre sp̃s suꝑ¬
ferebatur. ꝗt ꝑ ipsum habebant nouorũ partuum ger
Et sp̃s dĩ fouebat aquas. id ẽ. unuificabat ut in nouas co¬
geret creaturas. & fotu suo animaret aduitã. Nam
etiã spin sc̃mn. legius creatorem dicente iob Sp̃s
contrariarum uirtutum suꝑ eas ẽe. non poterant. ubi locũ
sibi. tanta gr̾a uindicabat. Si uͦ ut qͥdam uolunt aereni
accipiant: respondeant q̃ racione sp̃m di dixerit. cu sats
fuerit spin nuncupare. higͦ uolunt a dño dõ nro quatcuor
pͥmum elementa generata: cęlũ. t̾ram. mare. aerem. eo qd
cause rerũ. ignis. ⁊aer. t̾ra. & aqua.sint. ex qͥbus mundi
species constat & forma. Ubi gͥ tenebrȩ neqͥtiarũ spualiũ.

Expanded text:
sicut scriptum est: uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. itaque quemadmodum in psalmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtunando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semiet spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. nam etiam spiritum sanctum legimus creatorem dicente conuerteriper aquas, tenebrae contrariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo nostro quattuor primum elementa generata, caelum terram mare aerem, eo quod causae rerum ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium
Abbreviated transcription (Latin):
ria ÷ rerum species. Sed quid si ẽẽt sine lumine. qͥd si
sine tepie.qͥd sisine aqͣrum congregatione. qͥbus antedi¬
mersa solsbuiꝰ babebantur exordia : Tolle soletris. colle
glo stellarum giobos. omia tenebr as uinionoes cante. Sie¬

Expanded text:
rima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid rima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. si
Abbreviated transcription (Latin):
÷quȩ ante erat incomposita. Nondũ eui erant maria suo
fine ditincta & idõ uago fluctu & ꝓfundo gurgite t̾ra
mundabatur. Consida ꝗr ecia nunc palustri uligine t̾ra
inhorrere consueuit. nec paciens ÷ uomeris abi in fusus
t̾ris humor exundat. Erat gͦ in cõposita ut pote sollertis a¬
gricolȩ in arata culturis. qr adhue deerat cultor. frat in¬
cõposita. ꝗe nuda gygnentiũ. nec thoris herbosa riparũ.
nec opaca nemorib nec lȩta segetib nec umbrosa suꝑcilus.
montiun. nec odora floribus. nec gͣca uineis. Aserico in cõ¬
posita. ꝙ ornatib indigebat. cui deerant uitium. sertage̾¬
mantium. Ostende enĩ uoluit ds: qt nec mundus ipse habet
grãm nisi eũ uario cultu oꝑator ornasset. Celũ ipsũ in¬
textum nubibus. horrorem oculis. mesticiã animis excita¬
re consueuit. Terra ymbribus. madefacta. fastidio est.
Maria ꝓcellis e̾bata. quos non incutiunt metus: Pulcher¬

Expanded text:
est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris umor exundat. erat ergo inconposita, utpote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. erat inconposita, quia nuda gignentium nec toris herbosa riparum nec opaca nemoribus nec laeta segetibus nec umbrosa superciliis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium. ostendere enim uoluit deus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nisi eum uario cultu operator conuersura. caelum ipsum intextum nubibus horrorem oculis, maestitiam animis excitare consueuit, terra imbribus madefacta fastidio est, maria procellis turbata quos non incutiunt metus ? pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
undarũ fragor resiacat: Nã illud qd dicã. ꝗdunda peccatũ
nuiꝰ rei euidens testimoniũ. Nã suscitaturus laz arum ahis
uisit ut iudei remouerent lapidẽ de se pulchro. ut uidentes
mortuum postea resuscitatũ credent. deinde uocauit laza¬
rũ & resurrexit. & ligatis manibus. & pedib exiuit foras.
Noune poterat remouere lapidem. qͥ poterat mortuũ sus¬
citare & qui potuit defuncto uita reddẽ. nom potuit nexus
soluere uinculoꝵ. Cui uinctis pedib gressũ dedit: huic ñ
potuit ruptis uincut incessũ redde .̃ Sed utiq aducimus
quosdam credulitas nasceretur fecit gͦ pͥmũ ds̃ cęlui& c̾rã¬
& ea tam̃ ñ qͣsi ꝑp& ua. sed quasi corrupcibił creacure cõsũ¬
mationi uoluit subiacere. Unde in ysaiȩ libro ait. Tollite
in gelũ occulos ur̃os & aspicite int̾rã deorsũ. qr cȩlũ ut fu¬
mus solidatũ ÷ t̾ra auce̾ ut uestimentũ ueterascet. Hęct̾ra

Expanded text:
undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda peccatum undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda peccatum ius rei euidens testimonium. consueuerint suscitaturus Lazarum dominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra
Abbreviated transcription (Latin):
illecebris. fido continentiȩ ꝓposito eligunt mundo. laterȩ
⁊ uitȩ huiꝰs declinare dubios an fractus: Mare. ẽ. gͦ secre¬
tum tẽꝑantie. exercitum continenciȩ. gͣuitatis succeᷤsus.
portus securitatis. tͣnquillitas scłi. mundi huius sobrietas.
tum fidelibus uiris atq de uotis. incentiuum deuotionis.
ut cũ undarum leniter alluentium. sono. certent cantus
psallentium. plaudant insulȩ tͣnquillo fluctuum choro. y in
diem comp̃hendam. quã uidit oꝑator: & quid plura.
auc qͥd aliud ille concentus undarũ. nisi qͥdã concentus est.
popłoꝵ. Unde bene mari plerũq conꝑat᷑ ecłia. quȩ
pͥmo ingredientis popłi agmine. totis uestib undas uoinit.
deinde in oratione tocius plebis. tanquã itndis refltenti¬
bus stridet. tũ responsorus. & anciphonis ꝑsalmorũ. can¬
tibus uirorum. mulierũ. uirginũ. paruulor  consonis.

Expanded text:
resoluuntur fido continentiae proposito eligunt mundo latere resoluuntur fido continentiae proposito eligunt mundo latere et uitae huius declinare dubios anfractus? mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo fluctuum sanctorum chdinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus est plebis? unde bene mari plerumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridit, cum responsoriis psalmorum cantus uirorum mulierum uirginum paruulorum consonus
Abbreviated transcription (Latin):
uenas qͣsc̃am occulte succũ quendã baut in utilem. sub¬
ministrat. Honũ mare. tãquã hospitiũ fluuioꝵ. fons imbri¬
ũ. de libatio alluuionũ inuectio comineatuũ. qͦ sibi distan¬
tespͥpli. copulantur qͦ plioꝵ remouentur ꝑicula. qͦ bar¬
baricus furor clauditur. subsidium in necessitatib refu¬
gium inꝑicuł. grã in uoluptatib salubritas ualitudinis.
seꝑatoꝵ coniunctio. itineris compendiũ tͣnfugiũ labo¬
rantium. subsidiũ uectigalium. sterilicatis alimentum.
Ex hoc pluuia int̾ras tͣnfunditur. Si quidem de mari
aqͣ radiis solis hauritur. & qđ subcile eius. est. rapitur.
Deuide quãto altius eleuatur. tanto magis etia nubium
obuinbratione frigescit. ⁊ sic xmber. qui non solum
t̾renam tẽꝑat siccitatem. s etiam ieiuna arua. foe¬
cundat. Quid enumerẽ insulas. quas uelut monilia ple¬
ruinq p̾cexit. in quib ii qͥse abdicant utẽꝑantiȩ scłaris.

Expanded text:
venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subvenas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas valetudinis, separatorum conjunctio, itineris compendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siqaqua radiis solis hauritur et quod subtile eius est rapitur: deinde. quanto altius eleuatur tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, quas uelut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis
Abbreviated transcription (Latin):
lerate oꝑationis indiciũ. S qr in aliis qͦq creaturis ht̃. ⁊ defini¬
cionẽ p̾ceptionis. & repecitum oꝑationis. uł inditiũ. uł effetũ:
idõ nosñ putamus absurdũ. id qd ꝑbibet᷑ additũ. etiã sicȩceris
int̾ptationib uł ueritas doceatur. suppetere uł auctoritas.
iuncta. cõꝑimꝰ. Uidit gͦ ds̃ qi bonũ mare. Et si pulchra species
buiꝰ. elem̃ti. uł cũ surgentib albescit cumuł ac u̾citib undarũ.
& cautes niuea rorant asꝑgine. uł cũ ȩquore crispanti cle-¬
m̃ciorib auris. & blando serenȩ tͣnquillitatis flatu. purpuras¬
centem p̾fert colorem qͥ eminus spectantib frequent offun¬
ditur. quando ñ uiolentis fluctib uicina cundit licora. s uelut
pacisicis ambit. & salutat amplexib ꝗ dulcis sonus. ꝗ iocũdꝰ
fragor. quã grata & cõsona resultatio: ego cam̃ non occulis
esimatum creature. decore arbitror s scđ̾m rationem oꝑacio¬
nis uiditio opatoris conuenire. & congruere defiuicũ. Po

Expanded text:
creaturis habet et definitionem praeceptionis, et repetitum operationis vel indicium, vel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi caeteris Interpretibus vel veritas doceatur suppetere, vel auctoritas. juncta comperimus. Vidit ergo Deus quia bonum mare. Etsi pulchra sit species hujus elementi, vel cum surgentibus albescit cumulis ac verticibus undarum, et cautes nivea rorant aspergine, vel cum aequore crispanti, clementioribus auris, et blando serenae tranquillitatis purpurascentem praefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. Bon
Abbreviated transcription (Latin):
deinde colligat. quantum lucrino. ⁊ aũno. in italia tiberia¬
di quoq in palestina. & eilacui qͥ uit̾ palestinã. ⁊ egypcirara¬
biȩ deserta. pͣtendit. portibusq diũsis augusti atq tͣmani. ce¬
terisq ꝑ uniũsum orbẽ infusum. addidit mare: S st̃ etiã
ñ c̾fusi lacus x. stagna.q ñ miscent᷑ fluctib ut larius. & bena¬
cũ sint utiq &e stelarũ lumina: ita ⁊ una congregatio dr̃. cum
adppositũ reutamur Considemꝰ qͥd sit. qd aitdñs congregecrir
aqͣ munam congregationem. ⁊ apparȩat arida. & a dixerit
tra. Q& p̃dare positum. qͥsñ adũtat: Terra eni potest. ⁊ luco
ẽt̃ ꝑ myxta aquis iadida. cuiꝰ species suꝑfusis aquis. ñ appare¬
reat. Arida aut̃ ñ solũ ad genus. s etiam ad speciẽ traru̾ re¬
fertͣ. ut sit utibs. sicca. habił. ⁊ ałta culcuris. Simul ꝓspectũ ÷

Expanded text:
deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, Tiberiadeinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta praetendit, portibusque diuersis Augusti atque Traiani ceterisque per uniuersum orbem infusum addiderit mare? sed sunt etiam non confusi lacus et stagna, quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacum sint utique et stellarum lumina, ita et una congregatio dicitur, cum ad propositum reuertamur et consideremus quid sit quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat araeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tor om̃ium. & ipsa t̾rarum spacia diffude: qd aliqui ante nos
confirmantes ꝓpͥas posuer̃ sententias. Ego qͥd facere pocue¬
rit. ñ p̃tinitto quid fecerit qr aꝑte. scripcurarũ auctorica¬
te non didici. qͣsi secrecum pͣcereo. ne forte etiam hinc aliassibi
questiones redrant. Assero tam̃ scđm scripturas. qr pocuit lo¬
corum humilia. ⁊ cãpoꝵ aꝑta diffundẽ. sic̃ ipse ait. ante te ã¬
bulabo. ⁊ montes planos faciam. Potuit etiã ipsa aqͣrũ uis. ꝓ¬
fundiora ea facereq insed̾at. tanto fluctuũ motu. tancoq es¬
tu. concicatioris elem̃ti. qͥ cotidie inia pelagi.torquere.⁊ ha¬
renas u̾sare. sol&. deꝓfũdo. Quis deinde sciat inqͣntũ se illud
magnũ. & in ausum nauigantibus atq intẽptatum nautis
fundat mare. qđ brittannias frem̃ti includit. ȩquore. atq
in ulteriora⁊ ipsis fabulis in accessa secr& a se porrigit: Quis

Expanded text:
tor omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere, quod aliqui ante nos tor omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere, quod aliqui ante nos confirmantes propria posuerunt sententia. ego quid facere potuerit non praetermitto: quid fecerit, quod aperte scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. adsero tamen secundum scripturas quia potuit locorum humilia et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: ego ante te ambulabo et montes planos faciam. potuit etiam ipsa aquarum uis profundiora ea facere quae insederat tanto fluctuum motu tantoque aestu concitatioris elementi, qui cotidie ima pelagi torquere et harenas uertere soleat de profundo. quis deinde sciat in quantum se illud magnum et inausum nauigantibus atque intemptatum nautis fundat mare, quod Brittannias frequenti includit aequore atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit. quis
Abbreviated transcription (Latin):
Tu sunt celi ⁊ tua ẽ tra orbem crarum & plenitudinem eiꝰcum¬
dasti. aquilonem. & mare tucreasti. Et adiob ipse dñis ait Conclu¬
si autem mare portis. Nunc qr de una collectione diximus: illud
in modum ȩquoris fusa cõgregatio una. pocuerit om̃s aqs ilłas.
recipe. atq ex in a nire t̾ras. quȩ ante fuso ꝑuniusũ flumine
stagnabantur. Nã si ita oꝑta erant om̃ia. ñ eni diceret uisa:
tra nͥ recectam uellet locis om̃ib de monstrare. si diluurũ.
noȩ cẽpe. abscondit & montes. quando aqͣrum iã & suꝑ cȩlos
& infra firmam̃tum fuerat facta discretio. quanto magis dubi¬
tari non potest. etiam montium uertices illa suꝑfusione latuisse
Quo gͥ illa omis aqͣrũ redundantia deriuata ÷: Quȩ recepta¬
cula eã tã continua atq connexa ab sorbe potuer: Dequo
mitus nob̾ pocest sermo suppetere. Primũ qr potuit crea¬

Expanded text:
Tui sunt coeli, et tua eTui sunt coeli, et tua efundasti. aquilonem et mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione diximus, illud um, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per uniuersum flumine stagnabantur. praecanent si ita operta erant omnia — non enim diceret \'uisa est terra\\ nisi retectam uellet locis omnibus demonstrare —, si diluuium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum iam et super caelos et infra firmamentum fuerat facta discretio: quanto magis dubitaiidubitari non potest etiam montium uertices illa superfusione latuisse ? quo igitur illa omnis aquarum redundantia deriuata est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. primum quia potuit crea
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥdã de scriptoribus forensib ait. Namq portus marinri.¬
sinus . e̾. amplissimus. eritoq indiu̾sis locis diũsa sunt. no¬
mina. qr uocabula aquis. ex regionũ uocabuł adbeserunt.
Una autẽ congregatio aqͣrũ. ÷ eo qđ iugis unda. atq conci-¬
nua abindico mari. usq ad gadicani horam littoris. & inde ma
rȩ rubrum. excremũ circũ fuso orbẽ t̾rarũ includit. ocea¬
no. lncerius qͦq tyrreno hadrias. adriȩ cecera maria miscen¬
tur. nominib distincta. ñfluctib. Unde pulchre habes: qr as.
collectio quȩ dr̃ mare. & multȩ collectiones. ꝙ maria pre
gionib nuncupantur. Sicut enĩ multȩ t̾rȩ. ut affrica. hispa¬
nia.thatia macedonia. syria. ȩgyptus. gallia. atq italia. ꝓ
regionũ apꝑ ellantur uocabulis. & una ÷ t̾ra: ita multa di¬
cunt᷑ ꝓlocoꝵ appellationib maria. ⁊ unũ. ẽ. marȩ. sic̾ait ꝓpħa
Idicens:

Expanded text:
ut quidam de Scriptoribus forensibus ait Plat. inut quidam de Scriptoribus forensibus ait Plat. insinus amplissimus, meritoque in diversis locis diversa sunt nomina, quia vocabula aquis, ex regionum vocabulis adhaeserunt. Una autem congregatio aquarum, eo quod jugis unda atque continua ab Indico mari usque ad Gaditani oram littoris, et inde in mare Rubrum extremo circumfusa orbem terrarum includit Oceano: interius quoque Tyrrheno Adrias, Adriae caetera maria miscentur, nominibus distincta non fluctibus. Unde pulchre habes, quia Deus r mare, et multae collectiones quae maria pro regionibus nuncupantur. Sicut enim multae terrae, ut Africa, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Quȩ res inditio. ẽ. qđ suꝑius est mare indicum. in quo
mare rubrum. quã eqͦr egrpcium qđ inferius alluit. Et
fortasse ne lacius se mare effundec. de suꝑiorib ad inferiora
dissusas ꝑlacus. Paludes. stagna aqͣs. & suꝑ fusas uallib &
campis. om̃ibusq planioribus locis. currentib fontib atq
fluminibus una potuerit reciꝑe collectio. aut quo mͦ una
collectio cũ hodieq diuersa sint maria. Nani & oceanũ mare
dicimus. ⁊⁊ tyrrenum. & adriaticum. & indicũ. & ȩgypci¬
um. ⁊ pontum. ⁊ ꝓponcidẽ. ⁊ hellesponontũ. & euxiniũ.
egeũ. lonicũ. achlancicum. Pleriq etiã crecicũ. ⁊ͥ septẽ¬
trionale caspiũ. appellant mare. Unde & cõsid̾emus. sc¬
ripture uerba. quȩ librato s̃. trutinata ex anime. Colliga¬
tur inquit aqua in congregationem unã. Una aqͣrum iu¬
gisq.&. continua congregatio non est. s diu̾si sinus maris.

Expanded text:
tum. Quae res indicio est, quod superius est mare Indicum, in quo tum. Quae res indicio est, quod superius est mare Indicum, in quo mare Rubrum, quam aequor Aegyptium quod inferius alluit. Et fortasse ne latius se mare effunderet, de superioribus ad inferiora diffusas per lacus, paludes, stagna, aquas, et superfusas vallibus et campis omnibusque planioribus locis, currentes fontibus atque fluminibus, una potuerit recipere collectio: aut quomodo una collectio, cum hodieque diversa sint maria? Nam et Oceanum mare dicimus, et Tyrrhenum, et Adriaticum, et Indicum, et Aegyptium, et Ponticum, et Propontidem, et Hellespontum, et Euxinum, Aegaeum Ionium, Atlanticum. Plerique etiam Creticum, et Septentrionale Caspium appellant mare. Unde consideremus Scripturae verba, quae librato sunt trutinata examine. Colligatur, inquit, aqua in collectionem unam. Una aquarum, jugisque et continua congregatio est, sed diversi sinus maris,
Abbreviated transcription (Latin):
pagulis quibusdam harenȩ humilis reꝑcussũ. scđm qđ scrip¬
tum est. aut ñ timebis me dicit dñs. qͥ posui harenam fines
maris.: Infirmissimo itaq om̃iũ uilis sabuloriis puluere. uis
maris. intẽpestate cohibetur . &. uelut habenis qͥb dam cȩlestis
imꝑii a p̃scripto sibi fine reuocatur. uiolentiq ȩquoris mo¬
tus in sese frangitur. acq in reductuꝰ sinus suosscinditur. Ce¬
terũ nͥuis statuti cȩlestis inhiberet: quib obstaret. qum ppla¬
na egypti. quȩ maxime humiliorib iacens. uallib campes¬
tris. ẽẽ. asseritur: mare rubrũ egypcio pelago misceretur:
Deniq docent hoc qͥ uoluerint hȩc. duo sibi maria con¬
nectere. atq in se tͣnsfund̾e. sesostris egyꝑtius qͥ anciqͥor
fuit. ⁊ darius medus qui maioris contuitu pocentiȩ. messecꝰ¬
ctum uoluit. adducere. qdđ ab indigena fuerat ante cẽpta¬

Expanded text:
pagulis quibusdam arenae humilis repercussum, secundum quod scrippagulis quibusdam arenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: Aut non timebitis me, dicit Dominus, qui posui arenam fines mari Hier. V, 22? Infirmissimo itaque omnium vilis sabulonis pulvere vis maris intempesta cohibetur, et velut habenis quibusdam coelestis impeiri praescripto sibi fine revocatur, violentique aequoris motus in sese frangitur, atque in reductos sinus suos scinditur. Caeterum nisi vis statuti coelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus jacens vallibus campestris asseritur, mare Rubrum Aegyptio pelago misceretur? Denique docent hoc qui voluerunt haec duo sibi maria connectere, atque in se transfundere. Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui majoris contuitu potentiae in effectum voluit adducere, quod ab indigena fuerat ante tenta
Abbreviated transcription (Latin):
plo. dictũ accipe. congreget᷑ aqua. & congregata. ẽ. Dicendo
autem congregecur. ñ solũ mouit. eã de loco.s etiã statuit in
loco. ut non p̾terflueret. sed maneret. Hoc utiq maioris
miraculi . ẽ. quo modo om̃s congregationes. in unã congregati¬
onem defluxerint. & una congregatio non adimpleca sit
Nam & scriptura hoc int̾mirabilia constituit dicendo. om̃scor-¬
rentes eurit in mare . & mare non adimplecur. Utrũq gͥ
om̃ia. & desticuto aruorũ cultu. munus crenȩ fȩcundita¬
tis impediant. Cognoscunt gͥ diuini. ẽẽ. pͣcepti. oꝑationisq
cȩlestis. Ait eni dñs ꝑ nubem adiob. int̾alia & tiã de maris
claustro. Posui ei fines. apponens claustͣ. ⁊ portas. dixiau¬
tem ei. Hucusq uenies nec eͣnsgredieris. s inte ipso conteren¬
ita. ut in altum fluctus eius. tanꝗ mons aquę p̾ruptꝰ in sur¬
gant. ubi impecũ suũ ad litus illiserit. in spumas resolui. re¬

Expanded text:
plo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo plo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo autem congregetur non solamsolum mouit eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumque igomnia, et destituto arvorum cultu, munus terrenae fecunditatis impediant; cognoscant igitur divini esse praecepti, operationisque coelestis. Ait enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso conterentuita ut in altum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad littus illiserit, in spumas resolvi, re
Abbreviated transcription (Latin):
dñm iesum. & surgens imꝑauit uento. & mari. sedata tẽ¬
pestas. fit refusa. tͣnquillitas. Qui potuit imꝑio. mare tocum
sedare. ñ potuit aqͣs imꝑio mouere : At qui in diluuio sicac¬
cipimꝰ. qđ eruꝑint fontes ab issi . & qđ induxerit. postea sp̃m.
to aqͣs currere. qđ cocidie uidemꝰ in mari. ut inde aquȩ. cur¬
Irant.
unde flauerit uentus. Si tẽꝑe moysi. excitato austro ualido ac¬
catum .ẽ. mare. eodẽ modo siccari. non potuit congregatio. aqͣrũ.
& in mare ꝓfluere aqua. quȩ postea diuisa ÷ imꝓfundo: S dis¬
cant. naturam posse. cũti quando petͣ aquas flux̃. & ferrum
aquȩ suꝑnatauit. qđ utiq heliseus orando. facere meruit. ñ
imꝑando. Si gͥbeliseus ferrum leuauit. contͣ naturam. ÷ xp̃s aq̃s
mouere. non potuit: S mouit qͥ potuit dicere. lazare uenifo¬
ras & mortuũ suscitauit. Ds̃ enĩ. qđ iubet facit. Itaq pari exem¬

Expanded text:
dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata temdominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum to aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exem