comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.N. bene de Ie iudicant sc̃i. qñ eos dens fal¬
lacia demonũ temptantẽta facit intellige̾
Multi decipiũtur a diabolo ⁊ ignorant se
clarante Comederũt inquit aliem robur
eius ⁊ ip̃e ignorauit. Alieni nõq malig̃
spiritus scginficãtur qui uirtutes mẽtis
comedunt sed hoc corda negligentiũ nõ
itelligunt Tanꝙͣ̃ meriuis diabolus uincit᷑
qñ de aꝑta miquitato hominẽ dep̃nare co¬
natur. Armatus tunc uero incedit dũ
ꝑ spem̃ sanctitatis ⁊ ututis ea que sancta
sũt destruit qñ ⁊ qui decipitur det̾menta
nõ sentit. sed tanꝙ sunit xtutes que sunt
uicia sectatur ⁊ diligit. In oculis carna¬
lium diabolus terribilis. In oculis olcoꝵ
terror eꝰ uilis ẽ. Ab intredulis ut leo ti¬
metur. A fortib in fide ut uermis cõtẽp¬
nitur atq ad momẽtũ ostensꝰ repellitur
Qui suggesciones diaboli nõ recipit in¬
eius inisidias minime trãsit. Nam facile
in consequenti oꝑe repellitur si prima¬

Expanded text:
enim bene de se judicant sancti quando Deus fallacia daemonum tentamenta facit intelligere. Multi decipiuntur a diabolo et ignorant sese clarante: « Comederunt » inquit, « alieni robur ejus, et ipse ignoravit . » Allieni namque maligni spiritus significantur, qui virtuteda negligentium non intellexerunt. Tanquam inermis diabolus vincitur, quando de aperta iniquitate hominem depravare conatur. Armatus verbo tunc incedit, dum per spem sanctitatis et virtutis, ea quae sancta sunt destruit, quando et qui decipitur sua detrimenta non sentit, sed tanquam sint virtutes quae sunt vitia sectatur et diligit. In oculis carnalium diabolus terribilis est, in oculis electorum terror ejus vilis est. Ab incredulis ut leo timetur, a fortibus in fide ut vermis contemnitur, ad momentum ostensus repellitur. Qui suggestiones diaboli non recipit iniquus, in insidias minime transit. Nam facile in consequenti operum repellitur, si prima
Abbreviated transcription (Latin):
re cupiat tamẽ si a deo ptãtem nõ accip
nmuillatenus adipisci pt̃. quod appetit uñ
⁊ oĩẽ uoluntas diaboli iniusta ẽ Et tñ ꝑ
mittente deo. om̃ĩs ptaẽ iusta Ex se .ai.
temptare quoslib iniuste appetit. sed eos
qui temptandi sunt ⁊ pro ut temptandi pe
unde eciã in libris regum de diabolo sc̾ptũ
ẽ. quia sps̃ dñi malus irruebat in saul
Ubi iuste queritur. Si dñi. Cur malus
Si malue. rur dñi. Sed duobus ubis cõ¬
phensa ẽ. ⁊ dei ptãe iusta. ⁊ diaboli uo¬
lũras iiusta Nam sp̃s malus ꝑ neqͥssi¬

Expanded text:
re cupiat, tamen, si a Deo potestatem non acceperit, re cupiat, tamen, si a Deo potestatem non acceperit, nullatenus adipisci potest quod appetit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta est, et tamen, permittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos, qui tentandi sunt, et prout tentandi sunt, 6. Unde etiam in libris Regum de diabolo scriptum est quia Spiritus Domini malus irruebat in Saul . Ubi juste quaeritur: si Domini, cur malus? si malus, cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est et Dei potestas justa, et diaboli voluntas injusta
Abbreviated transcription (Latin):
mens iusti in hac uita pulsatur
unde ⁊ optat ab hoc scl̃o funditus euelli
quo ⁊ eiumpnis careat ⁊ fixam illuc se¬
curitatẽ iuemiat Inter eas penas quas
iuistus in corpore patitur atq eas quat̃
mẽre ꝑ fraudẽ diaboli tolerat multũ nnt̾ẽ
Nam gͣuius fert quas interiꝰ luget ꝙ̃ eõ
quas exteriꝰ sustinet. has .n. ⁊ loro euitar
⁊ tempore. Illas uero n ͨ loco pt euitare
n ͨ tempore. Non amplius temptat elcõs
erudit. Nã tẽptationes quas ille. ad huma¬
nũ interitũ mouet interdum xp̃s ad exc̃¬
citationẽ uirtutũ salubri utilitate conuer¬
tit. Insidie diaboli atq astucie ꝙͣuis huc
atq illut quẽntes quẽ deuorẽt diffundãt᷑
a ptãte tamẽ diuina nõ egrediũtur ne
tantũ noceant ꝙ̃tum malitiose ꝯtendũt
Nam quando scoꝵ uirtus tanta tolerare
potuisset si suꝑna dispõ pro moderamrẽ
nequiciã demonũ nõ frenaret Et licet
diabolus temptationẽ iustoꝵ lemꝑ infer¬

Expanded text:
mens justi in hac vita pulsatur. Etenim et optat ab hoc saeculo funditus evelli, quo et aerumnis careat, et fixam illam securitatem inveniat. Inter eas poenas quasi justus in corpore patitur, atque eas quibus mente per fraudem diaboli tolerat multum interest. Nam gravius fert quas interius luget, quam eas quas exterius sustinet. Has enim et loco evitat et tempore; illas nec loco evitare potest nec tempore. Non amplius electos tentat erudit. Nam tentationes, quas ille ad humanum interitum movet, interdum Christus ad exercitium virtutum salubri utilitate convertit. Insidiae diaboli atque astutiae, quamvis huc atque illuc quaerentes quem devorent, diffundantur, a potestate tamen divina non egrediuntur, ne tantum noceant, quantum malitiose contendunt. Nam quomodo sanctorum virtus tanta tolerare posset, si superna dispensatio pio moderamine nequitiam daemonum non frenaret? Et licet diabolus tentationem justis semper infer
Abbreviated transcription (Latin):
cencupiscentie fementa. succendit insi
rit. quas si animo sꝑnimꝰ sie dubio.
cent ⁊ sine luce facis illiꝰ Bollicite hos¬
tis insidias intelligere pariter ⁊ cauẽ
dei seruũ op sic q in innocencia uite
existẽ saplice ut tamẽ oꝑteat cũ sim¬
plicitate eẽ prudẽtẽ. Qͥ puidenciã sim¬
plicitati nõ miscet uixta prophotam
columba ẽ seducta nõ hñs cor Sedideo
columba qr simplex ideo autẽ cor nõ h
quia ignara prudencie ẽ Sepe fraus sa
electos decipere detegitur atq contẽpuit᷑
Sic ⁊ yba fallacis doctrine sanctes suos¬
deus facit mrellige̾. quatuꝰ diabolicũ
eyrorẽ interiꝰ agnostant ac sollicite ca¬
u̾eant. Discretio scoꝵ tanta eẽ deb ut ĩtd̾¬
diabolus ꝑ spem̃ bomi fallar. Hec ẽ .n. ꝑ¬

Expanded text:
concupiscentiae fomenta succendit, nisi rit; quas si a nobis spernimus, sine dubio aeque jacent, et sine luce faces illius. 8. Sollicite hostis insidias intelligere pariter, et cavere Dei servum oportet; sicque in innocentia vitae existere simplicem, ut tamen oporteat cum simplicitate esse prudentem. Qui prudentiam simplicitati non miscet, juxta prophetam, columba est seducta, non habens cor . Sed ideo columba, quia simplex; ideo autem cor non habens, quia ignara prudentiae est. 9. Saepe fraus Satelectos decipere, detegitur atque contemnitur. Sic et verba fallacis doctrinae Deus sanctos suos facit intelligere, quatenus diabolicum errorem interius cognoscant, ac sollicite caveant. 10. Discretio sanctorum tanta esse debet, ut intedi
Abbreviated transcription (Latin):
ente metu concuciendi sũt. uidentes
tali sentencia impiũ eẽ puratum quo
terroix purgandi sunt. quia si quid
eis ex corpore pct̃i adhuc remãserit
metu ip̃o quo diabolum dampnari cõ¬
spiciũt purgabuntur. Hinc ẽ ꝙ ait̾̃
Iob. Cum sublatꝰ fuerit timebunt an¬
geli ⁊ exterriti purgabunt᷑. Multos
posse perire in die iudicii ex eio qui nũc̃
eẽ electi uidentur ⁊ sancti. Docente¬
propheta. Uorauit dñs Iudiciũ ad ignẽ¬
et deuorauit abissum multã ⁊ comedet
partẽ domꝰ Pars quippe domꝰ deuo¬
rabitur quia illos eciã infernꝰ absor¬
bebit qui nũc se in p̃ceptis eẽ celestib
gloriantur. De quib ⁊ dñs dicit
multi dicent michi ni illa die. dũe¬

Expanded text:
ente, metu concutiendi sunt, videntes ente, metu concutiendi sunt, videntes tali sententia impium esse punitum; quo terrore purgandi sunt, quia si quid eis ex corpore adhuc peccati remanserit, metu ipso quod diabolum damnari conspiciunt, purgabuntur. Hinc est quod ait Job: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et exterriti purgabuntur. Multos posse perire ex eis in die judicii, qui nunc electi esse videntur et sancti, docetpropheta: Vocabit Dominus judicium ad igneet devorabit abyssum multam, et comedet partem domus. Pars quippe domus devorabitur, quia illos etiam infernus absorbebit, qui nunc se esse in praeceptis coelestibus gloriantur; de quibus Dominus dicit: « Multi dicent mihi in illa die:
Abbreviated transcription (Latin):
diumtatis soliditate substraxit. Nam dũ
opus quod libens appetit quasi ut ibi iã
requiẽ mẽtis affigar. dũ ei nõ sufficit
mutata intentione ad alias atq alias
actionos trãsit. Dum q ꝑ diuersa ir¬
quiẽ solidam querit nec nuenit in labo¬
re miser. et uarietate uiuit ⁊ uacuus
a requie manet. uis ead mutabili¬
tas nõ sit. honi roncreata. sed pro me¬
rito p̾me p̃uaricationis illi accesserit
a primo homine. sicut ⁊ mors in om̃s
homines transiit

Expanded text:
divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit homini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit,a primo homine, sicut et mors, in omnes homines transit.
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo qñ audiuit terra es ⁊ in terrã
ibis. Tunc .n. dictũ ẽ diabolo. Terrã mã¬
ducabis Unde ⁊ prophera ait serpenti
puluis est, pains eus Berpens .n. dia¬
bolus puluis impii ⁊ ip̃i sunt cibus dia¬
boli Quia praua uoluntate ad mna con¬
labimur recte ad bene agendꝰ cum laboe̾
consurgimꝰ. Quod nõ ita eẽt si delcãtõ
flagiciosa p̃moꝵ homi nõ ꝑsuasisset.
Quib ad bene uiuendũ tm̃ uelle suffi¬
ceret. ⁊ sine difficultate. statim actio ob¬
remperaret Diuisio ⁊ pugna ut sit ni
homĩs ammo. pena pct̃i ẽ. ex pͥmo hoĩe
in om̃s eius filios propagata ut qui
noluit cum deo eẽ unitꝰ eẽt in semetipõ
dinisus. ⁊ qui imperanti dño noluit ẽẽ
subiectus fieret sibi metipĩ rebellis ⁊ cõ¬
trarius. Unde nͨ sibi poterit subiugari
si pͥmꝰ homo nõ fuerit subiugatꝰ. sibiq
seruiet nolens qui deo noluit uolens. Qy
Uarie ꝑ diuersa. humanũ defluxit genꝰ
dum se ab una stabili semꝑ q manẽte

Expanded text:
diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt cibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum hominum non persuasisset quibus ad bene vivendum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manente
Abbreviated transcription (Latin):
approbatur. Nam utꝵ ante fuissemꝰ n ͭ
ip̃i nouimꝰ n ͨ quis homĩ dicat habsmꝰ
Non ẽ gͦ hoc quẽnd. quod querendo nigr
ẽ irridendum. gentiles ⁊ he̾tici de aĩa
disputare conãtur. sed quomõ de alla
aliquid rce sentencio tire pñt qui aucto¬
Et ideo multa errore digna dixerunt
Mutabilie ẽ aiã nõ localiter sed tem¬
male motionis tunc menti nihesit.
qñ ab eternoꝵ contemplatione p̾mus
homo recedens in illo stare noluit a
quo male recessit. Et iusta dampna¬
tione nicõstans ꝑ reꝵ ⁊ aptꝰ uarie¬
tatẽ defluxit. Multum ex sua natura¬
⁊ splendorẽ possidet aĩa. sed fustatur
tõmxtione carnis qua retmnetur inclu¬

Expanded text:
tea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctoEt ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temmalae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclu
Abbreviated transcription (Latin):
quid mraris sideꝵ altitudinẽ et maris
profunditatẽ. animi tui abissum int¬
⁊ mirare si potes. Multa cogitãtes
sure sensu carnis ⁊ sure imagimbus
uiuis aĩo tm̃ cernẽtes intuenur. me¬
moria q mente s eas fingente tene¬
mus. Multa quoq intelligimꝰ sensu
que ligna explicare nõ possumꝰ. In
noxios ẽẽ infantes opere. nõ ẽẽ m̃o¬
xios cogitatione quia motũ quẽ ger̃t
mente nondũ pñt explere in opere
Ac ꝑ hoc in illis etas ẽ nbecillis nõ
animꝰ Ad mitũ em̃ uoluntatis nondũ
obtemperat illis fragilitas corporie
n ͨ adeo opere notere pñt sicut cogira¬
tione mouẽtur Ex cã uocabulum sorti¬
ta ẽ cogitatio Cogendo. n am̃ remĩsti¬

Expanded text:
qui miraris siderum altitudinem, et maris qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim ani
Abbreviated transcription (Latin):
On utute nõ sensu corporis sed
rõne mẽtis excellimꝰ aĩãlibus
ceteris. pro rebus coiporis utendis
sufficit sensus carms non pro spiri¬
tualib capiendis. Illecti autẽ hoiẽs
usu corporeaꝵ rez nichil aliter putãt
pũt Sicut p̃cellunt s̃ rorporei sesd
diuersitate locoꝵ ita sibi met ꝟotute
senciendi precellunt. Nam p̃stancior
ĩ odoratus sapore posicione loci ⁊ so¬
ciendi longiquitate. Sic aures odora¬
tui. longuis .i. audimꝰ ꝙͣ odoi aimus
.n. capitis constitutus: quod illi cor¬
poraliter nõ attingunt. Iste iitellet¬
tualiter contuetur Amplius excellit
oculoꝵ sensꝰ teteris sensib. qñquidẽ
que ad alios ꝑtinent sensus ip̃o com¬
dicimꝰ/. Uide quomõ sonat. quomõ sapit¬
sic ⁊ cetera. Quẽadmod̾ oculus ita
⁊ aninꝰ cetera uider sed se nõ intuet
Aliaz .n. rez origines. spẽs. ⁊ magni¬
tudines prospicit. De se autẽ tanta
ignorancia nifficitur. ut in hiis om̃ĩb
nchil certius contempletur O homo

Expanded text:
Non virtute, non sensu corporis, sed atione mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant piunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinent sensus inde odo sapit, etc. 4. Quemadmodum oculus, ita et animus caetera videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo,
Abbreviated transcription (Latin):
rebus nuentis custos ẽ. ip̃a sogitatis
De qua aliquid difficile ẽ aiquẽ dispure
sue spcĩ similitudinẽ relinquit in mero¬
ria Beatudinẽ autẽ nõ ꝑ magines sic̾
cetera sed sicut gaudiũ sine magine
remũscu: deum oblionẽ memoramuo
nõ ꝑ scipam̃ adest. E si ꝑ seipam ad̃¬

Expanded text:
rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare,suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si per seipsam ad
Abbreviated transcription (Latin):
Et iterum ne sit in sacietate fastidiũ
saciati desiderant. Uident gͦ angeli fa¬
ciem prĩs ꝑ sacietatem. sed quiã sacie¬
tas ista fastidiũ nescit angeli desiderãt¬
semꝑ in eum prospicere. Ubicũq in
scripturis sanctis pro deo angelus poit
me dispẽsatione solus filius intelligitur
Ante dĩce itarͣtionis aduẽtum. discor¬
mens autem xp̃s. pacem in se ⁊ angel
⁊ hom̃ib fecit Eo quippe nato clamane¬
runt angoli. In terra pax hom̃b bone
uoluntatis ꝑ incarnationẽ igitur xͥ nõ
solum deo reconciliatꝰ ẽ homo. Uerũer
discordia igitur ante aduentũ xͥ hom̃ ⁊ ãge
lutati in ueteri testamento angeli ab ho¬
minibus despiciũt se salurari ab eis. qd̃
in nouo testamento a Iiohanno factũ
per eciã ne faciat interdicit Ob hoc
homo in ueteri testamento despicitur
n ͨ resalutatur ab angelo. eo ꝙ homo
adhuc nondum trãsisset in deui Sus¬
cipitur autẽ homo a deo ⁊ reuenter sa¬

Expanded text:
Et iterum: Ne sit satietate fastidium, Et iterum: Ne sit satietate fastidium, satiari desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietatem, sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. Ubicunque in Scripturis sanctis pro Deo angelus ponitnis dispensatione solus Filius intelligitur. Ante Dominicae incarnationis adventum, discorniens autem Christus, pacem in se angelis et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaverunt angeli in terra: Pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur Christi, non solum Deo reconciliatus est homo: verum etiam Discordia igitur ante adventum Christi angelorlutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt resalutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum verum etiam ne faciat interdicit. 28. Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter sa
Abbreviated transcription (Latin):
tibi sed pͥncips regni ꝑsaꝵ restitit m
in euuangelio. Amen diro uobis qr
angeli eoꝵ semꝑ uident facĩẽ prĩs mei
qui in celis ẽ unde ⁊ petrꝰ in actib apłoꝵ¬
cũ pulsaret ad Ianuã. dixerũt intꝰ apłi
Non ẽ petrus sed angelus enis ẽ Si deũ
angeli contuẽtur ⁊ uident cur petrus
opłs dicit in quẽ desiderant angeli dei
prospicere. Item si eum nõ contuentur
uidere desiderant ut effcu desidern non
ꝑfruantur desideriũ hoc necessitatem
habet. ⁊ necessitas ista penalis ẽ ⁊ a
beatis angelis om̃s pena longe ẽ. qr
nũꝙͣ simul pena ⁊ br̃itudo conuenunt
Rursum si eos dicimꝰ uisione dei saciari
sacietas fascidium habere solet. ⁊ scimiꝰ
illos dei uisionẽ quã desiderant fastidire
utrumq credamꝰ quia ⁊ desiderant ⁊
saciantur. sed desiderant sine labore ⁊
saciantur sme fastidio. Ne .ni. sit in desi¬
derio necessitas desiderãtes saciantur

Expanded text:
tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi. tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi. in Evangelio: Amen dico vobis: quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in coelis est. Unde et Petrus in Actibus apocum pulsarent januam, dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed Angelus ejus est. Si Deum angeli contuentur, et vident, cur Petrus apostolus dicit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Item si eum non contuentur videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, et necessitas ista poenalis est. Sed beatis angelis omnis poena longe est: quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum, si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem quam et desiderant, fastidire utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sanctitate amissa nõ amiserũt uiuatẽ
creature angelice sensum Triplici ai
modo p̃scĩe acumĩe uigent a. subtilitate
nature. exꝑiencia tempoꝵ. reuelatione
suꝑiori ptãtũ Quociens deus quocũq
fagello huic mundo irascitur ad mi¬
nisteriũ uindicte apostate angeli mit¬
tuntur. Qui tamẽ diuina ptãte coher¬
centur ne tñi noceant ꝙtũ cupuĩt bom
autẽ angeli ad nĩsceriũ salutis humane
deputati sunt ut curas admĩstrẽt mdi
et regant omĩa iussu dei teste apło.
Nonie em̃e inquit st̾ admĩstratorii spẽ
in nũsteriũ missi propter. eos qui hẽ¬
ditatem capiũt salutis Angeli corꝑa
in quib homĩb apparẽt de suꝑno aere
sumũt. solidam q spem̃ ex celesti ele¬
mento induũt ꝑ quã humanis obtutib
mani festius demõstrẽtur Singule gẽ¬
tes p̃positos angelos habe̾ creduntur qd̃
oñdirur testimonio angeli dameli lo¬
quentis Ego inquit uemi ut nũciarẽ

Expanded text:
sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id estnaturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis? Angeli corpora in quibus hominibus apparent in superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento inducunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. Singulae gentes praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni, ut nunciarem
Abbreviated transcription (Latin):
archangeli chromi dominatoes xetutes pͥn¬
cipatꝰ ptãtes cherubni ⁊ seraphm hoꝵ
ordinũ nuimeꝵ iezechiel prophã destribit
sub totid̃ nomĩb lapidum cum de pͥmatu
apostate angeli loque̾tur Omĩs inquit la¬
pis p̃ciosus oꝑimẽtũ tuum. saidie. topa¬
zuis. Iaspie. crisolitus. onx berillus sa¬
phirꝰ carbunculus ⁊ smaragdus. Quo¬
numero lapidum ip̃i ordines designati st̃
angelor. quos apostata angelus añ lap¬
sum quasi in uestimẽto ornamẽti sui
fixos habuit ad quoꝵi comꝑationẽ dũ
se clariorẽ cunctis aspexit confestim in¬
tumuit. ⁊ cor suũ ad suꝑbiam eleuauit
Angeli semꝑ in deo gaudẽt nõ in se Mla¬
lus uero iude diabolus ẽ. quia nõ q̃ dei
sed que  sunt quesiuit Nulla autẽ maior
miquitas ꝙͣ nõ in deo sed in se uelle ꝙ̃piã
gloriari. Angeli in xobo dei cognostũt oĩa
anreꝙͣ in refiant Et que apud homines
adhuc futura sũt angeli Iam reuelante
deo nouerũt. Preuaricatores angeli et

Expanded text:
ominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubim et seraphim. Horum ordinum numerum etiam Ezechiel propheta describit, sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur. Omnis, inquit, lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et jaspis, chrysolithus, et onyx, beryllus, sapphirus, et carbunculusnumero lapidum, ipsi ordines designati sunt angelorum. Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero ideo est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. 17. Angeli in verbo Dei cognoscunt omnia, antequam in re fiant; et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam, revelante Deo, noverunt. Praevaricatores angeli, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Sed homo reuersus ad penitenciã deo se
inferiorẽ Cẽ cognoscit. Diabolus uero
nõ solum in hoc nõ contentꝰ ꝙ le deo
equalem existimans cecidit. In suꝑ eciã
qui ait de antixpo Qui aduersatur ⁊
extollitur supͣ omne quod dr̃ deus aut
quod tolitur. Diabolus ideo nõ petit ue¬
niam quia nõ compungitur ad pniam̃
menbra uero eius sepe ꝑ ypocrisim de¬
precantur. qd̾ tamẽ pro mala const̾ia
adipisti nõ me̾ntur. discat humana
nuseria ꝙ ea tã titius prouocetur deꝰ
p̃stare ueniam dum infirmo compatit᷑
homini quia ip̃e homo traxit ex ꝑte i¬
feriori infirmitatẽ petcandi hos ẽ ex
carne quia inclusa aiã detinetur. Apos¬
tate angeli adeo uemã nõ hñt. quia car¬
nalis fragilitatis nulla infirmitate graua¬
ti sunt ut peccarent. homines aũt pꝰ
pctm̃̃ idtirco reuertuntur ad ueniam
propter quod ex lutea materia pondꝰ
traxerũt infirmitatis Ideoq pro infir¬

Expanded text:
Sed homo reversus ad poenitentiam, dum se Sed homo reversus ad poenitentiam, dum se inferiorem esse cognoscit: diabolus vero non solum in hoc contentus quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper etiamli dicta qui ait de Antichristo: Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Diabolus ideo jam non petit veniam, quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria quod ea causa citius permovetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est ex carne, qua exclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent, quia carnalis fragilitatis nulla infirmitate gravati sunt, ut peccarent: homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infir
Abbreviated transcription (Latin):
rũt abietes sũmitatẽ illuis. ommne li¬
gnũ paradisi nõ ẽ assimilatũ ei. qm̃
speciosiorẽ focit eum deus. Distat cõ¬
dicio angeli a conditione hominis hõ
eñ ad dei silitudinẽ conditus ẽ. Ar¬
changelus uero qui lapsus ẽ signaculũ
dei smmilitudinis appellatꝮ ẽ. testante do¬
mino ꝑ ezechielem. Tu signoculũ simli¬
tudmiis plenus sapiencia ꝑfectus dero¬
re in deliciis paradisi dei fuisti Eto
.n. subtilior euis natura tanto plemus
extitit. ad similitudinẽ diuine ui̾tatis
exp̃ssa. prius de celo recidisse diabalũ
ꝙͣ homo condẽtur. Nam mox ut factꝰ
ẽ i suꝑbiani erupit ⁊ preuaritatꝰ ẽ
de celo nan iuxta ueritatis testimoniũ
ab micio mendax fuit ⁊ in ueritate
non stetit. quia statim ut factus ẽ ce¬
tidit fuit quid̃ in ueritate conditus
sed nõ stãdor ronfestim a ueritate ẽ lapsꝰ
Uno suꝑbie lapsu dũ deo ꝑ tumorẽ se
conferunt. Et homo cecidit ⁊ diabolus

Expanded text:
runt summitatem illius Omne lirunt summitatem illius Omne lignum paradisi non est assimilatum ei, quoniam speciosiorem fecit eum Deus . Distat conditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est; archangelus vero qui lapsus est, signaculum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse diabolum, quam homo conderetur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam, juxta Veritatis estimonium, ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit: fuit quidem in veritate conditus, sed, non stando, confestim a veritate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et hoc cecidit et diabolus.
Abbreviated transcription (Latin):
angelor mutabilis ẽ. quia inest illis
mutabilitas in nã. sed facit eos itor¬
ruptos caritas sempiterna. grã nõ
natura eõ ĩcõmutabiles augelos Nã¬
si natura ĩtõmutabiles eeñt diabola
nõ utiq recidisset. Mutabilitatẽ utiq
nature suffragatur in illis cõtempla
sed a se uoluir tustodira Ante omnẽ tre¬
acurã angeli facti sunt. Dum dictũ
fiat lux De ipĩe .n. dicit scriptura.
Prior om̃ treaturar ẽ sapiencia
Iux .n. dicuntur ꝑticipando luci et̾ne
Sapiencia uero dicuntur ingenite
inhendo sapiencie Et dun sunit muta
ationẽ mundi creati sunt angoli Et
ante õne treationẽ angeloꝵ diabolus
creotus ẽ. sicut st̾ptum ẽ. Ipẽ ẽ pͥncipiũ
uiaꝵ dei unde et ad comꝑationẽ auge¬
lorum archangelus appellati ẽ. Prius
non temporis ꝙ̃titate. Primatum ha
fiducia cecidit. ita ut sine reparacõẽ
labẽtur Cuiꝰ plationis extellentiã ꝓpha
hus u̾bis ãnũciat Cedri nõ fuerũt al¬
ciores illo in paradiso dei Nõ adeqͣue

Expanded text:
mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura, sed facit eos incorruptos caritas sempiterna. Gracia, non natura ‹esse› immutabiles angelos si natura incommutabiles essent, diabolus non utique cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragatur in illis contemplatsed a se voluit custodiri. 3. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum Fiat lux. De ipsis enim dicit scriptura: Prior omnium creata est sapiencia?; lux enim dicuntur participando luci eterne. Sapiencia dicuntur ingenite inherendo sapiencie, id est ngeli, et ante omnem creationem angelorum, diabolus conditus est, sicut scriptum est: Ipse est principium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum, archangelus appellatus est. Prius non temporis quantitate. Primatum habfiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur, cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annunciat: Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abie
Abbreviated transcription (Latin):
nam mali sumꝰ effecti Sicut p̃sciuit
deus hominẽ peccatuꝵ. ita ⁊ p̃scunt
qualiter allũ ꝑ suã gram repararet
qui suo arbitrio deperire potuisset
Originaliter adam et eua simul c̾ati
sunt. specialiter uero postea mulier
de latere uiri formata ẽ. Pariter g
conditi sunt utriq roĩs ordine nõ parit̾
temporis uintate. Uir ad iaginẽ dei fac¬

Expanded text:
mali sumus effecti. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit qualiter illum per suam gratiam repararet, qui suo arbitrio deperire potuisset. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter vero conditi sunt utique rationis ordine, non pariter temporis unitate.
Abbreviated transcription (Latin):
teris excellencior ꝙ̃to magini diuine ui¬
timor Etum ceteris creaturis p̃sit hõ
dignitate ututis ex ip̃a reuencia discit᷑
eterni consili deliberationẽ uoluit oñdẽ
dicens. ffaciamꝰ hominẽ ad ymagnis̃
⁊ simlitudinẽ nr̃am̃ Quia .ni. bom nͣlit̾

Expanded text:
magini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur m quadam aeterni consilii deliberatione voluerit, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. 2. Quia eni
Abbreviated transcription (Latin):
descendit. ut his qui ab eo penaliter nõ¬
detmebantur uiam aperiret reuertẽdi
ad celos. scdm̃ testimoniũ ysaie prophẽ
dicentis posusti in profundo maris
uiam ut trãsirent liberati Uiam quiipe
xp̃ẽ in profunde maris posuit. qñ in
infernũ destendens sanctis ⁊ter ad celos
reuertendi mõstrauit. Bancti ex temꝑe
resurrectionis x statimn ut de corpore ex¬
aunt. moy ad celestem habitationẽ as¬
cendunt quod artiquis pr̃ib nõ dabat᷑ͥ¬

Expanded text:
descendit, ut his qui ab eo non poenaliter descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod a
Abbreviated transcription (Latin):
sua morte nos redlurt iguorait
ende ⁊ eum occidit. Nam si ille xpm̃
abolus pro salute humani generie xpͥm
uenisse euãgelii testimono edocemui
quẽ ut uidit agnostendo ꝑtimuit dices᷑
ut ꝑ hoc amitteret diabolus quoe
reos tenebat dum unũ interfecit qui n
pctĩ admiserat Ideoq quos quasi iuste
tenuit amisit᷑. qr iuiste redemptorẽ nr̃m
eccidit. Illusus ẽ diabolus morte dm̃ qͣi
petebat abscondit diuinitatẽ. ut laqueũ
quo eum uelud auẽ. improuidam. pric¬
denti irreterit decipula. Nami si ino
cens xp̃e nõ occide̾tur homo diabolo a
tis appetit. que patebat quasi hamo di¬
uinitatis eius captus ẽ qui latebat. Est
n. in xp̃o hamꝯ diuinitas Esta autẽ
caro linca genealogia. que ex enuãge¬
deus. Et lucas lineam gnãcionis xpĩ
ab mns ad sũma contexens nichoat
.⁊. Ioseph ⁊ cõsũmat in deui dũ dicit.
Qui fuit hely. ⁊ ꝑficieus lmeã gnis¬
dicit. qui fuit dei Idcirto dñs in infernũ

Expanded text:
nos morte redimeret, ignoravit, unde et eum occidit. Nam si ille per md noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur; quem ut vidit, cognoscendo pertimuit, dicens: « ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, petebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si innox Christus non occideretur, homo diabolo adtis impetit, quae patebat, quasi homo divinitate ejus captus est, quae latebat. Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro, linea genealogia, quae ex Evange Christi Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno
Abbreviated transcription (Latin):
nos dum essemꝰ infirimi ad conspicrẽdã
xobi eternitatẽ factum ẽ ip̃m ubũ caro
Ut enutrati ꝑ carnẽ forciores q effrĩ
sacientur. Prima dei dona eẽ quib
nos nobis reos esse ostendit qui dum
Iacẽmꝰ sub ⁊ eatu culpe. iustos nos
eẽ credebamꝰ Ueuit medicꝰ patefecit
uulnus composuit semetipm̃ ⁊ de sua
morte nobis medicinã aptauit. Ut
nõ eẽt ostensor uulneris sed sanator¬

Expanded text:
nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte 150 nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum vulneris, sed et sanator
Abbreviated transcription (Latin):
postea meritũ. ut deus ẽẽt accepit
lute humana. In qua ⁊ impassibilis
pati. ⁊ ĩmortal mori et eternꝰ ante
sclã temporalis posset ondi. Mledia
ꝙͣiuis aliud sit ex prẽ. aliud ex u̾gie
non tamẽ aluis ex pr̃e alus ex uirgi¬
ne. sed ip̃e etermis ex pr̃e. ip̃e tempo¬
ralis ex matre. Ip̃e qui fecit ip̃e qͥ
factus ẽ. ip̃e de pr̃e sine mr̃o. ip̃o
de matre sine prẽ. Ipẽ conditoris rẽ
plum ip̃e conditor templi. Ip̃e auctor
operis. ip̃e opus auctoris Manens
quia ꝑ semetipm̃ ab homĩb cognosti
nõ potuit. Bed unde nobis consuluit
inde despectionẽ tulit. quia infirim¬
tatem quã pro nobis suscepit homo
suꝑbus despexit. Ad hoc infirma ⁊ stul¬
ta mundi elegit. ut fortiora ⁊ sopi¬
enciora ꝑ que nõ cognoscebatur repuos¬
ceret. confunderet. Sicut cibum fortẽ
inualidus infans rapere nõ p̃t̃. insi
pͥus a mr̃e editum in lactis succum uer¬
ratur ut ꝙ in ribo nõ potuit uti su
sugendo potetur in lacte ꝑ carnẽ. Ita ⁊

Expanded text:
postea meritum ut Deus esset, accepit; lute humana, in qua et impassibilis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset ostendi. 5. MJesus, quamvis aliud sit ex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditorisplum, ipse conditor templi: ipse auctor operis, ipse opus auctoris: manens quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝙ nõ eent credituri prophã non
tacuit dicens. P̾mꝰ ad syõn dicet ecte
assum ⁊ ihrlm̃ euuãgelistam dabo.
Et uidi ⁊ nõ erat. neq extitit quisꝙͣ
qui muiret cõsilium ⁊ interrogatꝰ res¬
ponderot iobum Ged si quare ad gẽtes

Expanded text:
d non essent credituri, propheta non tacuit, dicens: Prius ad Sion dicet: Ecce adsum, et Jerusalem evangelistam dabo, et vidi, et non erat neque ex istis quisquam, qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum . S
Abbreviated transcription (Latin):
Nterdum ⁊ mole use uirtutes ex
se uicia generant. quod fit per
ĩmoderatum aniii appetitũ cui nõ sufficit
donũ quod meruit insi inde aut laudes
aut lucra aut dampna acquisierit. In
terdum uirtutes uicia gignũt dũ ã qñ
pro tempore oportuno mr̃me relaxant.
Sicq fit ut que congruo loco uirtutes
sũt incongruo uicia deputẽtur Tr affor¬
aduentu canonicũ nõ soluatur Ieunũ
Uirtutum igitur disc̾tionẽ a paule
apło sume qui ad rempꝰ egit quod agẽd
ẽẽ oĩo prohibuit. Itẽ ꝯuod̾ xͥtutes dũ
discritioni nõ seruiũt in uicus trãseũt
Nlam sepe iusticia dum suũ modũ exredit¬
crudelitatis seuiciã gignit Et minia
pietas dissolucienẽ discipline ꝑturit
Et zeli studium dum plus ẽ ꝙͣ oportet
in iracundie uiciũ transit. Et multa
mãsuetudo torporis segniciẽ gignit Pru¬
dentis autẽ uiri discretio sollerter pros¬
picit ne bonũ intemꝑanter agat et de
uirtute in uiciũ trãscar. Itẽ apud quosd

Expanded text:
nterdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam scrudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
dubio uirtutẽ in uiciũ trãffert. Et hoĩes
de xͥtutib uicia nutrĩt ex quib pereant
Item deus arte potentissima ex nr̃o ui¬
regunt. Nam uicia que statim xtutib
contraria apparent cito dum in palã
uenerint emuendantur ꝑ quod sequates
eoꝵ de talib c̾miinib erubescunt Car¬
nales autẽ pleyq ꝑ insensibilitatẽ mẽte

Expanded text:
dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitegunt. Nam vitia, quae statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2. Carnales aut
Abbreviated transcription (Latin):
cia extirpanda sunt in homine. deinde
inserende uirtutes. llam cobere ⁊ cõiungi
nõ pñt ueritas cum mendatio. pudor cũ
petulancia. fides cũ ꝑfidia. castitas cũ
medie. fides spes caritas sũma uirtutes
sunt Nã a quib hũtur utiq ueraciter
habentur Alie uero ꝟtures medie sũt
quia et ad utilitatẽ ⁊ ad ꝑniciẽ pñt hr̃i
si de hus arroganter quisq tumuerit
ut puta doctima. Ieuimum castitas scĩa
temporales diuicie de quib scilicet ⁊
bene operari possumꝰ et male Quisquie¬
ex deteriori iam melior ẽe cepit Caueat
de acceptis extolli ꝟturib ne grauius ꝑ
Ututes corruat ꝙͣ prius ex lapsu uicioꝵ
iacebat Quẽ deus iustificat ne interĩ
se de uirtitib erigat qued̾ illi xtutũ do¬
na tribuit qued̾ retralet. ut dum mens
dono celestis grẽ. inspiratꝰ ad uirtutes
erigitur si forte moderantis dei manu
ãqua aduersitate rep̾mitur ne de accep¬

Expanded text:
tia exstirpanda sunt in homine, deinde tia exstirpanda sunt in homine, deinde inserendae virtutes. Nam cohaerere et conjungi non potest veritas cum mendacio, pudor cum petulantia, fides cum perfidia, castitas cum I: Fides, spes, charitas summae virtutes sunt; nam a quibus habentur, utique veraciter habentur; aliae vero virtutes mediae sunt, quae et ad utilitatem et ad perniciem possunt haberi, si de eis arroganter quisque intumuerit, utputa doctrina, jejunium, castitas, scientia sive temporales divitiae, de quibus scilicet et bene operari possumus et male. Pauex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, ut dum mens dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de accep
Abbreviated transcription (Latin):
d uirtutes difficile consurgunꝰ. ad
uitia sine labore dilabimur. ista
n. prona.illa ardua sunt. grandes .n.
ut sensim ad altrora constendant Ita ⁊
qui dilabuntar ad uicia. nõ statimi a
magnis c̾mĩb incipiũt sed a modicis
assuescunt. ⁊ ͨ in maximis corruũt. Si¬
cut paulatun homo a rrannis uicus
in maximis proruit ita a modicis uirtu¬
tib gradatun ad ea que sunt excelsa cõtẽdͭ
Qui autẽ moidinate uirtutes comphẽde
nititur cito ꝑiclitatur. h ͨ ẽ cã in reꝵ
natura ut quecũq uelociter ad profectũ
tendunt sine dubio celeriter fimãtur
Sicut herbe q̃ tanto festinꝰ ꝑeunt qp̃to
teleriꝰ̃ crescunt. At uero contͣ arbores
alta radice fundate ideo ꝑdurant diu¬
cius quia gradatim ad profectũ ꝑuem¬
unt. Nichil prodest admixto malo acgẽ
aĩquod bonũ. sed prius cohibendꝰ ẽ a
mało deiide excercend̾ ẽ honũ : hoc mn.¬
inditat prophema cum dicit Quescite
agere ꝑuerse discite bene facere. Et ali¬

Expanded text:
d virtutes difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enimut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non statim a magnis criminibus incipiunt, sed a modicis assuescunt, et sic in maximis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quae sunt excelsa contendit. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto celerius crescunt. At vero contra arbores alta radice fundatae ideo perdurant diutius, quia gradatim ad profectum perveniunt. 5. Nihil prodest, admisto malo, agere aliquod bonum; sed prius est cohibendum a malo, deinde exercendum bonum. Hoc eniagere perverse, discite benefacere
Abbreviated transcription (Latin):
uiciũ pigricie quietis xtutẽ mutatur
porro uiciũ inquietudinis uirtittẽ se nult
uocart sollicitudinis. ⁊ p̃cipitationis fa¬
cilitas feruor boni studii credr̃ Et bene
agendi tarditas consiln mora ẽẽ uidetin
dum tamẽ ista sit ꝟtꝰ illa uicium Tali
igitur exemplo uicia spẽẽ xtutũ mutãtur
et inde se nõnulli esse uistos confidunt
unde maxmie reprobantur. Aptũ exͫ¬
uicuis de lationis sp̃e sumitur Nã sicut
ꝙx ĩsidus latro prodit seq iter agentibus iũgit
fingens se socium donec decipiat ĩprouisũ
⁊ dum cito eruperit ad exitũ latro ma¬
infescꝰ oñditur: ita seͥ mistẽt interdũ
ꝑiculose uirtutib uirtutib uicia quousq
omẽ boni oꝑis efficatiã in bonis usib

Expanded text:
tutem imitatur. Porro vitium inquietudinis virtutem se vult vocari sollicitudinis, et praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime reprobantur. 4. Aptum exum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in suis usi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uirtutes. Nam interdum sub p̃textit
iusticie crudelitas agitur ⁊ putatur ẽẽ
uirtus qd̾ ninurũ ẽ uiciũ. sicut et re¬
missa segnicies mãsuetudo eẽ creditur
et qd̾ agit torpens yegligentia puta᷑

Expanded text:
sunt. Nam interdum sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, sicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur
Abbreviated transcription (French):
sainz thiebaut li dist uaten outremeir au sepultre nr̃e
seign̾ ql tu sere deslie dumi detes bras Et cil iala t
fuitͦ deslies einsiñe ꝯ li sainz li ot dist Qnͣe il sen repai¬
roit il oie dire q̃ sainz thiebaus estoit trespassez si en me¬
na młt gnͣt duel ⁊ uine a gnͣt plours iusqua ala tõbe
dou saĩt ⁊ li dist entel meniere b̾iaus sire tu me ꝯmãdez
q̃ ialesse au sepłcre nr̃e seigñ ⁊ reuenisse a toy ie siuz re¬
uenu ie ne tai pas tͦuey las q̃ ferai ĩe Sire aie pitie
de moy comforte ton pelerin ⁊deslie si teplait Qr que il
disoie polles lautre manche chei de son bras ⁊ fist gnͣt
son si que ml̾t de gẽs loiẽt ⁊ enfirẽt gnͣt ioie Du
pour estͤ curie de sa malaidie qrͣ il estoit młt durem̃t
i ml̾t laĩdem̃t enfle Et meĩtenãt quil ot faite soro¬
ison au saĩt toute lenfleure se deꝑtit de son cois ⁊ demo¬
ra touz sains ⁊ touz haitiez Cels miracles ⁊ plusoure

Expanded text:
au sepucre Nostre Seignor, car tu seras deslies d'un de tes braz. »  Cil i ala et fu desliez si com li sainz li ot dit. Quant il s'en repairoit, il oï dire que sainz Tiebauz estoit trespassez, si en mena molt grant duel et vint a granz plor jusqu'a la tombe dou saint et li dit en tel menniere :  « Biau sir au saint sepucre Nostre Seigneur et revenisse a toi. Je sui revenuz, je ne t'ai pas trouvé. Las ! Que ferai-ge ? Sire, aies pitié de moi, conforte ton pelerin et deslie, s'il te plest. »  Que que il disoit ces paroles, l'autre menche chei de son braz et fist grant son si que mout de gent le virent et en firent grant joie.  por estre curez de sa maladie, car il estoit molt durement et molt laidement enflez. Et maintenant qu'il ot faite s'oroison au saint, toute l'enfleure se departi de son cors et demoura touz sains et toz haitiez.  Cest miracles et plusors
Abbreviated transcription (French):
Ns autres de la t̾re de lombardie portoit de sa
propre uolũrey son bras uie de foir. et entel mem¬
ere fasoit penetanie ⁊ ume en pelermaige ala tombe saine
son bras de feir lie pour releueir u̾ne chandoille qͥ cheue
estoit dou chandelier a que on les estaichoie deuãt le saine
⁊ menitenãt ses bras fut deslies dou feir ⁊ saillise li liẽs

Expanded text:
ns autres hom de la terre de Lombardie portoit de sa propre volonté son braz lié de fer et en tel menniere faisoit peneance. Et vint em pelerinaige a la tombe saint le bras lié de fer por relever une chandoille qui cheue estoit d'un chandelier a quoi l'en les atachoit devant le saint et maintenant, ses braz fu desliez dou fer et sailli li liens
Abbreviated transcription (French):
Pres ce que les gens dou paiz oĩet renduy a saine thie¬
baue tel sepulture ꝯ il durẽt diex uolt mõstren. per
diuers miracles de quel u̾te ses sergẽs estoit done il
auĩe q̃ .iii. fãmes dediũs lieus qͥ lour uenes auoĩet ꝑdi¬
utre fois aiĩe q̃ .iii. auts ꝑsones qui q̃ surent seney¬

Expanded text:
s genz dou païs orent randu a saint Tiebaut tel sepouture com il durent, Diex vost moustrer par divers miracles de quel merite ses serjanz estoit. Dom il avint que .iii. fames de divers lieus qui lor veues avoient perduAutre fois avint que .iii. autres personnes qui