comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicat quasouentur ab alitibus : ubi calor ile matermi coreor n sos ter
ferrandis pullis quo dim modo adminiculatur perquesida imopeteue¬
fer dient os pias f eqtiumi: Nonita que per singulos dies istorum operum
di norũ tamqua tomporales uocesdĩ carnalit̃ cogitemuso liboneiunsut
alhocips di sapientia nr̃a in firmitate suscepta: uenit ad colligen dor sub
atdicar filior ingrusalem quem admodum gallina pullos suos ut sempern
paruulisimus : Sedut malitia in fantes : mente c̃ẽpueri desinamus : Qun
rebus obscuris atq anr̃ir oculis remotissimis : si quaide scripta &iã diui¬
naliegorimus : quȩ porsint salua fide quambuimur : alias atq alias pa¬
rero senuenuar innullam ea un nos precipiti ad firmatione ita proici¬
amus : ut si forte diligentius discursa ueritas : cam recte labefactauerit
conruamus: Non prosentia diuinarũ scripturarũ : sed pronr̃a ita dimi¬

Expanded text:
sicut oua fouentur ab alitibus, ubi calor ille materni corporis etiam sicut oua fouentur ab alitibus, ubi calor ille materni corporis etiam formandis pullis quodammodo adminiculatur per quendam in suo genere dilectionis adfectum. non itaque per singulos dies istorum diuinorum operum tamquam temporales uoces dei carnaliter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad conligendos sub alas suas filios Hierusalem quemadmodum gallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proiciamus, ut, si forte diligentius discussa ueritas eam recte labefactauerit, corruamus, non pro sententia diuinarum scripturarum, sed pro nostra ita dimi
Abbreviated transcription (Latin):
in genere suo : quo ers& speciosior siue distinctior : Vespera aũt in toto
illo triduo ante quã fierent luminaria : cansummati operis terminus ñ
absurde fortasse intellegitur : Mane uero tam quã future operati¬
onis significatio : Sed ante om̃a meminerimus undeiã multa diximꝰ:
non temporalibus quasi animisui : aut corporis motibus : operari dm̃
sicuti operatur homo uel angelus : sed a & nis atq: in cõmutabi libus
& stabilibus rationibus : co& ni sibi uerbi sui. Et quodam ut ita dixe
&litinã linguã dictum est despũdi quod superferebatur superaduos
saon dumisrre lingue intellatum quȩ uiciaest hebreer hanhoe aaiuo¬
daom docto x piano soro fertur ex postum non s ptuferobore ut a su¬
uobid o atio s potellegi perhib&ur  Ner sicit fouentuor tumio rantiud¬
nerai ncorporee a quis ud sr igidis uel caloro congruo temperatis sed

Expanded text:
in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurde fortasse intellegitur; mane uero tamquam futurae operationis significatio. Sed ante omnia meminerimus, unde iam multa diximus, non temporalibus quasi animi sui aut corporis motibus operari deum, sicut operatur homo uel angelus, sed aeternis atque incommutabilibus et stabilibus rationibus coaeterni sibi uerbi sui et quodam, ut ita dixeet latinam linguam dictum est de spiritu dei, quod superferebatur super aquas, secundum syrae linguae intellectum, quae uicina est hebraeae — nam hoc a quodam docto christiano Syro fertur expositum — non superferebatur, sed fouebat potius intellegi perhibetur, nec sicut fouentur tumores aut uulnera in corpore aquis uel frigidis uel calore congruo temperatis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
neera uoraut noctem : Tunc dicer& & uidit dr̃ quia bonumest: & de¬
operoib ia mecteroui as futaese uerpera : & factumest a hanur sicut maliis
operibus facit: quibus uocabula in ponit: Incergo propterta nonitaserte
Vidit dr̃ qui a bonum est : haec facta acciperemus significari : quib: iam in suo
genere nihilers& addendum : quia uerolucem solamita perscerit: uisuo
dr̃ inquit iucem quia bona est : & diuisione acnominibus discreuit atene¬
bris: Nequetunc dixit uidit dr̃ quia bonum est : Ad hocenim erat in formi¬
tasul idiseraas ut adhuc .llaulia formarentur : Namque ista nox que
nobis uots sina est: facit enim eam superterrar solis circutur : quando
ꝑluminariũ distributionẽ a diediuiditur : post ipsam iuisionerardio
& noctis : dicitur uidit dr̃ quia bonum est : Nomnenim haec nox in formis
aliqua substantia erat : unde adhuc alia formarentur : sedispatiũ lociplenũ
aere : carens lumine diurno : Cuiutoque noctilam nihil addendum ers&

Expanded text:
quia bonum est, et deinceps adnecteret: et facta est uespera, et factum est mane, sicut in aliis operibus facit, quibus uocabula inponit. hic ergo propterea non ita fecit, tur: uidit deus, quia bonum est, haec facta acciperemus significari, quibus iam in suo genere nihil esset addendum; quia uero lucem solam ita perfecerat, uidit deus, inquit, lucem quia bona est et diuisione ac nominibus discreuit a tenebris. neque tunc dixit: uidit deus, quia bonum est; ad hoc enim erat informitas illa discreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista nox, quae nobis notissima est — facit enim eam super terras solis circuitus —, quando per luminarium distributionem a die diuiditur, post ipsam diuisionem diei et noctis dicitur: uidit deus, quia bonum est. non enim haec nox informis aliqua substantia erat, unde adhuc alia formarentur, sed spatium loci plenum aere, carens lumine diurno: cui utique nocti iam nihil addendum esset
Abbreviated transcription (Latin):
quo conlocatus estmundus : consequens erat ut i pler&ur pastibus intra
uniuersum : quȩ de loco in locum congruis motibur Agerentur:
Cuius generis herbae atq: arbores non sunt radicibus quippeista
fixe sunt terrȩ : Et quamuis habeant motus incrementorum
suorum : delocistamen ꝓpriis non mouentur nisibus suis :¬

Expanded text:
quo conlocatus est mundus, consequens erat, ut inpleretur partibus intra quo conlocatus est mundus, consequens erat, ut inpleretur partibus intra uniuersum, quae de loco in locum congruis motibus agerentur. cuius generis herbae atque arbores non sunt. radicibus quippe istae fixae sunt terrae et, quamuis habeant motus incrementorum suorum, de locis tamen propriis non mouentur nisibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
in totam inferiorem potestas dominandi tributa est: Sedquid agi¬
mus depecoribus & bestus : quas ipso diesexto insua genera terra
produxit : quae illis cum calo potest eẽ conlatio: Anpotius quoniã
prima facta intellegitur lucis nomine spĩtalis creaturae formatio:
consequens erat. ut corporalis quoq: creatura : idest mundus iste
uisibilis fier& qui factus ẽ biduo propt̃ duas pastes suas maximas
quibus constat uniuersus calũ scilic& & terra: : Secundũ hancra¬
tionis conlationẽ qu& & ipsa uniuersa creatura spĩtalis & corpora¬
lis : saepe caclum & terra nominatur : Itaut globus iste turbulentioris
Aeris terrene pasti deput&ur : Exhalationibus quippe umidis : corpo¬
ras cit: Si quid uero tranquilli aeris est : ubiuentosi atq procellos
motus Nonpossunt ex sistere ad caelestem pastem pertincat.:
Posthanc uniuersitatem molis corporee fabricaitim q: unoloco totaest:

Expanded text:
in totam inferiorem potestas dominandi tributa est ? sed quid agiin totam inferiorem potestas dominandi tributa est ? sed quid agimus de pecoribus et bestiis, quas ipso die sexto in sua genera terra produxit? quae illis cum caelo potest esse conlatio? An potius, quoniam primo facta intellegitur lucis nomine spiritalis creaturae formatio, consequens erat, ut corporalis quoque creatura, id est mundus iste uisibilis fieret, qui factus est biduo propter duas partes suas maximas, quibus constat uniuersus, caelum scilicet et terram? secundum hanc rationis conlationem, qua et ipsa uniuersa creatura spiritalis et corporalis saepe caelum et terra nominatur, ita ut globus quoque iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur — exhalationibus quippe humidis corporascit — si quid uero tranquilli aeris est, ubi uentosi atque procellosi motus non possunt existere, ad caelestem partem pertineat, post hanc uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est,
Abbreviated transcription (Latin):
infirmamento cacli : sicut luceant supesterrã : &ut sint minchoationem
diei & noctis : Et diuidant interlucem & tenebras : Etuidit dr̃ quiabonũ
e & factaẽ uespera : & factum estmane dies quastus : In hoc quasto die
quȩ rendum est quid sibiulit ista ordinatio : ut prius ułfierent uł secer¬
nerentur aqua & terra : Prius que terra germinar& : quã incalo side¬
ra fierent : Ne que enim possumus dicere electa eẽ q: quemdiora:
quibus dierum series ita distinguer&ur : ut fines & mediũ maxime
ornatius eminerent : Septem quippe dierũ medius quastus est:
Occurritenim illud: quia septimodie nonẽ facta ulla creatura: Anforte
lux primi diei magis respond& adqui&em septimi : ut eo modo conci¬
nentibus finibus ł demedio luminibus caeli : Sed si primus dies septi
mo concinit : deb& ergo & secundus sexto concinere: Quidaut̃
simile hab& firmam̃tum caeli : cum homine facto Adimaginẽ dĩ :
Anquia caclum totam s uperiorem mundi pastem occupat : & homini

Expanded text:
in firmamento coeli, ut luceant super terram, et ut sint in inchoationem diei et noctis, et ut dividant inter lucem et tenebras. Et vidit Deus quia bonum est. Et facta est vespera, et factum est mane dies quartus. In hoc quarto die quaerendum est, quid sibi velit ista ordinatio, ut prius vel fierent, vel secernerentur aqua et terra, priusque terra germinaret, quam in coelo sidera fierent. Neque enim possumus dicere electa esse quaeque meliora, quibus dierum series ita distingueretur, ut finis et medium maxime ornatius eminerent: septem quippe dierum medius quartus est. Occurrit enim illud quia septimo die non est facta ulla creatura. An forte lux primi diei magis respondet ad quietem diei septimi, ut eo modo concinenmo concinit, debet ergo et secundus sexto concinere. quid autem simile habet firmamentum caeli cum homine facto ad imaginem dei? an quia caelum totam superiorem mundi partem occupat, et homini
Abbreviated transcription (Latin):
tur : nobis nox est : Non tamen in alia parte non est dier ubi presentia so¬
lis est& nisi forte pocticir sigmentis cor inclinandum est ut credanus solẽ
marisc in mergere atque in delotũ ex aba barau apes. ibuene quẽ quan¬
fcacẽt ibi siaquos in luminare quando abieis noum sos nen dum erat.
aeder& nox: Si aut corporalis quenã illa lix est quã post occasum solir uni¬
dere nom por sumus quia nec lunaerat adhue necaliquo teslie: Aite n semper
mea parte celiest inquasol ut nonsit solis lux sed quas conerenis nlemlta
lon uncta ue dis ternudinorei qus non porset adeElenso ditor dittieulta¬

Expanded text:
t, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia sot, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se inmergere atque inde lotum ex alia parte mane surgere. quaPosset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. cederet nox? Si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis videre non possumus, quia nec luna erat adhuc, nec aliquae stellae? Aut si semper in ea parte coeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes ejus, eidem ita conjuncta, ut discerni dignoscique non possit, ad eamdem reditur difficulta
Abbreviated transcription (Latin):
fier& dici sequentis uno primo que trans acto : Sedsi hoc dixero uereor nede¬
ridear & abhis quic estirsime cognouer̃ & ab his quip irsunt facillime a uer¬
tere quod eo tempore quonox apud nos est eas partes mundi presentialucis
inlustr& perquassol ab occasu inortum redit : Acperhoc omnibus uigin¬
tiquattuor horis nonde eo percircuitũ grritotius alibidiem alibi noctẽ:
Num quid nam ergo in parte aliqua posituri sumus dm̃ ubi ei uespera fier&
cum abea parto inaliam partemlux absceder&: Nam & in libro qui appel¬
latur ȩcclesi asterita scriptum est: &oritursol & occid& sol & in locumsuũ
ducit: Hoc est in cumlocum unde ortus est: Sequitur enim & dicit ipseori¬
ens illuc uadit ad austrũ & circuit ad aquilonẽ : Australis ergo pars cũ
hab& solem nobis dies est : Cũ aut̃ pastema quilonus circumiens peruehi¬

Expanded text:
fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne defieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui possunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis inlustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, ac per hoc omnibus uiginti quattuor horis non deesse per circuitum gyri totius alibi diem, alibi noctem. numquidnam ergo in. parte aliqua posituri sumus deum, ubi ei uespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? nam et in libro, qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducit, hoc est, in eum locum, unde ortus est. sequitur enim et dicit: ipse oriens illuc uadit ad austrum et circuit ad aquilonem. australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est, cum autem ad partem aquilonis circumiens perueni
Abbreviated transcription (Latin):
Vonaũt quiloquitur prius emittit in formem uocem quam possit postea
tolligere atque in uerba formare : Itacreator dr̃ non priore tempore fec̃
in foriem materiã & eam postea pererdinẽ quarumq: naturarum
quasi secunda consideratione formaut : formatã quippecreauit mate¬
riam: sed quia illud : unde fit aliquid: & si non tempore tãmen quadã
prigine prius ẽ : quam illud quod indefit  Potuit diuidere scriptara
lo quenditem poribus quod dr̃ faciendi tem poribus nondiuisit : isiqiim
queratur utrum uocem de uerbis : andeuoce uerba facramur ⁊̃ nonsieile
quis qu&dita tardo ingenio repperitur qui no patius uerba fieri de uoce
pespondeat : Itaquamuir utrumqu simul qui loqũitur : facuat : quidun¬
le faciat naturali atentionẽ satina ppari& : Qa obremcumo simub
mansit nox luci succedens donec spatiũ nocturni tẽporis preterir& & mane

Expanded text:
non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid, etsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane
Abbreviated transcription (Latin):
factum esr& : Vidit dr̃ quia bonum est : Haecenim consideratio suasit
qm̃ manifestum est omne mutabile ex aliqua in formitate formari : simul¬
que illud & catholica fider praescribit : & certissima ratio doc& : nullarum
naturarum materiam ẽẽ potuisse : nisi a bomniũ rerum Non solum for¬
matarum  sed &iam formabilium inchoatoredõ atq: creatore : De qua&iã
riam illis uerbis quib: prospĩtali prudentia tar diorbur &iam lectoribus uel
auditoribus congruer&ur fuirse commemoratã : quibus antedicrum enume¬
rationem dictum est : In principio fecit dr̃ cȩlum & terram & cetora : doneo
dicer&ur : & dixit dr̃ : Vt deinceps formatarum rerum ordo consequer&:
Nonquia in formis materia formatis rebus tempore prior. ẽ : cumsit
utrumque simul concreatum : & unde factum est & quod factum esta
si cut enim uox materia uerborum .ẽ : uerba uero formatã uocem indicant:

Expanded text:
factum esset, "uidit deus, quia bonum est"? Haec enim consideratio suasit, factum esset, "uidit deus, quia bonum est"? Haec enim consideratio suasit, quoniam manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari simulque illud et catholica fides praescribit et certissima ratio docet nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiamriam illis uerbis, quibus pro spiritali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congrueretur, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est: in principio fecit deus caelum et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero formatam uocem indicant,
Abbreviated transcription (Latin):
bulo intellegimuriam formatã terrenã speciem super fusir aquis
Islaiam ui sibilispecie suigeneris dedaratisant: in eoquoden ebre erant¬
uradicens  i erra iut crit inusibilir & ncer parta: Sullnmopinam
in formitatem materie : sed terram & a quam sineluce quȩ nondumerat : Fac¬
tasusiim notir simis qualitatib conditas: Vt id eoterramui sibilis dicta in¬
tellegatur : quod aquis coopesta nonposs&uideri : &im sicẽt qu pors&
uidere: Ideouero in conposita : quia nondum a mari distineta & cinctalito¬
ribus & suirfaibus animalibus que decorata : Siergo ita est : quur istȩ spe¬
cies quȩ procul dubio corporalersunt ante omnem diem factȩ sunt ÷ quurnon
scriptum est dixit dr̃ fut terra & facta est terra : Item dixitdr̃ fiat aquȩ
& facta estaqua : Velutrumq: communit̃ : siun a quasi legeloci infimi continen¬
tur : Dixit dr̃ fiat terra & aqua : & sic est factum : quur nondictũ est cũ hoc

Expanded text:
bulo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis bulo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista iam uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra autem erat inuisibilis et incoinformitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta. suis iam notissimis qualitatibus conditas, ut ideo terra inuisibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species. quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? cur non scriptum est: dixit deus: fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: fiat terra. et sic est factum? Cur non dictum est, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
us que quaque cam pos maris: ae quabliter fusos: Quia &iam cum aquȩ
in cum locum ex quo recerserat : iterum accedat: Quim aũt tota omrnino
ineum locuon enatura cooperi r&ur : quoceder& ut nudar& aliquar par¬
tes: Anfortorarior a quauelut nebula terras togebat : quẽ congregatio¬
nespirata ẽ ut ex multis eas partibus in quibus arida poss& apparere nu¬
dar&: Quã quam & terra longelateq subsidens potuit alias partes ꝑre¬
bere concauas : quibus confluenter & cohruentes a quȩ reciperentur & ap¬
parer& arida ex hirpartibus undeumor absceder& Nonestaut̃ in fornit
omnimodo materier : ubi &iam nebu losa specier apparuerit÷
cies÷ qualirates que creauerit : innullo enim sex dierun ho c inucarturo
Itaiq sibos anteominem diem fecit: sicut ante istorã primorã diegã coenoc¬
rationem sriptum est : in principio fec̃ dr̃ glum & terrã: ut unerreuoca

Expanded text:
usquequaque campos maris aequabiliter fusos, qui etiam cum aquae usquequaque campos maris aequabiliter fusos, qui etiam cum aquae in cum locum ex quo recesserat, iterum accedat. Cum autem totam omnino terram undosa natura cooperiret, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? An forte rarior aqua velut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset apparere, nudaret? Quanquam et terra longe lateque subsidens, potuit alias partes praebere concavas, quibus confluentes et corruentes aquae reciperentur, et appareret arida ex his partibus, unde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species apparet: CAPcies qualitatesque creaverit; in nullo enim sex dierum hoc invenitur. Itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum primorum dierum commemorationem scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram; ut in terrae voc
Abbreviated transcription (Latin):
Anex una parte factaerat ut ipsa circuiens &iam noctem ex alia parte conse¬
quenter circumire permitter& : Cumenĩ totã terrã adhuc aqua teger&
nihil in pediebat ut aquosa & glebosa moles ex una parte facer& diem lucis
prosentia : ex alia noctem lucis absentia : Quȩ in eã partem succeder& atẽ¬
poreuespertino ex qualux in aliã declinar& : Quoergo congregate sunt
aquȩ si totam terram priur occupauerant: ille scilic& quȩ detracte r̃
ut terranud ar&ur : Inquã partẽ congregate runt: sienim erat aliquid
nudum terrȩ quo congregarentur : iã apparebat arida : nec totũ abr̃s¬
sus occupabat : Si aũt totum texerant : quiserat locur quo colligerentur
ut terrȩ ariditas apparer&: nũ quidnã in altũ congregatȩ sunt: sicut
fit cum aduentilandũ in area messis trita subrigitur : & congesta inag¬
terem nudit locui quem diffura contexerat: Quir hoc dixerit cũ uidc̃a

Expanded text:
An ex una parte facta erat, ut ipsa circumiens, etiam noctem ex alia parte conseAn ex una parte facta erat, ut ipsa circumiens, etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? Cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil impediebat ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia, quae in eam partem succederet a tempore vespertino, ex qua lux in aliam declinaret. 26. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupaverant? illae scilicet quae detractae sunt, ut terra nudaretur, in quam partem congregatae sunt? Si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, jam apparebat arida, nec totum abyssus occupabat. Si autem totum texerant; quis erat locus quo colligerentur, ut terrae ariditas appareret? Numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit cum ad ventilandum in area messis trita subrigitur, et congesta in aggerem nudat locum quem diffusa contexerat? Quis hoc dixerit, cum viderat
Abbreviated transcription (Latin):
senonopera torem pecca torem : sod or dinatorem distributione merito rũ
Anhic dies totius temporis nomen est : & omnia uo lumina sacculorum
hoc uocabulo includit. Ideoq non dictus est primus : sed unus dies. Et
facta est enimuespera. & factum est inquit mane diesunus. Vt per
hoc quod facta est uespera : peccatum rationalis creaturae. Quod aut̃¬
factum est mane : renouatio eius significat auideatur. Sed hoc allegori
acꝓph&sae disputatio est : quamnonisto sermone suscepimus : Institu¬
imus enim descripturis nuno loqui secundum ꝓpri& atem rerum gestarũ :
non secundum enigmata futurarum. Ergo ad rationem factarum con¬
dicarumq naturarum quo modo inuenimus uesperam & mane in luce
spitali  andiuisio quidem lucis a tenebris distinccio est : larci formatt ab
ter& noctem sibi succedere quia nur sp̃sa discedebat ut ei facer& locum:

Expanded text:
se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia uolumina saeculorum hoc uocabulo includit ideoque non dictus est primus, sed unus dies? et facta est enim uespera, et factum est, inquit, mane dies unus, ut per hoc, quod facta est uespera, peccatum rationalis creaturae, quod autfactum est mane, renouatio eius significata uideatur. Sed haec allegoriae propheticae disputatio est, quam non isto sermone suscepimus. instituimus enim de scripturis nunc loqui secundum proprietatem rerum gestarum, non secundum aenigmata futurarum. ergo ad rationem factarum conditarumque naturarum quomodo inuenimus uesperam et mane in luce spiritali? an diuisio quidem lucis a tenebris distinctio est iam rei formatae abteret noctem sibi succedere; quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum.
Abbreviated transcription (Latin):
conillouera paer co deterna intellegendaest perquam eeta uant coron
inanmas iscãs setrans fert ut inluminate iucerepos sint Ft incisdde¬
dam luco lenterationis affectio: quae potest accipifatalux cumidietao
do matiu Suamerat creatura sõitals qua e nomine caelisignifcatas̃
in coquod icriptum est: In principio fecntdẽ caelum & terranu necone¬
portum caclum sedcaclum in corporeum. Caclicorporei hocestsapero dc
natio acdiuerso tempore narranda suert. Paulo ante diximus: cumde
materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem utues pera fi¬
era : quo pacto inte llecturi sumus a tenebris uero qualibus talis lux
diuidipotuit dicence scriptura. Et diuisitds̃ inter lucem & tenebras
Num quid iamerant peccatores & stulti decidentes alumine uentatis
inter quos & in eademluce permanentes diuider& ds̃ : tamquam inter
lucema cenebras & lucom uocans diem actenebras noctem : ostender&

Expanded text:
non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, non corporeum caelum, sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne natio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus? a tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet
Abbreviated transcription (Latin):
ius. & quomodo possit ostendi cm̃ sinculla su commutatione ape¬
ori iutabilia & temporalia : & quid signic&ur nomine celi & terre¬
tuni apiritalis corporalisq creatura celi & terrȩ uocabulũ accepe¬
it. sfdatumite do corporabr ut in boc libro desp̃itali tacuisse antelle¬
pream saperior itadixie exellim & terram : ut omnem creaturã on¬
prerun saperiorei et q inferiorem significare uolutte ainutrius q

Expanded text:
lius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione opelius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caeli spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit, an tantummodo corporalis, ut in hoc libro de spiritali tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream, superiorem atque inferiorem, significare uoluerit? an utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
minis diuera s criptura bipertita ẽ. scundum id quo d dñs signifi¬
cat dictns. Scribam eruditum in regnodĩ similẽ c̃ẽ patrisami¬
has ꝓferenti deches aur osuo noua & uetera : quae duo &iam tes¬
tamenta dicuntur : In libris aut̃ omnibus scĩr intueri oport& quȩibi
ꝓnaitimentur quac facta narrentur  quȩ futura prȩnumicat᷑
qe agenda prȩcipiantur uel moneantur : In narratione orgorerũ
fuitarum quȩritur utrum omnia secundum figurarum tantumimodo
intellectum accipiantur : an&iam secundũ fidem rerum gestarum
as serenda & defendendasint : Nam non ẽo accipienda figuraliter :
muillus. gr̃ iatuis. licare audehit. atfendens apostolum dicenter Om̃ia
ait̃t hec insigura contingebant illg & illud quod ingenes̃ scriptũ est
ꝓ in erelessa÷ Sergo utroqueꝰ modo illa scriptura scrutanda ost : quȩ¬
aur eelum &t terrã Vrum in principiosem pcrinanquia principi
rumisiem uieaseda aninprincipio quod est uerbur drquigonitus fi¬

Expanded text:
mnis diuina scriptura bipertita est secundum id quod dominus significat dicens scribam eruditum in regno dei similem esse patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera, quae duo etiam testamentaeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figuratum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum est, risto et in Ecclesia . 2. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda est, quaelum et terram? utrum in principio temporis, an quia primo omnium, an in principio, quod est uerbum dei unigenitus fi
Abbreviated transcription (Latin):
andis animalibus: Iste uero inferior qui excipit exhalationes umi¬
das maris ac terrae & ad sustinendas aues quodã modo crassatur
quaeri : utrũ cud luminaria ista conspicua corpora sola sint : an habe¬
int pectores quosdam spr̃ suos: Etsihabent : utrum abci &iam untaliter
iis pirentur : sicut a puimant᷑ carnes peranimas animaliũ : An soli sine uli
tanen in processa tractandariẽ seripturarũ opportumniora loci porre oc¬
currere ubinobis dehacre secundum sc ẽ auctoritatis regulas : &sinon
ostan aeres centium aliquid tam̃ crodero licebit Nuncaut̃ seruata semper
moderatione pie grauitatis nihil credere : dercobscura temere debemus
Ne forte quod postea ueritas pate fecerit : quãuis libris scis̃ siue testimenti
u&eris siue noui : pullo modo eẽ possit aduersum : Tamen propt̃ a morem
nrĩ errous oderimus : nunc ad librũ operis nrĩ : lamtortiũ transea¬

Expanded text:
andis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humiandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassaturquaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint, an habeant rectores quosdam spiritus suos: et si habent, utrum ab eis etiam vitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla  possit; arbitror tamen in processu tractandarum Scripturarum opportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re, secundum sanctae auctoritatis regulas, etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tertium transea
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ intramundũ in elementis patura mouentur : conditionẽ introdu¬
cero : prius cadesti aluminaria : deinde a quarũ animantia : terra¬
rũ autẽ postrema pnarrauit : Non quod aerẽ p̃termiserit : sed quod
purissimi & qui&issimi aeris : ubi uolare aues ronposse dicuntur :
siqua sunt spatia caelo superiori coniunguntur : Et cacli nuncupatio¬
ne inscripturis : ad superiorem mundi partẽ ꝑtinere intellegunt᷑
ut terrae nomine uniuersaliter hoctotũ signific&ur : Ex quo incipit
deorsum uersus : Ignis grandonix glacies spr̃ tempestatis : & omnes
abrssi : donec ꝑueniat᷑ ad aridãquȩ proprio nomine terradicitur :¬
eritaq: ille superior : siue quod id caelestẽ mundiꝑtin& partem : siue
quod nullum hab& uisibilem habitatorẽ dequalibus Nunc sermo narran¬
tis est : neq: p̃termissus est caelo nominato : neq: ad numeratus incre¬

Expanded text:
quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduquae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine terra dicitur. aer itaque superior ille, siue quod ad caelestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in cre
Abbreviated transcription (Latin):
poduimr quidq subtilius est inatura corporali taatoest uictimuor netti¬
io aspeta q qulam uus longe distante genere: qundo quidẽ nunt corpus eit
ullua tionest: Maper bo c qm̃ sentire nonest corporis : sed arumn de nperuĩ
corpus luaos acute dis tratur secundũ diuersi tatẽ corpor coiũ edemĩtoiũ
sensus dẽ cerporis distributos: Anima tamen cui sentiendi uis nest
cum corporea nonsit ꝑ subtilius corpuragitat iugorem sentiendi:
nco at itaq motũ momnibus sensibus a subtilitatt ignis: sed raenmon
nibus adidẽ ꝑuenit: Inuisuenĩ ꝑuenit represso calore usq aelucem¬
nol factu autẽ transit aerem purum : & peruenit adumidã exhala¬
tionem: Vnde crassior haec aura subsistit : Ingustatu & hanctran¬
sut & ꝑuenit usq: adumorem corpulentiorem : quo&iã penarato atq
traiecto : cũ ad t̾renã grauitatẽ ꝑuenit tangendi ultimũ sensum agit :
Nonigit᷑ ignoribat paturas elementorũ eoiũq ordinẽ ÷ quicũ uisibiliũ

Expanded text:
quidquid subtilius est in natura corporali, tanto est vicinius naturae spiritali, quamvis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc quoniam sentire non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim in olfactu autem transit aer purus, et pervenit ad humidam exhalationem, unde crassior haec aura subsistit; in gustatu et hanc transit, et pervenit usque ad humorem corpulentiorem, quo etiam penetrato atque transjecto cum ad terrenam gravitatem pervenit, tangendi ultimum Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium,
Abbreviated transcription (Latin):
ribus: Nã quaetũq: in ore sapiunt ipsius oris umori conmiscentur
ut sapiant &iam siarida cũ acciperentur fuis seuideantur : Ignis
tam̃ omã penetrat ut motũ in eis faciat : Nã &umor priuatione
caloris congeliscit : & cum possint feruescere c&era dementa
ignis frigescere nom potest : Ficilius quippe extinguitur ut ignis
non sit : quã frigidus maneat autfit alicuius frigidi contactu tepi¬
dior : Iactus autem qui est qui intur in sensibus terreno elem̃to
magis congruit : Pro inde pertotũ corpus animantis : quod
maxime ex̃terra est quaeq: tacta sentiuntur : Dicunt &iam
necuideri sine igne posre aliquid : nec tangi sine terra :¬
leper hoc dementa ominit homnibur neẽ. sede num q⁊uul quis coran heco

Expanded text:
ribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra,per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
mine uuncup&ur: Ac ꝑhoc nonscriptũ est : Producant aque
reptilia animarũ uiuarũ : & producat aer uolatilia uolantia
suꝑterrã sed utrũq hoc animantiũ genus exiquis productum
ec̃ parratur : Quid quidergo a quarũ siue labiliter undosum &
fluuidum est siue uaporabilit̃ tenuatum atq suspensum : ut illud
reptilibus animarũ uiuarũ : hoc uolatilibus appareat distributũ
trũq tam̃ : umidae naturae deputatur : Ideo que sunt &iam qui
subtilissima consideratione : quin que istos manifestissimos corporissen¬
sus : secundũ quattuor usitata lementa ita distinguant : ut oculos
adignem : aurer adaerem dicant pertinere : ole faciendi autem &¬
gustandi sensũ : naturae umide ad tribuant : Et ole factum quidem
istis exhalationibus umidis quibus crassatur hoos patiũ in quo
aues uolitant: Gustatũ uero istis fluxibilibus & corpulentis umo¬

Expanded text:
mine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae mine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer uolatilia uolantia super terram, sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, qui subtilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humo
Abbreviated transcription (Latin):
malia : ut terrena eẽdicerent : Nontantum quȩ in terra repunt atq
gradiuntur : sed aues &iam quod & ipsȩ interra requies cant uolando
fatigitae: Aeria uero animalia demones et̃ cad estia deos: Quorum
et̃i ordinem rerũ : quoprius oportuit a quarũ animalia : quã terrarũ
eruturarraro : Nccullo modo arbitt andũ est : ptermissum et̃ inbaer
criptura ullũ mundi huius elem̃tũ cũ quactuor notissimis cũ constar
ꝑsuasumsit: Quia uid&ur hiccaelũ & aqua & terra cõmemorari:
Deaere autem ticera: Consu&udo quippe nostrarũ scripturarũ ost :¬
aut cacli & terrȩ nomine mundum appellare : aut interdum adde
nu smare : deritaq: uel ad caclum pertinore intellegitur : Si
quasunt in cius superioribus partib: tranquillissima & pacatis si¬
ma sputia uel adterrã propt̃ huno turbulentũ & caligino sum locũ
qunumida exhalitione pinguescit : Quãuis & ipse sacpiusc aeli no¬

Expanded text:
malia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque malia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra commemorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis et ipse saepius caeli no
Abbreviated transcription (Latin):
mum est : quodipresum ex pertus & experiantur quipossunt & uolunt : Nã
fonsquidam magnus bullen sidm regiorum : fereplenus est piscium : Soleñ
autem homines desuꝑ intuentes cis aliquid iacere : quod nbiuel preripiante
confluentes : ue linter se diripiant concertantes: Quo pastu assue facti
de ambulantib: suꝑ oram fontis hominibus : ipsi quoq cumeis ui gregeum
natando eunt : & redeunt ex pectantes : unde aliquid iactent : quorum
presentiam sentiunt: Nonitaq frustramihi uidetur a quarum anima liasic
appellata reptilia : quem ammodum aues uolatilia: Namsi uel nullame¬
moria : uel sensus tardior animȩ uiuȩ nomen reppuliss& a pircibus uola¬
tilibus certe adhiber&ur: Quorum uita moculis nr̃is est : & memor:
& garrula : & innidis construendis educandisq: foctibus solertissima:
Nec ignoro ita quordam philosophor suacuusq elementis distribusse ani¬

Expanded text:
simum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam simum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse ani
Abbreviated transcription (Latin):
cum uero & ipsa uolatilia dicta sunt : sicit illa reptilia et dubauid tue in¬
nanunuiuaruno fatendum est ut arbitror itadictum : aesi dicsrasuila
quae sunt  amimabus uius: cepailia uel uolatila : sicut diciporeł ugnobila
nNominum utintelle geremus: quicumq sunt in hominbus ignobiles Sñ¬
quam enim sint & animalia terrestria : quaerepunt suꝑterramistanen
ex multo maiore numero pedibus mouentur : Et tam pauca fortasse unter¬
ris repumt : quam pauca in aquis gradiuntur : Nonnulli autem putaue ñ
ꝓpterea non animã uiuam : red reptilia animarum iuiuarum pisces ene
appellatos : quod eir memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uio¬
nior : sed fallit eos experientia minor : Niam quidam seriprerunt : quȩ
anima aduertere potuerunt : In uiuariis piscium multamiranda: sed
&iam si forte falsa soripserunt : memoriam tamenpisces habere certim¬

Expanded text:
cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur ancum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certis
Abbreviated transcription (Latin):
& uolatilia inquit super terras : addidit sane dicens : Secundũ firma¬
mentũ cieli : In quo potest aliquanto manifestius apparere illud quod antea
uidebatur obscurũ : Nonenĩ ait infirmamento caeli sicut deluminaribus
sed uolantia inquit suꝑ terras : secundũ firma mentum caeli. id ẽ iuxta
firmamentũ caeli: Quia uidelic& hoc caliginosũ &umidũ spatium
inquo aues uolant : illis patio contiguum est : ubi uolare nompos sunt¬
quodum merto tanquilitatis & quiear pertini&i adet mianoonue endi et
Qoel ꝗ uolant auer redisto quod illepsalmus &l antecae noonc onda ñfir
ropets quodui dum uocintr multis locis uolatilua caedi. uonta nen infir¬
mamento : sed secundum firmamentum Non nulli puta nt erur aooel¬
sus mrditatom nen animãuium : sed reptilia animasum uuaruma pel¬
luta i sedsi proptere a s cappellarentur : auibus daraur none n anime mus

Expanded text:
et volatilia, inquit, super terram; addidit sane, dicens, secundum firmaet volatilia, inquit, super terram; addidit sane, dicens, secundum firmamentum coeli, in quo potest aluidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firmamentum caeli. id est iuxta firmamentum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possuntquod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamento uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae.
Abbreviated transcription (Latin):
mundendo coneraceam ualeant: Ideoq oista in duasu n amis
nundo paus isui generaliter t̃rae nomine conplatuntur : sicut
ilie ptalmus ostendit omã superiora ab illo principio eriumerant:
loua aete dñ decuelis: Omaqͣ inferiori abalio ꝑrmapio. ticidare
ust iutimnar i rangertem : q̃ ua doserrenis & umidis motibus : ia costit
ut fubue depsdar in aliud elementũ : Et quãiur uuuraesisie sursusti
noendo indic& appritũ : In ciclestẽ tam̃ superiorẽ tranquillitistrn
turbulenrtis motibus agitat᷑ ad tẽperandũ eius rigonẽ is atsũ suigtaeu¬
soresti paortalium: Quia ergo &iã tactu : qui ad trã ꝓprieptine
sentir possunt & fluctus undarum : & flatus aurarur ppropte¬
rta ipsa quoq: aquatiliũ animaliũ corpora : & terrenis uescuntur:
& maximne aues int̾ra &iã requiertunt : f&usq propagant:
arsenĩ umoris quȩ ua poralit̃ ex halatur &iam suꝑterras extenditur:¬
Id eoque cũ dixisr& seriptura : educant aquae reptilia animarũ uiuarit.

Expanded text:
tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate dominum de caelis. omniaque inferiora ab alio principio: laudate ui urit tangentem, quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporalitIdeoque cum dixisset Scriptura, Educant aquae reptilia animarum vivarum,
Abbreviated transcription (Latin):
maneat: Vt en& ergo quod inaner& : sp̃rdi siper ferebatur saper a quãi
Ie autem maner& : uidit dẽ qui a bona est : & quod deluct Suest hoc
de omnibus : Manent enim quȩdam supergressa omnẽ temporalem
uolubilitatem inamplirsima sc̃itate subdõ: Quae dam uero secundũ
suitemporis modos dumper decessionẽ successionemque rerum: sae¬
culorũ pulchritudo contexitur: Quod ergo dixit dr fiat lux & facta
ostlux : in aliquodie dixit an ante omnem diem :̃ Sienim uerbo sibi
eo& no dixit hoc : utique intemporalit̃ dixit: Siuero temporabrer
lixit : non uerbo sibi co&no sedper aliquã creaturã dix̃ temiporalẽ:¬

Expanded text:
maneat. ut esset ergo, quod maneret, spiritus dei superferebatur super aquam; maneat. ut esset ergo, quod maneret, spiritus dei superferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus, quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc de omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporale