comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur filiũ meũ. In eo qđ supͣlegimꝰ. iterũ
misit alios seruos plures priorib. & fecer̃t
illis similit̃. patientiã ostendit patrisfami¬
lias: qđ frequentius miserit ut malos
colonos ad penitentiã ꝓuocaret. illi autẽ
tͥesauritauerunt sibi irã indie irȩ. Porro
qđ iungit᷑ uerebunt᷑ filiũ meũ. nõ de ig¬
norantia uenit. quid enĩ nesciat pat̾fami¬
lias. qͥ hoc loco dĩ pat̾ intelligit᷑. sed semper
ambigere dicit᷑ ds̃ ut libera uoluntas ho¬
minis reseruet᷑. Int̾rogemꝰ arriũ & euno¬
miũ: ecce pat̾ dicit᷑ ignorare & sententiã

Expanded text:
 supra legimus: Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter, patientiam ostendit patrisfamilias, quod frequentius miserit, ut malos colonos ad poenitentiam provocaret: illi autem thesaurizaverunt sibi iram in die irae . Porro quod jungitur: Verebuntur filium meum, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat paterfamilias, qui hoc loco Deus Pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservetur. Interrogemus Arium et Eunomium. Ecce pater dicitur ignor
Abbreviated transcription (Latin):
stulisti: eiecisti gentes & plantasti eã. Et
sepẽ circũdedit ei: uel murũ urbis uel
angłors auxilia. Et fodit in ea torcular.
aut altare. aut illa torcularia quoꝵs et
tres psalmi titulo p̃notant᷑. oc tauus & octo¬
gesimus. & octogesimꝰ tc̃ius. Et edificauit
turrẽ: haud dubiũ qͥn templũ de qͦ dicit᷑
ꝑ micheã. & tu turris nebulosa fili esyon
Et locauit eã agricolis: qͦs alibi uineȩ oꝑa-¬
rios appellauit qui conducti fuerant
hora prima. t̾cia. & sexta &e nona &e unde
cima. Et ꝑegre ꝓfectus est: nõ loci muta¬
tione. nã dĩ unde ab ee̾. pot̾ quo complent᷑
omĩa. & qͥdicit ꝑ ieremiã. ego ds̃ appropin¬
quans &e nõ ds̃ de longinquo. dicit dñs:
sed abire uidet᷑ a uinea. ut uinitorib li¬
berũ oꝑ andi arbitriũ derelinquat. Cũ
aut̃ tempꝰ fructuũ appropinquasset:

Expanded text:
stulisti, ejecisti gentes et plantasti eam. Et sepem circumdedit ei, vel murum urbis, vel angelorum auxilia. Et fodit in ea lacum, sive torcular, aut altare, aut illa torcularia quorum et tres psalmi titulo praenotantur, octavus, et octogesimus, et octogesimus tertius. Et aedificavit turrim, haud dubium quin templum de quo dicitur per Michaeam: Et tu turris nebulosa filiae Sion. Et locavit eam agricolis. Quos alibi vineae operarios appellavit, qui conducti fuerant hora prima, tertia, sexta et nona. cima . Et peregre profectus est: est, non loci mutatione; nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans et non de longinquo, dicit Dominus . Sed abire videtur a vinea ut vinitoribus liberum operandi arbitrium derelinquat. Cum autem tem
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. Dedit eis legẽ. & in hac eos uinea
oꝑari uisserat: ut fructũ legis in oꝑib
exhiberent. Postea misit ad eos seruos: qͦs
illi app̃hensos uel cęcidert̃ ut ieremiã. uel
occidert̃ ut ysaiã. uel lapidauerunt ut
naboth ce zacariã quẽ int̾fecerunt inter
templũ & altare. Legamꝰ epłam pauli ad
hebreos: & exea plenissime discimꝰ qui
seruor dñi quanta ꝑpessus sit. Nouissime

Expanded text:
er. Dederat eis Legem, et in hac eos vinea operari jusserat, ut fructum Legis in operibus exhiberent. Postea misit ad eos servos, quos illi apprehensos vel ceciderunt, ut Jeremiam; vel occiderunt, ut Isaiam; vel lapidaverunt, ut Naboth , et Zachariam, quem interfecerunt inter templum et altare . Legamus epistolam Pauli ad Haebreos ; et ex ea plenissime discemus qui servorum Domini quanta perpessi sint. Novissime
Abbreviated transcription (Latin):
popłi qui interrogauerant dñm
in qua potestate hȩc facis & qͥs
tibi dedit hanc potestatẽ. & uoluerant in
uerbo capere sapientiã. sua arte suꝑant᷑:
&e audiunt inꝑabolis qđ aꝑta facie nõ me-¬
rebant᷑ audire. Homo iste pat̾familias ip¬
se est qui habebat duos filios: & qui in
alia ꝑabola canduxit oꝑarios in uineã
suã. Qui plantauit uineã: de qua &e isaiaᷤ

Expanded text:
interrogaverant Dominum, In qua potestate haec facis: et quis tibi dedit hanc potestatem? et voluerant in verbo capere sapientiam, sua arte superantur; et audiunt in parabolis, quod aperta facie non merebantur audire. Homo iste paterfamilias, ipse est qui habebat duos filios; et qui in alia parabola conduxit operarios in vineam suam; qui plantavit vineam, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
ficimus in labore: & ñ erit qui ꝑueniat ad mer-
opus. fortasse ido quia lex in decem p̃ceptis da¬
ta est & ꝑ totum mundũ p̃dicanda erat bex.
qui totus mundus quatuor partib comm̃cda¬
tur. oriente & occidente. meridie & aquilone.
unde denarius ꝑ quat multiplicatus ad qͣdra-¬
genarium ꝑuenit: uł quia ꝑ eũgł̃m qd̃ qua¬
tuor libros habet impletur lix. quia in eu̾¬
gelio dictum est. ñ ueni soluere legem s ad¬
implere: siue gͦ illa suie ista causa. siue alia ali

Expanded text:
ficimus in labore, et non erit qui perveniat ad merceficimus in labore, et non erit qui perveniat ad merceopus? Fortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadragenarium pervenit. Vel quia per Evangelium quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia in Evangelio dictum est, Non veni solvere Legem, sed adimplere . Sive ergo illa, sive ista caus
Abbreviated transcription (Latin):
rius: ut quinquagenarius frat. Significa
uit hoc & ipse dñs iħc xp̃c multo aꝑtius:
quando pꝰ resurrectionẽ quadraginta dieb
conu̾satꝰ est in terra cum discipłis suis. qua¬
dragesuno autẽ die cum ascendisset in cȩlum
ꝑactis decem dieb misit mercedem sp̃s sci.¬
Significata sunt ista: quibꝰdã significationib
res ipsȩ p̾uentȩ sunt. Significationib pascim᷑:
ut ad res ipsas durantes ꝑuenire possimus.
Oꝑarii enĩ sumus: & adhuc in uinea labora¬
mus. finito die. finito oꝑe merces restituet᷑.
S qui soꝑarius ꝑduret ad accipiendã mer-¬
cedem. nͥ qui pascitur cum laborat: Non
enĩ & tuoꝑario tuo mercedem solã daturꝰ es:
ñetiam afferes illi unde uires reparet in labo-¬
re. Pascis utiq: cui mercedem daturus es.
Pinde & nos dñs mnistis scͥpturarũ significa¬
tionib laborantes pascit. Nam susta intelli¬
geudoꝵ sacramentoꝵ leticia subtrabat᷑ a nob̾. de-¬

Expanded text:
rius, ut quinqurius, ut quinquvit hoc ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem quadraginta diebus conversatus est in terra cum discipulis suis: quadragesima autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebSignificata sunt ista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, de
Abbreviated transcription (Latin):
le est: abstinere ab iniquitatib & illicitis uo
ab negantes impietatẽ & scł̃ares cupiditates.
temꝑant̃ & iuste. & pie. uiuamus in hoc seło.
Huic ieitinio quã mercedẽ addit apls: Seqͥ¬
ibu xp̃i. In hoc gͦ scło quasi quadragesimã ab¬
stinentiȩ celebramus. cum bene uiuimus: cũ
ab iniquitatib & illicitis uoluptatib abstine¬
mus.S quia hȩc abstinentia sine mercede ñ
erit: expectamus beatã illã spem & reuelati¬
In illa spe cum fuerit de spe facta res: accep¬
turisumus mercedem denarium. Ipsa enim
omĩa commemoranda st̃: tamꝗͣ rudib et
imꝑitis. Benarius gͦ qui accepit nom̃ a nu¬
mero decem reddit᷑: & conaiunctꝰ quadrage¬
nario fit quinqͣgenarius. Unde cũ labore
celebramus quadragesimã ante pascha: cum
lȩticia uͦ tamꝗͣ accepta mercede qͥnquagesi¬
mam pꝰ pascha. Nam huic tamꝗͣ salutari
labori boi i oꝑis qui ꝑtinet ad qͦdragenariũ
numerum. additi quietis & felicitatis dena-¬

Expanded text:
le est abstinere ab iniquitatibus et illicitis vabnegantes impietates et saeculares cupiditates, temperanter et juste vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus, sequi . In hoc ergo saeculo quasi Quadragesimam abstinentiae celebramus, cum bene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelatiIn illa spe, cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis dena
Abbreviated transcription (Latin):
teriora ueli: turba foris stat. Ambula tu qͥ
portas ꝓrimum tuum: si didicisti portare
qui solebas portari. Deniq mͦ ñdum nosti tħm:
ñdum uides iħm. Quid postea sequit᷑: Qm̃dis
cessit ille tollendo grabatum suũ & ambulan¬
do: uidit eum postea iħic in templo. In turba
ñ cum uidit: in templo uidit. Dñs quidẽ tħe
& in turba illum uidit & in templo: ille autẽ
langitidꝰ iħm in turba ñ cognoscit in templo
cognoscit. E uinit gͦ ille ad dnm̃n. Uidit eũ
in templo: iudit eum in loco sacrato. in loco
scoͥ. Et quid ab eo audit: Coce iam sanus
factus es: noli peccare ne quid tͥ det̾ius con¬
tingat. Nc̃ ille postea quã uidit iħm & co¬
gnouit iħm auctorem sanitatis sue: ñ fu¬
it piger in euangłitando quem uderat.
Abuit & nunciauit udeis: qi iħc eẽt qui
eum sanum fecerat. Ille annunciabat: & il¬
li insaniabant. Ille salutem suã p̃dicabat:
illi salutem suã ñ querebant. Salb̃o. Scd̾m¬

Expanded text:
teriora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui teriora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas portari. Denique modo nondum nosti Jesum, nondum vides Jesum: quid postea sequitur? Quoniam non destitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo: ille autem languidus Jesum in turba non cognoscit, in templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli peccare, ne quid tibi deterius contingat. 12. Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evangelizando quem viderat: Abiit, et nuntiavit Judaeis quia Jesus esset qui eum sanum fecerat. Ille annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem suam non quaerebant. 13.
Abbreviated transcription (Latin):
illi. Quis .ẽ. ille homo qui dixit̾. tolle graba¬
tum tuũ & ambula: S qui sauus erat factꝰ.
nesciebat quis cẽt a quo hoc audierat. łhe
autẽ cum hoc fecisset & uississet: declinauerat
ab eo in turbam. Uidete quemadmodũ & hoc
impleatur. Portamus ꝓximum & ambulamus
ad d̾m: s eum ad que ambulamus ñdum uide¬
mus. Id̾o & ille ñdum nouerat iħm. Sacram̃¬
tum hoc comindatum est: quia in eũ credimꝰ
quẽ ñdum uidemus. Et ut ñ uideatur: decli-¬
nat in turbã. Difficile est in turba iudere xp̃m.
Solitudo quȩdã necessaria.ẽ. menti nr̃ȩ: quadã
solitudine intentionis uidet᷑ ds. Turba strepitũ
habet: uisio ista secretum desiderat. Colle gra¬
batum tuũ: porta portatus ꝓximum tuum.
& ambula ut ꝑuenias. Noli iħm quęrere in
turba: ñ est tamꝗͣ unus de turba. Preuenit
omnẽ turbam: prior ascendit de maripiscis
ille magnus. & in celis sedet int̾pellans ꝓ nob̾.
Tamqͣ sacerdos magnus unus intrauit in in¬

Expanded text:
est ille homo qui tibi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula? 11. Sed qui sanus erat factus nesciebat quis esset, a quo hoc audierat. Jesus autem, cum hoc fecisset, et jussisset, declinaverat ab eo in turba. Videte quemadmodum et hoc impleatur. Portamus proximum, et ambulamus, ad Deum; sed eum ad quem ambulamus, nondum videmus: ideo et ille nondum noverat Jesum. Sacramentum hoc commendatum est, quia in eum credimus quem nondum videmus: et ut non videatur, declinat in turba. Difficile est in turba videre Christum: solitudo quaedam necessaria est menti nostrae; quadam solitudine intentionis videtur Deus. Turba strepitum habet; visio ista secretum desiderat. Tolle grabatum tuum, porta portatus proximum tuum; et ambula, ut pervenias. Noli Jesum quaerere in turba, non est tanquam unus de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in in
Abbreviated transcription (Latin):
plenus: breuians sic̃ de illo sͥptum est.
u̾bum suꝑ t̾ram. & ostendit in duob p̃ceptis
karitatis pendere legem & ꝓpħas. Inde gͦ pe-¬
pendit moyses cum quadragenario suo. an¬
de helias cum suo: hẽ numerum attulit
dñs in testimonio suo. Curat᷑ iste languidꝰ
a p̃sente dño.S prius quid ei dicit: Uis sa¬
nus fierie Respondit ille hominẽ se ñ hab̾e
a quo in piscina mittat᷑. Uere necessarius illi
homo ad sanitatem: s homo ille qui & ds. ẽ.
Unus enim ds: unus & mediator d̾i & bomi-¬

Expanded text:
plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, erbum super terram : et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi homo ad sanitatem, sed homo ille qui et Deus est. Unus enim Deus, unus et mediator Dei et homi
Abbreviated transcription (Latin):
pite & recondite in cordib ur̃is. Caritatis
p̃cepta duo sunt a dño comm̃data: diliges
dnm d̾m tutm ex toto corde tuo & ex tota
aninia tua & ex tota mente tria. & diliges ꝓ¬
ximum cuũ sicut teipsum. In his duob p̃¬
ceptis: tota lex pendet & ꝓpħȩ. Merito illa
uidua om̃s facultates suas duo minuta mi-¬
sit in domo d̾i. Merito & ꝓ illo languido a
latronib saticiato. stabularius duos nũmos
accepit ude sanaritur. Merito apud saina¬
ritanos biduum fecit iħc: ut eos karitate
firmaret. Binario gͦ isto numero cum aliqͥd
boni significatur: maxime biꝑtita caritas
cõmendatur. Si gͦ quadragenarius numerꝰ
habet ꝑfectionẽ legis. & lex ñ impletur nͥ
gemino p̃cepto karitatis: quid nuraris qͥa
languebat. qui de quadraginta. duo minꝰ
habebat: Uideamus ꝑinde iam: quo sacra¬
mento iste languidiis curet᷑ a dño. Uenit
enim ipse dñs karitatis doctor. caritate

Expanded text:
pite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis pite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Merito et illa vidua omnes facultates suas, dua minuta misit in dona Dei : merito et pro illo languido a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur maxime bipartita charitas commendatur. Si ergo quadragenarius numerus habet perfectionem Legis et Lex non impletur nisi in gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ generali ieiunio. Audi oe apłin dicentẽ.
Plenitudo legis caritas. Baritas unde: Per
illam ex nob̃: quasi facientes illam nob. Donum¬
S̾i est i && magnum donum. Qm̃ karitas dei
inquit diffusa est in cordib nr̃is. ꝑ spm̃ sc̃m¬
qui datus est nob̾. Caritas gͦ implet legem:
& uerissime dictum. ẽ plenitudo legis kari¬
tas. Quęramus hanc caritatẽ quẽ admodũ
cõmendetur a dño. Mementote quid propo¬
suerim: numerũ triginta octo annoꝵ in illo
languido. Uolo exponere: quare numerus
ille tricesimus & octauus. languoris sit po¬
tius quã sanitatis. Ergo ut dicebam karitas
implet legem. Ad plenitudinẽ legis in omĩb
oꝑib ꝑtinet quadragenarius numerus. ln
caritate autem duo nob̃ p̃cepta cõm̃dant᷑.
Intuemini obsecro & figite memoriȩ qd̃ di¬
oo: ne sitis contemptores u̾bi. ne fiat anima
ur̾a uia ubigrana iacta ñ g̾minent. & ueni¬
ent inquit uolatilia cȩli & colligent ea. ꝑci¬

Expanded text:
hoc est, generali jejunio. Audi et Apostolum dicentem, Plenitudo Legis charitas . Charitas unde? Per illam ex nobis, quasi facientes illam nobis. Dei donum est, et magnum donum: Quoniam charitas Dei, inquit, diffusa est in cordibus nostris per Squi datus est nobis . Charitas ergo implet Legem, et verissime dictum est, Plenitudo Legis charitas. Quaeramus hanc charitatem, quemadmodum commendatur a Domino. Mementote quid proposuerim: numerum triginta octo annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. Ergo, ut dicebam, charitas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in charitate autem duo praecepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et figite memoriae quod dico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Perci
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes. Sic nec qualecũq lignũ ꝓximũ
acceꝑis: s grabatum portans. Qd gͦ in grabato
obsecro te: quid nͥ quia ille langiuidus grabba¬
to portabatu. sanatus autẽ grabatum portat:
Quid dictiunẽ. ab apło: Inuicem onera ur̃a
portate: & sic adimplebitis legem xp̃i. Lex gͦ xp̃i
karitas est: nec catitas implet᷑ nͥ inuicẽ onera
nr̃a portemus. Sufferentes inquit inuicem in
dilectione: studentes seruare unitatem sp̃s in
uinculo pacis. Cum eẽs languitꝰ portabat te
primus tuus: sanus factus es porta ꝓximũ
tuum. Inuicem onera ur̃a portate: & sic adim-¬
plebitis legem xp̃i. Sic adimplebis o homo qd̃
tibi deerat. Tolle gͦ grabatum tuũ: s cum tu¬
leris noli remanere. ambula. Diligendo ꝓxi-¬
mum & curã agendo de ꝓximo. iter agis. Qͦ
iter agis. nͥ ad drim dm tuum. ad eum quẽ
diligert debemus ex toto corde. ex tota ani-
eum cũ quo ambulas: ut ad eum ꝑuenias cũ

Expanded text:
venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Lex ergo Chriaritas est, nec charitas impletur nisi invicem onera nostra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Sic adimplebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, ambula. Diligendo proximum, et curam habendo de proximo tuo, iter agis. Quo iter agis, nisi ad Dominum Deum, ad eum quem diligere debemus ex toto corde, ex tota animaeum, cum quo ambulas; ut ad eum pervenias, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ matutina. quia post noctem scłi tͥ ueniet. Nã
ille nec orit᷑ nec occidit: quia semꝑ manae. Crit
tͥ matitinus redeunti: qui tͥ occasum fecerat
ꝑeunti. Ergo tolle grabbatum tuũ mͥ uidet᷑ di¬
xisse dilige ꝓximum tuũ. S clausum. ẽ. adhuc
& expositione indiget quantũ arbitror: quare
in tollendo grabbato dilectio ꝓximi cõmende¬
tur. Nisi forte hoc nos offendit: qd̾ ꝑ grabba¬
tum rem quandã stolidam & insensatam ꝓxi-¬
mus cõmendatur. Non irascat᷑ ꝑximus: si cõ¬
mendatur nob̃ ꝑ rem quȩ sine anima & sine
angłaris dictus est: ut duos conderet in se.
Dictus est & petra uncde aqua ꝓflurit. Petra
autem erat xp̃c. Quid gͦ mirum si petra xp̃e.
lignum ꝓcimus: N tam̃ qualecũq lignum:
quomͦ nec qualiscũq petra. s unde aqua ꝓflu¬
xerats n  Qualiscũq lapis s angłaris. qui in¬
semet ipso copulauit duos parietes e diu̾so

Expanded text:
tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insensatam, proximus commendatur. Non irascatur proximus, si commendatur nobis per rem quae sine anima et sine ristus lapis angularis dictus est, ut duos conderet in se . Dictus est et petra, unde aqua profluxit: Petra autem erat Christus . Quid ergo mirum, si Petra Christus, lignum proximus? Non tamen qualecumque lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxesemetipso copulavit duos parietes e diverso
Abbreviated transcription (Latin):
& post dm: s. pͥus d̾m & postea ꝓximum.
Cu autẽ quia d̾m ñlum uides: diligendo ꝓxi-¬
mum. ꝓmereris quẽ uideas. Diligendo ꝓximũ.
purgas ocłm ad uidendum d̾m: euident̃ io¬
hanne dicente.Si frẽm quẽ uides ñ diligis:
dđm quem ñ uides quomͦ diligere poteris:
Eoce dicit᷑ tͥ. dilige d̾m. Simͥ dicas. ostende michi¬
dm quẽ diligam: quid respondebo nͥ qd̃ ait
ipse iohannes. dm nemo uidit umꝗͣ: Et ne te
alienum omĩno a d̾o uidendo. ẽẽ. arbitreris:
d̾s inquit karitas est: & qui manet in karita-¬
te in d̾o manet. Dilige gͦ ꝓximum: & intuere
in te unde diligis ꝓximum. Ibi uidebis ut
pot̾is dm. Incipe gͦ diligere ꝓximum: frange
esurienti panẽ tuum. & egenũ siue tecto in¬
duc in domum tuã: si uideris nudum uesti.
& domesticos seminis tui ne despexeris. faciens
autẽ ista quid consequeris: Tẽ erumpet qua¬
si matutina lux tua. Lux tua d̾s tuus est:

Expanded text:
et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia Deum nondum vides, diligendo proximum promereris quem videas; diligendo proximum purgas oculum ad videndum Deum, evidenter Joanne dicente, Si fratrem quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo diligere poteris ? Ecce dicitur tibi, Dilige Deum. Si dicas mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum nemo vidit unquam ? Et ne te alienum omnino a Deo videndo esse arbitreris: Deus, inquit, charitas est; et qui manet in charitate, in Deo manet . Dilige ergo proximum: et intuere in te unde diligis proximum; ibi videbis, ut poteris, Deum. Incipe ergo diligere proximum. Frange esurienti panem tuum, et egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua . Lux tua Deus tuus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Sano autẽ duo imꝑauit: tolle grabba-¬
tum tuũ & ambula. Rogo uos cur ñ suffice¬
ret ambula: aut certe ñ sufficeret surge:
Heq enĩ ille cum sanus surrexisset in loco
remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut
abisset: Mouet enĩ me etrã qđ̃ duo p̾cepit:
qui illum iacentẽ duob minus inuenit.
Tamꝗͣ enim duo quȩdã iubendo: qđ deerat
impleuit. Quomͦ gͦ inuenimus inhis duob
diũ ussis. duo illa p̾cepta significata. ẽẽ. ca-¬
ritatis: Tolle inquit grabbatum tuũ et
ambula. Quȩ sunt illa duo p̃cepta fr̃s:
Recolite mecũ. Hotissima enim. ẽẽ. debent:
nec mͦ tantũ uenire in mentem cũ cõmemo¬
rantur a nob̃. s deleri numqͣ debent de cor-
hec retinenda: hȩc agenda. hȩc implenda st̃.
Dei dilectio prior est ordine p̃cipiendi: ꝑori¬
mi autẽ dilectio prior est ordine faciencli.
Neq enĩ qui tͥ p̃ciꝑet dilectionem istam in
duob p̾ceptis. prius tͥ cominedar& ꝓximũ.

Expanded text:
tis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset? Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus minus invenit: tanquam enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveniamus in his duobus Domini jussis, duo illa praecepta significata charitatis? Tolle, inquit, grabatum tuum, et ambula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, sed deleri nunquam debent de cordihaec retinenda, haec agenda, haec implenda sunt. Dei dilectio prior est ordine praecipiendi; proximi autem dilectio prior est ordine faciendi. Neque enim qui tibi praeciperet dilectionem istam in duobus praeceptis, prius tibi commendaret proximum,
Abbreviated transcription (Latin):
respondere ñ posset quia si cuiusꝗͣ eoꝵ iumen-¬
tum in puteum cecidisset. utiq die sabbati
erueret illud. & saluaret ium̃tũ suum. Non
itaq iam illi obiciebant qd̃ die sabbati sanꝰ
factus ẽẽt homo: s qđ portabat grabbatum
suum. Si sanitas ñ fuerat differenda: numqͥd
facere qd̾ facis: tollere grabatum tuum. Et il¬
le auctorem sanitatis suȩ obiciebat calump¬
niatorib. Qui me inquit sanum fecit: ipse mͥ
dixit. tolle grabatun tuũ & ambula. Nacci

Expanded text:
respondere posset quia si cujusquam eorum jumentum in puteum cecidisset, utique die sabbati erueret illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati sanus factus esset homo; sed quod portabat grabatum suum. Si sanitas non erat differenda, numquid inquiunt, facere quod facis, tollere grabatum tuum. Et ille auctorem sanitatis suae objiciebat calumniatoribus: Qui, inquit, me fecit sanum, ipse mihi dixit, Tolle grabatu
Abbreviated transcription (Latin):
tor hẽ ieiunii numerum impleuit. ꝑ moy¬
sen significatur lex. ꝑ heliam significatur
monte tres apparuert̾: ubi se discipulis os¬
tendit inclaritate uultꝰ & uestis suȩ. Appa¬
ruit eñ medius int̾ moysen & heliam: taqͣ
eugłm ut testimonium hab̾et alege & ꝓpħiꝰ.¬

Expanded text:
tus hunc jejunii numerum implevit . Per Moysen significatur Lex, per Eliam significanturmonte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium hab
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ ueritas. Pat̃ qͥd. nͥ qđ ait ipsa ueritas. qͥ
me misit uerax est : filiꝰ ueritas: pat̾ ue¬
rax. Qͥd plus sit quero: s equalitatẽ inuenio
uerax enĩ pat̾ ñ abea ueritate uerax est
cuiꝰ partẽ cepit: s quã totã genuit. Uideo
planiꝰ ee̾ dicendũ: & cerce ne uos diu teneã.
hodie huc usq tͣctet᷑. Cũ finiero qđ uolo
dicere adiuuante dño: sermo claudatur:¬
Hoc id̾o dixi: ut intentos uos facerẽ. Omĩs
anina qm̃ res est mutabił. & quãuis magna
creatura: tam̃ creatura. ꝗͣuis corpore melior
tabilis. ẽ ds̃ aut̃: hoc ẽ qđ est. Ido ꝓpriũ
nom̃ sibi tenuit: ego sũ qui sũ. hoc &e filiꝰ.
dicendo nisi credideritis quia ego sũ. Ad hoc
ꝑtinet et tu quis es: Principiũ. Os̃ gͥ in cõmu-¬
tabilis ẽ: anima mutabilis. Iuando capit
anima ex dõ unde sit bona. participando
fit bona: quomodo tuus oculus participan-¬

Expanded text:
si Filius veritas; Pater quid, nisi quod ait ipsa veritas, Qui si Filius veritas; Pater quid, nisi quod ait ipsa veritas, Qui me misit, verax est? Filius veritas, Pater verax: quid plus sit quaero, sed aequalitatem invenio. Verax enim Pater non ab ea veritate verax est cujus partem cepit, sed quam totam genuit. 8. Video planius esse dicendum. Et certe ne vos diu teneam, hodie huc usque tractetur: cum finiero quod volo dicere, adjuvante Deo, sermo claudaturHoc ideo dixi, ut intentos vos facerem. Omnis anima quoniam res est mutabilis, et quamvis magna creatura, tamen creatura; quamvis corpore melior,tabilis est: Deus autem hoc est quod est; ideo proprium nomen sibi tenuit, Ego sum qui sum . Hoc est Filius, dicendo, Nisi credideritis quia ego sum: ad hoc pertinet et, Tu quis es? Principium . Deus igitur incommutabilis est, anima mutabilis. Quando capit anima ex Deo unde sit bona, participando fit bona: quomodo tuus oculus participan
Abbreviated transcription (Latin):
audis dic̃ tͥ dñs ds̃ cuus. ubi ego in princi¬
pio u̾bũ ds̃ apud dm̃. equał patri. coȩt̃nus
gignenti. do głam ei cuiꝰ filiꝰ sũ. quo mͦ tu
suꝑb es adusus eũ cuiꝰ es seruus: Multa in¬
quit habeo de uobis loqͥ & iudicare: s qui
me misit uerax ẽ. Tãꝗͣ diceret. Id̃o uerum
udico: quia filius ueracis ueritas sũ. Pater
plus ẽ ipsa pietas. Pius enĩ apiecate: nõ pietas
a pio. Pot̾ enĩ ẽẽ pietas: & si ille qͥpius erat
factus ẽ impiꝰ. Ipse ꝑdidit pietatẽ: pietati ni-¬
ne plus ẽ ꝗͣ castus. Si enĩ castitas ñ e̾e̾t: unde
ẽẽt ista castus nõ hab̾et.Si aut̃ noluerit ẽẽ
castus: castitas integra ꝑseuerat. Si gͦ plus pi¬
etas ꝗͣ pius. plus pulchritudo ꝗͣ pulcher. plus
castitas ꝗͣ castus: nũqͥd dicturi sumꝰ. plus
ueritas ꝗͣ uerax : Si hoc dixerimꝰ: filiũ inci¬
piemꝰ dicere patre maiorẽ. Ait enĩ aꝑtissime
ipse dñs. Ego sũ uia & ueritas & uita. Ergo

Expanded text:
it tibi Dominus Deus tuus, ubi ego in principio Verbum Deus apud Deum, aequalis Patri, coaeternus gignenti, do gloriam ei cujus sum Filius; quomodo tu superbus es adversus eum cujus serquit, habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit, verax est; tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis, veritas sum. Pater plus est ipsa pietas: pius enim a pietate, non pietas a pio. Potest enim esse pietas, etsi ille qui pius erat, factus est impius. Ipse perdidit pietatem, pietati nine plus est quam castus. Si enim castitas non esset, unde esset iste castus, non haberet: si autem noluerit esse castus, castitas integra perseverat. Si ergo plus pietas quam pius, plus pulchritudo quam pulcher, plus castitas quam castus; numquid dicturi sumus plus veritas quam verax? Si hoc dixerimus, Filium incipiemus dicere Patre majorem. Ait enim apertissime ipse Dominus: Ego sum, via et veritas, et vita . Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ & filiꝰ & sp̃c sc̃s ds̃ unus. lum̃ unũ. unũq
principiũ : Audiamꝰ gͦ pͥncipiũ qđ loqͥtur
care. Meministis qd ait. ego ñ iudico quẽqͣ
ecce mͦ dic̃. multa habeo de uob̃ loqͥ et iudi¬
care. Sed aliud ẽ ñ iudico: aliud habeo iudi¬
care. Nõ iuidico dix̃ ad p̃sens: uenerat enĩ
ut saluaret mundũ. nõ ut iudicaret mũ¬
dũ. Id aut̃ dic̃. multa habeo de uob̃ loqui

Expanded text:
unum, unumque principium? 6. Audiamus ergo principium quod loquitur care. Meministis quod ait, Ego non judico quemquam : ecce modo dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare. Sed aliud est, non judico; aliud, habeo judicare. Non judico, dixit ad praesens; venerat enim ut salvaret mundum, non ut judicaret mundu
Abbreviated transcription (Latin):
tate uencłe omĩa quȩ habebant. & p̃cia po-¬
nere ante pedes apłoꝵ: ut distribuerent᷑
unicuiq ꝓut cuiq opꝰ erat. Et hoc de illis
scriptura dicit: qđ erat ilł anima una &
cor unum in dm̃. Attendite gͦ fr̃s & hinc
agnoscite mysteriũ trinitatis: quomͦ dica-
Ecce tot milia erant: &e una anima erat.S
ubi: In dõ. Quanto magis ipse ds̃: Nũquid
erro in uerbo. quãdo duos homines duas ani¬
mas. aut tres homines tresanimas: aut mul¬
tos homines multas animas: Recte utiq
dico. Accedant addm̃: una anima ẽ om̃ium.
Si accedentes ad dm̃ multȩ animȩ ꝑcaritatẽ
una anima ẽ. & multa corda unũ cor. quid
agit ipse fons karitatis in patre & filio:
Nonne ibi magis trinitas unꝰ ẽ ds̃: Inde
enĩ nobis karitas uenit de ipso spũ scõ: sic̃¬

Expanded text:
e omnia quae habebant, et pretia ponere ad pedes Apostolorum, ut distribueretur unicuique, sicut cuique opus erat. Et hoc de illis Scriptura dicit, quod erat eis anima una et cor unum in Deum . Attendite ergo, fratres, et hinc agnoscite mysterium Trinitatis, quomodo dicaecce tot millia erant, et una anima erat. Sed ubi? In Deo. Quanto magis ipse Deus? Numquid erro in verbo, quando dico duos homines duas animas, aut tres homines tres animas, aut multos homines multas animas? Recte utique dico. Accedant ad Deum, una anima est omnium. Si accedentes ad Deum, multae animae per charitatem una anima est, et multa corda unum cor; quid agit ipse fons charitatis in Patre et Filio? Nonne ibi magis Trinitas unus est Deus? Inde enim nobis charitas venit, de ipso Spiritu s
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qui pat̾: nec spc̃ sc̃s patris & filii spc̃. aut
pat̾ ẽ aut filiꝰ. Trinitas unꝰ ds̃: trinitas una
ȩt̾nitas. una potestas. una maiestas. Tres: s
nõ dii. Nõ mͥ calũpniator respondeat. Quid
gͦ tres: Si enĩ tresait. oportet dicas quid tres.
dixisti: s qͥd tres expͥme. Immo tu numera:
nã ego compleo tres. cũ dico pat̾ & filiꝰ & spc̃¬
filiũ ẽ. pat̾ est. Iđ fuiꝰ ad se ipsũ ẽ. ds̃ est :
qd ad patrẽ. filiꝰ est. Ista quȩ dico. potestis de
&e alt̾ homo. si ille sit pat̾. ille filius. quod
homo÷: ad semet ipsũ est. qđ pat̃ est: ad fili¬
ũ est. Et filiꝰ qđ homo .ẽ. ad semet ipsũ est:¬

Expanded text:
Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii Spiritus aut Pater est aut Filius. Trinitas unus Deus: Trinitas, una aeternitas, una potestas, una majestas; tres, sed non dii. Non mihi calumniator respondeat: Quid ergo tres? Si enim tres, ait, oportet dicas quid tres. dixisti; sed quid tres exprime. Imo tu numera: nam ego compleo tres, cum dico, Pater et Filius et SpFilium est, Pater est: quod Filius ad seipsum est, Deus est; quod ad Patrem est, Filius est. 4. Ista quae dico potestis de o et alter homo, si ille sit pater, ille filius; quod homo est, ad seipsum est; quod pater est, ad filium est: et filius quod homo e
Abbreviated transcription (Latin):
homines sunt. Atuͦ pat̾ ds̃ ad aliqͥd ẽ pater
id ÷ ad filiũ: & filiꝰ ds̃ ad aliqͥd ẽ fuius. id
ẽ ad patrẽ. Sed nõ quomͦ illi duo homineᷤᷤ
sunt: sic isti duo dii. Quare hoc nõ ita ẽ ibi:
Quia illud aliud. hoc aut̃ aliud ẽ. Quia illud
diuinitas ẽ: est ibi aliqͥd in effabile qđ u̾bis
explicari ñ possit. ut & numerus sit & nu¬
merꝰ ñ sit. Uidete enĩ. si ñ qͣsi apparet nume
tres: defecit numerꝰ. Ita ds̃ nec recedit a
numero: nec capit᷑ numero. quia tres st̃:
tãꝗͣ ẽ numerus. Si qͥd tres queris: nõ est nu-¬
Ubi cogitare ceꝑis incipis numerare: ubi nu¬
dii: non. Nũ tres ouũ potentes: hon. Nũ tres
mundi creatores : non. Ergo nõ omĩps pater.:
Omip̃s plane. Ego & filiꝰ nõ omp̃s : Plane et

Expanded text:
 ad aliquid est Pater, id est ad Filium; et Filius Deus ad aliquid est Filius, id est ad Patrem: sed non quomodo illi duo homines sunt, sic isti duo dii. Quare hoc non ita est ibi? Quia illud aliud, hoc autem aliud est: quia illa divinitas est. Est ibi aliquid ineffabile, quod verbis explicari non possit, ut et numerus sit, et numerus non sit. Videte enim si non quasi apparet numertres? Deficit numerus. Ita Deus nec recedit a numero, nec capitur numero. Quia tres sunt, tanquam est numerus: si quaeris quid tres, non est nuUbi cogitare coeperis, incipis numerare: ubi nudii? Non. Non tres omnipotentes? Non. Non tres mundi creatores? Non. Ergo omnipotens Pater? Omnipotens plane. Ergo et Filius non omnipotens? Plane et
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo unũ principiũ. Accipite aliquid de
script᷑is scĩs: unde hoc qđ dicit᷑ ut cũq capi
pletis. misit inde spm̃ scmͣ. Quo impleciqͥ
aderant in cõclaui uno: om̃ium gentium
linguis ceꝑunt loqͥ. Miracło ext̾riti dnĩ int̾¬
fectores. cõpuncti doluert̃: dolentes muta¬
ti st̃: mutati credidert̃. Accessert̃ corꝑi
dñi id ẽ numero fideliũ: tria milia ho-¬
minũ. Itẽ alio qͦdã facto miracło. accesse.

Expanded text:
Ergo unum principium. 5. Accipite aliquid de Scripturis sanctis, unde hoc quod dicitur utcumque capiapletis misit inde Spiritum sanctum: quo impleti qui aderant in conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti doluerunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item al
Abbreviated transcription (Latin):
it cũ iudeis. ita moderans loque¬
lã suã ut &e ceci ñ uiderent & fi¬
Tu qͥs es: Quia dixerat supͣ dñs. nͥ credi
deritis qr ego sũ moriemini in peccatis
urĩs: ad hoc gͦ illi. tu qͥs es: ueluti quȩ¬
rentes nosse in quẽ deberent credere ne
in suo peccato morerent᷑. Respondit di¬
rentib cu qͥs es: & ait. Principiũ qr & loqͦr

Expanded text:
it cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent et fiTu quis es? deritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Ad haec ergo illi: Tu quis es? veluti quaerentes nosse, in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibus: Tu quis es? et ait: Principium, quod et loquor
Abbreviated transcription (Latin):
Respondemꝰ. Non. Turbant᷑ qr ñ illuminant᷑.
Cor clausũ habent: qͥa clauẽ fidei ñ habent
Nos gͦ fr̃s. fide p̃cedente quȩ sanat ocłm cor-¬
dis nr̃i. qd intelligimꝰ sine obscuritate capi¬
amꝰ: qđ nõ intelligimꝰ sine dubitatione
credamꝰ. Afundam̃to fidei ñ recedamꝰ: ut
ad culm̃ ꝑfectionis ueniamꝰ. Ds̃ ẽ pat̾. ds̃ est

Expanded text:
Respondemus: Non. Turbantur, quia non illuminantur: cor clausum habent, quia clavim fidei non habent. Nos ergo, fratres, fide praecedente, quae sanat oculum cordis nostri, quod intelligimus, sine obscuritate capiamus; quod non intelligimus, sine dubitatione credamus: a fundamento fidei non recedamus, ut ad culmen perfect
Abbreviated transcription (Latin):
agemꝰ: ñqͥd duo erunt pͥncipia: Cauendũ
hoc dicere. Quid gͦ: si & pat̾ pͥncipiũ &e filiꝰ
principiũ. quomͦ nõ duo pͥncipia: Quo mͦ
dicimꝰ patrẽ dm̃ & filiũ dm̃: nec tam̃ dicimꝰ
duos deos. Nefasenĩ dicere duos deos. nefas
licȩ st̃ eruditȩ in gremio matris ȩccłiȩ nec
ille qͥ÷ pat᷑ sit filus. nec ille qͥ ẽ fuiꝰ sit pat᷑¬
nec spc̃ sc̃s patris & filii sit uel filiꝰ uel pat̾: tres
dõs cam̃. eẽ. nõ dicimꝰ. qͦuis de singłis si quęrat᷑
necesse ẽ de qͦcũq int̾rogati fuerimꝰ. dm̃ esse
fateam᷑. Et absurda ista uident᷑ hominib soli¬
ta trahentib ad insolita. uisibilia ad inuisi-¬
bilia: creaturã cõꝑantib creatori. Int̾rogais
enĩ nos aliꝗͣdo infideles & dicunt. Patrẽ quẽ
dicitis. dm̃ dicitis: Respondemꝰ. dm̃. filium¬

Expanded text:
t principia? Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas licae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Patnec Spiritus sanctus Patris et Filii sit vel Filius vel Pater, tres deos tamen esse non dicimus: quamvis de singulis si quaeratur, necesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles et dicunt: Patrem quem dicitis, D
Abbreviated transcription (Latin):
Et si dimittit nob̃ ille cui ñ habemꝰ quid
dimitamꝰ: quanto magis dimittere nobis
debemus inuicen qui sine peccato hic ui.¬
uere ñ ualemꝰ Quid enĩ uidet᷑ dñs in hac
altitudine sacram̃ti significare cũ dicit.
exemplũ enĩ dedi uobis. ut quẽ ad modũ
ego feci uob̃. ita & uos faciatis: nͥ qđ aꝑtis

Expanded text:
Et si dimittit nobis ille cui non habemus quod Et si dimittit nobis ille cui non habemus quod dimittamus; quanto magis dimittere nobis debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare, cum dicit, « Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis; it
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ humanos quib int̾ra uersam᷑ affectꝰ.
quantũ libet ꝓfecerimꝰ in app̃hensione
iusticiȩ. sciamus nos sine peccato ñ ẽẽ. qđ
subinde abluit interpellando ꝓ nobis. O.
ramꝰ patrẽ qui incęlis ẽ: ut debita nr̃a di¬
mittat nobis sicut & nos dimittimꝰ debi¬
torib nr̃is. Quomͦ ergo ad hunc incellec:¬
tum poterit ꝑtinere hoc quod ipse postea
docuit. ubi sui facti exposuit racionẽ dicens.
one mundare: Immo uͦ id etiã esse nos ad¬
monitos in huiꝰ dñici oꝑis altitudine no¬
uerimꝰ: ut confessi inuicem delicta nr̃a ore¬
mus ꝓ nobis. sicut & xp̃c interpellat pro
nobis. Audiamꝰ apłm iacobũ hoc ipsũ e.¬
uidentissime p̾cipientẽ &e dicentẽ. Confi.¬
bis: quia ad hoc dñs nob̃ dedit exemplũ.
Si enĩ ille qui nullũ peccatũ habet nec ha¬
buit nec habebit. orat ꝓ peccatis nr̃is: quã¬
tomagis nos inuicẽ pr̃o nob orare debemiꝰ:

Expanded text:
propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem dicens, « one mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in ejus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra, oremus pro nobis, sicut Christus interpellat pro nobis. Audivimus apostolum Jacobum hoc ipsum evidentissime praecipientem ac dicentem: Confibis , quia ad hoc Dominus nobis dedit exemplum. Si enim ille qui nullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit, orat pro peccatis nostris, quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus!
Abbreviated transcription (Latin):
litatem ab excelso: faciamꝰ inuicẽ humi.¬
les. quod humilit̾ fecit excelsus. Magna ẽ.
aũt cõmendatio humilitatis. Et faciunt
hoc sibi inuicem fr̃s ȩtiam oꝑe ipso uisibi¬
li. cũ se inuicẽ hospicio recipiunt. Est enĩ
apud plerosq consuetudo huiꝰ humilita¬
tis: usq ad factũ quo cernat᷑ expressa. Un.
daret: si hospicio inquit recepit. si scõꝵ
pedes lauit. Et apud scõs ubi cũq hȩc con¬
suetudo ñ est. quod manu ñ faciunt corde
faciunt: si in illorũ numero st̃ quib di¬
cit᷑ in hymno beatoꝵ triũ pueroꝵ. benedi¬
cite sci & humiles corde dño. Multo autẽ
est meliꝰ et sine controu̾sia ueriꝰ. ut ętiã
inerat confirmat᷑ ipsius humilitatis affec-¬
tus. S excepto isto morali intellectu. ita
nos huiꝰ dñici facti altitudinẽ cõmendasse
meminimꝰ: quod lauando pedes iã lotoꝵ
atq mundoꝵ disciplõꝵ significauerit dñs

Expanded text:
litatem ab Excelso; faciamus invicem humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Undedaret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ret insipientiã si głari uellet amator sa¬
pientiȩ: & in gła sua timeret insipien.¬
tiã ipsa sapientia: Non timuit arrogan¬
tiam qui dixit. in dño laudabit᷑ anima
mea: & in laude sua ñ timeret arrogan.¬
tiam potestas dñi. in qua laudat᷑ anima
seruie uos inquit uocatis me magister
oe dñe: et benȩclicitis. Sum & enĩ. Ideo
benedicitis: quia sũ. Nam si ñ essẽ qđ
dicitis: male diceretis ȩtiã si me laudaretis.
Quomͦ gͦ negaret ueritas: qđ dicunt di¬
cipłi ueritatis: Quomͦ quod dicunt qui
didicert̃ negaret ipsa unde didicert̃e Quo.¬
mͦ fons negat. quod bibens p̃dicat: Quo¬
modo lux occultat quod uidens indicat: Si
ter: debetis & uos alter alterius lauare pe¬
des. Exemplũ enĩ dedi uobis: ut quẽ ad¬
modũ ego feci uobis ita & uos faciatis. Hoc ẽ.
beatȩ petre quod nesciebas quando fieri ñ
sinebas: hoc tibi postea sciendũ ꝓmisit. qͣn¬
do ut sineres terruit. magister tuus & dñs
tuus lauans pedes tuos. Didicimꝰ fr̃s humi¬

Expanded text:
ret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea ; et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humi
Abbreviated transcription (Latin):
dus totus. dilectioni uĩȩ̃ ut dñs donarȩ di¬
gnatus ẽ. exposumꝰ: nunc qđ sequit᷑ uide¬
amus. Et uos inquit mundi estis s ñ om̃s.
Hoc quid sit ne quȩreremꝰ ipse ȩuglista pa¬
tefecit clicens. Sciebat enĩ quis nã ẽt. qͥ tra.¬
deret eũ: propterea dixit ñ estis mundi om̃s.
Quid hoc aꝑtius: Proinde ad sequentia tͣn

Expanded text:
nus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de sua eloquentia loqueret᷑. dicerẽ in¬
quit ꝑfectam si ita uidicarẽ: nec inueri¬
tate crim̃ arrogantiȩ ꝑ timescerẽ. Si igit᷑
ille homo eloquentissimꝰ in ueritate arro¬
gantiã ñ timeret. quomͦ arrogantiã ip¬
sa ueritas timet: Dicat se dñm qͥ dñs ẽ
qđ utile est dum tacet ille quod est. Bea¬
tissimꝰ paulus ñ utiq unigenitus filiꝰ dĩ
s unigeniti dĩ filii seruus & apłs. ñ ue¬
ritas s particeps ueritatis: ait libere & cõ

Expanded text:
cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, incum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Domi discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed p