comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turos preudens creauit tam̃ adutilitatem scõ¬
rum simiłt inludunt᷑ cũ & ipsis nocereuo loi¬
tibus prestatur scis excorum comparatione
cauita &pia subdõ humilitas & intellegentia
gratia & exercitatio ad colerandos malos ap
batio addiligendos inimicos sedille est iniium
figmenti quod sic inludit quia p̃cedit istos a
temporis antiquitate & principatu malitiȩ
prouidentiae quocreatas natura sadministrent
subdens uidelic& angelos malos angelis bonis ut
malorum improbitas non quantum nicitur sed
quantum sinitur possit. Nec cantum angelorũ
malorum uerum &iam &hominum donec &iam
ista iustitia quauiuitͥ exfide quenunc patienter
in hominib: exerc&ur conuertutur iniudicum
ut possint &ipsi nonsolum duod eum tribus isrł
sed &iam angelos iudicare: quo dergo putatur
pum quam diabolus inueritate stetissenumquã
cum angelis beatam duxisse uitam sed ab ipso suȩ

Expanded text:
futuros praeuidens creauit tamen ad utilitatem sanctofuturos praeuidens creauit tamen ad utilitatem sanctorum, similiter inluduntur, cum et ipsis nocere uolentibus praestatur sanctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu malitiae.lo opere prouidentiae, quo creatas naturas administrat, subdens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas non quantum nititur sed quantum sinitur possit; nec tantum angelorum malorum, uerum et hominum, donec etiam ista iustitia, qua uiuitur ex fide, quae nunc patienter in hominibus exercetur, conuertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae
Abbreviated transcription (Latin):
eum fecit &iamnolentem uti lembonis uł quod p̃¬
suens cum propria uoluntate malum futurum fec̃
eum talem non abstinens bonitaten suam in preben¬
lauita atquesubstantia futurae &iam noxiae uo
lun tatis simul preuidens quanta deillobona cet
suam mirabili bonitate hac potestate facturus¬
initium initium autem figm̃ tidñi dictus estqđ
fec̃ ut in ludatur ab angełis eius nonquia ipssim
primitus condidit uł initiomalum condidit
sed quia cum scir& cum ad hoc propria uolunta¬
te malum futurum utbonis nocer& creauit eũ
ad hoc ut deillo bonis ipse prodessa hoc est onim
ut inludatur ab angeliscius qm̃ sic inluditur cũ
scis prosunt tẽptaationes eius quibus eosde praua¬
reconatur. Vt malitia in qua ipse eẽ uoluit co
uolente situcilis seruisdĩ quia hoc p̃uidens cm
fimait ldeo initium ad inlidendum quia& ma¬
lihomines uasa eiusdem diaboli & toquam
copitis corpus quo snihilhominus ds̃maloss

Expanded text:
eum fecit etiam nolentem utilem bonis, vel quod preum fecit etiam nolentem utilem bonis, vel quod praesciens eum propria voluntate malum futurum, fecit eum tamen, non abstinens bonitatem suam in praebenda vita atque subsluntati, simul praeuidens, quanta de illo bona esset sua mirabili bonitate ac potestate facturus. initium autem figmenti domini dictus est, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, non quia ipsum primitus condidit uel initio malum condidit, sed quia, cum sciret eum ad hoc propria uoluntate malum futurum, ut bonis noceret, creauit eum ad hoc, ut de illo bonis ipse prodesset. hoc est enim: ut inludatur ab angelis eius, quoniam sic inluditur, cum sanctis prosunt temtationes eius, quibus eos deprauare conatur, ut malitia, in qua ipse esse uoluit, eo nolente sit utilis seruis dei, qui hoc praeuidens eum finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis corpus, quos nihilominus deus malos
Abbreviated transcription (Latin):
siue curbetur cumsuis quibusq: uoluntatibus
&iam malis tribuant᷑ certia congrui limitespo¬
testatum & pondera meritorum ut &iam cumip¬
sis conuenienter iusteque ordinatis uniuersitas
pulchrasit tamen quia cui libet occurrit &uerũ
atque manifestum iustitiae ipsi ẽẽ contrarium
utniullo precedente merito hocipsum in quoquam
ds̃ dampnet quod in eo ipse creauerit cestaq &
cuidens dampnatio diaboli &angelorum eius &
euangelio recitatur ubi seducturum d̃s pre¬
nuntiauit eis quia sinistrissunt ite inignem ad̃
numd preparatus est diabolo & angeliscius : Nul¬
iomodo in eonaturam quam ds̃ crcauit sed imna¬
lam propriam uoluntatem poena ignis a &erni
plectendam eẽ credendum est neceius uaturam
et̃ significatã quod dictum est hocest initium
figmenti dñi quod fecit ut in ludatur ab angel is
eus seduel corpus aerium quod icli uolimn taticor¬
gruenter apteuit uł ipsim ordinationem in qua

Expanded text:
siue turbetur, cum suis quibusque uoluntatibus, siue turbetur, cum suis quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites potestatum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis conuenienter iusteque ordinatis uniuersitas pulchra sit: tamen, quia cuilibet occurrit et uerum est atque manifestum iustitiae ipsi esse contrarium, ut nullo praecedente merito hoc ipsum in quoque deus damnet, quod in eo ipse creauerit, certaque et euidens damnatio diaboli et angelorum eius ex euangelio recitatur, ubi se dicturum dominus praenuntiauit eis qui a sinisernum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus. Nullo modo in eo naturam, quam Deus creavit, sed malam propriam voluntatem poena ignis aeterni plectendam esse credendum est; nec ejus naturam esse significatam, quod dictum est: Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit, ut illudatur ab angelis ejus, sed vel corpus aereum, quod tali voluntati congruenter aptavit, vel ipsam ordinationem, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
siae conditionis initio cecidisse uec aliquando
inueritate sietisse. Vnde ponnulli eum non
hanc malitiam libero arbitrio uoluntatisẽe¬
flexum sed inhac omnino creatum putant
amuis adñodõ summo & uero natura rumom¬
ocẽ m de initium figm̃tich̃i quod fecit utinlu¬
atur ab angeliscius cui sententiae congruit
od inpsalmo scriptum est. Dra cohic quem fin¬
sti ad inludendum ei nisiquod hicquem finxisti
Nt non autẽ sicut ibihoc est initium figment
ñi tam quam initio eum ita finxiss& utmalus
tinuidus ut seductor utomnino diabolus esret
onuoluntate de prauatus sed abipso dño dõfac
as malus ualde quam uis conentur ostendere
et insulse &iam ił inerudite asseratur. Non
itum conditione prima sed&iam nunc depra¬
is tot uoluntatib in summa tamen omnia
trcata sunt idest uniuersam omnino ercatu
ministratoris imperio uirtute sipientia de
sendo uniuersitatis aliqua cxpairietu ꝓte

Expanded text:
suae conditionis initio cecidisse nec aliquando suae conditionis initio cecidisse nec aliquando in ueritate stetisse. Unde nonnulli eum non in hanc malitiam libero arbitrio uoluntatis esse deflexum, sed in hac omnino creatum putant quamuis a domino deo summo et uero naturarum omhoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius: cui sententiae congruit, quod in psalmo scriptum est: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, nisi quod hic "quem finxisti" dixit, non autem sicut ibi, hoc est initium figmenti domini, tamquam initio eum ita finxisset, ut malus, ut inuidus, ut seductor, ut omnino diabolus esset non uoluntate deprtus malus ualde, quamuis conentur ostendere nec insulse etiam uel inerudite adseratur non tantum conditione prima, sed etiam nunc deprauatis tot uoluntatibus in summa tamen omnia, quae creata sunt, id est uniuersam omnino creaturam administratoris imperio, uirtute, sapientia decus et ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpetur
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ut prorecte gestis preposituris suis accipiad
illam uitam beatam ac sublimiorẽ dequa possint
esse certissimi cuius utiq spegaudentes possint
non in congruae dicuiam beati. Ex quorum nume
sidiabolus cecidit cum sociis iniquitatis suae
ileest hocei quod cadunt aiustitia fidei &iam
homines simili suꝑbia p̃uaricati uł scipso seducen¬
es uł illi seductori consentientes sed asserant haec
ogenerabonorum angelorum qui potuerint unã
ocaelestium in quib pumquam fuit quicadendo
siabolus factus est alterum aut̃ mundanorum in
quibus fuit mihi autem fateor unde hoc scđm scrip¬
turas asseram non interim occurrit sedco artatus
questione illa quaqueritur utrum suicasus pre¬
scius antequam cader& fuerit nesuae beatitud¬
nis incertos eẽ uł aliquando fuisse angelos dice¬
rem nonsine causa putari posse dixi diabolum
ab ipso creaturae hoc est abipso uł temporis uel

Expanded text:
ribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant ribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant illam uitam beatam ac sublimiorem, de qua possint esse certissimi, cuius utique spe gaudentes possint non incongrue dici iam beati. ex quorum numero si diabolus cecidit cum sociis iniquitatis suae, simile est hoc ei, quod cadunt a iustitia fidei etiam homines simili superbia praeuaricati, uel se ipsos seducentes uel illi seductori consentientes. Sed adserant haec duo genera bonorum angelorum qui potuerint, unum supercaelestium, in quibus numqam fuit, qui cadendo diabolus factus est, alterum autem mundanorum, in quibus fuit; mihi autem. fateor, unde hoc secundum scripturas adseram, non interim occurrit, sed coartatus quaestione illa, qua quaeritur, utrum sui casus praescius, antequam caderet, fuerit, ne suae beatitudinis incertos esse uel aliquando fuisse angelos dicerem, non sine causa putari posse dixi diabolum ab ipso creaturae, hoc est ab ipso uel temporis uel
Abbreviated transcription (Latin):
utnulla ess& tribulatio cuitolerande patienu
militar&: Quamuis enim nonuana presũptio
deincerto certus uelud stultus sed spe non infid¬
lis antequã apprehender& illam uitamubicera¬
simus ipsius a& ernae uitae suae futurus as
poss& exultare quem ad modum scriptun&
cum tremore & hac exultatione multo hbuan¬
tius inpamdiso quam scĩ in his terris bect &s
modo quodam inferiore quam in illa uita aes
scorum suꝑ corelestium que angelorum pontus
pullo dicere aut̃ deciliquib: angelis quod insuo
quodam genere becti ec̃ possint᷑ futurae suatin¬
quitectis adip̃natioms uł certe perpetuae siles
icerti quibus nec spes subesset quod aliquando
& ipsi aliqua in melius mutatione certi debacre
futuri essent uix ferenda p̃sũptio est nisi forte &
hocdicat᷑ itticreatos istos anglos mundanis minis¬
terus distributos subalus sublimiorib &beatio¬

Expanded text:
ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia militaret! quamuis enim non uana praesumtione de incerto certus uelut stultus, sed spe non infidelis, antequam adprehenderet illam uitam, ubi certissimus ipsius aeternae uitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptum est: cum tremore, et hac exsultatione multo abundantius in paradiso quam sancti in his terris beatus esse modo quodam inferiore quam in illa uita aeterna sanctorum supercaelestiumque angelorum, non tamen nullo. Dicere autem de aliquibus angelis, quod in suo quodam genere beati esse possint, futurae suae iniquitatis et damnationis uel certe perpetuae salutis incerti, quibus nec spes subesset, quod aliquando et ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatio
Abbreviated transcription (Latin):
ri sui peccaiti prescius erat diuinae que uindicte
Beatus eẽ unde poterat : ergo erat in para diso non
beatus sed enim nonerat futuri peccati siupreso
ponscientia & quomodo non stultus sed itimo
hominis adhuc incorpore animali constituti
cui oboedienter uiuentidandum adhuc essa
angelorum consortium & mutatio corporis ex
animali inspiritale possumꝰ intellegere beiã
uitam scđm quendam modum &iam sin on ert
prescius futuri siupecctti : Neque enim & illipe¬
scii fuerunt quibus apłs dicit : Vos qui spiriteli
estis instruite huius modi instruite in spũlen¬
tatis intendens teipsum Ne & tutẽpteris non
ab surde tam̃ nec in probedicmus becctosian
fuisse hocipso quod spiritales essent non cor¬
pore sed iustitia fidei spegaudentes intribul¬
tione patientes quantomagis ergo &ampliorim
becitus erat homo inparadiso ante peccetum qũ¬
uis incertus futuri suicasus qui speitagaudibo
propt̃ proemium futurae commutationis

Expanded text:
ri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, ri sui peccati conscius erat diuinaeque uindictae, beatus ebeatus. Sed enim non erat futuri peccati sui praesnon scientia; et quomodo non stultus? 24. Sed tamen hominis adhuc in corpore animali constituti, cui obedienter viventi dandum adhuc esset Angelorum consortium, et mutatio corporis ex animali in spirituale, possumus intelligere beatam vitam secundum quemdam modum, etiamsi non erat praescius futuri sui peccati. Neque enim et illi praescii fuerunt, quibus Apostolus dicit, Vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris ; non absurde tamen nec improbe dicimus, beatos jam fuisse hoc ipso quod spirituales essent, non corpore, sed justitia fidei, spe gaudentes, in tribulatione patientes . Quanto magis ergo, et ampliore modo beatus erat homo in paradiso ante peccatum, quamvis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commuta
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ dãpnat in nocentes anforte ex alio genere
apgelorum fuit quib ds non dedit uel descip¬
sis prescientiam futurorũ quiquonam modo
beati possint ẽẽ non uideo quibus incerta est ip¬
sasuabeatitudo nam & hoc quidam senserunt
non fuis sediabolum in illa sublima natura
angelorum que suꝑ cuelestis est sedin corum qui
aliquanto inferius inmundo facti sunt a ꝓsua
officia distributi. Talesenim fortas se possa
aliquid &iam inlicitum delectart. Quam tam̃
delectationem si peccare noluis sent libero ar¬
bitrio cohiberent sicut homo maximeille prim
qui peccati poenam nondum habebant inmen¬
bris quando quidem & ipsa a scis uiris dõ subdus
ꝑ eius gratiam pia&ate superatur. Porro istaqu¬
tio debeattruita utrum eam quis quam iam habo¬
re dicendus sit cuius incertus est utrum secum
ꝓmansura sit an eimiseria quandoque sucadt
potest &deipso primo homine oriri pamsifita¬

Expanded text:
deus damnat innocentes. an forte ex alio genere deus damnat innocentes. an forte ex alio genere angelorum fuit, quibus deus non dedit uel de se ipsis praescientiam futurorum? qui quonam modo beati possint esse non uideo, quibus incerta est ipsa sua beatitudo. nam et hoc quidam senserunt non fuisse diabolum in illa sublimi natura angelorum, quae supercaelestis est, sed in eorum, qui aliquanto inferius in mundo facti sunt et per sua officia distributi. tales enim fortasse posset aliquid etiam inlicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent, libero arbitrio cohiberent, sicut homo, maxime ille primus, qui peccati poenam nondum habebat in membris, quandoquidem et ipsa a sanctis uiris deo subditis per eius gratiam pietate superatur. Porro ista quaestio de beata uita, utrum eam quisquam iam habere dicendus sit, cuius incertus est utrum secum permansura sit an ei miseria quandoque succedat, potest et de ipso primo homine oriri. nam si futu
Abbreviated transcription (Latin):
occider&ur ab initio ergohomicida diabolus quia
ipscoccidit hominem primum antequem nullus
hominum fua inueritate aut̃ ponstetit e hoc
abinitio ex quo ipse creatus est quistar& sistare
uoluiss&. quomodo enim duxiss& uitam beatã in¬
terbeatos angelos credi potest qui futuri suipecca¬
fuerit peque onim sci angeli a&ernaesude uitae ac
beatititis in certist̃ nam quomodobeati si incer¬
q andicemꝰ hoc dm̃ diabolo reuelare uoluisse cũ
adhuc ess& angelusbonus ułquid facturus uł
quid passurus esset ceteris aut̃ reuelasse quod
essent in adernum in eius ueritate mansurir
Quod siuti estidõiam non aequalit̃ beitus im¬
moiam pec plene becitus fuit quando quidem ple¬
uebecti desuabeatitudine certisunt ut eam nul¬
lus ꝑturb& maus quo aut̃ malo merito itadis¬
cernebatur ac&eris ut eids̃ nec ea quea dipsum
ꝑtinerent futura reuelar& numquidille pri¬
orultor quam iste peccator: absit neque enim

Expanded text:
occideretur. Ab initio ergo homicida diabolus, quia occideretur. Ab initio ergo homicida diabolus, quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. In veritate autem non stetit, et hoc ab initio ex quo ipse creatus uoluisset. Quomodo enim duxisse uitam beatam inter beatos angelos credi potest, qui futuri sui peccafuerit. neque enim sancti angeli aeternae suae uitae ac beatitatis incerti sunt. nam quomodo beati, si incerti? an dicemus hoc deum diabolo reuelare noluisse, cum adhuc esset angelus bonus. uel quid facturus uel quid passurus esset, ceteris autem reuelasse, quod essent in aeternum in eius ueritate mansuri? quod si ita est, ideo iam non aequaliter beatus, immo iam nec plene beatus fuit, quandoquidem plene beati de sua beatitudine certi sunt, ut eam nullus perturbet metus. quo autem malo merito ita discernebatur a ceteris, ut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? absit. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
angelis bonis in regesuo cutam consequatur a &̃niã¬
Dequibus duab: ciuitatibus latius fortasse alio
cerit suꝑbia diabolum ut naturam suambonam
praua uoluntate ꝑuerter& scriptura nondicit
ante tam en factum fuisse & exhac eum homini
inuidisse ratiomanifesta declarat in prõptu est
enim om̃ib: haec intuentib: non ex in uidentia
suꝑbiam nasci sed ex suꝑbia pocius inuidentiam:
nonaut̃ frustra puteri potest ab initiotem poris
diabolum suꝑbia cetidisse nec fuis seullum antea
tempus quocum angelis sũs placatus uixerit &bea¬
tus sed ab ipso primordio creature a suocreatore
apostattisse utillud quod dñs ait. ille homicida
erat ab initio & inueritate ponstecit utrumq ab
initio intellegamꝰ ponsolum quod homicida fuit
sedeiam quod in uerittite nonstetit & homici¬
daquidem ab illo initio ex quo homo potuit oc¬
cidi nonaut̃ pocuit occidi antequam essed qui

Expanded text:
angelis bonis in rege suo uitam consequatur aeternaangelis bonis in rege suo uitam consequatur aeternaDe quibus duabus civitatibus latius fortasse alio cerit superbia diabolum, ut naturam suam bonam prava voluntate perverteret, Scriptura non dicit: ante tamen factum fuisse, et ex hac eum homini invidisse, ratio manifesta declarat. In promptu est enim omnibus haec intuentibus, non ex invidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius invidentiam. Non autem frustra putari potest, ab initio temporis diabolum superbia cecidisse, nec fuisse ullum antea tempus quo cum Angelis sanctis pacatus vixerit et beatus, sed ab ipso primordio creaturae a suo creatore apostatasse; ut illud quod Dominus ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit , utrumque ab initio intefigamus, non solum quod homicida fuit, sed etiam quia in veritate non stetit. Et homicida quidem ab illo initio ex quo homo potuit occidi; non autem potuit occidi, antequam esset qui
Abbreviated transcription (Latin):
socialis alterpriuat̃ alter communi utilitaa con¬
sulens propt̃ suꝑnam sotia & atem alter&iamnẽ
communem inpotestatem propriam redigens
ꝓpt̃ arrogantem dominationem alter sũbdit.
alceremulus dõ alter tranquilluł alterturbula¬
tus. alterpacificus alter seditiosus alterueritatẽ
laudib errantium preferens alterquoquomo do
laudis auidus alter amicalis alter inuidus alt̃
hocuolens proximo quod sibi alter subicert pro¬
ximum sibi alter ꝓpt proximi utiliatam repens
proximum ialterpropt̃ suam: p̃cesserunt inan¬
gelis alter inbonis alteł mmalis & distincxerunt
condittis in genere humano ciuitates duarerip
admirabili & in effabili prouidentia di cuncla
quecreat administrantis & or dinantis alteram
iustorum: alteram iniquorum quarum &uam
quadam temporcdi commixione pcragitur sđmn
doneculcimo i udicio se partnit᷑ apliteri comuncta

Expanded text:
socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consocialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter arrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proximo quod sibi, alter subicere proximum sibi, alter propter proximi utilitatem regens proximum, alter propter suam - praecesserunt in angelis, alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta, quae creat, administrantis et ordinantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam . temporali conmixtione peragitur saeculum, donec ultimo iudicio separentur, et altera coniuncta
Abbreviated transcription (Latin):
contruditur cum a communi ad proprium dam p¬
no sossuamore redigtꝰ: spetiabs stauto nuaritiꝓ
queusittitius appellatur amor pecunie cuius po¬
mine apłs ꝑspeciem genus significans un iuerta¬
lem auaritiam uolebat intellggiesicendo radixora¬
nium malorum est auaritia: Hincenim aidia¬
bolus cecidit. quiutiq nonamauit pecuniam sed
propriam. potestritem : proinde ꝓuersus suiamor
priuat scct socia &ate turgidum spm eumqa to¬
artat miseria iam ꝑ iniquitatem satiari cupintẽ
hinc alio loco cum dixiss& erunt enim om̃s scipsos
amantes continuo subiecit amatores pecuniie
ab illa generali auaritia cuius suꝑbia capud est
adhanc spetial descendens quae pro pria hominũ
est Nequeenim essent &iam hominer amatorespe¬
cuniae nisieo seputtirent excellentiores quoditio¬
rescuimerbo contraria crittis nonquerit que sia
sunt id est non priuita excellentia laduatur i meri

Expanded text:
contruditur, cum a communi ad proprium damcontruditur, cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae, cuius nomine apostolus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cecidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores, quo ditiores. cui morbo contraria caritas, quae non quaerit quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito
Abbreviated transcription (Latin):
ero aut̃ inuidia sequitur suꝑbiam  precedit
nenim caiusam suꝑbiendi est inuidentia : sedatiũ
inuidendi suꝑbia :cumigitur suꝑbiasit amor ex¬
entiae propriae : inui dentia uero sit odium
ittitis aliene quidunde nascatur saci sin prom
amando enim quisq excellentam suum uit
uisq suꝑbus est. merito initium conis piclenti
ꝑbiam. S cmiptura defimuit dicon s. initum onis
peccati: su ꝑbia cui testimonio non in conuenien¬
ter aptatur &iam illud quoda płsuit Radixom¬
nium malorum est auaritia. Si uiaritiam genera¬
lem intellgamus quaquisq app&it aliquidam pli¬
us quam oportet ꝓpt̃ excellentiã suam &quendã
propriae rei amorem cuisapient̃ nom ex latina
lingua indidit cum appellauit priuatum quod
potius darim̃to quam ab incremento dictum cdu¬
c& om̃is enim priuatio minuit unde ititq uolt
eminere supbia inde in angustias aggestatesque

Expanded text:
Porro autem invidia sequitur superbiam, non praecedit; Porro autem invidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est invidia; sed causa invidendi superbia. Cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, invidia vero sit odium felicitatis alienae, quid inde nascatur satis in promptu est. Amando enim quisque excellentiam suam, vel quisque superbus est... Merito initium omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque appetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem. cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatam, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias et in egestatem
Abbreviated transcription (Latin):
ia ꝑ quam cader& ab eatitudine spiritalis pa¬
adisi & inuidentia contabescer& in quoctme
onum est hocipsum quoduiuit & uiui ficat cor¬
us siue aerium sicut ipsius diaboli uł demonum
ps siue terrenum sicut hominis anima cuius¬
is &iam maligni atque ꝑuersi itadum nolunt
aliquid quod ds̃ fecerit propria uoluntatepa¬
care ipsius dĩ substantiam : dicunt primo neces¬
sittite & post in expiabiliter uoluntate corrupta
atque ꝑuersam : sed deistorum clem̃ tissimo errore
lus iam diximͦ multe in hocaut̃ opere queren¬
n est scđm scam scripturam quiddes iabolo di¬
dum sit Primo utrum ab initio ipsius mundi
a potestate delectaitus abstiterit ab illa socie¬
te & caritate quiabeati sunt angeli qui friuan
dõ an aliquo tempore in scõ co&u fuerit argelorũ
am &ipseparit̃ iustus & pariterbeatus: ponnul
nim dicunt ipsum ei fuisse casum a supnis sedi¬
s quod in uiderit bomini facto adimaginemdi:¬

Expanded text:
bia, per quam caderet a beatitudine spiritalis pabia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit
Abbreviated transcription (Latin):
sit ouimus ꝓduxit enim terra in uerbodis
peccora abestias & serpentes quae uniuersa
creatura habens in seanimamuiuam in rationalẽ
uniuerse rationale creaturae si uebone siuemale
uoluntatis lerediuini ordinis subdita est. Quid
ergo mirum si ꝑserpento aliquid agere ꝑmis¬
sus est diabolus cum demonia in porcos intrare
xp̃s ipse ꝑmiserit. magis deipsanatura diaboli
scrupulosius queri sol& quam totm quidamhe¬
retici offensi molestia maleuo luntatis eius alie¬
nare conantur acreatura summi & ueridĩ & alte¬
tum eidare principium quod sit contradm̃ non
mim ualent intellegere omne quod est in quar¬
tum aliqua substantia est & bonum eẽ &rusi ab
illo dõuero a quo omne bonum est eẽ nomposse
alam uero uoluntatem in ordinate moueribo
inferiora supperiorib: p̃ponendo atq: itafac¬
uimeẽ utrationalis creaturae sp̃s sua potestate
propt̃ excellentiam delectcitus tumescer& super¬

Expanded text:
sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inrationabilem, uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegere omne quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo uero, a quo omne bonum est, esse non posse; malam uero uoluntatem inordinferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret super
Abbreviated transcription (Latin):
tatione prodendum conuincendum punit¬
dum cum suꝑbia concupiscentia pro priae
potestatis quod concperat parer&. Suoque
fo&u confunder&ur iustoq: supplicio a suꝑbiae
atq: inoboedientiae malo posteros deterrer& qo¬
bus ea conscribenda & adnuntianda parabat
lus temptare ꝓmissussit iam hoc significand
gratia fcictum eẽ quẽ non ad moneat scriptos
tantȩ auctoritatis tantis diuinitatis docim¬
tis agens in proph&ando quantis affectis un
mundis impletus est : Non quod diabolus alig
ad instructionem nrãm significare uoluerie
sed cum acceder& ad temptcindum pec possi
uisi ꝑmissus num ꝑ aliud poss& nisiꝑ quo de¬
mittebatur accedere: quicquid igitur serotis
ille significcit᷑ ei prouidentiae cribuendinst
sub qua &ipse diabolus suam quidem hibat
cupiditatem pocendi facultatem autene
nisi quedatur uł ad sub uertenda acꝑdenda
uasaire ił adhumilianda siue probanda ie
miseri cordiae: natura iteq serpentis und

Expanded text:
tatione prodendum, conuincendum, punietatione prodendum, conuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestetis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque supplicio a superbiae autem inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et annuntianda parabantolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus impletus est? non quo diabolus aliquid ad instrustionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit, dei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde
Abbreviated transcription (Latin):
illorum uł nequitiae ds̃ auctor dequorum iusta
poena consulit quibus hoc modo consulendumẽt
constituit : nonutiq: : sed cum eosuituis proprus
malos futuros ẽẽ presur& : pon eos tamen creane
destitit utilitati deputans corum quosin hocge
nere creauit ut adbonum proficere nisimalor
comparatione pompossent sienim non essent:
nulli reiutiq prodessent: parum neboni est actũ
ut sint quicer teilli generi utiles sunt: quo dgnꝰ
quisquis non uultꝰ ut sit: nihil aliud agit nisic
ipse in eo non sit magna opera dñi exqui sita in
om̃s uolun tates ei :Preuid& bonus futuros
& creat preuid& malos futuros &creat & scipb
ad fruendum prebensbonis multa munera
suorum largiens & malis miseri corditer ignose
iuste ulciscens itemq: misericorditer ulcisꝰ cens
iuste ignoscens nihilm &uens decuius quãma¬
litia : pihil indigens decuius quam iustitia .x¬
ergo non ꝑmitter& temptari hominem illiten¬

Expanded text:
illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique, sed cum eos vitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eonere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum comparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodessent. parumne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sint? quod genus quisquis non uult ut sit nihil aliud agit nisi ut ipse in eo non sit. magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius. praeuidet bonos futuros et creat; praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munera suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, niergo non permitteret temtari hominem illa tem
Abbreviated transcription (Latin):
pȩ creaturae utiq uoness& siomnium malas
iniquitati poenam debitam infliger&. ac sic
uon ess& nisi solum illudgenus quod nullo uł
peccati uł suppliciim aloium comparatione
proficera it a uelut aucta Numero sitate ex¬
cellentious generis ipsorum generumbonorũ
dumerus minuer&ur. ergo inquiunt estali¬
quid in operib di quod alterius malo indigeat
quo proficiat idbonum itane obsurduerunt
& excecati sui homines escio quostudio con¬
tentionis. utnoniudiant uł uid eant quibus¬
dam punitis quamplurimi corrigantur. Quis
enimpaganus quisiudeus quish creticus non
hoc indomosua cotidie prebet: uerum cumue¬
uitur ad disputauonem in quisitionẽq: ueri¬
tatis polunt aduertere sensus suos homines
ex quo operediuinae prouidentiae in eosue¬
nat inponende commonitio disciplinae ut
si non corrigunt᷑ quipuniuntur. corum tamon
exemplum ceterim &uant ualeatq: ad eorum salu¬
tem iustaiꝑnicies aliorum : Num enim malitiae

Expanded text:
nae creaturae utique non esset, si omnium malas nae creaturae utique non esset, si omnium malas iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scentia ideo non ipsius. sed corum est uoluntas
mala: curergo eoscreauit quosttiles futuros eẽ
p̃sciebatꝰ quia sicut p̃uidit quid mali es sentfac¬
curi si c&iam p̃uidit demalis ftctis eorum quid
bonies set ipsefacturus: sicenim eos fecit : uteis
relinquer& unde &ipsi aliquid facerent: quod
quicquid etiam culpabilit̃ eligerent illum de
se lauda bilit̃ operantem in uenirent: a sequippe
habent uoluntacem malam ab illo autem &nia¬
turam bonam &iustam poenam sibi debitum lo¬
cum aliis exercitationis adminiculum & timo¬
ris exemplum sed possa inquid &iam ipsorum
uolun tatem inbonum conuertere qm̃ om̃ps est.
possec plane curergo non fecit: qui a noluit : cur
noluerit penes ipsum est: debemus enim nonplus
sapere quam oportet sapere: puto aut̃ paulo
intesatis nos ostindissi non paruiboniesse
rationalem crecturam &iam istam quem alo¬
rum comparatione cauecmalũ quod genus bo¬

Expanded text:
praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatem in bonum conuertere, quoniam omnipotens est. posset plane. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bo
Abbreviated transcription (Latin):
io patientia uasaire qua eꝑ fectas in ꝑditionẽ
ut notas facer& diuitias gloriae suae inuasa
miseri cordiae quep̃ parauit ingloriam siccnĩ
quigloriat᷑ ñnisi in dño glorieturꝰ cum cognoscit
non suum sed illius eẽ nonsolum ut sit uerum &iã
ut nonni si ab illobene sibi sit a quo hab& ut sitni¬
mis itaq in portune dicit᷑ non essent quibus ds
cantam bone ficientiam misericor dicsuae tribuor
suliter esse ponpossent nisiessent & hunquibus
uindicte iustitiam demonstrar& : curenim non
utri que potius essent quando utrisq &b onitas
di &equitas iurep̃dicatur ÷atenim sid s̃ uell& &iã
istiboni essent quanto melius hocds̃ uoluit ut qđ
uellent essent selboni infructuose maliautem
in pune nonessent & in eo ipso aliis utiles essent.
sed p̃ sciebat quod eorum futura esset uoluntas
malci presuebat sane : & quia stilli non potest ei.

Expanded text:
ta patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ta patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam? sic enim qui gloriatur, nonnisi in domino glorietur, cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum, ut sit, uerum etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit, a quo habet, ut sit. Nimis itaque inportune dicitur: non essent, quibus deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius
Abbreviated transcription (Latin):
illud eẽt: Acsic cum aequare uolunt generabono¬
rum numerum minuunt. &immoderate au¬
gendo unum genus alterum collunt: quisautem
hosaudir& si dicerent qm̃ excellentior sensus est
uidendi quam audiendi quattuor oculi essent
&aures onessent itasi excellentior est crecicu¬
railla rationalis quesine ullius poene compara¬
cione sinculla suꝑbia dõ subditur aliqua uero
in hominib: it tacreataest ut in sedĩ beneficium p̃
possit agnoscere nisi alterius uidendo suppliciũ
ut non altum sapiat sedtim eat id est nondese
prefidat sed confidat in dm̃ qui srecte intelle¬
gens dicat itlis esset ista qualis illa necuideat
senihil aliuddicere quam non ess& ista sed sola
esset illa quodsi in erudite atq: sipiente dicitur
quurergo noncrear& ds̃ &iamquos malos futuros
esse p̃sciebat uolens ostendere iram & demons¬
trare potentiam suam & obhoc sustinens in mul¬

Expanded text:
illud esset". ac sic cum aequare uolunt genera bonoillud esset". ac sic cum aequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inmoderate augendo unum genus, alterum tollunt. quis autem hos audiret, si dicerent: quoniam excellentior sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent et aures non essent? ita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae conparatione, sine ulla superbia deo subditur, aliqua uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo subplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, id est non de se praefidat, sed confidat in deum: quis recte intellegens dicat: "talis esset ista, qualis illa", nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset illa"? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in mul
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ac ꝑ hoc qui paratierant deilla sola dm̃ laudare
uberius eum debent laudare deutraq illa quippe
est in scĩs angelis. haec in scĩs hominib qui aut̃ sibi
partes iniquitatis clegerunt laudabilemquena¬
turam culpabili uolunttite de prauar̃. Nonquia
presciti sunt ideo creari minime debuerunt:
habent enim &ipsi locumsuum quem in rebus im¬
pleant ꝓutilitate scorum. nam ds̃ nec iustitia cu¬
ius quam recti hominis eget quantominus iniqui¬
tate ꝑuersi: quis aut̃ sobria consideratione dicat
melius non creara quem presciebat ex alterius
mlius non eẽ qui alterius malo bene utendo
miseri cordit̃ coronar&ur : quam c̃ẽ &iam ma¬
lum qui prosuomerito iuste punir&ur. cum exĩ
ratio certa demonstrat duoquedam pon equa¬
liabona sedunum superius alterum inferius.
non intelleunt ttardi corde cumdicunt utrum¬
que tcle ess& nihilse aliud dicere quam solum

Expanded text:
deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt, ideo creari minime debuerunt. habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus inpleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget. quanto minus iniquitate peruersi! Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet, quem praesciebat ex alterius melius non esset, qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardicordes, cum dicunt: utrumque tale esset", nihil se aliud dicere quam: „solum
Abbreviated transcription (Latin):
resciebat malos futuros curenim poncrear&
uos presciebat bonis profuturos ut &utiles corũ
onis uoluntatib: exercendis ad monendis que
ascantur & iuste ꝓsua mala uoluntate puni¬
nturttilem inquiunt faccer& hominem qui
ollet omnino peccare : eccenos concedimusine¬
orem eẽ naturam queomnino peccare nolit
oncedant &ipsi nonẽe malam uaturam quesic
act aest ut posset non peccare sinoll& &iusta
sententiam quapunita est qua e uoluntate on
tes sitate peccauit: Sicut ergoratio uera doc&
liorem cẽ creaturam quam prorsus tihilde¬
xit inlicitum iteratiouera nihil hominus lo
uam illam bonam eẽ quehabet in potestate
cutam delect ationẽ siextiterit rticohibere.
tion solum deceterislicitis rectequefactisuerũ
lm deipsius praue delestationis cohibitione
letetur: Cum ergo haec naturabona sit illamelior.
curillam solam & xonutramque potius facer&

Expanded text:
praesciebat malos futuros. cur enim non crearet, praesciebat malos futuros. cur enim non crearet, quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam esse sententiam, qua punita est, quae uoluntate. non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilominus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis. uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret
Abbreviated transcription (Latin):
ut redeatur ad dm̃ sic aut̃ quidam mouentur
dehac primihominis temptatione qđ eam fieri
ꝓmiseritds̃ quasinunc non uideant uniuersũ
genus humanũ diaboli insidus sinecessatione
temptariquur & hoc ꝑmittit ds̃ anqui a pro¬
batur & exercetur uirtus & est palma gloriosi¬
or non consensisse tẽptatum quamnon potuis¬
se tep̃tari cum &iam ipsi qui deserto creatore
eunt post tẽptatorem magisq temptent cos
qui in uerbo dĩ ꝑmanent prebeant que illis con¬
tra cupiditatem deuitationis exemplum &in¬
cutiant contra suꝑbiam timorem pium unde
dicit apłs. intendens teipsum ne&tutempteris
mirum est enim quantum istahumilitas qua
subdimur creatoris netamquam eius adiutorio
non egentes deñris uirib: presũmamus pscrip¬
diras om̃s diuinas cura continua commendat᷑
mergo &iam ꝑ iniustos iusti acꝑ impios pu
roficiunt frustradicit᷑ non crear& ds̃ quos

Expanded text:
ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus? an quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non consensisse temtatum quam non potuisse temtari? cum etiam ipsi, qui deserto creatore eunt post temtatorem, magis magisque temtent eos, qui in uerbo dei permanent, praebeantque illis contra cupiditatem deuitationis exemplum et incutiant contra superbiam timorem. pium. unde dicit apostolus: intendens te ipsum. ne et tu temteris. mirum est enim, quantum ista humilitas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus. per scripturas omnes diuinas cura continua commendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per inpios pii proficiant, frustra dicitur: non crearet deus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam depropriauir tute prefidenti & n
experimento poene fuerat de monstrandim
quã non bene sed habeat factanatura sia faa¬
ente recesserit: hinc enim &iam maxime comm̃¬
datur qualebonum sitds̃ quando nulliħ ab eo
recedentibeneest quia & quigaudoit in morti¬
feris uoluptatibus eẽ sin edolorum timore uon
possunt & qui omnino malum de sertionis suae
maioresuꝑbiae stupore nonsentiunt alus quilo
discernere nouerunt miseriores prorsũs appa¬
rent ut sinolunt recipere medicinam talia
deuitandi ualeat ad exemplum qui possint
talia deuitari sicut enim apłsia cobus dicit
Vnusquisq: tempiatur a concupiscentia sua
abstractus & in lectus dein de concupiscentiacũ
conceperit parit peccatum. Peccatum autem
cum consummatum fuerit generat mortem ur¬
de sanato suꝑbiae tumore resurgitur siuolun¬
tas quae ante experimentum defuit ut ꝑmane¬
r&ur cumdõ saltem post experimentum ad sit

Expanded text:
tamquam\' de propria uirtute praefidenti etiam tamquam\' de propria uirtute praefidenti etiam experimento poenae fuerat demonstrandum quam bene non se habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime commendatur quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, \'. , quia et qui gaudent in mortiferis uoluptatibus, esse sine dolorum timore non possunt, et qui omnino malum desertiomaiore superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt, miseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia deuitari. sicut enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus et inlectus. deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgitur, si uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit,