comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptus itaq in monasterio est: cum¬
non post multos dies. idem dei famu¬
lus pro exhortandis ad desideria suꝑ¬
na fidelib: paulo longius a cella
digressus est. Quo discedente ⁊ conti¬
git ut in monasterto uirginum ĩ
quo eiusdem patris cura uigilabat:
una earum que iuxta carnis huiꝰ
putredinem speciosa uidebatur fe¬
brire inciperet. ⁊ ueheñter anxiari:
magnisq non iam uocib s strido¬
rib clamare. Modo moritura sũ.
nisi basilius monachus ueniat ⁊¬
⁊ ip̃e michi ꝑ sue curationis studiũ.
salutem reddat. Sed in tanti patͥs
absentia. accedere quispiam moua¬
chus incongregatione uirginum
minime audebat ÷ quanto minus
ille qui nouus aduenerat⁊ einscy
tio nesciebat : Missum repente est:¬
⁊ dei famulo equitio nuntiatum.

Expanded text:
ceptus itaque in monasterio est. ceptus itaque in monasterio est. Non post multos dies idem Dei famulus pro exhortandis ad desideria superna fidelibus, paulo longius a cella digressus est. Quo discedente contigit ut in monasterio virginum, in quo ejusdem Patris cura vigilabat, una earum quae juxta carnis hujus putredinem speciosa videbatur febricitare inciperet, et vehementer anxiari, magnisque jam non vocibus, sed stridoribus clamare: Modo moritura sum, nisi Basilius monachus veniat, et ipse mihi per suae curationis studium salutem reddat. Sed in tanti Patris absentia accedere quisquam monachorum in congregationem virginum non audebat; quanto minus ille qui novus advenerat, cujusque trum nesciebat. Missum repente est, et Dei famulo Equitio nuntiatum
Abbreviated transcription (Latin):
discipulos suos aminonere cessabat.
ne se exemplo euis in hac re facile cre¬
derent ⁊ ⁊ casiiri temptarent donum
qd̃ non accepissent. Eo autem tp̃re
quo malefici in hac romana urbe st̃¬
deprehensi : basilius qui in magicis
operib primus funit: in monachico
habitu ualeriam fugiens petut.
Qui ad iurum reuerentissimum.
castorium amiternine ciuitatis e¬
piscopum pergens: petiit ab eo ut
eum equitio abbati cominitreret:
ac sociandum monasterio illius com¬
mendaret. Tunc admonasterium
uenit ep̃t ÷ secumq bafilium mona¬
chum deduxit: ⁊ equitium dei fa¬
mulum ut eundem monachum ĩ
congregatione susciperet. rogauit.
Quem statim uir sc̃s intuens ait.
Hunc quem michi commendas pr.
ego nõ uideo monachum esse: s dia¬
bolum. Cui ille respondit. Occasio¬
nem queris: ne debeas prestare qdͥ
peto. Ad quem mox dei famulus dix̃.
Ego quidem hoc eum esse denuntio.
qd uideo. Ne tamen nolle me obedi¬
ue existimes: facio qd̃ iubes. Sus¬

Expanded text:
discipulos suos admonere cessabat, discipulos suos admonere cessabat, ne se ejus exemplo in hac re facile crederent, et casuri tentarent donum quod non accepissent. Eo autem tempore quo malefici in hac sunt Romana urbe deprehensi, Basilius, qui in magicis operibus primus fuit, in monachico habitu Valeriam fugiens petiit. Qui ad virum reverentissimum Castorium Amiterninae civitatis episcopum pergens, petiit ab eo ut eum Equitio abbati committeret, ac sanandum monasterio illius commendaret. Tunc ad monasterium venit episcopus, secumque Basilium monachum deduxit, et Equitium Dei famulum rogavit, ut eumdem monachum in congregationem susciperet. Quem statim vir sanctus intuens, ait: Hunc quem mihi commendas, Pater, ego non video monachum esse, sed diabolum. Cui ille 165 respondit: Occasionem quaeris ne debeas praestare quod peto. Ad quem mox Dei famulus dixit: Ego quidem hoc eum esse denuntio, quod video; ne tamen nolle me obedire existimes, facio quod jubes. Sus
Abbreviated transcription (Latin):
pellatur balneum ciceronis. alioꝵq
etiam uiroꝵ uenerabiliũ ⁊ didici re¬
latione quod narro. D etino albc.o.¬
ir scissimus equitius nomine
mirationis habebatur. Cui fortunatꝰ
i dem familiariter notus fuit. Qui
nimirum equitius pro sue magni¬
tudine sanctitatis: multoꝵ in eadem
prouincia monasterioꝵ pater extitit.
Hunc cum uiuentintis sue tempore.
a cri certamine carnis incentiua fati¬
garent ⁊ ip̃m suc temptationis angꝰ¬
tie. adoranionis studium sollertiorem
fecerunt. Cumq hac in re ab omnipo¬
tente deo remedium continius p̃cib
quereret: nocte quadam assistente
angelo eunnchizari se uidit: eiusq
usioni apparint. qd̾ omnem motum
exgenitalib eius membris abscide¬
ret ⁊ atq ex eo tempore ita alienus ex¬
titit a temptatione: ac si sexum non
haberet in corpore. Qua uirtute fretꝰ¬
ex dei omnipotentis auxilio: ut uiris
ante preerat ÷ ita cepit post modũ
etiam feminis preesse. Nec tamen

Expanded text:
pellatur Balneum Ciceronis, aliorumque pellatur Balneum Ciceronis, aliorumque etiam virorum venerabilium didici relatione quod narro. Vir sanctissimus Equitius nomine mirationis habebatur, cui Fortunatus idem familiariter notus fuit. Qui nimirum Equitius pro suae magnitudine sanctitatis multorum in eadem provincia monasteriorum Pater exstitit. Hunc cum juventutis suae tempore acri certamine carnis incentiva fatigarent, ipsae suae tentationis angustiae ad orationis studium solertiorem fecerunt. Cumque hac in re ab omnipotenti Deo remedium continuis precibus quaereret, nocte quadam assistente angelo eunuchizari se vidit, ejusque visioni apparuit, quod omnem motum ex genitalibus ejus membris abscideret; atque ex eo tempore ita alienus exstitit a tentatione, ac si sexum non haberet in corpore. Qua virtute fretus ex omnipotentis Dei auxilio, ut viris ante praeerat, ita coepit postmodum etiam feminis praeesse; nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
eusq pes ꝑ calciamentum insude
sepis in hesit. Sicq usq dum horto¬
lanus rediret. deor sum capite pependit.
Consueta hora uenit hortolanus pẽ¬
dentem insepe furem repperit. Serpẽ¬
ti aut̃ dixit. Grãs ago deo: implesti
qd̃ iussi: recede modo. Qui ilico absces¬
sit. Ad furem u̾o ꝑueniens: ait. Qdͥ
est fr̾: Tradidit te michi d̾s. Quare
facere presumpsisti: Et hec dicens
pedem illius a sepe in qua ad heserat
soluit: eumq sine lesione deposuit.
Cui dixit. Sequere me. Quem seꝙ̃¬
tem duxit. Ad horti aditum: ⁊ hole¬
ra q̃ furto appetebat auferre: ei cũ
magna dulcedine prebuit dicens.
Uade ⁊ post hec furtum non facias.
S cum necesse habes. huc ad me in¬
gredere: et que tu cum pc̃co labora¬
bas tollere: ego tibi deuotus dabo.
unc usq ut inuenio: Pett¬
in cassum ego nõ fuisse patres ĩ
italia qui signa facerent estimabã.
ortunati uiri uenera Greg̃¬
bilis abbatis monasterii. qd̃ a-¬

Expanded text:
ejusque pes per calceamentum in sude ejusque pes per calceamentum in sude sepis inhaesit, sicque usque dum hortulanus rediret, deorsum capite pependit. Consueta hora venit hortulanus, pendentem in sepe furem reperit, serpenti autem dixit: Gratias Deo, implesti quod jussi; recede modo. 164 Qui statim abscessit. Ad furem vero perveniens, ait: Quid est, frater? Tradidit te mihi Deus. Quare facere praesumpsisti? Et haec dicens, pedem illius a sepe in qua inhaeserat, solvit, eumque sine laesione deposuit. Cui dixit: Sequere me. Quem sequentem duxit ad horti aditum, et olera quae furto appetebat auferre, ei cum magna dulcedine praebuit, dicens: Vade, et post haec furtum non facias; sed cum necesse habes, huc ad me ingredere, et quae tu cum peccato laboras tollere, ego tibi devotus dabo. PETR. Nuncusque, ut invenio, incassum ego non fuisse Patres in Italia qui signa facerent aestimabam.ortunati viri venerabilis abbatis monasterii quod ap
Abbreviated transcription (Latin):
eo narratum pretereundũ nullo
modo estimo.
N eodem monasterio quidam mag¬
ne uite monachus erat hortolanꝰ.
Fur uero uenire consueuerat ⁊ ꝑ
sep em ascendere: ⁊ occulte hole¬
ra auferre. Cumq ille multa plã¬
taret que ninus inueniret. ⁊ alia
pedib conculcata. alia di repta ꝯ¬
spiceret : totum hortum eireiuens:
inuenit ita unde fur uenire con¬
sueuerat. Qui in eundem hortum
deambulans: repperit etiam ser¬
pentem. Cui p̃cipiens dixit. Seq̃re
me. Atq ad aditum furis ꝑuemiẽs:
imperauit serpenti dicens. In nõie
iħu precipio tibi ut aditum istũ
tustodias: ac furem huc ingredi
non ꝑmittas. Protinus serpens
totum se in itinere intransuersũ
tetendit: ⁊ ad cellam monachus
rediit. Cumq meridiano tempore
cuncti fr̃s quiescerent more solito
fur aduenit. ascendit sepem. Et dũi
in horcum pedem poneret: uidit qͥa¬
subito tensus serpens clausiss uiam.
Et tremeft̃s post semet ip̃m cõcidit:

Expanded text:
eo narratum praetereundum nullo eo narratum praetereundum nullo modo aestimo. In eodem monasterio quidam magnae vitae monachus erat hortulanus. Fur vero venire consueverat, per sepem ascendere, et occulte olera auferre. Cumque ille multa plantaret, quae minus inveniret, et alia pedibus conculcata, alia direpta conspiceret; totum hortum circumiens, invenit iter unde fur venire consueverat. Qui in eodem horto deambulans, reperit etiam serpentem, cui praecipiens dixit: Sequere me: atque ad aditum furis perveniens, imperavit serpenti, dicens: In nomine Jesu praecipio tibi ut aditum istum custodias, ac furem huc ingredi non permittas. Protinus serpens totum se in itinere in transversum tetendit, et ad cellam monachus rediit. Cumque meridiano tempore cuncti fratres quiescerent, more solito fur advenit, ascendit sepem; et cum in hortum pedem deponeret, vidit subito quia tensus serpens clausisset viam; et tremefactus post semetipsum concidit,
Abbreviated transcription (Latin):
magistri. Cumq pro urlitate mo¬
nasterii ad constitutionem cause
egressus fuiss ÷ multi uiri noti
ac nobiles qui enm ualde semꝑ ho¬
norabant: uehementer admirati.
sollicite requirebant ⁊ quidnam hoc
ess qd tam tumentem ac liuidam
dit. Hesterno sero peccatis meis
facientib in scabellum subpeda¬
neum in pegi: atq hoc ꝑtuli. Sic¬
q uir sc̃s seruans in pectore hono¬
rem u̾itatis in magistri: nec pa¬
tris prodebat uitium: nec falsita¬
tis incurrebat peccatum. Petrꝰ
utas ne uir iste uenerabilis
libertinus. de quo tot signa
⁊ miracula retulisti ⁊ intam amplã
congregationem imitatores suos ĩ
uirtutib non reliquit: Grog̃¬
elix qui apellabatur curnus
quẽ ip̃e bene cognouisti qui eiꝰ¬
dem monasterii nuꝑ p̾positus fuit:
multa mͥ de fratrib eiusclem mo¬
nasterii ammiranda narrabat.
Ex quib aliqua que ad memoriã
ueniunt supprimo: quia ad alia
festino. S unum dicam ⁊ qd̾ ab

Expanded text:
magistri. Cumque pro utilitate momagistri. Cumque pro utilitate monasterii ad constitutionem causae egressus fuisset, multi viri noti ac nobiles qui eum valde honorabant, vehementer admirati, sollicite requirebant quidnam hoc esset, quod tam tumentem ac lividam bat: Hesterno die sero, peccatis meis facientibus, in scabello suppedaneo impegi, atque hoc pertuli. Sicque vir sanctus servans in pectore honorem veritatis et magistri, nec patris prodebat vitium, nec falsitatis incurrebat peccatum. PETR. Putasne vir iste venerabilis Libertinus, de quo tot signa et miracula retulisti, in tam ampla congregatione imitatores suos in virtutibus non reliquit? elix qui appellatur Curvus , quem ipse bene nosti, qui ejusdem monasterii nuper praepositus fuit, multa mihi de fratribus ejusdem monasterii admiranda narrabat: ex quibus aliqua quae ad memoriam veniunt supprimo, quia ad alia festino. Sed unum dicam, quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ymnis matutinalib libertinus
ad lectum. abbatis uenit: orationem
sibi humiliter petiit. Sciens uero
ille qnͣtum a cunctis honoraretur.
qntumq diligeretur ⁊ pro iniuria
qm ingesserat recedere eum uelle a mo¬
nasterio putabat: atq requisiuit
dicens. Ubi uis ire: Cui ille respondit.
Monasterii causa constituta est pat̾.
qͣm declinare nequeo: quia hesterno
die me hodie iturum ꝓmisi: ibi ire
disposui. Tunc ille a fundo cordis
considerans asperitatem ⁊ duritiã
suam. humilitatem ac mansuetudi¬
nem li bertini ex lesto ꝓsiliuit ⁊ pe¬
des libertini se peccasse. se reum eẽ
testatus est: qui tanto taliq uiro
tam crude lem contumeliam fac̾e¬
p̃sumpsiss. At contra libertinus
se in t̾ram ꝓsternens. euisq pedib
ꝓuolutus ⁊ sue culpe. ñ illius seui¬
tie fuisse referebat. qd̾ ꝑtilerat.
Sieq fc̃m est: ut ad magnam mã¬
suetudinem ꝑduceretur pat ⁊ ⁊ hu¬
militas discipuli magistra fieret

Expanded text:
igitur hymnis matutinalibus, Libertinus igitur hymnis matutinalibus, Libertinus ad lectum abbatis venit, orationem sibi humiliter petiit. Sciens vero ille quantum a cunctis honoraretur, quantumque diligeretur, pro injuria quam ei ingesserat, recedere eum a monasterio velle putabat, atque requisivit, dicens: Ubi vis ire? Cui ille respondit: Monasterii causa constituta est, Pater, quam declinare nequeo, quia hesterno die me hodie iturum promisi, illuc ire disposui. Tunc ille a fundo cordis considerans asperitatem et duritiam suam, humilitatem ac mansuetudinem Libertini, ex lecto 161 prosiliit, pedes Libertini tenuit, se peccasse, seque reum esse testatus est, qui tanto talique viro tam crudelem facere contumeliam praesumpsisset. At contra Libertinus sese in terram prosternens, ejusque pedibus provolutus, suae culpae, non illius saevitiae fuisse referebat quod pertulerat. Sicque actum est ut ad magnam mansuetudinem perduceretur Pater, et humilitas discipuli magistra fieret
Abbreviated transcription (Latin):
dis uirtutib humilitas ualet: Tũc
exhibere magistri uirtutem potuit:
quando magistri nomen ad memori¬
am rediixit. Quia enim ad humilita¬
tem sub magistro rediit: qd̾ magist̾¬
fecerat ⁊ ip̃e fecit. Petr.
Liquet qd̃ dicis.S queso te est ne
aliquid aluid. qd̾̃ adhuc de ip̃o ad nos¬
tram edificationem narres: Greg̃
st plane ⁊ s si sit qui uelit imi¬
tari. Ego enim uirtutem pati¬
entie ⁊ signis ⁊ miraculis maiorem
credo. Quadam namq die is qui ptꝰ
uenerabilis honorati exitum. mona¬
sterii regimen tenebat. contͣ eundem
uenerabilem libertinum in graui
rraciindia exarsit: ita ut eum ma¬
nib cederet. Et quia nirgam q̃ eum
ferire possit minme inuenit ⁊ com¬
prehenso scabello sub pedaneo ei fa.¬
ciem ad caput tutudit: totumq
illius uultum tumentem acliui¬
dum reddidit. Qui uehement̾ cesus:
ad stratum ꝓprium tacitus recessit.
Die uo̾ altera: erat ꝓutilitate mo¬
nasterii causa constituta. Ex pletis

Expanded text:
dis virtutibus humilitas valet? Tunc dis virtutibus humilitas valet? Tunc exhibere magistri virtutem potuit, quando magistri nomen ad memoriam reduxit. Quia enim ad humilitatem sub magistro rediit, quod magistfecerat et ipse fecit. PETR. Libet quod dicis; sed, quaeso te, estne aliquid aliud quod adhuc de ipso ad nostram aedificationem narres? GREGOR. Est plane, sed si sit qui velit imitari. Ego enim virtutem patientiae signis et miraculis majorem credo. Quadam namque die is qui post venerabilis Honorati exitum monasterii regimen tenebat, contra eumdem venerabilem Libertinum gravi iracundia exarsit, ita ut eum manibus caederet. Et quia virgam qua eum ferire posset, minime invenit, comprehenso scabello suppedaneo, ei caput ac faciem tutudit, totumque illius vultum tumentem ac lividum reddidit: qui vehementer caesus, ad stratum proprium tacitus recessit. Die vero altera erat pro utilitate monasterii causa constituta. Expletis
Abbreviated transcription (Latin):
xit. ad celum manus tetendit.
caligulã de sinu ꝓtulit ⁊ ⁊ suꝑ ex¬
tincti pueri pestus posuit. Quo
orante ⁊anima pueri ad corpus re¬
diit. Quem manu comprehendit ⁊¬
⁊ flenti matri uiuentem reddidit:
atq it qd̃ ceperat peregit. Petrꝰ
Quid nam hoc ẽẽ dicemus: nur¬
tutem tanti miraculi honoi. u.¬
rati egit meritum: an peticio li¬
bertini.
Gregͥ.
Nostensione tam mirabilis signi.
cum fide femine uirtus conuenit
utroꝵq ⁊ atq ideo libertinum ex¬
istimo ita potuisse: quia plus di¬
dicerat de magistri. qmͣ de sua uir¬
tute confidere. Cuiꝰ enim caligulã
in pectore extincti corpuscu li posuit:
eius ninirum animam obtinere
qd̃ petebat estimauit. Nam eliseus
quoq magistri pallium ferens.
atq ad iordainem ueniens. ꝑcus¬
sit semel: ⁊aquas minime diuisit.
S cum repente diceret. ubi est etiã
magistri pallio: ⁊ iter ut̾ aqͣs fecit.
Perpendis petre qnͣtum in exhiben¬

Expanded text:
xit, ad coelum manus tetendit, xit, ad coelum manus tetendit, caligulam de sinu protulit, et super exstincti pueri pectus posuit. Quo orante, anima pueri ad corpus rediit: quem manu comprehendit, ac flenti matri viventem reddidit, atque iter quod coeperat peregit. PETR. Quidnam hoc esse dicimus? virtutem tanti miraculi Honorati egit meritum, an petitio Libertini? GREGOR. In ostensione tam admirabilis signi cum fide feminae virtus convenit utrorumque; atque ideo Libertinum existimo ista potuisse, quia plus didicerat de magistri, quam de sua virtute confidere. Cujus enim caligulam in pectore exstincti corpusculi posuit, ejus nimirum animam obtinere quod petebat aestimavit. Nam Elisaeus quoque magistri pallium ferens, atque ad Jordanem veniens, percussit semel, et aquas minime divisit. Sed cum repente diceret: Ubi est Deus E magistri pallio, ac iter inter aquas fecit. Perpendis, Petre, quantum in exhiben
Abbreviated transcription (Latin):
magistro honorato successerat: ra¬
uennam ꝑgebat. Pro amore uero¬
arei eiusclom uenerabilis honora¬
ti. quocumq libertinus ibat. etꝰ
semꝑ caligulam in sinu portare
consueuetat. Itaq dum ꝑgeret.
accidit ut quedam mulier extinc¬
ti filii corpusculũ ferret. que dum
seruum dei eẽt intita. amore filii
successa iumentum eius ꝑfrenim
tenuit: atq tum iuramento dix̃.
Nullatenus recedes : nisi filũ meũ
suscitauetis. At ille in usitatum. ha¬
bens tale miraculum: expauit
petitionis illius iuramentum.
Declinare mulierem uoluit: s
Considerare libet ⁊ quale qnͣtumq
in eius pectore certamen fuerit.
Ibi quippe pugnabat int̾ se hu¬
militas conũsationis: ⁊ pietas
matris. Timor ne in usitata p̾¬
sumeret ⁊dolor. ne orbate mulie¬
ri nõ subueniret: s ad maiorem
dei glam. uicit pietas illud pectus
uirtutis. Qd̃ ideo fuit ualidum.
quia deuictum: uirtiius enim
pectus nõ ess: si hoc pietas non
uiciscet. Itaq descendit. genu fle¬

Expanded text:
magistro successerat, Ravennam pergebat. Pro amore vero ejusdem venerabilis Honorati, quocunque Libertinus ibat, ejus semper caligulam in sinu portare consueverat. Itaque dum pergeret, accidit ut quaedam mulier exstincti filii corpusculum ferret. Quae dum servum Dei fuisset intuita, amore filii succensa, jumentum ejus per frenum tenuit, atque cum juramento dixit: Nullatenus recedes, nisi filium meum suscitaveris. At ille inusitatum habens tale miraculum, expavit petitionis illius juramentum: declinare 160 mulierem voluit, sed Considerare libet quale quantumque in ejus pectore certamen fuerit. Ibi quippe pugnabat inter se humilitas conversationis, ac pietas matris: timor ne inusitata praesumeret, dolor ne orbatae mulieri non subveniret. Sed ad majorem Dei gloriam vicit pietas illud pectus virtutis, quod ideo fuit validum, quia devictum; virtutis enim pectus non esset, si hoc pietas non vicisset. Itaque descendit, genua fle
Abbreviated transcription (Latin):
tinum reppernint in oratione pro¬
stratum. Cui cum dic̾e̾nt. surge tol¬
le caballum tuũ: ille respondit. Ite
habeo. Descendentes uo inuitum
eum in cabellum de quo deposuerãt
leuauerunt : ⁊ ꝓtinus abcesser̃t.
Quoꝵ qqui tanto cursu illum quẽ
transierunt:ac si ille fluminis
alueus aqm minme haberet. Sic¬
q fc̃m est: ut dum seruo dei unus
caballus suus redditur: om̃s asi¬
gulis reciperentur. Eodem ꝙͦ tp̃re:
in campanie partib bucislenus
cum francis uenit. De monast̾i̾o
u̾o p̃fati dei famuli. rumor exierat:
qd̃ multas pecunas haberet. In¬
gressi oratoriũ franci. ceperunt seui¬
entes libertinũ q̃ rere. libertinũ
clamare: ubi ille in oratione ꝓstra¬
tus iacebat. Mira ualde res. Que¬
rentes seuientesq franci in ip̃o in¬
gredientes inpingebant: ⁊ ip̃ma ui¬
dere non poterant. Sicq sua ceci¬
tate frustrati: a monaisterio uacui

Expanded text:
tinum reperiunt in oratione protinum reperiunt in oratione prostratum. Cui cum dicerent: Surge, tolle caballum tuum; ille respondit: Ite habeo. Descendentes vero, invitum eum in cabellum de quo deposuerant, levaverunt, et protinus abscesserunt. Quorum equi tanto cursu illud quod n, transierunt, ac si ille fluminis alveus aquam minime haberet. Sicque factum est ut cum servo Dei unus caballus suus redditur, omnes a singulis reciperentur. Eodem quoque tempore in Campaniae partibus Buccellinus cum Francis venit. De monasterio vero praefati famuli Dei rumor exierat, d multas pecunias haberet. Ingressi oratorium Franci, coeperunt saevientes Libertinum quaerere, Libertinum clamare, ubi ille in orationem prostratus iacebat. Mira valde res: quaerentes saevientesque Franci, in ipso ingredientes inpingebant et ipsum videre non poterant. Sicque sua caecitate frustrati, a monasterio vacui
Abbreviated transcription (Latin):
litate monasterii carpebat iter. Dũ¬
q darida gothoꝵ dux. cum exercitu
in eodem loco ueniss ⁊ dei seruus
excabello quo sedebat ab hominib
eus ꝓiectus est. Qui iumenti per¬
diti dampnũ libent̾ ferens ⁊ etiã
flagellum quod tenebat. diripien¬
tib obtulit dicens. Tollite ⁊ ut
habeatis qualit̾ hoc umentum
minare ualeatis. Quib dictis:
ꝓtinus se morationẽ dedit. Cursu
aut rapido p̃iesti ducis ex̾citus.
ꝑuenit affiuuium noie uultur¬
num. ibiq equos suos ceperunt
singłi hastis tundere. calcarib
cruentare⁊ s tñ equi ũberib ce¬
si. calcarib eruentati fatigari po¬
terant ⁊ moueri non poterant. Sic¬
q aqm̃ fluminis tangere ⁊ quasi
mortale p̃cipitium ꝑtimescebant.
Cumq dui cedendo sessores singuli
fatigarentur: unꝰ eoꝵ intulit qͥa
ex culpa qmͣ seruo dei in uia fecer̃t:
illa sui itineris dispendia tolera¬
bãt. Qui statim reilsi post se liber¬

Expanded text:
litate monasterii carpebat iter. Dumlitate monasterii carpebat iter. Dumque Darida Gothorum comis cum exercitu in eodem loco venisset, Dei servus ex caballo in quo sedebat ab hominibus eius proiectus est. Qui iumenti perditi damnum libenter ferens, etiam flagellum quod tenebat diripientibus obtulit, dicens: 'Tollite, ut haminare possitis; quibus dictis protinus se in orationem dedit. Cursu autem rapido praedicti ducis exercitus pervenit ad fluvium, nomine Vulturnum, ibique equos suos coeperunt singuli hastis tundere, et calcaribus cruentare; sed tamen equi verberibus caesi, calcaribus cruentati, fatigari poterant, moveri non poterant; sicque aquam fluminis tangere quasi mortale praecipitium pertimescebant. Cumque diu caedendo sessores singuli fatigarentur, unus eorum intulit, quia ex culpa quam servo Dei in via fecerant, illa sui itineris dispendia tolerabant. Qui statim reversi, post se Liber
Abbreviated transcription (Latin):
nium ferunt. Sic quippe etiam
iohes baptista magistrum habuis¬
eum corporaliter inter discipulos
aggregauit: s quẽ intrinsecus do¬
cebat. extrinsecus qiͣ in sua liberta¬
te reliquerat. Sic moyses i here¬
mo edoctus ab angło mandatum
didicit. qd̃ ꝑ hominem ñ cognouit.
S hec ut prediximꝰ. infirmis uene¬
randa sunt: ñ imitanda. Petrꝰ
Placet qd̃ dicis. S peto ut mͥ di¬
cas. si tantus hic pat̾ aliꝙ̃. mmuitatorẽ¬
reuerentissimus libertinꝰ qui
regis tonle tempore eiusdem fundẽ¬
sis monast̾ii p̃positus fuit ⁊ in dis¬
cipulam illius conũsus. atq eru¬
ditus est. De quo qmͣuis uirtutes
multas plurimoꝵ narratio certa
uulgauerit ⁊ p̃dc̃s tamen laurentiꝰ
religiosus uir qui nunc suꝑ est.
⁊ ei ip̃o in tempore familiarissimꝰ
fuit: multa mͥ de illo dicere consue¬
uit ⁊ ex quib ea que recolo pauca
narrabo. In ecidem ꝓuincia sammi
qͣm supͭ memoraui: idem uir ꝓ uti¬

Expanded text:
nium ferunt. Sic quippe etiam nium ferunt. Sic quippe etiam Joannes Baptista magistrum habuiseum corporaliter inter discipulos aggregavit; sed quem intrinsecus docebat, extrinsecus quasi in sua libertate reliquerat. Sic Moyses in eremo edoctus mandatumdidicit , quod per hominem non cognovit. Sed haec, ut praediximus, infirmis veneranda sunt, non imitanda. PETR. Placet quod dicis; sed peto ut mihi dicas si tantus hic Pater aliquem sui imitatorereverentissimus Libertinus, qui regis Totilae tempore eiusdem Fundensis monasterii praepositus fuit, in discipulatu illius conversatus atquo cruditus est. De quo quamvis virtutes multas plurimorum narratio certa vulgaverit, praedictus tamen Laurentius religiosus vir, qui nunc superest et ei ipso in tempore familiarissimus fuit, multa mihi de illo dicere consuevit. Ex quibus ea quae recolo, pauca narrabo. In eadem provincia Samnii, quam supra memoravi, isdem vir pro uti
Abbreviated transcription (Latin):
usq montem cernentib. casura
pendere uideatur. Petrꝰ.
Dutamus hic tam egregns uir.
ut post magister discipuloꝵ fieret :
pͥus habuit magistrum: Greg
equaqmͣ huic fuisse cuiꝰqm
discipulum audiui: s lege
nõn stringitur sci sp̃c donum. Usꝰ
quidem recte conu̾sationis est.
ut pre eẽ non audeat qui sub ẽẽ
non didicerit:nec obedientiam
subiectis imperet: qmͣ prelatis ñ
nouit exhibere. S tñ sunt non¬
nulli. qui ita ꝑ magisterium sp̃c
intrinsecus docent᷑: ut ⁊ si eis ex¬
terius humani magisterii disci¬
plina desit: magistri intimi cen¬
sura ñ desit. Quoꝵ tñ libertatis
uia ab infirmis in exemplum
non est trahenda: ne dum se qͥsq
similiter sp̃u sc̃o impletum pre¬
sumit. discipulus hominis ẽẽ despi¬
ciat:⁊magister erroris fiat. Mens
aũt que diuno sp̃u impletur. habet
euidentissime signa sua: uiruites
in una mente ꝑfecte conueniunt:
liquet qd̃ de p̃sentia scĩ spc̃. testimo¬

Expanded text:
usque montem cernentibus, casura usque montem cernentibus, casura pendere videatur. PETR. Putamus, hic tam egregius vir, ut post magister discipulorum fieret, prius habuit magistrum? GREGOR. Nequaquam hunc fuisse cujusquam discipulum audivi, sed lege non constringitur sancti Spiritus donum. Usus quidem rectae conversationis est, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit; nec obedientiam subjectis imperet, quam praelatis non novit exhibere. Sed tamen sunt nonnulli qui ita per magisterium Spiritus intrinsecus docentur, ut etsi eis exterius humani magisterii disciplina desit, magistri intimi censura non desit. Quorum tamen libertas vitae ab infirmis in exemplum non est trahenda, ne dum se quisque similiter sancto Spiritu impletum praesumit, discipulus hominis esse despiciat, et magister erroris fiat. Mens autem quae divino spiritu impletur, habet evidentissime signa sua; virtutes que perfecte in una mente conveniunt, liquet quod de praesentia sancti Spiritus testimo
Abbreviated transcription (Latin):
honorato sufficere. Mirati sunt¬
cessaint. Cepere naiqz in honora¬
to mirari. abstinentiam : qmͣ añ
deridebant. Sicq a dei homine
irrisionis detersit ob probria pi¬
seis de monte. Qui cum magnis
nirtutib cresceret: a p̃dco dño
suo libertati donatus est. atq in
eo loco qui fundis dicitur monas¬
terium construxit: in quo ducẽ¬
toꝵ ferme monachoꝵ pater exfti¬
tit: ibiq uita illius crrcumq̃q
exempla eximie conũsationis
dedit. Nam quadam die ex eo monte
qui eius monasterio in excelso ꝓmi¬
net. ingentis saxi moles eruta est.
Que ꝑ diuexi montis latus ueniẽs:
tocius ruinam celle ommumq fra¬
trum interitum minabat᷑. Quam
cum uementem desuꝑ uir sc̃s iudis¬
extensa mox dextera signum ei ceu¬
cis obposuit: eamq in ip̃o deuexi
montis latere cadentem fixit: sient
religiosus uir laurentius ꝑhibet.
Et quia locus nõ fuerat in quo ĩ¬
herere potuiss: aspicit᷑ ita. ut nũc¬

Expanded text:
Honorato sufficere. Mirati omnHonorato sufficere. Mirati omncessavit. Coepere namque in Honorato venerari abstinentiam, quam ante deridebant; sicque a Dei homine irrisionis detersit opprobria piscis de monte. Qui cum magnis virtutibus cresceret, a praedicto domino suo libertate donatus est, atque in eo loco qui Fundis dicitur, monasterium construxit, in quo ducentorum ferme monachorum Pater exstitit, ibique vita illius circumquaque 156 exempla eximiae conversationis dedit. Nam quadam die ex eo monte qui ejus monasterio in excelso prominet ingentis saxi moles erupta est, quae per devexum montis latus veniens, totius ruinam cellae, omniumque fratrum interitum minabatur. Quam cum venientem desuper vir sanctus vidisextensa mox dextera signum ei crucis opposuit, eamque in ipso devexi montis latere cadentem fixit, sicut religiosus vir Laurentius perhibet. Et quia locus ei non fuerat quo inhaerere potuisset, aspicitur ita ut huc
Abbreviated transcription (Latin):
enantii quondam patricu ĩ
samne partib uilla fuit:
in qua colonus eius filium hono¬
ratum nomine habuit: quiaban¬
nis puerilib ad amorem celestis
patrie abstinentiam exarsit. Cũ¬
qs tam magna conu̾satione polle¬
ret: seseq iam ab orioso quoq ser¬
mons restringeret. multumq ut
prefatus sum ꝑ abstinentiam car¬
nem domaret: die quadam paren¬
tes illus uicinis sis cõuiuium
fecerunt. in quo aduescendum car¬
nes parate sunt. Quas dum ille
adesum contingere ꝓ abstinentie
amore recusaret: ceperunt ei parẽ¬
tes eius irridere ac dicere. Comede.
Nuiquit tͥ piscẽ in his montib
allaturi sumꝰ: Illo uero in loco
uideri. S cum his sermonib ho¬
noratus irrideret᷑: repente incon¬
uiuio aqua administeriũ defuit.
Cum situla lignea sicut illic mo¬
ris est: mancipium ad fontem per¬
rexit. Dumq hauriret aqm̃: pi¬
scis situlam intrauit. Reu̾sumq
mancipium. ante ora discumben¬
tium piscem cum aqua fudit: qͥ
ad tocius diei. uictum potuisset

Expanded text:
enantii quondam patricii in Samnii partibus villa fuit, in qua colonus ejus filium Honoratum nomine habuit , qui ab annis puerilibus ad amorem coelestis patriae per abstinentiam exarsit. Cumque magna conversatione polleret, seque jam ab otioso quoque sermone restringeret, multumque, ut praefatus sum, per abstinentiam carnem domaret, die quadam parentes ejus vicinis suis convivium fecerunt, in quo ad vescendum carnes paratae sunt: quas dum ille ad esum contingere pro abstinentiae amore recusaret, coeperunt eum parentes ejus irridere, ac dicere: Comede; nunquid piscem in his montibus tibi allaturi sumus? Illa vero in loco videri. Sed cum his sermonibus Honoratus irrideretur, repente in convivio aqua ad ministerium defuit; et cum situla lignea, sicut illic moris est, mancipium ad fontem perrexit. Dumque hauriret aquam, piscis situlam intravit. Reversumque mancipium ante ora discumbentium piscem cum aqua fudit, qui ad totius diei victum potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
munda susceptio in oꝑatione¬
non fuerit. Gregortꝰ
lio autem tempore dum
oculoꝵ quidam amisiss adhũt
deductus. intercessionis eius
opem petiit ⁊ impetrauit. Nã
cum uir dei oratione fc̃a. ocuł¬
eius crucis signum impͥmeret
ab eis protinus luce reddita
nox cecitatis abcessit. Preterea
equus cuiusclam militis in ra¬
ut cumq a multis ligatus ad
iurum dei dedustus est. Qͥ mox¬
ut eius capiti extensa manu
eis rabiem in mansuetudinẽ
mutauit. ita ut mitior post ex¬
isteret qm ante illam uesaniã
fuiss. Tunc idem miles equum
suũ quem celerrimo mixaculi
imperio a sua uesania uidit ĩ¬
mutatum: eidem scõ uiro decre¬
uit offerendum. Quem ille cũ
suscipere rennueret. ip̃e uero ĩ
precib ne despiceretur eius o¬
blatio ꝑ seueraret. sanctus iuuir
mediam duaꝵ partium uiã
tenens. ⁊ petitionem militis
audiuit ⁊ munus suscipere ꝓ
ex hibita uirtute recusauit.
Prius namq dignum p̃cium
prebuit. ⁊ postea equum. qui

Expanded text:
munda intentio in operationenon fuerit. GREGOR. Alio quoque tempore, cum oculorum quidam lumen amisisset, ad hunc deductus intercessionis ejus opem petiit, et impetravit. Nam cum vir Dei oratione facta oculis ejus signum crucis imprimeret, ab eis, protinus luce reddita, nox caecitatis abscessit. Praeterea equus cujusdam militis in rautcunque a multis ligatus 197 ad virum Dei deductus est. Qui mox ejus capiti extensa manu ejus rabiem in mansuetudinem mutavit, ita ut postea mitior existeret, quam ante illam insaniam fuisset. Tunc idem miles equum suum, quem celerrimo miraculi imperio a sua vesania vidit immutatum, eidem sancto viro decrevit offerendum. Quem cum suscipere ille renueret, ipse vero in precibus, ne despiceretur ejus oblatio, perseveraret, sanctus vir mediam duarum partium viam tenens, et petitionem militis audivit, et munus recipere pro exhibita virtute recusavit; prius namque dignum pretium praebuit, et postea equum qui
Abbreviated transcription (Latin):
euisq eum exanuni seruarent.
Quem dum feroces gothi minist᷑
scilicet illius crudelitatis tenus¬
sent. circundantes eum uno ĩ
loco stare preceperunt. eiq in
t̾ra cirtulum designauerunt.
extra quem pedem tendere nul¬
lomodo auderet. Cumq uir d̾i
in sole nimio estuaret: ab eisclẽ
gothis circundatus.⁊ designa
tione cireuli inclusus repente
eum custodiendum acceperãt
in mensitatem pluiue ferre ñ
possent. Et dum magna nimis
in undatio fieret. intra eandem
designationem circuli in qua
uir dñi fulgentius stetit: nec
una quidem pluiie gutta des¬
cendit. Quod dum regi crudelis¬
simo nuntiatum fuiss illa mẽs
effera ad magnam eius reu̾sa¬
insatiabili furore sitiebat. Sic
sic omp̃c deus contra elatas car¬
nalium mentes potentie sue mi¬
racula ꝑ despectos operatur :
ut qui se suꝑbe contra p̃cepta
ueritatis eleuant eoꝵ ceruices
ueritas ꝑhumiles premat.

Expanded text:
eumque eius examini seruarent. eumque eius examini seruarent. Quem dum fero- ces Gothi, ministri scilicet crudelitatis illius, tenuissent, circumdantes eum uno in loco stare preceperunt, eique in terra circulum designaue- runt, extra quem pedem tendere nullo modo auderet. Cumque uir Dei in sole nimio intraret, ab eisdem Gothis circumdatus, et designa- tione circuli inclusus, repenteeum custodiendum acceperant, immensitatem pluuiae ferre non possent. Et dum magna nimis inundatio fieret, intra eamdem designationem circuli, in qua uir Do- mini Fulgentius stetit, ne una quidem pluuiae gutta descendit Quod dum regi crudelissimo nuntiatum fuisset, illa mens effe- ra ad magnam eius reuerinsatia- bili furore sitiebat. Sic omnipotens Deus contra elatas carnalium mentes potentiae suae miracula per despectos operatur, ut qui superbe extra precepta ueritatis se eleuant, eorum ceruicem ueritas per humiles premat.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ad nauim sub festinatio¬
ne reuersi sunt. Quam mox
ut intrare potuerunt: in eodẽ
loco ubi uir dñi sepultus fue¬
rat: longobardoꝵ dux crudelis¬
simus gumerat aduenit. Ex
cuiꝰ aduentu. iurum dei ha¬
buisse spm̃ prophetie claruit :
qui ministros suos a sepultu¬
re sue loco sub omni festinati¬
one discedere precepit. De¬
qd̃ de diuisa pluma fc̃m
narraui miraculum : eciam
in alteruis ep̃i ueneratione
monstratum est. Nam quidã
cleritus senex qui ad huc suꝑ¬
est: eidem rel presto se fuisse
testatur dicens. Fulgentius
ep̃c̃ qui utriculensi eccł̾ie pre¬
erat : regem crudelissimum
totilam infensum omnimodo
habebat. Cumq ad easlem
partes cum exercitu appropĩ¬
quass cure fuit ep̃o ꝑ clericos
suos exenia mittere: eiusq fu¬
roris insaniam si poss mune¬
rib mitigare. Que ille ut ui¬
dit protinus spreuit: atq
rratus siuis hominib prece¬
pit. ut eundem ep̃m sub om̃i
asperitate constringerent:

Expanded text:
tes, ad navem sub festinatiotes, ad navem sub festinatione reversi sunt. Quam mox ut intrare potuerunt, in eumdem locum ubi vir Domini sepultus fuerat, Langobardorum dux crudelissimus Gummarith advenit. Ex cujus adventu virum Dei habuisse spiritum prophetiae claruit, qui ministros suos a sepulturae suae loco sub festinatione discedere praecepit. d de divisa pluvia factum narravi miraculum, etiam in alterius episcopi veneratione monstratum est. Nam quidam clericus senex, qui adhuc superest, eidem rei praesto se fuisse testatur, dicens: Fulgentius episcopus qui Utriculensi Eccerat, regem crudelissimum Totilam infensum omni modo habebat. Cum- que ad easdem partes cum exercitu propinquasset, curae fuit episcopo per clericos suos exenia mittere, eiusque furoris insaniam, si posset, muneribus mitigare. Quae ille ut uidit, protinus spreuit, atque iratus suis hominibus iussit, ut eumdem episcopum sub omni asperita- te constringerent,
Abbreviated transcription (Latin):
secessit. Qui irruente iam egri¬
tudine ad mortem ueniens cle¬
ricis suis sibiq obsequentib pre¬
cepit dicens. In sepulchro meo
ponite. Cui illi cum dicerent
corpus tuum illuc reducere qua¬
liter possumꝰ: quia a longobar.¬
dis teneri loca eadem ⁊ ubiqz
illic eos discurrere scimus. Ip̃e
respondit. Reducite me securi.
nolite metnere: s festine me¬
sepelire curate. Mox autem
ut sepultum corpus meum¬
festinatione discedite. De func¬
to igitur. corpus imposuerũt
naui. Cumq populonium tẽ¬
derent: collecto in nubib aere¬
inmensa nimis pluuia erupit.
S ut cunstis patesceret cuiꝰ
uiri corpus nauis illa porta¬
ret. ꝑ illud maris spacium qd̃
abhesba insula usq populoni¬
um duodecim milib distat.
tirca utraq nauis latera ꝓ¬
cellosa ualde pliuua descendit:
⁊ in naui eadem una pliuue
gurta non cecidit. ꝑuenere i¬
taq ad locum clerici: ⁊ sepul¬
ture tradiderunt corpꝰ sacer¬
dotis sui. Cuiꝰ precepta sernã¬

Expanded text:
ecessit. Qui ingruente aegritudine ad mortem veniens, clericis suis sibique obsequentibus praecepit, dicens: In sepulcro meo ponite. Cui illi cum dicerent: Corpus tuum illuc qualiter reducere possumus, qui a Langobardis teneri loca eadem, et ubique eos illic discurrere scimus? Ipse respondit: Reducite me securi, nolite metuere, sed festine sepelire me curate; mox autem ut sepultum fuerit corpus meumfestinatione recedite. Defuncti igitur corpus imposuerunt navi; cumque Populonium tenderent, collecto in nubibinmensa nimis pluvia erupit. Sed ut cunctis patisceret, cuius viri corpus navis illa portaret, per illud maris spatium, quod ab Helba insula usque Populonium duodecim milibus distat, circa utraque navis latera procellosa valde pluvia discendit, et in navi eadem una pluviae guitaque ad locum clerici, et sepulturae tradiderunt corpus sacerdotis sui. Cujus praecepta servan
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpͥmo cãu.s. ꝙ teneat᷑ ad restitutõem. In cłpa
.n. sitĩt: tũ sciuit uł scire debuit se ĩ sufficiẽtẽ. ⁊
tñ iudicare talẽ cãm p̃sũpsit Et idẽ. si erãt suf¬
ficies̃ qͣ ad scĩam. si uoluiss libros reuolue et
stude̾. S qr fuit negligẽs. ⁊ noluit stud̾e: ꝙ̃ de¬

Expanded text:
icet quod teneatur ad restitutionem. In culpa enim fuit, cum scivit vel scire debuit se insufficientem et tamen iudicare talem causam presumpsit et idem si erat sufficiens quo ad scientiam, si voluisset libros revolvere et studere, sed quia fuit negligens et noluit studere quem de
Abbreviated transcription (Latin):
nem. uł maiorẽ uł minorẽ: tp̃rts tcͣtũ. uñ si as̾ no¬
bił collecto ex̾citu ĩ trat t̾rã altiꝰ nobił. ⁊ occupati¬
greget ex̾titũ l ñ possit ⁊gregare usq pꝰ unã seꝑ¬
timanã. aut duas. Aut ⁊̃ plus: reputabit᷑ tñ ĩ eti¬
nẽti se defẽde̾ ⁊ tastrũ lib̾are. ⁊ p̃dã recuꝑare ⁊̃ si iã
adu̾sariꝰ eiꝰ. receꝑat illã ĩmunitionib suis. Sat̃ cũ

Expanded text:
maiorem vel minorem temporis tractum. Unde si aliquis nobilis collecto exercitu intrat terram alterius nobilis et occupat iongreget exercitum, licet non possit congregare usque post unam septimanam aut duas aut etiam plus, reputabitur tamen in continenti se defendere et castrum liberare et predam recuperare, etiamsi iam adversarius eius rece
Abbreviated transcription (Latin):
lis ⁊pensatrẽm. Net in iũget ei testitutõem illoꝵ.
.x. uͥ adu̾sariꝰ eiꝰ pꝰmodũ restitu̾it ei .x. ablata. In¬
iũget tñ ei puĩam: de furto ꝯmisso. Concardat
Ibidẽ. Si datũ ẽ ei ab hiis. qͥb lituit raꝑe. ꝓt̃ illud
retin̾e. Si ãt ip̃e rapuit cũ rapiẽdo p̾cau̾it ĩducẽ¬
dus ẽ In foro pniali si pt̃ ꝙ restituat i̾ illi cui¬

Expanded text:
is compensationem nec iniunget ei restitutionem illorum X, nisi adversarius eius postmodum restitueret ei decem ablata. Iniunget tamen ei penitentiam de furto commisso. Quid ndeo: Si datum est ei ab his quibus licuit, potest illud retinere. Si autem ipse rapuit, cum rapiendo peccaverit, inducendus est in foro penitentiali si potest,
Abbreviated transcription (Latin):
uid de dño. qͥ facit p̃positũ suũ iurare. uł hoĩes
suos. uł familiã suã. ꝙ dicẽt ei si ꝙ̃ scierĩt uł au¬
dierĩt sub .. ripuisse aͥd deforesta sua. uł destag¬
nis. aut: uiariis suis. aut de cet̾is reb su¬
is. ¶ Itẽ. Qͥ de marito zelorpo. uł auaro: qͥ ex tor¬
quet Iuram̃tũ afamilia sita. ꝙ reuelabit ei. ꝙͣ¬
ꝙͥ scierit de adult̾io uxoris sue. ⁊ de u̾isiłib ꝯiec¬
turis. Et de dãpnifitãtib eũ. ĩ reb sitis.R.ẜ. gle

Expanded text:
urare vel homines suos vel familiam, quod dicent ei, si quem scierint vel audierint surripuisse aliquid de foresta sua vel de stagnis aut vinariis suis aut de ceteris rebus suis? Item quid de marito zelotipo vel avaro, qui extorquet iuramentum a familia sua, quod revelabunt quicquid sciverint de adulterio uxoris et de verisimilibus coniecturis et de damnificantibus eum in rebus suis. Re
Abbreviated transcription (Latin):
sũt sͥ remitt̾e ut ĩ cãu. sͣ. posito. q .xix. de hñtib
ñ negociabũt̾ tali. uł tali negociatõe. aut ꝙ ñ
ibũt ad istas nũdinas. uł ad illas ¶ Si aũt
iuram̃tũ respitit comodũ. uł in combdũ alie¬
nũ. Distĩgne qr si respicit ⁊ spectat ad comod̾
alienũ obsu̾atio iuram̃ti: ñ possũt sͥ remit̾e.
ut si irrẽt mechanici alitꝰ artis ꝙ ĩm̾cib .x.
uenales ultͣ c̾tũ modũ. uł ꝙ ñ texẽt pãnos de
filis formatis ad rotã. ¶ Si aut obsuatio iura¬
m̃ti dãpnosa sit aliis nõ ẽ obligatoriũ. Ut si
iurẽt sutores. ꝙ nicħ faciẽt de uocte de oꝑe sue

Expanded text:
ssunt sibi remittere, ut in casu supraposito, de habentibus non negotiabuntur tali vel tali negotiatione, aut quod non ibunt ad istas nundinas vel ad illas. Si autem iuramentum respicit ad commodum vel incommodum alienum, distingue quia si respicit et spectat ad commodum alienum observatio iuramenti, non possunt sibi remittere, ut si iurent mechanici alicuius artis quod in mercibus X telas ultra certum modum vel quod non texent pannos de filis formatis ad rotam. Si autem observatio iuramenti damnosa sit aliis, non est obligatorium, ut si iurant sutores quod nihil faciant de opere sue
Abbreviated transcription (Latin):
aportatũ uendi ĩ suo t̾ritorto: ꝙͣ diu uinũ illiꝰ t̾¬
ritorii ĩueniat᷑ uenale: ꝓtãto. uł ꝓtanto p̃cio.
¶Licet aũt hiꝰ. iuram̃ta ñ sĩt obligatoria qr il¬
licitũ ẽ ꝙ iurat̾ cũ pcc̃m siticͥtũscͥpto iuram̃to:
talia fac̾e̾. uł su̾are corrupta ĩtentõe: tñ pp̃ reu̾en

Expanded text:
rtatum vendi in suo territorio, quamdiu vinum illius territorii inveniatur venale, pro tanto vel tanto pretio. Licet autem huiusmodi iuramenta non sunt obligatoria, quia illicitum est quod iuratur, cum peccatum sit, circumscripto iuramento, talia facere vel servare corrupta intentione, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uid de illo qͥ ⁊suluit alit̾ ꝙ feciet᷑ ¶ Itẽ ꝙͥ de illo
qui dat amito suo uł ⁊ sang̾neo suo petuniã
uł comodat gͣtis.: ut ex ea fenet᷑. ¶ Itẽ ꝙͥ de eo qͥ
ꝯͣthit societatẽ cũ aliqͦ ad fenꝰ ex̾cẽdũ. ¶tẽ ꝙͣ de
eo qͥ dat usurario murtuã petuniã ad ꝑticipatõ

Expanded text:
uid de illo qui consulit alicui ut quid de illo qui dat amico suo vel consanguineo pecuniam vel commodat gratis ut ex ea feneretur? Item quid de eo qui contrahit societatem cum alio ad fenus exercendum? Item quid de eo qui dat usurar
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nec ẽ sinule de marito ꝙͫ ad dotẽ: ut dc̃m ẽ: qr socer:
dãdo dotẽ gn̾o̾: efficit᷑ pauꝑior: nͥ qͣtenꝰ releuat᷑ ab
on̾e alẽde filie. Sed debtor ñ fit pauꝑior: recipiẽdo
ninituũ acreditore. uł ẽp̃tor. aut uenditor: recipi¬
edo rẽ. uł p̃ciũ rei uẽdite ¶ Creditor ãt qͥ mala fide
credidͭ petimiã puta ludẽn ĩ alea. uł datõ m̾etti.
Aut hystoni. uł ał dil apidãti boͣ sua: ñ d hiꝰ debit

Expanded text:
ad dotem, ut dictum est, quia socer dando dotem genero efficitur pauperior, nisi quatenus relevatur ab onere alende filie. Sed debitor non fit pauperior recipiendo mutuum a creditore, vel emptor aut venditor recipiendo rem vel pretium vendite. Creditor autem qui mala fide credidit pecuniam, puta ludenti in alea vel daturo meretrici aut histrioni vel alias dilapidanti bona sua, non
Abbreviated transcription (Latin):
titatẽ. portionẽ. aut qͦtã ip̃oꝵ ꝓnẽtuũ. uł bono¬
rũ. estimationis. uł ualoris ip̃oꝵ. sb̃ ad intorii
mutui. ss̃ uẽtionis sb̃sidii. uł dom nõie. Seu qͦuis
comites. uł barones ppt̃ates. capitanei. offieraleᷤ.
uł rectores qͥcũq noie cẽseant᷑ ciuitatũ. castro¬

Expanded text:
titatem, porcionem aut quotam ipsorum prouentuum vel bonorum extimacionis vel valoris ipsorum sub adjutorii mutui subuencionis subsidii vel doni nomine, seu quouis commites vel barones potestates, capitanei, officiales, vel rectores quocumque nomine censeantur, ciuitatum castro
Abbreviated transcription (Latin):
it d̾r. ꝙ ꝙͣuis forre a rełiosis execciptis. ⁊ ali¬
is stant in feudatões. de decimis detentis a laicis.
⁊ hiidẽ laici. ꝙ illas ab ip̃is. rełiosis in feudũ te
decimas de manib laicoꝵ ip̃oꝵ acqͥre̾ uł reciꝑe. alis¬
q dyccesanoꝵ ep̃oꝵs assensu. ¶Illas aũt detiias
intssimꝰ posse tałr a rełiosis de manib laicoꝵ reci¬
pr uł acqͥri. q̃ an lat̾añ. ꝯciliũ. ip̃is laicis inser¬

Expanded text:
 Sane quamuis forte a religiosis exemptis et aliis fiant infeudationes de decimis detentis a laicis et iidem laici quod illas ab ipsis religiosis in feudum tendecimas de manu laicorum ipsorum acquirere uel recipere absque diocesanorum episcoporum assensu. Illas autem decimas intelligimus posse taliter a religiosis de manu laicorum recipi uel acquiri que ante Lateranense concilium ipsis laicis in feu
Abbreviated transcription (Latin):
loci. ⁊ ñ reꝓbat. Si aũt dubitet᷑ utrũ ep̃t talia sci¬
at. ⁊ sustineat: ret̾rere d sac̾dos loci ad ep̃m. Ut sr̃.
hoc cͥrificet᷑ ab eo. Ad hoc aũt ꝙ talia licite su¬
dire. ⁊ ꝙ pͥncipałr talia fiant pp̃ d̾m. ñ p̃p̃ affcm̃
pastu hõim laborãtiũ. aut aĩaltũ. Et ꝙ nc̃citas
pauꝑtatis illiꝰ cui ħ fiũt: ħ utdeat᷑ exig̾e. ¶ In p̃

Expanded text:
loci et non reprobat. Si autem dubitetur utrum episcopus talia sciat et sustineat, recurrere debet sacerdos loci ad episcopum, ut super hoc certificetur ab eo. Ad hoc autem quod talia licite sudipastum hominum laborantium aut animalium et quod necessitas paupertatis illius cui
Abbreviated transcription (Latin):
uitatũ feriandaꝵ:mitrũt qͣdrigas. aut eqͦs ad
affe̾nda ncͣc in die festo. si ea q̃ affert̃ s̃ nccͣ. ad¬
ip̃m diẽ: ita ꝙ sine ilł ñ possũt comode tnsige
diẽ illũ. n ͨ aĩt pot̾ant sr̃. hiis afferendis. s ꝓni¬
d̾e. extusari possũt ꝑ ncc̃itatẽ. ał. ñ. Mlaxĩe si hoc
faciãt die festo: ut uehicula .s. ⁊ ium̃ta libe h̾e¬
ant ad cottidiana oꝑa sua ex̾cẽda. ¶ Phiꝰ. ⁊̃¬

Expanded text:
vitatum feriendarum mittunt quadrigas aut equos ad afferenda necessaria in die sancto, si ea que afferunt necessaipsum diem, ita quod sine illis non possent commode transigere diem illum, nec ante potuerunt super his afferendis sibi providere, excusari possunt per necessitatem; alias non maxime si hoc faciant die festo, ut vehicula sua et iumenta, libere habeant ad quotidiana opera exercenda. Per
Abbreviated transcription (Latin):
ens ꝑ uineam suã. aut agrũ purget ĩ uinea ł¬
agro aliꝙͥ modicũ ꝙ remãsit pͣgandũ ꝑ ĩcuri¬
am. aut reparet sepẽ q̃ in q̃dã sui ꝑte rupta.
uł inclinata ẽ. ¶snͣtũ tũt laboris aut oꝑis pos¬
sit qͥs sine pcc̃o fac̾e die fi̾ando: ñ ẽ det̾mminatũ.
s ad arbit̾um boni uiri rec̾rendũ ẽ. De Ieiunie

Expanded text:
er vineam suam aut agrum et purget in vinea aliquid modicum quod remansit purgandum per incuriam aut repararet sepem, que in quadam sui parte rupta et inclinata est. Quantum tamen laboris aut operis possit quis sine peccato facere die feriando, non est determinatum, sed ad arbitrium boni viri recurren
Abbreviated transcription (Latin):
mode possit adiri. ał credo: ꝙ sufficit dispẽsa¬
tio simplicis sac̾dotis. disereti tñ. ĩanta ⁊̃ poss
tandũ ẽ. ꝙͣ ꝑ aliꝙͣ doctͥnã gn̾alẽ. Credo aũt
ꝙ si Iacentib segetib it agris. Aut fenis ĩpͣ¬
tis. si ĩ mineat tẽpestas. aut pluuia. q̃ corrũpat
aut det̾ioret młtum. talia sic a solo seꝑata.: ñ

Expanded text:
mmodo possit adiri, alias credo quod sufficit dispensatio simplicis sacerdotis, discreti tamen. Tanta etiam posset tandum est quam ad aliquam doctrinam generalem. Credo autem quod si iacentibus segetibus in agris aut fenis in pratis, si immineat tempestas aut pluvia que corrumpat aut deterioret multum alia sic a solo separata, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nc̃citatẽ posse extusari. ¶ Qui u̾o cũ debeant
uecturã bladoꝵ dñis siris auferũt eam dieb fe¬
riandis. ut reliqͥs dieb ꝓfestis. possĩt lib̾iꝰ esue¬
tis ⁊ ꝓpͥis uacare laborib: ñ s̃ excusabiles in ħ
nͥ forte arta nc̃titas ad ħ eos epellat. ¶ Credo ⁊̃¬

Expanded text:
 necessitatem posse excusari. Qui vero, cum debeant vecturam bladorum dominis suis, afferunt ea diebus feriandis, ut reliquis diebus profestis possint liberius consuetis et propriis vacare laboribus, non sunt excusabiles in hoc, nisi forte arcta necessitas ad hoc eos compellat. Scho