comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia uita p̃sers sẽꝑ ndolore
uersatur & tristitia ñ habea s
sine fine mansuris florebit
nichil tristitiȩ admite .s quȩ
tunc plenissime manifestabit᷑
cũ dñs de iuditio in regaũ tran¬

Expanded text:
a vita praesens semper in dolore versatur et tristitia, non habens sine fine mansuris florebit, nihil tristitiae admittens; quae tunc plenissime manifestabitur, cum Dominus de judicio in regnum tran
Abbreviated transcription (Latin):
col xxͦ.u. Potestatib sublimio¬
.rib dicit: regibus princibus.
triburus centur ionibus domi¬
nis. omĩb que p̃latis. hoc et petrꝰ
precipit. Subditi in quiens esto.¬
.te om̃ĩ humane creaturae. id̃
Ethoc ꝓpt̃ dm̃ siue ꝓpt̃ amorem
dĩ Inquantũ quippe homo ñ
offendit dm̃. Obsequi & oboelire
deb& celsiorib: Nã homo constat
anima & corpore & manima
quidẽ deb& seruare in uolabi¬
liter fidẽ dõ incorpore uero
deb& seruire sibi dominantib
seđm seruitutẽ presentis uitȩ.
Uerũ sicontra fidei ꝓpositum
uderit sibi imꝑari apriner¬
.pibus huius scłi siue potest᷑ib
ł dominus: tunc ꝓfide usq ad
mortẽ satagat laborare Nie
qđ mauis ÷ animã udelicet
ꝑdat. Qm̃ licet illa potestas
int̾ficiat corpus gladio: anim̃a
aut̃ẽ non possunt occidere. N
⁊ enĩ potestas nisi adõ: Omt us
potestas siue maior siue minor

Expanded text:
 . Potestatibus sublimioribus dicit, regibus et principibus, tribunis, centurionibus, dominis, omnibusque praelatis. Hoc et Petrus praecipit : Subditi, inquiens, estote omni humanae creaturae, id eet hoc propter Deum, sive propter amorem Domini. Inquantum quippe homo non offendit Deum, obsequi et obedire debet celsioribus. Nam homo constat ex anima et corpore: et in anima quidem debet servare inviolatam fidem Deo, in corpore vero debet servire sibi dominantibus secundum servitutem praesentis vitae. Verum si contra fidei propositum viderit sibi imperari a principibus hujus saeculi, sive potestatibus, vel dominis, tunc pro fide usque ad mortem satagat laborare, ne, quod majus est, animam videlicet perdat: quoniam licet illa potestas interficiat corpus gladio, animam autem non potest occidere. Non est enim potestas nisi a Deo. Omnis potestas, sive major, sive
Abbreviated transcription (Latin):
postea p̃fecit illũ aecłȩ suae.
N ũ quid & latro non meruit audi.¬
re. hodie mecũ eris in para diso:
Talibus uerbis exortatorus illum
alloquers qͥ indesꝑationẽ r uerat.
Insp̃e uenuȩ consistit Ecce quomͦ
doctrinã in socio: ideo faciat ut
dõ & non hominub placeat Et
sub audiendũ ita Quitribuit :
irisimplicitate tribuat: Quip̃ ÷.
insollicitudine. subaudis deb&
p̃esse ut sibi cõmissos ñ negligat
Haec sollicitudo id÷ magna cura
circa animas maximẽ debet eẽ
Qui mi seret᷑ subaudis pauperi
cibũ esurienti porrigendo apo¬
tũ sicienti. Uestimentũ algenti.
& tectũ uaganti: in hilaritate
& ingaudio mentis hoo faciat
Quihilarẽ datorẽ diligit deus
Cũ gaudio & enĩ mentis elemost
securus de mercede qͥ huic operi
insistit. Quia parua tribuit ac
tẽporalia & recepturͦ : maxima
p̃mia & eterna qm̃ elemosinia
quȩ pauꝑi largit᷑ interra. adño
recipit᷑ incelo Sic beatus am¬

Expanded text:
postea praefecit illum Ecclesiae suae. postea praefecit illum Ecclesiae suae. Nunquid et latro non meruit audire: Hodie mecum eris in paradiso ? Talibus verbis exhortaturus illum alloquens qui in desperationem ruerat, in spem veniae sistit. Ecce quomodo nam inscio, ideo faciat, ut Deo et non hominibus placeat, et est subaudiendum: Ita qui tribuit, in simplicitate tribuat. Qui praeest in sollicitudine, subaudis debet praeesse, ut sibi commissos non negligat. Haec sollicitudo, id est magna cura, circa animas maxime debet esse. Qui miseretur, subaudis pauperis, cibum esurienti porrigendo, et potum sitienti, vestimentum algenti, et testum vaganti, in hilaritate et gaudio mentis hoc faciat, quia hilarem datorem diligit Deus. Cum gaudio etenim mentis eleemosySecurus sit de mercede qui huic operi insistit, quia qui parva tribuit ac temporalia, recepturus est maxima praemia et aeterna; quoniam eleemosyna quae pauperi largitur in terra, a Domino recipitur in coelo, sicut beatus Am
Abbreviated transcription (Latin):
criminalib delictis tenentur ob¬
noxii & recolit se aliquid facin
grauissimũ ꝑpetrasse. Homicidi¬
um uidelicet adulteriũ aut aliqͥd
hoꝵ : ob in manitatẽ sceleris sui
tristitia desꝑationis ꝑfunditur
qr ñ audiuit uerbũ consolati¬
onis a p̃dicatorib : Quẽ si inue-¬
nerit quilib&̃ simplex predica¬
por. statim ꝑ contando ꝑ quirit
abeo. ciius rei causa tristetur
mastusq nicedat: Coꝑta causa:
consolatur illũ uerbis simplicib
quib: ualet simulq hortatur
nedesperet deuenna salutisdars
parit̃ exempla consolatoria ac
dicers Quid indesꝑationis malũ
laberis: Considera siuales mise¬
.ricordias dñi quante sinit. De
quib psalmista dicit. Miscdia
dñi suꝑ omĩa oꝑa eius. Nũquid
dauid ñ erat rex & ꝓpħa quando
simulpatrauit ad ulteriũ cum
homicidio: & tamen ueruã meruit:
Nũ quid petrus postꝗ electus ⁊ ad ño
ñ negauit illũ ter. dicens. non
noui illũ. & tameri pius dais

Expanded text:
criminalibus delictis tenentur obcriminalibus delictis tenentur obnoxii, et recolit se aliquod facinus gravissimum perpetrasse, homicidium videlicet, adulterium, aut aliquid horum: ob immanitatem sceleris sui tristitia desperationis perfunditur, quia non audivit verbum consolationis a praedicatoribus; quem si invenerit quilibet simplex praedicator, statim percontando perquiri ab eo cujus rei causa tristetur, moestusque incedat: et comperta causa consolatur illum verbis simplicibus, quibus valet, simulque hortatur ne desperet de venia salutis, dans pariter exempla consolatoria, ac dicens: Quid in desperationis malum laberis? Considera si mavis misericordias Domini quantae sint, de quibus Psalmista dicit: Misericordia Domini super omnia opera ejus. Nunquid David non erat rex et propheta, quando simul patravit adulterium cum homicidio? et tamen veniam meruit. Nunquid Petrus postquam electus est a Domino, non negavit illum ter dicens: Non novi illum ? et tamen pius Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Haec autẽ doctrina: inue teri c¬
innouo testa merito intelligitur:
Qui exortatur: in exortando. sub¬
audis non debet plus sapere quã
oport& sapere. qr ñ oport& uide
suꝑbire. Hoc autẽ anima dũten¬
dũ huc usq subaudiendũ esse
asuperiorib huius epłȩ non plus
sapere quã oportet sapere. Exor¬
tatio species ÷ p̃dicatiorus & doo¬
trine: & maxime ad dolentẽ et
desꝑantẽ respicit. Uerbi gr̃ã. Sunt
multi doctores qͥ sapientia diuina¬
rũ seripturarũ pollentes. parit̃q
eloquentia uerboꝵ florentesto¬
tadie a llocunt᷑ popłm dispuitan¬
tes derectitudine fider deappe.¬
titu uirtutũ & execratione uitio.¬
rũ. defelicitate ꝑpetui regni et
ꝑditione inferni. & ꝓtelato sermo.¬
ne pone usq ad solis occubitum laboram¬
& exẽplũ consolationis lapsis mini-¬
me ꝓferunt. interĩ uero dũ audit
aliquis ex circũstantibus penas
inferni quȩ ab illis minant᷑ hisqͥ

Expanded text:
Haec autem doctrina in Veteri eHaec autem doctrina in Veteri et Novo Testamento intelligitur. Qui exhortatur, in exhortando, subaudis non debet plus sapere quam oportet sapere, quia non oportet inde superbire. Hoc autem animadvertendum, hucusque subaudiendum esse a superioribus hujus Epistolae: Non plus sapere quam oportet sapere. Exhortatio est species praedicationis et doctrinae, et maxime ad dolentem et desperantem respicit. Verbi gratia: Sunt multi doctores qui sapientia divinarum Scripturarum pollentes pariterque eloquentia verborum florentes, tota die alloquuntur populum, disputantes de rectitudine fidei, de appetitu virtutum, et exsecratione vitiorum, de felicitate perpetui regni, et perditione inferni: et protelato sermone pene usque ad solis occubitum, exemplum consolationis lapsis minime proferunt. Interim vero dum audit aliquis ex circumstantibus poenas inferni, quae ab illis minantur his qui
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina possumꝰ accipire:
Ut sit sensus: Siue ꝓphȩtia. id ÷
doctrinã quis habet: scđm ra¬
tionẽ fidei dispenset illã Non
plus elpiat quã oportet saꝑe.
Rationẽ autẽ fidei ueritatem
catholicȩ fidei dicit scđm quam
deb& qͥlib& doctor dispensart
p̃dicationẽ suã neforte auerita¬
te deuiet: Siue ministeriũ sub¬
audis quis habet inministrando
quã oportet sapere. In ministerio
nemo suꝑbire deb&: Id÷ non plus
sapere qua oportet sapere: habes
quod ministres pauꝑib & orphanis.
Noli suꝑbire. ql gratis tibi adõdatũ ÷
P otest & deministerio ȩcclesiastico
intelligi dequo nemo deb& suꝑbire
licet sit episcopus. licet prb̃t aut
pat̃ monasterii constitutus. Sed
magis deb& se humiliare. Adten¬
decs illud qđ dicit᷑. Omĩs qui se hu¬
miliat exaltabit᷑. Et quanto magtꝰ¬
es humilia te inomĩb : Siue qui
docet: indoctrina. sub audis que
illi gratis adõ datat non debet
plus sapere quã oportec sapere.

Expanded text:
doctrina possumus accipere, doctrina possumus accipere, ut sit sensus: sive prophetiam, id est doctrinam, quis habet secundum rationem fidei, dispenset illam, nec plus sapiat quam oportet sapere. Rationem autem fidei, veritatem catholicae fidei, dicit, secundum quam debet quilibet doctor dispensare praedicationem suam, ne forte a veritate deviet: sive ministerium, subaudis quis habet, in ministrando, quam oportet sapere. In ministerio nemo superbire debet, id est non plus sapere quam oportet sapere. Habes quod ministres pauperibus et orphanis, noli superbire, quia gratis tibi a Deo datum est. Potest et de ministerio ecclesiastico intelligi, de quo nemo debet superbire, licet sit episcopus, licet presbyter, aut pater monasterii constitutus, sed magis debet se humiliare, attendens illud quod dicitur : Omnis quise humiliat, exaltabitur, et quanto magnus docet in doctrina, subaudis quae illi a Deo gratis data est, non debet plus sapere quam oportet sapere.
Abbreviated transcription (Latin):
spuntalib & intẽporalibus.
labentes igt᷑ donationes subaudit᷑¬
nobis differentes In hoc loco.
defectio dictiorus ÷ qua ꝓpter
necesse ÷ ut sub audiat᷑ aliquid
adc̃opletionẽ serisus: Dicatur
itaq hoc modo. Sumꝰ igit᷑ nios
habentes donationes scđm grãm
quȩ data ÷ nobis ad rĩo differen¬
tes & abiuicẽ distantes sicut
uerbi grã. Oculus ñ ⁊ aurisnec
auris oculus. Sic sunt in ec desia
quis oculi. & non sunt aures. Sunt
aures &̃ sunt oculi : qr sunt docto¬
res sunt & auditores. Sunt elemo¬
sinarir & cȩteri ordines in quib
diuisa ÷ gr̃a. Gr̃a dicit᷑ gratis
data: & quic quid habent fide.¬
les donoꝵ & donationũ. Grã dĩ¬
qr sine suis meritis illud ꝑcepe.¬
runt. Diue ꝓphetiã sub audis
quis bab&: scđm rationẽ fidei
habet illã. qr fides hoc ꝓmeruit.
Si enĩ noncredidissemus. ꝓpheciȩ
spm nequaꝗ accepissemus. Legit᷑
agab ꝓphetasse post dñi ascensi¬
onẽ ̃ quattuor filias pbilippi

Expanded text:
libus, et in temporalibus. Habentes autem donationes secunnobis, differentes. In hoc loco defectus dictionis est, quapropter necesse est ut subaudiatur aliquid ad completionem sensus. Dicatur itaque hoc modo: Sumus igitur nos habentes donationes secundum gratiam quae data est nobis a Deo, differentes et ab invicem distantes, sicut Verbi gratia: oculus non est auris, nec auris oculus: sic sunt in Ecclesia qui sunt oculi, et non sunt aures, sunt aures et non sunt oculi: sunt doctores, sunt auditores, sunt eleemosynarii, et caeteri ordines in quibus divisa est gratia. Gratia dicitur gratis data, et quidquid habent fideles donorum et donationum grati sine suis meritis illud perceperunt: sive prophetiam, subaudis quis habet: sive rationem fidei habet illam, quia fides hoc promeruit. Si enim non credidissemus, prophetiae spiritum nequaquam accepissemus. Legitur Agabus prophetasse post Domini ascensionem, et quatuor filiae Philippi.
Abbreviated transcription (Latin):
Noli inquit uinci amalo. id est
ab aliquo uitio: non abira. nori
contra inimicũ tuũ iracun¬
dia accenderis q ad sua uo.¬
luntatẽ de trahit: Aliter: Si
tuas in iurias ulcisci uolueris
amalo uincerisq ei qui tibi
malũ fecit similis efficeris:
Quando cũq enĩ diabolo ł uitio
aliquo obedimꝰ uincimuls ab
illo. Dũ malũ ꝓmalo reddimꝰ
abillo uincim᷑ qͥ nob in iuriã
fecit & cui inõe reddimꝰ. qr nos
similes sibi facit Si aut̃ẽ com¬
motũ animũ refrenamꝰ ut
uindictã ꝓdcimo ñ inferamus:¬
tunc uictores existimus. & depec-¬
cato ad salutẽ ad quirendo frẽm
uestimentũ & calciamentũ. Dũ
enĩ tuis benefitus ꝓuocas illum
adhoc ut tt incipiat diligere
eo modo quo suꝑius dꝑximus
quodã mocdo suꝑas illũ ł uince
in bono malũ. id̃ inuirtutib
uince & suꝑa uitia & peccata

Expanded text:
i, inquit, vinci a malo, id est i, inquit, vinci a malo, id est ab aliquo vitio, non ab ira, non contra inimicum tuum iracundia accenderis, quia ad suam voluntatem te trahit. Aliter: Si tuas injurias ulcisci volueris, a malo vinceris, quia ei qui tibi malum fecit, similis efficeris: quandocunque enim diabolo vel vitio alicui obedimur, vincimur ab illo. Dum malum pro malo reddimus, ab illo vincimur qui nobis injuriam fecit, et cui vicem reddimus, quia nos similes sibi facit. Si autem commotum animum refrenamus ut vindictam proximo non inferamus,victores exsistimus, et de peccato ad salutem acquirendo fratrevestimentum et calceamentum; dum enim tuis beneficiis provocas illum ad hoc ut te incipiat diligere eo modo quo superius diximus, quodammodo superas illum. Vel vince in bono malum, id est in virtutibus vince et supera vi
Abbreviated transcription (Latin):
eius. id ÷ suꝑmentẽ eius: quatinꝰ
tius benefitus delectatus i nei.¬
piat te diligere qũe aritea
exosum habebat intantũ ut
dicat. Quidt̃ quod ac tenꝰ egi
contra hunc uirũ: Cur ei tanta
mala intuli qͥmihi tot bonia
contulit: sine causa ergo ur¬
festus ei extiti: Qua ꝓpter quia
tam benigne & patient̃ erga
me agit. Incipiã illũ diligere
ut harissimũ fratr̃t quẽ actetꝰ
ꝑsequebaltur ut hostẽ Siautẽ
quicibũ & potũ tribuit id circo
hoc fecerit iuxta qđ quidã uolir¬
erunt intelligere ut carbones
igrus. id ÷ poenas in ferni ei pre¬
par& dũ eis benefitus honoratꝰ
eũ non dilexerit iã non ⁊ hoc
caritas:. Ideoq melius ÷ ita intel¬
ligi ut supradiximus in primo
deardore caritatis: Quod uero
dicit suꝑ caput. recte ꝑcaput
mens id÷ rationabilitas & prin¬
cipalitas anime accipitur qͥa
sicut omĩa mẽbra regunt᷑ capite.
Ita cogitationes & uoluntates
mentẽ disponunt᷑ Noli uinci a

Expanded text:
ejus, id est super mentem ejus; quatenus ejus, id est super mentem ejus; quatenus tuis beneficiis delectatus, incipiat diligere te, quem antea exosum habebat, intantum ut dicat: Quid est quod hactenus egi contra hunc virum? cur ei tanta mala intuli, qui mihi tot bona contulit? Sine causa ergo infestus ei exstiti: Quapropter, quia tam benigne et patienter erga me agit, incipiam illum diligere ut charissimum fratrem, quem hactenus persequebar ut hostem. Si autem ei cibum et potum tribuit, idcirco hoc fecerit, juxta quod quidam voluerunt intelligere, ut carbones ignis, id est poenas inferni, ei praeparet, dum ejus beneficiis honoratus eum non dilexerit; jam hoc non est charitas, ideoque melius est ita intelligi, ut supra diximus in primo de ardore charitatis. Quod vero dicit, super caput, recte per caput mens, id est rationabilitas ac principalitas animae accipitur: quia sicut omnia membra reguntur a capite, ita cogitationes et voluntates mente disponuntur. Noli vinci a
Abbreviated transcription (Latin):
uindictã sub audis reseruate
& ego retribuã uobis qͥ patient̃
tũlistis p̃mia & coronã: Et illis
qͥ malũ intuler̃. uindictam
poenarũ gehenne: Quia enĩ
homo inuindicta modũ excedit
nec potest se uindicare cũtran¬
quillitate mentis. Ideireo dsomĩ.¬
potens p̃cipit sibi uindictã reser¬
uari ut ipse qͥ inmutabilis÷ ur
qđ ei eximius orator salomori
dicit. Iuautẽ dñe cũ tranquilli¬
iudicis iustũ ÷ iuditiũ qm̃ non
excedit modũ nec ꝑturbatur in
suo iuditio: Sed si esurierit iit¬
micus tuuis: cyba illũ. Sisitit. po¬
tũ dailli. hoc feceris tunc ꝓmalo
reddes bona. & accipies magna
p̃mia Hoc enĩ faciens carbones
ignis congeres suꝑ caput eius :
Carbones ignis apellat in hoc loco
feruorẽ caritatis dei & ꝓximudȩ.
quo feruore dr̃s dixit Igñẽ ueni
mittere in t̾ram: Si hoc inquit
feceris quȩ superius diximꝰ cibũ
iudelicet ãpotũ inimico minis¬
trando carbones igrus id ÷ ar-¬
dorẽ caritatis pones suꝑ caput

Expanded text:
eservate, et ego retribuam, vobis qui patienter tulistis praemia et coronam; et illis qui malum intulerunt, vindictam poenarum gehennae. Quia enim homo in vindicta modum excedit, nec potest se vindicare cum tranquillitate mentis, idcirco omnipotens Deus praecipit sibi vindictam reservari, ut ipse qui immutabilis est am, juxta quod ei eximius orator Salomon dicit: Tu autem, Domine, cum tranquillijudicis justum est judicium, quoniam non excedit modum, nec perturbatur in suo judicio. Sed si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. Si hoc feceris, tunc pro malo reddes bona, et accipies magna praemia. Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus. Carbones ignis appellat in hoc loco fervorem charitatis Dei et proximi, de quo fervore Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram . Si haec feceris, inquit, quae superius diximus, cibum videlicet et potum inimico ministrando, carbones ignis, id est ardorem charitatis, pones super caput
Abbreviated transcription (Latin):
.riȩ: Omis anima potestatibus
sublimiorib subdita sit : Itt
exordie sc̃e eccłȩ ex omnibus
conditionib ueniebant ad fidẽ
& ne serui ł ancille seu quilibet
subiecti dicerent qđ ipsiqui c̃¬
secuti erant libertatẽ omniũ
peccatoꝵ & filu dei effecti iN
fidelis & infidelis potestatib
sublimiorib subditus sit : Om̃is
anima dicit ꝓ eo qđ ẽ. omĩs ho¬
mo: Insacra etũ scriptura fre.¬
quent̃ sola anima totũ homi¬
nẽ significat : sicut hic &̃ it
genesi ubi dicit᷑ qđ ingressus:
ia cob inegyptũ inanimabus
septuaginta. &n actib apłoꝵ¬

Expanded text:
is anima potestatibus sublimioribus subdita sit. In exordio sanctae Ecclesiae ex omnibus conditionibus veniebant ad fidem, et ne servi, ancillae, seu quilibet subjecti dicerent, quod ipsi qui consecuti erant libertatem omnium peccatorum, et filii Dei effecti, infidelis et infidelis, potestatibus sublimioribus subditus sit. Omnis anima dicit, pro eo quod est omnis homo. In sacra enim Scriptura, frequenter sola anima totum hominem significat, sicut hic, et in Genesi, ubi dicitur: Quod ingressus est Jacob in Aegyptum in animabus septuaginta ; et in Actibus apo
Abbreviated transcription (Latin):
nolite uos uidicare. sed fugite
deloco ad locũ iuxta qđ diis
p̃cipit dicers diuos fuerint
ꝑsecuti inciuitate una fugite
INaliam. Qđ autẽ dicit date
locũ irȩ. haec ira ł illius intelli¬
sequienatib loquit᷑ ꝑ exemplum

Expanded text:
nolite vos vindicare, sed fugite nolite vos vindicare, sed fugite de loco ad locum, juxta quod Dominus praecipit dicens: Si vos fuerint persecuti in civitate una, fugite in aliam . Quod autem dicit: Date locum irae, haec ira vel illius intellisequentibus loquitur per exempl
Abbreviated transcription (Latin):
illis pacẽ diligendo eosqrdt is
separent. In hoc loco & insequen¬
tib ꝓhib& contentiories edites
quib maxime pax iuolatur: Ñ
uos met ipsos defendentes lim̃i
hoc dupliciter intelleͥgeridũ. est:
Uno modo deaduersarus nostris
hercticis indelica falsisq fr̃ibus.
qͥ innos plerũq seuiunt dequib
non debemꝰ nos defendere uindic¬
tã ex petenda Alio uero ut sifu¬
erit quis infideliũ contranios
excitatus ꝓ nomine xp̃i aut
causa alicuius uirgu. uerb ẽtra¬
dictoris pratiodietat parcamiꝰ
qͦ mansueti & humiles appaream
imitantes dñm qͥ pauca coram
pilato respondit Sed date iN¬
.quit locũ irae Duob modislo.¬
.cũ damꝰ uae. ł  cũ refrenamus
animĩt ne uindictã expertamꝰ
ł cũ deloco adlocũ fugimꝰ: Date
inquit locũ irae. idẽ eos qui
contranos irati seniunt ꝑ mittite
uobis nocere qr pacientia ur̃a
remunerabitur a eoꝵ seuitia
punietur : ł date locũ irae. Id÷

Expanded text:
illis pacem, diligendo eos, quia Dillis pacem, diligendo eos, quia Dseparent. Hoc loco, et in sequentibus, prohibet contentiones et lites, quibus maxime pax violatur. Non vosmetipsos defendentes, charissimi. Hoc dupliciter est intelligendum: uno modo de adversariis nostris, haereticis videlicet, falsis fratribus: qui in nos plerumque saeviunt, de quibus non debemus nos defendere, vindictam expetendo; alio vero modo ut si fuerit quis infidelium contra nos excitatus pro nomine Christi, aut causa alicujus jurgii, verbis contradictoriis, prout ratio dictat parcamus, ut mansueti et humiles et appareamus, imitantes Dominum, qui pauca coram Pilato respondit. Sed date locum irae: Duobus modis locum damus irae; vel cum refrenamus animum ne vindictam expetamus; vel cum de loco ad locum fugimus. Date, inquit, locum irae, id est, eos qui contra vos irati saeviunt, permittite vobis nocere, quia patientia vestra remunerabitur, et eorum saevitia punietur. Vel, date locum irae, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
possit Prouidentes bona ñ solum
corã dõ. sed etiã coram omnbus
hominib: Corã dõ bona sib ꝓui¬
det: qͥ iniintimo cordis ei qͥsecre¬
ta intuet᷑ placere studet. & illũ
non cogitatione non uerbo ñ oꝑe
uult offendere: nec offendit in¬
quantũ ualet: Prouid& & coram
omĩb hominib bona qͥuerbo
& morib omĩq conuersatione
Cũ om̃ĩb homirub pacẽ habentes
Rem difficilẽ dicturus: p̃misit
dicets Sifieri potest: qr aut uix
aut nullatenus fieri potest ut
pax cũ omĩb hominib seruetur:
Nã si paganũ increpaueris. teq
contẽpserit : non uult tecũ habe
pacẽ. Similit̃ de iudȩo intelligen¬
.dũ atq heretico dicamꝰ & aliter
Est quiliba p̃latus increpat sub¬
iectos delinquentes Dũ eis displi.¬
cet increpatio. p̃latio pac̃e cum
illis habere non potest: Et cũ ita
sit uruis quisq animũ suũ seru&
peccatũ & quietũ habens inise cũ

Expanded text:
possit. Providentes bona non solum possit. Providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus. Coram Deo bona sibi providet, qui intimo cordis ei qui secreta intuetur placere studet, et illum non cogitatione, non verbo, non opere vult offendere, nec offendit quantum valet. Providet et coram omnibus hominibus bona, qui verbo et moribus, omnique conversatione cum omnibus hominibus pacem habentes. Rem difficilem dicturus, praemisit, dicens: Si fieri potest, quia vix aut nullatenus fieri potest, ut pax cum omnibus hominibus servetur. Nam si paganum increpaveris, teque contempserit, non vult tecum habere pacem. Similiter de Judaeo intelligendum atque haeretico. Dicamus et aliter: Et quilibet praelatus increpat subjectos delinquentes. Dum enim eis displicet increpatio praelati, pacem cum illis habere non potest; et cum ita sit, unusquisque animum suum servet pacatum et quietum, habens in se cum
Abbreviated transcription (Latin):
sed euanuer̃ incogitationibus
suis. id÷ uani facti sunt ñ referen¬
tes dõ gr̃as decollato sibi dorio.
sed suis meritis: Aliter: Apud
sepͥiens uł prudens÷: qui cũ sit
stultus. sapientẽ se putat esse
ã głatur in se. qr sꝑat scire qđ
nescit: Uł eciã tertio modo pru-¬
dens apud se esse dicitur : qui um¬
dictã expetando suas in iurias
ulciscͥtur Qđ sequens uersus in¬
dicat: Nullimalũ ꝓmalo redden¬
tes Multi putant ñ esse pecca
etiã plerũq mauis esse delictũ
si malũ quisꝓmalo reddiderit.
qm̃ potest fieri ut qͥ prius malũ
intulit qđ peccatũ aut malũ eẽt.
ignorauerit ille uero qͥ uindic¬
tã expetit &uicẽ reddit quod
malũ fuerit statĩ ostendit Unde
potest ita intelligi qđ malum
inferri alteri cułpa t: red dece
uero malũ ꝓmalo peccatũ ÷: et
dũ dicit apłs nullimalũ esse
reddendũ fidelẽ qͥuidet᷑ esse
& infidelẽ tangit: Fideli: idõ qr
frater ÷. Et infidelrũt lucrari

Expanded text:
sed evanuerunt in cogitationibus suis , id est, vani facti sunt, non referentes Deo gratias de collato sibi dono sine suis meritis. Aliter: Apud se sapiens vel prudens est, qui cum sit stultus, sapientem se putat esse, et gloriatur in se, quia sperat scire quod nescit. Vel etiam tertio modo: Prudens apud se esse dicitur, qui vindictam expetendo suas injurias ulciscitur, quod sequens versus indicat: Nulli malum pro malo reddentes. Multi putant non esse peccaetiam plerumque majus esse delictum, si malum quis pro malo reddiderit: quoniam potest fieri ut qui prius malum intulit, quod peccatum aut malum esset ignoraverit; ille vero qui vindictam expetit, et vicem reddit, quod malum fuerit, statim ostendit. Unde potest ita intelligi, quod malum inferre alteri culpa est: reddere vero malum pro malo, peccatum est. Et dum dicit Apostolus nulli malum esse reddendum, fidelem qui videtur esse et infidelem tangit; fideli ideo, quia frater est; et infideli, ut lucrari
Abbreviated transcription (Latin):
ui.nĩ corpus sunt cũ illo Uerum
menbra corporis nr̃i ꝓpria
habent offitia ut oculi indendi.
aures audiendi & reliqua simi¬
liter: Et. sicut un iũ ieabrum
alterius m̃bri non usurpat offi¬
tũr sic utͦi quisq nr̃m non deb&
inuadere alterius ministerium.
Ettam̃ sicut oculi uident toto
corpori & aures audiunt & os
loquit᷑ & manꝰ oo opant᷑ suo corr¬
.pori sic debent agere &spirita.¬
lia mebra aecdesiȩ Oculi s̃ qͥ
aliis ministrant spiritale lum̃
sicut doctores: Aures boru audr¬
tores qͥ uerba magistroꝵ humilit̃
audiunt. Narei: qͥ scientiam
discertundi int̃se tores iutioꝵ
& odores uirtutũ obtinent. Dr
qͥ alios erudiunt: Manus: qͥalus
ministrant necessaria sicut st̃
elemosinaru botu Pedes qui i
sanguine in noxio liberando &̃
ad infirmos uisitando curruNł
haec sibi in iuicẽ ꝓspicere & muixus.¬
trare debent : Qua ꝓpter &̃ ii

Expanded text:
erum membra corporis nostri propria habent officia, ut oculi videndi, aures audiendi, et reliqua similiter. Et sicut unum membrum alterius membri non usurpat officium, sic unusquisque nostrum non debet invadere alterius ministerium. Et tamen sicut oculi vident toto corpori, et aures audiunt, et os loquitur, et manus cooperantur suo corpori, sic debent agere et spiritalia membra Ecclesiae. Oculi sunt qui aliis ministrant spiritale lumen sicut doctores: aures, boni auditores, qui verba magistrorum humiliter audiunt; nares, qui scientiam discernendi inter fetores vitiorum et odores virtutum obtinent; os, qui alios erudiunt; manus, qui aliis ministrant necessaria sicut sunt eleemosynarii boni; pedes, qui pro sanguine innoxio liberando, et ad infirmos visitandos currunt. Haec sibi invicem prospicere et ministrare debent. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
uidã quomodo potest dilige¬
re. Intellegamꝰ a proxinum
illũ samaritanũ qͥfecit miseri¬
cordiã cũ saucio uulnerato a
factus ÷ ꝓxinius ꝑ assũptionẽ
carnis Ergo qͥhuric dibigit
legẽ catit᷑as adimplet a ligẽ
moysi. quia nuhil contra
uoluntatẽ ciꝰ faciet. ẜt siqͥdẽ
aliud mandatũ subaudis preter
ista quȩ enumerauimus de ad¬
ulterio uidelicet. homicidio.
forrucatione. falso testimonio.
& concupiscentia: in hoc uer.¬
bo dedilectione ꝓximi instau¬
ꝓximũ tuũ: sicut te ipsum:
Dilectio ꝓximi malũ non oꝑat᷑:
Non solũ non oꝑat᷑ : uerũ etiam
malũ non cogitat depximo¬
ꝑ lenitudo ergo legis mosaicae
atq euangelii: dilectio ꝓximi :¬
Quid ÷ qđ possit ꝓdesse:. Qua¬

Expanded text:
omodo potest diligere? Intelligamus et per proximum, illum Samaritanum qui fecit misericordiam cum saucio vulnerato a factus est proximus per assumptionem carnis. Ergo qui hunc diligit, legem charitatis adimplet et legem Moysi, quia nihil contra voluntatem ejus facit. Et si quod est aliud mandatum, subaudis praeter ista quae enumeravimus, de adulterio videlicet, homicidio, fornicatione, falso testimonio, et concupiscentia, in hoc verbo, id est dilectione Christi, instauimum tuum sicut teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Non solum non operatur, verum etiam malum non cogitat de proximo. Plenitudo ergo legis, Mosaicae atque Evangelii, dilectio est quid est quod possit deesse
Abbreviated transcription (Latin):
didicit qđ lex spiritalit᷑ debeat
intelligi atq ita reformatus ÷
innouitate sinsus sui dũ amissis
tenebris carnialis intelligentiȩ.
adfructũ transut spiritalis alle.¬
.goriae: Sic intelligendũ &̃ dehis
qui spretis uitiis aduircutes tran¬
semr ẜ &i dũ ꝓficunt deuir tute
inuirtutẽ. cotidie innouantur:
U̾t ꝓbetis quesit uoluntas dĩ Qui

Expanded text:
didicit quod lex spiritaliter debeat didicit quod lex spiritaliter debeat intelligi, atque ita reformatus est in novitate sensus sui, dum amissis tenebris carnalis intelligentiae ad fructum transiit spiritalis allegoriae. Sic intelligendum et de his qui, spretis vitiis, ad virtutes transeunt, et dum proficiunt de virtute in virtutem, quotidie innovantur: ut probetis quae sit voluntas Dei: qui
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium offertur: Et nolite cor¬
formari huic scło. Per scłm hic
non debemꝰ intelligere p̃sentem
uitã quȩ semꝑ annis teporibus:
dieb noctib horis atq mom̃tis
uoluit᷑. sed homines ꝑ carnalem
conuersatione scło deditos paga¬
nos uidelic& iudȩos. hereticos
falsosq xp̃ianof quib: ñ debemus
assimilari & consotiari ne eorũ
huius scłi qͥ uirtutes despicuiit
& uitia sectant᷑. Sed reformamini
mnouitate sensus ur̃i Estudiũ
lectioruis &̃ meditatiorus neteris
testamenti & noui cotidie sensus
nr̃ & intellectus in nouatur et
reformatur dũ ꝓficimꝰ & magis
ac magis in sapientia crescimꝰ
eade dõ intelligendo quȩ antea
igriorabamꝰ. Resormatur etiã
innouitate sensus nr̃ dũ ꝓficit
irnob bonũ opus. quia quanto
intellectus meffectũ oꝑis uertit᷑.
tanto amplius inouatur
Dicamꝰ aꝑtius Erat quis mlittera
legis positus non penerabat inte¬
.riora: Transut ad enangelium:

Expanded text:
fidelium offertur. Et nolite confidelium offertur. Et nolite conformari huic saeculo. Per saeculum hic non debemus intelligere praesentem vitam, quae semper annis, temporibus, diebus, noctibus, horis, atque momentis volvitur, sed homines per carnalem conversationem saeculo deditos, paganos videlicet, Judaeos, haereticos, falsosque Christianos, quibus non debemus assimilari et consociari, ne eorumhujus saeculi, qui virtutes despiciunt, et vitia sectantur; sed reformamini in novitate sensus vestri, per studium lectionis et meditationis Veteris Testamenti et Novi. Quotidie sensus noster et intellectus innovatur et reformatur dum proficimus, et magis ac magis in sapientia crescimus, ea de Deo intelligendo quae antea ignorabamus. Reformatur etiam in novitate sensus noster, dum proficit in nobis opus bonum, quia quanto intellectus in effectum operibus vertitur, tanto amplius innovatur. Dicamus apertius: erat quis in littera legis positus, non penetrabat interiora: transiit ad Evangelium:
Abbreviated transcription (Latin):
creatura quȩ ÷ homo in rationa¬
bilia ꝓse offerat. Itaq rationa.¬
hominis offeratur mortificata
a suitus: Quando cũq enĩ uitia
cartus & recidiua peccata in
nobis mortificamus uirtutib:q
pollemus hostia uiua atq ratr̃¬
onabilis efficimur : Sed fortasse
querit aliquis quare dñs om̃ps
legales hostias uictimasq sibi
p̃ceperit offerri: si ipsaeꝑilla sa¬
crificia offerentib placabilis n
reddebat᷑ adeo ut peccata eis ir¬
dulgeret: Cui respondendũ : ob
duas p̃cipue cansas hoc adeo pre
sibi offerri quã demorub elqr
uerũ sacrifitiũ futurũ erat in
sua immolatione abstulit pec¬
catũ mundi qđ omi uno cligniũ
erat ut haberet figuratiua sacri¬
fitia longe anteq uer ur&iꝰ ut ꝑ
illa tepica facilius ꝑueniretur
ad istud uerũ siue etiam tertia
causa mysteru fuit. Ut illa
offerent᷑ sacrificia typica quate.¬
nus istud sacrifitiũ presigria¬
rent. qđ cotidie in ȩcda ꝓsalute

Expanded text:
creatura, quae est homo, irrationacreatura, quae est homo, irrationabilia pro se offerat. Itaque rationahominis offeratur, mortificata a vitiis. Quandocunque enim vitia carnis et recidiva peccata in nobis mortificamus, virtutibusque pollemus, hostia viva atque rationabilis efficimur. Sed fortasse quaerit aliquis: Quare Deus omnipotens legales hostias victimasque sibi praeceperit offerri, si ipse per illa sacrificia offerentibus placabilis non reddebatur, adeo ut peccata eis indulgeret? Cui respondendum est, ob duas praecipue causas hoc a Deo prasibi offerri quam daemonibus, vel quia verum sacrificium futurum erat in sua immolatione abstulit peccatum mundi, quod omnino dignum erat ut haberet figurativa sacrificia longe antequam veniret, ut per illa typica facilius perveniret ad istud verum. Sive etiam tertia causa mysterii fuit, ut illa offerrentur sacrificia typica, quatenus istud sacrificium praefiguraretur quod quotidie in Ecclesia pro salute
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq sacerdotib tradebanitur:
Uictime uero dicebant᷑ auiꝰtien¬
do eo qđ funub &restib uincta
animalia ad sacrificiũ ad duce¬
bant᷑. Quantũ uero adpaganoꝵ
ꝑtinet ritũ hostia diceba tur
sacrificiũ qđ offerebat᷑ idolis
quando contra bostes dimican:¬
dũ era t. Uictima uero dicebat᷑
sacrifitiũ qđ uctoria potita
dis ꝓgr̃arũ actione offerebat᷑ :
Scãm corpora nr̃a fie ridebent
dĩ sc̃m ÷ qđ estis uos Et rursũ:
Nescitis qr menbra ur̃a tẽplũ st̃
sp̃s sc̃i: Oportet ergo scã esse
hit & uirtutib imbuit᷑ deo utiq
plac&: Rationabile sit obsequiũ
ur̃m Obseqͥum ꝓprie dicitur
oboedientia : abeo uerbo qd ÷ ob-¬
sequor: Sedhic ab apło ꝓcultu
diuine᷑ religionus ponitur. qđ
olim apud iudȩos quodã modo
in rationabile fuit quando pu¬
tabant inuisibili & incorporeo
dõ ꝑcorporales uictimas & sangui¬
nolentesse posse placere et
apeccatis mundari Neq enim
adrationẽ ꝑtinet ut rationabił

Expanded text:
ibique sacerdotibus tradebantur; victimae vero dicebantur a vinciendo, eo quod funibus et restibus vincta animalia ad sacrificium adducebantur. Quantum vero ad paganorum pertinet ritum, hostia dicebatur sacrificium quod offerebatur idolis, quando contra hostes dimicandum erat: victima vero dicebatur sacrificium, quod, victoria potita, diis pro gratiarum actione offerebatur. Sanctam: corpora nostra fieri debent est, quod estis vos . Et rursus: Nescitis quia membra vestra templum sunt Spiritus sancti? Oportet ergo sancta esse hit et virtutibus imbuitur, Deo utique placet. Rationabile sit obsequium vestrum. Obsequium proprie dicitur obedientia, ab eo verbo quod est obsequor, sed hic ab Apostolo pro cultu divinae religionis ponitur, quod olim apud Judaeos quodammodo irrationabile fuit, quando putabant invisibili et incorporeo Deo per corporales victimas et sanguinolentas se posse placere, et a peccatis mundari. Neque enim ad rationem pertinet ut rationabilis
Abbreviated transcription (Latin):
get. dm̃ uidelicet & hominẽ con¬
iungat. ł unũ quẽq ꝓrimũ
Hoc scientes quia bora ⁊ iam
nos de somno surgere: Mos :
sacrȩ scripturȩ horã sepissime
ꝓtẽpore ponere : sicut & diẽ :
Quȩ ÷ ergo istahora dequa apłs¬
hic loquiturs lẽpust ñ legis
sed euangelicȩ p̃dicationis:
sexta idelicet atas finisq scłi
in quo iã sumꝰ positi dequo idẽ
apłs aliasdicit Ecce miNio
tẽpus acceptabile: Dicit ergo¬
apłs romarus & omnib creden¬
tib & eciã necdã credentibus:
hoc scientes  iquiens. id ÷
hoc scimꝰ scientes quia hora ÷
siue tẽpus iam nos de somno
pigritiȩ &desidias surgere:
desomino quoq infidelitatis et
uitioꝵ atq ignorantiȩ: De hoc
somno p̃cipit etiã nos ꝓphȩa
exꝑgiscidicens. ExꝑgiscimiNu
ebni: & quare dicit iam tempus
⁊ surgere : Ille surgit qͥ iacebat:
Et nos̃ siactenus iacuimꝰ inuitus
& corpore uitioꝵ : surgamꝰ ad
bona oꝑa agereda & laboremus

Expanded text:
nem conjungat, vel unumquemque proximum Hoc scientes, quia hora est jam nos de somno surgere. Mos est sacrae Scripturae, horam saepissime pro tempore ponere, sicut et diem. Quae est ergo ista hora, de qua Apostolus loquitur? Tempus est non legis, sed Evangelicae praedicationis, sed videlicet aetas, finisque saeculi, in qua sumus jam positi, de quo idem Apostolus alias dicit: Ecce nunc tempus acceptabile . Dicit Apostolus Romanis et omnibus credentibus, etiam necdum credentibus. Hoc scientes, inquiens, id est, hoc scimus scientes, quia hora est sive tempus, jam nos de somno pigritiae et desidiae surgere, de somno quoque infidelitatis et vitiorum atque ignorantiae. De hoc somno praecipit etiam nos Propheta expergisci, dicens: Expergiscimini, ebrii . Et quare dicit, jam tempus est surgere? Ille surgit, qui jacebat, et nos si hactenus jacuimus in vitiis, et torpore vitiorum, surgamus ad bona opera agenda, et labo
Abbreviated transcription (Latin):
recipere fideles xp̃i effectos: hoc
& ipsa ueritas ꝑ semet ipsũ preci¬
pit dicens: Reddite quȩ sunt
cesaris cȩsari & quesunt dĩ deo
Itaq qui resistit potestati: dei
ordinationu resistit: Siue bona
sit illa potestas seu mala Quicũq
ei resistit subtrabendo abea ser¬
uitiũ: denegando tributũ & ho.¬
norẽ non p̃bendo quẽ deba ei pre.¬
bere. dĩ ordinationi ille princi

Expanded text:
recipere, fideles Christi effectos. Hoc recipere, fideles Christi effectos. Hoc et ipsa Veritas per semetipsam praecipit, dicens: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Sive bona sit illa potestas, seu mala, quicunque ei resistit subtrahendo servitium ab ea, denegando tributum, et honorem non praebendo quem ei debet praebere, Dei ordinationi resisti
Abbreviated transcription (Latin):
supra diximꝰ. Vnde drĩs dixit
pilato: Nonbaberes irime potis¬
tatẽ: nisitibi datũ esset desuꝑ
Quib uerbis indicatt: qđ siue
bona potestas ut dauid siue ma¬
la fuerit ut nero: non est nisi
aut uolente aut ꝑmittente dõ.
hoc autẽ totũ id circo ꝓsequitur
apłs ut potestatib subditi sint :
qr not inulli sicut iã diximus
ad fidẽ ueruentes pristinum
obsequiũ & seruitiũ quasi libi
effecti dominis & principib
siis nolebant reddere cũ dĩs
ibs non uenerit conditiones
mutare sed animas it iȩternum
uicturas saluare: Dicebant enĩ
romani credentes: Nos qͥ diuinis
legib. paremus. adõ seruimus:
non debemꝰ seruire neq honorẽ
p̃bere neroni alusq potestatib
t̃renis: Qua ꝓpt̃ apłs talia scrip.¬
sit eis Poterat nãq scandalum
nasci dominus & principib si
serui & subiecti eoꝵ xp̃ianieffee.¬
ti a seruitio illoꝵ efficerentur ali.
meliores debeant: dñi seruos suos

Expanded text:
supra diximus. Unde Dominus dixit supra diximus. Unde Dominus dixit Pilato: Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum esset desuper . Quibus verbis indicatur, quod sive bona potestas, ut David, seu mala fuerit, ut Nero, non est nisi aut volente aut permittente Deo. Hoc autem totum idcirco prosequitur Apostolus, ut potestatibus subditi sint, quia nonnulli sicut jam diximus ad fidem venientes, pristinum obsequium et servitium, quasi liberi effecti, dominis et principibus suis nolebant reddere, cum Dominus Jesus non venerit conditiones mutare, sed animas in aeternum victuras salvare. Dicebant enim Romani credentes: Nos qui divinis legibus paremus, et Deo servimus, non debemus servire nec honorem praebere Neroni, aliisque potestatibus terrenis. Quapropter Apostolus talia scripsit eis. Poterat namque scandalum nasci dominis et principibus, si servi et subjecti eorum Christiani effecti, a servitio illorum efficerentur alienmeliores debeant domini servos suos
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate dĩ aut ex ꝑmissione
constitutat̃ sicut dicit ꝑsalo.¬
monẽ: ꝑͦ me reges regnant: et
principes decernunt iustitiam :
Si autẽ quȩrimꝰ quare hae potis¬
tates ordinate sint: illuꝰ dice¬
dũ qđ genus humanũ bestiale
effectum belumo more contra se
cepit se uire intantũ ut
primi parentis filius iafratr̃ẽ con¬
surgens int̾fecerit eũ: Bestiarum
enĩ÷ & homines discerpere & se
i uc̃ẽ lacerare atq deuorare:
Uerbi gr̃a. leo deuorat bominẽ et
ursũ. Ursus & lupus deuoraNt
homines boues & oues Hac decan¬
sa om̃ps ds̃ bestialib hominib
principes p̃posuit : ut eoꝵ ter¬
rore acerbitas animoꝵ illorũ
reprimeret᷑ Sunt etiã pisces
alios deglutientes: quos imita¬
bant᷑ homines malios seruien-¬
tes quoꝵ temeritas principiũ
ordinata s̃: siue quesunt iura
potestatũ adõ ordinata sunt :
Potestates & enĩ uł iura potesta¬
tũ quȩ minundo principant᷑
adõ constituta sunt sicut iam

Expanded text:
t ex permissione constituta est, sicut dicitur per Salomonem : Per me reges regnant, et principes docuerunt justitiam. Si autem quaerimus quare hae potestates ordinatae sint, id dicendum, quod genus humanum bestiale effectum, belluino more contra se coepit saevire, intantum, ut primi parentis filius in fratrem consurgens, interfecerit eum. Bestiarum enim est et hominis discerpere, et se invicem lacerare atque devorare. Verbi gratia: Leo devorat hominem et ursum, ursus et lupus devorant homines, boves, et oves. Hac de causa omnipotens Deus bestialibus hominibus principes praeposuit, ut eorum terrore acerbitas animorum illorum reprimeretur. Sunt etiam pisces alios deglutientes, quos imitabantur homines in alios saevientes, quorum temeritas principum ordinatae, sive quae sunt jura potestatum, a Deo ordinatae sunt. Potestates etenim vel jura potestatum quae in mundo principantur, a Deo constitutae sunt, sicut jam
Abbreviated transcription (Latin):
quando ista scribebat apłs. ad¬
huc tẽplũ. hierusolimis consta¬
bat. &nec dũ erat subuersũ aro¬
manis hostia igit᷑ immolat᷑ &
uiua ÷ quando homo abhacuita
deficit & carnalib uitus se occi¬
dit mortificando medibra sua
cũ peccatis e concupiscentus:
Uerbi gni. fuit suꝑbus: efficitur
humulis fuit laxuriosus efficit᷑
castus Fint gulosus: efficitur
tẽperatus: Aꝓpetiͣ parsimonie
existens om̃ĩsq fregͣilitatis: Sic
uiuit homo uirtutib &moritur¬

Expanded text:
quando ista scribebat Apostolus, adquando ista scribebat Apostolus, adhuc templum Hierosolymis stabat, et necdum erat subversum a Romanis. Hostia igitur et immolatur et viva est, quando homo ab hac vita non deficit, et carnalibus vitiis se occidit, mortificando membra sua cum peccatis et concupiscentiis. Verbi gratia: fuit superbus, efficitur humilis; fuit luxuriosus, efficitur castus; fuit gulosus, efficitur temperatus, appetitor parcimoniae existens, omnisque frugalitatis. Sic vivit homo virtutib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisediam dĩ ut exhibeatis
corpora ur̃a hostiam uiuentẽ.
scãm. dõ placentẽ. rationabile
obsequiũ ur̃m Quia supra
dixerat apłs conclusit deus
omĩa ͣ incredulitate ut omniũ
misereatur: ostendens qđ siue
iudȩi credentes siut gentiles
non suis meritis sed miscđia &
gr̃a dei saluati sunt. obsecrait
eos modo a om̃s credentes ꝑ candẽ
misođiam qua redẽpti s̃ sangiint
xp̃i & tẽpore baptismatis ab omĩb
srdib abluti ut exhibeant cor
alẽ uobis unpero qua sũ uester
magister & apłs. sed obsetro ac
dep̃cor quasi socius Qua ꝓpter
& fr̃s eos appellat non carnie
sedfide: Recolens illud qđ sab¬
uator fidelib dyẽ: Om̃s uosfr̃s
ricordiã dĩ qua saluati estis ut
exhibeatis corpora ur̃a hostiam
uiuentẽ Frant apud romanos
iudei credentes: quĩ uictimas
& hostias legales dõ hierosoli¬
mis intẽplo obtulerant: Hos or.¬
tatur ut iã non boues. ñ hyrcos.
ñ arietes sed semet ipsos bostias
deo spiritales unmolent: Siqͥdẽ

Expanded text:
xhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum. Quia supra dixerat Apostolus, conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur, ostendens quod sive Judaei credentes, sive gentiles, non suis meritis, sed misericordia et gratia Dei salvati sunt; obsecrat eos modo, et omnes credentes per eamdem misericordiam, qua redempti sunt sanguine Christi, et tempore baptismatis ab omnibus sordibus abluti, ut exhibeant corpalem vobis impero, qua sum vester magister et apostolus, sed obsecro et deprecor quasi socius, quapropter et fratres eos appellat, non carne, sed fide, recolens illud quod Salvator fidelibus dixit: Omnes vos fratres ricordiam Dei, qua salvati estis, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, quod erant apud Romanos Judaei credentes qui victimas et hostias legales Deo Hierosolymis in templo obtulerant: hos hortatur ut jam non boves, non hircos, non arietes, sed semetipsos hostias Deo spiritales immolent. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
tur sicut ÷ cũquis int̾ficit ponti¬
.ficẽ a postolicũ episcopũ presbr¬
cerũ. siue diaconẽ. huiꝰ modi re.¬
os: reges & principes mundidãp.¬
nant: Ergo sine causa gladium
portat qͥtalia scelera duxdicat:
Sunt etiam maxime constituti
ꝓpt̃ latrones. homicidas raptet¬
res ut illos dãpnaent &̾ alio suo ti¬
more conpescere fatiant Unde¬
a subditur: Dĩ enĩ minister ÷¬
U index in irã. id ÷̃ iniundictam
ei qͥmalũ facit. Ideo necessitate
sub diti esto. hoc ⁊ qr illi uobis
dĩ ministri sunt inbonũ: obedi¬
te illis ut cũ eis pacẽ habere pos.¬
sitis ł necessitate subditi estote
quia ulciscentur deuobis si eoꝵ
potestati contra dixeritis: Ad
hoc enĩ adeo ÷ p̃positus: ut bene¬
facientes iusteq uiuentes. sua
ꝓtectione muniendo defendat:
U indictã uero inferat peccantib
sibi qresisteritibus: Qua ꝓpter
subditur: Nonsolũ ꝓpt̃ ir̃ã siue
uindictã qua consunrgent it

Expanded text:
tur; sicut cum quis interficit pontificem apostolicum, episcopum sive presbyterum, sive diaconum. Hujusmodi reos reges et principes mundi damnant. Ergo non sine causa gladium portat, qui talia scelera judicat. Sunt etiam maxime constituti propter latrones, homicidas, raptores, ut illos damnent, et alios suo timore compescere faciant. Unde subditur: Dei enim minister est, vindex in iram, id est in vindictam, ei qui malum facit. Ideoque necessitate subditi estote. Hoc est, quia illi vobis Dei ministri sunt in bonum, obedite illis, ut cum eis pacem habere possitis; vel necessitate subditi estote, quia ulciscentur se de vobis, si eorum potestati contradixeritis. Ad hoc enim a Deo est praepositus ut benefacientes justeque viventes sua protectione muniendo defendat, vindictam vero inferat peccantibus, sibique resistentibus. Quapropter subditur: non solum propter iram, sive vindictam qua consurgent
Abbreviated transcription (Latin):
a quo origine habet sed non ÷
deipso idt de eiꝰ substantia. Dĩ
igit᷑ creator omniũ sp̃s ÷ inuisi¬
bilis atq inmutabilis : Crea tura
uero om̃is mutabilis ÷: Ergo non
de inmutabili substantia eiꝰ crea¬
tas̃ omĩa: si abinmutabili dei¬
tate cuncta sunt ex nihilo facta
aeꝓpter ea exipso patre surit
qr abillo origiñt ducunt.

Expanded text:
habet; sed non est de ipso, id est de ejus substantia. Deus igitur creator omnium, spiritus est invisibilis atque immutabilis; creatura vero omnis mutabilis est. Ergo non de immutabili substantia ejus creata sunt omnia, sed ab immutabili Deitate cuncta sunt ex nihilo facta: ac propterea ex ipso Patre sunt, qui ab illo originem ducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
da non ab oꝑib ad fidẽ. Dĩsi
enĩ cornelius primũ fidem habu¬
isset p̃uent᷑ ab inspiratione di¬
uina nequaꝗ bona oꝑa habu-¬
quo adusq petrus ad eũ ÷ mis¬
sus Unus quisq enũ dõ fidem
& oꝑa sua tribuit quando eius
gr̃a p̃uentus credit meũ & bona
oꝑa exercendo studet uolunta.¬
ti eius placert Qm̃ exipsoid ÷
expatre s̃ omĩa qr abipso origi¬
nẽ sumpserunt. & ꝑ ipsũ. id ⁊ ꝑ
filiũ sunt omĩã q ꝑ illũ omĩa
s̃ omĩa qr millo consistunt: Et
ecce trinitas ꝑsonarũ Qđ uero
subdit ipsi gła triũ ꝑsonarũ
una & singularis subrtantia de¬
cdaratur. Sicut &isaias etiam
ter dixit deꝑsorus sc̃s & nt uia
tautũ modo uice demaiestate
dr̃s: Similit̾ apsalmista. Bene¬
dicat nos ds̃ pat̃. benedicat nos
& metuant eũ om̃s fines terrae
Qđ uero ait ex ipso dõ patre suał
omĩa ad tendendũ qr non dixit
deipso qr aliud ⁊ exipso aliud de
gr̃a filius expatre ÷ qr ab illo

Expanded text:
isi enim Cornelius fidem primum habuisset, praeventus ab inspiratione divina, nequaquam bona opera habuquoadusque Petrus ad eum est missus. Unusquisque autem Deo fidem et opera sua tribuit, quando ejus gratia praeventus credit in eum, et bona opera exercendo studet voluntati ejus placere. Quoniam ex ipso, id est ex parte sunt omnia, quia ab ipso originem sumpserunt; et per ipsum, id est per Filium, sunt omnia, quia per illum omnia  quia in illo consistunt: ecce Trinitas personarum. Quod vero subdit: Ipsi gloria, trium personarum una et singularis substantia declaratur, sicut et Isaias etiam Ter dicit de personis sanctus, et una tantummodo vice de majestate Dominus. Similiter et Psalmista: Benedicat nost metuant eum omnes fines terrae ; quod vero ait, ex ipso Deo Patre sunt omnia, attendendum est, quod non dixit de ipso, aliud est enim ex ipso, aliud de gratia: Filius ex Patre est, quia ab illo