comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mea. domus orationis uocabit᷑. Quantũ
autẽ de salute hominũ gaudeat. quan¬
tumue de corũ ꝑditione doleat. in exordio
huius lectionis demonstrat: cũ periturã
ciuitatẽ intuens. fleuit suꝑ eã dicens. quia
si cognouisses & tu. Fleuit non pulchritu¬
dinẽ domorũ. non altitudinẽ turriũ. non
edificia murorũ. sed meta foricę homines
Dicit᷑ autẽ et aflente dño. quia si cognouisses
& tũ Uhi subaudiendũ est. quia si cogno¬
uisses mala que tibi ĩmminent fleres. que
medo quia nescis cito peritura. exultas
Intenta eñ solummodo in prosperitatib:
quę p̃sentialit̾ ei affiuebant. qđ futurũ
erat minime p̃uidebat. Unde & adnõdi¬
citur. Et quidẽ in hacdie tua quȩ ad pacẽ

Expanded text:
mea domus orationis vocabitur . » Quantum autem de salute hominum gaudeat, quantumve de eorum perditione doleat, in exordio hujus lectionis demonstrat, cum perituram civitatem intuens, flevit super illam, dicens: « Quia si cognovisses, et tu. » Flevit, non pulchritudinem domorum, non altitudinem turrium, non aedificia murorum, sed metaphorice homines. Dicitur autem et a flente Domino: « Quia si cognovisses, et tu, » ubi subaudiendum est, quia si cognovisses mala quae tibi imminent, fleres, quae modo, quia nescis cito peritura, exsultas. Intenta enim solummodo in prosperitatibus, quae praesentialiter ei affluebant, quod futurum erat, minime praevidebat. Unde et a Domino dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
diq & ad terrã prosternent te. & filios
tuos qui intesunt: Et non relinquent in
te lapidẽ suꝑ lapidẽ. Dies uenturos dicit
tribulationis & angustiȩ. calamitatis &
famis. obsidionis & mortis i inimicos ro¬
manos nominat principes. qui eandẽ
ciuitatẽ uallo circundantes. undiq coa¬
angustauer̃ & eã ad terrã prostrauer.
& filios eius necauer̃unt. Que om̃a
qualit̃ eidẽ ciuitati contigerint. iosephus
hnistorio graphus hebreorũ pleniter
narrat. Sed ꝓp̃t simpliciores qui for¬
tissis prefati uiri bystoriã ignorant.
ex multis pauca commnemoranda sunt
P osi dñ ascensionẽ. post necẽ ia cobi. qui
nustus ẽ appellatus. iud eorũ populo in¬

Expanded text:
rram prosternent te et filios tuos, qui in te sunt; et non relinquent in te lapidem super lapidem. » Dies venturos dicit, tribulationis et angustiae, calamitatis et famis, obsidionis et mortis. Inimicos Romanos nominat principes, qui eamdem civitatem vallo circumdantes, undique coangustaverunt, et eam ad litteram prostraverunt, et filios ejus necaverunt. Quae omnia, qualiter civitati contigerint, Josephus historiographus Hebraeorum pleniter narrat. Sed propter simpliciores, qui fortassis praefati viri historiam ignorant, ex multis pauca commemoranda sunt. Post Domini enim ascensionem, post necem Jacobi, qui justus est appellatus,
Abbreviated transcription (Latin):
lieres ꝑplateas trahebant᷑. erbũ celare temp¬
tantes. Lacebant autẽ ꝑplateas iuuenũ cor¬
pora. magis fame quã ȩtate consumpta: Se¬
pelire autẽ mortuorũ corpora. nec mori¬
entiũ multitudo. nec uiriũ debilitas ꝑmit¬
cadauerib in ciuitate crescere cȩpiss&.
extra muros eadẽ eiciebant: Et cũ quadã
die titus.quẽ pat̃ romã reuersus in obsidio¬
ne hierosolimox reliquerat. cũ militibus
urbẽ circumiret. uidens cadauera mortu¬
orum poene muris ciuitatis equari. cũ ingen

Expanded text:
lieres per plateas trahebantur, cibum celare tenlieres per plateas trahebantur, cibum celare tentantes. Jacebant autem per plateas juvenum corpora, magis fame quam aetate consumpta. Sepelire autem mortuorum corpora, nec morientium multitudo, nec virium debilitas permitcadaveribus in civitate crescere coepisset, extra muros eadem ejiciebant. Et cum quadam die Titus, quem pater Romam reversus in obsidione Hierosolymorum reliquerat, cum militibus urbem circuiret, videns cadavera mortuorum pene muro civitat
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ ut nonnulli. nec abͣ ipsis calciam̃tis
edendis se abstinerent. Alii quisquilias
foeni ueteris. & purgam̃ta frum̃ti. den¬
tib ruminanda tradebant: Non mulli
portarũ indum̃ta de trahebant. ut hoc
saltim edulio. famis in opiam temperarent
Siquis autẽ ꝓcolligendis herbis urbẽ egredi
uoluissa. quasi qui ad romanos fũgere uel¬
la tenebat᷑ Mensam uero nullus exmore
apponere audebat. sed ꝓpria quasi furtiua
edebant: Nã quicquid ad uerecundiã. uel
pudorẽ naturalẽ ꝑtin&. in hac necessitate
contempnebat᷑ quia hoc totũ sibi uendica¬
uerat fames. Deniq & mulieros de uirorũ
manib: & filii de parentũ. & qđ infelicius est.
matres a faucib: filiorũ suoꝵ cỹbos abstrahẽ¬
bant. Nulla senibus procanitiȩ reueren¬
tia. nulla paruulis ꝓinnocentia miseratio
seruabat᷑. Sed uerberabant᷑ senes si cybũ oc¬
cultare uoluissent. Sparsis etiã crinib: mu¬

Expanded text:
tantum, ut nonnulli nec ab ipsis calceamentis tantum, ut nonnulli nec ab ipsis calceamentis edendis se abstinuerint. Alii quisquilias feni veteris et purgamenta frumenti dentibus ruminanda tradebant. Nonnulli portarum indumenta detrahebant, ut hoc saltem edulio famis inopiam temperarent. Si quis autem pro colligendis herbis urbem egredi voluisset, quasi qui ad Romanos fugere vellet, tenebatur. Mensam vero nullus ex more apponere audebat, sed propria quasi furtiva edebant. Nam quidquid ad verecundiam vel pudorem naturalem pertinet, in hac necessitate contemnebatur, quia hoc totum sibi vendicaverat fames. Denique et mulieres de virorum manibus, et filii de parentum, et quod infelicius est matres a faucibus filiorum suorum cibos abstrahebant. Nulla senibus pro canitie reverentia, nulla parvulis pro innocentia miseratio servabatur, sed verberabantur senes, si cibum occultare voluissent. Sparsis etiam crinibus mu
Abbreviated transcription (Latin):
malitia ꝑseuerante. suscitauit aduersus
eos dñs duos romanorũ principes. uespa¬
sianũ scilic& et titũ patrõ & filiũ iusto
dĩ iudicio agente. ut qui patrẽ & filium
negauerant. apatre & filio necarentur
Cũq iudeorũ regionẽ uastaret exercitꝰ.
imminente sollempnitate pascali. cucur¬
rit om̃is populus inciuitate quasi uredomus
iusto dĩ iudicio exigente. ut qui inpascha¬
li sollempnitate xp̃m occiderunt. in eadẽ
sollempnitate obsidionib circundarent᷑
Nã repente ab ostib: uallata est urbs. ita
ut nullus ingredi aut egredi posset Et
tam diu obsessa. quo adusq: om̃a. quȩ secũ
adedendũ detulerant. consumpta uide.¬
rent᷑. Que autẽ extra ciuitatẽ relique¬
rant. om̃a romanus uastauit exercitus
Longa ergo obsidione afflicti. multo gra¬
uius fame interius. quã ab hostib premȩ¬
bant᷑ exterius. Qđ idẽ historiographus
ostendit. cũ dicit dire & diuturne famis
inopia. etiã delicata uiscera aruisse. in¬

Expanded text:
dversus eos Dominus duos Romanorum principes, Vespasianum scilicet et Titum, patrem et filium, justo Dei judicio agente, ut qui patrem et filium negaverant, a patre et filio necarentur. Cumque Judaeorum regionem Romanus vastaret exercitus, imminente solemnitate paschali, cucurrit omnis populus in civitatem quasi vir unus; justo Dei judicio exigente, ut qui in paschali solemnitate Christum occiderant, in eadem solemnitate obsidionibus circumdarentur. Nam repente ab hostibus vallata est urbs, ita ut nullus ingredi aut egredi posset, et tandiu obsessa, quoadusque omnia quae secum ad edendum detulerant, consumpta viderentur. Quae autem extra civitatem reliquerant, omnia Romanus vastaverat exercitus. Longa ergo obsidione afflicti, multo gravius fame interius, quam ab hostibus premebantur exterius. Quod idem historiographus ostendit, cum dicit dirae et diuturnae famis inopia etiam delicata viscera aruisse in
Abbreviated transcription (Latin):
Testimonium eiꝰ
non acceper̃. quia sicut ipse dixit. ego
uenim nomine patris mei. & non
suscepistis me Si terrena dixiuo¬
bis & non creditis. quo modo sidixe¬
ro uobis cęlestia credetis: Frequen¬
ter dñs ad discipulos & ad turbas lo¬
quens. similitudines de reb terre¬
nis adhibuit. Quia illa terrena &
uisibilia non credebant. quomodo
celestia capere possent: Vt aũt
ex multis unũ ꝓferam. terrena
dñs eis ostendit cũ ait. Soluite tẽ¬
plum hoc & in triduo suscitabo illud
Illi aũt non credentes quod de tem¬
plo corporis sui loqueret᷑. etͦ materi¬
alis templi destructionẽ siue restau¬
rationẽ. sermonẽ conuerterunt
dicentes. Quadraginta & sexan¬
nis edificatũ est templũ hoc. & tu
trib dieb excitabis illud: Quis¬
quis aut cęleste sacramentum
cognoscere desiderat. paulatim
ad superiora ascendere debet¬
Ut unde postquã dñs modũ secundȩ
natiuitatis nicho demo aperuit.
ascensionis suȩ potentiã declara¬

Expanded text:
Testimonium ejus non acceperunt, quia sicut ipse dixit: « Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me . » « Si terrena dixi vobis, et non creditis: quomodo si dixero vobis coelestia, credetis? » Frequenter Dominus ad discipulos et ad turbas loquens, similitudines de rebus terrenis adhibuit, sed quia illi terrena et visibilia non credebant, quomodo coelestia capere possent? Ut autem ex multis unum proferamus, terrena Dominus ei ostendit, cum ait: « Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud . » Illi autem non intelligentes, quod de templo corporis sui loqueretur, ad materialis templi destructionem sive restaurationem sermonem converterunt, dicentes: « Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu tribus diebus excitabis illud? » Quisquis autem coeleste sacramentum cognoscere desiderat, paulatim ad superiora ascendere debet. Unde postquam Dominus modum secundae nativitatis Nicodemo aperuit, ascensionis suae potentiam declara
Abbreviated transcription (Latin):
cumq inuocauerit nomen dñi. saluus
erit Sicut ipse saluator in euange¬
lio ait. Quicredit in me. &iã simor¬
tuus fuerit uiu&. Et om̃is qͥuiuit &
credit in me. ñ moriet᷑ in ȩter̃num

Expanded text:
cunque invocaverit nomen Domini, salvus erit , » sicut ipse Salvator in Evangelio ait: « Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet. Et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona. ex duab: substantiis creditur.
diuina scilic& et humana Quia
idem ẽ filius dĩ. qui& filius homnif
It idem filius hominis. qui & filius
dei Ipse ergo descendit de cęlo per
humanitatẽ. qui erat in eo ꝑ diui¬
nitatẽ Et ipse ascendit incęlum
ꝑhumanitatẽ. ubi semꝑ erat per
diuinitatẽ Cui simile ẽ quod ali¬
bi dicit: Ixiui apatre & ueni in
mundum. iterũ relinquo mundũ
& uado ad patrem Queritur ite¬
rum quare dicat nemo ascendit
in celũ. & rłq. cum omĩs fidelium
eccła illose ascensũrã credat. quo
caput suum meminit p̃cessisse. iux.¬
ta ipsius ꝓmissionẽ dicentis Volo
pater ut ubi ego sum. ibi sit & minis¬
Ait apł̃s: Vos aũ estis corpus xp̃i.
& menbra. Ede menbro
Nenbra ergo capiti suo adherentia.
in celũ sunt ascensura Sed quia
nullus sua uirtute uel merito cęlũ¬
ascendere potest. nisi ꝑ eius grãm
qui de cęlo in terram descendere

Expanded text:
sona ex duabus substantiis creditur, divina scilicet et humana. Quia idem est Filius Dei, qui et filius hominis: et idem filius hominis, qui et Filius Dei. Ipse ergo descendit de coelo per humanitatem, qui erat in eo per divinitatem. Et ipse ascendit in coelum per humanitatem, ubi semper erat per divinitatem. Cui simile est quod alibi dicit: « Exivi a Patre et veni in mundum: iterum relinquo mundum et vado ad Patrem . » Quaeritur iterum quare dicat: « Nemo ascendit in coelum, » etc., cum omnis fidelium Ecclesia illo se ascensuram esse credat, quo caput suum meminit praecessisse, juxta ipsius promissionem, dicentis: « Volo, Pater, ut ubi sum ego, ibi sit et minisait Apostolus: « Vos autem estis corpus Christi, et membra de membro . » Membra ergo capiti suo adhaerentia in coelum sunt ascensura. Sed quia nullus sua virtute vel merito ascendere potest, nisi per ejus gratiam, qui de coelo in terram des
Abbreviated transcription (Latin):
me Et iterũ Qui me misit. me¬
cum est. Et alibi Vado ad eum qͥ
misit me. Et rursus. Ixiin apatre.
& ueni inmundũ De cuius aduen.¬
tu paulus apłs scribit dicens At
ni sine illo fieri posse credamus.
qui ait in euangelio Sine meni:¬
hil potestis facere Ceterũ ꝑ eius
gratiã multis datũ ẽ ẽẽ possibile.
quod sine illo omnino esset inpos¬
sibile Sicut ipse ait. Qui cre¬
dit in me. opera quȩ ego facio &
ipse faciet. & maiora horũ faciet
Ex uirtute aũt miraculoꝵ. credidit
eum adõ esse missũ. uel aliquẽ mag¬
num uirum. sic̃ moysen & heliam.
aut unũ ex ꝓphetis: Sed ipsam po¬
testatẽ non se habere credidit. sed
a dõ accipere Et quia de salute sua
sollicit᷑ꝰ nichodemꝰ: ad magistrum ue¬
ritatis interrogandũ uenerat. non
solum modum secunde natiuitatis.
sed etiam misterium passionis & re¬
surrectionis. atq: in cęlũ ascensi

Expanded text:
me . » Et iterum: « Qui me misit, meme . » Et iterum: « Qui me misit, mecum est » Et alibi: « Vado ad eum qui misit me . » Et rursus: « Exivi a Patre, et veni in mundum . » De cujus adventu Paulus scribit, dicens: « ni sine illo fieri posse credamus, qui ait in Evangelio: « Sine me nihil potestis facere . » Caeterum per ejus gratiam multis datum est esse possibile, quod sine illo omnino esset impossibile, sicut ipse ait: « Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet . » Ex virtute autem miraculorum credit eum a Domino esse missum, vel aliquem magnum virum, sicut Moysen, aut Eliam, aut unum ex prophetis. Sed ipsam potestatem non se habere posse credidit, sed a Deo accipere. Et quia de salute sua sollicitus Nicodemus, ad magistrum veritatis interrogandum venerat, non solummodo secundae nativitatis, sed etiam mysterium passionis et resurrectionis, atque in coelum a
Abbreviated transcription (Latin):
riam hominũ. magis quam dĩ Vnde
non in congrue figurã catscuminorum
tenet. illorũ qui in fide imbuuntur
baptismũ ꝑcepturi It illi quidem
requisiti se dm̃ credere confitentur.
nec dũ tamen eius occulta mysteria ca¬
piunt. nec sacramentũ corporis et san¬
guinis ipsius intelligunt Nos aũt
qui infidei fundamento radicati sumꝰ.
essentialiter de illo credamus. quod ni¬
chodemus quasi insipiens lõquit᷑. Ipse
enim uerus ẽ magister. a quo om̃is sapi¬
entia ꝓcedit. & cũ quo fuit semꝑ. et ẽ
ante eium Sine cuius magisterio
insipiens ẽẽ conuincit᷑. etiam qui sibi
sapiens eẽ uidetur Qui ait discipu¬
lifsuis Vos uocatis me magister et
dñe & bene dicitis. sum & eni Et
iterũ Uos aũt nolite uocari rabbi
Vnus ẽ enĩ magister uester Credamꝰ
aũt illũ adeo uenisse. iuxta quod ip¬
se ineuangelio loquit᷑ dicens Ego ame¬
ipso non ueni. sed pater meus misit

Expanded text:
riam hominum magis quam Dei . » Unde riam hominum magis quam Dei . » Unde non incongrue figuram catechumenorum tenet, illorum scilicet qui in fide imbuuntur, baptismum percepturi. Et illi quidem requisiti se Deum esse credere confitentur, necdum tamen ejus occulta mysteria capiunt, nec sacramentum corporis et sanguinis ipsius intelligunt. Nos autem qui in fidei fundamento radicati sumus, essentialiter de illo credamus, quod Nicodemus quasi insipiens loquitur. Ipse enim est verus magister, a quo omnis sapientia procedit, et cum quo fuit semper et est ante aevum, sine cujus magisterio insipiens esse convincitur, etiam qui sibi sapiens esse videtur. Qui ait discipulis suis: « Vos vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis: sum etenim . » Et iterum: « Vos autem nolite vocari Rabbi, unus est enim magister vester . » Credamus autem illum a Deo venisse, juxta quod ipse in Evangelio loquitur, dicens: « Ego a meipso non veni, sed Pater meus misit
Abbreviated transcription (Latin):
dormis. & exurge amortuis uel
certe quia princeps iudeoꝵ erat.
nocte ad iħm uenit. metuens sibi im¬
minere aliquod periculũ. non solũ
a iudeis sed &iã a rom̃anis lam eñi
conspirauerant iudei. ut siquis eum
palam confiteretur. extrasynago¬
gamfieret Non solũ quidẽ noc te
in ipsostatu temporis. sed &iã uerbis
suam ignorantiã pandit. cũsei dicit
Rabbi. scimꝰ quia adõ uenisti magister
A dõ igit᷑ illum missum ad celeste ma¬
gisteriũ docendũ ex insione miracu¬
lorum intelligebat. necdũ tamen
ipsum dm̃ uerũ credebat. Et ideo dic̃
Rabbi. scimus quia adõ uenisti magis¬
ter. Rabbi aut & magister. unum
idemq est Sed hebraice rabbi. latiꝰ¬
ne magister dicit᷑ Siem̃ ꝑfecte eũ
quam magistrũ appellasset. Sed dum
magistrũ appellauit & dm̃ tacuit.
non se ꝑfecte credere manifestauit
Qm̃ necdum erat ꝑfusus illo amore
qui foras mittit timorẽ. sed potius de
illis erat quib dicit᷑ Quesierunt glo¬

Expanded text:
dormis, et exsurge a mortuis . » Vel certe, quia princeps Judaeorum erat, nocte ad Jesum venit, metuens sibi imminere aliquod periculum, non solum a Judaeis, sed etiam a Romanis. Jam enim conspiraverant Judaei, ut si quis eum palam confiteretur Christum, extra Synagogam fieret. Non solum quidem nocte in ipso statu temporis, sed etiam verbis suam ignorantiam pandit, cum ei dicit: « Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. » A Deo igitur illum missum ad coeleste magisterium docendum ex visione miraculorum intelligebat, necdum tamen ipsum verum Deum credebat. Et ideo ait: « Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. » Rabbi autem et magister, unum idemque est. Sed Hebraice rabbi, Latine magister dicitur. Si enim perfecte eum quam magistrum appellasset. Sed dum magistrum appellavit, et Dominum tacuit, non se perfecte credere manifestavit: quoniam necdum erat perfusus illo, qui foras mittit timorem, sed potius de illis erat quibus dicitur: « Quaesierunt glo
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ Ignĩti aut̃ serpentes quor morsi¬
b hõmines peribant. uene nosas cogi¬
tationes & mortiferas ꝑsuasiones signi¬
ficant Quȩ cũ delectationẽ ꝑuersã
usq ad consensum ꝑducunt. quasi ꝑ¬
pungendo anima interimunt Nam
& primi parentes nr̃i. inpara dỹso ser¬
pentis astutia sunt decepti Miro er¬
go pr̃dine. contra serpentẽ ponitur
serpens. quia ꝑ hoc quod dñs ꝓnobis
passionẽ sustinuit. Antiqui serpentis
caput contriuit Quicũq ergo ab¬
originalis peccati princtione: uel
cuiuscũq uulneris contagione uult
sanari. intuext᷑ serpentẽ instipite.
idẽ confiteat᷑ xp̃m incruce. & hunc
crucifixũ Cũq tali fide armatꝰ
crucifixerit menbra sua cũ uitus
& concupiscentiis. non solũ amor¬
tis periculo liberari. sed &iam ad
uita ꝑuenire merẽbit᷑ ȩternam-
Unde & subdit᷑. Ut om̃is quicredit

Expanded text:
onem. Igniti autem serpentes, quorum morsionem. Igniti autem serpentes, quorum morsibus homines peribant, venenosas cogitationes et mortiferas persuasiones significant. Quae, cum delectationem perversam usque ad consensum perducant, quasi pungendo animam interimunt. Nam et primi parentes nostri in paradiso serpentis astutia sunt decepti. Miro ergo ordine contra serpentem ponitur serpens, quia per hoc quod Dominus pro nobis passionem sustinuit, antiqui serpentis caput contrivit. Quicunque ergo originalis peccati punctione, vel cujuscunque vulneris contagione vult sanari, intueatur serpentem in stipite, id est, confiteatur Christum in cruce, et hunc crucifixum. Cumque tali fide armatus crucifixerit membra sua cum vitiis et concupiscentiis, non solum a mortis periculo liberari, sed etiam ad vitam pervenire merebitur aeternam. Unde et subditur: « Ut om
Abbreviated transcription (Latin):
tio. dñi passionẽ p̃figurauit. qui exal¬
tandus erat incruce. sicut ipse in p̃¬
senti loco dignat᷑ ẽ exponere. De qua
ipse alibi ait Si exaltatus fuero ater¬
ra. om̃a traham ad meipsũ Nec cui
paret᷑. quia ipse ꝑ prophetã. seipso loqͥ¬
tur. Ego aut sum uermis & non homo
Et sicut in septuaginta interpretib legi¬
tur Scarabeus clamabat de ligno. idẽ
xp̃c de cruce Sicut enĩ serpens ille si¬
militudinẽ habebat ignitoꝵ. serpenti¬
umagaore. sed tamen auenẽno ser¬
pentiũ alienus erat. sic dñs iħis xp̃c
apparuit insimilitudine carnis pecca¬
ti. nullã tamen maculã traxit pecca¬
ti Aeneus aut̃ dictꝰ est serpens. ꝓp̃t
infinita in xp̃o ȩternitatẽ Aes enĩ
durabile ẽ metallũ. & ualde sonorũ.
& natura ȩternitatis nec initiũ habu¬
it. nec finẽ habebit Vel quia es ru¬
bicundũ habet colorẽ. en eus dictus
est serpens. ꝓp̃t p̃tiosi sanguinis effusi¬

Expanded text:
tio Domini passionem praefiguravit, qui exaltio Domini passionem praefiguravit, qui exaltandus erat cruce, sicut in praesenti loco dignatus est exponere. De qua ipse alibi ait: « Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum . » Nec cuilparetur; quia ipse per Prophetam de seipso loquitur: « Ego autem sum vermis et non homoEt sicut in septuaginta interpretibus legitur, scarabaeus clamabat de ligno, id est Christus de cruce. Sicut enim serpens ille similitudinem habebat ignitorum serpentium, sed tamen a veneno serpentium alienus erat: sic Dominus Jesus Christus apparuit in similitudine carnis peccati, nullam tamen maculam traxit peccati. Aeneus autem dictus est serpens propter infinitam in Christo aeternitatem. Aes autem durabile est metallum, et valde sonorum, et natura aeternitatis nec initium habuit, nec finem habebit. Vel quia aes rubicundum habet colorem, aeneus dictus est serpens, propter pretiosi sanguinis effusi
Abbreviated transcription (Latin):
num efficit᷑o corpus Qui ergo
celum ascendere desiderat. capiti
suo totis uirib adhereat It quia
prius dñi passio consũmanda erat.
& postmodum eius ascensio declaranda
nichodemũ magistrũ mosa ỹce legis
dñs ad sp̃italẽ eiusdem legis intelligen¬
tiam prouocat. cũ subiungit Et sicut
moyses exaltauit serpentem in deserto.
ita exaltari oport& filium hominis
Vbi historiȩ ueteris libri numeri dñs me¬
minit. in qua tedio longi itineris popu¬
lus israheliticus afflictus murmuras¬
se contra dnm & moysen dicit᷑ Propt̃
quod misit in eos dñs serpentes ignĩtos.
ad quoꝵ morsus cũ plures morerentur.
uenerunt ad moysen dicentes Om̃s
orasset moyses. iussit ei dñs facere ser¬
pentẽ ęneum. & ponere in stipite ꝓ
signo dicens Siquis ꝑcussus eum aspe¬
xerit. uiuet. Iactaq ẽ mira res. &
antea inaudita Mordebantur a ser¬
pentib aspiciebant serpentẽ. & sana¬
bantur Aenei ergo serpentis exalta¬

Expanded text:
num efficitur corpus, qui ergo coelum ascendere desiderat, capiti suo totis viribus adhaereat. Et quia prius Domini passio consummanda erat, et post modum ejus ascensio declaranda, Nicodemum, magistrum Mosaicae legis, Dominus ad spiritalem ejusdem legis intelligentiam provocat, cum subjungit: « Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis. » Ubi historiae veteris libri Numeri Dominus meminit, in qua taedio longi itineris populus Israeliticus afflictus, murmurasse contra Dominum et Moysen legitur . Propter quod misit in eos Dominus serpentes ignitos, ad quorum morsus cum plures morerentur, venerunt ad Moysen, dicentes: « Omnes um. » Cumque orasset Moyses, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere in stipite pro signo, dicens: « Si quis percussus eum aspexerit, vivet. » Factaque est mira res, et antea inaudita. Mordebantur a serpentibus, aspiciebant serpentem, et sanabantur. Aenei ergo serpentis exalta
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓuocat. sine qua ianua regni
cȩlestis non aperit. Ait enim
A men am̃dico tibi. quia quod scimus
loquimur & quod uidimus testamur.
& testimoniũ nr̃m non accipitis In qͥb
uerbis indiuisibilem trinitatẽ in sub¬
stantia humanitatis ostendit. cum
unus idemq dĩ filius loquens. non sin¬
gularit᷑. sed pluralit᷑ dicit. quod sci¬
mus lõquimur.Quia quod scit fili¬

Expanded text:
am provocat, sine qua janua regni am provocat, sine qua janua regni coelestis non aperitur. Ait enim: « Amen, amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur, et testimonium nostrum non accipitis. » In quibus verbis indivisibilem Trinitatem in substantia humanitatis ostendit, cum unus idemque Dei Filius loquens, non singulariter, sed pluraliter dicit, « quod scimus loquimur: » quia quod scit Fili
Abbreviated transcription (Latin):
de ueniat. aut quo uadat. quia eiꝰ¬
nec initiũ nec finis uidet᷑. Siue cer¬
te nescis unde ueniat. aut quo ua¬
dat. quia qualit̾ in hominẽ ingre¬
dĩat᷑ & egrediat᷑. uideri ñ potest.
quoniam in iisibilem habet natura.
possis Si enim tuum ipsũ sp̃m corpo¬
ralib oculis uidere non potes. & tam̃
sp̃m te habere non dubitas. multo
magis spm̃dĩ inuisibilit̃ operantem
uidere non uales Et tamen quod
minsibilit̃ operet᷑. fidelis mens nondũ
sic hominis sp̃s inuisibilis ẽ Et sic̃
sp̃s dĩ inuisibilis operat᷑. sic sp̃s homi¬
nis in insibiliter renascit᷑ Et quia
hoc sacramentũ inuisibile quisquis
non intelligit. ñ contum aciter sed
humilit̃ inquirere deb&. nichode¬
mus adhuc interrogat dicens. Quo¬
modo possunt hȩc fieri: Cui adño
respondet᷑ Tu es magister in isrł.
& hec ignoras: Quod non insultan
do dñs dicit. quasi qui magister uo¬
caret᷑. & tamen tanti mysterii ig¬
narus eẽt. sed illũ adhumilitatis ui¬

Expanded text:
de veniat, et quo vadat, quia enec initium, nec finis videtur. Sive certe, nescio unde veniat aut quo vadat, quia qualiter in hominem ingrediatur, et egrediatur, videre non potest, quoniam visibilem habet naturam possis: Si enim tui ipsius spiritum corporalibus oculis videre non potes, et tamen te spiritum habere non dubitas, multo magis spiritum Dei invisibiliter operantem videre non vales, et tamen quod invisibiliter operatur, fidelis mens non dubs est, sic hominis spiritus invisibilis est. Et sicut spiritus Dei invisibiliter operatur, sic spiritus hominis invisibiliter renascitur. Et quia hoc sacramentum invisibile quisquis non intelligit, non contumaciter, sed humiliter inquirere debet, sicut Nicodemus adhuc interrogat, dicens: « Quomodo possunt haec fieri? » Cui a Domino respondetur: « Tu es magister in Israel, et haec ignoras? » Quod non insultando Dominus dicit, quasi qui magister vocaretur, et tamen tanti mysterii ignarus esset, sed illum ad humilitatis vi
Abbreviated transcription (Latin):
nosset om̃s. & quia opus ei non erat.
ut quis testimoniũ ꝑhibẽret de ho¬
mine. Ipse enĩ sciebat quid eẽt in
homine Ex eis ergo qui credide¬
rant. unus erat ifte nichodemus.
Qui qm̃ rudimenta cȩlestis doctri¬
nȩ aliquantulũ ꝑceperat. cupiens
plenius instrui. ut secretius eius
allocutione ꝑfrui poss&. nocte ad
eum uenit Nox aut̃ inqua ue¬
nit. ipsam ignorantiã qua p̃me¬
batur significat. Quia enimillũ
nondũ uerum dm̃ ẽẽ credebat. sed
quasi magistrũ docenđ adlibat.
congrue non in die. sed in nocte
ueniebat. Non de illis erat
qui ab apło audire meruerunt:
I uistis aliquando tenebre. nuneaũt
lux indño. sed potius in illoꝵ nume¬
ro eẽ comꝓbat᷑ quib ꝑ ꝓphetã dicit᷑

Expanded text:
s, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine. Ipse enim sciebat quid esset in homine. Ex eis ergo qui crediderant, unus erat iste Nicodemus: qui, quoniam rudimenta coelestis doctrinae aliquantulum perceperat, cupiens plenius instrui, ut secretius ejus allocutione perfrui posset, nocte ad eum venit. Nox autem, in qua venit, ipsam ignorantiam qua premebatur significat, quia enim illum nondum verum Deum esse credebat, sed quasi magistrum docendus adibat, congrue non in die, sed in nocte veniebat. Non enim de illis erat qui ab Apostolo audire meruerunt: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , » sed potius in illorum numero
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo ergo computati sunt int
filios dĩ. & inter scossors illorũ est:
N on mireris quia dixi tibi. oport&
uos nasci denuo Quia nichode¬
mus quod a magistro ueritatis au¬
dierat. nondũ ꝑfecte intellegere
poterat. non mediocre mirabatur
Sciebat em̃ ueritatẽ falli non posse
Et tamen quomodo fier& quod ueri¬
tas ꝓferebat. non intelligat. & ideo
mirabat᷑ Cuius mente dñs ab ad¬
miratione remouens. sacramentũ
secundę natiuitatis manifestius
declarauit subiciens. Sp̃s ubi uult
spirat. & uocẽ eius audis. & nescis im

Expanded text:
ati sunt inter filios Dei et inter sanctos sors illorum est . Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo. » Quia Nicodemus, quod a magistro veritatis audierat, nondum perfecte intelligere poterat, non mediocre mirabatur. Sciebat enim veritatem falli non posse: et tamen quomodo fieret, quod veritas proferebat, non intelligebat, et ideo mirabatur. Cujus mentem Dominus ab admiratione removens, sacramentum secundae nativitatis manifestius declaravit, subjiciens: « Spiritus ubi vult spi
Abbreviated transcription (Latin):
mentis ur̃ȩ. & indũite nouum hor¬
min̾ẽ. qͥ scđm dm̃ creatus ẽ in ius¬
titia & scĩtate ueritatis Sole aũt
mentes fideliũ nouẽrunt. quia cũ
aliquis ad baptismũ uenit. descendit
filius irȩ. & ascendit filius reconci
liationis Descendit filius diaboli.
dit filius pacis Ceterũ coram ocu¬¬
lis infideliũ & insipientiũ. qui nihil
aliud quam quod oculis uident cre-¬
dere uolunt. totũ quod inbaptis¬
mo agit᷑. ludus ẽẽ putat᷑ Unde in

Expanded text:
mentis vestrae, et induite novum homentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . » Solae autem mentes fidelium noverunt, quia cum aliquis ad baptismum venit, descendit filius irae, et ascendit filius reconciliationis: descendit filius diaboli, dit filius pacis. Caeterum coram oculis insipientium et infidelium, qui nihil aliud, quam quod oculis vident, credere volunt, totum quod in baptismo agitur ludus esse putatur. Unde in
Abbreviated transcription (Latin):
Ad grãm Siquidẽ iohannes baptiza¬
bat populum aqua. non in remissionẽ
peccatoꝵ sed in poenitentiaDicens¬
illis Ego baptizo inaqua. medius
aũt urm stetit quẽ uos non scĩtis:
Nic ẽ quibaptizat in spũ sc̃o & igni
Postquã ergo ille uenit. qui singulã¬
ri priuilegio meruit ut sp̃s sc̃s super
eum in specie columbȩ descenderet.
& manẽret. & ꝑ suum baptismum
nrm baptismũ sc̃ĩficauit. om̃s cre¬
dentes remissionẽ peccatorũ acci-¬
pere cr̃edimus De quo baptĩsma¬¬
te dñs dicit Uos aut baptizabimi¬
ni spũscõ. non post multos hos dies
Et iterũ. Baptismo meo baptizabimi:¬
ni Et rursus Baptismate habeo
baptizari. Sed quia adianuam para¬
dr̃si rumphea illa flammea. &t gla¬
dius uersatilis post peccatũ positus
catis relaxatis: credentib iterum ꝑ
baptismũ aperiret᷑. Quod quia in¬
uisibilis sp̃s ininsibiliter operatur.
Unde ait apłs Renouamini spũ

Expanded text:
ad gratiam. Siquidem Joannes baptizaad gratiam. Siquidem Joannes baptizabat populum aqua, non in remissionem peccatorum, sed in poenitentiam, dicens: « Ego baptizo in aqua, medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. Hic est qui baptizat in Spiritu sancto et igni . » Postquam ergo ille venit, qui singulari privilegio meruit ut Spiritus sanctus super eum in specie columbae descenderet et maneret, et per suum baptismum nostrum baptismum sanctificavit, omnes credentes remissionem peccatorum accipere credimus. De quo baptismate Dominus dicit: « Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies . » Et iterum: « Baptismate meo baptizabimini. » Et rursus: « Baptismate habeo baptizari . » Sed quia ad januam paradisi rhomphaea illa flammea, et gladius versatilis post peccatum positus catis relaxatis, credentibus iterum per baptismum aperiretur. Quod quia invisibilis spiritus invisibiliter operatur, Unde ait Apostolus: « Renovamini spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
sic qui baptizatus ẽ. rebaptizandus ñ ẽ
Siue enĩ ab heretico. siue aquolib& faci¬¬
noroso in nomine scẽ trinitatis bapti¬
zatus fuerit. iterũ non ẽ baptizandꝯ.
ne inuocatio tanti nominis uideatur
adnullari Hoc aũt sacramentum.
nec malus peius. nec bonus melius im¬
plere potest Quia qualiscumq sit
minister exterior. sp̃ssc̃s operator
est interior Unde post baptismũ
ȩccła peccantib poenitentiã indicit.
non aut̃ baptismũ iterat. Quo ordi¬
ne sp̃italis natiuitas impleat᷑. dñs ma¬
nifestat. cũ querenti nicodemo respon¬¬
dit dicens Amen am̃ dicotibi. nisi
quis renatꝰ fuerii ex aqua & spu sco.
non potest introire in regnum dĩ
Et conuenienter in ordine baptizan-¬
sed sp̃s sc̃s mentẽ renouat Suꝑflira
enim aqua eẽt. nisi sp̃s sẽs peccata re¬
mitter& Aqua igirur exterius sig¬
idest mundationem peccatorum
Ergo aqua ꝓficit adlauãchrũ. sps aũt

Expanded text:
sic qui baptizatus est rebaptizandus non est. sic qui baptizatus est rebaptizandus non est. Sive enim ab haeretico, sive a quolibet facinoroso in nomine sanctae Trinitatis baptizatus fuerit, iterum non est baptizandus, ne invocatio tanti nominis videatur annullari. Hoc autem sacramentum nec malus pejus, nec bonus melius implere potest. Quia qualiscunque sit minister exterior, Spiritus sanctus operator est interior. Unde post baptismum Ecclesia peccantibus poenitentiam indicit, non autem baptismum iterat. Quo ordine spiritalis nativitas impleatur, Dominus manifestat, cum quaerenti Nicodemo respondit, dicens: « Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. » Et convenienter in ordine baptizansed Spiritus sanctus mentem renovat. Superflue enim aqua esset, nisi Spiritus sanctus peccata remitteret. Aqua igitur exterius sigid est, mundationem peccatorum. Ergo aqua proficit ad lavacrum, spiritus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit iħs. & dixitei Amen
am̃dico tibi. nisi quis natus fuerit
denuo. non potest uidẽre regnũ
dĩ Om̃is enĩ homo. originalis
peccati uinculo tenet᷑ astrictus.
ante qũa ꝑundã baptis matis &
gratiã sp̃s sc̃ĩ sit ablutus. teste psal¬
mista quiait Ecce enĩ ininiqui¬
tatib conceptus sum. & inpecca¬
tis concepit me mat̾mea. Et sicut
ꝑbeatũ iob dicit᷑ Nemo munđs
est apeccato. etiam si unius diei ui¬¬
ta eius fuerit suꝑ terrani Sedni-¬
chodemꝰ qui noete addnm̃ uenerat.
necdum mysteriũ secunde natiui¬
tatis intellegens. dixit ad iħm
Quomodo potest homo nasci. cũ sit
senex : Num quid potest inuen¬
trẽ matris suȩ iterato introire
& renasci In quib uerbis non
cẽ impossibile quod audit affirmat.
sed medũ quo fieri possit interro¬
gat Sed quod ille de carnali nariuita.¬
te dicit. nos de spĩtalisentire debemꝰ
Sicut cnĩ homo in uentrẽ matrissuȩ ite¬
rum non potest introire & renasci.

Expanded text:
 dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. » Omnis enim homo originalis peccati vinculo tenetur astrictus, antequam per undam baptismatis et gratiam sancti Spiritus sit ablutus, teste Psalmista, qui ait: « Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . » Et sicut per beatum Job dicitur: « Nemo mundus est a peccato, etiamsi unius diei vita ejus fuerit super terram . » Sed Nicodemus, qui nocte ad Dominum venerat, necdum mysterium secundae nativitatis intelligens dixit ad Jesum: « Quomodo potest homo nasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire et renasci? » In quibus verbis non esse impossibile, quod audit, affirmat: sed modum, quomodo fieri possit, interrogat. Sed quod ille de carnali nativitate dicit, nos de spiritu sentire debemus. Sicut enim homo in ventrem matris suae iterum non potest introire et renasci,
Abbreviated transcription (Latin):
Hostium aꝑtũ. xpm̃ natũ & passum in¬
dicat Ipse enimait Ego sum hostiũ:
Siquis introierit ꝑ me saluabit᷑. Et alibi
Nemo uenit ad patrẽ: nisi ꝑme Quod aũt
dicit incęlo in ȩccła significat. quȩ ce¬
lum eẽ meruit eo qđ sit habitaculũ
dĩ Et uox prima quã audiui. tam¬
quam tube loquentis mecum dicens
Sicut eni uox tube. sic p̃dicatorum uox
est. quando inuitant auditores ad fidẽ
Quod aũt dicit uox prima. subaudĩtur
in ista uisione dicens Ascende huc. &
ostendam tibi quȩ oport& fiericito
uod aut dicit ascende huc. non de loco
significat ad locũ: sed ascende. idẽ
intellige. & crede Infideles enim
dinẽ eccłȩ: ut uideat futura affec¬
tu spĩtalia. Unde & sequitur
Post hȩc fui in sp̃ũ. idest non sensi
corpus meum. tam quã sp̃s meus
solus eẽt extra corpus. inuisione
sp̃itali Et eccȩ sedes posita erat
in cęlo. idest eccła ꝑfecta infide
It supra sedem sedens. idẽ supra
tȩ eterne felicit̃ eleuatam Et qui

Expanded text:
tum natum et passum indicat, ipse enim ait: Ego sum ostium, si quis per me introierit, salvabitur . Et alibi: Nemo venit ad patrem nisi per me . Quod autem dicit in coelo, in Ecclesia significat, quae coelum esse meruit, eo quod sit habitaculum Dei. Et vox prima quam audivi, tanquam tubae loquentis mecum. Sicut enim vox tubae, sic praedicatorum vox est, quando invitat auditores ad fidem. Quod autem dixit: Vox prima, subauditur in ista visione. Dicens: Ascende huc, et ostenduam tibi quae oportet fieri cito. Quod dicit: Ascende huc, non de loco significat ad locum, sed ascende, id est, intellige, et crede, infideles enim dinem Ecclesiae, et videt futura affectu spiritali, unde et sequitur. Post haec fui in spiritu. Id est, non sensi corpus meum, tanquam spiritus meus solus esset extra corpus in visione spiritali. Et ecce sedes posita erat in coelo. Id est, Ecclesia perfecta in fide. Et supra sedem sedens. Id est, super tae aeternae feliciter elevatam. Et qui
Abbreviated transcription (Latin):
amultis clamantia et dicentia. qͥa
tu es filius dĩ. Et increpans. non si¬
nebantealoqui. quia sciebant ipsũ
ẽẽ xp̃m Doemonia filiũ dĩ confite¬
bantur & adtestante euangelista
sciebant ipsũ eẽ xp̃m Quia quẽ
dierũ quad raginta ieiunio fatiga¬
tum diabolus hominẽ cognouerat.
nec temptando ualebat. an & dĩ fi¬
lius eẽt experiri. ĩa nunc ꝑ signoꝵ¬

Expanded text:
a multisa multistus Filius Dei: et increpans non sinebat ea loqui quia sciebant ipsum Christum. Daemonia Filium Dei confitebantur, et attestante Evangelista sciebant ipsum esse Christum, quia quem dierum quadraginta jejunio fatigatum diabolus hominem cognoverat, nec tentando valebat an et Dei Filius esset experiri, jam nunc per signo
Abbreviated transcription (Latin):
ronas suas ante thronũ dicentes.
Dignus es dñe ds̃ noster accipere
głam Procidunt ante sedentem¬
& adorant. & mittunt coronassu¬
as ante dm̃ om̃s electi. quia quic¬
quid dignitatis habent. non sibi sed
illi tribuunt. et ei referunt głam
laudis. a quo se cognoscunt uires
accepisse certaminis

Expanded text:
icentes: Dignus es, Domine Deus noster, accipere regnum. Procidunt ante sedem et adorant, et mittunt coronas suas ante Deum omnes electi, quia quidquid dignitatis habent, non sibi, sed illi tribuunt, et ei referunt gloriam laudis, a quo se cognoscunt vires accepisse certaminis
Abbreviated transcription (Latin):
phariseis inchodemus nomine.
princeps iudȩorũ: et reliqua
icut inius ignorantia aliquando¬
E inultis obeẽ sol&. sicunius inter¬
rogatio multis ꝓdesse Quod inhu¬
ius lectionis textu facillime com¬
probamus. si nichodemi interroga¬
tionẽ & dni responsionẽ sollicite
adtendamus Utiliter enim unus
ignorat. quando ad unius in terro¬
gationẽ. non unus. sed multi quod
utile ẽ discunt. Nam ut supra eu¬
angelic& lectio retulit. p̃dicante
dño hierosolimis in die festo. multi
iudeoꝵ credider̃ in eum. uidentes¬

Expanded text:
odemus nomine, princeps Judaeorum. » Et reliqua. Sicut ignorantia unius aliquando multis obesse solet, sic unius interrogatio multis prodesse. Quod in hujus lectionis textu facillime comprobamus, si Nicodemi interrogationem, et Domini responsionem sollicite attendamus. Utiliter enim unus ignorat, quando ad unius interrogationem, non unus, sed multi, quid utile est discunt. Nam, ut supra evangelica lectio retulit, praedicante Domino Hierosolymis in die festo, multi Judaeorum crediderunt in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum erat apud dm̃. & ds̃ erat
uerbum Quiest. uUt illud. dic filis
isrł. Quiẽ misit me aduos Qui uen¬
turus ẽ. subaudit᷑ iudicare uiuos &
mortuos Et cũ darent illa anima¬
lia głam et honorẽ & benedictionẽ
sedenti suꝑ thronũ: ꝓcidebant uigin¬
ti quatuor seniores. et adorabant

Expanded text:
Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Qui est, ut illud: Dic filiis Israel: Qui est, misit ad me vos. Qui venturus est, subauditur judicare vivos et mortuos. Et cum darent illa animalia gloriam et honorem et benedictionem sedenti super thronum, procidunt viginti qu
Abbreviated transcription (Latin):
conuersatio in cęlis ẽ Quȩ animalia
senas alas habebant. quia ꝑsex mundi ȩta¬
tes. legẽ ueteris ac noui testamenti ad nu¬
tiare non cessant Quȩ cũ sit noui ac
ueteris testam̃ti lex una. in sex uidet᷑
ẽẽ diuisadest in legẽ natũre. legẽ
lĩtterȩ. legem ꝓphetarũ. legem euan¬
geliorũ. legem apostolorum. & legẽ
ecclesiasticam Et in circuitu et intus.
plena sunt oculis Oculos intus & foras
habent. quia ȩccłam diuinarũ scriptu¬
rarum testimonio intus & foras in lũ¬
minant Et requiẽ non habebant die
& nocte. Idest in prosperitate. & in ad¬
uersitate. Vt psalmista ait benedic̃a
dnm in om̃i tempore. idẽ in prosperis.
& in aduersis Nam dies prosperita¬
te. & nox ꝓ aduersitate frequenter so¬
ligit᷑. quia tres ꝑsonas. et dm̃ unum
p̃dicant & trinitatis et unitatis sacra¬
mentũ demonstrant Quierat &
quiẽ. et qui uenturus ẽ Qui erat
Vt illud:In principio erat uerbum. &

Expanded text:
conversatio in coelis est. Quae animalia conversatio in coelis est. Quae animalia senas alas habebant, qui per sex mundi aetates legem Veteris ac Novi Testamenti annuntiare non cessant, quae cum sit Novi ac Veteris Testamenti, lex una, in sex videtur esse divisa, id est, in legem naturae, legem litterae, legem prophetarum, legem evangeliorum, legem apostolorum, et legem ecclesiasticam. Et in circuitu et intus plena sunt oculis. Oculos intus et foras habent, qui Ecclesiam divinarum Scripturarum testimoniis intus et foris illuminant. Et requiem non habebant die ac nocte. Id est, in prosperitate et in adversitate, ut Psalmista ait: Benedicam Dominum in omni tempore, id est, in prosperis et in adversis, nam dies pro prospte, et nox pro adversitate frequenter soligitur, quia tres personas, et Deum unum praedicant, et trinitatis et unitatis sacramentuet qui venturus est. Qui erat ut illud: In principio erat Verbum, et
Abbreviated transcription (Latin):
septem dona sp̃s scĩ Et in conspectu se¬
dis tam quã mare uitreũ. simile chris¬
tallo Mare uitreũ. significat baptis¬
simile dicit᷑ christallo: ułt in medio se¬
dis & incircuitu sedis. quatuor anima¬
lia plena oculis ante & retro Quatu¬
or animalia. quatuor significant eu¬
angelia. quȩ oculis ante sunt plena
quia de futuro iudicio p̃dicant Re¬
tro sunt plena quia de ueteri testa¬
mento testimoniũ dant Siue ante.
quia quȩ agenda sunt. discrete consi¬
derant. Retro. quia quȩ plangen¬
da sunt. sollerter recordant Et ani¬
mal primũ. simile leoni & cetr̃
Scđm anagõgen aũt: xp̃c leo fuit in re¬
surrectione. uitulus in passione. homo
incarne. a quila in ascensione. Scđm
moralẽ uero sensum. leo qui fortissimꝰ
seribit᷑ bestiarũ. fortiores significat
infice uitulus pisericordes in ȩccła
Homo humiles qui dicunt Humiliatus
sum usq quaq dñe: iiuifica me Aqui la
excelsos. qui dicunt cũ apło Nr̃a aũt

Expanded text:
septem dona Spiritus sancti. Et in conspectu sedis tanquam mare vitreum simile crystallo. Mare vitreum significabat baptissimile dicitur crystallo. Et in medio sedis, et in circuitu sedis quatuor animalia, plena oculis ante et retro. Quatuor animalia quatuor significant Evangelia; quae oculis ante sunt plena, quia de futuro judicio praedicant: retro sunt plena, quia de Veteri Testamento testimonium donant; sive ante quia quae agenda sunt discrete considerant, retro quia quae plangenda sunt solerter recordantur. Et animal primum simile leoni, etc. Secundum anagoge autem, Christus leo fuit in resurrectione, vitulus in passione, homo in carne, aquila in ascensione. Secundum moralem vero sensum, leo qui fortissimus scribitur bestiarum, fortiores significat in fide, vitulus misericordes in Ecclesia; homo, humiles qui dicunt, Humiliatus sum usquequaque, vivifica me, Domine; aquila, excelsos qui dicunt cum Paulo, nostra autem
Abbreviated transcription (Latin):
na uidelicet maiestate p̃dicata. passi¬
onis dispensatio differret᷑. Facta aũt¬
usq ad ipsũ. et detinebant illũ ne disce¬
deret ab eis Si occasu solis. dñi mors
exprimit᷑ saluatoris. quare non die re¬
deunte resurrectio illius indicetus.
cuius manifestata luce a credentiũ
turbis inquirit᷑: Et in gentium de¬
serto muentus ut non ent detinetur.
maximȩ cum hȩc prima sabbati quo resur¬
rectio cęlebrata ẽ. egressio. quesitio. & in¬
uentio contigerit Quib ille ait. Quia
& aliis ciuitatib oportet me euangeliza¬
re regnũ dei. quia ideo missus sum Et
ut marcus ait. abiit indesertũ gentiũ.
ibiq: in suis fidelib: orabat. quia corda
eoꝵ ꝑ grãm sui sp̃s. ad uirtutem orati

Expanded text:
na videlicet majestate praedicata, passina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, usque ad ipsum, et detinebant illum, ne discederet ab eis. » Si occasu solis, Domini mors exprimitur salvatoris, quare non die redeunte resurrectio illius judicetur, qui manifesta luce a credentium turbis inquiritur, et in gentium deserto inventus, ne abeat detinetur, maxime cum haec prima sabbati, quo resurrectio celebrata est, egressio, quaestio et inventio contigerit? « Quibus ille ait: Quia et aliis civitatibus oportet me evangelizare regnum Dei, quia ideo missus sum. » Et ut Marcus ait : Abiit in desertum gentium, ibique in suis fidelibus orabat, quia corda eorum per gratiam sui spiritus ad virtutem orati
Abbreviated transcription (Latin):
suspicatus ẽ ẽẽ filiũ dĩ. Non igit᷑
ideo iudȩis eũ crucifigere ꝑsuasit.
quia xpm. siue dĩ filiũ non eẽ puta¬
uit: sed quia se morte illius noꝵ p̃¬
uidit ẽẽ dampnandũ. Uere enĩ
de hoc mysterio a scłis abscondito
dicit apłs. quod nemo principum
huius scłi cognouit. Si eni cogno¬
uissent. numquã dnm̃ głȩ crucifixissenT
Quare aut̃ doemonia dñs se loqui ꝓhibebat.
psalmista manifestat. qui ait. Peccato¬
ri aũt dixit dr̃ Quare tu enarrasius¬
titias meas: & cetr Nequis dum pre¬
dicantẽ audit. sequat᷑ errantem Im¬
ꝓbus aũt magister est diabolus. quia
falsa ueris sepe ꝑmisc&. ut specie ueri¬
tatis testimoniũ fraudis obtexat
Alias aut̃ non solum doemones. qui in¬
uiti confitebant᷑. iubent᷑ silere de xp̃o.
sed et illi qui ab eo sanati sponte confi¬
teri uolebant. Immo ipsi apłi qui eũ
post resurrectionẽ toto erant orbe
prȩdicaturi. ante passionẽ eius p̃ci¬
piunt᷑ omnino reticere de illo. ne diui¬

Expanded text:
 Dei. Non igitur ideo Judaeis eum crucifigere persuasit, quia Christum sive Dei Filium non esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit Apostolus: Quod nemo principum hujus saeculi cognovit; si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Quare autem daemonia Dominus de se loqui prohibeat, Psalmista manifestat, qui ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas ? et caetera: ne quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divi
Abbreviated transcription (Latin):
Per iaspidẽ baptismus intelligit᷑.
Per sarditẽ martiriũ. Iste compa¬
rationes conueniunt ȩccłe. qua in¬
dit̾tus ẽ xp̃s Sris arcus est incȩ¬
lo. qui significat nouũ testam̃tũ
Hab& enĩ tres colores Aquȩ sul¬
phuris: & ignis. Per a quã baptis¬
mus intelligit᷑ Per sulphur. poeniten¬
tia. ꝑ ignem martirium Nam &
aqua uenit in diluuio. sulphur descen¬
dit suꝑ sodomam iignis tempore iudicii¬
ueniet. Aliter: Pris incircuitu sedis.
euangeliũ significat incircuitu ȩccłȩ
Nam & ⁊maragdus aque et ignis ha¬
bet colorem. baptis mum significans
et martirium It incircuitu sedis
sedilia uiginti quatuor Et supra
thronos. uiginti quatuor seniores
sedentes. Ut inginti decalogum
patriarchas. & duõdecĩ significant
apłos Circuma mictos uestimentis
albis. idẽ opere castitatis. Vnde sa
lomon ait Om̃i tempore sint uesti¬
menta tua candida. id est caro tua
ab om̃i pollutione sordis mundata.
et pudicitia castitatis mundata

Expanded text:
intelligitur, per sardium, martyrium. Istae comparationes conveniunt Ecclesiae, qua indutus est Christus. Iris arcus est in coelo, qui significat Novum Testamentum, habet enim tres colores, aquae, sulphuris, et ignis. Per aquam baptismus intelligitur, per sulphurem poenitentia, per ignem martyrium, nam et aqua venit in diluvio, sulphur descendit super Sodomam, ignis veniet tempore judicii. Aliter. Iris in circuitu sedis, Evangelium significat in circuitu Ecclesiae, nam et smaragdus aquae et ignis habet colorem, baptismum significans et martyrium. Et in circuitu sedis sedilia viginti et quatuor, et supra thronos viginti quatuor seniores sedentes. Viginti decalogum patriarchas, et duodecim significant apostolos. Circumamictos vestimentis albis. Hoc est, opere castitatis. Unde et Salomon ait: Omni tempore sint vestimenta tua candida , id est, caro tua ab omni pollutionis sorde mundata, et pudicitia castitatis ornata.