comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filios ex pͥorib legitimis et
inculpabilib sibi cc̃tis ni¬
pcus. mox ei suarũ rerũ casũ
signari. eo quod dũ licũiti
nupcias fac̾e̾ legitimas. con¬
tra leges amauiit. ⁊ confũde¬
rit quid̃ sobolem nocint aũ¬

Expanded text:
filios ex prioribus legitimis et inculpabilibus sibi contractis nuptiis, mox ei suarum rerum casum signari, eo quod, dum licuerit nuptias facere legitimas, contra leges amaverit, et confuderit quidem sobolem, nocuerit au
Abbreviated transcription (Latin):
a amon̾e alĩa sitq ei pena
nõ confiscatio solum. sed
intͣnaturam se contin̾e nõ
aut̃ delectan ⁊ amarenlt᷑
t̾minũ ⁊ traditis nob̃ a na¬
tura hislegib repugnare⁊
Omitre quoq silegem scienͤ
hanc quid̃ neglexerit ĩ test¬
is ant̾ semet ip̃am traclid ͭ¬

Expanded text:
a amovent animalia: sitque ei poena non confiscatio solum, sed intra naturam se continere, non autem delectari et amare ultra terminum et traditis nobis a natura etiam his legibus repugnare. Muliere quoque, si legem sciens hanc quidem neglexerit, incestis aut
Abbreviated transcription (Latin):
in horreis hñtur expendn
frumentũ tendatu expenꝰ¬
urbis orreis inferiturꝙͣ
ta ⁊ si forte netustate. itad.¬
spes corrupta ẽ ut psemet
erogari sñ quela no possit.
eiõ ex nona portoemisceat᷑.
cuiis abiectione corrupe¬
iouelata dampñ fisco nõ
faciat adistudã negõmi
arbitͣdu. acinlicio tuono¬
bil prudens fider optimeiꝰ
apponatur custos. acm̃sor.
quit frum̃tũ modio meci¬
atu.łiustis estimationibꝰ
colligat ea que heant᷑ inton¬
dict

Expanded text:
in horreis habentur expendi frumentum tendatur expensurbis horreis infertur, quam ata. Et si forte vetustate species ita corrupne querella non possit, eidem ex nova portione misceatur, cuius adiectione corruptio velata damnum fisco non faciat. Ad istud autem negotium arbitratu ac iudicio tuo nobilis prudens fidelis optime sibi adponatur custos ac mensor, qui vel frumenta modio metiatur vel iustis aestimationibus colligat, quanta habeantur in condit
Abbreviated transcription (Latin):
rreoꝵ extit̾it qui sibi ex pres¬
cdictis aliquid audeat i sur¬
pare hanç penam sciat no¬
stro arbito diffimtamait
deportationis penesbiectꝰ

Expanded text:
rreorum extiterit, qui sibi ex praedictis aliquid audeat usurpare, hanc poenam sciat nostro arbitrio definitam, ut deportationis poenae subiectus
Abbreviated transcription (Latin):
.n. qui semł exotibilib no¬
bis et p̾t ea probĩtis nupe¬
iis procedent. n naturales
uocari. n ꝑticipenda eis ul¬
s fit supplicium ĩ ħ pr̃m
ut agnoscant qr nec quicꝙͣ
peccatricis concupiscencie
eoꝵ brdunt filii ¶Queigit᷑
placuerunt nobad houum¬
⁊ medelam ⁊ natureplemt¬
udinẽ ꝑ hanclegem statu
moclum &nram consid̾au¬

Expanded text:
qui semel ex odibilibus nobis et propterea prohibitis nuptiis procedunt, neque naturales vocandi neque participanda eis ulsit supplicium etiam hoc patrum ut agnoscant, quia neque quicquam peccatricis concupiscentiae eorum habebunt filii. Quae igitur placuerunt nobis et ad hominum medelam et naturae plenitudinem per hanc legem statutmodum, et nostram consid
Abbreviated transcription (Latin):
a̾dẜ nupeias fecit et filios
ei filioꝵ fieret mat̾ nõ pot̾
ex tali natos germine nirsꝰ
ut naturales abic̾e n quas¬
dam postea forte mipcias
post mortẽ ueoris.aut rep¬
ucliñ cẽhens eos qui existis
nascũtur mipcus uelle bẽbͣ
solos ẽẽ legittinos. nͥeis ĩ¬

Expanded text:
 nuptias fecit et filios ei filiorum fieret mater, non potest ex tali natos germine rursus ut naturales abicere, neque quasdam postea forte nuptias post mortem uxoris aut repudium contrahens eos qui ex illis nascuntur nuptiis velle habere solos esse legitimos, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ee armatos quos lex caliga¬
tos appllat. ẜ est uilliores
⁊ obscuriones nõ ꝑscrutai¬
mur quib cuuuum carum
ignoratio ẽ. et solius circa
tramopationis. et circa bel¬
la concupiscenciecã stucli¬
ose exinste laudabil. sicut ĩ
ulib ꝑsonis inmilitibus
armatis. obscuris⁊ agrico¬
atem. aut militares.łrustic¬
asoccupationes. ⁊ignorant¬

Expanded text:
lites armatos, quos lex caligatos appellat, hoc est viliores et obscuriores, non perscrutamur, quibus civilium causarum ignoratio est et solius circa terram operationis et circa bella concupiscentia causa est studiosa et iuste laudabilis: sic ut in vilibus personis et in militibus armatis obscuris et agricoatem aut militares vel rusticas occupationes et ignorant
Abbreviated transcription (Latin):
piscencia decenti lucantm
domibrsins sacratangenteᷤ
Seloqina autig ĩorationis
domib iirantes habituros
se eas legittias uxores taliti
eas bñtes tp̃re multo ⁊ forte
suscipientes filioe. dem̃ au
Ese saciauĩt eoꝵ desidio. aut
Teẽ filios. aut cum filus ꝓhi¬
cientes desius domib idic¬
domnt uxorem legittiam
hr̃et et filioꝵ legittioꝵ ma¬
tremnequaqͣm penitus lic¬
enciam ei ẽẽ dedomo bant.¬
p̃terordinem legis expelle
S hr̃e eam legittĩam ⁊ fili
siue expellatur sũ pͥus mori¬
atur uir.nõ ꝑscrutantibus
nob̃ siue repudio utenschim̃
dium qui et ip̃as impcias de¬
expellat dedomo hoc ip̃m sit
adu̾sus uirum iusta acc̾ato¬
est. et mułr hoc fc̃o repudiũ
ei mittat. et exigat qͣrtam.
siuxor ostensa fuit extitisse
rando credens. ¶Od enĩ agͣt
aliud que addotem ydonea¬

Expanded text:
piscentia detenti ducant in domibus suis, sacra tangentes eloquia aut in orationis domibus iurantes habituros se eas legitimas uxores, taliter eas habentes tempore multo et forte suscipientes filios, deinde dum se satiaverint earum desiderio, aut extra filios aut cum filiis proicientes de suis domibus, iudicdomi ut uxorem legitimam beret et filiorum legitimorum matrem, nequaquam penitus licentiam ei esse hanc de domo praeter ordinem legis expellere, sed habere eam legitimam et filiosive expellatur sive prius moriatur vir, non perscrutantibus nobis sive repudio utens dimitdium qui et ipsas nuptias deexpellat de domo, hoc ipsum sit adversus virum iusta causatio, et mulier hoc facto repudium ei mittat et exigat quartam, si uxor ostensa fuerit extitisse, rando credens. Quid enim agat aliud quae ad dotem non e
Abbreviated transcription (Latin):
agnificentissĩo illustresi
n ficri hecomĩno patimur
s sit omĩno ⁊ dos ⁊ añnupe¬
ial donatio ⁊ adomĩa q̃ ho¬
nestiora decet noĩa qnͣtum
u̾o in milicus honestiorib
⁊ negocus ⁊ oĩo professioni¬
b cligniorib ẽ siuolint le¬
gittime uxori coplari⁊ nõi
fac̃e nupcialia docum̃ta non
sic quocumq modo et sinei
cautela effusa. et sñ ꝓpactõe
hecagatur. s neniat ad qnd¬
am oronis comũ etfateatur
sc̃isse illius ecc̃e fateat᷑ defẽ¬
sori ille ant̾absenstree. aut
rum adcestationem confici¬
at declarantẽ. qr sb̃illa ĩdc̃oe
sõ ulo mense illa clie mensis
illo nr̃i mpnannoconstile
illouen̾ut ap̃ illum ĩ illã
oronisdomum ille et illa cõ¬
inctisunt alt̾ntri. et hiꝰ ꝓtest¬
atõnem si quid̃ accipenolũt.
aut ambo euenientes aut al¬
terruter eoꝵ ⁊ hoc agant. et
sb̃scribaũt ei et scĩssime ecc̃e
defensor etrenquitres. aut
trim litt̾is hoc significant

Expanded text:
agnificentissimos illustres neque fieri haec omnino patimur, sed sit omnino et dos et antenuptialis donatio et alia omnia quae honestiora decet nomina. Quantum vero in militiis honestioribus et negotiis et omnino professionibus dignioribus est, si voluerint legitime uxori copulari et non facere nuptialia documenta, non sic quomodocumque et sine cautela effuse et sine probatione hoc agatur, sed veniat ad quandam orationis domum et fateatur sanctissimae illius ecclesiae defensori, ille autem adhibens tres aut rum attestationem conficiat declarantem, quia sub illa indictione illo mense illa die mensis illo nostri imperii anno consule illo venerunt apud eum in illam orationis domum ille et illa et coniuncti sunt alterutri. Et huiusationem si quidem accipere volunt aut ambo convenientes aut alteruter eorum, et hoc agant et subscribant ei et sanctissimae ecclesiae defensor et reliqui tres aut trium, litteris hoc significant
Abbreviated transcription (Latin):
damt̾cium modum pr̃. na¬
qr nolebat legittĩos filios
fac̃e. et abea que dedotibus
sc̾ita sunt a nob̃ respiciebãt
filii u̾osencientes qm̃qued¬
am inopmate euenissent
uxorem nõ legittimã exist¬
entem a quodã cognato cli¬
iutẽ malignesmmit et dolo¬
se agentes mr̃em occultau̾¬
nt ne eos fac̾e legittimos ẽẽt
pripossibie⁊ moriente for¬
te mr̃emat̾narum re& frue¬
returu sufructu hec quid pa¬
trib dabat bñfaciens lexta¬
lib itaq resistẽ artiblegiᷤ

Expanded text:
dam tertium motum. Pater namque volebat legitimos facere filios et ad ea quae de dotibus sancita sunt a nobis respiciebat, filii vero sentientes quoniam quaedam inopinate venissent uxorem non legitimam existentem a quodam cognato divitiae, maligne simul et dolose agentes matrem occultaverunt, ne eos facere legitimos esset patri possibile et moriente forte matre maternarum rerum frueretur usufructu, hoc quod patribus dat bene faciens lex. Talibus itaque resistere artibus legis
Abbreviated transcription (Latin):
unt multas. et uarias consẽ¬
psint legis exhus aut̾quei
ad natura reꝵ ꝑ singłamiol¬
uinturinementes aliqͣ de¬
ẽẽ hiis queiam statuta sũt¬
⁊ ħ̾ in presenti corrigimus.
scĩtum. namq ẽ. ut̾ siquis
hñs mułrem puro sibiaffe¬
qui pͥus natisunt maneãt
naturales s etilli sinscon¬
eis sunt nasci legittĩs. s ha¬
buit ⁊̃ ista lex correctionez

Expanded text:
s conscripsimus leges, ex his autem quae a natura rerum per singula moliuntur invenientes aliquid deesse his quae iam statuta sunt, hoc in praesenti corrigimus. Sancitum namque est, ut si quis habens mulierem puro sibi affequi prius nati sunt maneant naturales, sed et illi suis coneis sunt nasci legitimis. Sed habuit etiam ista lex correctionem.
Abbreviated transcription (Latin):
quodam actu et dans eis au¬
reorum ius a nulorum post¬
ea u̾o ad ip̃am deducens nat¬
uram que ẜuum ⁊ libam ab
mitio nõ disc̾nit. s et lib̾a
homĩs fecit prolem. sic et
nos hunc modum adinue¬
nimꝰ cãe et licebit id pũi et
in hiis quedudum a nobis
dc̃a sunt moĩs uł etiam siꝙͤ
alt̾ occurrent tal mulre. nã¬
q sicut prediximꝰ naturest̃
nouitates. ¶Liceat igitur
sicut precdiximus pr̃isi leg¬
ttimam nõ habeat sobolem
filios restituenature et an¬
tique ingenutati siexlibe¬
iebat hominis añ qm scrip¬
fili mor ut procedebant le
gittimi et sicut in lib̾is na¬
tura quid̃ lib̃os fecit om̃s be¬
erant. sicut ⁊̃ hinc natura qͥ¬

Expanded text:
quodam actu et dans eis aureorum ius anulorum, postea vero ad ipsam deducens naturam, quae servum et liberum ab initio non discrevit, sed liberum hominis fecit prolem: sic et nos hunc modum adiuvenimus causae. Et licebit id patri, ut in his qui dudum a nobis dicti sunt modis, vel etiam si quis alter occurrerit talis multae namque sicut praediximus naturae sunt novitates, liceat igitur sicut diximus patri, si legitimam non habeat sobolem, filios restituere naturae et antiquae ingenuitati, si ex libeiebat hominibus, antequam scripfilii mox ut procedebant fiebant legitimi, et sicut in liberis natura quidem liberos fecit omnes, beerunt, sic etiam hinc natura q
Abbreviated transcription (Latin):
prebendit man̾e ergo ⁊ illã
inisuis c̾minis uolumꝰ. qm
castitatẽ quid liligẽtercon¬
sid̾auit ⁊ in competens est.
uere competent᷑. qd̾ expłĩo
cãrum exꝑim̃to cognouiꝰ
mulce quid ⁊ cõmime litte̾
nunciare nr̃e maiestati ad
opus nos dedireunt legis.
qr.n ⁊ antiquis pronuilgͣ¬
tum ẽlegib. ⁊ ano ip̃issnt
hec ead̾ constituta utnup¬
cie ex̃ dotalia docum̃ta ⁊ exi
solo affectu nalcantirate
sint. s falsitatis contͣtib
nr̃a ex hoc ẽ completa res .p.
Nam introeuntes testes sm̃
picło menciencientes. qr
niruocabit dñam coberen¬
tem nstum illa simiłr̃no¬
minabat. et sic eis fingũt᷑
mat̾monia nõ pintate cõ¬
fecta hec estimammꝰ opor¬
tere ẜmnaturales cliffinir¬
eleges. Nos ienim castita¬
furore amoris uerem̃tius
qm retine philosophie ẽ ꝑ¬
fecte mouentis ⁊ isilientẽ
atq inh̾entem concupiscẽ¬
ciam refrenantis. ut hii ꝗ b
tali detmentur s abstine¬
bunt ẜmone adeasquas a

Expanded text:
endit. Manere ergo et illam in suis terminis volumus, quoniam castitatem diligenter consideravit, et incompetens est quere competenter, quod ex plurimo causarum experimento cognovimus; multae quidem et continuae lites nuntiatae nostrae maiestati ad opus nos deduxerunt legis. Quia enim et antiquis promulgatum est legibus et a nobis ipsis sunt haec eadem constituta, ut nuptiae et extra dotalia documenta ex solo affecta valeant et ratae sint, sed falsatis contractibus nostra ex hoc est completa respublica nam introeunt testes sine periculo mentientes, quia vir vocabat dominam cohaerentem et istum illa similiter nominabat, et sic eis finguntur matrimonia non pro veritate confecta, hoc aestimavimus oportere secundum naturales definire leges. Novimus etenim et castitafurore amoris vehementius, quem retinere philosophiae est perfectae, monentis et insilientem atque inhaerentem concupiscentiam refrenantis; ut hi qui hoc tali detinentur quo se abstinebunt sermone ad eas quas am
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ads cdubitatumẽ. ut si
auqui fun post dotalia nõ
nascantur at tñp̃cedentesi
l añ dotalia nõ sintint̾ su¬
os asscribi prequippe ad hoc
festinante. ¶Sr auud qdaz
tale occurrit ex hiꝰ namq cõ¬
suetudine nati erant filiia¬
licui. at ille eos uolebatan
nob̃. aduuento modo fac̾e̾
suos nupcialium confecti¬
one docum̃toꝵ De libante
constitutionis cum deẜuit
modusnõn. erat adqm̃ op¬
teret impciale fĩ docum̃tum
iiros n a nob cognito pro

Expanded text:
 hoc dubitatum est, ut vel si aliqui filii post dotalia non nascantur, attamen praecedentes, licet ante dotalia nati sunt, inter suos ascribi, patre quippe ad hoc festinante. Sed aliud quiddam tale occurrit. Ex huiusmodi namque consuetudine nati filii erant aliqui, at ille eos volebat a nobis adiuvento modo facere suos nuptialium confectione documentorum; deliberante constitutionis eum deseruit modus: non enim erat ad quam oporteret nuptiale confici documentum, viros neque nobis incognitos. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
circumuentio ẽ. ant nõ est¬
aut lacet. autaliquid ⁊̃ ali¬
ud fiat circa eam aut quod¬
ꝓbibeat uenire adiuam dri¬
centem ad dotalia et sic ⁊̃ ꝓ¬

Expanded text:
circumventionem aut non estaut latitet aut aliquid etiam aliud fiat circa eam aut quodhibeat venire ad vicentem ad dotalia, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Eecte dc̃m est a p̃decessorib
nr̃is etañ om̃s auiliano sa¬
pientissĩo. qr nlla les nzrsen¬
atus consultum prolatũ in
re.pu. romanorudetiradi
omĩa sufficient̾ abimitio pro¬
mulgata. s multa mligecor¬
rectidne. itadnature uaricta

Expanded text:
ecte dictum est a praecessoribus nostris et ante omnes a Iuliano sapientissimo, quia nulla lex neque senatusconsultum prolatum in republica Romanorum videtur ad omnia sufficienter ab initio promulgatum, sed multa indigere correctione, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bona rapuerint aut dãp
nudecłint: aut iniuriã
ꝯmifint noxales act̾oes
pclite sunt quib dño dãp¬
nato ꝑmittitur. aut littiͤ¬

Expanded text:
bona rapuerint aut damnum dederint aut iniuriam commiserint, noxales actiones proditae sunt, quibus domino damnato permittitur, aut liti
Abbreviated transcription (Latin):
Opr.DOmestici ac ꝓtectsti¬
ores osculandi cum saluit¬
hãnt pot̾atẽ pena enim sa cer¬
am dign̾i sunt estimati.
opr. Primicus quiḋdo¬
scole p̾aceptum tͥbunatũ
incereos spectabiu dignnt¬
ace pociantur ꝗ ducatum
cursis stipenchuis ab eodem

Expanded text:
o. Domestici ac protectores osculandi, cum saluthabeant potestatem. Poena enim sacram digni sunt aestimati. pu. Primicerius quidem doscholae post acceptum tribunatum inter eos spectabili dignitate potiatur, qui ducatum  qui decursis stipendiis ab eodem
Abbreviated transcription (Latin):
qr poscitur soluat nich hus
ulla potas miugat autne¬
cessitas ĩponatu.
Mpr̃.DEdecurionib et
suenciaris ⁊̃ si ad suꝑiorẽ
gͣdum successu meliore tñ¬
scendunt omĩa pͥmlegiaq̃
ianidudum diuoꝵ pͥncip¬
um iudicio meruerunt leg
garias .ł pangarias sũ pau¬
endos ulla eis amplissimei
p̃cepcionis imponetauctas
sordidis quoq munib exco¬
ctione calcis ⁊ sr̃mdictigra¬
uamine eos libãmꝰ domus
quoq eoꝵ nõ tm̃ in hac sacͣti¬
ssimaurbe. s inqualz aliai
suppoĩtaᷤ ciuitate ĩmunesab

Expanded text:
 poscitur solvant, nihil his ulla potestas iniungat aut necessitas inponat.p. Decurionibus et silentiariis, etiam si ad superiorem gradum successu meliore transcendunt, omnia privilegia, quae iam dudum divorum principum iudicio meruerunt, leggarias vel parangarias sive paraveredos ulla eis amplissimae praeceptionis imponat auctoritas. sordidis quoque muneribus, excoctione calcis et superindicti gravamine eos liberamus. Domus quoque eorum non tantum in hac sacratissima urbe, sed in qualibet alia positas civitate immunes
Abbreviated transcription (Latin):
aurudicib ꝓunciatumi
eoꝵq officus infligenda sĩ
mumitatis que gandio qr¬
plena dignitatis leticia po¬
ciancur. ut dignitatẽ solã¬

Expanded text:
udicibus provinciarum eorumque officiis infligenda, si immunitatisque gaudio plena dignitatis laetitia potiantur, ut dignitatem sola
Abbreviated transcription (Latin):
les imple cantiones qdam
uo recipientes ad nr̃as lege̾
machinanturet maxĩe ere¬
cutorib talia dolosead ĩne¬
mentib ⁊ moxut oblata fu¬
erit quelz ãmonitio forten
libello daton iudiciali nllã
cantione deducunt homĩe
mintũ adnicdicẽdatum et
nich scientenꝰ compellunt
fac̾e litis contestatonẽ ut
tutꝰ obuigetur ⁊ num hãti
licenciam n refutare mdic¬

Expanded text:
les implere cautiones, quidam vero respicientes ad nostras leges, machinantur, et maxime executoribus talia dolose adinvenientibus, et mox ut oblata fuerit quaelibet admonitio, forte neque libello dato neque iudiciali ulla cautione, deducunt hominem invitum ad iudicem datum et nihil scientem compellunt facere litis contestationem, ut tutus obligetur et nullam habeat licentiam ne
Abbreviated transcription (Latin):
scĩmꝰ gͥ dumãmonitio õbi¬
ata fuerit. alicui moĩs oĩb
pucdiarenoliũt siuer cum
eo aliũ inlicẽ pete̾licenciã
hãt hoc face̾ ant forte cogno¬
sc̃e debitum. aut ubãre se ab
adusarii sui contencione a
stitui forsan. suspecto forsã
eo quilitem sustim et ñmi¬

Expanded text:
s igitur, dum admonitio oblata fuerit alicui, modis omnibus pudiare voluerit sive et cum eo alium iudicem petere, licentiam habeat hoc facere aut forte cognoscere debitum et liberare se ab adversarii sui contentione amstitui forsan suspecto, forsaneo qui litem sustinet n
Abbreviated transcription (Latin):
omĩo eos exigi et dari frust
finita auidice. qmͣ ieges tax
fidenissiones ꝑlimq nom¬
mus bicdat᷑a tamqͣm exib¬
endis psonis. ¶ Eiuo mn ali¬
am deducant᷑ ꝓuinciã forte
declinare hanc obẜuacione
sc̃imus hic iudicem aut gło¬
sissimũ nr̃m questorẽ sac̾ris
nr̃is mistñtem littis. siquid
taleag̾e inbeatur nõ atrad
aliamꝰ exibĩ ꝓuinciam reũ

Expanded text:
omnino eos exigi et dari frustrfinita a iudice, quam leges taxafideiussiones plerumque novimus hic datas, tamquam in exhibendis personis, si vero in aliam deducantur provinciam, forte declinare hanc observationem, sancimus hic iudicem aut gloriosissimum nostrum quaestorem sacris nostris ministrantem litteris, si quid tale agere iubeatur, non aliter ad alia
Abbreviated transcription (Latin):
nre uirando aut eius indice̾
te omĩb impensis quas ꝓtu¬
nt circamam ⁊ circa pegͥnam
hĩtationẽ ⁊ hismdices᷑ addi¬
tant actorem conueniẽtem
tam qnͣtitatem dełint. qr ex¬
eꝯcuntur cãm et suscipiunt
smnam hanc quid qnͣtitatem

Expanded text:
eius iudicetur de omnibus expensis quas pertulit circa viam et circa peregrinam habitationem, et his iudices addicant actorem convenientem rta quantitate dederint, quia execuntur causam et suscipiunt sententiam, hanc quidem quantitatem
Abbreviated transcription (Latin):
euntes nr̃am decent potatem
qui exibentin ab aliquibus
aut ⁊ ũt alias ꝓtrabuntury
nincias aut ex sac̾nr̃a uissio¬
ne aut ex decretis indicialib
et admiseriam quid pħ agũ
igeltites qrint certum temo
uennunt ad det̾minandum
mclicĩhiiqui ab eis conuẽ¬
ti sunt ip̃i remaneant iꝓ
iincia affuigim pegnatione
sumptib exibitum. ant p̃s¬
tale et tempꝰ mipleatri. qd
et̃ cautione exibitonis aut
pͥsentatioms ip̃e actor cõ st¬
itut᷑ deide ille quid obfuet
mnidicio actor aut̾ desit. ex

Expanded text:
euntes nostram docent potestatem, quia exhibentur ab aliquibus aut etiam in alias protrahuntur provincias aut ex sacra nostra iussione aut ex decretis iudicialibus, et ad miseriam quidem per haigentes, quia intra certum tempus veniunt ad determinatum iudicium hi qui ab eis conventi sunt, ipsi remanent in provincia, affligi in peregrinatione sumptibus exhibitum aut praestale et tempus impleatur quod in cautione exhibitionis aut praesentationis ipse actor constituit, deinde ille quidem observet in iudicio, actor autem desit, et
Abbreviated transcription (Latin):
dum. nõ obstante statuto a¬
liquo aut consuetudine scu
sius cestandi int̾ditimus fa¬
cultatem ut eo m̃o pumãtur
inquo deliq̃runt ałr ꝓut cul¬
peqlitas ereg̾it pimiendi.
Agricultores ã circa remru¬
sticam occupati dum iuiris
insident dum agros colunt
secur sint ꝙͣ tacumq ꝑte t̾ra¬
rum. ita uc nullua inuc̾iat᷑
tam audax quip̃sant bones
agrorum destruat. ¶Siqd¬

Expanded text:
dum non obstante Statuto aliquo aut Consuetudine, seusuis testandi interdicimus facultatem, ut in eo puniantur, in quo deliquerunt, alias prout culpe qualitas exegerit puniendi. Agricultores et circa rem rusticam occupati, dum Villis insident, dum agros colunt, securi sint quacunque parte terrarum, ita ut nullus inveniatur tam audax, ut personas, boves, agrorum instru
Abbreviated transcription (Latin):
llicatione młctentur. ⁊ sues
datum nr̃m mõis aliis ꝯpes¬
catur.o. ¶Onines pegriniet
dis lib̾am h̾ant facultatem
quorum ordinacio in co̾cus

Expanded text:
atione mulctentur, et si res datum nrum modis aliis compescatur. Omnes peregrini etdi liberam habeant facultatem, quorum Ordinatio inconcussa
Abbreviated transcription (Latin):
ali ocilio ꝓmulgatis. ¶It
nulla comuntas uł p̃ pn
llica uł prinata collectas
siue exacciones anganas
uł pangarias ecc̃iis uła¬
lus pus locis aut ecc̃asti¬
cis ꝑsonis impone aut ĩ¬

Expanded text:
nerali Concilio promulgatis. Item nulla Communitas vel persona publica vel privata collectas sive Exactiones, angarias, vel perangarias Eccliis, aliisque piis locis, aut Ecclcis personis imponant,6 aut in
Abbreviated transcription (Latin):
cõseatione notatꝰ satisface cõ¬
testĩonũ admittantur sicq
detestabis. ut nec testĩ lib̾am
bat factionem nec ad brdita¬
tis successionem accedat. Mui¬
Q siforteuidextestit̾it eius
su̾a nulla oꝑtinet firimitatẽ
neccãe aliq̃ ad eius audĩa¬
deferantur. ¶Sifuit aduoe¬
cus eis patrocuuũ mllatenꝰ
admittat᷑. sicabellio instr̃a cõ¬
fecta ꝓip̃m nulliꝯ penitu S sĩt
locorum ꝑ uenint siqͥuo cãu
ꝯtingẽte rupta fu̾int uł alrad

Expanded text:
catione notatus, satisfacere contestimonium admittatur, sic etiam intestabilis, ut nec testamenti liberam habeat factionem, nec ad hereditatis successionem accedat. Nuld si forsan iudex extitit eius sententia nullam optineat firmitatem, nec cause alique ad eius audiproferantur; si fuerit advocatus, ejus patrocinium nullatenus admittatur: si tabellio, Instrumenta confecta per ipsum nullius penitus sint locorum pervenerint, si quo Casu contingente rupta fuerint vel alias
Abbreviated transcription (Latin):
les ⁊ canonicas scon scionec
ꝙ si fecit actor deiire suoca¬
dit. iudicatũ nõ teneat auid¬
rint requisici suam iurisdicto¬
nem amittant. ¶ Gazaroset
patharenos leonistas ⁊ pero¬
nustas arualdistas ⁊ omĩs hr¬
cicos utriusq sexo quoc̾ꝙ no
mine censeantũr ꝓpecua dãp¬
et̾nã ꝙͣ tp̃ralem offed̾e maiest̾¬
tem. ¶Qui aut inuenti fu̾int
sola suspicione nobiles nisi
ne qualitacis suspicionis q¬

Expanded text:
les, et canonicas Sanctiones; quod si fecerit actor, a jure suo cadat, judicatum non teneat, et Judrint, tertio requisiti, suam Jurisdictionem amittant. Porro Catheros, Patarenos, Leonistas, Sporonistas, Arnaldistas circmine censeantur, perpetua damaeternam quam temporalem offendere maiestatem. Qui autem inventi fuerint sola suspicione notabiles, nisi nsiderationem suspicionis, q
Abbreviated transcription (Latin):
tes u̾o ꝯsules ac os stacu¬
tarii.⁊ et scripcores dc̃oꝵ¬
statutorum ilec nõ cõsilia¬
rii ip̃oꝵ locorum statutoꝵ¬
suetudines memoratas in
alios legittimos stacim

Expanded text:
tes consules et omnes statuarii et scriptores statutorum huiusmodi et consiliarii ipsorum locorum et qui snsuetudines memorata iudialios legittimos statuit
Abbreviated transcription (Latin):
is s facientib cõscia uiroñ¬
nicdicauit. Sicum iuris uo¬
ientemarito ex̃neis ꝯmuit¬
te uiro foris domũ manẜit
nec forsan ap̃ ꝓpͥos pentes
si circensib. ant treatris. d¬
aut amphiteatris int̾fu̾iti
ad spectand ignoranteant
pria expelse. ⁊ illa nõ hñs pa¬
rentes ap̃ quos nõ possit in¬
ane ex neceitate foris hĩtet
nocte. in bemꝰ nlłam marit¬
olicentiam eẽ pp̃ hñc cãm re¬
pudium mitte uxori eo qd̾i¬

Expanded text:
is hoc facientibus conscia viro non indicaverit. Si cum viris nolente marito extraneis convite viro foris domum manserit, nisi forsan apud proprios parentes. Si circensibus aut theatris aut amphitheatris interfuerit ad spectandum ignorante aut pria expellere, ut illa non habens parentes apud quos possit manere ex necessitate foris habitet nocte, iubemus nullam esse marito licentiam propter hanc causam repudium mittere uxori, eo q
Abbreviated transcription (Latin):
mouisse sũptuũ et expensa¬
rum nomine decimamptẽ¬
eius ꝙͣtitatis quem libello cõ¬
tinetui pulsato restituat. Si
uałe dare. tunc ap̃indicem¬
aquo cã examinanda ẽ scĩs¬

Expanded text:
movisse, sumptuum et expensarum nomine decimam paeius quantitatis quae libello ctinetur pulsato restituet. Si orem dare, tunc apud iudicemausa examinanda est s
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ p̃senti nr̃a lege dec̃nmꝰ
ut sicontig̾it utunũ ꝓ talu
ca litigentẽ. ab humono cõs¬
ortio recedentem ꝑ ultimam
uoluntatem res aliquas deq¬

Expanded text:
autem praesenti nostra lege decernimus, ut si contigerit unum pre tali causa litigantem ab humano consortio recedentem per ultimam voluntatem res aliquas, de
Abbreviated transcription (Latin):
mindicio nctusextitit nõ
bãt legatarius iocum aua
rem pro eod iegato hr̾dẽ exig¬
ere qm sciens testatorrem li¬
ttigiosam ẽe litiseuentum
legatario dẽlinquit.undeda¬
molicenciam legatario siħ
prodẽe sibi putau̾it litis par¬
ticipem fi. ut aliqͣm fortene¬
gligenciam senꝓditionem
prdi possit obici. ab oĩ ante
littigios nocabulo ⁊ ypotie¬
hanc distinctionẽ ten̾e ⁊ sid
aut semonentes noĩatim fu¬
erint ypothece subpoĩte lice¬
at quid debitori eascur qnͣ
cipimꝰ obsuari sinõ fortea

Expanded text:
iudicio victus extiterit, non habeat legatarius locum aliam rem pro eodem legato heredem exigere, quoniam sciens testator rem litigiosam esse litis eventum legatario dereliquit. Vnde damus licentiam legatario, si hoc prodesse sibi putaverit, litis participem fieri, ne aliquam forte neglegentiam seu proditionem heredi possit obicere. Ab hoc autem litigiosi vocabulo hypothehanc distinctionem tenere, ut saut se moventes nominatim fuerint hypothecae suppositae, liceat quidem debitori eas cui et aecipimus observari, si non forte
Abbreviated transcription (Latin):
q monetur. aut ꝑiudiciari¬
am ꝯuentionẽ. aut ꝑ p̃ces pͥn¬
cipi oblatas. et sinnatas uid¬
ici. ⁊ peumadñsario int̾pell¬
tinere in qua scientes ⁊ ign¬
orances empcores disc̾mmͦ
ut silite de reutigiosa pendẽ¬
te pulsatum contigĩtabhac

Expanded text:
 iudiciariam conventionem aut per preces principi oblatas et insinuatas iudici ac per eum adversario interpelltinere, in qua scientes et ignorantes emptores discrevimus. ut si lite de re litigiosa pendente pulsatum contigerit ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
orientem. Multaquid
delitigiosis tam antiqua
legis latorum prudentia
gauit. s inp̃senti quid̃ idi¬
ces anra clemencia pecierũt
ut dubietatem discernamꝰ
consticutiones sr̃hiis poĩta᷑
festissimũ sit res quas nocai
litigiosas oporteat ¶doq sc̃i

Expanded text:
Orientem. Multa quidem de litigiosis tam antiqua legislatorum prudentia lgavit, sed in praesenti quidam iudices a nostra clementia petierunt, ut dubietatem discernamusconstitutiones super his positas festissimum sit, quas res vocari litigiosa
Abbreviated transcription (Latin):
sponte se censuauministior
mancipau̾it condonẽhabeat
qͣm ũe el eg̃ depoiturꝰ suor
climis penitusdignitatẽ su
eum neccitas quonis subeũ¬
sũ solidis ꝓuincus siuc sin t¬
t̾abulari libĩ homines ordi¬
nenturneculli demceps ad
ħ̾ officiu patescat aditus
qui sit obnorius ẜuituti. s eͣ¬
tiamuolumꝰ obligari ip̃m

Expanded text:
sponte se censuali ministerio manciparit, condicionem habeat, quam ipse delegit, depositurus sui ordinis penitus dignitatem, si eum necessitas quaestioni subden solidis provinciis sive singtabularii, liberi homines ordinentur neque ulli deinceps ad hoc officium patescat aditus, qui sit obnoxius servituti. Sed etiam volumus obligari, ips
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i urbe fuerimꝰ Piiquino¬
propriedomꝰ tercia hospiti
ceputata hactenꝰ in trepio
ac securꝰ possideat portionẽ
utintres domꝰ diuiseptes pͥ¬
q̃nda plenũ em̃ equitateat¬
q iusticia est. utquiaut suc¬
cessione fruit᷑. autemptor
ł exstructione gaudeat elec¬
tam p̾cipueuidicio simni
ptem teneat ⁊ relictum. ¶E¬
rgast̾ia no queq m̃cimoni¬
is deputantur ad p̾cc̃am du¬
isionis miuriamnõ nocẽt᷑
s quieta snt ⁊ libã ab onuĩ
hospitũ miuria defensatar¬

Expanded text:
ipsi urbe fuerimus vel ii qui nopropriae domus, tertia hospiti deputata, eatenus intrepidus ac securus possideat portiones, ut in tres domu divisa partes prquenda. Plenum enim aequitate atque iustitia est, ut qui aut successione fruitur aut empto vel extructione gaudet, electam praecipue iudicio suam rem teneat et relictam. Ergasteria vero, quae mercimoniis deputantur, ad praedictam divisionis iniuriam non vocentur, sed quieta sint et libera et ab omni hospitum iniuria defensa
Abbreviated transcription (Latin):
ado lescencium curam. s cõ¬
uigitutores alterumauti
curtorem ẜ quodmplimi
legum cãib inueĩmus. nt̃
custodiat ille nefiat adu̾so
adolescentem aut eius sbã
ab eo qui ht̃ eum obligat
imedio ulla malignita
randum iurans mordinat¬
ione qr custodiet etiam ea
que ex proditõne ad curato¬
ren pena ẽ reformidans Qt¬
aut̃ nõ demꝰ recusationum
omĩb hominib cutele ł cu¬
residicant. qr obligatasb
abent resadolescentes auta¬
ꝑte obligati sunt scumus
siquis dix̾it obligatum se
hreminorem. aut eiꝰ resaut¬
res minoris pentis moxost
solui. aut simc̾tum est bec
p̾beat. ad sancta eloqunan
conting̾e curam. s eum ha¬
beat ab ea re procul expellin
ex hoc ip̃o hostema nõ curat¬
orem adolescentulo pleam᷑
ctum fuerit eurator sciat o¬
omĩ octione adu̾sus mĩorẽ
siuera fu̾it secasurum uisip̃
ħexstudio adũsus banc legẽ
nr̃am firmetur. ¶S si quis
apte obligatus existens tã¬
cint sciat a iste qui sustine¬

Expanded text:
scentium curam, sed coniungi tutorem alterum aut curatorem hoc quod in plurimis legum casibus invenimus, ut custodiat ille ne fiat adversus adolescentem aut eius substantiam ab eo qui habet eum obligatum in medio ulla malignitaset iusiurandum iurans in ordinatione quia hoc custodiet, etiam eam quae ex proditione ad curatorem poena est reformidansautem non demus recusationem omnibus hominibus tutelae vel curae, si dicant quia obligatas habent res adolescentium aut aperte obligati sunt, sancimus, si quis dixerit obligatum se habere minorem aut eius res aut minoris parentes, mox ostabsolvi, aut si incertum est hoc, praebeat ad sancta eloquia icontingere neque curam, sed eum ab ea re procul expelli, ne ex hoc ipso hostem et non curatorem adolescentulo praebeafactus fuerit curator, sciat omni actione adversus minorem, si vera fuit, se casurum, propter ex studio adversus hanc legem nostram figmentum. Sed si quis aperte obligatus existens tacuerit, sciat etiam isto quis sustine
Abbreviated transcription (Latin):
qͣł uidentur utilitatem ⁊ ñ
souumdonec fuit curator ꝓ¬
one s n postea gere conce¬
scondat remet preordinãs
ulld̾ male post motum acura
cessaint. ⁊ late fecit. qd mal¬
igne egit forte tunc iam nõ
curator existens cessionẽ ac¬
cipiat. etremmaugnedis¬
ponat tunc enĩ intirmũ ẽẽ
uolumꝰ. qd agr̃a nõ posser
illam accusa tõem nale cessã
adu̾sus eum cuuis pͥus cur
ẽẽ ⁊ lucrum fieri adolescenti.
l cessio pueris caĩs fca sit et¬
nõ remeat rursus adeum ꝗ
cessit tamqm. si nich̾ qrͣ in
medium cont̾ legem iusu
funit act᷑ s cadat ab eis quer
ex inde erhoc sunt quesitapp
morẽ lucri. nam sino hane
imiposinmꝰ penam facilia e¬
runt ea que st̃ malignitati
et eum qui cessit fac̾iet itͣm
mou̾e. et ꝑmedium eaquei
sunt cessionis recipietiege
ꝑsuam maligintatem circ̃¬
ueniens ¶Et hocdĩs in oĩ¬

Expanded text:
 videntar utilitatem. Et non solum donec fuerit curator, pone, sed neque postea gerere concescondat rem et praeordinans illud male postmodum, dum a cura cessaverit et latere fecerit quod maligne egit, forte tunc iam non curator existens cessionem accipiat et rem maligne disponat. Etiam tunc enim infirmum esse volumus quod agitur, et non posse ullam actionem valere cessam asse, et lucrum fieri adolescenti, licet cessio pro veris causis facta sit: non ut remeet rursus ad cum qui cessit, tamquam si nihil quasi in medium contra legem visum fuerit actum, sed cadat ab eis quae exinde sunt quaesita propter minorem lucrari. Nam si non hanc inposuerimus poenam, facilia erunt ea quae sunt malignitatis, et eum qui cessit faciet iterum movere, et per medium ea quae sunt cessionis recipiet legem per suam malignitatem circumveniens. Et haec dicimus in o
Abbreviated transcription (Latin):
pubes quid̃ in seda etate tñi
constitutos ⁊ mox efficiunt᷑
eoꝵ dm̃ facuitatum. ut no
existencia forsan debita sb̃¬
euntes. ant puo p̃cio ecessio¬
nes accipientes eoꝵ. que sũt
udiq fragilantetiam ce¬
lantes de suscepta existencia
miminorum reb ⁊ ita cessio¬
nes accipientes ⁊ ẜminult
si quiq io obligatum hũit
minorem. aut eius reghñt
nõ oĩo adcurationẽ enis uͭ
si a legib nocetin accedere
quid .n. nõ agat ꝑ se dñs eiꝰ
existens. et adñsarures de¬
illd sc̃imus. ut si aꝑtissime
manifestũẽ. qr is qui fit al¬
mĩstͣtor ip̃e ẽ iuri minoris

Expanded text:
puberes quidem in secunda tamen aetate constitutos, et mox efficiuntur eorum domini facultatum, aut non existentia forsan debita subeuntes aut parvo pretio cessiones accipientes eorum quae sunt undique fragiles, aut etiam celantes desuscepta existentia in minorum rebus et ita cessiones accipientes, etsi quis obligatum habuerit minorem aut eius res, hunc non omnino ad curationem eius, vel si a legibus vocetur, accedere. Quid enim non agat pro se dominos eiusdem existens et adversarii rerum deillud sancimus, ut si apertissime manifestus est quia is qui fit administrator ipse est iuri minoris
Abbreviated transcription (Latin):
lege accutissima corrigetur
utnlłs eoꝵ qui obligatas
hre probibent res defuncti.
ip̃mq minorẽ. ⁊ eius resu
autã qui aꝑte obligatus ex¬
titit ad curationem euisac¬
cedat. n hãt licenciam tale
am obligatum ge̾ns sibii
effectum hãt miorem ĩ se
forsan. br̃dita pro lata curꝰ¬
piam qui minorem habu¬
erit obligatum aut alia biꝰ

Expanded text:
lege cautissima colligetur, ut nullus eorum qui oblivatas habere perhibent res defuncti ipsumque minorem et eius res, aut etiam qui aperte obligatus existit, ad curationem eius accedat neque habeat licentiam tale  obligatum sibi effectum habeat minorem, in se forsan hereditate perlata cuiuspiam qui minorem habuit obligatum aut alia huiu
Abbreviated transcription (Latin):
udlex. ita dixit. aut siquid ĩ¬
opmabilenatura adĩneñit
plimis nolentib eaquem
moꝵ sunt impie inseu̾t̾e ꝗ
mabił ẽres ⁊ appetibil inde̾¬

Expanded text:
ud lex tam dixit aut si quid inopinabile natura adinveneritplurimis volentibus ea quae minorum sunt impie in se vertere amabilis est res et appetibili
Abbreviated transcription (Latin):
leg̃. latorire pi minagna
cura sunt qmad̾m optie se
bẽrent. et peccandi nicħ re¬
linqnͣtur. precipua aut̃ in¬
str̃a minorum cognatio cu¬
ratio ẽ. que circa eos curatõ
est stuctiosa eis qui pro ferẽ¬
dileges ado licenciam pcepe¬
runt dĩns aut̃de qui ĩpe¬
rat mmultas itaq eas audiu¬

Expanded text:
legislatori reipublicae in magna cura sunt, quemadmodum optime se habeant et peccandi nihil delinquatur, praecipue autem instrumenta minorum et quae circa eos est curatio res est studiosa eis qui proferendi leges a deo licentiam perceperunt, dicimus autem de eo qui imperat. Multas itaque causas audi
Abbreviated transcription (Latin):
difficientes his curꝰ eia ai¬
mistͣtur eos expendat ¶Si
uo plus sint qͣm sufficiat ꝙ
plus ereponat.¶Et si mob
solũ mutuare curator cognĩ
qntum ad dispensatonem
sufficiet adolescenti enis¬

Expanded text:
fficientes is cuius cura administratur, eos expendat; sin vero plus sunt quam sufficiat, quod plus est reponat. Quodsi mobisolum mutuare curator cogatur quantum ad dispensationem sufficiet adolescenti ei
Abbreviated transcription (Latin):
cãm ip̃fen̾atoꝵ nec̃c̃itatem
peccĩas fen̾are. s cante repo
cione⁊ antiqua reccuma ca¬
dẽ ⁊ piclitari quidẽ catorem
to. ¶ Cino ip̃e sponte muitu¬
arenolu̾it sbobligatione
fortepignorum. aut sb̃ali¬
is que putant᷑ indubitar¬
a cantela tunchãt quid an¬
oꝵ m̃sium ꝑ singłos anos
inducias s quod leges lax

Expanded text:
 necessitatem pecunias fenerare, sed caute repontione etiam antiqua pecunia cadere, et periclitari quidem curatorem ento. Sin vero ipse sponte mutuare voluerit sub obligatione forte pignorum aut sub aliis quae putautur indubitatae cautelis, tunc habeat quidem duorum mensium per singulos annos indutias ho
Abbreviated transcription (Latin):
at. ¶ Plebiscitum estq uleᷤᷤ
plebeio magrãtu interrog¬
antenruti tribimo constit᷑¬
fert quo sp̃es agnẽ. nam app¬
ellatone ppli umisi cies
significantur enum̾iatis⁊
⁊ sena corib cet̾icines sign¬
ificantur. S ⁊ ꝑleb̾scitale¬
tus iubet atq ꝯstituit. Nam
cum auctuseẽt ppls̃ roma¬
nus mneum modum ut d¬
ifficile ẽẽt inunum euoca¬
acuit legisu̾t iugorem cũ
lege regia que de impio eiꝰ
lata est ppłs ei ⁊ m eum oeͣ¬

Expanded text:
at. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constitfert quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, letus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocaacuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum o
Abbreviated transcription (Latin):
dñio alieno contͣnaturanu
subicitur.¶Serui aut̃ appua
hoc ẜuare. nec occide solent ꝙ ĩ¬
mancipia dicti sunt. qͥ abh¬
ostib manu capiuntur. ¶S¬
inaut̾ aut nascuntiu. aut fi¬
unt nascuntur exancilł no¬
stris fuĩt autire gencium
uicum honio libermaior.xx.
ãnis ad p̾cium ꝑticipanclu
sese uenundari passus est ¶Iñ

Expanded text:
nio alieno contra naturam subicitur. Servi autem ex eohoc mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiantur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt: nascuntur ex ancillis nostris, fiunt aut iure gentium, li, cum homo liber maior XX annis, ad pretium participandum sese venundari passus est. In
Abbreviated transcription (Latin):
usis ꝙ edictumiuris honoro¬
institutum erat ut eẽt qui
uira publice int̾pretarent᷑
quibꝰ acesare ius redendi da¬
tum erat qui um esuti ap¬
pellabantur quoꝵ oĩm sen¬
tencie ⁊ oppiniones eam au¬
ctoritatẽ tenebant. ut incli¬
cirecede a responsoeorumi
nõ ucebatut est esticutu
Ex non scripto nisuenit qd̾
ususcompbauit aamduit᷑¬
in mores ⁊ sensuut encium
ꝯpbuti legem immittantur
⁊ nõ in eiegant in duas spes
iusciie listriontum indẽ
namorigo eiꝰ abinstitutis d¬
uarum cuntatũ athenaru
scu ⁊ lacedemonũ fluxisse
uidetur. In bissn. cuutatib
ita agi solitũ erat. ut iacede¬
monii quid̃ mag̃ ea que ꝓ
legib consuarent mȩmor¬
iemandarent. a thenienses
no ea que in legio scriptacõ¬
prebensissẽt custodirent.
S naturaua quid inra que
apd̃ om̃s gentes peque ruã¬

Expanded text:
uod edictum iuris honorainstitutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur: in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea quae in legibus scripta reprehendissent custodirent. Sed naturalia quidem iura, quae apud om
Abbreviated transcription (Latin):
draconis leges appellare iuꝰ
cuule athemensumi nõ er¬
rabit. sic enim ⁊ius quo pop¬
ulus romanꝰ ntitur utit᷑r᷑
cuule romanoꝵ applłamiuᷤ
uł iuisquiritum quo quirit¬
es utuntur. romam.n. aqui¬
rino ꝗrites. applłabantu.s
quociens nõ addimꝰ norrẽ.
ciꝰ sit ciuitatis nr̃muis si¬
gnificamꝰ sicuti cum dñis ꝑ¬
octa nec addimꝰ nomen suba¬
auditur apud grecos eg̾ius
homerus apd̾ nos nirgilius
Ius aut̃ gencumi oĩhuman¬
o gm̃i cõe ẽ. Namusu exige̾te
⁊ humanis necc̃itatib gen
erunt sibi. bella enmorta st̃
⁊ captinitates secute sunt ⁊¬
fuitutes que sũt uiri nacur¬
ali contrane. iuren. natura¬
li abinitio om̃is boĩes lib̾in
ascebantur. Ex ħ iure genci¬
uin om̃s pene oͣcͣcus introd¬
ucti sunt. ut empco uendõ
loca tõ cõchuctio societas dep¬
ositum mutuum. ⁊ alii in¬
numabiles. ¶Constatant
ius nni quͣ exscripto nut
exndscripto ut a pd̃ grecos

Expanded text:
Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitatibus generunt: bella etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut ex scripto aut ex non scripto, ut apud Graecos
Abbreviated transcription (Latin):
cenciam hãt domꝰ compe¬
centes eis ⁊ poĩtas mneadem
sc̃a ciuitateuendẽ nõ mini¬
nori p̾cio. qm de pensionib
eis in qͥnq̃ginta annscoll¬
igitur.ut ex eadẽ p̾cio alio
recelit meliores emant
aut uendid̃int antauo mõ
cõcesẜint. aut delinquerĩtu¬

Expanded text:
centiam habeat domos competentes ei et positas in eadem sancta civitate vendere, non in minori pretio quam de pensionibus eis in quinquaginta annis colligitur, ut ex earum pretio alios reditus meliores emat. aut vendiderint aut alio modo concesserint aut dereliquerint
Abbreviated transcription (Latin):
antur nͥ procaptinorũ redẽp¬
in aliqm memorataruuen¬
usum faciencia ⁊ contig̾it
itis aggͣuari. ⁊ nõ fũt alied
maniteste res dequib debe¬

Expanded text:
pro captivorum redempin aliqua memoratarum venusum facientia, et contigerit itis adgravari, et non sunt aliae manifestae res de quibus debe
Abbreviated transcription (Latin):
arumueñ abinũ domorum
ordinatoree ap̃ cos simiłx in
sbppria mirdc̃one autmon¬
astia ant ꝓchia. aut xenone̾.
aut nosoconna. aut alia sue¬
nerabiles domos. sb̃similem
mod̾ fĩ gestaita tñ. nt siñ ap̃

Expanded text:
arum venerabilium domorum ordinatores, apud eos similiter sub propria iurisdictione aut monasteria aut ptochia aut xenones aut nosocomia aut alias venerabiles domos, sub similem modum gesta
Abbreviated transcription (Latin):
abili domin ex qua locatio
emphitheocetice rei exigi et
eici de emphitheo sine locat¬
ionenõualente de empone¬
matis actõnem aliqͣm ccͣ
uen̾abiles domos mon̾ed
ctiordinatores expelle eum
exigiqmd̃ eum pcipimis q̃
ꝓlocatone sũ emphithesi d̾¬
re cognoscitur. us ad̾ifsim¬
tum u̾o tempꝰ completũ i¬
datam sibirem tenere euz
⁊ queplacita sunt ei dare
eiuio refugiat licẽtiã pre¬

Expanded text:
rabili domui, ex qua locatio emphyteoticae rei exigi et eici de emphyteosi sive locatione, non valente de emponematis actionem aliquam contra venerabiles domos movere. cti ordinatores expellere eum, exigi quidem eum praecipimus quae pro locatione sive emphyteosi debere cognoscitur, usque ad definitum vero tempus completum datam sibi rem tenere eum et quae placita sunt dare. Si vero refugiat, licentiam pr
Abbreviated transcription (Latin):
ris nõ amplius qͣrta partei
centesitine. ¶ Esino nolinit
istomo tñsigedebitum iu¬
bemꝰ peos quid̃ qui a scĩssĩo
priarcha ordinantur siued
autnosoconi. aut alia sei
uen̾abilium domorũ ordi¬
natores ap̃ sc̃ĩssimos pr̃iar¬
chasaquib ordinantin añ¬
aut p̃ponũtur monim̃ita fĩ
ut cum iurenirando ordĩa¬
corum ⁊ consensu amplio¬
risptis in eis desuentiu¬

Expanded text:
ris non amplius quarta parte centesimae. Si vero noluerit isto modo transigere debitum, iubemus eos quidem qui a sanctissimo patriarcha ordinantur, sive aut nosocomi aut aliarum venerabilium domorum ordinatores, apud sanctissimos patriarchas, a quibus ordinantur aut praeponuntur, monumenta fieri, et cum iureiurando ordinatorum et consensu amplioris partis in eis deservi
Abbreviated transcription (Latin):
ñabili domindarentura caᷤ
iibems in ꝓpͥum lucr uen̾a¬
bilem domum hr̃e ¶Steri¬
leen̾ores ei qui dedit ⁊ hrdi¬
b eius onnĩo restitui ad hoc
iubemꝰ utnlła nec̃citas d¬
frugi feras ũ l constitutas
debitis obnoria ẽẽ. ¶ Som̃o qᷤ
uoluit remĩmobilem no¬
minensus accipe adaliqͣ p̃¬
dc̃ãrum uenabiliñ domoꝵ

Expanded text:
abili domui darentur, et eas iubemus in proprium lucrum venerabilem domum habere, steriles vero res ei qui dedit et heredibus eius omni modo restitui. Ad haec iubemus, ut nulla necessitas sfrugiferas ubilibet constitutas debitis obnoxiare. Si vero quis voluerit rem immobilem nomine usus accipere ab aliqua praedictarum venerabilium domo
Abbreviated transcription (Latin):
ulariis ip̃ius uen̾abilis nͨ¬
domus. qd ex hac emphithe¬
ofi nlłum dampñ eidẽ nen¬
abili domuuinferetur. siuͣ
prochia. aut renones aut¬
nosoconia. autrenquene¬
nabiles domus sint ꝓp̃ami¬

Expanded text:
ulariis ipsius venerabilis domus, quod ex hac emphyteosi nullum damnum eidem venerabili domui infertur; si vero ptochia aut nosocomia, aut aliae venerabiles domus sint, qua
Abbreviated transcription (Latin):
cliumant expensam ueñab¬
iles domus sustiñe. ¶Prop¬
ces proninciasx.aut defenso¬
res locorum hĩ monum̃ta a
memoratis ꝑsonis sũ domi¬
bagi utmillum dispendiũ
senciant. ¶postqm u̾o ista sb̾¬
secuta fu̾it ap̃memoratosd
scissimos priarchasaut metͦ¬
politas. aut alioe ep̃oe tunc p̃

Expanded text:
pensam venerabiles domos sustinere. Propces provinciarum aut defensores locorum huiusmodi monumenta a memoratis personis sive domibus agi, ut nullum dispendium sentiant. Postquam vero ista subsecuta fuerint apud memoratos sanctissimos patriarchas aut metropolitas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibemꝰ. Si ñio tale aliqo
fc̃m dep̾hendatur ucenciam
pbemꝰ scĩssimo loci ep̃o hoc
antiqͣm figuram reducere
crabilib domib quemhat
regiacuntate. ł inaliis pro¬
uinciis sunt excepta scissi¬
ma maiore cc̃ca regiecunt¬
atis p̾diu hãt płmus fis
calib tribntis granatũ ex qͦ
malis infertur redlitus ue¬
ñabili domiui licenciã pbei¬
ordinatorib tale pͣchium
alienare quolmodo nolue¬
rint. ad ꝑfectam secitatem
enisdenineñabił domus ge¬
stis monim̃torũindelin
hĩ uidel alienat̾one cõfici¬
endis abilł aquibr ordina¬
cores taliũ locoꝵ ĩponũtur.
su ordiantur ⁊ nirantib
in sanctis scripturis p̃sente

Expanded text:
hibemus. Si vero tale aliquid factum deprehendatur, licentiam praebemus sanctissimo loci episcopo hoc antiquam figuram reducere. erabilibus domibus quae in regia civitate sive in aliis provinciis sunt, excepta sanctissima maiore ecclesia regiae civitatis, praedium habeat plurimis fiscalibus tributis gravatum, ex quo nullus infertur reditus venerabili domui, licentiam praebordinatoribus tale praedium alienare quolibet modo voluerint ad perfectam securitatem eiusdem venerabilis domus, gestis monumentorum videlicet in huiusmodi alienatione conficiendis ab illis a quibus ordinatores talium locorum praeponuntur sive ordinantur, et iurantibus in sanctis scriptures prae
Abbreviated transcription (Latin):
ia ciuitateant ineuis regi¬
one aut mansioneconiti¬
tutis uibemus siquid̃ ħ red
ditus hãnt integro canon¬
e ab hiis ordinatorib qui¬
regunt ip̃a neñabilia locai
dcm mod̾ accipienti⁊ alus¬

Expanded text:
ia civitate aut in eione aut mansione constitutis iubemus, si quidem ent, in integro canon ab his ordinatoriburegunt ipsa venerabilia loca um modum accipienti