comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut cȩteri timorẽ habeant: Et faciebat hoc tãquã
speculator a dño constitutus domꝰ isrł p̃dicans
uerbũ. atq instans oportune importune: argu¬
ens. hortans. increpans. in omni longanimitate
ꝙ doctrina. p̃cipueq oꝑam habens instruere
eos qui essent idonei & alios docere: Rogatꝰ qͦq
a ñ nullis in eoꝵ tẽporalib causis epłas ad diuer¬
sos dabat: S hanc suã a meliorib reb occupatio¬
nẽ tanquã angariã deputabat. suauẽ semꝑ habers
de his quȩ dĩ sunt uel ad locutionẽ uel collocationẽ
potestates potulatũ ñ dedisse. dicentẽ cuiꝰdam
sapientis seruandã. eẽ. sententiã deqͦ scriptũ. ẽ.
qđ multa sui fame contẽplatione amicis ñ p̃stitis¬
sec. & illud nichilo minꝰ siũ addens. qm̃ plerũq
potestas quȩ perit p̃mit Cũ uͦ int̾cedendũ eẽ.¬
rogatꝰ uidebat. tã id honeste ac tẽporate agebat

Expanded text:
bat hoc tanquam bat hoc tanquam speculator a Domino constitutus domui Israel, praedicans verbum atque instans opportune, importune, arguens, hortans, increpans, in omni longanimitate et doctrina ; praecipueque operam dans instruere eos qui essent idonei et alios docere . Rogatus quoque a nonnullis in eorum temporalibus causis, epistolas ad diversos dabat. Sed hanc suam a melioribus rebus occupationem tanquam angariam deputabat, suavem semper habens de iis quae Dei sunt vel allocutionem vel collocutionem potestates postulatum non dedisse, dicentem cujusdam sapientis servandam esse sententiam, de quo scriptum esset, quod multa suae famae contemplatione amicis non praestitisset: et illud nihilominus suum addens, quoniam plerumque potestas quae praestat, premit. Cum rate agebat,
Abbreviated transcription (Latin):
secularia Secularia gͥ iudicia si habueritis
int̃ uos: eos qͥ contẽptibiles st̃ in eccłia hos collo¬
cate. adreuerentiã uob̃ loquor. sic ñ ÷ int̾̃ uos
qͥsquã sapiens qͥ possit int frem̃ suũ iudicare.
causas audiebat diligent̃ ac pie: cuiꝰdã senten.¬
tiã ante oculos habens. dicentis se malle int̃
incognitis ꝓ qͦ arbitra ęquitate iudicaret᷑ ini¬
quũ possit inquirere: De amicis uͦ unꝰ eẽt. contͣ
quẽ sententia ꝓferret᷑ ꝑditurꝰ. & eas aliquando
usq in horã refectionis. aliquando aut̃ totadie
ieiunans semꝑ tam̃ noscebat & dirimebat. intenders
in eis xp̃ianorum mom̃ta animorũ. quantũ qͥsq uł
infide bonisq morib ꝓficeret: uel abhis de ficeret
Atq comꝑtis rerũ oportunitatibꝰ. diuinȩ legis ueri¬
tatẽ patres docebat. eãq illis inculcabat. & eas
obȩdientiã & deuotionẽ. xp̃ianã. quȩ a idõ debet᷑
&r hominibꝰ: Peccantes aut̃ coram omnib argueis.

Expanded text:
ecularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare? causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle interincognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contra quem sententia proferretur, perditurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis deficeret; atque compertis rerum opportunitatibus, divinae legis veritatem partes docebat, eamque illis inculcabat, et easobedientiam et devotionem christianam, quae et Deo debetur et hominibus: peccantes coram omnibus arguens
Abbreviated transcription (Latin):
a. ẽ. recapitulatio: Et quã nichil illi ob ie¬
ctis referre potuerit. nichilo minꝰ demon¬
stratũ ẽ additis supplem̃tis. qͥ intempore
potuerunt: Id enĩ egerat nequitia hominis.
ut sua nouissima ꝓsecutione multũ longis-¬
sima totũ qđ remanserat diei spaciũ occupa.¬
tempoꝵ hereticos & disputatores callidos.
arte magis subtili. & noria scribentes. & ubi.¬
cũq poterant publice ꝙ ꝑdomos loquen¬
tes. ꝑ annos ferme decẽ elaborabat. libroꝵ
rrore frequentissime dispitans: Et qm̃ idẽ
& postea scõ rosimo eiꝰ successore ꝑsuadetur.
qm̃ illa secta a fide catholica ꝙ ab ominanda
& dampnanda fuisset: At illi tantȩ sedis an¬
tistites suis diuersis tẽporib eosdẽ notantes:
atq am̃bris ȩccłs p̃cidentes. datis litteris
& affricanis & occidentis & orientis partibꝰ
eccłas eos anathematizandos & deuitantos
ab omnib catholicis censuer̃. & de illis tale

Expanded text:
ta est recapitulatio, et quam nihil ille objeta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occupatemporum haereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum ex eodem errore frequentissime disputans. Et quoniam iet postea sancto Zosimo ejus successori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter intimauit. ad ea si negarent᷑ ꝓbanda
magnã testium habens copiã. clarissimos scili¬
cet atq honorabiles qͥ tunc aderant uiros. atq
ille ad duo directa sibi scripta unũ uix reddidit
rescriptũ. in quo magis in uiriã facere quã suȩ
fricã ueniente apud ipponẽ quã plurib uolen¬
tib & petentibꝰ & p̃claris int̃positis uiris con-¬
tulit. & quid singulȩ asseruerint partes. serip¬
tũ ẽ Quȩ si studiosi diligent̃ legi decuraue¬
rint. ꝓculdubio iudicabunt uł quid callida
& irrationabilis heresis ad seducendũ &. deci¬
piendũ ꝓfiteat᷑ uel quid ȩccła catholica de di¬
uina teneat & p̃dicet trinitate S qm̃ ille
hereticꝰ de ippone rediens ad cartaginẽ. de
sua multa incollatione recessisse iactauit. ꝙ¬
m̃titꝰ est Qui utiq ñ facile a diuine legis ig¬
naris examinari & diudicari possit. auenera¬
bili uiro augustino sequenti tẽporis stilo ꝙ

Expanded text:
fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam facere, quam suae fricam veniente, apud Hipponem quam plurimis volentibus atque petentibus, et praeclaris interpositis viris contulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loquacitate mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, e
Abbreviated transcription (Latin):
contigit: Qđ post solutũ conuentũ. eẽ. cuiquam
posse liberũ forte dicere mille scripturȩ docum̃¬
to se dixisse qđ forte ñ dixerit uel ñ dixisse quod
direrit. & miscuit cum eodẽ sermonẽ. atq asse.¬
ruit quid crediderit. M ab illo quid teneret
audiuit. & uera ratione atq auctoritate scrip¬
turarũ ꝓlata docuit. & ostendit nrẽ fidĩ firma¬
m̃ta: Iuiꝰ autẽ aserta nulliꝰ ueritate. nulla scrip¬
turarũ scãrũ auccoritate suffulta docuit & fru¬
strauit a ita ase inuicẽ partes de gresse sunt Ille
magis magisq iratꝰ ꝙ furens m̃datia multa ꝓsua
falsa fide iactabat. uictũ eẽ. a se ipso ꝓclamans
multoꝵ ore laudatũ. augustinꝰq cũ minime late.¬
ret coac tꝰ ÷ ad ipsũ scrib̾e pascentiũ ꝓpt̃ illiꝰ me.¬
tum. omissis nominibꝰ conferentiũ & in eis litce.¬
ris quicquid inpartes dictũ uel gestũ fuerit

Expanded text:
contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset liberum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
nicheus frustrate uanitate & errore ipsius recte
ad nrãm conũs ẽ. fidẽ atq ȩccłam. sicut ẽadẽ rele¬
pascentio comite domꝰ regiȩ arriano. qͥ ꝑ auctori¬
tatẽ siue ꝑsonȩ fisci uehem̃tissimꝰ ex actor fidem
catholicã atrociter aciugit̃. oppugnantẽ & quã
plurimos sac̃dotes dĩ simpliciore fidĩ uiuentes de¬
ea ciuitate ꝙ potestate exagitabat & ꝑturbabat:
int̾positis honoratis ar nobilib uiris apud kartagi¬
nẽ ab illo ꝓuocatꝰ coram contulit Sedidẽ herecicꝰ
tabulas atq stilum quas magister nr̃ & ante con-¬
gressum & in congressu instantissimȩ fieri uole¬
bat. ne ad eeñt. omnimodo recusabat: Et dũ id
pnegasset dicens. qd legum metũ publicarũ pe¬
riclitarũ tabulis scriptis nollet. atq int̾positis
applicare augustinꝰ ep̃c cũ suis qͥ aderant consa-
rent: collationẽ suscipit p̃dicens ut post inodũ

Expanded text:
nichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, nichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relePascentio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
Apud kartaginẽ qͦq dũ ꝑquendã domꝰ regiȩ ꝓcura.¬
torẽ nomine ursum fidĩ catholicȩ hominẽ ad qͦsdã
manicheoꝵ quos electos uel lec tas dicunt p̃sentes
ab ep̃o adtabulas auditi sunt: Inter qͦs etiã soȩ me-
blasphemias ex locis libroꝵ quos illi accipiunt:
Manicheus qui ad confessionẽ earundẽ blasphe¬
miarum eos ꝑdurit. & quȩ int̃se illi suo more ma.¬
lo indigna ꝙ turpia facere consueuer̾: femina¬¬
rum illarum uelut electoꝵ ꝓditione illis ȩccła.¬
sticis gestis de claratũ ẽ: Atq ita pastoꝵ diligen¬
tia dominico gregi augm̃tũ accessit. ꝙ aduersus
fures atq latrones defensio competens ꝓcurata
est Cum quodam etiam felice denumero eorum
quos electos dicunt manichei publice in ipponien¬
si ȩccła notariis excipientibꝰ disputauit popło as¬
tante. ꝙ post scdam & terciã collationẽ: ille ma-¬

Expanded text:
Apud Carthaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuraApud Carthaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Ma
Abbreviated transcription (Latin):
cheoꝵ sectã secutꝰ fuisset. ꝙ in ea quã plurimis annis
uixisset. & ꝓpt̃ea pecuniã multã ipsis maonicheis uel
eis quos dicunt electos incassum erogasset. ac se in
atq catholicũ factũ Qđ  ipse uenerabilis augusti¬
nus c nos qͥ tunc aderamꝰ. ab eodẽ diligent̃ inquiren¬
tes .ex. qͣre potissimũ illo tractatu sibi fuerit satisfa.¬
ctum referente: nobisq omnibꝰ sermonis seriẽ re.¬
cognoscentibꝰ ꝓfundũ consilium dĩ ꝓsalute. lnima¬
rũ ad mirantes y stupentes glorificauimꝰ scm̃ eius
nom̃ & benediximꝰ: Qui cũ uoluerit ꝙ ꝑnescientes
di adherens negotiatoris dimisit actionẽ ao ꝓfi¬
ciens iȩcclȩ menbris in alia regione ad p̃sbiterii qͦq
dĩ uoluntate pecitꝰ ꝙ coactꝰ accessit officium. & te¬
nens atq custodiens ꝓpositi scĩtatẽ & forte ad huc
usq in reb humanis uiuit transinare constitutus¬

Expanded text:
am secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis am secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erogasset: ac se in atque catholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
hodie in ȩccła meũ sermonẽ: eiusq initium ex finẽ contͣ
consuetudinẽ ꝓcessisse: qñ ñ eã rem t̾̃minatã explicui
qͣ ꝓposuerã. sed pendentẽ reliquerĩ: Cui respondimꝰ
ita nos intempore miratos fuisse scimꝰ. ꝙ recognosei.¬
mus: Atille: Credo ait: forte aliquẽ errantẽ inpopło
luerit: incuiꝰ manu suit & nos ꝙ sermones nr̃i Nã
cõ ꝓpositȩ questionis latera ꝑtractarẽ: in alud sermo.¬
nis excurso ꝑrexi. atq ita ñ conclusa uł erplicata
questione disputationẽ t̃minaui: magis aduers ma¬
nicheoꝵ errorẽ unde nichil dicere decreuerã dis-¬
putans. quã de his quȩ asserere ꝓposuerã Et post
hec nͥ fallor ecce alia die uel post billuũ uenit qͥdã
firmꝰ nomine negotiator. int monasteriũ sedente
scõ augustino nob̃ coram ad pedes genibꝰ ꝓuolutꝰ¬
sese iactauit. lacrimas fundens & rogans ut ꝓsuis
delictis sac̃dos cũ scĩs dm̃ p̃caret᷑: confitens qđ mani

Expanded text:
 initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ait, quod forte aliquem errantem in poluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
te eatholicꝰ ep̃e. & ignorantibꝰ heretibꝰ crederet᷑.
ilo qđ erat negantẽ atq ita ex hac dissidia infir-¬
inis scandalũ nasceret᷑. Et memorabili augustino
antistite omĩ modis instante ad controuersiã
ambo illi calamenses ep̃i uener̃. & de ipsa diuer¬
sa cũminutione t̃cio conflictu secũ egerunt:
pectante: Atq ille ÷ crispinꝰ ꝓconsolari & libe¬
rali sententia ꝓnuntiatꝰ hereticꝰ. ꝓquo ille apud
ita exigeret᷑. & est ibi beneficiũ impetratum
Unde cũ ingratꝰ ad pussimum pͥncipẽ ꝓuocas¬
set. & ab imꝑatore relationi debitũ ẽ: respon¬
sum solitũ ar consequent̃ p̃ceptũ nullo prorsꝰ
loco hereticos laterã ubiq tenere debere Ex

Expanded text:
te catholicus episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, te catholicus episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac desidia infirmis scandalum nasceretur. Et memorabili Augustino antistite omnimodis instante, ad controversiam ambo illi Calamenses episcopi venerunt, et de ipsa diversa communione tertio conflictum secum egerunt, am Africam exspectante: atque ille Crispinus proconsulari et libellari sententia est pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud auraria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum est responsum solutum, et consecutum est praeceptum, nullo prorsus loco h
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ zelum: aduersus p̃dicatores rebaptizatores
donatistas gestum ẽ & ꝑfectũ Cum forte unum
ex his quos de suo monasterio & clero ep̃c ꝓpaga
illã heresem diocesim uisitaret. & quȩ didicerat
ꝓpace eccłȩ contͣ illã heresim p̃dicatores. factũ est
ut in medio itinere eoꝵ insidias incurrissec. & ꝑ¬
uasum cũ omnib illi comitantib sublatis anima-¬
lib & rebus in uirus & cȩde eum grauissima in¬
ceptũ ẽ. crispinus qͥ isdẽ donatista incalamensi
ciuitate & regione ep̃c fuit p̃dicator scilicet. ꝙ
multi tẽpores edoctꝰ ad multa teneri auaritiam
publicis legibꝰ contͣ hereticos constitutã. qͥ resul-¬
tans legibꝰ p̃sentatꝰ: Cũ apud ꝓ consulẽ se negaret
herecicũ. ab orta ⁊ necessitas. ut illi recedente ec¬
chȩ defensore a catholico ep̃o resisteret᷑ eũ eẽ. qđ̾ se
fiusse negauerat Qm̃ si abeodẽ dissimularet᷑ for¬

Expanded text:
Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Donatistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex iis quos de suo monasterio et clero episcopos iae dioecesim visitaret, et quae didicerat pro pace Ecclesiae contra illam haeresim praedicaret, factum est ut medio itinere eorum insidias incurrisset, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, sublatis animalibus et rebus, injuriis et caede eum gravissima afsi civitate et regione episcopus fuit, praedicatus scilicet et multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est necessitas, ut illi recedente Ecclesiae defensore, a catholico episcopo resisteretur, eam si ab eodem dissimularetur, for
Abbreviated transcription (Latin):
ingreco sermone translatos ab illo uno homine
&o ꝑ illum multos fauente dõ cunctos in notescere
mertierunt: Atq huic ut scriptũ ẽ. peccator ui¬
dens irascebatur: dentib suis fremebat &e tabes¬
cebat. Serui aut̃ dĩ ut dictũ ÷ cũ his qui odant
pacem erant pacifici: ꝙcũ loqueret᷑ debellaban¬
forte iret rogatꝰ aduisitandas instruendas Mex¬
hortandas catholicas plebes: qđ etiã frequentis.¬
sumȩ faciebat Et aliquando contigit ut illis cen¬¬
turiatis: hactenꝰ ꝓderent captionẽ: Euenit enĩ
dĩ quidem ꝓuidentia. seductoris hominis errore
ut ꝑaliam uiam cum suis comitibus sac̃dos quo
manus impias euasisse: Et cum in omnib liberato.¬
ri dõ grãs egisset. omnino suo more illi nec laicis
nec clericis peꝑcerunt: sic̃ publica testant᷑ ges¬
ta Interea silendum non est: qđ ad laudẽ dĩ ꝑ illiꝰ
tam egregii in ȩcclesia uiri studium. domusq

Expanded text:
in graecum sermonem translatos, ab illo uno homine, in graecum sermonem translatos, ab illo uno homine, et per illum multis, favente Deo, multa innotescere meruerunt. Atque hinc, ut scriptum est, peccator videns irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi autem Dei, ut dictum est, cum his qui oderant pacem, erant pacifici; et cum loquerentur, debellabanforte iret rogatus ad visitandas, instruendas et exhortandas catholicas plebes; quod ipse frequentissime faciebat. Et aliquando contigit, ut illi succenturiati hactenus perderent captionem: evenit enim Dei quidem providentia, sed ducatoris hominis errore, ut per aliam viam cum suis comitibus, sacerdos quo gnovit errorem, manus impias evasisset. Et cum in omnibus liberatori Deo gratias egisset, omnino suo more illi nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta. Inter ea silendum non est, quod ad laudem Dei per illius tam egregii in Ecclesia viri studium domusque
Abbreviated transcription (Latin):
niebant proficientes Porro doctrina diuiua
sub scõ & cũ scõ augustino: inmonasterio deo
seruientes & eccłe ipponiensi clerici ordi¬
nari ceꝑunt: Ac inde innotescente Mclara¬
cente de die indiẽ: & ȩccłȩ catholioȩ p̃dica¬
tinentia & pauꝑtate ꝓfunda ex monasterio
qđ ꝑ illũ memoratũ uirũ o esse m crescere
&eꝑat magno desidio poscere. atq accipere.
epõs ar clericos: pax ȩccłe atq unitas. & cxpit
pͥmo &r postea consecuta est Nã ferme decẽ
qͦs ipse noui scõs acuenerabiles uiros continentes
& doctos beatissimus augustinꝰ diuersis ȩccłus:
ñ nullis qͦq eminentioribꝰ rogatꝰ dedit Simi¬
& studio crescente ȩdificationis uerbi dĩ &¬
teris ȩccłiis ꝑnotos fr̃s adsuscipiendũ sac̃do¬
tium p̃stitert̃: Unde ꝑmultos ꝙ inmultis
salubri fidei & spei ocaritatis eccłe in notes¬
cente doc trua: ñ solũ ꝑ om̃s affrice partes.
uerum etiã intͣnsmarinis. & libros editos atq

Expanded text:
a. Proficiente porro doctrina divina, sub sancto et cum sancto Augustino in monasterio Deo servientes, Ecclesiae Hipponensi clerici ordinari coeperunt. Ac deinde innotescente et clarescente de die in diem Ecclesiae catholicae praedicantinentia, et paupertate profunda, ex monasterio quod per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, magno desiderio poscere atque accipere episcopos et clericos pax Ecclesiae atque unitas et coepit primo, et postea consecuta est. Nam ferme decem, quos ipse novi, sanctos ac vene beatus Augustinus diversis Ecclesiis, nonnullis quoque eminentioribus, rogatus dedit. Simiet studio crescente aedificationis verbi Dei, caeteris Ecclesiis promotos fratres ad suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et charitatis Ecclesiae innotescente doctrina, non solum per omnes Africae partes, verum etiam in transmarinis, et per libros editos atque
Abbreviated transcription (Latin):
ingͣuissima ira: & intolerabiles ꝑsecutiones
unitati eccłe compati faciebant. ipsisq catho¬
licis sac̃dotibꝰ ꝙ ministris aggressiones diur¬
nas atq nocturnas. direptionesq rerũ omĩũ
inferebant: Nam ꝙ multos dĩ seruos oȩdibꝰ
debilitauerunt. aliquibꝰ etiã calicẽ cũ acx̧to¬

Expanded text:
ira gravissima, et intolerabiles persecutiones ira gravissima, et intolerabiles persecutiones unitati Ecclesiae compacti faciebant; ipsisque sacerdotibus catholicis et ministris aggressiones diurnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium inferebant. Nam et multos Dei servos caedibus debilitaverunt. Aliquibus etiam cal
Abbreviated transcription (Latin):
conuenti ñ sunt ausi conferre: Habebant etiã
ditũ hominũ genꝰ. ꝑuersũ ac uiolentũ. uelut
sub ꝓfessione continentiũ ambulantes: qui
circiliones dicebant᷑: Et erant ingenti nu-¬
mero & turbis: ꝑ om̃s fere affricanas regio¬
nes constituti Qui mał imbuti doctoribus
audatia suꝑba. & temeritate illicita: nec
suis nec alienis aliquando parcebant. contͣ
ius fasq incausis int̾cedentibꝰ hominibꝰ Et
nisi obȩdissent damns grauissimis & cedib
afficiebant᷑. armati diuersis telis. bachantes
ret᷑. & cũ his qͥ od̾ant pacẽ pacis ratio hab̾et᷑: illi
loquentẽ debellabant gratis. Sed qr adũs eos
dogma ueritatis in nõtesceret: qͥuolebant &
poterant sese inde ueleripiebant uel subdu.¬
cebant. & pace atq unitate eccłȩ cũ suis quib
poterant cohercebant: Unde illi sui erroris¬
minui congregationes uidentes. atq aug-¬
m̃tis ȩcclȩ inuidentes. accensi ȩxardescebant

Expanded text:
conventi, non sunt ausi conferre. CAPUT X.-- Circconventi, non sunt ausi conferre. CAPUT X.-- Circditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantesretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veritas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subducebant, et paci atque unitati Ecclesiae cum suis quibus poterant cohaerebant. Unde illi sui erroris congregationes minui videntes, atque augmentis Ecclesiae invidentes, accensi exardescebant
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃os Quȩ cũ audissent ꝙ contͣforte aliquid di¬
cerent: aut asius refellebant᷑. aut eadẽ responsa
ad scm̃ augustinum deferebant: Eaq comꝑta.
pacient̃ & leniter  ut scriptum ÷ cũ tũno¬
re & tremore salutẽ hominũ oꝑabat᷑: osteri.¬
dens quam nichil referre uoluerint ac ualu¬
erint. quamq uerum manifestũq sit qđ ȩc¬
clesiȩ dĩ fides tenet ac dicit Et hȩc diebꝰ ac
nens atq ex hortans ut uel ab illa pͣuitate cor¬
rigerent: uel certe ad disputationẽ uenirent.
Atilli causa diffidentiȩ ne quidem umquam
rescribere uoluerunt. s irati furiosa loque¬
bantur: atq seductorẽ & deceptorẽ anima¬
rum augustinum. eẽ. & pͥuatun & publice
conclamabant: Et ut lupum occidendũ. ẽẽ.
peccata adeo indubitanter. eẽ. credendum
posse dimitti his qui hoc facere ac ꝑficere po¬¬
tussent. nec dm̃ timebant nec homines reue-¬
rentes: Et ut eorum causa diffidentiȩ cuncꝰ¬
tis innotesceret  laborauit: ꝙ publicis gestis

Expanded text:
. Quae cum audissent, et contra forte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore salutem omnium operabatur : ostendens, quam nihil illi refellere voluerint ac valuerint, quamque verum manifestumque sit quod Ecclesiae Dei fides tenet ac docet. Et haec diebus acnens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse abant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis
Abbreviated transcription (Latin):
amputationẽ a int̾netionẽ ꝑculer̃: & totum
illud bonũ ut diri ꝑscm̃ illũ hominẽ consentien¬
fectum est Porro autem qm̃ post illã quȩ cũ dona.¬
tistis facta ÷ collatio. non defuerunt qͥ dicerent
ꝑmissos non fuisse eosdẽ epõs apud potestatẽ
quȩ causam audiuit dicere omĩa ꝓsuis partibꝰ
qm̃ catholicȩ comminutionis cognitor suȩ faue.¬
bat ȩccłȩ. licet hoc deficientes m uicti ad excu¬

Expanded text:
amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi, per sanctum illum hominem, consentientus. Porro autem quoniam post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficien
Abbreviated transcription (Latin):
pixcipuȩ ꝑscẽ memoriȩ augustinũ. ut illa oiũ
condempnatio commemoratio pͥncipis dimit.¬
teretur indulgentia. & dño aduiuante ꝑfe¬
ccũ ẽ: Qua diligentia & scõ studio multũ cre
augustino dñs ꝙ hic palmã dedit. & apud se
iustitiȩ coronã seruauit: Ac magis magisq iu.¬
uante.xp̃o. dedie indiẽ. augebat᷑ & multipli¬
cabat᷑ pacis unitas. ȩccłȩ dĩ frat̾̃nitas Et id
maxime factũ. ẽ. post consolationẽ quȩ ab uni¬
uersis ep̃is catholicis apud kartaginẽ cũ isdẽ
donatis tarũ epĩs post modũ facta ẽ: id ubente
gloriosissimo au religiosissimo imꝑatore hono.
tholicis coniuncti sententia cognitoris nota¬¬
ti sunt: ꝙ post eoꝵ appellationẽ pussimi regis
responso iniusti int̾ hereticos condempnati st̃
Ex qͣ ratione solito ampliꝰ eor ep̃i cũ sius clericis
& plebib commanicauer̃. & pacẽ tenentes ca¬
tholicã multas eoꝵ ꝑsecutiones usq ad m̃broꝵ

Expanded text:
pue per sanctae memoriae Augustinum, ut illa omnium condemnatio principis dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio multum crevAugustino Dominus et hic palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Dei fraternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo imperatore Honoritholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
studiosoꝵ ꝑlegere & nosse sufficiat: Uerũ tam̃
ne ueritate uerbi auidissimos in aliqͦ fiauda¬
re uideamur statu dõ p̃stante in huiꝰ opꝰculi
ritatẽ quã tẽporales amant diuitias: sibi qͥsq
bendũ. uel de bibliotẽca ipponiensis ȩcclȩ petat
ubi exemplaria em̃datiora forte potuerint inue¬
niri. uel unde uoluerit inquirat. & inuenta descri.¬
bat.  habeat. & petenti ad scribendũ sins inuidia

Expanded text:
studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi ritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque bendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt inveniri, vel unde valuerit inquirat, et inventa describa
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitꝰ semꝑ ac ꝑuigil. ꝙ illi diuinitꝰ donatũ ÷
ut desuoꝵ laboꝵ fructu etiã in hac uita gaudẽ
ꝑuenisset: Prius quidẽ in ipponiensi ȩccła &
regione cui maxime p̃uidebat unitate aopa.
oe ꝑfecta. deinde inaliis affricȩ partib siue.
ꝑsemet ipsũ siue ꝑ alios & quos ipse dederat
sacerdoces pullulasso: ꝙ multiplicatã fuisse
dñ eccłam preuidens. illosq manicheos. do¬
natistas. pelagianistas. ꝙ paganos ex magna
parte defecisse M ȩccłȩ dĩ sociatos. eẽ. congau¬
dens: Profectib quoq & studiis fauens erat
& exultans bonoꝵ omĩum. indisciplinationẽ
pie ac scȩ̃ tolerans frm̃. ingemiscensq de ini-¬
quitatib maloꝵ. siue eoꝵ qui intͣuaeccłam. si¬
ue eoꝵ qui extͣ ȩccłam sunt constituti. dnĩcis ut
dixi lucris sẽꝑ gaudens & damnis merens:. Tanta
hereticos. uel excanonicis libris exposita ad edi¬
ficationẽ scõꝵ eccłȩ filioꝵ. ut ea omĩa uix quisq

Expanded text:
licitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semper gaudens, et damnis moerens. Tanta acos conscripta, vel ex canonicis Libris exposita ad aedificationem sanctorum Ecclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
suis omnib p̃sentib ciuib fiducialit̃ ꝓpͥã defen¬
dere cominunionẽ ñ denegasset: Ille nec hac
oratione nec suoꝵ parentũ & ciuiũ instante
petitione id facere uoluit. qͥ ei pollicebant᷑ se ad
eiꝰ redituros communionẽ etiã cũ discrimine
patrimonioꝵ salutisq suȩ temporalis. si mͦ catho¬
licã suꝑaro assertionẽ: At ille nichil ampliꝰ
epõs confecta. utrũ uicerimusan uicti fue.¬
rimꝰ. Et alio loco dũ a notario ut respondẽt
diffidentia ȩccłiae dĩ augm̃ta ac firmam̃ta ꝓuener̃:
Quisquis gͦ diligentiã & oꝑa beatissimȩ memoriȩ
augustini pȩccłȩ dĩ statuta cognoscere pleniꝰ uolue¬
rit. etiã ula ꝑcurrat gesta: & inueniet quȩ uel qͣlia
ꝑtulerit. quibꝰ illũ doctũ eloquentẽ & p̃dicatũ homi¬
nẽ puocauerit: hortatusq fuerit ut ꝓsuȩ partis de¬

Expanded text:
suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defensuis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut respondereffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae de
Abbreviated transcription (Latin):
dem m ante controuersiã idem heretici catho¬
licȩ cõmunionis eundẽ. ẽẽ. nouerant. M ab eodẽ
conuenirent᷑ publicis gestis quȩ ad collationẽ
occurrerent: ꝙ se facturos ꝓsecuti sunt pote¬
rant utiq suspectũ meũ habentes recusare:
Congressum tam̃ omnipotentis dĩ p̃stitit au¬
xilium. ut postea incesariensi mauritaniae:
apłioe litterȩ cõpuler: obt̃minandas uideli-¬
cet alias eccłȩ necessitates Hac gͦ occasione ꝓ.¬
uenit. ut emeritũ eiꝰdẽ loci donatistarũ ep̃m
quȩ suȩ sec tȩ p̃cipuũ in illa collatione habuer̃
defensorẽ uideret. Mcũ eodẽ publice in ecctia
popło astante diuersȩ communionis. ex hoc
ipss disputaret. ꝙ ꝓuocaroꝵ gestis ȩccłasticis
ut qđ forte sicut dicebant ꝓsequi potuit incol¬
latione ꝙ ꝑmissus non erat. inp̃senti sine ali.¬
cuiꝰ potestatis ꝓhibitione aut potentia securꝰ
dicere minime dubitaret. Minsua ciuitate

Expanded text:
oversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae capostolicae litterae compulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione habuerunt defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate
Abbreviated transcription (Latin):
honorius imꝑator audiens ac sequens. suis
eos legibꝰ dannandos. Mint̾ heretioos hab̃e
debere constituit: Unde ñ nulli ex eis ad soȩ̃
matris ȩccłȩ gremiũ. unde resilierant redi.¬
erunt: & adhuc alii redeunt innocescente &
p̃ualescente adũs illũ decestabilẽ errorẽ re¬¬
c tȩ fidĩ ꝙ ueritate merat uir ille memora.¬

Expanded text:
Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memora
Abbreviated transcription (Latin):
siastica necessitate de ꝓuidendo & ordinando
prb̃ro: ciuitati. plebem. dĩ alloqueretur & exor¬
securus &r gnarus quid futurũ: eẽc. at cestabat̃.
solebat autem laicus ut dicebat nobis ab eis tan-¬
tum ecclesiis que non habebant ep̃os suos absti¬
nere p̃sentiã: eum gͦ tenuerunt. ꝙ ut intalibꝰ
consuetum. ẽ. ep̃o ordinandũ intulerunt: Id uno
consensu &u desid̾io fieri ꝑficiq petentibꝰ. mag¬
noq studio ꝙ clamore flagitantibꝰ. ub̾tim ẽo
flente. ñ nullis quidem lacrunas eiꝰ ut nob̾ ipse
retulit tunc suꝑbe interp̃tantib. & tanꝗ eum
consolantib ac dicentib. quia & loco prb̃u lioet¬
ille homo dĩ ut nob̾ reculit maiore considatione
intelligeret & gemeret quã multa & magna
suȩ uite picula de regimine ꝙ gub̾natiõne
eccłȩ impende iam ac ꝓuenire speraret. atq
idõ fleret.: eoꝵ ut uoluerunt completũ : desidi

Expanded text:
siastica necessitate, de providendo et ordinando siastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhorsecurus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus preille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut voluerunt, compl
Abbreviated transcription (Latin):
cebat Contigit forte eodẽ tẽpore: ut quidã ex
his qͦs dicunt agentes in rebꝰ. apid ipponẽ regi¬
onem constitutꝰ. bene. xpĩanus am̃q timens.
comꝑta eiꝰ bona fama atq doctrina. desidera tec
posse om̃s contẽpnere cupiditates atq ille cebris.
si aliquando erore eius uerbum dĩ audire meruisset:
Quod cum adse fideli fuisset relatione delatum:
liberare animam cupiens abhuius uitȩ ꝑicuł.
morteq ȩterna. admemoratã ultro atq confe¬
stim uenit ciuitatẽ: Et hominem uisum allocutꝰ
frequentius. atq exortatus est. quantum ds̃ do¬
nauit. ut quod dõ uouerat reddidisset: ac se ille
de die indiẽ facturum pollicebatur: Nec tamen
in eius tunc impleuit p̃sentia: s uacuum utiq
ar in ane. eẽ. non potuit. quod ꝑtale uas mundũ
in honore utile dõ ad omne opus bonum paratũ.
in omni loco diuina gerebat ꝓuidentia Eodẽ¬
sc̃s epãtum gerebat: Qui cum flagitante ȩccle¬

Expanded text:
cebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex cebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret ajus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco divina gerebat providentia. sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante eccle
Abbreviated transcription (Latin):
habes or da pauꝑib .&. habebis thesaurũ ita
celo. & ueni sequere me. Et suꝑ fidĩ fundam̃ta
ȩdificane desid̾ans. ñ ligna. fęnũ. stipulã: s au¬
rum. argentum. & lapides p̃ciosos: Et erat tunc¬
iam annis maior natu. sola suꝑstite matre sibiq
adherente: &r de suscepto eiꝰ ꝓposito seruiendi
dõ ampliꝰ quam de carnis nepotibꝰ exultaute:
Nam iam pat̾ eiꝰ: antea defunctꝰ erat Renunci¬
auit etiam scolasticis quos rethor docebat. ut
sibi magistrum alium ꝓuid̾ent: eo qđ seriure
cum aliis ciuibus o amicis dõ parit̾ seruientibꝰ:
ad affricam  ꝓpͥã domum. agrosq remeare.
Ad quos ueniens. & in quib constitutꝰ ferme
triennio. mase iã alienatꝰ cũ his qui eidẽ adhe¬
rebant dõ uiuebat. ieiunus ⁊ orationib. bonis
oꝑib. inlege dñi meditans die ac nocte.&. de his
quȩ sibi dõ cogitanti atq oranti incellecta reue¬
labat: & p̾sentes d absentes. sermonibꝰ ac libris do.¬

Expanded text:
 et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam alienatis curebant Deo vivebat jejuniis, orationibus, bonis operibus in lege Domini meditans die ac nocte. Et de his, quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelavit, et praesentes et absentes sermonib
Abbreviated transcription (Latin):
atq id fieri ꝑficiq ingentidesiđio claman¬
tibꝰ: epãtũ susciꝑe contra morẽ ȩccłe. suo uiuen¬
te ep̃o prb̃t recusabat: Dumq illi fieri solere
ab omnibus suaderet᷑. atq ignaro transina¬
rinis r affricanis ȩxcłȩ exemplis ꝓbaretur:
loci ordinationẽ suscepit Qđ inse postea fie¬
ri ñ debuissec ut uiuo ep̃o suo ordinaret᷑. o dix̃
& scripsit. ꝓpt̃ concilii uniũ salis uecitũ. qđ ĩa
ordinatꝰ didicit. nec qđ sibi factũ eẽ. doluit aliis

Expanded text:
atque id fieri perficique ingenti desiderio clamanatque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, loci ordinationem suscepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ualerius cȩteris ex hoc amplꝰ exultans ⁊ dõ gras
agens: de concesso sibi speciali beneficio metuere
cȩpit ut est humanus animus ne ab alia ȩccłia
tur: Nam ꝙ id ꝓuenissec: nisi hoc idem ep̃c cogni¬
to ad locum secretum eũ transire curasset. atque
occultatũ aquȩrentib minime inueniri fecisset.
Unde amplius formidans idem uenerabilis
senex: & sciens se corpore ꝙȩcate infirmissi¬
mum: cogit secretis litteris apud pͥmatẽ ep̃oꝵ
cartaginensem allegans inbecillitatẽ corporis
non eam succederet. sed consacerdos accederet
augustinus: a qđ optauit & rogauit sata¬
gens rescripto impetrauit Et postea petito
adiusitandum: adueniente ad eccłam ipponi-¬
ensem tunc pͥmatẽ numidiȩ megalio calani.
ense ep̃o & ualerio antistite. epĩs qͥ forte tunc
aderant. & clericis omnib ipponiensib ꝙuni¬
uersȩ plebi: in opinatã cunctis suã insinuat
uoluntatẽ Omnibq audientibꝰ gratulantibꝰ

Expanded text:
Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesiatur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
a se ipso rep̃hensũ. & regẽ nr̃m̃ ñ de carne sed
ñ quia carnes desidauit. s quia ȩsoe desidio
aduersus dm̃ murmurauit meruit imꝓbari:
De uino autẽ sum̃do apłi extat sententia ad
timotħm scribentis ac dicentis. noli usq ad¬
huc a quã bibere. s modico utere ꝓpt̃ stoma
& frequentes: tuas infirmitates: Coclearibꝰ tantũ
argenteis utens. Cȩterũ uasa quib mense infe¬¬
rebant̾ cibi testea uel lignea & marmorea fuer̃.
non tam̃ necessitatis in opia s ꝓposito uolunta.¬
tis.: sed & hospitalitatẽ semꝑ exhibuit. & in ipsa
mensa magis lectionẽ uel disputationẽ quã epu.¬
lationẽ potacionẽq diligebat: a contͣ pestilen¬
tiã humanȩ consuetudinis in ea scriptũ ita ha.

Expanded text:
a se ipso reprehensum; et Regem nostrum, non de carne, sed a se ipso reprehensum; et Regem nostrum, non de carne, sed n quia carnes desideravit, sed quia escae desiderio contra Deum murmuravit, meruit improbari . De vino autem sumendo Apostoli exstat sententia ad Timotheum scribentis, ac dicentis: Noli usque adhuc aquam bibere, sed vino modico utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae cons
Abbreviated transcription (Latin):
ex mod̾ato & competenti habitu erant nec ni¬
tida nimiũ. nec abiecta plurimũ: Quia his
plerunq uł iactare se insollerter homines
mediũ tenebat neq in dexterã neq insinistͣm
declinans: Mensa usus ÷ frugali & parca. quȩ
quidem holera & legumina. etiã carnes ali-¬
quando ꝓpt̾ hospitẽs uel qͦs eũq infirmiores
sẽꝑ aut̃ uinũ bibebar quia nouerat & docebat.
chil abiciendũ qđ cũ gr̃arũ accione ꝑcipitur:
Scificat᷑ enĩ ꝑũbũ dĩ & orationẽ Et ut idem
augustinꝰ sc̃s in siuis confessionũ libris posuit
dic̃ens. ñ ego immundiciã obsonii timeo. sed
immundiciã cupiditatis: Scio noe omẽ carnis
genꝰ qđ cibo. eẽt. usui manducare ꝑmissũ heliã
cibo carnis refectũ. ioħem mirabili abstinen¬
tia p̃ditũ. animał hoc ÷ locustis in escã eden-¬
ti ñ fuisset pollutũ. ꝙ scio esau lenticulȩ con-¬
cupiscentia deceptũ. &. dauid ꝓpt̃ aquȩ desidiũ

Expanded text:
ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et docebat, hil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare permissum; Etiam cibo carnis refectum; Joannem mirabili abstinentia praeditum, animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum. Scio et Esau lenticulae concupiscentia deceptum; et David propter aquae desiderium