comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ tãq sublimem apłm habetis. qui librum aqͦ pene solo eiꝰ noticiã mundꝰ
ht̃ negatis: Ubi enim uł in quo alio libro textum eiꝰ conu̾sionis. ꝑ secutiõis
p̃dicõnis. legistis uł leg̾e potestis. ubi eum cecatum. illuminatũ. baptitatũ. toti
mundi apłm constitutum. regib regionib. iudeis legatum direstum. dicinte
dño ad ananiã. uas electionis mͥ ẽ iste. ut portet nomen meũ cora rogib & gen¬
tib. & filiĩs isrł  Ubi plane ista om̃ia p̃t̾ hũc librum legistis. audists. inue.¬
nistis: Ubi eiꝰ uincła. flagella. naufragia. discursus. disc̾mina. ꝑ icła̾. fructus
maximos ꝑicłoꝵ. gentes in num̾as ad xp̃m ꝑ ip̃um conu̾sas. nͥ aut in hoc libro
reppistis. Aut de ip̃o ab aliis audistis: b. qͥd de illa illiꝰ cũ iudeis & gentib apd̾
ierosolimã qͥntũ ad hũc librũ spectat ultima pugna. ubi in ip̃o templo cõp̾¬

Expanded text:
tum tamque sublimem Apostolum habetis, qui librum, a quo pene solo ejus notitiam mundus tum tamque sublimem Apostolum habetis, qui librum, a quo pene solo ejus notitiam mundus habet, negatis. Ubi enim, vel in quo alio libro textum ejus conversionis, persecutionis, praedicationis, legistis, vel legere potestis? ubi eum caecatum, illuminatum, baptizatum, totius mundi apostolum constitutum, regibus, regionibus, Judaeis legatum directum, dicente Domino ad Ananiam: Vas electionis mihi est iste, ut portet nomen meum coram regibus et gentibus, et filiis Israel? Ubi plane ista omnia praeter hunc librum legistis, audistis, invenistis? Ubi ejus vincula, flagella, naufragia, discursus, discrimina, pericula, fructus maximos periculorum, gentes innumeras ad Christum per ipsum conversas, nisi aut in hoc libro reperistis, aut de ipso ab aliis audistis? Sed quid de illa illius cum Judaeis et gentibus apud Hierosolymam, quantum ad hunc librum spectat, ultima pugna, ubi in ipso templo compr
Abbreviated transcription (Latin):
contͣclic̾e. aut scͥpt᷑am ꝑ qͣm solam nom̾ meritũq mr̃is eidẽ mundo in notuit. susci¬
ꝑe. Post hos ad roboranda̾ magis magisq libri eũngłici dignitatẽ. ueniat apłoꝵ¬
saltem audieudos. tam diuinȩ historiȩ contdictores ostendat. Cuiꝰ nom̃ famaq cũ
cęlum parit̾ & terrã impleu̾it. cũ eiꝰ max̾ie laborib & doctrina. magnum illul
ac toti orbi dñans ⁊omanũ imꝑium. xp̃o subiectũ sit. cũ uniu̾sũ mundũ eiꝰ extel¬
lentior. clarior. ac sublimior p̃dicõnis tuba ad ipsũ aquo au̾sus fuerat mundi
dnm conu̾tit. cũ eiꝰ nom̃ nͥ magis apd̾ homines famosũ. qͣm apd̾ demones formido¬
losum sit. teste illo qui exorcistis dicebat. iħm noui & paulũ scio. uos autẽ qͥ estis:
icite uos dicite in qͣm. huiꝰ qd̃ sepe nominaui uoluminis negatores. uñ hc̃ tan¬

Expanded text:
contradicere, aut Scripturam, per quam solam nomen meritumque martyris eidem mundo innotuit, suscicontradicere, aut Scripturam, per quam solam nomen meritumque martyris eidem mundo innotuit, suscipere. Post hos ad roborandam magis magisque libri evangelici dignitatem, veniat aposaltem audiendos, tam divinae historiae contradictores ostendat. Cujus nomen famaque cum coelum pariter ac terram impleverit, cum ejus maxime laboribus et doctrina, magnum illud ac toti orbi dominans Romanum imperium Christo subjectum sit, cum universum mundum ejus excellentior, clarior, ac sublimior praedicationis tuba, ad ipsum a quo aversus fuerat, mundi dominum converterit, cum ejus nomen non magis apud homines famosum, quam apud daemones formidolosum sit, teste illo qui exorcistis dicebat: Jesum novi, et Paulum scio: vos autem qui estis? Dicite, vos, dicite, inquam, hujus, quod saepe nominavi, voluminis negatores, unde hunc tan
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uideatis nom̾ famamq mr̃is t̾ra mariq diffusã. millũq in toto orbe angulũ
nec int̾ ip̃os infideles remanssisse. ubi ñ nom̃ ꝓthomr̾is scepħi resonet. aut cã
ueneratione apd̃ xp̃icolas. aut cũ admirone apd̾ echnicos: Hoc grecꝰ hoc latinꝰ. hoc
babarꝰ. hoc ouens. hoc occidens confitet᷑. Occidens clico: cuiꝰ ex maxima parte pͥnci¬
pales eccłȩ huiꝰ mr̃is nomine. & mod̾no. & ab ip̾o pene apłoꝵ tp̃r. immo ut feit᷑¬
ab ip̃is consctͣcȩ. satis supͣq satis indicant. u contempnendã. ñ falsã. ñ apocrifam
ẽẽ illã scͥpturam. cuiꝰ relatione sola. tantã dignitatis eminentiã apd̾ uniu̾sos
martyr ipse optinuit. Q si negat᷑. honor. fama. simulq nom̃ tanti tãq famosi
mr̾is annullat᷑. Neccesse ẽ gͥ ut p̾fatus sum aut toti mundo mre̾m suscipienti

Expanded text:
cum videatis nomen, famamque martyris terra, marique diffusam: nullumque in toto orbe angulum, cum videatis nomen, famamque martyris terra, marique diffusam: nullumque in toto orbe angulum, nec inter ipsos infideles remansisse, vbi non nomen protomartyris Stephani resonet, aut cum veneratione apud Christicolas, aut cum admiratione apud Ethnicos? Hoc Græcus, hoc Latinus, hoc Barbarus, hoc Oriens, hoc Occidens confitetur. Occidens dico, cuius ex maxima parte principales Ecclesiæ huius martyris nomine, & moderno, & ab ipso pene Apostolorum ttis, supraque satis indicant non contemnendam, non falsam, non apocrypham esse illam Scripturam, cujus relatione sola, tantam dignitatis eminentiam apud universos martyr ipse obtinuit. Quae, si negatur, honor, fama, simulque nomen tanti tamque famosi martyris annullatur. Necesse est igitur, ut praefatus sum, aut toti mundo martyrem suscipienti
Abbreviated transcription (Latin):
si necesse fucrit ñ ualeat p̃parare. Nam neq soli illi qͥ dñr apłi cũ xp̃o mundum iudi
& apłis iudicandũ ueniat. Uñ colligit᷑. & inlubia i̾ne ꝓbatur. mathia dequo
agitur apło ꝓmisse duodetimȩ sedi imposito. ñ inferiorem inatimo aplõꝵ paulo
Necesse est enim ut si plusquã duodetim iudices ad iudicandum uenturi sunt. etiã
plus qͣm xii. sedes multiplicatis iudicib preparandȩ sunt Oportebit q̃ uos aut
mathiam apłm negare. aut librum in quo solo apłatum meruisse legit᷑. susciꝑe.
Ueniat & pͥmis noui testam̃ti mr̃ stepħs. qͣm insũma pͦ apłos auctoritatis arce ut
precipuũ testem xp̃i ab ip̃o tp̃r xp̃i eiꝰ eccła constituit. Quiꝰ uitã. doctrinã. exemplu̾
mitacła. passionem. cũ nulla pret̾ hanc scͥpt᷑am historia referat. aut negate illum
saltem fuisse. aut scͥpturam hanc ut diuinã suscipite. S quo ausu negabras.

Expanded text:
si necesse fuerit, non valeat praeparare. Nam, neque soli illi, qui dicuntur apostoli, cum si necesse fuerit, non valeat praeparare. Nam, neque soli illi, qui dicuntur apostoli, cum stolis judicandum veniat. Unde colligitur, et indubia ratione probatur, Mathiae, de quo agitur, apostolo promissae duodecimae sedi imposito, non inferiorem maximo apostolorum Paulo Necesse enim ut, si plusquam duodecim judices ad judicandum venturi sunt, etiam plusquam duodecim sedes multiplicatis judicibus praeparandae sint. Oportebit ergo vos aut Mathiam apostolum negare, aut librum, in quo solo apostolatum meruisse legitur, suscipere. Veniat et primus Novi Testamenti martyr Stephanus, quem in summa post apostolos auctoritatis arcea cōstituit: cuius vitam, doctrinam, exempla, miracula, passionem, cum nulla præter hanc scripturam historia referat, aut negate illum saltem fuisse, aut scripturam hanc vt diuinam suscipite. Sed quo ausu negabitis,
Abbreviated transcription (Latin):
in ueniatur. si porestis dicite. si ñ potestis: qd̾ creclimꝰ credite. Nullatenꝰ enĩ auctoritas
manine c̃ ip̃e apłis cdixertt. sedebitis suꝑ seles duodecim. Q cũ suꝑ duodecimã sedem¬
sattilegum iudã sessurum ñ ẽẽ p̃uid̾et. utiq ñ ei sulcessurũ nͥ conthiã p̃dicebat. eiꝙ
apłitum soliũ p̃parabat. Qͥd si forte opponits thronũ illum duo decimũ ad qͣm eleet
ꝓditoi uidas fuerat. paulo apłõ collatum. ne tantꝰ apłs apłico throno carere iudeat᷑.
respondttẽ. paulo in duodetima sede collocato. cũ ñ nͥ duodecim sedes axp̃o ꝓmisse uide¬
ant᷑. qͥs barnabe. thimotheo. sile. młtisq aliis pͥoris ȩccłȩ apłis sedes fabricare pot̾te.
Non ẽ intantit artificii sui om̃ps arcifex oblitus. ut p̃t̾ illas duodetim sedes. mille eciã

Expanded text:
inveniatur, si potestis, dicite; si non potestis, quod credimus credite. Nullatenus enim auctoritasinveniatur, si potestis, dicite; si non potestis, quod credimus credite. Nullatenus enim auctoritasmaxime cum ipse apostolis dixerit: Sedebitis super sedes duodecimum non esse praevideret, utique non ei successurum, nisi Mathiam praedicebat, eique apostolicum solium praeparabat. Quod si forte opponitis thronum illum duodecimum, ad quem electus proditor Judas fuerat, Paulo apostolo collatum, ne tantus apostolus apostolico throno carere videatur, respondete: Paulo in duodecima sede collocato, cum non nisi duodecim sedes a Christo promissae videantur, quis Barnabae, Timotheo, Silae, multisque aliis prioris Ecclesiae apostolis sedes fabricare poterit? Non est in tantum artificii sui omnipotens artifex oblitus, ut praeter illas duodecim sedes mille etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
uetba coiuĩ q d ẽ qd̵ ipse xp̃c ait. qd̾ dico uob̾ intenebris. dicite inlumine: uͥ ẽ qd̾
alibi idemi ait. oportet cũngłium p̃dicari in toto mundo & sic ueniet consũmatio
Aut gͥ negate pentecosten xp̃ianoꝵ. negate sp̃m sc̃m ea die apłis infusũ. negate lingua¬
rur grãm ab eodem spũ eaclem clie ipsis collatã. aut si hoc refugitis: scͥpturã ista
referentẽ suscipite. & ȩccłȩ dĩ aqua hactenꝰ cdesciuistis. amodo concordate. & licet
hec qͣ dicta st̃ ad uos conu̾tendos aut contempnendos sufficiant. redeat tt̾ parum
stilus retroisum & de codem libro mathiam locum ꝑditoris apłica electione c̃õ¬
plesse. &. duodenariũ num̃um a xp̃o institutũ implesse demonstret. Q ubi alibi fcm c̃ẽ
legat᷑. ubi duodetimꝰ iste apłs sorte diunia undecim apłis annum̃atꝰ. p̃t hunc librũ

Expanded text:
verba eorum? Quid est quod ipse Christus ait: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine? Quid est quod verba eorum? Quid est quod ipse Christus ait: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine? Quid est quod alibi idem ait: Oportet Evangelium praedicari in toto mundo, et sic veniet consummatio? . Aut igitur negate Pentecosten Christianorum, negate Spiritum sanctum ea die apostolis infusum, negate linguarum gratiam ab eodem Spiritu eadem die ipsis collatam: aut, si hoc refugitis, Scripturam ista referentem suscipite, et Ecclesiae Dei, a qua hactenus descivistis, amodo concordate. Et licet haec, quae dicta sunt, ad vos convertendos aut contemnendo, sufficiant, redeat tamen parum stylus retrorsum, et de eodem libro Mathiam locum proditoris apostolica electione complesse, et duodenarium numerum a Christo institutum, implesse demonstret. Quod ubi alibi factum esse legatur, ubi duodecimus iste apostolus sorte divina undecim apostolis annumeratus, praeter hunc librum
Abbreviated transcription (Latin):
ms̃ sensib cõminicare ualuer̾̃t. si linguatum gr̃a eis aspũ sc̃o collata negat᷑. si nobile
Ilud noui testam̃ti mniracłm contempnit᷑ si libio ubi hec scͥpta legunt᷑. ñ creditur.
Hegtur plane hes collata aplis gra. qͣndo scͥpturȩ que sola illud concinet. renuntiat᷑
ham qͥ libro illi absq exceptione se ñ credẽ cdicit. & cunctis quȩ lib̾ continet contͣilicit
& d rũ ita sit. dicant negatores scͥptiuarum. utrum silentio mundꝰ ad fidẽ conu̾sussit.
siam qͥb gentiũ linguas auferunt. cis utiq negentib p̾dicent. slentiũ impont̃. Eñuisra
Sxp̃c aci predicandum cũngłium. diu̾sis linguis & popłis disciplos misit si cos ut p̃dic̃.¬
tum ẽ elingues tnsmisit. Et qͥd ẽ qd̾ ait psilmꝰ in om̃ẽm terrã exiũ sonꝰ coꝵ. & .i.si orbt.¬

Expanded text:
nis sensibus communicare valuerint, si linguarum gratia eis a Spiritu sancto collata negatur, si nobile nis sensibus communicare valuerint, si linguarum gratia eis a Spiritu sancto collata negatur, si nobile illud Novi Testamenti miraculum contemnitur, si libro, ubi haec scripta leguntur, non creditur? Negatur plane haec collata apostolis gratia, quando Scripturae, quae sola illud continet, renuntiatur. Nam, qui libro illi absque exceptione se non credere dicit, et cunctis quae liber continet contradicit. Quod cum ita sit, dicant negatores Scripturarum, utrum silentio mundus ad fidem conversus sit. Nam quibus gentium linguas auferunt, eis utique ne gentibus praedicent, silentium s ad prædicandum Euangelium diuersis linguis & populis discipulos misit, si eos, vt prædictum est, elingues transmisit. Et quid est quod ait Psalm. In omnem terram exiuit sonus eorum, & in
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ego rogabo patrem &. alium paraclitum dabit uob̾. ut maneas̃ uobiscum ingt̾num sp̃m
ueritatis Tui qͥd̃ ꝑalium eũnglistam cosdem discipłos ad monet. uos autẽ sedete inci¬
uitate. quo acłusq induamini uirtute exalto: Si in qͣm sic̃ dixi lib̾ iste abicit᷑ & liec
umi̾sa ꝓmissa xp̃i irrita uidebunt᷑. Oportebit gͦ aut ucritatẽ fallacem fateri. qͥd̵ uł
cogitare nedum clic̾e uefas est. aut ubi. uł qͣnclo. tanta. tam sollempius. tamꝙ fre.¬
qut repecita ꝓmissio impleta sit. demonstrarȩ. Neccesse erit & illud ꝓbare q̃lit̾ apli
uisum ẽ. Tte in orbem uniu̾sum predicate eũngłium om̃i creaturȩ. Necesse erit in qͣm
ꝓbare qͣlit̾ simplices icliote absq litt̾is. & uniꝰ tantum hoc ẽ. hebranicȩ lingus hões
E in ip̾a pene elingues. tam multis. tam cliuersis. tam barbaris uniu̾si orb lingius.¬
in uinstum a xp̃o regnai ģc̃ni euangłium predicare potuerint. Qb signis sensa sua alie¬

Expanded text:
ium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum Spiritum veritatis? Ubi quod per alium evangelistam eosdem discipulos admonet? Vos autem sedete in civitate quoadusque induamini virtute ex alto . Si, inquam, sicut dixi, liber iste abjicitur, et haec missa Christi irrita videbuntur: oportebit ergo aut veritatem fallacem fateri, quod vel cogitare, nedum dicere nefas est: aut vbi vel quando, tanta, tam solennis, tamque frequenter repetita promissio impleta sit, demonstrare. Necesse erit & illud probare, qualiter iussum est. Ite in orbem vniuersum prædicantes Euangelium omni creaturæ. Necesse erit, inquam, probare, qualiter simplices idiotæ absque literis, & vnius tantum, hoc est Hebraicæ linguæ homines, & in ipinjunctum a Christo regni aeterni Evangelium praedicare potuerint. Quibus signis sensa sua alie
Abbreviated transcription (Latin):
de git̾s curtitionũ. opitulationes. gub̾natioẽs. genꝰa linguarũ. int̾prettias es serioraemn
os doctores eccłiȩ. & si filii eoꝵ estis: patͥb. si discipłi magistͥs adqͥescite .lles ꝙͣ libet acctes.
ꝗͣlibet subtiles intellectꝰ uros p̃postero ꝯrdine eoꝵ ueltts sensib ante ferre. quiit ueres
aio. ꝑfectꝰ om̃is erio: si sit sicut magist̾ eiꝰ. llos tamen qm ꝓut res ipsa patit᷑ b̾utittti opim
cdlamus. neqͣꝗͣ de om̃ib qͥm eccłia celebre nom̃ doctoꝵ optinent. &. qͥs ił gretos uł iaunꝰ¬

Expanded text:
s, gubernationes, genera linguarum, interpretationes sermonum. os Doctores Ecclesiæ: & si filij eorum estis, patribus; si discipuli, magistris adquiescite. Nec quamlibet acutos, quamlibet subtiles intellectus vestros præpostero ordine eorum velitis sensibus anteferre: quia, vt Veritas ait, perfectus omnis erit, si sit sicut magister eius. Nos tamen quoniam, prout res ipsa patitur, breuitati operam damus, nequaquam de omnibus qui in Ecclesia celebre nomen doctorum obtinent, & quos vel Gr
Abbreviated transcription (Latin):
rate pefunotis. edam tactas nominib eoꝵ suscepit eocłu. ut qͥb ad ista de sunt pa¬
renttes aut filli. aut qͥũq cognati itł amici. ab una eis exhibeat᷑ pia matre comu¬
ni. d sn possit religiosus animꝰ uͥeligit huinare quẽ diligit. millo mͦ tũ debes a
supplicatiõib necessarsis ieiꝰ comendatione cessare. lleo estimemꝰ ad mortuos pio¬
quip carao iaras ꝑ lienise nisi qd ꝓ eis siue altaris. siue ortitionum. siue demosi¬
madam sacficus sollempriit scpplicamꝰ. Quamiuis ñ ꝓ qͥb fiunt om̃ib ꝓsit. s eis¬
oporcet ea p eeiatis om̃ib facere. ut nullus eoꝵ pcmittatur. ad qͦs hec benesi¬
du possit u debcant ꝑuenre. In libro quoq enchuidion quem ad lautentiũ scͥo¬
sit. neq neganduũ est niqͥt defunostoꝵ aĩas piecate suoꝵ uiuentiũ releuari. cum

Expanded text:
tate defunctis, etiam tacitis nominibus eorum suscepit Ecclesia, ut quibus ad ista desunt parentes aut filii, aut quicunque cognati vel amici, ab una eis exhibeatur pia matre communi. Et si non possit relsupplicationibus necessariis in ejus commendatione cessare. Ubicumquibus curam gerimus, peruenire: nisi quod pro eis siue altaris, siue orationum, siue eleemosynarum sacrificiis solemniter supplicamus. Quamuis non pro quibus fiunt omnibusoportet ea pro regeneratis omnibus facere, ut nullus eorum praetermittatur, ad quos haec beneficia possint vel debeant pervenire. In libro quoque Enchiridion, quem ad Laurentium scripsit: Neque negandum est, inquit, defunctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ ⁊ morees instruens: introducie xp̃m discipłis dicentem. Hoo facite quo¬
tienstũq sumitis: in meam comemoritione̾. Ꝙ subiungit apłs uerba sua.
& dicit his qui loquebat᷑. Quotiens cumq enĩ manducabitis ꝑanẽ huno.

Expanded text:
pariter et mores instruens, introducit Christum discipulis dicentem: Hoc facite quopariter et mores instruens, introducit Christum discipulis dicentem: Hoc facite quotiescunque sumitis, in meam commemorationem . Et subjungit Apostolus verba sua, et dicit his
Abbreviated transcription (Latin):
homo. & quid altud ꝙͣ oĩs ho: Nlã qd indesinite posuit. qͥd aliud quã ĩ finitũ homi¬
nem ostendit: Ostendit gͥ ñ unũ hominem s omine̾ hoĩem qͥa in singłari hõis nuri̾o.
pluralicate intelligi uoluit oĩũ hominu᷑. ¶ꝯͣ si ica ÷. ĩmo qͥa tta ⁊: error impius
ñ tantũ mortuus. s etiã sepultꝰ ÷. Si enĩ constat hoc ñ de qͦlibet hoĩe. s de omni
homine ab apło dictũ. falsum est quod ã uobis dictũ ÷. de his tantũ qui ceng
dñi int̾suerunt hoc dictum. S uerũ ÷ auctoritate apłica hoc docente. nͦ
hos tantũ de qͥb concedetis. s quem cũq hoc ⁊ omne̾ hoĩem posse mandu¬
nem dm̃. E licet in hoc qd̵ ꝓbatũ est de oi hoĩe. ꝓbatũ sit & de oi tp̃i. audite tamen
uttrũ huiꝰ saoͣmenti conficiendi & sumencdi potestas. illi tantũ tempori qͦ cena ulla
celobitta est olata sit. Loquens eniͦ idem apłs de hoc saoͣmento. & inde adem

Expanded text:
homo. Et quid aliud quam omnis homo? Nam quod indefinite posuit, quid aliud quam infinitum hominem ostendit? Ostendit igitur non unum hominem, sed omnem hominem, quia in singulari hominis numero, pluralitatem intelligi voluit omnium hominum. Quod si ita est, imo quia ita est, error impius non tantum mortuus, sed etiam sepultus est. Si enim constat hoc non de quolibet homine, sed de omni homine ab Apostolo dictum, falsum est quod a vobis dictum est, de his tantum qui coenae Domini interfuerunt hoc dictum. Sed verum est, auctoritate apostolica hoc docente, non hos tantum, de quibus conceditis, sed quaecunque, hoc est, omnem hominem posse mandunem Domini. Et licet in hoc quod probatum est de omni homine, probatum sit et de omni tempore, audite tamen utrum hujus sacramenti conficiendi et sumendi potestas illi tantum tempori, quo coena illa celebrata est, data sit. Loquens enim idem Apostolus de hoc sacramento, et inde fidem
Abbreviated transcription (Latin):
num. E qͥb dã intͥpositis: asdendens inqͥt paubꝰ fringensq pane̾ & gustains. satiꝰq
allocutꝰ usq ad lucẽ: in craastinu ꝓfectus est. S siue hoc quod ultimu posui de celest
siue de cõmuni pane dictũsit. uidete ut dixi apłm. uidete corinthios qͥ cenȩ illi de

Expanded text:
 Paulus, frangensque panem & gustans, satisque  Paulus, frangensque panem & gustans, satisque allocutus vsque ad lucem, in crastinum profectus est. Sed siue hoc, quod vltimum posui, de cœlesti, siue de communi pane dictum sit: videte, vt dixi, Apostolum, videte Corinthios, qui cœnæ illi, de
Abbreviated transcription (Latin):
ait ipse apłs. Non potestis calicẽ dñi bib̾e. & calicem demonioꝵ. Non potestis mensȩ dñ
participes esse: & mense demonioꝵ. Uidecis apłm longe post ascensionẽ dni ad fidẽ
conuersii. calici benediotionis benedic̾e. eundemq calicem cõmunicationẽ san¬
guinis ꝓͥ uocuire  sernitis eũdem pane̾ frang̾e. & ipsũ pane̾ participationẽ corporiꝰ
xͥ dic̾e: Audicis cornichios posse qͥdem calicẽ dñi bibere. s non cum calice demonioꝵ : pos¬
se menss dni participes esse. s non cũ mensa demonioꝵ Nec apłs tam̃ paulus con¬
secitius corpꝰ & sanguinẽ dñi. cenȩ dñi int̾fuit. neq corinthũ idẽ corpꝰ ⁊ eunde̾ sangui¬
nẽ de m̾sa dñi accipientes. eide̾ oenȩ int̾fuert᷑. S: parũ ÷ audire de fractione celestie⁊
panis apłm loquentem: nͥ uideatis & frangentem. Una die ait beattꝰ luoas in actibus
apłoꝵ. cuͣ conuenissemꝰ ad fitingenctuᷤ panem: & paulꝰ dispitabat eiꝰ ꝓfecturꝰ ĩ citisti¬

Expanded text:
ait ipse Apostolus. Non potestis calicem Domini bibere, & calicem dæmoniorum. Non potestis mensæ Domini participes esse, & mensæ dæmoniorum. Videtis Apostolum post ascensionem Domini ad fidem conuersum, calici benedictionis benedicere, eundemque calicem communicationē sanguinis Christi vocare? Cernitis eundem panem frChristi dicere? Auditis Corinthios posse quidem calicem Domini bibere, sed non cum calice daemoniorum? Posse mensae Domini participes esse, sed non cum mensa daemoniorum? Nec apostolus tamen Paulus consecrans corpus et sanguinem Domini, coenae Domini interfuit; neque Corinthii idem corpus et eumdem sanguinem de mensa Domini accipientes, eidem coenae interfuerunt. Sed parum est audire de fractione coelestis panis loquentem, nisi videatis et frangentem. Una die, ait beatus Lucas in Actibus apostolorum, cum convenissemus ad frangendum panem, et Paulus disputabat cum eis profectur
Abbreviated transcription (Latin):
uens. Qule qosto s quid nes at᷑ ieł dubitatur. uiuentiu bona desimdis posse pro¬
esie qͣtiõ ua musitir audebie. sonst eccłiam ꝓmortius ortre. cũ uideat sũmos
magit ^ ei. ⁊ aĩas mortuꝯꝵ ab occultis uudicioꝵ deisedib ĩuisibilit̾ reuocare. & ipsa
enam cr pora uisibidit suscttares Susficit. sucfficit plane. & hecicis negantib & cacho¬
ciis dubtctib. ħ etiã si altud non esset exemplũ. iuste. axcołam orare ꝓmortuis.
a. sħ oo pcedeas utta mortuoꝵ grigit. eiꝰ pias p̾crs uł oꝑa posse ꝓdesse moituis.S ne

Expanded text:
tur? Quid negatur vel dubitatur, viuentium bona defunctis posse proisse? Quis iam vel musitare audebit, frustra Ecclesiam pro mortuis orare: cum videat summos magistros eius, & animas mortuorum ab occultis iudiciorum Dei sedibus inuisibiliter reuocare, & ipsa eorum corpora visibiliter suscitare? Sufficit, sufficit plane, & hlicis dubitantibus, hoc etiam si aliud non esset exemplum, juste et Ecclesiam orare pro mortuis; et si hoc praecedens vita mortuorum exigit, ejus pias preces vel op
Abbreviated transcription (Latin):
em. Sicut inqͥt fuit in dieb noe. ita ent aduentꝰ filiĩ hominis. Edebant ee bibbant ipporeo
ducebant. & dabant᷑ adnuptias. usꝙ indiem qͣ intrauit noe inaicham. &. uenit diluuum

Expanded text:
em, Sicut, inquit, fuit in diebus Noe, ita erit adventus Filii hominis. Edebant, et bibebant, uxores em, Sicut, inquit, fuit in diebus Noe, ita erit adventus Filii hominis. Edebant, et bibebant, uxores ducebant, et daba
Abbreviated transcription (Latin):
tiuas: Nonne eandẽ confirmauit. qͣndo cluob discipłs in enamaus euntib cdrit. ostulti &
tardi corde ad credendum in om̃ib quȩ locuti sunt ꝓpħce. Et qͥ̃ ulta trigitis. Annon susicet
uob̾ tanta tamq clata auctoritae. qua xp̃c legi moysi. qua ꝓpħis. q̃ psalinis. ñ confise s listinete
testimonium ꝑhibuit. qͦndo pͥmo legis. dem ꝓpħatum. Ad ultimũ psalmoꝵ. sc̃pra de se &uise¬
implert oportuisse docuit: S licet qͦd p̃misi adutatri scͥpture auctortatem confitmandã pleñie
sufficiat. ꝓfero tamen de eodem cui ereditis eũgłio. qͣmuis esuꝑabundanti singlletm testur¬
nia duinis libtis attestantia. quibꝰ auclitis ñ solum eos diumnos celatis. s in suꝑ tios de ip̃ie Tł uo
xp̃m testimonium dantẽ. & ad confirmanda uerba sua. de co testimonia płrima pst̃a¬

Expanded text:
ipturas? Nonne eandem confirmauit, quando duobus discipulis in Emaus euntibus dixit. O stulti & ipturas? Nonne eandem confirmauit, quando duobus discipulis in Emaus euntibus dixit. O stulti & tardi corde ad credendum in omnibus quæ locuti sunt Prophetæ! Et quid vltra exigetis? An non sufficit vobis tanta tamque clara auctoritas qua Christus legi Moysi, qua Prophetis, qua Psalmis, non confuse, sed distincte testimonium perhibuit, quando primo Legis, deinde impleri oportuisse docuit? Sed licet, quod praemisi, ad Veteris Scripturae auctoritatem confirmandam plene sufficiat, profero tamen de eodem, cui creditis, Evangelio, quamvis ex superabundanti sigillatim testimonia divinis libris attestantia, quibus auditis non solum eos divinos credatis, sed insuper vos de ipsis vel in Christum testimonium dantem, et ad confirmanda verba sua, de eo testimonia plurima proferent
Abbreviated transcription (Latin):
licani etitis. Hac ro̾ne. pauli. Iacori. petri. Iob̃rs. Iuoe. cũ ultima cidem ioh̃is apocalpsĩ
in noui testam̃ti canone susceptis. immo eacdem noua ae uet̾i septura eatlẽ rõne firmiss̃¬
me roborata. acluet̾is testam̃ti libros singillatim cdiscutiendos. & eĩ głica atq apłica ant¬
toritate firmandos: transitꝰ fiat. Hiber denesis¬
uanołiem enim toti ueciri instrum̃to testimoniũ dat: & eiꝰ insuꝑ auctoritatib
ea ip̃a quȩ predicat confirmat. slonne xp̃c in eiigłio auctoritãtẽ uecs testar̃ti sua
auctoritate firmauit. qͣndo pꝰ resurrestionẽ discipłis om̃ib apparens dit. oporebatꝰ un¬
pleri om̃ia gue scͥpta sunt in lege moisi & ꝓpħtis &e psaliis de me. None eandẽ in¬
diso lubili uncło confirmaiit. qnͣdo eisdẽ discipłes sius apuit sensum ut intilligtit ser¬

Expanded text:
licani eritis. Hac ratione Pauli, Iacobi, Petri, Ioannis, Iudæ, cum vltima eiusdem Ioannis Apocalypsi, licani eritis. Hac ratione Pauli, Iacobi, Petri, Ioannis, Iudæ, cum vltima eiusdem Ioannis Apocalypsi, in noui Testamenti Canone susceptis, imo eadem noua ac veteri scriptura eadem ratione firmissime roborata, ad veteris Testamenti libros sigillatim discutiendos, & Euangelica atque Apostolica auctoritate firmandos, transitus fiat. Probatiangelium enim toti Veteri Instrumento testimonium dat, et ejus insuper auctoritatibus ea ipsa, quae praedicat, confirmat. Nonne Christus in Evangelio auctoritatem Veteris Testamenti sua auctoritate firmavit, quando post resurrectionem discipulis omnibus apparens dixit: Oportebat impleri omnia dissolubili vinculo confirmauit, quando eisdem discipulis suis aperuit sensum, vt intelligerent scr
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa oꝑa. uniu̾sa sc̃pta cũ ip̃is parit̾ deleta sunt. slecesse gͥ iam uob̾ erit. aut libtis q
aut libris nr̃is susceptis. eũngłium & ip̃m atq enum̾ata om̃ia consetuare. Nũ enim
ñ exuisis neq aucditis. s ex ȩccłiȩ & patrũ traditione. hec uniu̾sa mundꝰ crełat. sꝑccdili¬
gat. nec uos exuisis. uł audits. s ex eiꝰdem ȩccłiȩ & eorundẽ pacrũ triditione eũglili
teneatis. qͥd nuillom̃ negare pocestis: inuicta rõne cogente. aut qd simul absꝙ aliq̃ ereo¬
tione ab eadem ȩcclia nob̾ parit̾ & uob̾ traditum ẽ suscipieas. & cũgl̃ium cũ epłi ãpłorũ¬
ce libris om̃ib qͦs negatis retinebitis. aut nt̃is libris abiestis eũglium parit᷑ qᷤ. solu
uob̾ remansetat amittetis. Q amisso: ñ iam nob̾ ut xp̃iani hecetici s siu ebnici ẽ pͥrb¬

Expanded text:
vniuersa opera, vniuersa scriptura, cum ipsis pariter deleta sunt. Necesse igitur iam vobis erit, aut libris, quvniuersa opera, vniuersa scriptura, cum ipsis pariter deleta sunt. Necesse igitur iam vobis erit, aut libris, quaut libris nostris susceptis, Euangelium & Christum, atque enumerata omnia conseruare. Cum enim non ex visis, neque auditis, sed ex Eccleuditis, sed ex eiusdem Ecclesiæ, & eorumdem Patrum traditione, Euangelium teneatis, quod nullomodo negare potestis, inuicta ratione cogente, aut quod simul absque aliqua exceptione ab eadem Ecclesia nobis pariter & vobis traditum est, suscipietis, & Euangelium cum Episto libris omnibus, quos negabatis, retinebitis: aut nostris libris abiectis, Euangelium pariter, quod solum vobis remanserat, amittetis. Quo amisso, non iam nobis vt Christiani hæretici, sed sicut Ethnici & Pub
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicantẽ. sollcmpnia illa miracła facientẽ. eandẽ p̃dicõnẽ discipłis in uingentẽ eancdẽ mnan¬
dorũ oꝑum potentiã eisdẽ conferentem: Et qͥd mubia: Dicdistis uł audistit passum. cm
mortuũ. sepultũ. resurgentẽ. ascendentẽ. Ridistis uł audistis qd ñ dũ fẽm ẽ. s futum ẽ. ce uat
contineat᷑ in eu̾ngłio cui creditis. nescio tam̃ si creditis. om̃es mundi mortuos resurgentesi
xp̃m uidicante̾. infernum hiantem. clum rescratũ. impios in conbustionẽ et̾nam. piosu
uitam ȩt̾nam in tͣntes: Et ubi ẽ qdͣ tenebatis: Su̾glium habebatis s eo iam ꝑdito xp̃m
estis. Ecce fouea. ecce uicła. ecce laqueus. que uos adur̃am ꝑnitiem iam p̃parasse dntiã
Hoc mͥ cu̾głi̾o cum xp̃o sublato. etiam orñes ꝓphete om̃es apłi. de medio fcĩ sunt. corũq

Expanded text:
prædicantem, solemnia illa miracula facientem, eandem prædicationem discipulis iniungentem, eandem miranprædicantem, solemnia illa miracula facientem, eandem prædicationem discipulis iniungentem, eandem mirandorum operum potentiam eisdem ntem, ascendentem? Vidistis, vel audistis quod nondum factum est, sed futurum est, & licet in Euangelio cui creditis, nescio tamen si creditis, omnes mundi mortuos resurgentes, Christum iudicantem, infernum hiantem, cœlum reseratum, impios in combustionem æternam, pios in vitam æternam intrantes? Et vbi est, quod tenebatis? Euangelium habebatis, sed eo iam perdito, Christum istiani non estis. Ecce fouea, ecce vincula, ecce laqueus, quæ vos ad vestram pernitiem iam præparasse dixeram. Hoc modo Euāgelio cum Christo sublato, etiam omnes Prophetæ, omnes Apostoli de medio facti sunt: eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
Sincła fabricastis: qͥbꝰ alligandi estis. laqͥum recendistis. qͦ pͥmi capiendi estis. Si enĩ hoc
uerũ est. qdͣ attiilistis. ñ tantũ libros qͥs nos defendimꝰ s ⁊ ipsũ eu̾glium qd suscipitis
ꝑdidistis. slam si ñ uisis ⁊ auditis assentiendũ ẽ. ñ solũ libtis aliĩs. s nec ip̃i cu̾glio credũ¬
du est. Dicite enĩ uos pͥmi & ꝓ eu̾głio qd̾ tantũ suꝑẽ uob̾ agite. utrũ aliq̃ quȩ in eu̾nglio
logitis aut de cũ glio ereditis. ocłi iucltis. aurib audieritis. Ut enim in numm̃is omis¬
sis hȩc bitint̃ obiciam inquib tota eũglũ summa consistit. audistis uł uicdistis arthangłm
Garrielem. filũ łi conceptum. sp̾c scĩ aduentũ mat̾ uirgim nuntianẽ. Uichistis ut audistis
xp̃m natum. pastores in uisentes. magos aclorantes. Uiclistis uł audistis xp̃m baptieatum̃

Expanded text:
Vincula fabricastis, quibus alligandi estis. Laqueum tetendistis, quo primi capiendi estis. Si enim hoc Vincula fabricastis, quibus alligandi estis. Laqueum tetendistis, quo primi capiendi estis. Si enim hoc verum est quod attulistis, non tantum libros, quos nos defendimus, sed et ipsum Evangelium, quod susperdidistis. Nam si non nisi visis & auditis assentiendum est, non solum libris aliis, sed nec ipsi Euangelio credendum est. Dicite enim vos primi, & pro Euangelio quod tantum superest, vobis, agite, vtrum aliqua quæ in Euangelio legitis, aut de Euangelio creditis, oculi videritis, auribus audieritis? Vt enim innumeris omissis, hæc breuiter obiiciam, in quibus tota Euangelij summa consistit. Audistis vel vidistis Archangelum Gabrielem Filij Dei conceptum, Spiritus sancti aduentum matri Virgini nunciantem? Vidistis, vel audistis Christum natum, pastores inuisentes, Magos adorantes? Vidistis, vel audistis Christum baptizatum,
Abbreviated transcription (Latin):
cdeqͥb agitur apłicas ẽt. idq sibi aprecedentib patrib ⁊ ip̾is uris apłicis traditum. s
firum ⁊ immobilit reciñe s respondetis. ł estimoniis qͥd ẽ eu̾glicis resist̾e̾ ñ possumꝰ. s
hoc nos dubios reldit qdͥ nullũ nec intota de qͥ sermo ẽ eccła more testium testimoniũ
aste restiun inuenti isaltmꝰ. Testib enim ñ testimoniis credenctum tẽ: lex ip̃a scl̃i ubet
estium a officium ẽ. audita uł uisa. ñ abaliis sibi narrata testificati. T estimonioꝵ aut̃ mos
ealm sibi nartata refitre. Eccłia ũ cui uimit̾is. & ad cuiꝰ dignititis eminentiã cõꝑbandẽ
tot & tanta testimonia affers. ñ uice testium s testimoniorum itit᷑. qͥa nͥ uisa uł audlra.
s ab alim sibi tradita nariat. & libris deqͥb agit᷑. ñ qd sciat. s qi credit. canonicam auc¬
cortatẽ dat. Ette. eccce. nc̃ tandem foueam uob̾ fodiais in qͣm statim p̃cipitandi estis.

Expanded text:
ipsis viris apostolicis traditum se fixe et immobiliter retinere. Sed respondetis: Testimoniis quidem evangelicis resistere non possumus, sed hoc nos dubios reddit, quod nullum, nec in tota, de qua sermo est, Ecclesia, more testium testimonium afferentium invenire valemus: testibus enim, non testimoniis credendum esse, lex ipsa saeculi jubet. Testium vero officium est, audita vel visa, non ab aliis sibi narrata, testificari; testimoniorum autem mos sibi narrata referre. Ecclesia vero cui inniteris, et ad cujus dignitatis eminentiam comprobandam, tot et tanta testimonia affers, non vice testium, sed testimoniorum utitur, quia non visa vel audita, sed ab aliis sibi tradita narrat, et libris, de quibus agitur, non quod sciat, sed quia credit, canonicam auctoritatem dat. Ecce, ecce, nunc tandem foveam vobis fodistis, in quam statim praecipitandi estis.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedũtia tpr̃a. qł dicisti nouũ. uetꝰ ẽẽ reppies qd chicisti ĩ solitũ: usitatũ cẽ eognosces. Nelge u a
ambrocłꝰ uͥgã moysi mutatã ĩ serperas recole aq̃s egypciacas mutatas ĩ sangnẽ ⁊ si agnoĩis diũ
illa fuisse figm̃ta qͥa. nee ds̾ euat ut magist᷑ magicarũ artiũ sathanas. uecmor ses. ut iãnes ⁊ mabede
Licet n illi dracones fet̾init. aq̃s mitau̾int muscas maiores ꝓtulctint. acdminoras tñ muscas hocẽ ft¬
nipbes deficientes. dyocit̃. digitꝰ dĩ c̃ hic Non enĩ q facicbant u̾ra erant s phantastica qa ñ res ucass¬

Expanded text:
i novum, vetus esse reperies; quod dixisti insolitum, usitatum esse cognosces. Relege, ut ait Ambrosius, virgam Moysi mutatam in serpentem, recole aquas Aegyptiacas mutatas in sanguinem: et si agnoveris illa fuisse figmenta, quia nec Deus erat, ut magister magicarum artium Satanas, nec Moyses ut Jamnes et Mambres. Licet enim illi dracones fecerint, aquas mutauerint, muscas maiores produxerint: ad minores tamen muscas, hoc est cyniphes, deficientes dixerunt, Digitus Dei est hic. Non enim quæ faciebāt, vera erant, sed fantastica
Abbreviated transcription (Latin):
Nsͣ ilt aii paitẽ tiꝰ aliqͣm. aut totã sinna. s singillatm ac studiose partes uinu̾sas crucis enum̃at. &

Expanded text:
Non ille aut partem eius aliquam, aut totam simul, sed sigillatim ac studiose partes vniuersas crucis enumerat, & Non ille aut partem eius aliquam, aut totam simul, sed sigillatim ac studiose partes vniuersas crucis enumerat, &
Abbreviated transcription (Latin):
in epła acdephesios xp̃m reconciliasse ambos hoc ẽ udeũ & gentilem in uno suo corpore deo ꝑcru¬
cẽ. & int̾fecisse imracicias in semetip̃o asscrit. Głat᷑ in cruct & eam glã dignã p̃dicat qͣndo in
subseqͤntib fleste̾ se genua addm patrẽ dicit. ut int̾ alia qͣ eis clari postulat det eis cop̃hendẽ
cũ om̃ib scĩs qsit crucis eiꝰdẽ. latitudo. longittdo. sublimitas. & ꝑfunctũ. Uidens apls sũmũ
p̃ditatio Ini ur̃ȩ clissona p̃dicare. Cernitis eũ ñ tantũ crucifixũ ẜ & crucẽ eiꝰ maximis salutis hi¬
mane mist̾is tantoꝑe ad aptare Adu̾tis formã eiꝰ qͦ ad eo uob̃ contẽptienda uidebat᷑ utflã¬
mis chigna indicatet᷑ qͣnto ille celestiũ archanoꝵ seritatol̾ honore dignã existimau̾it. dixerit. sc̃pserit:

Expanded text:
in Epistola ad Ephesios, Christum reconciliasse ambos, hoc est, Judaeum et gentilem in uno suo corpore, Deo per cruin Epistola ad Ephesios, Christum reconciliasse ambos, hoc est, Judaeum et gentilem in uno suo corpore, Deo per crucem, & interfecisse inimicitias in semetipso asserit. Gloriatur in cruce, & eam gloria dignam prædicat, quando in subsequentibus flectere se genua ad Deum patrem dicit, vt inter alia, quæ eis dari postulat, det eis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit crucis eiusdem latitudo, longitudo, sublimitas & profundum. Videtis Apostolorum prædicationi vestræ dissona prædicare? Cernitis eum non tantum crucifixum, sed & crucem eius maximis salutis humanæ mysteriis tantopere adaptare? Aduertitis formam eius, quæ adeo vobis contemnanda videbatur vt flammis digna iudicaretur, quanto ille cœlestium arcanorum scrutator honore dignam existimauerit, dixerit, scripserit?
Abbreviated transcription (Latin):
contingat. nũqͣm sit. longe fiat. ame hec meditatio. ħ uoluntas. ħ cogitatio. Q: ut intentio¬
nis meȩ finẽ. laboꝵ meoꝵ reqͥem passionũ mercedem. totã illã qͣm expecto głam. alibi qͣm in
cruce.d̾. pon̾e. aliide qͣm atruce dñi reciꝑe uelim. Non qd cruci qͣntũ ad erucẽ ꝑtinit. aliud
s uͭ habitet inme uitꝰ xͥ. hũc apłicũ intellectũ & beatitudines eũgłice ꝓbant. cũ beati pauꝑes
& btati qͥ lugent. & beati qͥ esurnint. Ibeati pacifici. & qͥ ꝑsecutionẽ fustinent appellant᷑. ñ qd
pauꝑies. aut lustꝰ. aut esurier. aut patientia beatos faciant. s qͥa regnũ celorũ pauꝑib. conso¬
latio lugentib saturitas esurientib dĩ filiatio pacificis datur. Sic & de cet̾is. Unde uititutes
heȩ qͦ licent torqͤant. tñ glificant. ñ ft̃ contẽptibiles. s głose. ita crix dñi qͣmuis eũ torserit. qͥa

Expanded text:
contingat! nunquam sit! longe fiat a me haec meditatio, haec voluntas, haec cogitatio! Quae ut intentiocontingat! nunquam sit! longe fiat a me haec meditatio, haec voluntas, haec cogitatio! Quae ut intentionis meae finem, laborum meorum requiem, passionuni recipere velim. Non quod cruci, quantum ad crucem pertinet, aliud ti. Hunc Apostolicum intellectum & beatitudines Euangelicæ probant, cum beati pauperes, & beati qui lugent, & beati qui esuriunt, & beati pacifici, & qui persecutionem sustinent, appellantur: non quod pauperies, aut luctus, aut esuries, aut patientia beatos faciant, sed quia regnum cœlorum pauperibus, consolatio lugentibus, saturitas esurientibus, Dei filiatio pacificis datur. Sic & de cæteris. Vnde sicut virtutes hæ, quæ licet torqueant, tamen glorificant, non sunt contemptibiles, s
Abbreviated transcription (Latin):
si tanta meruert̃ qͥ ñ ut uos cruci xp̃i inimicabant᷑. s qͥa q̃dã cruti. id ÷ mortisicõmi sp̃uali con¬
t᷑ria &e faciebant. & dicebant. inmici dñr crucis. qͥd uos mereri potestrs. qͥ ñ tantũ scĩs iur¬
tutib qͣ ꝑtrucẽ signam adu̾samini. s & ipsũ crucis nom̃. crucfia cultorib auferie conami¬
m: Sublata enĩ ut sup̃dixi cruce. ubi erit crucisixus: Enicisico recedente. qͥs erit ur̾ do̾: llle aatte
distentos. ⁊ idcitco optimũ uob̾ dm uenrem istatuisse. ut qͥ crucẽ in cendendo crucisixum ab¬
negastis. uentrem ꝓ ipso dm̃ iam saturi hab̾etis. hinc laudes crucis. qͥ cepit ꝑficiat.
& pꝰ deploratã iniuriã doctor sũmꝰ eccłiȩ glam eiꝰ aꝑiat. Absit inqͥt mͥ głari nͥ inctu¬
cat. ut alibi qͣm in ipsa głari. alibi qͣm in ipsa głam suã consiiuere nefas clucat. Absit inqͥt ñ

Expanded text:
si tanta meruerunt, qui non, vt vos, cruci Christi inimicabantur, sed quia quædam cruci, id est, mortificationi spirituali consi tanta meruerunt, qui non, vt vos, cruci Christi inimicabantur, sed quia quædam cruci, id est, mortificationi spirituali contraria &per crucem signantur, aduersamini: sed & ipsum crucis nomen crucifixi cultoribus auferre conamini? Sublata enim, vt supra dixi, cruce, vbi erit crucifixus? Crucifixo recedente, quis erit vester Deus? ille certe,distentos, & idcirco optimum vobis Deum ventrem instituisse, vi qui crucem incendendo crucifixum abnegastis, ventrem pro ipso Deum iam saturi haberetis. Hinc laudes crucis qui cœpit perficiat, & post deploratam iniuriam Doctor summus Ecclesiæ gloriam eius aperiat. Absit, inquit, mihi gloriari,cat, ut alibi quam in ipsa gloriari, alibi quam in ipsa gloriam suam constituere, nefas ducat. Absit, inquit! non
Abbreviated transcription (Latin):
delignamini. & contͣ tubã celestem si audiais rauco nr̃o murmure musitate. Andite auncum
crucis. inimici crucis. & qͥd de uob̾ sentiat diligent̾ adu̾tice. Multi ait ambulant qͥs sipt dice.¬
bam uobie. nc̃ autẽ & flens dico municos crucis xp̃i qͥrũ finis mi̾ttꝰ qͥrũ ds̾ uent̾ est. & glã inconfusic̃e¬
micos crucis xp̃i flet gla̾m uiãm uersam inconfusionẽ. flet. & uos rid̾eas. plorat. & uos gaudeaᷤᷤ
dolit is uos liamini. Ere hoc Nͥa unta flentis dñi uocem. in hac die ur̃a quȩ achpacẽ uob̾. nt
autẽ abscondita st̃ ab oclĩs ut̃is s patent oclĩs apłicis. & qͥs finis inimicos crucis tp̃i segtur
denuntiat. Erũ ait finis int̾itꝰ Infelix sors ur̃a. hñt alũ scd̾m eundẽ apłm fructũ suũ insc̃t¬
tationẽ. finẽ uͦ uitã et̾nam. Habetis uos glam inconfusionẽ: finẽ uͦ int̾ctum sempit̾aum. Qd

Expanded text:
dedignamini: & contra tubam cœlestem, si audetis, rauco vestro murmure musitate. Audite amicum dedignamini: & contra tubam cœlestem, si audetis, rauco vestro murmure musitate. Audite amicum crucis, inimici crucis, & quid de vobis sentiat diligenter aduertite. Multi, ait, ambulant, quos sæpe dicebam vobis, nunc autem & flens dico, inimicos crucis Christi: quorum finis interitus, rucis Christi. Flet gloriam vestram versam in confusionem. Flet, & vos ridetis: plorat, & vos gaudetis: dolet, & vos lætamini. Quare hoc? quia iuxta flentis Domini vocem, in hac die vestra, quæ ad pacem vobis: nunc autem abscondita sunt ab oculis vestris. Sed patent oculis Apostolicis, & quis finis inimicos crucis Christi sequatur, denuntiat, Quorum, ait, finis interitus. Infelix sors vestra. Habent alij secundum eundem Apostolum, fructum suum in sanctificationem, finem vero vitam æternam. Habetis vos gloriam in confusionem, finem vero interitum sempiternum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑ ꝓphãs. tãto eã honore dignã iudicau̾it. ludicauit plane młto eã dignã honore. qñ tãto añ
crucẽ tp̃r nec bebreos ab angło ut̾fectore. nec flentes uistos ab impior int̾itu absq eiꝰ signo
salrauit. Indicauit multo eã digno honore. cũ eiꝰ signũ ñ ĩ abscondito uł inobscuro s iti
aꝑto & inlumine posuit. qñ eo & ostia dit dixi domoꝵ. ⁊ frontes hominũ q magis se intu¬
entiũ ꝯspectib offer̃ insigniuit. Indicauit ꝑcruces hostioꝵ. totã sibi ꝑ cruc̃e mundi domũ
cessum̃. Ostendit ꝑctucs froritiũ totũ sibi hõiem ꝑ cruc̃e uendicat̾ium. Cũ ista ad glam
crucis magna sint. accedant adhuc maiora & de noni testam̃ti corpore exempꝰla uł rest¬
monia crucis gl̃e famulent᷑ d qͣm absq rcelamatiõr̃ apꝑbandã more suo apłe uemat.
& garruł stultis solo ad uentꝰ sui terrore silentium imponat. Audite saltẽ cũ uos qͥ nosaudire

Expanded text:
er Prophetas, tanto eam honore dignam iudicauerit? Iudicauit plane multo eam dignam honore, quando tanto ante crucem tempore, nec Hebræos ab Angelo interfectore, nec flentes iustos ab impiorum interitu, absque eius signo saluauit. Iudicauit multo eam dignam honore, cum eius signum non in abscondito vel obscuro, sed in aperto & in lumine posuit, quando eo & ostia, vt dixi, domorum, & frontes hominum, quæ magis se intuentium conspectibus offerunt, insigniuit. Indicauit per cruces ostiorum, totam sibi per crucem mundi domum cessuram. Ostendit per cruces frontium, totum sibi hominem per crucem vendicaturum. Cum ista ad gloriam crucis magna sint, accedant adhuc maiora, & de noui Testamenti corpore exempla vel testimonia crucis gloriæ famulentur. Ad quam absque reclamatione approbandam more suo Apostolus veniat, & garrulis stultis, solo aduentus sui terrore silentium imponat. Audite saltem eum vos, qui nos audire
Abbreviated transcription (Latin):
te. ad eu̾nglicos & apli̾cos libros sermo transeat. cosq exipso eu̾ngłio. eu̾ngłicos ut
actuum apłoꝵ ẽ quẽ uere totum eu̾ngłicum. & pͦ euͣngłium p̾cipue auctori¬
tatis eẽ. cum multa undiq consonent. hinc in pͥmis & maxime ostendr. qͦd n̾
aliũ qͣmlibet s ipsum eu̾ngłistam scͥptorẽ habuisse ꝓbat᷑. Nam ille studiosior
exordio. cũ scribens theophilo adqm & eu̾ngłium ante scripserat: ait. Primum

Expanded text:
te, ad Euangelicos & Apostolicos libros sermo transeat, eosque ex ipso Euangelio Euangelicos vt te, ad Euangelicos & Apostolicos libros sermo transeat, eosque ex ipso Euangelio Euangelicos vt est, quem vere totum, Euangelicum, & post Euangelium præcipuæ auctoritatis esse, cum multa vndique consonent, hinc in primis & maxime ostenditur, quod non alium quemlibet, sed ipsum Euangelistam scriptorem habuisse probatur. Nam ille cæteris exordio, cum scribens Theophilo, ad quem et Evangelium ante scripserat, ait: Primum
Abbreviated transcription (Latin):
tis auctoritatibus probro. Probatio totiꝰ noui testam̃ti ex euangłio
i enim qd̾ om̃es affirmant eungłium tantũ suscipitis. necessario ut dictũ ⁊
& reliqua om̃ia suscipietis. Nec enim potestis tũnglio cred̃e. & de his quȩ¬
idem xũngłium suscipit dubitare. & qm̃ totus texius celestis oracłi. quo ds aut ꝑse aut
ꝑ alios hominib locutus est. in uet̾i & nouo testamento consistit. ueniat pͥmo ad
medium nouum testam̃tũ. ñ qͥa priꝰ est. s qͥa digniꝰ ẽ. Qͦd idcuto testam̾tura¬
dr. qͥa sic̃ uetus uituli morte & sanguine dedicatum ÷. ita nouũ morte & asꝑsione
sanguinis xp̃i iħu. consecratum est. Eius pͥncipiũ. scm ẽ eungłium. cui sic̾ catho¬
lici sic & uos ut fama consonans ꝓbat. in tegram fidem & debitã reu̾entiam exhi¬
betis. Ea ꝓpt̾ co tam apd̾ uos q̃m apd̾ nos insita cdiuina & stabili dignitate mancr¬

Expanded text:
certis auctoritatibus probo. Probatio totius Novi Testamenti ex Evangelio. certis auctoritatibus probo. Probatio totius Novi Testamenti ex Evangelio. Si enim, quod omnes affirmant, Evangelium etiam tantum suscipitis, necessario, ut dictum est, et reliqua omnia suscipietis. Nec enim potestis Evangelio credere, et de his, quaidem Evangelium suscipit, dubitare. Et, quoniam totus textus coelestis oraculi, quo Deus aut per se, aut per alios hominibus locutus est, in Veteri et Novo Testamento consistit, veniat primo ad medium Novum Testamentum, non quia prius est, sed quia dignius est. Quod idcirco Testamentudicitur, quia sicut vetus vituli morte & sanguine dedicatum est, ita nouum morte & aspersione sanguinis Iesu Christi cōsecratum est. Eius principium sanctū est Euangelium, cui sicut Catholici, sic & vos, vt fama consonans probat, integram fidem, & debitam reuerentiam exhibetis. Ea propter eo tam apud vos, quam apud nos in sua diuina & stabili dignitate manen
Abbreviated transcription (Latin):
lib ex posuistis. S qm̾ ñ inuehendi s disputandi ad prisens cont̃ ur̃os herror
officium suscepi. repͥmend̾ ẽ sermo. & uobiscũ parit̾ auctoritate & rõne agendum.
Unde qͥa scĩs eccłȩ doctorib ficlem p̃bere dedignamini. ad purissimum riuulorũ
si testimonia si tam̃ illa suscipitis sunt ꝓferenda. Uidendũ ẽ utrum hii qui
tantis orbis terrarum magistris ñ ceclunt: saltem xp̃o ꝓpħis uł apłis ad quies.
uulgauit. ipsiq marestati uet̾is ac noui testam̃ti. quȩ iam ab antiq̃ totũ obem¬
sibi subdidit. uos detrahere si tam̃ uerums indicauit. S qͥa fallaçi rumorum
monstro ñ facile assensum prebere cdebeo. matime cũ qͥdã uos totũ diuinũ cano¬
nem ab iecisse affirment. aliĩ qͣdã exipso uos suscepisse contendant. culpare uos¬
de incertis nolo. s necessario totũ canonẽ qͥ ab ȩccła suscipit᷑. uos susciꝑe cir-

Expanded text:
libus exposuistis. Sed quoniam non inuehendi, sed disputandi ad præsens contra vestros errores libus exposuistis. Sed quoniam non inuehendi, sed disputandi ad præsens contra vestros errores officium suscepi, reprimendus est sermo, & vobiscum auctoritate parUnde, quia sanctis Ecclesiae doctoribus fidem praebere dedignamini, ad purissimum rivulorum stimonia, si tamen vel illa suscipitis, sunt proferenda. Videndum est, utrum hi, qui tantis orbis tvulgauit, ipsique maiestati veteris, ac noui Testamenti, quæ iam ab antiquo totum orbem subdidit, vos detrahere, si tamen verum est, indicauit. Sed quia fallaci rumorum monstro non facile assensum præbere debeo, maxime cum quidam vos totum diuinum Canonem abiecisse affirment, alij quædam ex ipso vos suscepisse contendant, culpare de incertis nolo, sed necessario totum Canonem, qui ab Ecclesia suscipitur, vos suscipere debere