comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de cius erant fide p̃moniti. Et int̾roga¬
uit eos. Quot panes habetis: Qui dixe¬
runt. Septem. Bene septem panes in nui
tiformis gr̃a sp̃s scĩ plenius fidelibꝰ cun¬
ctis & credenda reuelat᷑ & credita dat᷑.
sleq orcleacei fuisse ꝓdunt᷑ sicut illi qͥn¬
q de quib sunt quinq hominũ milia
saturata: ne iterum sic̃ in lege uitale
animȩ alim̃tum corꝑalib sacranĩtis ob¬
tegeretur. Ordei & enĩ medulla: tena¬
cissima palea tegit᷑. Ꝙ p̃cepit turbȩ dis¬
cumbe suꝑ terram. Supra in refectione
quinq panum turba suꝑ fęnũ uiride
discumbebat. nunc ubi sẽptem panib
reficienda est. supra t̾ram discumbe p̃¬
cipitur: qr ꝑ seripturã legis cartus de-¬
sideria calcare & compͥmere iubem᷑.
omĩs enĩ caro fęnum & omĩs gła eius
tainquã flos feni: in nouo autẽ desta¬
mento ipsam qͦq terram ac faculta¬
tes demꝑales derelinquere p̃cipimur.

Expanded text:
de ejus erant fide praemoniti. Et interrogade ejus erant fide praemoniti. Et interrogavit eos: Quot panes habetis? Qui dixerunt: Septem. Bene septem panes in mysttiformis gratia Spiritus sancti plenius fidelibus cunctis et credenda revelatur, et credita datur. Neque hordeacei fuisse produntur, sicut illi quinque, de quibus quinque sunt hominum millia saturata, ne iterum sicut in lege vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur. Hordei etenim medulla tenacissima palea tegitur. Et praecepit turbae discumbere super terram. Supra in refectione quinque panum turba super fenum viride discumbebat, nunc ubi septem panibus reficienda est, supra terram discumbere praecipitur, quia per Scripturam legis carnis desideria calcare et comprimere jubemur. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . In Novo autem Testamento ipsam quoque terram ac facultates temporales derelinquere praecipimur.
Abbreviated transcription (Latin):
solo autem conuigio exꝑtus: ad mini¬
sterium spũale conu̾sus ẽ. Neq iste ue¬
nit e longinquo: qr usus conuinctioẽ
concessa ꝑ illicita ñ errauit. Alii uͦ post
carnis flagicia. alii post falsa testimo¬
nia. alii post facta furca. alii post illa¬
tas uiolentias. alii post ꝑpetrata homi¬
cidia ad penitentiã redeunt i atq ad om¬
nipotentis d̾i seruicium conu̾tuntur.
hi uidelicet ad dnm de longniquo ue¬
nunt. Quanto & enĩ quisq plus ĩpra¬
uo oꝑe errauit: tanto ab omnipocente
dño longius recessit. Dentur gͥ alim̃ta
eis etiam qͥ de longinquo ueniunt: qi
conu̾sis peccatorib doctrine seȩ cibi p̃¬
bendi sunt. ut in d̾m uircsꝰ reparent¬
f. quas in flagiciis amiserunt. Tec̃. iudei
quicumq in xp̃o credicłunt deꝓpe ad
illum uenerunt: qr legis & ꝓpħarum
erant litt̃is edocti de illo. Credentes uͦ de
gentib delonge utiq uener̃t ad xp̃m:
qi nullis paginarum scãrum monim̃tĩ

Expanded text:
sola autem conjugia expertus, ad minisola autem conjugia expertus, ad ministerium spiritale conversus est, neque iste venit e longinquo, quia usus conjunctione concessa per illicita non erravit. Alii vero post carnis flagitia, alii post falsa testimonia, alii post facta furta, alii post illatas violentias, alii post perpetrata homicidia ad poenitentiam redeunt, atque ad omnipotentis Dei servitium convertuntur, hi videlicet ad Dominum de longinquo veniunt. Quanto enim quisque plus in pravo opere erravit, tanto ab omnipotente Domino longius recessit. Dentur ergo alimenta eis etiam qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi praebendi sunt, ut in Deum vires reparent, quas in flagitiis amiserunt. Item Judaei quicunque in Christo crediderunt, de prope ad illum venerunt, quia legis et prophetarum erant litteris edocti de illo. Credentes vero ex gentibus de longe utique venerunt ad Christum, quia nullis paginarum sanctarum monimentis
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ sustinet: cum electi quiq fide sc̃ȩ
crinitatis lucidi. dño ꝓ suis suorumq
peccatis animȩ uidelicet languorib ꝑ
seueranti instantia supplicant. ltem. tur¬
ba triduo dnm̃ sustinet: quando multi¬
tudo fidelium peccata quȩ ꝑpetrauit ꝑ
penitentiã decluans. ad dñm se in oꝑe.
in cogitatione atq in loquuttone conu̾¬
tit. Quos dimitere ieuinos in domum
suam dñs ñ uult ue deficiant in uia:
qr uidelicet conu̾si peccatores in p̃sen¬
tis iutȩ uia deficiunt. si in sua consci¬
entia sine doctrinȩ pabulo dimittant᷑.
Ne gͦ lassent᷑ huius ꝑegͥnationis itine¬
re: pascendi sunt sacra ammonitione.
Ualde autem pensanda. ẽ. pia sententi¬
a quȩ ꝓcessit ex ore ueritatis. quadicit᷑.
quidã enim ex eis delonge uenert̃. Est
lis corruptionis exꝑtus: ad omĩpoten¬
tis d̃i seruicium festinauit. Iste de lon¬
ginquo ñ uenit: qr ꝑ incorruptionem
& innocentiã ꝓximus fuit. Alius nulla
impudicicia. nullis flagiciis inqͥnatũ.

Expanded text:
suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi Domino pro suis suorumque peccatis, animae videlicet languoribus, perseveranti instantia supplicant. Item turba triduo Dominum sustinet, quando multitudo fidelium, peccata quae perpetravit per poenitentiam declinans, ad Dominum se in opere, in locutione, atque in cogitatione conm suam Dominus non vult, ne deficiant in via, quia videlicet conversi peccatores in praesentis vitae via deficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sanctae pabulo dimittantur. Ne ergo lassentur in hujus peregrinationis itinere, pascendi sunt sacra admonitione. Valde autem pensanda est pia sententia, quae processit ex ore Veritatis, qua dicitur: Quidam enim ex eis de longe venerunt. Est lis corruptionis expertus, ad omnipotentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non venit, quia per incorruptionem et innocentiam proximus fuit. Alius, nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus,
Abbreviated transcription (Latin):
rum narratio declarat: qr utriusq sẽp¬
tura testam̃ti recte intellecta altitudi¬
nem nob̃ cȩlestium & p̃ceptoꝵ manda
& p̃miorum. utraq altitudinẽ xp̃iqͥ. ẽ.
mons domus diũ in uertice montiũ
consona uoce p̃dicat. Qui enĩ ȩdificatã
suꝑ se cuuitatem siue domũ dnĩ ad est.
ȩccłiam in alta bonoꝵ extollit oꝑum. &
cunctis manifestam gentib exhibet:.
ipse hanc ab infimis delectationib ab¬
stractam pane cȩli reficit. atq ad appe¬
titum suꝑnę suauitatis dato pĩgnore
cibi spũalis accendit. Misereor inquit
suꝑ turbani. qr ecce iam tͥduo sustinet
me nec habent qđ manducent: & si di¬
misero eos ieiunos in clomum suã. de¬

Expanded text:
rum narratio declarat, quia utriusque scriprum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenti, recte intellecta, altitudine nobis coelestium et praeceptorum mandat, et praemiorum utraque altitudinem Christi, qui est mons, domus Domini in vertice montium, consona voce praedicat. Qui enim aedificatam super se civitatem sive domum Domini, id est Ecclesiam, in altum bonorum extollit operum, et cunctis manifestam gentibus exhibet, ipse hanc ab infimis delectationibus abstractam pane coeli reficit, atque ad appetitum supernae suavitatis dato pignore cibi spiritalis accendit. Misereor, inquit, super turbam: quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Et si dimisero eos jejunos in
Abbreviated transcription (Latin):
N hac lectione consideranda est in uno
eodemq redemptore nr̃o distincta oꝑa¬
tio diinitatis & humanitatis: atq er¬
ror euticetis qui unam tantũ in xp̃o
oꝑationẽ dogmatuare p̃sumit. ꝓcul a
apianis finib expellendus. Quis enĩ ñ
uideat hoc qđ suꝑ turbam miseret᷑ dñs
ne uł inedia uł iuȩ longioris labore cle¬
ficiat. affectum. eẽ. & compassionẽ hu¬
manȩ fragilitatis: qđ uͦ de septẽ panib
& pisciculis paucis quatuor milia homi
tis: Mystice autem hoc miraculo desig¬
natur : qđ uiam scłi p̃sentis. alit̃ incolu¬
mes transire nequimus. nͥ nos gr̃a redemp¬
toris nri alimento sui uerbi reficiat. hoc
uͦ tỹpice int̾ hauc refectionẽ & illã qͥnq
panum ac duoꝵ piscium distat: qd̾ ibi
littera uęt̾is instrum̃ti spũali gr̃ã ple¬
na. eẽ. signata est: hic autẽ noui ueritaᷤᷤ
& grã testam̃ti fidelib ministranda mor¬
UIII. strata est. Sanc utraq refectio in mon¬
te celebrata est. ut aliorum euangłista¬

Expanded text:
n hac lectione consideranda est in uno eodemque Redemptore nostro distincta operatio divinitatis et humanitatis: atque error Eutychetis, qui unam tantum in Christo operationem dogmatizare praesumit, procul a Christianis finibus expellendus. Quis enim non videat hoc quod super turbam miseretur Dominus, ne vel inedia vel viae longioris labore deficiat, affectum esse et compassionem humanae fraet pisciculis paucis quatuor millia homin manifestum est. Mystice autem hoc miraculo designatur, quod viam saeculi praesentis aliter incolumes transire nequimus, nisi nos gratia redemptoris nostri alimento sui verbi reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem, et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi litteris veteris instrumenti spiritalis gratia plena esse signata est, hic autem novi veritas ac gratia testamenti fidelibus ministranda monstrata est. Sane utraque refectio in monte celebrata est, ut aliorum Evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
Est autem humor subeu¬
taueus de uicio uesicȩ na¬
tus: cũ inflatione turgen¬
de & aubelitu fetido. Pro¬
prumł ẽ. ydropici qͣntomagis
abundat hunore inorclinato: tan¬
to ampluis sitire. Ꝙ id̾o recte comꝑat᷑
ei quẽ fluxus carnaliũ uoluptatum
exubans aggrauat. Compat duuti
auaro: qui quanto.ẽ. copiosior diuiti¬
is quib ñ bene utitur: tanto ardenti¬
us talia concupiscit. & respondens iħe
dixit ad legisꝑitos & phariseos. Si li¬
cet sabbato curare: at illi tacuerunt.

Expanded text:
Est autem humor subcutaneus, de vitio vesicae ntus, cum inflatione turgente et anhelitu fetido. Propriumque est hydropici, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitire. Et ideo comparatur ei quem fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat; comparatur diviti avaro, qui quanto est copiosior divitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit. Et respondens Jesus dixit ad legisperitos et Pharisaeos: Licet Sabbato curare? At illi t
Abbreviated transcription (Latin):
inquit sabbato asinum aut bouem aut.
aliud qđlbet auimal in piiteum deci¬
dens eriꝑe festinatis. ñ animali s ur̃e
auariciȩ consulentes: qͣntomagis ego
hominẽ qͥ multo melior. ẽ pecore. debeo
libaree Congruentq ydropicũ animali
qđ oecidit in piiteum comꝑauit. humore
enĩ laborabat: sic̃ illam mulierem quã
decem & octo anns ligatã dixerat & ab
eadem alligatione soluebat comꝑa uit
ium̃to qđ soluitur & ad aquã ducit᷑. Et
bene utroq loco bouem posuit & asinũ.
qi suie sapientes qͦsq & ebetes siue ut su¬
pradictum. ẽ. utrumq popłm signifi-
cari sentiamus. eũ udelicet cuius cer¬
uicem iugũ legis attriuit. atq eũ quẽ
quilibet seductor reppit quasi brutũ
animal & nulla ratione renitens. qͦ uo¬
luit errore substrauit : om̃s saluator
adueniens sathanę uincłis astrictos. om̃
in uno concupiscentiȩ puteo demersos

Expanded text:
inquit, in Sabbato asinum aut bovem, aut inquit, in Sabbato asinum aut bovem, aut aliquid quodlibet animal in puteum decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis ego hominem, qui multo melior est pecore, debeo liberare? Congruenterque hydropicum, animali quod cecidit in puteum comparavit; humore enim laborabat. Sicut illam mulierem, quam decem et octo annis alligatam dixerat, et ab eadem alligatione solvebat, comparavit jumento quod solvitur, ut ad aquam ducatur. Et bene utroque loco bovem posuit et asinum, quia sive sapientes quosque et hebetes, sive ut supra dictum est, utrumque pcare sentiamus, eum videlicet cujus cervicem jugum legis attrivit, atque eum quem quilibet seductor reperit, quasi brutum animal, et nulla ratione renitens, quo voluit errore subtraxit, omnes Salvator adveniens, Satanae vinculum adstrictos, omnes in imo concupiscentiae puteo demersos
Abbreviated transcription (Latin):
spicit qđ p̃missum est. & ipsi obserua¬
bant eum. Dñs enĩ nouit cogitatione̾
hominũ. S merito int̾rogati tacent:
qui contra se dictum quicqͥd dixerit
uident. Nam si licet sabbato curare:
quare saluatorẽ an curet obseruant:
Si ñ licet. quate ipsi sabbato pecora
curant: Ipse uͦ apphensum sanauit¬
eun: ac dimisit. Rrouila dispensati¬
one dñs ante legisꝑitos & phariseos
ydropicũ curat & mox contra auari¬
ciam disputat: ut uidelicet ꝑ huius
egritudinẽ corꝑis. in illis expͥmeretur
egritudo cordis. Deniq post multa
disputationis eius hortam̃ta subicc¬
risei qui erant auari: & deridebant
eum. Ydropicus qͥppe qͦ amplius bibe¬
rit : amplius sitit. Et omĩs auarus si¬
tim multiplicat: qͥ cum ea quȩ appe¬
tit adeptis fuerit. ad appetenda ali¬
a amplius anhelat. Et respondens di¬
bos in puteum cadit: & ñ continuo
extrahet illum die sabbatie Sic obser¬
uatores sui phariseos conuincit: ut
cosdẽ etiã auariciȩ condempnet. Si tioᷤ

Expanded text:
 praemissum est: Et ipsi observabant eum. Dominus enim novit cogitationes hominum . Sed merito interrogati tacent, qui contra se dictum quidquid dixerint, vident. Nam si licet Sabbato curare, quare Salvatorem an curet observant? si non licet, quare ipsi Sabbato pecora curant. Ipse vero apprehensum sanavit ac dimisit. Provida dispensatione Dominus ante legisperitos et Pharisaeos hydropicum curat, et mox contra avaritiam disputat, ut videlicet per hujus aegritudinem corporis, in illis exprimeretur aegritudo cordis. Denique post multa disputationis ejus hortamenta, subjuncrisaei, qui erant avari, et deridebant illum . Hydropicus quippe quo amplius biberit, amplius sitit. Et omnis avarus sitim multiplicat, qui cum ea quae appetit adeptus fuerit, ad expetenda alia amplius anhelat. Et respondens bos in puteum cadit, et non continuo extrahet illum die Sabbati? Sic observatores sui Pharisaeos convincit, ut eosdem etiam avaritiae condemnet. Si vos,
Abbreviated transcription (Latin):
num humiliat exaltabit᷑ ab eis: s econ¬
trario ñnumꝗͣ qui se ut in apice dignita¬
tis uł in alia qualibet adquirenda gła
subleuat. usq in finẽ exaltari ñ cestat:
similit̃ oe humilis quilibet ac uerecun
diis in sua qua contentus. ẽ. usq ad ui¬
tȩ t̾minũ mediocritate ꝑscuerat. Ꝙ id̾o
qi uxta ueritatis sententiã omĩs qui
se incaite de meritis auleuat humilia¬
benefactis humiliat exaltabitur ab eo:
in eundẽ ꝓculduo sensũ p̃missus sermo
redemptoris qͦ pͥmos in nuptiis accubi¬
tus quȩri uetat congruit¬

Expanded text:
num humiliat, exaltabitur ab eis; sed e connum humiliat, exaltabitur ab eis; sed e contrario nonnunquam qui se vel in apice dignitatis, vel in alia qualibet acquirenda gloria sublevat, usque in finem exaltari non cessat. Similiteontentus est usque ad vitae terminum mediocritate perseverat. Et ideo quia juxta Veritatis sententiam, omnis qui se incaute de meritis allevat, humiliabene factis humiliat, exaltabitur ab eo, in eumdem procul dubio sensum praemissus sermo Redemptoris, quo primos in nuptiis accubitus quaeri vetat, congruit
Abbreviated transcription (Latin):
erit tͥ gła: ne nc̃ quexere incipias qd̾ tͥ se¬
uatur in fine. qr sic̃ salomon ait heredi¬
tas ad quã festinat᷑ in pͥncipio: in nouiꝰ¬
simo benedictione carebit. Potest autẽ
& in hac uita intelligi qd̃ qͥ in nouissimo
loco recitmbens inuenit᷑ dño ueniente
sublimatur: qr cotidie dñs suas nupti¬
as intrat. cotidie mores. sedes. habitus cõ¬
uiuantiũ diidicat: & suꝑbos deiciens
humilib sepe tanta sui sp̃s munera p̃stat.
ut eos merito discumbentiũ hoc. ẽ. in fi¬
de quiescentiũ cȩtus unanimi ammira¬
tione głificet. stupensq in auctoris sui
laudem ꝓsiliat dicens. Michi autem ni¬
mis honoͬrificati st̃ amici tui ds: nunis
confortatꝰ.ẽ. principatus eorũ. Quia oĩs
qui se exaltat humiliabit᷑: & qͥ se humi¬
liat exaltabitur. Et ex hac conclusione
manifeste claret: p̃cedentem diũ sermo¬
nem typice indelligendũ. Neq enĩ mor
omĩs qui se corã hominib exaltat hu¬
miliabitur. aut qͥ se in conspectu homi¬

Expanded text:
erit tibi gloria, ne nunc quaerere incipias quod tibi servatur in fine; quia, sicut Salomon ait, Haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit . Potest autem et in hac vita intelligi, qui in novissimo loco recumbens invenitur Domino veniente sublimatus: quia quotidie Dominus suas nuptias intrat, quotidie mores, sedes, habitus convivantium dijudicat, et superbos despiciens humilibus saepe tanta sui Spiritus munera praestat, ut eos merito simul discumbentium, hoc est in fide quiescentium coetus unanima admiratione glorificet, stupensque in auctoris sui laudationem prosiliat dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum . Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur. Et ex hac conclusione manifeste claret, praecedentem Domini sermonem typice intelligendum. Neque enim mox omnis qui se coram hominibus exaltat, humiliabitur, aut qui se in conspectu homi
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ diabolo celaret᷑.
& ille malignus fraudis comenta adu̾¬
sus desponsatã uirginẽ nulla penitꝰ in¬
uenisset: Uł ideo fuerat desponsata io¬
seph: ut nato infanti uł ipsi mariȩ cu¬
ram uideret᷑ gerere ioseph. siue u ȩgyp¬
tum iens. uł inde denuo ueniens. Ideo
desponsata fuit iosepli: ñ tam̃ in concu¬
piscentia iuncta. Mat̃ inquit eius. Mat᷑
immaculata mat̾ incorrupta: mat̾ in

Expanded text:
laretur, et ille malignus fraudis commenta adversus desponsatam virginem nulla penitus invenisset? Vel ideo fuerat desponsata Joseph, ut nato infanti, vel ipsi Mariae curam videretur gerere Joseph, sive in Aegyptum iens, vel inde denuo veniens: ideo desponsata fuit Joseph, non tamen in concupiscentia juncta. Mater, inquit, ejus. Mater immaculata, mater in
Abbreviated transcription (Latin):
nitus filius ex uirgine generatus est.
ut illam uirginẽ priorẽ euam quȩ ce¬
ciderat renouaret atq erigeret: & qͥ
ꝑ prauã uoluntatẽ filii effecti fuerat᷑
diaboli ꝑ adoptionem gr̃e filios effice¬
ret d̾i. Pariet autẽ filium inqͥt. & uo¬
cabis nonien eius iħm. Uirgo generat:¬
& tu hunc genitũ uocabis iħm qd̾ in¬
terp̃tat᷑ saluator. Ipse enĩ saluũ faci¬
et popłm suum a peccatis eoꝵ ¶Duo¬
uandus iam tẽ annunciabat᷑. Ꝙ ideo

Expanded text:
t per illam Virginem priorem Evam quae ceciderat, iterum renovaret atque erigeret; et qui per pravam voluntatem filii effecti fuerant diaboli, per adoptionem gratiae filios efficeret Dei. Pariet, inquit, filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Virgo generat, et tu hunc genitum vocabis Jesum, quod interpretatur salvator. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eoruvandus jam tunc annuntiabatur. No
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾cum ds̃. Qui uocabunt nͥ isti quoꝵ
uocabit᷑ in t̾ra nouum nom̃. ñ sicut p̾tiᷤ
in figuris & imaginib. s facie ad faciem
apparentem nob̾cum dm: Ab rahe patri
credentium trib horis temꝑis licet ñ ꝑ ip¬
sam ineffabilem ditatis sue substanciã
s potius ꝑ angłicam speciem a meridie
uisus. ẽ: nob̾ triginta trib annus in tra
apparuut. & cum hominib conu̾sari di¬
głm nichilominus apparuit colluctãs
cum eo. quiq se ab eo suꝑari ꝑmisit ut
hunc mundicordẽ merito benediceret
atq ifrł nominaret: nob̾cun ds amꝑli¬
us magisq ꝓ nob̾ magnificũ certam̃ ad¬
implens & usq ad mortem accedens. ut
morte sua mortem occid̾et & benedictio¬
nem atq immortalitatẽ mundicordi
popło condonaret: qui fclucialit dicit

Expanded text:
Nobiscum Deus. Qui vocabunt, nisi justit quorum Nobiscum Deus. Qui vocabunt, nisi justit quorum vocabitur in terra nomen novum, non sicu, prius in figuris et in imaginibus, sed facie ad faciem apparentem? Nobiscum Deus. Abrahae patri credentium tribus horis temporis, licet non per ipsam ineffabilem deitatis substantiam, sed potius per angelicam speciem a meridie visus est : nobis triginta tribus annis in terra apparuit, et cum hominibus conversari dilum nihilominus apparuit colluctans cum eo , quique ab eo superari permisit ut hunc mundicordem merito benediceret, atque Israel nominaret. Nobiscum Deus, amplius magis pro nobis magnificum certamen adimplens, et usque ad mortem accedens, ut morte sua mortem occideret, et benedictionem ac immortalitatem mundo corde populo condonaret, qui fiducialiter dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
mundi pariat salutem. Eoce inquit.
hoc ipsum qd̾ dicit ecce. ammirantis .ẽ.
tanti mysterii magnitudinẽ : ut om̃s
uelut e somno suscitans ad hoc dictũ
euigilent. Eece uirgo dicit in utõ acci¬
piet & pariet filium ad colligandum
illũ fortem armatum: ad conculcandũ
serpentis impii caput. ad couterendas
iures eius. ad p̃dam eius diripiendam
atq captiuitatẽ sui popli conu̾tendã.
um genus qd̃ ꝑ mulieris temerariã
credulitatẽ fuerat ante. deiectum. &
uocabunt nonĩ eius eminanuel. qd̾. ẽ.
unt̾ptatum nob̾cum ds. Uocant nomen pͥus¬
eus angłi psallentes in eius generatione¬
pacis ad homines uenientẽ. deuide apłi
unigeniti d̃i dnãtionẽ atq uircutem oĩ¬
b gentib p̃dicantes: adhuc & scĩ martx¬
res contra ignes &e gladios usq ad moi¬
tem resistentes. deinde cuncti credentes hoc
ipsum nom̃ usq in consũmationẽ scłi
memorantes atq laucdantes. & uocabt̃

Expanded text:
mundi pariat salutem. Ecce, inquit. mundi pariat salutem. Ecce, inquit. Hoc ipsum quod dicit, ecce, admirantis est tanti mysterii magnitudinem, ut omnes velut e somno suscitans, ad hoc dictum evigilent. Ecce virgo, dicit, in utero accipiet, et pariet Filium. Ad colligandum illum fortem armatum, ad conculcandum serpentis impii caput, ad conterendas vires ejus, ad praedam ejus diripiendam, atque captivitatem populi sui convertendam, um genus, quod per mulieris temerariam credulitatem fuerat dejectum. Et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Vocant nomen prius angeli, psallentes in ejus generationepacis, ad homines venientem. Deinde apostoli, Unigeniti Dei dominationem atque virtutem omnibus gentibus praedicantes. Adhuc et sancti martyres, contra ignes et gladios usque in mortem resistentes. Deinde cuncti credentes, hoc ipsum nomen usque ad consummationem saeculi memorantes atque laudantes. Et vocabunt
Abbreviated transcription (Latin):
de ista dñi incarnatione: hoc de angl̃i
ad uirginẽ destinatione. hoc de ipsus
uirginis desponsatione uł castitate. Hoc
enĩ totum factum. ẽ: ad totius mundi
salutem. Hoc totũ factum est: ut unũ
compleret᷑ & unũ consummaret᷑. Qd
illud: Qđ uirgo genuit uirgo ꝑman¬
sit : qđ mater fuit & intacta uirgo ꝑ¬
seuerat. Eoce uirgo in ut̾o accipiet. au¬
dite qd̵ dicit om̃s filiȩ euȩ: audite onĩs
uos quȩ hereditatem doloris & tristi¬
ciȩ post illã & ex illius condempnatio¬
ne sumpsistis. uos quȩ in tristicia genera¬
tis filios: uł magis uos quȩ concupiscen¬
tiam corruptibilem ñ teniustis. audi¬
te & lecamini. audite & consolanuini:
audite qd̾ uirgo in uc̃õ accipiet. Nonex
desicdio partum concipiens. neq serpen¬
tis ꝑsuasione decepta neq eius afflati¬
b uenenosis infecta: s uirgo in utõ ac¬
cipiet. Elicationẽ angłi suscipiens. ꝓpħa¬
rum testimonia assumens: uirgo in utõ
accipiet ut dm cdignant̃ uicarnatũ ad

Expanded text:
de ista Domini incarnatione, hoc de angeli ad Virginem destinatione, hoc de ipsius Virginis desponsatione, vel castitate. Hoc enim totum factum est ad totius mundi salutem: hoc totum factum est, ut unum compleretur, ut unum consummaretur. Quid illud? Quod virgo genuit, quod virgo permansit, quod mater fuit, et intacta virgo perseveravit. Ecce virgo in utero accipiet. Audite quod dicit, omnes filiae Evae: audite, omnes vos qui haereditatem doloris et tristitiae post illam et ex illius condemnatione sumpsistis; vos quae in tristitia generatis filios, vel magis vos quae concupiscentiam corruptibilem non timuistis. Audite et laetamini, audite et consolamini, audite quod virgo in utero accipiet, non ex desiderio partum concipiens. Neque serpentis persuasione decepta est, neque ejus afflatibus venenosis infecta est, sed virgo in utero accipiet, praedicationem angeli suscipiens, prophetarum testimonia assumens. Virgo in utero accipiet, ut Deum dignanter incarnatum ad
Abbreviated transcription (Latin):
uocabis ait nomen eius hoc qđ ante fuit.
qł ante scła nominatum. ẽ. si tu ei pones
nouien nec ex te ei uocabłm consticues: s
nomina & uoca exultando iħm.id.ẽ. sal¬
uatorem. Saluatorẽ eũ testare: nec ontp̃r

Expanded text:
ocabis, ait, nomen ejus hoc quod ante fuit, quod ante saecula nominatum est. Non tu ei impones nomen, nec ex te ei vocabulum constitues, sed nomina et voca exsultando Jesum, id est, salvatorem. Salvatorem eum esse
Abbreviated transcription (Latin):
gis instituta ñ destruã. Ꝙ in conseq̃n¬
tib demonstrabo qd̃ ista uec tua coniuux
scdm. consuetudinẽ coniugi habeat᷑. nee
cet cooꝑator huuis natiuitatis sp̃s sc̃s
est. Nam iuugenitus filius qͥ ante scta
ineffabilit̾ ex solo patre natus est: iam

Expanded text:
gis instituta non destruam, et in sequengis instituta non destruam, et in sequentibus demonstrabo quod ista nec tua conjux secundum consuetudinem conjugii habeatur, nec cet cooperator hujus nativitatis Spiritus sanctus est: nam unigenitus Filius, qui ante saecula ineffabiliter ex solo Pat
Abbreviated transcription (Latin):
dicatem accipe ta quȩ iuli ꝓmissa st̃ testa¬
menta ficdelia. Ioseph fili cdauid: ne timu¬
eris acciꝑe mariã conugẽ tilam. sie ti¬
miieris. ne trepidaueris. ne conturberis:
s secutus oe intrepidus accipe eam socłm
legis p̃ceptum uxorem t̃ nominatam &
sđ̃m nuptiarũ consietudinẽ & coniun¬
ctionem longe alienã. Accipe gͥ eam sicut
conimendatũ cȩlestem thesaurii. ut dĩ¬
tatis diuitias. sicut plenissinã sci̾tatem.
sic̃ ꝑfectam usticiã. Accipe eã sicut un¬
genuiti mansionẽ: sicut honorabile dem¬
plum. sic̃ donum d̾i. sicit creatoris om¬
num ꝓpͥm. sic̃ regis sponsi cȩlestis do¬
mum immaculatã. Ita gͥ ioseph fili dd
ue timueris acciꝑe eam: t commendatã.
tuȩ religiositati creditam. Serua. fer cu¬
ram: attende. fugiens ab herode duc un
egyptum. iterũ remeans post herodis
mortem reduc in t̾ram isrł. Ne timueriꝰ
acciꝑe mariã coniugem tuã. Conugem
audienis ñ expauestas ñ contur beris. nec

Expanded text:
a sunt, testamenta fidelia. Joseph, fili David, ne timueris accipere Mariam conjugem tuam. Ne timueris, ne trepidaveris, ne conturberis, sed securus et intrepidus, accipe eam secundum legis praeceptum, uxorem tibi nominatam, sed secundum nuptiarum consuetudinem et conjunctionem, longe alienam. Accipe ergo eam sicut commendatum coelestem thesaurum, ut Deitatis divitias, sicut plenissimam sanctitatem, sicut perfectam justitiam. Accipe eam sicut Unigeniti mansionem, sicut honorabile templum, sicut domum Dei, sicut Creatoris omnium propriam, sicut regis sponsi coelestis domum immaculatam. Ita ergo, Joseph, fili David, ne timueris accipere eam tibi commendatam, tuae religiositati creditam serva, fer curam, attende fugiens ab Herode, duc in Aegyptum, iterum remeans post Herodis mortem, deduc in terram. Israel. Ne timueris accipere Mariam conjugem tuam. Conjugem audiens, non expavescas, nec conturberis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
totum tenet: totũ implet: totũ illustrat &
possidet: Huius itaq unigeniti d̾̃i dicit᷑ hȩc
mater uirgo maria: digna digni: inmacu¬
lata sci̾: una unus. unica uinci. Nec enĩ alt̃
unigenitus suꝑ tr̾am uenit: aut alia uir¬
go unigenitũ genuit. In onu̾b his quȩ di¬
cta sunt: desponsata legit᷑ mat̾ eius mania.
& ait. Inuenta.ẽ. in ut̾o habens. Cui inuen¬
ta aut a quo inuenta est:. Prino ab angłis
custodientib eam. ꝓtegentib & conseruan¬
tib eam uł eius beatisimã anunã: ad ho¬
norem illius qui ab illa generandus erat.
Dehinc inuenta ñ incongrue putat᷑ ab ip¬
so beato ioseph & sco & uisto: qui pene licen¬
tia maritali licet eam ñ contingeret. fu¬
turȩ tam̃ ut putabat uxoris nouerat
omĩa. loseph autẽ uir euis inquit cũ eẽt

Expanded text:
totum tenet, totum implet, totum illustrat et totum tenet, totum implet, totum illustrat et possidet. Hujus itaque unigeniti Dei dicitur haec mater virgo Maria, digna digni, immaculata sancti, una unius, unica unici; nec enim alter unigenitus super terram venit, aut alia virgo unigenitum genuit. In his omnibus quae dicta sunt, desponsata legitur mater ejus Maria. Et ait: Inventa est in utero habens. Cui inventa, aut a a quo inventa est? Primo abcustodientibus eam, protegentibus eam, conservantibus eam, vel ejus beatissimam animam ad honorem illius qui ab ipsa generandus erat. Dehinc inventa non incongrue putabatur ab ipso beato Joseph sancto et justo, qui pene licentia maritali, licet eam non contingeret, futurae tamen, ut putabatur, uxoris omnia noverat. Joseph autem vir ejus, inquit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
facta est: & castitatis sigillum ñ ꝑdidit.
Quare: Quia ñ homo tantũ iste qui uide¬
batur. s unigenitus erat ds qͥ in carne ad¬
corꝑe: quiq ds & dñs figurã serui susce¬
pit. N enĩ pars unigeniti uenit in corꝑe:
nec seipse diuisit ut dimidius apud pa
sinu patris. totus in huimano corꝑe. N re¬
linquens suꝑiora. uenit quęrere terrena:
quȩ incelis st̃ conseruans & quȩ in t̾ris st̃
saluans: ubiq omp̃s: inscissus: in cdiuisus.
hic sẽs unigenitꝰ ds. Sienĩ hoc u̾bũ huma¬
num & corꝑale immissĩ in aurib pluri¬
mor ñ diuidit᷑ ꝑ singłos ut pars in alio
& pars sit iterũ in alio. s in omĩb integrũ
& plenum habet᷑ ut in unoqͦq cotum sit:
qͣntomagis u̾bum di unigenitus ubiq to¬
tus. ẽ. & in cȩlo & in t̾ra. & apud patrem
&e in uirgine: & ũ diuidit᷑ ut dictum. ẽ.
nec semlit᷑. neq in partes efficit᷑. s totus

Expanded text:
facta est, et castitatis sigillum non perdidit. facta est, et castitatis sigillum non perdidit. Quare? Quia non homo iste tantum qui videbatur, sed unigenitus erat Deus qui in carnem adcorpore, quique Deus et Dominus figuram servi suscepit. Non enim pars unigeniti venit in corpore, nec se ipse divisit, ut dimidius esset apsinu Patris et totus in humano corpore: non relinquens superna, venit quaerere terrena, quae in coelis sunt conservans, et quae in terris sunt salvans. Ubique omnipotens, inscissus, indivisus, hic sanctus unigenitus Deus. Si enim hoc verbum humanum et corporale immissum in auribus plurimorum, non dividitur per singulos, ut pars in alio, et pars sit iterum in alio, sed in omnibus integrum et plenum habetur, ut in unoquoque totum sit, quanto magis Verbum Dei unigenitus ubique totus est, et in coelo, et in terra, et apud Patrem, et in Virgine? Et non dividitur, ut dictum est, neque scinditur, neque in partes efficitur, sed totus
Abbreviated transcription (Latin):
patre. Ipsius qui in cęlis scłm deitatẽ
in sinii. ẽ. patris: & in tris scđ̃m corꝑis
susceptionẽ in siui. ẽ. matris. O magnę
ammirationis gr̾a: o menarrabilis suaui¬
tas. o ineffabile magnũq sacram̃tum.
lpsa cadem uirgo ipsa ꝙ matidiũ: ipsa¬
genitrix. ipsa etus ancilla: plasmatio eius
ipsa quȩ genuit. Quis uiquã ista audiuit.⁊
quis uidit talia: Quis hoc excogitare po-¬
cuit ut mat̾ uirgo eẽt: intacta generarce.
quȩ & uirgo ꝑmansit & genuit: Sicut
enĩ qndã rub comburi uidebat᷑ & ignis
eum ñ tangebat: & sicut cres pueri in ca¬
mino inclusi uidebant᷑. & tam̃ eos ñ lede¬
bat incendiũ nec odor fumi erat in eis:
num incluso. claustris ñ aꝑtis allatum .ẽ.
prandiũ ab abaciic: ita & hȩc scã uirgo ge-¬
nuit dnim̃ s intacta ꝑmansit : mat̾ effec¬
ta.ẽ. s uirginitatem ñ amisit. Genuit in¬
fantem: & ut dictũ .ẽ. uirgo ꝑmansit. Uir¬
go gͦ genuit: & uirgo ꝑmansit. Mat̃ filii

Expanded text:
qui in coelis secundum deitatem in sinu est Patris, et in terris, secundum corporis susceptionem, in sinu est matris. O magnae admirationis gratia! o inenarrabilis suavitas! o ineffabile magnumque sacramentum! Ipsa eademque virgo, ipsa et mater Domini, ipsagenitrix, ipsa ejus ancilla, plasmatio ejus ipsa quae genuit. Quis unquam ista audivit? quis vidit talia? quis hoc excogitare potuit, ut mater virgo esset, et intacta generaret, quae et virgo permansit et genuit? Sicut enim quondam rubus comburi videbatur, et ignis eum non tangebat , et sicut tres pueri in camino inclusi habebantur, et tamen eos non laedebat incendium, nec odor fumi erat in eis: num incluso, claustris non apertis, allatum est ei prandium ab Abacuc : ita et haec sancta virgo genuit Dominum, sed intacta permansit. Mater effecta est, sed virginitatem non amisit. Genuit infantem, et ut dictum est virgo permansit. Virgo ergo genuit, et virgo permansit. Mater filii
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iusum diceus. Quid dubitas o iosephe
Quare imprudent᷑ cogitas. quare irratio¬
nabiliter meclitaris: Ds̃ est qui geuerat᷑:¬
muuster es & ñ largitor: seriuis & ncłns.
stra. serui. custodi. fer curam: intende ꝙ
niti electa inat est. dpt̾ca ioseph fili cdauio:
qui has ꝓmisiones accepit. eui ista fidelia
data sunt testam̃ta. Ioseph fili dauis:
ñ tantũ seđ̾m carnem s sccłm spm. losepb¬

Expanded text:
ei, dicens: Quid dubitas, Joseph? quare imprudenter cogitas? quare irrationabiliter meditaris? Deus est enim qui generatster es et non largitor; servus, et non Donistra, serva, custodi, fer curam, intende etniti electa mater est. Propterea, Joseph, fili David, qui has promissiones accepit, cui ista fidelia data sunt testamenta; Joseph, fili David, non tantum secundum carnem, sed secundum sp
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph iste humilians se in omib: caue¬
bat. & timebat sibimet istius tantȩ scitatiꝰ
conuinctionẽ adhib̾e. Ideirco uolebat cã
occulte dimittere. dimitto eã dicens o
ame longe faciã eam & a cognatione
mea. Maior.ẽ. enĩ eius dignitas. suꝑexcel¬
lit euis sc̃tas: nec meȩ congruit incligni

Expanded text:
Joseph juste humilians sese in omnibus cavebat et timebat sibimet istius tantae sanctitatis conjunctionem adhibere; et idcirco volebat eam occulte dimittere: Dimittam eam, dicens, et a me longe faciam eam, et a cognitione mea. Major est enim ejus dignitas, superexcellit ejus sanctitas, nec meae congr
Abbreviated transcription (Latin):
id̾o eam dimittere uolebat: qñ uirtutẽ
mysterii & sacramentũ qđdã magnificũ
in eadẽ cognoscebat. cui apꝑximare se se¬
indignũ estimabat. Ergo humilians sẽ au¬
te tantã & tam ineffabilẽ rem quęrebat¬
se longe facere: sicut & beatus petrus do¬
mino se humilians aiebat. recede a me
cencurio ad eundẽ dñm mittens dicebat.
ñ sum dignus ut sũb tectũ meũ intres.¬

Expanded text:
Ideo eam dimittere volebat, quoniam virtutem mysterii et sacramentum quoddam magnificum in ea cognoscebat, cui approximare se indignum aestimabat. Ergo humilians se ante tantam et tam ineffabilem rem, quaerebat longe se facere. Sicut et beatus Petrus Domino se humilians aiebat: Recede a me,centurio ad eumdem Dominum mittens dicebat: Non sum dignus, ut intres sub tectum meum ; ve
Abbreviated transcription (Latin):
ne uistus in micio gr̾e. Iustꝰ itaq cum fuis¬
set & nollet eam traducere: uoluit occul¬
te dimittere. Noluit eam traducere: noluit
eam acciꝑe. noluit eã male diffamare: s uo¬
luit eam occulte dimittere. Occulte eam a
se dimittere uolebat: sicut mansuetus. sic̃¬
puis: sic misericors. Talis gͦ cum eẽt ioseph.
cogitabat eam occulte dimittere. Hec illo
inquit cogitante. Querendũ. ẽ. nob̃ nunc.
Hec cogitabat ut eam dimitter&e. Si suspi¬
cionẽ in ea habebat:. quomꝰ ustus erat c̃
Si gͦ ñ est suspicatus uł tale aliqͥd cogi¬
tauit: cur eam dimittere uolebat. ut im¬
maculatam & scãm uellet dimittere : In¬
iustum & enĩ hoc erat. S enĩ simplioem
sensĩ audi huius orationis. Ioseph uistꝰ¬

Expanded text:
ustus in initio gratiae. Justus itaque cum fuisset, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. Noluit eam traducere, noluit eam accipere, noluit eam male diffamare, sed voluit eam occulte dimittere. Occulte eam a se dimittere volebat, sicut pius, sicut mansuetus, sicut misericors. Talis ergo cum esset Joseph, cogitabat eam occulte dimittere. Hinquit, cogitante . Quaerendum nobis est, Hoc cogitabat, ut eam dimitteret. Si suspicionem in ea habebat, quomodo justus erat? ergo non est suspicatus, vel tale aliquid cogitavit, cur eam dimittere volebat? ut immaculatam et sanctam voluit dimittere. Injustum enim et hoc erat. Sed enim simplicem sensum audi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Hec sunt inania p̃sũptionis ur̃ȩ.
Sed quid uos sequat᷑ uidete: & si est in
uobis ullus sensus horrete. Qui enĩa se¬
metipso se fructũ existimat ferre: inui
non est. Qui in uite non est: in xp̃o non ẽ.
Qui in xp̃o non est: xp̃ianus non ẽ. hȩc st̃

Expanded text:
mini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, mini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, Christianus non est. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
it humiliuĩ: ora obstruit suꝑborũ. E cce
cui si audent respondeant: qui ignoran¬
tes dĩ iusticiã & suã uolentes constitu¬
ere iusticiȩ dĩ non sunt sub iecti. Ecce
cui respondeant sibi placentes: & ad bo¬
na oꝑa facienda dm̃ sibi necessariũ non
putantes. Nonne huic resistunt ueritati
homines mente corrupti. reprobi circa
fidem: qui respondent & locunt᷑ iniqui¬
tatẽ dicentes. a dõ habemus quod homi¬
nes sumus. a nobis ipsis autẽ qđ iusti su¬
muse Quid dicitis quid uos ipsos decipi¬
tis ñ assertores sed p̃cipitatores liberi ar¬
bitrii. ex alto elationis ꝑ inania p̃sũpti¬
onis in ꝓfunda sub mersionis: Nempe
uox ur̃a est: quod homo ex se ipso faciat
iusticiã. Hoc est altũ elationis uĩȩ. Sed
ueritas contradicit & dicit. Palmes ñ po¬
test ferre fructũ a semetipso: nͥ manserit
in uite. Ite minc ꝑ abruta. & ñ habentes
ubi figamini uentosa loquacitate iacta¬

Expanded text:
it humilium, ora obstruit superborum. Ecce it humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicentes: A Deo habemus, quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus. Quid dicitis? quid vos ipsos decipitis? non assertores sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis, per inania praesumptionis in profunda submersionis. Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae; sed veritas contradicit: « Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite . » Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jacta
Abbreviated transcription (Latin):
item se dixit esse ih̾e & discipłos
suos palmites. & agricolã patrẽ:
unde iam pridẽ sicut potuimus
disputatũ est. In hac autẽ lectione cũ ad¬
huc de se ipso qui est uitis & de sins pal¬
mitib hoc est discipłis loqueret᷑: manet
inquit in me & ego in uobis. Non eo
mͦ illi in ipso. sicut ipse in illis. Utrũ q
autem prodest non ipsi sed illis. Ita quippe
sunt in uite palmites: ut uiti ñ conferãt
sed inde accipiant unde uiuant. Ita uͦ ui¬
tis est in palmitib ut uitale alimentum
sub ministret eis: non sumat abeis. Ac
phoc manentẽ in se hab̾e xp̃m & mane¬
re in xp̃o: discipłis prodest utrũq nõ
xp̃o. Nam p̃ciso paliite. potest de uiua
radice alius pullulare: qui autẽ p̃cisus
est. sine radice ñ potest uiuere. Deniq ad¬
iungit atq ait. Sicut palmes ñ potest fer¬
re fructũ a semetipso nisi manserit in ui
te: sic &e uos nisi in me manscritis. Mag¬
na grȩ cõmendatio fr̃s mei. Corda instru¬

Expanded text:
esus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipsote: sic nec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instru
Abbreviated transcription (Latin):
uerba. xp̃i ñ manent: quia tangunt quo¬
dã modo ñ coherent. Et ideo illius non
erunt in beneficio: s intestimonio. Et qr
sic insunt eis ut ñ maneant in eis: ad hoc
tenent᷑ ab eis. ut iudicent᷑ exeis.:¬

Expanded text:
verba Christi non manent, qui attingunt quoverba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis.
Abbreviated transcription (Latin):
eius in nobis manent quodcumq uolue¬
rimus petimus &e fiet nob̃: quia si peti¬
mus & non fit. ñ hoc petimus qđ habet
mansio in eo. nec quod habent uerba eiꝰ
quȩ manent in nobis. sed qđ habet cupi¬
ditas & infirmitas carnis quȩ ñ est in eo.
et inqua ñ manent uerba eius. Nã utiq
ad uerba eius ꝑtinet oratio illa quã do-
cuit : ubi dicimus pater nr̃ qui es incȩł.
Ab huiꝰ orationis uerbis & sensib ñ rece¬
damus peticionib nr̃is: et quicquid pe¬
tierimus fiet nobis. Tunc enĩ dicenda st̃
cimus quȩ p̃cepit & diligimus quȩ ꝓmi¬
sit. Quando autẽ uerba eius manent in
memoria. nec inueniunt᷑ in uita : ñ cõ¬
putat᷑ palmes in uite. quia uitã ñ attra¬
hit ex radice. Adhanc differentiã ualet
quod scriptũ est. Et memoria retinentib
mandata eius ut faciant ea. Multi enĩ
memoria retinent. ut contemipnant uel
etiã derideant. & inpugnent ea. Inhis

Expanded text:
ejus in nobis manent, quodcunque volueejus in nobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus: nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam cuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt cimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his
Abbreviated transcription (Latin):
ra si in uite ñ manserint: quanto głosi¬
ora si manserint. Deniq sicut de his etiã
ꝑ iezechielem ꝓpħam dñs dicit. p̃cisa
nullis agricolarũ usib prosunt: nullis
fabrilib oꝑib deputant᷑. Unũ de duob
palmiti congruit: aut uitis aut ignus.
S i in uite non ẽ: in igne erit. Ut ergo
in igne non sit. in uite sit. Si manseritis
in me inquit &e uerba mea in uob man¬
serint: quod cumq uolueritis petetis oe
fiet uobis. Manendo quippe in.xp̃o:
quid uelle possunt nisi quod conuenit. xp̃o:
Quid uelle possunt manendo in salua¬
Utore¬
nisi quod non ẽ. alienũ a salute : Aliud
quippe uolumus quia sumus in xp̃o: et
aliud uolumus quia sumus adhuc ĩ hoc
scło. De mansione quippe huius scłi nob̃
aliquando surripit: ut hoc petamus qđ
nobis non expedire ñ nescimus. Sed absit
ut fiat nobis si manemus in xp̃o: qui
non facit quando petimus nisi quod ex¬
pedit nobis. Manentes gͦ in eo. cũ uerba

Expanded text:
ra si in vite non manserint, quanto gloriosira si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatorenisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba
Abbreviated transcription (Latin):
Qui manet in me cr ego ineo hic fert
fructũ multũ: quia sine me nichil pote¬
stis facere. Ne quisquã putaret saltẽ par-¬
uũ aliquẽ fructũ posse a semetipso pal¬
mitẽ ferre : cũ dixisset hic fert fructum
multũ. non ait quia sine me parũ pote¬
stis facere. sed nichil potestis facere. Siue
gͦ parũ siue multũ sine illo fieri non potest.
sine quo fieri nichil potest: quia &e si parũ
attulerit palmes. eum purgat agricola ut
plus afferat. Tamen nisi in uite manserit
& uxerit de radice: quantũ libet frrictũ
asemet ipso non potest ferre. Q uãuis autẽ
xp̃c uitis ñ esset nisi homo ẽẽt: tam̃ istã
gr̃am palmitib non p̃beret nisi etiã ds̃
esset. Uerũ quia ita sine ista grͣa ñ potest
uiui. ut mors in potestate sit liberi arbi¬
trii: si quis inquit in me ñ manserit.
mittetͦ foras sicut palmes & arescet et col¬
ligent eum &e in ignẽ mittent et ardet.
Ligna itaq uitis tanto sunt contẽptibilio.¬

Expanded text:
manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere . » Ne quisquam putaret, saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset. « Hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere, sed nihil potestis facere. » Sive go parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittLigna itaque vitis tanto sunt contemptibilio
Abbreviated transcription (Latin):
beret ostendit. qm̃ qͥ semꝑ omp̃s fuit: ñ sem¬
ꝑ homo fuit. Quãobrem cum patͥ potius tribu¬
isse uideat᷑ ut ab illo eos acceꝑit. qm̃ ex ipso. ẽ.
quicqͥd ẽ. de quo est: etiã ipse sibi eos dedit.
tuum seruauerunt. Nunc cognouerunt qr
omĩa quȩ dedisti mͥ abs te sunt: id.ẽ. cognoue

Expanded text:
beret, ostendit, quoniam qui super omnes fuit non semberet, ostendit, quoniam qui super omnes fuit non semper homo fuit. Quamobrem cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit, quoniam ex ipso est quidquid est, de quo est, etiam ipse sibi eos dedit, tuum servaverunt: nunc cognoverunt, 618 quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt. Id est, cognove
Abbreviated transcription (Latin):
uenit hora de qua suꝑius dixerat qd̾ ueniret ho¬
ra cum iam ñ in ꝓu̾biis inquit loquar uob̾. s pa¬
lam de patre meo annunciabo uobis: Anu an¬
nunciatio manifesta putabitur in ꝓu̾bũs: Qõ¬
autẽ ñ in ꝓu̾bus occultatur. s u̾bis manifestat᷑:
ꝓculdubio palam dicit᷑. Iuomꝰ gͦ manifestauit qo¬
ñdum palam dixit : Promde sic intelligendum ẽ.
ꝓ temꝑe futuro p̃teritũ positum: quẽ ad moclũ
illud. omĩa quȩ audiui ã patre meo nota feci uo.¬
bis. qd̾ ñdum fecerat: s loquebat᷑ quasi fecisse
qđ immutabilit̃. eẽ p̃fixum sciebat ut facent
luid .ẽ. autem. qͦs dedisti mͥ de mundo: Dictũ
est eni de illis qd̾ ñ eẽnt de mundo: s hoc eis
regeneratio p̃stitit ñ generatio. Qͥd est etramqd
seqͥtur. tui erant & mͥ eos dedisti: An aliqͣndo
ipse hominis filius: qr ñdum erat homo fa¬
ctus ex matre: qͣndo tam̃ habebat uniu̾sa
minem se accepisse hanc potestatẽ ut eos ha¬

Expanded text:
enit hora de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proautem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hregeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam quod sequitur, Tui erant et mihi eos dedisti? An aliquando ipse homo Filius; quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa minem se accepisse hanc potestatem, ut eos ha