comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chilominus erat qui carnalia a
dõpetit mortem uidelicet inimico¬
rum ultionem hostium habun¬
dantiam temporalium faculta¬
tum. Et assumpto petro et duob
filiis zebedei: cepti contristari et
mestus eẽ. Contristabatur non ti¬
more uicine passionis ꝓpter qͣm
sufferendam uenerat. sed ꝓpter
sionem misere iherłm. Hiis causis
contristabatur dominus. Tunc a¬
it illis. Tristis est anima mea: us¬
q ad mortem. Errant autemqui
putant dominum non ueram
animam habuisse. Sienim non
habuit ueram anuam quare
dicit tristis est anuma mea usq
ad mortem: Et notandum est qͥa
non dicit ꝓpter mortem sed usq
ad mortem. hoc est donec apłos
lleos et omnes credentes effusione
sanguinis mei redimam. Susti¬
nete hic: et iugila te mecum. Non
ammonet ergo dominus suigłam
corporis que tunc temporis non
erat. s potius sp̃ualem uigiliã
mentis ne uidelicet mens apłoꝵ
siue fidelium sopore infidelitatis

Expanded text:
hilominus orat, qui carnalia a hilominus orat, qui carnalia a Deo petit, mortem videlicet inimicorum, ultionem hostium, abundantiam temporalium facultatum. « Et assumpto Petro, et duobus filiis Zebedaei, coepit contristari et moestus esse. » Contristabatur, non timore vicinae passionis, propter quam sufferendam venerat, sed propter sionem miserae Jerusalem, his causis contristatur Dominus. « Tunc ait illis: Tristis est anima mea usque ad mortem. » Errant qui putant Dominum non veram animam habere: si enim non habuit veram animam, quare dicit: « Tristis est anima mea usque ad mortem? » Et notandum est, quia non dicit propter mortem, sed usque ad mortem, hoc est, donec apostolos meos et omnes credentes effusione sanguinis mei redimam. « Sustinete hic, et vigilate mecum. » Non admonet ergo Dominus vigiliam corporis, quae tunc temporis non erat, sed potius spiritualem vigiliam mentis, ne videlicet mens apostolorum sive fidelium sopore infidelitatis
Abbreviated transcription (Latin):
runrt. Respondens autem petrus
ait illi. Et si omnes scandalizati
fui̾nt in te: ego numqͣm scanda¬
ni quem in dominum petrus ha¬
bebat. Eodem autem ardore quo
et cetera loquebatur et faciebat
etiam hec uerba ꝓtulit. S petẽ
qui infirmus erat de infirmitar
sua presumebat. dominus autẽ
omnium consciꝰ quod futurum
erat predicebat. Tunc uenit c̃
illis in uillam que dicitur gecͥh¬
semani. Gethsemani uallis est
iuxta iherłm in quo monstratur
usq hodie locus ubi dominꝰ ora¬
uit nunc eccłia est suꝑ extructa
Interpretatur autem gethsemani
uallis pinguium uel pinguedi¬
num. Non autem frustra dñs in
monte aliquando orat et aliqͥnͣ¬
do inualle. In monte etenĩ orat
ut tempore orationis nr̃e humili¬
tatemet contricionem nos habere
doccat. Et hoc inualle pinguium
sine pinguedinum ut scilicet ista¬
oratio nr̃a condita sit pinguedi¬
ne caritatis. Uel aliter in monte
unusquisq orat quicelestis patͥe
premia poscit. In ualle autemni¬

Expanded text:
runt. « Respondens autem Petrus, ait illi: Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego nunquam scandani, quem in Dominum Petrus habebat. Eodem autem ardore, quo et caetera loquebatur, et faciebat, etiam haec loquebatur. Sed Petrus, qui infirmus erat, de infirmitate sua praesumebat, Dominus autem, omnium conscius, quod futurum erat praedicebat. « Tunc venit Jesus cum illis in villam quae dicitur Gethsemani. » Gethsemani vallis est juxta Jerusalem, in qua monstratur usque hodie locus ubi Dominus oravit, cum ecclesia superexstructa. Interpretatur autem Gethsemani vallis pinguium, vel pinguedinum. Non autem frustra in monte aliquando orabat, et aliquando in valle. In monte etenim orat, ut tempore orationis nostrae humilitatem, et contritionem cordis nos habere doceat. Et hoc in valle pinguium sive pinguedinum, ut scilicet oratio nostra condita sit pinguedine charitatis. Vel aliter, in monte unusquisque orat, qui coelestis patriae praemia poscit. In valle autem ni
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet se regem iudeorum ẽẽ
diceret sicut scribe et pharisei
eum accusauerunt. Sed dominꝰ
suum ita temꝑauit responsũ
ut ueritatem diceret et tamen
sermo illius calumpnie nõ pa¬
teret. Et cum accusaretur apͥn¬
cipib sacerdotum et seniorib po¬
puli nichil respondit. Intuen¬
dum est quod dominus pylatoi¬
terroganti pauca respondit ideo
quia non suo arbitrio sed popli
accusatione eum adiudicauit.
Principib interrogantib nich̃
respondit quos sua respon¬
sione ĩdignos eẽ udicabat ułtr
ido ñ respõdit ne si semerip̃m digni
resp̃osione pͣgaret. utilitaᷤ passims¬

Expanded text:
videlicet se regem Judaeorum esse videlicet se regem Judaeorum esse diceret, sicut scribae et Pharisaei eum accusaverunt. Sed Dominus ita suum temperavit responsum, ut veritatem diceret, et tamen sermo illius calumniae non pateret. « Et cum accusaretur a principibus sacerdotum et senioribus, nihil respondit. » Intuendum est quod Dominus Pilato interroganti, pauca respondit: ideo, quia non suo arbitrio, sed populi accusatione eum morti adjudicabat. Principibus autem interrogantibus, nihil respondit, quos sua responsione indignos esse judicabat. Vel certe ideo non respondit, ne si semetipsum digna responsione purgaret, utilitas passi
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt. Ager namq domino
interpretante hic mundꝰ intelli¬
gitur figulus uero ip̃e dominꝰ
est qui fuixit mundum et mare
et omnia que ineis sunt. De p̃cio
ergo sanguinis xp̃i emptus est
ager quia nos qui peregrimera¬
mus atestamento di requiem
anime et corporis in sanquine
xp̃i habere cepimus. Tunc un¬
pletum est quod dictum est per
iheremiam ꝓph̃am dicentem.
Et acceperunt triginta argente¬
os et reliqͣ. Hoc exemplum non
iuenitur seriptum in herenia¬
simile autem aliquid in zacha¬
ria inuenimus. Proinde non
curauit matheus euuangelista
uel primum ponere zachariam
reputandum est zacharie et qd̃
iheremias dixit et ceteri ꝓpħe
locun sunt. utiq fecerunt ⁊a¬
charie quia sicut dixi uniu̾sa
omnium et ꝓpria singulorum.
Et interrogauit eum preses di¬
cens. Tu es rex iudeorum: Dicit
illi ihe. Tudicis subaudit᷑ quia
ego sum. Notandum est quia
hoc quod ei obiectum fuerat. a
scribis et phariseis hoc etiam
pylatus interrogauit utrum

Expanded text:
roviderunt. Ager namque Domino roviderunt. Ager namque Domino interpretante, hic mundus intelligitur, figulus vero ipse Dominus est, qui finxit mare et mundum, et omnia quae in eis sunt. De pretio ergo sanguinis Christi emptus est ager, quia nos qui peregrini eramus a testamento Dei, requiem animae et corporis in sanguine Christi habere coepimus. « Tunc impletum est, quod dictum esm: Et acceperunt triginta argenteos, » etc. Hoc exemplum non invenitur scriptum in Jeremiasimile autem aliquid in Zacharia invenimus. Proinde non curavit Matthaeus evangelista vel primum ponere Zachariam,reputandum est Zachariae, et quod Jeremias dixit, et caeteri prophetae locuti sunt, utique fuerunt Zachariae. Quia sicut dixi universomnium, et propria singulorum. « Et interrogavit eum praeses, dicens: Tu es rex Judaeorum? Dicit illi Jesus: Tu dicis. » Subauditur, quia ego sum. Notandum est quia hoc quod ei objectum fuerat a scribis et Pharisaeis, hoc etiam Pilatus interrogat, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
dimittetur ei quia non assurattur
inuoce penitentia qͣmdiu manet
culpa. De uida autem et desimi¬
lib eius ꝑ psalmistam dicitur.
Et oratio eius fiet in peccatum.
In peccatum ergo oratio uide re¬
hutata est quia non solum priꝰpec¬
atum soluere non potuit sed etrã
homicidium proditione domini
pulauit. Non licet mittere eos
ncorbanan quia preciũ sangui¬
lis est. Corbanan hebraite latme
interpretatur donum. Quo no¬
mine garophilatium appellat᷑
locus scilicet ubi thesaurus a po¬
pulo oblatus seruabatur. Et
impletum est hic quod dominꝰ
improperat scribis et pharise¬
is ante passionem suam dicens.
Culicem liquantes et camelũ
glutientes. Sienim in corbanan
precium sanguinis mittere ñ
licuit multomagis ip̃m sangui¬
nem innocentem effundere ñ
licuit. Et consilio inito emerũt
ex illis agrum figuli in sepul¬
turamperegriuorum. Illi quidẽ
alia mente hoc fecerunt tam̃
etiam hoc facientes nr̃e saluti ꝓ¬

Expanded text:
dimittetur ei. Quia frustra assumitur dimittetur ei. Quia frustra assumitur in voce poenitentia, quandiu manet culpa. De Juda autem et de similibus ejus per Psalmistam dicitur: « Et oratio ejus fiet in peccatum . » In peccatum ergo oratio Judae reputata est, quia non solum prius peccatum solvere non potuit, sed etiam homicidium proditioni Domini copulavit. « Non licet eos mittere in corbonam, quia pretium sanguinis est. » Corbona Hebraice, Latine interpretatur donum. Quo nomine gazophylacium appellatur, locus scilicet ubi thesaurus a populo oblatus servabatur. Et impletum est hic, quod Dominus improperat Scribis et Pharisaeis ante passionem suam, dicens: « Culicem excolantes, et camelum glutientes . » Si enim in corbonam pretium sanguinis mittere non licuit, multo magis ipsum sanguinem innocentem effundere non licuit. « Et consilio inito, emerunt ex illis agrum figuli in sepulturam peregrinorum. » Illi quidem hoc alia mente fecerunt, tamen etiam facientes nostrae saluti p
Abbreviated transcription (Latin):
tradiderit dominum et magi¬
strum penitentia ductus reti¬
lit triginta argenteos quos al¬
ceꝑat a principib sacerdotum
qͣsi ineius potestatem eẽt ꝑsa¬
torum sententiam ꝑmutare
S licet mittauerit uoluntat̃
suam tunc nichil ei profuit.
quia priorem exitum non nll¬
tauit. S si uidas peccauit sicił
ip̃e dixit peccaui traders san¬
mditionem sanguinis magisti
prouocauerunt: Quidad nos sub¬
auditur pertinet uideris. Tuin¬
quit illud ꝓbasti cum accepi¬
st tu uideris quid acturus
sis. Et proiectis argenteis intẽ¬
plo recessit et abiens laqueo se
suspendit. Auaritie magnitudinẽ
impietatis pondus excludit. Hi¬
chil profuit uide quod penitenti¬
am egit de domini proditione
qm̃ culpam quam contraxerat.
soluere non potuit.Sic quicumq:¬
ita in fratrem suum peccat ut
hec quod in eo offendit emenda¬
re ualeat ei dimitti potest qui
autem ita peccat ut hoc quod pec¬
cauerit non ualeat emendare ñ

Expanded text:
tradiderit Dominum et magitradiderit Dominum et magistrum, poenitentia ductus, retulit triginta argenteos, quos acceperat a principibus sacerdotum: quasi in ejus potestate esset persecutorum sententiam permutare. Sed licet mutaverit voluntatem suam, tunc nihil profuit, quia priorem exitum non immutavit. Sed si Judas peccavit, sicut ipse dixit: « Peccavi, tradens sanditionem sanguinis magistri provocaverunt? « Quid ad nos? » subauditur pertinet. « Tu videris. » Tu, inquiunt, illud probasti cum accepisti, tu videris quid acturus sis. « Et projectis argenteis in templo, recessit, et abiens laqueo se suspendit. » Avaritiae magnitudinem impietatis pondus excludit. Nihil profuit Judae quod poenitentiam egit de Domini proditione, quoniam culpam quam contraxerat, solvere non potuit. Sic quicunque in fratrem suum peccat, ut hoc quod in eo offendit, emendare valeat, ei dimitti potest: qui autem ita peccat, ut hoc quod peccaverit, non valeat emendare, non
Abbreviated transcription (Latin):
et mane facto consilium inier̃t
et tradiderunt ih̃m pylato. Et
non solum pylato traditus ẽ
s sicut iohannes clarius ma¬
nifestat primum adductus est
ad annam deinde ad cayphan.
qui principatum inter pontifi¬
ces gerebat eo tempore tercio
adductus est ad pilatum. nouis¬
sime ad herodem. Et sicut lu¬
cas euuangłista dieit. sp̃uit iliud̃
herodes cum omni exercitusuo
et indutum alba remisit illũ ad
pylatum. Ad omnes missus est.
ut omnes eum illuderent et neni
iminunis eẽt a passione xp̃i Et
unctum adducerunt eum eot̃¬
diderunt portio pilato presidi
Consuetudo autemerat ut quẽ¬
cumq morti traderent uinc̾tũ
illum presidi adducerent. Tũc
uidens uidas qui eum tradidit
quod dempnatus eẽt penitẽra
ductus retulit triginta argen
teos principib sacerdotum et si¬
niorib dicens. Pectaui tradens
sanguinem iustum. Uidens uidꝰ
dominum morti adiudicatum
et se quoq morti eterne inprix¬
mo ẽẽ dampnandum ꝓpter qd

Expanded text:
et mane facto consilium inierunt, et mane facto consilium inierunt, et tradiderunt Jesum Pilato. Et non solum Pilato traditus est, sed sicut Joannes clarius manifestat primum deductus est ad Annam, deinde ad Caipham, qui principatum inter pontifices gerebant eo tempore: tertio ductus est ad Pilatum, novissime ad Herodem. Et sicut Lucas evangelista dicit sprevit illum Herodes cum omni exercitu suo, et indutum veste alba, remisit illum ad Pilatum. Ad omnes missus est, ut omnes eum illuderent, et nemo immunis esset a passione Christi. « Et vinctum duxerunt cum, et tradiderunt Pontio Pilato praesidi. » Consuetudo autem erat, ut quemcunque morti traderent, vinctum illum praesidi adducerent. « Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quod damnatus esset, poenitentia ductus, retulit triginta arg sacerdotum, et senioribus, dicens: Peccavi, tradens sanguinem justum. » Videns Judas Dominum morti adjudicatum, et se quoque morti aeternae in proximo esse damnandum, propterea quod
Abbreviated transcription (Latin):
cerent tebolet quod interpretat᷑
spica cum non poterant expri¬
mere dicebant sebolet. Et recor¬
datus est petrus uerbi iħu qd̃
dixerat priusqͣm gallus cantet
ter me negabis. Et egressus foress:
fleuit amare. S icut alus euu¬
głista dicit. respexit dñs petrũ.
Respectus domini miscł̃iam illiꝰ
designat quia petrum dubitan¬
tem respexit. et infide confirma¬
uit quia peccatores etiam qͦsq
respicit et corda illorum ad pe¬
nitentiam conuertit. Et hoc no¬
tandum est quia gallo cantan¬
te petrus ad penitentiã redit
quia uidelicet qui ꝑ negligen¬
tiam corporis delinquimus ꝑp̃
dicantium ammonitionem ad
penitentiam redire debemus.
Sepe enim gallorum nomine
predicatores solent significari.
Mane autem facto concilium
inierunt omnes principes sa¬
cerdotum et seniores populiad¬
uersus ih̃m ut eum morti tͣde¬
rent. Notanda est sollicitudo ui¬
deorum qui tota nocte in ma¬
lum uigilauerunt ut effunde¬
rent sanguinem innocentem

Expanded text:
cerent cheboleth, quod interpretatur cerent cheboleth, quod interpretatur spica, cum non poterant exprimere, dicebant seboleth. « Et recordatus est Petrus verbi Jesu, quod dixerat: Priusquam gallus cantet, ter me negabis. Et egressus foras, flevit amare. » Sicut alius evangelista dicit, respexit Dominus Petrum Respectus Domini misericordiam illius designat, qua Petrum dubitantem respexit, et in fide confirmabat: quia peccatores etiam quosque respicit, et corda illorum ad poenitentiam convertit. Et hoc notandum est quia gallo cantante Petrus ad poenitentiam redit, quia videlicet quando per negligentiam corporis delinquimus, per praedicatorum admonitionem ad poenitentiam redire debemus. Saepe enim gallorum nomine praedicatores solent significari. « Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sacerdotum et seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent. » Notanda est sollicitudo Judaeorum, qui tota nocte in malum laboraverunt, ut effunderent sanguinem innocentem,
Abbreviated transcription (Latin):
peccandum illusit ita etiã mu¬
ler hostiaria petrum abnegã¬
dum compellebat. Et iterum
egauit cum iuramento quia
non nousset hominema. Excu¬
sant quidam petrum apłm qd̾
non negauerat xp̃m dominum
s potus hominem. Quasi dicẽt.
Deum scio. hominem nescio. qͣli
nunoris culpe sit hominem ne¬
gare qͣm deum. cum constet eũ¬
ẽẽ uerum deum et hominem Sed
petrum uolunt defendere. xp̃m
coguntur mendacii arguere qͥ
dixit. anteqͣm gallus cantet ter
me negabis. Nam et loquela
tua manifestum te facit.Una
quidem erat loquela et illorũ
qui arguebant et illius qui ar¬
guebatur nec dissimilis erat lo¬
cutio quia hebrei erant.S q̃a
unaqueq prouintia uel ciuitaᷤᷤ
uernaculum locutionis sonum
habet quem non potest uitare
ideo dicunt nam et loquela tua
manifestum te facit. Sicut legi¬
mus in libro udicum qd̾ ephra¬
tei transeuntes uada iordemis
cum cogerentur ab hostib ut di¬

Expanded text:
peccatum allexit, ita etiam mupeccatum allexit, ita etiam mulier ostiaria Petrum ad negandum compellebat. « Et iterum negavit eum cum juramento, quia non novi hominem. » Excusant quidam Petrum apostolum, quod non negaverit Christum Dominum, sed potius hominem, quasi diceret: Deum scio, hominem nescio, quasi minoris culpae sit hominem negare quam Deum, cum constat esse verum Deum et hominem. Sed qui Petrum volunt defendere, Christum coguntur mendacii arguere, qui dixit: « Antequam gallus cantet, ter me negabis. » -- « Nam et loquela tua manifestum te facit. » Una quidem erat loquela et illorum qui arguebant, et illorum qui arguebantur, ut nec dissimilis erat locutio, quia omnes Hebraei erant. Sed quia unaquaeque provincia vel civitas vernaculum locutionis sonum habet, quem non potest vitare, ideo dicunt: « Nam et loquela tua manifestum te facit. » Sicut legimus in libro Judicum, quod Ephrataei transeuntes vada Jordanis, cum cogerentur ab hostibus ut di
Abbreviated transcription (Latin):
dam ẽẽ dignitatem sacerdoti il
populo udeorum. In excussione
sacerdotis de solio suo significals¬
tur uacuam ẽe remansuram se¬
dem pontificis in popło uideorũ.
At illi respondentes dixerunt. Re¬
is est mortis. Impletum est quõd
alim psalmista ex ꝑsona dei dixe¬
rat. circum dẽderunt me canes
multi. Tunc expuerunt infaci¬
em eius et colaphis eum cicide¬
runt ut impleretur quod p̃dic¬
tumerat ꝑ proph̃am. fãciem me¬
am non auerti ab increpantib
et conspuentib in me. Aliĩ autem
palmas in faciem ei dederunt
dicentes. Prophetiza nobis xp̃e.
sus est qui te ꝑcussit: Ut im¬
pleretur illud ꝓpheticum. Dedi
sibi uult quodin domini passio¬
ne non uir s femina petrum ab
negandum compulit. Diuinit̾
hoc actum est ne uidelicet iste
sexꝰ in dñi passione uid̾et᷑ eẽ imitirms¬
ħ sic ut uterq sexus uideretur
pectasse in domini passione et
congrua similitudine. Sicut enĩ
mulier primum parentem ad

Expanded text:
dam esse dignitatem sacerdotii in dam esse dignitatem sacerdotii in populo Judaeorum. In excussione sacerdotis de solio suo, significabatur vacuam esse remansuram sedem pontificis in populo Judaeorum. « At illi respondentes, dixerunt: Reus est mortis. » Impletum est quod olim Psalmista ex persona Domini dixerat: « Circumdederunt me canes multi . » « Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis eum ceciderunt. » Ut impleretur quod praedictum erat per prophetam: « Faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus in me . » « Alii autem palmas in faciem ei dederunt, diceutes: Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit? » Ut impleretur illud propheticum: « Dedsibi vult quod in Domini passione, non vir, sed femina Petrum ad negandum compulit? Divinitus hoc actum est, ne videlicet iste sexus in Domini passione videretur esse immunis, sed sic uterque sexus videretur peccasse in Domini passione, et congrua similitudine Sicut enim mulier primum parentem ad
Abbreviated transcription (Latin):
auditur quia ego sum. Et pilato
principi sacerdotum hisdemuer¬
bis dominus respondit ut utrũ¬
q propria sententia condempna-¬
ret. uerumptamen dico uobis
amͣ uidebitis filium hominis
sedentem a dextris uirtuns et ue
nientem in nubib celi. Illis u¬
ra siue tempore mee passionis u
debitis idest intelligetis et credetis
ceps sacerdotum scidit uestiña
sua dicens. Blasphemauit. O
ad huc egemus testib: Ip̃e fu
qui eum suꝑuis de solio suo exus¬
serat ip̃e etiam furor prouocat
illum ad uestimenta scindenda.
Erat autem consuetũdo in popło
uideorum ut quociens cumq: aliqͥ
durum uel blasphemie contra
dominum audirent uestimenta
sua scinderent ut significatione
uestimentorum dolorem cordis s¬
stenderent. Quõd legimus pausũ
et barnaban fecisse in quadam
ciitate cum popls eis uellet in¬
molare uictimas et sacrificia
quasi dõs adorantes. Spirialt̃
scissio uestimentorum pͥncipre
sacerdotum significabat scindẽ¬

Expanded text:
auditur, quia ego sum. Et Pilato auditur, quia ego sum. Et Pilato et principi sacerdotum iisdem verbis Dominus respondit, ut utrumque propria sententia condemnaret. « Verumtamen dico vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus coeli. » Illis Jura sive tempore meae passionis, « videbitis, » id est intelligetis et credetis:ceps sacerdotum scidit vestimenta sua, dicens - Blasphemavit. Quid adhuc egemus testibus? » Ipse furor, qui eum superius de solio suo excusserat, ipse etiam furor provocat eum ad vestimenta scindenda. Erat autem consuetudo in populo Judaeorum, ut quotiescunque aliquid durum vel blasphemiae contra Dominum audirent, vestimenta sua scinderent, ut ex scissione vestimentorum dolorem cordis ostenderent. Quod legimus Paulum et Barnabam fecisse in quadam civitate, cum populus eis vellet immolare victimas et sacrificia, quasi deos adorantes. Spiritualiter, scissio vestimentorum principis sacerdotum significabat scinden
Abbreviated transcription (Latin):
mutau̾it. Quod enim ille dixerat
de templo corporis sui hoc isti int̾¬
pretati sunt de templo materia¬
li quod erat in ierłm. S in hiis
uerbis quandam calumpniam
instruunt contra dñm. Illi eñ¬
dixerunt possum destruere tem¬
plum d̾ĩ ipse autem dixerat sol¬
uite templum hoc idest uos non¬
ego quia illicitum est ut nobis¬
metip̃is manus inferamus. Illi
dixerunt et post triduum reedi¬
ficabo illud. ut de templo mate¬
riali dicere uiderent ille autem
dixerat de spiranti et animan¬
ticorpore. et intriduo excitabo
illud quasi dormientẽ a somno.
Et surgens princeps sacerdotũ
art illi. Nchil respondes ad ea q̃
isti aduersum te testificantur:
Drouocat princeps sacerdotũ
ad respondendum falsis testib
ut quem falsi testes condempna¬
re non poterant ex responsione
sua eum arguerent. S dominus
preuidens quia quicquid dic̾et
ad calumpniam diceret prin¬
cipi quidem sacerdotum nul¬
la respondit pilato uero pau¬
ca. Dicit illi iħc. Tu dixisti. Sub¬

Expanded text:
mutaverant. Quod enim ille dixerat de templo corporis sui, hoc isti interpretati sunt de templo materiali, quod erat in Jerusalem. Sed in his verbis quamdam calumniam struunt contra Dominum. Illi dixerunt: « Possum destruere templum Dei. » Ipse autem dixerat : « Solvite templum hoc, » id est, vos soego: qui illicitum est, ut nobismetipsis manus inferamus. Illi dixerunt: « Et post triduum reaedificabo illud, » ut de templo materiali dicere videretur: ille autem dixerat de spiranti et animanti corpore: « Et in triduo excitabo illud, » quasi dormientem a somno. « Et surgens princeps sacerdotum, ait illi: Nihil respondes ad ea quae isti adversum te testificantur? » Provocat princeps sacerdotum ad respondendum falsis testibus, ut quem falsi testes damnare non poterant, ex responsione sua eum arguerent. Sed Dominus praevidens, quia quidquid diceret, ad calumniam diceret, principi quidem sacerdotum nulla respondit, Pilato vero pauca. « Dicit illi Jesus: Tu dixisti, » sub
Abbreviated transcription (Latin):
dulcissimum uinum de geni¬
mine istius uitis millis uide¬
licet qui post resurrectionem
crediderunt predicantib apłis.
sicut in actib apłorum legim᷑.
predicante petro una die cre¬
didisse quinq milia. alia die
tͥa milia ⁊ deĩceps młta milia. Iill
bibit uinũ dulcissimũ pt suã resur¬
rectionem. Et hymno dicto exi¬
erunt in montem oliueti. Hoc
est quod psalmista ait. Edent
pauperes et saturabuntur et
laudabunt dominum qui re¬
quirunt eum. Hinc et enim
consuetudo exhorta est et qͣndo
celesti pane pascimur siue t̾re¬
no cybo reficumur. hymnum dõ
canamus. uel etiam hymnum
possumus intelligere illam ora¬
tionem ꝑ quam patridisciplos
commendauit. quam ioh̃es ad
plenum executus est que ita
inchoat. Pater uenit hora cla¬
rifica filium turum: ut filius tu¬
us clarificet te. Inqua non solũ¬

Expanded text:
dulcissimum vinum de genidulcissimum vinum de genimine istius vitis. in illis videlicet qui post resurrectionem crediderunt praedicantibus apostolis, sicut in Actibus apostolorum legimus, praedicante Petro, una die credidisse quinque millia, alia die tria millia, et deinceps multa millia: in illis bibit vinum dulcissimum post suam resurrectionem. « Et, hymno dicto, exierunt in montem Oliveti. » Hoc est, quod Psalmista ait: « Edent pauperes, et saturabuntur: et laudabunt Dominum, qui requirent eum . » Hinc etenim consuetudo exorta est, ut quando coelesti pane pascimur, sive terreno cibo reficimur, hymnum Deo dicamus. Vel etiam hymnum possumus intelligere illam orationem per quam Patri discipulos commendavit, quam Joannes ad plenum exsecutus est, quae ita inchoatur: « Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te : » in qua non solu
Abbreviated transcription (Latin):
uobiscum nouum in regno pa¬
tris mei. Iuxta litteram ꝓmit¬
tit se nequaquam ẽẽ bibiturũ
de genimine uitis donec resur¬
geret a mortius. Postqͣm autem
resurrexexit non solum comedit
sed etiam bibit cum discipulis
sius sicut petrus apłs declarat.
dicens. Nobis qui manducaui¬
mus et bibimus cum illo postq̃t
resurrexit a mortius. S qui altiꝰ
intelligunt sp̃uale mysterium
ibi requirunt. Uitis etenim no¬
mine significatur plebs iscłiti¬
ca ut in psalmo. Uineam de egyp¬
ło tͣnstulisti. Et iterum in ysara.
uinea enum domini sabaoth domꝰ
iseł est. Dicit ergo non bibam de
hoe genimine id est de geuera¬
done huius uitis donec bibam
ilud nouum in regno patris
mei. Regnum patris sui appel¬
lat hic fidem credentium. Ait
ergo. Non recipiam ab hac hora
mee passionis carnales iuctimaᷤᷤ
ac cerimonias donec uinumdul¬
cissimum bibam idest fidem
illorum uob̾cum in regno patͥs
mei. Nampost resurrectionem
illũd uinum bibit. Bibit enim

Expanded text:
scum novum in regno Patris mei. » Juxta litteram promittit se nunquam esse bibiturum de genimine vitis, donec resurgeret a mortuis. Postquam autem resurrexit, non solum comedit, sed etiam bibit cum discipulis suis, sicut Petrus apostolus declarat, dicens: « Nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . » Sed qui altius intelligunt, spirituale mysterium ibi requirunt. Vitis enim nomine significatur plebs Israelitica, ut in Psalmo: « Vineam de Aegypto transtulisti . » Et iterum in Isaia: « Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est . » Dicit ergo: « Non bibam de hoc genimine, » id est de generatione hujus vitis, « donec bibam illud novum in regno Patris mei. » Regnum Patris sui appellat hic fidem credentium. Ait ergo: Non recipiam ab hac hora meae passionis carnales victimas ac caeremonias, donec vinum dulcissimum bibam, id est fidem illorum vobiscum in regno Patris mei. Nam post resurrectionem illud vinum bibit. Bibit enim
Abbreviated transcription (Latin):
sio. siuie impactio pedum. Predi¬
cit enum dominus quod scanda¬
lumeẽnt passuri ineum. ut ue¬
niente hora scandali non despe¬
rarent propter scandalum sed
ad penitentiam conuerterentur
Et pulchre ait inista nocte qm̃ si¬
cut qui mnebriantur nocte me¬
briantur. tta qui scandalũ pa-¬
tuntur in nocte hoc ẽ in teneb̾
incredulitatis et ignorantie pa¬
tiuntur Scriptum est enim. ꝑ¬
cutiam pastorem: et disꝑgent᷑
oues gregis. Hoc in zacharia ꝓ¬
pheta scriptum aliis quidẽ uer¬
qui relicto eoomnes fugerunt. Ot¬
qͣm autem resurrexero precedam
uos in galyleam. Impletum ẽ hoe

Expanded text:
sio, sive impactio pedum. Praedicit enim Dominus quod scandalum passuri essent in eum, ut veniente hora scandali non desperarent propter scandalum, sed potius ad poenitentiam converterentur. Et pulchre ait, « in ista nocte, » quoniam sicut qui inebriantur, nocte inebriantur, ita qui scandalum patiuntur, in nocte, hoc est, in tenebris incredulitatis et ignorantiae, patiuntur. « Scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis. » Hoc in Zacharia propheta scriptum est, aliis quidem verqui, relicto eo, omnes fugerunt. « Postquam autem resurrexero, praecedam vos in Galilaeam. » Impletum est hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
tie quod nos absq adiutorio xp̃i
et passione saluari possemꝰ. Sed
uingitur aqua et pemis conficit᷑
cum aqua. ut aperte det᷑ intellis.
quod neq passio xp̃i sine salx
nr̃a possit fieri neq nr̃a salus su
illius aduitorio consistere ualet
Accepit panem quod erat corpꝰ
suum benedixit et fregit ut ostẽ¬
deret corpus suum omnibento¬
ctione ẽẽ repletum. et ita ꝑ pans¬
onem ẽẽ frangendum ut tamen
diumitatis plenitudine eẽt re¬
pletum. Dedit discipulis sis e
ait. Accipite et comedite. Hoc m¬
let contraeos qui mortuis homi¬
nib eucharistiam larguint᷑ sĩ
enim dicit dominus accipite sta¬
tim subiunxit et comedite qͥa
non sufficit accipere nisi quisq
comedat. ad salutem suam qͥa
quod in uita sua accipere non pi¬
tuerunt. pt᷑ mortem habere po
tuerunt. Similiter accipiens
calicem gr̃as egit et dedit ills
dicens. Bibite ex hoc omines. it
sciamꝰ quia quicuraq accipss

Expanded text:
tia, quod nos absque adjutorio Christi et passione salvari possemus. Sed jungitur aqua vino, et panis conficitur cum aqua, ut aperte detur intelligi quod neque passio Christi sine salute nostra possit fieri, neque nostra salus sine illius adjutorio consistere valeat. « Accepit panem, » quod erat corpus suum, « benedixit et fregit, » ut ostenderet corpus suum omni benedictione esse repletum, et ita per passionem esse frangendum, ut tamen Divinitatis plenitudine esset repletum. « Deditque discipulis suis, et ait: Accipite et comedite. » Hoc valet contra eos qui mortuis hominibus eucharistiam largiuntur. Cum enim Dominus dicit, « accipite » statim subjunxit, « et comedite: » quia non sufficit accipere, nisi quisquis comedat ad salutem suam, quia quod in vita sua accipere non potuerunt, post mortem accipere non poterunt. « Similiter accipiens calicem, gratias egit, et dedit illis, dicens: Bibite ex hoc omnes. » Ut sciamus quia quicunque accipit,
Abbreviated transcription (Latin):
dendi erant. Qiui ꝑ multis ss¬
detur in remissionem peccatorũ.
ro omnib effusus est sanguis¬
xp̃i sed non omnib ꝓdest: sed
alis solummodo qui credunt in
possione sua. et illis qui eodem
spũ sancto regenerantur quo
xp̃c in utero marie est conceptꝰ.
bico autem uob̃ non bibam am
de hoc genumne uitis usq in

Expanded text:
dandi erant. « Qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. » Pro omnibus effusus est Christi sanguis, sed non omnibus prodest, sed illis solummodo qui credunt in passionem suam: et illis qui eodem Spiritu sancto regenerantur quo Christus in utero Mariae est conceptus. « Dico autem vobis, non bibam amodo de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hendunt suam imꝑitiã osten¬
dunt. Licet pͥmum enim ilesis¬
tilissimus liquor ꝑ uenas disl¬
dit᷑ mox ut totum corpus pera¬
prauerit in secessum uadit. Que
autem procedunt deore decorde
ereint. et eacoinquinant ho¬
minem. Ip̃e exponit que sint ea
que coninquinant hominem
dicendo de corde enim exeunt co¬
gitationes male. Ex hoc loco dat᷑
intelligi quia pͥncipale amme
non est scd̃m platonem incere¬
bro sed potius incorde. quia ex
corde procedunt cogitationes
male. In hoc loco datur etiam
intelligi quod diabolus non est
auctor maliciarum sed potius
incentor. Incentor etenim potest
ẽe. sed non auctor. Non enimpo¬
test interiora cordis nr̃i rimari
s exgestib corporis intelligit
quod cogitemus. Uerbi gr̃a. Si
uiderit nos frequent̃ pulchrã
mulierem respicere ex motuo¬
culoꝵ intelligit cor nr̃m. amo¬
ris iaculo ẽẽ uulneratum. Ex
quaratione probat᷑ quod ip̃e ñ
est auctor secl incentor et cumu¬

Expanded text:
hendunt, suam imperitiam ostenhendunt, suam imperitiam ostendunt. Licet primum enim ille subtilissimus liquor per venas diffundatur, mox ut totum corpus peragraverit, in secessum vadit. « Quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. » Ipse exponit quae sunt ea quae coinquinant hominem, dicendo: « De corde enim exeunt cogitationes malae. » Ex hoc loco datur intelligi quia principale animae, non est secundum Platonem in cerebro, sed potius in corde: « Quia ex corde procedunt cogitationes malae. » In hoc loco datur etiam intelligi quod diabolus non est auctor malitiarum, sed potius incentor. Incentor etenim potest esse, sed non auctor. Non enim potest interiora cordis nostri rimari, sed ex gestibus corporis intelligere quid cogitemus. Verbi gratia: si viderit nos frequenter pulchram mulierem respicere, ex motu oculorum intelligit cor nostrum amoris jaculo esse vulneratum. Ex qua ratione probatur quod ipse non est auctor, sed incentor et cumu
Abbreviated transcription (Latin):
non solum seip̃os mittebant in
ꝑditionem sed etiani et alios
pt᷑ se trahebant. Manifestum
est quia sicecus doctor cecis au¬
doctor ⁊ ip̃i qui audierint in fo¬
ueam eterne dampnationis cor¬
ruent. Respondens autem pets
dixit ei Edissere nob̃ ꝑ abolam
istam. At ille dixit. adhuc et ues
sine intellectu estis: Quodadño
plane ⁊ aperte fuerat dictum
petrus parabolice dictum ẽẽ pu¬
tauit. Unde reprehendit᷑ a dño
dicente adhuc et uos sine intelle¬
ctu estis. Ex qua re dat᷑ intellig
uiciosum eẽ illum auditorem
qui aut obscure dicta uult ma¬
nifeste intelligere aut manife¬
ste dicta uult ad obscuritatẽ
conuertere. Non intelligitis qͥ a
omne quõd mos initrat inuen¬
trem uadit et insecessumemit¬
tit᷑: Culpant in hoc loco quidã
dicentes dominum philosoply¬
ce discipline ignarum fuisse cũ
id quod intrat in os non statim
insecessum emittatur s lique
grece pori dicuntur in secessum
emititur. S dumillum repre¬

Expanded text:
non solum seipsos mittebant in non solum seipsos mittebant in perditionem, sed etiam et alios post se trahebant. Manifestum est quia, si caecus doctot ipsi qui audierint in foveam aeternae damnationis corruent. « Respondens autem Petrus, dixit ei: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? » Quod a Domino plane et aperte fuerat dictum, Petrus parabolice dictum esse putavit. Unde reprehenditur a Domino dicente: « Adhuc et vos sine intellectu estis? » Ex qua re datur intelligi vitiosum esse illum auditorem qui aut obscure dicta vult manifeste intelligere, aut manifeste dicta vult ad obscuritatem convertere. « Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur? » Culpant in hoc loco quidam, dicentes Dominum physicae disciplinae ignarum fuisse, cum id quod intrat in os non statim in secessum emittatur, sed liquor Graece pori dicuntur, in secessum emittitur. Sed dum illum repre
Abbreviated transcription (Latin):
non plantauit pater meus cele¬
stis eradicabitur. Si omĩs plan¬
tatio qͣm̃ non plantauit pater
meus celestis eradicabitur ergo
numquid illa plantatio quam
plantauit paulus apls eradica¬
bitur qui dicebat. ego plantaui
apollo rigauit. Sed hanc questio¬
nem soluit id quod subsequitur
deus autem incrementum dedit.
Siomnis plantatio quam non
plantauit pater meus eradicabi¬
tur gͦ quam ip̃e plantauit ñ
eradicabitur Ad hoc dicendum
est quia omnis plantatio quã
plaritauit pater celestis a nemi¬
ne potest eradicari nisi ip̃a assẽ¬
sum eradicandi prebuerit. Hinc
est quõd iheremias dicit. Egoplã¬
taui te uneam elec̾tam quomͦ
conuersaes inamaritudine uitis
aliene: Sinite illos idest ꝑmitte
animos illorum incorrigibiles
ẽc ideo dixit. cecus autem si ceco
clucatum prebeat ambo in fo¬
ueam cadunt. Cecierant scͥbe
et pharisei et non solum erant
ceci sed etiam duces cecoꝵ: qͥa

Expanded text:
non plantavit Pater meus coelenon plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. » Si omnis plantatio quam non plantavit Pater coelestis, eradicabitur, ergo nunquid illa plantatio quam plantavit Paulus apostolus, eradicabitur, qui dicebat : « Ego plantavi, Apollo rigavit? » Sed hanc quaestionem solvit id quod subsequitur: « Deus autem incrementum dedit. » Si autem omnis plantatio quam non plantavit Pater eradicabitur, ergo quam ipse plantavit, non eradicabitur? Ad hoc dicendum est, quia omnis plantatio quam plantavit Pater coelestis, a nemim potest eradicari, nisi ipse assensum eradicandi praebuerit. Hinc est quod Jeremias dicit: « Ego plantavi te vineam electam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? » « Sinite illos, » id est, permittite animos illorum incorrigibiles esse, ideo dixit: « Caecus autem si caeco ducatum praebeat, ambo in foveam cadunt. » Caeci erant scribae et Pharisaei, et non solum erant caeci, sed etiam duces caecorum. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt. Magister ur non sol¬
uit didragina: Et cum intrasset
in domum preuenit eum ihc di¬
cens. Quid tibi iuidetur: Reges
gentium a quib accipiunt t̾bu¬
ta a filiis suis an ab alienis: et
ille dixit. Ab alienis. Et dixit. Er
go liberi sunt filii. yt autem ñ
scandalizaremus eos uadead ma¬
re et mitte hamum et eumpis¬
cem qui pumus ascenderit tol¬
le. ⁊ aꝑto ore eius inuenies state¬
rem illum sumens da eis ꝑ me
et te. Illic uitauit scandalum
hic autem ubi sine causa scribe
et pharisei scandalizabant᷑ con¬
tra dominum. ꝓ nichilo duxit
scandalum eorum. Ex qua redat᷑
intelligi quia ibi debes scandalũ
caueri ubi potest in fide offensio
incurri. ybi uero ueritas pericu¬
lum fidei sustinet melius ẽ ut
scandalum incurrat᷑ qm ut ue¬
ritas relinquatur. Scandalum
enim grece latine offensio dicit᷑
uel ruina pedis siue impactio pe¬
dum. uel ut expressius dicatur¬
scrupulus. latine ꝑmotio m̃tis
dicitur. Omnis plantatio quã

Expanded text:
dixerunt: « Magister vester non soldixerunt: « Magister vester non solvit didragma. Et cum intrasset in domum, praevenit eum Jesus, dicens: Quid tibi videtur? Reges gentium, a quibus accipiunt tributa? A filiis suis, an ab alienis? Et ille dixit: Ab alienis. Et dixgo liberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, mitte hamum, et eum piscem qui prius ascenderit. tolle: et, aperto ore ejus, invenies staterem; illum sumens, da pro me et te. » Illic vitavit scandalum, hic autem ubi sine causa scribae et Pharisaei scandalizabantur contra Dominum, pro nihilo duxit scandalum eorum. Ex qua re datur intelligi, quia ibi debet scandalum caveri, ubi potest in fide offensio incurri: ubi vero veritas periculum fidei sustinet, melius est ut scandalum incurratur, quam ut veritas relinquatur; σκάνδαλον enim Graece, Latine offensio dicitur vel ruina pedis, sive impactio pedum, vel ut expressius scrupulus, Latine permotio mentis dicitur. « Omnis plantatio quam
Abbreviated transcription (Latin):
enim religio et sanctitas iudeoꝵ
maxime indifferentia ciborum
mundoꝵ et immundorum con¬
sistebat. s omp̃c deus quõd in ue¬
teri testamento discrete posuit
hoc in nouo testamento indiscre¬
te uti uissit. Precipiebat enim
emp̃c deus manus abluere non
aqua corporali sed mundicia bo¬
noꝵ operum ut digni simus in
quoꝵ manib sermo d̃i fieret.
Sic sepe in ueteri testamento le¬
ginus. factum est uerbum dñi
in manu iheremie et ysaie et ce¬
terorum. In manu etenim eorũ
factus ẽ sermo domini quia talra
erant oꝑa eoꝵ ut digni eẽnt ad
quos sermo dei fieret. Tunc acce¬
dentes discipuli eiꝰ: dixerunt ei.
Scis quia pharisei audito hoc
uerbo scandalizati sunt: Ex
hoc loco datur intelligi qd̃ scan¬
dalum in quibdam locis cauen¬
dum ẽ hominib inquibusdam
uero ꝓ nichilo contemptui haben-¬
dum. Hoc etiam dominus suo
exemplo docet. Legimus enĩ alibi
quod accedentes illi qui t̃buta
de quirebant a popło ad petrũ

Expanded text:
enim religio et sanctitas Judaeorum, enim religio et sanctitas Judaeorum, maxime in differentia ciborum mundorum et immundorum consistebat: sed omnipotens Deus quod in Veteri Testamento discrete posuit, hoc in Novo Testamento indiscrete uti jussit. Praecipiebat enim omnipotens Deus manus abluere, non aqua corporali, sed munditia bonorum operum, ut digni simus, in quorum manibus sermo Dei fieret. Sic saepe in Veteri Testamento legimus: Factum est verbum Domini in manu Jeremiae et Isaiae, et caeterorum. In manu etenim eorum factus est sermo Domini, quia talia erant opera eorum, ut digni essent ad quos sermo Dei fieret. « Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei: Scis quia Pharisaei, audito hoc verbo, scandalizati sunt. » Ex hoc loco datur intelligi, quod scandalum in quibusdam locis cavendum est hominibus, in quibusdam vero pro nihilo contemptui habendum. Hoc etiam Dominus suo exemplo docet. Legimus enim alibi quod accedentes illi, qui tributa requirebant a populo, ad Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
s bene conuenit uob̃ hoc qd̾ ille
cdixit. populus hic labiis me hono¬
rat. Populus iudeorum labiis de¬
um patrem honorabat quia inil¬
lum se credere iactabat. Cor autẽ
eorum longe est ab eo qura in ser¬
mone cupiebant eum capere ⁊
tradere potestati romane. Sine
causa autem colunt me docents
doctrinas ⁊ mandata hominum
frustra inquit mecolunt doctri¬
nas suas preponentes p̃ceptis d̾i
Et conuocatis ad se turbis: dixit
eis. Audite ⁊ intelligite. Non uult
ds̃ auditores suos tantũ audire
s pt᷑ auditum etiam intelligere
cur paulus apls ꝓhibet nos nõ
uesci ydolothidis uelcur dicat
non potestis calicem domini bi¬
bere. et calicem demonioꝵ. Ao
hoc dicendum ẽ quod illa quidẽ
creatura ꝑ se munda ⁊ bona est.
Cum autemydolis fuerat conle¬
crata ꝓpter inuocationẽ demoiũ
et ẏdolorum. sordida ⁊ immun¬
da efficitur ⁊ id̾o precipit᷑ nob̃
nonde talib comedere. Omnis

Expanded text:
sed bene convenit vobis hoc quod ille sed bene convenit vobis hoc quod ille dixit: « Populus hic labiis me honorat. » Populus Judaeorum labiis Deum Patrem honorabat, quia in illum se credere jactabat, cor autem eorum longe erat ab eo, quia in sermone cupiebant eum capere, et tradere potestati Romanae. « Sine causa autem colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum. » Frustra, inquit, me colunt, doctrinas suas praeponentes praeceptis Dei. « Et convocatis ad se turbis, dixit eis: Audite et intelligite. » Non vult Deus auditores suos tantum audire, sed post auditum etiam intelligere.cur Paulus apostolus prohibet nos non vesci de idolothytis, vel cur dicat: « Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum . » Ad hoc dicendum est, quod illa quidem creatura per se munda et bona est: cum autem idolis fuerit consecrata, propter invocationem daemonum et idolorum, sordida et immunda efficitur, et ideo praecipitur nobis non de talibus comedere. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
debere intelligi. et non precepis¬
set omnipotens ds̃ honorare pa¬
rentes carnales s potiꝰ quicqͥd
haberent templo ⁊ synagoge
distribuerent. Quod audientes
simplices errore seducti quicqͥd
habere poterant in templo offe¬
rebant. Cum uero contigisset.
ut pater uel mater quererent
ab eis aliquod supplementum
dicebant. Munus quodcumq
est ex me tibi proderit: Idest
numquid illud munus qd̃ se¬
mel do obtulisti sim tuos usus
expenderis tͥ proderit: Hocau¬
dientes illi malebant p̃ iopia
uitam amittere qͣm de consecra¬
tis aliquid tangere. Potest et
aliter intelligi hoc quod dicit᷑.
munus quodcumq est ex me
tibi ꝓderit. Ac si diceret. Munꝰ
quod deo offero ex substantia
mea sicut proderit in itaet t̃.
Et hec dicendo non honorificant
patrem uel matrem. Hypochrite
bene xphauit de uob̃ ysaras dicõs
Populus hic labiis me honorat.
cor autemeorum longe est a me
Nonbonum dixit de malicia ur̃a

Expanded text:
debere intelligi, ut non praecepisdebere intelligi, ut non praecepisset omnipotens Deus honorare parentes carnales, sed potius quidquid haberent templo et Synagogae distribuerent. Quod audientes simplices, errore seducti, quidquid habere poterant, in templo offerebant. Cum vero contigisset ut pater vel mater quaererent ab eis aliquod supplementum, dicebant: « Munus quodcunque est ex me, tibi proderit, » id est nunquid illud munus quod semel Deo obtuli, si in tuos usus expendero, tibi proderit? Hoc audientes illi, malebant prae inopia vitam amittere, quam de consecratis aliquid tangere. Potest et aliter intelligi hoc quod dicitur: « munus quodcunque est ex me, tibi proderit. » Ac si diceret: Munus quod Deo offero ex substantia mea, sicut proderit mihi, ita et tibi. Et haec dicendo, non honoravit patrem vel matrem. « Hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . » Non bonum dixit de malitia vestra,
Abbreviated transcription (Latin):
honor etenim in scripturis dupli¬
citer actipitur et ꝓreuerentia
uidelicet honoris. et ꝓdatione
muneris. Unde et paulus apls
antur. Et honora iuduas que
uere uidue sunt. In hoc loco non
tantum honor ꝓsalutatione et
reuerentia accipitur. quantum
etiam ꝓ datione. Honora prẽm
tuum ⁊ matrem et in reueren¬
tia uidelicet obsequii ⁊ indan¬
dis munerib. Econtrario quod
ro sed etiam ꝓ subtractione be¬
neficii ponitur. Preuidens om¬
nipotens d̾̃s imbecillitates etatũ
senectuns parentum precepit
filiis eorum ut postqͣm ad sene¬
ctutem parentes illoꝵ ꝑueni¬
rent. honorem eis impenderent
non solum in obsequio sedetiã
indatione muneris. Uidentes
hoc scribe et phariser quod ea q̃
dabantur parentib alucris eoꝵ
dleperirent composuerunt hanc
strofam ut dicerent falso intelli¬
gi hoc preceptum a uideis quod
dicitur. honora patrem tuum
et matrem s potius patrem uł
matrem templum ⁊ synagogã

Expanded text:
Honor etenim in Scripturis dupliHonor etenim in Scripturis dupliciter accipitur, et pro reverentia videlicet honoris, et pro datione muneris. Unde et Paulus apostantur . » Et: « Honora viduas, quae vere viduae sunt. » In quo loco non tantum honor pro salutatione et reverentia accipitur, quantum etiam pro datione. « Honora patrem tuum et matrem tuam, » et in reverentia videlicet obsequii, et in dandis muneribus. E contrario quod ro, sed etiam pro subtractione beneficii ponitur. Praevidens omnipotens Deus imbecillitates et aetates senectutis parentum, praecepit filiis eorum ut postquam ad senectutem parentes illorum pervenirent, ut honorem eis impenderent, non solum in obsequio, sed etiam in datione muneris. Videntes hoc scribae et Pharisaei, quod ea quae dabantur parentibus a lucris eorum deperirent, composuerunt hanc stropham, ut dicerent falso intelligi hoc praeceptum a Judaeis, quod dicitur: « Honora patrem tuum et matrem, » sed potius patrem vel matrem, templum et Synagogam
Abbreviated transcription (Latin):
ira dementia
scribarum et
phariseorum
arguentium
dominũ cur
traditiones hominum non seqͣt᷑
cum ip̃e sit deifilius dicendo ñ¬
enim lauant manus suas cum
panem manducant. Hoc ꝓces¬
serat ex traditione scribarumet.
phariseorum et erat consuetudo
apud illos ut si contigisset eis
ut uel cum gentili loquerentur
aut aliquid morticinum tange¬
rent. aut immundum aliquid
uiderent:aut totum corpus aut
etiam partem corporis abluerẽt.
Ip̾e autem respondens: ait illis.
Quare et uos transgredimini
mandatum dei ꝓpter traditio
nemur̃am: Falsam calumpniã
ueraci responsione dominus con¬
futat dicendo. quare et uos tͣns¬
gredimini mandatum deiꝓpter
traditionem ut̃am: Ae si dicẽti
Cur aplos meos arguitis quod
precepta hominum tͣnsgredun¬
tur. ut possint precepta d̾i adim¬
plere: cum uos ꝓpter traditiones
hominum transgreduimini pre
cepta ommipotentis di: Nlam ds
dixit. Honora patrem tuum ⁊
matrem tuam. Et qui maledixe
patri uel matri morte moriat᷑.

Expanded text:
Mira dementia scribarum et Pharisaeorum arguentium Dominum, cur traditiones hominum non sequatur, cum ipse sit Dei Filius, dicenenim lavant manus suas cum panem manducant. » Hoc processerat ex traditione scribarum et Pharisaeorum. Nam erat consuetudo apud illos, ut si contigisset eis, ut vel cum gentili loquerentur, aut aliquid morticinum tangerent aut immundum aliquid viderent, aut totum corpus, aut etiam partem corporis abluerent. « Ipse autem respondens ait illis: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? » Falsam calumniam veraci responsione Dominus confutat, dicendo: « Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? » Ac si diceret: Cur apostolos meos arguitis. quod praecepta hominum transgrediuntur, ut possint praecepta Dei adimplere, cum vos propter traditiones ho Nam Deus dixit: Honora patrem tuum et matrem tuam, et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur . »