comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gradiens inmultitudine fortitudinis sue :
IxX. Quis est iste quiuenit deedom ful¬
uis uestibus debosor Sic formosus insto¬
la sua uiolentia cum fortitudine
mnẽ hunc locum ab eo loco ubi iuxta
lxxdicitur in luminare in luminare
hierusalem quia uenit lumentuum &
gloria dñĩ suꝑte orta ẽ usq ad p̃sens

Expanded text:
gradiens in multitudine fortitudinis suae. gradiens in multitudine fortitudinis suae. LXX: Quis est iste qui venit de Edom, fulvis vestibus de Bosor? Sic formosus in stola sua, violentia cum fortitudine. Omnem hunc locum ab eo loco, ubi juxta LXX dicitur: Illuminare, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini s
Abbreviated transcription (Latin):
dit eis potestatem ut filuidĩ fierent: Quid ẽ
autem quodiubentur magistri atq doctores
sion filia enuntiare : Ecce saluatortuus ue¬
nit qui in hebraico dicitur ibs̃ Vnde &
gabmhel adiosepbi: Et uocabis inquit no¬
men eius ihm. ipse enimsaluum faciet popu¬
lum suũ apeccatis eius Qui s aluator cre¬
dentium sud ex est omnium. ut reddat uni¬
cuiq: secundum opera sua Iustis praemi:
peccatorib aeterna supplicia. Et uocabit
inquit eos ipsed ñs atq saluator siue iuxta
hebraicum uocabunt eos apłi & apostolici
uiri populum scm & redemptum ad nõ
qui redempti sunt xp̃i sanguine : Ipsa
quoq ciuitas nequaquam appellabitur de¬
relicta ut prius uocata fuerat uel iniudaeis
propter negationem uel ingentib: propt̃
ido latriam: sed requisita ut hebraice
dicitur drus : ut pro augmentis & uarie¬
tate uistutum noua sem ꝑ accipiat nomina
Quis est iste quiuenit de edom tinctis uesti¬
bus debosra: Iste formosus instola sua:

Expanded text:
dit eis potestatem ut filii Dei fierent . Quid est dit eis potestatem ut filii Dei fierent . Quid est autem quod jubentur magistri atque doctores Sion filiae nuntiare? Ecce Salvator tuus venit, qui in Hebraico dicitur Jesus. Unde et Gabriel ad Joseph: Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Qui Salvator, credentium judex est omnium, ut reddat unicuique secundum opera sua: justis praemia; peccatoribus aeterna supplicia . Et vocabit, inquit, eos ipse Dominus 745 atque Salvator. Sive juxta Hebraicum, vocabunt eos Apostoli et Apostolici viri, populum sanctum et redemptum a Domino, qui redempti sunt Christi sanguine. Ipsa quoque civitas nequaquam appellabitur derelicta, ut prius vocata fuerat, vel in Judaeis, propter negotiationem? vel in gentibus, propter idololatriam, sed requisita, ut Hebraice dicitur DRUSA  ; ut pro augmentis et varietate virtutum, nova semper accipiant nomina tinctis vestibus de Bosra? Iste formosus in stola sua,
Abbreviated transcription (Latin):
uoxclamantis in deserto : sic ut dix̃ esaias
parate uiam dñi rectas facite semitas eius
Omnis uallis implebitur & omnis mons &
collis humiliabitur : Ausq uerbis nunc
idem sensusdicitur : Eligit lapides uir
ecclesiasticus : quiomnem emollit decre¬
dentium corde duritiam. : Dequib idem
baptista dicebat. Potens estds̃ delapidib:
istis suscitare filios abrahae: Veliuxta
acredentib separat: Quod ne putarent
iudaei desedici: iungitur.: Leuate signũ
ingentes & ad populos nationum : ut nequa¬
quam unius terrae iudae ad salutem pro¬
uocentur angustiae sedauditum fiat in
extremis terrae ut passionem omnium crea¬
toris totus mundus exaudiat: Dicite inquit
filiae sion quae uel ideo appellatur filiasion
quia primũ orta ẽ exiuda eis. dequa dic it
in cantico canticorum filuimatris meae pug¬
pauerunt aduersumme. uelcerte propꝰ¬
terea filia quia adõ adoptionis nomen acce¬
pit.. Quot quot enim susceperunt eum. de¬

Expanded text:
vox clamantis in deserto, sicut Isaias dixit: vox clamantis in deserto, sicut Isaias dixit: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus: omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur . Aliisque verbis nunc idem sensus dicitur, Elegit lapides vir Ecclesiasticus, qui omnem emollit de credentium corde duritiam. De quibus idem Baptista dicebat: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Vel juxta credentibus separat. Quod ne putarent Judaei de se dici, jungitur: Levate signum in gentes, et ad populos nationum, ut nequaquam unius terrae Judaeae ad salutem provocentur angustiae, sed auditum fiat in extremis terrae, ut passionem omnium Creatoris totus mundus exaudiat. Dicite, inquit, filiae Sion. Quae vel ideo appellatur filia Sion, quia primum orta est ex Judaeis, de qua dicit in Cantico Canticorum: Filii matris meae pugnaverunt adversum me ; vel certe propterea filia, quia a Deo adoptionis nomen accepit. Quotquot enim susceperunt eum, de
Abbreviated transcription (Latin):
tu autem uocaberis requisita ciuitas & non
derelicta
Praecipit custodib: murorum hierus alem quib:
ante p̃ceperat ne tacerent nealiquando
orare desis terent ut transeant ꝑ portas
hierus alem &uiam faciant populo : quod
semi iuda ei in ultimo tempore quando post
plenitudinem gentium saluandus ẽ. iss ł
& ad dnm̃ rediturus futurum eẽ contenduNt
Aluuero inregno caelorum explendumpu¬
tant : quando erit uera la&itia & unusquisq
recipi& secundum suum meritũ : Et ne¬
quaquam dnm̃ in humilitate conspiciant
sed in habitu sentiant iudicantis quando
ueni& suꝑ nubes cum angelorum multitu¬
dine ut reddat unicuiq secundum opus
suum Nos autem secundum coeptamex¬
planationem possumus haec & in primo
aduentu intellegere : ut dicamus praccipi
a postolis & apostolicis uiris ut ingrediant᷑
& transeant perportas quib: infernus non
praeualet & ominia tollant inpedimenta
deuia ut absq aliquo scandalo populus
io hannes clamabat inheremo. Ego sum

Expanded text:
em vocaberis requisita civitas, et non de elicta. Praecepit custodibus murorum Jerusalem, quibus ante praeceperat ne tacerent, ne aliquando orare desisterent, ut transeant per portas Jerusalem, et 744 viam faciant populo. Quod semijudaei in ultimo tempore, quando post plenitudinem gentium salvandus est Israel, et ad Dominum rediturus, futurum esse contendunt. Alii vero in regno coelorum explendum putant, quando erit vera laetitia, et unusquisque recipiet secundum meritum suum, ac nequaquam Dominum in humilitate conspiciant, sed in habitu sentiant judicantis, quando veniet super nubes cum Angelorum multitudine, ut reddat unicuique secundum opus suum. Nos autem secundum coeptam explanationem possumus haec et in primo adventu intelligere, ut dicamus praecipi Apostolis et Apostolicis viris, ut ingrediantur et transeant per portas quibus infernus non praevalet, et omnia tollant impedimenta de via, ut absque aliquo scandalo populus Joannes clamabat in eremo. Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
taui. sensum potius scripturarum
quam conpositȩ orationis uerba ꝑ quirens:
Nunc transcendam ad secundum : & quicquid
in me uirium est pronaeq: in dnm̃ uoluntatis¬

Expanded text:
tavi: sensum potius Scripturarum, quam compositae orationis verba perquirens: nunc transcendam ad secundum; et quidquid in me virium est, pronaeque in Dominum voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
cocsem & omne qđ in mundo ceruer& pu¬
tocrex esse pronthilo Rogetu aebete at
in more commentarioli obscura quoq
dissererim & absque mne posiĩt intellege¬
re quȩ legebet: Itaeq qͥm̃ in prdcinctu
nostri temporis subita moste subtrao¬
tocest & ñ meruimus. O pocula & eustochiã¬

Expanded text:
carem, et omne quod in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut in morem Commentarioli obscura quaeque dissererem, ut absque me posset intelligere, quae legebat. Itaque quoniam in procinctu nostri operis subita morte subtracta est, et non meruimus, o Paula et Eustochi
Abbreviated transcription (Latin):
si cesten sccce blesille legesem
ut ecen  contemptu istiuis seculi p̾sduo¬
cosem & omne qđ in mundo cernera pu¬
tacrex esse pronthilo. Rogatus aebet ut
in more commentacrioli obscuraquoq
dissererim & absque me possĩt intellege¬
re quȩ legebet : Itaeq qͥm̃ in pidcinct
nostri temporis subit oomoste subtroco¬

Expanded text:
siasten sanctae Blesillae legerem, ut eam ad contemptum istius saeculi provocarem, et omne quod in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut in morem Commentarioli obscura quaeque dissererem, ut absque me posset intelligere, quae legebat. Itaque quoniam in procinctu nostri operis subita morte subtrac
Abbreviated transcription (Latin):
delesmĩ intribrilationib positi nolite defice¬
re.s in dño sꝑantes. ⁊ remuneracionẽ ab eo expectan¬
tes mo eocẽplo orate qr ego inpassione positꝰ sic oraui
ad drĩm o ds pat̾ ex audi ꝑꝑ dignitetẽ filii tui or mõã
resus citando me amorte. ⁊ clarificando in passione. ac
sidicat. pater clarifica filiũ .t. ut .F.t.o.t. mnedis¬

Expanded text:
deles mei in tribulationibus positi, nolite deficere: sed in Domino sperantes, et remunerationem ab eo expectantes, meo exemplo orate: quia ego in passione positus, sic oravi ad Dominum: O Deus Pater, exaudi propter dignitatem Filii tui orationem meam, resuscitando me a morte, et clarificando in passione. Ac si diceret: Pater clarifica, Filium tuum, ut Fi
Abbreviated transcription (Latin):
dño psallit. Intellorã dic̃. Icredã purocor¬
dis affectu. Vt quodo culis carnalib ñiu
debat uiuacit̃ conspiceriinimȩdeside¬
raotis adnisu: Etqm̃t a lede sideriũ p̃i¬
talit̃ iamuidentis erat. Dic quẽ id modũ
bulauit Hociẽ enĩ quõddicit oen
tellegam iniua in maculata quando
uinies adme

Expanded text:
inebat. Intelligam dicit, id est credam puro cordis affectu; ut quod oculis carnalibus non videbat, vivaciter conspiceret animae desiderantis adnisu. Et quoniam tale desiderium spiritualiter jam videntis erat, dicit quemadmodum bulavit. Hoc est enim quod dicit, Et intelligam in via immaculata, quando venies ad me
Abbreviated transcription (Latin):
Cꝑlestis int̃ramultitudo beatorũ ꝑtulit
initiũ qđ breuit̃ cunc̃ cͥoncluderet. Potes¬
tas enĩdñ semꝑ aut mmiseret᷑. Aut iudicat.
soneq miscđia ipsius sine iudicio. Neq uidi¬
ciũ sinemi scđua reꝑitur. Vt raque eñi

Expanded text:
lestis in terra multitudo beatorum protulit initium, quod breviter cuncta concluderet. Potestas enim Domini semper aut miseretur, aut judicat. Sed neque misericordia ipsius sine judicio, neque judicium
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽq plas mauit. Et neputarent
humanã ereationẽ patrũ semini ẽe. depu¬
tandã ad iecit & nomipsinos. Nã quãuis
natiuitati nrãe ministeriũ p̃beat carna¬
lis oꝑatio. tam̃ ille in hunomundũ nosꝓ
bat᷑ adducere quicuncta faciet existentiã
dofatizari: Auic̃tinuo labore flaccescere.
cansam reddit quare p̃dicandũ ẽ. nom̃ eiꝰ.¬

Expanded text:
nt humanam creationem patrum semini esse deputandam, adjecit, et non ipsi nos. Nam quamvis nativitati nostrae ministerium praebeat carnalis operatio, tamen ille in hunc mundum nos probatur adducere, qui cuncta facit ad existentiam do fatigari, aut continuo labore flaccescere, causam reddidit quare praedicandum est nome
Abbreviated transcription (Latin):
UBILATEDNO OMIS TERRA
seruite dño in lȩtitia :
Introite in conspectu eius:
in exultatio ne qediã
Scito te quõ dñs ipse est ds̃.
ipsẽ fecit mos anonipsinos:
Populus eius &oues pascuȩ
eius inꝑroite portas eius in
confessione: atria eius inem¬
nis confitemini illi

Expanded text:
ubilate Deo, omnis terra, servite Domino in laetitia. Introite in conspectu ejus in exsultatione. Scitote quoniam Dominus ipse est Deus, ipse fecit nos, et non ipsi nos. Populus ejus et oves pascuae ejus, introite portas ejus in confessione: atria ejus in hymnis con
Abbreviated transcription (Latin):
humanã creationẽ patrũ semini ẽei depu¬
tandã adiecit & nonipsinos. Nã quãuis
natiuitati nrãe ministeriũ p̃beat carna¬
lis oꝑatio Tam̃ ille in huno mundũ nosp¬
bat adducere quicuncta faciet exstentã
do fatigari Autc̃tinuo labore flaccescerȩ
causam reddit quare p̃dicandũ ẽ. nom̃ eiꝰ.

Expanded text:
humanam creationem patrum semini esse deputandam, adjecit, et non ipsi nos. Nam quamvis nativitati nostrae ministerium praebeat carnalis operatio, tamen ille in hunc mundum nos probatur adducere, qui cuncta facit ad existentiam do fatigari, aut continuo labore flaccescere, causam reddidit quare praedicandum est nomen
Abbreviated transcription (Latin):
dis affectu Vt quodo culis carnalib ñiu
debat uiuacit᷑ oispicertanime deside¬
toitis adnisu Et qm̃taledesideriũ sp̃i¬
talit samuidenti ferat. Pioquĩ id modũ
buraine Hoc ẽ enĩ quõddicit &in¬
tollegram in iuia in maculata quando

Expanded text:
dis affectu; ut quod oculis carnalibus non videbat, vivaciter conspiceret animae desiderantis adnisu. Et quoniam tale desiderium spiritualiter jam videntis erat, dicit quemadmodum bulavit. Hoc est enim quod dicit, Et intelligam in via immaculata, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Celestis int̾ramultitudo beatorũ ꝑtulit
initiũ qđ breuit̃ cunc̃ concluderet. Potes
semutua societate coniungunt Nec fac¬
tũ eiꝰ aliqđ ꝑuenit qđ nonplenũ cunctis
ꝓmissa restituit. Post uero iudiciũ sequit᷑

Expanded text:
elestis in terra multitudo beatorum protulit initium, quod breviter cuncta concluderet. Potestse mutua societate conjungunt; nec factum ejus aliquod provenit, quod non plenum cunctis promissa restituit. Postea vero judicium sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
timuere debeamꝰPDicendo
Perabulabã. ostendit uitamundi istius ñ
estudiosis sime ꝑquisisse. Eotãquã transito¬
nĩ fussedecursam. Ac deinde quid possit
imocentia paucis uerbis oͥstendit̃. Vt ime¬
lidem dĩ habitare meret᷑ Quatiñ & reliqͥs
onis exẽplũ p̃beat. &ipsahonorabili c̃uer¬
sonereluirat: Nãquantũ ualeat in nocen¬
na inedat᷑ intellegi. Vt ꝓpt̃ grauis simã
Eplicitatẽ in colũbe specie ̃pr̃ sc̃s appare¬

Expanded text:
cendo, perambulabam, ostendit vitam mundi istius non se studiosissime perquisiisse, sed tanquam transitoriam fuisse decursam. Ac deinde, quid possit innocentia paucis verbis absolvitur; ut in medio domus Dei habitare mereretur; quatenus et reliquis bonum exemplum praebeat, et ipsa honorabili conversatione reluceat. Nam quantum valeat innocentia hinc datur intelligi, ut propter gratissimam simplicitatem in columbae specie Spiritus sanctus appare
Abbreviated transcription (Latin):
factasunt  R uidergo illo dicius. ꝑ quẽ
facte sunt duitiȩ &tamillȩ quȩ non sunt
uere diuitiȩ. Per illũem̃. & ille diuitiae.
Etenĩ cũ haec salua sunt. & pauꝑes diuites
sunt. ꝑ illũ &illȩ maiores diuitiȩ Fides.
pietas. iustitia. caritas. tastitas. mores bo¬
m Nit̾io enĩ &̾has habet. nisi ꝑtũ quiius¬
tisicat impiũ. Icce quã diues. Quis enĩ
diues. quihabrt qđ uult alio facunte.
ap qui facit qđ uult. & alio habente: pu¬
to quiaditior ille qui fecit qđ habes
Q uia qđ illehabit: tunon habes. Eccequã
diues in hoc tã diuite unde agnituri
sumꝰ hȩc uerba. Ernerẽ sic̃ pane mar¬
ducaui. & potũ cũ cũfletumiscebam
ner̃: multũ ille excelsũ. multũ hac
abiectũ. Quid faciemꝰ. quẽ admodum
ista rma illis sũmis contẽperabimꝰ : rimis
ab in uicẽ longesunt. Nondũ agnosco.
istũ paupere. Alius. ẽ fortasse Sed ad¬
huc quȩ ramꝰ dnde em̃ nob. ñ uidet᷑ ipse.
Nimirũ sunt̃ roges. &ñ ex pauescis dunitias

Expanded text:
lo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt verae divitiae? Per illum enim et illae divitiae, etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, castitas, mores boni: nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?» nerunt? Multum illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc quaeramus. Unde enim nobis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expavescis divitias:
Abbreviated transcription (Latin):
osũ: quã ille insumo: quã nos in imo des¬
perati iacebamꝰ sine expectationesalu¬
tis ꝑgro taibamꝰ missus ẽ medicus quaẽ s
ualut adegrotũ medicam̃tũ: qđ medi¬
cũ occidit : egrotus Senit ut uisitaret
occisus ẽ ut sanaret. Infinuauit secre:¬
dentibus. dm̃ & hominẽ dom̃ ꝑquẽ fac¬
tisumꝰ honinẽ ꝑquẽ recrenti sumꝰ Adi¬
ud in illo apparebat. Aliudlatebat.
Etqđ latebat. multo erit prestintius.
quã id qđ apparebat. Sedqͥ erat p̃stan¬
tius. uideri non poterat. Curabatur
ego: ꝑid qđ uideri poterat. ut postra ca¬
pax fieret iusionis eius. quȩ latendo dif¬
ferebatur. non negaado austrebitur.
nicusitaq filius diuenturus ad homnes.
ad sunlturus hominẽ & ꝑid qđ sũsit futi¬
rus homo. moriturus. nsurtecturis. ascoi¬
surus incȩlũ. sessurus ad dexterã patris
quȩ pnusst a postimpletionẽ ꝓmisorũ
suorũ ingentib. Mabo c impleturus ut
Discernat uasa ir& cauasis msscdiȩ reddat

Expanded text:
in imo desperati jacebamus? Sine exspectatione salutis aegrotabamus: missus est medicus, quem non valuit ad aegroti medicamentum, quod medicum occidit aegrotus: venit ut visitaret, occisus est ut sanaret. Insinuavit se credentibus Deum et hominem; Deum per quem facti sumus, hominem per quem recreati sumus. Aliud in illo apparebat; aliud latebat; et quod latebat, multo erat praestantius quam id quod apparebat: sed quod erat praestantius, videri non poterat. Curabatur aeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieret visionis ejus, quae latendo differebatur, non negando auferebatur. Unicus itaque Filius Dei venturus ad homines, assumpturus hominem, et per id quod sumpsit futurus homo, moriturus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad dexteram Patris, it, et post impletionem promissorum suorum in gentibus etiam hoc impleturus ut discernat vasa irae a vasis misericordiae, reddat
Abbreviated transcription (Latin):
sede addexoris meis. do¬
donec pona inimicostuos.
scabellũ pedũ tuorũ
H ancergo quȩstionẽ iudes ꝓpositã
a dño in ipso in gressu psalmi ꝑtrac¬
tare debimus: Sienĩ qđ responder̃¬

Expanded text:
Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Hanc ergo quaestionem Judaeis propositam a Domino, in ipso ingressu Psalmi pertractare debemus. Si enim quod responder
Abbreviated transcription (Latin):
unquã uł potest uł potuit uel
Apoterit inuenire qͥnolit eẽ heatꝰ.
Quidigit᷑ eaexortatione opꝰ ẽ. ad eãrẽ quãsua
agit. adillud ꝓpt̃ qđ exortationis adhi¬
beat᷑ alloqũ. ut qͥd ergo nobis cũ agit᷑ ut
uelimꝰ qđ nollenos possumꝰ. nisiqͥa om̃s qͥ
dẽ beatitudinẽ concupiscunt: Sed quo
modo adeãꝑueniat᷑. pluriminesciunt
Ideoq hocdocet iste qͥdicit: beatunma¬
culat inuia qͥ ambulant in legedrũ:
Tã quã diceret: scio qͥduelis: beadtudinẽ
quȩris. Siergo. eẽ uis beatus: esto in ma¬
culatus. Illud eñ om̃s. hoc aut̃ pauci
erit. sed ipsa reserit
SIMI. UT FREM POTIOSAU¬
DIRE MUS COLLEGAM MEUM
psentẽ omib ⁊obis. & modo ⁊ negauit
sed distulit. & idõ hic indico caritati urȩ
ut mecũ ꝓmis sum teneatis. Non fure
Autẽ absurdũ acaritate urã. ut pͥor
obtẽperarẽ iubenti Ex torsit enim mͥ.
ut e& moclo adutor ms Io sane pasto
ut & ego sim ipsius. quia in ipsa carita¬
te. omes eiꝰ audituas suuuuso¬

Expanded text:
usquam vel potest, vel potuit, vel poterit inveniri qui nolit esse beatus? Quid igitur exhortatione opus est ad eam rem quam sua agit, ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Utquid ergo nobiscum agitur, ut velimus quod nolle non possumnes beatitudinem quidem concupiscunt, sed quo ordine ad eam perveniatur, plurimi nesciunt, ideoqculati in via, qui ambulant in lege Domini. Tanquam diceret: Scio quid velis, beatitudinem quaeris; si ergo esse vis beatus, esto immaculatus. Illud enim omnes, hoc autem pauci erit, sed ipsa res eritsimi, ut fratrem potius audiremus collegam meum, praesentem omnibus nobis. Et modo non negavit, sed distulit: et ideo hoc indico Charitati vestrae, ut mecum promissum teneatis. Non fuit autem absurdum Charitati vestrae, ut prior obtemperarem jubenti: extorsit enim mihi ut esset modo auditor meus, eo sane pacto ut et ego sim ipsius, quia in ipsa charitate omnes ejus auditores sumus
Abbreviated transcription (Latin):
ner̃: multũ ille excelsũ. multũ hoc
abiectũ. Quid faciemꝰ. que ad modum
ista yma illissũmis contẽperabimꝰ: rimis
ab in uicẽ longesunt. Nondũ agnosco.
istũ pauperẽ Alius. ẽ fortasse: Sed ad¬
huc quȩ ramꝰ Uinde eñ nob̵. ñ uidet᷑ ipse:¬
N imirũ sunt̃ roges. & ñ expauescis diuitias
In principio erat uerbũ: & uerbũ erat

Expanded text:
nerunt? Multum illud excelsum, multum hoc nerunt? Multum illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc quaeramus. Unde enim nobis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expavescis divitias: «In principio erat Verbum, et Verbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
S
PERFATHSEST
cũ diues esset. ut illius pauꝑtatẽuo sadita¬
remini. Siergo ipse .ẽ. quomodo pauptu
Na quomodo dities quis non iudes.: Elrai
deenĩ hominos sunt diuites. puto auro
argento familicis tirra. Sed om̃a. ꝑ ipsũ
factasunt: & uidergo illo ditiusa ꝑ quẽ
facte sunt diuitiȩ &iamille. quȩ non sunł
uere diuitiȩ. Per illũ enĩ &ille diu̾itiae.
sanitas. sensus. consirmatioq: mẽbrorum
Etenĩ cũ haec salua sunt & pauꝑes diuites
sunt ꝑ illũ &illȩ maiores diuitię fides
pietas. iustitia. caritas. tastitas. mores bo¬
m Nit̾ino enĩ & hos habet. nisi ꝑtũ quiius¬
tificat impiũ. Icce quã diues. Quis enĩ
diues. qui habet qđ uult alio faciente.
an qui facit qđ uult. & alio habente: pu¬
to quiaditior ille. quifecit qđ habes
Q uia qđ ille habit: tunon habes. Eecequã
diues in hoc tã diuite unde agnituri
sumꝰ hȩc uerba. Eynere sic̃ pane mani¬
ducaui. & potũ cũ cũfletumistebam
Ue Ne ille tantę diuitiȩ ꝑ ue¬

Expanded text:
s per factus est, cum dives esset, ut illius paupertate vos ditaremini» . Si ergo ipse est, quomodo pauper? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt verae divitiae? Per illum enim et illae divitiae, sanitas, sensus, conformatioque membrorum: etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, castitas, mores boni: nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?» Hucne illae tantae divitiae perve
Abbreviated transcription (Latin):
ceteros quoscodicẽ psalmorũ no¬
uimꝰ continere. qđ ȩccłe consuetu¬
dine psalteriũ nuncupatur: parti ser¬
mocinantdo inpopłis. partĩdicta e po¬
sui donante dnõsic̃ potui. Psalmũuͦ
centesimũ octauũ dectmũ. nota ꝓpt̃eiꝰ¬

Expanded text:
eteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non t
Abbreviated transcription (Latin):
ignoro: spero tam̃ ut al qͥd possi. ad su¬
turũ atq aduiturũ dm̃. Sic eñ feci.
deom̃ib quȩcũq sufficient cũ priꝰ mihi
Ad intellegendũ uel explicandũ difficilia.
acpene in possibilia uiderent᷑. exposui
Statui aut̃ ꝑ sermones idagere. qͥ ꝓferunt᷑
in popłis. quas greciomelias uocant
Hoc enĩ iustiꝰ eẽ arbitror. ut conuentꝰ ȩccle¬
siastici ñ fratdent᷑. & iãpsalmi huiꝰ intel

Expanded text:
aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. Statui autem per sermones id agere, qui proferantur in populis, quas Graeci ὁμιλίας vocant. Hoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intel
Abbreviated transcription (Latin):
dine paucis cognoscibilẽ differebã. & cũ
molestissime ferrent fr̃smei: eiꝰsolius
expositionẽ. quantũ adeiꝰdẽ corporis
psalmos ꝑtinet de eẽ. opꝰ culis nr̃ĩsne
q ad hoc soluendũ debitũ uehem̃ t̃ urgẽ¬
rent. diupetentib iubentibq ñcessi
quia quo cies cũq inde cogitare tẽtaui.
sẽꝑ̃uires nrẽ intentionis excessit.
Quanto eni ui detur aꝑtiortanto mihi
pfundior iuderi solet: itaut &iã quãsit
ꝓfundus demonstrare non possim.
Aliorũ quippe qui difficile intellegunt᷑
&iã si n obscuritate sensus latet. ipsa
tam̃ apparet obscuritas. Huiꝰ dut̃ nec
ipsa. qm̃talẽ p̃bet suꝑficiem. ut lecto¬

Expanded text:
 paucis cognoscibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lecto
Abbreviated transcription (Latin):
Arior psalmipars de quo hester¬
nodie locuti segnus caritatiur̃ȩ
didebiti: sitam̃ eius prolixitas non nos et¬
hodie debitores reliquerit: Itaq: hoc p̃lo¬
quor &peto: nediutur numse monem in
his quae manifesta sunt ex pectecis: Ita e¬
ꝯpossumus in obscurioribus necessi tate in¬

Expanded text:
ars psalmi de quo hesterno die locuti sumus Charitati Vestrae, di debiti, si tamen ejus proliritas non nos ethodie debitores reliquerit. Itaque hoc praeloquor, et peto ne diuturnum sermenem in his quae manifesta sunt exspectetis. Ita epossumus in obscurioribus necessitate i
Abbreviated transcription (Latin):
pore in hoc scło exortisumus &
chiasua. quo iamfer mentum
od primo contemptibi lefuit fer¬
mentauit tres mensuras. idẽ
totum or bemterrarum repa¬
ratum ex trib filiinoe. qm̃ ab oriente & occi
do aqulona o uusro ueniunt qui re

Expanded text:
pore in hoc saeculo exorti sumus echia sua; quo jam fermentum illud, quod primo contemptibile fuit, fermentavit tres mensuras , id est, totum orbem terrarum reparatum ex tribus filiis Noe : quoniam ab oriente et occidente et aquilone et austro veniunt, qui re
Abbreviated transcription (Latin):
tantu sed alectorem etiã cogitate debea¬
mus apata e nedem occasio psal mohiuic
& re qpͥ dam gesta: quam uolis et iã fecimus
recitar delibro regnorum Saulem̃ tax
ron adohianendum electus adño  sed scđm po¬
pali cꝗ durum & malũ. datur aseo rum cor¬
reptioẽ non ad utilitatem. scđm illam¬
senteniã serpturarum quae aitde do qui
regnae facit honinem ypocratant pr ot
ꝑuerstitempopuli: Cume gotalis essee
saul ꝓsequebatur dauid in quo đs p̃ figu¬
raba emumsa lutis adnaeapfi

Expanded text:
tantum, sed et lectorem etiam cogitare debeamus. Nata est quidem occasio psalmo huic ex re quadam gesta, quam vobis etiam fecimus recitari de libro Regnorum. Saül enim rex non ad permanendum electus a Domino, sed secundum populi cor durum et malum datus ad eorum correptionem, non ad utilitatem , sanctarum Scripturarum, quae ait de Deo, Qui regnare facit hominem hypocritam, propter perversitatem populi : cum ergo talis esset sequebatur David , in quo Deus praefigurabat regnum salutis ae
Abbreviated transcription (Latin):
đs elossa ap̃ elegissa &p destinasse
adrqui. noluit &ipsum dđ ante regium
teneq quam primo aꝑsequeitib libetaio:
ut edm in hocipso figorat& nos des corẽ
eius duꝰ corporis caput xp̃s: Potro eum
supis caput nr̃m sine primo ꝑ acto labore

Expanded text:
aedestinasset ad regnum, noluit et ipsum David ante regnum tenere, quam primo a persequentibus liberaret; ut etiam in hoc ipso figuraret nos, id est corpus ejus, cujus corporis caput Christus . Porro enim si ipsum caput nostrum sine primo peracto labore
Abbreviated transcription (Latin):
pgat mius ipsiasaph. Cot habenus
psalmos in quorum titula saraptutu
e nomen đed nus quam ẽ ad ditoe fidũ¬
iessacnisi in hocsoloi ued uredendũ
es non frustta factum neq mantello
biq enim nobis in nuitđs. & ad intelles¬
ub iq cnipniim studium caritatis: Quid

Expanded text:
Psalmus ipsi Asaph. Tot habemus psalmos in quorum titulis scriptum est nomen David, nusquam est additum fiJesse, nisi in hoc solo. Quod credendum est non frustra factum, neque inaniter: ubique enim nobis innuit Deus, et ad intellectum vocat pium studium charitatis. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
DILECTIS SIMA
uis cera corporis xp̃i.
quorum spes dñs đs ur̃
citis audite nere spi¬
ciatis: Psalmus iste

Expanded text:
dilectissima viscera corporis Christi, quorum spes Dominus Deuscitis, audite ne respiciatis. Psalmus iste
Abbreviated transcription (Latin):
bus scripturis scĩs. gratiađi qua
beratiios cominendat senobis.
cominendatos habeat nos: Hoq
gnum .ẽ. & sic ca promam quomos
expedit nobis: Multum enimn
ue di amor &timor: Timor. qr
qustus .e . amor quia misericor
Quis enim dicer&e quid fecifa¬
coepit a flumine. ꝑueniat omnino usq
ad terminos or bisterrae : EXILIGΙ Tde¬

Expanded text:
bus Scripturis sanctis, gratia Dei quae liberat nos commendat se nobis, ut commendatos habeat nos. Hoc in dignum est; et sic eam promam, quomodo expedit vobis. Multum enim movet Dei amor et timor: timor Dei, quia justus est; amor, quia misericors est. Quis enim ei diceret, Quid fecicoepit a flumine, perveniat omnino usque ad terminos orbis terrae. IN
Abbreviated transcription (Latin):
Mpsalmo. in quibus ser mo
noster patiatur difficul¬
tatem. uel intentio audi¬
torum in tellegendi impe¬
dimen otum: Proinde adiuuan¬
tedño: cum affectu audiendi & uidena¬

Expanded text:
psalmo, in quibus sermo noster patiatur difficultatem, vel intentio auditorum intelligendi impedimentum. Proinde adjuvante Domino, cum affectu audiendi et viden
Abbreviated transcription (Latin):
Amꝰ. finita ẽ uestis quae tex eba
domũ intraturi. cuius sit. & ad quem ꝑti¬
neat. in titulo inspiciamꝰ neforte si¬
in por tune in ruamꝰ quo ñ oportx
neq: rursus timiditate reuocemur
abeo quo opor t& intrare. tãquã es go
si legerimꝰ in his p̃dus illius aut illius. ita insup¬
liminari psal mihuiꝰ habemꝰ inscriptum.:¬

Expanded text:
 Finita est vestis quae texebatudomum intraturi, cujus sit et ad quem pertineat in titulo inspicimus, ne forte importune irruamus quo non oportet, neque rursus timiditate revocemur ab eo quo oportet intrare: tanquam ergo si legeremus, Haec praedia illius aut illius; ita in superliminari psalmi hujus habemus inscriptum
Abbreviated transcription (Latin):
patrem. homo apud nos ex nob
ipsis iam cir ca dex teram patru
Au distis quantum nos diligat
am suae caritatis m̃surã
& ipsedixit. & nobis indixit.

Expanded text:
Patrem, homo apud nos, ex nobis ipsis, jam circa dexteram Patris, audistis quantum nos diligat. Nam suae charitatis mensuram, et ipse dixit, et nobis indixit,
Abbreviated transcription (Latin):
minisse caritatemuram qui
hester no die ser moni ad fuis¬
tis psalinus quem coeperamus
exponere ne adter minum ꝑuetur& an¬
gustia. temporis impediuit. & dilata . ẽ¬
Saudiuimus cum psal mꝰ istele¬
geretur: intente audiamꝰ cum
reuelat dñs. quȩ hic dignatus
.opa care misteria: Ad
ioc enim clauduntur quȩdam
sacramenta scripturarum : non ut de¬
ne gentur. sed ut pulsantibus a perian¬
tur: Si ergo affectupio. & sincera cordis
caritate pulsetis : ille a peri& quiui

Expanded text:
minisse Charitatem vestram, qui hesterno die sermoni adfuistis, psalmum quem coeperamus exponere, ne ad terminum perveniret, angustia temporis impedivit; et dilata eaudivimus, cum psalmus iste legeretur; ita intente audiamus, cum revelat Dominus quae hic dignatus opacare mysteria. Ad hoc enim clauduntur quaedam sacramenta Scripturarum, non ut denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille aperiet qui
Abbreviated transcription (Latin):
titulum hab& aeliquantu slum negotio¬
sum Patienter ergo sustine tenos: donec
illum enodemus ut possumus. quantum ad¬
iuuerit dñs Neq enimpoessim. p̃tereun¬
da sunt haec: Quando quidem placuit ftatri¬
ob non tantum aure & corde. sed &stilo
excipienda quae dicimus: ut non audi toremn¬

Expanded text:
titulum habet aliquantulum negotio Patienter ergo sustinete nos, donec illum enodemus, ut possumus, quantum adjuverit Dominus. Neque enim passim praetereunda sunt haec; quandoquidem placuit fratribus, non tantum aure et corde, sed et stylo excipienda quae dicimus: ut non auditorem
Abbreviated transcription (Latin):
cum ab omni temptationes al uatos. in regtio
suo cognoscere & coronaredignetur:
Spł DEPCaLmo .LXV prede
uide tur eẽ opero sedis¬
putationis . simplex enĩ
appar& & facilis : Nam
ita sehaber In fra eii ip¬
sidał psalmues cantieni Inmł¬
tis aũt iam psalinis ad monuimus quiolsit
infinem : q̃mfinis legis xp̃s adiustitiam om¬
nicredenti: finis quiꝑ ficiat: non qui con¬
sumat aut ꝑdat: Nierum ta men siquis quã
conotur in quirere quid sibi uelit psalutꝰ
cantici quur non aut psalmus aut canti¬
cum & utrum uel quid inter sit interpsal¬
mum cantici. & canticum psalmi. quiaasi
quortandam psal morumtituli eonseribum
Sinueni& for tasse aliquid quod acuti ori¬
tus

Expanded text:
cum ab omni tentatione salvatos in regno suo cognoscere et coronare dignetur. IN PSALMUM LXVII cum ab omni tentatione salvatos in regno videtur esse operosae disputationis: simplex enim apparet et facilis. Nam ita se habet: In finem, ipsi David Psalmus cantici. In multis autem jam psalmis admonuimus quid sit, In finem: quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti ; finis qui perficiat, non qui consumat aut perdat. Verumtamen si quisquam conetur inquirere quid sibi velit, Psalmus cantici; cur non aut Psalmus, aut Canticum, sed utrumque; vel quid intersit inter Psalmum cantici, et Canticum psalmi, quia et sic quorumdam psalmorum tituli inscribuntur; inveniet fortasse aliquid, quod acutioribus
Abbreviated transcription (Latin):
N finem psalmꝰ đđ canticum here¬
miȩ & egechiel: &popula trans¬
migrationis cum inciperent exi¬
re : Res que madmodum gestasit
apud patr& nr̃os temporetrans

Expanded text:
n finem, Psalmus David, Canticum Jeremiae et Ezechielis ex populo transmigrationis, cum inciperent exire. Res quemadmodum gesta sit apud patres nostros tempore trans
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ut intellegocmꝰ unicuiq homi iu supplo¬
ciũ fieride pec catosuo. & eiꝰ iniqui tactem in
poenã conuerti: neputem illam tranquilli¬
tatem & ineffarbi lelum̃ di deseꝓ ferre. un¬
depec cati puniatur: sed ipsa pec cocta sic
ordinare ut que fuer delec toentia homi¬
npec canti sint instrum̃ tec dño punienti:
Et cem quit par turiu it iniustitiam. Quia
enim conceperat ut iniustitiam parturir&
concepit inquit laborem : Hincẽ ergo illud
in laborem manduca pacnem: Huic etiã illu
uenite ad me om̃s qui laboratis: Iugum etim

Expanded text:
dicit, ut intelligamus unicuique homini supplicium fieri de peccato suo, et ejus iniquitatem in poenam converti; ne putemus illam tranquillitatem, et ineffabile lumen Dei de se proferre unde peccata puniantur, sed ipsa peccata sic ordinare, ut quae fuerunt delectamenta homini peccanti, sint instrumenta Domino punienti. Ecce, inquit, parturivit injustitiam. Quid enim conceperat, ut injustitiam parturiret? Concepit, inquit, laborem . Hinc est ergo illud, In labore manducabis panem tuum; hinc etiam illud, Venite ad me, omnes qui laboratis et
Abbreviated transcription (Latin):
Ngratiaedi & iustifica¬
tionis nrãe nullis p̃cedenti¬
b meritis nris. sed p̃ueniente nos miseti¬
cordia dni đinr̃i. Commendatus mahe ime
oreapłico: Sic̃ p̃cedens huncpsalmum lec¬
tio omnib: intima uit. anr̃a tenuitate suscep¬
tus .ẽ : cumur̃a caritate tractandus. Unde
ꝯprimũ infirmitatem meã otationib ur̃is.
comm̃do sic̃ dicit apłs ut de turmihi sermo
inaꝑtionem orismei : Sicloqui uob quẽ ada¬
modum & mihi dicere. periculo sum nonsit.
&uqł ondine salucanosit. Anceos eñanim

Expanded text:
gratiae Dei et justificationis nostrae nullis praecedentibus meritis nostris, sed praeveniente nos misericordia Domini Dei nostri, commendatus maxime ore apostolico, sicut praecedens hunc psalmum lectio omnibus intimavit, a nostra tenuitate susceptus est cum Vestra Charitate tractandus. Unde primum infirmitatem meam orationibus vestris commendo, sicut dicit Apostolus, ut detur mihi sermo in apertione oris mei , sic loqui vobis, quemadmodum et mihi dicere periculosum non sit, et vobis audire salutare sit. Anceps enim
Abbreviated transcription (Latin):
quem modo canta¬
uimus & traoctan¬
dumsus cepimꝰ titu¬
lus .e: Infinem ꝓdithu
caenti cum pscelini dauia
Cuius da mergo qui uocatũ
idi diun: uoces expectande. & audiendes
& si eẽ unus quisq nr̃m potuerit idithiun
meo quod caentat inuenit se. & acuditse:
Videris enim quis uocartus fuerit idithun
scđm hominũ pris camnatiui tatem: pos
Saut audiamꝰ quid inter p̃tetut hoc nomen.
O& ipsa in ter p̃tactione nominis: qua eramꝰ
In tellegentiam ueritatis : Sic e go inqui¬
Gtentes cepperire potuimꝰ in eis nominib:¬
ꝓ quae nob abstudiosis lit teractum diuinarũ
& hebreo eloquio inlatinum inter p̃ tertasene
Didithun. int̾ p̃tetur transilieas eos. Qus

Expanded text:
modo cantavimus, et tractandum suscepimus, titulus est: in finem pro Idithun, Canticum ipsi David. Cujusdam ergo, qui vocatur Idithun, voces exspectandae et audiendae sunt: et si esse unusquisque nostrum potuerit Idithun, in eo quod cantat invenit se, et audit se. Videris enim quis vocatus fuerit Idithun secundum hominum priscam nativitatem: nos autem audiamus quid interpretetur hoc nomen, et in ipsa interpretatione nominis quaeramus intelligentiam veritatis. Sicut ergo inquirentes reperire potuimus in eis nominibus, quae nobis a studiosis litterarum divinarum ex hebraeo eloquio in latinum interpretata sunt, Id
Abbreviated transcription (Latin):
herentes illi quiusq infinemsuspirauimus &
inspelaetatisumus: In illa enĩ ciuitateerimus:
tes laboramꝰ in illo inueniem. In illo erit requies
quã modo recordantes. neces se ẽ ut oleamus
Illud enĩ saobbatum recoedemꝰ incuiꝰ recor da¬
tione tanta dicta sunt: & nos taenta dicereo e¬
bemꝰ edicentes num quã tocere non oresed cor¬
de debeamus: Quia sic oretacemꝰ ut ordecla¬
mare possimus

Expanded text:
haerentes illi, cui usque in finem suspiravimus, et haerentes illi, cui usque in finem suspiravimus, et in spe laetati sumus. In illa enim civitate erimus, tes laboramus, in illo inveniemus. In illo erit quies, quam modo recordantes necesse est ut doleamus. Illud enim sabbatum recordamur, in cujus recordatione tanta dicta sunt, et nos tanta dicere debemus, et dicentes nunquam tacere, non ore, sed corde: quia sic ore tacemus, ut corde clamare possimus
Abbreviated transcription (Latin):
uin in firmitarte : Adhoc enĩuenit ut renouem̃
millo: quia desiderando eum. & passionem eiꝰ imi¬
tando. renouamur. Et gouox erat infi mita¬
tis uox eatnra. quadictum ẽ: Qua redeceb¬
quistime inde ibi dictum ẽ: ue ba delictoꝵ
meorum : Tamquam dicer&. Haec uerba exꝑ
sona pecaxtoris in metrans figurata sunc: Ne
lute e quisi erunt ꝓphetae : sicut dicit apłs pe¬
trus & non acceperunt quiinquisi erunt: sed
in quisierunt. & ꝓnuntiauerunt: Quenimus
nos & inuenimus quod illi ex quisi erunt: & ecce¬
& nos: nondum aoccepimus. & nascetitur post
nos. & inuenient : quod necipsi accipient & tran¬
mus. & enĩ nostis mec cennarios . ł operarios
diuersis temporibus ductos cod uineam merce¬
q: infinem scłi in ipso fine accepturi sumus so¬
lutem sempiternam. & contemplantes glotiã
đi. ut eius faciemintuente cum laudemus
in aeternum. sin edefectu sinealiqua poena
iniquitatis sine aliqua ꝑ uersitate peccati:
Laulantes đm: & noniam suspirantes sed in¬

Expanded text:
in infirmitate. Ad hoc enim venit, ut renovemur in illo: quia desiderando eum et passionem ejus imitando renovamur. Ergo vox erat infirmitatis, vox erat nostra, qua dictum est, Quare me dereliquisti? Inde ibi dictum est, Verba delictorum meorum : tanquam diceret, Haec verba ex persona peccatoris in me transfigurata sunt. Ne lute exquisierunt Prophetae, sicut dicit apostolus Petrus: et non acceperunt qui exquisierunt; sed inquisierunt et praenuntiaverunt, et venimus nos et invenimus quod illi exquisierunt . Et ecce nos nondum accepimus; et nascentur post nos, et invenient quod nec ipsi accipient et tranamus. Etenim nostis mercenarios vel operarios diversis temporibus ductos ad vineam, merceque in finem saeculi, in ipso fine accepturi sumus salutem sempiternam; ut contemplantes gloriam Dei, et ejus faciem intuentes, eum laudemus in aeternum, sine defectu, sine aliqua poena iniquitatis, sine aliqua perversitate peccati, laudantes Deum, et non jam suspirantes, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
teuit. obtor eẽ quod cantauit: Quos nisi in¬
herente immocuruatos intera. eaquae unas
cogitantes. in reb transeuntib spetaponentes
tansilit iste qui uocatur ttanisiliens eos : quo
enĩ transilie nisi remanenits. Nostis quo sdã
psalmos. sinscribi canticum graduũ. & ibi qui¬
demingreta lingua : satis eudenis. ẽ: qua edici¬

Expanded text:
tavit, optet esse quod cantavit. Quosdam enim inhaerentes humo curvatos in terram, ea quae ima sunt cogitantes, in rebus transeuntibus spem ponentes, transilivit iste qui vocatur Transiliens eos. Quos enim transilivit, nisi remanentes? psalmos inscribi Canticum graduum: et ibi quidem in graeca lingua satis evidens est, quid dica
Abbreviated transcription (Latin):
& illuol. quisitit. ueniat obibat: & illud. Sisen¬
res donũđi. & quis ẽ quiate aquã petit. petis¬
ses aebeo & dar&tibi aquã uiuã: Uinde quibibe¬
rit nonsiti& inaeternum. sed efficietur in eo
sous aquae salientis. inuittõ a et̃nã. Aut scđn
decursus aequarũ scđm populoꝵ peccate qua
& aquae ppłi int̃p̃ttentur inapoca lipps: łtde¬
dursus. non ab surde intellegitur lapsus. quod
ptin& addelictum. I gnumergo illud dẽ¬
torib toaohens eos inradices disciplinesuae
ꝑcuctum dolit. hoo ẽ constitu& eccłas: Intem¬
poresuo aidẽ pꝰquam clarificaotus ẽ resurrec¬
tione & ascensione incaelum. tunc enĩ spũsco
rectis inppłos. fructifi cauit eccła Et folium
eiꝰ non decid& idẽ uerbum es noneit irritum
quia omnis caro fuenum. & clarites hominis ut¬

Expanded text:
 illud: Qui sitit, veniat, et bibat ; et illud: Si scires donum Dei, et quis est qui a te aquam petit; petisses ab eo, et daret tibi aquam vivam, unde qui biberit non sitiet in aeternum; sed efficietur in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Aut secundum decursus aquarum, secundum populorum peccata, quia et aquae populi interpretantur in Apocalypsi ; et decursus non absurde intelligitur lapsus, quod pertinet ad delictum. Lignum ergo illud, itoribus, trahens eos in via in radices disciplinae suae, fructum dabit, hoc est, constituet Ecclesias; in tempore suo, id est, postquam clarificatus est resurrectione et ascensione in coelum. Tunc enim Spiritu rectis in populos, fructificavit Ecclesias. Et folium ejus non decidet: id est, verbum ejus non erit irritum; quia omnis caro foenum, et claritas hominis u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuagectꝰ. & om̃s aut pene om̃s inuolteus. qua n¬
quã eccomodatius accipiatur. Cathiedra pes¬
tilentiae ꝑniciosadoctrina cuisermout can¬
cer serpit. De inde considerandus. ẽ or douer¬
borum. Abuit. stetit sedit. Abiitenimille.
cum re cessiss& abeo. Stetit cum delectatus
ẽ peccato: Sedit. cuminsua su ꝑbia eonfirmatꝰ
redire non potuit : nisi ꝑeum liberatus quineq

Expanded text:
olvens. Quanquam accommodatius accipiatur cathedra pestilentiae, perniciosa doctrina, cujus sermo ut cancer serpit . Deinde considerandus est ordo verborum, abiit, stetit, sedit: abiit enim ille, cum recessit a Deo; stetit, cum delectatus est peccato; sedit, cum in sua superbia confirmatus, redire
Abbreviated transcription (Latin):
utdicitapłs. Sed abiud ẽ ẽẽ in lege. aliuol
sublege qui e inlege. sedmlegem agite
sui ẽ sablege seđi legemagitur: Ille ergo
lib e isteseruus proinde aliud ẽ lex quae
scribitur xmponitur seuienti: Aliudlex
quae m̃te conspicitut abeo quinonindig& lite¬
ris. Medi tarbitur die ad nocte . Aut sine in¬
tmissione intellegendum ẽ aut diemlaeti¬
tia nocte in tribulcotionib. Dicitur enĩ:
Abra ham diem in eũ uidit esgacusus ẽ. & detei¬
uitni ẽ scđm decursus aquarum: Ides &ut scđm
psam sapientiã quae dignata ẽ hominẽ suscipe¬
re rdsalutem nram.: ut ipse homo sit lignũ plan¬
tatum. scđin decur sus aquarum. Potest enim
& hioc intellectu accipi quod maliopsalmo di
pluuius đi repletus ẽ aqua. Aut scđin spinisem¬

Expanded text:
tolus ; sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Meditabitur die ac nocte: aut sine intermissione intelligendum est; aut die in laetitia, nocte in tribulationibus; dicitur enim: Abraham diem meum vidit, et gavisus est ; et de tritum est secundum decursus aquarum: id est, aut secundum ipsam Sapientiam, quae dignata est hominem suscipere ad salutem nostram; ut ipse homo sit lignum plantatum secundum decursus aquarum: potest enim et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo dicitur: Fluvius Dei repletus est aqua . Aut secundum Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
& illud. Quisitit ueniat ebibat: & illud Siser¬
ris donũđi &quis ẽ qui a te aquã petie petis¬
ses aebeo &daretibi aquã uiuã: Vnde quibibe¬
rit nonsiti& ina eternum. sed efficietur in eo
sons aquae salientis. inuittõ aet̃nã: Aue scđu
decursus a quarũ scđ mpopuloꝵ peccate qua
& aquae ppłi ut̃ p̃taentur in apoca bipsi Etde¬
dursus non absurde intellegitur lapsus quod
torib torohens cos in racdites discipline suae
Fcuctum docbit. hoo ẽ constitu& eccłas Inte¬
poresuo id ẽ pꝰquam clarificatus ẽ resurre¬
rectis inppłos. fructifi cauit eođa ꝑt folium
ei non decid& idẽ uerbum es nonecit irritum
qui a ominis caro faenum: & claritas hominis ut

Expanded text:
 illud: Qui sitit, veniat, et bibat ; et illud: Si scires donum Dei, et quis est qui a te aquam petit; petisses ab eo, et daret tibi aquam vivam, unde qui biberit non sitiet in aeternum; sed efficietur in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Aut secundum decursus aquarum, secundum populorum peccata, quia et aquae populi interpretantur in Apocalypsi ; et decursus non absurde intelligitur lapsus, quodtoribus, trahens eos in via in radices disciplinae suae, fructum dabit, hoc est, constituet Ecclesias; in tempore suo, id est, postquam clarificatus est resurrerectis in populos, fructificavit Ecclesias. Et folium ejus non decidet: id est, verbum ejus non erit irritum; quia omnis caro foenum, et claritas hominis ut
Abbreviated transcription (Latin):
inis legis xp̃s. cod iustitiaem omni
Scredenti. Hic enĩ finis ꝑfectionem
significat: non consum mationem: Utrum
occũt omne caenticum psal m̾sit. anpotius
nis pscelmꝰ canticum: ansint qua eolã
caentica q̃ ñ possint dicipsalmi : & qui dac̃ psal¬
mi qui ñ possint dici cantica. quaeripotest.
Se animaduertende scripturȩ sunt. nefor¬
tecanticum letitia mindic& : ꝑsol miaũt di
misterio ꝓdithistoria Dequare non hic ẽ
disserendilocus: quia diuturnam in quisitio¬
nem & longam dis putortionem desiderat
Mune interim. &ut uerba dominici hominis
postresurrectionem ex pectare debemus
aut homines in eccła credentes & sperantes ineũ¬

Expanded text:
inis Legis Christus ad justitiam omni credenti : hic enim finis perfectionem significat, non consumptionem. Utrum autem omne canticum psalmus sit, an potius omnis psalmus canticum; an sint quaedam cantica quae non possint dici psalmi, et quidam psalmi qui non possint dici cantica, quaeri potest. Sed animadvertendae Scripturae sunt, ne forte Canticum laetitiam indicet: Psalmi autem dimysterio, prodit historia . De qua re non est hic disserendi locus; quia diuturnam inquisitionem et longam disputationem desiderat. Nunc interim aut verba Dominici hominis post resurrectionem exspectare debemus, aut hominis in Ecclesia credentis et sperantis in eu