comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do qͦsei pͥmitꝰ institutos fer̃ ¶Huiꝰ tprib: &iã ysaac expmissiõ e đi natꝰ ẽ centenario patri filius a bralȩ
de sarta c̃iuge q̃sterilis &anꝰua spẽ plis amiserat. Tc̃ & assyris qͥntꝰ eratrer arrius. Ipsi uͦ y sa ac ser¬
agenario nati s̃ gemini esau & iacob. qͦs ei rebecca utor peꝑit auo eoꝵ abrahã adhue uiuente &
.c. sexaginta etatis annos agente qͥ expletis .c. septu aginta qͥno: defunaꝰ ẽ. regnantib: apđ assyrios
aerse illo antigͥore qͥ &iã baleus uocabat᷑: Et apđ sicionios turiachoquẽ qͥdã thuria chũ scribt̃
septimis regib: Regnũ aũ argiuoꝵ simulcũ abrahȩ nepotib: ortũ ẽ ubi primꝰ regnaũ inacꝰ. Sane
qđ pͣteundũ ñ fuit &ia apđ sepuldnũ septimi sui regis thuriachi sacrificare siciomossolere uarro¬
refert : Regnantib: porro octauis regib: armamitre assyrioꝵ sycionin leucippo & pͥmo arginoꝵ

Expanded text:
 editi. Hujus temporibus etiam Isaac ex promissione Dei natus est centenario patri filius Abrahae de Sarra conjuge, quae sterilis et anus jam spem prolis amiserat. Tunc et Assyriis quintus erat rex Arrius. Ipsi vero Isaac sexagenario nati sunt gemini, Esau et Jacob, quos ei Rebecca uxor peperit, avo eorum Abraham adhuc vivente, et centum sexaginta aetatis annos agente, qui expletis centum septuaginta quinque defunctus est, regnantibus aput Assyrios Xerse illo antiquiore, qui etiam Baleus uocabatur, et aput Sicyonios Thuriaco, quem quidam Thurimachum scribunt, septimis regibus. Regnum autem Argiuorum simul cum Abrahae nepotibus ortum est, ubi primus regnauit Inachus. Sanequod praetereundum non fuit, etiam apud sepulcrum septimi sui regis Thuriaci sacrificare Sicyonios solere, Varrorefert. Regnantibus porro octavis regibus, Armamitre Assyriorum, Sicyoniorum Leucippo, et primo Argivorum
Abbreviated transcription (Latin):
sit tristis. Nec utrũ timeat: s ꝗd timeat: Irasci enĩ peccanti. ut corrigat᷑ c̃tristar ꝓ afflicto. ut

Expanded text:
sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti ut corrigatur, contristari pro afflicto ut sit tristis; nec utrum timeat, sed quid timeat. Irasci enim peccanti ut corrigatur, contristari pro afflicto ut
Abbreviated transcription (Latin):
salua & in columis habet᷑ : quã illa cõmittere. qͥb iustitia uiolat᷑. Itamens. ubi fita ẽ ista sententia.
nullas pt̃batiões &iã si accedt̃ in ĩferiorib: animi partib: inse contra ratiõem p̃ualere ꝑmituit. Quin
immo eis ipsadñat᷑. eisq: ñ c̃sentiendo & potiꝰ resistendo. regnũ uirtutis exerc& : Talẽ oĩa describit
uirgilius en eã ubi ait. Mens ĩmota man& lacrimȩ uoluunt᷑ in anes. Tẽ ñc̃ necesse copiose acdi
ligent̃ ostenđe : ꝗd de istis passioib: doceat scriptura diuina qͣa ap̃iana eruditio c̃tinet᷑. Deo qͥppe
illã ipsã m̃tẽ subic̃ regendã & metuendã m̃tsq: passiõ es ita mođandas atq frenandas ut in offrn iust¬
tiȩ c̃ũtant᷑. Deniq indisciplina nr̃a ñ tã q̃rit᷑ utrũ pius animꝰ irascat᷑ nec utrũ sit tristis : s:unde

Expanded text:
salva et incolumis habetur, quam illa committere quibus justitia violatur. Ita mens, ubi fixa est ista sententia, salva et incolumis habetur, quam illa committere quibus justitia violatur. Ita mens, ubi fixa est ista sententia, nullas perturbationes, etiamsi accidant inferioribus animi partibus, in se contra rationem praevalere permittit: quin imo eis ipsa dominatur, eisque non consentiendo, sed potius resistendo regnum virtutis exercet. Talem describit etiam Virgilius Aeneam, ubi ait: Mens immota manet, lacrymae volvuntur inanes. ligenter ostendere, quid de istis passionibus doceat scriptura diuina, qua Christiana eruditio continetur. Deo quippe illam ipsam mentem subicit regendam et iuuandam mentique passiones ita moderandas adque frenandas, ut in usum iustitiae conuertantur. Denique in disciplina nostra non tam quaeritur utrum pius animus irascatu
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. bona ł mala Naꝓfecto sinibil penđ& has resille phulos ophus. quas amissurã se naustagio sen¬
tiebit sic̃ ẽ uta asta salqꝰ corporis ñ ita illud̃ piculũ phorr escereo ut palloris auia testimonio ꝓderet᷑ :
uerũtam̃ & dlã pot̾at ꝑmotiõem pati. & firã tenere m̃te sententia uitã ullã salitiẽq corporis. quor
amissioẽmmin abaf tẽpestatis ĩmanita si ñ eẽ bona q̃ illos qͥb incent facerent honos sic̃ sac ustitia
Qđ aũ aiunt. ea nec bona appellanda ẽe .s: cõmoda ũboꝵ certamini ñ rerũ eramini deputandũ
ẽ. Id enĩ int̃ ẽ utrã aptius bona uocent᷑ anc̃moda dũ tam̃ ne his priuet᷑ ñminꝰ stoic. quã ꝑipateti c̃
tũ ł facmꝰ urgeant᷑ ut alit̃ ea retinere ñ possint malle sedic̃t hȩc amatere. qͥb natura corporis

Expanded text:
dicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sendicere bona uel mala. Nam profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis, non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat permotionem pati, et fixam tenere mente sententiam, ui tempestatis immanitas, non esse bona quae illos, quibus inessent, facerent bonos, sicut facit justitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda; verborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona vocentur, an commoda; dum tamen ne his privetur, non minus Stoicus, quam Peripateticus tium vel facinus urgeantur, ut aliter ea retinere non possint, malle se dicunt haec amittere quibus natura corporis
Abbreviated transcription (Latin):
cedit. amq c̃modat m̃tis assensũ. sapienteᷤᷤ aũ. quãuis eas nec essitate patiant᷑. retinent tam.
de his q̃ appetere. ł fugere. rationabilit̃ debent: uerã & stabilẽ in c̾cussa mñte sententiã. hec
ut potui. ñ qͥd ẽ c̃modius agellio s certȩbreuius. & ut puto planius ex posiu. q̃ ille. se inepitec¬
pene nibil distat. int̃stoicoꝵ. alioꝵq philosophoꝵ opinionẽ. de passiõib. & ptͦbatiord animorũ
Uitiq: enĩ m̃tẽ rationẽq sapientis ab eaꝵ dñatioe defendt̃ &uido firtasse dict̃ eas insaprentẽ ñ całe stoici
qͥa nequaquã . eiꝰ sapientuã. qua utiq sapiens ẽ. ullo ertore obnubilant aut labe subutunt: Accett̃ aũ
animo sapientis. salua serenitate sapientiȩ ꝓpt̃ illa q̃ cõmoda ł in c̃moda appellant : quãuis ea nolint

Expanded text:
cedit adque adcommodat mentis adsensum; sapientes autem, quamuis eas necessitate patiantur, retinent tamen cedit adque adcommodat mentis adsensum; sapientes autem, quamuis eas necessitate patiantur, retinent tamen de his, quae adpetere uel fugere rationabiliter debent, ueram et stabilem inconcussa mente sententiam. Haec ut potui non quidem commodius A. Gellio, sed certe breuius et, ut puto, planius exposui, quae ille se in Epictetpaene nihil distat inter Stoicorum aliorumque philosophorum opinionem de passionibus et perturbationibus animorum; utrique enim mentem rquia nequaquam eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint
Abbreviated transcription (Latin):
aphilosopho. ñ exagitandi animo. s discendi. ꝗ̃ nã illa ratio eẽt pauoris sui. qͥ ut dorer& horẽm. sciendi
studio nauit᷑ accensũ : ꝓtulit statĩ de sarc inula sua. stoici epicteti librũ. inqͦ ea scripta eẽnt. q̃ c̃grue¬
rent de cretis ⁊enonis & chrisippi qͦs fuise stuncoꝵ principes nouimꝰ. in eo libro se legisse dic̃ agellius.
hoc stoicis placuisse. qđ animi uis. quas appellant phantasias. nec in potestate ẽ. utrũ. & quando. in¬
cidant animo. cũ ueniunt. ex t̾ribilib & formidabilib reb necesseẽ &iã sapientis animũ moueant.
ita. ut paulisꝑ ł pauescat metu. ł tristitia c̃trahat᷑. tanꝗ his passiõib p̃uenientib mẽ r̃tis. &e rationis
officiums. nec ido tam̃ in m̃tefieri opinionẽ mali. n ec apꝓhari ista. eisq c̃sentiri. hoc eñi eẽ bosi it
int̃eẽ censent. int̃ animũ sapientis. & stulti. qđ stulti animꝰ eisdẽ passi onib

Expanded text:
philosopho non exagitandi animo, sed discendi, quaenam illa ratio esset pauoris sui. Qui ut doceret hominem sciendi studio nauiter accensum, protulit statim de sarcinula sua Stoici Epicteti librum, in quo ea scripta essent, quae congruerent decretis Zenonis et Chrysippi, quos fuisse Stoicorum principes nouimus. In eo libro se legisse dicit A. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appellant phantasias, nec in potestate est utrum et quando incidant animo, cum ueniunt ex terribilibus et formidabilibus rebus, necesse est etiam sapientis animum moueant, ita ut paulisper uel pauescat metu, uel tristitia contrahatur, tamquam his passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinionem mali, nec adprobari ista eisque consentiri. Hoc enim esse uolunt in potestate idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus
Abbreviated transcription (Latin):
facto laudant᷑ ab oib t̃renȩ rei publicȩ eiuib s qͦmͦ huit disputatiõi possent obedire ñ uideo ubi
E mullũ suscipiendũ eẽ hellũ. nisi aut ꝓfide aut ꝓsalute: Nec dr̃ si inunũ simul ꝑiculũ Ita duo
istac currerint ut teneri altũ sine alt̾ius amissiõe ñ possit:  sit potiꝰ eligendũ s ꝓfecto em̃ sagun¬
tini si falitẽ eligerenti fides eis fuerat deserenda si fid es tenenda amittenda utiꝙ sał sic̃ fac
fet̃ qualẽ ne unũ qͥdẽ habuit ł hab̃e potuit qͥndo ẽ ds̃ creditꝰ romul: SSed ualde ridiculũ e¬
ue romuli salsa diuinitate cũ dexp̃o lo qͥñ facere m̃tione. Uerũtan eũ sescettis ferne apnis
ante aceroe romil fueriti atq illa ȩtas iã fuisse doctrinis dicat᷑ exculta ut q fieri ñ potẽ om̃e

Expanded text:
facta laudantur ab hominibus terrenae reipublicae civibus. Sed quomodo huic disputationi possent obedire, non video, ubi dicitur nullum suscipiendum esse bellum, nisi aut pro fide, aut pro salute: nec dicitur, si in unum simul periculum ita duo ista concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicutfecit, qualem ne unum quidem habuit, vel habere potuit, quando est deus creditus Romulus. CAPUT VIImentionem. Verumtamen cum sexcentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit, atque illa aetas jam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest
Abbreviated transcription (Latin):
uax eiꝰ agnoscit᷑. ñ derelinq̃sanimã mẽa in ĩferno. eundẽ dedut̃ ad inferos &redũt: hec eiꝰ pauꝑtate
ditati sumꝰ. dñis enĩ paupes fac̃ &ditat. Nc̃ ꝗd hoc sit ut sciamꝰ: Qđ seit᷑ audiamꝰ. humiliat & ex altat utiq
suipbos humiliat. hiumiles exaltat. qdđ eñ alibi legit᷑. aisupbis resistit humilib aũ dat gram hoc totꝰ habat ses¬

Expanded text:
uox eius agnoscitur: Non derelinques animam meam in inferno, eundem deduxit ad inferos et reduxit. Hac eius paupertate uox eius agnoscitur: Non derelinques animam meam in inferno, eundem deduxit ad inferos et reduxit. Hac eius paupertate ditati sumus. Dominus enim pauperes facit et ditat. Nam quid hoc sit ut sciamus, quod sequitur audiamus: Humiliat et exaltat; utique superbos humiliat et humiles exaltat. Quod enim alibi legitur: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, hoc totus habet ser
Abbreviated transcription (Latin):
edificabit sibi domũ & subfulsit colũ nas septẽ. Sterilis eñ erat in om̃ib gentib di ciuitas ante quã iste fetꝰ
Mortificaũ ulã q̃ multa erat infilus & uiuisi caũ hancsterilẽ q̃ peꝑit septẽs quãuis c̃modios possit intelligi
eosdẽ uiuificare qͦs mortificauerit id enĩ uelut repetiũ addendo dedũc ad inferos &reduc̃. qͥb enĩ dic̃
Ecce qͦmͦ salubr tt̃ mortificat ds : Deinđ seqͥt . Etuita ur̃a abscondita ẽ cũ ap̃o inđo. Ecce qͦmꝰ eusdẽ ipsos ui¬
uificat ds̃ s nunꝗd eosdẽ dedĩ ad inferos & redũ. hoc uttũq sine contro ũsia fideliũ in illo potiꝰ uidemꝰ
tͣ̃didit eũ: Isto mͦ utiq mortificaũ eũ & qr resuscitaũ amortuis eundẽ rurs uiuificaũ. &q in ꝓphetia

Expanded text:
edificavit sibi domum, et suffulsit columnas septem . » Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dedificavit sibi domum, et suffulsit columnas septem . » Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dmortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit salubriter mortificat Deus; deinde sequitur: Et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo; ecce quo modo eosdem ipsos uiuificat Deus. Sed numquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controuersia fidelium in illo potius uidemus tradidit eum, isto modo utique mortificauit eum; et quia resuscitauit a mortuis, eundem rursus uiuificauit. Et quia in prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
fumi p̃cincti s̃ iurtute. Infirmat ẽ arcꝰ id est intentio eoꝵ qͥ tã potentes sibi uident᷑ ut sine di dono atq
ad iutorio humana sufficientia diuna possint ĩplere mandata. & p̃cingunt᷑ uirtute quoꝵ int̾na uor ẽ.
nist idem ipsi quasi potentes. ud est israbeltȩ qͥb creditas̃ eloua di : s in eo ppło filii anculȩ minorati si subo¬
testam̃tũ ad eloqͥa illa uener̃ multũ esuriendo t̾rã tͣnsier̃ q in eis ñ t̾renas: celestia sapuer̃ & hoc uelitt q̃re¬
ret᷑ causa cur factũ sit. ꝑ sterilis in qͥt pepit septẽ & multa in filis in firmata ẽ: hic totũ qđ pihetabat᷑ eliũ
agnoseentib numerũ sertenariũ qđ ẽ uniũsȩ eccłe significata ꝑfectio: ꝓpt̃ qđ & ioħis apłs ad septẽ scribit¬

Expanded text:
firmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque firmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque adiutorio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, et praecinguntur uirtute, quorum interna uox est: nisi iidem ipsi quasi potentes, id est, Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati suTestamentum ad eloquia illa venerunt, multum esuriendo terram transierunt; quia in eis non terrena, sed coelestia sapuerunt. Et hoc, velut quaereretur causa cur factum sit, Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Hic totum quod prophetabatur eluxit agnoscentibus numeru
Abbreviated transcription (Latin):
quia oe im angustus p̃suraꝵ seimo di ñ ẽ alligatꝰ nec in p̃conib alligatis Letata sũ in qͥt insalitari tuo ap̃s
est iste iħis quẽ symeon sic̃ in euanglio legtt᷑. senex ãplectens paruũ agnoscens magnũ. Nc̃ dimittis inquit
dñe seruũ tuũ in pace. Qm̃ uider̃ oculi mei salutare tuũ. bicat itaq eccła. Letata sũ insalitari tuoi q̃¬
tatis đi ad babyloniã ꝑtinentib de sua uitute p̃sum̃tib: inse ñ in dno głantib Exqͥb s̃ &iã carnales ira¬
atq istificans. & suã uolentes ẽstituere id est uelut ase partã sibi ñ ab illo ĩ pͥitã iusticiȩ di ñs̃ subiecti
utiq q suꝑbi de suo putantes ñ dedi pose placere seđo qͥ ẽ ds scientiaꝵ. Atq uło & arbit̃ c̃scientiaꝵ ibi uidens
nisi ut supbi caclant & humiles sui gant: has qͥ ppe ad inuentio ẽs exseqͥt᷑ dic̃s. arcꝰ potentiũ in firmatꝰ ẽ & in¬

Expanded text:
is. Laetata sum, inquit, in salutari tuo. Christus est iste Jesus, quem Simeon, sicut in Evangelio legitur, senex amplectens parvulum, agnoscens magnum: Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum in pace, quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Dicat itaque Ecclesia: Laetata sum in saltatis Dei ad Babyloadque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exsequitur dicens: Arcus potentium infirmatus est, et in
Abbreviated transcription (Latin):
mos s neqͥsquã put ar& pꝰ finẽ uitȩ q̃ in hoc agit᷑ corpore supẽẽ tẽpꝰ iuiditiũ iusticiaq faciendi quã dũ
eẽt incarne ñ fet̃ & sic diuinũ euadi posse iuditiũ. Inmedio t̾rȩ mͥ uid et᷑ dictũ cũ qͥsq uiũ in corpore.
in hac qͥppe uita. suã t̾rã qͥsq circũ fert quã moriente hoĩ e rerip̃ t̾ra ẽmunis resurgenti utiq red ditura
ꝓ inđ inmedio t̾rȩ id est cũ anima nr̃a isto t̃reno claudit᷑ corpore faciendũ ẽ iuditiũ atq usticia qđ nob̾
ꝓ sit in posterũ quandorecip̃ qͥsq scłm ea q̃ ꝑ corpꝰ gessit siue bonũ siue malũ : ꝑcorpꝰ qͥdẽ abidut̃ apt ꝓ

Expanded text:
uitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus iudicium iustitiamque faciendi, quam dum esset in carne non fecit, et sic diuinum euadi posse iudicium: in medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisque uiuit in corpore\'. In hac quippe uita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinde in medio terrae, id est, cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est iudicium adque iustitia, quod nobis prosit in posterum, quando recipit quisque secundum ea, q
Abbreviated transcription (Latin):
finitimis & rudes adhuc ad resistendũ ppłos : ad t̃minos usq: lẏbiȩ ꝑdomuit : Et paulo post : Ninꝰ in qͥt magni¬
tudinẽ q̃ sitȩ dñatiõis. c̃tinua possessione firmaũ : Domitis gͥ ꝓximis.cũ ac cessiõe uiriũ fortior ad alios tͣnsir&.
& ꝓainia uictoria instrum̃tũ seq̃ntis eẽt : totius orientis ppłos subegit: Iualib& aũ fide rerũ. ł iste ł trogꝰ
scripserit. Nã qͥdã fuisse m̃titos aliȩ fideliores literȩ ostendt̃ : cstat tam̃ & int̃ alios scriptores. regnũ assy¬
rioꝵ anino rege fuisse longe lateq porrectũ tã diu aũ ꝑseueraũ: ut romanũ ñdũ sit eiꝰ ȩtatis: Nã sic̃ scribt᷑
qͥ chronicã historiã ꝓseruti s̃: mille ducentos & quadraginta. annos. ab anno pͥmo qͦ ninꝰ regnare cep̃. ꝑmansit
cregnũ : donec tͣnsferretꝰ ad meidos Inferre aũ bella finitimis. & in ce

Expanded text:
finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiam persecuti sunt, mille ducentos et quadraginta annos ab anno primo, quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella finitimis et in ce
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ narrat hystoria. sic̃ ꝑhibent᷑ qͥdã unũ habe oculũ in fronte media qͥbdã plantas ũsas eẽ postcrura
qͥbdã utriusq sexus eẽ naturã & deitrã mamã uirilẽ simstrã muli ebrẽ uicibq int̃se coeundo ergignere
& parere aliis ora ñ eẽ eosq ꝑnares tantũmꝰ alitii uinere. alios statura eẽ cubitales qͦspigmeos a cuhito g̃ci
uocant alibi qͥnquennes cꝰouisse feminas. &r octauũ uitȩ annũ ñ exteđẽ. Itẽ fer̃ eẽ gentẽ ubi singula

Expanded text:
gentium narrat historia: sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media: quibusdam plantas versas esse post crura: gentium narrat historia: sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media: quibusdam plantas versas esse post crura: dam utriusque sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes concipere feminas et octauum uitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula
Abbreviated transcription (Latin):
natarȩ potuisse bestiarũ. Qđ si hoĩes eas captas secũ ad uerer̃ & eomͦ ubi habitabant eaꝵ gn̾a insti¬
tuer̃. uenandi studio fieri potuisse inqredibile ñ ẽ. quãnis uissu di sine ꝑmissu &iã oꝑe angłoꝵ ne¬
gandũ ñ sit potusse tͣnsferri : Siiͦ det̃ra exortȩ s̃ scđm originẽ pͥmã quando dit̃ ds̃ educat t̾ra animã¬
uiuã multo darius appar& ñtã reparandoꝵ animaliũ causa quã figurandaꝵ uariꝵ gentũi ꝓpt̃ ecclesiȩ
sacram̃tũ. in arca fuisse om̃a gn̾a. si in ĩsulis qꝰ tͣnsire ñ possent multa animalia t̾ra ꝓdiu ¶ Querit᷑ &iã inrum
exfiliis noe : ł potiꝰ enllo uno hoĩe uñ &iã ipsi ertiter̃ ꝓpagata eẽ gedendũ sit qͣdã monstrosa hõiũ gña ꝗ̃

Expanded text:
natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum advexerunt, et eo modo ubi habitabant earum genera instinatare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum advexerunt, et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt, venandi studio fieri potuisse incredibile non est: quamvis jussu Dei sive permissu etiam opere Angelorum negandum non sit potuisse tus apparet, non tam reparandorum animalium causa, quam figurandarum variarum gentium propter Ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non possent, multa animalia terra produxit. CAPUT ex filiis Noe, vel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi exstiterunt, propagata esse credendum sit quaedam monstrosa hominum genera, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ arma erpedient tataq exirbe seqͣnt᷑. Sie gͦ accipiendũ ẽ tanꝗ direrit nonne om̃a deficient exillis quȩ
conati fuerint facere :s : ita dicat᷑ ñ erpͥmit c̃minantẽ : Uerũ ꝓp̃t tardiusculos addimꝰ particulã id est ne
añ nim etꝰ gentiũ multo ãpłiꝰ quã linguaꝵ: Nã & in asfrica barbaras gentes inuna lingua plurimas no¬
uimꝰ & hoĩes qͥdẽ multiplicato gnr̃e humano ad insulas in habitandes nauigro tͣnsire potuisse qͥsabigat
fomine ꝙpagant᷑ si c̃ lupi atq huimꝰ di cet̾a. qͦmͦ post diluuiũ qꝰ ea ꝙ̃ inarca ñ erant cuncta deleta s̃ &uã
in ĩsulis ẽẽ potuer̃ si reparata ñ s̃nisi exchis quoꝵ gn̾a in utroq seri arca seruaũ. poss qͥđe credi ad
es ꝓrimas. S aũ q̃dã tã longe positȩ ac̃tinentib: t̾ris ut ad eas nulla iudeat᷑

Expanded text:
n arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic n arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiusculos addidimus particulam, id est W, autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat? feminae propagantur, sicut lupi adque huius modi. cetera, quo modo post diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi aded proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla videatur
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃omͦ. Dĩ ͥppe sublimior ante suũ factũ locutio ipsiꝰ sui facti ẽ ĩnut abilis ratio: Qñ hab& sonũ stre¬
pentẽ atq tͣnseuntẽ s uĩ sẽpit̾ne manentẽ & tprãlit̃ oꝑantẽ. hec loqͥt᷑ angłis suis sc̃ĩs. nob̵ aũ aliter¬
longe positis. quando aũ &ianus aliꝗd talis locutiõis intiorib: aurib: capimꝰ angłis ꝓpinquamꝰ : ñ itaq
mͥ assidue redd enda ratio ẽ. in hoc oꝑe de locutiõidi đi. Aut eni ueritas in cmutabilis ꝑseipsã in effa¬
bdit̃ loqͥt᷑ rationalis creature m̃tib aut ꝑmutabilẽ creaturã loqͥt᷑ siue sp̃alib imaginib nr̃o sp̃ui
siue corporalib: uocib: corporis sensui. Illud sane quđ dictũ ẽ. & nc̃ ñ deficient exillis om̃a q̃ conati fu¬
erut facere : ñdictũ ẽ esirmando .s tanꝗ. introgando sic̃ sole ac̃ minantib dici quẽ adm̃dũ ait qͥdã.

Expanded text:
catur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio, ipsius sui facti est immutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem atque transeuntem, sed vim sempiterne manentem, et temporaliter operantem. Hac loqlonge positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam:
Abbreviated transcription (Latin):
institui & prius quđ adsc̃os angłos attin& dicendũ putaui q̃ huiꝰ ciuitatis & magna pars ẽ & eubeatior qđ
nunquã ꝑegrinata q̃ hinc diuina testimonia suppetant quantũ satis uidebit̃ đo largiente explicare curabo
ł cęli noĩe ubi dictũ ẽ. In pͥncipio fec̃ ds cȩlũ & t̾rã ł potiꝰ lucis huiꝰ de qua loquor significati s̃. ñ aũ ẽẽ p̃t mis¬
sos hinc exstimo qđ scriptũ ẽ reqͥeuisse đm indie septimo ab om̃ib: oꝑib suis ꝗ̃ fec̃. cũ li ipse ita sit exors. In
principio fec̃ ds̃ cȩlũ & t̾rã : ut ante cȩlũ & t̃rã nihil aliud fecisse uideat᷑: Cũ gͦ acȩlo & t̾ra cȩpitatq: ipsa
t̃ra quã primitꝰ fec̃ sic̃ seriptura c̃seq̃nt᷑ elo qͥt᷑ iniusibilis & in c̃posita: ñdũq luce facta. utiq tenebre fuerint

Expanded text:
ngelos adtinet dicendum putaui, quae huius ciuitatis et magna pars est et eo beatior, quod ngelos adtinet dicendum putaui, quae huius ciuitatis et magna pars est et eo beatior, quod numquam peregrinata, quae hinc diuina testimonia subpetant, quantum satis uidebitur, Deo largiente explicare curabo.  caeli nomine, ubi dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, uel potius lucis huius, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est, requieuisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus caelum. et terram, ut ante caelum et terram nihil aliud fecisse uideatur. Cum ergo a caelo et terra coeperit, adque ipsa erra, quam primitus fecit, sicut scriptura consequente
Abbreviated transcription (Latin):
tudine sua fac̃ letos habitatores. ut ñ solũ eloq̃ndimͦ leta dicat᷑ qͦ significamꝰ ꝑid qđ c̃tin& hoc qđ c̃tinet᷑ sic̃ theatra
plaudt̃. prata mugiunt cũ in illis hoĩ es plaudant in his boues mugiant. s &ĩa illo qͦ significat᷑ ꝓ efficientẽ
id qđ efficit᷑. sic̃ leta epistola dt̃. significans eoꝵ leticiã qͦs legentes effic̃ letos. Cuenientissime itaq: cũ đmre¬
qͥ euisse ꝓphetica narrat auctoritas. significat᷑ reqͥes eoꝵ qͥ in illo reqͥesct̃ & qͦs fac̃ ipse reqͥescere. hoc &ia hõies¬
qͥb loqͥt᷑ & ꝓpt̃ qͦs utiq c̃scripta ẽ ꝓmittente ꝓphetia qđ &ĩã ipsi post bona opa q̃ in eis & ꝓ eos oꝑat᷑ ds̃ si ad illũ
prius inista uita ꝑfidẽ qͦdã mͦ accesserint in illo habebt̃ reqͥẽ sẽpit̾nã. hoc eñi & sabbati uacatione ex p̃cepto
legis inuet̃ i di ppło figuratũ ẽ. Vñ suo loco diligentius arbitror disserendũ Mc̃ qm̃ de sc̃ȩ ciuitatis exortu dicere¬

Expanded text:
tudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eo loquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant: sed etiam illo quo significatur per efficientem id quod efficitur; sicut laeta epistola dicitur, significans eorum laetitiam, quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque cum Deum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere. Hoc etiam homi et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia, quod etiam ipsi post bona opera, quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror disserendum. CAPUT VIIII. De angelorum c
Abbreviated transcription (Latin):
c̃gruent̃ intelligere ualeam. Im̃ scientia creaturȩ in c̃paratione scientiȩ creatoris qͦdã mͦ uesperascit. Itẽq: lu¬
cescit & mane fit . cũ & ipsa refert᷑ ad laudẽ dilectiõemq: creatoris nec in noctẽ ugit᷑ ubi ñ creator creaturȩ
dilectiõe relinqͥt᷑: Deniq scriptura cũ illos di es dinumerar& exordine nusquã int̃ posuit uocabulũ noctis. ñ
enĩ ait alicubi facta ẽ nex s facta ẽ uesꝑa & factũ ẽ mane dies unꝰ. Ita dies scđs &ceti. Cognitio qͥppe creature
in se ipsa decoloratior ẽ ut ita dicã. quã cũ indi sapientia cognoscit᷑ uelut in arte qua facta ẽ. iđo uesꝑa quã nex¬
c̃gruentius dici potẽ : q̃ tam̃ ut dui cũ ad laudandũ & ad amandũ refert᷑ creatorẽ recurrit in mane. Et hoc cũ
fac̃ in cognitiõe sui ipsius dies unꝰ ẽ. cũ in cognitiõe firmam̃ti qđ intaquas inferiores & suꝑiores cȩlũ appellatũ¬

Expanded text:
gruenter intellegere ualeamus. Quoniam scientia creaturae in conparationem scientiae Creatoris quodam modo uesperascit, itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque Creatoris; nec in noctem uergitur, ubi non Creator creaturae dilectione relinquitur. Denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis. Non enim ait alicubi: Facta est nox; sed: Facta est uespera et factum est mane dies unus. Ita dies secundus et ceteri. Cognitio quippe creaturin seipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in Dei sapientia cognoscitur, velut in arte qua facta est: ideo vespera ccongruentius dici potest; quae tamen, ut dixi, cum ad laudandum et ad amandum refertur Creatorem, recurrit in mane. Et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatu
Abbreviated transcription (Latin):
egiõis deserta uiuebant: Si aũ carne ñ uescerent᷑ humana rurs pꝰ nouẽ annos eodẽ renatio stagno reformabant᷑
facere solerent & in lupũ fuisse mutatũ: Et anno.mͫͦ infigurã ꝓpriã restitutũ pugillat᷑ exercuisse & olipiaco ui

Expanded text:
egionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato stagno reformabanturfacere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympi
Abbreviated transcription (Latin):
augustissima curia celestiq re publica ubidi uoluntas lex ẽ clarissimũ sibi locũ &iã ista tolerantia
cõparare. Suerũ tales cultores a dilectones đoꝵ istora quor ouiã imitatores in scelerib: & flagitiis se cẽ letant᷑.

Expanded text:
augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei voluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei voluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia cusant. Verum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetant
Abbreviated transcription (Latin):
factã ñ ĩputant dus suis. Afflictionẽ uͦ quãcũq isto tẽpore suꝑbia delicieq: eoꝵ ꝑpessȩ fuerint : religioni
increpitant apĩanȩ. cuiꝰ p̃cepta deiustis ꝓbisq morib si simul aulirent atq curarent reges t̃rȩ. & om̃s ppłi.
pͥncipes & om̃s uudices t̾rȩ: uuenes & uirgines senes cũ unorib: etas om̃is capar & ut̃q sorus & qͦs baptis
ta iohannes alloqͥt᷑ exactores ipsi atq: milites : & t̾ras uitȩ p̃sentis ornar& sua felicitate res publica: &
uitȩ ȩt̾nȩ culum̃ beatissime regnatura c̃scendet S quia iste audit ille c̃tẽpnit. pluresq uitus male¬
blandientib quã utili uirtutũ asꝑieati s̃ amicitiores: tolerare apĩ fanuli iuber
pͥneipes. siue iudices. siue milites. siue ꝓuincales. siue diuites. siue pauꝑes. siue lib̵i. siue serui utrius libe
serus oxiã pessimã si ita necesse ẽ flagitio sissimãq rẽ publicã & in illa angłoꝵ quadã scĩssima atq

Expanded text:
uamcumque isto tempore superbia deliciaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant Christianae. Cuius praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent adque curarent reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis cta Iohannes alloquitur, exactores ipsi atque milites, tunc et terras vitae praesentis ornaret sua felicitate res publica et vitae aeternae culmen beatissimae regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille conteblandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam
Abbreviated transcription (Latin):
aũ alt̃ altius ũibra. habentes dona diũsa: seđm grãm q̃ data ẽ nob̵. hoc &eã sacrificiũ ip̃i aneꝵ multi
unũ corpꝰ in ip̃o. qđ orĩ sacram̃to altaris fidetib netaͦ sit eq̃ntat eccła. tbi ei demonstat᷑ qđ in ea re
quã osfert apsa offerat Imerito illi incȩlestib sedib estituti ĩ mortales &beati qͥ creatirissui partici¬
patiõe c̃gaudent cuiꝰ et̾nitate firmi. cuiꝰ ueritate certi. ciuꝰ munere sc̃ s̃ qm̃ nos mortales. & mise
rosut ĩ mortales. beciti simnꝰ mniseri cordĩt diligt : nolt̃ nos sibi sacrificaris ei cuiꝰ aipsi nołcũ sacrifi:¬
ciũ se et̃ nouer̃ Cũ ipsis enꝰ sumꝰ una ciuitas ti cui đr in psal mo gloriosissima dicta s̃ dete quitas

Expanded text:
quae data est nobis . Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam Sacramento altaris fidelibus noto frequentat Ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re quam offert, ipsa offeratpatione congaudent, cuius aeternitate firmi, cuius ueritate certi, cuius munere sancti sunt, quoniam nos mortales ros, ut immortales beatique simus misericorditer diligunt; nolunt nos sibi sacrificare, sed ei cujus et ipsi nobiscum sacrificium esse petiverunt. Cum ipsis enim sumus una civitas, cu
Abbreviated transcription (Latin):
inignẽ ȩt̾nũ. Tc̃ qͥppe in ignẽ mittent᷑ ipsi ñ ignis decȩlo ueni& in ipsos . hicaũ bene intelligit᷑ igni¬
decelo de ipsa firmitate sc̃oꝵ qͣ ñ cessuri s̃ sȩuientib ut eoꝵ faciant uoluntatẽ. Firmam̃tũ ẽ enun
cȩlũ cuiꝰ firmitate illi crucibunt᷑ ardentissimo Zelo. Qmͣ ñ poter᷑ attrahere in partes antiap̃i scõs
xp̃i & ipse erit ignis qͥ comedit eos Et hoc adoq di munere insuꝑ abiles fiunt scĩ uñ excruciant᷑
inimici Si c̃ enĩ in hono positũ e Tel domꝰ tuȩ comedit me sita ee t̾rio xel occupaũ plebẽ in eru¬
ditã. Et ñc̃ ignis ẽtrios comedit. Et nc̃ utiq excepto scilic& ultimi illiꝰ igne uiditii: aut si eam
plagã qua ꝑcutiendi s̃ eccłȩ ꝑsecutores ueniente iã ap̃o qͦs uiuentes inueni& suꝑ t̾rã quando int¬

Expanded text:
in ignem aeternum. tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de caelo ueniet in ipsos. hic autem bene intellegitur igniin ignem aeternum. tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de caelo ueniet in ipsos. hic autem bene intellegitur ignis\'de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant uoluntatem. firmamentum est enim caelum, cuius firctos Christi. Et ipse erit ignis qui comedet eos, et hoc a Deo: quia Dei munere insuperabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est, Zelus domus tuae comedit me ; ita e coditam et nunc ignis contrarios comedet. et nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne iudicii. aut si eam plagam, qua percutiendi sunt ecclesiae persecutores ueniente iam Christo, quos uiuentes inueniet super terram, quando int
Abbreviated transcription (Latin):
se qͥ ꝓcedit dedomo: Gentes gꝰ s̃ hiꝰ qͥb diabolũ uelut in abysso suꝑius intellegeban
inclusũ: Et ipse de illis qͦdã mͦ sese efferens & ꝓcedens ut ille sint tectũ ipse de tecto: Siañ utrũq
referamꝰ ad gentes ñ unũ hoꝵ ad illas altũ ad diabolũ &ctectũ ipse s̃ q in eis nẽ incluchit᷑ & qͦdã mͦ¬
tegit᷑ inimicꝰ antiquus. & detecto ipse er̃ quando in aꝑtũ odiũ deoꝑto erupturȩ s Qđ uꝰ ait &
ascendet᷑ suꝑt̾rȩ latitudin ẽ & cinter̃ castra sc̃oꝵ ihi erit dilecta do eiuitas eiꝰ ibi ab om̃ib: inimicis suis
qr & ipsi in om̃ib cũ illa gentib er̃. ꝑsecutiõis uliꝰ ĩmanitate cinget᷑s hoc ẽ in angustias tribulatiõis
artabit᷑ urgebit᷑ c̃clud et᷑ nec militiã suã deseror qͥ uocabulo ẽ appellata castroꝵQđ uͦ ait & desceđ
ignis de cȩlo & comedit eosñ extremũ putandũ id eẽ suppliciũ q erit cũ dicet᷑ Discedite ame in aleidiet

Expanded text:
se qui procedit de domo. Gentes ergo sunt in quibus diabolum velut in abysso superius intelligebamus inclusum, et ipse de illis quodammodo sese efferens, et procedens ut illae sint tectum, ille de tecto. Si autem utrumque referamus ad gentes, non unum horum ad illas, alterum ad diabolum, et tectum ipsae sunt, quia in eis nunc includitur et tegitur inimicus, et de tecto ipsae erunt, quando in apertum odium erupturae erunt. atitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum, ibi erit dilecta deo ciuitas eius, ibi ab omnibus inimicis suis, quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt, persecutionis illius immanitate cingetur, hoc est in angustias tribulationis artabitur, urguebitur, concludetur nec militiam suam deseret, quae uocabulo est appellata castrorum. Quod uero emum putandum est id esse supplicium, quod erit, cum dicetur: discedite a me, maledicti,
Abbreviated transcription (Latin):
uis sane ista ẽ ratio fateor sufficiensq respõsio s cũ ds auctor sit nat᷑aꝵ õiũ. cur bolt̃ fortiorẽ nos
redđe rationẽ : Quando aliꝗ uelut ĩ possibile nolt̃ crede eisq reudditionẽ ratiõis poscẽtib:
nspõdemꝰ hanc eẽ uoluitatẽ om̃ptis di : qͥcerte ñ obaliud uocat̾ om̃ps nisi q̃m qͥcꝗ uult potẽ qͥ potut

Expanded text:
uis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. sed cum deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt fortiorem nos uis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. sed cum deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid uelut impossibile nolunt credere eisque redditionem rationis poscentibus respondemus hanc esse uoluntatem omnipotentis dei? qui certe
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ sic se hab& ꝓpriaꝵ s̃ istȩ efficatiȩ nat᷑aꝵ. Tota itaq ratioe cur agrigentinũ salẽ ꝑlãma
fluere faciat. aqͥ crepitare q hȩc ẽ nat᷑a eiꝰ. at hoc eẽ potiꝰ cont᷑ nat᷑am uidetꝰ ꝙ̃ ñ igni s aq̃ dealit
salẽ soluere. torrere aũ igni ñ aq̃s ista inqͥunt salis huiꝰ nat᷑alis ẽ uis. ut his ẽt̾ria patiat᷑. Hex gͥ ra¬
hȩc ⁊ de illo alio qͥcũ sit c̃trectantib frigids facẽ si c̃ alii fontes extingat accensã : disumilit̃ tam̃
atq mirabilit̃ idem ipse accẽdit ertinctã: hȩe ⁊ de lapide asbesto qͥcũ ignẽ nullũ habeat ꝓ priũ
accepto tam̃ sic ard& alieno ut ñ possit ertingui: Hex decet̾is q̃ pig& retexeres qͥl lie& uis ũsolita
cdt᷑ nat᷑am inẽe uideat᷑ alia tam̃ de illis ñred dit᷑ ratio nisi ut dicat᷑ hanc eoꝵ ẽẽ nat᷑am Bre¬

Expanded text:
 istae sunt efficaciae naturarum. Tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma  istae sunt efficaciae naturarum. Tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura ejus. At hoc esse potius contra naturam videtur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ra tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes extinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter ipse idem accendit extinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit extingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. bre
Abbreviated transcription (Latin):
qͦͥs uelit ast aliis duras ũnittere curas. sistere aquã fluuus ⁊ ũtere syđa retro noct᷑nos Ei& ma¬
nes mugire uidebisssub pedib: t̾rã ⁊ desceđe montib: ornos : quanto magis ds̃ potens ẽ facere quȩ
in fidelib s̃ in credibilia : s illius facilia potestati. quando qͥdẽ ipse lapidũ aliaꝵq uĩ rerũ: hõiũ
ingenia qͥ ea miris utunt᷑ mͦdis angłicasq: nat᷑as õib t̾renis potẽtiores animãtib c̃did itiuniũsa
mirabilia mirabi li uincente uirtute : oꝑandi ubendi sinendiq sapientia utenꝰ oĩb tã mirabilit̃
dãnatoꝵ qͥ fec̃ mundũ incȩlu int̾ra inaere in aqͥs innumerabilib: miraculis plenũ. cũ sit oĩb quib
siue spotaneoꝵ siue cultu ⁊ritu qͣlib& ĩ ꝑatoꝵ sue &ĩa magicoꝵ mundanas ł ñ negant Finsup
ulla ratiõe p̃diti sp̃s. si c̃ s̃ ea quoꝵ pauca c̃memorauimꝰ respõde adsolẽt: Uis ẽ ista naturemat᷑a¬

Expanded text:
Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, damnatorum, qui fecit mundum in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insupulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea, quorum pauca commemoravimus, respondere assolent: Vis est ista natura
Abbreviated transcription (Latin):
Itane ꝓptea galli abscisi huic magnȩ deȩ seruiunt ut significent qͥ semine indigeant. t̃rã seqͥ oportere quasi ñ
eos ipsa potiꝰ seruit. senine faciat in digere: Utrũ eiñ seq̃ndo hanc deã ũ indigeant. sem̃ ad qͥr̃ an potiꝰ seq̃ndo hanc deã

Expanded text:
Itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuerent s &iã in luminati ut sapient beateq iuuerent. Ab hac in luminatiõe aũsi qͥda angłi ñ opti¬
nuer̃ excellentiã sapientis. beateq uitȩ ꝗ̃ ꝓ cul dubio ñ nisi et̾na ẽ et̃nitatisq suȩ certa atq secura:
S rationalẽ uitã lic& insipientẽ sic habent ut eã ñ possint amittere nec si uelint. Iuatenꝰ aũ ante¬
quã peccassent illius sapientiȩ fuerint participes : definire qͥs potẽ : In eiꝰ tam̃ participatiõe equales
fuisse istos illis qͥ ꝓpt̾ea uere pleneq beati s̃. qm̃ ne qua quã de suȩ beatitudinis et̾nitate fallunt᷑ qͦm
dicturi sumꝰ : Quando qͥđe si equales in ea fuissent: &iã isti in eiꝰ et̾nitate in ansissent : partt̃ beati. qͥa¬
parit̃ certi. Neq eñi sic̃ uita quã diucũq fuerit ita et̾na uita ueracit̃ dici pot̾it si finẽ habitura sit. si qͥdẽ
& ꝓpt̃ea ñ et̃na. Siue id scirent siue nescientes aliud putarent qͥa scientes timor nescientes error beats ẽẽ

Expanded text:
uiuerent; sed etiam inluminati, ut sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt excellentiam sapientis beataeque uitae. quae procul dubio non nisi aeterna est aeternitatisque suae certa adque secura; sed rationalem uitam licet insipientem sic habent, ut eam non possint amittere, nec si uelint. Quatenus autem, antequam peccassent, illius sapientiae fuerint participes, definire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos illis, qui propterea uere pleneque beati sunt, quoniam nequaquam de suae beatitudinis aeternitate falluntur, quo modo dicturi sumus? quando qpariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem habitura sit; si quidem et propterea non aeterna, siue id scirent, siue nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos e
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat illa pͥma lignis & lapidib cet̾isq pͣtiosis reb metallisq c̃structa. ñitaq aggei ꝓphetia intẽ¬
pli illius instauratiõe c̃pleta ẽ. ex qͦ enĩ ẽ instauratũ nunq ostendit᷑ habuisse tantã głam. quant᷑a ha¬
buit tpr̃ẽ salomonis. Immo potiꝰ ostendit᷑ pͥmũ cessatiõe ꝓphetiȩ fuisse domu illius głam diminutam:
Deind ipsius gentis cladib tantis usq ad ultimũ excidiũ qd factũ ẽ aromanis. sic̃ ea q̃ supͣ s̃ c̃memorata
testãt᷑: hoc aũ tẽpꝰ ad nouũ ꝑtinens testam̃tũ. tanto utiq maioris ẽ głȩ quanto meliores s̃ lapides
uiui. qͥb credentib renouatisq c̃struit᷑: S ido ꝑinstauratiõem tẽ pli illius significata ẽ. ꝙ ipsa reno¬
natio illius ȩidi ficii significat eloqͥo ꝓphetico. altũ testam̃tũ đ appellat᷑ nouũ : Qđ gͦ dit̃ ds̃ ꝓimnemorati

Expanded text:
fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus di
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tes q ipse ꝓpheticꝰ sens e: uenient q̃ electa s̃ dni de cunctis gentib Tc enĩ uere ñ uenient nisi electa
de qͥb dic̃ apłs: Sic̃ elegit nos in ipso ante mundi c̃stitutiõem : Ipse qͥppe architectꝰ qͥdit̃: MNulti uo¬
cati pauci uͦ electi. ñ dehis qͥ uocati sic uener: ut de c̃uiuio ꝓicerent᷑ .s de electis de monstraturꝰ ẽ ȩdi¬
ficatã domũ qͦ nullã ruinã deinceps formidaũ. Nc̃ aũ quanđ & hi replent eccłas qͦstanꝗ. in area uenti

Expanded text:
ia et ipse propheticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos t
Abbreviated transcription (Latin):
manuũ & eiꝰrei gentꝰ: Eã antis colebant ere ante quã ferũ ẽet inuentũ. Leonc̃ init ad iuigt so lit̃t ol mansu¬
etũ ut ostendant. nullũ genꝰ eẽ trȩ tã remotũ ac ueheñt ferũ qđ ñ subigi coliq c̃ueniat: Beines acliuingnoo
dic̃ tellurẽ metrẽ : a nõib plurib & cognominib qđ nominar̃ dos enstinatos ẽt̃ c̃plures: tlurẽ in qt pitant ẽẽ
opẽ qđ ope siat: mnelius mairẽ. qđ plurima pariat. Magnã qđ aibm̃ paniat :̃pserpinã qđ erea pserpant stuges uesta
int̃im. ꝗd itur inmultas Unꝰ sint nulta nõia : ñtã deȩ multe quãnõia s errantiũ maiorũ aucsortas depͥmit.

Expanded text:
 antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit
Abbreviated transcription (Latin):
hisgͥ duab idẽ aliena iniqͥtate: & dea uictoria. dũ belloꝵ causas iniqͥtas eititat: uictoria eatẽ bella felicit᷑
nuat. &iã feriato ioue. creũ ĩꝑiũ Iuas enĩ paites iuppit̃ hab̾& cũ ea q̃ pos

Expanded text:
itur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter itur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae pos