comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cdeas. Dñe iłni xpe quẽ fideliter p̃dicamꝰ et ob
cuiꝰ nomen tanta ꝑferimꝰ. qͥ cecis uisũ. surdis au¬
ditum. paraliticis gressũ. lepsis inundiciã. mor¬
tius uitã unmensa clementia largiri dignatꝰ es
api queso ocłos serui tui: ut eat ad annuntiandu
s̃bum tuũ. Et statim locus ille contremuit. et
lux magna refulsit in carcere & ocłi beati apłi
restaurati st̃: & cunctoꝵ cathene relaxatȩ funt
& neruus in qͦ pedes eoꝵ coartati erant scissus est.
& om̃s magnificabant đm dicentes qͥa magnꝰ est
d̃s quẽ p̃dicant serui eius. Tunc educti ꝑ beatuor
andream de carcere: abiit unusqͥsq ad ꝓpͥa sua
Matħs autẽ recessit a loco illo. Deniq beatus an¬
dpeas apłs. p̃dicabat incolis ũbum di. At illi appͤ¬
hendentes eũ: ligatis pedib eiꝰ trahebant ꝑ pla¬
team ciuitatis. Iam enĩ capilli capitis eiꝰ euelle¬
bant᷑. & sanguis defluebat a capite: cum ecce ora

Expanded text:
e Iesu Christe, quem fideliter praedicamus et ob e Iesu Christe, quem fideliter praedicamus et ob cuius nomine tanta perferimus, qui caecis visum, surdis auditum, paraliticis gressum, laeprosis munditiam, mortuis vitam inmensa clementia largire dignatus es, aperi, quaeso, oculos servi tui, ut eat ad adnuntiandum verbum tuum'. Et statim locas ille contremuit, et lux magna refulsit in carcere, et oculi beati apostoli restaurati sunt, et cunctorum catenae confractae sunt, et travis, in qua pedes eorum coartati erant, scissa est, et omnes magnificabant Deum, dicentes, quia: 'Magnus est Deus, quem praedicant servi eius'. Tunc educti per beatum Andream de carcere, abiit unusquisque ad propria sua, Mattheus autem recessit a loco illo. Denique Andreas apostolus praedicabat incolis verbum domini ndream, ligatis pedibus, trahebant per plateas civitatis. Iam enim capilli capitis eius evellebantur, et sanguis defluebat a capite, et oravit ad
Abbreviated transcription (Latin):
GITR POSTTIU DNTCO. ASCNATONIS
nobiłe głosumq tͥumphum. cum beati apłi predi¬
qui s euangłista: mirmidonensi urbi u̾bum salu¬
ferentes quȩ de redeptoris nr̃i uirtutib audiebant
ac sua nolentes destruere templa. app̾hensũ beatũ
apłm. erutis ocłis. circũdatum oathenis in carcere
detruserunt: ut interpositis paucis dieb inter¬
ficeret᷑. Uenit autẽ angl̃s dñi ad andrea apłin: di¬
cens. Surge & uade ad mirmidoniã ciuitatẽ: et
erue frem tuũ matħm de squalore carceris qͦ tenet᷑
Qi ille ait. Dñe ecce uiã nescio: & qͦ sbo: Et ille. La¬
de inquit ad littus maris: & inuenies ibi natum.
in qͥ statim ascendes. Ego enĩ ero dux itineris tiu.
fecit andreas uixta u̾bum dñi: s inuenit in lito¬
re nauim. Ascendensq in eam: flantib uentis pro
cuutatis: uenit ad carcerẽ. Uidens aittẽ matheum
apłm in squalore carceris cũ aliis uinctis residentẽ
amarissue fleuit Et facta oratione simub: ait an

Expanded text:
gitur post illum dominicae Ascensionis nobilem gloriosumque triumphum, cum beati apostoli praediqui et evangelista Mirmidonae urbi verbum saluferentes quae de Redemptoris nostri virtutibus audiebant ac sua nolentes destruere templa, adpraehensum beatum apostolum, erutis oculis, circumdatum catenis, in carcere detruserunt, ut, interpositis paucis diebus, interficerent. Venit autem angelus Domini ad Andream apostolum dicens: 'Surge et vade ad Mermidonam civitatem et erue fratrem tuum Matheum de squalore carceris quo tenetur'. Cui ille ait: 'Domine, ecce, viam nescio, et quo ibo?' Et ille: 'Vade', inquit, 'ad litus maris, et invenies ibi navem, in qua statim ascende. Ego enim ero dux itineris tui'. Fecit Andreas iuxta verbum Domini et invenit in litore navem, ascendensque in eam, flantibus ventis concivitatis, venit ad carcerem. Videns autem Matheum apostolum in squalore carceris cum vinctis aliis resedentem, amarissime flevi
Abbreviated transcription (Latin):
LECTISSIUIS
in xꝑo scĩ sichiensis ce¬
nobii fr̃ib. unã ean¬
demq nobiscũ tenen¬
tib fidem. spantib
spem. amplectentib
caritatẽ: folquinꝰ pec¬
cator. quẽ laubiensiũ
dicunt abbatẽ. summi
specialisq garidii in
eo qui uere est cũ scĩs
eius ppetuitatẽ. Memor ur̃i fr̃s semꝑ in orationib
in ea parte erga uos arbitror qͥa ero ppetuus. qua
post dm in caritatis ordine diligendꝰ est ꝓximus
tuum fore. Ad qͦd mne ur̃a quidẽ fateor primum
studia accenderunt: eũ in ipsis pene ut ita dicao¬
Iorii:ac ꝓinde rumusclos qͣsq & glolam captent
ppłarem: atq scđm quencda eoꝵ poetam ceroma¬
lit prudentiã serpentis columbina simplicitate
tempemꝰ: ut dum doctrina simul & oꝑatione con
galdete. ꝑfecti estote. exhortamini. idem sapite.
tote: & d̃s pacis et dilectionis sit semꝑ cũ omib
uobis amen

Expanded text:
tissimis in Christo sancti Sithiensis coenobii fratribus, unam eamdemque nobiscum tenentibus fidem, sperantibus spem, amplectentibus charitatem, FOLQUINUS peccator, quem Laubiensium dicunt abbatem, summi specialisque gaudii in eo, qui vere est, cum sanctis ejus perpetuitatem. Memor vestri semper in orationibus, in ea parte erga vos arbitror, quia ero perpetuus, quia post Deum in charitate diligendus est proximus, tuum fore. Ad quod me vestra quidem, fateor, primum studia accenderunt, cum in ipsis pene ut ita dicaorii; ac proinde rumusculos quosque et gloriolam captant popularem, atque secundum quemdam eorum poetam, ceromaut prudentiam serpentis columbina simplicitate temperemus: ut dum doctrina simul et operatione consGaudete, perfecti estote, exhortamini, idem sapite, tote; et Deus pacis et dilectionis sit semper cum omnibus vobis. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
residens solus in cellula.
subieratq me illa quȩ se¬
pius occupat cogitatio:
spes futuroꝵ. p̾sentiumq
fastidiũ: iudicii metus.
formido penarũ. Et qͦd con¬
sequens erat. atq unde co¬
gitatio tota descenderat: peccatoꝵ meoꝵ recor¬
datio tristẽ me confectumq reddiderat. Deinde
cum fatigata angore animi in lectulo mẽbra
posuissem: ut plerũq ex mestitudine sol&. som¬
nus obrepsit. Qut semꝑ matutinis horis leui¬
or incertusq ita suspensus ac dubiꝰ ꝑ inembra
diffundit᷑. ut qͦd in alio sopore ñ euenit. pene
uigilans dormire te sentlas: cum repente sc̃m̃
martinũ eꝑm uidere mͥ uideor. p̃textum to¬
ga candida. uultu igneo. stellantib ocłis. crine
purpureo. atq ita mͥ in ea habitudine corpis¬

Expanded text:
residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corp
Abbreviated transcription (Latin):
spicabiliter gubernabat:
erat quida senator scotige¬
na nomine teagniꝰ. expecta¬
bili steminate natiue nobi¬
litatis excellentissimꝰ. ipsiꝰ¬

Expanded text:
spicabiliter gubernaret, erat quidam senator Scotigena nomine Theagnius, exspectabili stemmate nativae nobilitatis excellentissimus, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
xxxii. De clerico nostro amente.
uexun. Qd urtul sei ab angr o nr̃o tmpestate ꝓhibiait.
lxex. De ligno beati eancelli¬
xXXI. Qd uirtus enus nobis inimiu
exxi De leomeria ceca xl. De securo contracto

Expanded text:
. De clerico nostro amente. 34. Quod virtus eius ab agro nostro tempestatem prohibuit. 35. De ligno beati cancelli. 36. Quod virtus eius nobis inimicofrigoriticis. 39. De Leomeria caeca. 40. De Securo contracto
Abbreviated transcription (Latin):
timeo rusticitatẽ mea: cum dñs redeptor et
as nr ad destruenła mundanȩ sapientie uani¬
tatem. N oratores s piscatores. ñ philosophos s ru¬
sticos p̾elegit: Confidimꝰ gͦ orantib uobis. qͥa &
si ñ potest paginã sermo incultus ornare: facios
eam głosus antistes p̾claris iurtutib elucere.

Expanded text:
timeo rusticitatem meam, cum Dominus Redemptor et timeo rusticitatem meam, cum Dominus Redemptor et Deus noster, ad destruendam mundanae sapientiae vanitatem non oratores sed piscatores, nec philosophos sed rusticos praeelegit? Confidimus ergo orantibus vobis, quia, etsi non potest paginam sermo incultus ornare, faciet eam gloriosus antistis praeclaris virtutibus elucere.
Abbreviated transcription (Latin):
Et aio. Non te latis. qͦd sim inops litteris. & tam
admirandas uirtutes stultus &. idiota ñ audeam
ꝓmulgare: Utina seuepus aut paulinꝰ iuiue¬
rent: aut certe fortunatus adess&. qͥ ista describe¬
rent. Nam & ego ad hȩc iners nota̾ incurro: si
hȩc annotare teptauero. E ait mͥ. Et nescis qͥa
nobiscum ꝓpter intelligentiã popłoꝵ. magis si¬
cut tu loqui potens es habet᷑ prȩlarũ. Itaq
ne dubites & hec agere ñ desistas: qͥa crimen tͥ
erit si ea tacueris. Ego autẽ hec cupiens agere
dupplicis tadii affligor cruciatu. meroris parit
s terroris: meroris cur tantȩ uirtutes quȩ sub
antecessoib nr̃is facte st̃ ñ sunt sc̃ptȩ: terroris.
ut aggrediar opus egregiũ rusticanꝰ. S spe ara¬
ne mietatis illectus: aggrediar qͦd monet᷑ Potest
ferre: qͥ ex arida cote in heremo ꝓducens aquas
ppłi sitientis extinxit ardorẽ. Auit certe constabit
eum rursũ os asine reserare: si labia mea api

Expanded text:
Cui aio: Non te latet, quod sim inscius litterarum, et tam Cui aio: Non te latet, quod sim inscius litterarum, et tam admirandas virtutes stultus et idiota non audeam promulgare? Utinam Severus, aut Paulinus viverent, aut certe Fortunatus adesset, qui ista describerent. Nam ego ad haec iners notam incurro, si haec adnotare temptavero'. Et ait mihi: 'Et nescis, quia nobiscum propter intellegentiam populorum magis, sicut tu loqui potens es, habetur praeclarum? Itaque ne dubites et haec agere non desistas, quia crimen tibi erit, si ea tacueris'. Ego autem haec agere cupiens, duplicis taedii adfligor cruciatu, met terroris. Moeroris, cur tantae virtutes, quae sub antecessoribus nostris factae sunt, non sunt scriptae; terroris, ut aggrediar opus egregium rusticanus. Sed spe divinae pietatis illectus, aggrediar quod monetur. Potest ferre, qui ex arida cute in heremo producens aquaspuli sitientis exstinxit ardorem; aut certe constabit eum rursum os asinae reserare, si labia mea aper
Abbreviated transcription (Latin):
OMTNIS: SANCIS
s in xpi amore dulcissi¬
mis fr̃ib & filiis eccłie
turonice. mͥ a do cõmis¬
se: Gpegorius peccator
stitem suui in corpore po¬
situm. oꝑari dignatus ẽ:
cotidie ad corroboranda
fidem Ucredentiũ confirmare dignat᷑. Ille
tus est. cum ess& in mundo: & ille p̾b&. ꝑ eum
beneficia xꝑianis. qͥmisit tunc p̾sulem gentib
pituris. Nemo gͣ de antedictis uirtutib dubitd
cum p̾sentium signoꝵ cernit munera dispensari.
cum uideat claudos erigi. cecos illuminari. demo¬
nes effugari : & alia quęq morboꝵ genera ipso me¬
dicante curari. Ego uͦ fidem ingerens libri illiꝰ.
rum dño ubente mandabo. Qd ñ prȩsumerem
nisi bis & tercio admonitus fuissem ꝑ uisum: tã¬
men omipotentẽ dm testem inuoco: quia uidi
quad̾a uice ꝑ somniũ media die. in basilica sõi
martini debiles multos ac diu̾sis mor̾bis oppressos
sanari. Et uidi hȩc spectante matre mea: ꝗͣ ait
mͥ. Quare segnis es ad hȩo scribenda quȩ ꝓspicis:

Expanded text:
ominis sanctis, et in Christi amore dulcissimis fratribus ac filiis Ecclesiae Turonicae mihi a Deo commissae, Gregorius peccator.stitem suum in corpore positum operari dignatus est, quotidie ad corroborandam fidem credentium confirmare dignatur. Ille tus est cum esset in mundo; et ille praebet per eum beneficia Christianis, qui misit tunc praesulem gentibus perituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videt claudos erigi, caecos illuminari, daemones effugari, et alia quaeque morborum genera ipso medicante curari. Ego vero fidem ingerens libri illius rum, Domino jubente, mandabo. Quod non praesumerem, nisi bis et tertio admonitus fuissem per visum. Tamen omnipotentem Deum testem invoco, quia vidi quadam vice per somnium media die in 995-996 basilica domni Martini debiles multos, ac diversis morbis oppressos sanari, et videbam eos, spectante matre mea, quae ait mihi: Quare segnis es ad haec scribenda quae prospicis?
Abbreviated transcription (Latin):
Oyaliteꝵ sco Ambposio idem trausitus est ostensus.
RI. De tranllatione bicorpors x ii. De thedentmdo mito¬
Xui. De chamentiuinda ceco . x iiii. De beato bauoino epo.
h. De eo qͥ reliquias soi comeraco deculit.
l Degallis hume qotiu̾sis.xii. De ul tragota regina¬
coui. De co qͥ a pustula in exercitu laborabat.
x u. De castello italie tercio nonuine.¬
la U.. De oles cicendilis suꝑ pictura sc̃i magtini.
lxri. Deplacido pcuratiere xyii. Tchis qͥ ambians gosta st̃¬
Pxxiii De hirorialensi orttorio. xyuii. De puella cera

Expanded text:
Qualiter beato Ambrosio idemque transitus est ostensus. 6. De translatione beati corporis. 7. De Theodomundo muto. 8. De Chainemunda caeca. 9. De beato Baudino episcopo. 10. De eo qui reliquias sancti Camaraco detulit. 11. De Gallis Suavis conversis. 12. De Ultrogotu regina. 13. De eo qui a pustula in exercitu positus laborabat. 14. De castello Italiae Tertio nomine. 15. De oleo cicendilis sub pictura beati. 16. De Placido procuratore. 17. De his quae Ambianis gesta sunt. 18. De Siroialensi oratorio. 19. De Bella ca
Abbreviated transcription (Latin):
prȩsertim huiuis intentionis intuitu. ut de ma¬
nib demonum eos qui ab illis cruciantur edu¬
cant: quatinus de cotidianis eoꝵ rapinis .& lu¬
ctus inferat᷑ humani generis inimico: & gaudi¬
um multiplicetur incęlo. Aliquanto post. ho¬
mo regressus in patriã: quicqͥd ex uiri ci rela¬
tione didicerat beato patri odiloNi. & sc̃ȩ con¬
gregationi fideliter narrat. Tunc uenerabi¬
omniũ sollemnitas agitur: ita sequenti die in
psalmis & elemosinis & prȩcipue missarũ sollem¬
niis. omniũ in xpo quiescentiũ memoria cele¬

Expanded text:
præsertim huius intentionis intuitu, vt de mapræsertim huius intentionis intuitu, vt de manibus dæmonum, eos qui ab illis cruciantur, educant: quatinus de quotidianis eorum rapinis, & luctus inferatur humani generis inimico, & gaudium multiplicetur in cœlo. Aliquanto post homo regressus in patriam, quicquid ex viri Dei relatione didicerat, beato Patri & sanctæ congregationi fideliter narrat. Tunc venerabi Sanctorum solemnitas agitur, ita sequenti die, in Psalmis & eleemosynis, & præcipue Missarum solemniis, omnium in Christo quiescentium memoria cele
Abbreviated transcription (Latin):
in quib etiã locis anime reꝓboꝵ diuersa luunt
ꝓ meritoꝵ qualitate tormenta. Ad quoꝵ semper
exaggeranda supplicia. innumerabiles sunt demo¬
nes deputati: qui intolerabiles eoꝵ pęnas cotidie
renouant: & eos ad rediuuia supplicia indesinen¬
ter instaurant. Quos tamen ego frequenter audi¬
ui querulis lamentationib eiulantes . & lacrima¬
bili uociferatiotie deflentes. qͦd orationib et ele¬
mosinis quoꝵdam. aduersus eos infederabiliter
concertantium. frequenter ex eoꝵ manib eripe¬
rentur animȩ dampnatoꝵ. Inter cȩtera quoq
ꝑmnaximã de cluniacensium cȩti & eoꝵ abbate
quęrimoniam faciunt: quia quamsepe ꝑ eos sui
iuris uernaculos amittum. Quamobrem ꝑ ter¬
ribile te onnipotentis nomen obtestor. ut sc̃is
fratrib illis. heo quȩ tibi dixi fideliter referas:
& ex nr̃a quoq parte illis denunties ut elemo¬
sinis & orationib magis magisq insistant. et

Expanded text:
in quibus etiam locis animæ reproborum diuersa luunt in quibus etiam locis animæ reproborum diuersa luunt pro meritorum qualitate tormenta. Ad quorum semper exaggeranda supplicia, innumerabiles sunt dæmones deputati, qui intolerabiles eorum pœnas quotidie renouant, & eos ad rediuiua supplicia indesinenter instaurant. Quos tamen ego frequenter audiui querulis lamentationibus eiulantes, & lachrymabili vociferatione deflentes, quod orationibus & eleemosynis quorumdam aduersus eos infœderabiliter concertantium, frequenter ex eorum manibus eriperentur animæ damnatorum. Inter cętera quoque, permaximam de Cluniacensium cœtu, & eorum Abbate, querimoniam faciunt, quia quam sæpe per eos sui iuris vernaculos perdunt. Quamobrem per terribile te Omnipotentis Dei nomen obtestor, vt sanctis fratribus illis hæc quæ tibi dixi fideliter referas, & ex nostra quoque parte illis denuncies vt eleemosynis, & orationib. magis ac magis insistant, &
Abbreviated transcription (Latin):
EL IGLOSUS: QUDA
uir. orundus de pago rotẽ¬
nensi: reuertebat᷑ ab ihero¬
solimis. Qui dum mare tran¬
siret. qͦd a sicilia uersus thes¬
salonicam. ꝑ plurima fluc¬
tuum piculosa loca ꝓtendi¬
tur. eumq cũ multis aliis
furentium uentoꝵ horror
impelleret: applicuert̃ ad
insuła quancsa siue rupem
ubi sc̃s quida seruus di manebat inclusus. Rote¬
nensis itaq uir. illic aliquaindiu cõmorani. et
tranquillitatẽ sedandi maris expectans: delectaba¬
tur cum seruo di frequenter habere colloquium.
Sed cum hinc nonnulla dicunt᷑. illinc pluruna
referunt᷑. ꝑquisitus est hospes a uiro di unde ge¬
nus duceret. Aquitanum se esse respondit. Requi¬
situs insuꝑ utrum cenobrũ illud qͦd dicit᷑ clunia¬
cum & odilonem eiusde loci nosset abbatẽ: opti¬
me qͦd querebat se nosse phibuit Sciscitat᷑ ho¬
mo: cur hoc ab eo di seruus inquirat. Ad quem
ille. Sunt inqͥt uicina loca nobis ex quib grauis¬
sima flamarũ furentium euornunt᷑ incendia:

Expanded text:
eligiosus quidam vir, oriundus de pago Rotenensi, reuertebatur a Hierosolymis. Qui dum mare transiret, quod a Sicilia versus Thessalonicam per plurima fluctuum periculosa loca protenditur, eumque cum multis aliis furentium ventorum horror impelleret, applicuerunt ad insulam quandam siue rupem, vbi sanctus quidam seruus Dei manebat inclufus. Rotenensis itaque vir, illic aliquandiu commorans, & transquillitatem sedandi maris expectans, delectabatur cum seruo Dei frequenter habere colloquium. Sed dum hinc nonnulla dicuntur, illinc plurima referuntur, perquisitus hospes a viro, vnde genus duceret, originaliter Aquitanum se esse respondit. Requisitus insuper vtrum Cœnobium illud, quod dicitur Cluniacum, & Odilonem eiusdem loci nosset Abbatem, optime quod quærebat se nosse perhibuit. Sciscitatur homo, cur hoc ab eo Dei seruus inquirat. Ad quem ille. Sunt, inquit, vicina nobis loca, ex quibus grauissima flammarum furentium euomuntur incendia,
Abbreviated transcription (Latin):
atq concłepnat: nos tam̃ ꝗͦ ad diuinã głam ꝑtinent.
silere ñ nouimꝰ. Ille sibi cdiuidics. utrũ hec conditoris
dona. an a se recipienda sint qͥ talia abnuit an abicien¬
da: qͥ huiꝰ ficũi uiros patrare has u̾tutes ñ credit.

Expanded text:
atque condemnat. Nos tamen, quae ad divinam gloriam pertinent, atque condemnat. Nos tamen, quae ad divinam gloriam pertinent, silere non novimus. Ille sibi diiudicet, utrum haec conditoris dona aut sint a se recipienda, qui talia abnuit, an abicienda, qui huius fidei patratas virtutes non credit.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iscde leobardꝰ. cum mepoueo cuiꝰ suꝑius fecimꝰ men¬
tionẽ. septa uineȩ ex albatis imꝑio densarent atq
munirent: euenit ut securi arborẽ succiderent:
qͥtinꝰ de ramoꝵ coniectura septa densarent. Cumq
iam cołupnã ramis nudassent: fuit consiliũ. ut t̾rȩ
ꝓsternati dũm postularent. ut ipse auger& fortitudi¬
nem. qͥliter cołupnã ramis arboris integrã ad sepẽ
ueherent. Cũq surrexissent ab oratione. cũ inuoca¬
tione nominis sacͥ di om̃ipotentis arborẽ arripiunt
ac in locũ destinatũ ferre conant᷑. Et qͦm multi in
locũ trahere neqͥuerant: duo homines armati fide
leui motu portabant. Qm postea multi simul positi
fr̃s mouere tẽptantes. cũ leuare neqͥrent tũ demũ
uirtutẽ õipotentis agnoscebant: qͣmq iurtutẽ d̃i ad¬
uiuerent simul ambo ne qͥcqͦm sibi s aliꝰ alteri depu¬
tando. abdite aliis patefaciebat.S forte nos qͥspiam
rephendendo. nosq rodendo. talia serere diuidicat

Expanded text:
cum Meroveo, cuius superius fecimus mentionem, septa vineae ex abbatis imperium densabant atque muniebant. Evenit, ut secure arborem succiderint et de ramorum coniectura septa densarent. Cumque iam columnam ramis nudassent, fuit consilii, ut terrae prostrati Dominum postularent, ut ipse augerit fortitudinem, qualiter columnam arboris integram ad sepem vehirent. Cumque surrexissent ab oratione, cum invocatione nominis sacri Dei omnipotentis arborem arripiunt ac in locum destinatum ferre conantur. Et quem vix multi in locum trahere quiverant, duo armati homines fide leve moto portabant. Quem postea multi simul positi fratres movendum temptabant, ac cum levare nequirent, tum demum virtutem omnipotentis agnoscebant; quamque virtutem, dum advenirent, simul ambo, nec quicquam sibi sed alius alteri depotando, abdite aliis patefaciebant. Sed fortasse nos quispiam reprehendendo nosque rodendo talia inserere diiudicat
Abbreviated transcription (Latin):
nos hortatu ꝓpħa admo¬
net dicens. Honorandi st̃
copulat᷑ domꝰ eternȩ. Er¬
go ꝑspicue patet intel¬
lectui humano qͦd admo¬
neant᷑ quiq ñ solum im¬
munes a cͥmine. uerum¬
etiã noxialis cͥminis inalo
pressi: cultũ reuerenter reddere amicis d̃i. Quȩ
res ñ solum in presenti scło tͥbuit beneficium:
uerũ etiam prȩstat & refrigeriũ in futuro. Nam
cum sepe uideamꝰ uirtutum insignia ꝓdere de

Expanded text:
nos hortatu propheta admonet, dicens: Honorandi suntcopulatur domus aeternae. Ergo perspicue patet intellectui humano, qneantur quique non solum immunes crimine, verumetiam noxialis criminis malo dediti, cultum reverenter reddere amicis Dei: Quae res non solum in praesenti saeculo tribuit beneficium, verumetiam praestat et refrigerium in futuro. Nam cum saepe videamus virtutum insignia prodire de
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ filiũ quẽ recipit. Sepe eiũ inde grãs dõ re¬
ferebat: & cum familiarib fidelib conferebat. qͥn¬
ta & qͣlia tunc tẽporis passa fuerit. & qͥm nusericor¬
diter eam dñs de manib inimicoꝵ suoꝵ liberauerit
Iudicabat qͦq oportuntꝰ sibi fuisse. ut ad tenpus

Expanded text:
omnem filium quem recipit . Saepe enim inde gratias Deo reomnem filium quem recipit . Saepe enim inde gratias Deo referebat, et cum familiaribus fidelibus conferebat, quanta et qualia tunc temporis passa fuerit, et quam misericorditer eam Dominus de manibus inimicorum suorum liberaverit. Judicabat enim oportunius sibi fuisse, ut ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
te ad epta est regale matrimoniũ: iuncta scilicet
regi lothario. hugonis ditissumi regis italici filio.
Ex cuiꝰ contubernio filiã habuit ex qͣ lotharus
rex francoꝵ ludouicti rege genuit: qͥ sine liberis
mortiuis. regio more cõpendio dinoscit᷑ fuisse se¬
pultus. Supradicto uͦ lochario ante annũ circit̾
t̃cium postqͣm dñam ad alaidam dixerat defuncto:
remansit ipsa uiduata uiro. p̾uata regno: destitu¬
ta maritali solatio. Affitit ei ꝑsecutio mordax:
quȩ purgare solet electos. ueluti aurũ fornax. Af¬
fuit el ut uere fatear mitu diuino exteriꝰ corpeeis
afflictio: ne intus cremaret eam ut pote iuuencu¬
lam. incentiua carnis libido. Uoluit eã dñs tot
uerberib atteri: ne scdm sententiã apłi pauli essos
uiuens uidua in deliciis mortua. Uoluit enĩ eam
paterno affectu tot ꝑpeti ꝑicula: ne ess& indigna
illa filiatione. de qͣ loquit᷑ scͥptura. Castigat dñs

Expanded text:
te adepta est regale matrimonium, juncta scilicet te adepta est regale matrimonium, juncta scilicet regi Lothario, Hugonis ditissimi regis Italici filio. Ex cujus contubernio filiam habuit, ex qua Lotharius, rex Francorum, Ludovicum regem genuit, qui sine liberis mortuus, regio more Compendio dinoscitur fuisse sepultus. Supradicto vero Lothario ante annum circiter tercium postquam domnam Adalheidam duxerat defuncto, remansit ipsa viduata viro, privata regno, destituta maritali solatio. Affuit ei persecutio mordax, quae solet purgare electos veluti aurum fornax. Affuit ei, ut vere fatear, nutu divino exterius corporalis afflictio, ne intus cremaret eam, utpote juvenculam, incentiva carnis libido. Voluit eam Dominus tot verberibus atteri, ne secundum sententiam apostoli Pauli esset vivens vidua in deliciis mortua . Voluit enim eam paterno affectu tot perpeti pericula, ne esset indigna illa filiatione, de qua loquitur Scriptura: Castigat Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ uis expectare uirũ tanta eloquentia uł sapi¬
entia p̾ditum. qͥ huiꝰ feminȩ possit conuenienter
describere uitã: necesse est aut oicero rethor reuo¬
etͣ ab inferis: aut iheroninꝰ prb̾r transmutat᷑ e
suꝑis. Si enĩ ille sõs & incõparabilis in diuina et
humana sapientia sacer iheronimꝰ fuiss&. istiꝰ augu¬
ste temporib: si pausa s. eustochiũ marcelła qͦq
&. melaniã. fabiolam qͦq & blesilła. letetã & demetria¬
dem. septiesq pcussam. cõmendare curauit libri
& epsis:. cõmendaret utiq istã haud uoluminib
paucis. Si autẽ deest talis ut iheronirꝰ. aut aliqͥs
alius siberalib disciplinis adeo eruditus. qͥ possit di¬
gne tantȩ feminȩ mores &. uitã describere: aggredi¬
amͣ nos indoctido uiuante ꝓposse. Hȩc regio ac re¬
ligioso stẽmate orta. cum adhuo ess& iuuenoula.
s. sextũ decimũ etatis suȩ ducerae annũ: do donan¬

Expanded text:
Si enim vis exspectare virum tanta eloquentia vel sapiSi enim vis exspectare virum tanta eloquentia vel sapientia praeditum, qui hujus feminae possit convenienter describere vitam, necesse est aut Cicero rethor revocetur ab inferis, aut Ieronimus presbyter transmittatur e superis. Si enim ille sanctus et incomparabilis in divina et humana sapientia, sacer Ieronimus, fuisset istius augustae temporibus, si Paulam et Eustochiam, Marcellam quoque et Melaniam, Fabiolam quoque et Blesillam, Laetam, et Demetriadem septiesque percussam commendare curavit libris et epistolis, commendaret utique istam haud voluminibus paucis. Si enim deest talis ut Ieronimus, aut aliquis alius liberalibus disciplinis adeo eruditus, qui possit digne tantae feminae mores et vitam describere, aggrediamur nos indocti, Deo juvante, pro posse. 2. Haec, regio ac religioso stemate orta, cum adhuc esset juvencula et sextum decimum aetatis suae ageret annum, Deo donan
Abbreviated transcription (Latin):
temporib. cuncta disponens. totuisq honoris et
honestatis largitor dñs. pͥmo ottone in sceptris felici¬
ter agente: romane reipublicȩ in femineo sexu pre¬
stitit uenerabile decus. Multoꝵ etenĩ bonoꝵ tc acci¬
dentiũ atq uirtutũ: post dm auctrix diuȩ celebris
menioriȩ adalaida extitit impatrix. Quã cũ memo¬
riȩ succedentiũ scriptis cõmencdare satagimꝰ: timeo
ne indigne rep̃hendam᷑ ideo qͥa tantȩ nobilitatis
atq uirtutis materiem. minꝰ idonei pauꝑe stilo
explicare conam. Qsqͥs nos rep̃henderit. ut pote roprȩ¬
hensionis dignos. siue ꝓpter incultũ sermonẽ. seu ꝓpt̾
rem nouit inceptã. & ꝓpter naturalis eloquii simpli¬
citatẽ: ꝓculdubio sciat. qͥa ñ inuitauit nos ad hoc
humane laudis appetitus: s uere &. sincerissimȩ
caritatis affectus. Si ab horrere uis qͥppe ut merito
debes lector nr̃i ingenioli rusticitatẽ: attende ipstꝰ
qͣm cõmendare cũpimꝰ mentis & corporis nobilitatẽ.

Expanded text:
temporibus cuncta disponens totiusque honoris et honestatis largitor Dominus, primo Ottone in sceptris feliciter agente, Romanae rei publicae in femineo sexu praestitit venerabile decus. Multorum etenim bonorum tunc accidentium atque virtutum, post Deum, auctrix divae celebrisque memoriae Adalheida extitit imperatrix. Quam cum memoriae succedentium scriptis commendare satagimus, timeo ne digne reprehendamur, ideo quia tantae nobilitatis atque virtutis materiem minus idonei paupere stilo explicare conamur. Quisquis nos reprehenderit, utpote reprehensionis dignos, sive propter incultum sermonem, seu propter rem noviter inceptam, et proter naturalis eloquii simplicitatem, sciat procul dubio, sciat quia non invitavit nos ad hoc humanae laudis appetitus, sed verae et sincerissimae caritatis affectus. Si abhorrere vis, ut quippe merito debes, lector, nostri ingenioli rusticitatem, attende ipsius, quam commendare coepimus, mentis et corporis nobilitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uenerando abbati.
cunctisq fr̃ib sibi cõ¬
missis. in suburbio ti¬
cinensis urbis. dño &
saluatori nr̃o deuote
famulantib: frater
odilo cluniensiũ pau¬
sempiterna gaudia.
łpitaphiuim dominȩ nr̃e adalaide impatricis
auguste descͥptum stilo paupe. ure frat̾nitati cu¬
raui transmittere: ratũ fore duudicans. ut apud
uos eiꝰ continua recolat᷑ memoria. cuiꝰ industria
atq prudentia. ur̃i monasterii a fundam̃tis cre¬
uerunt edificia: cuiꝰq sustentamini larga conti¬
nuatim munificentia. Non enĩ ad hoc tam magnã
materiẽ uili breuiq sermone ꝑstrinximꝰ: ut ad
laudẽ tante uirtutis atq nobilitatis. oratio nr̃a
sufficiat: s ut aliqͥs inde uir adeo eruditus. occa¬
sionem scribendi suscipiat: quatinꝰ reseminens
eminenticrib enucleata sermonib. imꝑatricũ ac
reginarũ sonet in aurib: ut dũ magna de mag¬
nis audierint. & eam de qͥ loquimͣ gressib honesta¬
tis sequi studuerint. saltem ꝑ eas cura domestica

Expanded text:
enerando Abbati, cunctisq. fratribus sibi commissis, in suburbio Ticinensis vrbis, Domino & Saluatori nostro deuote famulantibus, Frater Odilo Cluniensium pausempiterna gaudia. Epitaphium Dominæ nostræ AdalheidAugustae, descriptum stilo paupere vestrae fraternitati curavi transmittere, ratum fore dijudicans, ut apud vos ejus continua recolatur memoria, cujus industria atque prudentia vestri monasterii a fundamentis creverunt aedificia, cujusque sustentamini larga continuaque munificentia. Non enim ad hoc tam grandem materiem vili breuique sermone perstrinximus, vt ad laudem tantę virtutis atque nobilitatis, oratio nostra sufficiat: sed vt aliquis inde vir adeo eruditus occasionem scribendi suscipiat, quatinus res eminens, eminentioribus enucleata sermonibus, Imperatricum ac Reginarum sonet in aurib., vt dum magna de magnis audierint, & eam, de qua loquimur, gressibus honestatis sequi studuerint: saltim per eas cura domestica
Abbreviated transcription (Latin):
dediti. exinde ꝑhenne̾ ut
riam quesiuert. si uitas cla¬
rorum iuiroꝵ stilo illustras¬
sent. Quȩ res utiq lion
ꝑhennem quidẽ s aliqͣn¬
tulum tamen conceptae
¶spei fructũ afferebat:
quia & sui meinoriã licet incassum ꝓpagabat̃s.
&. ꝓpositis magnoꝵ uiroꝵ exemplis. non parua

Expanded text:
dediti exinde perennem, ut sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua
Abbreviated transcription (Latin):
id nutu fieri qͦd disponerent: ac ꝑ eum locũ ma¬
ceriã debere euertere. qͦ nimirũ uiderent hoc opꝰ
scͥpturam prȩire. Hȩc gͦ cum magna admiratione
uniuersi cernentes: meritis antistitis uoluntatẽ
ex hoc fatebant᷑ saluatoris. Deinde iam hac con¬
fidentia acti. cum conarent᷑ parietẽ eo in loco
forare. ut p̾dictum opus possent ꝑficere: ita sese
sponte absq eoꝵ labore in directũ maceria fidit:
ut nec hominẽ ullitm nec ipsã demq tumbã
quȩ erat ei contigua. ullatenꝰ ledero. corruentiᷤᷤ
ruma. Sic gͥcum antistitis p̾sidio opus aggredi¬
entes: optatũ dignum beato confessori atq ho¬
norabile construxert̃ mausoleũ. Int̾ea appro¬
pinqͦnte die depositionis eiꝰ annuali: parabant

Expanded text:
id nutu fieri quod disponerent, ac per eum locum maid nutu fieri quod disponerent, ac per eum locum maceriam debere evertere, quo nimirum viderent hoc opus cripturam praeire. Haec ergo cum magna admiratione universi cernentes, meritis antistitis voluntatem ex hoc fatebantur Salvatoris: deinde jam hac confidentia acti, cum conarentur parietem eo in loco forare ut praedictum opus possent perficere, ita sese sponte absque eorum labore in directum maceria fudit, ut nec hominem ullum nec ipsam denique tumbam, quae ei erat contigua, ullatenus laederet corruentis ruina. Sic igitur cum antistitis praesidio opus aggredientes optatum, dignum beato confessori atque honorabile construxerunt mausoleum. Interea appropinquante die depositionis ejus annuali, parabant
Abbreviated transcription (Latin):
queq in crucis oꝑe aptauit. Qm nimirũ elegan¬
ter ꝑficiens: ad caput sci eligii stabiliri p̃cepit
Iussit p̾terea &. criptã ex auro atq argento miri¬
fice fabricari: qͦm supra confessoris mebra depo¬
nere deber&. In qͦ oꝑe copiosam mołe argenti
ꝙ au ri ipsa p̃buit dicens. Hic beatissimꝰ multoꝵ
sõeꝵ fabricauit sepulchra: &. ego ut dignuꝰ est¬
euis si quiuero fabricabo memoriam
is ita gestis. cum corpus beati eligii in latere
altaris ess& humatũ: uisũ est eꝑo pariter &. re¬
ginȩ consiliũ optimũ: ut edificata ultra altare
uolutione. illic ei demũ condignã facerent traus¬
lationẽ. Cuniq huiꝰ modi consilio mente conoepto
illic a ccessissent. &. qͣliter id fieri deber& dispone¬
rent: apparuit subito in pariete eirca uitrream
maximã ueluti arcus in rotundo p̃rupta immi¬
nens criptitra: ut uidelico. cunctis liqͥdopatescer&. d̃i

Expanded text:
quaeque in crucis opere aptans; quam nimirum eliganquaeque in crucis opere aptans; quam nimirum eliganter perfieiens, ad caput sancti Eligii stabiliri praecepit. Iussit praeterea et crepam ex auro atque argento mirifice fabricare, quam supra confessoris membra deponere deberet. In quo opere copiosam molem argenti et auri ipsa praebuit, dicens: 'Hic beatissimus multorum sanctorum fabricavit sepulchra, et ego, ut dignum est, si quivero, fabricabo eius memoriamis ita gestis, cum corpus beati viri in latere altaris esset sepultum, visum est episcopo pariter et reginae consilium Optimum, ut, aedificata ultra altare volutione, illic ei demum condignam facerent translationem. Cumque, huiusmodi consilium mente conceptum, illic accessissent, et qualiter id fieri deberet, disponerent, appmaximam veluti arcus in rotundo praerupta imminens criptura, ut liquido cunctis patesceret Dei
Abbreviated transcription (Latin):
genter silentio p̃teriss&: apparuit nichilominꝰ ei
&. nocte scda: atq eadẽ quiȩ pͥdie eade serie cõ¬
monuit. S cum nec tc quid̾e pꝰsumpsisset ex
uifione reginȩ qͥeqͣm indicare: tercia nichalomi¬
nus iucẽ cũ magna apparens cõminatione. eade
quȩ pͥus mancdauerat ingemmando subuureit.
Cũq nec sic qͥcqͣm reginȩ auder& indicare: emissa
subito corpori febre. ꝙpit uehem̃ter angi. Queo
cum regina egrotantẽ uisitaret: causas egͥtudi¬
nis sciscitari studuit. Tuneger oportunitate in¬
uenta. secreta cordis detexit̃: mandata reginȩ
indicauit: atq onmẽ ei tenorẽ uisionis exposuit.
Nec mora & post rerum narrationẽ discedente
extimplo febre: sanitatẽ p̾stinam recopit. Regina
uͦ ñ ambigua de confessoris ammonitione: om̃ia
a se confestim ornamenta reiecit: nec p̾ter bra¬
chiles aureas suꝑ se qͥcquam ornamentoꝵ reser¬
uauit. Om̃a itaq in elemosinis disꝑtiens: potiora

Expanded text:
ihilominus et nocte secunda atque eadem quae pridie eodem serie commonuit. Sed cum nec tunc quidem praesumpsisset ex visione reginae quicquam indicare, tertia nihilominus vice cum magna apparens comminatione, eadem quae prius mandaverat ingeminando subiunxit, cumque nec sic quicquam reginae auderet indicare, emissa subito corpori febre coepit vehementer angeri. Quem cum regina aegrotantem visitaret, causas aegritudinis sciscitari studuit. Tunc aeger, oportunitate inventa, secreta cordis detexit, mandata reginae indicavit atque omnem ei tenorem visionis exposuit. Nec mora, et post rerum narrationem discedente extimplo febre, sanitatem pristinam recepit. Regina vero non ambigua de confessoris admonitione omnia a se confestim ornamenta reiecit nec praeter brachiles aureos super se quicquam ornamentorum reservavit: omnia itaque in elemosinis dispertiens, potiora
Abbreviated transcription (Latin):
lationẽ. Igit cum anno iam uertente dies depo¬
sitionis eiꝰ aduenisss: conuenit in oppidũ copi¬
osa ppłi multitudo. Tunc cuncto elero canore
uocis celebrante melodiã. om̃ibq xꝑianis usi¬
stentib excubiis: ablata ẽ cum diligentia tumba
de suꝑ confessoris mebra. Deinde cũ ese. leuatũ¬
punt. Ex qͦ facto ceꝑunt om̃s scm antistitẽ ex ip¬

Expanded text:
at nova. Igitur cum anno iam vertente dies depositionis eius advenisset, convenit in oppidum copiosa populi multitudo. Tum cuncto clero canorae vocis celebrante melodiam omnibusque christianis insistentibus excubiis, ablata est cum diligentia tumba desuper confessoris membra. Deinde cum esset levatuunt. Ex quo facto coeperunt omnes sanctum antistitem ex ip
Abbreviated transcription (Latin):
administrant. eius arbitͥo
deseruirent. Hic itaq cũ
uxore claudia & duob fi¬
liis auito & sergio et cum
filia eugenia. ab urbe ro¬
ma ad urbem alexandriȩ cũ uensset &. romana

Expanded text:
administrans eius arbitrio deseruirent. | Hic itaque cum uxore claudia et cum duobus filiis aui| to et sergio et cum filia eugenia ab urbe roma ad urbem | Alexandrinam . dum uenisset Et romana
Abbreviated transcription (Latin):
sui fuiss& ingressus: acces¬
sit inuerticẽ montis ad qͣn¬
dam arborẽ. quȩ undiq
tieprib erat circũ septa:
ubi uir do ple¬
nus. furtiuas illas & dignas dõ orationes. qͣs si
cut sepediximꝰ solebat remotus effundere. Cũq¬
dñi blitimundꝰ qui & scd̃s abbas in eodẽ loco ex¬
cinoꝵ amminiculis. construere ibi curauit tam
monasteriũ qͥm & ȩccłiam mirȩ magnitudinis.
&. cultu nimio decoratã. Coneurrentib gͥundiq
ppłis. recta fide petentib merita sc̃i uiri ibidem
magnis uirtutib clarescunt: prestante dño nr̃o

Expanded text:
 fuisset ingressus, accedens in verticem montis ad quandam arborem, quae undique vepribus erat circumsepta, ubi vir Deo plenus furtivas illas et dignas Deo orationes, quas saepe diximus, solebat remotus exercere, cumqDomini Blidmundus, qui et secundus abbas in loco eodem exorum vicinorum adminiculis construere ibi curaverat tam monasterium quam et ecclesiam mirae magnitudinis et cultu nimio decoratam. Concurrentibus ergo undique populis recta fide petentibus, merita eius ibidem magnis virtutibus clarescunt, praestante domino
Abbreviated transcription (Latin):
De ceco illuminato.IIi. De puero suscitato
LIXI De septẽ demonib a nicea expulsis. xii De mor
UI De filio carpiani debili.De mortuo suscitato
ReXDe filio mediȩ s pueris eiꝰ alis infirmis Ianatis
ReNI De debili filia cuida sanata ⁊De demone expullo.
UIII Deiipano ꝓconsule s. filio eiꝰ ac milite suscttato.
UuiII De serpente interfecto⁊ mortuo suscitato
De reuelatione passiome beati apłi s. fibe eiꝰ
De eo qͥ in mare oecidit De lisbio ꝓconsule¬

Expanded text:
etc. CAP. III. De puero suscitato.6. De septem daemonibus a Nicea expulsis. 7. De mortu13. De filio Carpiani debile. 14. De mortuo suscitato. 15. De filio Mediae et pueris eius aliisque infirmis sanatis. 16. De debile filia cuiusdam sanata. 17. De daemone expulso. 18. De Virino proconsule et filio eius ac milite suscitato. 19. De serpente interfecto et mortuo suscitato. 20. De revelatione passionis beati apostoli. 21. De eo qui in mari cecidit
Abbreviated transcription (Latin):
ESTERNA DII
cum ad me pleriq mona¬
chi uenissent: inter fabu¬
las iiges longũq sermo¬
uem. mentio incidit li¬
belli mei. quẽ de iuta be¬
ati uiri martini edidi:
studioseq eum a multis
legi libentissime audiȩ¬
bam. Int̾ea indicat᷑ mͥ
dixisse quenda malo spy
suscitatũ: cur maptinus
qui mortuos suscitasset
fłamas domib depuliss&. ipse nuꝑ adustus uicen¬
dio. piculosȩ fuiss& obnoxius passioni. Ofstumn
qͥsqͥs est miserum. Iudeoꝵ in uerbis ei ꝑfidiao
& cdlicta cognoscimꝰ: qui in cruce positẽ dt̃um

Expanded text:
esterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tempoꝵ uices discurrens oratio. pene iã ad fineo
q felicẽ eius transitũ ꝑduxit stilum: suffioiat
interĩ hucusq seriem intȩ eiꝰ desepsisse. Iam enĩ
ut spero & si sensii rustico ꝓlixtꝰ ꝓduximꝰ sermo¬
nem: qͥmqͥm meritis eiꝰ digna p̃conia nullatenꝰ
narrare suffecerimꝰ: ninc gͦ dignũ puto. ob au¬
dientiũ edificationẽ quo ordine ex hac uita mi

Expanded text:
temporum vices discurrens oratio paene iam ad finem et felicem eius transitum perduxit stilum, sufficiat interim huc usque seriem vitae eius discripsisse. Iam enim, ut spero, etsi sensu rustico prolixum produximus sermonem, quamquam meritis eius digna praeconia nullatenus narrare sufficerimus, nunc ergo dignum puto ob audientium aedificationem, quo ordine ex hac vita mi
Abbreviated transcription (Latin):
tim cũ hȩc iam aliqͣ ex parte completa cernamus.
Cetera tͦ quȩ nondũ impleta sunt: ex considerati¬
one p̃cedentium impleri e ꝓximo ñ dubitamꝰ. Nam
scdm eius sententiã &. rex clodoueus infra paucuor
tempus. hoc est anticipans tͥginta dies in pace obi¬
it: s ełꝰ demumi relicta regina eũ paruiulis paueis¬
annis regnũ obtinens. postmodũ iure regio exẽp¬
ta filios in pͥnctpatum reliqͥt. Ac ñ post multos
annos maior natu ex ipsis. qui potissimũ ius te¬
nere uidebat᷑: dum quiete tranquilleq regna¬
ret. diẽ obiens. duos sitꝑstites fr̃s reliqͥt. De ipsis
iam qͥd agat᷑. soltus di iudicio definiri conienit

Expanded text:
tim cum haec iam aliqua ex parte completa cernamus. tim cum haec iam aliqua ex parte completa cernamus. Cetera vero quae nondum impleta sunt ex consideratione praecedentium impleri e proximo non dubitamus. Nam secundum eius sententiam et rex Hlodoveus infra paucum tempus, hoc est anticipans triginta dies, in pace obiit, et eius demum relicta regina cum parvulis paucisannis regnum obtinens, postmodum iure regio exempta, filios in principatum reliquit, ac non post multos annos maior natu ex ipsis, qui potissimum ius teuere videbatur, dum quiete tranquillaeque regnaret, diem obiens, duos superstites fratres reliquit. De ipsis iam quid agatur, solius Dei iudicio definiri convenit
Abbreviated transcription (Latin):
deniũ fulgore rutilabat. Qntoq ampliꝰ ad occi¬
dentem declinabat: tanto uberuus claritas eiꝰ la¬
te ꝓpagabat᷑ At ubi ad ultimũ occidiu locum
puenit tantã claritatem suarũ lampadarum
ꝓfuidit: ut potissimã solis claritatẽ suꝑare ui¬
deret᷑. Hic est itaq ordo uisionis. Post mortem
clodouei regis. nam absq dubio cito defuget᷑.: ali¬
qnto tempore obtinebit hoc francoꝵ regnũ relicta
euis regina cum tͥb paruulis. Postqͥm uͦ & ipsa re¬
gno fuerit exempta: trib filiis in regno relictis.
unꝰ denum ex tpsis cad&. Et post hoc haud lorigo
spatio. ex duob qͦq regno unus priuabit᷑. Terctꝰ
ũ solus monarchiã indeptus: dilatabit᷑ suꝑ or̃is
affines suos. atq magnificabit᷑. & obtinebit sub
ditione sua tria hec regna : s. sic uisio hec consum¬
mabit᷑. Huc usq eligiꝰ. S nos minime diffidere
comuienit. qͥn uerba euis conseqͥnt᷑ effectum: p̃ser¬

Expanded text:
demum fulgore rutilabat, quantoque amplius ad occidemum fulgore rutilabat, quantoque amplius ad occidentem declinabat, tanto uberius claritas eius late propagabatur. At ubi ad ultimum occidui locum pervenit, tantam claritatem suarum lampadarum profudit, ut potissimam solis claritatem superare videretur. Hic est itaque ordo visionis. Post mortem Hlodovei regis – nam absque dubio cito defungetur – aliquanto tempore obtinebit hoc Francorum regnum relicta eius regina cum tribus parvulis. Postquam vero et ipsa regno fuerit exempta, tribus filiis in regno relictis, unus demum ex ipsis cadet; et post hoc haud longo spatio ex duobus quoque regno unus privabitur, tertius vero solus monarchiam regni indeptus dilatabitur super omnes adfines suos atque magnificabitur et obtinebit sub ditione sua tria haec regna. Et sic visio haec consummabitur'. Huc usque Eligius. Sed nos minime diffidere convenit, quin verba eius consequantur effectum, praeser
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. rex ac regina pacifice grateq consisterent: ta¬
lem relationẽ in dieb illis de eis eligiꝰ p̾dixit.
Aspiciebam inqͥt in uisione noctis ceu sole circa
t̾ciam diei horã ꝓpantem. careq p̾lucentẽ .s. su¬
bito nusqͥm comparuisse. Cumq ad huc informe
ꝓdigium sollerter intenderẽ: conspexi ilico. et
ecce quasi media orbata lima. trib circuiq̃q
uallata stellis. eo teneri tramite tiidebat᷑. qͦ sol
recurrens coticdie uertit᷑. Itaq ettm& hoc porten¬
titm attonitus expectarẽ: moy inter mirantis
obtutũ. stellis ꝑmanentib luna fortitu exemp
horã meridianã expectare̾ accedere. ac uicissio su¬
is radiis sese repcutere: ea quȩ exumior trib ui¬
debat᷑. ex impuisi sublata. duas tantũ reliquit
in ꝓpatilo. Deinde cum simul illȩ driȩ comitari
uiderent᷑: dicto citiꝰ uina earũ obscurata atꝙ
sola recto tramite solis cursũ imitans: magno

Expanded text:
et rex ac regina pacifice grateque consisterent, taet rex ac regina pacifice grateque consisterent, talem relationem de eis in diebus illis Eligius praedixit. Aspiciebam, inquit, in visione nocturna ceu solem circa tertiam diei horam properantem clareque praelucentem subito nusquam conparuisse. Cumque adhuc informe prodigium sollerter intenderem, conspexi ilico, et ecce! quasi media oborta luna, tres circumquaque vallata stellas, eo teneri tramite visebatur, quo sol recurrens cottidie vertitur. Itaque cum et hoc portentum attonitus expectarem, mox inter mirantis obtutum, stellis permanentibus, luna fortuitu exempthoram paene meridianam accedere ac vicissim suis radiis sese repercutere, ea quae eximior ex tribus videbatur ex inprovisu sublata, duas tantum liquit in propatulo. Deinde cum simul duae illae comitare viderentur, dicto citius una earum obscurata atque sola recto tramite solis cursum imitans, magno
Abbreviated transcription (Latin):
LAGIUS:ITAQUE
olimiam in palatio militaue¬
rat sub scłari habitu regi ȩter-¬
no: omniũq pͥncipi xꝑo. fue¬
rat quoq a temporib lotharii
mediani mansueti regis fran¬
corum . &. toto tempore dagob
magnope ob id pauitaret. uerens ne filiã ede¬
ret. s. ob hoc regnũ succumberet. u eniens ad eaor
eligiꝰ alacriter eam recreauit. atq corã omnib
puerꝑam uocitans partũ eius mascłmũ fere¬
prenunciauit: suuiq filiu ex misterio regenera¬
tionis p̃dixit: nomen etiã puero adhuc in aluo
iiposuit. Et ad hec oũua certiꝰ tenenda. qͦddam
opificiũ. qͦd paruulo posset aptari fieri rogauit.
atq ad ustis euñ usq ditm nasceret᷑ custodiri prȩ¬
cepit. Hec autẽ om̃ia sicut prȩdixit. ita demũ
rei euentus ꝓbauit. Nam & regina filiũ ꝓtulit
& eligiꝰ eum filiolum habuit: atq nom̃ lothapiꝰ
qͦd dudum indiderat uocitauit. Post hunc qͦꝙ
lios duos. S cũ iam tres ꝓcreati essent paruilli.

Expanded text:
ligius itaque olim iam in palatio militaverat sub saeculari habitu regi aeterno omniumque principi Christo; fuerat quoque de temporibus Lotharii mediani, mansueti regis Francorum, et toto tempore Dagobmagnopere ob id pavitaret, verens ne filiam ederet, et ob hoc regnum succumberet, veniens ad eam Eligius alacriter eam recreavit, atque coram omnibus puerperam vocitans, partum ejus masculum praenuntiavit, suumque filium ex mysterio regenerationis fore praedixit; nomen etiam puero adhuc in alvo imposuit: et ad haec omnia certius tenenda, quoddam opificium, quod parvulo posset aptari, fieri rogavit, atque ad usus ejus, usque dum nasceretur, custodiri jussit. Haec autem omnia sicut praedixit, ita demum rei eventus probavit; nam et regina filium protulit, et Eligius eum filiolum habuit, ac nomen Lotharius, quod dudum indiderat vocitavit. Post hunc quoqulios duos; sed cum tres jam procreati essent parvuli,
Abbreviated transcription (Latin):
Pud Prouintiam retiam in ciuitate augu¬
sta Narcisus episcopus super ueniens.
tempore quo ꝑsecutio diocletiam fer¬
urebat: nesciens ubi intraret. ꝓfugus
ad meretricẽ ingressus ẽ affr̃a nomi¬
ne. cum diacono suo nomine felice
Illa autẽ uidens honestos uiros
aduenientes. ęstimans impudicõ.
parat cenam & omĩa que solito more cũ trib
puellis suis parare consueuerat E piscopus aut̃
ieniens ut cihii enepet qrare cepit de psallere
affram

Expanded text:
put prouinciam recias . in ciuitatem augustam.| narcissus episcopus superueniens . tempore quo| persecucio deocliciano feruebat . nesciens ubi intra| ret profugus. Ad meritricem ingressus est . afram| nomine. Cum diacono suo nomine filice . illa autem uidens . | honestos ueros aduentores existimans inpudicos . Parat| cenam et omnia que solito . more cum tribus puellis suis para| re consueuerat. Episcopus autem ueniens ut cibum caperat| Orare cepit et sallire afram