comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qb c̃q nefreticis existentib p̃dca signa
non accidunt. ⁊ dolores acuti cͥca musc¬
łos spinales fiunt. si quide cͥca extͥnseca
loca fiuint: apꝰtema expecta futurum
t̾iora loca. Apꝰtema expecta futurum

Expanded text:
 nefreticis constitutis praedicta signa eueniunt, dolores autem acuti circa musculos spinales fiunt, si quidem circa exteriora loca fiunt, apostema sperare futurum eriora loca sint et apostema spera futurum
Abbreviated transcription (Latin):
gnat. Ab exteriorib nempe coloris ad ueniũt¬
sic̃ exfrigore scotis. excalore epthiopibus ⁊
guinis. Rubeus amultitudine caloris nõ

Expanded text:
gnant. Ab exterioribus plerumque colores adveniunt, ut ex frigore Scotis, ex calore Ethyopibus et guinis, aut ex multitudine caloris non
Abbreviated transcription (Latin):
bus malũ est. Quib c̃q torti᷑ens ⁊ cͥca
indiopem siccim ꝑficit᷑. Quib uero
uentres lienterl inhyeme suꝑiꝰ medi¬
cari malum. Adellebores his qui ñ
facile sursii purgant᷑ añbibicionẽ.
p̃humectare corꝑa. plurimo nutͥm̃to
⁊̃ requie. Cum biberit quis eͥleborũ:¬

Expanded text:
 malum est. Quibus tortiones circa in ydropem siccum deducitur. Et quibus uentres lienterici, hieme purgare susum, malum. Ab elleboro, qui non facile susum purgantur, ante bibitionem praehumectare corpora plurimo cibo et resumere. Cum biberit elleboru
Abbreviated transcription (Latin):
discriti. Quib cũq exac̾bationes fiunt
siqua ora dimiserit febris. incrasti¬
Laboriosis infebͥb. inarticłis. ⁊ cͥca max¬
illas maxime apostases fiunt. Quib¬
t̃q resurgentib exmorbis. si aliqͥd dolu¬
erit. ibi apostases fiunt. Siuͦ ⁊ pꝰ dolu

Expanded text:
discreta. Quibus accessiones fiunt, si ea hora qua dimiserit, in crastiLaboriosis in febribus in articulis et circa maxillas maxime apostasis nascuntur. Quibus exurgentibus de morbis aliquid doluerit, illic apostasis fiunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
młtociens ꝯmoriunt᷑. Branci ⁊ corize
ualde seniorib. nõ maturant᷑. Q ex sol¬
uuit᷑ freqñt̾. ⁊ fortit̾ sine manifesta
occassione: repente mornint᷑. ¶ Sol¬
uere appoplexiam fortem ꝗ inpossibi¬
le est. Bebilem uͦ non facile est. Strã¬

Expanded text:
mque commoriuntur. Brances et corizae ualde senibus non maturantur. Qui deficiunt frequenter et fortiter sine manifesta occasione, repente consummant. Soluere apoplexiam fortem quidem inpossibile, imbecillem autem non facile. Stra
Abbreviated transcription (Latin):
ontemplari a oꝑt̾ ⁊ egrotantem si suf¬
iciet dieta ad statum egritudinis:⁊
utrm ille deficiet pꝰ te non sufficiet li
eta. aut egritudo deficiat. ⁊ obtundat᷑.
Quib gͥ continuus statꝰ: continuo ⁊ tenu

Expanded text:
ontemplari autem oportet aegrotantem, si sufficiat ad statum aegritudinis et utrum ille deficiat prius et non sufficiat ad cibum aut aegritudo prius deficiat et obtundatur. Quibus enim continuo status, cont
Abbreviated transcription (Latin):
exdebilitate uirtutis inpellentis. aut ex
habundantia frigdoris. ex habundantia const̾e¬
tionis conprimentis aliquam partem loci. aut
exhabundantia siccitatis ut sepe euenit ex
legat᷑a constrict᷑a. Ex carnositate uero pori.
carnositas acciderit. ł si prius ad neniat ali¬
qͥ uulnus. Excoartatione uero cum acciłit.
IIII. mͦis fit aũ exmłta cõmotione inpellẽtis
uirtutis aut exdebilitate retinentis aut ex

Expanded text:
ex debilitate virtutis impellentis, aut ex abundantia frigoris; aut ex abundantia constrictionis comprimentis aliquam partem loci, aut ex abundantia siccitatis, ut sepe evenit ex ligatura constricta. Ex carnositate vero constrcarnositas, aut si prius evenerit aliquod vulnus. Ex coarctatione cum ceciderit quatuor modis fit, aut ex multa commotione impellentis virtutis, aut ex debilitate retinentis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
na mͦ capt̃ mͦ corpꝰ ostendit. Sic̃ isaias ait. Induit me dñs uestim̃to sa-¬
lutari qͣsi sponsũ decoratũ corona. ⁊ qͣsi sponsa ornatã monilibꝰ suis. In
una enĩ ꝑͣ duplici uocabulo noĩata ⁊ capt̃ .i. sponsũ. ⁊ eccłam .i. sponsã¬
⁊ corpꝰ. aut qñ ex utͦq tͣnseat ad utrũq. aut ab alt̾o ad alterũ. sicq qͥd ca¬
piti qͥd corꝑi cõueniat: prudẽs lector intelligat. Scd̃a regła ÷ de dm̃ corꝑe¬

Expanded text:
na, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiacorpus, aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum. Sicque quid capiti, quid corpori veniat, prudens lector intelligat. Sponsum autem Chr
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝯcilia que sc̃i patres spu dei plemi sanxerũt. post istat¬
.iiͦiͦiI. anctoritatem omni mat̃ri stabilita igore. quorũ gesta
in hoc oꝑe contiñet᷑ condita.Sinodum aucem ex g̾co incerpre-¬
tari comitatũ ł cetum. Concilii uͦ nom̃ tuictũ ex more ro
Tempore enim quo cause agbantur. conueniebant om̃s in unum. cõmuniꝙ
intencione tractabant. Unde concilium a cominuni intencione dictum
in .d. litt̾am transeunte. Cetus uero conuentus est nũcupatus. sicut eõ¬
in unum. Unde &̾ conuentus est nuncupatus. sicut conuentus cetus.¬
uł concilium a societate multorum inimum. Epła grece. missa inter¬
sales. quia non um tm̃ popło uł ciuitati. s uniu̾sis gntib gnałr
scͥpte sunt. Actus apłor pͥmordia fidei ꝓꝑiane in gentib ⁊ nascentis
uocant᷑. A pocalipsis ex g̃co in latinum reueło int̾precat᷑. iuuta

Expanded text:
sunt consilia, quae sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt; post istarsunt consilia, quae sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt; post istarum quatuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere continentur condita. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum,in l littera transeunte. Coetus vero conventus est, vel coin unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus concilium, a societate multorum in unum. Epistola Graece missa intersales; quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis ur: Apocalypsis ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑante ꝑacta ÷. in qua arriane ꝑfidie comdempnata blaspemia. ꝗͣ de
inequalitate sc̃e tͥnitatis idem arriꝰ asserebat. ꝯsub̾ alem deo patri dm̃ fi¬
lium eadem sc̃a sinodus ꝑ fimbolum diffinunt. Sed̾a sinodus .c.l.
patrum sub theodosio semore constantinopolim conggregata est q̃
macedonium scm̃ spm negantem dm̃ esse condempnans. ꝯsubalem patͥ
& filio spm̃ scm̃ demonstrauit dans simboli formam qͥm tota
g̃corum ⁊ latinorum confessio in eccłus p̃dicat. Tercia sinodꝰ
ephesina pͥma .ce. ep̃or sub runiore theodosio augusto edita ÷.
que nestorium duas ꝑsonas. in cp̃o asserentem. iusta anathe
ciano habita est pͥncipe. in qua euthicem costantino politanu᷑
abbatem uerbi dei ⁊ carnis unam naturam ꝓnunciantem.⁊
eiꝰ defensorem dioscorum qͦndam alexandrinum ep̃m ⁊ ipsum
rursũ nestoriũ cum reliquis heticis una patriun sentẽcia p̾¬
sinodi pͥncipales.fidi doctrinam plenissime p̃dicantes .s ⁊ si qua

Expanded text:
Arianae perfidiae condemnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis, idem Arius asserebat, consubstantialem Deo Patri Deum Filium, eadem sancta synodus per Symbolum definivit. Secunda synodus, CL Patrum sub Theodosio seniore Constantinopolim congregata est, quae Macedonium, Spiritum sanctum negantem Deum esse condemnans, consubstantialem Patri et Filio Spiritum sanctum demonstravit dans symboli formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima CC episcoporum sub juniore Theodosio Aquae Nestorium duas personas in Christo adserentem iusto anathemaciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et eius defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursus Nestorium cum reliquis haereticis, una Patrum sententia synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes. Sed et si qua
Abbreviated transcription (Latin):
Opꝰcła alt̾iꝰ clem̃tis alexandrin: ap̃. Opꝰcl̃a cassiam p̾sbit̾i galliarũ.
iultite: ap̃. Passio georgii: ap̃. Scͥpta q̃ appellant᷑ salomonis cõtͣdictio:
ap̃. philactia oĩa q̃ ñ ab angło ut illi cõfingt̃. s mag̃ ã demone cõscͥ-
pta st̃: ap̃. ħ ⁊ his similia. q̃ simõ magͦ. nicholaꝰ. cheruitꝰ. Martion.
Basilides. ebion. paulꝰ ⁊ samosatenꝰ. ꝑhotinꝰ ⁊ bonosꝰ qͥ simili errore.
defecert̃. Montanꝰ qͦ cũ suis obscenissimis seqͣcibꝰ. Apollinaris. ualen¬
tus. siue manicheꝰ. faustꝰ. sabelliꝰ. arriꝰ. Macedoniꝰ. Eunomiꝰ. Houatꝰ.¬
sabatiꝰ. calyxtꝰ. donatꝰ ⁊ eustachiꝰ. nibianꝰ. pelagiꝰ. iulianꝰ ⁊ latiensis.
celestinꝰ. maximianꝰ. pͥscillianꝰ ab hispania. Lãpediꝰ. dioscorꝰ eusti¬
uꝰ. petrꝰ. ⁊ aliꝰ petrꝰ. e qͥb unꝰ alexandrĩa: aliꝰ anthiochiã macłauit.¬
Achatiꝰ c̾stantinopolitanꝰ cũ ꝯsortib suis. necũ ⁊ os hereses qͣs ipsi

Expanded text:
la Cassiani presbyteri Galli Julittae apoc. Passio Georgii apoc. Scriptura quae appellatur Salomoni contradictio apoc. Philactaria omnia quae non ab angelo ut confinga et his similia quae Simon Magus, Nicolaus, Cerinthus, Marcion, Basilides, Ebion, Paulus etiam Samosatenus, Photinus et Bonosus, et qui simili errore defecerunt, Montanus quoque cum suis obscenissimis sequacibus, Apollinaris, Valentinus sive Manichaeus, Faustus, Sabellius, Arius, Macedonius, Eunomius, NovatSabbatius, Coelestius, Donatus, Eustathius, Jovinianus, Pelagius, Julianus et Latiensis, Coelestinus, Maximinus, Priscianus ab Hispania, Lampedius, Dioscorus, Eutyches, Petrus, et alius Petrus, e quibus unus Alexandriam, alius Antiochiam maculavitAchatius Constantinopolitanus cum consortibus suis, necnon et omnes haereses quas ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ singłos eni euͣgłistas nũs qͥdã capituł̃ affirxͦ adiacet. qͥb nu̾is sub¬
dita ÷ area q̃dã minio notata. qͦ indicat i qͦto canone positꝰ sit nũs
cui subiecta÷ area. u̾bi gt̾a. Si ÷ area pͥma: in pͥmo canone.si scd̾̃a:
in scd̾o. si t̾c̾ia: it̾tio. ⁊ sic ꝑ ordinẽ usq ad ordinẽ ꝑuenies. Si gͥ aꝑ
to qͦlibet euͣgłio placuerit scire qͥ reliqͦꝵ euͣgłistaꝵ similia dyxe-
rit: assumes adiacentẽ nũm capituli. ⁊ reqͥres ipsũ nũm ĩ suo ca-¬
none quẽ indicat. ibiq muenies qͥ ⁊ qͥd dyxerit. ⁊ ita demũ icorꝑe
inqͥsita loca q̃ ex ipsis nũis indicant᷑ ꝑ singła euͣglia de eisdẽ di-

Expanded text:
 singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet: quibus numeris subjecta est area quaedam minio notata, quae indicat, in quoto canone positus sit numerus, cui subjecta est area. Verbi gratia: si est area prima, in primo canone: si secunda, in secundo: si tertia, in tertio. Et sic per ordinem usque ad decimum pervenies. Si igitur aperto quolibet unt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per
Abbreviated transcription (Latin):
maiores st̃. singl̃i suis uoluminib distincti. Librũ iob. alii moĩsen.
alii unũ ex ꝓpħis. ñ nulli. ipsũ iob scͥpsisse credc̃. librũ psalmoꝵ dd̾
edid̾. esoras aũ pꝰea psalmos ita ut nc̃ st̃ ordinauit. ⁊ titulos addidit.
niel su lib auctor fuit. Rib esdra auctoris sui titulo p̾notat᷑. ĩ cꝰ
textu eiꝰdẽ esdre neemieq sermones parit̾ c̃tinent. lib̾ hest̾ esdrã
credit᷑ ꝯscͥpsisse. lib sapĩe ap̃ hebreos nusꝗͣ. uñ ⁊ ipse citulꝰ g̾ca

Expanded text:
majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc sunt ordinavit, et titulos addidit. niel sui libri auctor fuit. Liber Esdras auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Librum Esther Esdras creditur c
Abbreviated transcription (Latin):
gorii. ambrosii. Isidori. Origenis. Bede. ⁊ alioꝵ młtoꝵ orthodo xoꝵ
q̃ tin infinita st̃: ut nũari n possit. Ex ͦ ꝓfecto apparet. qͣntũ ĩ fide.
ne dispensatiois rõe actũr: ut cũ in singlis plena ⁊ ꝑfecta u̾itas
consistat: nulla tñ suꝑflua sit. Hbreuit̾ de ordine ⁊ utio diuinoꝵ li¬
broꝵ ꝑstͥnximꝰ: ut q̃ s sit p̾scͥpta mat̾ia lector agnoscat.
idẽ iosue cꝰ noĩe inseͥbit᷑ auctor fuisse credit. librũ iudicũ ã samu-¬
ele editũ dict̃. pͥmã partẽ libͥ samuel: ipse samuel scͥpsit. seq̃ntia uͦ
usq ad calcẽ: dd̾. Malachĩ ieremias pͥmũ uolum̃ ĩ unũ colleg̃. nã
antea sparsꝰ erat ꝑ singłoꝵ regũ historias. Ysaias. ieremias. ex echiel.
singłi suos libͦs fecert̃. qͥ inscͥpti st̃ nõib eoꝵ. lib̾ ⁊̃ .xii. ꝓpħaꝵ: au
micheas. naum. abacuc. sophonias. aggeꝰ. ⁊ acharias: ⁊ malachia.
mine ꝯp̾hndunt. Isaias aũ ⁊ ieremias ⁊ ez echiel ⁊ daniel .hi .iiͦiiͬ.¬

Expanded text:
gorii, Ambrosii, Isidori, Origenis, Bedae, et aliorum multorum orthodoxorum, quae tam infinita sunt, ut numerari non possint. Ex quo profecto apparet quantum in fidem nae dispensationis ratione actum est, ut cum in singulis plena et perfecta veritas n superflua sit. Haec breviter de ordine et numero divinorum librorum perstrinximus, ut quae sibi sit praescripta materia lector agnoscat. id est Josue cujus nomine inscribitur, auctor fuisse creditur. Librum Judicum a Samuele editum dicunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit; sequentia vero usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in unum volumen collegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. Liber etiam duMicheas, Naum, mine comprehenduntur. Isaias autem et Jeremias, et Ezechiel
Abbreviated transcription (Latin):
lu̾it qͥd antiqͥ ꝑꝑ amorẽ sapĩe ꝑtulerĩt. ꝗͣ memoranda post̾ĩs uͥtu¬
tis sue moninta reliq̃rit: ꝗͣlib& suã diligñtiã inferiorẽ ẽẽ ui¬
debit. Alii calcabat honores. alii ꝓiecert̃ diuitras. alii acceptis in¬
uriis gaudebãt. alii penas spreuert̃. alii cõtub̾nia hõiũ deseren¬
des. ultmos recessꝰ :⁊ secreta heremi penet᷑ntes. soli se philosophie
dedicabãt. ut ed cõtẽplatiõi uacarẽt lib̾iꝰ qͦ nulł q̃ mmpedire uͥtu¬
phꝰ qͥndecĩ annis ĩ rupe egiptia ꝯsedisse legr̃. Iymecheꝰ ob ĩmodi-¬

Expanded text:
int, quam memoranda posteris virtutis suae monimenta reliquerint, quamlibet suam diligentiam inferiorem esse videbit. Alii calcaverunt honores, alii projecerunt divitias, alii acceptis injuriis gaudebant, alii poenas spreverunt, alii contubernia hominum deserentes et intimos recessus et secreta eremi penetrantes, soli se philosophiae dedicaverunt, ut eo contemplationi vacarent liberius, quod nullis quae virtutphus quindecim annis in rupe Aegyptia consedisse legitur. Et Pro
Abbreviated transcription (Latin):
& meditatio. e qͥb lectio pͥorẽ in doctͥna obtinet locũ. Ide hac tctat lib̾
iste. dando p̾cepta legendi. Iria st̃ aũ p̾cepta legiꝰ mag̾ lectiõi nec̃a.
Primũ: ut sciat unꝰ qͥsq qͥd legẽ debeat. Scd̾m: qͦ ordine leg̾e debeat .i.¬
h libro. Instruit aũ cã scłariũ ꝗͣ diuinaꝵ scͥpt᷑aꝵ lectorẽ. uũ ⁊ in duas
partes diuidit᷑ qͣꝵ unaq̃ tres b̾t distinctiones. In pͥma parte docet le¬

Expanded text:
 meditatio, e quibus lectio priorem in doctrina obtinet locum: et de hac tractat liber iste dando praecepta legendi. Tria autem sunt praecepta magis lectioni necessaria. Primum ut sciat quisque quid legere debeat. Shoc libro. Instruit autem tam saecularium quam divinarum Scripturarum lectorem: unde et in duas partes dividitur, quarum unaquaeque t
Abbreviated transcription (Latin):
sinodi pͥncipales.fidi doctrinam plenissime p̃dicantes .s ⁊ si qua
sunt ꝯcilia que sc̃i patres spu dei plemi sanxerũt. post istat¬
.iiͦiͦiI. anctoritatem omni mat̃ri stabilita igore. quorũ gesta
in hoc oꝑe contiñet᷑ condita.Sinodum aucem ex g̾co incerpre-¬
tari comitatũ ł cetum. Concilii uͦ nom̃ tuictũ ex more ro
Tempore enim quo cause agbantur. conueniebant om̃s in unum. cõmuniꝙ
intencione tractabant. Unde concilium a cominuni intencione dictum
in .d. litt̾am transeunte. Cetus uero conuentus est nũcupatus. sicut eõ¬
in unum. Unde &̾ conuentus est nuncupatus. sicut conuentus cetus.¬
uł concilium a societate multorum inimum. Epła grece. missa inter¬
sales. quia non um tm̃ popło uł ciuitati. s uniu̾sis gntib gnałr
scͥpte sunt. Actus apłor pͥmordia fidei ꝓꝑiane in gentib ⁊ nascentis

Expanded text:
synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istum quatuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere continentur condita. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum,in l littera transeunte. Coetus vero conventus est, vel coin unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus concilium, a societate multorum in unum. Epistola Graece missa intersales; quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑante ꝑacta ÷. in qua arriane ꝑfidie comdempnata blaspemia. ꝗͣ de
inequalitate sc̃e tͥnitatis idem arriꝰ asserebat. ꝯsub̾ alem deo patri dm̃ fi¬
lium eadem sc̃a sinodus ꝑ fimbolum diffinunt. Sed̾a sinodus .c.l.
patrum sub theodosio semore constantinopolim conggregata est q̃
macedonium scm̃ spm negantem dm̃ esse condempnans. ꝯsubalem patͥ
& filio spm̃ scm̃ demonstrauit dans simboli formam qͥm tota
g̃corum ⁊ latinorum confessio in eccłus p̃dicat. Tercia sinodꝰ
ephesina pͥma .ce. ep̃or sub runiore theodosio augusto edita ÷.
que nestorium duas ꝑsonas. in cp̃o asserentem. iusta anathe
ciano habita est pͥncipe. in qua euthicem costantino politanu᷑
abbatem uerbi dei ⁊ carnis unam naturam ꝓnunciantem.⁊
eiꝰ defensorem dioscorum qͦndam alexandrinum ep̃m ⁊ ipsum
rursũ nestoriũ cum reliquis heticis una patriun sentẽcia p̾¬
dampnauit. p̾dicans eadem smnodus .xͫͥ. d̾m sic natum d̾ uirgine

Expanded text:
Arianae perfidiae condemnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis, idem Arius asserebat, consubstantialem Deo Patri Deum Filium, eadem sancta synodus per Symbolum definivit. Secunda synodus, CL Patrum sub Theodosio seniore Constantinopolim congregata est, quae Macedonium, Spiritum sanctum negantem Deum esse condemnans, consubstantialem Patri et Filio Spiritum sanctum demonstravit dans symboli formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima CC episcoporum sub juniore Theodosio Aquae Nestorium duas personas in Christo adserentem iusto anathemaciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et eius defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis una Patrum sententia condemnavit; praedicans eadem synodus Christum Dominum sic natum de Virgine,
Abbreviated transcription (Latin):
minama ignorata magnaꝵ reꝵ ce utiliũ noticiã obscurẽt. derese
mei sera peoiat lafoz. uit hns qͣsi qͥbꝰdã clausut pͥma sronte reseratis.
bibos gressu possit deii ꝓpositũ ꝑcurrere ne in singlis libris nouarũ¬
diuñt᷑a querere oporteat. his gꝰ expeditis: demceps cet̃a q̃ ad ꝓpositũ
opꝰ uale uidebunt᷑. tractabimus.

Expanded text:
rum et utilium notitiam obscurent. Quapropter semel se expediat lector, ut his quasi quibusdam clausulis, prima fronte reseratis, libero gressu possit deinde propositum iter currere, ne in singulis libris nova rudimenta quaerere oporteat. His ergo expeditis, deinceps caetera quae ad propositum opus valere videbuntur, tractabimus.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pr. iñ dictꝰ : malachim ꝓ eo qd̾ reges iude ⁊ isrłitice gentis gestaꝙ
eoꝵ ꝑ ordinẽ digerat. Isaias euglista pociꝰ qͣ ꝓpħa edid̾ lib̾rũ suum
cꝰ õe textũ eloq̃ntie ꝓsa incedit. Canticũ si examet᷑ ⁊ pentamet᷑ u̾su
discͥrit. Ieremias simiłr edid̾ librũ suũ cũ trenis eiꝰ qͦs nos lam̃ta
uocamꝰ. eoqd ĩ eͥstiorib reb fuñib q adhibeant. in qͥbꝰ qͣdruplicẽ

Expanded text:
tur, unde dictus est malachim, pro eo quod reges Judae et Israeliticae gentis, gestaque eorum per ordinem digerat. Isaias evangelista potius quam propheta edidit librum suum, cujus omne contextum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Jeremias similiter librum suum cum Threnis quos lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funebribusque adhib
Abbreviated transcription (Latin):
te qͥes siue int̾ior. ut mens ꝑ illicita desid̾ia ñ discrat. sine ext̾ior.
ut otiũ ⁊ oportunitas honestis ⁊ utilib studiis suppetat: utͣq ad
disciplinã ꝑtinet.Scrutiniũ aũ .i. meditacio ad ex̾citiũ spectat.
Uid̾r aũ ad scrutiniũ sub studio q̃rendi cõtiñi. qd̾ si uerũ ÷: suꝑfluo
gñtiã meditõis. Opꝰ ꝑagt̃: labor ⁊ amor. Cosiliũ pariũt: cura ⁊ ui¬
gilia. In labore:⁊ ut agas. In amore: ut ꝑficias. In cura ÷: ut ꝓui-¬
deas. In uigilia: ut attendas. Isti st̃ qͣtuor pedisseqͥ qͥ portãt se̾cli

Expanded text:
e quies, sive interior, ut mens per illicita desideria non discurrat; sive exterior, ut otium et opportunitas, honestis et utilibus studiis suppetat, utraque ad disciplinam pertinet. Scrutinium autem, id est, meditatio, ad exercitium spectat.Videtur autem scrutinium sub studio quaerendi contineri. Quod si verum est superfluo gentiam meditationis. Opus peragunt labor et amor, consilium pariunt cura et vigilia. In labore est ut agas; in amore ut perficias; in cura est, ut provideas; in vigilia, ut attendas. Isti sunt quatuor pedissequi qui portant lecti
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdicti int̾p̃tõe colligr̃. Int̾pr̃ enĩ abisac pat̾ m̃s suꝑfluus. ł pa¬
iͥs mei rugit᷑. ex qͦ ostñd̾r abundantissimũ ⁊ ult humanã uocẽ
ĩ senib diuim sermonis tonitruũ cõmorari. U̾bũ nãq suꝑfluũ
ĩ ħ loco plenitudinẽ ñ redundantiã sigcat. Porro sunamitis in
lingͣ nr̃a coccmea d̾r. qd̾ sacis cõuenient̾ feruorẽ sapiẽ sigͥcare pͥ.¬

Expanded text:
s superfluus vel patris mei rugitus, ex quo ostenditur abundantissimum, et ultra humanam vocem in sensibus divini sermonis tonitruum commorari. Verbum namque superfluum in hoc loco plenitudinem non redundantiam significat. Porro Sunamitis in lingua nostra coccinea dicitur, quod satis convenienter fervorem sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
disposita: it ꝯcqͥd i ea continet᷑: aut uice cordarũ sp̃itał intelligntie
suauitatẽ ꝑsonet. aut ꝑ historie seriẽ ⁊ litt̾e soliditatẽ mist̾ioꝵ dicta
sparsim posita cõtines.⁊ qͣsi in unũ conectẽs. ad modũ ligni cõcaui
suꝑ extensas cordas simul copulet. eaꝵq sonũ recipiẽs in se dulci¬
orẽ aurib reseret quẽ ñ solũ corda edidit: s ⁊ lignũ modulo corꝑis sui
formauit. Sic ae mel ĩ fauo gͣciꝰ.⁊ qͥcqͥd maiori excitio querit᷑: maiori
⁊̃ desid̾io inuenit᷑. Oportet gͦ sic tͣctare diuinã scͥpturã: ut nec uͥq hi c
storiã. net uͥq allegoriã. nec uͥq q̃ramꝰ tͦpologiã. s singła in suis locis
ꝓut rõ postulat ꝯpetent̾ assignare. Sepe tñ in una eadẽq litt̾a: oĩa simł¬
reꝑiri posst̃. sic ut historie u̾itas ⁊ misticũ aliqͥd ꝑ allegoriã insinuet.
⁊ qͥdagendũ sit parit̾ ꝑ tͦpologiã demõstret.¬

Expanded text:
ordarum spiritualis intelligentiae suavitatem personet, aut per historiae seriem, et litterae soliditatem mysteriorum dicta sparsim posita continens, et quasi in unum connectens, ad modum ligni concavi super extensas chordas simul copulet, earumque sonum recipiens in se, dulciorem auribus referat, quem non solum chorda edidit, sed et lignum modulo corporis sui formavit. Sic et mel in favo gratius. Et quidquid majori exercitio quaeritur, majori etiam desiderio invenitur. Oporteam, nec ubique quaeramus tropologiam; sed singula in suis locis, prout ratio postulat, competenter assignare. Saepe tamen in una eademque littera omnia reperiri possunt; sicut historiae veritas et mysticum aliquid per allegoriam insinuet, et quid agendum sit, pariter per tropologiam demo
Abbreviated transcription (Latin):
Ud nos pamphilus martir cuiꝰ uitam eusebius cesariensis con-¬
scͥpsit. pisistratum in sacre bililiothece studio adaquare contendit.
hic .it. inbibliotheca sua ꝓp̃e tͥgita miłia uoluminũ habuit. Se¬
ronimꝰ quoq atq genuandius edesiasli cos scͥptores toto orbe que¬
grecos origenes inscͥpturarum labore tam grecos quam latinos
oꝑum suorum num̾o suꝑauit. Deniq ieroninꝰ sex milia librorum
eius legisse fatetur. Hoium tñ ominum studio augustinꝰ ingemo
uł scieneia sui uicit. nam tanta scͥpsit: ut diebus ac noclibis non¬

Expanded text:
ud nos Pamphilus martyr, cujus vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio adaequare contendit. Hic enim in Bibliotheca sua prope triginta millia voluminum habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticos scriptores toto orbe quaeGraecos, Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex millia librorum ejus se legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit, ut diebus ac noctibus non
Abbreviated transcription (Latin):
partes dialectice ⁊ rethorice. qd̾ incõueniẽs uidr u duo opposita
gn̾a eisdẽ ꝓrsꝰ ꝯstituiant᷑ partib. Dicigͦ pͣ has duas uoces eqͥuocas
cẽ. ad partes dialectice ⁊ rechorice. uł qd̵ fortassis meliꝰ ÷: dicamꝰ
inuentionẽ ⁊ uidiciũ. pͥe partes ẽe dissertiue.⁊ sub his uocib uniuocari. In
n̾is sigͥtat᷑. Gminatica ÷ scĩa loq̃ndi sñ uitio. Dialectica : disputacio
acuta uerũ a falso distinguẽs. Rethorica: disciplina ad ꝑsuad endum

Expanded text:
partes sint dialecticae et rhetoricae; quod inconveniens videtur, ut duo opposita genera eisdem prorsus constituantur partibus. Dici ergo potest has duas voces aequivocas esse ad partes dialecticae et rhetoricae, vel quod fortassis melius est dicamus inventionem et judicium proprie partes esse dissertivae et sub his vocibus univocari. In nificantur. Grammatica est scientia loquendi sine vitio. Dialectica disputatio acuta, verum a falso distinguens. Rhetorica est disciplina, ad persuadendum
Abbreviated transcription (Latin):
pani. qd̾ nos cibariũ dic̃e possumꝰ. hꝰ młta st̃ gña. carnes. pulm̃ta. mł¬
sa. oła. fructꝰ. Carnes alie sc̃ asse. alie frixe. alie elyxe. alie crude. alie
salse. alie dur sucudia. lardũ qͦ siue taxea ꝑna ł petas. unculꝰ. axii¬
gia. aruina. adeps. pulm̃ti itẽ mlta st̃ gn̾a. lucanie. farcimen. mm-¬
ri. alii dulces. alii sicci. alii humidi. Potꝰ alii tm̃ st̃ potꝰ .i. qͥ humectãt¬

Expanded text:
pani, quod nos cibarium dicere possumus. Hujus multa sunt genera. Carnes, pulmenta, mulsa, olera, fructus. Carnium, aliae sunt assae, aliae frixae, aliae elixae, aliae crudae, aliae salsae. Aliae dicuntur succidia: Lardum quoque sive taxea; perna vel petasunculus; axungia, arvina, sepum, adeps. Pulmenti item sunt genera, lucanicae farcimen, miri, alii dulces, alii sicci, alii humidi. Potuum alii tantum sunt potus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ne de p̾sentis uite statu ⁊ rebꝰ ĩ tẽꝑe gestis ꝯtextã cernimꝰ. Raro aliqͣ
de dulcedine etnoꝵ bonoꝵ ⁊ celestis uite gaudiis manifeste depmi.
lñ has scͥpt᷑as diuinas appellare fides catholica solec. philosophoꝵ
scͥpt̾e qͣsi litt̾is paries deabbatꝰ nitore eloqͥis pͣollẽt. q̃ si qñ u̾itatis
ris opiunt. Contͣ. diuina eloqͥa aptissime fauo cõꝑant᷑. qͦ⁊ ꝑꝑ si
ꝯstat qr m̃ito tale uocabulũ sortita st̃. q̃ sola sica falsitatis cõtagiõe
aliena inueniunt᷑: ut nicħ u̾itati cõtͣriũ ꝯtiñe þent. Scͥpte diui¬
ne st̃ qͣs a catholice fidei cultoribꝰ editas auctoritas unin̾sał eccłe
⁊ legendas retinuit. St̃ p̾t̾ea alia ꝗͣ płima opꝰcła a religiosis uiris
⁊ sapientib diu̾sis tẽporib ꝯscͥpta . q̃ licae auctoritate uiusał ꝓ¬
bata ñ sit. tñ qͥa a fide catholica ñ discrepãt.⁊ ñ nulla ⁊̃ utilia
docẽt: int̾ diuma cõputant᷑ eloqͥa. Qͤ fortasse enu̾ando meliꝰ ꝗͣ

Expanded text:
itae statu et rebus in tempore gestis contextam cernimus, raro aliqua de dulcedine aeternorum bonorum et coelestis vitae gaudiis manifeste deprimi. Tamen has scripturas divinas appellare fides catholica solet. Philosophorum scripturae, quasi luteus paries dealbatus, nitore eloquii foris pollent. Quae si quando veritatis ris operiunt. Contra, divina eloquia aptissime favo comparantur, quae etconstat quod merito tale vocabulum sortita sunt, quae sola sic a falsitatis contagione aliena inveniunt, ut nihil veritati contrarium continere probentunt, quas a catholicae fidei cultoribus editas, auctoritas universalis Ecc legendas retinuit. Sunt praeterea alia quam plurima opuscula a religiosis viris et sapientibus diversis temporibus conscripta, qbata non sint, tamen quia a fide catholica non discrepant, et nonnulla etiam utilia docent, inter divina computantur eloquia, quae fortasse enumerando melius quam
Abbreviated transcription (Latin):
malleatoria. q̃ feriendo massã in formã extend̾. ⁊ s̃ exclusoriã. q̃ fund̃n.¬
do massa ĩ forma redig̃. Uñ exclusores dicti st̃ qͥ de ꝯfusiõe masse no-¬
uert̃ formã uasis expͥmẽ.¬

Expanded text:
malleatoriam, quae feriendo massam in formam redigit. Et in exclusoriam, quae fundenmalleatoriam, quae feriendo massam in formam redigit. Et in exclusoriam, quae fundendo massam in formam redigit. Unde exclusores dicti sunt, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprime
Abbreviated transcription (Latin):
li ⁊ nauis. Ceterũ ꝓͥe. arma st̃ quib tegim᷑. ut scutũ. torax. galea.
ł qͥb ꝑcutimꝰ. ut gladiꝰ. bipennis. sarisa. Tela aũ st̃. qͥb iacłari põ¬
sumꝰ. ut hasta. sagitta. Dicta aũ arma ab armo .i. brachio. qͥa
bͣchiũ muniũt. qd̾ ictib oppon̾e solemꝰ. lela aũ dnr ã g̾co telon
qd̃ instrum̃tis oꝑando utat᷑. qͣntũ de p̾iacenti alicꝰ masse mat̾ia
aliqd̾ ut ita dicã instrum̃tũ efficiat. Ad hãc oĩs mat̾ia lapidũ.
chitectonicã ⁊ fabrile. architectonica duudit᷑ in cem̃taria.
q̃ ad latomos ⁊ cem̃tarios. ĩ carpentaria. q̃ ad carpentarios. ⁊
rib. lima ⁊ ascicula. serra ⁊ cerebro. runcinis. artauis. crulla
examussi. polientes. dolantes. sculpentes. limantes. scalpentes.
copingentes. limentes ĩ qͣlib&e mat̾ia. luto. latẽ. lapide. ligno.
osse. scabulo. calce. gipso ⁊ si qͣ sc̃ similia oꝑantiũ. fabrił diuid̾r in

Expanded text:
li et navis. Caeterum proprie arma sunt quibus tegimur, ut scutum, thorax, galea, vel quibus percutimus, ut gladius bipennis, sarissa. Tela autem sunt quibus jaculari possumus, ut hasta, sagitta. Dicta autem arma ab armo, id est brachio, quia brachium muniunt, quod ictibus opponere solemus. Tela autem dicuntur a Graeco d instrumentis operando utatur, quam quod de praejacenti alicujus massae materia aliquod, ut ita dicam, instrumentum efficiat. Ad hanc omnis materia lapidum, chitectonicam et fabrilem. Architectonica dividitur in coementariam, quae ad latomos et coementarios; et in carpentariam, quae ad carpentarios et ribus, lima et asciculo, serra et terebra, runcinis, artavis, trulla, examussi, polientes, dolantes, sculpentes, limantes, scalpentes, compingentes, linientes, in qualibet materia, luto, latore, lapide, ligno, osse, sabulo, calce, gypso, et si qua sunt similia operantium. Fabrilis dividitur in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona babilonie arguit imin̾sũ mundũ: rursꝰ ad eandẽ qͣsi de gn̾e
ad spẽm reu̾tit᷑ diceus. q̃ eidẽ cuitati sp̃ałr cõtigert̃. Ecce ego suscica¬
bo suꝑ eos medos. Nã regnante balthasar: a medis obtenta: babi¬
lonia. Sic ex ꝑsona uniꝰ egipti cotũ uult intelligẽ mundũ dicñdo.
Et cõcurrere faciã egiptios adu̾sꝰ egiptios. ⁊ regnũ adisꝰ regnũ.¬

Expanded text:
quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. Sic ex persona unius Aegypti totum vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adve
Abbreviated transcription (Latin):
annos ĩ discñdi scbendiq dolore laboreq cõpleuit. Tacto cȩtos phi¬
losophos. pitagorã. democtũ. senoctẽ. ⁊ enonẽ ⁊ heleantẽ. qͥiã etate
longeua ⁊ sapie studuis fioruert̃. Ad poetas uenio. homerũ esiodum.
simonidẽ. tersicoꝵ. qͥ gͣndes natu cigneũ nescio qͥd ⁊ solito dulcꝰ ui¬
cina morte cecinere. Sophocles cũ pꝰ nimiã senectutẽ.⁊ rei famili¬
aris negligñtiã a filiis accusaret᷑ amtie: edippi fabulã ꝗͣ nuꝑ scͥpse¬
sꝑau̾it. Certe homerꝰ refert qd̾ de lingͣ nestoris iã uetuli ⁊ pene decre-¬

Expanded text:
ore conpleuit; taceo ceteros philosophos, Pythagoram, Democritum, Xenocratem, Zenonem, Cleanthem, qui iam aetate longaeua in sapientiae studiis floruerunt: ad poetas uenio, Homerum, Hesiodum, Simonidem, Stesichorum, qui grandes natu cygneum nescio quid et solito dulcius uicina morte cecinerunt. Sophocles, cum propter nimiam senectutem et rei familiaris neglegentiam a filiis accusaretur amentiae, Oedipi fabulam, quam nuper scripsesperaverit. Certe Homerus refert, quod de lingua Nestoris, jam vetuli et pene decre
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑as ĩuestigando. Dẽ nãq uniu̾sale: mag̃ ÷ det̾mnatũ sinis pa¬
ticłarib. Qñ gͦ dicimꝰ: ab his inciꝑe debemꝰ q̃ mag̃ st̃ nota ⁊ det̾mi-¬
nata.⁊ ꝯplectentia. sicq paulatĩ descñd̾ndo. ⁊ ꝑ puisiõe singła dis-¬
tinguendo eoꝵ q̃ ꝯtinent᷑ naturã ĩuestigare.
Deditacio ⁊̃ cogitacio freq̃ns cũ cõsilio. q̃ cͦm .⁊ originẽ. modũ
⁊ utilitatẽ uniꝰcq rei prud̾nt̃ ĩuestigat. Meditacio pͥncipiũ sumit a
aꝑto decrere spatio. uͥ liberã ꝯtẽplande u̾itati atiẽ affigat. ⁊ nc̃ haᷤ

Expanded text:
natum suis particularibus. Quando ergo discimus, ab iis incipere debemus quae magis sunt nota et determinata et complectentia; sicque paulatim descendendo, et per divisionem singula distinguendo, eorum quae continentur naturam investigare.o est cogitatio frequens cum consilio, quae causam et originem, modum et utilitatem uniuscujusque rei prudenter investigat. » Meditatio principium sumit a apto decurrere spatio, ubi liberam contemplandae veritati aciem affigat; et nunc has,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾b. Nosinqͥũt uidimꝰ illos. nos ab iłł legimꝰ. Sepe nob̾ loqͥilli solebãt
Ili fumi illi famosi cognouert nos. S ut me nemo agnoscate
ego cuncta nouerĩ. Platonẽ uidisse ñ intellexisse głamini. Puto
indignũ uob̾ : deinceps ut me audiatis. ñ ego sũ plato. nec platonẽ
uide merui. Suffic̃ uob̾. ipsũ philos ophie fontẽ potastis. d utinã
adhuc siuretis. Eex pꝰ aurea pocła de uase bibit cesteo. Qderub esci¬
aliqͥd sp̃ale a nat᷑a accepisse ñ ꝯtig̾it. ꝑrudes gͥlector om̃s lib̾nt̃ au¬
Pdeet uidet querit. nec qͣntũ sciat: s qͣntũ ignoret ꝯsidat. Hic illsꝰ
plato nicũ auuĩt. Malo aliena u̾ecunde disc̃e: ꝗͣmea impudnt̾ ĩge¬
rere. Cur enĩ disce erubescis. ⁊ nescire ñ u̾ecundaris pudor iste

Expanded text:
. Nos, inquiunt, vidimus illos; nos ab illis legimus; saepe nobis illi loqui solebant, illi summi, illi famosi cognoverunt nos. Sed utinam me nemo agnoscat, et ego cuncta noverim! Platonem vidisse, non intellexisse gloriamini. Puto indignum est vobis deinceps ut me audiatis. Non ego sum Plato, nec Platonem videre merui. Sufficit vobis ipsum fontem philosophiae potastis. Sed utinam adhuc sitiretis! Rex post aurea pocula de vase bibit testeo. Quid erubesciibenter auesse videt, querit; nec quantum sciat, sed quantum ignoret considerat. Hinc istud platonicum aiunt: malo aliena verecunde discere, quam mea impudenter ignorare. Cur enim discere erubescis et nescire non verecundaris; pudor iste
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. Cuiꝰ u̾ba puilchro qͥd̃ uocabło simplicia. s sensu pͣuo in-¬
sypida p̾dicat. N ÷ mei ꝯsilii hꝰmoi imitari. Bonꝰ enĩ lector humi¬
ł debce ẽẽ ⁊ mansuetꝰ. a curis inanib ⁊ uoluptatũ illecebris
ꝓrsꝰ alienꝰ. diliges ⁊ sedulꝰ ut ab oĩb lib̾nt̾ discat. ñꝗͣ de scĩa sua
p̾sumat. ꝑu̾isi dognnatis auctores qͣsi uenena fugiat. duirẽ ꝑ¬
tũ intellecta diligat. ⁊ ea sẽꝑ corã ocłis qͣsi specłm uult sui
ten̾e studeat. ⁊ si qͦ forte obscuriora intelłm eiꝰ ñ admiserit: ñ
statĩ in uituꝑiũ ꝓrũpat. ut nicħ bonũ ẽẽ credat. nͥ qd̾ ipse in¬
cellig̾e potuit.ħ ÷ humilitas discipline legñtiũ.

Expanded text:
nt, cujus verba pulchro quidem vocabulo simplicia, sed sensu pravo insipida praedicant. Non est mei consilii hujusmodi imitari. Bonus enim lector humilis debet esse et mansuetus, a curis inanibus et voluptatum illecebris prorsus alienus, diligens et sedulus, ut ob omnibus libenter discat, nunquam de scientia sua praesumat, perversi dogmatis auctores quasi venena fugiat, diu rem ptium intellecta diligat, et ea semper coram oculis quasi speculum vultus sui tenere studeat. Et si qua forte obscuriora intellectum ejus non admiserint, non statim in vituperium prorumpat, ut nihil bonum esse credat nisi quod ipse intell
Abbreviated transcription (Latin):
quã in foliis palmarũ ab eo scͥptã eẽ fert̃. Post daretẽ in g̾cia herodocꝰ
legẽ scͥpsit. fabulas mnuenisse pͥmũ credit᷑ alimon crotoniensis. Egiptꝰ
:matꝰ artiũ. iñ in g̾ciã. deiñ in italiã uener̃. In ea pͥmũ gͣminatica
reꝑta ÷. tẽpore osiris mariti isidis. In ea qͦ dialectica pͥmũ inuenta:.
a parmenide qͥ ciuitates ⁊ cetꝰ hõiũ fugies in rupe consedit ñ modi¬
co tẽꝑe. sicq dialecticã excogeitauit. uñ ⁊ rupes parntenid̾ appellata:
ꝑceptis lib̾alib studiis. athenas rediĩt. ⁊ ap̃ achademiã uillã suam

Expanded text:
quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus is. Aegyptus mater est artium, inde in Graciam; deinde in Italiam venerunt. In ea primum grammatica reperta est tempore Osiris mariti Isidis. In ea quoque dialectica primum inventa est a Parmenide, qui civitates et coetus hominum fugiens in rupe consedit non modico tempore, sicque dialecticam excogitavit, unde et rupes Parmenidis appellata est. perceptis liberalibus disciplinis. Athenas rediit; et apud Academiam villam suam
Abbreviated transcription (Latin):
dem plato discipłs eiꝰ libros młtos de re publica sed̾ utrãq iticiã
natiale scłat ⁊ positiuã ꝯscͥpsit. deiñ tulliꝰ ĩ latio sermone lib̾e
pͥmꝰ ap g̃cos in describendis reb rusticis studuit. Deiñ democͥt. maguꝰ qͦos
cartaginensis in xxuii. uoluminib studiũ agͥcult̾e ꝯscͥpsit. dỹ romanõ
georgica fec̃. Demn corneliꝰ uliꝰ atticꝰ emilianꝰ siue eolomella insignis
Hãc ⁊ pͥmã celã ordinasse. lanas colorasse oliue qͦ: ⁊ fabrice inũnĩtẽ
fuisse credt̃. Ab ipsa dedalꝰ didicit. ⁊ ipse pꝰ eã fabricã fecisse creditur.

Expanded text:
s multos De republica secundum utramque justitiam, naturalem scilicet et positivam, conscripsit. Deinde Tullius in latino sermone libros raeus primus apud Graecos in describendis rebus rusticis studuit. Deinde Democritus; Mago quoque Carthaginensis XXVII, voluminibus studium agriculturae conscripsit; apud Latinos Georgica fecit. Deinde Cornelius et Julius Atticus Aemilianus, sive Columella insignis Hanc etiam primam telam ordinasse, lanasque colorasse, olivae quoque et fabricae inventricem fuisse credunt. Ab ipsa Daedalus didicit; et ipse post eam fabricam fecisse c
Abbreviated transcription (Latin):
Opꝰcła alt̾iꝰ clem̃tis alexandrin: ap̃. Opꝰcl̃a cassiam p̾sbit̾i galliarũ.
iultite: ap̃. Passio georgii: ap̃. Scͥpta q̃ appellant᷑ salomonis cõtͣdictio:
ap̃. philactia oĩa q̃ ñ ab angło ut illi cõfingt̃. s mag̃ ã demone cõscͥ-
pta st̃: ap̃. ħ ⁊ his similia. q̃ simõ magͦ. nicholaꝰ. cheruitꝰ. Martion.
Basilides. ebion. paulꝰ ⁊ samosatenꝰ. ꝑhotinꝰ ⁊ bonosꝰ qͥ simili errore.
defecert̃. Montanꝰ qͦ cũ suis obscenissimis seqͣcibꝰ. Apollinaris. ualen¬
sabatiꝰ. calyxtꝰ. donatꝰ ⁊ eustachiꝰ. nibianꝰ. pelagiꝰ. iulianꝰ ⁊ latiensis.
celestinꝰ. maximianꝰ. pͥscillianꝰ ab hispania. Lãpediꝰ. dioscorꝰ eusti¬
uꝰ. petrꝰ. ⁊ aliꝰ petrꝰ. e qͥb unꝰ alexandrĩa: aliꝰ anthiochiã macłauit.¬
Achatiꝰ c̾stantinopolitanꝰ cũ ꝯsortib suis. necũ ⁊ os hereses qͣs ipsi
eliminata. atq cũ suis auctorib auctoꝵq seqͣcib sub anatheina¬

Expanded text:
la Cassiani presbyteri Galli Julittae apoc. Passio Georgii apoc. Scriptura quae appellatur Salomoni contradictio apoc. Philactaria omnia quae non ab angelo ut confing haec et his similia quae Simon Magus; Nicolaus, Cerinthus, Marcion, Basilides, Ebion, Paulus etiam Samosatenus, Photinus et Bonosus, qui et simili errore defecerunt, Montanus quoque cum suis obscenissimis sequacibus, Apollinaris, ValenSabbatius, Coelestius, Donatus, Eustathius, Jovinianus, Pelagius, Julianus et Latiensis, Coelestinus, Maximinus, Priscianus ab Hispania, Lampedius, Dioscorus, Eutyches, Petrus, et alius Petrus, e quibus unus Alexandriam, alius Antiochiam maculavitAchatius Constantinopolitanus cum consortibus suis, necnon et omnes haereses quas ipsi eliminata, atque cum suis auctoribus, auctorumque sequacibus sub anathema
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝓfecto qͣnto mag̾ suꝑflua aggregau̾is: tanto nimꝰ ea q̃ un-¬
lia sc̃ caꝑe possis ł retin̾e. In qͣlibae gͥ arte duo nob̾ max̃e di sc̃nen¬
da st̃ ⁊ distinguenda. pͥmũ qͣlit̾ oporteat de ipsa arte ag̾e. scd̃m
qͣłr oporteat ipsiꝰ artis rões qͥblib& aliis reb accomodare. Duo ft̃
agẽ de arte. ⁊ ag̾e ꝑ artẽ. u̾bi gr̃a. Agẽ de arce: ut ÷ ag̾e de gͣminati

Expanded text:
cum profecto quanto magis superflua aggregaveris, tanto minus ea quae utilia sunt capere possis vel retinere. In qualibet igitur arte duo nobis maxime discernenda sunt et distinguenda: primum, qualiter oporteat in ipsa arte agere; secundum, qualiter oporteat ipsius artis rationes quibuslibet aliis rebus accommodare. Duo sunt agere de arte, et agere per artem. Verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
demũ roes singłaꝵ inuicẽ ꝯferre licebit.⁊ ex alt̾a ꝯsid̾atiõe uicissi
que minꝰ pꝰ intellexas ĩuestigare. Noli młtiplicare diu̾ticła. qͦad¬
a. ⁊ iambi usq semitas didic̾is. securꝰ discres: cũ errare ñ timueris.
hat᷑a. ex̃citiũ. disciplina. In nat̾a ꝯsid̾at᷑. ut facile audita ꝑcipiat.
⁊ ꝑcepta firmit̾ retineat. In ex̾citio: ut labore ⁊ sedulitate natͥalẽ
sensũ excolat. In disciplina: ut laudabilit̾ uiuẽs. mores cũ scĩa cõ¬
Dehis trib ꝑ singła mͦ inͦductiõis pauca pstugemꝰ.¬
Nn doctne o ꝑã dant ingenio simł ⁊ memoria polłe debc̃
altrũ ad ꝑfectũ duce possit. sic nulla ꝓdẽẽ posst luc. iidcest custo¬
dia.⁊ itassũ receptacła munit: qͥ qd̾ recondat ñ huit. Ingenium
geniũ ex̃cẽt. lectio ⁊ meditacio. lectio÷ cũ ex his q̃ scͥpta st̃ reglis

Expanded text:
es singularum invicem conferre licebit; et ex alterna consideratione vicissim quae minus prius intellexeras investigare. Noli multiplicare diverticula quoadusque semitas didiceris: securus discurres cum errare non timueris.Natura, exercitium, disciplina. In natura consideratur ut facile audita percipiat, et percepta firmiter teneat. In exercitio, ut labore et sedulitate naturalem sensum excolat. In disciplina, ut laudabiliter vivens, mores cum scientia comDe his tribus per singula modo introductionis pauca pe doctrinae operam dant, ingenio simul et memoria pollere debealterum ad perfectum ducere possit, sicut nulla prodesse possunt lucra, ubi deest custodia; et incassum receptacula munit, qui quod recondat non habuerit. Ingenium genium exercent: lectio et meditatio. Lectio est, cum ex his quae scripta sunt, regulis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ singłos eni euͣgłistas nũs qͥdã capituł̃ affirxͦ adiacet. qͥb nu̾is sub¬
dita ÷ area q̃dã minio notata. qͦ indicat i qͦto canone positꝰ sit nũs
rit: assumes adiacentẽ nũm capituli. ⁊ reqͥres ipsũ nũm ĩ suo ca-¬
none quẽ indicat. ibiq muenies qͥ ⁊ qͥd dyxerit. ⁊ ita demũ icorꝑe
inqͥsita loca q̃ ex ipsis nũis indicant᷑ ꝑ singła euͣglia de eisdẽ di-

Expanded text:
 singulos enim evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numeunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per
Abbreviated transcription (Latin):
cocoꝵ. cauponũ officia.
Redicina diuid̃r ĩ duas partes. occões ⁊ oꝑatiões. Occasiones sex ft̃. aer-
motꝰ. ⁊ qͥes. inanitio ⁊ repletio. cib ⁊ potꝰ. sompnꝰ ⁊uigilie. ⁊ accid̾ntia
aie. q̃ iõ occões dñr: ꝙ faciũt ⁊ ꝯseruãt sanitatẽ si tẽꝑata fuu̾nt. si
intẽꝑata fiũnt: infirmitatẽ. Accid̾ntia aĩe iõ dñr occasio sanitatis
ut angtia. ⁊ st̃ q̃ cõmouẽt nat᷑alẽ uirtutẽ intꝰ ⁊ extͣ: ut: łsticia. Dĩs¬

Expanded text:
cauponumque officia. Medicina dividitur in duas partes, occasiones et operationes. Occasiones sex sunt: aer, motus et quies, inanitio et repletio; cibus et potus; somnus et vigiliae, et accidentiat conservant sanitatem, si temperata fuerint, si intemperata infirmitatem. Accidentia animae ideo dicuntur occasio sanitatis ut angustia. Et sunt quae commovent naturalem virtutem intus et extra, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
mine ꝯp̾hndunt. Isaias aũ ⁊ ieremias ⁊ ez echiel ⁊ daniel .hi .iiͦiiͬ.
maiores st̃. singl̃i suis uoluminib distincti. Librũ iob. alii moĩsen.
alii unũ ex ꝓpħis. ñ nulli. ipsũ iob scͥpsisse credc̃. librũ psalmoꝵ dd̾
edid̾. esoras aũ pꝰea psalmos ita ut nc̃ st̃ ordinauit. ⁊ titulos addidit.
niel su lib auctor fuit. Rib esdra auctoris sui titulo p̾notat᷑. ĩ cꝰ
textu eiꝰdẽ esdre neemieq sermones parit̾ c̃tinent. lib̾ hest̾ esdrã
credit᷑ ꝯscͥpsisse. lib sapĩe ap̃ hebreos nusꝗͣ. uñ ⁊ ipse citulꝰ g̾ca

Expanded text:
mine comprehenduntur. Isaias autem et Jeremias et Ezechiel et Daniel, hi quatuor mine comprehenduntur. Isaias autem et Jeremias et Ezechiel et Daniel, hi quatuor majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc sunt ordinavit, et titulos addidit. niel sui libri auctor fuit. Liber Esdras auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Librum Esther Esdras creditur c
Abbreviated transcription (Latin):
gorii. ambrosii. Isidori. Origenis. Bede. ⁊ alioꝵ młtoꝵ orthodo xoꝵ
q̃ tin infinita st̃: ut nũari n possit. Ex ͦ ꝓfecto apparet. qͣntũ ĩ fide.
ictare illi potuert̃. In his añ ordinib maxe utꝰq testam̃ti app¬
ne dispensatiois rõe actũr: ut cũ in singlis plena ⁊ ꝑfecta u̾itas
consistat: nulla tñ suꝑflua sit. Hbreuit̾ de ordine ⁊ utio diuinoꝵ li¬
broꝵ ꝑstͥnximꝰ: ut q̃ s sit p̾scͥpta mat̾ia lector agnoscat.
idẽ iosue cꝰ noĩe inseͥbit᷑ auctor fuisse credit. librũ iudicũ ã samu-¬
ele editũ dict̃. pͥmã partẽ libͥ samuel: ipse samuel scͥpsit. seq̃ntia uͦ
usq ad calcẽ: dd̾. Malachĩ ieremias pͥmũ uolum̃ ĩ unũ colleg̃. nã
antea sparsꝰ erat ꝑ singłoꝵ regũ historias. Ysaias. ieremias. ex echiel.
singłi suos libͦs fecert̃. qͥ inscͥpti st̃ nõib eoꝵ. lib̾ ⁊̃ .xii. ꝓpħaꝵ: au
micheas. naum. abacuc. sophonias. aggeꝰ. ⁊ acharias: ⁊ malachia.

Expanded text:
gorii, Ambrosii, Isidori, Origenis, Bedae, et aliorum multorum orthodoxorum, quae tam infinita sunt, ut numerari non possint. Ex quo profecto apparet quantum in fidem quae dictare illi potuerunt. In his autem ordinibus maxime utriusque appnae dispensationis ratione actum est, ut, cum in singulis Scripturis n superflua sit. Haec breviter de ordine et numero divinorum librorum perstrinximus, ut quae sibi sit praescripta materia lector agnoscat. id est Josue cujus nomine inscribitur, auctor fuisse creditur. Librum Judicum a Samuele editum dicunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit; sequentia vero usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in volumen unum collegit; nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. Liber etiam duMicheas, Naum,
Abbreviated transcription (Latin):
cete philo sophũ fac̾e̾ ñ posst̾. uñ mͥ errare uid̾ur. qͥñ atũ di̾ces calẽ ĩ
st rursum aliꝰ error
ñ młto minor isto. quẽ sũoꝑe uitare oportet. St̃ eni qͥdã qͥ lico ee
biere nort. s ĩ singłis legt os. In gͣminatica de sillo. e natio dicꝰ¬
gismoꝵ rõe disputat. In dialectica inflexiones causales
inqͥit ⁊ qt̃ mag̃ ierisiõe dignũ in titulo totũ pene legt̃ librum.

Expanded text:
sophum facere non possint. Unde mihi errare videntur, qui non attendentes talem in st rursum alius error n multo minor isto, quem summopere vitare oportet. Sunt enim quidem, quae licet ex buere norunt, sed in singulis legunt omnes. In grammatica de syllogismorum ratione disputant; in dialectica inflexiones casuales inquirunt, et quod magis irrisione dignum est, in titulo totum pene legunt librum,