comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominis timerent. & ido turbarentur:
consolatur eos. etiam dm se ẽẽ contestans
Creditis inquit in dm: & in me credite.
Consequens est enim. ut si in d̾m credi¬
tis: & in me credere debeatis. Quod ñ
mei mansiones multȩ sunt. nisi quia &
sibi metuebant: unde audire debuert᷑
non turbetur cor ur̃m: Quis enĩ eoꝵ ñ
metueret: cum petro dictum eẽt fidenti¬
ori atq promptiori. non cantabit gallꝰ
donec ter me neges: Tanquam gͦ eẽnt
ab illo perituri: merito turbabantur. S
cum audiunt in domo patris mei man¬
siones multȩ sunt. si quo minꝰ dixissem
uobis quia uado parare uobis locum: a
ꝑ turbatione recreantur. certi ac fidentes.
etiam post pericła temptationum se apud
alio fortior. alius alio sapientior alius alio
iustior: alius alio sanctior: in ddomo patris¬
mei mansiones multȩ sunt. Nullus eoꝵ
alenabitur ab illa domo: ubi mansionẽ
d̃s caritas est ꝑ caritatem fiat. ut quod ha¬
bent singuli. commune sit om̃ibꝰ. Sic eñi

Expanded text:
homini timerent, & ideo turbarētur, consolatur eos, & Deum se esse contestans, Creditis, inquit, in Deum? & in me credite. Consequens est enim, vt si in Deum creditis, & in me credere debeatis. Quod non mei mansiones multae sunt, nisi quia et sibi metuebant? Unde audire debuerunt, Non turbetur cor vestrum. Quis enim eorum non metueret, cum Petro dictum esset fidentiori atque promptiori, Non cantabit gallus donec ter me neges ? Tanquam ergo essent ab illo perituri, merito turbabantur: sed cum audiunt, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; a perturbatione recreantur, certi ac fidentes etiam post pericula tentationum se apud alio fortior, alius alio sapientior, alius alio justior, alius alio sanctior; in domo Patris mansiones multae sunt; nullus eorum alienabitur ab illa domo, ubi mansionem s charitas est, per charitatem fiat, ut quod habent singuli, commune sit omnibus. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
illi erant: sed gentes etiam crediderunt.
Hȩc sunt sine dubitatione maiora. Nec
tamen ait maiora hoꝵ facietis. ut solos
apłos ea putaremus ẽẽ facturos: sed qui
credit in me inquit oꝑa quȩ ego facio &
ipse faciet : & maiora hoꝵ faciet.

Expanded text:
illi erant, sed gentes etiam crediderunt; illi erant, sed gentes etiam crediderunt; haec sunt sine dubitatione majora. Nec tamen ait, Majora horum facietis, ut solos Apostolos ea putaremus esse facturos; sed, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet.
Abbreviated transcription (Latin):
meo hoc faciam: ut głificetur pater in
filio siquid petieritis in nomine meo hoc
faciam: Ergo & illa maiora oꝑa seipsũ
facturum ẽẽ promisit. Non se excollat
seruus suꝑ dñm: nec discipłs suꝑ magis¬
trum. Maiora quam ipse fecit dixit eosẽẽ
facturos: sed in eis uel ꝑ eos se faciente. ñ
ipsis tanquam ex semetipsis. Ei quippe can¬
tatur. Diligam te dñe uirtus mea. Sed
quȩ sunt tandem ista maiora: An forte qͦd
egros ipsis transeuntibꝰ etiam eoꝵ umbra
sanabat: Maius est enim ut sanet umbra
quam finbria. Illud ꝑse. hoc ꝑ ipsos. sed utrũ¬
que ipse. Uerumtamen quando ista dice¬
bat: uerboꝵ suoꝵ oꝑa commendabat. Sic
enim dixerat. Uerba quȩ ego loquor uob̾
a meipso non loquor. pater autem in me
manens facit oꝑa ipse. Quȩ oꝑa tunc dice¬
bat: nisi uerba quȩ loquebatur: Audie¬
bant & credebant illi. & eoꝵdem uerborũ
fructus erat fides illoꝵ. Uerũtamen euũ¬
głizantibꝰ discipłis. non tam pauci quam

Expanded text:
in Filio, si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. » Ergo et illa majora opera seipsum facturum esse promisit. Non se extollat servus supra Dominum, et discipulus supra magistrum : majora quam ipse facit, dicit eos esse facturos; sed in eis vel per eos se faciente, non ipsis tanquam ex seipsis. Ei quippe cantatur, Diligam te, Domine, virtus mea . Sed quae sunt tandem ista majora? An forte quod aegros ipsis transeuntibus, etiam eorum umbra sanabat ? Majus est enim ut sanet umbra quam fimbria . Illud per se, hoc per ipsos; sed tamen utrumque ipse. Verumtamen quando ista dicebat, verborum suorum opera commendabat: sic enim dixerat, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor; Pater autem in me manens, ipse facit opera. Quae opera tunc dicebat, nisi verba quae loquebatur? Audiebant et credebant illi, et eorumdem verborum fructus erat fides illorum: verumtamen evangelizantibus discipulis, non tam pauci quam
Abbreviated transcription (Latin):
intimẽtur. Petro enim ido hoc sigulari¬
ter creditur: quia cunctis ecche rectoribꝰ
petri forma p̃ponitur. Manet gͦ petrip᷑¬
uilẽgium: ubieũq exipsĩs fertur equi¬
tate iudicium. Nec nimia ess ueł seueri¬
tas uel remissio ubi niebil erit E. gttaim

Expanded text:
intimetur. Petro enim ideo hoc singulariintimetur. Petro enim ideo hoc singulariter creditur, quia cūctis Ecclesiæ rectoribus Petri forma pivilegium, ubicunque ex ipsius fertur aequitate judicium. Nec nimia est vel severitas, vel remissio, ubi nihil ligatum
Abbreviated transcription (Latin):
ifa uoxiute est..uat confessores suod
in cȩlestia ꝓuchit: ĩta negatõres suos. a¬
inferna dem regit. Dropt̾ quod dĩcitur
beatissimo petro: tibi dabo elaues regni
coloꝵ E quoecĩt ligaueris suꝑ teria.
erit ligatum & incelis: & quodei ꝗ san¬
ris suꝑ teriã. erit solutum a nicelis. O
inestimãbilis & mim̃sa potestas: homine
in terra põsitũ tene̾re cȩlum. Ecienune ad
nũtũ petri: diũini clausda. gni pateset
Accẽpit entm a xu̾x claues regni celoꝵ: ut
solutis uin⁊. dis delictoꝵ. aꝑiret credentib
cȩlum. Oqũa uicina & ꝓfunda remedia.
Iuxta se habet mundus di regnũ: si cũrrat
ad petrum. Pofuit ad uicẽ si. an in scło cȩ¬
lestis regni clauiculãriũ p̃etrũ: nediffici¬
lem sibi ad celum quispiã existumaret as¬
censum. Transunt quidẽ & in alios apłos
uis istius potestãtis: & ad om̃s eccłie pͣnb¬
pes decrẽti huiꝰ constitũtio cõmeauit.
non frũstra ũni cõmendatur quod om̃bꝰ

Expanded text:
itæ est, & sicut confessores suos in cœlestia prouehit, ita negatores ad inferna demergit. Propter quod dicitur beatissimo Petro. Tibi dabo claues regni cœlorum, & quodcunque ligaueris super terram, erit ligatum & in cœlis, & quodcunque solueris super terram, erit solutum & in cœlis. O inestimabilis & immensa bonitas, hominem in terra positum, tenere cœlum! Ecce nunc ad nutum Petri diuini regni claustra patescunt. Accepit enim a Christo claues regni cœlorum, vt solutis vinculis delictorum, aperiret credentibus cœlum. O quam vicina & profunda remedia. Iuxta se habet mundus Dei regnum, si currat ad Petrum. Posuit ad vicem suam in seculo cœlestis regni Clauicularium Petrum, ne difficilem sibi ad cœlum quispiam existimaret ascensum. Transiuit quidem etiam in alios Apostolos, ius istius potestatis, & ad omnes Ecclesiæ principes decreti huius constitutio commeauit, sed non frustra vni commendatur, quod omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
I.Na dignitãtis. quanto sacerdotale of¬
Vient̾ intra quadraginta dies euenerit: Lo¬
ere eam nob̾ debet sc̃oꝵ dierũ reueren¬
A sanctiõrem. Et bene natalem cathe¬
re inter ipsa ieuinioꝵ primordia nobis
ls presticit. ut dies quȩ erat priꝰ intem
antiȩ sit sobrietatis: quȩ erat gulȩ sit
bstinentiȩ: quȩ erat peccati. sit sc̃itatis.
ceps. pͥmus dm̃ confessor factus. petra
mpõintur. a dño audire meruit. Et
go dico tibi. i est sicut pater m̃s tibi
mantfestauit diunitatẽmea
eta et ego tibi nolã facio excellẽt
tuã qr tu es petrus. Id ẽ cũ egusim
unolabilis petra egolapis angu¬
laris qui sacioutraq unũ egofũda¬
mẽtũ preter qd̾ neno pofest aliid
ponere tamen tu quoq petra es qr
mea uirticte solidãris ut q̃ micht̃
potest.ate sũt. propria. sunt tibi me¬
cũ participatione cõmunia Su¬
per hãc petrã edificabo eccłam me¬
un et porte inferi nõ preualebũt

Expanded text:
ia dignitatis, quanto sacerdotale ofquenter intra Quadragesimae dies evenerit, facere eam nobis debet sanctorum dierum reverentia gratiorem. Et bene natalem Cathedrae inter ipsa jejuniorum initia nobis Deus praestitit, ut dies quae erat prius intemperantiae, nunc sit sobrietatis; quae erat gulae, sit abstinentiae; quae erat peccati, sit sanctitatis. ceps, primus Domini confessor factus, petra imponitur, cum a Domino audire meruit: Et ego dico tibi , id est, sicut Pater meus tibi manifestavit divinitatem meam, ita et ego notam tibi facio excellentiam tuam, quia tu es Petrus , id est cum ego sim inviolabilis petra, ego lapis angularis, qui facio utraque unum. Ego fundamentum praeter quod nemo potest aliud ponere, tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris, ut quae mihi potestate sunt propria, sint tibi mecum participatione commmunia. Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebu
Abbreviated transcription (Latin):
eugłistarum conditio. Unde ergo
sumptus: Unde uictus necessaria:
Austeritarem mandatorum. spe tem¬
ꝑat ꝓmissorum. Qui recipit in qui¬
ens uos me recipit. & qui me reci¬
pit. recipit eum qui me mifit: ut
in suscipiendis apostolis unꝰ quisq
credentrum. xp̃m se suscepisse arbi¬
trecur. Qui recipit propħam in no

Expanded text:
Evangelistarum conditio. Unde ergo Evangelistarum conditio. Unde ergo sumptus, unde victus necessaria? Austeritatem mandatorum spe temperat promissorum. Qui recipit, inquiens, vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit, ut in suscipiendis apostolis, unusquisque credentium Christum se suscepisse arbitretur. Qui recipit prophetam in no
Abbreviated transcription (Latin):
gioni anteferret: subiecit dicens.
Qui amat patrem aut matrem
plusquam me. & in cantico legimꝰ
canticorum. Ordinate in me caritarẽ.
Hic ordo in omni affectu necessarius
est. Ama post dm patrem: ama ma¬
trem. ama filios. Si autem necessitas
uenerit. ut amor parentum ac filio¬
rum di amori comparetur. & non
possit utrumq seruari: odium in
suos. pietas in dm est. Non ergo
prohibuit amari patrem aut matre
s signanter ad didit. qui amat patrẽ
aut matrem plusquam me: & qui
non accipit crucem suam & sequit᷑
me: non est me dignus. In alio eugl̃o
scribitur. qui non accipit crucem
suam cotidie. NIe semel putemꝰ
ardorem fidei posse sufficere. semꝑ
crux portanda ÷ ut semꝑ nos xp̃m
amare doceamur. Qui uos recipit
me recipit: et qui me recipit. reci¬
pit eum qui me misit. Ordo pułch¬
rimus. Ad predicationem mittit:
docet ꝑicula non timenda. affectꝰ
subiecit religioni. aurum supratu¬
lerat. es de zona excusserat. Dura

Expanded text:
gioni anteferret, subjecit dicens, gioni anteferret, subjecit dicens, Qui amat 65 patrem aut matrem plus quam me. Et in Cantico legimus Canticorum: Ordinate in me charitatem . Hic ordo in omni affectu necessarius est. Ama post Deum patrem, ama matrem, ama filios. Si autem necessitas venerit, ut amor parentum ac filiorum Dei amori comparetur, et non possit utrumque servari, odium in suos, pietas in Deum sit  Al. est. Non ergo prohibuit amare patrem aut matrem, sed signanter addidit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me. Et qui non accipit crucem suam et sequitur me, non est scribitur : Qui non accipit crucem suam quotidie. Ne semel putemus ardorem fidei posse sucrux portanda est, ut semper nos Christum amare doceamus. Qui recipit vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit. Ordo pulcherrimus. Ad praedicationem mittit, docet pericula non timenda, affectum subjicit religioni. Aurum supra tulerat, aes de zona excusserat. Dura
Abbreviated transcription (Latin):
olite arbitrari: quia ue¬
N
terram. Non ueni pa¬
cem mutere s gladium
Supradixerat quod dico uobis in te¬
nebris dicite in lumine. & quod in
aure auditis predicate super tecta:
nunc infert quid ỹp̃ dicationem se¬
quatur ad fidem xp̃i. Totus orbis ẽ¬
tra se diuisus est. Una quȩq domus
& infideles habuit & credentes: et
proptea bellum missum ẽ bonum.
ut rumpetur pax mala. Tale quid
in genesi aduersus rebelles homine
qui moti fuerant de oriente. & tur¬
rim exstruiere festinabant ꝑ quã
celi alta penetrarent. fecisse scri¬
bitur d̾s̃. ut diuideret linguas eo¬
rum. Unde & in psalmo dauid pre¬
catur. Dissipa domine gentes quȩ
bella uolunt. Ueni enim seꝑare ho¬
minem aduersus patrem suum &
filiam aduersus matrem suam. et
nirum aduersus socrum suam: &
immici hominis domestici eius.
Hic locus prope hisdem uerbis in
michea propħa scribitur. Et not᷑a¬
dum ubicumq de ueteri instrum̃¬
to testimonium ponitur. utrum sen¬
sus tantum & sermo consentiat. Qͥ

Expanded text:
olite arbitrari, quia veni terram: Non veni pacem mittere, sed gladium. Supra dixerat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Nunc infert quid post praedicationem sequatur. Ad fidem Christi, totus orbis contra se divisus est: unaquaeque domus et infideles habuit et credentes, et propterea bellum missum est bonum, ut rumperetur pax mala. Tale quid et in Genesi adversus rebelles homines, qui moti fuerant de Oriente, et turrem exstruere festinabant , per quam coeli alta penetrarent, fecisse scribitur Deus, ut divideret linguas eorum. Unde et in psalmo David precatur: Dissipa, Domine, gentes quae bella volunt . Veni enim separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam, et nurum adversus socrum suam; et inimici hominis, domestici ejus. Hic locus prope eisdem verbis in Michaea propheta scribitur . Et notandum ubicumque de veteri Testamento testimonium ponitur, utrum sensus tantum, an et sermo consentiat. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
nim tibi uidetur molam asinariam uol¬
uere popłs gentilis quamdiu in imꝑi-¬
tiȩ suȩ labore uersatur. naturȩ quidẽ
uinculis alligatus. ut uerbum dĩ mo¬
lat. d̾m cȩli quęrat: sed oꝑte mentis cȩ¬
citate suffusus: uultum animi erigere
ad d̾m cordis oculos leuare non possit.
ad celum: S qm̃ molam asinariam
sarum esse constat: uideamꝰ si & paga¬
norum talis÷ mola. Talis ẽ plane. Saxa
enim mola est paganorum. iupiter.
herculesq lapideus: cura quos cȩcis o¬
culis frequenti errore cucumeunt. Cȩ¬
cos inquam dixerim eorum oculos: qͥ
purant se uidere quod non uident.
Aspicientes enim saxtłm: d̃m se uidere
confidunt. At tamen qui molam uol¬
uit: consummandi aliquando sinem
oꝑis habec: exuendi spem gerit labo¬
ris. Cui uero mola asinaria ad collum
suspenditur: portat lapidem. qui por¬
tare debuerat iugum dñi. Asinus exgo
ad molam. cȩcus ad lapidem. gentilis
ad sg̃rum: qui adorat eum quem ñ

Expanded text:
nim tibi videtur molam asinariam volnim tibi videtur molam asinariam volvere populus gentilis, quandiu 288 in imperitiae suae labore versatur? naturae quidem vinculis alligatus, ut verbum Dei molat, Dominum coeli quaerat, sed opertae mentis caecitate subfusus vultum animi erigere ad Deum, cordis oculos levare non possit ad coelum. Sed quoniam mola asinaria saxum esse constat; videamus si et paganorum talis est mola. Talis est plane; saxea enim mola est paganorum Jupiter, Herculesque lapideus, circa quos caecis oculis frequenti errore circumeunt. Caecos, inquam, dixerim eorum oculos qui putant se videre quod non vident; aspicientes enim saxum Deum se videre confidunt. Attamen qui molam volvit, consummandi aliquando finem operis habet, exeundi spem gerit laboris: cui vera mola asinaria ad collum suspenditur, portat lapidem, qui portare debuerat jugum Christi. Asinus ergo ad molam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui adorat eum quem non
Abbreviated transcription (Latin):
xestote: ut sensibus ꝑfecti sitis. Qui suĩs
isti. nisi clerici idõnei: & monachi re¬
ligiosi uel laici: Quisq igitur his ir¬
reuerens aut contumeliosus extiterit
hac beluina pęna plectetur: ut infor¬
mi saxol religato illi ad collum precipite¬
tur in mare.S uideamus cur scandali¬
rantib. xp̃ianos ista pena decrẽta sit:
aut quid sibi uelit istã sententia. Putõ
enim illam: aliquod mysterium cõnti¬
nere. Quasi uero non sufficeret in ma¬
re homini demergendo sarum quale-¬
cumq non magnum aut enorme. sed
mole asinariȩ lapis ei religetur ad cõllũ:
ut cũ ꝑituro homine. pereat. res usui
necessaria.S puto hoc magis esse qͥd
in scripturis asini figura populus gen¬
tilium nuncupatur: qui clausis ocu¬
us circa ignorantiȩ molam. errorio
sui gyro ꝑtrahitur: et sine ulla cursus
directione uestigus in sȩ sepe redeuntib
inuitus usui laborat aliẽno. Nonne e¬

Expanded text:
estote, ut sensibus perfecti sitis . Qui sunt estote, ut sensibus perfecti sitis . Qui sunt isti nisi clerici ido nei, monachi religiosi, vel laici? Quisquis igitur his irreverens, aut contumeliosus exstiterit, hac belluina poena plectetur, ut informi saxo relegato illi ad collum praecipitetur in mare. Sed videamus cur scandalizantibus Christianos ista poena decreta sit, aut quid sibi velit ipsa sententia; puto enim aliquod mysterium continere: quasi vero non sufficeret in mare homini demergendo saxum qualecumque non magnum aut enorme, sed molae asinariae lapis ei relegetur ad collum, ut cum perituro homine pereat res usui necessaria. Sed puto hoc magis esse, quod in Scripturis asini figura populus gentilium nuncupatur, qui clausis oculis circa ignorantiae molam erroris sui gyro pertrahitur, et sine ulla cursus directione vestigiis in se saepe redeuntibus invitus usui laborat alieno. Nonne e
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ nuda substantia: nestiti uidentur
ẽẽ quod sc̃i sunt. Sic igitur oe adam. eus¬
todiens honestatis angelice dignitattm.
erat quidem nudus mũndanis uestibus:
s inimortalitatis erat splendore uestit.
il prauum respiciẽbant oculi eius.
non cor eius turpe aliquid cogitabat. E¬
rat aptid honestas mentes: nuditas ip¬
sa uestita. Sicut enim apud nequam ho¬
mines turpis cogitatio a concupiscen¬
tia uestib non arcẽtur: ita apud scõs
uiros honesta simplicitas ad concupis¬
cendum nuditate non trahitur. sedsi¬
cut uitiosis ad corruptelam nuda sũt.
omnia: ita religiosis ad castimoniam
oꝑta sunt umuersa. Quod autem a¬
it euuangłica lectio. qui scandalira¬
uerit unũ de pusillis istis qui in me
credunt: expedit ei ut suspendatur
mola asmaria in collo eius. et merga¬
tur in prosundum maris: pusillos hic
non ȩtate pueros. s malicia paruulos
dicit: sicut apłs ait. Malitia paruuli

Expanded text:
suae nuda substantia, vestiti videntur suae nuda substantia, vestiti videntur esse, quod sancti sunt. Sic igitur et Adam custodiens honestatis angelicae dignitatem, erat quidem nudus mundanis vestibus, sed immortalitatis erat splendore vestitus. Nihil pravum respiciebant ejus oculi; non cor ejus turpe aliquid cogitabat; erat apud honestas mentes nuditas ipsa vestita. Sicut enim apud nequam homines turpis cogitatio a concupiscentia vestibus non arcetur, ita apud sanctos viros honesta simplicitas ad concupiscendum nuditate non trahitur; sed sicut vitiosis ad corruptelam nuda sunt omnia, ita religiosis ad castimoniam operata sunt universa. Quid autem ait evangelica lectio? Qui scandalizaverit unum de pusillis 287 istis, qui in me credunt: expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et mergatur in profundum maris . Pusillos hic non aetate pueros, sed malitia parvulos dicit; sicut Apostolus ait: Malitia parvuli
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓperemus. Quam aute̾ incongru¬
um et absurdum est. ut quem nudũ
mater genuit. nudum suscepit ȩccłia:
diues intrare uelit in celum. Yropt̾ea
ad ÷ olescenti illi duiti in ȩuuangelio
a saluatore dicitur. qui sibi uidebatur¬
tua et da pauꝑibus. usq adeo enim nu¬
da uirtus apta gelo ẽ: ut quamuis iustꝰ
quamuis sc̃s. aurum uel diuitias pos¬
sidens. non possit ẽẽ ꝑfectus. Calem e¬
nim uoluit ad olescentem illum dñs
ad paradysum redyre: qualis adam fu¬
erat de paradysi sublimitare deiẽct᷑
IIudus enim adam̃: incola parady¬
si fuit. Nenq post peccatum nuditarẽ
suam pr̃ȩuidens: folio pudendã contẽ¬
xit. Prius enim quam peccaret hone¬
statis erat colore uestitꝰ: atq id̾o nud̃i¬
tatem in honestam non natura insti¬
tuit: sed delicti reatus inuenit. Nam
ce sc̃i angeli in splendidissimo habitu ẽo¬
stituti: mnquid tunicis oꝑiuntur et
pallus: Sedd cum sit in illis natiuitatis

Expanded text:
am properamus. Quam autem incongruam properamus. Quam autem incongruum et absurdum est ut, quem nudum mater genuit, nudum suscipit Ecclesia, dives intrare velit in coelum? propterea adolescenti illi diviti in Evangelio a Salvatore dicitur: Si vis per pauperibus. Usque adeo enim nuda virtus apta coelo est, ut, quamvis justus, quamvis sanctus, aurum vel divitias possidens, non possit esse perfectus. Talem enim voluit adolescentem illum Dominus ad paradisum redire, qualis Adam fuerat de paradisi sublimitate dejectus; nudus enim Adam incola paradisi fuit: denique post peccatum nuditatem suam pervidens, folio puden la contexit. Prius enim quam peccaret honestatis erat colore vestitus; atque ideo nuditatem inhonestam non natura instituit, sed delicti reatus invenit. Nam et sancti angeli in splendidissimo habitu constituti, nunquid tunicis operiuntur et palliis? Sed cum sit in illis nativitatis
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriam: potentior constituetur
in regno. Non enim ad imꝑim
cȩlorum ꝑuenitur suꝑbia. diuitũs pre¬
fectura: sed humilitate. pauꝑiȩ. le¬
nicãte. Arta enim &e angusta uia ẽ.
quȩ ducit ad regnum. Quisquis ergo
honorib inflatus fuerit. et auri thes¬
auris dilatatus: tanquam Nonustum &
impeditum animal ꝑ angustum regni
iter. transire non poterit. Simui eciam
ut. se estimat ꝑuenisse: sarcinam eĩ eri¬
gua porta non capiens reꝑcussa li mine
retrorsum redire coget᷑. Tam euim angu¬
sta ẽ diuiti porta cȩlestis: quam ẽ came¬
lo acus foramen exiguum. Unde ait do
minus. facisius est camedum ꝑ foramen
acus transire: quam diuitem intrare
in regnum cȩloꝵ Sicuc enim camelum
animal tortuosum atq deforme erigua
tauerna precerire non patitur: ita ce
diuitem auarum atq mendacẽ. arta
cȩli ianua minime intrare ꝑmittit.
Nam id̾o nudi in hoc seculo nascim᷑
ut nudi quoq & erpediti ad celi ianu¬

Expanded text:
injuriam, potentior constituetur injuriam, potentior constituetur in regno; non enim ad imperium coelorum pervenitur superbia, divitiis, praefectura, sed humilitate, pauperie, lenitate. Arcta enim et angusta est via quae ducit ad regnum . Quisquis ergo honoribus inflatus fuerit, et auri thesauris dilatatus, tanquam onustum et impeditum animal, per angustum regni iter transire non poterit; simul etiam ut se existimat pervenisse, sarcinam ejus exigua porta non capiens, repercusso limine, retrorsum abire cogetur; tam enim angusta est diviti porta coelestis, quam est camelo acus foramen exiguum; unde ait 286 Dominus: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum atque deforme, exigua caverna praeterire non patitur; ita et divitem avarum atque mendacem arcta coeli janua minime intrare permittit. Nam ideo nudi in saeculo nascimur, et nudi quoque, et expediti ad coeli janu
Abbreviated transcription (Latin):
ȩuuangelicam lectio¬
nem. mtelligere potes¬
tis quia ministris ac
sacerdotib di reuerentia debeatur:
uel quia ipsos clericos inuicem hu
enim dñs ꝑcunctantib disciputis.
quis eorum in regno celorum maior
ess futũrus: statuto coram omnibũs
puerulo. Quicumq humiliauerit se
sicut puer iste: hic maior erit in reg¬
nõ cȩlorum. Unde intelligimus quod
humilitate ꝑuenitur ad regnum: sim¬
plicitate penetrat ad celum. Quisquis
ergo cupit diuinitatis tenẽre fastigia:
humilitatis ima sec̃tetur. Quicum que
uult fr̃em prȩuenire regnando: pͥus
illum p̾ueniat obsequendo: sicut ait
apłs. Honore inuicem preuenientes.
Uincat eum osficuis: ut possit uince¬
re scĩtate. Si enim te non lesit fr̃is ob¬
sequium: meretur ut diligas. Quod
si forsitan lesit: magis obsequium me¬
retur ut uincas. Hȩc enim nr̃e xp̃ia¬
nitatis summa ẽ: ut amantib uicis¬
situdinem: ledentib patientiam re¬
pendamꝰ. Qui gͦ fuerit patientior ad

Expanded text:
evangelicam lectionem, intelligere potestis quae ministris ac sacerdotibus Dei reverentia debeatur, vel quia ipsos clericos invicem humDominus percunctantibus discipulis quis eorum in regno coelorum major esset futurus, statuto coram omnibus puerulo: Quicunque humiliaverit se sicut puer iste, hic major erit in regno coelorum ; unde intelligimus quod humilitate pervenitur ad regnum, simplicitate penetratur ad coelum. Quisquis ergo cupit Divinitatis tenere fastigia, humilitatis ima sectetur; quicunque vult fratrem praevenire regnando, prius illum praeveniat obsequendo, sicut ait Apostolus: Honore invicem praevenientes , vincat eum officiis, ut possit vincere sanctitate. Si enim te non laesit frater, obsequium meretur, ut diligas: quod si forsitan laesit, magis officium meretur, ut vincas. Haec enim nostrae Christianitatis summa est ut amantibus vicissitudinem, laedentibus patientiam rependamus. Qui ergo fuerit patientior ad
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis euentu. parabolam. fu¬
isse p̾missam. quȩ non longo post
tempore. & ipsum occisura. & ob
odium regni eius hostili erat da¬

Expanded text:
civitatis eventu parabolam fuisse praemissam, quae non longo post tempore et ipsum occisura, et ob odium regni ejus hostili sit cla
Abbreviated transcription (Latin):
ante mundum & futura post mundũ
scire non possumus: sed media tantũ
eorum cestimonio contemplamuꝵ.
Singuu senas alas habent: quia de
fabrica tantum mundi quȩ in ser di¬
ebus facta sunt: in prȩsenti sȩculo nõ¬
uimus. Q uod clamant ter sc̃s: alter
ad alterum tͥnitatis in una o̾itate de

Expanded text:
ante mundum, et futura post mundum ante mundum, et futura post mundum scire non possumus, sed media tantum, eorum testimonio contemplamur. 33. Singuli senas alas habent, quia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in praesenti saeculo novimus. Quod clamant ter Sanctus alter ad alterum, Trinitatis in una divinitate de
Abbreviated transcription (Latin):
promeruisse eos in mundi constat exor¬
dio. ¶Iam quia angłi & locis &e ho¬
minib prȩsunt. ꝑ propham angel
testatur dicens. pͥnceps regni ꝑsarum¬
restitit m. Unde apparet nullum esse
locum: cui angłi ⁊ p̃ sint. Presunt e¬
nim & auspicus oꝑum omnium. Hic
ẽ ordo uel distinctio angłorum: qui p
lapsum maloꝵ in cȩlesti uigore stetert̃
Nam postquam apostaiȩ̃ angeli ce¬
ciderunt: in ꝑseuerantia ȩternȩ beati¬
tudinis solidati sunt. Unde & post celi
creationem in principio repecitur. fiat
ruinam angeloꝵ malorum. hi qui ꝑ¬
manserunt. firmitatem ȩcerne ꝑseue¬
rantiȩ consecuti sunt. Nullo iam lap¬
su auersi. nulla suꝑbia cadentes. s fir¬
miter in di amore & contemplatione
manentes: nichil aliud dulce habers
nisi eum a quo creati sunt. Quod aũc
duo seraphym in isaia leguntur. figu¬
raliter ueteris & noui testamenti signi¬
ficationem ostendunt. Quod uͦ faciẽ
& pedes di oꝑiunt: quia preterita

Expanded text:
promeruisse eos in mundi constat exorpromeruisse eos in mundi constat exordio. Nam quia angeli et locis et hominibus praesunt, per Prophetam testatur angelus restitit mihi.' Unde apparet nullum esse locum cui angeli non praesint. Praesunt enim et auspiciis operum omnium. Hic est ordo vel distinctio angelorum, qui post lapsum malorum in caelesti vigore steterunt. Nam postquam apostatae angeli ceciderunt, hi perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post caeli creationem in principio reperiturGenes. ruinam angelorum malorum hi, qui permanserunt, firmitatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo iam lapsu aversi, nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes, nihil aliud dulce habent nisi eum a quo creati sunt. Quod autem duo Seraphim in Esaia6, 2 leguntur, figuraliter Veteris et Novi Testamenti significationem ostendunt. Quod vero faciem et pedes Dei operiunt, quia praeterita
Abbreviated transcription (Latin):
tiatorium archȩ ficta ex metauo. ꝓp¬
ter significandam angelorum p̾sentiã
in quorum medio ostenditur d̃s. Sera-¬
phyn quoq similicer multitudo est
angelorum. qui ex hebreo in latimim
a inter eos & d̾m nulli alii angłi con¬
sistunt: et id̾o quanto uicimus corã
eo consistunt. tantomagis claritati
diumi luminis inflaminant᷑. Unde¬
in chrono d̾i: et iccirco cȩtera angłoꝵ
turba uidere dei essentiam plene non
ita sunt speciaua ordinum singłorum:
ut tamen sint ex parte communia om¬
nium. Nam dum throni sedes d̾i in qͦ¬
rumdam angelorum ordines specialicer
designentur. tamen ꝑ psalmistam qͥ
sedes suꝑ cherubyn dicitur. Sed̃ id̾o isti
ordines angłorum pͥuatis nominib ap¬
pellant᷑: quia hoc ipsum officium in
propͥo ordine plenius acceꝑunt. Et
cum sint omnib communia. propͥe
tamen hȩc nomina suis ordinib depu¬
tantur. Unicuiq enim sicut prȩdictũ
est. propria officia sunt iniuncta: qͦ

Expanded text:
tiatorium arcae ficta ex metallo, proptiatorium arcae ficta ex metallo, propter significandam angelorum praesentiam, in quorum medio ostenditur Deus. Seraphin quoque similiter multitudo est angelorum, qui ex Hebraeo in Latinum d inter eos et Deum nulli alii angeli consistunt; et ideo quantum vicinius coram eo consistunt, tanto magis claritate divini luminis inflammantur. Haein throno Dei; et idcirco cetera angelorum turba videre Dei essentiam plene non ita sunt specialia ordinum singulorum, ut tamen sint ex parte communia omnium. Nam dum Throni sedes Dei in quorundam angelorum ordine specialiter designentur, tamen per Psalmistam79, 2: 'Qui sedes super Cherubin,' dicitur. Sed ideo isti ordines angelorum privatis nominibus appellantur, quia hoc ipsud officium in proprio ordine plenius acceperunt. Et cum sint omnibus communia, proprie tamen haec nomina suis ordinibus deputantur. Unicuique enim, sicut praedictum est, propria officia sunt iniuncta, quae
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod subditos angelos ad ex plendũ
ministerium diuinum disponunt:
pͥncipatus uocabulum acceperunt.
Nam alii sunt qui amministrant.
alii qui assistunt: sicut ꝑ danhelem
dicitur. Milia milium ministrabant
ei: et decies milies centena milia as¬
sistebant ei. Dominationes sunt. hi.
qui etiam uirtutib & pͥncipatibus
p̃minent: qui pro eo quod çȩteris an¬
głorum agnimib dominantur. dña¬
tiones uocantur. Throm sunt agmina
angłorum: qui latino eloquio sedes dũr.
Ec uocati throni. quia illis conditor
presidet: et ꝑ eos iudicia sua disponit.
Cherubym autem. & ipsi sublimes cȩ¬
lorum potestates. & angłica ministe¬
ria ꝑhibentur. qui ex hebraico in lin¬
guam nr̃am interp̾tantur scientiȩ
multitudo. Sunt enim sublimiora ag¬
mina angelorum: qui pro eo quod
uicinius positi. diumna scientia pre cȩ¬
cȩteris om̃ib pleni sunt: cherubym
id est plentudo scientiȩ appellantur.
Ipsa sunt illa duo ammalia suꝑ propi¬

Expanded text:
eo quod subditos angelos ad explendum eo quod subditos angelos ad explendum mysterium divinum disponunt, principatus vocabulum acceperunt. Nam alii sunt qui administrant, alii qui assistunt sicut et per Danielem dicitur: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assisqui etiam Virtutibus et Principatibus praeeminent, qui pro eo, quod ceteris angelorum agminibus dominantur, Dominationes vocantur. Throni sunt agmina angelorum, qui Latino eloquio sedes dicuntur; et vocati Throni quia illis conditor praesidet, et per eos iudicia sua disponit. Cherubin autem et ipsi sublimes caelorum potestates et angelica ministeria perhibentur; qui ex Hebraeo in linguam nostram interpretantur scientiae multitudo. Sunt enim sublimiora agmina angelorum, qui pro eo, quod vicinius positi divina scientia ceteris amplius pleni sunt, Cherubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. Ipsa sunt illa duo animalia super propi
Abbreviated transcription (Latin):
tersa uisum ei restituit. Nominis
enim interp̾tatione. & angeli offici¬
um designatur. Urihel interp̃tatur ig¬
nis dei: sicut legimus apparuisse ig¬
nem in rubo. Legimus etiam ignem
tum est. Throni aurem & dominatioẽs
& pͥncipatꝰ & potestates & uirtutes. qͥ¬
b uniũsam çelestem societatem apłs
complectitur. ordines angłorum et
dignitates intelligunt᷑. Et pro hac ip¬
sa distributione officiorum. alii thro¬
ni. alii dominationes. alii pͥncipatus
alii porestates dicuntur. pro certis
dignitatib quib inuicem distingin¬
tur. Uirtutes an glicȩ quȩd̾a ministe¬
ria ꝑhibentur. ꝑ quos signa ce mira
cula in mundo fiunt. propter quod ce
uirtutes dicuntur. Potestates sunt. qui¬
b uirtutes aduersȩ subiectȩ sunt: et in¬
de potestatum nomine nuncupant᷑.
quia maligni sp̃c eorum pocestate co¬
hercentur. ne tantum noceant quan¬
tum cupiunt. Principatꝰ sunt. hi qͥ
angłorum agminib prȩsunt: qui ꝓ

Expanded text:
tersa visum ei restituit. Nominis tersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione et angeli officium designatur. Uriel interpretatur ignis Dei, sicut legimus apparuisse ignem in rubo. Legimus etiam ignem tum est. Throni autem et dominationes et principatus et potestates et virtutes, quibus universam caelestem societatem Apostolus conplectitur, ordines angelorum et dignitates intelleguntsa distributione officiorum alii throni, alii dominationes, alii principatus, alii potestates dicuntur, pro certis dignitatibus quibus invicem distinguuntur. 17. Virtutes angelica quaedam ministeria perhibentur, per quae signa cula in mundo fiunt, propter quod et virtutes dicuntur. Potestates sunt quibus virtutes adversae subjectae sunt, et inde potestatum nomine nuncupantur, quia maligni Spiritus eorum potestate coercentur, ne tantum noceant quantum cupiunt. Pincipatus sunt hi qui angelorum agminibus praesunt: qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis angłorum nequaquã potestates
supiores. inferiores disponeient:
nullom hoc qd̃ homini diceret
angłs. ab angelo cognouisset. C
dam autem archangłorum pͥuatĩ
nominib appellant᷑: ut ꝑ uocabu¬
ia ipsa in ope quid ualeant designet᷑.
Babrihel hebraice: in linguam nrãm
tia diuina uel fortitudo manifestat᷑.
gabrihel inititur. Unde & eo tempore
quo erat. dñs nasciturus. & trium¬
phaturus de mundo. gabrihel ue¬
nit ad mariam. ut illum annunti¬
aret qui ad debellandas aerias potes¬
tates. humilis uenire dignatus est.
Michael interpretatur quis ut dens.
Quando enim aliquid in mundo mi¬
rȩ uirtucis fit: hic archangłs mutitur.
Ex ipso oꝑe nomen eius est: quia nemo
ualet facere. quod facere potest deus.
Raphael interpretatur curatio uel me
dicina dei. Ubicumq enim curandi &
medendi opus ẽ necessarium. hic ar¬
changłs a d̾o mutitur: & inde medi¬
cina dei uocatur. Unde & ad tobiam
idem archangłs missus: oculis eius
curationem adhibuit: & cecitate de¬

Expanded text:
ficiis angelorum nequaquam potestates superiores inferiores disponerent, nullo modo hoc, quod homini diceret angelus, ab angelo cognovisset. 9. Quidam autem archangelorum privatis nominibus appellantur, 314 ut per vocabula ipsa in opere suo, quid valeant designetur. 10. Gabriel Hebraice in linguam nostram tia divina vel fortitudo manifestatur, Gabriel mittitur. 11. Unde et eo tempore quo erat Dominus nasciturus, et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum annuntiaret, qui ad debellandas aereas potestates humilis venire dignatus est. 12. Michael interpretatur quis ut Deus? Quando enim aliquid in mundo mirae virtutis fit, hic archangelus mittitur. Et ex ipso opere nomen est ejus, quia nemo valet facere quod facere praevalet Deus. 13. Raphael interpdicina Dei. Ubicumque enim curandi et medendi opus necessarium est, hic archangelus a Deo mittitur; et inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate de
Abbreviated transcription (Latin):
princeps interpretat᷑. Sunt enim du
ces & principes: sub quorum ordme u¬
niciq angdorum officia deputata st̃.
Nam quia archangeli angelis p̃suts̃
racharias propħa testatur dicetis. Eo
ce angłs qui loquebat᷑ in me. egredie¬
batur: & angelus alius egrediebat᷑ in oc

Expanded text:
princeps interpretatur. Sprinceps interpretatur. Sces et principes, sub quorum ordine unicuique angelorum officia deputata sunt. Nam quia archangeli angelis praesunt Zacharias propheta testatur dicens2, 3: 'Ecce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur, et angelu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem dñi populis
nuntiant. Angelorum autem uocabu¬
lum: officii nomen est non naturȩ
Semꝑ enim sp̃c sunt: sed cum mittim¬
tur uocant᷑ angeli. Quib idõ pictorum
licentia pennas facit. ut celerem eorũ
in cuncta discursum significent: sicut
er iuxta fabulas poetarum uenti pennã
habere dicuntur. propter uelocitat̾e
scilicet: unde & scriptura sacra dicit.
qui ambulat suꝑ pennas uentorum.
Nouem aute esse ordines angelorũ
sacrȩ scripturȩ testantur: idẽ angeli.
archangeli. throm. dominationes. uir¬
& seraphym. Quorum officiorum uo¬
cabula. cur ita dicta sint: interp̾tando
exequimur. Angeli uocantur. ꝓpter qͥd
de celis ad annuntiandum hominibus
mittantur. Angłs enim grece: latine ñ¬
tius dicitur. Archangeli greca lingua:
summi nuntii interpretant᷑. Qũ em̃ par¬
ua uel minima annuntiant. angłi: qͥ
uͦ summa. archangłi nuncupant. Archan¬
geli dicti: eo quod primatum tenent in¬
ter angelos. Airhos enim grece: latine

Expanded text:
oluntatem populis nuntient. 2. Angelorum autem vocabulum officii nomen est, non naturae; semper enim spiritus sunt, sed cum mittuntur, vocantur angeli. 3. Quibus ideo pictorum licentia pennas facit, ut celerem eorum in cuncta discursum significent, sicut et juxta fabulas poetarum venti pennas habere dicuntur, propter velocitatem, scilicet. Unde Scriptura sacra dicit: Qui ambulat super pennas ventorum . 4. Novem autem ordines esse angelorum sacrae Scripturae testantur, id est, angearchangeli, throni, dominationes, viret seraphim. Quorum officiorum vocabula cur ita sint dicta, interpretando exsequimur. Angeli vocantur propter quod de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca lingua summi nuntii interpretantur. Qui enim parva vel minima annuntiant, angeli; qui vero summa, archangeli nuncupantur. Archangeli dicti eo quod primatum teneant inter angelos; archos enim Graece, Latine
Abbreviated transcription (Latin):
non uidisset. Qui gͦ & seipsum trans¬
gressus ÷ non iam solumm suꝑ tria: s
adiuncto & se super quatuor fuit. Se¬
tentio omnisq contemplatio scõrum
suꝑse tendit: ut ulud possit ad ipisci.
quod in cȩlestib appetit.

Expanded text:
non vidisset . Quia ergo et semetipsum transnon vidisset . Quia ergo et semetipsum transgressus est, non jam solummodo super tria, sed adjuncto et se, super quatuor fuit. Setentio, omnisque contemplatio sanctorum super se tendit, ut illud possit adipisci quod in coelestibus appetit.
Abbreviated transcription (Latin):
q ȩuuangłistȩ sc̃i de eius humanita¬
te gauisi sunt: de eius resurrectio.¬
ne confirmati: qui de enis passio¬
ne fuerant concͥstati.
omo ergo ce leo eis a dertris
est: quia redemptoris nr̃i eos
iicarnatio uiuificauit: re¬
surrectio confirmauit. S: intulus a sini¬
stris: quia mors ulius eos ad inomentum
tempors in infidelitate prostrauit. Iure
auter locus aquilȩ non uixta sed desu¬
ꝑ esse describitur: quia siue ꝑ hoc qͦd
eius ascensionem signat. seu quia uer¬
bum patris am apud patrem ẽẽ denũ¬
tiat. super ȩuuangłistas cȩceros uirtute
contemplationis excreuit. Cum quibus
et si simui de eius d̾itate loquitur: hãc
tamen sribtilius omnib contemplatur.
S si aquila cum trib aliis adiuncta qua¬
tuor animalia eẽ memorantur: mirum
quomodo desuꝑ ipsorum quatuor esse
describatur: nisi quia iohannes ꝑ hoc
quod in pͥncipio uerbum uidit: etiam
suꝑ semet ipsum transiit. Nam nisi
&e se transisset: uerbum in principlo

Expanded text:
que evangelistae sancti de ejus humanitate gavisi sunt, de ejus resurrectione confirmati, qui de ejus passione fuerant contristati. omo ergo et leo eis a dextris est, quia Redemptoris nostri eos incarnatio vivificavit, resurrectio confirmavit. Sed vitulus a sinistris, quia mors illius eos ad momentum temporis in infidelitate prostravit. Jure autem locus aquilae non juxta, sed desuper esse describitur, quia sive per hoc quod ejus ascensionem signat, seu quia Verbum Patris Deum apud Patrem esse denuntiat, super evangelistas caeteros virtute contemplationis excrevit; cum quibus etsi simul de ejus Deitate loquitur, hanc tamen omnibus subtilius contemplatur. Sed si aquila cum tribus aliis adjuncta, quatuor animalia esse memorantur, mirum quomodo desuper ipsorum quatuor esse describitur, nisi quia Joannes per hoc quod in principio Verbum vidit, etiam super semetipsum transiit. Nam nisi et se transisset, Verbum in principio
Abbreviated transcription (Latin):
manent in nobis: sed quod habet cupidi¬
tas & infirmitas carnis quȩ non est meo.
& in qua non manent uerba eiꝰ. Nam
utiq ad uerba eius ꝑtinet oratio illa quã
docuit. ubi dicimꝰ: pater nr̃ qui es in cȩł.
Ab huius orationis uerbis & sensib non
recedamus peticionib nr̃is: & quicqͥd
petimus fiet nob̾. Tunc enim dicenda
sunt uerba eius in nob̃ manẽre. quan¬
do sacimꝰ quȩ p̃cẽpit. & diligimꝰ quȩ ꝓ¬
misit. Quando autẽ uerba eius manent
in memoria nec inueniuntur inuita:
non computatur palmes inuite.quia
uitam non attrahit ex radice. Ad hanc
differentiam ualet quod scͥptum ẽ: me-
moria retinentib mandata eiꝰ. ut faciant
ea. Multi enim memoria rẽtinent ut
contempnant. uel etiam derideant. aut
obpugnant ea. In his uerba xp̃i non ma¬
nent: quia tangunt quodãmͦ non cohȩ̃¬
rent. Et id̾o illis non erunt in benefici¬
um: sed in testimonium. Et quia sic imct

Expanded text:
manent in nobis; sed quod habet cupidimanent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt
Abbreviated transcription (Latin):
nullis fabrilib oꝑib deputantur. U¬
num eduob palmiti congruit: aut
uitis aut ignis. Sunuite non est: in
igneerit. Ut gͦ migne non sit: inuite
sit. Si manseritis in me inquit & uer¬
ba mea in uob̃ manserint. quodcũq
uolueritis petetis & fiet uobis. Manen¬
do quippe inxp̃o: quid uelle possunt.
nͥ quod conuenit xp̃o: Quid uelle pos¬
sunt manendo in saluatore: nͥ quod
nõ alierum est a salute: Aliud quippe uõ¬
lumus quia sumus inxp̃o: & aliud uo¬
lumus quia sumus adhuc in hoc scło.
De mansione namq huius scłi nobis
asiquando subrẽpit: ut hoc petamus qͦd
nob̾ non expedire nescimus. Sed absit.
ut faciat nobis si manemꝰ in xp̃o: qui ñ
facit quando petimus. nisi quod erpe¬
dit nob. Manentes gͦ in eo cum uerba
eius in nob manent. quod cũq uoluerimꝰ
petemus & fiet nob̾: quia si petimꝰ & ñ
siet. non hoc petimus quod habet man-¬
sio in eo. nec quod habent uerba eiꝰ quȩ

Expanded text:
nullis fabrilibus operibus deputantur . Unullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae
Abbreviated transcription (Latin):
paruum aliquẽ fructum posse asemet¬
ipso palmitem ferre. cum dixisset hic
fert fructum multũ: non ait quia sine
me parum potestis facere. sed nichil po¬
testis facere. Siue gͦ parum. siue multũ
sine illo fieri non potest. sine quo nichil
fieri potest: quia & si parum attulerit
palmes. eum purgat agricola ut plus af¬
ferat : tamen nisi inuite manserit. & ui¬
xcerit de radice: quantũlibet fructum a
semet ipso non potest ferre. Quamuis
autẽ. xp̃e uitis non esset nisi homo eẽꝵ:
tam̃ istam grãm palmitib non p̃beret.
nisi etiam ds eẽt. Uerũ quia ita sine
ista gr̾a non potest uiui. ut mors in po¬
testate sit liberi arbitrii: si quis in me
inquit non manserit. mittetur foras
sicut palmes & arescet: & colligent eum.
& in ignem mittent & ardet. Ligna itaq
uitis tanto sunt contemptibiliora sim
uite non manserint: quanto gloriosi¬
ora simanserint. Deniq sicut de his
precisa nullis agricolarum usib ꝓsunt:

Expanded text:
parvum aliquem fructum posse a semetparvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Sinquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his praecisa nullis agricolarum usibus prosunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sed precipitatores liberi arbitrii exalto
elationis. ꝑmania p̾sumptionis. in pro¬
funda submersionis: Nempe uox ur̃ã ẽ
quod homo ex semetipso facit iusticiam.
hoc est altum elationis ur̃e : sed ueritas
contradicit & dicit. Palmes non potest
ferre fructum a semecipso: nisi manserit
inuite. Ite nunc ꝑ abruta. & non haben¬
tes ubi figamini: uentosa loquacitate
lȩtamini. Hȩc sunt mnania presumptio¬
is ur̃e: sed quid uos sequatur uidȩte.
& si est in uobis ullus sensus horrete.
Qui enim a semetipso se fructum existi¬
mat ferre: in uite non eit. Qui inuite
non est: in xp̃o non est. Qui in xp̃o non
est: xpĩanus non est. Hȩc sunt ꝓfunda fit̃:¬
suł mersionis ur̃ȩ. Etiam atq etiam conside¬
rate: quid adhuc ueritas adiungat & di¬
cat. Ego sum inquit uitis: uos palmites.
Qui manserit inme & ego in eo hic fert
fructũ multum: quia sine me nichil po¬
testis facere. Ne quisquã putaret saltem

Expanded text:
sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem