comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ aut̃ sp̃s sc̃s panẽ uinũq ꝓtulerit. & de¬
cimas predȩ. q̃s abrahã uictis .iIIͬI. regibꝰ re¬
portant acceꝑit. omino tangere noluit.
petisq ut qͥd michi uł de scͥptore. uł de que¬
stione uideat᷑. respondeã. fateor. uolui dis¬
simulare sententiã. nec me ꝑicłoso u̾ ẽ pͭ yͥ¬
a u it afircũ ty miscere t̾ctatui. in quo
qͦd cũq dixissem: rep̃hensores habitosfo.¬
re. Sed rursũ cũ epłam legerẽ. & inuenissẽ
in extrema paginula. miris me obtestati¬
onibꝰ c̃iurtũ. ne spernerẽ p̃catorẽ. reuol¬
ui uetum libros. ut uiderẽ qͥd singłi dice.¬
rent. & tͥ qͣsi de multoꝵ testimonio respon¬
dem. Statĩq infronte gene seos. & in pri
ma origenis repꝑi scͥptũ de melchi sedech.
in qͣmultiplici sermone disputans. illuc e¬
uolutꝰ ẽ: ut eũ angłm dicere. hisdẽq pene
argum̃tis qͥbꝰ scͥptor tius de sp̃u sc̃o. ille
de suꝑnis uirtutibꝰ ẽ locutꝰ. Transiui ad di¬

Expanded text:
panem uinumque protulerit et decimas praedae, quas Abraham uictis quattuor regibus reportarat, acceperit, omnino tangere noluit; petisque, ut, quid mihi uel de scriptore uel de quaestione uideatur, respondeam. fateor, uolui dissimulare sententiam nec me periculoso et cpiXeyy.XrjiiovL miscere tractatui, in quo, quodcumque dixissem, reprem: sed rursum cum epistolam legerim et invenissem in extrema pagella, miris me obtestationibus adjuratum ne spernerem precatorem, revolvi veterum libros, ut viderem quid singuli dicerent, et tibi quasi de multorum consilio responderem. Statimque in fronte Geneseos in prima homiliarum Origenis reperi scriptum de Melchisedech. In qua multiplici sermone disputans illuc devolutus est, ut eum angelum diceret. Iisdemque argumentis, quibus scriptor tuus de spiritu sancto, ille de supernis uirtutibus est locutus. transiui ad Di
Abbreviated transcription (Latin):
edocent᷑. ȩccłiasticũ subire ministeriũ. femina¬
rũ c̃clericis. nullo pacto ciuncta p̃cipit᷑ c̃uer¬
satio. Ianua diaboli. uia in iqͥtatis scorpionis¬
ꝑcuss. nociuũq genꝰ femina. Cũ ꝓximat sti¬
pula. incendit ignẽ. flãmigero igne ꝑcutit
femina c̃scientiã parit᷑ habitantis. exurq
fundam̃ta montiũ. Ego dico. Si cũ uiris femi¬
nȩ habitent: uiscarũ ñ deerit diaboli. Ex eis
aucupatꝰ ẽ ab in̾icio peccatũ. ferreas m̃tes libi¬
do domat. Sic alligat qͥs ignẽ in sinũ suũ. ut¬
uestim̃ta eiꝰ ñ cõburant᷑ : Aut si qͥs ambulaue¬
rit suꝑ carbones ignis pedes suos ñ cõburet:
Michi crede ñ potest toto corde habitare cũ
ambulat simplicit᷑: ambulat c̃fident᷑. Bene &
argute. S oport& testimoniũ bonũ habere
ab his qͥ foris st̃. Lic& corã dño incedas: tam̃¬

Expanded text:
admonentur ecclesiastici onus subire ministerii. Feminaadmonentur ecclesiastici onus subire ministerii. Feminarum cum clericis nullo pacto conjuncta praecipitur conversatio. percussio, nocivumque genus est femina. Cum proximat stipula, incendit ignem. Flammigero igne percutit femina conscientiam pariter habitantis, exuritque fundamenta montium. Ego judico, si cum viris feminae habitent, viscarium non deerit diaboli, qui ex eis aucupatus est ab initio peccatum. Ferreas mentes libido domat: si alligaverit quis ignem in sinu suo, vestimenta ejus non comburentur? Aut si quis ambulaverit super carbones ignis, pedes suos non comburet? IV. Mihi crede, non potest toto corde cum Domino haambulat simpliciter, ambulat confidenter . Bene et argute. Sed oportet te testimonium bonum ab his qui foris sunt. Licet coram Domino incedas, tam
Abbreviated transcription (Latin):
gradꝰ Cet̾i clericoꝵ cũ discunt qͦ modo¬
debeant uiuere in hac uita mortali. seipsos
Aotu ponint ex surgere Precipue iltdut nor
neplensibiles exhibent clericos. Qot reuera
p fominis qͥ ad altare cũ dño fabularis. Te
cunctum pruiblico. te in agro rustici. aratores
qcuinitores cotidie gͣuit᷑ lacerabt̃. si ẽtra dispo¬
sitũfidei cũ feminis habitare c̃tendis. & qͥa ut
arbitror c̃cupiscis irrep̃hensibilis inueniri.
testimonio bono utere. Nunqͥd in choro apo¬
stoloꝵ feminȩ affuert̃: Prohibe uirgines te¬
cũ cõmorari. quȩ de genere tuo ñ st̃. Diliges
eas. ext̾ius ordina. frequent᷑ uisita. uinctꝰ of¬
ficio cdericoꝵ ne cũ secretalit᷑ ac solꝰ ingređis.
macules testimoniũ tuũ. Iud etiã adiciendũ
ẽ qͥa si uxorẽ duceres: lex te ñ ꝓhib̾& habita¬
re cũ c̃serua. Cũ uxore̾s enĩ c̃sensu eiꝰmodi ad
rẽ clericatꝰ eligendũ. Te uͦ ñ ita salutaria p̃¬
cepta c̃stringunt. Alit̾ c̾iugati. alit̃ uirgines

Expanded text:
gradus caeteri clericorum condiscunt quomododebeant vivere in hac vita mortali. Seipsos dotum possint exsurgere. Praecipue illud reor reprehensibiles exhibent clericos. Quid tibi revera cum feminis, qui ad altare cum Domino fabularis? Te cuncti in publico, te in agro rustici, aratores, ac vinitores, quotidie graviter lacerabunt, si contra depositum fidei cum eminis habitare contendis. arbitror, concupiscis irreprehensibilis inveniri, testimonio bono muni te. Nunquid in choro apostolorum feminae adfuerunt? Prohibe virgines tecum commorari, quae de genere tuo non seas, exterius ordina, frequenter visita junctus obsequio clericorum: ne dum secretaliter ac solus ingrederis, macules testimonium tuum. III. Illud etiam adjiciendum est; quia si uxorem duceres, lex te non prohiberet habitare cum conserva. Cum uxoris enim consensu ejusmodi ad rem clericatus eligendum. Te vero non ita salutaria praecepta constringunt. Aliter conjugati, aliter virgines
Abbreviated transcription (Latin):
stis ẽ animȩ suȩ. Qd si post nr̃a monita aliquis
clericꝰ agtĩpetas ampliꝰ quesierit amare qͣm
si c̃uentꝰ p̃dicta fugerit & reliquerit: c̾secuti
sumꝰ maximũ lucrũ. Alioqͥn talis ab eccłia
anathematitandꝰ sit. Germinant enĩ femi
nȩ cũ uiris habitantes spinas. & archana men¬
tiũ acuto mucrone ꝑcutiunt. Pronephas. do¬
lor ẽ dicere s p̃teriri ñ dec& . xp̃o istȩ nͥoue¬
rt̃ nub̾e. ñ clericis. Unde sine nuptiis genus¬
longe. Mocħum uł clericũ solitudo facit. ñ pu-¬
plicũ. ꝗͥd te uirginale delectat alloqͥũ: Curscĩ.¬
monialiũ c̃tra fidẽ frequentia in eccłia uł in ip¬
so publico: Si eos qͦs diligt̃ uidint ridentibꝰ ocłis
salutationis tenera uerba ꝓfert̃. Deinde cũ salu¬
tauerint: si eos ut dĩ uiros p̃terire celeriꝰ ude.¬
rint. c̃tẽptores suos udicant. & irascunt᷑. Ordi¬

Expanded text:
stis est animae suae. Quod si post nostra monita aliquis stis est animae suae. Quod si post nostra monita aliquis clericus agapetas amplius quaesierit amare quamsi conventus praedicta fugerit et reliquerit, consecuti sumus maximum lucrum. Alioquin talis ab Ecclesia anathematizandus est. Germinant enim feminae spinas cum viris habitantes, et arcana mentium acuto mucrone percutiunt. Proh nefas! dolor est dicere, sed praeterire non decet. Christo istae noverunt nubere, non clericis. Clerilonge. Monachum vel clericum solitudo facit, non publicum. Quid te virginale delectat alloquium? Cur sanctimoniales contra fidem frequentas in Ecclesia, vel in ipso publico? Si eos quos diligunt viderint, ridentibus oculis salutationis tenera verba producunt. Deinde cum salutaverint, si eas Dei viros praeterire celerius viderint, contemptores suos judicant, et irascuntur. Ordi
Abbreviated transcription (Latin):
dotẽ censuit eligendũ. Qadigamos ad mini-¬
steriũ pleriq ep̃i applicuert. sic asseruert̃
Concubina fuit illa. hec uror. Qͣ si ñ h.ȩc sint
cõmercia feditatis in illa. quȩ in hac exercen¬
t᷑. qie uxor asserit᷑. Anqͥa c̃iugii tabulas
non fecit. c̃cupiscentia alia fuit: Nullo pacto
digamos uł c̃cubinarũ cathenis insertos. decet
dñs ad moysen. Sacerdos uxorẽ accipiat uirgi¬
aut a iuro marito derelictã: ñ accipiat. Bene
audiui p̃cipiente dño moysi. qr nec uxor de¬
beat sacerdoti digama c̃uenire: ne honorem
polluat sacerdotis. Sic̃ uniꝰ uxoris uirũ. sic uniꝰ
iuri mandat uxorẽ. Si gͦ clericꝰ monogamꝰ fu¬
erit: & uxor eiꝰ digama. noli eũ ministerio ap¬
plicare. Digamã enĩ dux̃ uxorẽ. Hȩc tito p̃cep¬
ta idẽ apłs de ordinandis clericis dedit. & qͥa¬
dĩ ancillȩ morent᷑. solũ ad eas dec& ingredi sa¬
cerdotẽ. Si qͥs hȩc p̃cepta ñ obseruauerit: ho¬

Expanded text:
dotem censuit eligendum: quia digamos ad minidotem censuit eligendum: quia digamos ad ministerium plerique episcopi applicuerunt, sicque asserunt: Concubina fuit illa, haec uxor; quasi non eadem sint commercia foeditatis in illa, quae in hac exercentur, quae uxor asseritur. An, quia conjugii tabulas non fecit, concupiscentia aliena non fuit? Nullo pacto digamos, vel concubinarum catenis insertos, decet Dominus ad Moysen: Sacerdos uxorem accipiat virgiitutam, aut a viro marito derelictam, non accipiat. Bene audivi praecipiente Domino Moysi, quia nec uxor debet sacerdoti digama convenire, ne honorem polluat sacerdotii. Sicut unius uxoris virum, sic unius viri mandat uxorem. Si ergo clericus monogamus fuerit, et uxor ejus digama, noli eum ministerio applicare. Digamam enim duxit uxorem. Haec Tito praecepta idem Apostolus de ordinandis clericis dedit. Dei ancillae morentur, solum ad eas decet ingredi sacerdotem. Si quis haec praecepta non observaverit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
caritati. Sit tͥ cũ castis uirginibꝰ longeua di¬
lectio. Tc̃ in bono meritũ collocab̾. & famã me¬
liorab̾. In ebdomada scda iusitatione ad be¬
nedicendã c̃gregationẽ c̃uemias. s ñ solꝰ. ne
rumigeruli linguis te lacerantibꝰ macerent.
Alienã enĩ cupiunt uicini discutere uitam
ñ suã. Propt̾ea digne accipe nr̃oꝵ p̾cepta uer¬
boꝵ & monita humilitatis. quȩ frat̾no affec¬
tu calamo imꝑante exp̃ssimꝰ: dulcit̾ lege. Iã
mͦ ut rep̃hensibił diuini altaris ñ sit sacerdos.
pauca de reliqͥs apłi testimoniis. qͣntũ dñs do¬
nat: exponã. Sufficiant suꝑiores causȩ quȩ
dictȩ st̃. Uerũ ne aliqͥs minꝰ intelligens. ad
nibꝰ ad timotheũ p̃ceptũ ẽ. qͥd de prb̃is adti¬
tũ: cõmemorari delectat. S p̃tereundũ ñ ẽ
suꝑioris testimoni explanare sententiam.
U̾niꝰ ipxoris uirũ. & noua & uetꝰ p̃ceptio sacer¬

Expanded text:
charitati: sit tibi cum castis virginibus longaeva dicharitati: sit tibi cum castis virginibus longaeva dilectio, tunc in bono meritum collocabis, et famam meo in hebdomada secunda visitatione ad benedicendum congregationem venias: sed non solus, ne rumigeruli linguis te lacerantibus maculent. Alienam enim cupiunt vicini discutere vitam, non suam. Propterea digne accipe meorum praecepta verborum: et monita humilitatis, quae fraterno affectu, calamo imperante, expressimus, dulciter lege. VII. Jam vero ut reprehensibilis divini altaris non sit sacerdos, pauca de reliquis apostoli testimoniis quantum Dominus donat, exponam. Sufficiant superiores causae, quae dictae sunt. Verum ne aliquis minus intelligens, ad nibus ad Timotheum praeceptum sit: quid de presbyteris ad Titum, commemorare delectat? Sed praetereundum non est superiorem explanare sententiam, Unius uxoris virum , et nova et vetus praeceptio sacer
Abbreviated transcription (Latin):
Ia te hoc genꝰ ñ amputat᷑: das rep̾h endentibꝰ
te locũ. Ipse te detͣhentiũ morsibꝰ tdidisti¬
si agapetarũ c̃sorciũ ñ dimiseris. Benignꝰ es.
gaudeo. pudicꝰ. falsũ ẽ. Si pudicitiã queris. fe
minã qͣm udis c̃uersantẽ m̃te dilige ñ corpo¬
rali frequent̃ ornatu.N uestis tenera. cleri¬
cũ facit aut sacerdotẽ. s casta m̃tis intentio.
hȩc enĩ deuotionẽ honoris in te custodit.
honore qͥdẽ głosos boni oꝑis fama c̃seruat.
neris gr̃a uidicas easdẽ nullo pacto dimit¬
tere mem̃to thamar. qͦd ab a mon fre suo
corrupta sit. Idipsũ ꝑseqͦr. Dilectissime: t est
uniꝰ tab̾nacłi c̃uersatio. carnis ñ facile tol¬
tatis collocat arma. c̃struit in melioribꝰ ca¬
stra pudoris. honorẽ c̃solat᷑. Potuit enĩ et
maria mat̾ dñ de choro apłoꝵ ñ disceđe :
si licen&. Tecla post tẽptationẽ passiomis an
tio chiȩ a paulo ꝓhibet᷑ parit̾ ꝑgere. Nemo
miles cũ uxore ꝑgit ad bellũ. Non inuideo

Expanded text:
te non amputatur: das reprehendentibus te locum: ipse te detrahentium morsibus tradidisi Agapetarum consortium non dimiseris. Benignus es, gaudeo: pudicus, falsum est. Si aliquis sene videris conversantem, mente dilige, non corporali frequentes ornatu. Non vestis tenera clericum facit, aut sacerdotem: sed casta mentis intentio. Haec enim devotionem honoris in te custodit. Honorem quidem gloriosum, boni operis fama conservat. neris gratia judicas easdem nullo pacto dimittere: memento Thamar, quod ab Amnon fratre suo corrupta sit. Idipsum persequor, dilectissime: ubi unius est tabernaculi conversatio; carnis non facile toltatis collocat arma: construit in melioribus castra: pudoris honorem consolatur. Potuit enim et Maria Mater Domini de choro apostolorum non discedere, si liceret. Ttiochiae a Paulo prohibetur pariter pergere. Nemo miles cum uxore pergit ad bellum. Non invideo
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbit apłs.s qͥ c̃scientiã ñ ꝑcutiat singłoꝵ. Sit
modestꝰ. ñ inflet᷑. ñ in ebriet᷑. suȩ domui bene
p̃sit.ł qͣm erit horribile.si domui clerici detͣ¬
hat᷑. Led&e sacerdotis opinionẽ in plebe. qͣndo
de ꝓximis eiꝰ male loqͥt᷑ popłs.Suꝑ om̃ia hec
p̃cepit boni testimonii cdericos fundam̃ta cẽ¬
ponere ut bonoꝵ oꝑũ testificatio. casto c̃firme¬

Expanded text:
s, sed qui conscientias non percutiat singulorum. Sit modestus, non infletur, non inebrietur, suae domui bene praesit: perquam erit horribile, si domui clerici detrahatur. Laedit sacerdotis opinionem in plebe, quando de proximis ejus male loquitur populus. Super omnia haec, cis boni testimonii Apostolus fundamenta componere: ut bonorum operum testificatio, casto confirme
Abbreviated transcription (Latin):
moribꝰ imbuta. castã custodierit uoluntatem.
ciat de feminis dictũ. Consũ mata qͥppe uir¬
ginũ causa: tͣnseamꝰ ad reliqua. Hospitalem
p̃cepit apłs clericũ ordinandũ. Hoc p̃cepto
pat̾ abraha & loth angłos susceꝑunt. qͥa hos¬

Expanded text:
moribus, castam custodierit voluntatem: et ciat de feminis dictum. Consummata quippe virginum causa, transeamus ad reliqua. Hospitalem praecipit Apostolus clericum ordinandum. Hoc praecepto pater Abraham et Loth Angelos susceperunt: quia hos
Abbreviated transcription (Latin):
relinqͥt᷑ uoluntati. Inde est qs peccata patrũ in
texia a&ᷤᷤ qͥrta generationẽ restituit. dũ ñ uulte
statun punire peccantes. s ignoscens pͥmis postri¬
ma condepnat. Alioqͥn si ꝓtin̾ scelerum ultor
ensterit. & multos alios. & certe paulũ apłm ee¬
che ñ hab̾ent. Erechnel ꝓpħa cuĩ supͣ fecimꝰ m̃tio¬
ne dei uerbũ ad se factũ referens. ait. Api ostu¬
ũ a manduca que ego dabo tͥ. It iudi inqͥt. &
ece manꝰ extensa ad me & in tpsa uolum ubri.
Et reuoluit illud in conspoctii meo. & in ipso
scriptĩ erat a facie & recrorsũ. lanitu & carm & ue.

Expanded text:
peccata patrum in tertiam et quartam generationem restituit, dum non uult statim punire peccantes, sed ignoscens primis extrema condemnat; alioquin, si protinus scelerum ultor existeret, et multos alios et certe Paulum ape non haberent. Hiezechiel propheta, cuius supra fecimus mentionem, dei uerbum ad se factum referens ait: aperi os tuum et manduca, quae ego dabo tibi. et uidi, inquit, et ecce manus extenta ad me; et in ipsa uolumen libri. et reuoluit illud in conspectu meo et in eo scriptum erat a facie et retrorsum lamentum et carmen et
Abbreviated transcription (Latin):
aouei auondao Liibesat
saulem. qr pęnituerat dnmn
qđ unxisset eum regẽ suꝑ is¬
pł. Et paulus corinthios. in
qͥb audiebit fornicatio qͦt

Expanded text:
amuhel quondam lugebat Saulem, quia paenituerat dominum, quod unxisset eum regem super Israhel, et Paulus Corinthios, in quibus audiebatur fornicatio et
Abbreviated transcription (Latin):
tas mea. ꝗͣ ut dimiitar. & adã & euã cogno¬
uert̾ peccatũ suũ. & ꝓpterea absconditi st̃
sub ligno inte. Pharao qͦ anteꝗͣ iex daret᷑
ꝑ moysen stimulatꝰ lege naturȩ sua cͥmina
confitet᷑ & dicit. Dñs iustꝰ. ego aut̃ & popłs
m̃s impii. Legẽ nescit hanc pueritia. igno¬
rat infantia. & peccans absq mandato ñ
tenct᷑ lege peccati. maledicit patͥ. & paren¬
entiȩ. mortuũ in eo ẽ. peccatũ. Cũ aut̾ man
datũ uenerit. hoc ẽ tempꝰ intelligentiȩ.
appetentiᷤ bona & uitantis mala: tc̃ inci¬
pit peccatũ reuiuiscere. & ille mori. reu̾¬
q et̃. peccati. Atq ita fit ut tempꝰ intelli¬
gentiȩ qͦ dei mandata cognoscimꝰ. ut ꝑue¬
niamꝰ ad uitã: oꝑet᷑ in nob̾ mortẽ si agamꝰ
neglegentiꝰ. & occasio sapientiȩ seducat noꝰ
atq subplantet & ducat ad mortẽ. Non
qͦ intelligentia peccatũ sit: lex enĩ intesli¬

Expanded text:
a, quam u t dimittar. et Adam et Eua cognoa, quam u t dimittar. et Adam et Eua cognouerunt peccatum suum et propterea absconditi sunt sub ligno uitae. Pharao quoque, antequam lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae sua crimina confitetur et dicit: dominus iustus, ego autem et populus meus mpii. hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia et peccans absque mandato non tenetur lege peccati. maledicit patri et parenentiae, mortuum est in eo peccatum.datum venerit, hoc est, tempus intelligentiae appetentis bona et vitantis mala, tunc incipit ei peccatum reviviscere, et ille mori reusque esse peccati. Atque ita fit ut tempus intelligentiae, quo Dei mandata cognoscimus ut perveniamus ad uitam, operetur in nobis mortem, si agamus neglegentius et occasio sapientiae: seducat nos atque subplantet et ducat ad mortem, non quo intellegentia peccatum sit — lex enim intelle
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾um de lib̾a. S. qͥ ex ancilla. scđ̾m carne
natꝰ ẽ. Qui aut̃ de lib̾a: ꝑ reꝑmissionẽ.
S & psalmi lex appellant᷑. ut cõpleret᷑
sermo qͥ in lege eoꝵ scriptꝰ ẽ: qͥa odis¬
lex spũał ẽ. Et extra hec om̃ia nat᷑alẽ lege̾
ñ habentes ipsi sibi st̃̾ lex: qͥ indicant
opꝰ logis scriptũ in cordib suis. testimoniũ
ullis p̃bente conscientia. Ista lex quȩ in
corde sc̃ibit᷑. om̃s continet nationes. &
nullus hominũ ẽ. qͥ hanc legẽ nesciat. Un¬
de omis mundꝰ sub peccato. & uniu̾si hões
p̃uaricatores legis st̃. & iccirco iustũ iudiciũ
deiẽ. scribentis in corde humani generis qd̃
tͥ fieri nolueris. alteri ne feceriꝰ. Quis enim
ignoret homicidiũ. adult̾iũ. furca. & om̃em
concupiscentiã ẽẽ. malũ. ex eo qd sibi nolit fi¬
eri ͦ Si enim mala e̾ẽ. nesciret: nuinꝗͣ sibi do¬
leret illata. ꝑ hanc naturalẽ legẽ. & cam co¬
gnouit paccatũ suum. dicenꝰ. maior ẽ. iniqͥ

Expanded text:
alterum de libera. Sed qui ex ancilla secundum carnem natus est: qui autem de libera, per repromissionem . Sed et psalmi lex appellantur, ut compleretur sermo qui in lege eorum scriptus est, quia oderet aliis labiis loquar populo huic et nec sic ipsi sibi sunt lex, qui iudicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illis conscientia. Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes, et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores Legis sunt: et idcirco iustum iudicium Dei est, scribentis in corde humani generis, Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret, homicidium, adulterium, furtum; et omnem concupiscentiam esse malam, ex eo, quod sibi eam nolit fieri? Si enim mala eleret inlata. per hanc naturalem legem et Cain cognouit peccatum suum dicens: maior causa m e
Abbreviated transcription (Latin):
pra nonaginta nouẽ iustis. qͥ ñ habent
opꝰ pęnitentia. Aliã qͦ partibolã decem
dragmarũ uniꝰq ꝑdite & reꝑte cũ ꝓpo¬
suisset: simili eam fine cõpleuit. Sic dico
uob̾ gaudiũ erit corã angelis dei. suꝑ uno
peccatore penitentiã agente. Terciã qͦ para¬
bolã ꝓposuit hoĩs habentis duos filios. & di¬
uidentis int̾ eos substantiã. Cunq minor
facultatib ꝑditis egere cepisset. & comedẽ
siliqͥs porceꝵ eẏbu: reuersus ad patrẽ suᷤ¬
ceptꝰ ab eo ẽ. fratꝰ qͦ inuidens senior pa¬

Expanded text:
super nonaginta nouem iustis, qui non habent opus paenitentiam. aliam quoque parabo!am decem dragmarum uniusque perditae et repertae cum proposuisset, simili eam fine conpleuit: sic dico uobis: gaudium erit coram angelis dei super uno peccatore paenitentiam agente. tertiam quoque parabolam proposuit hominis habentis duos filios et diuidentis inter eos substantiam. cumque minor facultatibus perditis egere coepisset et comedere siliquas, porcorum cibum, reuersus ad patrem susceptus ab eo e
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationes uidaicȩ apud imꝑitos & mle
plebicłam imaginẽ habe rationis. hunans¬
q sapientie. Inde & doctores eor. c co õs.
hoc est sapientes uocant᷑. Et si qͣndo certis dieb.
traditiones suas exponunt discipłis suis. solent
entes docentes traditiones. Pro suꝑstitione in
que magis uirtutẽ solec sonare ꝗͣ uitiũ. Sed
iumilia sentiant atq terrena. a ꝙͣr r a. aut̃
cuae cͦf. cuiꝰ nom̃ latinꝰ sermo ñ explicat:
apud nos dr̃. ad ñ parcendũ corpori. Non par¬
cunt uidei corporib suis in assumptione cy¬
bor. contẽnentes interdũ quȩ habent. &
querentes que ñ habent . Ex qua necessitate
honerant semet ipsos. cũ omia munda st̾ mun¬
dis. nichilq possit eẽ. pollutũ qđ cũ gr̃arũ
actione ꝑcipit᷑ : & iccirco a dño sit creatũ. ut
saturitate & adimplecione carnis humanos
artꝰ. uogetet atq sustentet. Elem̃ta aut̃ num¬
di a qͥb: ĩmo qͥb mortui sumꝰ. lex moysi &

Expanded text:
uationes Iudaicae apud inperitos et uilem plebiculam imaginem habere rationis humanaeque sapientiae, unde et doctores eorum σοφοί, hoc est \'sapientes\', uocantur. et si quando certis diebus traditiones suas exponunt, discipulis suis solent entes docent traditiones\'. pro\'superstitione\'in quae magis uirtutem solet sonare quam uitium; sed humilia sentiant atque terrena. ἀφειδία autem σώματος, cuius nomen Latinus sermo non explicat, apud nos dicitur \'a d non parcendum corp ori\'. non pareunt Iudaei eorporibborum, contemnentes interdum quae habent, et quaerentes quae non habent, ex qua necessitate honorant semetipsos, cum omnia munda sint mundis nihilque possit esse pollutum, quod cum gratiarum actione percipitur, et idcirco a domino sit creatum, ut saturitate et adinpletione carnis humanos artus uegetet atque sustentet. elementa autem mundi, a quibus, immo quibus mortui sumus, lex Moysi et
Abbreviated transcription (Latin):
meo uitio mutet᷑ in malum. & ut yꝑbo¬
lice dicam. nouoq uerbo utar ad explican
ista concupiscentia. de qͦ iex dic̃. Non concu¬
pisces. Alii pitant illud eẽ manclatũ. qđ
in decalogo scriptũ ẽ ñ concupisces. rẽ ꝓ¬
rimi tui. Nos aut̾ ꝑ concupiscentiã om̃s
ꝑturbationes animȩ significatas putamꝰ. qͥb
meremꝰ & gaudem̃. timemꝰ. & concupiscimꝰ. Et
hoc apłs uas electionis cuiꝰ corpꝰ tẽplũ erat sp̃s

Expanded text:
meo uitio mutetur in malum et — ut hyperbolice dicam nouoque uerbo utar ad explicandista concupiscentia, de qua lex dicit : non concupisces. alii putant illud esse mandatum, quod in decalogo scriptum est: non concupi sces rem proximi tui. nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus maeremus et dolemus, timemus et concupiscimus. et hoc apostolus, uas electionis, cuius corpus templum era
Abbreviated transcription (Latin):
nabant illũ. Totũ parabole huiꝰ textũ
posui. ut ñ nob̾ intelligentiã aliunde qͦra¬
mꝰ. & in ꝑ abolas certas nitam᷑ inuenire ꝑ¬
sonas. s interp̃tem᷑ eã qͣsi parabolam hoc
ẽ. similitudinẽ. que ab eo uocat᷑ qͣsi alt̾i¬
p̾uiũ ueritatis ẽ. Si gͦ dispensator iniqͥ mãmo
satoris prudentiam. qđ aduersus dnm̃ qͥd ẽ
fraudulent᷑. s ꝓ se prudent̾ egerit: qͣnto ma¬

Expanded text:
t illum. totum parabolae huius textum posui, ut non nobis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ab eo uocatur, quod alteumue ueritatis est. si ergo dispensator iniqui mamonsatoris prudentiam, quod aduersus dominum quidem fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
consolamini inuicẽ in uerb̾ istis. Qđ audienteᷤ
macedones : ñ intellexert̾ quos secũ uiuentes a¬
płs uocet. & qui dicant᷑ rosidui. qui cũ illo ra¬
piant᷑ in nubib obuiam dñõ.. s arbitrati
st̃ dum adhuc ee̾t. in corpore & anteꝗͣ gustaret
mortẽ. xp̃m in sua maiestate uenturũ. Qł au

Expanded text:
amini inuicem in uerbis istis. quod audientes Macedones non intellexerunt, quos secum uiuentes apostolus uocet et qui dicantur residui, qui cum illo rapiantur in nubibus obuiam domino, sed arbitrati sunt, dum adhuc esset in corpore et antequam gustaret mortem, Christum in sua maiestate uenturum. qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ponamꝰ totũ testi¬
moniũ. & singła xp̃i auxilio disserentes
qͥd nob̵ udeat᷑ simplicit̾ indicemꝰ: ñ p̃udi¬
cantes tuo sensui qͥd ueł intelligere s nr̃am
sententiã breuit̾ explicantes. Quid gͦ dici¬
mͦ. Lex pecatũ ẽ : Absit. Sed peccatũ ñ cog

Expanded text:
Ponamus totum testimonium et singula Christi auxilio disserentes, quid nobis uideatur, simpliciter indicemus non praeiudicantes tuo sensui, quid uelis intellegere, sed nostram sententiam breuiter explicantes. oquid ergo dicimus? lex peccatum est? absi
Abbreviated transcription (Latin):
in ead ȩpła. Lex ꝓpter transgressiones
posita ẽ. donec ueniret scm̃ cui reꝓmissi
ẽ. disposita ꝑ angelos in manu media¬
toris. Et it̾um. Itaq lex pedagogꝰ nr̃ fuit
in xp̃o: ut ex fide iustificem᷑. Postqͣ aut̃
uenit fides neqͥꝗͣ uitra sumꝰ sub pedagogo
Om̃s enĩ filii dei estis. ꝑ fidem quȩ ẽ. in

Expanded text:
pter praevaricationes posita est, donec veniret semen cui repromissum est, disposita per angelos in manu Mediatoris . Et iterum: Itaque lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur. Postquam autem venit fides, nequaquam ultra sub paedagogo sumus: omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in
Abbreviated transcription (Latin):
gaude. ꝙ fr̾ eiꝰ mortuus fuerat & reuir᷑.
ꝑditꝰ & inuentꝰ ẽ. Has tres parabolas con¬
tra phariseos & scribas iocutꝰ ẽ. qui nolebant
recixe pęnitentiã peccatoꝵ & publicanoꝵ
salutẽ. Dicebat aut̃ inqͥt & ad disciplos
scribas et phariseos. quia parabola addclem̃tiam
discipłos hortaretur. & aliis uerbis diceret.
dimitate & dimittet᷑ uobis ut ioratione.

Expanded text:
ater eius mortuus fuerat et reuixit, perditus et inuentus est. has tres parabolas contra pharisaeos et scribus locutus est, qui nolebant recipere paenitentiam peccatorum et publicanorum salutem. dicebat autem, inquit, et ad discipulos scribas et pharisaeos, qua parabola ad clementiam discipulos hortaretur et aliis uerbis diceret: dimittite et di
Abbreviated transcription (Latin):
& ego sic̃ audio iudico. Bonũ aut̾ ad am̃ pa¬
tte de q̃ ipse filiꝰ consitet᷑. Qͥd me dicis bonũ.
& blasphemiȩ sue oeuios calles potuerint
inuenire: in conseqͥntib impĩgit & corruit.
Qͥ mͦ enim ꝓ patre quis audet mori. & ꝓ filio
guis effusus sit. Qͥ gͥ simplicit̾ hunc exponit
locũ: hoc potest dicere qđ in ueteri lege in qͣ
iusticia ẽ. uix pauci inuenti st̃ qͥsiũ fuderint
sanguinẽ. in nouo aut̾ instrum̃to in qͥ bonitaᷤ
ẽ. atq clem̃tia. innumerabiles extiterint mar¬
tẏres. Sed ex eo qđ posuit forsitan qͥs audeat
mori. & pendulo gracdu sententiã temꝑauit.¬

Expanded text:
et: ego, sicut audio, ita iudico —, bonum autem deum paet: ego, sicut audio, ita iudico —, bonum autem deum patrem, de quo ipse filius confitetur: quid me dicis bonum? que blasphemiae suae deuios calles potuerit inuenire, in consequentibus inpingit et corruit. quomodo enim pro patre quis audet mori ct pro filio yrum sanguis effusus sit? qui igitur simpliciter hunc exponit locum, hoc potest dicere, quod in ueteri lege, in qua iustitia est, uix pauci inuenti sint, qui suum fuderint sanguinem, in nouo autem instrumento, in quo bonitas est atque clementia, innumerabiles extiterint martyres. sed ex eo, quod posuit: forsitan quis etiam audeat mori et pendulo gradu sententiam temperauit
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes. s eos qͥ nos possunt reciꝑe in domos
suas. & in ȩcerna tabernacła: ut cum eis parua
ybuerimꝰ recipiamꝰ ab ilł magna. & dantes
aliena nr̃a suscipiamꝰ. & seminemꝰ in bene¬
dictione. ut mecamꝰ benedictionẽ. Qui enim
parce seminauerit: parte & metet. Uii. oe¬
Quo sensu accipiendũ sit qđ in epła legimꝰ
ad romanos. uix enim ꝓ iusto qͥs morit᷑. nã ꝓ
ono forsitan qͥs audeat mori:
Iuȩ hereses ex occasione huiꝰ testimonii
qdd ñ intelligunt diu̾so qͥdẽ errore s pari
impiecate blasphemant. Marcion eni qͥ u
& alt̾um bonũ. & ꝓ usto asserit ñ nullos ł
paucos appetisse mortẽ. ꝓ bono aut̃ id. ẽ xp̃o
innumerabiles martyres ertitisse. P orro ar¬
riꝰanis iustũ ad xp̃m refert. de qͦ dictũ ẽ. Ds̃
uidiciũ tuũ regi da: & iusticiã tuã filio re¬
gis. Et ipse de se in euangłio. Non enĩ pat̾
iudicat quenꝗͣ: s om̃e cecdit iudiciũ filio.

Expanded text:
pauperes, sed eos, qui nos possint recipere in domos pauperes, sed eos, qui nos possint recipere in domos suas et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et metet. Quo sensu accipiendum sit, quod in epistula legimus ad Romanos: uix enim pro iusto quis moritur; nam pro bon a forsitan quis audeat mori. - Duae hereses ex occasione huius testimonii, quod non intellegunt, diuerso quidem errore, sed pari inpietate blasphemant. Marcion enim, quiet alterum bonum. et pro iusto adserit uel nullos uel paucos obpetisse mortem, pro bono autem, id est Christo, innumerabiles martyres extitisse. porro Arrius iustum ad Christum refert, de quo dictum est: deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis ipse de se in euangelio: non enim pater iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nqͣginta denarii dimutunt᷑. Fadͥm aitͥ¬
tꝰ erat. & debebat ei centenariũ nuineri
& coegit ut dde centũ octoginta faceret
idẽ crecdet. in dñi resurrectionẽ quȩ oc.¬
ue diei numero cortinet᷑. & de octo cõplaiꝰ
de cadib ut de sabbeco transeret ad pͥma
sabbati. Ob hanc causã a dnõ p̃dicat. qᵈ
clem̃tiã de legis austeritate mutatꝰ su
dem offerebat s ñ bene diuidebat. credens in
saulus apłs in transgressione iegis filiis qͥnda
lucis. qͥ in legis obseruatione uersati: xp̃m qͥ de
patͥs uerũ lirm e ꝑdidert᷑. Ambrosul mediola¬
nensis ep̃s. qͥd de hoc loco senserit. in cõm̃tari¬
is eiꝰ legere poteris. Origenis & didimi in hac
parabola explanationẽ inuenire ñ potui. &
utrũ abolita sit temporis uetustate. an ipsi
n seripserint: incercum habeo. Michi uixta
pͥore interp̃tationẽ hoc uidet᷑. qđ de iniqͦ
mamona debeamꝰ nobis ameos facere. ñ qͦslibet

Expanded text:
quinquaginta denarii dimittuntur. secundum autquinquaginta denarii dimittuntur. secundum auttus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur, et de octo conpleretur decadis, ut de sabbato transiret ad primam sabbati. ob hanc causam a domino praedicatuclementiam de legis austeritate mutatus sidem offerebat, sed non bene diuidebat credens in Paulus apostolus in transgressione legis filiis quondam lucis, qui in legis obseruatione uersati Christum, qui dei patris uerum lumen est, perdiderunt. Ambrosius, Mediolanensis episcopus, quid de hoc loco senserit, in commentariis eius legere poteris. Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem inuenire non potui et, utrum abolita sit temporum uetustate an ipsi non scripserint, incertum habeo. mihi iuxta priorem interpretationem hoc uidetur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere non quoslibet
Abbreviated transcription (Latin):
suis com̃tariis ẽ. locut᷑. Diues qͥ habebat¬
ẽ. ditiꝰ. Huiꝰ dispensator pauiũ qͥ ad pedc̃
gamaliel sacras litteras didicit: lege̾ dei
susceꝑat dispensandã. Qui cũ cepisset creder¬
stimulũ calcitrare. Dixq in corde suo.
Qͥ faciã qr magister fui & uillicꝰ. & cogor
enĩ mandatta legis quȩ terrȩ incubabant.
rubesco. ut qͥ doctor fuerã uidecar cogar a
gentib & a discipło annania. salutis & fidei
tione mea. recipiant me xp̃iani in domõ
suas. Cepitq ens qͥ pͥus uersabant᷑ in lege
& sic in xp̃o credid̾ant ut arbitrarent᷑ se¬
legẽ in lege iustificandos. dicereꝰ abolitã. ꝓpłiᷤᷤ
stercora. Nocauit itaq duos de plurimis
debitorib. Riraũ qͥ debebat centũ rados o¬
lei. eos uidolicet qͥ fuerant ex gentib con¬
gregati. & magna indigebant miscłia
dei & de centenario numero qͥ plenꝰ ẽ atq
pęnitentũ ẽ. iuxta iubeleũ. & illã in euai¬
gelio parabolã in qͦ alteri qͥngenti. altesi

Expanded text:
atest ditius. huius dispensator Paulus, qui ad pedes Gamaliel sacras litteras didicit, legem dei susceperat dispensandam. qui cum coepisset credenstimulum calcitrare . » Dixitque in corde suo: Quid faciam quia magister fui et villicus, nunc cogor enim mandata Legis, quae terrae incubabant, rubesco, ut qui doctor fueram Judaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Anania, salutis ac fideitione mea, recipiant me Christiani in domos suas. Coepitque eos qui prius versabantur in Lege, et sic in Christum crediderant, ut arbitrarentse in Lege justistercora. uocauit itaque duos de pluribus debitoribus. primum, qui debebat centum batos olei, eos uidelicet, qui fuerant ex gentibus congregati et magna indigebant misericordia dei, et de centenario numero, qui plenus est atque paenitentium est iuxta iubeleum et illam in euangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
odio. & cũ om̃s ocdint gentes. ꝓpͥo contra
se furore baccant᷑ : dũ utriq de legis
possessione contendunt. & in tantũ se
mutuo ꝑsequunt᷑. ut postꝗͣ uidei de ba¬
bylonia st reu̾si : edificationẽ templi sa¬
maritani impedierint. Cunq uellent &
ipsi cũ eis edificare templũ. respond̾unt
udei. Non licet nob̾ & uob̾ domũ edificare
dñi. Deniq ꝓ sũma inuiria pharisei exꝓ¬
brant dño. ñne demoniũ habes. & sama¬
ritanꝰ es. Et in parabola d̾e ierłm descen¬
dentis iericũ samaritanꝰ ponit᷑. ꝓ signo atq
miracło qđ malus benefeccrit. Ad puteu̾
samaritanȩ scriptũ ẽ. Non enim coutunt᷑
samaritam udeis. Uidentes aut̾ samaritani¬

Expanded text:
odio et, cum omnes oderint gentes, proprio contra odio et, cum omnes oderint gentes, proprio contra se furore bacchantur, dum utrique de legis possessione contendunt et in tantum se mutuo persequuntur, ut, postquam Iudaei de Babylonia sunt reuersi. aedificationem templi Samaritani inpedierint. cumque uellent et ipsi cum eis aedificare templum, responderunt Iudaei: non licet nobis et uobis aedificni. denique pro summa iniuria pharisaei exprobrant domino: nonne daemonium habes et Samaritanus es? et in parabola de Hierusalem descendentis Hiericho Samaritanus ponitur pro signo atque miraculo, quod malus bene fecerit, et ad puteum Samaritanae scriptum est: non enim coutuntur Samaritani Iudaeis. uidentes ergo Samarita
Abbreviated transcription (Latin):
dies assũptionis eiꝰ ut pascha celebraret de quo
dixerat desidio desidaui hoc pascha comedẽ
pat̾ ñ bibã illũ om̃emq doctrinam suã pati¬
bulo roboraret uixta illud qđ scriptũ ẽ. cũ ex¬
altatꝰ fuero a terra om̾ia trabam a me obfir
titudine opꝰ est ad passionẽ sponte ꝓpanti.
Un de & erethieli cui dixerat d̃s. fili hominiꝰ
in medio scorpionũ tu habitas. & ne timeas
eos. obfirma inqͥt faciẽ tuam. & dedi faciẽ
tuã ęxeam. & frontẽ tuã ferrea. ut si forsi¬
tan surrexisset contra eum malleus imiu̾sȩ
terrȩ. qͣsi in cudo durissima resisteret. mal¬
leũq cont̾eret de qͦ scriptũ ẽ. Qmͦ confractꝰ
ẽ. & contͥtꝰ ẽ. malleus unauerse terrȩ: Et mi¬
sit mintios idẽ angłos ante faciẽ suã. Iustũ
enim erat. ut dei filio angeli ministrarent.
tucũ samarie ut p̾ꝑarent ei ñ susceꝑuit
illũ. qr facies eiꝰ erat uadens in ierłm. Hosti¬
li int̾ se samaritani atq udei discordans

Expanded text:
dies adsumptionis eius et pascha celebraret, de quo dixerat: desiderio desideraui hoc pascha comedere am i 11 u m ? omnemque doctrinam suam patibulo roboraret iuxta illud, quod scriptum est: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me, obfirmtitudine opus est ad passionem sponte properantis; unde et Ezechiheli, cui dixerat deus: fili hominis, in medio scorpionum tu habitas et ne timeas eos: obfirmaui, inquit, faciem tuam et dedi faciem tuam aeneam et frontem tuam ferream, ut, si forsitan surrexisset contra eum malleus uniuersae terrae, quasi incude durissima resisteret malleumque contereret, de quo scriptum est: quomodo confractus est et contritus malleus uniuersae terrae? etmisit nuntios, id est angelos, ante faciem suam. iustum enim erat, ut dei filio angeli ministrarent; uicum Samariae, ut praepararent ei, non susceperunt illum, quia facies eius erat uadens in Hierusalem. hostili inter se Samaritani atque Iudaei discordant
Abbreviated transcription (Latin):
xime inscripturaru expositione quȩ
obscurissime sunt. quedam a recti li¬
nea discrepatione iudeart᷑ e Et hoc di¬
co. n qͦd in oꝑibus tuis quędam rep̾ben¬
denda iaͬ censeamͦ. Neq emiͣ lectioni
eorum unquam oꝑam dedi. nec horu
exemplariorũ apud nos copia.ẽ. p̾ter
soliloquiorum tuoꝵ libros. & qͦsdã oͥ¬
mentarios in psalmos. Quos si uelle̾ dis¬
cutere : ñ dicã ame qͥ nichil sũ. s aue¬
teru grecorũ docerẽ int᷑pͣtacionibꝰ dis¬
crepare. Uale mͥ amice Rn̾ie. ȩcate fili
dignitate parens. Et hoc ame rogatꝰ
obserua. ut qͥcqͥd mͥ seripseris: adme¬
primum facias ꝑuenire. Exelic̃¬

Expanded text:
xime in scripturarum expositione, quae uel xime in scripturarum expositione, quae uel obscurissimae sunt, quaedam a recti linea discrepare uideantur ? et hoc dico, non quod in operibus tuis quaedam reprehendenda iam censeam. neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discutere, non dicam a me, qui nihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi  scripseris, ad meprimum facias peruenire. 1 CVI
Abbreviated transcription (Latin):
& euͭ epm que ante cȩpi auiare quã nos¬
se. qͥ me pͥmꝰ ad amicicias ꝓ uocauit. quẽ
post me oriente̾ inscripturarũ eruditio¬
ne lecatꝰ sum. Igit᷑ aut tuũ negato libru
si forte nͨ tuus. ẽ. & desine flagitare res¬
criptũ. ad ea quȩ ñ scripsisti : aut sicu¬
us . ẽ. ingenue confitere. Ut si in defen¬
sione inci aliqua scripsero : in ce culpa
sit qui ꝓuocasti. nͨ in me qͥ respondere
cõpulstis sum. Addis prȩterea te para¬
tum. eeͣ. ut si qͥd me in tuis scriptis mo¬
uerit aut corrigere uoluero frͣne ac
cipias & nͣ solum mea in ce beniuolen¬
tia gauisuru : s ut hoc ipsũ faciã depͥ¬
caris. Rursũ dico qđ sentio. Prouocas¬
sene̾. tacent̾e stimulas. uideris iactare
doctrinã. Non aut̾e. tͣ. etatis cueȩ puta¬
ri maliuolum. erga eum cui magis fa¬
uore debeo. Et si in euangeliis acꝓpħis
ꝑuersi homines in ueniunt qͦd nitant᷑
repͣhende. miraris sun tuis libris. & ma¬

Expanded text:
 quem ante coepi amare quam nos quem ante coepi amare quam nosse, qui me primus ad amicitias prouocauit, quem post me orientem in scripturarum eruditione laetatus sum. igitur aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea, quae non scripsisti, aut, si tuus est, ingenue confitere, ut, si in defensione mei aliqua scripsero, in te culpa sit, qui prouocasti, non in me, qui respondere compulsus sum. Addis praeterea te paratum esse, ut, si quid me in tuis scriptis mouerit aut corrigere uoluero, fcipias, et non solum mea in te benevolentia gavisurum, sed ut hoc ipsum faciam, deprecaris. Rursum dico qsenem, tacentem stimulas, uideris iactare doctrinam. non est autem aetatis meae putari maliuolum erga eum, cui magis fauere debeo. et si in euangeliis ac prophetis peruersi homines inueniunt, quod nitantur reprehendere, miraris, si in tuis libris et ma
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ qͦd tͥ rectum uidebat᷑: queso ut
me patient᷑ audias. Non scripsisti libru᷑.
Et quomͦ mͥ rep᷑hensionis ate meȩ ꝑalios
scripta delata sunt e Cur habet icalia qͦd
tu nͣ scrisisti: Qua ratione poscis ut
rescribam ad ea que scripsisse te dene¬
gas: Nec tam hebes sum ut si diuer¬
sa senseris me ate lesum pute. S si mea
cõminꝰ dicta rep̾hendas. & racionẽ scrip¬
toꝵ expetas. & quȩ scripserim emen¬
& ocłõs mͥ reddas: in hoc ledit᷑ amicicia.
in hoc necessitudinis iura uiolantur:
Ne uideamꝰ certare puerilit̾. & factorib
in uic̃e uel decractoribꝰ nr̃is tribuere ma¬
teriã concendendi. hȩc scribo qͥa te pure
& xp̃iane diligere cupio. nec quicquam
in mea mente retinere. qͦd distet alabus.
Non etm conuenit ut abadolescentia
usq ad hanc ȩcace̾ in monasteriolo. cum
scis fr̃ibꝰ labore desudans. aliqͥa contra
epͣm cõuiunionis meȩ scrib̾e audeam.

Expanded text:
scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut scriptum, quod tibi rectum uidebatur, quaeso, ut : me patienter audias. non scripsisti librum. et quomodo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata sunt ? cur habet Italia, quod tu non scripsisti? qua ratrescribam ad ea quae scripsisse te denegas? Non tam hebes sum, ut si diversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim, emenet oculos mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pet christiane diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis. Non enim convenit ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem, in monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans, aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam,
Abbreviated transcription (Latin):
quam plurimi. qui poss int & audeant
tecu congredi. & in dispucatione scãrum
scripturaru̾ iugu̾ cũ ep̃o ducere. Ego
quondã nules. ñc ueteranꝰ. & cuas &
aliorũ debeo laudare uictorias. ñ ipse
rursus esfe to corpore dimicare. Ne si
ris : illiꝰ recorder hystoriȩ. qͦd hanniba¬
lem iuuenilit᷑ exultante̾ qͥntꝰ maximꝰ
paciencia sua fregerit. Omĩa fert ȩtas.
animũ quoq. Sepe ego longos cantan¬
do puerũ memini me condere soles.
Nc oblita mͥ toc carmina. uox quoq
moerim iã fugit. Et ut magis descrip¬
turis scis loquar. berzellai ille gala¬
adites regis dauid beneficia om̃sq de¬
licias iuueni delegans filio. ostendit
senectut᷑e hȩc appetere non debere.
nec oblata suscipere. Qd̾ aut̃e iuras
ce aduersũ me librũ ñ scripsisse. neq
romam misisse quẽ ñ scripseris .s. si forte
aliqua in tuis scriptis reppiant᷑. que ameo
sensu discrepent. nͨ me ate lȩsum. s ate

Expanded text:
quam plurimi, qui possint et audeant quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scripturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles, nunc ueteranus et tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, si ris, illius recorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. omnia fert aetas, animum quoque; saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque , Moerim iam fugit. et — ut magis de scripturis sanctis loquar — Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filioĮ ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris, sed, si forte aliqua in tuis scriptis repperiantur, quae a meo sensu discrepent, non me a te laesum, sed a te
Abbreviated transcription (Latin):
multi cognoscerent ce ꝓuocare. me ci¬
mere. te scribere ut doctũ. me tacere
ut imꝑicũ. & tandem reppisse qui gar¬
rulicati meȩ modũ imponerec. E go au¬
ce̾ ut simplicit̾ fatear dignationi tuȩ.
pͥmũ iccirco responđẽ nolui. qͥa tuã li¬
quido epłam ñ credebã. nec ut uulgi de
quibꝰlam ꝓuerbiũ. ẽ. litu mellȩ gladium.
Deinde illud cauebã. ne ep̃o cõmunionis
meȩ uiderer ꝓcacit᷑ respondẽ. & aliqͦ in
rep̃hendentis epła rep̾hende. p̾sexcim
cũ quędã in illa heretica iudicarẽ. Ad
excrem̾ũ. ne tu iure expostulares & di
dep̾henderas. ut cam facile Amicum lȩderes.
& alteriꝰ maliciam in mea̾ uerteres contu¬
meliam: lgit᷑ ut ance iam scripsit. aut
mitte eandẽ epłam tua subsertpta mamii.
aut senẽ latitant̾e in cellula. la̾cesere
desine. Sin autem cuam uis uel execcere ꝑ
ostendete doccrinam. quȩre uitienes. x di¬
sertos & nobiles. quorũ romȩ ilicunt. eẽ.

Expanded text:
multi cognoscerent te prouocare, me timulti cognoscerent te prouocare, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse, qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa heretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et dione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel ostentare uel exercere doctrinam, quaere iuuenes et disertos et nobiles, quorum Romae dicuntur esse
Abbreviated transcription (Latin):
heatissimo pape augustino.
ras ad me epistolas diri¬
gis. & sepe compellis ut
respondeã cuidam epłȩ tuȩ. cuiꝰ ad me
se significans. & incerim ꝓfuturũ. recrac¬
tum de itinere & ep̃m constitutũ ueloci
morte subtractũ. illum cuiꝰ nomen recices
maris timuisse discrimina. & nauigatio¬
nis mucasse consilium. Que cũ ita sint:
satis mirari nequeo. qͦmͦ ipsa epła rome
&&e initalia haberi plerisq dicat᷑. & ad
me solũ ñꝑuenerit cui sola missa est:
p̾sertim cũ idẽ fr̃ si siuius int̾ oeteros
tractꝰ tuos dixerit eam se nͨ in affrica.
ñ apud te. s in insula adriȩ hoc ferme
qͥnquennium repꝑisse. De amicicia oũ
collenda suspicio. ẽ. & sic cũ amico qͣ¬
si cũ altero se. ee. loquendu̾. Non nulli
familiares mei & uasa xꝑ̃i quorũ ierosoli¬
mis & in scĩs locis ꝑmagna copia. ẽ : sug¬
gerebant ñ simplici animo ate factũ.
s: laudem atq rumusculos głolam po¬
puli requirente. ut de nob̃ cresceres. u

Expanded text:
eatissimo papae Augustino ras ad me epistulas dirigis et saepe conpellis, ut re- i spondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, se significas, et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quomodo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et uasa Christi, quorum Hierosolymis et in sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum, sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ: ipsũ. habebit & accipi& nec uocabt᷑.
Non achar qͥ arguebat᷑ infidelitatis.
ñ udei qͥ erant dñm negat᷑i. s uoca¬
bit in qͥt ipsa quȩ c̃cipi& ipsa uirgo¬
quȩ pari&. In eodẽ euuangłista legi¬
mꝰ herodẽ ad aduentũ magoꝵ fuisse
turbatũ. soribisq & sacerdotibꝰ c̃gre¬
gatis. sciscitatũ ab eis ubi xp̃s nasce¬
ret᷑. illosq respondisse in bethleem
bethleem t̾ra uida. neqͣqͣm minima
es in pͥncipibꝰ uida ex te enĩ egredie¬
tur dux qui reg&e popłm meum isrł.
Hoc exemplũ in uulgata editione sic
fert᷑. & tu bethleem domꝰ ephͥata. mo¬

Expanded text:
 « habebit, et accipiet; neque vocabuit, » Non Achaz, qui arguebatur infidelitatis, non Judaei qui erant Dominum negaturi, sed vocabit, inquit, ipsa quae concipi. in eodem euangelista legimus Herodem aduentu magorum fuisse turbatum scribisque et sacerdotibus congregatis sciscitatum ab eis, ubi Christus nasceretur, illosque respondisse: in Bethlem Bethlem, terra Iuda, nequaquam minima es in ducibus Iuda; de te enim egredietur dux, qui regat populum meum Israhel. hoc exemplum in uulgata editione sic fertur: et tu, Bethlem, domus Effratha, mo