comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subcutaneus. de uitio uesi¬
ce natus. cum inflatione tur-¬
gente. & anhelitu fetido.
Propriumq ẽ ydropici. qͣn¬
tomagis abundat humore in¬
ordinato. tando amplius sitire.
Et ideo recte comparatur ei. quẽ
flurus carnalium uoluptatum.
exuberans aggrauat. Comparatur
diuiti auaro. qui quanto est copiosior di¬
uitiis quibus non bene utitur tanto ar¬
dentius talia concupiscit. Et respondens
iħc. dixit ad legis ꝑitos & phariseos. Licet
sabb̃o curare: At illi tacuerunt. Quod
dicitur respondisse iħc. adhoc respicit
quod premissum ẽ. Et ipsi obseruabant
eum. Domnus autem nouit cogitationes
hominum. Sed merito interrogati tacent:
qui contra se dictum quicquid dixerint
uident. Nam si licet sabb̃o curare. qͣre
saluatorem an curet obseruant: Si ñ
licet quare ipsi sabb̃o pecora curant:
pse uero apprehensum. sanauit ac dimi-¬
sit. Prouida dispensatione dñs ante legis¬
ꝑitos & phariseos ydropicum curat. &
mox contra auariciam disputat. ut tude¬

Expanded text:
subcutaneus de vitio vesicae natus, cum inflatione turgente et anhelitu fetido: propriumque est hydropici, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitire. Et ideo recte comparatur ei quem fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat; comparatur diviti avaro, qui quanto est copiosior divitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit. Et respondens Jesus dixit ad legisperitos et Pharisaeos: Licet Sabbato curare? At illi tacuerunt. Quod dicitur respondisse Jesus, ad hoc respicit quod praemissum est: Eteum. Dominus enim novit cogitationes hominum, sed merito interrogati tacent, qui contra se dictum quidquid dixerint, vident. Nam si licet sabbato curare, quare Salvatorem an curet observant? Si non licet, quare ipsi sabbato pecora curant. Ipse vero apprehensum sanavit ac dimisit. Provida dispensatione Dominus ante legisperitos et Pharisaeos hydropicum curat, et mox contra avaritiam disputat, ut vide
Abbreviated transcription (Latin):
indiscipulis exultare. Ait gͦ propheticus psal¬
mus: Dixit dñs dño meo sede addexterã meã.
S cd̾m consuetudinẽ nramilli consessus offert᷑:
qui aliquo oꝑe ꝑfecto uictor adueniens. ho¬
noris gr̃a promeret᷑ ut sedeat. Ita gͦ & homo
resurrectione sua inferna reserans. tanqͣm
ꝑfecto oꝑe ad cȩlos uictor ueniens. audit ã
deo patre: sede ad dexteram meam. Nec mi¬
rũ si uniꝰ sedis offert᷑ filio consessus a patͤ qͥ
uniꝰ ẽ substantie nat᷑a cũ pat᷑. Cur aũ ad dex¬
terã filiꝰ ẽẽ dicat᷑ moueat aliquẽ fortasse. li

Expanded text:
ltare: ait ergo propheta psalmorum: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis . Secundum consuetudinem 198 nostram illi consessus offertur, qui aliquo opere perfecto adveniens honoris gratia promeretur, ut sedeat. Ita ergo et horesurrectione sua inferna reserans, tanquam perfecto opere ad coelos victor adveniens audit a Deo Patre: Sede ad dexteram meam. Nec mirum, si unius sedis offertur Filio consessus a Patre, qui unius est substantiae et naturae cum Patre. Cur autem ad dexteram Filius esse credatur, moveat aliquem fort
Abbreviated transcription (Latin):
suis dicens:Cum autem ascendero rogabo
patrem meum. & mittet uobis alium para¬
clẏtum qui uob̃cum sit in ȩternum. sp̃m
ueritatis. Unde credendum ẽ ad patrem per-¬
uenisse. xp̃m. cum uidemus ad apłos descen¬
disse paraclytum. Credendum inqͣm ẽ sicut

Expanded text:
suis, dicens: Cum autem ascendero, rogabo suis, dicens: Cum autem ascendero, rogabo Patrem meum, et mittet vobis alium Paracletum, qui vobiscum sit in aeternum, Spiritum veritatis . Unde credendum est ad Patrem pervenisse Christum, cum videmus ad apostolos descendisse Paracletum. Credendum, inquam, est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sit ratio. quod uenerabi¬
lem hunc diem pente¬
costes/ non minore lȩti¬
cia celebramus qͣm sc̃m̃
pascha curauimus: c
quod eãdem deuotione
huius sollempnitatis obseruantiam decurri¬
mus sicut illius obsequia festiuitatis implẽ¬
tumus. Tunc enim sicut moddo fecimus leiũ¬
nauimus sabb̃o: uigilias celebrauimus. orati¬
onib ꝑnoctant᷑ inftitimus. Unde necesse est
similis obseruantia: similem lȩticiam subse¬
quatur. Est leticia plane consimilis. Tunc
enim ab inferis resurgentem suscepimus
saluatorem: modo autem sp̃m scm̃ expecta¬
mus e celis. Tunc anxii uel solliciti ap̃i pre¬
cabamur aduentum. modo autem trepidi
uel ieiuni. paraditi desideramus aduentum.
In omnib enim dds saluti prtuidit humanȩ
Tunc enim nob̃ ad resurgendum tartara sal¬
uator aꝑuit: modo nobis ad regnandum
paradytus celestia reserauit. Et quasi quib
dam profectuum gradib. tunc de morte ad
uitam didicimus remeare: modo autem de
terris ad celos meditamur ascendere. Hȩc au

Expanded text:
sit ratio quod venerabilem hanc Pentecostes diem non minore laetitia celebremus quam sanctum Pascha curavimus, et quod eadem devotione hujus solemnitatis observantiam decurrimus, sicut illius obsequia festivitatis implevimus. Tunc enim, sicut modo fecerimus, jejunamus sabbato, vigilias celebravimus, orationibus pernoctanter institimus; unde necesse est similis observantia similem laetitiam subsequatur. Est laetitia plane consimilis; tunc enim ab inferis resurgentem suscepimus Salvatorem, modo autem Spiritum sanctum exspectamus de coelis: tunc anxii vel solliciti praedicabamus adventum; modo trepidi, vel jejuni Paracleti desideramus adventum; in omnibus enim Deus saluti providit humanae; tunc enim nobis ad resurgendum tartara Salvator aperuit; modo nobis ad regnandum Paracletus coelestia reseravit; et quibusdam quasi profectuum gradibus, tunc de morte ad vitam didicimus remeare; modo autem de terris ad coelos meditamur ascendere. Haec aut
Abbreviated transcription (Latin):
si forte islud etiam requirere uelimus. post
passionem &e resurrectionem. xp̃i. quid aplis
profuerit aduentꝰ sp̃c sancti. iꝑse dñs ẽ qui¬
hoc euidenter exponit. Quȩ dico inquid uo¬
bis. non potestis ea portare modo. Cum autem
uenerit ille sp̃c ueritatis: ipse uos docebit
omnẽ ueritatem. Uides quia cum sp̃c sanctꝰ
infunditur: cor fidele ad prudentiam & con¬
stantiam dilatatur: Itaq ante descensio¬
nem sp̃c sancti usq adnegationẽ apł̃i deter¬
rentur. post uisitationẽ uero eius usq ad
scm̃ dono sapientiȩ spiritalis illuminamur.
edificamur. erudimur. instruimur consum¬
mamur: ut illam sancti sp̃c uocem audire
possimus. Incellectum dabo tibi & instruam
te: in uia hac qͣm ingrediẽris. De spũ sancto
accipimus ut sp̃uales efficiamur: quia am¬
malis homo non ꝑcipit. ea que sunt sp̃c sc̃i.
De spũ sancto accipimus ut sapiamus inter
bonum malumq discernere: iusta diligere.

Expanded text:
si forte illud etiam requirere velimus, post si forte illud etiam requirere velimus, post passionem et resurrectionem Christi, quid apostolis profuerit adventus Spiritus sancti, ipse Dominus eis evidenter exponit. Quae dico, inquit, vobis, non potestis ea portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, ipse docebit vos omnem veritatem . Vides, quia cum Spiritus sanctus infunditur, cor fidele ad prudentiam et constantiam dilatatur? Itaque ante descensionem Spiritus sancti, usque ad negationem, apostoli deterrentur: post visitationem vero ejus usque ad  vero sanctum dono sapientiae spiritualis illuminamur, aedificamur, erudimur, instruimur, consummamur, ut illam sancti Spiritus vocem audire possimus: Intellectum tibi dabo, et instruam te in via hac qua gradieris . De Spiritu sancto accipimus, ut spirituales efficiamur, quia animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . De Spiritu sancto accipimus, ut sapiamus inter bonum malumque discernere, justa diligere,
Abbreviated transcription (Latin):
deat & tutorem: Ita paraclytus. regenerator⁊
in xp̃o custos & consolator & tutor ẽ. Ideo dic̃
sermo diuinus. Nisi dñs custodierit ciuui¬
tatem: inuanum uigilant qui custodiuis
eam. Ergo sp̃c sanctus qui suꝑ aquas bap¬
tismi salutifero descendit illapsu. infonte
plenitudinẽ tribuit ad innocentiam. in con¬
firmatione augmentum/ prestat ad glam:
quia in hoc mundo tota ȩtate uicturis. int̾
iisibiles hostes & ꝑicula gradiendum est.
Inbaptismo generam᷑ aduitã: pꝰ baptismũ
confirmam᷑ ad pugnã. In baptismo abłu¬
im̃: pꝰ baptismũ roboram᷑. Ac sic continuo
tͣnsituris sufficiunt regen̾ationis bñficia:
uict᷑is aũ necessaria st̃ confirmatioĩs auxi¬
lia. Regen̾atio ꝑsei saluat mox ĩ pace beati
scłi recipiẽdoᷤ. ꝯfirmatio armat & ĩstruit ad
cum adquisita innocentia immaculatus
ꝑuenit admortem. confirmat᷑ morte. quia¬
iam non pocest peccare post mortem. Hic

Expanded text:
deat et tutorem? Itaque Paracletus regeneratis deat et tutorem? Itaque Paracletus regeneratis in Christo custos, et consolator et tutor est. Ideo dicit sermo divinus: Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam . Ergo Spiritus sanctus, qui super aquas baptismi salutifero descendit illapsu, in fonte plenitudinem tribuit ad innocentiam, in confirmatione augmentum praestat ad gratiam. Et quia in hoc mundo tota aetate victuris, inter invisibiles hostes et pericula gradiendum est, in baptismo regeneramur ad vitam, post baptismum confirmamur ad pugnam: in baptismo abluimur, post baptismum roboramur. At si continuo transituris sufficiant regenerationis beneficia, victuris tamen necessaria sunt confirmationis auxilia. Regeneratio per se salvat mox in pace beati saeculi recipiendos: confirmatio autem armat et instruit ad ost baptismum cum acquisita innocentia immaculatus pervenit ad mortem, confirmatur morte, quia non potest peccare post mortem. Hic,
Abbreviated transcription (Latin):
N illis dicbus dicit dominus. effun¬
Aam de spu meo suꝑ omnem carnem. Aduer¬
tamus summȩ diuitias bonitatis. Quod m
confirmandis neophitis manus impositio
tribuit singulis. hoc tunc sp̃c sancti descen¬
sio incredentium populos donauit uniuer¬
sis. Sed quia diximus quod manus impo¬
sitio & confirmatio ei qui iam regnaturus
in xp̃o ẽ. confirmare aliquid possit. forte
cogitet sibi aliquis. Quid michi prodest
post mysterium baptismatis: ministerium
confirmantis: Quantum uideo non totum
de fonte suscepimus: si post fontem adiecti¬
one noui generis indigemus. Son ita di¬
lectissimi attendat caritas ur̃a. Sicut exegit
militaris ordo. ut cum imꝑator. quẽcumq
inmilitum receꝑit numerum. non solum
signat receptum. sed etiam armis competenci¬
bus instruit pugnatorem:. ita in baptrzato be¬
nedictio illa munitio ẽ. Dedisti militi arma
militie:da & adiumenta militiȩ. Nunquid
prodest si quisqͣm parentum. magnam par¬
uulo conferat facultatem: nisi prouidere stu-¬

Expanded text:
 illis dicit Dominus: Effundam de Spiritu meo super omnem carnem . » Advertamus summas divitias bonitatis Dei. Quod in confirmandis neophytis manus impositio tribuit singulis, hoc tunc Spiritus sancti descensio in credentium populos donavit universis. Sed quia dicimus quod manus impositio, et confirmatio, et qui jam regeneratus in Christo est confirmare aliquid possit, forte cogitat sibi aliquis: Quid mihi prodest post mysterium baptismatis mysterium confirmationis? Aut quantum video non totum de fonte suscepimus, si post fontem adjectione novi generis indigemus. Non ita, dilectissimi, attendat charitas vestra. Sicut exigit militaris ordo ut, cum imperator quemcunque in militum receperit numerum, non solum signet receptum, sed etiam armis competentibus instruat pugnaturum; ita in baptizato benedictio illa munitio est. Dedisti militem, da ei adjumentum militiae. Nunquid prodest, si quisquam parentum magnam pupillo conferat facultatem, nisi providere stu
Abbreviated transcription (Latin):
testate regis sedere di citur: probonitate int̾¬
uocatus est cum assurgit. Iudex plane ui-¬
deis est: aduocatus est xp̃ianis. Hic enim
stans apud patrem xp̃ianorum licet peccan¬
tim causas exorat: ibi residet cum patre.
pbariseoꝵ ꝑsequentium peccata condemp¬
nans. Illis indignans uehementer. ulciscit᷑:
his interueniens leniter miseret᷑. Hic stat
ut suscipiat stephani martyris sp̃m: ibi rẽ¬
sidet ut condempnet uidȩ proditoris ad¬

Expanded text:
testate regis sedere dicitur, pro bonitate intertestate regis sedere dicitur, pro bonitate intervocatus est, cum assurgit; judex plane Judaeis, advocatus Christianis: hic enim stans 200 apud Patrem, Christianorum licet peccantium causas exorat, ibi residet cum Patre Pharisaeorum persequentium peccata condemnans; illis indignans vehementer ulciscitur, his interveniens leniter miseretur, hic stat ut suscipiat Stephani martyris spiritum, ibi residet ut condemnet Judae proditoris ad
Abbreviated transcription (Latin):
sinistram uero constituent᷑ hedi. Necesse
ẽ gͦ paxtem ouium. primus agnus obtine
at᷑. & secutũro immaculato gregi locum dux
immaculatus ant̾icipet: sicut ait in apoca
non  coinquinauerunt. Refert gͦ propha
dauid: Dixit dñs dño meo sede ad dexterã
meam. Hoc est dñs pater dño deo xp̃o
filio throni sui offert sublimem consessum:
& honoris gr̃a ad dexteram sui illum ȩcer¬
na sede constituit. Legimus autem mactib
apłorum dicente beato stephano cum lapi-¬
daretur a iudeis: ecce uideo cȩlos aꝑtos. &
stantem dñm iħ̃m addexteram dei. Uide¬
amus gͦ quȩ sit ratio. quod idẽ dñs ada¬
uid sedens ꝓpħat᷑: stans uero a stepħo
predicatur. Erimo omnium deus qui in¬
pocest: Deinde aut quali subsellio sede¬
ipse magis creaturarum cuncta contineat:
Hec autem ꝓpterea a sanctis uiris dicta arbi¬
tror ẽẽ de domino: non quo sint contraria
sibi sed ut modo eius potentia modo mi¬
sericordia describatur. Nam utiq pro po¬

Expanded text:
sinistram vero constituentur haedi. Necesse est ergo partem ovium primus agnus obtineat, et secuturo immaculato gregi locum dux immaculatus anticipet, sicut ait Joannes inon coinquinaverunt. Refert ergo propheta David: Dixit Dominus Domino meo: Sede ad dexteram meam: hoc est Dominus Pater Domino Deo Christo Filio throni sui offert sublimem consessum, et honoris gratia ad dexteram suam illum aeterna sede constituit. Legimus autem in Actibus apostolorum , dicente beato Stephano, cum lapidaretur a Judaeis: Ecce video coelos apertos, et stantem Dominum Jesum ad dexteram Dei. Videamus ergo quae sit ratio quod idem Dominus a David sedens prophetatur, stans vero a Stephano praedicatur. Primo omnium Deus qui inpotest? Deinde autem quali subsellio sede intra se ipse magis creaturam cunctam contineat. Haec autem propterea a sanctis viris dicta arbitror esse de Domino; non quo sint contraria sibi, sed ut modo ejus omnipotentia, modo misericordia describatur. 199 Nam utique pro po
Abbreviated transcription (Latin):
apłm magis quȩ sursum sunt sapiamus
non quȩ suꝑ terram: quia sapientia hũius
mundi stulticia ẽ apud deum. Quid autem
suadet kiñi sapientia huius seculi. Insi noci¬
tura querere & amare ꝑitura. negligere sa¬
lutaria: pro nichilo reputare ꝑpẽtua: Cupidi¬
tatem commendat dequa dicit᷑. iadix omni¬
um malorum ẽ cupiditas. Quȩ inprimis
hoc malum habet. quod dum ingerit tran¬
sitoria. abscondit ȩterna: & dum aforis po¬
sita conspicit: intra se latentia non introspic̃.
Et dum aliena querit. sectatorem suum se¬
met ipsum reddit alienum. Ecce quid suadet
seculi sapientia. Uiuere indeliciis. de quib
dicitur. anima quȩ indeliciis est. uiuens
mortua ẽ. Suadet gͦ mollissimis suauita¬
tibus. peccatis. uitiis & flammnis nutrire car¬
nem. cibi & uini intemꝑantia animam pre¬
mere. ac uitam sp̃c intercludere: & contra se
hosti suo de se gladium ministrare. E cce
quid suadet seculi sapientia. Ut qui bomi
facti sunt. mali eẽ malint. & ꝑerrorem m̃tis

Expanded text:
 magis quae sursum sunt sapiamus, non quae super terram, quia sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum. » Quid autem suadet, charissimi, sapientia hujus saeculi, nisi nocitura quaerere, et amare peritura, negligere salutaria, pro nihilo reputare perpetua? Cupiditatem commendat, de qua dicit: « Radix omnium malorum est cupiditas. » Quae in primis hoc malum habet, quod dum ingerit transitoria, abscondit aeterna; et dum a foris posita conspicit intra se latentia non introspicit, et dum aliena quaerit, sectatori suo semetipsum alienum facit. Ecce quod suadet saeculi sapidicitur: « Anima quae in deliciis est vivens, mortua est. » Suadet ergo mollissimis suavitatibus, peccatis et vitiis et flammis nutrire carnem, cibi et vini intemperantia animam premere, ac vitam spiritus intercludere, et contra se hosti suo de se gladium ministrare Ecce quod suadet saeculi sapientia, ut qui boni facti sunt, mali esse malint, et per errorem mentis
Abbreviated transcription (Latin):
res & ueraces. Quare seductores: Quia do¬
cent hominem despicere quod habet:⁊e sp¬
are quod non habet. Quȩ oculis apposica
sunt. a uersis & clausis sensib precerire:
& quȩ aboculis remota sunt inexplebilibus
desiqeriis explorare. Item sermo beati¬

Expanded text:
res et veraces. Quare seductores? Quia docent hominem despicere quod habet, et sperare quod non habet: quae oculis exposita sunt, aversis et exclausis sensibus, praeterire: et quae ab oculis remota sunt, inexplebilibus desideriis explicare. Dicendo se
Abbreviated transcription (Latin):
promisimus. Itaq unusquisq urm aõ ꝯside¬
rationẽ suam mentis oculos reducat: & si ser¬
uat post baptismum. quod ante baptismũ
spo pondit. certus iam quia fidelis ẽ gaude¬
at. Sed ecce quod promisit minime serua
uit adexercenda praua oꝑa. ad concupiscen¬
das mundi pompas dilapsus ẽ: uideamꝰ
si iam scit plangere quod errauit. Apud
misericordem namq iudicem. nec ille fallax
habebit᷑. qui ad ueritatem reuertit᷑ etiam pꝰ¬
qͣm mentitur: quia omp̃s ds dum libent᷑
nrãm pęnitentiam suscipit. ipse suo u¬
dicio hoc quod ercauimu abscondit. Sig¬

Expanded text:
promisimus. Itaque unusquisque vestrum ad considepromisimus. Itaque unusquisque vestrum ad considerationem suam mentis oculos reducat, et si servat post baptismum quod ante baptismum spopondit, certus jam quia fidelis est gaudeat. Sed ecce quod promisit minime servavit, sed ad exercenda prava opera, ad concupiscendas mundi pompas dilapsus est: videamus si jam scit plangere quod erravit. Apud misericordem namque Judicem, nec ille fallax habebitur qui ad veritatem revertitur, etiam postquam mentitur, quia omnipotens Deus dum libenter nostram poenitentiam suscipit, ipse suo judicio hoc quod erravimus abscondit.
Abbreviated transcription (Latin):
Et pauca grana mittit in semine: ut multa¬
rum messium fruges recipiat. ex nr̃a fide.
N eq enim inuniuerso mundo tanta fide.¬
lium messis exurgeret: si de manu dñi
suꝑ rationalem terram illa electa grana
predicantium non uenissent. Sequitur.
Qui crediderit & baptitatꝰ fuerit: saluus erit.
Qui uero non crediderit: condempnabitur.
Fortasse unusquisq apud semet ipsum di¬
cat. Ego iam cͥdidi saluus ero. Uerum dicit:
si fidem oꝑib tenet. Uera & enim fides ẽ:
quȩ in hoc quod uerbis dicit. morib ñ
contradicit. Hinc ẽ enim quod de quibus
Hinc ioħ̾s ait. Qui dicit senosse d̾m. & man¬
data eius non custodit: mendax ẽ. Quod
cum iła sit: fidei nr̃e ueritatem inuite nr̃e
consideratione debemus agnoscere.Tunc
enim ueracit̾ fideles sumus: si quod uerb̃
promittimus oꝑibus complemus. In die
quippe baptismatis omnib nos antiqui ho¬
stis oꝑib atq omnib pompis abrenutiare

Expanded text:
Et pauca grana mittit in semine, ut multaEt pauca grana mittit in semine, ut multarum messium fruges recipiat ex nostra fide. Neque enim in universo mundo tanta fidelium messis exsurgeret, si de manu Domini super rationalem terram illa electa grana praedicantium non venisset. Sequitur: 3. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit, qui vero non crediderit, condemnabitur. Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat: Ego jam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit, moribus non contradicit. Hinc est enim quod de quHinc Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Quod cum ita sit, fidei nostrae veritatem in vitae nostrae consideratione debemus agnoscere. Tunc enim veraciter fideles sumus, si quod verbis promittimus operibus complemus. In die quippe baptismatis, omnibus nos antiqui hostis operibus et omnibus pompis abrenuntiare
Abbreviated transcription (Latin):
& enim sunt. uitunt. sentiunt. & discernus.
Omnis autem creaturȩ: aliquid habet homo.
Habet namq commimȩ ẽẽ cum lapidib.
tiuiere cum arborib. sentire cum anima¬
lib: intelligere cum angelis. Sigͥ commu¬
ne babet aliqui cum omni creatura homo:
iuxta aliquid omnis creatura homo. Om̃i
gͦ creaturȩ predicat᷑ eiuangelum cum soli
homini predicatur: quia ille indelicet do¬
cetur. propt̾ quem interra cuncta creata
sunt: & aquo omnia ꝑqͣndam similitu¬
dinem aliena non sunt. Potest etram om¬
nis creature nomine:omnis natio genti¬
um designari. Antea cenim dictum fũ¬
erat. iniuiam gentitim ne abieritis: nunc
autem dicitur. predicate omni creaturȩ. ut
scilicet prius a iudȩa apłorum repulsa pre¬
dicatio. tunc nob̃ in adiutorium fieret: cum
hanc illa ad dampnationis suȩ testimoni¬
um suꝑba repulisset. Sed cum discipłos
ad predicandum ueritas mittit: quid aliud
in mundo facit: nisi grana seminis asꝑgit:

Expanded text:
etenim sunt, vivunt, sentiunt, et discernunt. etenim sunt, vivunt, sentiunt, et discernunt. Omnis autem creaturae aliquid habet homo. Habet namque commune esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angelis. Si ergo commune habet aliquid cum omni creatura homo, juxta aliquid omnis creatura est homo. Omni ergo creaturae praedicatur Evangelium, cum soli homini praedicatur, quia ille videlicet docetur, propter quem in terra cuncta creata sunt, et a quo omnia per quamdam similitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis . Nunc autem dicitur, Praedicate omni creaturae, ut scilicet prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium superba repulisset. Sed cum discipulos ad praedicandum Veritas mittit, quid aliud in mundo facit, nisi grana seminis spargit?
Abbreviated transcription (Latin):
conuescens eleuatꝰ ẽ. Comedit &e ascendit:
ut uidelicet ꝑ effectum commestionis: ue¬
ritas patesceret carnis. Marcus uͦ pͥtisqͣm
fidelitatis duritia increpasse discipulos me¬
morat. Qua in re quid considerandum ẽ:
nisi quod idcirco dñs tunc discipulos in¬
crepauit. cum corporalit̾ reliqu̾it. ut uerba
que recedens diceret. incorde audientium ar¬
tius impressa remanerent: Increpata gͥ eoꝵ
tis animalib fuerat predicandum: ut de eo
discipulis dicatur: predicate omni creaturȩ:
Sed omnis creature nomine: significat᷑ hõ.
Sunt namq lapides. sed nec uiuunt nec sen¬
tiunt. Sunt herbe & arbusta:. uiuunt qui¬
dem sed non sentiunt. Niuunt dico non ꝑ
ammam.sed ꝑuiriditatem:quia & paulus
dicit.Insipiens tu quod seminas non uiui¬
ficatur: insi prius moriat᷑. Uiuit gͦ quod mo¬
ritur: ut uiuicet᷑. Lapides itaq sunt. sed non
uitunt. Arbusta autem sunt:imiunt sed
non sentiunt.Bruta uero animalia sunt:
tiuiunt sentiunt sed non discernunt. Angl̃i

Expanded text:
Convescens elevatus est. Comedit, et ascendit, ut videlicet per effectum comestionis veritas patesceret carnis. Marcus vero priusqufidelitatis duritia increpasse discipulos memorat. Qua in re quid considerandum est, nisi quod idcirco Dominus tunc discipulos increpavit, cum eos corporaliter reliquit, ut verba quae recedens diceret in corde audientium arctius impressa remanerent? Increpata igitur eorum tis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur: Praedicate omni creaturae? Sed omnis creaturae nomine signatur homo. Sunt namque lapides, sed nec vivunt, nec sentiunt. Sunt herbae et arbusta; vivunt quidem, sed non sentiunt. Vivunt dico, non per animam, sed per viriditatem, quia et Paulus dicit: Insipiens, tu quod seminas non vivificatur, 1570 nisi prius moriatur . Vivit ergo quod moritur, ut vivificetur. Lapides itaque sunt, sed non vivunt. Arbusta autem sunt, et vivunt, sed non sentiunt. Bruta vero animalia sunt, vivunt, sentiunt, sed non discernunt. Angeli
Abbreviated transcription (Latin):
corporasia illa miracula ostendunt ali¬
qͣnddo scitatẽ: non autem faciunt. Hȩc uͦ
sp̃ualia quȩ agunt᷑ in mente: uirtutẽ uitȩ
non ostendunt. sed faciunt. Illa habere
& mali põssunt: istis autem ꝑfriu. nisi bo¬
ni non pͦssunt. Unde quibdam ueritas
dicit. Multi dicent michi in illa die. dñe dñe
ñne innoĩe tuo ꝓpħauimꝰ. & in tuo noĩe

Expanded text:
corporalia illa miracula ostendunt alicorporalia illa miracula ostendunt aliquando sanctitatem, non autem faciunt; haec vero spiritalia, quae aguntur in mente, virtutem vitae non ostendunt, sed faciunt. Illa habere et mali possunt, istis autem perfrui nisi boni non possunt. Unde de quibusdam Veritas dicit: Multi mihi dicent in die illa: Domine, Domine, nonne in nomine tuo
Abbreviated transcription (Latin):
uerba derelinquunt. sancta autem my¬
steria insonant conditoris sui laudes &
potentiam qͣntum preualent narrant:
quid aliud faciunt. Inisi nouis linguis
loquunt᷑: Qui dum bonis suis exhortati¬
onib maliciam de alienis cordib aufe¬
runt: serpentes tollunt. Et dum pestife¬
ras suasiones audiunt. sed tamen adoꝑa¬
tionem prauam minime ꝑtrahuntur:
mortiferum quidem ẽ quod bibunt.
sed non eis nocebit. Qui quotiens proxi¬
mos suos in bono oꝑrinfirmari inspici¬
unt. dum eis tota uirtute concurrunt.
& exemplo suȩ opationis illorum uitam
roborant quȩ inpropria actione tituba¬
uato quid aliud facrane: nisi suꝑ egros
marus im ponunt ntbene habera nie. tus¬
manisti m miracula tanto maiora sirnt. ein
coppialia: tanto maiora sunt. qͥnto phee
non corꝑa. secd animȩ sũscitart̃. Hee itaq
signa frs am̃i: auctore deo si urstis. nos
facitas. Ex illis enim exteriorib signis. ob¬
tineri uita ab hȩc opantib non ualet. Nã

Expanded text:
verba derelinquunt, sancta autem myverba derelinquunt, sancta autem mysteria insonant, conditoris sui laudes et potentiam, quantum praevalent, narrant, quid aliud faciunt, nisi novis linguis loquuntur? qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocebit. Qui quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant qui in propria actione titubant; quid aliud faciunt, nisi super aegros manus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum miracula tanto majora sunt, quanto spiritalia; tanto majora sunt, quanto per haec non corpora, sed animae suscitantur: haec itaque signa, frafacitis. Ex illis enim exterioribus signis obtineri vita ab haec operantibus non valet. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
loquent᷑ nouis. serpentes tollent. Et si mor¬
tiferũ quid biberint non eos nocebit.
Suꝑ egros manus imponent: & bene habe¬
bunt. Nunquid nam fr̃s mei quia
ista signa non facitisIminime creditis
Sed hȩc necessaria in exordio ȩccłiȩ fuerunt.
Ut enim fides cresceret credentium: miracdis
fuerat nutrienda: quia & nos cum arbusta
plantamus. tam diu eis aqͣm fundimus
quousq ea interra iam conualuisse uide¬
amus. Ac si semel radicem fixerint: irri¬
gando cessãmus. Hinc ẽ & enim quod pau¬
lus dicit. Linguȩ insignũ sunt non fideli¬
bus: sed infidelib. An habemus de his sig¬
nis atq uirtutib quȩ adhuc subtilius
considerare debemus: Sancta quippe
ȩccł̃ia cotidie sp̃ualiter facit: quod tunc
ꝑ apłos corporalit̾ faciebat. Nam sacerdo¬
tes eius cum ꝑ exorcismi grãm manum
credentib imponunt. & habitare malig¬
nos sp̃c in eorum mente contra dicunt.: qͥd
aliud faciunt nisi demonia eiciunt:: Et
fideles quiq qui iam uitȩ ueteris secularia

Expanded text:
rpentes tollent; et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit; super aegros manus 1571 imponent, et bene habebunt. Nunquidnam, fratres mei, quia ista signa non facitis, minime creditis? Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim fides cresceret, miraculis fuerat nutrienda, quia et nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam infundimus, quousque ea in terra jam convaluisse videamus; et si semel radicem fixerint, in rigando cessamus. Hinc est enim quod Paulus dicit: Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . Habemus de his signis atque virtutibus quae adhuc subtilius considerare debeamus. Sancta quippe Ecclesia quotidie spiritaliter facit quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Nam sacerdotes ejus cum per exorcismi gratiam manum credentibus imponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique qui jam vitae veteris saecularia
Abbreviated transcription (Latin):
ciendos cos. nõ mĩttet legatũ non
mittet ãgelũ sed uenict ipse. Quis
uenict: Et iple angełs̃. certe nõ per
angelum: nĩsi quia iste sic ãgelus.
ut etiã dñs ãgelorũ Etenĩ ãgeli. la¬
tine nũcũ sũt. Si christꝰ nichil ãnũ¬
ciaret: ã gelus nõ diceret᷑. Si christus
nichil prophetaret: propheta nõ dima.
Exhortatus est nos ad fidem: it rdc̃a¬
piendam uitam eternam. Alinid p̃ses
adnũ ciauit: aliquid futy. si predixit.
Ex eo quod presens anũciauit. ãgcelꝰ
erat. Ex eo quod futurũ predixit. pro

Expanded text:
faciendos non mittet legatum, non faciendos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. Si Christus nihil annuntiaret, angelus non diceretur: si Christus nihil prophetaret, propheta non diceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam: aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit: ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat; ex eo quod futurum praedixit, pro
Abbreviated transcription (Latin):
autem ille dñs prophetatũ. ĩpletor pro¬
phetarũ. lãctificator prophetarũ. sed
et propleta. Ilam et moyli dictũ est.
sulcitabo eis prophetã limilẽ tui. Si
milc̃ẜmcarnẽ: nõ sm maiestatẽ. Et de
ipło thelu. illã diũ promissionẽ habere
intellectũ: aperte in actibꝰ apłorũ expo¬
nitur et legit᷑. Et iple dñs de le ait. Nõ
est propheta sinc honore: nisi in patria
sua. Prophet. a dñs. et uerbũ dei doninꝰ
et nullus propheta. sinc uerbo dei pro¬
phet.it. Cũ prophetis uerbũ dei: et pro¬
pheta uerbum dei. Meruerũt priora
tempora prophetas afflatos et ĩpletos
uerbo dei: meruimꝰ nos prophet.ã ipsũ
uerbũ dei. Sic autẽ propheta christꝰ dũs
prophetarum : sicut angelus christꝰ
dñs angelorũ. Nã et ipse dictus est.
magni consilu angelus. Uerũtamen
alibi quid dicit propheta: Quia non
legatus neq angelus. sed ĩpse ueniẽs
saluos faciet eos: id est ad saluos fa

Expanded text:
autem ille Dominus prophetarum, impletor proautem ille Dominus prophetarum, impletor prophetarum, sanctificator prophetarum, sed et propheta. Nam et Moysi dictum est: Suscitabo eis prophetam similem tui . Sim carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Propheta Dominus, et Verbum Dei Dominus, et nullus propheta sine Verbo Dei prophetat: cum Prophetis Verbum Dei, et propheta Verbum Dei. Meruerunt priora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. Sic autem propheta Christus, Dominus Prophetarum; sicut angelus Christus, Dominus Angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii Angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos : id est, ad salvos eos
Abbreviated transcription (Latin):
dantur qui idonei sũt et alios docere
sient erant apłi. Unde duodecim co¬
phini impleti lũt. Factũ est hoc et
mirabiliter q magnũ: factũ est
et utiliter. qr spũaliter factũ est. Qni
tũc uiderunt ãmirati sunt: noᷤ enĩ
nõ miram cũ audĩmꝰ. Factũ est au¬
tem ut illi uiderent: scriptũ est autẽ
ut nos audiremꝰ. Quod in illis oculi
ualuerũt: hoc in nobis fides. Cerni¬
mꝰ quippe aĩo quod ocułis nõ potuimꝰ:
et prelati illis sicntus. qñt de nobis
dictũ est beati qui non uident c̃ eredñt
Addo autem qr forte intellexiniꝰ quod
illa turba non intellexit: et uere nos
pasti sumus. qui ad medullã ordei per¬
uenire potiumꝰ Deniq hoĩes illi qui
uiderũt hoc ꝯ quid putauerũt: Illi in¬
quit hoĩes eum uidissent quod fecerat
lignũ: dicebant. qr hic est uere propheta.
Forte adhuc ideo prophctã. christũ pu¬
tabant: qr super fenũ discũbebãt. Erat

Expanded text:
dantur qui idonei sunt et alios docere, dantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta. Forte adhuc ideo prophetam Christum putabant quia super fenum discumbebant. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat christus: nõdũ uelũ templi
fuerat illo in cruce pendente cõscissũ.
Quia ergo ignorãtia ppłi erat ĩ lege:
am discipuli demõstrabat. Nichil er¬
go uacat. Oĩa ergo in miuntsed ĩtelle¬
ctorem requirũt. Nã et ĩple numerus
pasti ppłi: populũ significat sub lege
constitutũ. Cur enĩ quĩq milia erant
nisi q sub lege erãt. que lex quĩq li¬
bris moysi explicatur: Unde de quĩq
illis porticibꝰ languidi prodebantur:
non sanabantur. Ille cnĩ ibi curauit
langnidum: qui et hic turbas de quĩq
panibus pauit. Nã et super fenũ dĩs¬
cum bebãt. Carnaliter ergo sapicbãt:
et in carna libus quiescebant. Pmnis
ergo caro fenũ. Que sũt autem illa
fragmenta.⁊ nisĩ que ppłs nõ potuit
manducare: Intelliginitur ergo quedã
secretiora intelligentie: que multitudo
non potest capere. Quid ergo restat
nisi ut secretiora in telligentie. que
nõ potest capere multitudo: illis cre¬

Expanded text:
um venerat Christus; nondum velum templi um venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, am discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis cre
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur nobis significare. illas duas
in ueteri testamento sublimes perso¬
nas. que ungebantur ad ppłm sctĩfi¬
candũ et regendũ: sacerdotis et re¬
gis. Et ipse in mysterio uenit aliqñ.
qui per illas significabat: Uenit ali¬
qũ. qui per medullã ordei ostendebat:
per palcam uero ordei ocultabatur:
uenit iple unus. utrãq personam
in se portans lacerdotis et regis. Sa¬
cerdotis per uictimã. quã sẽiplum
obtulit pro nobis deo. Regis qr regi¬
mur ab eo: et aperiũt᷑ que clausã
portabantur. Grãs illi. Impleuit per
le quod per uetus teltamentũ pro¬
mittebatur. Et fracti lũt panes: frãgẽ¬
do multiplicati lunt. Nichil ueriꝰ. Quĩq
enĩ libri moysi: ꝙ multos libros eñ expo¬
nũtur. tanꝙͣ̃ frangendo .i. disserẽdo fecẽ¬
runt. Sed qr in. ilło ordeo. ignorãtia
primi populi tegebatur: de quo primo
populo dictum est. ꝙͣdiu legitur moyses
uelamen supra corda corũ positũ est:

Expanded text:
videntur nobis significare illas duas videntur nobis significare illas duas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur. Venit aliquando, qui per medullam per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est :
Abbreviated transcription (Latin):
cerat. qui creauerat. quod auctũ erat
et de piscibus quatũ lufficiẽbat. Pa¬
rum est turbam illam fuisse satiatã.
etiam fragmenta resederũt: et etiam
ipsa colligi iussa sũt ne perirent. Et
impleuerũt duodecim cophinos frag¬
mentorũ. Breuiter ut curramꝰ: per
quĩq panes ĩtelligũt᷑ quĩq libri mo¬
ysi. Merito non triticei led ordeacei-
quia ad uetus test amentũ pertinent.
Nostis antem ordeũ ita creatũ. ut ad
medullã ei̾us uix perueniat᷑: uestitur
enĩ eadem medull.a. tegniĩne palee. et
ipla palca tenax et inherens. ut cum
labore eruatur. Talis est littera uote¬
ris testamenti: uestita regminibꝰ car¬
naliũ sacramentorũ. Sedsi ad eiꝰ
medullã perueniatur: pascit et latiat.
Fercbat ergo quidam puer quĩq panes
et duos pi̾sces. Si queramꝰ quis fue
puerili portabat nec mãducabat. Illa
enĩ que portabat. clausa onerabant.
et aperta pascebant. Duo autẽ pilces

Expanded text:
cerat qui creaverat quod auctum erat: cerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerpuerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces
Abbreviated transcription (Latin):
ut discamus. Aliquãdo interrogamꝰ qͦd
scimꝰ: seire uolentes utrũ et ille sciat
quẽ interrogamꝰ. Utrũq hoc nouerat
dr̃s. Et quod interrogabat sciebat
quid esset enĩ facturus iple nouerat:
et hoc nescire philippũ sciebat siłr. Qua¬
re itaq interrogabat: nisi q illius
ignorantiã demonstrabat: Et hoc
quare fecerit ut dixi post intelligemꝰ
Andreas ait. Elt hic puer quidãm
qui habet quĩq panes et duos pisces.
Sed hec quid sũt inter tantos: Cum
dixillet philippus interrogatus. ducẽ¬
torum denariorũ panes non lufficere:
quibꝰ tanta illa turba reficeret᷑: erat
ibi quidam puer. portãs quĩq panes
ordeaceos et duos pilces. Et ait ihesus.
Facite homines dilcumbere. Erat au¬
tem ibi multũ fenũ: et discubuerũt fere
quĩq milia hom̃. Accepit autem iħs¬
panes grãs egit. iussit frangi fracti
lũt panes. politi ante dileumbentes:
non iam quĩqz panes led quod adie¬

Expanded text:
ut discamus. Aliquando interrogamus quod ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominum. Accepit autem panes, gratias egit, jussit frangi, fracti sunt panes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adje
Abbreviated transcription (Latin):
pro potestate. Quid enĩ sola prodesset
bonitas: ubi non erat panis unde tur¬
ua cluriens pasceretur: Nili bonitati
adesset potestas: ieuina illa turba re¬
maneret et eluriẽs. Deniq et discipuli
qui erant cũ dnõ. in fame et ipli turbas
uolebant pascere. ut non remanerent
manes: sed unde pascerent nõ habebãt.
Interrogauit dñs unde emerentur panes
ad turbas pascendas ut ait scriptura
hoc autem dicebat tẽptãs eñ. discipu¬
lum .l. philippũ quem interroganerat:
ipse enim sciebat. quid esset facturus.
Cur ergo temptabat, nisi quo ignorãtiã
discipuli demonstrarit: Et forte in de¬
monstratiõe ignorantie discipuli aliquid
significauit. Apparebit ergo cũ iplum
lacramentum. de quĩq panibus nobis
ceperit loqui: et quid significct. indicatt.
Ibi erum uidebimꝰ quate dñs in hoc facto
ignorãtia discipuli. uoluit. interrogã¬
do quod sciebat. ostendere. Nã inferroga¬
mus aliqñ quod nescimꝰ. audire uolc̃tes

Expanded text:
pro potestate. Quid enim sola prodesset pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba remaneret, et esuriens. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cur ergo de bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de quinque panibus nobis coeperit loqui, et quid significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit: quasi legit. Nliter eni uidet
pictura: aliter uidentur liftere. Pictu¬
ram cum uideris hoc est totũ uidisse
laudasse lrãs cũ uideris. non est hoc
totum: qm̃ĩ cõmoneris et legere. Etenĩ
dicis cum uideris lr̃as: si forte non
cas nosti legere. Quid putamus esse
quod scriptum est: In ferrocgas quid
sit: cũ iam uideas aliquid. Aliud ti¬
bi demonstraturus est: a quo queris
agnoscerc quod uidisti. Aios ille ocu¬
los habet: alios tu. Nõne siłr apices
uidetis: Scd non siłr signa cognosci¬
tis. Tu ergo uides et laudas: ille ui¬
det. laudat. legit et intelligit. Quia
ergo uidimus. qr laudauimꝰ. leccam᷑
et intelligamꝰ. Dñs in monte. Multo
magis intelligamus: quia dñs in
monte. uerbũ est in alto. Proinde nõ
quasi humiliter lacet quod in mõte
factum est: nec transeuntir pretere¬
undum. sed suscipiendũ. Turbas uidit¬
elurientes. agnouit. milericorditer pa¬
uit: non solum probonitate. uerũctiã

Expanded text:
intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, non est hoc totum, quoniam commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas viditesurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quem de rebus uisibilibꝰ inuisibilem nos¬
cerenus. Nec tñ lufficit hec intueri in
miraculis chisti. In terrogemꝰ ipsa mira¬
cula quid nobis loquãtur de christo. Ha¬
bent enĩ si intelligantur lingnã suam
Nam qr iple christus uerbũ dei est: etiã
factum uerbi. uerbũ nobis est. Hoc ergto
nuraeulunt sicut andiuimꝰ ꝙͣ mag̾nũ
sit: queramus ctiã ꝙͣ profundũ sit. Nõ
tm̃ eius superficie delectemur: sedctiã
altitudimẽ perscrutem᷑. Habet entmn
aliquid intus hoc quod miram: foris
Uidimus. expect autimꝰ magnũ quiddã
preclarũ quiddã et õnino diuinũ: qͦd
fieri nisi a dño non possit. laudammꝰ
de facto factoremt. Scd quẽadmodũ si
lifteras pultras alicubi insꝑiteremꝰ nõ
nobis sufficeret laudare scriptoris ar¬
ticulum. qm̃ eas pariles decorasq fece¬
rit: nisi ctiam legeremiꝰ quid nobis
per illas indicauerit. ita factũ hoc
qui tm̃ aspicit. delectat: pulcritudĩc
facti ut ãmirctur artificem: qui antẽ

Expanded text:
quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelNam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri nisi a Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
erfectorum est solidus cibus: eoꝵ
qui ꝓ consuetũdine exercitatos
habent sensus ad disc̾retionẽ boni
ac mali. Qua ꝓpter intermittentes
inchoationis xp̃i sermonẽ: ad ꝑfecti¬
onem feram᷑. non rursum iacientes
funddamentũ pęnitentiȩ ab oꝑibus
mortuis & fidei ad c̃m. baptismatũ
doctrinȩ. impositionis quoq manu
um. ac resurrectionis mortuoꝵ. & ui
dicii ȩterni. Et hoc faciemus. si qui¬
dem ꝑmiserit d̾s. Impossibile ẽ enim
eos qui semel sunt illuminati. gusta¬
uerunt etiam donũ cȩleste. & parti

Expanded text:
erfectorum autem est solidus cibus eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus ad discretionem boni ac mali quapropter intermittentes inchoationis Christi sermonem ad perfectionem feramur non rursum iacientes fundamentum paenitentiae ab operibus mortuis et fidei ad Deum baptismatum doctrinae inpositum, ac resurrectionis mortuorum, et judicii aeterni. Et hoc faciemus, si quidem permiserit Deus. Impossibile est enim eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt