comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦo inseꝑatione se diuidit. inconiunctione idem
non fuit. Deus gͥ cui totum unum ẽ ẽẽ q̃dẽ nullo
m semetipio minor fieri potest. Neq gͥ ꝑfectio auge¬
ri. neq unitas minui. neq iniensitas comp̃henoi.
neq qui presens ubiq ẽ localit̃ potest uarrari Ns ꝙ
de sola alt̾atione restat. ut ostendamꝰ qualit̃ diui-¬
ne nafẽ ñ conueniat. Et quia alia ẽ alt̾atio corpors
alia spĩum. cum exsupͣdictis constet. dm ñ corpus
s sp̃m ẽẽ. cum de deo loquim᷑ ñ necẽẽ ẽ dealt̾atiõe
corporum multa disserere. Breuit̃ tam̃ eam aitin¬
gimus. ut competentiꝰ adalt̾ationem spũum ꝑ¬
ueniamus. Aiteratio corporum fit intͣnspositiõe
partium. &uicissitudine qualitatum. Alt̾atio sp̃u¬
um ꝑcognitionem & affectum. Scdm affectum
mutant᷑ sp̃c. ut ñc tristes nc̃ hilares. Scd̾m cogni¬
tionem ut ñc minus nc̃ ampliꝰ sapientes. Duo ui

Expanded text:
quod in separatione se dividit, in conjunctione idem quod in separatione se dividit, in conjunctione idem non fuit. Deus igitur cui totum unum est esse quod est, nullo modo semetipso minor fieri potest. Neque igitur perfectio augeri, neque unitas minui, neque immensitas comprehendi, neque qui praesens utrumque est localiter potest variari. Nunc de sola alteratione restat, ut ostendamus qualiter divinae naturae non conveniat. Et quia alia est alteratio corporum, alia spirituum, cum ex supradictis constet Deum non corpus, sed spiritum esse; cum de Deo loquimur, non necesse est de alteratione corporum multa disserere. Breviter tamen eam attingimus, ut competentius ad alterationem spiritum perveniamus. Alteratio corporum fit in transpositione partium, et vicissitudine qualitatum. Alteratio spirituum per cognitionem et affectum. Secundum affectum mutantur spiritus, ut nunc tristes, nunc hilares. Secundum cognitionem, ut nunc minus, nunc amplius sapientes. Duo vero
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. qi alñ cribuit᷑ qͣd alteroꝑat᷑. Deus autẽ qui
ꝓsemetipsum cuncta ꝓpͥa uirtute facit. ubicũq
p̃sens ẽ oꝑe. p̃sens eciam neceẽ ẽ ut sit deitate. Qsͦ
deus est. Inomni loco exrstens nusqͣm comphendit̃.
qi uniu̾sa replens continet. ñ continet᷑. Quia gͥ in
omni loco ẽ mutari localit̃ ñ pot̃. & q anul
scđm formam ẽ mutabilitas. inipsum cade potest.
Quicgͥo enim scłm formam mutat᷑ uel scđ̃m aug-¬
mentum. uł scd̃m diminutionem uł scd̃m alt̾a-¬
tionem mutat᷑. Sed horum omĩum diuina nat᷑a
Quicqͥd enim ꝑincrem̃tum crescit amplius aliqͥd
semetipso accipit. Quicqͥt autem p̃ter io qͦo inse¬
metipio ht̃ asiqͥo accipit. aliuñ acciprat neceẽ est
abeo ꝓcedat: Non pot̃ qͥ cresc̃ẽ qui semetipso am¬
plł̃nil pot recipe. ⁊ Ieqꝙminui pot̃. Quicquio enũ
semetipso minus fieripot̾. uereunum non ẽ. quia id

Expanded text:
dicitur, quia alteri tribuitur quod alter operatur. Deus autem qui dicitur, quia alteri tribuitur quod alter operatur. Deus autem qui per semetipsum cuncta propria virtute facit, ubicunque praesens est opere, praesens etiam necesse est ut sit deitate. QuodDeus est. In omni loco existens nusquam comprehenditur; quia universa replens continet non continetur. Quia igitur in omni loco est, mutari localiter non potest; et quia secundum formam est mutabilitas in ipsum cadere potest. Quidquid enim secundum formam mutatur, vel secundum augmentum, vel secundum diminutionem, vel secundum alterationem mutatur; sed horum omnium divinQuidquid enim per incrementum crescit, amplius aliquid semetipso accipit. Quidquid autem praeter id quod in semetipso habet, aliquid accipit, aliunde accipiat necesse est, ab ipso procedat? Non potest igitur crescere qui semetipso amplius nil potest recipere, neque minui potest. Quidquid enim semetipso minus fieri potest, vere unum non est, quia id
Abbreviated transcription (Latin):
aum sed mundo ñ includit᷑. quia ubiq p̃sens. nusqͣm
comprehendi pot̾. Pret̾ea cum diuine uirtutis effectꝰ
nusqͣm de cẽcernimꝰ cureandem dei uirtutem om¬
nib mẽẽ reb dubitemiꝰ: Siautem dei uirtus ubiq ẽ
cum aliã ñ sit deiuirtus qͣm deus: constat qi nusqͣm
deus de ẽ. Neq enimut homo adoꝑandum aliena
uiitute deus indiget. q homo alieno sepe aomini.¬
culo ꝑficit qͦo facere ꝓpͥa uirtute ñ ualet. Unde scłm
quandam lo quendi consuetudinẽ illic homo aliq̃n
oꝑari dicit᷑ ubi ꝑsemetipsum absens ẽe ñ dubitat᷑:
quẽa dmodũ cum rex inciuitate sua residens procul
cum hostib confligere. uincere uł suꝑari ꝑhibetur
qi milites eł uolente ipso aiubente confligunt. uin¬
cunt uel suꝑant᷑. Tale ẽ cum quis in tem eminus
positam. utł uirgam extendit uel lapidem iacit. &e tan-¬
gere cdr̃ quicqͥo uel lapis uel uirga tetigerit. Multa
quidem sunt talia. secdhorum omĩum nichil ꝓpͥe

Expanded text:
nusquam comprehendi potest. Praeterea cum divinae virtutis effectus nusquam deesse cernimus, cur eamdem Dei virtutem omnibus inesse rebus dubitemus? Si autem Dei virtus ubique est, cum alia non sit Dei virtus quam Deus, constat quod nusquam Deus deest. Neque enim ut homo ad operandum aliena virtute Deus indiget, quia homo saepe alieno adminiculo perficit, quod facere propria virtute non valet. Unde secundum quamdam loquendi consuetudinem, illic homo aliquando operari dicitur, ubi per semetipsum absens esse non dubitatur, quemadmodum cum rex in civitate sua residens procul cum hostibus confligere, vincere, vel superari perhibetur; quia milites ejus, volente ipso et jubente, confligunt, vincunt, vel vi superantur. Tale est cum quis in rem eminus positam, vel virgam extendit, vel lapidem jacit, et tangere dicitur quidquid vel lapis, vel virga tetigerit. Multa quidem sunt talia, sed horum omnium nihil proprie
Abbreviated transcription (Latin):
& suscepto mulnis puero. mundo nuntiant salia¬
quasi post introitum gentium ad colligend as
it̾m reliquias isi ł intitocam reuertit᷑. Iintrim
currente tempore cum uitum implesiẽt eate
corporis ȩt̾uitatis dominꝰ uent ado iohem ui
iordanem ut aquas cͥminib diuendois fuoraim¬
gresiu sc̾ificart uͥ celis aptis ethrono dei aeup
plum formans conseruandȩ õifications ils¬
tum petĩt habitans heremum ieiunio aul agil¬

Expanded text:
et suscepto in ulnas puero, mundo nuntiant Salvaet suscepto in ulnas puero, mundo nuntiant Salvaquasi post introitum gentium ad colligendas iterum reliquias Israel in Judaeam revertitur. Interim currente tempore cum virum implesset aetate corporis, aeternitatis Dominus, venit ad Joannem apud Jordanem, ut aquas criminibus diluendis suo ingressu sanctificaret, ubi coelis apertis, et throno Dei desuper et exemplum formans conservandae sanctificationis desertum petiit, habitans eremum in jejunio quadragin
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate celsitudinem mundi sterneret. ma¬
nifeste demonstñs qͣntus in sua maiestate foret:
qͥmnr̃a infirmitate positꝰ uniu̾sa subieciti Ilasci¬
turo gͥ icarne humana dei filio angłs adu̾gine
mutuit᷑ aouentũ nunciatus maiestatis ut ũgo
quȩ noualege paritura fuit nouo modo concipet. Sic
uirgo credula uerbum concepit ꝑuerbum. utrnita¬
culatam conceptionem gn̾atio incorrupta sequcret᷑.
Natus ẽ gͥ mbethleem panis cȩli. ut refic̾et mundũ
languidum: & positus in presepio significauit se
ẽẽ pabulum animalium scor. Hinc angli cum
splendore lucis uenientes locuti sunt int̾ra pacem
de excelsis. & pastores currentes adp̃sepisi signũ
in pannis inuenerunt erortum. Stella magos
rutilans desuꝑ extitauit.: &e radio splendoris sui
cultores numinis noua nouos condurit ad cuna.¬
bula. Suscitant᷑ ꝓpħe e currunt obuiam uemien¬
ti symeon &e anna expectantes redemptionẽ sit.

Expanded text:
humilitate celsitudinem mundi sterneret, mahumilitate celsitudinem mundi sterneret, manifeste demonstrans quantus in sua majestate foret, qui in nostra infirmitate positus, universa subjecit. Nascituro igitur in carne humana Dei Filio, angelus ad virginem mittitur adventum nuntiaturus majestatis, ut virgo, quae nova lege paritura fuit, novo modo conciperet. Sic Virgo credula Verbum concepit per aurem, ut immaculatam conceptionem generatio incorrupta sequeretur. Natus est ergo in Bethlehem panis coeli, ut reficeret mundum languidum, et positus in praesepio significavit se esse pabulum animalium sanctorum. Huic angeli cum splendore lucis venientes locuti sunt in terra pacem de excelsis et pastores currentes ad praesepium juxta eis datum signum in pannis invenerunt involutum. Stella Magos rutilans desuper excitavit, et radio splendoris sui cultores Numinis nova novos conduxit ad cunabala. Suscitantur prophetae, et currunt obviam venienti, Simeon et Anna, exspectantes redemptionem Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
congrue moberari debuit: qui ñ ꝓcis tantũ sed ꝓ
om̃ib nascit᷑us fuit. Cam̃si diligent̾ statum uni¬
uersitatis attendimꝰ. n minꝰ aouentum illiꝰ ex regno
gentium quam uideoꝵ intelligi posse manife¬
starõne inuenimꝰ. Quia enimille & uideors regnũ
quasi suum uendicare. & gentium regnum
quasi cont̾rium  expugnare. & sibi subicere
uenit. iccirco & in udea alienigenam regnantem
e in gentib collectis quasiiunum iurib regnum
stabile ac robustum inuenire uoluit. Neq enim
decuit ut adu̾sarios tunc aggrederet᷑ expugnan¬
dos: quando collapsis uirib insemetipsis ruituri
uiderent᷑. neforte uictoria ñ fortitudim uncentis.¬
⁊ ed subacti potiꝰ infirmitati ascribenta putaret᷑.
Iccuto expectauit donec muncꝰ totus inunum
uires suas conflasset imꝑium. & roma uictrir
suꝑ regna omĩa suꝑbo fastu caput extulisset. Tc̃
g dominante suꝑbra humilis uenit: ut desua

Expanded text:
congrue moderari debuit, qui non pro eis tantum, sed pro congrue moderari debuit, qui non pro eis tantum, sed pro omnibus fuit nasciturus. Tamen si diligentem statum universitatis attendimus, non minus adventum illius ex regno gentium, quam Judaeorum intelligi posse manifesta ratione invenimus. Quia enim ille et Judaeorum regnum quasi suum vindicare, et gentium regnum quasi contrarium expugnare, et sibi subjicere venit, idcirco et in Judaea alienigenam regnantem, et in gentibus collectis quasi in unum viribus regnum stabile ac robustum invenire voluit. Neque enim decuit, ut adversarios tunc aggrederetur expugnandos, quando collapsis viribus in semetipsis ruituri viderentur, ne forte victoria non fortitudini vincentis, sed subacti potius infirmitati ascribenda putaretur. Idcirco exspectavit donec mundus totus in unum vires suas conflasset imperium, et Roma victrix super regna omnia superbo fastu caput extulisset. Tunc ergo dominante superbia humilis venit, ut in sua
Abbreviated transcription (Latin):
latur. Sicalt̾iis agitationib muntꝰ numqͣm sta¬
bilis eẽ potest:s ed quicqͥd alteri accrescit ut surgat.
alteri decrescit ut corruat. A. Satis ẽ hȩc modoꝓ
exemplo miserie commemorasse: ut ab ea rursũ
quȩ nos p̃ocłis semꝑ ht̃e oportet & numqͣm obli¬
uiscicitiꝰ reuertam. Hoc gͦ nuncsut arbitroꝵ pͥmũ
cominemorandum s cõm narrationis seriem.
quemadmodũ deficientib regib legittimis in-
uidea & arripiente alienigena pͥncipatũ: rex
celestis suiaduentus quasi in hoc causam ẽẽ cõmo¬
diorem uoluerit ut suum undicaret imꝑiũ.
RLicet ꝓiudeȩ imꝑio totiꝰ mundi factor & dũs
adterras ñ descenderit. qui totũ mundũ suo aduen¬
tu saluare disposuit. tam̃ qr inuidea tantũ ꝓpħie
p̃cesserant uenturi. & illis nuntiatus fuit qui eles.¬
li erant quasi ministri ꝑquos dispensatio salutis
omĩum ageret᷑. ꝓpt̾ea aduentus sui pͥncipiũ excis

Expanded text:
latur. Sic alternis agitationibus mundus nunquam stalatur. Sic alternis agitationibus mundus nunquam stabilis esse potest, sed quidquid alteri accrescit, ut surgat, alteri decrescit, ut corruat. A. Satis est haec modo pro exemplo miseriae commemorasse, ut ad ea rursum, quae nos prae oculis semper habere oportet, et nunquam oblivisci, citius revertamur. Hoc ergo nunc, ut arbitror, primum commemorandum secundum narrationis seriem, quemadmodum deficientibus regibus legitimis in Judaea, et arripiente alienigena principatum rex coelestis sui adventus quasi in hoc causam esse commodiorem voluerit, ut suum vindicaret imperium. R. Licet pro Judaeae imperio totius mundi Factor et Dominus ad terras non descenderit, qui totum mundum suo adventu salvare disposuit, tamen quia in Judaea tantum prophetiae praecesserant, et illis nuntiatus fuit, qui electi erant quasi ministri per quos dispensatio salutis omnium ageretur, propterea adventus sui principium ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
morte firre coegit. regnũq illut crudelitate
sua ubiq famosum subito ꝓsternenꝰ. potestatẽ in
medos transdux̃. Medoꝵ postea regnum ꝑsc sub
gro rege destruxeit. qui &e ipse chaldeoꝵ imꝑio ob¬
tento babiloniam illam ascłis famosam &optinuit
&e deleuit. ne ultra głetur mund insublimi. Cyrũ
rex ꝑsarum magnificus tͥumphis tantis reb effes.¬
tis nichil ultra sibi obstare putauit. & transiens sci¬
tarum regnum manu horcenda inuasit Sed ut
ostendatur q homogłari ñ debet insemetipso san¬
guinem quẽ uuus situt mortuus bibit. Dem̃
psarum regnum cũ multa diu suꝑbra &e crude.¬
litate efferuens macedonũ tandem manib sub¬
uertit᷑ & comminutũ. quasi ꝑmembra corpꝰ pes¬
tiferim̃ dissipat᷑. Hinc ȩgyptus reges suos armat
mutua crudelitate dilacerãt. quousq tandem
scum tempus aduenisset ultionis̾ Roca potesta.¬
tem suam exaltans omnium regnoꝵ culm̃ emu¬

Expanded text:
morte finire coegit, regnumque illud crudelitate morte finire coegit, regnumque illud crudelitate sua ubique famosum subito prosternens potestatem in Medos traduxit. Medorum postea regnum Persae sub Cyro rege destruxerunt; qui et ipse Chaldaeorum imperio obtento Babyloniam illam a saeculis famosam et obtinuit et delevit, ne ultra glorietur mundus in sublimi. Cyrus, rex Persarum, magnificus triumphis, tantis rebus effectis nihil ultra sibi obstare putavit, et Tanaim transiens Scytharum regnum manu horrenda invasit. Sed ut ostendatur, quod homo gloriari non debet in semetipso, sanguinem, quem vivus sitiit, mortuus bibit. Deinde Persarum regnum cum multa diu superbia et crudelitate effervens Macedonum tandem manibus subvertitur, et comminutum quasi per membra corpus pestiferum dissipatur; hinc Aegyptus reges suos armata mutua crudelitate dilacerant, quousque tandem cum tempus advenisset ultionis Roma potestatem suam exaltans omnium regnorum cumulum aemu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad exortũ celestis impũ carnale regnũ deficet¬
ceꝓmusb a acłis rex isrtł cum ñ eẽt sceptrum de ui¬
daut ꝓpħia impleret᷑ ȩc̾num reciꝑet qͦd temꝑale
iñsicrat. .Inerordio magnarum rer abintegro
potius sermonem formare debemꝰ. & iccuro plac&e
ut pꝰca quȩ de suꝑiors tempoꝵ excursu adicienda
sunt explicent᷑. ut uihiis quȩ adsalutem uera
inhuis quȩ modo cursim tñsisti temꝑib mundus
in suis concussiones ae fluctuationes passus sit. Hoc
cnim ertia ẽ. ut ad nr̃a recentes it̾m ueniamꝰ. R
Agryriors regnũ cum multa grannide &e sangͥnis
effusione mundum longe lateꝙ oppressisset. no¬
uissime a dregem uastatorem sui deuolutũ ẽ. Qui
głam p̃cedentium regum uita ignomiosa obfus¬
cans. quasi uir infeminam pͥmȩ cõmutationis
ordine ensuersõ abierat ignauia &e turpitudine
uniũsis odiosus. Hunc arbaces p̃fectus medors
obsidens iutam miseram mise rabiliori

Expanded text:
ut ad exortum coelestis imperii carnale regnum deficeut ad exortum coelestis imperii carnale regnum deficex Israel cum non esset sceptrum in Juda, ut prophetia impleretur, aeternum reciperet quod temporale transierat. A. In exordio magnarum rerum ab integro potius sermonem formare debemus, et idcirco placet, ut prius ea, quae de superiorum temporum excursu adjicienda sunt, explicentur, ut in his, quae ad salutem veram , quas in his, quae modo cursim transisti, temporibus mundus in suis concussiones et fluctuationes passus sit. Hoc enim conducit, ut ad nostra recentes iterum veniamus. R. Assyriorum regnum, cum multa tyrannide, et sanguinis effusione mundum longe, lateque oppressisset, novissime ad regem vastatorem sui devolutum est. Qui gloriam praecedentium regum vita ignominiosa obfuscans, quasi vir in feminam primae commutationis transverso ordine abierat, ignavia et turpitudine universis odiosus. Hunc Arbaces praefectus Medorum obsidens vitam miseram miserabiliore
Abbreviated transcription (Latin):
mias. cet orobabel. ȩdificauerunt templum &
cuutatem. Iesus Sacerdos magnꝰ popłm guber¬
nauit intempore suo. ereliquit infulis honorem
post ze ingn̾ationes. Sed cum furor indignatio¬
nis aduenisset. surrexit mathathias cum filiis
suis ut defenderet legem domini: & p̃ualueruã
uiri uͥtutum ut ñ imꝑpetuum dominaret᷑ iniqͥ¬
tas. Iudas machabeus terror mimicors suors ac¬
cinxit se adplium infortitudine. & fugauit ag¬
mina. & exercitum gentium contriuit ut staret
hierłm. Post hunc surrexit ionathas fr̃ eiꝰ aededit
suo. Post hunc simon tr̃ eiꝰ suscepit imꝑium ut
pacem poneret int̾ra. Sed fraude curcumuent᷑ ꝓxi-¬
moꝵ cucessit exemplum uititis posteris re¬
linquens. Iohannes autem filius eł uir giosus pro
patre stetit munim̃itum popłi temporib suis.
Sed filii p̃uaricationis pactum testamti tenere
noluerunt & ideo tñslatum ẽ regnum ads emen
alienum. Uenit eni herodes qui ñ erat de itrael
& arriput sceptrum dominationis ipopulo:

Expanded text:
obabel aedificaverunt templum et civitatem. Jesus sacerdos magnus populum gubernavit in tempore suo, et reliquit infulis honorem post se in generationes. Sed cum furor indignationis advenisset, surrexit Mathathias cum filiis suis ut defenderet legem Domini, et praevaluerunt viri virtutum, ut non in perpetuum dominaretur iniquitas. Judas Machabaeus terror inimicorum suorum accinxit se ad praelium in fortitudine, et fugavit agmina, et exercitum gentium contrivit, ut staret Hierusalem. Post hunc surrexit Jonathas frater ejus, et suo. Post hunc Simon frater ejus suscepit imperium, ut pacem poneret in terra. Sed fraude circumventus proximorum decessit, exemplum virtutis posteris relinquens. Joannes autem filius ejus vir gloriosus pro patre stetit munimentum populi temporibus suis. Sed filii praevaricationis pactum testamenti tenere noluerunt, et ideo translatum est regnum ad semen alienum. Venit enim Herodes, qui non erat de Israel, et arripuit sceptrum dominationis in populum,
Abbreviated transcription (Latin):
uium ẽ ciedinꝰ utrum necciam sũ meu dici
posuit inquirant Quoo tunc ueracit᷑ ostendimꝰ sũ
cum omilio iuariabilem eẽ comꝓbamꝰ Sed quia
Sciut ã posumꝰ quomꝰ cdieus inuariabił it ñ prus
agnoscamus quot modis res que libe uatari possit.
pͥmum nos oportet onĩs mut abilitatis modos de.¬
scribere ac deĩ ꝑsinała qualit̃ adeo remoneantur
ostendere. Trib modis fit om̃is mutabititã loco
forma. & tempore. Localtt̃ mutat᷑ res quelibae qͣn dc
loco adlocum tͣnsit hoc ẽ eẽ desinit ubi fuit. & ubiũ
fuit eẽ ncipit. & est extͥnseca hȩcmitatio. nichilq
uariat de ipsius rei eẽntia. qr si cẽ desinit ubi fuit.
ñ tam̃ qͦo fuit ẽẽ desiniti cesi ẽe incipit ubi ñ fuit ã
tam̃ qͦo ñ fuit eẽ incipit. E ormalit̃ mutat᷑ tes qui¬
libet. qͣndo quidẽ scdm suam eentiam incodem¬

Expanded text:
 credimus, utrumne etiam summe unus dici possit, inquiramus. Quod tunc veraciter ostendimus, si eum omnino invariabilem esse comprobamus. Sed quia scire non possumus quomodo Deus invariabilis sit, nisi prius agnoscamus quot modis res quaelibet variari possit, primum nos oportet omnes mutabilitatis modos describere; ac deinde per singulas qualiter a Deo removeantur ostendere. Tribus modis fit omnis mutabilitas, loco, forma, et tempore. Localiter mutatur res quaelibet quando de loco ad locum transit, hoc est esse desinit ubi fuit, et ubi non fuit esse incipit. Et est extrinseca haec mutatio, nihilque variat de ipsius rei essentia, quia si esse desinit ubi fuit, non tamen quod fuit esse desinit, etsi esse incipit ubi non fuit, non tamen quod non fuit esse incipit. Formaliter mutatur res quaelibet, quando vel secundum suam e
Abbreviated transcription (Latin):
uestiģare sufficẽt mirabilem meis sapientiȩ den
lucem inueniret. E t hȩc utinam ego tam polem
subtilit̃ pspicẽ. tam competent̾ enarrare. qͣm pos.¬
sum ardent̃ diligere. Delectat enimme. qr ualos
dilcee iocundum ẽ dehns reb s̃reg̃nt agere ul umnul
& iõne erudit iens ae suauitate deleclat̃ auimus.

Expanded text:
vestigare sufficeret, mirabilem in eis sapientiae Dei vestigare sufficeret, mirabilem in eis sapientiae Dei lucem inveniret. Et hoc utinam ego tam possem subtiliter perspicere, tam competenter enarrare, quam possum ardenter diligere. Delectat enim me quia valde dulce et jucundum est de his rebus frequenter agere, ubi simul et ratione eruditur sensus, et suavitate de
Abbreviated transcription (Latin):
uersa st̾. Quȩ sunt ꝑmixta: Omĩa simul consi-¬
derata. Quom gͦ insimilib infinita. quomͦ indi-¬
uersis infinita. quom inꝑmixtis infinita: Audi.
homounum gen ẽ.s unus homo ñ ẽ. quis eos
numerare pot̾e Leo unum genꝰ ẽ. sed unꝰ leo ñ ẽ.
quis eos numare pot̾: Aquila unum genus ẽ.
sed aquila una ñ ẽ. quis eas numare pot̾: C etus¬
merabilium rerum gen̾ib Infinita rer̃gn̾a. & ii.
singlis genib infinita similia. Simul uero omĩa.
Imul emagna face ñ potuit. Quanta tamene
M ecste moles montium tractus fluminũ. spacia
camporum. altitubinem cȩli ꝓfunditatem abessi.
Oiraris qi deficis s meliꝰ deficiendo mararis. Me.¬
ditantib de creat᷑ar᷑ inmensitate. quasi semina.¬
rium qddam iecinsꝰ. nunc ao contemplandam
earum pulcauidinem tnscamꝰ. De puleat. dine.
aoninis multis acuatiis modis cieafar̃ pult¬
tiubo ꝑfesta sit. quattuor tam̃ ꝑcipue lia en

Expanded text:
versa sunt. Quae sunt permista? Omnia simul consiversa sunt. Quae sunt permista? Omnia simul considerata. Quomodo ergo in similibus infinita? Quomodo in diversis infinita? Quomodo in permistis infinita? Audi. Homo unum genus est, sed unus homo non est. Quis eos numerare potest? Leo unum genus est, sed unus leo non est. Quis eos numerare potest? Aquila unum genus est, sed aquila una non est; quis eas numerare potesmerabilium rerum generibus, infinita, rerum genera, et in singulis generibus infinita similia. Simul vero omnia imul et magna facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. Meditantibus de creaturarum immensitate, quasi seminarium quoddam jecimus; nunc ad contemplandam earum pulchritudinem transeamus. CAP. IV.multis ac variis modis creaturarum pulchritudo perfecta sit, quatuor tamen praecipue sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
comphend̃e q̃ uirtus sit de nichilo aliqͥd fac̃e. Etra¬
aliquid facere eciam unum aliquid facere quãuis
i ergo unum aliquio qͣmlibet paruum de
nichilo fac̃e tanta potentia ẽ ut comp̃hendi
ñpossit qͣnta existimanda ẽ potentia tam multa
facere: Quam multas Quot sunt: Numera stellas
celi arenam maris. puluerem terre. guttas plu-¬
uiȩ. pennas uolucrum. squamas piscium pilos
animalium. gramina camporum. folia ueł fructꝰ
arbors & cet̾orum innumt̾abilium in num̾abilia
numera. Innumerabilia insimili b innumabi-¬
lia indiu̾sis innum̾abilia inꝑmixtis. Que sunt
similia: Quȩ sub eodem gen̾ẽ continert᷑. ut homo
unus &e alter. leo unꝰ & alter aquila una c&e alta.
honoruscoꝑa una ce altera. Hȩc singła &ecet̾a talia
in sins generib similia sunt. Quȩ sunt diu̾sa: Quȩ
dissimilib diffris informant᷑. Ut homo &e leo. leo
&aquila. aquila &honoruscopa. Hec inuicem di¬

Expanded text:
comprehendere, quae virtus sit de nihilo, etcomprehendere, quae virtus sit de nihilo, etiam unum aliquid facere, quamvis i ergo unum aliquid, quamlibet parvum, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscium, pilos animalium, gramina camporum, folia sive fructus arborum, et caeterorum innumerabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continentur: ut homo unus et alter; leo unus et alter; aquila una et altera; honoruscopa una et altera: haec singula, et caetera talia in suis generibus similia sunt. Quae sunt diversa? Quae dissimilibus differentiis informantur, ut homo et leo. Leo et aquila. Aquila et honoruscopa: haec invicem di
Abbreviated transcription (Latin):
& appetitib Rationał est infactis &e consiliis. Spẽs¬
ẽ forma uisibił quȩ oculo discernit᷑. sicut colores
efigure corporum. Qualitas ẽ ꝓpͥetas int̾ior q̃
cet̾is sensib ꝑcipit̃. Ut mele⁊ insono auditu auri¬
um: dulcor insapore. gustu faucium stagantia
inodore. olfactunarium. lenitas incorꝑ tastu
manuums Utilitas creat᷑arurt constat ingram &.
apto. & commodo & necessario. Gratum ẽ qͦd plaice.
aptum qͦt conuenit cõmodum qͦd ꝓdest. Necessa¬
rium sine qͦ quid eẽ ñ potest. Nunc ꝓpositas par¬
ticiones apͥncipio repetamꝰ. & inuno qͦꝙ diuisio¬
nis gen̾e qualit̾ uel eximmensitate creat᷑arum
creatoris manifestet᷑ potentia: uel exdecore sapi¬
entia: uel exutilitate benignitas ꝑquiramꝰ. Et
qi inmensitas pͥma fuit in particione. pͥma ẽẽ
debet inꝓsecutione. De in mensitate.
sum. Qñ nichil erat facere ut aliquid
ẽẽt quał potentia erat: Quis sensũ pot̃

Expanded text:
et appetitibus; rationaet appetitibus; rationaest forma visibilis, quae oculo discernitur, sicut colores et figurae corporum. Qualitas est proprietas interior, quae caeteris sensibus percipitur, ut melos in sono auditu aurium, dulcor in sapore gustu faucium, fragin odore olfactu narium, lenitas in corpore tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas partitiones a principio repetamus; et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex universitate creaturarum Creatoris manifestetur potentia, vel ex decore sapientia, vel ex utilitate benignitas, perquiramus. Et quia immensitas prima fuit in partitione, prima esse debet in prosecutione. CAP. II. De immensitate sum. Quando nihil erat facere, ut aliquid esset, qualis potentia erat. Quis sensus potest
Abbreviated transcription (Latin):
intellecta conspiciunt᷑. C ria sunt inuisibilranci
potentia. sapientia. benignitas Abhis b ꝓedis
omĩa inhis tͥb consistunt omnia. & phectri .¬
gunt᷑ omia. Potentia creat. sapientia gubiea. lc¬
nignitas conseruat. Que tam̃ tria ficut incanli¬
esfabilit᷑ unum sunt ita ioꝑatione omĩ nospa
ñ possunt. Potentia pbenignitatẽ Sapicat aiuat.
Sapientia ꝑ potentiam benigne gubiat. baus.¬
nitas ꝑsapientiam potent̾ conseruat. Potentiã
manifestat creaturar in mensitaꝗ sapĩam de-¬
cor Benignitatem utilitas. Inmenstas crat̾ar.¬
in amnilib indiũss inymittis Magitioo elt
in mole aespacio. Noles ẽ in massa e ꝓond̃c. Spaciũ
ẽ in longo. clato ꝓfundo de ałto Decor creaturar ẽ
insitu ce motu. in ꝯp̃e &e q̃litatel Situs ẽ in compo¬
malis aonalis. Localis ẽ ante aeret̃. dextrsum &
sinstrsum: sursum &deorsum &circum. Nat᷑alĩ
c̃. ininciem̃to & detͥmento. Animalis ẽ insensib

Expanded text:
intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus omnia, in his tribus consistunt omnes, per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, bonitatem utilitas. Immensitas creaturaru Magnitudo est in mole et spatio: moles est in massa et pondere: spatium est in longo et lato, profundo et alto. Decor creaturarum est in situ et motu, in specie et qualitate. Situs est in compomalis, rationalis. Localis est ante et retro, dextrosum et sinistrs in augmento et detrimento; animalis in sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
cem eentiam et̃ non lubitat. & sensus pari q̃s
uiuificat corpꝰ diffusam ẽẽ probat. Quctuma
sensus omĩs coloris ntor quet᷑ qͥo omĩnio ñ ustie
siumis ceidem ubiq difusus ñ ect. Sigͥi nales¬
diftunoit᷑ dlignum non ẽut ille creator sỹcilais
regit &e posũ e uno aliquo in loco coattati au lo
uitam intͥnsecus mouentem eẽ ostendunt. s a.¬
men ialomꝰ credendum ẽ qͥosicut s p̃chomils
psonasit coniungat᷑. quia alit mplet muneuin
aeus. ae alit anima corꝰ Anuma amplt aupibis

Expanded text:
cem essentiam esse non dubitat, et sensus per omne quod vivificat corpus, diffusum esse probat. Quaecunque sensus omnis doloris retorquetur, quod omnino non fieret, si unus et idem ubique non diffusus esset. Si erdiffunditur, dignum non est ut ille Creator qui omnia regit et possidet, uno aliquo in loco coarctari, et nvitam intrinsecus moventem esse ostendunt. Nec tamen ullo modo credendum est quod sicut sensus hominis personaliter conjungatur, quia aliter implent mundum Deus, et aliter anima corpus. Anima impl
Abbreviated transcription (Latin):
bile om̃ino ẽ quicqͥo neꝙ forna neꝙ loco muttari
potest. Sigͥ d̾m nec forma neꝙ locoratari posse
constit̾it. imutabilem omłno ẽt eubium ñ erit.
Localem autẽ mutationem facile abeo remouemꝰ
sieum ubiq eẽ ostendimꝰ. Quod enimubic est
in omnilotoẽ. Quod autẽ inom̃i loco ẽ al locoa
locum fñsie ñ pot. Dcum aũ ubiq ẽ multasul¬

Expanded text:
 quidquid neque forma neque loco mutari potest. Si igitur Deum neque forma neque loco mutari posse constiterit, immutabilem omnino esse dubium non erit. Localem autem mutationem facile ab eo removemus, si eum ubique esse ostendimus. Quod enim ubique est, in omni loco est. Quod autem in omni loco est, de loco ad locum transire non potest. Deum autem ubique
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ ht̃ ẽẽntiam acarne s̃ potest hr̃e mat̾ĩam. sẽd
acut diu̾sum ẽ acarne. ita se alienum sentit
acatns origine. Initium tam̃ se hr̃e in hocue¬
risime agnoscit. qi cum se intelligat ẽẽ semꝑ
sefuisse ñ meminit. cum tam̃ nesciens intellet¬

Expanded text:
non habet essentiam, a carne non potest habere materiam; sed non habet essentiam, a carne non potest habere materiam; sed sicut diversum est a carne, ita alienum se sentit a carnis origine. Initium tamen se habere in hoc verissime agnoscit, quod cum se intelligat esse, semper se fuisse non meminit, cum tamen nesciens intellec
Abbreviated transcription (Latin):
ceua. Inqͣntum uisibilis ẽ ianua anqͣntum in
uisibił est uia. Ianua ẽ qua ingredienti ab contem-¬
plationem animo pͥmum aditum pandit Nsa
ẽ quia currentem incontempłonem animum
adfinem ꝑducit. Ianua ẽ qr quodamm᷑ inusibi¬
lia uisibilit̾ ostendit. Clia ẽ quia de uisibilib¬
inuisibilia euntes usq aduisibilium part̃&.
inuisibilium creatorem uidendum ꝑduct.
Hoc in semetipso pot̾ agnosc̃e homo. Nemo
enim ẽ sane sapiens qui se ẽẽ ñ uideat. Et tam̃
homo siuere io qͥd ipse ẽ attendere ceꝑit om̃ium
quȩ in seuł uident᷑ uel uideri post̃ nicħ sedẽui
telligit. Illudnamꝙ qͦd in nob rõnis capar ẽ qͣn¬
tentia neqͣqͣm dubitat inuisibile ẽẽ uidete Ianua
crgo contempłonis homini aꝑit᷑. qñ ipse sua se rõne
ducente ad se cognoscendum ingredit᷑. Ingresso
autem uia uscy ad finem currenda restat. ut scili¬
cet quisq er consideratione ꝓpͥa ad agnitionem
creatoris siu ꝑueniat. Iuud namq in nob qͥd carnd̃

Expanded text:
. In quantum invisibilis est, janua; in quantum vero visibilis, via. Janua est, quia ingredienti ad contemplationem animo primum aditum pandit; via est, quia currentem in contemplationem animum ad finem perducit. Janua est, quia quodammodo invisibilia visibiliter ostendit; via est, quia de visibilibinvisibilia euntes usque ad visibilium pariter et invisibilium Creatorem videndum perducit. Hoc in semetipso potest agnoscere homo. Nemo enim est sane sapiens, qui se esse non videat. Et tamen homo si vere quod ipse est attendere coeperit, omnium quae in se vel videntur, vel videri possunt, nihil se esse intelligit. Illud namque quod in nobis rationis capax est, quatentia nequaquam dubitat, invisibile esse videtur. Janua ergo contemplationis homini aperitur, quando ipse sua se ratione ducente ad se cognoscendum ingreditur. Ingresso autem via usque ad finem currenda restat, ut scilicet quisque ex consideratione propria ad agnitionem Creatoris sui perveniat. Illud namque in nobis quod carnis
Abbreviated transcription (Latin):
dominus nr̃ iħ̾c xp̃c tercia die resurgens amotiso
inse nos uiuificau̾it & suscitaui̾t auduimus
&e gauisi sumꝰ. Sed dignum uałde ẽ ut recompen¬
semus eibeneficium suum &e quemadmotũ nos.
in ipso tercia die resurgente resurrexi mita ce nos
uelit retribuii. qͦo pͥor ipse nob̃ uoluit inꝑtiti. Sic
ergo ipse ut nrãm in se epse salutem op arec̃ tres
dies hr̃e uoluit ita ce nob̾ ut nrãm in nob pipsim
salutem oꝑem. tres dies dedit. Sed qi silu qut
mipso gestum ẽ ñ tm̃ remedium. sed cẽtremplum
suit &e sacram̃tum. oportuit ut iusibilit fiuo fieati.
intͥnsecus querendisunt:  res gͦ dies habeadin-¬
trinsecus quib illuminat᷑ anima nĩa. Aopͥmiũ
dicm mors ꝑtinet ad scd̾m sepultura adtium

Expanded text:
resurgens a mortuis in se nos vivificaverit et suscitaverit, audivimus et gavisi sumus. Sed dignum valde est ut recompensemus ei beneficium suum, et quemadmodum nos in ipso tertia die resurgente resurrexerimus, ita et nos ibi ipse velit retribui quod prior ipse voluit impertiri. Sicergo ipse ut nostram in se et per se salutem operaretur, tres dies habere voluit ita et nobis ut nostram in nobis per ipsum salutem operemur, tres dies dedit. Sed quia illud quod in ipso gestum est non tantum remedium, sed etiam exemplum fuit et sacramentum, oportuit ut visibiliter foris fieret; intrinsecus quaerendi sunt. Tres ergo dies habemus intrinsecus, quibus illuminatur anima nostra. Ad primum diem mors pertinet, ad secundum sepultura, ad tertium
Abbreviated transcription (Latin):
nec pͥme conditionis ordinem nec pͥmi exemplarẽ
insepturbet similitudinem. Quisquis ergousa
muestigationis deuisibilib ad inuisibilia tͣnsit.
p̃mum acorporea creatã adrõnalem creat᷑am. dem̃
a rõnali creatura ad considerationem sui creatous
mentis intuitum ducere debet. Reuertens autem
deinuisibilib aduisibilia pͥmum acreatore adracio¬
nalem creat̾am ddem̃ arõnali creatura ad corpoream
creafam descendet. Orao autem cognitionis inm̃te.
humanasemꝑ p̃cedit orcinem conditionis. qi nos
qui foris suntꝰ tedire abintimis ũ ꝓossumꝰ insi pͥus
oculo mentis intima penetremꝰ Sequit᷑ autẽ zemꝙ
ordo conditionis ordinem cognitionis. qi &si aliq̃n
humana infirmitas acdint̾na contemplanda uel
tenuiter admissa fũit. eiuibidem stare hanc sue mu¬
tabuitatis ssurus ñ ꝑmittit.

Expanded text:
nec primae conditionis ordinem, nec primi exemplaris nec primae conditionis ordinem, nec primi exemplaris in se perturbet similitudinem. Quisquis ergo via investigationis de visibilibus ad invisibilia transit, primum a corporea creatura ad rationalem creaturam, deinde a rationali creatura ad considerationem sui Creatoris mentis intuitum ducere debet. Revertens autem de invisibilibus ad visibilia primum a Creatore ad rationalem creaturam, deinde a rationali creatura ad corpoream creaturam descendit. Ordo autem cognitionis in mente humana semper praecedit ordinem conditionis; quia nos qui foris sumus redire ab intimis non possumus, nisi prius oculo mentis intima penetremus. Sequitur autem semper ordo conditionis ordinem cognitionis; quia, etsi aliquando humana infirmitas ad interna contemplanda vel tenuiter admissa fuerit, diu tamen ibidem stare hanc suae mutabilitatis fluxus non permittit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quando p̾dem de uisibilib adinuesti gutriuis¬
bilia ꝓgredi cepimꝰ primo acorporea crała adiu¬
corpoream hoc ẽ rõnalem cirat᷑am tñsiuinꝰ ac dtũ.
arõnali creatura usq ad sapĩam deipuerine. uuc¬
bita consideratione ꝓcedentꝰ. Iule oroo ẽ cogilti ols
iste concitionis ꝙi pͥmum corporea creat᷑a qusilbis
incorpoream cognitio tnsit. Postremo uia muesti¬
gationis apta usꝙ ad conditorem itrꝰꝙ puente.
Inconditione ũ pͥmo gradu adimaginem dei to̾ssa.¬
lis creatura facta ẽ. dem̃ creatura corporca. utcira.¬
aura p̾nał mnea foris agnosceret. q̃baciratire nnł̃
accpiset In sapientia dei c̃uerttas in ionalicreatura.
i nagoueritatis incorporea creatura umbra imagi¬
ms Rõnalis creatura facta ẽ ad dei sapientiam:
Coporea creatura facta ẽ adrõnalem creat᷑am Pp¬
terqͦo omis motus &e conuersio corporee creature
quodꝙ suo semꝑ suꝑiori adheret ꝑ conuersionem:

Expanded text:
 Quando pridem de visibilibus ad investiganda invisibilia progredi coepimus, primo a corporea creatura ad incorpoream, hoc est rationalem creaturam transivimus; ac deinde a rationali creatura usque ad sapientiam Dei pervenimubita consideratione procedemus. Ille ordo est cognitionis, iste conditionis, quia primum corporea creatura, quae vi creatura ad incorpoream cognitio transit; postremo via investigationis aperta, usque ad conditorem utriusque pervenit. In conditione vero primo gradu ad imaginem Dei rationalis creatura facta est; deinde creatura corporea, ut creatura rationalis in ea foris agnosceret quid a Creatore intus accepisset. In sapientia Dei est veritas, in rationali creatura imago veritatis, in corporea creatura umbra imaginis. Rationalis creatura facta est ad Dei sapientiam. Corporea creatura facta est ad rationalem creaturam. Propter quod omnis motus et conversio corporeae creaturaquodque suo semper superiori adhaeret per conversionem,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝑque intentionis suȩ conatus diutoit. Rursũ
cum admagnitudinem nitit᷑. amultitudine retar.¬
datur qr multis prestare ñ sufficit ures quas
ad uniꝰ rei esfectum specia.  iter esfundit. Simili
stiminor diligentia decori opis impendĩ auotieꝰ
aomutaitudinem solari siue aomagntiucinnẽ pre.¬
enitam animus occupat. Uidemꝰ q seba eas fiqurã

Expanded text:
sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impenditur, quoties ad multitudinem solam sive ad magnitudinem perficiendam animus occupatur. Videmus quod scriba eas figuras
Abbreviated transcription (Latin):
tum sentiret. quȩ obid maxime instituta estut
inestimabilem ȩt̾nor bonors asfluentiam nun-¬
tiaret. Hoc ẽ qͦo diximꝰ cur ds illa eciam creartuo¬
luit. quȩ humanis Esib necessaria ñ ẽt̃ preuioit.
Sienim sola necessaria tribueret. bonitas q̃dem¬
cẽt seal diues ñ eẽt. Cumuͭ necessarĩs eciam commnoda
adiungit cliuitias bonitatis sue ostendit. Cum autẽ
commoda congruis suꝑadditis cumulant᷑. ab un¬
ciantia diuitiar᷑ bonitatis eiꝰ demonstrat᷑ Sed dũ
postremo congruis eciam grata adicit. quid abuio
notas facit:
ant. Sed libet aohuc adcumulum diumȩ
laudis paulisꝑ attendere qͣm mire tria hec simul
in oꝑe suo conseruauit łs. Quod qͣnta admiratiõe
dignum sit sic facilsꝰ fortasse cognoscimꝰ. Si pꝰ hȩc q̃li.¬
ter inoꝑe humano simul ẽt ñ possint: considertmꝰ.
Certe homo cum multa fac̃e desioerat. magna facere ñ.
pot. q tanto minus preualet insingłis. qͣnto plura

Expanded text:
tum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut tum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut inaestimabilem aeternorum bonorum affluentiam nuntiaret. Hoc est quod diximus: cur Deus illa etiam creare voluit, quae humanis usibus necessaria non esse praevidit. Siesset. Cum vero necessariis etiam commoda adjungit, divitias bonitatis suae ostendit. Cum autem commoda congruis superadditis cumulantur, abundantia divinae bonitatis ejus demonstratur. Sed dum postremo congruis etiam grata et jucunda adjicit;notas facit? ant; sed libet adhuc ad cumulum divinae laudis paulisper attendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanta admiratione dignum sit; sic facilius fortasse cognoscemus; si prius haec qualiter in opere humano simul esse non possint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit quȩ u sui hominis ꝓpt̾ quem omĩa fecit
ñ necessaria fore p̃udit. Sed hoc citius cognosci¬
tur. Si causa & mos humane conditionis atten¬
datur. Ds hominem ꝓpt̾ se fecit cuncta alia ꝓp¬
ter hominem condidit. Ppt̾ sefecit hominem
ñ q̃d ipse indigeret homine. s ut homini quia
mele dare nil potuit seipsum fruendum daret.
Aura il creatura sic facta ẽ ut & subiecta homini
ẽet ꝑconditionem & deseruiret adutilitatem.
Homo gͣ quasi in qͦdam medio collocatus ht̃ suꝑ se
deum. subt̾ se mundum. & corꝑe qͥdem deorsum
mundo coniungit᷑ sp̃u autem sursum ad deũ sub¬
leuat᷑. Hecee g̃ fuit ut uisibilium conditio ita ordi¬
naret᷑ quatenꝰ homo in eis foris agnosceret quale
cẽt inuisibile bonum qͣo int̾ querere deb̾et. hoc ẽ
ut subtus se uiõet qͥo sup̃ se appecẽt. Nongͥ dece¬
bat. ut rer̃ uisibilium copia. aliqua in parte defes.¬

Expanded text:
voluit, quae usui hominis propter quem omnia fecit voluit, quae usui hominis propter quem omnia fecit non necessaria fore praevidit? Sed hoc citius cognoscetur, si causa et modus humanae conditionis attendatur. Deus hominem propter se fecit, cuncta alia propter homines condidit. Propter se fecit hominem, non quod ipse indigeret homine, sed ut homini quia melius dare nil potuit, seipsum fruendum daret; alia vero creatura sic facta est, ut et subjecta homini esset per conditionem, et deserviret ad utilitatem. Homo ergo quasi in quodam medio collocatus, habet super se Deum, sub se mundum, et corpore quidem deorsum mundo conjungitur; spiritu autem sursum ad Deum sublevatur. Necesse autem fuit ut visibilium conditio ita ordinaretur, quatenus homo in eis foris agnosceret, quale esset invisibile bonum quod intus quaerere deberet: hoc est, ut sub se videret, quid supra se appeteret. Non igitur decebat ut rerum visibilium copia in parte aliqua defec
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. hñt fructus odorẽ suum & cuncta q̃ suauem
prestant fraglantiam. & dulces spirant oberer.
olfactiu seruiunt. oemeł delicias creata sunt. Co
dem mͦ gustus etactus uatiahĩt oblecdamenta.
quȩ ex similitudine pͥorum satis ꝑpendi possuis:
cimensitate creaturat̃ &e de pulctitoine eatũ
q uomꝰ potums ñ quom̃ debuimꝰ locutisum̃
nc̃istat ut ad considerandam earu nlem utili.¬
tatem tͣnseamus Utilitas ret quattuor comples¬
situr. hecessatia. commoda. congrua. et grata. He-¬
aqua inuestitu lanea siue pellicea aut quelibet
emodi indum̃ta. Commodum ẽ q̃o licet aliq̃n
ampis delectet sinc ipso tam uita duci pot. ittpote
nuictu hominis poculum uni & esus carnium
muestitu bissus cesericum. uel qͥoub& aliud mol¬
lus indum̃tum. Aptum oe congruum ẽ qͥolicet
utentib ñ prosit adutendum tam̃ conuenit. qualẽ
uolucrum qͦꝙ ae piscium ce queq similia. Sed dig¬
num ualde inquisitione ẽ quare deus hȩc cirare

Expanded text:
quadam vita germina prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia fallentes oculos tantopere miramurquomodo potuimus non quomodo debuimus locuti sumus, nunc restat ut ad considerandam earumdem utilitatem transeamus. Utilitas rerum quatuor complectitur: necessaria, commoda, congrua et grata. Neaqua, in vestitu lanea sive pellicea, aut quaelibet ejusmodi indumenta. Commodum est quod, licet aliquando amplius delectet, sine ipso tamen vita duci potest, utpote in victu hominis, poculum vini et esus carnium; in vestitu byssus et sericum, vel quodlibet aliud mollius indumentum. Aptum et congruum est quod, licet utentibus non prosit, ad utendum tamen convenit, quales volucrum quoque et piscium, et quaevis similia. Sed dignum valde inquisitione est, quare Deus haec creare
Abbreviated transcription (Latin):
&e puidlenua di. Uilio e qr aspicit sapientia est
q intelligit. pscientia. ꝙ pͥuenit: ꝓuicdentias
quia disponit. De quib multe dificiles appleit
questiones oriunt᷑. quas huic compenclio in t̾posare
oculo contempłonis ingressi sumꝰ adhoc
usꝙ uia iuestigationis penetrauimꝰ. ut ram crta.

Expanded text:
 dicitur. Visio est quia aspicit, sapientia est quia intelligit, praescientia quia praevenit, providentia quia disponit. De quibus multae difficiles et perplexae quaestiones oriuntur, quas huic compendio interpolare oculo contemplationis ingressi sumus, ad hoc usque via investigationis penetravi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo forte sapientiȩ opus suum antefert᷑. ñ hoc ẽ
exiudicio uitatis sed extrrore hominis. Sapien¬
tia erim uita ẽ. &amor sapientiȩ ẽ felicitas uite.
Qua propt̃ cum dicit̃ qͦd pat̾ sapĩȩ complaceat sͥ
quin potiꝰ omnia oꝑa sua non insiꝓpt̾ illam amat.
Propt̾ea enim dix̃. hicẽ filł m̃s dilectus inquomͥ
stellis ñ eciam in angłis & quȩ excellentissima s̃
increaturis. ꝙi a&ista si suo mͦ placita sunt. tam̃nisi
inipso ceꝑ ipsum placere ñ possunt. Tanto enim
amplĩ amore meo digna sunt qͣnto uicinꝰ ad cius
smilitudinem accecdunt. Non g̃ ꝓpt̾ oꝑa sapĩam:¬

Expanded text:
quando forte sapientiae opus suum antefertur, non hoc est quando forte sapientiae opus suum antefertur, non hoc est ex judicio veritatis, sed ex errore hominis. Sapientia enim vita, et amor sapientiae est felicitas vitae. Quapropter, cum dicitur quod Pater sapientiae complaceat sibi quin potius omnia opera sua non nisi propter illam amet! Propterea enim dixit: Hic est Filius meus dilectus, in quo stellis; non etiam in angelis, et quae excellentissima sunt in creaturis; quia et ista si suo modo placita sunt, tamen nisi in ipso et per ipsum placere non possunt. Tanto enim amplius amore suo digna sunt, quanto vicinius ad ejus similitudinem accedunt. Non ergo propter opera sapi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ gignens uł genitus inexpugnabili tõne ueri¬
tatis cogim᷑ iudeitate: ꝓsonar trinitatem & sub¬
stantiȩ unitatem cognosc̾e. T̃rib gͥ indeitate una.
una commune. Tres gͦunum sunt. qi intrib pso¬
nis ẽ una sub̾a. sed tres unus si sunt. qi sic̃ distinc.¬
tio ꝑsonar̃ unitatem ddeitatis ñ diuiditita &
unitas deitatis distinctionem ꝑsonat᷑ ñ confun.¬
mͦ dictum sit q̃d pat̾ dilig̃ sapĩam suam. Hominẽ
enim sepe solent dilig̾e scientiam suam ꝓpt̾ opus
ñ opus ꝓpter scientiam. Sicut ẽ scientia agrico¬
lanoi. scientia texendi. scientia pinsendi. & ceterȩ
huꝰ mõi. uͥ prors peritia udicat᷑ inutilis. nͥ conse¬
quat᷑ moꝑe fructus utilitatis Quod si dezapien¬
tia dei d̾r iam nimir̃ opꝰ factori suo añfeit᷑. ꝓptea
dicendum ẽ sapĩam semꝑ p̃ciosiorem ẽẽ oꝑe suo.
& semp ꝓpter seamandam eẽ sapĩam. Quod si

Expanded text:
qui est gignens vel genitus; inexpugnabili ratione veriqui est gignens vel genitus; inexpugnabili ratione veritatis cogimur in deitate personarum trinitatem et substantiae unitatem cognoscere. Tribus ergo in deitate una cuna commune. Tres ergo unum sunt, quia in tribus personis est una substantia, sed tres unus non sunt, quia sicut distinctio personarum unitatem deitatis non dividit, ita et unitas deitatis distinctionem personarum non confunomodo dictum sit quod Pater diligit sapientiam suam. Homines enim saepe solent diligere scientiam suam propter opus, non opus propter scientiam. Sicut est scientia colendi; scientia texendi, scientia pingendi, et caeterae hujusmodi, ubi prorsus peritia judicatur inutilis, nisi consequatur in opere fructus utilitatis. Quod si de sapientia Dei dicitur, jam nimirum opus factori suo antefertur. Propterea dicendum est sapientiam semper pretiosiorem esse opere suo, et semper propter se amandam esse sapientiam. Quod si