comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posse intellegi dirputasti: Cui respondeo : Ad eum ipsum mecibum
suauit̃ peruenisse quod didici: non herere hominem in respondendo
secundum fidem : quod respondendum est hominibus : qui calum
cibus documentis de monstrare potuerint : ostendamus nr̃is litte¬
rir nonerse contrarium : Quid quid aũt de quibus lib& suis uolu¬
minibus his nr̃is litteris : id est catholice fidei contrariũ protule¬
rint aut aliqua &iam facultate ostendamus : aut nulla dubitatio¬
ne credamus esse falsissimũ : At queita teneamus mediatorem
nr̃m in quosunt omnes thesauri sapientiȩ atq scientiȩ abscondi¬
ti : ut neque falsephilosopie loquacitate seduxamur: neque
false religionis superstitione terreamur: & cum diuinos libror
legimus intanta multitudine uerorũ intellectum: qui de paucis
uerbis eruuntur : & sanitate catholicȩ fidei muniuntur Id po¬
tis simum diligamus : quod certũ apparuerit eum sensisse quem

Expanded text:
posse intellegi disputasti. cui respondeo ad eum ipsum me posse intellegi disputasti. cui respondeo ad eum ipsum me suauiter cibum peruenisse, quod didici non haerere hominem in respondendo secundum fidem, quod respondendum est hominibus, qui calumnicibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus nostris litteris non esse contrarium, quidquid autem de quibuslibet suis uoluminibus his nostris litteris, id est catholicae fidei contrarium protulerint, aut aliqua etiam facultate ostendamus aut nulla dubitatione credamus esse falsissimum, atque ita teneamus mediatorem nostrum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae atque scientiae absconditi, ut neque falsae philosophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de paucis uerbis eruuntur et sanitate catholicae fidei muniuntur, id potissimum deligamus, quod certum adparuerit eum sensisse, quem
Abbreviated transcription (Latin):
rarum auiumnidos in ridentes : Periculosius autẽ errant quidam infir¬
mifratrer : quicumistos inpior decelestium corporum numeris: uel
detibur lib& clementorum mundihuius questionibus : subtiliter & co¬
pio se dirserere audiunt: euanescunt & eossibi cum sus pirio preponen¬
tes & magnos putantes saluberrimȩ pieatis libros cum fastidio repe¬
tunt. & quos dulciter haurire deberent : uix patient̃ attingunt :
A seg&is asperitate abhorrentes: & spinarum floribus in hiantes :
Non enim uacant uidere quã suauis est dñs: nec in sabbato esuriunt : a¬
q ideo pigrisunt : Potestate adño sabbati accepta uellere spicas :¬
& tamdiu uersare manibus : contritas quepur gare : donec adescã
perueniant : Dic & aliquis: Quidtutanta tritura dissertationis
huius  quid granorum exiuisti : quid euenti lasti : quur prope modũ
inquestionibus adhuc latent om̃a : Affirma aliquideorũ : quȩ multa

Expanded text:
rarum auium nidos inridentes. periculosius autem errant quidam infirrarum auium nidos inridentes. periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos inpios de caelestium corporum numeris uel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa
Abbreviated transcription (Latin):
id probent proferre conantur : Veb &iã memorit̃ quȩ ad testimoniũ
ualere arbitrantur multa inde uerba pronuntiant : Non intellegen¬
tes neque quȩ loquuntur : neque dequibus affirmant: Ad hoc enim
considerandum & obseruandum libri geneseos multiplicit̃ : quantum
potui enudeaui protuli que sententias de uerbis : ad exercitationem nr̃ am
obscure positis non aliquid unum temere affirmans cum preiudicio alte¬
rius expositionis fortasse melioris : ut prosuo mudulo eligat quis que
quod capero possit : Vbi aut̃ intellegere non potest scripturȩ dĩd&
honorem sibi timorem: Sed cumtam multis exitibus uerba scripture
quȩ tractauimus exponantur : cohibeant setandem qui literis in flati
sȩcularibus haecita posita : ut omnia pia corda nutriant : uelut in peritum
atq in politum aliquid agitant : sine peinis interra reptantes : & uolatu¬

Expanded text:
id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere arbitrantur, multa inde pronuntiant uerba, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exagitant, sine pennis in terra reptantes et uolatu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i abeis quiforis sunt talia sensirse creduntur : & cummagno eorũ
exitio dequorum salute satagimus : tamquã indocti reprehendunt᷑
atq res puuntur : Cumenim quem quã denumero xp̃ianorũ in care
quamobtime norunt errare conprebenderuit & uanã snuentia
suã denr̃is librir adserere : quo pacto illis libris credituri sunt dere
surrectione mortuorum & despeuite &ne : regnoque celorum
quando dehis rebus quariam experiri uel in dubitatis numeris ꝑcipe¬
re potuorunt : fallaciterput auerint ẽẽ conscriptos : Quidenim
molestie tristitiȩ que in gerant. prudentibus fratribus temerarui
pre sumptores : satis dici non potest : Cumsi quando de praua& falsa
opinatione sua reprehendi & conuinci coeperint : ab eis quinostrorũ
librorunt auctoritate non tenentur ad defendendũ id quod leuissima
temeritate & a pertissima falsitate dixerunt : easdem libros scõs unde

Expanded text:
nostri ab eis, qui foris sunt, talia sensisse creduntur et cum magno eorum nostri ab eis, qui foris sunt, talia sensisse creduntur et cum magno eorum exitio, de quorum salute satagimus, tamquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. cum enim quemquam de numero christianorum in ea re quam optime norunt errare conprehenderint et uanam sententiam suam de nostris libris adserere, quo pacto illis libris credituri sunt de resurrectione mortuorum et de spe uitae aeternae regnoque caelorum, quando de his rebus, quas iam experiri uel indubitatis numeris percipere potuerunt, fallaciter putauerint esse conscriptos? quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumtores, satis dici non potest, quod, si quando de praua et falsa opinatione sua reprehendi et conuinci coeperint ab eis, qui nostrorum librorum auctoritate non tenentur, ad defendendum id, quod leuissima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, eosdem libros sanctos, unde
Abbreviated transcription (Latin):
tis mnũ solidatur : &ideo subiecerit dicens : fundauit t̾rã suꝑaqũã¬
sentire uoluisse non in conuenienter creditur : siutriq sententiae
aiera circumstant̃ susffragatur: plerumq enim accidit: ut aliquis
deserras decolo dec&eris mundi huiur eleientir : demeti & conutr¬
ponsorelenum magnitudine & interuallis d erum : decertor defacri¬
buis solir aclune. decircuitibus annorum & temporum denaturir am¬
malium sruticũ : lipidum : atq huius modi: E&erir &iam non xp̃ia¬
nusut nones it pit̃ cirtssima ratione uel experientia teneat: Turpe
est aut nimis & ꝑniciosum acmaxime cauendum ut xp̃i anũ dchis rebus
quasi secundum xp̃ianas literas loquentẽ : it adelirare audiat ut quẽ¬
ad nodum dicitur toto cȩlo errare conspicienr ri sum tenere uix porii:
nontam molestum ẽ quod errans homo derid&ur : sed quod auctorerꝰ

Expanded text:
tismum solidatur, et ideo subiecerit dicens: fundauit terram super atismum solidatur, et ideo subiecerit dicens: fundauit terram super asentiri voluisse, non inconvenienter creditur, si utrique sententiae certa circumtantia suffragatur. 39. Plerumque enim accidit ut aliquid de terra, de coelo, de caeteris mundi hujus elementis, de motu et conversione vel etiam magnitudine et intervallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis animalium, fruticum, lapidum atque huiusmodi ceteris etiam non christianus ita nouerit, ut certissima ratione uel experientia teneat. turpe est autem nimis et perniciosum ac maxime cauendum, ut christianum de his rebus quasi secundum christianus litteras loquentem ita delirare audiat, ut, quemadmodum dicitur, toto caelo errare conspiciens risum tenere uii possit. et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ in libro primo cauendum monui : Neforte quia scriptum est
in psalmis : fundauit terrã super aquam : Arbitretur aliquis nr̃m
aduersus istos deponderibus elementorum subtilit̃ disserenter:
isto testimonio scripturarum ẽẽ nitendum: Quia illi non reten¬
ti auctoritate litterarum nostrarum : & nescientes quemad mo¬
dum dictum sit : Libros scõr facilius inridebunt : quam illud re¬
pudiabunt : quod uel certis rationibus acceperunt : uel ex perim̃¬
tis manifestissimis probauerunt : Illud namque in psalmis : aut
figurate dictum recte accipotest : Vt qm̃ cȩli & terrȩ nomine :¬
sepe in ecdesia spĩtales carnaler que significantur : Caelos osten¬
dorit pertinere adserenam intellegentiam ueritatis dicens:
Qui fecit cȩlos in intellegentia : Terrã uero ad fidem simplicempir¬
uulorum non fabulosis opinionibus incertã atq fallacem sed
ꝓph&ica & euangelica predicatione firmissima : quȩ perba p¬

Expanded text:
quem in libro primo cauendum monui, ne forte, quia scriptum est quem in libro primo cauendum monui, ne forte, quia scriptum est in Psalmis: fundauit terram super aquam, arbitretur aliquis nostrum aduersus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes isto testimonio scripturarum esse nitendum, quia illi non retenti auctoritate litterarum nostrarum et nescientes, quemadmodum dictum sit, libros sanctos facilius inridebunt quam illud repudiabunt, quod uel certis rationibus perceperunt uel experimentis manifestissimis probauerunt. illud namque in Psalmis aut figurate dictum recte accipi potest, ut, quoniam caeli et terrae nomine saepe in ecclesia spiritales carnalesque significantur, caelos ostenderit pertinere ad serenam intellegentiam ueritatis dicens: qui fecit caelos in intellegentia, terram uero ad fidem simplicem paruulorum non fabulosis opinionibus incertam atque fallacem, sed prophetica et euangelica praedicatione firmissimam, quae per bap
Abbreviated transcription (Latin):
modo itadesuper quasi quodam pauimento solidatum eẽ celum: ut
porsit aquarum pondera sustinere : Quodtalis soliditas nisi terrir
eonom porsit : m& quid quid tale est : noncȩlum sed terra sit : Non
enimtantum locis sed &iam qualitatibus elementa distingui
Vt proqualitatibus propriis : & iamloca propria sortirentur :
A qua scili& superterram : quȩ &iam si subterrastat aut labitur
sicut i antris cauernis que abditis : non tamenea terrȩ parte quam
supra : sed ea quam in frase hab& contin&ur : Namsi ex parte supe¬
riore fuerit terrȩ : parsulla delapsa : non man& superaquam :
sed ea perrupta demergitur & ꝑgit ad terram : Quoueniens con¬
quier cit tam quam in locosuo : ut suprasitaqua: Subter aũt terra :
unde cognoscitur : quod &iam superaquas cum ess& : non ipsis aquis
portabatur sed compage terrȩ tenebatur : sicut sese habent
camerospeluncarum :Hic occurrit ad monere cauendum errorẽ ÷

Expanded text:
modo ita desuper quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut modo ita desuper quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut possit aquarum pondera sustinere, quod talis soliditas nisi terris esse non possit et, quidquid tale est, non caelum sed terra sit; non enim tantum locis, sed etiam qualitatibus elementa distingui, ut pro qualitatibus propriis etiam loca propria sortirentur. aqua scilicet super terram, quae etiam si sub terra stat aut labitur, sicut in antris cauernisque abditis, non tamen ea terrae parte, quam supra, sed ea, quam infra se habet, continetur. nam si ex parte superiore fuerit terrae pars ulla delapsa, non manet super aquam, sed ea perrupta demergitur et pergit ad terram: quo ueniens conquiescit tamquam in loco suo, ut supra sit aqua, subter autem terra. unde . cognoscitur, quod etiam super aquas cum esset non ipsis aquis portabatur, sed conpage terrae tenebatur, sicut sese habent camerae speluncarum. Hic occurrit admonere cauendum errorem,
Abbreviated transcription (Latin):
oportere nos credere : aquas &iam tam graues quã nouimus atq:
sentimus cȩlesti corpori inquo sunt sidera super fusas : Nunc enĩ
quem ad modum dr̃ instituerit naturas rerum : secundum scriptu¬
ras eius nos conuenit querere : ñumquid in eis uel ex eis ad miraculũ
potentiȩ suȩ uelit operari : Neque enimsi uell& dr̃ subaqua oleum
aliquando manere : non fier& non ex eo tamen oleinatura no¬
bis eẽt in cognita : quodita facta sit ut appetendo suum locum : &iã
si subter fusa fuerit : perrum pataquas eis quese superpositã conloc&
Nuncergo quȩ rimusitrum conditor rerum quiomnia in mensura &¬
numero & pondere disposuit: non unum locum proprium ponderia¬
quarum cireaterram tribuerit: sed & supercelum quod ultra limitẽ
ieris circum fusum atq solidatum est: Quod quine gant eẽ creden¬
dum deponderibus elementorum argumentantur : Negantes ullo

Expanded text:
oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque sentimus, caelesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum, secundum scripturas eius nos conuenit quaerere, non, quid in eis uel ex eis ad miraculum potentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit, ut adpetendo suum locum, etiam si subterfusa fuerit, perrumpat aquas eisque se superpositam conlocet. nunc ergo quaerimus, utrum conditor rerum, qui omnia in mensura numero et pondere disposuit, non unum locum proprium ponderi aquarum circa terram tribuerit, sed et super caelum, quod ultra limitem aeris circumfusum atque solidatum est. Quod qui negant esse credendum, de ponderibus elementorum argumentantur, negantes ullo
Abbreviated transcription (Latin):
dit dr̃ quia bonum est : & factum est uespera : & factum est mane dies
secundus: De uerbodĩ quõ dixit fiat firmamentũ & c&era : & deplacito
eius quo uidit quiabonum est : & de uespera & mane : nonopus est hoc
iterum similit̃ quẽ disserere: atque ita deinceps quotiens cumque ista
repetuntur : secundũ superiorem inquisitionẽ : interim considerandã
ẽẽ admonemus: Vtrum aũt nunc illud cȩlumfiat quod excedit ae¬
ris omnia spatia : eius que omnem altitu dinem : ubi &iam inlumina¬
ria stellȩ quȩ constituuntur quartodie : anipse aer uoc&ur firmam̃¬
tum : Merito queri potest : Multi enim asserunt istarum aquarũ
naturam super sidereũ cȩlum eẽ non porse : quod sic habeant ordina¬
tum pondussuum : ut uelut superterras fluitent : uel inaere terris
proximo uaporaliter ferantur : Nequequis quã istos deb& itarefel¬
lere : ut dicat secundum omni potentiã dĩ cuicuncta possibilia sunt

Expanded text:
dit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane, dies dit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane, dies secundus. de uerbo dei, quod dixit deus: fiat firmamentum et cetera et de placito eius, quo uidit, quia bonum est, et de uespera et de mane non opus est hic iterum similiterque disserere, atque ita deinceps, quotienscumque ista repetuntur, secundum superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere terris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat secundum omnipotentiam dei, cui cuncta possibilia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
istimari : nisi quia interuallum eiur diuidit inter quos dam ua¬
pores a quarum : & istas a quasi quȩ corpolentius interris fluicant:
Epnubes quippe sicut expertir̃: quunter eas in montibus um¬
bularunt congregatione & conglobatione minutissimarum
guttarum: talemspeciẽ reddunt quesi spirsantur aniplius :
sana perscribit : Aliud est enim quid potissimũ scriptor senserit non di¬
noscere : aliud aut̃ aregula pi&atis errare : Siutrũq uit&ur : perfoc¬
te sehab& fructus legentis : Siuero utrumq: uitari non potest : &iam¬
si uoluntas scriptoris incerta sit : sanȩ fidei congruam non inutile est feru¬
Ut dixit dr̃ fiat firmamentum in medio aquarum & sit diuidens in¬
teraquam & aquam: & sic est factum : & fecit ds̃ firmamentum :¬
& diui sit dr̃ interaquã quȩ erat in frafirmentum : & interaquã quȩ
erat super firmamentum: & uocauit dr̃ firmamentum cȩlum: & ui¬

Expanded text:
istimari, nisi quia interuallum eius diuidit inter quosdam uaistimari, nisi quia interuallum eius diuidit inter quosdam uapores aquarum et istas aquas, quae corpulentius in terris fluitant. et nubes quippe, sicut experti sunt qui inter eas in montibus ambularunt, congregatione et conglobatione minutissimarum guttarum talem speciem reddunt: quae si spissantur amplius, sana praescribit. Aliud est enim quod potissimum scriptor senserit, non dignoscere, aliud a regula pietatis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis. Si vero utrumque vitari non potest, etsi voluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruEt dixit deus: fiat firmamentum in medio aquarum et sit diuidens inter aquam et aquam. et sic est factum. et fecit deus firmamentum et diuisit deus inter aquam, quae erat infra firmamentum, et inter aquam, quae erat super firmamentum. et uocauit deus firmamentum caelum. et ui
Abbreviated transcription (Latin):
supra illud igneum celum aliquid loci : cum illicaer multo aquis le¬
uior manere non possit : Talibus eorum dirputationibuscedens.
laud abilit̃ conatus .ẽ quidam demonstrare aquas supercȩlos :
ut ex ipsis uisibilibus conspicuis quenaturis : asserer& scripturo
fidem : & prius quidem quod facillimum fuit ostendit: & hunc
aerem cȩlum appellari : Non solum sermone communi secundũ
quem dicimus serenum uel nubilum cȩlum. sed &iã noserarum
ipsarũ consu&udine scripturarum : cumdicuntur uolatilia celi :
cũ aues in hoc aere uolare manifestumsit : & dñs cum de nubi¬
bur loquer&ur faciem celi inquit pocestis probare : Nubes autẽ
Qiam perproximum terris aerem conglobari sepe cernimus cumꝑ
dediuia iugorumita recumbunt : ut plerumque excedantur & iam
cacuminibus montium : Cum ergo probass& & hunc aerem celũ
dici: nulla alia causa : &iam firmamentũ appellatum : uoluit ex¬

Expanded text:
supra illud igneum caelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis lesupra illud igneum caelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis leuior manere non possit. Talibus eorum disputationibus cedens laudabiliter conatus est quidam demonstrare aquas super caelos, ut ex ipsis uisi- . bilibus conspicuisque naturis adsereret scripturae fidem. et prius quidem, quod facillimum fuit, ostendit et hunc aerem caelum appellari non solum sermone communi, secundum quem dicimus serenum uel nubilum caelum, sed etiam nostrarum ipsarum consuetudine scripturarum, cum dicuntur uolatilia caeli, cum aues in hoc aere uolare manifestum sit; et dominus cum de nubibus loqueretur, faciem caeli, inquit, potestis probare. nubes autem etiam per proximum terris aerem conglobari saepe cernimus, cum per decliuia iugorum ita recumbunt, ut plerumque excedantur etiam cacuminibus montium. cum ergo probasset et hunc aerem caelum dici, nulla alia causa etiam firmamentum appellatum uoluit ex
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum quis que teneat: nihil ominus flammȩ crinis ad superibra con¬
tendit ÷ sed quonam circum fusi acsuper fusi aeris praepollenti cons¬
tspatione : subindeignis extinguitur : & ieius qualitauẽ ꝑ abndir¬
tiam superatus subindȩ commutatur acuertitur . adunuersan enis
ultitudiem transilienda non potest per durare : Ita que super aerẽ
purus ignis eẽ dicitur cȩlum: unde &iam sidera at que luminaria fac¬
ta coniectant: llius ui delic& igneȩlucis: in eas formas quas in caelo
cernimus : conglobata disposita quenatura: Ac per hoc sicut terra¬
rum ponderibus & aer & a quacedit ut ad terram perueniant : sic
aquarum ponderi & ipse aercedit : ut uel ad terram uel ad aquã
perueniat : Vnde intellegi uolunt hoc modo necesse fuisse: ut aer
quoque siquis eius particulam inspatus illis sublimibus cȩliposs&
dimittere : ponderesuo cader& donec ad aeria subter spatia per¬
uenir& : Qua propter colligunt multominus eẽ posseaquis.

Expanded text:
deorsum quisque teneat, nihilominus flammae crinis ad superiora contendit. sed quoniam circumfusi ac superfusi aeris praepollenti constipatione subinde ignis extinguitur et in eius qualitatem per abundantiam superatus subinde commutatur ac uertitur, ad uniuersam eius altitudinem transiliendam non potest perdurare. itaque super aerem purus ignis esse dicitur caelum, unde etiam sidera atque luminaria facta coniectant illius uidelicet igneae lucis in eas formas, quas in caelo cernimus, conglobata dispositaque natura; ac per hoc, sicut terrarum ponderibus et aer et aqua cedit, ut ad terram perueniant, sic aquarum ponderi et ipse aer cedit, ut uel ad terram uel ad aquam perueniat. unde intellegi uolunt hoc modo necesse fuisse, ut aer quoque, si quis eius particulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perueniret. quapropter conligunt multo minus esse posse aquis
Abbreviated transcription (Latin):
dos homines fit spĩtuũ s eductorum operatio ẽ : quibus quedĩ ue¬
ra de temporalibus rebus nosse ꝑmittt᷑ : Partim subtilioris sensus
acumine : qua corporibus subtilibus tugent: Partim experientia
callidiore : propt̃ tam magnã longitudinem uitae : Partim scis̃ an¬
gelis quod ipsi ab omni potente dõ discunt : &iam iussucius sibi re¬
uelantibur : qui merita humana occultissime iustituȩ : sinceritate
distribuit. Aliquindo aut̃ idem nefandis pr̃ &iam que ipsi factu¬
risunt : uelut diuinando praedicunt : Qua propter bono xpĩano:
siue mathematici : siue quibb& inpie diuinantiũ : maxime dicen¬
tes uera cauendi sunt : ne consortio demoniorum : animade¬
liquintu i a nonpodus docere comantes : Dicuntenim ideo plenan
Quiscuri maptt ita nuncrauio. esco uuitmi medut inter ostos tsam
at neutruon essepen sedpolin dicion Sueprimam siun eꝑleton lunt

Expanded text:
dos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uedos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uera de temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum animam deloquantur ac non potius docere conantes! dicunt enim ideo plenam quis enim incipit ita numerare? ego autem medius inter istos ita sum, ut neutru
Abbreviated transcription (Latin):
Ainus sequentis iacob : dũ pascerent᷑ inuenta est pedem fratris p̃as¬
dentis tenens usq adeo sic natisunt : ut quasi unus infans induplũ
prolixior : nasciuider&ur Horũ certe constellationes quis appel¬
lant᷑ : pullo modo dispares ec̃ potuerunt : Quid ergo uanauso
quam utillas constellationer intuens matematicus : adeundem Punam
aliud dicer& : falsum profecto dicer& : Si autem hocdicer & uerum
quidem : sed non secundũ suorum librorum : ineptas cantiunculas
dicer&: Quod sihuic historiae quia denrir̃ profertur nolunt credere
numquid & naturam rerum delere possunt cumergo seminime falli
dicant si horam conceptionis inuenerint : saltem sicut homines nonde¬
dignentur conceptũ õsiderare geminorum: Ideoque fatendum est .
quando abistis uera dicuntur : instinctu quodã occultissimo dici
quem nescientes hũmane menter patiunt᷑: Quodcũ ad decipien¬

Expanded text:
manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praemanus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem horoscoaliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipien
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi tractant potentiora sunt. Velhinc aliquando cognoscant quia
cũ multa corpora diuersorum generũ : uel animantiũ uel herbarum
& arbustorũ : unosimul puncto temporis seminent᷑ : uno quoque
puncto temporis hnumerabilit̃ multa nascant᷑. Nontantũ diuer¬
sis sed&iam isdẽ terrarũ locis tante sunt uari&ates in progressib¬
in actibus & passionibus eorũ : & uere isti sicur dicit᷑ perdanisi dera fustacor¬
nderont : Quuid autem insulsius & hebetius : quam cumistis rebus con¬
uncuntur dicere adsolos homines sibi subiciendos : fatalem stellarum
pertiner e rationem: In quibus tamen &iam ipsis degerrnis cniuncen¬
tur ÷ quoium diuerse uiuentiũ : diuerse febicium ił infelicum: diuer¬
seq mouientium : easdem plerũq constellationes accipiunt: Quia
& sunt̃ fuit aliquid cum deutero funderentur: in nonullis taneo ton¬
tum interest: quantiu abistis conp̃hendi computatione ponposit

Expanded text:
ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tantae sunt uarietates in progressibin actibus et passionibus eorum, ut uere isti, sicut dicitur, perdant sidera, si ista considerent. Quid autem insulsius et hebetius quam, cum istis rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque constellationes accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aequalia Nam conse quent᷑ dicit : cum cac&eris p̃posuerit
int̃se ipsa differre Aitenim luminare maius in inchoationẽ dici :¬
& luminare minus in inchoationem noctis. Ceste enim uel hoc conce¬
dent oculis nrir̃ : ut ea manifestum sit : amplius c&eris lucere super
terram. Necdiem darere pusiluce solis : nec noctem totstellis appa¬
rentibus : italucere siluna desit : quẽ ammodũ p̃sentia illius in lustrat᷑
perimenta : quȩ illi a poteles mata. uocant omnino a nostre fideisa¬
nitate rerpuamus. Talibus enim disputationibus : &iam orandi
causas pobis auferre conantur. Etimpia peruersitate in malis factis¬
ua quȩ rectissime rep̃henduntur. Ingerunt accusandũ potius dm̃ a uc¬
torem siderum : quam hominẽ scelerum. Sed quod anime nr̃ȩ Non
sit natura corporib: : nequidẽ cuelestib: subditȩ audiant & philosophos
suos. Quia uero t̾renis corporib: illa corpora superiora non adea que

Expanded text:
sunt aequalia. nam consequenter dicit, cum ea ceteris praeposuerit, sunt aequalia. nam consequenter dicit, cum ea ceteris praeposuerit, inter se ipsa litfen\'e. ait enim: luminare maius in inchoationem diei et luminare minus in inchoationem noctis. certe enim uel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius . ceteris lucere super terram nec diem clarere nisi luce solis nec noctem tot stellis adparentibus ita lucere, si luna desit, quemadmodum praesentia illius inlustratur.perimenta, quae illi ἀποτελέσματα uocant, omnino a nostrae fidei sanitate respuamus; talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur et inpia peruersitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius deum auctorem siderum quam hominem scelerum. sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero terrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rasierut superiores signorum stelas uel septen trionum malores erre
adserunt: quenihil tale sole patiuntur : curista persingl arcũ cunter
amplius ueneranur: cureas signorum dominas perhibent : ttt
enim regraditioner illir siderum : uel fortarre tarditates : nonaso¬
le ficri quis que contendat : sed alis occultioribus cauisis : s olitamen
stor insus deliramentis : quibus uimfatorũ aueritate deuu sospi¬
canitur precipuã tribuere potestatem : ex libris eorum: ceste
maiiscistum est Seddicant quod uolunt decuelo alienia patre : qui
est ancuelis Nobis autem deint̃i allis & magnitudine siderum:
subtibius aliquid quȩ rere: Tiliq inquisitione rebus grauiorib
& meliorib pecesariũ tempus inpendere : Nacc expedit nec congruit
Otinelius eredimus eꝯȩẽ c&ceris muora luminaria : qu escũ scrip¬
tura ita commendat. łecitdr̃ duo magnaluminaria : qua&amen ron

Expanded text:
rari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse rari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes illas siderum, uel fortasse tarditates, non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen istos in suis deliramentis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alieni a patre, qui est in caelis; nobis autem de interuallis et magnitudine siderum subtilius aliquid quaerere talique inquisitioni rebus grauioribus et melioribus tempus necessarium inpendere non expedit nec congruit. et melius credimus esse ea ceteris maiora luminaria, quae sancta scriptura ita commendat: et fecit deus duo luminaria magna, quae tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
sicut misto aere consueruNt : Tamen & iste aer est : unde aquis
uicina qualitate diffunditur : Et propterea ipse quoq: inumidã
naturã conuersus : diluuu tempore creditur: Neque enim ar¬
bi trandum ẽ aliquid despatus siderei cacliusurpasse : cumom̃s &iã
altissimos montes aqua transcenderat : Quã quã de conuersione
elem̃torũ : &iam int̃ipsos quihȩc otiosa cura subtilissime perscru¬
tati sunt : non parua questio ẽ : Aluenĩ dicunt omã inomnia posse
mutari atq: conuerti : Alii uero eẽ aliquid omnino proprium
singulis perhibent elem̃tis : quod in alterius elementi qualitatẽ
nullo modo uertatur : Vnde suoloco fortasse si dns̃ uoluerit di¬
ligentius disputabimus : Nunc autẽ quod ad p̃sentẽ sermonem
attin& : hȩc cõmemoranda existimaui ut intellegimus seruatũ
farile muores dut &iam acquales uiolentia radiorum cur posse supe¬

Expanded text:
sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime perscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde suo loco fortasse, si dominus uoluerit, diligentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum ile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse supe
Abbreviated transcription (Latin):
dum illius epistole auctoritatem perisse credimus : & alios sicut
ibi seribitur repositos : extentis uidelic& exalationib: Quam sic
ereitos : ut eis superioris cacli patura loco suo ceder&: O porte¬
bat itaque ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis
q: saepe terre nomine tota cõmemoratur : prius producerentur
exaquis animalia : poste auero d&erra : Quodita sit aeri aqua simi¬
lis uttius exhalationibus pinguescere prob&ur : Vt & spm̃ procelle
faciat : idest uentum & nubila contrabat : & possituolatus auium
sustinere : Qua propt̃ &iam siuerũ dixit quidam saecularium
po&arum : nubes excedit olympus : & pacem magnaten&: Quia
perhib&ur in olimpi uertie : aer cẽ tam tenuis : ut peq: nebulis
obumbr&ur nec turb&ur uento : nec sustentare alites possit nec
ipsos quiforte ascenderint homines crassioris aurae spũ alere:

Expanded text:
dum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut dum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere,
Abbreviated transcription (Latin):
caelorũ : Satis appar& : hunc aerem non solum caelũ : sed&iam
caelos dicie sicut dicunt᷑ & terrae : Nec aliud significatur : quã
illa quȩ singularit̃ t̃radicitur : quando dicimus orbemterrarũ
& orbem terrae: Hos &iĩ aerios caclos quondã perirse diluuio¬
in quadi earũ quae tanonice appellant᷑ epnstla legimus: Nequt enim umida
na prtura queta concreuerat : uttubitis quindetim altis silnoun monium
trans cender qi uertias pouit ad sidera peruenire : sed quia huus aeris uni¬
dious inquo aues uolitant: ueltota uelꝓpetota spitia compleuerat: peris¬
soqui fugra nt eaclos: in illacpistoli scribitur : quod nescio quẽ ãmodũ pos¬
sit intellegi: nisiina quarum poaturã pinguioris huius aeris qualtarec
conuersa Alioquin pomperierunt tuncisti cael : sed sublimius eree¬
tisunti: cum locum eorum aqua occupar& : Itaq facilius eos secun¬

Expanded text:
oaelorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam oaelorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuioin quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secun
Abbreviated transcription (Latin):
dũ genus eorũ : & omne uolatile pinnatũ secundũ genus : &uidit dc̃
qui abona sunt : & bene dixitea dr̃dicens : Crescite & multiplicamine
& inpl&e aquas in mari & uolatilia multiplicentur superterram:
t facta est uespera : & factum est mane dies quintus : Nunc in in feri¬
ore parte mundi eaque spũ uitae mouentur fiunt : Et primũ aqua¬
rum quod aeris qualitati proximũ elem̃tumẽ : qui abuic caelo inquos
luminaria : it auicinus estaer : ut & ipse caeli nom̃ acceperit : Scd
nescio : utrum &iam firmam̃tũ possit uocari : Dicunt᷑ aut̃ cueli
pluraliter inuna eademq: re: quȩ dicitur unũ caelũ : Nam cum
in hoc libro singulari num erodicatur caelum : quod diuidit int̃aquar
quȩ supra &as quȩ in frasunt : In illo tamen psalmo: Et aque
inquit qui ȩsuꝑ caelos sunt laudent nom̃ dni : & caelos caclorũ
S ibene intellegimus sidereos aeriorũ : tam quã superiores inferiorũ:
& hos in eodem psalmo accipimus ubi dictũ est: Laudate eum caeli

Expanded text:
dum genus eorum. et omne uolatile pennatum secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. et benedixit ea deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est: laudate eum, caeli
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum uersus intrandi: Quod si ui maiore uas de primitur:
ut uel ex latere uel de super: aquȩ repente influant: & undique
os uasis obtegant: dirrumpit eas aer sursum nitens ut eis adima
locum faciat : Et ipsa disruptio : singultus uasorum est : dumpar¬
tibus fugit : Quia totus tam cito non potest : propter illius oris
angustias : Itasiaer superaquas ire cogitur : &iam confluenter eas
dissicit : cumexilientis in p&u eius inpulse bulliunt : Et cum bullis
crepantibus emittunt insua properantem : atq illis adima deci¬
dendi aditum dantem: Si aũt subaquas ire cogatur ex uase : ut
illocedente uas abore inima presso repleri uelis: facilius undir:
undiq: uersum cooperitur: quamporos eius ab inferiore parte
intrandi gutta exigua repperit locũ : Iamuero ignem ad super¬
na emicantem &iamipsius aeris naturam uelle transcendere
quis non sentiat: Quando quedem si ardentẽ faculam capite

Expanded text:
deorsum uersus intrandi. quodsi ui maiore uas deprimitur, deorsum uersus intrandi. quodsi ui maiore uas deprimitur, ut uel ex latere uel desuper aquae repente influant et undique os uasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut eis ad ima locum faciat; at ipsa disruptio singultus uasorum est, dum partibus fugit, quia totus tam cito non potest propter illius oris angustias. ita si aer super aquas ire cogitur, etiam confluentes eas dissicit, cum exilientes inpetu eius inpulsae ebulliunt et eum bullis crepantibus emittunt in sua properantem atque illis ad ima decidendi aditum dantem. si autem sub aquas ire cogatur ex uase, ut illo cedente uas ab ore in ima presso repleri uelis, facilius undis undique uersum cooperitur, quam per os eius ab inferiore parte intrandi gutta exigua reperit locum. Iam uero ignem ad superna emicantem etiam ipsius naturam aeris uelle transcendere quis non sentiat? quandoquidem si ardentem faculam capite
Abbreviated transcription (Latin):
terram super aquam : ut aquarum pondus t̃reno ponderi subpor¬
tando naturali ordine: quasi subiectum ẽẽ arbi tretur:
Herem uero aquis eẽ superiorem : quamuis propt̃ ampliora sui
spatia : &iam aridam contegat : hinc intellegitur quod nullũ
uas abore in pressum: repleri aquis potest : Vnde satis indicat
aeris naturam : locum petero superiorem: Vid&ur enim uas in¬
ane: sed aere plenum probatur quum ore imo in aquã de primitur
Quia enim persuperiorem partem non inuenit emicandi locum:
nec deorsum uersus inruptis aquis subter. easire natura sinitur:
Plenitudine sua repellit eas: & inuas non pormittit intrare :
Cum aut̃ uasita conlocatur ut os non habeat deorsum. sed in latus
inclinatum: intrat aqua inferius: ex eunte aere superius : Iteq
si uasis erectios pateat incelum: cum in fundis aquã euadit aer:
sursum uersus ex alus partibus qua non in fundis: & fit locus aque

Expanded text:
terram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subporterram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. Aerem uero aquis esse superiorem, quamuis propter ampliora sui spatia etiam aridam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressum repleri aquis potest: unde satis indicat aeris naturam locum petere superiorem. uidetur enim uas inane, sed aere plenum probatur, cum ore imo in aquam deprimitur; quia enim per superiorem partem non inuenit emicandi locum nec deorsum uersus inruptis aquis subter eas natura ire sinitur, plenitudine sua repellit eas et in uas non permittit intrare. cum autem uas ita conlocatur, ut os non habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius exeunte aere superius. itemque si uasis erecti os pateat in caelum, cum infundis aquam, euadit aer sursum uersus ex aliis partibus, qua non infundis, et fit locus aquae
Abbreviated transcription (Latin):
& dixit dr̃ fiat firmam̃tũ inmedio a quarũ & sit diuisio int̃iquam
&aquã & sicẽ factũ acdeinde ut intellegatur filius fecisse quod
apatre dictũ est ut fier&: arbitrant᷑ eẽ subnexũ : Etfecit dr̃
firmamentũ : & diusit dr̃ & c& era : S edd cũ antea legitur
iandiere : ⁊ tfecitdĩ & quae sequuntur : Siutem quode buserat
est i sus. eẽ factum : apatreintellex erimus factũ : nonum puter ulat
& silius facto: Et potest aliquid pit̃ facere inesilior o tdeimddu
fdins non bos sedalud simlit̃ facat : quoda contra citholieor
cumitidem dicitur & focitdẽ ce uid prosib& cundem
Amellegere facere quoddyxit: quiaget ilnsier eur
Autsi ad litterã quis quã cogit incellegi non incongruenter : uel sub¬
limia terrarum: siue continentium : siue in sularum accipiuntur:
quȩ superiora sunt aquis Vel ipsa tegmina speluncarum que su¬
peraquas pendula soliditate firmata sunt : Quocirca nec ad lit¬
teram quis quam potest sic intellegere quod dictum est: fundauit

Expanded text:
t dixit deus: fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam et aquam. et sic est factum, ac deinde, ut intellegatur filius fecisse, quod a patre dictum est, ut fieret, arbitrantur esse subnexum: et fecit deus firmamentum et diuisit deus et cetera. Sed cum antea legitur:iam dicere: et fecit deus et quae sequuntur? si autem quod scriptum est: et sic est factum, a patre intellexerimus factum, non iam pater dicit et filius facit, et potest aliquid pater facere sine filio, ut deinde filius ncum itidem dicitur: et fecit deus, quid prohibet eundem intellegere facere quod dixit, qui dixit, ut fieret? aut, si ad litteram cogit quisquam intellegi, non incongruenter uel sublimia terrarum, siue continentium siue insularum, accipiuntur, quae superiora sunt aquis, uel ipsa tegmina speluncarum, quae super aquas pendula soliditate firmata sunt. quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intellegere, quod dictum est: fundauit
Abbreviated transcription (Latin):
cum solere deunte fitmane : Dies autem totus solis ab oriente : usque
adouentem circuitus: Annosuero ubistos usitatos solis anfractus
noncum ad orientem quod cotidie facit : sed cumadeadem locasiderũ
redit: Quod non facit : nisi ꝑactis trecentis sexaginta quinque die¬
bus : & sexhoris : Id est quadrante totius diei : quȩ pars quat̃ ducta
cogit int̃poniunum diem : quod romanebi s sextum uocant : Ut ad¬
eundem circuitum redeat᷑  uł &iam maiores : & occultiores annos:
am compl&is aliorum siderum spatus : maiores annifieri dicuntur :
iergolta intellegamus : tempora : dies : annos nemo dubitat haec
rideribus : & luminaribus ficri: Ita enim positum est ut incestum
sit : utrũ ad omnia siderapertineat quod dictum est: Sintinsig¬
na & in tempora : & indies & mannos: Ansigna & tempora adc&era:
dies uero & anni adsolem tantum modo: Qualis &iam iuna facta

Expanded text:
cum sole redeunte fit mane; dies autem totos solis ab oriente usque cum sole redeunte fit mane; dies autem totos solis ab oriente usque ad occidentem circuitus; annos uero uel istos usitatos solis anfractus, non cum ad orientem, quod cotidie facit, sed cum ad eadem loca siderum redit - quod non facit nisi peractis trecentis sexaginta quinque diebus et sex horis, id ecogit inteundem circuitum redeatur, uel etiam maiores et occultiores annos; nam conpletis aliorum siderum spatiis maiores anni fieri dicuntur —: si ergo ita intellegamus tempora, dies, annos, nemo dubitat haec sideribus et luminaribus fieri. ita enim positum est, ut incertum sit, utrum ad omnia sidera pertineat, quod dictum est: sint in signa et in tempora et in dies et in annos. an signa et tempora ad cetera, dies uero et anni ad solem tantummodo. Qualis etiam luna facta
Abbreviated transcription (Latin):
qualates ꝑ eptitemi elbiemem: & autumtaledi elustrnt lemiqor s piot¬
conTenifirum haecuocit tempora: qua epsidera fiuntis ligons pet¬
⁊ mora rum is duos crudine ⁊ffectionum cacibuuas: iansiliquis ul
conporalir ut spiritalis motus: conditionem istorum lurinun umipere¬
consoraluituiquda futura expectatione ꝑp̃sens: in p̃teritum trdiceot
sine tempore eẽ nonpotuit : Et quis obtineat ponfuisse : tusubexor¬
dis siderum conditorum: Sed ceste horȩ : & dies dami quosusitater
uoumus: Nonficrent nisi motibus siderum: Itaquesi hoc modo intel¬
legumus tempora dies & annos ut asticulos quosdam quos perhoro logia
comnpuiamus : ut incido notissimos : cum aboriente usque in meridianã
altitudinem solinsurgit : atque inde rursus usq in occidentem uergit:
tpossit deinceps aduesti : uł luna uel aliquod sidus aboriente statim
postoccasum solis : emergere : Quoditem cum ad mediam creliuene¬
rit altitudinem : medium noctis indic& : Tunc scilic& occasurum :

Expanded text:
qualitates per aestatem et hiemem et autumnalem uernalemque temperiem. et nimirum haec uocat tempora, quae per sidera fiunt, non spatia morarum, sed uicissitudines adfectionum caeli huius. nam si aliquis uel corporalis uel spiritalis motus conditionem istorum luminarium praecessit, ut aliquid a futura expectatione per praesens in praeteritum traiceret, sine tempore esse non potuit. et quis obtineat non fuisse nisi ab exordio siderum conditorum? sed certae horae et dies et anni, quos usitate nouimus, non fierent nisi motibus siderum. itaque si hoc modo intellegamus tempora, dies et annos, ut articulos quosdam, quos per horologia conputamus, uel in caelo notissimos, cum ab oriente usque in meridianam altitudinem sol insurgit atque inde rursus usque in occidentem uergit, ut possit deinceps aduerti uel lunam uel aliquod sidus ab oriente statim post occasum solis emergere, quod item cum ad meridianam caeli uenerit altitudinem, medium noctis indicet, tunc scilicet occasurum,