comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alia ad gaudiũ. alia ad ne cessittitẽ. alia ad
felicittitem. alia ad usum tpr̃is. alia ad fruc¬
tum et̾nitatis. hoꝵ utiq bonoꝵ que adutrũq
uitt̃ ꝑtinebãt. sp̃ĩn qui ipsi carni in homine p̃.¬
sidelt. cura in uictti est. Quatinꝰ scilico alteꝵ
hoc est corportile bonũ. ad usum in ferioris iuite
ꝑ ꝓiudenciã disponene. alteꝵ uero hoc est spuate
bonũ. ad fructum iuite suꝑioris. ꝑ obedienciam
quereret. Utrumq engo ad sp̃m racionalẽ
ꝑtinuit. ut & carni sue ꝓuideret & sibi. car¬
ni quidem. siue in bono. qͥ sibi ad usum carniᷤ
eiusdem erat subditũ sibiꝰ  in bono illo. qͥ nõ
solum carm. sed ipsi quoq qui carne suꝑior
fuit. extitit dignittite platũ Qua ꝓpter ad
in feruis quidem bonũ conseruandum ꝓuidẽ¬
cici ꝑtinuit. ad suꝑiꝰ aut̃ bonũ obtinendum. obe.¬
dienciai necesaria fuit. ꝑ rouidencia ex meͥ¬
one. obediencia ex p̃cepcione. Prouadencia

Expanded text:
alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat cura injuncta est, quatenus scilicet alterum hoc est corporale bonum ad usum inferioris vitae per providentiam disponeret, alterum vero hoc est spirituale bonum ad fructum vitae superioris per obedientiam quaereret. Utrumque ergo ad spiritum rationalem pertinuit, ut et carni suae provideret et sibi. Carni quidem suae in bono quod sibi ad usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex p
Abbreviated transcription (Latin):
num illi fuit qd̃ ipse sibi sufficiens non fuit.
M agna quippe dignittis fuit humane codicio¬
nis. ꝗ talis factti est. ut nullum ei bonũ. p̃ter
sumũ bonũ sufficerr. Et rursum magna
lib̾ttis. q in terim arbitrio suo dimissa est. ut
ad ipsum bonũ suum cogi non posset. qua¬
tmꝰ sola uoluntate ad illud ure. quod sola
dileccione. possidere deberr.Ut ergo in terio¬
ris uite bonũ querere ad dicerre. exterior
utti euis talis fadti est: ut ad tempꝰ. ꝑ se sta
non sufficiens. alio p̃t̾ se & extra se honum

Expanded text:
num illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. num illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. Magna quippe dignitas humanae conditionis, quod talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta ut ad tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono
Abbreviated transcription (Latin):
uicio in digeret: sed ut ipłe homo uera bo¬
na merito ad quisitti. głosuis possideret
t quici plus erat sume bonititi oe me¬
tũ dare & p̃iiũ. quã sine merito so¬
lum premũi. P ro tp̃ralibꝰ. aut̃ & tim.¬
sitoriis. homo seruire non debuit. ne dig̃¬
nitas humane condicionis adutilittitẽ de¬
duceret᷑. si ꝓ his que subiecta illi fuerant.
seriure cogeret᷑. ꝑ ropt̾ hoc in iusibilici
quasi ueri bene .siuenti post meritũ ꝓuu¬
toria gntis int̾ merendci cidiciunt᷑. ł stt
interim ad solaciũ. illa postea ad gaudium
stt ad sustentacionẽ. illai ad głificacionẽ:
me illis non potest homo becitificari in
S ine istis. non potest sustentari in
uia. P ropt̃ qd & talis factꝰ est homo. ut
interĩ non ad tepus istis in digero. quatmiꝰ.
ꝑ ista in digencia suc̃ in illis agnosceret Et
ut in telligenꝵ quia quod ipse enit. bonum
sibi sufficiens erat. nisi illud quoq habere
mereret᷑ bonũ. aquo eitit. Hoc aude̾m bo¬

Expanded text:
vitio indigeret, sed ut ipse homo vera bona merito acquisita gloriosius possideret. Et quia plus erat summae bonitati et meritum dare et praemium, quam sine merito solum praemium; pro temporalibus autem et transitoriis homo servire non debuit ne dignitas humanae conditionis ad utilitatem deduceretur, si pro his quae subjecta illi fuerant, servire cogeretur. Propter hoc invisibilia quasi vera bene servienti post meritum protoria gratis inter merendum adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest sustentari in via. Propter quod talis factus est homo ut interim nunc ad tempus istis indigeret, quatenus per ista indigentiam suam in illis agnosceret, et ut intelligeret ipsa quia quod erat bonum sibi sufficiens, non erat nisi illud quoque habere mereretur bonum a quo erat. Hoc autem bo
Abbreviated transcription (Latin):
beatificaretur. duo illi conditor
siuis aprincipio ꝓrepanibat.
Uũ uisibile. alteꝵ in iusibile. Unũ cor¬
suo genere ꝑfectum.Snũ carni. alteꝵ
sp̃ui. ut in uno sensus carnis ad iccundita.¬
tem foueret᷑. in altero sensus mentis ad felici.¬
ittem repleret᷑. Uarmi iuusibilia. sp̃ui in.¬
iusibilia. Carm ad solaciũ. spũi ad gau.¬
diũ.
nĩ ut gratis possideretur. alteꝵ ut
ꝑ meritũ quereretur. Qd̃ usibile shle orit¬
bonĩ : gratis dedit. Qd̾ aut̃ in uisibile erat
merito querendum ꝓposuit. ut ex dono gra¬
tuito ꝓlurct᷑ oe ex cellencia ꝓmissionis: de
fides ꝓͣmutentis: Si enm tale ac ttintũ es
gratis dedit quale & quantũ eẽ putandĩ
est illud quo seruiciũ queritur . ⁊ Rarso
si tanta bonitas illi in erat. ut nichil
meritis ttm multa clarre quomode
malicia ei in eẽ pont. ut seriuertes no
remimero. Ad hoc spectabut quos

Expanded text:
beatificaretur, duo illi bona Deus a principio praeparavit: unum visibile, alterum invisibile; unum corsuo genere perfectum. Unum carni, alterum spiritui, ut in uno sensus carnis ad jucunditatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. Carni visibilia, spiritui invisibilia; carni ad solatium, spiritui ad gadium. romisit. Unum ut gratis possideretur, alterum ut per meritum quaereretur. Quod visibile bo, gratis dedit, quod invisibile erat merito quaerendum proposuit, ut ex dono gratuito probaretur et excellentia promissionis, et fides promittentis. Si enim tale et tantum est quod gratis dedit, quale et quantum esse putandum est illud pro quo servitium quaerit? Rursum si bonitas tanta illi inerat ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia ei inesse poterit ut servientes non remuneraret? Ad hoc spectabat quod
Abbreviated transcription (Latin):
scđam. qm̃ caligeuient ad primam. Eecit
ergo opus scđm post primũ. & illud euidẽ.¬
cius eitit. qm̃ nõ solũ de monstiauit. sed
illuminauit. Assumpsit carnem. non
amitens duunͥtatẽ. & ꝓpositꝰ est lib scriptꝰ.
intus &e foris. Foris in humanitate. intꝰ.
in diumitate. Ut foris legeretꝰ ꝑ imnticiõẽ.
nitꝰ ꝑ contemꝑlaciõẽ. Foris ad salutẽ intꝰ ad
felicitatẽ: Foris ad meritũ intꝰ ad gaudium.

Expanded text:
t ad primam. Fecit ergo secundum opus post primum et illud evidentius erat, quoniam non solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, int
Abbreviated transcription (Latin):
apiencia pascuci intꝰ eiut. opꝰ. sapiencie.
pascua foris eitit. & ad missꝰ. est sensus hõis.
ut ad utrumiq ute. & in utroq refectonem
in uenir&. Lioe ꝑ cognicionẽ: reficeret᷑ per
dilectionem. S apiencia liber erat scriptꝰ intꝰ.

Expanded text:
Sapientia, pascua intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem, reficeretur per dilectionem. Sapi
Abbreviated transcription (Latin):
Foris pͥmũ ꝑ uisibiliuĩ condicionẽ. sedo foris
ꝑ carnis assumptionẽ. Primũ ad iocundi.¬
tatem. scd̾o ad sanitatem. P rimo ad nat᷑ai.¬
sedo contiti culpam. Primo ut naturc
foueret᷑. scd̾o ut uiciuĩ sanaret᷑. naturo
natum
bentificciret.¬

Expanded text:
oris primo per visibilium conditionem, secundo foris per carnis assumptionem. Primo ad jucunditatem, secundo ad sanitatem; primo ad natuundo contra culpam; primo ut natura foveretur, secundo ut vitium sanaretur, et natura beatificaret
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ accipimus nunc in terim sacramentũ sanctifi
candi. ut ꝑfecte scĩficati. ipsã rem caꝑe possimꝰ.
Si gͦ summũ bonũ hoĩs contemplacio creatoris sui
merito creditur : non in con uenient̾ fides per
boni. ⁊ principiũ restauracionis eiꝰ memoratur.
Que iudelicet restauracio. scd̾m in qementa fid̾i
crescit. dũ hõo ⁊ ꝑagnicionẽ ampliꝰ illuminat᷑.
ut pleniꝰ agnoscat. et in flamat᷑ ꝑ dileccionem.
ut ardentiꝰ diligat. Sic gͦ iustꝰ quandui in hoc
fu̾it ⁊ in troductꝰ in gaudiũ dñi sui. iuuere ha¬
bebit ex contemplacione. S mira dĩ dispensa¬
cione agit᷑. qd̾ nũc in terim malicia hostis anti-¬
qui ad  pugnandos ⁊ ꝑsequendos fideles relaxa¬
sola ꝑsuafione ꝓstrat erat. Ut aũt in ħ p̃lio in¬
uentꝰ stare poffit. ⁊ bonũ suũ illesum custodire:
dantur ei ut dictũ ẽ in sacramentis arma qͥbꝰ se
muniat se in oꝑibꝰ bonis tela quibꝰ hostẽ ꝓst̾¬

Expanded text:
et accipimus nunc inteet accipimus nunc intecandi, ut perfecte sanctificati rem ipsam capere possimus. Si ergo summum bonum hominis contemplatio creatoris sui merito creditur, non inconvenienter fides per boni, et principium restaurationis ejus memoratur. Quae videlicet restauratio secundum incrementa fidei crescit, dum homo per agnitionem amplius illuminatur, ut plenius agnoscat, et inflammatur per dilectionem, ut ardentius diligat. Sic ergo justus, quandiu in hoc fuerit et introductus in gaudium Domini sui, vivere habebit ex contemplatione. Sed mira Dei dispensatione agitur quod nunc interim malitia hostis antiqui ad impugnandos et persequendos fideles relaxasola persuasione prostratus erat. Ut autem in hoc praelio invictus stare possit et bonum suum illaesum custodire, dantur ei, ut dictum est jam, in sacramentis arma quibus se muniat, et in operibus bonis tela quibus hostem proste
Abbreviated transcription (Latin):
tura sacra. Quare: Quia obscurã abet signa¬
ficacionẽ. Speculũ ẽ cor tuũ. si tam̃ mundũ
fu̾it. ⁊ ex t̾sũ ⁊ clarificatũ.I mmago in specu¬
lo fides in corde tũol psa enĩ fides. imago est ⁊
sacramentũ. Contemplacio aut futura res et
uirtus sacramenti. Qui fidẽ non abent nichil
uident. Qui fidẽ abent iam aliquid uidere in¬
cipiunt. S imagmẽ solã. Si eñ fides nicħ
uidet. ex fide illuminacio nõ eet. nec dicerẽ¬
tur illuminati fideles. Si aũt iam ipsã rem
iuiderent. ⁊ non ampliꝰ uidendũ aliquid ex pec-¬
tarent. non ꝑspeculũ in enigmate. s facie ad
faciẽ iuderent᷑. E rgo qui ꝑfidẽ uident. mima¬
ginẽ uident. qui ꝑcon templacionẽ uident.
rẽ uident. Qui fidẽ habent. sacram̃tũ habet
qui contemplacionẽ habent. rẽ habent. Fides
ergo sacramentũ ẽ future con templacionis.
⁊ ipsa con templacio ⁊ uirtꝰ sacramenti.

Expanded text:
tura sacra. Quare? quia obscuram habet signitura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nihil vident; qui fidem habent jam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fidelis nihil videret, ex fide illuminatio non esset, nec dicerentur illuminati fideles. Si autem jam ipsam rem viderent, et non amplius videndum aliquid exspectarent, non per speculum in aenigmate, sed facie ad faciem viderent. Ergo qui per fidem vident, imaginem vident; qui per contemplationem vident, rem vident. Qui fidem habent, sacramentum habent; qui contemplationem habent, rem habent. Fides ergo sacramentum est futurae contemplationis; et ipsa contemplatio res et virtus sacramenti;
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ ad dorłum tuũ. uł supͣ uerticẽ tuum. &
dices uid̾o te. Quid uides.: Iam aliquid ui.¬
des. s imagniẽ solã. ides illum s lmagine
sua. nõ du̾m in facie sua Non dũ cognoseis
sic̃ cagnosceris. nõ dũ uides sic̃ uid̾ił U id̾is
in re uides in imaginẽ Ille adte respicif qui
te uidet. tu auit̃ adu̾sꝰ es ab illo. Conũte ad illũ
et pone faciẽ ad faciem.&. uidbis iam nõ imagniẽ
s ipsam rẽ: Prus iudisti tu illũ. s iagmne sua
modo udes illũ infaicie sua. Tam̃ cũ iplam rẽ uide
in cipis agnoscis qx aliqͥd similitudinis fuit illi
qd̾ uisũ ẽ in imagine ad id qd uid̾t᷑ mre. Quod
uidet᷑ inimagine sacͣmtũ est: qd̾ uidet inre.
res sacram̃tr Quod gͦ uidemꝰ nunc ꝑspeculũ in
enigmate. sacram̃tũ ẽ ad illud qd̾ uidebius facio.
ad faciẽ in manifesta contemplacione. S quid ẽ
enigma. ⁊ quid ẽ speculũ in quo iudetur imma¬
go donec ipsa res uideri possit̾ : ẜ nigma ẽ scrip¬

Expanded text:
tuum, vel supra verticem tuum, et dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut videris. Videris in te, vides in imagine. Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie sua. Tamen cum ipsam rem videre incipis, agnoscis quia aliquid similitudinis fuit illi quod visum est in imagine, ad id quod videtur in re. Quod videtur in imagine sacramentum est: quod videtur in re, res sacramenti est. Quod ergo videmus nunc per speculum in aenigmate, sacramentum est ad illud quod videbimus facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ uidebimꝰ fucie ad faciẽ. Quqd̾ est ꝑ specłm
uid̾e :Imaginẽ uid̾e. Qd̾ ẽ facie ad faciem
sĩpmi te. Ad ũsus es ab illo. nec uides facie ad
faiciẽ. ftcie tua ad faciẽ illiꝰ. Adũsa enĩ ẽ facieᷤ
tua ab illo. & si forte ille respicit ad te: nõ
tu similit̃ ad illũ. Quãdui gͥ sic eris nõ potiᷤ
illũ uid̾e fticie. ad faciẽ. E ab̾e speculũ . ꝙ. po.

Expanded text:
 facie ad faciem. Quid est per speculum videre? Imaginem videre. Quid est facie ad faciem supra te, aversus es ab illo, nec vides facie ad faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et si forte ille respicit ad te, non tamen tu similiter ad illum. Quandiu igitur sic eris, non poteris illum videre facie ad faciem. Exhibe spec
Abbreviated transcription (Latin):
in uuluci formatis ad uuuficacionẽ in fundi. In quibꝰ t̾n
oĩbꝰ nulla ũquã rõ siue auetorittis in tm̃ p̃ualere potuit.
ut dubietatẽ tolleret questionis excepto eo solo. q fideᷤ cato¬
lica magis credẽdiĩ eleg̃. aĩas cotidie corꝑibꝰ uiuificandic.
lociadas d nichilo fieri quã scđm corꝑis nat᷑tĩ. & carnis
humane ꝓprietatẽ de traduce ꝓpaigari. Si aut̃ aĩe extra¬
duce eẽ dicerent᷑ : nõ questio tanta eẽt. quia manifestior
usticia ẽẽt. in eo qd̾ pẽcm originale apatribꝰ infilios nn¬
sire dr̃. s nossi occulta dĩ uidicia raciõe cõp̃hẽdere nõ possy.¬
mus tam̃ ꝓsoluendis dubiis. dubia alia asserere nõdebemꝰ.
Querit᷑ itim̃ si anime extra duce nõ sunt. qͣmdo pẽco parẽ¬
tũ filis obnoxis efficiũt᷑. Qd enĩ in parente pc̃cm est. ꝑ¬

Expanded text:
in vulva formatis ad vivificationem infundi. In quibus tamen omnibus nulla unquam ratio sive auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas quotidie corporibus vivificandis sociandas de nihilo fieri quam secundum corporis naturam et carnis humanae proprietatem de traduce propagari. Si autem animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestio esset, quia manifestior justitia esset in eo quod peccatum originale a patribus in filios transire dicitur. Sed nos si occulta Dei judicia ratione comprehendere non possumus, tamen pro solvendis dubiis dubia alia asserere non debemus. Quaeritur tamen si animae ex traduce non sunt, quomodo peccato parentum filii obnoxii efficiu
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ sine anima pc̃cm apatre infiliũ transit. alteꝵ
qͦmd̾ amma illiꝰ pec̃i qd̾ ꝑ solã carnẽ. & in sola carne deᷤ¬
cendit. parlicebs fiat. Nam caro sine arnna qͣmͦdo pcc̃m
ibere potest. que sine aanima om̃io pecure nõ potest
Si ergo in carne sine anima pcc̃m nõ fuit. qͣm̾do ꝑ car¬
nẽ aut in carne. ad anima peccatũ transire poruit.

Expanded text:
nem sine anima peccatum a patre in filium transeat, alterum quomodo anima illius peccati quod per solam carnem et in sola carne descendit, particeps fiat. Nam caro sine anima quomodo peccatum habere potest, quae sine anima peccare omnino non potest? Si ergo in carne sine anima peccatum non fuit, quomodo per carnem aut in carne ad animam peccatum transire potuit?
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ds̃ trinus et unus et quod
in unitite et quod in trinigate
ta eRgo abmicio ꝓditꝰ est
⁊ conciencie humane. & ad¬
uita fide s in diciiꝰ ueritati nuo¬
fessa est dm̃ eȩ. & ipsum unum.
tate quidem con fessa est ẽtnita.¬
tem & in msitatem: mȩt̃nitate aut̃ in com.

Expanded text:
unus; et quid in unitate et quid in trinitate. Ita ergo ab initio proditus est Deus conscientiae humanae et adjuta fides indiciis veritatis confessa est Deum esse, et ipsum unum. tate quidem confessa est aeternitatem et immensitatem; in aeternitate au
Abbreviated transcription (Latin):
intestationis iliuine modum quo uelra.¬
uane bumana ał ab hũie cagnitus est
uel reuelatiõe duma hõi manifestatus.
ex ponit apłs dicens. Quod notũ di
eratmanifestũ est in illis. d̾s em̃ ił
peuelanit E⁊deinde sub uingi
qsriusibilia enĩ ipsus acreatiłra mũ¬
sbi efieu que factu sunt intellecta con¬
fprenunter en s um enĩ dicit quos no¬
citi ilei erait. idest noscibile de deoͦ
eitemditnec totum absconditũ. nec
manite mianfestum Cum uero dicit
mantfestũ est m illis. & nõ dicit mcit¬
nifestum est illishostendit᷑ plane qͣm no
solum reuelaciõe diuma que facta illis
fuenit. sed & iã ratiõe humana que milli
erat : notũ illis factũ erat. Cum aut̃
sub ungit. ds̃ enĩ illis reuelauit: ostẽ¬
dit quia racio humana ad hec sublimiꝰ.
&e alta in uestiganda. & in telligenda
in firma. sufficiens om̃ino  fuiss&: nisi
diuma reuelacio illi in ad uitorium
ab intus erct in uestigationi ⁊ uel
reuelaçiõis modo: statim de illo qui

Expanded text:
tionis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei erat, id est noscibile de Deo, ostendit nec totum absconditum, nec totum manifestum. Cum vero dicit: manifestum est in illis, et non dicit, manifestum est illis, ostendit plane quoniam non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium eui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui
Abbreviated transcription (Latin):
mano de p̃hensus est ut sciri potuissa¬
quia ds̃ est. uel quod erat credi. Mo¬
di duo funt & ue due & manifestatiões
due quibꝰ aprincipio cordi humano la.¬
tes ꝓditꝰ. est. & indicatꝰ. occultus ds̃.par¬
tin̾ scilica ritione humana. partim rẽ.¬
uelacione dina & racio quidẽ huma¬
nt duplici in uestigaciõe dm̃ de prehen.¬
dit e partim uidelicoͦe in se.: partim mhis
que erant extiti se. Smuliter & rere.¬
lutio diuna duplici in sinuatiõe eum
qui nesciebat᷑. uel dubie credebat᷑. et
nõ cognitum indicauit: & partim cre¬
ditum asseruit Nam humanã ignorã¬
ciã cumc abintꝰ. ꝑ aspntitioem illumninans
eocuit nnunc uero fori s uel ꝑ doct̾me¬

Expanded text:
mano deprehensus est, ut sciri potuissus est, vel quod erat credi. Mosunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ singła que ꝓposita sunt cunẽ¬
tem consid̾are: qualit̾ mẽs hu.¬
mana quȩ tam longe adec
est. tanta de d̾o potitꝰ comp̃hẽ¬
de. iuel iciõe ꝓpͥa directa. uel reuelacio¬
ne duuna ad iutti Et prium usq¬
quo ipsa humana racio ex insito sibi
lumie uũttitis conualuerit. dignꝵ
estr considu ne si uel totũ hõi decur. ne.¬
gonre conuinc mur grã: aut si tolla nur
toĩ ugnorãciã ex cusare. Litiq utrũ¬
quinodum humane in uestigationis or¬
dine ꝓsequam  quo ricio hõĩs uel ꝑse

Expanded text:
r singula quae proposita sunt currentem considerare, qualiter mens humana quae tam longe a Deo est, tanta de Deo potuerit comprehendere, vel ratione propria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamu
Abbreviated transcription (Latin):
cerent᷑. non dum ad huc ꝑ fecte obediẽcie uis:¬
ticͥcm habent. Non aut̃ potuit natͣti nascẽ¬
tibꝰ dare. quod in generantibꝰ non dum ad huc
possidelat. quẽ admodum & hii qui nunc in
cato generant᷑. nõ aliud nascẽdo trcihunt
quã uiciũ. quod anatͣti ciqua semimãt᷑ accipiũt
Sic utiq pͥmꝰ homo tp̃re obediencie sue. ca-¬
sto con uigio. ad ꝓpagticioẽ posteritatis m¬
stitucioni diumne de seruens. filios geneniro sine
peccato quidem q̃m̃ ex natͥti cib om̃i uicio liba
sed non similit̾ pat̃ne iusticie here des. qm̃ ips nat᷑ti
non dum foret ad in corupeionis p̃miũ. quod nisi
post ꝑactam obedienciã dandũ non erit trnsfor.¬
matti. Postquã aut̃ auitti et̾na. ad ecelestem

Expanded text:
cerentur, nondum adhuc perfectae obedientiae justitiam haberent. Non autem potuit natura nascentibus dare quod in generantibus nondum adhuc possidebat, quemadmodum et ii qui nunc in peccato generantur, non aliud nascendo trahunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorruptionis praemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem
Abbreviated transcription (Latin):
quo studio iutti humana si homõ non
peccasso colenda & exercenda fuissox.
sapiẽcie & diuine cõtemplaciõis foris &̃ in trȩ cul.¬
unis. siue in anando. siue insemmãdo. siue
in plantando. & cęt̾is eiꝰmͦi oꝑibꝰ. quibꝰ nat᷑a bo¬
na ex cultti. ꝓfectũ captm mełiꝰ. P rimũ hͥoẽ
nõ ad laborem sed ad delectacionẽ exercendum. ut
& opꝰ ẽet ad delectacionẽ. & exemplum ad erudi.¬
cionẽ. Sic nt̃iq exerior homo exercendꝰ enat.
cib ipso studio exenioris oꝑis. forma sum̃et᷑
studii int̾ioris. & in eo quod foris fticerte agno¬
ceir. quid sibi intꝰ faciendum ẽęt. Nam ẽ
intꝰ sunilit̾ quedcĩ t̃r ercit. que bona quidẽ satti

Expanded text:
quo studio vita humana si homo non peccasset colenda et exercenda fuisset; sapientiae et divinae contemplationis, foris etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata
Abbreviated transcription (Latin):
culꝑa ꝑetindẽ originẽ uiciatã in uniuersoᷤᷤ
se effundendo dilatat. Quod si ueꝵ est
itti nunc in nascentibꝰ forte ex merito paren¬
tum origmalis iusticia. sic̃ nũc in uenit᷑ in eis¬
dem ex solo pat̾ne tĩsgressioĩs reatu. onginał
culpa. Lc cuto ttim̾ tem̃e asserendum nõ
est. quici nõ similit̾ uidet᷑ quod quẽ admodũ

Expanded text:
culpa, per eamdem originem vitiatam in universos culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae transgressionis reatu originalis culpa. Idcirco tamen asserendum non est temere, quia non simili
Abbreviated transcription (Latin):
ergo sic̃ iam sepe diximꝰ diligent̃ considerire
oporiae. ut ab his que dubia non sunt: eti
que ꝓbabilẽt᷑ tam̃ dicũt᷑ : discernamꝰ.ue
enim nec auctorittis ꝓbat. nec mcio arguit mam-¬
festti. int̾ dubia relinqunt᷑. tam̃ & istti nõ muti
niat᷑ qd̾ ueꝵ est: uł saltem quod falsum est.
int̾ mascłm & smnã. ante peccatum
a deo institutũ. eiq ut crescert̃e.
& mubtiplicarent᷑ dono benediccioĩs
oncessum atq inuinctum legimꝰ comixtione
concupiscencici. futimĩ nullatenꝰ dubitare debemꝰ
Qui engo sine peccato genenirent᷑ consequens oĩ.¬
no est. quod &e sine peccato nascerent᷑. Quem¬
aid modum hii qui modo generant᷑ cũ con cupis¬
cencia quasi ex ipso radicis sue uicio corrupeio.¬
nem trahentes nascunt᷑ cum culpa.: Si pat̾ne uis¬
Lud &iã dignũ in quisicione uidet᷑. si pa¬
terne obediencie meritũ. ꝑ incorruptam
originẽ. ad posteros om̃s transire debuenit
quem ad modum nunc in obediencie illius

Expanded text:
 considerare oportet, ut ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter tantum dicuntur discernamus. Quae enim nec auctoritas probat, nec ratio arguit manifesta, inter dubia relinquuntur; tamen ista non inutiniatur quod verum est, vel saltem quod falsum est ner masculum et feminam ante peccatum a Deo institutum, eisque ut crescerent et multiplicarentur dono benedictionis concessum atque injunctum legimus: commistioconcupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa. CAP. lud etiam dignum inquisitione videtur an paternae obedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius
Abbreviated transcription (Latin):
quia itcio etdẽ utri inq nõ appan&. S unt
ttm̃ qui credunt ueniscit asserendum quod
primꝰ homo si non peccass&. nullos nisi bono
filios geniuissoe. & nemo om̃iũ qui ex eiuo
carne nasc̾ent᷑. dãpnͣret᷑. Tam̃ illud merito
querit᷑ si sola pͥmi hõis obediencia ꝓbata. oĩbꝰ
posteris. & eo nascituris ad meritum susficere
debiuss&e. aut si singłi quis post eũ tp̃ribꝰ ss
quẽ ad modum ipse homo primꝰ ꝓlutꝰ est. siue
uisdem liue alt̾uis cuiꝰ libo mandati obse¬
uancia ꝓbandi fuissce. Et potest fortts¬
sis nõ absurde credi quod idem mandatum qd̾
pͥmo parenti datũ est. posteri quoq illiꝰ obser.¬
uare debuer̃. ut singłi ꝓpͥa obediencia ꝓlurent᷑.
⁊ singłu ꝓsius meritis digna remimeracione głi.¬
ficarent᷑. Prͥmã itim̃ obedienciã obseruattim.
causam fore gr̃e ad uitricis in om̃s sequan¬
tes. & ipsam obedienciã obediendo immttin.¬

Expanded text:
rinque non apparet. Sunt amen qui credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi hominis obedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere debuisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse primus probatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratione glorificarentur. Primam tamen obedientiam observatam causam fore gratiae adjutricis in omnes sequentes et ipsam obedientiam obediendo imitan
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad substtnciaĩ spũalẽ ꝑfecta. nõ ut massa cuit
ꝯfusa mat̾ia. aut rudis moles ait aceruus ad con-¬
gregacio cumulata. aut ex his aliqͥd quod illa nõ
contingit. sed ꝑsonalit̃ distincta & ex pressa & con¬
signatti num̾o sp̃ualis & in telligibilis discrecionis. ut
multitudo incionalis. & intelligibiles sp̃s̃ subsistentes
habentes in genittĩ nicionẽ. ⁊ formã sapiencie cõcretite.
& qualitatẽ spualem in telligencie capacis &cđm
modũ & m̃suntĩ condicionis ꝑ fectiꝰ sublimioris. &
illustrticionis suꝑ uenture in ipsos. Libeꝵ quoq
arbitriũ inipso mox exordio in fitum innatumq:
parit̾ possidentes quo potãt sine iuolencia ad utrũ¬
liboe ꝓpͥci uoluntate deflecti. in alt̾o ad iuti sine co¬
accione. in alto derelicti sine opressione. De qua
De qua

Expanded text:
tum ad substantiam spiritualem perfecta; non ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et consignata numero spiritualis et intelligibilis discretionis et multitudo rationalis et intelligibiles spiritus subsistentes, habentes ingenitam rationem et formam sapientiae concreatae et qualitatem spiritualem intelligentiae capacis secundum moduillustrationis superventurae in ipsos. Liberum quoque arbitrium mox exordio insitum innatum pariter possidentes quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti; in altero adjuti sine coactione, in altero derelicti sine oppressione. CAP. VIII. De qua
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̃na est sapiẽcia eius. & munui om̃io
nõ potest: nec discrecit aliqno plenitudo sẽ¬
sus illius aconsũmatione E ⁊ exit ra¬
cio cum atestacione alia. & iudet qm̃ uo
limitis dei et̃na est: & ita sentire bonũ est.
Et qm̃ hoc ꝓbat opus eius quod non
muttit᷑. & oido unuũsitatis idem ꝑ seuemaᷤ.
Et adicit ipsa racio. qm nichil nouum
deo est. ut illud tunc. uel minc amare
in cipiat. qd̾ prius non nouerit: aut ob¬
liuuisci sic̃ homo dileccionis antiq ut in
memoriã nõ ueniat qd̾ prius cognitum
fuertit: aut enare bonũ estimans. quod
malũ est. ut diligat illud quod nõ oportet.
& posteti quasi penitens. & muttins cor. &
affectũ uariãs cũ ceꝑit agnoscere enrorẽ
suum . quia hec digna deo nõ sunt. nec
ꝓlut racio ut itti senciamꝰ. de illo. qui sa.¬
piens est & bonus. & ꝑfectꝰ & nõ inue.¬
nit̾ in eo murtibilitas ulla. cũ om̃a ge.¬
nerti muttibilitatis fuerint in conside

Expanded text:
aeterna est sapientia ejus et minui omnino non potest; nec decrescit aliquando plenitudo sensus illius a consummatione. Et exit ratione cum attestatione alia; et videt quoniam voluntas Dei aeterna est; et ita sentire bonum est. Et quoniam hoc probat opus ejus quod non mutatur; et ordo universitatis idem perseverans. Et adjicit ipsa rationem, quoniam nihil novum Deo est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius non noverit; aut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitum fuerat; aut errare bonum existimans quod malum est, ut diligat illud quod non oportet; et postea, quasi poenitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus de illo qui sapiens est et bonus et perfectus; et non invenitur mutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabil
Abbreviated transcription (Latin):
enim iusibiliũ omniũ. que cum
homine & ꝓpt̾ hominẽ facte enĩt.
ꝑfecttĩ cogniciõe hoĩem accepisse
nulli dubiũ ec̃ deloe quantum
uidelic& siue ad cruditionẽ anime. siue ad
corponilis usus necessitudinẽ ꝑtinere uidelut᷑.
Nam & ic curo ipse cretitor non ase aut
cib angłe ciliquo singłis quibꝰq animalibꝰ. s
ab homine nominci formari uoluit. ut
manifeste ostender quod singłoꝵ ncitintĩ
& usum &e officia ex insita sibi homo rciõe
cignouit. Que enim ꝓpt̾ illum crecita erãt:
ab illo regenda & disponenda erant. et ic¬
curo hoꝵ om̃iũ ds̃ illi & scienciã dedit.
&̾ ꝓuidenciã reliquid. ait namq apł¬

Expanded text:
nium visibilium quae cum homine et propter hominem factae erant, perfectam cognitionem hominem accepisse nulli dubium esse debet, quantum videlicet sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. Nam idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo singulis quibusque animalibus, sed ab homine nomina formari voluit, ut manifeste ostenderet quod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi ratione homo agnovit. Quae enim propter illum creata erant, ab illo regenda et disponenda erant, et idcirco horum omnium Deus illi et scientiam tribuit et providentiam reliquit. Ait namque Ap
Abbreviated transcription (Latin):
illis &̃ uecessaria ꝓuidere. hanc aut̃
seienciam. quem ad modum & illam qua
carnis sue comoda & necessaria ꝓuidere
debuenit. qm̃ homo peccando non ꝑdidit.
ic cuto ds̃ postinodum illum ꝑ seripturts
suas de enism᷑e erudie non cuiuut. De
sciencia uero aunne sola ic circo homo
cum reparabat erudien dꝰ fuit. qm̃ solã
illam prius peccando cimisit .. de cogu¬

Expanded text:
illis necessaria providere. Hanc autem scientiam quemadmodum et illam qua carnis suae commoda et necessaria providere debuerat quia homo peccando non perdidit; idcirco Deus postmodum illum per scripturas suas de ejusmodi erudire non curavit. De scientia vero animae sola idcirco homo cum reparabatur erudiendus fuit, quoniam solam illam prius peccando amisit. C
Abbreviated transcription (Latin):
CDnec illud quantum
obpinor absundũ erit si
credimꝰꝰ unũ & idem ꝓr¬
sus mom̃tũ tp̃ris fuisse quo in principio
sinł cretitti sit & reꝵ uuisibiliĩ corpora¬
liũꝙmat̾ici. &e in uisibilici in angłica

Expanded text:
nec illud, quantum opinor, absurdum erit, si credimus unum et idem prorsus momentum temporis fuisse quo in principio simul creata sit et rerum visibilium corporaliumque materia, et invisibilium in angelica
Abbreviated transcription (Latin):
q ecdũ mom̃ito simł. &e uisibiliũ mat̾ie
c̾en cicilit ereatti et &e iniusibili na¬
t̃a. nichilq posteti factũ cuius mipero
pͥmordio. aut mat̾ti ut in corꝑibꝰ. aut simi¬
litudo ut in spibꝰ. nõ p̃cesserit. Nam & si
noue ad huc cotidie c̃atur am̃e. noua tai-¬
men c̃at᷑ti nõ fit. qr̾ in angłicis sp̃ibꝰ. iam
tunc qño c̃abũt᷑ eiꝰ. similitudo p̃cessit
D uo aut̃ nunc nob discutienda o cur-¬
runt. pͥmũ illa pͥme conditionis form̃
mn formis qualis fuerit. Scđm qualit̾ ex
illa in formittite ad hac quã nime hci-¬

Expanded text:
ibilium materia essentialiter creata est et invisibilium natura; nihilque postea factum cujus in ipso primordio aut materia ut in corporibus aut similitudo ut in spiritibus non praecesserit. Nam etsi novae adhuc quotidie creantur animae, nova tamen creatura non fit; quia in angelicis spiritibus jam tunc quando creabantur ejus similitudo praecessit. Duo autem nunc nobis discutienda occurrunt: primum, illa primae conditionis forma informis qualis fuerit; secundum, qualiter ex illa informitate ad hanc quam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quante amenittitis locꝰ ille fuit. in quo
iaturci hominis fuit ad huc accorrupcione
cailienci foueri ac nutriri debuit. qui fontibꝰ
fluminibꝰ uriguis arboribꝰ om̃igenis fRondosꝰ.
⁊ nemorosꝰ fructu tam pulcro ad udendum.
quã suaui ad uescendum refertꝰ p̃dicatur.

Expanded text:
go quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum refertus praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽt. Siuero in utrolibo mutture manda¬
tum. ut uł necessaria ꝓhiberet. uł noxia p̾cipae.
naturam asse factam in iuste leder&. ⁊ ireꝑug¬
naciai mandatoꝵ suoꝵ quetumq pars ad effec᷑¬
tum duceret᷑ : h om̃inẽ innecessitaitẽ p̃uariea.¬
cionis p̃cipittroe. cũ eduobꝰ contrarii s. alt̾m
sine altĩꝰ titinsgressione impleri nõ poss&. O por.¬
tuit ergo ut d̾ concessione nat᷑cili. p̃ceptũ discipli-¬
ne sumeret᷑. quia solum modo meritũ eẽ potuit.
ubi lib̃m arbitrium fuit. &e ubi homo ad
utrum libae se ꝓuoto in eliare potuit. Sic
ttim̃ oporbebut. ut de ipsa concessione. pre-¬
ceptũ discipline sumeret᷑. quatinꝰ ꝑ pceptum q̃¬
cessio ipsa non muttiret᷑ . Q̃ dest p̃ceptũ naturã
rei de quafieri debebat. non corrũꝑet. neq cõ¬
titi primũ in stitutũ iuite humane noxiam
faceret. quatinꝰ. sola in obediencia p̾uaricatori
non ipsiis in qua p̃uaricabat᷑. rei natͥti nosce.¬

Expanded text:
et. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura nocer
Abbreviated transcription (Latin):
parcidisus fuerit. ubi hõo
ꝓbandus exerendꝰq positꝰ est. subsequitur
seriptura et dicit. P Rodux̃q doñs dẽ
de humino om̃e lignũ plcrum uisu &
id uescendum suaue.lignũ &̃ uite in medio
partidisi. Lignũq sciencie boni & mali. & flu.

Expanded text:
paradisus fuerit ubi homo probandus et exercendus positus est, subsequitur Scriptura et dicit: Produxitque Dominus de humo omne lignum pulchrum visu, et ad vescendum suave: lignum etiam vitae in medio par
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ infirmitatem sensus humani ꝑ concessionẽ
Econ solaret᷑. ne forte postea ad ꝓibicionẽ tr̃e.¬
p d i ergo homo in hac obedien
stitissoe : post tp̃s diffinitũ ado. ad ulud
h um o quos ei incelis p̃patitũ fuerit:

Expanded text:
prius infirmitatem sensus humani per concessionem prius infirmitatem sensus humani per concessionem consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
i enĩ ds dꝑeissce homini. ut de ligno sciẽ¬
cie boni & mali mandurans. haberre diabolꝰ
ad uersus hominẽ aliquid quod dicere possce.
quia uidelic& in ex secucioẽ mandati. mag̃¬
comodum suum quã pceptũ creatoris sui respe.¬
xissa : cd ꝑficiẽdum id quod pceptũ fuercit.
nõ amore di. sed dectacione cibi adductꝰ fuissoe
Rursum simłta đ his que nat᷑tilit̾ cõcessa fue¬
rant. ds̃ honimi ꝓhibuissae. & pauca non cõ¬
cessis& p̃uaticacionis sue homo ad uersus dm̃
excuscicionẽ habe uid̾et᷑. ꝓ eo quod neccessittite
magis quã uolunitite ad p̾uaricaciõẽ impuls
emonstrairet᷑. ꝑ ropt̾ea ds̃ hominẽ ad exꝑie¬
dam obedienciã mandato in formans. multa
concessit. & pauca ꝓhibuit. ut ipsi obediencia
eẽt liłn. et que ꝓhibuit: ic circo pociꝰ ꝓhibuit.
quã p̃cepit ut obediencia ipsa ẽẽt pura. De
om̃i in quit ligno partidisi comede. de ligno uero
scientie bom & mali ne comedas. ut scilic &

Expanded text:
 homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem aliquid quod dicere posset, quod videlicet in exsecutione mandati commodum suum magis quam praeceptum creatoris sui respexisset, et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusatiovoluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit quam praecepit, ut obedientia ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi comede; de ligno vero scientiae boni et mali ne comedas , ut scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
OTERAt̃ utiq homo ꝑ p̃ceptũ natͥc
conseruare bonũ tp̃rale quod habuit᷑.
sed ꝑ illud non potuit ęt̾nũ illud bonũ
quiod nec dum habuit adipisci. neq enĩ
ad uittm suꝑiorem obtinendã meritum
ill for &. si cuit iuttu hiuic uite maxͥa
utumliboe mediis uteret᷑. qm̃ in his omnibus.
non tum p̃cipientis affectum. qͣm comodum
obedientis atenderie. Litiq ut homo suꝑ hãc¬
p̃cepti ex secucione. H omo tam nõ p̃cepti uti.¬
littitem. quã p̃cipientis dileccionẽ ampleti ꝓba.¬
retͥ. S ed quid erit ampliꝰ. quod ad exꝑiendam
obedienciã hõis illi p̃cipiatur. cum totũ qd̃ ad ui¬
tam ꝑtinos humanã. in p̃cepto nate continecit᷑:
Q uecũq enim ꝓpt̾ hominẽ facta sunt. ad ne.

Expanded text:
oterat itaque homo per praeceptum naturae conservare bonum naturale quod habuit, sed per illud non potuit aeternum bonum illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, utrumlibet mediis uteretur; quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo aliqpraecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecunque enim propter hominem facta su
Abbreviated transcription (Latin):
ualde digniori sunt oꝑibꝰ cõditionis. quia il¬
la ad suitutẽ stidti s ut stanti hommisubẽẽt
ista ad salutẽ. ut lapsũ erig̾ent. P ropt̾eti il¬
la quasi moditum aliquid sex diebꝰ. ꝓfec¬
ri possunt. ũ cm̃ sex contͣ sex. ediũso po¬
namanda oꝑa resttunticionie.

Expanded text:
illa ad servitutem facta sunt, ut stanti homini subessent; haec ad salutem, ut lapsum erigerent. Propterea illa quasi modicum aliquid sex diebus perfecri possunt. Tamen sex contra sex e diverso ponarranda opera restaurationis.
Abbreviated transcription (Latin):
iuina ScRiPtura materiã habo
oꝑa resttiurationis. P roptereti
tcinto ex cellentior om̃ibꝰ scrip¬
turis iuire credit᷑. quanto dignior estꝰ:¬
& sublimor mat̾ia in qua eiꝰ. consid̾acio

Expanded text:
ivina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio
Abbreviated transcription (Latin):
itcionẽ formantur. Alia sunt enĩ ex
racione. alia scđm racionẽ. alia supit
incionẽ. & pret̾ hec que sunt contra ra¬
cionẽ. Ex ratione sunt necessaria. sđm
racionẽ. sunt ꝓbabilia. supra racionẽ
nimbilia.contra rationẽ in credibilia:
& duo quiden ex trema. om̃i modo fidẽ
nõ capiunt. Q ue enĩ sunt ex rncione.
ñmno notti sunt. & credi nõ possunt qñ
sciũtur: que uero contia iticionẽ sunt
nõ suscipiunt ullam racionem. nec ad¬
quiescit his racio aliquando. Ergo que
scđm racionem sunt &e que sunt supn¬
supra
ititionẽ tantumodo suscipiunt fidem.¬
Et in primo quidem genere fi
racione ad uictur : & m̾cio fide ꝑficitur.

Expanded text:
tionem formantur. Alia enim sunt ex ratione, alia secundum rationem, alia supra rationem: et praeter haec quae sunt contra rationem. Ex ratione sunt necessaria, secundum rationem sunt probabilia, supra rationem mirabilia, contra rationem incredibilia. Et duo quidem extrema omnino fidem non capiunt. Quae enim sunt ex rationnota sunt et credi non possunt, quoniam sciuntur. Quae vero contra rationem sunt non suscipiunt ullam rationem, nec acquiescit his ratio aliquando. Ergo, quae secundum rationem sunt et quae sunt supra rationem, tantummodo suscipiunt fidem.Et in primo quidem genere, fides ratione adjuvatur et ratio fide perficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Et quomodo tribꝰ. nichil cidici potest
qe ꝑ feciti sunt. nec demi aliquid quia di.¬
crecti sunt. Et quomodo distinctai sunt
que in do sunt. scđm eai que discreta sunt
in nob. qm̃ imago sunt ad illã: & demon¬
straiuer̃. trinitatẽ. Et hec quidẽ scđm ratͥo.¬
nis iudiciũ cõiecimꝰ. in unũ: qm̃ ita ue

Expanded text:
Et quomodo tribus nihil adjici potest quia perfecta sunt; nec demi aliquid, quia discreta sunt. Et quomodo distincta sunt quae in Deo sunt et secundum ea quae discreta sunt in nobis; quoniam imago sunt ad illa et demonstraverunt Trinitatem; et haec quidem secundum rationis judicium conjecimus in unum, q
Abbreviated transcription (Latin):
scipiencie est. Si piũ. simansuetũ. si mise¬
ricordem. & pacientẽ. totũ hoc boniititis
est. & non potest his idicere ueritas quic¬
quã: qr totũ in his continetur qd̾ ꝑfectũ
est & uer. L deo tria hec trmittitem mõs¬
trauerunt in simulacro ꝑfecto. & ꝑ suaserũt
nichil adiciendum tribꝰ. qe hoc ꝑfectũ est:
citi in uentti sunt hic ubi nõ ercĩt unum.
cutti est consideracio ꝓprietatẽ muenttm¬

Expanded text:
sapientiae est; si pium, si mansuetum, si misericordem, si patientem, totum hoc bonitatis est. Et non potest his adjicere veritas quidquam, quia totum in his continetur quod perfectum est et verum: ideo tria haec veritatem monstraverunt in simulacro perfecto et persuaserunt nihil adjiciendum tribus; quia hoc perfectum est, cta inventa sunt hic ubi non erant unum; cuta est consideratio proprietatem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quecũq de deo dicuntũ &.
credunt᷑ ueni cit̾ in deo ad hec
triͣ resferunt᷑. & constant in
his tribꝰ. impso. quibꝰ ut dictũ
est siquid tollas ꝑfectũ nõ est
qud̃ relinquit᷑ : siguid adicere coneris mauis
nõ est qd̾ explicat᷑. Si enĩ fortem dicis.
bilem. & cẽt̾ti que similici sunt his. totũ

Expanded text:
 quaecunque de Deo dicuntur, et creduntur veraciter in Deo: ad haec tria referuntur et constant in his tribus in ipso, quibus, ut dictum est, si quid tollas perfectum non est quod relinquitur; si quid adjicere coneris, majus non est quod explicatur. Si enim fortem dicis bil
Abbreviated transcription (Latin):
ciomi & sponte ad quieuit eis. Que uero suprti
ricionẽ fuer̃. ex diuina reuelacione ꝓdita
sut . &. nõ opatti est in eis rricio. sed castiga.¬
ta itam̃ ne ad illã contendet. Nunc ergo
sq̃r demonstitire quatũ his que in racioemã
o ꝓposita sunt. & conduciti ꝓhabilit̾ reue¬
lacio diuina ad iecerit. Etꝰ que ꝑ in spi¬
mcionẽ manifestata. & que ꝑ doctrinam
assenit sunt. & que ꝑmuacula apbata. Et¬
ex his quantũ uidebit᷑ & possibile erit.

Expanded text:
eis. Quae vero supra rationem fuerunt ex divina revelatione prodita sunt; et non operata est in eis ratio, sed castigata tamen ne ad illa contenderet. Nunc ergo sequitur demonstrare quantum his quae in ratiocinando proposita sunt, et conducta probabiliter revelatio divina adjecerit, et quae per inspirationem manifestata, et quae per doctrinam asserta sunt; et quae per miracula approbata, ex his quantum videbitur et possibile erit.