comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi oꝑante adiutorio ereatoris habe ñpossent : Et cũ id egit eoo uoluntas bona ut ñ ad se ipsos qͥminꝰ erant
s ad illũ qͥ sũ me ẽ cũterent᷑ eiq ad herentes magis essent : eiꝰq participatiõe sapient᷑ beateq uiuerent.
ꝗd aliud ostendit᷑. nisi uoluntatẽ quãlib& bonã in opẽ fuisse in solo desiderio remansurã : nisi ille qͥ bonã natu¬
rã exnihilo sui capacẽ fecerat ex se ipso facerer ĩ plendo meliorẽ prius faciens extitando auidiorẽ : Nã
tatis effectrit: Sibona. iã gͦ habebant: Et istã qͥs fecerat: nisi ille qͥ eus cũ bona uolunntate ide cũ amore
casti qͦ illi adherei ent creaũ: Simul eis & c̃dens naturã & largiens grãm: Uñ sine bona uoluntate hoc est
di amore. nunquã scõs angłos fuisse credendũ ẽ. Itiaũ qͥ cũ boni creati ẽem tam malismala ꝓpra uolar
tate cadentib illi ã plius adiuti ad eã beatitudinis plenitu dinẽ. un se nunquã casuros certisimi

Expanded text:
nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille, qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret inplendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? Nam eluntatis effectrix? Si bona, iam ergo habebant. Et istam quis fecerat nisi ille, qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est ei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti autem, qui, cum boni creati essent, tamen mali sunt mala tate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi
Abbreviated transcription (Latin):
illau ltt᷑aꝵ inqͥb longe plura annoꝵ milia referunt᷑ uanitas refallat᷑. & nullã illis rei huiꝰ ulonea re¬
ꝑiat᷑ auctoritas. illa epła alerandri magni ad olympiadẽ matrẽ suã quã scripsit nartationẽ cuiꝰda
egyptii sacerdotis insinuans quã ꝓtulit exlitis q̃ sacrȩ apđ illos haberent᷑. c̃tin& eiã regna q̃ greca
qͦq nouit historia : in qͥb regnnũ assyrioꝵ in eadẽ epła alexandri qͥnq: milia excedit annoꝵ : Ingreca

Expanded text:
onge plura annorum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei huius idonea reonge plura annorum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei huius idonea reperiatur auctoritas: illa epistula Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cuiusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae aput illos haberentur, continet etiam regna, quae Graeca quoque nouit historia; in quibus regnum Assyriorum in eadem epistula Alexandri quinque milia excedit annorum; in Graeca
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ fuerit humanũ genꝰ qͦd ãmꝰ uerũ eoꝵ loquat᷑ hnstoria nartans qͥfuerint quarũq rerũ inuentores
q̃ pͥmi lib̾aliũ disciplinaꝵ aliarũq artiũ institutores ł aqͥb pͥmũ illa ł illa regio parsq t̾raꝵ illa atq
illa insiula in coli ceꝑit: respondent diluunis & c̃flagratiõib ꝑcerta int̾ualla tẽpoꝵ ñ qͥd̃ẽ om̃a : s pla¬
rima t̾roꝵ. Ita uastari : ut redigant᷑ hoĩes ad eriguã paucitatẽ. Ex quoꝵ ꝓgente rare mnuit tmds passti¬
na reparet᷑. ac sic identidẽ reparari &r institui: quasi pͥma cũ restituant᷑ poti ꝗ fuerant ilus aimus uasta¬
tidib int̃rupta &extincta: Cetu hoiẽm nisi ex hoĩe existere om̃ino ñ posse Dict̾ aũ qđ putant ñ qđ seiunt:¬
editissacris ab institutiõe hõis ñdũ ẽpleta annoꝵ ser milia c̃putemꝰ: Uñ ne muta disputẽ quẽ ad mndum

Expanded text:
 rerum inuentores, qui primi liberalium disciplinarum aliarumque artium institutores. uel a quibus primum illa uel illa regio parsque terrarum. illa adque illa insula incoli coeperit, respondent diluuiis et conflagrationibus per certa interualla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita uastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur; ac sic identidem reperiri et institui quasi prima, cum restituantur potius, quae fuerant illis nimiis uastationibus interrupta et extincta; ceterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt autem quod putant. non quod sciuntex Litteris sacris ab institutione hominis nondum completa annorum sex millia computemus. Unde, ne multa disputem quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ñ fr̃i suo diẽ fatue qͥcũ hoc dic̃. ñ ipsi frat̾nitati.s peccato eiꝰ infessꝰ ẽ alioqͥn reus erit gehenn
ap̃m: qͥ iustificari retusat irũpo: Et quẽ ad mꝰ dũ siqͥ s p̃ oecupatꝰ fuerit hoc delicto ut fr̃i suo dicat fatue. idest
ñ eiꝰ peccatũ uolens anferre c̃uiciet᷑ in iuste Parũ ẽ illi ad hoc remediũ edemosinas facere. nisi eia
q̃ ibi seqͥt᷑ remediũ rec̃ciliatiõis adiungat : Ibi eni seqͥtꝰ Si gͦ offeris munꝰtuũ ad altare ⁊ ibi recordatꝰ
fueris qr sr̃ tuus hab&r aliꝗ adũsũ te : relinq̃ ibi munꝰ tuũ ad altare ⁊ uade priꝰ rec̃ciliare frĩ tuo. ⁊ t̃c

Expanded text:
it fratri suo, Fatue, qui cum hoc dicit, non ipsi fraternitati, sed peccato ejus infensus est; alioquin reus erit gehennae Christum, qui iustificari recusat in Christo. Et quem ad modum si quis praeoccupatus fuerit hoc delicto, ut fratri suo dicat: Fatue, id est, non eius peccatum nolens auferre conuicietur iniuste, parum est illi ad hoc redimendum elemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adiungat ibi enim sequitur: Si ergo offeres munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid aduersum t
Abbreviated transcription (Latin):
iusti qͥ tanta sc̃itate uirer̃. ut alios qͦq recipiant intab nacula ȩt̃na qͥb amici facti s̃ de mamona in iqͥ¬
tatis. ut tales eeñt iniscđia lib̾ati s̃ ab eo qͥ iustificat ĩpiũ ĩputans mercedẽ scđm grãm ñ scđm debitũ:¬
In eoꝵ qͥppe nĩo e apłs qͥ dic̃ miscđiam c̃serutꝰ sũ ut fidelis eẽm. Iiliaũ qͥ recipiunt᷑ atalib int ab nacula
ȩt̾na : fatendũ ẽ q ñ sint his morib p̃diti ut eis liandis sine suffragio sc̃oꝵ sua possit uita sufficere.
ac ꝑ hoc multo ãpliꝰ in eis suꝑ eraltat iniscułia uiditio. Nec tam̃ iđ̾o putand ẽ qͥsquã sceleratissimꝰ neqͦͥ quã
uita ł bona ł tolerabiliore muitatꝰ recipi intab̾natula ȩt̾na. qm̃ obserutꝰ ẽ scĩs de mãmona in iqͥtatis

Expanded text:
iusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquiiusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo, qui iustificat inpium, inputans mercedem secundum gratiam, non secuam consecutus sum, ut fidelis essem. Illi autem, qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere, ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. Nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus, nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus, recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mammona iniquitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dix̃ dimitt& uob̾ parua s percata ur̃a: Ibi nos c̃sudant es qualib loq̃bat᷑. ⁊ audientes dictũ pec¬
cata ur̃a. nihil aliud debemꝰ et istimare quã parua: qm̃ taliũ iã ñ erant magna. uerũ tam᷑ nec ipsa
magna a qͥb oĩno mutatis in meliꝰ morib recedendũ ẽs dimittunt᷑ orantib nisi fiat qͣibi đt sic̃⁊ nos¬
dimittimꝰ debitorib nr̃is: Si enĩ minima percata sine qͥb ñ ẽ &xiã uita iustoꝵ alit̃ ñ remittunt᷑ qͥnto
magis multis ⁊ magnis criminib: ĩ uolutꝰ &iã siea ꝑpetͣre iã desinant: nullã indulgentiã c̃sequunt᷑
si ad remittendũ aliis q ineos qͥsq peccauerit in etorabiles fuerint cũ dicat dđns. Si aũ ñ dimiseritis hõib¬
mis cđiam: Uenire qͥppe deb& inm̃tẽ &iã seruus ille cui debitori dñs eiꝰ relataũ decẽ milia talentorũ
q̃ pꝰea iussit ut redł& ꝙ ipse ñ misertꝰ ẽ c̃serui sui qͥ ei debebat centũ denarios: In hisgͦ qͥ filii ĩ ꝓmissi

Expanded text:
n dixit: "dimittet uobis parua", sed peccata uestra: ibi nos considerantes qualibus loquebatur et audientes dictum: peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. uerum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, nisi fiat quod ibi nos magis multis et magnis criminibus involuti, etiamsi ea perpetrare jam desinant, nullam indulgentiam consequuntur, si ad remittendum aliis quod in eos quisque peccaverit, inexorabiles fuerint, cum dicat Dominus, Si autem non dimiseritis homimisericordiam. uenire quippe debet in mentem ille squae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qabillo nemo dã nabit̃ INex isti tam̃ qͥ hoc sentiunt hanc opinionẽ suã usq: ad lib̾ationẽ ł nullã dãn

Expanded text:
quod ab illo nemo damnabitur. Nec isti tamen, qui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem uel nullam damnquod ab illo nemo damnabitur. Nec isti tamen, qui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem uel nullam damn
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ⁊si penitentib peꝑẽ inqͥuint iutiq illos penitentiã ñ ignorabat actuross tam̃ ab solute ac defi¬
nite eoꝵ eu̾sionẽ fut᷑am eẽ p̃dit̃: Hoc gͦ erat in qͥunt inueritate seueritatis qr id erant digni.
s in ratiõe miseratiõis ñerat quã ñ c̃tinuit inira sua sut ab ea pena supplicib parcer& quã fuerat¬
magis t̃cmiserabilius supplicantib parc& quando ut pareat om̃s sc̃i eiꝰ orabt̃ : S hoc q ipsi suis
cordib suspicant᷑ ido putant script᷑as tacuisse diuinas ut multi secorrigãt: ł ꝓlitaꝵ ł et̃naꝵ tuno
taciuisso: nã qͦ ꝑtinã inqͥunt qđ scriptũ ẽ. Quã magna multitudo dulcedinis tuȩ dñe quã ab scõ diti
tim̃tib te. Nisi ut intellegamꝰ ꝓpt̃ timorẽ fuisse ab scõ ditã miscesiȩ diuinȩ tã multã secretãq dul¬
cedinẽ ad dt̃ &iã ꝓptea dixisse apłm. c̃clusit enĩ ds̃ om̃s ini fidelitate sut õiũ misereat᷑ qͦ significar&

Expanded text:
Nam etsi paenitentibus pepercit, inquiunt, utique illos paenitentiam non ignorabat acturos, et tamen absolute ac definite eorum euersionem futuram esse praedixit. Hoc ergo erat, inquiunt, in ueritate seueritatis, quia id erant digni; sed in ratione miserationis non erat, quam non continuit in ira sua, ut ab ea poena supplicibus parcermagis tunc miserabilius supplicantibus parcet, quando ut parcat omnes sancti eius orabunt! Sed hoc, quod ipsi suis cordibus suspicantur, ideo putant scripturas tacuisse diuinas, ut multi se corrigant uel prolixarum uel aetetacuisse. Nam quo pertinet, inquiunt, quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te, nisi ut intellegamus propter timorem fuisse absconditam misericordiae diuinae tam multam secretamque dulcedinem? Addunt etiam propterea dixisse apostolum: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quo significaret,
Abbreviated transcription (Latin):
suo loco ⁊ordine noĩant᷑: ñ tam a sacerdote qͥ sacrlficat inuocant᷑: Dõ qͥ ppe ñ ipsis sacrificat: quã uis ÷ me¬
moria sacrific& eorꝵ qr di sacerelos ẽ ñ illoꝵ: Ipsũ uͦ sacrificiũ corpꝰ ẽ ap̃i q ñ offert᷑ illis qr hoc s̃ ripsi : Qb:¬
eͥ potiꝰ creuendũ ẽ miracula facientib eis neqͥ se ipsos uolt᷑ hab̃i dos aheis qͥb ea faciunt: an eis qͥ ut in
pͥmꝰ ostenđ. quã nobͣ ad futam ł in pͥneipio noui scłi ł in luiꝰ fine ꝓmisit¶ Ct q̃ magnũ ełi donũ ratiocinatoreᷤ
cer̃. mundi duo corpora manima atq postrema duob meihiis aere scilic& ⁊ aq eẽ copulata atq c̃iuncta:

Expanded text:
suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum, quia Dei sacerdos est, non illorum. Ipsum uero sacrificium corpus est Christi, quour potius credendum est miracula facientibus? Eisne qui se ipsos uolunt haberi deos ab his quibus ea faciunt, an eis qui, ut iprimus ostendit, quam nobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius fine promisit. CAPUT XIcerunt: mundi duo corpora maxima atque postrema duobus mediis: aere scilicet et aqua esse copulata atque conjuncta.
Abbreviated transcription (Latin):
soceros int̃ficiebant in p̃liis : quoꝵ iã filias ãplexabant᷑ inthalamis : Illa uictori subdita : dolere tantũ
suoꝵ mortẽ potuit ñtimere Illȩ sociatȩ bellamib parentũ suoꝵ mortesꝓredentib uiris timebant.
redeuntib dolebant: nec timorẽ habentes lib̾ ũ nec dolorẽ: Nã ꝓpt̾̃ int̾itũ ciuiũ ꝓpinquoꝵ. fratrum
parentũ. aut pie cruciabant᷑: aut qrudelit̃ letabant᷑ iuictoriis maritoꝵ: Huc accedebat qđ ut s̃ alt̾na
belloꝵ. alique. parentũ ferro amiser̃ ut ros: aliquȩ utroꝵq ferro: e parentes & iuros: Neq: enĩ & apud
romanos parua fuer̃ illa discrimina: Siqͥdẽ ad obsidionẽ qͦq ꝑuentũ ẽ ciuitatis. clausisq portis setue

Expanded text:
norum Pyrrhus occidit; Romani autem soceros interficiebant in proeliis, quorum iam filias amplexabantur in thalamis. Illa uictori subdita dolere tantum norum Pyrrhus occidit; Romani autem soceros interficiebant in proeliis, quorum iam filias amplexabantur in thalamis. Illa uictori subdita dolere tantum suorum mortem potuit, non timere; illae sociatae bellantibus parentum suorum mortes procedentibus uiris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes liberum nec dolorem. Nam propter interitum ciuium propinquorum, fratrum parentum aut pie cruciabantur. aut crudeliter laetabantur uictoriis maritorum. Huc accedebat, quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserunt uiros, aliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tue
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ sangiune dotarent᷑ Atenĩ uicer̃ in hac c̃flictiõe romani uicinos suosisquantis & quã multis iatr ĩq
uuulnerib ac funerib tãꝓpinquoꝵ & c̃finiũ istȩ uictoriȩ c̃stiterunt ꝓpt̃ unũ cesarẽ socerũ & unũ generũ
eiꝰ põpeiũ. lã mortua cesaris filia ittore põpeu. quanto & quã iusto doloris instinctu lucanꝰ exclamat.
bella ꝑemathios plusquã ciuilia cãpos iusq datũ sceleri canun. Uicer̃ gͦ romani itstrage soceroꝵ:
menib guentis ab eorũ filiab ãplerus miserabiles ex torq̃rent. nec illȩ auderent flere patres occisos
ne offendent uictores marites. q̃ ad huc illis pugnantib ꝓ qͥb facerent uota nesciebant: Talib nuptus
ppłm romanũ ñ uenꝰ sed bellana donaũ. aut fortassis allecto illa inferna furia iã fauente iunone plus
in illas babuit licentię: quã cũ eiꝰ p̃cib contͣ eneã fuerat exritata: Andro mada felicius captiuata ẽ:

Expanded text:
parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis utrimque uulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae uictoriae constiterunt! Propter unum Caesarem socerum et unum generum eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent, nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae adhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa inferna furia iam eis fauente Iunone plus in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captiuata est,
Abbreviated transcription (Latin):
eã ñ inueniebat addebat: hoc aũ de.xxͥ. annis merito putarem casu mdositatis accidẽ potiusse : nisi eos
si c̃ priꝰ det̾rerat restituere postea curar& ut sũ mȩ c̃uenir& integͥtas. An forte astutiũ factũ exi stimandũ
ẽ ut qͣ centũ anni pri solent adici & postea detͣhi occultaret᷑ industria. cũ &illic ubi necesse ñ fuerat ñ
qͥđẽ c̾entũ annis. uerũ tam̃ de qͣntulo cũq nũo priꝰ detͥco post reddito tale aliꝗd fier&e: S qͦmͦ lib& istud ac¬
cipiat᷑ siue credat᷑ ita eẽ factũ siue ñ credat᷑ siue postremo ita siue ñ ita sit recte sieri nullomꝰ dubitauer̃
ut cũ diũsũ aliꝗd inutrisq codicib inuenit᷑ quando qͥdẽ ad fidẽ rerũ gestoꝵ utrũq eẽ ñ potẽ uerũ s ei lingue
potiꝰ credat᷑ un ẽ in aliã ꝑintp̃tes facta tͣnslatio. Nã in qͥb dẽ &iã codicib gͣtis trib et᷑ uno latino es uno &iã

Expanded text:
eam non inueniebat, addebat. Hoc autem de uiginti annis merito putaremus casu mendositatis accidere potuisse, nisi eos, sicut prius detraxerat, restitaere postea curaret, ut summae conueniret integritas. An forte astutius factum existimandum est, ut illa, qua centum anni prius solent adici et postea detrahi, occultaretur industria, cum et illic, ubi necesse non fuerat, non quidem de centum annis, uerum tamen de quantulocumque numero prius detracto, post reddito, tale aliquid fieret? Sed quomodolibet istuc accipiatur, siue credatur ita esse factum siue non credatur, siue postremo ita siue non ita sit: recte fieri nullo modo dubitauerim, ut, cum diuersum aliquid in utrisque codicibus inuenitur, quando quidem ad fidem rpotius credatur, unde est in aliam per interpretes facta translatio. Nam in quibusdam etiam Codicibus Graecis tribus et uno Latino, et uno etia
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsos facere meliores : quã eos ille fecerat qͦ ne mo melius quicquã fac̃ : ꝓfecto &bonã quamełiores essent

Expanded text:
se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntse ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
Cñgͦ ipsi facei sunt qͦmͦ illa ñ eẽ facta dicet᷑ : Porro qr facta ẽ utrũ cũ ipsis facta ẽ ansine illa fuer prius :
s sicũ ipsis ñ dubiũ qđ ab illo facta sit aqͦ & ipsi simulq: ut factis̃ ei aqͦ facti s̃ amore cũ qͦ factis̃ ad heser̃ eo¬
illoꝵ societate discreti : quđ illi in eadẽ bona uoluntate manser̃. isti ab ea deficiendo mutati
s̃ mala scilic& uoluntate : hoc ipso qđ ab ono deferer̃: Aqͦ ñdefecissent si utiq: noluissent Si aũ boni angłi fuer
prius sine bona uoluntate eãq in se ipsi đo ñ oꝑante fecer̃ : gͦ meliores ase ipsis quã ab illo facti s̃ absit. Qd enĩ
erant sine bona uoluntate nisi mali : aut si ꝓpt̃ea ñ mali . qr nec mala uoluntas eis in erat. neq eñi ab ea quã
ñdũ cȩpant hab̃ e defecerant. certe ñ dũ tales : ñ dũ tã boni : quã eẽ cũ bona uoluntate ceꝑant : Auit si ñ potue᷑

Expanded text:
go ipsi facti sint, quomodo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt, amore cum quo facti sunt, adhaeserillorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uoluntate hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt prius sine bona uoluntate eamque in se ipsi Deo non operante fecerunt, ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt c̃tͣ eã id est cͣtriȩ s̃ ei : ł sic̃ alii s̃ int̃p̃tati ueniunt suꝑeã id est ut eã sibi subiiant aut effunđẽ suꝑ

Expanded text:
ueniunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ... eam, id est, ut eam sibi subiciant; aut effundere super ueniunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ... eam, id est, ut eam sibi subiciant; aut effundere super
Abbreviated transcription (Latin):
rificatꝰ. &ĩã suꝑ gentes in issẽ in apłis suis. acsic ĩpletũ ẽ q in psalmo legit᷑: Erues me de ẽtͣdictiõib ppłi c̃sti¬
tues me in cap̃t gentiũ: Ut qͥ spoliauerant is rahelitas qͥbq israhelitȩ seruierant quando s̃ gentib subditi
ñ uicissĩ eodẽ mͦ spoliarent᷑ s ipsi spolia fierent israhelitaꝵ. hoc enĩ apłis ꝓmiserat dĩcs. faciã uos piscatoreᷤ hõiũ
⁊ uni eoꝵ exhoc iã inqͥt hoĩes eris capiens. spolia gͦ fierent s in honũ tanꝗ erepta uasa illi fortis forti alligato
Itẽ ꝑ eundẽ ꝓpłam dñs loq̃ns Et erit in qͥt indie illa q̃rã auferre om̃s gtes q̃ ueniunt c̃tͣ hierusalẽ ⁊ effundã
suꝑdomũ dauid ⁊ suꝑ habitatores haerusalẽ sp̃m gr̃e ⁊ miscdĩȩ ⁊ aspicient adme ꝓeo ꝗ in sulta uer̃ ⁊ plangẽt
suꝑ eũ planctũ quasi suꝑ unigenitũ. Nunꝗ nisidi ẽ auferre oñes g̃tes in unicas scȩ ciuitatis hierusalẽ quȩ

Expanded text:
dictionibus populi, constitues me in caput gentium, ut, qui spoliauerant Israelitas quibusque Israelitae seruierant, quando sunt gentibus subditi, non uicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia fierent Israelitarum hoc enim apostolis promiserat dicens: Faciam uos piscatores hominum, et uni eorum: Ex hoc iam, inquit, homines eris capiens; spolia ergo fierent, sed in bonum, tamquam erepta uasa illi forti, sed fortius adligato. Item per eundem prophetam Dominus loquens: Et erit, inquit, in die illa quaeram auferre omnes gentes quae ueniunt contra Hierusalem, et effundam super domum Dauid et suicas sanctae ciuitatis Hierusalem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
carere ⁊ ad capessendã ordinatissimã pacẽ. ubi firmissima stabilitate potiorib: inferiora subdant᷑ igni
duum amoris accendimꝰ : S si qͥ ab sit illi tanti boni spes nulla eẽt : malle debuimꝰ in huiꝰ c̃flictiõis moleᷤ¬
tia remanere: quã uitus in nos dñationẽ ñ eis resistẽdo ꝓmittereuerũ tanta ẽ đi misccłia in uasa¬
q̃ pueritia nuncupat᷑. ubi ñdũ ratio suscep̃ hanc pugnã ⁊ fere sub oĩb: uitiosis delectatiõib iac& :
Quia lic& fari iã ualeat ⁊iđo infantiã tͥnsisse uideat᷑: ñdũ in ea p̃cepti capar. infirmitas m̃tis. si sacra¬
m̃ta mediatoris acceꝑit. &iã si hane in eis annis uitã finiat it̾ns lata scilic& apotestate tenebraꝵ in

Expanded text:
carere, et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne divini amoris accendimur. Sed si, quod absit, illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in hujus conflictationis molestia remanere, quam vitiis in nos dominationem non eis resistendo permittere . CAPUT XVIquae pueritia nuncupatur, ubi nondum ratio suscepit hanc pugnam, et ferę sub nullis vitiosis delectationibus iacet, quia licet iam fari valeat et ideo infantia transisse videatur, nondum in ea est precepti capax infirmitas mentis, si sacramenta med
Abbreviated transcription (Latin):
nire: Si eñ amaiorib: illi s̃ appellati suꝑstitiosi. qͥ totos dies p̃cabant᷑ & ĩmolabant. nunꝗd & illi qͥ insti¬
tuer̃. qđ iste rep̃henditi̧ łoꝵ simulacra diũsa etate. & ueste. distincta đoꝵ gnr̃a. c̃uigia cognationes:
hec utiq cũ tanꝗ suꝑstitiosa culpant᷑: implicat ista culpa maiores. taliũ simulacroꝵ institutores. atq cultore
Ĩplicat & ipsũ qͥ quanto lib& eloqͥo se in lib̾tatẽ nitat᷑ euoluere : necesse habebat ista uenerari. neͤ qđ in hac
disputatiõe di sertꝰ insonat : mutire auđet in ppłi contione: Agamꝰ itaq: xp̃iani dño đo nr̃o grãs: ñcȩlo &¬

Expanded text:
nire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instinire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. Agamus itaque Christiani Domino Deo nostro
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃oꝵ cupiditates. egͥtudines: ira cundias Nec uͦ ut fabilȩ fer̃ dii bellis p̃lisq caruet᷑. nec solũ ut apđ ome¬
rũ. cũ duos exercitꝰ contͣrios alii dii exalia parte defendent: s exĩa cũ titani is. aut cũgigantib sua ꝓpria bella
gesser̃: hȩc & dm̃ & credunt᷑ stultissime : & plena s̃ uanitatis. sũmeq leuitatis. ¶Ecce int̾im ꝗͣ confitent᷑: qͥ defendt̃
đos gentiũ. Deind cũ hȩc ad suꝑstitionẽ ꝑtinere dicat: ad religionẽ uero. q̃ ipse scđm stoicos uidet᷑ docere nõ
enĩ phylosophi solũ inqͥt : uerũ &iã maiores nr̃i. suꝑstitionẽ: areligiõe separauer : Nã qͥ totos dies p̃cabant᷑ inqͥt¬
& ĩ molabant. ut sibi sui liberi suꝑstites eẽnt : suꝑstitiosi s̃ appellati Is ñ intelligat eũ conari.dũ c̃suetu¬
dinẽ ciuit᷑as timer religionẽ laudare maiorũ. eãq a suꝑstitione uelle seiungere. s qͦmͦ id possit ñ inue¬

Expanded text:
 cupiditates, aegritudines, iracundias. Nec vero, ut fabulae ferunt, dii bellis praeliisque caruerunt. Nec solum, ut apud Homerum, cum duos exercitus contrarios alii dii ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella ec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem uero, quae ipse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabant superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat eum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamque a superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inue
Abbreviated transcription (Latin):
lacroꝵ : & opimonib fabulosis : ita loq̃ns: Uidetis ne gͥ ut aphysicis reb bene atq utilit̃ inuentis ratio sit
tracta ad c̃m̃ticios & fictosdos: q̃ res genuit falsas cpimones. erroresq t̃bulentos. & suꝑstitiones
pene aniles Et formȩ enĩ nob̾ dõꝵ & etates. & uestitꝰ ornatꝰq noti s̃ Genera: p̃t̾ea. c̃iugia cognati¬
ones. om̃aq traducta: ad similitudinẽ ĩ becillitatis humane : Nã e pt̾batis animifinducunt᷑. accipimꝰ eñ

Expanded text:
lacrorum et opinionibus fabulosis ita loquens: \'Videtisne lacrorum et opinionibus fabulosis ita loquens: \'Videtisne io est ad commenticios ac fictos deos? quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones ne aniles. et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia cognationes omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. quid planius,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cessit a driani uoluntati. cessit &iã iuliani temeritati: & iouiani necessitati Uidint hȩc intelligen¬
tiores gͣuioresq romani : s contͣ c̃suetudinẽ ciuitatis. q̃ de moniacisritib suerat
qr e ipsi ouiã si ilsꝰ uana eẽ sentiebant : naturȩ tam̃ rerũ subunius ueri di regimine atq ⁊̃pio ̃stitutȩ.
religiosũ cultũ qͥdo debetꝰ exhibendũ putabant: Seruientes ut ait apłs creature poriꝰ quã creatori:
qͥ ẽ benedictꝰ inscł̃a huiꝰ di ueri erat auiliũ necessariũ. aqͦ mitterent᷑ scĩ uiri & ueracit̃ pii. qͥ ꝓuera
corui & corniculȩ uocib uitȩ c̃silia mołantes: S iste ao ademicꝰ qͥ om̃a eẽ c̃tendit in certa : indignꝰ ẽ
qͥ habeat ullã inhis reb auctoritatẽ: Dis putat apđ eũ quintꝰ lucilius balb inseđo de oꝵ natura libro
at cũ ipse supstitio es exnatura rerũ uelut physicas & phylosophicas inserat: indignat᷑ tam̃ insitutioni sima¬

Expanded text:
 cessit Hadriani voluntati, cessit etiam Juliani temeritati, et Joviani necessitati. Viderunt haec intelligentiores gravioresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat et ipsi, etiamsi illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera corui et corniculae uocibus uitae consilia moderantes. Sed iste Academicus, qui omnia esse contendit incerta, indignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat aput eum Quintus Lucilius Balbus in secundo de deorum natura libro, et cum ipse superstitiones ex natura rerum uelut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institutioni simu
Abbreviated transcription (Latin):
paltissimã xp̃i humilitatẽ. ꝑ apłoꝵ p̃dicatioẽm : ꝑfidẽ martẏrũ ꝓueritate morientiũ. & cũ ueritate ui¬
uentiũ ñ solũ in cordib religiosis. uerũ &iã in edib suꝑstitiosis. libera suoꝵ seruitute subũtit s qͥd ipse uarrꝙ:
uelut religios hort᷑et᷑ : nonne ita c̃fitet᷑. ñ se illa iuditio suo seqͥ ꝗ̃ ciurtatẽ romanã instituisse c̃memorat.

Expanded text:
icationem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertit. CAPUT XXXI. uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
regno: Nemo eñĩ dubitat. felicẽ inueniri hoiẽm : qͥ se timeat fieri regẽ : Null aũ inuenitꝰ qͥ se nolit eẽ felicẽ : Iysi

Expanded text:
regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
heber frã iaphe maiori ardo ũboꝵ ẽ & sem natꝰ ẽ heber &iã ipsi. id est ipsi sem natꝰ ẽ heber qͥsem pat᷑ ẽ
om̃iũ silioꝵ sem gͦ patriarchã intellegi uoluit om̃iũ qͥ destirpe eiꝰ erorti s̃ qͦ sc̃memoratꝰ ẽ. siue fint fili siue
nepotes & deinceps indidẽ exorti: Nsane istũ heber genuit sem s: ab illa qͥntꝰ in ꝓgenitoꝵ serie reꝑit᷑: Sem
qͥ ppe int̃ aliosfilios genuit arfarat. arfatat genuit chanaan chainan genuit salã. sala genuit he

Expanded text:
Heber, fratri Iapheth maiori. Ordo uerborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit He
Abbreviated transcription (Latin):
hac niscbi indigna iudicata ẽ im q̃tas demonũ: q̃ mn anim passiui miseria ñ mortale sic̃ ho r̃es ꝓ etnũ
suep accep̃ selsent qͥppe feliciores hõdb simortale cũ eis habent corpꝰ ecũ dis animũ beatũ. Essent añ
pares hõib sicũ animo misero corpsaltẽ mortale cũ eis habe merauissent: sitam̃ ad qͥrerert aliꝗd pie¬
tatis ut ab erũnis ł mnmorte reqͥescerent Nc̃ ũ ñ solũ feliciores hõib ñ s̃animo misero s cĩa misetu¬
ores s̃ ꝑpetuo corporis uinculo ñ enĩ aliqua pretatis &e sapientiȩ. disciplina ꝓficientes intelligi uolt

Expanded text:
Hac misericordia indigna iudicata est iniquitas daemonum, quae in animi passiui miseria non mortale sicut homines, sed aeternum rpus accepit. Essent quippe feliciores hominibus, si mortale cum eis haberent corpus et cum dis animum beatum. Essent autem pares hominibus, si cum animo misero corpus saltem mortale cum eis habere meruissent; si tamen adquirerent aliquid pietatis, ut ab aerumnis uel in morte requiescerent. Nunc uero non solum feliciores hominibus non sunt animo misero, sed etiam miseriores sunt perpetuo corporis uinculo. Non enim aliqua pietatis et sapientiae disciplina proficientes intellegi uol
Abbreviated transcription (Latin):
resistit qͥ grãm largit᷑ humilib ꝓpt̃ qscriptũ ẽ. ds̃ suꝑbis resistit humilib aũdat grãm: hic
itaq: in uno qͦq iusticia ẽ ut obedienti ds̃ hõi sanimꝰ corpori. ratio aũ uituss&iã repugnantib
ĩ ꝑ& ł subigendo ł resistendo atq ut ab ipso d̾o petat᷑ & meritoꝵ gr̃a & uenia delictoꝵ ac de
acceptis bonis gr̃aꝵ actio ꝑsoluat᷑ In illa uͦ pace finali qͦreferenda & cuiꝰ adipis cende cansa ha¬
benda ẽ ista iusticia. qm sanata ĩ mortalitate atq incorruptiõe nature uitia ñ habebit: nee
unicuiq nr̃m ł ab alio ł ase ipso ͥppiã repugnabit. ñ opꝰ erit ut ratio uitiis q̃ nulla er̃ ĩper&e.
s ĩꝑabit ds̃ hõi. animꝰ corpori tantaq ibi ohȩdiendi sanitas & facilitas: qͥnta uiuendi regnandiq:

Expanded text:
s resistit, humilibus autem dat gratiam . Hic itaque in unoquoque justitia est, ut obedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem vitiis etiam repugnantibus imperet, vel subigendo, vel resistendo; atque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia, et venia delictorum, ac de acceptis bonis gratiarum actio persolvatur. In illa vero pace finali, quo referenda, et cujus adipiscendae causa habenda est ista justitia, quoniam sanata immortalitate atque incorruptione natura vitia non habebit, nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erunt, imperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboediendi suauitas et facilitas, quanta uiuendi regnandiq
Abbreviated transcription (Latin):
siut ari da suis li qͥda: naturis c̃petentib at tributa substituit. qͥ trã fundat. atq fecundat. qͥ fructꝰ
mutatiõib p̃ber qͥ humanis in genus q̃ creauit: &iã scientiã artiũ uariaꝵ ad adiuuandã uitã. na¬
turãq c̃cessit. qͥ c̃iunctioẽm maris &femine: ad adiucţortũ ꝓpagande ꝓlis instituit. qͥ hõĩum cetib¬
quẽ focis e luminib adhibent: ad facillimos us munꝰ t̃reni ignis indulsit: Ista scerte q̃ dis¬
nulis uinculis alligatꝰ. Inullas partes sectilis emnulla parte mutabilis ĩplens celũ &t̾rã p̃sente
potentia ñ indigente natura: Sic itaq ad ministrat om̃ia q̃ creaũ: ut &ĩa ipsa ꝓpros ererereis
hoies s. ciscipso sic̃ angłos beatificat A pͥoc uno & uerodõ uitã sꝑanꝰ etnã abenꝰ eni abillont̃¬

Expanded text:
 fecundat; qui fructus mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus tnullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. Ab hoc uno et vero
Abbreviated transcription (Latin):
mũ iuditiũ faciendũ d s̃ legit᷑ õẽ uenturꝰ. ⁊ si eiꝰ alia distinctio ñ ponat᷑ : tantũ mͦ ꝓpt̃ iuditiũ ap̃s deb& t̃tellegi¬

Expanded text:
mum iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur, tantummum iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
fid des ñ dãnabunt᷑ cũ ĩpiis parẽtib suis dolebt̃ tam̃ tanꝗ ipsi fecerint qͣ illi factũ ẽ : N gͥ dolebt̃ reatu
criminis s pietatis affectu Sane ubi diter̃ septuaguita inn t̃p̃tes ⁊ aspicient adme ꝓeo đ insultauer̃ si c̃
int̃p̃tatũ ẽ ex ebhȩo ⁊ aspicient adme quẽ c̃firer̃ qͦ qͥdẽ ũbo euidentiꝰ ꝓp̃s crucifius appar& s: illa ĩsulta¬
tio que̾ septua ginta ponere maluer̃ eiꝰ uniũsȩ ñ defuit passiõi: Nã ⁊ detento ⁊ alligato ⁊ aduidicato ⁊ obꝓbno
ignominiosȩ uestis induto ⁊ spinis coronato ⁊ calamo incapite ꝑ uisso ⁊ in rid ent̃ firis genib: adorato ⁊ crucẽ
suã portanti ⁊ in ligno iã pendenti utiq insultauer̃. ꝓ ind int̾p̃tationẽ ñ seqͣntes unã s utrãq iungentes.
cũ in sultauer̃ ⁊ c̃fiter̃ legimꝰ plenius ueritatẽ dnicȩ passionis agnosum Cũ gͦ in ꝓpheticis lit̃is ad nouissi¬

Expanded text:
fideles non damnabuntur cum inpiis parentibus suis, dolebunt tamen tamquam ipsi fecerint, quod ab illis factum est. Non igitur dolebunt reatu criminis, sed pietatis adfectu. Sane ubi dixerunt septuaginta interpretes: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, sic interpretatum est ex Hebraeo: Et adspicient ad me, quem confixerunt; quo quidem uerbo euidentius Christus crucifixus apparet. Sed illa insultatio, quam septuaginta ponere maluerunt, eius uniuersae non defuit passioni. Nam et detento et adligato et adiudicato et obprobrio ignominiosae uestis induto et spinis coronato et calamo in capite percusso et inridenter fixis genibus adorato et crucem suam portanti et in ligno iam pendenti utique insultauerunt. Proinde interpretationem non sequentes unam, sed utramque iungentes, cum et insultauerunt et confixerunt legimus, plenius ueritatem dominicae passionis agnoscimus. Cum ergo in propheticis litteris ad nouissi
Abbreviated transcription (Latin):
q ibi legit᷑ seruus meis. Nunirũ septuaginta intỹtes uolentes ad monere quatenꝰ id accipiendũ sit quia
scilic& ꝓ pt̃ formã serui dictũ ẽ in qͦ se ałtisimꝰ humillimũ p̃buit. Ipsiꝰ hõis nom̃ ad eũ scĩficandũ posuer̃. de cuiꝰ¬
ꝓtulitꝰ qr p̃nuntiaũ futurũ q gentib erat occultũ mansuetudine ñ clamautt nec tam̃ in p̃dicanda ueritate

Expanded text:
 ibi legitur seruus meus, nimirum septuaginta interpretes uolentes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuirotulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatis q̃ poss& in suꝑbiȩ fastũ sihanc humilitatẽ inuastatiõe illa euasissent : extolli. Sic̃ gͦ qͥdã morte
apti s̃ ne malitia mutar& intellectꝰ eoꝵ: Ita qͥddã ab istis ui raptũ ẽ ne ꝓisꝑitas mutar& modestiã earũ.

Expanded text:
infirmitatis, quae posset in superbiae fastum. si hanc humilitatem in uastatione illa euasissent, extolli. Sicut ergo quidam morte infirmitatis, quae posset in superbiae fastum. si hanc humilitatem in uastatione illa euasissent, extolli. Sicut ergo quidam morte rapti sunt, ne malitia mutaret intellectum eorum, ita quiddam ab istis ui raptum est, ne prosperitas mutaret modestiam earum.
Abbreviated transcription (Latin):
ris excellentiã sc̃ĩtatis & castitatis sed humana laude pꝰposita ꝗ̃ tanto maior deferri sol&. quanto ẽ bonũ
rarius qđ exigit laudẽ :optasse potiꝰ ut ãplior ear numerꝰ ẽẽt. quã ut ipse in paucitate apliꝰ eminerent.
nee iste q̃ tales s̃ si eaꝵ qͦq aliquas barbarica libido c̃pssit ꝑmissũ hoc ẽe causentꝰ. nec id̾o credant dm̃ ista
neglegere quia ꝑmittit qđ nemo ĩpune c̃mittit. Quedã enĩ ueluti ponđa malaꝵ cupiditatũ & ꝑ oc¬
uultũ p̃sens diuinũ iuditiũ relatant᷑. & manifesto ultimo reseruant᷑. Fortassis aũ iste q̃bene sibi conscie
ñ se existo castitatis hono cor inflatũ ea tulisse. & tam̃ uĩ hostilẽ incarne ꝑpess̃. habebant aliꝗd latentis

Expanded text:
ris excellentiam sanctitatis et castitatis, sed humana laude postposita, quae tanto maior deferri solet, quanto est bonum ris excellentiam sanctitatis et castitatis, sed humana laude postposita, quae tanto maior deferri solet, quanto est bonum rarius quod exigit laudem, optasse potius ut amplior earum numerus esset, quam ut ipsae in paucitate amplius eminerent: nec istae, quae tales sunt, si earum quoque aliquas barbarica libido conpressit, permissum hoc esse causentur, nec ideo Deum credant ista neglegere, quia permittit quod nemo inpune committit. Quaedam enim ueluti pondera malarum cupiditatum et per occultum praesens diuinum iudicium relaxantur et manifesto ultimo reseruantur. Fortassis autem istae, quae bene sibi sunt consciae non se ex isto castitatis bono cor inflatum extulisse, et tamen uim hostilem in carne perpessae sunt, habebant aliquid latentis
Abbreviated transcription (Latin):
delectate. in hoc & iã aliqͥb inuidistis. N accuso qđ nescio. Nec audio qđ uob̵ int̾rogata ur̃a corda respõdent
tam̃ si ita ẽe responđint: nolite mirari hoc uos amisisse uñ hõib: placere gestistis. Illud uo remansisse quod
ostendi hõib: ñ potẽ si pec cantib: ñ c̃sensistis. diuinȩ grẽ ne amitteret᷑: diuinũ accessit auxiliũs humanȩ głȩ
ne amaret᷑ humanũ successit obꝓbriũ. In utroq c̃solamini pusillanimes illinc ꝓbate hinc castigate. illinc iusti¬
ficata e. hinc em̃date. Iuarũ uͦ corda int̾rogata respondent nunꝗͣ se debono uirginitatis ł uiduitatis ł c̃ui¬
galis puditiciȩ suꝑbisse. sed humilib c̃sentiendo de bonođi cũ tremore exultassȩ. nec inuidisse cuiquã pa¬

Expanded text:
delectatae in hoc etiam aliquibus inuidistis. Non accuso quod nescio, nec audio quod uobis interrogata uestra corda respondent. delectatae in hoc etiam aliquibus inuidistis. Non accuso quod nescio, nec audio quod uobis interrogata uestra corda respondent. Tamen si ita esse responderint, nolite admirari hoc uos amisisse, unde hominibus placere gestistis, illud uobis remansisse, quod ostendi hominibus non potest. Si peccantibus non consensistis, diuinae gratiae, ne amitteretur, diuinum accessit auxilium; humanae gloriae, ne amaretur, humanum successit obprobrium. In utroque consolamini, pusillanimes, illinc probatae hinc castigatae, illinc iustificatae hinc emendatae. Quarum uero corda interrogata respondent numquam se de bono uirginitatis uel uiduitatis uel coniugalis pudicitiae superbisse, sed humilibus consentiendo de dono Dei cum tremore exultasse, nec inuidisse cuiquam pa
Abbreviated transcription (Latin):
dño barbaris morib: ĩpudico qͥ ñ potẽ nisi sceleratissime dicere int̾ficete peccatis tuis am̃ib: absolutis. Nerursꝰ
talia ł eiã peiora c̃mittas dũ uiuis inmundo tot ĩpuris uoluptatib: illecebroso. tot nefandis crudelitatib: furioso¬
tot t̃rorib: & errorib: in imico. Hoc quã nefas ẽ dicere : nefas ẽ ꝓfecto se occidẽ. Nã si hocsponte faciendi ulla cau¬
sa iusta eẽ poss&: ꝓcul dubio iustior quã ista ñ eẽt Quia uͦ nec ista ẽ. gͦ nulla ẽ Nitaq uob ofideles a pĩani sit
creatoris mundi atq rectoris. & inscrutabilia s̃ iuditia eiꝰ & inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Nerũ tam̃ int̾rogate fidelit̃
animas ur̃as ne forte deisto integͥtatis & c̃tinentiȩ ł puditiciȩ bono uos inflatius extulistis & humanis laudib:

Expanded text:
domino barbaris moribus impudico, qui non potest nisi sceleratissime dicere, Interfice te, peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus domino barbaris moribus impudico, qui non potest nisi sceleratissime dicere, Interfice te, peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus talia vel etiam pejora committas; dum vivis in mundo tot itot erroribus et terroribus inimico\'? Hoc quia nefas est dicere, nefas est profecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul dubio iustior quam ista non esset. Quia uero nec ista est, ergo nulla est. CAPUT XXVIII. Quo iudicio creatoris mundi adque rectoris, et inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius; uerum tamen interrogate fideliter animas uestras, ne forte de isto integritatis et continentiae uel pudicitiae bono uos inflatius extulistis et humanis laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
tu corruat inpeccatũ. uiuendũ sibi existime. ut ipsũ ꝑferat mundũ ꝑ om̃s horas tẽptatioĩb plenũ
& talib: quales sub uno dño formidant᷑ & innumerabilib: oet̃is sine quib: hȩc uita ñ ducit᷑ : Quid gͥ
causȩ ẽ cut in eis exortatiõib: tpr̃a c̃sumamꝰ quib: baptizatos adloqͣndo. studemꝰ ac cenđe siue ad uirgi¬
nalẽ integritatẽ . siue ad ẽtinentiã uidualẽ siue ad ipsã tori c̃iugalis fidẽ cũ habeanꝰ meliora & ab om̃ib
peccandi ꝑiculis remota c̃pendia ut quib cũq postremissionẽ recentissimã peccatoꝵ arripiendã mortẽ sibi inge¬
rendã ꝑsuade potuerimꝰ eos addnm saniores purioresq: mittamꝰ : Porro si qͥsqͥs hoc ad grediendũ & suadendũ putat.
ñ dico desipit sed insanit. qua tandẽ fronte hõi dic̃ int̾fice te ne paruis tuis peccatis adicias gͣuiꝰ dũ uiuis sub

Expanded text:
tu corruat in peccatum, vivendum sibi existimet, ut ipsum perferat mundum per omnes horas tentationibus plenum, et talibus, quales sub uno domino formidantur, et innumerabilibus caeteris, sine quibus haec vita non ducitur? Quid igitur causae est, quur in eis exhortationibus tempora consumamus. quibus baptizatos adloquendo studemus accendere siue ad uirginalem integritatem siue ad continentiam uidualem siue ad ipsam tori coniugalis fidem, cum habeamus meliora et ab omnibus peccandi periculis remota crendam persuadere potuerimus, eos ad Dominum saniores purioresque mittamus? Porro si quisquis hoc aggrediendum et suadendum putat, non dico desipit, sed insanit: qua tandem fronte homini dicit, Interfice te, ne parvis tuis peccatis adjicias gravius, dum vivis sub
Abbreviated transcription (Latin):
cando sub tanta erat ñ peccandi facilitas Sic̃ enĩ abrahȩ ñ ĩmeriro magna ohȩdientia p̃dicat᷑ qr ut
occide filiũ res difficillima ẽ ĩꝑata: ita & in paradyso tanto maior in obȩdientia fuit : quanto id qđ
p̃ceptũ ẽ nulliꝰ difficultatis fuit: Et sic̃ obȩdientia scđi hõis eo p̃dicabilior qͦ factꝰ ẽ obȩdiens usq ad
mortẽ. ita in obȩdientia pͥmi hõis eo detestabilior qͦ factꝰ ẽ in obediens usq: ad mortẽ : Ibi eni mag¬
na ẽ in obȩdientiae pęna ꝓposita erres acreatore facilis ĩꝑata.: qͥs nã satis explic& quantũ malũ sit
ñ obȩdire in re facili. & tantȩ potestatis ĩꝑio & tanto t̾rente supplicio ꝗdeniq: ut

Expanded text:
Sicut enim Abrahae non immerito magna obedientia praedicatur, quia ut occideret filium, res difficillima est imperata : ita in paradiso tanto major inobedientia fuit, quanto id quod praeceptum est, nullius difficultatis fuit. Et sicut obedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est obediens usque ad mortem : ita inobedientia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inobediens usque ad mortem. Ubi enim magna est inoboedientiae poena proposita et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit non oboedire in re facili et tantae potestatis imperio et tanto terrente supplicio? Deniqu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ mel chi sedech Cũ in om̃i loco asolis ortu usq ad occasũ dõ iã uideamꝰ offerri. sacrificiũ aũ iudeoꝵ qͥb dictũ
ẽ. ñ ẽ mͥ uoluntas in uob nec accipiã munꝰ de manib ur̃is cessasse negare ñ possint: ꝗd adhuc ex pectant aliũ ip̃m
cũ hoc qđ̃ ꝓphetatũ legt̃. & ĩpletũ uident ĩpleri ñ potuerit nisi ꝑipsũ sDic̃ eñĩ paulopꝰ de ipso ex ꝑsona đi. testam̃tũ
meũ erat cũ eo uitȩ & paciss & dediei ut timore timer& me. &a facie nõis mei reuereret᷑. lex ueritatis erat ĩ ore
ipsiꝰ inpace dirigens ãbula ũ mecũ & multos c̃ũte ab in iqͥtate. q̃m labia sacerdoris custodient scientiã & legẽ in qͥ

Expanded text:
 sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: quid adhuc exspectant alium Christum, cum hoc, quod prophetatum legunt et inpletum uident, inpleri non potuerit nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legem inqui