comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pleniore demonstratione. anima hu¬
mana & sp̃u ipsas & mente quid
significent uideat. & scire difficilli¬
mum est: & si iam sciamus disserere
atq explicare operosissimum. Quod
autẽ nunc insinuare satis arbitror.
certum ẽ eẽ sp̃ualem quandam na
gimus. & continuo formatur eius
similitudo in sp̃u. memoriaq recon¬
ditur. siue cũ absentia corpora lam
nota cogitamus. ut ex eis formetur
quidam sp̃ualis aspectus. quȩ iã eraq̃
in sp̃u & anteqũa ea cogitaremus.
siue cum eoꝵ corpoꝵ quȩ non noui¬
mus. sed tam̃ ẽẽ non dubitamꝰ simi¬
litudines. non ita ut sunt illa. sed ut
occurrit intuemur. siue cũ alia quȩ
uł non sunt. uł ẽẽ nesciunt᷑. ꝓ arbito
uł opinatione cogitamus. siue unde
neq id agentib nec uolentib nobis
uariȩ formȩ corporalium similitudi¬
num uersant᷑ in animo: siue cũ ali¬
quid corporaliter acturi ea ipsa dispo¬
nimus quȩ in illa actione futura ft̃.

Expanded text:
pleniore demonstratione anima hupleniore demonstratione anima humana et spiritu ipsas et mente quid significent uideat: et scire difficillimum est et, si iam sciamus, disserere atque explicare operosissimum. Quod autem nunc insinuare satis arbitror, certum est esse spiritalem quandam gimus, et continuo formatur eius similitudo in spiritu memoriaque reconditur; siue cum absentia corpora iam nota cogitamus, ut ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in spiritu et antequam ea cogitaremus; sine cum eorum corporum, quae non nouimus, sed tamen esse non dubitamus, similitudines non ita ut sunt illa, sed ut occurrit, intuemur; siue cum alia, quae uel non sunt uel esse nesciuntur, pro arbitrio uel opinatione cogitamus; siue unde unde neque id agentibus neque uolentibus nobis uariae formae corporalium similitudinum uersantur in animo; siue cum aliquid corporaliter acturi ea ipsa disponimus, quae in illa actione futura sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nam modo hȩc uisa in sp̃u hominis
ueniant. utrum ibi primitus form̃¬
tur an formata ingerantur. ꝙ. qua¬
dam coniunctione cernantur: ure
sic hominib angłi ostendant co¬
gitationes suas. &. corporalium
rerum similitudines quas in suo
sp̃u futuroꝵ cognitione p̃formañ.
qũeadmodum & ipsi nr̃as cogita¬
tiones non utiq oculis quia non
corpore sed sp̃u uident. uerum hoc
inter sit. quod illi nr̃as etiã si noli¬
mus nouerunt. nos autẽ ipsor
nisi ostendant᷑ nosse ñ possumꝰ: quia
sic eas ut opinor habent in potesta¬
te occultare sp̃ualib modis. qũead¬
modum nos quibuscda interiectis
obstaculis nr̃a corpora ne aliorum
oculis uideant᷑ abscondimꝰ: & quid
fiat in sp̃u nr̃o ut aliquando cernan¬
tur tantũmodo significantes imagi¬
nes. & utrum aliquid significent igno¬
retur aliquando autẽ aliquid signifi¬
care sentiant᷑. sed quid significent
nesciatur. aliquando uero tanqũa

Expanded text:
nam modo haec uisa in spiritum hominis nam modo haec uisa in spiritum hominis ueniant, utrum ibi primitus formentur an formata ingerantur et quadam coniunctione cernantur, ut sic hominibus angeli ostendant cogitationes suas et corporalium rerum similitudines, quas in suo spiritu futurorum cognitione praeformant, quemadmodum et ipsi nostras cogitationes non utique oculis, quia non corpore, sed spiritu uident, uerum hoc intersit, quod illi nostras, etiam si nolimus, nouerunt, nos autem ipsorum, nisi ostendantur, nosse non possumus — quia sic eas, ut opinor, habent in potestate occultare spiritalibus modis, quemadmodum nos quibusdam interiectis obstaculis nostra corpora, ne aliorum oculis uideantur, abscondimus — et quid fiat in spiritu nostro, ut aliquando cernantur tantummodo significantes imagines sed, utrum aliquid significent, ignoretur, aliquando autem aliquid significare sentiantur, sed quid significent nesciatur, aliquando uero tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
saltabat ubi erant multa idola.
ꝑ quancda paganoꝵ sollemnitatẽ:
non aliquo sp̃u arreptus. sed iita¬
tione iudicra arreptitios emula¬
tus. scientib circũstantib &. spe¬
ctantib. Moris enim erat. ut an¬
te prandium ꝑactis sacrificiis
agitatisq phanaticis. siqui adole¬
scentes post prandium uellent eo
more ludere. nullus ꝓhiberetur.
Ille ergo inter saltandum facto sibi
silentio iocabundus. &. ridente mul¬
titudine circumseptus: ea nocte quȩ
impendebat in ea silua quȩ iuxta
erat hominẽ a leone interemptum
iri. ad cuius cadauer spectandum
illucescente die confluxuram tur¬
bam & illius sollemnitatis locum
deserturam prȩdixit. Et factum ẽ:
cum satis cunctis qui aderant in
om̃ib eius motib claruisset. hoc
eum ludendo &. iocando nusquam
ꝑturbata uł alienata mente dixisse:
ipso etiam tanto amplius mirante
quod accidit. quantomagis nosset
quo id animo atq ore ꝓtulerit. Quo¬

Expanded text:
saltabat, ubi erant multa idola saltabat, ubi erant multa idola per quandam paganorum sollemnitatem, non aliquo . spiritu adreptus, sed imitatione ludicra adrepticios aemulatus scientibus circumstantibus et spectantibus. moris enim erat, ut ante prandium peractis sacrificiis agitatisque fanaticis, si qui adulescentes post prandium uellent eo more ludere, nullus prohiberetur. ille ergo inter saltandum facto sibi silentio iocabundus et ridente multitudine circumseptus ea nocte, quae inpendebat, in ea silua, quae iuxta erat, hominem a leone interemtum iri, ad cuius cadauer spectandum inlucescente die confluxuram turbam et illius sollemnitatis locum deserturam praedixit. et factum est, cum satis cunctis, qui aderant, in omnibus eius motibus claruisset hoc eum ludendo et iocando nusquam perturbata uel alienata mente dixisse ipso etiam tanto amplius mirante, quod accidit, quanto magis nosset, quo id animo atque ore protulerit. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
modo aliquid dicerent. nouimus.
Nam quida iuuenes iocando
ut fallerent uͥ ꝑegrini iter agebant.
mathematicos se ẽẽ finxerunt:
ignorantes om̃ino utrum duode¬
cim signa dicerent᷑. Qui cũ hospi¬
tem suũ mirari cernerent quȩ
dicebant. ꝙ attestari eẽ uerissima:
audacius in plura ꝓgressi sunt.
At ille attestans ad om̃ia. mira¬
batur. Postremo ab eis de filii sa¬
lute quęsiuit. quem dui absentẽ
desiderabat. & quid inopinate
tardaret. ne quid ei accidisset
sollicitꝰ erat. At illi non curantes
quid post eoꝵ abscessũ ueri cogno¬
sceres. dum tam̃ in p̃sentia lȩtũ
hominẽ redderent: mox ꝓfecturi
responderunt saluum ac ꝓpinqͣn¬
tem: & eo ipso die quo hȩc loque¬
bant̾ ẽẽ uenturũ. Neq enĩ me¬
tuebant ne cum totus dies ꝑactꝰ
esset: eos ille redarguendos post¬
tridie sequeret᷑. Quid multa: Dũ
iam abire disponerent: ec ce subi¬
to adhuc eiꝰ illic positis uenit.
Item alius ante simphoniacum

Expanded text:
modo aliquid dicerent, nouimus. modo aliquid dicerent, nouimus. Nam quidam iuuenes iocando, ut fallerent, ubi peregrini iter agebant, mathematicos se esse finxerunt, ignorantes omnino, utrum duodecim signa dicerentur. qui cum hospitem suum mirari cernerent, quae dicebant, et adtestari esse uerissima, audacius in plura progressi sunt. at ille adtestans ad omnia mirabatur. postremo ab eis de filii salute quaesiuit, quem diu absentem desiderabat et, quod inopinate tardaret, ne quid ei accidisset, sollicitus erat. at illi non curantes, quid post eorum abscessum ueri cognosceretur, dum tamen in praesentia laetum hominem redderent, mox profecturi responderunt saluum ac propinquantem et eo ipso die, quo haec loquebantur, esse uenturum; neque enim metuebant, ne cum totus dies peractus esset eos ille redarguendos postera die sequeretur. quid multa? dum iam abire disponerent, ecce, subito adhuc eis illic positis uenit. Item alius ante symphoniacum
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt. ꝙ senes somnia somnia¬
bunt: diuinȩ oꝑationi utrumq
tribuens. Et angłs dñi apparuit
in somis homini dicens. Noli
timore: acciꝑe mariam coniugem
tuam. Et iterum. Tolle puerũ & ma¬
trem eius: & uade in egyptũ. Itaq
bono quide spũ assumi sp̃m homi¬
nis ad has uidendas imagines: nisi
aliquid significent ñ puto. Cum uͦ
incorpore causa ẽ. ut in eas expressi¬
us intuendas humanus intenda¬
tur sp̃s. non semꝑ aliquid signifi¬
care credendum est: sed tunc signi¬
ficant cũ inspirant᷑ a demonstrante
spũ. siue dormienti. siue aliquid ali¬
ud ex corpore ut a carnis sensibus
alienaretur patienti. Uigilantib
etiã neq ullo morbo affuctis. nec fu¬
rore exagitatis. occulto quodam
instinctu ingestas esse cogitationes
quas ꝓmendo diuinarent. ñ solum
aliud agentes sicut cayphas ponti¬
fex ꝓpħauit. cũ eus intentio non
haberet uoluntatẽ ꝓpħandi uerũ
etiam id suscipientes ut diuinandi

Expanded text:
uidebunt, et senes somnia somniauidebunt, et senes somnia somniabunt, diuinae operationi utrumque tribuens, et: angelus domini adparuit homini in somnis dicens: noli timere accipere Mariam coniugem tuam, et iterum: tolle puerum et uade in Aegyptum. Itaque bono quidem spiritu adsumi spiritum hominis ad has uidendas imagines, nisi aliqua significent, non puto; cum uero in corpore causa est, ut in eas expressius intuendas humanus intendatur spiritus, non semper aliquid significare credendum est, sed tunc significant, cum inspirantur a demonstrante spiritu siue dormienti siue aliquid aliud ex corpore, ut a carnis sensibus alienaretur, patienti. uigilantibus etiam neque ullo morbo adflictis nec furore exagitatis occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas promendo diuinarent, non solum aliud agentes, sicut Caiphas pontifex prophetauit, cum eius intentio non haberet uoluntatem prophetandi, uerum etiam id suscipientes, ut diuinandi
Abbreviated transcription (Latin):
netici non dormiendo potius ꝑ¬
turbatas habent sentiendi uias
in capite. ut talia uideant qualia
somuiantes uident: quoꝵ dormi¬
endo auertit᷑ intentio a sensu iugi¬
landi .&. in ea uidenda conuertit.
Cũ ergo illud fiat non dormiendo.
hoc autẽ dormiendo. ñ tam̃ ea quę
uidentur ex alio genere sunt qũa
ex natura sp̃s. de quo ł in quo fiuis
similitudines corpoꝵ. Ita qũauis
diuersa sit causa intentionis alie¬
natȩ quando sano corpore uigi¬
lantis. oc culta quađa ui sp̃uali am¬
ma rapitur. ut uice corpoꝵ exp̃ssas
corporalium rerum similitudines
in sp̃i uicdeat: eadem tamen ẽ natu¬
ra uisoꝵ. N eq enim dici potest cum
causa in corpore est. tunc animam
sine ulla p̃sensione futuroꝵ ex seipsa¬
uersare imagines corporum: sicut
ctiam cogitando assolet. cum uͦ in ea
uidenda sp̃u assumit᷑. diuinitus hȩc
demonstrari: quando quid̾e aꝑte
scriptura dicit. effunda de sp̃u meo
suꝑ omnẽ carnem. ꝙ iuuenes uisa

Expanded text:
netici non dormiendo potius pernetici non dormiendo potius perturbatas habent sentiendi uias in capite, ut talia uidsomniantes vident, quorum dormiendo avertitur intentio a sensu vigilandi, et in ea videnda convertitur. Cum ergo illud fiat non dormiendo, hoc autem dormiendo, non tamen ea quae videntur ex alio genere sunt, quam ex natura spiritus, de quo vel in quo fiunt similitudines corporum. Ita quamvis diversa sit causa intentionis alienatae, quando sano corpore vigilantis occulta quadam vi spirituali anima rapitur, ut vice corporum expressas corporalium rerum similitudines in spiritu videat, eadem tamen est natura visorum. Neque enim dici potest, cum causa in corpore est, tunc animam sine ulla praesensione futurouersare imagines corporum, sicut etiam cogitando adsolet, cum uero in ea uidenda spiritu adsumitur, diuinitus haec demonstrari, quandoquidem aperte scriptura dicit: effundam de spiritu meo super omnem carnem, et iuuenes uisa
Abbreviated transcription (Latin):
clausis oculis uł in tenebris constirtu¬
ti discernere solemus. Tantum ualet
ipsa animi intentio. utrũ ꝑducatur
usq ad sensus licet clausos: an i
ipso cerebro unde in hȩc nitit᷑. aliq̃
causa existente in aliud auertat᷑. ut
quamius aliquando se nouerit non
corpora s corpoꝵ similitudines cer¬
nere. uł minus erudita etiã ipsa eẽ
corpora existimans sentiat se non
ea corpore sed sp̃u uidere: longe fit
tam̃ ab affectione qua suo corpori
p̃sentatur. unde se nouerunt & ceci
uigilare. cum similitudines corpoꝵ
cogitatas. a corporib quȩ uidere
non possunt certa notione discer¬
nunt. Cum autẽ sano corpore nec
somno sensib consopitis: aliquo
occulto opere sp̃uali in ea uisa quȩ
similia sunt corporalib anima ra¬
pitur: non quia modus diuersus
est. ⁊ deo ẽ etiã diuersa natura uisoꝵ
cum ꝙ in illis causis quȩ de corpo¬
re existunt sit utiq differentia. ꝙ
aliquando a contrario. Nam fre¬

Expanded text:
clausis oculis uel in tenebris constituclausis oculis uel in tenebris constituti discernere solemus. tantum ualet ipsa animi intentio utrum perducatur usque ad sensus licet clausos an in ipso cerebro, unde in haec nititur, aliqua causa existente in aliud auertatur, ut, quamuis aliquando se nouerit non corpora, sed corporum similitudines cernere uel minus erudita etiam ipsa esse corpora existimans sentiat se non ea corpore, sed spiritu uidere, longe sit tamen ab effectione, qua suo corpori praesentatur: unde se norunt et caeci. uigilare, cum similitudines corporum cogitatas a corporibus, quae uidere non possunt, certa notione discernunt. Cum autem sano corpore nec somno sensibus consopitis aliquo occulto opere spiritali in ea uisa, quae similia sunt corporalibus, anima rapitur, non, quia modus diuersus est, ideo est etiam diuersa natura uisorum, cum et in illis causis, quae de corpore existunt, sit utique differentia et aliquando a contrario. nam phre
Abbreviated transcription (Latin):
sensib corporis: sola impedit᷑ ꝑce¬
ptio corporalium. non autẽ animȩ
intentio in aliud sic auertit᷑. ut ꝓ
corporib habeat imagines corpoꝵ.
Si autẽ causa est intus in cerebro
unde diriguntur uiȩ. ad ea quȩ
foris sunt sentienda. ipsius intentio¬
nis uasa sopiuntur uł turbantur
uł intercludunt᷑. quib nitit᷑ anima
in ea quȩ foris sunt intuenda uel
sentienda. Quem uisũ qm̃ noN
amittit. tanta exp̃ssione format si¬
milia. ut imagines corporalium
a corporalib discernere non ualens.
utrũ in illis an in istis sit nesciat:
& cũ scit longe alio mͦ sciat. qũa
dum in cogitando uersant᷑ siue
occurrunt similitudines corporũ.
Qui modus nisi ab exꝑtis capi ut¬
cũq non potest. Hinc enĩ erat qͦd
me dormiens in somnis uidere scie¬
bam. nec tam̃ illas corporalium¬
rerum similitudines quas uidebã.
sic ab ipsis corporalib discernebã.
gu̾eadmodum eas cogitantes etiã

Expanded text:
sensibus corporis, sola inpeditur percesensibus corporis, sola inpeditur perceptio corporalium, non autem animae intentio in aliud sic auertitur, ut pro corporibus habeat imagines corporum; si autem causa est intus in cerebro, unde dirigantur uiae ad ea, quae foris sunt, sentienda, ipsius intentionis uasa sopiuntur uel turbantur uel intercluduntur, quibus nititur anima in ea, quae foris sunt, intuenda uel sentienda. quem nisum quoniam non amittit, tanta expressione format similia, ut imagines corporalium a corporalibus discernere non ualens, utrum in illis an in istis sit, nesciat et cum scit longe alio modo sciat, quam dum in cogitando uersantur siue occurrunt similitudines corporum: qui modus nisi ab expertis capi utcumque non potest. hinc enim erat, quod me dormiens in somnis uidere sciebam nec tamen illas corporaliumrerum similitudines, quas uidebam, sic ab ipsis corporalibus discernebam, quemadmodum eas cogitantes etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ras sed ibi remanet: ut uigilare se
sentiat. potiusq ẽẽ in tenebris ui¬
gilando etiã ꝑdiem quam dormi¬
endo siue ꝑdiem siue ꝑ noctẽ. Nam
& qui cȩci non sunt. pleriq patentib
oculis dormiunt: nichil ꝑ eos uiden¬
tes: sed non ideo nichil uidente.¬
cum sp̃u cernant uisa somnioꝵ.
Si autẽ clausis oculis uigilent: neq
dormientiũ presto sunt uisionib
neq uigilantium. Tantum tamen
ualet quod usq ad oculos eorum
nec sopita nec ꝑturbata nec inter¬
clusa ꝑuenit a cerebro uia sentien¬
di ꝙ animȩ intentionẽ usq ad ipsas
quamuis clausas fores corporis du¬
cit: ut cogitentur imagines quide
corpoꝵ. sed nullomͦ peis habeant᷑
corporib quȩ ꝑ oculos sentiuntur.
Tantum interest: ubi fiat impedim̃¬
tum sentiendi corporalia. cũ fit in
corpore. Si enim non fit nisi in ipsis
aditib & quasi ianuis sensuũ. ue¬
lut in oculis. in aurib. ceterisq

Expanded text:
ras, sed ibi remanet, ut uigilare se ras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse in tenebris uigilando etiam per diem quam dormiendo siue per diem siue per noctem. nam et qui caeci non sunt, plerique patentibus oculis dormiunt nihil per eos uidentes, sed non ideo nihil uidentecum spiritu cernant uisa somniorum, si autem clausis oculis uigilent, neque dormientium praesto sunt uisionibus neque uigilantium. tantum tamen ualet, quod usque ad oculos eorum nec sopita nec perturbata nec interclusa peruenit a cerebro uia sentiendi et animae intentionem usque ad ipsas quamuis clausas fores corporis ducit, ut cogitentur quidem imagines corporum, sed nullo modo pro eis habeantur corporibus, quae per oculos sentiuntur. Tantum interest, ubi fiat inpedimentum sentiendi corporalia, cum fit in corpore. si enim non fit nisi in ipsis aditibus et quasi ianuis sensuum, uelut in oculis, in auribus ceterisque
Abbreviated transcription (Latin):
sinitur corporalia sentire. uł ad cor¬
poralia ium suȩ intentionis dirige¬
re. sp̃u corporalium similitudines
agit. aut intuet᷑ obiectas. Et si qͥdem
ipsa eas agit: phantasiȩ tantũ sunt.
Si autẽ obiectas intuet᷑: ostensiones st̃.
Deniq cũ oculi dolent uł extincti
sunt: quia non est causa in sede cere¬
bri unde ipsa dirigit᷑ intentio sentien¬
di. non fiunt huius modi uisiones:
quamuis cernendis corporalib obsta¬
culum existat a corpore. Mlagis enim
cęti aliquid dormientes qũa iugilan¬
tes uident. Dormientib quippe in
cerebro consopitur uia sentiendi. quȩ
intentionẽ ad oculos ducit. Ideoq
ipsa intentio in aliud auersa cernit
iusa somnioꝵ quasi species corporales
assint: ut sibi dormiens uigilare ui¬
deatur: &. non similia corporib sed
ipsa corpora intueri se putet. Cum
autẽ uigilant cȩci: ducit᷑ ꝑ illa itine¬
ra intentio cernendi. Quȩ cũ ad lo¬
ca uenerir oculoꝵ non exeritur fo¬

Expanded text:
sinitur corporalia sentire uel ad corsinitur corporalia sentire uel ad corporalia uim suae intentionis dirigere, spiritu corporalium similitudines agit aut intuetur obiectas. et si quidem ipsa eas agit, phantasiae tantum sunt, si autem obiectas intuetur, ostensiones sunt. denique cum oculi dolent uel extincti sunt, quia non est causa in sede cerebri, unde ipsa dirigitur intentio sentiendi, non fiunt huius modi uisiones, quamuis cernendis corporalibus obstaculum existat a corpore. magis enim caeci aliquid dormientes quam uigilantes uident; dormientibus quippe in cerebro consopitur uia sentiendi, quae intentionem ad oculos ducit, ideoque ipsa intentio in aliud auersa cernit uisa somniorum, tamquam species corporales adsint, ut sibi dormiens uigilare uideatur et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putet: cum autem uigilant caeci, ducitur per illa itinera intentio cernendi, quae cum ad loca uenerit oculorum non exeritur fo
Abbreviated transcription (Latin):
re in alienationẽ rapiunt᷑. siue ita
ut & ꝑ sensus corporis corpora uide¬
ant. ꝙ in sp̃u quȩda similia quȩ a
corporib non discernant: siue pe¬
nitus auertant᷑ a sensib carnis. q
nichil ꝑ eos om̃ino sentientes. illa
sp̃uali uisione habitent in similitu¬
dinib corpoꝵ. Sed cum malus in hȩc
arripit sp̃s. aut demoniacos fa¬
cit aut arreptitios. aut falsos pro¬
pħas: cum autẽ bonus. fideles my¬
steria loquentes. aut accedente etiã
intelligentia ueros ꝓpħas: aut ad
tẽpus quod ꝑ eos oportet ostendi
uidentes atq narrantes. Sed cum a
corpore causa est ut talia uisa cer¬
nantur. non ea corpus exhibet. neq
enim habet eam ium. ut formet ali¬
quid sp̃uale: sed sopito aut ꝑturbato.
aut etiã intercluso itinere intentionis
a cerebro qua dirigit᷑ sentiendi mo¬
dus: anima ipsa quȩ motu ꝓprio
cessare ab hoc opere non potest. qr
ꝑ corpus non sinitur uł non plene

Expanded text:
re in alienationem rapiuntur, siue ita, re in alienationem rapiuntur, siue ita, ut et per sensus corporis corpora uideant et in spiritu quaedam similia, quae a corporibus non discernant, siue penitus auertantur a sensibus carnis et nihil per eos omnino sentientes illa spiritali uisione habitent in similitudinibus corporum. sed cum malus in haec arripit spiritus, aut daemoniacos facit aut arrepticios aut falsos prophetas; cum autem bonus, fideles mysteria loquentes aut accedente etiam intellegentia ueros prophetas aut ad tempus, quod per eos oportet ostendi, uidentes atque narrantes. Sed cum a corpore causa est, ut talia uisa cernantur, non ea corpus exhibet; neque enim habet eam uim, ut formet aliquid spiritale, sed sopito aut perturbato aut etiam intercluso itinere intentionis a cerebro, qua dirigitur sentiendi modus, anima ipsa, quae motu proprio cessare ab hoc opere non potest, quia per corpus non sinitur uel non plene
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid aliud corpori in iectũ exͥn¬
secus: ab anima uͦ. cum uł timore
curbatur. uł pudore confundit᷑. itł
irascitur. uł amat. uł siquid huius
modi:. nec immerito si id quod animat
et regit etiã cum uehementius mo¬
uetur. uehementius ex agitat: ita ꝙͥ
ipsi animȩ ut in ea uisa ꝑgat quȩ
non ei ꝑ sensus corporis nuntiantur.
sed ꝑ incorporalc̃ substantiã ita per¬
gat ut non discernat utrũ corpo¬
ra sint an similitudines corpoꝵ: ali¬
quando accidit a corpore. aliqͣndo ab
spũ. Et a corpore quidẽ siue natura¬
li uicissitudine ut sunt uisa somni¬
antium. dormire quippe a corpore
est homini: siue aliqua mala ualitu¬
dine sensib ꝑturbatis. ut cũ a fre¬
neticis simul & corpora uidentur.
sicut sepe maleaffecti morbo aliquo
in grauescente prȩsente corpore diu
absentes. deinde hominib redditi
multa se uidisse dixerunt: ab sp̃u uͦ
cum om̃ino sano atq integro corpo¬

Expanded text:
aliquid aliud corporis iniectum extrinaliquid aliud corporis iniectum extrinsecus; ab anima uero, cum uel timore turbatur uel pudore confunditur uel irascitur uel amat uel si quid huius modi; nec inmerito, si id, quod animat et regit, etiam cum uehementius mouetur uehementius exagitat — ita et ipsi animae, ut in ea uisa pergat, quae non ei per sensus corporis nuntiantur, sed per incorporalem substantiam, et ita . pergat, ut non discernat, utrum corpora sint an similitudines corporum, aliquando a coipore accidit, aliquando ab spiritu: et a corpore quidem siue naturali uicissitudine, ut sunt uisa somniantium — dormire quippe a corpore est homini — siue aliqua mala ualetudine sensibus perturbatis, ut, cum a phreneticis simul et corpora uidentur sicut saepe male facti morbo aliquo ingrauescente praesente corpore diu absentes, deinde hominibus redditi multa se uidisse dixerunt; ab spiritu uero, cum omnino sano atque integro corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sim quęro unde appareant dormien¬
tib quȩ cotidie sentit anima . nemo
istud aut non multũ curat inquirert.
Quasi uͦ id̾o minus mira sit taliũ na¬
tura uisoꝵ quia cotidiana ẽ: aut id̃o
minus curanda quia om̃ium. ẽ: aut
si recte faciunt qui ista non quȩrt̃.
rectius fecerint si nec in illa curiosi
sint. Ego uͦ multo amplius admiror
multoq maxime stupeo. quanta ce¬
leritate ac facilitate in se anima fabri¬
cetur imagines corpoꝵ. quȩ ꝑ cor¬
poris oculos uiderit: quam somnian¬
tium uł etiã in extasi uisiones. Quȩ¬
cũq tam̃ illa natura uisionũ ẽ: pro¬
culdubio corpus non ẽ. Hoc nosse
cui non sufficit. unde etiã existant
inquirat ab aliis: me ignorare con¬
fiteor. Illud plane exemploꝵ exꝑim̃¬
tis colligi dat᷑. sicut corpoꝵ pallor. ru¬
bor. tremor. uł etiam morb aliqͣndo
a corpore habet causas. aliquando
ab anima. ꝙ a corpore quide cum
uł humor suffundit᷑. uł cibus uel

Expanded text:
sim quaero, unde adpareant dormiensim quaero, unde adpareant dormientibus, quae cotidie sentit anima, et nemo istuc aut non multum curat inquirere. quasi ideo minus mira sit talium natura uisorum, quia cotidiana est, aut ideo minus curanda, quia omnium est; aut si recte faciunt, qui ista non quaerunt, rectius fecerint, si nec in illa curiosi sint. ego uero multo amplius admiror multoque maxime stupeo, quanta celeritate ac facilitate in se anima fabricetur imagines corporum, quae per corporis oculos uiderit, quam somniantium uel etiam in extasi uisiones. quaecumque tamen illa natura uisorum est, procul dubio corpus non est. hoc nosse cui non sufficit, unde etiam existant inquirat ab aliis; me ignorare confiteor. Illud plane exemplorum experimentis conligi datur. sicut corporum pallor, rubor, tremor, uel etiam morbus aliquando a corpore habet causas, aliquando ab anima — et a corpore quidem, cum uel humor suffunditur uel cibus uel
Abbreviated transcription (Latin):
audito uerbo inusitato quęrunt
primo qͥd sit. hoc est quid signifi¬
cer: quo cognito. deinde quȩrunt
unde ita dictum sit. cũ tam mul¬
ta sine cura nesciant quȩ in usu ser¬
monis habent. unde ita sint dicta:
sic cũ aliquid inusitatũ in reb ac¬
ciderit siue corporalib siue spiri¬
tualib. causas rationẽq sollicite
inquirunt. & sibi reddi a doctio¬
rib flagitant. Soleo autẽ cũme
quisq interrogat: uerbigr̃a quid
sit catus. &. respondeo prudens
uł acutus. nec ei sufficit. sed ꝑgit
quęxere unde dictus sit catus uicis¬
sim referre & quȩxere unde dictus
sit acutus: quod nichilominꝰ utiq
ignorabat: sed quia usitatũ nomen
erat. patient̃ eius originẽ nesciebat.
Quod autẽ nouũm insonuit aurib
parum putat nosse quid significan¬
do ualet: nisi etiã unde dicat᷑ exqui¬
rat. Quisquis gͦ ex me quęxit. unde
uisa corporalib similia in extasi appa¬
reant. quȩ raro accidit animȩ. uicis¬

Expanded text:
audito uerbo inusitato quaerunt audito uerbo inusitato quaerunt primo, quid sit, hoc est quid significet, quo cognito deinde quaerunt, unde ita dictum sit, cum tam multa sine cura nesciant, quae in usu sermonis habent, unde ita sint dicta: sic cum aliquid inusitatum in rebus acciderit siue corporalibus siue spiritalibus, causas rationemque sollicite inquirunt et sibi reddi a doctoribus flagitant. Soleo autem, cum me quisque interrogat, uerbi gratia, quid sit catus, et respondeo "prudens uel acutus", nec ei sufficit, sed pergit quaerere, unde dictus sit catus, uicissim referre et quaerere, unde dictus sit acutus. quod nihilominus utique ignorabat, sed, quia usitatum nomen erat, patienter eius originem nesciebat; quod autem nouum insonuit auribus, parum putat nosse, quid significando ualet, nisi etiam unde dicatur exquirat. quisquis ergo ex me quaerit, unde uisa corporalibus similia in extasi adpareant, quae raro accidit animae, uicis
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓposito sc̃itatis. Istarum uisio¬
num & diuinationũ causas &̃. modos
uestigare siquis potest & certo com¬
p̃hendere: eum audirȩ uellem ma-¬
gis. qua de me expectare ut ipse
dissererẽ. Quid tam̃ putem. ita ut
nec docti me quasi confirmantẽ
derideant. nec indocti quasi do¬
centem accipiant. sed utriq disce¬
ptantẽ & quȩrentẽ potius quam
scientẽ: non occultabo. Ego uisa
ista om̃ia: uisis comparo somnian¬
tium. Sicut enĩ aliquando & hȩc
falsa. aliquando uera sunt. aliquan¬
do ꝑturbata. aliquando tranquilla:
ipsa autẽ uera aliquando futuris
om̃ino similia uł aꝑte dicta. ali¬
quando obscuris significationib
&. quasi figuratis locutionib pre¬
nuntiata: sic etiã illa. Sed amant
homines in exꝑta mirari. & causas
insolitoꝵ requirere. cũ cotidiana
plerũq talia sepe etiã latentioris
originis nosse non curent. Nam
qũeadmodum in uocib hoc est si¬
gnis. quib in loquendo utimur

Expanded text:
in proposito sanctitatis. Istarum uisioin proposito sanctitatis. Istarum uisionum et diuinationum causas et modos uestigare si quis potest certoque conprehendere, eum magis audire uellem quam de me expectari, ut ipse dissererem. quid tamen putem, ita ut nec docti me tamquam confirmantem derideant nec indocti tamquam docentem accipiant, sed utrique disceptantem et quaerentem potius quam scientem, non occultabo. ego uisa ista omnia uisis conparo somniantium. sicut enim aliquando et haec falsa, aliquando autem uera sunt, aliquando perturbata, aliquando tranquilla, ipsa autem uera aliquando futuris omnino similia uel aperte dicta, aliquando obscuris significationibus et quasi figuratis locutionibus praenuntiata, sic etiam illa omnia. sed amant homines inexperta mirari et causas insolitorum requirere, cum cotidiana plerumque talia saepe etiam latentioris originis nosse non curent. nam quemadmodum in uocibus, hoc est signis, quibus in loquendo utimur,
Abbreviated transcription (Latin):
minica paschȩ cũ ꝑ totã quadrage¬
simã nichil doluisset: cui uix inter¬
uallo tridui antea parcebat᷑. Uide¬
rat autẽ in ipso ingressu quadrage¬
fimȩ illos ꝓmittentes sibi. quod
ꝑ quadraginta dies nullũ sensurꝰ
eẽt dolorẽ. Postea ipsi ei dederunt
quasi medicinale consilium: ut ei
p̃putii longitudo p̃cideret᷑. Quo
facto. di non doluit. Cũ uͦ iterũ
similit̃ doleret. q. similia uidere
silium ut in mare pubetenus in¬
traret. ac post aliquantã moram
inde discederet. ꝓmittentib sane
quod iam deinceps uehementẽ
illum dolorem non esset passurus.
sea solius illius uiscosi humoris
molestiã. Atq ita secutũ est: nec
unquam talem aliquã postea pas¬
sus est auersionẽ mentis a sensib.
nec tale aliquid uidit: nisi antea
cũ inmeduis dolorib & horrendis
uocib repente obinutescens ab ri¬
peret᷑. Postea tam̃ medicis cȩtera
curantib & sanantib: ñ ꝑmanfit

Expanded text:
minico paschae, cum per totam quadrageminico paschae, cum per totam quadragesimam nihil doluisset, cui uix interuallo tridui antea parcebatur. uiderat autem in ipso ingressu quadragesimae illos promittentes sibi, quod per quadraginta dies nullum sensurus esset dolorem; postea ipsi ei dederunt tamquam medicinale consilium, ut ei praeputii longitudo praecideretur, quo facto diu non doluit. cum uero iterum similiter doleret et similia uidere silium, ut in mare pube tenus intraret, ac post aliquantam inde discederet, promittentibus sane, quod iam deinceps uehementem illum dolorem non esset passurus, sed solius illius uiscosi humoris molestiam; atque ita secutum est. nec umquam talem aliquam postea passus est auersionem mentis a sensibus nec tale aliquid uidit nisi antea cum in mediis doloribus et horrendis uocibus repente obmutescens abriperetur. postea tamen medicis cetera curantibus et sanantibus non permansit
Abbreviated transcription (Latin):
patiebat᷑ eiulabat uehement̃. cum
iactatione membroꝵ mente sanissi¬
ma: sicut in cruciatib corporalium
doloꝵ fieri solet. Deinde inter uo¬
ces suas abripiebat᷑ ab om̃ib sensi¬
b s. iacebat patentib oculis: nemi¬
nem circumstantiũ uidens. ad nul¬
lam uellicationẽ se mouens. Post
aliquantũ. tanqũa eiugilans nec
iam dolens. quȩ uiderat indicabat.
Tum interpositis paucis diebus
eade patiebat᷑. In om̃ib sane uł
pene om̃ib uisionib suis. duos
se dicebat uidere: unum ꝓuectio¬
ris etatis. alterũ puerum a quib
ei uł dicebant᷑ uł demonstraban¬
tur quȩ seaudisse & uidisse narra¬
bat. Uidit quoq quod̾a die pioꝵ
psallentiũ lȩtantiũ chorũ in luce mi¬
rabili: & impioꝵ intenebris diuer¬
sas ꝙ atrocissimas pęnas: illis ducen¬
tib &. ostendentib &. felicitatis ali¬
oꝵ alioꝵq infelicitatis meritũ in¬
siniantib. Hoc autẽ uidit die do¬

Expanded text:
patiebatur, eiulabat uehementer cum patiebatur, eiulabat uehementer cum iactatione membrorum mente sanissima, sicut in cruciatibus corporalium dolorum fieri solet. deinde inter uoces suas abripiebatur ab omnibus sensibus et iacebat patentibus oculis neminem circumstantium uidens, ad nullam uellicationem se mouens. post aliquantum tamquam euigilans nec iam dolens quae uiderat indicabat. tum interpositis paucis diebus eadem patiebatur. in omnibus sane uel paene omnibus uisionibus suis duos se dicebat uidere, unum prouectioris aetatis, alterum puerum, a quibus ei uel dicebantur uel demonstrabantur, quae se audisse et uidisse narrabat. Uidit quodam die piorum psallentium laetitiam in luce mirabili et inpiorum in tenebris diuersas et atrocissimas poenas illis ducentibus et ostendentibus et felicitatis aliorum aliorumque infelicitatis meritum insinuantibus. hoc autem uidit die do
Abbreviated transcription (Latin):
a febrib sicut frenetici sanari solent:
nec aliquando postea tale aliquid passus
est. Nouimus etiã sine dubitatione
freneticum futurã mortẽ cuiusdam
feminȩ p̃dixisse. non sane specie diui¬
nandi: sed quasi factum ac p̃teritum
recolens. Nam cũ eius apud eũ com¬
memoratio fieret: mortua ẽ inquit:
ego eam uidi efferri. hac cũ eiꝰ corpore
transierunt : cũ illa incolumis uiue¬
ret. Post paucos autẽ dies repente
defuncta: ꝙ ꝑ eum locum elata est.
quo ille p̃dixerat. Fuit itẽ apud nos
puer. qui in exordio pubertatis
dolorem acerrimum genitalium
patiebat᷑. medicis nequaqũa ualen¬
tib quid illud esset agnoscere. nisi
quod neruus ipse introrsũ recondi¬
tus erat. ita ut nec p̃ciso preputio
quod immoderata longitudine ꝓ¬
pendebat apparere potuerit. s postea
uix esset inuentus. Humor autẽ
uiscosus & acer exsudans: testes &
inguina urebat. Sed & acutũ dolo¬
rẽ non continuũ patiebat᷑. At cum

Expanded text:
a febribus, sicut phrenetici sanari solent, a febribus, sicut phrenetici sanari solent, nec aliquando postea tale aliquid passus est. Nouimus etiam sine dubitatione phreneticum futuram mortem cuiusdam feminae praedixisse, non sane specie diuinandi, sed tamquam factum ac praeteritum recolens. nam cum eius apud eum commemoratio fieret, "mortua est", inquit, "ego eam uidi efferri, hac cum eius corpore transierunt", cum illa incolumis uiueret; post paucos autem dies repente defuncta est et per eum locum elata est, qua ille praedixerat. Fuit item apud nos puer, qui in exordio pubertatis dolorem acerrimum genitalium patiebatur medicis nequaquam ualentibus, quid illud esset, agnoscere, nisi quod neruus ipse introrsum reconditus erat, ita ut nec praeciso praeputio, quod inmoderata longitudine propendebat, adparere potuerit, sed postea uix esset inuentus. humor autem uiscosus et acer exudans testes et inguina urebat. sed acutum dolorem non continuum patiebatur: at cum
Abbreviated transcription (Latin):
ge utiq subtilioꝵ mira uelocitate. Cõ¬
ꝑimus etiã in domo constitutũ pa¬
tientẽ sp̃m immundũ. dicere sole.¬
re quando ad eũ uenire cȩpisset
ex duo decim milib p̃sbiter: ꝙ per
om̃ia loca itineris ubi esset ꝙ qũa
ꝓpinquaret. & quando ingredere¬
tur .&. fundum. & domũ . &. cubi¬
culum. donec in conspectu eiꝰ astaret.
Quȩ om̃ia & si non oculis patiensil¬
le cernebat: tam̃ nisi aliqͦmodo cer¬
neret. non tã ueracit̃ enuntiaret.
Erat autẽ iste febriens. & quasi infre¬
nesi ista dicebat. Forte & reuera fre¬
neticus erat: sed ꝓpter ista tlȩmoni¬
um pati putabat᷑. Nullum refectio¬
nis cibum accipiebat a fuis: sed a so¬
lo illo presbitero. Resistebat etiã
sius uiolent̃ quantũ ualebat. illo
solo p̃sbitero ueniente quiescebat.
Iu tantum subdit᷑ erat: q. subdite
respondebat. Nec tamen eidem sal¬
tem prb̃to illa cessit mentis aliena¬
dio siue demoniũ. nisi cũ sanꝰ essec

Expanded text:
ge utique subtiliorum mira uelocitate. Conge utique subtiliorum mira uelocitate. Conperimus etiam in domo constitutum patientem spiritum inmundum dicere solere, quando ad eum uenire coepisset ex duodecim milibus presbyter et per omnia loca itineris ubi esset et quam propinquaret et quando ingrederetur et fundum et domum et cubiculum, donec in conspectu eius adstaret. quae omnia, etsi non oculis patiens ille cernebat, tamen nisi aliquo modo cerneret, non tam ueraciter enuntiaret. erat autem iste febriens et tamquam in phrenesi ista dicebat. et forte reuera phreneticus erat, sed propter ista daemonium pati putabatur. nullum refectionis cibum accipiebat a suis, sed a solo illo presbytero. resistebat etiam suis uiolenter, quantum ualebat; illo solo presbytero ueniente quiescebat, illi tantum subditus erat et subdite respondebat. nec tamen eidem saltem presbytero illa cessit mentis alienatio siue daemonium, nisi cum sanus esset
Abbreviated transcription (Latin):
similitudines in seipso primitus ui¬
derit. & quodamodo disposuerit:
Quȩ sp̃uales corporalium similitu¬
dines in animo nr̃o que ad modũ
innotescant spiritib etiã immunds.
uł quid obstaculi anima nr̃a patrat
ex isto terreno corpore. ut eas in uic̃ẽ
in nr̃o spũ uidere nequeamꝰ: inueni¬
re & explicare difficile ẽ. Certissi¬
mis tamen indicuis apud nos con¬
sistit: enuntiatas a demonibus
cogitationes hominũ: qui tamen
si uirtutũ internam speciem possent
in hominib cernere non tempta¬
rent: sicut illã in iob nobilem ac mi¬
rabilem patientiã ꝓculdubio si pos¬
set diabolus cernere: nollet a tempta¬
to utiq suꝑari. Cȩterũ alicubi lon¬
ge iam facta quod nuntiant. quȩ pͦt
aliquod dies uera ẽẽ firment᷑: non ẽ
mirandum. Possunt enĩ hoc efficere.
non solum acrimonia cernendi eti¬
am corporalia incõparabilit̾ prestanti¬
ore qͣm nr̃a ẽ: sed etiã corpoꝵ ip̃sorũ lon¬

Expanded text:
similitudines in se ipso primitus uisimilitudines in se ipso primitus uiderit et quodammodo disposuerit? Quae spiritales corporalium similitudines in animo nostro quemadmodum innotescant spiritibus etiam inmundis uel quid obstaculi anima nostra patiatur ex isto terreno corpore, ut eas inuicem in nostro spiritu uidere nequeamus, inuenire et explicare difficile est. certissimis tamen indiciis apud nos constitit enuntiatas a daemonibus cogitationes hominum: qui tamen, si uirtutum internam speciem possent in hominibus cernere, non temtarent; sicut illam in Iob nobilem ac mirabilem patientiam procul dubio si posset diabolus cernere, nollet a temtato utique superari. ceterum alicubi longe iam facta quod nuntiant, quae post aliquot dies uera esse firmentur, non est mirandum. possunt enim hoc efficere non solum acrimonia cernendi etiam corporalia inconparabiliter praestantiore quam nostra est, sed etiam ipsorum corporum lon
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u sed ipse sp̃s in scipso facit. mi¬
ge est a corporis tarditate: cuiꝰ una¬
go mox ut oculis uisum fuerit in
spũ uidentis nullius puncti tem¬
poralis interpositione format᷑. Itẽq
in auditu nisi in aurib ꝑceptȩ uo¬
cis imaginẽ continuo sp̃s in seipso
formaret ac memoria retineret.
ignoraret᷑ scda syllaba utrum scda
esset. cum iam prima utiq nulla
esset quȩ ꝑcussa aure transierat:
ac sic om̃is locutionis usus om̃is
cantandi suauitas. om̃is postremo
in actib nr̃is corporalis motus
dilapsus occideret: neq ullum pro¬
gressum nancisceret᷑. si tͣnsactos corpo¬
ris motus memorit̾ sp̃s non tene¬
ret. quib consequentes in agendo
conecteret. Quos utiq non tenet.
nisi imaginalit̾ a se factos in se Ipsa¬
rum etiã futurarum motionum
imagines: prȩueniunt fines actuum
nr̃oꝵ. Quid enĩ agimus ꝑ corpus
quod non cogitando p̃occupaue-¬
rit sp̃s. om̃iumq uisibiliũ operum

Expanded text:
in spiritu, sed ipse spiritus in se ipso facit cein spiritu, sed ipse spiritus in se ipso facit cege est a corporis tarditate; cuius imago mox, ut oculis uisum fuerit, in spiritu uidentis nullius puncti temporalis interpositione formatur. itemque in auditu, nisi auribus perceptae uocis imaginem continuo spiritus in se ipso formaret ac memoria retineret, ignoraretur secunda syllaba utram secunda esset, cum iam prima utique nulla esset, quae percussa aure transierat . ac sic omnis locutionis usus, omnis cantandi suauitas, omnis postremo in actibus nostris corporalis motus dilapsus occideret neque ullum progressum nancisceretur, si transactos corporis motus memoriter spiritus non teneret, quibus consequentes in agendo conecteret: quos utique non tenet nisi imaginaliter a se factos in se. ipsarum etiam futurarum motionum imagines praeueniunt fines actuum nostrorum. quid enim agimus per corpus, quod non cogitando praeoccupauerit spiritus omniumque uisibilium operum
Abbreviated transcription (Latin):
sus excellit in corpore. Quia uͦ sp̃s
om̃is om̃i est corpore sinedubitatio¬
ne prȩstantior: sequit᷑ ut ñ loci posi¬
tione sed naturȩ dignitate p̾̃stantior
sit natura sp̃ualis isto corporeo celo.
etiã illa ubi rerum corporalium ima¬
mirabile: ut cum prior sit corpore
sp̃s. & posterior imago corporis qũa
corpus: tamen quia illud quod tĩpore
posterius est. fit in eo quod natura
prius est: prȩstantior sit imago cor¬
poris in sp̃u. quam ipsum corpus
in substantia sua. Nec sane putan¬
dum ẽ facere aliquid corpus in sp̃u:
uice subdat᷑. Om̃i enim mͦ p̃stanti¬
or est qui facit: ea re de qua aliquid
facit. Neq enim ullomͦ sp̃u p̾stanti¬
us est corpus: immo ꝑspicuo modo
sp̃s corpore. Qu̾auis ergo prius ui¬
deamus aliquod corpus quod antea
non uideramus. atq inde incipi¬
at imago eius esse in sp̃u nr̃o. quo
illud cum absens fuerit recordemur:
tamen eande eius imaginem ñ corpus

Expanded text:
sus excellit in corpore. quia uero spiritus sus excellit in corpore. quia uero spiritus omnis omni est corpore sine dubitatione praestantior, sequitur, ut non loci positione, sed naturae dignitate praestantior sit natura spiritalis isto corporeo caelo etiam illa, ubi rerum corporalium expmirabile, ut, cum prior sit corpore spiritus et posterior corporis imago quam corpus, tamen, quia illud, quod tempore posterius est, fit in eo, quod natura prius est, praestantior sit imago corporis in spiritu quam ipsum corpus in substantia sua. nec sane putandum est facere aliquid corpus in spirituice subdatur. omni enim modo praestantior est qui facit ea re, de qua aliquid facit. neque ullo modo spiritu praestantius est corpus, immo perspicuo modo spiritus corpore. quamuis ergo prius uideamus aliquod corpus, quod antea non uideramus, atque inde incipiat imago eius esse in spiritu nostro, quo illud cum absens fuerit recordemur, tamen eandem eius imaginem non corpus
Abbreviated transcription (Latin):
reb. eamq neglectis cȩteris ẽ p̃catus
a dño . &. sicut scriptura testat᷑ pla¬
cuit hoc coram dño: nec distulit
retributionẽ bonã ꝓ desiderio bono.
Quȩ cum ita sint. ꝑtinet corporis
sensus ad uisa corporalia. qui ꝑ qͥnq
quasi riuulos distant̃ ualentes. di¬
stribuit᷑: cum illud quod ẽ subtilis¬
simũ in corpore. & obhoc animȩ
uicinius qũa cȩtera. id est lux pri¬
mũ ꝑ oculos sola diffundit᷑. emicatq
in radiis oculoꝵ ad uisibilia con¬
tuenda: deinde mixtura quadã
primo cum aere puro. scdo cũ aere
caliginoso atq nebuloso. tertio cũ
corpulentiore humore. quarto
cũ terrena crassitudine. quinq
sensus cũ ipso ubi sola excellit ocu¬
loꝵ sensu efficit: sicut in libro qͣrto
itemq in septimo disseruisse me re¬
colo. Est autẽ hoc cęlum oculis con¬
spicuum unde luminaria & sidera
effulgent: excellentiꝰ utiq om̃ibus
corporeis elem̃tis. sicut oculoꝵ sen¬

Expanded text:
rebus eamque neglectis ceteris est precatus rebus eamque neglectis ceteris est precatus a domino; et, sicut scriptura testatur, placuit hoc coram domino nec distulit retributionem bonam pro desiderio bono. Quae cum ita sint, pertinet corporis sensus ad uisa corporalia, qui per quinque quasi riuulos distanter ualentes distribuitur, cum illud, quod est subtilissimum in corpore et ob hoc animae uicinius quam cetera, id est lux primum per oculos sola diffunditur emicatque in radiis oculorum ad uisibilia contuenda, deinde mixtura quadam primo cum aere puro, secundo cum aere caliginoso atque nebuloso, tertio cum corpulentiore humore, quarto cum terrena crassitudine quinque sensus cum ipso, ubi sola excellit, oculorum sensu efficit, sicut in libro quarto itemque in septimo disseruisse me recolo. est autem hoc caelum oculis conspicuum, unde luminaria et sidera effulgent, excellentius utique omnibus corporeis elementis, sicut oculorum sen
Abbreviated transcription (Latin):
cubitu aliquid dicit: possit non cogi¬
tare quod dicit: Porro ipsa phantasia
quȩ fit in cogitatione sermocinan¬
tis. cum ita ex pressa fuerit in uisione
somniantis: ut inter illam & ueram
cõmixtionẽ corpoꝵ non discernat᷑.
continuo mouet᷑ caro. & sequit᷑ quod
eum motũ sequi solet: cũ hoc tã sine
peccato fiat. quã sine peccato a uigi¬
lante dicit᷑. quod ut diceret᷑: sine du¬
bio cogitatũ est. Uerũtam̃ propter
animȩ affectionẽ bonã. quȩ deside-¬
multas interficit cupiditates. quȩ ad
naturalem carnis motũ non ꝑtinens.
qũe casti uigilantes cohibent & refre¬
nant: dormientes autẽ idõ ñ posst̃.
quia ñ habent in potestate quȩ ad¬
moueat᷑ exp̃ssio corporalis imaginis
quȩ discerni non possit a corpore.
propter illã ergo affectionẽ animȩ
bonã. etiã in somnis quȩda eiꝰ me¬
rita clarent. Nam etiã dormiens
salomon sapientiã p̃posuit om̃ib

Expanded text:
cubitu aliquid dicit, possit non cogicubitu aliquid dicit, possit non cogitare, quod dicit? porro ipsa phantasia, quae fit in cogitatione sermocinantis, cum ita expressa fuerit in uisione somniantis, ut inter illam et ueram conmixtionem corporum non discernatur, continuo mouetur caro et sequitur, quod eum motum sequi solet, cum hoc tam sine peccato fiat, quam sine peccato a uigilante dicitur, quod ut diceretur sine dubio cogitatum est. uerum tamen propter animae adfectionem bonam, quae desidemultas interficit cupiditates, quae ad naturalem carnis motum non pertinent, quem casti uigilantes cohibent et refrenant, dormientes autem ideo non possunt, quia non habent in potestate quae admoueatur expressio corporalis imaginis, quae discerni non possit a corpore: propter illam ergo adfectionem animae bonam etiam in somnis quaedam eius merita clarent. nam etiam dormiens Salomon sapientiam praeposuit omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
corporum. ut putet corpus ẽẽ quod
non ẽ: aliquid obest animȩ si ꝑnitiosȩ
suasioni ñ consentiat. Unde aliquan¬
do fit quȩstio de consensionib somni¬
antium : cum etiã concumbere sibi
uidentur uł contra ꝓpositũ suũ uł
etiã contra licitos mores. Quod non
contingit. nisi cũ ea quȩ uigilantes
etiam cogitamꝰ: non cũ placito con¬
sensionis. sed sicut etiã talia ꝓpter
aliquid loquim᷑. sic ad mouentur
in somnis &̾ exprimunt᷑: ut eis
caro naturaliter moueat᷑ ꝙ. quod
naturalit̾ colligit. ꝑ genitales uias
emittat: sicut hoc ipsum dicere utiq
non possem. nisi etiam cogitarẽ. Por¬
ro imagines rerum corporalium.
quas necessario cogitaui ut hȩc
aicerem. si tanta expressione p̃sen¬
tarent᷑ in somnis. quanta p̃sentant᷑
corpora uigilantib: fieret illud qͦd
sine peccato fieri a uigilante ñ posset.
Quis enĩ uł cum loquit᷑. ꝙ postulan¬
te necessitate sermonis de suo con¬

Expanded text:
corporum, ut putet corpus esse, quod corporum, ut putet corpus esse, quod non est, aliquid obest animae, si perniciosae suasioni non consentiat. Unde aliquando fit quaestio de consensionibus somniantium, cum etiam concumbere sibi uidentur uel contra propositum suum uel contra etiam licitos mores: quod non contingit, nisi cum ea, quae uigilantes etiam cogitamus, non cum placito consensionis, sed, sicut etiam talia propter aliquid loquimur, sic admonentur in somnis et exprimuntur, ut eis caro naturaliter moueatur et, quod naturaliter conligit, per genitales uias emittat, sicut hoc ipsum dicere utique non possem, nisi etiam cogitarem. porro imagines rerum corporalium, quas necessario cogitaui, ut haec dicerem, si tanta expressione praesentarentur in somnis, quanta praesentantur corpora uigilantibus, fieret illud, quod sine peccato fieri a uigilante non posset. quis enim uel cum loquitur et postulante necessitate sermonis de suo con
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis idest in ipso bono quo fit quis
bonus non erret᷑: aut aut aliquid
obest om̃ib hominib. qͦd cũ dormi¬
unt uera corpora ẽẽ arbitrant᷑ quoꝵ
similitudines in somnis uident. aut
aliquid obfuit petro quod solutus
a uinculis. seq angło deducente fa¬
ctum est repentino miraculo ut pu¬
taret se uisum uidere. uł cũ in extasi
respondit. nequaqũa dñe. quia nun¬
qũã manducaui omne cõmune
aut immundum. putans
& ipsa quȩ in disco monstraban¬
tur quasi uera animalia. Hȩc quan¬
do aliter inuenta fuerint. qu̾a pu¬
tata sunt cum uiderent᷑: non nos
pęnitet ita nobis fuisse uisa: si non
arguatur uł infidelitas dura: uel
opinatio uana siue sacrilega. Qua¬
ꝓpter & cũ uisis corporalib diabo¬
lus fallit: nichil obest quod ludifi¬
cant᷑ oculi. si non errat᷑ in ueritate
fidei ꝙ intelligentię sanitate qua do¬
cet ds̃ subditos sibi. aut si ludificat
animã sp̃uali uisione maginibus

Expanded text:
ipsis, id est in ipso bono, quo fit quisque ipsis, id est in ipso bono, quo fit quisque bonus, non erretur, aut aliquid obest omnibus hominibus, quod, cum dormiunt, uera corpora esse arbitrantur, quorum similitudines in somnis uident; aut aliquid Petro obfuit, quod solutus a uinculis seque angelo deducente factum est repentino miraculo, ut putaret se uisum uidere. uel cum in illa extasi respondit: nequaquam, domine, quia numquam manducaui omne commune et inmundum, putans ea ipsa, quae in disco demonstrabantur, tamquam uera animalia. haec quando aliter inuenta fuerint quam putata sunt, cum uiderentur, non nos paenitet ita nobis fuisse uisa, ad non arguatur uel infidelitas dura uel opinatio uana siue sacrilega. quapropter et cum uisis corporalibus diabolus fallit, nihil obest, quod ludificantur oculi, si non erratur in ueritate fidei et intellegentiae sanitate, quae docet deus subditos sibi. aut si ludificet animam spiritali uisione imaginibus