comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
signis causas motꝰ sui ex qualitatib uilis aninantis im¬
pertiant: Lib̾alem aiunt signo ortũ arietis. eo quod
lanã suã aries ñ inuitus deponat: & huiꝰmodi uirtutẽ¬
malunt uilis animantis nature deputare. quã celo. unde
nobis & serenitas fulget. & pluuia sepe descendit: labo¬
riosos & patientes seruitii. quos nascentes taurꝰ aspere¬
rit. qr hoc anunal laboriosũ & assuetũ iugo spontanee
seruituti colla subdens: ꝑcussorem qͦ cuiꝰ natitatem
scorptꝰ in sua parde complexus sit. & malicie uenena re
mouentẽ. eo qd animal uenenatũ sit. Quid gͥ auctoꝵ¬
tate uiuendi datorem te signoꝵ celestiũ dignitate p̾¬
tendis: & de nugis quibꝰdã argumenti assertiones asi¬
mis:ᷤ Nam si de animalib assumptȩ huiꝰnodi morum
ꝓpͥetates celi motib impͥmunt᷑.⁊ & ipsũ uidet᷑ bestiall
nature potestati eẽ subiectũ: ex qua causas uitalissub¬

Expanded text:
signis causas motus sui ex qualitatibus escae vilis imsignis causas motus sui ex qualitatibus escae vilis impertiant? Liberalem aiunt signo natum arietis, eo quod lanam suam aries non invitus deponat: et hujusmodi virtutem vilis animantis malunt naturae deputare, quam coelo, unde et serenitas nobis fulget, et pluvia saepe descendit. Laboriosos et patientes servitii, quos nascentes taurus aspexerit, quia animal laboriosum et assuetum jugo spontaneae servituti colla submittit. Percussorem quoque, cujus nativitatem scorpius in sua puomentem, eo quod animal uenenatum sit. quid igitur auctoritatem uiuendi daturum te signorum caelestium dignitate praetendis et de nugis quibusdam argumentum adsertionis adsumis? nam si de animalibus adsumptae huiusmodi morum proprietates caeli motibus inprimuntur, et ipsum uidetur bestialis naturae potestati esse subiectum, ex qua causas uitalis sub
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Disputatores eor que sua sunt nesciunt : quomͦ
aliena nouerunt & Quid sibi immineat ignorant: quomͦ
possint aliis que futura sunt deminciare: Ridiculũ est
hoccredere: qr si possent. sibi potiꝰ ꝓuiderent. Iamillid
qͣm ineptũ. ut siquis in signo arietis ortũ se ẽẽ dicat. ex usi
pecudis estimet᷑ p̃stantissimꝰ consilio. qd̾ in grecia huimoq
emineat pecꝰ : aut locupletior. eo qd̾ uestitũ habeat aries
nat᷑alem. & quot annis lucrũ capiat indumenti: eo q
iuro illi familiaria uideant᷑ questitũ ẽẽ compendia. Similit̃
& de tauri. & de pisciũ signis argumentant᷑ : ut exnat̾a
uiliũ animantiũ. celi motꝰ & signorꝰ int̃p̃tandas existiñ
potestates. Cibus gͣ ñr uiuendi nobis decreta constituit:
& alim̃ta nr̃a nobis. id est. aries. taurus & piscis morum
impͥmunt disciplinã. Quomͦ gͥ de celo nobis causas re¬
rum. & substantiã uite huiꝰ arcessunt : cũ ipsis celestib

Expanded text:
elimusdisputatores eorum quae sua sunt nesciunt: et quomodo elimusdisputatores eorum quae sua sunt nesciunt: et quomodo aliena nouerunt? possunt aliis quae sibi futura sunt, denuntiare? Ridiculum est credere, quia si possent, sibi potius providerent. Jam illud quam ineptum, ut si quis signo arietis ortum esse se dicat, ex usu pecudis aestimetur praestantissimus consilio, quod in grege hujusmodi emineat pecus: aut locupletior, eo quod vestitum habeat aries naturalem, et quotannis lucrum capiat indumenti, eoque viro illi familiaria videantur quaestuum esse compendia! Similiter et de tauri, et de piscium signis argumentatur; ut ex natura vilium animantium coeli motus, et signorum interpretandas existiment potestates. Cibus ergo noster vivendi nobis decreta constituit, et alimenta nostra nobis, id est, aries, taurus, et piscis, morum imprimunt disciplinam. Quomodo igitur de coelo nobis causas rerum, et substantiam vitae hujus arcessunt, cum ipsis coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ effusionẽ & susceptionẽ de positionẽq pignoris. fletũ¬
eiꝰ & nunciũ. quot athomi transier̃t :  & hoc : ut simplici¬
ter ista texuerĩ. Nam & ipsi uitałe illũ signoꝵ duodecĩ¬
duodecimã partem sperȩ eiꝰ. que inen arrabilis habetur.
regredit᷑. quo girus solis anni circuitu compleat᷑: in tͥginta
porciunculas. quas miras greci uocant. unũqͦdq le
duodecĩ. illaꝵ distribuunt porcioni: ipsam qͦ porciunculã
in sexagnita uices confer̃t: rursũ unũqd̃q de illis sexagni¬
ta. sexagies secant. Quã in comp̃hensibile in qͦ tot sexage¬
sino sexagesime porcuincule natiuitatis mom̃ta constitu¬
unt: & qui singłoꝵ signoꝵ sit. aut motus aut species in
natuutate nascentis. Unde cũ impossibile sit tam subtiles
mimitias tp̃r comp̃hendere : exigua aũt immutatio inue¬
mat imimtationis errorẽ: totũ negociũ plenũ est uam¬

Expanded text:
inineius et nuntium quot atomi transierunt! et hoc, ut simpliciter ista texuerim. nam et ipsi uitalem illum signommduodecimam partem sphaerae eius quae seruiens habetur egreditur, quo gyrus solis anni circuitu conpleatur, in triginta portiunculas, quas μοίρας Graeci uocant, unumquodque duodecim illarum distribuunt portionum, ipsam quoque portiunculam in sexaginta uices conferunt. rursus unumquodque de illis sexaginta muraenas secant. quam inconprehensibile est quod sexagensimo sexagensimae portiunculae natiuitatis momenta constituant et qui singulorum signorum sit aut motus aut species in natiuitate nascentis. unde cum inpossibile sit tam subtiles minutias temporis conprehendere, exigua autem inmutatio inuehat uniuersitatis errorem, totum negotium plenum est u
Abbreviated transcription (Latin):
te debitũ. & pͥma puericie etate moriturũ. si reliqua
paria sint. & puncto aliquo discreta. Hec qͦmadmo¬
duĩ possint colligere respondeant. Constitue partum
femine. Obstetrix utiq eũ pͥmũ cognoscit : exploras
uagitũ quo natiuitas colligit᷑: attendit utrũ mascuꝰ
sit an femina. Quid uis int̾ has moras p̃terire moñta
Pone mathematicũ p̃paratũ: nimqͥdius potest intese
puerꝑio eᷤᷤ dum mandat obstetrix. audit chaldeus. po¬
nt horoscopiũ: in alteriꝰ sortẽ iam natifata migrarunt.
De altero querit᷑: & alteriꝰ genitura ꝓponit᷑. Pone uerã eoꝵ
cẽ opimonẽ : de natiuitatum necessitatib ñ potest ẽẽ uera
collectio. Puncta transeunt: fugit tẽpus irreparabile.
Non eẽ dubiũ. qd̾ cempꝰ in athomo. & in mom̃to ocłi sit.
stat᷑ dicens. ecce mysteriũ uob̃ dico. om̃s quidẽ resurgemꝰ.
non aũt om̃s immutabim᷑. in athomo. in mom̃to oculi:.

Expanded text:
itati debitum, et prima pueritiae aetate moriturum, si reliqua itati debitum, et prima pueritiae aetate moriturum, si reliqua disparia sint, et aliquo puncto discreta. Hoc quemadmodum possint colligere, respondeant. Constitue partum feminae; obstetrix utique eum primo cognoscit, explorat vagitum, quo nati vita colligitur, attendit utrum masculus sit, an femina. Quot vis inter has moras praeterire momenta? Pone mathematicum praeparatum. Numquid potest vir interesse puerperio? Dum mandat obstretrix, audit Chaldaeus, ponit horoscopium; in alterius sortem jam nati fata migrarunt, de altero quaeritur, et alterius genitura proponitur. Pone veram esse eorum opinionem de nativitatum necessitatibus, non potest vera esse collectio. Puncta transeunt, fugit tempus irreparabile. Non est dubium quod tempus in atomo et in momento oculi sit. icens: Ecce mysterium vobis dico: Omnes quidem resurgemus; non omnes autem immutabimur, in atomo, in momento oculi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussum a uiꝑa. turbatũq naufragio ñ remedia natui¬
tatis. s de uotionis merita seruauert᷑. Quid de illis dicimꝰ
qui eoꝵ p̃cib cũ fuissent mortui resurrexer̾t: utrũ illos
niis se ꝑicłisq cõmittere:: si ad qd̾ uolebant natiuitatisbe¬
neficio poterant ꝑuenire eᷤ Qđ si credidissent: dũ expe¬
ctarent fator necessitatẽ. nunqͣm ad tantã ꝑuenissent
grãm. Inutilis gͥ ista ꝑsuasio & auero remota: penitus
impossibilis. amut de hors aliqͥd disputatione su¬
mamꝰ redarguendi grã. ñ ꝓbandi: magnãuim dicunt
esse natiuitatis: eamq minutis quibꝰdam & certis colligi
oportere mom̃tis: ac nisi ueriꝰ colligat᷑. sũmã eẽ distanti¬
am. Breui enĩ athomo. exiguoq mom̃to distare natu¬
tatẽ in opis & potentis : egentis & diuitis: innocentis
& naxi : & plerimq eadem hora generari longeu¬

Expanded text:
percussum a uipera turbatumque naufragio non remedia natiuipercussum a uipera turbatumque naufragio non remedia natiuitatis, sed deuotionis merita exurat. quid de illis dicimus qui eorum precibus, cum fuissent mortui, resurrexerunt? utrum illos niis se periculisque committerent, si quo uolebant natiuitatis beneficio poterant pervenire? Quod si credidissent, dum exspectant fatorum necessitatem, numquam ad tantam pervenissent gratiam. Inutilis igitur ista persuasio. Quid quod etiam impossibilis? Nam ut de eorum aliquid disputatione sumamus, redarguendi gratia non probandi, magnam vim dicunt esse nativitatis, eamque minutis quibusdam et certis colligi oportere momentis: ac nisi verius colligatur, summam esse distantiam; brevi enim atomo, exiguoque momento distare nativitatem inopis et potentis, egentis et divitis, innocentis et noxii; et plerumque eadem hora generari longaev
Abbreviated transcription (Latin):
moresq mutare : uł eniti qd̾ melior fiat. S in ea ꝑsu
ciat necessitas disciplinã. & conu̾sationẽ stellaꝵ cursꝰ
informet : ᷤ Et quid est aliud qͣm hominẽ de homine¬
exuere : si nichil morib. nichil institutioni. nichil
studiis derelinqͥtur : Quãmultos uidemꝰ ereptos cri¬
minib atq peccatis : in meliorem statũ ẽẽ conuersos.
Redempti sunt apłi: & congregati ex peccatorib.
Nonutiq natiuitatis sue hora. s xp̃i eos scĩficauit ad¬
uentꝰ: &. hora dñice passionis redemit a morte. La
bene ficio natiuitatis sue. s fidei confessione ad
paradisi eterna transiit. Ionam in mari ñ uis natiuitatis.s
dissimulatio. & diuine p̃ceptionis p̃cipitauit offensa: eim¬
demq cctus excipiens. ad indiciũ futuri mysterii posttͥ¬
duũ reuomuit: & ꝓpħice merito gr̾e reseruauit. Petrum
rum series liberauit. Paulũ cecitas conuertit ad gr̃̾am: &

Expanded text:
moresque mutare et niti quo melior fiat, sed in ea permoresque mutare et niti quo melior fiat, sed in ea percit necessitas disciplinam et conuersationem stellarum cursus informat ? et quid est aliud quam hominem de homine eluereexuere. si nihil moribus, nihil institutioni, nihil studiis derelinquitur? quam multos uidemus ereptos criminibus atque peccatis in meliorem statum esse conuersos! redempti sunt apostoli et congregati ex peccatoribus non utique usu suae hora, sed Christi eos sanctificauit aduentus et hora dominicae passionis redemit a morte. latbeneficio natiuitatis suae, sed fidei confessione ad natiuitatis\' aeterna transiuit, Ionam in mare non uis natiuitatis, sed dissimulatae diuinae praedictionis praecipitauit offensa eundemque cetus excipiens ad indicium futuri mysterii post tuiduum reuomuit et propheticae merito gratiae reseruauit. Petrum rum series liberauit. Paulum caecitas conuertit ad gratiam et
Abbreviated transcription (Latin):
terraꝵ. fecit gͦ solem & lunã & stellas. & p̾stitut
illis mensuras tempoꝵ soli diurnas. lune stellisꝙ
nocturnas: ut iste augeat diei gram. illȩ umbral̃
annos. Diuisa tẽpora habent. paresq mensuras ꝓ mensiũ
ucib sol & luna cũ stellis: & sunt in signa. Non possumꝰ
negare: qd̃ ex sole & luna signa aliqua colligant᷑. Nam
& dñs dixit. Et erunt signa insole & luna. & stellis.
Et querentib apłis signũ aduentꝰ eiꝰ: respondit. Sol
obscurabit᷑. & luna ñ dabit lumen suũ: & stelle cadent
decelo. Hec dixit fore signa future consũmationis: sed
milli natiuitatũ tẽptauer̾t expͥmere qualitates: qualis
futurꝰ sit unꝰquisq qui natus sit: cũ hoc ñ solũ uanũ. s
etiã inutile sit. querentib ÷ impossibile pollicentibus.
Quid enĩ tam inutile. quã ut imusqͥsq ꝑsuadeat sibi
hoc ẽẽ qd̾ natus est Nemo gͦ debet uitã suã. statũ.

Expanded text:
terrarum. fecit ergo solem et lunam et stellas et praestituit terrarum. fecit ergo solem et lunam et stellas et praestituit illis mensuras temporum, soli diurnas, lunae et stellis nocturnas, ut iste augeat diei gratiam, illae umbradies et in annos. diuisa tempora habent paresque mensuras pro mensuum uicibus sol et luna cum stellis et sunt in signa. non possumus negare quod ex sole et luna signa aliqua conligantur; nam et dominus dixit: et erunt signa in sole et luna et stellis et quaerentibus apostolis signum aduentus eius respondit: sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de caelo. haec dixit fore signa futurae consummationis, sed nnulli natiuitatum temptauerunt exprimere qualitates, qualis futurus sit unusquisque qui natus sit, cum hoc non solum comprimitur, sed etiam inutile sit quaerentibus, inpossibile pollicentibus. quid enim tam inutile quam ut unusquisque persuadeat sibi hoc esse quod natus est ? nemo ergo\' debet uitam suam statum
Abbreviated transcription (Latin):
separari : ut mane ad occasũ dirigat᷑. uesꝑi retorq̃at᷑
in orientẽ : meridianis horis ad septentͥonẽ declinet.
Luci tam̃ ñ confundit᷑ atq miscet᷑ : s cedit & refugit.
Similit̃ & nox cedere uidet᷑ diei: & se ab eiꝰ luminede¬
clinare. Est enĩ ut peritiores ꝓbarunt. qui nos uel
etate. uł mimere p̃currert: umbra terre. Nat᷑alit̃
enĩ umbra corpori adheret atq aduigit᷑: adeo ut
etiã pictores umbrã corpoꝵ pͥusquã pinrerint nitant᷑
ex pͥmere : idq artis ẽẽ asserant. ñ int̾iteere iuim nat᷑e.
ut quasi naturalis iuris p̃uaricator habeat᷑. cuiꝰ pictu
ra ñ etiã umbrã suã expͥmat. Ergo sicut indie cũ e
regione solis aliqͦd corpꝰ occurrit. ex ea parte qua
lumen reꝑcutit᷑. umbra subsistit: sic cũ cedente die
e regione luminis eiꝰ aut solis terre obiectus occurrt
obumbrat᷑ aer. Unde liquet : qd̾ noctẽ faciat umib

Expanded text:
separari, ut mane ad Occasum dirigatur, vesperi retorqueatur separari, ut mane ad Occasum dirigatur, vesperi retorqueatur in Orientem, meridianis horis ad Septentrionem inclinet: lumini tamen non confunditur atque miscetur, sed cedit et refugit. Similiter et nox cedere videtur diei, et se ab ejus lumine declinare; est enim, ut peritiores probarunt qui nobis vel aetate vel munere praecurrerunt, umbra terrae. Naturaliter enim umbra corpori adhaeret atque adjungitur, adeo ut etiam pictores umbras corporum quae pinxerint, nitantur exprimere, idque artis esse asserant non intermittere 67 vim naturae: et quasi nara non etiam umbram suam exprimat. ergo sicut in die cum e regione solis aliquod corpus occurrit, ex ea parte, qua lumen repercutitur, umbra subsistit, sic cum decedente die e regione luminis eius aut solis terrae obiectus occurrit, obumbratur aer. unde liquet quod noctem faciat umbra
Abbreviated transcription (Latin):
morses. q contͣ naturã suã ignis ñ exurebat rubũ:
qui ȩtiã uehe mentiorem materiem consueuit ȩxure¬
ie. S dñi ignis illuminare solet: exurere non solet.
de forte dicas. Quomꝰ seriptũ est. ego sum ignis consu¬
mens.  Bene ad momusti: ñ solet consumere nͥ sola pec¬
eaa. In retͥbutionib qͦ meritoꝵ colligimꝰ. diuuidi ignis
natura: ut alios illuminet: alios exuiat. Il luminet¬
iustos. exurat impios. Non eosdem quos illuminet erurat.
& quos exurat illuminet. S illuminatio eiꝰ mnextingui¬
bilis est ad ꝑfunctionẽ bonor: exustio uehemens ad
suppliciũ peccator. Sed reu̾tam᷑ ad discretionem
diei ac noctis. Oriente diei lumine nox fugat᷑: decedente
die. nox infundit᷑. Non ẽ enĩ luci societas ulla cũ tene¬
bris. Siqͥdem nat᷑ali lege hoc dñs in pͥma oꝑatione sua¬
constituit. Etem̃ qñ lumen fecit: & discretionẽ fecit

Expanded text:
Moyses, quia contra naturam suam ignis non exurebat rubum, Moyses, quia contra naturam suam ignis non exurebat rubum, qui etiam vehementiorem materiem consuevit exurere. Sed Domini ignis illuminare solet, exurere non solet. 10. At forte dicas: Quomodo scriptum est: Ego sum ignis consumens ? Bene admonuisti. Non solet consumere, nisi sola peccata. In retributionis quoque meritorum colligimus dividi ignis naturam; ut alios illuminet, alios exurat, iliustos, exurat inpios. non eosdem quos inluminat exurit et quos exurit inluminat, sed inluminatio eius inextinguibilis est ad perfunctionem bonorum, exustio uehemens ad supplicium peccatorum. Sed reuertamur ad discretionem diei ac noctis. oriente diei lumine nox fugatur, decedente die nox funditur. non est enim lociluci societas ulla cum tenebris, siquidem natconstituit. Etenim quando lumen fecit, et discretionem fecit
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑiant: & tc̃ luna oriat᷑ & stellȩ. Et de noctequidem
aꝑte liquet : qr lune & stellaꝵ illuminatio noctisspa¬
tia testant᷑. Siqͥdem ꝑ diem fulgorem illũ lun arẽ stellaꝵ¬
q omniũ: sol exortus abscondit. Uel ipsa solis flagran¬
tia docere nos potest. diuersã diurni luminis & soliseẽ
naturã : & ipsam ẽẽ speciem discolorem. Simplex enim
lucis est species: ut lumen p̃beat. Atuͦ sol ñ solũ
uirtutẽ illuminandi habet. s etiã uaporandi: igneus
est enĩ. Ignis aũt & illuminat & exurit. Unde ds̃
uolens moysi ostendere sue oꝑationis miraculũ. quo
moysen ad obediendi studiũ ꝓuocaret. atq ad fidem
inflãmaret eiꝰ affectũ. in igne uisus ẽ in rubo: & rubus ñ
exurebat᷑ : s tantũ splendor ignis specie uidebatur.
Alterũ gͥ munꝰ ignis uacabat: alterũ oꝑabat᷑. Uacabat¬
exustionis uis: oꝑ abat᷑ illuminationis. Id̾o stupebat

Expanded text:
operiant, et tunc luna oritur et stellae. et de nocte quidem operiant, et tunc luna oritur et stellae. et de nocte quidem aperte liquet, quia lunae et stellarum inluminatio noctis spatia testantur, siquidem per diem fulgorem illum lunarem stellarumque omnium sol exortus abscondit. de die autem uel ipsa solis flagrantia docere non potest diuersam diurni luminis et solis esse naturam et ipsam esse speciem discolorem. simplex enim lucis est species, ut lumen praebeat: at uero sol non solum uirtutem generis habet, sed etiam uaporandi; igneus est enim, ignis autem et inluminat et exurit. unde deus uolens Moysi ostendere suae operationis miraculum, quo Moysen ad oboediendi studium prouocaret atque ad fidem inflammaret eius adfectum, in igne uisus est in rubo, et rubus non exurebatur, sed tantum splendere ignis specie uidebatur. alterum igitur munus ignis exustionis vis, operabatur illuminationis. Ideo stupebat
Abbreviated transcription (Latin):
ria ad illuminationẽ suꝑ terrã. que discernant int̾ diem
ac noctem: qr & supͣiam ubi lumen fecit. dixerat. Se¬
parauit ds̃ int̾ lucem & tenebras : & factũ est uespere.¬
& factum est mane dies unꝰ. S consideremꝰ qr aliudest
lumen diei. aliud lumen solis. & lune. & lumenstellaꝵ
eo qd̾ sol ipse radiis suis fulgorem diurnolumini uideat
adiungere: qd̾ uł ortus diei potest ꝓdere. uł occafus. a
ante solem lucet quidẽ. s ñ refulget dies: qr amplius ꝙ
meridiano sole resplendet. Quod ostendit ꝓpħa dicens.
Et educet sicut lumen iusticiã tuã: & iudiciũ tiũ sicis
meridiem. Non solũ enĩ lumini: s etiam lumini meridiano
sc̃ĩiusticiã cõparauit. Deide ñ solũ unũ signũ. s etiamduo
rum lucis defectus & stellaꝵ ortꝰ int̾ occasũ diei distin¬
guat & noctis exordiũ. Namubi occiderit sol. man&
tamen adhuc aliqͥd reliquiaꝵs diei: donec tenebre terrã

Expanded text:
ria ad inluminationem super terram, quae discernant inter diem ria ad inluminationem super terram, quae discernant inter diem ac noctem, quia et scriptura, ubi lumen fecit, dixerat: separauit deus inter lucem et tenebras. et factus est uesper et factum est mane, dies unus. sed consideremus quia aliud est lumen diei, aliud lumen solis et lunae et lumen stellarum, eo quod sol ipse radiis suis fulgorem diurno lumini uideatur adiungere, quod uel ortus diei potest prodere uel occasus. nam ante solem lucet quidem, sed non refulget dies, quia amplius quoque meridiano sole resplendet. quod ostendit propheta dicens: et educet sicut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum sicut meridiem. non solum enim lumini, sed etiam meridiano lumini sancti iustitiam comparauit. deinde non solum unum signum, sed etiam duorum lucis defectus et stellarum ortus inter occasum diei distinguat et noctis exordium. nam ubi occiderit sol, manet tamen adhuc aliquid reliquiarum diei, donec tenebrae terram
Abbreviated transcription (Latin):
sicut luna deficere: s ñ deficitꝰ. Ob umbrari potest.
deficere ñ potest : que aliquoꝵ quidẽ ꝑsecutionib discessi¬
one minuit᷑. ut martyrũ confessionib impleat᷑. ⁊ e effusi
ꝓ xp̃o sanguinis clarificata inctoriis: maiꝰ deuotionis
& fidei sue toto orbe lumen effundat. Namq lima
luminis immmutionẽ habet. ñ corporis: quando ꝑuiaᷤᷤ
menstruas deponere uidet᷑ suũ lumien. aut mutuari
asole: qd̃ facile puro aere atq ꝑspicuo. qñ nulla eum
obducta nebula caligantẽ facit̾. colligi potest. Orbis
enĩ inceger manet lune. etsi ñ similit̾ totus. ut parseiꝰ
effulgeat : & qualis uideri solet cũ plenus est luminis.
talis ẽ magnitudine: s ꝑ umbrã quanda lumine suo¬
ut uideat᷑ apparet. Inde cormia eiꝰ refulgent: qr corpꝰ
eius in orbem diffundit᷑: s uelut deficiente porcioniꝰlu&e.
sinuat᷑. Nouere aũt potest qđ ait. ut fiant lumina¬

Expanded text:
sicut luna deficere, sed non deficit. obumbrari potest, sicut luna deficere, sed non deficit. obumbrari potest, deficere non potest, quae aliquorum quidem in persecutionibus discessione minuitur, ut martyrum confessionibus impleatur et effusi pro Christo sanguinis clarificata uictoriis maius deuotionis et fidei suae toto orbe lumen effundat. namque luna luminis scripto habet, non corporis, quando per uices menstruas deponere uidetur suum lumen, ut mutuetur a sole, quod facile puro aere atque perspicuo, quando nulla eam obducta nebula caligantem facit, colligi potest. orbis enim integer manet lunae, etsi non similiter totus ut pars eius effulgeat, et qualis uideri solet, cum plenus est luminis, talis est magnitudine, sed per umbram quandam lumine suo uiduatus adparet. et inde cornua eius refulgent, quia corpus eius in orbem diffunditur et uelut deficiente portionis luce insinuatur. Mouere autem potest quod ait: fiant lumina
Abbreviated transcription (Latin):
illis cibũ in tp̃r. Dante te eis. colligent sibi: aꝑiente
iites sp̃m cuũ & ereabunt᷑ : & renouabis faciem
terre. & in eugło. Considerate uolatilia celi. quia
neq serunt. neq metunt: & pat̾ ur celestis ꝑ ascit
illa. Non gͦ sol & luna fecunditatis auctores sunt:
ꝑtie. Pulchre aũt exposunit nobis ꝓpħa quid sit̃
tercio. de quo supra diximꝰ : seripsit. Fecit lunã
sias complere ceperit : sol debitũ sibi agnoscit occafũ.
Est gͦ in diei potestate sol. & luna in potestate noctis.
que tempoꝵ uicib obedire compellit᷑: & nc̃ implet᷑
lina atq uacuat᷑: licet pleriq hunc locũ mystice
corporis passionem: qui att̃. pat᷑. uenit hora. clarifica
filium tuum ̃ ut illo occasu suo om̃ib uitã donaret eternã
qui ꝑpetue mortis urgebant᷑ occasu: & eccłia tempora sua
habeat: ꝑsecutionis uidelicet & pacis. Nam uidetur

Expanded text:
illis cibum in tempore: dante te illis, colligent sibi, aperiente illis cibum in tempore: dante te illis, colligent sibi, aperiente emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae et in euangelio: considerate uolatilia caeli, quia neque serunt neque metunt, et pater uester caelestis pascit illa. non ergo sol aut luna fecunditatis auctores sunt, pertit. Pulchre autem exposuit nobis Propheta quid sit tertio de quo supra diximus, scripsit: Fecit lunam suas complere coeperit, sol debitum sibi cognoscit occasum. Est ergo in diei potestate sol, et luna in potestate noctis, quae temporum vicibus obedire compellitur, et nunc impletur lumine, atque vacuatur: licet plerique hunc locum mystice corporis passionem, qui ait: pater, uenit hora: clarifica filium tuum. ut illo occasu suo omnibus donaret uitam aeternam, qui perpetuae mortis urguebantur occasu, et ecclesia tempora sua habeat, persecutionis uidelicet et pacis. nam uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
luminis potestatẽ. Factus ẽ sol. ideo & ipse seruit:
qm̃ dictum ẽ. Fundasti terrã. & ꝑmanet : dispositio¬
testatẽ diei:  Quom̃ ñ seruit luna & stelle: que facła
sunt in potestatẽ noctis : Etenĩ quanto maioremhis
grãm creator donauit. ut aer solito amplius solisela¬
ritate resplendeat. diesserenus luceat. noctis illuminent᷑
tenebre ꝑ lune stellaꝵq fulgorem . celũ uelut quibdã
florib coronatũ. ita ignitis luminarib imoet. ut paradi¬
so uernante putes depictũ. spirantiũ rosaꝵ uuus monilib
renitere: qͣnto gͥ ampliꝰ his decoris uidet᷑ eẽ collatũ. tan¬
to ampliꝰ debent. Cui enĩ plus cõmitit᷑: plus debet.
& ido bene aplerisq ornamentũ celi ẽ nuncupatũ: eo
qd̾ sit stellaꝵ monile p̃ciosũ. Etq ut sciamꝰ. quia
fertilitas terraꝵ ñ calori solis asscribit᷑ : s diuine indul¬
gentie deputat᷑ : ait ꝓpłia. Om̃ia ate expectant ut des

Expanded text:
luminis potestatem. Factus est ergo sol; ideo et ipse servit, luminis potestatem. Factus est ergo sol; ideo et ipse servit, quoniam dictum est: Fundasti terram, et permanet: dispositiotestatem diei? Quomodo non servit luna et stellae, quae factae sunt in potestatem noctis? Etenim quanto majorem his gratiam creator donavit, ut aer solito amplius solis claritate resplendeat, dies serenius luceat, noctis illuminentur tenebrae per lunae stellarumque fulgorem, coelum velut quibusdam floribus coronatum, ita ignitis luminaribus micet, ut paradiso putes vernante depictum spirantium rosarum vivis monilibus renitere: quanto igitur amplius his decoris videtur esse collatum, tanto amplius debent. Cui enim plus committitur, plus debet. Et ideo bene a plerisque ornamentum coeli est nuncupatum, eo quod sit stellarum monile pretiosum. Atque ut sciamus quia fertilitas terrarum non calori solis ascribitur, sed divinae indulgentiae deputatur, ait Propheta: Omnia a te exspectant, ut des
Abbreviated transcription (Latin):
o ẽẽ liberi. Mecũ assistens. laudat auctorem: mecũ hy¬
mnum dicit dño dõ nr̃o. Ubi maior est eius gr̃a: ibi mẽ
est ei cõmune consortiũ. Ubi solbenedicit ibi terrabe¬
nedicit: benedicunt ligna fructifera. benedicunt poco¬
ra. benedicunt uolucres. In mari positus illum nauta
accusat: ine desiderat. In montib illum pastor dccliat̾.
ad mea germina. ad measfestinat arbores. quibꝰ exestuans
obumbret᷑: ad incos fontes sitiens & lassus occurrit. Sed
ne ocłoꝵ tͥ exiguũ uideat᷑ ẽẽ testimoniũ : emunda auẽ:
admoue eam celestib oraculis. Duob enĩ & tͥb testib¬
stat om̃e uerbũ. Audi dicentẽ.Fiant luminariau
au Ds̃ dicit. Et cui dicit isi filio:  Os gͦ pat̾ dieit
fiat sol: & filiꝰ fecit solem. Dignũ erat enĩ: ut solem
mundi faceret sol iusticie. Ipse gͦ eũ in lumen addu¬
xxit.⁊ ipse eũ illuminaute: ipse eiꝰ donauit fundendi

Expanded text:
itio liberari. mecum adsistens laudat auctorem, mecum hyitio liberari. mecum adsistens laudat auctorem, mecum hymnum dicit domino deo nostro. ubi maior eius est gratia, ibi mecum est ei commune consortium. ubi sol benedicit, ibi terra benedicit, benedicunt ligna fructifera, benedicunt pecora, benedicunt uolucres mecum. in mari positus illum nauta accusat, me desiderat; in montibus illum pastor decliuatdeclinat, ad mea germina. ad meas festinat arbores, quibus exaestuans obumbretur, ad meos fontes sitiens et lassus cum. >Sed ne oculorum tibi exiguum uideatur esse testimonium, emunda aurem, admoue eam caelestibstat omne verbum. Audi dicentem: Fiant luminaria in is hoc dicit? Deus dicit. Et cui dicit nisi filio? Deus ergo Pater dicit: Fiat sol; et Filius fecit solem. Dignum enim erat, ut solem mundi faceret Sol justitiae. Ipse ergo eum in lumen adduxit, ipse eum illuminavit, ipse ei donavit fundendi
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria. & quida celestis oculus firmamenti: nisi
ut oognoscerent om̃s diumȩ testimonio lectionis. derrã
sine sole ẽẽ fecundatã:  Nam que potuit sine sole pͥ¬
ma rerũ semina germinare : potest utiq semina acre¬
pta nutͥre: & ꝓpͥo fotu sinecalore solis partus edere.
ac gͥ uoce quad̾a suoꝵ munerũ: clamat natura
Sonis quidem sol: s minsterio. ñ imꝑio. Bonꝰ mee
fecunditatis adiutor: s ñ creator. Bomis meoꝵ altor
fructuũ: s ñ auctor. Interdũ partus meos & ipse ad¬
uite. frequent̃ mͥ & ipse danmno ẽ. Plerisqine locis
indotatã reliquit. Non sum ingrata conseruo. Mlichi est in
usum datus : in ecũ est labori mancipatus: mecũ est sub¬
iectus uanitati.:÷ mecũ corruptionis subditus seruituti.
mecũ congemiscit & comparturit. ut ueniat adoptio fili¬
orũ. & humam generis redemptio. qͦ possimꝰ & nos a serut¬

Expanded text:
lumina et quidam caelestis oculi firmamenti, nisi lumina et quidam caelestis oculi firmamenti, nisi ut cognoscerent omnes diuinae testimonio lectionis terram sine sole posse esse fecundam? nam quae potuit sine sole prima rerum semina germinare potest utique semina accepta nutrire et proprio fotu sine calore solis partus edere. hac igitur uoce quadam suorum munerum clamat natura: bonus quidem sol, sed ministerio, non inperio, bonus meae fecunditatis adiutor, sed non creator, bonus meorum altor fructuum, sed non auctor. interdum partus meos et ipse adurit; frequenter mihi et ipse damno est, plerisque me locis indotatam relinquit. non sum ingrata conseruo, mihi est in usum datus, mecum labori est mancipatus, mecum subiectus est uanitati, mecum corruptionis subditus seruituti. mecum congemescit, mecum parturit, ut ueniat adoptio filiorum et humani generis redemptio, quo possimus et nos a seru
Abbreviated transcription (Latin):
exmnaniret. ut nos eũ possemꝰ inuenire. erat lumen uerũ
qd illuminat omnem hominem uenientẽ in hunc mundu :
Si p̃stantissimꝰ. qui obiectu terre patit᷑ sepe defectus: qͣn¬
te maiestatis. qui ait. adhuc & ego semel mouebo t̾ram:
Illũ terra abscondit: istius motũ non potest sustinere.
nisi uoluntatis eiꝰ substantia fulciat᷑. Si ceco damnũ ẽ. hunis
solis gram ñ uidere ⁊ quantomagis peccatori damnũ. ueri
luminis munere defraudari. ac ꝑpetue noctis tenebras
sustinere: Ergo cũ uides solem: attende terrã. que
ante fundata est. Attende herbam feni: que prestat
ordinis pͥulegio. Attende ligna: que plaudunt quod
pͥora luminib celi ẽẽ ceꝑunt. Nunqͥd merita fem ma¬
iora quã solis: Aut mnqͥd potior ligni p̃ro gatnia:
absit: ut insensibilia tanti muneris p̃feramus mini¬
stro. Quid gͥ p̃iudit altitudo sapientie & scientie dei.
ut pͥus ineiꝑent ligna eẽ. quã illa duo mundi

Expanded text:
exinaniret, ut nos eum possemus uidere, erat lumen uerum, exinaniret, ut nos eum possemus uidere, erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum! si praestantissimus qui obiectu terrae patitur saepe defectus, quantae maiestatis qui ait: adhuc ego semel et mouebo terram! illum terra abscondit, istius motum non potest sustinere, nisi uoluntatis eius substantia fulciatur. si caeco damnum est huius solis gratiam non uidere, quantum peccatori damnum ueri luminis munere defraudatum perpetuae noctis tenebras sustinere! Ergo cum uides solem, adtende terram, quae ante fundata est, adtende herbam faeni, quae praestat ordinis priuilegio, adtende ligna, quae plaudunt, quod priora luminibus caeli esse coeperunt. numquid merita faeni maiora quam solis aut numquid potior ligni praerogatiua ? absit ut insensibilia tanti muneris praeferamus ministro. quid igitur praeuidit altitudo sapientiae et scientiae dei, ut prius inciperent ligna esse quam illa duo mundi
Abbreviated transcription (Latin):
cui uides dĩ minera ẽẽ p̃lata. Tres dies cransacti sũt¬
& solem nemo quesiuit : & luminis claritas abimda¬
uit. Habet enĩ & dies suã lucẽ: que p̃cessor est solis
on gͥ te tanto splendori solis temere cõmittas. Oculꝰ
est mundi÷ iocunditas diei: celi pulchritudo: nature
gr̃a: p̃stantia ereature. S quando hunc uides. au¬
ctorem etꝰ considera: quando hunc miraris. lauda
pͥus ipsius ereatorem. Si tam gratꝰ est sol consors
& particeps creature.: quã bomus est sol ille iusticie
Si tam uelox ẽ iste. ut rapidis cursib die ac nocte
lustret om̃ia ⁊ quantꝰ ille qui ubiq semꝑ est. & maie¬
state sua complet om̃ia : ᷤᷤ Si admirabilis qui iubet᷑
exire: quã supra adimuationẽ est qui dicit soli. Mꝰ
exoritur. ut legimus.  Si magnus est qui ꝑ horarũ uices loci
alit accedit. aut decedit cotidie : qualis ille. qui eriam cũse

Expanded text:
cui vides Dei munera esse praelata. Tres dies transacti sunt, etcui vides Dei munera esse praelata. Tres dies transacti sunt, et solem nemo quaesivit, et luminis claritas abundavit. Habet enim et dies suam lucem, quae praecessor est solis. Non igitur te tanto splendori solis temere committas. Oculus est enim mundi, jucunditas diei, coeli pulchritudo, naturae gratia, praestantia creaturae. 2. Sed quando hunc vides, auctorem ejus considera: quando hunc miraris, lauda prius ipsius creatorem. Si tam gratus est sol consors et particeps creaturae, quam bonus est sol ille justitiae! Si tam velox iste, ut rapidis cursibus in die ac nocte lustret omnia; quantus ille qui ubique semper est, et majestate sua complet omnia? Si admiraexire, quam supra admirationem qui dicit soli et non exoritur, ut legimus! si magnus est qui per horarum uices locis aut accedit aut decedit cotidie, qualis ille qui etiam, cum se
Abbreviated transcription (Latin):
Emunda aurem: ut uase sioero scripture diumȩ
nitida fluenta suscipias: nequa ingrediat᷑ contagio ꝓe¬
dit sol. magno iubare diem: magno mundũ complens
lumine: uaporans calore. Caue o homo solam euis
ppendere magnitudinem. ne nimius fulgor eiꝰ uisus
tue mentis obcecet : & ut qui e regione in radiũ eius
intendit. reꝑcusso lumine omnẽ subito amittit aspati
ac nisi in ceteras partes uulcũ suũ oculosq conuertat
estimat se nichil uidere. & intuendi munere ẽe frauda¬
tum:: si uͦ deflectat obtutũ. integrũ sibi officiũ ꝑseue¬
rat: caue gͥ. ne & tuũ radius eiꝰ exoriens confundat
aspectum : & ido pͥus firmamentũ celi aspice. qd̾ ante
solem factum est : terrã aspice. que anteꝙͣ sol ꝓdiret
cepit ẽẽ uisibilis atq composita: germina eiꝰ aspice.¬
anteriora solis lumine. Anterior rubus quam sol:
antiquior herba quã luna. Noli gͦ dm̃ credere:

Expanded text:
emunda aurem, ut uase sincero scripturae diuinae emunda aurem, ut uase sincero scripturae diuinae nitida fluenta suscipias, ne qua ingrediatur contagio. procedit sol magno iubare diem, magno mundum conplens lumine, uaporans calore. caue, o homo, solam eius perpendere magnitudinem, ne nimius fulgor eius uisus tuae mentis obcaecet, ut qui e regione in radium eius intendit repercusso lumine omnem subito amittit aspectum ac, nisi in ceteras partes uultum suum oculosque conuertat, aestimat se nihil uidere et tuendi munere esse fraudatum, si uero deflectat optutum, integrum sibi officium perseuerat. caue igitur ne et tuum radius eius exoriens confundat aspectum. et ideo prius firmamentum caeli aspice, quod ante solem factum est, terram aspice, quae antequam sol procederet, coepit esse uisibilis atqanteriora solis lumine. Anterior bruchus quam sol, antiquior herba quam luna. Noli ergo Deum credere,
Abbreviated transcription (Latin):
Ui uindemiam colligit. uasa
pͥus quib uinũ infumnditur.
mundare consueuit: ne sors
aliqua iim gr̾am decoloret.
Quid enĩ ꝓdest ponere uitẽ
ordine. fodere quot annis.
aut aratris sulcos ducere. pu¬
tare. subrigere. adugere
ulmis. & quoda conubio co¬
pulare.⁊
sitanto labore iuna quesita in
uase
coacescant: ᷤ. Matutinos qͦ solis ortus siquis spectare de¬
siderat. emundat ocłos suos: neqͥd pulueris. neqͥd purga¬
mentoꝵ ocłis eiꝰ in sideat. quo intuentis hebetetur &¬
obscuret᷑ obtutus : neue aliqua caligo nebulosa cor¬
poreos uisus spectantis obducat. Nõbis in lectione
exoriendus est sol: qui ante non fuerat:
rimũ iam diem sine sole transiuimꝰ: sod̾m sine
sole transegimꝰ : terciũ sine sole confecimus:
quarto die iubet ds fieri luminaria. solem & lunã.
& stellas. Sol incipit: emunda ocłos mentis ohomor
animeq interioris obtutꝰ: nequa festuca peccati aciem
tui ꝑstringat ingeni. & puri cordis turpet aspectũ.

Expanded text:
ui uindemiam colligit uasa prius quibus uinum infunditur mundare consueuit, ne sors aliqua uini gratiam decoloret. quid enim prodest ponere uitem ordine, fodere quodannis aut aratris sulcos ducere, putare, subrigere, adiungere ulmis et quodam conubio copulare, si tanto labore uina quaesita in uase coacescant? matutinos quoque solis ortus si quis spectare desiderat, emundat oculos suos, ne quid pulueris, ne quid purgamentorum oculis eius insidat, quo tuentis hebetetur optutus, neue aliqua caligo nebulosa corporeos uisus spectantis obducat. nobis in lectione exoriundus est sol, qui ante non fuerit. primum iam diem sine sole transiuimus, secundum sine sole transegimus, tertium sine sole confecimus: quarto die iubet deus fieri luminaria, solem et lunam et stellas. sol incipit. emunda oculos mentis, o homo, animaeque interiores optutus, ne qua festuca peccati aciem tui praestringat ingenii et puri cordis turbet aspectum.
Abbreviated transcription (Latin):
unũ dicturus diem. matutino eum fine conclusit: ut &
aluce inchoare diem. doceret. & in lucem desinere. Non
enĩ est uitegrũ diei tempꝰ & noctis : nisi fuerit erpletũ.
Uude & nos semꝑ quasi in die honeste ambulemꝰ: & abi¬
ciamꝰ oꝑa tenebrar. NIoctem enĩ ad quietẽ corporis
altam ẽẽ cognoseimiꝰ : ñ id muneris alicus .&. oꝑis fun¬
ct ionem. que somno & obluuone transcurrit᷑. Nonsit
in nob comessatio ebrietatis: cubile impudicicie: ñ dica¬
mus. tenebre & parictes oꝑiunt nos. & quis seit. si li¬
debte altissimꝰ ÷ s fit in nobis amor lucis & cura ho¬
nos tetis: a tanquam in die ambulantes. opera
nostra coram deo lucere cupiamus : euius este
lonior. laus. gloria. potestas. eum domino ño

Expanded text:
unum dicturus diem matutino eum fineline conclusit, ut et unum dicturus diem matutino eum fineline conclusit, ut et a luce incohare diem doceret et in lucem desinere. non enim est integrum diei tempus et noctis, nisi fuerit expletum. unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus et abiciamus opera tenebrarum. Noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad muneris alicujus vel operis functionem, quae somno et oblivione transcurritur. Non sit nobis commessatio, ebrietas, cubile, impudicitia. Non dicamus: Tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si videbit Altissimus? Sed sit in nobis amor lucis, et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes, opera nostra coram Deo lucere cupiamus, cui est honor, laus, gloria, potestas, cum Domino no
Abbreviated transcription (Latin):
quia nectunt᷑ scd̃a potiorib: ita etiam dies ninne¬
rant᷑. & noctes estimant᷑ adunctȩ. Sicut gͥ circu¬
itus unus : ita unꝰ dies. Nam pleriq etiam ep¬
domadam unã. unũ diem dicunt : qd̾ in se qͣsi
in unũ redeat diem: & quasi septies in se recurrat.
Est aũt & enruitus figuraꝵ: a se inciꝑe. & in se reuerti.
nde & scł̃m imũ interdũ scriptura dicit. Nam etsi
aliis locis scła appellat: uidet᷑ magis diuersitateᷤ statuũ
publicoꝵ uł negocioꝵ̾ significare. quã scłoꝵ successiones
aliquas definire.⁊ qr dies dm̃ magnus & p̃clarus. Et alibi.
Nt quid uobis querere diem dñi : & hic tenebre. & ñ lux.
Mamfestũ est enĩ. qd̾ male consciis & indignis dies
ille tenebrosus sit: quo fulgebit innocentia. & mens
noxia cruciabit᷑. Ceterũ qd̃ sine int̾polatione noctiũ
futurus sit: scriptura nos docet. Pulchie aũt uice ut̃q

Expanded text:
quia nectuntur squia nectuntur srantur et noctes aestimantur adiunctae. sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus et praeclarus et alibi: ut quid uobrsuobis quaerere diem domini? et hic tenebrae et non lux; manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium futurus sit scriptura nos docet. pulcre autem uicem utramque
Abbreviated transcription (Latin):
nem. ut potiori appellationẽ deputet: frequentib exem¬
plis ꝓbamus. Si quidẽ & iacob dixit. Dies uite mee:
pusilli & mali. & iterũ. Om̃s dies uite mee. ⁊dauid.
Unde aduertimꝰ. ea que nunc inspecie hystorie tͣdunt᷑.
ium statuisse legis. in posterũ. Principiũ gͦ dier. uox
dei est. Fiat lux: & facta est lux. Finis diei uesꝑa ẽ:
iam sequens dies ex noctis fine succedit. Sententia
aũt dĩ euidens : qr diem pͥmo uocauit lucem̃ et se¬
cundo uocautt tenebras noctem. Preclare etiam
unũ. non pͥmũ dixit diem. Nam secuturo scdo. &
tercio die. & deinceps reliquis. pͥmũ potuit dicere.
& hoc ordinis uidebatur : s legem statuit. ut uigniti
quatuor horȩ diurne atq nocturne. diei tantũ no¬
mine definiant᷑ ⁊ ut si diceret. iuginti quatuor ho¬
raꝵ mensura. uniꝰ diei tempꝰ est. Sicut enĩ uiroꝵ
generatio computat᷑. & intelligit᷑ etiã feminaꝵ:

Expanded text:
nem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemnem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus. Siquidem et Jacob dixit: Dies vitae meae, pusilli et mali . Et iterum: Omnes dies vitae meae. Et David Unde advertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur, vim statuisse legis in posterum. Principium ergo diei, vox Dei est: fiat lux; et facta est lux. Finis diei vesper est. Jam sequens dies ex noctis fine succedit. Sententia autem Dei evidens, quia diem primo vocavit lucem, et secundo vocavit tenebras noctem. 37. Praeclare etiam unum non primum diem dixit; nam secuturo secundo, et tertio die, et deinceps reliquis primum potuit dicere: et hoc ordinis videbatur, sed legem statuit, ut viginti 22 quatuor horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantur, ut si diceret: Viginti quatuor horarum mensura unius diei tempus est. Sicut enim virorum generatio computatur, et intelligitur etiam feminarum,
Abbreviated transcription (Latin):
poris. & statutus limes. nocti & diei uidet᷑ eẽ p̃scriptꝰ
Diem sol clarificat: lux facit. Frequent᷑ celũ nubibus
trrit. ut soltegat᷑. nec ullus radius eiꝰ appareat: lux tñ
diem demonstrat: tenebras abscondit
t factum ẽ uesꝑe. & factũ est mane: dies unus.
Querunt aliqui. cur pͥus uespum. postea mane
serpfuar memorauerit: ne forte noctem pͥusquãdiemt
Agrrficare uidecẽ: nee aduertunt. pͥmo qd̃ p̃misertediem.
uidendo uesies:aune. de Iucẽ diem & tenebra uocauit noctẽ: de¬
inde qđ ueher finis diei sit÷ & mane finis noctis. Et go¬
ut p̃rogatiuam & pͥmatus natiuitatis diei daret : pͥus finem
diei significauit. post quem secutura nex eẽt: deinde postea
finem noctis adunxit. Eousq aũt noctem diei scriptura
anteferre ñ potuit. ut & diei & noctis tempora. diei ap¬
pellatione concluserit: & tanquã pͥncipalis auctoritate
nominis uindicauerit. Et hanc scripture ẽẽ consuetudi¬

Expanded text:
poris et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. poris et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebras abscondit. I Et factum est uespere et factum est mane, dies unus. quaerunt aliqui, cur prius uesperum, postea mane scriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quut praerogativam et primatus nativitatis diei daret, prius finem diei significavit, postquam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adjunxit. Eo usque autem noctem diei Scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora, diei appellatione concluserit, tamquam principalis auctoritate nominis vindicaverit. Et hanc Scripturae esse consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est. qr oclĩ dñi suꝑ iustos: Lucis natura huiꝰ modiẽ.
ut ñ in numero. ñ in mensura. ñ in pondere. ut alia: s om̃is
eiꝰ in aspectu gra sit. ꝓpriis itaq sermonib naturã lucis
exp̃ssit. que udendo complacet : qm̃ ipsa uidendi officiũ
subministrat. Nec immerito tantũ sibi p̃dicatorẽ potuit
inuenire. aquo iure pͥma laudat᷑: qm̃ ipsa facit. ut etiam
cetera mundi membra digna sint laudib. Uidit gͦ ds̃
lucem: & uultu suo illuminauit: & uidit qr bona est.
Non exx parte dĩ: s generale uidiciũ est. Itaq ñ in splen¬
dore taminꝰ: s in om̃i utilitate gr̃a lucis ꝓbatur. un¬
de & discretio fie inter lucem & tenebras: ut separata lu¬
cis natura. atq tenebraꝵ: nichil uideatur inter se habe¬
re confusum:
ut & in nomine ipso. diem noctemq distingueret. Ad.¬
uertimꝰ itaq qd̃ lucis ortus antequã solis diem uideat̃
aꝑire. pͥncipia diei noctis exitũ claudunt: finisq tem¬

Expanded text:
scriptum est, quia Oculi Domini super justos ? Lucis natura hujusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere, ut alia, sed omnis ejus in aspectu gratia sit. Propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae videndo complacet, qsubministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit et uidit quia bona est. non ex parte dei, sed generale indiciumiudicium est. itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. unde et discretio fit inter lucem et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. it noctem, ut et nomine ipso diem noctemque distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei noctis exitum cludunt 21 finisque tem
Abbreviated transcription (Latin):
quanq regionẽ singulis recurrentib. Hec gͥ ali consiłan¬
tes. stabile ẽẽ non posse ethereũ corpus celi. stellarũq
arbitrati sunt: qͥntã quanda naturã corporis introdu¬
centes. quo diuturnã celi putarent mansurã esse sub¬
stantiã. S ñ ista opinio ꝓpħicȩ potuit obiuare sen¬

Expanded text:
quamque regionem singulis recurrentibus. Haec igitur alii consideranquamque regionem singulis recurrentibus. Haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse, aethereum corpus coeli stellarumque esse arbitrati sunt, quintam quamdam naturam corporis introducentes, quo diuturnam coeli putarent mansuram esse substantiam. Sed non ista opinio propheticae potuit obviare sen
Abbreviated transcription (Latin):
runt mutari solere qualitates substantiare suaꝵ. Quid gͥ
defendimꝰ ethereũ corpꝰ esse ÷̃ ne uideat᷑ corruptioni obno¬
xiũ: ᷤ Qd̾ enĩ compositũ ex corruptibilib elementis est:
necesse ẽ. resoluat᷑. Nam hoc ipso qđ diuersȩ eadem sunt
elementa nature.: simplicem. & iniuolabilem motũ habe¬
re ñ possunt : cũ se diuersꝰ elementoꝵ motus impugnet.
Unus enĩ motus om̃ib aptus eẽ ñ potest elementis:¬
et distantib conuenire. Nam qui leuib accõmodus est:
fit in cõmodus grauiorib elem̃tis. Itaq quando ad suꝑi¬
ora motꝰ celi ẽ necessarius. terre nis grauat᷑: quando ad
inferiora decursus expetit᷑: igneus ille uigor iuolent᷑ attra
hit᷑: & contͣ nature sue usũ deorsũ cogit᷑. Om̃e aũt quod
in contͣriũ cogit᷑: non nature seruiens. s necessitati. cito solui¬
tur. & in ea scindit᷑ ex quib uidetur ẽẽ compositũ: in suam

Expanded text:
runt mutari solere qualitates substantiarum suarum. quid igitur runt mutari solere qualitates substantiarum suarum. quid igitur defendimus aetherium corpus esse, ne uideatur corruptioni obnoxium? quod enim conpositum ex corruptibilibus elementis est necesse est resoluatur. nam hoc ipso quod diuersae eadem sint elementa naturae, simplicem et inviolabilem motum habere non possunt, cum se diversus elementorum motus impugnet. Unus enim motus omnibus aptus esse non potest, et elementis distantibus convenire. Nam qui levibus accommodus est, fit incoora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtraontra naturae suae usum deorsum cogitur. Omne autem quod in contrarium cogitur, non naturae serviens, sed necessitati, cito solvitur, et in ea scinditur ex quibus videtur esse compositum, in suam