comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam abraham fieret ego sum. Hon ait fui.s
sum: quia diuinitas tempꝰ non habet. Ab intui¬
tu carnis ad diuinitatem trahit: s duxi ut la¬
pides. putant hoc ẽc̾ blasphemiam. Gulerunt
gͥ lapides ut iacerent in eum. Iñc autem abscon¬
dit se:. & exiuit de templo. Quem intelligere nͨ
poterant. obruere quȩrebant: s dñs se uindica¬
re noluit. qui pati uenerat. Et ideo se abscon¬
dit ut daret nobis exemplũ dandi locum ire:
uel ideo ut ostenderet quia ipsa ueritas eis abs¬
conditur. qui eiꝰ uerba sequi contemꝑunt. et
fugit mentem quam non inuenit humilem.
ota quia inconsiderati iudȩi. Magister.
dycerunt ad dñm. quinquaginta annos ñ¬
dum habes: sunt qui fingunt ab incarnatio¬
ne usq ad passionem multo plures annos
quam ex hẏstoriis colligamus

Expanded text:
quam Abraham fieret ego sum. » Non ait fui; sed sum, quia Divinitas tempus non habet. Ab intuitu carnis, ad divinitatem trahit; sed, duri ut lapides, putant hoc esse blasphemiam. « Tulerunt ergo lapides ut jacerent in eum. Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. » Quem intelligere non poterant obruere quaerebant: sed Dominus se vindicare noluit, quia pati venerat. Et ideo se abscondit ut daret nobis exemplum dare locum irae, vel ideo ut ostenderet quia ipsa veritas eis absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt, et fugit mentem, quia non invenit humilem. Nota quia inconsiderate Judaei dixerunt ad Dominum: Quinquaginta annos nondum habes? Sunt qui fingunt ab incarnatione usque ad passionem multo plures annos quam ex historiis colligamus
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ in generatione xp̃i pͥncipia p̾sumens.
unius. cuiꝰ pͥma circumcisio in carne. alteri.
cuiꝰ scđm cor electio fuit. Sicq quaterdena¬
rio numero tͥformiter posito. pͥncipiũ a cre¬
dendi fide in electionis tempꝰ porrigens. et
ex electione usq in transmigrationis diem
re mortis.quam alienus a corruptione car¬
nis. Igit᷑ in euangłio ꝑutile.ẽ. desiderantibus
dm̃ sic pͥma uel media uel ꝑfecta cognoscere. ut
et opus euangłii et dilectionem di in carne nas¬
centis. ꝑ uniuersa legentes intelligant: atq
meo id in quo app̃hensi sunt. et app̃hendere
expetunt. recognoscant.

Expanded text:
generatione Christi principia praesumens: unius, cujus prima circumcisio in carne; alterius, cujus secundum cor electio fuit. Sicque quaterdenario numero triformiter posito, principium a credendi fide in electionis tempus porrigens, et ex electione usque in transmigrationis diemre mortis, quam alienus a corruptione carnis. Igitur in Evangelio perutile est desiderantibus Deum, sic prima vel media vel perfecta cognoscere, ut et opus Evangelii, et dilectionem Dei in carne nascentis per universa legentes intelligant, atque in eo id, in quo apprehensi sunt et apprehendere expetunt, recognoscant.
Abbreviated transcription (Latin):
Deq hic peccauit. neq parentes eiꝰ: s ut ma¬
nifestentur oꝑa di in illo. Peccauerunt qͥdem.
s non illoꝵ peccato factum est. ut cęcus nasce¬
retur. Magister qui quęrit credentem. ut faciat
intelligentem. causam dicit oȩcitatis. ut mani¬
festentur oꝑa di in illo: uidelicet ut eum illu¬
minando. & ꝑ eum qͦd incecitate humani ge¬
neris facturꝰ sit significando. filiꝰ dĩ manife¬
stetur. NLe oportet oꝑari oꝑa eiꝰ qui misit
me: donec dies est. U̾enit nox: quando nemo
potest oꝑari. Quamdiu in mundo sum: lux
sum mundi Dies est ille qui dicit. Ego sum
lux mundi. Sigͦ dies est quamdiu dñs in mun¬
do est.erit nox quando in mundo non erit. cũ
ipse dicat discipłis. maiora hoꝵ facietis. Huqͥd
in nocte oꝑabatur petrꝰ in umbra sua sanante
infirmos. quod dñs non fecit qͥdixit. sine me
nichil potestis facere. Qͥa gͦ dicemꝰ de ista nocte:
Hox ista eoꝵ euit qͥ audient. ite in ignẽ eternũ¬

Expanded text:
e hic peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifestentur opera Dei in illo. Peccaverunt quidem, sed illorum peccato factum non est ut caecus nasceretur. Magister qui quaerit credentem, ut faciat intelligentem, causam dicit caecitatis, ut manifestentur opera Dei in illo, videlicet ut eum illuminando, et per eum quid in caecitate humani generis facturus sit significando, Filius Dei manifestetur. Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Venit nox quando nemo potest operari. Quandiu in mundo sum, lux sum mundi. Dies est ille qui dicit: Ego sum lux mundi . Si ergo dies est quandiu Dominus in mundo est, erit nox quando in mundo non erit, cum ipse dicat discipulis: Majora horum facietis . Nunquid in nocte operabatur Petrus, in umbra sua sanante infirmos , quod Dominus non fecit, qui dixit: Sine me nihil potestis facere? . Quid ergo dicemus de ista nocte? Nox ista eorum erit qui audient: Ite in ignem aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
Nreterire dñs dicitur quia in
ia peccatoꝵ non stetit. Cecum
a natiuitate uidit: quia misertꝰ
est nr̃e mortalitatis.
rcus enim iste humanum genus est. ha¬
bens cȩcitatem ab adam. Illo namq pec¬
cante. uitium ꝓ natura ingleuit: unde scđm
mentem cȩci nati sumꝰ. Et interrogauert
eum discipłi eiꝰ. Rabbi: qͥs peccauit. hic. aut pa

Expanded text:
eterire Dominus dicitur, quia in via peccatorum non stetit . Caecum a nativitate vidit, quia misertus est nostrae mortalitatis. Caecus enim ille, humanum genus est habens caecitatem ab Adam. Illo namque peccante, vitium pro natura inolevit, unde secundum mentem caeci nati sumus. Et interrogaverunt eum dis
Abbreviated transcription (Latin):
interest: quod in lege littera. in eugłio gr̃a. Illa
habuit umbram. ista imaginem. Illa data est
ꝓpt̾ transgressionem. ista ꝓpt̾ iustificationem.
Illa ignoranti demonstrat peccatum: ista agni-¬
tum iuuat ut uitetur. Illa flagitiis deditos in¬
crepat: ista peccantes bonitate ꝓpria liberat. Illa
talionem decreuit reddere: ista etiam ꝓ inimicis
orare iussit. Illa coniugio multas habere. cres¬
cere et generare prȩcȩpit: ista continentiã sua¬
sit. Illic prȩdicat᷑ circumcisio carnis. hic laua

Expanded text:
interest, quod in lege littera, in euangelio gratia. Illa habuit umbram, ista imaginem. Illa data est propter transgressionem, ista propter iustificationem. Illa ignoranti demonstrat peccatum, ista agnitum adiuuat, ut uitetur. Illa flagitiis deditos increpat, ista peccantes bonitate propria liberat. Illa talionem reddendam decreuit, ista etiam pro inimicis orare iussit. Illa, coniugiorum indultis habenis, crescere et generare praecepit, ista continentiam suasit. Illic praedicatur circumcisio sola carnis, hic laua
Abbreviated transcription (Latin):
confitebant᷑. ne de synagoga eicerentur.
bi ostendunt discipłi mu strueturã templi.
di sedente inu in montẽ oliueti int̾rogant eũ
discipli quod signum erit aduentꝰ tui uel eoꝵ
que dixisti. et prędicat eis de euersione iurłm
et signis et prodigus.

Expanded text:
onfitebantur, ne de Synagoga ejicerentur. CXLIV. Ubi ostendunt discipuli Jesu structuram templi. CXLV. Ubi sedente Jesu in monte Oliveti, interrogant eum discipuli, Quod signum erit adventus tui, vel eorum quae dixisti? et praedicat eis de eversione Jerusalem et signis et prodigiis.
Abbreviated transcription (Latin):
passionis dicit: quo imminente impterrita
mente locum quo pat decreuerat petit. Et ñ
unt eum ire. non enim coutunt᷑ iudȩi samari¬
tanis. Cum uidissent autem discipłi eiꝰ iacol
& ioh̾s: dixerunt. Dñe. uis dicimꝰ ut igni
descendat de cȩlo. & consumat illos: Et con
estis. Filiꝰ hominis non uenit animas ꝑdere. s
saluare. Et abierunt in aliud castellũ. Hely.
multos morte affecit: & ꝓpͥa manu. & igne di¬
uinitus impetrato. In cuiꝰ exemplum cum uo¬

Expanded text:
passionis dicit; quo imminente, imperterrita mente locum quo pati decreverat, petit. Et non unt eum ire: non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cum vidissent autem discipuli ejus Jacobus et Joannes, dixerunt: Domine, vis dicimus ut ignis descendat de coelestis. Filius hominis non venit animas perdere, sed salvare. Et abierunt in aliud castellum. Elias multos morte affecit, et propria manu et igne divinitus impetrato . In cujus exemplum, cum vo
Abbreviated transcription (Latin):
s morte scd̾a. morte gehenne. morte damna¬
tionis cum diabolo dicit: quia nec abraham
mortuus est nec ꝓphe. Illi enim mortui sunt
& uiuunt: isti uiuebant & mortui erant.
Mortem uidere uel gustare: est eam exꝑiri.
onqtuid tu maior es patre nr̃o abraham. qui
mortuus est ce ꝓpħe mortui sunt. Quem te¬
ipsum facis: Respondit uĩc. Si ego głifico me

Expanded text:
 morte secunda, morte gehennae, morte damnationis cum diabolo dicit, quia nec Abraham mortuus est, nec prophetae. Illi enim mortui sunt, et vivunt; isti vivebant et mortui erant. Mortem videre vel gustare est eam experiri. « Nunquid tu major es patre nostro Abraham, qui mortuus est. Et prophetae mortui sunt. Quem teipsu
Abbreviated transcription (Latin):
significabat᷑ de genere abrahȩ dm̃ celi uentu¬
rum in carne: Qui rep̾hendunt carnem xp̃i:
repͣhendunt factum abrahe. GREGoRIUS
graham diem dñi uidit. cum in figura sume
trinitatis tres angłos hospitio recȩpit.
Oixerunt gͦ iudei ad eum. Quinquagin¬
ta annos nondum habes: & abraham uidisti.

Expanded text:
significabatur de genere Abrahae Deum coeli ventusignificabatur de genere Abrahae Deum coeli venturum in carne. Qui reprehendunt carnem Christi, reprehendunt factum Abrahae GREGOR. Abraham diem Domini vidit, cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit. Dixerunt ergo Judaei ad eum: Quinquaginta annos nondum h
Abbreviated transcription (Latin):
& non cognouistis eum. Ego autem noui euͦ.
Et si dixero quia non scio eum: ero similis uo¬
bis mendax. Sed scio eum: & sermonẽ eiꝰ seruo.
xrmonem patrus ut filius loquebat᷑. &. ipse erat
uerbum patͥs qui hommib loquebat᷑. Si ergo
cognouissent patrem. filium eiꝰ recepissent:
quem uox patris głificat in baptismate. IN
monte. in aliis huius modi. Ideo contra hoc
qͦd dicunt quem teipsum facis: refert glam
suam ad patrem dicens. Si ego solus sine pa¬
tre głifico meipsum. sicut simulatores: gła
mea nichil est. Abraham pater ur᷑ exultauit
ut uideret diem meum: uidit & gauisus est.
redens exultauit sꝑando: ut uideret intelli¬
gendo. Quod ait diem meum. incertũ potest
ẽẽ unde dixerit. utrum diem dñi tempalem in
carne. an diem. qui nec ortum scit nec occasu.
Sed utrumq abraham uidit. Quando enim
misit seruum suum petere uxorem filio suo
ysaac ait. Pone manum sub femore meo: et
uira ꝑ dm̃ celi. Quid hoc sibi uult. nisi quia

Expanded text:
um. Et si dixero quia non scio eum, ero similis vobis mendax. Sed scio eum, et sermonem ejus servo. Sermonem Patris ut Filius loquebatur et ipse erat Verbum Patris, qui hominibus loquebatur. Si ergo cognovissent Patrem, Filium ejus recepissent, quem vox Patris glorificat in baptismate, in monte, in aliis hujusmodi. Ideo contra hoc quod dicunt: quem teipsum facis, refert gloriam suam ad Patrem, dicens: Si ego solus sine Patre glorifico meipsum sicut simulatores, gloria mea nihil est. Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum: vidit, et gavisus est. Credens exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Quod ait: diem meum, incertum potest esse unde dixerit, utrum diem Domini temporalem in carne, an diem qui nec ortum scit nec occasum, sed utrumque Abraham vidit. Quando enim misit servum suum petere, uxorem filio suo Isaac, ait: Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeli . Quid hoc sibi vult, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
passionis dicit: quo imminente impterrita
mente locum quo pat decreuerat petit. Et ñ
unt eum ire. non enim coutunt᷑ iudȩi samari¬
tanis. Cum uidissent autem discipłi eiꝰ iacol
& ioh̾s: dixerunt. Dñe. uis dicimꝰ ut igni
descendat de cȩlo. & consumat illos: Et con

Expanded text:
passionis dicit; quo imminente, imperterrita mente locum quo pati decreverat, petit. Et non unt eum ire: non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cum vidissent autem discipuli ejus Jacobus et Joannes, dixerunt: Domine, vis dicimus ut ignis descendat de coel
Abbreviated transcription (Latin):
e eo qui ꝑegre ꝓficiscens talenta seruis sius
distribuit
t lumbi semꝑ p̃eineti sint. et luc̾ne ardentes.
De eo qui pegre acciꝑe sibi regnum ꝓficiscens.
decem mnas seruis suis dedit.
ũ uenerit filiꝰ hominis in sede maiestatis suȩ.

Expanded text:
e eo qui peregre proficiscens, talenta servis suis distribuit. Ut lumbi semper praecincti sint, et lucernae ardentes. De eo qui peregre accipere sibi regnum proficiscens, decem mnas servis suis dedit. CLII. Cum venerit Filius hominis in majestate sua.
Abbreviated transcription (Latin):
di scriba interrogat ium quod mandatum
maximum est in lege.
Ubi docente mũ in templo miserunt pharisei
eum comprebendere.
di nĩc faciens lutum de sputo. ponens super
oculos cȩci nati. curauit eum.
nobis manifeste.
bi ĩc resuscitat la tarum a mortius. et pͥnci¬
pes consilium faciuut ut int̾ficerent iñm

Expanded text:
i Scriba interrogat Jesum, quod mandatum maximum est in lege. CXXIX. Ubi docente Jesu in templo, miserunt pharisaei eum comprehendere.  CXXXII. Ubi Jesus faciens lutum de sputo, ponens super oculos caeci nati, curavit eum. nobis manifeste. Ubi Jesus resuscitat Lazarum a mortuis, et principes consilium faciunt ut interficerent eum
Abbreviated transcription (Latin):
fantes abimatu et infra. Limebat enim ut ai¬
unt. ne puer cui sẏdera famulabant᷑. paulo su¬
pra etatem uel infra. speciem sͥ transformaret.
mone enum de epiphania qui sic incipit. dñi &
saluatoris nr̃i aduentus in carne. dicit magos
iudisse ignotissimam stellã non ante paucos
dies.s ante ferme biennium. sicut inquirenti
herodi patefecerunt. Unde abimatu et infra
scđm tempꝰ quod inquisierat a magis occidit
pueros.

Expanded text:
fantes a bimatu et infra. Timebat enim, ut aifantes a bimatu et infra. Timebat enim, ut aiunt, ne puer cui sidera famulabantur, paulo supra aetatem vel infra, speciem sibi transformaret.m de Epiphania, qui sic incipit: Domini et Salvatoris nostri adventus in carne, dicit magos vidisse ignotissimam stellam, non ante paucos dies, sed ante ferme biennium, sicut inquirenti Herodi patefecerunt. Unde a bimatu et infra, secundum tempus quod inquisierat a magis, occidit pueros.
Abbreviated transcription (Latin):
aque et scatentib toto corpore uermib obiisse
miserabiliter. anno imꝑii augusti quadragesi¬
mo septimo. id est anno scdo post innocentum
occisionem. Pro quo substitutus ab augusto
filiꝰ enis archelaus. regnauit annis nouẽ. idest
usq ad augusti ipsiꝰ finem. Tunc uideis accusan¬
tib illius ferocitatẽ apud romanos. passus est
xxilium in uienna urbe gallie. Deinde romani
ut regni iudaici minuerent potentiã. diuisa
in quatuor partes ꝓuintia quatuor fr̃s arche¬
lai eidem regende p̃fecerunt. Qui singuli a
pͥncipatu quartȩ partis. greco sermone sunt
tetrarchȩ uocati. E quib unus fuit herodes. qͥ
ioh̾em decollauit. et in passione dñi pilato assen¬
sum p̃buit. scd̾s antipater. tertiꝰ lysanias. qͣrtus.
philippꝰ. ut scͥptores tempoꝵ ꝓdunt. Notar¬
dum tam̃ quoꝵdã esse opinionẽ. qͦd herodes e¬
uoluto anno post xꝑi natiuitatẽ occiderit in¬

Expanded text:
aquae et scatentibus toto corpore vermibus obiisse aquae et scatentibus toto corpore vermibus obiisse miserabiliter, anno imperii Augusti quadragesimo septimo, id est anno secundo post innocentium occisionem. Pro quo substitutus ab Augusto filius ejus Archelaus, regnavit annis novem, id est, usque ad ipsius Augusti finem. Tunc Judaeis accusantibus illius ferocitatem apud Romanos, passus est exsilium in Vienna urbe Galliae. Deinde Romani, ut regni Judaici minuerent potentiam, divisa in quatuor partes provincia, quatuor fratres Archelai eidem regendae praefecerunt. Qui singuli a principatu quartae partis, Graeco sermone sunt tetrarchae vocati. E quibus unus fuit Herodes qui Joannem decollavit, et in passione Domini Pilato assensum praebuit; secundus Antipater, tertius Lysania, quartus Philippus, ut scriptores temporum produnt. Notandum tamen quorumdam esse opinionem, quod Herodes evoluto anno post Christi nativitatem, occiderit in
Abbreviated transcription (Latin):
or diceret pluraliter ꝑ ꝓpħas. si fixum
de scripturis posuisset exemplum. Ergo
sensum accȩpit de scripturis. non uerba.
Natareus enim sc̃s inter pretat᷑. et dñm om̃s
scripture sc̃m dicunt. Uel scdm ysaiam dicipo¬
test dicentem. Exiet uirga de radice iesse: et
natareus de radice eiz conscendet. Brpa i oml.
Iars iudeȩ in qua regnabat archelaus. anti¬
xp̃i sequaces ostendit. Porro nazareth ga¬
lileȩ quo dñs transfertur. gentem que tunc
temporas ꝑ fidem xp̃m. ẽ. suscept᷑a de signat.
uiani cesaris augusti quadragesimo scđo
qui secundus romanoꝵ rex regnauit
annis quinquaginta sex et semis. iÑc xp̃c
ut in priscoꝵ chronicis reꝑitur. sextã mun¬
di ȩtatem suo consecrauit aduentu assumen¬
do carnem. et regni eiꝰ anno quadragesimo.u.
herodes occidit pueros ab imatu et infra. scd̾m tẽ¬
pus quod exquisierat a magis. Tradunt etiam
hystorie ipsum herodem morbo intercutis

Expanded text:
Non diceret pluraliter, per prophetas, si fixum Non diceret pluraliter, per prophetas, si fixum de Scripturis posuisset exemplum. Ergo sensum accepit de Scripturis, non verba. Nazareus enim sanctus interpretatur, et Dominum omnes Scripturae sanctum dicunt, vel secundum Isaiam dici potest dicentem: Exiet virga de radice Jesse, et flos Nazareus de radice ejus conscendet . Pars Judaeae in qua regnabat Archelaus, Antichristi sequaces ostendit. Porro Nazareth Galilaeae, quo Dominus transfertur, gentem, quae tunc temporis per fidem Christum est susceptura, designat.viani Caesaris Augusti quadragesimo secundo, qui secundus Romanorum rex regnavit annis quinquaginta sex et semis, Jesus Christus ut in priscorum chronicis reperitur sextam mundi aetatem suo consecravit adventu, assumendo carnem, et regni ejus quadragesimo quinto. Herodes occidit pueros a bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a magis. Tradunt etiam historiae ipsum Herodem morbo intercutis
Abbreviated transcription (Latin):
x hoc loco intelligimus scribas et sacer¬
dotes cum herode necem dñi fuisse medita¬
tos. Qui consurgens accepit puerum &
matrem eiꝰ. et uenit in terram isrl. Audiens
autem quod archelaus regnaret in iudea ꝓ
herode patre suo: timuit illo ire. Et ãmonitꝰ
in somnis. secessit in partes galilee. BaBANUS.
Udiens ab angło ioseph. uade in terrã isrł.
intellexit iudeam uocari terram isrl. presertĩ
cum uideret᷑ ei talem puerum non alicubi de¬
bere habitare nisi in uarłm. ubi erat templum
et celebratio ꝓpħarum. Porro autem postquã
comꝑit illic regnare arcbelaum. noluit obi¬
cere se illi ꝑiculo. cum posset terra isrł etiam
sic intelligi ut et galilea illic deputaret᷑. quia
et ipsam popłs israhel incolebat. MaGist̃.¬
ue autem sunt galilee. una uicina tyriis
de qua scriptum. ẽ. galilee gentium. al¬
tera circa tẏberiadem et stagnum gene¬
sareth. Et ueniens habitauit in ciuitatem¬
natareth. ut adimpleret᷑ quod dictum est

Expanded text:
x hoc loco intelligimus, scribas et sacerdotes cum Herode necem Domini fuisse meditatos. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus, et venit in terram Israel. Audiens autem quod Archelaus regnaret in Judaea pro Herode patre suo, timuit illuc ire, et admonitus in somnis, secessit in partes Galilaeae. RABAN. Audiens ab angelo Joseph, vade in terram Israel: intellexit Judaeam vocari terram Israel, praesertim cum videretur ei talem puerum non alicubi debere habitare nisi in Jerusalem, ubi erat templum et celebratio prophetarum. Porro autem postquam comperit illic regnare Archelaum, noluit objicere se illi periculo, cum posset terra Israel etiam sic intelligi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israel incolebat. Duae autem sunt Galilaeae, una vicina Tyriis, de qua scriptum est: Galilaeae gentium ; altera circa Tiberiadem et stagnum Genesareth. Et veniens habitavit in civitateNazareth, ut adimpleretur quod dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
ammonios alexan¬
drinus.qui cano¬
num quoq eugłii
fert᷑ inuentor. Hoc
roserios cesariensis in epła prescͥpta editioni qͣ
memoratos euangłii canones edidit p̃fati iuri
imitatus studium. carpiano scripsit
acianus etiam uir eruditissimus. et eleganti
cuius gr̃a geritur. ut id quod bonum ẽ nob̾
etiam bonum uideatur. Assecutum qͥdem
se non pauca dicit. sed omnia. id est multa.
de quib quȩ ad fidem legentium confirman¬
dam crederet idonea scripsit. Heophilus int̾¬
pretatur amans dm̃. uel amatus a dõ. Quis¬
quis gͥ amat dm̃. siue a dõ se desiderat amari.
obediat euangłio tanquam sibi scripto. He¬
retici noua ꝓmittunt. sed theopbilo uerboꝵ
de quib eruditus. ẽ. ueritas exprmeNda
pro mittit OR

Expanded text:
Ammonius Alexandrinus, qui canonum quoque Evangelii fertur inventor. Hoc Eusebius Caesariensis in epistola praescripta editioni, qua memoratos Evangelii canones edidit, praefati viri imitatus studium, Carpiano scripsit. Tatianus etiam vir eruditissimus et eleganticujus gratia geritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Assecutum quidem se non pauca dicit, sed omnia, id est multa, de quibus, quae ad fidem legentium confirmandam crederet, idonea scripsit. Theophilus interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat Deum, sive à Deo se desiderat amari, obediat Evangelio tanquam sibi scripto. Haeretici nova promittunt, sed Theophilo verborum, de quibus eruditus est, veritas exprimenda promittitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ota. est dignitas aaron p
pontificis in lege.de abia i
cis dicamus. Abia familiam de qua tacl
ortus .ẽ. sors octaua contigit. cũ dauid ei
domus dĩ ampliaret. ministeria sacerdo

Expanded text:
. BEDA. Nota est dignitas Aaron primi pontificis in lege; de Abia vero paucis dicamus. Abia familiam de qua Zacharias ortus est, sors octava contigit, cum David cultum domus Dei ampliaret, ministeria sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
EXCILTENTA EUANGEUI ET DIEE¬
rentia ipsius ad legem. de figuris euangelista¬
rum. et eoꝵ modo scribendi. de materia euglii.
intentione. fine. et ad quas partes phylosophie
spectet: dictat ratio prescribere.
et facta eius. alioꝵq facta et dicta ad ipsum In¬
tentionem uͦ et finem. aꝑit ioħs dicens. Hȩc au¬
tem scripta sunt. ut credatis quia i̾c est xp̃c
filius di: et ut credentes uitam habeatis in no¬
mine eius. Finis enim idest finalis causa eugłu
est sane credere. ꝑfecte diligere. sacramentis in¬
signiri. et hoꝵ trium finalis causa est uita eter¬
na. Ad hȩc qͥppe adipiscenda fuit intentio euan¬
gelica. predicare et scribere.
unc de excellentia et differentia eugłu dicamus.
Aooustinoe de concordia euangelistarũ.

Expanded text:
excellentia Evangelii et differentia ipsius ad legem, de figuris evangelistarum et eorum modo scribendi, de materia Evangelii, intentione, fine et ad quas partes philosophiae spectet, dictat ratio praescribere.et facta ejus, aliorumque facta et dicta ad ipsum. Intentionem vero et finem aperit Joannes, dicens: Haec autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ejus . Finis enim id est finalis causa Evangelii est sane credere, perfecte diligere, sacramentis insigniri; et horum trium finalis causa est vita aeterna. Ad haec quippe adipiscenda fuit intentio evangelica praedicare et scribere. Nunc de excellentia et differentia Evangelii dicamus. Augustinus de concordia evangelistaru
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam a ꝓgenitorib monstrat᷑. ñ scl̃ari
state sublimis. sed religione. ut quasi l¬
tario iure infusam sibi fidem aduentus
prȩdicaret.N.

Expanded text:
sed etiam a progenitoribus monstratur; non saeculari potestate sublimis, sed religione, ut quasi haereditario jure infusam sibi fidem adventus praedicaret.
Abbreviated transcription (Latin):
hilippus fuater herodis. tetrarcha ituree et
traconitidis regionum. imitatus herodem
patrem suum. qui in honore augusti cesaris
appellauit eam cesaream eiuitatem. quȩ priꝰ
turris stratonis uocabat᷑: constituit ciuitatẽ

Expanded text:
hilippus frater Herodis, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionum, imitatus Herodem patrem suum, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream civitatem, quae prius Turris Stratonis vocabatur, const
Abbreviated transcription (Latin):
ponũt᷑ aliqͣ mala minora ꝑmitũtꝰ ut mauora eui¬
ne respublica ꝑꝑ imꝑfectionẽ młtitudĩs q̃ ⁊astitatẽ
seruare nõ potest dissentiõib q̃ ꝑꝑ libidiuẽ insur¬
gerẽt cõturbet᷑. uñ dut augustinꝰ in libro de ord̃ĩe
Affer mẽtrices a tiuitatib oĩa cõturbabis libidini¬

Expanded text:
ponuntur aliqua mala minora permittuntur ut maiora evine respublica propter imperfectionem multitudinis, que castitatem observare non potest, dissensibus que propter libidinem insurgerent conturbetur; unde dicit Augustinus in libro 'De ordine': «Aufer meretrices a civitatibus et omnia conturbabis libidini
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ iste est satͣ siptum
quãtũ ad sẽsũ lrãlẽ
et intus ꝙͣtũ ad sẽsũ
misticũ et spũalẽ qui licet tripharie diuidat᷑ in
exposicõnũ nsticarũ mltiplicatio in sp̃ali. Oẽs
sinit edificiũ decdinãs a fũdamento dispont᷑ ad
ruiã. sic exposicio mistita discrepãs a sẽsu lrãli
reputanda ẽ indetens et ĩepta uel saltẽ minꝙ de¬
mistics possit argumẽtũ fieri ad ꝓbatõnẽ uel de¬

Expanded text:
ui quantum ad sensum litteralem, et interius, quantum ad sensum mysticum et spiritualem. Qui licet trifariam dividatur inexpositionum mysticarum multiplicatio in speciali; omnes sicut aedificium declinans a fundamento, disponitur ad ruinam: ita expositio mystica discrepans a sensu litterali, reputanda est indecens et inepta, vel saltem minus demystico, possit argumentum fieri ad probationem vel de
Abbreviated transcription (Latin):
miq̃. iõ ꝑꝑ ꝯnexionẽ rapitis ad mẽbra sip̃taͣ
loquẽs de uno in eodẽ cõtextu tñsit ad loꝙ̃dũ
de alt̾o sicut ysaie xiii ͦ loquẽs de rege babi¬
lomis q̃ erat dyaboli mẽbru tñ sit ad loquẽdũ
de pñcipe deõnũ tũ subdit᷑ ibidẽ Quõ tendisti de
telo lurifer q̃ maẽ oriebaris: Et ezechieł xxums
ergo p̃missis de regulis seu clauibz exponẽdi sa¬
trã scp̃turã in tõfidentia diũ adiutorii descẽdamꝯ
ad lrãm exponẽdã.

Expanded text:
 connexionem capitis ad membra, Scriptura loquens de uno, in eodem contextu transit ad loquendum de alio. Sicut Isa. cap. XIV loquens de rege Babylonis, qui erat diaboli membrum, transit ad loquendum de principe daemonum, cum subditur ibidem: « Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? » Et Ezech. XXVIII, igitur praemissis regulis seu clavibus exponendi sacram Scripturam, cum confidentia divini adjutorii descendamus ad litteram exponendam.
Abbreviated transcription (Latin):
tatholicorũ doctorũ sed etiã hebraitorũ max¬
nne rabisalomõĩs q̃ int̾ doctores hebreos lo¬
rutus ẽ rõnabilius ad declationẽ fẽsus liãlis
induce̾ aliq̃ eciã dcã hebreorũ ualde absurda
aliqñ licet ualde raro int̾pone uõ ad tenẽdũ
ea uel seꝙ̃dũ sed ut ꝑ hoc oppareat quãta cetitas
cõtigit in isrł scdm̃ dcm̃ pauli apłi ad dõnos¬
xiͦ ꝑꝑ qd̾ eciã dr̃ĩs hebreorũ nõ est iherẽdũ
missis. plogis a pn̾cipio genesis ĩcipiã. tũ qͥa
residuũ uite mee nõ tredo ad expõnẽ totius
ꝙ cõputacio ãnorũ incipit in uno leto a p̾ori sim¬
no in alio a posteriori sicut geñ xuͦ dcm̃ fuit abra¬
he. semẽ tuũ futurũ peregrinũ qͣdringẽtis ãmo
q̾a tõputatio hꝰ maioris mũ ĩcipit a tꝑe qͦ dcm̃¬

Expanded text:
rum, maxime Rabbi Salomonis, qui inter doctores Hebraeos locutus est rationabilius declarationem sensus litteralis inducere. Aliqua etiam dicta Hebraeorum valde absurda aliquando, licet valde raro, interponam, non ad tenendum ea, vel sequendum; sed ut per haec appareat quanta caecitas contigerit in Israel, eorum non est inhaerendum, missis prologis, a principio Genesis incipiam: tum quia residuum vitae meae non credo ad expositionem totius computatio annorum incipit in uno loco a priori termino, in alio a posteriori, sicut Gen. XV dictum fuit Abrahae: « Semen tuum futurum est peregrinum quadringentis annis. » quia computatio hujus majoris numeri incipit a tem
Abbreviated transcription (Latin):
ruperũt ad defẽsionẽ sui ertoris ꝓut in ꝑte ue¬
tlaraui ĩ quadã q̃stiõe de diũtate xp̃i et ad hus
declarabo plenius qñ passus tles occurrẽt dño
cõcedente. In illis aũt in quib nõ est ue̾isimĩ¬
le qd̾ aliꝙͣ ĩmutauerũt tũ nec tausã hoc faci
rẽ ad textũ hebraitũ tꝙͣ ad originale pncipiũ ꝓ¬
ueritate textus declarãda ¶Sciendũ etiã ꝙ
sc̃sus lrãlis est młtũ obũbratus ꝑꝑ modũ expo¬
nẽdi cõiter traditũ ab aliis q̃ licer młta bona

Expanded text:
runt ad defensionem sui erroris, ut partim declaravi in quadam quaestione de divinitate Christi, et declarabo plenius quando loci tales occurrent, Domino concedente. In illis autem in quibus non est verisimile quod aliquid immutaverint, cum nec causam hoc facierere ad textum Hebraicum, tanquam ad originale, pro veritate textus declaranda. Sciendum etiam quod sensus litteralis est multum obumbratus, propter modum exponendi communiter traditum ab
Abbreviated transcription (Latin):
ginta ãnis post eg̃ssũ abrahe de aran ut plemꝰ
uidebit᷑ in fra exodi xni ͦ. Quarto mõ cõtingit eo
denotãdũ c̾titudinẽ ꝓphecie tuiꝰ euẽtus de futo᷑
est ita certus sicut si iã p̃terisset et hoc est ꝑꝑ
c̃titudinẽ diuiẽ p̃suẽtie ex qua fir reuelacõ pp̃i
ꝓphete Aduertendũ tñ ꝙ talis modus loꝙ̃di ñ¬

Expanded text:
ost egressum Abrahae de Aram, ut plenius videbitur infra Exod. XII. Quarto modo contingit, eo denotandum certitudinem prophetiae, cujus eventus de futuro est ita certus, sicut si jam praeteriisset. Et hoc est propter certitudinem divinae praescientiae, ex qua fit revelatio ipsi prophetae. Advertendum tamen quod talis modu
Abbreviated transcription (Latin):
uictũ arripui. cogitatis historiam p̃dicti uoliu̾s
uersib tex̾e. studensq de ipã littera ãsallegorias
elic̾e̾. tanquam nucleñ de testa. gͣnum de palea.
Mel decera. ignem de sumo. medullã dehordeo.uiͥ
de acino. inquooꝑe. ista studui desudare ut uideaᷤ
tam cũ moysis ad amante flores eccłie cũ herbis sy
porro uisumẽ ⁊ mͥ huic libro uix̃ oꝑis tenorem
ħ nͥ congruent̃ impon̾e aurora. nͨ inmĩto. sicut
enĩ aurora nocti t̾minũ impoñ: pͥncipiumq
diei ad eẽ testatur refert: sic i liber iste tenebras
umbraꝵ iueteris legis obscuritates discutiens
uitatis sulgore ⁊ allegoriaꝵ scintilł micantib
totus refulgurat. Uł ĩdeo certetam clari noũ
maiestate paginã hc insigniui qr sic̃ angelus
teste hystoria qm̃ ꝑcͤro. p̾ luctam̃ nocturnũ
locutꝰ est ad ia cob dicens dimuteme aurora est.
me aurora est. qͣsi di cauir finem huic oꝑ i
cui i ueritatis fulgor patenter illuxit.

Expanded text:
unctum arripui, cogitans historiam Genesis versibus texere, studensque de ipsa aliquas allegorias elicere, tanquam nucleum de testa, granum de palea, mel de cera, ignem de fumo, medullam de ordeo, vinum de azymo. In quo opere ita studui desudare, ut videas tam cum Moysi adamante, flores Ecclesiae cum herbis SynPorro visum est etiam huic libello juxta operis tenorem hoc nomen congruenter imponere: Aurora. Nec immerito. Sicut enim Aurora terminum nocti imponit; principiumque diei adesse testatur; sic et libellus iste tenebras umbrarum et veteris legis obscuritates discutiens veritatis fulgore et allegoriarum scintillulis micantibus totus refulgeat. Vel ideo certe tam clari nominis majestate hanc paginam insignivi, quia sicut angelus, teste historia quam percurro, post luctamen nocturnum locutus est ad Jacob: Dimitte me, aurora est, me, Aurora est, quasi dicatur, finem impono cui, et veritatis fulgor patenter illuxit.
Abbreviated transcription (Latin):
mĩtant ꝑsuasit. ad banc fateor ꝑsuasionem.
animus neus in dubio pependit. inc̾tus anscͥberet.
an obmutesc̾. Uires siqiridem ingenii tͣanto o¬
ꝑi minime sufficere consid̾abam. S alia de ꝑte
petitioni sodalium obuiare formidabã. n enĩ
fas erat offendere illos. cum ꝙbꝰ inscoł ab infantia

Expanded text:
instanter persuasit. Ad hanc fateor suasionem animus meus in dubio pependit, incertus an scriberet an obmutesceret. Vires enim ingenii tanto operi minime sufficere considerabam. Sed alia de parte petitioni sodalium obviare formidabam. Neque enim fas erat offendere illos, cum quibus in scholis ab infantia
Abbreviated transcription (Latin):
uictũ arripui. cogitatis historiam p̃dicti uoliu̾s
uersib texe. studensq de ipã littera ãsallegorias
elic̾e̾. tanquam nucleũ de testa. gͣnum de palea.
Mel decera ignem de fumo. medullã dehordeo.uiͣ
de acino. inquooꝑe. ista studui desudare ut uideaᷤ
tam cũ moysis ad amante floreseccłie cũ herbis sy
porro uisumẽ ⁊ mͥ huic libro uixͣ oꝑis tenorem
ħ nͣ congruent̃ impone̾ aurora. nͨ in mĩto. sicut
diei ad eẽ testatur refert: sic iliber iste tenebras
umbraꝵ iueteris legis obscuritates discutiens
uitati fulgore ⁊ allegoriaꝵ scintilł micantib
totus resulgurat. Uł ideo oerte tam clari noĩs
maiestate paginã hẽ insigniui qr sic̃ angelus
teste hystoria qm̃ ꝑcͣro. p luctam̃ nocturnũ
locutꝰ est ad ia cob dicens dimuteme aurora est.
me aurora est. qͣsi di catur finem huic oꝑi
cui ⁊iueritatis fulgor patenter illuxit.

Expanded text:
unctum arripui, cogitans historiam Genesis versibus texere, studensque de ipsa aliquas allegorias elicere, tanquam nucleum de testa, granum de palea, mel de cera, ignem de fumo, medullam de ordeo, vinum de azymo. In quo opere ita studui desudare, ut videas tam cum Moysi adamante, flores Ecclesiae cum herbis SynPorro visum est etiam huic libello juxta operis tenorem hoc nomen congruenter imponere: Aurora. Nec immerito. Sicut diei adesse testatur; sic et libellus iste tenebras umbrarum et veteris legis obscuritates discutiens veritatis fulgore et allegoriarum scintillulis micantibus totus refulgeat. Vel ideo certe tam clari nominis majestate hanc paginam insignivi, quia sicut angelus, teste historia quam percurro, post luctamen nocturnum locutus est ad Jacob: Dimitte me, aurora est, me, Aurora est, quasi dicatur, finem impono cui, et veritatis fulgor patenter illuxit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ridiclo debent seria nr̃a legi.
C rdo sr̃ nacuo ñ ĩdulgẽ labon
C redo lecton credo ualere mͥ.
Consonanã cũ sint fidĩnr̃ꝙ saluti.
H ec ego ñ alio ducor amore loꝗ
H is ego fraĩnũ mĩtis mͥ uenor amorẽ.
H icc ego munificẽ uenõ hab̾e dm̃.
D a tua facta ds̃ ũ ꝓsequã ore fideli.
E t sit smo tuus uatis ĩ ore tui.
Tugressus dispone mõs tu pectꝰ ad auge.
Tu sñsus aꝑi. tu plue uba michi
P orro sit hic mecũ ꝗ se fidĩ ꝓfitet᷑.¬
G esse receptorẽ xp̃icolãꝙ tuũ.
M itologi cedãt : ap̃gignasia uatũ.
Hoc hãnt pͥmũ p̃cipuũq locũ.
H ic ⁊ enĩ figens ocłm simł ire uidebit.
G rãmaticos apices eloꝗũꝙ sacrũ.
H ic adhibens studiũ uixta oẽ genꝰ iatini.
Discendi inueĩet elicietq modũ.
E rgo poeraꝵ potiꝰ qͣ dc̃a canora.
H ec tͥ ꝑpõi turba scolaris ama.
H ic tibi magna seges ũ ꝗ semel ĩ spic̃ si.
P smũ descendit pꝰ ea nemo neget.
S i frĩ possit inuide pace nia.

Expanded text:
Ridiculo debent seria nostra legi. Credo supervacuo non indulgere labori. Credo lectori, credo valere mihi. Consona nam cum sint fidei nostraeque saluti. Haec ego non alio ducor amore loqui. His ego fraternum meritis mihi venor amorem. His ego munificum venor habere Deum. Da, tua facta, Deus, ut prosequar ore fideli Et sit sermo tuus vatis in ore tui. Tu gressus dispone meos. Tu pectus adauge. Tu sensus aperi. Tu plue verba mihi. Porro sit mecum, qui se fidei profitetur Esse receptorem, Christicolamque tuum. Myntologi cedant, et apud gymnasia vatum Hic habeant primum praecipuumque locum. Hic rerum figens oculum simul ire videbit Grammaticos apices, eloquiumque sacrum. Hic adhibens studium juxta genus omne Latinum Dicendi inveniet elicietque modum. Ergo poetarum potius quam dicta canora Hic tibi proponi turba scholaris ama. Hic tibi magna seges ubi qui semel inspicit, et si Primo discredit, postea nemo neget. Si fieri possit, invide, pace tua.
Abbreviated transcription (Latin):
REQ¶NS Sodalium mõ¬
Ñ petitio. cũ qb ẽusando flores
infantie cxogi. ut librũ genesco
stilo metͥto depingerẽ.⁊ iñ aliqs al¬
legonas eligerẽ ĩ stant ꝑ su asit.
IAdhãc fateõ ꝑsuasiõe. aius mẽ ĩ
dubio pependit. ĩ cẽtꝰ an scͥbet an
obmutescẽt. Uies siqd̾e ĩ gemi tã¬
to opiminime sufficẽ ꝯsidabã. S a¬
lia d̾ pate petctior sodaliũ ob are
fomidalũ. Neq n fas eiat offende

Expanded text:
requens sodalium meorum petitio, cum quibus conversando florem infantiae exegi, ut librum Geneseos stylo metrico depingerem, et inde aliquas Allegorias elicerem, instanter persuasit. Ad hanc fateor suasionem animus meus in dubio pependit, incertus an scriberet an obmutesceret. Vires enim ingenii tanto operi minime sufficere considerabam. Sed alia de parte petitioni sodalium obviare formidabam. Neque enim fas erat offende
Abbreviated transcription (Latin):
frna cantate deuictꝰ opus ĩtuctũ ã¬
ripui. ⁊ cogitans ystoniã genesis uii.¬
b texert. studẽs de ipa litta aliquas alleN¬
nias dicẽ. ⁊ tã ꝗnucleũ de testa. gͣnũ o̾ pa¬
leo. mel d̾ cera. ignẽ d̾ fumo. uinũ d̾ agto¬

Expanded text:
rna charitate devictus, opus injunctum arripui, cogitans historiam Genesis versibus texere, studensque de ipsa aliquas allegorias elicere, tanquam nucleum de testa, granum de palea, mel de cera, ignem de fumo, medulla
Abbreviated transcription (Latin):
res s ĩ nuꝑ nati. qui ñ hñt dis¬
cretionẽ boni ⁊ mali. pp̃ pͥmã
p̾uaricationẽ. ꝑtinẽt ad regñ
diaboli nͥ gr̃a dei eruant᷑
nire. Nemo cognoscere si ne
filiũ młi pat̃. neq patrẽ qͥs

Expanded text:
ti, qui non habent discretionem boni et mali, propter primam praevaricationem pertinent ad regnum diaboli, nisi gratia Dei eruanturnire, nemo cognoscere sine Filium nisi Pater, neque Patrem quis
Abbreviated transcription (Latin):
pectatis. Custodite
sumũt ⁊ qui pͣuis
dogmatib glam ĩcor¬
ruptibił dei ĩ simili¬
tudinẽ corruptibiliũ
rer̃ mutant. auaricia

Expanded text:
ernam exspectatis, custodite sumunt, qui pravis dogmatibus gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem corruptibilium rerum mutant.
Abbreviated transcription (Latin):
Ostensa esficatia orõiis ostã¬
dit quanti sit meriti ꝓ frĩb
o. rare. ⁊ ad sospitatem re¬
uocare ut qui in suꝑiore
parte alingua nr̃a. mali¬
gnam ⁊ ociosam locutio¬
nem remouit. infine e¬
płe quid loqui debeamꝰ
ostenderet. Oremꝰ ⁊ psal¬
lemꝰ quociens adu̾sis pul¬
samũr. Peocata ꝯfiteam
ꝓinuicem oremꝰ ut sal¬
uemur. ꝓ salute ꝓrimo¬
rũ. ñsolum temporall
s potiꝰ et̾na. En enim ẽ

Expanded text:
Ostensa efficacia orationis, ostendit quanti sit meriti pro fratribus orare, et ad sospitatem revocare, ut qui in superiori parte a lingua nostra malignam et otiosam locutionem removit, in fine Epistolae quid loqui debeamus, ostenderet. Oremus, et psallamus, quoties adversis pulsamur, peccata confiteamur, pro invicem oremus ut salvemur: pro salute proximorum non solum temporali, sed potius aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
reputans se ñ posse facere si¬
milia tanto ꝓpħe. qui curru
igneo rapi meruio ad celos
ꝯsulte de euis orõne locuturꝰ
ab humilitate inchoauit simił
firmꝰ. auidã pascit᷑ mente in¬
firmꝰ uniꝰ mulierołe minis ex¬
teritus. fugit ꝑ deserta.¬

Expanded text:
reputans se non posse dicere similia tanto prophetae, qui curru igneo rapui meruit ad coelos . Consulte de ejus oratione locuturus, ab humilitate inchoavit, dicennfirmus a vidua pascitur , mente infirmus, unius mulierculae minis exterritus fugit per deserta
Abbreviated transcription (Latin):
Chelion consũmatio. hii sunt
ad consũma plemu nͣtellectus
ꝑduperunt hii m̃ito eufrater
⁊ de bethleem uida ortisunt
qui celestipane saciati ꝑ p̃cli¬
cationem euͣngłu fructum p̃¬
dicationis collegerunt. eufra¬
teus enimfrugifer. bethleem
domus panis. udas confessio. Uñ¬

Expanded text:
Chelion, consummatio. Hi sunt ad consummationem pleni intellectus perduxerunt. Hi merito Ephrathaei et de Bethlehem Juda orti sunt: qui coelesti pane satiati per praedicationem Evangelii fructum praedicationis collegerunt. Ephrathaeus enim frugifer, Bethlehem domus panis, Juda confessio in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ c̃. Quan quidam
decalogum intlłi¬
gunt. ⁊ uxorem eius
sinagogam. ⁊ luos
filios regalem hono¬
rem sacerdotalem.
qui non solumit
acquirebant sieut

Expanded text:
homo. Quem quidam Decalogum leggunt, et uxorem ejus synagogam, et duos filios, regalem honorem et sacerdotalem: qui non solum inuirebant, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tra ułaprincipio
hic est chorus ꝓpłu¬
rum ꝑ quos de fe¬
nestra primum fi¬
dei lumen in orbẽ¬
ꝓcessit. qui ĩ ueri

Expanded text:
a principio. Hic est chorus prophetarum per quos de fenestra primum fidei lumen in orbocessit: qui etiam veri
Abbreviated transcription (Latin):
Popter paucitatem spiritaliũ
doctoꝵ quib inclicandi datur
auctoritas facta est fames ũbi
dei qñ ler eciam ꝑuidaicas tra

Expanded text:
opter paucitatem spiritualium doctorum quibus judicandi datur auctoritas, facta est fames verbi Dei, quando lex etiam per Judaicas tra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ c̃.Quem quidam¬
gunt. ⁊ uxorem eus
sinagogam. ⁊ duos
filios regalem hono¬
rem sacerdotalem.
qui non solumiti
acquirebant sieut
nis factum est.

Expanded text:
 Quem quidamigunt, et uxorem ejus synagogam, et duos filios, regalem hono sacerdotalem: qui non solum in uirebant, sicut aliorum factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
contextio interrũperet᷑. Hoꝵ aute᷑ duoꝵ spe-¬
cialiter filiꝰ dr: quia unꝰ primꝰ inter patarchaᷤ.
alter inter reges: ad quos facta ẽ de xp̃o reꝓmł.¬
sio. Nud as genuit phares a. zaram de thamar.
reprehendit: ut qui ꝓpter peccatores ueni¬

Expanded text:
contextio interrumperetur. Horum duorum specialiter dicitur Filius: quia unus primus inter patriarchas, alter inter reges ad quos facta est de Christo promiss autem genuit Phares et Saram de Thamar.  reprehendit, ut qui propter peccatores ven
Abbreviated transcription (Latin):
um uerbu duplic̃e
habet significatio¬
nẽ. Aliquando em̃
tẽporales motꝰ scd̾m
analogiã alioꝵ uerborũ
designat. Ideo & substan¬
in principio erat uerbu.
quasi. in pat᷑ subsistit filiꝰ.¬

Expanded text:
 duplicem habet significationem: aliquando enim, temporales motus, secundum analogiam aliorum verborum, designat, ideo etiam substanIn principio erat Verbum. Quasi diceret: In patre subsistit
Abbreviated transcription (Latin):
nte quã conuenirent:
non qͦd postea conuene.¬
rint. ut si dicerẽ ante¬
qua penituerit. morte pre¬
uentus est. non qͥ postea.

Expanded text:
ntequam convenirent. Non quod postea convenerint: ut si diceremus antequam poenituerit, morte praeventus est. Non quod postea
Abbreviated transcription (Latin):
ur ñ & iosepl cũ maria uiuentꝰ i magis
esse phibetur. Ne aliqua malę suspicionis
occasio daret᷑ gentib que primitias suas
statim nato saluatore ad eũ ad orandum
miserunt.

Expanded text:
ur non et Joseph cum Maria inventus est a Magis? Ne aliqua inde malae suspicionis occasio daretur gentibus, quae primitias suas statim nato Salvatore ad eum adorandum miserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbauerat fidem eorũ & ueritatẽ.
In quib uidit de esse aliqua ges¬
tarũ rerũ hystorie & ea maxime
quȩ dñs gessit primo predicatio.¬
nis suȩ tempore: scilicet ante¬
quã ioħs baptista elauderetur
in carcere. Hȩc ergo quasi omis.¬
sa ab illis scribit ioħs. quȩ fecit
nsc antequã ioħs traderetur. s
maxime diuinitatẽ xp̃i & myste
riũ trinitatis cõmendare ei traiit

Expanded text:
probaverat fidem eorum et veritatem probaverat fidem eorum et veritatem in quibus deesse vidit aliqua gestarum rerum historiae, et ea maxime quae Dominus gessit primo praedicationis suae tempore, scilicet, antequam Joannes Baptista clauderetur in carcere. Haec ergo quasi dimissa ab illis, scribit Joannes quae fecit Jesus antequam Joannes traderetur, sed maxime divinitatem Christi et Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
di absq adminiculo scribendi. esꝙ
adͥ ultima domiciani p̃dicauit tp̃a
ẜ occiso domiciano cũ ꝑmittente
derua de exilio redisset ephesũ.
cõpulsus ab ep̃is asye de coęterna
patri diuinitate xp̃i scripsit ad¬
uersus herereticos. qui eo absentȩ¬
de merito in figura qͥttuor anima-¬
liũ. aquile uolanti cõparat᷑. quȩ
uolat altius cęteris auib & solis
radios in reuerberatis aspicit lu¬
minib. Cȩteri qͥppe eugłistȩ qͥ
lia eiꝰ facta quȩ gessit in homine suf.¬
ficienter exponunt. & de diuinitate
pauca dixerunt. quasi animalia gssi.¬
bilia cũ dño ambulant in terra: hic
autẽ pauca de tẽporalib eiꝰ gestis
edisserens. sed diuinitatis potentiã
sublimius contemplans. cũ dñꝗ
adcȩłu uolat. Qui enĩ supra pec.¬
tus dñi in cena recubuit: cȩlestiᷤ
haustu sapientiȩ cȩteris excellentiꝰ
de ipso dñici pectoris fonte pota¬
uit. Legerat si quide eugłista¬
eugłm trium eugłistarũ: & ap¬

Expanded text:
Dei absque adminiculo scribendi usque ad ultima Domitiani praedicavit tempora. Sed occiso Domitiano, cum permittente Nerva de exsilio redisset Ephesum, compulsus ab episcopis Asiae de coaeterna Patri divinitate Christi scripsit adversus haereticos, qui eo absentede merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur, quae volat altius caeteris animalibus, et solis radios irreverberatis aspicit luminibus. Caeteri quippe evangelistae, qui alia ejus facta, quae gessit in homine sufficienter exponunt, et de divinitate pauca dixerunt, quasi animalia gressibilia, cum Domino ambulant in terra. Hic autem pauca de temporalibus ejus gestis edisserens, sed divinitatis potentiam sublimius contemplans, cum Domino ad coelum volat. Qui enim supra pectus Domini in coena recubuit, coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de ipso Dominici pectoris fonte potavit. Legerat siquidem evangelia trium evangelistarum, et ap
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in presentia sit fidelib subdit.
Eoce ego uobiscũ sũ.o.d. Quod apłis ꝑ
suocessiones uniuersali eccłȩ promittit᷑.
Nota. quod usꝙ infinẽ scłi non sumt de¬
futuri. qui diuina mansione sint digni.

Expanded text:
enti sit fidelibus, subdit: Ecce ego vobiscum sum, etc. Quod apostolis per successiones universali Ecclesiae promittit. Nota quod usque in finem saeculi non sunt desituri qui divina mansione sunt digni.
Abbreviated transcription (Latin):
ocete õs g. Congruus ordo.
Primo enĩ docendus est auditor
deinde fidei sacramentis mibuendꝰ:
tunc ad seruanda mandata instituendus:
quia nsi prius anima fide recipiat. non
est dandus baptismus: nec ualet baptismo¬

Expanded text:
ocete. Congruus ordo. Primo enim docendus est auditor. Deinde fidei sacramentis imbuendus, tunc ad servanda mandata instruendus. Quia nisi prius anima fidem recipiat, non est dandus baptismus, nec valet
Abbreviated transcription (Latin):
tiã samaritanoꝵ repͥmit.
qr putabant se ñ minoris
religionis fuisse quã iudeos. Loqͥt᷑
credunt. Unde ait. Uos adoratis pa
trẽ quẽ nescitis: qr nullus adorat
patrẽ isi filiũ ad oret. ꝑ quẽ ad pa.¬
tris notitiã uenit᷑. s nos scimꝰ filiũ.
⁊ ꝑ filiũ patrẽ. Unde sequitur. qr

Expanded text:
tiam Samaritanorum reprimit, qui putabant se non minoris religionis fuisse quam Judaeos. Loquitcredunt; unde ait: Votrem quem nescitis, quia nullus adorat Patrem, nisi Filium adoret; per quem ad Patris notitiam venitur; sed nos scimus Filium, et per Filium Patrem. Unde sequitur: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
minori ętate dñr uiri: quia sunt legi.¬
tum. Post lapsũ enĩ hominis. ex decre.¬
to d̾i naturalit̃ regit᷑ illa etas: non
ad ȩterna s ad ista tẽporalia appe¬
tenda si mulcent: un tanda si offendt᷑.¬

Expanded text:
minori aetate dicuntur viri, quia sunt legitimi. Post lapsum enim hominis et decreto Dei naturaliter regitur illa aetas, non ad aeterna, sed ad ista temporalia appetenda si mulcent, vitanda si offend
Abbreviated transcription (Latin):
docens nulłu debere sã¬
nisi uirilis ecatis. Sic ioseph
t̾cenariꝰ. regim̃ egỹpti suscq
darid regĩi ea ȩtate inchi
inzechiel ꝓphetiã ꝓmeruit
Uenit usc his causis. ut bap¬

Expanded text:
ens nullum debere sacnisi utilis aetatis. Sicut Joseph tricenarius regnum Aegypti suscepit. David regnum ea aetate inchoavit: Ezechiel prophetiam promeruit. Venit Jesus his de causis ut bap
Abbreviated transcription (Latin):
tione colligimꝰ. ante sex dies paschȩ
uenit dñs in bethaniã: ibiꝙ factũ ẽ
illud conuiuiũ ubi de ungento precioso
fit cõmemoratio. Inde uenit inrosolimã
sedens suꝑ aselłu: deinde gerunt᷑ ea quȩ
ad diem quo ista om̃ia gesta atꝙ dicta
st̃: intelligimꝰ etiã euangłistis ñ cõmemo¬
rantib consumptũ ẽe quãtriduũ. ut occꝰ¬
reret eis quẽ ante biduũ paschȩ matħs¬

Expanded text:
 ante sex dies Paschae venit Jesus in Bethaniam, ibique factum est illud convivium, ubi de unguento pretioso fit commemoratio. Inde venit Hierosolymam sedens super asellum; deinde postea geruntur ea quae ad diem quo ista omnia gesta atque dicta sunt, intelligimus etiam evangelistis non commemorantibus consumptum fuisse quatriduum, ut occurreret dies quem ante biduum Paschae Mat