comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis. uirtutẽ autẽ eius ab negante̾. hec¬
om̃ia mala ab eo uelut fonte manant qdđ̃
primũ posuit: se ipsos aniantes. Merito
dicit᷑ petro diligis me. & responds̃t ano
te: eiq refertur pasce oues meas: &e hoc ite.¬
rũ. hoc terrio. ubi etiam demonstrat᷑. unũ
atq idẽ esse amorẽ & dilectionẽ. Nã etiam
dñs nouissime non ait diligis me: s amas
me. Non gͦ nos sed ipsũ amemus: & in pas¬
cendo oues eius. ea quȩ sunt eius ñ ea quȩ
sunt nr̃a quȩ ramus. Nescio enĩ quo in ex-¬
plicabili modo. quisquis se ipsũ nõ dm̃ amat
ñ se amat: & quisqͥs dm̃ non se ainat. ipse
se amat. Qui eiĩ non potest uiuere de se:
moritur utiq amando se. Non gͦ se amat.
diligendo magis diligit. qui propt̃ea señ
diligit ut eum diligat de quo uiuit. Non
suit gͦ se ipsos amantes qui pascunt oues
pascant. & uelint ex illis sua lucra conqͥ¬
rere. sicut amatores pecumȩ. uel eis dña.¬

Expanded text:
pietatis, uirtutem autem eius abnegantes. pietatis, uirtutem autem eius abnegantes. omnia mala ab eo velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos amantes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio. Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae sunt nostra quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se: non ergo se amatdiligendo magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oves pascant; et velint ex illis sua lucra conquirere, sicut amatores pecuniae; vel eis domina
Abbreviated transcription (Latin):
sens. Fit amoris indiciũ pascere diũicũ gregẽ:
sicut fuit timoris indiciũ negare pastorẽ. Qui
hoc animo pascunt oues xp̃i ut suas uelint
cupiditate. ñ obediendi. & subueniendi. &
dõ placendi karitate. Contra hos gͦ uigilat
mit sua quęrere ñ que iħu xp̃i. Nam qͥd
est aliud. diligis me pasce oues meas: qͣm
si diceret᷑. si me diligis ñte. pascere te cogi.
ta oues meas. & sicut meas pasce ñ sicut
tuas. głam meã ui eis quęre ñtuã dñiũ me.¬
um non tuũ. luera mea nõ tua: ne sis ieoꝵ
societate qui ꝑtinent ad tempora ꝑiculosa.
se ipsos amantes. & cetera quȩ huic maloꝵ
uinxit. A matores pecuniȩ. elati. suꝑbi. bla.¬
sphemi. parentib nõ obȩdientes. ingrati.
scelesti. irreligiosi. sine affectione. detracto.
res. in continentes. inmites. sine benigni¬
tate. ꝓditores. procaces. cecati. uoluptatũ
amatores magis quã dĩ: habentes speciẽ

Expanded text:
sens. Sit amoris officium, pascere dominicum gregem; sens. Sit amoris officium, pascere dominicum gregem; si fuit timoris indicium, negare pastorem. Qui hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint cupiditate, non obediendi et subveniendi et Deo placendi charitate. Contra hos ergo vigilat mit sua quaerere, non quae Jesu Christi . Nam quid est aliud, Diligis me? pasce oves meas, quam si diceretur, Si me diligis, non te pascere cogita: sed oves meas, sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; dominium meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum cutus adjunxit, « Amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, irrelires, incontinentes, inmites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, uoluptatium amatores magis quam dei, habentes speciem
Abbreviated transcription (Latin):
matur: non falsa nobis exrantib p̃suma¬
tur: Nunc est ut uice huiꝰ non metuamꝰ
interitũ: quia resurgente dño. uitȩ alte¬
rius p̃cessit exemplũ. Non est petre ut mor¬
tem timeas: uiuit quẽ mortuũ dolebas.
& quẽ pro nobis mori carnali amore ꝓ¬
hibebas. Ausus es p̃uenire docare: for¬
midasti eius ꝑ secutorẽ. Iam precio ꝑte
fuso nuuc ẽ. ut sequaris emptorẽ: & se¬
qualis omĩno usq admortẽ crucis. Uerba
eius audisti: quẽ iam ueracẽ ꝓ basti. Passi¬
rũ te ipse p̃dixit: quite p̃dixerat negatu¬
rũ. Sed prius dñs quod sciebat int̾rogat.
nec semel sed iterũ ac tcio: utrũ petrus
eũ diligat. Nec aliud tociens audit apetro
quã diligi: nec aliud totiens cõmendat pe.¬
tro. quã suas oues pasci. Reddit᷑ negationi
trinȩ trina confessio: ne minus amori lin.¬
gua seruiat quã timori. & plus uocis eli.¬
cuisse uideatur mors imminens quã uita pre¬

Expanded text:
matur, non falsa nobis errantibus praesumamatur, non falsa nobis errantibus praesumatur. Nunc est ut vitae hujus non metuamus interitum; quia resurgente Domino vitae alterius praecessit exemplutem non timeas: vivit quem mortuum dolebas; et quem pro nobis mori carnali amore prohibeas, ausus es praevenire doctorem, formidasti ejus persecutorem. Jam pretio pro te fuso, nunc est ut sequaris emptorem , et sequeris omnino utque ad mortem crucis. Verba ejus audisti, quem jam veracem probasti. Passurum te ipse praedixit, qui te praedixerat negaturum. Sed prius Dominus quod sciebat interrogat, nec semel, sed iterum ac tertio, utrum Petrus eum diligat; nec aliud toties audit a Petro, quam se diligi; nec aliud toties commendat Petro, quam suas oves pasci. Redditur negationi trinae trina confessio ne minus amori lingua serviat, quam timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens quam vita prae
Abbreviated transcription (Latin):
manus tuas & alius te cinget & ducet quo
tu non uis. hoc autẽ dixit: significans qua
morte clarificaturꝰ esset dm̃. Hunc inuenit
exitũ ille negator & amator. p̃sum̃do elatꝰ.
negando ꝓstratus. flendo purgatus: confi¬
tendo probatus. paciendo coronatus. Hunc
inuenit exitũ : ut pro eiꝰ nomine. dilecti.
one ꝑfecta moreretur. cũ quo se moriturũ
ꝑuersa festinatione ꝓmiserat. Faciat enis
resurreccione firmatus : quod inmature
pollicebat᷑ infirmus. Hoc enĩ oportebat:
ut prius xp̃c pro petri salute. deinde pe.¬
trus ꝓxp̃i predicatione moreret᷑. Post gͦ
fuit quod audere cȩperat humana teme.¬
ritas: cũ istũ disposuisset ordinẽ ueritas.
Animã suã positurũ se ꝓxp̃o petrus prita.¬
bat. ꝓ lib̾atore liberandus: cũ xp̃c uenisset
animã suã positurus ꝓsuis om̃ib inquib
erat & ipse petrus. Quod ecce iã factũ est.
Nunc firmitas cordis ad suscipiendã mor-¬
tẽ pro nomine dm̃ uera ipso donante su-¬

Expanded text:
quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. » Hunc invenit exitum ille negator, et amator; praesumendo elatus, negando prostratus, flendo purgatus, confitendo probatus, patiendo coronatus: hunc invenit exitum, ut pro ejus nomine perfecta dilectione moreretur, cum quo se moriturum perversa festinatione promiserat. Faciat ejus resurrectione firmatus, quod immature pollicebatur infirmus. Hoc enim oportebat, ut prius Christus pro Petri salute, deinde Petrus pro Christi praedicatione moreretur. Praeposterum fuit quod audere coeperat humana temeritas, cum istum disposuisset ordinem veritas. Animam suam se positurum pro Christo Petrus putabat , pro liberatore liberandus; cum Christus venisset animam suam positurus pro suis omnibus, in quibus erat et Petrus; quod ecce jam factum est. Nunc jam firmitas cordis ad suscipiendam mortem pro nomine Domini vera ipso donante su
Abbreviated transcription (Latin):
mus bene: ut illud habeamus plene. siã
quid inde habemus: in quantũ habem̾o
Quã dii hic sumus quantũ ẽ. quod inde
habemus: Nã & modo inde aliquid agimnꝰ
Remoti a negociis. se positis familiarib en¬
ris. conuenientes statis & auditis. In quan¬
tũ hoc agitis mariȩ similes estis: & faciliꝰ
uos quod agit maria. quã ego qui p̃rogo.
uobiscũ uiuo. Tunc autẽ uiuimus : slsꝰ
fr̃s statis in dño. Nolo in nobis sea in dña

Expanded text:
mus bene, ut illud habeamus plene. Nam mus bene, ut illud habeamus plene. Nam quid inde habemus? In quantum habemus? Quamdiu hic sumus, quantum est quod inde habemus? Nam et modo inde aliquid agimus, remoti a negotiis, sepositis familiaribus curis, convenistis, statis, auditis. In quantum hoc agitis, Mariae similes estis. Et facilius vos quod agit Maria, quam ego qui praerogo. vobiscum vivo. Nunc autem vivimus, si vos, fratres, statis in Domino . Nolo in nobis, s
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nefariã. non luxuriosã. nõ impiã.
sed laboriosã. erũpnis plenã. timqrib
castigatã. temptationib sollicitã. Hanc
ipsã in nocentẽ uitã dico: quale decebat
habe marthã. Hanc gͦ quantũ potestis
inspicite: & de hac ut dixi. copiosius
erat ab illa domo: nec cũ martha erat
nec cũ matia. Et si aliquancdo fuit: dño
intrante fugit. Remansert̃ gͦ in illa domo
quȩ susceꝑat dñm in duab feminis au
uitȩ : anihȩ in nocentes ambȩ lauoabiles
Una laboriosa: altera ociosa. Nulla faci¬
norosa: nulla dȩsidiosa. Ambȩ innocen¬
tes: ambe inquã laudabiles. s una labori¬
osa altera ociosa. Nulla facinorosa: quã
cauere debet laboriosa. Nulla desidiosai
quã cauere debet ociosa. Erant gͦ in ila
domo istȩ duȩ uitȩ: & ipse fons uite. In
martha erat imago p̃sentiũ: in Maria fu¬
turorũ. Quod agebat martha ibi sumus
quod agebat maria hoc sꝑamus. Hoc aga¬

Expanded text:
non nefaria, non luxuriosa, non impia; non nefaria, non luxuriosa, non impia; sed laboriosa et aerumnis plena, timoribus castigata, tentationibus sollicita: hanc ipsam innocentem vitam dico, qualem decebat habere Martham: hanc ergo, quantum potestis, inspicite; et de hac, ut dixi, copiosius erat ab illa domo, nec cum Martha erat, nec cum Maria: et si aliquando fuit, Domino intrante fugit. Remanserunt ergo in illa domo, quae susceperat Dominum, in duabus feminis duae vitae, ambae innocentes, ambae laudabiles: una laboriosa, altera otiosa; nulla facinorosa, nulla desidiosa. Ambae innocentes, ambae, inquam, laudabiles, sed una laboriosa, altera otiosa: nulla facinorosa, quam cavere debet laboriosa; nulla desidiosa, quam cavere debet otiosa. Erant ergo in illa domo istae duae vitae, et ipse fons vitae. In Martha erat imago praesentium, in Maria futurorum. Quod agebat Martha, ibi sumus: quod agebat Maria, hoc speramus. Hoc aga
Abbreviated transcription (Latin):
elegit. Transit labor multitudinis: &e re¬
manet caritas imitatis. E rgo quod elegit
non auferet᷑ abea: ate autẽ quod elegis¬
ti. utiq hoc sequit᷑ utiq hoc sub intelbi¬
gitur. a te quod elegisti auferet᷑. sedbo.¬
no tuo auferet᷑ ut quod melius ẽ. detur.
Auferetur ate labor: ut requies detur:
Tu nauigas: illa iam in portu ẽ. Uidetis¬
gͦ lnũi & quantũ arbitror iam intelligi.¬
tis in his duab mulierib quȩ ambe fu.¬
erant dño gratȩ. ambȩ amabiles. ambȩ
discipłȩ. uidetis gͦ & magnũ aliquid in¬
telligitis qui cumq intelligitis. quod au.¬
dire ce scire debetis qui cumq nõ intelli¬
gitis. in his duab mulierib duas uitas
esse figuratas. p̃ sentẽ & futurã: labori¬
osam & quietã. erumpnosã et beatam.
temporalẽ & ȩt̃nã. Ouȩ sunt uitȩ: de
illis uos fr̃s limĩ copiosius cogitate. qͥd
habeat hȩc uita. ñ dico malã. ñ iniꝙͣ

Expanded text:
elegit. Transit labor multitudinis, et reelegit. Transit labor multitudinis, et remanet charitas unitatis. Ergo quod elegit, non auferetur ab ea. A te autem quod elegisti: utique hoc sequitur, utique hoc subintelligitur: a te quod elegisti auferetur. Sed bono tuo auferetur, ut quod melius est detur. Auferetur enim a te labor, ut requies detur. Tu navigas, illa jam in portu est. CAPUT quantum arbitror, jam intelligitis, in his duabus mulieribus, quae ambae fuerant Domino gratae, ambae amabiles, ambae discipulae: videtis ergo, et magnum aliquid intelligitis, quicumque intelligitis, quod audire et scire debetis, etiam qui non intelligitis; in his duabus mulieribus, duas vitas esse figuratas, praesentem et futuram, laboriosam et quietam, aerumnosam et beatam, temporalem et aeternam. Duae sunt vitae: de illis vos copiosius cogitate. Quid habeat haec vita, non dico mala, non iniqua,
Abbreviated transcription (Latin):
lise In illo scło futuro ñ erunt ista ma¬
la: gͦ nec ista ministeria. Bene gͦ mart̾a .ix.¬
circa corporalẽ dñi quid dicã necessita.¬
tem an uoluntatẽ ministrabat in carne
mortali. Sed quis erat in carne mortali:
In principio erat uerbũ &e uerbũ erat
apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ. Ecce quod
maria audiebat. Uerbũ caro factũ est.:
&e habitauit in nobis. E cce cui martha
ministrabat. Ergo maria meliorẽ par¬
teni elegit: quȩ ñ auferet᷑ ab ea. Hoc
enĩ elegit quod semꝑ manebit: ideo ñ au¬
feretur abea. Circa unũ se uoluit occupa¬
ric iã tenebat michi autẽ adherere dõ
bonũ est. Sedebat ad pedes capitis nr̃i.
Quanto humilius sedebat: tanto ampliꝰ
capiebat. Confluit enĩ aqua ad humili¬
tatẽ conuallis: delata de tumorib collis.
Non gͦ dñs opus reprehendit: sed munꝰ
distixit. Cuta multa es occupata por.¬
ro unũ est necessariũ. Iam hoc fibi maria

Expanded text:
lis? In illo saeculo futuro non erunt ista malis? In illo saeculo futuro non erunt ista mala: ergo nec ista ministeria. Bene ergo Martha circa corporalem Domini, quid dicam, necessitatem an voluntatem? ministrabat carni mortali. Sed quis erat in carne mortali? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: ecce quod Maria audiebat. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ecce Martha cui ministrabat. Ergo, Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea. Hoc enim elegit, quod semper manebit: non auferetur ab ea. Circa unum se voluit occupari. Jam tenebat: Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Sedebat ad pedes capitis nostri. Quanto humilius sedebat, tanto amplius capiebat. Confluit enim aqua ad humilitatem convallis, denatat de tumoribus collis. Non ergo Dominus opus reprehendit, sed munus distinxit. Circa multa es occupata: porro unum est necessarium. Jam hoc sibi Maria
Abbreviated transcription (Latin):
pata: quando unũ est necessariũ. Ma.¬
uia meliorẽ partẽ elegit. Non tu malã:
sed illa meliorẽ. S ed unde meliorẽ.:
Quia tu circa multa: illa circa unum.
Preponit᷑ unũ multis. Non enĩ amul.¬
tis unũ: sed multa ab uno. Multa sc̃
quȩ facta sunt: unus qui fecit. Cęlũ. tra.
mare & om̃ia quȩ in eis sunt. qͣ. mul¬
ta sunt: Quis ista numerete Qũis hors
multitudinẽ cogitet: Quis hec fecite
Ds om̃ia. Eccebona ualde. Bona ualde
quȩ fecit. quanto melior qui fecit: At¬
tendamus gͥ occupationes nr̃as. Circa
multa necessariũ ẽ. ministeriũ corpora
refecturis. Quare hoc e Quia esurit᷑. quia
sititur. miscdia miseris necessaria ẽ. frã¬
gis panẽ esurienti: quia inuenisti esu¬
rientẽ. Tolle fam̃. cui frangis panẽ: Tol¬
le peregrinationẽ. cui exhibes hospita¬
litatẽ Tolle niditatẽ. cui p̃paras uestẽ:
Non sit egritudo. quẽ uisitas e Non sit
captiuitas. quẽ redimis: Non sit rixa.
quẽ concordas: Non sit mors: quẽ sepe¬

Expanded text:
pata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit. Non tu malam: sed illa meliorem. Sed unde meliorem? Quia tu circa multa, illa circa unum. Praeponitur unum multis. Non enim a multis unum, sed multa ab uno. Multa sunt quae facta sunt, unus est qui fecit. Coelum, terra, mare, et omnia quae in eis sunt, quam multa sunt! Quis ista enumeret? quis horum multitudinem cogitet? Quis haec fecit? Deus omnia. Ecce bona valde . Bona valde quae fecit: quanto melior ille qui fecit? Attendamus igitur occupationes nostras circa multa. Necessarium est ministerium corpora refecturis. Quare hoc? Quia esuritur, quia sititur. Misericordia miseris necessaria est. Frangis panem esurienti; quia invenisti esurientem: tolle famem; cui frangis panem? Tolle peregrinationem; cui exhibes hospitalitatem? Tolle nuditatem; cui praeparas vestem? Non sit aegritudo; quem visitas? Non sit captivitas; quem redimis? Non sit rixa; quem concordas? Non sit mors; quem sepe
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimus afemina religiosa
susceptũ ẽẽ. dñm hospicio:
ea quȩ martha uocabatur. s teũ
esset ipsa occupata in cura ministrandie
soror eius maria sedebat ad pedes dñi. &
audiebat uerba eius. Laborabat illa:
uacabat ista. Illa erogabat : hȩc imple¬
bat. Uerũptam̃ Martha laborans mul.¬
tũ. in illa occupatione & negotio minis¬
trandi. interpellauit dñm: & de soro¬
re sua conquesta ẽ quia eã laborantẽ
ñ ad iuuaret. Dñs autẽ ꝑmaria respõ.¬
dit marthȩ : & ipse eius factus ẽ. aduo.

Expanded text:
audivimus a femina religiosa susceptum esse Dominum hospitio, eaque Martha vocabatur. Et cum esset ipsa occupata in cura ministrandi, soror ejus Maria sedebat ad pedes Domini, et audiebat verbum ejus. Laborabat illa, vacabat ista: illa erogabat, haec implebatur. Verumtamen Martha laborans multum in illa occupatione et negotio ministrandi, interpellavit Dominum, et de sorore sua conquesta est, quod eam laborantem non adjuvaret. Dominus autem pro Maria respondit Marthae; et ipse ejus factus
Abbreviated transcription (Latin):
egentib. eligant sibi partem meliorẽ quȩ
non auferet᷑ abeis. Uacent uerbo. inhiert
doctrinȩ dulcedini. occupent᷑ circa scien¬
tiam salutarẽ : nichil eis curȩ sit quis ꝑe¬
grinus inops sit: quis egeat pane. quis
in dum̃to: quis uisitandus. quis redun¬
dus. quis sepeliendus. Uacent oꝑi mise¬
ricordiȩ: uni instent scientiȩ. Si melior
pars ẽ. cur ñ om̃s hoc facunt. quando
ipsũ dñm in hac causa patronũ habe¬
mus Nõ enĩ in hac re cumemꝰ ne offen¬
damus eius iusticiã: cũ patronã tenea.¬
mus eius sententiã. Et tam̃ ita nõ est:

Expanded text:
egentibus; eligant sibi partem meliorem, quae egentibus; eligant sibi partem meliorem, quae non auferetur ab eis; vacent verbo, inhient doctrinae dulcedini; occupentur circa scientiam salutarem; nihil eis curae sit, quis peregrinus in vico sit, quis egeat pane, quis indumento, quis visitandus, quis redimendus, quis sepeliendus: vacent opera misericordiae, uni instetur scientiae. Si melior pars est, cur non omnes hoc faciunt, quando ipsum Dominum in hac causa patronum habemus? Non enim timemus in hac re, ne offendamus ejus justitiam, cum patronam teneamus ejus se
Abbreviated transcription (Latin):
cirea multa es occupata: quando unũ ẽ.
necessariũ. Maria meliorem partẽ ele.¬
git: quȩ non auferetur ab ea. Audiui.¬
mus &e interpellationẽ interpellantis.
et sententiã uidicis: quȩ sententia inter.¬
pellanti respondit: susceptã defendit.
Erat enĩ maria intenta dulcedini uerbi
dñi. Intenta erat martha quomͦ pasceret
dñm: intenta maria quomͦ pasceret᷑ a
in cuius conuiuio iam maria iocuñda¬
batur. Cũ gͦ maria suauit̃ audiret uer.uii¬
bum dñi dulcissimũ & corde intentis¬
simo pasceretur: interpellato dño aso¬
rore sua quomͦ putamus eam timiusse
ne diceret ei dñs. surge & ad iuua soro.¬
rem tuã: Mira enĩ suauitate tenebat᷑:
Excusata ẽ sedit securior. Quomͦ excu.¬
sata: Aicendamꝰ. inspiciamus. ꝑscrute¬
nisteriiͣ marthȩ quã eura hospitalitatis
occupauerat. quȩ ipsĩ dñm hospicio
receꝑat: Quomodo recte rep̃hendebat᷑.
quȩ tanto hospite lȩtabatur: hoc enim
si est: dimittant homines qđ ministrant

Expanded text:
circa multa es occupata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea. Audivimus enim et interpellationem interpellantis, et sententiam judicis. Quae sententia interpellanti respondit, susceptam defendit. Erat enim Maria intenta dulcedini verbi Domini. Intenta erat Martha quomodo pasceret Dominum: intenta Maria quomodo pasceretur a in cujus convivio Maria jam jucundabatur. Cum ergo Maria suaviter audiret verbum dulcissimum, et corde intentissimo pasceretur, interpellato Domino a sorore sua, quomodo putamus eam timuisse, ne diceret ei Dominus, Surge, et adjuva sororem tuam? Mira enim suavitate tenebatur: Excusata est, sedit securior. Quomodo autem excusata? Attendamus, inspiciamus, perscrutenisterium Marthae, quam cura hospitalitatis occupaverat, quae ipsum Dominum hospitio receperat? Quomodo recte reprehendebatur, quae tanto hospite laetabatur? Hoc si verum est, dimittant homines quod ministrant
Abbreviated transcription (Latin):
dierã in t̾ra niea suꝑ sermonib tuis et
suꝑ sapientia tua: &e ñ credebã nartan¬
donec ipsa ueniens uidi oculis meis. et pro¬
baui quod media pars nunciata mͥ ñ fue¬
rat. Maiora sunt sapientia tua. & oꝑatua
quã runor quẽ audiui. Cũ gͦ ꝑuenerit re-
nẽ pacis. & ingressa fuerit beatã requiẽ.
& głam cȩlestiũ ꝓmissoꝵs. multo plura &
magnificentiora ꝑspiciet quã ei sunt in
nunciata. Nunc enĩ tanquã in speculo et
in eniginate: tunc autẽ oculis sus uide¬
bit id ẽ. facie ad faciẽ. Tunc beata & illus¬
tris anima int̃ stupendas remuneratoris
sui constituta diuicias: in effabilib regi¬
nȩ huius ũbis uti addm̃ potit dicens. Ue¬
rus ẽ. sermo quẽ audiui in t̾ra mea: suꝑ¬

Expanded text:
 sermonibus tuis et super sapientia tua: et non credebam narrandonec ipsa veni, et vidi oculis meis, et probavi quod media pars nuntiata mihi non fuisset. Majora sunt sapientia et opera tua, quam rumor quem audivi. Cum ergo pervenerit reginem pacis, et ingressa fuerit beatam requiem et gloriam coelestium promissorum; multo plura et magnificentiora perspiciet, quam ei sunt in tque Apostolos nuntiata. Nunc enim tanquam in speculo et in aenigmate, tunc autem oculis suis videbit, id est, facie ad faciem. Tunc beata et illustris anima inter stupendas remuneratoris sui constituta divitias, ineffabilibus reginae hujus verbis uti ad Deum poterit, dicens: Verus est sermo quem audivi in terra mea su
Abbreviated transcription (Latin):
ra id qͦd pͥarat ds̃ diligntib se fide ñ cõpre¬
hendit᷑. spe ñ actingitꝰ. caritate ñ capit: de¬
sidia &e uota trans greditur. Adquiri potest.
estimari ñ potest. Habebit de ꝑceptione fru¬
ctum: ñ habebit de sacietate fastidiũ. ad que
nos bona ꝑducat: qui iuuuit & regnat in

Expanded text:
parat Deus diligentibus se, fide non comprehenditur, spe non attingitur, charitate non capitur, desideria et vota transgreditur: acquiri potest, aestimari non potest. Habebit de perceptione fructum, non habebit de satietate fastidium. Ad quae vos bona perducat, qui vivit et regnat in
Abbreviated transcription (Latin):
ni generis conditorẽ: de cuiꝰ sapien¬
tia dicit᷑. om̃ia in mensura & in nume¬
ro et inpondere consticusti. Uidit et
domũ quã edificauerat id ẽ. incarnatio¬
dicebat meus cib est ut faciã uoluntate
eius qui misit me patris. Cibus enĩ xp̃i
est salus nr̃a: reficitur cęlestib epulis
ꝓfectib nr̃is. Cib enĩ sumus: dũ ad qui¬
siti ȩccłe in menbra eius corpusq transi¬
mus. Uel cib eius altaris sacram̃ta cȩles¬
tia : de quih dicitꝰ panẽ cęli dedit eis.

Expanded text:
ris Conditorem; de cujus sapientia dicitur, Omnia in mensura et pondere et numero constituisti . Vidit et domum quam aedificaverat, id est, incarnatiode quibus Dominus dicebat, Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit Patris . Cibus enim Christi est salus nostra; reficitur coelestibus epulis, profectibus nostris. Cibus ejus sumus, dum acquisiti Ecclesiae in membra ejus corpusque transimus. Vel cibus ejus altaris Sacramenta coelestia sunt, de quibus dici
Abbreviated transcription (Latin):
de fidei illuminatione. & iudicio futꝰo:
de anune immortalitate. de spe resur-¬
rectionis & głȩ. Uenit gͦ in hierłm cũ
multo comitatu. id ẽ. non iã cũ una tan¬
tũ gente udeoꝵ sicut prius sinagoga
solos habuit hebreos: sed totius mundi
gentib diuersisq nationib. Uenit ergo
exhibens munera digna xp̃o. aurũ et
gẽmas p̃ciosas: & hoc camelis portantib
id ẽ. ex gentili popło uenientib qͥ prius
fuerant uicioꝵ fȩditate distorti & malors
onere curui. ac peccatoꝵ prauitate defor¬
mes. Cum his tanquã munerib regina
hȩc ingredit᷑ ad pacificũ regem xp̃m: ex¬
hibens fidei aurũ. puritatis incensa p̃cio¬
sa. splendores q gẽmarũ: moꝵ scilicet in
aꝑuit ei cor suũ. manifestauit ei occulta
conscientiȩ suȩ: inconfessione & penitii¬
dine p̃cedentiũ delictoꝵ. Uideamus qͥoa
gat hȩc regina saba. Uidens inquã regi

Expanded text:
udicio futuro, de animae immortalitate, de spe resurrectionis et gloriae. Venit ergo in Jerusalem cum multo comitatu, id est, non jam cum una tantum gente Judaeorum, sicut prius Synagoga solos habuit Hebraeos; sed totius mundi gentibus diversisque nationibus. Venit ergo exhibens munera digna Christo, aurum et gemmas pretiosas; et hoc camelis portantibus, id est, ex Gentili populo venientibus, qui prius fuerant ex vitiorum foeditate distorti, et malorum onere curvi, ac peccatorum pravitate deformes. Cum his tanquam muneribus regina haec ingreditur ad pacificum regem Christum, exhibens fidei aurum, puritatis incensa pretiosa, splendoresque gemmarum, morum sciliceperuit ei cor suum, manifestavit ei occulta conscientiae suae in confessione et poenitudine praecedentium delictorum. Videamus quae agat haec regina.
Abbreviated transcription (Latin):
ex uniũsis mundi partib reges paritura
conuenit: sicut etiã eugłista cõmemorat.
regina austri uenit afinib terrȩ audire
sapientiã salomonis. Uenit ȩccl̃a ad redemp¬
torem & eruditorẽ suũ : ut destulticia er¬
roris doctrinã ꝑciꝑet ueritatis. De qua ple¬
nius sicut audiuimus regnors seribit hys¬
toria dicens. Et ingressa regina hierłm
cũ multo comitatu & diuicris. camelis por¬
tantib aromata. et aurũ infinitũ nimis
& gemmas p̃ciosas. uenit ad salomonẽ.:
et locuta ẽ. ei uniũsa quȩ habebat in cor-¬
de suo. Ergo in figura reginȩ huiꝰ ȩccłia
uenit ex gentib & a finib terrȩ audire
imponens finẽ cupiditatib uici isq t̃re¬
nis: ut audiret sapientiã salononis id

Expanded text:
ex universis mundi partibus reges quaesitura ex universis mundi partibus reges quaesitura convenit. Sicut et evangelista commemorat , Regina Austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Venit Ecclesia ad Redemptorem et eruditorem suum, ut de stultitia erroris doctrinam perciperet veritatis, de qua plenius sicut audivimus Regnorum scribit historia, dicens: Et ingressa regina Saba Jerusalem cum multo comitatu et divitiis, cum camelis portantibus aromata, et aurum infinitum nimis et gemmas pretiosas, venit ad Salomonem, et locuta est ei universa quae habebat in corde suo. Ergo in figura reginae hujus Ecclesia venit ex Gentibus et a finibus terrae, imponens finem cupiditatibus vitiisque terrenis; ut audiret sapientiam Salomonis, id
Abbreviated transcription (Latin):
ecte festa ȩccłiȩ colunt: qui se¬
ȩccłiȩ filios eẽ. cognoscunt. Hȩc
enĩ om̃iũ credentiũ mat̃ est: q̃
natos ad mortẽ. regenerat ad sa¬
lutem. Hȩc est post sẏnagogã quidẽ uo¬
cata: s ante synagogã ꝓmissa. Hȩc enim
in primo homine p̃figurata est. Nã sic̃
ex latere ade fabricata ẽ. eua: ita ex xp̃i
corpore & uuluere redempta creuit ȩccla.
Hȩc intra arcã nõe diluiio ex undante
seruata: crucis beneficiũ & baptismatis
mysteriũ p̃signauit. Hanc sarra sterilis
&r desꝑata: in senectute unico pignore fe¬
cunda p̃cinuit. E ccłia enĩ unicũ ĩd ẽ. di¬
lectissimũ dõ popłm: scło ĩam senescente
ꝓgenuit. Hec est regina illa: de qua ad
dñm dicitur. Asticit regina adextris tuis
in uestitu deaurato circsiamicta uarieta¬
te: id est diũsarũ circũdata p̃cioso deco¬
re uirtutũ. Hec est regina illa: que ue¬
nit a partib ȩchiopiȩ audire sapientiã
salomonis. Sed hȩc ñtam ex una regione ꝙͣ

Expanded text:
ecte festa ecclesiae colunt qui seecclesiae filios agnoscunt. Haec enim omnium credentium mater est, quae natos ad mortem regenerat ad salutem, cata, sed ante Synagogam promissa. Haec enim jam in primo homine praefigurata est. Nam sicut ex Adae latere fabricata est Eva; ita ex Christi corpore et vulnere redempta crevit Ecclesia. Haec intra arcam diluvio exundante servata crucis beneficio, et baptismatis mysterium praesignavit. Haec Sara sterilis, et desperata in senectute unico pignore fecunda praescivit. Ecclesia enim unicum, id est dilectissimum Dei populum saeculo jam senescente progenuit. Haec est regina illa de qua a Davide dicitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato circumamicta varietate ; id est diversarum circumdata pretioso decore virtutum. Haec est illa regina quae venit a partibus Aethiopiae audire sapientiam Salomonis. En haec non tam ex una regione quam
Abbreviated transcription (Latin):
sit sciri nisi apatre solo. pater autẽ ñ solũ
a filio sed ab eis ȩtiam quib reuelanerit filiꝰ.
sed ad utrũq referendũ est quod ait &e cui
uoluerit filius reuelare. quia ipse ẽ. m̃tis
nr̃ȩ lum̃. Uerbo enĩ suo se pater declarat.
Uerbũ autẽ: non solũ id quod ꝑũbũ decla.¬
ratur. sed etiã semetipsũ declarat. Erubes. .f.¬
cat eunomius: tantã sibi noticiã patris &
filiĩ quantã alterutrũ int̃ se habent iacti¬
tans &e uendicans. Quod si inde contendit
et suã consolat᷑ insaniã quia sequit᷑ &e cui
uoluerit filius reuelare: aliud est naturȩ e.¬
qualitate nosse quod noueris. aliud reuelan¬
tis dignatione. Uenite ad me om̃s qui labo¬
ratis & onerati estis: et ego reficiã uos. Gra.¬
uia onera esse peccati & racharias ꝓpħa tes.¬
tatur dicens iniquitatẽ sedere suꝑ talentũ
plumbi: & psalmista cõplorat. iniquitates
meȩ ad grauate sunt suꝑ me. Uel certe eos qͥ

Expanded text:
sit sciri, nisi a Patre solo, Pater autem non solum sit sciri, nisi a Patre solo, Pater autem non solum a Filio, sed ab eis etiam quibus revelaverit Filius, sed ad utrumque referendum est quod ait: Et cui voluerit Filius revelanostrae lumen. Verbo enim suo se Pater declarat, Verbum autem non solum id quod per Verbum declaratur, sed etiam seipsum declarat. Erubescat Eunomius, tantam sibi notitiam Patris et Filii, quantam alterutrum inter se habent, jactans. Quod si inde contendit et suam consolatur insaniam quia sequitur: Et cui voluerit Filius revelare, aliud est naturae aequalitate nosse quod noverat, aliud revelantis dignatione IV. Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Gravia onera esse peccati et Zacharias propheta testatur, dicens iniquitatem sedere super talentum plumbi : Et Psalmista complorat: Iniquitates meae aggravatae sunt super . Vel certe eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
filium mystice intellige. Alioquin si iuxta¬
nr̃am fragilitatẽ sentire uoluerimtis : cum
cepit habere qui accepit. incipiet ñ hab̃e qui
dedit. Cum onĩia legis omĩpotentẽ agnosci̾:
ñ decolorẽ non degenerẽ patris. Cũ tradita
legis filiũ confiteris: cuiꝰ ꝑ naturã uniꝰ fub
stantiȩ. om̃ĩa iure sunt propria. ñ dono col-¬
lala ꝑgr̃am. Tradita autẽ sibi omĩa. ñ gelũ
ce terra et elementa intelligenda sunt or ce.¬
tera quȩ ipse fecit &e condidit. sed hi qui ꝑ
filiũ accessũ habent ad patrẽ: &e ante rebel¬
les. dm̃ postea sentire cȩꝑunt. Tradita autẽ
non alia sunt quã quȩ in filio soli nota sũt
patri. nota uero filio soli ẽẽ. quȩ patris sun:
atq ita in hoc mutue cognitionis secreto
intelligit᷑ non aliud infilio quã qđ in pa.¬
tre ignorabile sit extitisse. Et nemonouit
filiũ nisi pater. neq patrẽ quis nouit nͥ

Expanded text:
Filium, mystice intellige. Alioquin, si juxtFilium, mystice intellige. Alioquin, si juxta fragilitatem nostram sentire volumus, cum coeperit habere qui accipit, incipiet non habere qui dederit. Cum omnia legis, omnipotentem agnoscis, non decolorem, non degenerem Patri; cum tradita legis, Filium confiteris, cui per naturam omnia unius substantiae jure sunt propria, non dono collata per gratiam. Tradita autem sibi omnia, non coelum, et terra, et elementa intelligenda sunt, et caetera quae ipse fecit et condidit, sed hi qui per Filium accessum habent ad Patrem, et ante rebelles, Deum postea sentire coeperunt. Tradita autem non alia sunt quam quae in Filio soli nota sunt Patri; nota vero Filio soli esse quae Patris sunt: atque ita in hoc mutuae cognitionis secreto intelligitur non aliud in Filio quam in Patre ignorabile exstitisse. Et nemo novit Filium nisi Pater; neque Patrem quis novit nisi
Abbreviated transcription (Latin):
cere malustis. Ita pater: qm̃ sic fuit placi .ii.
tũ ante te. Blandientis affeccu loquitur ad
patrẽ: ut cȩptũ in apłos beneficiũ cõpleat᷑.
his dñi uerbis exempla humilitatis accipi¬
uius: ne tłmere discutere suꝑna consilia
de aliors uocatione alioꝵ ue repulsione p̃¬
sumamus. Cũ enĩ intulisset utrũ ꝙ ñ mox
racionẽ reddidit. sed sic dõ placitũ dixit:
hoc uidelicet ostendens. quia iniustũ esse
nõ potest quod placuit usto. Unde & in
uinea laborantib mercedẽ reddens. cũ qͦs.¬
dam oꝑarios in ȩquales in oꝑe ȩquaret in p̃-¬
mio. & plus in mercedẽ quȩ reret qui labo¬
ri ampluis in sudasset: ait. Nonne ex dena-¬
tio conuenisti mecũs uolo autẽ &e huicno¬
uissimo dare sicut ce tibi. Aut ñ licet mͥ fa
disponunt᷑. aꝑte causa racionis est: occulte
iusticia uoluntatis. Om̃ia michi tradita st̃ .iii.
a patre meo. Et tradentẽ patrẽ & accipientẽ

Expanded text:
cere malucere malutum ante te. Blandientis affectu loquitur ad Patrem, ut coeptum in apostolos beneficium compleatur. His Domini verbis exempla humilitatis accipimus ne temere discutere superna consilia de aliorum vocatione aliorumve repulsione praesumamus. Cum enim intulisset utrumque, non mox rationem reddidit, sed sic Deo placitum dixit: hoc videlicit ostendens quia injustum esse non potest quod placuit justo. Unde et in vinea laborantibus mercedem reddens, cum quosdam operarios inaequales in opere aequaret in praemio, et plus in mercede quaereret qui labori amplius insudasset, ait: Nonne ex denario convenisti mecum? Volo autem et huic novissimo dare sicut et tibi; an non licet mihi disponuntur aperte causa rationis est, occultae justitia voluntatis. Omnia mihi tradita sunt a Patre meo. Et tradentem Patrem, et accipientem
Abbreviated transcription (Latin):
pęnitentiã sed ce grãrum actionẽ
significat: ut in psalmis sepisi.¬
me legimus. Audiant qui saluatorẽ ñ na.¬
tum sed creatũ calũpniant᷑. quod patrẽ suĩ
creatura est. et creatura conditorẽ suñ pa¬
trem similiter appellare porest: stultũ fit
non &e sui et celi &e t̾rȩ dum uel patrẽ sim¬
liter appellare. Quia abscondisti hȩc asapi¬
entib &e prudentib: et reuelasti ea par¬
iuilis. Grãs agit & exultat in patire. quo
apłis aduentus sui aꝑuerit sacram̃ta quȩ
ignorauerunt scribȩ ce pharisei. qui sibi sa-¬
pientes uidentur et in conspectu suopruden¬
tes: iustificata sapientia afiliis suis. Ubipul.¬
ere sapientib &e prudentib non insipientes
&e hebetes sed paruulos id est humiles oppo-¬
suit: ut probaret se tumorẽ dampnasse
non acum̃: quia hȩc est claius de qua ali'¬
bi dieit. tulistis clauẽ scientie: hoc est hu-¬
militatem fidei. xp̃i. qua ad diuinitatis eiꝰ
agnitionẽ ꝑuenire poteratis spernenres abi-¬

Expanded text:
enitentiam, sed et gratiarum actionem significat, ut in Psalmis saepissime legimus. Audiant qui Salvatorem non natum sed creatum calumniantur, quod Patrem suum creatura est, et creatura conditorem suum Patrem similiter appellare potest, stultum fuit non et sui et coeli, et terrae Dominum vel Patrem similiter appellare. Quia absconditi haec sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Gratias agit et exsultat in Patre quod apostolis adventus sui aperuerit sacramenta, quae ignoraverunt scribae et Pharisaei, qui sibi sapientes videntur et in conspectu suo prudentes. Justificata sapientia a filiis suis. Ubi pulchre sapientibus et prudentibus non insipientes et hebetes, sed parvulos, id est humiles, opposuit, ut probaret se tumorem damnasse non acumen: quia haec est clavis de qua alibi dicit: Tulistis clavem scientiae, hoc est, humilitatem fidei Christi, qua ad divinitatis ejus agnitionem pervenire poteratis, spernentes abji
Abbreviated transcription (Latin):
cens. propt̾̃ quod cõplaceo michi in infirmi¬
tatib. in contumeliis. in necessitatib. in
ꝑsecutionib. in angustiis pro xp̃o: Cum
enĩ infirmor tunc potens sũ. Uia gͦ salutis¬
ido angusta dicitur: quia sicut beatus pa¬
ter nr̃ benedictus ait non ẽ. nisi angusto
inicio incipienda. processi uͦ conũsationiꝰ
& fidei dilatato corde. in enarrabili dilectio¬
nis dulcedine currit᷑ uia mandators dĩ
Quid eni iugo xp̃i suauius. quid onere le¬
uius: ꝓbabilẽ fieri. abscelere abstinere.
bonũ uelle malũ nolle. amare om̃s. odisse
nullũ. ȩterna sequi. p̃sentib ñ capi. nolle
inferre alteri. quod sibi ipsi ꝑpeti sit mo¬
lestum:¬

Expanded text:
cens: propter quod conplaceo mihi in infirmicens: propter quod conplaceo mihi in infirmitatibus, in contumeliis, in necessitatibus, inpersecutionibus, in angustiis pro Christo. Cum enim infirmor, tunc potens sum . Via ergo salutis angusta dicitur, quia, sicut beatus Pater noster Benedictus ait, non est nisi angusto initio incipienda, processu vero conversationis et fidei dilatato corde, inenarrabili dilectionis dulcedine curritur via mandatorum Dei. Quid enim jugo Christi suavius, quid onere levius? probabilem fieri, ab scelere abstinere, bonum velle, malum nolle, amare omnes, odisse nullum, aeterna consequi, praesentibus non capi, nolle inferre alteri quod sibi ipsi perpeti sit molestum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ secutionẽ patientur. Quicqͥd autẽ duruĩ¬
& passionib refertũ: nec leue potest esse
nec suaue. Sed uerissimã dñi ac saluatiiꝰ
nr̃i esse sententiã. exꝑientiȩ ipsius facili
ꝓbabimus docum̃to. si ꝑfectionis uiã legi¬
lime & scłm uoluntatẽ xp̃i fuerimꝰ aggus¬
si: et mortificantes om̃ia desi̾ia nr̃a acno.¬
luntates noxias ab scidentes. ñ solũ nichil
residere in nobis de huius mundi cupidi.¬
tate siuerimus. ꝑ quã utiq eũ libitũ fuert
uastandi nos ac dilacerandi potestatẽ ini.¬
micus inueniet. sed ȩtiã ipsi. nr̃i ipsius ñ
esse nos dominos senserimꝰ illud apłicũ
in ueritate cõplentes. uiuo autẽ iam ñ ego.
uiuit uͦ in me xp̃e. Quid enĩ graue esse¬
poterit. quid durũ ei qui iuigũ. xp̃i tota
m̃te susceꝑit: qui uera humilitate fũdatꝰ
semꝑ que ad dñi respiciens passiones. ĩ om̃ib
quȩ sibi fuerint irrogatȩ lȩtatur in iuruis di.¬

Expanded text:
persecutiones patientur . Quidquid autem durupersecutiones patientur . Quidquid autem duru est refertum, nec leue potest esse nec suMe. ABRAHAM: Verissimam domini ac saluatoris nostri esse sententiam experientiae ipsius facili probabimus documento, si perfectionis uiam legitime et secundum uoluntatem Christi fuerimus adgressi, et mortificantes omnia desideria nostra ac uoluntates noxias abscidentes non solum nihil residere nobis de huius mundi substantia siuerimus, per quam utique cum libitum fuerit uastandi nos ac dilacerandi potestatem inimicus inueniet, sed etiam nostri ipsius non esse nos dominos senserimus, illud apostolicum in ueritate conplentes: uiuo autem iam non ego, uiuit uero in me Christus. quid enim graue poterit esse, quid durum ei, qui iugum Christi tota mente susceperit, qui uera humilitate fundatus semperque ad domini respiciens passiones in omnibus quae sibi fuerint inrogatae laetatur iniuriis di
Abbreviated transcription (Latin):
cione eugłii gr̃a facilior: cũ in loge adul.¬
teriũ. in eugłio concupiscentia puiuature
In lege multa p̃cepta sunt: quȩ apłs ñ posse
compleri plenissime docet. In lege oꝑa re¬
quiruntur. quȩ qui fecerit uiuet in eis¬
&e in eugłio uoluntas querit᷑. quȩ si ȩtiã es¬
geliũ ea p̃cipit quȩ possumus: nescilicet
concupiscamꝰ. Hoc in arbitrio nr̃o est lex
cũ uoluntatem ñ puniat: punit effectũ.
Ne ad ulteriũ facias fĩnge in ꝑsecutione
aliquã uirginẽ ꝓstitutam. Hȩc apud eiã¬
geluĩ quia uoluntate ñ peccauit urgo
suscipit᷑: in lege quasi corrupta repudiat.
Item. hȩc sententia qua dñs clicit iuguni
enĩ meũ suaue est & onus meũi leue est.
satis quib dã uidetur aduersa illi sent̃¬
tiȩ quã eadẽ ueritas alibi protulit. angu¬
sta inquit uia est quȩ ducit ad uitã. &r
propħa dño ait. propt uerba labiors tuos
ego custodiui uias duras: quippe cũ apłs
dicat. om̃s qui uolunt pie uiuere in ap̃o

Expanded text:
tione Evangelii gratia facilior, cum in lege adulterium, in Evangelio concupiscentia puniatur? In lege multa praecepta sunt quae Apostolus non posse compleri plenissime docet. In lege opera requiruntur, quae qui fecerit vivet in eis. In Evangelio voluntas quaeritur: quae si etiam engelium ea praecipit quae possumus: ne scilicet concupiscamus; hoc in arbitrio nostro est. Lex, cum voluntatem non puniat, punit effectum: ne adulterium facias. Finge in persecutione aliquam virginem prostitutam: haec apud Evangelium, quia voluntate non peccavit, virgo suscipitur: in lege quasi corrupta repudiatur. Item haec sententia qua Dominus dicit: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est, satis quibusdam videtur adversum illi sententiae quam eadem Veritas alibi protulit: Angusta, inquit, via est quae ducit ad vitam. Et Propheta Domino ait: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras . Quippe cum Apostolus dicat: Omnes qui volunt pie vivere in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
dimus in oꝑe. inntus ueracit᷑ teneamꝰ in cor¬
de. Qui enĩ fingit se esse aut muẽ aut hu¬
milẽ &e non est pura intentione: sub oui¬
na pelle lupũ tegit. &x sub specie columbe fel
serpentinũ cȩlat. Non enĩ est iste discipłs
xp̃i sed unitator diaboli: & frustra laborat
quia non ad ȩternã requiẽ. sed ꝑpetuũ ten¬
dit ad ignẽ. Uęra enĩ requies est quã salua¬
tor sequenti sermone demonstrat dicens: &
inuenietis requiem animab ur̃is. Qui enĩ
xp̃i sequit᷑ uestigia. & mansuecudinẽ eius
eius & humilitatẽ. longanimitatẽ & pati¬
entiã quantũ preualet imitat᷑: hic anima
eius iam letatur in spe. & infuturo inꝑpe.¬
tua gaudebit requie. atq eterna cũ sanccis
angłis ꝑfruetur beatitudine. Sic ꝑhiere
uias & uidete et int̾rogate de semitis anti.¬
quis quȩ sit uia bona &e ambulate in ea:
& inuenietis requiẽ animab ur̃is. Iugũ¬

Expanded text:
dimus in opere, intus veraciter teneamus in cordimus in opere, intus veraciter teneamus in corde. Qui enim fingit se esse aut mitem, aut humilem, et non ex pura intentione, sub ovina pelle lupum tegit, et sub specie columbae fel serpentinum celat. Non enim est iste discipulus Christi, sed imitator diaboli. Et frustra laborat quia non ad aeternam requiem, sed perpetuum tendit ad ignem, vera enim requies est, quam Salvator sequenti sermone demonstrat dicens: Et invenietis requiem animabus vestris. Qui enim Christi sequitur vestigia, et mansuetudinem ejus, et humilitatem, longanimitatem et patientiam quantum praevalet imitatur, hic anima ejus jam laetatur in spe, et in futuro in perpetua gaudebit requie, atque aeterna cum sanctis angelis perfruetur beatitudine, sicut per Juias, et uidete, et interrogate de semitis antiquis, quae aituiabona, et ambulate in e a: et inuenietis refrigerium animabus u
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: quod uideos & gentes in unitate fidĩ
coniungit &e sociat. Hoc enĩ suꝑ nos iubem᷑
sumere id est in honore hab̃e: ne force sribtus
ponentes id est praue illud contẽpnentes lu.¬
Y tulenus
pedib uicioꝵs conculcemus. Discere itẽ iube¬
mur ab ipso quia mitis est & humilis corde.
Hoc ȩtiam in baptismo eius sp̃s sc̃s incolũbe
specie suꝑ ipsũ descendens significabat: quia
potestatem eius mansuetudo temꝑabat. De
quo proph̃a ait. Non clamabit neq accipiet
ꝑsonam. neq au dietur foris uox euis. Cala¬
nũ quassatũ non conteret: & hnũ fumiganꝰ
non extinguet. Inuirtute educet iudicuiꝰ:
ñ erit tristis nec turbulentus. donec ponat
in t̾ra iudiciũ. & legem eius insulȩ expecta¬
bunt. Discendũ gͦ nobis est asaluatore nr̃o
ut sunus mites morib & humiles mentib:
ut neminẽ ledamus. neminẽ contẽpnamꝰ. ne.¬
minẽ frustra irritemus. nemuinẽ ꝑ fastum
condempnemꝰ: &e uirtutes quas foris osten¬

Expanded text:
i, quod Judaeos et gentes in unitate fidei conjungit et sociat: hoc enim super nos jubemur sumere, id est, in honore habere, ne forte subtus ponentes, id est, prave illud contemnentes, lutulentis pedibus vitiorum conculcemus. Discere item jubemur ab ipso quia mitis est, et humilis corde. Hoc etiam in baptismo ejus Spiritus sanctus in columbae specie super ipsum descendens significabat, quia potestatem ejus mansuetudo temperabat. De quo propheta dicit: Non clamabit, neque accipiet personam, neque audietur foris vox ejus. Calamum quassatum non conteret et cet judicium. Non erit tristis, neque turbulentus, donec ponat in terra judicium, et legem ejus insulae exspectabunt . Discendum ergo nobis est a Salvatore nostro ut simus mites moribus et humiles mentibus, ut neminem laedamus, neminem contemnamus, neminem frustra irritemus, per fastum neminem contemnamus: et virtutes quas foris osten
Abbreviated transcription (Latin):
tu oculoꝵs tuorũ: uerũptam̃ rursus uide¬
bo templũ scm tuũ. Cireuin dedert̃ meaque
usq ad animã: abyssus uallauit me: pe¬
lagus cooꝑuit caput meũ. Ad extrema mõ¬
tiũ descendi: terrȩ uectes conclusert̃ me
in ȩternũ. Et subleuabis de corruptione

Expanded text:
erumtamen rursus videbo templum sanctum tuum. Circumdederunt me aque usque ad animam, abyssus ballabit me, pelagus cooperuit caput meum: ad extrema montium descendi, terre vectes concluserunt me in eternum. Et sublevabis de corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
ma sua corpora in illius urbis arce recon¬
derent. quȩ totius orbis optinuerat prin¬
cipatũ. quatinꝰ potentiã uirtutis suȩ xp̃c
ostendens. ubi mnundus habebat caput
ĩperii. ibi regni sui principes collo caret.

Expanded text:
ma sua corpora in illius urbis arce reconma sua corpora in illius urbis arce recondiderunt, quae totius orbis obtinuerat principatum: quatenus potentiam virtutis suae Christus ostendens, ubi mundus caput habebat imperii, ibi regni sui principes collocaret.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ homines p̃dicaret. Aut quis ei ipune
ultra non credat: qui de sacram̃tis dnĩcis
ñ solũ audita loquit᷑ sed & uisa testatur:
Quanta hoc fr̃s. dĩ nr̃i actum est gr̃a: ut
est paulus qui ceruices suas quas adũsit
xp̃i nom̃ suꝑb erexerat. ꝑfidoꝵ cedendas
gladio humillimus pro. xp̃i nomine sub¬
misit. Nec piguit eũ pro illo mori: quẽ
sepe ꝓbauerat uiuere ce regnare post mor¬
tem. Atq ita factũ est: ut głosissimũ pau¬
lũ qui in diuersis gentib pro fide xp̃i
multo certamine dimicando in numera
bella ꝑegerat. uelut uictorẽ mundi roma
susciꝑet adtriũphũ. Hi gͦ sunt beatissimi
petrus &e paulus: qui sacram̃tũ cȩlestis
regni uno sp̃u p̃dicantes. subtinius passi¬
onis die doctrinã suã pio sanguine ce mor¬
te fortissima consecrarunt. Qui ętiã tãqͣm
ȩccłiarũ onĩũ principes facti. dispensati.¬
one cȩlesti romã petierunt: ut sacratissi¬

Expanded text:
inter homines praedicaret. Aut quis ei impune inter homines praedicaret. Aut quis ei impune ultra non credat, qui de sacramentis dominicis non solum audita loquitur, sed et visa testatur? Quanta hoc, fratres, Dei nostri actum est gratia, uest Paulus, qui cervices suas, quas adversum Christi nomen superbus erexerat, perfidorum caedendas gladio humillimus pro Christi honore submisit; nec piguit 221 eum pro illo mori quem saepe probaverat vivere et regnare post mortem. Atque ita factum est ut gloriosissimum Paulum, qui in diversis gentibus pro fide Christi multo certamibella peregerat, vel victorem mundi Roma susciperet ad triumphum. Hi ergo sunt beatissimi Petrus et Paulus, qui sacramentum coelestis regni uno spiritu praedicantes, sub unius passione diei doctrinam suam pio sanguine et morte fortissima consecrarunt; qui etiam tanquam Ecclesiarum omnium principes facti dispensatione coelesti, Romam petentes sacratissi
Abbreviated transcription (Latin):
dubitas quȩ ꝓmito: aspice si tam̃ potes un.¬
de te uel qualis appello. Sed quare me ꝑseque.¬
ris saule: aut quid me ꝑsequendo ꝑficies
Nũquid adũsus regnantẽ inglo. ullũ tua
ꝑsecutio habebit effectũ & Nũquid nocere mͥ
quicqͣm poteris. quẽ nõ potes uitueriͦ Ego
enim sum iħs nazarenus quẽ tu ꝑsequeris.
qui t̃ras cęlo. crucẽ regno. mortẽ ꝑpetuitate
mutaui. De quib omĩb non te debere cunc:¬
tari &e eretus tibi nunc & post paululũ red-¬
ditus suadebit aspectus. At beatissimuis pau.¬
lus repentina quidẽ cecitate coercitus. intel¬
lecta tam̃ maiestate loquentis ecȩlo. continuo
fidelis effectus: & aꝑsecutione destitit. & no-¬
uos intuendi xp̃m oculos adquisiuit. Hic
est paulus. qui pro suarũ remuneratione
uirtutũ ultra humana merita t̾ciũ raptus
ad cȩlũ cȩlestia secreta cognouit. ut ȩcclĩa¬
rũ futurꝰ doctor int̾ angł̃os disceret. quod

Expanded text:
dubitas quae promitto, aspice, si tamen potes, undubitas quae promitto, aspice, si tamen potes, unde te vel qualem appello? Sed quare me persequeris, Saule? Aut quid, me persequendo, proficies? Nunquid adversus regnantem in coelo ullum tua persecutio habebit effectum? Nunquid nocere mihi quidquam poteris, quem non potes intueri? Ego enim sum Jesus Nazarenus, quem tu persequeris, qui terras coelo, crucem regno, mortem perpetuitate mutavi. De quibus omnibus non te debere cunctari, et ereptus tibi nunc, et post paululum redditus suadebit aspectus. At beatissimus Paulus repentina quidem caecitate coercitus, intellecta tamen majestate loquentis e coelo, continuo fidelis est effectus, et a persecutione destitit, et novos intuendi Christum oculos acquisivit. Hic est Paulus, qui pro suarum remuneratione virtutum ultra humana merita tertium raptus ad coelum, coelestia secreta cognovit ; ut Ecclesiarum futurus doctor inter angelos disceret quod