comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui munda cõscĩa & integra fide orat. ĩ car¬
ne orat: qui polluta nĩte p̃satur it̾m p̾ca¬
in ip̃o spũ m̃tis sitis uigilautes .i. solliciti:⁊
ñ remisse. s in omi ustancia. ut s. om̃ib uir¬
tutib instent. Et sitis uigilantes in obsecra.
accum̃ doct᷑ne obtundat. ita ut cum fiducia
s. lib̾e absꝙ ĩ podim̃to possim. INotum fac̃e
illd̾ mist̾ium enͣngłii. p quo mist̾io enugłii
cathenis cessi a lega¬
tione. dico possim
cum fiducia notum
fiducia. ut in ip̃o enͣm¬
głio p̃dicando. aude.¬
am loqui int̃ male

Expanded text:
qui munda conscientia et integra fide orat. In carne orat, qui polluta mente iterum peccaspiritu sitis vigilantes, id est solliciti, et non remisse, sed in omni instantia, ut scilicet omnibus virtutibus instent, et sitis vigilantes in obsecratiacumen doctrinae obtundat, ita, ut cum fiduciaet libere absque impedimento possim notum facere illud mysterium Evangelii, pro quo mysterio Evangelii, catenis cesso a legione. Dico possim cum fiducia notum fiducia, ut in ipso Eelio praedicando, audeam loqui, inter mala
Abbreviated transcription (Latin):
n .i. xp̃m. diligunt
dico in ircorruptio¬
ne .i. iii integtatem
fidĩ ad similitudinẽ
sponse: que non ad¬
mittit corruptorem. uel gr̃a sit uob̾is in ĩcor

Expanded text:
istum. Diligunt dico, in incorruptione, id est in integritate fidei, ad similitudinem sponsae quae non admittit corruptorem, Vel, gratia sit vobis in incor
Abbreviated transcription (Latin):
p̃p̃ hoc ip̃m: ut cogno¬
scatis ꝑ eum que cir¬
ca nos sunt. o conso¬
lecur corda ur̃a ⁊ ut
p̃dicta sicut docui fi¬
ant. Pax sit fra.¬
trib s cari. cum fide.
pacem optat eis que
ẽ ianua dilectionis.
qr ꝑ pacem manebt̃
in caritate. que ẽ in
fide. ⁊ ħ adõ patre.¬

Expanded text:
pter hoc ipsum ut cognoscatis per eum quae circa nos sunt, et consoletur corda vestra. Et ut praedicta sicut docui fiant, pax sit fratribus et charitas cum fide. Pacem optat eis quae est janua dilectionis, quia per pacem manebunt in charitate quae est in fide. Et hoc, a Deo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa ꝓut oportet me
loqui. & ne auditis tͥ¬
bulationib mou̾ent᷑.
dicit citit̃ omĩa eis
nocificare subdens.
Et autem uossci¬
atis ea que cͥca
ora ñ tangebant. ũi iu¬
int̃ illa omĩa nota fa

Expanded text:
omnia, prout oportet me loqui. Et ne auditis tribulationibus moverentur, dicit Tychicum omnia eis notificare, subdens: Ut autem et vos sciatis ea quae circa ora non tangebant, ut, inquinter illa omnia, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
legale matͥmonium:
adult̾i estis. & filii ue¬
copula nascuntur ĩmmuindi eeñt.i. spurii st̃.
di quia de licitis ꝯiugĩs nati sunt. a ͤ cͤatoriᷤ
uen̾atione nati sũt ex parte. Uel ita ut agat
de filiĩs iam nacis qui ĩffidelitate remanent.
si iucissim se dimiitunt. Q. dico ut fidelis nõ
dimittat ĩfidelem. Alioquin .i. si uos muitẽ
duniititis. filii urĩ. qui maiorem partem se¬
cuntur: ĩmundi eeñt.i. in infidelitace rema¬
si uno credñce dissociaretur ꝯuigium. & nõ
toleraretur infidelitas ꝯuigis usq ad oportu¬
lis ñ dimittat infidelem ꝯsentientem habitare.
ꝙ si infideł uir ł mulier discedit odio fidei
discedat. ñ ꝑ eo fidem fidelis deserat. Cõ enĩ
mͦ mulier infidelis rec̾tissime dimicticur. si
uiro suo dicat. ñ erouxor tua: nͥ mͥ de latroci¬
nio diuicias ꝯft̾is. nͥ solita lenoscima ex̾ceaᷤᷤ
carnis uxorie. & menbrum ꝙ eum scan dali¬
zat fortit᷑ amputat.
on est enim .Q.¬

Expanded text:
legale matrimonium, adulteri estis, et filii vecopula nascuntur, immundi essent, id est d est mundi, quia de licitis conjugiis nati sunt, et sub Creatoris veneratione nati sunt ex pare. Vel ita, ut agat de filiis jam natis quae in fidelitate remanent, si vicissim se dimittunt. Quasi dicat: Dico ut fidelis non dimittat infidelem. Alioquin, id est si vos invicem dimittitis, filii vestri, qui majorem partem sequuntur, immundi essent, id est in infidelitate remasi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportulis non dimittat infidelem consentientem habitare. Quod si infidelis, vir vel mulier, discedit, odio fidei, discedat, non pro eo fidem fidelis deserat. Eo enim modo mulier infidelis rectissime dimittitur, si viro suo dicat: Non ero uxor tua nisi mihi de latrocinio divitias congeras, nisi solitcarnis uxoriae, et membrum quod eum scandalizat fortiter amputat. Non est enim. Q
Abbreviated transcription (Latin):
est: tunc qui assumpta carne. carui apparuit. ostẽ¬
det seip̃m dilectorib suis. tunc om̃s scient eum
a minore usq ad maiorem. quia s minimus tunc
ꝑfecte sciet eum ꝑ se ñ a maiore instructus. hẽc¬
tum ẽ: hoc in corde. ibi merces teruahic uisio
dĩ. Uł ita ab illo loco. p̃cedentib non mutatis. &¬

Expanded text:
est, tunc qui assumpta carne carni apparuit, ostesum dilectoribus suis. Tunc omnes scient eum a minore usque ad majorem, quia etiam minimus tunc perfecte sciet, cum per se, non a majore instructus etum est, hoc in corde, ibi merces terra, hic visio Dei. Vel ita ab illo loco, praecedentibus non mutatis;
Abbreviated transcription (Latin):
bdam libris uͥ scribimus. pecc̃oꝵ inuenitur scͥp¬
tum peccm. ⁊ tunc de originali accipitur. Quare
autem hanc de ieremia auctoritatem addux̾it
aꝑit subden

Expanded text:
ibusdam libris ubi scribimus peccatorum, invenitur scriptum peccatum, et tunc de originali accipitur. Quare autem hanc de Jeremia auctoritatem adduxerit, aperit, subdens:
Abbreviated transcription (Latin):
columpnis. quo nũo
łunuersitas p̃dica¬
toꝵ qr solet poni ꝓ
uiuu̾so. ł septenaria
sent. dederunt mͥ ⁊
barnabe dextras in sig¬
num societatis .i. cõ
senserũt in societatẽ.
tione gentium. sicut
petrus in circuncisio¬
ue. & sicut alii apłi
obedirent petro. ita
barnabas paulo. ñ
ut cumi ille se ꝑfectũ
eungłium accepisse
dic̾et. illi negarent.
his dextras. ad hocu¬
tiq ut nos iremus
in gentes. ipĩ aũ in

Expanded text:
columnis , quo numero vel universitas praedicatorum, quia solet poni pro universo, vel septenaria sent, dederunt mihi et Barnabae dextras in signum societatis, id est consenserunt in societatem, tione gentium, sicut Petrus in circumcisione. Et sicut alii apostoli obedirent Petro, ita Barnabas Paulo. Nonut cum ille perfectum Evangelium se accepisse diceret, illi negarent, runt nobis dextras, ad hoc utique, ut nos iremus in gentes; ipsi autem in
Abbreviated transcription (Latin):
tib grã ad salutem. ꝙͣ in ip̃o p̃sente xͦ. Si q̃uis
eni peccat usꝙ quo ẽ hodie. p̃ reuerti. nemo
gͦ desꝑet dum uiuit. adhortamini dico. ut non
obdii. quis ex uo. fal. diaboli. ente cã pecc̃ĩ. scia¬
tis enim ꝙ diabolus fallit eum qui obduratur.

Expanded text:
em quam ipso praesente Christo. Si quis enim peccat, usquequo est hodie potest reverti. Nemo ergo desperet dum vivit. Adhortamini dico, ut non obduretur quis ex vobis fallacia diaboli, ente causa peccati. Sciatis enim quod diabolus fallit eum qui obduratur.
Abbreviated transcription (Latin):
tet illum regnare oc
Oportet regnare di
cõ: donec i futuro
ponat inimicos suo̾
peclibus. tradet regnum. euacuabit
potestatem. S oportet illũ
reg .ĩ. regnum eĩus in tm̃ manifestari. don

Expanded text:
tet illum regnare occOportet regnare, onec ponat in futuro omnes inimicos sub si dicat: Tradet regnum, evacuabit potestatem: sed oportet illum regnare, id est regnum ejus interim manifestari don
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ẽsꝰ. Int̾im oportet regnum eius maifestari.
donec eum regnare fateant᷑ om̃s inimici eiꝰ.
s. & illi qui ex iniustis iustificant᷑. & ei fide
fide subdentur. & illi qui ad iustoꝵ beatitu¬
dinem: ũ ꝑtinent. quia ⁊ ip̃i enm regnare
est .ꝙ. cum posuerit intmicos sub pedib. non
sit pꝰea regnaturus. s ad tantam euidentiam.
regnum ꝑducet: ut inimici ñ audeant nega¬
re ꝙ regnet. quo amplius ñ erit manifestius.
& si amplius duret. aliuid est ñ ampliꝰ ꝑma¬
nere. aliud ẽ ñ amplius manifestari. ñ ãpliꝰ
regnum xp̃i. ꝙͣ cum omĩb claruerit inimi¬
cis. dicendo gͦ donec maiorem excludit inam¬
festationem regni. ñ ampliorem ꝑmanenci¬
am. Ita ce dict̾um ẽ. Ocłi nr̃iad dnm deum¬

Expanded text:
s: Interim oportet regnum ejus manifestari, donec eum regnare fateantur omnes inimici ejus, scilicet et illi qui ex injustis justificantur, et ei fide subduntur, et illi qui ad justorum beatitudinem non pertinent, quia et ipsi cum regnare est, quasi cum posuerit inimicos sub pedibus, non sit postea regnaturus, sed ad tantam evidentiam regnum perducet, ut inimici non audeant negare quod regnet, quo amplius non erit manifestius, etsi amplius duret. Aliud est non amplius manifestari, aliud non amplius permanere. Non amplius regnum Christi quam cum omnibus claruerit inimicis? Dicendo ergo, donec, majorem excludit manifestationem regni, non ampliorem permanentiam. Ita e
Abbreviated transcription (Latin):
mus ei .i. elabora¬
mus ut hic ⁊ il¬
luc placeamꝰ illi.
mnes enim
placero. ⁊ sic expe¬
dit. Om̃is it. ⁊ c̃.
illi erimus. ⁊ u̾e
quia oportet noᷤ¬
om̃s bonos ⁊ ma
los manifestari
siue bonum.
ferat a siłi messo¬
rũ ꝓpͥa corporis
ꝓut gessit . s. plꝰ¬

Expanded text:
oramus ut hic, lic placeamus illi. Omnes enim. placere, et sic expedit. Omnes enim, etc. illi erimus. Et vere, quia oportet noomnes bonos et malos, manifestari licet bonus ferat, a simili messoropria corporis, prout gessit, scil
Abbreviated transcription (Latin):
i. ꝑ tempꝰ corporis. qr nullus m̾etur. nͥ dũĩ
corpore ẽ. qͥuẽ sensum ꝯfirmat alia tnͣslatio.
pus quo quisꝙ uixit in corpore. ¶ it. om̃e
m̾itum ꝯꝑatur. qͦ possit post hanc uitam
quispiani teleuari. ł grauari. Nam s̃ istaͥ
que ꝓ defunctis ꝯiñdandĩs freqñtat eccl̃ia¬
tiam uite quam quisq gessit in corpore. qͣr

Expanded text:
er tempus corporis; quia nullus meretur, nisi dum in corpore est. Quem sensum confirmat alia translatio pus quo quis vixit in corpore. Hic enim omne meritum comparatur quo possit post hanc vitam quispiam relevari vel gravari Nam etiam ista quae pro defunctis commendandis frequentat Eccltia vitae quam quisque g
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erubescat homo adult̾ari. furari. & alia hꝰ¬
im᷑ fac̾e. sicut nec ambulare ł loqui. ł ita.
Quidam putant ħ eẽ dictum de malis. ł fic¬
tis. qui sc̃ in eccłia tam din donec ꝑue¬
ppłm. ⁊ ħ dñt eẽ mist̾ium inquitatis qr uide
apłm hortari fideles. ut r̃ ficle ꝙͣ teuẽt: tena¬
cit̾ ꝑseu̾ent: donec exeat de medio eccł̃ie mi¬
stĩum iniquitatis. ꝙ nc̃ occultum ẽ: ⁊ ẽgꝰ.¬

Expanded text:
non erubescat homo adulterari, furari, et alia hujusmodi facere, sicut nec ambulare, nec loqui. Vel ita: Quidam putant hoc esse dictum de malis et fictis qui sunt in Ecclesia, tandiu donec pervee m hortari fideles ut in fide quam tenent tenaciter perseverent, donec exeat de medio Ecclesiae mysterium iniquitatis, quod nunc occultum est. E
Abbreviated transcription (Latin):
qui nescimus ꝙ illi
sciebant ꝑuenire cũ¬
obscuriorem. Quid est enim iam mist̾ium ope¬
curreret. ꝙ romano ĩꝑio male optau̾it. cum
sꝑaret᷑ et̾̃ñum. ut hoc ꝙ dixit. Iam enu mi.
iam fcã uelut antixͥ uidebantur. uñ nõ nulli
ip̃m resurrecturũ. ⁊ futurum antixp̃m sus¬
picantur. alii u̾o nec occisum putant. s potiꝰ
sustractum: ut putaretur occisꝰ. ⁊ uiuum oc¬
cultari in uigore ip̃ius etatis in qua fuit¬
cum crederetur extinctus. donec suo temꝑe
reueletur. ⁊ restituatur in regnum. s mul¬
tũ mͥ ẽ mmra. ħ opinantiũ tãta p̃summptõ. illd̾¬

Expanded text:
qui nescimus quod illi sciebant, pervenire cuobscuriorem. Quid enim est: Jam mysterium opeincurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: Iam enim mysiam facta uelut Antichristi uidebantur. Unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum Antichristum suspicantur; alii uero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuitcum crederetur exstinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. Sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. Ill
Abbreviated transcription (Latin):
mano ĩꝑio creditur dictum. Doneo collat᷑
ut sit sensus. tm̃ ħ restat añꝙͣ reueletur¬
ille iniquus. ut qui ten nc̃ romanũ impe¬
destas. quia om̃s undiq romã .q. ad ca¬
put confluebant. ł ita tm̃. ħ restat. ut
qui nc̃ tenet. nc̃ fĩdẽtene. do. ip̃a de mẽ. fi.¬
qui nc̃ t .i. detinet illum. s. accessio ad fi
sa toliatur de medio. ł ita tm̃. ħ restat u̾

Expanded text:
 donec tollatur, ut sit sensus: Tantum hoc restat antequam reveletur iniquus ille, ut qui tenet nunc Romanum impeestas, quia omnes undique Romam quasi ad caput confluebant. Vel ita, tantum hoc restat, ut qui tenet nunc, fidem, teneat, donec ipsa de medio fiqui nunc tenet, id detinet illum, scilicet accessio ad fidsa tollatur de medio. Vel ita, tantum hoc restat,
Abbreviated transcription (Latin):
rectionem. quos &¬
⁊ in ead̾ gła ꝯstituet
ꝯstituet dico uob̾cũ.¬
biscum qr om̃s unultusti parricires
ĩ una domo pacis er̃c. ĩ qua con¬
stituet si dico uos nob̾cũ. s nos uob̾cũ. ut

Expanded text:
ionem, quos eet in eadem gloria constituet onstituet, dico, vobiscum, quia omnes unius fidei participes in una domo pacis erunt. In qua constituet, non dico nos nobiscum, sed nos vobiscum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Iudei uͦ de lutera legis p̾sum̃tes: oe spũalem inf¬
telligentiam cõcempuentes. ad m̃sam sẽdent
esurientes. Hec gͦ mensa .i. scͥptura sacra eoꝵ
ram eis idõ posita dr̃. quia si rõnem uollẽt at¬
tendere: possent intelligere. Hec inꝙͣ m̃sa fiat
illis in laqueum. Scͣptura enm. que intelligẽ¬
tib ẽ panis refectõnis illaqueat duin male in
at eis ĩ captionẽ. & in scandaluĩ. es in retͥbuti¬
onem. & ita facta est uideis. fuit enĩ eis scͥptura
logis causa capciuitacis. dum z elo eius xp̃m
occiderunt: & in illa captiuitate fuit eis cau¬
sa scandali & obꝓbrii. & post erit causa eterne
dampnatiomis: que specialiter tetributio dẽ¬

Expanded text:
vero de littera legis praesumentes et spiritualem intelligentiam contemnentes ad mensam sedent esurientes. Haec ergo mensa, id est Scriptura sacra, eorum, id ram eis ideo posita dicitur, quia si rationi vellent intendere possent intelligere. Haec, inquam, mensa fiat illis in laqueum. Scriptura enim quae intelligentibus est panis refectionis illaqueat dum male inteat eis in 52 captionem et scandalum et retributionem. Et ita facta est Judaeis. Fuit enim eis Scriptura legis causa captivitatis, dum zelo ejus Christum occiderunt, et illa captivitate fuit eis causa scandali et opprobrii, et post erit causa aeternae damnationis, quae specialiter retributio di
Abbreviated transcription (Latin):
triuim ꝙ debet erigi¬
sursum: semꝑ incur
ua .i. peccis aggraua.¬
Noc̃a quia hec uerba non optantis uoto: s pre¬
dicentis officio dicuntur.

Expanded text:
 debet erigisursum, semper incurva, id est peccatis aggravaNota quod haec verba non optantis voto, sdicentis officio dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. sic fiat illis ipsa
iniquitas laqueus ũ¬
eos impediat. & in cap¬
tionem: ut eos teneat.
tionem illis.

Expanded text:
t, sic fiat illis, ipsa iniquitas laqueus,eos impediat; et in captionem, ut eos teneat; tionem, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ ꝙͣ ut ille ꝓpͥe dicatur caritas: qui sp̃c ẽ ꝯmunis
ambob. Alioquin si in illa tͥnitate solus sp̃c̃ s.
ẽ caritas. ꝓfecto: ⁊ filiꝰ nõ solius patͥs. s s̃ spc̃ scĩ.

Expanded text:
tius, quam ut ille proprie dicatur charitas, qui spiritus est communis tius, quam ut ille proprie dicatur charitas, qui spiritus est communis ambobus? Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus est charitas, profecto et Filius non solius Patris, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in lumine .i. in clara cogntione. a qua quis¬
b̾.diabłs enim ⁊ angłi eius captiuau̾ant p̃desti¬
natos. ab dei gła. A redemptore aũ nr̃o foras mis¬
si. qui dñari in fidelib solebant iitͥnsecus: fide¬
les oppugnant extͥnsetus. s ñ expugnant. & tnͣs¬
tulit nos de mundo in regnum filii. i. ut eẽmus
regnum filii. de quo ip̃e dicit. regnũ meũ ñ ẽ de
hoc mundo. ñ ait. ñ ẽ hic. s ñ est hinc. quia ꝑegͥ¬
natur quid in mundo. s ñ est de mundo. regno it.
suo dic̃. de mundo ñ estis. s ego elegi uos de mũ¬
quo tenebamura diabło. tam ex ꝓpͥo ꝙͣ ex delic
inio tartari: induxit in celum cum uero filiosuo:
Iam .it. credentes. quii fixa m̃te deuoci sunt. exe¬
untes desecło. duce dextre patͥs angło indu ꝯtur
ligent̃ ꝙ dic̃. filii caritatis sue. Si caritas qua pa¬
terdiligit filium. ⁊ patrem diligit filius. inesfa-¬
bilit̾ coĩonem demonstrat amboꝵ. quid ꝯueniẽ¬

Expanded text:
in lumine, in clara cognitione, a qua bis. Diabolus enim et angeli ejus captivaverant praedestinatos ad Dei gloriam, a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus, sed non expugnant. Et transtulit nos de mundo in regnum Filii, id est ut essemus regnum filii. De quo ipse dicit: Regnum meum non est de hoc mundo Non ait non est hic, sed non est hinc, quia peregrinatur quidem in mundo; sed est in mundo. Regno enim suo dicit: De mundo non estis , sed ego elegi vos de munquo tenebamur a diabolo tam ex proprio quam ex delictimo tartari, induxit in coelum cum vero Filio suo. Jam enim credentes qui fixa mente devoti sunt exeuntes de saeculo, duce dextrae Patris angelo, inducuntur ligenter quod dicit, filii charitatis suae. Si charitas qua Pater diligit Filium, et Patrem diligit Filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum, quid convenien
Abbreviated transcription (Latin):
dentur. cum ds̃ red¬
dat cuiq scd̾m oꝑa
ex grã. ñ ex oꝑib grã. Bonum ẽ gͥhomini
ut de uirib liberi arbitrii sui ñ p̃sumat. qul¬
le qui putauit sine eius adintorio se posse
custodire ꝙ dedit. ꝓfectꝰ in lonͣgiquã regi
onem ⁊ uiuens ꝓdige cuncta cõsumpsit. &¬
miseria attͥcus. & in se reu̾sus dixit. surgã⁊
ibo ad prẽm mes̃. ꝙͣ cogitationẽm bonam fĩ
hab̾et: nͥ ⁊ ipãm illi in occłto pr̃ miscd̃issimꝰ
inspirass. iõ recte ait. ⁊ ħ ñ ex nob̾. s dĩ donĩ
est. ñ ex oꝑib. ne force dicas ꝓmerui: ⁊ iõ ac¬
cepi. Non putes te ꝓmerendo ħ accepisse. qui
si ꝓmer̾eris nͥ accepisses. Gr̃a p̃cessit m̾itum
tuum. si grã ex inito. s m̾itum exgr̃a. Nam
si grã ex m̃ito emistis. ñ gͣcis accepistis. omĩa
m̃ta p̃cedit grã: ut dona dĩ consequantur.
aꝑit subdens.
debet de se gł̾ari qr¬
nos creati in xp̃o.

Expanded text:
entur, cum Deus reddat cuique secundum opera ex gratia, non ex operibus gratia. Bonum est igitur homini ut de viribus liberi arbitrii sui non praesumat, quia ille qui putavit sine ejus adjutorio se posse custodire quod dedit, profectus in longinquam, et vivens prodige cuncta consumpsit, et miseria attritus, et in se reversus dixit: Surgam et ibo ad patrem meum . Quam cogitationem bonam non habet, nisi et ipsam illi in occulto Pater misericordissimus inspirasset. Ideo recte ait: Et hoc non ex vobis, sed Dei donum est, non ex operibus, ne forte dicas: Promerui, et ideo accepi. Non putes te promerendo accepisse qui non promereris, nisi accepisses. Gratia praecessit meritum tuum, non gratia ex merito, sed meritum ex gratia; nam si gratia ex merito emistis, non gratis accepistis: omnia merita praecedit gratia, ut dona Dei consequantur aperit subdens: debet de se gloriarnos creati in
Abbreviated transcription (Latin):
stina uenire ad
mas enim mede¬
hoc seculũ. et
abiit thessalo¬
nicam. crescẽs
in galatiam.
tytus in dalma¬
mecumẽ solus
arcum as¬
sume. & adduc
tecum. ẽ enim
mͥ utilis in mi¬
nisterium.
misi ephesum

Expanded text:
sto venire ad mas enim mehoc saeculum, et abiit Thessalonicam, Crescens in Galatiam, Titus in Dalmamecum solus. Marcum assume, et adduc tecum; est enim mihi utilis in ministerio: misi Ephesum
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ dñi. a dõ instituci. His gͥ fuit lex tuto¬
ris loco. dum ꝯͣ malignoꝵ. spũum ĩpugnatõ¬
nes oo gentiliũ ꝑsuasiones qui ad ydolatͥam
trah̾ent illos defendebat ãmonendo increpan¬
do. aliqñ puuiendo. & sic eterna bona: ilł cõ
egit. dum ꝑ sacͥficia os expiatõnes dm̃ eis pla¬
cauit. & hocusq ad tempus p̃finitũ .i. usq
ad aduentũ xͥ. in quo constituit ds̃ u ꝑfecti¬

Expanded text:
horum domini a Deo instituti. His igitur fuit lex tutoris loco dum contra malignorum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam traherent, illos defendebat admonendo, increpando, aliquando puniendo, et sic aeterna bona illis conegit, dum per sacrificia et expiationes Deum eis placavit, et hoc usque ad tempus praefinitum, id est usque ad adventu
Abbreviated transcription (Latin):
quia h ipẽ mandata decdat ut obseruatẽt ne¬
omenias. & sabbata ⁊ hꝰmͦi. In elem̃tis gͦ neome¬
nias .i. lunares dies sig̾cat & sabb̃m que obs̾¬
uabant iudĩ. ñ ꝙ in elem̃tis sꝑarent ut paga¬
ni. s in his dm̃ uen̾abantur dum paruuli s¬
erant: & ad tempus plenitudinis ñd̾ ꝑuene¬
rant. Sicut gͦ paruulus sub peclagogo est &s
actore &e tutore añꝙͣ sit adult̾. ita iudĩs adhuc
pariulis lex fuit peclagogus. qr timore con¬
pressit: & p̃ceptis dĩ seruire coegit. fuit ỹtu
tor & actor iudĩs. quos deus hedes instituit
dum pariuili erãt cognitione dĩ. & uirib
resistendi peccĩs. quo tempore erãt s̃ qͣi ser¬
ui legalib. s. penis a malꝰ territi. & ꝓmissi¬

Expanded text:
ipse mandata dederat, ut observarent neomenias, et Sabbata, et hujusmodi. In elementis ergo neomenias, id est lunares dies significat et Sabbata, quae observabant Judaei, non quod in elementis sperarent, ut pagani, sed in his Deum venerabantur, dum parvuli erant, et ad tempus plenitudinis non pervenerant. Sicut ergo parvulus sub paedagogo est et actore et tutore, antequam sit adultus, ita Judaeis adhuc parvulis lex fuit paedagogus, quia timore compressit, et praeceptis Dei servire coegit. Fuit etiam tutor et actor Judaeis quos Deus haeredes instituit, dum parvuli erant cognitione Dei, et viribus resistendi peccatis: quo tempore erant etiam quasi servi, legalib
Abbreviated transcription (Latin):
sus ordinau̾unt & usq ad ꝙͣ etatem subditus
ẽẽ debeat & in qua adultꝰ emancipetur sta¬
tuerunt. ita ut ꝙͣ diu parnulus ẽ libcate
sua uti non ualeat nͨ dnãri .q. ħes. s similis
exemplo ꝓbat eos qui sub lege fuerunt pariui¬
los fuisse circa m̃itum. nec lib̾tatem huĩsse cã
pecc̃i. Uñ hanc iłł ꝯꝑatõnem adaptans subd̾.
eẽmus par. cogni¬
pecc̃o. eramus seruien
tũ blandicis capti. sub
fidem os iusticiam. sic̃
elem̃tis dico: mundi. bñ lox dr̃
elem̃ta mundi. quia lex ñ celestia & ecerna:
s terrena ꝓmitcebat ł tnͣsitoria ut est̾ miusdꝰ.
łui elem̃tis sig̾cantur neomene .i. lunares di¬
es ⁊ sabb̃m q̃ iudĩ obsernabant. Si itaq iu¬
dĩ sub elem̃tis erant quid diffu̾nt a paganiᷤᷤ:

Expanded text:
jus ordinaverunt, et usque ad quam aetatem subjectus debeat esse, et in qua adultus emancipetur statuerunt, ita ut quandiu parvulus est, libertate sua uti non valeat, nec dominari quasi haeresexemplo probat eos qui sub lege fuerunt parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse causa peccati, unde hanc illis comparationem adaptans, subdit: emus parvuli cognipeccato, eramus servienttum blanditiis capti, sub fidem et justitiam, sicut Elementis, dico, mundi, bene lex dicitur elementa mundi, quia lex non coelestia et aeterna, sed terrena promittebat, vel transitoria, ut est mundus. Vel in elementis significantur neomeniae, id est lunares dies et Sabbatum, quae Judaei observabant. Si itaque Judaei sub elementis mundi erant, quid differunt a paganis?
Abbreviated transcription (Latin):
inͦ uos gentiles: et
nos iudei sumusxͥ.
os sem̃ abrahe & here¬
des. s olim nos uidĩ¬
sub lege eramus dũ
heres futurus & a
patre substitutus

Expanded text:
 vos gentiles et nos Judaei sumus et semen Abrahae et haeredes. Sed olim nos sub lege eramus dum haeres futurus, et a patre substitutus
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ã sit et̃na o incõ¬
mutabilis beatitudo.
s quodam locutio
quo ea que si accidt̃
dõ. tam ꝙͣ illi acci¬
dant loquimur. sig¬
nificantes eũ facere
ut nob accidant. nõ¬
gͦ ceuendum est aliꝙͥ.
tale accid̾e spũi sc̃o: qͥ
in so inmutabilis ẽ. s¬

Expanded text:
ipsa sit aeterna et incommutabilis beatitudo; sed quodam locutionis quo ea quae non accidunt Deo tanquam illi accidant, loquimur, figurantes eum facere ut nobis accidant. Nogo tenendum est aliquid tale accidere Spiritui sancto, qui in se immutabilis est, se
Abbreviated transcription (Latin):
monet ne mod excedendo peccent. subdens.¬
Et nolite peccare. Asꝑiꝰ arguendo. os honerã¬
do peccantem. Uñ salomon. Noli ẽẽ nimis u¬
stus. quia ẽ qui ꝑit in iusticia sua. temꝑanda
est gͦ iusticia ut mutem᷑ dm̃ qui suffert iniqͦs:
ut aliqui ex eis corrigãt. ⁊. Sol ñ occidat¬
si ex ip̃a infirmitate ꝙͣ
portamus surrep̃ ira
stolusꝰ ut ira si duret. quia si durat datur occa¬
sio diabolo. iratus enum male cogitat.:⁊ sic dia¬
bolus se inserit: ut mala ꝑagat. Uñ subd̃. No¬
lite ⁊ c̾ ł ita melius. Sol .i. spĩendor iõnis. Ecͦ nõ¬

Expanded text:
monet ne modum excedendo peccent, subdens: Nolite peccare, asperius arguendo et onerando peccantem. Unstus qui perit justitia sua . Temperanda est ergo justitia, unde et Deus suffert iniquos, ut aliqui ex eis corrigantur. Sol non occidatsi ex ipsa infirmitate quam portamus subrepit irastolus ut ira non duret, quia si durat, datur occasio diabolo. Iratus enim male cogitat, et sic diabolus se inserit ut mala peragat. Unde subdit: Nolite locum. Vel ita melius, sol, id est splendor rationis; vel,
Abbreviated transcription (Latin):
niatis ad actum pec¬
candi. Si gͦ surg̃ motꝰ
nam pecc̃ĩ nõ ẽ in po¬
cestate ur̃a. saltem ei nõ cõsen
naturał motus anĩmi. qui solet ad ꝓfectũ
ꝑtiuere delinquentium. iõ irascendum eẽ
dicit. ostendens hauc iram ẽẽ bonam. sẽd

Expanded text:
niatis ad actum pcandi. Si ergo surgit motus nam peccati non est in potestate nostra, saltem ei non consentnaturalis motus animi qui solet ad profectum pertinere delinquentium. Ideo irascendum esse dicit, ostendens hanc iram esse bonam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
care desinite. q. uolo uosirasci ut non peccetis. ut
autẽ ñ peccetis quib habetis irasci nͥ uob̾: Quid
est enim homo penitens nͥ homo irascens sͥ: ut
accipiat uemiam: de seip̃õ exig̾̃ penam. ⁊ ẽsꝰ. Ira.¬
⁊ no.p. ĩ. indignamini uobipĩs tanta uehem̃¬
tia. ut peccare desistatis. quia suꝑ hanc iram.
non occidit sol iusticie s potiꝰ illi irradiat. Uñ
tem ł timorem. Dũe enim st̃ porte ꝑ quas dia¬
bolus intrat. s. cupiditas ⁊ tior. si cupis ali¬
quid t̾renum. hac iutrat diabolus. si times ali¬
quid t̾renum: ⁊ hac intrat. eisd̾ in ꝯͣrio u̾sis: de¬
us intrat. si enim cupis regium celoꝵ ⁊ timẽ
Qui fura¬
furetur¶a¬
gis autem la¬
boret mani¬
do qd̾ bonum
est. ut habeat
unde tͥbuat
necessicatem
pacienti..¬
mo malus ex

Expanded text:
care . Volo vos irasci, sed ut non peccetis. Ut autem non peccetis, quibus habetis irasci, nisi vobis? Quid est enim homo poenitens, nisi homo irascens sibi? Ut accipiat veniam, de se ipso exigit poenam; et r id est indignamini vobisipsis tanta vehementia ut peccare desistatis, quia super hanc iram non occidit sol justitiae, sed potius illi irradiat. Unde tem, vel timorem. Duae enim sunt portae per quas diabolus intrat, scilicet cupiditas et timor. Si cupis aliquid terrenum, hac intrat diabolus; si times aliquid terrenum, et hac intrat: eisdem in contrario versis, Deus intrat. Si enim cupis regnum coelorum, et t« Qui furafuretur, magis autem laboret maniuod bonum est, ut habeat, unde tribuat necessitatem patienti .» Manus
Abbreviated transcription (Latin):
ceptus. in dĩ namq
seruo omĩa bona debẽt
iuderi. nec ex aliqua
parte puritas euisde
ꝓced̾e de ore. s nec bo¬
nus sermo inutilit̾ di¬
cendus ẽ ⁊ hoc ẽ qd
ait. s si quis. sermo
bonus ẽ ualens ad edi¬
circũspecte ꝓcẽdat: ut
det grãm .i. ut sit gͣ¬
tus audientibus:
t nõlite contri.
ꝑ inobedientiã

Expanded text:
nceptus. In Dei namque servo omnia bona debent videri, nec ex aliqua parte puritas ejus deprocedere de ore, sed nec etiam sermo bonus inutiliter dicendus est, et hoc est quod ait, sed si quis sermo bonus est valens ad aedicircumscripte procedat ut det gratiam, id est ut sit gratus audientibus. Et nolite contristare per inobedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓfectib alioꝵ. & tͥstari de lapsib & peccĩs
eoꝵ de quoꝵ fide & pietate gaudebant. que tͥ¬
sticia laudabilis est. quia uenit ex caritate quã
in suis. cuius dono tam bom sunt: ut eoᷤ me¬
stificent mali. ⁊ hii maxi̾e quos bonos fuisse
ł nouerunt ł crediderũt. ħ locutionis mͦ dr̃ de¬
us scire: qñ nos scire facit. & requiesc̾e ab oꝑi¬
b que ualde bona fat̾at: quia nos facit requi¬
nita sua nobis ꝓficere utilitatib nr̃is. gaudet
gͦ .i. habitator manet in nobis: si de eo ꝓficimꝰ.
ałr tͥstatur .i. deserit nos. non enim sic tͥsta¬
tur ut paciatur cum in passibilis sit. s tͥstari
dr̃. quia a nob̾ recedit. sic̃ ꝯtͥstatur homo cũ

Expanded text:
is eorum, de quorum fide et pietate gaudebant: quae tristitia laudabilis, quia venit ex charitate, quam in suis, cujus dono tam boni sunt ut eos moestificent mali, et hi maxime quos bonos fuisse vel noverunt, vel crediderunt. Hoc locutionis modo dicitur Deus scire, quando nos scire facit, et quiescere ab operibus, quae valde fecerat bona, quia nos facit requinita sua proficere utilitatibus nostris. Gaudet ergo, id est habitator manet in nobis, si de eo proficimus. Aliter tristatur, id est deserit nos. Non enim sic tristatur ut patiatur, cum impassibilis sit, sed tristari dicitur, quia a nobis recedit. Sicut contristatur homo cum
Abbreviated transcription (Latin):
erroris ⁊ hi ꝓcatitatis incuc̾e̾. o incõmune
ficti dogmatis accusare mendatiũ. dum inter
se eccłiaꝵ principes dissid̾ent. ꝙ utiq facit.
ũ intelligens quo sensu petrꝰ rep̃hensibilis fu
Nam uterꝙ recte sentit legem nõ ẽẽtenendam.
latione dispensat. ille subtractionem: iste rep̃
rep̃hensibilis erat. nec ei paulus ꝑcacif᷑ resiste.
o ip̃e reus erat. S fuit ħ rep̃hensio ũ uera.
s dispensatoria. nec petrus peccauit: nec pau¬
głium si eẽ seruandam. qui post uisionẽ lin¬
thei uͥ erant diu̾si gn̾is aĩalia ad cornelium
tiochiam: quidam de iudea descendentes dice¬
bant. sñ lege moysi nemo pͭ saluari. tunc utͥꝙ¬

Expanded text:
erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes dissiderent. Quod utique facit non intelligens quo sensu Petrus reprehensibilis fuiNam uterque recte sentit legem non esse tenendam, latione dispensat, ille subtractionem, iste reprereprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistebaet ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, sed dispensatoria; nec Petrus peccavit, nec Paungelium non esse servandam, qui post visionem lintei, ubi erant diversi generis animalia, ad Cornelium us venissent Antiochiam, quidam de Judaea descendentes dicebant: Sine lege Moysi nemo potest salvari. Tunc ut
Abbreviated transcription (Latin):
gen. que omĩa que
uident in ce putant
izare cogebat quidem ñ docentis imꝑio s
ꝯu̾sationis exemplo. & de ħ obuirgatus ẽ.
hũic discant galathe petͥ auctoritate ũ eẽ
uidanandum qui in hoc rep̃hensus ẽ. de
hac asĩ rep̃hensione dissentire uidentur
tione. Ies enim ait petrũ iõ ñ obseruasse
illa legalia ꝙ uellet ea post xp̃m sernari. ⁊̃¬
bat. ⁊ si illi peccarent: qui eius qͣi exemplo
iudaizarent. nec fuit rep̃hensio uera. quia
nil in eo rep̃hiensibile erat. s dispensatoria.
ut ꝑ hoc scirent gentes ñ ẽẽ iudaizandum.
dicit petrũ seruasse illa legalia. ñ dispensa.¬
torie s u̾e.q. eis subiectum. s ñ in eis spem po¬
nentẽ que ab omib iudĩs erant seruanda⁊
eum u̾e peccasse. ñ illa seruando. s alios suo
exemplo iudeuiz are cogendo. ut sit rep̃hen¬
sio u̾a sĩ dispensatoria. ait it. ieze. ex hoc lõ¬
co impius porphiruis petrũ a paulo repre¬
hensum. nobis obic̃ uolens os illi pe. macłã

Expanded text:
tes, quae omnia quae vident in te putant izare? cogebat quidem non docentis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc objurgatus est. Hinc discant Galatae Petri auctoritate non esse judaizandum, qui in hoc reprehensus est. De hac autem reprehensione dissentire videntur tione. Hieronymus enim ait Petrum non ideo observasse illa legalia, quod vellet ea post Christum servari bat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, sed dispensatoria, ut per hoc scirent gentes non esse judaizandum, dicit Petrum servasse illa legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa servando, sed alios suo exemplo judaizare cogendo, ut sit repsio vera non dispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam
Abbreviated transcription (Latin):
ge p̃cipiuntur telebranda. ut doceret ñ ẽẽ
ꝑniciosa his qui ea uellent sicuta parenti¬
b ꝑ legem acceꝑant custodire. si tam̃ ñ cũ
& cͥcuitidist. s si post eurͣngłium bene fac̃
qui uidaizat in sacrificiisꝰ &s cet̾is: in h̾esim
labimur cherinti ⁊ ebionis. qui pp̃ hoc sũt
anachematizati. ꝙ e ingłio miscueit̃ cultꝰ
trum st̃ ⁊ si tales suscipimus ut in eccłia dĩ
faciant ꝙ fecert in synagoga sachane non.
illi xͥani fient s nos uidõs facient. dicis le¬
gis c̾imonias his qui ex uidĩe sunt ñ ẽẽ pe¬

Expanded text:
ge praecipiuntur celebranda, ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per legem acceperant custodire, si tamen in eiset circumcidunt. Sed si post Evangelium bene facit qui judaizat in sacrificiis et caeteris, in haeresim labimur Cerinthi et Ebionis, qui propter hoc sunt anathematizati quod Evangelio miscuerunt cultum trum sunt: et si tales suscipimus ut in Ecclesia Dei faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. Dicis legis caeremonias his qui ex Judaeis sunt non esse pe
Abbreviated transcription (Latin):
sib ꝑicienda. iõ nunc quisquis xͥanoꝵ quãuiᷤᷤ
sit ex indĩe ea celebrare uolu̾it.q. sopitos cine¬
res eruens ñ erit pius deductor ł bainlus cor¬
poris s impus sepulture uiolator. Nam ꝑces¬
su temporis: obseruatõnes ille ab om̃ib xpĩa¬
nis sunt deserende. It̃ ip̃m apłm paulum int̾¬
rogans int̃pello & requiro in eo ꝙ scͥpsit se ui¬
se. ꝙ illa simulatione gs̃ iudaizare cogẽbat utẽ
uerũ scripserit an ñ. nescio qͣ dispensatina fal¬
sitate m̃titus sit. absit ut eum m̃dacit᷑ fecisse c̾¬

Expanded text:
sibus projicienda. Ideo nunc quisquis Christianorum quamvis sibus projicienda. Ideo nunc quisquis Christianorum quamvis sit ex Judaeis ea celebrare voluerit, quasi sopitos cineres eruens non erit pius deductor vel bajulus corporis, sed impius sepulturae violator. Nam processu temporis observationes illae ab omnibus Christianis sunt deserendae. Item ipsum apostolum Paulum interrogans, interpello et requiro in eo quod scripsit se vise, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat: utrum verum scripserit an non, nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Absit! ut eum mendaciter fecisse cr
Abbreviated transcription (Latin):
uł quia in cornelii uocatione ⁊̃ diuinitus
eum cde hac reãmonitũ acceꝑat. siue quia
añꝙͣ illi uenissent antiochiam quos timu¬
quid in eare u̾m eẽt docebat. s eius simła̾cõ¬
nem qͣ gs̃ cogebat udaizare arguebat. qr
sic omĩa illa sumilatorie gerebantur. q
lo paulus u̾e scͥberet. ꝙ eũ uidiss ñ recte am¬
bulantem ad u̾tatẽ euͣngłii. ei ꝙ u̾issime¬
dice̾t ꝙ gs̃ uidaizare cogebat. ꝙ pauluss
utiq uõ faciebat. ob hoc illa uetera u̾acit᷑
uͥ opꝰ eẽt obseruans ut dampnanda ñ eẽ
monstraret. p̃dicans tm̃ instant̃ nõ eis s¬
gr̃a dĩ saluos fĩ fideles. ne ea uelut necĩa
quis ꝙͣ susciꝑet. post passionem &s resurrõ¬
nem uamq dñi iam reuelata fide amisant
tãquam uitam sui officii. Nec̃tñ sic̃ defuncta cor¬
pora declucenda erant quodam mͦ ad sepulturã
nec simulate s religiose non erant deserenda ꝯ¬
tinuo. ł inimicoꝵ detractõib tãquã canũ mor¬

Expanded text:
 quia in Cornelii vocatione etiam divinitus eum de hac re monitum acceperat, sive quia antequam illi venissent Antiochiam quos timuquid in ea re verum esset docebat, sed ejus simulationem qua gentes cogebat judaizare, arguebat, quia sic illa omnia simulatorie gerebantur, quvere Paulus scriberet, quod eum vidisset non recte ambulantem ad veritatem Evangelid gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sgratia fidei salvos fieri fideles, ne ea velut necessaria quisquam susciperet, post passionem et resurrectionem, namque Domini jam revelata fide, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut defuncta corpora deducenda erant quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose, non erant deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum mor
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. ⁊ hii om̃s emulatores leg̃ sunt. Audi¬
erunt enĩ dete. ꝙ discissionem doceas a mo¬
yse eoꝵ qui ꝑ gentes st̃ uidõꝵ. dicens non
debere circũcide filios suos. neq ẜ ꝯsuecũdi¬

Expanded text:
Christo, et hi omnes aemulatores legis sunt. AudiChristo, et hi omnes aemulatores legis sunt. Audierunt autem de te quia discessionem doceas a Mose eorum qui per gentes sunt Iudaeorum dicens non debere circumcidere eos filios suos neque secund
Abbreviated transcription (Latin):
cere debuit: m̃titus ẽ paulus. qu eum iu¬
d̾it ñ recte ambulantem ad u̾itatem eu᷑n¬
głii. quisquis it. fac̃ ꝙ face̾ debet: recte uti¬
ꝙ fac̃. ⁊ iõ falsum de illo dic̃. qui dicit eũ
nĩ recte fecisse: ꝙ nouit eum fac̃e debuisse.
Si aũ uerũ scͥpsit paulus: uer̃ est ꝙ petrus
ñ recte ambulabat ad u̾itatẽ euungłii. ego
quid̾ illd̾ petrum sic egisse credo. ut gentes
cog̾et uidarare. H it lego scripsisse paulũ
tarent qui credebant in xp̃m se sñ ilł lega¬
lib saluos eẽ ñ posse. hoc łt. ꝯtendebant an¬
tiochie: qui ex circũcisione credid̾ant. Ip̃m
u̾o paulum credo sĩ ita egisse. qñ timocheũ
circsicidit. ł chenbͥs uotum ꝑsoluit. ł ieroso¬
lunis a iacobo ãmonitus legalia illa suscep̃
ut putare inderetur ꝑ illa legalia salutem da
rat tãquã ydolatͥam gentiũ dampnare cre¬
d̾etur. ħ ẽ enim ꝙ illi iacob ait. Hides inqͥt¬

Expanded text:
cere debuit, mentitus est Paulus qui eum vicere debuit, mentitus est Paulus qui eum vidit non recte ambulantem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim facit quod facere debet, recte utique facit, et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod novit eum facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte ambulabat ad veritatem Evangelii: ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum tarent qui credebant in Christum, se sine illis legalibus salvos esse non posse. Hoc enim contendebant Antiochiae qui ex circumcisione crediderant. Ipsum vero Paulum credo non ita egisse, quando Timotheum circumcidit, vel Cenchris votum persolvit, vel Hierosolymis a Jacobo monitus, legalia illa suscepit, ut putare videretur per illa legalia srat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait audit
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ cemptatis dm̃ ĩponere iungum ꝙ neꝙ nos
ueq prẽs nr̃i portare potuimꝰ: s ꝑ gram cre¬
dimus saluari: sic̃ o illi. pecrus itaq bñ sen¬
sit de abolitione legis. s simulauit ꝓ tunore iu¬
dõrũ ne occõne gentium a fide reced̾ent: & sie
ꝑd̾ent gregem suum. Simulauit aũ pan¬
lus ꝓ siłi metu ũ in cirꝯͣcisione timotheiex
ip̃e qui comam᷑ ex uoco mitriuit ut naza¬
rei in chencͥs cap̃ ex lege ᷤ cocundit. pꝰ młta
ficioso m̃datõ s honesta dispensatione & pe¬
crum sea gentib seg̃gasse. & parilum eiꝰ
legis lib̾atos eẽ. de iudeis ut credentes legi
subditos eẽ. nec peccare si circuncidunt ⁊.
sacͥficant. mͦ splem salutis. in eis ñ ꝯstituat᷑.
nͨ peccat petrus si iudaizat. s ꝙ gsͣ cogit iu¬
daizare suo exemplo. ii quo solo paulus
eum rep̃hendit ut doctor gentium. ut sit
rep̃hensio uera nͨ dispensatoria. Alioquin
m̃ticus ẽ paulus. Si . it. fec̃ hoc petrus ꝙ fa¬

Expanded text:
e nos neque patres nostri portare potuimus? sed per gratiam credimus salvari sicut et illi . Petrus itaque bene sensit de abolitione legis, sed simulavit pro timore Judaeorum ne occasione gentium a fide recederent, et sic perderet gregem suum. Simulavit autem Paulus pro simili metu, ut in circumcisione Timothei, et ipse qui comam ex voto nutrivit ut Nazaraei, in Cenchris ex lege caput totondit. Post ficioso mendacio, sed honesta dispensatione et Petrum se a gentibus segregasse, et Paulum ei legis liberatos esse; de Judaeis vero credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem salutis in eis non constituant, nec peccat Petrus si judaizat, sed quia cogit gentes judaizare suo exemplo, in quo solo, Paulus reprehendit eum ut doctor gentium, ut sit reprehensio vera, nec dispensatoria. Alioquin mentitus est Paulus. Si enim hoc fecit Petrus quod fa
Abbreviated transcription (Latin):
ne dispensatores xͥ putent licere pͥ u̾itatis
dispensatione iitiri. fidelis gͦ dispensator pau¬
lus nob̾ exhibet ꝓcł dubio inscͥbendo fidem. qr
u̾itatis clispensator erat. s̃ falsitatis: ⁊ iõ uer̃
scͥpsit dicens se uidisse petrũ ñ recte ambulã

Expanded text:
isti sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri. Fidelis igitur dispensator Paulus nobis exhibet procul dubio in scribendo fidem, quia veritatis dispensator erat, non falsitatis: et ideo verum scripsit, dicens se vidisse Petrum non recte
Abbreviated transcription (Latin):
pientia mundi ẽ ubi infirmũ & stultũ dĩ
cõcempnitur que ẽ scd̾m roẽs mundi. q̃ im¬
possibile uidicat: que in naturis rerũ ñ uidet.
Hanc aũ stultam deus fec̃. possibile fore decla¬
rãdo atq faciendo quod illa impossibile ui¬

Expanded text:
ndi, ubi infirmum et stultum Dei contemnitur, quae est secundum rationes mundi, quae impossibile judicat quae in naturis rerum non videt. Hanc autem Deus stultam fecit, possibile fore declarando atque faciendo quod ipsa impossibile ju
Abbreviated transcription (Latin):
reciꝑet in p̃licatio¬
ne euuͣngłica. s per¬
deret ce reꝓbaret: de collegio p̃dicatoꝵ suorũ.
⁊ hoc est ꝙ ait. Scriptum est enim: in abdia.
¶erdam sapien¬
scłi. & prudentiam pru¬
dentium repbabo .i. sa¬

Expanded text:
reciperet in praedicatione evangelica; sed perderet, et reprobaret de collegio praedicatorum suorum, et hoc est quod ait: Scriptum est enim in Abdia: entiam sapienli, et prudentiam prdentium rep
Abbreviated transcription (Latin):
bi ẽ enim sapiẽs
Int̾ p̃dicatores.¬
Int̾ quos si eẽ uoluit aliqͥs¬
sapiãm illam abicere
oportuit. Et nota ꝙ
pͥmo ponit genus.¬
Deiñ subdit species di¬
cens. U ẜi scriba:
Ubi conquisitor
huius secłi: Sapiens genus est utͥusq s. scribe
p̃cepta dat. Conquisicor qui secreta nature
rimatur. Tales non recipit deus int̾ predica¬
tores. s stultos fecit. Unde subdit. Honne

Expanded text:
Ubi est enim sapiens, inter praedicatorenter quos si esse voluerit, sapientiam illam abjicere portuit. Et nota quod primum ponit genusde subdit species, dicens: Ubi scriba? ubi inquisitor hujus saeculi! Sapiens genus est utriusque, scilicepraecepta dat. Conquisitor est qui secreta naturae rimatur. Tales enim recipit Deus inter praedicatores, sed stultos fecit. Unde subdit: Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit deum ꝑ .i.¬
status ẽ. filius d̃ in hunc mundum inssus ẽ.
Non gͥ ꝑ locoꝵ spacia ueniendo. s in carne mor¬
tali mortalib apparendo: uenisse a dnõ dr̃. Il¬
luc gͦ uenit ubi erat. quia erat in ħ mundo. & mũ¬
uit. ħ ẽ lux que in tenebris lucet. & tenẽbre eã
ñ cõprehenderunt. ut aũ cõp̾henderetur. ĩ dõ
uerbum caro fcm̃ ẽ. Sicut enim curatio uia ẽ ad
curans.: & de quibdã similib. Serpentis enĩ sa¬
pientia i. astucia decepti sumus. dĩ sapiã libe¬
ramur: oe sicut illa sapĩa uocabatur. erat aũ stul¬
ticia: sic ista q̃ uocatur stulcicia: sapĩa ẽ. Ecce ꝯͣtia.
Similia u̾o sunt ꝙ ꝑ feminã deceptos: ꝑ feminã¬
natus lib̾auit. Homo omo homines .i. adã mor
talis mortales. Nobita. Dico ꝙ ñ cognouit mun¬
& salus cognoscatur ẽẽ ex dõ: ñ ex sapiã hũana

Expanded text:
cognoverunt Deum propstatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est.  per locorum spatia ueniendo, sed in carne mortali mortalibus apparendo uenisse ad nos dicitur. illuc ergo uenit, ubi erat, quia in hoc mundo erat et munvit . Haec est lux quae in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ut autem comprehenderetur, ideo Verbum caro factum est . Sicut enim curatio via est ad curans, et de quibusdam similibus. Serpentis enim sapientia, id est astutia, decepti sumus, Dei sapientia liberamur. Et sicut illa sapientia vocabatur; erat autem stultitia, sic ista, quae vocatur stultitia sapientia est. Ecce contraria. Similia vero sunt, quod per feminam deceptos per feminam liberavit, homol ita, dico, quod non cognovit munt ut fides et salus cognoscatur esse ex Deo, non ex sapientia humana
Abbreviated transcription (Latin):
cam cap̃⁊ corpus siue sponsus oo sponsa unũ
sa.ꝙͣ unitatem miram co excellentem conũ¬
dat ysanias in quo x̃ loquens ait. sicut sponso
alligauit mͥ mitram. os sicut sponsam ornauit
me ornam̃to. huius spũab̾unitatis sacramen¬
tum fuit illd̾ ꝙ in genesi de unione ꝯiugii ad

Expanded text:
cam caput et corpus, sive sponsus et sponsa, unum sa: quam unitatem miram et excellentem commendat Isaias, in quo Christus loquens ait: Sicut sponso alligavit mihi mitram, et sicut sponsam ornavit me ornamento . Hujus spiritualis unitatis sacramentum fuit illud quod in Genesi de unione conjugii,
Abbreviated transcription (Latin):
hora ingemuerit pecc̃or. omĩum iniquitatũ
eiꝰ ñ recordabor. ⁊ recte hoĩ ꝓ pecc̃o afflicto ig¬
nosc̾e & subuenire p̃cipit. quia penitentia
si de u̾o aĩo ẽ.i. si correctus statim in aio do¬
let. mox hc̃ fructũ. hec. it. uͭa penitentia ẽ
cessare a pecc̃o. iõ iam ꝯdonetis. & ꝯsolemini.
ropterꝙ P

Expanded text:
hora ingemuerit peccator, omnium iniquitatum ejus non recordabor . Et recte, homini pro peccato afflicto ignoscere et subvenire praecipit, quia poenitentia si de vero animo est, id est si correctus statim in animo dolet, mox habet fructum. Haec enim vera poenitentia est cessare a peccato. Ideo condonetis et consolemini, propter
Abbreviated transcription (Latin):
Q. ꝑ lacͥmas scͥpsi uo¬
bis. s cñ ꝯdonate illi
ꝙ ita ait. Si quis aũ
ꝯtͥstau̾it me. sic̃ uti¬
q fec̃ ille fornicator.
deberent. hl iõ dico
ex parte uͥ ñ om̃s on̾ẽ
uos. illõs̾ .it. tm̃ on̾at
qui ni doluert̃ depec-¬
cato. ñ illos qui do¬
luert̃. qͦs signif᷑ dicẽdo
ex parte. & qͣmuis
susfic̃ tũ illi quiẽ¬

Expanded text:
Per lacrymas scripsi vobis, sed tamen condonate illi, quod ita ait: Si quis autem contristavit me, sicut utique fecit ille fornicator, deberent. Vel ideo, dico, ex parte ut non omnes onerem vos, illos tantum onerat qui non doluerunt de peccato, non illos qui doluerunt: quos significat dicendo, ex parte, et quamvis Sufficit tamen illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
moriã eoꝵ . uͭ sciatis
desid̾ium emendati¬
habeam. caritatem
dico. ostensã uobis
habundantius. ꝙ̃
seipm̃ diligebat a¬
bat. Ad hõc it. corri¬
piebat. ut ostñd̾et
quo amore eos dili¬
g̾et de quoꝵ pecc̃is
plus illis dolebat. qͥ¬

Expanded text:
moriam eorum, sed ut sciatis desiderium emendatihabeam. Charitatem dico ostensam in vobis abundantius, quam seipsum diligebat Abat. Ad hoc enim corripiebat ut ostenderet quo amore eos diligeret, quorum peccatis plus illis dolebat. Q
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ut m̾ita p̃cederent grãm: ñ grã p̃ced̾et
iusticiam. Hoc inꝙͣ facientes ñ sunt subiecti in¬
sticie dei. qua iustificat credentes .i. ñ crẽdũt ꝑ
fidem impios instificari. Hec ẽ enĩ iusticia dei
q̃ ñ in p̃cepto legis quo cimor incutitur. s in

Expanded text:
ederent gratiam, non gratia praecederet justitiam. Hoc, inquam, facientes, non sunt subjecti justitiae Dei, qua justificat credentes, id est non credunt per fidem impios justificari. Haec est enim justitia Dei, quae non in praecepto legis quo timor incutitur, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
entem. s̃ cũ iõ ẽ fugiendum ad ignorãcie
tenebras. ut in eis quisq excusationẽ re¬
quirat. aliud ẽ enĩ nescire. aliudscire no¬
luisse. Ignorãcia quippe qͥ sĩ ẽ eoꝵ qui scire
nolunt. s qui tãꝙͣ simplicit᷑ nescuit. nenu¬
nem sic excusat: ut sempit̾no igne sĩ arde¬
at. s fortasse ũ mitiꝰ ardeat. si ꝓptea sĩ credit
qr ñ audiũ quid cred̾et. iõꝙ uexcusabił ẽ¬

Expanded text:
non tamen ideo fugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Ignorantia quippe quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne non ardeat, sed fortasse ut mitius ardeat, si propterea non credit quia non audivit quod crede
Abbreviated transcription (Latin):
to aut remuu̾at: aut cõdempnat. Et u̾e. N .i q¬
nabuntur sine lege .i.
sĩ ꝓlegis p̾uaricatione.
Nisi de lege scͥpta drẽt.¬
qͦm drẽt sine lege pec¬
care. cum om̃s subdi¬

Expanded text:
to aut remunerat, aut condemnat. Quicumque enabuntur, sine lege, id pro legis praevaricatione. Nisi de lege scripta dicediceret sine lege peccare, cum omnes subdi