comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingdus potest quam nec scipsum uolunias uero
angelica oboedient̃ dõ subdita eiusque execu¬
i iussionem naturalib: motibus derebus sub¬
ectis tam quam materien ministrare ut scđm¬
illas principales in uerbodĩ noncreatas uł scđm
illas in primis sexdicrum operibus caus aliter
greattis rationes aliquid in tempore cre&urmo¬
re agricolendi ułm edendiporest. Qualcitaq
nisterium dõ exhibuerint angeli in illa mulie
formatione quis audeat affirmare cortissi¬
e tamen dixcrim supplementum illudcarnis
costelocum ipsius que femine corpus & animã
nformationem quem enbrorum om̃a uiscera
sus om̃s & quid quid erat quodilla & creatu
& homo & feminaerat non nisi in illo opere
factum : quod ds̃ non ꝑangelos sed ꝑsem&ip¬
mnonoperatus est & dimisit sed ita continuap¬
roperatur utnccullarum aliarum rerum nec¬
sorum angelorum natura subsistat sino nope¬
tur sed qm̃ carnem animatam atque sentien

Expanded text:
angelus potest quam nec se ipsum. uoluntas uero angelus potest quam nec se ipsum. uoluntas uero angelica oboedienter deo subdita eiusque executa iussionem naturalibus motibus de rebus subiectis tamquam materiem ministrare, ut sillas principales in Verbo Dei non creatas, vel secundum illas in primis sex dierum operibus causaliter creatas rationes aliquid in tempore creetur, more agricolandi vel medendi potest. Quale itaque ministerium Deo exhibuerint Angeli in illa mulieris formatione, quis audeat affirmare? Certissime tamen dixerim, supplementum illud carnis in costae locum, ipsiusque feminae corpus et animam conformationemque membrorum, omnia viscera, sensus omnes, et quidquid erat quo illa et creatura et homo et femina erat, nonnisi in illo opere Dei factum, quod Deus non per Angelos, sed per semetipsum, non operatus est et dimisit, sed ita continuanter operatur, utipsorum angelorum natura subsistat, si non operetur. Sed quoniam carnem animatam atque sentientem,
Abbreviated transcription (Latin):
a quam ducat cumrigat. Nonaut̃ opus cius est u
aqua ꝑdecliuia plabatur sedillius quiom̃a nno
tat utoliud cius solofigat quora dicom stabiliat
aliud in aures promoueat quorobur nutriat ramos¬
q diffundat sed illius quidat incronentum medi¬
cus oiam gro corpori alimoitum adhib& &uulne¬
rato medicamentum primum ponderebus quas
sed quas creatas opert creatoris inuenit de in deci¬
bum uł potum preparare potuit &ministrare
emplastrum formare & medicamento inlitum
apponere num &iam ahis que ad hib& opera¬
ti & creareuirts uł carnem potest natura idagit
interioremotu nobisq occultissimo cuitamen
sids̃ subtrahat operationem intimam quaeam
bstituit & facit continuo tam quã extincta
ullaremanebit. Qua propter cum ds̃ uniuer¬
imcreaturam suam biꝑtito quodam modo ope
tprouidenntiae dequo insuperi orelibro locuti
uimus &innaturalibus & inuoluntariis mo¬
tibus administr& creare naturam tam nullus

Expanded text:
aquam ducat cum rigat: non autem opus ejus est ut aquam ducat cum rigat: non autem opus ejus est ut aqua per declivia prolabatur; sed illius qui omnia intat, ut aliud ejus solo figat, quo radicem stabiliat, aliud in auras promoveat, quo robur nutriat, ramosque diffundat; sed illius qui dat incrementum. Medicus etiam aegro corpori alimentum adhibet, et vulnerato medicamentum: primum non de rebus quas creavit, sed quas creatas opere Creatoris invenit: deinde cibum vel potum praeparare potuit et ministrare, emplastrum formare et medicamento illitum apponere; num etiam ex iis quae adhibet, operari et creare vires vel carnem potest? Natura id agit interiore motu, nobisque occultissimo. Cui tamen si Deus subtrahat operatiosubstituit et facit, continuo tamquam extincta nulla remanebit. Quapropter cum deus uniuersam creaturam suam bipertito quodam modo opere prouidentiae, de quo in superiore libro locuti sumus, et in naturalibus et in uoluntariis motibus administret, creare naturam tam nullus
Abbreviated transcription (Latin):
a tuest quam uis ex uirili queiam erat non aliqum
tus iam existentium naturarum angliaut̃ pulli
omnino possunt creare naturam sołus enim unius
cuius libet uaturae seumagnae scuminime crat
cositiq cius sinculludoloris sensu a corporis compa
gedaractast hacc enim foritis sedicantur potuisst
ꝑangdõs fieri formare aut̃ uł aedificare castamis
uersa patura subsistit utneillud quidem carnis
supplementum incorporeuiri quod inillius costes
cessitlocum ab angelis fcictum essecrediderim sici
necipsum homine detorrȩ puluere non quonub
sit angelorum opera utaliquid crectur sed nonib
crecitores sunt quia nec agricolas creatores segõ
atq arborum dicimus. Non enim qui plantat᷑ E
aliquid nequequirigat sed qui increm̃ tum dacds
& hoc increm entum ꝑtin& &iam incorporehonax
quodos sedempto locus carne suppl&us est ilosell
quoque angelos creciuit : Op̃us ittiq agricoledtut

Expanded text:
eata est, quamuis ex uirili, quae iam erat, non aliquo eata est, quamuis ex uirili, quae iam erat, non aliquo motu iam existentium naturarum. angeli autem nullam omnino possunt creare naturam; solus enim unus cuiuslibet naturae, seu magnae seu minimae, creator costaque eius sine ullo doloris sensu a corporge detracta sit, haec fortasse dicuntur potuisse per angelos fieri. Formare autem vel aedificare costam in iversa natura subsistit, ut ne illud quidem carnis supplementum in corpore viri, quod in illius costae successit locum, ab Angelis factum esse crediderim, sicut nec ipsum hominem de terrae pulvere: non quod nulla sit Angelorum opera, ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt; quia nec agricolas creatores segetum atque arborum dicimus. Non enim qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Ad hoc incrementum pertinet etiam in corpore humano, quod osse dempto, locus carne suppletus est, illo squoque Angelos creavit. 27. Opus itaque agricolae est ut
Abbreviated transcription (Latin):
tuons ut &iam ccrnom peccati poritns possit non
solum peccora &iumeita suisusib subditt nectan¬
tum domesticas aues sed &iam libere uolitantes quis¬
lib&&iam scuas feras & capere & mansu&as facere
&cis mirabilit̃ imperare potentia rationis noncor¬
poriscum earum appaitus & dolores captcons pau¬
latimq in lectando premendo laxandoq mode¬
rans a grestieas exuit consuetudine & tam quam
humanis morib: induit quanto magis angeli hoc
possunt qui iussionedĩ in ipsacius quam sempito¬
nae intuentur in commutabiliueritaite ꝑspecta
mouentes sepertempus & corpora sibi subdita ꝑtẽ¬
pus a locum agilittite mirabili & uisa quibus moue
& appecitum carnalis indigentiae ualent efficor
om̃a anime uiuȩ ut quo eam uenire opus est ixta¬
ens adduccitur Iam ergo uideamꝰ ipsamulieris for¬
matio quemistice &iam acdificatio dictaiest quen¬
ad modum ftictasit natura quippe muliebris or¬

Expanded text:
tuens, ut etiam carnem peccati portans possit non tuens, ut etiam carnem peccati portans possit non solum pecora et iumenta suis usibus subdita nec tantum domesticas aues, sed etiam libere uolitantes quaslibet etiam saeuas feras et capere et mansuetas facere et eis mirabiliter imperare potentia rationis, non corporis, cum earum adpetitus et dolores captans paulatimque inlectando, premendo laxandoque moderans agresti eas exuit consuetudine et tamquam humanis moribus induit: quanto magis angeli hoc possunt, qui iussione dei in ipsa eius, quam sempiterne intuentur, incommutabili ueritate perspecta mouentes se per tempus et corpora sibi subdita per tempus et locum agilitate mirabili et uisa, quibus moueatur, et adpetitum carnalis indigentiae ualent efficere omni animae uiuae, ut quo eam uenire opus est nesciens adducatur! Iam ergo uideamus, ipsa mulieris formatio, quae mystice etiam aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. natura quippe mulieris cr
Abbreviated transcription (Latin):
eius efficiant. Om̃is enim animauiua nonso¬
lum rationalis sicut in hominib: uerum &iam
in rationals sicut inpetorib & uolatilib &pisci¬
bus uisis mouecur sed anima racionalis uolunta¬
ds arbitrio uł consentit uisis uł xon consentit
In rationalis aut̃ nonhabet hociudicium prosuo
ttmen genere atque natura uiso alico tactapro¬
pellitur Nec in potestate ullius anime est que
illi uisaueniant siue insensus corporis siuein ip¬
sum sp̃m incerius quibusuisis app&itus moueatꝰ
cuius lib& animantis ac sic cum ea uisa ꝑange¬
lorum oboedientiam desuperministrantur : Per¬
uenit iussio dĩ non solum ad homines nec solum
ad aues a pecora uerum &iam adeci que subaquis
latent sicut ad co&um quiglutiuit ionam xee
solum ad ista maiora uerum &diam aduermiculũ
Nam &huic lgimus diuinitus iussum utradicon
cucurbite roder& subcuius umbraculo proph&are¬
quicuerat sienim hominidonauit dĩ siceum in fa¬

Expanded text:
eius efficiant, Omnis enim anima uiua, non soeius efficiant, Omnis enim anima uiua, non solum rationalis sicut in hominibus, uerum etiam inrationalis, sicut in pecoribus et uolatilibus et piscibus, uisis mouetur. sed anima rationalis uoluntatis arbitrio uel consentit uisis uel non consentit; inrationalis autem non habet hoc iudicium, pro suo tamen genere atque natura uiso aliquo tacta propellitur. nec in potestate ullius animae est, quae illi uisa ueniant siue in sensus corporis siue in ipsum spiritum interius, quibus uisis adpetitus moueatur cuiuslibet animantis. ac sic cum ea uisa per angelorum oboedientiam desuper ministrantur, peruenit iussio dei non solum ad homines nec solum ad aues et pecora, uerum etiam ad ea, quae sub aquis latent — sicut ad cetum, qui gluttiuit Ionam — nec solum ad ista maiora, uerum etiam ad uermiculum; nam et huic legimus diuinitus iussum, ut radicem cucurbitae roderet, sub cuius umbraculo propheta requieuerat. si enim homini donauit deus, sic eum insti
Abbreviated transcription (Latin):
a om̃a uolatilia celi undeiam quod ui sum est
& quantum ui sum est disseruimus: Etad dux̃
et om̃a adam utuider& quidea uocar& quo¬
modohaet adduxerit dsadam pecarnaliter sapia¬
mus adiuuare nosdebet quod debipertito ope¬
rediuinae ꝓuidentiae in libro superiore tracta¬
uimus a eque enim sicut indagant aq adigur
uenantes ul occupantes ad reua quecumq ani¬
mantia cipiunt Itihoc fctum ẽẽ credendũ est
utuex aliqua iussionis denubefac taest eisuer¬
bis querationales anime audientes in tellegere
ueque oboedire assolent. Nonenim hoc acceper
it possint bestiae uł aues in suo camen genere ob¬
temperant dõ nonrationali uoluntatis arbitrio
sed sicut mouec illeom̃a temporib oportunis uor
ipse temporalitermocus ꝑ angelicaministeria que
capiunt in uerbo cius quid quo tem pore fieri debe
it & illo nontem poraliter moto mouent ipsa
temporaliter utinhis quesibi subiecta sunt ius sa

Expanded text:
et omnia uolatilia caeli: unde iam quod uisum est et omnia uolatilia caeli: unde iam quod uisum est et quantum uisum est disseruimus. et adduxit ea omnia ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret. quomodo haec adduxerit deus ad Adam, ne carnaliter sapiamus, adiuuare nos debet, quod de bipertito opere diuinae prouidentiae in libro superiore tractauimus. neque enim sicut indagant atque adigunt uenantes uel aucupantes ad retia quaecumque animantia capiunt, ita hoc factum esse credendum est aut uox aliqua iussionis de nube facta est eis uerbis, quae rationales animae audientes intellegere atque oboedire adsolent. non enim hoc acceperunt ut possint bestiae uel aues; in suo tamen genere obtemperant deo, non rationali uoluntatis arbitrio, sed sicut mouet ille omnia temporibus oportunis, non ipse temporaliter motus, per angelica ministeria, quae capiunt in uerbo eius quid quo tempore fieri debeat, et illo non temporaliter moto mouentur ipsa temporaliter, ut in his, quae sibi subiecta sunt, iussa
Abbreviated transcription (Latin):
finxit hocfeat sicut in omnib supra operibus
sededificauit inquid dñs ds illam costaoribu
tam quam corpus humanum sedttm quam
domum Non estitoq dubittendum qm̃ hace
fuctt sunt & stulttiet non possunt ob aliquied
significandum eẽ facta fructum futuri st
abipso iam primordio generis humani dõ pͥscio
in ipsis suis operib: miscricor diter p̃dicantem
uecerto tpore seruis suis siue ꝑ hominum suc¬
cessiones siue ꝑsuum spiritum uł anglorũmi¬
nisterium reuelata atque conscripta apromiit¬
ten dis rebus futuris a recognoscendis imple
testimonium perhiberent quod magis
magisq in consequentib apparebit uideamb
ergo quod isto opere suscepimus nonscđm pre¬
figurationem rerum futurarum sed seđm rerũ
gestcrum non allegoricam sed propriam signi¬
ficationẽ quem admodum haec accipipossint
łtfinxi dĩ inquit adhuc deterra om̃s bestia sagri

Expanded text:
"finxit" aut "fecit" sicut in omnibus supra operibus, "finxit" aut "fecit" sicut in omnibus supra operibus, sed aedificauit, inquit. dominus deus illam costam, non tamquam corpus humanum, sed tamquam domum? non est itaque dubitandum, quoniam haec facta sunt et stulta esse non possunt, ob aliquid significandum esse facta fructum futuri saeculi ab ipso iam primordio generis humani deo praescio in ipsis suis operibus misericorditer praedicante, ut certo tempore semis suis siue per hominum successiones siue per suum spiritum uel angelorum ministerium reuelata atque conscripta et promittendis rebus futuris et recognoscendis inpletis testimonium perhiberent: quod magis magisque in consequentibus adparebit. Uideamus ergo, quod isto opere suscepimus, non secundum praefigurationem rerum futurarum, sed secundum rerum gestarum non allegoricam, sed propriam significationem quemadmodum haec accipi possint. et finxit deus, inquit, adhuc de terra omnes bestias agri
Abbreviated transcription (Latin):
quodideo nontam quã rerum gestarum pati¬
rali uł usitato ordine factum est incordib
pr̃ĩs fidelissima scã rum scripturarum aucio¬
ritate prelata quiagestum eẽ ponpotest
misticum eẽ credatur quamuis cius ex positionẽ
uł in quisitionẽ aut alibiiam exhibuerimiss aut
intempus aliud differamus÷ Quidergo sibi
uult &iam illud quodmulier ui ro delaterefac¬
taest uerum esto propter ipsius coniunctionis
uim commendandam hocitafieri oportuisse
credamus num quid &iam ut dormientifier&
eadem ratio uł nececessitus flagitabat de¬
nique ossede tracto incuius locum carosup¬
pler&ur Num enim ponpotuit ipsacaro
d&rahi utinde congruentius quod st sexus in¬
firmior mulier formar&ur anuero cũmul¬
tis additis costam ds̃ edificaire potuit in mulie¬
rem & carnem pulpam ueron potuit quide
puluere ipsum hominem fecit Aut siiam cõs¬
tafuerat de trahenda curnon altera proeacos¬
tt reposita est Cur&iam non dictum est

Expanded text:
quod ideo non tamquam rerum gestarum natuquod ideo non tamquam rerum gestarum naturali uel usitato ordine factum est, ut cordibus nostris fidelissima sanctarum scripturarum auctoritate praelata, quia stultum esse non potest, mysticum esse credatur, quamuis eius expositionem uel inquisitionem aut alibi iam exhibuerimus aut in tempus aliud differamus. Quid ergo sibi uult etiam illud, quod mulier uiro de latere facta est? uerum esto propter ipsius coniunctionis? uim commendandam hoc ita fieri oportuisse credamus. numquid etiam, ut dormienti fieret, eadem ratio uel necessitas flagitabat, ut denique osse detracto, in cuius locum caro subpleretur? num enim non potuit ipsa caro detrahi, ut inde congruentius, quod sit sexus inferior, mulier formaretur? an uero tam multis additis costam deus aedificare potuit in mulierem et carnem pulpamue non potuit, qui de puluere ipsum hominem fecit? aut si iam costa fuerat detrahenda, cur non altera pro ea costa reposita est? cur etiam non dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
apreceptum dedit quomodo a pcecantem
in terrogauit aque iudicauit siaut̃ poncrede¬
bat ꝓ fecto nequchocscir epoterat utrum adcum
om̃a ille cuinon credebat ad duxerit anfortẽ in
aliquib ab illo remotiorib cerre partibus adiqua
eisimilia quenon demonstrassa absconcu sanit
nonittiq arbitror dubitandum hoccli cu iuro¬
pheticȩ significationis grati factum scdtes
factum ⁊ eque hoc opere suscepim proplidica
enigmata ꝑscruttiri sedrerum restarum fidem
ad propria citẽ historiae commeidare utquod
impos sibileuideri uanis atq in credulis potesio
autipsi auctoritati sccãe scripturae uedud testi¬
ficatione contraria repugnare dpromeisurri¬
bus quantum ds̃ adiuuat disserendo demons¬
trem neque in possibile ẽẽ nequeton trarium
quod aut̃ possibile quidem appara pechabet
ullam speciem repugnantiae sedttm en quasĩ
superfluum uł &iam stultum quibus damui¬
deripotest hocipsum disputando demonstrẽ

Expanded text:
et praeceptum dedit, quo modo et peccantem et praeceptum dedit, quo modo et peccantem interrogauit atque iudicauit; si autem non credebat, profecto neque hoc scire poterat, utrum ad eum ille omnia, cui non credebat, adduxerit, an forte in aliquibus ab illo remotioribus terrae partibus aliqua ei similia, quae non demonstrasset, absconderit. non itaque arbitror dubitandum hoc alicuius propheticae significationis gratia factum, sed tamen factum. Neque hoc opere suscepimus prophetica aenigmata perscrutari, sed rerum gestarum fidem ad proprietatem historiae commendare, ut quod inpossibile uideri uanis atque incredulis potest aut ipsi auctoritati sanctae scripturae uelut testificatione contraria repugnare id pro meis uiribus, quantum deus adiuuat, disserendo demonstrem neque inpossibile esse neque contrarium, quod autem possibile quidem adparet nec habet ullam speciem repugnantiae, sed tamen quasi superfluum uel etiam stultum quibusdam uideri potest, hoc ipsum disputando demonstrem,
Abbreviated transcription (Latin):
nomo postta discer& quod sita &iam factum eẽt
quare ite factum ec̃t proculdubio mistica signi¬
ecitio resonar& sed credeidum est paulatim co¬
tis piscium generib: nomina inposita Tunc
atem cum pecora &bestiae & uolatilia adhomi¬
em adducta sunt utes ad secongreratis tene¬
atimq: distinctis nomina imponera quibus
iam ipsis paulatim amulto ctius quam pisci¬
s si hoc factum nonẽet poss& nomina impone¬
equid fuit couuse uisiratio aliquid significan
quod aid prenuntiationem futuroium uale
acui reimaxime ordonar rationis huius inui¬
lat deinde num quid ignorabatds̃ nihiltale
crecisse innaturis animalium quod simile ad¬
torium posset eẽ homini a nopus erat uthoc&iã
no ipsecognos cer& & eo commendatiorem habe
uxorem suam quod in omni carne crecuti sub
& dehoc aere sicut ipse uiuote nhileus
credebat posset hocilli comodo dicerequomo

Expanded text:
homo postea disceret? quod si ita etiam factum esset, homo postea disceret? quod si ita etiam factum esset, quare ita factum esset, procul dubio mystica significatio resonaret. sed credendum est paulatim cognitis piscium generibus nomina inposita; tunc autem, cum pecora et bestiae et uolatilia ad hominem adducta sunt, ut eis ad se congregatis generatimque distinctis nomina inponeret, quibus etiam ipsis paulatim et multo citius quam piscibus, si hoc factum non esset, posset nomina inponere, quid fuit causae, nisi ratio aliquid significandi, quod ad praenuntiationem futurorum ualeret? cui rei maxime ordo narrationis huius inuigilat. Deinde, numquid ignorabat deus nihil tale se creasse in naturis animalium, quod simile adiutorium posset esse homini? an opus erat, ut hoc etiam homo ipse cognosceret et eo commendatiorem haberet mulierem suam, quod in omni carne creata sub caelo et de hoc aere sicut ipse uiuente nihil eius credebat, posset hoc illi eo modo dicere, quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
atqueomnibus Nataalib: adam nomina in posuit
sienim linguac humanȩ consulant᷑ sicappellant᷑
haecom̃a quem ad modum cis homines loquedo
nomina posuerunt ponsolum haecquesunt in a¬
quis & terris uerum &iam ipsaterra & aiqua&ce
lum & queuidentur incdo & que non uident᷑ sed
ereduntur ꝓdiuersitaite linguarum gentilium diuer
exmilib appellant᷑ unam sine linguam pri¬
itus fuiss& didicimꝰ anteqũa suꝑbiatur nisilli¬
spost diluuium fabricate indiuersos signorum
sonos humanam diuider& soti&atem qͣuaecum¬
quetiut̃ illa lingua fuerit quidattin& querere
lla certe tuncloquebatur adam ounea lingua
si adhuc usque ꝑman& sunt isteuoces articulate
quibus primus homo animalib terrestrib &uola¬
lib: nomina in posuit nunc igit᷑ ullom odo credi¬
pileest in eadem lingua pomina piscium uonab
omine sed diuinitus instituta quedõ docente

Expanded text:
atque omnibus natatilibus Adam nomina inposuit? atque omnibus natatilibus Adam nomina inposuit? si enim linguae humanae consulantur, sic appellantur haec omnia. quemadmodum eis homines loquendo nomina posuerunt. non solum haec, quae sunt in aquis et terris, uerum etiam ipsa terra et aqua et caelum et quae uidentur in caelo et quae non uidentur, sed creduntur, pro diuersitate linguarum gentilium diuersis nominibus appellantur. unam sane linguam primitus fuisse didicimus, antequam superbia turris illius post diluuium fabricatae in diuersos signorum sonos humanam diuideret societatem, quaecumque autem illa lingua fuerit, quid adtinet quaerere? illa certe tunc loquebatur Adam et in ea lingua, si adhuc usque permanet, sunt istae uoces articulatae, quibus primus homo animalibus terrestribus et uolatilibus nomina inposuit. num igitur ullo modo credibile est in eadem lingua nomina piscium non ab homine, sed diuinitus instituta, quae deo docente
Abbreviated transcription (Latin):
mapiaaite dõ subdita lerem istam peccati que
est in menbris corporis mortis huius quam prim
homo accepit in poenam uincerit ipsa ꝑgratiã
proemium cleste ꝑcipiat maiorerloria deno¬
trans quanta sidaus oboedientiae quae aliene
in oboedientiae poenã potuit uirtute suppaare
sed qm̃ cua diutorio femina factasit uiro saos
quantum existimo requisitum est illudiamu¬
decimꝰ quaresit factum quod ad ductesunt adab
om̃sbestias agri & om̃a uolatilia cadi ut eispo¬
mina in poner& atque itaudud necessitcis ores
crcandicifeminam excius latere cum interilla
animalia similcilli adiutorium pon fuisset inuen¬
tum uidetur enimmihi propt̃ aliquã significa¬
tionẽ proph&icam factum sed im̃ scictum ut
res gestor confirmata figure interp̃ctitio liberare¬
linquat᷑ : Quid est onim hocipsum quoduolatili¬
lus terrestrib que animanitib non &iam piscib:

Expanded text:
ima pietate deo subdita legem istam peccati, quae ima pietate deo subdita legem istam peccati, quae est in membris corporis mortis huius, quam primus homo accepit in poenam, uicerit ipsa per gratiam, praemium caeleste percipiat maiore gloria, demonstrans, quanta sit laus oboedientiae, quae alienae inoboedientiae poenam potuit uirtute superare? Sed quoniam, cui adiutorio femina facta sit uiro, satis, quantum existimo, requisitum est, illud iam uideamus, quare sit factum, quod adductae sunt ad Adam omnes bestiae agri et omnia uolatilia caeli, ut eis nomina inponeret, atque ita uelut necessitas oreretur creandi ei feminam ex eius latere, cum inter illa animalia simile illi adiutorium non fuisset inuentum. uidetur enim mihi propter aliquam significationem propheticam factum, sed tamen factum, ut re gesta confirmata figurae interpretatio libera relinquatur. quid est enim hoc ipsum, quod uolatilibus terrestribusque animantibus non etiam piscibus
Abbreviated transcription (Latin):
iam notissimam gentib: & ꝑ nõe filios om̃s gentes
quisquis dubitauerit om̃a cort nutare quecre¬
dimus longe que afidelium mentib: reppellendus
st cumergo querit᷑ ad quod adiutorium factis
sit illesexus uiro diligenter quantũ ualco cuncta
consideranti nonnisi causa prolis occurrit ut pe
corum stirpem terra impler&ur & non eomodo
procreatam quonunc procreat᷑ homines cuminet
peccati lex in menbris repugnans lgimentis &i¬
si ꝑdĩ gratiam uirtute superat᷑ hocenim eẽ nonpo¬
tuis se credendum est uisi in corpore mortis huius
quod corpusmortuum est propt̃ peccatũ & qud
hacpoena iustius quam ut nonadomno putun
seruiat corpus id est suus famulus animȩ sicut
dño suo detrec ł cuit ipsa seruire siueutrumque
ex parentib cre&ds̃ corpus ex corpore animã ex
anima siue aliomodo faciat animas pon utiq
adopus in possibile pecmercede parua utcuman¬

Expanded text:
jam notissimam gentibus, et per Noe filios omnes gentes; jam notissimam gentibus, et per Noe filios omnes gentes; quisquis dubitaverit, omnia cogit nutare quae credimus, longeque a fidelium mentibus repellendus est. Cum ergo quaeritur ad quod adjutorium factus sit ille sexus viro, diligenter, quantum valeo, cuncta consideranti, nonnisi causa prolis occurrit, ut per eorum stirpem terra impleretur; sed non eo modo procreatam, quo nunc procreantur hopeccati lex in membris repugnans legi mentis, etiamsi per dei gratiam uirtute superatur; hoc enim esse non potuisse credendum est nisi in corpore mortis huius, quod corpus mortuum est propter peccatum. et quid hac poena iustius, quam ut non ad omnem nutum seruiat corpus, id est suus famulus animae, sicut domino suo detrectauit ipsa seruire, siue utrumque ea parentibus creet deus, corpus ex corpore, animam ea anima, siue alio modo faciat animas, non utique ad opus inpossibile nec mercede parua. ut cum an
Abbreviated transcription (Latin):
magnus est apib: donauit ut si coperenturge¬
nerationem filiorum quem ad modum caere
speciemliquorem quemellis curincredibile uido¬
tur primis hominibus talia fecisse corpora it
si non peccassent & morbum quendam quomore¬
rentur continuo concepissoit conutu imperaror
menbris quibus nsicus exoritur quo pedibus cum
ambulatur utnqq cum ardore seminar&ur qe¬
quecum dolore pareretur: Nunc uero transpe¬
diendo preceptum mocum lgs illius que repugna
len moitis in menbris conceptemortis habereme¬
ruerunt quem nuptiae ordinant continentia
cohibet & refrenat ut quem ad modum depecca¬
to factum est supplicium sic de supplicio fiatmi¬
ritum factam ittiq foninam uiro deuiro in eo¬
sexu in eaforma & distinctione menbrorumqu
femine potesunt que peperit can &habel &oñs
fratres eorum ex quibus om̃s homines nascerentur
in quibus peperit diam sech ꝑquem uentum est ad
habraham & ad populum isrł gentem que om̃ibis

Expanded text:
magnus est, apibus donauit, ut sic operentur gemagnus est, apibus donauit, ut sic operentur generationem filiorum quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis, cur incredibile uideatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut, si non peccassent et morbum quendam, quo morerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat meritum. Factam itaque feminam uiro desexu, in ea forma et distinctione membrorum, qua feminae notae sunt; quae peperit Cain et Abel, et omnes fratres eorum, ex quibus omnes homines nascerentur, in quibus peperit etiam Seth , per quem ventum est ad Abraham et ad populum Israel, gentemque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
conceptaest muttuiit queillam qualitatem
quacorpori sicdominabantur ut pondicerent
uideo aliam legem in menbris meis repugnantẽ
lerimentis meae Quia & sinondum spiritale
sedanimale corpus erat nondum ttim̃ eratmnor¬
tis huius dequa &cum qua nati sumꝰ Qui deñi
aliud nondicam uati sed omnino conceptinisi
egritudinẽ quandam inchoauimus quasum¬
mus pecessario moriturituri peque enim tam
necesscest cum ipso morbo mori quihi dropsuł
dis sintericus uł elefantiosus factus fuerit quã
eum qui hoc corpus habere coeperit in quo om̃s
homines uatura sunt filii ire quia hoc ponfecit
pisi poena peccati. Quecum ite sint curnoncre¬
damus illos homines antepeccatum itt genita¬
lib: mexbris ad procreandos filios imperare
potuisse sicut ceteris quein quo lib& opeream¬
ma sinculla molestia & quasi pruritu uolup¬
tatis mouet. Anuero sicreator omp̃s in effabi¬
lit̃ que laudandus quiet inminimis suisoperib:

Expanded text:
concepta est mutauitque illam qualitatem, concepta est mutauitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, quia, etsi nondum spiritale, sed animale corpus erat. nondum tamen erat mortis huius, de qua et cum qua nati sumus. quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quandam inchoauimus, qua sumus necessario morituri? neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops uel syntecticus uel elephantiosus factus fuerit. quam eum, qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae, quia hoc non fecit nisi poena peccati. Quae cum ita sint, cur non credamus illos homines ante peccatum ita genitalibus membris ad procreandos filios imperare potuisse sicut ceteris, quae in quolibet opere anima sine ulla molestia et quasi pruritu uoluptatis mouet? si enim creator omnipotens ineffabiliterque laudandus, qui et in minimis suis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
enim sufficer& a sidicr& quismeliberabit de
hoc mortedi corpore: sed de corpore inquid mor¬
tis huius sicut &iam illud corpus quidem inquit
mortuũ est propter peccatum necibiait morter
le quam uisutiq & mortale quia moriturum ñ
aticredendum est fuisse illa corpora sedlic& api¬
malia pondum spiritedia nonitim̃ mortua
idest que neces se eẽt ut morerent᷑ quod eadie
factum est qualignum contrau&itum teaiger̃
sicut in ipsis pr̃is corporib quaedam prosuo
modo sanitas dicit᷑ quesi perturbata sic fuerit
ut &letelis morbus iam uiscera depascaturquo
inconspectu medici mortem imminere pro¬
puntient mortele utique corpus &iam tunc
dicit᷑ sed aliter quamcum ess& sanum quamuis
quandoque sine dubio moriturum ittulliho¬
mines animalia quidem corpora gerentes sed
non moritura pisi peccassent accepturai autẽ
angelicam formam cadestem quequalittitem¬
moxubi p̃ceptum crcns gressisunt eorum me¬
bris uelut aquila egritudo letalis mors ipsa

Expanded text:
enim sufficeret ei, si diceret: quis me liberabit de hoc mortali corpore? sed, de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. Sicut in ipsis nostris corporibus quaedam pro suo modo sanitas dicitur, quae si perturbata sic fuerit, ut letalis morbus iam uiscera depascatur, quo inspecto medici mortem inminere pronuntient, mortale utique corpus etiam tunc dicitur, sed aliter, quam cum esset sanum quamuis quandoque sine dubio moriturum: ita illi homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura, nisi peangelicam formam coelestemque qualitmox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris uelut aliqua aegritudo letalis mors ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
illi ubies & dixitci Vocem tuam audiui de¬
ambulantis in para diso & timui quianudus sum
& abscondime & dixitilli. Quis nuntiauit tibi
quia nudus es nisialigno quod precperam tibi tan¬
um neexeo manducares ab eo edisti & dix̃ adam
ulier quam de distimihi haec mihi dedit aligno

Expanded text:
 ubi es? et dixit ei: uocem tuam audiui deambulantis in paradiso et timui, quia nudus sum, et abscondi me. et dixit illi: quis nuntiauit tibi, quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducare s ab eo edisti? et dixit Adam: mulie
Abbreviated transcription (Latin):
quod est inmedio para diso dix̃ dñs nonedetis exeo
neque tang&is illud nemoriamini & dixit serpens
mulieri non morte moriemini. sciebatenim ds̃
qm̃ quadie manduca ueritis deeo apcrientur uob
oculi & critis tamquam dii scentes bonum & malũ
& uidit mulier quia bonum lignum adescam a
ia plac& oculis uidere & dequorum est cognosce
a summens defruc eius edit & dedituiro suo secũ
Cederunt &a perti sunt oculi amborum & agno¬
uerunt quia nudierant & consuerunt foliã fici
& fecerunt sibi cam pestria & audierunt uocem dñi
i ambulantis in paradiso aduesperam & cibscon¬
derunt seadam & muliereius a faciedñi dĩ in medio

Expanded text:
ex eo, neque tangetis illud, ne moriamini. Et dixit serpens mulieri, Non morte moriemini: sciebat enim Deus, quoniam qua die manducaveritis de eo, aperientur vobis oculi, et eritis tanquam dii, scientes bonum et malum. Et vidit mulier quia bonum lignum ad escam, et quia placet oculis videre, et decorum est cognoscere. Et sumens de fructu ejus edit, et dediet ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnosuerunt, quia nudi erant; et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. et audierunt uocem domini dei deambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se Adam et mulier eiu
Abbreviated transcription (Latin):
& ficri animam humanam: Illud &iam non mi¬
nus certumcẽ debet animamꝰ nonẽẽ nisicreaturã
dĩ qua propt̃ sinequedccorpore neque deanima
restat utaut demhilo eam faciat autdealiqua
spirittili tamen rationali creatura sed aenihilo
fieri aliquid consummatis operib: quibuscreauit
omnia fimul uiolontum est uł lemonstrare &
utrum ꝑspicuis documentis obtineri possit igno¬
ro nec exigendum est a nob quoduel comprehen¬
dere homo nonual& uł suam ualeat mirum siꝑ
suadere cuiquam potest. nisi teliqui&iam nullo
homine docere conante potest &iam ipse tale
aliquid intellggere totius st igitur dehuius mo¬
direbus nonhumanis agere coniecturis sed diui¬
na testimonia ꝑscrutari quodergo exangelis tã¬
quam parentib ds̃ crcet animas uulla mihide
eanonicis libris occurrit auctortas Multo mi¬
uus itaq: exmundi corporeis elementis pisifor¬
e illud mouet quod apud hic rechielem ꝓphetã:

Expanded text:
et fieri animam humanam. Vides, et fieri animam humanam. Vides, nus certum esse debet animam non esse nisi creaturam dei. quapropter, si neque de corpore neque de anima  hominis, restat, ut aut de nihilo eam faciat aut de aliqua spiritali, tamen rationali creatura. sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec exigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid intellegere. tutius est igitur de huius modi rebus non humanis agere coniecturis, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mouet, quod apud Ezechielem prophetam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtractationem quantum adiuuat ds̃ ncfora
fieri possit ut sinonliquidam dequa dubittri ul¬
tranondebeat tam certe acceptabilem dhun
sententiam panciscamur ut eam tenere doneo
certum aliquid ducescat nonsit absurdum Qđ¬
sinchocquidem potuerimus docum̃ torum mom̃¬
tir undique pariter quenutantib saltem ronis¬
debitur pr̃a dubitatio laborem deuitasse que¬
rendi sedad firmandi temeritatem. ut mesiquis
iam certus est docere dignetur siquem uero rec
diuini doquii nec ꝓspicuȩ rationis auctoritas sed
sua presuptio certum fecerat dubitare mecum non
dedignaur : Ac primum illud firmissime tonea¬
mus animenaturam nec innaturã corporis conuer¬
ti utqueiam fuit anima fatcorpus. nec innaturã
anime in rationalis ut que fuit anima hominis fiat
peccoris pecinnaturam dĩ utquefuit anima fiat
quod est ds̃ aque itai uitissim nec corpus necanimã
in rationalem na substantiam quad s̃ est conuerti

Expanded text:
pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud firmissime teneamus animae naturam nec in naturam corporis conuerti, ut quae iam fuit anima, fiat corpus, nec in naturam animae inratpecudis, nec in naturam Dei, ut quae fuit anima, fiat quod est Deus, atque ita vicissim nec corpus, nec animam irrationabilem, nec substantiam, quae Deus est, converti
Abbreviated transcription (Latin):
non increaitura aliqua condidisse sed quia uonal¬
terius generis crecitura est animaquam illius scn
quam sextodie fcictus est homo ad imaginondi uon
retedicidm̃ easticre nunc que tunc non consumn¬
uit iam onuimtuno animam fecrat quales & iunc
fcicit &ideo nonaliquod nouum creciture genus
nunc facit quodtunc in suis consum matis operib
uoncretuit ⁊ e contraillas causales ntiones oi
futurarum quas uniuersicati tunc indidit haca
operatio est sed potius scđm ipsas quando quidor
corporib: humanis quorum ex illis primis operibs
ꝓpagatio continuata successione ꝓtenditur a¬
les congruit animas inseriquales nunc facit aq
in serit. Qua propt̃ pihiliam timentes econor
uerba librihuius quaedeprima illa sex dierum
conditione conscripta sunt. quelib& harum tri
sententiarum probabilittis uicerit sentire uida¬
mur suscipiamus diligentiorem questionis hui

Expanded text:
non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alnon in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem dei, non recte dici deum ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsa omnino cum fectus est dies fact asit anima
sicut ipsedies sicut cadum & terra & cadilumina¬
ria congruenter dictum est: fecit ds̃ hominem ad
imaginm suam hocuero tertium quo modo non re¬
pugnet ci sontontiae quia & sextodie factus acci¬
pitur homo adimaginendĩ & posidiem septimũ
uisibiliter crecitus nontam facile uideri potest:
Nouas quippe animas fieri queneq ipse neque
ratio earum tamquam in parorte plis sexto illo
die facta sit cum his operib in quib consumma¬
tis &inchoatis ds̃ indie septimo requieuit si dixeri¬
mus cuendum est nefrustra tem diligenterscrip¬
tura commendet sex diebus consummassedm̃ om̃a
opera sua que fecit bona ualde sialiquas ad huc
naturas fuerat creciturus nec ipsas Neccarum
ibi rationes causalit̃ fecerit nisi intelleatur rato¬
nem quidem singillatim feciendarum animarum
nascentib: quibusq: clandarum inscipso habere

Expanded text:
sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere,
Abbreviated transcription (Latin):
facta in illis primis operib anima feminȩ aut
sigeneralis omiũ animarum ratio faccte fuerat
sicut in hominib: ratio gignendi redditur ad illud
durum acmolestum utuel angelorum uł quod
in dignissimum est cali corporei uł alicuius &ã
inferioris elem̃ti filias animas hominum eẽ
dicamus. Ac ꝑ hoc uidendum est & silatetquid
uerum sit quid saltem tolerabilius dicipossit
utrum hoc quod modo dixi anin illis primis dĩ
operib unam animam primihominis factã
decuius propagine om̃s hominum anime crea¬
rentur annoucis subinde animas fieriquarũ
nulla uł ratio facta p̃cesserit inprimis illis sex
dierum operibus dĩ Horum aut̃ trium duo
priora non repugnant. primis illis conditio¬
nib ubi simul om̃a creata sunt siue enim in ali¬
qua creatura tt̃iquã in parentem ratioanime
factasit ut om̃s animȩ ab illa generentur adõ
siue nonratio animc udud in parente ratio prolis

Expanded text:
facta in illis primis operibus anima feminae; aut facta in illis primis operibus anima feminae; aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, an nouas subinde animas fieri, quarum nulla uel ratio facta praecesserit in primis illis sex dierum operibus dei. horum autem trium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a deo siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis,
Abbreviated transcription (Latin):
remur contra uerba scripturae aut sextodie totum
factum dicere id est &delimouirum & decius late¬
re feminam autimillis sex dierum operib nullo
modo eẽ factum hominem autcorporis humani
causalem rationem tantum modo factam animi
autem nullam cum potius scđm ipsam sit homo
adimagino dĩ aut certe & sinon contra uerba scrip¬
turae a perte posita tamendure atque intolerabi¬
liter diccremus uł in ea creatura spiritali quead
hoc tantum modo creata esset factam fuisse animȩ
humane rationem cum ipsa creatura in quaista
ratio factadicer&ur noncom memoratur in ope¬
ribus dĩ uđł in aliqua crcatura quein illis comme¬
morar&ur operibus factam rationem animeue
lud in hominib quiiam sunt facti ratiolatet ge¬
perandorum filiorum acsic eam uł angelorum fi¬
liam uł quod est in tolerabilius alicuius lementi
corporei crederemꝰ sed nunc si obhoc mulier non
deuiro sed simiłt ut ille adõ fuctam animam ad¬

Expanded text:
remur contra verba Scripturae aut sexto die totum remur contra verba Scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est, et de limo virum, et de ejus latere feminam; aut in illis sex dierum operibus nullo modo esse factum hominem; aut corporis humani causalem rationem tantummodo factam, animae autem nullam, cum potius secundum ipsam sit homo ad imaginem Dei: aut certe etsi non contra verba Scripturae aperte posita, tamen dure atque intolerabiliter diceremus, vel in ea creatura spirituali, quae ad hoc tantummodo creata esset, factam fuisse animae humanae rationem, cum ipsa creatura, in qua ista ratio facta dicerribus dei, uel in aliqua creatura, quae in illis commemoraretur operibus, factam rationem animae - uelut in hominibus, qui iam sunt, facta ratio latet generandorum filiorum — ac sic eam uel angelorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi corporei crederemus. Sed nunc, si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam ad
Abbreviated transcription (Latin):
recte fortasse requirimꝰ aut quenam sententia
potius digendasit aut in reihuius incerto quẽ
modum teneamꝰ: Cesteenim sextodie fecit ds̃ ho¬
minem adimaginm suam ubi &iam dictum est
masculum & feminam fecit cos quorum illud su¬
perius ubiima godĩ commemorata est scđm ani¬
mam hoccuit̃ ubi sexus differentia scđm carñe
accipiebamus &qm̃ tot actanta testimonia
queibi confiderata atq tractata sunt posnon
sinebant dcipso sextodie &iam formatum delimo
hominem mulicrem qued elatere cius accipere
sehoc postea factum eẽ postilla primitus ope¬
radĩ in quibus creauit om̃asimul quesiuimus
quid dehominis anima crederemꝰ discussisque om¬
nibus disceptationis prãe partib illud credibilius
ul tolerabilius diciuisum est quod ipsa hominis ani¬
ma in illis operibus factaiest corporis uero cius in
mundo corporeo tamquam in semine ratione coge

Expanded text:
recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum tenere debeamus. certe enim sexto die fecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illud superius, ubi imago dei commemorata est, secundum animam, hoc autem, ubi sexus differentia, secundum carnem accipiebamus. et quoniam tot ac tanta testimonia, quae ibi considerata atque tractata sunt, nos non sinebant eodem ipso sexto die etiam formatum de limo hominem mulieremque de latere eius accipere, sed hoc postea factum esse post illa primitus opera dei, in quibus creauit omnia simul, quaesiuimus. quid de hominis anima crederemus, discussisque omnibus disceptationis nostrae partibus illud credibilius uel tolerabilius dici uisum est. quod ipsa hominis anima in illis operibus facta est, corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine rati
Abbreviated transcription (Latin):
fiebat infeminam quod in uiro fectum nonerat
utex carne animata eius anima ducer&ur ponsic
uiricius aliunde corpus aliunde anima hocipsum
quod aliomodo faciebat scriptura potius tacere ñ
debuit nehoc itidem factumn puttiremꝰ quodiam de
illo didiceram Proinde quia nondixit exanima
uiri animã factã eẽ mulieris conuenientius credit
eo ipsonos ad monere uoluisse nihilhic aliud puta¬
re quam dcuiri anima noueramꝰ id est simiłt da¬
tam eẽ mulieri cum presertim ess& euidentissi¬
me occasionis locus ut si non tunc quando forma¬
ta est postea certe diceretur. Vbiat adam hocuẽ
õs exossibus ineis &caro de carnemea quando enĩ
carius amantius que dicer& & cinima decinima
met Non tam̃ hinc tammagna questio iam so¬
luttiest utunum hominem manifestum certum¬
que teneamꝰ quam obrem primum uidendumẽ
utrum scã scriptura librihuius ab eius exordio
ꝑ tractata hinc nos dubitare ꝑmitaãat tunc

Expanded text:
fiebat in femina, quod in viro factum non erat, fiebat in femina, quod in viro factum non erat, ut ex carne animata ejus anima duceretur, non sicut viri ejus aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum quod alio modo fiebat, Scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itidem factum putaremus quod jam de illo didiceramus. Proinde quia nuiri animam factam esse mulieris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, quam de uiri anima noueramus, id est similiter datam esse mulieri, cum praesertim esset euidentissimae occasionis locus, ut, si non tunc, quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. quanto enim carius amantiusque diceret: et anima de anima mea! non tamen hinc tam magna quaestio iam soluta est, ut unum horum manifestum certumque teneamus. Quamobrem primo uidendum est, utrum sancta scriptura libri huius, ab eius exordio pertractata, hinc nos dubitare permittat: tum