comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quisenim potest nosse quaesit sapientia nisi quigenuit eam. Aut quis adliqͥ¬
dum quaesit ueritas nouit nisiueritatis pater: Quiscerte in iuersam uerbis ui
naturam. atque ipsius dĩ quae exdõ est inuestigare potuit. nisi solus ds̃ apud
quem erat uerbum: Procesto habere debemus qđ hoc uerbum siueratio di¬
cendaest. hanc sapientiam. hancueritatem nullus alius nisi solus pat̃ nouit.
de quo scriptum est: neipsum quidem mundum capere arbitror libros quiscriberen
degloria scilic& & maiestate filidĩ : In possibile namque est litteris committere
eaquae ad saluatoris gloriam pestinent: Hisigitur tantis actalib denatura filidĩ
consideratis cum summa admiratione obstupescimus quo deminens omnium
istanatura exinaniens sed testatu maiestatis suae homo factussit . & int̃ homines
conuersatussit : sicut gractia labis eius infusatestatur: & sicut ei testimonium
confirmatur. qui&iam ante praesentiam suam hanc quam ostendit incorpore :

Expanded text:
m nisi Pater:» Quis enim potest nosse quæ sit Sapientia, nisi qui genuit eam? aut quis ad liquidum quæ sit Veritas novit, nisi veritatis Pater? Quis certe universam Verbi sui naturam, atque ipsius Dei quæ ex Deo est, investigare potuit, nisi solus Deus apud quem erat Verbum? pro certo habere debemus quod hoc Verbum, sive ratio dicenda est, hanc Sapientiam, hanc Veritatem, nullus alius nisi solus Pater novit, de quo scriptum est: «Ne ipsum quidem mundum capere arbitror libros qui scriberentur,» de gloria scilicet et majestate Filii Dei. Impossibile namque est litteris committere ea quæ ad Salvatoris gloriam pertinent. His igitur tantis ac talibus de natura Filii Dei consideratis, cum summa admiratione obstupescimus quod eminens omnium ista natura exinaniens se de statu majestatis suæ homo factus sit, et inter homines conversatus, sicut gratia labiis ejus infusa testatur, et sicut testimonium confirmatur. Qui etiam ante præsentiam suam hanc quam ostendit in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
parabola: sed & illut debent oftendere: quomodo ustiis sit. & promeritis
unicuique retribuens. quipunit terrenos & diabolum: cummhil dig¬
numpoena commiserint : non enimpoterant si secundum istos naturae
malae & perditae erant. aliquit boni agere: Nam & quod iudicemeum
dicunt nontam gestorum quamnaturam iud ex uidetur . quippe finatura
mala bene facere non potest necbona male. Tunc deinde eumquembonũdicuu
sia domnes bonusest : sine dubio & adeos quiperituri sunt bonus est: & quomodo
non eossaluat sinonuult. iamerit bonus siuult & non potest . omnipoters non
erit: Quinpotius audiant in euangeliis patrem dñ in r̃iihuxp̃i. ignem prae
parantem diabolo &angeliseius: & quomodo istud opus tampoenale. tam
triste. secundum sensum istorum bonidĩ uidebitur: sed & ipse saluator bonidĩ
filius in euangeliis protestator & dicit. Quia sisigna & prodigia facta fuissent

Expanded text:
parabola. Sed et illud debent ostendere, quomodo justus sit, et pro meritis parabola. Sed et illud debent ostendere, quomodo justus sit, et pro meritis unicuique retribuens, qui punit terrenos et diabolum, cum nihil dignum pœna commiserint. Non enim poterant si secundum istos naturæ malæ et perditæ erant aliquid boni agere. Nam et quod judicem eum dicunt, non tam gestorum quam naturarum judex videtur: quippe si natura mala benefacere non potest, nec bona male. Tum deinde eum quem bonum dicunt, si ad omnes bonus est, sine dubio et ad eos qui perituri sunt bonus est: et quomodo non eos salvat? Si non vult, jam non erit bonus: si vult et non potest, omnipotens non erit. Quin potius audiant in Evangeliis Patrem Domini nostri Jesu Christi ignem præparantem diabolo et angelis ejus. Et quomodo istud opus tam pœnale quam triste, secundum sensum istorum, boni Dei videbitur? Sed et ipse Salvator boni Dei Filius in Evangeliis protestatur et dicit, «quia si signa et prodigia facta fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
mitas. uel eos quiex a egrpto profecti fuerxN: Cumuideamus interdum
multo nequiora & scelestiora committi flagitia quam fuerant illa proquib
hi quo siupra diximus interempti sunt : Non dumtã tamenui demus unum¬
quemque peccantium poenam luere meritorum: Numquid nam bomĩdicen
effectumeum quialiquando iustuserat. Anpotnus illut putabunt quod
uistus qui demest nunc. sed pacienter fest humana delicta : Tunc uero
ne iustus quidemerat quiinnocentes paruulos & lactantes simulcum in¬
manib &impiis gigantibi extinguebat. sed haec ita sentiunt qm̃nihil au¬
dire ultralitteram norunt. alioquin ostendant quomodo iustumest
secundum lit̾teram intertiam & quartam progemem parentum reddi
peccata insinu filiorum. &infilios filiorum ipsorum post ipsos: A nobisaũt
talia ista non secundum litteram intelleguntur sed sicut hie techihel do¬
cuit parabol ameam dicens. Requirimus quid introrsus significet ipsa

Expanded text:
mitas, vel eos qui ex Ægypto profecti fuerant, cum videamus interdum mitas, vel eos qui ex Ægypto profecti fuerant, cum videamus interdum multo nequiora et scelestiora committi flagitia quam fuerint illa pro quibus hi quos supra diximus interempti sunt, nondum tamen videmus unumquemque peccantium pœnam luere meritorum; numquidnam bonum dicent effectum eum qui aliquando justus erat? an potius illud putabunt, quod justus quidem est nunc, sed patienter fert humana delicta, tunc vero nec justus quidem erat qui innocentes parvulos et lactentes simul cum immanibus et impiis gigantibus extinguebat? Sed hæc ita sentiunt, quia nihil audire ultra litteram norunt: alioquin ostendant quomodo justum est secundum litteram, in tertiam et quartam progeniem parentum reddi peccata in sinum filiorum, et in filiorum ipsorum filios post ipsos. A nobis autem talia ista non secundum litteram intelliguntur, sed sicut Ezechiel docuit parabolam eam dicens, requirimus quid significet introrsus ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis ueteris testamenti inueniunt historiam referentem : uerbi causa
de diluuii poenis &corum quiineo extincti referuntur : Vel cum sodoma & go¬
murra ignei sulpureique imbris uastatione populantur: uelcum in desesto
propeccatissiuis omnes decidunt. It aut nullus ex his quide ae grpto fuerant
profecti inueniatur terram repromissionis intrare pra&er ihm̃ & caleb:
Denouo autem testamento misericordiae acpi&atis congregant uerba: quib:
asaluatore discipuli informantur. & quib: pronuntiari uid&ur quia nemo
bonus praeterunum sit dm̃patrem: & perhoc ausi sunt bonum quidem no¬
minare patrem saluatoris iħuxp̃i: alium autem dicunt esse mundidm̃ quẽ
iustum eis non &iam bonum placuit appellare: Aquib: primum illut exigen¬
dumputo si secundum suam definitionem iustum possunt ostendere condi¬
torem. punientem promeritis uel eos qui dilui tempore perierunt. uelsodo¬

Expanded text:
in Scripturis veteris Testamenti inveniunt historiam referentem, verbi gratia in Scripturis veteris Testamenti inveniunt historiam referentem, verbi gratia de diluvii pœnis, et eorum qui in eo extincti referuntur, vel cum Sodoma et Gomorra ignei sulphureique imbris vastatione depopulantur, vel cum in deserto pro peccatis suis omnes decidunt, ita ut nullus ex his qui de Ægypto fuerant profecti, inveniatur terram repromissionis intrare præter Jesum et Caleb. novo autem Testamento misericordiæ ac pietatis congregant verba, quibus a Salvatore discipuli informantur, et quibus pronuntiari videtur quia nemo sit bonus præter unum Deum patrem: et per hoc ausi sunt bonum quidem nominare Patrem Salvatoris Jesu Christi, alium autem esse dicunt mundi Deum, quem justum eis, non etiam bonum placuit appellare. II. A quibus primo illud exigendum puto, si secundum suam definitionem justum possunt ostendere Conditorem punientem pro meritis vel eos qui diluvii tempore perierunt, vel Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
cipes istius hȩresis diuisionem quandam fecisse sibi uidentur. Qua dixerint ali¬
ut esse iustum aliut bonum. &hac diuisione &iam indiuinitate uisisunt. ad¬
potero breuiter. nec essariumputo: Aestimant igitur bonitatem affectũ talẽ
quendamesse quod bene fieri omnib: aebeat : &iam sindignussit is cuibenefi¬
tium datur: nec bene consequi mereatur: sedut mihiuidettr: non rectitali
usi sunt definitione putantes non fieribene huic: cui austerum uel triste ali¬
quid infestur: Iustitiam uero putarunt affectum esse talem quium cuique
prout meretur retribuat: sed & in hoc rursum definitionis suae sensum non
recte interpraetantur: Put ant enim quia quodiustumest malis mala fa¬
ciat: bonis bona: Id est ut secundum sensum ipsorum iustus malis nonuideat᷑
bene uelle : seduelut oho quodam ferr aduersumeos: Et colligunt sicubi foste

Expanded text:
cipes istius hæresis divisionem quamdam fecisse sibi videntur, qua dixerunt alicipes istius hæresis divisionem quamdam fecisse sibi videntur, qua dixerunt aliud esse justum, aliud bonum; et hac divisione in divinitate etiam usi sunt, afpotuero breviter necessarium puto. Existimant igitur bonitatem affectum talem quemdam esse, quod bene fieri omnibus debeat etiamsi indignus sit is cui beneficium datur, nec bene consequi mereatur: sed, ut mihi videtur, non recte usi sunt tali definitione, putantes non fieri bene huic cui austerum vel triste aliquid infertur. Justitiam vero putarunt affectum esse talem qui unicuique prout meretur retribuat. Sed et in hoc rursum definitionis suæ sensum non recte interpretantur. Putant enim quia quod justum est malis mala faciat, bonis bona; id est, ut secundum sensum ipsorum justus malis non videatur bene velle, sed velut odio quodam ferri adversus eos: et colligunt sicubi forte
Abbreviated transcription (Latin):
hirtus dicitur abstulisse uin eam ab eis & malos colonos maleperditũ dedisse:
&uineam colonis aliis tradidisse quiredderent ei fructum intempore suo:
sed &illos ciues quipro fecto patrifamilas accipere sibi regnum. legatos
miserunt post eum dicentes nolumus eum regnare supernos : Imp&rato
regno regressus pater familias : &iratus inter fici coram se iub&: &c iuitatẽ
mus: non secundum litteram quae dicuntur aduestimus. sed sp̃ĩtalem intellectum
requirimus intalib : ut ita sentiamus. sicut intellegere dedõ dignumest: De quib
secundum paruitatem sensus nostri cum secundipsalmi exponeremus illum uer¬
siculum in quoait. Tunc loquetur ad eos inirasua & in furoresuo conturbabiteos.
prout potumus qualiter hoo intellegere deber& ostendimus:¬
PEINSTO ETBONO: U
Verum qm̃ mou& &iam illut quosdam quod prin¬

Expanded text:
iratus dicitur abstulisse vineam ab eis, et malos colonos male perditum dedisse, iratus dicitur abstulisse vineam ab eis, et malos colonos male perditum dedisse, et vineam colonis aliis tradidisse qui redderent ei fructum in tempore suo. Sed et illos cives qui, profecto patrefamilias accipere sibi regnum, legatos miserunt post eum dicentes: «Nolumus eum regnare super nos, impetrato regno regressus paterfamilias et iratus interfici coram se jubet, et civitatem mus, non secundum litteram quæ dicuntur advertimus, sed spiritualem intellectum requirimus in talibus, ut ita sentiamus sicut intelligere de Deo dignum est. De quibus secundum parvitatem sensus nostri cum secundi psalmi exponeremus illum versiculum in quo ait: «Tunc loquetur ad» eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos,» prout potuimus, qualiter hoc intelligi deberet ostendimusejusto et bono. I. Verum quoniam movet etiam istud quosdam quod prin
Abbreviated transcription (Latin):
Incorpore ae uero naturae & principaliter intellectuali : Nihil aliud conuenit
nisinosie uel nosci sicut &saluator ipse pronuntiat dicens : quia nemonouit
filium nisipater: neque patrem quis nouit nisi filius & cui uoluerit filius re¬
uelare : manifestum ergo est quia non dixit nemo uodit patremnisi filius:
sed nemo nouit patrem miifilius: si uero pp̃t illa quae dicuntur inu&eri testa¬
mento quoduelirasciturdĩ. uel paenit&. uel siqua alia humani affectur passio
designatur: materiam sibi ad confutandos nos praeberi putant. ad firmanter¬
dm̃ penitus in pamm̃bilem at que his omnib: carentem affectib: sentiendum:
ostendendum est eis &iam in euangelicis parabolis habere similia cum dicit
Quiahis quiplant auit uineam & locauit eam colonis. quicolonimis sõs adser¬
uos interemerunt. adultimum &iam filium ad semissum occiderunt :

Expanded text:
incorpereæ vero naturæ, et principaliter intellectuali, nihil aliud convenit incorpereæ vero naturæ, et principaliter intellectuali, nihil aliud convenit nisi nosse vel nosci, sicut et Salvator ipse pronuntiat dicens, quia «nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius et cui voluerit» Filius revelare.» Manifestum ergo est quia non dixit, Nemo vidit Patrem nisi Filius, sed, «Nemo novit Patrem» nisi Filius. IV. Si vero propter illa quæ dicuntur in veteri Testamento, quod irascitur Deus vel pœnitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos præberi putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendum: ostendendum est eis etiam in Evangelicis parabolis haberi similia cum dicit, quia is qui plantavit vineam et locavit eam colonis, qui coloni missos ad se servos interemerunt, ad ultimum etiam filium ad se missum occiderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
faciem in quit meam non uidebis. Is scilic& quimorsi responsa praebe¬
bat: sed posteriort mea: quae utique cumeo sunt intellegenda sacra¬
mento quo in tellegi conuenit dicta diuina: abiectis profecto illis & spra&is
anilibus fabulis. quae de anteriorib dĩ ab imperitis posteriorib: q finguntur:
Nequesanenos impium aliquit sensisse arbitretur quod diximus quia nec
saluatorẽ uisibilis est pater : consider & quali distinctione aduersum her&i cos
agentes utimur: diximus enim quod aliut sit uidere & uideri: & aliut nosse &
nosci: uel cognoscere atqi cognosci: Igitur uidere &uideri: corporum resest :
quodutique nec patri necfilio nec spũiscõ: interse inuicem conp&enter aptabit᷑.
Natura enim trinitatis modumuisionis excedit his quae in corporesunt : Id est
omnib reliquis creaturis qualitatem interse inuicem uisionis indulgens:

Expanded text:
faciem, inquit, meam non videbis scilicet qui Moysi responsa præbefaciem, inquit, meam non videbis scilicet qui Moysi responsa præbebat, sed posteriora mea.» Quæ utique cum eo sunt intelligenda sacramento, quo intelligi convenit dicta divina, abjectis profecto illis et spretis anilibus fabulis quæ de anterioribus Dei ab imperitis posterioribusque finguntur. Neque sane quis nos impium aliquid sensisse arbitretur, quod diximus quia nec Salvatori visibilis est Pater: consideret quali distinctione adversus hæreticos agentes utimur. Diximus enim quod aliud sit videre et videri, et aliud nosse et nosci, vel cognoscere atque cognosci. Igitur videre et videri corporum res est: quod utique nec Patri nec Filio, nec Spiritui sancto inter se invicem competenter aptabitur. Natura enim Trinitatis modum visionis excedit, his quæ in corpore sunt, id est omnibus. reliquis creaturis, qualitatem inter se invicem visionis indulgens;
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio corruptibilis est: erit ergo iam secundum illos corruptibilis ds̃.
Rursum quoque in terrogabimus eosinateria facta est aut ingenita idest
infecta & siquidem dixerint quia infecta est idest ingenita. sequiremꝰ
ab eis simateriae parsquidem alia dr̃. pars autem mundus est: siuero res¬
ponderint demateria quia facta est : sine dubio consequȩtur ut eũ quẽ
dm̃ dicunt factumesse fateantur: quodutique nec ipsorum nec nostra
ratio ammittit: seddicent: in uisibilis est ds̃ : & quidagetis simui sibilem
trem: quodutiq uosquidem uehementer angusta a nobis uero rectius.
non prouidendo: sed prointellegendo sentitur. quiemmintellexerit.
filium intellexit patrem: Hec ergo modo &iam morses dm̃ uidissẽ pu¬
tandus est: Non oculis eum carnalib: intuens seduisu cordis ac sensu
mentis intellegens: & hoc expaste aliqua: manifestum est enim quia

Expanded text:
sine dubio corruptibilis est: erit ergo jam secundum illos corruptibilis Deus. sine dubio corruptibilis est: erit ergo jam secundum illos corruptibilis Deus. Rursum quoque interrogabimus eos. Materia facta est an ingenita, id est infecta? Et si quidem dixerint quia infecta est, id est ingenita, requiremus ab eis si materiæ pars quidem alia Deus, alia autem pars mundus est. Si vero responderint de materia quia facta est, sine dubio consequetur ut eum quem Deum dicunt, factum esse fateantur quod utique nec ipsorum nec nostra ratio admittit. Sed dicent: Invisibilis est Deus. Et quid agetis? Si invisibilem trem.» Quod utique vos vehementer angustat, a nobis vero rectius non pro videndo, sed pro intelligendo sentitur. Qui enim intellexerit Filium, intelliget et Patrem. Hoc ergo modo Moyses etiam Deum vidisse putandus est, non carnalibus oculis eum intuens, sed visu cordis ac sensu mentis intelligens, et hoc ex parte aliqua. Manifestum enim est quia
Abbreviated transcription (Latin):
eorum acmendatia confutemus Auint igitur: scriptum est: dm̃ nemo
uidit umquam: Ille autem dr̃ quem morses praedicat. & ab ipso morse
uisusest & ante a patrib eius. Is uero qui a saluatore ad nuntiatur
anullo penitus uisus est : In terrogemis ergo eos & nos sihuncquem fatentur
dm̃ &aliumesse c̃umdicunt quam creatoremdm̃ uisibilemesse an inuisi¬
bilem dicunt: & siquidem dixerint qui aui sibilis est praeter hoc quod con¬
tux scripturae sententiãe uenire arguentur quae dicit desaluatore q
imago est in uisibilis dĩ primogenitus omnis creaturae : Incurrent &iã imil¬
lud absurdum quoddm̃ corporeum esse dicant: nonenim aliter uideri
quid potest : nisi perhabitum & magnitudinem & colorem : quae sunt specia¬
lia corporum: & sicorpus esse pronunti&ur ds̃ qqm̃omne corpus ex mate¬
ria est inueni&ur & ds̃ esse exmateria: quod si ex materia sit. materia autẽ

Expanded text:
eorum ac mendacia confutemus. Aiunt igitur: Scriptum est: «Deum nemo eorum ac mendacia confutemus. Aiunt igitur: Scriptum est: «Deum nemo vidit unquam:» ille autem Deus quem Moyses prædicat, et ab ipso Moyse visus est, et antea a patribus ejus is vero qui a Salvatore annuntiatur, a nullo penitus visus est. Interrogemus ergo eos et nos si hunc quem fatentur Deum, et alium esse eum dicunt quam creatorem Deum, visibilem an invisibilem dicant esse. Et siquidem dixerint quia visibilis est, præter hoc quod contra Scripturæ sententiam venire arguentur, quæ dicit de Salvatore, quia «imago est invisibilis Dei, primogenitus omnis creaturæ,» incurrent etiam in illud absurdum, quod Deum corporeum esse dicant. Non enim aliter videri quid potest nisi per habitum, et magnitudinem, et colorem, quæ sunt specialia corporum. Et si corpus esse pronuntietur Deus, quoniam omne corpus ex materia est, invenietur et Deus esse ex materia: quod si ex materia sit, materia autem
Abbreviated transcription (Latin):
illud quod ait. non obturabis osboui trituranti. Numquid debubus cura
est dõ an propternos utiq dic̃ propternos enim scriptum est : qm̃ inspedeb&
qui arat arare: & quitriturat: subspe percipiendi: In quo euidenter osten¬
dit: quia quilegem deditds̃ propternos id est propter apostolos dicit.
non obi turabis osboui trituranti: cuicura erat nonboum: sed a postoloꝵ
quixp̃i eugłm praedicabant. In aliis quoque promissionem legis amplec¬
tens paulus ipse itaait: Honora patrem & matrem quod est mandatũ
primum in promissione ut benesit tibi & longaeiuissis superterrã:
terrambonam quamdñs ds̃ tuus dabit tibi Perque sine dubio placere
sibilegem & dm̃legis atque eius promissa pronuntiat: sedqm̃ solent
interdum hu̾ heresis ad sertores per deceptios a quȩdam sophis mata
simpliciorum quorum que corda decipere: absurdum non puto si&iã
eaquae in adsertionib suis proferre solent proponentes. subreptionem

Expanded text:
illud quod ait: «Non obturabis os bovi trituranti: numquid de bobus cura est Deo? An propter nos utique dicit? Propter nos enim scriptum est, quia in» spe debet qui arat arare, et qui triturat sub spe dit quia qui Legem dedit Deus, propter nos, id est propter Apostolos dicit: «Non obturabis os bovi trituranti:» cui cura erat non boum, sed Apostolorum qui Christi Evangelium præ dicabant. In aliis quoque promissionem Legis amplectens Paulus ipse, ita ait: «Honora patrem tuum et matrem, quod est mandatum primum in promissione, ut bene sit tibi, et longævus super terram sis, terram bonam quam Dominus» Deus tuus dabit tibi.» Per quæ sine dubio placere sibi Legem et Deum Legis atque ejus promissa pronuntiat. III. Sed quoniam solent interdum hujus hæresis assertores per deceptiosa quædam sophismata simpliciorum quorumque corda decipere, absurdum non puto si etiam ea quæ in assertionibus suis proferre solent, proponentes subreptionem
Abbreviated transcription (Latin):
tereum quem ait bonum : consequenter dictum uidebitur id quod ad didit
legem & proph&as in his duob: pendere mandatis: quo modo enim quod alienũ
auismeis in conscientiam puram dilucide ostendit quia non ad aliquem nouũ dm̃
ad xp̃muenerit quosenim alios proauos pauli opostebit intellegi. nisi eos de
quib ipse dicit. Hebraei sunt &ego . israhelitaesunt &ego: sed & praefatio ipsa
epist olaeeius ad romanos. nonne ha& eademꝰ isqui intellegere pauli litteras
norunt. diligenter ostendit quem dm̃ praedicat paulus ait enim Paulus

Expanded text:
ter eum quem ait bonum, consequenter dictum videbitur id quod addidit, ter eum quem ait bonum, consequenter dictum videbitur id quod addidit, Legem et Prophetas in his duobus pendere mandatis? Quomodo enim quod alienum itu meo a proavis» meis in conscientia pura,» dilucide ostendit quia non ad aliquem novum Deum, sed ad Christum venerit. Quos enim alios proavos Pauli oportebit intelligi, nisi eos de quibus ipse dicit: «Hebræi sunt, et ego: Israëlitæ sunt, et ego??» Sed et præfatio ipsa Epistolæ ejus ad Romanos nonne hæc eadem his qui intelligere Pauli litteras norunt, diligenter ostendet quem Deum Paulus prædicat? Ait
Abbreviated transcription (Latin):
pie deeo fideliterq didicerint. sicut & ipse saluator cum interrogatus ess&
quodmandatum mausess& omnium inlege. respondit dicens: Diliges dnm̃
dm̃tuum ex toto cordeno &extoraanimatua &extotamentetua:. secundũ
autem. simile huic: diliges proximum tuum .: sicut te ipsum: & his ad didit qr
instis duob: mandatis. omnis lexpendet & proph&ae: Quomodo ergo ei
quemerudiebat atque in discipulatum producebat. hoc mandatum ante
omnia mandata commendat. perquodsine dubio indm̃ legis eius conciliar&
affectus. eo quod ipsis his uerbis haec fuerant alege praedicata: sed concedat᷑
contrabas omnes eui dentissimas ad probationes quia de alio nescio quodõ dic̃
saluator: diliges dnm̃ dm̃tium extoto cordetuo &rełq quaedicta sunt.
& quomodo silex &proph&ae creatoris sunt sicut dicunt. idest alterius dĩ prae¬

Expanded text:
pie de eo fideliterque didicerunt: sicut et ipse Salvator cum interrogatus esset pie de eo fideliterque didicerunt: sicut et ipse Salvator cum interrogatus esset quod mandatum esset maximum omnium in Lege, respondit, dicens: «Diliges Dominum» Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Secundum autem simile est huic:» Diliges proximum tuum sicut teipsum.» Et his addidit: Quia in istis duobus mandatis tota Lex pendet et Pro‫עphetæ.» Quomodo ergo ei quem erudiebat atque in discipulatum producebat, hoc mandatum ante omnia mandata commendat, per quod sine dubio in Deum Legis ejus conciliaretur affectus, eo quod ipsis his verbis hæc fuerant Lege prædicata? Sed concedatur contra has omnes evidentissimas approbationes, quia de alio nescio quo Deo dicat Salvator: «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo,» et reliqua quæ dicta sunt. Et quomodo si Lex et Prophetæ Creatoris sunt sicut dicunt, id est alterius dei præ
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ mortuorum soduiuentium : Manifestissime nos doc& qm̃dm̃ patri archarũ
pro eo quod sc̃ĩ esfent &uiuerent dm̃ appellabat uiuentium : illum scilic& qui
dixerat in proph&is: ego sumdr̃ & nonest ds̃ praeterme: sciens namque saluator
non quidem ignorat sed fallit. dicens non esse alium dm̃ praeterse : multo ma¬
gis ab surdum est : simendacemsuum patrem fat&ur: ex quib: omnib: in hanc in¬
daginem sensus adducitur: qui a alium nescit patrem nissi omnium conditorem
& creatorem dm̃: Longumerit : si ex omnib: euangeliorum locis testimonia
congregemus quib: unus atq: idem ds̃ legis &euangeliorum esse doceatur:
cessuas dirigunt ad eum dm̃ quifecit caelum & terram. & quilocutus est peros
scõrum proph&arum suorum. Ipsum dicentes dm̃ abraham. isaac &iacob dm̃
sine dubio adcreatorem dirrgunt fidem. & affectum eius inserunt his quiha&

Expanded text:
Deus mortuorum,» sed viventium,» manifestissime nos docet quoniam Deum Patriarcharum, Deus mortuorum,» sed viventium,» manifestissime nos docet quoniam Deum Patriarcharum, pro eo quod sancti essent et viverent, Deum appellabat viventium, illum scilicet qui dixerat in Prophetis: «Ego sum Deus, et non est Deus præter me.» Sciens namque Salvator non quidem ignorat, sed fallit dicens non alium esse Deum præter se, multo magis absurdum est si mendacem Patrem suum fatetur. Ex quibus omnibus in hanc indaginem sensus adducitur, quia alium nesciat Patrem nisi omnium conditorem et creatorem Deum. II. Longum erit si ex omnibus Evangeliorum locis testimonia congregemus, quibus unus atque idem Deus Legis et Evangeliorum esse doceatur. ces suas dirigunt ad eum Deum qui fecit cœlum et terram, et qui locutus est per os sanctorum Prophetarum suorum ipsum dicentes Deum Abraham, Isaac et Jacob; Deum identissime sine dubio ad Creatoris dirigunt fidem, et affectum ejus inserunt his qui hæc
Abbreviated transcription (Latin):
lis es quid aliudiuidetur ostendere nisidm̃ in meliorib: mundi creaturaesuae¬
partibus requirendum : sed & deiuramentis optima quaedam statuta definiens.
ait. non oportere iurare nequepercaelum quia sedes est dĩ: nequeperterram quia
scabellum est pedumeius: Nonne a pestism̃ me uid&ur proph&icis uocib: consonare
quibus dicitur. Caelum mihi sedes terra autem scabellum pedum meorum sed &
de templo eicienseos qui uendebant boues &oues & columbas effundens quoque
menias nummulariorum & dicens. tollite istahinc & nolite facere domum pa¬
trismei domum negotiationis. Patrem sine dubio dicebat eum cunis nomini
magnificum scclomon extruxerat templum: sed & illud quodait. Non legistis
quod dicium est adõ admorsen ego ds̃ abraham . & ds̃ isaac & ds̃ iacob: Non est aũt

Expanded text:
cœlis,» quid aliud videtur ostendere, nisi Deum in melioribus mundi, id est creatucœlis,» quid aliud videtur ostendere, nisi Deum in melioribus mundi, id est creatupartibus requirendum? Sed et quod de juramentis optima quædam instituta definiens ait «non oportere jurare, neque per cœlum, quia sedes est Dei; neque per terram, quia scabellum est pedum ejus;» nonne apertissime videtur propheticis vocibus consonare quibus dicitur: «Cœlum mihi» sedes, terra autem scabellum pedum meorum?» Sed et e templo ejiciens eos qui vendebant oves, et boves, et columbas; effundens quoque mensas nummulariorum, et dicens: «Tollite ista hinc, et nolite facere domum Patris mei» domum negotiationis,» Patrem suum sine dubio dicebat eum cujus nomini Salomon magnificum templum extruxerat. Sed et illud quod ait, «Non legistis quod dictum» est a Deo ad Moysen: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: non est autem
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit quia prophetae illius sunt dĩ quimundum fecit: exipsaergo conse¬
quentia conduditur : qm̃ qui proph& asmisit dex̃po quae praedicenda erant ipse
praedixit: & dubium non est quodhaec non alienusquis ab eo sedpater iosius prae¬
dicebat: sed & illud quod frequenter exempla deueteri testamento asaluatore pro¬
feruntur. uel ab a postolis eius non aliud indicat. nisi quod auctoritas ue teribus as al¬
uatore &abeius discipulis adhib&ur: sed & illud quoda dbenigni tatem prouocans
discipulos suos saluator dicit. Estote perfecti sicut &pat̃ uester caedestis perfectus est
quisolem suum oririiub& suꝑbonos &malos & pluit super iustos & in iustos cuius
& iam ex iguae intellegentiae uiro euidentis simdm suggerit intellectum. Quod
non alium adimitandum proponit discipulissuis dm̃ nisifactorem caeli &imbriũ
praebitorem : Quod autem dicit quia orantes oporteat dicere. Pater nr qui incae

Expanded text:
tum sit quia prophetæ illius sunt Dei qui mundum fecit. Ex ipsa ergo consetum sit quia prophetæ illius sunt Dei qui mundum fecit. Ex ipsa ergo consequentia concluditur, quoniam qui Prophetas misit, de Christo quæ prædicenda erant, ipse prædixit. Et dubium non est, quod hæc non alienus quisquam ab eo, sed Pater ipsius prædicebat. Sed et illud quod frequenter exempla de veteri Testamento a Salvatore proferuntur, vel ab Apostolis ejus, non aliud indicat nisi quod auctoritas veteribus a Salvatore et ab ejus discipulis adhibetur. Sed et illud quod ad benignitatem provocans discipulos Salvator dicit: «Estote perfecti sicut et Pater vester cœlestis perfeonos et malos, et pluit super justos et injustos,» cuivis etiam exiguæ intelligentiæ viro evidentissimum suggerit intellectum, quod non alium ad imitandum proponit discipulis suis Deum, nisi factorem cœli, et imbrium præbitorem. Quod autem dicit quia orantes oporteat dicere: «Pater» noster qui es in
Abbreviated transcription (Latin):
te capient regnicaelorum: &quoddixit inpsalmo. & ex altabitte & here¬
ditate capies terrãe. Adhano & enim terram descendidicitur ad illam aũt
quae in alto est ex altari. Hoc ergomodo uidetur quasiiter quoddam scõrũ
profectibiis aperiri. ab illa terra. adillos caelos: ut nontampermanere in illa
terra quam habitare uide antur: transituri scilic& cuminidquoque prose
Hisper ordinem prout potuimus breuiter digestis consequens est secundumid
quodexinitio proposuimus confutare &iam eos quipitant alium dm̃eisse patrẽ
tebat: qui est ds̃ patrum abraham isaac &ia cob: opost& enimprimo in hacnos
fidei ratione firmari. Considerandumest ergo illud. quod frequenter in
euangelios dicitur. & iingulis quibusque dm̃i & saluatoris nr̃i gestis adiungit᷑
ut impleatur quod dictum est perprophetam illum uel illum : Cummanifes¬

Expanded text:
psi hæreditate capient regnum cœlorum:» et quod dicit in psalmo: «Exaltabit te et hærepsi hæreditate capient regnum cœlorum:» et quod dicit in psalmo: «Exaltabit te et hæreditate capies» terram.» Ad hanc etenim terram descendi dicitur; ad illam autem quæ in alto est, exaltari. Hoc ergo modo videtur quasi iter quoddam sanctorum profectibus aperiri ab illa terra ad illos cœlos, ut non tam permanere in illa terra quam habitare videantur, transituri scilicet, cum in id quoque profecsti Pater. I. His itaque per ordinem prout potuimus breviter digestis, consequens est secundum quod ex initio proposuimus, confutare etiam eos qui putant alium Deum esse patremtebat, qui est Deus patrum Abraham, Isaac et Jacob. Oportet enim primum in hac nos fidei ratione firmari. Considerandum ergo est illud quod frequenter in Evangeliis dicitur, et singulis quibusque Domini et Salvatoris nostri gestis adjungitur: «Ut impleatur quod dictum est per Prophetam» illum vel illum, cum manifes
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundi statu in quo plan&um dictintur sperae super gresso atque
superato supra illa quae AITA ANNC dicitur speram piorum acbeatorum
stano conlocatur quasi interrabona & terraniuorum quam mansu&i
&mites hereditate percipiant: cuius est caclumillut quod ambitũ magnifi¬
centiore ipsam illam circumdat & contin& terram quoduere caelum &
principaliter appellatur: in quocalum uel terra finis omnium atq perfec¬
tio tuta acfidissima possit statione consistere: quoscilic& uelhi qui post cor¬
reptionem castigationum quas prodelictis pertulerant purgationis obtentu
expl&isomnibus atque depensis terrac illius habitaculum mereantur:
Hiuero qui uerbo dĩ oboedientes fuerunt ac sapientiae eius. Iam hinc capaces
se obtemperantes praebuerunt caeli illius uel caelorum promereri regna di¬
cantur: & ita dignius conpleatur illud quod dictumest. Beatiman su&i. qm̃

Expanded text:
hoc mundi statu in quo planetarum dicuntur sphæræ, supergresso atque hoc mundi statu in quo planetarum dicuntur sphæræ, supergresso atque superato, supra illam quæ dicitur, sphæram piorum atque beatorum statio collocatur, quasi in terra bona, et terra vivorum quam mansueti et mites hæreditate percipient: cujus est cœlum illud quod ambitu magnificentiore ipsam illam circumdat et continet terram: quod vere cœlum et principaliter appellatur, in quo cœlo vel terra finis omnium atque perfectio tuta ac fidissima possit statione consistere, quo scilicet illi post correptionem castigationemque quas pro delictis pertulerant purgationis obtentu, expletis omnibus atque depensis, terræ illius habitaculum mereantur; hi vero qui Verbo Dei obedientes fuerunt ac sapientiæ ejus jam hinc capaces se obtemperantes præbuerunt, cœli illius vel cœlorum regna promereri dicantur, et ita dignius compleatur illud quod dictum est: «Beati mansueti, qui
Abbreviated transcription (Latin):
haec autem dequibus pauliis dixit quaenonuidentur. naturam quidem
habent ut uideripossint . nondum tamenui deri abhis quib promittumur
exponit: Hisigitur trib: opinionib: define omnium & de sum mabeatitudine
prout sentire potuimus adumbratis unusquisque legentium apud sem&¬
ipsum dilgentius & scrupulosius iudic& si potest aliqua harum probari
ul eligi. Dictum est enim quo duelincorparea uita agiposse putanda sit
postea quam xp̃o fuerint subiecta omnia. & perxp̃m dõpatri cumerit
rationabilis fiunt : Tunc ipsa quoque substantia corporalis optimis acpu¬
rissimis sp̃itab: sociata pro adsumentuim uel qualitate uel meritis in
a&herium statum permutata secundum quod apostolus dicit & nos
inmutabimur refubgebit: Aut ceste quo de orum quaeuidentur habitu
praetereunte omni corruptibilitate decussa atque purgata. omnia que

Expanded text:
hæc autem de quibus Paulus dixit: «Quæ non videntur,» naturam quidem hæc autem de quibus Paulus dixit: «Quæ non videntur,» naturam quidem habent ut videri possint, nondum tamen videri ab his quibus promittuntur, exponit. VII. His igitur tribus opinionibus de fine omnium et de summa beatitudine prout sentire potuimus adumbratis, unusquisque legentium apud semetipsum diligentius et scrupulosius judicet si potest aliqua harum probari vel eligi. Dictum est enim quod vel incorporea vita agi posse putanda sit, posteaquam Christo fuerint subjecta omnia et per Christum Deo Patri, cum erit rationabiles, fiunt: tunc ipsa quoque substantia corporalis optimis et purissimis spiritibus sociata pro assumentium qualitate vel meritis in æthereum statum transmutata, secundum quod Apostolus dicit: Et nos immutabimur, refulgebit; aut certe quod eorum quæ videntur habitu prætereunte, omni corruptibilitate decussa atque purgata, omnique
Abbreviated transcription (Latin):
ens apostolus dixit. Prospicientib: nobis non e aquaetudentur. sed quae non ui¬
dentur: quae enim uidentur temporalia sunt: quae autem nonuidentur a& na
sunt : scimus autem qm̃ siterrestris domus nr̃a huꝰi habitationis dissoluatur.¬
qđ aedificationem adõ habemus domum non manufactum a&ernam incelis¬
Cum enim alibi dicat quia uidebo cados openo digitorum tuorum. & de omnib:
uisibilib perproph&amds̃ dixit quia manus mea fecithaec omnia: Istam ae¬
ternam domum quam sc̃ĩs repromittit in caelis manus factam non esse pro¬
nuntiat: differentiae sine dubio creaturae in his quaeuidentur & mn
hisquae non uidentur: ostendens: Non enim idem intellegitur qđ dicit
ea quae nonuidentur &e aquae inuisibilia funt: Eanamque quae sunt
inuisibilia non solum nonuidentur : sednenaturam quidem habentur
utui deripossint : quae greci aCINΛTA Idest in corporea appellarunt:

Expanded text:
ens Apostolus dixerit: a Prospicientibus nobis non ea quæ videntur, sed quæ non» viens Apostolus dixerit: a Prospicientibus nobis non ea quæ videntur, sed quæ non» videntur. Quæ enim videntur thabitationis dissolvatur, ædificationem habemus a Deo domum non manufactam æternam in cœlisCum enim alibi dicat: «Quia videbo» cœlos opera digitorum tuorum,» et de omnibus invisibilibus per Prophetam Deus dixit: «Quia manus mea fecit hæc omnia ",» istam æternam domum quam sanctis repromittit in cœlis, manu factam non esse pronuntiat; differentiam sine dubio creaturæ in his quæ videntur, et in his quæ non videntur ostendens. Non enim idem intelligitur quod dicit ea quæ non videntur, et ea quæ invisibilia sunt. Ea namque quæ sunt invisibilia, non solum non videntur, sed ne naturam quidem habent ut videri possint, quæ Græci ἀσώματα, id est incorporea appellarunt;
Abbreviated transcription (Latin):
cognominatuim uolunt : sic ut & firmamentum hoccaelum. ill uiscaeli uocabulo
nuncupatum est : Verum dehuius cemodi opinionib: plenius in iloloco tractaui¬
mus cum requireremus quidesset quodm principio fecit ds̃ caelum & terram:
Aliud enim calum atque alia terra indicatur esse : quamillut firmam̃tum
quod posibiduum factum dicitur: uel arida quae post modum terra nominatur.
sãne hoc quod dicunt quidam dehocmundo qm̃corruptibilis quidemest ex eo
quod factusest: Nec tam̃ corrumpitur quia corruptione foruor acualidior es
Voluntas dĩ qui fecit eum & contin& illum ne ei corruptio domin&ur: Rec¬
tius ista sentiri possunt deeomundo quam aplãne speram sup̃ diximus quia
ex uoluntatedĩ ne quaquam corruptioni subiaceat: proeo quod nec causas cor¬
ruptionis accepit: scorum quippeest & adliqui dum purificatorum mundisille.
non &iam impiorum sicut iste noster: Uidendum autem est nefoste in hocrespici¬

Expanded text:
cognominatam volunt, sicut et firmamentum hoc cœlum illius cœli vocabulo cognominatam volunt, sicut et firmamentum hoc cœlum illius cœli vocabulo nuncupatum est. Verum de hujuscemodi opinionibus plenius in illo loco tractavimus, cum requireremus quid esset quod in principio fecit Deus cœlum et terram. Aliud enim cœlum et alia terra indicatur esse quam illud firmamentum quod post biduum factum dicitur, vel arida quæ postmodum terra nuncupatur. Sane hoc quod dicunt quidam de hoc mundo, quoniam corruptibilis quidem est ex eo quod factus est, nec tamen corrumpitur, quia corruptione fortior et validior est voluntas Dei qui fecit eum et continet illum ne ei corruptio dominetur, rectius sentiri ista possunt de eo mundo quem sphæram supra diximus, quia ex voluntate Dei nequaquam corruptioni subjaceat, pro eo quod nec causas corruptionis accepit. Sanctorum quippe est et ad liquidum purificatorum mundus ille, et non impiorum sicut iste noster. Videndum autem est ne forte in hoc respici
Abbreviated transcription (Latin):
gula mundũs nominar i. sed & ipsum super eminentem quemdicunt
aplane globum proprie nihil ominus mundum appellari uolunt: Deniq
&iam baruch proph&ȩ librum in adsertionis huius testimonium uocant.
quodibi deseptemmundis uel cadis euidentius indicatur: es& am̃ supillã
speram quam aplane dicunt: uolunt aliam quam sicut apud nos caclum contin&
omnia quae subcaelo sunt : Ita illa dicant inmensa quadam sui magnitudine &
ineffabile conplexu spatia uniuersarum sperarum ambitu magnificentiore
constringere. Itaut omnia intrrcipsam itasint sicut esthaec nostra terra sub
caelo quae &iam insripturis sc̃ĩs terrabona & terra uiuentium creditur
nominar i habenssuum caelum: illut quod superius in quo cado scõrum no¬
mina scribe uel scriptaesse a saluatore dicuntur. quocaelo cohib&ur illa t̃rae
ex illius namque terrae nomine &am hanc nr̃am cui arida prius nom̃ fuerat

Expanded text:
gula mundos nominari. Sed et ipsum supereminentem quem dicunt a ἀπλανῆ globum, proprie nihilominus mundum appellari volunt. Denique etiam Baruch prophetæ librum in assertionis hujus testimonium vocant, quod ibi de septem mundis vel cœlis evidentius indicatur. Esse tamen super illam sphæram quam ἀπλανῆ dicunt, volunt aliam, quam, sicut apud nos cœlum continet omnia quæ sub cœlo sunt, ita illam dicunt immensa quadam sui magnitudine et ineffabili complexu spatia universarum sphærarum ambitu magnificentiore constringere; ita ut omnia intra ipsam ita sint sicut est hæc terra nostra sub cœlo: quæ etiam in Scripturis sanctis terra bona et terra viventium creditur nominari, habens suum cœlum illud quod superius, in quo cœlo sanctorum nomina scribi vel scripta esse dicuntur a Salvatore: quo cœlo cohibetur illa terra Ex illius namque terræ nomine etiam hanc nostram cui arida prius nomen fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
nefoste calum natores iterum secriminando putent inuenisse mate¬
riam seduider iñ quid peruersi & contentiosi homines agant :
Nobis interim tantiis labor sitamen orantib uobis ds̃iuuerit id circo
susceptus est : non ut calumniosis osquod fieri non potest lic&forte &iã
hoc ds̃ facer & daud aremus sedut proficere adscientiam rerũ uolentib
materiam praeberemus : Illud scne omnem quihos libros discriptur
est uellecturus in conspectudĩ patris & filii & sp̃r scĩ contestor atque
comienio perfuturi regnifidem perresurrectionis exmostuis sacram̃tũ.
perillum qui praeparatus est dabolo & angeliseius a&ernum ignem: sĩ
non illum locum acerna hereditate possideat ubi est fl&us &stridor
dentium. &ubi est igniseorum non extingu&ur &uermis eorum ñ moni&
Neaddat aliquis huic scripturae. neauferat. nein serat. nemmut&. sed
conferat cum exemplarib: unde scripserat &emend& ad litteram

Expanded text:
ne forte calumniatores iterum se criminandi putent inuenisse materiam. sed uideris, quid peruersi et contentiosi homines agant. Nobis interim tantus labor, si tamen orantibus uobis deus iuuerit, idcirco susceptus est, non ut calumniosis os-quod fieri non potest, licet forte etiam hoc deus faciet-clauderemus, sed ut proficere ad scientiam rerum uolentibus materiam praeberemus. illud sane omnem, qui hos libros uel descripturus est uel lecturus, m conspectu dei patris et filii et spiritus sancti contestor atque conuenio per futuri regni fidem, per resurrectionis ex mortuis sacramentum, per illum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, aeternum ignem: sic non illum locum aeterna hereditate possideat, ubi est fletus et stridor dentium et ubi ignis eorum non extinguetur et uermis eorum non morietur, ne addat aliquid huic scripturae, ne auferat, ne inserat, ne inmutet, sed conferat cum exemplaribus, unde scripserit, et emendet ad litteram
Abbreviated transcription (Latin):
Pro uirib gitur nr̃is perexigui considerata exoperũ suorum magis quã
ex nr̃isensus contemplatione diuin anatur & in tuitisq nihił ominus

Expanded text:
Pro viribus igitur nostris perexiguis considerata ex operum suorum magis quam ex nostri sensus contemplatione, divina natura, intuitisque nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
soerant manducaturos esse quidem scõr. sed panem uitae: qui ueritatis & sapientiae
cibis nutriat animam. &in lumin& mentem : & pot& eam diuinae sapientia e¬
poculis sic̃ dic̃ scripiura diuina: Quia sapientia p̃paraũ mensã suã. iugulanit uic¬
timas suas : miscuit incratere unum iuũ & summa uoce clamat: Deuertite ad me¬
& manducate panes quosparaui uobis. & bibite umũ qđ miscinuob̾ Quib sapi

Expanded text:
sperant manducaturos quidem esse sanctos, sed Panem vitæ qui veritatis et sapientiæ sperant manducaturos quidem esse sanctos, sed Panem vitæ qui veritatis et sapientiæ cibis nutriat animam, et illuminet mentem, et potet eam divinæ sapientiæ poculis; sicut dicit Scriptura divina: «Quia Sapientia præparavit mensam suam, jugulavit victimas suas, miscuit in cratere vinum suum, et summa voce clamat:» Divertite ad me, manducate panes quos paravi vobis, et» bibite vinum quod miscui vobis.» Quibus Sapi
Abbreviated transcription (Latin):
la&ia dicens quia nonbibam ex hociam usqie quobibam illut uobiscum nouũ inreg¬
no patrismei.: Addunt qq̃ & illut. qđ s aluator beatos dic̃ eos quinunc esuriunt &p̃
tiunt. pollicenseis quia saturabuntur : & multa alia excripturis exemplapro¬
ferunt: quorumuim figuraliter intellegi debere non sentiunt : Tumuero secdm
formã quac in hac uita est. & secđm mundihũi dispositiones dignitatũ. uelor dinũ
ueleminentias potestatum. regessẽfore & principes arbitrantur. sic̃ sunt isti ter
quinq ciuitates &ut breuiter dicam: sec̃dum uitaehuꝰ conuersationẽ ꝑom̃a
similia esse uolunt omnia : quae derepromissionib expectantur. Id est utiterũ sit
hoc quodest Haec nasentiunt qui xp̃o quidem credunt: iudaico autem quodã
sensus scripturas diuinas intellegentes nihil exhis dignum diuinis pollicitationib:

Expanded text:
lætitia dicens: «Quia non bibam ex hoc jam usquequo bibam illud vobiscum novum in reglætitia dicens: «Quia non bibam ex hoc jam usquequo bibam illud vobiscum novum in regno Patris mei.» Addunt quoque et illud, quod Salvator beatos dicit eos qui nunc esuriunt et sitiunt, pollicens eis quia saturabuntur; et multa alia ex Scripturis exempla proferunt, quorum vim figuraliter intelligi debere non sentiunt. Tum vero secundum formam quæ in hac vita est, et secundum mundi hujus dispositiones dignitatum, vel ordinum, vel eminentias potestatum, reges se fore et principes arbitrantur, sicut sunt isti terrquinque civitates.» Et, ut breviter dicam, secundum vitæ hujus conversationem per omnia similia volunt esse omnia quæ de repromissionibus expectantur, id est ut iterum sit hoc quod est. Hoc ita sentiunt qui Christo quidem credentes, Judaïco autem quodam sensu Scripturas divinas intelligentes, nihil ex his dignum divinis pollicitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
lum quoq habituram exlapidib electis &uariis idest iaspide & saxphiro.
& calchedonio &⁊ maragdo & sardio. & onicheno. &chrrsolito. &chrrsopra¬
so. & iachinto & a methysto: Tum &iam ministros delitiarum suarum
dandos sibi alienigenas putant. quos uel aratores habeant. uelstructores
pari&um aquib: diruta ipsorum & conlapsa ciuitas extruatur. &arbi¬
trantur quod facultates gentiũ accipiant adedendum. & indiuitiis eoꝵ
dominentur : ut &iam cameli madian. & gesar ueniant &afferant eis
aurum. &chus &l apides praeciosos : &hocconantur ex auctoritate pro¬
ph&ica confirmare. exhis quae dehierusalem repromissionib scripta sunt:
ubi&iam dicitur qui a quiseruiunt dõ manducabunt &bibent. ꝓ&catores s¬
esurient & ñcient : & quod la&itiam agent iusti. impios uero conpossidebit: & de
nouo quoq: testamento uocem profer̃ saluatoris quadiscipulis repromitut deuim

Expanded text:
lum quoque habituram ex lapidibus electis et variis, id est jaspide et sapphiro lum quoque habituram ex lapidibus electis et variis, id est jaspide et sapphiro et chalcedonio et smaragdo et sardio et onychino et chrysolitho et chrysopasso et hyacintho et amethysto. Quinetiam ministros deliciarum suarum dandos sibi alienigenas putant, quos vel aratores habeant, vel structores parietum, a quibus diruta ipsorum et collapsa civitas extruatur: et arbitrantur quod facultates gentium accipiant ad edendum, et in divitiis eorum dominentur, ut etiam cameli Madian et Cedar veniant, et afferant eis aurum, et thus, et lapides pretiosos. Et hæc conantur auctoritate prophetica confirmare ex his quæ de Jerusalem repromissionibus scripta sunt: ubi etiam dicitur quia qui serviunt Domino manducabunt et bibent, peccatores aesurient et sitient; et quod lætitiam agent justi, impios vero moror possidebit. Et de novo quoque Testamento vocem proferunt Salvatoris, qua discipulis promittit de vini
Abbreviated transcription (Latin):
uendo ordo uelstatus. Quidam ergo laborem quod ammodo intellegentiae
recusantes & superficiem quandam legis litterae confectantes & magis de¬
lectionisuae quod ammodo aclibi dini indulgentes solus litterae discipuali
arbitrantur repromissiones futuras inuolupt ates &luxuria corporis expec¬
tandas &propt᷑ hoc pracciptiae carnes iterum desiderant post resurrectionẽ
tales quib manducandi &bibendi & omnia quae carnis & sanguinis sunt
agendi nusquam desit facultas apostoli pauli dere surrectione spĩtalis cor¬
poris sententiam non sequentes : quib: consequenter addunt &iam nupti¬
arum conuentiones & filiorum procreationes &iam postresurrectionem
futuras fingentes sibim& ipsis hierusalem urbem terrenam reaedifican¬
dam. lapidib praeciosis infundamenta ei iaciendis. & delapidi iaspidi
muroseius erigendos & propugnacula eius exlapide crrstcello. peribo¬

Expanded text:
vendi ordo vel status. II. Quidam ergo laborem quodammodo intelligentiæ vendi ordo vel status. II. Quidam ergo laborem quodammodo intelligentiæ recusantes, et superficiem quamdam legis litteræ consectantes, et magis delectationi suæ quodammodo ac libidini indulgentes, solius litteræ discipuli, arbitrantur repromissiones futuras in voluptate et luxuria corporis expectandas: et propterea præcipue carnes iterum desiderant post resurrectionem tales quibus manducandi, et bibendi, et omnia quæ carnis et sanguinis sunt agendi nunquam desit facultas, Apostoli Pauli de resurrectione spiritualis corporis sententiam non sequentes2. Quibus consequenter addunt et nuptiarum conventiones, et filiorum procreationes etiam post resurrectionem futuras, fingentes sibimetipsis Jerusalem terrenam urbem reædificandam lapidibus pretiosis in fundamenta ejus jaciendis, et de lapide jaspide muros ejus erigendos, et propugnacula ejus ex lapide crystallo; peribo