comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
demonstraret. Exultabat uͦ anima ⁊ lin-¬
gua: qr passione sua saluandũ ẽẽ noue¬
rat genus humanũ. Insuꝑ ⁊ caro mea¬
leticiã: qd̾ in carne sua cuiꝰ nos morte
saluauit. exẽplũ quoq resurrectionis
nobis eẽt p̃biturus. Qm̃ ñ derelinqueᷤᷤ
auinã meã in inferno. nec dabis scm̃
tuum uidere corruptionẽ. Constat qͥdẽ
animã dni ñ eẽ derelictã apud inferoᷤ:
quȩ ablatis eis ꝓpt̾ quos ibi descendat.
mox ad suꝑna recliit. Constat nec carnẽ
eiꝰ ẽẽ corruptã: quȩ cita resurrectione
glorificata ÷. S querendũ quomͦ ipse
in alio psalmo. upꝓperans inpenitentibꝰ
⁊ contumacib laborẽ sue passionis dicat.
Quȩ utilitas in sanguine meo dum des¬
cendo incorruptionẽ. Qd̃ ita soluitur:
qr ibi se dicit descendẽ incorruptionẽ.
cũ corpus eiꝰ affligentiũ clauoꝵ ⁊ lancee
irruptione penetrat᷑. qr ⁊ ipsa solidi
corporis transu̾beratio: ñ immerito quȩ¬

Expanded text:
 anima et lingua, quia passione sua salvandum esse noverat genus humanum. Insuper et caro laetitiam, quod in carne sua, cujus nos morte salvavit, exemplum quoque resurrectionis esset praebiturus. Quoniam non derelinques animam meam in infetuum videre corruptionem. Constat quidem animam Domini non esse derelictam apud inferos, quae, ablatis eis propter quos ibi descenderat, mox ad superna rediit; constat nec carnem ejus esse corruptam, quae cita resurrectione glorificata est. Sed quaerendum quomodo ipse in alio psalmo improperans impoenitentibus et contumacibus, laborem suae passionis dicat: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem ? Quod ita solvitur, quia ibi se dicit descendere in corruptionem, cum corpus ejus affigentium clavorum et lanceae irruptione penetratur, quia et ipsa solidi corporis transverberatio non immerito quae
Abbreviated transcription (Latin):
fructu lumbi eiꝰ suscitare xp̃m ⁊ sedere
suꝑ sedẽ eiꝰ: quia uidelicet hȩc sedes
regni ñ int̾rena hierłm in qua reg¬
nauit dauid. s ad dexterã intelligenda
eẽt maiestatis in celis. Ubi utrãq uniꝰ
eiꝰdẽq redẽp̃toris nr̃i naturã de scrip¬
turis ꝓpħicis euident̾ astruxit: et
humanã uidelicet quȩ de fructu lũbi
dauid ꝑ uirginẽ orta t.⁊ diuinã ꝓpter
quã ascendens in celũ ac ad dexteram
patris assũptus ẽ. In hac uanq ueracit̾
filiꝰ dauid: in illa dauid dñs extitit.¬

Expanded text:
fructu lumbi ejus suscitare Christum, et sedere fructu lumbi ejus suscitare Christum, et sedere super sedem ejus, quia, videlicet, et haec sedes regni non in terrena Jerusalem, in qua regnavit David, sed ad dexteram intelligenda esset majestatis ejus in coelis. Ubi utramque unius ejusdemque Redemptoris nostri naturam, de Scripturis propheticis evidenter astruxit: et humanam, videlicet, quae de fructu lumbi David per virginem orta est, et divinam propter quam ascendens in coelum homo ad dexteram Patris assumptus est. In hac namque veraciter filius David, in illa Dominus David exstitit
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc aũ ad altiora paulatim fidẽ ꝓuo¬
cans audientiũ : ⁊ dm̃ hunc ẽẽ uerum
designat. dũ eũ scĩ sp̃c donũ effudisse
confirinat. qd̃ diuine tantũ potentiȩ ẽe.
sapiens qͥsq cognoscit. & pulere eodem
u̾bo effusionis usus ÷ qd̃ suꝑiꝰ cõmemo¬
rata ꝓpħe sententia dñm dixisse p̃mi-¬
serat: ut ex hoc qͦ ⁊ illud auditores col¬
in ꝓpħis. qͥ futuri scłi tẽpora ꝓut ipse
uellet disponeret. qͥ sigua ⁊ ꝓdigia in
celo daret. ⁊ cerra. qͥ om̃s nom̃ suum
inuocantes saluos faceret. ceteraq quȩ
ꝓpħicus sermo describit quasi oĩ filiꝰ
ac uerus ds expleret. Non enĩ dauid
ascendit in celos: dicit aũ ipse. Dixit dñs
dño meo sede adextris meis. Quid am
codices habent. dicit dñs: s greca exem¬
plaria ⁊ in hoc libro ⁊ in psalterio ha¬
bent dix̃ dñs. Manifestissime aũ beatꝰ
petrus ꝑ hunc psalmũ exponit qͦmͦ
sit intelligendũ qd̃ de alio psalmo fu¬
periꝰ assũpserat iurasse dñm dauid de

Expanded text:
nunc autem ad altiora paulatim fidem provocans audientium, et Deum hunc esse verum designat, dum eum sancti Spiritus donum effudisse confirmat, quod divinae tantum esse potentiae sapiens quisque cognoscit. Et pulchre eodem verbo effusionis usus est, quod superius commemorata prophetae sententia Dominum dixisse praemiserat, ut ex hoc quoque et illud auditores colin prophetis; qui futura saeculi tempora, prout ipse vellet disponeret; qui signa et prodigia in coelo daret, et in terra; qui omnes nomen suum invocantes salvos faceret, caeteraque quae propheticus sermo describit quasi Dei Filius ac Deus verus expleret. Non enim David ascendit in coelos, dicit autem ipse: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis. Quidam codices habent, Dicit Dominus: sed Graeca exemplaria, et in hoc libro et in Psalterio habent: Dixit Dominus. Manifestissime autem beatus Petrus per hunc psalmum exponit quomodo sit intelligendum quod de alio psalmo superius assumpserat, jurasse Dominum David de
Abbreviated transcription (Latin):
iignẽ ⁊uaporẽ fumi. De iggne ⁊ fumo.
in p̃cedente libro dictum ⁊. Sangin.¬
nem aũ ñ solũ dnĩci uulneris. s ñ
dnĩci sudoris dicit: qͣndo orante illo
ante traditionẽ factus ÷ sudor eiꝰ sicut
gutte sanguinis decucrentis int̾ram.
Qd ideo int̾ signa diumitꝰ gesta nu
sanguine dm̃ eẽ abluendũ: ut sic̃ ali¬
qͣndo tab̾nacłm siue tẽplũ sanguine
uictimarũ erat dño ꝯsecratum: ita nẽ
ꝑ omnẽ mundũ popłs fideliũ illi in
domũ scãm ipsius sanguine dedicare¬
tur. Nec solum hierosolimis ẽẽt locuᷤᷤ
orandi: uerũ in omni loco dñationis
eiꝰ. leuarent electi manus suas ꝑ ora-¬
tiones puras ad dnm̃. Sol ꝯuertetur
intenebras. Tenebrarũ nom̃ ingreco.
singłari munero legit᷑: id÷ scottos. qd¬
latims int̾pres qr singulari numero
ꝓferre neqͥbat. necessario pluralit̾ te¬
nebras posuit. Hoc aũ ideo cõmemoran-¬
dum putaui: ut sciret omĩs qͥẽq hȩc
de gente anglorũ legeret. ñ sibi ẽẽ

Expanded text:
et ignem, et vaporem fumi. De igne et fumo in praecedenti libro dictum est: sanguinem autem non solum dominici vulneris, sed etiam dominici sudoris dicit, quando, orante illo ante traditionem, factus est sudor ejus sicut guttae sanguinis, decurrentis in terram. Quod ideo inter signa divinitus gesta numsanguine Domini esse abluendum, ut sicut aliquando tabernaculum sive templum sanguine victimarum erat Domino consecratum, ita nunc per omnem mundum populus fidelium illi in domum sanctam ipsius sanguine dedicaretur, nec solum Hierosolymis esset locus orandi, verum in omni loco dominationis ejus levarent electi manus suas per orationes puras ad Dominum. Sol convertetur in tenebras. Tenebrarum nomen in Graeco singulari numero legitur, id est, Latinus interpres, quia singulari numero proferre nequibat, necessario pluraliter tenebras posuit. Hoc autem ideo commemorandum putavi, ut sciret omnis quicunque haec de gente Anglorum legeret, non sibi esse
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝓpͥetatũ in una qͣq lingua uixta
numerũ ꝓuinciarũ. quȩ hec utebant᷑.
in eoꝵ fecit loquelis agnosci. Q aduene
romani. Rectiꝰ habet᷑ in greco. & pere¬
grinantes roman: id⁊ iudei qui ꝑegri¬
nam romȩ uitã agebant. S alii alibi:
de qͥb supͣdictũ ⁊. Nã qd̾ aduene ibi fue¬
rint qͥ grece dicunt᷑ ꝓseliti.i. qͥ exgenti¬

Expanded text:
tiam proprietatum in unaquaque lingua juxta numerum provinciarum, quae hac utebantur, in eorum fecit loquelis agnosci. Et advenae Romani. Rectius haberetur in Graeco Et peregrinantes Romani, id est, Judaei qui peregrinam Romae vitam agebant, sicut alii alibi, de quibus supra dictum est. Nam quod advenae ibi fuerint, qui Graece dicuntur proselyti, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uocabat᷑: missũ fuisse ad abgarũ regẽ
ofroene ut eccłastica traderet historia.
S diligentius pꝰmodũ ipsam historiã
eccłasticã inspiciens: repperi ñ ibi eẽ
dũ regem memoratũ fuit destinatus. Non
aũ mͥ imputandũ reor errorẽ: ubi auctori¬
tatẽ magnoꝵ sequens doctoꝵ. quȩ in illoꝵ
opusculis inueni absq scrupulo susci¬
pienda credidi. Cum mulieribꝰ ⁊ maria
dicit. Namq ingreco in anifesta distino
masculim. Curauit nãq beatꝰ lucas in¬
timare legentib. qr fratres dñi eo tẽꝑe
fidei eiꝰ erant participes. de qͥb ante pas¬
sionẽ eiꝰ dictũ erat. Neq enĩ fr̃s eiꝰ crede¬
bant in eũ. & notũ factũ ÷ om̃ĩb habitan¬

Expanded text:
atur, missum eum ad Abgarum fuisse, regem Osroenae, ut ecclesiastica tradiderit historia; sed diligentius postmodum ipsam historiam ecclesiasticam inspiciens, reperi non ibi essedum memoratum regem fuerit destinatus. Non autem mihi imputandum errorem reor, ubi auctoritatem magnorum sequens doctorum; quae in illorum opusculis inveni, absque scrupulo suscipienda credidi. Cum mulieribus et Maridicit. Namque in Graeco manifesta distinctmasculini. Curavit namque beatus Lucas intimare legentibus quia fratres Domini eo tempore fidei ejus erant participes, de quibus ante passionem ejus dictum erat: Neque fratres ejus credebant in eum. Et notum factum est omni
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. primũ quidem gr̾̃as ago d̾o meo.
sed sicut ex greco facillime patet. pͥmũ
nomen est. ad iungendum ad hoc qd̾ seqͥtur.
sermonem ut sit sensus. qd̾ pͥmũ sermonẽ
fecerit de iłni ȩuangłiũ scribendo. scd̾m sit
modo facturus. apłoꝵ actus addendo.
Et quidem cominemorationẽ primi sermo¬
nis ad implet: cum subdit. Usq indiem qͣ
ni facit: cũ sequit᷑. Quibus ⁊ prebuit se ip¬
sum uiuũ post passionẽ suã in multis ar

Expanded text:
Apostoli: Primum quidem gratias ago Deo meo , Apostoli: Primum quidem gratias ago Deo meo , sed sicut ex Graeco facillime patet, primum nomen est adjungendum ad hoc quod sequitur sermonem, ut sit sensus, quod primum sermonem fecerit de Jesu Evangelium scribendo, secundum sit modo facturus apostolorum Actus addendo. Et quidem commemorationem primi sermonis adimplet, cum subdit: Usque in diem qnis fecit, cum sequitur: Quibus et praebuit seipsum vivum post passionem su
Abbreviated transcription (Latin):
Namq grecũ exemplar fuisse falsatum:
suspicari non audeo. Unde lectorem ammo¬
neo: ut hec ubicũq fecerimus gr̾a erudi¬
tionis legat: non in suo tam̃ uolumine
uelut emendator interserat: nisi forte
in latino codice suȩ editionis antiquitꝰ
sic interpretata reppererit. Nam i hie¬
ronimus pleraq testimonia ueteris ins¬
trumenti ut hebraica ueritas habeat
edocet: nec tam̃ hec ita in nr̃is codicib
aut ipse interpretari. aut uos emendare
uoluit. Uerbi gr̃a. Non aspiciã hominẽ
ultra. ⁊ habitatorem: quieuit generatio
punietur. Dicit in hebreo haberi. septẽ
uindictas exsoluet. Iab aliis terrȩ. Et
requies ens głosa. Et habitatoie quietis.
generatio mea ablata est. Quȩ sic apd̃
hebreos haberi lectorem uoluit. erudi¬
tionis solum modo: non autẽ emendan¬
di gr̾̃a nosse.
omnibus o theophile: quȩ cepit iħi
facere ⁊ docere. Quod ait primũ quideo.
non est aduerbiũ ordinis. iuxta illud

Expanded text:
Namque Graecum exemplar fuisse falsatum, Namque Graecum exemplar fuisse falsatum, suspicari non audeo; unde lectorem admoneo, ut haec ubicunque fecerimus, gratia eruditionis legat, non in suo tamen volumine velut emendaturus interserat, nisi forte ea in Latino Codice suae Editionis antiquitus sic interpretata repererit. Nam et Hieronymus pleraque testimonia veteris Instrumenti, ut Hebraica veritas habet, edocet: nec tamen haec ita in nostris Codicibus aut ipse interpretari, aut nos emendare voluit. Verbi gratia: Non aspiciam hominem ultra, et habitatorem, quievit generatio punietur : dicit in Hebraeo haberi: Septem vindictas absolvet; et: Ab alis terrae; et: Requies ejus gloriosa; et: Habitatorem quietis, generatio mea ablata est; quae sic apud Hebraeos haberi lectorem voluit, eruditionis solummodo, non autem emendandi gratia, nosse.omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere. Quod ait: Primum quidem, non est adverbium ordinis, juxta illud
Abbreviated transcription (Latin):
cimus exionun
doctorem ac ponti¬
ficem auãstiNUM.
cum esset senior.
libros retractatio¬
num in quedam
sua opuscula quȩ iuuenis condiderat
fecisse: ut quȩ ex tempore melius cre¬
bro ex lectionis usu. ac munere suꝑne
largitatis didicerat. non ut de prisca
confusus impericia. sed ut de suo ma¬
gis profectu gauisus monimentis in¬
deret litterarũ. ac posteris legenda re¬
linqueret. Cuius industriam nobis
ut post expositionem actuum apłoꝵ
qũa ante annos plures togatu uenera¬
bilis ep̃i acca. quanta ualuimus sol¬
lercia conscripsi mus iͥ nunc in idem uolu¬
men breũam regractationis libellũ con¬
damuss studio. maximel uel addendi qͥ
minus dicta uel. emendandi quȩ secus qͦ
placuit dicta uidebantur. In quo &e que¬
dam quȩ ingreco siue aliter seu plus aut
minus posita uidimus: breuiter cõme¬
morare curabimus. Quȩ utrum negli¬
gentia interpretis omissa. uel aliter dic¬
ta. an incuria librarioꝵ sint deprauata.
siue relicta: nondii scire potuimue.

Expanded text:
cimus eximium doctorem ac pontificem Augustinum, cum esset senior, libros Retractationum in quaedam sua opuscula, quae juvenis condiderat, fecisse, ut quae ex tempore melius, crebro ex lectionis usu ac munere supernae largitatis didicerat, non ut de prisca confusus imperitia, sed ut de suo magis profectu gavisus monimentis inderet litterarum, ac posteris legenda relinqueret. Cujus industriam nobis ut post expositionem Actuum apostolorum, quam ante annos plures rogatu venerabilis episcopi Acca, quanta valuimus solertia, conscripsimus, nunc in idem volumen brevem Retractationis libellum condamus, studio maxime vel addendi quae minus dicta, vel emendandi quae secus quam placuit dicta videbantur. In quo etiam quaedam quae in Graeco, sive aliter, seu plus aut minus posita vidimus, breviter commemorare curavimus. Quae utrum negligentia interpretis omissa, vel aliter dicta, an incuria librariorum sint depravata, sive relicta, nondum scire potuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
głio illũ cęlos conscendisse. ac discipłos abe¬
thania hierosolimã regressos esse: testatus ẽ.
rum de regno irł interrogauerint. qd̾ illo
cęlum petente angłi eis adstiterint. qui eũ
simili modo rediturum esse predicerent: et
cetera liuiusmodi. Quia ioħs quidem bapti¬
tauit aqua: uos autte baptizabimini sp̾uscõ.
Baptisma grece: latine tinctio dicit᷑. Unde
⁊ in quibusdam codicibus: ita interpretat̾u
inuenimus. Quia ioħs qͥdem trixit aqua:
uos autẽ tingemini sp̃u sco. ubi miranda
concordia sermonũ dñi: ⁊ precursoris eius.
Ille enĩ eis quos baptirabat: aiebat de dño.
babtisia dñi in spũ scõ de quo p̃dixe¬
rit ioħs. non ad illud solummodo tẽ¬
pus respicit. qͣndo apłi ⁊ cet̾i fideles illiꝰ
tẽporis babtizati sunt aqͣ in remissio
tente ipso dño plenꝰ eiꝰdẽ dona acce-
catis abluunt᷑ omnibꝰ: i ut bonis ꝓfic̾e

Expanded text:
io illum coelos conscendisse, ac discipulos a Bethania Jerosolymam regressos esse testatus est, rum de regno Israel interrogaverint, quod illo coelum petente angeli eis astiterint, qui eum simili modo rediturum esse praedicerent, et caetera hujusmodi. Quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos baptizabimini Spiritu sancto. Baptisma Graece, Latine tinctio dicitur. Unde et in quibusdam codicibus ita interpretatum invenimus: Quia Joannes quidem tinxit aqua, vos autem tingemini in Spiritu sancto. Ubi miranda concordia sermonum Domini, et praecursoris ejus. Ille enim aiebat eis quos baptizabat, de Domino: Baptisma Domini in Spiritu sancto, de quo praedixerat Joannes, non ad illud solummodo tempus respicit, quando Apostoli et caeteri fideles illius temporis baptizati sunt aqua in remissiotente ipso Domino, plenius ejusdem dona accepecatis abluuntur omnibus, et in bonis proficere
Abbreviated transcription (Latin):
motus ñ ẽ. Dño siqͥdẽ adextris opitu¬
lante. sinistra ñ p̃ualẽt: s animus quẽ
ille custodit. firmus in eo ꝑseuerat. Cõ¬
grue aũ sibi dñm adextris ẽẽ dicebat:
qr siñ ille hanc partẽ tenuerit. statim
eã insidians diabolus occupabit. Sic̃
de iuida scriptũ ÷. Q diabolus stet adex¬
tris eiꝰ. Propt̾ hoc dilatatũ ÷ cor meum
i exultabit lingua mea. Propt̾ qͦd̾ ille
scilicet a dextris adste̾tit: ⁊ in cogitatiom¬
b suis iocundantẽ ⁊ exultationẽ in lingua
obortã sibi ẽẽ testat᷑. Q qͥdẽ in monte de
passione dicebat. Quia tristis ⁊ amina
mea usq ad mortẽ. Cepitq pauere ⁊ tede-¬

Expanded text:
motus non est. Domino siquidem a dextris opitumotus non est. Domino siquidem a dextris opitulante, sinistra non praevalent; sed animus quem ille custodit in eo firmius perseverat. Congrue autem sibi Dominum a dextris esse dicebat, quia si non ille hanc partem tenuerit, statim eam insidians diabolus occupabit, sicut de Juda scriptum est: Et diabolus stet a dextris ejus . Propter hoc delectatum est cor meum, et exsultavit lingua mea. Propter hoc, quod ille scilicet a dextris astitit, et in cogitationibus suis jucunditatem et exsultationem in lingua obortam sibi esse testatur. Et quidem imminente passione dicebat: Quia tristis est anima mea usque ad mortem, coepitque pavere et taede
Abbreviated transcription (Latin):
scõs. Qui quãuis insinu abrahe id ⁊ in cõ¬
solatione secrete quietis tenebant᷑: eo
ipso tam̃ a dolore mortis siue inferni
ñ erant in totũ liberi. quo necdũ super¬
na in celis gaudia uidere ⁊ intrare me¬
ruerunt. donec fieret dnõ qd̃ dictũ ÷¬
dño aꝓpħa. Tu qͦ in sanguine testam̃ti
eduristi uinctos tuos de lacu. in qͦ ñ ⁊
aqua. Si enĩ in lacu locoꝵ infernaliũ
liberi ꝓrsus a dolore mortis erant scĩ: qͣre
dicit eos uinctos donec educerent᷑ in san¬
guine xp̃i : Soluit gͦ ꝑillũ ds̃ dolores
mortis: uixta qd̃ impossibile erat teneri
illũ ab ea. Nam si unmunis erat apotes¬
tate mortis: ita erat potens: ĩ quoscũq
uellet a dnĩo mortis eruere. Dauid enĩ
dĩ ⁊ hominũ qd̾ ipse fecerit: dat nob̾
qͥ puri homines sumus. ꝯsiliũ qͦ pecca¬
ta uitemus. Nã qͥ auctoris sui p̃sentiã
ad delicta ꝯuertit. Dicit ⁊̃ causam qͦ

Expanded text:
sanctos, qui, quamvis in sinu Abrahae, id est, in consanctos, qui, quamvis in sinu Abrahae, id est, in consolatione secretae quietis tenebantur, eo ipso tamen a dolore mortis sive inferni non erant in totum liberi. Quo necdum superna in coelis gaudia videre et intrare meruerunt, donec fieret quod dictum no: Tu quoque in sanguine testamenti eduxisti vinctos tuos de lacu in qua non est aqua . Si enim in lacu locorum infernalium liberi prorsus a dolore mortis erant sancti, quare dicit eos vinctos, donec educerentur in sanguine Christi? Solvit ergo per illum dolores mortis, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo. Nam sicut immunis erat ipse a potestate mortis, ita erat potens etiam quoscunque vellet a dominio mortis eruere. David enim Dei et hominum quid ipse fecerit, dat nobis qui puri homines sumus, consilium quo peccata vitemus. Nam qui auctoris sui praesentiam ad delicta convertit. Dicit etiam causam qua
Abbreviated transcription (Latin):
latinũ scriptura translata ÷. Hunc
definito ꝯsilio ⁊ p̃scientia dĩ traditũ
ꝑ manus iniquoꝵ affigentes int̾emiᷤᷤ¬
mistis. In g̾co habet uno u̾bo plus:
qͦ tam̃ multũ ad causã ꝑtinet. & p̃sci¬
entia dĩ traditũ accipientes. Traditꝰ
nanq ⁊ a p̃side inpotestatẽ eoꝵ. Illa
ꝯditione: ut siue hunc siue latronẽ
eligerent. & illi accepta ᷝ oͣp̾tione. dona¬
uerunt latromi uitã: iħm uͦ ꝑ manus
militũ suis tam̃ clamorib ac p̃cibꝰ in¬
tͤremerunt. Quẽ ds̃ suscitauit solutis¬
bile teneri illũ ab eo. uidet᷑ ẽẽ sensus huiꝰ
sententie. Quia soluti st̃ dño ad inferos des¬
cendente dolores penarũ. id÷ tang̾e illũ
mune ualueriit. Uerũ si grecã inspere¬
rimus auctoritatẽ ubi scriptũ ÷. quẽ ds̃
iuxta qd̃ ñ erat possibile teneri illũ ab ea:
patet ꝓfecto. qr solutos ꝑ dñm dicit dolo¬
res inferni siue mortis. hoc ÷ ꝑ descensũ
eiꝰ ad inferos liberatos alocis infernoꝵ

Expanded text:
. Hunc definito consilio et praescientia Dei, traditum per manus iniquorum affligentes interemistis. In Graeco habet uno verbo plus, quod tamen multum ad causam pertinet: Et praescientia Dei traditum accipientes. Traditus namque est a praeside in potestatem eorum illa conditione, ut sive hunc sive latronem eligerent; et illi, accepta hac optione, donaverunt latroni vitam, Jesum vero per manus militum suis tamen clamoribus ac precibus interemerunt. Quebile erat teneri illum ab eo. Videtur sensus esse hujus sententiae, quia soluti sunt, Domino ad inferos descendente, dolores poenarum, id est, tangere illum minime valuerunt. Verum si Graecam inspexerimus auctoritatem, ubi scriptum est: Quem Deus juxta quod non erat possibile teneri illum ab eo, patet profecto quia solutos per Dominum dicit dolores inferni, sive mortis, hoc est, per descensum ejus ad inferos liberatos a locis inferorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfilio. xpĩane fidei ꝯsecratas ẽẽ misteriis.
Non aũ errasse reor illũ. siqͥs utrũq
fieri posse credat: ⁊ apłos uidelicet in
sp̃u scõ omniũ gentiũ lingãs intellig̾e
ac loqͥ potuisse: ⁊ ipsoꝵ qͦ u̾ba maiore mi¬
racło quaẽq lingua eẽnt edita ab om¬

Expanded text:
consilio Christianae fidei consecratas esse mysteriis. consilio Christianae fidei consecratas esse mysteriis. Non autem errasse reor illum, si quis utrumque fieri posse credat, et apostolos videlicet in Spiritu sancto omnium gentium linguas intelligere ac loqui potuisse, et ipsorum quoque verba majore miraculo qua
Abbreviated transcription (Latin):
sententia inp̃cedente meo uolumine
scͥpsi. ñ hoc ex ꝓpͥo sensu ꝓtuli: s ex u̾bis
omib loquebant᷑: neq de hoc dubita¬
re ulli fideliũ licet. S quomͦ loquerent᷑
merito querit᷑. Utrũ uidelicet sermo
apłoꝵ tantã habuerit uirtutẽ. ut ab
omnib qui diu̾sas linguas nouerant
auditꝰ equalit̾ posset intelligi. An uero
quic̃q eoꝵ loquebat᷑. necesse enĩ erat
in ꝯuentu cante multitudinis. tacentibꝰ
interĩ ceteris. sermonẽ ꝓferre doctri¬
ne. Ipse qͥ lo quebat᷑ pͥmo de hebreis
hebraice fecerit sermonẽ. nescientib
ceteris qͥd dic̾et: deinde grecis grece.
ignorantib ⁊ expectantib ceteris. de in
parthis. pꝰ hec medis. ac sic elamitis. et
gulis ac silentibꝰ donec aduentante suo
ordine quid dic̾et᷑ intellig̾ent: & sic u̾biᷤᷤ
docentiũ fidei assensũ p̃berent. Refert
aũ lucas loquentẽ ad turbas petrum.
⁊ scdo uł t̾cio eadẽ quȩ dixerat repeten¬
tem ñ refert: s tam̃ eas accepto salutis

Expanded text:
in precedenti meo volumine scripsi, non hoc ex proprio sensu protuli, sed ex verbis quebantur, neque de hoc ulli dubitare fidelium licet. Sed quomodo loquerentur merito quaeritur, utrum videlicet sermo apostolorum tantam habuerit virtutem, ut ab omnibus qui diversas linguas noverant, auditus aequaliter possit intelligi, an vero quicunque eorum loquebatur; necesse enim erat unum in conventu tantae multitudinis, tacentibus caeteris, interim sermonem proferre doctrinae, ipse qui loquebatur primo Hebraeis, Hebraice fecerit sermonem, nescientibus caeteris quid diceret. Deinde Graecis, Graece ignorantibus, et exspectantibus caeteris. Deinde Parthis, post haec Medis, ac sic Elamitis, et gulis ac silentibus, donec adveniente suo ordine, quid diceretur, intelligerent, et sic verbis docentium fidei assensum praeberent. Refert autem Lucas loquentem ad turbas Petrum, et secundo vel tertio eadem quae dixerat repetentem non refert, sed tantum eas accepto salutis
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui eũ nosse poterant nsticie nom̃
accepit. Sin aũ hebreũ nomen ẽ: pot̾
intp̃tari parcens uł ipse ad leuatus. ut
in libro hebreoꝵ nominum hieronimꝰ
docet. Qd̃ uͦ latine iustus dr̃. hoc hebraice
sadoch. grece appellat᷑ diceos. Refert aũ¬
aũ clemens alexandrie filioꝵ prbr uir
ꝑ oĩa doctissimꝰ: ambos hos qͥ ad sortem

Expanded text:
nis, qui eum nosse potuerant, justitiae nomen acceperit. Sin autem Hebraeum nomen est, potest interpretari, parcens, vel, ipse allevatus, ut in libro Hebraeorum nominum Hieronymus docet. Quod vero Latine Justus dicitur, hoc Hebraice Sadoch, Graece appellatur δίκαιος. Refert autem Clemens Alexandriae presbyter, vir per omnia doctissimus, ambos
Abbreviated transcription (Latin):
centũ iuiginti eẽt annoꝵ. Quem ⁊ nos
olim in pͥmo actus apłoꝵ libro secuti
sumꝰ: ñ ea quę scͥpsit scrupulosius dis¬
cutientes. s simplicit̾ eiꝰ dictis auscul¬
tantes. rati qd̾ hec ipse de certis uete¬
rũ historus didicerit. Qd̃ nec ad huc
qͥdẽ negare audemnꝰ: maxime cũ ille
qui p̃fatas apłoꝵ passiones scripsit
ipse se certissune in certa ⁊ falsa scrip¬
sisse ꝓdiderit. Dicit enĩ qr candaces
eunucus quẽ babtizasset philippuᷤ
inuidea: eo tẽpore fuerit in ethiopia quo
matheus ibi docebat. eiq docenti auxi-¬
liũ tulerit. Cũ manifestũ sit candacem

Expanded text:
centum et viginti esset annorum, quem et nos centum et viginti esset annorum, quem et nos olim in primo Actus apostolorum libro secuti sumus, non ea quae scripsit scrupulosius discutientes, sed simpliciter ejus dictis auscultantes, rati quod haec ipse de certis veterum historiis didicerit. Quod ne adhuc quidem negare audemus, maxime cum ille qui praefatas apostolorum passiones scripsit, ipse se certissime incerta et falsa scripsisse prodiderit. Dicit enim quia Candacis eunuchus, quem baptizasset Philippus in Judaea, eo tempore fuerit in Aethiopia, quo Matthaeus ibi docebat, eique docenti auxilium tulerit, cum manifestum sit Candacem
Abbreviated transcription (Latin):
diceret᷑. Dne: si in tẽpore hoc restitueᷤᷤ
regnũ filioꝵ isrł. Cumq intuerent᷑
in celũ euntẽ illũ. Ing̾co ita habetur.
celũ intendent. qͦ ibat ipse. Unde eis
⁊ angeli dicunt. Quid statis aspicientes
in celũ: Quia uͦ eũ ⁊̃ qui incęlũ ibat
intuebant᷑: sequente angłoꝵ u̾bo mons¬
tratur. cum dr̃. Sic ueniet quẽ admodũ
uidistis eũ euntẽ in celũ. Q cum introi¬
ssent in cenaculũ ascenderunt ubi ma¬
Hos refer̃ historiȩ in qͥbꝰ apłoꝵ passio
phe. p̃dicasse in ꝑside. ibiq a tẽploꝵ pon¬
tificibꝰ in ciuitate sannir occisos. gloriosũ
subisse martirium. Quibꝰ ad stipulatur
⁊ liber martiro logii. qui beati hierontim
nomine ac p̃fatione adtitulat᷑: quãuis
pres. eusebius aũ auctor extitisse narre¬
tur. Porro isidorus arbitrat᷑. hunc eẽ.¬
simonẽ qui pꝰ iacobũ fratrẽ dni hiero¬
soluitanã rexit eccłiam. ac sub traia¬
no crucis martirio coronatus ÷ cum

Expanded text:
ne, si in tempore hoc restitues regnum populo Israel. Cum intuerentur in coelum euntem illum. In Graeco ita habetur: coelum intenderent, quo ibat ipse. Unde eis et angeli dicunt: Quid statis aspicientes in coelum? Quia vero etiam eum qui in coelum ibat intuebantur, sequente angelorum verbo demonstratur, cum dicitur: Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum. Et cum introissent coenaculum, ascenderunt ubi mHos referunt historiae, in quibus apostophae, praedicasse in Perside, ibique a templorum pontificibus in civitate Suanir occisos, gloriosum subiisse martyrium. Quibus astipulatur et liber Martyrologii, qui beati Hieronymi nomine ac praefatione attitulatur, quamvis pres, Eusebius autem auctor exstitisse narretur. Porro Isidorus arbitratur hunc Simonem esse, qui post Jacobum fratrem Domini Jerosolymorum rexit Ecclesiam, ac sub Trajano crucis martyrio coronatus est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad sathan. Increpet dñs in te sathan: ⁊ in
in loco facillime intelligit᷑. qd̾ iħs sacerdos
desiderabat popłm isrł de captiuitate baby¬
lonia liberari. atq ad patriã terre redire.
Resistebat aute illi sathanas nolens popłm¬
d̾i liberari. sed magis hostibus ⁊ hoc genti¬
bus mancipari: idõq illii angłs qͥ popłi
adiutor erat increpabat. atq ab iͥuria eiꝰdẽ
popłi remouebat. Sed quando de moysi cor¬
pore contentionẽ cũ diabolo michahel ha¬
buerit: incertu habemꝰ. Aitam̃ ñ desunt
qui dicant eundẽ d̾i popłm moysi corpus
appellatũ. eo qd̾ ipse moyses illiꝰ popłi por¬
cio fuerit: idoq irdas qd̃ de popło factui
legerat. recte de moysi corpore factũ dice¬
re possit. Sed ubicũq hec altercatio facta
angłi cũ diabolo fuerit diligent̃ intuen¬
dii. qr si michahel arthagłe diabolo sibi ad¬
uersanti blasphemiã dicere noluit. sed mo¬
desto illu sermone coercust. quantomagis
hominibus om̃ib blasphemia cauenda ẽ.

Expanded text:
te, Satan, et increpet Dominus in te, qui in loco facillime intelligitur quod Jesus sacerdos desiderabat populum Israel de captivitate Babyloniae liberari, atque ad patriam terram redire. Resistebat autem illi Satanas, nolens Dei populum liberari, sed magis hostibus et gentibus mancipari; ideoque illum angelus qui populi adjutor erat, increpabat, atque ab injuria ejusdem populi removebat. Sed quando de Moysi corpore contentionem cum diabolo Michael habuerit, incertum habemus. Attamen non desunt qui dicant eumdem Dei populum Moysi corpus appellatum, eo quod ipse Moyses illius populi portio fuerit; ideoque Judas, quod de populo factum legerat, recte de Moysi corpore factum dicere possit. Sed ubicunque et quandocunque haec altercatio facta angeli cum diabolo fuerit, diligenter intuendum, quia si Michael archangelus diabolo sibi adversanti blasphemiam dicere noluit, sed modesto illum sermone coercuit, quanto magis hominibus omnis blasphemia cavenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ peccat. Macula ẽ ipsum scelus: qd̾ ope¬
ratorem suũ contaminat. Iid̾o hereticos
qͦs arguit maculas appellat: qi ñ solũ in
cõmessationib ⁊⁊ ebrietatibꝰ suis siue car¬
nalib seu sp̃italib pereunt ipũ. sed ⁊ ali¬
os ꝑdunt ⁊ inqͥnant. Nubes sine aqua. qͤ¬
catores: qͥ conuersationẽ habentes in cęlis.
miraculis coruscant. ⁊ pluunt sermonibus.

Expanded text:
qui peccat: macula est ipsum scelus quod opequi peccat: macula est ipsum scelus quod operatorem suum contaminat. Et ideo haereticos quos arguit, maculas appellat; quia non solum in commessationibus et ebrietatibus suis sive carnalibus seu spiritualibus pereunt ipsi, sed et alios perdunt et inquinant. Nubes sine aqua, catores, qui, conversationem habentes in coelis, miraculis coruscant, et pluunt sermonibus.
Abbreviated transcription (Latin):
pro amore terrestriũ cõmodoꝵ ueritatẽ
qũa ipsi norunt impiignant. Lontradic¬
tione core qͥ uiuuis ad inferna descendit
intereunt: quicĩiq appetitu uidebiti pͥ¬
matus sese abunitate sc̃ȩ eccłȩ secernunt.
scientesq i preuidentes qͣntũi mali ge¬
rant. ad scelerũ tam̃ tartara. descenduN.
t quidem cain de fr̃icidio cogitantẽ dr̃s
corripuit: sed eũ inuidia saluari ñ siuit.
alaam aduersus d̾i popłm iter agentem
dñs uetuit: sed amor pecunie ne obtẽpe¬
raret obstitit. Core suꝑbiente moyses dũo
in se loquente lenire curauit: sed eũ elatio
qua feruebat insanabilẽ reddidit. Sic ꝓ¬
fecdo sic faciunt heretici qͥ ad increpatio¬
nem sc̃ȩ eccłȩ emendari despiciunt: quin
potius fr̾̃s gladio male doctrinȩ sicut cain
interficere: malo consilio deciꝑe sicut
balaam: contra doctores catholicos erige¬
re sicut core. ad suã ipsoꝵ ꝑditionem cos¬
tendunt. Hi sunt in epulis suis maculȩ¬

Expanded text:
pro amore terrestrium commodorum, veritatem quam ipsi norunt impugnant. Contradictione Core, qui vivus ad inferna descendit, intereunt, quicunque appetitu indebiti primatus sese ab unitate sanctae Ecclesiae secernunt, scientesque et praevidentes quantum mali gerant, ad scelerum tamen tartara descendunt. Et quidem Cain de fratricidio cogitantem Dominus corripuit, sed eum invidia salvari non sinit. Balaam autem adversus Dei populum iter agentem Dominus vetuit, sed amor pecuniae, ne obtemperaret, obstitit. Core superbientem Moyses Domino in se loquente lenire curavit; sed eum elatio, qua fervebat, insanabilem reddidit. Sic profecto, sic faciunt haeretici, qui ad increpationem sanctae Ecclesiae emendari despiciunt; quin potius fratres gladio malae doctrinae, sicut Cain, interficere, malo consilio decipere sicut Balaam, contra doctores catholicos erigere sicut Core, ad suam ipsorum perditionem, contendunt. Hi sunt in epulis suis macul
Abbreviated transcription (Latin):
phemarit. Subaudiendum ẽ.
nandi sunt sicut sodomite qͥ
carnem
macłauerunt. sicut popłs ñ
credens.
qͥ maiestatẽ diuine potentię
blasphem¬
abat: sicut angłi qͥ dñationẽ
sui crea¬
toris spernebant. Cu micha
hel archangłs. cũ diabolo disputans al¬
tercaret᷑ de inexsi corpore: non ẽ auius .iu¬
diciũ inferre. blasphemie. sed dixit. Impe¬
hoc testimoniũ assipserit: in facile ptet.
Ded tantii sciendũ: qr simile his aliquid
in tacharia proysa reiperimnus. pse ⁊ enum
dicit. Quia ostendit mͥ dñs iħm sac erdotem

Expanded text:
etc. Subaudiendum est, nandi sunt sicut Sodomitae, qui carnem maculaverunt, sicut populus non credens qui majestatem divinae potentiae blasphemabat, sicut angeli qui dominationem sui Creatoris spernebant. Cumhel archangelus cum diabolo disputans altercaretur de Mosi corpore non est ausus iudicium inferre blasphemiae sed dixit impe testimonium hoc assumpserit, non facile patet. Sed tamen sciendum quia simile his aliquid in Zacharia propheta reperimus. Ipse enim dicit: Quia ostendit mihi Dominus Jesum sacerdotem
Abbreviated transcription (Latin):
proprio ferreũ uicerunt ostium. De hoc
arator. Ferrea quid mirũ si cedunt ostia
petro. qũe d̾s ȩthereȩ custodem deputat
aulȩ: ecclęq suȩ faciens retinere cacu-¬
men. in fernũ suꝑare iubet: Et petrꝰ
ad se reuersus: id est a contemplationis
culmine ad hoc regressus. quod intellec¬
tu cõmuni ⁊ prius fuit. Processit puel¬
la ad uidendũ. Ꝙ dñm de tumuli claus-¬
tris egressum. prina mulier discipłi
nunciauit: ut ubi habundauit peccatũ.
suꝑ habundaret gr̾a. Illi uͦ dicebant. An-¬
głs eius est. Qd̃ unus quisq nr̾m habeat

Expanded text:
proprio ferreum vicerunt ostium. De hoc proprio ferreum vicerunt ostium. De hoc Arator: Ferrea, quid mirum si cedunt ostia Petro? Quem Deus aethereae custodem deputat aulae Ecclesiaeque suae faciens retinere cacumen Infernum superare jubet. Et Petrus ad se reversus. Id est, a contemplationis culmine ad hoc regressus, quod in intellectu communi et prius fuit. Processit puella ad audiendum. Et Dominum de tumuli claustris egressum prima mulier discipulis nuntiavit, ut ubi abundavit peccatum, superabundaret gratia. Illi autem dicebant: Angelus ejus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nere salus nr̃a profluxit. & nobis qͦq
pressurarũ catena retentis: tale solatiũ¬
reodit ipse apłs petruis. dicens. Xp̃o igit᷑
passo in carnę: ⁊ uos eadem cogitatione
armamini. Precingere: ⁊ calcia te caligas
tuas. Et propłis ⁊ apłos: cingulis usos fu¬
isse legimus. Cuius sibi petrus ligam̃ta
propter rigorem carteris ad hor̃ã laxaue¬
rat: ut tunica cirta pedes dimissa. frigus
noctis utcumq tẽperaret: exemplũ p̃beis
infirmis. cũ uel molestia corꝑali. uel in¬
iuria temptam᷑ humana: licere nobis
aliquid de nr̃i ꝓpositi rigore laxare.
& quia dictũ ẽ. sint lũbi ur̾i precincti. &
calciati pedes in preparatione euangłii
pacis: sp̃italiter uirtutũ uerbiq p̃dican¬
di resumere iubem᷑ insignia. Uenerunt
ad portã ferream: quȩ ducit ad ciuitat̾e.
Angusta immo ferrea erat porta quȩ ducit
ad hierłm cȩlestẽ  seo apłoꝵ uestigiis no¬
bis est iã facta meabilis: qui sanguine

Expanded text:
nere salus nostra profluxit. Et nobis quoque nere salus nostra profluxit. Et nobis quoque pressurarum catena retentis, tale solatiureddit apostolus Petrus, dicens: Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitatione armamini . Praecingere et calcea te caligas tuas. Et prophetas et apostolos cingulis usos fuisse legimus, cujus sibi Petrus ligamenta propter rigorem carceris ad horam laxaverat, ut tunica circa pedes demissa, frigus noctis utcunque temperaret, exemplum praebens infirmis, cum vel molestia corporali, vel injuria tentemur humana, licere nobis aliquid de nostri propositi rigore laxare. Et quia dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis, spiritaliter virtutum, verbique praedicandi resumere jubetur insignia. Venerunt ad portam ferream, quae ducit ad civitatem. Angusta imo ferrea erat porta, quae ducit ad Jerusalem coelestem, sed apostolorum vestigiis nobis est jam facta meabilis, qui sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
dii anno. sui uͦ regni septimo. ab angło
percussum. regnũ agrippe filio reliquisse.
Aristobolus aut̃ẽ que dixit: ipse est qui a
patre ꝑfido id est herode seniore sub quo
dñs natus est. cũ fr̃e alexandro fuerat in¬
terfectus. Occidit aut̃ẽ iacobũ frem ioħis.
gladio. De hoc iacobo: clemens alexandri¬
nus historiam qͣndam dignam memoriȩ
refert. Et his inquit qͥ obtulerat eum
iudici ad martirium. iacobum scilicet:
motus ce ipsȩ confessus est se esse xp̾ia¬
num. Ducti sunt᷑ ambo pariter ad suppli¬
cium. Ꝙ cũ ducerent᷑: inuia rogauit ia¬
cobum dari sibi remissionẽ. At ille parũꝑ
deliberans: pax tibi inquit: ⁊ osculatus
est eum. Iita ambo simul capite plexi siñ.
Iradens quatuor quatermonibus militũ.
Sicut centurio centũ: ita qͣternio. qͣtuor
sub se milites habebat. Percussoq latere
petri: excitauit eũ. Percussio lateris. comine¬
moratio passionis xp̾i est: de cuius uul¬

Expanded text:
dii anno, sui vero regni septimo ab angelo dii anno, sui vero regni septimo ab angelo percussum, regnum Agrippae filio reliquisse. Aristobulus autem quem dixit, ipse est, qui a patre perfido, id est, Herode seniore, sub quo Dominus natus est, cum fratre Alexandro fuerat interfectus. Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio. De quo Jacobo Clemens Alexandrinus historiam quamdam dignam memoria refert. Et is inquit qui obtulerat eum judici ad martyrium Jacobum, scilicet motus etiam ipse, confessus est se esse Christianum. Ducti sunt autem ambo pariter ad supplicium. Et cum ducerentur in via, rogavit Jacobum dari sibi remissionem. At ille parumper deliberans: Pax tibi, inquit. Et osculatus est eum. Et ita ambo simul capite plexi sunt. Tradens quatuor quaternionibus militum. Sicut centurio centum, ita quaternio militum sub se milites habebat. Percussoque latere Petri suscitavit eum. Percussio lateris commemoratio passionis Christi est, de cujus vul
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ comparatis ab egẏpto frumentis. hie-¬
rosolimitarũi necessitatibus largissime
ministrauit. Unde ⁊ honorificã ante por-¬
nus. Non famis uidelicet tẽpore quam
quarto claudii anno factã historię re¬
ferunt. cũ herodes tercio eiusdem sit
anno defunctus: sed illo haut dubio
temporȩ quo oblationes hierosolimam
deferebant᷑. Non autẽ putemꝰ herodem
qui tethrarcha erat postea regẽ factum:
hoc capitulo designatũ. Refert enĩ iose-¬
phus gaium imperio suscepto. continuo
iudeoꝵ principatũ huic herodi filio aris¬
toboli. que tam̃ illȩ agrippam nominat
tradidisse: simul .⁊ philippi ac lisanii te¬
thrarchias. quarto a id est ultimo
imperii sui anno. herodi eidem parit̃
contulisse. ipsum uͦ herodem qui uel in
Ioħ̃is nece aucꝰtor extiterat. uel in passio¬
ne dñi interfuerat. multis excruciatũ
modis. exilio clampnasse perpetuo: porro
hunc herodem siue agrippã tertio clau¬

Expanded text:
quae comparatis ab Aegypto frumentis, Jequae comparatis ab Aegypto frumentis, Jerosolymitarum necessitatibus largissime ministravit. Unde et honorificam ante porodes rex magnus. Non famis videlicet tempore, quam quarto Claudii anno factam historiae referunt, cum Herodes tertio ejusdem sit anno defunctus, sed illo haud dubie tempore, quo oblationes Jerosolymam deferebantur. Non autem putemus Herodem, qui tetrarcha erat, postea regem factum, hoc capitulo designatum. Refert enim Josephus Caium, imperio suscepto, continuo Judaeorum principatum huic Herodi filio Aristobuli, quem tamen ille Agrippam nominat, tradidisse, simul et Philippo ac Lysaniae tetrarchias. Quarto autem, id est, ultimo imperii anno Herodi eidem pariter contulisse. Ipsum vero Herodem, qui vel in Joannis nece auctor exstiterat, vel in passione Domini interfuerat, multis excruciatum morbis exsilio damnasse perpetuo. Porro hunc Herodem sive Agrippam, tertio Clau
Abbreviated transcription (Latin):
euangłiũ predicat᷑. Nofectus ẽ aut̃e thar¬
sum: ut quereret saulu. Dictum ẽ enĩ
supra: quia de hierosolimis saulus clã
mitteret᷑ tharsum. Et surgens unus ex
eis nomine agabus: significabat per sp̃m.
famem magnã futur̃a. Agabus potest ñ¬
tius tribulationis interpretari: qͥ scd̃m
nom̃ suũ ⁊ hic famẽ generalem. ⁊ infra
in ministeriũ mittere habitantibus in
uidea fr̃ibus. Sciebant in uidȩa et ma-¬
xime hierosohinis famẽ acrius seuitu¬
ram: ubi pauperes erant sc̃oꝵ. qͥ rebus
suis. domibus agrisq uenditis. precia de¬
ferentes apłis. pecuniis acqͥrendis non
multũ ulterius uacabant. Sed ⁊ ñ nul¬
li ꝓ confessione fidei ab ipsis iudȩis in¬
credulis ꝓpria substancia multabantur
ablata. Quibus dicit apłs. & rapiñã bo¬
noꝵ ur̃oꝵ: cũ gaudio suscepistis. Has
inter helemosinas. religiosum liçleNs
ad iabenorũ reginȩ factum memoratur:

Expanded text:
Evangelium praedicatur. Profectus est autem TarEvangelium praedicatur. Profectus est autem Tarsum, ut quaererent Saulum. Dictum est enim supra quia de Jerosolymis Saulus clam mitteretur Tarsum. Et surgens unus ex eis nomine Agabus, significabat per spiritum famem magnam futuram. Agabus potest nuntius tribulationis interpretari, qui secundum nomen suum, et hic famem generalem, et infra in ministerium mittere habitantibus in Judaea fratribus. Sciebant in Judaea, et maxime Jerosolymis, famem acrius saevituram. Ubi pauperes erant sanctorum, qui rebus suis, domibus, agrisque venditis, pretia deferentes apostolis, pecuniis acquirendis non multum ulterius vacabant. Sed et nonnulli pro confessione fidei ab ipsis Judaeis incredulis propria substantia multabantur ablata. Quibus dicit Apostolus: Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis . Hos inter eleemosynarios religiosum Helenae Adiabenorum reginae factum memoratur,
Abbreviated transcription (Latin):
septenario fr̃m numero teste: gr̃a sp̃s sc̃i
septiformis effusa est. Aliter. Quia sex
diebus mundus iste est formatus: per
sex fr̃s opera ꝑfecta monstrant᷑. Qui be¬
ne doctorem comitant᷑: qͣndo suis audito¬
ribus inter uerba exortationis. exẽpla
perfecte demonstrant operationis. Et głi¬
ficauerunt dm̃ dicentes. E ⁊ gentibꝰ
d̾s penitentiã ad uitã dedit. Hoc ẽ. qd̾
in beati iob libro legimꝰ. Ab aquilone
aurũ ueniet: ⁊ ad dm̃ formidolosa lau¬
datio. Quia prius frigido gentiũ pecto¬
ri splendor fidei ex ortus est: ⁊ ꝑ eadem
anopinata fide iudȩa dm̃ tremendo
głificat. Perambulauerunt usq fenicẽ.
⁊ cypr̃u. ⁊ antiochiam: ⁊ cet̾a. Hinc ĩa
post reuelationẽ sindonis ęuangłicȩ in
qua molliter suꝑna spe animalia sc̃a
quiescerent res ȩccłȩ crescere ceperuÑ:
cum ꝑ exteras ꝓuincias. insulas. ⁊ ciui¬
tates. non solum iudeis sed ⁊ gentibus

Expanded text:
septenario fratrum numero teste, gratia Spiritus sancti septenario fratrum numero teste, gratia Spiritus sancti septiformis effusa est. Aliter. Quia sex diebus est mundus iste formatus, per sex fratres opera perfecta monstrantur. Qui bene doctorem comitantur, quando suis auditoribus inter verba exhortationis exempla perfectae demonstrant operationis. Et glorificaverunt Deum, dicentes: Ergo et gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit. Hoc est, quod in beati Job libro legimus: Ab Aquilone aurum veniet, et ad Deum formidolosa laudatio . Quia prius frigido gentium pectore splendor fidei exortus est, et pro eodem inopinata fide Judaea Deum tremendo glorificat. Perambulaverunt usque Phoenicem, et Cyprum, et Antiochiam, etc. Hinc jam post revelationem sindonis evangelicae, in qua molliter superna spe animalia sancta quiescerent, res Ecclesiae crescere coeperunt, cum per exteras provincias, insulas, et civitates, non solum Judaeis, sed et gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
comprehendas. Siue sp̃m dicas: ⁊ dm̃ pa-¬
trem a quo ꝓcedit sp̃s. ⁊ filiũ qr filii
quoq est sp̃s. noncupasti. Unde ut ra-¬
tioni copulet᷑ auctoritas in sp̃u quoq
recte baptizari nos posse: scriptura indi¬
cat dicente dño. Uos autẽ baptizabimi
in ipso corpore in uno sp̃u baptizati su-¬
mus. Auter. Precipue congruit nos in
sicut apłs ait. quicũq baptizati sumꝰ
in xpͥo iħu. in morte ipsius baptizati
⁊ bestias. ⁊ reptilia. ⁊ uolatilia cęli : ⁊cet̾a.
Miror quomͦ hȩc quidam suꝑ escis quibꝰ¬
dam ueteri lege prohibitis. nunc uero
manducandis interpretant᷑: cum nec
serpentes uel reptilia possint edi. nec
ipse petrus sic intellexerit. sed om̃s ho¬
dmines equaliter ad xp̃i ęuangłiũ ꝓuoca¬
ri: nullumq scđm natura ẽẽ pollutũ.
Neq enĩ quare bestias comederit: sed qͣre
gentibus cõmunicauerit increpatus.
misteriũ huius uisionis exposuit. uene¬
runt autẽ mecũ: ⁊ sex fr̃s isti. Rulchee

Expanded text:
mprehendas. Et si Spiritum dicas, et Deum Patrem a quo procedit Spiritus, et Filium quia Filii quoque est Spiritus, nuncupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptizabimini in ipso corpore in unum Spiritum baptizati sumus. Aliter praecipue congruit nos in sicut Apostolus ait: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati t bestias, et reptilia, et volatilia coeli, etc. Miror quomodo haec quidem super escis quibusdam veteri lege prohibitis, nunc vero manducandis, interpretantur, cum nec serpentes vel reptilia possint edi, nec ipse Petrus sic intellexerit, sed omnes homines aequaliter ad Christi Evangelium provocari, nullumque secundum naturam esse pollutum. Neque enim quare bestias comederit, sed quare gentibus communicaverit, increpatus, mysterium hujus visionis exposuit. Venerunt autem mecum et sex fratres isti. Pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
nabe societatis: ut nos ingentes. ipsi autẽ
in circiuncisionẽ. Sed ⁊ tẽpora expositioni
conueniunt. Nam ⁊ ille primis fidei tẽpori¬
bus cũ necdũ gentibus uerbũ crederet᷑:
hic uͦ iudȩis ob ꝑfidiã expulsis. ⁊dãpna¬
tionis puluere resꝑsis. inter noua conu̾¬
se gentilitatis gaudia sanat᷑. Et uidens qr
haberet fidem. ut saluus fieret. Et ille

Expanded text:
nabae societatis, ut nos in gentes, ipsi autem nabae societatis, ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem. Sed et tempora expositioni conveniunt. Nam ille primis fidei temporibus, cum necdum gentibus verbum crederetur, hic vero Judaeis ob perfidiam expulsis, et damnationis pulvere respersis, inter nova conversae gentilitatis gaudia sanatur. Et videns quia haberet fidem, ut salvus fieret. Et ille
Abbreviated transcription (Latin):
quidem necessariũ. qͥ euangłiũ spreueruĩ.¬
Discipłi qͦq replebant᷑ gaudio: ⁊ sp̾u sc̃o.
In greco habet oiscipłi aut̾e: ut intelligamꝰ
iudeis fidẽ ꝑsequentibꝰ. oiscipłos e contͣrio
sp̾itali gaudio ditatos. & ad iracũdiam con¬
citauerunt animas gentiũ: aduersus fr̾s.
Qd̃ in greco sequit᷑ d̾s autẽ pacẽ fecit: qͥdam
zantes erant. Sequit᷑ in greco. Et cõmota
ẽ om̃is multitudo: in doctrina eoꝵ. Paulus
autẽ ⁊ barnabas: morabant᷑ in listris. Et
ni qͦq uersicłi: inqͥbusdã nr̃is codicibꝰ non
habent᷑. Et qͥdã uir listris infirmis pedib
sedebat: ⁊cet̾a. Sicut claudus illȩ quem
petrus ⁊ ioħs ad portam templi curarant.
salutẽ p̾figurat iudȩoꝵ: ita ⁊ hic licaoniꝰ eger
popłm gentiũ longe alegis tẽpliq religio¬
ne remotĩi. sed pauli apłi predicatione
collectũ. Dextras inquit dederunt mͥ ⁊ bar¬

Expanded text:
quidem necessarium, qui Evangelium spreveriquidem necessarium, qui Evangelium spreveri. In Graeco habetur: Discipuli autem, ut intelligamus Judaeis fidem persequentibus, discipulos e contrario spiritali gaudio ditatos CAPUT XIV. Ad iracundiam concitaverunt animas gentium adversus fratres. Quod in Graeco sequitur: Deus autem pacem fecit, quidam vangelizantes, sequitur in Graeco: Et commota est omnis multitudo in doctrina eorum. Paulus autem et Barnabas morabantur in Lystris. Et hi quoque versiculi in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Et quidam vir Lystris infirmus pedibus sedebat, etc. Sicut claudus ille quem Petrus et Joannes ad portam templi curarunt, salutem praefigurat Judaeorum, ita et hic Lycaonius aeger, populum gentium longe a legis templique religione remotum, sed Pauli apostoli praedicatione collectum. Dextras, inquit, dederunt mihi et Bar