comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
statis uidemꝰ: s etiam filium. xͥa¬
ne pietatis agnoscimꝰ. Subdatur
sublimitas tua. subdatur fides
tua: causam tecum tracto com¬
munem: s tu in ea potes: quod
ñ ego possum. Confer nobiscum
consilium: & porrige auxilium.
Diligenter accum ẽ ut mimici
eccłie qui solent uaniloquio
seductionis sollicitare ammos
imꝑitoꝵ. tanꝗͣ de ꝑsecutione glo¬
riantes. quam se ꝑpeti iactant.
horrenda facinora sua in catho¬
licos cdericos ꝑpetrata faterens.
& suis uerbis implicarentur.
Legenda sunt gesta ad sanandaᷤᷤ
animas. quas pestifera suasio¬
ne uenenauert̃. Nunquid placet
tͥ ut ad finem gestoꝵ si cruẽtum
istoꝵ supplicium continebit: le¬
gendo ꝑuenire timeamꝰ: ubi po¬
nimus & ipsam conscientiam:
ne malum ꝓ malo qui passi sunt
reddidisse uideantur. Sigͦ nich̾
aliud constitueretur frenande
malitie ꝑditoꝵ: extrema fortas¬
se necessitas. ut tales occid̾ent᷑
urgeret. Quanꝗͣ qͦd ad nos atti¬

Expanded text:
statis uidemus, sed etiam filium Christiastatis uidemus, sed etiam filium Christianae pietatis agnoscimus. subdatur sublimitas tua, subdatur fides tua; causam tecum tracto communem, sed tu in ea potes, quod ego non possum; confer nobiscum consilium et porrige auxilium. Diligenter actum est, ut inimici ecclesiae, qui solent uaniloquio seductionis sollicitare animos inperitos tamquam de persecutione gloriantes, quam se perpeti iactant, horrenda facinora sua in catholicos clericos perpetrata faterentur et suis uerbis implicarentur. legenda sunt gesta ad sanandas animas, quas pestifera suasione uenenauerunt. numquid placet tibi, ut ad finem gestorum, si cruentum istorum supplicium continebit, legendo peruenire timeamus, ubi ponimus et ipsam conscientiam, ne malum pro malo, qui passi sunt, reddidisse uideantur? si ergo nihil aliud constitueretur frenandae malitiae perditorum, extrema fortasse necessitas, ut tales occiderentur, urgeret, quamquam, quod ad nos adti
Abbreviated transcription (Latin):
tuert̃. Unde securus sum de his
qui hoc fecisse confessi st̃: quod
hanc uicissitudinem ñ reporta¬
bunt. S ne uel ipsi uel illi quoꝵ
homicidium patefactum ẽ. ꝑ
tue potestatis sententiam mul¬
dentur hoc timeo: Hoc ne fiat
dixisse apłm legimꝰ. quod non
sine causa gladium geratis et
ministridisitis: uindices in eos
qui male agunt. S alia causa
ẽ ꝓuintie: alia ẽ eccłie. Iuiꝰ terri¬
biliter gerenda ẽ amministra¬
tio: huiꝰ cdem̃ter comm̃danda ẽ
mansuetudo. Si apud iudicẽ
ñ xp̃ianum mͥ sermo ẽet: alit̾
agerem: nec tam̃ etiam sic eccł̃iȩ
causam dissererem: & quantũ
admittere dignaretur instarẽ
ne passiones seruoꝵ dĩ catholi¬
coꝵ. que ꝓdesse debent ad exem¬
pla patientiȩ . inimicoꝵ suoꝵ san¬
guine fedarentur: & si nollet
adquiescere: inimico animo
eum resistere suspicarer. Nunc
uͦ qͣndo apud te res agitur: alia
mͥ ratio ẽ: alia consułtatio. Rec¬
dorem te quidem precelse pote¬

Expanded text:
tuerunt. unde securus sum de his, tuerunt. unde securus sum de his, qui hoc se fecisse confessi sunt, quod hanc uicissitudinem non reportabunt; sed ne uel ipsi uel illi, quorum homicidium pate factum est, per tuae potestatis sententiam multentur, hoc timeo, hoc ne fiat et dixisse apostolum legimus, quod non sine causa gladium geratis et ministri dei sitis, uindices in eos, qui. male agunt. sed alia causa est prouinciae, alia est ecclesiae: illius terribiliter gerenda est administratio, huius clementer commendanda est mansuetudo. si apud iudicem non Christianum mihi sermo esset, aliter agerem nec tamen etiam sic ecclesiae causam desererem et, quantum admittere dignaretur, instarem, ne passiones seruorum dei catholicorum, quae prodesse debent ad exempla patientiae, inimicorum suorum sanguine foedarentur, et, si nollet adquiescere, inimico animo eum resistere suspicarer. nunc uero, quando apud te res agitur, alia mihi ratio est, alia consultatio. rectorem te quidem praecelsae pote
Abbreviated transcription (Latin):
nes quosdam. & clericos donati¬
stas. cura eoꝵ qui discipline pu¬
blice inseruiunt. p̃missa nota¬
ria: ad iudicia legesq ꝑduxit.
Hi cum audirentur a uiro claris¬
simo. & spectabili tribuno no
tario fr̃e tuo filio meo marcelli¬
no: ñ dorm̃tis ungularũ atq
flammarum.s uirgarũ coher¬
citis horrenda facinora in fr̃es
& comprb̃ros meos. a se ꝑpetra¬
ta confessi st̃: quod scilicet unũ
eoꝵ exceptum insidiis trucida¬
uer̃t: alterum e domo raptũ
oculo effosso digitoq amputato
truncauert̃. Hec cum comꝑissẽ
illos fuisse confessos: ideoq mi¬
nime dubitarem sub iura tua
securos ñ ẽẽ uenturos: has ad
tuam nobilitatem litteras acce¬
leraui. quib deprecor & ꝑ mise¬
ricordiam. xp̃i obsecro. sic de tua
maiore atq certiore felicitate
gaudeamꝰ. ut eis paria ñ retri¬
buantur. quanꝗͣ lapidis ictib
digitum precidere oculumq
conuellere. leges puniendo noi
possunt: quod isti seuiendo po¬

Expanded text:
nes quosdam et clericos Donatines quosdam et clericos Donatistas cura eorum, qui disciplinae publicae inseruiunt, praemissa notoria ad iudicia legesque perduxit. hi cum audirentur a uiro clarissimo et spectabili tribuno et notario fratre tuo, filio meo Marcellino, non tormentis ungularum atque flammarum sed uirgarum coherciti horrenda facinora in fratres et conpresbyteros meos a se perpetrata confessi sunt, quod scilicet unum eorum exceptum insidiis trucidauerint, alterum e domo raptum oculo effosso digitoque amputato truncauerint. haec cum comperissem illos fuisse confessos ideoque minime dubitarem sub iura tuae securis esse uenturos, has ad tuam nobilitatem litteras acceleraui, quibus deprecor et per misericordiam Christi obsecro, sic de tua maiore atque certiore felicitate gaudeamus, ut eis paria non retribuantur, quamquam lapidis ictibus digitum praecidere oculumque conuellere leges puniendo non possint, quod isti saeuiendo po
Abbreviated transcription (Latin):
ñõ insigni & m̾ito xli.¬
sublimi ac prestantissi¬
mo filio apͥngio: augu¬
stinꝰ. Non dubito in hac potesta¬
te quam tͥ ds̃ homini in homineᷤ
dedit. cogitare te diuinum iudi¬
cium. & ubi iudices stabunt ra¬
tionem de suo iudicio reddituri.
Xp̃iana quippe fide te imbutũ
scio: unde mͥ ad excellentiã tuam
maior fiducia tribuitur: ñ solũ
petendi. uerumetiam admonen¬
di: ꝓpter illum dñm in cuiꝰ fa¬
milia nobiscum celesti iure cen¬
seris. in quo spem uitȩ eternȩ
pariter habemꝰ. & quẽ ꝓ uobis
in sacroscĩs mysterus inuocamꝰ.
Proinde dñe insignis & merito
sublimis ac p̃stantissime fili. pri¬
mum queso ut ñtͥ uidear impor¬
tunus irruere in accib tuis. ea
sollicitudine. quam me precipue
gerere oportet ꝓ eccłia mͥ credita
cuius utilitatib seruio. cui non tã
preẽẽ quam ꝓdesse defidero. Demde
obsecro ut quod moneo uel ro¬
go ñ dedigneris accipere: ñ cun¬
cteris adquiescere. Circum cellio¬

Expanded text:
NO INSIGNI ET MERITO SUBLIMI AC PRAESTANTISSIMO FILIO APRINGIO AUGUSTINUS. Non dubito in hac potestate, quam tibi deus homini in homines dedit, cogitare te diuinum iudicium, ubi et iudices stabunt rationem de suo iudicio reddituri. Christiana quippe fide te inbutum scio, unde mihi ad excellentiam tuam maior fiducia tribuitur non solum petendi uerum etiam monendi propter illum dominum, in cuius familia nobiscum caelesti iure censeris, in quo spem uitae aeternae pariter habemus et quem pro uobis in sacrosanctis mysteriis inuocamus. proinde, domine insignis et merito sublimis ac praestantissime fili, primum quaeso, ut non tibi uidear importunus inruere actibus tuis ea sollicitudine, quam me praecipue gerere oportet pro ecclesia mihi credita, cuius utilitatibus seruio, cui non tam praeesse quam prodesse desidero. deinde obsecro, ut, quod moneo uel rogo, non dedigneris accipere, non cuncteris adquiescere. Circumcellio
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃is meis ibi collaborantib
& comꝑiclitantib missus est.
nec de hac re plura scribo uob̃
in commonitoriis inuenies.
que ad prb̾rm misi: siuie mͦ:
siue ꝑdiaconum ꝑegrinum
ne mͥ ea totiens iterare neces¬
se sit. Semꝑ in xp̃o cor tuum

Expanded text:
pis meis ibi conlaborantibus et compericlitantibus missus est. nec de hac re plura scribo, cum in commonitoriis inuenies, quae ad presbyterum misi siue modo siue per diaconum Peregrinum, ne mihi ea totiens\' iterare necesse sit. semper in Christo cor tuum
Abbreviated transcription (Latin):
quib magis in ardesco. deesse ñ
possunt. cum paululum spacii
ux daret inter aceruos occupa¬
tionum : quib nos aliene uel
cupiditates. uel necessitates an¬
gariatos trahunt. & quid fa¬
ciam prorsꝰ nescio. Audisti un¬
de mecum dñm depreceris. sed
etiam qͦd tam instanter. & tã
crebro me ammones: nolo ces¬
ses: ñ nichil agens. Comm̃do
am in numidia consticutam.
ꝓpter cuiꝰ necessitates sc̃s fr̃ &¬

Expanded text:
quibus magis inardesco, deesse non quibus magis inardesco, deesse non possunt, cum paululum spatii uix datur inter aceruos occupationum, quibus nos alienae uel cupiditates uel necessitates angariatos trahunt, et, quid faciam, prorsus nescio. Audisti, unde mecum dominum depreceris; sed etiam quod tam instanter et tam crebro me admones, nolo cesses non nihil agens. commendo am in Numidia constitutam, propter cuius necessitates sanctus fr
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ constituta. ut dilationẽ
ñ ferant: sicut mͥ fuit breuia¬
tio gestoꝵ consolationis nr̃e sa¬
tis oposa. cum uiderem nemi¬
nem se uelle tanto ageri litte¬
rarum legendo committere:
sicut mͥ fuit etiam epła ad ip¬
sos laicos donatistas de hac ea¬
dem causatione nr̃a quam mͦ
aliquodlucubrationib termi¬
naui. ficut epłȩ duȩ ñ breues
una ad dilectionem tuam. al¬
tera ad uirum illustrem uolu¬
sianum. quas uos accepisse
iam credo. sicut nẽ habeo in ma
nib librum ad honoratum no¬
strum. de questionib quib dã
litteras intimauit: cui ñ conti¬
nuo respondere uides quia mi¬
nime oporteat. Caritas enim
que tamquã nutͥx fouet filios
suos. ñ ordine amandi. s ordine
subueniendi. infirmiores for¬
dorib anteponit. quos tales
uult ẽẽ. quales iam illi sunt qͦs
ñ contempnendo. s de his con¬
fidendo int̾m pret̾it. Tales gͦ mͥ
necessitates dictandi aliquid qͦde
me ab eis dictationib impediat

Expanded text:
porum constituta, ut dilationem porum constituta, ut dilationem non ferant, sicut mihi fuit breuiatio gestorum conlationis nostrae satis operosa, cum uiderem neminem se uelle tanto aggeri litterarum legendo committere, sicut mihi fuit etiam epistula ad ipsos laicos Donatistas de hac eadem conlatione nostra, quam modo aliquot lucubrationibus terminaui, sicut epistulae duae non breues, una ad dilectionem tuam, altera ad uirum inlustrem Volusianum, quas uos accepisse iam credo, sicut nunc in manibus habeo librum ad Honoratum nostrum de quaestionibus quibusdam litteras intimauit, cui non continuo respondere uides quam minime oporteat. caritas enim, quae tamquam nutrix fouet filios suos, non ordine amandi sed ordine subueniendi infirmiores fortioribus anteponit, quos tales uult esse, quales iam illi sunt, quos non contemnendo sed de his confidendo interim praeterit. tales ergo mihi necessitates dictandi aliquid, quod me ab eis dictationibus impediat,
Abbreviated transcription (Latin):
tenebantur. pena simili punireis.
Libros de baptismo paruuloꝵ
cum iam codicem ipsum p̃stan¬
tiȩ tuȩ misissem. cur abs te rur¬
sus acceꝑim oblitus sum. nͥ forte
cum inspicerem. mñdosos eos rep¬
peri. & em̃dare uolui: qͦd mira¬
biliter impeditus adhucusq
ñ feci. Epłam quoq ad te scri¬
bendam. & his adiungendam
quam cum ibi ẽẽm. iam dictare
ceꝑam: paulo addito sicut ẽẽ
imꝑfectam scias. Si autem ra¬
tionem omnium dierum. & lu¬
cubrationum. aluis necessitatib
impensarum. tͥ possem redde.
grauiter contristatus mirareriᷤ
quanta me distendant: que
differri omnino ñ possent. nec
agere illa ꝑmittant: in quame
petendo & ammonendo urges
uolentem. & ineffabiliter qͥa
ñ possum dolentem. Cum enĩ
ab eoꝵ hominum necessitatibus
aliquantulũ uaco. qui me sicau¬
gariant. ut eos nullomͦ liceat
euitare. nec contempnere opor¬
teat. ñ desunt que uitanda
prepono: sic in articulis dem¬

Expanded text:
tenebantur, poena simili punirentur. tenebantur, poena simili punirentur. Libros de baptismo paruulorum, cum iam codicem ipsum praestantiae tuae misissem, cur abs te rursus acceperim, oblitus sum, nisi forte, cum inspicerem, mendosos eos repperi et emendare uolui, quod mirabiliter impeditus adhuc usque non feci. epistulam quoque ad te scribendam et his adiungendam, quam, cum ibi essem, iam dictare coeperam, paulo addito sic esse inperfectam scias. si autem rationem omnium dierum et lucubrationum aliis necessitatibus inpensarum tibi possem reddere, grauiter contristatus mirareris, quanta me distendant, quae differri omnino non possunt, nec agere illa permittant, in quae me petendo et admonendo urgues uolentem et ineffabiliter, quia non possum, dolentem. cum enim ab eorum hominum necessitatibus aliquantulum uaco, qui me sic angariant, ut eos nullo modo liceat euitare nec contemnere oporteat, non desunt, quae dictanda praepono sic in articulis tem
Abbreviated transcription (Latin):
rit colonus eccłie: qui uersatus
ẽ in illa cede precipuus. Quitalẽ
ñ cum eo st̃. quando & ille cum
ipso ẽ: Si ꝓconsul uel simul am¬
bo in illum estis sententiam ꝓ¬
laturi: & forte ille ꝑsistit uelle
gladio uindicare. quanꝗͣ sit
xxp̃ianus. & quantum aduert̾e
potuimꝰ non sit ad hec cruenta
ꝓcliuius. tam̃ si necesse fuerit
etiam gestis iubete alligari epłas
meas: quas de hac re singulas
uobis mittendas putaui. Soleo
enim audire in potestate esse
iudicis mollire sententiã. et
mitius uindicare quam leges¬
teris ad hoc consenserit: hoc sal¬
tem prestet ut in custodiam
recipiantur. atq hoc de clem̃tia
imꝑatoꝵ impetrare curabimꝰ
nec passiones seruoꝵ dĩ. que
debent ẽẽ in eccłia głose: innricoꝵ
sanguine dehonẽstentur. Scio e¬
nim in causa clericoꝵ anaunen¬
sium qui occisi a gentilib nunc
martyres honorantur. imꝑatorẽ
rogatum facile concessisse. ne illi
qui eos occiderant. & capti iam

Expanded text:
rit colonus ecclesiae, qui uersatus rit colonus ecclesiae, qui uersatus est in illa caede praecipuus. qui tales non cum eo sunt, quando et ille cum ipso est? si pro consule uel simul ambo in illos estis sententiam prolaturi et forte ille persistit uelle gladio uindicare, quamquam sit Christianus et, quantum aduertere potuimus, non sit ad haec cruenta procliuis, tamen, si necesse fuerit, etiam gestis iubete allegari epistulas meas, quas de hac re singulas nobis mittendas putaui. soleo enim audire in potestate esse iudicis mollire sententiam et mitius uindicare quam legesmeis ad hoc consenserit, hoc saltem praestet, ut in custodiam recipiantur. atque hoc de clementia imperatorum impetrare curauimus, ne passiones seruorum dei, quae debent esse in ecclesia gloriosae, inimicorum sanguine dehonestentur. scio enim in causa clericorum Anaunensium, qui occisi a gentilibus nunc martyres honorantur, imperatorem rogatum facile concessisse, ne illi, qui eos occiderant et capti iam
Abbreviated transcription (Latin):
factis solent turbulentius exci¬
tari: egregie luculenta bonitas
apparebit: & obhoc magis ea¬
dem gesta legere. atq ostendere
delectabit: dñe merito in signis
multumq kiñe. ac desid̾antissi¬
num. qui cum illo ꝑrexit. com¬
monitorium direxi. Sic habe
tamꝗͣ presentiam meam. et
quod uobis in commune pro
eccłie utilitate placuerit. Hoc
adiuuante dño fiat: qui poteis
ẽ miscd̾iter opitulari in tantis
malis. Modo macrobuis ep̃c eoꝵ
stipatus cuneis ꝑditoꝵ utriusq
serus. hac atq illac circuit. aꝑu¬
itq fibi basilicas quas possessoꝵ
quantuluscunq timor clause¬
rat. P resente autem ꝓcuratore
uiri clarissimi celerisspondeo¬
quem tue dilectioni commñdaui
multumq comm̃do: utcunq
eoꝵ frangebatur audacia. Nunc
uͦ postea quam carchaginem ꝓ¬
fectus ẽ. etiam infundis ipsiꝰ ba¬
silicas aꝑuit. populos congregat.
Cum ipso ẽ etiam ille donatus
diaconꝰ rebaptizatus. cum fue¬

Expanded text:
factis solent turbulentius excifactis solent turbulentius excitari, egregie luculenta bonitas apparebit et ob hoc magis eadem gesta legere atque ostendere delectabit, domine merito insignis multumque carissime ac desiderantissinum, qui cum illo perrexit, commonitorium direxi; sic habe tamquam praesentiam meam et, quod uobis in commune pro ecclesiae utilitate placuerit, hoc adiuuante domino fiat, qui potens est misericorditer opitulari in tantis malis. modo Macrobius, episcopus eorum, stipatus cuneis perditorum utriusque sexus hac atque illac circuit, aperuit sibi basilicas, quas possessorum quantuluscumque timor clauserat. praesente autem procuratore uiri clarissimi Celeris Spondeoquem tuae dilectioni commendaui multumque commendo, utcumque eorum frangebatur audacia. nunc uero, posteaquam Carthaginem profectus est, etiam in fundis ipsius basilicas aperuit, populos congregat. cum ipso est etiam ille Donatus, diaconus rebaptizatus, cum fue
Abbreviated transcription (Latin):
& facinora eoꝵ atq insana ꝑti¬
natia sic sepe ꝓdatur: eademq
publicata gesta in omnium no¬
titiam ꝑferantur. Quod autẽ
scͥpsit eximietas tua dubitare
te utrum in theoꝓpͥa debeas ea¬
dem gesta debere pponi: fiat. si
potest illuc frequens consulere
multitudo. Alioquin aliꝰ locus
celebrior ꝓuidendus ẽ: ñ tam̃
ullomͦ pretermittendum. P e¬
plicium mortis sit. & ꝓpter coi¬
scientiam nr̃am. & ꝓpter catho¬
licam mansuetudinem. comiñ¬
dandam. Ipse enim fructus ad
nos ꝑtienit confessionis illoꝵ.
quia inuenit eccłia catholica
ubi suam gͣ atrocissimos inimi¬
cos seruet atq exhibeat lenitatẽ.
In tanta quippe crudelitate
quecunq preter sanguinem
uindicta ꝓrecesserit: magna le¬
nitas apparebit. Quod & si mͦ
quibusdam nr̃is illa atrocita¬
te commotis uidetur indignũ
& quasi dissolutionis & negli¬
gentie simile. transactis tam̃
motib animoꝵ. qui recentioribꝰ

Expanded text:
t facinora eorum atque insana pertit facinora eorum atque insana pertinacia sic saepe prodatur eademque publicata gesta in omnium notitiam perferantur! quod autem scripsit eximietas tua dubitare te, utrum in Theoprepia debeas eadem gesta iubere proponi, fiat, si potest illuc frequens confluere multitudo; alioquin alius locus celebrior prouidendus est, non tamen ullo modo praetermittendum. Poeplicium mortis sit et propter conscientiam nostram et propter catholicam mansuetudinem commendandam. ipse enim fructus ad nos peruenit confessionis illorum, quia inuenit ecclesia catholica, ubi suam erga atrocissimos inimicos seruet atque exhibeat lenitatem. in tanta quippe crudelitate, quaecumque praeter sanguinem uindicta processerit, magna lenitas apparebit. quod etsi modo quibusdam nostris illa atrocitate commotis uidetur indignum et quasi dissolutionis et neglegentiae simile, transactis tamen motibus animorum, qui recentioribus
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito. xl.¬
insigni multumq cã¬
rissimo. ac defiderantis¬
simo filio marcellino: augustinꝰ
in dño salutem. Gesta que ꝓmi¬
sit p̃stantia tua uehem̃ter expe¬
cto. & in eccłia ipponensi iãiãq
cupio recitari: ac si fieri potue¬
rit ꝑ om̃s eccłias etiam in dio¬
cesi constitutas. ut audiant ho¬
mines pleneq agnoscant con¬
fessores iniquitatis. ñ dĩtimo¬
re extorquente penitentiam.
s iudiciaria diligentia crude¬
lissimoꝵ pectoꝵ apiente duriti¬
am: siue illoꝵ qui dehomicidio
& de excecato ac debilitato pres¬
se illa scire potuisse. quanuis
sibi dicerent displicere. negare
ñ ausi st̃: refugientes catholi¬
cam pacem. uelut ne polluanͤ
tam immanium tantam mul¬
titudinem ꝑdurantes: siue etiã
illoꝵ qui se inde ñ recessuros etiã
demonstrata sͥ catholica u̾itate
& donatistarum ꝑu̾sitate. dixe¬
runt. Non ẽ leue qͦd ds̃ agi uoluit
ꝑoꝑam tuam. Utinam tales
eoꝵ causas crebras sic audias:⁊¬

Expanded text:
NO MERITO INSIGNI MULTUMQVE CARISSIMO AC DESIDERANTISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Gesta, quae promisit praestantia tua, uehementer expecto et in ecclesia Hipponiensi iam iamque cupio recitari ac, si fieri potuerit, per omnes ecclesias etiam in dioecesi constitutas, ut audiant homines pleneque agnoscant confessores iniquitatis non dei timore extorquente paenitentiam sed iudiciaria diligentia crudelissimorum pectorum aperiente duritiam siue illorum, qui de homicidio et de excaecato ac debilitato presse illa scire potuisse, quamuis sibi dicerent displicere, negare non ausi sunt refugientes catholicam pacem, uelut ne criminibutam immanium tantam multitudinem perdurantes, siue etiam illorum, qui se inde non recessuros etiam demonstrata sibi catholica ueritate et Donatistarum peruersitate dixerunt. non est leue, quod deus agi uoluit per operam tuam. utinam tales eorum causas crebras sic audias e
Abbreviated transcription (Latin):
qua ñ posset ignorantib & dubi¬
tantibꝰ. uel ad male suspicandũ
ꝓcliuioribꝰ. suam demonstrare
conscientiam. usq ad eccłiȩ ꝑtur¬
bationem inaniter ꝓgredi: ele¬
gi aliquid medium. ut certo pla¬
cito se ambo ꝑstringerent ad lo¬
cum sc̃m se ꝑrecturos: ubiterri¬
biliora oꝑa dĩ ñ sanam cuiusq
conscientiam multo faciliꝰ aꝑi¬
rent. & ad confessionem. uel pe¬
na uel timore compellerent.Ubi-¬
q quidem ds̃ ẽ. & nullo contine¬
tur uel includitur loco qui con¬
didit om̃ia: & eum a ueris adora¬
toribꝰ in sp̃u & ueritate oportet

Expanded text:
qua non posset ignorantibus et dubiqua non posset ignorantibus et dubitantibus uel ad male suspicandum procliuioribus suam demonstrare conscientiam, usque ad Ecclesiae perturbationem inaniter progredi, elegi aliquid medium, ut certo placito se ambo constringerent ad locum sanctum se pergituros, ubi terribiliora opera dei non sanam cuiusque conscientiam multo facilius aperirent et ad confessionem uel poena uel timore compellerent. ubique quidem deus est et nullo continetur uel includitur loco, qui condidit omnia, et eum a ueris adoratoribus in spiritu et ueritate oportet
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ e duobꝰ conuinceret᷑. quan¬
uis magis prb̃ro credidissem.
cogitaueram pͥmo sic ambos
deo⁊ relinquere: donec in uno
eoꝵ qui mͥ suspectus erat aliqͥd
existeret: unde ñ sine iusta &
manifesta causa. de nr̃o habi¬
taculo ꝓiceretur. S cũ ꝓmoue¬
ri in clericatu siue illic ꝑ me
siue alibi ꝑ litteras meas. tiehe¬
m̃tissime conaretur: ego autẽ
nullomꝰ adducerer ei homini
de quo tantum mali existimarẽ
manꝰ existimationis imponere.
aut ꝑ comm̃dationem meam
alicui fr̃i meo eũ subintroduc̾e.
turbulentiꝰ agere cepit. ut si ip¬
se in clericatu ñ ꝓmoueretur.
nec presbiter bonefaciꝰ in suo
gradu ẽẽ ꝑmitteret᷑. In qua eiꝰ ꝓ¬
uocatione.cum uiderem bone¬
facium nolle quiblibet infirmiᷤᷤ
& ad suspicionem suspensis. de
suȩ uitȩ dubitatione scandalũ
fieri: paratumq ẽẽ honoris sui
apud homines dampnũ ꝑpeci.
potiꝰ quam in ea contentione in

Expanded text:
unus e duobus conuinceretur, quamunus e duobus conuinceretur, quamuis magis presbytero credidissem, cogitaueram primo sic ambos deo relinquere, donec in uno eorum, qui mihi suspectus erat. aliquid existeret, unde non sine iusta et manifesta causa de nostro habitaculo proiceretur. sed cum promoueri in clericatu sine illic per me siue alibi per litteras meas uehementissime conaretur, ego autem nullo modo adducerer ei homini, de quo tantum mali existimarem, manus ordinationis inponere aut per commendationem meam alicui fratri meo eum subintroducere, turbulentius agere coepit, ut, si ipse in clericatu non. promoueretur, nec presbyter Bonifatius in suo gradu esse permitteretur. in qua eius prouocatione cum uiderem Bonifatium nolle quibuslibet infirmis et ad suspicionem propensis de suae uitae dubitatione scandalum fieri paratumque esse honoris sui apud homines damnum perpeti potius quam in ea contentione, in
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatione iudicaretur. s
quia duo de domo nr̃a talẽ
habent causam. ut unꝰ eoꝵ si¬
ne dubio ꝑditus habeatur. &
fit alteriꝰ fama apud quosdã
mala: apud quosdam dubia:
etiam si ñ sit maculata consci¬
entia dolete ista q̃m dolenda
sunt: ñ tam̃ sic ut eo dolore nr̃a
caritas a bene uiuendo refriges¬
cat: s potiꝰ ad dnm dep̃candũ
mnardescat. ut si innocens est
prb̃r ur̃ quod magis credo. qͥa
cum sensisset alteriꝰ motum mm¬
pudicum & immundum: nec
consentire uoluit. nec tacere:
cito eum diuina sententia ma¬
nifestatum ministerio propͥo
rep̃sentet. Si autem male sͥ con¬
scius quod suspicari ñ audeo.
uoluit existimationem alteriꝰ¬
ledere. cum eiꝰ pudicitiam con¬
taminare ñ posset. sicut dicit
ipse cum quo habet causam. ñ
eum ꝑmittat suam occultare
nequitiam. ut quod homines
inuenire ñ possent. de qͦlibet
eoꝵ diuino iudicio ꝓpalecur
Cum enim me causa ista diu
cruciasset. nec inuenirem qͦmͦ

Expanded text:
damnatione iudicaretur, sed damnatione iudicaretur, sed quia duo de domo nostra talem habent causam, ut unus eorum sine dubio perditus habeatur et sit alterius fama apud quosdam mala, apud quosdam dubia, etiam si non sit maculata conscientia. dolete ista, quoniam dolenda sunt, non tamen sic, ut eo dolore uestra caritas a bene uiuendo refrigescat, sed potius ad dominum deprecandum inardescat, ut, si innocens est presbyter uester, quod magis credo, quia, cum sensisset alterius motum inpudicum et inmundum, nec consentire uoluit nec tacere, cito eum sua diuina sententia manifestatum ministerio proprio repraesentet; si autem male sibi conscius, quod suspicari non audeo, uoluit alterius existimationem laedere, cum eius pudicitiam contaminare non posset, sicut dicit ipse, cum quo habet causam, non eum permittat suam occultare nequitiam, ut, quod homines inuenire non possunt, de quolibet eorum diuino iudicio propaletur. Cum enim me causa ista diu cruciasset nec inuenirem. quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
mundo a scandalis. nͥ ut nobis
ñ blandirem᷑ uenire nos posse
ad sedes felicitatis ȩxernȩ: nisi
temporalib malis exerciti ñ de¬
ficerem̃: Quid opus fuit ut di¬
ceret. qm̃ habundauit iniquitaᷤ
refrigescet caritas multoꝵ. nͥ
ut illi de quib continuo locutꝰ
adiunrit. qui ꝑseuerauerit us¬
q in finem hic saluus erit: cũ
hac iniquitatis habundantia
refrigescentem caritatem uide¬
rent. ñ ꝑturbarentur. ñ expa-¬
uescerent. ñ quasi rebꝰ insꝑatis
& inopinatis contristati defice¬
rent: s potius uidentes accid̾e
quȩ futura p̃dicta sunt ante
finem. patienter ꝑseuerarent
utq in finem. ut securi mere¬
rentur regnare post finem: in
ea uita quȩ ñ habet finem:
Proinde km̃ii in isto scandalo
quo de bonefacio prb̃ro ñnulli
ꝑturbantur. ñ uob̾ dico ut noi
doleatis. qui enim ista ñ doleis.
in eis malignitas diaboli. ñ
quia in memorato prb̃ro ap¬
paruit aliquid qͦd dignum

Expanded text:
mundo ab scandalis, nisi ut nobis mundo ab scandalis, nisi ut nobis non blandiremur uenire nos posse ad sedes felicitatis aeternae, nisi temporalibus malis exerciti non defecerimus? quid opus fuit, ut diceret: Quoniam abundauit iniquitas, refrigescet caritas multorum, nisi ut illi, de quibus continuo locutus adiunxit: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, cum hac iniquitatis\' abundantia refrigescentem caritatem uiderent, non perturbarentur, non expauescerent, non quasi rebus insperatis et inopinatis contristati deficerent, sed potius uidentes accidere, quae futura praedicta sunt ante finem, patienter perseuerarent\', usque in finem, ut securi mererentur regnare post finem in ea uita, quae non habet finem? Proinde, carissimi, in isto scandalo, quo de Bonifatio presbytero nonnulli perturbantur, non uobis dico, ut non doleatis — qui enim ista non dolent,in eis malignitas diaboli —, non quia in memorato presbytero apparuit aliquid, quod dignum
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimis fr̃ib. clero
semorib. & uniuersȩ
plebi eccłiȩ ipponensis
cui seruio in dilectione.xp̃i: au¬
gustinꝰ in dño salutem. Utinam
scͥpture dĩ sollicita intendenteᷤᷤ¬
m̃te. in quibusq scandalis ad¬
iutorio nr̃i sermonis ñ egereti.
& ille p otiꝰ uos consolaretur qui
consolatur & nos: qui non so¬
lum bona quȩ scͥis & fidelib suis
ẽ redditurꝰ: uerumetiam mala
quibꝰ erat hic mundꝰ abundaturꝰ
ante p̃dixit: ante conscribenda
curauit: ut bona post scli finẽ
secutura certiores expectaremꝰ.
quam mala similiter p̃nunti¬
ata. ante scł̃i finem p̃cedentia
sentiremꝰ: unde & apłs dicit. q̃cũ¬
q enim ante scͥpta sunt. ut nos
doceremꝰ scͥpta sunt: ut ꝑ patien¬
tiam & consolationem scͥptura¬
rum. spem habeamꝰ ad dm̃. Qd
autem opus erat ut ipse dñs
iħc ñ solum diceret. tẽ iusti ful¬
gebunt sicut sol in regno patͥs
sui. quod post scł̃i finem futurũ
ẽ. uerumetiam exclamaret. ue

Expanded text:
ILECTISSIMIS FRATRIBUS, CLERO, SENIORIBUS ET UNIVERSAE PLEBI ECCLESIAE HIPPONIENSIS, CUI SERVIO, IN DILECTIONE CHRISTI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Utinam scripturae dei sollicita mente intendentes in quibusque scandalis adiutorio nostri sermonis non egeretis et ille uos potius consolaretur, qui consolatur et nos, qui non solum bona, quae sanctis et fidelibus suis est redditurus, uerum etiam mala, quibus erat hic mundus abundaturus, ante praedixit, ante conscribenda curauit, ut bona post saeculi finem secutura certiores expectaremus, quam mala similiter praenuntiata ante saeculi finem praecedentia sentiremus. unde et apostolus dicit: Quaecumque enim ante scripta sunt, ut nos doceremur, scripta sunt, ut per patientiam et consolationem scripturarum spem habeamus ad deum. quid autem opus erat, ut ipse dominus Iesus non solum diceret: Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui, quod post saeculi finem futurum est uerum etiam exclamaret: Vae
Abbreviated transcription (Latin):
pens aqua in sentinam. & per
negligentiam derelicta atq coi¬
tempta impleat nauem atq
demergat: Propter hoc ieiunia
& elemosinȩ & orationes inui¬
gilant: in quib cum dicimus
dimitte nob̾ debita nr̃a sicut
& nos dimittimꝰ. manifestamꝰ
habere nos qͦd nob̾ dimittatur.
atq in his uerbis humiliantes
animas nr̃as. cotidianã quo¬
damm᷑ agere penitentiam ñ
cessamꝰ. Ad ea quȩ scͥpsisti: puto
me breuiter. s sufficient̾ respoi¬
disse. Suꝑest ut ille ñ sit conten¬
tiosus. ꝓpter quem lucrandũ
ad me tales litteras destinandaᷤᷤ
ꝑutasti.

Expanded text:
pens aqua in sentinam et per pens aqua in sentinam et per neglegentiam derelicta atque contempta impleat nauem atque submergat\'? propter hoc ieiunia et elemosynae et orationes inuigilant. inquibus cum dicimus: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus. manifestamus habere nos. quod nobis dimittatur, atque in his uerbis humiliantes animas nostras cotidianam quodam modo agere paenitentiam non cessamus. ad ea, quae scripsisti, puto me breuiter sed sufficienter respondisse; superest, ut ille non sit contentiosus, propter quem lucrandum ad me tales litteras dandas putasti.
Abbreviated transcription (Latin):
his qui antẽ peccauert̃ & non
egert̃ penitentiam suꝑ ĩmun¬
ditia & luxuria & fornicatio¬
ne. quam egert̃. Neq enim scri-¬
bebat ista: nisi eis qui iam fue¬
rant baptizati. Habemꝰ etiam
in actib apłoꝵ symonem iam
baptizatum. cum pecuma uel¬
lec emere. ut ꝑ impositionem
manꝰ eiꝰ daretur sp̃s sc̃s. ammo¬
nitum a petro: ut de hoc graui
peccato ageret penitentiã. Est
etiam penitentia bonoꝵ & hu¬
milium fidelium. pene cotidia¬
na. in qua pectora tundimus:
dicentes dimitte nob̾ debita nr̃a
sicut et nos dimittimꝰ debitoriᷤ¬
bus nr̃is. Neq enim ea dimitti
uolumꝰ nob̃ quȩ dimissa st̃ iN
baptismate: s illa utiq quȩ hu¬
mane fragilitati. quanuis par-¬
ua tam̃ crebra subrepunt: que
si collecta contra nos fuerint:
ita nos grauabunt & oppri¬
ment. sicut unum aliquod
grande peccatũ. Quid enĩ int̾est
ad naufragium. utrum uno
grandi fluctu nauis oꝑiatur &
obruatur: an paulatim subre¬

Expanded text:
his, qui ante peccauerunt et non his, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et luxuria et fornicatione, quam egerunt; neque enim scribebat ista nisi eis, qui iam fuerant baptizati. habemus etiam in actibus apostolorum Simonem iam baptizatum, cum pecunia uellet emere, ut per inpositionem manus eius daretur spiritus sanctus, admonitum a Petro, ut de hoc graui peccato ageret paenitentiam. Est etiam paenitentia bonorum et humilium tidelium paene cotidiana, in qua pectora tundimus dicentes: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. neque enim ea nobis dimitti uolbaptismo, sed illa utique, quae humanae fragilitati quamuis parua tamen crebra subrepunt. quae si collecta contra nos fuerint, ita nos grauabunt. et oppriment sicut unum aliquod grande peccatum. quid enim interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nauis operiatur et obruatur, an paulatim subre
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiam solam ante baptis¬
mum eẽ. datur intelligi sic eum
dixisse qͦd apłi dederant peniten¬
tiam ꝓ baptismo. ut ante baptis¬
mum eam dederint. atq in
quib data sit. postea ñ fuerint
baptizati: quia eis illa ꝓbaptis¬
mo fuit. qͦd nouatianos dicere
nunꝗͣ audiui. Unde quere di¬
ligenter ne forte alicuiꝰ sit alt̾iꝰ er¬
roris. & nouatianũ se eẽ confingat. uł
putet: aut si & hoc nouatiani
dicunt nescio: illud tam̃ scio.
nitentiam de suis pͥorib pecca¬
tis. ita tam̃ ut etiam baptizen¬
tur. sicut scͥptum ẽ in accibus
apłoꝵ: loquente petro ad ude¬
tentur uob̃ peccata ur̃a. Aguns
etiam homines penitentiam.
si post baptismum ita pecca¬
uerint ut excominunicari &
postea reconciliari mereant᷑:
sicut agunt in om̃ib eccłus. illi
qui ꝓprie penitentes appellaĩ
Detali enim penitentia locutꝰ
ẽ apłs paulus. ubi ait. ne iterũ
cum uenero. humiliet me ds̃
ad uos. & lugeam multos ex

Expanded text:
paenitentiam solam ante baptispaenitentiam solam ante baptismum esse, datur intellegi sic eum dixisse. quod apostoli dederant paenitentiam pro baptismo. ut ante baptismum eam dederint atque hi, quibus data sit. postea non fuerint baptizati, quia eis illa pro baptismo fuit, quod Nouatianos dicere numquam audiui. unde quaere diligenter, ne forte alicuius alterius erroris sit et Nouatianum se esse confingat uel putet. aut, si et hoc Nouatiani dicunt, nescio: illud tamen scio, nitentiam de suis prioribus peccatis ita tamen, ut etiam baptizentur, sicut scriptum est in actibus apostolorum loquente Petro ad Iudaetentur uobis peccata uestra. agunt etiam homines paenitentiam. si post baptismum ita peccauerint. ut excommunicari et postea reconciliari mereantur, sicut agunt in omnibus ecclesiis illi. qui proprie paenitentes appellantur. de tali enim paenitentia locutus est apostolus Paulus, ubi ait: Xe, iterum cum uenero. humiliet me deus ad uos et lugeam multos ex
Abbreviated transcription (Latin):
& illic morabat᷑ cum eis: bap¬
tizabat ñ ꝑ seipsum s ꝑ discipłos
suos. quos intelligimꝰ iam fitis¬
sebaptizatos: siue baptismo io¬
hannis sicut ñnulli arbitrant᷑.
siue qͦd magis credendum ẽ bap¬
tismo.xp̃i. Neq enim ministeri¬
um baptizandi defugeret. ut
haberet baptizatos seruos ꝑ qͦs
cet̾os baptizaret: qui ñ defuit
memorabilis illius humilitatiꝰ
ministerio. quando eis lauit
pedes. & petenti petro ut non
tantum pedes. uerumetiã ma¬
nus & caput ei lauaret:respon¬
dit. Qui lotus ẽ. ñ indiget nͥ ut
pedes lauet. s ẽ mundus totꝰ:
ubi intelligitur qͦd iam petrus
fuerat baptizatus. Quomͦ autẽ
iste dicat quod in epła tua po¬
ostendit. Si enim ꝓbaptismo
ideo dicit. quia ꝑpenitentiam
remittuntur peccata. habet
aliquid rationis qͦd dicit: sed
talis penitentia post baptismũ
potest eẽ utilis. si quis peccaue¬
rit. Iste autẽ qm̃ negat post
baptismum dari penitentiȩ lo¬
cum cum dicit. sicut scͥpsisti

Expanded text:
lic morabatur cum eis, baptizabat non per se ipsum, sed per discipulos suos, quos intellegimus iam fuisse baptizatos siue baptismo Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue, quod magis credibile est, baptismo Christi. neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos seruos, per quos ceteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lauit pedes et petenti Petro. ut non tantum pedes uerum etiam manus et caput ei lauaret, respondit: Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lauet, sed est mundus totus. ubi intellegitur, quod iam Petrus fuerat baptizatus. Quo modo autem iste dicat. quod in epistula tua post. si enim pro baptismo\' ideo dicit. quia per paenitentiam remittuntur peccata, habet aliquid rationis. quod dicit. sed talis paenitentia post baptismum potest utilis esse. si quis peccauerit. iste autem quoniam negat post baptismum dari paenitentiae locum, cum dicit, sicut scripsisti.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum baptizasse manib suiꝰ
Ipsius enim erat baptismi sa¬
cram̃tum: ad discipulos autẽ
baptismi ministerium ꝑtine¬
bat. Tunc gͦ quando dicit euai
gelista ioħs in eugłio suo. post
hec exut iħc & discipłi eiꝰ in uide¬
am terram. & illic morabat᷑
cum eis & baptizabat: tunc
paulopost de illo loquens ait
Ut gͦ cognouit iħc quia audi¬
plures haberet & baptiraret

Expanded text:
ipsum baptizasse manibus suis. ipsum baptizasse manibus suis. ipsius enim erat baptismi sacramentum, ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. tunc ergo, quando dicit Iohannes euangelista in euangelio suo: Post haec exiit Iesus et discipuli eius in Iudaeam terram et illic morabatur cum eis et baptizabat, tunc paulo post de illo loquens ait: Ut ergo cognouit Iesus, quia audiipulos haberet et baptizaret
Abbreviated transcription (Latin):
S nunquid hoc possumꝰ de aplis
dicere. qui usq ad eo largũ tẽpꝰ
habuert quo baptizarent᷑: ut
alios etiam baptizauerint:
S ñ om̃ia quȩ facta st̃ etiam
scͥpta inueniunt᷑: uerumtam̃
facta ẽẽ ex ceteris docum̃tis pro¬
bantur. Scͥptum ẽ quando bap¬
tizatus sit apłs paulus. & scͥp¬
tum ñ ẽ quando baptizati sint
alii apłi: ueruntam̃ etiã ipsos
baptizatos intelligere debemꝰ.
quemadmodum scͥptum ẽ qͣn¬
do baptizatȩ sint plebes ȩccłia¬
rum. in ihrłm & in samaria:
quando autẽ baptizate sint &¬
aliȩ plebes gentium. quib apłi
utiq minime dubitamꝰ ꝓpter
illam dñi sententiam. nͥ quis
renatus fuerit ex aqua & sp̃u
scõ. ñ intrabit in regnũ celoꝵ.
Utrunq autẽ de dño scͥptũ ẽ.
&e. quia baptizabat plusquã
ioħs: & quia ipse ñ baptizabat
s discipłi eiꝰ: ut intelligeremꝰ
& ipsum quidem baptizasse
presentia maiestatis: ñ tam̃

Expanded text:
sed numquid hoc possumus de apostolis sed numquid hoc possumus de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur, ut alios etiam baptizauerint? sed non omnia, quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur; uerum tamen facta esse ei ceteris documentis probantur. scriptum est, quando baptizatus sit apostolus Paulus, et scriptum non est, quando baptizati sint alii apostoli: uerum tamen etiam ipsos baptizatos intellegere debemus, quem ad modum scriptum est, quando baptizatae sint plebes ecclesiarum in Hierusalem et in Samaria, quando autem baptizatae sint aliae plebes gentium, quibus aposutique minime dubitamus propter illam domini sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum. Utrumque autem de domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Iohannes et quia ipse non baptizabat sed discipuli eius, ut intellegeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia maiestatis, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. Si autem dicimꝰ aqua
ñ fuisse baptizatos: metuendũ
ẽ ne grauiter in eis erremꝰ: ne
demꝰ hominib auctoritatem
contempnendi baptismum.
quem usq ad eo ñ contempnen¬
dum ipsa apłica disciplina cõ¬
m̃dat: ut corneliꝰ centurio. et
hi qui cum illo erant. etiam
iam accepto sp̃u sc̃õ fuerint bap¬
tizati. Sicut antiqui iusti. si ñ
circumciderent᷑. ñ erat eis pec¬
catum: postea uͦ quam ussit
ds̃ ut circuncideret᷑ abraham
eiꝰq posteritas iam si ñ fieret.
graue peccatũ fuit: sic etiam
sua sacram̃tum noui testam̃¬
ti ꝓ circumcisione carnis scm̃
baptismum dedit. & aꝑtissime
dixit. si quis renatꝰ ñ fuerit ex
aqua & sp̃u scõ ñ intrabit in reg¬
num celoꝵ: iam ñ debemꝰ quere
gnũ celoꝵ. ñ nͥ baptizatos intel¬
ligere debemꝰ: nͥ forte quos angu¬
stia passionis inuenit. & nolen¬
tes negare.xp̃m antequam bap¬
tizarentur occisi st̃: quib ipsa
passio ꝓ baptismo deputata est

Expanded text:
cuntur. si autem dicimus aqua cuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum, quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi qui cum iliam accepto spiritu sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam si non fieret, graue pecca- tum fuit, sic etiam,sua sacramentum noui testamenti pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit et apertissime dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum. iamgnum caelorum, nonnisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, occisi sunt, quibus ipsa passio pro baptismo deputata est.
Abbreviated transcription (Latin):
enim scͥptum ẽ: quia fleuit ama¬
re. Nondum enim fuerant re¬
surrectione dñi confirmati. et
illo aduentu sp̃s sci qui appa¬
ruit die pentecostes:uł illa in¬
spiratione quam demonstra¬
uit dñs. postea quam resurre¬
xit a mortuis: cum sufflauit
in eoꝵ faciem dicens. accipite
sp̃m sc̃m. Unde recte dici potest.
quia cum petrus negauit dñm
ñdum fuerant apłi baptiztati:
ñ tam̃aqua s sp̃uscõ. Hoc enĩ
dixit eis postea quam resurrex̃:
& conu̾satus ẽ cum eis. Iohannẽ¬
quidem baptizauit aqua: uos
autem baptizabimini sp̃u scõ
quem accepturi estis: ñ post mul¬
tos hos dies usq ad pentecosten
aliqui autem codices habent
uos autem spũ scõ incipietis
baptizari. S siue dicat᷑ bapti¬
zabimini. siue dicat᷑ incipietis
baptizari: ad rem nichil int̾est.
Nam inquibuscũq codicibus
mueniunt᷑ baptizabitis. aut
incipietis baptitare m̃dosi suñs.
qui ex grecis facillime conuin¬

Expanded text:
enim scriptum est, quia fleuit amaenim scriptum est, quia fleuit amare. nondum enim fuerant resurrectione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, qui apparuit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam demonstrauit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, cum sufflauit in eorum faciem dicens: Accipite spiritum sanctum. Unde recte dici potest, quia, cum Petrus negauit dominum, nondum fuerant apostoli baptizati non tamen aqua sed spiritu sancto. hoc enim eis dixit, posteaquam resurrexit et conuersatus equidem baptizauit aqua, uos autem baptizabimini spiritu sancto, quem accepturi estis non post multos hos dies usque ad pentecosten. alii autem codices habent: uos autem spiritu sancto incipietis baptizari. sed siue dicatur baptizabimini, siue dicatur incipietis baptizari, ad rem nihil interest; nam in quibuscumque codicibus inueniuntur baptizabitis aut incipietis baptizare, mendosi sunt: qui ex graecis facillime conuin
Abbreviated transcription (Latin):
eligiosissime & in xp̃idile¬
ctione honorande famulȩ
lute ur̃a letatꝰ. ad ea quȩ scͥpsi¬
sti respondere ñ distuli. Et pri¬
mum miratus sum. quomͦ
dicat nouatianꝰ iste: petrum
baptizatũ ñ fuisse. Cum pau¬
lo suꝑiꝰ scͥpseris eum dixisse qͦd
aplĩ fuerunt baptizati: unde
illi uideat᷑ qͦd interapłos bap¬
tizatos. petrus ñ fuerit bapti¬
zatus: ignoro. Et ideo exemplũ
epłȩ tuȩ ne forsitan tu ñ habeas
misitͥ: in quo diligentiꝰ consi¬
deres ad ea me respondere. que
inueni in litteris tius. Si enĩ
notariꝰ ñ m̃dose excepit aut
scͥpsit. nescio quale cor habeat:
qui cum apłos baptizatos dicat
petrum baptizatum negat. Qd
autem dicitur petrꝰ egisse peni¬
tentiam. cauendum ẽ ne ita pu¬
tetur egisse. quomͦ agunt in
eccłia qui ꝓprie penitentes uo¬
cantur. Et quis hoc ferat ut
pͥmum apłoꝵ inter tales peni¬
tentes numerandum putemꝰ.
Penituit enim eum negasse
xp̃m: qͦd eiꝰ indicant lacͥme.Sic

Expanded text:
ELIGIOSAE ET IN CHRISTI DILECTIONE HONORANDAE FAMULAE lute uestra laetatus ad ea, quae scripsisti, respondere non distuli. et primum miratus sum, quo modo dicat Nouatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixisse. quod apostoli fuerint baptizati. unde illi uideatur, quod inter apostolos baptizatos Petrus non fuerit baptizatus, ignoro et ideo exemplum epistulae tuae. ne forsitan tu non habeas, misi tibi, in quo diligentius consideres ad ea me respondere, quae inueni in litteris tuis: si enim notarius non mendose excepit aut scripsit, nescio. quale cor habeat. qui, cum apostolos baptizatos dicat. Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse paenitentiam, cauendum est, ne ita putetur egisse, quo modo agunt in ecclesia. qui proprie paenitentes uocantur. et quis hoc ferat, ut primum apostolorum inter tales paenitentes numerandum putemus? paenituit enim eum negasse Christum, quod eius indicant lacrimae; sic
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o & desidabili acha¬
nasio: augustinꝰ in dño
salutẽ. Salutandi sinceritatem
tuam fidelissima occurrit occa¬
sio honorabilium seruoꝵ dĩ fr̃a¬
trum nr̃oꝵ lupicini & concor¬
dialis. ꝑ quos etiam si ñ scribe¬
rem. posset caritas tua om̃ia
quȩ apud nos aguntur addis¬
cere. Scio enim nos quantum
in xp̃o diligas. quia & tu scis
quantum in illo uicissim di¬
ligaris a nob: & ideo ñ dubita¬
ui te contristari potuisse: si
eos uidisses sine litteris meis
quos a nob̾ ꝓfectos. & tanta
nob̾ familiaritate coniunctoᷤ
ignorare ñ potes. simul etiam
quia rescͥptoꝵ debitor fui. Nã
ex quo sumpsi epłam meã. nisi
nc̃ pͥmum rescͥpsisse me nescio
Tantis enim curis obstricti et
distenti sumꝰ: ut eciam hoc nes¬
ciam. Uob̾ autẽ quemadmodũ
sit. & utrum uob̃ aliquam re¬
quiem quantũ in hac terra po¬
test dñs prestiterit. ualde nos
nr̃os in quantulacunq requie
consticutos. in mediis nr̃is anxi¬
etatib cogitamꝰ: ñ parua ex par¬

Expanded text:
CTO ET DESIDERABILI ANASTASIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Salutandi sinceritatem tuam fidissima occurrit occasio honorabilium seruorum dei, fratrum nostrorum Lupicini et Concordialis, per quos, etiam si non scriberem, posset caritas tua omnia, quae apud nos aguntur, addiscere. scio enim. quantum nos in Christo diligas, quia et tu scis, quantum in illo uicissim diligaris a nobis, et ideo non dubitaui te contristari potuisse, si eos uidisses sine litteris meis, quos a nobis profectos et tanta nobis familiaritate coniunctos ignorare non posses, simul etiam quia rescriptorum debitor fui. nam ex quo sumpsi epistulam tuam, nisi nunc primum rescripsisse me nescio; tantis enim curis obstricti et distenti sumus, ut etiam hoc nesciam. Vobis autem quem ad modum sit et utrum uobis aliquam requiem, quantum in hac terra potest, dominus praestiterit, ualde nossnostros in quantulacumque requie constitutos in mediis nostris anxietatibus cogitamus, non parua ex par
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis affroꝵ ꝑ contagionẽ
communicationis fuisse de¬
letam: quando se nolunt de¬
letos & maculatos uideri.dũ
eis communicant: quoꝵ cri¬
mina cognita iudicart̃. Qua¬
ꝓpter cum paulus apłs iterũ
dicat. quia ipse sathanas tranᷤ¬
figurat se in angłm lucis. un¬
de ñ ẽẽ mirũ si ministri eiꝰ tͣns¬
figurant se sicut ministros ui¬
stitie. si uere iste aliquẽ angłm
uidit erroris nuntium. & de
unitate catholica xp̃ianos se¬
parare cupientẽ: ipse passus ẽ
angłm sathane transfiguran¬
tem se uelut angłm lucis. Si
autem m̃titur & nichil tale
uidit: ipse ẽ minister sathane
transfigurans se uelut mini¬
strum iustitie. Et tam̃ ista oĩa
consid̾ans: si nimiũ puersus
& ꝑtinax ẽẽ noluerit: poterit
ab om̃i uel aliena uel sua sedu¬
ctione liberari. Nos enim ꝑ occa¬
sionem tuam sine aliquo odio
conuenimꝰ: hoc circa eũ seruan¬
tes quod apłs dicit. seruũ autẽ

Expanded text:
peccatis Afrorum per contagionem peccatis Afrorum per contagionem communicationis fuisse deletam, quando se nolunt deletos et maculatos uideri, dum eis communicant, quorum crimina cognita iudicarunt. \'Quapropter cum Paulus apostolus iterum dicat, quia ipse satanas transfigurat se in angelum lucis, unde non esse mirum, si ministri eius transfigurant se sicut ministros iustitiae, si uere iste aliquem angelum uidit erroris nuntium et de unitate catholica Christianos separare cupientem, ipse passus est angelum satanae transfigurantem se uelut angelum lucis. si autem mentitur et nihil tale uidit, ipse est minister satanae transfigurans se uelut ministrum iustitiae. et tamen ista omnia considerans si nimium peruersus et pertinax esse noluerit, poterit ab omni uel aliena uel sua seductione liberari. nos enim per occasionem tuam sine aliquo odio conuenimus hoc circa eum seruantes, quod apostolus dicit: Seruum autem