comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potens est Qđ si responderis mͥ in
dño dõ nr̃o confidimus. ñ ne est ip¬
se cui abstulit ezechias excelsa &
altaria. & dixit uidae ⁊ hierusa¬
lem: corã altari isto ad orabitis qd̾
est intemplo dñi: Sic uerba regis
sui narrabat iste. quasi p̃sens eẽt
ut̃quȩ rex: & conflictum int̃ se ha¬
beret: Ezechias rex suo temp̃r des¬
truxit aras & simulachra. quȩ fe¬
cerat pat̾ eius achaz S. qd̾ ille cau¬
sa religionis egit : hoc rapsaces
mmalam pastem mutauerat: Et
nc̃ trade te o ezechia dño meo. &
dabotͥ duo milia equoꝵ. nec pote¬
ris p̃bere exte̾ hoc ÷ extius militib as¬
censores eorũ. Expersona regis : ista
dicebat. Non de inbecillitate uenit po¬
pło iudeoꝵ equitandi carere scientia.
sed de obseruatione mandatoꝵ Aĩ. qͥ
ꝑ moysen suꝑ regẽ isrł p̃cepit dicens.
Ion multiplicabit sibi equos &currus
neq uxores plurimas. qđ qr̃ salomon

Expanded text:
mpotens est. « Quod si responderis mihi: In mpotens est. « Quod si responderis mihi: In Domino Deo nostro confidimus: nonne est ipse cui abstulit Ezechias excelsa et altaria, et dixit Judae et Hierusalem: Coram altari isto adorabitis, quod est in templo Domini? » Sic verba regis sui narrabat iste, quasi praesens esset uterque rex, et conflictum inter se haberent. Ezechias rex suo tempore destruxit aras et simulacra quae fecerat pater ejus Achaz. Sed quod ille causa religionis egit, hoc Rapsaces in malam partem mutaverat. « Et nunc trade te, » o Ezechia, « domino meo, et dabo tibi duo millia equorum, nec poteris praebere ex te; » hoc est, ex tuis militibus « ascensores eorum. » Ex persona regis ista dicebat. Non de imbecillitate venit populo Judaeorum equitandi carere scientia, sed de observatione mandatorum Dei, qui per Mosen super regem Israel praecepit dicens: Non multiplicabit sibi equos et currus, neque uxores plurimas : quod quia Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
Et iste ⁊ ioe a cancellaruis siue acõmenta¬
riis. quib. p̃erat ueniens : iuit cũ supra¬
dictis. Et dix̃ adeos rapsaces. Dicite
ez echiȩ. Nec dicit rex magnus assirioꝵ
uerba dĩ quȩ sepe apatrẽ suo aucderat
icens. hec dicit dñs. ꝓpt̃ potentiȩ dig¬
nitatẽ suo regi dabat. & ut sermo illiꝰ
maiori auctoritate roboraretur. Quȩ
est ista fiducia in qua confidis aut quo
consilio uł fortitu dine rebellare dispo¬
nis Exꝑsona regis ista loquebatur
rapsaces. Primũ siquidẽ factus est
et echias tributarius. sed postea re¬
bellauit. nolens redđe tributum.
I dõ dic̃ aut in qua fortitudine rebella¬
re disponis : atq obhanc causam qr̾
abeo recessit ueniebat contra eum.
Ecce c̃fidis suꝑ baculũ harundineum
confractũ istum : suꝑ egrptũ. Ob co¬
piam aquarum nili fluminis. subaud
ubi multȩ harundines sunt : ꝑ quas
subsannando designat fortitudinem
aegipti: Sic pharaorex ȩgĩpti ita¬

Expanded text:
Et iste et Joe a cancellariis sive a commentaEt iste et Joe a cancellariis sive a commentariis quibus praeerat veniens, ivit cum supradictis. « Et dixit ad eos Rapsaces: Dicite Ezechiae: Haec dicit rex magnus Assyriorum. » Verba Dei quae saepe a patre suo audierat dicente: Haec dicit Dominus, propter potentiae dignitatem suo regi dabat: et ut sermo illius majori auctoritate roboraretur. « Quae est ista fiducia in qua confidis, aut quo consilio vel fortitudine rebellare disponis? » Ex persona regis ista loquebatur Rapsaces. Primum siquidem factus est Ezechias tributarius, sed postea rebellavit, nolens reddere tributum. Ideo dicit, aut in qua fortitudine rebellare disponis: atque ob hanc causam quia ab eo recessit, veniebat contra eum. « Ecce confidis super baculum arundineum confractum istum, super Aegyptum. » Ob copiam aquarum Nili fluvii, subaudis ubi multae arundines sunt: per quas subsannando designat fortitudinem Aegypti, « sic Pharao rex Aegypti » i
Abbreviated transcription (Latin):
phallasar. & sargon. & sennacherip.
đ aueritate : non uidecur discrepare.
Et misit rex assirioꝵ : rapsacen delachis.
Lachis ciuntas erat udeȩ quã expugna¬
battunc sennacherip.
Misit ergo
rapsacem ad ezechiam inmanu gͣui :
id ÷ inmul titudine exercitus. Stecitq.
in aquȩ ductu piscine suꝑioris. in uia
agri fullonis : hoc ÷ ubi fullo manebat.
Piscina suꝑior dr̃: qiꝰ erat ibi & alia in¬
ferior. Et egressus ÷ adeum eliachim
qui erat super domũ dñi. hoc ÷ sumius
pontifex. Iste est eliachim qͥ suocessit
post suꝑbissimũ sonnam insacerdotii dig¬
nitatẽ : dequo suꝑius dixit dñs. Ecce ego
uocabo el iachĩ seruũ meum: & erit mͥ
ins ac̃dorem. E gressus ÷ etiã & somna
aꝓpħia. Quid tuhic. aut quasi quis hicͦ
Egressus ÷ & ioe filius asaph acõmenta¬
rus. Acõmentarius uocabat᷑ qͥ gesta
rerum c̃scribebat. id ẽ est & cancellariꝰ.

Expanded text:
Phallasar, et Sargon, et Sennacherib. Phallasar, et Sargon, et Sennacherib. Quod a veritate non videtur discrepare. « Et misit rex Assyriorum Rapsacem de Lachis. » Lachis civitas erat Judaeae, quam expugnabat tunc Sennacherib. Misit ergo Rapsacem « ad Ezechiam in manu gravi, » id est, in multitudine exercitus. « Stetitque in aquae ductu piscinae superioris, in via agri fullonis, » hoc est, ubi fullo manebat. Piscina superior dicitur, quia erat ibi et alia inferior. « Et egressus est ad eum Eliachim qui erat super domum Domini, » hoc est, summus pontifex. Iste est Eliachim qui successit post superbissimum Sobnam in sacerdotii dignitatem, de quo superius dixit Dominus: Ecce ego vocabo Eliachim servum meum, et erit mihi in sacerdotem . Egressus est etiam « et Sobna um est a propheta: Quid tu hic, aut quasi quis hic? Egressus est « et Joe filius Asaph a commentariis. » A commentariis vocabatur qui gesta rerum conscribebat, id est, cancellarius.
Abbreviated transcription (Latin):
tudȩ munitas. ⁊ cepit eas. lam decẽ tribub.
ductis incaptiuitatẽ : & omib. ciuitatib.
nidȩ uastatis : ꝑuenitur ad hierłm.
Sed in hoc loco questio non modioa ÷: quis
fuerit iste sennacherip. Nã sicut his¬
toria regum manifestat. & paralipome¬
non : septimo anno regni ez echiȩ uenit
salmanasar rex assirioꝵ & transtulit
maximã partem popłi decẽ tribuum
ultra montes medoꝵ ⁊ ꝑsarũ. cũ qͥbus
& tobias uir iustus ductus ÷ in captiuitatẽ:
sic̃ in libro eiꝰ habetur. Sic enim dr̃ ibi
Cum captꝰ. eẽt tobias in dieb. salmanasar
Cost sal manasar autẽ : uenit iterum ful
qui & ipse partẽ popłi captiuauit. Deinde
teclat phallasar. & sargon. successerunt
in regnum assirioꝵ usq ad sennacherib.
iergo septimo anno regni ez echiȩ pͥmum
ducte sunt .x tribus incaptiuitatem a
salmanas ar qđ uerissimũ ÷ quomͦi potest
.eẽ. ut int̾spacium octo annorũ tot rages
nominib. non cupatus sit. Ipse ÷ enim
uocatus salmanasar. & ful. ipse teclat

Expanded text:
nitas, et cepit eas. » Jam decem tribubus ductis in captivitatem, et omnibus civitatibus Judae vastatis, pervenitur ad Hierusalem. Sed in hoc loco quaestio non modica est: Quis fuerit iste Sennacherib? Nam sicut historia regum manifestat et Paralipomenon , septimo anno regni Ezechiae venit Salmanasar rex Assyriorum, et transtulit maximam partem populi decem tribuum ultra montes Medorum et Persarum: cum quibus et Tobias vir justus ductus est in captivitatem, sicut in libro ejus habetur. Sic enim dicitur ibi: Cum captus esset Tobias in diebus Salmanasar Post Salmanasar autem venit iterum Ful, qui et ipse partem populi captivavit. Deinde Teglat, Phallasar, et Sargon, successerunt in regnum Assyriorum usque ad Sennacherib. Si ergo septimo anno regni Ezechiae primum ductae sunt decem tribus in captivitatem a Salmanasar, quod verissimum est: quomodo potest esse, ut inter spatium octo annorum, tot reges nominibus nuncupatus sit. Ipse est enim vocatus Salmanasar, et Ful, ipse Teglat,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ barnabas licaonia. quando illi
offerentes ei coronas. ad orare uolebant ut
tus ÷ sacco id est ꝓpurpura ulib. uestim̃tis.
& incrauit indomũ dnĩ. Illi scider̃ uestim̃¬
ta sua ꝓpt̃ blasphemiam quã audierunt.
iste qui peccatis suis inpedientib reputa¬
uit obsidionem & uastacionẽ euenire.
ec dicit ezechias. Non dic̃ hȩc dic̃
rex ezechias : sed tantũ modo cum
humilitate ꝓtulit. hȩc dicit ez echias
Diem tribulationis subaudis nr̃i & correptio¬
nis dĩ & blasphemiȩ hostium diemhȩb ͤ
Quia uenerunt filii usq ad partũ. & iuir¬
tus non ÷ pariendi: si quomodo id est
fortassis audiat dñs dt̃ tuus. & est sensus.
Sicut mulier tẽpore parturicionis cũ
nequit emittere parrũ angusta ͭ ur.
carens consilio quid facere possit: sic
nos modo obsessi undiq ignoramus
quid agere debeamus. Uel etiã aliomͦ.
ilu nr̃i : consilia sunt nrã. &quãdo

Expanded text:
et Barnabas Licaoniae, quando illi et Barnabas Licaoniae, quando illi offerentes ei coronas adorare volebant ut tus est sacco, » id est, pro purpura vilibus vestimentis, « et intravit in domum Domini. » Illi sciderunt vestimenta sua propter blasphemiam quam audierunt: iste qui peccatis suis impedientibus reputavit obsidionem et vastationem evenire. « Haec dicit Ezechias. » Non dicit: haec dicit rex Ezechias, sed tantummodo cum humilitate protulit: haec dicit Ezechias. « Dies tribulationis, » subaudis nostri, « et correptionis Dei et blasphemiae, » hostium « dies haec. Quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est pariendi: si quomodo, » id est fortassis « audiat Dominus Deus tuus. » Et est sensus: Sicut mulier tempore parturitionis cum nequit emittere partum, angustatur carens consilio quid facere possit: sic nos modo obsessi undique ignoramus quid agere debeamus. Vel etiam alio modo: Filii nostri consilia sunt nostra, et quando
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur.x. trib. inquarũ medio
erat urbs regalis multos deos coluisse.
antequã in captiuitatẽ ducerentur : &
idõ ꝑierunt. Et siluer̃: & non res¬
pondunt ei uerbum. Quare non res¬
ponđiat : manifestatur. cũ subiungitꝰ.
andauerat enĩ eis rex : ne respondea¬
tis ei. ¶ł eciã idõ non itspond̾ert. qr
recordati sunt illud salomonis: Nle
respondeas stulto nuixca stulticiã suã.
ne uidearis eiꝰ. eẽ. similis : &. illud
ne succendas carbones. id circa etiam
non respondunt ei: ne illum adma¬
iorẽ blas phemiã ꝓuocarent. contrã.
dñm. & nec terrorẽ suis utrbis infer̃¬
r& popło hȩc audicnti. Et ingressi
sunt scissis uestib. ad regẽ. Consuetu¬
do erat illius popłi ut siquande andi¬
ret blasplieiniam centra añm scinda
uestim̃ta sua. Sic legunus. fecisse pͥb¬
cipẽ sacerilocũ quandõ dñs dixit. amo¬
do uidebitis filium heminis uenientẽ
innubib. Sic fecerunt etiam paulus

Expanded text:
Ostenditur decem tribus, in quarum medio Ostenditur decem tribus, in quarum medio erat urbs regalis, multos Deos coluisse antequam in captivitatem ducerentur, et ideo perierunt. « Et siluerunt et non responderunt ei verbum. » Quare non responderunt, manifestatur cum subjungitur. « Mandaverat enim eis rex, Ne respondeatis ei. » Vel etiam ideo non responderunt, quia recordati sunt illud Salomonis: Ne respondeas stulto juxta stultitiam suam, ne videaris ejus esse similis . Et illud: Ne succendas carbones. Idcirco etiam non responderunt ei, ne illum ad majorem blasphemiam provocarent contra Dominum, et nec terrorem suis verbis inferret populo haec audienti. « Et ingressi sunt scissis vestibus ad regem. » Consuetudo erat illius populi, ut si quando audiret blasphemiam contra Dominum, scinderet vestimenta sua. Sic legimus fecisse principem sacerdotum quando Dominus dixit: « Amodo videbitis filium hominis venientem in nubibus . » Sic fecerunt etiam Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
acite nobis benedictionẽ hoc ⁊ lau¬
date me. benedicite me. uł ut inalia
edictione habetur facite quod uobis
utile .ẽ. ut me recipientes pax uobis
remaneat. Et comedite unus qͥsq
bona terix urẽ. cum securitait donec
ueniã sub audis de egrpto: qdecretũ
habeo ie. Et tollam uos acerrã quȩ
.ẽ. ut terra unĩ. Non dicit nom̃ regio¬
nis quã eis ꝓmittit. quia equalem̃
terrȩ rȩꝓmissionis in uenire non poterat.
sed similitudinẽ pollicetur. Beatus pam̃
hceronimus dicit : Terrã medorũ simi¬
litudinẽ quãdam hab̾e terrȩ reꝓmissio¬
nis. in cultu ⁊ sicu. & non ⁊ dubium
quin illã eis ꝓmiserit. Ubi ÷ ds̃
emath. & ephat. ubi st ds̃ urbis se¬
pharuaim : subaudis contriti sunt.
He ciuitates diuersos deos colentes: ꝑier̃.
Acsi dicer& aliis uerbis. Si multi au
non pocuer resistere mͥ unus deus
poterit: Ex hoc autẽ qđ oiẽ nunquid
lib̾auerunt samariam de manu mea.

Expanded text:
« Facite nobis benedictionem, » hoc est, lau« Facite nobis benedictionem, » hoc est, laudate me, benedicete me. Vel, ut in alia editione habetur, facite quod vobis utile est, ut me recipientes pax vobis remaneat. « Et comedite unusquisque bona terrae vestrae cum securitate, donec veniam, » subaudis, de Aegypto quo decretum habeo ire. « Et tollam vos ad terram quae est ut terra vestra. » Non dicit nomen regionis quam eis promittit, quia aequalem terrae repromissionis invenire non poterat, sed similitudinem pollicetur. Beatus tamen Hieronymus dicit, terram Medorum similitudinem quamdam habere terrae repromissionis in cultu et situ, et non est dubium quin illam eis promiserit. « Ubi est Deus Emath, et Ephath, ubi est Deus urbis Sepharvaim? » Subaudis contriti sunt. Hae civitates diversos Deos colentes perierunt. Ac si diceret aliis verbis: Si multi dii non potuerunt resistere mihi, unus Deus poterit? Ex hoc autem quod dicit « nunquid liberaverunt Samariam de manu mea? »
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ muris i comalant stc̃ora sua. s bi¬
bant urinã pedũ suorum nobcũ : lre
suꝑbiam clatus ob eoꝵ humilitatem
unũ esupra distis nun ciis calit̃ alloqͥt᷑.
Urinã pedũ dicit: qr̾ ad pedes tendit.
Sensus talis est. Tandiu erit obsessa a¬
uitas hȩc : qusq conpulsi fame. stc̃ora
& urinam pedũ suoꝵ consumant i
ꝓpͥos usus. ut qui non fuerit abhostib.
interemptus : famis in opia ꝑeat
t clamabat uoce magna iudaice :
ut terrer& popłm suis minis. Audi¬
te uerbũ regis magni assirioꝵ Suꝑbe
hoc ꝓtusit: & cũ uumia arrogantia.
Non seducat uos ezechias. quia non po¬
terit eruere uos. Blasphemia rapsa¬
cis. testimonium et echiȩ .E. quod
captis cunctis uidex urbib confisus
in dño sit. Audierat̾ cnim ille ꝑsidus.
qđ confortasset ez echias popłm dm̃. ñe
timeret a facie assirior diccns. No¬
lite metuere neq paueatis. multo enĩ
nr̃i. ⁊ pugnabit ꝓ nobis. łlis e huiꝰ¬
cemodi uerbis : confortatus ÷ popłs.

Expanded text:
muros ut comedant stercora sua, et bibant urinam pedum suorum vobiscum? » In superbiam elatus ob eorum humilitatem, unum e supradictis nuntiis taliter alloquitur. Urinam pedum dicit, quia ad pedes tendit. Sensus talis est: Tandiu erit obsessa civitas haec, quousque compulsi fame, stercora et urinam pedum suorum consumant in proprios usus: ut qui non fuerit ab hostibus interemptus, famis inopia pereat. « Et clamabat voce magna » Judaice, ut terreret populum suis minis: « Audite verbum regis magni Assyriorum. » Superbe hoc protulit, et cum nimia arrogantia. « Non seducat vos Ezechias, quia non poterit eruere vos, » blasphemia Rapsacis testimonium Ezechiae est, quod captis cunctis Judaeae urbibus confisus in Domino sit. Audierat enim ille perfidus quod confortasset Ezechias populum Domini, ne timeret a facie Assyriorum dicens: Nolite metuere neque paveatis, multo enim nostri et pugnabit pro nobis. His et hujuscemodi verbis confortatus est populus.
Abbreviated transcription (Latin):
adtendite. Dedie iudicii generalis
sententia loquitur : & uocat om̃s gentes
ut audiant iustã retributionem iudeis
redditã. Uocat eciam t̾ram & plenitu¬
dnaẽ eius. id ÷ om̃s homines & dioit
die iudicii: sed suꝑ om̃s reꝓbos. Quod
autẽ addit & furor suꝑ uniuersã mili¬
ciam eorum. idt̃ reꝓborum de angłis
malignis intelligendum . ẽ. qui ꝑ
spacia istius aeris discurrunt : &cũ¬

Expanded text:
attendite. » De die judicii generalis sententia loquitur, et vocat omnes gentes ut audiant justam retributionem Judaeis redditam. Vocat etiam terram et plenitudinem ejus, id est, omnes homines, et dicit: « die judicii, sed super omnes reprobos. Quod autem addit: « Et furor super universam militiam eorum, » id est, reproborum, de angelis malignis intelligendum est, qui per spatia aeris istius discurrunt, et cu
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt serui regis erechiȩ ađ esaiam.
L am dicti uiri: serui uocantur. Reuera
enĩ om̃s duces : scrui uocantur exceptas
consiliarus qui amici regisuocantur.
Inde cusi dicitur. Quare non isti cum
amico cuo: Ftdix̃ ad eos esaias. Pre¬
futura p̃dicebat cognouit quid actum
.eet̃. qͥd rapsaces dixerat : & quid ei rex
ei spm non scm̃ sed malignũ: & audire
faciam ei nuntium. In subsequentibus
uidebimus : quͥ de caracha rege & hiopũ
dix̃. Peuersus ÷ autẽ rapsaces dño

Expanded text:
nt servi regis Ezechiae ad Isaiam. » Jam dicti viri servi vocantur. Revera enim omnes duces servi vocantur, exceptis consiliariis qui amici regis vocantur. Unde cum dicitur: Quare non isti cum amico tuo? « Et dixit ad eos Isaias. » Praefutura praedicebat cognovit quid actum esset, quid Rapsaces dixerat, et quid ei rex ei spiritum non sanctum sed malignum, « et audire faciam ei nuntium. » In subsequentibus videbimus, quia de Taracha rege Aethiopum dixit. « Reversus est autem Rapsaces. » Do
Abbreviated transcription (Latin):
recessit. Et inuenit regẽ suum p̃liantẽ
aduersus ionam suꝑata iã lachis.
Lonã cuuitas fuit uideȩ. Nã in lachis
creditũ. eẽ unde missus fuerat adhie¬
rłm: sed iam recesserat inde secutꝰq ÷
cum in lompnã. Et audiũ senria.¬
cherip de caracha rege. Iste ÷ nuntius
dequo dictũ est suꝑus. Ecce tu audisti
omĩa quȩ fecer̃ roges assiriorũ patres mei
qui multas dõ ꝑmittente uastauerunt
ragiones: goran.⁊ aran: & reges assirioꝵ
fuerunt potentissimi. & filios eden. sub¬
audis subuerter̃. Eden ragio est orientis.
Anã iaua : gentes uł ciuitates nobilissi¬
me. Et tulit etethias librͦs id est
epłas quas miserat ad cum sennacherib.
Et ascendit indomũ dñi : & orauit dicens.
I dõ dicitur ascenilisse indomũ dñi. quia
insupiorib eint. Primum quando as¬
cendit indomũ dm̃ scissa ueste obsessa
Diẽ exertituum. quics dñs om̃ium angłoꝵ¬

Expanded text:
 Et invenit regem suum praeliantem adversus Lobnam, superata jam Lachis. » Lobna civitas fuit Judaeae. Nam in Lachis creditum esse, unde missus fuerat ad Hierusalem: sed jam recesserat inde secutusque est eum in Lobnam. « Et audivit Sennacherib de Taracha rege. » Iste est nuntius de quo dictum est superius. « Ecce tu audisti omnia quae fecerunt reges Assyriorum » patres mei, qui multas Deo permittente vastaverunt regiones, « Bozan, et Aran, et reges Assyriorum » fuerunt potentissimi, « et filios Eden, » subaudis subverterunt. Eden regio est orientis. Ana et Ava gentes vel civitates nobilissimae. « Et tulit Ezechias libros, » id est, epulas quas miserat ad eum Sennacherib. « Et ascendit in domum Domini, et oravit dicens. » Ideo dicitur ascendisse in domum Domini, quia in superioribus erat. Primum quando ascendit in domum Domini scissa veste, obsessa Domine exercituum qui es Dominus omnium
Abbreviated transcription (Latin):
bunt deuirtute in uirtutẽ qͥ lib̾atifu¬
erint auinculis peccatoꝵ & aberrore.
& redep̃ti adño sariguine ueri agni. ac
deinde conuertentur ad penitentiam
⁊ postea uenient insion: hoc ÷ inhierłm¬

Expanded text:
de virtute in virtutem, « qui liberati fuerint » a vinculis peccatorum, et ab errore « et redempti a Domino » sanguine veri agni, ac deinde « convertentur » ad poenitentiam, et postea « venient in Sion, » hoc est, in Hieru
Abbreviated transcription (Latin):
ritas ⁊ uita. Et illa uia scã uocabitur.
Non transibit ꝑ eam subaulis eccłiam
pollutus diabolus. qui inquinatꝰ est
sanguine multoꝵ: & omi spurcitia. Et
hȩc erit nobis dii gret̾a uia. hoc ⁊ plena fi¬
dos xp̃i : ita ut stulti quondã gentiles qͥ
ꝓ creatore ad orabant creaturã : non er¬
rent ꝑ eam. conuersi adfidem xp̃i. Nodi
orit ibi leo princeps scilica& demonũ de
tellites diaboli non ascend& ꝑ eam.¬

Expanded text:
ritas, et vita . » « Et illa via sancta vocabitur. Non transibit per eam, » subaudis Ecclesiam, « pollutus » diabolus, qui inquinatus est sanguine multorum et omni spurcitia. « Et haec erit vobis discreta via, » hoc est plana fides Christi, « ita ut stulti » quondam gentiles, qui pro Creatore adorabant creaturam, « non errent per eam » conversi ad fidem Christi. « Non erit ibi leo, » princeps scilicet daemonum detellites diaboli, « non ascendet per eam
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o qui dixit. ego sum uia ueritas
⁊ uita. Inuia etiã erat. quia rion
non quilib& doctor uiam ueritatis
ei ostendens. Relicta gͦ uidea le¬
cabitur gentilitas. ⁊ gaudebit &
florebit quasi lilium. Sicut lilium
dũ emittit flores bonum odorem
reddit. sic gentilitas ueniens ad sidẽ
oddorem uirtutũ ex se ꝓtulit. Sic eñ
dic̃ egregius p̃dicator: xp̃i bonus
odor sumus dõ uionmi loco. Germinans
subaudis fidem ⁊ spem: germinabit
oꝑationẽ. & exultabit lecabunda. &
laudans creatorẽ suum. Quȩ antea
in merorẽ peccatoꝵ consistebat. c̃¬
Templũ appellat hic libanum. sicut
suꝑnis dictum ÷ Carmelũ uero ⁊ saron.
fercilitatẽ terre reꝓmissionis. Gła enũ
quȩ quondã erat in illo cẽpore ⁊ cul¬
cus : modo habetur in scã ȩccłia. &
multo amplior. Ipsi fideles uidebt̃¬

Expanded text:
in Christo qui dixit: « Ego sum via, veritas, in Christo qui dixit: « Ego sum via, veritas, et vita . » Invia etiam erat, quia non non quilibet doctor viam veritatis ei ostendens. Relicta ergo Judaea laetabitur gentilitas, et gaudebit et florebit quasi lilium. Sicut lilium dum emittit flores, bonum odorem reddit: sic gentilitas veniens ad fidem, odorem virtutum ex se protulit. Sic enim dicit egregius praedicator: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco . « Germinans, » subaudis fidem et spem, « germinabit » operationem, « et exsultabit laetabunda et laudans » Creatorem suum. Quae antea in moerore peccatorum consistebat, co» Templum appellat hic Libanum, sicut superius dictum est, Carmelum vero et Saron, fertilitatem terrae repromissionis. Gloria enim quae quondam erat in illo templo et cultus, modo habetur in sancta Ecclesia, et multo amplior. « Ipsi » fideles « videb
Abbreviated transcription (Latin):
ens conscripsit. It euocat cos qui
futuri erant ut legerent ista. Inum
exeis subaudis monstris supridictis:
non defuit. Alteral terũ nonquȩsi¬
uit. id est neq masculus feminã. neq
femina masoulũ : quia dñs addixit
cos om̃s ad illũ locum. Quia qđ exore
habitacionis : ubi cuncta discretȩ mane¬
hac est indeserto possessionis. ubi scili¬
c& habitarent dracones. ubi lamia.
ubi struciones. ubi diuerse bestiȩ. in
generationem & generationẽ habitabt̃
in ea. Quantum adlitterã ad tinet.
iste aues uł animalia non sunt usq mͦ.
ubi lic& ad tẽpus fuerunt. Quãtum uͦ
ad spũalem intellacctum. ꝑ aues & bos¬
tias debemus intelligere om̃s qͥ illã
t̾ram exeo cẽpore in colunt. more bes¬
tiarũ uiuentes . & diuersa portenta
uersione loquitur. Deserta appellat᷑
gentilitas. quia derelicta erat adõ
ꝓpt̃ corruptã naturalẽ legem: & ꝓpt̃
idolatriam. Inuia erat : quia non erat

Expanded text:
ens conscripsit. Et evocat eos qui ens conscripsit. Et evocat eos qui futuri erant, ut legerent ista. « Unum ex eis, » subaudis monstris supradictis, « non defuit. Alter alterum non quaesivit, » id est, neque masculus feminam, neque femina masculum, quia Dominus adduxit eos omnes ad illum locum. « Quia quod ex ore habitationis, ubi cuncta discrete manehoc est in deserto possessionis ubi scilicet habitarent dracones, ubi lamia, ubi struthio, ubi diversae bestiae, in generationem et generationem habitabunt in ea. Quantum ad litteram attinet, istae aves vel animalia non sunt usque modo ibi, licet ad tempus fuerint. Quantum vero ad spiritualem intellectum, per aves bestias debemus intelligere omnes qui illam terram ex eo tempore incolunt, more bestiarum viventes, et diversa portenta versione loquitur. Deserta appellatur gentilitas, quia derelicta erat a Deo propter corruptam naturalem legem et propter idololatriam. Invia erat, quia non erat
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã codices habent. occurrent de¬
monia. ita diuidentes ut subaudiat᷑
sibi. Onocentaurus & pilosus dama¬
bit alt̃ adalterum. Sed mlius est
ita distinguendum. accurrent demo¬
nia onocentauri s. O nocentaurus
cõpositum nom̃ est. ex greco ⁊ latino.
abeo quod ÷ onos & taurus. Onos nã¬
q greca lingua. dicitur asinus.
nocentaurus monstrũ est : qđ incoat᷑
abasino. & desut intaurum. Perasi.¬
num qđ ÷ animal prontũ adlibida¬
nẽ explendam. designantur homines
libidinosi qͥsemꝑ infecore licxuriȩ
iacent. Per taurũ uero suꝑbi. Llesde¬
mones occurrere dicuntur. quia fa-¬
uent eis suadendo incordeper prauã
sucgestionẽ. ut deterius agant quasi
bene agentes. Pilosos alii dicunt simias¬
.eẽ. quidã homines siluaticos. Alii
in cubones demones. quicũ feminis
cocunt. bi cubauit lamia. & inue¬
nit sibi requiem iricius. Lamia
monstrũ ⁊ habens faciem totumq.
dicit ꝓpħa. hunc quẽ ipse adño ꝑcipi¬

Expanded text:
» Quidam codices habent, occurrent dae» Quidam codices habent, occurrent daemonia, ita dividentes ut subaudiatur sibi. Onocentaurus et pilosus clamabit alter ad alterum. Sed melius est ita distinguendum, occurent daemonia onocentauris. Onocentaurus compositum nomen est ex Graeco et Latino, ab eo quod est onos et taurus. Onos namque Graeca lingua dicitur asinus. Onocentaurus monstrum est, quod inchoatur ab asino et desinit in taurum. Per asinum, quod est animal promptum ad libidinem explendam, designantur homines libidinosi, qui semper in fetore luxuriae jacent. Per taurum vero superbi. His daemones occurrere dicuntur, quia favent eis suadendo in corde per pravam suggestionem, ut deterius agant, quasi bene agentes. Pilosos alii dicunt esse simias, quidam homines sylvaticos. Alii incubones daemones qui cum feminis coeunt. « Ibi cubavit lamia, et invenit sibi requiem ericius. » Lamia monstrum est, habens faciem totumque dicit propheta hunc, quem ipse a Domino percipi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Per pendiculũ ÷ quo cem̃tarii
macheriam ad rectitudinẽ reducunt
⁊ illa t̃ra in arbitrio sententiȩ dĩ
posita ÷ : in solitudine. Nobiles eiꝰ
uenerit captiuitas ⁊ calamitas. regẽ¬
xpm̃ pocuis uocabunt & om̃s pͥncipes
eius id ÷ sac̃dotes & pharisei erunt
ianchilum. Quando romani uene¬
runt suꝑ ispł : iam erant apli disꝑsi
ꝑ quadriꝑtĩtum orbem. Credentes
quoq & scĩ qui illic cõmanebant a¬
moniti ascõ spũ transier̃ iordanem
ad regnũ agrippȩ regis : qui pacẽ
habebat cũ romanis. Orientur iti
domib. eius quondã pulcherrimis &
diuiti is plenis spicie ⁊ urtioe:⁊
paliurus in municionib. eiꝰ subaudis
nascetur. Paluirus genus ÷ gͣardiu:
accutissimos aculcos habens. Et grit
ibi cubiledraconũ : & pascua strutionũ.
Strucio auis .ẽ.: solitudinẽ quęrens
& occurrent demoniaͦ nocentauris.
&̃ pilosus clamabit alter ad alterum

Expanded text:
tur. Perpendiculum est quo caementarii tur. Perpendiculum est quo caementarii maceriam ad rectitudinem reducunt, et illa terra in arbitrio sententiae Dei posita est in solitudine. « Nobiles ejvenerit captivitas et calamitas: « rege potius vocabunt, et omnes principes ejus, » id est, sacerdotes et Pharisaei « erunt in nihilum. » Quando Romani venerunt super Israel, jam erant apostoli dispersi per quadripartitum orbem. Credentes quoque et sancti qui illic commanebant, admoniti a Sancto Spiritu transierunt Jordanem ad regnum Agrippae regis, qui pacem habebat cum Romanis. « Orientur in domibus ejus » quondam pulcherrimis et divitiis plenis, « spinae et urticae, et paliurus im!in munitionibus » ejus, subaudis nascetur. Paliurus genus est cardui, acutissimos aculeos habens. « Et erit ibi cubile draconum, et pascua struthionum. » Struthio avis est solitudinem quaerens. « Et occurrent daemonia onocentauris, et pilosus clamabit alter ad alterum.
Abbreviated transcription (Latin):
in scła scłorũ. Non erit uir iudȩus
transiens ꝑ eam. Aulti quidã iudȩorũ
post illã ultimã captiuitatẽ cransier
ꝑeam. sed non lib̾e sicut antea soltti
crant. neq. postea ibi habitauerunt
Posuer̃ enim̾ romani legem ut nori
ꝑ mitterent quẽ quã uidȩorũ reuer¬
ti interrã natiuitatis suȩ. Et possi¬
debunt illã subaudis t̾ram iudģorũ
onocrotalus ⁊ ericius. & ibix & coruus
habitabunt in ea. O nocrotalus. auis
aquatica ÷ inimica serpentib rostrũ
acutissimũ habens ⁊ longũ. quas dic̃
iosephus amorse delatas in bello ẽtra
ȩtdnopes. ꝓpt̃ multitudinẽ serpentiũ
quib repleta erat tr̃a. ꝑquã ꝓgredi
debebat ct̾ra enopes. Ascendit enĩ
suꝑ capud serpentis : & ictu rostri
interficit eum. hȩ aues uł animalia.
solitudinem querunt. & post desola¬
tianem hominum habitauerunt ibi
ubi antea tẽplum ⁊ sedes regiȩ erant.
culum indesolationem subaudis rediga¬

Expanded text:
in saecula saeculorum. « Non erit vir » Judaeus in saecula saeculorum. « Non erit vir » Judaeus « transiens per eam. » Multi quidam Judaeorum post illam ultimam captivitatem transieream, sed libere non sicut antea soliti erant, neque postea ibi habitaverunt. Posuerunt enim Romani legem, ut non permitterent quemquam Judaeorum reverti in terram nativitatis suae. « Et possidebunt illam, » subaudis, terram Judaeorum. « Onocrotalus et eritius, et ibix, et corvus habitabunt in ea. » Onocrotalus avis aquatica est inimica serpentibus, rostrum acutissimum habens et longum, quas dicit Josephus a Mose delatas in bello contra Aethiopes, propter multitudinem serpentium quibus repleta erat terra, per quam progredi debebat contra Aethiopes. Ascendit enim super caput serpentis, et ictu rostri interficit eum. Hae aves vel animalia solitudinem quaerunt, et post desolationem hominum habitaverunt ibi ubi antea templum et sedes regia erant. culum in desolationem » subaudis rediga
Abbreviated transcription (Latin):
corem quo eciã tempore : morti cum
tradidunt. Iste ⁊̃ adͥnus dequo insubse¬
gelitare pauꝑibus misit me: & uoca¬
re annũ acceptabilẽ dm̃. Et conuer¬
tentur torrentes eius inpicem. & humꝰ
eius in sulphur. Piopt̃ nimiam roma¬
norũ seuitiam & crebra incendia. quib.
om̃is tr̃a reꝓmissionis uallata ÷ insuꝑ
⁊ ciuitas : sed ⁊ cẽplum igne consũptũ
est. Torrentes & humus eiꝰ dicuntur
conuersa . eẽ. inpicem & sulphurẽ.
t erit cerra. eiꝰ inpicẽ ardentẽ. noc¬
te ⁊ die non extinguetur. Per noctem
idiem continuatio tẽporis intelligenda :
Notandũ autem qđ nonͥdõ hoc dicit. ut
illa terra sẽꝑ ardeat : sed ꝓpt̃ nimiã
tribulationem iudȩorũ. & desolationẽ
illius cerrȩ. Insempit̃num ascend&
fumus eius. hoc ÷ signum ext̃mimi & ca¬
lamitatis illorum ageneratione illa
qua hȩc facta sunt : ingenerationẽ ulti¬
mã subaudis uindicta dĩ om̃ĩpotentis

Expanded text:
torem, quo etiam tempore morti eum torem, quo etiam tempore morti eum tradiderunt. Iste est annus, de quo in subsegelizare pauperibus misit me, et vocare annum acceptabilem Domino. » « Et convertentur torrentes ejus in picem, et humus ejus in sulphur. » Propter nimiam Romanorum saevitiam et crebra incendia, quibus omnis terra repromissionis vallata est: insuper et civitas sed et templum igne consumptum est: torrentes et humus ejus dicuntur conversa esse in picem et sulphur. « Et erit terra ejus in picem ardentem, nocte et die non exstinguetur. » Per noctem et diem continuatio temporis intelligenda est. Notandum autem, quod non ideo hoc dicit ut illa terra semper ardeat: sed propter nimiam tribulationem Judaeorum, et desolationem illius terrae. « In sempiternum ascendet fumus ejus » hoc est signum exterminii et calamitatis illorum « a generatione » illa qua haec facta sunt, « in generationem » ultimam, subaudis vindicta Dei omnipotentis
Abbreviated transcription (Latin):
consiliarii regum: & nobiles quique.
Reges enĩ terrenȩ uiuentes cum suis pͥn¬
cipibus & amicis suis similib. in inferno
descendent : ut sicut fuer̃ uniti in malis
sic sint coniuncti inpenis. In ebribitꝰ᷑
terra id÷ infernus. sangume eorũ id ÷
malicia reꝓborum: & humꝰ hoc ÷ bara.¬
crum ȩterne dãpnationis replebitur
ad ipe. id est suꝑbia pinguium hominũ.
uia dies ultionis dm̃. annus retri¬
butionĩ iudicu sion subandis ue¬
ni&̾. Ista quȩ hic dicuntur. non ꝑtinent
ad suꝑiora. Post gencrilẽ totius orbis
consũmationem. reuertitur sermo ꝓpħioꝰ
batur. ⁊ uastacionẽ eius pleno sermo¬
ne de scribit. quȩ aromanis facta est.
Dics ultionis dñi est : uindicatio sangui
mi xp̃i. Annũ retributionũ iudicii.
sion appellat omẽ tempus p̾dicatio¬
nis xp̃i: hoc ÷ trium annorũ & dimidui.
quo cẽpore contẽp̃serunt habitatores
sion : reciꝑe saluatorẽ suum & legis la¬

Expanded text:
consiliarii regum, et nobiles quique. consiliarii regum, et nobiles quique. Reges enim terrene viventes cum suis principibus et amicis sui similibus in infernum descendent: ut sicut fuerunt uniti in malis, sic sint conjuncti in poenis. « Inebriatur terra, » id est, infernus « sanguine eorum, » id est, malitia reproborum, « et humus » hoc est barathrum aeternae damnationis replebitur, « adipe, » id est, superbia « pinguium » hominum. « Quia dies ultionis Domini annus retributionum judicii Sion, » subaudis veniet. Ista quae hic dicuntur, non pertinent ad superiora. Post generalem totius orbis consummationem, revertitur sermo prophetbatur, et vastationem ejus pleno sermone describit, quae a Romanis facta est. Dies ultionis Domini est vindicatio sanguinis Christi. Annum retributionum judicii Sion, appellat omne tempus praedicationis Christi, hoc est trium annorum et dimidii: quo tempore contempserunt habitatores Sion recipere salvatorem suum et legisla
Abbreviated transcription (Latin):
est. Agni uocantur in isto loco non
mansueti ⁊ insti: sed inpotentes &
uulgares homines. Hirci autem ap¬
medullatoꝵ. S ed ꝑ hỹrcos possumus
intelligere libidmosos. Dies enĩ uidi¬
cu suꝑ om̃s condiciones & suꝑ omĩa
genera ueni&. super liberos & ser¬
uos. super rages principesq ac sub¬
iectos. super potentes ⁊ inpotentes
& sppꝑ om̃s qui insua iniqͥtate mortui sunt.
edom. Bosra quȩ int̾pretatur munita uł
circũdata siue firmata : & edom qͥ inter¬
p̃tatur terremis. siue sangumeus : sign¬
ficat hunc mundum qui munitus ÷ & cir¬
cũdatus aquis. subaudis plemis sangin¬
ne & malicia hominum. Et descendent
in infernum unicornes. cũ cis dequib.
suꝑus dictum ⁊ & tauri cũ potentib.
U nicornes appellantur reges & imꝑatores.
qui monarchiam totius mundi habuer̃ ut
fuit octauiamis. nero. &ȩteriq imꝑatores
romanorũ. Lauri uocantur reguli. comi¬
tes & principes. Potentes uero amici &

Expanded text:
est. Agni vocantur in isto loco non est. Agni vocantur in isto loco non mansueti et justi, sed impotentes et vulgares homines. Hirci autem apmedullatorum. Sed per hircos possumus intelligere libidinosos. Dies enim judicii super omnes conditiones, et super omnia genera veniet super liberos et servos, super reges principesque ac subjectos, super potentes et impotentes, et super omnes qui in sua iniquitate mortui sunt. « Edom. » Bosra, quae interpretatur munita vel circumdata sive firmata, et Edom, qui interpretatur terrenus sive sanguineus, significat hunc mundum qui munitus est et circumdatus aquis, subaudis plenus sanguine et malitia hominum. « Et descendent » in infernum « unicornes cum eis » de quibus superius dictum est, « et tauri cum potentibus. » Unicornes appellantur reges et imperatores, qui monarchiam totius mundi habuerunt: ut fuit Octavianus, Nero, caeterique imperatores Romanorum. Tauri vocantur reguli: comites, et principes. Potentes vero, amici et
Abbreviated transcription (Latin):
cõplicari sicut liber. Uideamus & alit̃ :
de cõplicatione gelorum. Non dicit it ⁊¬
interire celos sed cõplicari quasi librũ.
uo postquã omĩa peccata aꝑta fucrint.
conplicentur qui prius aꝑti fucrant.
ut nequaquã ultra scribantur incis de¬
licta malorum. De huius cemodi li¬
bris : danhel dicit. Iudicium sedit :¬
& libri aꝑti sunt in quib. descripta
erant oꝑa singulorum. N ec autẽ omĩa
fient quia in hebriatus est id ÷ repletꝰ
.ẽ. gladius ms in cęlo hoc ÷ in isto aere
adꝑdendos de mones & om̃s reꝓbos.
Gladius inquit m̃s in ebriatus .ẽ. malicia
hominum. hoo ÷ sententia uł ulcio si¬
ue uindicta adꝑdendo s  reꝓbos cãsũ¬
mata est. Ere suꝑ idumeam descen
tionis meae ad uditium subaudis dap̃¬
nationis uemi&. Idumea que inter¬
p̃tatur terrena : significat hunic
mundum. Dampnatis gñ demonibꝰ:
in aere. ueni& uindicta suꝑ reꝓbos
ta ÷ sanguine hoc ÷ peccatis hominũ.

Expanded text:
complicari sicut liber. Videamus et aliter complicari sicut liber. Videamus et aliter de complicatione coelorum. Non dicit interire coelos, sed complicari quasi librum: ut postquam omnia peccata aperta fuerint, complicentur qui prius aperti fuerant, ut nequaquam ultra scribantur in eis delicta malorum. De hujuscemodi libris Daniel dicit : « Judicium sedit, et libri aperti sunt, in quibus descripta erant opera singulorum. » Haec autem omnia fient quia inebriatus est, id est, repletus est gladius in coelo meus, hoc est in isto aere, ad perdendos daemones et omnes reprobos. Gladius inquit meus inebriatus est malitia hominum, hoc est sententia vel ultio sive vindicta ad perdendos reprobos consummata est. « Ecce super Idumaeam descentionis meae ad judicium, » subaudis damnationis veniet. Idumaea, quae interpretatur terrena, significat hunc mundum. Damnatis enim daemonibus in aere, veniet vindicta super reprobos us est sanguine, » hoc est peccatis hominum.
Abbreviated transcription (Latin):
sangunem. sed aduersus principes &
potestates. ad uersus mundi rectores
De ficient enim reges ꝓmalis subiectoꝵ
suorum quia ipsi fuerunt auctores
iniquitatũ eorum. & de ficient demo¬
nes principes diuersarũ gentium: qͦꝵ
malo consilio & deceptu. & reges pecca¬
uerunt & subiecti ꝑierunt. Et
cõplicabuntur sicut liber gli. & om̃is
milicia eorum subaudis çelorũ defluae.
sicut de fluit folium deuinea adefi¬
briatus .ẽ. incęlo gladius m̃s. Pluralẽ
numerum posuit ꝓsingulari. cũ dixit
çęli: quia de isto acre hoc intelligendum
÷. Cęlum enĩ appellatur aer : usitato
more. Et unde uolucres çeli dicims.
Milicia cęli de fluce. id ÷ sol & luna &
stelle. uł etiã maligni sp̃s. Non enim
de fluent ita sidera ut cadant: sed ad¬
ueniente uera luce xp̃o. obtenebrabun¬
tent omnẽ potestatẽ. & recludentur
in inferno. Complicabitur enĩ iste
aer. quia igne inuoluetur. & uidebit᷑

Expanded text:
sanguinem, sed adversus principes et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores . Deficient enim reges pro malis subjectorum suorum quia ipsi fuerunt auctores iniquitatum eorum: et deficient daemones principes diversarum gentium, quorum malo consilio et deceptu et reges peccaverunt et subjecti perierunt. « Et complicabuntur sicut liber coeli, et omnis militia eorum, » subaudis coelorum, « defluet, sicut defluit folium de vinea et de fibriatus est in coelo gladius meus. » Pluralem numerum posuit pro singulari cum dixit coeli, quia de isto aere hoc intelligendum est. Coelum enim appellatur aer usitato more. Unde et volucres coeli dicimus. Militia coeli defluet, id est, sol et luna et stellae, vel etiam maligni spiritus. Non enim defluent ita sidera ut cadant, sed adveniente vera luce Christo obtenebrabuntent omnem potestatem, et recludentur in inferno. Complicabitur enim iste aer, quia igne involvetur, et videbitur
Abbreviated transcription (Latin):
Et dedit eis occisionem hoc ÷ ire ꝑmi
fecti eorũ ꝓ iciantur in infernum.
& decadauerib. eorũ ascend& fecor.
Quos diabolus suadendo & mali homi¬
nes male uiuendo. & prauis exẽplis
docendo interfecerunt non incorꝑe
sed in anima : ꝓicient᷑ indie iuditu
parit̃ cumhis aquib. decepti sunt
in ętnam dampnationem cruciandi.
& dabunt ex se malum odorẽ: quia
&̾ incorꝑe & in anima cruciabuntur.
abescent montes asanguine
eorũ : & tabesc& om̃is milicia
celorum. Aontes appellat
in isto loco reges & principes & tp̃¬
rannos istius scłi ut fuit nabuchodo¬
nosor : qui multarum gentium sanguinẽ
suꝑ iectum sibi popłm fudit: ut fucrunt
incerfectores scõrum martirũ. Adiciã
uero gli angłos istius acris qui singuł
regnis principantur : sicut indanibelis
libro cognoscere possumus. In quo legit᷑
de principe ꝑsarũ ⁊ principe grecorum
Et egregus predicator. Non ⁊ inquit
nobis conluctatio aduersus carnem &

Expanded text:
Et dedit eis occisionem, » hoc est fecti eorum projicientur » in infernum « et de cadaveribus eorum ascendet fetor. » Quos diabolus suadendo et mali homines male vivendo, et pravis exemplis docendo interfecerunt non in corpore sed in anima, projicientur in die judicii pariter cum his a quibus decepti sunt in aeternam damnationem cruciandi: et dabunt ex se malum odorem, quia et in corpore et in anima cruciabuntur. « Tabescent montes a sanguine eorum, et tabescet omnis militia coelorum. » Montes appellat in isto loco reges et principes et tyrannos istius saeculi, ut fuit Nabuchodonosor, qui multarum gentium sanguinem super subjectum sibi populum fudit: ut fuerunt interfectores sanctorum martyrum. Militiam vero coeli angulos istius aeris qui singulis regnis principantur, sicut in Danielis libro cognoscere possumus, in quo legitur de principe Persarum et principe Graecorum. Et egregius praedicator: Non est inquit nobis colluctatio adversus carnem et
Abbreviated transcription (Latin):
Tuntes renuntiate ioħi : quia ceci uident.
surdi audiunt. leꝑsi mundantur. &
cetera quȩ ibi õtinentur. Spũalit̾ cotidie
adimpłetur in scã ecłia. dum aliquis
infidelis oculos m̃tis cecatos habens. &
aures ad audiendũ uerbũ dĩ obturatas
c̃uertitur ad xp̃m & baptiratus aqua
baptismi salutaris : illuminatur. Oculi
enĩ gentilium qui obceatti erant ad cag¬
noscendũ creatorẽ suum : p̃dicatione
apłorũ illuminati sunt. Similit̃ ⁊ au¬
res eoꝵ quȩ ad audiendũ uerbũ dei

Expanded text:
« Euntes renuntiate Joanni, quia caeci vident, « Euntes renuntiate Joanni, quia caeci vident, surdi audiunt, leprosi mundantur » , et caetera quae ibi continentur. Spiritualiter quotidie adimpletur in sanctam Ecclesiam, dum aliquis infidelis oculos mentis caecatos homines, et aures ad audiendum verbum Dei obturatas, convertitur ad Christum, et baptizatus aquam baptismi salutaris illuminatur. Oculi enim gentilium, qui obcaecati erant ad cognoscendum Creatorem suum, praedicatione apostolorum illuminati sunt. Similiter et aur
Abbreviated transcription (Latin):
uident inspe : tunc uidebunt inre.
onfortate manus dissolutas. a
genua debilia robarate. Allo¬
quitur apłos & sequaces eorũ quib
suꝑius dixit : ipsi uidebunt głam dñi.
ut confortentur manus gentilium
abono oꝑe uacuas. & dicit. O popłi
mei. confortate manus gantilium
fatigatas ex malicia. & gania debi¬
lia roborate. id÷ gressus adĩ cubtu
claudicantes. firmate infide: Dicite
o doctores mei. pusillaminis genti¬
libus ͫ fide Confortamini. hoc
timere diabolũ. Ecce ds̃ ur̃. o fideles
ultionẽ adduc& retributionis. Alloquit᷑
ꝓpħa gentiles firmatos infide. Ecce inquit
dĩ ur̃. uindictã reddet malis indie iuditu
dignã merito. & ueni& ut saluae uos id
sua magna miscđ̾ia. qui p̃dicationẽ apłorũ
eiꝰ recepistis ⁊ oꝑe inplcuistis. ¶ unc
aꝑient᷑ oculi cetoꝵ : & aures surdorum
patebunt. Ad pͥmũ dñi aduentũ. referren¬
da sunt ista. Corporalit̾ quidẽ hoc ad¬
impleuit dñs. sicut dixit discipłis iobis.

Expanded text:
ident in spe, tunc videbunt in re. « Confortate manus dissolutas, et genua debilia roborate. » Alloquitur apostolos et sequaces eorum de quibus superius dixit, Ipsi videbunt gloriam Domini, ut confortent manus gentilium a bono opere vacuas, et dicit: O apostoli mei, confortate manus gentilium fatigatas ex malitia, et genua debilia roborate, id est, gressus a Dei cultu claudicantes, firmate in fide. « Dicite, » o doctores mei, pusillanimibus gentilibus in fide: « Confortamini, » hoc timere » diabolum. « Ecce Deus vester, » o fideles, « ultionem adducet retributionis. » Alloquitur propheta gentiles firmatos in fide: Ecce, inquit, Deus vester vindictam reddet malis in die judicii dignam merito, « et veniet ut salvet vos » in suaejus recepistis et opere implevistis. « Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. » Ad primum Domini adventum referenda sunt ista. Corporaliter quidem hoc adimplevit Dominus: sicut dixit discipulis Joannis:
Abbreviated transcription (Latin):
tas a fide dĩ. instagnũ subaudis con¬
uersa . ẽ. id est inscientiam ueteris &
noui testam̃ti. ¶⁊ siciens infontes aqͣr
conuersa ÷ hoc ÷ indoctrinã diuinorũ
ȩloquiorum. Incubilib id est incordib.
gentilium. inquib. pͥus dracones id est
demones habitabant : orietur uiror
calami ⁊ iunci. Per calamũ. qͦscriptura
anciquitus cõplebat᷑. significat᷑ doctor
p̃dacatio. Per uidicũ. intenta subditoꝵ
audicio. Calamus enĩ ⁊ iuncꝰ suꝑ aquas
nascuntur : ⁊ uiriditatẽ recinent. Sic
⁊ corda gentilium intenta adaudien¬
dũ uerbũ dĩ. tõ uiriditatẽ habent.
quando qđ aure ꝑcipiunt. oꝑe adimple¬
re satagunt. ¶ t erit ibi subaudis

Expanded text:
tas a fide Dei, « in stagnum, » subaudis contas a fide Dei, « in stagnum, » subaudis conversa est, id est, in scientiam Veteris et Novi Testamenti. « Et sitiens in fontes aquarum » conversa est, hoc est in doctrinam divinorum eloquiorum. « In cubilibus, » id est, in cordibus gentilium « in quibus prius dracones, » id est, daemones « habitabant, orietur viror calami et junci. » Per calamum quo Scriptura antiquitus complebatur, significatur doctorum praedicatio. Per juncum intenta subditorum auditio. Calamus enim et juncus super aquas nascuntur, et viriditatem retinent. Sic et corda gentilium intenta ad audiendum verbum Dei, tunc viriditatem habent, quando quod aure percipiunt opere adimplere satagunt. « Et eri
Abbreviated transcription (Latin):
auditũ meruer̃ reciꝑe. Aunc sali&
sicut ceruus claudus : & Laꝑtaerit
lingua micoꝵ. Gentilis qͥsq qͥ gressus
fidĩ non dum habens inoꝑe dĩ claudica¬
bat ueniens ad fidem quasi ceruus saltũ
dabit : dum de infidelitate ad fidem.
de uitus ad uirtutes. de t̾renis ad gles¬
tia transilierit : & in uirtutib. cresce¬
re studuerit. Ponamus unũ ex om̃ib.
ad cultũ uerxͥ iusticiȩ. Transiliensq.
de iniquitate in uirtutem: dix̃. Cupio
dissolui : ⁊ cum xp̃o. eẽ. Linguã etiam
malorũ quȩ non habebat confessionem
uere fidĩ. sed muta erat ad c̃fitendum
peccata sua. ⁊ laudandum creatorẽ suũ.
confitendã. ¶Quia sassȩ sunt: hoc . ẽ.
aꝑte sunt indeserto aquȩ. ldõ aꝑta ÷
lingua mutoꝵ. quia aꝑte sunt inde.¬
serto quondã gentilium aque baptismi
salutaris : & torrentes in solitudine
gentium exorti sunt. hoc ÷ diuersȩ grẽ
spũales. uł doctrine ueteris ⁊ noui testa¬
menti. ¶t quȩ erat arida id ÷ gentili¬

Expanded text:
ditum meruerunt recipere. « Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum. » Gentilis quisque qui gressus fidei nondum habens in opere Dei claudicabat, veniens ad fidem quasi cervus saltum dabit, dum de infidelitate ad fidem, de vitiis ad virtutes, de terrenis ad coelestia transilierit, et in virtutibus crescere studuerit. Ponamus unum ex omnibusad cultum verae justitiae. Transiliensque de virtute in virtutem, dixit: « Cupio dissolvi et cum Christo esse . » Lingua etiam malorum, quae non habebat confessionem verae fidei, sed muta erat ad confitendum peccata sua et laudandum Creatorem suum, Quia scissae sunt, » hoc est apertae sunt « in deserto aquae. » Ideo aperta est lingua mutorum, quia apertae sunt in deserto quondam gentilium aquae baptismi salutaris, « et torrentes in solitudine » gentium exorti sunt, hoc est diversae gratiae spirituales, vel doctrinae Veteris et Novi Testamenti. « Et quae erat arida, » id est, gentili
Abbreviated transcription (Latin):
urtutis meȩ infrenabo : & reducam te
ab hierłm interram tuam cũ ignomima.
ibi autẽ o ezechia hoc erit signũ salu¬
tis cuȩ. Alloquitur ꝓpħa ez ednã regem:
quid agere debeat. ¶ omede hoc anno

Expanded text:
virtutis meae infrenabo, et reducam te virtutis meae infrenabo, et reducam te ab Hierusalem in terram tuam cum ignominia. « Tibi autem, » o Ezechia. « Hoc erit signum » salutis tuae. Alloquitur propheta Ezechiam regem, quid agere debeat. « Comede hoc anno,