comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& specialit cantra uineã dñi. quȩ
tio iniqͥtatem. ꝓiusticia damorem.
Quae ⁊ enim rabies. cũ tecta in agris
ao oepellendos ymbres. & ad serendas
fruges hab̾i uideantur. Ea habere
cuꝑẽ qͥb. coniunctis habitare nor i¬
possis. & quȩ colere non sufficias.
Alterius quoq necessitatẽ cuã facere
uoluntatem : luxta tropologiam
contͣ hereticos quidã hoc dictum
arbitrantur. Qui cũ mouerint pe¬
des suos deoriente : ueniunt incam¬
pũ sennaar : qui int̾pretat᷑ excus¬
sio dentium. & edificant ciuitatem
confusionis: turrẽq suꝑbiȩ. Isti
domos domib: id ⁊ dogina dagina¬
tib con iungunt. Tandiu autem
quȩr̃ heretici noua ueterib iunge¬
re. & eadẽ recentiorib in mutare :
donec & sensus humanꝰ ⁊ fermo de¬
ficiat. In aurib meis sunt hȩc: dni¬

Expanded text:
specialiter contra vineam Domini, quae cio iniquitatem, pro justitia clamorem. Quae enim est rabies, cum tecta in agris ad depellendos imbres et ad serendas fruges haberi videantur, ea habere cupere, quibus conjunctis habitare non possis, et quae colere non sufficias: alterius quoque necessitatem tuam facere voluntatem? Juxta tropologiam, contra haereticos quidam hoc dictum arbitrantur. Qui cum moverint pedes suos de oriente, veniunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, et aedificant civitatem confusionis, turremque superbiae. Isti domos domibus, id est, dogma dogmatibus conjungunt. Tam diu autem quaerunt haeretici nova veteribus jungere, et eadem recentioribus immutare, donec et sensus humanus et sermo deficiat. « In auribus meis sunt haec, di
Abbreviated transcription (Latin):
historia. Qđ quidem & spũalit̃
hodie intelligitur. que patiuntur
sustinentes non fam̃ panis. neq
sitim aquę. sed fam̃ audiendi uer¬
bum dĩ. Qđ autẽ om̃is sermo doc¬
trine panis appellatur &aqua:
uerbo qđ egredit᷑ de oredĩ. Et qͥ

Expanded text:
historia. Quod quidem et spiritualiter historia. Quod quidem et spiritualiter hodie intelligitur, quae patiuntur sustinentes non famem panis neque sitim aquae, sed famem audiendi verbum Dei . Quod autem omnis sermo doctrinae panis appellatur et aqua, verbo quod egreditur de
Abbreviated transcription (Latin):
& iuicino incendio quo uepres & spi¬
ne sunt emburendȩ. luxuriȩ se
& uoluptatib tͣdidunt : ñ solum iti
uescendo & bibendo. sed in aurium
quoq oblectacione. & indiu̾sis musigȩ
arcis generib Qui cũ ista faciunt:
opus dñi non respicurit nec consi¬
derant quȩ uentura sunt illis. Pocest
iuxeta altiorẽ intelligentiã. omĩs ani¬
mȩ ꝑturbatio ebrietas appellari. quȩ
concipitur de uino furoris dracomĩ.
⁊ deueneno aspidũ in sanabili. quod
non nulli bibunt ab adolescencia
usq. in senectutẽ : hoc ⁊̃ demane
usq. ad uesꝑam. alii uͦhora tercia.
sexta uł nona suscitant᷑. uł decima
de conuiuio. diciturq adeos. Exꝑ¬
giscimini : qui ębru estis uitio.
Infelicissimi autẽ sunt : qͥde mane
usq aduesꝑam. ebrietate. gula.
& diuersis uoluptatib occupati.¬
non intelligunt in se oꝑa dĩ nec c̃
litterã accidisse popło uidȩorum
sub uespasiano & cito romanis pͥn¬
cipib tam greca quã latina narrat

Expanded text:
 quo vepres et spinae sunt comburendae, luxuriae se et voluptatibus tradiderunt: non solum in vescendo et bibendo, sed in aurium quoque oblectatione et in diversis musicae artis generibus. Qui cum ista faciunt, opus Domini non respiciunt: nec considerant quae ventura sunt illis. Potest juxta altiorem intelligentiam omnis animae perturbatio ebrietas appellari, quae concipitur de vino furoris draconum, et de veneno aspidum insanabili: quod nonnulli bibunt ab adolescentia usque in senectutem, hoc est de mane usque ad vesperam: alii vero hora tertia, sexta, vel nona suscitantur, vel decima de convivio: diciturque ad eos. « Expergiscimini qui ebrii estis vino . » Infelicissimi autem sunt, qui de mane usque ad vesperam, ebrietate, gula et diversis voluptatibus occupati,non intelligunt in se opera Dei, nec litteram accidisse populo Judaeorum sub Vespasiano et Tito Romanis principibus, tam Graeca quam Latina narrat
Abbreviated transcription (Latin):
boetuis in libro descã crmitate tes¬
cantur. Qđ uero dicitur p anem
deat. Et quia in hominib. semꝑ patie¬
batur obꝓbrium dũ ꝑpeccatũ exclu
ut dona sp̃s scĩ poscebant: id circo no¬
m̃ ilũ sibi cupiunt in uocari. ut ab il¬

Expanded text:
Boetius in libro de sancta Trinitate tesBoetius in libro de sancta Trinitate testantur. Quod vero dicitur: Panem deat. Et quia in hominibus semper patiebatur opprobrium, dum per peccatum excludut dona Spiritus sancti poscebant, idcirco nomen Jesu sibi cupiunt invocari, ut ab il
Abbreviated transcription (Latin):
in celligitur : deqͦ ꝑ ⁊achariam dr̃.
ece uir oriens nom̃ eius. Indie inqͥt
ila: app̃hendent septẽ mulieres.
hoc.ẽ intẽpore dnicȩ incarnationis
app̃hendent septẽ dona sp̃s scĩ. urũ
unum dñm iħim significat. quem
multo cempore desidauerant. quia
nullum alium potuer̃ in uenire: in
quo ȩt̾na stacione qͥ escerent. Unde
ioħs dicit: qr̾ uidi spm̃ descecidentẽ
& manentẽ in ipso. Istȩ sunt septem
mulieres. id÷ septẽ dona sp̃s sc̃i: quȩ
a tacharia oculoꝵ nomine censent᷑
dicentis. Suꝑ umuĩ inqͥt lapidem. sep¬
tẽ oculi sunt: & in uno aureo cande¬
labro septẽ lucernȩ. & septem suffuso¬
ria. Non enim tunc pͥmũ septem dona
sp̃s scĩ. quȩ designantur ꝑseptẽ mulie¬
res app̃henderunt dñm iłm ut in illo
ȩt̃naliter habitarent. quando tẽpore
it. hic ⁊ filius m̃s k̃arissimus: sed potiꝰ
acẽpore conceptionis plenissime ineo
mansit. sicut beatus augustinus &

Expanded text:
intelligitur: de quo per Zachariam dicitur, « Ecce vir, oriens nomen ejus . » In die, inquit, illa apprehendent septem mulieres. Hoc est, in tempore Dominicae incarnationis, apprehendent septem dona Spiritus sancti virum unum: Dominum Jesum significat, quem multo tempore desideraverant: quia nullum alium potuerunt invenire, in quo aeterna statione quiescerent. Unde Joannes dicit, quia vidi Spiritum descendentem, et manentem in ipso . Istae sunt septem mulieres, id est, septem dona Spiritus sancti, quae a Zacharia oculorum nomine censentur dicente: « Super unum inquit lapidem septem oculi sunt, et in uno aureo candelabro septem lucernae, et septem suffusoria . » Non enim tunc primum septem dona Spiritus sancti, quae designantur per septem mulieres, apprehenderunt Dominum Jesum, ut in illo aeternaliter habitarent, quando tempore it : Hic est Filius meus charissimus: sed potius a tempore conceptionis plenissime in eo mansit: sicut beatus Augustinus et
Abbreviated transcription (Latin):
gem uida. om̃sq pͥncipes iudȩorum.
& omnẽ popłm cerrȩ. duarũ udelicce
tribuum iudȩ & beniamin. lam enĩ
.x. tribus ductȩ erant ultra montes
medoꝵ & ꝑsarũ. unde postea nonst̃
reuersȩ pocuit fieri ut mulieres mul¬
to plures remanserint in terra ut ꝓ
paucitate uiroꝵ uuͭ. exillis apphen¬
derint uirum unũ dicentes. Elabe¬
mus panẽ & uestim̃tum: sed marito
pͥuatȩ sumus. Ne ergo absq. semine
simus. & illud maledictũ legis suꝑ
nos ueniat. maledicta sterilis quae
non dimiserit sem̃ suꝑ terram : ueniens
aufer obꝓbrium sterilitatis anobis
& uocetur nom̃ tuum suꝑ nos id est
sis uir nr̃t. ne absq. marito. eẽ. ui¬
deamur : tuȩq dicamur uxores. eẽ.

Expanded text:
Judaeorum et omnem populum terrae duarum videlicet tribuum Judae et Benjamin: jam enim decem tribus ductae erant ultra montes Medorum et Persarum, unde postea non sunt reversae: potuit fieri, ut mulieres multo plures remanserint in terra, ut pro paucitate virorum septem ex illis apprehenderint virum unum, dicentes: Habemus panem et vestimentum, sed marito privatae sumus. Ne ergo absque semine simus, et illud maledictum legis super nos veniat, Maledicta sterilis quae non dimiserit semen super terram: veniens aufer opprobrium sterilitatis a nobis, et vocetur nomen tuum super nos, id est, sis vir noster, ne absque marito esse videamur, tuaeque dicam
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ ÷ : quod sẽꝑ fuit potentissimuĩ.
Ascensorẽ gͦ bigȩ udit ꝓpħa uementẽ:
qr cũmeilis & ꝑsis uenit ipse crrus.
contra babilonẽ : parit̾ cũ auunculo
non cupatur ⁊ leo ꝓuirtute animi : &
quia dubium erat deꝑsona specala¬
toris. ipse exponit manifestus di¬
cens. Euꝑ specula añĩ egosum stans
iugitẽr ꝑdiem: & suꝑ custodiã meã¬
id÷ suꝑlocum contẽplationis mee egosũ:
stans cotis noctib Suꝑ custodiam inqͥd
meã sum: ut me custodiã ab om̃i peccato
ut sim dignus audire uerba dĩ. & suꝑ
specula dñi sum uigit᷑ idt semꝑ sum
positus in contẽplatione dĩ. & dieb. ac
noctib. sum p̃ꝑatus audire ⁊ loqͥ: quod

Expanded text:
regnum est, quod semper fuit potentissimum. regnum est, quod semper fuit potentissimum. Ascensorem ergo bigae vidit propheta venientem, quia cum Medis et Persis venit ipse Cyrus contra Babylonem pariter cum avunculo nuncupatur et leo pro virtute animi: et quia dubium erat de persona speculatoris, ipse exponit manifestius, dicens: « Super specula Domini ego sum stans jugiter per diem, et super custodiam mea locum contemplationis meae « ego sum stans totis noctibus. » Super custodiam, inquit, meam sum, ut me custodiam ab omni peccato, ut sim dignus audire verba Dei: et super specula Domini sum jugiter, id est semper sum positus in contemplatione Dei, et diebus ac no
Abbreviated transcription (Latin):
d enim cdixit michidñs. Nade
&cpone speculatorẽ : & qđ cumq.
iuderit adnunti&. Speculatorẽ hoc
in loco ꝓpħam intelligimus isaiam:
qui speculabatur quȩ dñs pͣcepturus
erat suꝑ babilonem. Propłȩ namq.
speculatores appellabantur. sic̃ ad
ez echielem dr̃. Fili hominis: specula¬
torẽ dedite domu isrł. Iale ÷ acsi dice¬
r&. Tem& ipsum constitue speculato¬
rẽ : & quecũq audieris ame. uł iuidtris
spũ ꝓpħali: adnuntia. Et uidit ille
speculator. id ÷ ego uidi currũ duorũ
equoꝵ hoc ⁊̃ bigam quȩ duob. equis
duci solebat. ascensorem asini. & as¬
censorẽ cameli subaudis uidi : id est
ille ascensor quiresidebat. ꝓequis
utebat᷑ disparib animalib asino ui¬
delic& & camelo. Ascensor iste duor
animalium : intelligitur cirus. qͥ
duorũ regnoꝵ extitit. ꝑse &̃ medę.
post mortẽ darii auunculi sui.
Asimis regũ ꝑsarũ est : qđ ante cirum
ignobile fuit. & nullius dignitatis :¬
inter cetera regna. Camelus medoꝵ

Expanded text:
inus: Vade et pone speculatorem, et quodcunque viderit, annuntiet. » Speculatorem hoc in loco prophetam intelligimus Isaiam, qui speculabatur quae Dominus praecepturus erat super Babylonem. Prophetae namque speculatores appellabantur, sicut ad Ezechielem dicitur: « Fili hominis, speculatorem dedi te Domui Israel . » Tale est ac si diceret: Temetipsum constitue speculatorem, et quaecunque audieris a me vel videris spiritu prophetali, annuntia. « Et vidit » ille speculator, id est, ego vidi, « currum duorum equorum, » hoc est, bigam quae duobus equis duci solebat, « ascensorem asini et ascensorem cameli, » subaudis vidi, id est ille ascensor qui residebat, pro equis utebatur disparibus animalibus, asino videlicet et camelo. Ascensor iste duorum animalium, intelligitur Cyrus qui duorum regnorum exstitit, Persiae et Mediae, post mortem Darii avunculi sui. Asinus regnum Persarum est, quod ante Cyrum ignobile fuit, et nullius dignitatis inter caetera regna. Camelus Medorum
Abbreviated transcription (Latin):
lia dõrum eiꝰ. contrita sunt in terra.
Qđ dicit cecidit babilon : intelligendũ÷
qĩ inp̃sentia dĩ iam cecid̾at. Uastante
crro cum dariobabilonẽ non solum
urbs ÷ destructa: sed etiã idola eius
ad nichilũ redacta sunt. Destructo
templo belis : & igne concremato.

Expanded text:
unt in terram. » Quod dicit cecidit Babylon, intelligendum est quia in prophetia Dei jam ceciderat. Vastante Cyro cum Dario Babylonem, non solum urbs est destructa, sed etiam idola ejus ad nihilum redacta sunt, destructo templo Belis et igne concremato.
Abbreviated transcription (Latin):
agit. omĩa adgłam illuis retulit : &
peccatũ non fecit : nec dolꝰ inuentus. ẽ.
in ore eius. Suscitauit eciã eum abori¬
ente: quando in ipso terre udee loco
feit eum resurgere amortuis. & ꝑdux̃
nom̃ illius perapłos monĩs gentes : afi¬
nes orbis terie. Uocauit etiã tercia die
descpuldiro. scłm illud qđ psalmista¬

Expanded text:
illius retulit, et peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Suscitavit etiam eum ab Oriente : quando in ipso terrae Judaeae loco fecit eum resurgere a mortuis, et perduxit nomen illius per apostolos in omnes gentes, et fines orbis terrae. Vocavit etiam tertia die de sepulcro, secundum illud quod psalm
Abbreviated transcription (Latin):
uit faber. aut aurifex figurauit illud
simulacrũ auro. ut possit similis. cẽ. dõ
qui ubiop est: Acsi dicera. Nũ quid
sculpendo fecit cum aliquis non ipse
qui omĩa fecit. anemine est factus. hȩc
uox dĩ omĩpotentis stulticiam gentium
redarguit : ut recedant acultura simu¬
lacroꝵ. Forte lignum. id ÷ durabile
elegit artifex sapiens ut faciat inde dm̃
suum. ex lignis inputribilib & ex auro
⁊ argento. aliisq metallis faciebant
antiqui simulachra: ut longa ꝑ tẽpora
durare possent. His uerbis ostenditur
Nũ quid nonscitis o gentes ꝑ naturalem
legẽ. ⁊ cognitionem creaturarũ me
aecernũ. ⁊ idolum nichil .ex̃. nũ quid
nũ audistis legẽ quȩ ꝑ mor̃sen data est :
Nũ quid ñ adnuntiatũ ÷ abinicio uobis

Expanded text:
vit faber? aut aurifex figuravit illud vit faber? aut aurifex figuravit illud » simulacrum auro, ut possit simile esse Deo qui ubique est? Acsi diceret: Nunquid sculpendo fecit eum aliquis, et non ipse qui omnia fecit a nemine est factus? Haec vox Dei omnipotentis stultitiam gentium redarguit, ut recedant a cultura simulacrorum. « Forte lignum, » id est durabile « elegit artifex sapiens » ut faciat inde deum suum. Ex lignis imputribilibus, et ex auro, et argento, aliisque metallis faciebant antiqui simulacra, ut longa per tempora durare possent. His verbis ostenditur,« Nunquid non scitis, » o gentes, per naturalem legem, et cognitionem, creaturarum me aeternum, et idolum nihil esse? « Nunquid non audistis » legem quae per Mosen data est? « Nunquid non annuntiatum est » ab initio vobis
Abbreviated transcription (Latin):
uasi puluis exiguus cõꝑatione dĩ.
qui mradio solis uidecur: & pociꝰ
sentitur inoculis quã uideatur. Et
libamis non suffici& ad succendendũ.
& animalia eiꝰ adholochaustũ. Ut reuoc&
gentes abidolatria: idõ talia loquitur
Libanus mons est mirȩ magnitudinis ub̾¬
rimis pascuis habundans. cuiꝰ ligna omĩa
& parora ibi pascentia. non satis. eẽ. que¬
unt dni sacrificus. & est similitudo quȩ¬
dam: ac si dicer& aliis uerbis. &iam
si omĩa animalia in molaueritis. & lig¬
na succenderitis ad cõburenda holochaus¬
ta : non sufficient ad placandã tantȩ
maiestatis potentiam. ¶Mms gentes
subaudis quȩ sub celo sunt quasi non
sint sic sunt coram eo. hoc ÷ incõꝑatio¬
ne illius qui omĩa impl&. Cui ergo
similem fecistis dm̃ uiũ ogentiles. ex
om̃ib simulacris manu factis : aut quã
imaginẽ ponetis ei exom̃ib diis uestris
qui sp̃s est : Num quid sculptile confla¬

Expanded text:
quasi pulvis exiguus » comparatione Dei, quasi pulvis exiguus » comparatione Dei, qui in radio solis videtur, et potius sentitur in oculis quam videatur. « Et Libanus non sufficiet ad succedendum, et animalia ejus ad holocaustum. » Ut revocet gentes ab idololatria, ideo talia loquitur. Libanus mons est mirae magnitudinis, uberrimis pascuis abundans cujus ligna omnia et pecora ibi pascentia, non satis esse queunt Domini sacrificiis. Et est similitudo quaedam. Acsi diceret aliis verbis: Etiam si omnia animalia immolaveritis, et ligna succenderitis ad comburenda holocausta, non sufficient ad placandam tantae majestatis potentiam. « Omnes gentes, » subaudis quae sub coelo sunt, « quasi non sint, sic sunt coram eo, » hoc est, in comparatione illius qui omnia implet. « Cui ergo similem fecistis Deum » vivum, o gentiles, ex omnibus simulacris manufactis, « aut quam imaginem ponetis ei » ex omnibus diis vestris, qui spiritus est? « Nunquid sculptile confla
Abbreviated transcription (Latin):
Aullus. lile enĩ quidat forcitudinẽ fessis.
nullius indig& auxilio. Nut quis
dit illi subaudis quid ager&e : Nullus.
nisi pacer. & filius quoꝵ una ⁊ potes¬
tas. insepabilis dĩtas : & qui tres i
ꝑsonis unum sunt indeitate. Consilia¬
rius ÷ sp̃ui sc̃o. qui illi dat salubre
qualit̃ oꝑ iri debuiss&: & instrux̃¬
eum scientiã. & uiam prudentiȩ os¬
tendit illi : Nullus. Prudentia.ẽ. in
appecendis borus : & uitandis malis.
tum statere reputate sunt. Sicuti
modica stilla asitula decidens. apor¬
tante ꝓnichilo ducitur. & sicut mo¬
m̃tum statere qđ leui ponde in aliam
partẽ dedinat᷑ : sic om̃s gentes aet̾ni¬
tati dĩ cõꝑate pnichilo reputantur.
M om̃tum : a mocu dr̃. Est autẽ momĩtum
minuma inclinatio libre & celerrima
in aliquã partem. quȩ fit ex paruo
ponde. Ecce in sulȩ om̃ium t̾rarum
quȩ in fluminib sunt : uel omnes
gentes. ut ꝑ insulas gentes intelligamꝰ.

Expanded text:
Nullus. Ille enim qui dat fortitudinem fellis, Nullus. Ille enim qui dat fortitudinem fellis, nudit illi, » subaudis quid ageret? Nullus nisi Pater et Filius, quorum una est potestas, inseparabilis Deitas: et qui tres in personis, unum sunt in Deitate. Consiliarius est Spiritui sancto, qui illi dat salubre qualiter operari debuisset, « et instruxeum scientia, et viam prudentiae ostendit illi? » Nullus. Prudentia est in appetendis bonis, et vitandis malis. rae reputatae sunt. Sicuti modica stilla a situla decidens a portante pro nihilo ducitur, « et sicut momentum staterae » quod levi pondere in aliam partem declinatur: sic omnes gentes aeternitati Dei comparatae pro nihilo « reputantur. » Momentum a motu dicitur. Est autem momentum minima inclinatio librae, et celerrima in aliquam partem, quae fit ex parvo pondere. « Ecce insulae » omnium terrarum quae in fluminibus sunt, vel omnes gentes, ut per insulas gentes intelligamus, «
Abbreviated transcription (Latin):
gillũ contractis digitis : pugnũ dicimꝰ.
I almus autẽ ÷ excenta manus. ꝑ trans¬
nersum a summitate pollicis: usq ad
sũmitatem minimi digiti. P redicta ẽ.
igitur supͣ uocatio gentiũ : &recri¬
butio earũ. N unc uͦ ne aliquis diffi¬
der&e deuocatione illarũ. his uerbis
magnitudo uocantis expͥmitur. Qđ
autẽ pugillus dño omĩpotenti. & pal¬
mus ad scribitur : non ÷ intelligendũ
quod ille qui spĩ est humana habeat
officia m̃broꝵ : sed quędã ÷ similitu¬
do ad expͥm̃dam potentiȩ eiꝰ magnitu¬
dinem. Quis em̃ metiri potest om̃s
aquas. aut inponde celum terrãq
raligere : Nullus nisi is: qui exnichi¬
lo omĩa fecit. Quis appenddit tribus
digitis molem terix : id est qͥ suspeni¬
dit teriã suꝑ nidlum. nisi potestas
crinitatis pater. ⁊ filius. a sps scĩ.¬
c quis librauit. id est suspendit
mponde montes & colles instatera.
creature. quȩ trma maiestate ⁊ facta.

Expanded text:
gillum contractis digitis pugnum dicimus. gillum contractis digitis pugnum dicimus. Palmus autem est extenta manus, per transversum a summitate pollicis, usque ad summitatem minimi digiti. Praedicta est igitur supra vocatio gentium, et retributio earum. Nunc vero, ne aliquis diffideret de vocatione illarum, his verbis magnitudo vocantis exprimitur. Quod autem pugillus Domino omnipotenti et palmus ascribitur, non est intelligendum quod ille qui spiritus est humana habeat officia membrorum: sed quaedam est similitudo, ad exprimendam potentiae ejus magnitudinem. Quis enim metiri potest omnes aquas, aut in pondere coelum terramque redigere? Nullus nisi is qui ex nihilo omnia fecit. « Quis appendit tribus digitis molem terrae, » id est quis suspendit terram super nihilum, nisi potestas Trinitatis, Pater et Filius et Spi quis libravit, » id est suspendit « in pondere montes, et colles in statera, » creaturae, quae trina majestate est facta?
Abbreviated transcription (Latin):
Pater non iudicat quẽquam: sed omne
iudicium dedit filio. Dicut pastor
ꝓpħȩ depͥmo dñi aduentu. Ac si di¬
cer& aliis uerbis. Ille qui postea in ma¬
iestate uenturus ÷ iudicare uniuersũ
orbem inequitete. pͥus ueni&ꝰ informa
pastoris: sicut ipse dicit. E go sũ pastor
bonus. Ipse est enĩ bomis pastor : qͥnc̃
saciat electos suos ꝑmentis contẽplatio¬
nẽ. tunc uͦ saciabit: ꝑfecta uisionie
rimũ docendo: post introducendo ad
gaudia ȩc̃na. In brachio suo hoc est
infortitudine sua. Congregabit ag¬
nos: io ÷ collig& simplices. mansuetos
⁊ in nocentes. & nouit̃ aofidẽ suã ueni¬
entes. non suꝑbos ⁊ tumidos. bi sinu
suo hoc ÷ inꝓtectione sua leuabit su¬
baudis electos suos ad gelestia: qui ita¬
naantiã agni inmitantur. Fecas ipse por¬
turiunt salutẽ plurimoꝵ: &dicunt
cũ apło. filioli mei quos iterũ parturio.
Et iterũ. ꝑ euangłium inquit ego uos
genu. ¶Nius m̃sus est pugillo
aquas. ⁊ dełoi palmo ponderauit: Lu¬

Expanded text:
d omne judicium dedit Filio . » « Sicut pastor etae de primo Domini adventu. Acsi diceret aliis verbis: Ille qui postea in majestate venturus est judicare universum orbem in aequitate, prius veniet in forma pastoris, sicut ipse dicit: « Ego sum pastor bonus . » Ipse est enim pastor bonus qui nunc faciat electos suos per mentis contemplationem: tunc vero satiabit perfecta visione, primum docendo, post introducendo ad gaudia aeterna. « In brachio suo, » hoc est, in fortitudine sua, « congregabit agnos, » id est colliget simplices, mansuetos, et innocentes, et noviter ad fidem suam venientes: non superbos et tumidos. « In sinu suo, » hoc est in protectione sua « levabit » subaudis electos suos ad coelestia, qui innocentiam agni imitantur: « Fetas ipse porturiunt salutem plurimorum, et dicunt cum Apostolo: « Filioli mei quos iterum parturio . » Et iterum: « Per Evangelium, inquit, ego vos genui . » « Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? » Pu
Abbreviated transcription (Latin):
putribilis sit. Eer bipcũ gͦ significantur
scĩ : qui humilitatẽ dnĩ sectantur. & iuiri¬
ditate fidĩ pollent: ĩpsamq. uiriditatem
fidei quã habent. florib bonoꝵ oꝑum
ad ornant. hȩc omĩa quȩ diximꝰ. si ber ie¬
ꝑpendimus : in scã eccłia inueniemus
Et quare hoc dedit dñs indescrto gentiliũ:
ut uideant illi qui inꝑfecti adhuc sunt.
cȩdrũ hoo ÷ &̃ cdarissimis scõrum mira¬
culis & odore uirtutũ coruscantes. & sci¬
tudinẽ : & recogirent hoc ÷ & raducant
admemoriã : miracula ⁊ bona oꝑa illiꝰ.
& intelligant parit̾. id est intelligentes
imitentur illum. Ierbi grã. Sidentes
cedrũ. hoc est quẽ lib& scm̃ miraculis
coruscantẽ : & bonũ odorẽ exse reddentẽ.
stuoeant quantũ ualent cũ dĩ adintorio
illũ imitari. Similit̾ uidentes abietem.
id ÷ quẽlib& scm̃ interra morantem
⁊ corꝑe & mentis contẽplacione ad cȩ¬
lestia anbelantẽ : imitentur illũ despi¬

Expanded text:
putribilis sit. Per buxum ergo significantur putribilis sit. Per buxum ergo significantur sancti qui humilitatem Domini sectantur, et viriditate fidei pollent, ipsamque viriditatem fidei quam habent, floribus bonorum operum adornant. Haec omnia quae diximus, si bene perpendimus, in sancta Ecclesia inveniemus. Et quare hoc dedit Dominus in deserto gentilium? « Ut videant » illi qui imperfecti adhuc sunt, cedrum, hoc est et clarissimis sanctorum miraculis et odore virtutum coruscantes, « et sciogitent » hoc est et reducant in memoriam miracula et bona opera illius « et intelligant pariter, » id est intelligentes imitentur illum, verbi gratia: Videntes cedrum, hoc est quemlibet sanctum miraculis coruscantem, et bonum odorem ex se reddentem: studeant quantum valent cum Dei adjutorio illum imitari. Similiter videntes abietem, id est quemlibet sanctum in terram morantem corpore, et mentis contemplatione ad coelestia anhelantem, imitentur illum despi
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur miscłia. Et ꝑ lignũ oliue. in¬
docere. & talia huiꝰmodi. De istis talib.
Et esuriui : & dedistis mͥ manducare
Ponã indeserto gentium abietẽ. ulmũ
⁊ buxũ simul. Abies arbor ÷̃ mirȩ alti¬
tudinis: ex qua pix conficitur. uidgͦ
ꝑ abiecem cuiꝰ caput pene usq. ad u¬
bes assurgit. nisi p̃dicatores scĩ: qui
ad huc positi int̾ra corꝑe. m̃te celestia
possident: dicentes cũ apło. nostra con¬
uersatio inglis: Ulmũ. Ulm arbor
est infructuosa. Sol&̃ tam̃ aliquando
uitẽ gestare. cũ botro. significant᷑q.
ꝑulmũ diuites istius scłi qͥ officium
p̃dicandi. non habent. miracula noui
faciunt. nisi cantũ modo fidẽ simplicẽ
habentes. suis opib. &diuitiis susten¬
tant illum. qui uerbũ predicationis
& sibi &̃ aliis adminstrat: & insuper
abincursione hostium sinecesse fuerit
tuentur. Buxum. Diptus arbor ÷ hmib.
uiriditate gaudens. & dicunt aliqͥ qđ ra¬

Expanded text:
dicitur misericordia; et per lignum olivae indicitur misericordia; et per lignum olivae indocere , et alia hujuscemodi. De istis talibusEt esurivi, et dedistis mihi manducare . » « Ponam in deserto gentium abietem, ulmum et buxum simul. » Abies arbor est mirae altitudinis, ex qua pix conficitur. Quid ergo per abietem cujus caput pene usque ad nubes assurgit, nisi praedicatores sancti, qui adhuc positi in terra corpore, mente coelestia possident? dicentes cum Apostolo: « Nostra conversatio in coelis est . » Ulmus arbor est infructuosa. Solet tamen aliquando vitem gestare cum botro, significanturque per ulmum divites istius saeculi, qui officium praedicandi non habent, miracula non faciunt, nisi tantummodo fidem simplicem habentes, suis operibus et divitiis sustentant illum qui verbum praedicationis et sibi et aliis administrat, et insuper ab incursione hostium, si necesse fuerit, tuentur. Buxus arbor est humilis, viriditate gaudens: et dicunt aliqui quod im
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ secta arbor. similitudinẽ albe spinȩ
labens : mirȩ leuitatis ⁊mire fortitudinis.
mireq. pulchritudinis. existens ⁊ inpu¬
tribilis. ex cuiꝰ ligno arca fabricata est
U nde ⁊ regio siue terra inqͣ nascitur. sechim
appellatur. Spina primo parenti nostro
data ÷ ꝓ pena : dicente dño. Terra tua
spinas ⁊ tribulos germinabit tͥ: sed post¬
ea gentilitati data ÷ ꝓgła. Quid erio
ꝑ spinã quȩ pungit. nsi p̃dicatores scĩ
in isto loco intelliguntur : quia illoꝵ
peccata non palpant. Sed manifeste
redarguunt. Cum gͦ quilib& sc̃s p̃dica¬
stimulat. ꝓuocans eos ad conpunctionẽ
penitentiȩ. Mirtur̃ Mlirtus a romati¬
ca arbor .ẽ. & inputribilis. Cinꝰ succo
m̃bra fessa solidantur & reparantur.
ꝑquã designant᷑ scĩ predicatores: qui
sua p̃dicatione & consolatione infirmoꝵ
corda adbona oꝑa agenda confirmant¬
possimus & ipsi consolari eos. qͥ in omĩ
pressura sunt. Lignũ oliue. Oleos grax:

Expanded text:
autem seta arbor similitudinem albae spinae habens, mirae levitatis et mirae fortitudinis, miraeque pulchritudinis exsistens et imputribilis, ex cujus ligno Arca fabricata est. Unde et regio, sive terra in qua nascitur, Sethim appellatur. Spina primo parenti nostro data est pro poena, dicente Domino: « Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . » Sed postea gentilitati data est pro gloria. Quid ergo per spinam quae pungit, nisi praedicatores sancti in isto loco intelliguntur: quia illorum peccata non palpant, sed manifeste redarguunt. Cum ergo quilibet sanctus praedicastimulat, provocans eos ad compunctionem poenitentiae. « Myrtum. » Myrtus aromatica arbor est et imputribilis. Cujus succo membra fessa solidantur et reparantur, per quam designantur sancti praedicatores, qui sua praedicatione et consolatione infirmorum corda ad bona opera agenda confirmant etpossimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt . » « Lignum olivae. » Eleos Graece,
Abbreviated transcription (Latin):
& grẽ. De hoc etiam flumine. dicit
psalmsta. Fluminis impetꝰ : letificat
ciuitatem dĩ. Et flum̃ dĩ : repletum. ẽ.
aquis. Quod autẽ dicit & inmehio cãpoꝵ
fontes: id ipsum ÷ ut suꝑuis diximus
Ponã deseẜtum. hoc ÷ gentilitatẽ instagna
a quarũ id influeata scripturarũ : &
terrã inuiã in riuos aquarũ. Terra imua
appellat᷑ gentilitas. qi̾ ante aduentũ filui
mirtũ ⁊ spinã. & lignũ oliuȩ. Post quã
date sunt indeserto uł in solitudine gentiũ
aquȩ : coeꝑunt arbores ibi oriri. Uideamꝰ
quid nobis inuant istarũ arboꝵ nomina.
Cȩdrus arbor ÷ miri odoris. & inputribił.
ꝑ quod significant᷑ scĩs imi uiri: miracula
patrantes. in ȩt̃num uicturi.: & bonoꝵ¬

Expanded text:
. De hoc etiam flumine dicit . De hoc etiam flumine dicit Psalmista: « Fluminis impetus laetificat civitatem Dei: » et « flumen Dei repletum est aquis » . Quod autem dicit « et in medio camporum fontes, » idipsum est ut superius diximus. « Ponam desertum » hoc est gentilitatem « in stagna aquarum, » id est influentia Scripturarum « et terram inviam in rivos aquarum. » Terra invia appellatur gentilitas, quia, ante adventum Filii t spinam, et lignum olivae. » Postquam datae sunt in deserto vel in solitudine gentium aquae, coeperunt arbores ibi oriri. Videamus quid nobis innuant istarum arborum nomina. Cedrus arbor est miri odoris et imputribilis, per quod significantur sanctissimi viri miracula patrantes, in aet
Abbreviated transcription (Latin):
aquas : & non sunt. Lingua eoꝵ siti aruit.
Gentiles appellantur egeni ⁊ pauꝑes : qr̾
triȩ celestis inuitarae: & qui eis panem
sp̃ualẽ porriger&e: Egeni gentiles & pau¬
ꝑes quer̃ aquas idt doctrinã spũalem a
suis phulosophis : & non s̃ in illis doctrine
spũales. Idõq linguaeoꝵ: siti aruit. Sine
lege acꝓpħarũ oraculis. Propt̾ea dñs ds̃ nr̃¬
: non eos penitus deliquid nec ioiȩt̾num
passus est: sed aꝑuit insu ꝓpinis collibus
flumina. & in medio campor fontes
Colles inisto loco: in bonã partẽ intelligunt᷑.
A periam insupinis hoc ÷ in inqͥnatis. uel
humilib. gentib. flumina: hoc ÷ doctrmnã
ueteris & noui testam̃ti. Apperuit dĩ
omp̃s inhumilib. hominib. scientiã diuinoꝵ
gloquioꝵ : ut fuit hieromiinus. augustinꝰ.
ambrosius ꝯteriq alii doctores. qui
nobis misteria diuina pate fecer̃. Sum̃tes
aquas ab illo : qui dix̃ ꝑhieremia. Me dẽ¬

Expanded text:
aquas, et non sunt: lingua eorum siti aruit. aquas, et non sunt: lingua eorum siti aruit. » Gentiles appellantur egeni et pauperes, quia triae coelestis invitaret, et qui eis panem spiritualem porrigeret. Egeni gentiles et pauperes quaerunt aquas, id est doctrinam spiritualem, a suis philosophis, et non sunt in illis doctrinae spirituales. Ideoque lingua eorum siti aruit sine lege ac prophetarum oraculis. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum passus est sitire: sed aperuit in supinis collibus flumina, et in medio camporum fontes. Colles in isto loco in bonam partem intelliguntur. « Aperiam in supinis » hoc est in inquinatis, vel humilibus gentibus, « flumina, » hoc est doctrinam Veteris et Novi Testamenti. Aperuit Deus omnipotens in humilibus hominibus scientiam divinorum eloquiorum, ut fuit Hieronymus, Augustinus, Ambrosius, caeterique doctores qui nobis mysteria divina patefecerunt, sumentes aquas ab illo qui dixit per Jeremiam: « Me der
Abbreviated transcription (Latin):
uero in me xp̃c. Posui te quasi plaus¬
trũ trituratif nouum. habens rostra
serrantia. Sepius iã supra dictũ est:
quid sit planstrũ triturans : & quare
habeat rostra serrantia. Alciori uͦ intelli¬
gentia hec significat: qr p̃dicatio apłor
conterit contrarias potestates & spũalẽ
nequitiam eleuantẽ se contra scientiam
dĩ. Triturabis montes. & colles c̃minues.
Per montes. reges ⁊ potestates istiusscłi
Aesignantur : sicati ꝑcolles minoris po¬
tentiȩ & dignitatis principes. qui ꝓpt̾
lucra tẽporalia insuꝑbiam eriguntur.
Possumꝰ eciã dicere. quod eccliasticus uir
habens euangłice p̃dicationis rostra
serrantia: ut conterat incredulorum
durissima corda. Et uentilabit eos. se¬
parans criticũ apalcis. ĩd ⁊̃ om̃s elecꝰ¬
tos abhereticoꝵ coniunctione.
bia interfici& cos. Et tu exaltabis
in dño : cum uideris demones egredi. & hu¬
miles corde exaltari : adculmina uirtutum
dem conuerti. E geni & pauꝑes quer̃

Expanded text:
us . » « Posui te quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia. » Saepius jam supra dictum est, quid sit plaustrum triturans, et quare habeat rostra serrantia. Altiori vero intelligentia hoc significat, quia praedicatio apostolorum conterit contrarias potestates, et spiritualem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei. « Triturabis montes, et colles comminues. » Per montes, reges et potestates istius saeculi designantur, sicuti per colles minoris potentiae et dignitatis principes, qui propter lucra temporalia in superbiam eriguntur. Possumus etiam dicere, quod ecclesiasticus vir habet evangelicae praedicationis rostra serrantia, ut conterat incredulorum durissima corda. « Et ventilabit eos, » separans triticum a paleis, id est, omnes electos ab haereticorum conjunctione. bia interficiet eos. « Et tu exsultabis in Domino » cum videris daemones egredi, et humiles corde exaltari ad culmina virtutum. dem converti. « Egeni et pauperes quaerunt
Abbreviated transcription (Latin):
& euangłium : qr̾ elegit .xii. discipłos.
quos apłos nominauit. Ꝙ notandum
qr̾ primũ uocant᷑ serui. demn de inami¬
citia introducuntur. Antea enĩ acce¬
pimꝰ spm̃ seruitutis intimorẽ: &postea
electi in amicitiã dĩ iungimur. Se¬
m̃ abrahȩ uocantur . qe̾ non solum
scđm carnem de illiꝰ origine descender̃.
sed qr fidem habrahȩ habuer̃. & obedi¬
entes dõ extiter̃. In illo hoo ÷ in abra¬
hã app̃hendit eos abextremis terrae.

Expanded text:
angelium, quia elegit duodecim discipulos quos apostolos nominavit . Et notandum, quia primum vocantur servi, deinde in amicitiam introducuntur. Antea enim accepimus spiritum servitutis in timorem, et postea electi in amicitiam Dei jungimur. Semen Abrahae vocantur, quia non solum secundum carnem de illius origine descenderunt: sed quia fidem Abrahae habuerunt, et obedientes Deo exstiterunt. In illo, hoc est in Abraham, apprehen
Abbreviated transcription (Latin):
Tale quid. in exodo legimus. Audi isrł &
tace. Insulȩ dicuntur eo qđ insalo. hoc ⁊
in mari sint posite : & insul. debemꝰ in¬
telligere gentes. quȩ asalsis amarisq.
fortitudinẽ : eomodo qͦsuꝑius apximus.
utq̃ fortes fuer̾ umalo. sint fortiores
aaboria oꝑa ꝑagenda. Beatus gregoriꝰ
dicit aliam. ec̃. fortitudinẽ elactorum:
aliam repborum. Fortitudo el ectorũ:
uincere c̃cupiscentiam carnis: libidinẽ
uidelic&. appetitũ terrenarũ rerum.
aliaq. nicia. Et si necessitas se obposue.
rit ꝓxp̃i nomine : torm̃ta mortis libent̃
sufferre. Fortitudo autẽ reꝓboꝵ est :
homicidia adimplere. ꝑ rapinã alioꝵ
bona auferre. & insuꝑ ꝓlucris tẽpora¬
libus : mortis ꝑiculo se obponere.
Accedant subaudis gentes adme creden¬
do. & tunc loquantur : idt qđ credi¬
derunt aliis p̃dicent. Similit̃ adiu¬
dicium ꝓꝑemus : ut discernant inter
me factorem suum. & idola. ab illis

Expanded text:
Tale quid in Exodo legimus: Audi Israel, et Tale quid in Exodo legimus: Audi Israel, et tace. Insulae dicuntur eo quod in salo, hoc est in mari, sint positae. Et insulas debemus intelligere gentes, quae a salsis amarisque fortitudinem? Eo modo quo superius diximus, ut qui fortes fuerunt in malo, sint fortiores ad bona opera peragenda. Beatus Gregorius dicit aliam esse fortitudinem electorum, aliam reproborum. Fortitudo electorum est vincere concupiscentiam carnis, libidinem videlicet, appetitum terrenarum rerum, aliaque vitia. Et si necessitas se opposuerit, pro Christi nomine tormenta mortis libenter sufferre. Fortitudo autem reproborum est, homicidia adimplere, per rapinam aliorum bona auferre et insuper pro lucris temporalibus mortis periculo se opponere. « Accedant, » subaudis gentes ad me credendo, « et tunc loquantur » id est quod crediderunt aliis praedicent. « Similiter ad judicium properemus » ut discernant inter me factorem suum, et idola ab illis
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis. mutabunt fortitudinem
post mortẽ carnis: facti incorruptibiles.
Assument pennas sicut aquilȩ. hoc ÷ ida¬
nonacionẽ futurȩ iuitȩ. uł possibilitatem:
ut possint obinam dño ire in acra. Dicunt
doctores qi natura ÷ aquilȩ. ut senio con¬
fecta. cũ nonpossit p̃dam caꝑe. incurua¬
co rostro. & contractis ungulis accensa
ira tãdiu silice dura & alta adterit rostrũ.
ut solũ modo uestigium maneat. Atq ita
pulli sui & om̃e innouatur corpꝰ & plumȩ
illius. Sic scĩ quise hic ad triuerint mor¬
tificando se ipsos. innouabunt᷑ ꝑ incor¬
ruptionẽ contẽplantes solem iusticiȩ
xp̃m: sicut solem aquila in reuerbera¬
tis oculis. Et cũ ad terminũ uitȩ uenerint:
tunc incipiunt uinere cũ uidentur fini
laborabunt. qi̾̃ uisio sẽ trinitatis erit
eis omĩa. Ambulabunt de uirtute in
uirtutem : & non deficient in ȩt̾num uic¬
& gentes mutent ¶ fortitudinẽ. Ioxdĩ.

Expanded text:
beatitudinis, mutabunt fortitudinem beatitudinis, mutabunt fortitudinem post mortem carnis, facti incorruptibiles. « Assument pennas sicut aquilae, » hoc est innovationem futurae vitae, vel possibilitatem, ut possint obviam ire Domino in aera. Dicunt doctores: Quia natura est aquilae ut senio confecta cum non possit praedam capere, incurvato rostro et contractis ungulis, accensa ira tandiu scilicet dura et alta atterit rostrum, ut solummodo vestigium maneat. Atque ita pili sui, et omne innovatur corpus, et plumae illius: sic sancti qui se hic attriverunt mortificando seipsos, innovabuntur per incorruptionem, contemplantes solem justitiae Christum: sicut solem aquila irreverberatis oculis. Et cum ad terminum vitae venerint, tunc incipiunt vivere, cum videntur finire  et non laborabunt » quia visio sanctae Trinitatis erit eis omnia. « Ambulabunt » de virtute in virtutem « et non deficient » in aeternum vict gentes mutent fortitudinem. » Vox Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
infide solidati. & puerdit̃ uiuunt: defici¬
ent & laborabunt. id ÷ in p̃senti labor
erit eis p̃sens cura: & corruent post ex toto
dapnati. Qui autẽ sꝑant indño. muta¬
bunt fortitudinem. Notandũ qđ non dicit
ꝑdent fortitudinẽ sed mutabunt: hoc ÷
fortitudinẽ peccati mutabunt infortitu¬
dine bonȩ oꝑationis. Qui enĩ non suis ui¬
rib habent fiduciã & spẽ subaudis iN
dõ. & eius miscdiam prestolant᷑.: illi si¬
ne dubio mutant forcitudine. quia sic̃
fuer̾ fortes ad ꝑpetranda mala : ita sunt
fortes ad ꝑagenda bona. & toleranda
aduersa ꝓnomine xp̃i. Sic legimꝰ: multos
scõs egisse. Lonamus uerbi grã unum
ex multis. Paulũ quondã fortissimum
ꝑsecutorẽ : postmodũ uero fortissimum
p̃dicatorem. Qui quanto amplius fuit
fortis primũ ad ꝑsequendos electos: tan¬
to postea extitit feruens ad p̃dicandas
gentes &̃ uocandas adfidem. Aliteꝵ.
Qui sꝑant in dño. hoc ÷ inspe acternȩ

Expanded text:
in fide solidati et pueriliter vivunt, deficient et laborabunt, id est, in praesenti labor erit eis praesens cura, et corruent post ex toto damnati. « Qui autem sperant in Domino, mutabunt fortitudinem. » Notandum quod non dicit perdent fortitudinem, sed mutabunt: hoc est fortitudinem peccati mutabunt in fortitudinem bonae operationis. Qui enim non in suis viribus habent fiduciam, sed spem, subaudis in Deo, et ejus misericordiam praestolantur, illi sine dubio mutant fortitudinem. Quia sicut fuerunt fortes ad perpetranda mala, ita tunc fortes ad peragenda bona, et toleranda adversa pro nomine Christi. Sic legimus multos sanctos egisse. Ponamus, verbi gratia, unum ex multis Paulum quondam fortissimum persecutorem, postmodum vero fortissimum praedicatorem. Qui quanto amplius fuit fortis primum ad persequendos electos, tanto postea exstitit ferventior ad praedicandum gentibus, et vocandum eas ad fidem. Aliter: qui sperant in Domino, hoc est in spe aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̃dicationẽ apłorum credicdiit. Tibi
autẽ ochorus apłorũ. quies seruus mĩ
ielectus m̃s. qui p̃dicaturꝰ es gentibus
&̾ ꝑsecutiones plurimas ꝓ nomine med
passurus. dico. Netimeas a facie ꝑsecu¬
toꝵ : quia tecũ sũ ego. sicut dixit tibi
in euangłio. Ecce ego uobiscũ sũ om̃ib¬
dines ame : qe ego ds̃ tuus subaudis
sum ueritas ⁊ iuta. Non erres. nete fal¬
sa ꝑsuasio decipiat. quod tuis uiribus
inperitꝰ siluã gentium penetres. & fe¬
mei. Confortaui te. Om̃s subandis
iudȩi siune gentiles qͥ pugnant aduersũ te:
er̃ quasi nonsint quia ꝑibunt afaciȩ ur̃a.
Ego dñs app̾hendens manu tuam: id÷ oꝑati¬
onẽ tuã. & ego adiuuite: ꝓ eo qđ÷ adiu¬
uabote. N oli timere uermis iacob qͥ
mortui estis ex isrł: subaudis peccato.
Iermis appellatur diorus apłoꝵ ꝓpter
humilitatẽ : umitans illũ qui dic̃ inpsal¬
mo. Ego antem sum uermis ⁊ non homo
Sicut enĩ uermis c̾ram penetrat: ita

Expanded text:
t. Tibi autem, o chorus apostolorum, qui es servus meus et electus meus, qui praedicaturus es gentibus et persecutiones plurimas pro nomine meo passurus, dico: « Ne timeas » a facie persecutorum « quia tecum sum ego » sicut dixi tibi in Evangelio: « Ecce ego vobiscum sum omnibclines a me, quia ego Deus tuus, » subaudis sum veritas et vita. Non erres, ne te falsa persuasio decipiat, quod tuis viribus peritus sylvam gentium penetres, et femei confortavi te. « Omnes, » subaudis Judaei sive gentiles « qui pugnant adversum te, erunt quasi non sint, quia peribunt » a facie vestra. « Ego Dominus apprehendens manum tuam, » id est operationem tuam, et ego adjuvi tevabo te. « Noli timere, vermis Jacob, qui mortui estis ex Israel » subaudis peccato. Vermis appellatur chorus apostolorum propter humilitatem, imitans illum qui dicit in psalmo: « Ego autem sum vermis, et non homo . » Sicut enim vermis terram penetrat, ita
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliabit frĩ suo dicens. Uides ista idola
fr̃. certe non sunt du sed oꝑa manuum
hominũ surda ⁊ muta. confortare infide
di uni & ueri. Ettu isrł serue meusia cob
quẽ elegi sem̃ habrabã amici mei. inquo
id ÷ inhabraam app̃hendi tẽ. ludȩi hoc
dese incelligunt: eo qđ ex semine habrahe
recesseruit. sed melius ÷ ut ad spũalẽ
isrł illud referamus. hoo ÷ ad apłos
qui ex semine abrahe ꝓpagati surit
Blandientisq. affectu alloquitur. ipsũ
nis Propłia : non seruat ordinẽ historiȩ.
Post uocationt̃ enĩ gentium. quedã uder̃¬

Expanded text:
auxiliabitur fratri suo dicens: Vides ista idola, auxiliabitur fratri suo dicens: Vides ista idola, frater, certe non sunt dii: sed opera manuum hominum surda et muta, confortare in fide Dei vivi et veri. « Et tu Israel, serve meus Jacob, quem elegi semen Abraham amici mei, in quo, » id est, in Abraham « apprehendi te. » Judaei hoc de se intelligunt, eo quod ex semine Abrahae recesserint: sed melius est ut ad spiritualem Israel illud referamus, hoc est ad apostolos qui ex semine Abrahae propagati sunt. Blandientisque affectu alloquitur ipsum cmeus. Prophetia non servat ordinem historiae. Post vocationem enim gentium quaedam vider
Abbreviated transcription (Latin):
U iderunt dm̃ ꝑfidem insulȩ. id÷ gentes
ȩccłiȩ quȩ mundihuiꝰ sustinent tẽpestates.
& cumuer̃ eum quia initium sapientiȩ ci¬
mor dñi. & sine cinore difficile aut nul¬
latenus uirtutes custodiuntur. Extre.¬
ma terre obstipuer̃. subaudis audientes
sed merito: quȩ longe erant abillo. Umis¬
quisq subaudis credentium ꝓximo suo hoc
.ẽ. frĩ suo credenti auxiliabitur: & frĩ
suo dic&. Confortare infide xp̃i. Gentilis
quispiã conuersus adsidem xp̃i : & c̃fortatꝰ
est iam m illo. Ferram̃tum adhuc non
pleniter solidatum : in dõ confortabitur
Confortanit faber erarius ꝑ cutiens for¬
mã simulachris malleo. qui uigebat
tunc cẽporis quando idola colebant. di¬
cens glictino hoc ÷ solidam̃to. bonũ est
istud glutinũ: & confortauit eũ subau¬
dis dm̃ suum inclauis. ut ñ moueat᷑ subaud̾
siuenerit uentus. Et sensus huiꝰ uersicu¬
li talis est. Ille qui ꝑfectus fuerit infide :

Expanded text:
 Deum per fidem « insulae, » id est gentes Ecclesiae, quae mundi hujus sustinent tempestates, « et timuerunt » eum quia initium sapientiae timor Domini. Et sine timore difficile aut nullatenus virtutes custodiuntur. « Extrema terrae obstupuerunt, » subaudis audientes sed merito, quia longe erant ab illo. « Unusquisque » subaudis credentium « proximo suo » hoc est fratri suo credenti « auxiliabitur, et fratri suo dicet: Confortare » in fide Christi. Gentilis quispiam conversus ad fidem Christi, confortatus est jam in illo. Ferramentum adhuc non pleniter solidatum, in Deo confortabitur. « Confortavit faber aerarius percutiens formam simulacris malleo, qui cudebat tunc temporis » quando idola colebant « dicens: Glutino » hoc est, solidamento « bonum est, » istud glutinum, « et confortavit eum » subaudis Deum suum in « clavis ut non moveatur » subaudis si venerit ventus. Et sensus hujus versiculi talis est: Ille qui perfectus fuerat in fide,
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigatio sapientiȩ eiꝰ. qi̾ omĩa nouit.
Et quomͦ cu dicis. quod uditium non iN¬
telligit & uiȩ cuȩ abscondite sunt abeo:
ut quondã fortitudinẽ bonȩ oꝑationis.
Nam ds̃ omp̃s cantȩ fortitudinis ÷: ut ñsolũ
ipse non indigeat alterius auxilio. sed etiã
in se sꝑantib. fortitudinem om̃ib. tribuit
Deficient pueri & laborabd̾dit : & iuuenes
in infirmitate cadent. Lętat᷑ homo in
puericia & iuuentute & sanitate: sed la¬
borat in infirmitate & senectute &cito deci¬

Expanded text:
pientiae ejus, » quia omnia novit. Et quomodo tu dicis, quod judicium non intelligit, et viae tuae absconditae sunt ab eo. ut quondam « fortitudinem » bonae operationis. Nam Deus omnipotens tantae fortitudinis est, ut non solum ipse non indigeat alterius auxilio: sed etiam in se sperantibus fortitudinem omnibus tribuit. « Deficient pueri et laborabunt, et juvenes in infirmitate cadent: » laetatur homo in pueritia, et juventute, et sanitate, sed laborat in infirmitate et senectute, et cito deci
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã meã ⁊ bona oꝑa. Et adõ meo
iudiciũ meum transiuit: id ÷ non iuste
me iudicauit. quia ꝑmisit me duci iti
captiuitatẽ : Cego bona fecerim. Et est
sensus. Addm̃ terrena non ꝑtinent: & se¬
dens in cȩlo non considat qͥd unusqͥsq.
nrm̃ faciat. idõq nos in iuste abhostib
oppͥmimur. Et sicut pisces in aqͥs huc il¬
luch. natant: & siõ bestiȩ ⁊ animalia
hac illacq discurrunt. non habentes
pastorẽ neq rectorẽ: sic nos positi int̾rã
non habemus qui nos tegat & defendat.
qr̃ non ÷ dño cura de nobis: insuꝑ nec nos
uid&. Nũ quid non scitis id÷ non creditis.
aut ñ audistis inscripturis ds̃ sempiter¬
nus unus dñs. qui creauit terminos t̾rȩ
ex nichilo: non defici& ut homo qr sp̃s est.¬

Expanded text:
justitiam meam, et bona opera. Et a Deo meo judicium meum transivit, id est, non juste me judicavit: quia permisit me duci in captivitatem, cum ego bona fecerim. Et est sensus: Ad Deum terrena non pertinent, et sedens in coelo non considerat quid unusquisque nostrum faciat: ideoque nos injuste ab hostibus opprimimur. Et sicut pisces in aquis huc illucque natant, et sicut bestiae et animalia hac illacque discurrunt, non habentes pastorem neque rectorem, sic nos positi in terram non habemus qui nos regat et defendat, quia non est Domino cura de nobis: insuper nec nos videt. « Nunquid non scitis » id est, non creditis, « aut non audistis » in Scripturis « Deus sempiternus » unus « Dominus qui creavit terminos terrae » ex nihilo « non deficiet, » ut homo, quia s
Abbreviated transcription (Latin):
mero cuis. Hic ostenditur qđ dĩ om̃pts
omĩa uisibilia & inuisibilia cognoscit.¬
& cuncta in numero &e ponde &m̃sura
fecit. Quaredicis iacob. id ÷ duȩ tribus &
loqueris isrł: hoc ÷ decẽ trib. abscondi¬
ta est uiamea adr̃o. & adõ meo iuditiũ

Expanded text:
mero ejus. Hic ostenditur quod Deus omnipotens omnia visibilia et invisibilia cognoscit, et cuncta in numero, et pondere, et mensura fecit. « Quare dicis Jacob, » id est duae tribus « et loqueris Israel, » hoc est decem tribus, « abscondita est via mea a Do
Abbreviated transcription (Latin):
las ⁊ om̃s scõs. uł stellas ex nomine uocat.
subaudis ille creauit hȩo. Ailiciam çeli :¬
duob. modis intelligamꝰ. uł angłos. uł
sidera. Qsalmista eñ dehoc dicit. Qui
nimerat multitudinẽ stellarũ. Et da¬
nihel. Qilia milium ministrabant ei.

Expanded text:
s » sanctos, vel stellas « ex nomine vocat, » subaudis ille creavit haec. Militiam coeli duobus modis intelligimus, vel angelos, vel sidera. Psalmista enim de hoc dicit: « Qui numerat multitudinem stellarum . » Et Daniel: « Millia millium ministrabant ei
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Conpleta ÷ gͦ malicia eiꝰ : id ÷ af¬
flictio persecucionis. quȩ euenit in morte
martrrũ. & modo dõ dante ab est.
fidem dnĩ uemientes. ꝑbaptismi regene¬
rationẽ mundati sunt. Uel in martirio
ubi sic dimissa sunt illis peccata : uelud
in baptismo. Suscepit demanu dñi du¬
plicia: subaudis torm̃ta. Si adherłm
hoc feceramus : duplicia recepit achaldȩis
& romanis. ⁊ periit corpore ⁊ anima.
Si ad eccłiam duplicit̃ aꝑsecutorib rece¬
pit. qr corpore cruciata ÷ & in animo
angustiã sustinebat. tẽpore ꝑsecutionis.
idõq. dimissa ÷ iniquitas eius. Hox

Expanded text:
fecit . » Completa est ergo malitia ejus, id est affecit . » Completa est ergo malitia ejus, id est afflictio persecutionis quae evenit in morte martyrum, et modo Deo dante abest. fidem Domini venientes, per baptismi regenerationem mundati sunt. Vel in martyrio ubi sic dimissa sunt illis peccata, velut in baptismo. « Suscepit de manu Domini duplicia, » subaudis tormenta. Si ad Hierusalem hoc referamus, duplicia recepit a Chaldaeis et Romanis, et periit corpore et anima. Si ad Ecclesiam dupliciter a persecutoribus recepit, quia corpore cruciata est et in animo angustiam sustinebat tempore persecutionis, ideoque dimissa est iniquitas ejus. « Vox