comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uestiretur: quando in sua nuditate
nichil indecens patiebatur. Ibi com¬
pletum est. dñe in uoluntate tua
prestitisti decori meo uirtutẽ. auerti
ti faciem tuam a me .&. factus sum con¬
turbatus. Deniq illa conturbatione
ad folia ficulneȩ cucurrerunt: suc¬
cinctoria consuerunt. Et quia głan¬
da deseruerant: pudenda texerunt.
¶Lec arbitror eos cogitasse aliquid
in illis foliis. quod talib congrue¬
ret contegi iam membra prurientia.
sed occulto instinctu ad hoc illa con¬
turbatione compulsi sunt: ut etiam
talis pęnȩ suȩ significatio a nescienti¬
b fieret. quȩ peccatoꝵ factum con¬
uinceret: ꝙ. edoceret scripta lectorem.
Et audierunt uocem dñi dĩ deam¬
bulantis in paradyso ad uesperam.
Ea quippe hora tales iam conuene¬
rat uisitari: qui defecerant a luce
ueritatis. fortassis autẽ aliis intrin¬
secus uł effabilib uł in effabilibus
modis ds cum illis antea loquebat᷑. sicut

Expanded text:
vestiretur, quando in sua nuditate vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur;  in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus . Denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilibus uel ineffabilibus modis deus cum illis antea loquebatur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
status etiam de ligno uitȩ uirtute
mystica p̃bebatur. ꝑ quem nec morbo
temptari nec mutari etate potuisset̃.
ut hoc in eoꝵ carne qũauis adhuc
animali. &. in melius postea cõmu¬
tanda. iam tamen significaret᷑ ꝑ
escam ligni uitȩ. quod ex ipso sp̃ua¬
li alimento sapientiȩ. cuius sacramen¬
tum illud lignum erat. fit in angłis
ꝑ ȩternitatis participationẽ. ut in
deterius non mutentur. hoc ergo
amisso statu. corpus eoꝵ duxit mor¬
bidam & mortiferam qualitatem.
quȩ etiam in est pecorum carni: ac
ꝑhoc etiã eundem motum qui inest
pecorib concumbendi appetitu. ut
succedant nascentia morientib. Sed
generositatis index anima rationa
lis. bestialem motũ in membris suȩ
carnis erubuit. eiq incussit pudorẽ.
non solum quia hoc ibi sentiebat.
ubi nunquam antea aliquid tale¬
senserat. uerũetiam quod ille puden¬
dus motus de precepti trans gressione
ueniebat. Ibi enim sensit qua prius gr̃ã

Expanded text:
status etiam de ligno uitae uirtute status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alimento sapientiae, cuius sacramentum illud lignum erat, fit in angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur — hoc ergo amisso statu corpus eorum duxit morbidam et mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eundem motum, quo fit in pecoribus concumbendi adpetitus, ut succedant nascentia morientibus, sed generositatis index anima rlis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem: non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi enim ad trans grediendũ prȩce¬
ptum audax curiositas mota est aui¬
da exꝑiri latentia. quidnã tacto ue¬
tito consequeretur. & noxia libertate
habenas phibitionis rumpere dele¬
ctata. ꝓbabilius existimans noneẽ
mortem quam timuerant secuturã.
tale quippe pomum credendũ est fu¬
isse in illa arbore. cuius generis po¬
ma iam in alus arborib innaxia
senserant: magis crediderunt deum
posse petcantib facile ignoscere. qũa
patient̃ tulerunt non cognoscere
quidnã esset. cur eos inde cibum su¬
mere uetuisset. Mox ergo ut prȩce¬
ptum transgressi sunt. intrinsecus
gr̃a deserente om̃ino nudati. quam
tẏpo quodam & suꝑbo amore suȩ
potestatis offenderant: in sua mem¬
bra oculos iniecerunt: eaq motu eo
quem non nouerant concupierunt.
Adhoc ergo aꝑti sunt oculi ad quod
antea non patebant: quamius ad
alia paterent. Hec mors ea die acci¬
dit: qua factum est quod ds uetuit.
Amisso quippe statu mirabili. qui

Expanded text:
ubi enim ad transgrediendum praeceubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non nouerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum — qui
Abbreviated transcription (Latin):
oculi. Hoc enim scriptor libri eum¬
dixisse narrauit. In qua uero signifi¬
catione uł sententia dixerit: lectori
considerare ꝑmisit. Hoc autẽ quod
scriptum est. ꝙ aꝑti sunt oculi ambo¬
rum & cognouerunt quia nudi
erant. ita scriptum est qũeadmodũ
om̃ia quȩ gesta narrantur: nec tam̃
ido in allegoricam narrationem
nos debent ducere. Neq enim et
eugłista narrator. dicta cuiusquam
figurata ex eius ꝑsona inserebat. ac nͣ
rabat: cum diceret de illis duobus
quoꝵ erat unus cleophas. quod cũ
fregisset eis dñs panem aꝑtisunt ocu¬
li eoꝵ. & cognouerunt eum quem
ꝑ uiam non cognouerant: non utiq
istiᷤ clausis ambulantes. sed eum co-¬
gnoscere non ualentib. Sicut ergo
ibi. sic nec isto loco narratio figura¬
ta est. qũauis transiato uerbo scrip¬
tura usa sit: ut aꝑtos diceret oculos
qui g. antea patebant: aꝑtos utiq
ad aliquid intuendum &. cogitandu
quod antea nunquam aduerterant.

Expanded text:
oculi. hoc enim eum scriptor libri oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non rabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerterant.
Abbreviated transcription (Latin):
dientiam conseruarent in meliorẽ
spũalemq habitum sine morte
mutari. sed etiam corpus mortis
in quo lex in membris repugnaret
legi mentis: Neq enim clausis ocu¬
lis facti erant. & in paradysum de¬
litiarum cȩci palpantesq oberrabant:
ut uetitum lignum etiã nescientes
attingerent: palpantesq fructus ꝓ¬
hibitos ignorando decerꝑent. Quo¬
modo autẽ animalia & uolatilia
adducta sunt ad adam. ut uide¬
ret quid ea uocaret: si non uide¬
bat: Et quomͦ ipsa mulier ad ui¬
rum adducta ẽ. quando facta ẽ:
ut de illa qũa non uidebat dice¬
ret. hoc nunc os ex ossib meis. ꝙ.
caro de carne mea. & cȩtera: Postre¬
mo quomͦ uidit mulier quia bo¬
num est lignum in ȩscam .&. quia
placet oculis ad uidendum. et
decorum est cognoscere: si eorum
erant clausi oculi: Nec tameN
ideo ꝓpter unius uerbi translatio¬
nem. totum figurate accipiendum
est. Uiderit enim qũ eadmodum
dixerit serpens. ad aꝑientur uobis

Expanded text:
dientiam conseruarent, in meliorem dientiam conseruarent, in meliorem spiritalemque habitum sine morte mutari, sed iam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis? neque enim clausis oculis facti erant et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut uetitum lignum etiam nescientes adtingerent palpantesque fructus prohibitos ignorando. quomodo autem animalia et uolatilia adducta sunt ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret, si non uidebat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, ut de illa, quam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis
Abbreviated transcription (Latin):
atq utili re diuinitus se fuisse ꝓhi¬
bitos: nisi iam inesset menti amor
ille ꝓpriȩ potestatis. & quȩdam de
se suꝑba prȩsumptio. quȩ ꝑ illam
temptationem fuerat conuincenda
ꝙ humilianda᷑ Deniq uerbis non
contenta serpentis. considerauit li¬
gnum: uditq bonum ad ęscam. &
decoꝵ ad aspectum. Et non credens
posse inde se mori. arbitror quod pu¬
tauerit dm̃ alicuius significationis
causa dixisse. si manducaueritis mor¬
te moriemini: atq ideo sumpsit de
fructu eius & manducauit. & dedit
etiam uiro suo: sed fortassis etiam
cum uerbo suasorio. quod scriptura
tacens intelligendum reliquit. An
forte nec suadere iam opus erat ui¬
ro: quando illam eo cibo mortuam
non ẽẽ cernebat: Ergo ederunt. s.
aꝑti sunt oculi amboꝵ. Quo nisi
adinuicem concupiscendũ. ad pec¬
cati penã carnis ipsius morte con¬
ceptam: ut iam ẽet corpus non ani¬
male tantum. quod poterar si obȩ¬

Expanded text:
atque utili re diuinitus se fuisse prohiatque utili re diuinitus se fuisse prohibitos, nisi iam inesset menti amor ille propriae potestatis et quaedam de se superba praesumtio, quae per illam temtationem fuerat conuincenda et humilianda? denique uerbis non contenta serpentis considerauit lignum uiditque bonum ad escam et decorum ad aspectum et non credens posse inde se mori, arbitror, quod putauerit deum alicuius significationis causa dixisse: si manducaueritis, morte moriemini. atque ideo sumsit de fructu eius et manducauit et dedit etiam uiro suo secum, fortassis etiam cum uerbo suasorio, quod scriptura tacens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat? Ergo ederunt. et aperti sunt oculi amborum. quo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam, ut iam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si oboe
Abbreviated transcription (Latin):
paradẏso edimus. de fructu autem
ligni quod est in medio parachysi dixit
as non edetis ex eo. neq tangetis
illud. ne moriamini. Ido prius int̾¬
rogauit serpens. &. respondit hoc mu¬
lier. ut prȩuaricatio eẽt mexcusabilis.
neq ullomodo diciposset. id quod p̃¬
ceꝑat ds oblitam fuisse mulierem. qͣn¬
quam ꝙ obliuio prȩcepti maxime
unius & tam necessarii. ad maxima
culpam damnabilis negligentiȩ ꝑti¬
neret. Uerũtamen euidentior eius tͣns¬
gressio est cum memoria retinet᷑: &ͥ.
tanquam in illo ds assistens p̾sensq
contemnitur. Unde necessarium fu¬
it. eum in psalmo diceretur: &. me¬
moria retinentib mandata eius: ad¬
dere. ut faciant ea. Multi enim me¬
prȩuaricationis maiori peccato: ubi
obliuionis nulla est excusatio. Dixit
ergo serpens mulieri. Non morte mo¬
ruemini. Sciebat enim ds qm̃ quo die
manducaueritis de eo ad aꝑientur
uobis oculi: & eritis sicut dii cogno¬
scentes bonum & malum. Quando
his uerbis crederer mulier. a bona

Expanded text:
fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus, Non edetis ex eo, neque tangetis illud, ne moriamini. Ideo prius interrogavit serpens, et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis, neque ullo modo dici posset, id quod praeceperat Deus oblitam fuisse mulierem. Quanquam et oblivio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis negligentiae pertineret: verumtamen evidentior ejus transgressio est, cum memoria retinetur, et tanquam in illo Deus assistens praesensque contemuitur. Unde necessarium fuit, cum in Psalmo diceretur, Et memoria retinentibus mandata ejus, addere, ut faciant ea . Multi enim repraevaricationis majore peccato, ubi oblivionis nulla est excusatio. 39. Dixit ergo serpens mulieri, Non morte moriemini. Sciebat enim Deus, quoniam quo die manducaveritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his verbis crederet mulier a bona
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam de limo terrȩ. cum homo
non esset qui operaret᷑ in terra: quia
nullus homo operatus ẽ in uirgine
de qua natus ẽ &p̃s. fõns autẽ ascende¬
bat de terra. & irrigabat omnem fa¬
ciem terrȩ. facies terrȩ idest digni¬
tas terre. mater dñi uirgo maria
rectissime accipitur. qũa irrigauit
sp̃s sc̃s. qui fontis & aquȩ nomine
in ęu̾głio significatur: ut quasi de
limo tali homo ille fieret. qui con¬
stitutus est in paradẏso. ut oꝑaret᷑¬
ibi ꝙ. custodiret id est in uoluntare
patris. ut eam impleret atq ser
pit. nos accepimus in illo: quia unꝰ¬
quisq xp̃ianus non incongrue susti¬
net ꝑsonam xp̃i dicente ip̃so dño.
quȩ fecistis uni ex minimis meis.
michi fecistis. Atq utinã frueremur
sicut p̃ceptum est om̃i ligno para¬
cdysi: quod significat sp̃uales delitias.
fructus autẽ sp̃s est: caritas. gaudiũ.
pax. longanimitas. benignitas. bom

Expanded text:
tanquam de limo terrae, cum homo tanquam de limo terrae, cum homo non esset qui operaretur in terra, quia nullus homo operatus est in Virgine, de qua natus est Christus. Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Facies terrae, id est dignitas terrae, mater Domini virgo Maria rectissime accipitur, quam irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur ; ut quasi de limo tali homo ille fieret, qui constitutus est in paradiso, ut operaretur et custodiret, id est in voluntate Patris, ut eam impleret atque serpit, nos accepimus in illo, quia unusquisque christianus non incongrue sustinet personam Christi, dicente ipso Domino: Quod fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Atque utinam frueremur, sicut est praeceptum, omni ligno paradisi, quod significat spirituales delicias; Fructus autem spiritus est, charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas
Abbreviated transcription (Latin):
quia non in ea dignitate apparuit
hominib. qua est apud patre: blan¬
diens eoꝵ infirmitati. qui cormun¬
dum nondum habebant. unde ui¬
detur uerbum in principio d̃s apud
dm̃. Quid est ergo quod diximus.
reliquit patrẽ: nisi quia reliquit
apparere hominib sicut ẽ apud pi¬
trem: Item reliquit ꝙ matr̃e. id est
synagoge ueterem atq carnalem
obseruationem. quȩ illi mater erat
ex semine dauid scđm carnem: et
adhesit uxori suȩ id est eccłȩ: ut sim
duo in carne una. Dicit enĩ apł̃s
ipsum eẽ capiit eccłȩ: & eccłam cor¬
pus eius. Ergo &. ipse soporatus est
dormitione passionis: ut ei coniune
ȩccłia formaret᷑. Qũa dormitionẽ
cantat ꝑ ꝓpħam dicens. Ego dormi¬
ei coniunx ȩccła de latere eius. id
est de fide passionis et baptismi.
Nam ꝑcussum latus cus lancta.
sanguinem & aquam ꝓfudit. factus¬
est autẽ ut supra dixi ex semine dđ
scd̃m carnem sicut apłs dicit: id est

Expanded text:
; quia non in ea dignitate apparuit ; quia non in ea dignitate apparuit hominibus in qua est apud Patrem, blandiens eorum infirmitati, qui cor mundum nondum habebant, unde videretur Verbum in principio Deus apud Deum . Quid est ergo quod diximus, reliquit Patrem, nisi, reliquit apparere hominibus sicut est apud Patrem? Item reliquit et matrem, id est Synagogae veterem atque carnalem observationem, quae illi mater erat ex semine David secundum carnem, et adhaesit uxori suae, id est Ecclesiae, ut sint duo in carne una. Dicit enim Apostolus ipsum esse caput Ecclesiae, et Ecclesiam corpus ejus . Ergo et ipse soporatus est dormitione passionis, ut ei conjux Ecclesia formaretur, quam dormitionem cantat per prophetam dicens: Ego dormiei conjux Ecclesia de latere ejus, id est de fide passionis et Baptismi. Nam percussum latus ejus lancea, sanguinem et aquam profudit . Factus autem, ut supra dixi, ex semine David secundum carnem, sicut Apostolus dicit , id est
Abbreviated transcription (Latin):
& deinde considerationẽ ꝓpħiȩ.
quȩ remanet explicandã iam brei¬
ter. Posito enim tanqũa signo ma
nifesto quodam quo cȩtera dirigan¬
tur. non du nos quantũ arbitror
ista consideratio detinebit. Dicit enĩ
apłs. sacramentum magnũ esse quod
dictum est: ꝓpter hoc relinquet homo
patrem &. matrem q adherebit ipo¬
ri suȩ: ꝙ erunt duo in carne una.
Quod ipse interprȩtatur subicien¬
do. Ego autẽ dico in xp̃o &. in ȩccła
Ergo quod ꝑ hẏstoriam impletum ẽ
qui reliquit patrẽ cum dicit. Ego a
patre exii.& ueni in hunc mundũ.
Sed non loco reliquit quia d̾s loco
non continet᷑. neq auersione pecca¬
ti sicut apostatȩ relinqunt dm̃. sed
apparendo hominib in homine.
cum uerbum caro factum ẽ. & ha¬
bitauit in nobis. Quod ipsũ non cõ¬
mutationem naturȩ di significat:
sed susceptionem inferioris ꝑsonȩ.
idest humanȩ. Ad hoc ualet etiam
quod dicitur. semetipsum exinanunt

Expanded text:
et deinde considerationem prophetiae, et deinde considerationem prophetiae, quae remanet explicanda jam breviter. Posito enim tanquam signo quodam manifesto quo caetera dirigantur, non diu nos, quantum arbitror, ista consideratio detinebit. Dicit enim Apostolus sacramentum magnum esse, quod dictum est, Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una: quod ipse interpretatur subjiciendo, Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Ergo quod per historiam impletum est qui reliquit patrem, cum dixit: Ego a patre exivi, et veni in hunc mundum . Non loco reliquit, quia Deus loco non continetur, neque aversione peccati, sicut apostatae relinquunt Deum; sed apparendo hominibus in homine, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Quod ipsum non commutationem naturae Dei significat, sed susceptionem naturae inferioris personae, id est humanae. Ad hoc valet etiam quod dicitur, Semetipsum exinanivit
Abbreviated transcription (Latin):
nire ad arborem uitȩ. nisi ꝑ has du¬
as id est tolerantiam molestiarũ.
ꝙ scientiȩ plenitudinẽ. Sed toleran¬
tia molestiarum. om̃ib fere in hac
uita subeunda est. tendentib ad
arborem uitȩ. plenitudo autẽ scien¬
tiȩ uidetur pauciorib ꝓuenire:
ut quasi non om̃s qui ꝑueniunt
ad arborem uitȩ ꝑscientiȩ plenitu¬
dinem ueniant: qũauis om̃s toleran¬
tiam molestiarum. id est fłameani
frameam uersatilem sentiant. Sed
si id attendatur quod apłs dicit. ple¬
nitudo autẽ legis caritas. & uidea¬
mus eandem karitatẽ prȩcepto illo
gemino contineri. diliges dñm dm̃
tuum ex toto corde tuo & ex tota
anima tua & ex tota mente tua . q.
diliges ꝓximum tuum tanqũa te¬
ipsum. in quib duob prȩceptis to¬
ta lex pendet & ꝓpħȩ: sine dubitatio¬
ne intelligimus ad arborem uitȩ ñ
solum ꝑ flameam frameam uersati
licitus sum considerationem facta
rum rerum qua puto explicatam:

Expanded text:
nire ad arborem vitae, nisi per has dunire ad arborem vitae, nisi per has duas, id est per tolerantiam molestiarum, et scientiae plenitudinem. 36. Sed tolerantia molestiarum omnibus fere in hac vita subeunda est, tendentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientiae videtur paucioribus provenire; ut quasi non omnes qui perveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam frameam versatilem, sentiant. Sed si attendatur quod Apostolus dicit, Plenitudo autem Legis, charitas ; et videamus eamdem charitatem praecepto illo gemino contineri, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tanquam teipsum; in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet, et Prophetae : sine dubitatione intelligimus ad arborem vitae non solum per flammeam frameam versatillicitus sum considerationem rerum factarum, quam puto explicatam:
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ plenitudo ẽẽ dicitur. Flam¬
mea uͦ framea uersatilis tẽporales pȩnȩ in¬
telliguntur: qm̃ tempora uolubilita¬
te uersantur. Propterea & fłamea
dicitur. quia urit quodãmodo
om̃is tribulatio. Sed alud est uri ad
consumptionem. aliud est uri ad
purgationem. Nam & apłs dicit.
Quis scandalitatur. & ego ñ uror:
Sed iste affectus purgabat eum ma¬
gis: quia de caritate ueniebat. Et
illȩ tribulationes quas iusti patiun¬
tur ad ipsam ꝑtinent fłameã framẽa:
qm̃ in igne ꝓbatur aurum ꝙ argen¬
tum: ꝙ homines acceptabiles in ca
mino humiliationis. Et iterum. Ua¬
sa figuli ꝓbat fornax. & homines
iustos temptatio tribulationis. Qm̃
ergo quem diligit dñs corripit. &
flagellat omnem filium que reci¬
pit. sicut dicit &. apłs. scientes qm
tribulatio patientiã oꝑatur. patien¬
mus & credendum ẽ. arborem
uitȩ plenitudine scientiȩ et flamea
framea custodiri: nemo potest ꝑue¬

Expanded text:
Scientiae plenitudo esse dicitur. FlamScientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabilesmino humiliationis . Et iterum: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Quoniam ergo quem diligit Deus, corripit; et flagellat omnem filium quem recipit ; sicut dicit Apostolus, Scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patienmus, et credendum est arborem vitae, plenitudinem scientiae et flammeam frameam custodire. Nemo ergo potest perve
Abbreviated transcription (Latin):
Potest ergo uideri ꝓpterea homo in
labores huius uitȩ esse demissus.
ut aliquando manum porrigat
ad arborem uitȩ.&. uiuat inȩter¬
num. Matius autẽ porrectio. bene
significat crucem: ꝑ quam uita ȩter¬
na recuperat᷑. Quamuis etiã si illo
modo intelligamus ne porrigat¬
iniusta pęna est post peccatum inter¬
clusum esse aditum ad sapientiam
donec di miscdia mensuris tempoꝵ
reuiiuiscat qui mortuus est. ꝙͣ inue¬
niatur qui perierat. Demissus ẽ ergo
de paradyso suauitatis. ut oparetur
terram de qua sumptus fuerat. idẽ
ut in corpore isto laboraret. ꝙ ibi
si posset. collocaret sibi meritum
redeundi. Moratus est autẽ contra
paradysum in miseria: quȩ utiq bea¬
tȩ uitȩ contraria est. Nam beatam
uitam paradysi nomine significa¬
uersatur. quȩ uno nomine uersa¬
tilis dici potest: ad custodiendam
uiam arboris uitȩ Sicut illi uo¬
lunt qui hebrea uerba in scripturis
interprȩtati sunt. cherubin. latine

Expanded text:
Potest ergo videri propterea homo in Potest ergo videri propterea homo in labores hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis etiam si illo modo intelligamus, ne manum porrigatinjusta poena est post peccatum interclusum esse aditum ad sapientiam, donec Dei misericordia mensuris temporum reviviscat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi nomine significaversatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine
Abbreviated transcription (Latin):
pęna sua discat esse in euitabilem. Et
tunc ne porrigeret adam manũ suall
ad arborem uitȩ & uiueret inȩternũ:
demisit illum ds de paradyso. Bene
dictum est. demisit. non exclusit: ut
ipso peccatoꝵ suoꝵ pondere tanqũa
in locum sibi congruum uderetur
urgeri. Quod patitur plerumq ma¬
lus homo. eum inter bonos uiuere
cȩperit. si se in melius commnutare no¬
luerit: ex illa bonoꝵ congregatione
pondere malȩ suȩ consuetudinis
pellitur.: & illi eum non exduduq̃
reluctantẽ. sed dimittunt cupientẽ
Quod autẽ dictum ẽ. ne porrige¬
rit adam manum suam ad arborẽ
iuitȩ. etiam hȩc ambugua locutio ẽ.
Loquimur enim sic: cum dicimus.
ideo te moneo ne iterum facias
quod fecisti. uolentes utiq ut non
faciat. & itaem sic ideo te moneo ne
sis bonus. uolentes utiq ut sit: idẽ
moneo te non desperans quod bonꝰ
dicit. ne forte det illis ds pęniten¬
tiam ad cognoscendam ueritatem.

Expanded text:
poena sua discat esse inevitabilem. 34. Et poena sua discat esse inevitabilem. 34. Et tunc ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus de paradiso. Bene dictum est, dimisit, non, exclusit; ut ipso peccatorum suorum pondere tanquam in locum sibi congruum videretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum congregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bonus, volentes utique ut sit; id est, moneo te, non desperans quod bonus dicit: Ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem ,
Abbreviated transcription (Latin):
talitatẽ deiectus ẽ. Ido sic illi & diuma
insultatione dicit᷑. qua insultatione nos
ãmonem᷑ quantũ possumꝰ cauere suꝑbiã¬
Ecce adam factus est tanquam unus ea
nobis: ad scientiam cognoscendi bonũ
& malum. Quȩ ambigua locutio figu¬
ram facit. Nam factus est tanquam
unus ex nobis. dupliciter intelligi po¬
test. Uel unus ex nobis. quasi ꝙ ipse
ds. quod ꝑtinet ad insultationẽ. siciu
dicitur unus ex senatorib utiq sena¬
tor: aut certe quia q. ipse ds esset. qũi¬
ius creatoris sui beneficio non natiri.
si sub eius potestate manere uoluissẽ
Sic dictũ est ex nobis. quomͦ dicit᷑ ex ꝓ¬
consulib aut ex consulib qui iam ñ est.
Sed ad qũã rem factus ẽ tanquam
unus ex nobis: Ad scientiã scilicet
dinoscendi boni & mali:. ut ista ꝑ
exꝑimentũ disceret. &. dum sentit
malum quod ds̃ ꝑsapientiam noull.
ꝙ potestatẽ illam om̃ipotentis qũa
pati noluit beatus atq consentien.

Expanded text:
talitatem dejectus est. 33. Ideo sic illi lex divina talitatem dejectus est. 33. Ideo sic illi lex divina insultat ore Dei; qua insultatione nos admonemur quantum possumus cavere superbiaEcce Adam factus est tanquam unus ex nobis ad scientiam cognoscendi bonum et malum. Quae ambigua locutio figuram facit: nam, factus est tanquam unus ex nobis, dupliciter intelligi potest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus ex senatoribus, utique senator: aut certe, quia et ipse deus esset, quamvis Creatoris sui beneficio, non natura, si sub ejus potestate manere voluisset, sic dictum est, ex nobis; quomodo dicitur, ex consulibus; aut, pro consulibus, qui jam non est. Sed ad quam rem factus est tanquam unus ex nobis? Ad scientiam scilicet dignoscendi boni et mali, ut iste per experimentum disceret dum sentit malum, quod Deus per sapientiam novit; et potestatem illam Omnipotentis quam pati noluit beatus atque consentiens,
Abbreviated transcription (Latin):
in illa ꝑspicuitate ac simplicitate
cȩlestium corpoꝵ. om̃s om̃ino ani-¬
mi motus latere non arbitror. Itaq
illi merebunt᷑ habitationẽ illam ꝙ.
commutationem in angłicam for¬
mam. qui etiam in hac uita cum
possint sub tunicis pellicus occulta¬
re mendatia. oderunt ea tamen. &
cauent flagrantissimo amore uerita¬
tis. &. hoc solum tegunt quod hii qui
audiunt ferre non possunt. sed nulla
mentiuntur. Ueniet enim tempus
ut nichil etiã contegat᷑. Nichil est
enim occultum: quod non manifesta¬
bitur. Tamdiu autẽ in parachyso fue¬
runt isti qu̾auis iam sub sententia dã¬
nantis di: donec uentum esset ad pel¬
litias tunicas. id est ad huius uitȩ mo¬
talitatẽ. Quo enim maiore inditio
potuit significari mors qua sentimus
in corpore. quam pellib: qm̃ mortuis
pecoribus detrahi solent: Itaq cum
contra prȩceptum non imitatione
legitima sed illicita suꝑbia ds̃ esse ap¬
petit homo: usq ad beluarum mor¬

Expanded text:
in illa perspicuitate ac simplicitate in illa perspicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum tegunt, quod ii qui audiunt, ferre non possunt; sed nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam contegatur: nihil est enim occultum quod non manifestabitur . Tamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis jam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mor
Abbreviated transcription (Latin):
turitione abstinentię quãuis cum
dolorib atq gemitib malȩ consue¬
tudini resistens. bonam consuetu¬
dinem ad recte facta pepererit. ma¬
ter uiuoꝵ uocatur idest recte fa¬
ctoꝵ. quib contraria sunt peccata:
quȩ nomine mortuoꝵ significari
posse dociumus. Nam illa mors
quam om̃s qui ex adam nati sumꝰ
cȩpimus debere naturȩ. quam mi¬
natus est ds cum p̃ceptum daret.
ne fructus ille arboris ederetur.
illa ergo mors in tunicis pelliciis
figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt
prȩcincdtoria de folus fici.q. ds fe¬
cit illis tunicas pellicias: id est ipsi
appetiuerunt mentiendi libidinem
relicta facie ueritatis. ꝙ ds corpora
eoꝵ in istam mortalitatẽ carnis
mutauit. ubi latent corda menda¬
cia. Neq enim in illis corporibus
cȩlestib sic latere posse cogitatio¬
nes credendum est: quẽ admodum
in his corporib latent. Sed sicut
nonnulli motus animoꝵ apparent
in uultu q maxime in oculis: sic

Expanded text:
turitione abstinentiae, quamvis cum turitione abstinentiae, quamvis cum doloribus atque gemitibus, malae consuetudini resistens, bonam consuetudinem ad recte facta pepererit, mater vivorum vocetur, id est recte factorum; quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significari posse docuimus? 32. Nam illa mors, quam omnes qui ex Adam nati sumus, coepimus debere naturae, quam minatus est Deus, cum praeceptum daret ne arboris fructus ille ederetur; illa ergo mors in tunicis pelliceis figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis fecit tunicas pelliceas: id est, ipsi appetiverunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus corpora eorum in istam mortalitatem carnis mutavit, ubi latent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogitationes credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent in vultu, et maxime in oculis, sic
Abbreviated transcription (Latin):
in dolorib pepererit. fier illi conuer¬
sio ad uirum suum. & eius ipse do¬
minabitur. De quib fętib suꝑius
dictum est. Sic enim est illa uita:
materq uiuoꝵ. Nam uita quȩ
in peccatis est mors appellari in seri¬
pturis solet: sicut apłs dicit mor¬
tuam esse uiduam quȩ in deliciis
uiuit. Et mortui nomine peccatũ
ipsum significari legimus. ubi di¬
ctum est. Qui baptiratur a mortuo.
& iterum tangit illum: quid ꝓficit
in lauacro suo. Sic ꝙͥ qui ieiunat
suꝑ peccata sua: ꝙ iterum ambu¬
lans hȩc eade facit. Pro peccato enĩ
mortuum posuit. abstinentiã uero
ieuniumq a peccato. tanqũa bapti¬
sinum: hoc ẽ emundationẽ a mortuo.
iterum autẽ redire ad peccatũ: tan¬
qu̾a iterum tangere mortuum. Qua¬
re non ergo animalis illa pars nr̃a
quȩ tanqũa uiro debet obtempera¬
re rationi. cum ꝑ ipsam rationem
de uerbo uitȩ recte uiuendi sarcinã
conceꝑit. appelletur uita: Et cum par¬

Expanded text:
in doloribus pepererit, fiet illi converin doloribus pepererit, fiet illi conversio ad virum suum, et ejus ipse dominabitur? De quibus fetibus superius dictum est. Sic enim est illa vita materque vivorum. Nam vita quae in peccatis est, mors appellari in Scripturis solet, sicut Apostolus dicit mortuam esse viduam quae in deliciis vivit : et mortui nomine peccatum ipsum significari legimus, ubi dictum est, Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit illum, quid proficit in lavacro suo? Sic et qui jejunat super peccata sua, et iterum ambulans haec eadem facit . Pro peccato enim mortuum posuit, abstinentiam vero jejuniumque a peccato, tanquam baptismum, hoc est mundationem a mortuo: iterum autem redire ad peccatum, tanquam iterum tangere mortuum. Quare ergo non animalis illa pars nostra, quae tanquam viro debet obtemperare rationi, cum per ipsam rationem de verbo vitae recte vivendi sarcinam conceperit, appelletur vita; et cum par
Abbreviated transcription (Latin):
monitio ueritatis. In ista ergo ꝑ plexi¬
tate. cuius uultus non sudet. ut man¬
ducet panem suũ: Quod om̃ibus
dieb uitȩ nr̃e passuri sumus. hoc ẽ
huius uite quȩ transitura ẽ. Et hoc
illi dictum est. qui coluerit agrũ
suum: quia ista patit᷑ donec reuer¬
tatur in terram ex qua sumptus
est: idest do nec finiat istam uitã.
Qui enĩ coluerit agrum suum
interius & ad panem suum qũa¬
uis cum labore ꝑuenerit. potest
usq ad finem uitȩ huius hunc
laborem pati. Post hanc autẽ uitã
non est necesse ut patiatur. Sed qui
forte agrum non coluerit. & spinis
eum opprimi ꝑmiserit. habens in hac
nam ȩternam. Ita nemo euadit
istam sententiam. Sed agendum ẽ
ut saltem in hac tantum uita senti¬
post peccatum & sententiam iudicis
di. uocat adam mulierem suã. uitã.
quia uiuoꝵ ipsa sit mater postea ꝙͣ
meruit mortem. & mortales fętus
parere destinata est: nisi quia illos
fȩtus attendit scriptura quos cum

Expanded text:
monitio veritatis; in ista ergo perpleximonitio veritatis; in ista ergo perplexitate, cujus vultus non sudet ut manducet panem suum? quod omnibus diebus vitae nostrae passuri sumus, id est hujus vitae quae transitura est. Et hoc illi dictum est, qui coluerit agrum suum, quia ista patitur donec revertatur in terram, ex qua sumptus est, id est, donec finiat vitam istam. Qui enim coluerit agrum istum interius, et ad panem suum quamvis cum labore pervenerit, potest usque ad finem vitae hujus hunc laborem pati: post hanc autem vitam non est necesse ut patiatur. Sed qui forte agrum non coluerit, et spinis eum opprimi permiserit, habet in hac vl poenam aeternam. Ita nemo evadit istam sententiam: sed agendum est ut saltem in hac tantum vita sentipost peccatum et sententiam judicis Dei vocat Adam mulierem suam, Vitam, quia vivorum ipsa sit mater, posteaquam meruit mortem, et mortales fetus parere destinata est; nisi quia illos fetus attendit Scriptura, quos cum
Abbreviated transcription (Latin):
lum agri tui. in sudore uultus tui
cdes panem tuum. donec reuertaris
in terram ex qua sumptus es quia
cerra es ꝙ in terram ibis: Sed certe
illud manifestum est: quod nemo eua¬
dat istam sententiam. Hoc enĩ ipfum
quod in hac uita qua natus est diffi¬
cultatem inueniendȩ ueritatis habet.
excorruptibili corpore patitur. Sicut
enim salomon dicit. corpus quod
corrumpitur aggrauat animam. et
deprimit terrena inhabitatio sensũ
multa cogitantem. Ipsi sunt labores
s tristitiȩ quas habet homo ex terra.
ꝙ̃ spinȩ ac tribuli sunt punctiones
tortuosarum questionum. aut co¬
gitationes de ꝓuisione huius uitȩ.
quȩ plerumq nisi extirpentur. et
de agro di ꝓiciantur. suffocant uer¬
bum cdi ne fructificet in homine:
sicut dñs in euangło dicit. Et qm̃
necessitate iam ꝑ hos oculos ꝙ ꝑ has
aures de ipsa uerrtate ammonemur.
difficile est resistere phantasmatibus
quȩ ꝑ istos sensus intrant in animã.
qũaius ꝑ illos intret etiam ipsa am¬

Expanded text:
udore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram, ex qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis? Sed certe illud manifestum est, quod nemo evadat istam sententiam. Hoc ipsum enim quod in hac vita quisque natus, difficultatem inveniendae veritatis habet ex corruptibili corpore sicut enim Salomon dicit, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, ipsi sunt labores et tristitiae quas habet homo ex terra; et spinae ac tribuli sunt punctiones tortuosarum quaestionum, aut cogitationes de provisione hujus vitae: quae plerumque, nisi exstirpentur et de agro Dei projiciantur, suffocant verbum, ne fructificet in homine, sicut Dominus in Evangelio dicit . Et quoniam necessitate jam per hos oculos et per has aures de ipsa veritate admonemur, et difficile est resistere phantasmatibus quae per istos sensus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa ad
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃s bonas in quantũ sunt: qm̃ fecit
ds om̃ia bona ualde. sed distinctionis
gradib ornata. ut sit aliud alio melius.
atq ita om̃i genere bonoꝵ uniuersitas
ista compleatur. Quȩ quibusd̾a ꝑfectͥis
quib dam imꝑfectis tota ꝑfecta ẽ: qu̾a
d̾s effector conditorq eius iusto mo¬
deramine amministrare non cessat.
qui omĩa bona facit uoluntate. nichil
mali patitur necessitate. Cuius enim
uoluntas suꝑat omĩa: nulla ex parte
quicqu̾a sentit inuitus. Cum ergo illa
illi. & nos ista dicimus: unusquisq
eligat quid sequatur. Ego enĩ quod
bona fide coram do dixerim: sine ullo
studio contentionis. sine aliqua du¬
bitatione ueritatis. & sine aliquo prȩ¬
iudicio diligentioris tractationis. quȩ
michi uidebantur exposui.

Expanded text:
et omnes bonas in quantum sunt, quoniam fecit et omnes bonas in quantum sunt, quoniam fecit Deus omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, quae quibusdam perfectis, quibusdam imperfectis, tota perfecta est, quam Deus effector conditorque ejus justo moderamine administrare non cessat; qui omnia bona facit voluntate, nihil mali patitur necessitate. Cujus enim voluntas superat omnia, nulla ex parte quidquam sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sequatur. Ego enim, quod bona fide coram Deo dixerim, sine ullo studio contentionis, sine aliqua dubitatione veritatis, et sine aliquo praejudicio diligentioris tractationis, quae mihi videbantur exposui.
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit. cogi ad pęnitentiã pecca¬
toꝵ. Illi dicunt naturã di ab ipso dõ
accipere ueniam. nos negamus: sed
dicimus. eam naturã quã fecit cds
de nichilo. si se a peccatis suis ad
dñm suum conuerterit. accipere uen¬
am peccatoꝵ. Illi dicunt. naturam di
necessitate ẽẽ mutabilem. nos nega¬
mus: sed dicimus. eam naturam qũa
ds fecitde nichilo. uoluntate ẽẽ mu¬
tatam. Illi dicunt. dĩ naturȩ nocere
aliena peccata. nos negamus. sed dici¬
mus nulli naturȩ nocere peccata ni¬
si sua. & dm̃ dicimus tantȩ bonitatis
eẽ. tantȩ iustitiȩ. tantȩ incorruptionis:
ut neq peccet. neq ipse alicui noceat
qui peccare noluerit: nec ipsi aliquis
qui peccare uoluerit. Illi dicunt ẽẽ natu¬
ram mali cui ds̃ coactus est nature
suȩ partẽ dare crucianda: nos dicimꝰ
nullum ẽẽ malum naturale. sed om̃s
naturas bonas ẽẽ. ꝙ. ipsum dm̃ suma
ẽẽ naturam. cȩteras ex ipso ẽẽ naturas.

Expanded text:
peccavit cogi ad poenitentiam peccapeccavit cogi ad poenitentiam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei ab ipso Deo accipere veniam: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam fecit Deus de nihilo, si se a peccatis suis ad Deum suum converterit, accipere veniam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei necessitate esse mutabilem: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, voluntate esse mutatam. Illi dicunt naturae Dei nocere aliena peccata: nos negamus, sed dicimus nulli naturae nocere peccata, nisi sua; et Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat, qui peccare noluerit, nec ipsi aliquis qui peccare voluerit. Illi dicunt esse naturam mali cui Deus coactus est naturae suae partem dare cruciandam: nos dicimus nullum malum esse naturale , sed omnes naturas bonas esse, et ipsum Deum summam esse naturam, caeteras ex ipso esse naturas:
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ. ut discant non blasphemare: Et
de seipse dicit. Ne magnitudine reue¬
lationum extollar. datus est michisti¬
mulus carnis angłs satanȩ qui me
colaphiret. Ergo inquit bonus est
diabolus: quia utilis est. Immo malus
est inquantum diabolus ẽ. Sed bonus
ꝙ om̃ps ds est: qui etiam de malitia Rccctaut¬
eius multa iusta & bona oꝑatur.
Non enim diabolo imputatur nisi
uoluntas sua qua conat᷑ facere male.
non dĩ ꝓuidentia quȩ de illo bene fa
bis de religione quȩstio est. quȩstio
autẽ religionis ẽ quid de do pie sen¬
tiatur. qm̃ negare non possumꝰ in
miseria peccatoꝵ genus humanũ.
illi dicunt naturam ẽẽ in miseria.
nos negamus: sed eam naturã esse¬
dicimus in miseria. quam de nichi¬
lo fecit ds: &. ad hoc uenisse non co¬
actam. sed uoluntate peccandi. Illi
dicunt. naturam łi cogi ab ipso
do ad pęnitentiam peccatoꝵ. nos
negamus: sed dicimus. eam naturã
qu̾a d̾s fecit de nichilo. postea qũa

Expanded text:
e, ut discant non blasphemare ? e, ut discant non blasphemare ? de seipso dicit, Et ne magnitudine revelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis, angelus Satanae qui me colaphizet . Ergo, inquiunt, bonus est diabolus, quia utilis est? Imo malus in quantum diabolus est; sed bonus et omnipotens Deus est, qui etiam de malitia ejus multa justa et bona operatur. Non enim diabolo imputatur, nisi voluntas sua, qua conatur facere male, non Dei providentia, quae de illo bene facbis de religione quaestio est, quaestio autem religionis est, quid de Deo pie sentiatur, quoniam negare non possunt in miseria peccatorum esse genus humanum; illi dicunt naturam Dei esse in miseria: nos negamus, sed dicimus eam naturam esse in miseria, quam de nihilo fecit Deus, et ad hoc venisse non coactam, sed voluntate peccandi. Illi dicunt naturam Dei cogi ab ipso Deo ad poenitentiam peccatorum: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, posteaquam
Abbreviated transcription (Latin):
te multa bona facere poterat. or¬
dinans eum scđm moderamen iu¬
stitiȩ suȩ:&. quia nichil oberat dõ
peccatum eius. ꝙ siue non pecca¬
ret mors nulla esset: siue quia pec¬
cauit alii mortales de peccato eiꝰ
corrigunt᷑. Nichil enim sic reuo¬
cat homines a peccato. qũ eadmo¬
dum imminentis mortis cogitatio.
peccaret. Immo ipse hoc faceret.
sic enim factus est: ut si noluisset
non peccaret. Non admitteretur
Inimo ipsa ad se diabolum non ad¬
mitteret. Sic enim facta est: ut si
uoluisset non admitteret. Non
fieret aiunt mulier. Hoc est dice¬
re. non fieret bonum: quiaꝙ. ipsa
utiq aliquod bonum est. & tan¬
fecit diabolum: Seipse. Non enĩ natura.
sed peccando diabolus factus est. Uel
ipsum aiunt non faceret ds̃. si eum pec¬
caturum esse sciebat. Immo quare ñ
faceret: cum ꝑ suam iustitiam & proui¬
dentiam multos de malitia diaboli
corrigat: An forte non audistis apłm
paulum dicentẽ. quos tradidi satha¬

Expanded text:
te multa bona facere poterat, orte multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Nihil enim sic revocat homines a peccato, quemadmodum imminentis mortis cogitatio. peccaret. Imo ipse hoc faceret; sic enim factus est, ut si noluisset, non peccaret. Non admitteretur,rem. Imo ipsa ad se diabolum non admitteret; sic enim facta est, ut si noluisset, non admitteret. Non fieret, inquiunt, mulier. Hoc est dicere, non fieret bonum: quia et ipsa utique aliquod bonum est, et tanfecit diabolum? Se ipse; non enim natura, sed peccando diabolus factus est. Vel ipsum, aiunt, non faceret Deus, si eum peccaturum esse sciebat. Imo, quare non faceret, cum per suam justitiam et providentiam multos de malitia diaboli corrigat? An forte non audistis apostolum Paulum dicentem, Quos tradidi Sata
Abbreviated transcription (Latin):
corporis mortalitas. quȩ significat᷑
in historia de qua iam tractatum ẽ.
sed de carnalib sensib attracta phan¬
tasmata. quȩ carnaliter mentientẽ
diuina lege consequuntur &. conte¬
gunt: atq ita de paradiso idest de
catholica fide .&. ex ueritate dimitti¬
tur: habitaturus contra parady sum
idest eidem fidei contradicturus. Qi
si aliquando se ad dm̃ conuerterit.
ꝑfameam frameam idest ꝑ tempo¬
rales tribulationes sua peccata co¬
gnoscendo. &. non iam extraneam
naturam quȩ nulla est. sed scipsum
ueniam mereat᷑. &. ꝑ plenitudinem
scientiȩ quod est caritas diligendo
dm̃ qui supra omĩa est incomuta¬
bilis. & diligendo ex toto corde. et
ex tota anima. & ex tota mente. et
diligendo ꝓximum tanqu̾a seipsum:
ꝑueniet ad arborem uitȩ. ꝙ. uiuet
qudd in his litteris ueteris testam̃ti
reprehendant: Interrogent sedm
morem suum: &. respondeamꝰ sicut
turum sciebat.: Quia & de peccan¬

Expanded text:
corporis mortalitas, quae significatur corporis mortalitas, quae significatur in historia, de qua jam tractatum est; sed de carnalibus sensibus attracta phantasmata, quae carnaliter mentientem divina lege consequuntur et contegunt: atque ita de paradiso, id est de catholica fide et veritate, dimittitur, habitaturus contra paradisum, id est eidem fidei contradicturus. Qui si aliquando se ad Deum converterit per flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, sua peccata coet gemendo, et non jam extraneam naturam, quae nulla est, sed seipsum niam mereatur; et per plenitudinem scientiae, quae est charitas, diligendo Deum, qui supra omnia est incommutabilis, et diligendo ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligendo proximum tanquam seipsum, perveniet ad arborem vitae, et vivet quod in his litteris Veteris Testamenti reprehendant? Interrogent secundum morem suum, et respondeamus sicutturum sciebat? Quia et de peccan
Abbreviated transcription (Latin):
in agro suo adam. ꝙ quod spinas
ꝙ tribulos ei parit terra. intelligat
non naturȩ eẽ sed pȩnȩ. ꝙ hoc non
nescio cui genti tenebrarum. sed diui¬
no iudicio tribuat. quia moderamen
iustitiȩ est. sua cuiq est tribuere.
celestem quam accipit a capite suo
qui est xp̃c: non ab illa accipiat
uetitum cibũ idẽ hereticoꝵ fallaciã.
cum magna pollicitatione scientiȩ
ꝙ. quasi secretoꝵ ad aꝑtionem. quo
fiat ad decipiendum error ipse con¬
ditior hereticoꝵ. qui suꝑbia & curi¬
osa cupiditate in libro ꝓuerbioꝵ
clamat sub mulieris imagine . q. di¬
cit qui stultus est: diuertat ad me:
ꝙ. in opes sensu exhortatur dicens.
panes occultos libenter edite.&. aqũa
dulcem furtiuamq bibite. Et neces¬
se est tamen cum & illa quisq credi¬
derit prȩcedere libidinem mentien¬
di. quia & xp̃m mentitum ẽẽ cre-¬
dit. accipiat etiam tunicam pelliciã
diuino iudicio. Quo nomine michi
uidetur in ꝓpħia significari non

Expanded text:
in agro suo, et quod spinas et tribulos ei parit terra, intelligat non naturae esse, sed poenae; et hoc non nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. coelestem, quam accepit a capite suo, qui est Christus: non ab illa accipiat vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad decipiendum error ipse conditior. Haereticorum quippe superba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos edite libenter, et aquam dulcem furtivam bibite . Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine mentiendi, qua Christum mentitum esse credit, accipiat etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non