comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas au̾ noui testam̃ti quib ꝯuincitur
falsatas eẽ dicentem: scripil grande opus: ũbis
cuis ꝓpositis teddens pones meas. tͥgnita ⁊ tres disputatões
sũt quos. ⁊̃ libros cur ñ dixim. Nam ⁊ st̾ in eis aliqui ꝑ̾breues
tñ libri st̃. Umis uo̾ eoꝵ ubi a nobis adu̾sus eiꝰ t̾minatõnes
ꝓtiarchaꝵ uita defendit᷑ tante ꝓlixitatis ÷ qnͣte nlłs fere
duos patres hr̾e ioseph. dixi ꝯuid̾ ꝙ ex alo natus. ab alio fue¬
rit adoptatiis. S gn̾s ꝙ adoptõnis dice̾ debui sic eĩ sonat
ꝙ dixi. tanqmͣ eũ uiuuꝯ adoptau̾it alius pat̾. Lex aũ filios
⁊ mortius ubens ut frĩs sue fiiis dmortiu duc̾e̾t fr̃ uxorẽ
et fr̃i defuncto semen ex ead̾ suscitaret. Que ꝓfecto de duo¬
erunt in quib hoc ꝯtigit.ut uniꝰ defuncti qui uocabat᷑ he¬
li. duce̾t alt̾ uxorem .i. iacob a quo matheus narrat genitũ
eẽ ioseph s ut̾ino .s. hxli frĩ suo eũ genuit. cuiꝰ filiũ lucas ꝯͭ

Expanded text:
scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios jubens ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem, et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret : quae profecto de duoerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Austus quidam fuit gente afer. ciitate mileui¬
tanꝰ eloquio suauis. ingenio callidus. secta ma¬
onũ meaꝵ. hic quoddam uolumen edidit atu̾¬
lus rectam xͥanamq fidem ⁊ catholicam ui̾tarem: qd̾ cum
uenisset in manus nr̃as. lectuniq eẽt a fr̾ib: desiderauerũt¬
⁊ iure caritatis ꝑ quameis seruimꝰ flagitauerũt ut tͣ re¬
sponde̾mꝰ. Hoc aggrediar nunc in noĩe at adiutorio dtui
⁊ saluatoris nr̃i ihũ xp̃i. ut om̃s qui hec legint qmͣ nichil

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Maonum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intel
Abbreviated transcription (Latin):
equitate diuine mĩe p̃stitum est. Cũ multi ac̾rimi ⁊ facun¬
dissimi deserti ad iutorio dei. ad ħ uelocit̾ ⁊ ꝑtinacit̾ curre¬
rent ut auitatis iua longus aberrarent. Comodũ au̾ar¬
bitror sub eiꝰ noĩe u̾ba eiꝰ pone̾. ⁊ sub meo responsiouem

Expanded text:
ericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem
Abbreviated transcription (Latin):
postea. catholicus orb̾terrꝙ robustissima firmitate ꝯsenso̾¬
nis exclusit ut qd̾ ꝑ dispenatães eimnodi in aliquoꝵ menta
irrepere ceꝑat de salute ueniens unitatis potentior uita¬
als ⁊ uniu̾salis medicina sanaret. hunc itaq sermonem iu¬
deant qmͣ securus aggrediar. Si assequi ⁊ ostendẽ ñ potiõ
quomͦ refellant᷑ ea que de concilio cypriani uł epłi̾ euis
nebo securiis in cuiꝰ ꝯmunione cũ eis qui sibi ñ ꝯsenserãt
mansit ip̃e cyprianis. Qd̾ si dicunt ꝓpea tũc illam ca¬
tholicam ecẽm fuisse qi etant ibi pauci uł si hoc ꝓutãt

Expanded text:
postea catholicus orbis terrarum robustissima firmitate consensiopostea catholicus orbis terrarum robustissima firmitate consensionis exclusit, ut, quod per disputationes eiusmodi in aliquorum mentes inrepere coeperat, de salute ueniens unitatis \'potentior ueritas et uniuersalis medicina sanaret. hunc itaque sermonem uideant quam securus adgrediar. si adsequi et ostendere non potuero, quomodo refellantur ea, quae de concilio Cypriani uel epistulis nebo securus, in cuius communione cum eis qui sibi non consenserant mansit ipse Cyprianus. Quodsi dicunt. propterea tunc illam catholicam ecclesiam fuisse, quia erant ibi pauci uel, si hoc putant
Abbreviated transcription (Latin):
posse auctoritatem bĩ cypriani ad
retinendũ uincłm pacis nullo mͦ iuolandam
unitatis ecc̾e saluberrimã caritatem magis
pro nobis qmͣ ꝓ donatistis eẽ ꝓponendam. Si enĩ cypͥani ex¬
emꝑlo uti uoluerunt ad rebaptizandos catholicos qr ille
sentiuit in catholica bapti⁊ andos he̾ticos: nos pociꝰ exẽplo
eius ut unur quo aꝑtissime statuit a catholita ꝯmunione
.i. ã xp̃ianis toto terraꝵ orbe diffusis ⁊̃ malis ⁊ sacrilegis
nec eos qui ut eisdem uidebat᷑ ñ baptizatos sacrilegos in ꝯ¬
munionem catholicam recipiebant a iure ꝯmumionis noluit
andouẽ dicens. Neminem uidicantes aut a iure ꝯmuniõis
aliquem si diu̾sum sensit amouentes. Uideo tñ qͥd ad huc
qui eis in affrica ꝯsenserunt. uł si forte extͣnsmarinis t̾ris
longeꝙ discretis in illo quid̾ siue plenario siue saltem rẽ¬
gionali ꝯcilio s epłari colloquio ꝯmoti st̾ ut hoc et̃ facien¬
dum putarent qd̾ ⁊ ꝯsuetudo ecc̾e pristina ñ habebat ⁊¬

Expanded text:
posse auctoritatem beati Cypriani ad retinendum uinculum pacis nulloque modo uiolandam unitatis ecclesiae saluberrimam caritatem magis pro nobis quam pro Donatistis esse proponendam. si enim Cypriani exemplo uti uoluerint ad rebaptizandos catholicos, quia ille censuit in catholica baptizandos haereticos, nos potius exemplo eius utimur, quo apertissime statuit a catholica communione id est a christianis toto terrarum orbe diffusis etiam malis et sacrilegis um, quandoquidem nec eos qui, ut eidem uidebatur, non baptizatos sacrilegos in communionem catholicam recipiebant, a iure communionis uoluit amouere dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. Uideo tamen quid adhuc qui eis in Africa consenserunt, uel si forte aliqui ex transmarinis terris longeque discretis nullo quidem siue plenario siue saltem regionali concilio, sed epistulari conloquio commoti sunt, ut hoc esse faciendum putarent, quod et consuetudo ecclesiae pristina non habebat et
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾ a p̃dicatõne xp̃i ⁊ eq eẽ cepit ⁊ nõiari in quo tñ ip̃e
misqm senatum ex hominib dicit. At uo̾ genologiaad¬
eo ñ est euanangłiũ: ut nec ip̾e euis scriptor ausus fu̾it
eam cu angłium noĩare. qͣuid eĩ inscribit. Liber gu̾atio¬
nis ih̃u x filii daiuid. Non gͦ liber enangłii xp̃i s lib̾gna
tõnis. quippe ubi ⁊ stessa inducit᷑ que ꝯfirmat genesim
ut recte genesidiũ hoc mag nuncupari possit qmͣ euange¬
lium. Ac deniq martus qui gen̾a̾toẽm inscribe̾ ñ eurauit.
s p̃dicatõem tm̃ filii dei qd̾ est euangłium: uide qm sit
ꝯpetent̾ exorsus. euangeliũ inquit ihu xͥ filii dei: ut hĩc
satis habundeq appareat genologiam ñ ce̾ euangłiũ. N Iãq¬
⁊ in ip̃o matheo post inclusum iohannem incarcẽ. tũc le¬
gitur iħm cepisse p̃dicare euangłium regni.gͦ quicaͥt
ante lhoc narratuni ÷. genologiam eẽ ꝯstat. ñ euangłiũ Alis¬
qͥn ⁊ quid impediebat ⁊ matheũ pone̾ euangłiũ ihu xp̃i

Expanded text:
quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari; in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. At vero genealogia adeo non est Evangelium, ut nec ipse ejus scriptor ausus fuerit eam Evangelium nominare. Quid enim scripsit? Liber generationis Jesu Christi filii David . Non ergo, libonis', quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, uicompetenter exorsus: Evangelium, inquit, Jesu Christi Filii Dei . Ut hinc satis abundeque appareat genealogiam non esse Evangelium. Nam et in ipso Matthaeo post inclusum Joannem in carcerem, tunc legitur Jesum coepisse praedicare Evangelium regni . Ergo quidquid ante hoc narratum est, genealogiam esse constat, non Evangelium. Alioquin quid impediebat et Matthaeum ponere, Evangelium Jesu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ac ñ ꝓocuis id qd̾ de asstruendũ i. sicut ad quosdam int¬
ꝑfectos laquens apł ait. gaudens ⁊ uidens ur̃am ꝯu̾sa¬
fabricam spititalem sicut alibi dicit. dei edificatio estis ⁊
in ea cernebat utrũq ⁊ inde gandere ⁊ indi satageret.
Gaudebat ex eo ꝙ iam artificicum iatielaat. satagebat ex
eo ꝙ usq ad culmen ĩffecto̾nis adhuc edificandũ ee sentie¬
bat. Itaq nos reuera catholicos ñdũ ꝑfectes s qͦdammtͦ
ut dixisti semixp̃ianos quos fallitis ut sedutatis ur̃a
ꝑu̾sitate insectamini. S si qui adhuc ⁊̃ sitales st̾ si uos
psendo xͥanos eẽ intellexerint. qmͣuis captiosis ꝯonum
suit: ñ tñ seꝯuendos s deuitandos uos ee̾̃ cognostunt.
seut gͦ ur̃a intentio  semixp̃ianos quos decipiatis inqͥ¬
rere: sic nr̃a intentio ẽ psendoxanos uos ostend̾e ut ñ so¬

Expanded text:
dum, ac non potius id quod deest astruendum est? Sicut ad quosdam impdum, ac non potius id quod deest astruendum est? Sicut ad quosdam imperfectos loquens Apostolus ait: Gaudens et videns vestram conversafabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis quaestsint, non tamen sequendos, sed deuitandos uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere, sic nostra intentio est pseudochristianos uos ostendere, ut non so
Abbreviated transcription (Latin):
ante hoc narratuni ÷: genologiam eẽ ꝯstat. ñ euangłiũ Alio¬
qͥn ⁊ quid impediebat ⁊ matheũ ponẽ euangłiũ ih̾u xp̃i
filii der nͥ qr imꝓbum putauit genelogiam uocare euan¬
głium: quap̃p si iam tͥ dictinctũ satis ẽ qd̾ usq nẽ iguo¬

Expanded text:
ante hoc narratum est, genealogiam esse constat, non Evangelium. Alioante hoc narratum est, genealogiam esse constat, non Evangelium. Alioquin quid impediebat et Matthaeum ponere, Evangelium Jesu Christi filii Dei; nisi quia improbum putavit genealogiam vocare Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Accipis euangłium: ⁊ maxime ꝓinde gͦ ⁊ natum
accipis xp̃m. Non ita ÷ Neq eĩ sequitar. ut si euangłium
acciplo: idcnto ⁊ natũ accipiam xp̃m. Cur: qr enangłiũ
quid̾ a p̃ditatõne xp̃i ⁊ eq eẽ cepit ⁊ nõiari. in quo tñ ip̃e
nusqm senatum ex hominib dicit. at uo̾ genologia ad.¬
eo ñ est euanangłiũ: ut nec ip̾e enis scriptor ausus fu̾it
cam eu angłium noĩare. qͣuid eĩ inscribit. Ltber guatio¬
nis ih̃u x filii dauid. Non gͦ liber enangłii xp̃i s lib̾ gna¬
tõnis. quippe ubi ⁊ stessa inducit᷑ que ꝯfirmat gͥenesim
ut recte genesidiũ hoc  mag nuncupari possit qmͣ enange¬
lium. Ac deniq marcus qui gena̾toẽm inscribe̾ ñ curauiti
s p̃dicatõem tm̃ filii dei qd̾ est euangłum: uide qm sit
ꝯpetent̾ exorsus. euangeliũ inquit iħu x filii dei: ut hĩc¬
⁊ in ip̃o matheo post inclusum iohannem icarce̾. tũc le¬
gitur iħm cepisse p̃ticare euangłium regni. gͦ quicaͥt

Expanded text:
dixit: Accipis euangelium? et maxime. proinde ergo et natum accipis Christum ? non ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum accipiam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim scripsit? liber generationis Iesu Christi filii Dauid. non ergo liber euangelii Iesu onis', quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, uide quam sit conpetentt in ipso Matthaeo post inclusum Joannem in carcerem, tunc legitur Jesum coepisse praedicare Evangelium regni . Ergo quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dixisti . an cx̃cidit tͥ qmadmnodũ soleatis uituꝑare dm̃
qui hoĩ p̃ceptum in ꝑroyso dedit. ⁊ laudare serꝑentẽ qd̾
⁊ ꝑ suũ ꝯsiłium oculos aperuerit. Puto iustũ ẽẽ ut ẜpen¬
tem illum dyabolũ auobis laudatũ potuis agnoscas prẽm

Expanded text:
rum dixisti? an excidit tibi. quemadmodum soleatis uituperare deum, rum dixisti? an excidit tibi. quemadmodum soleatis uituperare deum, qui homini praeceptum in paradiso dedit, et laudare serpentem, quod ei per suum consilium oculos aperuit? puto iustum esse, ut serpentem illum diabolum a uobis la
Abbreviated transcription (Latin):
fabricam spititalem sicut alibi dieit. dei edisicatio estis ⁊
in ea cernebat utrũq ⁊ inde gaudereᷤ ⁊ indi satageret.
Gandebat ex eo ꝙ iam artifiticum iatiebat. satagebat ex
eo ꝙ usq ad culmen ĩefecto̾nis adhuc edificandũ ee sentie¬
bat. Itaq nos reuera catholicos ñdũ ꝑfectes s qͦdammͦ
ut dixisti semixp̃ianos quos failitis ut seducatis. ur̃a
ꝑu̾sitate insectamini. S si qui adhuc ⁊̃ sitales st̾ si uos
ꝑsendo xͥano ee̾ intellererint. qmͣuis captiosis ꝯo̾num¬
ur̃aꝵ ꝓpositõnib pp̾ id qd̾ eoꝵ fidei decst respond̾e ñ pos¬
suit: ñ tñ seꝯuendos s deuitandos uos eẽ cognostunt.
sieut gͦ ur̃a intentio ÷ semixp̃ianos quos decipiatis inqͥ¬
tere: sic nr̃a intentio ẽ pseudoxanos uos ostend̾e ut ñ so¬
lũ xp̃iani periciores uos ꝯuincendo ꝓdant. s ⁊̃ imꝑitio¬
res uos cauendo ꝓficiant. Cur aũ serpentem prem nr̃m¬

Expanded text:
fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis qupropositionibus propter id, quod eorum fidei deest, respondere non possint, non tamen sequendos, sed deuitandos uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere, sic nostra intentio est pseudochristianos uos ostendere, ut non solum christiani peritiores uos conuincendo prodant, sed et inperitiores uos cauendo proficiant. cur autem serpentem patrem nost
Abbreviated transcription (Latin):
Austꝰ dixit. Satis suꝑq inlucem iam traduc
noꝵ habunde detecta fallacia a doctissim̃o
scil ⁊ solo nobis post beatũ peẽm nr̃m mani¬
uonsa. ꝓp̃̾ callidas ⁊ astutas ꝯferentiũ nobiscũ ꝓpositões
scribe̾. quo cum id̾ uos ex more ꝑentis sui serpentis cap¬
tiosis circũuenire q̃stiuntulis uoluerĩt. ⁊ ip̃i ad respõdñ¬
dũ iugilant̾ eis sitis insfructi. ita eĩ fiet ut ad ea ip̃a que
posuerunt religati. ult̾ius huc atz illuc uagari ñ posst̾.
at he ꝓfusa confusaue oratõne legentiũ mnund arent᷑
tas. qd̾ nos ee̾ bitic. Nos aũ pseudo xp̃ianos cauemꝰ quod
tum. ex nulla tñ fłm est. quid gͦ si aliqͥd de fidei eoꝵ qͦs
cutũuenire conamini: nũquid ido̾ id qd̾ eis ad distubuẽ¬
dũ ac ñ poeus id qd̾ de asstruendũ ÷. sicut ad quosdam ini¬
ꝑfectos loquens apłs ait. gaudens ⁊ uidais ur̃am ꝯu̾sa¬
tõem ⁊ id qd̾ deest fidei ur̾e in xp̃o cerebat utiq qͣntã

Expanded text:
AUSTUS dixit: Satis superque in lucem iam traductemichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Maniponsa propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerint, et ipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur tas, quod nos esse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod tum, ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam
Abbreviated transcription (Latin):
pellant oĩo iram uł ita frenent ut sit pulse similis ne¬
minem oderint. nulla uicia ñ curare uelint. magͣnoꝵ
obseruent cũ uindicant ne nimiũ sit. tũ ignoscunt ne
ꝓarũ. Nichil puniant qd̃ ñ ualeant ad melius. nichil
indulgeant qd̾ uertat in peius. Silos putent om̃s ĩ qͣs
sibi potestas data fui̾t. Ita serluant ut eis dñari pude¬
at. itã dnẽnt᷑ ut eos seruire delectet. Iñ alienoꝵ autem
pct̾is molesti ñ sint immo inimicicias uitent cautissi¬
me. ferant equissime. finiant citissime. In omni uo̾ ꝯtra
laicis. quid̾ s diuinoꝵ eloquioꝵ studiosis in libro¬
scripta ñ nulla que ita distinguerent ab om̃ib de fu
oꝑib xͥanam fidem ut sine hac ñ posse sine illis ⁊̃a¬
aut̃ posse ꝑueniri suade̾tur ad eternã uitã. quib re ã¬
lpondens librũ scripsi. cuiꝰ nomen ẽ de fide ⁊ oꝑib. in ꝯͣ

Expanded text:
pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis. nepellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis. neminem oderint, nulla uitia non curare uelint. magnopere obseruent, cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. nihil puniant, quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant, quod uertat in peius. suos putent omnes, in quos sibi potestas data fuerit. ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero laicis quidem, sed diuinorum eloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonis operibus Christianam fidem, ut sine hac non posse, sine illis autem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. quibus respondens librum scripsi, cuius nomen est: de fide et operibus. in quo
Abbreviated transcription (Latin):
uit ad ꝑcipiendũ cũ gr̃aꝵ actione fidelib. Numnqͣm plane
tͥ ego hec ab apło dicta ẽẽ ꝯcesserim. nͥ antea ꝯfitearis ip̃e moy¬
sen ⁊ ꝓphetas doctrinas attulisse demonioꝵ. ⁊ seductoris sp̃c
ac maligni fuisse int̾p̃tes. qui a porcina ⁊ cet̾is carnib qͣs
ĩmundas uotant sollicite doceant abstinendũ. De hiis gͦ
pͥmo delib̾andũ uobis ⁊ ⁊ diu multũq cogitandũ. hec quid¬
nũ ordinem sequi iubet. cuiꝰ una pars uite. alt̾a eruditõis
est. Adolescentib gͦ studiosis eius ita uiuendũ est. ut a
ueneriis reb ab illecebris uentris ⁊ gutturis. ab̾ immode
sompni atq pigricie. ab emulatione. obtrectatdẽ. inuidei¬
cia. ab honorum potestatũq ãbitionib. ab̾ ip̃ius ⁊̃ laudis
immodica cupiditate se abstineant. Am̾orem aũ pecunie
tocius sue spei certissimũ uenenum esse credant. Nichil
eneruiter fatiant. nichil audacter. in pct̾is aũ suorũ uł

Expanded text:
iendum cum gratiarum actione fidelibus . Nunquam plane tibi ego haec ab Apostolo dicta esse consenserim, nisi antea confitearis ipse, Moysen et Prophetas doctrinas attulisse daemoniorum, et seductorii spiritus ac maligni fuisse interpretes, qui a porcina et caeteris carnibus, quas immundas vocant, sollicite doceant abstinendum. De his ergo primo deliberandum vobis est, et diu multumque cogitandum, haec quinum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodestsomni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in peccatis autem suorum uel
Abbreviated transcription (Latin):
funde̾t. Nullo mͦ eiꝰ xp̃c matrem nascendo facet detiorẽ
⁊ cui muus fecũditatis attulerat. decus u̾ͥginitatis au¬
ferret. Hec u̾acit̾ ñ fallacit̾ fc̃a st̃. s noua st̃. s insolita st̾i
si ꝯtra nature cursum notissimũ st̃᷑ qr magna qr mira
qr diuina. ⁊ eo magis uera. certa. firmata ⁊ angeli inqͥt
nͥ nasc̾e̾tur ex femina: nec uideri. nec loqui potussẽ. po¬
tuit. s noluit. ⁊ hoc melius ÷ quod uoluit. hoc eũ au uo¬
qr ñ cuiqm h̾etico. s eiuꝰ euangelio credimꝰ. ¶ Faustꝰ dix̾.¬

Expanded text:
do enim Christus matrem nascendo faceret deteriorem, ut cui munus fecunditatis adtulerat, decus uirginitatis auferret. haec ueraciter, non fallaciter facta sunt; sed noua sunt, sed insolita sunt, sed contra naturae cursum notissimum sunt, quia magna, quia mira, quia diuina et eo magis uera, certa, firmata. Et angeli, inq dicamus Christum, nisi nasceretur ex femina, nec uideri nec loqui potuisse. potuit, sed noluit; et hoc melius est, quod uoluit. hoc autem eum uoquia non cuiquam haeretico, sed eius euangelio credimus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
t̾oꝵ genã subdita erant. ⁊ ad nutũ eiꝰ ꝯu̾tebant᷑ faciendo qd
iussiss. ⁊ credendo qd̾ suasiss. ħ dicentes us adeo putatis
surda corda hoĩm. ut expetent a uob̾ dm̃ alt̾m noĩari. quem
uident plane aꝑteq describi. Si eĩ pncipis huiꝰ uires hoc
pot̾ant. magna potencia.Si honor: magna claritas.si ami
magͣ ꝯcordia. si timor: magͣ disciplina. In hiis oĩb boĩs
sierant aliqͣ mala: nũ io iam mali nat᷑a dicenda ÷ nͥ ab
eis qui nesciũt qͥd loqͣnͣt᷑. : porro si p̃pea mali naturã pu¬
tatis. qr ñ solũ in alt̾am naturã mala erat. s ⁊̃ in seipsa

Expanded text:
dita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alteram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
cia sacraꝵ littaꝵ. eciam si unus ꝓpheta seu apłus aut eu¬
angłista aliquid in suis littis posuisse ip̃a canonis con¬
firmatõne declaratur. ñ licet dubitare qd u̾m sit. Alioqͥn
nulla erit pagina qua humane impericie regatur infir¬
mitas. si libroꝵ saluberrima auctoritas aut ꝯtẽpta pe¬
nitus aboletur: aut int̾minata ꝯfunditur. Quaꝓpter
quisquis es quem uł ut repugnantia mouerunt᷑ qd̾ ali¬
bi scriptum ÷ filium dei ex semine dauid. alibi aut̃. et si
noueramus xp̃m scd̾m carnem. s iam nũc ñ nouimus.
⁊ siñ utrumq ex unius apłi litteris proferret᷑i s uns

Expanded text:
tia sacrarum Litterarum, etiamsi unus propheta, seu apostolus, aut evtia sacrarum Litterarum, etiamsi unus propheta, seu apostolus, aut evangelista aliquid in suis Litteris posuisse ipfirmatione declaratur, non licet dubitare, quod uerum sit; alioquin nulla erit pagina, qua humanae inperitiae regatur infirmitas, si librorum saluberrima auctoritas aut contempta penitus aboletur aut interminata confunditur. Quapropter quisquis es, quem uelut repugnantia ista mouerunt, quod alibi scriptum est: filium dei ex semine Dauid, alibi autem: etsi noueramus Christum secundum carnem, sed iam nunc non nouimus, etsi non utrumque ex unius apostoli litteri
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ ꝯstituta est. cui seruiat oĩs fidelis ⁊ puis intellectus.
Ibi si quid uelut absurdũ mou̾it: ñ licet dice̾ auctor huiꝰ
libri ñ tenuit u̾itatem: s aut codex mendosus est. aut ĩ¬
terpres errauit. aut tu ñ intelligis. In opuscuł aũ post̾ĩoꝵ
que libris innumerabilib ꝯtinentur. s nullomͦ illi sacra¬
tissime canonicaꝵ scripturaꝵ excellencie coequant᷑. eciam
in quib᷑ eoꝵ inuenitur eadem uitas. longe tñ ÷ impar
auctoritas. itaq in eis si qua forte pp̃ea dissonare putan¬
tur auo. qr ñ ut dicta st̃ intelligunt᷑. tñ liberũ ibi habet
lector auditor ue iudicium. quo uel approbet qd̾ placue¬
rit. uł imꝓbet qd offenderit. ⁊ io̾ cuncta ennodi nisi uł
certa rõne uł ex illa canonita auctoritate defendant᷑
ut demonstretur. siue oĩo ita ẽẽ suie fĩ puͦtuisse. qd̾ uel
disputatũ ubi est uł narratum. si cui displicuerit aut
credere noluerit: ñ reprehendit᷑. In illa no̾ canonica eminẽ¬

Expanded text:
stituta est, cui seruiat omnis fidelis et pius intellectus. ibi si quid uelut absurdum mouerit, non licet dicere: auctor huius libri non tenuit ueritatem, sed: aut codex mendosus est aut interpres errauit aut tu non intellegis. in opusculis autem posteriorum, quae libris innumerabilibus continentur, sed nullo modo illi sacratissimae canonicarum scripturarum excellentiae coaequantur, etiam in quibuscumque eorum inuenitur eadem ueritas, longe tamen est inpar auctoritas. itaqtur a vero, quia non ut dicta sunt intelliguntur, tamen liberum ibi habet lector auditorve judicium, quo vel approbet quod placuerit, vel improbet quod offenderit: et ideo cuncta ejusmodi nisi vel certa ratione, vel ex illa canonica auctoritate defendantur, ut demonstretur sive omnino ita esse, sive fieri potuisse quod vel disputatum ibi est, vel narratum; si cui displicuerit, aut credere noluerit, non reprehenditur. In illa vero canonica eminen
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. de quib huc usq
quantum uisum est. satis
egimꝰ. Non solum ammo¬
nendi sunt studiosi uene¬
rabilium litterarum. ut ĩ
scupturis scis gn̾a locutio
uigilanter aduertant. me¬
morit̾q retineant. Uerum
⁊̃ qd est pretipuũ ⁊ maxinie
necessariũ orent ut intelli
gant. In eis quippe litteris
quaꝵ studiosi sunt legũt
Qm̃ dominus dat sa pien¬
ciam: ⁊ a facie eius scien¬
cia ⁊ intellectus a qiuo et
ip̃m studiũ si piedate pre¬
ditum est acceperunt. S
ħ satis ⁊̃ de signis quanitũ
ad u̾ba pertinent dicta st̃:
restat ut de proferendis eis
auesentimus sequenti uo¬
lumne que dominꝰ dona¬
uerit disseramius.. Lib̾ iiii¬

Expanded text:
dum est, de quibus huc usque, dum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent, ut integant. In eis quippe Litteris, quarum studiosi sunt, legunt quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus. ; a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. Sed haec satis etiam de signis, quantum ad verba pertinet dicta sint. Restat ut de proferendis eis quae sentimus, sequenti volumine, quae Dominus donaverit, disseramus. LIB
Abbreviated transcription (Latin):
titur ignem subeẽ. ⁊̃ si fu¬
mus solus appartat. Sed ⁊
uestigium transeuntis a¬
nimantis: ad hoc genus
pertinet. Et nultus irati
seu tristis affectionẽ ani¬
mi sig̃c etiam nulla eius
uoluntate. qui aut iratꝰ
aut tristis ẽ. Aut siauis
alius motus animi uultti
indice ꝓditur. ⁊̃ nobis non
id ageritib ut ꝓdatur. S
de hoc toto genere nunc dis¬
serere ñ est ꝓpositum. Qm̃
tñ incidit in participatõem
nr̃am p̾teriri om̃ino ñ po¬
tuit. atq id hactenus no
tropica locutio est que cũ
fit ubi fi̾ solet sine labore
sequatur intellectus. Cũ
u̾o ubi non solet laborat᷑
ut intelligatur ab alus
maiꝰ. ab alius minus. Sĩc̃
mag̾ minus ne dona deist̃
in ingenus hominũ uł ad¬
iutoria tribuuntuit Pro¬
inde sicut in u̾bis ꝓprus de
quib suꝑius disputaumꝰ
ibr res ut dñr intelligende
sunt. sicut in translatis q̃
faciunt torpitas locutiões
nisi aluid ex alio intelligẽ¬

Expanded text:
citur ignem subesse, etiam si fucitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hactenus notropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum, vel adjutoria tribuuntur. Proinde sicut in verbis propriis, de quibus superius disputavimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
de reb con
scribere pre¬
misi com¬
mouens ne
quis in eis
atcenderet nisi qd̾ sunt.
ñ ⁊̃ si quid aliud pret̾ se sig¬
nificant. uicissim de sig¬
nis disserens. hoc dicone
quis in eis attendat qd̾ st̃.
s pocius ꝙ signa sunt. idẽ
ꝙ significant. Signũ em̃
res est preter sp̃em quã
ingerit sensib aliud ali¬
quid. ex se faciens in togi¬
tationẽ uenire. sicut ue¬
stigio uisꝯ transisse ani¬
mal cuius uestigiũ ẽ co¬
gitamus ⁊ fumo uiso ignẽ
sub ẽe cognoscimus ⁊ uo¬
ce animantis audita. af¬
fectionem anime eius ad¬
u̾timus ⁊ tuba son antemi¬
utes uł ꝓgredi seu regredi.¬
⁊ si quid aliud pugna po¬
stulat: oportere nouerũt.
Signoꝵ gͥ alia sunt nat᷑alia
alia data. Naturalia sũt
que sine uoluntate atq
ullo appetitu sig̃tandi pre¬
ter se aliquid aluid ex se cog¬
nosci faciunt. sicuti est fu
mus sig̃cans ignem. Non
eñi uolens sig̃care id facit.
s rerum exꝑtarum aĩadu̾¬
sione ⁊ notatione cognos¬

Expanded text:
de rebus cum scriberem, praemisi commonens, ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante milites uel progredi se uel regredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, smus significans ignem. Non enim volens significare id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cognos
Abbreviated transcription (Latin):
tionis: ut a magnis uix pos¬
sit impleu. Neq eñi popos¬
cisti sic te debere de fide instrui.
ut unam quamlibet heresim
designares. contra quam spe

Expanded text:
s, ut a magnis vix possit impleri. Neque enim poposcisti sic te debere de fide instrui, ut unam quamlibet haeresim designares, contra quam spe
Abbreviated transcription (Latin):
de doctrina
duo quedã
fueram prima distributi¬
one peritus. Nam pꝰ ꝓ emi¬
um quo respondi en qui
hoc fuerant rep̾hensuri. du¬
e sunt res in quam quib
nititur omnis tractatio
scripturarum. Modus in¬
ueniendi que intelligen¬
da sunt. ⁊ modus proferen

Expanded text:
de Doctrina duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelligenda sunt, et modus proferen
Abbreviated transcription (Latin):
at. s in pͣercipicium cadat. uͥ
ñ gaudium peruenienti da¬
tur. s cadenti int̾itus infera¬
tur. U̾mptũ ut de fide suffi¬
ciens sermo ꝓmatur nec tem¬
poris suffragatur spacium:
quia celeriter nr̃m cupis ha¬
bere responsum ⁊ tam mag¬
num est opus huiꝰ disputa

Expanded text:
at, sed in praecipitium cadat; ubi at, sed in praecipitium cadat; ubi non gaudium pervenienti detur, sed cadentis interitus inferatur. 2. Verumtamen ut de fide sufficiens sermo promatur, nec temporis suffragatur spatium, quia celeriter nostrum cupis habere responsum; et tam magnum est opus disputa
Abbreviated transcription (Latin):
pistolam
fili petre tu¬
e caritatis¬
accepi. in
qua te sig
ris nr̃is instrui quam de¬
beas in illis partib fidei re¬
gulam tenere. ut nullus
tibi possit sensus heretice
subrepere fł̾itatis. Gaudeo
ullo perfidie uicio custodi¬
enda: sollicitudinẽ geris.
sñ qua nulla potest ꝓdesse.
inimo nec ẽẽ conu̾sio. Apo¬
stolica quippe dicit aueto¬
ritas. quia sine fide impos¬
sibile est placere deo. Fides
est namq bonoꝵ omniũ
fundam̃tum. fides est hu¬
mane salutis mitium. sñ
hac nemo ad filioꝵ d̾i po¬
test nũm pertine. Quia si¬
ne ip̃a nec in hoc scło quis
nam. Et si quis hic ñ am¬
bulau̾it per fidem: ñ perue¬
niet ad sp̃em. Sine fide oĩs
labor hominis uacuus est.
Tale quippe est ut sine uera
fide quisꝙ deo uelit per con¬
temptum scłi plac̾e. quale
si quisquam tendens ad pa¬
triam in qua se seit brate
uicturum: relinquat itine¬
ris rectitudinem. ⁊ imꝓuide
sectetur errorem. quo ñ ad
beatam ciuitatem perueni.¬

Expanded text:
pistolam, fili Petre, tuae Charitatccepi; in qua te signris nostris instrui, quam debeas in illis partibus verae fidei regulam tenere, ut nullus tibi possit sensus haereticae subrepere falsitatis. Gaudeo ullo perfidiae vitio custodienda sollicitudinem geris, sine qua nulla potest prodesse, imo nec esse conversio. Apostolica quippe dicit auctoritas, quia sine fide impossibile est placere Deo . Fides est namque bonorum omnium fundamentum: fides est humanae salutis initium. Sine hac nemo ad filiorum Dei potest numerum pertinere: quia sine ipsa nec in hoc saeculo qunam; et si quis hic non ambulaverit per fidem, non perveniet ad speciem. Sine fide omnis labor hominis vacuus est. Tale quippe est, ut sine vera fide quisque velit Deo per contemptum saeculi placere, quale si quisquam tendens ad patriam, in qua se scit beate esse victurum, relinquat itineris rectitudinem, et improvidus sectetur errorem; quo non ad beatam civitatem perveni
Abbreviated transcription (Latin):
aut contenti simplici fideͣ
altiora cognosc̾e non cura¬
rint. desperet ibi ẽe scienti
am ueritatis. ubi n om̃s
a quib queritur docere pos¬
sunt. neq om̃s qui quert
discere digni sunt. Et di¬
ligencia igitur ⁊ pietas:
adhibenda est. Altero fiet
ut scientes inueniamus:
alt̾o ut scire mereamiur.

Expanded text:
aut contenti simplici fide, aut contenti simplici fide, altiora cognoscere non curarint, desperet ibi scientiam esse veritatis, ubi neque omnes a quibus quaeritur docere possunt, neque omnes qui quaerunt discere digni sunt. Et diligentia igitur et pietas adhibenda est: altero fiet ut scientes inveniamus; altero, ut scire mereamur.
Abbreviated transcription (Latin):
aliis libris satis opi¬
nior egisse nos: quemad¬
modum manicheoꝵ inuec¬
tionib quib in legem ꝙ
uetus testam̃tum uocat᷑
imꝑite atq impie ferun¬
tur÷ seseq inter imꝑitoꝵ
plenuis inani iactatione
uentilant possimus occꝰ¬
rere. qd̃ breuiter eciam hͥ
cõmemorari a me potest.
Quis eñi mediocrit̃ sanꝰ
ñ facile intelligat scrip¬
trirarũ expositionem ab
hiis petendam ẽẽ: qui ea¬
rum doctores se ẽe ꝓfitẽ¬
tur. fĩq posse. Inmo id
semꝑ accide̾. ut multa ĩ¬
doctis uideantur absur¬
da: que cum a doctorib
exponuntur eo laudan¬
da uideantur elatius: qͦ
aperta dultius quo clau¬
sa difficilius aperiebant᷑.
Hoc fere inscis ueteris
testam̃ti libris euenit si
modo ille qui eis offendi¬
tur. doctorem pocius eoꝵ
pium quam impium
laceratorem requirat: pͥ¬
usq studio querentis. ꝙͣ
demeritate reprehendentis
imbuatur nec si ea disc̾e
cupiens in aliquos forte
lice antistites ⁊ ministros:
qui aut passu caueant

Expanded text:
aliis libris satis opinor egisse nos quemadmodum Manichaeorum invectionibus, quibus in Legem, quod Vetus Testamentum vocatur, imperite atque impie feruntur, seseque inter imperitorum plausus, inani jactatione ventilant, possimus occurrere: quod breviter etiam hic commemorari a me potest. Quis enim mediocriter sanus non facile intelligat, Scripturarum expositionem ab iis petendam esse, qui earum doctores se esse profitentur; fierique posse, imo id semper accidere, ut multa indoctis videantur absurda, quae cum a doctioribus exponuntur, eo laudanda videantur, et eo aperta dulcius, quo clausa difficilius aperiebantur? Hoc fere in sanctis Veteris Testamenti libris evenit, si modo ille qui eis offenditur, doctorem potius eorum pium, quam impium laceratorem requirat, priusque studio quaerentis, quam temeritate reprehendentis imbuatur. Nec, si ea discere cupiens, in aliquos forte licae antistites et ministros, qui aut passim caveant
Abbreviated transcription (Latin):
ici non pot̾
dilectissime
fili lauren¬
ti quantũ
tua erudio¬
ne delecter.
quamq te cupiam ẽẽ sa¬
prentem non ex eoꝵ nũ o¬

Expanded text:
ici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Hnt pre¬
cepta que¬
dam trac¬
tandarũ
scriptura¬
rum que
studiosis
earum uideo ñ in cõmode
posse tradi non solum le¬
gendo alios qui diuinaꝵ
litterarum opera aꝑuer̃t.
sed ⁊ aliis ip̃i aperiendo ꝓ¬
ficiant. Hec tradere institui
uolentib ⁊ ualentib disce¬
re. si deus ac dñs ñr ea que
łte hac re cogitanti solet sug
hoc opus nr̃m cum ea que
precepturi sumus non in¬
tellexernt. Quidam uero
cum intellectis uti uoluerĩt.
conatiq fuerint scripturas
diuinas scd̃m hec precepta
tractare neq ualuerint ape¬
rire atq explicare qd̃ cupi¬
unt maniter me laboras¬
se arbitrabuntur.⁊ quia
ip̃i non adiuuabunt᷑ hoc
opere. nullum adiuiuari
posse cessabunt. Tercium
genus est reprehensoꝵ qui
diuinas scripturas uł reue¬
ra bene tractant. Uł bñ trac
utiq sit iste libri hꝰ. Cct̾a
de signis quantum d̾s de¬
derit disseremus.. Li b

Expanded text:
nt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet sugghoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tracue sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dederit, disseremus. LIB
Abbreviated transcription (Latin):
feruentissĩo diligebant. nos de hoc opaiscło nr̃o ũbo¬
rum quid̃ nũo longebrenius. s ponde auctoritatis
longe grandius ĩ ymno quo ab eis ds̃ honoratur am.¬
moneant. Nam scĩtati hũilitatem in dei laudatorib
ꝯutgentes aꝑtissime docuersit ut tanto qͥs caueat
ne suꝑbia decipiatur. qũato sanctiꝰ aliquid ꝓfitetur.⁊
Uinde uos quo laudate eũ qui nob̾ p̃stat ut in ardore
medio scli hꝰ quauis quigio ñ coplemini non tñ ura¬
mini. ⁊ orantes ⁊̃ ꝓ nob̾ benedicite sancti ⁊ humiles i¬
corde dñm. yminũ dicite ⁊ supexaltate eũ ĩ secła. Amen

Expanded text:
uos de hoc opusculo nostro uerborum quidem numero longe breuius, sed pondere auctoritatis multo grandius in hymno, quo ab eis deus honoratur, admoneant. nam sanctitati humilitatem in dei laudatoribus coniungentes apertissime docuerunt, ut tanto quisque caueat, ne superbia decipiatur, quanto sanctius aliquid profertur. proinde uos quoque laudate eum, qui uobis praestat, ut in ardore medio saeculi huius, quamuis coniugio non copulemini, non tamen uramini, et orantes etiam pro nobis benedicite, sancti et humiles corde dominum, hymnum dicite et superexal
Abbreviated transcription (Latin):
rincipium geneseos eudent̾ ostẽ¬
dit. ait enim. In principto fecit d̾s
celum et t̾ram. Quid aliud prĩ¬
cipium intlłigendtim ptitabimꝰ
nisi filium. Ip̃e entm de seipso
introgantib uiders quis eẽt. Rrdit. Principiũ
qui ⁊ loquitur uob̃. Ergo pͥncipium filiua ꝑ fi¬
lium celum ds̃ fecit ⁊ tr̾am ⁊ om̃a ꝑ ip̃m facta

Expanded text:
rincipium Geneseos evidenter ostendit. Ait enim: In principio fecit Deus coelum et terram. Quem alium principium intelligendum putabimus, nisi Filium? Ipse enim de se ipso interrogantibus Judaeis quis esset, respondit: Principium, quia et loquor vobis . Ergo principium Filius. Per Filium
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾tur. miror infelicem sabesliant h̾esim. hef
est par̾ passianam quod sic ceci surt qd̾ mente uͭ
dtã p̃clata tam aꝑta testimonia atcendant. Ip̃i
relinquentes tres ꝑsonas scdm̃ scripturas sacras
intlłigamus .i. altum ẽẽ prẽm qui genieit. altũ
filium qui genitus est a pr̃e. altum sp̃m .s. ñ ad̾¬
quia sb̃a unũ sunt. ꝑsonas distinguiuiꝰ ñ dĩtatẽ
seꝑamus. Igitut filius dei natura est filius nõ
adoptione. Sic enim scriptum est. Ex utero ante
nos. aut corporeus ẽẽ credendits est. s ꝑ uterum
subam intelligi uoluit de qura natus ẽst fllius.
qd̾ est pi hor genrit. ds̃ dm̃. liex lutem s igirur lomo

Expanded text:
nsisse diceretur . Miror infelicem Sabellianam haeresim, hoc est, Patripassianorum, quod sic caeci sunt mente, ut tam praeclara, tam aperta testimorelinquentes, tres personas secundum Scripturas sanctas intelligamus; id est, alium esse Patrem qui genuit, alium Filium qui genitus est a Patre, alium Spiritum santia unum sunt. Personas distinguimus, non deitatem separamus. Igitur Filius Dei natura est Filius, non adoptione. Sic enim scriptum est: Ex utero, inqunos, aut corporeus esse credendus sit; sed per uterum substantiam intelligi voluit, de qua natus est Filius. Quod est P
Abbreviated transcription (Latin):
petsonaꝵ distinctione. uł de geniti filii ꝑsona satis¬
fcm̃ mͥ esse arbitior. Nunc quero quid credas de sp̃u
sancto utrum ⁊ ip̃t ingonitus sit an genitꝰ:
si dixcrimus ł dotilimtis ingenitũ duos prẽs affirmͣ¬
le tudebim᷑. Si aũt genitum. duios filios tredẽ tislpa

Expanded text:
personarum distinctione, vel de geniti Filii persona satisfactum mihi esse arbitror: nunc quaero quid credas de Spiritu sancto; utrum et ipse ingenitus sit, an genitussi dixerimus ingenitum, duos patres affirmare videbimur: si autem genitum, tunc duos filios cre
Abbreviated transcription (Latin):
diccͥtur. miror infelicem sabelliant h̾esim. hes
est ꝑat̾ ꝑasscanam quod sic ceci sunt qd̃ mente uͭ
dtã p̃clata tam aꝑta testimonia accendant. Ip̃i
relinquentes tres ꝑsonas scdñi scripturas sacras
intlłigamus .i. alium ẽẽ prẽm qui genuit. altũ
filium qui genitus est a pr̃e. altum spm .s. ñ ad̾¬
quia sb̃a unũ sunt. ꝑsonas distirguiuꝰ ñ dĩtatẽ
seꝑamus. Igitut filius dei natura est filius nõ
adoptione. Sic enim scriptum est. Ex utero ante
nos. aut corporeus eẽ credendits est. s ꝑ uterum
subam intelligi uoluit de qua natus est filius

Expanded text:
 mansisse diceretur . Miror infelicem Sabellianam haeresim, hoc est, Patripassianorum, quod sic caeci sunt mente, ut tam praeclara, tam aperta testimonia relinquentes, tres personas secundum Scripturas sanctas intelligamus; id est, alium esse Patrem qui genuit, alium Filium qui genitus est a Patre, alium Spiritum ia unum sunt. Personas distinguimus, non deitatem separamus. Igitur Filius Dei natura est Filius, non adoptione. Sic enim scriptum est: Ex utero, inqunos, aut corporeus esse credendus sit; sed per uterum substantiam intelligi voluit, de qua natus est Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
petsonaꝵ distinctione. uł de geniti filii ꝑsona satis¬
stm̃ mͥ esse arbitror. Nunc quero quid credas de sp̃u
sancto utrum ⁊ ipt̃ ingenitus sit an genitꝰ:¬
si dixerimus ł dotilimtis ingenitũ duos prẽs affirmͣ¬
te tudebim᷑. Si aũt genitum. duos filios credẽ tulpa¬
nuir. S ut certa fides tenz nec ingenitus est nec gẽi¬

Expanded text:
personarum distinctione, vel de geniti Filii persona satisfactum mihi esse arbitror: nunc quaero quid credas de Spiritu sancto; utrum et ipse ingenitus sit, an genitusi dixerimus 'ingenitum', duos patres affirmare uidebimur, sin autem 'genitum', duos filios credere culpamur; sed quod certa fides tenet, nec ingenitus est nec geni
Abbreviated transcription (Latin):
est audi isrł doꝰ deus tiuis deus unus est ñ
utiq excepto filio. aut excepto sp̃u sãcto.
o intiłigi quem unũ dñm deum nr̃m recte
dm̃s et iam patrem nr̃m ꝑ grãm suã nos
regen̾ante truutas aut filius nullo mõ

Expanded text:
el; Dominus Deus tuus, Dominus unus est , non utique excepto Filio, aut excepto Spiritu sancto oportet intelligi, quem unum Dominum Deum nostrum recte dicimus etiam patrem nostrum per gratiam suam nos regenerantem. Trinitas autem Filius nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ ⁊ sp̃c .s. ille qui ⁊ iam donũ dei uocatur
dixit unum ẽ ꝙ sabelliam dñt s unum
sumus. Tñ ꝯ qrͣ quid tres magna ꝓrsus
c̃m est tres ꝑsone non ut illud capi¬
dic̾etur s ne taceretur. Sic̃¬
⁊tres magnitudĩes neq tres magnõs ooc
in reb enĩ que ꝑticipatione magnitudĩs
magnie st̃ quib aliud est ẽẽ aliud magnas
ẽẽ sicut magnas domꝰ. ⁊ magnus mons et
magnꝰ aĩmꝰ. In hiis gͦ reb aliudẽ magni¬
tudo aliud est ꝙ ab ea magnitudĩe mag
qua nõ solum magna est domꝰ q̃ magna
sit illa magnitudo alud q̃ ab illa magna
uod autem ꝓprie singła capitulum.
in ead̾ trinitate dñr ulło modo. xii.¬
ad seip̃a s ad inuicem aut ad creaturã dñr
Sicut enĩ triuitas unus deus dicitur mͣgnꝰ
bonus. et̾nus. om̃ipõt. id̾ꝙ ip̃e sua sic dicipͭ
deitas ip̃e sua magnitudo. ip̃e sua bonitas
ip̃e sua et̾nitas. ip̃e sua om̃ipoͣ. Non sic dͥ¬

Expanded text:
 sanctus ille qui etiam donum Dei vocatur, dixit, Unum est, quod Sabelliani dicunt; sed, unum sumus. Tamen cum quaeritur quid tres, magna prorsus tum est tamen tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur omnines, neque tres magnos. In rebus enim quae participatione magnitudinis magnae sunt, quibus aliud est esse, aliud magnas esse, sicut magna domus, et magnus mons, et magnus animus, in his ergo rebus aliud est magnitudo, aliud est quod ab ea magnitudine magnqua non solum magna est domus quae magna sit ipsa magnitudo, aliud ea quae ab illa magna uod autem proprie singula in eadem Trinitate dicuntur, nullo modo ad se ipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicunSicut enim Trinitas unus Deus dicitur, magnus, bonus, aeternus, omnipotens, idemque ipse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic
Abbreviated transcription (Latin):
feruentissĩo diligebant. nos de hoc opaiscło nr̃o ũbo¬
rum quid̃ nũo longebrenius. s ponde auctoritatis
longe grandius ĩ ymno quo ab eis ds̃ honoratur am.¬
moneant. Nam scĩtati hũilitatem in dei laudatorib
ꝯutgentes aꝑtissime docuersit ut tanto qͥs caueat
ne suꝑbia decipiatur. qũato sanctiꝰ aliquid ꝓfitetur.⁊
Uinde uos quo laudate eũ qui nob̾ p̃stat ut in ardore
mini. ⁊ orantes ⁊̃ ꝓ nob̾ benedicite sancti ⁊ humiles i¬
corde dñm. yminũ dicite ⁊ supexaltate eũ ĩ secła. Amen

Expanded text:
vos de hoc opusculo nostro, verborum quidem numero longe brevius, sed pondere auctoritatis multo grandius, in hymno quo ab eis Deus honoratur, admoneant. Nam sanctitati humilitatem in Dei laudatoribus conjungentes, apertissime docuerunt ut tanto quisque caveat ne superbia decipiatur, quanto sanctius aliquid profitetur. Proinde vos quoque laudate eum qui vobis praestat ut in ardore mini; et orantes etiam pro nobis, Benedicite, sancti et humiles corde, Dominum; hymnum dicite, et superexal
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e uoluistis qntum amare debetis: Toto uod̾ figa¬
tur ĩ corde qui ꝓ uod̾ fixus est ĩ cruce. Totũ teneat ĩ
aĩo ũo. quicquid nolustis occupari ꝯnubto. Parũ
nob̾ amare sĩ licet. pp̃ qũe ñ amastis ⁊ qd̾ licet. Sic
amantib mittẽ ⁊ hũilem corde nlłam uob̾ suꝑbiã

Expanded text:
mare debetis? Voto vobis figatur in corde, qui pro vobis fixus est in cruce. Totum teneat in animo vestro, quicquid noluistis occupari connubio. Parum vos amare non licet, propter quē non amastis & quod liceret. Sic amantibus mitem & humilem corde, nullam vobis superbiam