comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per partes litigantes, uł per ser¬
mones passionales aꝑtib ꝓmil¬
gatos. ¶Tercia uia sumitur
ex eo ꝙ tales sermones sunt mi¬
pertinentes ad ꝓpositum ⁊ sũt
exͣ negotium iudicandum. nã-
cum lis sit de aliquo fcõ uł de a¬
liqua re nichil d dici in iuditõ
nisi pertinens ad rem uł ad ne¬
gocium de quo litigium est.
passionare autem iudicem ut
narrare iniurias quas pars a¬
uersa iudici intulit narrare bo¬
na borta que ip̃i iudici contule¬
runt ⁊ hoc modo prouocare iu

Expanded text:
per partes litigantes, vel per serper partes litigantes, vel per sermones passionales a partibus promulgatos. Tertia via sumitur ex eo quod tales sermones sunt impertinentes ad propositum, et sunt extra negocium iudicandi. nam cum lis de aliquo facto vel de aliqua re, nihil oportet dici in iudicio nisi pertinens ad rem vel ad negocium, de quo est litigium: passionare autem iudicem, aut narrare iniurias quas pars adversa iudici intulit, vel narrare bona quae ipsi iudici contulerunt, et hoc modo provocare iu
Abbreviated transcription (Latin):
non iustum. Si enim perleges
discernitur quid iuris ab illo
addiscit udex quid iustum ĩ a¬
gibilib humanis per cuius le-¬
ges regulatur in iudicando ale¬
gis ergo latore discit udex quid
iustum s a partib dicit quid
fcm uł non fcm̃ si autẽ discit
ab eis quid iustum hoc ẽ ꝑ acc̃is
In qͣntum allegant leges condi¬
tas a legum latore. q̃r cum ser¬
mones passõnales: inclinent uo¬
luntatem ⁊ faciant appaiere
aliquid iustum uł non iustu
eo ꝙ passionati ut amantes. ⁊
odientes. ⁊ gaudentes ⁊ tristã¬
tes non ꝑtter iudicamus ꝓmit¬
tere passionales sermones ĩ ui¬
dicio est peru̾tere ordinem iudi.¬
nere infimum: peruertitur ibi eĩ
talis ordo qr paites passionando
uidicem: ei faciunt apparere ali¬
quid iustum uł iniustum ꝙͦ nõ
est officium ꝑtium s legislato¬
ris. per legilatorem enim uł per
leges ab eo conditas d apparere
indici quid iustum ⁊ quid non¬
iustumꝰ non autem hoc fieri d

Expanded text:
non iustum, Si enim per leges discernitur quid iuris ab illo addiscit iudex quid iustum in agibilibus humanis per cuius leges regulatur in iudicando, a legislatore ergo discit iudex quid iustum. Sed a partibus discit quid factum, vel non factum. Si autem discit ab eis quid iustum, hoc est per accidens, inquantum allegant leges conditas a legumlatore. Quare cum sermones passionabiles inclinet voluntatem, et faciant apparere aliquid iustum, vel non iustum, eo quod passionati, ut amantes, et odientes, et gaudentes, et tristantes non pariter iudicamus, permittere passionales sermones in iudicio, est pervertere ordinem iudinere infimum. Perveritur ibi talis ordo, quia partes passionando iudicem, ei faciunt apparere aliquid iustum vel iniustum, quod non est officium partium, sed legislatoris: per legis enim latorem, vel per leges ab eo conditas oportet apparere iudici quid iustum et quid iniustum: non autem hoc debet fieri
Abbreviated transcription (Latin):
alia q̃ sumuntur ex ꝑte ãmĩtu¬
lantium ⁊ eoꝵ q̃ auxiliantur
ad bellum. In bello quid̃ auxi-¬
liantur equi. arma uictualia.
loca pugnaridi. tp̃c ⁊ auxilium
p̃stolatũ. ¶ Debet igitur dux
ex̾citus consid̾are primo ex qͣ
armati ⁊ hĩttes meliora arma

Expanded text:
alia, quae sumuntur ex parte amminiculantium et eorum quae auxiliantur ad bellum. In bello quidem auxiliantur equi arma, victualia, loca pugnandi, tempus, et auxilium praestolarum. Debet igitur dux exercitus considerare primo ex quaarmati, et habentes meliora arma
Abbreviated transcription (Latin):
communitates: es predicte sic
communitas regni circũplec¬
titur communitatẽ ciuitatis
⁊ est multo perfectior ⁊ magis

Expanded text:
communitates praedictae: sic communitas regni circumplectitur communitatem civitatis, et est multo perfectior et magis
Abbreviated transcription (Latin):
tes ergo ex tłi coniugio nõ solũ
st̃ imꝑftĩ corpore s ⁊̃ mente. De¬
cet ergo omnes ciues nõ uti cõ-¬
iugio in etate nimis iuuenili.
hoc tñ tantomagis decet reges
et principes qnͣto plus debent
ẽe solliciti ut eoꝵ filii sint form¬
osi et elegantes corpore ⁊ industs
mente. Bato igitur ꝙ contĩgat
eos uxores ducere in etate ual-¬
de iuuenili: nõ tñ debenit uti
toniugio nisi in etate debita.
¶ Scd̾a uia ad inuestigandũ
hoc idem sumitur ex intempe¬
rantia mulieꝵ. nam si in eta¬
desiderat aliquid ⁊ nimio ardo¬
re contupiscit ip̃m si ex nimi.
Aiuuẽtute sit assuetus ad illd̾

Expanded text:
tes ergo ex tali coniugio non solum tes ergo ex tali coniugio non solum sunt imperfecti corpore, sed etiam mente. Decet ergo omnes cives non uti coniugio in aetate nimis iuvenili; hoc tamen tanto magis decet reges et principes, quanto ipsi plus debent esse soliti, ut eorum filii sint formosi et elegantes corpore, et industres mente. Dato ergo quod contingat eos uxorem ducere in aetate nimis iuvenili, non tamen debent uti coniugio nisi in aetate debita. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex intemperantia mulierum. Nam si in aetadesiderat aliquid, et nimio ardore concupiscit ipsum, si ex nimia iuventute sit assueta ad ill
Abbreviated transcription (Latin):
ductoẽm aliciuus effectus requi¬
ritur aliquid. Si illd̾ sit imꝑ
ad calefcõem requiritur calidum.
si illd̾ sit imꝑfcẽ calidum sequi¬
ad hoc ꝙ aliquid̃ salefiat requi¬
ritur ꝙ sit dispositum ad sus¬
ceptõem caloris. Si aliquid sit
imꝑfc̃e dispositum ad ħꝰ suscep¬
tionem caloris sequitur q imꝑ¬
fc̃e calorem suscipiat qr si cõuĩt¬
tio uiri ⁊ uxoris requiritur ad ꝓ¬
ductõem prolis. Si iur uł uxor
sit in etate nimis iuuenili qr cor¬
pora eoꝵ imꝑfc̃a sunt ⁊ non pue¬
niunt usq ad debitum comple-¬
mentum: si ex tali coniunctõne
nascantur pueri sequitur qd̃ p¬
ducantur imꝑfcĩ ⁊ debiles corpe
Quare qͣntum ad corpora ex cõ¬
uinctõne nimis iuuenili cõsur¬
git lesio filioꝵ. Sic ex tli̾ cõum¬
ctione non solum leduntur filii
aliquis non ẽ bñ ꝓportionatus
in corpore: nec ẽ bone complexio¬
nis impeditur anima ne possit
bene speculari et ne possit libere
exequi actiones suas. Nasten¬

Expanded text:
ductionem alicuius effectus requiritur aliquid, si illud sit impead calefactionem requiritur calidum, si illud sit imperfecte calidum, sequiad hoc quod aliquid calefaciat, requiritur quod sit dispositum ad susceptionem caloris; si aliquid sit imperfecte dispositum ad huiusmodi susceptionem, sequitur quod imperfecte calorem suscipiat. Quare si coniunctio uxoris et viri requiritur ad productionem prolis, si vir vel uxor sit in aetate nimis iuvenili, quia corpora eorum imperfecta sunt et non pervenerunt ad debitum complementum, si ex tali coniunctione nascantur pueri, sequitur quod producantur imperfecti et debiles corpore. quare quantum ad corpora ex coniunctione nimis iuvenili, consurgit laesio filiorum: sic ex tali coniunctione laeduntur filii aliquis non est bene proportionatus in corpore, non est bonae complexionis impeditur anima ne possit bene speculari, et ne possit libere exequi actiones suas. nascen
Abbreviated transcription (Latin):
Terria ex piculo caꝵ. Qiͣta ex
malo uiroꝵ. ¶Prima uia sic
p nam si in etate nimis iuue¬
nili conuingantur uir ⁊ uxor.
inde filiz quo ad corpus qr ut
płimum sunt nimis debiles cor¬
quo ad animam qr ut płimũ

Expanded text:
culo earum. Quarto, ex malo virorum. Prima via sic patet. Nam si in aetate nimis iuvenili contingantur vir et uxor inde filii quantum ad corpus, quia ut plurimum sunt nimis debiles corquantum ad animam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
bro diximus mimis proficiũt
determinare ergo de coniugio
ꝙ regimen conuigale ẽ aliud
a paternali et seruili et osten
uxorem qͣm erga filios ⁊ ser¬
uos ẽ ualde in ulĩ notitiam tͣ¬
dere quale sit coniugium ip̃m:
et qualit̾ utendum ẽ eo. Opor¬
tet autẽ magis in ꝑticulari des¬
cendere qualr omnes tiues et
maxime reges ⁊ principes uti¬
debeant copula coniugali. Ser¬
mones enim ules cuca mores
despiciendi non sunt qr igno
qr cum negotium morale cir¬
ca singularia consistat ẜ doctri
ticulares sermones plus prosi¬
ciunt. det̾minandũ ergo ꝑticu¬
larit̾ in qua etate sit utendum
coniugio. ¶Tangit aut̃ pħs.¬

Expanded text:
ocium minus proficiunt. determinare ergo de coniugio, quia regimen coniugale est aliud a paternali et servili: et ostenuxorem, quam erga filios, et servos, est valde in universali notitiam tradere, quale sit ipsum coniugium, et quomodo utendum sit eo. Oportet ergo magis in particulari descendere, qualiter omnes cives et maxime reges et principes debent uti copula coniugali. Sermones enim universales circa mores despiciendi non sunt: quia igquia cum negocium morale circa particularia consistat secundum doctrinalibus particulares sermones plus proficiunt. Determinandum est ergo particulariter, in quae aetate sit utendum coniugio. Tangit enim P
Abbreviated transcription (Latin):
nistrac herbas ⁊ fructus quibus
absq alia prepacatõne suffici¬
unc ad nutrunentum. Anima¬
libus uero iiuentib ex rapina
ut lupis leonibus ⁊ ceteris ta¬
libus admĩstratur mitrinen¬
tum ex aliis animalib que na¬
turaliter producuntur quodã¬
modo ergo omnib alus anima¬
libus natura sufficienter pre-¬
parat mitrimentum. Nam qr
nõ hñt complexionem ita purã
⁊ ita redactam ad medium ut
homo nõ indigent cibo ita depu¬
rato ut ip̃e qͣr cibaria aliorum

Expanded text:
bas et fructus. qui absque alia praeparatione sufficiunt ad nutrimentum. Animalibus vero viventibus ex rapina, ut lupis, leonibus, et caeterisa talibus, administratur nutrimentum ex caeteris animalibus, quae naturaliter producuntur. Quodammodo ergo omnibus aliis animalibus natura sufficienter praeparat nutrimentum. Nam quia non habent complexionem ita puram , et ira redactam ad medium, ut homo, non indigent cibo ita depurato, ut ipse. Quare cibaria aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
rale ẽ autem qd suꝑiora ĩflu¬
unt infi̾ora ⁊ conseruant ea ñ
autẽ econtrario. Ideo pentes
naturalit afficiuntur ad fiuoᷤ
ut influant in eos et ut cõgre¬
gent eis bona ut possõnes ⁊ nũ¬
mis mata per q̃ sufficiunt sibi
ad uitam et conseruantur in
esse parentes ergo congregant
ꝓ fiuis non autem econtrario
feriora uero reu̾tentur et sunt
sb̾iecta suꝑiorib non econtra¬
rio. Ideo filii naturaliter mag̃
honorant et reuerentur ꝑentes
qͣm econtrario. ¶Si uero q̃ra¬
tur utrum parentes magis di¬
diligere aliquem est idem qd̃
mismate et de aliis que ordi¬
nantur ad sufficientiam ui¬
te.Sic parentes magis diligt̃
filios qm econtrario.qr cõgre¬
gant pro eis. non ip̃i pro illis
S si loquaris de bono c est
honor et reuerentia. sic filii
magis diligunt parentes
qͣm econtrario. nam. nã poti
parentes sustinerẽt uituperia
et contumelias filioꝵ. qͣm ecõ¬

Expanded text:
influant in inferiora, et conservent ea: non autem econverso. Ideo parentes naturalite afficiuntur ad filios, ut influant in eos, et ut congregent eis bona, ut possesiones et numismata, per quae sufficiant sibi ad vitam, et conserventur in esse. Parentes ergo congregant pro filiis, non autem econverso, feriora vero reverentur, et sunt subiecta superioribus, non econverso. Ideo filii naturaliter magis honorant, et reverentur parentes, quam econverso. Si ergo quaeratur, utrum parentes magis didiligere aliquem, idem sit quod ismate et de aliis quae ordinantur ad sufficientiam vitae: sic parentes magis diligunt filios, quam econverso; quia congregant pro eis, non ipsi pro illis. Sed si loqueris de bono, quod est honor et reverentia: sic filii magis diligunt parentes, quam econverso. Nam potius parentes sustinent vituperia et contumelias filio
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑare ingenii. quare utilius¬
est qd̃ auctoritati dĩne simpͭ
credatur qͣm ꝙ acquiescatu
rõnib et demͣitionib hominũ:
Si ergo ea que st̃ fidei simplici¬
ter sunt credenda comuẽienter¬
mo libro diximus tum tracta¬
uimus de morib uiuenum.
Iuuenes sunt simpliciter credi¬
lege monitiones maternas ⁊ do¬
cumenta illius fidei quã tenẽt
parentes. Si enim in aliis le¬
gib parentes sunt statim solli¬
citi erudire proprios filios ĩ hiiᷤ
que st̃ fidei sue. ⁊ in huis que ꝑ¬
tinent ad eoꝵ legemt eo ꝙ illa¬
etas sit simplr creditiua tan¬
to magis debent hoc efficere pro
perat. sola enim xp̃iana lex ẽ im¬
munis ab omni errore conta-¬
gio. In ceteris autem legibus
falsitates alique sunt amixte.¬
¶ Tercia uia ad qd̃ probandũ
sumitur ex eo qd̃ hus que sũt
fides. et firmiter adherendum.

Expanded text:
utilius auctoritati divinae simpliciter creditur, quam acquiescatur rationibus et demonstrationibus hominum. Si ergo ea quae sunt fidei simpliciter sunt credenda, convenientermo libro diximus cum tractavimus de moribus iuvenum, Iuvenes sunt simpliciter credilege, monitiones maternas, et documenta illius fidei quam parentes tenent. Si enim in alii legibus parentes statim sunt soliciti erudire proprios filios in iis quae sunt fidei suae, et in iis quae pertinent ad eorum legem, eo quod illa aetas sit simpliciter creditiva: tanto magis hoc debent efficere prof. Sola enim christiana lex est immunis ab omni errorum contagio: in caeteris aliis legibus falsitares aliquae sunt admixtae. Tertia via ad hoc idem probandum, sumitur ex eo quod iis quae sunt fidei est firm
Abbreviated transcription (Latin):
ueritates. Si ergo leges gen¬
tilium continentes muttas
fabulas et apologos id ẽ ml¬
applicabiles animo et sip̾iciab
infantia assuescant illis ũ fir¬
miter adhereant fidei xp̃iane
dinata et orthodoxa ab infan¬
tia ea que sunt fidei iuuenibꝰ
proponenda sunt Pom qr distĩt¬
te artitulcis fidei cognostere
sb̾tiliter et ea que sunt fidei ꝑ¬
tractate spectat ad clericos doc¬
tores alios instruentes ĩ ipsa
fide qm subtilem ꝑscrutatõm
laici et maxime pueri scire nõ
possunt . sufficit qd̃ eis talia ꝓ¬
ponantur grosse et in quadaz
summa ut qd̃ eis dicatur ꝙ¬

Expanded text:
eritates. Si ergo leges Gentilium continentes multas fabula et apologos idest mulapplicabiles animo, si pueri ab infantia affuescant illis ut firmiter adhaereant fidei christianae, lica et orthodoxa, ab ipsa infantia ea quae sunt fidei sunt iuvenibus proponenda. Verum quia distincte articulos fidei cognoscere, et subtiliter ea quae sunt fidei pertractare, spectat ad clericos doctores instruentes alios in ipsa fide, quam subtilem perscrutationem laici, et maxime pueri scire non possunt: sufficit quod talia proponantur grosse, et in quadam summa: ut quod eis dicatur, q
Abbreviated transcription (Latin):
ei qd̃ est semper. qͣr consuetudo
ꝓpinqua ẽ nature. Qnto igͥ¬
est aliquid magis assuetũ tani¬
to magis uertitur in naturã
et tant̾o uehementius adhere¬
mus illi cum ergo sumꝰ mag̃
assuefcĩ. ad ea cura que in ip̃a
infantia insudamus quam eo
illis ut firmiter ⁊ absq hesi¬
tatione adherere possimus hi
que sunt fidei talia pponẽda
sunt nobis ab ip̃a infantia
unde et ph̾s ẜo. mecħ̃ uolens
ꝓbare consuetudinem eẽ ma¬
gne efficacie ait. tu potes scire

Expanded text:
est Semper: quare consuetudo est propinqua naturae, quanto ergo aliquid est assetum, tanto magis utitur in naturam, et tanto ferventius adhaeremus illi. Cum ergo magis simus assuefacti ad ea, circa quae in ipsa infantia insudamus, quam adillis, ut firmiter et absque haesitatione adhaerere possimus iis quae sunt fidei; talia proponenda sunt nobis etiam ab ipsa infantia. Unde et Philosophus 2. Meta. volens probare consuetudinem esse magnae efficaciae, ait, quantam ve
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad auditum contume¬
lias parentum sustinere non
possint. nam non sic indign¬
antur parentes de contume¬
lus filioꝵ qm econtrario.
¶Uiso qualis est amor int̾
prem et filium qr parentes
afficiuntur ad filios ut congre¬
gãtes eis bona congregare eis
uona et sollicite ccͣ eoꝵ uitam sit
regere eos et gubernare ex amo¬
re quem hñt pr̃es ad filios de¬
bent eos regere ⁊gubernare. Sed
cum filii afficiantur ad paren¬
tes tanqͣm ad eos quos uolũt
esse in honore et reuerentia, cũ
honorare et reuereri alium sit qͦ¬
dammodo subici illi sicut ex a¬
more quem hñt patres ad fili¬
os debent eos regere et guberna¬
re: Sit ex dilectiõne qͣm filii hñt
ad patres debent eis obeclire ⁊ eẽ
subiecti patet igitur ꝙ qͣntum
ad bonum qd̃ est utile patres
magis diligunt filios qm fi¬
lii ipsos. s quantum ad bonũ
qd̃ est honor et reuerentia filii
plus diligunt patres qͣm ecori¬
trario. simpłr tñ parentes plꝰ
dñr diligere filios qͣm filii ip¬

Expanded text:
usque ad auditum contumelias parentum sustinere non possint. Nam sic indignantur parentes de contumelia filiorum, quam econverso. Vivo, qualis est amor inter patrem et filium, quia parentes afficiuntur ad filios ut congregant eis bona: et congregare aliis bona, et solicitari circa eorum vitam, sit eos regere et gubernare, ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare. Sed cum filiis afficiantur ad parentes, tanquam ad eos, quos volunt esse in honore et reverentia: cum honorari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare, sic ex dilectione quam filii habent ad patres, debent eis obedire et esse subiecti. Pater igitur quod quantum ad bonum quod est utile, patres magis diligunt filios, quam filii ipsos. Sed quantum ad bonum, quod est honor et reverentia, filii plus diligunt patres, quam econverso. Simpliciter tamen parentes plus dicuntur diligere filios, quam filii ip
Abbreviated transcription (Latin):
ci uia uenari possumus qd̃ om̃s
ciues et maxime reges ⁊ princi¬
pes. ccͣ regimen filioꝵ sic sollici¬
tari debentut ab ip̃a infantia
instruantur in fide fides enim
que fidei sunt rõne comprehẽ¬
di non possunt utile est ut in
illa etate ꝓponantur ea que st̃
fidei in qua rõ non queritur
uł a matre propoñitur moni¬
liqua credenda non querunt

Expanded text:
via venari possumus, quod omnes cives, et maxime reges et principes circa regimen filiorum sic soilicitari debent, ut ab ipsa infantia instruantur in fide. Fides, enim quae sunt fidei ratione comprehendi non possunt: utile est ut in illa aetate proponantur ea quae sunt fidei, in qua ratio non quaeritur vel a patre proponuntur edenda, non quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
regimen coniugum spalem
requirit tractatum: ut sciamꝰ
quo regimine regende sunt cõ¬
iuges narrandũ est sb̃ cõpendi
o⁊ sb̾cincte que st̃ laudabilia
et que uituperabilia in ipĩs fe¬
minis. ¶ Est aut̃ primo lau¬

Expanded text:
regimine coniugium specialem requirit tractatum, ut sciamus quo regimine regendae sint coniuges, narrandum est sub compendio et succincte, quae sunt laudabilia, et quae vituperabilia in ipsis foeminis. Est autem primo lau
Abbreviated transcription (Latin):
in politicis mares plus uigẽt
¶Est enim femina quasi mas
occasionatus, et quasi uit ĩtõ-¬
pletus. Sic ⁊̃ pueri non sit rõ¬
ne iugent sicut adultini. Nã
puer ẽ quasi homo incomple¬
tus: quia respestu ꝑfectõnis ⁊
qͣntum ad rõnis usũ femina
et puer quodam modo eandem
rõnem hñt sequitur mores fe
de morib mulieꝵ. S suppo¬
suimus coniecturandum ẽẽ
de hiꝰ morib. ex morib puero

Expanded text:
in Polit. mares plus vigent est enim foemina quasi masculus occasionatus, et quasi vir incompletus. Ic etiam et pueri non sic ratione vigent ut adulti: nam puer est quasi homo incompletus. Quia ergo, respectu perfectionis, et quantum ad rationis usum, foemina et puer quodammodo rationem eandem habent, sequitur mores foede moribus mulierum: sed supposuimus coniecturandum esse de huiusmodi moribus ex moribus puero
Abbreviated transcription (Latin):
ma est ne ex̾citus disꝑsiri ua¬
dat. nam int̾rupta acie facili
debellatur. In qͣlz enĩ hora sic
ex̾citus se d hr̃e. ut si ⁊ tunt ho¬
stes p̃rites adessenit eis nõ possẽt
efficere notumentũ. Uñ ⁊ ꝓu̾a

Expanded text:
ma est, ne exercitus disparsim vama est, ne exercitus disparsim vadat. Nam interrupta acie facilius debellatur. In qualibet enim hora sic exercitus se debet habere, ut si et tunc hostes praesentes adessent, ei non possent ef
Abbreviated transcription (Latin):
dux ht̃ conscriptas ⁊ depictas et
hñtur concluctores aliqui fide¬
les qnͣto hoc minꝰ ẽ publitum
⁊ mag̃ celatur ab hostib tanto
ex̾citus mag̃ seture proficiscitur.
fidelissimos ⁊ streriuissimos ha
ꝑientes insiclias nehostes aliqui
latitantes ex aliqua ꝑte molestẽt
ex̾citum. nam ⁊ si nullis ẽẽt no¬
tum ducis consilium eo tñ ip̃o
ꝙ ꝑ aliquas uias ĩcipit ex̾cctus
iter arripere/ coniecturari quis p̃t
ꝓbabile ẽ semper in talib aliqͦs
exploratores adesse cogitare d
dux belli ꝙ ⁊hoc posset ad aures
hostium ꝑuenire. Itaq cũ peri¬
cula prouisa mi ꝰ noceant ꝑ uelo¬
cissimos equites sunt detegende
insidie. ne ex̾citus ccͣ aliquã ꝑtẽ
ex in prouiso patiatur molestia¬
¶ Sexta ẽ ut semper ex illa ꝑte
ex̾citus probiores milites ⁊ ma¬
gis bellicosi pelites apponantur
ex qua creitur maius ꝑiculum
iminere ꝙ si ex omni parte de pe¬
riculo dubitatur undiq sunt
remedia adhibenda. ¶Septi¬

Expanded text:
Dux habet conscriptas et depictas, et habentur conductores aliqui fideles, quanto hoc minus est publicum et magis celatur ab hostibus, tanto exercitus magis secure proficiscitur. fidelissimos et strenuissimos, haerientes insidias, ne hostes aliqui latitantes ex aliqua parte molestent exercitum. Nam etsi nullis esset notum ducis consilium, eo tamen ipso quod per aliquas vias incipit exercitus iter arripere, coniecturari quis potest probabile est semper in talibet aliquos exploratores adesse cogitare debet dux belli quod et hoc posset, ad aures hostium prevenire. Itaque cum pericula visa minus noceant, per velocissimos equites detegendae insidiae, ne exercitus circa aliquam partem ex improviso patiatur molestias. Sexta est, ut semper ex illa parte exercitus probiores milites et magis bellicosi pedites apponantur, ex qua creditur maius periculum imminere: quod si ex omni parte de periculo dubitatur,undique sunt remedia adhibenda. Septi
Abbreviated transcription (Latin):
tyrannus non cliligit. timet
quidem ne ciues de se confidẽ¬
tes pp̃ iniurias quas eis inft̃
contra ip̃m insurgant. Uerꝰ
autẽ rex econtrario ꝑmittit

Expanded text:
tyrannus non diligit: timen quidem ne cives de se confidentes propter iniurias quas eis infert, contra ipsum insurgant. Verus autem rex econtrario permittit
Abbreviated transcription (Latin):
annualium fufficiunt eis ad
uitam prout sunt preparata
a natura absq alia artificia¬
li decoctõne uel preparatione.
homo uero quia ht magis cõ¬
plexionem puram ⁊ redactam
ad medium indiget alimento
preparato ⁊ depurato: stumen¬
tum ergo quod a natura pro¬
ducitur ⁊ si ẽẽt sufficiens cib
anmalibus aluis homini ãt
nõ est sufficiens cibus nisi pre¬
paretur ⁊ depuretur. Ideo mo

Expanded text:
animalium sufficiunt eis ad vitam, prout sunt praeparata a natura absque alia artificiali decoctione vel praeparatione homo vero, quia magis habet complexionem puram et redactam ad medium, indiget alimento praeparato et depurato. Frumentum ergo, quod a natura producitur, et si esset sufficiens cibus animalibus aliis: homini autem non est sufficiens cibus, nisi praeparetur et depuretur. ideo mo
Abbreviated transcription (Latin):
intentum. bellum autẽ ẽ eius
oppoĩtum. De fine aut̃ ⁊ de ei
oppõtto nullus sane mentis
consiliatur. nam non est con
ꝓpõ. de fine autem ⁊ de hoc qd̃
principaliter intenditur. nul¬
ius dubitat ip̃mi esse proseq̃r¬
dum: de eus autem oppoĩto
quilz iognoscit ip̃m ẽẽ fugien

Expanded text:
intentum, bellum autem est eius intentum, bellum autem est eius oppositum: de fine autem et de eius opposito nullus sanae mentis consiliatur: nam non est conspropositio: de fine autem, et de hoc quod prncipaliter intenditur, nullus dubitat ipsum esse prosequendum. De eius autem opposito quilibet cognoscit ipsum esse fugien
Abbreviated transcription (Latin):
sicut quidam homm̃ magis
quedam loca magis apta ad in¬
iustificandum quam alia. ut ĩ
ciuitate conuenit esse uicoz ali¬
quos magis esse suspectos qͣnt
alios: qr iniustifitantes ibidez
possunt magis latere ⁊ effugere
punientes. sic ⁊ ⁊ exͣ ciuitatem
loca aliqua sunt nemorosa et
umbrosa magis apta ad iniu¬
stificandum qͣm alia. d ergo ad¬
hiberi consilium ut circa talia
maior custodia p̃beatur. ¶Rur¬
sus circa tustodiam ciuitatis et
regni non solum sunt adhñda
utrum regnum ex aliqͣ ꝑte po̾¬
sit inuadi ⁊ utrum aliqua ciui¬
tas regni ab exͣneis possit susci¬
pere detrimentum. Ideo passa¬
gia. portus. introitus ⁊ tet̾a. ta¬
lia. unde possunt extrinseci ad
uenire:non sunt exͣneis cõmit¬
tenda uł tribuenda. s sunt di¬
ligent̾ custodienda ⁊muniẽda.
.¶Qrͣto ht̃ esse consilium cir¬
ca patem ⁊ belluni ꝙ non ẽ in¬
telligendum circa pacem ciuiũ
uł circa eoꝵ bellumi. Nam pax
tiuium est aliquid finaliter

Expanded text:
sicut quidam hominum magiquaedam loca magis apta ad iniustificandum quam alia: ut in civitate contingit esse vicos aliquos magis esse suspectos quam alios: quia iniustificantes ibidem possunt magis latere, et effugere punientes: sic etiam extra civitatem loca aliqua sunt nemorosa et umbrosa magis apta ad iniustificandum, quam alia: debet ergo adhiberi consilium, ut circa talia maior custodia praebeatur. Rursus circa custodiam civitatis et regni non solum sunt adhibendutrum regnum ex aliqua parte possit invadi, et utrum aliqua civitas regni ab extraneis possit suscipere detrimentum: ideo passagia, portus, introitus et caetera talia unde possunt extrinseci ad venire, non sunt extraneis committenda vel tribuenda, sed sunt diligenter custodienda et munienda. Quarto habet esse consilium circa pacem et bellum, quod non est intelligendum circa pacem civium vel circa eorum bellum: non pax civium est aliquid finaliter
Abbreviated transcription (Latin):
sodalitates tiuium. ⁊ ult̾ tiue
sibi inuicem esse notos ⁊ dese
ip̃is confidere nam cum intẽ¬
dat bonũ ip̃oꝵ ciuium ⁊ sub¬
ditoꝵ naturale est ut diligat᷑
ab eis: q̃r uult eos ẽẽ confede¬
ratos ⁊ coniunstos. qr tunc
magis unanimiter diligũt
bonum regis. oĩo enim esfet
pusus populus si cognoscerz

Expanded text:
soliditates civium, et vult cives sibi invicem esse notos, et de se confidere; nam cum intendat bonum ipsorum civium et subditorum, naturale est ut diligatur ab eis: quare vult eos esse confoederatos et coniunctos, quia tunc magis unanimiter diligunt bonum regis. omnino enim esset perversus populus, si cognoscer
Abbreviated transcription (Latin):
per que sb̃ueniri pt̃ mopieob¬
sessoꝵ ẽ melius obsessionem
facere. Illo enim tp̃r oĩ modo
deuincendi melius deuintũt
obsessi. nam si ꝑ sitim st̃ mu

Expanded text:
per quae subveniri potest inopiae obsessorum, est melius obsessionem facere. Illo enim tempore omni modo devincendi, melius devincuntur obsessi. Nam si per sitim sunt mu
Abbreviated transcription (Latin):
serunt maris mappan ubi por-¬
tus marini discrimina mari
⁊ cet̾a talia ꝓportionalit̾ st̃ des¬
cripta. q̃ marinarii intuentes
statim ꝑtipiunt qualit̾ debe¬
ant ꝑgere ⁊ in quo loco existũt
⁊ a quib debearit sibi cauere.
qr̃ cum pp̃ insiclias hostiũ ex̾ci
montes flumina ⁊ cet̾a reꝑta
ĩ illo itinere h̃at dux cõscripta
⁊ ⁊ depicta. ¶Scdã cautela ẽ

Expanded text:
serunt maris mappam ubi porserunt maris mappam ubi portus marini, discrimina maris, et cetera talia proportionaliter sunt descripta, qui marinarii intuentes, statim percipiunt qualiter debeant pergere, et in quo loco existant, et a quibus debeant se cavere. Quare propter insidias hostium exercitmontes, flumina, et cetera reperta in ipso itinere habeat dux conscripta etiam et depicta. Secunda cautela e
Abbreviated transcription (Latin):
mum ⁊ finis omnium t̾¬
q̃ritur mors pplĩ ⁊ uͥ hostes in¬
sidiantur morti tiuium ẽ oĩs
cautela adhibenda ut ex̾citus
seruetur illesus ⁊ ut uita tiui¬
uni cõseruetur non ergo suffic̃
consid̾are ea que st̃ consid̾anda
ĩ pugna publica cõmutterda
nisi sciantur cautele ad remo¬
uendum impeclim̃ta uiaꝵ ne
ex̾citus ꝑ insicdias hostuim pe¬
riclitetur in uia. ¶Possumũ
autẽ qͣntum ad p̃sens spectat
octo cautelas enum̾̃are qs d
dux belli retinere memoriter
ut saluetur uita pugnatorũ
aria regionum ꝑ que ex̾citus
qualitates uiaꝵ ⁊ compendia
⁊ diu̾titula ⁊ montes ⁊ flumĩa
existeritia in ttinere illo d hr̃e
conscripta Immo si uie ille et
passus ⁊ flumina dux ex̾citus
hr̃e depicta ut qiͣ oculoꝵ aspec¬
tu prospiceret qualit̾ ex̾citus
deberet ꝑgere tutius posset suũ
ex̾citum ducere. ¶ Sic enĩ ma¬
rinarii facuint qui uidentes
maris ꝑicula rie eoꝵ naues
patiãtur naufragium descͥp¬

Expanded text:
mum, et finis omnium terquaeritur mors populi, et ubi hostes insidiantur morti civium, est omnis cautela adhibenda, ut exercitus servetur illaesus, et ut vita civium conservetur. Non ergo sufficit considerare ea quae sunt consideranda in pugna publica committenda nisi sciantur cautelae ad removendum impedimenta viarum, ne exercitus per insidias hostium periclitetur in via. Possumus autem, quantum ad praesens spectat, octo cautelas enumerare: quas debet dux belli retinere memoriter, ut salvetur vita pugnatorum, itinera regionum, per quae exercitus qualitates viarum, compendia et diverticula, et montes, et flumina existentia in itinere illo debet habere conscripta. Immo si viae illae, et passus, et flumina dux exercitus haberet depicta, quasi oculorum aspectu prospiceret qualiter exercitus deberet pergere, tutius posset suum exercitum ducere. Sic etiam marinarii faciunt,qui videntes maris pericula, ne eorum naves patiantur naufragium, descrip
Abbreviated transcription (Latin):
quam medium ⁊ aliquid tãꝙͣ
infimum ¶ Tanq̃m supp̃mum
quidem est rex ipse ur princeps
uł alius legislatorstanqͣm medi¬
um uero est ip̃e iudex. S tanꝙͣ
infimum ẽ ibi reus uł incusa¬
tus ul̾ partes litigantes. Est eĩ
uidex medius inter legislatorem

Expanded text:
quam medium, et aliquid tanquam quam medium, et aliquid tanquam infimum: tanquam supremum quidem est rex ipse vel princeps, vel alius legislator: tanquam medium vero est ipse iudex: sed tanquam infimum est ibi reus, vel incusatus, vel partes litigantes: est enim iudex medius inter legislatorem
Abbreviated transcription (Latin):
gustum sic iudex qmͣdui ẽ me¬
dius int̾ litigantes / non declin¬
ans ad alteram partem: quasi
regula recta dicet iustum esse
alteram partem declinet ꝑ nu-¬
sericordiam ⁊amiciciam ab al-¬
tera uero recedat per iram ⁊ odi¬
um qiͣ regula tortuosa iudica
passionales ꝑmittere talia in
iudicio nichil est aliud quamꝰ
regulam obliqͣre q̃re si incõue¬
niens ẽ ꝑuiittere obliqͣri rgła
inconueniens sustinere in iudi¬
cio passionales sermones. ¶Da¬
to tamen ꝙ contingat sustineri
aliquos passionales sermones
qr ut in seq̃ntib patebit proni¬
ores debent esse iudices ad mise¬
rendum ꝙͣ ad puniendum po
sustinendi sunt sermones ꝑas¬
sionales prouocantes ad mĩaz¬
ulꝰ ad beniuolentiam qͣm ad
odium uł ad iram. ¶ Scd̾a ui-¬
a ostendens passionales sermo¬
nes ꝑromittendos non essesũit
ex eo ꝙ talia peruertunt ordinẽ
iudicandi. In iudicando enim ẽ
ordo quidam qr aliquid ẽ ibitã¬
quam supp̃mum  aliquid tan¬

Expanded text:
gustum. Sic iudex quando est medius inter litigantes non declinans ad alteram partem, quasi regula recta decet iustum esse alteram partem declinet per misericordiam et amicitiam, ab altera vero recedat per iram et odium, quasi regula tortuosa perverspassionales, permittere talia in iudicio nihil est aliud quam regulam obliquare: quasi si inconveniens est permittere obliquari regulam, inconveniens est sustinere in iudicio passionales sermones. Dato tamen quod contingat sustinere aliquos pasisonales sermones, quia ut insequentibus patebit proniores debent esse iudices ad miserandum quam ad puniendum, potius sustinendi sunt sermones passionales provocantes ad miseel benivolentiam, quam ad odium vel ad iram. Secunda via omnes passionales sermones permittendos non esse, sumitur ex eo quod talia pervertunt ordinem iudicandi. in iudicando enim est ordo quidam, quia aliquid est ibi tanquam supremum, et aliquid tan
Abbreviated transcription (Latin):
ph̃m in . ech. adeo ꝯnͣle est no¬
bis delectari ꝙ ab ip̃a infan¬
tia delectari incipimus. Uñ
⁊ pueri statim delc̃antur cũ
incipuint suggere manimas.
Si ergo ab ip̃a infantia nob̃¬
resistendum. Ex ip̃a igitur ꝯ¬
nͣlitate delcãtionis statim cũ
pueri st̾ sermonum capaces
sunt instruendi ad bonos mo¬
res et debent eis fieri monitõ¬
nes debite. ¶ Scd̾a uia ad in¬
uestiᵈ hoc idem sumitur ex rõ

Expanded text:
phum in Ethic. adeo connaturale est nobis delectari, quod ab ipsa infantia delectari incipimus: nam et pueri statim delectantur, cum incipiunt suggere mammas. Si ergo sic ab ipsa infantia nobiresistendum: ex ipsa ergo connaturalitate delectationis, statim cum pueri sunt sermonum capaces, sunt instruendi ad bonos mores, et debent eis fieri monitiones debitae. Secunda via ad investigandun hoc idem, sumitur ex r
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio iudicum committer¬
da. sẜ quadruplici uia inue¬
stigare possumus. quaꝵ tres
ma uia sit pr nam paucior¬
es st̃ legum conditores: qm iu¬
dices iudicantes scd̾m legesiã
orta in ciuitate illa ꝑ leges cõ
ditas in una ciuitate. regłari
possunt ciuitates multe. Im¬
mo in eadem ciuitate in qua
leges condũcuritur conueĩt
plures esse iudices qm legum

Expanded text:
um committenda. Quod quadruplici via investigare possumus. quarum tres ma via sic patet. nam pauciores sunt legum conditores, quam iudices iudicantes secundum leges iam orta in civitate illa: per leges tamen conditas in una civitate regularis possunt civitates multae. Immo illa eadem civitate in qua leges conduntur contingit plures esse iudices, quam legum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ergo ex rõne huius cõcupis¬
centia refrenetur non congrue¬
re possunt retineri secreta mu¬
lieres ergo et ꝙ ab usu rõnis de¬
ficiunt net possunt sit refrena¬
magis ꝓpalatine secretoꝵ ꝙ̃ sĩt
mares nam si prohibitio aug
concupĩam tanto sunt pronio¬
res mulieres ad faciendum ꝓ¬
hibita qͣm mastuli qͣnͣto abͦ u

Expanded text:
nisi ergo a ratione huiusmodi concupiscentia refraentur, non congrue possunt retinere secreta. Mulieres igitur eo quod ab usu rationis deficiunt, nec possunt sic refraenamagis propalativae secretorum, quam sint viri. Nam si prohibitio auger concepiscentiam: tanto sunt proniores mulieres ad faciendum prohibita quam masculi, quanto ab u
Abbreviated transcription (Latin):
res sunt bellatores uid̾e restat
ex quib actib eligendi sunt
bellantes. enumeranda igitur
sunt ea que requiruntur in ho-¬
minib bellicosis ut sciamus
quales homnes sunt eligendi
ad bellum ⁊ ex quib artibus
sunt assumenli bellantes.
¶Sciendum ergo ꝙ cum bel

Expanded text:
bellatores: videre restat, ex quibus partibus eligendi sunt bellantes. Enumeranda sunt igitur ea quae requiruntur in hominibus bellicosis, ut sciamus quales homines sunt eligendi ad bellum, et ex quibus artibus sunt assumendi bellantes. Sciendum ergo quod cum bel
Abbreviated transcription (Latin):
tñ urͣ aꝑpere contrarium. bidemus
enim aliquos liberales nõ entes tẽ¬
peratos s dantes operã uenereis
gestib. aliquos tamen econtrario
sunt casti ⁊ tamẽ auaritie studẽt.
nõ ergo qui unam uirtutemht
tes sint eis nccie. ¶ Rursus uñis
aliquos ẽẽ liberales qui tamen ñõ
possumt ẽẽ magnifici qr nõ possũt
magna fac̾e eo quod nõ hãnt mͣg¬
nos sumptus ¶Sciendum gͥ pħm¬

Expanded text:
tur apparere contrarium. Videmus enim aliquos liberales non existenses temperatos, sed dantes operam venereis gestibus. Aliquos vero, qui econtrario sunt casti: et tamen avaritiae student. Non ergo qui unam virtutem hates sint eis necessariae. Rursus videmus aliquos esse liberales, qui tamen non possunt esse magnifici: quia nequeunt magna facere, eo quod non habeant magnos sumptus. Sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
mprimo capitulo propouebatir
udelicet diuiersos eẽ gradus iuir¬
tutum. ¶ Decłare autem setund̃
⁊ ostendere cuiusmodi iurtutes re¬
tere/ si intelligantur preħ̾ita nul¬
lam difficultatem ht̃. Dicebatur¬
euun supra quod reges ⁊ princip̃
nõ sufficit esse perseuerantes con¬
tinentes ⁊ temperatos. Sed decet
eos quodammodo ẽẽ diuinos nͥ¬
tutes gͥ competentes eis possunt¬
dici exemplares quia ip̃i alioꝵ
debent ẽẽ regula ⁊ exemplar. tã¬
te enim bonitatis debet ẽẽ prin¬
ceps ut quilib suus subditus ac

Expanded text:
io capituli proponebatur. videlicet diversos esse gradus virtutum. Declarare vero secundum, et ostendere cuiusmodi virtutes rebeant, si intelligantur praehabita, nullam difficultatem habet. Dicebatur supra, quod reges, et principes non sufficit esse perseverantes, continentes, et temperatos: sed decet eos quodammodo esse divinos. Virtutes ergo competentes eis, possunt exemplares dici: quia ipsi aliorum debent esse regula et exemplar. Tantae enim bonitatis debet esse princeps, ut quilibet suus subditus ac
Abbreviated transcription (Latin):
uare square iirtutes morales perfici¬
entes appetitum / rectificant finem
¶q̃uia hũtes appetitum bonun uir
tutes illas proponimus nobis bo¬
nuin fineisprudentia uero per se
⁊ primolrectifitat eaque sunt ad
sinemsnam proponentes nobis bo¬
num finem per irtutes morales¬
sper prudentiam bene ratiotinam᷑
de hus que sunt ad finem ⁊ eligi¬
mus nobis rectam uam ut debi¬
te tendamus infinem illum. Ideo
dicitur sexto. eth̃. quod uirtutes s¬
morales rectificant sinem¶ pruden¬
cia uero recte facit operaruea que
sunt ad finem prudencia uero fa¬
⁊ primo uirtus moralis rectificat
terminim . prudencia uero rectifi¬
cat uiani s cum nõ sit perfectauia nota
nisi ordinetur inbomun terminũ¬

Expanded text:
vare. Quare virtutes morales perficivare. Quare virtutes morales perficientes appetitum, rectificant finem: quia habentes appetitum bonum per vitutes illas, proponimus nobis bonum finem. Prudentia vero, per se, et primo rectificat ea, quae sunt ad finem. Nam proponentes nobis bonum finem per virtutes morales, per prudentiam bene ratiocinamur de iis quae sunt ad finem, et eligimus nobis rectam viam, ut debite tendamus in finem illum. Ideo dicitur 6. Ethic. quod virtutes morales rectificant finem, Prudentia vero facit operari recte ea quae sunt ad finem. Loquendo ergo pt primo, virtus moralis rectificat terminum: Prudentia vero rectificat viam. Sed cum non sit perfecta via nisi ordinetur in bonum fin
Abbreviated transcription (Latin):
finem illum nõ ergo pectant int̾¬
mino net in intentione s peccant
muia ⁊ inmodo adipisendi finem
intentum propter quod tales ⁊ si
aliquo modo sunt liberales nõ ta¬
men per fecte liberales dici possunt¬
uel debent. quia ad perfectam uirtu¬
tem spectat nõ solum proponere
finem debitum s ⁊̃ debite tendere
infinem illum. Indigemus gͥ uir¬
tutib moralib qͥua per eas nob̃
proponimus nobis bonun finẽ.
Indigemus etiam prudentia qr
per ipam recte ratiotinamur de hi¬
is que sunt ad finemsuirtutes er¬
go motales perse ⁊ primo rectificãt
finem. quia cum sicut qualis est
lingͣ talis uidetur sapor ut si lingͣ
est multum infecta colera iom̃ia
uidentur amara si uero sit multũ
dentur participare quandam dul¬
cedineui  sit quales sumus secũ¬
dum uoluntatem ⁊ appetitum ta¬
lemi finem nobis proponimus u:
intemperati. proponunt sibi ut
finem uenerea ¶ temperatus casta
¶libeialis expenderes auarus ꝯser¬

Expanded text:
finem illum. Non ergo peccant in tefinem illum. Non ergo peccant in termino, nec in intentione: sed peccant in via, et in modo adipiscendi finem intentum. Propter quod tales, et si aliquo modo sunt liberales, non tamen perfecte liberales dicidebent: quia ad perfectam virtutem spectat non solum proponere bonum finem, sed etiam debite tendere in illum finem. Indigemus ergo virtutibus moralibus, quia per eas nobis proponimus bonum finem. Indigemus etiam prudentia, quia per ipsam recte ratiocinamur de iis quae sunt ad finem. Virtutes ergo morales per se et primo rectificant finem. Quia sicut qualis est lingua, talis est sapor noster, ut si lingua est multum infecta colera, videtur amara: si vero sit multum detur participare quandam dulcedinem. Sic quales sumus secundum voluntatem et appetitum, talem finem obis imponimus: ut intemperatus proponit sibi, ut finem venerea. temperatus, casta; liberalis, expendere: avarus conser
Abbreviated transcription (Latin):
tim magifica facerent. ¶ Ded̾an¬
diun est ad plenam intelligñtiã
dictorum quomodo nulla uirtus
põt hr̃i perftẽ nisi omnes uirtu¬
tes alie hantur. ¶Notandum
ergo ad hoc nos eg̾e uirtutibus
ut proponentes nobis rectos fi¬
nes recte ⁊debite tendamus in
fines illos. Dupliciter ergo in
talib pectare tontingit. Primo
si proponamus nobis finem ma¬
lum ut uitiosi faciunt. auari eĩ
ponunt sibi ut finem studere a¬
uaricie. Intemperati uero uene¬
rea ⁊ sic de alus ¶ Setundo inta¬
libus pectare contingit si nõ de¬
bite tendamus in bon̾um finẽ.
uolunt cnim aliqui ẽẽ distributores
bonorum ⁊ proponunt sͥ ut finem ope¬
ra largitatis accñ nõ curant unde¬
cunq accipiant dum tamen possĩt
aliis dona aliqua elargiri tales eĩ
aliquando per furtum aliquando
per ma  oppressionem alios depre¬
dantur ut exteant opera largitatis
hii ergo licet proponunt sibi bonũ
finem nõ tamen recte tendunt n

Expanded text:
tim magnifica facerent. Declarantim magnifica facerent. Declarandum est ergo ad plenam intelligentiam dictorum, quod nulla virtus potest haberi perfecte, nisi omnes virtutes aliae habeantur. Notandum ergo, ad hoc nos indigere virtutibus, ut proponentes nobis bonos fine recte, et debite tendamus in fines illos. Dupliciter ergo in talibus peccare contingit. Primo, si proponamus nobis malum finem, ut vitiosi faciunt. Avari enim proponunt sibi, ut finem, studere avaritiae. Intemperati vero, venerea. Et sic de aliis. Secundo in talibus peccare contingit, si non debite tendamus in bonum finem. Volunt enim aliqui esse distributores bonorum, et proponunt sibi, ut finem, opera largitatis: attamen non curant undecunque accipiant, dum possint aliis dona aliqua elargiri: et aliquando per furtum, aliquando per manifestam oppressionem alios depraedantur, ut exrceant opera largitatis. Hi ergo licet proponat sibi bonum finem, non tamen recte tendunt in
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ obõnes ait quod uiitures dup
considerari posst̾  uel ut sunt na¬
turales ⁊ impertcẽ. eut sunt prin¬
rales ⁊ imperfectas nõ or ẽẽ cõne¬
uas. uidemus enim aliquos nat᷑¬
alit̾ hr̃e quandam industͥam et
quandam sb̃tłitatem mentis p̃p̃
quod hñt quandam prudentiam
imperfectaur hu tamen nec sunt cas¬
ti nec liberales nec hñt rrtutes mo¬
rales alias/ sic ⁊̃ ex ip̃a ꝑ pueritia ui¬
demus aliquos mox intlinari ad
opera largitatis qui nõ sunt casti.
aliqui uero econtrario hñt quan¬
dam naturalem pudicitiam nore
tanien liberales exũt sic ergo iirͤ¬
tutes nõ conuectur s mrtutes que
dñr ẽẽ printipales ⁊ perfecte uelin
se nel iiquadam ualde propinqua
posicione quia pauperes propter
carentiam extiorum bonorum se¬
cundum ph̾m nõ debent oiti mag¬
infici at tamen sipauperes secum¬
dum suam felicitatem sunt uere ⁊
perftẽ liberales. propinquissimum
est ut sint magnifici. Quia si bo¬
nis exteriorib habundarent sta¬

Expanded text:
iones, ait, quod virtutes dupliciter considerari possunt: vel ut sunt naturales, et imperfectae: vel ut sunt prinrales et imperfectae, non oportet esse connexas. Videmus enim aliquos naturaliter habere quandam industriam, et quandam subtilitatem mentis:propter quod habent quandam prudentiam imperfectam. hi tamen nec sunt casti, nec liberales, nec habent virtutes morales alias. Sic etiam ex ipsa pueritia videmus aliquos mox inclinari ad opera largitatis, qui non sunt casti: aliqui vero econtrario habent quandam naturalem pudicitiam, non tamen liberales existunt. Sic ergo virtutes non connectuntur. Sed virtutes, quae dicuntur esse principales et perfectae, vel in se, vel in quadam valde propinqua pinqua dispositione, quia pauperes propter carentiam exteriorum bonorum secundum Philosophum non debent dici magnifici. Ait tamen, si pauperes secundum suam facultatem sunt vere, et perfecte liberales propinquissimum est, ut sint magnifici: quia si bonis exterioribus abundarent, sta
Abbreviated transcription (Latin):
petunt continentib nam ex hoc¬
est aliquis contines quia tenet
se ⁊ abstrahit se adelectatõnibus
sensibilib. continentes enĩ sũt
entes inpassiombz ⁊pugnant
contra ip̃as: modus autem lun¬
cendi eas est auferre se ⁊remo¬
uere ab eis ideo continentibus di¬
cuntur competere uirtutes pur¬
gatorie queeum offm̃ est auferre
⁊ abstrahere nos a passionibus ĩ¬
ordinatis¶ uirtures uero purga¬
ti auimi competunt tempera¬
tis: nam iste nõ auferunt sed
obliuiscunturs temperatus enĩ
ht̃ sic appetitum castigͥaͫ quod
quasi pugnam nõ sentit sed
obliuiscitur passioneͥm in ordi¬
natorum.⁊ quodammodo delec¬
tabile est ei bene facere merito
ergo talis diͣ hr̃e uirtutes pur¬
gati animi facientes ip̃m obli¬
iusci pissiones illecebras quia
iamht amnum purgatum ⁊
castigatum ut nõ sit ei cure de
tł̾ib passionibsquarte uero uir¬
tutes idelicet exemplares ad¬
aptari possiit hominibus di¬

Expanded text:
petunt continentibus. Nam ex hocpetunt continentibus. Nam ex hoc aliquis est continens, quia tenet se, et abstinet se a delectationibus sensibilibus. Continentes enim, sunt euntes in passionibus, et pugnant contra ipsas. Modus autem vincendi eas est auferre, et removere se de eis. Ideo continentibus dicuntur competere virtutes purgatoriae, quorum officium est auferre, et abstinere nos a passionibus immoderatis. Virtutes vero purgati animi competunt temperatis: nam istae non auferunt, sed obliviscuntur. Temperatus enim habet sic appetitum castigatum, quod quasi pugnam non sentit, sed obliviscitur passionum immoderatarum, et quodammodo delectabile est ei benefacere. Merito ergo talis dicitur habere virtutes purgati animi facientes ipsum oblivisci passiones illas crebras, quia iam habet animum purgatum et castigatum, ut non sit ei curae de talibus passionibus. Quartae vero virtutes, videlicet, exemplares adaptari possunt hominibus di
Abbreviated transcription (Latin):
iurtutes politicas. purgatorias¬
tutes purgati animi. s diuimi ha¬
bent uircutes exemplares propt̾
quod sicut diuim meliores sunt
temperatis. temperati continen¬
tibus.contmnentes perseueranti¬
bus. sir uirtutes exemplares ex¬
cellunt untutes purgati animi.
uirtuces aũt purgati ammi ex¬
cellunt purgatorias: ⁊ purgato¬
rie politicas/ quod autem hec ge¬
nera uirtutum adaptari de beãt
turpe aliquid nominari quare
bene dictum est quod beue per¬
uirtutes politice. quia perseue¬
rantes ut dicebatur oppo᷑ mołi
b ⁊ sufficit ad hoc quod aliquis
perseueret teneat se inmedio.
uututes ergo poslitite que mol¬
luint .i. disponunt aminum ad be¬
nefaciendum ⁊ redutunt ip̃m ad
medium competunt perseuerãtib
sunt gͥ huius uirtutes minime in¬
ter uirtutes alias ⁊ perseuerantes
loquendo de perseuerantia ut de ca
ph̃s loquitur tenent infimum gͣ¬
dum ingenere bonorum. congrue
gͥ huius uirtutes competunt ꝓ¬
seuerantib sed purgatorie com¬

Expanded text:
tes, purgatoriastutes purgati animi: sed divini habent virtutes exemplares. Propter quod sicut divini meliores sunt temperatis, temperati continentibus, continentes perseverantibus: sic virtutes exemplares excellunt virtutes purgati animi: virtutes vero purgati animi excellunt purgatorias: et purgatoriae politicas. Quod autem haec genera virtutum adaptari debeant turpe aliquod nominari. Quare bene dictum est, quod pervirtutes politicae, quia perseverantes ut diis perseveret, quod teneat se in medio. Virtutes ergo politicae quae molidest disponunt animum ad benefaciendum, et reducunt ipsum ad medium, competunt perseverantibus. Sunt autem huiusmodi virtutes minime inter virtutes alias: et perseverantes loquendo de Perseverantia, ut de ea Philosophus loquitur tenent infimum gradum in genere bonorum. Congrue ergo huiusmodi virtutes competunt perseverantibus, sed purgatoriae com
Abbreviated transcription (Latin):
ergo cum plus dicit quam sit. a
ueritate discescit ratione habũ¬
dantie. Qui uero que sunt negat¬
⁊ minora confitetur. au̾itate rete¬
dit rõne defectuss quare cum mẽ¬
dacium sit perse fugiendum ut
ces nec aperti nec ostendunt se
tales quales sunt. reprelensibileᷤ
existunt / quoddam enim menti¬

Expanded text:
ero plus dicit quam sit, a veritate recedit ratione abundantiae: qui vero quae sunt negat, et minora confitetur, a veritate recedit ratione defectus. Quare cum mendacium sit semper fugiendum, utces nec aperti, nec ostendunt se tales, quales sunt, reprehensibiles existunt. Quid enim ali