comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
odio & liuore suscipiant. etiã consul-¬
tores uideri se uolunt. Et ideo pie cau¬
teq uigilatidum.ẽ: ut cum aliquẽ re¬
p̃hendere uł obuirgare necessitas coege
rit. pͥmum cogecemus utrũ tale sĩt ui¬
cariumus. Et si numquã habiumus.
cogitemus ꝙ nos homines. eẽ. ꝙ hab̃e
potuisse. Si uͦ habiumus & ñ habemꝰ:
tangat memoriam cõmunis infirmi
hensionem ñ odium s miscdia p̃ce¬
dati ut siue ad correptionẽ eius ꝓpt̃
quẽ id facimus siue ad ꝑu̾sionem ua¬
luerit nam incertus. ẽ. ex itus. nos
tam̃ de simplicitate oculi nr̃i securi
simus. Si autẽ cogitantes nosmet ipsos
inuenerimus in eo. eẽ. uicio in quo ille
est quem rep̃hendere parabamus. nõ
rep̃hendamiis neq obuirgemus: s tan¬
tum congemiscamus. & ñ illum ad ob¬
tempandum nob s ad parit̃ conandũ
inuitemus. Raro gͦ & magna necessita¬
te obuirgationes adhibendȩ sunt: ita
tam̃ ut etiam inhis ipsis ñ nob s d̾o

Expanded text:
odio et livore suscipiant, etiam consulodio et livore suscipiant, etiam consultores videri se volunt, et ideo pie cauteque vigilandum est, ut cum aliquem reprehendere vel objurgare necessitarit, primo cogitemus, utrum tale sit uicaruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si uero habuimus et non habemus, tangat memrgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sive ad correctionem ejus propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit nam incertus est exitus, nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si autem cogitantes, nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus, sed tantum congemiscamus; et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo
Abbreviated transcription (Latin):
statu quasi festuca irruente mutasse:
atq immemores dnici p̃cepti quo ait.
gis amant uttiꝑare & eampnare.: quã
emendare & corrigere. Et quom potes
dicere frĩ tuo. fr̃ sine. ciciam festucã
de oculo tuo: ipse in ocło tuo trabem
qđ ira ille peccauit tu odio rephendis.
Quantũ autẽ int̾ festucam q trabemi:
quasi tantũ int̃ irani distat & odium.
Odium. ẽ. enim ira inuet̃ata: quasi quȩ
uetustatt ipsa tantũ robur acrꝑit ut
merito appelletur trabes. Fieri autẽ po
test ut s̃ irascaris homini uelis eumcor¬
rigi: si autẽ oderis hominẽ ñ potes eũ
uelle corrigi. Et id̾o impossibile dicit᷑ ut
festucam frĩs oculo denat. qͥ suo trabẽ
gestat in oculo. Hypochrita eice pͥmũ
trabem de oculo tuo: & tẽ ꝑspiciesut
educas festucam de oculo frĩs tui. Id. ẽ.
est uere multum cauendum & molestũ
hypochritarum.id. ẽ. simulatoꝵ genꝰ:
qui cum omĩum uicioꝵ accusationes

Expanded text:
statu quasi festuca irruente mutasse; statu quasi festuca irruente mutasse; atque immemores dominici praecepti quo ait: gis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo potes dicere fratri tuo: Frater, sine ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem ia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito aptest, ut si irascaris homini, velis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere. Et ideo impossibile dicitur ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies educas festucam de oculo fratris tui. est vere multum cavendum, et molestum hypocritarum, id est, simulatorum genus, qui cum omnium vitiorum accusationes
Abbreviated transcription (Latin):
sumi: ꝓhibet apłs iudicari eos qui carni¬
bus uescebantur & uinum bibebant
ab eis qui se ab huiusmodi alim̃tis temꝑa¬
bant. Qui manducat inquit ñ mandu¬
cantem ñ sꝑnat: & qͥ ñ manducat man¬
ducantem ñ uidicet. Ad hoc ꝑtinet etiã¬

Expanded text:
m apostolus indicari eos qui carnibus uescebantur et uinum bibebant ab eis qui se ab huius modi alimentis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non i
Abbreviated transcription (Latin):
facta quȩ dubium. ẽ. qͦ ani¬
mo fiant in meliorem par¬
scriptum est. ex fructib eo¬
rum cognoscetis eos: de manifestis dic¬
tum. ẽ. quȩ ñ possunt bono animo fie¬
ri. sicut stupra sunt uł blasphemiȩ. ut

Expanded text:
facta quae dubium erat quo animo fierent, in meliorem parscriptum est: « Ex fructibus eorum cognoscetis eos, » de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri: sicut stupra, furta, blasphemiae. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quare autem demonia dñs se loqui ꝓbi¬
audit: sequat᷑ errantem. liꝑb enĩ magi¬
ster .ẽ. diabolus qui falsa ueris sepe ꝑmi¬
scet: ut specie ueritatis testimoniũ frau¬
di obtexat. Alias autẽ ñ solum demoneᷤ
qui inuiti confitebant᷑ iubentur silere cle
ap̃o. s& illi qui ab eo sanati sponte confite.¬
riuolebant. immo ipsi apti qui eum post
resurrectionẽ toto erant orbe p̃dicaturi.
ante passionẽ eius p̃cipunt᷑ omĩno tace¬
re de illo: ne diuina uidelicet maiestate
p̃dicata passionis dispensatio differret᷑.¬
& dilata passione salus mundi quȩ ꝑ hãc
futura erat negaretur. fãcta autem die:
egressus ibat in desertũ locum. & turba
requirebant cum.: & uenerunt usq ad ip¬
sum. & cct̾ã. Sioccasu solis mors diũ expͥ
mitur saluatoris: quare ñ die redeunte
resurrectio illius indicet᷑. cuius manife¬
sta luce a creclentium turbis inquirit᷑.
& in gentiũ deserto inuentus ne abeat
detinetur. maxime cum hec pͥma sabba¬

Expanded text:
Quare autem daemonia Dominus de se loqui prohiaudit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, dilata passione, salus mundi quae per hanc futura erat negaretur. Facta autem die, egressus ibat in desertum locum, et turbae requirebant eum, et venerunt usque ad ipsum. imitur salvatoris, quare resurrectio illius indicetur? Cujus manifestata luce, a credentium turbis inquiritur, et in gentium deserto inventus, ne abeat detinetur: maxime cum haec prima sabba
Abbreviated transcription (Latin):
Delicta qͥs intelligit: Ab occultis meis mun¬
cda me dñe. Et continuo surgens ministrans
illis. Naturale est febricitantib incipiente sa¬
nitate lascescere: & egrotationis sentire molestũ.
uerum sanitas quȩ dñi confertur imꝑio:
simul tota redit. Non solum ipsa redit: s &
tanto robore comitante. ut eis continuo qͥ
se adiuuauerant ministrare. sufficiat. &
uxta leges tropologiȩ m̃bra quȩ seruierant
immundiciȩ ad iniquitatẽ ut fructificarẽt
morti: seriuant iusticiȩ in uitam et̾nã. Cũ
sol autẽ occidisset: om̃s qui habebant in
firmos uariis languorib ducebant illos ad
eum. at ille singłis manus imponens: cura¬
bat eos. Solis occubitus: passionẽ mortẽq
significat illius qui dixit. Quamdui ĩ mun¬
do sum: lux sum mundi. Et sole occidente
plures demoniaci quã ante. plures sanant᷑
omĩb ꝑ orbem gentib ficlei salutisq dona
transmisit. Cuius ministris quasi uitȩ lu¬
cisq p̃conib psalmista cauit. Iter facite ei

Expanded text:
Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me, Domine . » « Et continuo surgens, ministrabat illis. » Naturale est febricitantibus, incipiente sanitate, lassescere, et aegrotationis sentire molestiam. Verum sanitas, quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Non solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo, qui se adjuverant, ministrare sufficiat, et juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae ad iniquitatem, ut sacrificarent morti, serviant justitiae in vitam aeternam. « Cum sol autem occfirmos variis languoribus, ducebant illos ad Jesum. At ille, singulis manus imponens, curabat eos. » Solis occubitus passionem mortemque significat illius, qui dixit: « Quandiu in mundo sum, lux sum mundi . » Et sole occidente, plures daemoniaci quam ante, plures quoque somnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi viae lucis
Abbreviated transcription (Latin):
moralit̾ animũ ab inmunda
cogitatione purgatum sig.¬
nificare dixerimus: conseqͣn¬
ter femina febrib tenta s ad imꝑiũ dm̃
curata. carnem ostendit ã concupiscentiȩ
sue feruore ꝑ continentiȩ p̃cepta frenãdũ.
Omĩs eni amaritudo & ira. & indignatio.¬

Expanded text:
moraliter animum ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore, per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ. eẽ. lectionẽ qua matheus & marcus bi-¬
nos de nauicłis piscatores. pͥmo petrum
& andream. deinde filios zebedet a dño
nunc a dño uocatos: s tantum petro fu¬
isse p̃dictum qd̾ homines eẽt capturus
insinuat. Qd̃ ñ ita clictum est. quasi iã
pisces numquã eẽt capturus: nam et
post resurrectionem dñi legimus eos. eẽ.
piscatos. Unde datur intelligi eos ad cap¬
turam piscium ex more remeasse: ut post¬
ea fieret qđ matheus & marcus narrant
quando eos binos uocauit. Cunc enĩ ñ
subductis ad terram nauib tamquã
cura redeundi: s ita eum sequuti sũt
tamquã uocantem ac iubentem ut se.

Expanded text:
non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binon esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Dominunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut s
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem ut peccatis turbarũ cõmoti.
quo quasi securius tranquilliusq ui.¬
uant munus eccłiasticũ deserant. Ꝙ
ait ad sẏmonẽ iłic. Noli timere. Confor¬
tat dñs timorem carnalium. animosq
fragilium consolando erigit: neqͥs ut
de suȩ conscientia culpȩ tremens. uł de
aliorũ innocentia stupens: scĩtatis iter
formiclet aggredi. Qd̃ autem sequitur.
ex hoc iam homines eris capiens: ad ip¬
sum petrum specialit̃ ꝑtinet. Exponit
enum ei dñs qd̾ hȩc captura piscium sig¬
nificet: qđ uidelicet ipse sicut nc̃ ꝑretia
pisces. sic aliquancdo ꝑ uerba sit captu¬
rus homines. Totusq facti huius ordo:
qͥd in eccłia cuius ipse tẏpum tenet co¬
tidie geratur. ostendit. Qd̃ uͦ subiungi¬
tur. & subductis ad terram nauib reli¬
ctis onũb sequuti sunt eum: potest sig¬
nificare finem temꝑis qͦ ab huius mun¬
di salo qui xp̃o inheserint penitus reces¬
suri sunt. Sciendum .e. autẽ hanc eandẽ

Expanded text:
luntatem ut peccatis turbarum commoti, luntatem ut peccatis turbarum commoti, quo quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus, Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi, quod autem sequitur. Ex hoc jam homines eris capiens, ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines, totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus relictis omnibus secuti sunt eum, potest significare finem temporis, quo ab hujusmodi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
naues est : homines in scłm ex quo elati
ꝑ fidem fuerant moꝵ prauitate relabi.
quales & ipse petrus adhuc in infirmita¬
te positus hoc loco demonstrat. Unde
sequit᷑. Qđ cum uidẽret symon petrus :¬
ꝓcidit ad genua iħu dicens. Exi a me:
qr peccͤator sum dñe. Quia carnales
quiq in eccłia regimen spũalium in qͥbꝰ
maxime.xp̃i ꝑsona eminet: a se quodã¬
modo repellunt. Non enĩ hoc uoce lin-¬
guȩ dicunt bonis ministris dĩ ut eos
a sẽ repellant: s uoce morũ & actuũ.
suorum suaclent a se recẽdi ne ꝑ bonoᷤ
deferunt honorem. & tam̃ factis sius
a se recetlere ainmonent: ut honorifi.¬
centiam significauerit eorũ petrus ca¬
dens ad pedes dni. mores autem ineo
qđ ait. exi a me dnẽ qi homo peccator
sum. Qd tamen qr ñ fecit dñs. ñ enim
recessit ab eis s eos subductis nauib
ad litus ꝑdurit: significat in bonis &
spũalib uiris ñ .ee. oportere hano uo¬

Expanded text:
naves est, homines in saeculum, ex quo elati naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Dquique in Ecclesia regimen spiritualium in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hac voce linguae, dicunt bonis ministris Dei ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi. Ne per bonos deferant eis honores, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini. Mores autem in eo, quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum, quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris, non esse oportere hanc vo
Abbreviated transcription (Latin):
ma ciuitate quȩ olim cenerech u̾oca¬
ta. s ab herode tethrarca instaurata:
inhonorem tyberii cȩsaris tyberias . ẽ.
appellata. Porro genesareth a laci ipsius
natura qua crispantib aquis de seipso
sibi excitare auram ꝑhibetur : greco
uocabulo quasi generans sĩbi auram
dicitur: Neq enuĩ in stagni inorem ster¬
nitur aqua: s frequentib auris spi¬
rantib agitatur. haustu dulcis. ꝙ ad
potandum habilis: s ebreȩ linguȩ cõ¬
suetudine omĩs aquarum congregatio
siue dulcis siue salsa mare nuncupat᷑.
Qui lacus int̃fluente iordane centum
quadraginta stadus in longitudinem:
& quadraginta extendit᷑ in latitudinẽ.¬
UIII. Quia gͦ stagnum siue mate p̃sens se¬
culum designat: diis secus mare stat
postquã iute labentis mortalitatem
deuincens. in ea in qua passus. ẽ. carue
stabilitatem ꝑpetuę quietis adiit. Cur¬
barum conuentus ad eum: gentiũ infi¬
dem concurrentiũ typhus. ẽ. De quibꝰysa¬
ias. Et fluent inquit ad eum om̃s gen¬

Expanded text:
a civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata in honorem Tyberii Caesaris, Tyberias est appellata. Porro Genezar a laci ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine omnis aquarum congregatio, sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus interfluente Jordane centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
Et solet non nullos mouere. cur ipse dñs
nichil scripserit: ut aliis de illo scribenti¬
bus necesse sit credere. Qua propt̃ cum sit¬
ipse xp̃c sapientia dĩ ꝑ quã creata sunt om̃a.
cumq nullȩ m̃tes racionales siue angłoꝵ si¬
ue hominũ nisi participatione ipsius sapi.¬

Expanded text:
 solet nonnullos mouere, cur ipse dominus  solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim diipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationabiles siue angelorum siue hominum nisi participatione ipsius sapi
Abbreviated transcription (Latin):
sione in cõmutabilis ueritatis. hȩ duȩ
uirtutes. in duab uxorib ia cob figuratȩ
borans: rachel autem uisũ principiũ.
E.x quo intelligit᷑ si diligenter aduertas.
tres euglistas temporalia facta dñi &e dic̃¬
ta quȩ ad informandos mores initȩ p̃seniꝰ
maxime ualerent copiosius ꝓserntos. ura
facta dñi multo pauciora narrantẽ. dicta uͦ
eus ea p̃sertim quȩ trinitatis unitatem &
uitȩ ȩternȩ felicitatem in sinuarent diligen¬
tius &e uberus conscribentẽ:. in uirtute cõ¬
templatiua cõmendanda. suã intentionem
suo tugo & sarcinȩ leui. quidam uel impra
uanitate uel imꝑita temeritate calumpniis
appetunt: ut eis ueracis narrationis dero-¬
gent fidem. ꝑ quos xp̃iana religio dissemi¬
nata ꝑ mundũ tanta fertilitate ꝓuenit. ut
homines infideles iam inter se ipsos calũp¬
nias suas musitare uix audent. cõpressi
fide gentiũ. & om̃ium deuotione popłoꝵ.¬

Expanded text:
sione incommutabilis ueritatis. hae duae sione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duabus uxoribus Iacob figuratae borans\', Rachel autem uisum principium\'. ex quo intellegi datur, si diligenter aduertas, tres euangelistas temporalia facta domini et dicta, quae ad informandos mores uitae praesentis maxime ualerent, copiosius persecutos circa facta domini multo pauciora narrantem, dicta uero eius, ea praesertim, quae trinitatis unitatem et uitae aeternae felicitatem insinuarent, diligentius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda suam intentionem suo iugo et sarcinae leui, quidam uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione pop
Abbreviated transcription (Latin):
effectus est: cui dedit ds̃ sedem dauid pi-¬
tris sui. ut regni eius non ẽẽt finis: et
esset ad interpellandum ꝓ nobis mediator
isti eugłistȩ inbis rebus maxime diũsati
sunt: quas xp̃c ꝑ humanã carnẽ tempo¬
ralit̾ gessit. Porro autem iohannes ipsam
maxime diuinitatem dñi qua patri ẽ. eqͣ¬
lis intendit: eamq precipue suo euglio
tes ꝓpositȩ sint anime humanȩ. una as¬
tiua. altera condemplatiua. illa qua itur
ista qua ꝑuenitur. illa qua laborat᷑ ut
cor mundetur ad uidendũ dm̃. ista qua
uacatur & uidetur ds̃: illa est in p̃cep.¬
tis exercende huiꝰ uitȩ temporalis. ista i
doctrina uitȩ illius sempiterne. Ac ꝑ hoc
illa oꝑatͦ ista requiescit: quia illa ẽ in
purgatione peccatoꝵs. ista in luminepur.¬
gatoꝵ. Ae ꝑ hoc in hac uita mortali illa
est in oꝑe bone conu̾sationis: ista uero
magis in fide. & apud ꝑpaucos ꝑspecu.¬
lum in eniginate et ex parte in aliqua ui¬

Expanded text:
effectus est, cui dedit deus sedem Dauid paeffectus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, quas Christus per humanam carnem temporaliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangeliotes propositae sint animae humanae, una actiua, altera contemplatiua, illa qua itur, ista quo peruenitur, illa qua laboratur, ut cor mundetur ad uidendum deum, ista qua uacatur et uidetur deus: illa est in praeceptis exercendae uitae huius temporalis, ista in doctrina uitae illius sempiternae. ac per hoc illa operatur, ista requiescit, quia illa est in purgatione peccatorum; ista in lumine purgatorum. ac per hoc in hac uita mortali illa est in opere bonae conuersationis, ista uero magis in fide et aput perpaucos per speculum in enigmate et ex parte in aliqua ui
Abbreviated transcription (Latin):
breo scripsisse ꝑhibetur eloquio: cȩteri gre-¬
co. Et quãius singuli suũ quendã narrandi
ordinẽ tenuisse uideant᷑ : non tam̃ unus¬
quisq eors uelut alterius p̃eedentis ignarus
uoluisse scribere repꝑitur: uel ignorata p̃.¬
termisisse quȩ seripsisse alius inuenat᷑. sed
sicut unicuiq inspiratũ est ñ suꝑfluam
cooꝑationẽ sui laboris ad iunxit. Nã matħs
suscepisse intelligitur incarnationẽ dni
scđm stirpem regiam: &e pleraq scđm ho.¬
minẽ presentẽ uitã facta et dicta eius. Mar.¬
xit. solus ipse pauca. cum solo luca paucio¬
ra. cũ matheo uero plurima. & multa
cirea sacerdotalem dñi styrpẽ atq ꝑsonam
magis occupatus apparet. Nam & ad ipsũ
dauid non regium stẽma secutus ascendit¬
sed ꝑ eos qui reges non fuerunt exit adna¬
than filium dauid. qui nec ipse rex fuit.
non sicut matħs qui ꝑ salomonẽ regem
descendens. cȩteros ȩtiam reges ex ordiney

Expanded text:
braeo scripsisse perhibetur eloquio, ceteri Graebraeo scripsisse perhibetur eloquio, ceteri Graeco. et quamuis singuli suum quendam narrandi ordinem tenuisse uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marxit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Matthaeo vero plurima, et multa circa sacerdotalem Domini stirpem atque personam magis occupatus apparet. Nam et ad ipsum David non regium stesed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine
Abbreviated transcription (Latin):
IIII. doctrina condempnat. Isti gͥ quatuor eugłiste
uniũso trarũ orbe notissimi. & obhoc fortas¬
se quatuor qm̃ quatuor sunt partes orbis t̾iȩ.
ꝑ cuiꝰ uniuersitatẽ ap̃i eccłiam dilatari ipso
sui numeri sacram̃to quodã modo declara¬
runt: hoc ordine scripsisse ꝑhibent᷑. Prius
matħs. deinde marcus: tercio lucas. ultimo
iohannes. Unde alius fuit eis ordo cognoscẽ¬
di atq p̃dicandi: alius aut̃ scribendi. Ad cog¬
noscendũ quippe atq p̃dicandũ primi utiq
fuerunt. qui secuti dñm in carne p̃sentẽ:
docentẽ audierunt. facientem q uiderunt:
atq ex eius ore ad eugłizandũ missi st̃. Sed
in conscribendo eugłio quod diuinitus ordi¬
natũ esse credendũ est. ex numero eoꝵ quos
nuerunt. primũ matħs. ultimũ iohannes:
ut reliqui duo qui ex illo numero ñerant
tamquã filii amplectendi ac ꝑ hoc in loco
medio constituti. utroq ab eis latere mu.¬
nirentͦ. Horũ sane quatuor solus matħs he-¬

Expanded text:
 doctrina condemnat. Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes orbis terrae, per cuius uniuersitatem Christi ecclesiam dilatari ipso sui numeri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur: primus Mattheus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Iohannes. unde alius eis fuit ordo cognoscendi adque praedicandi, alius autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, qutenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erantamquam filii amplectendi ae per hoc in loco medio constituti utroque ab eis latere munirentur. Horum sane quattuor solus Mattheus He
Abbreviated transcription (Latin):
tient qui cundẽ dñm hie in carne apparentẽ
discipłatu famulante secuti ft̃. anhi qui ex
illis fidelit̾ comꝑta credidertͣ: diuina proui¬
ex illis qui primos apłos sequebant᷑ nõ solũ
annuntiandi uerũ ȩtiam scribendi eugłiũ
tribueret᷑ auctoritas. Hi sunt marcus & luca.
Cȩteri autẽ homines qui de dm̃ uel de apłoꝵ
actib aliqua scrib̾e conati uel ausi sunt: ñ
tales sitis temporib extiterunt ut eis fidem
haberet eccłia. atq in auctoritatẽ  scors libioꝵ.¬

Expanded text:
tient, qui eumdem Dominum hic in carne apparentem tient, qui eumdem Dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an ii qui ex illis fideliter comperta crediderunt; divina provix illis, qui primos apostolos sequebantur, non solum adnuntiandi, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et Lucas. ceteri autem homines, qui de domini uel de apostolorum actibus aliqua scribere conati uel ausi sunt, non tales suis temporibus extiterunt, ut eis fidem haberet ecclesia adque in auctoritatem canoni
Abbreviated transcription (Latin):
Nter: om̃s diuinas auctoritates quȩ scĩs litteriꝰ
continentur: eugl̃ium merito excellit. Quod
enĩ lex &e propħȩ futurũ prenuntiauert̃: hoc
redditũ atq completũ in eugło demonstrat᷑:
Cuius primi p̃dicatores apłi fuerunt: qui
p̃sentem in carne uiderunt. Qui ñ solũ ea qͣ
exore eius audita uel ab illo sub oculis suis
oꝑata dictaq meminerant. uerũ ȩtiã que
prius quã illi ꝑ discipulatũ adhesissent in
eius natiuitate uel infantia uel puericia di¬
uinitus gesta & digna memoria. siue abip¬
so siue aparentib eius. siue aquib libet aliis
certissimis indiciis & fidelissimis cestimoniis
requirere & cognoscere potuierunt: imposito
sibi euglizandi munere generi humano an¬
niuitiare curarunt. Quoꝵ quidã hoc ẽ. ma. .ii.¬
theus &e ioħ̃s ȩtiã scripta de illo quȩ scriben¬
da uisa sunt: libris singulis edidert̃. Ac ne
putaret᷑ quod attinet ad ꝑcipiendũ &e p̃dican-¬
dũ engłiũ interesse aliquid. utrũ illi annun¬

Expanded text:
nter omnes diuinas auctoritates, quae sanctis litteris continentur, euangelium merito excellit. quod enim lex et prophetae futurum praenuntiauerunt, hoc redditum adque conpletum in euangelio demonstratur. cuius praesentem in carne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uel ab illo sub oculis suis operata dicta et facta meminerant, uerum etiam quae, priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in eius natiuitate uel infantia uel pueritia diuinitus gesta et digna memoria siue ab ipso siue a parentibus eius siue quibuslibet aliis certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, inposito sibi eununtiare curarunt. Quorum quidam, hoc est Matthaeus et Joannes, etiam scripta de illo, quae scribenda visa sunt, libris singulis ediderunt. 2. Ac ne putaretur, quod attinet ad percipiendum et praedicandum Evangelium, interesse aliquid utrum illi annun
Abbreviated transcription (Latin):
illi scilicet elies quadraginta in quib ei post
passionẽ suã sepuis usq ad tempus ascen¬
sionis apparuit. Qd̃ autẽ subiunxit. qri ua¬
do ad patrem: iuxta hunc sensũ ad illud
specialit̾ respicit qđ p̃misit. ꝙ iterũ modi¬
cum & iudebitis me. Ac si aꝑte diceret. ꝓpt̾ea
me resuscitatũ amortuis modico temꝑe ui¬
debitis: qi ñ semꝑ in t̾ra corꝑalit̾ mansuru̾.
s ꝑ humanitatẽ quã assumpsi rã sum ascen-

Expanded text:
illi, videlicet, dies quadraginta, in quibus eis post illi, videlicet, dies quadraginta, in quibus eis post passionem suam saepius usque ad tempus ascensionis apparuit. Quod autem subjunxit: Quia vado ad Patrem. Juxta hunc sensum, ad illud specialiter respicit quod praemisit: Et iterum modicum, et videbitis me. Ac si aperte diceret: Propterea me resuscitatum a mortuis modico tempore videbitis, quia non semper in terra corporaliter mansurus, sed per humanitatem quam assumpsi jam sum asce
Abbreviated transcription (Latin):
situs. ẽ. de cruce. ꝙ intra septa sepulchri ab
humanis seclusus aspectib. & iterũ modicũ
erat: usq dum illũ uid̾ent. Resurrexit enĩ ã
mortuis tercia die. & apparuit eis in multis ar¬
gumentis ꝑ dies quadraginta. Quare autẽ
modicum eẽt ꝙ ñ uidẽrent eũ. & iterũ modi¬
cum & uiderent eũ: annectit causam dicens.
qi uado ad patrem. Ac si aꝑte dieat.lo eo post
modicum ã ur̃is aspectib in monumenti cla-¬
ustris abscondor. & iterũ post modicum de¬
structo mortis imꝑio uob̾ intuendus appare¬
o: qr tempus. ẽ. ut expleta dispensatione as-¬
sumpte mortalitatis: cũ resurrectionis tͥum-¬
pho iam reuertar ad patrẽ. Potest & alit̃ in i.x¬
telligi qd̾ ait. modicum & iam ñ uidebitiᷤᷤme.
q iterũ modicũ & uidebitis me. Modicũ qͥp-
lud scilicet qͦ erat quieturus in monum̃to.
& iterũ modicũ erat futurũ qͦ uid̾ent eum.

Expanded text:
situs est de cruce, et intra septa sepulcri ab situs est de cruce, et intra septa sepulcri ab humanis seclusus obtutibus. Et iterum modicum erat, usque dum illum viderent; resurrexit enim a mortuis die tertia, et apparuit eis in multis argumentis per dies quadraginta. Quare autem modicum esset et non viderent eum, et iterum modicum et viderent, annectit causam, dicens: Quia vado ad Patrem. Ac si aperte dicat: Ideo post modicum a vestris aspectibus in monumenti claustris abscondor, et iterum post modicum, destructo mortis imperio, vobis intuendus appareo, quia tempus est ut, expleta dispensatione assumptae mortalitatis cum resurrectionis triumpho, jam revertar ad Patrem. Potest et aliter intelligi quod ait: Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Modicum quippud, scilicet, triduum quo erat quieturus in monumento. Et iterum modicum erat futurum quo viderent eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissa fr̃s kimi leto cordis auditu ꝑciꝑe de¬
bemus: sedulaq intentione ꝑsistere. quatiniꝰ
ad hȩc contingere meream᷑. Quid ÷ enĩ qd̾ me.¬
rito letius audiat᷑. quã ꝑueniri posse ad gau.¬
dium qđ numꝙͣ possit auferri: Notandum
autẽ qd̾ tota lectionis huius eu̾głicȩ series il¬
lis conuenit qͥ eam p̃sentes audierunt ã dño:
pars autẽ illuis ctiã nobis qui post passionẽ
& resurrectionẽ dñicam ad fidẽ uẽnimus.
aptissime congruit. Qd gͦ ait. modicum & iã¬
me qr uado ad patrem: ad illos specialit̃ ꝑti¬
net qui eiꝰ discipulatui p̃dicantis in carne ad¬
herere. & post tͥsticiam passionis uisa resurre¬
ctione & ascensione eiꝰ: letificari meruert̃. Nã
qr hȩc illa qua tradetur nocte loquutus. ẽ.
modicum erat. id.ẽ. eiꝰdem noctis ꝙ diei seq̃n¬
tis tempus usq ad horã qua illũ ñ udere in¬
cuꝑent. Tentus enĩ nocte illa ã uideis. & in cra¬
stinum crucifixus: cũ sero factum esset depo¬

Expanded text:
arissimi, laeto cordis auditu percipere debemus, sedulaque intentione persistere, quatenus ad haec contingere mereamur. Quid est enim quod merito laetius audiatur quam perveniri posse ad gaudium quod nunquam possit auferri? Notandum autem quod tota lectionis hujus evangelicae series illis convenit qui eam praesentes audierunt a Domino: pars autem illius etiam nobis, qui post passionem et resurrectionem dominicam ad fidem venimus, aptissime congruit. Quod ergo ait: Modicum . . ad patrem. Ad illos specialiter pertinet, qui ejus discipulatui praedicantis in carne adhaesere, et post tristitiam passionis visa resurrectione et ascensione ejus laetificari meruerunt. Nam quia haec illa qua tradebatur nocte locutus est, modicum erat, id est, ejusdem noctis et diei sequentis tempus, usque ad horam qua illum non videre inciperent. Tentus enim nocte illa a Judaeis, et in crastinum crucifixus, cum sero factum esset depo
Abbreviated transcription (Latin):
exultabunt in lȩticia: uos autẽ clamabitis
p̃ dolore cordis ur̃i. & p̃ contritione sp̃s ulula¬
bitis. Sequit᷑. Mulier cum parit tristiciam ha¬
bet. qr uenit hora eius. Muliẽrem dicit scãm
eccłiam. udelicet ꝓpt̃ fecunditatẽ bonoꝵ ope¬
rum. & qr spiritales d̾o filios gĩgnere numꝗͣ

Expanded text:
exsultabunt in laetitia, vos autem clamabitis exsultabunt in laetitia, vos autem clamabitis prae dolore cordis vestri, et prae contritione spiritus ululabitis . Sequitur: Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus. MuliEcclesiam, propter fecunditatem bonorum operum, et quia spiritales Domino filios gignere nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt. qr quãdui sunt in corꝑe: ꝑegͥnari
se a suap atria recognoscunt. qi ꝑ labores
& certamina ad coronã sibi ꝑueniendũ. eẽ. ñ
dubitant. Quoꝵ tristicra uertet᷑ in gaudium.
cũ finito agõne uitȩ huius: br̃auiũ uitȩ ꝑ¬
hennis accipiunt. De quo dicit᷑ in psalmo. Q
seminant in lacrimis: in exultatione metent.
flentib autẽ ꝙ contristatis fidelib mundus
gaudet. qr iure in p̃sentib qualecũq gaudi¬
um habent: qͥ alt̾ius uitȩ uł nulla. eẽ. gaudia
Qd̃ tam̃ specialit̾ de ꝑsequitorib fidei aꝑi¬
ane potest intelligi. qui cruciatis occisisq
martyrib : ad tempis se p̃ualuisse gaude¬
bant. S ñ post mulcũ illis in occulto corona-¬
tis: ipsi pęnas ꝑfidiȩ suȩ simul & homicidii
subibant ȩtn̾as. Quib diuina increpatione
recte dicit᷑ ꝑ ꝓpħam. Ecce serui mei lȩcabun¬
tur: uos autẽ confundemini. Ecce serui mei

Expanded text:
diligunt. Quia quandiu sunt in corpore, peregrinari diligunt. Quia quandiu sunt in corpore, peregrinari se a sua patria et regno cognoscunt, quia per labores et certamina ad coronam sibi perveniendum esse non dubitant. Quorum tristitia vertetur in gaudium, cum finito agone vitae hujus bravium vitae perennis accipiunt, de quo dicitur in psalmo: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Flentibus autem et contristatis fidelibus, mundus gaudet, quia jure in praesentibus qualecunque gaudium habent, qui alterius vitae, vel nulla esse gaudia Quod tamen specialiter de persecutoribus fidei Christianae potest intelligi, quia cruciatis occisisque martyribus, ad tempus se praevaluisse gaudebant. Sed non post multum illis in occulto coronatis, ipsi poenas perfidiae suae simul et homicidii subibant aeternas. Quibus divina increpatione recte dicitur per prophetam: Ecce servi mei laetabuntur, vos autem confundemini. Ecce servi mei
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ gaudebit. uos uͦ contristabimini sed
tristicia ura uercetur in gaudium: ꝙ ipsoꝵ
& totius ȩccłȩ statiu congriut. Plorabant
quippe & flebant amatores xp̃i. cũ illum com-¬
p̃hendi ab hostib. ligari. ad conciliũ duci.
dampnari. flagellari. derisui haberi. ad ul-¬
timum crucifigi. lanceari. ꝙ sepeliri uid̾ent.
Gaudebant mundi amatores qͦs ob infimas co-¬
gitationes mundũ uocat dñs. cũ morte tur
pissima condempnarent illum: qͥ grauĩ erat
eis ctiã ad uidendum. Contristabant᷑ disci-¬
puli posito in morte dño: s agnita eiꝰ resur-¬
rectione tristicia illoꝵ uersa. ẽ. ingaudiũ.
uisa ascensionis potentia iam maiori gaudio
subleuati. laudabant & benedicebant d̾mut
lucas cũgłista testatur. S & cunctis fidelib
hic dñi sermo cõnuenit: qui ꝑ lacrimas pres¬
surasq p̾sentes ad gaudia ȩtña ꝑuenire con¬
tendunt. Qui merito in p̃senti plorant. flent.¬
& tristes sunt: qi necdũ ualent uidere quẽ

Expanded text:
os autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium. Et ipsorum, et totius Ecclesiae statui congruit. Plorabant quippe et flebant amatores Christi cum illum comprehendi ab hostibus, ligari, ad concilium duci, damnari, flagellari, derisui haberi, ad ultimum crucifigi, lanceari, et sepeliri viderent. Gaudebant mundi amatores, quos ob infimas cogitatpissima condemnarent illum, qui gravis erat eis etiam ad videndum. Contristabantur discipuli posito in morte, sed agnita etiam ejus resurrectione, tristitia illorum versa est in gaudium. Visa ascensionis potentia, jam majore gaudio sublevati, laudabant et benedicebant Dominum, ut Lucas evangelista testatur. Sed et cunctis fidelibus, hic Domini sermo convenit, qui per lacrymas pressurasque ptendunt. Qui merito in praesenti plorant, flent, et tristes sunt, quia necdum valent videre quem
Abbreviated transcription (Latin):
uidebit nos iterum dñs. id .ẽ. uidendũ se nob̾
bit ut coronet: qͥ quondã uidit ut uocaret.
uidebit & gaudebit cornr̃m. & gaudiũ nr̃m
nemo tollet ã nobis: qr hȩc est uera & unica
merces corũ qui sccłm d̾m contristant᷑: de ꝑperu¬
a eiꝰ uisione gaudere. Quã ꝓfecto mercedem ꝓ-¬
misit ipse sublimit̃ cumait. Beati mundo cor¬
de: qm̃ ipsi dm uidebiuit. Iuam desicdabat ar¬
denter ꝓpħa cũ dicebat. Sitiuit anima mea ad
dm uiuum: qͣndo ueniã & apparebo ante fa¬
ciem d̾i. Iuã se apłs cum suis similib acceptu-¬
rum. cẽ. gratulat᷑: qui certaminũ suoꝵ cõsci¬
us. confident̃ ꝓtestat᷑ dicens. Uidemus nc̃ ꝑspe¬
culum in enigiate: tẽ autẽ facie ad faciẽlitã
nos quoq & fideliter quȩrere. & ueracit̃ app̃hen

Expanded text:
videbit nos iterum Dominus, id est, videndum se nobis videbit nos iterum Dominus, id est, videndum se nobis bit ut coronet, qui quondam vidit ut vocaret. Videbit et gaudebit cor nostrum, et gaudium nostrum nemo tollet a nobis, quia haec est vera et unica merces eorum, qui secundum Deum contristantur de perpetua ejus visione gaudere. Quam profecto mercedem promisit ipse sublimiter cum ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Quam desiderabat ardenter Psalmista cum dicebat: Sitivit anima mea ad te Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei . Quam se Apostolus cum suis similibus accepturum esse gratulatur, qui certaminum suorum conscius confidenter protestatur, dicens: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quam nos quoq
Abbreviated transcription (Latin):
tores diumo carere p̃sidio dicentes. ubi est deus
corume Unde quidã exhis cͥcuinseptus erump.¬
ni s: aiebat. Uide dñe afflictionẽ meã.qiĩ ere¬
ctus. ẽ. inimicus meus. Qd est aꝑte dicere. Iñ
mimiciis insequens ceriũcẽ suꝑbiȩ contra tuos
humiles attollit: tuo nos auxilio conditor omp̃s
subleua. tii uictis ac repulas hostib nros semꝑ
arones uidisse. tͥ hos complacuisst compba.Uidos
itaq electos post tristiciam dñs: cum eoꝵ pati¬
entiam dampuato impuignatore tenuinerat.
Potest & ita intelligi qd ait. iterum autẽ iudebo
uos: quasi dicerit. iterũ uobis uidendus appareo.
quomꝰ dirit abrahȩ. nc̃ cognoui qd̃ timeas d̾m. ꝓ
eo ut diceret. nẽ cognostr̾ homines feci qđ tuueas
si urta hortam̃ta apłi spe gaudentes. in tribu¬
latione existimꝰ patientes. si nr̃a errata. si mise¬
rias ꝓximoꝵ debita lamentatione defleinꝰ.

Expanded text:
tores divino carere praesidio, dicentes: Ubi est Deus tores divino carere praesidio, dicentes: Ubi est Deus eorum ? Unde quidam ex his circumseptus aerumnis aiebat: Vide, Domine, afflictionem meam, quoniam erectus est inimicus meus . Quod est aperte dicere: Quoniam inimicus insequens cervicem superbiae contra tuos humiles attollit, tuo nos auxilio, Conditor omnipotens, subleva, te victis ac repulsis hostibus nostros semper agones vidisse, tibi hos placuisse, comproba. Videt itaque electos post tristitiam Dominus, cum eorum patientiam damnato impugnatore remunerat. Potest et ita intelligi quod ait: Iterum autem videbo vos, quasi diceret: Iterum vobis videntibus appareo, quo modo dixit Abrahae: Nunc cognovi quod timeas Dominum , pro eo ut diceret: Nunc cognoscere homines feci quod timeasi juxta hortamenta Apostoli: spe gaudentes, in tribulatione existimus patientes , si nostra errata, si miserias proximorum debita lamentatione deflemus,
Abbreviated transcription (Latin):
spe tam̃ resurrectionis & uisionis illius accen¬
si. libent̃ aduersa quȩq ferebant. immo om̃e
gaudiũ existimabant cũ in temptationes ua¬
rias inciderent. Deniq cȩsi ut scͥptum. ẽ. ibant¬
gaudentes a conspectu concilii. qm̃ digni ha¬
biti sunt ꝓnomine ħu contumeliã pati Gau¬
dium eoꝵ nemo tulit ab eis. qr talia patiendo
ꝓ aꝑo: meruerunt regnare sine fine cũ. xp̃o.
S & omĩs ȩccłia ꝑ huiuis uitȩ labores ꝙ angu¬
stias ad ȩña celestium tendit gaudia p̃mioꝵ.
attestante apło. qi ꝑ multas tribulationes opor¬
tet nos iitiare in regnum dei. Qd autem ait.
lterũ autẽ uidebo uos & gaudebit cor ur̃m:
uidebo uos dixit. eripiam uos ab aduersarus.
coronabo uos uictores: me uos decertantes semn¬
ꝑ uidisse ꝓbabo. Quando enĩ ñ uderet suos.
maxime p̃ssuris circumuentos. cũ quib se ipse
bus int̾ tormenta fidelib: arbitrabant᷑ eos tor¬

Expanded text:
spe tamen resurrectionis et visionis illius accenspe tamen resurrectionis et visionis illius accensi, libenter quaeque adversa ferebant: imo omne gaudium existimabant cum in tentationes varias inciderent. Denique caesi a pringaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Gaudium eorum nemo tollit ab eis, quia talia patiendo pro Christo meruerunt regnare sine fine cum Christo. Sed et omnis Ecclesia per hujus vitae labores et angustias, ad aeterna coelestium tendit praemia gaudiorum, attestante Apostolo: Quia per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei . Quod autem ait: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum. Videbo vos, dixit: eripiam vos ab adversariis, coronabo vos victores, me vos decertantes semper vidisse probabo. Quando enim non videret suos maxime pressuris circumventos, cum quibus se ipserientibus inter tormenta fidelibus, arbitrabantur eos tor
Abbreviated transcription (Latin):
uitam futurã fidelium popło. exultatione di¬
gna repletur: ꝓ qua eiꝰ natiuitate multũ laborañ
& gemens in p̃senti quasi parturiens clolet. Nec
nouum debet cuiꝗͣ uideri: si natus dicat᷑ qui
ex hac uita migrauerit. Quomͦ enĩ consuete na-¬
sci dicit᷑. cum qͥs de utero matris ꝓcedens. hac̃
in lucem ingredit᷑: ita & rectissime potest natꝰ
appellari. qui solutus ã iunculis carnis: ad ui-¬
tam sublimat᷑ gc̃ñam. Unde mos obtinuit ȩc¬
clesiasticus. ut dies beatoꝵ martyrũ siue cõ¬
fessorum xp̃i quib de scło transierunt. nata¬
ipse paradigina qd̃ de muliere ꝓposuit. &
uos gͥ nunc quidẽ tristiciã habetis. Iterũ autẽ
uioebo uos & gaudebit cor ur̃m. & gaudium
ur̃m nemo tollet ã uobis. Qđ de ipsis quidẽ
discipulis facile intelligitur. qr tristiciã habũ¬
erunt passo & sepulto dño. s ꝑacta resurrectio¬
nis gła: gauisi sunt uiso dño. ẜ gaudium eo¬
quutiones ꝓ xp̃i nomine ac torm̃ta passi sũt:

Expanded text:
am fidelium populo, digna exsultatione repletur; pro qua ejus nativitate multum laborans et gemens in praesenti, quasi parturiens dolet. Nec novum debet cuiquam videri, si natus dicitur qui ex hac vita migraverit: quomodo enim consuete nasci dicitur, cum quis de utero matris procedens hanc in lucem ingreditur; ita etiam rectissime potest natus appellari, qui solutus a vinculis carnis ad lucem sublimatur aeternam. Unde mos obtinuit ecclesiasticus, ut dies beatorum martyrum sive confessorum Christi, quibus de saeculo transierunt, nataipse paradigma, quod de muliere proposuit: Et vos igitur nunc quidem tristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudvestrum nemo tollet a nobis. Quod de ipsis quidem discipulis facile intelligitur, quia tristitiam habuerunt, passo ac sepulto Domino, sed peracta resurrectionis gloria, gavisi sunt viso Domino. Et gaudium eocutiones pro Christi nomine ac tormenta passi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sata tria donec fermentaret᷑ totum: cũ asiȩ.
europe. & affricȩ partib uerbum uitȩ ministͣ¬
uit donec om̃s tr̃arum t̾mini regni celestis
re signabat. qui receclentib quibxdã ã castita¬
te fidei tristis aiebat. Filioli mei: qͦs iterũ par¬
turio donec formetur. xꝑc in uobis. Ad huuiᷤ
se membra ꝑtinẽre testant᷑: qui celestib desi¬
deriis accensi. in conditoris sui laude ꝓ¬
clãmant. A timore tuo dñe concepimꝰ & par¬
turĩuimus. & peꝑimus sp̃m. hȩc mulier cũ
parit tristiciam habet qr uenit hora eius cũ¬

Expanded text:
entaretur totum, cum Asiae, Europae, et Africae partibus verbum vitae ministravit, donec omnes terrarum termini regni coelestis re signabat, qui, recedentibus quibusdam a castitate fidei, tristis aiebat: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis . Ad hujus se membra pertinere testantur, qui coelestibus desideriis accensi, in Conditoris sui laude proclamabant: A timore tuo, Domine, concepimus et parturivimus, et peperimus spiritum . Haec mulier cum parit, tristitiam habet, qu
Abbreviated transcription (Latin):
obiernam sollempnitatem
dilectissimi in p̃cipuis festis
.cẽ. ueuerandã: omĩum catho¬
licoꝵ corcla cognoscunt. Nec
dub̃ium. ẽ. quanta huic diei reuerentia de.¬
beatur: quẽ sẽs sp̃s excellentissĩmo sui mu¬
neris miraculo consecrauit. Nam ab illo die
quo dñs suꝑ omnẽ celoꝵ altitudinem ad de¬
ateram patris consessurus ascendit: decinꝰ
iste.ẽ. qui ab eiusdẽ resurrectione qͥnqua¬
gesimus. nob in eo ãquo cȩpit illuxit. ma¬
gna mysteria & uet̾um sacram̃toꝵ conti.¬
nens ꝙ nouoꝵ. quib manifestissime decla¬
ratur ꝙ gr̃am p̃nuncratã fuisse ꝑ legeni: &
legem impletam. eẽ. ꝑ gr̃am. Sicut enĩ ebreo
quondã popło ab egyptiis lib̾ato qͥnquage¬
simo die post immolationẽ agni lex data
.ẽ. in monte syna: ita post passionẽ dñi qua
uerus d̾i agnus occisus. ẽ. qͥnquagesimo ã
resurrectionis ipsius die in apłos plebẽq
credentium sp̃s sc̃s illapsus. ẽ. ut facile di¬

Expanded text:
rnam solemnitatem, dilectissimi, in praecipuis festis esse venerandam, omnium catholicorum corda cognoscunt: nec dubium est quanta huic diei reverentia debeatur, quem Spiritus sanctus excellentissimo 297 sui muneris miraculo consecravit. Nam ab illo die quo Dominus super omnem coelorum altitudinem ad dexteram Dei Patris consessurus ascendit, decimus iste est qui ab ejusdem resurrectione quinquagesimus nobis in eo a quo coepit illuxit, magna mysteria in se et veterum sacramentorum continens et novorum: quibus manifestissime declaratur, et gratiam praenuntiatam fuisse per legem, et legem impletam esse per gratiam. Sicut enim Hebraeo quondam populo ab Aegyptiis liberato, quinquagesimo die post immolationem agni lex data est in monte Sina ; ita post passionem Christi, qua verus Dei Agnus occisus est, quinquagesimo a resurrectione ipsius die in apostolos plebemque credentium Spiritus sanctus illapsus est : ut facile di
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ suȩ in sua deitate continuit. qi sic̃ nec pa¬
trem nec filium. ita nec sp̃m scm̃ humanus
potest uisus attingere. In tͥnitate enĩ diui¬
na nichil dissimile. nichil impar est. de oĩa
quȩ de illa possumt substantia cogirari.
tas nec diu̾sa natura est.Siqͥdem ꝙ de patre
& potens & sempit̾nius ex eo qd̾ ẽ. pater fili¬
usq subsistens. Unde cum dñs ante passio¬
nis suȩ diem discipłis suis sp̃s scĩ sponde¬
ret aduentum: adhuc inquit multa ha¬
beo uob̾ dicere.s ñ potestis illa portare mͦ.
Cum autẽ uenerit ille sp̃s ueritatis. ille di

Expanded text:
tiae suae in sua Deitate continuit: quia sicut nec Patiae suae in sua Deitate continuit: quia sicut nec Patrem nec Filium, ita nec Spiritum sanctum humanus potest visus attingere. In Trinitate enim divina nihil dissimile, nihil impar est; et omnia quae de illa possunt substantia cogitari, tas nec diversa natura est. Siquidem cum et de Patre et potens, et sempiterne ex eo quod est Pater Filiusque subsistens. Unde, cum Dominus ante passionis suae diem discipulis suis sancti Spiritus sponderet adventum, Adhuc, inquit, multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritati