comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum uidctur iIudiciũ quod in homĩs ptate
consistit conuersionis ẽ grã ꝑ quã nos¬
metipõs indicamꝰ qñ flentes mala nr̃a
puniuꝰ ⁊ bono quod ex deo nobis est
corrigendi a malo. secundꝰ faciendi bo¬
num Tercius consequendr bonũ oꝑis
p̃miũ Nam qd̾ ait propheta. Solux
fasciculos depͥmẽtes mali ẽ emendacio
quod uoro adiecit. Frange esurienti
panẽ tuũ oꝑis bom õ actio. In eo uero
quod subiungit Tunt erumpet quasi¬
matutinũ lumẽ tuũ Operis bomi ẽ retri¬
butio E rgo nõ profecit facere bonum
insi correctũ fuerit malũ Nͭ poterit
quisyõ ad rontemplacio dei proficere
nisi se prius in bonis studuerit actib
excertere Multis modis terret homines¬
deue ut uł sero conuertantur atq exm
magis erubestant ꝙ tamdiu expectati sp̃
ut redirent. Nam nũc ninis. nũc pla¬
gis nũc reuelationib quosd̾ concutit.
St qui uoluntate conuerti despiciũt co¬
moti terrorib corrigantur. pleriq ex

Expanded text:
 Judicium quod in hominis potestate consistit conversionis est gratia, per quam nosmetipsos judicamus, quando flentes mala nostra punimus, et bono quod ex Deo nobis est corrigendi a malo; secundus, faciendi bonum, tertius, consequendi boni operis praemium. Nam quod ait propheta: Solve fasciculos deprimentes , mali est emendatio: Quod vero adjecit: Frange esurienti panem tuum, operis boni est actio. In eo vero quod subjungit: Tunc erumpet matutinum lumen tuum, operis boni est retributio. Ergo non proficit facere bonum, nisi correctum fuerit malum. Non poterit quisquam ad contemplationem Dei proficere, nisi se prius in bonis studuerit actibus exercere. 8. Multis modis terret Deus homines, ut vel sero convertantur, atque exinde magis erubescant, quod tandiu exspectati sunt ut redirent. Nam nunc minis, nunc plagis, nunc revelationibus quosdam concutit, ut qui voluntate converti despiciunt, commoti terroribus corrigantur. 9. Plerique ex
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ diligimꝰ. quẽ p̾mo seruili mente ut
diñ formidabamꝰ primordia cõuersoꝵ
blandis refouenda sũt modis ne si statĩ
ab asperitate incipiant exterrita ad prio¬
res lapsus recurrant. Qui .n. conuersũ
sine lentate erudit exasperare pocuis
ꝙͣ corrigere nouit Conuersus quisqz ãtea
ab opere corrigendua ẽ postea uero a co¬
gitatione. ut pͥus refrenet pͣuũ actũ
deinde appetitũ ac delictum. ut qd Iam
in opere nõ apparet in cogitatione neqͣꝙͣ̃
perduret. Omĩs noua conuersio adhuc
pͥstine uite. h cõmixtionẽ propterea
deb donec conuersatio uetꝰ funditus
ab amino extirpetur Quisquis ex dete

Expanded text:
trem diligimus, quem prius servili mente vere ut trem diligimus, quem prius servili mente vere ut Dominum formidabamus. 5. Primordia conversorum blandis refovenda sunt modis, ne si ab asperitate incipiant, exterriti ad priores lapsus recurrant. Qui enim conversum sine lenitate erudit, exasperare potius quam corrigere novit. 6. Conversus quisque antea ab opere corrigendus est, postea vero a cogitatione, ut prius refrenet pravum actum, deinde appetitum delictum, ut quod jam in opere non apparet, in cogitatione nequaquam perduret. 7. Omnis nova conversio adhuc pristinae vitae habet commistionem: propterea debet, donec conversatio vetus funditus ab animo exstirpetur. 8. Quisqu
Abbreviated transcription (Latin):
electum. ne forte Iam apud deum sit
etatis cum labore. ꝑfectionis cum reqͥe
S ed tamẽ plerumq alii incipiũt a dul¬
cedine. alii a temptationũ amaritudie
Omñe conuersus ex fletu inchoet pctor
⁊ sic trãseat ad desideriũ suꝑnoꝵ pnt̾
.ni. lac̾mis purganda sunt uicia q̃ gessimꝰ
⁊ tũc mundata mẽtis acie id quod que¬
rimꝰ contemplemur. ut dum ontea flẽ¬
do pc̃ti a nobis caligo detergitur. mun¬
datis cordis oculis. libere suꝑna inspiti¬
antur. Ante necesse ẽ timore conuerti
ad deum. ut metu futuraꝵ penaꝵ carna¬
les illerebre deuincant᷑ Deinde o abiecto
timore ad amorẽ uite eterne trãsire.
ꝑfecta .n. caritas foras mittit rimorẽ
Qui autẽ tunet penã h. ⁊ nõ ẽ ꝑtas
liberos reddit. Necesse ẽ om̃i conuerso
ut post timorẽ tonsurgere ad caritatẽ de¬
dei debeat. quasi filus ne semꝑ sub timoc̾
Iaceat quasi seruus Tunt. n amorẽ nr̃e
conuersionis ostendimꝰ si denuo ut pa¬

Expanded text:
electum, ne forte jam apud Deum sit electum, ne forte jam apud Deum sit etatis cum labore, perfectionis cum requie. Sed tamen plerumque alii incipiunt a dulcedine, alii a tentationum amaritudine. 2. Omnis conversus ante ex netu inchoet peccatorum, et sic transeat ad desiderium supernorum. Prius enim lacrymis purganda sunt vitia quae gessimus, et tunc munda mentis acie id quod 202 quaerimus contemplemur, ut dum antea flendo peccati a nobis caligo detergitur, mundatis cordis oculis libere superna inspiciantur. 3. Ante necesse est timore converti ad Deum, ut metu futurarum poenarum carnales illecebrae devincantur. Deinde oportet, abjecto timore, ad amorem vitae aeternae transire. Perfecta enim charitas foras mittit timorem ; qui autem timet, poenam habet, liberos reddit. 4. Necesse est omni converso ut post timorem consurgere ad charitatem Dei debeat, quasi filius, nec semper sub timore jaceat, quasi servus. Tunc enim amorem nostrae conversionis ostendimus, si denuo ut pa
Abbreviated transcription (Latin):
egiptus que ⁊ penas dedit. et enrendai
nequiuit de talib .n. ait propheta. ꝑ¬
cussisci eos ⁊ nõ doluerunt. attriuisti
⁊ renuerũt suscipere disciplinam Nõ
nulli uiri seculares elacione mentis
tumentes post mod̾ conuersi ad deũ reli¬
giosa sequãtur obediencia xp̃m Et qui
antra celsitudine mundiali tumebant
postra ⁊pam̃ elationem in studiũ hũili¬
tatis cõmutant. Quid̾ sunt qui Iam
secretim conuersi sunt. quoꝵ conuersio
quia nõ procedit ad publitum. apud exis¬
timationẽ humanã quales fuerunt tales
adhuc ẽẽ putantur ⁊ Iam tamnt̃ in dei
oculis surrexorunt. Item quidẽ adhuc
humano iudicio stare cernũtur Iam tñ
in dei oculis teciderũt Multi apud ho¬
mines reprobi sunt. apud deun electi
Atq item multi apud homines electi
putantur. ⁊ apud deum reprobi existũt
salomone dirente. Uidi inquit impios
sepultos qui cum adhuc uiue̾nt in loco
sancto erant. ⁊ laudabantur in ciuitate
quasi iuistoꝵ oꝑum. Nullus gͦ se putet

Expanded text:
endari nequivit. De talibus enim ait propheta: Percussisti eos, et non doluerunt; attrivisti eos, et renuerunt suscipere disciplinam 11. Nonnulli viri saeculares elatione mentis tumentes, postmodum conversi ad Deum, religiosa sequuntur obedientia Christum; et qui antea celsitudine mundiali tumebant, postea ipsam elationem in studio humilitatis commutant. 12. Quidam sunt qui jam secrete conversi sunt, quorum conversio, quia non procedit ad publicum, apud aestimationem humanam, quales fuerunt, tales adhuc esse putantur; jam tamen in Dei oculis surrexerunt. Item quidam adhuc humano judicio stare cernuntur; jam tamen in Dei oculis ceciderunt. 13. Multi apud homines reprobi sunt, et apud Deum electi; atque item multi apud homines electi putantur, et apud Deum reprobi existunt, Salomone dicente: Vidi, inquit, impios sepultos, qui cum adhuc viverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civitate quasi justorum operum . Nullus ergo se putet
Abbreviated transcription (Latin):
Forie quid ꝑscrepit. sed interiꝰ nichil
proficit Tunc autẽ sermo dei infustis
aurib ad cordis intima ꝑueuit qñ dei
gracia mentẽ interis ut intelligat tãgit
Sicut .n. quosd flãma caritatis sue deꝰ
iluminat ut uitaliter. sapiant. Ita quosd
fugidos torpẽtesq deserit ut suie sesu
ꝑsistant. Pleriq in acumine intelli¬
gendi uiuaces existunt. sed loquendi
mopia angustantur. Quid̾ uero in
utrisq pollent. quia ⁊ sciendi copiam
⁊ docendi efficatiã habent

Expanded text:
foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, et dicendi efficaciam habent.
Abbreviated transcription (Latin):
in homiue sed resultat caro male cõsur¬
tudns lego. Bene aurõ audacter pro
bona cõsciã exultat qui ualenter in se
rep̾mt qd̾ insolenter impugnat. Freꝙ̃t
qro nurabile ẽ tanto ꝓrarũ ẽ proptra
metuend̾ ẽ confidere ira saluari ne forte
dũ expectamꝰ a uitiis sauari ⁊ uiria mł¬
tiplicemꝰ ⁊ salurẽ nõ adipiscam᷑ Ergo
studeamꝰ aut nõ cade̾ aut cito rõuersi
a lapsu resurgire Omuino pcare cauẽd
ẽ Q si humana fragilitate petm̃ sub¬
repserit confestim erit corrigendũ qd̾
nequiter sentitur cõmissum Cito .n. culpa
corrigitur que tito cognostitur. tardius
enĩ sanatur nuluꝰ quod iã putrestẽtib
mẽbris longuo pꝰ tempore curatiomb
morbus suꝑ morbum ueruat sicut si mber
suꝑ mbrẽ occurrat Mora percandi ĩ¬
manitatẽ facit scelerie. unde ⁊ prophã
Ue inquit qui nnquaritẽ trahitie in fu¬
intulis uantatis ⁊ ꝯuasi uinculũ plau¬

Expanded text:
in homine, sed resultat caro malae consuein homine, sed resultat caro malae consuetudinis lege. Bene autem audacter pro bona conscientia exsultat, qui valenter in se reprimit quod insolenter impugnat. 9. Frequenter quanto mirabile est, tanto perrarum est. Propterea metuendum est confidere ita salvari, ne forte dum exspectamus a vitiis sanari, et vitia multiplicemus, et salutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. 10. Omnino peccare cavendum est, quod si humana fragilitate peccatum subrepserit, confestim erit corrigendum, quod nequiter sentitur commissum. Cito enim corrigitur culpa quae cito cognoscitur; tardius autem sanatur vulnus quod jam putrescentibus membris longo post tempore curationibumorbus super morbum veniat, sicut si imber super imbrem occurrat. 12. Mora peccandi immanitatem facit sceleris, unde et Propheta: Vae, inquit, qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plau
Abbreviated transcription (Latin):
astrictii ita ut ad ea euelli nequaꝙͣ ua¬
leat insi diuina grã. manũ Iacẽtis app̃¬
hendat. poctĩu admitte̾ cadere ẽ in pute¬
um. cõsuetudinẽ uero p̾candi facere os
eus coangustars ẽ ne is qui tendir
ualeat exire. Sed interdũ eciã deus talos
liberat dum eoꝵ desꝑaciõ ad cõuersionis
libertatem cõmutat. ip̃o .n. mi serante
pcrã dimictũtur. quo protegente fit m
dererius p̾cando eatur Nequissimũ ẽ p¬
rare penis ẽ peccandi cõsuctudinẽ face
Ab illo facile. ab hac cum lobore consur¬
gitur. dum male cõsuetudini repugnat᷑
male agendi cõsuetudinẽ recessum ẽẽ
propheta asserit in profundum ciuꝰ usu
quasi quad̃ lege homio tenetur astricta
Ut eciã qñ nõ uult pctm̃ admittat A
lapsu çito resurgere nõ õ in profundũ
ire Apls̃ legem pc̃i dicit in meubris nr̃is
que loy consuerudo ẽ quã pcando conci¬
quia iã necessitatis uinculo pre cõsuetu¬
dine retmemur. Multum ueri amor agit

Expanded text:
ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum iacentis apprehendat. Peccatum admittere cadere est in puteum, consuetudinem vero peccandi facere os putei est coangustare, ne is qui cecciderit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat dum eorum desperationem ad conversionem libertatis commutat. Ipso enim miserante, peccata dimittuntur, quo protegente fit ne in <de>terius peccando eatur. Nequissimum est peccare, peius est peccandi consuetudinem facere: ab illo facile, ab hoc cum labore resurgitur, dum fortiter male consuetudini repugnatur. Male agendi consuetudinem secessum esse propheta asserit in profundum, cuius usu quasi quadam lege homo tenetur astrictus, ut etiam quando non vult, peccatum admittat. A lapsu vero cito resurgere, non est in profundum ire. Apostolus legem peccati dicit in membris nostris, que lex consuetudo est, quam peccando conciquia jam necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. 8. Multum veri amor agit
Abbreviated transcription (Latin):
et diuinã infanciã pia seuectꝰ agnoͭ
tulit infantẽ in manib suis. Ille qͥd̾
regebat qui portabatur ne ille añ
promissũ a corpore solue̾tur Quid
⁊ dixit Nunc dimittis dñe seruũ tuũ¬
oculi mei salutare tuũ. Illi eciã ꝑẽtes
Iohanme zacharias ⁊ elizabeth iuue¬
nes steriles in senecta fecundi dicãt
Aiunt .ni. suo ꝑuulo nato Tu puer
propheta altissimi uocaberis preibie
n ante faciẽ dñi parare uias eiue

Expanded text:
et divinam infantiam pia senectus agnovit, tulit infantem in manibus suis. Ille quidem Regebat qui portabatur, ne ille ante promissum a corpore solveretur. Quidet dixit: Nunc dimittis, Domine, servum tuoculi mei salutare tuum . Illi etiam parentes Joannis Zacharias et Elizabeth juvenes steriles, in senectute fecundi, dicantAiunt enim suo parvulo nato: Tu puer, propheta Altissimi vocaberis, praeibis enim ante faciem Domini parare vias ejus .
Abbreviated transcription (Latin):
sed condescendẽdo consulere. ut uere
sit utile hoc ptãtis insigne. ⁊ dono
quos dũ ea ptate. quã accipiũt optiẽ
regunt. Honã utiq uicissitudinẽ dec
largitori rescitũt. Uoniis rex facilius
ad iusticiã a delicto regreditur ꝙͣ de
iusticia ad delictũ trãffortur ut noueris
hic ẽẽ casum. illit propositum. In pro¬
posito eius ẽẽ deb ñꝙͣ egredi a ueri¬
tate ꝙ si casu titubare contigerit moy
resurgere deb ¶ De ꝑaciencia p̃ncipũ .I.
Nerumq p̾ncepe iustꝰ eciã maloꝵ¬
errores dissimulare nouit. nõ ꝙ miqͥ
tati eoꝵ consenciat sed ꝙ aptũ tempꝰ
correctionis expectet. qñ eoꝵ uitia uł
emendare ualeat uł punire Multi ad¬
uersus pͥncipes cõuirationis c̾mine dete¬
guntur. sed piobare deus uolens cle¬
ientiã p̾ncipum ⁊ illos male rogi¬
tare ꝑmittit ⁊ istos nõ deserit de illoꝵ
malo bene illis fatit dũ culpas quas
illi agunt isti mira pacientia indulgẽt

Expanded text:
sed condescendendo consulere, ut vere sed condescendendo consulere, ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et dono quos dum ea potestate, quam accipiunt, optime regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori restituunt. 4. Bonus rex facilius ad justitiam a delicto regreditur quam de justitia ad delictum transfertur, ut noveris hic esse casum, illic propositum. In proposito ejus esse debet nunquam egredi a veritate. Quod si casu titubare contigerit, mox resurgere. CAPUT L. De patientia principum. 1. Plerumque princeps justus etiam malorerrores distati eorum consentiat, sed quod aptum tempus correctionis exspectet, quando eorum vitia vel emendare valeat, vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo bene istis facit, dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent.
Abbreviated transcription (Latin):
ui rce utitur regni ptãte ista pre¬
stare se om̃ib deb ut qͣto magie
honore ⁊ celsitudine claret tanto semet¬
ip̃m mẽte humiliet. p̃ponẽs s̃ exemplũ
humlitatis dauid qui de suis moritis
nõ tumunt sed hũiliter sese deiciendo dix
Uilis inredam ⁊ uilis apparebo ante deũ
qui elegit me Qui rcẽ utitur regni
ptãte formã iusticie factis magis ꝙ
xbis inscituit. Ille nuilla prosperitate
erigitur nulla aduersitate turbatar.
nõ ũntitur propris uirib. nͨ a dnõ
recedit cor eꝰ. regni fastigio humili
presidet animo. Nõ cum delectat iniqͥtas
nõ inflãmar cupiditas. sine a̾cꝰ defrau¬
datione. ex paupere diuitẽ facit Et
quod iusta ptãte a pplõ extorqueri potest
sepe misericordi clemencia donat. Ded ͭ
deus principib presulatũ pro regi¬
mine poplõꝵi. ⁊ illis eos p̃esse uoluit
cũ quib ẽ eis nascendi moriendi q
condicio. Prodesse gͦ deb pplis princi¬
patus nõ nocers . U dominando pm̃ẽ

Expanded text:
ui recte utitur regni potestate, ita se prastare omnibus debet, ut quanto magis honoris celsitudine claret, tanto semetipsum mente humiliet, proponens sibi exemplum humilitatis David, qui de suis meritis non tumuit, sed humiliter sese dejiciens, dixit: Vilis incedam, et vilior apparebo ante Deum, qui elegit me . 2. Qui recte utitur regni potestate formam justitiae factis magis quam verbis instituit. Iste nulla prosperitate erigitur, nulla 341 adversitate turbatur; non innititur propriis viribus, nec a Domino recedit cor ejus; regni fastigio humili praesidet animo; non eum delectat iniquitas, non inflammat cupiditas; sine defraudatione alicujus ex paupere divitem facit; et quod justa potestate a populis extorquere poterat, saepe misericordi clementia donat. 3. Dedit Deus principibus praesulatum pro regimine populorum, illis eos praeesse voluit, cum quibus una est eis nascendi moriendique conditio. Prodesse ergo debet populis principatus, non nocere; nec dominando premere,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enutrati ꝑ carnẽ forciores q effrĩ
sacientur. Prima dei dona eẽ quib
nos nobis reos esse ostendit qui dum
Iacẽmꝰ sub ⁊ eatu culpe. iustos nos
eẽ credebamꝰ Ueuit medicꝰ patefecit
uulnus composuit semetipm̃ ⁊ de sua
morte nobis medicinã aptauit. Ut
nõ eẽt ostensor uulneris sed sanator¬
sed ꝙ nõ eent credituri prophã non
tacuit dicens. P̾mꝰ ad syõn dicet ecte
assum ⁊ ihrlm̃ euuãgelistam dabo.
Et uidi ⁊ nõ erat. neq extitit quisꝙͣ
qui muiret cõsilium ⁊ interrogatꝰ res¬
ponderot iobum Ged si quare ad gẽtes¬

Expanded text:
ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte 150 nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum vulneris, sed et sanatorsed quod non essent credituri, propheta non tacuit dicens: Primus ad Sion dicet: Adsum, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat, neque exstitit quisquam qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
postea meritũ. ut deus ẽẽt accepit
lute humana. In qua ⁊ impassibilis
pati. ⁊ ĩmortal mori et eternꝰ ante
sclã temporalis posset ondi. Mledia
ꝙͣiuis aliud sit ex prẽ. aliud ex u̾gie
non tamẽ aluis ex pr̃e alus ex uirgi¬
ne. sed ip̃e etermis ex pr̃e. ip̃e tempo¬
ralis ex matre. Ip̃e qui fecit ip̃e qͥ
plum ip̃e conditor templi. Ip̃e auctor
operis. ip̃e opus auctoris Manens
quia ꝑ semetipm̃ ab homĩb cognosti
nõ potuit. Bed unde nobis consuluit
inde despectionẽ tulit. quia infirim¬
tatem quã pro nobis suscepit homo
suꝑbus despexit. Ad hoc infirma ⁊ stul¬
ta mundi elegit. ut fortiora ⁊ sopi¬
enciora ꝑ que nõ cognoscebatur repuos¬
ceret. confunderet. Sicut cibum fortẽ
inualidus infans rapere nõ p̃t̃. insi
pͥus a mr̃e editum in lactis succum uer¬
ratur ut ꝙ in ribo nõ potuit uti su
sugendo potetur in lacte ꝑ carnẽ. Ita ⁊
nos dum essemꝰ infirimi ad conspicrẽdã
xobi eternitatẽ factum ẽ ip̃m ubũ caro

Expanded text:
postea meritum ut Deus esset, accepit; lute humana, in qua et impassibilis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset ostendi. 5. MJesus, quamvis aliud sit ex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui plum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus auctoris: manens quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro,
Abbreviated transcription (Latin):
Alns n. p̃stat censurã iusticie. Alns
bonitatẽ iudicii Sine ꝑsonaꝵ arceptõe
suscipit om̃s Nõ infiriuat iusticram
auaricie flãma nͨ studer auferre alti
quod cupit e bom iudices iusticiã ad
solam obtinendam salurẽ eternã susti¬
piũt n ͨ eã munerib acceptis distri¬
buunt. ut dum de iusto iudicio tem¬
poralia lucra nõ appetũt p̃mio eterno
ditentur Omĩs qui rcẽ iudicat staterã
in manu sua poitat ⁊ in utroq pẽso
suis p̃ponit semꝑ tinẽs tremeñs q in
oĩ negocio formidat ne de iusticie tͥ¬
mite demians cadat. ⁊ unde nõ iusti¬
ficatur inde pocius condẽpnetur

Expanded text:
Aliis enim praestat censura justitiae, aliis Aliis enim praestat censura justitiae, aliis bonitate. Qui judicia sine personarum acceptione suscipit, non infirmat justitiam, avaritiae flamma, nec studet auferre alteri, quod cupiat sibi. Boni judices, justitiam ad solam obtinendam salutem aeternam suscipiunt, nec eam muneribus acceptis distribuunt, ut dum de justo judicio temporalia jura non appetunt, praemio aeterno ditentur. Omnis qui juste judicat, stateram in manu gestat, in utroque penso suis proponit, semper timens et tremens in omni negotio formidat, ne de justitiae tramite devians cadat, et unde non justificatur, inde potius condemnetur
Abbreviated transcription (Latin):
ptãtis adepte culmina tenent
ur̃ ꝑ eand prãtẽ disciplinã occlesiasticã
nuniant Ceteꝵ intͣ eccliam̃ ptãtes
necessarie nõ eeñt nisi ut ꝙ nõ pual
sacerdos efficere ꝑ doctrine sermonẽ
potestas hoc iporet ꝑ discipline ter¬
rorẽ Sepe ꝑ regnũ terrenũ celeste re¬
gnũ proficit. ut qui intͣ ecciam positi
cont fide̾ ⁊ disciplinã ectĩe agũt rigore
p̾acipũ conterantur Ipom̃ q disciplinã
quã eccĩe utilitas excertere nõ p̃ualet
nat. et ut uenorationẽ mẽatur uirtu¬
tem ptaẽ imꝑtiat Cognoscant p̾ncipes
scl̃i deo debere se rõnẽ reddere propter
ecclesiã quõ a xp̃o tuendam suscipiut̃
Nam siue augeatur pax ⁊ disciplina
ecciẽ ꝑ fideles p̾ncipes siuie soluatur
ille ab eis rõnem exigit. qui eoꝵ p̃tan¬
d delictum ꝑtinet p̾ncipun qui
prauos iudices contra uoluntatẽ
sic p̾ͥncipũ ẽ pctm̃ quando iuditos iiqͥ
exiscunt Bomis uidex sicut nocere ai¬
iub nescit ita prodesse om̃ib nouit

Expanded text:
potestatis adeptae culmina tenent, ut per eandem potestatem disciplinam ecclesiasticam muniant. Ceterum intra ecclesiam potestates necessariae non essent, nisi ut quod non praevalet sacerdos efficere per doctrinae sermonem, potestas hoc imperet per disciplinae terrorem. Saepe per regnum terrenum coeleste regnum proficit; ut qui intra ecclesiam positi contra fidem et disciplinam ecclesiae agunt, rigore principum conterantur, ipsamque disciplinam, quam ecclesiae utilitas exercere non praevalet, nat, et ut bene rationem mereantur virtute potestatis impertiat. Cognoscant principes seculi, Deo debere reddere se rationem, propter Ecclesiam quam a Christo tuendam suscipiunt. Nam sive augeatur pax et disciplina Ecclesiae per fideles principes, sive solvatur, ille ab eis rationem exigit, qui eorum poted delictum pertinet principum, qui pravos judices contra voluntatem sic principis est peccatum, quando judices iniqui existunt Bonus judex sicut nocere civibus nescit, ita prodesse omnibus novit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rauda Iubetur offerri in hostiã .i.
uita extrema in penitẽtiã Multi suꝑna
respecti grã in extremis suis ad deũ
atq in bonis factis mala gesta rõmu¬
tant Quib iuste totum quod delique¬
rant ignoscitur. qr ip̃i quod male gesse¬
runt penitendo cognostunt. In uita
hominis finis quendus ẽ. qm̃ deus nõ
respicit quales ante uiximus. sed qͣles
eo deserente nullum penitere. deo res

Expanded text:
et cauda jubetur offerri in hostiam, id est, et cauda jubetur offerri in hostiam, id est, vitae extrema in poenitentiam. 7. Multi superna respecti gratia in extremis suis ad Deum atque in bonis factis mala gesta commutant; quibus juste totum quod deliquerant ignoscitur, quia ipsi, quod male gesserunt, poenitendo cognoscunt. 8. In vita hominis finis quaerendus est, quoniam Deus non respicit quales antea viximus, sed qualeseo deserente, nullum poenitere; Deo res
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ contempnet Soꝑe diabolus eos
quos conuerti ad piiam̃ aspicit ĩmani¬
tate scelerum ꝑculsos ad desꝑationem
deducit. Ut substracta spe uenie in dif¬
fidenciã trahat quos nõ potuit retino
ꝑseueranter in culpa. Sed penitens
preuidere deb callidas contͣ se hostis
in sidias. sicq iusticiam dei metuat
ꝙͣ de ea que nunꝙͣ extitit ꝑdita. sicut
aliter coram deo ⁊ angelis copiosius
ẽẽ gaudiũ dei eo qui a pcc̃o liberatui
ꝙͣ de eo qui nũꝙͣ nouit pct̃i ꝑiculum
Quanto .n. contristat res ꝑdita. tanto
magis si fuerit inuenta letificat. sice
in euuangelio pastor ille oxultat qui
mam eciam si cirea finem uite ad pe¬
initenciã conuertatur. Unũquẽq n
deus de suo fine nõ de uita p̃terita iu¬
dicat. hoc quippe ⁊ legis testimomo edo¬
cetur ꝙ homo de suo extremo iustifice᷑
qñ deus pro azini pͥmogento ouẽ Iussit
offerre. hoc ẽ ĩmũdiciam uite prioris
mutandam innorentia bomi finis Uñ

Expanded text:
 contemnit . 3. Saepe diabolus eos quos converti ad poenitentiam aspicit, immanitate scelerum perculsos ad desperationem deducit, ut, subtracta spe veniae, trahat in diffidentiam quos non potuit retinere perseveranter in culpa. Sed poenitens praevidere debet callidas contra se hostis insidias; sicque Dei justitiam metuat,quam de ea quae nunquam exstitit perdita. Sicut tris . 5. Non aliter coram Deo et angelis copiosius est gaudium de eo qui a periculo liberatur quam de eo qui nunquam novit peccati periculum. Quanto enim contristat res perdita, tanto magis, si fuerit inventa, laetificat: sicut in Evangelio pastor ille exsultat quiniam, etiamsi circa finem vitae 213 ad poenitentiam convertatur. Unumquemque enim Deus de suo fine, non de vita praeterita judicat. Hoc quippe et legis testimonio edocetur, quod homo de suo extremo justificatur, quando Deus pro asini primogenito ovem jussit offerri, hoc est, immunditiam vitae prioris mutandam in innocentiam boni finis. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
operantib dei mĩa subuenit. In futuro
rumiq mniqui qui ꝙ ꝑ pacienciã dei
spacium accipunt etuendandi. qua
illi mora uiuendi nõ utuntur ad peni
renciã sed ad pcͨandi usurpant. audaciã
a malo autẽ in deteriꝰ uadit q̃ tpẽ s
ad penitendum indulto ad libeitatẽ pͥiu
operis utitur. Festinaro deb ad dimũ
rite dñm̃ dum mueniri pt̃ Inuocate
eum dum prope ẽ. Et ubi inueniri p̃t
nisi in hac uita in qͣ eciã prope ẽ om̃ib
iuocantibz se Nain Iain tunc longe
erit. qñ dicet Ite in ignẽ eternũ Mõ
n. nõ uidetur ⁊ prope ẽ. tunc uidebit᷑
⁊ prope nõ erit. quia ⁊ uideri poterit

Expanded text:
ericordia subvenit. In futuro rumque iniqui, per quod per patientiam Dei spatium accipiunt emendandi; qua illi mora vivendi non tentiam, sed ad peccandi usurpant audaciam. A malo autem in deterius vadit, qui tempore sibi ad poenitentiam indulto, ad libertatem pravi operis utitur. Festinare debet unusquisrite Dominum, dum inveniri potest, invocate eum, dum prope est . Et ubi inveniri potest, nisi in hac vita, in qua etiam et prope est omnibus invocantibus se? Nam tunc jam longe erit, quando dixerit: Ite in ignem aeternum . Modo enim non videtur, et prope est; tunc videbitur, et prope non erit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dei dubitet. sed sola accipienciũ pͣuitas
conferri sibi indulgenciã abnegat. In
hac uita tm̃dem penitendi patet lib̾¬
tas. Post mortẽ uero nullã ẽẽ coirecti
operari opera eius qui mi sit me donec
dies ẽ. ueniet autẽ nox in qͥ nemo p̃t
uita. dum estis deum ꝑ pmãm glorifi

Expanded text:
Dei dubitat, sed sola accipientium pravitas Dei dubitat, sed sola accipientium pravitas conferri sibi indulgentiam abnegat. 10. In hac vita tantumdem poenitentiae patet libertas; post mortem vero nullam correctoperari opera ejus qui misit me, donec dies est. Veniet autem nox quando nemo potest vita dum estis Deum per poeni
Abbreviated transcription (Latin):
x eo unusquisqz iustꝰ eẽ incipit ex
quo accusator sui extiterit multi
autẽ econtͣ semetipõs pctores farentur
datur humilius ex quo infirmitatem¬
suam agnoscit. Bene se se iudicat iustꝰ
in hac uita ne iudicetur a deo dampna¬
cione ꝑpetua. Tunc autẽ indicium de¬
sua praua facta condempnat Amaritu¬
do penntencie facit animã ⁊ sua facta
subtilius discutere ⁊ dona dei q̃ contẽplit
oportuit nõ gessit. et gessit qd age̾
nõ oꝑtuit. Ille punm̃ digne agit qui
reatum suũ satiffactione legitiã plangit
condempnando stilicet ac deflendo q̃ gessit¬
tanto in deplorando profundior ꝙ̃to
extitit in pͬcando proclinior. Ille pma
rat ut futura iteꝵ nõ cõmittat. Nã
qui plangit pctm̃ ⁊ iter cõmittit pctm
quasi si quis lauet laterẽ crudum quẽ
ꝙtomagis abluerit. tanto amplus lutũ
facit. Qͣuis quisq sit pctor ⁊ impuis
si ad penitenciã conuertatur. consequi
uemã posse creditur. Uullus .n. de bonitate

Expanded text:
x eo unusquisque esse justus incipit, ex sui accusator exstiterit. Multi autem contra semetipsos peccatores fatentur, datur humilius, ex quo suam infirmitatem agnoscit. Bene se judicat justus in hac vita, ut non judicetur a Deo damnatione itentiam sua prava facta condemnat. Amaritudo poenitentiae facit animum sua facta subtilius discutere, et dona Dei, quae contempsit,oportuit non gessit, et gessit quod agere non oportuit. Ille poenitentiam digne agit, qui reatum suum satisfactione legitima plangit, condemnando stanto in deplorando profusius, quanto exstitit in peccando proclivius. 7. Ille polorat, 210 ut futura iterum non committat. Nam qui plangit peccatum, et iterum admittit peccatum, quasi si quis lavet laterem crudum, quem quanto magis eluerit, tanto amplius lutum fecit. 8. Quamvis quisque sit peccator, et impius, si ad poenitentiam convertatur, consequi posse veniam creditur. 9. Nullus de bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ uł malũ itur receditur ue
a deo Neq .n. gressu pedum sed g̾ssu
quamꝰ ad deum. perpetrare flagicium
ãquod more anime ẽ. contempne peta¬
tenciã ⁊ ꝑmanere in culpa descende̾
in infornũ post mortẽ ẽ Ergo pectare
ad mortẽ ire ẽ. desperare uero in infer¬
nũ descendere ẽ unde ⁊ scriptum est

Expanded text:
editurve a Deo. Neque enim gressu pedum, sed gressu quamus ad Deum. 2. Perpetrare flagitium aliquod mors animae est; contemnere poenitentiam, et permanere in culpa, descendere in infernum post mortem est. Ergo peccare ad mortem pertinet, desperare vero in infernum desce
Abbreviated transcription (Latin):
quia mifseratio dei occulta ẽ. snie inter
Nlam securitas negligenciã parit Negli¬
gencia autẽ sepe incantum ad uicia trã¬
sacta reducit. Dum ꝑ penitenciã expul¬
sa fuerint ab homure uicia si forte post
hͨ intercedente securitate quelib culpa
subrepserit. confestim delcãtiones p̾sci¬
ne pctõꝵ mentẽ auidiꝰ irrepunt. pul¬
santee q hominẽ in cõsuetis oꝑib guꝯ
ꝑtrahunt. ita ut suit nouissina illius
perora priorib ¶ De desperatõe ꝑcc̃oꝵ¬

Expanded text:
quia miquia miNam securitas negligentiam parit, negligentia autem saepe incautum ad vitia transacta reducit. Dum per poenitentiam expulsa fuerint ab homine vitia, si forte post haec intercedente securitate, quaelibet culpa subrepserit, confestim delectationes pristinae vitiorum avidius irrepunt, pulsantesque hominem in consueta opera gravius pertrahunt, ita ut sint novissima illius pejoru prioribus
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃ĩ t̾mine corrigit. nõ dubium ꝙ
moriens ad eternã trãsiet requiem.
Qui autẽ praue uiuendo pniam in
mortis agit ꝑiculo sicur eius dampnatõ
incerta ẽ. sic remissio dubia. Qui gͦ
cupit certus eẽ in morte. de indulgen¬
cia samis penitrat. sanus ꝙ ꝓpetrata
uicia defleat Sunt qui penitẽtib securita¬
trm cito pollicentur quib bene ꝑ prophe¬
tam dicitur. Curant contritionẽ filie
ppłi mei cũ ignominia dicentes pax pax
⁊ nõ ẽ pax Cum ignominia igitur cu¬
rat contricionẽ qui peccanti ⁊ nõ legi¬
cime penitenti promittit securitatẽ
unde ⁊ sequitur. Confusi sũt qui abho¬
minationẽ fecerũt id ẽ confusi sunt
nõ penitendo sed penas luendo. Aliter
.n. confunditur corã Iudice reꝰ dum
plectitur atq aliter qui de malo oꝑe
erubestens sorrigitur Ille .i. qr rephẽ¬
sus ẽ confunditur. ⁊ste quia se malũ
eẽ nõ deb quia pnĩe satiffactio diuino
tm̃ pẽsatur iudicio n õ humano Prom̃

Expanded text:
omni crimine corrigit, non dubium quod moriens ad aeternam transeat requiem. 15. Qui autem prave vivendo poenitentiam in mortis agit periculo, sicut ejus damnatio incerta est, sic remissio dubia. Qui ergo cupit certus esse in morte de indulgentia, sanus poeniteat, sanusque perpetrata facinora defleat. 16. Sunt qui poenitentibus securitatem cito pollicentur, quibus bene per prophetam dicitur: Curant contritionem filiae populi mei cum ignominia, dicentes pax, pax, et non est pax. Cum ignominia igitur curat contritionem, qui peccanti et non legitime poenitenti promittit securitatem. Unde et sequitur: Confusi sunt, quia abominationem fecerunt: id est, confusi sunt non poenitendo, sed poenas luendo. 17. Aliter enim confunditur coram judice reus, dum plectitur, atque aliter qui de malo opere erubescens corripitur. Ille enim, quia reprehensus est, confunditur; iste, quia se malum esse non debet, quia poenitentiae satisfactio divino tantum pensatur judicio, non humano. Proinde,
Abbreviated transcription (Latin):
uicioꝵ q ceteroꝵ mala nõ appetũt. plꝰ
terius itur Ex temptationis dolore
in melius proficitur Unꝰ quisq anñ
autẽ p̃iit. si nõ sperata aduenerit
Gapientis ẽ contͣ omĩa aduersa ante
meditari n ͨ euenire casus deb quẽ
nõ consilia eus preuemant.

Expanded text:
vitiorumque caeterorum mala non appetunt. 7. Plus vitiorumque caeterorum mala non appetunt. 7. Plus terius itur, ex tentationis dolore in melius pautem premit, si non sperata advenerit. Sapientis est contra omnia adversa ante meditari; nec evenire casus debet, quem non consilia ejus praeveniant.
Abbreviated transcription (Latin):
illis post hͨ eterna supplicia p̃ꝑantur
dicente propheta. Ducunt in bome
dies suos ⁊ in puncto ad inferna des
ustus in aduersis probari se co¬
gnostat nõ deici. Uiri sancti plꝰ
formidant prospera ꝙͣ aduersa. qr dei
seruos prospera deicĩt aduersa uero
erudiunt. Ideoq sancti uiri constancia
ita deb portare deb adue̾rsa ut frãgi
nõ queat Tunt magis sunt oculi dei
suꝑ uistos qñ eos affligi ab iniquis
tribulatione probantur. Om̃s uite hꝰ
tribulationes aquis comꝑantur p̃tere¬
untib. proptorea si quid in hac uita
tribulationis acciderit. nõ stat sed t̾o¬
liter trãsit Qui uite future p̃iia
diligenter excogitat. mala omiã uite
pñtis equanimiter portat. qm̃ ex illiꝯ
dulcedine huiꝰ amaritudinẽ temꝑat
et ex eterintate illius brenitatẽ huiꝰ¬
despicit trãsitoriã. Grauati diuerso
malo temporali pro utilitate eoꝵ ẽ y
dolore grauãtur cupiditatis ⁊ luxurie

Expanded text:
illis post haec aeterna supplicia praeparentur, illis post haec aeterna supplicia praeparentur, dicente propheta: Ducunt in bonis dies suos, et subito ad inferna desustus in adversis probari se cognoscat, non dejici. 2. Viri sancti plus formidant prospera quam adversa, quia Dei servos prospera dejiciunt, adversa vero erudiunt. Ideoque sancti viri constantia ita portare debet adversa, ut frangi non queat. 3. Tunc magis sunt Dei super justos, quando eos affligi ab iniquis tribulatione probantur. Omnes vitae hujus tribulationes aquis comparantur praetereuntibus. Propterea quia si quid in hac vita tribulationis acciderit, non stat sed celeriter transit. Qui vitae futurae praemia diligenter excogitat, mala omnia vitae praesentis aequanimiter portat: quoniam ex illius dulcedine hujus amaritudinem temperat, et ex aeternitate illius brevitatem hudespicit transitoriam. 6. Gravari diverso malo temporali pro utilitate eorum estdolore gravantur, cupiditatis, et luxuriae,
Abbreviated transcription (Latin):
temporali npellũt ⁊ probatur hoc exe
astaelitice plebis que tũt duriꝰ agebatur
ni egipto qñ oꝑtebat eã ꝑ moysero ad
terrã/ prouuissioms uocari. et ex mał
que in egipto paciebantur discedere ⁊
ad piomssam priam̃ festinare. Inqui
dũ ronstanciã iusti in ꝑsecutionibus
suis aspicĩt: mentis confusione tabe¬
scunt. et dũ aduersa oñdũt n ͨ uincũt
tandẽ de sue ꝑuersitatis in sama con¬
funduntur Stulti cont᷑ bonos scudiũ
prosperitas elucet iactanter de suis
meritis gloriãtur. ⁊ bonoꝵ atq ustoꝵ
afflictionib detrahunt Dumq eis ad¬
uersa contigerint moy ad blasphemiã
pusillaminitate cõuertũtur Quid̾
simpliciũ nestiẽtes dispẽsationẽ dei in
maloꝵ prouectib scandaliz antur dicẽ¬
tes iuxͣ prophetam Quare uia impioꝵ
prosꝑatur Bene ẽ om̃ibus qui preua¬
ricãtur ⁊ miq agunt Qui gͦ hoc
magis nouissima eoꝵ intendant ꝙͣta

Expanded text:
temporali impellunt. Probatur hoc exemplis temporali impellunt. Probatur hoc exemplis Israeliticae plebis, quae tunc durius agebatur in Aegypto , quando oportebat eam per Moysen ad terram repromispto patiebatur descendere, et ad promissam patriam festinare. Iniqui dum constantiam justi in persecutionibus suis aspiciunt, mentis confusione tabescunt, et dum adversa ostentant, nec vincunt, tandem de se perversitatis insania confunduntur. Stulti contra bonos studium prosperitas elucet, jactanter de suis meritis gloriantur, et bonorum atque justorum afflictionibus detrahunt, dumque eis adversa contigerit, mox ad blasphemiam pusillanimitate animi convertuntur. Quidam simplicium nescientes dispensationem Dei, in malorum profectibus scandalizantur, dicentes, juxta prophetam: Quare via impiorum prosperatur, bene est omnibus qui praevaricantur et inique agunt ? Qui ergo hoc magis novissima eorum intendant, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
dicentur a bonis. siue eciã ut sit hic
ut quociens boni offendũt flagellẽtur
ab eis huic ẽ ꝙ assur uirgam furoris
de dei indignatione procedit. ut deus
ꝑ illos in illis seiuat quos flagellando
emendare desiderat Sed ille iustissiã
uoluntate. illi uero sepe crudeli intẽ
terend̾ paratũ ẽ cor eꝰ atrotẽ suꝑ eos
diuinũ furorẽ uentuy qui existunt
ꝑsecutores ⁊ molesti fidelib Conso¬
lando /n. ꝑ prophetã deus suos ⁊ta indi¬
care ꝑmittit Aduersus eos inquit qui
iudicauerũt te ego iudicabo ⁊ cibabo ho¬
stes tuos carnib suis ⁊ quasi a musto
suie morsib lamant. ac ꝑ hoc uita ĩ¬
pioꝵ e̾ deperit. Iustoꝵ antẽ nõ ꝑir sed
proficit. dũ eos mali ꝑ tribulacionis
excerticiũ ad pñtẽ odiendam uitam
⁊ futurã desiderandã erudiũt Interdum
n. prodest ꝑuersoꝵ pͣutas utilitati
iuistoꝵ dũ eos maliria sua erudiunt.
⁊ ad regna celoꝵ requirenda molestia

Expanded text:
dicentur a bonis; sive ut etiam sit hic dicentur a bonis; sive ut etiam sit hic ut quoties boni offundunt, flagellentur ab illis. Hinc est quod Assur virgam furoris de Dei indignatione procedit, ut Deus per illos in eos saeviat quos flagellando emendare desiderat. Sed ille justissima voluntate, illi vero saepe crudeli intentterendum paratum est cor ejus. 8. Atrocem super eos divinum furorem venturum, qui existunt persecutores et violenti fidelibus. Consolando enim per prophetam Deus suos, ita judicare promittit adversarios: Eos, inquit, qui judicaverunt te, ego judicabo; et cibabo hostes tuos carnibus suis, et quasi a musto,suis morsibus laniant, ac per hoc vita impiorum sibi deperit; justorum autem non perit, sed proficit, dum eos mali per tribulationis exercitium ad praesentem odiendam vitam et futuram desiderandam erudiunt. 10. Interdum enim prodest perversorum pravitas utilitati justorum, dum eos malitia sua erudiunt et ad regna coelorum requirenda molestia
Abbreviated transcription (Latin):
teris expiare Uemet suꝑ te repente mi¬
seria. quã nestis magis mala faciẽtib
ꝙͣ mala pacientib condolere debemus
Illi enĩ praue faciendo in malũ proficiũt
istr paciendo a malo corriguntur deꝯ
autẽ ꝑ malas uoluntates alioꝵ in alisẽ
multa oꝑatur. bona Malignanciũ hom
uoluntas nequaꝙs ptͣ impleri insi ds̃
dederit ptãtem Nam dum homines deo
ꝑmittẽte malũ quod concupiscunt ꝑfi¬
ciũt ip̃e dr̃ facere qui ꝑmutit Inde ẽ
ꝙ scriptum ẽ ꝑ prophetã chi erit ma¬
lum quod deus nõ fecit Uerunitamen
qd̾ iiqui mala ex uoluntate querunt
id circo deus ꝑficiendi dat pt̃atẽ ꝑ suã
benã uoluntatem quia de nr̃o malo i pẽ
multa bona operatur. Quid̃ cũ dei
uoluntati resistunt nestientes cõsiliũ¬
dei facunt quo noueris sic deo subiecta
ẽẽ omĩa ut ⁊ ip̃i qui eius disposicioni
aduersantur cius impleant uolũtate
preterea in hac uita bom iudicantur
a malis ut iteꝵ in illa uita mali iu¬

Expanded text:
eries, et irruet super te repente miseria quam nescis. Magis mala facientibus quam mala patientibus, dolere debemus. Illi enim prava faciendo in malum proficiunt: isti patiendo a malo corriguntur. Deus autem per malas voluntates aliorum, in aliis multa operatur bona. Malignantium hominum voluntas, nequaquam potest impleri, nisi Deus dederit potestatem. Nam dum homines, Deo permittente, malum quod concupiscunt perficiunt, ipse dicitur facere qui permittit. Inde est quod scriptum est per prophetam: Si erit malum quod Dominus non fecit. Verumtamen quod iniqui 351 mala ex voluntate quaerunt, idcirco Deus perficiendi dat potestatem per suam bonam voluntatem, quia de nostro malo ipse multa bona operatur. 5. Quidam, cum Dei voluntati resistunt, nescientes Dei consilium faciunt; quo noveris sic Deo subjecta esse omnia, ut et ipsi qui ejus dispositioni adversantur ejus impleant voluntatem. 6. Propterea in hac vita boni judicantur a malis, ut iterum in illa vita mali ju
Abbreviated transcription (Latin):
munerationis expectat fraudẽ
in deo ꝑpetrar quia iusticiã quã gͣti
imꝑtiri debuit acceptione pecumẽ ue
Honis male utuntur qui iniuste p̃to
temporali lucro iuditant Tales quippe
ad ueriratẽ nõ iusticie defensio sed
amor p̃imi prouorat. quibus si spes nũ¬
mi substrahitur confestum a defẽsiõe
uisticie recedũt Acceptio munerũ pre
iste in excelsis habitat. Diues mune¬
ribus cito corrumpit iuditem Pauꝑ
autẽ dum nõ h quod offerat nõ solu¬
a iudice contempnitur sed eciã ⁊ cõt
Ueritatem opprimitur. Cito uiolatur
auro iusticia. nullam qz reꝰ ꝑtimescit
culpam quã redime̾ nũmis existimat . plꝰ
.n. obtinet mẽtẽ tẽsoris amor lucri ꝙͣ eã¬

Expanded text:
munerationis expectat, fraudem in deum perpetrat, quia iustitiam quam gratis impartiri debuit, acceptione pecunie vendit. Bonis male utuntur, qui pro temporali lucro iuste iudicant. Tales quippe ad veritatem non iustitie damor praemii provocat. Quibus si spes nummi subtrahitur, confestim a justitiae defensione recedunt. 3. Acceptio munerum praeiste in excelsis habitat . 348 4. Dives muneribus cito corrumpit judicem. Pauper autem, dum non habet quod offerat, non solum audiri contemnitur, sed etiam contra veritatem opprimitur. 5. Cito violatur auro justitia, nullamque reus pertimescit culpam, quam redimere nummis existimat. Plus enim obtinet mentem censoris amor lucri qua
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tanto atrocius futuro Iudicio cõ¬
dempnandi sũt ꝙͣto hic forcius contͣ
miseroꝵ uitam iualuerint Audiant¬
iudices ⁊ qui p̃sunt pplĩs. quia pro tẽ¬
poralib molestus quas plebib ingert
eterno incendio cremabuntur. Testãrr
dnõ ꝑ prophetam Iratus sum inquit
suꝑ pplm̃ meum ⁊ dedi eos in manu
tua. nõ protulisti eit miam. aggra¬
uasti iugum tuũ ualde. descende in

Expanded text:
Nam tanto atrocius futuro supplicio conNam tanto atrocius futuro supplicio condemnandi sunt, quanto hic fortius contra miserorum vitam ijudices et qui praesunt populis, quia pro temporalibus molestiis quas plebibus ingerunt, aeterno incendio cremabuntur, testante Domino per Esaiam prophetam: Iratus sum, inquit, super populum meum, et dedi eos in manu tua: non posuisti ei misericordiam, aggravasti jugum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
de alio profert. sed ⁊ is qui cito aurẽ
c̾minib p̃bet Qui metu ptãtis ueri¬
tatẽ occultat eiusdem ueritatis ira¬
cundiã e̾ celitus prouocat quia plꝯ
ꝑtimeftit hominẽ ꝙ̃ diuinã trepidet
indignationẽ Diatus cuiꝰ testimomio
innocens a stelere obiecto purgatur
Sermo .i. iusti homĩs tm̃ ad mĩsteriũ
Egocioꝵ forẽsiũ sectatores ꝑꝑ
proximi dilectionẽ seculare ne¬
gocium deserere debent. aut certe
manente proxuni caritate negociũ
sequantur terrenũ. Eed qr ꝑrarũ ẽ
ut inter iurgãtes caritas manear
postponenda ẽ rei causatio ut ꝑseu̾et
dilectio Antiqui forẽsem eloquenciam
caninã facundiã nĩcupabant. eo ꝙ
causidici in certamĩb causaꝵ omissis
q̃ agunt ueluti canes alterutrũ sese
lacerant iurgia q tãz ad iũurias suas
Auꝑum opplsores tunc se sciant
grauiori dignos sentencia qñ pre¬
ualuerint hus quos nocere uolueruit

Expanded text:
de alio profert, sed et is qui cito aurem de alio profert, sed et is qui cito aurem criminibus praebet. 7. Qui metu potestatis veritatem occultat, ejusdem veritatis iracundiam sibi coelitus provocat, quia plus pertimescit hominem quam divinam trepidat indignationem. Beatus cujus testimonio innocens ab scelere objecto purgatur;Sermo enim justi hominis tantum ad ministerium egotiorum forensium sectatores propter proximi dilectionem saeculare negotium deserere debent, aut certe, manente proximi charitate, negotium sequantur terrenum. Sed quia perrarum est ut inter jurgantes charitas maneat, postponenda est rei causatio, ut perseveret dilectio. 2. Antiqui forensem eloquentiam caninam facundiam nuncupabant, 350 eo quod causidici in certaminibus causarum, omissis quae agunt, veluti canes alterutrum sese lacerant, jurgiaque causarum ad injurias suasPauperum oppressores tunc se sciant graviori dignos sententia, quando praevaluerint his quibus nocere voluerint.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ De testibus. lix.
t si mendaciũ gratis dr̃ ꝙͣtomagie¬
si uenale dicitur queratur Neq .n.
ẽ ꝑsonis. obnoxius p̾mũ deo quẽ ꝑiu¬
rando contempiit. sequẽter iudici ꝙ̃
menciendo fallit postremo ĩnocenti
quẽ falso testimonio ledit. Testibus
falsis cõiũctis tarde mendacii falsitas
reperitur. ꝙ si separati fuerint exa
mine iudicantis manifestantur Nã
sicut in uintate. prauoꝵ grandis ẽ
fortitudo. ita in seꝑatione maior in-¬
firmitas. Fraudulencie cito rephendĩ
⁊ qui falsitatem prount ⁊ qui supp̾mit
ueritatẽ quia ⁊ ille obesse uult ⁊ iste
prodesse nõ uult. pcior ẽ autẽ testis
qui ledit ꝙͣ qui p̃stare nolit Nã ille
malignus ẽ Iste mutilis Iniquus test
ꝙͣuis sua falsitate corpori rebus q mi¬
pediat. anmo tainẽ bonoꝵ nichil dãp¬
ni cõfert Erit autẽ ille apud deũ con¬
dempnatꝰ qui aduersus nuocẽtem
falsum testimoniũ uel dicit uel dicẽtib
credit. Nam nõ solũ ille reꝯ ẽ qui falsũ

Expanded text:
 De testibus. 1. Et si mendacium gratis dicitur, quanto magisi venale quaeritur? Neque enim est personis obnoxius. Primum Deo, quem perjurando contemnit; secundo judici, quem mentiendo fallit; postremo innocenti qfalsis convictis, tarde mendacii falsitas reperitur: quod si separati fmine judicantis cito manifestantur. Nam sicut in unitate pravorum grandis est fortitudo, ita in separatione major infirmitas. 5. Fraudulentiae cito reprehenditur  qui falsitatem promit, et qui supprimit veritatem, quia ille obesse vult, et iste prodesse non vult. Pejor est testis qui laedit quam qui praestare non vult. Nam ille malignus est, iste inutquamvis sua falsitate corpori rebusque impediat, animo tamen nihil damni conferet. Erit autem ille apud Deum condemnatus, qui adversus innocentem falsum testimonium vel dicit, vel dicentibus credit. Nam non solum ille reus est, qui falsum
Abbreviated transcription (Latin):
sensue impediũtur. qui tamẽ assidua letc¬
tione sapiunt quod ingemosi ꝑ desidiã
nõ nouerũt Ingenio tardus ⁊ si nõ ꝑ
naturã ꝑ assiduitatẽ tñ lcõius augnẽ¬
tant scĩam Nlam ꝙͣuis sensus hebetudo sit
frequens tamẽ lc̃io intelligentiã adhib
sicur qui tardus ẽ ad capiend̃ ꝓ Intẽnoẽ¬
tamẽ bom studii p̃iũ ꝑcipit Ita qui p̃sti¬
tum sibi a deo ingemũ intelligentie ne¬
gligit. condẽpnacionis reꝯ existit. quia
donũ quod accepit despicit. ⁊ ꝑ desidiã
deliquit Quid̾ dei iudicio donũ sciẽ qd̾
negligunt accipĩt ut duriꝰ de rebus
creditis pumãtur Tardiores autẽ quod
scire cupiũt difficulter niuemũt ut pro
maximo excercicio laboris maximũ pre¬
mium habeant retributionis
¶De doctrina sme gracia. .x

Expanded text:
sensus praepediuntur; qui tamen assidua lecsensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentitamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis. CAPUT X. De doctrina sine gratia.