comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ dicimꝰ eẽ in potestate nr̃a nisi ꝗd̃ cũ uolumꝰ fit.
Ubi priꝰ ⁊ maxime ẽ. tpsũ uelle. Sine uillo qͥpe int̾¬
uallo tẽporis: p̃sto ẽ. uoluntas ipsa cũ uolumus. S
hanc qͦq ad bene uuiendũ de suꝑ accipimꝰ potestatem:
cũ p̾paratur uoluntas a dño. Sed̾a questio ẽ. qͦmͦ
dictũ sit. penitet me qd̾ constitueri saul rege̾. Tercia
utrũ sp̃s ĩmundus. qͥ erat in phitonissa potuerit
agere ut samuel a saule uideretur. ⁊ loqueretur cũ
eo. Quarta de hac qd̾ scriptũ ẽ. Intrauit rex dauid:
⁊ sedit aute dñm. Quinta de eo qͦd dixit helias.
Dñe testis huniꝰ iuduȩ cũ qua ego inhabito. ap̃ ipsã

Expanded text:
quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a dodictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam,
Abbreviated transcription (Latin):
fuissemꝰ. In cuiꝰ questionis solutione laboratũ ẽ.
qͥdẽ ꝓ libero arbitrio uoluntatis humanȩ: s uicit di gr̾a
nec nisi ad illud potui ꝑuenire. ut liquidissima ue¬
ritade dixisse intesligatur apłs. Quis ciũ te discernit
Quid aũ habes qd̾ ñ accepisti: Si au accepisti: qͥd głariͤ
quasi n acceperis. Qđ uolens etiã martyr cẏprianꝰ
ostendere. hoc totũ ipso titulo defimͥut dicens. in nullo
głandũ. qͣndo nr̃m nichil ẽ. In sed̾o libro tractantur
ceterȩ questiones. ⁊ ꝓ ur̃a qͣutulacitnq facultate soliuint᷑.
qͦ sunt om̃s de scriptura q̃ regnoꝵ appellatur. Harum
prima ẽ de eo qd scriptum est. ⁊ insiluit sp̃s dñi in
saul: cũ alibi dicatur. ⁊ sp̃s dñi malus in saul. Quam
cũ exponerẽ dixi qͣnuus sit in cuiꝰq potestate quid uelit.
non ẽ. tam̃ in cuiꝰqͣm potestate qͥd possit. Qd idõ dictũ ẽ.

Expanded text:
fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. In secundo libro tractantur ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appprima est de co, quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in Saul, cum alibi dicatur: et spiritus domini malus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
IbRorTM euos ep̃s e laporaui. ꝑrum
duo sunt ad sĩplicianũ ȩccłiȩ mediolauensis autistitem.
qͥ beatissimo successit ambrosio de diu̾sis questionib: qͣru
duas ex epła pauli apłi ad romanos in primiun libru̾
contuli. Harum pͥor ẽ. de eo qͦd scriptũ ẽ. qͥd gͦ dicemus.
lex ꝑeccatu ẽ e Absit. usq ad illud ubi ait. Quis me lib̾abit
Iti qua illa apłi u̾ba. lex sp̃alis ẽ. ego aũi carnalis sũ ⁊ cet̾a
qͥb caro contra spm confligere ostenditur. eo mͦ exposui.
tanquã ħo describatur. adhuc sub lege nondũ sub gr̾a
constitutus. Longe enĩ post ea etiã sp̃alis hõis. ⁊ hoc
ꝓbabiliꝰ ẽẽ posse illa u̾ba cognoui. P osterior in hoc
libro questio ẽ. ab eo loco ubi ait. ñ solũ aũ s ⁊ rebeca
ex uno concubitu habens ysaac patris nr̃i usq ad
illd̾ uͥ ait. Nisi dñs sabaoch reliquiss nobis semen¬
sic̾ sodoma facti ẽẽmꝰ. ⁊ sic̃ gomorra similes aco¬

Expanded text:
ibrorum quos episcopus elaboravi, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos, in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait: Quis me liberabit in qua illa apostoli uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dsicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes
Abbreviated transcription (Latin):
uiorib ⁊ multis. tam̃ magno gemitu ⁊ dolore peni¬
tendi miscdia dĩ dignꝰ fuerit: non iꝑsius ẽ. qui si re¬
linqueretur interiret. s miserentis dĩ qui eius p̾cib
doloriq subuenit. Parũ ẽ. enĩ uelle nͥ d̾s misereatur:
s d̾s ñ miseretur qui ad pacẽ uocat. nisi uoluntas
post cũ agerem dixi. Hȩc aut̾e uocatio. q̃ siuie in sin
głis hoib siue in popłis atꝙ in ipso genere hiuina¬
no ꝑ tẽpoꝵ oportunitates oꝑatur. altę ⁊ ꝓfunde ordi.¬
nationis ẽ: quo ꝑtinet etiam illud. in utero sanctifi¬
dilexi. esau aũ odio habui ⁊ cęt̾a. Quanus testimoni¬
um illud cũ esses in renib patris tui uidi te: unde
michi tanqͣm scriptũ sit occurrerit nescio.Lxix. ẽ
mors in uictoria. Ubi ẽ mors contentio tuaꝰ bbi ⁊ mors
aculeus tiuis: Aculeus aũ mortis peccm̃ u̾tꝰ aũ pecc̃i. lex.lxxi.

Expanded text:
uioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paeniuioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas post cum agulis hominibus, sive in populis atque in ipso genere humano per temporum opportunitates operatur, altae et profundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, « In utero sanctifidilexi, Esau autem odio habui, et cetera, quamuis testimonium illud: cum esses in renibus patris tui, uidi t e, unde mihi, tamquam scriptum sit, occurrerit nescio. sexagensmors in uictoriam. ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis pec
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis. usq ad id qd̾ dictũ est spe em̃ salui facti
sunius. Uhi cũ exponere qd̾ scripstum est:⁊ ipsa
creatura liberabitur a serutute mteritus. dixi. &
ipsa creatura id ẽ. iꝑse hõ: qd̾ ĩa signacło imaginis
ꝓpter peccatũ amisso remanserit tantũ mͦ creatu¬
ra. Qd̃ non ita ẽ. accipiendũ: quasi totũ amiserit
homo qd̾ habebat imaginis di. Nã si oĩno ñ amisiss
ñ eẽt ꝓpter qd̾ diceretur. reformamini ru nouitate sp̃s¬
m̃tis itr̾e ⁊ in eamde imagnie̾ transformamur.S rur¬
sus si totũ amisisset: nichil maueret unde diceret. ꝙͣ ꝙͣ
in imagine abulet ħo tam̃ uane conturbatur. Ite qd
dixi spiritaliter sumos angłos uiuere. infimos uero
animaliter. Audatiꝰ dictũ ẽ. de infimis. quͣa ut possit
de scristuris sc̃ĩs. uł tpsis reb ostendi. Quia ⁊ si forsi¬
o homo tu qͥs es qui respondeas deo: Ubi dixi. Quia
etiã si ĩ leuiorib quisq peccatis. aut certe qͣmuis gra¬

Expanded text:
m salui facti sumus. ubi cum exponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisisset, non esset, propter quod diceretur: reformamini in nouitate mentis uestrae, et: in eandem imaginem transformamur; sed rursus, si totum amisisset, nihil maneret, unde diceretur: quamquam in imagine ambulat homo, tamen uane conturbatur. item quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos ueanimaliter, audacius dictum est de infimis, quam ut possit vel scripturis sanctis vel ipsis rebus ostendi, quia, si forso homo, tu quis es, qui respondeas deo? ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis gra
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi priꝰ ⁊ maxime ẽ. tpsũ uelle. Sine uillo qͥppe int̾¬
uallo tẽporis: p̾sto ẽ. uoluntas ipsa cũ uolumus. S
hanc qͦq ad bene uuendũ de suꝑ accipimꝰ potestatem:
cũ p̃paratur uoluutas a dño. Scda questio ẽ. qͦmͦ¬
dictũ sit. penitet me qd̾ constituerĩ saul rege̾. Tercia
utrũ sp̃s ĩmundus. qͥ erat in phitonissa potuerit
agere ut sainuel a saule uideretur. ⁊ loqueretur cũ
eo. Quarta de hoc qd̾ scriptũ ẽ. Intrauit rex dauid:
⁊ sedit ante dñm. Quinta de eo qͦd dixit helias.
Dũe testis huiꝰ uduȩ cũ qua ego in habito. ap̃ ipsã¬
inqͣm corpꝰ dicit. qͣndui tale ẽ. ut indigentia rerum
tẽporaliũ molestet animã. S multo meliꝰ mͥ pꝰea ui¬
sum ẽ: ideo mortuũ corpꝰ dictũ qd̃ habeat iam mori¬
endi necessitat᷑e quã ñ habuit aute peccatu Lx uii.

Expanded text:
ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe inteubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a dodictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsainquam, corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum temporalium molestet animum. sed isto melius mihi postea uisum est ideo . mortuum corpus dictum, quod habeat iam moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ ꝓ libero arbitrio uoliunitatis humanȩ: s uicit di gr̾a
nec nisi ad illud potui ꝑuenire. ut liquidissima ue¬
ritade dixisse intesligatur apłs. Quis enĩ te discernt:
Quid aũ habes qd ñ accepisti: Si au accepisti: qͥd głariͤ
quasi nͨ acceperis. Qđ uolens etiã martyr cẏprianꝰ
ostendere. hoc totũ ipso titulo defimͥiut dicens. in nullo
głandũ. qͣndo nr̃m nichil ẽ. In scd̾o libro tractantur
ceterȩ questiones. ⁊ ꝓ ur̃a qͣntulacitnq facultate soluunt᷑.
qͦ sunt om̃s de seriptura q̃ regnoꝵ appellatur. Harum
prima ẽ. de eo qd scriptum est. ⁊ insiluit sp̃s dñi in
saul: cũ alibi dicatur. ⁊ sp̃s dñi malus in saul. Quam
cũ exponerẽ dixi qͣnius sit in cuiꝰq potestate quid uelit.
non ẽ. tam̃ in cuiꝰqͣm potestate qͥd possit. Qd ido dictũe
qr ñ dicimꝰ ẽẽ in potestate nr̃a nisi ꝗd̃ cũ uolumꝰ fit.

Expanded text:
quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. In secundo libro tractantur ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellatur. harum prima est de co, quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in Saul, cum alibi dicatur: et spiritus domini malus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit;
Abbreviated transcription (Latin):
IbRorM euos ep̃s e laporaui. ꝑrmi
duo sunt ad sĩplicianũ ȩccłiȩ mediolauensis autistitem.
qͥ beatissimo successit ambrosio de diu̾sis questionib: qͣrũ
duas ex epła pauli apłi ad romanos in primum libru
contuli. Harum pͥor ẽ. de eo qͦd scriptũ ẽ. qͥd gͦ dicemus.
lex peccatu ẽ c Absit. usq ad illud ubi ait. Quis me lib̾abit
In qua illa apłi u̾ba. lex sp̃alis ẽ. ego aũ carnalis sũ ⁊ cet̾a
qͥb caro contra spm confligere ostenditur: eo mͦ exposui.
tanquã ħo describatur. adhuc sub lege nondũ sub gr̾a
constitutus. Longe enĩ post ea etiã sp̃alis hõis. ⁊ hoc
ꝓbabiliꝰ ẽẽ posse illa u̾ba cognoui. P osterior in hoc
libro questio ẽ. ab eo loco ubi ait. ñ solu̾ aũ s ⁊ rebeca
ex imo concubitu habens ysaac patris nr̃i usq ad
illd uͥ ait. Nisi dñs sabaoih reliquiss nobis semen.¬
sic̃ sodoma facti ẽẽmꝰ. ⁊ sic̃ gomorra similes aec̃o¬
fuissemꝰ. In cuiꝰ questionis solutione laboratũ ẽ.

Expanded text:
ibrorum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, ubi ait: quis me liberabitin qua illa apostoli uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dsicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est
Abbreviated transcription (Latin):
pientię uacuum esse non posse sapientem. tam
ego interdum arbitror congrua illi tempori ratio
cum ipso tempore. & cum ipsius carneadis ciceron
porib sepulta foret. S quia siue uitȩ huiꝰ multis
iuitatis meis esse satiatum. Hic omnib gaudentib & laudar¬
ib dm̃: quamuellem inquit trigetius hoc mͦ nos cotidie pr¬
eres. Modus inquam ille ubiq seruandus. ubiq amandus
iobis cordi est ad dm̃ reditus noster. His dictis: facto dispi¬
RDINEM uenuim tenobi cũ sequi ac tenere.
cuiq ꝓprium. tum uͦ uniuersitatis quo coher¬
cetur hic mundus & regitur: uel uidere ł pande¬
re difficillimum hominib auq rarissimum ẽ. Huc
iccedit: quod etiam si quis hȩc possit. non illud quoq ual
fficere. ut dignum auditorem tam diuinis obscurisq ret
iel uitȩ merito uel habitu quodam eruditionis inueniat
Iec tamen quicquã ẽ. qđ magis auide expetant quȩe
ꝑtima ingenia. magisq audire ac discere studeant.

Expanded text:
pientiae uacuum esse non posse sapientem, tam l peruicacia uel, ut ego interdum arbitror, congrua illi tempori ratio simul cum ipso tempore et cum ipsius Carneadis Ciceronisque corporibus sepulta foret. sed quia siue uitae huius multisuitatis meis esse satiatum.— Hic omnibus gaudentibus et laudantibus deum: Quam uellem, inquit Trygetius, hoc modo nos cotidie pasceres. — Modus, inquam, ille ubique seruandus est, ubique amandus, si uobis cordi est ad deum reditus noster. — His dictis facto dispuOrdinem rerum, Zenobi, cum sequi ac tenere cuique proprium tum uero uniuersitatis, quo cohercetur hic mundus et regitur, uel uidere uel pandere difficillimum hominibus atque rarissimum est. hue accedit, quod, etiamsi quis haec possit, non illud quoque ualet efficere, ut dignum auditorem tam diuinis obscurisque rebus uel uitae merito uel habitu quodam eruditionis inueniat. nec tamen quicquam est. quod magis auide expetant quaeque optima ingenia magisque audire ac discere studeant,
Abbreviated transcription (Latin):
sic incipit. Utrũ aĩa a se ipsa sũ:
gitur: habet tam̃ ñ inutilem ingenii ⁊ mntis exercita.¬
tione̾ magisq morib ad ueriloquiũ diligendũ ꝓficit.
Hunc qͦq auferre statuerã de opuscłis meis. ꝙr ⁊ obscurꝰ
⁊ anfractuosus. ⁊ õino molestus michi uidebatur ꝓpt̾
qđ eũ nec edideram. Deide cũ post ea scripsissem
alterum cuiꝰ titulus est contra mendatium: multoᷤ
Itaq u ista retractione opusculoꝵ meoꝵ. cũ eu iticolu¬
men repperissem: etiam ipsũ retractatum manere
p̃cepi. maxime qr non nulla in eo sunt necessaria
quȩ in illo altero non sunt. Propt̾ea uͦ illiꝰ ĩ scͥptio ẽ
contra mendatiũ. istius autem de mͦdatio. qmͣ ꝑ illũ¬
totũ oppugnatio ẽ. aꝑta m̾datii. Istuis autẽ magna pars
in inquisitionis disputatione uersatur: ad eunidem
tam̃ finẽ ut̾ꝙ dirigitar. Hic liber sic iucppit. Magna
questio de mendatio:¬
ad simplicianum ep̃m. libri .ii.

Expanded text:
sic incipit: Utrum anima a seipsa sit. gitur, habet tamen non inutilem ingenii et mentis exercitationem, magisque moribus ad veriloquium diligendum proficit. Hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus, et omnino molestus mihi videbatur, propter quod eum nec edideram. Deinde cum postea scripsissem alterum, cujus titulus est, Contra Mendacium, multo tum. Itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumen reperissem, etiam ipsum retractatum manere praecepi: maxime quia in eo nonnulla sunt necessaria, quae in illo altero non sunt. Propterea vero illius inscriptio est, Contra Mendacium; istius autem, De Mendacio: qutotum oppugnatio est aperta mendacii, istius autem magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quaestio est de mendaAD SIMPLICIANVM LIBRI DVO.
Abbreviated transcription (Latin):
hanc qͦq ad bene uuiendũ de suꝑ accipimꝰ potestatem:
cũ p̾paratur uoluntas a dño. Sed̾a questio ẽ. qͦmͦ
dictũ sit. penitet me qd̾ constitueri saul rege̾. Tercia
utrũ sp̃s ĩmundus. qͥ erat in phitonissa potuerit
agere ut samuel a saule uideretur. ⁊ loqueretur cũ
eo. Quarta de hac qd̾ scriptũ ẽ. Intrauit rex dauid:
⁊ sedit aute dñm. Quinta de eo qͦd dixit helias.
Dñe testis huniꝰ iuduȩ cũ qua ego inhabito. ap̃ ipsã

Expanded text:
hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a dodictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam,
Abbreviated transcription (Latin):
ritade dixisse intesligatur apłs. Quis ciũ te discernit
Quid aũ habes qd̾ ñ accepisti: Si au accepisti: qͥd głariͤ
quasi n acceperis. Qđ uolens etiã martyr cẏprianꝰ
ostendere. hoc totũ ipso titulo defimͥut dicens. in nullo
głandũ. qͣndo nr̃m nichil ẽ. In sed̾o libro tractantur
ceterȩ questiones. ⁊ ꝓ ur̃a qͣutulacitnq facultate soliuint᷑.
qͦ sunt om̃s de scriptura q̃ regnoꝵ appellatur. Harum
prima ẽ de eo qd scriptum est. ⁊ insiluit sp̃s dñi in
saul: cũ alibi dicatur. ⁊ sp̃s dñi malus in saul. Quam
cũ exponerẽ dixi qͣnuus sit in cuiꝰq potestate quid uelit.
non ẽ. tam̃ in cuiꝰqͣm potestate qͥd possit. Qd idõ dictũ ẽ.
qr ñ dicimꝰ eẽ in potestate nr̃a nisi ꝗd̃ cũ uolumꝰ fit.
Ubi priꝰ ⁊ maxime ẽ. tpsũ uelle. Sine uillo qͥpe int̾¬
uallo tẽporis: p̃sto ẽ. uoluntas ipsa cũ uolumus. S

Expanded text:
ritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? ritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. In secundo libro tractantur ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appprima est de co, quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in Saul, cum alibi dicatur: et spiritus domini malus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed
Abbreviated transcription (Latin):
IbRorTM euos ep̃s e laporaui. ꝑrum
duo sunt ad sĩplicianũ ȩccłiȩ mediolauensis autistitem.
qͥ beatissimo successit ambrosio de diu̾sis questionib: qͣru
duas ex epła pauli apłi ad romanos in primiun libru̾
contuli. Harum pͥor ẽ. de eo qͦd scriptũ ẽ. qͥd gͦ dicemus.
lex ꝑeccatu ẽ e Absit. usq ad illud ubi ait. Quis me lib̾abit
tanquã ħo describatur. adhuc sub lege nondũ sub gr̾a
constitutus. Longe enĩ post ea etiã sp̃alis hõis. ⁊ hoc
ꝓbabiliꝰ ẽẽ posse illa u̾ba cognoui. P osterior in hoc
libro questio ẽ. ab eo loco ubi ait. ñ solũ aũ s ⁊ rebeca
ex uno concubitu habens ysaac patris nr̃i usq ad
illd̾ uͥ ait. Nisi dñs sabaoch reliquiss nobis semen¬
sic̾ sodoma facti ẽẽmꝰ. ⁊ sic̃ gomorra similes aco¬
fuissemꝰ. In cuiꝰ questionis solutione laboratũ ẽ.
qͥdẽ ꝓ libero arbitrio uoluntatis humanȩ: s uicit di gr̾a
nec nisi ad illud potui ꝑuenire. ut liquidissima ue¬

Expanded text:
ibrorum quos episcopus elaboravi, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos, in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait: Quis me liberabit tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dsicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima ve
Abbreviated transcription (Latin):
tem de m̃datio scripsi librũ. qͥ ⁊ si cũ aliqͦ labore intelli¬
gitur: habet tam̃ ñ in utilem ingenii ⁊ mntis exercita¬
tionẽ magisq morib ad ueriloquiũ diligendũ ꝓficit.
Hunc qͦq auferre statuerã de opuscłis meis. qr ⁊ obscurꝰ
⁊ anfractuosus ⁊ oĩno molestus michi uidebatur ꝓpt̾
qd eũ nec edideram. Deinde cũ post ea scripsissem
alterum cuiꝰ titulus est contra mendatium: multo
magis istum non ẽẽ decreueram ⁊ iusser᷑a. S ñ factu ÷
Itaq in ista retractione opusculoꝵ meoꝵ. cũ eũ incolu¬
mem repperissem: etiam ipsũ retractatum manere
p̃cepi. maxime qr non nulla in eo sunt necessaria
quȩ in illo altero non sunt. Propt̾ea uͦ illiꝰ ĩ scͥptio ẽ
contra mendatiũ. istius autem de m̾datio. qm ꝑ illũ
totũ oppugnatio ẽ. aꝑta m̃datii. Istuis aute̾ magna pars
in inquisitionis disputatione uersatur: ad eumdem
tam̃ finẽ ut̾q dirigitur. Hic liber sic incpꝑit. Magna
questio de mendatio:¬

Expanded text:
tem de mendacio scripsi librum, qui etsi cum aliquo labore intellegitur, habet tamen non inutilem ingenii et mentis administrationem magisque moribus ad ueriloquium diligendum proficit. hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus et omnino molestus mihi uidebatur, propter quod eum nec edideram. deinde, cum postea scripsissem alterum, cuius titulus est: contra mendacium, multo magis istum non esse decreueram et iusseram, sed non est factum. itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumem repperissem, etiam ipsum retractatum manere praecepi, maxime quia in eo nonnulla sunt necessaria, quae in illo altero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per illum totum oppugnatioin inquisitionis disputatione versatur. Ad eumdem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quaestio est de Menda
Abbreviated transcription (Latin):
icut dicit euangłista abstinuisse dominũ
quadraginta dieb ac noctib in deserto:
arbitͥor itaq causam hanc esse ieiunii. ut
quia pͥmus adam in paradiso constitutus.
ꝑ intemꝑantiam gulȩ głam immortalita¬
tis amiserat. eandem immortalitatẽ scđs¬

Expanded text:
icit enim evangelista abstinuisse Dominum quadraginta diebus et noctibus in deserto. Arbitror itaque causam hanc esse jejunii, ut quia primus Adam in paradiso constitutus per intemperantiam gulae gloriam immortalitatis amiserat, eamdem immortalitatem s
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis exigit debitum sermonis officium. s tan¬
ta sunt quȩ terreant et reuocent animum nrm̃.
ut si uelimus parere desiderio ur̃o. non sit sine
ꝑiculo nr̃o. Primum qd̃ iuuenis loqui cogar p̃¬
sentib senibus. deinde temerarium ẽẽ arbitror loqui uell
imꝑitiam int̾ eos quos roborauit antiqua docꝰtrina. O ꝑtaba
tͦ silentio p̾terire. et illum locum tutissimum elige̾. audire
quam aliquid dice̾. S quid facio: Instat ur̃ amor. reuocat i
pudor. Cogit scõrum patrum iussio. a quib si uelim obsecrant¬
dic gͦ deo tuo. O anima fidelis et pia. dic. dic. secui
ipsuis caritatis dicta sunt scĩtati ur̃ȩ. ita hereant cordib &
sensibꝰ urĩs. ut eadem ipsa caritas frucꝰtum in uob̾ u
oꝑis. non folia laudis. Sermo sc̃i augustini de cata¬
dilectissimi in isto agro. quod nobis creditum est.
lei est incrementum dare. Apłs paulus doctor gen

Expanded text:
a nobis exigit debitum sermonis officium. Sed tanta sunt quae terreant et revocent animum nostrum; ut si velimus parere desiderio vestro, non sit sine periculo nostro: primum, quod juvenis loqui cogar praesentibus senibus; deinde, temerarium esse arbitror loqui velle imperitiam, inter eos quos roboravit antiqua doctrina. Optabam ergo silentio praeterire, et illum locum tutissimum eligere, audire potius quam aliquid dicere. Sed quid facio? Instat vester amor, revocat noster pudor; cogit sanctorum patrum jussio, a quibus si velim obsecranDic ergo Deo tuo, o anima fidelis et pia; dic, dic, securaipsius charitatis dicta sunt Sanctitati vestrae, ita haereant cordibus et sensibus vestris; ut eadem ipsa charitas fructum in vobis inveniat operis, non folia laudis. SERMO CVII. Rursum de est. Operemur, dilectissimi, in isto agro quod nobis creditum est. e: sed Dei est, incrementum dare. Apostolus Paulus doctor Gen
Abbreviated transcription (Latin):
gnat. Alioquin ñ magis tͥ quã isdem testimoniis quę ꝓ affir¬
mato ingeruntur. necesse ẽ contͣdicat. Et ido melior mͥ ad do¬
cendũ uidr hȩc uia. qua pͥmũ fidei ratio sine testimoniis red¬
ditur. Post rationem conuicto idem illud scͥpturis responden¬
tibꝰ expolit᷑. Et ñ immĩto. Si enĩ testunonia hȩc eo ꝓbantur
quod ratione ñ careant: potest ꝑ se illa sufficẽ. quam etiã
hec ñ nͥ ꝑ se ipsam uidentur astruere. Sin contra: quis po¬
test irrationabilib testimoniis licet illa diuina fingantur

Expanded text:
gnat: alioquin non magis tibi quam iisdem testimoniis quae pro affirgnat: alioquin non magis tibi quam iisdem testimoniis quae pro affirmato ingeruntur, necesse est contradicat. Et ideo melior mihi ad docendum videtur haec via, qua primum fidei ratio sine testimoniis redditur: post ratione convicto, iter illud Scripturis respondentibus expolitur. Et non imme rito: si enim testimonia haec eo probantur, quod ratione non careant, potest per se illa sufficere, quae etiam haec non nisi per se ipsam videtur astruere. Sin contra, quis potest irrationabilibus testimoniis, licet illa divina fingantur
Abbreviated transcription (Latin):
celestis thesaurus xp̃i menbris ñ expendi. s in t̾ra quodammꝰ
sterilis periciȩ uideatur abscondi ¶taq uictum me fateor ꝓba-¬
bilibus causis. ne mermes tradere uidear obsistentibus malis:
dum adu̾sus infideles ñ instruuntur munimine u̾tatis. Uerũ
quia in eiꝰ modi questionibꝰ quȩdam obscuritas continua ora¬
tione frequent̾ incurritur. iccirco id mͥ uisum ẽ. ut eũ sermonẽ
qui int̾ me et felicianum nuꝑ ẽ habitus. p̃notatis ꝓpt̾ ꝑsona¬
rum discretionẽ pͥncipalib nominũ litteris. p̃sentis libelli bre
Nter alia inquit quȩ me in urĩs disputationibꝰ frequent̾ offen¬
dunt nichil detius puto. quã qͦd sic p̃cepta fidei rudibꝰ tradi¬
tis. ut ñ de intelligendarum rerum ratione. s potius de qua¬
dam testimonioꝵ ostentatione colloquentibꝰ p̾scribatis. Quod
ut ñ dicã fabrum intum quã rusticũ sit. nullus ignorat. Primũ
qd̾ si is qui docetur libris iam credidit: obtemꝑat iste ñ pu¬

Expanded text:
thesaurus Christi membris non expendi, sed in terra quodam modo sterilis peritiae videatur abscondi. Itaque victum me fateor probabilibus causis, ne inermes tradere videar obsistentibus malis, dum adversus infideles non instruuntur munimine veritatis. Verum quia in hujusmodi quaestionibus quaedam obscuritas continua oratione frequenter incurritur, idcirco id mihi visum est, ut eum sermonem qui inter me et Felicianum nuper est habitus, praenotatis propter personarum discretionem principalibus nominum litteris, praesentis libelli brevInter alia, inquit, quae me in vestris disputationibus frequenter offendunt, nihil deterius puto, quam quod sic praecepta fidei rudibus traditis, ut non de intelligendarum rerum ratione, sed potius de quadam testimoniorum ostentatione colloquentibus praescribatis. Quod ut non dicam vafrum, interim quam rusticum sit nullus ignorat. Primum quod si is qui edocetur libris jam credidit, obtemperat iste, non repu
Abbreviated transcription (Latin):
Nter alia inquit quȩ me in urĩs disputationibꝰ frequent̾ offen¬
dunt nichil det̾ius puto. quã qͦd sic p̃cepta fidei rudibꝰ tradi¬
tis. ut ñ de intelligendarum rerum ratione. s potius de qua¬
dam testimonioꝵ ostentatione colloquentibꝰ p̾scribatis. Quod
ut ñ dicã fabrum intim quã rusticũ sit. nullus ignorat. Primũ
qd̾ si is qui docetur libris iam credidit: obtemꝑat iste ñ pu¬
gnat. Alioquin ñ magis tͥ quã isdem testimoniis quȩ ꝓ affir¬
mato ingeruntur. necesse ẽ contͣdicat. Et ido melior mͥ ad do¬
cendũ uid̾r hȩc uia. qua pͥmũ fidei ratio sine testimoniis red¬
ditur. Post rationem conuicto idem illud scͥpturis responden¬
tibꝰ expolit᷑. Et ñ immĩto. Si enĩ testunonia hȩc eo ꝓbantur
quod ratione ñ careant: potest ꝑ se illa suffice̾. quam etiã
hec ñ nͥ ꝑ se ipsam uidentur astruere. Sin contra: quis po¬

Expanded text:
Inter alia, inquit, quae me in vestris disputationibus frequenter offenInter alia, inquit, quae me in vestris disputationibus frequenter offendunt, nihil deterius puto quam quod sic praecepta fidei rudibus traditis, ut non de intelligendarum rerum ratione, 332 sed potius de quadam testimoniorum ostentatione colloquentibus praescribatis. Quod ut non dicam vafrum, interim quam rusticum sit, nullus ignorat. Primum quod si is qui edocetur libris jam credidit, obtemperat iste, non repugnat: alioquin non magis tibi quam iisdem testimoniis quae pro affirmato ingeruntur, necesse est contradicat. Et ideo melior mihi ad docendum videtur haec via, qua primum fidei ratio sine testimoniis redditur: post ratione convicto, iter illud Scripturis respondentibus expolitur. Et non immerito. Si enim testimonia haec eo probantur, quod ratione non careant, potest per se illa sufficere, quae etiam haec non nisi per se ipsam videtur astruere. Sin contra: quis po
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis quȩ ꝑfectus ds̃ semꝑ ac suminus est. offi¬
cii non unmemor sacerdotalis aliquid scriberem.
id q: a me cum ꝓpͥe infirmitatis conscius sepius
excusarem. multis modis exegisti: asserens cominu¬
nis fidei rationem. & religiosos acciꝑe. et sacerdotes deb̾e fide¬
libus ñ negare: ne aut illi dum ñ accipiunt incipiant ab infi¬
delibus facile decipi. aut ab his cum desiderata ñ tribuunt.
celestis thesaurus xp̃i menbris ñ expendi. s in t̾ra quodanimꝰ
sterilis periciȩ uideatur abscondi Itaq uictum me fateor ꝓba-¬
bilibus causis. ne inermes tradere uidear obsistentibus malis:
dum adu̾sus infideles ñ instruuntur munimine u̾tatis. Uerũ
quia in eiꝰ modi questionibꝰ quȩdam obseuritas continua ora¬
tione frequent̾ incurritur. iccirco id mͥ uisum ẽ. ut eũ sermonẽ
qui int̾ me et felicianum nuꝑ ẽ habitus. p̃notatis ꝓpt̾ ꝑsona¬
rum discretionẽ pͥncipalib nominũ literis. p̃sentis libelli bre

Expanded text:
Trinitatis, quae perfectus Deus semper ac summus est, officii non immemor sacerdotalis, aliquid scriberem; idque a me, cum propriae infirmitatis conscius saepius excusarem, multis modis exegisti; asserens communis fidei rationem, et religiosos accipere, et sacerdotes debere fidelibus non negare; ne aut illi dum non accipiunt, incipiant ab infidelibus facile decipi, aut ab his cum desiderata non tribuunt, coelestis thesaurus Christi membris non expendi, sed in terra quodam modo sterilis peritiae videatur abscondi. Itaque victum me fateor probabilibus causis, ne inermes tradere videar obsistentidum adversus infideles non instruuntur munimine veritatis. Verum quia in ejusmodi quaestionibus quaedam obscuritas continua oratione frequenter incurritur, idcirco id mihi visum est, ut eum sermonem qui inter me et Felicianum nuper est habitus, praenotatis propter personarum discretionem principalibus nominum litteris, praesentis libelli brev
Abbreviated transcription (Latin):
ccipite regulam fidei quod symbolum dicitur: et cum acceꝑiti
in corde scribite: et cotidie dicite apud uos. Ante quã dormiar
uitequã ꝓcedatis: ur̃o symbolo uos munite. Symbolum nemo
scribit ut legi possit. s ad recensendum: ne forte deleat obliui
didit diligentia. Sit uobis codex. ur̃a memoria. Qd̃ audituri e
tas magorum. instructa ẽ lingua cȩcoꝵ. Alagi iudeorũ regem
p̃dicant. iudȩi abnegant. Illi querunt adorare. isti queruñ¬
occide. Dicunt magi he im: rodi regi quẽ querunt natu¬

Expanded text:
ii, regulam fidei, quod Symbolum dicitur. Et cum acceperitis, in corde scribite, et quotidie dicite apud vos: antequam dormiatis, antequam procedatis, vestro Symbolo vos munite. Symbolum nemo scribit ut legi possit: sed ad recensendum, ne forte deleat oblivio quod tradidit diligentia, sit vobis codex vestra memoria. Quod audituri esttas Magorum instructa est lingua coelorum. Magi Judaeorum regem praedicant, Judaei abnegant: illi quaerunt adorare, isti que. Dicunt Magi Herodi regi quem qua
Abbreviated transcription (Latin):
angłica quȩ cognoscendis om̃ib
oꝑib cuis in ip̃so &̾ in illis tanꝗͣ
dies cum uespera prȩsentata est: in¬
chil post om̃ia ualde bona oꝑa eiꝰ.
melius cognosceret: quam illum
abom̃ib in seipso requiescere: nullo
eoꝵ egentẽ. quo sit beatior.¬

Expanded text:
angelica, quae cognoscendis omnibus angelica, quae cognoscendis omnibus operibus eius in ipso et in illis tamquam dies cum uespera praesentata est, nihil post omnia ualde bona opera eius melius cognosceret quam illum ab omnibus in se ipso requiescere nullo eorum egente, quo sit beatior.
Abbreviated transcription (Latin):
b dĩ. hoc ordine pręsentię quo or¬
dine prȩscientiȩ: qua ꝙ in uerbo d̃i
facienda p̾nosceret. & in creatura fa¬
cta cognosceret: non ꝑ interualloꝵ
temporalium moras. sed prius &
posterius habens in conexione crea¬
turarũ: in efficatia uero creatoris oĩa
simul. Sic enim fecit quȩ futura sun:
ut non temporaliter faceret tempo¬
ralia: sed ab eo facta currerent tem¬
pora. Ac ꝑ hoc isti dies septem. quos
lux corporis cęlestis circueundo expli¬
cat atq replicat. scdm quandam um¬
bram significationis ammonẽt nos
querere illos dies. in quib lux crea¬
ta spiritalis. om̃ib oꝑib di ꝑ sena¬
rii numeri ꝑfectionem presentari po¬
tuerit: atq in septima requiem
di mane habere. & uesperam non
habere: ut non hoc sit dm̃ reqͥeuisse
in septimo die. tanqu̾a ipso die se¬
ptimo eguerit ad requiem suam:
sed quod in conspectu angłoꝵ suoꝵ
ctus non est: id est ut creatura eiꝰ

Expanded text:
bus dei hoc ordine praesentiae. quo orbus dei hoc ordine praesentiae. quo ordine scientiae, qua et in uerbo dei facienda praenosceret et in creatura facta cognosceret non per interuallorum temporalium moras, sed prius et posterius habens in conexione creaturarum, in efficacia uero creatoris omnia simul. sic enim fecit, quae futura essent, ut non temporaliter faceret temporalia, sed ab eo facta currerent tempora. ac per hoc isti dies septem, quos lux corporis caelestis circumeundo explicat atque replicat, secundum quandam umbram significationis admonent nos quaerere illos dies, in quibus lux creata spiritalis omnibus operibus dei per senariam numeri perfectionem praesentari potuerit, atque inde in septimam requiem dei mane habere, uesperam non habere, ut non hoc sit deo requieuisse in die septimo, tamquam ipso die septimo eguerit ad requiem suam, sed quod in conspectu angelorum suorum ctus non est; id est, ut creatura eius
Abbreviated transcription (Latin):
comparariq non possit. Nempe
hinc & illa omĩa tam ampla immen¬
saq spadia. simul uno ictu transiri
manifestum est: &. quid prius poste¬
riusq transeatur. nichilominus cer¬
tum est. Merito resurrectionis nr̃e
celeritatẽ cum exprimere uellet
apłs: in ictu oculi dixit fieri. Neq
enim aliquid in rerum corporaliũ
motib uł ictib. potest celerius in¬
ueniri. Quod si oculoꝵ carnaliũ
quid mentis acies uł humanȩ qͣn¬
tomagis angłicȩ. Quid iam de ip¬
sius summȩ di sapientiȩ celeritate
dicatur: quȩ attingit ubiq ꝓpter
suam munditiam: & nichil inqui¬
natum in eam incurrit: In his ergo
quȩ simul facta sunt: nemo uidet
quid prius posterius ue fieri debue¬
rit. nisi in illa sapientia ꝑqũa facta
sunt om̃ia ꝑ ordinem simul. Dies
ergo ille qũe ds primitus fecit. si
spiritalis rationalisq creatura est.
idest angłoꝵ suꝑcelestium atq uir¬
tutum: presentatus est om̃ib oꝑi¬

Expanded text:
conpararique non possit. nempe conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motibus uel ictibus potest celerius inueniri. quodsi oculorum carnalium quid mentis acies uel humanae? quanto magis angelicae? quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae adtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi in illa sapientia, per quam facta sunt omnia per ordinem simul. Dies ergo ille, quem deus primitus fecit. si spiritalis rationalisque creatura est, id est angelorum supercaelestium atque uirtutum, praesentatus est omnibus operi
Abbreviated transcription (Latin):
transmarinas terras non nisi occea¬
num remanere: nunquid & aerem
qui suꝑ occeanum diffunditur. po¬
test transire acies nr̃a. nisi prius
transierit quicquid aeris citra occe¬
anum suꝑ terram est: Occeani autẽ
magnitudo: in comparabilis ꝑhibet᷑.
Sed quantacunq sit: prius oportet
aerem qui suꝑ est. transeant radii
nr̃oꝵ oculoꝵ. & postea quic quid
ultra est: tum demũ ad solem ꝑue¬
niatur que uidemus. Num igitur
quia totiens hic diximus prius ꝙ
postea: ideo non simul om̃ia uno ictu
transit nrͣ obtutus: Si eñĩ clausis ocu¬
lis faciem contra uisurisolem pona¬
mus: non ne mox ut eos aꝑtinus. ibi
potius aciem nr̃am nos inuenisse.
qũa illuc eam ꝑduxisse putabumur.
ita ut nec ipsi oculi prius aꝑti fuis¬
se uideantur. quam illo quo inten¬
derant ꝑuenisse. Et certe istȩ corpo¬
reȩ lucis est radius emicans ex ocu¬
lis nr̃is: & tam longe posita tanta
celeritate contingens. ut estimari

Expanded text:
transmarinas terras nonnisi oceatransmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris citra oceanum supra terram est? oceani autem magnitudo inconparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, qui supra est, transeant radii nostrorum oculorum et postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari
Abbreviated transcription (Latin):
la tempoꝵ non demonstrant. qua¬
uis utrũq dici possit. id ẽ & simulꝙ prius
& posterius: facilius tamen intelligi¬
tur quod dicitur simul. qu̾a quod
prius atq posterius. uelut cum
solem intuemur orientem. certe
manifestum est. quod ad eum acies
nr̃a ꝑuenire non posset. nisi transiret
totum aeris cęliq spatium. quod int̃
nos & ipsum est. Quod cuius lon¬
ginquitatis sit: quis estimare suffici¬
at:. Nec utiq ꝑueniret eadem aci¬
es uł radius oculoꝵ nr̃oꝵ ad tran¬
seundum aerem qui est suꝑ mare:
nisi prius transisset eum qui ẽ suꝑ
terram. in qualibet mediterranea
regione simꝰ. ab eo loco ubi sumus
usꝙ: ad litus maris. Deinde si ad
eandem lineam contuitus nr̃i adhus
post mare terrȩ adiacent. eum quoq
aerem qui suꝑ illas transmarinas ter¬
ras est. transire acies nr̃a non potest.
nisi prius ꝑacto spatio aeris illius.
qui suꝑ mare quod primũ occurrit
extenditur. Faciamus iam post illas

Expanded text:
la temporum non demonstrant, quala temporum non demonstrant, quamuis utrumque dici possit, id est et simul et prius atque posterius, facilius tamen intellegitur quod dicitur simul quam quod prius atque posterius: uelut cum solem intuemur orientem, certe manifestum est, quod ad eum acies nostra peruenire non posset, nisi transiret totum aeris caelique spatium, quod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitatis sit, quis aestimare sufficiat? nec utique perueniret eadem acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑangłicam cognitionem a uespera
ad mane: cum ipsa tria simul idest
diem. & uesperam. & mane. semel ei
habere suffecerit. cum simul uniuersã
creaturam sicut simul facta est. s in
primis atq in commutabilib rati¬
onib ꝑ quas condita est contempla¬
retur ꝓpter diem. ꝙ in eius ipsus
natura cognosceret ꝓpter uesperam:
ꝙ creatorem ex ipsa etiam inferiore
Aut quomodo ꝓdibar mane. ut in
uerbo cognosceret quid esset deo
postea faciendum. id ipsum etiam
consequent᷑ uespere cognitura: si pri¬
us ꝙ posterius nichil factum ẽ. quia
om̃ia simul facta sunt: Immo uero &
prius & posterius ꝑsex dies quȩ cõ¬
memorata sunt facta sunt. & simul
om̃ia facta sunt: quia & hȩc scriptu¬
ra quȩ ꝑ memoratos dies narrat oꝑa
di. & illa quȩ simul eum dicit fecisse
om̃ia. uerax est: & utraq una est.
quia uno spiritu ueritatis inspiran¬
de conscripta est. Sed in his reb qͥb
quid prius sit uł posterius. interual¬

Expanded text:
angelicam cognitionem a vespera angelicam cognitionem a vespera ad mane; cum ipsa tria simul, id est et diem et vesperam et mane, semel ei habere suffecerit: cum simul universam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus rationibus, per quas condita est, contemplaretur propter diem, et in ejus ipsius natura cognosceret propter vesperam, et Creatorem ex ipsa etiam inferiore Aut quomodo praecedebat mane, ut in Verbo cognosceret quid esset Deo postea faconsequenter uespere cognitura, si prius et posterius nihil factum est, quia omnia simul facta sunt? immo uero et prius atque posterius per sex dies quae commemorata sunt facta sunt, et simul omnia facta sunt, quia et haec scriptura, quae per memoratos dies narrat opera dei, et illa, quae simul eum dicit fecisse omnia, uerax est; et utraque una est, quia uno spiritu ueritatis inspirante conscripta est. Sed in his rebus, in quibus quid prius sit uel posterius, interual
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑnumeros certos dierum coale¬
scunt &. explicantur quodamodo:
quia mnerant etiam ipsȩ numerosȩ
rationes incorporaliter corporeis reb
intextȩ: cur non & ante oua idipsum
recte dici potuerit. cum iam ȩedem
rationes in elemento humido fieren:
quib alites ꝑ temporales sui cuiusq
generis moras. oriri & ꝑfici possent:
De quo enĩ creatore scriptura ista nar¬
rauit. quod sex dieb consũmauerit
oꝑa sua: de illo alibi non utiq disso¬
nanter scriptum est. quod creauerit
om̃ia simul. Ac ꝑ hoc &. istos sex dies.
uł septem. uł potius unũ sexies uel¬
septies repetitum simul fecit: qui fe¬
cit omĩa simul. Quid ergo opus erat.
sex dies tam distinte dispositeq nar¬
rare: Quia scilicet hi qui non posst̃
uidere quod dictum est. creauit om̃ia
simul: nisi cum eis sermo tardius in¬
cedat. ad id quo eos ducit. ꝑuenire
non possunt. Quom ergo dicimus¬
sexies repetitã lucis illius p̾sentiam.

Expanded text:
quae per numeros certos dierum coalequae per numeros certos dierum coalescunt, et explicantur quodammodo, quia inerant jam ipsae numerosae rationes incorporaliter corporeis rebus intextae; cur non et ante ova idipsum recte dici potuerit, cum jam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cujusque generis moras oriri et perfici possent? De quo enim Creatore Scriptura ista narravit, quod sex diebus consummaverit omnia opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creaverit omnia simul . Ac per hoc et istos dies sex vel septem, vel potius unum sexies septiesve repetitum simul fecit, qui fecit omnia simul. Quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? Quia scilicet ii qui non possunt videre quod dictum est, Creavit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat; ad id quo eos ducit, pervenire non possunt. sexies repetitam lucis illius praesentiam per
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sȩcula. qua transcurrunt. Hos
enim numeros tempora ꝑagunt. quos
cum crearentur. non temporalit̾ acce¬
perunt. Alioquin. si rerum naturales
motiones. dierumq istoꝵ quos noui¬
mus usitata spatia. cum hȩc primitꝰ
uerbo cdi facta sunt cogitemus non
uno die opus erat. sed plurib: ut ea
quȩ radicib pullulant terramq ue¬
stiunt. subter primitus germinarent. de¬
inde numero certo dierum ꝓ suo quȩq
genere in auras erumperent.: etiã si huc
usq fieret. quod de creata natura eoꝵ
die uno. id est tertio factum̃ scriptura
narrauit. Deinde quot dieb opus
erat ut aues uolarent: si a suis pri¬
mordiis existentes ad plumas q ad
pennas ꝑ naturȩ suȩ numeros ꝑuene¬
runt: An forte oua tantum creata
erant: cum quinto die dictum est
quod eiecerint aquȩ omne uolatile
pennatum. scđm genus suum: Aut
si ꝓpterea recte hoc dici potuit. quia
in illo humore ouoꝵ iam erant oĩa

Expanded text:
sunt saecula, qua transcurrunt. Hos sunt saecula, qua transcurrunt. Hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur, non temporaliter acceperunt. Alioquin si rerum naturales motiones, dierumque istorum, quos novimus, usitata spatia, cum haec primitus Verbo Dei facta sunt, cogitemus; non uno die opus erat, sed pluribus, ut ea quae radicibus pullulant, terramque vestiunt, subter primitus germinarent; deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio, factum Scriptura narravit. Deinde quot diebus opus erat, ut aves volarent, si a suis primordiis existentes, ad plumas et pennas per naturae suae numeros pervenerunt? An forte ova tantum creata erant, cum quinto die dictum est quod ejecerint aquae omne volatile pennatum secundum suum genus? Aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ovorum jam erant omnia,