comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ exaudit operat᷑. Uidete iã aueritate quã sit alie¬
nũ. negare donũ dĩ e̾e ꝑ seuerantiã usq infinẽ huius
uitȩ. cũ uitȩ huic quando uoluerit ipse det finẽ. Quẽ
sidat ante imminentẽ lapsũ. fac̃ hominẽ ꝑ seuerare usq
infmẽ. Sedmrabilior et fidelib euidentior largitas
bonitatis dĩ ẽ. qđ etiã paruulis quib obȩdientia non ẽ
illius ȩtatis ut det᷑. dat᷑ hȩc gã. Ita gͥ sua dona quib cũq as
donat. ꝓculdubio se donatõre̾ et᷑ p̃sciuit. et in sua p̃scien¬
tia p̃parauit. Quos gͦ p̃destinauit. ipsos et uocauit. uocatio¬
ne illa quã me sepe cõmemorare ñpiget dequa dictũ ẽ.
sine pęnitentia sunt dona et uocatio dĩ. Namq insua q
falli mutariq ñ potest p̃scientia opera sua futura dispone¬
re. id omĩno nec aluid quicquã ẽ p̃destinare. Sic̃ aũt ille¬
quẽ castũ futurũ e̾e p̃sciuit quãuis id incertũ habeat agit

Expanded text:
nem exaudit operatur. uidete etiam, a ueritate quam sit alienum negare donum dei esse perseuerantiam usque in finem huius uitae, cum uitae huic, quando uoluerit, ipse det finem: quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseuerare usque in finem. sed mirabilior et fidelibus euidentior largitas bonitatis dei est, quod etiam paruulis, quibus oboedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. ista igitur sua dona, quibuscumque deus donat, procul dubio se donaturum praesciuit esse et in sua praescientia praeparauit. quos ergo praedestinauit, ipsos et uocauit, uocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est: sine paenitentia sunt dona et uocatio dei. namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia opera sua futura disponere, id omnino nec aliud quicquam est praedestinare. CCXC. quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis eungłicis explicatur. ñ ꝓhibuit dñm et ꝓpt̃ inei¬
piendũ dicere qđ paulo ante cõmemoraui. Credite indm̃.
et in me credite. et ꝓpt̃ ꝑseuerandũ oportet semꝑ orari
& ñ deficere. Audiunt enĩ hȩc et faciunt quib datũ ẽ.
ñ aũt faciunt siue audiant siue ñ audiant quib datũ ñẽ.
quia uobis in quit datũ ẽ nosse misteriũ regni cęlqꝵ. illi
oportet audiant quib datũ ẽ ut obȩdiant. Quomͦ enĩ audi¬
ent sine p̃dicante: Nec rursus p̃dicatione fidei ꝓficientis
& usq ad ultimũ ꝑmanentis impedienda ẽ p̃dicatio p̃des¬
tinationis. ut qui fidelit̃ et obȩdient̃ uiũ. ñ de ipsa obę¬
dientia tãquã de suo ñ accepto bono extollat᷑. sed qͥgłat¬

Expanded text:
verbis evangelicis explicatur, non prohibuit Dominum et pverbis evangelicis explicatur, non prohibuit Dominum et p paulo ante commemoravi, Cre, dite in Deum, et in me credite: et propter perseverandum, Oportet semper orare, et non deficere . Audiunt enim haec et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia vobis, inquit, datum est nosse mysterium regni coelorum; illis oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante ? Nec rursus, praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bono extollatur: sed q
Abbreviated transcription (Latin):
dñi cui reuelatũ ẽ. Et ideo ñpoterant credere. quia iterũ
dixit esaias. Ex cecaũ oculos eꝙ. et indurauit cor illq ut
ĩ uideant oculis. nec intellegant corde et c̃uertant᷑ et sa¬
nẽ illos. Non erant gͦ sic excecati oculi. nec sic induratũ
isti signa uidissent. sed nec illis ꝓfuit qđ poterant cređe.
quia p̃destinati ñ erant ab eo cuiꝰ inscrutabilia sunt uidi¬
cia & inuestigabiles uiȩ. nec istis obfuisset qđ ñ poterant
crede. si ita p̃destinati e̾ent ut eos cęcos ds̃ in luminar&.
et in duratis cor lapideũ uellet auferre. Uerũ qđ dixeit
dñs detirus et sidoniis. aliqđo alio mͦ potest fortassis in¬
tellegi neminẽ tam̃ uenire ad xp̃m nͥ cui fuerit datũ. et
eis dari qͥ millo electi s ante c̃stitutionẽ mundi ꝓculdu¬
bio c̃fitet᷑. a qͦ ñ surdis aurib cordis eloqͥũ diumũ auribus
carnis auditur. et tam̃ hȩc p̃destinatio quȩ satis aꝑte etiã

Expanded text:
n poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor illorum; ut non videant oculis, nec intelligant corde, et convertantur, et sanem illos . Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant credere, si ita praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Tyriis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminem tamen venire ad Christum, nisi cui fuerit datum, et eis dari qui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul dubio confitetur, a quo non surdis auribus cordis eloquium divinum auribus carnis auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tura diuina. An quisquã dicere audebit dm̃ ñ p̃scisse qͥb
e̾et daturꝰ ut crederent. aut quos daturꝰ e̾et filio suo ut
ex eis ñ ꝑderet quẽquã. Que utiq si p̃sciũ. ꝓfecto be¬
neficia sua quib nos dignatur liberare p̃scut. hȩc ẽ
tio beneficiꝙ. dĩ quib certissime liberant᷑ quicũq libe¬

Expanded text:
tura divintura divinesset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haetio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicunque libe
Abbreviated transcription (Latin):
Ispẽ habet in homine. hȩc itaq dona dĩ quȩ dant᷑
electis scdm dĩ ꝓpositũ uocatis. in quib. donis ẽ et in¬
cipere credẽ et infide usq aduitȩ huiꝰ t̃minũ ꝑ seue¬
are. sic̃ tanta rationũ atq auctõritatũ. c̃ testationũ
tare ꝓbauimꝰ. hȩc in quã dĩ dona si nulla ẽ p̃destinatio quã

Expanded text:
qui spem habet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur qui spem habet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur electis secundum Dei propositum vocatis, in quibus donis est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam
Abbreviated transcription (Latin):
pediri e& ortationes siue ad fidẽ siue adꝑseuerantiã
usq infinẽ. quia et ista dĩ dona e̾e nec ase ipso cuiquã
sed ab illo tribui p̃dicamꝰ. At enĩ uitio suo quisq deserit
fidẽ. Quis negat : Sed ñ ideo dicenda ẽ infide ꝑseueran¬
tia ñ e̾t̾ donũ dĩ. Hanc enĩ cotidie poscit qͥdiẽ ne nos u¬
feras intẽptationẽ. Et si exaudit᷑. hanc accipit. ac ꝑ hoc
cotidiȩ ut ꝑseueret petens. ꝓfecto ꝑseuerantiȩ suȩ spẽ
ñ ase ipso sed in dõ ponit. Ego aũt nolo etraggerare n¬
is uerbis. sed illis potius cogitandũ relinquo ut uideant
quales sint qd sibi ꝑsuaseru̾nt p̃dicatione p̃ destinatio
nis plus desperationis audientib quã exortationis
ad ferri. hoc ẽ enĩ dicere. Tunc de sua salute hominẽ
desperare. quando spẽ suã ñ inseipso sed in dño didice¬
rit ponere. cũ ꝓfecto propħa clamet maledictus omĩs

Expanded text:
mpediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam mpediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis cogitandum potius relinquo, ut videant quale sit quod sibi persuaserunt, « praedicatione praedestinatios plus desperationis quam exhortationis afferri. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ qđ ab illo eã ñ solũ augeri habentib. uerũ etiã ñ ha¬
bentib poscimꝰ dari. neq enĩ isti ꝓpt̾ quos hȩc dicimus qͥ
p̃dicatione p̃destinationis et gr̃ę exortationẽ clamitant
impediri. ad sola illa exortantur dona quȩ ñ adõ dari
sed anobis ẽẽ contendunt. sic̃ sunt itiũ fidei. et in ea
usq infinẽ ꝑ seuerantia. Quod utiq faceret deberent.
ut tantum infideles hortarent᷑ ut crederent. et fideles
ut credere ꝑmanerent. Ca uͦ quȩ nobiscũ dĩ dona e̾e ñ
negant. ut nobiscũ pelagianũ demoliant᷑ errorẽ. sicut
ẽ pudicicia. continentia. pacientia & cetã quib recte
uiuit᷑. et ex fide impetrant᷑ ad ño. orando monstrare.
et orare solũ uł sibi uł aliis debuerunt. ñ aut̃ quẽ quã
ut ea capesseret et retmeret hortari. Cũ uͦ et adhȩc ex¬
hortantur ut possunt. atq ex hortando se ẽe homines
confitent᷑. satis utiq ostendunt nec ea p̃dicatione i¬

Expanded text:
propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione i
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipsius pelagii ore dãpnata. A pͦelagianꝙe. porro her¬
tica ꝑũsitate tantũ isti remoti sunt ꝓpt̃ quos hȩc agimus.
ut licet ñdũ uelint fateri p̃destinatos ẽẽ qui ꝑ dĩ grãm
ñ gratis dari credatur g̾a sic̃ ueritas loquit᷑. sed potius
scdm p̃cedentis merita uoluntatis sic̃ contra ueritatem
pelagianꝰ error obloquit᷑. Preuenit g et fidẽ gr̃a. Alio
quin si fides eã p̃ueñ. ꝓculdubio p̃ueñ et uoluntas. qm̃
fides sine uoluntate ñ potest e̾e. Si aũt gr̃a p̃ueñ fidẽ.¬

Expanded text:
etiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam : ideo utique, ne non gratis dari credatur gratia, sicut veritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: aliquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest esse. si autem gratia praeuenit fide
Abbreviated transcription (Latin):
capere capiat. quã tacendũ ut ñsolũ id ambo ñ capiant.
uerũ etiã qui ẽ intellegentior ipse sit peior: Quisi audiret
et caperet. ꝑ illũ plures discerent. Quo enĩ ẽ capacior ut¬
discat. eo magis ẽ idoneus ut alios doceat. In stat inimicus
gr̃e atq urget modis omĩb ut credat᷑ scđm merita nr̃a
tari. hac si grã iã ñ sit gr̃ã. et nos nolumꝰ dicere qđ testr
scriptura possumꝰ dicere. timemꝰ enĩ uidelicet ne loquen¬
tib nobis offendat᷑ qͥ ueritatẽ ñ potest caꝑe. et ñ timemꝰ
ne tacentib nobis qͥ ueritatẽ potest caꝑe falsitate capia¬
tur: Alut enĩ sic p̃destinatio p̃dicanda ẽ. quẽad modũ
eã scã scriptura euident̃ loquit᷑. ut in p̃destinatis sine pi¬
nitentia sint dona et uocatio dĩ. aut gr̃am dĩ scm nr̃a
sententia qđ sepe iã diximꝰ legatur gestis ep̃oꝵ orientaliũ

Expanded text:
capere capiat, quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, capere capiat, quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse fit pejor? qui si audiret et caperet, per illum etiam plures discerent: quo enim ediscat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate capiatur? 41. Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona et vocatio Dei; aut gratiam Dei secundusententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium
Abbreviated transcription (Latin):
lis in dep̃o lac uobis potũ dedi ñ escã. ñ dũ enĩ poteratis.s
nec adhuc quidẽ potestis uãuis mͦ quodã dicendifie¬
ri possit. ut id qđ dicitur & paruulis lac et grandib. esca
sit. sic̃ inpͥncipio erat uerbũ. et uerbũ erat apud dm̃. et
ds̃ erat uerbũ. &iiis xp̃ianꝰ tacere potest Quis capere:
ut quid in doctrma sana inueniri potest grandius.
Quod tam̃ et pariuulis ñ tacet᷑. & grandib necͦ paruulis oc
di necessitas. Causas uerũ tacendi longũ ẽ om̃s querere
uł inserere. quarũ tam̃ ẽ et hȩc una ne peiores facia¬
mus eos qui ñ intellegunt. dũ uolumꝰ eos qui intelle¬
gunt facert doctiores. qui nobis aliquid tale tacentib
doctiores quidẽ ñ fiunt. sed nec peiores funt. Cũ aũt¬
res uera ita se habet ut fiat peior nobis eã dicentib ille qui
caꝑe ñ potest. nobis aũt tacentib ille qui potest. ꝗd putamꝰ
ee faciendũ : Nonne dicendũ ẽ potius uerũ. ut qui potest

Expanded text:
lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , quis christianus tacere potest? quis capere? aut quid in doctrina sana potest inveniri grandius? Quod tamen et parvulis non tacetur et grandibus, nec parvulis ocdi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere, quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores, qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores 683 fiunt. Cum autres vera ita se habet, ut fiat pejor nobis eam dicentibus ille qui capere non potest, nobis autem tacentibus ille qui potest, quid putamus esse faciendum? Nonne dicendum est potius verum, ut qui potest
Abbreviated transcription (Latin):
de suo sentiebat ambrosius. Qd xͦ in sacram̃tis fideliũ dici¬
ipsoi dño dõ nr̃o gr̃as agere asac̃dote pꝰhane uocẽ quibiᷤ
enĩ ñ sit in nr̃a potestate c̃or nrm. sed diuino subleuetur
auilio ut ascendat. et que sursũ sunt sapiat. ubi xp̃c ẽ
indexterã dĩ sedens ñ que suꝑ t̃rã. cui de hac tanta re

Expanded text:
de suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicide suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium diciienim non sit in nostra potestate cor nostrum, sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta re
Abbreviated transcription (Latin):
operat᷑ et oꝑari ꝓbona uoluntate. Hoc nobis expedit et cre¬
dere et dicere. hoc ẽ piũ. hoc uerii. ut sit humilis et submnis¬
sa confessio. ut det̾ totũ dõ. Cogitantes credimꝰ. cogitante
loquim᷑. cogitantes agimꝰ quicquid agimꝰ. i̾uod aũt attinet
ad pietatis uiã. et uerũ dĩ cultũ. ñ sumꝰ idonei cogitare¬
aliquid tãquã ex nobismet ipsis. sed sufficientia nr̃a ex dõ ẽ¬
Non enĩ ẽ inpotestate nr̃a cor nr̃m et nr̃ȩ cogitationes. Unde
idem qͥ hoc agit. itẽ dic̃ ambrosius. Quis aũt tabeatꝰ. ꝙ in
corde suo semꝑ ascendat : Sed hoc sine auxilio diuino qͥfie¬
ri potest: Nullo ꝓfectomͦ. Deniq in ꝗͥd supra eadẽ script᷑a¬
dicit. Heatꝰ uir cuiꝰ ẽ auxiliũ eiꝰ abste dñe. ascensus incor¬
de eiꝰ. Hoc itaq ut diceret. ñ solũ inlitteris sacris legebat.
sed sic̃ de illo uiro sine dubitatione credendũ ẽ. etiã in co¬

Expanded text:
operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et creoperatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumaliquid, quasi ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo eNon enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. Denique, » inquit, r cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » . Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in cor
Abbreviated transcription (Latin):
hine issent. & rursus quosdã lapsos quo usq redeant ñ exi¬
re dehac uita.qui utiq perirent si antequã redirent exirent.
Unde satis dilucide ostendit᷑. et inchoandi et usq infinẽ ꝑse¬
uerandi grãm dĩ ñ scdm merita nr̃a dari. sed donari scđm ipsisᷤ
secretissimã eandẽq uistissimã sapientissimã beneficientissimã¬
uoluntatẽ. qm̃ quos p̃destinauit ipsos et uocauit uocatio¬
ne illa dequa dictũ ẽ. sine pęnitentia sunt dona & uocatio
dĩ. Ad quã uocationẽ ꝑtinere nullus ẽ homo ab hominibiᷤ
seueraturis ꝓuidentissima dĩ uoluntate miscent᷑. ut e̾e di¬
scamus ñ alta sapientes. sed humilib c̃ sentientes. & cũ timo¬
re et tremore nrãm ipsꝙ salutẽ operem. Ds̃ ẽ enĩ qui oꝑat᷑ in
nobis et uelle & operari ꝓbona uoluntate. Nos gͦ uolumus.¬
sed ds̃ in nobis operat᷑ et uelle. Nos gͦ oꝑam. sed ds in nobis

Expanded text:
hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exihinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eavoluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus erseveraturis providentissima Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes , et cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Nos sed Deus in nobis operatur et velle: nos ergo operamur, sed Deus in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uidicabit᷑ quos eũ p̃sciuit ds̃ acturũ fuisse si uiueret.
Hanc ꝑuersitatẽ sanitati fidei tã uehem̃ter ad uersã. quis
patient audiat:  uis ferat: Et tam̃ hoc dicere urguentur
qͥñ patiunt᷑ grãm dĩ ñ scđm merita nr̃a dari. Qui aũt nolt̃
dicere unũquẽq mortuꝙ scđm ea uidicari quȩ ds̃ illũ p̃¬
sciuit acturũ fuisse si uiueret. intuentes quã manifesta
falsitate et quanta absurditate dicat᷑. ñ eis remanet cur
dicant qđ inpelagianis dãpnauit et ab ipso pelagio dãp¬
nari fec̃ ercła. gr̃am dĩ scđm merita nr̃a dari. cũ uideant
paruulos alios ñ regeneratos ad et̃nã mortẽ. alios aũt re¬
generatos ad ȩt̾nã uitã tolli de hac inta. ipsosq regenera¬
tos alios ꝑseuerantes usq infinẽ hinc ire. alios qͦ usq deci¬
dant hic teneri. qͥ utiq ñ decidissent si antequã laberent᷑

Expanded text:
judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur
Abbreviated transcription (Latin):
te patris nr̃i ꝗͥ in cęlis ẽ. aut parentũ neglegentiȩ sic tribu¬
endũ ẽ qđ paruuli sine baptismate moruitur ut nihil ibi
sibi neglegentes uoluntate ꝓpria dequib nascerent᷑ elegerim
Quid dicã qđ paruulis aliquando antequã illi ꝑministeriũ
baptismatis succurri possit ex pirat  Plerũq enĩ festinantib.
parentib et festinantib. ministris ut baptismꝰ paruulo detur
dõ aut̃ nolente ñ det᷑ qui eũ paululũ in hac uita ñ tenuit
ut daret᷑. iuid ẽ etiã qđ aliquando paruulis infideliũ fili¬
is potuit ne irent in ꝑditionẽ. & filus fideliũ ñ potuit bap¬
tismate subueniri: Ubi certe ostendit᷑. qđ ꝑsonarũ apud
dm̃ ñsit acceptio. Allioquin. cultoꝑ suoꝵ. potius quã in imicoꝵ
moriat᷑. & baptizato casuro ñ subuenit᷑ ut ante moriatur.
nͥ forte illi adhuc absurditati auscultabimꝰ qua dicitur
nihil ꝓde̾e ciuiquã mori anteq cadat. quia scđm eos act

Expanded text:
te Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio : alioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus
Abbreviated transcription (Latin):
ut eatis et fructũ plurimũ afferatis. et fructus ur̃ maneat. Sed
heretici non sunt benedicti. quia non habent unitatẽ fidei.s
erroris pastu sagmati ꝑsuꝑbiã facti sunt ñfilii dĩ sed filii diabo¬
li.Unde et obscuratos habentes cortlis oculos. nequunt cernere
otũ mundũ sangume xp̃i redẽptũ. et infide unitate c̃cordem
sccđm qđ de pͥmitiua eccłã designatur. Erat illis in quid cor unũ
et anima una in dm. Si totꝰ mundus redemptus. si totꝰ mundus in

Expanded text:
ut eatis, et fructum plurimum afferatis, et fructus vester maneat . Sed ut eatis, et fructum plurimum afferatis, et fructus vester maneat . Sed haeretici non sunt benedicti, quia non habent unitatem fidei, sed erroris pastu saginati, per superbiam facti sunt, non filii Dei, sed filii diaboli. Unde et obscuratos habentes cordis oculos, nequeunt cernere totum mundum sanguine Christi redemptum, et in fidei unitate concordem, secundum quod de primativa Ecclesia designatur: Erat illis, inquit, cor unum et anima una in Deum . Sic totus mundus redemptus, sic totus mundus in
Abbreviated transcription (Latin):
granti. ad plenã satis facere ualcã. Illã itaq fidẽ crede sin¬
tiochiȩ. incathedra marci eungłȩ malexandria. in cathettra ioh̃is
eungelistȩ in epheso. incathedra iacobi in hicrosolima. ab ep̃is ipsarũ
urbium p̾dicatur. Coge gͦ arrianos. donatistas. nestorianos. eutchia¬
nos. manicheos. uel reliquoͣs hereseoꝵ pestes. hisce cõmunicare ec¬
clesis. quib. apłi p̃siderunt. Non consentiunt. quia ꝑprauitatem
fidei. ab eccłȩ unitate diuisi in parteꝰ eẽ uoluerunt. Unde et ioħs
apłs ait. Ea nobis exierunt. seti non erant ea nobis. Quod si fuissent
exnobis. ꝑmansissent utiq nobiscũ. Q a nobis utiq exierunt. quia
se abeccłȩ unitate corde insanissimo separauerunt. Non erant ex
nobis. scilicet p̃destinatis. et ad et̾nã uidelicet uitã electis. Non
erant quippe ea his. de quib dñs dicit. Ego elegi uos et posin uos

Expanded text:
granti ad plenum satisfacere valeam. Illam itaque fidem crede singranti ad plenum satisfacere valeam. Illam itaque fidem crede sintiochiae, in cathedra Marci evangelistae Alexandria, in cathedra Joannis evangelistae Ephesi, in cathedra Jacobi Hierosolymae, ab episcopis ipsarum urbium praedicatur. Coge ergo Arianos, Donatistas, Nestorianos, Eutychianos, Manichaeos, et reliquas haereseon pestes hisce communicare Ecclesiis quibus apostoli praesederunt. Non consentiunt, quia per pravitatem fidei ab Ecclesiae unitate divisi in parte esse voluerunt. Unde et Joannes apostolus ait: Ex nobis exierunt; 329 sed non erant ex nobis. Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Ex nobis utique exierunt, quia se ab Ecclesiae unitate corde insanissimo separaverunt. Non erant ex nobis, scilicet praedestinatis, et ad aeternam videlicet vitam electis. Non erant quippe ex his de quibus Dominus dicit: Ego elegi, et posui vos
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia. ut adõ gr̃a qua id p̃cipitur fiat fideli oratione posca¬
tur. et hoc utrũq. ita faciendũ ẽ. ut neq iusta correptio
neglegatur. Om̃a uͦ hȩc cũ caritate fiant. qm̃ caritas nec fac̃
peccatũ. et cooperit multitudinẽ peccatoꝵ.¬
lore succensus sepius ꝑ cunctabaris.
qͦm de scã trimitate quȩ d̾s̃ ẽ credere
deberes. uł qualit̃ possis fidem catho¬
licã atq ortodoxã contra hereticoꝵer
Srores p̃sertĩ quoꝵ societate frue¬
ris dño auxiliante defendere. ac ꝑhoc eoꝵ insidias eitare.¬
quã obrẽ necessariũ tͥq. cõmodũ duxi. tins peticionib re¬
spondere. Sed utinã congrue ac conuement̃ quã m ẽ ue¬
le. ipsa scilicet in cõmutabilis triitas in cinꝰ manu sunt et
nos et sermones ad adnunciandũ se et sermonẽ et fidt̾ sin¬
cerã tribuat. quatinꝰ sc̃o desiderio tuo studio discendi fla¬

Expanded text:
justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscajustitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant, quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit multitudinem peccatorlore succensus saepius percunctaris, quomodo de sancta Trinitate, quae Deus est, credere debeas, vel qualiter possis fidem catholicam atque orthodoxam contra haereticorum errores, praesertim quorum societate frueris, Domino auxiliante defendere, ac per hoc eorum insidias evitare; necessarium tibique commodum duxi tuis petitionibus respondere. Sed utinam tam congrue ac convenienter, quam mihi est velle, ipsa scilicet incommutabilis Trinitas, in cujus manu sunt et nos, et sermones nostri, ad annuntiandum se et sermonem rectum, et fidem sinceram tribuat, quatenus sancto desiderio tuo, studio discendi fla
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ. quã beatꝰ apłs qͥ dicit. Corripite in quietos. consolamini
pusillamines. suscipite infirmos. patientes estote ad om̃s Uide
te. nequis malũ ꝓmalo alicui reddat. si corripiendus ñ eor¬
ripiatur. sed parua dissimulatione neglegitur. Dicit em̃. lec¬
cantes corã om̃ib corripe. ut cẽti timorem habeant: Qđde¬
his peccatis accipiendũ ẽ. quȩ nlatent. ne contra dñi senten¬
tiã putetur locutꝰ. Ille emĩ dic̃. Si peccauerit inte fr̃ tuus.
corripe eũ int̾te et ipsũ. Uerũtam̃ et ipse seueritatẽ corre¬
tionis eo usq ꝑducit ut dicat. Si nec eccłam audierit. sit
tͥ tamq hetincus et pliblicanus. Et quis magis dilexit infir¬
mos quã ille qͥ ꝓ om̃ĩb. ẽ factus infirmus. et pͦ om̃ib ex ipsa ẽ
nfirmitate crucifixus : Quȩ cũ ita sint. nec grã ꝓhibet
correptionẽ. nec correptio negat grãm. Et ideo sic ẽ p̾cipien

Expanded text:
tamus quam beatus apostolus, qui dicit: corripite inquietos, consolamini tamus quam beatus apostolus, qui dicit: corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmostius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripiatur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit enim: Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant his peccatis accipiendum est, quae non latent, ne contra domini sententiam putetur locutus. ille enim dicit: si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. uerum tamen et ipse seueritatem correptionis eo usque perducit, ut dicat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem nec cor
Abbreviated transcription (Latin):
reat infirmꝰ. quid ad nos ꝑtinet. firmũ fundam̃tũ dĩ stat.
et nemo perit insi filius ꝑditionis. Absit ut ista garrientes.
securos nos in hac neglegentia e̾e debere credamus. Uerum ẽ
em̃ quia nemo perit nsi filius ꝑditionis. sedait d̾s̃ ꝑie ⁊echielẽ
ꝓpħam. Ille quidẽ insuo peccato moriet. sanguiẽ uͦ eiꝰ dema¬
nu speculatoris in quirã. Promde quantũ adnos ꝑtinet qui-
p̾destinatos añ p̃destinatis discernere ñ ualem. et ob hoc om̃s
saluosfieri uelle debemꝰ. om̃b. nepereant uel ne alios per¬
dant adhibenda ẽ a nobis metlicm alit̾ seuera correptio.
dĩ c̃ añt illis eã facere utilem. quos ipse p̃sciut et p̃destinauit c̃for¬
mes imaginis filii sui: Si enĩ aliquando timore ñ corripimꝰ ne
aliquis mde pereat. cur ñ etiã timore corripimus ne aliqͥs
inde plus pereat: Neque emĩ dilectionis uiscera maiora ges¬

Expanded text:
reat infirmus, quid ad nos? Firmum fundamentum Dei stat, reat infirmus, quid ad nos? Firmum fundamentum Dei stat, et nemo perit nisi filius perditionis. CAPUT XVI. Absit ut ista garrientes, securos nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditionis: sed ait Deus per Ezechielem prophetam, Ille quidem in peccato suo morietur, sanguinem vero ejus de manu speculatoris requiram . 49. Proinde, quantum ad nos pertinet, qui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquaaliquis inde pereat, cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus . pereat? neque enim dilectionis uiscera maiora ges
Abbreviated transcription (Latin):
cordib nr̃is ꝑ sp̃m scm̃ qui datꝰ ẽ nobis. Potest etiã sic intellegi
qđ om̃s homines uult ds saluosfieri. qm̃ nos fac̃ uelle. sicut
misit sp̃m filii sui in cortla nr̃a clamantẽ abba pat̾. idẽ
nos clamare facientẽ. De ipso quippe sp̃u alio loco dicit
cespimꝰ sp̃m adoptionis filioꝵ. in qͦ clamamꝰ abba pat̾. Nos eͦ
clamamꝰ. sed ille clamare dictus ẽ. qui efficit ut clamaius.
Si gͦ clamantẽ sp̃m recte dixit scriptura a qͦ efficitur ut cla¬
memꝰ. recte etiã et uolentẽ dm̃ a qͦ efficitur ut uelim. ac ꝑhoc
quia et corripiendo mhilaliud debemus agere nͥ ut abista
pace quȩ ẽ addm̃ ñ recedatur aut ad eã qui recesserat reutat᷑.
nosagamus sine desperatione qđ aginus. Si filius pacis ẽ quẽ
et neglegentes e̾ẽ debemꝰ in corripiendis qui corripiendi sunt.
Ieq enĩ frustra dictũ ẽ corrłpunt mores bonos conloquia
terrorẽ dicentes et corrũpant mores bonos colloquia. et pe¬

Expanded text:
m qui datus est nobis : potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a alienat a regnosuo qͦ parentes mittit illoꝵ. ec qͦsdã
lauacrũ introduci in regnũ a qͦ eoꝵ parentes aliem sunt.
cũ et illis malũ et istis bonũ meritũ nullũ sit paruulis
x eoꝵ ꝓpͥa uoluntate. Certe hic iudicia dĩ qm̃ iufta
et alta sunt. nec uituperari possunt nec penetrari. In his ẽ
et illud de ꝑseuerantia dequa ñe dispitam. Deutrisq¬

Expanded text:
omnia, alienat a regno suo in quod parentes mittit illorum, et quosdam omnia, alienat a regno suo in quod parentes mittit illorum, et quosdam e et per lauacrum introduci in regnum a quo eorum parentes alieni sunt, cum et illis malum ex eorum propria voluntate. Certe haec judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est et illud de perseverantia; de qua nunc dubitantes dis
Abbreviated transcription (Latin):
fortissimam. in inctissimã. ꝑ seuerantissimã uoluntatem.
Icce quẽ ad modũ sccđm gr̃am dĩ ñ contra eã lib̾tas defi¬
ditur uoluntatis. Uolumtas quippe humana ñ lib̾tate
consequit᷑ grãm. sed gr̃a potius lib̾tatem. et ut ꝑ seueret
delectabile ꝑpetintatem. et insuꝑabilẽ fortitudinem.
randũ ẽ quidẽ. multũq mirandiũ qđ filiis sus quibi
ds quos regenerauit in xp̃o. quib. fidem. spem. dilectionẽ
dedit ñdat ꝑseuerantĩa. cũ filus alienis scelera tantũ
dimittat. atq̃ inꝑtita gr̃a faciat filios suos. Quis hoc ñ
miretur:Quis hoc ñ uehem̃tissime stupeat : Sed etiã
illud ñ minꝰ mirũ ẽ. et tam̃ uerũ atq ita manifestũ. ut
nec ipsi immci grȩ dĩ qͦm id negent ualeant inuenire.
ł filios quosdã amicoꝵ suoꝵ hoc ẽ regeneratoꝵ bonoruc
fideliũ sine baptismo hinc paruulos eoceuntes. quib utiq
si uellet huiꝰ lauacri gr̃am ꝓcuraret in cunꝰ potestate sunt

Expanded text:
am voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, et insuperabilem fortitudinem. 18. Mirandum est quidem, multumque mirandum, quod filiis suis quibusdam Deus quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam; cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita gratia faciat lilios suos. Quis hoc non miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum, atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei  filios quorundam amicorum suorum, hoc est regeneratorum bonorumque fidelium, sine baptismo hic paruulos existentes, quibus utique si uellet huiusmodi lauacri gratiam procuraret in cuius potestate sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi eccłȩ contradicunt: Et dũ eandẽ que tuncadm̃ ẽ in con¬
sutulis scindere intuntur: Ipsi facilius scissi sunt. Si ꝑc̾tentur
sas fides. sedmima. dicente apło. una fides. In ima scilicet fide
saluantur credentes ꝑumnitatẽ fidei. ȩccła catholica habet cor et
animã unã indm̃. hȩc fides recta. quasac̃ diuersa corda creden¬
tiũ. imũ ẽẽ. pauli apłi ore laudatur. Gr̃as in quit ago dõ. qiia fi¬
des ur̃a admintiatur inuniuso mundo. fides una que intotum
oporteat baptizari. nisi illud scilicet nom̃ deitatis. qđ triplica
patris. alia filii. alia sp̃s scĩ. Pat̾ anullo ẽ genitꝰ. filius apatre ẽ ge¬
intus. sp̃s sc̃s apatre filioq ꝓcedens. Pat᷑ ñ sibi ẽ sed filio. filius nͥ
sibi ẽ sedpatri. sp̃s sc̃s alicuiꝰ ẽ adspirantis. Ergo ad patrẽ filiumq.
refertur ista. Itaq relatiua nomina. trimitatẽ faciunt. Essen¬
tiali uͦ. isullomꝰ triplicantur. ds̃ pat᷑. ds̃ filius. ds̃ sp̃s sc̃s. Bonꝰ¬

Expanded text:
ipsi Ecclesiae contradicunt; et dum eamdem, quae tunica Domini est inconsutilis, scindere nituntur, ipsi facilius scissi sunt? Hi percunctenrsa fide, sed in una: dicente Apostolo, Una fides . In una scilicet fide salvantur credentes: per unitatem fidei Ecclesia catholica habet cor et animam unam in Deum. Haec fides recta, quae facit diversa corda credentium unum esse, Pauli apostoli ore laudatur. Gratias, inquit, ago Deo, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Fides una, quae in totum oporteat baptizari, nisi illud scilicet nomen Deitatis, quod triplicara nullo est genitus, Filius a Patre est genitus, Spiritus sanctus a Patre Filioque procedens est. Pater non sibi est, sed Filio; Filius non sibi est, sed Patri; Spiritus alicujus est aspirantis: ergo ad Patrem Filiumque refertur. Ista itaque relativa nomina Trinitatem faciunt; essentialia vero nullo modo triplicantur. Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
le iudiciũ. quia poena in eccła nulla maior ẽ potest si ds uo¬
luerit incorreptionẽ saluberrimã cede atq ꝓficere. Neque
em̃ scimꝰ quid contingat sequenti die. aut ante finẽ intȩ huiꝰ
dealiqͦ desperandũ ẽ. aut contra dici dõ potest ne recipiat
et det pęnitentiã. et accepto sacrificio sp̃s contribulati cor¬
cdisq contriti. arcatu quãins iustȩ dãpnationis ab soluat.
dãpnatũq. ipse ñ dãpnet. Pastoralis tam̃ necessitas habet.
ne ꝑplures serpant dura contagia separare aboinb sanis
morbidã. ab illo ciumhil ẽ in possibile ipsã forsitan separatio¬
ne sanandam. Nescientes enĩ qui ꝑtineat ad p̾destinatoꝵ nume¬
rũ qui non ꝑtineat. sic affici debemꝰ caritatis affectu. ut om̃s
uelimꝰ saluos fieri. Hoc quippe fit cũ singulos quosq cũ occur¬
rerent cũ quib idagere ualeamꝰ adhoc conamur ad ducere.

Expanded text:
le judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus vole judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die; aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque, ut occurrerint cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur addudere,
Abbreviated transcription (Latin):
dd suꝑ omnẽ isrł. Sua uoluntate utiq isti constituerunt
regẽ dauid. Quis ñ uideat: Quis hoc neget : Nonem̃ hoc ñea
men hoc meis ȩgit. qͥ incordib hominũ qđ uoluerit operatur.
Propt̃ qđ p̃misit seriptura. Et ambulabat dauidꝓficiens et mag
illo. adduxit istos ut eũ regẽ constituerent. Et quomͦ ad dude:
N ũquid corporalib ullis uiculis alligaiit: Intus egit. corda
tenint. corda moiit. eosq uoluntatib eoꝵ quas ipse millis
operatus ẽ traxit. Si gͦ cũ uoluerit reges in t̾ra ds̃ constituere
magis habet inpotestate uoluntates hominũ quã ipsi suas.
quis alius facit ut salubris sit correptio et fiat incorrecti cor¬
de correctio. ut cęlesti constituatur in regno: Corripiantiu
tib ꝓculpaꝵ cliuersitate diuersis uel minorib uel amplio¬
rib. quia et ipsa quȩ dãpnatio nominatur qu̾ã fec̾ episcopa¬

Expanded text:
David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non men hoc in eis egit, qui in cordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, et mnipotens qui erat cum illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno? CAPUT XV. 46.tibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel amplioribus. Quia et ipsa quae damnatio nominatur, quam facit episcopa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iturũ fuisse cũ saule quẽꝙ. eoꝵ quoꝵ tetigit corda dñs ut irent
ũ illo. aut isse aliquẽ pestilentiũ quoꝵ ut hoc facerent cor¬
da ñ tetigit: Itẽ dedauid quẽ dñs in regnũ successu ꝓsperio¬
re constituit. ita legitur. & ambulabat dd ꝓficiens et mag¬
inficabat᷑. et dñs erat cũ illo. hoc cũ pmissũ fuisset. paulopꝰ
dictũ ẽ. Et sp̃s in duit samai pͥncipẽ xxͣx. et dix̃. Lui sumu
dd̃. et tecũ futur i filii iesse. pax pax tͥ ẽt pax ad uitorib. tu¬
is. quia auxiliatꝰ ẽ tͥ ds̃. Nũquid iste posset adu̾sari uolunta¬
ti dĩ. et ñ potius eiꝰ facere uoluntatẽ. qͥ in eiꝰ corde operatus
ẽ ꝑ sp̃m suũ qͦ in dutꝰ ẽ ut hoc uellet. diceret et faceret.Itẽ
paulopꝰ ait eadẽ scriptura. Om̃s hi uiri bellatores dirigen¬
tes aciem corde pacifico uenerunt in ebron. ut constituerent

Expanded text:
non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, dictum est: Et Spiritus induit Amasai principem friginta, et dixit: Tui sumus, o David, et tecum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est per Spiritum suum quo indutus est, ut hoc vellet, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent
Abbreviated transcription (Latin):
Sed placebat om̃i generi hominũ qđ xp̃i congregabat ecclãm.
siue iã int̾ positis suiẽ introducendis in eã. Non ẽ itaq dubitan¬
dũ uoluntati dĩ qͥ incęlo et int̾ra om̃ã quęcũq. uoluit fer̾. et qui
etiã illa quę futura sunt fec̃. humanas uoluntates ñ posse resis¬
tere. qͦminꝰ faciat ipse qđ uult. quando quidẽ etiã deipsis ho¬
erat in potestate isiaelitarũ subdere se memorato uiro siue ñ sub¬
dere. qđ utiq ineorũ erat positu uoluntate. ut enã dõ ualerent
ubio habens humanoꝵ cordiũ qͦ placeret inclinandoꝵ om̃ĩpo¬
płm. et abut unꝰ quisq. in locũ suũ. et saul abiit in domũ suã
n gabaa. et abierunt potentes quoꝵ tetigit dñs corda cũ sai¬
le. et filui pestilentes dixert̃. Quis saluabit nos hic :ᷤ Et in hono¬
rauerunt eũ. et ñ obtulert̃ ei munera. Nũquid aliqͥs dicturꝰ ẽ

Expanded text:
Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui inetiam illa quae futura sunt fecit, humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult, quandoquidem etiam de ipsis hoerat in potestate Israelitarum subdere se memorato regi, sive non subdere: quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent dubio habens humanorum cordium, quo placeret inclinandorum omnipopulum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est,
Abbreviated transcription (Latin):
uolenti facere saluũ. nullũ hominũ resistit arbitriũ. Sic
em̃ uelle seu nolle in uolentis aut nolentis ẽ potestate.
ut diuinã uoluntatẽ ñ impediat. nec superet potesta¬
tẽm. Riam dehis em̃ quifaciunt quȩ ñ uult. faẽ ipse
que uult. Et qd scriptũ ẽ qd om̃s homines uult saluos
ieri. nec tam̃ om̃s salui fuint. multis quidẽ modis intel¬
legi potest. ex quib inaliis opusculis nr̃is aliqͦs cõmemora¬
uiinis. sed hic unũ dicam. lta cdictũ ẽ om̃s homines uult
saluos fieri. ut intellegantur om̃s p̃destinati. quia om̃e
genus hominũ in eis ẽ sicut dictũ ẽ phariseis. Decimatis om̃e ho¬
lus. Ubi non ẽ intellegendũ. nͥ om̃e qđ habebant. Neq enm
om̃e holus qđ erat in toto t̾rarũ orbe decimabant. Scđm istũ
locutionis modũ dictũ ẽ. sicut & ego om̃ib ꝑ om̃a placeo. Num¬
quid em̃ quihoc dix̃. placebat etiã tã multis ꝑsecutorib suis:

Expanded text:
volenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic volenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipse quae vult. 44. Et quod scriptum est, quod vult omnes homines salvos fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis?
Abbreviated transcription (Latin):
grãm di suscipiunt. sed temporales st̃ nec ꝑseuerant. desert¬
& deseruntur. Dimissi em̃ sunt libero arbirio. ñ accepto ꝑ¬
mines corripi quando peccant. nec de ipsa correptione ar
peccatis iusta pęna debet. Ad ipsã ꝑtinet iusta correptio.
que merlicinalit᷑ adhibet᷑ etiã si salus egrotantis incerta ẽ.
ut si his qͥ corripit᷑ ad p̾destinatoꝵ numerũ ꝑtinet. sit ei cor¬
reptio salubre medicam̃tũ. Si aut ñꝑtinet. sit ei correptio
penale torm̃tũ. Subisto g in certo ex caritate adhibend
ẽ cunꝰ exitus ignoratur. & ꝓillo cui adhibetur orandũ ẽ ut
sanetur. Cũ aũt homines ꝑ correptionẽ in inã iustiue
seu uemiunt seu reuertuntur. quis operatur in cordib. eoꝵ
salutem. nͥ ille qͥ quolib& plantante et rigante. et qͥlibet
magris uel arbusculis operante dat in crementũ ds̃: Cun

Expanded text:
gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt etgratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt libero arbitrio, non accepto pantur ergo homines se corripi quando peccant, nec de ipsa correptione conpeccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel arbustulis operante dat incrementum Deus; cui