comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligo qͥuolebant ñ de factis manifestis s de alienis qͥ¬
dib uidicare. Nã quo mͦ ipse tã multa de scelerib scis¬
matũ & heresũ loquit᷑. aut qͦ mͦ canit᷑ in psalmis. siuere
traditorib: de quib: falsa uidicauer̃. cur om̃ino uidi¬
cauerunt de serus alienis. Suo dño stabant aut cadebañ.
urdeniq de recentiorib maximi anistis plenarii c̃cilii
sic̃ dict̃ ore ueridico ñ dubitauer̃ tale ꝓferre iudiciũ.
ut eos pͥmis illis scismaticis qͦs uiuos tra sorbuit cõpara¬
rent. quoꝵ tam̃ qͦsdã qđ negare ñ possunt. aut in nocen¬
tes dãpnauer̃. aut nocentes iterũ receꝑunt: Sed cũ ue¬
rũ dr̃. cũ respondẽ ñ posst̃. rodunt murmura salebrosa.
ic uolumꝰ. tu qͥs es qͥ uidices alienũ seruũ. Suo dño stat
aut cadit. Cũ aut̃ infirma ouis in solitudine aspicitur
uibi pastor qͥ reclam& absens uidet᷑. dentes exeruntur.
frangit᷑ guitur inualidũ. Bonꝰ homo si ñ eẽs traditor.

Expanded text:
i uolebant non de factis manifestis, sed de alienis cordibus iudicare. nam quomodo ipse tam multa de sceleribus schismatum et haeresum loquitur? aut quomodo canitur in psalmis: si uere traditoribus, de quibus falsa iudicauerunt, cur omnino iudicauerunt de seruis alienis? suo domino stabant aut cadebant. cur denique de recentibus Maximianistis plenarii concilii, sicut dicunt, ore ueridico non dubitauerunt tale proferre iudicium, ut eos primis illis schismaticis quos uiuos terra sorbuit conpararent? quorum tamen quosdam, quod negare non possunt, aut innocentes damnauerunt aut nocentes iterum receperunt. sed cum uerum dicitur, cui respondere non possunt, rodunt murmura salebrosa: sic uolumus. tu quis es qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit. cum autem infirma ouis in solitudine aspicitur, ubi pastor qui reclamet absens uidetur, dentes exeruntur, frangitur guttur inualidum: \'bonus homo, si non esses traditor;
Abbreviated transcription (Latin):
uob ds̃ reuelabit. ne putarent pret̾ uiã pacis qđ aliter
sapiebant sibi posse reuelari. c̃tinuo addidit Uerũtamen
in qđ ꝑuenimꝰ in eo ambulemꝰ. In qͦ ambulans cyprianus
pseuerantissima tolerantia nã fuso sanguine s i unita¬
te fuso. qr si tradas corpꝰ suũ ita ut ardera & ñ haberꝙ
caritatẽ nichil ei ꝓdess&: ꝑ martyru cfessionẽ ꝑuenit
ad anglicã lucẽ. ut si ñ antea ibi certe reuelatũ ag¬
nosceras qđ cũ alit̃ saꝑa. sententiã diu̾sȩ opinionis uin¬
culo ñ p̃posuit unitatis. Uositaq donatistȩ qͥd ad hȩc
liettis: Si nr̃a sententia de baptismo uera ẽ om̃s qͥ alit̃

Expanded text:
uobis deus reuelabit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus in eo ambulemus. in quo ambulans Cyprianus perseuerantissima tolerantia non fuso sanguine sed in unitate fuso, quia si traderet corpus suum ut arderet et non haberet caritatem nihil ei prodesset, per martyrii confessionem peruenit ad angelicam lucem, ut si non antea, ibi certe reuelatum agnosceret, quod cum aliter saperet sententiam diuersae opinionis uinculo non praeposuit unitatis. Uos itaque, Donatistae, quid ad haec dicitis? si nostra sententia de baptismo uera est, omnes qui aliter
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt. uł qͦmͦ accipiant unitatẽ. cũ contra id qđ sentie¬
bant declaratã ẽẽ cognoscunt. Quoꝵ duũ manifestũ teno¬
mꝰ. unũ in beato cypͥano. id ẽ qͦmͦ tenuerit unitatẽ cui
eis a qͥb diu̾sũ sentiebat. Ait enĩ. neminẽ iudicantes. aut
a iure cõmunionis aliquẽ si diu̾sũ senserit amouentes
alterũ aut̃ id ẽ. qͦmͦ acciꝑe potuerit unitatẽ. ẽtra id c
sentiebat inuentã. & si litterȩ tacent. merita clamans
si epła ñ inuenit᷑. corona testat᷑. si conciliũ ñ indicat
ep̃oꝵ. c̃sortiũ indicat angloꝵ. Non enĩ paruũ docuint
ẽ pacatissimȩ animȩ in una unitate martyriũ meru¬
isse. unde se diu̾sũ sentiens noluit separare. Homines ens
sumꝰ. unde aliqͥd alit̃ saꝑe q̃ se res hab&s. humana tẽs¬
tatio ẽ. Himis aut̃ amando sententiã suã. uł inuidendo¬
meliorib usq ad p̃cidendȩ cõmunionis& condendi scis¬

Expanded text:
sentiunt, uel quomodo accipiant ueritatem, cum contra id quod sentiesentiunt, uel quomodo accipiant ueritatem, cum contra id quod sentiebant declaratam esse cognoscunt. quorum duorum manifestatum tenemus unum in beato Cypriano, id est quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus diuersum sentiebat; ait enim: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. alterum autem, id est quomodo accipere potuerit ueritatem contra id quod sentiebat inuentam, etsi litterae tacent, merita clamant. si epistula non inuenitur, corona testatur; si concilium non indicat episcoporum, consortium indicat angelorum. non enim paruum documentum est pacatissimae animae in ea unitate martyrium meruisse, unde se diuersum sentiens noluit separare. homines enim sumus, unde aliquid aliter sapere quam se res habet humana temptatio est. nimis autmelioribus usque ad praecidendae communionis, vel condendi schis
Abbreviated transcription (Latin):
lam ita se hab&s. Cũ in unũ cartagine c̃uenissent calendis
septẽbris ep̃i plurimi ex ꝓiuncia affrica. numidia mau
parte & lecte ẽent luterȩ iubaiani ad cipͥanũ factȩ. item
ꝯpͥani ad iubaianũ rescriptȩ. de hereticis baptitandis
ĩdq pꝰ modũ cypͥano iubaianꝰ iđẽ rescripserit. cyprianus
aix̃. AAudisti collegȩ dilectissimni qͥd mͥ uibaranus coepe nr̃¬
scripsit. c̃fulens mediocritatẽ nr̃am. de illicito & ꝓfano he¬
reticoꝵ baptismo. qͥdq ego ei rescripserim. censens scilica
qł semel atq iterũ & sepe censuimꝰ hereticos ad ȩccłiam
uenientes ȩccłiȩ baptismo baptitari. & sc̃ificari opoctere¬

Expanded text:
APUT II.--3. « Cum in unum Carthagine convenissent calendis septembris episcopi plurimi, ex provincia Africa, Numidia, Maparte, et lectae essent litterae Iubaiani ad Cyprianum factae, item Cypriani ad Iubaianum rescriptae de haereticis baptizandis quidque postmodum Cypriano Iubaianus idem rescripserit, Cyprianus dixit: audistis, collegae dilectissimi, quid mihi Iubaianus coepscripserit, consulens mediocritatem nostram de illicito et profano haereticorum baptismo, et quid ego ei rescripserim, censens scilicet quod semel atque iterum et saepe censuimus, haereticos ad Ecclesiam venientes, Ecclesiae Baptismo sa
Abbreviated transcription (Latin):
q prudentiã & ꝑ concilia licere rephendi. si qͥd u
eis forte a ueritate deuiatũ ẽ. & ipsa concilia quȩ ꝑ sin¬
gulas regiones uł ꝓuncias fuint. plenarioꝵ c̃cilioꝵ aucto¬
ritati quȩ fiunt ex uniu̾so orbe xꝑiano sine ullis ambagib:
cedere. ipsaq plenaria sepe pͥora posteriorib emendari
cũ aliqͦ exꝑũto rerũ aꝑitur qđ clausũ erat. & cognoscit᷑
qđ latebat. sine ullo tyfo sacrilege suꝑbiȩ. sine ulla inflata
ceruice arrogantiȩ. sine ulla contentione liuidȩ inuidiȩ.
cũ scã humilitate. cũ pace catholica. cũ caritate xꝑiana:

Expanded text:
emque prudentiam et per concilia licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et ipsa concilia, quae per singulas regiones uel prouincias fiunt, plenariorum conciliorum auctoritati, quae fiunt ex uniuerso orbe christiano, sine ullis ambagibus cedere ipsaque plenaria saepe priora a posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat et cognoscitur quod latebat, sine ullo tyfo sacrilegae superbiae, sine ulla inflata ceruice arrogantiae, sine ulla contentione liuidae inuidiae, -cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum caritate christiana?
Abbreviated transcription (Latin):
separass&. q multi sequerent᷑. qͣntũ sibi nom̃ int̾ hom
facer&. qͣ lacius cypͥanistȩ qͥ donatistȩ uocarent. Sed i
erat filius ꝑditionis. de qualib dictũ ẽ. Deiecisti eosdũ extol¬
lerent᷑. ẜ erat filius pacis ȩcđiȩ. qͥ tanta cordis illununatione
p̃ditus. ꝓpt̃ea ñ uidit aliqͥd ut ꝑ eũ alud suꝑemunentius

Expanded text:
um sibi nomen inter homines faceret! quam latius Cyprianistae quam Donatistae uocarentur! sed non erat filius perditionis, de qualibus dictum est: deiecisti eos dum extollerentur, sed erat filius pacis ecclesiae, qui tanta cordis inluminatione praeditus propterea non uidit aliquid, ut per eum aliud supereminentius
Abbreviated transcription (Latin):
suniculũ ꝑtinebt̃. Prior aut̃ fuit hismahel & pꝰea osaac. Et
suit pͥor esau. posterior aut̃ iacob. ñ qr pͥor peꝑit heresis ꝗͥ
qr in ipsa sorte mortalitatis nr̃e. ex qͦ de adã nascim̃ non ẽ
priꝰ qđ sp̃ĩale. s qđ animale. pꝰea spiritale Ex ipsoaut̃ aniniali
sensu qr homo animalis ñ ꝑcipit quȩ st̃ sp̾c dĩ om̃s dissensioneᷤᷤ
e seismata generant᷑. In qͦsensu ꝑseuerantes apł dic̃ ad uetu

Expanded text:
funiculum pertinebunt. prior autem fuit Ismahel et postea Isaac, et funiculum pertinebunt. prior autem fuit Ismahel et postea Isaac, et prior Esau, posterior autem Iacob, non quia prior peperit haeresis quam tales, sed quia in ipsa sorte mortalitatis nostrae ex quo de Adam nascimur non est prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt spiritus dei, omnes dissensiones et schismata generantur. in quo sensu perseuerantes apostolus dioit ad uetu
Abbreviated transcription (Latin):
oporter&. Eccł̃ia qͥppe om̃s ꝑ baptismũ parit. siuie apus
se. id ẽ ex ut̾o suo. siue extra se de semine uiri sui Sed ꝙ¬
& esau de uxore natꝰ. ꝓpt̃ frat̃nã discordiã separatꝰ est a
ppło dĩ. Et aser ꝑ uxoris qͥdẽ potestatẽ s ex ancilla nati
ꝓpt̃ frat̃nã c̃cordiã terrã ꝓnussionis accepit. Unde &h
maheli ut separaret᷑ a ppłodĩ. ñ obfuit mat̾ ancilla .s qͥ¬
fuit frat̾na discordia. Et ñ ꝓfuit potestas uxoris cuus
magis filius erat. qr ꝑ ipsius uira c̃ugalia. & in ancilla
seminatꝰ erat. & ex ancilla susceptꝰ. sic̃ apud istos ȩccł̃ias
iure qđ ẽ in baptismo nascunt᷑ qͥcũq nascunt᷑. Sed si
c̃cordent cũ fr̃ib ꝑ uiutatẽ pacis ad terrã ueniunt ꝓmis¬
ionis. ñ de mat̾no uto rursus eiciendi.s in pat̾no semine
cognoscendi.Si aut̃ in discordia pseuerent. adhismahelis

Expanded text:
oportet. Ecclesia quippe omnes per baptismum parit siue aput oportet. Ecclesia quippe omnes per baptismum parit siue aput se id est ex utero suo, siue extra se de semine uiri sui. sed et Esau de uxore natus propter fraternam discordiam sepa. ratus est a populo dei, et Aser per uxoris quidem potestatem, sed ex ancilla natus propter fraternam concordiam terram promissionis accepit. unde et Ismaheli ut separaretur a populo dei non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia et non profuit potestas uxoris cuius magis filius erat, quia per ipsius iura coniugalia et in ancilla seminatus erat et ex ancilla susceptus, sicut aput istos ecclesiae iure quod est in baptismo nascuntur quicumque nascuntur, sed si concordent cum fratribus, per unitatem pacis ad terram uenient promissionis, non de materno utero rursus eiciendi sed in paterno semine cognoscendi, si autem in discordia perseuerent, ad Ismahelis
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. inuentũ & qͦcũq tranolatũ. Ur̃m aut̃ ñ ẽ nͥ qđ pra¬
ue sentitis & sacrilege agitis & impie separamini. Hã si cęta
om̃ia uera uł habeatis. uł sentiatis & in eadẽ separatione du¬
retis. adu̾sus uinculũ frat̾nȩ pacis. ad u̾sus unitatẽ omniũ
frm̃ qͥ toto t̾rarũ orbe sic̃ ꝓmissi ft̃. ita exhibiti. quoꝵ omũ
causas & corda. nullo mͦ unqͥ nosse aut discutere potiuistis
ut merito dãpnaretis. qͥ ñ possunt ꝓpt̾ ea rei eẽ qr uidicib
eccłiasticis potus ꝗ̃ litigatorib credider̃. hoc solũ nunꝰ habe¬
tis. qđ minꝰ hab& qͥ caritatẽ ñ hab&. lam qͥd opꝰẽ ut nos
retexamus. Uos ipsi in apło inspicite qͥntũ sit qđ minꝰ lu¬
betis. Qͥd aut̃ int̾est qͥ caritatẽ ñ habos utrũ foras auola
aliquo uento tẽptationis ablatꝰ an intꝰ de messe dñica
ñ recedat. in ultima uentilatione separandus . Et tam̃s
& ĩa tales si iã semel ꝑbaptismũ nati st̃. iterũ eos nasci ñ

Expanded text:
fuerit inuentum et quocumque translatum. uestrum autem non est nisi quod praue sentitis et sacrilege agitis et impie separamini. nam si. cetera omnia uera uel habeatis uel sentiatis et in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum fraternae pacis, aduersus unitatem omnium fratrum qui toto terrarum orbe sicut promissi sunt ita exhibiti, quorum omnium causas . et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis ut merito damnaretis, qui non possunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt, hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem non habet. iam quid opus est ut nos retexamus? uos ipsi in apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet aliquo uento temptationis ablatus an intus de messe dominica non recedat in ultima uentilatione separandus? et tamen etiam tales si iam semel per baptismum nati sunt, iterum eos nasci non
Abbreviated transcription (Latin):
lire di Si eni in sicram̃tis ueteris testam̃ti uiuebant qͥdã
spĩales ad nouũ scilic& testam̃tũ qđ tc̃ occultabat. oc culte
ꝑtinentes. sic & nc̃ in sacram̃to noui testam̃ti qđ iã reuelas
ẽ pleriq uiunt animales. Qui ꝓficere si nolunt ad ꝑcipis¬
tũ ꝑtinebt̃. Si aut̃ ꝓficiunt & anteqͥ capiant ipso ꝓfectu
& accessu ad nouũ ꝑtinent. Et si priusꝗͥ spiritales fiant e
hac uita rapiunt᷑. custoditi ꝑ sacram̃ti sc̃itatẽ. in t̾ra uiuen¬
tiũ cõpitant᷑. ubi ẽ spes nr̃a & portio dñs. Hec inuenio qͥ¬

Expanded text:
i. sicut enim in sacramentis ueteris testamenti uiuebant quidam spiritales, ad nouum scilicet testamentum, quod tunc occultabatur, occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti, quod iam reuelatum est, plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipientum pertinebunt: si autem proficiunt, et antequam capiant ipso profectu et accessu, ad Novum pertinent; et si priusquam spiritales fiant, ex hac vita rapiantur, custoditi per sacramenti sanctitatem, in terra viventium computantur, ubi est spes n
Abbreviated transcription (Latin):
pilegio tam̃ scismatis uulnerant᷑ ñ ido ñ grauit̃ qđ alii grauiꝰ.
enĩ dictũ ẽ. qͥb: dã tolerabilius erit sodomis in die iudiciiꝗͣ
iob̃. ñ idõ dictũ ẽ. qr sodomitȩ ñ tor quebunt᷑. s qr illi grauiꝰ
orquebunt᷑. qͥqͥ fuerat hoc fortasse occultũ aliqͣndo & incer¬
ũ. Unde aut̃ sanant᷑ h qͥ adũtunt & corrigunt᷑. inde gra¬
uant᷑ hi qͥ cũ iã ignorare ñ ꝑmittant᷑. in ꝑniciẽ suã ꝑtinacit̃
iuunt. Dãpnatio qͥppe maximianistarũ. & receptio dãp¬
atoꝵ. cũ his qͦs extra eoꝵ cõmunionẽ in sacrilegio. sic̃ c̃ciliũ
or clamat. in scismate baptirart̃. totã istã soluit questionẽ

Expanded text:
o tamen scismatis vulnerantur, non ideo non graviter, quia alii gravius. Cum enim dictum est quibusdam: 'Tolerabilius erit Sodomis in die iuditii quam vobis', non ideo dictum est, quia Sodomitae non torquebuntur, sed quia illi gravius torquebuntur. Quamquam fuerat hoc fortasse occultum aliquando et incertum. unde autem sanantur hi qui aduertunt et corriguntur, inde grauantur hi, qui cum iam ignorare non permittantur, in perniciem suam pertinaciter saeuiunt. damnatio quippe Maximianistarum et receptio damnatorum cum his quos extra eorum communionem in sacrilego, sicut concilium eorum clamat, in schismate bapt
Abbreviated transcription (Latin):
instructiorq discessit. Huuc gͦ romȩ inueneram: & ad¬
hesit mͥ fortissimo uinculo : me cumq mediolanum ꝓ¬
fectus ẽ: ut nec me desereret: & de uiro quod didicerat
aliquid ageret. scđm uotum parentũ magis quam suum.
Et ter iam assederat mirabili continentia cęt̾is : cum ille
magis miraret᷑. eos qui aurum iinocentie pͣponerent.
Temptata ẽ quoq eius indoles. non solum illecebra cu¬
piditatis : sed etiam stimulo timoris. Rome assidebat ci¬
miti largitionum italiciarum. Erat eo tempore quidã
potentissimꝰ senator. cuiꝰ & beneficiis obstricti multi & ter¬
rore subditi erant : uoluit sibi licere nescio quid exmo¬
re potentiȩ suȩ. quod esset ꝑleges illicitũ. Restitit alys¬
armeniani quã dedit ad thiconiũ scripsimꝰ. ꝓmisimꝰ noᷤ
liligentiꝰ questionẽ baptismi tractaturos. qđ xĩa si ñ ibi
mmiteremꝰ debitũ tam̃ a nob̃ flagitantib fr̃ib meminimꝰ

Expanded text:
instructiorque discessit. Hunc ergo Romae inueneram, et adinstructiorque discessit. Hunc ergo Romae inueneram, et adhaesit mihi fortissimo uinculo mecumque Mediolanium profectus est, ut nec me desereret et de iure, quod didicerat, aliquid ageret secundum, uotum magis parentum quam suum. et ter iam adsederat\' mirabili continentia ceteris, cum ille magis miraretur eos, qui aurum innocentiae praeponerent. temtata est quoque eius in-\', doles non solum de inlecebra cupiditatis sed etiam stimulo timoris. Romae adsidebat comiti largitionum Italicianarum. erat eo tempore quidam potentissimus senator, cuius et beneficiis obstricti multi et terrori subditi erant. noluit sibi licere nescio quid ex more potentiae suae, quod esset per leges inlicitum; restitit Alyarmeniani quam dedit ad Tychonium scripsimus, promisimus nos diligentius quaestionem baptismi tractaturos; quod etiamsi non ibi promitteremus, debitum tamen a nobis flagitantibus fratribus meminimus et
Abbreviated transcription (Latin):
autͣ uiderat homo sepe alyppium in domo cuiusdam senato¬
ris. ad quem salutandũ uentitabat. statimq cognitũ manu
app̃hensa semouit a turbis & tanti mali causam querens
quid gestum esset auduit: om̃sq tumultuantes qui ade¬
rant & minacit᷑ frem̃tes iussit uenire secum. Et uene¬
runt ad domum illius adolescentis qui rem cõmiserat.
uer uero erat ante ostium. & tam pariuis erat : ut ni¬
chil exinde domino suo metuens. facile posset totuͣ
indicare. Cum eo quippe inforo fuit pedissequus.
Quem postquam recoluit alxppius architecto inti¬
mauit. At ille securim demonstrauit puero: que¬
rens ab eo cuius esset. Qui confestim nrͣa inquid
Deinde intͣrogatus aꝑuit cętͣa. Sed in illam domum
trans lata causa. confusisq turbis. quȩ de illo trium¬
phare iam ceꝑat: futurꝰ dispensator uerbi tui. & mul¬
tarum in eccła tua causarum examinator exꝑientiq

Expanded text:
autem uiderat homo saepe Alypium in domo cuiusdam senatoautem uiderat homo saepe Alypium in domo cuiusdam senatoris, ad quem salutandum uentitabat, statimque cognitum manu adprehensa semouit a turbis et tanti mali causam quaerens, quid gestum esset, audiuit omnesque tumultuantes, qui aderant, et minaciter frementes iussit uenire secum. et uenerunt ad domum illius adulescentis, qui rem conmiserat. puer uero erat ante ostium et tam paruus erat, ut nihil exinde domino suo metuens facile posset totum indicare; cum eo quippe in foro fuit pedisecus. quem posteaquam recoluit Alypius, architecto intimauit. at ille securim demonstrauit puero quaerens ab eo, cuius esset. qui confestim "nostra" inquit; deinde interrogatus aperuit cetera. sic in illam domum translata causa confusisque turbis, quae de illo triumphare iam coeperant, futurus dispensator uerbi tui et multarum in ecclesia tua causarum examinator experientior
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cidere plumbum cepit. Sono aut securis audito. sub mur¬
murauer̾t argentaris qui subtererant: & miserunt qui ap¬
ỹhenderent quẽ ferte inuenissent. Qu uocib auditis
relicto instrumͣto ille disscessit: timens ne cũ eo teneretur.
llipius aut qui non iuderat intͣntem exeuntẽ sensit. & cele¬
riter uidit ab euntem: & causam scire cupiens ingressus ẽ
locum : & inuentam securĩ stans atq admirans considera¬
bat. Cum ecce illi qui missi fuerant reꝑiunt eũ solum
ferentẽ ferrum cuiꝰ sonitu excitati uenerant: tenent at¬
trahunt: congregatis in quilinus fori tamqͣm furem manifes
tur uel adcustodiam uel adsuppliciũ: fit eiꝰ obuam quidã
architectus cuiꝰ maxima erat cura publicarum fabricarũ.
u̾audent illi eum potissimũ occurrisse. cui solebant in suspici¬
onem uenire ablatarũ rerum quę ꝑissent deforo: ut qua¬
si tandem ile iam cognosceros a quib hȩc fierent. Uerũ¬

Expanded text:
praecidere plumbum coepit. sono autem securis audito submurpraecidere plumbum coepit. sono autem securis audito submurmurauerunt argentarii, qui subter erant, et miserunt qui adprehenderent quem forte inuenissent. quorum uocibus auditis relicto instrumento ille discessit timens, ne cum eo teneretur. Alypius autem, qui non uiderat intrantem, exeuntem sensit et celeriter uidit abeuntem et causam scire cupiens ingressus est locum et inuentam securim stans atque admirans considerabat, cum ecce illi, qui missi erant, reperiunt eum solum ferentem ferrum, cuius sonitu exciti uenerant: tenent, adtrahunt, congregatis inquilinis fori tamquam furem manifesttur uel ad custodiam uel ad supplicium, fit eis obuiam quidam architectus, cuius - maxima erat cura publicarum fabricarum. gaudent illi eum potissimum occurrisse, cui solebant in suspicionem uenire ablatarum rerum, quae perissent de foro, ut quasi tandem iam ille cognosceret, a quibus haec fierent. ueru
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam pͣ illis & alios tͣhens: & inde tamͣ manu ualidis¬
sima & misericordissima eriusti eum tu. & dociusti non sul
habere. sed tui fiduciam: sed longe postea. Ueruntamen
iam hoc ad medicinã futuram in eius memoria repone¬
batur. Nam & illud quod cum ad huc studeret iam me audi¬
ens aput kartaginem. & medio die cogitaret inforo quod re¬
citaturus erat sicut exerceri scolastici solent: siuisti eum co¬
p̃hendi abeditinis fori tanqͣm furem. Non arbitr& ob aliam
causam te ꝑmisisse deus nrͣ: nisi ut uir ille tantus futurus
iam inciꝑet discere. quam non facile in cognoscendis causis
homo ab homine dampnadꝰ esset temeraria credulitate. Quip¬
pe ante tribunal deambulabat solus cũ tabulis ac stilo: cũ
ecce adolescens quidam ex numero scolasticꝙ fur uerus se¬
curim clanculo apportans illo non sentiente ingressus eͣ ad
cancellos plumbeos qui uico argentario desuꝑ p̾minent: &

Expanded text:
sed etiam prae illis et alios trahens. et inde tamen manu ualidissed etiam prae illis et alios trahens. et inde tamen manu ualidissima et misericordissima eruisti eum tu et docuisti eum non sui habere, sed tui fiduciam, sed longe postea. Verum tamen iam hoc ad medicinam futuram in eius memoria reponebatur. nam et illud, quod, cum adhuc studeret iam me audiens apud Carthaginem et medio die cogitaret in foro quod recitaturus erat, sicut exerceri scholastici solent, siuisti eum conprehendi ab aeditimis fori tamquam furem, non arbitror aliam ob causam te permisisse, deus noster, nisi ut ille uir tantus futurus iam inciperet discere, quam non facile in noscendis causis homo ab homine damnandus esset temeraria credulitate. quippe ante tribunal deambulabat solus cum tabulis ac stilo, cum ecce adulescens quidam ex numero scholasticorum, fur uerus, securim clanculo apportans illo non sentiente ingressus est ad cancellos plumbeos, qui uico argentario desuper praeminent, et
Abbreviated transcription (Latin):
cum clamor ugens totius populi uehemͣter eum pulsasset curi¬
ositate uictus. & quasi paratꝰ quicquid illud esset. etiã uisu con¬
tempnere & iuncere : aperuit oculos. & ꝑcussus ẽ gͣuiore uulnere
in anima quam ille in corꝑe quem cernere concupiuit: ceciditq
res intͣuit & reserauit eiꝰ lumina: ut esset qua feriretur & deice¬
ret᷑ audax adhuc potius quam fortis animus: & eo infirnuior
quo de se presumpserat : qui debuit de te. Ut enim uidit illĩ
sanguinem. immanitatem simul ebibit. & non se auertit. sed fixit
aspectũ & hauriebat furias & nesciebat. & delectabat᷑ scelere
certaminis & cruenta uoluptate in ebriebat᷑ : & non erat iam
ille qui uenerat. s unus de turba ad qͣm uenerat : & uerus eorũ
socuis a quib adductus erat. Quid plura: Spectauit. clama¬
uit. & exarsit. abstulit inde secum insaniam. quam stumulare¬
tur redire non tantum cum illis aquib prius abstactus ẽ

Expanded text:
cum clamor ingens totius populi uehementer eum pulsasset, curicum clamor ingens totius populi uehementer eum pulsasset, curiositate uictus et quasi paratus, quidquid illud esset, etiam uisum contemnere et uincere, aperuit et percussus est grauiore uulnere in anima quam ille in corpore, quem cernere concupiuit, ceciditque res intrauit et reserauit eius lumina, ut esset, qua feriretur et deiceretur audax adhuc potius quam fortis animus et eo infirmior, quo de se praesumserat, qui debuit de te. ut enim uidit illum sanguinem, inmanitatem simul ebibit et non se auertit, sed fixit aspectum et hauriebat furias et nesciebat et delectabatur scelere certaminis et cruenta uoluptate inebriabatur. et non erat iam ille, qui uenerat, sed unus de turba, ad quam uenerat, et uerus eorum socius, a quibus adductus erat. quid plura? spectauit, clamauit, exarsit, abstulit inde secum insaniam, qua stimularetur redire non tantum cum illis, a quibus abstractus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ret: & ibi gladiatorii spectaculi inhiatu in credibili & in¬
credibilit᷑ arreptus ẽ. Cum enĩ auersaretur & detestaret᷑
talia quidam eus amici & condiscipuli. cum forte de pͥn¬
dio redeuntib ꝑuium esset. recusantem uehem̃ter & resis
tentem familiari uiolentia duxerunt in amphiteatrum.
crudelium & funest& ludorum diebus: hȩc dicentem. Si corpꝰ
meum in illum locum trahitis & ibi constituitis: numquid & ani¬
mum & oculos meos in illa spectacula potestis intendere: Adoro
itaq absens: ac sic & uos & illa supabo. Quib auditis. illi nichilost¬
rius eum adduxerunt secum : id ipsum forte explorare cupientes.
utrum posset efficere. Quo ubi uentum ẽ. & sedib quib potue¬
runt locuti sunt : feruebant omia inimanissimis uoluptatib. Ille
clausis forib oculꝙ interdixit animo ne intanta mala ꝓcederer
atq utinam & aures obdurauisset. Nam quodam pugnȩ casu

Expanded text:
ret, et ibi gladiatorii spectaculi hiatu incredibili et inret, et ibi gladiatorii spectaculi hiatu incredibili et incredibiliter abreptus est. cum enim auersaretur et detestaretur talia, quidam eius amici et condiscipuli, cum forte de prandio redeuntibus peruium esset, recusantem uehementer et restentem, familiari violentia duxerunt in amphitheatrum, crudelium et funestorum ludorum diebus, haec dicentem: Si corpus meum in illum locum trahitis, et ibi constituitis; numquid et animum et oculos meos in illa spectacula potestis intendere? adero itaque absens ac sic et uos et illa superabo". quibus auditis illi nihilo setius eum adduxerunt secum, id ipsum forte explorare cupientes utram posset efficere. quo ubi uentum est et sedibus quibus potuerunt locati sunt, feruebant omnia inmanissimis uoluptatibus. ille clausis foribus oculorum interdixit animo, ne in tanta mala procederet. atque utinam et aures opturasset! nam quodam pugnae casu,
Abbreviated transcription (Latin):
adureres tabescentẽ ac sanares. Taceat laudes tuas quĩ mi¬
serationes tuas non considerat: que tibi de medullis meis con¬
fitentur. Et enĩ ille post illa uerba ꝓripuit se exfouea tam
alta qua libent᷑ dimergebatur. & cum mira uoluptate cȩca¬
batur. & excussit animum forti temꝑantia : & resiluerunt
om̃s circensium sordes abeo. ampliusq illuc non accessit. de¬
uide patrem reluctantem euicit. ut me magistro uteret᷑.
Cessit ille. atq consensit. Et audire me rubsus icipiens illa me¬
cum. suꝑsticionem in uolutus ẽ. amans in manicheis ostentaci¬
onem contiuentiȩ. quam ueram & germanã putabat. erat aut̃
uecors & seductoria. pͣciosas animas captans. nͣdum uirtutis
altitudinẽ scientes tangere. & suꝑficie decipi faciles: sed tam̃
adumbrate. simulateq uirtutis. ñ sane relinquens in cantate
sibi aparentib t̾renam uiam. romam pͣcesserat ut ius disce¬

Expanded text:
adureres tabescentem ac sanares. taceat laudes tuas qui miadureres tabescentem ac sanares. taceat laudes tuas qui miserationes tuas non considerat, quae tibi de medullis meis confitentur. etenim uero ille post illa uerba proripuit se ex fouea tam alta, qua libenter demergebatur et cum mira uoluptate caecabatur, et excussit animum forti temperantia, et resiluerunt omnes circensium sordes ab eo ampliusque illuc non accessit. deinde patrem reluctantem euicit, ut me magistro uteretur: cessit ille atque concessit. et audire me rursus incipiens illa mecum superstitione inuolutus est amans in manichaeis ostentationem continentiae, quam ueram et germanam putabat. erat autem illa uecors et seductoria, pretiosas animas captans nondum uirtutis altitudinem scientes tangere et superficie decipi faciles, sed tamen adumbratae simulataeque uirtutis. Non sane relinquens incantatam sibi a parentibus terrenam uiam Romam praecesserat, ut ius disce
Abbreviated transcription (Latin):
die cum sederem loco solito. & coram me adessent discipu¬
li : uenit. salutauit. sedit : atq in ea quȩ agebant᷑ inten¬
dit animũ. Et forte lectio inmanib erat. Quam dum
censium : quo illud quod insinuabam. & iocundius & plauꝰ
fieret cum irrisione eorum mordaci quos illa captiuas¬
set insania. Scis tu deus nrͣ: quod tunc de alxppio abilla pes¬
te sanando non cogitauerim. At ille inse rapuit: meq illud
non nͥ ꝓpter se dixisse credidit. Et quod alius acciperet adsuc¬
censendum mͥ. accepit honestus adolescens ad fuccensendum sibi:
& ad me ardentius diligendum. Dixeras enim tu iam olim: ꝙ
in nexueras litteris tuis. Corripe sapientem: & amabit te. At¬
ego illum non corripueram : sed utens tu omib & scientib &
nescientib ordine quo nosti. & ille ordo iustus ẽ de corde & lin¬
gua mea. carbones ardentes oꝑatus es : quib mͣtem spei bone

Expanded text:
die cum sederem loco solito et coram me adessent discipudie cum sederem loco solito et coram me adessent discipuli, uenit, salutauit; sedit atque in ea quae agebantur intendit animum. et forte lectio in manibus erat. quam dum censium, quo illud quod insinuabam et iucundius et planius fieret et cum inrisione mordaci eorum, quos illa captiuasset insania, scis tu, deus noster, quod tunc de Alypio ab illa peste sanando non cogitauerim. at ille in se rapuit meque illud non nisi propter se dixisse credidit et quod alius acciperet ad suscensendum mihi, accepit honestus adulescens ad suscensendum sibi et ad me ardentius diligendum. dixeras enim tu iam olim et innexueras litteris tuis: corripe sapientem, et amabit te. at illum ego non corripueram, sed utens tu omnibus et scientibus et nescientibus ordine quo nosti — et ille ordo iustus est — de corde et lingua mea carbones ardentes operatus es, quibus mentem spei bonae
Abbreviated transcription (Latin):
me audiebat ut magistrum ꝓpter quandã simultatem quȩ in¬
ter me &s patrem erat euis exorta. Et comꝑeram quod circum
exiciabilit᷑ amaret. & grauit᷑ angebar qd̃ tantam spem ꝑdi¬
turus uł etiam ꝑdidisse mͥ uidebatur. Sed monendi eum & a¬
liqua cohercitatione. reuocandi nulla copia erat : uł amici¬
tiȩ benuolentia. uł iure magisterii. Putabam enĩ eum de
me cum patre sentire: ille uero non sic erat. Itaq post po¬
sita in hac re patris uoluntate. salutare me ceꝑat : ueniens
in auditoriũ meum. & audire aliquid atq abire. Sed enim¬
mͥ de memoria lapsum erat. agere cum illo : ne uanorũ
ludꝙ cęco & pcipiti studio tam bonum interimeret ingh¬
creasti. non enĩ oblitus eras futurum inter filios tuos antis¬
titem sacram̃ti tui. & ut aꝑte tͥ tribueret᷑ eius correctio
ꝑ me quidem illam. sed nescientẽ oꝑatus es. Nam quodam

Expanded text:
me audiebat ut magistrum propter quandam simultatem, quae inme audiebat ut magistrum propter quandam simultatem, quae inter me et patrem eius erat exorta. et conpereram, quod circum exitiabiliter amaret, et grauiter angebar, quod tantam spem perditurus uel etiam perdidisse mihi uidebatur. sed monendi eum et aliqua cohercitione reuocandi nulla erat copia uel amicitiae beniuolentia uel iure magisterii. putabam enim eum de me cum patre sentire, ille uero non sic erat. itaque postposita in hac re patris uoluntate salutare me coeperat ueniens in auditorium meum et audire aliquid atque abire. Sed enim de memoria mihi lapsum erat agere cum illo, ne uanorum ludorum caeco et praecipiti studio tam bonum interimeretur ingenium, quae creasti, non eum oblitus eras futurum inter filios tuos antistitem sacramenti tui et, ut aperte tibi tribueretur eius correctio, per me quidem illam sed nescientem operatus es. nam quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ego aut mͣtiendo querebam tyfum. Dixi tunc multa in hac
sententia caris meis : & sepe aduͣtebam in his quomͦ mͥ esset.
t iuueniebam male mͥ esse & dolebam: & conduplicabam ipsũ
male. Et si quid arrisset ꝓsꝑum. tedebat app̃hendere: quia pe
amice uiuebamꝰ. & maxime ac familiarissime cũ alxppio. & ne¬
bridio ista collo quebar: quꝙ alyppius ex eodem quo ego ortus
eran municipio. parentibꝰ. pͥmatib. municipialib me minor
natu. Nam o studuerat apud me cum in nostro opido docere
cepi. & postea Rartagini. & diligebat multũ. quod ei bonus &
doctus uiderer: & ego illum ꝓpter magnȩ uirtutis inidolem quȩ
in non magna ętate satis eminebat: turgens tam̃ morum Bar¬
taginensium quib nugatoria feruent spectacula. absorbuerat
eum insania cyrcensium. Sed cum in eo miserabilit uolueretur.
ego aut̃ rethoricam. ibi ꝓfessus publica scola uterer: nondum

Expanded text:
ego mentiendo quaerebam typhum. Dixi tunc multa in hac ego mentiendo quaerebam typhum. Dixi tunc multa in hac sententia charis meis, et saepe advertebam in his quomodo mihi esset; et inveniebam male mihi esse, et dolebam et conduplicabam ipsum male. Et si quid arrisisset prosperum, taedebat apprehendere, quia penamice vivebamus, et maxime ac familiarissime cum Alypio et Nebridio ista colloquebar; quorum Alypius ex eodem, quo ego, ortus erat natu. nam et studuerat apud me, cum in nostro oppido docere coepi, et postea Carthagini et diligebat multum, quod ei bonus et doctus uiderer, et ego illum propter magnam uirtutis indolem, quae in non magna aetate satis eminebat. gurges tamen morum Carthaginensium, quibus nugatoria feruent spectacula, absorbuerat eum in insaniam circensium. sed cum in eo miserabiliter uolueretur, ego autem rhetoricam ibi professus publica schola uterer, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
fectum eligͣem : sed ꝑuersitate. numquid ueritate: Non enim
eo me pͣponere illi debebam. quo doctior eram : qmͣ non inde
gaudebam. sed placere inde querebam hominib: ñ ut eos doce¬
rem. sed tantum ut placerem. Proptea & tu baculo disciplinȩ
tuȩ confringebas ossa mea. Recedant gͦ ab anima mea. qui di¬
cunt ei. Inter ẽ unde quis gaudeat. Gaudebat mͣdicus ille u¬
cinte. Nam sicut uerum gaudium non erat ita nec uera gloria :¬
& amplius uertebat mͣtem meã. Et ille ipsa nocta egesturus
erat ebrietatẽ suam. ego auͣt cum mea dormieram. & surrexerã.:
& dormiturꝰ & surrcturꝰ eram. Uide quot dieb. Int̾ e uͦ unde quis
gaudeat. scio. & gaudiũ spei fidelis in corporabilit̾ distat ab illa ua¬
nitate : sed & tunc distabat uitͣ nos. Himirũ quippe ille felicior
erat. non tantũ quod hilaritate ꝑfundebat᷑. cum ego curis euis¬
cerarer: uerum etiã. quod ille bene obtando ad quisierat uinum.

Expanded text:
fectum eligerem, sed peruersitate: numquid ueritate? neque enim fectum eligerem, sed peruersitate: numquid ueritate? neque enim eo me praeponere illi debebam, quo doctior eram, qgaudebam, sed placere inde quaerebam hominibus; non ut eos docerem, sed tantum ut placerem. Propterea et ut baculo disciplinae tuae confringebas ossa mea. 10. Recedant ergo ab anima mea qui dicunt ei: Interest unde quis gaudeat. Gaudebat mendicus ille v Quae non est in te. Nam sicut illud verum gaudium non erat, ita nec illa vera gloria; et amplius vertebat mentem meam. Et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam; ego cum mea dormieram et surrexeram, et dormiturus et surrecturus eram; vide quot diebus. Interest vero unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis incomparabiliter distat ab illa vanitate; sed et tunc distabat inter nos. Nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis eviscerarer; verum etiam, quod ille bene optando acquisiverat vinum,
Abbreviated transcription (Latin):
& locutus sum cũ amicis qui mecũ erant multos dolores insa¬
niarum nrͣarũ : quia om̃ib talib conatib nr̃is qualib tunc
laborabam. sub stimulis cupiditatũ trahens infelicitatis mee
sarcinam. & trahendo ex aggerans. nichil uellemꝰ aliud. nͥ adse¬
curã leticiã ꝑuenire : quo nos medicꝰ ille iam p̾cessisset. nuni¬
qͣm illuc fortasse uenturos. Quod enim ille iam pauculis &
emendicatis numulis adeptus erat. ad hoc ego tam erunino¬
sis amfractib & circuitib ambiebam : adleticiam scilicet tem¬
poralis felicitatis. Non enim uerũ gaudium habebat. sed & e¬
go illi ambitionib mutto falsius querebam. Et certe ille ieta¬
batur. ego anxius eram: securus ille. ego trepidus. Et si quisqͣm
ꝑcunctaret᷑ me. utrum mallem exultare an metuere: responde¬
rem exultare. Rursum si inttrogaret utrum me talem mallem qͣ¬
us ille. anqualis ego tunc essem : me ipsum curis timoribq con¬

Expanded text:
et locutus sum cum amicis, qui mecum erant, multos dolores insaet locutus sum cum amicis, qui mecum erant, multos dolores insaniarum nostrarum, quia omnibus talibus conatibus nostris, qualibus tunc laborabam, sub stimulis cupiditatum trahens infelicitatis meae sarcinam et trahendo exaggerans nihil uellemus aliud nisi ad securam laetitiam peruenire, quo nos mendicus ille iam praecessisset numquam illuc fortasse uenturos. quod enim iam ille pauculis et emendicatis nummulis adeptus erat, ad hoc ego tam aerumnosis anfractibus et circuitibus ambiebam, ad laetitiam scilicet temporalis felicitatis. non enim uerum gaudium habebat: sed et ego illis ambitionibus multo falsius quaerebam. et certe ille laetabatur, ego anxius eram, securus ille, ego trepidus. et si quisquam percontaretur me, utrum mallem exultare an metuere, responderem: "exultare"; rursus si rogaret, utrum me talem mallem, qualis ille, an qualis ego tunc essem, me ipsum curis timoribusque con
Abbreviated transcription (Latin):
li latam. nec desebas: inhiabam honorib lucris. conuigio & irri¬
debas. Paciebar in eis cupiditatib amarissimas difficuttates: te
ꝓpitio tanto magis qͣnto minus sinebas mͥ dulcescere quod non
eras tu. Uide cor meum dñe: qui uoliusti ut hoc recodarer. q
confiterer tibi. Nunc tibi in ereat anima mea : qͣm de uisco tan
tenaci mortis exiusti. Quam misera erat & sensu uulneris tu
pungebas: ut relictis om̃ib conuerteretur ad te. qui es suꝑ om̃ia
& sine quo nulla essent omĩa: conũteret᷑ & sanaretur. Quam
ergo miser eram. & quomͦ egisti ut sentirem miseriam meam die
illo: quo cum pararem recitare imꝑatori laudes. quib plura mͣ¬
tirer & mͣcienti faueret᷑ abscientib. easq curas anhelaret cor
meũ. & cogitationum tabeficarũ febrib estuaret: transiens ꝑ
quendam uicum mediolanensem animaduerti pauperem men¬
dicum iam credo saturum iocantem atq letantem. & ingemui:

Expanded text:
li latam nec deserebus. Inhiabam honoribus, lucris, coniugio, et tu inrili latam nec deserebus. Inhiabam honoribus, lucris, coniugio, et tu inridebus.1 patiebar in eis cupiditatibus amarissimas difficultates te propitio tanto magis, quanto minus sinebas mihi dulcescere quod non eras tu. uide cor meum, domine, qui noluisti, ut hoc recordarer et confiterer tibi. nunc tibi inhaereat anima mea, quam de uisco tam tenaci mortis exuisti. quam misera erat! et sensum uulneris tu pungebus, ut relictis omnibus conuerteretur ad te, qui es super omnia et sine quo nulla essent omnia, conuerteretur et sanaretur. quam ergo miser eram et quomodo egisti, ut sentirem miseriam meam die illo, quo, cum pararem recitare imperatori laudes, quibus plura mentirer, et mentienti faueretur ab scientibus easque curas anhelaret cor meum et cogitationum tabificarum febribus aestuaret, transiens per quendam uicum Mediolanensem animaduerti pauperem mendicum iam, credo, saturum iocantem atque laetantem. et ingemui
Abbreviated transcription (Latin):
iam t̾ras auctoritatẽ : nͥ & ꝑ ipsam tͥ credi & ꝑ ipsã te queri
uolusses. Iam enĩ absurditatẽ quȩ me in illis litteris solebat
offendere. cum multa ex eis ꝓbabilit᷑ exposita audissem ad
sacram̃toꝵ altitudinẽ referebam : eoq mͥ illa uenerabilior. &
sacrosca fide dignior apparebat auctoritas: quo & om̃ib ad
legendum esset imꝓnitu. & secreti sui dignitatem intellec¬
tu ꝓfundiore seruaret : uerb̃ aꝑtissimis & humillimo gene¬
re loquendi se cunctis p̃bens. & exercens intentionẽ eͥorum.¬
qui non sunt leues corde: ut exciꝑef om̃s populari sinu. & ꝑ an¬
gusta foramina paucos ad te traiceret: multo tam̃ plures. quam
si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbaᷤᷤ gremio sc̃ę
humilitatis haurire. Cogitabam hȩc & aderas michi suspirabã
& audiebas me. fluctuabam. & gubernabas me: ibam ꝑuiam secu¬

Expanded text:
iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatem, quae me in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior apparebat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens intentionem eorum,qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me, fluctuabam et gubernabus me, ibam per uiam saecu
Abbreviated transcription (Latin):
culpandos: nec audiendos esse. siqui forte mͥ dicerent. Unde scis.
illos libros uniꝰ ueri & ueracissimi dĩ sp̃u esse humano generi mi¬
nistratos: Id ipsum enim maxime credendum erat qmͣ nulla
pugnacitas calumpniosarum questionum ꝑtam multa quę lege¬
ram uiter se confligentiũ philosoph& extorquere mͥ potuit. ut
aliquando non crederem te esse quicquid esses quod ego nescirẽ.
aut administrationẽ rerum humanarũ ad te minune ꝑtinere.
sed id credebam aliqͣndo robustius. aliqͣndo exilius. semꝑ tamͣ
credidi. & te esse & curam nr̃aͣm gerere : etiam si ignorabam.
uel quid sentiendum esset de substantia tua. uel quȩ uia du¬
ceret. aut reduceret ad te. Ideoq cum essemꝰ infirmi ad in¬
ueniendam liquida ratione ueritatem & ob hoc nobis opus eet᷑
auctorititate sanctarũ litterarũ : iam credere cȩꝑam. nullo
modo te fuisse tributurũ tam excellente̾ illi scripture ꝑ omͣs

Expanded text:
culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum per tam multa quae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut aliquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam excellentem illi scripturae per omnes
Abbreviated transcription (Latin):
quã illic temeraria pollicitatione scientiȩ credulitatem irrideris
& post tam multa fabulosissima. & absurdissima. quia demon¬
strari non poterant credenda imꝑari. Deinde paulatim tu dñc
manu initissima & misericordissima ꝑtractans. & componens con
meum: consideranti quam innumerabilia crederem quȩ non
uiderem neq cum agerent᷑ affuissem. sicut tam multa in
hystoria gentium. tam multa de locis atq urbibus quȩ non
uideram. tam multa amicis. tam multa medicis. tam multa homi¬
nib aluis atq aluis. quȩ nͥ crederent᷑ om̃ino in hac uita nichil age¬
remus. postremo quam in concusse fixum fide r̾etinerem de qui¬
bus parentib ortus essem. quod scire nͣ possem nisi audiendo ere¬
didissem. ꝑfuasisti mͥ ñ qui crederent lbris tuis quos tanta fere¬
in om̃ib gentib auctoritate fundasti. sed qui non crederent eẽ

Expanded text:
quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persuasisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quidem putarem. posse conpendi: s sicut hoc ita cȩtera eu¬
piebam. siue corporalia quȩ coram sensib meis nͣ ad essent. siue spi
ritalia de quib cogitare. nͥ corporalit᷑ uesciebam: & sanari creden¬
do poteram. ut purgatbr acies m̃tis meȩ dirigeret᷑ aliquomͦ
inueritatẽ tuam semꝑ manentẽ. & ex nullo deficientem. Sed ficut
euenire assolet. ut malum medicum exꝑtus. etiã bono tuneat se
cõmittere: ita erat ualitudo animȩ meȩ. quȩ utiq nͥ credendo sa¬
nari ñ poterat. Et ne falsa crederq. curari recusabat. resistens
manib tuis. qui medicam̃ta fidei confecisti: & sparsisti suꝑ morbos
orbis terrarum. & tantam illis auctoritatem tribiusti. Ex hoc
tam̃ iam quoq ꝓponens doctrinam catholicam modestius ibi mi¬
nimeq fallacit᷑ senciebam. iuberi ut crederetur. quod non demo¬
strabatur. siue esset quid. sed cui forte non eẽt. siue nec quid esses

Expanded text:
hoc quidem putarem posse comprehendi; sed sicut hoc, ita caetera cuhoc quidem putarem posse comprehendi; sed sicut hoc, ita caetera cupiebam, sive corporalia quae coram sensibus meis non adessent; sive spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset —
Abbreviated transcription (Latin):
nugas. neq hoc haber& in doctrina sua sana. quod te creatorẽ om̃iũ
in spacium loci quãuis sũmũ & amplũ. tm̃ undiq t̾minatũ. men¬
brorũ humanorũ figura ꝯtruder&. Gaudebam &ĩa quod ueta scrip
ta legis & propheta. iam ñ illo oculo mͥ legenda proponebant᷑ que
antea udebant᷑ absurda. cũ arguebam tanquã ita sentientes scõs tuos.
sepe in popularib sermonib sius dicentẽ ambrosium ietus audie¬
bum. ltta occidit spiritus aũt uiuficat: cum ea quȩ ad utterã
ꝑuersitatem docere uidebantur. remoto mystico uelam̃to spirita¬
ltter apiret: non dicens quod me offendere. quamuis ea diceret.
quȩ utrum uera essent. ad huc ignorarem. Tenebam enĩ cor mȩimn
ab onũ assensione. timens p̃cipitium: & suspendio magis necabar. U¬
lebam enĩ ex quȩ non uiderem ita me fieri certũ: ut certus essen.
qd septem & tria decem sint. Neq eñ tam insanus eram. ut ue

Expanded text:
nugas neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium nugas neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamuis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quta Legis et Prophetarum jam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea videbantur absurda, cum arguebam tanquam ita sentientes sanctos tuos; mendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam, Littera occidit; spiritus autem vivificat : cum ea quae ad litteram perversitatem docere videbantur, remoto mystico velamento spiritualiter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamvis ea diceret, quae utrum vera essent adhuc ignorarem. Tenebam enim cor meum ab omni assensione, timens praecipitium; et suspendio magis necabar. Volebam enim eorum quae non viderem ita me certum fieri, ut certus essem quod septem et tria decem sint. Neque enim tam insanus eram, ut ne