comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uult enĩ dñs uitã peccatoris ñ mortẽ. ꝑire peccatũ non
hominẽ. Vnde unicuiq peccatori demagna dm̃ misera¬¬
tione indulgentiã sꝑare licet si se cognouerit peccatorẽ.
& sĩus ꝓximis cõpatiens depeccato penitere uoluerit.
En ego sũ ille itũ pie quẽ ñ meis meritis s: tua gr̃ã
sola ȩccłiȩ tuȩ qualẽcũq pastorẽ aut uoluisti fieri aut
ꝑmisisti. Et quẽ licet in dignũ ad pastoris uocasti offi¬
ciũ ꝑire ñ sinas. s int̾ cȩt̾a tuȩ gr̃e dona tribue lit me ue¬
racit̾ peccatorẽ agnoscens anteꝗͣ dep̃senti uita tollar
depeccatis meis tͥ digne satis faciã. & qͦtienscũq cinꝰ libet
frĩ mei peccatũ audiero ñ suꝑbe in crepẽ s cõpatiar.
& quãuis odio habeã peccatũ. ipsũ tam̃ diligã peccatorẽ.
Sit mͥ semꝑ ñ modica depeccatore cõpasũo : & cont᷑ pec¬

Expanded text:
Vult enim Dominus vitam peccatoris, non mortem; perire peccatum, non Vult enim Dominus vitam peccatoris, non mortem; perire peccatum, non hominem. Unde unicuique peccatori de magna Domini miseratione indulgentiam sperare licet, si se cognoverit peccatorem, et suis proximis compatiens de peccato poenitere voluerit. En ego sum ille, Jesu pie, quem, non meis meritis, sed tua gratia sola, Ecclesiae tuae qualemcunque pastorem aut voluisti fieri, aut permisisti; et quem, licet indignum, ad pastoris vocasti officium, perire non sinas: sed inter caetera tuae gratiae dona tribue ut me veraciter peccatorem agnoscens, antequam de praesenti vita tollar, de peccatis meis tibi digne satisfaciam: et quotiescunque 309 cujuslibet fratris mei peccatum audiero, non superbe increpem, sed compatiar, et quamvis odio habeam peccatum, ipsum tamen diligam peccatorem. Sit mihi semper non modica de peccatore compassio, et contra pec
Abbreviated transcription (Latin):
peccaminũ recordare extremi iudicii. & qͣnta ibi futu
aliqͣ exparte bonũ inueniet. nec bona malũ. Uas pe¬
nitus peccatis confractũ ingemisce dũ licet. &dũ indu-¬
ciaris lacrimabilit̾ plange. qͥcqͥd contͣ benignũ dm̃
ac dñm corruptꝰ a satana ꝑpetrasti. & tuã magnã
miseriã confitens. eiꝰ magnã miscđiam humilit̾ quȩre.
Non plus homo peccator desꝑes detua imꝑfectione
quã pęnitendo p̃sumas depietate illiꝰ qͥ te redemit in-¬
estimabili caritate. Miserũ te quęrit ñ abicit plenꝰ
miscđia : infirmũ ñ respuit omp̃s medicina. Optat
misericors misericordit̃ misero subuenire. ne iustũ iuste
continguat miserũ condẽpnare. Pastor ille bonꝰ lassã¬
& sauciatã ouẽ ñ abiecisse s uexisse legit᷑. nec uexis iẽ solũ uerũ
etiã mori maluit quã illa moreret᷑. Hȩc dĩ miscđiam sapi¬
unt & pietatẽ. & peccatori occasionẽ aufert̃ desꝑandi.

Expanded text:
peccaminum, recordare extremi judicii, et quanta ibi futuraliqua ex parte bonum inveniet, nec bona malum. Vas penitus peccatis confractum, ingemisce, dum licet, 308 et dum induciaris, lacrymabiliter plange quidquid contra benignum Deum, ac Dominum, corruptus a Satana, perpetrasti; et tuam magnam miseriam confitens, ejus magnam misericordiam humiliter quaere. Non plus homo peccator desperes de tua imperfectione, quam poenitendo praesumas de pietate illius qui te redemit inaestimabili charitate. Miserum te quaerit, non abjicit plenus misericordia, infirmum non respuit omnipotens medicina. Optat misericors misericorditer misero subvenire, ne justum juste contingat miserum condemnare. Pastor ille bonus last sauciatam ovem non abjecisse, sed vexisse legitur; nec vexisse solum, verum etiam mori maluit, quam illa moreretur. Haec Dei misericordiam sapiunt et pietatem, et peccatori occasionem auferunt desperandi.
Abbreviated transcription (Latin):
urgnitate ineffabilit̃ & ueracit̾̃ assumere potuit. qͥ etiã
cũ sit immortalis ꝓ nob̵ mortuus. ẽ. & die tc̃ia imꝑii siu
potentia seipsũ a morte suscitauit: panis & uim̃ mate-¬
ꝑiã insui corporis naturã in consecratione conuertit¬
. uindocinensis monastĩi humił Tctatꝰ¬

Expanded text:
virginitate, ineffabiliter et veraciter assumere potuit, qui etiam virginitate, ineffabiliter et veraciter assumere potuit, qui etiam cum sit immortalis, pro nobis mortuus est, et die tertia imperii sui potentia seipsum a morte suscitavit, panis et vini materiam in sui corporis naturam in consecratione convertit.
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad fp̃is participationẽ : qͥa qͥ cũ caritate id. ẽ. cũ dĩ & ꝓxi-¬
mi dilectione ꝑcipiunt: cũ xp̃o participant᷑ usq ad animx
uiuificationẽ. Et sic̃ nemo sine caritate xp̃i facro scm corpꝰ
& sanguinẽ acciꝑe potest qum peior existat: sic nemo cũ
caritate illud acciꝑe potest qumn inde melior fiat. Unde
siqͥs querit quomͦꝰ panis caro xp̃i & uinũ sanguis eiꝰ fieri
possit: certe si ea quȩ st̃ dñs ñ creasset. creata forsitan
mutare ñ posset:. Sed minoris miraculi ñ fuit ex nichilo
om̃ia creare : quã in meliꝰ ex om̃ib quȩdã conuertere. Qui
talia quȩris noli errare. si dm̃ om̃ipotentẽ. eẽ. credis nul-¬
latenꝰ sũꝑ hoc poteris dubitare. Qm̃ si om̃ia posse con-¬
fiteris eũ : & istud posse negare ñ pot̾is. cũ sit ex om̃ib
unũ. Ille nãq qͥ carnẽ in uirgine matre om̃ino seruata

Expanded text:
usque ad spiritus participationem, quia qui cum charitate, id est cum Dei et proxiusque ad spiritus participationem, quia qui cum charitate, id est cum Dei et proximi dilectioivificationem. Et sicut nemo sine charitate Christi sacrosanctum corpus et sanguinem accipere potest quin pejor existat, sic nemo cum charitate illud accipere potest, quin inde melior fiat. 272 Unde si quis quaerit quomodo panis caro Christi, et vinum sanguis ejus fieri possit, certe si ea quae sunt, Dominus non creasset, creata forsitan mutare non posset. Sed minoris miraculi non fuit ex nihilo omnia creare quam in melius ex omnibus quaedam convertere. Qui talia quaeris, noli errare. Si Deum omnipotentem esse credis, nullatenus super hoc poteris dubitare; quoniam si omnia posse confiteris eum, et istud posse negare non poteris, cum sit ex omnibus unum. Ille namque qui carnem in Virgine matre, omnino servata
Abbreviated transcription (Latin):
& decalice. hic. ẽ sanguis m̃s qͥ ꝓuob̾ effundet᷑. in remissionẽ
peccatoꝵ. Siqͥs aut̃ aliã carnẽ p̃ter istã habuisse dñm uĩm
uere uera caro ñ alia quȩ cooꝑante fp̃ũ scõ concepta nata
ẽ de maria uirgine & passa incruce. quã ipse dĩ om̃ipoten¬
tia diuinitatis suscitauit a mortuis tercia die. Qua ꝓpt̃
nemo formidet hanx carnẽ xp̃i dĩ. dĩ patris unigeniti filii
naturalẽ & ꝓpͥã in corruptibilẽ & immortalẽ iã factã
dicere. & dicendo credẽ. & credendo acciꝑe: ñ tantũ insa-¬
cram̃to qđ & multi mali faciunt. sed usq: ad fp̃s participa-¬
tionẽ. Inisto scõ mỹsterio qđ & sacram̃tũ. id. ẽ. sacrũ signũ¬
nis species uidet᷑. ipsã beatissmã & utuificatricẽ carnẽ.
multi homines ꝑũsi accipiunt. sed quia mali male acce-¬
dunt. peiores quã prius fuerant existunt. Quidã uͦ sumunt

Expanded text:
 de calice: Hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur in remissionem  de calice: Hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Si quis autem aliam carnem praeter istam havere vera caro, non alia, quae, cooperante Spiritu sancto, concepta, nata est de Maria Virgine et passa in cruce, quam ipse Deus omnipotentia divinitatis suscitavit a mortuis tertia die. Quapropter nemo formidet hanc carnem Christi Dei, Dei Patris unigeniti Filii, naturalem et propriam, incorruptibilem et immortalem jam factam dicere, et dicendo credere, et credendo accipere, non tantum in sacramento, quod et multi mali faciunt, sed usque ad spiritus participationem. In isto sancto mysterio, quod et sacramentum, id est sacrum signunis species, videtur, ipsam beatissimam et vivificatricem carnem multi homines perversi accipiunt, sed quia mali male accedunt, pejores quam prius fuerant existunt. Quidam vero sumunt
Abbreviated transcription (Latin):
milloꝵ cordib dubitatio nulla relinquat᷑. Priꝰ qͥdẽ
habent ita post consẽcrationẽ. nullã naturã nullã
materiã panis uł uini retinent. nͥ quantũ ad saporẽ
speciẽ & odorẽ. hoc tam̃ ꝓpt̾ infirmitatẽ hominũ
& imbecillitatẽ. Nã si illa głiosis sima caro & sacratis¬
simꝰ ille sanguis ñ inspecie panis & umi. sed insua ꝓpͥdo
natura hominib apparerent. p̃sui magnitudine ho¬
mines illa ferre ñ possent : qđ si fieri posset fidei me
int̾ra adhuc mortalẽ & corruptibilẽ carnẽ portantẽ
trans figuratũ ñ potuert̃ aspicere. iã incorruptibił
& głificati corporis illiꝰ tantã claritatẽ alii homines
quomꝰ possent sustinere : Illis siqͥdẽ sc̃is discipłis ñ na-¬
turã diumitatis ut qͥdã existimant dñi oftendit: sed
speciẽ postea głificande carnis exhibuit. Firmit̃ itaq
eredamꝰ. & nullatenꝰ dubitemꝰ qͥa qđ maltari post
consecrationẽ axp̃iana religione sumit᷑. nichil aliud

Expanded text:
in illorum cordibus dubitatio nulla relinquatur. Prius quidt vini naturam habent, ita post consecrationem nullam naturam, nullam materiam panis vel vini retinent, nisi quantum ad saporem, speciem et odorem; hoc tamen propter infirmitatem hominum et imbecillitatem. Nam si illa gloriosissima caro, et sacratissimus ille sanguis non in specie panis et vini, sed in sua propria natura hominibus apparerent, prae sui magnitudine, homines illa ferre non possent. Quod si fieri posset, fidei meannes Dominum in terra adhuc mortalem et corruptibilem carnem portantem transfiguratum non potuerunt aspicere, jam incorruptibilis et glorificati corporis illius tantam cleritatem alii homines quomodo possent sustinere? illis siquidem sanctis discipulis non natura divinitatis, ut quidam existimant, Dominus ostendit, sed speciem postea glorificandae carnis exhibuit. Firmiter itaque credamus, et nullatenus dubitemus quia quod in altari post consecrationem a Christiana religione sumitur, nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
habent. ita post consẽcrationẽ nullã naturã
materiã panis uł umi retinent. nͥ quantũ ad se
speciẽ & odorẽ. hoc tam̃ ꝓpt̃ infirmitatẽ hom
& imbecillitatẽ. Nã si illa głiosis sima caro & sac¬
simꝰ ille sanguis ñ inspecie panis & uia. sed in sua
natura hominib apparerent. p̃sui magnitude
mines illa ferre ñ possent : qđ si fieri posset fide
trans figuratũ ñ potuert̃ aspicere. iã in corrus¬

Expanded text:
habent, ita post consecrationem nullam naturam, nullam materiam panis vel vini retinent, nisi quantum ad saporem, speciem et odorem; hoc tamen propter infirmitatem hominum et imbecillitatem. Nam si illa gloriosissima caro, et sacratissimus ille sanguis non in specie panis et vini, sed in sua propria natura hominibus apparerent, prae sui magnitudine, homines illa ferre non possent. Quod si fieri posset, fidetransfiguratum non potuerunt aspicere, jam incorru
Abbreviated transcription (Latin):
tũ : quia ut suꝑiꝰ diximꝰ. ꝓpt̃ aliud & aliud fit : sic̃ & bap¬
tismꝰ minime it̃at᷑. etiã si multociens pꝰ baptismũ aquis
baptis matis asꝑgam. Inunctio infirmoꝵ magnũ sacm̃.¬
tũ est: & idõnulla ÷ racione iterandũ. Siẽ enĩ cȩtã sa

Expanded text:
tum, quia, ut superius diximus, propter aliud et aliud fit; sicut et baptismus minime iteratur, etiam si multoties post baptismum aquis baptismatis aspergamur. Inunctio infirmorum magnum sacramentum est, et ideo nulla est ratione iterandum. Sicut enim caetera sa
Abbreviated transcription (Latin):
entur. promissa mͥ patris benedictione. Scit enĩ
pius pat̾ quid mͥ licet in digno filio promiserit:
quid mͥ postea litteris apłicȩ ueritatis significaue¬
rit. faciat igitur pat̾ bonus. ne facies filii qui
patrẽ sẽꝑ dilexit. de ñ cõpleta patris promissi¬
one erubescat ne ille qui iniquo odio sẽꝑ habe¬
bit utrũq de contumelia patri irro gata se
eius gr̃am ad eptũ głietur. & defilii repulsa
ad gaudeat. Ascendat inm̃tẽ piissimi patris & dñi & in-
memoria fixũ teneat quantũ illũ anteꝗͣ nouissẽ dilexi
quã deuote ei anteꝗ carã eiꝰ faciẽ uidissẽ seruiui. Ego sũ
egosũ ille qͥ harmannũ monachũ missũ abeo ad dñm pap̃ã¬

Expanded text:
entur promissa mihi patris benedictione. Scit enim entur promissa mihi patris benedictione. Scit enim pius Pater, quid mihi, licet indigno filio, promiserit; quid mihi postea litteris apostolicae veritatis significaverit. Faciat 26 igitur Pater bonus; ne facies filii, qui Patrem semper dilexit, de non completa Patris promissione erubescat ne ille qui iniquo odio semper habebit utrumque, de contumelia Patri irrogata se ejus gratiam adeptum glorietur, et de filii repulsa adgaudeat. Ascendat in mentem piissimi Patris et domini, et in memoria fixum teneat, quantum illum, antequam novissem, dilexi; quam devote ei, antequam charam ejus faciem vidissem, servivi. Ego sum, ego
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo rethemus. qđ si quis alit̃ actũ intelligit:
nos tam̃ iuste & rationabilit̾ factũ. ẽẽ. scõꝵ cano¬
num auctoritate monstrabimus.
Loquar ad tlñm meũ quã uis ñ sim omnino utilis
seruus. sed tam̃ fidelis. Loquar ad patrẽ meũ. quẽ
toto corde. tota anima. tota uirtute dilexi. & pro.¬
batio meȩ dilectionis fuit quondã exibitio oꝑis. Niebil
aliud dicã: nisi qd̾ diuina scriptura loqͥ me do¬
cuit. Apud noe piũ & iustũ patriarchã nec ia¬
phet patris amator ꝑdere. nec chan patris dero.¬
gator ꝑciꝑe patris benetlictionẽ ꝓ meruit. maxi¬
me chan ille qui non solũ putris pudenda decex̃.
uerũ etiã quȩ in patre ñ erant pudenda finx̃ & pub.¬
licauit. Unde nullatenꝰ dubito immo fiducialiter
credo. qd̾ nec censura iusticiȩ. nec iura naturȩ.
nec uinculũ antiquȩ dilectionis. nec ueritas apos¬
tolicȩ dignitatis amica. me dutiꝰ fraudaripati¬

Expanded text:
ab illo retrahemus. Quod si prius aliter actum intelligit, ab illo retrahemus. Quod si prius aliter actum intelligit, nos tamen juste et rationabiliter factum esse, sanctorum canonum auctoritate monstrabimus. Loquar ad dominum meum, quamvis non sim omnino utilis servus, sed tamen fidelis. Loquar ad patrem meum, quem toto corde, tota anima, tota virtute dilexi; et probatio meae dilectionis fuit quondam exhibitio operis. Nihil aliud dicam, nisi quod divina Scriptura loqui me docuit. Apud Noe pium et justum patriarcham, nec Japhet patris amator perdere, nec Cham patris derogator percipere patris benedictionem promeruit: maxime Cham ille, qui non solum patris pudenda detexit, verum etiam quae in patre non erant pudenda finxit, et publicavit. Unde nullatenus dubito, imo fiducialiter credo, quod nec censura justitiae, nec jura naturae, nec vinculum antiquae dilectionis, nec veritas apostolicae dignitatis amica, me diutius fraudari pati
Abbreviated transcription (Latin):
stola scde regeneratiõĩs reiecta occulte fugiens: dau¬
strũ beati clem̃tis infregit. Unde non solũ fugitiuus
agnoscit᷑. uerũ etiã uera ꝓpositioẽ sa crilegus ẽẽ. pro¬
batur. Si de illo nob̾ offertis iustitiã: qd̾ iustũ est
facite. nos de illo priꝰ inuestice. Nã uos ignorare ñ
credimꝰ. qđ nec ad conprouintialẽ nec̃ ad generalẽ
synodũ multominꝰ gͥ ad quãlib& causa uocari de¬
bet expoliatus. Preterea noueritis nec genꝰ uere
religionis eẽ. nec signũ pure dilectionis ꝓpagani
fanuliaritate philippicã retractare in amicum.
Nec pro illo si ur̃e magnitudini placuss& conten¬
tio quȩ int̾ monasteriũ nr̃m & ur̃m. eẽ. solebat.
& que pene uł penitꝰ prodilectione ur̃a fuerat ex¬
tincta. rediuiua fieri debuss&. Nos uero qd̾ contͣ
paganũ fecimꝰ ad facimꝰ. nec extractũ de uagina ca¬
nonicȩ iustitię gladiũ: nisi p̃cedente satisfactioẽ

Expanded text:
stola secundae regenerationis rejecta occulte fugiens, claustola secundae regenerationis rejecta occulte fugiens, claustrum B. Clementis infregit. Unde non solum fugitivus agnoscitur, verum etiam vera propositione sacrilegus esse probatur. Si de illo nobis offertis justitiam, quod justum est facite, nos de illo prius investite. Nam vos ignorare non credimus quod nec ad comprovincialem, nec ad generalem synodum, multo minus igitur ad quamlibet causam vocari debet exspoliatus. Praeterea noveritis, nec genus verae religionis esse, nec signum purae dilectionis, pro Pagani familiaritate Philippicam retractare in amicum, nec pro illo, si vestrae magnitudini placuisset, contentio, quae inter monasterium nostrum et vestrum esse solebat, et quae pene vel penitus pro dilectione vestra fuerat exstincta, rediviva fieri debuisset. Nos vero quod contra Paganum fecimus, adhuc facimus; nec extractum de vagina canonicae justitiae 180 gladium, nisi praecedente satisfactione,
Abbreviated transcription (Latin):
rater . G. h. ab̃b̃i sc̃ĩ Albini diligere qđ ds̃ diligit.
& odio hab̾e qd odit Et formicam plaustrũ traħe
dedecet. & doctorẽ eccłiȩ manitenere mendatiũ.
Ded oportet illũ u̾itatẽ sẽꝑ attende. ñ relationẽ uer¬
boꝵ. Si albericus se nob̾ condonatũ diffitet᷑. & si pagar
filiꝰ eius in eccłia nr̃a sub ticulo monasterii urise factũ
monachũ profitet᷑. negat ut̃q ueritatẽ dũ falso
loquit᷑. Qđ paganꝰ uobis suggerit etiã siuerũ esset.
sic̃ ueracit̾ falsũ dinoscit᷑ : discuti tam̃ priꝰ debuisset.
antequã illũ redamantib monachis nr̃is pruden¬
tia ur̃a suscepisset. In iustũ est enĩ & canonũ reguł
prorsus contrariũ: sine iudicio expoliare uesticũ.
Qđ illũ non.ẽẽ. fugitiuũ dixistis. michi ñ mediocriter
displicet hoc ab ore ur̃o fuisse prolatũ : qđ sobrietatis ar¬
mariũ olim crediderã & ueritatis sigillũ. Ille utiq de
loco nr̃o in qͦ monachus nr factus fuerat aufugit. &

Expanded text:
amelino abbati S. Albini, diligere quod Deus diligit, et odio habere quod odit. Et formicam plaustrum trahere dedecet, et doctorem Ecclesiae manu tenere mendacium, sed oportet illum veritatem semper attendere, non relationem verborum. Si Albericus se nobis condonatum diffitetur, et si Paganus filius ejus in Ecclesia nostra sub titulo monasterii vestri se factum monachum profitetur, negat uterque veritatem, dum falso loquitur. 179 Quod Paganus vobis suggerit, etiam si verum esset, sicut veraciter falsum dignoscitur, discuti tamen prius debuisset, antequam illum, reclamantibus monachis nostris, prudentia vestra suscepisset. Injustum est enim, et canonum us contrarium, sine judicio exspoliare vestitum. Quod illum non esse fugitivum dixistis, mihi non mediocriter displicet hoc ab ore vestro fuisse prolatum, quod sobrietatis armarium olim credideram, et veritatis sigillum. Ille utique de loco nostro, in quo monachus noster factus fuerat, aufugit, et
Abbreviated transcription (Latin):
uos precesser̃ ad sidereas mansiones fecer̃ : deci¬
mas scilic& qͣs sine iudicio & sine audientia nob̃
aufertis: reddider̃. Sed illi beati uiri forsitã
idiote fuisse putant᷑. qm̃ caritatẽ habuer̃ & ui
tauer̃ rapacitatẽ : & neminẽ mole sue magni¬
tudinis prȩmere uoluer̃. Non conuenit matͥ
eccłiȩ aliarũ eccłiarũ iura uł decimas sibi usurpare.
Parentũ est enĩ paulo testificante apło tesaurizare
filiis: ñ quȩ sunt filioꝵ auferre. Si tam̃ aliqͥd quod
iustũ sit inprȩdictis decimis uos hab̾e confiditis romia¬
ni pontificis iuditiũ uob̾ offerimꝰ cui soli de rebus
monastu nr̃i iudicare licet & difinire. Et ut ista
quȩ dicimꝰ uera credatis nec deinceps ꝑ ignoran¬
tiã ad u̾sum nos cont̾hatis offensam uenerabiliũ
romanoꝵ pontificũ. Urbani & calixti pͥuilegia
uob transcripta mittimꝰ. Nouit enĩ prudentia

Expanded text:
vos praecesserunt ad sidereas mansiones, fecerunt, decivos praecesserunt ad sidereas mansiones, fecerunt, decimas scilicet quas sine judicio et sine audientia nobis aufertis reddiderunt. Sed illi beati viri forsitan idiotae fuisse putantur, quoniam charitatem habuerunt, et vitaverunt rapacitatem, et neminem mole suae magnitudinis premere voluerunt. Non convenit matri Ecclesiae aliarum Ecclesiarum jura vel decimas sibi usurpare. Parentum est enim, Paulo testificante Apostolo, thesaurizare filiis , non quae sunt filiorum auferre. Si tamen aliquid quod justum sit in praedictis decimis vos habere confiditis, Romani pontificis judicium vobis offerimus, cui soli de rebus monasterii nostri judicare licet et definire. Et ut ista quae dicimus vera credatis, nec deinceps per ignorantiam adversum nos contrahatis offensam venerabilium Romanorum pontificum, Urbani et Calixti privilegia vobis transcripta mittim
Abbreviated transcription (Latin):
niũ scilicet beati petͥ & eiꝰ alodiũ ꝑ sexaginta an nos
pacifice noscit᷑ possedisse nob̾ aufertis unde dilec¬
tionẽ ur̃am rogamꝰ ut qđ alit̃ actũ est corriga¬
tis nequi apłica p̃ceptione nob defensor c̃stitutus
fuerat uideat᷑ ꝑsecutor. & sic lupꝰ fiat quod ds̃
abnuat qͥ esse debuerat pastor. Nob̾ dictũ est qr
dicitis qd̾ eccłia ñ debet decimã dare. Hoc uerũ
est ubi ȩccłia nichil habet in parrochia alteriꝰ eccłiȩ.
Ubi uͦ ȩccłia in alteriꝰ ȩccłiȩ parrochia possessionẽ
aliqͣm habet uł quippiã qd decimari debeat: ibi
ȩccłia. eccłie decimã reddere debet si illud iuste
possidẽ desiderat. Hoc tenet italia. hoc tenet gal¬¬
lia. Ibi enĩ nouimꝰ ȩccłias eccłuis decimas reddere.
& maiores minorib & minores maiorib ubi alta
earũ possessionẽ obtinet in uire alt̾ius. hoc facimꝰ
nos ȩccłiis. & hoc ȩccłiȩ faciunt nob. Hoc etiam
bonȩ uitȩ & bonȩ meniorię ur̃i p̃decessores qui

Expanded text:
nium scilicet B. Petri et ejus allodium, per sexaginta annos pacifice noscitur possedisse, nobis aufertis. Unde dilectionem vestram rogamus, ut quod aliter actum est corrigatis, ne qui apostolica praeceptione nobis defensor constitutus fuerat, videatur persecutor, et sic lupus fiat, quod Deus abnuat! qui esse debuerat pastor. Nobis dictum est quia dicitis quod Ecclesia non debet decimam dare. Hoc verum est, ubi Ecclesia nihil habet in parochia alterius Ecclesiae, ubi vero Ecclesia in alterius Ecclesiae parochia possessionem aliquam 157 habet, vel quidpiam quod decimari debeat; ibi Ecclesia Ecclesiae decimam reddere debet, si illud juste possidere desiderat. Hoc tenet Italia; hoc tenet Gallia. Ibi enim novimus Ecclesias Ecclesiis decimas reddere, et majores minoribus, et minores majoribus, ubi altera earum possessionem obtinet in jure alterius. Hoc facimus nos Ecclesiis, et hoc Ecclesiae faciunt nobis. Hoc etiam bonae vitae et bonae memoriae vestri praedecessores, qui
Abbreviated transcription (Latin):
arectoꝵ suoꝵ rephensione tẽꝑare se negligunt. usq ad
rep̃hensionẽ ipsiꝰ conditoris excedunt: cuiꝰ suꝑna dis¬
positione p̃lati st̃. Nã si oꝑa hominũ iniusta uident᷑
potestas quȩ adõ est ñquã erit nͥ iusta: quã in iusti
homines multotiens ꝓpt̃ subiectoꝵ merita habere
ꝑmittunt᷑. Non est toleranda ap̃positis suꝑba loqͣci¬
tas uł p̃sũptio subiectorũ. Hȩc st̃ enĩ sic̃ uenerabilis
doctor & martyr cyprianꝰ scribit hereticoꝵ ortꝰ. atq¬

Expanded text:
a rectorum suorum reprehensione temperare se negligunt, usque ad a rectorum suorum reprehensione temperare se negligunt, usque ad reprehensionem ipsius conditoris excedunt, cujus superna dispositione praelati sunt. Nam si opera hominum injusta videntur, potestas, quae a Deo est, nunquam erit nisi justa; quam injusti homines multoties propter subjectorum merita habere permittuntur. Non est toleranda a praepositis superba loquacitas vel praesumptio subjectorum. Haec sunt enim sicut venerabilis doctor
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Et beatus gelasius papa. Oues quȩ pas¬
tori suo cõmisse sunt. eũ rep̃hendere nͥ acatholica
fide ex orbitauerit. nec debent. nec ullatenꝰ accu¬
sare possunt. qr facta pastoꝵ oris eoꝵ gladio feri¬
enda ñ st̃: quis recte rep̃hendenda uideantur.
Etbeatꝰ gregoriꝰ. in moralib scribit dicens. Magis.¬
troꝵ uita. etiã si iure rephendit᷑: oportet tam̃ ut
a subdicis sufferant᷑. parit̃ & timeant᷑. Subcilis
ergo uia tenenda est asubditis. rectitudinis &
humilitatis: ut rep̃hensibilia magistroꝵ facta.
nec placeant nec tam̃ eoꝵ mentes aseruanda
magistroꝵ reuerentia recedant. Iđ bene noe
debriato expͥmit᷑. cuiꝰ nudata uerecundiora boni
filii au̾si ueniendo texer̃. Quid est qd filii uere¬
cundiã patris suꝑiecto dorsis pallio au̾si uenien¬
tes oꝑiunt. nisi qd bonis subditis sic p̃positoꝵ suoꝵ mala
displicent. ut tam̃ hȩc ab aliis occultent: Siuͦ subditi

Expanded text:
possunt. Et B. Gelasius papa: « Oves quae paspossunt. Et B. Gelasius papa: « Oves quae pastori suo commissae sunt, eum reprehendere, nisi a catholica fide exorbitaverit, nec debent, nec ullatenus accusare possunt, quia facta pastorum oris eorum gladio ferienda non sunt, quamvis recte reprehendenda videantur. Et B. Gregorius in Moralibus scribit, dicens: « Magistrorum vita, etiam si jure reprehenditur oportet tamen ut a subditis sufferantur pariter et timeantur. » Subtilis ergo via tenenda est a subditis rectitudinis, et humilitatis, ut reprehensibilia magistrorum facta nec placeant, nec tamen eorum mentes a servanda 194 magistrorum reverentia recedant. Quod bene Noe debriato exprimitur, cujus nudata verecundiora boni filii aversi veniendo texerunt . Quid est quod filii verecundiam patris superjecto dorsis pallio aversi venientes operiunt, nisi quod bonis subditis sic praepositorum suorum mala displicent ut tamen haec ab aliis occultent? Si vero subditi
Abbreviated transcription (Latin):
ras proiecta. Otas etiã leuites cũ archã dñi re¬
calcitrantib bubus cerner& inclinatã: eã uolens
erigere. statĩ ab angło dñi ꝑcussus in terũt. Per
archã p̃positꝰ eccłie signat᷑: quẽ rep̃hendere minori
ordini nulla ratione permictit᷑. Utile est & necessu¬
ruut beatꝰ eusebiꝰ dicit. ut rectores asubditis time-¬
antur. & ab ipsis corrigant᷑: ut humana formi¬
dine peccare metuant. qui diuina iudicia ñ for¬
midant. Deteriores qͥppe sunt. ut idẽ ipse asserit.
qͥdetctionib doctoꝵ uitã moresq quis uideantͦ
rephensibiles insequunt᷑: his qui substantias alioꝵ
p̃diaq diripiunt. Et idõ iuste infantes sunt.: & ab
ȩcđia extorres fiunt. Nam sic odit dĩ eos qͥ lingua¬
rũ gladiis. seu quolib& alio mͦ. ad u̾sus patres ar¬
mant᷑: ut patrũ inuasores. & in oñi mundo notã¬
tur infamia. Quos enĩ ds̃ suo reseruauit iudicio.
humano examine condẽpnari nec debent. nec

Expanded text:
ras projecta . Ozas etiam Levites, cum arcam Domini recalcitrantibus 193 bobus cerneret inclinatam, eam volens erigere, statim ab angelo Domini percussus interiit . Per arcam praepositus Ecclesiae signatur, quem reprehendere minore ordini nulla ratione permittitur. Utile est et necessarium, ut B. Eusebius dicit, ut rectores a subditis timeantur, et ab ipsis corrigantur ut humana formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant. Deteriores quippe sunt, ut idem ipse asserit, qui detractionibus doctorum vitam moresque, quamvis videantur reprehensibiles, insequuntur, his qui substantias aliorum praediaque diripiunt. Et ideo juste infames sunt, et ab Ecclesia extorres fiunt. Nam sic odit Deus eos qui linguarum gladiis, seu quolibet alio modo adversus Patres armantur, ut Patrum invasores, et in omni mundo notantur infamia. Quos enim Deus suo reservavit judicio, humano examine condemnari nec debent, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Sic de ȩccłia recedit᷑. sic altare ꝓfanũ extra ȩccłiam
collocat᷑. sic contͣ pacẽ xp̃i & ordinationẽ atq unita¬
scripsisti. ne & ipse demoniũ fiat agere audatiȩ suȩ
penitentiã: & honorẽ dei insacerdote etiã alit̾ agente
agnoscere & tota cordis & corporis supplicatione. suo
p̾posito satis facere. Quod si suꝑb extiterit. exerce
in eũ honoris tui potestatẽ. ut tãquã homicida ab
omni ordine depositꝰ. uł sic agnoscat ȩccłiasticȩ cen¬
sure nigorẽ. Nam si ds suꝑbis angelis ñ peꝑcit. supb̵
hominib parcendũ dedocuit. Homicidarũ uͦ tria
genera. eẽ. Clemens sẽs discipłs beati petri & successor
eiꝰ in concilio residens asseruit: & penã eoꝵ parilem
fore nos docuit. Sicut enĩ interfectores fratrũ. ita
& detractores eoꝵ. eosq odientes. homicidas apellauit.
Quia & qͥ occidit. & qui odit fr̃ẽm suũ. & qͥ detͣhit ho¬
micida est. qm̃ detͣctio. etiã sicũ ueritate misceat᷑:

Expanded text:
 sic altare profanum extra Ecclesiam collocatur, sic contra pacem Christi et ordinationem, atque unita de quo mihi scripsisti, ne et ipse daemonium fiat, agere audaciae suae poenitentiam, et honorem Dei in sacerdote etiam aliter agente agnoscere, et tota cordis et corporis supplicatione suo praeposito satisfacere. Quod si superbus exstiterit, exerce in eum honoris tui potestatem, ut tanquam homicida, 195 ab omni ordine depositus, vel sic agnoscat ecclesiasticae censurae rigorem; nam si Deus superbis angelis non pepercit, superbis hominibus parcendum dedocuit. Homicidarum vero tria genera esse Clemens sanctus, discipulus B. Petri et successor ejus, in consilio residens asseruit, et poenam eorum parilem fore nos docuit. Sicut enim interfectores fratrum, ita et detractores eorum, eosque odientes, homicidas appellavit, quia et qui occidit, et qui odit fratrem suum, et qui detrahit, homicida est, quoniam detractio, etiam si cum veritate misceatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uin docinensis monastĩi seruus. dilectissimo dño suo
& p̃cordiali amico. Radulfo. sic tͣnsire ꝑbona tẽ-¬
poralia ut consequat᷑ ȩt̃na. Scimꝰ qm̃ monastĩũ nr̃m
qđ m honore & nomine scȩ̃ trinitatis constructũ . ẽ. pa-¬
rit̃ & sacratũ toto corde diligitis. Et nos ipsã beatã
facitis toto m̃tis affectu imploramꝰ. qͣtenꝰ corpꝰ & ani.¬
mã urãm in p̃senti ab onũ impedim̃to custodiat. &
infuturo uitã uob conferat sempit̃nã : atq: animã

Expanded text:
indocinensis monasterii servus, dilectissimo domino suo et praecordiali amico Radulfo, sic transire per bona temporalia ut consequatur aeterna. Scimus quoniam m honore et nomine sanctae Trinitatis constitutum est pariter et sacratum, toto corde diligitis. Et nos ipsam beatam facitis, toto mentis affectu imploramus, quatenus corpus et animam vestram in praesenti ab omni impedimento custodiat, et in futuro vitam vobis conf
Abbreviated transcription (Latin):
uir piȩ recordationis nec carne genuit. nec magnas
diuitias. nec aliquã nob possessionẽ reliqͥt. ȩccłiã inqͣ
sepultꝰ ẽ. ꝓillo diligimꝰ magis & honoramꝰ. & nume-¬
rũ monachoꝵ qͥ inea sacrificia p̃ciosa p̃cia scilicet am-¬
mȩ suȩ dõ cotidie offerant augm̃tantes. dereb: abba-¬
tiȩ nr̃ȩ maximã partẽ unde ibi uiuere ualeant eis
tui animȩ hȩres extiteris. qͥ eiꝰ heres existat aliũ de
sua carne genitũ ad p̃sens inuentre ñ pot̃it. Cũ uero
memor pat̾nȩ salutis aliis tue caritatis expandĩs
sĩnũ : cont᷑ locũ in qͦ tuus pat̾ egregiꝰ pͥnceps corpore
uacet nulla occasione deinceps contineas clausũ. Uale.
& parce mͥ si male locutꝰ sũ. si bene acqͥesc̃e.

Expanded text:
vir piae recordationis nec carne genuit, nec magnas vir piae recordationis nec carne genuit, nec magnas divitias, nec aliquam nobis possessionem reliquit, ecclesiam, in qua sepultus est, pro illo diligimus magis et honoramus, et numerum monachorum qui in ea sacrificia pretiosa, pretia scilicet animae suae, Deo quotidie offerant, augmentantes, de rebus abbatiae nostrae maximam partem, unde ibi vivere valeant, eistui animae haeres exstiteris, qui ejus haeres existat alium de sua carne genitum ad praesens invenire non poterit. Cum vero memor paternae salutis aliis tuae charitatis expanderis sinum, contra locum, in quo tuus pater egregius princeps corpore jacet, nulla occasione deinceps contineas clausum. Vale: et parce mihi, si male locutus sum; si bene, acquiesce.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa inte cũ gaudio laudare : possũ & debeo.
Sed .ẽ. aliud qđ sic̃ ꝓ tua reuerentia ñ p̃su-¬
mo rȩꝓbare : appbare ñ audeo. Nã dũ ca-¬
ritate tua leniente pęne omĩs mestꝰ ad te
ueniens lacrimã t̃gat. & uix aliquẽ a tuã p̃sentia re-¬
cede liceat tristẽ. insuꝑ etiã multarũ ȩcđiarũ ianuas
sẽpissime aꝑiat tuȩ deuotionis oblatio. mirũ ualde. nec
.ẽpia admiratione mirandũ cur ȩccłiam inqͣ tuus
uenerabilis pat̾ sibi elegit sepulturã. & quȩ ꝓillo a te
ampliꝰ debuit honorari filiali dilectione honorare
ñ studeas. & naturȩ ura conseruans te eiꝰ fuisse filiã
sic̃ ueracit̾ fuisti debitis beneficiis ñ oftendas. Olĩ & in
ueti lege & innoua religiosi & om̃i laude & memoria
digni pͥncipes extitert̃: qͥ loca ubi patrũ suoꝵ corpora
sepulta sciebant sẽꝑ cariꝰ diligentes. ut ea uario orna-¬
m̃toꝵ genere decorarent. & multimodis possessionib
dilatarent tota intentione studebant. Nos qͦs ille

Expanded text:
beo. Sed est aliud, quod sicut pro tua reverentia non praesumo reprobare, approbare non audeo. Nam dum charitate tua leniente pene omnis moestus ad te veniens lacrymam tergat, et vix aliquem a tua praesentia recedere liceat tristem, insuper etiam multarum ecclesiarum januas saepissime aperiat tuae devotionis oblatio. mirum valde nec est pia admiratione mirandum, cur ecclesiam, in qua tuus venerabilis pater. sibi elegit sepulturam, et quae pro illo a te amplius debuit honorari, filiali dilectione honorare non studeas, et naturae jura conservans, te ejus fuisse 261 filiam, sicut veraciter fuisti, debitis beneficiis non ostendas. Olim, et in veteri lege et in nova, religiosi et omni laude et memoria digni principes exstiterunt qui loca, ubi patrum suorum corpora sepulta sciebant, semper charius diligentes, ut ea vario ornamentorum genere decorarent et multimodis possessionibus dilatarent, tota intentione studebant. Nos, quos ille
Abbreviated transcription (Latin):
sensi contͣriũ. itineris statĩ mutaui ꝓpositũ. Ur̃ itaq
seruus testis. ẽ. mͥ ds̃ in ur̃a fidelitate remaneo : in qͣ
qͣndiu uixero indesinent̃ ꝑmanebo. Qđ qͣndo & qͦmͦ
excellentie ur̃e placuerit : scđm meũ posse oꝑib cõ-¬
ꝓbabo. Ualeat dñs m̃s rex & iugeat. quẽ omp̃s dr̃¬

Expanded text:
se contrarium, itineris statim mutavi propositum. Vester itaque servus, testis est mihi Deus, in vestra fidelitate remaneo, in qua, quandiu vixero, indesinenter permanebo. Quod quando et quomodo excellentiae vestrae placuerit, secundum meum posse operibus comprobabo. Valeat
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ȩ seruaui mandatũ. expectaui & ad huc expecto
promissũ. Qđ si obluuone seu aliqͣ necessitate extitit
plongatũ : eo tam̃ fraudari qͣlibet occasione non
potero. St̃ & enĩ tria maximȩ. quȩ degͣtuitȩ
bonitatis ur̃ȩ ꝓmissis. me desꝑare nulla ratione
ꝑmittunt. Nobilitas scilicet generis. ueritas apłicȩ
dignitatis amica. & antiq uinculũ dilectionis.
Iubeat igit᷑ bonus dñs m̃s me uenire ad se. qd suo
seruo licet indigno ꝓmisit & scripsit facturꝰ. Ego aut̃
si ipse iusserit: quando & qͦmodo iusserit sum ad eũ
uenire paratꝰ. Hȩc humilitas mea suo p̃cordialissimo
dño scripsit. & si quid minꝰ scriptũ est: cũ presens
fuerit non tacebit. Ualeat benignissimꝰ dñs nr̃¬

Expanded text:
vestrae servavi mandatum: exspectavi et adhuc exspecto promissum. Quod si oblivione vel aliqua necessitate exstitit prolongatum, eo tamen fraudari qualibet occasione non potero. Sunt etenim tria maxime, quae de gratuitae bonitatis vestrae promissis me desperare nulla ratione permittant: nobilitas scilicet generis, veritas apostolicae dignitatis amica, et antiquae vinculum dilectionis. Jubeat igitur bonus dominus meus me venire ad se, quod suo servo, licet indigno, promisit, et scripsit facturus. Ego autem, si ipse jusserit, quando et quomodo jusserit, sum ad eum venire paratus. Haec humilitas mea suo praecordialissimo domino scripsit, et si quid 25 minus scriptum est, cum praesens fuerit, non tacebit. Valeat benignissimus
Abbreviated transcription (Latin):
cordis deuotio: ibi scã benedictio de eẽ ñ potest &
uera ꝓfessio. Igit᷑ si consuetudinaria ꝓfessio quȩ fit ui-¬
sibilit᷑ & benedictio illũ sic̃ dicitis ñ tenet ligatũ ꝓpo-¬
sita deuotio religionis inqͣ ad huc ꝑseuerat: mundo
ampliꝰ ñ patit᷑. eẽ solutũ. p̃sertĩ cũ illã ꝓfessionẽ sua
uoluntate iã fecisset & suscepisset benedictionẽ : si ꝑ
nos ei dilatũ ñ extitissẽt.

Expanded text:
cordis devotio, ibi sancta benedictio deesse non potest, et cordis devotio, ibi sancta benedictio deesse non potest, et vera professio. Igitur si consuetudinaria professio, quae fit visibiliter, et benedictio illum, sicut dicitis, non tenet ligatum, proposita devotio religionis, in qua adhuc perseverat, mundo amplius non patitur esse solutum, praesertim cum illam professionem sua voluntate jam fecisset, et suscepisset benedictionem, si per nos eis dilatum non exstitisset.
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ absoluat. & ipsũ suũ & om̃iũ dm̃ ac dnm̃ uide &
hab̾e ualeat qͥ ẽ. remissio peccatoꝵ & suoꝵ merces &
retributio: seruoꝵ. Rogastis frẽm qͥ nouit̃ uenit ad
ordinẽ ueste religionis mutata remitti parentib su-¬
is: ut uł sic dãpnũ possent recuꝑare t̾renũ Pamore
ur̃o remitti qͥdẽ potest: uestis aut̃ religionis sine
offensione & nota infamie mutari ñ potest. Siqͥs
obicit qđ epĩ & abbates romã sẽpe ierunt ueste mu-¬
tata: scire debet qͥa illud cogebat quȩ dño papȩ de-¬
bet᷑ obȩdientia. Pro tẽporis necessitate nouũ dedit dñs
papa obȩdientie p̃ceptũ: in hac urã postulatione no-¬
uũ ut ita dixerĩ audio cupiditatis peccatũ. Iterũ si
dicitis eũ ñdũ fecisse ꝓfessionẽ. ñdũ monachi habu¬
isse benedictionẽ. firmit̃ credite & ueracit̾ agnoscite
nec ꝓfessione nec benedictionẽ ꝑfectũ monachũ siue
xp̃ianũ. Eposse fieri sine cordis deuotione. Et ubi.ẽ.

Expanded text:
 ipsum suum et omnium Deum ac Dominum videre et habere valeat, qui est remissio peccatorum, et suorum merces et retributio servorum. Rogastis fratrem, qui noviter venit ad ordinem, veste religionis mutata remitti parentibus suis, ut vel sic damnum possent recuperare terrenum. Pro amore vestro remitti quidem potest; vestis autem religionis sine offensione et nota infamiae mutari non potest. Si quis objicit, quod episcopi et abbates Romam saepe ierunt veste mutata, scire 267 debet, quia illud cogebat quae Domino papae debetur obedientia. Pro temporis necessitate novum dedit Dominus papa obedientiae praeceptum; in hac vestra postulatione novum, ut ita dixerim, audio cupiditatis peccatum. Iterum si dicitis eum nondum fecisse professionem, nondum monachi habuisse benedictionem, firmiter credite et veraciter agnoscite, nec professione, nec benedictione perfectum monachum sive Christianum posse fieri sine cordis devotione. Et ubi est
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabt̃. Quid admirationis qͥdue exultationis tẽ. eẽ.
potĩt. cũ unꝰqͥsq eoꝵ donũ diumnȩ grẽ subsẽquentib
meritis in angłoꝵ statũ ꝓmouebit᷑. & cũ t̾reno qͦndã
corpore suꝑ excelsa regni cȩleftis eleuatꝰ. tanꝗͣ dilec tꝰ
filiꝰ p̃clara dĩ hȩreditate ditabit᷑: Inde loqͥ multa
mͥ inesset uoluntas. s tantȩ głiȩ. tante lȩtitiȩ. tantȩq
beatitudinis negat imm̃sitas : quȩ etiã scoꝵ doctoꝵ
linguas suꝑat & sensũ. Non . ẽ humanȩ facultatis
ad plenũ disserere qͣntũ sit p̃miũ qđ pͣparauit dĩ
his qͥ diligt̃ eũ inueritate. Diligamꝰ illũ Km̃e ñ uer
bo tantũ nec lingua. s oꝑe & ueritate. sequamq
sic̃ sẽ docet sequendũ qͥ nec fallit nec fallit᷑ ꝓ eiꝰ amo-¬
re mundũ relinquentes. qͥ magis decipit dũ blan¬
dit᷑. Consuetudinẽ illã ꝑũsã atq dã pnabilẽ quã im¬

Expanded text:
judicabunt! Quid admirationis, quidve exaltationis tunc esse judicabunt! Quid admirationis, quidve exaltationis tunc esse poterit, cum unusquisque eorum donum divinae gratiae subsequentibus meritis, in angelorum statum promovebitur, et cum terreno quondam corpore super excelsa regni coelestis elevatus, tanquam dilectus filius, praeclara Dei haereditate ditabitur? Inde loqui multa mihi inesset voluntas, sed tantae gloriae, tantae laetitiae, tantaequae beatitudinis negat immensitas, quae etiam sanctorum doctorum linguas superat et sensum. Non est humanae facultatis ad plenum disserere quantum sit praemium quod praeparavit Deus his qui diligunt eum in veritate. Diligamus ebo tantum, nec lingua, sed opere et veritate; sequamurque, sicut se docet sequendum, qui nec fallit nec fallitur, pro ejus amore mundum relinquentes, qui magis decipit dum blanditur. 248 Consuetudinem illam perversam atque damnabilem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit quȩ utilit̃ crede & uitare potuisset ȩt̾nalit̾ patiet᷑.
Reminiscamꝰ dilectisfime dũ licet extreme & trem̃de
hore illiꝰ. & in memoriȩ nr̃ȩ oculis ponamꝰ illũ diẽ. in
qͦ quidẽ pęnitentia futura. ẽ. s sera. ꝑpetui gemitꝰ erc̃
s infruc tuosi. indeficientes lacrime s steriles. plantꝰ
& fletꝰ assiduus . s mnanis. nec iã tc̃ a peccatorib: datur
hostra quęlibet ꝓpeccatis. Recogitemꝰ etiã qͣnta erit
tt̃ retributio illoꝵ qͥ ꝓpinquoꝵ dulces affectꝰ & caras
parentũ facies qͣñ odissent fugientes p̃sens scłm cũ suis
delectationib reliquert̃. & ut dm̃ pure & sine impe¬
dim̃to diligerent. diuitias aut om̃ino noluert̃ hab̾e :
aut habitas contẽpsert̃. Illo in quã die receptis corpo¬
rib debeata immortalitate & mnenarrabiligłia iã
securi ante iudicẽ scłoꝵ o quã felicit̃ apparebt̃. sedesq
duodecĩ optinentes sic̃ scõ euangłio teste didicimꝰ. cũ illo

Expanded text:
naliter patietur. Reminiscamur, dilectissime, dum licet, extremae et tremendae horae illius, et in memoriae nostrae oculis ponamus illum diem, in quo quidem poenitentia futura est, sed sera, perpetui gemitus erunt, sed infructuosi; indeficientes lacrymae, sed steriles; planctus et fletus assiduus, sed inanis; nec jam tunc a 247 peccatoribus datur hostia quaelibet pro peccatis. Recogitemus etiam quanta erit tunc retributio illorum, qui propinquorum dulces affectus, et charas parentum facies, quasi odissent, fugientes, praesens saeculum cum suis delectationibus reliquerunt, et ut Deum pure et sine impedimento diligerent, divitias aut omnino noluerunt habere, aut habitas contempserunt. Illo, inquam, die receptis corporibus, de beata immortalitate et inenarrabili gloria jam securi, ante Judicem saeculorum, o quam feliciter apparebunt, sedesque duodecim obtinentes, sicut sancto Evangelio teste didicimus, cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
sit uob̾cũ. Dĩ tandẽ adiuuante clem̃tia aliꝗtulũ de infir¬
mitate conualuu. et partĩ aqua part̾iq: equo portatꝰ an.¬
degauĩ ueni. Ualete in dño om̃i tẽpore. ipsũ dm̃ et do¬
Icustodiat¬
abba ñ suis meritis s dĩ gr̃a. dilectisfiliis .R. pͥori et
omib aliis. illã a dõ quã dedit suisscĩs discipłis benedic¬
tionẽ. Pro ur̃is piis p̃cib et lacrimis quas ꝓ me licet in dig¬
no pastore uro filiali deuotione dño dõ obtulistis. mul¬
tiplices gr̃arũ refero actiones. Pius et patiens dñs cuiꝰ pa¬
tientia me du peccantẽ sustinuit. pietate sua ur̃is in-¬
t̾cedentib meritis meȩ infirmitatis & uulneris speciał
medicꝰ fuit : unde nullatenꝰ ualeo desꝑare sospitatem.
Ego qͥdẽ ꝗcitius potero ad uos ueniã quos desiderio ui¬
dere desidero. & in quib pꝰdm̃ totiꝰ animȩ meȩ posui

Expanded text:
vobiscum. Dei tandem adjuvante clementia aliquantulum de infirmitate convalui, et partim aqua, partimque equo portatus Andegavim veni. Valete in Domino omni tempore, ipsum Deum, et Docustodiatabbas non suis meritis, sed Dei gratia, dilectis filiis R. priori, et omnibus aliis illam a Deo quam dedit suis sanctis discipulis benedictionem. Pro vestris piis precibus et lacrymis, quas pro me, licet indigno pastore vestro, filiali devotione Domino Deo obtulistis, multiplices gratiarum refero actiones. Pius et patiens Dominus, cujus patientia me diu peccantem sustinuit, pietate sua, vestris intercedentibus meritis, meae infirmitatis et vulneris specialis medicus fuit. Unde nullatenus valeo desperare sospitatem. Ego quidem quam citius potero ad vos veniam, quos desiderio videre desidero, et in quibus post Deum totius animae
Abbreviated transcription (Latin):
lectissimo dño suo uniu̾sali papȩ calixto.
fr̃ goffredius suus qͥcqͥd est. qͥc qͥd potest. qͥcqͥd
sapit & habet. In pͥmis dulcissime pater ꝓuniuer-¬
sis beneficiis ur̃is. multiplices grates & gr̃as agit be-¬
nignȩ pat̾nitati urȩ humilis seruꝰ ur. Michi qͥdẽ
seruo suo p̃cepit ur̃a dilectio ut infra uel circa
abbatiã nr̃am expectarẽ donec uiderẽ nuntium¬

Expanded text:
universali papae Calixto, universali papae Calixto, frater Goffridus suus quidquid est, quidquid potest, quidquid sapit et habet. In primis, dulcissime Pater, pro universis beneficiis vestris multiplices grates et gratias agit benignae paternitati vestrae humilis servus vester. Mihi quidem servo suo praecepit vestra dilectio, ut infra vel circa abbatiam nostram exspectare
Abbreviated transcription (Latin):
qđ herbtꝰ prbt de sauiniaco quandã maritatã tenebat
cuiꝰ maritũ nocte grauit̃ uulnerauit. eo qđ proprie
uxori adulterini amoris habenas non laxabat. Siue-¬
ra sunt hȩc quȩ de prbo fama sparsit: ualde neqũa. ẽ
prbt qͥ talia fecit. Nos tam̃ ñ decet & scđm canones nul¬
li licet in incerta re certã sententiã dare Licet enĩ
uera sint ñ st̃ tam̃ credenda nisi prius canonico ordine
fuerint cõpbata. Nec rebussuis prb̃t expoliari uł ab ȩccłia
ꝓici debet. donec aut conuincat᷑ reus aut liberet᷑ in noxi¬
us. Nec ista anobis: sed ab epõ suo sunt examinanda. Scrip
odit. Et ego scribo uobis utrũq uerũ eẽ. qr & ueritas
sepe odiũ & odiũ sepe m̃daciũ parit. Potuit itaq: & prbt
incurrisse m̃daciũ. Ducendus ẽ. fr̾̃s popłs ñ sequendus nec
recipiendus in accusatione clericorũ. Et uerũr ẽ ꝓuerbiũ
illud. p̃cede debet qui dicit asellũ. Popłs.ẽ. asellus quẽ
uos p̃cede & ducere debetis ñ sequi eũ.

Expanded text:
ter de Saviniaco quamdam maritatam tenebat, cujus maritum nocte graviter vulneravit, eo quod propriae uxori adulterini amoris habenas non laxabat. Si vera sunt haec, quae de presbytero fama sparsit, valde nequam est presbyter qui talia fecit. Nos tamen non decet, et secundum canones nulli licet, in incerta re certam sententiam dare. Licet enim vera sint, non sunt tamen credenda, nisi prius canonico ordine 218 fuerint comprobata, nec rebus suis presbyter exspoliari, vel ab Ecclesia projici debet, donec aut convincatur reus, aut liberetur innoxius. Nec ista a nobis, sed ab episcopo suo sunt examinanda. Scripsodit. Et ego scribo vobis utrumque verum esse, quia et veritas saepe odium, et odium saepe mendacium parit. Potuit itaque et preincurrisse mendacium. Ducendus est, fratres, populus, non sequendus, nec recipiendus in accusatione clericorum. Et verum est proverbium illud: Praecedere debet qui ducit asellum. Populus est asellus, quem vos praecedere et ducere debetis, non sequi eum.
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uobiscũ in pascha ñ fui nr̃i corporis infir-¬
mitas causa extitit. Gib enĩ michi creuit in dorso unde
me secari oportuit. Et quãuis int̃manꝰ & lacrimosas
uoces dilectarũ dõ scĩmonialiũ defonte ebraldi rasorio
scribente in nr̃a carne suas litteras corpꝰ nr̃m infirmita¬
te partt̃ & uulnere ñ mediocrit̃ fatigatũ teneret᷑ nec
infirmitas nec secantis crudelitas nec statĩ ĩpositi salis asꝑi¬
tas ut uos uł ad mom̃tũ obliuiscerer facere potuit. s sp̃s¬

Expanded text:
quit, in Paschate non fui, nostri corporis infirmitas causa exstitit. Gibbus enim mihi crevit in dorso, unde me secari oportuit. Et quamvis inter manus et lacrymosas voces dilectarum Deo sanctimonialium de Fonte Ebraldi, rasorio scribente in nostra carne suas litteras, corpus nostrum infirmitate pariter et vulnere non mediocriter fatigatum teneretur, nec infirmitas, nec secantis crudelitas, nec statim impositi salis asas, ut vos vel ad momentum obliviscerer, facere potuit. »
Abbreviated transcription (Latin):
& se ipsum. Infirmitatẽ ur̃am audiuimꝰ. quã & cõ¬
passionis affectu. & totiꝰ animȩ nr̃ȩ uiscerib nram
eputamꝰ. Rogamꝰ itaq & rogando discretã diled¬
tionẽ ur̃am supplicit᷑ ammonemꝰ ut si nob̾uł qͥb libet
reb nr̃is indigetis significare nullatenꝰ erubescatis.
Amicꝰ enĩ erga amicũ erubescere ñ debet: nͥ tantũ
cũ illũ offendit. Quib licet sit aliquando corpoꝵ
dissimilitudo: una semꝑ esse debet imago animoꝵ.
Preterea nuda inimo nulla est amititia: quã mu-¬
tua & maximȩ in necessitate non probant obseqͥa.
Ualete & qđ placuerit rescribite.

Expanded text:
udivimus quam et compassionis affectu et totius animae nostrae visceribus nostram reputamus. Rogamus itaque, et rogando discretam dilectionem vestram suppliciter admonemus ut, si nobis vel quibuslibet rebus nostris indigetis, significare nullatenus erubescatis. Amicus enim erga amicum erubescere non debet, nisi tantum cum illum offendit. Quibus licet sit aliquando corporum dissimilitudo, una semper esse debet imago animorum. Praeterea 34 nuda, imo nulla est amicitia, quam mutua, et maxime in necessitate, non probant obsequia. Valete, et quod placuerit, rescribite.
Abbreviated transcription (Latin):
derastro gunterii timorẽ dr̃ partt̃ & amorẽ.
Multa mala nob fecisti & dm̃ in nob̾ cuiꝰ licet indis¬
ni serui sumꝰ adiracundiã ñ medioerit᷑ ꝓuocasti
Nos aut̃ diui te satis patient̃ portauimꝰ. quẽ detan¬
tõ malis ac turũ qͣnaoq penitentiã sꝑabamꝰ &¬

Expanded text:
. Multa mala nobis fecisti, et Deum in nobis, cujus, licet indigni, servi sumus, ad iracundiam non mediocriter provocasti. Nos autem diu te satis patienter portavimus, quem de tantis malis acturum quandoque poenitentiam sperabam