comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possũt inilla ꝓuĩcia quadegũt aut q̃ iuliꝰ uniꝰ coloris cõpara¬
ri potest uidelic& burella. Quod milites remanẽtes tatũ alba habeãt.
ulli gͦ concessũ ẽ candidas clamides defferre aut alba pallia
pelles aut pelliciã. ł aliquid tale qd̾ ad usũ corporis ꝑtineat

Expanded text:
possunt in illa provincia qua degunt, aut quod vilius unius coloris comparapossunt in illa provincia qua degunt, aut quod vilius unius coloris comparari potest, videlicet burella. XXII.-- Quod milites remanentes tantum alba habeant. Nulli ergo concessum est candidas chlamydes deferre, aut alba palla les perenniter, aut pelliciam, vel aliquid tale, quod ad usum corporis pertineat,
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat. P rocurator huiꝰ minist̾ĩi ꝑ ingili cura ħ uitare p̃sumat
ne ninis longa aut nimis curta s mẽsurata ipsis utẽtibus
scđm unnꝰ cuiꝰq quãtitatẽ. suis fr̃ibꝰ tribuat. Accipientes itaq
noua. uet̾a semꝑ reddant inp̃senti reponẽda incimera. uł ubi
fr̃s cuiꝰ ẽ minist̾iũ decreu̾it ꝓpt̃ armig̾os ⁊clientes ⁊ quãdoq¬
ꝓpauꝑibus. Quod famuli alba uestim̃ta.i. pallia non habeant.
oc nẽpe qd erat in donio dĩ ac suoꝵ militũ tẽpli siñ disere¬
tiõe ac cõc̾ilio comunis capituli ob nxe cõtͣ dicimiꝰ ⁊ fũditꝰ
quasi quoddã uiciũ peculiare amputari p̃cipimꝰ. h abebant
eñi famuli ⁊ armigeri alba uestim̃ta unde eueniebãt dãpnam¬
dicẽtes se ẽẽ detẽplo cũ suit demũdo. Hi nẽpe tãtas contume
rima scandala oriri inde suꝑbiendo fecer̃t. Habeãt gͥ assidue
nigͣ S si talia nõ possũt inuenire: habeãt qualia inuenire

Expanded text:
aleat. Procurator hujus ministerii pervigili cura hoc vitare praesumat, ne nimis longa aut nimis curta, sed mensurata ipsis utentibus, secundum uniuscujusque quantitatem, suis fratribus tribuat. Accipientes itaque nova, vetera semper reddant in praesenti, reponenda in camera, vel ubi frater, cujus est ministerium, decreverit, propter armigeros et clientes, et quandoqhabeant. Hoc nempe, quod erat in domo Dei ac suorum militum Templi, sine discretione ac consilio communis capituli, obnixe contradicimus, et funditus quasi quoddam vitium peculiare amputare praecipimus. Habebant enim olim famuli et armigeri alba vestimenta, unde veniebant damna imdicentes se esse de Templo, cum sint de mundo. Hi nempe tantas contumelrima scandala oriri inde superbiendo fecerunt. Habeant igitur assidue nigra: sed si talia non possint invenire, habeant qualia inveniri
Abbreviated transcription (Latin):
dicã burella. Omñibꝰ aut̃ militibꝰ ꝓfessis in ueme. ⁊ inestate
sifieri potest albã uestim̃ta cõcedimꝰ ut qui tenebrosã intã
pꝰposuert. ꝑliquidã ⁊ albã suo cõditori se reconciliari agno¬
cunt. Quid̾ albedo nisi integͣ castitas: Castitas securitas
m̃tis sanitas corꝑis ẽ. Nisi it unꝰqͥsq miles castꝰ ꝑseu̾au̾it.
ad ꝑpetuã reqͥem ueiure ⁊ dm̃i ude. nõpot̾it. Testante paulo¬

Expanded text:
burella. Omnibus autem militibus professis in hieme et in aestate, si fieri potest, alba vestimenta concedimus, ut qui tenebrosam vitam postposuerint, per liquidam et albam suo conditori se reconciliari agnoscant. Quid albedo, nisi integra castitas? Castitas securitas mentis, sanitas corporis est. Nisi enim unusquisque miles castus perseveraverit, ad perpetuam requiem venire,
Abbreviated transcription (Latin):
gularit̃ ⁊ ordinate considare. possit᷑. uinbarba ac grenonibꝰ eadẽ re¬
gula indeclinabilit̾ obseruet᷑ ne. suꝑ fluitas aut ficicie uitiũ ibi¬
denotetur. Derostris ⁊ laqueis
e rostris ⁊ laqueis manifestũ ẽ. etiã gentili. ⁊cũ ab hominabile hoc
om̃ibꝰ agnoscat᷑. ꝓhibemꝰ ⁊ cõtraticimꝰ ut aliqͥs ea nõ habeat immo
p̾sus cireat. A liis aut̃ ad tẽpꝰ famulãtibꝰ rostra ⁊ laq̃os ⁊ capilloꝵ.

Expanded text:
t ordinate, considerare possint; et in barba, et in grennionibus eadem regula indeclinabiliter observetur, ne superfluitas, aut facetiae vitium denotetur. XXIX.-- De rostris et laqueis. De rostris et laqueis manifestum est esse gentilitium. Et cum abominabile hoc omnibus agnoscatur, prohibemus et contradicimus, ut aliquis ea non habeat, imo prorsus careat. Aliis autem ad t
Abbreviated transcription (Latin):
S mitis itaq completis. ad stratũ ire oportet. Fr̃ib gͥ a cõple¬
toriis exeuntil nulla sit ademio cinquã loqui inpublico. nisi¬
maxima urcessitate cogente. Armigero autẽ suo que dicturus ẽ
lenit dicat. Est uͦ forsitan ut uitali inter uallo ub de comple¬
toriis ereuntibꝰ maxima necessitate. cogente demilitari nego¬
tio. uł destatu domus ur̃e quia dies ad hoc nb suffice nõ credi¬
tur cũquadã fr̃um parte ipsũ magistrũ uł illũ eui domꝰ do¬
minũ pꝰ magistrũ ẽ creditũ oporteat loqͥ. Hoc uit ita fieri
iubemꝰ ideo quia scͥptũ ẽ: uimulti loquio nõ effugies peccatũ
Et alibi. Mors nuta inmanibꝰ lingue. millo collo quio scum¬
litates ⁊ uerba ociosa acrisum mouentia om̃mo ꝓhibemꝰ. Et
uł adlectulos euntibꝰ dñicã orationẽ. si aliqͥs quid stultũ lo
utꝰ ẽ cũ humilitate ⁊ puritatis deuocione. dic̾e iubemꝰ.¬

Expanded text:
Finitis itaque completis ad stratum ire oportet. Fratribus igitur a completoriis exeuntibus nulla sit denuo licentia loqui in publico, nisi necessitate cogente; armigero autem suo quae dicturus est, leniter dicat. Est vero forsitan ut in tali intervallo vobis de completorio exeuntibus, maxima necessitate cogente, de militari negotio, aut de statu domus nostrae, quia dies ad hoc vobis sufficere non creditur, cum quadam fratrum parte ipsum magistrum, vel illum cui domus dominium post magistrum est debitum, oporteat loqui. Hoc autem ita fieri jubemus, et ideo quia scriptum est: In multiloquio non effugies peccatum , et alibi: Mors et vita in manibus linguae . In illo colloquio scurrilitates et verba otiosa ac risum moventia omnino prohibemus, et vobis ad lectulum euntibus Dominicam orationem, si aliquis quid stultum est locutus, cum humilitate et puritatis devotione dicere jubem
Abbreviated transcription (Latin):
ua abstinẽtia in cõmuni prandio int̾misceat᷑. Hoc aũt uiste
iudicamꝰ ut unꝰ quisq miles ac fr̃ equalẽ. ⁊eqͥpollẽtẽ uim m̃¬
surã ꝑ se solꝰ habeat. Ut aliis dieb duo ł ta leguminũ fercula sufficiat
Ltis namq diebꝰ uidelic seda ⁊ quarta frã necño ⁊ silb̾o
duo aut tria leguminũ uelalioꝵ ciboꝵ. fercula aut ut ita
mꝰ. ut forte. qui ex uno nõpotuit ed̾e: exalio reficiatur:
mota in firmoꝵ inbecillitate semel susfic̾e̾ affesto om̃niũ sc̃oꝵ
usq inpascha. nͥ dies natalis domini. adfestũ sc̃e marie: aut
apłoꝵ euen̾it : collaudamꝰ. Alio uͦ tp̃r nisi gn̾ale ieuiniũ fit
bis reficiantur. P ost refecciõe sẽꝑ gr̃as referant.
ost prãdiũ uͦ ⁊cenã semꝑ in eccłam si ꝓpe ẽ uł si ita nõ ẽ

Expanded text:
va abstinentia in omni prandio intermisceatur. Hoc autem juste va abstinentia in omni prandio intermisceatur. Hoc autem juste judicamus, ut unusquisque miles aut frater aequalem et aequipollentem vini mensuram per se solus habeat. XII.-- Ut aliis diebus duo aut tria leguminum fercula sufficiant. Aliis nam diebus, videlicet secunda et quarta feria, necnon et Sabbato, duo aut tria leguminum vel aliorum ciborum fercula, aut, ut ita teneri jubemus, ut forte qui ex uno non potuerit edere, ex alio reficiatur. mota infirmorum imbecillitate, semel sufficere a festo Omnium Sanctorum usque in Pascha, nisi natalis dies evenerit, collaudamus. Alio vero tempore, nisi generale jejunium evenerit, bis reficiantur. XIV.-- Post refectionem semper gratias referant. Post prandium vero et coenam semper in ecclesiae, s
Abbreviated transcription (Latin):
Panẽ tuũ cũ silentio manduca. Et psalusta uos animare
deba dicẽs Posui ori nieo custodiã. idẽ aput me delib̾aui ut
nõ delinquerẽ in linga : id ẽ custodiui osineũ nemale loq̃re:
⁊ prãdio ⁊ cena semꝑ sit sc̃a lec tio recitata. De leccione¬
Si eñi dñm diliginiꝰ salutifera eiꝰ uerba atq p̃cepta inten¬
tistissima aure desidare. debemꝰ. Lec tor aũt lectionum
uob̾ indic& tene̾ silentium: De carnis refeecione
niũ euem̾t ut es catmũ retrahat᷑: in crastino habundantrr
ub̾ impẽdatur. Die aut̃ dñoo om̃ibꝰ militibꝰ ac fr̃ibꝰ remanẽ¬
tibꝰ. necnõ ⁊ capellanis. duo fercula dari inhonore sc̃ẽ. re¬
siurec tionis : bonũ udoneũ nb indubitant᷑ uidet᷑. Aliiaũt
iudelic& arnugori ticdientes uno cõtenti cũ gr̃aꝵ ae tionei
ꝑmaneant. Qualiter maudiscate milites debent¬
oportet. ⁊ut sollert̃ unus de alt̾o ꝓuideat ne asꝑitas uite ł furti¬

Expanded text:
Panem tuum cum silentio manduca . Et Psalmista vos animare debet, dicens: Posui ori meo custodiam, id est apud me deliberavi, ut non delinquerem in lingua , id est, custoena semper sit sancta lectio recitata. Si Dominum diligimus, salutifera ejus verba atque praecepta intentissima aure desiderare debemus. Lector autem lectionum vobis indicat silentium. X.-- De carnis refectione. In nium evenerit, ut esus carnium retrahatur, in crastino abundanter vobis impendatur. Die autem Dominico omnibus militibus remanentibus, nec non capellanis, duo fercula in honorem sanctae resurrectionis bonum et idoneum indubitanter videtur. Alii autione permaneant. XI.-- Qualiter manducare milites debeantoportet, ut solerter unus de altero provideat, ne asperitas vitae, vel furti
Abbreviated transcription (Latin):
deba& arare: ⁊ qui triturat. inspe fruct᷑ ꝓcipiendi. Quis gͦ omilite᷑
hic tam stupendꝰ eiror. quis furor hic tani nõferñdꝰ. tantis sumptibꝰ
ac laboribꝰ militare : stipñdus uͦ nullis nͥ aut mortis aut criminis :
oꝑitis equos sericis. ⁊ pendulos nescio quos parnielos loricis suꝑ in¬
duitis. Depingitis astas. clipeos. ⁊ sellas. frena ⁊ ealearia. auro argento.
genꝰq circun oruatis ⁊ cum tãta pompa pud̾ndo furore ⁊mpudendi
stupore admortẽ ꝓpatis : Militaria s̾ ħ insigna ac muliebria potius
ornam̃ta: i lumꝗd fortis hostis muero reuebit᷑. aurũ. gẽmis parc&
sericã penetrare. nõ pot̾it : Deniq qd̃ ipsi sepus cerciꝰq exꝑinuni ta
ẽẽ p̃cipue. necessaria p̾hianti. ut scilic streuuus industrisq miles ⁊

Expanded text:
debet arare; et qui triturat, in spe fructus percipiendi . Quis ergo, o milites, debet arare; et qui triturat, in spe fructus percipiendi . Quis ergo, o milites, hic tam stupendus error, quis furor hic tam non ferendus, tantis sumptibus ac laboribus militare, stipendiis vero nullis, nisi aut mortis, aut criminis? Operitis equos sericis, et pendulos nescio quos panniculos loricis superinduitis; depingitis hastas, clypeos et sellas; frena et calcaria auro et argento, gemmisque circumornatis: et cum tanta pompa pudendo furore et impudenti stupore ad mortem properatis. Militaria sunt haec insignia, an muliebria potius ornamenta? Numquid forte hostilis mucro reverebitur aurum, gemmis parcet, serica penetrare non poterit? Denique, quod ipsi saepius certiusque experimini, tria esse praecipue necessaria praelianti, ut
Abbreviated transcription (Latin):
namq ꝯgredis tu qui militiã militas secularẽ timẽdũ om̃ino. neaut
occidas hostẽ quidẽ incorpr̃. te uͦ in am̃a : aut forte tu occidari ab illo
causa nõ bona. Unt̾ntio nõ recta p̃cesserit. Si inuolũtate alte¬
rũ occid̾ndit potuis occidi nõ cõtig̾it. morieris homicida. Quod si
p̃uales. ⁊ uoluptate supandi ł uindicandi forte occidis hominẽ. inuiꝰ
honneida. Non aũt expedit siũ mortuo. siũ uiuo. siũ uictori. siũ
uicto eẽ homicidã. Infelix inctoria qua suꝑans hominẽ subeũ¬
bis uicio. ⁊ira tͥ aut suꝑbia dñante frustra głaris d hominẽ suꝑato
E st tam̃ qui nec ulciscendi zelo. nec uĩcẽdi tippo. s tantũ euadñdi
remedio int̾ ficit hominẽ: s hanc quidẽ bonã dix̾im uic toriam:
cũ d̾ duobꝰ malis incorp̃r quã inaĩa leuius sit. Non aut̃ quia corpꝰ

Expanded text:
namque congrederis tu, qui militiam militas saecularem, timendum omnino, ne aut namque congrederis tu, qui militiam militas saecularem, timendum omnino, ne aut occidas hostem quidem in corpore, te vero in anima: aut forte tu occidaris ab illocausa non bona, et intentio non recta praecesserit. Si in voluntate alterum occidendi te potius occidi contigerit, moreris homicida. Quod si praevales, et voluntate superandi vel vindicandi forte occidis hominem, vivis homicida. Non autem expedit sive mortuo, sive vivo; sive victori, sive victo, esse homicidam. Infelix victoria, qua superans hominem, succumbis vitio. Et ira tibi aut superbia dominante, frustra gloriaris de homine superato. Est tamen qui nec ulciscendi zelo, nec vincendi typho, sed tantum evadendi remedio interficit hominem. Sed ne hanc quidem bonam dixerim victoriam: cum de duobus malis, in corpore quam in anima mori levius sit. Non autem quia corpu
Abbreviated transcription (Latin):
q adeo liquet ẽẽ in solitũ : In pauidꝰ ꝓfecto miles ⁊ om̃i exparte se¬
curꝰ ꝗ ut corpꝰ ferro sic animꝰ fid̾i lorica uiduit᷑. Utriꝰq nimirũ muni¬
tus armis: nec demonẽ timet nec hominẽ. Nec uͦ mortẽ formidat
solui ⁊ ẽẽ cũ xp̃o. Hoc eñi meliꝰ. Securi gͦ p̃cedite milites ⁊ intre¬
replicantes. siue uiuimꝰ siue morim̃ dm̃ sumꝰ. Quã głosi reu̾tunt᷑
uictores dep̃lio qͣmbeati moriunt᷑ mr̃es inp̃lio. Gande fortis atbleta
uire ĩponit᷑. Nlam sibati qui in dño moriũt᷑. nõ multomagis qui pro
rit sine. dubio inconspertu dñi mors scõꝵ eiꝰ. Cet̾um inbello tã¬
to ꝓfecto p̾ciosior quãto ⁊ głosior. Ouita secura. ubi pura. cõscien
tia. atq ad duplici illo ꝑicło ꝓrsus lib̾a qd̃ id homunũ genꝰ solet
freq̃nt̃ piclitari ubi dum tarat.xꝰ. nõ ẽ causa militandi. Quotiẽs

Expanded text:
quod adeo liquet esse insolitum? Impavidus profecto miles, et omni ex parte sequod adeo liquet esse insolitum? Impavidus profecto miles, et omni ex parte securus, qui ut corpus ferri, sic animum fidei lorica induitur. Utrisque nimirum munitus armis, nec daemonem timet, nec hominem. Nec vero mortem formidat, solvi, et esse cum Christo: hoc enim melius. Securi igitur procedite, milites, et intrereplicantes: Sive vivimus, sive morimur, Domini sumus . Quam gloriosi revertuntur victores de praelio! quam beati moriuntur martyres in praelio! Gaude, fortis athleta, jure praeponitur. Nam si beati qui in Domino moriuntur, num multo magis qui pro rit sine dubio in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Caeterum in bello tanto profecto pretiosior, quanto et gloriosior. O vita secura, ubi pura conscienttia, atque a duplici illo periculo prorsus libera, quo id hominum genus solet, frequenter periclitari, ubi duntaxat Christus non est causa militandi. Quoties
Abbreviated transcription (Latin):
dine manꝰ sue tenebraꝵ pͥncipes exturbauit: inde ⁊modo ipsoꝵ.
satellites filios diffidñtie inmanu fortiũ suoꝵ dissipatos ert̃mince
fatiens. ⁊̃ nũc redẽptionẽ. plebi sue: rursũ. erigens cormi salutiꝰ
nb̾: indono dauit pueri sui. Nouũ inqͣm militie genꝰ iscłis inex¬
ꝑtum. qͣ gemino parit̃ conflic tu atq infatigabilit̃ decertat᷑ tũ adu̾¬
sus carnẽ ⁊ sanguinẽ: tũ contͣ sp̃alia nequitie incelestibꝰ. Et qui¬
dẽ ubi solis uiribꝰ corporis corporeo fortit̾ hosti resistit᷑. id quidem
ego tam nõ uidico mirũ quã nec rarũ existimo.S quãdo animi
uirtute uitiis siue demoniis bellũ indicit᷑. nec hoc quidẽ nura¬
bile. ⁊ silautabile dixerim: cum plenꝰ monachis cernat᷑ mundus.
Cet̾um cũ ut̃q homo suo quisq gladio pot̾nt᷑ accingit᷑. suo cingło
nobilit̾ insignit᷑. quis hoc nõ extimet om̃i admiratione dignissimũ

Expanded text:
dine manus suae tenebrarum principes exturbavit, inde et modo ipsorum dine manus suae tenebrarum principes exturbavit, inde et modo ipsorum satellites, filios diffidentiae, in manu fortium suorum dissipatos exterminet, faciens etiam nunc redemptionem plebis suae, et rursum erigens cornu salutis nobis in domo David pueri sui. Novum, inquam, militiae genus, et saeculis inexpertum: qua gemino pariter conflictu infatigabiliter decertatur, tum adversus carnem et sanguinem, tum contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Et quidem ubi solis viribus corporis corporeo fortiter hosti resistitur, id quidem ego tam non judico mirum, quam nec rarum existimo. Sed et quando animi virtute vitiis sive daemoniis bellum indicitur, ne hoc quidem mirabile, etsi laudabile dixerim, cum plenus monachis cernatur mundus. Caeterum cum uterque homo suo quisque gladio potenter accingitur, suo cingulo nobiliter insignitur; quis hoc non aestimet omni admiratione dignissimum,
Abbreviated transcription (Latin):
imagistro militie xp̃i b̾nardꝰ clareuallis. solo nomine: allus:
k̾ñte: ut tibi tuisq cõmilitonibꝰ scriberem exorationis sermonẽ ⁊ ad¬
u̾sus hostiłe tiraraindẽ. quia lanceã non lic̾eat stilum ibrarẽ: asse¬
rens. ub non parum fore ad iutorii: si quos armis nõ possũ: litt̾is ani¬
marẽ. Distuli sane aliquandu non quod contepnẽda uid̾et᷑ peticio:
si ne leuis precepsq culparet᷑ assensio. si qd meliꝰ melior implerẽ
sufficet p̃fumerem imꝑitꝰ : ⁊ res ad modũ necessaria. ꝑme minuis
forte. commnoda reddet᷑. erũ uidẽs me longa satis huiꝰcemodi ex¬
pectationis frustratũ. ne im magis nolla quã nõ posse iuiderer:
tandẽ. ego quidẽ qͥ potui feci lector iudic& an satis feci. Quãqͣm
⁊ sicui forte. aut minime pliceat. aut non suffitiat: nõ tñ inter¬
ẽ mea qui tue ꝓmeo saꝑe nõ defui uoluntati. Exortationis lib̾ eiꝰdẽ
olim in carne p̃sens uisitauit oriens exalto: ut unde tũc infortitu¬

Expanded text:
magistro Militiae Christi, BERNARDUS Clarae-Vallis solo nomine abbas,  Hugo charissime, ut tibi tuisque commilitonibus scriberem exhortationis sermonem; et adversus hostilem tyrannidem, quia lanceam non liceret, stylum vibrarem: asserens vobis non parum fore adjutorii, si quos armis non possum, litteris animarem. Distuli sane aliquandiu: non quod contemnenda videretur petitio, sed ne levis praecepsque culparetur assensio, si quod melius melior implere sufficeret, praesumerem imperitus, et res admodum necessaria per me minus forte commoda redderetur. Verum videns me longa satis hujuscemodi exspectatione frustratum, ne jam magis nolle, quam non posse viderer, tandem ego quidem quod potui feci: lector judicet, an satisfeci. Quanquam etsi cui forte aut minime placeat, aut non sufficiat; non tamen interest mea, qui tuae pro meo sapere non defui voluntati. CAPUT PRIMUM. De olim in carne praesens visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ aũt occidit᷑ ipse nõ ꝑisse. seꝑuenisse. cognoscit᷑. Mors gͦ ꝗͣ urogat:
tur. P orro suꝑ illo letabit᷑ iustꝰ cũ uid̾it uĩdictã de isto dicce homo
siutiq ẽ fructꝰ iusto. utiq ẽ. ds̃ iudicans eos int̾ra. Nõ qͥdẽ uł pa¬
gani necãdi eẽnt. si quo mͦ alit̾ possẽt aĩa infestatione seu opp̃ssio¬
ne fideliũ coibi. Nuc̃ aut̃ meliꝰ ẽ ut occidãt᷑. qm certe relinqͣt᷑

Expanded text:
Cum autem occiditur ipse, non periisse, sed pervenisse cognosCum autem occiditur ipse, non periisse, sed pervenisse cognostur. Porro super illo laetabitur justus cum viderit vindictam. De isto dicet homo: Si utique est fructus justo: utique est Deus judicans eos in terra . Non quidem vel Pagani necandi essent, si quo modo aliter possent a nimia infestatione seu oppressione fidelium cohiberi. Nunc autem melius est ut occidantur, quam certe relinquatur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽuam̃ ritu femuineo comã nutͥs longis ac ꝓfusis camisiis ꝓpͥaub uesti¬
gia obuoluitis. delicas ac ten̾as manꝰ amplis ⁊ circũ fluentibꝰ manieis se
mirũ satis leuis ac friuola qͣ uidelic& talis p̾sumit᷑ ⁊tam piculosa mi¬
litia. Non sane aliud int̾ uos bella mou&. litesq suscitat: nisi aut
urationabilis iracundie motus. aut inanis gle appetitꝰ aut terrena
entes aut de hostiũ cede pecẽm. aut de sua nece ꝑiculũ. quãdo qͥ¬
t̃ accipit hostis mortẽ ꝓultione : ⁊ lib̾ntius p̃b& se ipsũ morti ꝓ con¬
solatione. Miles inquã xͥ securꝰ interimit. int̾it serurior sibi p̃stat
cũ int̾it: xp̃o cũ interimit. Non. N sine causa glagdiũ portat. Dei
eñi minister ẽ ad uindictã malefactoꝵ: laudẽ uͦ bonoꝵ. ane
cũ occidit malefac tozẽ. nõ homicida. s ut ita dix̾im malicida. ⁊ pla¬
ne x uindex in his que male agunt.⁊ defensor xp̃anoꝵ reputatur.

Expanded text:
eo ritu comam nutritis, longis ac profusis camisiis propria vobis vestigia obvolvitis, delicatas ac teneras manus amplis et circumfluentibus manicis sepmirum satis levis ac frivola, qua videlicet talis praesumitur et tam periculosa militia. Non sane inter vos aliud bella movet, litesque suscitat, nisi aut irrationabilis iracundiae motus, aut inanis gloriae appetitus, aut teentes aut de hostium caede peccatum, aut de sua nece periculum: quandoquiter accipit hostis mortem pro ultione, et libentius praebet se ipsum militi pro consolatione. Miles, inquam, Christi securus interimit, interit securior. Sibi praestat cum interit, Christo cum interimit. Non enim sine causa gladium portat. Dei etenim minister est ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Sane cum occidit malefactorem, non homicida, sed, ut ita dixerim, malicida, et plane Christi vindex in his qui male agunt, et defensor Christianorum reputatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ita fieri nõ p̃cipimꝰ immo uituꝑamꝰ. s finito psalmo idẽ ueni¬
te exultemuᷤ dño cũ inuitario ⁊ inno om̃s sede tam fortes
quã debiles ꝓpt̾ scandalũ euitandũ nos iubemꝰ. Wobis uͦ resi¬
& debilibꝰ inclinare demõstramꝰ. Sic̃ ⁊̃ in recitacione eu¬
angłii. ⁊ adte dm̃ laudamꝰ. ⁊ꝑ totas laudes donec finito be¬
nedicamꝰ dũo stare ascͥbimꝰ. ⁊ eandẽ regulã ininatutinis

Expanded text:
cipimus, imo vituperamus: sed finito psalmo Venite exsultemus Domino, cum invitatorio et hymno, omnes sedere tam fortes quam debiles, propter scandalum evitandum, nos jubemus. Vobis vero resiet debilibus inclinare demonstramus. Sic etiam in recitatione evangelii, et ad Te Deum laudamus, et per totas laudes, donec finito Benedicamus Domino, stare ascribimus, et eamdem regulam in matutinis
Abbreviated transcription (Latin):
frum remanẽtiũ aliã oblationẽ. ag̾e p̾sumat. s die noctuq
mundo corde insua ꝓfessione maneat. ut sapientissimo ꝓpħaꝵ
inhoc se equi pollere. ualeat. Calic̃ẽ salutaris accipiã id est
inortẽ. idẽ morte mea mortẽ dñi m̃i imitabor. quia sic̃ ip̃s
sum paratꝰ Ecce cõpetentẽ oblationẽ. Eece bostiã uiuẽtẽ
deoq placentem: De inmoderata stacione.
od aut̃ auribꝰ nr̃is ꝑuerissimos testes insonuit uidelic&

Expanded text:
rum remanentium aliam oblationem agere praesumat: sed die noctuque mundo corde in sua professione maneat, ut sapientissimo prophetarum in hoc se aequipollere valeat: Calicem salutaris accipiam , et in morte mea mortem Domini imitabor: quia sicut Chrisum paratus. Ecce competentem oblationem: ecce hostiam viventem Deoque placentem. VII.-- De immoderata statione. Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
leuitati s consulte ꝓuidentie ⁊ discretioni uenerabilis patris
nr̃i honorii. ac meliti patriarche iherosolunitani stpħi. fertilita¬
te ac necessitate non ignari orientalis regionis. nec non pau¬
ꝑum comilitonum xp̃i. consilio conimunis capituli unanimit᷑
comniendamus. Sane aũt ꝓsus lic& nr̃i dic tammis aucto¬
ritatem. permaximus numerus religiosorum patrum qui uillo
concilio diuina amonitione conuenerũt cõmendat. nonde
uerabilis ab̃is clareuallis bernardi. cui creditum ac debitum
hoc erat. humilis scriba ẽẽ diuina gr̃a merui.

Expanded text:
levitate, sed consulte, providentiae et discretioni venerabilis Patris levitate, sed consulte, providentiae et discretioni venerabilis Patris nostri Honorii, ac inclyti patriarchae Hierosolymitani Stephani, fertilitate ac necessitate non ignari orientalis religionis  f. regionis, nec non pauperum commilitonum Christi, consilio communis capituli unanimiter commendavimus. Sane autem prorsus licet nostri dictaminis auctoritatem permaximus numerus religiosorum Patrum, qui in illo concilio divina admonitione convenerunt, commendat; non denerabilis abbatis Claraevallensis, cui creditum ac debitum hoc erat, humilis scriba esse divina gratia merui.
Abbreviated transcription (Latin):
debat. B̾ ene gͥ nobiscum agitur. quibus dñs ⁊ saluator nr̃¬
iħe xp̃s. amicos suos aciuitate sc̃ã inconfimum frantie
ac burgundie direx̃. qui ꝓ nr̃a salute uereq fid̾i ꝓpagatio¬
ne. non cessant amimas suas hostiam dõ placentem offerre.
Nos ergo cum omni dilec tione ac fraterna pietate: p̃cibꝰ¬
ꝙ magistri hugonis in quo p̃dicta milicia sũpsit ex ordium.
cum plurib sp̃u sc̃o intimante. exdiuersis ultra montane ꝓũi¬
cie mansiomibus. in sollempnitate sc̃ĩ ylarii. anno milło. cen¬
p̃dicte milie. UIIII. ad trechas deo duce mnunum conueni¬
mus. & modum ⁊ obseruantiam equestris ordinis. ꝑ singula
capitula exore ipsius p̃dicti magistri hugonis audire merui¬
mus. ac iuxta noticiam exiguitatis nr̃e scientie. qd̾ nobis ui¬
uidebatur absurdum uitauimus. omneq qd̾ in presenti conci¬
lio nequiuit ẽẽ nob memoraliter relatun ac computatũ: non

Expanded text:
debant. Bene igitur nobiscum agitur, quibus Dominus et salvator ndebant. Bene igitur nobiscum agitur, quibus Dominus et salvator namicos suos a civitate sancta in continuum Franciae et Burgundiae direxit, qui pro nostra salute veraeque fidei propagatione non cessant animas suas hostiam Deo placentem offerre. Nos ergo cum omni gratulatione ac fraterna pietate, precibusque magistri Hugonis, in quo praedicta militia sumpsit exordium, cum Spiritu sancto intimante, ex diversis Ultramontanae provinciae mansionibus in solemnitate sancti Hilarii anno praedictae militiae nono ad Trecas, Deo duce, in unum convenientes, modum et observantiam equestris ordinis per singula capitula ex ore ipsius magistri Hugonis audire meruimus, ac juxta notitiam exiguitatis nostrae scientiae, quod nobis viidebatur absurdum, omneque quod in praesenti concilio nequivit esse nobis memorabiliter relatum ac computatum, non
Abbreviated transcription (Latin):
MIIB UE in primis sefino nr̃ dirigitur: quicũq ꝓpͥaᷤᷤ
uoluntates sequi contẽmpnunt. & sunimo ac uero rẽ¬
gi militare animi puritate cupiunt. ut ebedientie: armna.¬
turam atq uitam p̃clarani assummere: intentissima eura ii¬
plendo p̃ obtent.⁊ & ꝑseuerando impleant. Hortamur itaq¬
uos qui usq nunc miliciam secularem in qua xp̃o nõ fuit
causa. sed solo humano fauore. am̃pleri estis: quatinus
horum unitati quos ds̃ exmassa ꝑdicionis clegita & ad de¬
fensionem sc̃ẽ eccse gratuita pietatẽ composuit: uos socian¬
xp̃i miles tam scãm conuersationem eligens. te circa ꝓ fes¬
sionem tuam oport& puram adhiberẽ diligentiamrae fir¬
mam ꝑ seuerantiam. que adõ tam. digna. scã. ⁊ sublimis
beris. I nipsa namq refloruit iam ⁊ reuixit oedo ĩmlita¬
ris. qui despecto iusticie zelo. non pauꝑes aut eccłias de¬
fensare qd̾ suum erat. s raꝑe. spoliare. interficere: contẽ.¬

Expanded text:
mnibus in primis sermo noster dirigitur, quicumque proprias voluntates sequi contemnunt, et summo ac vero regi militare animi puritate cupiunt, ut obedientiae armaturam praeclaram assumere, intentissima cura implendo praeoptent, et perseverando impleant. Hortamur itaque, qui usque nunc militiam saecularem, in qua Christus non fuit causa, sed solo humano favore amplexati estis, quatenus horum unitati, quos Dominus ex massa perditionis elegit, et ad defensionem sanctae Ecclesiae gratuita pietate composuit, vos socian, o Christi miles, tam sanctam conversationem eligens, te circa professionem tuam oportet puram adhibere diligentiam, ac firmam perseverantiam; quae a Deo tam digna, sancta et sublimis beris. In ipsa namque refloruit jam et reluxit ordo militaris, qui despecto justitiae zelo, non pauperes aut Ecclesias defensare, quod suum erat, sed rapere, spoliare, interficere conten
Abbreviated transcription (Latin):
nis. qui ab illo qui dic̃ ego principium qui ⁊ loquor uobis.
sumpsit ex ordium. iuxta memorie. sue noticiam supͣ nomi¬
natis patribus intimauit. Placuit itaq consilio ut con¬
silium ibi limatum. ⁊ consideratione diuinar̃ scͥpturarũ
diligent̃ examinatum. tñ eumꝓ uidentia pape romanoꝵ¬
piuꝑum commnilitonum templi quod ẽ in iherłm. scripto
comentaret᷑. ne obliuioni trad̾etur. ⁊ menno dabiliter serua¬
retur. ut recto cursu ad suum conditorẽ: cuius dulcedo tã
mel suꝑat ut ei comꝑatum ulut absintium fit amarissimum.
ꝑuenire digne mereantur. pr̃ante. eui militant. ⁊ mulitare

Expanded text:
nis, qui ab illo qui dicit: Ego principium, qui et loquor vobis , nis, qui ab illo qui dicit: Ego principium, qui et loquor vobis , sumpsit exordium, juxta memoriae suae notitiam supra nominatis Patribus intimavit. Placuit itaque concilio, ut consilium ibi lima et consideratione divinarum Scripturarum diligenter examinatum, tamen cum providentia papae Romanoperum commilitonum Templi, quod est in Jerusalem, scripto commendaretur, ne oblivioni traderetur, et inenodabiliter servaretur ut recto cursu ad suum conditorem, cujus dulcedo tam mel superat, ut ei comparatum velut absynthium sit amarissimum, pervenire digne mereantur, praestante cui militant, et militare
Abbreviated transcription (Latin):
uensis archi ep̃s ac sẽe romane. ecclie legatus. Albas cistel¬
lensis. Abbas pontiniacensis. Albas triumfontium. Abbas
cuius senteneram pre seriꝑti liba uoce collaudabant. Fu̾¬
erunt aut̃ magister aubeticus remensis. ⁊ magister
fulgerius. ac conplures alii quos longuin est enumera¬
re: Cet̾um d̃ non litt̾atis idoneum nb. uidetur. ut teste
amatores ueritatis adducant᷑ inmedium. Comes the¬
obaudus. Eomesq niuernensis. ac andreas debaudim̃to.
intentissima cura qd̾ erat optimum scrutantes. qd̾ eis
uidebatur ab surdum uituꝑantes: inconsilio sic assistebãt.
Ipse uero magister nulitie hugo nomine. reuera nonde¬
fuit. ⁊ quosdam de frib suis secum habuit. Serbi gr̃a.
fr̃em godefridum. Er̃ẽm rollandum. Frẽm gaufridumꝰ
biso. fr̾ẽm paganum demonte desiderii. Frem archim¬
baudum. de sc̃o amano. Iste uͦ magist̃ eum istis discipulis mo¬
dum ⁊ obseruantiam exigue incohationis sui militaris ordi¬

Expanded text:
us, ac sanctae Romanae Ecclesiae legatus; abbas Cisterciensis, abbas Pontiniacensis, abbas Trium Fontium, abbas cujus sententiam prescripti libera voce collaudabant. Fuerunt autem et magister Albericus Remensis, et magister Fulgerius, ac complures alii, quos longum esset enumerare. Caeterum vero de non litteratis idoneum nobis videtur ut testes amatores veritatis adducantur in medium. Comes Theobaudus, comesque Nivernensis, ac Andreas de Bandinento, intentissima cura quod erat optimum scrutantes, quod eis videbatur absurdum temperantes, in concilio sic assistebant. Ipse vero magister militiae, Hugo nomine, revera non defuit, et quosdam de fratribus suis secum habuit, verbi gratia, fratrem Godefridum, fratrem Rorallum, fratrem Gaufridum Bisol, fratrem Paganum de Monte Desiderii, Archembaudum de Sancto Amano. Iste vero magister Hugo cum suis discipulis modum et observantiam exiguae inchoationis sui militaris ordi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥis uolũtatibꝰ abremĩtiantes. atq alii ꝓ anuaꝵ. suaꝵ
salute. uob̾cũ adt̾minũ cũ eqͥs ⁊ armis sũmo regi militãtes.
matutinas ⁊ om̃e seruitiũ integrũ scd̾m c̃monicã istitutio¬
nẽ. ac regulariũ doctoꝵ. sc̃e eiuitatis consuetũdinẽ. pio ac pu¬
toq ur̃oꝵ corpoꝵ eruciatu. seuientem nũdũ. di ꝓ amore ui¬
lesc̾e ꝑennit̾ ꝓmisistis. diuino cibo refecti ⁊ saciati. ac dñciᷤ
p̃ceptis eruditi ⁊ firmati. pꝰ mist̾ii diuini consumationẽ. inilꝰ
ꝑauescat ad pugnã s paratꝰ sit adcoronã. Qualiter fr̃e¬
etum si aliqͥs fr̃ negotio orientalis xp̃um absentes exent.¬
tatis forte remotꝰ. qd̾ sepiꝰ euenisse. nõ dubitamꝰ: ⁊ ptali
absentia di seruitiũ nõ audierit. ꝓmatutinis. xͦiii. oratioẽs¬
mꝰ: ac lib̾a uoce unanunit̃ affirmamꝰ. Isti ⁊ it insalutifero
labore ita directi. nõ possũt occiurere. hora cõpetẽti addiui¬

Expanded text:
is voluntatibus abrenuntiantes, atque alii pro animarum salute vobiscum ad terminum cum equis et armis summo regi militantes, matutinas, et omne servitium integrum, secundum canonicam iustitutionem, ac regularium doctorum sanctae civitatis consuetudinem, pio ac puorum corporum cruciatu, saevientem mundum pro Dei amore vilescere perenniter promisistis; divino cibo refecti ac satiati, et dominicis praeceptis eruditi et firmati, post mysterii divini consummationem nullus pavescat ad pugnam, sed paratus sit ad coronam. II.-- erum, si aliquis frater negotio orientalis Christianitatis forte remotus quod saepius evenisse non dubitamus pro tali absentia Dei servitium non audierit: pro matutinis, mus, ac libera voce unanimiter affirmamus. Isti etenim in salutifero labore ita directi, non possunt accurrere hora competenti ad divi
Abbreviated transcription (Latin):
intores itaq eeclie uictũ ⁊uestitũ sod̾ diuinã auc toritateor
tantũ habeãt: ⁊nil ampliꝰ hab̾e p̾sunãt. nͥ magist̃ sponte
caritatiue: ded̾it: Demilitibus defũctis qui fut adterminim.
UNT ĩq milites in donio dĩ tẽpliq salomonis ad t̾minũ
msericordit̾ ub̾ c̃ degẽtes. undẽ uieffatit unseratione
uos rogamꝰ. dep̃cam. ⁊ adultimũ obnixe iubemꝰ. ut si int̾un trem̃¬
da potestas adultimũ diẽ aliquẽ ꝑdux̾it: diuino amore ac fr̃ua
pietate: uii. dies sustentationis ꝓ eiꝰ am̃a quidã pauꝑ habeat.

Expanded text:
vitores itaque ecclesiae victum et amictum, secundum auctoritatem vitores itaque ecclesiae victum et amictum, secundum auctoritatem tantum habeant, et nihil amplius habere praesumant, nisi magistri sponte charitative dederint. V.-- De militibus defunctis qui sunt ad terminum. Sunt namque milites in domo Dei, templique Salomonis, ad terminum misericorditer nobiscum degentes. Unde ineffabili miseratione vos rogamus, deprecamur, et ad ultimum obnixe jubemus, ut si interim tremenda potestas ad ultimum diem aliquem perduxerit, divino amore, ac fraterna pietate, septem dies sustentationis, pro anima ejus, quidam pauper habeat.
Abbreviated transcription (Latin):
offeire. Fr̾s aũt ibi astantes. ⁊ inorationibꝰ ꝓ frĩs de functi
salute fidelit̾ ꝑnoc tante: c. erationes dñicas usq addiẽ septi
denudatis fuit. usq ad p̃dictũ diẽ cẽtinariꝰ numerꝰ ꝑfectoni
in tegritatẽ: cũ fr̃na obseruatiõe. habent. Ad huc nempe diuina
ac misericordissima ciritate dep̃cam. atq pastorali auc toritate.
iubeniꝰ. ut cotidie sicuti fri uiuo eibꝰ dabat᷑ ł debet᷑. ita qd̾ est ne¬
cefsariũ suistentationi hꝰ uite incibo ⁊ potui: tãtũ cuidã pauꝑi do¬
nec adquadragesimũ diẽ impẽdat᷑. Om̃s eñi alias oblationes
quas in morte fr̃um. ⁊inpaschali sollẽpnitate. cet̾isq sollẽpni¬
tatibꝰ dñi. pauꝑũ cõmilitonũ xp̃i spõtanea pauꝑtas indiscrete
Nas uͦ oblationes ⁊ om̃ia elemosinaꝵ stitam habeant.¬
gn̾a quoquomͦ fiant capellanis uł altis ad tẽpꝰ uobẽ manẽ¬
tibꝰ unitati cõmimis cipituli redde ꝑuigili eura p̾cipimꝰ. Ser¬

Expanded text:
offerre, fratres autem ibi astantes, et in orationibus pro fratris defuncti salute pernoctantes, centum orationes Dominicas usque ad diem septimum fuerit, usque ad praedictum diem, centenarius numerus perfectionis integritatem cum fraterna observatione habeat. Adhuc nempe divina ac misericordi charitate deprecamur, atque pastorali auctoritate jubemus, ut quotidie, sicuti fratri in vicibus dabatur et debetur, ita quod est necessarium sustentationi hujus vitae, in cibo et potu tantum, cuidam pauperi donec ad quadragesimum diem impendatur. Omnes enim alias oblationes, quas in morte fratrum, et in Paschali solemnitate, caeterisque solennitatibus, Domino, pauperum commiliias vero oblationes, et omnia eleemosynarum genera, quoquo modo fiant, capellanis, vel aliis ad tempus manentibus, unitati communis capituli reddere pervigili cura praecipimus. Ser
Abbreviated transcription (Latin):
Patris mei Pater Michautis est. E go illi Nepos
Aut neptis.
P atris mei a uus Micħꝓanus est. Ego illi P ronepos
Aut ꝓneptis.
P atrũ mei A auus Michabauus ẽ. E goilli A d nepos
Aut neptis.
Patris mei a bauus Michatauusẽ. E go illi ab nepos
Aut trineptĩ.

Expanded text:
Patris mei pater mihi avus est, ego illi nepos, aut neptis. Patris mei avus mihi proavus est, ego illi pronepos, aut proneptis. Patris mei avus mihi proavus est, ego illi pronepos, aut proneptis. Patris mei proavus mihi abavus est, ego illi abnepos,aut trineptis.
Abbreviated transcription (Latin):
Coniuges autem uerius appellantur aprima disponsationis fide quã¬
uis ad huc inter eos ignoretur comugalis concubrtus : sicut maria
ioseph con uix uocatur uit̾ quos nec fuerat. nec futinti erat carnis
ulla comixtio. Nupte dicte quod uultuis suos uellent trans latũ
nom̃ anubibus quib tegitur celum. Unde ⁊ nuptiȩ dicunt᷑. quod

Expanded text:
appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur coniugalis concubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae di
Abbreviated transcription (Latin):
.X. sponsam similit̾. cct̾um ꝓprie spondert uelle est. E sponsus nõ
quia ꝓmatit.s quia spondet ⁊ sponsoresdat. A rrabo dicta. quast
arrabona. Quod enim dat᷑ ꝓ coniugio bene dat᷑. quia comugium
bonum est. Quod enĩ causa formeationis aut ad ulterii malum est
d circo arrabo non est. Dicta aut̃ arra. are ꝓ qua tradit᷑. e st airer
arra. non solum sponsio conuigalis s. etiã ⁊ ꝓqualibet re ꝓmissa ut

Expanded text:
sus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugalis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
primigenꝰ. quasi priꝰ genitꝰ. Unde ⁊ uraigo curea netꝰ ocal ula a genre¬
hec uident᷑ de clmata. genitoi.gnacrix. agnati. gnare. cognati. coc¬
nate. progenito ues. proꝰ genitrices. gerriani. gerniane. Aermanꝰ prior¬
Item dC PREDIOTISΑ ERI MITATIDU

Expanded text:
privigenprivigenhaec videntur declinata: genitor, genitrix; agnati, agnatae; cognati, cognatae; progenitores, progenitrices; germani, germanae. Item de praedictis affinitatibu
Abbreviated transcription (Latin):
ex sorore ⁊ fatre. aut ex soioribus duab st̃ nati. quasi consororini.
t ratrueles auten. matertere filii sunt. Sobrim consob inoꝵ filii. T̃uis
grecum est. Patruus frater patris est. quasi pater alius. Unde ⁊ mori¬
ente patre pupillum prior patruus suscipit. ⁊ quasi filium lege tuetur.
Auunculus est matris frat. cuiꝰ nom̃ formam dim nutuu babere uidet᷑.¬
Matertera est soror matris. quasi mar altera. Socer est qu filiam uerdlit.
quia ab auo uenire monstratur. Amita ẽ soior patris quasi alia mater.
augendum genus. Socer autem ⁊ socrus. qued generũ uł nurũ. sibi
ad sociauit. ⁊itricꝰ est qui uxorem ex alio uiro. flliũ aut filiã habẽ¬
tem duxit. Q dicꝰtus uitricꝰ quasi nouitricꝰ. quod amatre suꝑ hcat᷑ no¬
uus. Priuignꝰ ẽ qu ex alio pacre naiꝰ est. Et priuignꝰ dici putat᷑. quali

Expanded text:
ex sorore et fratre, aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consororini. ex sorore et fratre, aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consororini. Fratrueles autem materterae filii sunt. Sobrini consobrinorum filii. Tius Graecum est. Patruus frater patris est, quasi pater alius. Unde et moriente patre pupillum prior patruus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avunculus est matris frater, cuius nomen formam diminutivi habere videtMatertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est qui filiam dedit.quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris quasi alia mater. augendum genus. Socer autem et socrus, quod generum vel nurum sibi adsocient. Vitricus est, qui uxorem ex alio viro filium aut filiam habentem duxit. Et dictus vitricus quasi novitricus, quod a matre superducatur novus. Privignus est qui ex alio patre natus est; et privignus dici putatur quasi
Abbreviated transcription (Latin):
quocieni dissoluto matrimonio alt eoꝵ altas nuptias sequit᷑. Diuor¬
iuĩ aut̃ uc̾tũ aflexu uiarum. hoc est uias in diuersa tendentes. Fni¬
rolme: est cum eo animo separantur ut rursum ad se inuicem reu̾tant᷑
lan: friboluis est uł ut quasse mentis ⁊ effluxe nec stabilis. Propͥe aut̃
es causa ꝓlis. de qua legitur ingenesi. Et benedixit eos dicens. Cre¬
ne ⁊ nuultiplicamin. Seda causa ad uitorii. de qua ibi in genesi
dicnur. Non est bonumȩsse hominem solum. facianiꝰ ei ad iutoriũ
Scriptura loquente. Dicite his qui oderunt uoi. fratres nr̃i uos estis.
Germana ita intelligitur. fermanus eadem geniaice mauans. Soror
aut̃ ut frainam soror est ex eodem semine dicta quod sola cu fri
bus in sore agnationss habeat᷑. Fratres. prtruelas dicꝰti. eo quodpatͤs
eor gmani frarres inter se fuerunt. Consobrim uero uocati. quia aut

Expanded text:
quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divorquotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem est causa prolis, de qua legitur in Genesi: Et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini . Secunda causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum: faciamus ei adjutorium Scriptura loquente: Dicite iis qui oderunt vos. Fratres nostri vos estis 11. Germana ita intelligitur, ut germanus, eadem genitrice manans. 12. Soror autem, ut frater; nam soror est bus in sorte agnationis habeatur. Fratres patrueles dicuntur quia patres eorum germani fratres inter se fuerunt. Consobrini vocantur quia
Abbreviated transcription (Latin):
am terentes uel ꝑ eandem ianuam iter habentes. U iri soror. galos
appellat᷑. Sororis uir speciale nom̃ habet. nec uxoris fr̃. Matrimoni¬
um est nobiliũ iusta conuentio.⁊ conditio. Comugui est legitimarũ
ꝑsonarum inter se coeundi ⁊ copulandi nuptie. Conuigium dic̾tũ.
quia comuniꝰti sunt uel auigo quo i nuptiis copulantur. ne re¬
solu aut separi pofsint. Conubium aut̃ non anupta sed anubendo
formatũ. Dicit᷑ uit conubium. cum equales ni nuptias coeunt. Ut
yuta ciues romani pari utiq dignitate. Conubium aute non est
cum cires ramanꝰ eum latina iungitur. Quociens autem comibiũ
non ẽ filii patrem ñ secunt᷑. Imeneus dicit᷑. aquodam imeneo qui pri¬
ratis est̃ claustrum. Contub̃nium est ad tempus cocundi conuentio.
noe ⁊ tabnaculum quomodo huc modo illud p̾fingit᷑. Repudium ẽ
quot sub testimonio testium uł p̾senti uł absenti mitit᷑. Diuortium ẽ

Expanded text:
am terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos am terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictum quia coniuncti sunt, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Conubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina iungitur. Quotiens autem conubium non est, filii patrem non sequuntur. Hymenaeus dicitur a quodam Hymenaeo, qui pritatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est
Abbreviated transcription (Latin):
ianue ⁊ coeant ⁊ separent᷑. Matrona est que iam nupsit. Ei dicta
matrona quasi mater nati. uł quo iam mat̾ ficri pot̾. Unde ⁊ matͥ¬
moniũ dictum. Distinguitur aut̃ int̾ matronam ⁊ matrẽ famili¬
iiͦ. Nam ⁊ matrone. quia iun in matrimoniũ conuenerunt. Ma¬
tres quia iam genuerunt. Matres familie quia ꝑquamla uiris sol¬
lempnitatẽ infamiliam mariti transierunt. Monogamꝰ dictus. quia
uns tantum nupsit. Mono enim apud grecos unum dicit᷑. Gamos:
nuptiȩ interytant᷑. Digamꝰ aut̃ ⁊ trigamus a numero uxoꝵ uocatꝰ
quasi duab uel tribris maritꝰ. Uidua uocata. quod cum uiro suo fu
erit.⁊ ec cuca consoitium altius uiri post mortem conuigis pͥmi ad he¬
serit. Namq alti pꝰ mortem prioris uiri nupserint. uidue non dicũt᷑.
tem uidua dicta quod sola sit nec cca consortui uiri conuigalia
iura custodiat. Fris uxor. frissa uocat᷑. Mariti fr̃ leuir dicit᷑. duoꝵ
inter se fr̃es uxores. ianetrices uocantur quasi eande ianuam ianu¬

Expanded text:
is ulla commistio. Matrona est, quae jam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati: vel quia jam mater fieri potest. Unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter matronam et matremfamilias. Nam matronae, quae jam in matrimonium convenerunt: matres, quae genuerunt: matresfamiliae, quae per quamdam juris solemnitatem in familiam mariti transierunt. Monogamus diuni tantum nupsit. Μόνον enim apud Graecos unum dicitur, γάμος nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi duabus, vel tribus maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo non fuerit, nec circa consortium alterius viri post mortem coniugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat. Fratris uxor fratrissa vocatur. Mariti frater levir dicitur. Duorum inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianu
Abbreviated transcription (Latin):
uis ad̾ huc inter eos ignoretur comugalis concubitus : sicut in aria
ioseph conuix uocatur it quos nec fuerat. nec futura erat carnis
ulla comixtio. Nuyte dic̾te quod uultus suos uellent trans latũ
nom̃ anubibus quib tegitur cęlum. Unde ⁊ nuptiȩ dicunt᷑. quos¬

Expanded text:
vis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus, sicut Maria vis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus, sicut Maria Joseph conjux vocatur, inter quos nec fuerat, nec futura erat carnis ulla commistio. 10. Nuptae dictae, quod vultus suos velent: translatum nomen a nubibus quibus tegitur c
Abbreviated transcription (Latin):
.x. sponsam similit̾. cet̾un ꝓprie spondere uelle est. & sponsus nõ
quia ꝓnuttit.s quia spondet ⁊ sponsores dat. A rrabo dicta. quasi
arrabona. Quod enim dat᷑ ꝓ comugio bene dat᷑. quia coniugium
bonum est. Quod eni causa forncationis aut ad ulterii malum est
d cireo arrabo non est. Dicta aut̾ arra. are ꝓ qua tradit᷑. e st aurem
arra. non solum sponsio conuigalis ẜ etiã ⁊ ꝓqualibet re ꝓmissa ut
aut reddat᷑ aut compleatur. &ci ñuptiaꝵ petitores. ap̃caudo ⁊ petendo
dicti. Pro nuba dicꝰta. eo quod uubentib pre est: queq nubentem uiro
coniungit. ipsa est ⁊ paranimpha. Nam nimpha sponsa in nuptiis
& nimpha ꝓ lauationis officio quod ⁊ ad nomen nubentis alluditur.
on iuges appellati ꝓpt̾ uigũ quod pouitur marrimonio conuingedo.
Iugo eni nubentes subici solent. ꝓpt̾ fut᷑am concordiã ne separent᷑.
Coñiuges autem uerius appellantur aprima disponsationis fide quã¬

Expanded text:
prie spondere velle est. Ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugalis, sed etiam pro qualibet promissa re, ut aut reddatur aut conpleatur. Proci nuptiarum petitores, a procando et petendo dicti. conjungit: ipsa est et paranympha, nam nympha sponsa in nuptiis, et nympha pro lavationis officio, quod ad nomen nubentis alludit. 9. Conjuges appellati propter jugum quod imponitur matrimonio 453 conjungendis. Jugo enim nubentes subjici utem verius appellantur a prima desponsationis fide, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tellectis sapiens esse nemo possit. Credibile ẽ etiã fuisse p̃t
greciam in aliis gentib sapientes : qͦd etiam plato ipse nõ
solũ ꝑegrinando sapientię ꝓficiẽdȩ causa satis testatim.
s etiam in libris suis cõmemorat. Hos gͥ si qui fuerunt
nõ estimandũ est ideas ignorasse: quãuis alio fortasse noil
mine uocitauerint. S de nomine actenus dictũ sit. Rem
uideamꝰ. quę maxime consideranda atq noscẽda est. in po¬
testate constitutis uocabulis: ut quo uolet quisq appellet

Expanded text:
ntellectis sapiens esse nemo possit. Credibile est etiam praeter ntellectis sapiens esse nemo possit. Credibile est etiam praeter Graeciam fuisse in aliis gentibus sapientes: quod etiam Plato ipse non solum peregrinando sapientiae perficiendae gratia satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, si qui fuerunt, non existimandum est ideas ignorasse, quamvis alio fortasse eas nomine vocaverint. Sed de nomine hactenus dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda atque noscenda est, in potestate constitutis vocabulis, ut quod volet quisque, appellet