comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erit nox. ubi nemo
possit oꝑari. sed recipe
quod oꝑatus est. Aliud
est tempus oꝑationis.
aliud tempus receptio¬
nis. Reddet enim uni¬
cuiq secundum oꝑa
sua. Audiamus solli¬
cita mente apłm exhor¬
tantem nos oꝑari dum
tempus habeinus. Dicit
enim. Dum tempus
nos. terrendo malos
dixisset. expuit in ter¬
ram. et fecit lutum ex
sputo. et liniuit lutũ
suꝑ oculos eius. et di¬
‸ xit. Uade et lauate ĩ
‸natatoria syloe . quod
interpretatur missus.
Quod fecit dominus ꝑs¬
picuum est. Iiuii mi¬
natio enim fac ta
est in ceco. secd magnũ
misterium commendat᷑
in humano gẽnere. Ex¬
puit in terram. de saliua
lutum fecit. qui uerbũ
caro factus ẽ. et unx̃
oculos ceci. Inunctus
erat. et nundum uide.¬
bat. mittit illum ad
piscinam que uocatꝰ
syloe. ꝑtinuit autem
ad ȩuuangelistam cõ¬
mendare nobis nomen
hunis piscine. et ait.
Quod interpretatur mis¬
sus. Iam quis ẽ missꝰ
agnoscitis. Nisi enim
ille fuisset missus. ne¬

Expanded text:
erit nox ubi nemo erit nox ubi nemo possit operari, sed recipere quod operatus est. Aliud est tempus operationis, aliud receptionis: reddet enim unicuique secundum opera sua. » Audiamus sollicita mente Apostolum exhortantem nos operari, dum tempus habemus. Dicit enim: Dum tempus nos, terrendo malos, dixisset: expuit in terram: et fecit lutum ex sputo: et linivit lutum super oculos ejus: et dixit ei. Vade: et lava in natatoria Syloe: quod interpretatQuid fecit Dominus, perspicuum est. Illuminatio enim facta est in caeco, sed magnum mysterium commendatur in humano genere. Exspuit in terram, de saliva lutum fecit, quia Verbum caro factus est, et unxit oculos caeci, inunctus erat, et nondum videbat. Mittit illum ad piscinam, quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad Evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae, et ait, quod interpretatur missus. Jam quis est missus, agnoscitis. Nisi enim ille fuisset missus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
mus fĩs eum fuisse hie
tunc. et modo non hie
esse: Si hoc putamus.
iam ergo post ascensum
domini. facta ẽ nox ista
metuenda. ubi nemo
possit oꝑari. Si post as¬
censionem facta ẽ nax
ista. quid ẽ quod ait
discipulis suis ascendẽs
in celum. ecce ego uobis
fuit in mundo. nunc
diuina poteñtia pre¬
sens est ubiq in mundo.
Audiuimus diem. audiã¬
mus que sit nox ista.
Quid igitur: Quid dicẽ¬
mus de nocte ista qͣndo
erit. quando nemo
poterit opari: Nox ista.
impiorum erit. Nox is¬
ta eorum erit. quibus
in fine dicẽtur. Ite in
ignem ȩternum. qui
paratus est diabolo et
angelis eius. Sed et nox
dicta est. non flãma.
non ignis. Audi quia
et nox est. cum de quo¬
dam seruo dicit ligã¬
te illi manus et pedes.
et proicite eum in tene¬
ubi nemo possit oꝑari. Modo
ẽ: ut oꝑet᷑ fides ꝑdilectionẽ.
Et si modo operemur:
H ic est dies. hic est ap̃c.
Audi promittentem. et
ne arbitreris absentẽ.
Ecce ego uobiscum sũ.

Expanded text:
mus, fratres, eum fuisse hic mus, fratres, eum fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari. » Si post ascensionem facta est nox ista, quid est, quod ait discipulis suis ascendens in coelum: Ecce ego vobiscfuit in mundo, nunc divina potentia praesens est ubique in mundo. Audivimus diem, audiamus quae sit nox ista. « Quid igitur? Quid dicemus de nocte ista? Quando erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit; nox ista eorum erit, quibus in fine dicetur: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Sed et nox dicta est, non flamma, non ignis. Audi, quia et nox est. De quodam servo dicitur: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in teneubi nemo possit operari. Modo est ut operetur fides per dilectionem; et si modo operamur, hic est dies, hic est Christus. Audi promittentem, et ne arbitreris absentem: Ecce ego vobiscum sum o
Abbreviated transcription (Latin):
causam dicit. quare sit
ille cecus natus. Neq
hic peccauit inquit.
neq paien tes
eius. sed ut uau..¬
tur õpera dei in illo.
Non solum quid in hoc
citate totius humani
generis per me agendũ
de secuitus adirixit.
Me oportet oꝑari õꝑa eiꝰ
qui misit me donec di¬
es est. Memento quomͦ do
uniuersam głam illi
dat de quo est. quia il¬
le habet filium qui cle¬
illo sit. ipse non habet
de quo sit. Quȩ sunt
oꝑa domini propter
que uenit filius in mũ¬
dum. nisi cecitatẽ hu¬
mani generis illumina¬
re. uulnerata queq sa¬
nare. perdita require¬
re.deformia reformare:
Setl quid est quod c̃ixit
me oportet oꝑari oꝑa
eius qui misit me do¬
nec dies ẽ: Uenit enim
nox. inqua nemo pot̃
oꝑari. Constat expres¬
sum ac defini¬
tum diem comme moras
se dominũ hoc loco se¬
ipsum. id ẽ lumen mũ¬
di. Quam diu inquit
sum in hoc muncdo. lu¬
men sum mundi. Ergo
ipse operatur. quãm di
u ẽ  in hoc mũdo. Putã¬

Expanded text:
causam dicit quare sit causam dicit quare sit ille caecus natus: Neque hic peccavit, inquit, ue parentes ejus, sed ut manifestentur opera Dei in illo. » Non solum quid in hoc citate totius humani generis per me agendum de secutus adjunxit: Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. « Memento quomodo universam gloriam illi dat de quo est; quia ille habet Filium qui illo sit, ipse non habet de quo sit. Quae sunt opera Domini propter quod venit Filius Dei in mundum, nisi caecitatem humani generis illuminare, vulnerata quaeqnare, perdita quaerere, deformia reformare? Sed quid est, quod dixit: Me oportet operari opera ejus qui me misit, donec dies est? Venit enim nox, in qua nemo potest operari. Constat expressum ac definitum diem commse Dominum in hoc loco seipsum, id est, lumen mundi. Quandiu, inquit, sum in hoc mundo, lumen sum mundi. Ergo ipse operatur. Quandiu est autem in hoc mundo? Puta
Abbreviated transcription (Latin):
mi parentis traxerunt.
Interrogauerunt ergo dis¬
cipuli eius. Rabbi. Scis
quia rabbi magister est.
Magistrum appellabant. q
discere desiderabant.
Questionẽ quippe domino
proposuerunt tanquam
magistro. Quis peccauit
hic aut parentes eius.¬
hic peccauit. neq paren¬
tes eius. ut cecus nas
ceretur. Quid ẽ quod
cita.Oi nullus homo
sine peccato. nunquid
parentes huius ceci si¬
ne peccato erant: Nun¬
quid ipse sine peccãto
originali natus erat.
uel uiuendo nichil ad¬
diclerat: Si ergo et pa¬
rentes eius habuerunt
peccatum. et iste habu¬
it peccatum. quare do¬
minus dixit. neq hic
peccauit neq parentes
eus: Nichil ad rem res¬
pondit. de qua interro¬
gatus est. cur cecus uas¬
ceretur. Habebant enĩ
peccatum parentes eius
sed non ipso peccato fac¬
tum ẽ. ut cecus nascȩ¬
retur. Si ergo ñ peccato
parentum factum ẽ ut
cecus nasceretur. quare
cecus natus est: Audi
magistrum docentem.
Querit credentem. ut fa¬
ciat intelligentem. Ipse

Expanded text:
mi parentis traxerunt. mi parentis traxerunt. Interrogaverunt eum discipuli ejus, Rabbi. Scis quia Rabbi magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant. Quaestionem quippe Domino proposuerunt tanquam magistro. Quis peccavit? hic, aut parentes ejushic peccavit, neque parentes ejus, ut caecusceretur . Quid est quod xit? Si nullus homo sine peccato, nunquid parentes hujus caeci sine peccato erant? Nunquid ipse sine peccato originali natus erat, vel vivendo nihil addiderat? Si ergo et parentes ejus habuerunt peccatum, et iste habuit peccatum, quare Dominus dixit, Neque hic peccavit, neque parentes ejus, nisi ad rem respondit, de qua interrogatus est, cur caecus nasceretur? Habebant 558 enim peccatum parentes ejus, sed non ipso peccato factum est ut caecus nasceretur. Si ergo non peccato parentum factum est ut caecus nasceretur, quare caecus natus est? Audi magistrum docentem: quaerit credentem, ut faciat intelligentem. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
a natiuitate. Ca quippe
que fecit dominus no
uerba sunt. Opera quia
facta sunt. uerba quia
signata sunt. Si ergo
quid significet hoc qd̃
factum ẽ cogitems. ge¬
nus humanum est iste ce¬
cus. Hȩc enim cecitas
contigit in primo homi¬
ne per peccatum. de quo
omnes originem diximꝰ
non solum mortis. sed
etiam iniquitatis. Si
enim cẽcitas est infide¬
litas. et illuminato fides.
quem fidelem quando
I deo euuangelista de ap̃o
dixit. Et preteriens. Sic
preteriit enim xp̃c. et ñ
in uia peccatorum nrõꝵ
stecit. sicut in quadam
parabola ipse domiunus
ait. Uenit enim samarĩ¬
tanus secus uiam. qui
uenit sanare uulneratũ
semi uiuum. Preteriit ce¬
cum illumi nare . qui
uulneratus in parabola
dicitur. Hic in re gesta
cecus illuminatur. Ui¬
dit ergo hominẽ cȩcum.
non ut cumq cecum. sed¬
cecum a natiuitate. Om̃s
enim homines pret̃ il¬
lum solum qui ex uir¬
gine natus est. originã¬
li peccato ceci. id est cũ
peccato nati sunt. quod
ex radice peccatrice pri¬

Expanded text:
 requiratis. Ea quippe que fecit Dominus nosverba sunt. Opera, quia facta sunt: verba, quia signa sunt. Si ergo quid significet hoc, quod factum est, cogitemus, genus humanum est iste caecus. Haec enim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas, illuminatio est fides, quem fidelem, quando ideo Evangelista de Christo dicit, Et praeteriens. Sic praeterit enim Christus, et non in via peccatorum nostrorum stetit, sicut in quadam parabola ipse Dominus ait: Venit enim Samaritanus secus viam . Qui venit sanare vulneratum semivivum, praeteriens caecum illuminat. Qui vulneratus in parabola dicitur, hic in re gesta caecus illuminatur. Vidit ergo hominem caecum, non utcunque caecum, sed a nativitate caecum. Omnes enim homines praeter illum solum, qui ex virgine natus est, originali peccato caeci, id est, cum peccato nati sunt, quod ex radice peccatrice pri
Abbreviated transcription (Latin):
ponderunt eis parentes
et chixerunt. Scimus qi
hic est filius noster. et
quia cecus natus est.
Quomodo autem nunc
Scimus autem. quia filiꝰ
noster ẽ Sed iuste coge¬
remur loqui pro infan¬
te. si ipse pro se loqui ñ
posset. Olim loquitur.
modo uidet. Cecum ana¬
truitate nouimus. lo¬
quentem olim seimus.
uitdentẽ modo uidẽmus.
Ipsum interrogate. ut in¬
struamim. Hȩc dixerunt
parentes eius. quia time¬
bant iudeos. Iam emm
conspirauerant uidẽi.
ut siquis eum eum coi¬
fiteretur xp̃m. extra sy¬
nagogam fieret. Iam noz
erat malum extra syna¬
gogam fieri. Illi expelle¬
bant. setd xp̃c excipie¬
bat. proptẽrea parentes
eius dixerunt. quia eta¬
tem habet ipsum inter¬
rogate. Uocauerunt er¬
go rursum hominem
qͥ fuerat cecꝰ ⁊ dixer̃t ei. Da
nega quod accepisti. ħ plane
blasphemare.Da insquiũt

Expanded text:
ponderunt eis parentes ejus, et dixerunt: Scimus quia hic est filius noster, et quia caecus natus est. Quomodo autem nunc Scimus autem quia filius noster est; sed juste cogeremur loqui pro infante, quia ipse pro se loqui non posset; olim loquitur, modo videt; caecum a nativitate novimus, loquentem olim scimus, videntem modo videmus: ipsum interrogate, ut instruamini. Haec dixerunt parentes ejus, quia timebant Judaeos. Jam enim conspiraverant Judaei, ut si quis eum confiteretur Christum, extra synagogam fieret. Jam non erat malum extra synagogam fieri. Illi expellebant, sed Christus excipiebat: propterea parentes ejus dixerunt: quia aetatem habet, ipsum interrogate. Vocaverunt ergo rursum homqui fuerat caecus, et dixerunt ei: Da Nega quod accepisti. Hoc plane blasphemare. « Da, inquiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dam ex phariseis et di¬
xerunt ei. Nunquid
nos ceci sumus: Audi
iam quid ẽ quod mo
uebat. et qͥ uident ceci
fiant. Dixit eis ih̾e. Si
ceti essetis. non habere¬
tis peccatum. cum sit ce¬
citas ipsa peccãtum. Si
ceci essetis. iel est si uos
cecos aduerteretis. si uos
cecos diceretis. et ad me¬
dicum curreretis. Si er¬
go ita ceci estif. non ha¬
beretis peccatum. Nũc
uero dicitis quia uicde¬
mus. ꝑeccatum ur̃m̃ ma¬
net. Quare:quia dicen¬
do uidemus. mẽdicum
non queritis. in cecita¬
te uestra remanetis.

Expanded text:
dam ex Pharisaeis, et didam ex Pharisaeis, et dixerunt ei: « Nunquid et non caeci sumus? Audi jam quid est quod eos movebat: Et qui vident, caeci fiant. Dixit eis Jesus: Si caeci essetis, non haberetis peccatum. Cum sit caecitas ipsa peccatum, si caeci essetis, id est, si vos caecos adverteretis, si vos caecos diceretis, et ad medicum curreretis; si ergo ita caeci essetis, non haberetis peccatum. Nunc vero quia dicitis, quia videmus, peccatum vestrum manet. Quare? quia dicendo Videmus, medicum non quaeritis, in caecitate vestra remanetis.
Abbreviated transcription (Latin):
ditium discretionis. a¬
luid est iuditium dãp¬
nationis : De quo ip̃se
dominus ait alibi. Qͥ
non credit in me. iam
uidicatꝰ est. id ẽ damp¬
nãtus. Hic enim in hoc
loco sicut in consequen¬
tib uerbis patet. iudi¬
tium discretionis sig¬
nificat ubi ait ut qͥ.
non uicdent uicleant.
et qui uident ceci fi¬
ant. Quid ẽ ut quĩ ñ
uident uicdeant: Qui
se non uidere confiten¬
tur. et medicum que¬
runt ut uicdeant. Et
qui uident ceci fiant.
Quis ẽ qui uident ceci
fiant: Id est qui se pu¬
tant uicdere. et medi¬
cum ñ querunt. sed in
discernit humiles a su¬
ꝑbis. creclentes a non
crecdentib. medicum
querentes. ab eis qui
medicum querere con¬
tempnunt. O domine
uenisti. ut qui non ui¬
dent uideant. Recte lu¬
men es. recte quia,cdies
es. recte quia de tẽue¬
bris liberas homines.
Hoc omnis anima acciꝰ¬
piat. hoc omnis anuna
intelligat. ut non mã¬
neat in tenebris. sed il¬
luminetur ab eo. qui
illuminat omnẽ homi

Expanded text:
dicium discretionis, adicium discretionis, aliud est judicium damnationis, de quo ipse Dominus ait alibi: Qui non credit in me, jam judicatus est, id est, damnatus. Hic enim in hoc loco, sicut in sequentibus verbis patet, judicium discretionis significat, dum ait: Ut qui non vident, videant, et qui vident, caeci fiant. « Quid est, ut qui non vident, videant? Qui se non videre confitentur, et medicum quaerunt ut videant. Et qui vident, caeci fiant. Quid est, qui vident, caeci fiant? Id est, qui se putant videre, et medicum non quaerunt, sed in discernit humiles a superbis, credentes a non credentibus, medicum quaerentes ab eis qui medicum quaerere contemnunt. O Domine, venisti, ut qui non vident, videant; recte, quia lumen es; recte, quia dies es; recte, quia de tenebris liberas homines. Hoc omnis anima accipiat, hoc omnis anima intelligat, ut non maneat in tenebris; sed illuminetur ab eo, qui illuminat omnem homin
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Deniq iam facie lo¬
ta cordis. et munclata
conscientia. agnoscens
filium hominis tantũ.
quod anͣte crecdiderat.
sed iam filium dei qriẽ
uidebat. ait. Credo do¬
mine. Sed parum est di¬
cere creclo. uis uidere
qualem credat: Procidẽs
adorauit eum.
Si deum dei filium non
creclidisset quem uide¬
bat. nullatenus adorãs¬
set eum. Incumbite ergo
orationib peccatores.
confitemini peccata
ur̃a. orate ut deleant᷑
orate ut minuantur.
orate ut proficientib¬
uobis ipsa defitiant.
Tamen nolite despera
re peccatores. secl orãte.
Quis enim non peccauit:
A sacerdotib incipe. Sa¬
cerdotib dictum est.
Prius offerte sacrificia
pro peceatis uestris. et
sic pro populo. Sequi¬
tur. In iuditium ergo
in hunc muncdum ueni.
ut qui non uiclent ui¬
deant . et qui uident
ceci fiant. Quid est
quod dicit. in iuditi¬
um e go in hunc mun¬
dum uemi. dũalio lo¬
co dicit. non enm ue¬
ni ut iudicem mundũ.
nisi quia aliud est iii.¬

Expanded text:
dis. Denique jam facie lodis. Denique jam facie lota cordis, et mundata conscientia, agnoscens Filium hominis tantum, quod ante crediderat, sed etiam Filium Dei, quem videbat, ait: Credo, Domine. Sed parum est dicere Credo; vis videre qualem credat? Procidens adoravit eum. Si eum Dei Filium non credidisset, quem videbat, nullatenus adorasset eum. Incumbite ergo orationibus, peccatores, confitemini peccata vestra, orate ut deleantur, orate ut minuantur, orate ut vobis proficientibus ipsa deficiant; tamen nolite desperare, et peccatores orate. Quis enim non peccavit? A sacerdotibus incipe. Sacerdotibus dictum est: Prius offerte sacrificia pro peccatis vestris, et sic pro populo . Sequitur: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fianit, In judicium ego in hunc mundum veni, dum alio loco dicit: Non enim veni, ut judicem mundum ? nisi quia aliud est ju
Abbreviated transcription (Latin):
est totus Cum oculis
clausis: Sed qui aꝑuit
oculos. saluat et toͥtum.
Ipse dabit in corde resur¬
rectionem. qui in faci¬
em dedit illuminatio¬
nem. In peccatis natus
es totus. et tu doces
nos: Et eiecerunt eum
foras. Ipsi illum magis¬
trum fecerant. ipsi ut
discerent totiens interro¬
gauerunt. et interroga¬
ti docentem proiecerũt.
Sed quid dixi iam dudũ
fratres: Illi pellunt. do¬
minus suscipit. Magis
enim quia expulsus ẽ
xp̃ianus factus ẽ. Certe
proiectus est iste de syna
le. Quis ẽ domine ut
creclam in erim: Uide¬
bat et non uidebat. Ui¬
debat oculis tantum.
sed corde adhuc non ui¬
debat. Ait illi dominꝰ.
est oculis. et qui loqui¬
tur tecum ipse est. Cũ
ergo audiuit ih̃e quia
eiecerunt eum foras.
et cum inuenisset eũ
dixit ei. Tu creclis in
filium dei: Modo la¬
uat faciem cordis. Res¬
pondit ille et dixit:
Quasi adhuc inunctus.
Quis ẽ domine ut cre¬
dam in eum: Et dĩx illi
tecum ipse est., Tunc
prostratus adorauit eũ.

Expanded text:
est totus? Cum oculis est totus? Cum oculis clausis, sed qui aperuit oculos, salvat et totum. Ipse dabit in corde resurrectionem, qui in facie dat illuminationem. In peccatis totus natus es. Et tu doces nos? Et ejecerunt eum foras. Ipsi illum magistrum fecerant; ipsi, ut discerent, toties interrogaverunt, et interrogati docentem projecerunt. Sed quid dixi jamdudum, fratres. Illi pellunt, Dominus suscenim, quia expulsus est, Christianus factus est. » Certe projectus est iste de synagle: Quis est, Domine, ut credam in eum? Videbat, et non videbat, videbat oculis tantum, sed corde adhuc non videbat. Ait illi Dominus:est oculis; Et qui loquitur tecum, ipse est. « Dum ergo audivit Jesus, quia ejecerunt eum foras, et cum invenisset eum, dixit ei: Tu credis in Filium Dei? Modo lavat faciem cordis. Respondit ille, et dixit, quasi adhuc inunctus: Quis est, Domine, ut credam in eum? Et dixit ei tecum, ipse est. Tunc prostratus adoravit eum.
Abbreviated transcription (Latin):
aridit. Sed siquis dei
cultor ẽ. et uoluntatẽ
eius facit. hunc exaudit.
Adhuc inunctus loquit᷑.
Nam peccatores deus ȩxaii
dit. Si enim peccatores
deus non exauliret.
frustra ille publicanus
oculos in terram demit¬
tens. et pectus suum
ꝑcutiens diceret. Domi¬
ne propitius esto michi
peccatori. Et ista confes¬
sione meruit iustifica¬
tionem. quomodo iste
cecus illuminationem.
Sed peccatorib lauandũ
ẽ cor penitentie lacrimiᷤ
ut exaudiantur. et fiat
in corde illorum quod
factum ẽ in facie ceci
huius. et sentiant dm̃
illos exaudire. qui ut
peccatores saluaret. ue¬
nnt inhunc mundum.
A seculo non est auditũ.
quia aꝑuit quis ocu¬
los ceci nati. Nisi eẽt
hic a deo. non poterat
facere quicquã. Libere
constanter confessus ẽ
ueritatẽ. Hec. enim que
facta sunt a domino.
a quo fierent. nisi a do¬
mino: Aut quando a
discipulis talia fierent.
nisi in eis dominus ha¬
bitaret: Responderut
et dixerunt. In pecca¬
tis natus es totus. Quid

Expanded text:
audit; sed si quis Dei audit; sed si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus facit, hunc exaudit. Adhuc inunctus loquitur; nam et peccatores exaudit Deus. Si enim peccatores Deus non exaudiret, frustra ille Publicanus oculos in terram demittens, et pectus suum percutiens, diceret: Domine, propitius esto mihi peccatori ; et ista confessione meruit justificationem, quomodo iste caecus illuminationem. Sed peccatoribus lavandum est cor poenitentiae lacrymis, ut exaudiantur; et fiet in corde illorum quod factum est in facie caeci hujus; et sentient Deum illos exaudire, qui, ut peccatores salvaret, venit in hunc mundum. A saeculo non est auditum quia aperuit quis oculos caeci nati. Nisi esset hic a Deo, non poterat facere quidquam. Libere et constanter confessus est veritatem. Haec enim, quae facta sunt a Domino, a quo fierent, nisi a Domino? aut quando a discipulis talia fierent, nisi in eis Dominus habitaret? Responderunt, et dixerunt: In peccatis natus es totus. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
cetꝰ cũ eẽm modo uideo. Dixẽ¬
rũt gͦ illi. Quid fecit qͦmodo
aꝑuit tͥ ocłõs: Et ille iã stomachanᷤ
aduersus duritiam iude¬
orum. et ex ceco uidens
non ferens cecos. respon¬
dit eis. Dixi uobis iam.
et audistis. Quid iterũ
uultis audire: Nũqͥd
et uos uultis discipuli
eius fieri: Iam uideo.s
Maleclixerunt ei. et dixe¬
runt. Tu discipulus eiꝰ
sis. Cale maledictum su¬
ꝑ nos. et suꝑ filios nrõs
Maledictum est enim si cor
discitias. non si uerba
ꝑpendas. Nos autem mo
retis quia moysi locu¬
tus est deus. et sciretis
quis ꝑ moysem precdic¬
tus est đs. Habetis enĩ
dominum dicentem. Si
crederetis moysi. crecle¬
retis et michi. De me e¬
nim scripsit. Ita ne seqͥ¬
mim seruum. et dorsũ
ponitis contra dominũ:
Sed nec seruum sequimi¬
ni. Nam ꝑ illum ad do¬
minum duceremim. Res¬
pondit ille homo. et di¬
xit eis. In hoc mirabile
ẽ. quia uos nescitis un¬
de sit. et aꝑuit oculos
meos. Scimus autem qr
peccatores deus non ex

Expanded text:
em, modo video. Dixerunt ergo illi: Quid fecit, quomodo aperuit tibi oculos? Et ille jam stomachans adversus duritiam Judaeorum, et ex caeco videns, non ferens caecos, respondit eis: Dixi vobis jam, et audistis: quid iterum vultis audire? Nunquid et vos vultis discipuli eMaledixerunt ei, et dixerunt: Tu discipulus ejus sis. Tale maledictum super nos, et super filios nostros. Maledictum enim est, si cor discutias, non si verba perpendas. Nos autem Moyretis quia Moysi locutus est Deus; sciretis quia per Moysen praedicatus est Deus. Habetis enim Dominum dicentem, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Itane sequimini servum, et dorsum ponitis contra Dominum? Sed nec servum sequimini; nam per illum ad Dominum duceremini. 13. Respondit ille homo, et dixit eis: In hoc mirabile est, quia vos nescitis unde sit, et aperuit oculos meos. Scimus autem quia peccatores Deus non
Abbreviated transcription (Latin):
ture posse diuidi: qr
mecdiatoris suscepisset
officium. Mediãtor e
quam alter in huma¬
nitate. alter in deitã¬
te ẽ. sed in utrãq idẽ
mo natus ẽ. sed d̃s uer¬
bum dei assumpsit car¬
nem pro salite humã
homo mortalis mori poͬ¬
se ostenderetur. quia sic¬
peccatum non admisit.
penam pro nobis sus¬
cepit: ut ꝑ indebitam¬
ablueret culpam nram̃.
Agamus ergo grãs dilec¬
tissimi deo patri ꝑ fili¬
um eius in spiritu sco:
qͥ ꝓpter multam caritã¬
tem qua dilexit nos¬
miseitus est nr̃i. et cũ¬

Expanded text:
turae posse dividi, quia turae posse dividi, quia mediatoris suscepisset officium. Mediator eniquaquam alter in humanitate, alter in deitate est, sed in utraque idem mo natus est, sed Deus Verbum Dei assumpsit carnem pro salute humanahomo mortalis mori posse ostenderetur, qui peccatum non admisit, sed poenam pro nobis suscepit, ut per indebitablueret culpam nostram. Agamus ergo gratias, dilectissimi, Deo Patri per Filium ejus in Spiritu sancto, quia propter multam charitatem qua dilexit nosmisertus est n
Abbreviated transcription (Latin):
dacti. custodirentur
usq inaduentum futu¬
re in xp̃o fidei. que
adimpletionẽ promis¬
sionis adferret. Quod
autem ait ordinãta
per angelos. hoc uult
intelligi. quod in omĩ
ueteri testamento. ubi
angelus primo uisus
refertur. et postea qua¬
si dominus loquens in¬
ducitur mecdtiãtor in il¬
lo id est l̃s ipse iuclex
et rector loquebatur.
qui dixit. Ego sum ds̃
abraham. et ls ysaac
et ds iacob. Mediator
dei et hominum inter
dantem et accipientẽ
legem medius dicitur.
Sic lex ipsa que post ꝓ¬
missionem data est in¬
ter repromissionẽ et cõ¬
pletionẽ eius media
subrepsit: in custodiã
repromissionis eiusclẽ
non in subuersionem
est data. Mecliator di¬
autem unius non est
partis. sed inter deum
et hominem medius.
id ẽ qui suum humã¬
no gẽneri in hunc mũ¬
dum promisit aduen¬
tum: ut pacificaret cũ¬
deo hõmines et reconci¬
liaret. Deus autem unꝰ
ẽ. Hoc ideo addidit.
ne quis putaret xp̃m
ab unitate diuine na¬

Expanded text:
dacti, custodirentur dacti, custodirentur usque in adventum futurae in Christo fidei, quae impletionem promissio afferret. Quod autem ait, ordinata per angelos, hoc vult intelligi quod in omni Veteri Testamento, ubi angelus primo visus refertur, postea quasi Deus loquens inducitur, Mediator in illo, id est, Deus ipse judex et rector loquebatur. Qui dixit: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, mediator Dei et hominum. Inter dantem et accipientem Legem medius dicitur. Sic Lex ipsa quae post promissionem data inter repromissionem et completionem ejus media subrepsit, in custodiam repromissionis ejusdem, non in subversionem est data: Mediator autem unius non est partis, sed inter Deum et hominem est medius: id est, qui suum humano generi in hunc mundum promisit adventum ut cum pacificaret Deo homines et reconciliaret. Deus autem unus est. Hoc ideo addit, ne quis putaret Christum ab unitate divinae na
Abbreviated transcription (Latin):
ad abraham destrui.
et posteriora priorib
preiuidicare. cum re¬
quadringentos et tri¬
ginta annos leges da¬
de fuerunt. quod bene¬
dicerentur in semine
eius. hoc est in xp̃o u¬
niuerse nationes. et
ab omni maleclictio¬
nis uincło liberarent᷑.
Nam si ex lege heredi¬
tas. Ac̃ si dicatur. Si
ꝑ legis obseruationẽ
nobis redderetur ȩt̃nȩ
patriȩ hereditas quȩ
ꝑ adam ꝑdita est: iam
non ex promissione.
Non enim ad euacuan¬
dam promissionem uel
destruandam data ẽ:
ut inconsequentibus
dicitur. Quid ergo lex:
Propter tͣnsgͣssionem om¬
nino posita ẽ. Propter
offensiones enim mul¬
tas quas fecit d̃i ppłs:
lex transgressiones pro¬
hibendi data ẽ. Donec
ueniret semen id est
xp̃e. cui repromiserat
mundi liberationem.
lex ordinãta ꝑ angelos
maneret peccaͬta p̾rohi¬
bens. ut qui ꝑ arbitruĩ
libertatem noluerant
innocentes expectare ꝓ¬
missum. legalib uin¬
culis p̾̃pediti. et in ser¬
uitutem mandatoꝵ re¬

Expanded text:
ad Abraham destrui, ad Abraham destrui, et posteriora prioribus praejudicare, cum requadringentos et triginta annos Legis datae fuerint, quod benedicerentur in semine ejus, hoc est in Christo, universae nationes, et ab omni maledictionis vinculo liberarentur. Nam si ex lege haereditas. Ac si dicatur: Si per legis observationem nobis redderetur aeternae patriae haereditas, quae per Adam perdita est, jam non ex promissione. Non enim ad evacuandam promissionem vel destruendam data est Lex, ut in consequentibus dicitur: Quid ergo Lex? Propter transgressiones omnino posita est. Propter offensiones enim multas, quas fecit Dei populus, lex transgressiones prohibendi data est, donec veniret semen, id est Christus, cui repromiserat mundi liberationem. Lex ordinata per angelos mansit peccata prohibens, ut qui per arbitrii libertatem noluerunt innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti et in servitutem mandatorum re
Abbreviated transcription (Latin):
e lege per mo¬
ysem data po¬
pulo isrł. et
de promissio¬
nib abrahe sanctis¬
simi patriarcbe trac¬
tans apłs. ut in pre¬
senti lectione audi¬
uit dilectio uestra.
Abrahe dicte sunt pro
Redemptionis et salua¬
tionis humani gene¬
ris. Et semini eius. Ut
dicitur ei. In semine
tuo benedicent᷑ om̃s
trib terre. ut maledic¬
tionis pars prima de¬
leretur. et benecdictio
daretur pro maledicti¬
one oinnib qui cli cre¬
dere et obedire uolui¬
erint preceptis. Non
dicit et seminib qua¬
si in multis. sed qua¬
si in uno et semini
tuo qui est xp̃s: quia
ꝑ nullius hominis me¬
rita. nec promissio. nec
ipsa data est benedictio.
et facta. recdemptio. m̃¬
si sola gratuita xp̃i
filiĩ dei misericordia.
Hoc autem dico testa¬
mentũ confirmatum
a deo. quȩ post qua¬
dringentos et triginta
annos facta ẽ lex: ñ
irritam facit ad euacu¬
anclam promissionem.
Hoc dicit apłs non pos¬
se ꝑ legem que postea
data est. repromissiõ¬
nes que ante facte st̃

Expanded text:
De lege per Moysen data populo Israel, et de promissionibus Abrahae sanctissimi patriarchae, tractans Apostolus, ut in praesenti lectione audivit dilectio vestra, Abrahae dictae sunt, redemptionis et salvationis humani generis et semini ejus, ut dicitur ei: In semine tuo benedicentur omnes tribus terrae, ut maledictionis pars prima deleretur, et benedictio daretur pro maledictione omnibus qui Dei credere et obedire voluerint praeceptis. Non dicit: Et seminibus, quasi in multis, sed quasi in uno: Et semini tuo, qui est Christus, quia per nullius hominis merita nec promissio, nec ipsa data est benedictio, et facta redemptio in sola gratuita Christi Filii Dei misericordia. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo, qua post quadringentos et triginta annos facta est Lex, non irritum facit ad evacuandam promissionem. Hic docet Apostolus non posse per Legem, quae postea data est, repromissiones quae ante factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ut simus in ipso
noua creatura nouũq
figmentum.Deponani
ergo ueterem hominẽ
cum actib suis: et ad¬
epti participationem
generationis xp̃i. car-¬
nͥis renunciemus oꝑ̃ib.
Agnosce oxp̃iãne digni¬
latem tuam. et diuine
consors factus nature:
noli in ueterẽ uilitãtẽ
degẽneri conũsatiõ¬
ne recẽcdere.Memento
capitis tii et cuicis sis
corꝑis menbrum remi¬
niscere. Quia ẽrutus
de potestate tenebrarũ
translatus in dei lum̃
et regnum ꝑ baptisma¬
tis sacramentũ. sp̃s scĩ
factus es templum. No¬
li tantum habitatorẽ
prauis de te actib ef¬
fugare. et diaboli ite
bit. qui misericordia
minus noster. qui ui-¬
uit et regnat ds̃. per¬

Expanded text:
 ut essemus in ipso nova creatura novumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis, et adepti participationem generationis Christi, carnis renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione recedere. Memento capitis tui, et cujus sis corporis membrum reminiscere, qui erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum, per baptismatis sacramentum Spiritus sancti factus es templum. Noli tantum habitatorem pravis actibus effugare, et diaboli iterbit, qui misericordia Dominus noster, qui vivit et regnat cum De
Abbreviated transcription (Latin):
demus tamen unus ex
phariseis qui ad domi¬
num nocte uenerat. et
ipse quidem non incre¬
dulus sed timidus. Nã
icleo et nocte uenerat
ad lucem. ꝙ illumina¬
ri uolebat. et sciri time¬
bat. respoñdit iudeis.
Numquid lex nostra iu¬
licat hõminem. nisi au¬
dierit ab ipso prius et
quam cognitores. Scie¬
bat autem nichodemus
uel potius crecdebat. qr
si tantuu modo eum pa¬
cienter uellent audire.
forte similes fierent ill
qui missi sunt tenere
eum. et maluerunt cre¬
dere illi quam tenere
eum. Responderunt
ex pre iuditio cordis.
quod et illis. Nunqͥd
et tu galileus es: Id ẽ.
quasi a galileo secdictꝰ.
Dõminus enim galileus
dicebatur. quoniam de
erãt parẽtes eiꝰ. Scd̃m ma¬
riãm dixit parentes eiꝰ.
non secundum uirile se¬
men. Non enim quesi¬
uit in terra nisi matrẽ.
qui iam habebat desu-¬
per patrem. Nam utrãq
eius natiuitas. mirabił
fuit. Diuina sine matre.
humãna sine sine homi¬
ne patre. Quid ergo il¬

Expanded text:
demus tamen unus ex demus tamen unus ex Pharisaeis, qui ad Dominum nocte venerat, et ipse quidem non incredulus, sed timidus; nam ideo et nocte venerat ad lucem, quia illuminari volebat et sciri timebat. Respondit Judaeis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius, etquam cognitores. Sciebat autem Nicodemus, vel potius credebat, quia si tantummodo eum patienter vellent audire, forte similes fierent illis qui missi sunt tenere eum, et maluerunt credere illi quam tenere illum. Responderunt ex praejudicio cordis sui, quod et illis: Nunquid et tu Galilaeus es? Id est, quasi a Galilaeo seductus. Dominus 541 enim Galilaeus dicebatur, quoniam de erant parentes ejus. Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile semen: non enim quaesivit in terra nisi matrem, qui jam habebat desuper Patrem. Nam utraque ejus nativitas mirabilis fuit; divina sine matre, humana sine Patre homine. Quid ergo il
Abbreviated transcription (Latin):
ipse esset xpistus. ali¬
is dicentib quia de ga¬
lilea non exurget. xp̃c.
Qui uero missi fuerant
ut eum tenerent. relie¬
runt immunes a crimi¬
ne. et pleni admiratio¬
ne. Nam et testimoniũ
perhibuerunt diuine
doctrine eius. Cum enĩ¬
dicerent a quib missi
erant. quare non addu¬
xistis eum. responclert
eis. nunquam se auclis¬
se hominem sic locitũ.
Non enim quisquã sic
loquitur homo. Ille au¬
tem sic locutus est. q
ds erat et homo. Nun
lectatos uos esse sermo¬
nib illius. Nunquid
aliqͥs ex principi¬
bus credidit in eum.
aut ex phariseis: Sed
turba hec que non no¬
uit legem. maledicti st̃.
Qui non nouerant legẽ.
ipsi crecdebant in eum
et eum qui miserat le¬
gem contempnebant
qui docebant legem.
ut impleretur quod dĩ¬
xerat ipse dominus.
Ego ueni ut non uiden¬
dent ceci fiant. Ceci e¬
nu facti sunt phari¬
sei doctores. illumina¬
ti sunt ppł̃i legem nes¬
cientes. et in auctorem
legis creclentes. Nicho¬

Expanded text:
ipse esset Christoe. aliipse esset Christoe. aliis dicentibus, quia de Galilaea non exsurget Christus. Qui vero missi fuerant ut eum tenerent, redierunt immunes a crimine, et pleni admirationis. Nam et testimonium perhibuerunt divinae doctrinae ejus, cum dicerent ii a quibus missi erant: Quare non adduxistis eum? Responderunt enim, nunquam se audisse hominem sic locutum. Non enim quisquam sic loquitur homo: ille autem sic locutus est, quia Deus erat et homo: tamelectatos vos esse sermonibus illius. Nunquid aliquis de principibus credidit in eum, au ex Pharisaeis? Sed turba haec quae non novit legem, maledicti sunt. Qui non noverant legem, ipsi credebant in eum; et eum qui miserat legem contemnebant qui docebant legem, ut impleretur quod dixerat ipse Dominus: Ego veni ut non videndentes caeci fiant . Caeci enim facti sunt Pharisaei doctores, illuminati sunt populi legem nescielegis credentes. « Nico
Abbreviated transcription (Latin):
sancte eccłe oinnibus
loquitur linguis. Acce¬
pimus ergo et nos spi¬
ritum sanctum. si ama¬
mus eccłam. si caritate
compaginamur. si catho¬
lico nomine et fide gau¬
demus. Igitur quan¬
tum quisq amat ȩccłam
xp̃i. tantum habet spi¬
ritum sanctum. Habe¬
mus ergo spiritum sem̃
si amamus eccł̃am. Ama¬
mus autem si in eius cõ¬
page et caritate consis¬
timus. quam apostolꝰ
omnib uircutib fidu¬
cialiter preposuit. Qui¬
ciunq ipsam habet.
cuncta habebit bona.
quia sine illa nichil
proderit. quicquid ha¬
bere potuerit homo. De
qua beatus iacobus a¬
płs ait. Qui autem of¬
fenderit in uno. factꝰ
est omnium reus. De
hac etiam et ipsa ueri¬
tas ait. In hoc enim cog¬
noscent omnes. quia
mei discipuli estis. si
dilectionem habueritis
ad inuicem. Cum ergo
hec loquebatur ihesus
in cdie nouissimo festiui¬
tatis que modo ꝓposuimꝰ.
et ut potuimus trac¬
tauimus. nata est cle
illo in turba dissensio.
aliis putantib quod

Expanded text:
sanctae Ecclesiae omnibus sanctae Ecclesiae omnibus loquitur linguis. Accipimus ergo et nos Spiritum sanctum, si amamus Ecclesiam, si charitate compaginamur, si catholico nomine et fide gandemus. Igitur quantum quisque amat Ecclesiam Christi, tantum habet Spiritum sanctum. Habemus ergo Spiritum sanctum, si amamus Ecclesiam; amamus autem, si in ejus compage et charitate consistimus, quam Apostolus omnibus virtutibus fiducialiter praeposuit . Quicunque ipsam habet, cuncta habebit bona: quia sine illa nihil proderit quidquid habere potuerit homo: de qua beatus Jacobus apostolus ait: Qui autem offenderit in uno, factus est omnium reus . De hac etiam ipsa Veritas ait: In hoc enim cognoscem omnes, quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad invicem . Cum ergo haec loquebatur Christus in die novissimo festivitatis, quae modo proposuimus, et ut potuimus tractavimus, nata est de illo in turba dissensio, aliis putantibus quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut a luto exurgerent.
et luteis oꝑib renun¬
ciarent. Tunc primũ
post resurrectionẽ dõ
minus quam dicit euã¬
głista glorificationem.
declit discipulis sius
spiritum sanctum. De¬
inde cõmoratus cum eis
quadraginta diebus.
ut liber actuum apłoꝵ
demon strat. ipsis uideu¬
tib et uidendo deducen¬
tib. ascendit in celum.
ibi ꝑactis decem dieb
die pentecostes misit
desuꝑ spiritum sanctũ. qͦ¬
qui sicut dixi fuerant
uno in loco congregãti
accepto: omnium gen¬
tium linguis locuti st̃.
Querit aliquis forsitam¬
si baptizati in xp̃o. et
in caritate preceptorũ
eius uiuentes. quare om¬
nium gentium linguis
non loquantur. dum
certum ẽ spiritum scm̃
eos accepisse . quia ipsa
omnium gentium lin¬
guis loquitur. quod tẽ
in primitiua eccł̃a pre¬
signatum est. que in
iudea una tantum mo¬
do gente initiata est.
mine uero ex omnibus
gentib congregata. Qͦ¬
modo uero unus tunc
homo loquebatur lin¬
guis. ita modo iintas

Expanded text:
ut a luto exsurgerent, ut a luto exsurgerent, et luteis operibus renuntiarent, tunc primum post resurrectionem suam Dominus quam dicit Evangelista , glorificationem  dedit discipulis suis Spiritum sanctum, deinde commoratus cum eis quadraginta diebus, ut liber Actuum apostolorum demonstrat, ipsis videntibus, et videndo deducentibus, ascendit in coelum . Ibi peractis decem diebus, die Pentecostes, misit desuper Spiritum sanctum, qui, sicut dixi, fuerant uno in loco congregati; quo accepto, omnium gentium linguis locuti sunt . Quaeret aliquis forsitan, baptizati in Christo, et in charitate praeceptorum ejus viventes, quare omnium gentium linguis non loquantur, dum certum est Spiritum sanctum eos accepisse? Quia ipsa omnium gentium linguis loquitur: quod tunc in primitiva Ecclesia praesignatum est, quae in Judaea una tantummodo gente initiata est, nunc vero ex omnibus gentibus congregata. Quomodo vero unus tunc homo loquebatur linguis, ita modo unitas
Abbreviated transcription (Latin):
pletus est spiritu scõ.
et prophauit dicens.
Quid ẽ quod dicit. spi¬
ritus sanctus nec dũ
fuerat datus: Multa
ergo inditia preceden¬
tis sp̃s sancti habemus.
antequam dõminus
glorificaretur resurrec¬
tione carnis sue. Nos
enim alium spiritum
etiam propħe habue¬
runt. qui xpĩn uentu¬
rum prenunciauerũt.
Sed moctus quidam fu¬
turus erat donationis
huius. qui omnino
antea non apparuierat.
De ipso hic dicitur. Nus¬
quam enim legimus
antea congregatos hõ¬
mines accẽpto spiritu
sancto. linguis omni¬
um gentium locutos
fuisse. Post resurrectio¬
nem autem suam pri¬
inum quando apparu¬
it discipulis suis. dix̃
illis. Accipite spiritum
scm. De hoc ergo dic¬
tum ẽ. non erat spiritꝰ
datus. quia iħ̾c nun¬
dum erat glorificatus.
Et insufflauit in faciem
eorum. Quo flatu pri¬
mum hominem quem
fecit uiuificauit. et
de limo erexit. quo fla¬
tu animam meubris eiꝰ
dedit. significans ein
dem spiritum. quem in¬
sufflauit in faciem eoꝵ.

Expanded text:
pletus est Spiritu sancto, pletus est Spiritu sancto, et prophetavit, dicens . Quid est quod dicit: Spiritus sanctus necdum fuerat datus? Multa enim indicia praecedentis Spiritus sancti habemus, antequam Dominus glorificaretur resurrectione carnis suae; non enim alium spiritum etiam prophetae habuerunt, qui Christum venturum praenuntiaverunt. Sed modus quidam futurus erat donationis hujus, qui omnino antea non apparuerat. De ipso hic dicitur: nusquam enim legimus antea congregatos homines accepto Spiritu sancto linguis omnium gentium locutos fuisse . Post resurrectionem autem suam primum, quando apparuit discipulis suis, dixit illis: Accipite Spiritum sanctum. De hoc ergo dictum est: Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus; et inflavit in faciem eorum , quo flatu primum hominem quem fecit, vivificavit, et de limo erexit: quo flatu animam membris ejus dedit . Significans enim eumdem esse Spiritum quem insufflavit in faciem eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. Si crecdimus.
bibimus. Et unus qͥsq
in se debet cognoscere
eo quod bibit. Non
enim nos deseret fons.
si non leseramus fon¬
tem. Exposuit euuan¬
gelista.t dixit unde
dominus clamasset .
ad qualem potum in
bus propinasset clicens
Hoc autem dicebat de
spiritu quem acceptu¬
ri erant creclentes in
eum. Noncdum enim
erat spiritus datus:¬
tuf glorificatus. Quẽ
dicit spiritum. nisi
unusquisq homo ha¬
bet in se proprium spi¬
ritum. id est animum.
Animus enim cuiusq eiꝰ
est spiritus. De quo di¬
cit paulus apls. Quis
enim scit hominum.
que sunt hominis. nͥ
spiritus hominis qui
in ipso est: Sed quid
est quod ait. nondũ
erat spiritus datus.
quia iħc nondum e¬
rat glorificatus: Num¬
quio non spiritus fu¬
it in sanctis dei pro¬
pħis. patriarchis. qui
multa ꝑ spiritum scm
futura precdixerunt.
Igitur et helĩsabeth
legitur spiritu sancto
repleta esse. et zachã¬
rias similiter. Dicente
euuangelista. Et za¬
charias pater euus re¬

Expanded text:
sumus, et si credimus, sumus, et si credimus, bibimus. Et unusquisque in se debet cognoscere, eo, quod bibit; non enim nos deserit fons, si non deseramus fontem. « Exposuit evangelista et dixit, unde Dominus clamasset, ad qualem potum invbus propinasset, dicens: Hoc autem dicebat de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Nondum enim erat Spiritus datust glorificatus. Quem dicit Spiritum, nisi unusquisque homo habet in se, proprium spiritum, id est, animum. Animus enim cujusque, ejus est spiritus, de quo dicit Paulus apostolus: Quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est ? Sed quid est quod ait: Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus? Numquid non Spiritus fuit in sanctis Dei prophetis et patriarchis, qui multa per Spiritum sanctum futura praedixerunt? Igitur et Elizabeth legitur Spiritu sancto repleta esse, et de Zacharia similiter, dicente evangelista: Et Zacharias pater ejus re
Abbreviated transcription (Latin):
esset quando euuan¬
gelista exposuit. im¬
morari non lebemus.
Unde enim dixerit dõ¬
minus. siquis sitit.
ueniat ad me et bibat.
et qui credit in me. flu¬
mina de uentre eius
fluent aque uiue. coi¬
sequenter exposuit euũ¬
glista dicens. Hoc au¬
tem clixit cle spiritu
quem accepturi erant.
crecdentes in eum. Hoc
tantum sciamus. quod
de caritãte hoc clamã.¬
bat dõminus iħe. Cla¬
mat ergo et dicit. ut
ueniamus et bibamus.
Si intus sicit animus.
berimus fliimina aque
uiue fluent le uentre
nostro. uenter interio
to ergo isto liquore.
reuiuiscit purgata coi¬
scientia. et hauriens
fontem habebit. etiam
fons. uel quid ẽ fluui.¬
us. qui manauit de
uentre interioris hõmi¬
nis: Beniuolentia qͣ
uult consuilere proxi¬
mo.Si enim putet qr
quod bibit soli ipsi
debet sufficere. non
fluit aqua uiua de
uentre eius.Si antẽ
proximo festinat con¬
sulere. ideo non siccãt
quia manat. Uicdebimꝰ
quid mrinc sit quod bi¬
bunt. qui crectunt in

Expanded text:
esset, quando evanesset, quando evangelista exposuit, immorari non debemus. Unde enim dixerit Dominus: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat; et Qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae, consequenter exposuit Evangelista, dicens: Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. Hoc tantum sciamus, quod de charitate hoc clamabat Dominus Jesus. « Clamat ergo et dicit, ut veniamus et bibamus, si intus sitit animus berimus, flumina aquae vivae fluent de ventre nostro. Venter interiorto ergo isto liquore, reviviscit purgata conscientia, et hauriens fontem habebit; etiam fons, vel quid est fluvius qui emanat de ventre interioris hominis? Benevolentia qua vult consulere proximo. Si enim putet quia quod bibit soli ipsi debet sufficere, non fluit aqua viva de ventre ejus: si autem proximo festinat consulere, ideo non siccat, quia emanat. Videbimus quid nunc sit quod bibunt qui credunt in
Abbreviated transcription (Latin):
Nter ceteras dispen ep̃i.¬
sationes dm̃i nr̃i et
doctrinas salutis nr̃e.
et cubitationes iucle¬
orum de domĩno ih̃u
auii confunclerentur.
alii docerentur. nouis¬
simo festiuitatis huius
diez. tunc enim ista age¬
bantur que appellã¬
tur scenophegia. idẽ
tab̾naculoꝵ constriie
tio qua festiuitate iã
antea mẽminit caritaᷤᷤ
urã fuisse dissertum.
et hoc non ut cumq
loquendo sed claman¬
do. ut qui sitit uẽni¬
at ad eum. Si sitimus
ueniamiis. et non pe¬
dib sed affectib. nec
migrando secd amando
ueniamus. quamquã
secrindum interiorem
hominem et qui amat
migrat. et aliud ẽ mi¬
grãre corpore. aliud cor¬
de. Migrat. qui motu
corporis mutat locum.
Migrat corde. qui motu
cordis mutat affectũ.
Si aliud amas. aliucd
amabas. non ibi es. uͥ
eras. Clamãbat ergo
nobis dominus. stabat
enim et clamãbat. Si
quis sĩtit. ueniat ad
me et bibat. Qui cre¬
dit in me sicut dicit
scriptura. fumina de
uentre eius fluent a¬
que uiue. Quid hoc

Expanded text:
nter caeteras dispensationes Domini nostri, et doctrinas salutis nostrae, et dubitationes Judaeorum de Domino Jesu alii confunderentur, alii docerentur; novissimo festivitatis illius die tunc enim ista agebantur, quae appellantur Scenopegia, id est, tabernaculorum constructio, de qua festivitate jam antea meminit charitas vestra fuisse dissertum, et hoc non utcunque loquendo, sed clamando, ut qui sitit veniat ad eum. Si sitimus, veniamus; et non pedibus, sed affectibus; nec migrando, sed amando veniamus. Quanquam secundum interiorem hominem, et qui amat migrat. Sed aliud est migrare corpore, aliud corde: migrat corpore, qui motu corpmigrat corde, qui motu cordis mutat affectum. Si aliud amas, aliud amabas, non ibi es ubi eras. Clamabat ergo nobis Dominus: stabat enim, et clamabat: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumventre ejus fluent aquae vivae. « Quid hoc
Abbreviated transcription (Latin):
turbata mens de exterioribus
afficit: dulcẽdo interioris tͥn¬
quillitatis lenit. Aduersus
iracundiam: preparatur cari¬
tas: et aduersus ire incendia
mansuetudinis adhibetur
diaboli imitantur suꝑbi: ad¬
uersus quam obponitur hu¬
militas xp̃i. qua humiliant᷑
elati. Sicut princeps septem
uiciorum suꝑbia nos eorum po¬
testatib subdit. ita xp̃s septi¬
formi grã plenus. a dominatu
uitiorum nos eruit: et quos
illẽ addicit septemplici uitio.
iste liberat septiformĩ grẽ donod¬

Expanded text:
turbata mens de exterioribus turbata mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. 6. Adversus invidiam praeparetur charitas, et adversus irae incendia mansuetudinis adhibeaturdiaboli imitantur superbi, adversus quam opponitur humilitas Christi, qua humiliantur elati. 8. Pvitiorum superbia nos eorum potestatibus subdit, ita Christus septiformi gratia plenus a dominatu vitiorum nos eruit; et quos illa addicit septemplici vitio, iste liberat septiformis gratiae dono
Abbreviated transcription (Latin):
ueracuis a uicioꝵ co lluuione detergãt
dum ab eis contra singula uicia. uir¬
tites singłe obponunt᷑. Int̾dum uicia
tibꝰ ad utilitatẽ confli¬
gunt: ut ipso certamine uel mens exer¬
ceatur. uel ab ęlatione concussus ani¬
mus restringat᷑. Ad u̾sus impetꝰ uicioꝵ:
contrariis uirtutibus ẽ pugnandum:
Contra luxiiriã enim cordis ẽ adhi¬
benda munditia. contra odiũ dilec¬
tio p̃panda. contra iracundiam: paci
rem deli pͣlium. tͥsticię quoq gudi¬
um. accidiȩ fortitido. auariciȩ largi¬
tas. suꝑbiȩ humilitas opponenda ẽ.
Sicq singule uirtiites nascentia cõ¬
tra se uicia repͥmunt. ac temptatio¬
num motus. uirtute diuine caritat
extingunt. Libidinem: abs¬
tinentia domat: Nam qͣn¬
tum corpus in ȩdia frangit᷑.
tanto mens ab illicito appe¬
Otitu euocatur. Aduersus irã
tolerantia dimicat: ira autẽ
semet ipsam necat: sustinen¬
do autem pacientia uictoriã
portat. Cristiciȩ merorem. spes
eterni gauidii suꝑat: et quem

Expanded text:
veracius a vitiorum colluvione detergunt, dum ab eis contra singula vitia virtutes singulae opponuntur. Interdum vitia tibus ad utilitatem confligunt, ut ipso certamine vel mens exerceatur, vel ab elatione conversus animus restringatur. 2. Adversus impetus vitiorum contrariis virtutibus est pugnandum. Contra luxuriam enim cordis est adhibenda munditia, contra odium 240 dilectio praeparanda, contra iracundiam patienrem zeli praelium; tristitiae quoque gaudium, accidiae fortitudo, avaritiae largitas, superbiae humilitas opponenda est. Sicque singulae virtutes nascentia contra se vitia reprimunt, ac tentationum motus virtute divinae charitatis exstinguunt. 3. Libidinem abstinentia domat. Nam quantum corpus inedia frangitur, tantum mens ab illicito appetitu revocatur. 4. Adversus iram tolerantia dimicat; ira autem semetipsam necat, sustinendo autem patientia victoriam portat. 5. Tristitiae moerorem spes aeterni gaudii superat; et quem