comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ quis se hr̃e põt. Namquidam in
talibus deficiunt ut pusillaniies.
quidan uero superhabundant ut
presumptuosi. quidam aũt se hñt
ut decet. ut magnanim. uidemus
enim aliquos de se aptos ad magͣ.
se ab hiꝰ: magnis: tales autem
intalib deficiunt s quidam eqͣxio
superhabundant ingerentes sead
eos presumptuosos uõcare possu¬
mus magnaminus ergo mediꝰ
est inter pusillaminen ⁊ presum¬
ꝑtuosum: nõ enimse retrabat
ab arduis operibus que põt bene
agere ut pusillanimis nec se in¬
gerit ad ea que digne complere
nõ põt ut presumptuosus. quare
manifeste ꝑr quid sit magnamini¬
tas. nam sicut liberalitas quia est
media inter auaricias ⁊ prodiga¬
litates. Ideo est nirtus quedam re¬
primens auaricias ⁊ moderans
prodigalitates sic magnammitas
que est me inter pusillammitatẽ
⁊ presumptionem est uirtus quedã
reprimens pusillammitates et
moderans presumptiones. ¶ Uiso
quid est magnaminitas de leui p

Expanded text:
 quis se habere potest. Nam quidam in talibus deficiunt, ut pusillanimes. Quidam vero superabundant, ut praesumptuosi. Quidam autem se habent, tu decet, ut magnanimi. Videmus enim aliquos de se aptos ad magna,se ab huiusmodi magnis. Tales ergo in talibus deficiunt. Sed quidam econtrario superabundant, ingerentes se adeos praesumptuosos vocare possumus. Magnanimus vero medius est inter pusillaminum, et praesumptuosum. non enim se retrahit ad arduis operibus, quae potest digne agere, ut pusillanimus. nec se ingerit ad ea, quae digne complere non potest, ut praesumptuosus. Quare manifeste patet, quid sit magnanimitas. Nam sicut liberalitas, quae est media inter avaritias, et prodigalitates, ideo est virtus quaedam reprimens avaritias, et moderans prodigalitates: sic magnanimitas, quia est media inter pusillanimitatem, et praesumptionem, est virtus quaedam reprimens pusillanimitates, et moderans praesumptiones. Viso quid est magnanimitas, de levi p
Abbreviated transcription (Latin):
to gͥ reges ⁊ principes magis habun¬
dant facultatib ⁊ diuitus tanto mag̃
decet eos ampliores retribucõnes ⁊ ma¬
expendere. Decet ⁊̃ reges ⁊ principes
magis incendẽ quomodo faciant ex¬
cellencia opera uirtutum quam quo¬
modo ꝑcent numinis ⁊ expensis.
oportet ⁊̃ eos ẽe excellenter liberales
ra. Ommes ergo propriecates mag

Expanded text:
tur reges, et principes magis abundant facultatibus, et divitiis, tanto magis decet eos ampliores retributiones faceexpendere. Decet etiam reges, et principes magis intendere, quomodo faciant excellentia opera virtutum, quam quomodo parcant nummis et expensis. Oportet etiam eos esse excellenter liberales, ra. Omnes igitur proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
tiua. nam minus ẽ scire rege̾
se ip̃m qͣm scire regere familiã
⁊ ciuitatem aut regnũ. ¶ Scd̃a
sp̃es prudentie dĩ eẽ ꝓconomica¬
.I
nam prudens ex hoc aliquis dr̃
finem. ubi ergo reperitur alia ⁊
alia rõ boni ibi reperitur alia
⁊ alia spẽs prudentie: qr̃ cum bo¬
num domesticum ⁊ bonũ totiꝰ
familie sçit aliud a bono alicꝰ
singularis ꝑsone sic̃ bonũ corci¬
mune ẽ aliud abono aliquo sĩ¬
gulari yconomican siue pru¬
dentiam per quam quis scit re¬
gere domum ⁊ familiam oz eẽ
aliam a prudentia qua quis no¬
uit se ip̃m regere. ¶Tercia spẽs
prudentie dr̃ ẽẽ regnatiua. uelle¬
gum positiua. nam sic̃ ꝑsona
aliqͣ singularis est ꝑs domus
Ita domus ẽ ꝑs cuictatis ⁊ reg¬
ni ⁊ sic̃ bonum domesticum est
aliud abono alicuius singłariꝰ
persone. si bonum totiꝰ cuutatiꝰ

Expanded text:
tiva. nam minus est, scire regere tiva. nam minus est, scire regere seipsum, quam scire regere familiam, et civitatem, aut regnum. Secunda species prudentiae dicitur esse oeconomica. Nam prudens ex hoc aliquis dicifinem: ubi ergo reperitur alia et alia ratio boni, ibi reperitur alia et alia species prudentiae: quare cum bonum domesticum, et bonum totius familiae sic aliud bonum a bono alicuius singularis personae, sicut bonum commune est aliud a bono aliquo singulari, oeconomicam prudentiam, per quam quis scit regere domum et familiam, oportet esse aliam a prudentia, qua quis novit seipsum regere. Tertia species prudentiae dicitur esse regnativa vel legum positiva. Nam sicut persona aliqua singularis est pars domus, ita domus est pars civitatis, et regni: et sicut bonum commune est aliud a bono alicuius singularis personae, sic bo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ determinatum ẽ qualiter a¬
genda sit ciuitas atq regnum
tempore patis. Reliquum ẽ
tractare de oꝑe bellico ut sciant
cres ⁊ printipes qualit̾ commit¬
tenda sint bellasnam ut pluri¬
mum belloꝵ inclustria ut p ꝑ
uegetium in libro de re milita¬
ri plus confert ad optinenda
uistoriam quam faciat multi¬
tudo. uł ⁊ fortitudo bellantium
opus autẽ bellicum ut patebit
in proseq̃ndo continetur sb̾mi¬
litari. quare si de opere bellico tẽ¬
tare uolumus uidendũ ẽ quid
sit militia ⁊ ad quid sit insti¬
tuta. ¶Sciendum igitur mi¬
litarem ẽẽ qͣndam prudentiam
siue qͣndam sp̃em prudentie. Pol¬
sumus autem qͣritum ad p̃sens
spestat distinguere quinq spẽs
prudentie suidelicet prudentiaz
singularem yconomicam. reg¬
natiuam politicari siue ciuilẽ
⁊nulitarem. Dr enim aliqͥs
hrẽ singularem uł ꝑticulatẽ
prudentiam qñ se ip̃m scit rege
⁊ gub̾nare ⁊ hec ẽ minor pru¬
dentia qͣm yconomica ⁊ regria¬

Expanded text:
 determinandum est qualiter sit civitas atque regnum tempore pacis. Reliquum est tractare de tempore bellico, ut sciant reges et principes qualiter committenda sint bella. Nam ut plurimum bellorum industria, ut patet per Vegetium in De re militari, plus confert ad obtinendam victoriam, quam faciat multitudo vel fortitudo bellantium. Opus autem bellicum ut patebit in sequendo continetur sub militari: quare si de opere bellico tractare volumus, videndum est quid sit militia, et ad quid sit instituta. Sciendum igitur militiam esse quandam prudentiam, sive quandam speciem prudentiae. Possumus autem, quanntum ad praesens spectat, distinguere quinque species prudentiae: videlicet prudentiam singularem, oeconomicam, regnatuvam, politicam sive civilem, et militarem. Dicitur enim aliquis habere singularem vel particularem prudentiam, quando seipsum scit regere et gubernare: et haec est minor prudentia, quam oeconomica et regna
Abbreviated transcription (Latin):
punitaꝵ timentur reges et
principes qñ nec amitis nec
aliis parcunt si uiderint eos
fore facere.timet igitur tũt
quilz ex populo forefatere.co¬
gitans se nõ posse punrtõem
effugere.Immo ut uult pħ̾s¬
ut magis timeantur ⁊ ut ui¬
rilius obseruent iusticiam.
magis punire ⁊ seuerus se
gerere contra amicos si cõntin¬
gat eos ualde forefacere . qͣm cõ¬
tra alios. ¶Tercio timentur
reges ⁊ principes rõne modi
puniendi ꝙ fi conuenit cum
adeo eoꝵ iudices ⁊ p̃poĩti latẽ¬
ter ⁊ caute se gerunt in puni¬
tõnib exeq̃ndis ⁊ in iusticia
facienda ꝙ mali effugere nõ
possunt quin puniantur dõ¬

Expanded text:
punitarum timentur reges et principes, quando nec amicis, nec aliis parcunt, si viderint eos forefacere.Timet igitur tunc quilibet ex populo forefacere, cogitans se non posse punitionem effugere.Imo, ut vult Phil magis timeantur, et ut virilius observent iustitiam, magis punire, et severius se gerere contra amicos, si contingat eos valde forefacere, quam contra alios. Tertio timentur reges et principes ratione modi puniendi: quod fieri contingit, cum ad eorum iudices et praepositos latenter et caute se gerunt in puniitonibus exequendis, et in iustitia facienda: quod mali effugere non possunt, quin puniantur
Abbreviated transcription (Latin):
gum põitiua .i. prudentia que
requirttur in rege ⁊ principãte
tuius ẽ leges ferre ⁊ regere regnũ
⁊ tiuitatemi. ẽ alia aprudentia
yconomica que requiritur in pa¬
trefamelias tuius ẽ gub̃nare do¬
mum. Immo qrͣtto bonũ ciuita¬
tis ⁊ regni excedit bonum dome¬
sticum ⁊ bonũ alicuius particr¬
laris persone: tanto prudentia
q̃ requuttur in rege d excede pru¬
dentiam patrisfarculias uł pru¬
dentiam alicuius ꝑticularis ho
getius in primo libro de re mi
ulꝰ meliora scire uł plura qua
principem cuius doctrina omni¬
b sb̃iestis prodesse pt̃. ¶Inde est
igitur ꝙ in erudiendo reges et
principes hũc totalem librum
diuisimus in tres libros qr ĩ pri¬
mo libro docuimus regem esse
prudentem prout rex aut prin¬
ceps ẽ quedami persona in se et
dociumus ip̃m ut ẽ pr̃familias
⁊ ut ht̃ dispensare bona domesti¬
ca. In t̾cio uero eruditur rex aut

Expanded text:
rudentia quae requiritur in rege et principante, cuius est leges ferre, et regere regnum et civitatem, est alia a prudentia oeconomica quae requiritur in patrefamilias, cuius est gubernare domum: immo quanto bonum civitatis et regni excedit bonum domesticum, et bonum alicuius particularis personae, tanto prudentia quae requiritur in rege oportet excedere prudentiam patrisfamilias, vel prudentiam alicuius particularis homgetius in primo libro de re milvel meliora scire, vel plura quam principem, cuius doctrina omnibus prodesse potest. Inde est igitur in erudiendo reges et principes, hunc totalem librum divisimus in tres libros. Quia in primo libro docuimus regem esse prudentem prout rex aut princeps est quaedam persona in se, et docuimus ipsum ut est paterfamilias, et ut habet dispensare bona domestica. In tertio vero eruditur rex aut
Abbreviated transcription (Latin):
qm timeri dicebatur enim su-¬
pra ꝙ principał intentio reg̃
⁊ cuiuscũq principantis esse
d inducere alios ad uirtutem.
omne ergo bñ agere ꝑ ꝙ ciues
st̃ mag̃ boni ⁊ uirtuosi d esse
magis intertum alegislatore
cum ergo si tiues ⁊ existentes
in regno bñ agant ⁊ obseruẽt
leges ⁊ mandata regis ex amo¬
re honesti ⁊ ex dilcõne qmͣ hñt
ad bonum commune ⁊ ad re-¬
gem. sint magis borii ⁊ uirtri¬
osi qͣm si hoc facerent timore
pene ⁊ ne punirẽtur mag̾ debẽt
appet̾e reges ⁊principes amari
a populis.⁊ ꝙ amore boni. po
ꝑftĩ ꝙ solo amore honesti ⁊ bõi
conimunis.⁊ ex dilcõne legis¬
latoris tuius ẽ intendere cõe bo¬
num quiescant male agere lõ¬
portuit ergo aliquos inducẽ ad
bonum et retrahere a malo ti¬
more pene eligibilius tñ ẽ ama¬

Expanded text:
quam timeri. Dicebatur enim supra quod principalis intentio regis et cuiuscunque principantis esse debet, inducere alios ad virtutem. Omne ergo bonum per quod cives sunt magis boni et virtuosi, debet esse magis intentum a legislatore. Cum ergo cives et existentes in regno si bene agant, et observent leges, et mandata regis ex amore honesti, et ex dilectione quam habent ad bonum commune et ad regem, sint magis boni et virtuosi, quam si hoc facerent timore poenae, et ne punirentur; magis debent appetere. reges et principes amari a populis: et quod amore boni, popperfecti quod solo amore honesti et boni communis, et ex dilectione legislatoris, cuius est intendere commune bonum, quiescant male agere: oportuit ergo aliquos inducere ad bonum, et retrahere a malo timore poenae. Elegibilius tamen est ama
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor erant principales ⁊ octo
quasi annexe sibi. S ic iuter has
xii. passiones enuineratas sequẽdo

Expanded text:
quatuor erant principales, et octo quasi annexae: sic inter has duodecim passiones enumeratas, sequendo
Abbreviated transcription (Latin):
ciues ⁊ maxime omnes reges ⁊
principes se hr̃e debent inducẽ¬
dis ux̃. nam prius qm eas du¬
sant diligenter debent primo
inquirere qualit̾ sint ornate ex¬
tĩorib bonis ut qũo sint nobi¬
les genere ⁊ qũo per tale conui¬
gium consequi possunt cuulez
potentiam ⁊ multitudinem a¬
micoꝵ. ¶Scdõ inuestigare de¬
bent qũo polleant corporalibus
bonis ut ꝙ sint magne statu¬
re et ꝙ h̾ant formositatem et.
pulcritudinẽ corporalem. ¶T¬
tio ꝙ non suffuit affluere boĩs
exteriorib ⁊ pollere corporalib
bonis nisi assint ibi bona m̃tis
⁊ anime debent inquirere qũo
uxores ducende sint temperate
et quomodo sint oꝑose cura ex¬
q om nes cuies et maxime reg̾.
⁊ print̃. non decet suas uxores.

Expanded text:
et maxime reges et principes se habere debent in ducendis uxoribus. Nam priusquam eas ducant, diligenter debent primo inquirere, qualiter sint ornatae exterioribus bonis: ut quomodo sint nobiles gerere, et quomodo per tale coniugium consequi possint civilem potentiam, et multitudinem amicorum. Secundo investigare debent, quomodo polleant corporalibus bonis: ut quod sint magnae statura, et quod habeant formositatem et pulchritudinem corporalem. Tertia, quia non sufficit affluere bonis exterioribus, et pollere corporalibus bonis, nisi adsint ibi bona mentis et animae, debent inquirere, quomodo uxores ducendae sint temperatae, et quomodo sint operosae circa exd omnes cives, et maxime reges et principes non dec
Abbreviated transcription (Latin):
que deseruiunt ad sufficientiã
uite decet eos in suis coniugib
nem amicoꝵ quam ꝙ ex tl̃i con¬
iugio acquiratur multitudo nũ¬
mis matis. ¶Uiso qũo reges et
principes in suis conui debent
querere ext̾iora bona. de leui p:
quales coniuges singuli ciues ac-¬
cipere debeant. nam si reges ⁊ prĩ¬
cipes decet accipere nobiles ut in¬
ter eos sit pax et digna societas
in omni coniugio nimia ĩꝑitas
in extessu siue sit scd̃m nobilita¬
tem siue scdm etatẽ ut plurimũ
est cã litigii. uł ⁊̃ est cã ꝙy coniu¬
ges sibi fidem non seruent. ut si¬
nimis nobilis nubat ignobili ñ
erit inter eos digna societas: sed
unus alt̾i ultra quam leges con¬
iugii requirant dñari conabit᷑.
Su ⁊ si nimis senes iuiaẽcłe nub¬
ant qr iuuenes societate senũ nõ
incitamentum ut sibi coniuges
fidem non seruent. q̃renda ergo
sunt ĩ coniuge tria predcã bona
ext̾ĩora. Uidelic honorabilitas ge
tonuiges aliqua proportio serue¬

Expanded text:
quae deserviunt ad sufficientiam vitae: decet eos in suis coniugibusnem amicorum, quam ex tali coniugio acquiratur multitudo numismatis. Viso quomodo reges, et principes in suis coniugibus debent quaerere exteriora bona: de levi patet quales coniuges singuli cives accipere debeant. Nam si reges, et principes decet accipere nobiles coniuges, ut inter eos sit pax et digna societas; in omni coniugio nimia imparitas in excessu, sive sit secundum nobilitatem, sive secundum aetatem, ut plurimum est causa litigii, vel est causa ut sibi coniuges fidem non servent. Ut si nobilis nubat ignobili, non erit inter eos digna societas, sed unus alteri, ultra quam leges coniugii requirant, dominari conabitur. Sic etiam si nimis senes iuvenculae nubat, quia iuvenes societate senum non it quoddam incitamentum, ut sibi coniuge fidem non servent. Quaerenda sunt ergo in coniuge tria praedicta bona exteriora. videlicet, honorabilitas genconiuges aliqua proportio reserve
Abbreviated transcription (Latin):
Restat udẽ qũo qͣntum ad bo¬
na aĩe querenda sunt in ea tẽ¬
perantia amor opositatis. Illd
enĩ bonum maxime uidetur ẽẽ
q̃rendum in femina ad cuius
oppo ͫ maxime incitatur. diceba
et insequi passiones modo oppo¬
sito se hñt. Ita ꝙ qnͣto quis ma¬
gis insequitur passiones minꝰ
agit scd̃m rõnem et econtrario.
tur it sint passionum insecu-
est de se magis uidentur esse in
sas passiones moderet ad quas¬
mulieres maxĩe incitantur. li¬
cet singulis uirtutib scd̾m mo¬
dum eis congruum feminas
pollere deceat tñ contradenda ẽ
perantia eo quod ad in tempe¬
rantiam femine maxime inci¬
tentur. decet ergo omnes tiues
hoc in suis coniugib q̃rere tã¬
to tamen hoc magis decet reges
toniuges temperatos ẽẽ decet ⁊̃
eas amare operositatẽ. quia cũ
aliqua persona otiosa existit:
leuius inclinatur ad ea que rõ
uetat. nam mens humana
ut innuit ph̾s .uiiͦ. pol. nescit

Expanded text:
Restat videre quomodo quantum ad boRestat videre quomodo quantum ad bona animae quaerenda sunt in ea temperantia, et amor operositatis. illud enim bonum maxime videtur esse qaerendum in foemina, ad cuius oppositum maxime incitatur. Dicebatet insequi passiones, modo opposito se habent, ita quod quanto magis insequitur passiones, minus agit secundum rationem, et econverso. tur, ut sint passionum insecutost de se magis videntur esse inssas passiones moderet, ad quasmulieres maxime incitantur; licet singulis virtutibus secundum modum eis congruum foeminas pollere deceat, tamen cum tradenda est perantia, eo quod ad intemperantiam foeminae maxime incitentur. Decet ergo omnes cives hoc in suis coniugibus quaerere: tanto tamen hoc decet reges coniuges temperatas esse. Decet eas etiam amare operositatem: quia cum aliqua persona ociosa existat, levius inclinatur ad ea quae ratio vetat. Nam mens humana ut innuit Philosophus 7. Polit
Abbreviated transcription (Latin):
magno gn̾e magna procedunt
Sic et in hominib si parentes
magni existant filii ut płimũ
magni nascuntur. Decet ergo
b magnitudĩem corporis. Tan¬
to tamen magis hoc decet reges
⁊ principes qnto ipsi circa ꝓprios
filios eo ꝙ ex eis dependeat bonũ
commune ⁊salus regni plus
sollicitari debent qͣm alii. ¶ Sodõ
int̾ bona corporis q̃renda ẽ in uxo¬
rib formositas ⁊ pulcritudo. nã
⁊ hoc facit ad bonum prolis. nã
sicut ut plurimum ex magniᷤ
nascuntur magni sic et ex pul-¬
cris nascuntur pulchri. Qre si
decet omnes cuies ⁊maxime re¬
ges ⁊ principes sollicitari ut pol¬
cet eos in suis uxorib querere i¬
magnitudinem et pulcritudĩe
corporalem. Uidetur autẽ pulcri¬
tudo coniugis solum facere ad bo¬
nitatem prolis. S ⁊̃ ad forni¬
catõem uitandam ad quam ui¬
tandam ẽ ip̃m coniugium ordi¬
natum. ¶ Uiso quomodo qͣnt̃
ad bona corporis q̃renda st̃ ĩ cõ¬
iuge magnitudo ⁊ pulcritudo

Expanded text:
magno genere magna procedunt: magno genere magna procedunt: sic et in hominibus, si parentes magni existant, filii ut plurimum magni nascuntur. Decet omnes bus magnitudinem corporis: tanto tamen magis hoc decet reges et principes, quanto ipsi circa proprios filios, eo quod ex eis dependeat bonum commune et salus regni, plus solicitari debent, quam alii. Secundo inter bona corporis quaerenda est in uxore formositas et pulchritudo. nam et hoc facit ad bonum prolis. Nam sicut ut plurimum ex magnis nascuntur magni: sic et ex pulchris nascuntur pulchri. quare si decet omnes cives, et maxime reges et principes solicitari, ut polcet eos in suis uxoribus quaerere magnitudinem, et pulchritudinem corporalem: videtur enim pulchritudo coniugis non solum facere ad bonitatem prolis, sed etiam ad fornicationem vitandam, ad quam vitandam est ipsum coniugium ordinatum. Viso, quomodo quantum ad bona corporis quaerenda sit in coniuge magnitudo, et pulchritudo.
Abbreviated transcription (Latin):
pera non seruilia que q̃ renda sit̾
in coniugib infra inpro seq̃ndo
patebit. ¶ Qd̃ autẽ hec bona cor
renda sint in uxore / sic pt̃ ostẽdi
nam lic coniugium ut in prece¬
denti capło dicebatur ordinetur
ad societatẽ debitam ad eẽ pacifi
cum et ad sufficientiã uite or
tandam. Inmo principalius
udetur ordinari coniugium
ad hec duo bona qͣm adhͨ predi¬
cta tria. nam bonũ fidei ut ꝙ cõ¬
iuges sibi fidem seruent qͣm ser¬
uando fornicatõem uitant. ⁊ bo¬
nũ prolis magis directe ꝑtinere
uidr̃ ad coniugium qm ea que
in precedenti capłõ diximus. Oĩ¬
a ergo illa uidentur facere ad for¬
nicatoem uttandam. ad fidem cõ¬
iugum seruandam ⁊ ad prolez
debite producendam in coniuge
q̃ri debent. ¶Uidemus ꝙ ma
gnitudo corporis facit ad bonum
prolis. nam filii qͣntitate corpo¬
ris. ut płmũ matrͥsant. qr to¬
tam corpulentam sb̃am qͦsd mo¬
do hñt a matre. Sicut ergo ĩ ali¬
us animalib ut płimum ex

Expanded text:
pera non servilia quae quaerenda sunt in coniugibus, multa in prosequendo patebit. Quod autem haec bona corpulchritudo quaerenda sint in uxore, sic potest ostendi. Nam licet coniugium, ut in praecedenti capitulo dicebatur, ordinetur ad societatem debitam, et ad esse pacificum, et ad sufficientiam vitae: otandam. immo principalius videtur ordinari coniugium ad haec duo bona, quam ad tria praedicta. Nam bonum fidei ut quod coniuges sibi fidem servent, quam servando fornicationem vitant et bonum prolis magis directe pertinere videntur ad coniugium, quam ea quae in praecedenti capitulo diximus. omnia ergo illa, quae videntur facere ad fornicationem vitandam, ad fidem coniugium conservandam, et ad prolem debite producendam, in coniuge quaeri debent. Videmus autem quod magnitudo corporis facit ad bonum prolis. Nam filii in quantitate corporis ut plurimum matrizant, quia totam corpulentam substantiam quodammodo habent a matre. Sicut ergo in aliis animalibus, ut plurimum ex
Abbreviated transcription (Latin):
stendebatur supra quale d
unam ostendimus ⁊̃ int̾ quas
int̾ nimia propinquitate cõuĩt¬
tos. ultius autẽ declarauimus
qualia bona extĩora querendast
in coniuge. reliquũ ẽ ut dicamꝰ
quõ conuiges ip̃oꝵ uiroꝵ bonis

Expanded text:
stendebatur supra, quale deunam. Ostendimus etiam inter quas inter nimia propinquitate coniunctos. Ulterius autem declaravimus, qualia bona exteriora sunt quaerenda in coniuge. Reliquum est ut dicamus, quomodo coniuges ipsorum virorum bonis
Abbreviated transcription (Latin):
bona feminaꝵ ait ꝙ bona corpo¬
ris feminaꝵ st̃ pulcritudo ⁊ ma¬
gnitudo. bona autẽ anime sũt
temperantia et amor opositatis
sine seruilitate. qͣntũ ergo ad bo¬
na corporis querenda est ĩ uxo

Expanded text:
bona foeminarum, ait, quod bona corporis foeminarum sunt pulchritudo, et magnitudo: bona vero animae, temperantia, et amor operositatis sive servilitatis. Quantum ergo ad bona corporis, q
Abbreviated transcription (Latin):
tas principaliter moderat desperat̃o¬
nem ne aliquiᷤ rõne difficultatis
desperet ne tendat in opera mag¬
no honore digna. humilitas aut̃
principaliter moderat ip̃am spem
ne aliquis umis sperans de ip̃obo¬
no ulcra rationem prosequatui
honores magnos. Erit gͥ omnis
magnanimus humilis modo qͦ
dictum est. ⁊ humilitas quodam¬
modo est idem quod mediocris
honoris amatiua quia ille dicitur
humilis qui moderans sꝑem adi
piscendi lonores magnos medi¬
ocriter tendit inhonores illos utͣ
autem humilitas sit idem simpli¬
citer quod diligere mediotres lo¬
nores. uł utrum sit idem simpli¬
citer cum uirtute illa quam ph̾s
distinguens a magnanimitate
apellat eam honoris amatiuam
nõ est presentis spetulationis. S
si inmoralib conting̾et nos ul¬
humilitas: quia illa dequaloqͣ¬

Expanded text:
itas principaliter moderat desperatioitas principaliter moderat desperationem, ne aliquis ratione difficultatis desperet, ne tendat in opera magno honore digna. Humilitas vero principaliter moderat ipsam spem, ne aliquis nimis sperans de ipso bono, ultra rationem prosequatur magnos honores. Erit igitur omnis magnanimus humilis modo quo dictum est. Et humilitas quodammodo est idem, quod mediocris honoris amativa: quia ille dicitur humilis, qui moderans spem ipsam ad adipiscendum honores magnos, mediocriter tendit in honores illos. Utrum autem humilitas sit idem simpliciter quod diligere mediocres honores, vel verum sit idem simpliciter cum virtute illa quam Philosophus distinguens a magnanimitate appellat eam honoris amativam? non est praesentis speculationis. Sed si in Moralibus contingeret nos ulhumilitate: quia illa de qua
Abbreviated transcription (Latin):
ultra quam ratio dcẽt tendat in
ea ratione bouitatis. Aliter esset¬
in magnos honores ⁊ ad magna
bona esse poͬt amagnanmitate ⁊
ab humulitate nõ tamen setundũ
rationem eamdem. nam prout tẽ¬
dando nulla bona. nõ retrahimur.
ratione difficultatis sumus mag¬
namini. S prout ea nõ prosequi¬
mur ultra quam ratio dc̃ãt ratõ¬
ne bonitatis. sumus humiles.¬
¶ Differt autem magnanimi¬
tas abhumilitate induobus. pͥ¬
mo quia magnammitas in quã¬
paliter impellit ⁊ ex ꝯñti retra¬
hit. ĩo magnanimus dr̃ alios de̾¬
picere nõ qr aliis uitiose mniurie¬
tur sz quia est tanti cordis ⁊ sit
impellitur a uirtute ut potius
despiciat opera ⁊ uerba hominum
quai uelit propter ea desistere
ab operib uirtuosis. humulitas &
sequenti impellit. iõ humilis dr̃
alios reueri. quia considerans ꝓ¬
prios defc̃s in rebus licitis ⁊ honeᷤᷤ¬
tis alios reueretur. ¶Secundo
differt lec ab ila quia magnamim¬

Expanded text:
ultra quam ratio dictet tendat in ultra quam ratio dictet tendat in ea ratione bonitatis. aliter eniin magnos honores, et ad magna bona, esse potest a magnanimitate, et ab humilitate: non tamen secundum rationem eandem. Nam prout tendendo in illa bona non retrahimur ratione difficultatis, sumus magnanimi: sed prout ea non prosequimur ultre quam ratio dictat, ratione bonitatis sumus humiles. Differt ergo magnanimitas ab humilitate in duobus. Primo, quia magmanimitas principapaliter impellit: et ex consequenti retrait. Ideo magnanimus dicitur alios despicere, non quod aliis vitiose iniurietur, sed quia est tanti cordis, et sic impellitur a virtute, ut potius despiciat opera et verba hominum, quam velit propter ea desistere ab operibus virtuosis. Humilitas ausequenti impellit. ideo humilis dicitur alios reuereri, quia considerans proprios defectus, in rebus licitis et honestis alios reueretur. Secundo differt haec ab illa, quia magnanim
Abbreviated transcription (Latin):
modo magnum bomuni. Magnũ
autem bonum in quantum mag¬
num nos rechait ne ꝓetsequam
illud ratione difficultatis. prout
uero bomn est noᷤ allicit tent tẽ¬
damus imp̃migͥ circa magnos
honores ⁊circa magna bona dupͥ¬
contĩgit concigit peccare. Primo
si ultra quam ratio dcẽt pr̃oseqͣm᷑
ea inquantum bona sunt. Secũ
do infra quam ratio dc̃ec retraba-¬
mus nos ab illis eo quod ardua
⁊ difficilia sint. quare circa talia
duplici iurtute indigemus. una
impellente nos ne trahamur pp̃
difficultatem ⁊ hec est magna¬
nimitas. ⁊ alia nos retrahente
ne ultra rationem tendamus ĩ
illa ratione bonitatis ⁊ hec ẽ hu¬
militas. ¶Omnis ergo magna¬
nimus humilis est nam cum impͥo
sit ẽẽ magnanimum nõ entem. bo¬
autem bonus sit si ultra quod tatõ
dc̃et prosequatur honores. de ncc̃ita¬
te cum magnanimitas impellit
nos in aliqua magna bona ne re
trahamur ratione difficultatis or
quod ei sit annexa humilitas ne

Expanded text:
modo magnum bonum. Magnum modo magnum bonum. Magnum autem bonum, ratione qua magnum est, nos retrahit, ne prosequamur illud, ratione difficultatis. Prout vero bonum est, nos allicit, ut tendamus in ipsum. Ergo circa magnos honores, et circa magna bona dupliciter contingit peccare. Primo, si ultra quam ratio dictet prosequamur ea inquantum bona sunt. Secundo, si infra quam ratio dictet retrahamus nos ab illis, eo quod ardua et difficilia sint. Quare circa talia duplici virtute indigemus. Una impellente nos, ndifficultatem, et haec est magnanimitas: et alia retrahente nos, ne ultra rationem tendamus in illa ratione bonitatis, et haec est humilitas. Omnino ergo magnanimus humilis est. nam cum impossibile sit esse magnanimum non existentem boautem bonus sit, si ultra quam ratio dictet prosequatur honores, de necessitate cum magnanimitas impellit nos in aliqua magna bona, ne trahamur ratione difficultatis, oportet quod ei sit annexa humilitas, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ratõnem qr moderant passiones
nr̃as ne deuiemus a bono rat̃ois
S quod passiones abono deuiare
nos faciant setundum ratõnem
secundo prout nos retrabunt ab
eo ꝙ ratio dc̃at. quare cum passi¬
ones nos inclinant ad aliquid
contra rationem indigemus uir¬
tute retrahente ut p intemperã¬
cia per quam retrahimͣ᷑ a delcãtõ¬
nib sensibilib s cum passiones
nos retrahunt ab eo quod ratõ
dcãt nõ indigemus uictute re¬
trahente s magis r̃epellente ut
patet infortitudine que magis nos
impullit ad peritula bellica quam¬
nos retrabat ab illis Cum ergo re¬
there ⁊ impellere sint quodammodo
uirtus principaliter moderans pas¬
sioues impellentes nos ab ea quod
ratio dcãt Inde est ergo quod si u¬
num ⁊ id̃ alit̾ ⁊ aliter acceptum nõ
retrahit ⁊ impellit. oportebit cita
illud dare duas untutes nram in¬
pellentem ⁊ aliam retrahentem.ui¬
demus enim quod magnammi¬
tas ẽẽ ht cirta magnos honores
Magnus aũt honor est quodã¬

Expanded text:
rationem, quia moderant passiones nostras, ne deviemus a bono rationis. Sed quod passiones deviare nos faciant a bono secundum rationem Secundo, prout nos retrahit ab eo quod ratio dictat. Quare cum passiones nos inclinant ad aliquid contra rationem, indigemus virtute retrahente nos, ut patet in temperantia, per quam retrahimur a delectationibus sensibilibus. Sed cum passiones nos retrahunt ab eo quod ratio dictat, non indigemus virtute retrahente, sed magis impellente, ut patet in fortitudine, quae magis nos impellit ad pericula bellica, quam retrahat nos ab illis. Cum ergo retrahere et impellere sint quodammodo virtus principaliter moderans passiones, et impellens nos ab eo quod tat. Inde est ergo quod si unum et idem aliter et aliter acceptum nos retrahit et impellit, oportebit circa illud dare duas virtutes. unam impellentem, et aliam retrahentem. Videmus autem quod magnanimitas est circa magnos honores. Magnus autem honor est quodam
Abbreviated transcription (Latin):
qua lo᷑ pħ̃s quam apellat hono¬
ris amatuam quia tendit mn
mediocres ut uidetur quedam
humilitas dici põt s si sic dicum
quedam dubietates insurgunt
nam omnis magnanimus est hono¬
ris amatiuus sicut omnuis magnifi¬
cus est liberalis. q̃r si honoris amati¬
ua ẽet quedam humilitas: omnis
magnanimus est humilis ꝙ ur¬
ẽẽ oppoͫ in adiecto qr humił alios
reu̾etur. magnanimus uero ut
endum est gͥ quod nisi omnis e¬
magnanimus ẽẽ humilis nõ de¬
dissemus principib congruum do¬
cumentum qr docuissemus eos ẽẽ
sine uirtutib cum abq humilita¬
te uirtutes hri nõ possint ad płe¬
uam gͦ declarationem ueritatis

Expanded text:
t honoris amativam, quia tendit in mediocres honores, quaedam humilitas dici potest. Sed si sic dicimus, quaedam dubietates insurgunt. Nam omnis magnanimus est honoris amativus, sicut omnis magnificus est liberalis: quare si honoris amativa esset quaedam humilitas, omnis magnanimus esset humilis: e oppositum in obiecto, quia humilis alios reveretur, magnanimus vero  ut endum igitur quod nisi omnis magnanimus esset humilis, non dedissemus principibus congruum documentum, quia docuissemus eos esse sine virtutibus, cum absque humilitate virtutes haberi non possint. Ad plenam igitur declarationem verit
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tercia uia ad hoc proban¬
dum sumitur ex appetitu la
dem ⁊ głam. inde est igitur ꝙ
lierib quas credunt amicas
eẽ reuelant secreta uiroꝵ cred̃t̃
enim ex hoc ẽe in quadam ex¬
cellentia. et laudari apud eas

Expanded text:
Tertia via ad hoc probandum, sumitur ex appetitu laudem et gloriam. Inde est igitur qulieribus, quas credunt amicas esse, revelant secreta virorum. Credunt enim ex hoc esse in quadam excellentia, et laudari apud eas;
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ batbaras. femina ⁊ seruus
eundem hñt ordinem. Utebant̃
enim illi coniugib tanquam
serius. S hoc ideo contingebat
ut recitatur. ibidem quia inter
barbaros nullus est naturaut᷑

Expanded text:
inter Barbaros foemina et servus eundem habent ordinem. utebantur enim illi coniugibus tanquam servis. Sed hoc ideo contingebat ut recitatur ibidem quia inter Barbaros nullus est naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ filii sunt quedam pars paren-¬
t᷑um. nam filius ẽ quedam parᷤ
a parentib abstisa. pars aut̃
magis unitur toti qr comp̃¬
henditur ab ip̃o: quam totum
uniatur parti qd̃ ab ea comp̃¬
hendi non pt̃. in toto enim est
assignare aliquid qd̃ multum
distat aparte. S nichil est in
parte ꝙ multum discet a toto
qͣr si pars moueretur ad amo¬
rem totius non adeo feruent̾
diligeret ip̃m qr uidet in ipso
toto aliqua que multũ dista¬
rent ab ip̃a. S si totũ moue¬
retur ad amorem partis uehx¬
mentius amaret eam. qr nich
aspiceret in parte qd non esset
ꝓpinquum ei. filius ergo qui
est quedam gleba a parentib
descendens et qr ẽ quedam pars

Expanded text:
 filii sunt quasi quaedam pars parentum: Nam filii est quaedam pars a parentibus abscisa. Pars autem magis uniatur toti, quia apprehenditur ab ipso; quam totum uniatur parti, quod ab ea comprehendi non potest. In toto enim est assignare aliquid, quiod multum distat a parte: sed nihil est in parte, quod multum distet a toto, quare si pars movetur ad amorem totius, non adeo ferventer diligere ipsum, quia videret in ipso toto aliqua quae multum distarent ab ipsa. Sed si totum moveretur ad amorem partis, vehementius amaret eam; quia nihil aspiceret in parte, quod non esset in toto. Filius ergo, qui est quaedam gleba a parentibus descendens, et quia est quaedam pars
Abbreviated transcription (Latin):
apud parentes est maior terti.¬
tudo de prole. ex hac autẽ rõne
filios quam pr̃es qr de illis cer¬
tiores sunt. ¶Tercia uia ꝓbãs
hoc idem sumitur ex unione pa¬
rentum ad filos nami filii sunt
magis propinqui ⁊ magis uni¬
ti parentib qͣm econtrario. Qrͣe
cum amor quandam unionem
incportet filii tanq̃m magis u¬
niti et in agis ꝓpinqui paren¬
tib magis diligũtur ab eis ꝙͣ
econtrario. Sic enim ymagĩa¬

Expanded text:
apud parentes est maior certiapud parentes est maior certituido de prole. Ex hac autem ratione filios, quam patres: quia de illis certiores existunt. Tertia via probans hoc idem, sumitur ex unione parentum ad filios. Nam filii sunt magis propinqui et magis uniti parentibus, quam econverso, quare cum amor quandam unionem importet, filii tanquam magis uniti et magis propinqui parentibus, magis diliguntur ab ipsis, quam econverso. Sic enim imagina
Abbreviated transcription (Latin):
sint dr̃e quid sit diligendũ. Im¬
discernere parẽtes ab aliis ñ ita¬
tim per amorem afficiuntur
ad illos. s per processum tpr̃is
qñ possunt discernere parentes
ab aliis incipiunt diligere diu¬
turnior est ergo amor parentuz
ad filios qm eꝯͣrio: qͣr fortior ⁊
uehementior. ¶Sod̾a uia ad
inuestigandum hoc id̾ sũitur
ex certitudine prolis. nam parẽ¬
tes magis st̃ certi de sua prole.
quam proles de suis parentibz¬
sproles autem certificari nõ pt̃
qui fuerunt parentes eius. ni¬
si ex quibzdam signis uel au¬
ditu. ut qr puer uidet persõas
aliquas magis affici ad eum
quam alias, arguit illas ẽẽ pa
is. Idõ sic ẽẽ putat. In princi¬
pio autem natiuitatis eius
non est illius cognitõnis ut
possit cognoscere a qua matre ꝓ¬
cedit uł a quo pr̃e parentes tñ
statim cognitõnem hñt de ip̃a
prole. Ideo magis possunt certi¬
econtrario. nam siint̾ parentes
et filios ẽ amor naturalis. tãto
hiꝰ amor erit ualidior qͣnto

Expanded text:
iligendum. imdiscernere parentes ab aliis, non statim per amorem efficiuntur ad illos; sed per processum temporis, quando possunt discernere parentes ab aliis, incipiunt eos diligere. Diuturnior est ergo amor parentum ad filios, quam econverso: quare fortior et vehementior. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex certitudine prolis. Nam parentes magis sunt certi de sua prole quam proles de suis parentibus: proles enim certificari non potest qui fuerint parentes eius, nisi ex quibusdam signis, ut quia puer videt personas aliquas magis affici ad eum quam alias, arguit illas parentesis, ideo sic esse putat. In principio tamen nativitatis eius non est illius cognitionis ut possit cognoscere a qua matre procedit, vel a quo patre. Parentes tamen statim cognitionem habent de ipsa prole: ideo magis possunt certiameconverso. nam si inter parentes et filios est amor naturalis, tanto huiusmodi amor est validior, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
ne spei quia si momnibus se
crederent de ficere nich attemp¬
tarent ⁊ peridicaretur regnum ¶ Sex¬
to nõ decet eos esse muerecundos
eo modo quo senes existunt ut ꝙ
nõ curent de bonoris statu. ⁊ quod
magis studeant cirta utilia quã
circa opera honore digna nõ deiz
tamen eos uerecundari quia in¬
decens est ip̃os operari turpia ex
quibus uerecunsati consurgit.
mun sunt laudabiles ⁊ qui sunt
mores eorum qui instatu ⁊ qualr

Expanded text:
nae spei: quia in omnibus se nae spei: quia in omnibus se crederent deficere, nihil attetarent, et periclitaretur regnum. Sexto non decet eos esse inverecundos eo modo quo senes existunt. ut quod non curent de honoris statu, et quod magis studeant circa utilia, quam circa opera honore digna. Non decet tamen eos verecundari: quia indecens est ipsos operari turpia, ex quibus verecundia consurgit. num sunt laudabiles, et qui sunt mores eorum
Abbreviated transcription (Latin):
debeant selir̃e nani constat quod
defacili creditui ut pĩ nõ tamẽ
d eos ẽẽ incredulos s consideratiᷤ
condicõnibus personarum debẽt
ad hibere fidem hus que eis dicun-¬
tur secundum dictamen ⁊ ordinẽ
rõnis. ¶ Secundo nõ decet eos eẽ
suspitiosos ut omnia referant
in det̾iorem partem quia ex hoc cõ¬
ting̾et eos ẽẽ seueros. ⁊ inmmisera¬
tiuos ⁊incur̾rent maliuolenciã
subditorum. ¶Tertio nõ decet
eos ẽẽ cimidos ⁊ pusillanimes
inmo fortes ⁊ magnaminos qr
cum negõ respiciencia totum
regnum circa que reges ⁊ prin¬
cipes insudare debent sint mag¬
na ⁊ ardua oz eos ẽẽ fortes et
magnanimos. ¶Quarto de¬
testabile est ip̃os ẽẽ illiberales
namcum supra deuircutibus
tractabatur sufficienter ostẽsũ
fuit quod nõ solum decet reges
⁊ principes ẽẽ liberales faciendo
mediocres sumptus s etiã qͥit
eos ẽẽ magnificos magnifica
faciendo. ¶ Quinto oz eos eẽ bo¬

Expanded text:
debeant habere. Nam constat quod debeant habere. Nam constat quod cili creditivi, ut pueri: non tamen decet eos esse incredulos, sed consideratis conditionibus personarum, debent adhibere fidem iis quae eis dicuntur secundum dictamen et ordinem rationis. Secundo non decet eos esse suspitiosos, ut omnia referant in deteriorem partem: quia ex hoc contingeret eos esse severos et immiserativos, et incurrerent malivolentiam subditorum. Tertio non decet eos esse timidos et pusillanimes, immo fortes et magnanimos: quia cum negocia respicientia totum regnum, circa quae reges et principes insudare debent, sint magna et ardua, oportet eos esse fortes et magnanimos. Quarto detestabile est ipsos esse illiberales. Nam supra cum de virtutibus tractabatur, sufficienter ostensum fuit, quod non solum decet reges et principes esse liberales, faciendo mediocres sumptus: sed etiam congruit eos esse magnificos, magnifica faciendo. Quinto oportet eos esse bo
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃i inlonore ⁊ uult reputarr se¬
nes autem sicut deficiunt inui¬
ta ⁊ in hũoribus ⁊ incalore nã¬
turali sic deficiunt in animo ⁊
nõ curant reputari. quare qͣ
eos ẽẽ inuerecundos. ¶Posset ã
una causa assignari que qͣi
communis est ad omnia tat¬
ta: dictum est enim senes eẽ
frigidos frigidum autem om¬
ma constipat ⁊ constringit et
constringendo ea reddit ip̃a gͣ¬
uiora ⁊ facit ea appetere infe¬
riorem locum. uidemus enim
quod esea frigida ⁊ grauia in
inferiori loco collocantur/ cali¬
da uero ⁊ leuia insuperiori. Se¬
nes ergo quia fugidi sunt ex
frigiditate constipantur ⁊ recͣ¬
huntur inse ip̃is ⁊ reddinitur
minobiles ut nͨ audeant nich cre¬
dant nncħ sperent ⁊ ut nõ curent
excellere nec cururent reputari qr
frigidi nõ est appecere locum supe¬
riorem sed inferiorem. ¶Uiso
quisunt mores senum utupera¬
biles de leui pat̾e põt quomodo re¬
ges ⁊printipes ad huius mores

Expanded text:
haberi in honore, et vult reputari. Sehaberi in honore, et vult reputari. Senes autem sicut deficiunt in vita, et in humoribus, et in calore naturali: sic deficiunt in animo, et non curant reputari. quare contingit eos esse inverecundos. Posset autem una causa assignari, quae quasi communis est ad omnia tata. Dictum est enim senes esse frigidos. Frigidus enim omnia constipat, et constringit: et constringendo ea, reddit ipsa graviora, et facit ea appetere inferiorem locum. Videmus enim quod elementia frigida et gravia in inferiori loco collocantur: calida vero et levia superiori. Senes ergo, quia frigidi sunt, ex frigiditate constipantur, et retrahantur in seipsis; et redduntur immobiles, ut nihil audeant vel credant; nihil sperent, et ut non curent excellere, nec curent reputari: quia frigidi non est appetere locum superiorem, sed inferiorem. Viso qui sunt mores senum vituperabiles; de levi patere potest quomodo reges et principes ad huiusmodi se
Abbreviated transcription (Latin):
se uiuere in futuro: senes inspe¬
rando deficiunt ⁊ modica se co¬
gitant fr̃uros. nõ enim uiuunt
nec delectantur inseperandoset
in memorando hu̾ius autem si¬
gnum est quia libenter quilib
tractat ea inquibus delectatur.
uidemus autem cum senes adĩ¬
icem congregantur semper re¬
citant res gestas quas fecerunt
nõ autem delectantur ireti
tando res fiendas quas sunt fcuri
eo quod indeant se multa fecisse
⁊ cogitant se pauca fc̃uros. sunt
ergõ difficilis spei quia insperã¬
do deficiunt ⁊ panca se fac̾e sperãt
¶Sexto senes sunt nuerecũdi
⁊ merubescitiui nam senes quia
illiberales sunt magis curant
de utili quam de honesto. mag̾
enim student ad utilitatem quã
ad ea que requirit honoris sta
uerecundia ergo cum sit timor
in honorationis nõ competit se-¬
mbus quia magis curant de
utili quam de honore tota enĩ
causa quare aliquis est ueres¬
dus ut uult. ph̾s. est quia uult

Expanded text:
se vivere in futuro: senes in spese vivere in futuro: senes in sperando deficiunt, et modica se cogitant facturos. non enim vivunt, nec delectantur in sperando, sed in memorando. Huiusmodi autem signum est. Quia quilibet libenter tractat ea, in quibus delectatur. Videmus autem quod cum senes adinvicem congregantur, semper recitant res gestas, quas fecerunt. non autem delectantur in tando res fiendas, quas sunt facturi, eo quod videant se multa fecisse, et cogitent se pauca facturos. Sunt ergo difficilis spei, quia in sperando deficiunt, et pauca se facere sperant. Sexto senex sunt inverecundi, et inerubescitivi. Nam senes quia illiberales sunt, magis curant de utili quam de honesto. Magis enim student ad utilitatem, quam ad ea quae requirit honoris statricorum. Verecundia ergo, cum sit timor inhonorationis, non competit senibus; quia magis curant de utili, quam de honore. Tota enim causa, quare quis est verecundus ut vult Philosophus est, quia vult
Abbreviated transcription (Latin):
tes ergo meis suam spem ⁊ confiden¬
tiam nõ audent expensas facere.
¶Rursus illiberales sunt ex experi¬
entia temporis quia enim multis
annis iuxerunt credibile est eos
fuisse passos indigentias multas.
timentes ergo indigentiam pati
illiberales fiunt .contingit etiam
eos illiberales ẽe quia magis ui¬
uunt memoria quam spe cogitãt
enim se multum ux ẽẽ inp̾terito
⁊ parum uicturos infuturo. Ideo qr
memoria est preteritoruim ⁊ spes
futurorum ño niuint spe nec cõ¬
fidunt de eis que debent acquirere
infuturo s uiuunt memõ ⁊ confi¬
dunt dehus que adquisiunt ni
preterito quaͣ ͤ nõ confidentes de
acquirendis fiunt illiberales ⁊ac¬
quisita nõ de facili tribuunt.
¶Quinto sunt male spei nichil eĩ
bene sperant. s cuta omma se de¬
fic̾e credunt/ causa aũt hius as¬
signata est in precedentib nam
sispes est futurorum ⁊ memo p̾
teritorum ⁊ senes multum uixe¬
runt inpreterito ⁊ parum credũt

Expanded text:
tes ergo in eis suam spem et confidentes ergo in eis suam spem et confidentiam, non audent expensas facere. Rursus illiberales sunt ex experientia temporis: quia enim multis annis vixerunt, credibile est eos fuisse passos indigentias multas. Timentes ergo indigentiam pati, illiberales fiunt. Contingit etiam eos illiberales esse, quia magis vivunt memoria, quam spe. Cogitant enim se multum vixisse in praeterito, et parum victuros in futuro. Ideo quia memoria est praeteritorum, et spes est futurorum: non vivunt spe, nec confidunt de iis quae debent acquirere in futuro, sed vivunt memoria, et confidunt de iis quae acquisiverunt in praeterito. quare non confidentes de acquirendis, fiunt illiberales, et acquisita non de facili tribuunt. Quinto sunt malae spei. nihil enim bene sperant, sed circa omnia deficere credunt. Causa autem huiusmodi assignata est in praecedentibus. Nam si spes est futurorum, et memoria praeteritorum, et senes multum vixerunt in praeterito, et parum credunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia senes uixerunt multis
aunis ẽẽ nõ põt quin in mul¬
tis peccauerint. ⁊ ideo sunt ma¬
le suspitiosi ⁊ omnia indec̾ius es¬
timant. ¶ Tertio senes sunt pu¬
sillanimes ⁊ timidi: pusillãntes
enim sunt quia sunt humiliati
a uita pp̃ enim multum uiuere
sunt humiliati ⁊ defecerunt. sic̾
ergo deficiunt in eis humores ⁊
uita sic deficit meis cor ⁊sunt pu¬
sillanimes sunt ⁊̃ timidi quia
ponitur exũs in aliqua dispõne¬
passione naturaliter passionat᷑
passione illa. cum ergo timidi
efficiantur frigidi quitunq est
naturaliter frigidus sequitur
quod sit naturaliter formido¬
bra naturaliter frigida. ¶Qrto
ma enim ut plurimum sequi
complexiones corporis sicut gͥ
senes in proprus corporibus
defitiunt in humoribus ⁊ in
uital sic indecur ip̃is quod om¬
nra eis deficiunt timentes gͦ
defcm̃ patissunt illiberales ⁊ nõ
audent expendere inmo uidẽ¬
tes sic se deficerenõ confidunt
de proprus uiribus sed solum
confidũt dehus que hñt. ponẽ¬

Expanded text:
quia senes vixerunt multis annis, esse npn potest quin in multis peccaverint. Ideo sunt male suspitiosi, et omnia in deterius aestimant. Tertio senes sunt pusillanimes, et tumidi. Pusillanimes enim sunt, quia sunt humilitati a vita. propter enim multum vivere sunt humilitati, et defecerunt. Sicut ergo deficiunt in eis humores, et vitam: sic deficit in eis cor, et sunt pusillanimes. Sunt etiam timidi: quiaponitur, existens in aliqua passione, naturaliter passionatur passione illa. Cum ergo timidi efficiantur frigidi, quicunque est naturaliter frigidus, sequitur quod sit naturaliter timidobra naturaliter frigida. Quarto ma enim ut plurimum sequitur complexiones corporis. Sicut ergo senes in propriis corporibus deficiunt in humoribus, et in vita: sic videtur ipsis, quod omnia eis deficiant. Timentes ergo defectum pati, sunt illiberales, et non audent expendere. immo videntes sic se deficere, non confidunt de propriis viribus, sed solum confidunt de iis quae habent. Ponen
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ primo septennio post retep¬
tõnem baptismatis ⁊ sacramẽ¬
toꝵ ecc̃e principaliter est insistẽ¬
dum quo habeant bene disposi¬
tum corpus. nam qr in primiꝰ
septem annis pueri qĩ omni¬
no carent rõnis usu nec cõmo¬
de assuesci potuerunt ad oꝑa
uirtutum nec ad scientificas
considerationes. si eĩ aliquid

Expanded text:
in primo septennio post receptionem baptismatis et sacramentorum Ecclesiae, principaliter est insistendum quomodo habeant bene dispositum corpus. Nam quia in primis septem annis pueri quasi omnino carent rationis usu, nec commode assuesci poterunt ad opera virtutum, nec ad scientificas considerationes. Si enim aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
se in illis ꝑtib oruindum. Si
ergo sic est in ydiomatib laitoꝵ
multo magis hoc erit in ydiom¬
ate lr̃ali qđ est phitum ydio¬
ma. Uidentes enim phi nullũ
minum et cursus astroꝵ ⁊ a
lia de quib disputare uolebãt
inuenerunt sibi. q. ꝓpͥũttum y¬
ma lr̃ale qđ constituunt adeo
latum ⁊ copiosum ut ꝑ ip̃m poᷤ.¬
sent omnes suos conceptus suf¬
ficient̾ exprimere. qr si hoc ydio¬
ma ẽ adõ completum ⁊ alia. y¬
diomata non possumus recte ⁊
distincte loqui nisi ab infantia
assuescamus ad illa: ex parte e¬
loq̃ntie idelicet ut recte ⁊ distĩc¬
te loquamur ydioma latinum
Si uolumus lr̃as discere debe¬
mus ab infantia lr̃is ĩsudare.
¶Scd̃a uia ad inuestigand̃
hoc id̃ sumiturꝰ ex ꝑte attentõ¬
nis et feruoris qui est in studi¬
oadhibendus. nũqͣm aut̃ quis
bñ studet nisi sit feruens ⁊ atẽ
tus ccͣ studium: cum igit᷑ cõsue
opera illa ad que sumus ab ip̃a
infantia assueti. qr quilz ẽ ma-

Expanded text:
se in illis partibus oriundus. Si ergo sic est in idiommatibus laicorum, multo magis hoc erit in idiomate literali, quod est Phisicum idioma. Videntes enim Philosophi minum, et cursus astrorum, et alia de quibus disputare volebant, invenerunt sibi quasi proprium ima literale: quod constituerunt adeo latum et copiosum, ut per ipsum possent omnes suos conceptus sufficienter exprimere. Quare si hoc idioma est completum, et alia idiomata non possumus recte et distincte loqui, nisi ab ipsa infantia assuescamus ad illa: ex parte eloquentiae, videlicet ut recte et distincte loquamur idioma latinum, si volumus literas discere, debemus ab ipsa infantia literis insudare. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte attentionis et fervoris, qui est in studio adhibnedus: nunquam autem quis bene studet, nisi sit fervens, et tus circa studium. Cum ergo consuetilla opera, ad quae sumus ab ipsa infantia assueti: quia quilibet est