comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cis et diũ turrutu Hec
autem ꝑ nouẽ ãnis uẽ¬
tis et pluuiis et algorib
semꝑ exposita. a die exi¬
tus siũ usq nũc ĩ stillici¬
dio domꝰ sue constitit.ibiq
suoꝵ excessuũ penas luit
D qr misericors et libe¬
ralis ĩ paupes extitit
et iudiciũ inuiriã paciẽ¬
tib fecit insuꝑ eciam de
malis que cõmisit confes¬
sa et penitens a corꝑe
consecuta. hodierna die
liberari. et bonis omĩb
sacianda ad et̾nã btĩtudi¬
nem introduci Hec et
młta alia sac̾dos ille ui¬
dit et audiuit de secretis
alterius uite int̾ que eciã
dictũ est ei ꝙ eodẽ ãno
eẽt moriturus qd̾q sub¬
secuta mors eius uerũ
fuisse comꝓbauit Sic
omp̃s deus ĩnotesce̾ po¬
luit dilci sibi ponti ficis
gine culpe fuscatam
nõ potiusse regnum
puritatis intrare. nec
fulgorem meridiane
lucis ĩ qua celestis
sponsus cubat ĩtueri
donec ipiꝰ grã expiata
et pace int dissidentes
reformata ab eodẽ
sponso merẽt᷑ audire
Tota pulchra es ami¬

Expanded text:
cis et domini Turritani. Haec autem per novem annos ventis et pluviis et algoribus semper exposita, a die exitus sui usque nunc in stillicidio domus suae constitit, ibique suorum excessuum poenas luit. Sed quia misericors et liberalis in pauperes exstitit, et judicium injuriam patientibus fecit: insuper etiam de malis quae commisit, confessa et poenitens a corporconsecuta hodierna die liberari, et bonis omnibus satianda ad aeternam beatitudinem introduci. » Haec et multa alia sacerdos ille vidit et audivit de secretis alterius vitae; inter quae etiam dictum est et quod eodem anno esset moriturus, quae subsecuta mors ejus vera fuisse comprobavit. Sic omnipotens Deus innotescere voluit, dilecti sibi pontificis agine culpae fuscatam, non potuisse regnum puritatis intrare, nec fulgorem meridianae lucis, in qua coelestis sponsus cubat, intueri, donec ipsius gratia expiata, et pace inter dissidentes reformata, ab eodem sponso mereretur audire: Tota pulchra es, ami
Abbreviated transcription (Latin):
imiuersam regionẽ cũ iã in oẽ
suis angusta pnitatib cubi¬
tu ꝑficiebat dilatato caritatis
simĩ in ĩferiorib suis pusilla¬
nimes et ad ꝑfectionis celsi¬
tudinem minus ydonetis
tolligeret: quatinus oĩpotẽ¬
tis dei mĩa nõ solũ hoiẽs
s et ipã quoq iumenta id
est terrene substancie pulueᷤ
se ex infirmitate fedantes
dignãtissime saluaret Hĩc
num nobilis illa respublica
erat et sp̃s sc̃s roborãt in qua
cũ nullus ꝙͥꝙͣ possideret nẽo
tamen erat egens ĩter illos:
cepit ad p̾uatas res distra¬
hi.ceperũtq cristiani sub¬
stanciis licenter ptiͥ sic ta¬
men ut terrena celestibus
non ĩponerẽt: s temꝑclia
bene dispensando facilius
ad celestia ꝑuenirent Q̾

Expanded text:
universam regionem, cum jam in omnem universam regionem, cum jam in omnem erioribus suis angusta unitatis cubitum perficiebat, dilatato charitatis sinu in inferioribus suis, pusillanimes et ad perfectionis celsitudinem minus idoneos colligeret, quatenus omnipotentis Dei misericordia non solum homines, sed et ipsa quoque jumenta, id est terrenae substantiae pulvere se ex infirmitate foedantes, dignantissime salvaret. Hinc jam nobilis illa respublica, erat et Spiritus sanctus roborarat, in qua cum nullus quidquam possideret, nemo tamen egens erat inter illos, coepit ad privatas res distrahi, coeperuntque Christiani substantiis licenter uti, sic tamen, ut terrena coelestibus non praeponerent, sed temporalia bene dispensando, facilius ad coelestia pervenirent
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis eciã spm̃ scm̃ quẽ
promiserat misit multipli¬
catis iam credenciũ turbis
clarius eiusdem spuitalis
dicimus nitor elute̾ cepit.
cũ sicut testatur lucas mł¬
ticudĩs credenciũ erat cor miũ ⁊
aĩa una n ͨ. quisꝙͣ eoꝵ suũ
aliquid ẽẽ dicebat: s erũt
illis oiã coĩa Possessores
eciam agroꝵ et domoꝵ pen¬
debãt quȩ possidebant: ponẽ
non credenciũ sublimis illa
conuersacio gna᷑uit testatur
idem btũs lucas cũ dicit. qr
ceteroꝵ nemo audebat se cõuĩ¬
gere illis: s magnificabat
eos ppłus Nec solũ iherosoli¬
nus hec scola primitiue eccłie
celestib instituebatur discipli¬
nis ⁊ perũ eciã anthiochie sb̃
ingũs paulo et barnaba glo¬
posissinie floruit. ibiq disci¬
puli primo apellati st̃ xpĩa¬
ni Philo quoq disertissimuᷤ
iudeoꝵ in libro quem theori¬
ca uita p̃titulauit de feruẽ¬
um sũpsisse ꝑspiauũ est Ce¬
terũ disseminato perbo dei ꝑ

Expanded text:
discipulis etiam Spiritum sanctum quem discipulis etiam Spiritum sanctum quem promiserat misit, multiplicatis jam credentium turbis, clarius ejusdem spiritualis dicimus, nitor elucere coepit, cum sicut Lucas testatur, multitudinis credentium erat cor unum et anima una, nec quisquam eoliquid esse dicebat, sed erant illis omnia communia. Possessores etiam agrorum et domorum vendebant quae possidebant, ponentnon credentium sublimis illa conversatio generaret, testatur idem beatus Lucas, cum dicit quia caeterorum nemo audebat se conjungere illis, sed magnificabat eos populus . Nec solum Jerosolymis haec schola primitivae Ecclesiae coelestibus instituebatur disciplinis, verum etiam Antiochiae sub magistris Paulo et Barnaba gloriosissime floruit: ibique discipuli primo appellati sunt Christiani. Philo quoque disertissimus Judaeorum in libro quem theorica Vita praetitulavit, de fervenum sumpsisse perspicuum est. Caeterum disseminato verbo Dei per
Abbreviated transcription (Latin):
a paucoꝵ toẽm legem non
faciũt: tutius multo qͥcũq
colsitudinẽ ꝑfectionis secturi
tonantur obaudiũt poce do¬
mini ĩ euangelio dicentis.
Si quis nõ abrenũtiauerit
oĩb que possidet nõ potest
meus eẽ discipulus. Q a
pͥmeua eccĩa coĩs uite tra¬
dicio ceꝑit et ꝙ hiac mo¬
nastice religioĩs ĩstitucio
p̾ncipũ sũpserit ca rm¬
niũero decebat ut sũ¬
mi prĩs sapiẽcia que
perfectẽ iusticie normã tiuda̾
uenerat hãc in ip̃o statim
nascentis ecciẽ pusillo grege
signanter imp̾meret ł quati¬
nus uniuersi qui eoꝵ exem¬
et angustam incedere ꝓpo¬
nerẽt. tunte maiestatis ĩforͣ¬
ti magistero. tãtoꝵ eciã pa¬
trũ exemplo roborati iiam
dicentes cũ psalmistu dnõ
dnẽ ego custodiui mas diunsͥ
sciens qm̃ centuplũ qd̾ ꝓmi¬
sisti reddes: et insuꝑ intã et¬
nam addicies Passo uero ĩ
cane dño posiquã a mortuiᷤᷤ
resurrexit et in celũ ascendit

Expanded text:
a paucorum communem legem non a paucorum communem legem non faciunt, tutius multo quicunque celsitudinem perfectionis sectari conantur, obaudiunt vocem Domini in Evangelio dicentis. Si quis non abrenuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meis vitae traditio coeperit, et quod hinc monasticae religionis institutio principium sumpserit . Enimvero decebat ut summi Patris Sapientia, quae perfectae justitiae normam tradere venerat, hanc in ipso statim nascentis Ecclesiae pusillo grege signanter imprimeret, quatenus universi qui eorum exemet angustam incedere proponerent, tantae majestatis informati magisterio, tantorum etiam Patrum exemplo roborati, viam es cum Psalmista Domino: uorum ego custodivi vias duras , sciens quoniam centuplum quod promisisti reddes, et insuper vitam aeternam adjicies. Passo vero in carne Domino, postquam a mortuis resurrexit et in coelum ascendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ad huc unũ tͥ deẽ Si pis ꝑ¬
fectus ẽẽ pade  uende oĩa que
habes et da pauꝑibz ⁊ et ue¬
ni sequere me: et habebis
chesaiuros in celo Ille uero
qui non se s sua et illa nõ
tota s ex ꝑte. et ꝑte satis
modica pidelit decĩas p̾micias
ceteras q legales oblacioẽt
offerre consueuerat. et hos
magnũ aliqd̾ eẽ putabatͥ
audiens u̾bũ consũmate
iusticie resiliit: et tinhens
cor in terram abiit tristis
quia nimirũ testante ueri¬
tate. qui diuicias quas ha¬
bent. affectuose diligũt dif¬
ficile saluãtur Q quã ali¬
ter affectus erat beatus pe¬
trus L o quã largo celestis
grẽ rore ꝑfusus ab estu
mũdane cupiditatis refri¬
guerat: qui de se suis qz
condisupulis tam huilis
quã fiducialitꝰ dño dicebat
Eice nos reliquimꝰ oĩa ⁊
secuti sumus te Dic plane
discipulis eciam seꝙ̃tib sẽ
tradidit: licet legamus nõ¬
nullos in diuiciis et ĩ oĩ
gła mũdi cõtinenter et hũi¬
litꝰ uixisse S quia p̾iulegi¬

Expanded text:
Adhuc unum tibi deest. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni sequere me; et habebis thesauros in coelo . Ille vero qui non se, sed sua, et illa non tota, sed ex parte, et parte satis modica, videlicet decimas, primitias caeterasque legales oblationes, offerre consueverat, et hoc magnum aliquid esse putabat, audiens verbum consummatae justitiae resiliit, et trahens cor in terram abiit tristis, quia nimirum testante Veritate, qui divitias quas habent affectuose diligunt, difficile salvantur . O quam aliter affectus erat beatus Petrus! O quam largo coelestis gratiae rore perfusus ab aestu mundanae cupiditatis refriguerat, qui de se suisque condiscipulis tam humiliter quam fiducialiter Domino dicebat: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . Hic plane discipulis etiam sequentibus se tradidit, licet legamus nonnullos in divitiis et in omni gloria mundi continenter et humiliter vixisse. Sed quia privilegi
Abbreviated transcription (Latin):
dignos eiusdem pnĩs fruc¬
tus agi censuitͥ querendũ
sumopere nobis ẽ que sit
cid dignos promerendũ frus¬
tus sufficiens ẽẽ indeatur
quidam possessiones hñs
multas a dño quesisset. qͥd
façiendo uitam eternã pos¬
sideret. et dñs mandata
iegis ei ꝓposuisset ͥ illeq se

Expanded text:
dignos ejusdem poenitentiae fructus agi censuit ; quaerendum summopere nobis est quae sit tiae, quae ad dignos promerendum fructus sufficiens esse videatur. quidam possessiones habens multas a Domino quaesisset quid faciendo vitam aeternam obtineret, et Dominus mandata legis ei proposuisset, il
Abbreviated transcription (Latin):
am mũdo p̃dicauit dicens
Pniãm agite: appropĩqua¬
bit enĩ regnũ celoꝵ Grãs
sereniori tandem oculo respi¬
ciens miserũ genꝰ filiorũ
adam. districtionẽ legis q̃
oculũ ꝓ oculo. dentẽ ꝓ dẽte.
oĩmodamq talionẽ ꝓ oĩ ex¬
cessu ĩmiseri corditer redde¬
bat: ꝑ ĩcarnatã u̾bi sui dul¬
cedinem temꝑauit dicens
Pniãm agite Ne pero im¬
becilles hoiẽs. ad n̾bũ peĩ¬
tencie. id est ad penã tenẽ¬
di terrentur: mox p̾bo con¬
solatorio. uerbo oĩ acceptioẽ
digno premisse sentencie se¬
ueritatẽ dulcorare curauit
subiũgens Aꝓpĩquabit enĩ
regnũ celoꝵ Quis enĩ sa¬
nũ sapiens licet infirmus
licet delicatus sit. nõ paciẽ¬
ter ymo gratunter. pñtis
pene momentaneũ pondu ᷤᷤ
sustĩneat nõ solũ ut et̾nitatẽ
future pͥene fugiat÷ uerũ

Expanded text:
am mundo praedicavit dicens: Poenitentiam agite; appropinquabit enim regnum coelorum . Gratias sereniori tandem oculo respiciens miserum genus filiorum Adam, districtionem legis, quae oculum pro oculo, dentem pro dente, omnimodamque talionem pro omni excessu immisericorditer reddebat, per incarnatam Verbi sui dulcedinem temperavit, dicens: Poenitentiam agite. Ne vero imbecilles homines ad verbum poenitendi, id est poenam tenendi, terrerentur, mox verbo consolatorio, verbo omni acceptione digno, praemissae sententiae severitatem dulcorare curavit, subjungens: Appropinquabit enim regnum coelorum. Quis enim sanum sapiens, licet infirmus, licet delicatus sit, non patienter, imo gratanter, praesentis poenae momentaneum pondus sustineat, non solum ut aeternitatem f
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo Didebat᷑ aũt ei: ꝙ ad
iudiciũ corã dnõ ducẽt᷑
Cũq tremende maiestuti
pñtatus fuiss: pauidus
ac tremebũdus ꝓcidit ad
pedes sedentis in throno:.
flagitãs ut sui miseret᷑
Oixit autẽ illi dñs q̃d
tibi uis faciã: At ule: dne
ut saluꝰ fiam Et dñs ad
eũ Uade et conuerte cito
ad seruiciũ meũ. et in eo
uigit̾ ꝑseuera: nec deerit
tibi salus qmͣ postulas
Hant ergo ꝓmissionem
furmissimũ pignꝰ et̾ne
salutis hñs seruus dei pe¬
trus  mũdũ ꝑfcẽ de seruit:
et se totũ duu̾ius obseqͥis
mancipauit Accuixit ita

Expanded text:
eo. Videbatur autem ei quod ad judicium coram Domino duceretur. Cumque tremendae majestati praesentatus fuisset, pavidus ac tremebundus procidit ad pedes sedentis in throno, flagitans, ut sui misereretur. Dixit autem illi Dominus: « Quid tibi vis faciam? » At ille: « Domine, ut salvus fiam. » Et Dominus ad eum: « Vade, convertere cito ad servitium meum, et in eo jugiter persevera; nec deerit tibi salus quam postulas. » Hanc ergo promissionem firmissimum pignus aeternae salutis habens servus Dei Petrus, mundum perfecte deseruit, et se totum divinis obsequiis mancipavit Accinxit ita
Abbreviated transcription (Latin):
uiris. qͥ in cist̾cio et in
cłaualle claruerũt scri¬
eciã de exemplis. que
ꝓ rei silitudine nõ ĩcon¬
grue ut arbitror iuxta
finẽ locis oportiũs ĩser¬
iumꝰͫ hãc a lectore nr̃o
uicissitudinis grãm pos¬
tulamꝰ: ut si aliquid
in hoc opusaio ĩueneit.
pnde ad amorem u̾tu¬
deuotionis feruoreni
ĩflãmari se senciat: deo

Expanded text:
et in Claravalle claruerunt, scrietiam de exemplis, quae pro rei similitudine, non incongrue, ut arbitror, juxta finem locis opportunis inseruimus, hanc a lectore nostro vicissitudinis gratiam postulamus, ut si aliquid in hoc opusculo invenerit, unde ad amorem virtudevotionis fervorem, inflammari se sentiat, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
te discute̾ p̃sũptuose tep̃¬
tabat Ceterũ sicut testat᷑
bt̃s bernardꝰ. ratio si qd̾
rũpe effractrix iudicat᷑.
et bt̃s gregorius dicit fi¬
dem non brẽ meritũ. cui
hũana ratio p̃bet exꝑi¬
mentũ Enĩiero p̾fatus
senior minꝰ considerãs
sapientis consiliũ qui
mel ĩuemientem ꝑcius
ede suadet. ne forte sacia¬
eciã monentẽ non plus
sape̾ ꝙͣ oportet s sapẽ ad
sobrictatem/. dũ sacri
misterui dulcedinem ipĩs
ut reor angelicis spiri¬
tib imꝑscrutabilem aui¬
diꝰ rimãt᷑ sũme ma¬
iestati debitam reueren¬
ciam non exhibens un¬
pegit in lapidem offen¬
sionis: et dñs in ira de¬
clinauit a seruo suo pbi
sp̃s bonitas lucis sue ra¬
dios subtraxit: malig¬
nꝰ extĩplo sp̃s malicie sue
tenebras ingessit uariis
cogitacionib aĩam iam
nutãtẽ exagitãs: ratio¬
nẽ q fluctuantẽ pessimo
dubietatis spũ quatiẽs
Nempe dũ qd̾ fidei cõstat
certissime mortalitatis

Expanded text:
te discutere praesumptuose tente discutere praesumptuose tentabat. Caeterum, sicut testatur B. Bernardus, ratio, si quod rumpere, effractrix judicatur, et B. Gregorius dicit fidem non habere meritum, cui humana ratio praebet experimentum. Enimvero praefatus senior minus considerans sapientis consilium qui mel invenientem parcius edere suadet, ne forte satiaetiam monentem, non plus sapere quam oportet, sed sapere ad sobrietatem ; dum sacri mysterii dulcedinem, ipsis, ut reor, angelicis spiritibus imperscrutabilem, avidius rimatur, summae majestati debitam reverentiam non exhibens, impegit in lapidem offensionis, et Dominus in ira declinavit a servo suo. Ubi spiritus bonitas lucis suae radios subtraxit, malignus extemplo spiritus malitiae suae tenebras ingessit, variis cogitationibus animam jam nutantem exagitans rationemque fluctuantem pessimo dubietatis spiritu quatiens. Nempe dum quod fidei certissime constat, mortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
bilia testimonia tua do¬
mĩe. ideo scrutata ẽ ea
ãa mea Quia nero sa¬
lutarem hostiã ꝑ quã re¬
dempti et reconsiliati su¬
mꝰ deo prĩ cũ frcũ uonoꝵ
opm sedulus ĩmolabat:
altitudinẽ ĩꝑscrutabilis
huiꝰ misterii tanto dulciꝰ
tontẽplando riũabat ꝙͣto
id frequẽtius altissimam
dominice passionis huĩ¬
litatẽ rep̃sentando iterabat
So uitinã sicut pius
ita etiã cautus et tuno¬
latus contẽplator eẽ cu¬
rasset Psertun in tam mi¬
ra ꝓfunditate tãtoꝵ mis¬
terioꝵ: nbi ome ratioĩs
hũcne deficit argumentũ:
solũq sacre fidei consulit᷑
oraculũ Nã cũ ãmirando
pensaret. et pensando cĩm¬
raret᷑ quo nam mõ panis
et piiũ q̃ in altari ꝓponũt᷑
medicnte uirtute dei in
uerũ corpus et perũ san
demptoris nr̃i tnsubstãcia¬
rent᷑ :ͥ plusꝙͣ oportebcit
scrutabũdꝰ. racionisq ocło
insolencius ĩnixus: sacrũ
misteriũ archano fidei cõ¬
missũ rationis temerita¬

Expanded text:
bilia testimonia tua, Domine, ideo scrutata est ea anima mea Quia vero salutarem hostiam per quam redempti et reconciliati sumus Deo Patri cum fructu bonorum operum sedulus immolabat, altitudinem imperscrutabilis hujus mysterii tanto dulcius contemplando ruminabat, quanto id frequentius altissimam Dominicae passionis humilitatem repraesentando iterabat. Sed o utinam, sicut pius, ita etiam cautus et timoratus contemplator esse curasset, praesertim in tam mira profunditate tantorum mysteriorum, ubi omne rationis humanae deficit argumentum, solumque sacrae fidei consulitur oraculum. Nam cum admirando pensaret, et pensando admiraretur quonammodo panis et vinum, quae in altari proponuntur, mediante virtute Dei in verum demptoris nostri transsubstantiaretur, plusquam oportebat scrutabundus, rationisque oculo insolentius innixus, sacrum mysterium arcano fidei commissum rationis temerita
Abbreviated transcription (Latin):
oignitatem hũilitate
qua spiritalẽ uirũ dece¬
bał ãmĩstrabat ͥ ͥ tãdẽq
laboriose p̃lacionis sol¬
licitudini semles hume¬
ros subducẽs: rachelis
ꝙͣto sterilius tanto iocũ¬
lem reu̾sus. ac uelut
haut degener pullus
nidulo ꝓp̾o restitutus
cotidianã conu̾satio¬
nem suã discuciens
motus et affcĩoẽs cor¬
dis dudũ p̃lacionis oc¬
ad se retollegebat: exẽ¬
plo scĩssimi prĩs sul
benedicti habitauis
intentis et a strepitu
dabat: sciens adu̾sus in¬
rulentas suggestiones
mũdialis pompe carna¬
us q illecrebre. effaciꝰ
his non ẽẽ antidotũ Por¬
ro contuie meditationis
assiduitate ꝓuocatus. sua¬

Expanded text:
dignitatem, humilitate, dignitatem, humilitate, quae spiritualem virum decebat, administrabat; tandemque laboriosae praelationis sollicitudini seniles humeros subducens, Rachelis quanto sterilius, tanto jucunllem reversus, ac velut haud degener pullus nidulo proprio restitutus, quotidianae conversationis suae discussione motus et affectiones cordis dudum praelationis ocad se recolligebat, exemploque sanctissimi Patris sui Benedicti habitavit intentus, et a strepitu dabat, sciens adversus virulentas suggestiones mundialis pompae, carnalisque illecebrae, efficacius his non esse antidotum. Porro continuae meditationis assiduitate
Abbreviated transcription (Latin):
meditacionis. de huic
eciam contẽplacionis
ocłm exacuũt. sꝑ illiꝰ sẽ¬
tentie meõres qui scruta¬
tor est maiestatis om̾me¬
tur a gła magis ĩtunore
sancte hũilitatis se uti¬
lit̾ dep̾mãt. ꝙͣ in luce
ꝑicłose cõtẽplacioĩs pue¬
rilit uolare p̃sumãt
Erat ĩ claraualle senior
quidã purissime religio¬
nis: qui sub penẽabili
prẽ nrõ b̾nardo ĩ eadem
sca domo młtis eciã sim¬
pliciorib grãm ꝑfcĩonis
contulit strẽnuꝰ inurator
effc̃s. et in quotidiano
uictutũ exerticio deuotus
qui ob sapiencie sue gra¬
uitatẽ.consilii maturi¬
tatẽ. eximieq conu̾satio¬
nis sanctitatem. nõ tm̃
sibi soli. s et aliisq ꝓdes¬
se posse iudicatus: fusci¬
niacensis eccĩe que est
una de digniorib et ma¬
gis religione conspicius
filiabꝰ clareuallis abbas
constitutꝰ est Positus
ergo in honore ipiꝰq ho¬
noris pondus assidue
pensãs. ne scd̾m ꝓphetũ¬
ꝑiculũ honoris nõ ĩte¬
ligẽt. pastoralis officii

Expanded text:
meditationis, dehinc etiam contemplationis oculum exacuunt, semper illius sententiae memores: Qui scrutator est majestatis, opprimetur a gloria , magis in timore sanctae humilitatis se utiliter deprimant, quam in luce periculosae contemplationis pueriliter volare praesumant. Erat in Claravalle senior quidam purissimae religionis, quae sub venerabili Patre nostro B. Bernardo in eadem sancta domo multis etiam simplicioribus gratiam perfectionis contulit, strenuus imitator effectus, et in quotidiano virtutum exercitio devotus, qui ob sapientiae suae gravitatem, consilii maturitatem eximiaeque conversationis sanctitatem, non tantum sibi soli, sed et aliis quoque prodesse posse judicatus, Fusniacensis Ecclesiae, quae est una de dignioribus et magis religione conspicuis filiabus Claraevallis, abbas constitutus est. Positus ergo in honore, ipsiusque honoris pondus assidue pensans ne, secundum Prophethonoris non intelligeret , pastoralis officii
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticipiciũ conseqͥ poss⁊
officiosissima caritate
mꝰ eos qui exercitatio¬
ne dure et laboriose
functoꝵ frm̃ suffragi¬
is morientes fulcirĩ
merent᷑ sic ninirũ
miseros et ut ita dixe¬
liciores plangunꝰ eos.
qui cũ habitũ religio¬
tenciꝰ attendentes. s pi¬
tam suam moꝵ corrup¬
none deprauantes; et si
biuentiũ honestis obse¬
quus tumło inferant᷑.¬

Expanded text:
participium consequi possit, officiosissima charitate mus eos qui exercitatione durae et laboriosae functorum fratrum suffragiis morientes fulciri merentur, sic nimirum miseros, et, ut ita dixeliciores plangimus eos, qui cur habitum religio, non attendentes, sed vitam suam morum corruptione depravantes, etsi viventium honestis obsequiis tumulo inferant
Abbreviated transcription (Latin):
nĩuero sicui fortas¬
sis scrupulũ mo¬
net qd̾ p̃fatus senior
dixit frĩbus ex hac pita
decedentib aiãs carne
solutas ad eritũ moriẽ¬
tiũ occre᷑ nullatenꝰ que¬
so bel sancto piro ita di¬
centi bel nobis ea qͣi
fła scribentib suctenseatͬ
sed pacient̾ sustineat. et

Expanded text:
Enimvero si cui fortassis scrupulum movet quod praefatus senior dixit fratribus ex hac vita decedentibus animas carne solutas ad exitum morientium occurrere, nullatenus, quaeso, vel sancto viro ista dicenti, vel nobis ea quasi falsa scribentibus succenseat, sed patienter sustineat, et
Abbreviated transcription (Latin):
bilem deũ ĩ sanctis sus.
qui qnͣtũ apud se suce¬
ra supplicũ pota pale¬
ãt in hoc pauꝑe suo
demonstrare dignatꝰ
est in tõe glorificabat
Ceterũ quis ambigat
se ꝑ dine bonitatis ha¬
bundãciã nõnullis
in se deest meritoꝵ.
alienis meritis debe̾
suppleri et qr ubi ĩ firmꝰ
et imꝑsc̃s quisq eccĩe
in religione ꝑstẽ ĩcor

Expanded text:
bilem Deum in sanctis suis, qui quantum apud se sincera supplicum vota valeant, in hoc paupere suo demonstrare dignatus est, in commune glorificabat. Caeterum quis ambigat per divinae bonitatis abundantiam nonnullis in se deest meritorum, alienis meritis debere suppleri, et quia ubi infirmus et imperfectus quisque Ecclesiae in religione perfecte incor
Abbreviated transcription (Latin):
sudores. emeritor
requie et beatitud¬
ne głosis id sperand
qui grãm uidendi
qñq res ĩuisibiles
a dño acceꝑat testa¬
tus est dicens moriẽ¬
ne solutas ad aĩam
carne soluenda non
ri frequentia et deuo¬
tione ꝙͣ carnẽ adhu
pegetantes occurre.
atq ut ita maligno

Expanded text:
sudores, emeritorum requie et beatitudine gloriosis id speranda qui gratiam videndi quandoque res invisibiles a Domino acceperat, testatus est, dicens morienne solutas ad animam carne solvendam non ori frequentia et devotione, quam carnem adhuc vegetantes occurrere, atque et maligno
Abbreviated transcription (Latin):
religiosã u̾giñe. quasdã
ecĩa de senioribꝰ sororibꝰ
dixitq ad illas. En ego ĩ¬
grediar uiã uniuse car¬
nis et licet ꝓ modulo me

Expanded text:
religiosam virginem, quasdam etiam de senioribus sororibus, dixitque ad illas: « En ego ingredior viam universae carnis; et licet pro modulo me
Abbreviated transcription (Latin):
qũ atletha dei arnulphꝰ
dolorib iscerũ quib fre¬
quent nimiũ artabatur
Et erat languor fortissi¬
mꝰ. ita ut deficiente
riortem angustiaretur
sensibilis iacet: de uita
ipiꝰ desꝑatũ est. et ob hoc
oleo infirmoꝵ unctꝰ est
At obi pͥmũ respirare po¬
tuit: erũpẽs in bocẽ con¬
fessionis et laudis ait

Expanded text:
 athleta Dei Arnulfus doloribus viscerum, quibus frequenter nimium arctabatur: et erat languor fortissimus, ita ut deficiente mortem angustiaretur. sesibilis jaceret, de vita ipsius desperatum est, et ob hoc oleo infirmorum inunctus est. At ubi primum respirare potuit, erumpens in vocem confessionis et laudis, ait
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta sũt michi uniuer¬
sa stilo expͥmẽ. unũ ȩ
eis saltẽ qd̾ stiũlante cõ¬
scĩa penitꝰ retitere non
audeo: sicut ab ipĩꝰ ore
audiui speãlt t̾ refero
Qd̾ quidem tale ac m̃
est ut ex uno hoc a fide

Expanded text:
ta sunt mihi, universa stylo exprimere, unum ex eis saltem, quod stimulante conscientia penitus reticere non audeo, sicut ab ipsius ore audivi, specialiter refero. Quod quidem tale ac tantum est, ut ex uno hoc a fide
Abbreviated transcription (Latin):
sangiuĩs consecratione
Uñ frẽs qui ei ad missis
nunistrabãt: satis sp
mirabant᷑ in eo redius¬
ciã lac̾inarũ: qua totus
ibidẽ effluere solebat
Reuelabait ei dñs dese¬
cretis telestib magna
et młta. atq innume¬
ris consolationibz eum
seu dormiendo seu uigila¬
doseu eciã mente exceden¬
do crebrie uisitauit Qus
si oĩa lrĩs mandarẽt᷑.
magni uoliuĩs compre¬
henderent quãtitatem

Expanded text:
sanguinis consecratione. Unde fratres, qui ei ad missam ministrabant, satis superque mirabantur in eo redundantiam lacrymarum, qua totus ibidem affluere solebat. Revelabat ei Dominus de secretis coelestibus magna et multa, atque innumeris consolationibus eum, seu dormiendo, seu vigilando, seu etiam mente excedendo, creberrime visitabat: Quae si omnia litteris mandarentur, magni voluminis comprehenderent quantitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
igit  putas ne qr ualeas
teipm̃ apud me tondisis
p̃tio redime̾: In hoc enĩ
forsitã placare me pos¬
sis: si congruũ michi p̃ci¬
um ꝓ tua redemptione
psolueres Tũ ille nõ mo¬
dite exhilaratus ĩ uerbo
isto: fiducialius accessit¬
acceffit et dixit Eciã atq
eciã dementissima dnã
ego me optĩe redimãͫ et
no tua libentissime faciã
me ĩ illũ ignem crucian¬
dũ amplius renuttas
sui regina pirginũ rñ¬
nerib ãnone quĩq mic¬
hi modios hoc est de sin¬
gulis singulos nõ negli¬
gas reddere Quo illo au¬
dito lai letcitꝰ accepit:
est michi carissima dñai
quod imponis ualdeq
iocũdũ: et ego mensurã
bonã et confertã et coa¬
gitã et suꝑeffluẽtẽ daibo
in horreum tuũ Qd̾ cũ
ui fide sua firmt̾ ꝓmisis¬
set: datis ecic̃ fideuissori¬
bus int̾cessorib supradic¬
tis: dimssus est tandem¬
cid hũcna reu̾ti .  redditꝰ
itaq sibi confestun ocu¬
su loquendi surrexit et

Expanded text:
igitur? Putasne quia valeas teipsum apud me condignum pretio redimere? In hoc enim forsitan placare me posses, si congruum mihi pretium pro tua redemptione persolveres. » Tum ille, non modice exhilaratus, in verbo isto, fiducialius accessit et dixit: « Etiam atque etiam clementissima Domina, ego me optime redimam; et tio tua, libentissime faciam, me in illum ignem cruciandum amplius remittas. » Cui Regina virginum rneribus annonae quinque mihi modios, hoc est de singulis singulos non negligas reddere. » Quo ille audito laetanter accepit, est mihi, o charissima Domina, quod imponis, valdeque jucundum: et ego mensuram bonam et confertam et coagitatam et supereffluentem dabo in horreum tuum. » Quod cum in fide sua firmiter promisisset, datis fidejussoribus intercessoribus supradictis, dimissus est ad humana reverti. Redditus itaque sibi, confestim apsu loquendi surrexit et
Abbreviated transcription (Latin):
uel raro dep̃hendebat
ꝙͣ seuera ĩuectione neg¬
ligenciam suã redar¬
guebat: ut autẽ ꝑpe¬
tuitatem uigiliaꝵ qͥ
cõmonitorio quodam
pulsatꝰ illibatã serua¬
re ualeret: lignũ ques¬
dam in suꝑiori ꝑtesul¬
li in quo stabat ĩgen¬
sa cõpositione sic ap¬
tauerat. ut si qñ ꝓ
lixitate pigiliaꝵ pͥte¬
sus dormitare cepisse:
nutantis capitis inci¬
natione malleolus re¬
ꝑcuciens exciꝑet: et
ad uigilandũ repenti

Expanded text:
el raro deprehendebat, quam severa invectione negligentiam suam redarguebat? Ut autem perpetuitatem vigiliarum quasi commonitorio quodam pulsatus illibatam servare valeret, lignum quoddam in superiori parte stalli in quo stabat, ingeniosa compositione sic aptaverat, ut, si quando prolixitate vigiliarum pertaesus dormitare coepisset, nutantis capitis inclinationem malleolus repercutiens exciperet, et ad vigilandum repenti
Abbreviated transcription (Latin):
ne ledentib se ĩ aliquo
Quo dictante dñs guil¬
elmꝰ rieuallis postea
monasterii pͥmꝰ abbas
menbrana scribens eã¬
quippe secrecius septa mo

Expanded text:
uo Quo dictante domnus Guillelmus Rievallis, postea monasterii primus abbas, in membrana scribens eamquippe secretius, septa mo
Abbreviated transcription (Latin):
me seruos dei deridere
terant ut a tam sos pro¬
posito cessarent ⁊ festare
ceperũt At illi qui spũ
dei agebantur et ꝓpterea
liberi erant non curãtes
ciones: toto mentis ãni¬
su ad deũ conuersi pre¬
tib ĩstãtissimis postula¬
bant ut diñ pie tas eos
ad talem locũ dirigere
dignaretur: in quo po¬
tã labiorũ suorũ q̃ sid̾m
regulã firͣuerãt s nõ reddide¬
modis oĩb ꝑfecte serua¬
re cupiebant precipit cor¬
ripi eũ eũt qui sine ꝑmis¬
sione abbis quippiã face¬
re p̃sũpseritͥ abbatẽ suũ
huiliter adeunt: de tͣnsgressi¬
one regle q̃rimoniã ꝓpo¬
nũtł uoti sui feruẽtissi¬
mũ desideriũ pandũt: et
ut eius cõsilio ꝑit̾ et aux
te mente conceperãt ꝑ¬
fice̾ possint supplicit̾ pr̃e¬
cantur Nutu pero dei
ad horã copũctus ab¬
bas ille ꝓpositũ seruorũ dei
laudat: et non solũ consi¬
liũ auxiliũq se p̃birurũ
perũ eciam seipm̃ indiui

Expanded text:
me , servos Dei deridere, me , servos Dei deridere, terant, ut a tam sancto proposito cessarent, infestare cooperunt. At illi qui Spiritu Dei agebantur, et propterea liberi erant, non curantes iones, toto mentis annisu ad Deum conversi, precibus instantissimis postulabant, ut Domini pietas eos ad talem locum dirigere dignaretur, in quo vota labiorum suorum, quae secundum Regulam firmaverant, sed non servavemodis omnibus perfecte servare cupiebant, praecipit corripi eum, qui sine permissione abbatis quidpiam facere praesumpserit, abbatem suum humiliter adeunt, de transgressione Regulae querimoniam proponunt, voti sui ferventissimum desiderium pandunt, et ut ejuste mente conceperant, perficere possint suppliciter precantur. Nutu vero Dei ad horam compunctus abbas ille propositum servorum Dei laudat; et non solum consilium auxiliumque se praebiturum, verum etiam seipsum indivi
Abbreviated transcription (Latin):
um de secretis celestib
a regalib sedib misiti
corda quorũdã frm̃: qui
in cenobio quondã deq¬
bant qd in burgundĩt
ꝑtib sitũ molismus i¬
catur Hii itaq serui
dei pauci nuo s igne
in terram et uolt pehemẽ¬
ter accendi fortit̾ ĩ flãma¬
ti dũ cotidianas regule
lcoẽs in capittulo audi¬
yent et aliud regulã ꝑci¬
ꝑe atq aliud ꝯsuetudi¬
nes ordis tenere ppende¬
rent gͣuissime contristabã¬
tur uidentes se ceteros¬
q monachos regulã bnĩ
prĩs benedicti solep̃ni ꝓ¬
fessione seruatures fore
pmisisse: ẜ secũdũ ĩstitu¬
ta eius nequaq iuere
primitus ergo priuatĩ
eus inter se colloꝙ̃tes
sgressionẽ suã cõquẽ¬
bantur: et quonã mõ hu¬
ius tanti mali remediũ
ĩpenire possent sollicite
tractabant Cũ pers post¬
ea uerbũ effusũ esset
in publitũ. ceteri qͥ car¬
nales erant nec poterãt
dicere cũ ꝓphã quia de
excelso misit ignẽ ĩ ossi¬
bus meis et erudiuit

Expanded text:
um de secretis coelestibus a regalibus sedibus misit in corda quorumdam fratrum , qui in coenobio quodam degebant, quod in Burgundiae partibus situm Molismus vocatur. Hi itaque servi Dei pauci numero, sed igne in terram, et vult vehementer accendi, fortiter inflammati, dum quotidianas Regulae lectiones in capitulo audirent, et aliud Regulam praecipere, atque aliud consuetudines Ordinis tenere perpenderent, gravissime contristabantur; videntes se caeterosque monachos Regulam beati Patris Benedicti solemni professione servaturos fore promisisse; sed secundum instituta ejus nequaquam vivere. Primitus ergo privatim saepius inter se colloquentes, transgressionem suam conquerebantur; et quonam modo hujus tanti mali remedium invenire possent, sollicite tractabant. Cum vero posteo verbum effusum esset in publicum, caeteri qui carnales erant, nec poterant dicere cum propheta quia de excelso misit ignem in ossibus meis; et erudivit
Abbreviated transcription (Latin):
nes ea que de pautorũ
sincera cõuersacione seu
felici consũmaçione ad a¬
solucionẽ sponsionis nũ
descripsimus ĩnuã biliũ se¬
uorũ dei qui tam in cis¬
tertio quam ĩ pniu̾̃sitate
sacri ordinis spiritales
agones uiriliter desudar̃
preiudicare sanctitati Ci
igitur sicut supradixim
nñ tantũ negligentie to¬
sporẽ monasticus ordo ci¬
lapsus fuisset ut peniẽ¬
tib ad cõuersionẽ non
tam ꝓfectus quã ꝑicu¬
lũ multis in locis ĩmi¬
ne̾ uidereturͥ nec spes n¬
la restauracionis ospiã
arrideret: omp̃s deus qu
seruos suos ab et̾no p̃sa¬
tos in tꝑe pocat et iust¬

Expanded text:
nec ea quae de paucorum nec ea quae de paucorum sincera conversatione, seu felici consummatione, ad absolutionem sponsionis nostrae descripsimus, innumerabilium servorum Dei, qui tam in Cistercio quam in universitate sacri Ordinis spiritales agones viriliter desudarunt, praejudicare sanctitati. Cum igitur, sicut supra diximus, in tantum negligentiae torporem monasticus Ordo collapsus fuisset, ut venientibus ad conversionem, non tam profectus quam periculum multis in locis imminere videretur; nec spes ulla restaurationis uspiam arrideret, omnipotens Deus qui servos suos ab aeterno praescitos in tempore vocat et just
Abbreviated transcription (Latin):
falsiloquos exordiũ sacri
ordinis diligencius desc̾p¬
serimus: etiam de reue¬
rendissimorũ prm̃ quo¬
rundã pidelic abbatũ cis¬
tertii atq clareuallis uir¬
tutũ studiis aliqua breui¬
ter ꝑstringemus.senioꝵ
qͦ qui in clareualle puris¬
sime religionis imitato¬
res effc̃ meõriã sui. pos¬
teris in benedictione reli¬
q̃reͬ quatinus ꝑ hec fide¬
lis quilib et deuotus ꝓ¬
ficiat in fide roboratus.
ifidelis ãt et detractor li¬
uidũ cordis oculũ pur¬
gans religioso ordini ne¬
quaꝙͣ detrahere s magis
religiosorũ deuocionẽ imi¬
cari consuescar: aut c̾te
ꝓpalate ueritatis radiis
reuerberatus. maliciose
derogucionis materiã sibi
subtractũ eẽ contabescẽs
ingemiscat Sĩ quẽ pero
mouet ꝙ clareuallẽtiũ
tm̃ et nõ eciã cistertien¬
siũ seniorũ mentionẽ fe¬
timus. noui̾t nos ut eccĩe
clareuallis alũpnos nr̃s¬
rũ seniorũ sacra studiae
fumiliarius et efficaci¬
us ĩpestigare potuisse:

Expanded text:
falsiloquos exordium sacri Ordinis diligentius descripserimus, etiam de reverendissimorum Patrum quorumdam, videlicet abbatum Cistercii atque Claraevallis virtutum studiis, aliqua breviter perstringemus, seniorum quoque qui in Claravalle purissimae religionis imitatores effecti, memoriam sui posteris in benedictione reliquere; quatenus per haec fidelis quilibet et devotus proficiat in fide roboratus, infidelis autem et detractor lividum cordis oculum purgans, religioso Ordini nequaquam detrahere, sed magis religiosorum devotionem imitari consuescat: aut certe propalatae veritatis radiis reverberatus, malitiosae derogationis materiam sibi subtractam esse, contabescens ingemiscat. Si quem vero movet quod Claravallensium tantum, et non etiam Cisterciensium seniorum mentionem fecimus, noverit nos ut Ecclesiae Claraevallis alumnos, nostrorum seniorum sacra studia familiarius et efficacius investigare potuisse;
Abbreviated transcription (Latin):
pauidus et anxius mittit
sibi a iusto iudice deo
imputandũ fore repu¬
is qui x confiteri uolẽ¬
minꝰ tamẽ discrete repel

Expanded text:
pavidus et anxius mittit, sibi a justo judice Deo imputandum fore repuis, quem confiteri volenminus ta
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ peterane senectutis
incõmoda tot tantisq
infirmitatib quassatꝰ
et debilitatꝰ sis. ut uix
ad ꝓiximos terminos da¬
noꝵ spirantem te pue¬
nire posse putemꝰ: cũ

Expanded text:
 veteranae senectutis incommoda tot et tantis infirmitatibus quassatus et debilitatus sis, ut vix ad proximos terminos Danorum spirantem te pervenire posse putemu
Abbreviated transcription (Latin):
lib flectere consueuit
hec itaq pietatis arma
arripiens. et seipm cõtͣ
semetipm̃ erigens: p̾mo
quidẽ uniu̾sas orduus
dissimulat̾te negligẽtia

Expanded text:
libus flectere consuevit. Haec itaque pietatis arma corripiens, et seipsum contra semetipsum erigens, primo quidem universas Ordinis dissimulatrice neg
Abbreviated transcription (Latin):
de corruptione ad ĩcor¬
ruptionẽ de morte ad
pitam de niseria ad
infelicitatem de fide ad
cognitionẽ iocũdam
meoriã sancti biri se¬
dula meditatione pen¬
santes et ipĩ potis et
desideriis continuis ad
eã suspirabãt dicentes

Expanded text:
de corruptione ad incorruptionem, de morte ad vitam, de miseria ad felicitatem, de fide ad cognitionem, jucundam memoriam sancti viri sedula meditatione pensantes, et ipsi votis et desideriis continuis ad eam suspirabant, dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
re: et implere splendorib
aiãm eius: ita ut ex sinã
dice poss Secũdũ młti¬
tudinem doloꝵ meoꝵ in
corde meo: consolationes
tue letificauerũt aĩam
meam Ex tũc ergo et de¬
inceps increpante dnõ fe¬
ras arũdinis qͥeuerũt
ab eo penitus scimuli car

Expanded text:
re, et implere splendoribus animam ejus, ita ut ex sententia dicere posset: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam . Ex tunc ergo, et deinceps, increpante Domino feras arundinis , quieverunt ab eo penitus stimuli car
Abbreviated transcription (Latin):
iam iãq ad apostasie
retrogradã t̾pitudinẽ
respicientem diuina
miseratio tali modo
ab errore retraheye et
ui bono ꝓposito cõfur¬
nare dignata est Aspi¬
cebat in uisu noctis
et ecce ĩ nubib celi
dũs maiestatis rex¬
regũ et dñs dnanciũ

Expanded text:
amjamque ad apostasiae retrogradam turpitudinem respicientem, divina miseratio tali modo ab errore retrahere, et in bono proposito confirmare dignata est. Aspiciebat in visu noctis, et ecce in nubibus coeli Dominus majestatis, rexregum, et Dominus dominantium
Abbreviated transcription (Latin):
et redditurus unicuiq
scd̃m oꝑa sua Tũ uero
uniu̾so gne̾ hoĩm cũ
timore et tremore mł¬
to ad hans examinatio¬
nem suspenso singuli
quiq ordines qui sũt
in eccĩa dei seorsũ et seor¬
sũ cod coadunabant᷑.
folliciti palde de obseruã¬
cus et cerimonis regu¬
le et ordinis sui. ne for¬
te ꝓperam quid ab eis
gestũ seuerissimꝰ iudex
suo illo subtilissimo
scrutinio dep̃hen deret
Utinã illud attenderẽt
illi qui regulam btĩ
augustiiꝰ ꝓfitent᷑ et
singulas eius sinãs
cotidie in capłis suis

Expanded text:
uique secundum opera sua. Tum vero universo genere hominum cum timore et tremore multo ad hanc examinationem suspenso, singuli quique Ordines qui sunt in Ecclesia Dei, seorsum et seorsum coadunabantur, solliciti valde de observantiis et caeremoniis Regulae et Ordinis sui, ne forte perperam quid ab eis gestum severissimus judex suo illo subtilissmo scrutinio deprehenderet. Utinam illud attenderent illi, qui Regulam beati Augustini profitentur, et singulas ejus sententias quotidie in capitulis suis
Abbreviated transcription (Latin):
tremore et ꝓfunda huĩ¬
litate reuelauit: que lis
magna eẽ sciamꝰ: quia
ad alia festinat ĩtencio
breuitatis studio reticul¬
debtã t̾nitate que deus
est uide᷑ meruerat. nub¬
la tenꝰ explicure consen¬

Expanded text:
tremore et profunda humilitate revelavit: quae licet magna esse sciamus, quia ad alia festinat intentio, brevitatis studio reticuide beata Trinitate, quae Deus est videre meruerat, nullatenus explicare consen
Abbreviated transcription (Latin):
cit ueteranꝰ cũ duob
tm̃ puerulis tante
enormitatis et fero¬
titatis amicitiã que etꝭ
boues młta corpulen¬
cici et fortitudine su¬
ꝑant ꝑ tot locoꝵ dis¬
crimina ꝑ tanta la

Expanded text:
c veteranus, cum duobus tantum puerulis, tantae enormitatis ac ferocitatis animantia, quae etiam boves multa corpulentia et fortitudine superant, per tot locorum discrimina, per tanta la
Abbreviated transcription (Latin):
arnulphus noĩe de ma¬
iorta diues et delicatus
nmis: secreto ĩ manib
eius se reddidit Fuit autẽ
ptriusq consiliũ rem silẽ¬
cio tegere ꝓpt̾ quedã im¬
pedimenta scłi: usq ad
pltimũ diem quo egressu¬
rus eẽt de t̾ra et cogna

Expanded text:
Arnulfus nomine de Majorca, dives et delicatus nimis, secreto in manibus ejus se reddidit. Fuit autem utriusque consilium rem silentio tegere propter quaedam impedimenta saeculi, usque ad ultimum diem quo egressurus esset de terra et cogna
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ ĩ modum
ancerũ torreri et assari
ipõsq crudelissimos tor¬
tores cũ sufflatoriis ali¬
isq ignus instrumẽ¬
tis miseraꝵ tormẽta
totis nisib exaggeran¬
tes Alii nero patellas
et sartagines ignitas
tes ponebãt: adipemq
qui de ardentib iacencium
menbris fluebat deligẽ¬
tissime colligentes. eun¬
deni rursus bullienten

Expanded text:
maximum, in modum anserum torreri et assari, ipsosque crudelissimos tortores cum sufflatoriis aliisque ignis instrumentis miserarum tormenta totis nisibus exaggerantes. Alii vero patellas et sartagines ignitas tes ponebant adipemque qui de ardentibus jacentium membris fluebat diligentissime colligentes, eumdem rurs
Abbreviated transcription (Latin):
in religionis obsuan¬
tia uidebãtur audien¬
tes tam speacialit̾ et
excellentꝰ magnificas
bate. tanꝙͣͣ noui tyro¬
nes ex enierite milicie
laborib uenientes tan¬
te sc̃ĩtatis collegio socia

Expanded text:
in religionis observantia videbantur, audientes, quod tam specialiter et excellenter magnificassbate, tanquam novi tirones, ex emeritae militiae laboribus venientes, tantae sanctitatis collegio socia
Abbreviated transcription (Latin):
tis sublatus est fr̃ autẽ
ille cui tanta dignatiõe
grẽ dei tam secretũ dĩne
uenignitatis donũ agnos¬
tẽ datũ fuerat de hac gło

Expanded text:
tis sublatus est. Frater autem ille, cui tanta dignatione gratiae Dei tam secretum divinae benignitatis donum cognoscere datum fuerat, de glo
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ ast ubi ꝓtelata orõ
gram deuotionis ꝓme¬
tuit. infusa deuocio
nentẽ dilatauit: dila¬
nita mens celestiũ se¬
netoꝵ capax effecta est:

Expanded text:
us. Ast ubi protelata oratio gratiam devotionis promeruit, infusa devotio mentem dilatavit, dilatata mens coelestium secretorum capax effecta est
Abbreviated transcription (Latin):
fortituduniẽ induẽs et ag¬
ni mansuetudinẽ retinẽs:
tanta carismatũ enunẽ¬
cia a pͥmis ãnis enituit:
ut cõuersationis ipĩꝰ elegã¬
cia atq fragrãcia cõtub̾¬
nales eius uehement̾ af¬
Quidã uero religiosus ac
spiritalis eusdẽ cenobii fr̃
ptestutus est michi. ꝙ ali¬
qñ pidisset uisionẽ euisee¬
mioi Aspiciebat eũdẽ adoles¬
tentẽ inutatoriũ añ alta¬
re canẽtẽ Porro ymago
quasi melodia ipiꝰ delcãta
de cruce descendit. ueniens

Expanded text:
fortitudinem induens, et agfortitudinem induens, et agni mansuetudinem retinens, tanta charismatum eminentia a primis annis enituit, ut conversationis ipsius elegantia atque fragrantia contubernales ejus vehementer afQuidam vero religiosus ac spiritualis ejusdem coenobii frater protestatus est mihi quod aliquando vidisset visionem hujusmodi. Aspiciebat eumdem adolescentem invitatorium ante altare canentem. Porro imago quasi melodia ipsius delectata, de cruce descendit, veniens
Abbreviated transcription (Latin):
gitas a nobis: Cũq ille
ꝓmttet se eẽ facturũ qͥ¬
quit illi placeret tñ ut
duẽ nu libentissime uolo
Qd̾ cũ firmit̾ pollicitus
fuisset: eductũ continuo
de ꝓifundo latu liberũ ab¬
ire dimiserũt mane igi¬
presentari btõ bernardo
Quem cũ antea nõ uidis¬
set᷑ mox illũ ĩ pultu et
habitu dep̃hendit ipm ꝓ
certo eẽ. quẽ tnͣsacta noc¬
te sub conditione ꝯu̾tendi
se liberatorẽ habe̾ merue¬
rat ꝓuide miratꝰ uehemẽ¬
t̾ atq compũctus ꝓtinꝰ
eidẽ scõ uiro se reddidit a
quo benigne susceptꝰ mox
in etate teneriori grauita¬
tis et sapiencie canos cũc¬
tis mirantib induit por
to bono cicius corruense
eundẽ secũ euerte̾ satagẽ
fundatũ in xpi amore
tyrũculũ moue᷑ nõ po¬
mit Hic ergo delicatus
atq tenerrimꝰ adolescẽs
suã ad forcia nuttẽs letã¬
nib angelis et hoĩb iugũ
dũ aggredit᷑ et quasi ag¬
nus ad aratrũ suscepti
ordinis applicat᷑ Miseran

Expanded text:
gitas a nobis? » Cumque ille promitteret se esse facturum quidquid illi placeret, tantumdomine mi, libentissime volo. » Quod cum firmiter pollicitus fuisset, eductum continuo de profundo laci liberum abire dimiserunt. Mane igipraesentari beato Bernardo. Quem cum antea non vidisset, mox illum in vultu et habitu deprehendit ipsum pro certo esse quem transacta nocte sub conditione convertendi se liberatorem habere meruerat. Proinde miratus vehementer atque compunctus, protinus eidem sancto viro se reddidit; a quo benigne susceptus, mox in aetate teneriori gravitatis et sapientiae canos cunctis mirantibus induit. Porto bono citius corruens, et eumdem secum evertere satagens, fundatum in Christi amore tirunculum movere non potuit. Hic ergo delicatus atque tenerrimus adolescens, suam ad fortia mittens laetantibus angelis atque hominibus jugum dum aggreditur, et quasi agnus ad aratrum suscepti Ordinis applicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sor extitit sentiret et di
tẽt panem et pinũ que ĩ
phisandũ tradide̾at ut
disce̾t p̃sũptuosus nõ eẽͥ
quẽq sũmũ cognicioĩs
gradum que soli btẽ pi¬
te debet᷑ in hac miserci
uita. et hac tarne pcã
insolentius rimãtẽ. etĩã
de fidei stabili̾tate corrue
ꝑmiserat: de ꝑicłosa
tñ duebietatis ripe pẽ¬
dentẽ in heretite prauita¬
tis baratrũ p̃ciłitari
passus non est Ibat er¬
go miserabilit᷑ martes¬
cẽs et contabescẽs ĩ semet¬
ipõ p̃ angustia sp̃s et uio¬
lencia temptacionis:
sacrisq misteriis q̃ ãtea
deuotissĩe celebrabat ap¬
proximare non audens:
atroci huic passioni se

Expanded text:
sor exstitit, sentiret et dicsor exstitit, sentiret et diceret panem et vinum quae inphizandum tradiderat, ut disceret praesumptuosus non esse, quemque summum cognitionis gradum, qui soli beatae vitae debetur, in hac misera vita et in hac carne peccati insolentius rimantem, etiam de fidei stabilitate corruere permiserat: de periculosa tamen dubietatis rupe pendentem, in haereticae pravitatis barathrum praecipitari passus non est. Ibat ergo miserabiliter marcescens et contabescens in semetipso, prae angustia spiritus et violentia tentationis, sacrisque mysteriis, quae antea devotissime celebrabat, approximare non audens, atroci huic passioni se
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ sicut testat᷑ sapiẽs
hereditas ad quã p̃proꝵe
festinat᷑ in principiors
nouissimis bñdictione
carebit Igit᷑ nbi p̾mi
incautus cõtẽplator h
dubietatis malũ clans¬
destinus aĩe sue motb
irreꝑe dep̃hendit totus
intremuit: nisusq uia¬
re mentis tenebras do¬
bolice u̾sucie discutere
non potuit: non eñ
sicut liberũ est inq̾eti
polũtati. spontanea
deliberatione ĩ foueam
se p̾cipitẽ iatere: ita
eciam liberũ habet ꝓp̾a
uirtute pel industria de
fouea constendeͬ Guber¬
naculo itaq fidei ꝓcello¬
so p̃sũpcionis spũ uo
lent̾ euulso: nauis con¬
scie miserabilis hoĩs pa¬
lidissimis ꝑniciosaꝵ co¬
gitationũ fluctib qua¬
nebat᷑: malignis spi¬
ritib cũctis neq̾cie sue
dolis ad id nitentib ut
quẽ de tertitudine fidei
uiolent̾ ꝑturbauerãt:
etiã de dubietatis nubi¬
blasphemue densissiãs
tenebras p̃cipitarent.
ut exemplo berangarii
qui pͥmꝰ impie huiꝰ
hereseos ĩuentor et defen¬

Expanded text:
am, sicut testatur Sapiens, Haereditas ad quam praepropere festinatur in principio, in novissimis benedictione carebit . Igitur ubi primum incautus ille contemplator hoc dubietatis malum clandestinis animae suae moribus irrepere deprehendit, totus intremuit, nisusque vigore mentis tenebras diabolicae versutiae discutere, non potuit. Non enim sicut liberum est inquietae voluntati spontanea deliberatione in foveam se praecipitem jacere, ita etiam liberum habet propria virtute vel industria de fovea conscendere. Gubernaculo itaque fidei procelloso praesumptionis spiritu violenter evulso, navis conscientiae miserabilis hominis validissimis perniciosarum cogitationum fluctibus quatiebatur, malignis spiritibus cunctis nequitiae suae dolis ad id nitentibus, ut quem de certitudine fidei violenter perturbaverant, et am de dubietatis nubiblasphemae densissimas tenebras praecipitarent, ut videlicet exemplo Berengarii, qui primus impiae hujus haereseos inventor et defen
Abbreviated transcription (Latin):
sune diffinit apłs fidoe
spercndaiꝵ sub stancia
reꝵ: argumentũ nõ
apparentũ Qd̾ enĩ
det quis. quid sperat.
autẽ qd̃ in hac mortali¬
tatis palle in hoc pcũ et
mortis corꝑe uiuere nõ
possumꝰ. ꝑ pacientiã
expectare iubem᷑. ut in
et̾ne claritatis patria
nobis cõplect᷑ ubi erit

Expanded text:
fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium . Quod enim videt quis, quid sperat . Si autem quod in hac mortalitatis valle, in hoc peccati et mortis corpore videre non possumus, per patientiam exspectare jubemur, ut in aeternae claritatis patria in nobis compleat
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitus gustare et inde
negligit qm̃ suauis est
dñs Cursu itaq uite sue
laudabilit̾ ꝑacto. cũ iam
tempꝰ instaret quo ꝓ la¬
borib et scẽ pietatis oꝑi¬

Expanded text:
sollicitus, gustare et videre negligit quoniam suavis est Dominus. Cursu itaque vitae suae laudabiliter peracto, cum jam tempus instaret, quo pro laboribus et sanctae pietatis o