comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere qͥ sub lege st̃ nondũ sub gr̃ã. adhuc enĩ non
intellexerã hec u̾ba. & illis qͥ sub gr̃ã st̃ ñ sublege ꝓpti¬
rea conuenire. quia & ipsi concupiscentias carns con¬
tra quas sp̃u concupiscunt quãuis eis ñ consentiant.
nollent tam̃ habere ullas sipossent. & idõ ñ quȩcũq
uolunt faciunt. quia uolunt eis carere nec possunt.
Tunc enĩ eas ñ habebunt. quando nec corruptibibem
carnẽ. Hic lib sic incip̃. Causa ꝓpt̾ qũa scripsit apłs
pistole quoq adromanos XX U.¬
sicut ad galathas exposicionẽ susceꝑam. s huiꝰ oꝑis
siꝑficeret᷑ plures libri erant futuri. quoꝵ unũ in
sola disputatione ipsius salutationis absolui. abinitio
scilic&s usq ad illud uͥ ait. gr̃a uob̾ & pax adõ patre

Expanded text:
 nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa, propter quam scribit apostolus pistulae quoque ad Romanos sicut ad Galatas expositionem susceperam. sed huius operis, si perficeretur, plures libri erant futuri, quorum unum in sola disputatione ipsius salutationis absolui, ab initio scilicet usque ad illud, ubi ait: gratia uobis et pax a deo patre
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. utrũ & meritũ fidei de miscđia dĩ ueniat. id est
utrũ ista miscđia idõ tantũ mͦ fiat in homine quia
data ẽ etiã ut eẽt fidelis: Rectissime utiq & alio
loco in eodẽ libro dixi. qm̃ si ñ exoꝑib s miscđia dei
& uocam᷑ ut credamꝰ. & credentibꝰ p̃stat᷑ ut bene ope¬
remur. ñ est gentibꝰ ista inuidenda miscđia. quãuis min
ibi diligent̃ de illa quȩ ꝑdĩ ꝓpositũ fit uocatione
tractauerĩ: Hic liber sic incip̃. Sensus hii st̃ in epła¬

Expanded text:
erat, utrum et meritum fidei de misericordia Dei veniat; id est, erat, utrum et meritum fidei de misericordia Dei veniat; id est, utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed miet uocamur, ut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epi
Abbreviated transcription (Latin):
iures currentibꝰ p̾beat. & ꝑducat quo uocat. ac de¬
inde subiunxi. manifestũ ẽ gͦ ñ uolentis neq currentis
s miserentis dĩ eẽ qđ bene oꝑam̃. om̃ino uerissimũ ẽ.
ed parũ de ipsa uocatione disserui. quȩ fit scđ̃m
ꝓpositũ di Non enĩ om̃iũ qui uocant᷑ talio ẽ ħ tanti
electoꝵ. Itaq qđ paulopost dixi. sic̃ enĩ de his quos
elegit ds̃. ñ oꝑa s. fides inchoat meritũ ut ꝑmanꝰ
dĩ bene operent᷑. sic in his quos dãnat infidelitas &
ĩpietas inchoat penȩ meritũ. ut ꝑ ipsam pęnã eriã
miale oꝑent᷑ uerissime dixi. s fidei meritũ etiã ipsũ
donũ eẽ dĩ. nec putaui quęrendũ eẽ. nec dixi. Et alio
loco. cuꝰ enĩ miseret᷑ in quã facit cũ bene oꝑari. &
quẽ obdurat. relinqͥt eũ ut mala oꝑet᷑. si milla miscdia
p̃cedenti merito fidei tribuit᷑. & ista obduratio p̃ce¬
denti ĩpietati. qđ quidẽ uerũ ẽ. s ad huc querendũ

Expanded text:
ires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sedpropositum Dei: non enim omnium qui vocantur talis est, sed tantum electorum. Itaque quod paulo post dixi, Sicut enim in his quos elegit Deus. non opera, sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur; sic in his quos damnat, infidelitas et impietas inchoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur; verissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum Dei, nec putavi quaerendum esse, nec dixi. Et alio loco: Cujus enim miseretur, inquam, facit eum bene operari; et quem obdurat , relinquit eum et male operetur: sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti iniquitati. Quod quidem verum est; sed adhuc quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo dicet᷑ ubi ẽ mors contentio tua: Alio loco
qđ int̾posui testimoniũ. ñ enĩ adm̃surã dat ds̃ sp̃m.
nondũ intellexerã de xp̃o ꝓpͥe uerius accipi. Aliis
qͥppe hominibꝰ nͥ ad m̃surã daret᷑ sp̃s. non dupluni
peter& heliseus quã fuit in helia. Itẽ qđ scriptũ ẽ
iota unũ & unꝰ apex ñ transi& alege donec omĩa
fiant cũ exponerẽ dixi nichil posse aliud intelligi.¬
nisi uehem̃tẽ ꝑfect ionis exp̃ssionẽ. uͥ merito quęrit
utrũ ista ꝑfectio sic possit intelligi. ut tam̃ uerum
sit neminẽ iã utentẽ uoluntatis arbitrio. hic uiuere
sme peccato. Aquo enĩ usq ad unũ apicẽ lex ꝑsici po¬
rest. nͥ a quo fiunt uniu̾sa diuina mandata. Sed in
eisdẽ mandatis ẽ etiã qđ iubem᷑ dicere. dimitte nob̃
debita nr̃a sic̃ & nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is. quã¬

Expanded text:
Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi ninisi vehementem perfectionis expressionem . Ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intelligi, ut tamen verum sit, neminem jam utentem voluntatis arbitrio hic vivere sine peccato. A quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt universa divina mandata? Sed in eisdem mandatis est etiam quod jubemur dicere, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitorib
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potius admoneo. ut illi .xii. libri legant᷑ quos
longe postea ep̃s feci. & exipsis de isto iuidicet᷑. Hic
liber sic incipit. De obscuris naturaliũ rerũ quȩ
om̃ipotente dõ artisice facta sentimꝰ. ñ affirmando

Expanded text:
enim potius admoneo ut illi duodecim libri legantur, quos enim potius admoneo ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando,
Abbreviated transcription (Latin):
de genesi ad literã ĩꝑfectꝰ. In ueni qͥppe eũ usq ad
hȩc u̾ba dictatũ. pat̃ tam̃ pat̃ est. nec filiꝰ aliud est
quã filiꝰ. quia & cũ dicit᷑ similitudo patris. quã quã
ostendat nullã int̾uenire dissimilitudinẽ ñ tam̃ solus
est pat̃. si hab& similitudinẽ. Post hȩc repetiui u̾ba
scriptur&e rursus consideranda atq tractanda. & dixi
ds. faciamꝰ hominẽ adimaginẽ & similitudinẽ nr̃am.
Huc usq dictũ librũ ĩꝑfectũ reliquęrã. Qđ ibi se¬
quit᷑ addendũ putaui cũ eũ retractarẽ. nec sic tam̃
ꝑfeci. s hoc quoq addito ĩꝑfectũ reliqui. Sienĩ
ꝑfecissẽ. saltĩ de om̃ibꝰ oꝑibꝰ & uerb̾ dĩ quȩ ad sextum
diẽ ꝑtinent disputassẽ. In hoc libro eadẽ notare
quȩ mͥ displicent. uł defendere quȩ aliis ñ bene in¬
tellecta displicere possunt. suꝑfluũ mͥ uisũ est. Breuit̃

Expanded text:
de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum iquitur, addendum putavi cum eum retractarem: nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito imperfectum reliqui. Si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et verbis Dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. In hoc libro ea notare quae mihi displicent, vel defendere quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi visum est. Breviter
Abbreviated transcription (Latin):
naturaliũ rerũ tanta secreta ad literã exponere.
hoc ẽ que admodũ possent scđm hystoracã ꝓpͥetatẽ
que ibi dicta st̃ accipi. uolui experiri. in hoc qͦq
negotiosissimo ac difficillimo oꝑe qͥd ualerẽ. s in
scripturis exponendis tirociniũ meũ sub tanta
sarcinȩ mole succubuit. & nondũ ꝑfecto uno libro
ab eo quẽ sustinere ñ poterã labore conquieui:
Sed in hoc oꝑe cũ mea opuscula retractarẽ. iste ipse
ut erat inꝑfectꝰ uenit inmanꝰ. quẽ neq ediderã &
abolere decreuerã. qm̃ scripserã alibi. Scripsi postea
xii. libros. quoꝵ titulus ẽ de genesi ad literã. in quibꝰ
quaus multa quęsita potius quã inuenta uideant᷑
tam̃ eis iste nullo mͦ ẽ cõparandus. uerũ & hunc postea¬
quã retractaui manere uolui. ut ẽẽt index quantu
existimo ñ inutilis rudimentoꝵ meoꝵ. in enucleandis
atq scrutandis diuinis eloquus. eiꝰq titulũ ẽẽ uolui

Expanded text:
naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui:
Abbreviated transcription (Latin):
titulus est sententia cuiꝰdã sapientis. ñ est mea. s quia
ꝑme innotuit qͥbusdam fr̃ibus qͥ tunc ame ista dili¬
gentissime colligebant. & placuit eis inter nr̃a meã scri¬
bere uoluerunt. Est aut̃ cuiusdã fontei cartaginensis¬

Expanded text:
titulus est, Sententia cujusdam sapientis; non est mea: sed quia titulus est, Sententia cujusdam sapientis; non est mea: sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc a me ista diligentissime colligebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere voluerunt. Est autem cujusdam Fontei Carthaginensis
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dam ꝓlirũ opus qđ tam̃ unꝰ deputat᷑ liber.
cuiꝰ titulus ẽ. de diu̾sis questionibꝰ octoginta tribus.
Cũ aut̃ disꝑse fuissent ꝑcartulas multas. qm̃ abipso pͥm
tp̃r conu̾sionis nr̃ȩ postea quã in affricã uenimꝰ sicut
in t̾rogabar a fr̃ib qͣndo me uacantẽ uidebant. nulla
seruata ordinatione dictate sunt. iussi eas iam ep̃c
colligi. & unũ exeis librũ fieri. adhibitis numeris. ut
qđ quisq legere uoluerit facile inueniat. Harũ questi¬
onũ pͥma c̃ utrũ anima a se ipsa sit .ii. de libero arbim
iii. utrũ dõ ał tore sit homo deterior .iiii. quȩ sit causi
ut sit homo deterior.Gͣ. utrũ animal inrationale bea
om̃e qđ corporeus sensus attingit qđ & sensibile dr̃
sine ulla int̾missione tẽporis cõmutat᷑. sine dubio ue¬
rum quidẽ ñ est incorporibꝰ resurrectionis in cor¬
ruptibilis. s nunc ea nullus nr̃i corporis sensus attin¬
git. nͥ forte diuinitꝰ tale aliquid reuelet᷑ xͣ. est utrũ corꝰ¬

Expanded text:
dam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber, cuius est titulus: de diuersis quaestionibus octoginta tribus. cum autem dispersae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo deterior; quinta: utrum animal inrationale beatomne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinitus tale aliquid reueletur. decima est: utrum cor
Abbreviated transcription (Latin):
generis humani tanꝗ̃ unius hominis ȩtates
cõmemorarẽ dixi. Nec oportuit diuinitꝰ ueni¬
re magistrũ cuiꝰ imitatione inmores optimos
formaret᷑ nͥ tp̃r iuuentutis. & adiunxi ad hoc ualere
custoditos. S potest mouere cur alibi dixerimꝰ xp̃m
ingeneris humani sexta ętate tanꝗ̃ insenec ture
uenisse. Hoc xͦ qđ de uiuentute dictũ ẽ ad uigorem
feruorẽq fidei refert᷑. quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. illud aut̃
de senecꝰ tute ad tẽpoꝵ numerũ. Potest enim intelligi¬

Expanded text:
generis humani tamquam unius hominis aetates commemorarem, dixi: nec oportuit uenire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis, et adiunxi ad hoc ualere,custodiens. sed potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis humani sexta aetate tamquam in senectute uenisse. hoc ergo, quod de iuuentute dictum est, ad uigorem feruoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur, illud autem de senectute ad te
Abbreviated transcription (Latin):
eũ nouerant. uł ñ sicut noscendus ẽ nouerant. Irẽ qđ
dixi. nemo gͥ beatã uitã nouit & miser ẽ. nouit dixi
quomͦ noscenda ẽ. Nam qͥseam pęnitꝰ nescit. eorũ
dũ taxat qui iã ratione utunt᷑. qͣndo qͥdẽ beatos se
ẽẽ uelle nouerunt: xxxͦ .ui. est de nutrienda caritate
purgatissima & consũmata. si nichil aliud amatur.
odio habuit. & ex hac admon& ut diligant᷑ uxores:
S ed idõ dictũ ẽ. ꝓpͥe dilectio dr̃. qm̃ caro diligit᷑ qͥdẽ.
& si ꝓpt̃ se ipsã uedetur diligi. cũ eã nolumꝰ ẽẽ defor¬
mẽ. ad aliud referendũ ẽ decus eiꝰ ad illũ scilic& a quo

Expanded text:
eum noverant, vel non sicut noscendus est noverant. Item quod dixi, Nemo igitur beatam vitam novit, et miser est, Novit, dixi, quomodo noscenda est. Nam quis eam penitus nescit, eorum dumtaxat. qui iam ratione utuntur, quandoquidem beatos se esse uelle nouerunt? tricensima sexta de nutrienda caritate. purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur. odio habuit . Et ex hoc admonet ut diligantur uxores. Sed ideo dictum est, proprie dilectetsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
est. cõmonitus de corpore dñi. qui pꝰ resurrecti¬
onẽ in eisdẽ m̃bris ñ solũ conspiciendus oculis. uerũ
etiã manibꝰ tangendus apparuit. carnẽq se habere
apłm ñ carnis substantiã negasse indĩ regno fut᷑am.
s aut homines qͥ scd̃m carnẽ uiuunt carnis & san¬
guins nomine nuncupasse. aut ipsã carnis corrup¬
tionẽ quȩ tunc utiq nulla erit. Nam cũ dixiss&
caro & sanguis regnũ dĩ ñ possidebunt. bene in¬
telligit᷑ tanꝗͣ exponendo qđ dixerat. continuo sub¬
didisse. neq corruptio incorruptionẽ possidebit.
De qua re ad ꝑsuadendũ infidelibꝰ difficile diligent̃
qͣntũ potui me disseruisse repperi& qͥsqͥs de ciuitate
dĩ librũ nouissimũ legerit. Hic liber sic incipit.

Expanded text:
est, commonitus de corpore domini, qui post resurrectiest, commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis, uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habereapostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut qui secundum carnem uiuunt carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt - bene intellegitur tamquam exponendo, quid dixerit — continuo subdidit: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad suadendum infidelibus difficili diligenter, quantum potui, me disseruisse reperiet, quisquis de ciuitate dei librum nouissimum legerit. Hic liber sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus corã ep̃is hoc mͥ iubentib qui plena¬
riũ totius africȩ conciliũ yppone regio habe¬
bant. de fide ac symbolo p̾sbiter dispittaui. Quã dis¬
putationẽ ñ nullis eoꝵ qͥ nos familiarius diligebant
studiosissime instantib in librũ contuli. in quo de
rebꝰ ipsis ita disserit᷑. ut tam̃ ñ fiat u̾boꝵ illa con-¬
texio. quȩ tenenda memorit᷑ cõpetentibꝰ tradit᷑.
In hoc libro cũ de resurrectione carnis ageret᷑. re¬
potest. qđ cui iudet᷑ incredibile qualis sit nunc caro
adtendit. qualis aut̃ futura sit ñ considerat. quia
illo tp̃r imutationis anglicȩ. ñ iã caro erit cesanguis
 tantũ corpꝰ. & eptera quȩ ibi de corporũ terrestriũ
incorpora cęlestia mutatione disserui. qm̃ dixit
regnũ dĩ Sed siquis ea sic accipit ut existim&
ita t̾renũ corpꝰ quale nunc habemꝰ incorpꝰ cȩleste
resurrectione mutari. ut nec m̃bra ista nec car-
nis futura sit substantia. ꝓcul dubio corrigendũ

Expanded text:
tempus coram episcopis hoc mihi jubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hipponeregio habebant de Fide et Symbolo presbyter disputavi. Quam disputationem, nonnullis eorum qui nos familiarius diligebant studiosissime instantibus, in librum contuli; in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat verborum illa contextio, quae tenenda memoriter competentibus traditur. In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: Repotest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione disserui, quoniam dixitsed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corrigendus
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ uͦ in reconciliatione dĩ. ubicũq hoc dixi ñ sic
accipiendũ ẽ. ac si ipsa pax & reconciliatio ñ ꝑtineat
ad grãm generalẽ. s qđ specialit᷑ gr̃ȩ nomine remis¬
sionẽ significauerit peccatoꝵ sicut legẽ & specialit᷑
mea sint & ꝓpħȩ. Hic lib̾ sic incip̃ In epła quã paulus¬

Expanded text:
in reconciliatione dei, ubicumque hoc dixi, non sic accipiendum est, ac si pax ipsa et reconciliatio non pertineat ad gratiam generalem, sed specialiter gratiae nomine remissionem significauerit peccatorum, sicut legem et specialiter in ea sint
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs filioꝵ nom̃ accipit᷑. muiꝰ considerate dictũ est.
Et alios enĩ quosdã modos sine dubio p̃termisimus.
sic̃ dicit᷑ filius gehennȩ. uł filius adoptiuus. quȩ utiq
nec scđm naturã. nec scđm doctrinã. nec scđm
imitationẽ dicunt᷑. quoꝵ triũ modoꝵ merito fidei¬
Scđm naturã. sic̃ iudȩi filii abrahȩ. scdm doctrinã.
sic̃ filios suos quos euangeliũ docuit apłs uocat.¬

Expanded text:
s filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. s filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apost
Abbreviated transcription (Latin):
ardua & diuina p̾cepta & ꝓmissa quȩ illis etiã libris
ueteribꝰ desint. Sed addendũ erat pęne atq dicendũ
ut pȩne nulla in euangelica atq apłica disciplina
reperiant᷑. quauis ardua & diuna p̾cepta & ꝓmissa
quȩ illis etiã libris ueteribꝰ desint. Quid enĩ ẽ quod
insermone euangelico in monte dñs dicit. audistis quia
dictũ ẽ antiquis. hoc ego dico uobis: Hoc si nil amplius
ipse p̃cepit quã p̃ceptũ ẽ in illis ueteribꝰ libris. deuide
regnũ celoꝵ illi populo fuisse ꝓmissũ ñ legunꝰ inhis
quȩ ꝓmissa st̃ legi date ꝑmoysẽ in monte syna. qđ
pacillam sarȩ aefiliũ eiꝰ. Proinde si figurate discutiant᷑.
s in nouo inueniunt᷑ cͦutius & moderatius diceret᷑.
pene nulla. quã nulla hic ȩȩ quȩ ñ sint & illic. qͣuis
illic sint duo illa p̾cepta dedilectione dĩ & ꝓximi.
referunt᷑. Item qđ dixi. tribꝰ modis inscripturis¬

Expanded text:
ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. sed addendum erat \'paene\' atque dicendum: ut paene nulla in euangelio atque apostolica doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. quid est enim, quod in sermone euangelico in monte dominus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod arram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, sed in nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quamuis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, referuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturi
Abbreviated transcription (Latin):
camꝰ in cogitationibꝰ nr̃is. Itẽ qđ dixi. ea est nr̃is tẽporibꝰ
xp̃iana religio quã cognoscere ac sequi securissima
ac ecertissima salus ẽ. scdm hoc nom̃ dic̾tũ ẽ. ñ scđm
ipsã rẽ cuiꝰ hoc nom̃ est. Nam ipla res quȩ nunc xp̃iana
religio nuncupat᷑. erat & apud antiquos. nec defuit
abinicio generis humani. quo usq xp̃c uenir& in carne
unde uera religio quȩ etiã erat. cepit appellari xp̃iana:
Cũ enĩ eũ pꝰ resurree tionẽ ascensionẽq incelũ cepissent

Expanded text:
camus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus camus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in cael
Abbreviated transcription (Latin):
uera religio ẽ. & ad eundẽ cultũ dĩ quẽ ad modũ sit homo
quadã suauitate coaptandus. maxime tam̃ contra
duas naturas manicheoꝵ liber hic loquit᷑. In hoc libro
sit in quã tͥ manifestũ atq ꝑceptũ nullũ errorẽ in
religione ẽẽ potuisse. si anima ꝓ dõ suo ñ coler& animã
aut corpꝰ. aut fantasiata sua. hic animã ꝓuniu̾sa creat᷑a
in corporali posui. ñ loquens more scripturarũ que
animã qͣndo ñ translato u̾bo utunt᷑ nescio utrũ uelint
in telligi. nͥ eã qua uiuunt animalia mortalia. inqͥbus
& homines sunt quãdui mortales st̃. Paulo pꝰ aut̃ eundẽ
sensũ meliꝰ sũ breuiusq cõplexus. ubi dixi. Non gͦ creat᷑e
potius quã creatori seruiamꝰ. nec euanescamꝰ incogitati¬
onibꝰ nr̃is. & ꝑfecta religio est. Creatur ã qͥppe uno
nomine utrãq id est sp̃alẽ corporalẽq significaui. restat
qđ ibi dixi. aut fantasmata sua ꝓpt̃ qđ dixi. nec euanes¬

Expanded text:
uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc librosit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuuet homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non ergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanes
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ uocabulũ animarũ scđm scripturas possit¬
ostendi. qͣndoqͥdẽ hic ñ nisi angłos scõs intelligi uolui
qͦs habere animas nusquã me legisse indiuinis eloqͥis
canonicis recolo. Hic liber sic incipit. Satis diu pene:
disputat᷑ & querit᷑. & iniuenit᷑ magistrũ ñ ẽȩ qͥ doc&¬
unꝰ ẽ magist᷑ ur̃ a p̃c. Hic liber sic incipit. Quid tibi

Expanded text:
admodum uocabulum animarum sadmodum uocabulum animarum sostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic incipit: Satis diu paene.disputatur et quaeritur et inuenitur magistrum non esse, qui docuester Christus. i\' Hic liber sic incipit: Quid tibi
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec uerũ ȩȩ cõp̃hendo. qđ sit animal mundus.
Hoc sane in concusse retinendũ ẽȩ̃ ñ dubito dm̃ ñ ẽȩ̃ nob̃
istũ mundũ siue anima eiꝰ ulla siue nulla sit. quȩ si ulla
etiã siñ sit animal mundus. quȩ uirtꝰ in angłis sc̃is
ad decorandũ atq administrandũ mundũ dõ seruit
& aqͥbus non intelligit᷑ rectissime credit᷑. Angłoꝵ¬
aũt sc̃oꝵ nomine. om̃em scãm creaturã sp̃ualẽ in
dĩ secreto atq occulto ministerio constitutã nunc
appellauerĩ. s sp̃s angelicos scã scriptura nomine
animarũ significare ñ solet. Pro inde ineo qđ circa
finẽ libri huiꝰ dixi. rationales & intellectuales nu-¬
meri beatarũ animarũ atq scãꝵ. legẽ ipsã dĩ sine
qua soliũ de arbore ñ cadit. & nr̃i capilli numera¬
ti sunt. nulla int̾posita natura excipientes. usq ad
t̃rena & inferna uira transmittunt. ñ uideo quẽ-¬

Expanded text:
quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. anganctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quem
Abbreviated transcription (Latin):
tempore & locis. Hȩc uerba si eo modo accipi pos¬
sint. ut ñ intelligat᷑ infima pulchritudo nisi in
corporibꝰ hominũ om̃iũq animaliũ. que cũsensu cor¬
poris uiuunt. ratio manifesta defendit. Hoc qͥppe in
ea pulchritudine imitat᷑ constantiã. qđ in cõpage
sua manent eadẽ corpora in quantũ manent. Id aũt
a sũmo dõ in ea ꝑ animã traicit᷑. Anima qͥppe ipsã
cõpagẽ tenet. ne dissoluat᷑ & diffluat. qđ uidemꝰ in cor¬
poribꝰ animaliũ anina discedente contingere. Si aũt
ipsa pulchritudo in om̃ibꝰ corporibꝰ intelligat᷑. cogit
ista sententia etiã istũ mundũ sic̃ plato sensit aliiq¬
philosophi plurimi. nec ratione certa in dagare potur
nec duunarũ scripturarũ auetoritate ꝑsuaderi posse
cognoui. Unde tale aliqͥd ame dictũ quo id accipi
posset. etiã in libro de ĩmortalitate anune temere
dic̾tũ notaui. non quia hoc falsũ eeͥ confirmo. sed

Expanded text:
tempore et locis . Haec verba si eo modo accipi postempore et locis . Haec verba si eo modo accipi possunt, ut non intelligatur infima pulchritudo, nisi in corporibus hominum, omniumque animalium, quae cum sensu corporis vivunt, ratio manifesta defendit. Hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in compage sua manent eadem corpora, in quantum manent: id autem a summo Deo in ea per animam trajicitur. Anima quippe ipsam compagem tenet, ne dissolvatur, et diffluat; quod videmus in corporibus animalium anima discedente contingere. Si autem infima pulchritudo in omnibus corporibus intelligatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum philosophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate animae, temere dictum notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
eã nec occupare. Itẽ qd̃ dixi. hec aut̃ sanitas tunc firma
erit atq certisima. cũ pristine stabilitati certo suo tp̃r
atq ordine hoc corpꝰ fuerit restitutũ. ñ ita dictũ
putet᷑ quasi ñ sunt futura pꝰ resurrectionẽ corpora
meliora quã pͥmoꝵ hominũ in paradiso fuer̃. cũ illa
iã ñ sint alenda corporalibꝰ alimentis quibꝰ alebant᷑ ista.
s pristina stabilitas hac̾tenꝰ accipienda ẽ. quatenꝰ egri¬
tudinẽ ita nullã corpora illa patient᷑. sicut nec ista
pati possent ante peccatũ. Alio loco laboriosior est
inquã huiꝰ mundi amor. Quod enĩ in illo anima querit
constantiã scilic& et̾nitatẽ quã ñ inuenit qm̃ rerum
transitu cõplet᷑ insima pulchritudo. & qđ in illa imitat᷑
constantiã. a sũmo dõ ꝑ animã traicit᷑. qm̃ pͥor est
species tantũmͦ tempore cõmutabilis. qũa ea quȩ ꝙ

Expanded text:
eam nec occupare. 3. Item quod dixi, Haec autem sanitas tunc firmissima eam nec occupare. 3. Item quod dixi, Haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum , non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa jam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista: sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. 4. Alio loco: Laboriosior est, inquam, hujus mundi amor. Quod enim in illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non invenit: quoniam rerum transitu completur infirma pulchritudo, et quod in illa imitatur constantiam, a summo Deo per animam trajicitur: quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis, quam est ea, quae et
Abbreviated transcription (Latin):
certiꝰ atq felicius conspicientes post hanc uitã ueniunt
libro qđ dixi. corpora enĩ tanto meliora quanto nu¬
merosiora talibꝰ numeris. anima uͦ istis que ꝑcorpis¬
accipit carendo sit melior. cũ sese au̾tit acorporalibꝰ
sensibꝰ. & diuinis sapientie numeris reformat᷑. ñ sic acci¬
piendũ ẽ. quasi ñ sint futuri numeri corporales
furura sint. aut anima eos sensura ñ sit. qͣndo erit op¬
tima quẽ admodũ hic eis carendo fit melior. Hic enĩ opꝰ
hab& au̾tere se acarnalibꝰ sensibꝰ ad intelligibilia ca¬
pienda. quia insirma ẽ & minꝰ idonea utrisq simul ad¬
hibere intentionẽ suã. & inhis corporalibꝰ nunc illece¬
bra cauenda ẽ qu̾adui anima inlici ad delectationẽ
turpẽ potest. tunc aũt tã firma erit atq ꝑfecta. ut
numeris corporalibꝰ ñ au̾tat᷑ a contẽplatione sapientie.
& ita sentiat eos ut ñ illiciat᷑ ab eis. nec eis carendo fiat
melior. s ita sit bona atq recta. ut nec latere possint

Expanded text:
anc uitam ueniunt;libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibaccipit, carendo fit melior, cum sese avertit a carnalibus sensibus, et divinis sapientiae numeris reformatur , non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales futura sint: aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. Hic enim opus habet avertere se a carnalibus sensibus ad intelligibilia capienda, quia infirma est, et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam: et in his corporalibus nunc illecebra cavenda est, quamdiu anima illici ad delectationem turpem potest. Tunc autem tam firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non avertatur a contemplatione sapientiae, et ita sentiat eos ut non illiciatur ab eis, nec eis carendo fiat melior; sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ etiã mercedt̃ eiꝰ auget incelis. sibi aũt peccando
id qđ nocuit. Possunt sane pelagiani ad suũ dogmna
trahere istã sententiã. & idõ dicere paruulis aliena
ñ nocuisse peccata. quia dixi nulli nat᷑e nocere peccata
nͥ sua. ñ intuentes ido paruulos qͥ utiq ꝑtinent adhuma¬
nã naturã trahere originale peccatũ. quia inpͥmis homi¬

Expanded text:
quidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis homi
Abbreviated transcription (Latin):
uł abalio suerit bene int̾rogata & recordata respondit.
A lio loco uellẽ inquã hinc plura. dicere ac me ipsũ constrm¬
gere. dũ quasi tͥ p̾cipio. ut nichil aliud agerẽ qũa Etade¬
rer mͥ. cui me maxime debeo. uͥ uideor dicere põtiꝰ debu¬
isse. redderer dõ. cui maxime aebeo. Sed qm̃ pͥus sibi ipse
reddendus ẽ. ut illi quasi gradu facto inde surgat atq
attollat᷑ ad dm̃ sic̃ filiꝰ ille minor pͥus reu̾sus ẽ ad semetipsũ
& sic ait. surgã & ibo ad patrẽ meũ. idõ sic locutꝰ sũ. Peniq
mnex adidit. atq ita fieri amicũ mancipilĩ dño. Qđ dixi
debeo qũã ceteris hominibꝰ. quauis dõ magis quã michi.
Hic liber sic incipit. Qm̃ uideo te habundare otio.

Expanded text:
uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet. uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet. Alio loco: uellem, inquam, hine plura dicere ac me ipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem, quam redderer mihi, cui me maxime debeo. ubi uideor dicere potius debuisse: redderer deo, cui me maxime debeo. sed quo- Diam prius sibi ipse homo reddendus est, ut illic quasi gradu facto inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius ille minor prius reuersus est ad semet ipsum et tunc ait: surgam et ibo ad patrem meum, ideo sic sum locutus. denique mdebeo, quam hominibus caeteris, quamvis Deo magis quam mihi. Hic liber sic incipit: Quoniam video te abundare otio.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s artes anma secũ attulise mͥ uideri. nec aluid dͥeqũa
es iã qđ dicit᷑ ascere quã reminsci aercordari. ñ sie aer¬
piendũ ẽ quasi exhoc apꝓbet᷑ anima uł hic in alio corpore.
at alibi siue incorpore siue extra corpꝰ aliqͣndo urcisse
e ca que int̾rogata responder cũ hic ñ didicerit in alia
uita ante didicise. Fieri enĩ potest sic̃ iã eriã in hoc ope
sup̃ deximꝰ. ut hoc idõ possit quia natura intelligibilis ẽ.
&e conect it᷑ ñ solũ intelligibilibꝰ uerũ etiã ĩmutabilibꝰ rebꝰ.
eo ordine facta. ut cũ se ad eas res mouet qͥbꝰ conera est.
uł a seipsa inqͣntũ eas uidet. intantũ de his uera respondeat.
ec sane om̃s artes eo mͦ secũ attulit. ac secũ habet. Nam
de artibꝰ que ad sensus corporis ꝑtinent. sic̃ multe medicine.
sic̃ astrologie omĩia nͥ qd hic discit ñ porest dicere. la uero
que sola intelligentia capit. ꝓpt̾ hoc qđ dixi cũ uł aseipsa

Expanded text:
uideri nec aliud quicquam esse id, quod dicitur discere, quam reminisci et recordari, non sic accipiendum est, quasi ex hoc adprobetur animam uel in alio corpore uel alibi siue in corpore siue extra corpus aliquando uixisse et ea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia uita ante didicisse. fieri enim potest, sicut iam in hoc opere supra dixi-mus, ut hoc ideo possit, quia natura intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas res mouet, quibus conexa est, uel ad se ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera respondeat. nec sane omnes artes eo modo secum adtulit ac secum habet; nam de artibus, quae ad sensus corporis pertinent, sicut multa medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit non potest dicere. ea uero, quae sola intellegentia capit, propter id, quod dixi, cum uel a se ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
luntas ẽ p̾ma causa peccandi aut nullũ peccatũ ẽ pͥma
causa peccandi. nec ẽ recte cui ĩputet᷑ peccatũ nͥ peccanti.
& grã. In his atq huĩmodi uͥb meis quia grã dĩ cõmemorata
ñ est. de qua tunc ñ agebat᷑ putant pelagiani uł putare
possunt iã nos tenuisse sententiã. s frustra hoc putant.

Expanded text:
a causa peccandi: nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. et Gratia. 4. In his atque hujusmodi verbis meis, quia gratia Dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani, vel putare possunt, suam nos tenuisse sententiam. Sed frustra hoc putant.
Abbreviated transcription (Latin):
solũ magna sed siã mnuina bona ñ e̾e posse. nͥ ab illo aqͦ sunt
omia bona hoc ẽ. dõ. Et paulo post. urtutes inquã qͥbꝰ recte
uiutt᷑ magna bona sunt. Species aitt̃ qu& libs corporũ. sine
quibꝰ recte uiui potest miniuna bona sunt. Nirtutibꝰ uero
nemo male utit᷑. Qua re habundantia s magnitudo
bonitatis dĩ ñ solũ magna. sed xiã media ⁊ minuma bora
cͥe prestitit. Magis laudanda est bonitas eiꝰ inmagnis: quã
in meidiss. & magis in medis quã ui minimis bonis sed magis
ui om̃ibꝰ quã si ñ omia tribiusse. Et alio loco. tu inquã pieti
genti. ł qͦqͦ mͦ cogitanti occurrat qđ non sit ex dõ. Itẽq.
alio loco dixi. Sed qm̃ ñ sic̃ sponte homo cecidit ita etiã
sponte surgere potest. porrecta desuꝑ nobis dexterã di¬

Expanded text:
solum magna sed etiam minima bona non esse posse nisi ab illo, a quo sunt omnia bona, hoc est deo. et paulo post: uirtutes, inquam, in quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero . Quare abundantia et magnitudo bonitatis Dei, non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis, quam in mediis; et magis in mediis, quam in minimis bonis: sed magis in omnibus, quam si non omnia tribuisset . Et alio loco: Tu tantum, inquagenti, vel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex Deo. Itemque alio loco dixi: Sed quoniam non sicut sponte homo cecidit, ita etiam sponte surgere potest; porrectam nobis desuper d
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ ac disseriunt᷑ id ẽ unde sit. qualis sit cur cepori fuerit
data cũ ad corpꝰ aduenerit. qualis efficiat᷑. qualis cũ absceserit.
Sed qm̃ quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatũ ẽ.
ut cã siposemꝰ ostendereniꝰ corporalis qͣntitatis ñ et. & tam̃
magnũ aliqͥd gẽerbac una inqͥsitione tot̾ liber nom̃ acepit

Expanded text:
runtur ac disseruntur, id est unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus uenerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. sed quoniam quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse et tamen magnum aliq
Abbreviated transcription (Latin):
iã desunctis. utrũ ipsi saltĩ dicendi sint iã iilla posses¬
sione consistere. merito querit᷑. Iam enĩ corpore qͥdẽ
corruptibili quo anua grauat᷑ exuti sunt. s ad huc
requiescit in spe. ñdũ infutura incorruptionę clarescit.
sed utrũ ad cõtẽplandã cordis oculis ueritatẽ sic̃ dictũ
est facie ad faciẽ nichil ex hoc minꝰ habeant. ñ hic locꝰ
est disputando requirere. Itẽ qđ dixi. nã scire magna
& honesta uł etiã diuina beatissimũ ẽ. ad eandẽ beati¬
tudinẽ referre debeniꝰ. In hac enĩ uita qͣntũcũq id
sciat᷑ ñdũ beatissimũ ẽ. qm̃ incõparabilit̃ longe ẽ ãpliꝰ
qđ inde nescit᷑. Et qđ dixi. multũ inter ȩȩ̃ utrũ aliqͥd
mentis certa rationȩ teneat᷑ qđ scirȩ dicunꝰ. an fama
uł literis credendũ posteris utilit̃ cõmendet᷑. & paulo pꝰ¬

Expanded text:
jam defunctis, utrum ipsi saltem dicendi sint jam in illa possesjam defunctis, utrum ipsi saltem dicendi sint jam in illa possessione consistere merito quaeritur. Jam enim corpore quidem corruptibili, quo anima aggravatur, exuti sunt; sed adhuc  eorum requiescit in spe, nondum in futura incorsed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo p
Abbreviated transcription (Latin):
do & credendo. id ẽ uiã sidei tenendo ꝑuenire cupimꝰ.
Si aut̃ in hac uita putant᷑ eȩ̃ isti uł fuisse. id uerũ ȩ̃ȩ
ñ mͥ uidet᷑. ñ quia in hac uita nichil ueri omnino
inueniri potest qđ mente cernat᷑ ñ fide credat᷑. sed¬
quia tantũ ẽ qͥqͥd est. ut ñ faciat beatissimos. Neq
enĩ qđ ait apłs. uidemꝰ nunc ꝑ speculũ inenigniate.
& nunc scio exparte. ñ cernit᷑ mente: Cernit᷑ plane.
s beatissimos nondũ fac̃. Illud enĩ beatissimos facit
qđ ait. tunc aut̃ faciȩ ad faciẽ. & tunc cognoscã sic̃
& agnitꝰ sũ. Qui hoc inuenerunt. ipsi dicendi sunt
in beatitudinis possessionȩ consistere ad quã duc̃ uia
fidei quã tenemꝰ. & quo credendo cupiniꝰ ꝑuenire.
Sed qui nã sint illi beatissimi qui iã sunt inea possessi¬
one quo duc̃ hec uia. magna questio est. Et angłi
quidẽ scĩ qđ ibi sint milla questio ẽ.s de scĩs hominibꝰ

Expanded text:
do et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. do et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatquia tantum est quidquid est, ut non faciat beatissimos. Neque enim quod ait Apostolus, Videmus nunc per speculum in aenigmate, et, Nunc scio ex parte; non cernitur mente: cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. Illud enim beatissimos facit quod ait: Tunc autem facie ad faciem; et, Tunc cognoscam sicut et cognitus sum . Qui hoc invenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit via fidei quam tenemus, et quo credendo cupimus pervenire. Sed quinam sint illi beatissimi, qui jam sunt in ea possessione quo ducit haec via, magna quaestio est. Et Angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. Sed de sanctis hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
lari. Inde ẽ. littera occidit. sp̃s aut̃ uiuificat. Sed alit̃
exposui u̾ba ista apłi pauli. & qͣntũ mͥ uidet᷑ uł potus
ipsis reb appar&. multo conuenientiꝰ in eo libro qui¬
in scribit᷑ de spũ & litera. quãuis ñ sit & sensus iste respuendus.
t̃ẽ dixi. Nuc sunt enĩ ꝑsone in religione laudabiles.
una eoꝵ qͥ iã inuener̃ quos etiã beatissimos iudicari
necesse ẽ. alia eoꝵ qͥ studiosissime & rectissime inqͥrunt.
Primi gͦ st̃ iã in ipsa possessione alteri inuia qua tam̃
certissime ꝑuenit᷑. In his u̾bis meis si illi qͥ iã inuener̃
qͦs in ipsa possessione eẽ diximꝰ sic accipiant᷑ beatissimi.
ut ñ in hac uita s mea ꝗͣ speramꝰ. & ad quã ꝑfidei uiã
tendimꝰ sint. ñ habet iste sensus errorẽ. Ipsi iudicandi
sunt qđ querendũ ẽ inuenisse. qͥ iã ibi st̃ quo nos quęren¬

Expanded text:
lari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter lari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in religione laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃as unde religio dicta credit᷑. om̃i suꝑstitione careamꝰ.
plus mͥ placuit. Nam ñ me fugit aliã nominis huiꝰ
originẽ exposusse latini sermonis auctores. qđ inde
eligendo. ut ita latinũ udeat᷑. religio sic̃ eligo Hic
liber sic incip̃. Cũ om̃is bonȩ uitę ac beatę uia.
ad amicũ meũ quẽ de ceptũ amanicheis. adhuc eo errore
nouerã detineri. & mridere in catholice fidei disciplinã
qđ iuberent᷑ homines credere. ñ aut̃ qͥd ȩȩt uerũ certis¬
sima ratione docerent᷑. In hoc libro dixi In quibꝰ tam̃
legis p̃ceptis atq mandatis quibꝰ nunc xp̃ianos uti fas
ñ est. quale uł sabbatũ ẽ uł circũcisio. uł sacrificia. &
siqͥd eiꝰmodi ẽ. tanta mysteria continent᷑. ut om̃is puis
in tellegat nichil ȩ̃ȩ̃ ꝑniciosius quã qͥcqͥd ibi ẽ accipi
ad literã id ẽ ad u̾bũ. nichil aut̃ salubriꝰ quã spũ reue¬

Expanded text:
nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus. nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus. ligio, plus mihi placuit. nam non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse latini sermonis auctores, quod indeligendo, ut ita latinum uideatur religo sicut eligo. Hic liber sic incipit: Cum omnis uitae bonae ac beatae uia. ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reue
Abbreviated transcription (Latin):
& moriendo contingunt. si natura nr̃a in p̃ceptis &
imagine dĩ manens inistã corruptionẽ ñ relegaretur.
Hunc sensũ ꝓrsus ĩꝓbo quẽ iã &suꝑius ĩꝓbaui in pͥmo
libro de genesi contͣ manicheos Ad hoc enĩ duc̃ ut
credant᷑ illi coniuges pͥmi ñ generatoͬri posteros homines
nͥ peccassent. tanꝗ̃ necesse fuerit ut morituri gigne¬
rent᷑. si de concubitu maris & femine gignerentur.
Hondũ enĩ uiderã fieri potuisse ut ñ morituri de non
morituris nascerent᷑. si peccato illo magno ñ mutarent᷑
in deterius humana natura. ac ꝑhoc si & inparentib
& insiliis fęlicitas fȩcunditasq mansisset. usq ad certũ
sc̃oꝵ numerũ quẽ p̃destinauit ds̃ nascerent᷑ homines
ñ parentib successuri morientib s cũ uiuentibꝰ regna¬
turi cẽnt. Ergo etiã iste cognationes atq affinitates.
si nullus delinquer& nullusq moreret᷑. Itẽ inalio loco

Expanded text:
et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parentibus et in filiis felicitas fecunditasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur. Item alio loco: