comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uersatus ẽ: Ecce duo testes idonei exlege ur̃a: ex qͦuĩ
testimꝰinio : nõ sunt cõpuncta corda ur̃ã Sed aluatque
alii exlege xpĩ testes introducant᷑: ut frontes durissi¬
me. pumicoꝵ cterantur. Uenat & ille danͥelscs̃
uuens qͥdẽ aate : sonior uõ sciencͥa: ac mansuetudine :
conuincat om̃s falsos testes Sic̃ conu̾cit senͥores
impudicos : ita suo testim onio: xp̃ĩ c̃terat inimͥcos
dicscẽ danhel : dicde xpõ. qd nosti Cũ uenerit inqͥt¬

Expanded text:
conversatus est . Ecce duo testes idonei ex lege vestra, ex quorum testimonio non sunt compuncta corda vestra. Sed alii atque alii ex lege Christi testes introducantur, ut frontes durissimae inimicorum conterantur. Veniat et ille Daniel sanctus, juvenis quidem aetate, senior vero scientia ac mansuetudine, convincat omnes falsos testes; sicut convicit seniores impudicos, ita suo testimonio Christi conterat inimicos. Dic, sancte Daniel, dic de Christo quod nosti. Cum venerit, inq
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ diabolus apud uos suos pannos dgnos cat:
et incipiat reos semper detinere. qͦs xp̃s sua gr̃a uoluit
liberare
nec sibi maleblandiant᷑ qͥ post grãm accep¬
tã corriginolunt atq rursus ad illas suas pristinas re¬
deunt uoluptates. Expectatur enĩ dies uiditu. Aderit¬
enĩ & ille eqͥs simꝰ uidex. qͥ nulliꝰ potentis ꝑ sonã accipit.
cuiꝰ palatiũ auro uel argento nemo corrũpit. Adst

Expanded text:
in die judicii suos pannos agnoscat, et incipiat reus semper detineri, quem Christus sua gratia voluit liberari. Nec sibi male blandiantur, qui post acceptam gratiam corrigi nolunt, atque rursus ad illas suas pristinas redeunt voluntates. Exspectatur enim dies judicii, aderit ille aequissimus judex, qui nullius potentis personam accipiet, cujus palati
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uidebatis miraculis fatientẽ atq tẽptantes dicebatis.
qͦ usq. animã nram sus pendis. situes xp̃c dic nob̾ pala m̃:
ille autẽ uos ad considerationẽ miraculorũ mittebat dicep
oꝑa que ego fatio ipsa testimoniũ ꝑhibent de me : ut
testimoniũ dicerent ñ uerba sed facta. Uos autẽ non.
a gnoscentes saluatorem: qͥoperabatur salutẽ mmedio
t̾re urẽ : adicientes inmalo: aistis Tudete ipsotestimo¬
nuĩ dicis: testimoniũ tuũ. ñ est uerũ Sed addhec ille
qd uobis responderit: aduertere noliustis Non ne scrip¬
tũ est pilege urã : quod duorũ homͥnũ testomoniũ uerũ
sit : preuaricatores legis : titendite legẽ: Testimonũ
queritis de xpõ. inlege urã scriptũ est : quod duoiũ
honͥmũ testimonũ uerũ sit Procedant exlege: ñtãtũ
duo : sed &iã plures testes xp̃i: & ciuncant auditꝰ res
legis : nec factores: Dic esaias testimonũ xp̃o Ecce inqͥt

Expanded text:
miracula facientem, atque tentantes dicebatis: Quousque animas nostras suspendis? Si tu es Christus, dic nobis palam . Ille autem vos ad considerationem miraculorum mittebat, dicens: Opera quae ego facio, ipsa testimonium perhibent de me, ut Christo testimonium dicerent non verba, sed facta. Vos autem non agnoscentes Salvatorem, qui operabatur salutem in medio terrae vestrae, adjicientes in malo, aistis: Tu de teipso testimonium dicis, testimonium tuum non est verum . Sed ad haec ille quid vobis responderit, advertere noluistis. Nonne scriptum est in lege vestra, quod duorum hominum testimonium verum sit? Praevaricatores legis, intendite legem. Testimonium quaeritis de Christo? In lege vestra scriptum est, quod duorum hominum testimonium verum sit? Procedant ex lege non tantum duo, sed etiam plures testes Christi, et convincant auditores legis, nec factores. Dic, Isaia, testimonium Christo. Ecce virgo,
Abbreviated transcription (Latin):
hareditati. Pupilli effectisumus: antequã ex actor
ueniat. tam pessime hereditati renũciemus. inꝗ s¬
ciare neglexent. c̃̾uidex uenerit. sicut euangeliũ loquitꝰ
donec reddãs usq ad nouissimũ quadrantẽ: Omẽ itaq:
genꝰ humanũ tam quã pauperẽ & pupillũ c̃mendat¬
scriptura diumna: dicensdõ libi derelictus ẽ paum.
pupillo tueris adiutor Eiusq aduerfariuqdiab alũ
demonstrans: sequtus adiunxit Conterebraduĩ peccato¬

Expanded text:
haereditati. Pupilli effecti sumus: antequam exactor veniat tam pessimae haereditatis, omnibus tiare neglexerit, cum judex venerit, sicut Evangelista loquitur, donec reddat novissimum quadrantem . Omne itaque genus humanum tanquam pauperem et pusillumibi derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor: ejusque adversarium diabolum demonstrans, secutus adjunxit, Contere brachium peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Nonẽ in qt ꝓpaͬa sine honore : nsimpatria sua
Accedat autẽ dauid sc̃s. testã fidelis. ex cuius semͥnę
ꝓcessit ipse. cui lex & ꝓp&e testimonũ dicunt.
dicat & ipse testimonũ. xpõ. Ad orabunt in qͥt eum
om̃s reges t̾re : oñs gentes seru̾ent ei Cui seruient:
Dic cui seru̾ant. Uis audire cui: Dicit dñs dnomeo¬

Expanded text:
eta sine honore, nisi in patria sua . Accedat autem David sanctus, testis fidelis, ex cujus semine processit ipse cui lex et prophetae testimonium dicunt, dicat et ipse de Christo. Adorabunt, inquit, eum omnes reges terrae, omnes gentes servient illi . Cui servient? Dic, cui servient? Vis audire cui servient? D
Abbreviated transcription (Latin):
regebat . Regebat qͥ portabat᷑ . ne ille ante ꝓnis sũ acorpo¬
resoluer&ur. Quid tam̃ dixerit. quẽ tam̃ confessus fuerit.
aduertte inonci: ñ dĩ. sedurĩ Benedicens d̃ : exdam᷑ut¬
senex ille & dixit. Nunc dimittis dnẽ seruũ tuũ scđm
uerbũ tuuĩ inpace: ꝙ uider᷑ oculi mei salutare tuum.
paruulo nato Tupuer ꝓp&a altissim uocaberis:
pĩbis enĩ ante facie dnĩ. parare uias eius Ipsiq: matri
mat̾ dnĩ met adme: Ecce enĩ ut facta ẽ uox salutac¬
nis tue in aurib meis: exultaut᷑ ingaudio infaris in
utero meo In telligens enĩ iohannẽĩ matrẽ dnĩ siu
uenis se ad suã matrẽ: inter ipsas angustias uteri ad huc
positꝰ. motu salutauit : que uoce nonpoterat. Quipost
lis. testis idoneus effectus. tanto maioi in natis mu¬
lierũ. quanto existimabat᷑ eẽ qđ nonerat. Xp̃m enĩ
eũ ẽẽ uidei credebant. sed ille pon se eẽ damabat di

Expanded text:
regebat. Regebat qui portabatur, ne ille ante promissum a corporegebat. Regebat qui portabatur, ne ille ante promissum a corpore solveretur. Quid tamen dixerit, quem tamen confessus fuerit, advertite inimici, nsenex iste, et dixit: Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum . parvulo nato: Tu puer, propheta Altissimi vocaberis, praeibis enim ante faciem Domini parare vias ejus . Ipsique matri ni mei ad me? Ecce enim ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit in gaudio infans in utero meo . Intelligens enim Joannes matrem Domini sui venisse ad suam matrem, inter ipsas angustias uteri adhuc positus, motu salutavit quem voce non poterat. Qui postissimus servus, testis idoneus factus, tanto major in natis mulierum, quanto aestimabatur esse quod non erat. Christum enim eum Judaei esse credebant,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ris usus ẽ : & cũ homnib cõuersatus ẽ. Eccequẽ ad mͦdũ
sibi cũenũt testes uer̾tatis : ec cequẽ admͥdũ c̃iuncunt
filios falsitatis Sufficiunt uobis ista ouidei: anadhuc
ad uram c̾fusionẽ. exlege & exgente urã alios in¬
troducemus testes : utilłi testimꝰonũ phibeant: ciu
colligere. facilius me tẽpus quã copͥa deserit.
Uerũ tamẽ senẽ illũ exgente urã natũ. sed inerrore
urõ ñ relictũ symeonẽ scm̃ introducã : qͥ meruit¬
teneri decrepͥtus in hac luce : qͦusq uider& uerũ lum̃
Quẽ qͥdẽ iamgas c̃pellebat ire. sed expectabat suscipere.
quẽ expectabat uenire Cũ iste senex ad montus fuiss&¬
aspũ scõ: qd nõ ante morer&ur quã uider& xpm̃ dñi
natũ. Que cognos eens ꝑrexit ad tẽplũ. ubieũ portari matris
manib uidit. & diuina infantiã pia senectꝰ agnouit: tlit
infantẽ inmanb suis. Ille qͥdẽ xp̃m ferebat : sed xp̃c senẽ

Expanded text:
um hominibus conversatus est . Ecce quemadmodum sibi conveniunt testes veritatis, ecce quemadmodum convincunt filios falsitatis. Sufficiunt vobis ista, o Judaei, an adhuc ad vestram confusionem ex lege et ex gente vestra alios introducemus testes, ut illi testimonium perhibeant cui Christo dicta sunt colligere, facilius me tempus quam copia deserit. Verumtamen senem illum ex gente vestra natum, sed in errore vestro non relictum, Simeonem sanctum introducam, qui meruitteneri decrepitus in hac luce quousque videret veram lucem, quem quidem jam aetas compellebat ire, sed exspectabat suscipere quem sciebat venire, cum iste senex admonitus ess quod non ante moreretur quam videret Christum Dei natum. Quem cognoscens perrexit in templum. Ubi vero eum portari matris manibus vidit, et divinam infantiam pia senectus agnovit, tulit infantem in manibus suis. Ille quidem Christum ferebat, sed Christus senem
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus. Quid est ergo diabolus: nisi angelus per
superbia separatus adõ. qͥ inueritate nonstetit
auctor mendacii. & asem& ipso deceptus. decipere
alterum concupiuit: iste ad uersarius est factus
generis humani : inuentor moitis: suꝑbie
institutor. radix malicie. scelerũ caput.

Expanded text:
Diabolus. Quid est diabolus? Angelus per superbiam separatus a deo, qui in veritate non stetit, autor mendacii et a semetipso deceptus decipere alterum concupivit, ipse adversarius effectus generis humani, inventor mortis, superbie institutor, radix malicie, scelerum caput,
Abbreviated transcription (Latin):
dã locũ. cõꝑita p̃tereuntib postergũ ꝑcus
nolite inquit filioli det̃reri Pamus mus ma
gis moccursũ ꝑcussoris nr̃i. ut sciat qr longe
maior .ẽ. qui nos defendit : quã qui ꝑsequit᷑
quod inoccursũ illis ueniret quẽ ipsi quere¬
rent : tanquã p̃tereuotes aliquos int̾roga
celeritate ꝑsecutor ꝑtransiens. inuanu¬

Expanded text:
dam lo cum, comperit a praetereuntibus post tergum esse Nolite, inquit, o filioli, deterreri: eamus magis in occursum percussori nostro, ut sciat quia louge major est qui nos defendit, quam qui persequitur.  in occursum sibi venire quem quaereret, tanquam praetereuntes aliquos interrogari celeritate pertransiens,
Abbreviated transcription (Latin):
aeccła desudantis. p̃latolibello
torosa m̃bra descripta s: qualit̃
in palestra qͦq conflixerit. as¬
pirante dño ꝓferat᷑. Siqͥdẽ mox
ut sũmũ pontificiũ felicissimȩ
romanȩ urb̵ . xp̃omortalibus
consulentẽ sortitꝰ ẽ : suꝑstitio

Expanded text:
ae desudantis, praelato libello, torosa membra descripta sunt, qualiter in palaestra quoque conflixerit, aspirante Domino, proferatur. Si quidem mox ut summum pontificium felicissimae Romanae urbis, Christo mortalibus con
Abbreviated transcription (Latin):
unde uider i & audiri clarius
oris sui diuinissimogladio q
rectã fidẽ muniit. & cunctas
hereses unosimbolo dissipũ
Adiudelic& sacrae confessions¬

Expanded text:
unde videri et audiri clarius oris sui divinissimo gladio et rectam fidem munivit et cunctas haereses uno symbolo dissipavit. Quod videlicet sacrae confession
Abbreviated transcription (Latin):
lent̃ sibitunc tẽporisusur palut
more ante cessorũ suoꝵ pontifi¬
cii. sub dist rictiss̃m & inc̃ mi¬
nationis sententia refutauit
bi satis humilit̃ diffiniuit cun¬
ctisq suis successorib docum̃ti
suae humilitatis. tã in hoc quãn
mediocrib pontificalib indum

Expanded text:
nc temporis usurpabat, more antecessorum suorum pontificum, sub districtissimae interminationis sententia refutavit,m Dei scribi satis humiliter definivit, cunctisque suis successoribus documentum suae humilitatis tam in hoc quam in mediocrib
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs constantino politanꝰ ep̃s inso¬
lent̃ sibitunc tẽporis usur palut
more ante cessorũ suoꝵ pontifi¬
cũ. sub dist rictissim& inc̃mi¬
nationis sententia refutauit
Et primꝰ om̃iũ se in principiosiu¬
bisatis humilit̃ diffiniuit cun¬
ctisq suis successorib docuñti
suae humilitatis. tã in hoc quan
mediocrib pontificalib indum̃¬

Expanded text:
s Constantinopolitanus episcopus insolenter sibi tunc temporis usurpabat, more antecessorum suorum pontificum, sub districtissimae interminationis sententia refutavit, et primus omnium se in principio episbi satis humiliter definivit, cunctisque suis successoribus documentum suae humilitatis tam in hoc quam in mediocrib
Abbreviated transcription (Latin):
ENIQ: IN SPECULO SC̃E UN¬
uersalis aeccłx. uir totiꝰ hum¬
litatis ac auctoritatis ortodors
unde uideri & audiri clarius
rectã fidẽ muniit. & cunctas
hereses uno simbolo dissinũ¬
diuidelic& sacrae confessions¬

Expanded text:
 in specula sanctae universalis Ecclesiae, vir totius humilitatis, auctoritatis, ac orthodoxiae, unde videri et audiri clarius rectam fidem munivit et cunctas ereses uno symbolo dissipavd videlicet sacrae confession
Abbreviated transcription (Latin):
aeccła desudantis. platolibello
torosa m̃bra descripta s: qualit̃
in palestra qͦq conflixerit. as¬
pirante dño ꝓferat᷑. Siqͥdẽ mox
ut sũmũ pontificiũ felicissimȩ
romane urb̵ . xp̃omortalibus
consulentẽ sortitꝰ ẽ: suꝑstitio

Expanded text:
ae desudantis, praelato libello, torosa membra descripta sunt, qualiter in palaestra quoque conflixerit, aspirante Domino, proferatur. Si quidem mox ut summum pontificium felicissimae Romanae urbis, Christo mortalibus cons
Abbreviated transcription (Latin):
Vbium ꝑsonȩ duoministeria nillom cõmtten¬
da diffinit¬
Ubi liberalitatis eiꝰ in nocentia cẽpbatur¬

Expanded text:
i personae duo ministeria nullomodo committenda definit.--58. Liberalitatis ejus innocentia comprobatur
Abbreviated transcription (Latin):
sillitati ađo. ter dereuelatione reliquiarũ
beati et gloriosiꝑtomartiris StEΡHANi et
primidia conixp̃i. et nichodemi qui in euangło
scriptus est . et gamalihelis quiin actib apos
a scõ & dicultore patre auito pres bitero. ut
scđm fidem consũmatam interroganti. qua¬
si filius patri obaediens. et sicut cognoui. cum
omnii simplicitate. integre indicare omnem
ueritatem Due igitur parascheue hoc est ui¬

Expanded text:
sillitati a Deo ter, de revelatione reliquiarum beati et gloriosi protomartyris Stephani et primi diaconi Christi, et Nicodemi qui in Evangelio scriptus est, et Gamalielis qui in Actibus Apoa sancto et Dei cultore patre Avito presbytero, ut secundum fidem consummatam interroganti quasi filius patri obaudiens, sicut cognovi, cum omni simplicitate impiger integre indicarem omnem veritatem. 2. Die igitur Parasceve, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
do in diiosalutem: luae apparuit meae pu¬
sillitati ađdo ter dereuelatione reliquiarũ
beatiet gloriosi ꝓtomartiris St EphaNΙ et
primidia coni xp̃i. et nichodemi qui in euaugło
scriptus est . et gamalihelis quiin actib apos
a scõ & dicultore patre auito presbitero. ut
scđm fidem consũmatam interroganti. qua¬
sifilius patri obaediens. et sicut cognoui. cum
omni simplicitate. integre indicare omnem
ueritatem Dieigitur parascheue hoc est ui¬

Expanded text:
 1. Visio quae apparuit meae pusillitati a Deo ter, de revelatione reliquiarum beati et gloriosi protomartyris Stephani et primi diaconi Christi, et Nicodemi qui in Evangelio scriptus est, et Gamalielis qui in Actibus Apoa sancto et Dei cultore patre Avito presbytero, ut secundum fidem consummatam interroganti quasi filius patri obaudiens, sicut cognovi, cum omni simplicitate impiger integre indicarem omnem veritatem. 2. Die igitur Parasceve, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporalem sempiterni regisari
natalem. hodie celebramus
trium phalemmilitis passi¬
onem Herienim rex nrt̃ trabed carnis indutus. dedu¬
la uteri uirgixalis egredieas. uisitare dignatus est
mundũ hodie miles detabnaculo corporis exiens.
trium phator migrauit ad caelum: Ille sempiter Nȩ
deitatis maiestate seruata. seruile cinctoriũ carnus¬
assumexs. ix huius scłicampo pugnaturus intrauit.
ifte depositis corruptibilib: corporis iadumentis.
ad caelipalatium ꝑhenniter regnaturus ascendit
Ille descendit carne uelatus ifte ascendit sanguine
laureatus Ascendit iste lapidantib iudeis. qui¬
a ille descendit laetantib angłis Gta inexcelsis

Expanded text:
temporalem sempiterni Regis nostri Natalem: hodie celebramus triumphalem militis passionem. Heri enim Rex noster, trabea carnis indutus, de aula uteri virginalis egrediens visitare dignatus est mundum: hodie triumphator migravit ad celum. Ille sempiterne majestatis deitate servata: servile tentorium carnis in hujus seculi campo pugnaturus intravit. iste depositis corruptilibus corporis indumentis, ad coeli palatium perenniter regnaturus ascendit. Ille descendit carne velatus, iste ascendit sanguine laureatus. Ascendit iste lapidantibus Judaeis, quia ille descendit laetantibus angelis. Gloria in excelsis
Abbreviated transcription (Latin):
LTO CONCERLE Qua
dono im peratoris Aeterni.
obmerit& presulis almi
aula replecur a ecclesiae uistu¬
tum lam pade coruscante. & si
minus idonee digna possumus
eloquite men uel sermonem tenu¬
em de uotę plebis auribus tempta¬
mus inferre:. maxime cum Audien¬
tium sit fructus uirorum gesta
fidelium reuolue l pro
memoria populorum Et lic&
nihil egeat mos taelium iustus in¬
littera. cuius nomen cęlesti iam
continetur in pagina: tamen fidei
suc crescunt auginent. dum sc̃orũ
recentia repliceiitur exempla
Cum & cho orti xpisticole pastor
clausus para dyso terrestri rep̃¬
sentatur stilo. & grex exemplis

Expanded text:
te congerie qua dono imperatoris aeterni ob merita praesulis almi aula repletur Ecclesiae, virtutum lampade coruscante, etsi minus idonee digna possumus eloqui, tamen vel sermonem tenuem devotae plebis auribus tentamus inferre, maxime cum audientium sit fructus, virorum gesta fidelium revolvere calamo pro memoria populorum. Et licet nihil egeat mortalium justus littera, cujus nomen coelesti jam continetur in pagina, tamen fidei succrescunt augmenta, dum sanctorum recentia replicantur exempla, cum et cohorti Christicolae pastor clausus paradiso terreno repraesentatur stylo, et grex exemplis
Abbreviated transcription (Latin):
RARARADIAN¬
LTE CONGERLE QUA
dono im peratoris Aeterni.
obmerite presulis almi
Aula repletur a ecclesiae uistu¬
tum lam pade coruscante. & si
minus idonee digna possumus
eloqui. t& men uel sermonem tenu¬
em de uotę plebis auribus tempta¬
mus inferre: maxime cum Audien¬
tium sit fructus uirorum gest&
fidelium re uoluero pro
memoria propulorum Et lic&
nihil egeat mos talium iustus in¬
littera. cuius nomen cęlesti iam
continetur in pagina: tamen fidei
suc crescunt Auginento. dum sc̃orũ
recentia replicentur exempla
Cum & cho orti xpisticole pastor
clausui para dyso terrestri rep̃¬
sentatur itilo. & grex exemplis

Expanded text:
ra radiante congerie qua dono imperatoris aeterni ob merita praesulis almi aula repletur Ecclesiae, virtutum lampade coruscante, etsi minus idonee digna possumus eloqui, tamen vel sermonem tenuem devotae plebis auribus tentamus inferre, maxime cum audientium sit fructus, virorum gesta fidelium revolvere calamo pro memoria populorum. Et licet nihil egeat mortalium justus littera, cujus nomen coelesti jam continetur in pagina, tamen fidei succrescunt augmenta, dum sanctorum recentia replicantur exempla, cum et cohorti Christicolae pastor clausus paradiso terreno repraesentatur stylo, et grex exemplis
Abbreviated transcription (Latin):
stes fuit in saeculo: aut scripsit ecclesi asticae fidei
documenta . aut pugnando calcauit her&ica crimi¬
na. aut poenti tribuit miraculorũ suffragia.
Quae uolentedño: usque in hodiernũ diem eius ora¬
tionibus ꝑseuerant. Sed mea lingra nomuffi
& locutus. si cut illi dignum est cuncta ꝓferre.
D& mihi pius ueniam. qui a multa pracerii qui uix pauca
conscripsi Itadebeatissimi hnlarii depraesenti sȩculo
unta cumgloria migrauit ad xp̃m: terra plorante
caelo gaudente.

Expanded text:
stis fuit in saeculo aut scripsit ecclesiasticae fidei stis fuit in saeculo aut scripsit ecclesiasticae fidei documenta, aut pugnando calcavit haeretica crimina, aut petenti tribuit miraculorum suffragia: quae volente domino usque in hodiernum diem eius orationibus perseverant. 53 Sed mea lingua non suffratus est et locutus, sicut illi dignum est, cuncta proferre. Det mihi pius veniam, quia multa praeterii qui vix pauca conscripsi. 54 Ita beatissimus Hilarius de praesentis saeculi vita cum gloria migravit ad Christum terra plorante, caelo gaudente.
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur : cumper ipsum lumini ꝑp&uo trans fe¬
runtur: Quis uero habundantiam rigantis ingenii
contendit euoluere : Aut euis uerba. uerbis uileat
exequare. qualiter ille indiuis ae trimtatis libros.
stilo tumente contexiuit. aut scripturas dauitici
carminis sermone coturnato ꝑsingula reserauit:
Quam fuit indissertione prouidus. intractatu pro¬
fundus ꝑ litteraturam eloquens. ꝑ uirtutẽ mirabils.
in complexionibus multiplex. in resolutione subtilis :
Astutus uxta proph&am ut serpens. columbae sim¬
plicis gratiam non amittens conditi sal ingenu. fons
loquendi thesaurum scientiae. lux doc trinȩ. defen¬
sor ecblesiae. ostium propugnator. Cuius dieta
quilegit : non credit dicere sed tonare. hoc fuit
ultra homines sapere : tam cauta dereligione cense¬
re. Sed qui uult ipsum agnoscere : eius exilia me¬
mor&. merita respiciat uolumina relegat. dicta
ꝑpendat. signa cotidiana ꝑcenseat. Quidum super¬

Expanded text:
cognoscitur, cum per ipsum lumini perpetuo transfecognoscitur, cum per ipsum lumini perpetuo transferuntur. Quis vero abundantiam rigantis ingenii contendat evolvere, aut eius verba verbis valeat exaequare? Qualiter ille indivisae trinitatis libros stilo tumente contexuit, aut scripturam Davitici carminis sermone coturnato per singula reseravit? 51 Quam fuit in dissertione providus, in tractatu profundus, per litteraturam eloquens, per virtutem mirabilis, in complexionibus multiplex, in resolutione subtilis, astutus iuxta prophetam ut serpens, columbae simplicis gratiam non amittens, conditi sal ingenii, fons loquendi, thesaurus scientiae, lux doctrinae, defensor ecclesiae, hostium propugnator. Cuius dicta qui legerit non credit dicere sed tonare. Hoc fuit ultra homines sapere tam caute de religione censere. 52 Sed qui vult ipsum agnoscere eius exilia memoret, merita respiciat, volumina relegat, dicta perpendat, signa cotidiana percenseat. Qui dum super
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ tradidit sepulturae. Ofuneris gloria: quȩ me¬
lior habetur quam uita. Quia quod terrae subri¬
puit : incȩlum transmisit : Vere ut ego considero:
plus fuit quam resuscitari sic mori.: Certaenim
salus est non contaminari peccatis. Quanti cupe¬
rent rebus cumuita traditis. talem transitum
comparare. si mercatorem forsitam inuenirent:
Quiddistat inter uiuificanti infantis. & filie.
mortificate mysterium: Illam resuscitauit
ad baptismum: hano predestinauit ad regnum: Nisi
quod in illo adhuc spes peccandi restabat : haec ima¬
culata finierat. Quod cum uidiss& mater beatȩ aprae:
a pontisice postulabat. ut & ipsa simererour crepta
demundi crimine cum filia. prasentar&cur ad regnum:
Cuius uota consideruis : assidua oratione. &ipsam
antese transmisit ad glorim. Quis aestimaturus est
talem uirum itase dilexis se dñm: coniugis & filiae
affectu contempto : tamen in hoc magis illas amisse

Expanded text:
dae tradidit sepulturae. O funeris gloria, quae medae tradidit sepulturae. O funeris gloria, quae melior habetur quam vita: quia quod terrae subripuit, in coelum transmisit! Vere, ut ego considero, plus fuit, quam resuscitari, sic mori. Certa enim salus est, non contaminari peccatis. Quanti cuperent, rebus cum vita traditis, talem transitum comparare, si mercatorem forsitan invenirent? Quid distat inter vivificati infantis, et filiae mortificatae mysterium? Illum resuscitavit ad baptismum, hanc praedestinavit ad regnum: nisi quod in illo adhuc spes peccandi restabat, haec immaculata finierat. Quod cum vidisset mater beatae Abrae, a pontifice postulat, ut et ipsa, si mereretur, erepta de mundi crimine, cum filia praesentaretur ad regnum. Cujus vota considerans, assidua oratione et ipsam ante se transmisit ad gloriam. Quis aestimaturus est, talem virum ita dilexisse Dominum, conjugis et filiae affectu c
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcibs effugauit. Spoliauit tartarum. spem ha¬
bens in xp̃o. Mors ibi iura non tenuit: ubihilarius
uim orationis ingessit. Sed tanta res non potest
nr̃is uerbis plus ornari: Equamimeritis
Nunc uero memorandum est quod supra promisimus
qualiter miracula reliqua hoc miraculo cumulauit
Demique cumbeatissimam afram filiam suam ad qũã
de exilio destinauit epłam incolumem inueniss&: allo¬
quitur quomodo poterat dulcedo patris & facundia
oratoris. Quiddicam: Alloquitur hilarius cuius
eloquentiae post ipsum conparare aliquẽ uix aude¬
mus. nisi quifuerit spũ scõ repl&us temptans eius
animũ si uell& sponsum at tingere quam patris.
gratia prouider&. Tunc libenter desederanterque :¬
ut cȩleriter ei uingeretur optabat. Quam uolunta¬
tem paterpius agnoscens. intentus orationibus
noncessauit . donec sine dolore sine contagiose
praesente. filia demundi ludibrio migrar& ad
xp̃m. quam propriis manibus ut decuit ueneran¬

Expanded text:
precibus effugavit, spoliavit tartarum, spem haprecibus effugavit, spoliavit tartarum, spem habens de Christo. Mors ibi iura non tenuit ubi Hilarius vim orationis est ingressus. Sed tanta res non potest nostris verbis plus ornari quam meritis. Nunc vero memorandum est quod supra promisimus, qualiter miracula reliqua hoc miraculo cumulavit. 46 Denique cum beatissimam Abram filiam suam, ad quam de exilio destinavit epistolam, incolomem invenisset, alloquitur quomodo poterat dulcedo patris et facundia oratoris. Quid dicam? alloquitur Hilarius, cuius eloquentiae post ipsum comparare aliquem vix audemus nisi qui fuit spiritu divino repletus; temptans eius animum, si velit sponsum attingere. quem patris gratia provideret. 47 Tunc libenter desideranterque ut celeriter ei iungeretur optabat. Quam voluntatem pater pius agnoscens, intentus orationon cessavit, donec sine dolore, sine contagio, se praesente, filia de mundi ludibrio migraret ad Christum: quam propriis manibus, ut decuit, veneran
Abbreviated transcription (Latin):
rebat. Tunc mater extincti quae iammater non
erat dum filium non habebat. prouoluta ad pedes
scĩ hilarii : prȩcedentibus lacrimis natisui corpus
effudit exclamans. Alartinus adhuc incipieis :¬
caticuminu mortuum reuocauit : tupontifex redde
rogo filium aut mihi autbaptismo. qui populi pater
agnosceris. ut mater ego uocer obtineas. Sic illa
plus lacrimis p&ente quam uerbis: commotus
uirdĩ spectante populo ad consu&a arma recur¬
rens in terram prosternitur. Alox paulatim de¬
functi pallor in ruborem conuertitur: frigida
membra reuocato spũ tepescunt. Oculi apertis
palpebrȩ iamus. pereginum lumen a gnoscunt
Vox addocto aere depectoris domicilio conflata pro¬
fertur. Gressus suis uestigiis rediuius extenditur
i interiore fundamento tota fabrica renouatur
Quid plura: Tamdiu iacuit sacerdos inpuluere . donec
pariter surgerent. Senex de oratione : infans de morte
Ecce uita landabilis. quȩde alterius corpore necem

Expanded text:
rebat. 43 Tunc mater extincti, quae iam mater non rebat. 43 Tunc mater extincti, quae iam mater non erat, dum filium non habebat, provoluta ad pedes sancti Hilarii praecedentibus lacrimis nati sui corpus effudit exclamans: Martinus adhuc incipiens cathecuminum mortuum revocavit, tu pontifex redde, rogo, filium aut mihi aut baptismo: qui populi pater agnosceris, ut mater ego vocer obtineas. 44 Sic illa plus lacrimis petente quam verbis commotus vir dei spectante populo ad consueta arma recurrens in terram prosternitur. Mox paulatim defuncti pallor in ruborem convertitur, frigida membra revocato spiritu intepescunt, oculi apertis palpebrae ianuis peregrinum lumen agnoscunt, vox adducto aere de pectoris domicilio conflata profertur, gressus suis vestigiis redivivus extenditur, in anteriore fundamento tota fabrica renovatur. 45 Quid plura? Tamdiu iacuit sacerdos in pulvere, donec pariter surgerent, senex de oratione infans de morte. Ecce vita laudabilis, quae de alterius corpore necem
Abbreviated transcription (Latin):
mone plantatum. Appar& : quantum est melior adam
sȩcundus antiquo. Ille serpenti paruit : iste seruos hab&
qui possunt serpentibus imperare. Ille perbestiam de
sede paradrsi proiectus est: iste desuis cubilibus ser¬
pentes exclusit. Deposuit anguis antiquum mendacium.
quididicit implere manditum. Ohilari dulce: medi¬
camentum. & meritum: ante quem sine mora uenena:
fugatai sunt ÷ Ad uior didit terram hominibus:
quia in loco beluae in cola trans migrauit. Sed re¬
uertamur ad ordincm. Cumde exilio regressus intro¬
iuit pictauis: summo fauore plaudebant om̃s pariter
eo quod ecclesia recepiss& pontificem. Srex pastorem
itasine illose exules fuisse deflebant. Itaq beatum
martinum inuico loco teraco dum pracepiss& consis¬
tere : uirtute diuina meruit ibidem mortuum susci¬
tare. Post aliquos dies infanssi nebaptismi regenera¬
tione de functus est. duplici morte dampnatus. Prae¬
sentem lucem amiserat: & poena futuri seculi non ca

Expanded text:
mone plantatum! Apparet, quantum est melior Adam mone plantatum! Apparet, quantum est melior Adam secundus antiquo. Ille serpenti paruit: iste servos habet qui possunt serpentibus imperare. Ille per bestiam de sede paradpentes exclusit. Deposuit anguis antiquum mendacium qui didicit implere mandatum. 39 O Hilarii dulcedo, medicamentum et meritum, ante quem sine mora venena fugata sunt! Addidit terram hominibus, quia in loco beluae incola transmigravit. Sed revertamur ad ordinem. 40 Cum de exilio regressus introivit Pictavis, summo favore plaudebant omnes pariter, eo quod ecclesia recepisset pontificem, grex pastorem:ita sine illo se exules fuisse deflebant. 41 Itaque beatum Martinum in vico Locoteiaco dum praecepisset consistere, virtute divina meruit ibi mortuum suscitare. 42 Post aliquot dies infans sine baptismi regeneratione defunctus est: duplici morte damnatus praesentem lucem amisera
Abbreviated transcription (Latin):
tectum uidere meruit illi deuotus occurrer& : nisi per
om̃a mr̃steriis plenum in eospr̃o praeuidiss&. Nec mi¬
rum si ille quidm̃ priusuidit in paupere: postea ipsũ
non conuenit : tam nobile pra&erire miraculum Nam
cum circa gallinariam insulam propinquar& : relati¬
one uicinorum agnouit : ibidem ingentia serpentium
uolumina sine numero peruagari. Et obhoc quam us
longius illis uidebatur esse quam africa. Quo audito uir
dĩ: sentiens sibi detestabili pugna uenire uictoriam.
in nominedm̃ prȩcedente crucis auxilio. descendit in
insulam. Eo uiso serpentes: in fugam conuersi sunt
non tolerantes eiis aspectum. Tunc baculum figens
in terra. quasin&am: quousq deberent excurrere:
uirtutis potentia designauit. Nec amplius liber¬
insulȩ non sit terra sedpelagus qui  dum semper
illam partm uerentur attingere : ł acilius eftillis mare
transir&s.: quamuocem Oinmutabilẽ terminum deser¬

Expanded text:
tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per omnia mysteriis plenum in eo spiritum praevidisset. Nec mirum, si ille, qui Deum prius vidit in paupere, postea illum non convenit tam nobile praeterire miraculum. Nam cum circa Gallinariam insulam propinquaret, relatione agnovit vicinorum, ibidem ingentia serpentium volumina sine numero pervagari: et ob hoc quamvislongius illis videbatur esse, quam Africa. Quo audito, vir Dei sentiens sibi de bestiali pugna venire victoriam, in nomine Domini, praecedente crucis auxilio, descendit in insulam: eoque viso, serpentes in fugam conversi sunt, non tolerantes ejus adspectum. Tunc baculum figens in terram, quasi metam, quo usque deberent excurrere, virtutis potentia designavit: nec amplius libera pars insulae, non sit terra, sed pelagus; quia dum semper illam partem verentur attingere, facilius erat illis mare transire quam vocem. O immutabilem terminum, de ser
Abbreviated transcription (Latin):
stanti Nam quod seprodo sic ingerebat. aꝑto
periculo: obtobut murtirium. sinon defuissa ꝑeussor Et ta¬
men amimus sumpsit gloriam: & si tempus non intulit pȩnã
Sedhunc ipsum diuno nutu seruatum testificor: procor¬
rectione cunctorum: Nampone totum mundum graui
errore confusum: factis saepius ingallia sy nodis. ꝑhila¬
riũm fuis se aduiam ueritatis adductum. confitetur. lin¬
gua multorum. Quid autem inter est: uel sibi prouita¬
axerna factum fuisse martyrem uel amplius uixisse :
reliqui neperirent: Igitur scĩssimã animam. & sigla¬
dius persecutoris non absculit : palmam tamen martyris
beatus martinus aeque meritorum lumine non absconsus
qui abhilario exorcista est. post ea in stĩtutus. cognito ad¬
uentu eius. romam festinanter occurrit. Quẽ cum prae¬
teris se cognoscera: est usq galliam consecutus Neq
enim martinus quiadhuc caticuminus. xp̃m clamide sua

Expanded text:
stantium. Nam quod se pro Domino sic ingerebat aperto stantium. Nam quod se pro Domino sic ingerebat aperto periculo, optabat martyrium, si non defuisset percussor et tamen animus sumpsit gloriam, etsi tempus non intulit poenam. Sed hunc ipsum divino nutu servatum testificor pro correctione cunctorum. Nam pene totum mundum gravi errore confusum, factis saepius in Gallia synodis, per Hilarium fuisse ad viam veritatis adductum, confitetur lingua multorum. Quid autem interest, vel sibi pro aeterna vita factum fuisse martyrem; vel amplius vixisse, reliqui ne perirent? Igitur sanctissimam animam etsi gladius persecutoris non abstulit, palmam tamen martyrii beatus Martinus, aeque meritorum lumine non absconsus, qui ab eodem S. Hilario exorcista est postea constitutus, cognito adventu ejus, Romam festinanter occurrit. Quem cum jam praeterisse cognesceret, usque ad Gallias consecutus est. Neque enim Martinus , qui adhuc catechumenus Christum chlamyde sua
Abbreviated transcription (Latin):
composito fueo inficer&. imperatori tribus libellis
oblatis prȩces effudit. ut in eius conspectu collectis
aduersariis ess& ei contra hrocicos disceptandi
dereligione licentia. ne ueritatem falsitas obum¬
brar& Ne aequitati inquitas pre ualer& neim¬
perator dõ resister&. nefidei ꝑfidia rebellar&.
Vnde ualens & ursacius conscientiae reatu perter¬
riti. qm̃ si dar&ur facultas certan ssdi. mex se cog¬
noscebant hi larii contentione prosterni: sollicita&
imperatonis animũ iammaligna ex partẽ captiuum.
ut ipsum beatissimũ redire ad gallias perurger&
dicentes. illo praesente her& ica nom posse machina.¬
menta ꝓficere: Quo obtentu. ad gallias compulsus
reuertitur : putans amplius sepati exilium. quod
illi ucꝑturbationẽ acclesiȩ relinquebat termino
non consecuto. Obeatum pontificem qui in sdmmo
sine timore tormenti Vere totis uiscerib: diligebat
xp̃ĩ regnum : qui non formidabat in principatũ con¬

Expanded text:
composito fuco inficeret, imperatori tribus libellis composito fuco inficeret, imperatori tribus libellis oblatis preces effudit, ut in eius conspectu collectis adversariis esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obumbraret, ne aequitati iniquitas praevaleret, ne imperator Deo resisteret, ne fidei perfidia rebellaret. 28 Vnde Valens et Vrsatius conscientiae reatu perterriti, quoniam si daretur facultas certandi, mox se recognoscebant Hilarii contentione prosterni, sollicitant imperatoris animum tantum in maligna parte captivum, ut ipsum beatissimum redire ad Gallias perurgueret, dicentes illo praesente haeretica non posse machinamenta proficere. 29 Quo obtentu ad Gallias compulsus revertitur, putans magis amplius se pati exilium, quod illuc perturbationem ecclesiae relinquebat termino non secuto. 30 O beatum pontsine timore tormenti! Vere totis visceribus diligebat Christi regnum, qui non formidabat in principatu Con
Abbreviated transcription (Latin):
uestigus enus inherens usq pietauis ꝑductaest : patrem
se hibere non aquo generataest. sed ꝑquem regenerataẽ
prȩdicobat. Cum uero se leuciam ꝑueniss& : magno
fauore acunctis exceptusest. coquod diuina tinseri¬
cordia talemuirum prudentissimum & singularii
eruditione conpertum inspectaculo mundi producer&.
ubierat defide censendum. Hinc post examinationem
agnitis hostibus & obpressis decr&is inscripto conditis
tio Cumqua perrexit sc̃ s̃ hilarius. quomuis ei non fu¬
is s& inunctum : m&uens neadhuc contra beligionis
dogmata respirara. dampnata ꝑfidia. Sed disserere
longumest : qualter ariminensi sy nodo composita men¬
tione aliud exalio referens. fraus her&ica serpenti¬
imperatoris inquitatem. ipsaẽ in lata calumpnia
Quod tamen athl& axp̃i beatus hilarius agnoscens. gra
uiter apud a riminum diaboli prȩualuisse menda¬
cum. in tantum ut & orientales partes. similiter

Expanded text:
vestigiis ejus inhaerens, usque Pictavos perducta est; patrem vestigiis ejus inhaerens, usque Pictavos perducta est; patrem vero se habere, non a quo generata est, sed per quem regenerata est, praedicabat. 8. Cum vero Seleuciam pervenisset, magno favore a cunctis exceptus est, eo quod divina misericordia talem virum prudentissimum, et singulari eruditione compertum, in spectaculum mundi produxerit, ubi erat de fide censendum. Hinc post examinationem agnitis hostibus et oppressis, decretis in scripto conditis, tio: cum qua perrexit sanctus Hilarius, quamvis ei non fuisset injunctum, metuens ne adhuc contra religionis dogmata respiraret damnata perfidia. Sed disserere longum est qualiter in Ariminensi synodo, composita mentione aliud ex alio referens, fraus haeretica serpentiimperatoris iniquitatem ipsa est illata calumnia. Quod tamen athleta Christi beatus viter apud Ariminum diaboli praevaluisse mendacium, in tantum ut et orientales partes similiter
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓmissione uenturum Quod a pra dulciter exci¬
piens & quasi sponsum futurum in epistola patris
Amplectens: ad monitionem secuta est. Nulli in con¬
iugio se resoluens. Sed qualiter ad illum sponsum
peruenerit : locus in sequenti seruatur. Interea
cum toto orbe arrianae heresis ꝑuersitas pullula¬
r&. dato generaliter imperatoris edicto ut om̃s
orientales ep̃i ad pud se leuciam i sauriae oppidam
uenirent. disceptaturi. quid sentirent defidei ue¬
ritate. Tunc ster reliquos quarto iam exilii anno
defrigia sc̃s hilarius in predicto loco data euecti
Mox florentia puella gentilis. in rumpens multi¬
tudinem populi. uoce magna seriumndĩ ad uenisse
testataest. Et ad pedos eius decurrens: noncessa¬
bat p&ere. nisi signum erucis ab ipso sibi fieri. fide¬
liter in p&crass&. Quam florentius pater secutus
&cuncta familia : in nomine dñi meruerunt pa¬
riter baptizari Quae florentia relictis parentib

Expanded text:
cum promissione venturum. Quod Abra dulciter excicum promissione venturum. Quod Abra dulciter excipiens, et quasi sponsum futurum in epistola patris amplectens, admonitionem secuta est, nulli in conjugio se resolvens. Sed qualiter ad illum sponsum pervenerit, locus in sequenti servatur. 7. Interea cum toto orbe Arianae haeresis perversitas pullularet, dato generaliter imperatoris edicto, ut omnes Orientales episcopi apud Seleuciam, Isauriae oppidum, convenirent, disceptaturi quid sentirent de fidei veritate, tunc inter reliquos, quarto jam exsilii anno de Phrygia sanctus Hilarius in praedicto loco, data sibi pmoxque Florentia puella gentilis, irrumpens multitudinem populi, voce magna servum Dei illuc advenisse testata est, et ad pedes ejus accurrens non cessavit petere, nisi signum crucis ab ipso sibi fieri fideliter impetrasset. Quam Florentius pater secutus est, et cuncta familia in nomine Domini meruerunt pariter baptizari. Quae Florentia, relictis parentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
filiam suam. quamcum matre pictauis reliquerat.
quidam iuuenis nobilissimus praediues pulcherrimus
coniugii uinculosibi. quȩrer& ad nectendam. Sed
ipse interuentu orationis assiduȩ. celestem illi
sponsum sine contammatione prouiderat Alox
oportunitate reperta : manu propria subscriptã
filiae direxit epistolam. sufficienti sile conditã
& uelut aromaticis unguentis infusam. quetene¬
tur pictauis promunere conseruata. indicans
rosarum & lilii comparationem pracceder&.¬
Oculi gemiarum lumina liminarent uestis. cando¬
remniuis opprimer&. Ornamenta. in aestimabili
fulgore uernarent. diuitiae intrase regna conclude¬
rent. sapientia in conprehensibilis emanir&. dul¬
cedo faui mnella post poner&. pudicitia in contami¬
nata ꝑsistera. odor suauitate flagrar&. thesauri.
sine defectione constarent. Addens ergo monitis:
ut filia nulli seprius male diuisa coniunger&. quam
nt patrem ex spectar& pollicitum. & sponsum pariter

Expanded text:
filiam suam, quam cum matre Pictavis reliquerat, filiam suam, quam cum matre Pictavis reliquerat, quidam juvenis nobilissimus, praedives pulcherrimus, conjugii vinculo sibi quaereret annectendam. Sed ipse interventu orationis assiduae coelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. Mox opportunitate reperta, manu propria subscriptam, filiae direxit epistolam, sufficienti sale conditam, et velut aromaticis unguentis infusam, quae tenetur Pictavis pro munere conservata, indicans rosarum et lilii comparationem praecederoculi gemmarum lumen obnubilarent, vestis candorem nivis opprimeret, ornamenta inaestimabili fulgore vernarent, divitiae intra se regna concluderent, ejus sapientia incomprehensibilis emanaret, dulcedo favi mella postponeret, pudicitia incontaminata persisteret, odor suavitate fragraret, thesauri sine defectione constarent. Addit ergo monitis ut filia nulli se prius a matre divisa conjungeret, quam ut patris exspectaret pollicitum, et sponsum pariter
Abbreviated transcription (Latin):
di turbare pertinaciter insistebant. imperatori
ꝑsua sun est: ut uirum eruditissimũ dequo loqui¬
mur & dyonisium mediolanensem. & eusebium
uercellensem. exilio condempnar& Nihil enim
poterat ante insuperabilem scĩhilarii facundiã
her&icus obtinere : sperans hostis fidei aliquas se ne¬
bulas splendori catholico posse prȩtendere. si re¬
trusus exilio talis uir acertamine defuissa&
Qm̃ ut dictum est siquis ꝑuersus uoluit confligere.
acsi mutus nec uerba poterat proferre. nec cur¬
rere. sed quasi natans inpelagis. antefluctum eius
eloquentiae mergebatur. Itaque infrigia a siae
regione missus exilio: ad uirtutis augmentum
gratias aegit. Quia quantum pronomine xp̃i
longus discedebat desolo proprio: tantum me¬
rebatur fieri uicinior caelo Quidum ad locum
ꝑueniss& obtabilem : nobis tacendum non est
quod illi concessum est: Nam & eotempore scõsibi
spũ reuelante : cognouit eoquod beatissimã apram

Expanded text:
dei turbare pertinaciter insistebant, imperator! dei turbare pertinaciter insistebant, imperator! persuasum est, ut virum eruditissimum de quo loquimur et Dionysium Mediolanensem et Eusebium Vercellensem exilio condemnaret. Nihil enim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii facundiam haereticus obtinere, 16 Sperans hostis fidei aliquas se nebulas splendori catholico posse praetendere, si retrusus exilio talis vir a certamine defuisset: quoniam, ut dictum est, quis perversus voluit confligere ac si mutus et claudus nec verba poterat proferre nec currere, sed quasi natans in pelagis ante fluctum eius eloquentiae mergebatur. 17 Itaque in Frigia Asiae regione missus exilio ad virtutis augmentum gratias egit, quia quantum pro nomine Christi longius discedebat de solo proprio tantum merebatur fieri vicinior caelo. Qui dum ad locum pervenisset optabilem, nobis tacendum non est quod illi concSpiritu revelante, cognovit quod beatissimam Abram
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. quippe necessarius ut alienas tenebras in
lucem trans ferr&: concordante fauore popu¬
li. aut potius dĩ spũ proclamante: uir olim
mysterus deputatus. aliquando sacris alta¬
ribus sacer edos electus est. Crescebat in eo
cotidie opinio: famulatrix uirtutum Nec
erat eius fama contenta circum iectas tantũ
gallias illustrare: sed exteras nationes & regiones
implebat meritorum gratia percurrente Id ÷c¬
tumest. ut toto orbe uelociter. beati pontificis
gloria militar&. Igitur constantii imperato¬
ris tempore. cum arriana heresis uenenata
deradice flore toxico pullular&: tunc uir
scĩs simus timore nudus. fidei feruore᷑ estitus.
quasi signifer belligerator. ꝑ medias acies.
inter hostiles fremitus. inter her&icos gladi¬
os se ingerebat. Xp̃i caritate securus. nihil
desuamonte formidans. Illi solum m&aens quod
absit prae iudicio religionis in lato neuiuer& hinc
aualente & ursatio. qui praua crudelitate ec clesiam

Expanded text:
tuit, quippe necessarius , ut alienas tenebrtuit, quippe necessarius , ut alienas tenebrlucem transferret, concordante favore populi aut potius dei spiritu proclamante, vir olim mysteriis deputatus aliquando sacris altaribus sacerdos electus est. 13 Crescebat in eo cotidie opinio famulatrix virtutum nec erat eius fama contenta circumiectas tantum Gallias inlustrare sed exteras nationes et regiones implebat. Meritorum gratia percurrente id actum est, ut toto orbe velociter beati pontificis gloria militaret. 14 Igitur Constantii imperatoris tempore cum Arriana haeresis venenata de radice flore toxico pullularet, tunc vir sanctissimus timore nudus fidei fervore vestitus quasi signifer belligerator per medias acies inter hostiles fremitus inter haereticos gladios se ingerebat, Christi caritate securus, nihil sua morte formidans, illud solum metuens, quod absit, praeiudicio religionis inlato ne viveret 15 Hinc a Valente et Vrsatio, qui prava credulitate ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
ut in reprehensibilis in templo xp̃i praeparare¬
tur sacerdos Namquod inter mortales ualdẽ
uidoar difficile. tam cautum esse quise aues¬
is ul her&icis cibo suspendat: adeo uirscis si¬
mus hostes catholicae religionis ab orruit: ut nondi¬
cam conuiuium. sed neque salutatio fuerit cum his
praereunti communis. Vitabat haec dauitico
suffultus exemplo : necꝟm her&icis mense parti¬
cipando fier& illi inscandalum Oquam ꝑfectissi¬
mnũ laicum. cuius imitatores ipsiesse desiderant
sacerdotes. Cui non fuit aliud uiuere : nisixp̃m
cum dilectione timere. & cumtimore diligere
Quem sequentes currunt ad gloriam: diuertentes
ad poenam. Credenti succedunt praemia: recu¬
santi tormenta Qui tamen nunc illos depio religi¬
onis opere cominonens. nunc alios de confessione
in aestimabilis scȩ̃ trinitatis informans. Nunc
reliquos promissione regnicalestis inuitans.
noncessabat in plebe uerbo ueritatis fructũ fidei

Expanded text:
ut inreprehensibilis in templo Christi praeparareut inreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos. 9 Nam quod inter mortales valde videtur difficile, tam cautum esse, qui se a Iudaeis vel haereticis cibo suspendat, adeo vir sanctissimus hostes catholicae religionis abhorruit, ut non dicam convivium sed neque salutatio fuerit cum his praetereunti communis. Vitabat haec Davitico suffultus exemplo, ne cum haereticis mensae participando fieret illi in scandalum. 10 O quam perfectissimum laicum, cuius imitatores ipsi esse desiderant sacerdotes, cui non fuit aliud vivere nisi Christum cum dilectione timere et cum timore diligere, quem sequentes currunt ad gloriam divertentes ad poenam, credenti succedunt praemia recusanti tormenta! 11 Qui tamen nunc illos de pio religionis opere commonens, nunc alios de confeinaestimabilis sanctae Trinitatis informans, nunc reliquos promissione regni coelesti invitans, non cessabat in plebem verba veritatis fructum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
uobis quidem oboedientiam. & illi inpendo de quo
non digne loquor in iuriam. Sed concedi ueniam
credimus: quod deuotione peccamus: Nuncde
onis aquitaniae oriundus qua̧ ab oceano britan¬
nieo feremilia non aginta se iuingitur. apud gal¬
licanas familias nobilitatis lampade non obscu¬
rus. immomagis praec&eris gratia generositatis
ornatus. nitore pectoris addito. quasi refulgens
lucifer interastra processit Cuius acunabulis¬
rudimenta tante sapientiae primitiua lactaba¬
tur in fantia : ut iam tunc potuiss& intellegixp̃m
in suis causis. pro obtinenda uictoria : necessa¬
Urium sibi iussis se militem propagari Denique
conugem habens & filiam : itaplenitudiñi
uenerabiles animos ecelesiasticae regulae traidi¬
dit in formandos. ut adhuc laicali proposito
constitutus. diuno nutu pontificis gratiam possi¬
dera& Ita se ipsum propria disciplina coheret̃¬
bat intentus. quasi fuliram spetiem indicans:

Expanded text:
vobvobnon digne loquor, fortasse injuriam: sed concedi per veniam credimus, quod devotione peccatur. Et ne ponis Aquitaniae oriundus fuit, quae ab Oceano Britannico fere milia nonaginta seiungitur, apud Gallicanas familias nobilitatis lampade non obscurus, immo magis prae ceteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito, quasi refulgens lucifer inter astra processit. 7 Cuius a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatur infantia, ut iam tunc potuisset intellegi, Christum in suis causis pro obtinenda victoria necessarium sibi iussisse militem propagari. 8 Denique coniugem habens et filiam ita plenitudine domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus divino nutu pontificis gratiam possideret: ita se ipsum propria disciplina cohercebat intentus quasi futuram speciem indicans,