comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i sũ. ideo seruilẽ me hab̾e ostendo. ꝑsonĩ.
Quintianꝰ dix̃: Certe si ingenua & nobilis
es. quomodo te ancillã. eẽ. cõmemoras
Quidergo  Nos ingenuitatẽ non habemus:
dix̃ : Quic quid furioso ore blasphemaueris:
torm̃ta & pene poterunt uindicare: Dic
tam̃ antequã ad ea ꝑuenias. cur deorum
scã contẽnis Agatha&s dix̃: Noli dicere deoꝵ.
sed dic dae monũ: Dȩ mones enĩ sunt isti¬
quoꝵ effigies inaeram̃tũ conuertitis. &
quoꝵ marmoreas. & gẏpseas facies in au¬
inter dãnaticit quasi stulta incurrere: aut
quasi sapiens & nobilis qua te natura ditauit

Expanded text:
i sum.| Ideo me seruilem ostendo personam. Quintianus dixit| certe+ ingenua es  et nobiles quomodo te ancilla esse| commemoras.nus dixit| quid ergo nos ingenuitatem non habemus dixit quidquid furioso| ore blasphemaueris . poenae poterunt uindicare. Dic ta| men antequam ad tormenta uenias . cur deorum sancta contem| nis. Agathe dixit noli dicere deorum sed dic daemonum.| daemonia enim sunt quorum effigies in aeramento conuerti| tes quorum marmoreas et gypseas facies inauinter torticios+ qua| si stulta in . aut quasi sapiens . et nobiles quod te| natura ditauit
Abbreviated transcription (Latin):
manussuas addm̃ & dix̃: Dnẽ ds̃ m̃s qui me
creasti. & custodisti ab infantia mea. et
fecistime innuentute uirilit̾ agere. qui
tulisti ame amorẽ scłi huiꝰ qui corpus meũ
apollutione separasti. qui fecisti me uince¬
re torm̃ta carnificis ferrũ. ignẽ. uincula.
quimͥ int torqͣuentes uirtutẽ & pacientiã
tribuisti. te de p̃cor ut accipias sp̃m meum
modo. quia iã t̾ẽpus. ẽ. quo me iubeas scłm
istud derelinquere. & ad tuã głam ꝑuenire.

Expanded text:
manus suas ad Dominum et dixit: Domine, qui me creasti, et custodisti ab infantia mea, et fecisti me juventute viriliter agere, qui tulisti a me amorem saeculi, qui corpus meum a pollutione separasti, qui fecisti me vincere tormenta carnificis, ferrum, ignem, et vincula; qui mihi inter tormenta virtutem patientiae contulisti: deprecor ut accipias spiritum meum modo quia tempus est, ut me jubeas istud saeculum derelinquere, et ad tuam mise
Abbreviated transcription (Latin):
equendi uerodie docente eo: ecce
quidã adulescens exclamauit uoce
magra dicens Quid tibi et nobis
ancrea famule dĩ. uenisti ut nos aꝓpͥus
sedib exturbares : Tunc bratus apłs
uocatũ adse iuuenẽ ait: Enarra auctor
criminis qđsit opus tuũ. et ille. łgo
inquit in hoc puero abadulescentia
eius in habitaui. suspicans quod nũquã
abeo recederẽ : Die autem tertio
audiui patr̃e illius dicente amico
suo. Vadã ad hominẽ famulum dĩ
andreã et sanabit filium meũ. Nunc
autẽ timens cruciatus quos nobis
infers: ueni ut egrediar abeo corã te.
& hec dicens prostratus est solo cũ puero¬
ante pedes apłi. exiit apuero & sanatꝰ
est et surgens glorificabat dm̃
Tantã enĩ grãm ds̃ prestitit sc̃o apło
ut sponte om̃s uenirent ad audiendũ
uerbũ salutis et dicerent : Enarra
nobis homo dĩ qui est uerus ds̃ incuius
nomine nr̃os curas infirmos. Sed et
philosophi ueniebant. et conquirebaq̃
cũ eo. et nemo poterat resistere
doctrine eius :¬

Expanded text:
equenti vero die docente eo, ecce quidam adolescens exclamavit voce magna, dicens: 'Quid tibi et nobis, Andreas famule Dei? Venisti, ut nos a propriis sedibus exturbaris?' Tunc beatus apostolus, vocatum ad se iuvenem, ait: 'Enarra, auctor criminis, quod sit opus tuum'. Et ille: 'Ego', inquid, 'in hoc puero ab adolescentia eius inhabitavi, suspicans, quod numquam ab eo recederem. Die autem tertio audivi patrem illius dicentem amico suo: „Vadam ad hominem famulum Dei Andream, et sanabit filium meum". Nunc autem timens cruciatos quos nobis inferis, veni, ut egrediar ab eo coram te'. Et haec dicens, prostratus solo ante pedes apostoli, exiit a puero, et sanatus est et surgens glorificabat Deum. Tantam enim gratiam Deus praestitit sancto apostolo, ut sponte omnes venirent ad audiendum verbum salutis et dicerent: 'Enarra nobis, homo Dei, quis est verus Deus, in cuius nomine nostros curas infirmos'. Sed et philosophi veniebant et conquirebant cum eo, et nemo poterat resistere doctrinae eius
Abbreviated transcription (Latin):
Fiunt in quã infantes sine certitmine fortes:
sine uictor espugna norunt uincere qui pug¬
nare nonnorant : Existunt uictoriȩ cõpotes.
qui fuerant aetate inbelles: Mercantur pena
martẏriũ. głam sanguine cõparant: aeternã
uitũ tẽporali mortẽ cõmuttnt: Nec timuit
aetits illa mortẽ. nec horruit: timere enĩ
ñ potuit : quȩ timere ñ nouit: Trans mittit
in fantes in fans xp̃c̃ ad caelũ: Offert noua
xenia putri. primicias fructuũ ex hib&.
genitori. ostendit futurã fecundissimam
messem : dũ insemine titntĩt ex hiba ub̾tit¬
tẽ. De risit se. derisit hostilis immanitits quȩ
putauit turbare posse consiliũ dĩ.: głam
in fantibus multis martẏriũ edum infantẽ
quaerit occidere xp̃m Praestat hostis dũ
noce: beneficiũ tribuit cũ occidit: Inuidẽ¬
ra enĩ eoꝵ gła si amarae: Sed aliȩ sunt
terres tres pugnae : aliȩ cȩlestes uictoriae :
In proelio xp̃i moriendo uiuit᷑: cadendo

Expanded text:
fiunt, inquam, infantes sine certamine fortes, fiunt, inquam, infantes sine certamine fortes, sine pugna victores. Norunt vincere, qui pugnare non norant. Existunt victoriae compotes, qui fuerant aetate imbelles. Mercantur poena martyrium, gloriam sanguine comparant, aeternam vitam temporali morte commutant. Nec timuit aetas illa mortem, nec horruit. Timere enim non potuit quae timere non novit. Transmittit infantes infans Christus ad coelum, offert nova xenia Patri, primitias fructuum exhibet Genitori. Ostendit futuram fecundissimam messem, dum in semine tantam exhibet ubertatem. Derisit se, derisit hostilis immanitas, quae putavit turbare posse consilium Dei, gloriainfantibus multis martyrium, dum infantem quaerit occidere Christum. Praestat hostis dum nocet, beneficium tribuit cum occidit; invideret enim eorum gloriae si amaret. Sed aliae sunt terrestres pugnae, aliae coelestes victoriae. In praelio Christi moriendo vivitur, cadendo
Abbreviated transcription (Latin):
amatre de flet᷑: sed spe glorde consolatio
humana contẽpnit᷑ pietittis adfectꝰ infletib
declaratur: sed oͬccisoꝵ gła repudiũ con¬
solationi indicit᷑ Fugnant enim in matre
affectus et fides: humanitits cũ de uocione
concertat: Plangit affectus: sed fides ex¬
ultat: De flet humanitits : sed de uocio con-¬
solat᷑: Licuit enĩ matrihumanitus flere :
cui non licuit consolationẽ humanitis in
nec tit̾men ipse quoq cuiusquã consolatione
indiguit : quia hominis fuit qđ fleuit.
cu manifeste ds̃sit qui lat aru suscit ituit:
tigit dedicare martẏria Expungunt tp̃r
uno natiuitatẽ & mortẽ. ingressũ & exitũ.
principiũ & occasũ. Ut ipsis poss& tempore
uno ut dixi contingere. et nascendo ingredi
mundũ. & dedicare martyrio caelũ: Probat
nouos exercitus xp̃s rudes militess legiones
laetantes uictoria ꝑpetrata coronat Fiunt
ꝓxp̃o uictor es: qui ȩtate fuerant coequales:

Expanded text:
a matre defletur, sed spe gloriae consolatio a matre defletur, sed spe gloriae consolatio humana contemnitur. Pietatis affectus in fletibus declaratur, sed occisorum gloria repudium consolationi indicit. Pugnant enim in matre affectus et fides, humanitas cum devotione concertat; plangit affectus, sed fides exsultat; deflet humanitas, sed devotio consolatur. Licuit enim matri humanitus flere, cui non licuit consolatione humanitus indilevit, nec tamen ipse quoque cujusquam consolatione indiguit, quia hominis fuit quod flevit, cum manifeste Deus sit qui Lazarum suscitavit. tigit dedicare martyria. Expungunt tempore uno nativitatem et mortem, ingressum et exitum, principium et occasum, ut ipsis posset tempore uno, ut dixi, contingere, et nascendo ingredi mundum, et dedicare martyrio coelum. Probat novos exercitus Christus, rudes milites designat, legiones lactentes victoria perpetrata coronat. Fiunt pro Christo victores, qui aetate fuerunt coaequales;
Abbreviated transcription (Latin):
uerba: Sed enĩ occisis innocentibus istis: impleta
sunt prophetiae uerba dicentis Uox inrama
auditit ẽ fletus et plorationisrachelis flen-¬
tis filios suos: & noluit consolari: quia non sunt:
Nemo qui aliud contra ueritittẽ defendat. : sed
duo in illa diuersa conspitio: fletus et consolatio¬
nis contẽptus : Si enĩ fleuit. Cur consolari con¬
tẽpsit : Aut si consolari contẽpsit. Icur fleuit:
Aut quomodo cõpetit consolari noluisse cui cõpetit
flesse. cũ aut flere non debuit quae consolari
contẽpsit. aut consolari debuit quȩ ñflere
non potuit. cũ manifestũ sit fletꝰ consolatione
tergere: uel certe cur indiguit flere. quȩ
non indiguit consolationis sermone : Sed
noluit inquit scriptura consolari quia ñ sunt.
id est noluit consolari quia sunt: Si iccirco
noluit consolari quia sunt. quomodo uoluit
flere quasi illos qui non sunt : Sed ut. conpen¬
dio iam diuersitatũ causa reddat᷑ conditio

Expanded text:
verba. Sed enim occisis innocentibus istis, impleta verba. Sed enim occisis innocentibus istis, impleta sunt prophetiae verba dicentis: Vox in Rama audita est fletus et plorationis, Rachelis flentis filios suos, et noluit consolari, quia non sunt .nemo qui aliud contra veritatem defendat. Sed duo in illa diversa conspicio, fletus et consolationis contemptus. Si enim flevit, cur consolari contempsit? Aut quae consolari contempsit, cur flevit? Aut quomodo competit consolari noluisse, cui competit flesse? Cur autem flere non debuit, quae consolari contempsit? aut consolari debuit, quae flere non potuit, cum manifestum sit fletus consolatione tergi? Vel certe cur indiguit flere, quae non indiguit consolationis sermone? Sed noluit, inquit Scriptura, consolari, quia non sunt, id est, noluit consolari quia sunt. Si idcirco noluit consolari quia sunt, quomodo voluit flere quasi illos qui non sunt? Sed ut compendio jam diversitatum causa reddatur, conditio
Abbreviated transcription (Latin):
testimonio p̃dicat᷑ Accipiunt eni axp̃o et
reddunt : consequunt᷑ et referunt: Vno enĩ
tẽpore et quideerat recipit: & qui acce¬
perat reddit: Vno in quã tẽpore sua xp̃o
reddunt᷑ : dum eiꝰ laudes illi ab infantibus
referunt᷑: Diximꝰ delaude infantũ. quid
de lactintiũ laudibꝰ ꝓferemus: Quoꝵ
laudẽ inuenire ñ possumꝰ. nisi eos ipsos qui
norant: Neq enĩ aetits illa poterat nosse
ñ possunt : passione canunt qđ sermone non
norunt: Occisi p̃dicant : qđ uiui ñ poterant:
N ec nouũ quid dicit᷑. ut innocens sanguis. aut
dõ referat laudes aut suas indic& passiones:
Cũ abel sanguis clamat ad caelũ: aut occisorũ
animae ab altitri uocis enaatur ad dm̃:
Contulit martyriũ lauderi quibus negauerat
natura sermonẽ: Licui s nguine clamare :
quibus narrare non licebat uoce Licuit sangui¬
ne loqui : quibus lingua nonlicuit: Miscent
cu dño colloquia : quibus humana negatit sunt

Expanded text:
testimonio praedicatur. Accipiunt enim a Christo et testimonio praedicatur. Accipiunt enim a Christo et reddunt: consequuntur et referunt. Uno enim tempore et qui dederat recipit, et qui acceperat reddit; uno inquam tempore sua Christo redduntur, dum ejus laudes illi ab infantibus referuntur. Diximus de laude infantium, quod de lactentium laudibus, proferemus? quorum laudem invenire non possumus, nisi eos ipsos qui Neque enim aetas illa poterat posse non possunt. Passione canunt quod sermone non norunt, occisi praedicant quod vivi non poterant. Nec novum quid dicitur, ut innocens sanguis aut Deo referat laudes, aut suas indicet passiones, cum Abel sanguis clamet ad coelum, aut occisorum animae ab altari vociferentur ad Deum. Contulit martyrium laudem, quibus negaverat natura sermonem. Licuit sanguine clamare, quibus narrare non licebat voce: licuit sanguine loqui, quibus lingua loqui non licuit. Miscent cum Domino colloquia, quibus humana negata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Edicat᷑ nouus ab infantibus sermo:
uocem aperiunt in nocentes. fiunt de serti
laude : qui fuerant imperiti sermone :
Offerunt dño primicias linguae. nouosoris
immolant fructus: uerboꝵ principia libant:
Infancia eñi quȩ ꝑ aetittẽ loqui non poterat:
gloriã dĩ cũ gaudio resonabat: Norunt
Taudare xp̃m. qui loqͥ non norant: fiunt peri¬
tilaude : qui fuerant imperiti sermone: osten¬
Fiunt interea pueri sine magistro de serti.
Docti sine doctore: peritisine eruditore:
Agnoscunt xp̃m p̃dicant dñm: nonquem ꝑ¬
suasio humana docuerat. sed quẽ diuinitits
in nocentibꝰ inspirabat: Cessant enĩ humana
cũ diuina tractitnt̃: quia humana ipsa pro¬
desse non poterunt: nisi diuinoꝵ solatio sub¬
leuent᷑ Necesse ẽ eñĩ terrena sub cũbere. cũ
caelestia p̃dicant᷑: Naturalia silere : cũ uirtu.¬
tes locunt᷑: Erigit᷑ ititq infantiũ aetas in lau¬
dẽ : quae delictoꝵ nouerat crimen: Dignus
adignis laudat᷑: et in nocens in nocentium

Expanded text:
edicatur novus ab infantibus sermo sini primam vocem aperiunt innocentes. Fiunt diserti laude, qui fuerunt imperiti sermone. Offerunt Domino primitias linguae, novos oris immolant fructus, verborum principia libant. Infantia enim, quae per aetatem loqui non poterat, glorias Dei cum gaudio resonabat. Norunt laudare Christum, qui loqui non norant. Fiunt periti laude, qui fuerant imperiti sermone. OstenFiunt interea pueri sine magistro diserti, docti sine doctore, periti sine eruditore. Agnoscunt Christum, praedicant Dominum, non quem persuasio humana docuerat, sed quem Divinitas innocentibus inspirabat. Cessant enim humana cum divina tractantur, quia humana ipsa prodesse non poterunt, nisi divinorum solatio sublevetur. Necesse est enim terrena succumbere, cum coelestia praedicantur; naturalia silere, cum virtutes loquuntur. Erigitur itaque infantium aetas in laudem, quae delictorum non noverat crimen. Dignus a dignis laudatur, et innocens innocentium
Abbreviated transcription (Latin):
inuia : nisi ad tender& quid accepturus. eẽt:
Cũ aut̃ẽ adtenderis quidsis ac cepturus. om̃a
tibi erunt uilia quae pateris:. nec digna
aestimabis ꝓquib: illud accipias: Miraberis
tantũ dare : ꝓ tantillo labore: Via nostra :
rificare : Contẽpni: sed etiam exaltare : Mori:

Expanded text:
in via, nisi attenderet quid accepturus esset. in via, nisi attenderet quid accepturus esset. Cum enim attenderis quid sis accepturus, omnia tibi erunt vilia quae pateris, nec digna aestimabis pro quibus illud accipias. Miraberis tantum dari pro tantillo labore. Via nostra Chrificari; contemni, sed etiam exaltari; mori,
Abbreviated transcription (Latin):
ne timeat timentẽ: Abagno ꝓ ouibus mori¬
tuo: fit ouis secura de lũpo: Ego inquit¬
ostendã illi : quȩ illũ oporte at pati ꝓnoĩe
meo: Vbi error : ibi salus Qui faciebat: con
emturus: Curaturus: non occisurus: xp̃s: di¬
tcebat: Ego illi ostendã: quȩ illum
oporteat pati ꝓnoĩe meo Sed quo fine
ipsũ qui patiebat᷑: audite : Non sunt ẽdigne
passiones huiꝰ tẽporis: ad futurã głam quȩ
reuelabit᷑ in nob̾ Ac si dicat: Seuiat mun¬
dus: fremat mundus. increpit linguis. cho¬
ruse& armis: quic quid potest faciãt: Quid
faciet ad id qđ accepturi sumꝰ. appendo qđ
patior. contra id qđ spero Hoc sentio: illud
credo: Et tam̃ plus. ẽ. qđ credo: quam qđ
uiui tolerabile. ẽ Si ñ potest: migrare hinc
facit Non extinguit: sed accelerat: Quid
accelerat : Ipsũ p̃miũ : ipsam dulcedinem:
Quȩ cũ uenerit : sine fine erit Opus cũ fine :
mercessine fine : Nã & operarius deficer&

Expanded text:
ne timeat tumentem. Ab agno pro ovibus morne timeat tumentem. Ab agno pro ovibus mortuo fit ovis secura de lupo. 3. Chriostendam quanta illum oporteat pati pro nomine meo. Ubi terror, ibi salus. Qui faciebat contrerempturus; curaturus, non occisurus. Christus dicebat, Ego illi ostendam quanta illum oporteat pati pro nomine meo. Sed quo fine? Ipsum qui patiebatur audite: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis ; ac si dicat, Saeviat mundus, fremat mundus, increpet linguis, coruscet armis, quidquid potest faciat; quid faciet ad id quod accepturi sumus? Appendo quod patior contra id quod spero: hoc sentio, illud credo; et tamen plus est quod credo, quam quod vivi, tolerabile est: si non potest vivi, migrare hinc facit. Non exstinguit, sed accelerat. Quid accelerat? Ipsum praemium, ipsam dulcedinem; quae cum venerit, sinmerces sine fine. Nam et operarius deficeret
Abbreviated transcription (Latin):
ananiã : & ananias interp̃tat᷑ ouis : Ecce lupus
rapax adducitur ad oũe sequendã : norapiendã:
Sed ne repente ouis expauescer& lupũ: ipse
pastor decaelo qui omã faciebat. nunciauit lupũ
uenturũ oui. sed ñ seuiturũ: Et tam̃ ta in ma¬
nis fama lupũ illũ precesserat: ut non poss&
ouis audito eiꝰ nomineꝰ conturbari ł. iiii.¬
Iam cũ dñs iħs eidẽ ananie ñciass&e saulũ
uenisse iã ut creder&. & ad eũ ananias
ire deber& : ait ananias Dñe. audiui de isto
homine : qđ multa mala operatus ẽ. inscõs tuos:
Et nunc lit teras accepit a principib sacerdo¬
tũ : ut ubi cũq inuenir& tui nominis sectato¬
res. unctos ꝑtrahat: Dñs autẽ ad illũ. Sine:
inter dicit᷑: lupus a douẽ captiuus ducitur:
Tanta Nut̾e p̃cesserat fama lupi raptoris: ut
eiꝰ nõie audito. tremer& ouis & iam submanu
pastoris: Confortat᷑ ne iã put& seuientẽ :

Expanded text:
Ananiam, et Ananias interpretatur Ovis. Ecce lupus Ananiam, et Ananias interpretatur Ovis. Ecce lupus rapax adducitur ad ovem sequendam, non rapiendam. Sed ne rapientem ovis expavesceret lupum, ipse pastor de coelo qui omnia faciebat, nuntiavit lupum venturum ovi, sed non saeviturum. Et tamen tam immanis fama lupum illum praecesserat, ut non posset ovis audito ejus nomine non conturbari. Nam cum Dominus Jesus eidem Ananiae nuntiasset Saulum venisse ut crederet, et ad eum Ananiam ire debere, ait Ananias: « Domine, audivi de isto homine, quia multa mala operatus est in sanctos tuos: et nunc litteras accepit a principibus sacerdotum, ut ubicumque invenerit tui nominis sectatores, pertrahat. » Dominus autem ad illum: « Sine, interdicitur, lupus ad ovem captivus adducitur. Tanta autem praecesserat fama lupi raptoris, ut ejus nomine audito, timeret ovis etiam sub manu pastoris. Confortatur, ne jam putet saevientem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstratus. & accipiens de suꝑ interdictũ iã seuiendi:
cecidit infaciem suã: Prius ꝓsternendus: postea
resurgendus: Prius ꝑcuciendus: postea sanan¬
dus: N on eñi in illo postea xp̃s in uere : nisi
occideret᷑ in eũ. qđ male antea uixisse: ł.iii.¬
Uid ergo prostratus audit : Saule. saulẽ.
quid me ꝑsẽqueris: Durũ tibi est:
contra stimulũ calcitrare: Et quis es dnẽ¬
& uox de suꝑ: Egosũ iłis naz arenus : quẽ tu
caput in caelo clamat Et non dicebat qͥd
ꝑsequeris fideles meos: sed quid me ꝑsequeris:
Et ille : Quid me iubes facere : Iam parat se
adobediendũ : qui prius seuiebat ad ꝑsequen¬
dũ: Iam in formatur : exꝑsecutore p̃dicator:
Ex lupo ouis: ex hoste miles: Audit quid
facere debeat: Cȩcus sane factus : Aut inte
p̃dicatori: Eo tam̃ tẽpore quocetera ñ uidebat.
iħm tam̃ uidebat Ita & ipsa eius cecitate. in
format᷑ mysteriũ credentiũ : quo qui credidit
inxp̃o. ipsũ intueri deb& Cetera: nec nata

Expanded text:
stratus, et accipiens desuper interdictum jam saeviendi, cecidit in faciem suam; prius prosternendus, postea erigendus; prius percutiendus, postea sanandus: non enim in illo postea Christus viveret, nisi occideretur in eo quod male ante vixisset. Quid ergo prostratus audit? Saule, Saule, quid me persequeris? Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Et ille: Et vox desuper, Ego sum Jesus Nazarenus, quem tu caput in coelo clamabat, et non dicebat, Quid persequeris servos meos; sed, Quid me persequeris? Et ille, Quid me vis facere? Jam parat se ad obediendum, qui prius saeviebat ad persequendum. Jam informatur ex persecutore praedicator, ex lupo ovis, ex hoste miles. Audivit quid facere debeat. Caecus sane factus est: ut intpraedicatori. Et eo tamen tempore, quo caetera non videbat, Jesum videbat. Ita et in ipsa ejus caeciformabatur mysterium credentium, quod qui in Christum credit ipsum intueri debet, caetera nec nata
Abbreviated transcription (Latin):
ueni inquit uocare iustos: sed peccatores. ad
paenitentiã : Vtilitas autẽ rei gestȩ huius.
haec . ẽ Apostolus ipse: cõ memorat in episto¬
lis suis: Dicit enĩ: Adhoc sibi ueniã datam :
fuerit magnis peccatis in uolutꝰ. et inmagnis
sceleribus inretitus. quasi ueniã ñ sit accep¬
turus : si conuersus fuerit adeũ qui pendens
in cruce ꝓ ꝑsecutoribus orauit dicens Pat̾
ignosce illis: quia nesciunt quid faciunt:
Factus ille ex ꝑsecutore p̃dicator et doctor
gentiũ : qui prius inquit fui blasphemus et

Expanded text:
it, vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam . Utilitas autem rei gestae hujus haec est: Apostolus ipse commemorat in Epistolis suis. Dicit enim ad hoc sibi veniam datam omfuerit magnis peccatis involutus, et in magnis sceleribus irretitus: quasi veniam non sit accepturus, si conversus fuerit ad eum qui pendens in cruce et pro persecutoribus oravit, dicens: Pater, ignosce illis, quia Factus ille ex persecutore est praedicator et doctor Gentium, qui prius, inquit, fui blasphemus, et
Abbreviated transcription (Latin):
& uesperũ positasunt: ꝓeo acsi diceret᷑. prius
postea : Sic ergo : ac cipiamus : Prius rapit : postea
diuidit escas Ad tendite raptorẽ: Saulus in quit
ac ceptis lit teris a principib sacer dotũ: ibat ut
lans cedes: Hic ẽ : mane rapiens: Nam et quando
lapidatus est ste phanus primꝰ martyr ꝓ noĩ e xp̃i.
eu identius erat et saulus Et sic ad erat lapi¬
dantibus: ut ñ ei sufficer&. si tantũ manibus la¬
pidar&: Vt enĩ. ẽẽt. in omniũ lapidantium
manibus : ipse omniũ uestim̃ta seruabat: Magis
se uiens om̃s ad iuuando : quã suis manib lapidan¬

Expanded text:
 vespere posita sunt pro eo ac si diceretur, Prius et postea. Sic ergo accipiamus, Prius rapiet, postea dividet escas. Attendite raptorem: Saulus, inquit, acceptis epistolis a principibus sacerdotum ibat, utlans caedes; hic est mane rapiens. Nam et quando lapidatus est Stephanus primus martyr pro nomine Christi, evidentius aderat et Saulus: et sic aderat lapidantibus, ut non ei sufficeret si tantum suis manibus lapidaret. Ut enim esset in omnium lapidantium manibus, ipse omnium vestimenta servabat: magis saeviens omnes adjuvando, quam suis manibus lapidan
Abbreviated transcription (Latin):
eos & sanans. occidens& uiuificans: Occisus
agnus alupis: faciens agnos de lupis: Ita enĩ
erat inp̃clara ꝓphetia : Cũ iacob patriareha bene¬
dicer& filiissius: p̃sentia tangens. futura pros¬
piciens Prȩ dictu erat: qđ in paulo contigit:
Erat autẽ paulus sicut ipse testat᷑ : de tribu ben¬
iamin: Eũ autẽ iacob benedicer& filios suos.
ueniss& que adbenedicendũ beniamin: ait
de illo: Beniamin: lupus rapax: Quid ergo:
lupus rapax semꝑ ͦ absit Sed qui mane rapiat
oc in apło paulo cõpletũ est: quia et de illo

Expanded text:
eum et sanans, occidens et vivificans. Occidit agnus lupum, faciens agnum de lupo. Ita enim erat in praeclara prophetia, cum Jacob patriarcha benediceret filiis suis, praesentia tangens, futura prospiciens. Praedictum erat quod in Paulo contigit. Erat autem Paulus, sicut ipse testatur, de tribu Benjamin . Cum autem Jacob benedicens filios suos, venisset ad benedicendum Benjamin, ait de illo: Benjamin lupus rapax. Quid ergo? lupus rapax semper? Absit: sed qui mane rapiet oc in apostolo Paulo impletum est; quia et de illo
Abbreviated transcription (Latin):
habito chromatius inlustris uir om̃s xp̃ianos
in domosua suscepit : & uniuersos itit foue¬
bat. ut nullus omnino sacrificandi necessi¬
tati subcũ ber&: uerũ quia tuntit uis
ꝑsecutionis extiterat ut opinio ipsa. xp̃i¬
anititis eiꝰ caelari ñ possit. meruit ex
sacro rescripto chromatius ut medendi
gr̃a in cãpano littore moraret᷑. in quo
erat latic espitis dñs Tribuitq copiam
om̃i xp̃iano ire uolenti cõ eodẽ aꝑsecuto¬
ris rabiem declinandã Tunc ortit est
contentio int̾ scm polic arpũ prb̃m. et

Expanded text:
habito, Chromatius illustris vir omnes Christianos habito, Chromatius illustris vir omnes Christianos in domo sua suscepit, et universos ita fovebat, ut nullus omnino sacrificandi necessitati succumberet. Verum quia tanta vis persecutionis exstiterat, ut opinio ipsa Christianitatis ejus celari non posset, meruit ex sacro rescripto Chromatius ut medendi gratia in Campano littore moraretur, in quo erat lati cespitis dominus, tribuitque copiam omni Christiano ire volenti cum eodem ad persecutoris rabiem declinandam. Tunc orta est contentio inter S. Polycarpum, et
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ. serui hominis nondebent ẽẽ Erat¬
autẽ papa urbis romȩ nomine gaius uir
magnae prudentiȩ magneꝙ uirtutis.
imperantibus tutic carino. dio cletiano.
et maximiano: diocletianus in urbe
erat cũ maximiano. carinus autẽ erat
cũ omni exercitu in partib galliarũ. &
eiꝰ intuitu lentit ꝑsecutio diocletiani
circa xp̃ianos ͥ esse çȩperat: Qui
carinus habebat aliquos amicos. quos
huiꝰ tituli ꝓfessio decorabat: Igitur
occiso carino inciuititte magoniatico.
maximiano & aquilino ẽsułib facta ẽ.
ꝑsecutio titlis. ut nullus emer&: uel
uenundar& aliquid nisi qui statieuł
positis in eoloco. ubi emendi grã uentũ
fuiss& turis ex hibuiss& incensũ. circa
in suł & circa uicos Circa nimphea quoꝙ
erant positi conpulsores qui nec manendi
copiã darent aut haurientib aquã ipsã
facultatẽ tribuerent. nisi qui idolis
delibassent : Tunc scĩ gagii epĩ consilio

Expanded text:
patrem, servi hominis non debent esse. CApatrem, servi hominis non debent esse. CAautem papa urbis Romae nomine Caius, vir magnae prudentiae, magnaeque virtutis, mperantibus Carino, Diocletiano et Maximiano. Sed Diocletianus in Urbe erat cum Maximiano: Carinus autem erat cum omni exercitu in partibus Galliarum positus: et ejus intuitu lenta persecutio Diocletiani circa Christianos esse coeperat; quia Carinus habebat aliquos amicos, quos hujus tituli professio decorabat. 65. Igitur occiso Carino in civitate Maguntiaco Maximiano et Aquilino consulibus, facta est persecutio talis, ut nullus emeret vel venundaret aliquid nisi qui statunculis positis in eo loco, ubi emendi gratia ventum fuisset, thuris exhibuisset incensum. Circa insulas, circa vicos, circa nymphea quoque erant positi compulsores, qui neque emendi copiam darent, aut hauriendi aquam ipsam facultatem tribuerent, nisi qui idolis delibassent. 66. Tunc S. Caii episcopi consilio
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃: Pat̾ si tibi ꝓrenuntiandis negotus tẽpus
flagitus ego qui adhuc suscepturus eram
negotia fori. soli susceptionis uoluntiti re¬
nuntio Et qui futurus erã ad uocatus ad
agendas causas mortiiliũ. susc ipiã xp̃ian¬
tatẽ adagendas actiones angelicas. ẽu unꝰ
eẽ cȩpero exeoꝵ numero. qui adet̾nã uita
accipiunt. & efficiunt᷑ causi dici scĩtatis:
Tunc ãplexatus. ẽ. eũ beatꝰ sebastianus Qũẽ
cũ baptizass& scs̃ policarpus. ipse pater
acceptionis eiꝰ est factus Igit᷑ dũ pauci
am modũ trans acti fuissent dies omnib
rite abrenuntiatis acromatio mundi ne-¬
gotiis. suscepit chromatius sacribaptismatis
nouitatẽ. & cũ eodẽ ex familia eiꝰ ꝓmiscui
sexus mille qua dringente animȩ . Q uos
om̃s prius manu missionis gr̃a. a seruitutis
nodo ex soluit : & donis optimis instrux̃.
dicens. hoc qđ isti qui dm̃ incipiunt habere

Expanded text:
dixit: Pater, si tibi pro renuntiandis negotiis tempus dixit: Pater, si tibi pro renuntiandis negotiis tempus flagitas, ego qui adhuc suscepturus eram negotia fori, soli susceptionis voluntati renuntio: et qui futurus eram advocatus ad agendas causas mortalium, suscipiam Christianitatem, ad agendas actiones angelicas, cum unus esse coepero ex eorum numero, qui aeternam vitam accipiunt, et efficiuntur causidici sanctitatis. Tunc amplexatus est eum B. Sebastianus: quem cum baptizasset S. Polycarpus, ipse pater susceptionis ejus est factus. 63. Igitur dum pauci admodum transacti fuissent dies, omnibus rite abrenuntiatis a Chromatio mundi negotiis, suscepit Chromatius sacri baptismatis novitatem; et cum eodem ex familia ejus promiscui sexus mille quadringentae animae, quos omnes prius manumissionis gratia a servitutis nodo exsolvit, et donis optimis instruxit, dicens hoc: Illi qui Deum incipiunt habere
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib peccatis. atille ait Istit prius
debuisti inquirere. antequã has aulas
regis caeloꝵ intrarẽ Nunc aute re in¬
duã me nonbaptizatus. ut omnibus priꝰ
quib sũ iratus indulgeã: Omnibus de¬
bitoribus meis cẏrografa restituã: Sicui
aliquid uiolent᷑ abstuli : in tegrũ reddi p̃cipiã:
Duae michi post uxoris obitũ concubinȩ sunt.
& istis donẽ et maritis tradã: Abõni nexu
seruili ingenuo priuato uel publico. actuũ
meoꝵ nodos ex soluã. & ita dem̃u ꝓmittã
renuntiaturũ me omnibus peccatis diabolicis.
& uoluptiitibus mundi Dicit ei policarpus
prbt : Peatiorẽ te caełestis unda ꝑfundit.
cũ ea quȩ arbitrio tuo discite. ẽẽ. facturũ.
totu festinatione conpleueris: Nam et
quadragesimȩ tẽpus ideo baptit andis in¬
iungitur. ut tot diebus ipsis. discant re nun¬
tiatur o̾se. eẽ. om̃ib artibus inimici. & mun-
xp̃iani : Punc tiburtius iuuenis sapientis simꝰ

Expanded text:
omnibus peccatis; at ille ait: Ista prius omnibus peccatis; at ille ait: Ista prius debuisti inquirere antequam has aulas regis coelorum intrarem. Nunc autem reinduam me non baptizatus, ut omnibus prius, quibus sum iratus, indulgeam; omnibus debitoribus meis chirographa restituam; si cui aliquid violenter abstuli, integrum reddi praecipiam: duae mihi post uxoris obitum concubinae sunt, et istis dotem et maritis tradam, ab omni nexu servili, ingenuo, privato, vel publico actuum meorum exsolvam: et ita demum promittam renuntiaturum me omnibus peccatis diabolicis et voluptatibus mundi. Dicit ei Polycarpus presbyter: Beatiorem te coelestis unda perfundet, cum ea quae arbitrio tuo dicis te esse facturum, tota festinatione compleveris: nam et quadragesimae tempus ideo baptizandis injungitur, ut tot diebus ipsi discant renuntiaturos se esse omnibus artibus inimici et mundihristiani. 62. Tunc Tiburtius juvenis sapientissimus
Abbreviated transcription (Latin):
Tuautẽ amplissime potestatis apicẽ gerens.
non potes temet ipsũ nec abspectiteuł tolle¬
re. neq iudicandis negotiis absentare :
Simulans igit᷑ aegritũ dinẽ. tibi ipsi postula
suc cessorẽ. ut possis lib̾ ab occupationibus
mundi futurae uitite rudim̃tit suscipere
ut secunda natiuitate iterũ natꝰ: aet̾nis
efficiaris parentibus ples Eodem ititq
die mittit ad amicos suos inpalatiopositos.
ꝑ quos testimonialis scriptit suscipiens tiro¬
ciniũ diuinȩ militiae antequã baptizaret᷑
accepit: Quid memorẽ quã plenissimȩ
fidei fuerit. quãꝙ acris ingenu contra
infideliũ ad serta constiterit sequens lectio
manifestat : Nã in initio qualit̃ sit sacro¬
scĩ fontis unda ꝑfusus. mentis eiꝰ fideseuident᷑
enituit. Int̾rogatꝰ si crȩder& dix̃: Credo:
Iterũ in terrogatꝰ utrũ brenuntiarae om̃ibꝰ
idoł. respondit abreñtio: Prosecutit .ẽ.
int̾rogatio sacerdotis. utrũ renͣtiaret

Expanded text:
Tu autem amplissimae potestatis apicem gerens, Tu autem amplissimae potestatis apicem gerens, non potes temetipsum nec a spectaculis tollere, neque judicandis negotiis absentare. Simulans igitur aegritudinem, tibi ipsi postula successorem, ut possis liber ab occupationibus mundi, futurae vitae rudimenta suscipere, ut secunda nativitate iterum natus aeternis efficiaris parentibus proles. Eodem itaque die mittit ad amicos suos in palatio positos, per quos testimonialia scripta suscipiens, tirocinium divinae militiae antequam baptizaretur accepit. 61. Quid memorem, quam plenissimae fidei fuerit, quamque acris ingenii contra infidelium asserta constiterit? Sequens lectio manifestat. Nam in initio qualiter sit sacrosancti fontis unda perfusus, mentis ejus fides evidenter enituit. Interrogatus si crederet, dixit: Credo. Iterum interrogatus, utrum abrenuntiaret omnibus idolis, respondit: Abrenuntio. Prosecuta est interrogatio sacerdotis, utrum renuntiaret
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiam constigit̃ p̃parare clibana
hortitbant᷑. Tunc ac cesserunt ad uniũsa
idola christtillina & olouitrea. et omne
manib frangerent᷑. apparuit ante oculos
cromatii iuuenis cuiꝰ facies flãmeo radiabat
recipias sanitatẽ Ad hal uocẽ sanissimꝰ
redditus. coepit currere post iuuenẽ ut
pedes eiꝰ oscularet᷑ At ille dix̃ ei Aide
ne contingas me quia nondũ baptismatis
seĩficatio te asqualoribus abluit idoloꝵ:
Uidens hec tiburtius filius eius. ad uoluit᷑
pedib scĩ polit arpi. Ipse autẽ chromatiꝰ
ad stringebat plantas beati sebastiani. et
ambo una uoce clamabant: Verus dĩ xp̃s.
tũ primȩ cohortis ago. sed utrũ sit malitia
hominis nescire ołĩ decreui : nec uellẽ. ad
hoc tant̾u sub clamide latere uolui. ut nu¬
tintiũ animos instruerẽ. & dubititntes
constant᷑ efficerẽ : ne passionũ doloribus
cederent. quos fides fecerat bellatores:

Expanded text:
verum etiam constanter praeparari clibanos verum etiam constanter praeparari clibanos hortabantur. 59. Tunc accesserunt ad universa idola crystallina et holovitrea, et omne manibus frangerentur, apparuit ante oculos Chromatii juvenis, cujus facies flammeo radiabat recipias sanitatem. Ad hanc vocem sanissimus redditus coepit currere post juvenem, ut pedes ejus oscularetur. At ille dixit ei: Vide ne contingas me, quia nondum baptismatis sanctificatio te a squaloribus abluit idolorum. Videns haec Tiburtius filius ejus, advolvitur ad pedes S. Polycarpi. Ipse autem Chromatius praefectus astringebat plantas S. Sebastiani, et ambo una voce clamabant: Verus Deus est Ctum primae cohortis ago, sed utrum sit militia hominis, nescire olim decrevi, nec vellem. Ad hoc tantum sub chlamyde latere volui, ut nutantium animos instruerem, et dubitantes constantes efficerem, ne passionum doloribus cederent, quos fides fecerat bellatores.
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc nolo ut ociosũ eẽ existimes: quod
te ipsũ nondũ saluatũ ad tendis. Nam si
ex integro ate inimici generis humani
caerimonias abiceres. intemet ipso qđ¬
uerũ ẽ didicisses : Audiens haec chromatiꝰ
dix̃ Uerus ille ds̃ ẽ. quiuos tales ꝓbat᷑
habere cultores : Nã dm̃is sermo ur̃ itit
rationib affluit. ut pecudũ adrationẽ
uerã mentes inclin&e: Unde etiam hoc
ipsũ qđ adornatũ demusuisussũ ex cepisse
ne inpediat saluti mee: eiꝰ in colomitits dis¬
sipet᷑ Credo eñ & haec fides mea est: qđ
Audiens hȩc filius eius tiburtius
dix̃ Nulla patior ratione hoc
opus p̃ciosũ. & p̃cipuũ & in conpa¬
rabile de ici: Sedne pat̾ne saluti
uide ar uidere contrarius. deferantur
duo clibana. & accensa ante iamuam
cubiculi p̃parent᷑ Ut dũ destructũ
abeis fuerit & pat̾ m̃s ñ receperit sanitt
Sc̃i uͦ nonsolũ ñ metuebant ꝓmissũ exitiũ

Expanded text:
Et hoc nolo ut otiosum existimes, quod Et hoc nolo ut otiosum existimes, quod te ipsum nondum salvatum attendis. Nam si ex integro a te inimici generis humani caeremonias abjiceres, in temetipso qverum est didicisses. 57. Audiens haec Chromatius dixit: Verus ille Deus est, qui vos tales probatur habere cultores. Nam omnis sermo vester ita rationibus affluit; ut et pecudum ad rationem veram mentes inclinet. Unde etiam hoc ipsum quod ad ornatum domus visus sum excepisse, ne impediat saluti meae ejus incolumitas, dissipetur. Credo enim, et haec fides mea est, quod Audiens haec filius ejus Tiburtius dixit: Nulla patiar ratione hoc opus pretiosum et praecipuum et incomparabile dejici. Sed ne paternae saluti videar venire contrarius, deferantur duo clibani et accensi ante januam cubiculi praeparentur, ut dum destructum ab eis fuerit, et pater meus non receperit sanitatSancti vero non solum non metuebant promissum exitium,
Abbreviated transcription (Latin):
Age nunc int̾roga alterũ mathematic̃u
Ucui ipsas horas ip̃sũq tẽpus inbonis tibi exu¬
berasse casib dicas Ilico ui debis eum tibi
rationabilia scematit infinitu afferre.
quibus ad ꝓb& quia in ipsis tẽporibꝰ¬
tibi euenĩre debuerint bona. Cir¬
culũ et enĩ ten&. et omni parte
collectũ. in quo diuersas & uarias
causas accipit: ex quib occasionem
tericas dixerunt: Id est naturȩ rei in¬
certat ꝓfugia Nam diuersis tẽporibus
nati. uno naufragio perierunt. & una
hora diei uel nõctis ex horti. alter ad
titudo ꝑsternit᷑. & uno die immo uno
puncto. in domo duae nate feminae
pu dicissima altera. altera efficitur in¬
pudica Utriusꝙ sistellȩ meritũ c̃tuler̃t
nec meretrix uituperanda ẽ. nec castti
laudanda: Certe legũ latores & principes.
sacra sua praeuaricãtit. puniunt. Et ideo
forũ. ideo udex. ideo iura. ut iusti recte¬
laudent᷑. & in iusti merito puniantur.

Expanded text:
Age nunc, interroga alterum mathematicum, Age nunc, interroga alterum mathematicum, cui ipsas horas ipsumque tempus in bonis tibi exuberasse casibus dicas, illico videbis eum tibi rationabilia schemata infinita afferre, quibus approbet, quia in ipsis tibi temporibus evenire debuerint bona. Circulum etenim tenet ex omni parte collectum, in quo diversas et varias causas accipit, et quibus occasionem tericas dicunt, id est naturae rei incerta profugia. Nam diversis temporibus nati uno naufragio perierunt, et una hora diei vel noctis exorti, alter ad titudo prosternitur, et uno die, imo uno puncto, in una domo, duae feminae, pudicissima altera, altera efficitur impudica: utriusque stellae si meritum contulerint, nec meretrix vituperanda est, nec casta laudanda. Certe legum latores et principes sacra sua praevaricata puniunt, et ideo forum, ideo judex, ideo jura, ut justi laudentur recte, et injusti merito puniantur.
Abbreviated transcription (Latin):
istis monstruosis demonibus ars inimica dõ¬
cognoscit᷑: Istit quis ñ itit recus& ut ñ solũ
ip̃si ñhabeant. ñ colant. Non credant. nonte¬
neant. uerũ etiam nec amicos illos habeant
qui huiꝰ cȩmodi nugis suũ occupant pectꝰ.
Omã enĩ istit falsa. dẽceptionisq ministra sunt.
similitudo in eis ueritittis. ẽ. Non ipsa ueriteis:
riemus: Precipe hodie ad te matesis uenire
doctorẽ. cuidicas illo tẽpore aperis te¬
casib laborasse. & inquire ꝑ quas stella
hoc tibi euenerit mali Responsa eiꝰ erunt.
ꝓcul dubio titlia. qđ tẽpus tuũ amalitioso
marte susceptũ. ẽ: Aut saturnus a pocatusticꝰ
fuit. aut annus tuus ex diametro sus¬
ceptꝰ ẽ. aut clemacterica tibi incentro
sint natit aut sindetos fuit cũ malo. aut
inuisibił. aut uel inscemate aut immo¬
bił circate extitit cursus instellis Haec
& hissimilia dũ dixerit rationis tibi ueri¬
simile ad signare nititur aliquid et ꝓbare:

Expanded text:
istis monstruosis daemonibus ars Deo inimica istis monstruosis daemonibus ars Deo inimica cognoscitur. Ista Christiani ita recusant, ut non solum ipsi non habeant, non colant, non credant, non teneant; verum etiam nec animos illos habeant, qui hujuscemodi nugis suum occupant pectus? Omnia enim ista falsa deceptionisque ministra sunt: similitudo in eis veritatis est, non ipsa veritas. 55. riemus. Praecipe hodie ad te mathesis venire doctorem, cui dicas, illo tempore te asperis casibus laborasse, et inquire per quas stellas hoc tibi evenerit mali; responsa ejus erunt procul dubio talia, quod tempus tuum a malitioso Marte susceptum est, aut Saturnus apocatasticus fuit, aut annus tuus ex diametro susceptus est, aut climacterica tibi in centro sunt nata, aut syndetus fuit cum malo, aut invisibilis, aut in schemate, aut immobilis circa te exstitit cursus in stellis. Haec et his similia cum dixerit, rationis tibi verisimile assignare nititur aliquid et probare.
Abbreviated transcription (Latin):
fringentibus nobis idola tu debiuisti sanitu¬
tẽ recipere: nisi forte aliqua tͥ in animo
signa infidelitatis derelictit sunt: Hoc
Uenĩ apud nos certũ gerimus. quod autẽ
aliquid qđ nondũ ẽ. fractũ. aut si om̃a fractu
sunt quid inanimo geras nobis eudentiꝰ
manifestit: Tũ ille: habeo inquid. cubiculũ
olo uitreũ. in quo om̃is disciplina stellarũ
ac matesis mecanica. ẽ. arte constructũ.
In cuiꝰ fabrica pat̾ meus tarquinius ã pliꝰ
quã ducentits pondera auri dinoscitur
expendisse: Cui sebastianus dix̃ Si hunc
tu in tegrũ habere uolueris. teipsum
frangis: Chromatius dix̃: Quid eni matesis
aut te femeris aliquo sacrificioꝵ ritu
globi plenitudo uel diminutio digitoꝵ
Illic signa leonis. et capricornii. & sagittti¬
rii. et scor pionis. et tituri sunt. Illic inariete.
luna. In cranco hora. in ioue stella. in mercu¬
rio tẏropica. Inuenerẽ ars. Et in omnibus

Expanded text:
fringentibus nobis idola tu debuisti sanitafringentibus nobis idola tu debuisti sanitatem recipere, nisi forte aliqua tibi in animo signa infidelitatis derelinquuntur. Hoc enim apud nos certum gerimus, quod aut est aliquid, quod nondum est fractum; aut si omnia fracta sunt, quid in animo geras nobis evidentius manifesta. Tunc ille: Habeo, inquit, cubiculum holovitreum, in quo omnis disciplina stellarum ac mathesis mechanica est arte constructa, in cujus fabrica pater meus Tarquinius amplius quam ducenta pondo auri dignoscitur expendisse. Cui S. Sebastianus dixit: Si hoc tu integrum habere volueris, te ipsum frangis. Chromatius dixit: Quid enim? Mathesis aut ephemeris aliquo sacrificiorum usuglobi plenitudo vel diminutio, digitorum resbyter dixit: Illic signa Leonis et Capricornii et Sagittarii, et Scorpionis, et Tauri sunt, illic in Ariete luna, in Cancro hora; in Jove stella, in Mercurio tropica, in Venere Mars, et in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ occasionẽ ledendi eos. et stacti ut lesi
fuerint dicent infideles. ꝓpterea eos lȩsos
eẽ. quia idola confregerunt: Nisi enim
loricã habens. non eripiȩt᷑ ictib sagittit¬
rũ : Galea enĩ et scutũ & hastit utitur
doctit manus in praelio. ut exmunimine
armoꝵ & impetu feriendi ad sumat au¬
datiã. & terga non uertat. Similiter
et milites dĩ quiscuto fidei muniunt᷑. et
lorica tegminis xp̃i ꝓtegunt᷑. habentes
galeã spei et salutis ipsis est tutũ inire
certamen: Pugnant enĩ acerrime et
fortit̃ uincunt quia c̃tra inuisibilẽ hostẽ
die noctuq infatigabilit̾ praeliantur :
Et sunt tecti in omnib mẽbris. fide potius
armati quã ferro. Chromatius dix̃: fiat
uoluntis dĩ et ur̃a: Tunc sc̃s polic arpus
prb̃t. et beatꝰ sebastianus. precingentes se
orauerunt: Et post orationẽ amplius
quã ducenta idoloꝵ signa confringentes.
coeperunt grãs agere dõ suo Post hȩc

Expanded text:
eorum occasionem laedendi eos, et statim ut laesi eorum occasionem laedendi eos, et statim ut laesi fuerint, dicent infideles, propterea eos laesos esse quia idola confregerunt. Nisi enim loricam habens non eripitur ictibus sagittarum. Galea enim et scuto et hasta utitur docta manus in praelio, ut ex munimine armorum et impetu feriendi assumat audaciam, et terga non vertat. Similiter et milites Dei, qui scuto fidei muniuntur, et lorica tegminis Christi proteguntur, habentes galeam fidei et salutis, ipsis est tutum inire certamen. Pugnant enim acerrime et fortiter vincunt, quia contra invisibilem hostem die noctuque infatigabiliter praeliantur; et sunt tecti in omnibus membris, fide potius armati quam ferro. Chromatius dixit: Fiat volontas Dei et vestra. Tunc S. Polycarpus presbyter, et B. Sebastianus praecingentes se oraverunt; et post orationem amplius quam ducenta idolorum signa confringentes, coeperunt gratias agere Deo suo. CAPUT XVI.
Abbreviated transcription (Latin):
alienus effici potero abhis: Sc̃s sebastianꝰ
dixit da nob̾ potesttit̾ẽ ut om̃a
idola quȩ in domo tuã inuenerimus
lapidea con fringamus. lignea incen¬
daꝰ Aurea uͦ & argentea uel aerea
conflemus: et pretui eoꝵ egentibus
dinidamus : Chromatius dt̃c Et dũ
hȩc feceritis: michi quid frictꝰ accida
Sebastianus dix̃: Onniũ neruo
rũ quorũ nõdo sasttite cqnstringeris.
statĩ consequeris sanititẽ : et quasi cui nũꝗ¬
nichil doluerit: itt pedib tuis currere
incipies. et agnoscere. qđ inimicos tuae
salutis deos dilexeris. Tuũ uͦ parentẽ hunc
eẽ. qui te sitct̃ ut eiꝰ notitiam at q culturã
in ueneris restaurat et saluat. Chromatius
dix̃: Nolite uos met ipsos ad hal in iuriam
deponere. sed seruis meis p̃cipiã. & ipsi uni¬
ũsa confringant: Sebastianꝰ dix̃ Dubii
et timidi & infideles. si ea confregerint.
inueni&: diabolus ꝑ quã cũq neglegentiã

Expanded text:
alienus effici potero ab his? S. Sebastianus alienus effici potero ab his? S. Sebastianus dixit: Da nobis potestatem ut omnia idola, quae in domo tua invenerimus, lapidea confringamus, lignea incendamus, aurea et argentea vel aerea conflemus, et pretia eorum egentibus dividamus. Chromatius dixit: Et cum haec feceritis, mihi quid fructus accedet? S. Sebastianus dixit: Omnium nervorum tuorum, quorum nodositate constringeris, statim consequeris sanitatem; et quasi qui numquam dolueris, ita pedibus tuis currere incipies, et agnoscere quod inimicos tuae salutis deos dilexeris; tuum vero parentem hunc esse, qui te statim ut ejus notitiam atque culturam inveneris, restaurat et salvat. 53. Chromatius dixit: Nolite vosmetipsos ad hanc injuriam deponere: sed servis meis praecipiam; et ipsi universa confringent. S. Sebastianus dixit: Dubii et timidi et infideles si ea confregerint, inveniet diabolus per quamcumque negligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens ñ elegit gramaticos & oratores.
sed piscatores. et simplices. & ipsis tradidit
notitiã suã: Chromatius dixit Cur ergo
medicis prius debere agnoscere quisit
creator m̃s. quẽ nisi cognouerĩ salutẽ
inuenire non possim : Sebastianus sc̃s dix̃:
Quia multos deos & multusdeas coluisti.
nisi ergo hos acorde tuo excluseris. & ima-¬
gines eoꝵ confregeris. et cognoueris
unũ & uerũ dm̃. uitt̃ & salutẽ inuenire
non poteris: Chromatius dix̃ In dica
ergo michi quisest. unus et uerus ds̃:
Sc̃s sebastianus respondit: Si serũu tuum
adhauriendã aquã miseris dũ ad fontẽ
uenerit : aspicit priꝰ nesordes aliquae
intꝰ lateant in laguenã. & non ẽ. ausus
aquã inuas mittere nisi mundatũ asordibꝰ
uiderit: Nos tibi quomodo poterimus
tradere fontẽ ueritittis. nisi priꝰ te abõnib
idoloꝵ sordibus et squalorib feceris
alienũ: Chromatius dix̃: & quo ordine

Expanded text:
veniens non elegit grammaticos et oratores, veniens non elegit grammaticos et oratores, sed piscatores et simplices, et ipsis tradidit notitiam suam. 52. Chromatius dixit: Cur ergo me dicis prius debere agnoscere quis sit creator meus, quem nisi agnoverim salutem invenire non possim? S. Sebastianus dixit: Quia multos deos, et multas deas coluisti. Nisi ergo hos a corde tuo excluseris, et imagines eorum confregeris, et cognoveris unum et verum Deum, vitam et salutem invenire non poteris. Chromatius dixit: Indica ergo mihi quis sit unus et verus Deus. S. Sebastianus respondit: Si servum tuum ad hauriendam aquam miseris, dum ad fontem venerit, aspicit prius ne sordes aliquae intus lateant in lagena, et non est ausus aquam in vas mittere, nisi mundatum a sordibus viderit; nos tibi quomodo poterimus tradere fontem veritatis, nisi prius te ab omnibus idolorum sordibus et squaloribus feceris alienum? Chromatius dixit: Et quo ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ sẽꝑ ardentẽ : & uermẽ semper
edentẽ : Tunc chromatius urb̃ p̃fectus
suũ dicens: In hoc de fide mea certos
uos eẽ. conuenit in aqua etiam filiũ
meũ xp̃i anũ fieri meũ exopto: Cui¬
beatus sebistianus dix̃ Uide ne sola
recuperatione tui corporis ductus
te xp̃ianũ fieri speres. sed magisspe
uitae aet̾nȩ facias meñ¬
dem
tuã purã aduidendã rationẽ ueruit¬
tis. Nisi en agnoueris qui sit creator
tuus. ñ peteris inuenire sabutom qu̾ã
queris: Ehromatius dix̃: Ergo rusticos
& simplicissimos homines non uidemꝰ
eẽ xpĩaros. itti ut intermille uiros
uix inuenias unũ qui possit uel
isermonũ disciplina adipiscere
Nũ quid hi om̃s adistt̃t inquistionẽ adtin¬
gere potuerunt dum fierent xp̃iani :
Sc̃s sebastianus ait: Hoc responsũ tuũ nrãe
partis ad firmat adsertionẽ : Nã ab origine
mundi cũ ruricolis et pastoribus ouium
ds̃ habuit rationẽ Et iuxtit finẽ mundi

Expanded text:
ignem semper ardentem, et vermem semper ignem semper ardentem, et vermem semper edentem. 51. Tunc Chromatius urbis Romae prsuum dicens: In hoc de fide mea certos vos esse convenit, in qua etiam filium meum Christianum fieri mecum exopto. S. Sebastianus dixit: Vide ne sola recuperatione tui corporis ductus te Christianum fieri speres, sed magis spe vitae aeternae facias mentem tuam puram ad videndam rationem veritatis. Nisi enim agnoveris qui sit Creator tuus, non poteris invenire salutem quam quaeris. Chromatius dixit: Ergo et rusticos et simplicissimos homines non videmus esse Christianos, ita ut inter mille viros vix invenias unum qui possit vel sermonum disciplinam adipisci. Numquid hi omnes ad istam inquisitionem attingere potuerunt dum fierent Christiani? S. Sebastianus ait: Hoc responsum tuum nostrae partis firmat assertionem. Nam ab origine mundi cum ruricolis et pastoribus ovium Deus habuit rationem, et juxta finem mundi