comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per euehere. ac siqͥd
in episcopio suo rese¬
disset emendatione
dignũ. totis nisib
in meliorem statum
recuperare. Unde int̾
cetera que em̃datio¬
nem postulabantꝰ. ob¬
tulit se etus munifz¬
centie cella. quedam
antiquo nomine uo¬
cata andagium. que
olim quidem in habi¬
tatorib habitus cano¬
nicz floruit. sed per
extessum temporis ue¬
tustate nimia collap¬
sa. et deficientib ha¬
bitatorib pene fu̾at
adnuslata. Hec ergo
se materiam quandã
obtulit eius muni¬
ficentie: in qua li¬
beralitatis sue laxa¬
tis habenis. qmͣ uacu¬
uis tenacitatis esset.
non in anilib uerbis.
sed executione osten.¬
dit operis. Nãq hanc
pene a fundamentis
restauratam. in me¬
lioremq statum de¬
nuo renouatam. pꝰt¬
habita auaridia no¬
biliter eius statum
composuit. edificiis
honestis nobilitauit:
⁊ exceptis prediis que
olim religiosoꝵ uiro¬
rum largitate posse¬
dit. alia de episcopio
suo superaddidit. in¬
colas q loci illiis mo¬

Expanded text:
per evehere: ac si quid per evehere: ac si quid in episcopio suo resedisset emendatione dignum, totis nisibus in meliorem statum recuperare. Unde inter caetera quae emendationem postulabant, obtulit se ejus munificentiae cella quaedam, antiquo nomine vocata Andagium, quae olim quidem inhabitatoribus habitus canonici floruit; sed per excessum temporis vetustate nimia collapsa, et deficientibus habitatoribus pene fuerat annullata. Haec ergo se materiam quamdam obtulit ejus munificentiae, in qua liberalitatis suae laxatis habenis quam vacuus tenacitatis esset non inanibus verbis, sed exsecutione ostendit operis. Namque hanc pene a fundamentis restauratam in melioremque statum denuo renovatam, posthabita avaritia nobiliter ejus statum composuit, aedificiis honestis nobilitavit, et exceptis praediis quae olim religiosorum virorum largitate possedit, alia de episcopio suo superaddidit, incolasque illius mo
Abbreviated transcription (Latin):
dito non passim leuita¬
te iactantus. a propria
regula exorbitaret. sed
laicus ordo iusticie de¬
seruiret. atq armis
pacem sancte ecclesie
defenderet. monasticꝰ
ordo quietem dilig̾et.
orationi uacaret. ⁊ ci
se seculi actib secre¬
uisset. eisdem iterum
nec uoluntate nec ne¬
cessitate semet subde¬
ret. episcopalis autem
ordo ut his om̃ib suꝑ¬
intenderet. scilicet ut
si qui ab his aut uolũ¬
tate aut necessitate de¬
uiarent. eoꝵ sollertz
iudicio priidentq cõ¬
silio ad lineam rectitu¬
dinis correctz uenirẽt.
In quib ut re uera de¬
cet cum multi imitta¬
tone dignissimã ta¬
lib eius monitis pre¬
berent obtemperantiã.
minima extitit. Waal¬
nerandus. Is enĩ par¬
tim diuinitatis ĩstins¬
tu ⁊ mercedis inturtu.
partim uero huius
sacratissimi principis.
talib monitionibus
incitatus. st udebat
magnopere plebem
sib a dño traditam.
bõnoꝵ operum exerci¬
tiis nobilitare. et de
bonis ad meliora sem¬

Expanded text:
dito non passim levitadito non passim levitate jactatus a propria regula exorbitaret, sed laicus ordo justitiae deserviret, atque armis pacem sanctae Ecclesiae defenderet; monasticus ordo quietem diligeret, orationi vacaret; et qui se saeculi actibus secrevisset, eisdem iterum nec voluntate, nec necessitate semet subderet. Episcopalis autem ordo ut his omnibus superintenderet, scilicet ut si qui ab iis aut voluntate, aut necessitate deviarent, eorum solerti judicio prudentique consilio ad lineam rectitudinis correcti redirent. 2. In quibus, ut revera decet, cum multi imitatione dignissimam talibus ejus monitis praeberent obtemperantiam, minima exstitit Walpiscopus. Is enim partim Divinitatis instinctu et mercedis intuitu, partim vero hujus sacratissimi principis talibus monitionibus incitatus, studebat magnopere plebem sibi a Domino traditam bonorum operum exercitiis nobilitare, et de bonis ad meliora sem
Abbreviated transcription (Latin):
decimo.feli¬
cissime ĩcar¬
nationis do¬
empto rebus humanis
famosissimo imꝑatore
karolo. uictoriosissimo
piissimo augusto qui
regni francoꝵ spacia
longe lateq dilatauit:
bus ampliauit. insu¬
per et multarũ gen.¬
tium ceoitatem. qͣnta
potuit uͥtute pertulit.
ereptasq profundis
tenebris. lucis clarita¬
te conspicnas reddidit.
Lu douicus gloriosus
filiuis eius sceptra im¬
peralia sib debita at¬
ꝙ a deo tradita. post
eum feliciter suscepit.
Decebat quippe xp̃m
talem ac tantum un¬
perio suo preficers pͥn¬
cipem in qͥuo ñ modo
auiti spẽcimen eluce¬
ret imperii. sed et qui
mentis nobilitate in¬
signis. prudentia sin¬
gularis. morib ꝙ in¬
nocuus. cunctis sibi
subiectis fieret tot uͥ¬
tutum excellenta imit¬
tabilis. Hic ergo im¬
perii suz primordia ta¬
lib tantisꝙ dedicare
instituit auspiciis. ut
incorrepͤta corrigeren¬
tur. bona collapsa eri¬
gerentur. ⁊ stantia so¬
lidarentur. et quiscͥs
ordo in regno sibi tra¬

Expanded text:
decimo felicissimae incarnationis Doempto rebus humanis famosissimo imperatore Carolo victoriosissimo piissimo Augusto, qui regni Francorum spatia longe lateque dilatavit, bus ampliavit; insuper et multarum gentium caecitatem quanta potuit virtute perculit, ereptasque profundis tenebris lucis claritate conspicuas reddidit; Ludovicus gloriosus filius ejus sceptra imperialia sibi debita atque a Deo tradita post eum feliciter rexit. Decebat quippe Christum talem ac tantum imperio suo praeficere principem, in quo non modo aviti specimen eluceret imperii, sed et qui mentis nobilitate insignis, prudentia singularis, moribusque innocuus, cunctis sibi subjectis fieret tot virtutum excellentia imitabilis. Hic ergo imperii sui primordia talibus tantisque dedicare instituit auspiciis, ut incorrecta corrigerentur, bona collapsa erigerentur, et stantia solidarentur. Et quisque ordo in regno sibi tra
Abbreviated transcription (Latin):
rit usq ad locum ex
quo uires trabere ip¬
sum possint. Et sic fi¬
de firma. precipitan¬
⁊pauilatim de monte
descendens. aliquã do
petras deuitans. ali
locis currens humidis.
in radice montis posi¬
tis. in quib nec homi¬
nes nec boues stare po¬
terant. pro illoꝵ pro
funditate mirabili
comitatu. usq ad lo¬
ca plana. sine ulla frag.¬
minis fractione. ubi
illoꝵ erant boues cũ
eis progressus est. Et
exinde ex bobus usq
ad molinum uectes:
artificiose cum alte¬
ro iunctus est lapide.
Et ut plus iste mola¬
ris lapis. qui in nomi¬
ne beate directus est
brigide. om̃ib adhuc
innotesceret: addidit
⁊hoc in auditum an¬
tea ⁊ preclarũ mira¬
culum. Nam cum
quidam paganus et¬
cinus suo habitaculo
dolose per alium sim¬
plicem uirum ignorã¬
te molinario qui opꝰ
moliture exercebat᷑.
suum grantĩ ad hũc
transmisisset molinũ:¬
⁊ qid̃ cum inter huius
molares transuectũ
⁊fu sum fuisset lapi¬
des. illum supͣdictũ

Expanded text:
rit ad locum, ex rit ad locum, ex quo vires boum trahere ipsum possint. Et sic fide firma praecipitanpaulatim de monte ascendens, aliquando petras devitans, aliqlocis currens humidis in radice montis positis, in quibus nec homines nec boves stare poterant, pro illorum funditate, mirabili comitatu usque ad loca plana sine ulla fractione, ubi illorum erant boves, cum eis progressus est. Et exinde cum bubus, usque ad molendinum vectus est, artificiose cum altero junctus est lapide. Et ut plus iste molaris lapis, qui in nomine beatae directus est Brigidae, omnibus adhuc innotesceret, addit et hoc inauditum antea et praeclarum miraculum. Nam cum quidam paganucinus suo habitaculo dolose per alium simplicem virum, ignorante molendinario, qui opus moliturae exercebat, suum granum ad hoc transmisit molendinum. Et cum inter hos molares transjectum et fusum fuisset lapides, illum supradictum
Abbreviated transcription (Latin):
boues secum secum
propter arduam mon¬
tis ascensionem trahe¬
re ⁊cogere non possẽt
durissimũ iter. cum
paucis illum sequen¬
tib uix ascendere po¬
riis. dum cogitaret qͦ¬
modo illum molarẽ
deportarent lapidem.
de iugo altissimi mõ¬
tis. cum boues in illo
prerupto montis sub
onerib ⁊ iugis esse
nullomodo poterit.
Tunc desperatzone.
aliis ex eis descentib.¬
⁊ dicentib illum dese¬
rere lapidem. ⁊ eos ĩ
uanũ laborasse qui
illum formauerunt.
ille prepositus prudẽ¬
ti dispensatione ⁊ con¬
silio. suis operariis fi¬
deliter dixit. Nequa¬
qm hoc ita fiat: s hũc
leuate lapidem mola¬
tite in precipitiũ de al¬
tissimo isto montis ca¬
cumine. In nomine
⁊uirtutẽ reuerentie¬
sime sc̃e brigide. quia
nos nullis artificiis ⁊
uirib per ista loca pe¬
hunc grandem lapidẽ¬
molarem possumus
portare: nisi ip̃a brigi¬
da tui nichil impossi¬
bile est. scd̃m illud qd̾
om̃ia possibilia sunt
credenti illũ portaue¬

Expanded text:
boves secum boves secum propter arduam montis ascensionem trahere et cogere non posset, durissimum iter cum paucis illum sequentibus vix ascendere poriis, dum cogitaret quomodo illum molarem deportaret lapidem de jugo altissimi montis, cum boves in illo praerupto montis sub oneribus et jugum esse nullo modo potuerint. Tunc facta desperatione, aliis ex eis descendentibus, illum deserere lapidem, et eos in vanum laborasse, qui illum formaverunt. Ille praepositus prudenti dispensatione, et consilio suis operariis fideliter dixit: Nequaquam hoc ita fiat; sed hunc levate viriliter molatite in praecipitium de altissimo isto montis cacumine, in nomine et virtute reverentissimae sanctae Brigidae. Quia nos nullis artificiis et viribus per ista loca pehunc molarem lapidem possumus portare, nisi Brigida, cui nihil impossibile est, secundum illud quod omnia possibilia sunt credenti, illum portave
Abbreviated transcription (Latin):
itantib aquis. Non
solum autem in sua ui¬
ta carnali. anteqͣm sar¬
cinam depõneret car¬
nes uirtutis operata
est plurimas. sed lar¬
gitas diuinz mune¬
ris in suo monasterio.
ubi tius uenerabile
requiescit corpus. ali¬
as semper operarz uir¬
tutes non cessat. Qͣs
nos uirtutes ñ solũ
audiuimus. sed oculis
nostrĩs uidimus. Nã
prepositus maximi ⁊
clarissimi monaste¬
rii sancte brigide. de
quo in huius optiscu¬
li principio breuem fe¬
cimus mentionem:
operarios ⁊ lapidum
cesores q̃rere. Lapidem
⁊ incudere molarem.
per loca quecumqz
ubi possent illi inue¬
nire transmisit. Et
illi sine ulla prouidẽ¬
luam ⁊ arduam as¬
cendentes uiam. ad
cacumen petros mõ¬
tis perrexerund. ⁊ ele¬
gerunt lapidem gnͣ¬
dem. in ip̃o montis
altissum sacumine.
Et cedentes eum de
omnz parte. in rotun¬
dum ⁊ perforatum
prepositus de mona¬
sterio inuitatus ab eis
uiris ad illum montẽ.
in quo lapis formatꝰ
fuit molaris. atq cũ

Expanded text:
itantibus aquis. Non itantibus aquis. Non solum autem in sua vita carnali, antequam sarcinam deponeret carnis, virtutes operata est plurimas, sed largitas divini muneris in suo monasterio ubi ejus venerabile requiescit corpus, semper operari virtutes non cessat, quas nos virtutes non solum audivimus, sed etiam oculis nostris vidimus. Nam praepositus maximi et clarissimi monasterii sanctae Brigidae, de quo in ejus opusculi principio brevem fecimus mentionem, operarios et lapidum caesores quaerere lapidem et incidere molarem, per loca quaecumque ibi possent invenire, transmisit. Et illi sine ulla providenum arduam ascendentes viam, ad cacumen petrosi montis perrexerunt, et elegerunt lapidem grandem in ipso montis altissimi cacumine. Et caedentes eum de omni parte in rotundum, et perforatum praepositus de monasterio invitatus ab eis us ad illum montem, in quo lapis formatus fuit molaris, atque cum
Abbreviated transcription (Latin):
retur difficilem ꝑtem
instructura uie: ⁊ suã
habebat partem eli¬
gens. ipsa crudelis et¬
iniusta natzo edifica¬
ret sine ulla fluminis
turbatione. Atq cũ
ad scãm brigidam sui
scd̃m carnem cognati
est ⁊ potestatis. ut ille
fluuiius transeat de
loco in quo est. ⁊ ubi
uos dura opprimunt
opera. in illam quam
sibi elegerunt partẽ.
Et cum de mane ip̃rꝰ
diez om̃s surrexissẽt
ad opera populi. flu¬
uius ille quem que¬
rebantur uisu est re¬
liquisse suũ antiquũ¬
ubi inter ambas cur¬
rere solebat ripas: et
transmutasse de parte
ubi sancte brigide na¬
tio compulsa operaba¬
tur. In illoꝵ fortium
⁊ superboꝵ partem. qͥ
alios pauciores ⁊ ĩfir¬
miores se iniuste ⁊du¬
rissime operari cõpel¬
lebant. Et in testimo¬
nium uirtutis. uesti¬
gia fluminis ⁊ uallis
uacua. ubi inundans
⁊emanans antiquus
currebat fluuius. tem¬
pore ip̃o ad alterum
flumine recedente lo¬
tum ip̃e locus siccatus
sine ullis apparet flu¬

Expanded text:
retur difficilem pariter retur difficilem pariter in structura viae; ut suam habebat partem eligens, ipsa crudelis natio aedificaret sine ulla fluminis perturbatione. Atque cum ad sanctam Brigidam sui secundum carnem cognati et potestatis ut ille fluvius transeat de loco in quo est, et ubi vos dura opprimunt opera, in illam quam ipsi elegerunt partem. Et cum de mane ipsius diei omnes surrexissent ad opera populi, fluvius ille, quem querebantur, visus est reliquisse suum locum antiquu, inter ambas currere solebat ripas, et transmutasse de parte, ubi sanctae Brigidae natio compulsa operabatur, in illorum fortium et superborum partem, qui alios pauciores et infirmiores se injuste operari compellebant; et in testimonium virtutis vestigia fluminis, et vallis vacua, ubi inundans et emanans antiquo currebat fluvius tempore, ipso ad alterum flumine recedente locum; ipse locus siccatus sine ullis apparet flu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc sancta fulsit bri¬
gida miraculo: quia
tum regis illius patͥe
in qua ip̃a fuit. edictũ¬
per plebes ⁊ prouinti¬
as que sub eius erant
sceret: ut de om̃ib eiꝰ
regionib ⁊ prouintiis
uenirẽt. atq edifica¬
rent uiam latam et
firmam ramis arboꝵ.
petris in fundam̃tũ
positis. ⁊ munitionib
quibdam firmissimis
in gronna profunda.
⁊pene in transmeabi¬
li ⁊ in locis humentib.
⁊ in palludib. in qui¬
bus grandis currebat
fluuius. que construc¬
ta quadrigas ⁊equites.
⁊ currus ⁊ plaustroꝵ
rotas. ⁊ impetũ pop̾u¬
loꝵ. atq concursum
tare posset. Conueni
debuerant. in partes
ꝓprias. ⁊ unaqueq cog¬
natio ⁊ familiam suã
sibi creditam cõstru¬
xisset partem. Et cũ
illa pars fluminis dif¬
ficillima ⁊ laboriosa
in sorde alicuius ex ip¬
sis nationib cederet¬
euentu: ipsa natio du¬
rissimũ deuitans labo¬
rem. per suam fortitu¬
dinem sancte brigide
infirmiorem coegit na¬
tionem. ut hanc opera¬

Expanded text:
et hoc sancta fulsit Brigida miraculo. Quia cum regis illius patriae in qua ipsa fuit per plebes et provincias quae sub ejus erant sceret, ut de omnibus ejus regionibus et provinciis mnes, atque aedificarent viam latam, et firmam ramis arborum, petris in fundamento positis, et munitionibus quibusdam firmissimis in gronna profunda et bene intransmeabili, et in locis humentibus, atque in paludibus, in quibus grandis currebat fluvius, quae constructa quadrigas, et equites, et currus, et plaustrorum rotas, et impetum populorum atque incursum tare posset. Conveniedificare debuerant, in partes proprias, ut unaquaeque cognatio et familia suam sibi creditam construxisset partem. Et cum illa pars fluminis difficillima, et laboriosa in sorte alicujus ex ipsis nationibus evenisset, ipsa natio durissimum devitans laborem, per suam fortitudinem sanctae Brigidae infirmiorem coegit nationem, ut hanc opera
Abbreviated transcription (Latin):
positus est: ⁊ de fidelib
hunc brigide lapidem
tangentib. per quem¬
miraculo in reparatio¬
ne ecclesie facto tacen¬
dum est. in qua glosa¬
amborum hoc est archi¬
episcopi conleath. et hu¬
sime brigide corpora a
dextris ⁊ a sinistris ai¬
tarib decorat in mo¬
numentis posita. orna¬
tis uario eultu auri
⁊ argenti ⁊ geminarũ.
⁊ preciosi lapidis. atq
coronis aureis ⁊ argẽ¬
teis desuper pendentib¬

Expanded text:
positus est, et de fidelibus positus est, et de fidelibus hunc lapidem tangentibus morbummiraculo in reparatione ecclesiae tacendum est, in qua gloramborum, hoc est episcopi Conleath et huctae Brigidae corpora a dextris et a sinistris altaris decorati, in monumentis posita ornatis, vario cultu auri et argenti et gemmarum, et pretiosi lapidis, atque coronis aureis et argenteis desuper pendentib
Abbreviated transcription (Latin):
tum potuerũt. Et dũ
illi qui boc uiderunt
de hac recogitarent.
nimio peussi stupore.¬
tũc granũ illum ma¬
gi esse comperientes.
nuslomodo dubitabãt.
qd̃ ille lapis molaris.
in quo sc̃a brigida uir¬
tutem operata est diui¬
nam. granũ gentilis
hominis. in farinam
comprimere respuiss.
tes foras granũ ip̃ius
steriale subter mola¬
rem illum lapidem po¬
nentes. cursus solitꝰ
⁊ cotidianus sine ullis
impedimentis repara¬
no. Et post interuallũ
temporis. accidit ut is¬
bureretur.Nec ⁊ hoc
paruum fuit miraculũ.
cũ ignis totã domũ cõ¬
bureret. ⁊ alterũ lapi¬
dem qui iunctus supͣ
dicto lapid fuit. hũc
tantũ specialem st̃e
brigide lapidem nullo
modo tangere ⁊com
sine ulla ei molestia
ignis in magno moli¬
ni incendio perman¬
sit plus incolumis. et¬
postea hoc uiso mira¬
sterium perductus est.
⁊ iuxta portam interio¬
ris ornati castelli qd
ecclesia ambitur. ubi
multz comueniunt po¬
puli. ob uenerationem
in ip̃a porta honorifice

Expanded text:
 potuerunt. Et dum illi qui hoc viderunt de hac re cogitarent, nimio perculsi stupore, granum illud magi esse cognoscentes, nullo modo dubitabant, quod ille molaris lapis in quo sancta Brigida virtutem operata est divinam, granum gentilis hominis in farinam comprimere respuisset. tes foras granum ipsius steriale subter molarem illum lapidem ponentes, cursus solitus, et quotidianus sine ullis impedimentis repara. Et post intervallum temporis accidit ut mobureretur. Nec et hoc parvum fuit miraculum, cum ignis totam domum combureret, et alterum lapidem, qui junctus supra dicto lapidi fuit, hunc tantum specialem sanctae Brigidae lapidem nullo modo tangere est Sine ulla molestia ignis in magno molendini incendio permansit incolumis. Postea hoc viso mirasterium perlatus est, et juxta portam interioris castelli, quo ecclesia ambitur, ubi multi conveniunt ob venerationem in ipsa porta honorifice
Abbreviated transcription (Latin):
totam concluderet por¬
tam. aut dabulam face¬
re iuncta in uetus ofti¬
um. ut postea suffice¬
re posset. predictor doc¬
tor ⁊ om̃ium preuius
artificum hibernensiũ.
prudenti locutus est cõ¬
silio. In bac superuen¬
tura nocte orare dñm
iuxta scãm brigidam
fideliter debemus: ut
ip̃a nobis de mane qͥd
in boc opere acturi su
noctem transegit. ⁊ de
liter premissa. ostiũ
antiquũ est trudens.
ac ponens in suo tar¬
dine. zanuam conclu¬
sit totam. N ec aliqͥd
defuit de eius plenitu-¬
dine: nec ulla in eius
magnifudine super¬
flua pars reperta est.
Et sic illa brigida illd̃
extendit in altitud¬
illa porta sit ab eo cõ
clusa. nec in ea ullus
locus patefactus uide¬
tur. nisi cũ ostiũ re¬
truditur. ut ecclesia
intretut. Et hoc uirtu
sermone explicare po¬
test maximũ decorem
huius ecclesie. ⁊ innu¬
rii ciuitatis que dicimꝰ
miracula si fas est di¬

Expanded text:
totam concludere portotam concludere portam, aut tabulam facere junctam in vetus ostium, ut postea sufficere posset, praedictus doctor et omnium praevius artifex Hibernensium prudenti locutus est consilio: In hac superventura nocte orare Dominum juxta sanctam Brigidam fideliter debemus, ut ipsa nobis de mane, quid in opere hoc acturi sumotam noctem transegit. Et praemissa, ostium antiquum trudens ac ponens in suo cardine, januam conclusit totam: nec aliquid defuit de ipsius plenitudine, nec ulla in ejus magnitudine superflua pars reperta est. Et sic sancta Brigida illud ostium extendit in altitudia porta illa ab eo sit conclusa, nec in ea ullus locus patefactus videatur, nisi cum ostium retruditur, ut ecclesia intretur. Et hoc virtutsermone explicare potest, maximum decorem hujus ecclesiae, et innu civitatis qui dicemus miracula? si fas est di
Abbreviated transcription (Latin):
ad transuersum in la¬
titudinem parietem ex¬
tensus est. Et hec te-¬
net ecclesias in se mul¬
tas fenestras. ⁊ unam
in latere dextero orna¬
tam portam. perꝰ quã
sacerdotes ⁊ populus
fidelis masculini ge¬
neris sexus intrat ĩ ec¬
clesiam. Et alteram
portam in sinistro la¬
tere. per quam uirgi¬
um congregatio irtra¬
re solet. Et sie in una
basilita maxima. popu¬
lus grandis in ordine ⁊
gradib ⁊ sexu ⁊ lotis
diuersus interiectis in
se partib. diuerso ordi¬
ne ⁊ uno animo omni
torem. Et tum ostiũ
antiquũ porte sinistra¬
lis: per quod solebat
sancta brigida in eccle¬
siam intrare. ab artifi.¬
sardinib situm. totã
concludere portam in
enim poͬͣte pars aperta
sine conclusione. ⁊ pa¬
te facta apparebat. Et
si addita ⁊ iuncta ad
altitudinem ostii qͣrta
pars fuiss. tunc totã
concludere portam pos¬
se altam ⁊ instauratã.
Et cũ artifices alterũ
masus nouum facere
ostium deliberarent. qd̃

Expanded text:
ad transversum in laad transversum in latitudine parietem extensus est. Et haec tenet Ecclesia in se multas fenestras, et unam in latere dextro ornatam portam, per quam sacerdotes et populus fidelis masculini generis sexus intrat Ecclesiam; et alteram portam in sinistro latere, per quam virgirum congregatio intrare solet. Et sic in una basilica maxima, populus grandis in ordine, et gradibus, et sexu, et locis diversis interjectis et inter se partibus, diverso ordine et uno animo Dominum t. Et cum ostium antiquum portae sinistralis, per quod solebat sancta Brigida Ecclesiam intrare, ab artificardinibus situm, totam concludere portam insenim portae pars aperta sine conclusione et patefacta apparebat. Et si addita et juncta ad altitudinem ostii quarta pars fuisset, tunc totam concludere portam posset altam et instauratam. Et cum artifices alterum majus novum facere ostium deliberarent, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mero fidelium de utro.¬
q sexu solo spaciosa ⁊
altum proceritate por¬
recta ac decorata ꝑictis
tabulis: tria itͥnsec᷑
habens oratoria ampla
⁊ diuisa. parietib ta¬
bulatis. sub uno cul¬
mine maioris domus.
in qua paries decoratꝰ.
⁊ ymaginib depictus.
ac linteaminib tectꝰ
per latitudinem ĩ ori¬
entali ecolesie parte
a pariete ad alterũ parie¬
tem ecclesie se tetẽdit.
qui in suis extremita¬
tib duo habet in se
ostĩa. ⁊ per unũ ost¬
um in dextera parte
positum. intratur t̃
sanctuarium ad alta¬
re. ubi summus pon¬
tifex cum sua regula¬
ri scola. ⁊ his q̃ sacris
depirtati sunt mysteri¬
is sacra ac dominica ĩ
molat sacrificia. Et
per alterum ostium
in sinistra parte pari¬
etis supradicti. ⁊ trans¬
uersi positum. abba¬
tissara cum suis puel¬
lis ⁊ uiduis fidelib tã
mone corporis ⁊ sangui¬
nis fruantur iħu xp̃i.
Atqz alius paries paui¬
mentum domus ĩ duas
equales diuidens partes.
a pariete ortentali usq

Expanded text:
mero fidelium et utroque sexu, solo spatiosa, et  proceritate porrecta, ac decorata pictis tabulatis, tria intrinsecus habens oratoria, ampla et divisa parietibus tabulatis, sub uno culmine majoris domus, in quo unus paries decoratus, et imaginibus depictus, ac linteaminibus tectus, per latitudinem in orientali ecclesiae parte, a pariete ad alterum parietem ecclesiae se tetendit; qui in suis extremitatibus duo habet in sua ostia; et per unum ostium in extera parte positum intratur ad sanctuarium ad altare summus pontifex cum sua regulari scola et his sacris sunt deputati ministeriis, sacra ad dominica et immolare sacrificia. Et per alterum ostium in sinistra parte parietis supra dicti et transversi positum, abbatissa cum suis puellis et viduis fidelibus tanivio corporis et sanguinis fruantur Jesu Christi. Atque alius paries pavimentum domus in duas aequales dividens partes, a parte orientali usque
Abbreviated transcription (Latin):
tas dicatur. in se mul¬
toꝵ nomen accipit. Ma¬
xima heo ciuitas et me¬
tropolitana est. ĩ cuius
suburbanis que sanc¬
ta certo limite desig¬
nauit brigida. nullus
carnalis aduersarius.
nec cum uersus timetꝰ
bostium: sed ciuitas ẽ
refugii tutissima defo¬
ris suburbanis in tota
scothoꝵ terra. cũ suis
om̃ib fugitiuis. ĩ qua
gum. ⁊ decorati culmi¬
nis excellentissima ẽẽ
uidetur. Et quis dinu¬
merare potest diuersas
turbas ⁊ innumerabi¬
les populos de om̃ib
prouintiis confluen¬
tes. Alii ꝓpter epularũ
habundantiam. alii ꝓp¬
taculum turbarum.
alis cum magnis donis¬
tes. ⁊ sollempnitates na¬
tiuitatis sancte brigi¬
de. que in die kalen¬
darum februarii men¬
sis dormiens secure sar¬
cinam deiecit carnis.
⁊ agnum dei in celesti¬
b mansionib secuta
est. Ueniam peto a fͣ¬
trib ac lectorib hec
dientie coactus. nul¬
la prerogatiua scien¬
tie suffultus. pelagus
immensum uirtutũ
beate brigide. ⁊ uiris
peritissimis formidan¬

Expanded text:
a vita in se multorum nomen accepit. Maxima haec civitas et metropolitana est, in cujus suburbanis, quae sancta certo limite designavit Brigida, nullus carnalis adversarius, nec cursus timetur hostium. Sed civitas est refugii tutissima de foris suburbanis in tota Scotorum terra, cum suis omnibus fugitivis in qua gum, et decorati culminis excellentissima esse videntur. Et quis enumerare potest diversas turbas et innumerabiles populos de omnibus provinciis confluentes: alii ob epularum abundantiam, alii taculum turbarum; alii cum magnis donistes ad solemnitatem nativitatis sanctae Brigidae, quae in die Kalendarum Februarii mensis dormiens secure sarcinam dejecit carnis, et Agnum Dei in coelestibus mansionibus secuta est? Veniam peto a fratribus et lectoribus haec dientiae coactus, nulla praerogativa scientiae sufflatus, pelagus immensum virtutum sanctae Brigidae et viris fortissimis formidan
Abbreviated transcription (Latin):
stib. sancta brigida q̃
priora uestimenta ił¬
lius episcopi pro xp̃o
in forma pauperib
posito donabat. alia
similia per om̃za uesti¬
menta priorib tam
texturis qm colorib.
que in illa hora a xp̃o
quem per pauperem
indi iebat per lata sibi¬
ĩn cuoru duarũ acce¬
perat rotarũ. tradidit
pro aliis. Uoluntarie
enim pauperib uesti¬
menta optulit. ⁊ hec
pro sis oportune rece¬
pit. Nam cum ipsa
esset uiuũ ⁊ felicissi¬
mum summi capitis
menbrum: potent̾ om¬
nia que desiderabat
operabatur. Nam et

Expanded text:
stibus, sancta Brigida, quae stibus, sancta Brigida, quae priora vestimenta illius episcopi Christo in forma pauperum posito donabat, alia similia per omnia vestimenta prioribus tam texturis, quam coloribus, quae in illa hora a Christo, quem per pauperem induebat, perlata in curru duarum acceperat rotarum, tradidit pro aliis. Voluntarie enim alia pauperibus vestimenta obtulit, et pro eis opportune recepit. Nam cum ipsa esset vivum et felicissimum summi capitis membrum, potenter omnia, quae desiderabat, operabatur. Item et
Abbreviated transcription (Latin):
si illi inter se diuide¬
rent: cuidam in pon¬
deribz auri ⁊argenti
experto: dixit ut inter
illos hoc uas ponde¬
raret. trib eque eqͣ¬
lib partib. Cũ ex¬
cusare se sepisset di¬
tens. ponderare equa¬
liter non posse. ipsa
brigida. apprehenso ua¬
se argenteo. ip̃m allidit
contra lapidem. ⁊ con¬
fregit inter ut uoluit
similes partes. Mirũ
in modum cum postea
ip̃e tres partes ipsius¬
re essent emense: nul¬
la pars alia minor uel
maior que aliam supe¬
raret. licet uno obolo.
de his inuenta est tͥbz
nuncim ĩnopes a se rẽ-¬
cedere sinu uacuo pas¬
sa est. Nam uestimẽ¬
ta transmarina ⁊ pe¬
regrina episcopi con¬
leath decorati culmi¬
nis. quib in sollemp¬
nitatib dñi ⁊ in uigi¬
liis apostoloꝵ sacra ĩ
rio offerens misterio
utebatur: pauperib
largitata est. Et cum
tempus sollempnita¬
tis aduenit secundũ
consuetudinem. ut
ip̃e summus pontifex
populoꝵ. suis indutꝰ
esset mutatoriis ue¬

Expanded text:
si illi inter se dividesi illi inter se dividerent, cuidam in ponderibus auri et argenti comperto dixit ut inter illos hoc ponderaret tribus aequalibus partibus. Cumque excusare se coepisset dicens, ponderare se aequaliter non posse, ipsa Brigida, apprehenso vase argenteo, allidit contra lapidem, et confregit in tres, ut voluit, les partes. Mirum in modum, cum postea istae tres partes re essent emensae, nulla pars alia minor vel alia quae aliam superaret, licet uno obolo, de his inventa est tribus m inopes a se recedere sinu vacuo passa est. Nam vestimenta transmarina et peregrina episcopi Conleath decorati luminis, quibus in solemnitatibus Domini et vigiliis apostolorum sacra in  offerens mysteria utebatur, pauperibus largita est. Et cum tempus solemnitatis advenit, secundum consuetudinem, ut ipse summus populorum pontifex suis indutus esset mutatoriis ve
Abbreviated transcription (Latin):
nutriret. ⁊ cybũ un¬
de tales hospites cyba¬
ret. in cidens ligna te
igni assauit: cum bo¬
na uoluntate. Et ce¬
ta. ⁊ nocte adsietis
transacta uigiliis. ex¬
pergescentes post illã
de mane noctem: ut
nullum de receptione
⁊ refectione sancte bri¬
gide ullius rez susti¬
neret dampnũ: ip̃a
hospitalis que uitulũ¬
sue amiserat uacce:
alterum in eadem for¬
ma uitulum. eñ sua
inuẽnit uacca. quem
ut priorem ip̃a dilexe¬
rat. Et telaria ligna
similiter sibi pro ce¬
teris reparata in ea¬
te: in qua priora fu¬
erant. contemplata
est. Et sic sc̃a brigi¬
da felici progressu ⁊
mirabili. facta uirtu¬
b ualedicens : pacifi¬
ce in domũ suam uiã
perrexit ꝓsperam. Et
etce in tanta miratu¬
loꝵ multitudine hoc
euisdẽ opus preclarũ
admirari solet. Trib
enim leprosis ⁊ infir¬
postulantib munus
aliqd̃ quodoũq ab ea
accipere: uas largita
est argenteum. Et
ne illis esset causa di¬
scordie ⁊contentionis.

Expanded text:
nutriret, et cibum unnutriret, et cibum unde tales hospites cibaret, incidens ligna teligni assavit cum bona voluntate. Et cta, et nocte assuetis transacta vigiliis, expergiscente post illam de mane noctem, ut nullum de receptione et refectione sanctae Brigidae ullius rei sustineret damnum ipsa hospitalis, quae vitulum amiserat suae vaccae, alterum in eadem forma vitulum cum sua invenit vacca, quem ut priorem ipsa dilexerat. Et telaria ligna similiter sibi prae caeteris reparata, in tate in qua priora fuerant, contemplata est. Et sic sancta Brigida felici progressu, et mirabili facta virtubus valedicens, pontifice in suam viam perrexit. Et ecce in tanta miraculorum magnitudine hoc ejusdem opus praeclarum admirari solet. Tribus enim leprosis tulantibus munus aliquodcunque ab ea accipere, vas largita est argenteum. Et ne illis esset causa discordiae et contentionis,
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic post ea secura
mente eam sentem se¬
cum portabat. ⁊ ad cõ¬
uentum multitudinis
pro hac culpa cum ty¬
ranno infami progre¬
diens. ⁊ monstrans si¬
bi ꝓpriam sentem ml¬
tis testantib. qui eã
agnoscere poterant. ñ
aliam esse sed ipsam.
De qua talis sermo
ferebatur. adherentẽ
sibi feminam pudicã.
de manib tyranni
crudelissimi libera¬
confitens suam culpã
sancte brigide humi¬
liter sua subdidit col¬
la. Et illa ab om̃ib
gloriosa peracto hoc
ingenii miraculo. gra¬
tias agens deo. ⁊ om̃ia
in cius gl̾am faciens.
domum redit ꝓpriam.
Et his miraculis: glo¬
mũ. Cum aliqua fi¬
deli femina. hospiciũ¬
in iungi debet. quo ꝓ¬
sperum icer faciens
sc̃a brigida in dei uolũ¬
tate. in amplissimo lo¬
co breg. cum declina¬
ret ad uesperũ dies:
ad habitaculum eius
ueniens. tum ea per¬
noctauit. que obiuis
manib ⁊ gratulant̾
suscipiens. ⁊ gratias
om̃ipotenti agens. de
felici aduentu reue
opiam unde ignem

Expanded text:
Et sic postea secura Et sic postea secura mente eamdem sentem secum portans; et ad conventum multitudinis pro hac culpa cum tyranno infami progrediens, et monstrans sibi eamdem sentem, multis testantibus, qui eam agnoscere poterant, non aliam esse, sed ipsam de qua talis sermo ferebatur, adhaerentem sibi feminam pudicam de manibus tyranni crudelissimi liberaconfitens suam culpam, sanctae Brigidae humiliter sua subdidit colla. Tunc illa ab omnibus gloriosa peracto hoc ingenti miraculo gratias agens Deo, et omnia in ejus gloriam faciens, domum rediit propriam. Et his miraculis glocum aliqua fideli femina hospitium jungi debet. Quo prosperum iter faciens sancta Brigida in Dei voluntate in amplissimo campo Breg, cum declinaret ad vesperum dies, ad habitaculum ejus veniens cum ea pernoctavit. Quae obviis manibus et gratulanter suscipiens, gratias Omnipotenti agens de felici adventu reveropiam, unde tales
Abbreviated transcription (Latin):
laris. ⁊ gente nobilis.
⁊dolosis morib exar¬
descens in alicuius fe¬
mine concupiscentiã.
⁊ quomodo eius con¬
cubitu frui posset.
callide cogitans. suã
sentem argenteã. pre¬
ciosamq inde positã.
sibi commendat. Qm
dolose retraxit ille il¬
la ignorante. ⁊ eiecit
in mare. ut cum ip̃a
non posset reddere si¬
bi esset ancilla. ⁊ eius
postea uteretur ut
uellet amplexib: ma¬
chinatus est hoc̃ ꝑfi¬
cere malum. Nulla
alia re ac redemptio¬
ne placatum se fieri
posse dicens. nisi aut
tea reddita. aut ip̃a
femina in seruitutẽ
ei redacta. pro causa
culpabili fragilis cõ¬
cupiscentie uteretꝰ.
Et hec timens pudi¬
ca femina. tamqͣm
ad ciuitadem refugii
tutissimam: ad scãm
Que cum talem com¬
perisset sausam. uel
quid pro hac re ag̾et¬
debuerat cogitaret.
Cum nec dum uerba
complesset. superue¬
uit ad se quidam eũ
piscib de flumine tͣc¬
fuissent. sentis illa
argentea quã ille
crudelis iecit in ma¬
ex pisoib reperta est.

Expanded text:
laris, et gente nobilis, et dolosus moribus exardescens in cujusdam feminae concupiscentiam, et quo modo ejus concubitu frui posset callide cogitans, ac sentem argenteam pretiosam in depositum sibi commendans, quam dolose retraxit illa ignorante, et jecit in mare, et cum ipsa non posset reddere, sibi esset ancilla, et ejus postea uteretur, ut vellet, amplexibus, machinatus est hoc perficere malum, nulla alia re ac redemptione placatus fieri posse dicens, nisi aut tea reddita, aut ipsa femina in servitutem sibi redacta pro causa culpabili fragilis concupiscentiae uteretur. Et haec timens pudica femina quasi ad civitatem refugii tutissimam, ad sancta. Quae cum talem comperisset causam, vel quid pro hac re ageret cogitaret, cum nec dum verba complesset, supervenit ad se quidam cum piscibus de flumine tracessent, sentis illa argentea, quam ille crudelis jecit in mas piscis reperta est.
Abbreviated transcription (Latin):
fecit utͣꝙ unum: ut
in uno amemus unita¬
dem. ⁊ ad colligendos
ramos qui etiam de
oleastro inserto per su¬
perbiam fracti et here¬
tens est deus inserere
illos. ut habeamus in¬
fatigabilem caritatem.¬

Expanded text:
fecit utraque unum , ut in uno amemus unitatem, et ad colligendos ramos qui etiam de oleastro inserti, per superbiam fracti haeretensest Deus iterum inserere illos , habeamus infatigabilem charitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
monium nommnarẽt.
Ip̃i dicerent in betb¬
leem iude. Sic enim
scriptum est. Et tu
nima in principibus
iuda: ex te enim exi¬
et dux qui regat po¬
pulum meum israbel.
Quid aliud signifi¬
cauit hoc diuina pro¬
uidentia. nisi apud
iudeos solas litteras
remansuras. quibus
gentes iustruerentur.
illi excesarenturꝰ qͣs
portarent non ad ad¬
sutorium salutis sue.
sed ad testimonium
salutis nr̃e. Nam ho¬
die que cum p̾missas
ꝓphetias de xp̃o profe¬
rimus. iam rerum cõ¬
pletarum luce decla¬
ratas. si forte pagani
quos lucrare uolumꝰ
dixerint. Son eas tã¬
to ante predictas. sed
post rerum euentum
ut hec que facta sũt
ꝓphetia putarentur
a nobis esse confitas.
Iudeoꝵ codices recita¬
mus ut tollatur du¬
bitatzo paganoꝵ. qui
iam in magis figura¬
bãturꝰ. quos iudez de
ciuitate in qua natꝰ

Expanded text:
monium nominarent, monium nominarent, ipsi dicerent, In Bethlehem Judae. Sic enim scriptum est: Et tu nima in principibus Juda: ex te enim exiet dux qui reget populum meum Israel : quid aliud hic significavit divina providentia, nisi apud Judaeos solas divinas Litteras remansuras, quibus Gentes instruerentur, illi excaecarentur; quas portarent non ad adjutorium salutis suae, sed ad testimonium salutis nostrae? Nam hodie cum praemissas prophetias de Christo proferimus, jam rerum completarum luce declaratas, si forte Pagani, quos lucrari volumus, dixerint non eas tanto ante praedictas, sed post rerum eventum, ut haec quae facta sunt prophetata putarentur, a nobis esse confictas; Judaeorum codices recitamus, ut tollatur dubitatio Paganorum: qui jam in Magis illis figurabantur, quos Judaei de civitate in qua natus
Abbreviated transcription (Latin):
cium tam mult iam
nat atq defuncti es¬
sent reges iu deorum.
Nun quid quem qͣm
toꝵ adorandum ma¬
gi quesitrunt: Ue¬
tereundum non est
hec magoꝵ illumina
Isti requirebant: qd̾
illi in sua non agno¬
scebant. Apud eos isti
illi apud se nou nega¬
uerunt. In bis t̾ris
de longinquo: isti et¬
peregrini puerũ xp̃m
nondum uerba ꝓme¬
rentem. adorauerũt:
ubi ciues ill iuue¬
nem miracula faci¬
endem crucifixerũt.
Isti in menbris paruis
deum agnouerunt:
illi in factis magnis.
nec tamqm homini pe¬
percerunt. quasi plus
fuerit uidere nouã
stellam in eius nati¬
uitate fulgentem. qͣm
solem in euis morte
lugentem. Iam ue¬
ro cluod eadem stella
que magos perduxit.
ad locum ubi erat
cum matre uirgine
deus. infans que uti¬
q poterat eos ad ipsã
perducere ciuitatem.
D tamen subtraxit
nec eis prorsus apparu¬
it. donec de ciuitate ĩ qͥ
xp̃o nasceretur. Idem
ip̃i interrogarentur
iuder ip̃i eam scd̃m di¬
uine scripture testi¬

Expanded text:
cum tam multi jam cum tam multi jam nati atque defuncti essent reges Judaeorum, nunquam quemquam eorum adorandum Magi quaesierunt: tereundum non est, haec Magorum illuminatisti requirebant, quem illi in sua non agnoscebant. Apud eos isti illi apud se docentem negaverunt. In his terris de longinquo isti peregrini puerum Christum nondum verba promentem adoraverunt, ubi cives illi juvenem miracula facientem crucifixerunt. Isti in membris parvis Deum agnoverunt; illi in factis magnis nec tanquam homini pepercerunt: quasi plus fuerit videre novam stellam in ejus nativitate fulgentem, quam solem ejus in morte lugentem. Jam vero quod eadem stella, quae Magos perduxit ad locum ubi erat cum matre virgine Deus infans, quae utique poterat eos et ad ipsam perducere civitatem, se tamen subtraxit, nec eis prorsus apparuit, donec de civitate, in qua Christus nasceretur, iidem ipsi interrogarentur Judaei, ut ipsi eam secundum divinae Scripturae testi
Abbreviated transcription (Latin):
reis monstrabatur ĩ
angusto diuersorio
q̃situs inueniretur.
inualidus infantili¬
bus menbris. inuolu¬
tus infantilib pannis.
adoraretur a magis.
timeretur a malis.
rex herodes. eis dẽ ma¬
biis. cum adhuc que¬
rerent paruulum
quem cognouerant ⁊̃¬
celo teste iam natum.
Q uid erit tribunal
iudicantis: quando
superbos reges cum
terrebat infantis. Qnͣ¬
to consultius reges ñ
sicut herodes interfi¬
cere querunt. sed si¬
cut magi potius ado
ꝙ in siro corpore ocoi¬
sus occidit. Pii time
bant reges ad patris
dexteram iam seden¬
tem: quem rex impi¬
us timuit adhuo ma¬
tris ubera lambientẽ.
Audiant qd̾ scriptũ
est. Et nuno reges ĩ¬
tesligite: erudiminz
qui iudicatis terram.
Deruite dño in ti¬
more: ⁊ exultate ez
cum tremore. Ille e¬
nim rex ultor impi¬
oꝵ regum: et rector
pioꝵ. Non ita nat
est: ut reges nascũ.
litas fuit nascentis.
in uirginitate parz¬
entis: ⁊ nobilitas pa¬
rientis in diuinitate
nascentis. Beniq

Expanded text:
reis monstrabatur, in reis monstrabatur, in angusto diversorio quaesitus inveniretur; invalidus infantilibus membris, involutus infantilibus pannis, adoraretur a Magis, timeretur a malis. rex Herodes, eisdem sibus, cum adhuc quaererent parvulum, quem cognoverant coelo teste jam natum. Quid erit tribunal judicantis, quando superbos reges cunae terrebant infantis? Quando consultius nunc reges, non sicut Herodes, interficere quaerunt; sed sicut Magi potius, adoque in suo corpore occisus occidit. Pie timeant nunc reges ad Patris dexteram jam sedentem, quem rex ille impius timuit adhuc matris ubera lambentem. Audiant quod scriptum est: Et nunc, reges, intelligite; erudimini, qui judicatis terram: servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore . Ille enim rex, ultor impiorum regum, et rector piorum, non ita natus est, ut reges nascuntulitas fuit nascentis, in virginitate parientis; et nobilitas parientis, in divinitate nascentis. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
uirginis adorã¬
dum: magi ab orien¬
te uenerunt. Hunc
diem hodie celebremꝰ.
hũnc debitum sollẽp¬
nitatis sermonemq
persoluimus: illi di¬
es ist primuis illuxit.
Anniuersaria nobis
festiuitas redit. Illi
erant primitegentiũ:
nos populi gentium.
Nobis hoc lingua
nuntiauit apostolo¬
rum: stella illis tam¬
qͣm lingua celorum.
Et nobis idem apli
rauerunt glam dei.
Cur enim nos agno¬
scamus eos celos. qͥ
facti sunt sedes dez:
sicut scriptum est.
Anima iusti sedes
sapientie. Per hos
enim telos. ille telo¬
rũ fabricator ⁊ ha¬
bitator intonuit: qͥ
tonitouo mundus ⁊̃¬
tremuit. Ecce iam re¬
dit magnũ sacramẽ¬
tum. In presepe tũc
iacebat: ⁊ magos ab
oritnte ducebat. Ab¬
scondebaturꝰ in stabu¬
lo: ⁊ agnoscebatur
in celo. Ut agnitus ĩ
celo manifestaretur
in stabulo: et appella¬
retur epyphanie dies
iste. quod latine ma.¬
nifestatio dic potest.
sim iil eius celsitudi¬
nem humilitatem q
cominendans: ut qui
in accepto signis syde¬

Expanded text:
irginis adorandum Magi ab Oriente venerunt. Hunc diem hodie celebramus, huic debitam solemnitatem sermonemque persolvimus. Illis dies iste primus illuxit, anniversaria nobis festivitate rediit. Illi erant primitiae Gentium, nos populus Gentium. Nobis hoc lingua nuntiavit Apostolorum, stella illis tanquam lingua coelorum: et nobis iidem Apostoli, raverunt gloriam Dei . Cur enim non agnoscamus eos coelos, qui facti sunt sedes Dei? sicut scriptum est, Anima justi, sedes est sapientiae . Per hos enim coelos ille coelorum fabricator et habitator intonuit, quo tonitru mundus contremuit, et ecce jam credit. Magnum sacramentum. In praesepi tunc jacebat, et Magos ab Oriente ducebat. Abscondebatur in stabulo, et agnoscebatur in coelo; ut agnitus in coelo manifestaretur in stabulo, et appellaretur Epiphania dies iste, quod latine manifestatio dici potest: simul ejus celsitudinem humilitatemque commendans, ut qui in aperto coelo signis side
Abbreviated transcription (Latin):
pariete. habente reliqͥ¬
as israhel. quem per
electionem gratie sal¬
ue facte sunt. Eos enĩ
pastores illi prefigura¬
bant de proximo ꝯiũ¬
gendos. ut uł quorũ
ex longinquo uocatz¬
onem magoꝵ signi¬
ficabat aduentus. Iã
non peregrini et inqͥ

Expanded text:
pariete habente reliqupariete habente reliquias Israel, quae per electionem gratiae salvae factae sunt . Eos enim pastores illi praefigurabant de proximo conjungendos, ut et nos, quorum ex longinquo vocationem Magorum significabat adventus, jam non peregri
Abbreviated transcription (Latin):
nifestato uudeis ⁊ gen¬
lare lapide perseuerã¬
tissima dilectione co¬
herede. Manifestatus
enim est. in ipĩs tuna¬
bulis infantie sue.
bis qui prope. ⁊ his
qui longe erant. Iu¬
deis in pastoꝵ ꝓpincͥ¬
tate: gentib in ma¬
gorum longinquita¬
te. Illi ip̃o die quo
natus est: ist ad eũ
hodie uenisse credunt᷑.
Manifestatus ergo ẽ.
nec illis doctis. nec
istis iustis. P reualet
namq imperia ĩ ru¬
flicitate pastoꝵ: et
impietas in sacrile¬
gus magorum. Otros¬
q sibi lapis illi angri¬
laris applicuit. qͥppe
qui uenit stulta mũ¬
di eligere ut confun¬
deret sapientes . ⁊ ñ
uotare iustos sed pec¬
catores. Ut nullus
magnus superbiret:
nullus infirmus su¬
Unde scribe ⁊ phari¬
sey dum nimis docti ⁊
ius nascentis ciuita¬
tem ostenderunt. pro¬
phetica eloquia reci¬
tantes. hunc repro¬
bauerunt edificantes.
sed quia factus est ĩ
caput anguli. ⁊ quod
natus ostendit. pass
impleuit. Huic nos
inhereamus cũ alio

Expanded text:
estato Judaeis et Genlari lapidi perseverantissima dilectione cohaerete. Manifestatus enim est in ipsis cunabulis infantiae suae his qui prope, et his qui longe erant; Judaeis in pastorum propinquitate, Gentibus in Magorum longinquitate. Illi ipso die quo natus est, isti ad eum hodie advenisse creduntur. Manifestatus ergo est, nec illis doctis, nec istis justis. Praevalet namque imperitia in rusticitate pastorum, et impietas in sacrilegiis Magorum. Utrosque sibi lapis ille angularis applicuit: quippe qui venit stulta mundi eligere, ut confunderet sapientes ; et non vocare justos, sed peccatores ; ut nullus magnus superbiret, nullus infimusUnde Scribae et Phariaei dum nimis docti et jus nascentis civitatem ostenderunt prophetica eloquia recitantes, hunc reprobaverunt aedificantes. Sed quia factus est in caput anguli , et quod natus ostendit, passus implevit; huic nos inhaereamus cum alio
Abbreviated transcription (Latin):
le agendo: tu male orã
Deus occide malũ. Re
reum non occidit. s iu¬
bet ut speculator occi¬
dit. Index dicit occi¬
de: et tortor occidit.
Et tu quando dicis oc¬
cide ininicum meũ.
te facis iudicem: et de¬
um facis tortorem. Re¬
spondet tib ⁊ deris. Nõ
ero prorsus. non ero p᷑¬
satoris. tortor. sed libera¬
tor: quia nolo mortem
peccatoris. sed ut conu̾¬
tatur et uiuat. Sam
si uoluntatem fuam ha¬
bere te prius occiderem.
anteqm inuitatus ue¬
nires: non me blasphe¬
masti: Nonne me ĩ tu¬
is malis operib irrita¬
sti: Nonne nomen me¬
um de terra delere uo¬
liuisti. Nonne me in
p̃ceptis uel in seruis
meis contempsisti: Si
tunc te occiderem ins¬
mitum. quem modo
facerem amicum: Qd
ergo male orando doces
me. quod non feci in te :
Immo ergo docet tͥ d̾s.
Doceam te: ut imite¬
ris me. In cruce pen¬
dens dixi. Dater igno¬
sce illis: quia nesciũt
quid faciunt. Docui hoc
milites meos: docuz mar¬
tyres pios. Esto et

Expanded text:
le agendo, tu male orandle agendo, tu male orandDeus, occide malum. Resreum non occidit, sed jubet, et spiculator occidit. Judex dicit, Occide: et tortor occidit. Et tu quando dicis, Occide inimicum meum, te facis judicem, et Deum quaeris esse tortorem . Respondet tibi Deus: Non ero prorsus, non ero peccatoris tortor, sed liberator; quia nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Nam si voluntatem tuam haberem, te prius occiderem, antequam invitatus venires. Nonne me blasphemasti? Nonne me in tuis malis operibus irritasti? Nonne nomen meum de terra delere voluisti? Nonne me in praeceptis vel in servis meis contempsisti? Si tunc te occidissem inimicum, quem modo facerem amicum? Quid ergo male orando doces me, quod non feci in te? Imo ego, dicit tibi Deus, doceam te ut imiteris me. In cruce pendens dixi, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Docui hoc milites meos, docui hoc martyres meos. Prius esto et
Abbreviated transcription (Latin):
nus: quem tu perseq̃¬
ris. Durum est tibi:
contra stimulũ calci¬
trare. Qͥa non stimu¬
lum. sed pedes quibus
calcitras uulnerabis.
Quid micbi et dibi.
quare me persequeris.
quare te erigis contͣ
tra tanta mala que
committis in me.ob
quidem debui perde
te. sed stephanus me
us orauit pro te. Eli¬
sus est seuiens. erectꝰ
est credens. Elisus ẽ
lupus: erectus ẽ ag¬
nus. Elisus est perse¬
cutor: erectus est p̃¬
dicator. Dicam ple¬
nius: dicam aperti¬
us. Elisus est filius
perditionis: erectus ẽ
uas electionis. Elisꝰ
est saulus: erectus
est paulus. Nam si
martyr scephanus
non sic orasset: eccle¬
siam paulus non ha¬
beret. S ideo de t̾ra
erectus est paulus:
ciuia in terram inclina¬
tus exauditꝰ est stepba¬
quis es qui non diligis:
Eigis genit. collidis fr̃õ¬
dem in terra et dicis.
O si moriatur mimit᷑
meus. deus siquid te
promerui: occide ini¬
micum meũ. Et uti
q qui oras ut homo
moriatur. malũ oras
contra malũ: et facti
estis duo mali. Ille ma¬

Expanded text:
nus, quem tu persequeris. Durum est tibi contra stimulum calcitrare: quia non stimulum, sed pedes quibus calcitras, vulnerabis. Quid mihi et tibi? Quare me persequeris? Quare te erigis contratra tanta mala quae committis in me, olim quidem debui perdere te, sed Stephanus servus meus oravit pro te. Elisus est saeviens, erectus est credens: elisus est lupus, erectus est agnus: elisus est persecutor, erectus est praedicator. Dicam planius, dicam apertius: elisus est filius perditionis, erectus est vas electionis: elisus est Saulus, erectus est Paulus . Nam si martyr Stephanus non sic orasset, Ecclesia Paulum hodie non haberet. Sed ideo de terra erectus est Paulus, quia in terra inclinatus exauditus est Stephaquis es qui non diligis? Figis genu, collidis frontem in terram, et dicis: O si moriatur inimicus meus! Deus, si quid a te promerui, occide inimicum meum. Et utique tu qui oras ut homo moriatur, malus oras contra malum, et facti estis duo mali: ille ma