comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mendat. Quippequiauox preibat uerbũ. rectũ erat ut primũ ad nuntiaree. quod postea
ex eode uerbo consonũ sonuisset. Praedicans in desertoiudeȩ acdicens. penitentiã agite
ad ꝓpinquauit eni regnũ glorum. Porro dicens reculit adhocquodait. poenitentiã
agite. praedicansuero adillud quoddixerat. quia ad propinquauit regnũ çelorum.
Nequeeni duo pariter uerbageminari poterant. absq intelligentia ubin ec apex iotae
uacat amysterio. Paenitentiã igitur agercest prioris uitacerrores insepunire. deinde promis¬
sionibus regnicelestis speanimos ad supernã erigere. atq ad melioris uitac actus studia p¬
uocare: Nihilenim ad persuadendũ animos auditorũ magis ualere poterit. qua spes
acternȩ ꝓmissionis. & mncuis tormentorũ . atq comminateo diuinaemaiestatis.
Quaenimirũ satis ad persuadendũ apta conspiciens diuina prouidentia uoluit dicen¬

Expanded text:
mendat. Quippe quia vox praeibat verbum, rectum erat ut primum annuntiaret, quod postea mendat. Quippe quia vox praeibat verbum, rectum erat ut primum annuntiaret, quod postea ex eodem verbo consonum sonuisset; praedicans in deserto Judaeae, ac dicens: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Porro, dicens, retulit ad hoc quod ait, poenitentiam agite; praedicans vero, ad illud quod dixerat: Quia appropinquavit regnum coelorum. Neque enim duo pariter verba geminari poterant absque intelligentia, ubi nec apex vel iota vacat a mysterio. Poenitentiam igitur agere, est prioris vitae errores in se punire, deinde promissionibus regni coelestis spe animos ad superna erigere, atque ad melioris vitae actus studia provocare. Nihil enim ad persuadendum animos auditorum magis valere poterit, quam spes aeternae promissionis, et metus tormentorum, atque comminatio divinae majestatis. Quae nimirum satis ad persuadendum apta conspiciens divina providentia, voluit dicen
Abbreviated transcription (Latin):
crescebit & confortabatur. plenus sapientia & gratiadi eratim illo. Etibant parenteseius
pomnes annos inhicrusalem indie sollemm puschȩ. Acdeinceps Cum factuscet̃ annorũ
duo decim ascendentib illis in hiero solrmã secundũ consuctudinẽ dici festi. Consũ ma¬
tisq dicbus cũredirent. remansit puerihs inhierusalẽ. Et cum requisissent eum. inue¬
nerunt cũ in medio doctorũ: acdemdescriptũ est: Quod descenditcũ eis etuenit pa¬
iareth &erat subditusillis: Ex quonimirũ datur intellegi. quod in cisdem
diebus quibus a principio eepit habitare nar areth. ad huc eoibidem commo¬
rante uenitiohannes indeserto parareuiã aduentuscius. & praedicabat penitentiam
& quod adͥ propinquabat regnũ cȩlorũ. At quec adem primũ ueritatis preco adnunti¬
at quod demũ perscipsaueritas. auctoritatesua predicat obsalutẽ hominis ac com¬

Expanded text:
crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei erat cum illo. Et ibant parentes ejus crescebat et confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei erat cum illo. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem in die solemni Paschae . Ac deinceps: Cum factus esset annorum duodecim, ascendentibus illis in Hierosolymam, secundum consuetudinem diei festi; consummatisque diebus, cum redirent remansit puer Jesus in Jerusalem. Et cum requisissent eum, invenerunt eum in medio doctorum . Ac deinde scriptum est, quod descendit cum eis et venit Nazareth, et erat subditus illis . Ex quo nimirum datur intelligi, quod in eisdem diebus, quibus a principio coepit habitare Nazareth, adhuc eo ibidem commorante, venit Joannes in desertum parare viam adventus ejus, et praedicabat poenitentiam, et quod appropinquasset regnum coelorum. Atque eadem primum veritatis praeco annuntiat, quae demum per se ipsa Veritas auctoritate sua praedicat ob salutem hominis, ac com
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud quandolucas pterrenas potestates. morchistorigraphorum ex pressius preconẽ
xp̃i ad praedi candũ uenis sed elarat. Namtuncxp̃s ut conicitur ferie in fraocto anno¬
rumerat. Nuncuero iam circatriginta annorũ spaciauersabatur. Intantũ siqui d ẽ
ipsa tunc cõmutata sunt tẽpora. ut & iudcam prlatus presideret & regnũ ꝑtetrarchi¬
as diuisũ sub principib sacerdotũ anna& caiphacommemorctur. Quo profecto
patet matheum perhoc quod ait indiebus illis. nontantũ pueritiae tempus insinu asse.
sed om̃s dies quo cocperat habitarenar areth. usquedũ ascender& & ipsedegalilea ut
baptir aretur aiohanne. contiguos uoluit demonstrare. Inquibus ergodiebus cum
adhucnar areth parentibus subditus habitass&. uenit iohannes praedicans bap¬
tismũ paenitentiac in descrto. Namolucas hocinsinuatdicens Pucrautem

Expanded text:
alios, quando Lucas per terrenas potestates, more historiographorum, expressius praeconem alios, quando Lucas per terrenas potestates, more historiographorum, expressius praeconem Christi ad praedicandum venisse declarat. Nam tunc Christus, ut conjicitur, ferme infra octo annorum erat, nunc vero jam circa triginta annorum spatia versabatur. In tantum siquidem ipsa tunc commutata sunt tempora, ut et Judaeae Pilatus praesideret, et regnum per tetrarchias divisum sub principibus sacerdotum Anna et Caipha commemoretur. Quo profecto patet, Matthaeum per hoc quod ait, In diebus illis, non tantum pueritiae tempus insinuasse, sed omnes 153 dies quo coeperat habitare Nazareth, usquedum ascenderet et ipse de Galilaea, ut baptizaretur a Joanne, contiguos voluit demonstrare. In quibus diebus cum adhuc Nazareth parentibus subditus habitaret, venit Joannes praedicans baptismum poenitentiae in deserto. Nam et Lucas hoc insinuat dicens: Puer autem
Abbreviated transcription (Latin):
NΟΙΕBVΘ ΙLLIS uenitiohannes buptisti pradicans indeserco iud eedicens. pini¬
tentiã agite ad propinquauit eni regnũ celorũ. Ex quo non modica questio uidetur
interutrosq euangelistas generari : Nammatheus continuo ut infantem uel pucrum
ex acgypto reuocatũ commemorat. statim quasi in dieb: illis iohanneb aptistam uenis se
confirmat. cũ pracsertimlucas anno quin tod ecimo imperiitrberii cȩsaris. ꝓcurante
pontio pilato iudeam. tetrarcha autẽ galilecherode. philippo autẽ fratreeius tetrarcha
iturcȩ & tra conitidis regionis. &lisania abiline tetharcha sub principib: sacerdotum
anna & caipha: factũ fuisse uerbũ dñĩ superiohanne ⁊ achariac filium indeserto.
Manifestius declarat atq insinuat iamtuncihm̃ fermcannorũ fuis setriginta quan¬
domox baptiratus ab eomonstratur. Vndenimirũ constat intelligerenos debere
alios hos dies temporũ quandoscriptura teste archelaus adhuciudeam regebat:

Expanded text:
s Baptista praedicans in deserto Judaeae, dicens: Poenitentiam agite, aporpinquavit enim regnum coelorum. Ex quo non modica quaestio videtur inter utrosque evangelistas generari. Nam Matthaeus continuo ut infantem vel puerum ex Aegypto revocatum commemorat, statim quasi in diebus illis Joannem Baptistam venisse confirmat; cum Lucas anno quinto decimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato Judaeam, tetrarcha autem Galilaeae Herode, b principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum fuisse verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto manifestius declaret; atque insinuet jam tunc Jesum ferme annorum fuisse triginta, quando mox baptizatus ab eo monstratur. Unde nimirum constat intelligere nos debere alios hos dies temporum, quando, Scriptura teste, Archelaus adhuc Judaeam regebat;
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m adiustitiuam posse sufficere. Vnde superstitiosi conantes noua ueteribus ad suere
peiorẽ operiti sunt scissuram. & factisunt sinedõ quis. nefide in ueniuntur: porrocian¬
gediũ cũ dixisse. quodueniens habitauit inciuitate qu euocatur nazareth. ut adini

Expanded text:
Christum ad justitiam posse sufficere. Unde superstitiosi conantes nova veteribus assuere, Christum ad justitiam posse sufficere. Unde superstitiosi conantes nova veteribus assuere, pejorem operati sunt scissuram, et facti sunt sine Deo, qui sine fide inveniuntur. Porro Evangelium cum dixisset, quod veniens habit
Abbreviated transcription (Latin):
obdistinctionem sunt uocati. Interquosnimirũ saluator parareus uoluit appel¬
lari. quatinus idem agnosceretur. qui perdanihelem futurus praedicatus est
sc̃s scorum. Nametdiscipuli primũ sunt nat areidicti. sed postea uero xp̃ianta¬
tis uocabulo sortiuntur axpõ. & generaliterom̃s xp̃iani actenus nuncupantur
Dequibus rectecanitur. quod candidi facti sunt nararcieius. splendorem dõ
dederunt qui a nuptiali ueste sunt induti. Ceterũ quidã heretic narareni sun
recontendant. Si cenĩ xp̃m praedicant suscipi debere. peleg as umbram uideant᷑
õmittere. Quorum quia scisma specialem clegituitã speciale sibinescio quo auito¬
reeuangeliũ inuenerunt quod nararenorũ proprienominatur. Qui quas
dereligioncgloruantes nomen sibi scĩtatis dederunt. &reifactisunt non credentes omnib

Expanded text:
ob distinctionem sunt vocati. Inter quos nimirum Salvator Nazaraeus voluit appelob distinctionem sunt vocati. Inter quos nimirum Salvator Nazaraeus voluit appellari, quatenus idem agnosceretur, qui per Danielem futurus praedicatus est Sanctus sanctorum. Nam et discipuli primum sunt Nazaraei dicti, postea vero Christianitatis vocabulum sortiuntur a Christo, et generaliter omnes Christiani hactenus nuncupantur, de quibus recte canitur: Quod candidi facti sint Nazaraei ejus , splendorem Deo dederunt, quia nuptiali veste sunt induti. Caeterum quidam haeretici Nazareni sunt tuta servare contendant. Sic enim Christum praedicant suscipi debere, ne legalis umbram videantur omittere. Quorum quia schisma specialem elegit vitam, speciale sibi, 152 nescio quo auctore, Evangelium invenerunt, quod Nazarenorum proprie nominatur. Qui quasi de religione gloriantes nomen sibi sanctitatis dederunt, et rei facti sunt, non credentes omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
dise. Quoc inetus nuutriretur quãmnararedh: ex qua nomen daretur quoesios indit¬
ꝑ fartolique quia sicutelogit tepus qu indoniscereeur oloci in quonasarecur. ita&ecius¬
tetem latedietur dcisse inquacciam adexplananda s uae in cirnationis mefemaui
significintius co alesaere : Ctitiq usqueh odic ingail cauiculus contiargionem in quin¬
todecimoeius miliario adorientaleplagam iuxtamontẽ chabor nomine pazara:
quemultiputant candem nat arechdudũ fuisse. sed paulatim deficiendociutatem
inuiculũ comutatam. onsautem inea ideonutritur ut percam quisit qui nuncu¬
pandu sest excaplenius dinoscatur. Namna rarcus uarie in scripturissacris accipit᷑
Si quidem in legenar areicrant. quorũ uotũ ad tempuserat. autcerte primordio
usque ad finemuitae par arci sci ficationissuae fiebant gratia. At uero dehacciuita¬
re quȩ forteessent legepatriac similiter &ipsinararei autcerte nazareni quãlib&

Expanded text:
disse. Quo enim rectius nutriretur, quam in Nazareth, ex qua nomen daretur, quo esset indicprofecto liquet, quia sicut elegit tempus quando nasceretur, et locum in quo nasceretur: ita et civitatem recte dicitur elegisse, in qua etiam ad explananda suae incarnationis mysteria significantius coalesceret. Est itaque usque hodie in Galilaea viculus contra regionem in quinto decimo ejus milliario ad orientalem plagam, juxta montem Thabor, nomine Nazara, quem multi putant eamdem Nazareth dudum fuisse; sed paulatim deficiendo civitatem in viculum commutatam. Dominus autem in ea ideo enutritur, ut per eam quis scit, qui nuncupandus est, ex ea plenius dignoscatur. Nam Nazaraeus varie in Scripturis sacris accipitur. Siquidem in lege Nazaraei erant, quorum votum ad tempus erat, aut certe a primordio usque ad finem Nazaraei sanctificationis suae fiebant gratia. At vero de hac civitate qui forte essent lege patriae, similiter et ipsi, Nazaraei aut certe Nazareni quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
Memento inquit undececideris. &agepaenitentiam. & prioraoperatua fac. Ca
uidelic& qua eprimũ ꝑcaritatẽ debueras operari. Ceterũ paulus apls adhebieos lo¬
quens nonsolũ hancquã diximus anteluptismũ negat paenitentiã agendam uerũ
ipsũ baptismatis nomex penitentiã appellat. Inpossibileest inquiteos qui semel st̃
inluminati gustauert̃ etiã donũ celeste. & participes facti sunt spsscĩ. Eustauerunt¬

Expanded text:
Memento, inquit, unde cecideris, et age poenitentiam, et priora opera tua fac . Ea Memento, inquit, unde cecideris, et age poenitentiam, et priora opera tua fac . Ea videlicet quae primum per charitatem debueras operari. Caeterum Paulus apostolus ad Hebraeos loquens, non solum hanc quam diximus, ante baptismum negat poenitentiam agendam; verum ipsum baptismatis nomen poenitentiam appellat. Impossibile est, inquit, eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum coeleste, et participes facti sunt Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
amnonegissem. Undeliquido constat quod paenitentia sitdĩ donu: seatamep
apls̃ baptismigratiã etremissi on c̃peccatorũ sineilla penitentia quacpublice
peccantibus datur in accdesiadari omni noperhibet. E nequaquam dehac
perquum quisque abrenuntiat diabolo &comnibus operibuseius xp̃s autiohannes
tacet In hacquippe nonmulta corporis quaeritur satis faccio. in illa uero plixius
iuxta aestimationc̃dedict. & fructũ penitentiaccius. qui suadeflet erratatem pus in¬
sumitur . Nonquidem ut deuenia in uno eodemq momento diffidamus conuersi.
sedutex hoc satis faciens reus ad meritũ potum lacrimanĩ percipiat in mensuram
Dorro dehis qui antedonũ uana sectati sunt institutadicitapostolus: qucergo fructũ
habuistis. in quibus nuncerubescitis. Deistis uero alibi diuina uox periohannem.

Expanded text:
am non egissem. Unde liquido constat, quod poenitentia Dei sit donum, sed tamen am non egissem. Unde liquido constat, quod poenitentia Dei sit donum, sed tamen Apostolus baptismi gratiam et remissionem peccatorum sine illa poenitentia, quae publice peccantibus datur in Ecclesia, dari omnino perhibet, et nequaquam de hac, per quam quisque abrenuntiat diabolo, et omnibus operibus ejus Christus aut Joannes 160 tacet. In hac quippe non multa corporis quaeritur satisfactio: in illa vero prolixius, juxta aestimationem delicti, et fructum poenitentiae ejus qui sua deflet errata, tempus insumitur. Non quidem ut de venia in uno eodemque momento diffidamus conversi, sed ut ex hoc satisfaciens reus ad meritum, potum lacrymarum percipiat in mensuram. Porro de his qui ante donum vana sectati sunt instituta, dicit Apostolus: Quem ergo fructum habuistis, in quibus nunc erubescitis? De istis vero alibi divina vox per Joannem:
Abbreviated transcription (Latin):
pristinos uita cerrores rudimento fidei funditus condemnar& Nonenimerat fas
duobus dominis seruire: immoproprioueniente rectũ erat. ut quod in fauste
tenuerat primũ relinqueret. Ctpuniret in sequicquid in eomaleui uebat. quatinu
perhoc diuinaegratiae capaxesset. Verum tamen haccutager& non sualibertas.
eo quod eet̃ seruituti addictus. sed uocantis gratia fuit. Quaegratia non solum
rcis peccatagratis indulsit. sed etiã facultatẽ agendi quacmonebat dedit.
Acdeindemeritũ quoperciperet quisque quae promissa sunt. plenius condonauit.
Et id eo iureclamat apls. quod sinepaenitentia sint dona et uocatio. prȩsertim
quod cuncta gratisdonant᷑. intantũ utetiam ipsa paenitentia dĩ donum rectedi¬
catur. Num quidigitur ulla religionis penitentia si nedĩgratia uideri potest.
meum. Acsi patenterdiceret: Quianisi meconuertises utiq exme paenitenti¬

Expanded text:
pristinos vitae errores rudimento fidei funditus condemnaret. Non enim erat fas pristinos vitae errores rudimento fidei funditus condemnaret. Non enim erat fas duobus dominis servire, imo proprio veniente rectum erat, ut quod infauste tenuerat primum, relinqueret, et puniret in se quidquid in eo male vivebat, quatenus per hoc divinae gratiae capax esset. Verumtamen haec ut ageret non sua libertas, eo quod esset servituti addictus, sed vocantis gratia fuit; quae gratia non solum reis peccata gratis indulsit, sed etiam facultatem agendi quae monebat, dedit; ac deinde meritum, quo perciperet quisque quae promissa sunt, plenius condonavit. Et ideo jure clamat Apostolus: Quod sine poenitentia sint dona et vocatio, praesertim quod cuncta gratis donantur, in tantum ut etiam ipsa poenitentia Dei donum recte dicatur. Nunquid igitur ulla religionis poenitentia sine Dei gratia videri potest, meum. Ac si patenter diceret, quia nisi me convertisses, utique ex me poenitenti
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Quia si nepenitentia suntdona et uocatio. nonin congrulegentib quaestiogenerãt᷑.
Quianimirũ sisinepenitentia sunt donamy sterii. & nobis in baptismocondonatur remis¬
sio peccatorũ. uidetur non recte ad eum currentib paenitentia uelut indigua praedicari
Sed paenitentiae modus triplex accipitur. dũ aliud si terrores uitiorum & uniuersadia¬
boli opera ppaenitentiam abrenuntiando anteablutionem fontis penitus condem na¬
ri. Aliud post fontẽ remissionis labere in peccatũ. & perpaenitentiam iterũ renoua¬
ri. Necnon et illud quod cotti diescĩ atalibus purgantur delictis. sine quibus nr̃a
humanamortalitas autuix autcesteminime potest uiuert. Quorũ prior penitenti ae
modus i deo praedicatur. ut homo quidm auct orẽ suũ declinando postea quaeuana
sunt contempserat. et perreatum iraefilius factuserat. tandem insemetipsõ rediens.

Expanded text:
ait: Quia sine poenitentia sunt dona et vocatio , non incongrue legentibus quaestio generatur. ait: Quia sine poenitentia sunt dona et vocatio , non incongrue legentibus quaestio generatur. Quia nimirum si sine poenitentia sunt dona mysterii, et nobis in baptismo condenatur remissio peccatorum, videtur non recte ad eum currentibus poenitentia velut indigna praedicari. Sed poenitentiae modus triplex accipitur, dum aliud sit errores vitiorum, et universa diaboli opera per poenitentiam abrenuntiando ante ablutionem fontis penitus condemnari, aliud post fontem remissionis labi in peccatum, et per poenitentiam iterum renovari. Nec non et illud quod quotidie sancti a talibus purgantur delictis, sine quibus nostra humana mortalitas, aut vix, aut certe minime potest vivere. Quorum prior poenitentiae modus ideo praedicatur, ut homo qui Deum auctorem suum, declinando post ea quae vana sunt, contempserat, et per reatum irae filius factus erat, tandem in semetipsum rediens,
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ & apostolus Perfidem eni ambulamus & nom perspeciem. Vndecũ fides in nob̃
habetur rata. uiad nĩ adcor dirigitur. & dũ mores mutantur in melius. reccasdi in no¬
bis semitas preparamus. Ipceutc̃ iohannes habebatuestimentũ depilis camelorũ
& ton ampelliciam circalumboseius. Ex quonimirũ itadebemus aduertere habitum
& conuersationẽ acuictum. ut meminerimus gestorũ ueritatẽ praedicatoris peniten¬
tiac ꝑsonã simul & penitentũ operib: exhibere formã. Nam locus conuersationiseius.
non frequentia hominũ sed descrtũ scribitur. Vestitus quoq non mollis &delicatus
ut fluxũ libidinis enutrir&. sedrigidus atq asper expilis camelorũ insinuatur
De indeuictus quã tenuus atque inusitatus fuerit. nobistacentib scriptura prodit.
quando quidẽ nun ꝑgratiã eoseruari posscuitã. Natura confiteri suad& qd imitari

Expanded text:
eorum. Et Apostolus: Per fidem enim ambulamus, et non per speciem . Unde cum fides in nobis eorum. Et Apostolus: Per fidem enim ambulamus, et non per speciem . Unde cum fides in nobis habetur recta, via Domini ad cor dirigitur: et dum mores mutantur in melius, rectas Dei in nobis semitas praeparamus. Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa lumbos ejus. Ex quo nimirum ita debemus advertere habitum, et conversationem ac victum, ut meminerimus gestorum veritatem praedicatoris poenitentiae personam simul et poenitentum operibus exhibere formam. Nam locus conversationis ejus non frequentia hominum, sed desertum scribitur. Vestitus quoque non mollis et delicatus, ut fluxum libidinis enutriret, sed rigidus atque asper, ex pilis 157 camelorum insinuatur. Deinde victus quam tenuis atque inusitatus fuerit, nobis tacentibus Scriptura prodit. Quandoquidem non nisi per gratiam eo servari posse vitam, natura confiteri suadet, quod imitari
Abbreviated transcription (Latin):
piam sineuerbi int elligentia ualet. Formaturitaq in uoce ulut quoddam preconiũ
uerbi ut deinceps uocedilapsa uerbũ interius uigens percipiatur. Mitttur &iohan¬
nes diuinitus anteuerbũ. ut pereius preconiũ uerbũ quod in principio erat apud dm̃
pleniu s intelligatur. Iohannesquippe iureuox est appellatus. quia uerbi preconiũ
fuit: Qideo deseconfessusest quodolim scappellatũ nouerat. & impleuit uocis offici¬
um. ut uerbũ quod in principioerat digneint elligeretur: paratein quituiamdñi
rectas facite semitas eius. Acsipatent̃dicat. Quia uerbũ quod in principioerat corda
credentiũ inlustrareuenit. mundatementẽ corrigiamores. ut eũ credendo digne
inuobis suscipereualcatis. NUostisigitur quod uia uerbi adcordirigitur. &ideo para¬
uobis uelut persemitas iuscitiac gressus salutis ponat. Habitabo in quit perfidem corda

Expanded text:
piam sine verbi intelligentia valet. Formatur itaque in voce velut quoddam praeconium piam sine verbi intelligentia valet. Formatur itaque in voce velut quoddam praeconium verbi, ut deinceps voce dilapsa, verbum interius vigens percipiatur. Mittitur et Joannes divinitus ante Verbum, ut per ejus praeconium verbum, quod in principio erat apud Deum, plenius intelligatur. Joannes quippe jure vox est appellatus, quia verbi praeconium fuit: et ideo de se confessus est quod olim se appellatum noverat, et implevit vocis officium, ut Verbum quod in principio erat digne intelligeretur. Parate, inquit, viam Domini, rectas facite semitas ejus. Ac si patenter dicat, quia Verbum, quod in principio erat, corda credentium illustrare venit, mundate mentem, corrigite mores, ut eum credendo digne in vobis suscipere valeatis. Nostis igitur quod via verbi ad cor dirigitur, et ideo paravobis, velut per semitas justitiae, gressus salutis ponat. Habitabo, inquit, per fidem corda
Abbreviated transcription (Latin):
cum nocminus patrem persequam scipsumdm̃ predicare uelit. Hincꝓfecto ait
Oportebat xpm̃pati & resurgereamortuis tertiodic. & nequaquã ait. oportebas
mepati: sicquippe& iohannes. cũ dixiss& agite pacnitentiã. adppinquauteñ
regnũ celorũ: maluit occultius descipso subtexere quae secuntur: hint sieni
qui dicusest peresuuam prophetam. Quod continuo uidetur euangeliea monstrap
purrationẽ su amita connectens Ipstaute iohannes habebit uestoientu depilis
camdorũ Neque contrariũ omninod eb&uideri quodidem iohannes alibi dese interro¬
gatus rursusait ego uox clamantis indeserto. quodiamidem premiscrat ut protulimus
quando dixit. pacnitentiã agite adꝓpinquauiteni regnũcelorũ. Quiuoce id eoseno¬
minauit eoquod ꝓphetaspũ scõreuelante priuseũ itauocarat: Nonsua quidẽ assumpti
one sedasserti oneueritatis. Nulluigitur uerbũ sineuoceauditur. Nequeuox quip¬

Expanded text:
cum nec minus Patrem per se, quam seipsum Deum praedicare velit. Hinc profecto ait: cum nec minus Patrem per se, quam seipsum Deum praedicare velit. Hinc profecto ait: Oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertio die. Et nequaquam ait, oportebat me pati. Sic quippe et Joannes, cum dixisset: Agite poenitentiam, appropinquavit enim regnum coelorum maluit occultius de seipso subtexere quae sequuntur, hic est enim qui dictus 156 est per Isaiam prophetam, quod continuo videtur vangelista monstrare, narrationem suam ita connectens. Ipse autem Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum. Neque contrarium omnino debet videri, quod idem Joannes alibi, de se interrogatus rursus ait: Ego vox clamantis in deserto, quod jam idem praemiserat, ut protulimus, quando dixit: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Qui vocem ideo se nominavit, eo quod prophetaone, sed assertione veritatis. Nullum igitur verbum sine voce auditur, neque vox quid
Abbreviated transcription (Latin):
serto parateui ã dni. rectas facite semitascius. Qualtestimoniũ ambiguepositũ uid&
uq satssapertũ utrũ cuangelista hoc ad firmans deiohanne ꝓsequatur. apipseio¬
hannes desequa si dealiosicut scripturarũ mosest tropiceloquatur: Sieni hociohannẽ
totũ desedixisse intelligamus penitentiã agite. adꝓpinquauit eni regnũcelorum
Ethi cest quidictusese pesaiam ꝓpheta accetera quȩsecunt᷑. taleest acsidicere Egosuile
quidictussũ pesaiam ꝓphetã: sol&cenĩ huius modi locutio. inscripturis frequentissime
ficri Vndehicmatheus. Inuenit in quit ihs̃ hominẽ sedentẽ intelonco. & nondixit in¬
uenit mesedentẽ: Nequasi desciactanter loquerttur. Itaq & morses pcromnẽ textum
diuindegis sicdese ut ex alioloquitur. Locutuses dñs admorsendicens Nequeenim
ad exprimendum se locutus est dñs adme ponereiudi cauit. Quippenecmirũ cum
et dñs sepissimedicit desefilius hominis. aut filiusdĩ. & non dicitego. prescrcm

Expanded text:
mbigue positum videtur. Neque satis apertum, utrum evangelista hoc affirmans de Joanne prosequatur, an ipse Joannes de se quasi de alio, sicut Scripturarum mos est, tropice loquatur. Si enim hoc Joannem de se dixisse intelligamus: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum: et Hic est qui dictus est per Isaiam prophetam, et caetera quae sequuntur, tale est, ac si diceret, ego sum ille qui dictus sum per Isaiam prophetam. Solet enim hujusmodi locutio in Scripturis frequentissime fieri. Unde hic Matthaeus: Invenit, inquit, Jesus hominem sedentem in telonio , et non dixit, invenit me sedentem, ne quasi de se jactanter loqueretur. Itaque et Moyses per omnem textum divinae legis sic de se, seu de alio loquitur: Locutus est Dominus ad Moysen dicens. Neque enim ad exprimendum se, locutus est Dominus ad me, ponere judicavit. Quippe nec mirum, cum et Dominus saepissime dicit de se, Filius hominis, aut, Filius Dei, et non dicit, ego; praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
QENUIT DAUID. Curautẽ dixerit iessegenuit dauid: Cũ idem filius
sitesai non abrefactũ dixerim. prȩsertim cũ in regũ uolumine manifeste
peromnẽ textum pater eius esailegatur: Ciessetantũ inpauciorib locis
inuenitur. Undeliquid o constat. biganomũ eũ fuisse. Sed curhic iesse
potius filius inscribatur. sp̃sscĩ est presagium. ut eũ uenisseiam susciperes.
quidudũ eodẽ spuscõ testanteper esaiam prophetã. futuius ex eiusdem se¬
mine nuntiabatur. Egredietur ergo inquit uirga deradice iesse. et flos
deradicceius ascendec. Et requiescet supereũ sp̃sdnĩ: Sp̃ssapientiae ecin¬

Expanded text:
genuit David. Cur autem dixerit Jesse genuit David, cum idem filius genuit David. Cur autem dixerit Jesse genuit David, cum idem filius sit Isai, non abs re factum dixerim. Praesertim cum in Regum volumine manifeste per omnem textum pater ejus Isai legatur, et Jesse tantum in paucioribus locis invenitur. Unde liquido constat biganorum binomium eum fuisse. Sed cur hic Jesse potius filius inscribatur, Spiritus sancti est praesagium, ut eum venisse jam susciperes, qui dudum, eodem Spiritu sancto testante, per Isaiam Prophetam futurus ex ejusdem semine nuntiabatur: Egredietur ergo, inquit, virga de radice Jesse; et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
enigmata diuersarũ rerum hinc inde confluunt. Ad hancfigurarum
obscuritates quã plurimȩ referuntur. Et omnia rectotramite manifes¬
tanteumẽe. perquẽs alus gentibus iepromittitur. Ipseest inquã agnus
diu depetra desideratus. quimultotiens olim in lege immolatus. istius
repromittebat aduentũ. perque omnia peccata poenitus soluerentur
Ista est ecenim petra desesti secundũ intelligentiã paulo superius promul¬
gatam. Dequa potens estds̃ suscitare filios abrahae: Nesint iamulterius
pecra deserti propter idolatriam. sed lapides pretiosi. quiuiui si quidẽ
uoluuntur actenus super terram. Vi dediligens lector quam frequen
missionũ figuras. Videquam assidua depromit pietas oracula. Nescit
enim silere. Nescit occultare thesaurũ. donecueniatis. in quo cunctę
patris ie promissiones impleantur. et obscuraquaeq luceclarius ma¬
nifestentur. Vnde esequitur. OBEDGENUIT IESSE. ENESSE

Expanded text:
aenigmata diversarum rerum hinc inde confluunt. Ad hanc figurarum aenigmata diversarum rerum hinc inde confluunt. Ad hanc figurarum obscuritates quamplurimae referuntur. Et omnia recto tramite manifestant eum esse per quem salus gentibus repromittitur. Ipse est, inquam, Agnus diu de petra desideratus, qui, multotiens olim in lege immolatus, istius repromittebat adventum, per quem omnia peccata penitus solverentur. Ista est etenim petra deserti, secundum intelligentiam paulo superius promulgatam, de qua potens est Deus suscitare filios Abrahae; ne sint jam ulterius petra deserti propter idololatriam, sed lapides pretiosi, 42 qui vivi siquidem volvuntur ac tenentur super terram. Vide, diligens lector, quam frequenmissionum figuras. Vide quam assidua depromit pietas oracula. Nescit enim silere, nescit occultare thesaurum, donec veniat is in quo cunctae Patris promissiones impleantur, et obscura quaeque luce clarius manifestentur. Unde et sequitur: Obed genuit Jesse, et Jesse
Abbreviated transcription (Latin):
dec: ut ad nuptias saltim seroueniat. quediu omnis prophetanim ordocũ
sũ modesiderio uenturũ expectabat. Sed cum hic inbethleem natusuenit.
uelut morsen quod am modo discalciato simul agrum cũ eadem sponsa iure
propinquitatis emit. In quosi quidẽ agro thesaurus absconditus est. qui
uenditis omnibus cottidie a credentibus comparatur. Hicest inquam ager
quem benedixitdñs. In quo omnis pulchritudo credentib ieseruatur.
Quem quiin uenithomo iusterelinquit omnia. ut eum ualeat possidere
Sed quia longumest omniahuius mysterii sacramenta trpiceex plana¬
re. satissit declarasse euangelistam: propter uaticiniũ ruth admedium
deduxisse. Et non solũ obhoctantũ. uerumetiam propterfiguras mis¬
ticas. perquas tunc iam utdiximus aecclesia inxp̃i corporefundabatur.
Adhancigitur genealogiã prophetaĩ eloquia concinunt. Adhanc

Expanded text:
det, ut ad nuptias saltem sero veniat, quem diu omnis prophetarum ordo cum det, ut ad nuptias saltem sero veniat, quem diu omnis prophetarum ordo cum summo desiderio venturum exspectabat. Sed cum hic in Bethlehem natus venit, velut Moyse quodammodo discalceato, simul agrum cum eadem sponsa jure propinquitatis emit. In quo siquidem agro thesaurus absconditus est, qui venditis omnibus quotidie a credentibus comparatur. Hic est, inquam, ager quem benedixit Dominus, in quo omnis pulchritudo credentibus reservatur. Quem qui invenit homo, juste relinquit omnia, ut eum valeat possidere. Sed quia longum est omnia hujus mysterii sacramenta typice explicare, satis sit declarasse Evangelistam propter vaticinium Ruth ad medium deduxisse. Et non solum ob hoc tantum, verum etiam propter figuras mysticas, per quas tunc jam, ut diximus, Ecclesia in Christi corpore fundabatur. Ad hanc igitur genealogiam, prophetarum eloquia concinunt. Ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
manifestissi me haec uerba sunt xp̃i aecclesiae. quaedegentibus aduniusdĩ cul¬
tum congregatur. Non ne in hac figura. unus ueteris ac noui testamenti ds̃
his qui primũ desrnagoga in xpm̃ crediderunt. Dstuus ds̃meus et populus
Nurus autẽ srnagogȩ ponin merito acedesia accipitur. quacutiq sponsa
meruit appellari. Nametex eapatres fucrunt. ex quibus xp̃s nascidignatus est.
Ideo eiusdem synagogae filius rectenuncupatur. Ergoboor istehoc in loco
figuram xp̃itenuit. Vndeetfortis inter pretatur. quia solus potens fuit susci¬
tare semen frarrissui scilicet morsi qui uelut sineliberis hinc discessit. eoqd̃
neminẽlex adꝑfectũ adduxit. Hincest quodiohannes quoque. Nonsedig¬
num fatetur. ut eius corrigiam calciamenti soluat. quõ ipseest cui sponsa
debetur. Ex quo profecto uelut amicussponsistans propter uocẽcius gau¬

Expanded text:
manifestissime haec verba sunt Christi Ecclesiae, quae de gentibus ad unius Dei culmanifestissime haec verba sunt Christi Ecclesiae, quae de gentibus ad unius Dei cultum congregatur? nonne in hac figura unius Veteris ac Novi Testamenti Deus his qui primum de Synagoga in Christum crediderunt, Deus tuus, Deus meus, et populus Nurus autem Synagogae non immerito Ecclesia accipitur, quae utique sponsa meruit appellari. Nam et ex ea patres fuerunt ex quibus Christus nasci dignatus est. Ideo ejusdem Synagogae filius recte nuncupatur: Ergo Booz iste hoc in loco figuram Christi tenuit. Unde et fortis interpretatur; quia solus potens fuit suscitare semen fratris sui, scilicet Moysi, qui velut sine liberis hinc discessit; eo quod neminem lex ad perfectum perduxit. Hinc est quod Joannes quoque non se dignum fatetur ut ejus corrigiam calceamenti solvat, quod ipse est cui jure sponsa debetur. Ex quo profecto velut amicus sponsi stans, propter vocem ejus gau
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidest depatie. Nisiquoddñs ait: uos autẽ depatrediaboloestis. Nimi¬
rum qui aomnis aecdesia priusquã ad boor qui fortis interprecatur. idẽ
adxpm̃ transisset. ex patrediabolo fuissescripturatestatur. Vndeepsal¬
mista ineprtolamiosponsȩcanitdicens. Audifiliaetuide et inclina aurem
tuã. Ct obliuiscerepopulumtuũ Etdomũ patristui. Ex quois canimirũ oblita
domũpatrissui uidelicet diaboli. Et transiens adisrahel mulier uirtutis insig¬
niter appellatur. Ex quoboor quippeaffaturdicens. Norunt teom nes
quiu intraportas ciuitatissunt mulierẽ foreuirtutis. Nec in merito. quia con¬
tempnens populũ suũ. dũ addĩpopulũ iureuiduitatis intrar&. socruisuae fate¬
turdices. Populustuus populus meuserit. Etds̃tuus dsmeus. Quaeteterra
morientẽ susceperit in eamoriar. ibiq locũ accipiã sepulturae. Nonne

Expanded text:
Et quid est de patre, nisi quod Dominus ait, Vos autem de patre diabolo estis? NimiEt quid est de patre, nisi quod Dominus ait, Vos autem de patre diabolo estis? Nimirum quia omnem Ecclesiam, priusquam ad Booz, qui fortis interpretatur, id est ad Christum transisset, ex patre diabolo fuisse Scriptura testatur. Unde et Psalmista in Epithalamio sponsae canit dicens: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris tui . Ex quo ista nimirum oblita domum patris sui, videlicet diaboli, et transiens ad Israel, mulier virtutis insigniter appellatur. Ex quo Booz quippe affatur dicens: Norunt omnes qui intra portas civitatis sunt mulierem fore virtutis . Nec immerito: quia contemnens populum suum, dum ad Dei populum jure viduitatis intraret, socrui suae fatetur, dicens: Populus tuus, populus meus erit, et Deus tuus, Deus meus; quae te terra morientem susceperit, in ea moriar, ibique locum accipiam sepulturae . Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
Decus nimirũ sanguine xp̃s nasci nonerubuit. scilicet ut quipecca¬
tores uenerat quȩrere interra: depeccatoribus carnẽ traher&. qua¬
tinus cius uniti in corpore per fidei sacramentũ i amultra peccatoies
nonessent. Quod sacramentũ matheus beneintellegens. Eoquodet ipsedepub¬
licano factus fuerit euangelista. om̃s peccatrices commemorando. facinorosos
quosque ad poenitentiaminuitat. PORROBOOR GEUUIT OSED
ExRUth Dequasi quidem esaias ex orando uaticinaturdicens. Imitte in¬
quit agnumdñe dominatorẽ terrae. depetra deserti ad montem filiaesioN.
Quãdũ euangelista in hanc prosapiem intromittit. profectouaticinium
tanti prophetae impletum ire testatur. Cum ꝑeam origoseminis abrahae.
recto tramite usque ad xp̃m̃diducitur. Hec non etpereandẽ aecclesi adegen¬
tibus. idẽ. demoab futura praefiguratur. Moabenim depatre int̃p̃tatur.

Expanded text:
De cujus nimirum sanguine Christus nasci non erubuit, scilicet ut qui peccaDe cujus nimirum sanguine Christus nasci non erubuit, scilicet ut qui peccatores venerat quaerere in terra, de peccatoribus carnem traheret: quatenus ejus uniti corpore per fidei sacramentum, jam ultra peccatores non essent. Quod sacramentum Matthaeus bene intelligens, eo quod et ipse de publicano factus fuerat evangelista, omnes peccatrices commemorando facinorosos quoque ad poenitentiam invitat. Porro Booz genuit Obed ex Ruth. De qua siquidem Isaias exorando vaticinatur dicens: Emitte, inquit, Agnum, Domine, dominatorem terrae, de petra deserti ad montem filiae Sion . Quam dum evangelista in hanc prosapiam intromittit, profecto vaticinium tanti prophetae impletum iri testatur, cum per eam origo seminis Abrahae recto tramite usque ad Christum deducitur. Nec non et per eamdem Ecclesia de gentibus, id est de Moab, futura praefiguratur. Moab enim de patre interpretatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quacinea fuisse probantur. Quianimirũ extrascam̃ di aecclesiam quic¬
quid est anathemate percutitur. et si ex indeamore quippiamdõ prefertur
tormento mortis acrius exquiritur. quõ quicũ queuoluerit esse amicus
huiussaeculi. inimicusdĩ profecto constituitur. Hiericho quippeprȩsents
designat sacculũ. septeuitiorũ muris circũ uallatũ. quod perseptẽdie iũ
circulũ tubis doctrinarũ dĩ clangentib iugiter circũlustratur. donec
innouissimatuba omnes uitiorũ muri corruant. Et nouissimamors
destruatur. Eoquodiamtunc absortasit inuictoriam. Interdum autem
sola saluatur raab. uidelicet xp̃i aecclesia eiusdem sanguine rubricata
quia nuntios ueriihũ uerenter sola suscepit. Etideo non solum inter
israheldĩ connumeratur. uerũetiam principi exiuda xp̃o scilicet
uelut matrona pulcherrima quaefuerat sordida flagitis copulatur

Expanded text:
quae in ea fuisse probantur. Quia nimirum extra sanctam Dei Ecclesiam quidquae in ea fuisse probantur. Quia nimirum extra sanctam Dei Ecclesiam quidquid est anathemate percutitur; et si exinde amore quidpiam Deo praefertur, tormento mortis acrius exquiritur. Quoniam quicunque voluerit esse amicus hujus saeculi, inimicus Dei profecto constituitur. Jericho quippe praesens designat saeculum, septem vitiorum muris circumvallatum, quod per septem dierum circulum tubis doctrinarum Dei clangentibus jugiter circumlustratur; donec in novissima tuba omnes vitiorum muri corruant, et novissima 40 mors destruatur, eo quod jam tunc absorpta sit in victoriam. Interdum autem sola salvatur Raab, videlicet Christi Ecclesia, ejusdem sanguine rubricata, quia nuntios veri Jesu sola suscepit. Et ideo non solum inter Israel Dei connumeratur; verum etiam principi ex Juda, Christo scilicet, velut matrona pulcherrima, quae fuerat sordida flagitiis, copulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
aspiratione enuntiatur. quõ hebiei .x. grecum Non habent
Perquamnimirũ raab rursus a ecclesiae sacramentũ ad memoriã redii¬
citur. utidem semperfiguris etenigmatibus promissus insinuetur.
qui iam perpatri archas ex quorũ carnefuturus erat sibi aecclesiam non
solũ deiudacis. uerũ etiã exgentibus lementissi mecopulabat. Ipscenim
erat uerus patriarcha in patriarchis. quiet uerus prophetain prophetis.
Ipsedeniq iudex iniudicibus. sicut et saepe in angelis angelus est appellatus
Vndeliquido constat insalmon. iamtunc ducem uerȩ confessionis fuisse.
Etillam tribũ dequafuerat repromissus ex egrptoeduxisse. qui a xpm̃
nonnisi ueri confessores secuntur. Quideniq raab idest aecdesiam degen¬
tibus. subuersis muris hiericho. sibi inconiugiũ copulauit. Nonenim
ex omni illaciuitate quippiam saluatur. Nisitantũ domus raab et omnia

Expanded text:
aspiratione enuntiatur; quod Hebraei χ Graecum non habent. aspiratione enuntiatur; quod Hebraei χ Graecum non habent. Per quam nimirum Raab rursus Ecclesiae sacramentum ad memoriam reducitur, ut idem semper figuris et aenigmatibus promissus insinuetur, qui jam per patriarchas, ex quorum carne futurus erat, sibi Ecclesiam non solum de Judaeis, verum etiam ex gentibus clementissime copulabat. Ipse enim verus erat Patriarcha in patriarchis, qui et verus Propheta in prophetis. Ipse denique Judex in judicibus, sicut et saepe in angelis Angelus est appellatus. Unde liquido constat in Salmon jam tunc ducem verae confessionis fuisse, et illam tribum, de qua fuerat repromissus, ex Aegypto eduxisse, quia Christum non nisi veri confessores sequuntur. Qui denique Raab, id est Ecclesiam de gentibus, subversis muris Jericho, sibi in conjugio copulavit . Non enim ex omni illa civitate quidpiam salvatur, nisi tantum domus Raab, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
exis rahel nasceretur. aegypriorũ fluctibus necaretur. Sed euertit
illud d̃s. cui postea mare acflumina mirabiliter imperanti paruerunt.
Quideniq suo ut fertur auspiciolongepost sacerdos. uidens mor sen
infantulũ decapitepharaonis coronam euellert. suspicatus est eumesse
perquem regnum memphiticũ deperiret. Nec inmeritoquidem quia
perhuius postea ex sequium tota egyptus subuertitur. sed alius tamen
iam maior in illo futurus monstrabatur. perquẽ omnis mundus cuius
figurã aegrptus tenet. et uerus pharaodiabolus abyssi fluctibus merge¬
retur. Porro salmon que supra in fineuersus texuimus. sicut diximus
in exitu filiorũ israhel deegrpto princeps ex tribuiuda fuisse probatur
Qui accipiens rachab quã alibi inueteri testamento raab meretricem
legimus. Sedhic rachab iuxtagrecorum exemplaria. propter .x.
grecam. per ch inscribitur: Illicuero secundũ hebraicũ raabsine

Expanded text:
ex Israel nasceretur, Aegyptiorum fluctibus necaretur. Sed avertit 39 ex Israel nasceretur, Aegyptiorum fluctibus necaretur. Sed avertit 39 illud Deus, cui postea maria ac flumina mirabiliter imperanti paruerunt. Qui denique suo, ut fertur, auspicio longe post sacerdos videns Moysen infantulum de capite Pharaonis coronam evellere, suspicatus est eum esse per quem regnum Memphiticum deperiret. Nec immerito quidem, quia per hujus postea exsequium, tota Aegyptus subvertitur. Sed alius tamen jam major illo futurus monstrabatur, per quem omnis mundus, cujus figuram Aegyptus tenet, et verus Pharao Diabolus, abyssi fluctibus mergeretur. Porro Salmon, quem supra in fine versus texuimus, sicut diximus in exitu filiorum Israel de Aegypto, princeps ex tribu Juda fuisse probatur. Qui accipiens Rachab, quam alibi in Veteri Testamento Raab meretricem legimus: sed hic Rachab juxta Graecorum exemplaria, propter χ Graecam per CH inscribitur; illic vero secundum Hebraicum Raab sine
Abbreviated transcription (Latin):
Et ioco quasi expresagio. lam tunc populus premebatur. Sentiens interdũ
forsitaninimicus ex eodem semine ad futurũ. qui eius iura quassaret:
Et ideo nonfeminas. sed mares tantũ interi merecupi ebat. ut uelsiceũ
que molicbatur extingueret. Egit quippe postea hac asteidem inimicus
etiã perherodem multos interficiens. ut solũ necaret xpm̃. De quonimi¬
rum presagio. Iosephus in libro secundo antiquitatis historiae comme¬
moratdicens. Quod quidam fuerit in egẏpto sacrorũ scriba. cũ sint
inquit experti defuturis dicereueritatẽ. quienuntiauit regiillo in
tempore quendam pariendũ inter israhelitas. qui humiliar et quidem
principatũ egrpti. augeret autẽ suo in cremento is rahelitarũ genus.
uirtuteq transcenderec uniuersos. et gloriam inperpetuũ memorabi¬
lempossideret: Cuius rei consilio factũ est. ut omnemasculinũ quod

Expanded text:
ium est. Et ideo quasi ex praesagio jam tunc populus premebatur. Sentiebat ium est. Et ideo quasi ex praesagio jam tunc populus premebatur. Sentiebat forsitan inimicus ex eodem semine affuturum, qui ejus jura quassaret, et ideo non feminas, sed mares tantum interimere cupiebat, ut vel sic eum quem moliebatur exstingueret. Egit quippe postea hac arte idem inimicus, etiam per Herodem multos interficiens, ut solum necaret Christum. De quo nimirum praesagio Josephus in libro secundo Antiquitatis historiae commemorat dicens, quod quidam fuerit in Aegypto sacrorum scriba, cum sint, inquit, experti de futuris dicere veritatem, qui denuntiavit regi, illo in tempore, quemdam pariendum inter Israelitas, qui humiliaret quidem principatum Aegypti, augeret autem suo incremento Israelitarum genus, virtuteque transcenderet universos, et gloriam in perpetuum memorabilem possideret. Cujus rei consilio factum est ut omne masculinum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ presagando signaret effectũ. Prȩsertim cũ in eo iamtunc xp̃s in¬
erat semine quãuis nondũ propalatus. futurorũ tamen ad setrahens in
rerũ figuris fidem. quatinus cũ ad cet̃ meliuscũ fides credentiũ recognos¬
ceret. qui futura per successiones prȩcedentiũ patrũ talia pręmonstrabat
Vndeetmatheus uolens eum manifescius designaresimul pharesac ⁊ara
dethamar supputauit. ut percos linca generationis deducra exhiberec
xpm̃ sibi aecdesiam in semisticcolim dedicasse. quam exrerũ prophetia
ad futurã suo intempore praesignabat. Pharesa urẽ cexuit esrom
Esromcexuitara. ARamaurẽ aenuitamiadab Aminadab
Boor derachas. Hic phares sicut exlectione conperimus. simulcũ iuda
patresuo ingressus est inegrptum. acdeincepshorũ interdũ pulla nar¬
helexiit deaegypto princeps fuisse tribus iudac signetur. Quorũ inse

Expanded text:
futurum praesagiendo signaret effectum. Praesertim cum in eo jam tunc Christus infuturum praesagiendo signaret effectum. Praesertim cum in eo jam tunc Christus inerat semine, quamvis nondum propalatus, futurorum tamen ad se trahens in rerum figuris fidem; quatenus, cum adesset, melius eum fides credentium recognosceret, qui futura per successiones praecedentium patrum talia praemonstrabat. Unde et Matthaeus volens eum manifestius designare, simul Phares et Zaram de Thamar supputavit, ut per eos linea generationis deducta exhiberet Christum sibi Ecclesiam in se mystice olim dedicasse, quam ex rerum prophetia adfuturam suo in tempore praesignabat. Phares autem genuit Esrom. Esrom genuit Aram. Aram genuit Aminadab. Aminadab Booz de Rahab. Hic Phares, sicut ex lectione comperimus, simul cum Juda patre suo ingressus est in Aegyptum, ac deinceps horum interdum nulla narel exiit de Aegypto, princeps fuisse tribus Judae signetur, quorum in se
Abbreviated transcription (Latin):
Sedcũ manũ Zara inuterũ retraxit. phares exiens maceriã diuidit.
quia pimirũ cũ opus fidei et gratiae in patriarchiscessauit. tumlex
morsi a pparensquasi quidam paries medium sem & inter seruit. & quodam¬
dñs parietem legis demediotulit et diuisam maceriam coniunxit.
et exduabus quod am modo unameffecit. Paulo ad testante
qui ait. Ipseest paxnra. qui fecit utraq unum. et mediũ parietẽ
maceriȩ soluens inimicitias in carnesua. legẽmandatorũ indecre¬
tis euacuans. ut duos condat insemecipso in unũ nouũ hominẽ
faciens pacem. Ubinotandũ quod ipsũ parietẽ qui maceri am di¬
uideret inimicitias apostolus uocat. Obseruatio etenimlegis quasi
quoddam diuortiũ. interuitã simplicẽ patri archarim etuitã sequentiũ
xp̃i anorũ erat. donec uno angulari lapid expo ihũ iungerentur.
Et ideo in genealogia sua xp̃s. iamtale premittebat mysterium. ex quo

Expanded text:
Sed cum manum Zara in uterum retraxit, Phares exiens maceriam dividit; Sed cum manum Zara in uterum retraxit, Phares exiens maceriam dividit; quia nimirum cum opus fidei et gratiae in patriarchis cessavit, tum lex Moysi apparens quasi quidam paries, medium semet interseruit, et quodamsit. Sed veniens Dominus parietem legis de medio tulit, et divisam maceriam conjunxit, et ex duabus quodammodo unam effecit, Paulo attestante, qui ait: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legem mandatorum in decretis evacuans, ut duos condat in semetipso in unum novum hominem faciens pacem . Ubi notandum quod ipsum parietem, qui maceriam divideret, inimicitias Apostolus vocat. Observatio etenim legis quasi quoddam 38 divortium inter vitam simplicem patriarcharum, et vitam sequentem Christianorum erat, donec uno angulari lapidi Christo Jesu jungerentur. Et ideo in genealogia sua Christus jam tunc praemittebat mysterium, ex quo