comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
at uirgine &e ueritas meonfessione nascis
de puritate. Ueritas de terra orta est: aeusti¬
cia de celo ꝓspexit. Qnanddo confiteris peĩa
tiua neritas deterra oritur ouando nꝰ consi¬
tenti ignoscit ds. respicit iusticia decele Uis
ut cleus tecum sit: confĩtere quodes. Cami
uerar ee ceꝑis: neritas tecum et incipiet Dic
malus sum. Breue uerbum ⁊: s uerum. A¬
ritas te ueracem faciet. Siueritas tecum est:
deus tecum est. q ueritas: ds. Ecce quomͦ
inidea nascitur. xp̃c: Inconfessione ueritas.
Matet iuirgo puritas ÷ corcdis: cum corde creclĩ
qͦd ore confiteris. Inconfessione cͥmũ¬
ano puritas ÷ sine ruga: in confessione lau¬
dis puritas ⁊ sine macula. Si bonum non
simlas: non habes rugam. Si malum odis:
non habes macłam. Si ueritas inte desidĩo
concipitur. oꝑe nasctur. studio nutrit᷑. utt ꝓsi.¬
ciat metate iꝑcessu temporis. sapientia i
augiento cogitioms gr̃a nincremento iur.¬
tisais apid homines infama. apuo dm mcon¬

Expanded text:
 confessione nascitur de puritate. Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit . Quando confiteris peccata tua, veritas de terra oritur; quando vero confitenti ignoscit Deus, respicit justitia de coelo. Vis ut Deus tecum sit, confitere quod es. Cum verax esse coeperis, veritas tecum esse incipit. Dic: Malus sum. Breve verbum est, sed verum. Veritas te veracem faciet. Si veritas tecum est, Deus tecum est, quia Veritas est Deus. Ecce quomodo in Judaea nascitur Christus, in confessione veritas. Mater Virgo puritas est cordis, cum corde credis quod ore confiteris. In confessione criminis puritas est sine ruga; in confessione laudis puritas est sine macula. Si bonum non simulas, non habes rugam. Si malum odis, non habes maculam. Sic veritas in te desiderio concipitur, opere nascitur, studio nutritur, ut proficiat aetate in processu temporis, sapientia in augmento cognitionis, gratia in incremento virtutis. Apud homines in fama, apud Deum in con
Abbreviated transcription (Latin):
sermouenit. qui ñ solum dixit. s quecumq
dixit. mimo quȩcumq uoluit fecit. Iste ser-¬
mo istud uerbum ad huc loquitur quamdiu
infidelib suis ꝓmissiones suas oꝑatur s cũ
promissa impleuerit. tunc quasi loqui cessa.¬
bit. C̃ umautem ꝓmissa impleta fueruit. ꝙ
ampluis quod petatur mehil deerte. sclrx in
sempiterium silentium erit. Dum g̃medit
silentium tenerent omĩa. Bene om̃a. hoc est
non solum illi qui inpeticione desꝑabant. S
& illaquȩ i ꝓmissionȩ defecerant. & uoruisuo
cursu meduum ter hret. Nor in sacra script̾a

Expanded text:
Sermo venit, qui non solum dixit, sed quaecunque Sermo venit, qui non solum dixit, sed quaecunque dixit, imo quaecunque voluit fecit. Iste sermo, istud Verbum adhuc loquitur, quandiu in fidelibus suis promissiones suas operatur. Sed cum promissa impleverit, tunc quasi loqui cessabit. Cum autem promissa impleta fuerint, quia amplius quod petatur nihil deerit, felix in sempiternum silentium erit. Dum ergo medium silentium tenerent omnia. Bene omnia, hoc est non solum illi qui in petitione desperabant, sed et illa quae in promissione defecerant, et nox in suo cursu medium iter haberet. Nox in sa
Abbreviated transcription (Latin):
silentium. locutum est pacem. dedit grãm
cgri currere ad medicum & quasi magnis
damorib sic pura. fide cordis. ⁊ uera confessio.¬
ne ons flagitare remedium. Hoc itaq uunc
i presentinta hac agitur. ut homo ꝑ grãm
dei saitatem recipiat. s cum plenam san¬
tatem receꝑit. & adillam felicitatem nenturȩ
immortalitatis ꝑductus fuerit. non erie
sequetur tertium illud beatum silentium. Ed
nunqͣm finem habebit. Inter pͥmum & me¬
drum silentium multa uerba sonuerunti
inter medium & ultimum silentium Sonat
unum uerbum. Multa uerba fuerunt mul¬
tiplicia legis mandata. quȩ ꝑmoyden data
est Unim uerbum ẽ. una dei gr̾a quȩ ꝑiħ̃m¬
mulus dei multa uerba multos sermones
ꝓtulit. Deus pater unum uerbum. uiuim
sermonem misit. S sermones moyzi om̃i¬
potentes non fuerunt. qi quod dicebant fac̃e
non potuerunt: & iõ tandem quandoq iuꝓ
missione deficiendo siluerunt: ⁊ tunc omp̃s

Expanded text:
silentium, locutum est pacem, dedit gratiam, silentium, locutum est pacem, dedit gratiam, aegri currere ad medicum, et quasi magnis clamoribus sic pura fide cordis et vera confessione oris flagitare remedium. Hoc itaque in praesenti vita hac agitur, ut homo per gratiam Dei sanitatem recipiat. Sed cum plenam sanitatem receperit, et ad illam felicitatem venturae immortalitatis perductus fuerit, non erit equetur tertium illud beatum silentium quod nunquam finem habebit. Inter primum et medium silentium multa verba sonuerunt, inter medium et ultimum silentium sonat unum verbum. Multa verba fuerunt multiplicia legis mandata, quae per Moysen data est. Unum verbum est una Dei gratimulus Dei multa verba et multos sermones protulit. Deus Pater unum Verbum, unumque sermonem misit. Sed sermones Moysi omnipotentes non fuerunt, quia quod dicebant facere non potuerunt; et ideo tandem quandoque in promissione deficiendo siluerunt. Et tunc omnipotens
Abbreviated transcription (Latin):
quom anior coniugalis cui carnis cõmartĩ
eeciptur meooem q̃ sexu utrobiq ⁊̃ samili
ueritate sanciaiun.
Uo medium silentiũ
tencrent onũa. Tria funt silentia.
pͥmum silentium c̃ ignorantia
anguoris Scam silcttium e. desatio uu¬
tiomiso letium silentium c̃ ad epuosantat ̃
ponum iulentium suit ante legem. Si dm̃
nter legem &e gram.: Tercium erit pꝰ hane
uitam pͥmum silentium fuit quandoho
non agnouit morbum snumi ⁊ idcͥeo silute.
nec querebat remedium. S postquam le
subitrauit. & ostendit languidis uulnera
gua. statim ruptum⁊ silentium: icȩunt
nbi salus non: sanari uolebant. qͣd querebail̃
non potuerunt inuenire. landem gͥ conside¬
rans homo ꝑ legem neminem iustificari pos¬
se. quasi post ddniturnos clamores fatigatus.
& iam desperans rursum loqui cessauit. &
subsetutum ẽ scđm silentium. Tunc gͦ omp̃s
uerbum dei patris incarnem ueniens rup̃

Expanded text:
quomodo amor conjugalis cui carnis commercium quomodo amor conjugalis cui carnis commercium excipitur in eodem quoque sexu utrobique non simili veritate sanciatur.quietum silentium tenerent omnia . Tria sunt silentia. Primum silentium est ignorantia languoris. Secundum silentium est desperatio curationis. Tertium silentium est adeptio sanitatis. Primum silentium fuit ante legem. Secundum inter legem et gratiam. Tertium erit post hanc vitam. Primum silentium fuit, quando homo non agnovit morbum suum; et idcirco siluit, nec quaerebat remedium. Sed postquam lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, statim ruptum est silentium, et coeperunt ra legis, ubi salus non est, sanari volebant, quod quaerebant non potuerunt invenire. Tandem igitur considerans homo per legem neminem justificari posse, quasi post diuturnos clamores fatigatus et jam desperans rursum loqui cessavit, et subsecutum est secundum silentium. Tunc ergo omnipotens Verbum Dei Patris in carnem veniens rupit
Abbreviated transcription (Latin):
pascitur inter lilia. donec aspiret dies & in¬
dinent᷑ umbre. & rursum. E go dilecto meo¬
& ad me conuersio cuis. S ponsus quoꝙ ips̃e
unici amoris prerogatiuam commendans
sexaginta inquit sunt regine & octoginta
concubine. & adolescentular̃ non: numerus.
Una ẽ columba mea ꝑfecta mea una matri
ꝯuȩ elesta genitrici sue. ꝓpter sacramentũ
gͦ dilectionis çterne. deus comugium sancire.
uoluit. propter ntilitatem ꝓpagationᷤ hu-¬
mane sexum creauit & tam̃ amor conugaliꝰ
non propt̾ scxum dissimilem sacramentũ ẽ
s ꝓpter nat᷑am differentem. Non emm serꝰ
s natura disparem malterutrum caritatẽ
amori tͥbuit & tamen sexus mequalitatem
naturt discernit. Casta enim dilectio non ex
tali sexu taliterafficit᷑. s intali sexu extali
natura ꝓptereaq extra talem sexum taliter
affici non potest. quia extra talem serumũ
inuentt̃ talis nat᷑a. Sufficiat has qui quert̃

Expanded text:
pascitur inter lilia , donec aspiret dies et inpascitur inter lilia , donec aspiret dies et inclinentur umbrae . Et rursum: Ego dilecto meo, ad me conversio ejus . Sponsus quoque ipse uniti amoti amoris praerogativam commendans. Sexaginta inquit, sunt reginae, et octoginta concubinae, et adolescentularum non est numerus. Una est columba mea, perfecta mea. Una matri suae, electa genitrici suae . Propter sacramentum ergo dilectionis aeternae Deus conjugium sancire voluit propter utilitatem propagationis humanae sexum creavit; et tamen amor conjugalis non propter sexum dissimilem sacramentum est, sed propter naturam differentem. Non enim secus, sed natura disparem in alterutrum charitatem amori tribuit, et tamen sexus inaequalitatem naturae discernit. Casta enim dilectio non ex tali sexu aliter afficitur, sed in tali sexu ex tali natura. Propterea quod extra talem sexum taliter affici non potest, quia extra talem sexum non invenitur talis natura. Sufficiat hoc eis, qui quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
inconiugali carrea qui huras culectionis
:sa cranentum amor uiri cap̃: quia pͥor uir
mulieri ꝑ compassionem pietatis. in amore
se sociat. ut mulieris dilectio ꝑ conditionem
aduirum conuersa. & ꝑspontaneam benigni¬
tatem suscepta insocietate caritatis unũ fat
manam nat᷑am. Propter ħ incantico amorĩ
cum illa ȩterna caritas & amor mnesfabilis
nichil inreb usibilib aut inhumanis afft¬
ctib sumiliꝰ inueniri poterat quam amo
sponsi &e sponse ut non aluinde qͣm ꝑsium
sacramentum iniuis ibilis illa & sp̃ualis c.¬
lectio ostenderetur: ut dum id qͦd humanus
affectus nouerat auditus ꝑ uerbum acciget
id quod ñ nouerat corint̾iuis ꝑamorẽ gusta¬
ret. Nam ipsam ibidem mutue caritatis in¬
cissitudinem qua una uni sociata nec disci¬
dium insuo suscipit nec consortum in alieno
admittit sponsa significare uolebat cum
diceret. Dilestus meus michi & ego illi qui

Expanded text:
in conjugali charitate, quae hujus dilectionis in conjugali charitate, quae hujus dilectionis est sacramentum, amor viri caput est; quia prior vir mulieri per compassionem pietatis in amore se sociat, ut mulieris dilectio per eruditionem ad virum conversa, et per spontaneam benignitatem suscepta in societate charitatis unum fiat. manam naturam. Propter hoc in cantico amoris cum illa aeterna charitas et amor ineffabilis nihil in rebus visibilibus aut in humanis affectibus similius inveniri poterat, quam amor sponsi et sponsae; aut non aliunde quam per suum sacramentum invisibilis illa et spiritualis dilectio ostenderetur, ut dum id quod humanus affectus noverat, auditus per Verbum acciperet; id quod non noverat, cor interius per amorem gustaret. Nam ipsam ibidem mutuae charitatis vicissitudinem, qua una uni sociata, nec dissidium in suo suscipit, nec consortium in alieno admittit sponsa significare volebat, cum diceret: Dilectus meus mihi, et ego illi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mentum. sacram̃tum dilectio. & dilectionis
sacram̃tum dilectio. Nec opus iam ⁊ longa.
expositione ut ostendatur qualiter in huiꝰ sacra¬
menti figura uit imago dei sit & fẽmina rõnał
animȩ tipum use formamq demonstret. Ma.¬
nifestum ÷ enim qͦd sic̃ uiri amor admulierẽ
pietate quadam & compassione naturali in¬
clinatur. uir autem ãmuliere mag̃ necessitate
conditionis diligitur. ita d̾s animam rõnalẽ
prius gratuita pietate diligit & eam pꝰmodũ
ad amorem suum quadam rõnabili necessita.¬
te spontaneam tamen & uolentem conuertit.
Diligit ille prior gratis nos ut pꝰmodum dili¬
gentes ad diligentem se conuertat nos siatq
una dilectionis societas & piopt̾ nos qi nobis
necessaria & propter illum qi millo beata In
hac antem iocunda dilectionis conuersione
amor dei quodammͦ caput : quia ab illo uinos
prius dilectio oritur⁊ad illum anobis prius¬
dilectio conuersa refertur. Simili qͦ ratione

Expanded text:
mentum. Sacramentum dilectio, et dilectionis mentum. Sacramentum dilectio, et dilectionis sacramentum dilectio. Nec opus jam est longa expositione, ut ostendatur, qualiter in hujus sacramenti figura vir imago Dei sit, et femina rationalis animae typum in se formamque demonstret. Manifestum est enim, quod sicut viri amor ad mulierem pietate quadam et compassione naturali inclinatur, vir autem a muliere magis necessitate conditionis diligitur; ita Deus animam rationalem prius gratuita pietate diligit, et eam postmodum ad amorem sui quadam rationabili necessitate spontaneam tamen et volentem convertit. Diligit ille prior gratis nos, ut postmodum diligentes ad diligentem se convertat nos, fiatque una dilectionis societas, et propter nos, quia nobis necessaria; et propter illum quia in illo beata. In hac autem jucunda dilectionis conversatione amor Dei quodammodo caput est, quia ab illo in nos prius dilectio oritur; et ad illum a nobis dilectio conversa refertur. Simili quoque ratione
Abbreviated transcription (Latin):
cumnsia edis posit̃a suit C reauit d̃s mascłmn cost
minam & de masculo feminam. & qr acillo fa.¬
cti st subillo constituta est. Illi datum ẽ ilt ce
uacitate ionis ce iuirib corꝑis sup excelleret.
huic or dinatum ⁊ it non solum obelieirtia
M e atura subẽẽt. U oluit E ders it milbu
foetttudine &e ꝓnudentia hec quasi sue fraglita.¬
ais consocia requesceret. & ut millo huiꝰ uifir¬
iitas pietatem excitaret. quatinus & uis
muilierem quodamm̃ ex pietate diligartt. &
mullier urum magis ex necesstate amarbene
Quos s̃ ur mulierem diligit quodarii bene¬
ficium est qua pietate uinetur ne infirm¬
tatem deserat. quod autem mulier uirum
diligit magis debitum ẽ quia naturali ne¬
cessitate compellitur ut patͦcinium reqͥrat.
atq ita quodammͦ tota dilectionis utilitas
ad mulierem refertur. quia in ipsa causa est
ꝓ qua uel ipsa uirum diligit. uł ãuiro ip̃za
diligitur. Patefactum ÷ gͥ dilectionis sacra¬

Expanded text:
cuncta disposita sint. Creavit Deus masculum et feminam, et de masculo feminam; et quia, de illo facta est, sub illo constituta est. Illi datum est, ut et vivacitate rationis et viribus corporis super excelleret: huic ordinatum est ut non solum obedientia, sed et natura subesset. Voluit ergo Deus, ut in illius fortitudine et providentia haec quasi suae fragilitatis consortia requiesceret; et ut in illo hujus infirmitas pietatem excitaret, quatenus et vir mulierem quodammodo ex pietate diligeret, et mulier virum magis ex necessitate amaret. Quod ergo vir mulierem diligit, quodammodo beneficium est, quia pietate vincitur, ne infirmtatem deserat. Quod autem mulier virum diligit, magis debitum est, quia naturali necessitate compellitur, ut patrocinium requirat, atque ita quodammodo tota dilectionis utilitas ad mulierem refertur; quia in ipsa causa est, pro qua vel ipsa virum diligit, vel a viro ipsa diligitur. Patefactum est igitur dilectionis sacra
Abbreviated transcription (Latin):
meodem nichilomins sexu simili atq eadẽ
federatione sanciri non possit. hoc facimꝰ ita.
Inconiugio siquidem duo sunt sacramentum
comugũ & sacramentum comugalis officis. ħ
est conugium & comugũ officrum utrumq
sacram̃tum. Coniugium : infedere dilectio.¬
iis. somugũ officium ÷ ingeneratione ꝓlis.

Expanded text:
in eodem nihilominus sexu simili atque eadem in eodem nihilominus sexu simili atque eadem foederatione sanciri non possit. Hoc facimus ita. In conjugio siquidem duo sunt: sacramentum conjugii, et sacramentum conjugalis officii. Hoc est conjugium et conjugii officium utrumque sacramentum. Conjugium est in foedere dilectionis. Conjug
Abbreviated transcription (Latin):
sexu ita si fiat a conuigii sacramento alienam
quemadmodum ut obit siat illicitam & sicit̃
indiuerso ⁊̃ sexu inter matrem & filium in
concessam udlcirto asanstitate coniugalis sac¬
menti uacuam. quia qui dixit relinquet homo
prẽm suum & matrem suam & adherebit ixori
sue. & erunt duo incarne una. Hanc societatẽ
inter matrem & filium mordinatam & obħ
non castam ẽẽ manifeste docuit cum incon-¬
iugio scĩficando non matrem petendam s
relinquendam ostendit. Hec gͥ ratio cum sola
sufficeret ad comꝓbandum qͦd in eodem sexu
qͣmlibet casta. & indissolubili caritate adstͥcto
connugii sacramentum ee non possit debemꝰ
tamen. sicut in omni assertione diuina iustũ:
non nram tm̃ qui loquimur defensionem
attendere qͣnͣtum eorum quib loquim᷑ edifi¬
cationem. Reddenda itaq ratio quare conui-¬
gĩ sacramentum quod indiuerzo sexu nich
ad sanctificationẽ suam preter spontaneam
ꝑpetue ac indiuise societatis caritatem exigit

Expanded text:
ita a conjugii sacramento foret aliena, quemadmodum ob id ipsum fiat illicita; et sicut in diverso etiam sexu inter matrem et filium foret inconcessa; idcirco a sanctitate conjugalis sacramenti esset vacua quia qui dixit: Relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una , hanc societatem inter matrem et filium inordinatam et ob hoc non castam esse manifeste docuit, cum in conjugio sanciendo non matrem petendam, sed relinquendam ostendit. Haec igitur ratio cum sola sufficeret ad comprobandum, quod in eodem sexu quamlibet casta et indissolubili charitate astricto conjugii sacramentum esse non possit; debemus tamen, sicut in omni assertione divina justum est, non nostri qui loquimur, defensionem tantum attendere, quantum eorum, quibus loquimur, aedificationem. Reddenda itaque ratio, quare conjugii sacramentum quod in diverso sexu nihil ad sanctificationem sui praeter spontaneam perpetuae ac indivisae societatis charitatem exigit
Abbreviated transcription (Latin):
semer. spsum debet alteri it uidelicet acc isli
conseruet ne ad alienam societatem transeast̃
cscisli non neget ut abea que adminemn esb
sociciate ee non dimingat hoc cum sufticare
potuies et his quib tõ manifesta usfunes
ece terum qnui inmatie domram neum col.¬
nigi sacramentum ueruurq uneonta le

Expanded text:
semetipsum debet alteri, ut videlicet et se ille semetipsum debet alteri, ut videlicet et se ille conservet, ne ad alienam societatem transeat, et se illi non neget, ut ab ea, quae adinvicem, societate se non disjungat. Hoc cum sufficere potuisset his, quibus ratio manifesta sufficeret, ecce iterum qui in matre Domini verum conjugii sacramentum verumque
Abbreviated transcription (Latin):
uox hion quidem nec dumi questiones
finem acceꝑunt cogor cotidie expositio¬
nem expositiomi suꝑ inducere & uct̾em parietẽ
recenti assidue temꝑatura linire. Rudib nãq
anunis nouo semꝑ errore fatis centib nichil
expolitum ẽẽ potest. qui dum tenebris fus
inuoluti alienam lucem non uident onme
quod intelligere nequeunt obscure dici querũ.¬
tur: atq ita defectum mentium incausationẽ
transferunt sermonum. Ineo tractatu quem
debeate mariȩ uirginitate dictati. questiom-
manib habita ÷ inqua id potissimum agebat᷑
sensu coitus conugium sc̃ificari ualcret. Cñq
nos io qͦd oportuit inhuius sententiȩ dissim.¬
tionem ꝓponeremus ratio patefacta: icon-¬
sensu carins nequaqͣm consistere sancttatẽ.
sacramerti coniugalis. Prom̃ determinan.¬
tos en quȩ conuigii sacratio ex postulat signa.¬
umus coniugium ẽc̃ legitimam societitẽ
inter uirum &e feminam inqua excepto qͦ ꝙ
carnis commertio ex pari consensu uterꝙ

Expanded text:
uoniam quidem necdum quaestiones finem acceperunt, cogor quotidie expositionem expositioni superinducere, et veterem parietem recenti temperatura linire, rudibus namque animis novo semper errore fatiscentibus nihil satis expositum esse potest; qui dum tenebris suis involuti alienam lucem non vident, omne quod intelligere nequeunt, obscure dici queruntur, atque ita defectum suarum mentium in causationem transferunt sermonum. In eo tractatu, quem de beatae Mariae virginitate dictavi, quaestio in manibus habita est, in qua id potissimum agebatursensu coitus conjugium sanciri valeret. Cumque nos, quod oportuit in hujus sententiae definitionem, proponeremus, ratio patefacta est in consensu carnis nequaquam consistere sanctitatem sacramenti conjugalis. Proinde determinantes ea quae conjugii sanctio expostulat, signavimus conjugium esse legitimam societatem inter virum et feminam, in qua, excepto quoque carnis commercio, ex pari consensu uterque
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ acoriugio caris necesstatem excdudi
hae ettione ifirmare contendunt. Si mq̃¬
uiit aliud non c̃ coniugium nisi dalis socie.¬
tas in qua excepto quoꝙ carnis commercio
crpari consensu uterq semetipsum debet
alteri debito conseruandi & non negandise
ad eum quȩ incommnuni est societate insepa:¬
rabilem inionem acfidem: cur etiam meodẽ
sexu conuigium rectissime ac sandaissime ce¬
lebrari non possit. & indiuidua societas lau¬
dabili caritate sanciri: Quid enim imꝑedit
atuir uirum. aut femina feminam talis
pactionis federe &e societatis amore ñ abstũ.¬
git: Quod si ridiculum omnino est &e ab
humana prorsius iõne seclusum ut sđ meodẽ
restat ut inconiugii pactione ipsam que nisi
in sexu utroq constitita ⁊ carius unionem
quantum ad consensum spectat uecessariam
cẽ ꝓfiteamur Cogunt gͥ ut nos si assensum

Expanded text:
necessitatem excludit hac ratione infirmare contendunt. Si, inquiunt, aliud non est conjugium, nisi talis societas, in qua excepto quoque carnis commercio ex pari consensu, uterque semetipsum debet alteri debito conservandi, et non negandi se ad eam, quae in communi est societate, inseparabilem unionem ac fidem: cur etiam in eodem sexu conjugium rectissime ac sanctissime celebrari non possit, et individua societas laudabili charitate sanciri? Quid enim impedit ut vir virum, et femina feminam tali sibi pactionis foedere et societatis amore non astringat? Quod si ridiculum omnino est, et ab humana prorsus ratione seclusum, ut scilicet restat, ut in conjugii pactione ipsam, quae nisi in sexu utroque constituta non est, carnis unionem, quantum ad consensum spectat, necessariam esse profiteamur. Cogunt igitur, ut nos ita
Abbreviated transcription (Latin):
nhloco mortalis huins uitȩ furtus siguatur
habet nesꝑam. dies. illa ht auroram. Ucs pa prr¬
sertis noctis fuit inclinatio unius dici auro.¬
ta illius diei melmatio ꝑresenti sel̃i. Dlpra
hinis noctis funt. ex quo adam peccaut donce
a irpt a scitentia moros aparacaior pailluans
dicia andu restione ⁊ p̃i mnco nfinemieculi

Expanded text:
loco, mortalis hujus vitae fluxus signatur, habet vesperam, dies illa habet auroram. Vespera praesentis noctis fuit inclinatio unius diei, aurora illius diei inclinatio praesentis saeculi. Vespera hujus noctis fuit ex quo Adam peccavit, donec accepta sententia mortis a paradiso pulsus di
Abbreviated transcription (Latin):
Soninatiuus ut legens
Santiuus ut legentis
Datuus ut legenti.
Acusatuius ut legentem.
U ocatuius ut olegens.
Ablatiuius ut legente. uł. ti.¬

Expanded text:
ominatiuus, ut legens, genitiuus, ut legentis, datiuus, ut legenti, accusatiuus, ut legentem, uocatiuus, ut o legens, ablatiuus, ut a legente. de co
Abbreviated transcription (Latin):
taium est coi fortis armatus malicia.
fortior suꝑueniens sapientia. Arma m̃bra.
Sapientia pͥmum maliciam capit. ꝑcoguitionẽ
eam deprehendens. postea. ligat ab oꝑe cohi¬
bens. dem̃ flagellat: quia prauus affectus
quasi duris quib dam flagellis ceditur. qͣndo
pstuclium disciplinȩ ab eo qͦd appecit restenat᷑.
Nouissime quasi membͥs incrucem extensis ⁊idi¬
uisis a se clauis configitur: quando diuisis ase
uiciis timore dei ainmus penetrat᷑. Quando si¬
mul sunt uicia fortiora suit. qi alterutro se.
muniunt: ut gula luxuriam. pompa suꝑbiã¬
⁊ cet̾a. Dunde g̃ illa ⁊ abinuicem disuinge. &¬
se consige timore det carnes tuas ut malicia
inde monatur. Nlon antem mireris si sapientu.
maliciȩ facit quod amalicia priꝰ ipsa sustimt
Priuis malicta erucifirit sapientiam. postea
sapientia preualens erucifixit maliciam: aueo¬

Expanded text:
t, est cor; fortis armatus malitia; fortior superveniens, sapientia; arma, membra. Sapientia primum malitiam capit per cognitionem, eam deprehendens, postea ligat, ab opere cohibens, deinde flagellat, quia pravus effectus quasi duris quibusdam flagellis caeditur, quando per studium disciplinae ab eo quod appetit refrenatur. Novissime quasi membris in crucem extensis et divisis a se clavis configitur, quando divisis a se vitiis timore Dei animus penetratur. Quando simul sunt vitia, fortiora sunt, quae ab alterutro se muniunt, ut gula luxuriam, pompa superbiam, etc. Divide illa et ab invicem disjunge, sic confige timore Dei carnes tuas, et malitia in te moriatur. Non autem mireris si sapientia malitiae facit quod a malitia ipsa prius sustinuit. Prius malitia crucifixit sapientiam; postea sapientia praevalens crucifixit malitiam. « Qu
Abbreviated transcription (Latin):
sanum & integrum eẽ possit. hanc custodim
isboseth quia domui sue preficere noluit m
inguine uulnus mortis accepit. qr quisquis
sensus suos timore domini munire negligit.
huic subito irrepens delectatio carnis intã
animȩ extinguit. Recte gͦ dicitur uiam pacĩ
non cognouerunt. non est timor dei ante
oculos eorum. quia quis quis foris sensus
suos ꝑtimorẽ di ãdelectatione. carius non
restͥngit. quȩ sit interni amoris dulcedo
gustare non poterit.

Expanded text:
sanum, et integrum esse possit. Hanc custodiam sanum, et integrum esse possit. Hanc custodiam Isboseth, quia domui suae praeficere noluit, in inguine vulnus mortis accepit , quia quisquis sensus suos timore Domini munire negligit, huic subito irrepens delectatio carnis vitam animae exstinguit. Recte ergo dicitur: Viam pacis non cognoverunt; non est timor Dei ante oculos eorum, quia quisquis foris sensus suos per timorem Dei a delectatione carnis non restringit, quae sit interni amoris dulcedo gustare non poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
tunore tuo carnes meas. Et sapientia hanc
custodiam nos hr̃e monuit. quando uirtutis
studium aggredienti formam disciplinȩ pre¬
scripsit dicens. fili accclens adseruitutem
dei sta intimore. & prepara cortuum ad tem¬
pirtones. Pta in timore. ne te blandimenta
carius seducant. Prepara cortuum adtem¬
prationes. ne aduersa suꝑuenicntia frangiã.
baitcuuoi caruis ꝑtimorem comprime. Prẽ¬
suran. tbulationis ꝑ patientiam uince. duo
qmippe sta sunt quȩ precipue inchoantium
ꝓpositum labefactare solent incumbentium
soliet temptationum molestia & precitarũ
delectationum memoria. Ille namq dum
solito grauiores supueniunt sepe pusillan¬
mes pimpatientiam deiciunt. Iste uero dũ
foltto male dulces redeunt ꝑ incontinentiam
incautos seducunt. Ponanus gͣ custodem
optimum ante oculos nõs timorem dñi ut
dum scilicet ipse reliquorum sensuum auces
custodit omne sequentum actionum corpiẽ

Expanded text:
timore tuo carnes meas . Et Sapientia hanc timore tuo carnes meas . Et Sapientia hanc custodiam nos habere monuit, quando virtutis studium aggredienti formam disciplinae praescripsit, dicens: Fili, accedens ad servitutem Dei sta in timore, et praepara cor tuum ad tentationes . Sta in timore, ne te blandimenta carnis seducant. Praepara cor tuum ad tentationes, ne adversa supervenientia frangant. Lasciviam carnis per timorem comprime; pressuram tribulationis per patientiam vince. Duo quippe ista sunt, quae praecipue inchoantium propositum labefactare solent, incumbentium scilicet tentationum molestia, et praeteritarum delectationum memoria. Illae namque dum solito graviores superveniunt, saepe pusillanimes per impatientiam dejiciunt. Istae vero dum solito male dulces redeunt, per incontinentiam incautos se ducunt. Donamus ergo custodem optimum ante oculos nostros timorem Domini, ut dum scilicet ipse reliquorum sensuum duces custodit, omne sequentium actionum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
eet pulchrum insu. ecce ininsu concupiscentia
uibenoi: cum diģtur &e suaue. ecce in usu con.¬
cupiscentia tangendi. cum dicit᷑ aduescen.¬
dum ecce inuisu concupiscentia gustandi.
Non solum gͥ uisus inconcupiscentia prece¬
dit sensus alios. uerumectam om̃s sensus¬
ali in concupiscentia uidendi precelunt se¬
metipsos & totum quodamim̾ muisu pruis
ꝑdelectationem agitur. quicquid postinodũ
a ceteris sensib mopatione ꝑpetratur. Ideo
dixit dominus. Qui uiderit mulierem ad
concupiscendum. iam mechatus: incorde
delectabiliter cogitat. quicquid eum pꝰmodũ
uagendo delectat. Si gͥ porta oculorum bene
munta fuerit. tota illa interior ciuitas cor¬
dis nostri ab assultu uitiorum quieta erit
S huic portȩ nullus custos eẽ potest melior
quam timor domini ut ille uidelicet carna¬
lem mentem quȩ lubrica ẽne adantiquas
delectationes redeat. semꝑinpposito discipli¬
ne consigat atq eoherceat. hanc custodiam
psalmista. desiderabat cum diceret. Confige

Expanded text:
pulchrum visu, ecce in visu concupiscentia videndi. Cum dicitur, et suave, ecce in visu concupiscentia tangendi. Cum dicitur ad vescendum, ecce in visu concupiscentia gustandi. Non solum igitur visus in concupiscentia praecedit sensus alios, verum etiam omnes alii sensus in concupiscentia videndi praecedunt semet ipsos; et totum quodammodo in visu prius per delectationem agitur quidquid postmodum a caeteris sensibus in operatione perpetratur. Ideo dixit Dominus: Qui viderit mulierem ad concupiscendum, jam maechatus est in corde delectabiliter cogitat quidquid eum postmodum in agendo delectat. Si igitur porta oculorum bene munita fuerit, tota illa interior civitas cordis nostri ab insultu vitiorum quieta erit. Sed huic portae nullus custos esse potest melior quam timor Domini, ut ille videlicet carnalem mentem, quae lubrica est, ne ad antiquas delectationes redeat, semper in proposito disciplinae configat atque coerceat. Hanc custodiam Psalmista desiderabat, cum diceret: Confige
Abbreviated transcription (Latin):
non est timor dei ante oculos coꝵ Amma duã
uias habet. unam bonam alteram malam ꝑ-
quas ambulat. non passib pedum s desideri¬
orum. Una uia est caritas. altera cupiditas.
Cupiditas est amor huius mundi. Caritas est
amor dei. Anima est quȩ deum diligit. quib¬
dam amoris passib ꝑ caritatem ad deum cur¬
rit. liuna quȩ mundum hunc diligit. illam¬
affectus carnis ad ea quȩ amat ꝑcupiditatem
ab ducit. Caritas autem uia pacis ẽ. quia in
amore conditoris currens animus nil quod
ledat inuenit. Cupiditas uia pacis non est. q
mentem ꝑmultos labores &e dolores distrahit.
Huius uiş porte sunt sensus corꝑis. quia ꝑeos
amimam concupis centia educit. S inter has
portas prima est uisus. quia oculi aliorum sen.¬
snum duces sunt. & eos fcre inomini actione
ad concupiscentiam precedunt. Dum enum
gustare desideras prius manum porrigi su
ut accipias. s̃ cl pͥusquam accipis iusum diri¬

Expanded text:
Non est timor Dei ante oculos eorum . Anima duas Non est timor Dei ante oculos eorum . Anima duas vias habet: Unam bonam, et alteram malam, per quas ambulat non passibus pedum, sed desideriorum. Una via est charitas, altera cupiditas. Cupiditas est amor hujus mundi. Charitas est amor Dei. Anima, quae Deum diligit quibusdam amoris passibus per charitatem ad Deum currit. Animam quae mundum hunc diligit affectus carnis ad ea quae amat per cupiditatem abducit. Charitas autem via pacis est, quia in amore Conditoris currens animus, nihil quod laedat, invenit. Cupiditas via pacis non est, quia mentem per multos labores, et dolores distrahit. Hujus viae portae sunt sensus corporis, quia per eos animam concupiscentia educit. Sed inter has portas prima est visus, quia oculi aliorum sensuum duces sunt, et eos fere in omni actione ad concupiscentiam praecedunt; dum enim gustare desideras, prius manum porrigis, ut accipias. Sed priusquam accipis, visum diri
Abbreviated transcription (Latin):
est qͦd alibi dicitur. scrutamini scͥpturas. Qsi
tellige. faciendo melius quam loquendo in¬
uestigas. cum crꝑtus fueris. tunc fidenter
di iudicas. Nlecesse est ergo. ut si nondum agni¬
ta cognoscere cupimus. in his quȩ iam cogno¬
uimus torpentes non simus. quia quis quis
timorem dei non custodit it bonum qͦd potest
faciat ille non solum maiora dona ꝑcipere
dignus non est. s coipso ecram priuari quod
iam ꝑceꝑat. Si gͥ uidei idcirto uiam pacis.
hoc est xp̃m cognoscere non potuerunt. quia
tuorem dei incustodiendo mandata eiꝰ ante
oculos hr̃e noluerunt. patenter nobis ostendit᷑.
qͦd ꝑ erꝑimentum boni oꝑis aꝑtissime ꝑuenit᷑
ad agnitionem ueritatis. S adhuc testimoniũ
psalmisit qͦd supra positum est admoralem
intelligentiam adaptare uolumus. ut. in eo ñ
solum doctrine. s &e disciplinȩ ordinem esse
ostendamus. Uram inquit pacis ñ cognouert̃.

Expanded text:
est quod alibi dicitur: Scrutamini Scripturas . Quasi est quod alibi dicitur: Scrutamini Scripturas . Quasi t intellige, id est faciendo melius quam loquendo investigas; cum expertus fueris, tunc fideliter dijudicas. Necesse est ergo ut, si nondum agnita cognoscere cupimus, in iis quae jam cognovimus torpentes non simus, quia quisquis timorem Dei non custodit, ut bonum quod potest faciat, ille non solum majora dona percipere dignus non est, sed eo ipso etiam privari quod jam perceperat. Si igitur Judaei idcirco viam pacis, hoc est Christum cognoscere non potuerunt, quia timorem Dei, in custodiendo mandata ante oculos habere noluerunt, patenter nobis ostenditur, quod per experimentum boni operis apertissime pervenitur ad agnitionem veritatis. Sed adhuc testimonium Psalmistae, quod supra positum est, ad moralem intelligentiam adaptare volumus, ut in eo non solum doctrinae, sed et disciplinae ordinem esse ostendamus. Viam, inquit, pacis non cognoverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
oculos non habebant. & id eo uiam pacis. hẽ
moyzi. crederetis forsitan & michi. guasi di¬
ceretur. Si seruassetis legem. intelligeretis
ueritatem. Si audiuissetis preceptorem. cog.¬
nosceretis saluatorem. Scio quidem quod
me deum cognoscere non potest qui ame
illuminatus non est. & ideo uos ñ creditis.
quia ame illuminati non estis. Ego autem
idetro uos adme cognoscendum ũ illumino.
qua ur̃am contumatian &e preuaricationẽ
scio. & dignum est ut me presentem iam ñ
cognoscatis. caius precepta prius aduos ꝑ-
mos sen missa seruare nolustis. Audiant
hoc illi qui precepta. dei non enstodiunt: ⁊ tĩt
secretat det Se comprehendere posse p̃sumũ.¬
sumunt. auchant quod dicitur. Si crederetis
moysi. crederetis forsitan & michi. Hoc ẽ emĩ
aꝑte dicere. Habetote exꝑimnentum uirtutis.
Si habere uultis agnitionem ueritatis. lleq
cmn potest ꝑfecte cognoscere bonum. qui
bom adhuc non attigit exꝑimentum. Idem

Expanded text:
oculos non habebant, et ideo viam pacis, hoc oculos non habebant, et ideo viam pacis, hoc Moysi, crederetis forsitan et mihi. Ac si diceret: Si servassetis legem, intelligeretis veritatem. Si audivissetis praeceptorem, cognosceretis Salvatorem. Scio quidem quod me Deum cognoscere non potest, qui a me illuminatus non est. Et ideo vos non creditis, quia a me illuminati non estis. Ego autem idcirco vos ad me cognescendum non illumino, quia vestram contumaciam et praevaricationem scio; et dignum est ut me praesentem jam non cognoscatis cujus praecepta, prius ad vos per Moysem missa, servare noluistis. Audiant hoc illi qui praecepta Dei non custodiunt, et tamen secreta Dei se comprehendere posse praesuant quod dicitur: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. Hoc est enim aperte dicere: Habetote experimentum virtutis, si habere vultis agnitionem veritatis. Neque enim potest perfecte cognoscere bonum qui boni adhuc non attigit experimentum. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
berent. ꝓculdubio tiam pacis agnoscerene.
Sicut ipse dominus meuangłio uideis loqͥt¬
dicens. Si crederetis inquit moysi. credere.¬
tis forsitan ⁊ michi. Quid enim in moyse
nisi legem. & quid inlege nisi timorem dci
intelligere debemus: Et quid inxp̃o. nisi
grãm & ueritatem accipimus: Quid est gͦ
moysi credere. nisi acceptȩ legis mandata
fideliter obseruare: Obseruare autem man.¬
datum. hoc ẽ uere timere deum. sic̃ scͥptum
est. Qui timet deum nichil negligit. ⁊ sicut
in psalmo dictt᷑. Beatus uir quitumet dm̃i.
tumandatis eius uolet nimis. Quid: autem
xp̃o credere. nisi confiteri & agnoscere grãm
&eueritatem dei. hoc est redemptionem hu-¬
mani generis. & salutem omnium per xp̃m
compleri. & inxp̃o consistere. eamq cum amore
&e deuotione suscipere: In. qua uidelicet gratia
ua pacis agnoscitur: qi homin aditus ad dm
reconciliationis aꝑitur. Dicatur gͦ contuma¬
cib & transgressorib legis qui timorem dei ante

Expanded text:
cul dubio viam pacis agnoscerent. Sicut ipse Dominus in Evangelio Judaeis loquens: Si crederetis in uit, Moysi, crederetis forsitan et mihi . Quid enim in Moyse nisi legem, et quid in lege nisi timorem Dei intelligere debemus? Et quid in Christo nisi gratiam et veritatem accipimus? Quid est ergo Moysi credere, nisi acceptae legis mandata fideliter observare? Observare autem mandatum, hoc est vere timere Deum sicut scriptum est: Qui timet Deum, nihil negligit . Et sicut in Psalmo dicitur. Beatus vir qui timet Dominum: in mandatis ejus volet nimis. Quid est autem Christo credere? nisi confiteri, et agnoscere gratiam, et veritatem Dei, hoc est redemptionem humani generis, et salutem omnium per Christum compleri, et in Christo consistere, eamque cum amore et devotione suscipere. In qua videlicet gratia via pacis agnoscitur, quia homini aditus ad Deum reconciliationis aperitur. Dicatur ergo contumacibus et transgressoribus legis qui timorem Dei ante
Abbreviated transcription (Latin):
tenait᷑. al trinsetus sẽse intersecantes imodum
cieucis submadio cubito conaieniant. & int̾iori lati¬
tucdim ipsius respondeant li mbo eius tantũm
huicinde excedant. Hoc ita ꝑacto. spacia quȩ inter
manuim centrum uel pocis medium cubitum
& singilis angulos arce interacent unumq̃oq
intra equalia posts punctis duido. & apposta
regila bmis acbiras punc̾tis coadiacentib secun¬
dum lonagtudinem celatraicinem depuncto
semipad punctum crrcumquaq lineam traho.¬

Expanded text:
tenditur, altrinsecus sese intersecante in modum tenditur, altrinsecus sese intersecante in modum crucis sub medio cubito conveniant, et interiori latitudini ipsius respondeant, limbo ejus tantummodo hinc inde excedantur. Hoc ita peracto, spatia quae inter medium centrum, vel potius medium cubitum, et singulos angulos arcae interjacent, unumquodque in tria aequalia positis punctis divido, et apposita regula binis ac binis punctis coadjacentibus secundum longitudinem, et latitudinem de puncto semper ad punctum circumquaque lineam traho
Abbreviated transcription (Latin):
cosore aq̃rn qua mundum osimiudicauit. uel inpur.¬
pura dampnationem maloꝵ quos iuste rȩꝑbabit.
atat quia adiuuat stat qi coronat stat quia uigi¬
lat ut custochat aiuitatem suam. Ita medio cubito
consummato aliam quadraturam cura predictũ
cestrum sonde ectra cittumduco. tante magnitu.¬
amis quante magnitudinis arcam facere uolo. que
quadratura sexciez tam longa sit quam lata. ꝙ arra
dine. hoc est sexties longi ad latitudinem. E go tam̃
pot̃ aompeentiorem formam inpictura usꝙab.
quadruplam fere longitudinem breuiaui. Post.
h gmelam hanc quadraturam .i. ꝑmedium
finqium attȩ scãm longitudinem duab uineis
Auctis tarte latitudinis spacium indudo. quante
enitior quadratura medii cuditi. Similiter per
meliam latitudinem ab uno pariete usq adalium
auab lineis ꝓtensis eiusddem latitudinis spaciũ.
signo ttaut auo hii cinguli quoꝵ alter ꝑmediam
longrtuamem alter ꝑmahiam latitudinem pro.¬

Expanded text:
colore aquam, qua mundum olim judicavit. Vel in purpura damnationem malorum, quos juste reprobavit, stat quia adjuvat, stat quia coronat, stat quia vigilat ut custodiat civitatem suam. Ita medio cubito consummato aliam quadraturam circa praedictum centrum longe extra circumduco, et tantae magnitudinis, quantae magnitudinis arcam facere volo, quae quadratura sexies, tam longa sit quam lata, quia aruaginta in latitudine, hoc est sexies longa ad latitudinem. Ego tamen propter competentiorem formam in pictura usque ad quadruplam fere longitudinem breviavi. Post haec per mediam hanc quadraturam, id est per medium fundum arcae, secundum longitudinem duabus lineis ductis tantae latitudinis spatium includo, quantae est interior quadratura medii cubiti. Similiter per mediam latitudinem, ab uno pariete usque ad alterum duabus lineis protensis ejusdem latitudinis spatium signo. Ita ut hi duo cinguli, quorum alter per mediam longitudinem, alter per mediam latitudinem pro
Abbreviated transcription (Latin):
artchmetica scientiam num̾andi habebant
Priam eet musica canebant Priusqͣͥn ẽt q
metra agios mensurabant. Prusqͣm escĩ
astrononia ꝑcursus stellarum discreniones
tems oium capiebant. Sea uenerint ates qũ
licet adulsi. pͥncipium sumpserint isu tanoi
meliores sunt. Hiclocus cẽt ertponere qͥ fuc ius
sinqsatum artium inuentores quandoo eal¬
rint aut ubi aut quomͦ ꝑeos discipline aulbo¬
um sum pserint.: Sed uolo quadam pꝰ nieb¬

Expanded text:
arithmetica, usum numerandi habebant; arithmetica, usum numerandi habebant; priusquam esset musica, canebant; priusquam esset geometria, agros mensurabant; priusquam esset astronomia, per cursus stellarum discretiones temporum capiebant. Sed venerunt artes, quae licet ab usu principium sumpserunt, usu tamen meliores sunt. Hic locus esset exponendi, qui fuerint singularum artium inventores, quando exstiterint, aut ubi, aut quomodo per eos disciplinae exordium sumpserint; sed volo quadam pri
Abbreviated transcription (Latin):
Erant pꝰ & sermones communes & littere sil.
nondum ratio sermonum & litt̾arum in artem
redacta fuerat. nulla adhuc recte loquendi uel
disputandi precepta data erant. Omnes enim
scientiȩ pͥus erant inusu qͣm marte. Sed consi¬
derantes deĩ homisies usum inartem posse.
tosiuerti. &qͦd uagum fuerat &elicentiosum pꝰ
certis regulis & precep̃tis posse restͥngi cepeit
ut dictum ẽ consuetudinem quȩ partim cali
partim natura exorta fuerat adartem reduct
io quotꝰ prauum usus habebat emendantes.
quos minis habebat supplentes. qͦo suꝑfuum
habebat resecantes. & decet̾o singlis certas mp̃s
& precepta prescribentes. huiꝰ mõi fuit origo osl.¬
nium aitium: hoc ꝑsingła currentes uerum
inuenimꝰ. Priusqͣm eẽt grammatica. escbitant
aloquebant᷑ homines. Priusqͣm ẽẽt dalafia
rõcinanddo uerafalio discernebant. Priusqiã
cẽt rethorca iura ciuilia tractabant. Ptaq̃mẽ¬

Expanded text:
Erant prius et sermones communes et litterae; sed Erant prius et sermones communes et litterae; sed nondum ratio sermonum et litterarum in usum redacta fuerat, nulla adhuc recte loquendi vel disputandi praecepta data erant. Omnes enim scientiae prius erant in usu quam in arte. Sed considerantes deinde homines usum in artem posse converti, et quod vagum fuerat et licentiosum prius, certis regulis et praeceptis posse restringi, coeperunt, ut dictum est, consuetudinem, quae partim casu, partim natura exorta fuerat, ad artem reducere: id quod pravum usus habebat emendantes, quod minus habebat supplentes, quod superfluum habebat resecantes: et de caetero singulis certas regulas et praecepta praescribentes. Hujusmodi fuit origo omnium artium: hoc per singula currentes, verum invenimus. Priusquam esset grammatica, et scribebant et loquebantur homines; priusquam esset dialectica, ratiocinando verum a falso discernebant; priusquam esset rhetorica, jura civilia tractabant; p
Abbreviated transcription (Latin):
iter noscendi uias parat. ut quȩ rõcinatio nunc
quidem uera. nunc autem falsa quȩ uͭ semꝑ falsa.¬
quȩ numqͣ̃m falsa possit agnosci hec tempore
quidem postrema ẽ sea orcine pͥma. Hec enim
ichoantib philosophiam pͥma legenda ẽ ꝓpt̾ea¬
qͥs inea docet᷑ uocum & intellectuum natura. sine
quib nullus philosophiȩ tractatus rõnabiliter
nomen geminam ht interpretationem. Dicitur
enim logos sermosiue ratio. & iñ logica sermo¬
cialis suie rõcinalis scientia dici potest.: Loqua.
rõnalis quȩ disertiua dicitur. continet dialestia.
a rethoricam. Logica sermocinalis. genus ẽ ad
grãmaticam. dialecticam. atq rethoricam &.
continet subse disertiuam. Et hec ẽ logica sermo¬
cinalis. qͣm quartam post theoricam. praficam
mechanicam annumeramꝰ Nec puttandum est
ideo logicam idest sermocinalem dici qͦd ante
eiꝰ iuentionem nullli fuerint sermones aeq̃s
homines mutuas locutiones pͥus ñ habueent.

Expanded text:
internoscendi uias parat, ut quae ratiocinatio nunc internoscendi uias parat, ut quae ratiocinatio nunc quidem quae nunquam falsa possit agnosci. Haec tempore quidem postrema est, sed ordine prima: haec enim inchoantibus philosophiam prima legenda est, proptereaque in eo docetur vocum et intellectuum natura, sine quibus nullus philosophiae tractatus rationabiliter nomen geminam habet interpretationem. Dicitur enim λόγος sermo sive ratio: et inde logica sermotionalis sive rationalis scientia dici potest, Logica rationalis, quae discretiva dicitur, continet dialecticam et rhetoricam. Logica sermotionalis genus est ad grammaticam, dialecticam atque rhetoricam: et continet sub se disertivam. Et haec est logica sermotionalis, quam quartam post theoricam, practicam et mechanicam annumeramus. Nec putandum est ideo, logicam, id est, sermotionalem dici, quod ante ejus inventionem nulli fuerint sermones: et quasi homines mutuas locutiones prius non habuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
indisputatione seruatur. Neq enim quicqͥo sermo¬
num decursus inuenerit. d innatura fixum te.¬
netur. Quare necesse ẽ falli qui abiesta scientia dis¬
putandi dererum natura ꝑquirerent. Nlisi enim
pꝰ adscieniam uen̾it quȩ rõciratio ueram teneat
semitam disputandi quȩ ueri sinisiem &agno¬
uerit quȩ fida quȩ possit et̃ suspecta. Rerum in¬
corrupta ueritas exip̾cinatione ñ pot̃ inueniri.
Cumgͥuet̾es sepe muitii iapsi errorib falsa q̃dam
sͥ & contraria indisputatione colligerent. atq io
fieri impossibile uideret᷑. ut de eademre contͣria
conclusione facta utraq eẽnt uera quȩ sͥ dissenti
etis iõunatio conluiisset. cuine rõcinationi cre.¬
di oporieret eẽt ambiguum usum ẽpͥus dispu¬
tationis ipsus ueram atq integram considerare
naturam. qua cognita tum illud quoꝙ qͦo ꝑchsputa¬
quȩ disputartoi modos atq: ipsas rõcinationes

Expanded text:
in disputatione servatur. Neque enim quidquid sermoin disputatione servatur. Neque enim quidquid sermonum decursus invenerit, id in natura fixum tenetur. Quare necesse est falli, qui abjecta scientia disputandi, de rerum natura perquirerent. Nisi enim prius ad scientiam venerit, quae ratiocinatio veram teneat semitam disputandi, quae verisimilem agnoverit, et quae fida, et quae possit esse suspecta, rerum incorrupta veritas ex ratiocinatione non potest inveniri. Cum igitur veteres saepe multis lapsi erroribus falsa quaedam et sibi contraria in disputatione colligerent, atque id fieri impossibile videretur, ut de eadem re contraria conclusioens ratiocinatio conclusisset, cuique ratiocinationi credi oporteret, esset ambiguum, uisum est prius disputationis ipsius ueram atque integram considerare naturam, qua cognita tum illud quoque quod per disputaquae disputandi modos atque ipsas ratiocinationes
Abbreviated transcription (Latin):
nce ortum ddemonstrauimꝰ. suꝑ ẽ logice
quoq originem inuestigare qͣm idc̃co
ułtimam aniumcro. q postremon uerta est.
tonem agiouetit s lamaicnt dict bactiuis. cum
pͥmitus antiqui cura naturas rerum amoum qua¬
litates inuestigandas oꝑam impenderẽt:. necesse
fuit sepe falli eos. qr uocum &intellestuum dis¬
cretionem ñ habebant. ut inmutus euenit epy¬
ciuo quiathomis mundum consistere putat.
&e honestum uoluptatem mentitur. Hoc auttem
idcuto huic atq aliis accidisse manifellum est.
qm̃ ꝑ imꝑitiam disputandi quicqͥd rocinatione
comp̃henderant. hoc inres qͦq ipsas euenire arbit᷑¬
bantur. Hicuͦ magnus ẽ error. neq enim sese res
ut innumeris i taeciam inrõcinationib habent.
Innumeris enim quicqͥd indigitis recte compu¬
tantis euenerit. io sine dubio inres qͦq ipsas eue¬
nire necẽẽ ẽ ut si ex caluilo .c. contigerit.c. quoq
res illi numo subiectas ẽẽ necẽẽ ẽ. Hoc sͦi non eque

Expanded text:
e quoque originem investigare: quam idcirco ultimam annumero, quia postremo inventa est. ionem agnoverit. Nam sicut dicit Boetius: Cum primitus antiqui circa naturas rerum et morum qualitates investigandas operum impenderent necesse fuit, saepe falli eos; quia vocum et intellectuum discretionem non habebant: ut in multis evenit Epicuro, qui atomis mundum consistere putat, et honestum voluptate metitur. Hoc autem idcirco huic atque aliis accidisse manifestum est, quoniam disputandi quidquid ratiocinatione comprehenderant, haec in res ipsas quoque venire arbitrabantur. Hic vero magnus est error: neque enim sese res ut in numeris, ita etiam in ratiocinationibus habent. In numeris enim quidquid in digitis recte computantis evenerit, id sine dubio in res quoque ipsas evenire necesse est, ut si ex calculo centum contigerit, centum quoque res illi numero subjectas esse necesse est. Hoc vero non aeque