comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non eã debae sibi ⁊el cire sed sponso.
Bonus gͦ. & huius intelligendus est
zelus. Causã nãq sub iungit &
dicit. Qua oplrti SrNT UeRDOtũ
trorr̃ inimici miei. Retribuebant
dõ tã uehement̃ ce ardent̃. ut eo
zelo tabe se factũ dicera lii aut̃.
ob hoc ipsũ inimicitias exercebant:
quia utiq ut dm̃ amarent uole.¬
bat. quos amando ⁊ elcibat. Non
ingratis enĩ grẽ dĩ ꝓquã fuerat
exĩnimi co reconelliatus dõ. etiã
ipse suos diligebat inimicos: & eos
⁊elabat dõ. dolens & tabescens q̃
de: & SeRUIS TUS dilexit il luod
Merito ⁊ elabat in suis inimicis
cor in poenitens: qui fu erant a¬
obliti uerbors dĩ: Ad hoc enĩ eos¬
flagrabat ad ducere: qđ ipse
flcigrantissime diligebat. lyui

Expanded text:
non eam sibi zelare debet, sed sponso. non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum tuorum inimici mei.» Retribuebant Deo tam vehementer et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens et tabescens quode, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrantissime diligebat.
Abbreviated transcription (Latin):
res codices habent. nullã ingeric ques¬
tionẽ. Quid enĩ mirũ . ẽ. si ⁊ elo suo
quisq tabescit: qđ uero habent aliqͥ
⁊elus tuus. significat hominẽ dõ ⁊e¬¬
lantẽ non sibi. Sedn on repugnant.
supse dicatꝰ c̾ m̃s. Nã quid aliud
dicit apłs. Emulor etũ uos dõ. emu¬
latione dĩ : Nã dicendo emulor uos
quid nisi emulationẽ demonstrat
suam: Sed quia drat dõ id est non
sibi sed dõ. id eo addidit emulatio¬
ne dĩ. Hanc quippe. suo sp̃u fideli-¬
b suis inspirat ds. Amoris enĩ est
non liuoris. Nãq fuit causci ut hoc
apts dicer&. aptaui enĩ uos inquit
uni uiro uirginẽ castã exhib̾e xp̃o.
Cimeo autẽ ne sic̃ serpens euã sedu-¬
xit uersutia sua. sic & ur̃ȩ mentes
corrũpaatur a simplicitate &e ccisti¬¬
tate quȩ est in ap̃o. Comedebat eũ
zelus domus dĩ. quã tam̃ zelabat
apo nonsibi Sponsus enĩsibi zelat
sponsã suã. amicus aut̃ sponsi

Expanded text:
res codices habent, nullam ingerit quaesres codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit Apostolus, «Aemulor enim vos Deo, aemulatione Dei?» Nam dicendo, «Aemulor vos,» quid, nisi aemulationem demonstrat suam? Sed quia dixit, «Deo,» id est, non sibi, sed Deo; ideo addidit, «aemulatione Dei.» Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» inquit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo» . Comedebat eum zelus domus Dei, quam tamen zelabat Christo, non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi
Abbreviated transcription (Latin):
trũ. Mandatt iosutiã testim onia
titia dĩ rectũq iudiciũ & ueritas.
omĩ est metuenida petcanti. Hȩc
enĩ dãnant᷑ diuinitꝰ quicũq dãnan¬¬
tur. nec est omino qui desua dãna-¬
tione contra dm̃ iustũ recte conq¬
ri possit. inde fletus rectus est poe-¬
nitentis. Qm̃ si cor eiꝰ in poenitens
dã naret᷑: iustissime utiq damsa¬
ret̾. Sane iustitiã dic̃. testimonia
dĩ. Iustũ qͥppese ꝓbat. mandan¬¬
do iustitiam. Est enĩ hȩc ueritas.
ut ds̃ testimoniis talib in notescat.
Sed qͥd est qđ sequit᷑ Tabe tecit mie
⁊ Elus aĩs. uel sic̃ alu codices ha-¬
bent ⁊elus tuus : habent non nul¬¬
li &eiã domus tuȩ &e non tabe fecit
me sed comedit me: qđ exalio psal-¬
mo quantũ michi uidetur putan.¬
dũ est emendandũ ubi scriptũ est.
Telus domus tuȩ comedit me. Qđ cõ¬
mem orcitũ &iã ieuglio nouimꝰ.
simile tam̃ aliqͥd eẽ. tabe fecit ei
qđ ibi est comedit.:elus aut̃ m̃s qđ plu¬

Expanded text:
tiam testimonia titia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenda peccanti: hac enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est etiam haec veritas, ut Deus testimoniis talibus innotescat.Sed quid est quod sequitur: «Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei od ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ minor ȩtate o non oblitꝰ uis.¬
tificationes dĩ : dolere ꝓinimi.¬
cis suis ętate maiorib qͥobliti
sunt. Nã qͥd est ego iunior noti
sũ oblitus. nisi illi maiores obli-¬
qđ est etiã in illo loco ubi dictũ
est: in qͦ corrigit iunior uiã suã.
H oc aut̃ nom̃ cõparcituiũ est: &t
ideo bene intelligit᷑ in cõꝑati¬
one maioris. Duos gͦ pptos hic
agnoscamus. qui etiã in rebecce
utero luctabant᷑. quando non
ex oꝑib sed ex uocante dictũ ÷
ei maior seruia minori. sed
contẽptũ sedicit hieminor :
ideo factus est maior. Quia ig¬
nobilia ce contẽptibilia mun.¬
di. elegit ds̃. & ea quȩ non c̃
tam quã sunt: ut quȩ sunt eua¬
mi qui erant primi: & primi
iustitiã constituere uoluer̃. ig¬
norantes iustitiã dĩ. Iste aut̃
uimor non est oblitus. quia non

Expanded text:
autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores obliquod est etiam in illo loco ubi dictum est, «In quo corrigit juniorHoc autem nomen comparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic minor; ideo factus est major: quia ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam sint, ut quae sunt evami qui erant primi, et primijustitiam constituere voluerunt, ignorantes justitiam Dei : iste autem junior non
Abbreviated transcription (Latin):
IXERAT SUPIRIOS QCataT HUAS
psalmũ. exitus aquarũ descen¬¬
der̃ oculi mei. qm̃ non custodier̃ legẽ
tuã. Ubi se multũ fleuisse testatus . ẽ.
prȩuaricationẽ suã. ꝓ inde uelut
rcitionẽ reddenscur multũ flere de-¬
buerit. & suũ grauit̃ dolere peccatũ:¬

Expanded text:
superius qui cantat hunc psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
Tuncapꝓpinquant qͥ ꝑsecunt᷑. quando
usq ad carnẽ cruciandã ꝑimendã que
ꝓueniunt. Vnde psalmus uigesimus
primus ubi passio dñi ꝓpħata est ne-
discedas inquit a me qm̃ tribulatio ꝓ-¬
xima est: cũ eti diccintur quȩ non in mi-¬
nente sediã prȩsente ipsa passione ꝑ-¬
pessus est. Sed ꝓxima dic̃ tribulationẽ.
quȩ fiebat inccrne. Nich il est quippe
animȩ ꝓpius carne quã gestait. Propin-¬
quauer̃ gͦ ꝑ sequentes. affligendo eors
carnẽ qͦs ꝑ̃ sequebantur. Sed attende qͥd
sequit᷑. Alebe aut̃ẽ dua lonbe factis
Quantomagis ꝓpinquaiuer ꝑsequen¬
dis iustis. tanto longe facti sunt aius-¬
titia. Sed quid nocuer eis quib ꝓsequen¬
do ꝓpinquauer. quando interior est
ꝓpinquatio dni eorũ aqͦ nullatenus

Expanded text:
pinquant qui persequuntur, quando usque ad carnem cruciandam perimendamque perveniunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi passio Domini prophetata est, «Ne discedas,» inquit, «a me, quoniam tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo persequentes, affligendo eorum carnem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur: «A lege autem tua longe facti sunt.» Quanto magis propinquaverunt persequendis justis, tanto magis longe facti sunt a justitia. Sed quid nocuerunt eis, quibus persequendo propinquaverunt; quando interior est propinquatio Domini eorum, a quo nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
non om̃s malos non in uenire sapientiã
siquȩsierint. sed eos qͥ intantũ sunt mali
ut odirent etĩ. Sic enĩ & dix̃. querent me
mali &e non inuenient. Oder enĩ sapientiã.
Ideo gͦ non inueniunt. quia oder̃. Sed
rursus sioder̃. quomͦ quęx̃. nisi quia non
amant. & ad hoc se facilius puttint per¬
uenturos ꝑ ipsos: Multis enĩ qͥ dicta sapi-¬
entiȩ studiosissime inquir. ec̃q indoctri.¬
noi non inuita uolunt hab̾e: ut non per
mores quos iub& sapientia ꝑueniant ad
dĩ lucẽ qđ est ipsa scipientia ꝑueniant¬

Expanded text:
non omnes malos non invenire sapientiam, non omnes malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos qui in tantum sunt mali, ut oderint eam. Sic enim et dixit: «Quaerent me mali, et non invenient; oderunt enim sapientiam» . Ideo ergo non inveniunt, quia oderunt. Sed rursus si oderunt, quomodo quaerunt; nisi quia non amant, et ad hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae studiosissime inquirunt, eamque in doctrina, non in vita volunt habere; ut non per mores quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, se
Abbreviated transcription (Latin):
quirat. Proinde qđ ut faciamꝰ iubet᷑:
ut exquiramꝰ orcitur. Quã longe ad
huc faciente qͥ exquirit: non enĩ est
consequens ut qui exquirit inueniat.
aut qͥ inuenit faciat. Non potest aut̃
nisi inuenerit facere. & nisi quesierit
inuenire. Sed magnã spẽ dñs iħs de.¬
dit dicendo. quȩrite & in uenietis.
Rursus autẽ dicit sapientia. Suȩ quid ẽ nisi
ipse: quȩrent memali: & non inuenient.
Non ergo malis sed bonis dictũ: quęxite &e
inuenietis. Immo uͦ eis dictũ est: quibus
eodẽ loco paulo post:Si ergo uos inquit
cũ sitis mali. nostis bonai data dare fillis
nietis. cũ rursus dicct᷑. quȩrent me mali
& non inuenient: analurd eos dñs quã
sapientiã quęrere uolebat. quando eos
inuenturos si quȩrerent ꝓmittebat: in ea
qͥ ppe s̃ om̃a: quȩ ab eis quibeati. eẽ. cupiunt
inquirenda sunt. Ibi ergo s̃ & iustificatio¬
nes dĩ. Quci ꝓpt̾ restat ut in telliga mus

Expanded text:
quirat. Proinde quod ut faciamus jubetur, quirat. Proinde quod ut faciamus jubetur, ut exquiramus oratur. Quam longe est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quid est, nisi ipse?, «Quaerent me mali, et non invenient.» Non ergo malis, sed bonis dictum est, «Quaerite, et invenietis.» Imo vero eis dictum est, quibus eodem loco paulo post, «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis nietis;» cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promittebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
lamor ad dm̃ qui fit aborantib
si sonitu uocis corporalis fiat. ñ
natento in dm cor. qͥs dubitae inanic̾
fieri: Si aut̃ fiat corde. etiã silente cor¬
poris uoce: aliũ quẽ lib&e hominẽ po¬
test latere ñ dm̃. Si uegͦ cũ uoce car-¬
nis quando id opus est siue cũ silentio
ad dm̃. cũ orcimus corde clamandũ
est: est aut̃ clamor cordis. magna
cogitationis intentio. Qui cũ est inora¬¬
tione: magnũ exprimit desid̾antis
& poemtentis effectũ. ut non desꝑ ce
effectũ. Tunc porro in toto corde cla-¬
mat᷑: quando aliunde non cogitat᷑
Tales orcitiones rarȩ s̃ multis. crebrȩ
aut̃ paucis. Om̃ia uͦ utrũ euiquã
nescio talẽ suã cõmemorcit orcitionẽ.
qͥ ccintat hunc psalmũ dicens. Clama¬
÷ui ua toto corde meo exaodime dñe.
Cui autẽ rei suus clamor ꝓficiat: ad¬
Iiunxit. los niiicationes tuas exora
Ad hoc gͦ clamauit in toto corde suo.
&e hoc sibi desid̾a uit a dño exaudien¬
te prestari: ut iustificationes eius ex¬

Expanded text:
orantibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento in Deum corde; quis dubitet inaniter fieri? Si autem fiat corde, etiam silente corporis voce; alium quemlibet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silentio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est autem clamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt multis, crebrae autem paucis; omnes vero utrum cuiquam, nescio. Talem suam commemorat orationem, qui cantat hunc psalmum, dicens: «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine.» Cui autem rei suus clamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas exquiram.» Ad hoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desideravit a Domino exaudiente praestari, ut justificationes ejus ex
Abbreviated transcription (Latin):
pariuili nutñiunt᷑. Sed tamen
quia ia illi non ab homine. neq
ꝑ hominẽ. sedꝑ ipsũ dm̃ carpunt
sinceritatẽ. ub ertatẽq sapientiȩ
acceper̃ : paruulos futuros quidẽ
cȩlũ. utcęlũ cęli se esse sciant. ad¬
hoc tam̃ t̾ra cui dicat ego planta¬¬
ui apobllo rigauit. sedds in cre-¬
mientũ dedit. Ipsis enĩ filus homi¬
nũ quos fecit. cȩlũ & t̾rã dedit
indõ suo qui fecit ea. & uiuant¬
exeo. confitentes ei &e laudan¬
tes eũ. Nã si ex se uelint uiuere
morient᷑. sic̃ scriptũ est amortuo
quasi non sit ꝑit confessio. ded
NONMORIUI LAUDABUNTTE DÃE
nea: oaĩsͥDeSCENDUM INI¬
fernom. Clamat enĩ alio loco.

Expanded text:
parvuli nutriantur. Sed tamen parvuli nutriantur. Sed tamen quia jam illi non ab homine, neque per hominem, sed per ipsum Deum carpunt sinceritatem ubertatemque sapientiae; acceperunt parvulos futuros quidem coelum, ut coelum coeli se esse sciant; adhuc tamen terram cui dicant, «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ipsis enim filiis hominum quos fecit coelum, terram dedit in Deo suo qui fecit ea, et viex eo, confitentes ei et laudantes eum. Nam si ex se velint 428 vivere, morientur: sicut scriptum est, A mortuo, quasi qui non sit, perit confessio . Non mortui laudabunt te, neque omnes qui descendunt in infernum. Clama
Abbreviated transcription (Latin):
cui ꝓpȩ t̾ra nom̃ est. Cũ totũ sic̃
cõmemorauimꝰ in illius compara¬
tione qđ cȩlũ cęli dr̃ t̾rasit. Ter¬
rã gͦ istã totã dedit filiis homi¬
nũ. ut eiꝰ consideratione quantũ
poss̃ coniciant crecitorẽ. quẽ ini¬
firmis adhuccordib sine isto
coniecture amminiculo uide
non possunt. Est & alius in tel¬
lectiis. a quo dissim ulare noni
deb eo uerborũ fistorũ quib dictũ est. Celũ
cęli dño trã aut̃ dedit filiis hominũ.
ut ab eo qđ intelleximꝰ. non recedat
in tentio. Dixeramus enĩ magnosee
pusillos significari oriã eoqđ adietꝰ-¬
tũ est benedicti uos dño qͥ fec̃ cȩlum
&e terrã. Si ergo magnos cęli. pusil¬
los aut̃ t̃rȩ nomine accipim us. qnm̃
pusilli crescendo futuris cȩlũ & in ip-¬
sa spe lacte nutriunt᷑: sic s̃ illi
magni celũ t̃rȩ cũ paruulos nu-¬
triunt᷑. ut &xiã cęlucȩli seesse intel¬¬
ligant dũ cogitant inqua spe

Expanded text:
cui proprie terra nomen est, cum totum sicut cui proprie terra nomen est, cum totum sicut commemoravimus, in illius comparatione quod coelum coeli dicitur, terra sit; «terram» ergo istam totam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione, quantum possunt, conjiciant Creatorem, quem infirmis adhuc cordibus sine isto conjecturae adminiculo videre non possunt. 12. Est et alius intellectus, a quo dissimulare non debeo, verborum istorum, quibus dictum est, «Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum:» ut ab eo quod diximus, non recedat intentio. Dixeramus enim magnos et pusillos significari etiam eo quod adjectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pusilli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ ppłorũ. adiciente dño non solum
suꝑ patres qui ad illũ inxp̃o cȩteros
imitaturos prȩirent. sed oriã super
filios eorũ. qͥ patrũ pia uestigia sequerent᷑.
N a sic ait ille. his qͦs ꝑ euangłiũ inxp̃o ge¬
nu erat. Imitatores mei estote. sic̃ & ego
xp̃i. Adiecit itaq. dñs. non solũ super
montes gestientes sic̃ arioe es. sed &ia
suꝑ colles gestientes. sic̃ agnos ouiũ.
Pinde his utrisq magnis &e pusillis. mon.¬
tib &e collib arietib & agnis: Dicoe¬
dicerae benedictiuos dño qͥ uosfec̃
cȩlũ in magnis. t̾rã inpusillis. Sed
cȩlũ non istud uisibile plenũ lumina.¬
rib ad hos oculos ꝑtinentib. Cȩlũ
enĩ celidrĩo. qui erexit &e sublima
paratione quicqͥd carneis oculis
cernitur : terra dicenda est quã
dedit filiis hominũ. ut eiꝰ considã¬
tione siue ab ea parte qua super
illustrat. sic̃ est hoc qđ dr̃ cȩlum.
siue abea quȩ subt̃ illustratur.

Expanded text:
tium populorum; adjiciente Domino non solum tium populorum; adjiciente Domino non solum super patres, qui ad illum in Christo caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. Nam sic ait ille his quos per Evangelium in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his utrisque magnis et pusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dicdiceret, Benedicti vos Domino, qui vos fecit coelum in magnis, terram in pusillis: sed coelum non istud visibile, plenum luminaribus ad hos oculos pertinentibus. «Coelum» enim «coeli Domino;» qui erexit et sublimavparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione sive ab ea parte quae super illustrat, sicut est hoc quod dicitur coelum, sive ab ea quae subter illustratur,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Queris qͦs: utrosq respondet᷑. EuSillis
co mabtud. Hoc est domus isrł cũ domo
aaron. Cos utiq qͥ ex ipsa gente cre:¬
dider̃ in saluatorẽ iħm: quia non irł
om̃ib illis beneplacuit dõ. Sedsi qͥdã
illorũ non credider̃: nũ quid incredu¬
litas illorũ fidẽ euacuauit. absit.
N eq enĩ om̃s qͥ sunt exisrł hisunt isrł.:
neq quia sunt sem̃ abrahã. om̃s filii.
sed sic scriptũ est. reliquiȩ saluȩ factę
sunt. Ex ꝑsona eni eorũ qui inde cre-¬
dider̃ dr̃. nisi dñs saba oth reliqͥssor no-¬
bis semen. sic̃ sodoma facti essemus.
& sic̃ gomorra similes fuissemus. ded
aaronadiciat DÑSSOPERUOS SUP¬
÷ VOSET SUꝑfilios ur̃os Et ita factũ est.
Accesser̃ enĩ ce iã delapidib suscitati
filii abrahã. Accesser̃ oues quȩ non
erant dehoc ouili. ut fierae unꝰ grex
&e unus pastor. Accessit fides omniũ
gentiũ && creuit numerus nonsolum
sapientiũ antistitũ. sed oxiã oboedien-¬¬

Expanded text:
Quaeris quos utrosque? respondetur, «Pusillos cum magnis.» Hoc est, domum Israel cum domo Aaron, eos utique qui ex ipsa gente crediderunt in salvatorem Jesum; quia «non in omnibus illis beneplacuit Deo . Sed si quidam illorum non crediderunt, numquid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit? Absit . Neque enim omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israel; neque qui semen sunt Abraham, omnes filii:» sed, sicut scriptum est, «Reliquiae salvae factae sunt.» Ex persona enim eorum qui inde creliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus» . Sed Aaron, «Adjiciat Dominus super vos, super vos et super filios vestros». Et ita factum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedien
Abbreviated transcription (Latin):
eã manifestũ est non esse uiuentẽ. ut
debeat a uiuente contẽpni. Plus enim
ualent simulacra ad curuandã infeli¬¬
cẽ animã. qđ os habent. oculos habent.
aures habent. nares. Imanꝰ habent.
pedes habent. q̃d ad corrigendã qđ ñ
loquentur. non uidebunt. non audient.
non obunt. non contrectabunt. t̃
EA ETOM QUI CONPIDUNT IN EIS.
ideant gͦ isti aꝑtis &x sentientib: oculis.
& ad oraent clausis & mortuis mentib.
nec uidentia. nec ui uentia simulacra.
DOMUS AUTE ISRE SPERAUT IN DÑO:
Spes enĩ quȩ uidet᷑: non est spes. Qđ eñ
uid& quis. quid sꝑat: si aut̃ qđ noni
uidemus sꝑamꝰ. ꝑpatientiã expecta-¬
mus. Sed ut ꝑducero& usq in finẽ ipsa
patientia : adiutor cor &e ꝑroiec¬
tor EoReSt. Anfortasse sp̃uales
a quib carnales instruuntur inspũ
mansuetudinis. quia ipsi tanquã suꝑi-¬
ores. ꝓinferiorib supplicantia uident
& illis iã res est quȩ ad huc inferiorib

Expanded text:
eam manifestum est non esse viventem, ut eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam quod os habent, oculos habent, aures habent, nares habent, manus habent, pedes habent, quam ad corrigendam quod non loquentur, non videbunt, non audient, non odorabunt, non contrectabunt, nonea, et omnes qui confidunt in eis.» Videant ergo istiet adorent clausis et mortuis mentibus nec videntia nec viventia simulacra. Domus autem Israel speravit in Dominum . Spes enim, quae videtur, non est spes; quid enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed ut perduret usque in finem ipsa patientia, «Adjutor eorum et protector eorum est.» An fortasse spirituales a quibus carnales instruuntur in spiritu mansuetudinis, quia ipsi tanquam superiores pro inferioribus supplicant jam vident, et illis jam res est quae adhuc inferioribus
Abbreviated transcription (Latin):
matũ conspicit. quib illa formata sunt
quȩ uiuentia uide consueuit. Contra
hunc affectũ qđ humana &e carnalis in¬
firmitas facile capi potest: cantat serip-¬
tura dĩ res ualde notissimas quib com¬
memor&. & tanquã excit& mentes
hominũ in consu&e udine corporũ dor-¬
mientes. Simula cra in quit gentiũ:
argentũ ce aurũ. Sed ds̃ fecit argen-¬
tũ & aurũ. Oꝑa in qͥt manuũ homi-¬
nũ. hoc enĩ uenerant᷑ qđ ipsi ex auro
argentoq fecerunt. Sedenĩ & nos
pleraq instrum̃ta ce uasa ex huius-¬
cemodi materia uł metallo habe¬
mus in usu cȩlebrandorũ sacramen¬
torũ. quȩ ipso ministerio consecrata.
scã dicant᷑ in eiꝰ honore cui ꝓsalute
nr̃a indeseruit᷑: Et sunt ꝓfecꝰto
& non uidebrnt s: Nũ quid eis sup-¬
plicamus. quia ꝑ ea supplicamꝰ
pioeatis in sanȩ. qđ plus ual& ia
affectib miserorũ uiuenti simił
forma quȩ sibi efficit supplicari quã qđ

Expanded text:
matum conspicit, quibus illa formata sunt matum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus commemoret et tanquam excitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. «Simulacra,» inquit, «Gentium argentum et aurum.» Sed Deus fecit argentum et aurum. «Opera,» inquit, «manuum honum. Hoc enim venerantur, quod ipsi ex auro argentoque fecerunt, sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa, ex hujuscemodi materia, vel metallo habemus in usu celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, in ejus honorem cui pro salute nostra inde servitur: et sunt profecto et non videbunt? numquid eis supplicamus, quia per ea supplicamus pietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod
Abbreviated transcription (Latin):
Nã priore partehuiꝰ sententiȩ simui.¬
cra damnauit. posteriore autẽ in¬
t̃pretationes simula crorũ. Effigies
enĩ a fabro factas appellando nomi¬
nib earũ rerũ quas fabricauit ds̃.
transmutant ueritatẽ di in menda¬
ciũ. Res aut̃ ipsas ꝓdiis habendo &e
uenerando seruiunt creature potiꝰ¬
tuens simulacrũ. qͥ nonsic efficitur
ut ab eo se exaudiri putae: ab eosibi
prestari qđ desidat sꝑoe: Itaq homi¬
nes talib suꝑstitionib obligati :
plerũq. ad ipsũ solẽ dorsũ ponentes.
p̃ces fundunt statuȩ quẽ solẽ uocant:
Iicũ sonitu maris at̃go feriantur: neptunista¬
tuã quã ꝓ ipsomari colunt quasi sentientẽ
gemitib feriunt. Hoc enĩ facit &e quodã mͦ
extorqu& illa figura menbrorũ. ut ani-¬
mus uiuens insensib corporis magis arbi-¬
tretur sentire corpus qđ suo corpori similli¬¬
mũ uida. quã rotundũ solẽ undasq diffu-¬
sas & quicquid non eisdẽ lini amentis for¬¬

Expanded text:
Nam priore parte hujus sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando serviunt creaturtuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis for
Abbreviated transcription (Latin):
enum erare sufficimus. Dequib rursũ cũ
exagittare coeꝑint. qđ corporacolant.
maximȩq t̾rã & mare. & aerẽ. & ignem.
qe uorũ nobis usus im ꝓmptu est. Nã de
cȩlestib quia nr̃o ea corpore contrectare
atq contingere. nisi oculorũ radiis non
ualemus: non ita erubescunt audent¬
responde. non se ipsa corpora colere. sed
quȩ illis regendis p̃sid ent nomina. ltaq.
apłi una sencentia poena istorũ damna¬
tionẽq. testat᷑. Quitrans muta uerunc¬

Expanded text:
enumerare sufficimus. De quibus rursus cum enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmuta
Abbreviated transcription (Latin):
& multiplicantur errores. Aiiis itaque
locis econtra ista diumȩ litterȩ uigi¬
lant: nequisquã dicat cũ irrisa fuerinc
simulacra non hoc uisibile colo. sed num̃
qđ illic in uisibilit̃ . shabictit. Ipła gͦ
numina inalio psalmo: eadẽ scriptura
sic damnaic. qm̃ dii genciũ inquic dȩmo¬
nia : dñs aut̃ cȩlos fecit: dicit & apłs
molant gentes. demoniis immolant & non
dõ Et nolo uos socios fieri demoniorum.
Nidentur autẽ sibi purgatiores eẽ. religi¬
onis quidicunt. nec simulci crũ nec demo¬
niũ colo. sed effigiẽ corporalẽ. Eius rei
signũ in tueor. quã coleredebeo. Itaq
Dint̾precatit᷑ simulacra. uc alio dicanc
significari t̃rã. unde tẽplũ solenc appel¬¬
lare telluris. alio mare sicut neptunis
simulacrũ. alio aert̃ sicut iunonis. alio ignem
sic̃ uulcani. alio luciferũ. sic̃ ueneris. alio solẽ
alio lunã. Quorũ simulacris: eadẽ nomina
sic̃ telluris imponunt. alio illito. alios e d.

Expanded text:
et multiplicantur errores. Aliis itaque et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Aposmolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud s
Abbreviated transcription (Latin):
os habenc & non loquentur. oculos ha-¬
sermo contexuit: Curgͦ tantopere
sc̃s sp̃s curat scripturarũ plurib locis
hȩc insinucire. atq. in culcare. ueluti
nescientib qua sibi non hominib. aꝑtis¬
sima atq. notissima. nisi quia speciem
in animantib. uiuentẽ uidere. atq innob̾¬
m& ipsis sentire consueuimcis :. Suanquã
uc illi asser insigno aliquo fabrefacta
atque eminenti collocata suggestu.
cũ ad orari atq. honorari a multita¬
dine coeꝑinc. Barit in uno quoq. sordi¬
dissimũ erroris affectũ: utqm̃ in illo
figmento non inuenit uicalẽ ino¬
tũ. credat numen occultũ. Effigiẽ
tamen uiuenti corporis similẽ seduc¬
tus forma ot cõmotus auctoritate.
quasi sapientiã institucorũ obsequen¬
tiũq. turbarũ sine inuo aliqͦ habitatore
.eẽ. non pueat. hinc & mala demonia
ad possidenda gentiũ simulacra tał
hominũ affectus inuitat: quorũ p̃siden¬
tiũ uaria fallacia mortiferi seminan e̾

Expanded text:
os habent, et non loquentur; oculos haos habent, et non loquentur; oculos hasermo contexuit? Cur ergo tantopere Spiritus sanctus curat Scripturarum plurimis locis haec insinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur
Abbreviated transcription (Latin):
tae forme applicaror affectũ. cũ ea uidõe
quȩ in suo corpora uiua atq animata
sentirae. Quanco gͦ melius mures atq.
serpentes & id genus animantiũ cole¬
rent: quȩ desimula cris gentiũ scita
dicendũ est quodã mͦ iudieant: in quib
quia non sentiunc humanã uitã. non cu
rant humanã figiitã . ltaq in eis plerũq.
nidifieant: & nisi humanis motib dec̃¬
retinc᷑ nulla sibi habitacula munitiora
conquir̃. Mou&e gͦ sehomo. ut uiuente
bestia a deo suo det̾reat: & nullũ nonse
mouentẽ qucisi potentẽ colit. a qͦ melior ẽ
dec̾ruit. Decerruit enĩ uidentẽ aceco.
audientẽ a surdo. clamantẽ a muto.
ambulantẽ ab im mobili. sentientem
ab insensato. uiuentẽ amortuo: immo
deteriorẽ quã mortuo. Mortuũ quippe
& mortuus antecedit. Quid hoc mani¬
festius fr̃s mei dilecti. quid euidentius:
Quis puer in c̃rogatus. non hoc certũ. eẽ.
responderae. qđ simulaera gentium

Expanded text:
tae formae applicaret affectum, cum ea videret tae formae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in quibus quia rant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a Deo suo deterreat, et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc certum esse respondeat, quod «Simulacra gentium
Abbreviated transcription (Latin):
Nonclamabc̃ infaucib suis. Qđ rursus
hominib pecorib.q. cõmune est Qđ
si primo dacissoe cũ ab ore coepit mẽbra
ꝑ currere. os habent & nonclamabunt.
cuncta &xiã sic ad naturã hominis refer-¬
rencur nec facile ibi quicquã decõmu-¬
nione ferarũ. sensus audientis ad uer-¬
terae. Cũ ũ illud deore dix̃ qđ homi.¬
nis ꝓpriũ. ẽ. & post enumerationẽ
partiũ corporis. quã cõmemoratis
pedib t̾minasse uidebat̾ ad iunxit.
non clamabunt in faucib suis. Lec¬
torẽ uł auditor ẽ fecic intentũ. ut
dũ queric cur additũ sit ad moneri
se inueniat simulci eris gentiũ non
tantũ homines. sed &iã beluas
sedeb̾e p̃ponere. Ut sipud&e adora¬
re bestiã quã fecit ds̃ uidentem.
cib suis: uiderent quã puden dũ
.eãẽ. ad orire mutũ. &e carens uita
sensuq simula crũ. Cui adhoc in essar simi¬
litudo membrorũ. ut anima carnalib
sensib dedita quasi uiuenti atq. anima¬

Expanded text:
«Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum «Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem partium corporis quam commemoratis pedibus terminasse videbatur, adjunxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sise inveniat simulacris gentium non tantum homines sed etiam bestias se debere praeponere; ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, cibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo membrorum, ut anima carnalibus sensibus dedita, quasi viventi atque anima
Abbreviated transcription (Latin):
odoraponiꝰ Ma nos habem et
& non amouia ̃i. nonclama eñ
infaccio: Suis. Iam ergo artifex
melior aẽ . eis. quia potuit men¬
brorũ motu atq officio fabrica¬
re. Quẽ ttim̃ artificẽ te utiq.
puderoe adorare. Melior & tu
quãuis eti nonfeceris qm̃ quȩ
illa non possunt facis: melior
est bestia. Ad hoc enĩ addicũ est
nonclam abt̃ infaucib: suis.
Nãq. cũ suꝑius dixissoc. os habent
& non loquentur. quid opus
erat postquã accipite usque
ad pedes menbra decursas. defaucium
damore repetere: nisi credo quia illa
quȩ decȩteris membris cõmemorabat
cõmunia. eẽ. hominib. beluisq senti-¬
mus. Nã uident & audiunc. & ol¬
faciunt. & ambulcint. & quȩdã sic̃
simię manib contrecttint. Illud
aut̃ qđ deore dixerat ꝓprium .ẽ.
hominis: qm̃ bestiȩ non loquunt᷑.
Nequis aut̃ ad sola humanorũ meas¬
brorũ oꝑa referrae quȩ dicta s.
& dus gentiũ solos homines ante¬
poneroe : post om̃a subdidit dicens.

Expanded text:
rabunt: manus habent, et et non ambulabunt: non clamabunt in faucibus suis.» Jam ergo artifex melior est eis, quia ea potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puderet adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc enim additum est, «Non clamabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia illa quae de caeteris membris commemorabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedam, sicut simiae, manibus contrectant. Illud autem quod de ore dixerat, proprium est hominis; quoniam bestiae non loquuntur. Ne quis autem ad sola humanorum membrorum opera referret quae dicta sunt, et diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
UANQUAMTORTASSE OÃIGAI
esalaiorõ Sitcna comexio
diligent̃ intuentib. itti ut
mnullus sequat᷑ qui nonsu periori
possit ad iungi: tamen istũ
itt considemus. tanquã ut̃q unussit.
Iste scilica. ac superior. Nãq cũ in illo dic¬
tũ esso. non nobis dñe non nobis sed nomi¬

Expanded text:
uanquam fortasse omnium Psalmorum sit una contextio diligenter intuentibus, ita ut nullus sequatur qui non superiori possit adjungi; tamen istum ita consideremus, tanquam uterque unus sit, iste scilicet ac superior. Namque cum in illo dictum sit, «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ds eorũ. quia inuisibilẽ dm̃ colimus. qui
nullorũ corporeis oculi. cordib autẽ
paucorũ mundissimis notus est. tanꝗ
ideo possent dicere gences ubi est deus
eorũ. quia ipsi possent ostendere ocuł¬

Expanded text:
 etc. . Quia invisibilem Deum colimus, qui nullorum corporeis oculis, cordibus autem paucorum mundissimis est notus, tanquam ideo possent dicere gentes: ubi est Deus eorum? quia ipsi possent ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
iectũ aliquid & asꝑnabile nominatũ
est. It ei quidẽ animo qͥ terra
non est terra. ẽ. &e aurũ & argen¬
tũ sed specio sior. atq. fulgentior.
solidior atq firmior. Noli gͦ adđe
manus hominũ uo exeo mectillo
qđ fecit uerus ds̃. uelis facere fal¬
sũ dm̃: im mo falsũ hominem.
quẽ ꝓuero uenereris dõ. Quẽ qͥsqͥs
ꝓuero homine inamicitiã reciꝑce.
insaniroe. Ducit enĩ &e affectu quo¬
dã infirmo. rapic infirma corda
morcailiũ forma. similitudo &e ĩ¬
brorũ uĩttita cõpago Sed sicut
fabricaita fingusa ostendis. sic
ostende officia singulorũ. quorũ
te effigies & humana uanitas

Expanded text:
jectum aliquid et aspernabile nominatum jectum aliquid et aspernabile nominatum est: et ei quidem animo qui terra non est, terra est et aurum et argentum; sed speciosior atque fulgentior, solidior atque firmior. Noli ergo addere manus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo; quem quisquis pro vero homine in amicitiam reciperet, insaniret. Ducit enim, et affectu quodam infimo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago: sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te effigies, o humana vanitas,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ nr̃m carnalib. oculis nr̃is non
possimꝰ ostendere. quẽ ꝑoꝑa intelli-¬
gere debuistis. nolite tamen seduci
uanitatib ur̃is. quia uos ea quȩ coli-¬
tis digico pocestis ostendere. Multo
quippe honestius non haberetis qđ
possicis ostendẽ: quã ut in eo qđ istis
oculis a uobis ostenditur. ur̃i cordis cȩcitas
ostendatur. Quid enĩ ostenditis. nisiau¬¬
rum cear gentũ : habent quidẽ &
aerea & ligneti. & fictilia simulacra.
hȩc huiuscemodi alterius alteriusq mate¬
ries: sed p̃tiosũ eorũ maluit cõmem orare
sp̃s sc̃s. Quici cũ meo quisq qđ illi ccirius
est erubescit : multo facilius auertitur
auencratione uiliorũ. Nã dictũ est alio
loco scriptunarũ desimulacrouis cultorib.
dicentes ligno. Pat̃ m̃s estu: & lapidi.
tume genuisti. Sed ne sibi uidecit᷑ pru¬
dentior qui hoc non ligno & lapidi di¬
xerit. sed auro & argento: hunc aspici-¬¬
at. hunc aurẽ cordis intendat. simula¬
cra gentiũ argentũ & aurũ. Non ab¬

Expanded text:
trum carnalibus oculis vestris non possimus ostendere, quem per opera intelligere debuistis; nolite tamen seduci vanitatibus vestris, quia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non haberetis quod possetis ostendere, quam ut in eo quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis caecitas ostendatur: quid enim ostenditis, nisi aurum et argentum? Habent quidem et aerea, et lignea, et fictilia simulacra, et hujuscemodi alterius alteriusque materiae; sed pretiosum eorum maluit commemorare Spiritus sanctus, quia cum in eo quisque quod illi charius est erubuerit, multo facilius avertitur a veneratione viliorum. Nam dictum est alio loco Scripturarum de simulacrorum cultoribus: «Dicentes ligno, Pater meus es tu; et lapidi, Tu me genuisti» . Sed ne sibi prudentior videatur qui hoc non ligno et lapidi dixerit, sed auro et argento; huc aspiciat, huc aurem cordis intendat: «Simulacra Gentium argentum et aurum.» Non ab
Abbreviated transcription (Latin):
clciudus in corpore: hab&e tam̃ unde
iudicia oris tui. id est nichil udicio¬
rũ tuorũ tacui. quȩ michi ꝑeloquia
tua in notescere uoluisti. sed omnia
ꝓrsus in labus meis enuntiaui.
qđ noñ ait om̃a iudicia tua. sed
dixisti: ut ꝑ os eius eloquiũ eius in¬
telligamus qđ fecit ad nos in reue.¬
lationib scõrũ plurib & testam-

Expanded text:
claudus in corpore: habet tamen unde claudus in corpore: habet tamen unde judicia oris tui, id est, nihil judiciorum tuorum tacui, quae mihi per eloquia tua innotescere voluisti, sed omnia prorsus in labiis meis enuntiavi. a non ait, omnia judicia tua, sed dixisti: ut per os ejus eloquium ejus intelligamus. Quod factum nos in revelationibus sanctorum pluribus, et Testa
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ & pacẽ om̃i oꝑanti bonũ uidȩo
primũ &e greco. Hȩc atq huius¬
modi iudicia dĩ euidenẽ exp̃ssa
nouit eccła : sed non ipsa sunt om̃a
b dc̃i excellentiorib menbris
hominis huius. qui cũ suo capite
salucitore totus est xp̃c. Inscru-¬
tabilia enĩ fortasse dicta sunt
homini: quia uirib suis ea non
potest ꝑ scrutari. Sed cur non
possit dono sp̃s sc̃i cuicũq hoc dñs
conferre dignatur : Sic enim
illud dictũ ÷ ds̃ habitat lucem
in accessibilẽ. Et aud imus tam̃.
accedite ad eũ & illuminamini:
quȩ utiq soluitur quȩstio ut in accessi¬
bilis sic uirib nr̃is. accedat᷑ aut̃ ad eũ
munerib suis. quan quã & sinemini
omĩno sc̃orũ quandui corpus qđ corrũ¬¬
pit᷑ ad grauat animã. om̃ia iudicia
dĩ sciri concedit᷑. Quia reuera multũ
est ad hominẽ cũ ꝓfecto ut aliquid
exempli grã dicã unde iudiciorum
dĩ conitiat᷑ im mensitas. cũ nemo sine
iudicio desit tardus in animo uel

Expanded text:
i operanti bonum, Judaeo primum et Graeco . Haec atque hujusmodi judicia Dei evidenter expressa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omniabusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvatore totus est Christus? Inscrutabilia enim fortasse dicta sunt homini, quia viribus suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancti, cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim illud dictum est, «Deus habitat lucem inaccessibilem» ; et audimus tamen, «Accedite ad eum, et illuminamini» . Quae utique ita solvitur quaestio, ut inaccessibilis sit viribus nostris, accedatur autem ad eum muneribus suis. Quanquam etsi nemini omnino sanctorum, quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam , omnia judicia Dei scire conceditur, quest ad hominem, cum profecto ut aliquid exempli gratia dicam, unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas nemo sine judicio Dei sit tardus in animo, vel
Abbreviated transcription (Latin):
&ĩa corporis menbra: ne oboedi¬
anc desideriis eius. Quid enĩ opa¬
t᷑ peccatũ nolentib nobis. nisiso-¬
la illicita desideria: Quib si uo-¬
luntaitib non ad hi betit᷑ assea-¬
sus: mouetit᷑ quidẽ non nullus
affestus. sed nullus ei relaxat᷑
effectus. hoc p̃cepit idem apłs
ubi dicit. Non  gͦ regno& pec-¬
ecitũ in ur̃o morteili corpore
ad oboedi endũ desideriis eiꝰ : nec¬

Expanded text:
etiam corporis membra ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria, quibus si voluntatis non adhibeatur assensus, movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus? Hoc praecepit idem Apostolus ubi dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis e
Abbreviated transcription (Latin):
quia & illa facta figurȩ nr̃ȩ fuer̃. & hȩc
dicta ut nos ipsos recognoscamꝰ hortant᷑.
Si enĩ grãm di quȩdatti .ẽ. nob. firmo corde
retinemꝰ. nossumꝰ isrł sem̃ abrahȩ nob dic̃
putio uedeputaita. ẽ. abrahȩ fides ad
iustitiã. Itsignũ accepit circũ cisionis.
signaculũ iustitiȩ fidei quȩ.ẽ. inp̃putio
ut deputet᷑ & illis ad iustitiã. ut sic pat̃
circũcisionis his qͥ nonsolũ ex circũcisione
sunt. sed & his qͥsequunt᷑ uestigia fidei.
quȩ. ẽ inp̃putio patris nr̃i abrahae.
Non enĩ carnalit̾ circũ cisȩ genti tantũ¬
modo factus ẽ. pat̾ cui dictũ est: patrẽ
gentes. Nullus itaq xp̃i anorũ sea no¬
mine isrł. arbitret᷑ extraneũ. Iilis enĩ
qͥ credider̃ ex uidȩis. in qͦrũ numero
principalit̃ apłos inuenimꝰ. inangu-¬
larila pide copulam. hinc ait dñs
alio loco. habeo alias oues. quȩ nons̃
ex hoc ouili. oportae me & eas ad ducere.
ut sit unꝰ grex & unꝰ pastor. Popłs gͦ¬

Expanded text:
quia et illa facta figurae nostrae fuerunt, et haec dicta ut nos ipsos recognoscamus hortantur. Si enim gratiam Dei quae data est nobis firmo corde retinemus, nos sumus Israel semen Abrahae: nobis dicit rahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem gentes» . Nullus itaque Christianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» . Pop
Abbreviated transcription (Latin):
ior danis conoersos est remor suai.
Ne arbitremini nob̵ narrari p̃terita sed
pociꝰ futura p̃dici: quia illa qͦq mira¬
cula cũ in illo ppło fierent. p̃sentia qͥdẽ.
sed nonsine fucurorũ significatione ge¬
rebant᷑. Ideoq ut ostenđ& qͥpsallendo
istci p̃dicabat. eadẽ seuerb agere. quȩ
illie factis agebant᷑. un o eodẽq spu oꝑan¬¬
te .& illa facta & hȩcdicitis. ut id qđ in
fine sclorũ manifestandũ reseruabat᷑.
figuris rerũ atq uerborũ p̃currentib
nuntiaret᷑. non om̃ino ea drx̃ quȩ ibi
gestris. sed alic̃ quȩdã quã illiclecta
didicimꝰ. neuere puta ret᷑ trans acta¬
qua aq. desuꝑ in fluebant cũ ppłs ille
transirae : deinde gestientes montes col¬
lesq non legimꝰ. quȩ sic addidic. ut
&iã om̃ia istti repetera. Nã cũ dixiss&e.¬

Expanded text:
Jordanis conversus est retrorsum:» ne arbitremini nobis narrari praeterita, sed potius futura praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transactqua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisse