comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da deĩde mixt̃a qͣdũ sccõ cũ aere puro. Tcio c̃
aere caligmoso arq nebuloio. ¶ͣto cũ coxpu¬
lẽtõre humore. Qnto cũ t̾rena cͣlsitudĩe. qͥnq
sẽiꝰ cũ ip̃o uͥ sola extellit ocłoꝵ sensu effic̃ sic̃
ĩ lb  qͣrto itẽq ĩ septĩo disseriusse me recolo.¬
s ẽst at̃ ħ celũ oculis ꝯspicuũ. uñ lũiaria ⁊ sp

Expanded text:
 deinde mixtura quadam, primum cum aere puro, secundo cum aere caliginoso atque nebuloso, tertio cum corpulentiore humore, quarto cum terrena crassitudine, quinque sensus cum ipso, ubi sola excellit, oculorum sensu efficit: sicut in libro quarto, itemque in septimo disseruisse me recolo. Est autem hoc coelum oculis conspicuum, un
Abbreviated transcription (Latin):
me q̃rit unde uisa corꝑalib siłla ĩ extasi ap¬
pareãt q̃ raro acadit aĩe uicislĩ q̃ro unde ap¬
pareãt dormiẽtib q̃ condie sẽtit oĩa ⁊ nc̃o
illd̾ aut ñ młtũ cueat ĩqͥrere. si nͣo ĩo mi¬
iõ uimꝰ curãda qr om̃ ẽ. au il recte faciũt
qͥsstam ñ q̃rũt ñ rectꝰ fecetũt u nͨ ĩ illa cu¬
riosi sint. Ego uͦ młto ãpliꝰ admiror
młto q maxĩe stupeo qͣnta celeritate ac fa¬
cilitate ĩ se aĩa fab̾cet᷑ ẜmagũs corꝑũ q̃ ꝑ¬

Expanded text:
me quaerit unde visa corporalibus similia in ecstasi appareant, quae raro accidit animae, vicissim quaero, unde appareant dormientibus, quae quotidie sentit anima, et nemo istud aut non multum curat inquirere. Quasi vero ideo miinus curanda, quia omnium est; aut si recte faciunt qui ista non quaerunt, non rectius fecerint si nec in illa curiosi sint. Ego vero multo amplius admiror, multoque maxime stupeo quanta celeritate ac facilitate in se anima fabricetur imagines corporum,
Abbreviated transcription (Latin):
oclis iusũ fu̾it ĩ sp̃nuidẽtis ulliꝰ pũcti tẽpalis
ĩtpõitõne forͣt. It̾m q ĩ auditu nͥ aurib ꝑcep¬
te uocis pmagnẽ ꝯtinuo sp̃c ĩ se ip̃o forͣret ac
tͣsierat. at sic oĩs locutõnis usus oĩs cãtãdi
suauitas oĩs postͤło ĩ actib nr̃is corꝑał motꝰ
dilaptꝰ occide̾t n ullũ ꝓgͥssũ nãcisceret᷑. simo¬

Expanded text:
is interpositione formatur. itemque in auditu, nisi auribus perceptae uocis imaginem continuo spiritus in se ipso formaret ac transierat . ac sic omnis locutionis usus, omnis cantandi suauitas, omnis postremo in actibus nostris corporalis motus dilapsus occideret neque ullum progressum nancisceretur, si
Abbreviated transcription (Latin):
sed cũ iugilantes n mãte a sẽsibꝰ cor¬
ꝑis alienata ĩ uisione corꝑali sumꝰ.
disc̾nimꝰ ab ea uisione spualẽ q̃ corꝑi
ab sc̃aa p̾maginalit̾ cogitamꝰ. siue memo¬
sũt ĩ ip̃a sp̃t cogitacõe. uttũq forͣntes sũ q̃¬

Expanded text:
Sed cum uigilantes neque mente a sensibus corporis . alienata in uisione corporali sumus, discernimus ab ea uisione spiritalem, qua corpora absentia imaginaliter cogitamus, siue memosunt in ipsa spiritus cogitatione utcumque formantes s
Abbreviated transcription (Latin):
hem̃t̾ cũ iactatõe m̃boꝵ. ũte sumisllma si¬
c̃ ĩ cruciatib corporailiũ doioꝵ fi̾ ibl. Reĩde
ĩt̃ uoces suas abripiebat᷑ ab oĩb sb̃ub̾. i iace¬
bat patẽtib ocuł neminẽ cͥcũstãtiũ indẽs ad
ulłam ueslisicatõem se mouẽs. Post aliqͣn¬

Expanded text:
 cum iactatione membrorum mente sanissima, sicut in cruciatibus corporalium dolorum fieri solet. deinde inter uoces suas abripiebatur ab omnibus sensibus et iacebat patentibus oculis neminem circumstantium uidens, ad nullam uellicationem se mouens. post aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
a cor̾s sẽnb ⁊ illas uoces macta ⁊ mãduca.
diebat. Redditꝰ at̃ cor̾s sẽsib ad ip̃m qd̾ ui¬
sũ atq auditũ memoria teni̾nt ĩ eod̾ sp̃u
cogitũdo c̾nelat. oĩa ñ corꝑalia s corpora
liũ p̾magĩes erãt. słi cũ pͥmũ ĩ ip̃a alienacõ¬
ne ĩ se sũt. sũ cũ postea recordate atq cogita¬
te. ¶ñg ͦ disceptalut᷑ ⁊ reqrebat᷑ ut illa sig¬
na ĩtllĩg̾ent᷑. m̃tis erat actio conãtis. s deecat
esfr̃s donͨ nũciati sũt qui uen̾ant a corneli¬
o. hac uͦ corꝑali ⁊ accedẽte uistone c̃ ⁊ sp̃e sc̃s¬

Expanded text:
a corporis sensibus, et illas uoces „macta et manduca" diebat. redditus autem corporis sensibus id ipsum, quod uisum atque auditum memoria tenuerat, in eodem spiritu cogitando cernebaa alienatione uisae sunt siue cum postea recordatae atque cogitatae. cum uero disceptabatur et requirebatur, ut illa signa intellegerentur, mentis erat actio conantis, sed deerat effectus, donec nuntiati sunt qui uenerunt a Cornelio; hac uero corporali etiam accedente uisione, cum et s
Abbreviated transcription (Latin):
bitemꝰ ħ eẽ corꝑa illas uͦ y̾magies corporũ.
cũ at̃uł nimia cogiacõis ĩcẽcõe suł aliqua
boni mi corꝑaliũ reꝵ ĩ sp̃u expͥmũt᷑ imagi¬
nes tãꝙͣ ip̃is corꝑis sẽlib corꝑa p̾sẽtẽt᷑ ma¬
nẽte aĩa ĩ ĩ sẽsib corͥs ĩtẽtõne sit uitẽt᷑ q̃ in

Expanded text:
ec esse corpora, illas uero imagines corporum. cum autem uel nimia cogitationis intentione uel aliqua boni ita corporalium rerum in spiritu exprimuntur imagines, tamquam ipsis corporis sensibus corpora praesententur manente
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse ĩ cor̾b ĩmortalib ut solo pre carita¬
tis affcu ulła coreuptõis cõcupiscẽtia ailis
nascerẽt᷑ uͦ mortiuis parẽtib successuri nec
ip̃i moriti dois t̾ra ĩmortalib hõib ĩplere¬
t᷑ : ac sic ĩstituto iusto ⁊ scõ pplõ qͣlẽ poit

Expanded text:
t solo pietatis adfectu nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri nec ipsi morituri, donec terra inmortalibus hominibus inpleretur, ac sic instituto iusto et sancto populo, qualem post
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ õem t̾rã ⁊ õẽ lignũ qd̾ h̃t ĩ se fructũ se¬
unnis semiuał uob̾ erit ad estã ⁊ oĩb be¬
stiis t̾re ⁊ oĩb uolatilib celi ⁊ oĩ reptili repẽ
q̃ fecit ⁊ ecce boua ualde. ⁊ fc̃a ẽ uesꝑa. Ot
fc̃mẽ mne dies sextꝰ ¶tiã atq ⁊̃ de nat᷑a¬

Expanded text:
in se fructum seminis ■ seminalis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repentquae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque
Abbreviated transcription (Latin):
suppõito .i. igne sp̃dereo distͥbuũt᷑ eĩ elem̃¬
ta ad patiẽd̾ duo humor⁊ huriꝰ. ad faciẽdꝰ
at̃ aliaduo aer ⁊ ignis. Si gͦ ħ̾ ita sũt nõ
qr sb̾tilioris ꝗdẽ ⁊ ĩ auras exalati atq distẽ¬
ti. s tñ hũoris lotus uolatilib datꝰ ẽ. Aer¬

Expanded text:
superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia duo: aer et ignis —: si ergo haec ita sunt, non quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus e
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ex pena ĩ aereã qͣutatẽ ut iũ possĩt ab
igne .i. ab elemãto nat᷑e suꝑioris aliꝗd pa¬
ti. Nec aeris saltẽ spacia suꝑiora atq pan¬
tõra s ista caliginosa tenere ꝓmissi cunt¬
q̃ sũt eis ꝓ suo gen̾e quidã qiͣ carc̾ ẽ usq
ad tp̃e iudicui. ⁊ si ꝗd de hiis tͣmg̾storibꝰ an¬
gelis diligẽtiꝰ reꝗrend̾ ẽ: aliꝰ erit accomoda¬
tior scͥpture locus. ꝓ inde ꝙ nc̃ satis ẽ si
ħ̃ spacia t̾bida ⁊ ꝓcellosti p̃p aeris nat᷑aͣ us
ad undas t̾ras q porrectũ possũt aeria corͣ

Expanded text:
sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas
Abbreviated transcription (Latin):
no dare᷑ nom̃ aĩe uiue cũ nͦ ⁊ ip̃a uolatilia
dm̃ sũt sic̃ illa reptilia ut sb̃audiat᷑ cũarũ
uiuarũ fatẽdũ ẽ ut arbitror ita dc̃m ac si
diceret᷑ q̃ sũt ĩ aĩcib uuis reptilia uł uola¬
tilia sic̃ diciposs ignobilia hõim ĩtlłigeremꝰ¬

Expanded text:
n animae uiuae. cum uero et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegerem
Abbreviated transcription (Latin):
re nũo pedib mouẽt᷑. ⁊ tã pauca fortasse ĩ
t̾ris repũt ꝙͣ pauca s̃ aas gradiũt᷑. Nõ ulũ
ar̃ putauerũt sp̃ea ñ aĩam uiuã s reptili
a aĩarũ uiuaꝵ pisces eẽ appellatas ꝙ eis me¬
moria uillã sit uł aliqͣ uita uelut cõti ui¬
ciuior. S fallit eos exꝑiencia minor. Nam
ꝗdã scͥpserunt q̃ aĩadũt̾e potuer̃t̃ ĩ uiuari¬

Expanded text:
re numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuari
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e sũ exꝑtꝰ exꝑiãt᷑ qui possũt ⁊ uolũt. Nã
fons ꝗdã magnꝰ bullẽsiũ region fere ple¬
nꝰ ẽ pisciũ. Solẽt ãt hõies desuꝑc̃tuẽtes eis
bislãtib suꝑ ora fontis hõib ip̃i qͦ cũ eis ꝯ¬
sgatĩ natando esĩt ⁊ redesit exp̾tuntes ut¬
tilia ꝙ̃adm̃ aues uolatilia. Nã sł uł mlłã
memoria ł sensus tardior aĩe mus nom̃
reputiss a piscib uoiatilib c̾te ad hibere¬
ia ⁊ ĩnidis ꝯsteuẽdis educandisq fetib
et ignoro ita qͦsdã ph̃os sua cuiꝰq e
iem̃ti distͥbuisse aĩalia ut t̾rena ẽẽ

Expanded text:
volunt. Nam fons quidam magnus Bullensium-regiorum, fere plenus est piscium. Solent autem homines desuper intuentes eis bulantibus super oram fontis hominibus, ipsi quoque cum eis congregatim natando eunt et redeunt, exspectantes utilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberela et in nidis construendis educandisque fetibus ec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse a
Abbreviated transcription (Latin):
¶qͣ uͦ sb̾aꝗs t̾ra ñ sit aut ꝓbare possit pis¬
ces nõ ĩea requiesc̾e ad reparãdas natãdi
iures sic̃ uolãdi aues. ⁊ si forte rariꝰ pisces
id faciũt ꝙ ad gestanda corꝑa sit unda ꝙͣ
aura ualidior ita ut t̾rena qͦ aĩalia natã¬
tia ferat ssi usu docta ut hõies seu natura
ut qͣdrupedia. ł ẜpẽtes. aut il pp̃ea ñ partãi
qr ñ ĩsũt pedes piscib nec foce aqͣꝵ sũt nec
colub̾. cochee q t̾raꝵ. Nã ⁊ iile pedes hñt.¬

Expanded text:
 sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi vires, sicut volandi aves; et si forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura validior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, sive usu docta, ut homines, sive natura, ut quadrupedia vel serpentes. Aut si propterea non putant, quia non insunt pedes piscibus; nec phocae aquarum sunt, nec colubri cochleaeque terrarum: nam et illae pedes h
Abbreviated transcription (Latin):
qũo foris corpori obiecto formãdũ sensũ
Omonetut formatũ q iũgebat. sic aciẽ re¬
Mrtãtis aĩ cõiltit ad memoriã ut ex eo qd̃ il¬
a retinuit ista formet᷑. ⁊ fit ĩ cogitacõe simi
uisio. ¶ Sic̃ at̃ rõne disc̾nelat᷑ spẽs insibi
qͣ sẽtꝰ corporis formabat᷑ ⁊ eiꝰ sił̃tudo q̃ fie

Expanded text:
o foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo quod illa retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis form
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ an ĩt ͦ tale ad cogitet᷑. Na int̾dũ hõies ĩ¬
una cogitarõe rerũ uisibiliũ uł ilecti uł t̾riti
ĩ cuĩmõi repẽte uoces ediderũt qiͣ re u̾a ĩ me¬
diis talib actõnib seu passiõib u̾stirẽt᷑. et
memini me audisse a qͦdã ꝙ tã exp̃ssã ⁊ qͣi so¬
lidã sp̃em feminei cai̾s ĩ cogitãdo ch̾e solerei
ut ei se qĩ misteri sẽciẽs ĩ genitalib flueret.

Expanded text:
tetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret.
Abbreviated transcription (Latin):
neat. ¶t si tãiuolẽta ẽ ut possit uocuria¬
mor aũ cupiditas añ libido: ⁊̃ cet̾m corpus
m̃antis uehem̃t᷑ affic̃ ⁊ uͥ ñ resistit pigͥor
durioiq mati̾es ĩ silẽm sp̃em colorẽ q cõ¬
mutat. lic uide̾ corpꝰcłm cameleontis: ad
corpulẽtia fetͦq płmq ꝓdũt libidines
matrũ qd cũ magna delectacõne ꝯspexe¬

Expanded text:
ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad ccorpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexe
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ ĩtͣ se atq ĩcorde suo dic̾e id cẽ cogitãdo
dr̃e. Dixerũt oꝓpe intͣ se. ⁊ dcm̃ẽ eis ꝗd cogi¬
tatis. Et de illo diuite cuiꝰ ub̾es fructꝰ ager
artulit. ait ip̃e dñs. Et cogirabat ĩt se di
cẽs. ¶tã gͦ cogitatões iocutões sũt cordis

Expanded text:
 intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, aedam ergo cogitationes locutiones s
Abbreviated transcription (Latin):
cãtes illis qͥ dñm ouiu̾abãt ĩ ĩsidiis. In ħ ii¬
ꝙ patẽtissimũ ẽ c̾m̃ suc̾dotũ ⁊ ult᷑ modũ de¬
testubile qͥ nõ pͥus seuiditãt ⁊ alios alligãt.
ueberẽt eĩ t se tunere cm̃ qd̾ ĩ aliis timuer̃t
⁊ detestabile senser̃t. Iti ꝗdẽ adeo oecierãt

Expanded text:
idiis. In hoc itaque patentissimum est crimen sacerdotum et ultra modum detestabile, qui non prius se judicant, et alios alligant. Deberent enim in se timere crimen, quod in aliis timuerunt, et detestabile senserunt. Illi quidem adeo caeci erant
Abbreviated transcription (Latin):
ẽs s̃ se qd̾ dolet cõmisisse. Supͣdãs ctaq mo¬
dis reqͥrat ĩdulgẽtiã qͥ col de cłp̃a. Nõ erubes¬
cat confitĩ pcc̃a pc̃cor. si eĩ sac̾ios pcc̃mũ h̃e
ret erubesd̾e poss qui pr̃n sua ei mãifesta¬
ret. Sac̾ios itaꝙ oĩs cui ꝓftur pcc̃or añq̃m

Expanded text:
ens in se quod dolet commisisse. Supradictis itaque modis requirat indulgentiam, qui dolet de culpa. Non erubescat confiteri peccata peccatori. Si enim sacerdos peccatum non haberet, erubescere posset qui peccata sua ei manifestaret. C
Abbreviated transcription (Latin):
go uniꝰ ueri dĩ qr ip̃a tͥuitas unꝰ uerꝰ ds̃ est.
locucõnes sũt ĩnu̾̃abiles tales ĩ scͥpt̃s ¶ Sed
has ꝓtulisse suffec̾it: ⁊ ĩ psalmis ita dam̃ eit
dm̃ est salus ⁊ suꝑ ppłm tuũ bñdictiotua qiͣ al¬
t̃i dc̃m sit nõ ei de qͦ dixerat. dm̃ ẽ salus ⁊ iteꝵ.
a te ĩꝗt eruar a tẽptacõe ⁊ ĩ cõmeo sperons
tͣusg̃diar mutũ qͣi alt̃i dix̃it. a te eruar a tẽp¬
tacõe. Et it̾m. pplĩ sẜ̾ te cadẽt ĩ corda ĩimico¬
rũ regis. ac si dic̾e̾t ĩ corda ĩmicoꝵ tuoꝵ Esi

Expanded text:
go unius veri Dei, quia ipsa Trinitas unus verus Deus est? Locutiones autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, A te, inquit, eruar a tentatione, et in Deo meo sperans transgrediar murum : quasi alteri dixerit, A te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si diceret, In corde inimicorum tuorum. Ei
Abbreviated transcription (Latin):
iestias qͣs fortit̾ tolleret ꝙͣnis eas nelit pos
stitiã laudabilit̃ inu̾e : tnͣsita cogitaue¬
tim̃do auntt̾e qd̃ amabãt sũ neqt᷑ slui lau¬
tabilit᷑. Nã miti ꝑ tͣnsitoria mala ad ꝑmã
sũt ĩ cũ sũt ĩ tͣłisitoriis malis ꝑ q̃ ad bona si
tenz. Qͥno sũ ulla spe tali sa ulla tali mer¬
cede crutiat᷑ qͣntal adhibeat tollerasciã.
nõ ẽ bs̃ ueracit̾ s miser fortit᷑. Ncq eniz

Expanded text:
lestias quas fortiter toleret, quamvis eas velit possstitiam laudabiliter vivere? Transitura cogitavetimendo amittere quod amabant, sive nequiter sive laudabiliter. Nam multi per transitoria mala, ad bona sunt, etiam cum sunt in transitoriis malis, per quae ad bona non tenet. Qui vero sine ulla spe tali, sine ulla tali mercede cruciatur, quantamlibet adhibeat tolerantiam, non est beatus veraciter, sed miser fortiter. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ erit uere qd̾ nc̃ eẽ ullõ mͦ põt ut sic hõ
uiuat qũo uult. õ eĩ uolet male uu̾e ĩ
illa felicitate aut uoiet aͥd qd̾ deerit aut
deerit qd̾ nolu̾it. Qͥ cud amabit᷑ a derit nec
desiderabit᷑ qd̃ s̃ aderit. Sẽ qd̾ erit ĩ bomũ e¬
rit ⁊ sũmꝰ ds̃ ssĩmũ bonũ erit atq ad fruẽ¬
dũ amãtib p̾stoerit t qd̾ ẽ oĩo bt̃issi

Expanded text:
ullo modo potest, ut sic homo vivat quomodo vult. Non enim volet male vivere in illa felicitate, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit quod voluerit. Quidquid amabitur, aderit: nec desiderabitur quod non aderit. Omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit, atque ad fruend
Abbreviated transcription (Latin):
s ut ilł qui genissẽt ĩ aliqͦ for ͤ statu manẽ¬
tib ⁊ ex ligno uite qd̾ plãtatũ ĩ ẽ corꝑalẽ
uigorẽ sum̃itib ⁊ illi qui gignerẽt᷑ ad eũd̾
poncerẽt᷑ stacũ. doñ c̾to nũo ĩpleto si iuste
õs obediẽt᷑ q uiuerẽt tc̃ fieret illa cõmu¬
tatõ ut sñ ulla morte aĩalia corꝑa ꝯu̾sa
ĩ aliã qͣlitatẽ eo ꝙ ad oẽm mitũ regẽti spũ

Expanded text:
 in aliquo formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in ali
Abbreviated transcription (Latin):
finito c̃ oĩ post̾itare scõꝵ ĩ auglĩtã form ñ
ꝑ carnis mortẽ s ꝑ dĩ uͥtutẽ młto felicins
mutarẽt᷑.Nõ itaq uideo ad qd̾ aliud ad¬
magnũ magniq honoris m̾itũ ap̃ dm̃ fide
e ⁊ pia uͥginitas ht̃ nͥ qr isto iã tp̃r ꝯtiuẽdi
ab ãplexu c̃ ex oĩb gẽtib adĩplendũ scõꝵ

Expanded text:
 in angelicam formam non per carnis mortem, sed per dei uirtutem multo felicius mutarentur! Non itaque uideo, ad quod aliud admagnum magnique honoris meritum apud deum fidelis et pia uirginitas habet, nisi quia isto iam tempore continendi ab
Abbreviated transcription (Latin):
ad ħ aduitoriũ gignẽdi filros ñ ẽ fr̃a mu¬
uier uiro. ad ꝙ gͦ uiri ad uitoriũ fc̃a ẽ Si
qr sĩmł oꝑaret᷑ t̾rã ñdũ erat labor ut ad¬
inmẽto ĩ drgeret. ⁊ si opꝰ eẽt: meliꝰ adiu¬
toriũ masculꝰ ficret. ẜ ħ ⁊ de solatio dici
p̃. si solitudũs fortasse tedebat. qͣnto enĩ
ꝯgruẽtiꝰ ad ꝯuuẽd̾ ⁊ colloq̃nd̃ duo amici

Expanded text:
di filios, non est facta mulier viro, ad quod ergo adjutorium facta est? Si quae simul operaretur terram; nondum erat labor ut adjumento indigeret, et si opus esset, melius adjutorium masculus fieret: hoc et de solatio dici potest, si solitudinis fortasse taedebat. Quanto enim congruentius ad convivendum et colloquendum duo amici
Abbreviated transcription (Latin):
filiis genitis dõ placẽs ñ mortuus s tnslatꝰ
ẽ: Qur gͦ ⁊ adã ⁊ eua si iuste uiuẽtes caste
filios ꝓc̾assẽt ñ eis possẽt tͣnslatõe ñ mor¬
te succedẽtib cede̾. Nã s enochi helpas ĩ adã
mortui mortis q ꝓpagatõc̃ ĩ carne gestãte̾
ꝙ debit̃ ut soluãt c̾dũt᷑ ĩ reditĩ ad hãc uitã.

Expanded text:
filiis genitis Deo placens, non mortuus, sed translatus est? Cur ergo et Adam, et Eva, si juste viventes, caste filios procreassent, nonne eis possent translatione, non morte succedentibus cedere? Nam si Enoch, et Helias in Adam mortui, mortisque propaginem in carne gestantes, d debitum ut solvant, creduntur etiam redituri ad hanc vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
mũdi elem̃tis ꝗdã ꝯũgẽtes. huic aĩam
ẽẽ dixerũt. ħ loco diu disserẽd̃ ñ puto. aũ
eĩ ħuocãt corpꝰ qd̾ nos cuiꝰ ĩ loci spacio ꝑs
toto minorẽ. ⁊ ĩ ilł ãnum̃ãdi sũt ꝗ m̃tẽ
corporeã ẽẽ coiderũt. ail si uł õem sã uel¬

Expanded text:
mundi elementis quidam conjungentes, hinc animam esse dixerunt, hoc loco diu disserendum non puto. Aut enim hoc vocant corpus quod nos, cujus in loci spatio pars toto minor est, et in illis annumerandi sunt qui mentem corpoream esse crediderunt: aut si vel omnem su
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cantẽ pcc̃i auctor illico ĩuasit. Nec eta sa¬
ne ds̃ ceseruit c̾ataͣ suã ut ñ se illi ex hiberet
na mał młta p̃stantẽ. Nõ eĩ ꝯtinuit ĩ nra su¬
a mifacõnes suas. Nec hõiem a lege sue po¬
testatis amisit. qñ ĩ dyaboli põtate eẽ ꝑmisit
qr ñ ip̃e dẏabołꝰ a põtate oĩpotẽns alienꝰ est.¬

Expanded text:
peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse permisit: quia nec ipse diabolus a po
Abbreviated transcription (Latin):
cipiẽda sũt ⁊ ĩ ilł duob adu̾sus manicheos
editis lib̾s de genesi qͣntũ potum᷑ disseruimꝰ
⁊ si ꝗd diligentiꝰ ⁊ ꝯgruẽtꝰ alias poti̾nmus
ds̃ ad̾it ut efficiam᷑. Nũc tñ nr̃a intẽcio ĩ¬
stitias tuas ⁊ gemitũ tuũ. ĩ t̾sticiis paries

Expanded text:
cipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamustitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ ĩuabit caput. ⁊ tu seruabis ei calcaneum.
tota ista sm̃a figurata ẽ nͨ aliud d ei sc̃pto¬
ris fides. narratõnis q u̾itas nͥ ne illã dc̃am
fuisse dubitemꝰ. Qd̃ eĩ põitũ est. ⁊ dix̃ dñi ds̃
s̾pentiũba sola sc̾tẽtis sũt. ⁊ ħ exigenda sũt
ꝓpͥe an figurate accipi debeãt sic̃ ĩ exordio

Expanded text:
tibi seruabit caput, et tu seruabis eius calcaneum. tota ista sententia figurata est nec aliud ei debet scriptoris fides narrationisque ueritas, nisi ne illam dictam fuisse dubitemus. quod enim positum est: et dixit dominus deus serpenti, uerba scribentis sunt; haec exigenda sunt  utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio
Abbreviated transcription (Latin):
mulieꝵ amori ad ħ malũ t̾hẽti resusd̾e ñ ualu¬
it. fatrẽs qd̾ sciebat ñ eẽ faciend̾. ne suas ꝗbꝰ
deꝑibat ati defluelut mortifas deltias ꝯtri¬
staret. Ita ⁊ adã postea ꝙͣ de ligno ꝓ hibito se¬
dustamlr̃ mãducauit ei q dedit ut sił ede¬
rẽt. noluit eã ꝯtrictari qͣm cdebat posse sñ su¬
o solatio cõtabestẽ. si ab eiꝰ alienaret᷑ aĩo ⁊ oĩo

Expanded text:
ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ i qb dim duosillos pͥmos hõies nuptias
ni fuisse significatã. Uñ ꝓhitierãt donec
oportuno tp̃i iũgetẽt᷑. Qaͣ uͦ ĩ tea etate fcĩ
ẽẽ c̾cẽdi sũt ut expectãtu eẽt mat̾itas pub¬
tatis aut ñ illd̾ tc̃ legntim̃ eẽt c̃ pͥmũ fĩ po

Expanded text:
est et quibusdam duos illos primos homines nuptias ni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, a
Abbreviated transcription (Latin):
tellig̾emꝰ ñ adhibita siłitudĩe planũ fac̾et
qd̃ dicerat. Nonstitue ĩ ꝗt c̾tũ põdꝰ auri uł¬
argẽti rudẽ ad huc massã. ollectꝰ hĩtus ẽ
itli ⁊ fut᷑o iat̾̃im minor tñ ꝯtinẽs ĩtͣlineam
moduli totũ qd̃ nat᷑a ẽ auriuł argẽti. Dehĩs
cĩ laminã massa laxat᷑ maior esficit᷑ ñcio su

Expanded text:
idemus, planum faceret quod dicebat. Constitue, inquit, certum pondus auri argenti rudem adhuc massam: collectus habitus est illi, et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri vel argenti: dehinc cum in laminam massa laxatur, major efficitur initio su
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eoꝵ sũa ꝗ aĩas ex ꝑentib creatꝰ putant
de iaptismo ꝑuuloꝵ ponderaret. De quib
dẽdi assit diligẽti reꝗrẽdi hũilitas petendi
ꝑseu̾antia płłandi ut sinob̾ ħ expedire no¬
int qui melꝰ ꝙ̃ nos ꝗd nob̃ expediat uti
nouit. Det ĩ ħ qui dat bona dara filiis suis.
Uonsuetudo tñ mris ecc̃e ĩ baptiz ãdis ꝑue¬
dmoneo sane qͣnt̃ ualeo si qͦs ista
p̃occupanit opinio ut aĩis c̾dãt ex
pentib ꝓpagari qͣnt̃ possũt se ip̃os
ꝯsiderent ⁊ ĩt̾im sapiãt corꝑa ñ eẽ aĩas su

Expanded text:
ntia qui animas ex parentibus creari putant, de baptismo parvulorum praeponderaret. De quibusndendi, adsit diligentia requirendi, humilitas petendi, perseverantia pulsandi; ut si nobis hoc expedire novit, qui melius quam nos quid nobis expediat utique novit, det etiam hoc, qui dat bona data filiis suis . Consuetudo tamen matris Ecclesiae in baptizandis fundere. Admoneo sane, quantum ualeam, si quos ista praeoccupauit opinio, ut animas credant ex rentibus propagari, quantum possunt se ipsos considerent et interim sapiant corpora non esse a
Abbreviated transcription (Latin):
illa caris pcã ꝓpagĩe concepra fu̾at tam̃
qr ñ sic ĩ ea ꝯceptũ est. quõ fu̾at illa ꝯcep¬
ta nͨ ip̃a erat caro pcc̃i s silĩtudo carns pec¬
cati. Nõ eĩ accepit ĩde reatũ moriẽdi qui
apparz ĩ motu carnis ñ uolũtario. ꝙͣiisuo¬

Expanded text:
cati propagine concepta fuerat, tamen, quia non sic in ea conceptum est, quomodo fuerat illa concepta, nec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. non enim accepit inde reatum moriendi, qui adparet in motu carnis non uoluntario, quamuis uo
Abbreviated transcription (Latin):
ncc̃m baptĩ sacͤm̃tũ sñ qͦ ex hac uita ⁊̃ ĩ illa
etnte emigr᷑e ñ expedit. qi cognatõ p̾can ex
carne ptã qͥ obrur᷑ aĩa cũ huis ĩserit᷑ m̃bris.
oberit ei post mortẽ. nͥ cũ adhuc ĩ ip̃ carne
est sacͣm̃to mediatoris expiet᷑ eiq dũitꝰ ħͥ¬

Expanded text:
in illa aetate emigrare non expedit, quia contagio peccati ex carne peccati, qua obruitur anima, cum his inseritur membris, oberit ei post mortem, nisi cum adhuc in ipsa carne est, Sacramento Mediatoris expietur; eique
Abbreviated transcription (Latin):
isto reau nõ possi ĩ de eẽ ñ ẽ inde. Iã de cet̾a¬
rũ aĩatũ aduẽtu utrũ ex ꝑ eutib an destiꝑ
sit iũtãt qui pom̾ũt. ego adhuc ĩt̾ utrosq
eo dũtaxat ut uł corpꝰ eẽ aĩam uł aliqͣm cor¬
poreã qͣlitatẽ. sũ coaptatõ ẽ simiditẽda est

Expanded text:
non est inde. iam de ceterarum animarum aduentu, utrum ex parentibus an desuper sint, uincant qui potuerint. ego adhuc inter utrosque eo dumtaxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam corpoream qualitatem siue coaptationem, si ita dicenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
satis nota sit uł ꝗd c̾tũ teneam uł uñ adh
dubitẽ ⁊ quare dubitẽ. ꝓĩde ⁊ ħ uolurã iã
ꝯcludat᷑ ut q̃ seqũt᷑ deide uideamus.

Expanded text:
satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde uideamus.
Abbreviated transcription (Latin):
sõpnis fungit᷑ cũ s ipm c̾cullianũ qͥsꝙ iudẽt
ĩ sompnis. nũꝙͣ se dr̃et ab eouisũ ⁊ cũ eo locu¬
tũ ꝙ̃ uncuis ip̃e nõ udiss. Postremo si aĩa se
ip̃am uidet ĩ sopins tñ iacẽtib itaq inio ĩ io
com̃bͥs cols sui ipai ꝑ uarias ẜmagiẽs encigat᷑.¬

Expanded text:
somnis fungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uideret in somnis, numquam se diceret ab eo uisum et cum eo locutum, quem uicissim ipse non uidisset. postremo, si anima se ipsam uidet in somnis, cum iacentibus utique uno loco membris corporis sui ipsa per uarias imagi
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ uł ꝙ eis ñ adũset᷑ conãt᷑ asserere aĩas no¬
uas ã de ꝓentib tctas corꝑib dari ñ dñ me
audise. usquã legise fateor. Nõ idõ sane
uari iundeat᷑ occ̾rerit. Possũt eĩ adis dĩe dm̃¬
niulet ei q ꝓcurare lauatri salutaris mim¬
stfͣsem cuiꝰ futam suisse p̾uid pietutẽ. c̃
ad ãnos fidĩ capaces ueniret si nt̃ eũ opor¬
texet pp̃ aliqͣmoccłtã cãm morte p̃ueniri.
¶Occultũ itaq ẽ atq ab hũano ł cte ab
ĩgẽio meo remotissimũ cur nascat᷑ ĩfans
ẽ ut uentros aduuet de qͦrũ nc̃ sẽtẽtiis oit¬
ceptamꝰ. Illa cĩ explosa opĩone qͦ putant᷑¬
aĩe ꝓ añacte inte mñitis ĩ corꝑa detrudi ut
ea citiꝰ sblui m̃uissenideat᷑ q̃ ñ młta pͨcaue¬

Expanded text:
duersetur, conantur adserere animas nouas non de parentibus tractas corporibus dari, nondum me audisse uel uspiam legisse fateor. non ideo sane uari uideatur, occurrerit. possunt enim adhuc diceuiueret, ei procurare lauacri salutaris ministrationem, cuius futuram fuisse praeuidet pietatem, cum ad annos fidei capaces ueniret, si nunc eum oporteret propter aliquam occultam causam morte praeueniri. occultum itaque est atque ab humano uel certe ab ingenio meo remotissimum, cur nascatur infans est, ut neutros adiuuet, de quorum nceptamus. Illa enim explosa opinione qua putantae pro anteactae vitae meritis in corpora detrudi, ut ea citius solvi meruisse videatur, quae non multa peccave
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ea ñ debuerr̃ g̾minari frum̃ta ꝙ ea seue¬
rit furãtis manꝰ. saui uo ip̃is ꝑentib offu¬
tã sit ĩiꝗtas sua si se ad dm̃ ꝯñtẽdo correxĩt.
qͣnto minꝰ filiis si recte uixer̃ĩt.  S illa etas¬
sic uehem̃tẽ qõm monet cuiꝰ aĩa t̃ pc̃cm ulłm

Expanded text:
ea non debuerunt germinare frumenta, quod ea seuit furantis manus. aut uero ipsis parentibus obfutura sit iniquitas sua, si se ad deum conuertendo correxerint? quanto minus filiis, si recte uixerint!\' Sed illa aetas uehementem quaestionem monet, cuius anima, cum
Abbreviated transcription (Latin):
one q̃ si dimissa nõ fu̾nt nenio eos recte
dicet ĩm̾ito plecti ꝓ eis q̃ ĩ sua uita sua uo¬
lũtate cõmisert̃. Illa uͦ aĩa cui q̃dã ꝯtugio
tͣcta de carne pcri. si de ula pͥma aĩa pͨcatrice
ñ c̾ata ẽ nullo mͦ ĩputar põt. neq eĩ ullo
Qur alienabit᷑ ab et̾na uita si baptizando
ĩfanti nemo sb̃uen̾it: an forte uͭ oberit:

Expanded text:
sione, quae si dimissa non fuerint, nemo eos recte dicet inmerito plecti pro his, quae in sua uita sua uoluntate commiserint; illa uero anima, cui quaedam contagio tracta de . carne peccati, si de illa prima anima peccatrice non creata est, nullo modo inputari potest - neque enim ullo— cur alienabitur ab aeterna uita, si baptizando infanti nemo subuenerit? an forte nihil oberit?
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾daꝵ uł lignoꝵ ut agãt ip̃rales nños
suois uatis ꝓͥs distͥbutos. Sia qppe p̾mor¬
dia semiũ sil unde oĩs cato sũ oĩa fru¬
tecta gignũt᷑ hũcta sũt ⁊ ex hũore ꝯcres¬
cũt. Insũt at ĩ ulł efficatissimi mu tͣhẽtes
cecũ seq̃des potentias ex illis ꝑ fc̃is oꝑib dĩ
iste sit fons ad irriganduã faciẽ fre oĩs ỹdo¬
neꝰ. m̾ito q̃rit᷑. Si eĩ fuit ⁊ obstrusus est
fõtẽ quo irriget᷑ oĩs facies t̾ce. Fortassis
gͦ pccm hõim hãc ĩ penã cõm̃uit ut tã¬
ta illsꝰ fontis rep̃sta largitas facilimã t̾
ris anfr̾et fecũditatẽ ut ĩolentiũ auge¬
ret᷑ labor. Poss ħ ꝙͣuis uulla id scͥpt̾a nar¬
rau̾it affirmare hñana suspicio ñ illd̾ oc
põita ẽ. post ꝑadisi delicias extitit. Para¬
ugẽtiꝰ suo loco ioq̃ndũẽ. Ex cuiꝰ uno ca¬
pite qͣtuor magna tlumĩa ⁊ nota gẽtib
manare narrãt᷑. Ubi gͦ erat fons iste aũ

Expanded text:
atque lignorum, ut agant temporales numeros suos naturis propriis distributos. omnia quippe primordia seminum, siue unde omnis caro siue unde omnia frutecta gignuntur, umida sunt et ex umore concrescunt. insunt autem illis efficacissimi numeri trahentes secum sequaces piste sit fons ad irrigandam faciem terrae omnis idoneus, merito quaeritur. Si enim fuit, et obstrusus est fontem, quo irrigetur omnis facies terrae. Fortas is ergo peccatum hominum hanc etiam poenam commeruit, ut tanta illius fontis repressa lris auferret fecunditatem, ut incolentium augeretur labor. Posset hoc, quamvis nulla id Scriptura narraverit affirmare humana suspicio, nisi illud posita est, post paradisi delicias exstitit: paradiligentius suo loco loquendum est; ex cujus uno capite quatuor magna flumina et nota gentibus manare narrantur. Ubi ergo erat fons iste aut
Abbreviated transcription (Latin):
bidã utorib q̃ late undãt᷑ fluctib incissĩ¬
tiũ mira uicissitudĩe ꝑ hibe̾ c̃to ãnoꝵ ĩter¬
uallo sic eos ĩundare ut totã illã regionẽ
rigẽt cui iux alio tp̃r ex altis puteis ad po¬
tãdũ sufficiẽtẽ p̃bẽt aqͣm. Qur g ͦ sic ĩcre¬
dibile si ex imo cibyssi capite alt̾na ĩunda¬
cõe fluẽte atq refluẽte tc̃ uniusa t̾ra riga¬
ta est: Ꝙ si ipiꝰabissi magnitudĩem ea ꝑ¬
te excepta qd̾ mare dr̃ ⁊ euidẽti ãplitudi¬
ne a q̃ a maris fluctib t̾ras ambit ĩ ea sola
ꝑte qͣm recõditis sinib t̾ra ꝯtin. Uñ se õs

Expanded text:
dam litoribus, quae late nudantur fluctibus uicissimtium mira uicissitudine perhibetur, certo annorum interuallo sic eos inundare, ut totam illam regionem rigent, cui alio tempore ex altis puteis ad potandum sufficientem praebent aquam. cur sit ergo incredibile, si ex uno abyssi capite alterna inundatione fluente atque refluente tunc uniuersa terra rigata est? quodsi ipsius abyssi magnitudinem ea parte excepta, quod mare dicitur et euidenti amplitudine atque amaris fluctibus terras ambit, in ea sola parte, quam reconditi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnt̃ adiuam̃ effic̾e ne aliq̃ absurditas
uł repugnãtia pntet᷑ eẽ ĩ scͥptutis sc̃is q̃
oppĩonẽ lectoris offendat ⁊ dũ existimat
fĩ nõ potuisse q̃ fc̃a ẽẽ scͥptã cõmemoran
uł resiliat a side uł nõ accedat ad fidẽ.
¶Proinde ͤᷤ de uto fonte q̃rimꝰ qũo id qd̃
lia ciuꝙͣ uidẽt᷑ q̃rat ip̃e aliuid quo tñ uerax
ista scͥpt᷑a mõstret᷑ q̃ ꝓculdubio uerax est
ĩ il nõ mõstrͣet᷑. Nã al argum̃tari nolu̾it
qͦ eã falsã eẽ ꝯuĩcat. aũ ip̃e ulła u de c̾at᷑a¬
rũ cõditõne atq adm̃stͣcͣõe icurus est.
aũ iluera dixerit istã uͣo ĩclłigẽdo falsã
putabit uelut si ꝯtẽdat iõ ñ potuisse uno
qͣntolib fõte õem i̾te faciẽ rĩgari. qr si
ĩundata sic totũ. mare erat ⁊ ñ dũ dist̃

Expanded text:
ntum adiuuamur,\' efficere, ne aliqua absurditas uel repugnantia putetur esse in scripturis sanctis, quae opinionem lectoris offendat et, dum existimat fieri non potuisse, quae facta esse scriptura conmemorat, uel resiliat a fide uel non accedat ad fidem. Proinde cum de isto fonte quaerimus, quomodo id, lia cuiquam uidentur, quaerat ipse aliud, quo tamen uerax ista scriptura monstretur, quae procul dubio uerax est, etiamsi non monstretur. nam si argumentari uoluerit, quo eam falsam esse conuincat, aut ipse nulla uera de creaturarum conditione atque administratione dicturus est aut, si uera dixerit, istam non intellegendo falsam putabit; uelut si contendat ideo non potuisse uno quantolibet fonte omnem terrae faciem rigari, quia, si ic erat, totum mare era
Abbreviated transcription (Latin):
m̾os tp̃c postea uisibilr̃ explicaret. hũc õẽ
ordĩem c̾at᷑e ordĩate dies ille cognouit ⁊
sex dies exhibuit cũ sit unꝰ dies ea q̃ fc̃a s
ĩ cͤatore pͥrmmitꝰ ⁊ ĩ ip̃is ꝯseq̃nt̃ agnoscẽs.
is̃ ĩ ip̃is remanẽs s eoꝵ ⁊̃ cognitõem post̾ĩ

Expanded text:
os tempus postea uisibiliter explicaret. Hunc omnem ordinem creaturae ordinatae dies ille cognouit; et sex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt, in creatore primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis rem
Abbreviated transcription (Latin):
tanta largitate manãs sic̃ mlꝰ egỹpto
poss unu̾se t̾re ẽẽ ꝓ pluuia. E itaq
ꝓ magno cõm̃datũ eit añꝙͣ plueret fe¬
cuse dm̃ illa gignẽtia aĩ qñtũ poss ad¬
iuuare pluma tãtũ fons irrigãs t̾rã
u̾nr⁊ si aligd minꝰ ĩ mora illa fortasse
nõ tñ mlłã nascerẽt᷑.  an hĩc ⁊̃ more su¬
ĩnuit aliꝗd qd ĩtelligat qui ualu̾it. Ni¬
mirũ sic̃ uto die paulo suꝑꝰ cõmemora¬
to significiunt unũdiẽ fcm a dõ. ⁊ tẽ dñ
fecisse celũ ⁊ t̾rã c̃ fc̃s ẽ dies ut qũo pos¬
semꝰ cogitare sumł oĩa dm̃ fecisse ꝙͣuis

Expanded text:
ate manans sicut Nilus Aegypto posset uniuersae terrae esse pro pluuia. quid itaque pro magno conmendatum est, antequam plueret, fecisse deum illa gignentia, cum tantum posset adiuuare pluuia, quantum fons inrigans terram? uerum et si aliquid minus, minora illa fortasse, non tamen nulla nascerentur. an hinc etiam more suinnuit aliquid, quod intellegat qui ualuerit? nimirum enim sicut isto die paulo superius commemorato significauit unum diem factum a deo et tunc deum fecisse caelum et terram, cum factus est dies, ut, quomodo possemus, cogita
Abbreviated transcription (Latin):
os meus. Si int̾ pauꝑes tuos gemo ta mͥ de
pane tuo respond̾e hõib ꝗ nõ esuriũt ⁊ sic¬
ũt iꝰticiam. s saciati sũt ⁊ hũndãt. Satiaũ
cio qͣm młta signãt pariat cor hũanũ. Ot
dis mei. ut nicħ ex eis figm̃tis ꝓ soudo uero
cie oclõꝵ suoꝵ. ⁊ de longĩquo redire conã¬
ts ꝑ ma̾ qͣm stͣuit nob̾ humãitate diuini¬
tus unigeniti sui aura ueritatis eiꝰ asꝑgit᷑¬

Expanded text:
s meus, si inter pauperes tuos gemo, da mihi de pane tuo respondere hominibus qui non esuriunt et sitiunt justitiam , sed satiati sunt et abundant. Satiavit tio quam multa figmenta pariat cor humanum. Quid dis mei, ut nihil ex his figmentis, mihi pro cie oculorum suorum , et de longinquo redire conanti, per viam quam stravit humanitate divinitas Unigeniti sui, aura veritatis ejus aspergitu
Abbreviated transcription (Latin):
deẜente sic corpus aĩa deẜente morit᷑. Unde
illa fit ĩsipiẽs ħ exaĩe. resuscitat᷑ eĩ aĩa ꝑ
penirẽtiã ⁊ ĩ corꝑe adhuc mortali reuocacõ
uite ĩchoat᷑ a fide qͣ credit᷑ ĩ eũ ꝗuistifuat ĩ¬
piũ. boiisq morib auget᷑ ⁊ roborat᷑ de die

Expanded text:
deserente, sic corpus anima deserente moritur: unde illa fit insipiens; hoc, exanime. Resuscitatur enim anima per poenitentiam, et in corpore adhuc mortali renovatio vitae inchoatur a fide; qua creditur in cum qui justificat impium , bonisque moribus augetur et roborat
Abbreviated transcription (Latin):
uire qͦeis ẜnus fẽs sũ flagitãtib ut eoꝵ
ĩ xp̃o iandabilib studiis lingͣ ac stao meo
q̃s bigns ĩ me caritas agitat maxĩe. ẜiuie¬
rã. ego q ip̃e młta q̃ nestiebã ce̾rendo me
gro aut młtũ docto inderi suꝑfliuis. ⁊̃ mł¬
tis ipigͥs młtisq ĩ doctis ĩt̾ quot ⁊̃ mͥ ñ ꝑua¬
re scͥpta iã legimꝰ plurimũ aominitulati ⁊ ad¬
iuti ea q̃ de t̾nitate uno sũmo q bono dõ pie q̃ri
⁊ disseri posse ardirror ip̃o exhortãte q̃rẽda atq
adiuuãte disse̾nda suscepi ut si alia ñ sũt hi scͥ¬

Expanded text:
jure quo eis servus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris mre scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt h
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ꝙ̃ ĩ ubꝰ pͥmo cauẽd̃ admonui ne forte qr
scͥptũ ẽ ĩ psalmis fundauit u̾is suꝑ aqͣm ar¬
bitret᷑ aliꝗs nr̃m adu̾sus istos de ponderibꝰ
elem̃toꝵ sb̾tilit̾ disserẽtes istõtestimõio scͥp¬
t᷑aꝵ eẽ renitendũ qr illi ñ ꝯrẽti auctoritate

Expanded text:
rem, quem in libro primo cavendum admonui, ne forte quia scriptum est in Psalmis, Fundavit terram super aquam; arbitretur aliquis nostrum, adversus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes, isto testimonio Scripturarum esse nitendum: quia illi non retenti auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗs obtineat ñ fuisse nͥ ab exordio sideꝵ ꝯdi
gamꝰ tpra dies ⁊ alios ut articłõs qͦsdã qͦs¬
cũ ab oriẽte usq ad meridiauã altitudĩẽ
sol ĩsurgit atq ĩ de rursus usq ĩ occidentẽ
u̾git ut possit deĩceps adu̾ti ł luna ł aliꝙ
sidꝰ ad oriẽte statĩ post occasũ ibł em̾gẽ. qd̾

Expanded text:
quis obtineat non fuisse nisi ab exordio siderum cogamus tempora, dies et annos, ut articulos quosdam, quocum ab oriente usque in meridianam altitudinem sol insurgit, atque inde rursus usque in occidentem vergit; ut possit deinceps adverti vel luna vel aliquod sidus ab oriente statim post occasum
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ. s qr ĩ scͥpt̾is dĩ u̾ba sic hñt luã fc̃am
ĩ ĩchoatõem noctis. tẽ at̃ nostis exordio
uidet᷑ c̃ plena ẽ: alias uͦ ⁊ ꝑ diẽ ĩcipit uideri
añ plenitudĩem ⁊ ĩ ꝓg̾ssu noctis tãto ãpli¬
ore qͣnto minuit᷑. so qui ꝑ ĩchoatõm noc¬
tis ñ ĩcelligit nͥ pͥncipatũ. Nã ⁊ ħ gcũ u̾bñ¬

Expanded text:
da est, sed quia in scripturis dei uerba sic habent: lunam factam in inchoationem noctis; tunc autem noctis exordio uidetur, cum plena est, alias uero et per diem incipit uideri ante plenitudinem et in progressu noctis tanto ampliore quanto minuitur. sed qui per inchoationem noctis non intellegit nisi principatum — nam et g
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯlobꝰ qͦ iste tbulẽtõris aeris t̾rene ꝑti de¬
putẽ. Ot halacõib qꝑpe hũidis corporas¬
cit. si ꝗd uͦ tͣuqlli aeris ẽ uͥ uẽtuosi atq ꝓ¬
cellosi morꝰ nõ possũt exist̾e ad celestẽ ꝑ¬
tẽ ꝑtineat. Post hãc uinũsitatẽ molis cor¬
porce fab̾catã q̃ uno loco totaẽ qͦ locatus
ẽ mũdus cõseq̃ns erat ut ĩplere̾ ꝑtib ĩtͣ¬

Expanded text:
oque iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur; exhalationibus quippe humidis corporascit: si quid vero tranquilli aeris est, ubi ventosi atque procellosi motus non possunt existere, ad coelestem partem pertineat: post hanc universitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est, quo collocatus est mundus, consequens erat ut impleretur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ten̾e dicãt ⁊ retro agẽ acursu ꝓͥo. Nõ enĩ
fit u̾isiłẽ maiores aũ ĩ eqͣles molẽtia ra¬
dioꝵ eiꝰ posse suꝑari. Aut si suꝑrores sig¬
noꝵ stellas aut septẽtͥonũ maiores ẽẽ as¬
serũt q̃ nͥl tale a sole patuĩt᷑ cur istas per
signa c̾cũeũtes ampliꝰ ueu̾ant᷑. Nut eas
signoꝵ dñas ꝑhibent: It si eĩ regdatões
tũ istis ĩ suis deliram̃tis ꝙb inĩ fatoꝵ a u̾i¬
tate deii suspicãt᷑ p̾cipuã tͥbũe põtatẽ ex

Expanded text:
retro agere a cursu proprio. non enim fit uerisimile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes tamen istos in suis deliramentis, quibus vim fatorum a veritate devii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ solẽ a quo ⁊̃ ꝑhibẽt alustr᷑i. Multas ãt
stellas uł eqͣles soli uł ĩ maiores audẽt dr̃e
s longꝰ põitas ꝑuas uideri. ¶ et nob̾ qdem
põt fortasse suffice qui qͦqͦ mͦ se istus res
hẽat scimꝰ artifice dõ ꝯdita sidera ꝙͣꝙͣ te¬
neamꝰ auctoritate aplĩca dc̃m alia gła soł¬

Expanded text:
quam solem, a quo etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia glo
Abbreviated transcription (Latin):
s cũ ad eadẽ loca sydeꝵ redit qd̾ ñ facit nͥ ꝑ
n unũdiẽ qd̾ comani bisextũ uocãt ut ad
es̃dẽ c̾cuitũ redeat᷑ uł ĩ maiores ⁊ occulcioreᷤ
nos nemo dubitat ħ sỹderib ⁊ lĩarib fi̾.
Ita eĩ põitũ est ut ĩctũ sit utr᷑ ad oĩa sidera

Expanded text:
sed cum ad eadem loca siderum redit - quod non facit nisi ni unum diem, quod Romani bissextum uocant, ut ad eundem circuitum redeatur, uel etiam maiores et occultiores nos, nemo dubitat haec sideribus et luminaribus fieri. ita enim positum est, ut incertum sit, utrum ad omnia sidera
Abbreviated transcription (Latin):
quo fi̾namãtũ est. Si at̃ stat qũo sideta
q̃ ĩ illo fixa cdũt᷑ ab oriente usq ĩ occidentẽ
ctũeũt sepiẽtonalib breuiores giros iuxta
cardinẽ ꝑagentib ut celũ si ẽ aliꝰ nob̾ occul¬
tꝰ cardo ex alio ũtice sic̃ spera. Si at̃ ulłs aliꝰ
catdo ẽ uelut distus rotari uident᷑: Qͥb in¬

Expanded text:
i autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. qui
Abbreviated transcription (Latin):
diũ maxĩe ornatꝰ emiuerẽt. Deptẽ ꝗppe
dieꝵ mediꝰ qͣtrus ẽ. Occ̃rit eĩ illd̃ qd ceptĩs¬
. die̾ ñ ẽ fc̃a ullac̾at᷑u. An forte lux p̾mi
diei mag̃ ꝑdet ad qetẽ diei septimi ut
eo mͦ cõciẽtib sinib iste ordo texat᷑ emi¬
Ꝙ at silẽ ht̃ fm̾am̃tũ celi cñ hõie fc̃o ad
ẜmagĩem dĩ. An qr celũ totã suꝑiorem
m̃di ꝑtẽ occupat. Et hõi ĩ totã sfiore
põtas dñandi tributa est : S ꝗd agnnus
de pecrorib ĩ testis qͣs ip̃o die sexto ĩ su¬

Expanded text:
erent: septem quippe dierum medius quartus est. Occurrit enim illud quia septimo die non est facta ulla creatura. An forte lux primi diei magis respondet ad quietem diei septimi, ut eo modo concinentibus finibus iste ordo texatur, emi simile habet firmamentum coeli cum homine facto ad imaginem Dei? An quia coelum totam superiorem mundi partem occupat, et homini in totam inferiorem potestas dominandi tributa est? Sed quid agimus de pecoribus et de bestiis, quas ipso die sexto in su
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ illd̾ celũ põt minutõrib guitis iemor
hĩtus hũoris extendi qui pondẽ cadẽ ñ coga
t᷑. Ip̃i ꝗppe subtilissia rõne ꝑauadẽt ulłm eẽ
qͣml exiguũ corpuscłm̃ ĩ qͦ dĩsio finiat᷑. Q
ĩ finite oĩa dĩdi qr oĩs ꝑs corꝑis corꝑuł est.⁊

Expanded text:
super illud caelum potest minutioribus guttis leuior halitus umortur. Ipsi quippe subtilissima ratione persuadent, nullum esse quamlibet exiguum corpusculum in quo divisio finiatur, sed infinite omnia dividi; quia omnis pars corporis corpus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
ii fr̃es. qui cũ utos ĩpios de celestiũ corpo¬
q̃stionib sb̾tilt ⁊ copiose disserere audiũt.
euanestũt. ⁊ eos sͥ cũ iuspirio p̾ponebãt:⁊
magnos putãtes. salub̾rime pietatis libͦs
cũ fastidio repetũt. ⁊ quos dulcit᷑ haurire de¬
berẽt. iux paciẽt̃ attĩgũt. segetis asꝑitatem
ab horrẽtes: ⁊ spinaꝵ florib ĩ hyantes. Nõ¬

Expanded text:
tos impios de coelestium corpoquaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, evanescunt; et eos sibi cum suspirio praeponentes, et magnos putantes, saluberrimae pietatis Libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent, vix patienter attingunt; a segetis asperitate abhorrentes, et spinarum florib
Abbreviated transcription (Latin):
moliit᷑. ¶dẽ nãꝙ asserũt ccellã qͣm suturia
ampliore ambitu gͦdit᷑. Nam sol eũdẽ cͥcu¬
stella sit falda q̃ tanto ardẽnior ẽẽ celeret
qͣnto sbumiore celo rapit᷑. Nã ꝓculdubio
cũ rotũda moies cͥtdari motuagit᷑ ĩt̾iora
eiꝰ tardiꝰ eũt ext̾ioraeiꝰ cełius ut maiora
spacia cũ u̾morib ad eosdẽ giros parit̾ occͣ¬
rãt. q̃ at̃ celeriꝰ utiq fu̾entiꝰ. ꝓ uide memo¬
rata ccella mag̃ debũ calida eẽ ꝙͣ fr̃ida.
Qxͣuis eĩ suo motu qm̃ grãde spaciũẽ tͥgĩta
ãnis totũ ãbitũ ꝑmeet tñ celi motu ĩ ꝯͣũ
cãt culorẽ maiorẽ debũ celoconcitatõie ꝯ¬
ciꝑe. Nimirũ gͦ eã frãm fac̃ aqͣrũ suꝑ celũ
hus ꝗdã nr̃i ꝯiectĩs agũt adu̾sus eos qui uo¬
tam q̃ iuxͣ sũmũ celũcͥcuit. Ut ex ħ cogitãt᷑
aqͣꝵ nataͣ nõ iã illic uaporali tenuitate s

Expanded text:
moliuntur. Iidem namque asserunt stellam quam Saturni ior, ac per hoc ampliore ambitu graditur. Nam sol eumdem circustella sit frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublimiore caelo rapitur. nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora eius tardius eunt, exteriora celerius, ut maiora spatia cum breuioribus ad eosdem gyros pariter occurrant, quae autem celerius utique feruentius. proinde memoratamuis enim suo motu, quoniam grande spatium est, triginta annis totum ambitum permeet, tamen caeli motu in contrarium cant —, calorem maiorem debuit caelo concitatiore concipere. nimirum ergo eam frigidam facit aquarum super caelum his quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos.. qui no summum coelum circuit; ut ex hoc cogantur aquarum naturam, non jam illic vaporali tenuitate, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ce senẜ im cõtessionũ nr̃arũ lb̾ t̾tiꝰ decimus
ht̃. Siue gͥ ita ut iͥ posui sñ aliquo alio r̃o
ĩtlligẽdũ sit celũ sicut pellis extẽtũ pp̃ mole¬
stos ⁊ manios exactores expõitõnis ad litt̾am
ħ dico qd̃ sic̃ arbitror oĩm sensib p. utrũq
eĩ fortasseidẽ ⁊ pellis ⁊ cam̾a figurate ĩ teni¬

Expanded text:
rarum liber tertius decimus habet . Sive igitur ita ut ibi posui, sive aliquo alio modo intelligendum sit coelum sicut pellis extentum; propter molestos et nimios exactores expositionis ad litteram, hoc dico, quod, sicut arbitror, omnium sensibus patet: utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figur