comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorib pendet: quod sicut sollicitus ser¬
uus et semꝑ aduentũ dñi p̃stolans tra-¬
dit conserius cibaria in tempore suo. &
postea suꝑ omĩa bona. patris familiȩ cõ-¬
stituitꝰ᷑: ita e contrario qui uxta iere¬
chiel dicit. in tempora longa fiet istud.
&e non putat cito dñm eẽ. uenturũ. fac¬
tus securior uacat epulis atq luxuriȩ.
et ñ lenẽ patrẽ familias s seuerissimũ
critis. Hoc ipsum docet. ut sciant quã¬
admonet. Porro quod dicit diuidet eũ: ñ
quod gladio desecet. sed quod a scõꝵ con¬
hypocritis. Sepe diximus. hypocritã ali¬
ud esse aliud ostende: sicut in agro et
in mola idem uidebat᷑ facere quod eccłasti¬
cus uir. s exitus diuersȩ uoluntatis appa¬
ruit.

Expanded text:
prioribus pendet quod sicut sollicitus servus et semper adventum Domini praestolans, tradit conservis cibaria in tempore suo, et postea super omnia bona patrisfamiliae constituetur, ita e contrario qui juxta Ezechielem dicit: In tempora longa fiet istud , et non putat cito Dominum esse venturum, factus securior vacat epulis atque luxuriae, et non lenem patremfamilias, sed severissimum dentium. Hoc ipsum docet ut sciant quanadmonet. Porro quod dicit: Dividet eum, non quod gladio eum dissecet, sed quod a sanctorum cont. Saepe diximus hypocritam, aliud esse, aliud ostendere. Sicut et in agro, et in mola, idem videbatur facere quod ecclesiasticus vir, sed exitus diversae voluntatis apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
cat ce replicat quare de die consũnia¬
tionis et hora nec angłos nec se scire
p̃clixerit. sed solũ patrẽ: quod ñ expe¬
diat scire apłis. Exemplũ patris fami¬
liȩ hoc ẽ. sui & fideliũ suoꝵ hoc est
apłorũ. ad cohortationẽ sollicite mentis
int̾serit: ut spe p̃mioꝵ ministrent con¬
seruis intempore suo cibaria doctrina¬

Expanded text:
cat et replicat, quare de die consummationis et hora nec angelos, nec se scire praedixerit; sed solum Patrem, quod non expediat scire apostolis: et exemplum patrisfamilias, hoc est, sui et fidelium servoapostolorum, ad cohortationem sollicitae mentis interserit, ut spe praemiorum ministrent conservis in tempore suo cibaria doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ut audiret attentius. Bis uocata est.
martha martha audi. Tu circa multa es or¬
cupata: unũ autẽ opus ẽ. id est unũ neces¬
sariũ est. Non unũ opus quasi singulare
opus: sed opus ẽ. expedit. necessariũ ẽ. Quide
tat nisi unũ. Ecce dõ propicio quã multi
estis: quis uos ferret nisi unũ saꝑetis: un¬
de in multis quies ista& Da unũ & popłs
est: tolle unũ & turba ẽ. Quid ẽ enun
turba. nisi multitudo turbata: Sed auit
bat: sed om̃s unũ facere uolebat. Obsecro

Expanded text:
tionis: ut audiret attentius, bis vocata est, tionis: ut audiret attentius, bis vocata est, Martha, Martha, audi: Tu circa multa es occupata, unum autem opus est: id est, unum necessarium est. Non unum opus quasi singulare opus: sed opus est, expedit, necessarium est; quod tat, nisi unum. Ecce Deo propitio quam multi estis: quis vos ferret, nisi unum saperetis? Unde in multis quies ista? Da unum, et populus est: tolle unum, et turba est. Quid est enim turba, nisi multitudo turbata? Sed auditbat: sed omnes unum facere volebat. Obsecro
Abbreviated transcription (Latin):
erat: uacate &e uidete qm̃ ego sũ diis. Illa
turbabat᷑. illa epulabat᷑: illa multa dispone¬
bat. ista unũ aspiciebat. Utrũq officiũ bonũ:
sed tañ quid sit melius. quid nos dicamus
Habemus quẽ int̾rogemus. Patient᷑ audia¬
mus quro sit melius. Iam cũ legeret᷑ audiui¬
mus: & me cõmemorante iterũ audiamus.
Interpellat marcha hospitẽ ad uidicẽ : deynt
postulationẽ piarũ querelarũ. quod eã suur
deseruerit. & sic laborantẽ in ministerio ad.¬
iuuare neglexerit. Non respondente illa sel
tanĩ p̃sente iudicat dñs. Maria causã suã tan.¬
quã ociosa iudici maluit cõmutere: nec in
respondendo uoluit laborare. Si enĩ parant
respondendi sermonẽ: remiteret audien.¬
di intentionẽ. Respondit gͦ dñs: qui in ũba
ñ laborabat quia uerbũ erat. Quid gͦ dyrit.
Martha. marcha. Repeticio nominis indici¬
um est dilectionis: aut forte mouendȩ intẽ¬

Expanded text:
erat: Vacate, et videte, quoniam ego sum Dominus . Illa erat: Vacate, et videte, quoniam ego sum Dominus . Illa turbabatur, ista epulabatur: illa multa disponebat, ista unum aspiciebat. Utrumque officium bonum: sed tamen quod sit melius, quid nos dicamus? Habemus quem interrogemus, patienter audiamus. Quid sit melius, jam cum legeretur audivimus, et me commemorante iterum audiamus. Interpellat Martha hospitem, ad judicem deponit postulationem piarum querelarum, quod eam soror deseruerit, et sic laborantem in ministerio adjuvare neglexerit. Non respondente illa, sed tamen praesente, judicat Dominus. Maria causam suam tanquam otiosa judici maluit committere, nec in respondendo voluit laborare. Si enim pararet respondenti sermonem, remitteret audiendi intentionem. Respondit ergo Dominus, qui in verbo non laborabat, quia Verbum erat. Quid ergo dixit? Martha, Martha, Repetitio nominis indicium est dilectionis, aut forte movendae inten
Abbreviated transcription (Latin):
nistrante pascebat: Numqͥd pascendo defece.
sam iuiduã. ꝑ obsequiũ exhibitũ seruo suo be¬
nedicere disponebat. Sic ergo susceptus ẽ.
dñs tanquã hospes: qui in sua propria ue-¬
nit. & sui eũ non receꝑunt. Sed quot qͦt rece-¬
ꝑunt eũ dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri:
ad optans seruos & faciens fr̃s. reclimens cap.¬
tiuos & faciens coheredes. Nequis tam̃ ur̃m
forsitan dicat: obeati qui xp̃m susciꝑe in
domũ propriã meruerunt. Noli dolere.
noli murmurare: quia temporib natus
es. quando iã dñm non uides in carne. Nõ
tibi abstulit istam dignationẽ. Cũ uni inqͥt
ex minimis meis fecistis : michi fecistis.¬
quã de diuinitate proposui. Martha dñm
pascere disponens & p̃parans. circa multũ
ministeriũ occupabatur: Maria soror eiꝰ
sororem suã circa multũ ministeriũ labo.¬
rantẽ : & sedit ipsa ad pedes dñi. et uacans
audiebat ũbũ eius. Auris fidelissima. audi¬

Expanded text:
nistrante pascebat ? Numquid pascendo defeceranistrante pascebat ? Numquid pascendo defecerasam viduam, per obsequium exhibitum servo suo, benedicere disponebat. Sic ergo susceptus est Dominus, tanquam hospes, qui in sua propria venit, et sui eum non receperunt: sed quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri ; adoptans servos, et fratres faciens; redimens captivos, et faciens cohaeredes. Ne quis tamen vestrum forsitan dicat: O beati qui Christum suscipere in domum propriam meruerunt! Noli dolere, noli murmurare quia temporibus natus es, quando jam Dominum non vides in carne: non tibi abstulit istam dignationem. Cum uni, inquit, ex minimis meis fecistis, mihi fecistisquam de unitate proposui. Martha Dominum pascere disponens et praeparans, circa multum ministerium occupabatur: Maria soror ejussororem suam circa multum ministerium laborantem, et sedit ipsa ad pedes Domini, et vacans audiebat verbum ejus. Auris fidelissima audi
Abbreviated transcription (Latin):
eugło recitata sunt admonent noᷤ
esse unũ aliquid quo tendamuse
quando in huiꝰ scłi multitudine laboramꝰ.
Tendimus autẽ adhuc ꝑegrinantes ñdũ
manentes: ad huc in uia ñdũ in patria. ad¬
huc desid̾ando ñdũ fruendo. Tendamꝰ tam̃:
& sine pigritia et sine intermissione tenda.
solum carne sed etiã religione germanȩ.
senti concordit̾ seruierunt. Suscepit eum
sicut solent suscipi ꝑegrini: sed tam̃ susce.¬
pit famula dñm. egra saluatorẽ: creatura
creatorẽ. Suscepit autẽ sp̃u pascenda. in
carne pascendũ. Uoluit enĩ dñs formã serui
acciꝑe. & accepta forma serui in illa pasci a
seruis: dignatione ñ condicione. Nam et
ista dignatio fuit: se p̃bere pascendũ. Habe.¬
bat carnẽ: in qua esuriret quidẽ & sitiret.
Sed nescitis: quia in heremo esurienti an.¬
głi ministrabant. Ergo quod pasci uoluit.
pascenti p̃stiit. Quid autẽ mirũ si & descõ
helya prestitit uiduȩ: quẽ prius coruo mi.¬

Expanded text:
elio recitata sunt, admonent nos, esse unum aliquid quo tendamus, quando in hujus saeculi multitudine laboramus. Tendimus autem adhuc peregrinantes, nondum manentes; adhuc in via, nondum in patria; adhuc desiderando, nondum fruendo. Tamen tendamus, et sine pigritia et sine intermissione tendamusolum carne, sed etiam religione germanae; senti concorditer servierunt. Suscepit eum Martha, sicut solent suscipi peregrini. Sed tamen suscepit famula Dominum, aegra Salvatorem, creatura Creatorem. Suscepit autem Spiritu pascenda, in carne pascendum. Voluit enim Dominus formam servi accipere, et accepta forma servi in illa pasci a servis, dignatione, non conditione. Nam et ista dignatio fuit, se praebere pascendum. Habebat carnem, in qua esuriret quidem, et sitiret: sed nescitis quia in eremo esurienti Angeli ministrabant ? Ergo quod pasci voluit, pascenti praestitit. Quid autem mirum, si et de sancto Elia praestitit viduae, quem prius corvo mi
Abbreviated transcription (Latin):
expalmat᷑: Nũ quid adhuc spinis coronat᷑:
numqͥd adhue flagellatur: Nũquid adhuc
crucifigit᷑: nũquid adhuc lancea. uulnera.¬
tur& Transuut. Deniq & eugłiũ sic loqͥt᷑.
quando pascha fecit cũ discipłis suis. Qd
dicit ȩugłista: Cũ autẽ uenisset hora ut
transiret iħc de hoc mundo ad patrẽ. E rgo

Expanded text:
expalmatur? numquid adhuc spinis coronatur? expalmatur? numquid adhuc spinis coronatur? numquid adhuc flagellatur? numquid adhuc crucifigitur? numquid adhuc lancea vulneratur? Transivit. Denique et Evangelium sic loquitur, quando Pascha fecit cum discipulis suis. Quid dicit Evangelium? Cum autem venisset hora, ut Jesus transiret de hoc mundo ad Pat
Abbreviated transcription (Latin):
liigantẽ. quẽ concordes. mortuũ quẽ sepe¬
lias: Omia ista ibi ñ erunt. Sed quid ibi
erit: Quod maria elegit. Ibi pascim ñ pas¬
cimus. Ideo hoc erit ibi plenũ atq ꝑfeccũ.
quod hic elegit Maria. De illa m̃sa opulen¬
ta de ũbo dñi micas colligebat. Nã uultis
nosse quid ibi erit: Dñs ipse dicit de ser¬
us suis. A men dico uobis quod faciet illos
discumb̾e: & transibit & ministrabit illis.
Recumbere quid est nisi uacare: recmbe
quid est nͥ requiescere: Quid ẽ. transibit
& ministrabit illis: Prius transit &e sic mi¬
nistrat. Sed ubie In illo suꝑno conuiuio.
de quo dicit: amen dico uobis. multi ue.
nient ab oriente & occidente. et recũbent
cũ abrahã et isaac et iacob in regno çelors.
Ibi dñs pascit: sed prius hine transit. Nã
ut noueritis pascha transitus interp̃tatur
Uenit dñs: fecit diuna. passus ẽ. humana.
Numquto adhuc conspuit᷑. nũquid adhue

Expanded text:
litigantem, quem concordes? mortuum, quem sepelitigantem, quem concordes? mortuum, quem sepelias? Omnia ista ibi non erunt: sed quid ibi erit? Quod Maria elegit: ibi pascemur, non pascemus. Ideo hoc ibi erit plenum atque perfectum, quod hic elegit Maria: de illa mensa opulenta, de verbo Domini micas colligebat. Nam vultis nosse quid ibi erit? Dominus ipse dicit de servis suis: Amen dico vobis, quia faciet eos recumbere, et transibit, et ministrabit illis . Recumbere quid est, nisi vacare? Recumbere quid est, nisi requiescere? Quid est, Transibit, et ministrabit illis? Prius transit, et sic ministrat. Sed ubi? In illo convivio superno, de quo dicit: Amen dico vobis, multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum . Ibi Dominus pascit, sed prius hinc transit. Nam ut noveritis, Pascha Transitus interpretatur. Venit Dominus, fecit divina, passus est humana. Numquid adhuc conspuitur? numquid adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
deest. paratur quod ad est: distendit᷑ animus.
slam si marcha illa sufficeret: adiutoriũ soro¬
ris ñposceret. Multa sunt. diuersa sunt: quia
carnalia sunt. quia temporalia st̃. Et si bona
st̃: transitoria sunt. Marla autẽ quide Ait do¬
minus. E legit meliorẽ partẽ. Non tu malã:
sed illa meliorẽ. Audi unde meliorẽ. Quȩ
ñ auferet᷑ abea. Ate auferet᷑ aliquando onuis
necessitatis: ȩterna ẽ. dulcedo ueritatis. Non
auferetur ab ea quod elegit: ñ auferet᷑ sed
tam̃ augetur. Inhac autẽ uita augetur. in
alia uita ꝑficietur: ñquã auferet᷑. Ceterũ
terio benedicta pix isto labore tuo mercedẽ
queris quietẽ: mͦ occupata es cirea multũ
munisteriũ. pascere uis mortalia corpora
licet scõrũ. Numqͥd cũ ueneris acdillã patri-¬
am inuenies peregrinũ quẽ suscipias hos¬
picio inuenies esurientẽ cui pane fr angas
sicienntẽ eui potũ porrigas. egtũ que iuncas

Expanded text:
deest, paratur quod adest; distenditur animus. deest, paratur quod adest; distenditur animus. Nam si Martha ad illa sufficeret, adjutorium sororis non posceret. Multa sunt, diversa sunt, quia carnalia sunt, quia temporalia sunt: etsi bona sunt, transitoria sunt. Marthae autem quid ait Dominus? Maria meliorem partem elegit. Non tu malam, sed illa meliorem. Audi unde meliorem: Quae non auferetur ab ea. A te auferetur aliquando onus necessitatis: aeterna est dulcedo veritatis. Non auferetur ab ea quod elegit. Non aufertur, sed tamen augetur. In hac autem vita augetur, in alia vita perficietur, nunquam auferetur. CAPUT V. terio benedicta, pro isto labore tuo mercedem quaeris, quietem. Modo occupata es circa multum ministerium, pascere vis mortalia corpora, licet sanctorum: numquid cum veneris ad illam patriam, invenies peregrinum, quem suscipias hospitio? invenies esurientem, cui panem frangas? sitientem, cui potum porrigas? aegrum, quem visites?
Abbreviated transcription (Latin):
unũ. Uidece nobis cõmendari unttatẽ: Cerd¬
trinitas ẽ. ds nr̃. Pater non ẽ. filius. filius ñ
est pater: sp̃s sc̃s nec pater est nec filius sed
aniboꝵ sp̃s sc̃s. Et tam̃ ista tria non tres dii. ñ
tres om̃ipotentes: sed unus ds omĩp̃s. Ipsa
trinitas unus ds̃: quia unũ ẽ. necessarium.
Adhoc unũ est non nos ꝑducit: nisi multi
ca pauꝑes: & maxime circa seruos dĩ. Serui.¬
cia debita. obsequia religiosa: reddunt᷑ enĩ ñ
dant᷑ dicente apł̃o. Si nos. uobis spualia semi¬
nauimus: magnũ si carnalia ur̃a metamus e
Bona sunt. ex hortamur ad hec: & in uerbo dni
edificamus uos. Nolite pigri eẽ. ad suscipien¬
dos scõs. Aliqͣndo nescientes suscipiendo quos
nescunt angłos susceꝑunt.Bona sunt hȩc:
melius ẽ. tam̃ quod elegit maria. Illud enĩ ha.¬
bet ex necessitate occupationẽ: illud autẽ ex ca¬
ritate suauitatẽ. Uult homo occurrere qͣndo
minstrat: oe aliqͣndo ñ potest. Querit᷑ quod

Expanded text:
unum. Videte nobis commendari unitatem. CerTrinitas est Deus noster. Pater non est Filius, Filius non est Pater, Spiritus sanctus nec Pater est, nec Filius, sed amborum Spiritus: et tamen ista tria non tres dii, non tres omnipotentes, sed unus Deus omnipotens, ipsa Trinitas unus Deus: quia unum necessarium est. Ad hoc unum non nos perducit, nisi multi ca pauperes, et maxime circa sanctos Dei servitia debita, obsequia religiosa. Redduntur enim, non dantur, dicente Apostolo, Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus ? Bona sunt, exhortamur ad haec, et in verbo Domini aedificamus vos, nolite pigri esse ad suscipiendos sanctos. Aliquando nescientes, suscipiendo quos nesciebant, Angelos susceperunt . Bona sunt haec: melius est tamen quod elegit Maria. Illud enim habet ex necessitate occupationem: istud autem ex charitate suavitatem. Vult homo occurrere quando ministrat; et aliquando non potest: quaeritur quod
Abbreviated transcription (Latin):
scõ ñ carebant. nec potentia huius uirtutis ab¬
fuit ab oꝑils saluatoris. & cum discipłis daret
infirmitatũ curationẽ ꝙ eiciendorũ demonũ
potestatem. eius utiq sp̃s largiebat᷑ effectum.
In quo ipsũ inmundis spiritib imꝑantẽ iudo¬
rum negabat impietas: & diuina beneficia dia¬
bolo deputabat. Unde talit̃ blasphemantes:
merito illã diũ exceꝑe sententiã qua ait. Omẽ
peccatum & blasphemia remittet᷑ hominibus :
sp̃s autẽ blasphemia ñ remittet᷑. & quicũq di

Expanded text:
on carebant, nec potentia hujus virtutis aberat ab operibus Salvatoris. Et cum discipulis daret infirmitatum curationem, et ejiciendorum daemonum potestatem, ejus utique Spiritus largiebatur effectus, in quo ipsum immundis spiritibus imperantem Judaeorum negabat 303 impietas, et divina beneficia diabolo deputabat . Unde taliter blasphemantes merito illam Domini excepere sententiam, qua ait: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus; Spiritus autem b
Abbreviated transcription (Latin):
gesimus annus impletus. ẽ. ꝓbo imꝑatore ꝙ¬
paulmo consulib. cum octaua iam in xxp̃i¬
anos ꝑsequutio deseuiret: & innumera
martyrum milia ipsis suis uictorus ꝓba¬
uissent impletum. eẽ. qd̃ dñs ꝓmiserat di¬
cens. Cũ autẽ tradent uos: nolite cogitare
quomͦ aut qͥd loquamini. Non enĩuos estẽ
in uob̃. Nongͦ potuit ꝓmissio dĩ ꝑ tot eta¬
tum int̾ualla differri: nec ille sp̃s ueritatiꝰ
quẽ mundus ñ accipit impioꝵ ita septiftemẽ
illam donoꝵ suorũ continuit largitatẽ. ut
tot ȩccłiȩ generationes sua inspiratione fra¬
udaret: donec ꝓdigiosus turpium menda¬
boli sp̃u restitit. xp̃i. & cum scis d̾i hoe pa¬
raclyti doctrina contulerit ut futura p̃¬
dicerent. hic ne falsitates cius ipse terũꝓ
cessus urgeret sacrilegarũ impudentiam
fabularũ in p̃teritas retorsit etates:q qͣsi
nichil nos de sempit̃nitate creatoris. nichil

Expanded text:
gesimus annus impletus est, Probo imperatore gesimus annus impletus est, Probo imperatore Paulinoque consulibus, cum octava jam in Christianos persecutio desaeviret, et 306 innumera martyrum millia ipsis suis victoriis probavissent impletum esse quod Dominus promiserat, dicens: Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini.I. Non ergo potuit promissio Domini per tot aetatum intervalla differri, nec ille Spiritus veritatis, quem mundus non accepit impiorum, ita septiformem illam donorum suorum continuit largitatem, ut tot Ecclesiae generationes sua inspiratione fraudaret, donec prodigiosus turpium mendaboli, Spiritui restitit Christi; et cum sanctis Dei hoc Paracleti doctrina contulerit, ut futura praedicerent, hic ne falsitates ejus ipse rerum processus argueret, sacrilegarum impudentiam fabularum in praeteritas retorsit aetates. Et quasi nihil nos de sempiternitate Creatoris, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Pret̃ alias enĩ ueritatis loquutiones quibꝰ ma¬
nicheorũ confutat᷑ impietas: hac aꝑtissune
sententia dotũ sacrilegȩ falsitatis dogina ꝓ¬
sternit᷑. Cuius discipłi ut magnũ quendam
atq sublimem seqͥ uident᷑ auctorem: in ma¬
gistro suo mane scm̃ apparuissẽ sp̃m credi¬
derunt. ꝓmissumq ã dño paraclytũ ñpͥus
uenisse quã hic infeliciũ deceptor oriret᷑.
in quoita sp̃s d̾i manserit: ut ñ aliuo fue¬
rit manies ipse quam sp̃s. qui ꝑ ministeriũ
corꝑeȩ uocis & linguȩ discipłos suos induce¬
ret in omnẽ ueritatẽ. & numꝗͣ cognita
p̃teritorum secreta reseraret. Qd̃ quã falsum
quãq sit uanum: ipsa euanqlicȩ p̃dicatio¬
nis declarat auctoritas. Manes gͥ minister
falsitatis diabolicȩ ꝙ conditor suꝑstitionis ob¬
scenȩ eo temꝑe dampnandus innotuit. quo
post resurrectionẽ diũ ducentesimus &e sexa¬

Expanded text:
Praeter alias enim veritatis locutiones quibus MaPraeter alias enim veritatis locutiones quibus Manichaeorum confutatur impietas, hac apertissime sententia totum sacrilegae falsitatis dogma prosternitur. Nam ut magnum quemdam atque sublimem sequi viderentur auctorem, in magistro suo Mane sanctum apparuisse Spiritum crediderunt, promissumque a Domino Paracletum non prius venisse quam hic infelicium 305 deceptor oriretur: in quo ita Spiritus Dei manserit, ut non aliud fuerit Manes ipse quam spiritus qui per ministerium corporeae vocis et linguae discipulos suos in omnem induceret veritatem, et numquam cognita praeteritorum secreta saeculorum reseraret. Quod quam falsum quamque sit vanum, ipsa evangelicae praedicationis declarat auctoritas. Manes ergo minister falsitatis diabolicae, et conditor superstitionis obscenae, eo tempore damnandus innotuit, quo post resurrectionem Domini ducentesimus et sexa
Abbreviated transcription (Latin):
uos omnẽ ueritateme slumqͥd se dñs inferio¬
ris intelligentiȩ uolebat indelligi. aut minꝰ
aliquid quã spm̃ scm̃ ã patre didicisse cum
ipse sit ueritas. & nichil pat̃ dicere nichil sp̃s
o accipiet. qm̃ qd̃ accipit sp̃s patre dante dat¬
& filius: Non itaq alia erat insinuanda ue
ritas nec alia p̃dicanda doctrina:. s oporte-¬
bat capacitatem eoꝵ qui docebant᷑ augeri.
& multiplicari constantiã caritatis illius q̃
omnẽ formidinẽ forisinitteret. & furorem ꝑse¬
quentiũ ñ timeret. Qd utiq apłi postea quã
noua scĩ sp̃s abundantia sunt repleti arden¬
tius uelle ꝙ esfĩcacius posse cȩꝑunt. ꝓficientẽ
a p̃ceptoꝵ scientia ad tolerantrã passionũ: ut
sub nulla iam tempestate trepidantes. fluctꝰ
scłi & elationes mundi fide suꝑgrediente cal¬
carent. & morte contempta omĩb gentibus
ra annunciabit uob̾: ñ segi intellectu dile¬
ctissimi nec transitorio accipiamus auditu.

Expanded text:
n omnem veritatem? Numquid sese Dominus inferioris scientiae volebat intelligi, aut minus aliquid quam Spiritum sanctum a Patre didicisse? cum ipse sit Veritas, et nihil Pater dicere, nihil Spiritus o accipiet : quoniam quod accipit Spiritus, Patre dante, dat Filius. Non itaque alia insinuanda erat veritas, nec alia praedicanda doctrina; sed oportebat capacitatem eorum qui docebantur augeri, et multiplicari constantiam illius charitatis quae omnem formidinem foras mitteret, et furorem persequentium non timeret. Quod utnova abundantia sunt repleti, ardentius velle et efficacius posse coeperunt, proficientes a praeceptorum scientia ad tolerantiam passionum: ut sub nulla jam tempestate trepidantes, fluctus saeculi et elationes mundi fide supergrediente calcarent, et morte contempta, omnibus gentibus ra annuntiabit vobis , non segni intellectu, dilectissimi, nec transitorio accipiamus auditu.
Abbreviated transcription (Latin):
suadeatur i qd̾ tantȩ impietatis auctorem sp̃i
ficatus: dñ ascensio dandi sp̃s fuit ratio.
Quẽ ille necesse. ẽ. ut neget datum: qui ad cõ¬
sessum pat̾nȩ dexterȩ uerum in xp̃o hoĩem
negat. eẽ. ꝓuectum. Nos autẽ dilectissimi ad
beatam ȩt̾nitatẽ & animȩ & corꝑis ꝑ regene¬
rationem scĩ sp̃s ad optati. sacratissimũ istius
diei festum rationabili obseqͥ celebremꝰ.¬

Expanded text:
suadeatur quod tantae impietatis auctorem Spirificatus , Domini ascensio dandi Spiritus erat ratio, quem ille necesse est neget datum, qui ad consessum paternae dexterae verum in Christo hominem negat esse provectum. Nos autem, dilectissimi, ad beatam aeternitatem et animae et corporis per generationem sancti Spiritus adoptat sacratissimum hujus diei festum. Rationabili obsequio celebrem
Abbreviated transcription (Latin):
pellatione ꝓmunt᷑: ut confessio fidelium ñ
quã intelligeret᷑ trinitas. eẽ. si semꝑ inseꝑa¬
biliter diceret᷑. Bene gͦ ipsa difficultas lo¬
quendi cor nr̃m ad intelligentiã trahit: ꝙ ꝑ
infirmitatẽ nr̃am cęlestis doctrina nos ad¬
iuuat. ut qr indeitate patͥs & filũ ꝙ sp̃s̃ scĩ¬
nec singłaritas. ẽ. nec diu̾sitas cogitanda.
uera unitas & uera tͥnitas possit fide simul
ur̃ĩs. qua salubrit̃ credimus qd̾ tota simul
tͥnitas una uirtus. ẽ. una maiestas. una sub¬
stantia. indiscreta oꝑatione. inseꝑabilis dile¬
ctione. indifferens potestate. simul implenᷤ
tas in nullo se aut minor aut maior. ẽ. quȩ
sic in tͥb. ẽ. confitenda ꝑsonis ut solitudi¬
nem ñ recipiat tͥnitas ꝙ unitatẽ seruet eqͣ¬
uis muneris s adiectio largitatis. qm̃ &¬
patͥarchȩ & ꝓphȩ & sacerdotes om̃sq sc̃ĩ qui
priorib fuere temꝑib: eiusdẽ sunt sp̃s scifi¬
catione uegetati. & sine hac gr̃a nulla uinꝗͣ

Expanded text:
pellatione promuntur, ut confessio credentium in quam intelligeretur Trinitas, si semper inseparabilis diceretur. Bene ergo difficultas loquendi cor nostrum ad intelligentiam trahit: et per infirmitatem nostram coelestis doctrina nos adjuvat, ut quia in Deitate Patris et Filii et Spirinec singularitas est, nec diversitas cogitanda, vera unitas et vera Trinitas possit quidem simul nostris, qua salubriter credimus quod simul tota Trinitas una virtus est, una majestas, una substantia, indiscreta opere, inseparabilis dilectione, indifferens potestate, simul implens tas in nullo esse aut major aut minor potest, quae sic in tribus est confitenda personis, ut et solitudinem non recipiat Trinitas, et unitatem servet aequaatio muneris, sed adjectio largitatis: qi prioribus fuere temporibus, ejusdem sunt Spiritus sanctificatione vegetati; et sine hac gratia nulla umquam
Abbreviated transcription (Latin):
terni sibi filii. eẽ. genitorem: sempit̾num
est filio intemꝑalit̃ ã patre. eẽ. ꝓgenitum.
sine sp̃u scõ. & omĩb existentię gradib er¬
clusis nulla ibi ꝑsona sit anterior nulla
postertor. Huius enĩ beate tͥnitatis incõ¬
mutabilis deitas una. ẽ. in substantia.
indiuisa in oꝑe. consors in uoluntate: par
in omĩpotentia. ȩqualis in gła. De qua cũ scã
scͥpͥtura sic loquit᷑ ut aut in factis aut in u̾¬
bis aliqͥd assignet qd̃ singłis iudeat᷑ conueni¬
re ꝑsonis: ñ ꝑturbat᷑ fides catholiea s cloce¬
tur. ut ꝑ ꝓpͥetatem aut uocis aut oꝑis in

Expanded text:
terni sibi Filii sui esse genitorem. Sempiternum terni sibi Filii sui esse genitorem. Sempiternum est Filio, intemporaliter esse a Patre progenitum. sine Spiritu sancto; et omnibus existentiae gradibus exclusis, nulla ibi persona sit anterior, nulla posterior. Hujus enim beatae Trinitatis incommutabilis Deitas una est in substantia, indivisa in opere, concors in voluntate, par in potentia, aequalis in gloria. De qua cum sancta Scriptura sic loquitur, ut aut in factis aut in verbis aliquid assignet quod singulis videatur convenire personis, non perturbatur fides catholica, sed docetur: ut per proprietatem aut
Abbreviated transcription (Latin):
leniss iae quidẽ nob dilectis¬
simi causam atq rationẽ sollep̃.¬
orum textus ostendit: quo spñ
rectionem die qͥ ab ascensione eiꝰ. ẽ. decimus.
infusum.xp̃i discipłis sic̃ ꝓmissus sꝑabat᷑.
agnouimus. S ad hos eccłiȩ filios instruendoᷤ.
adiciendum. ẽ. etiã nr̃i sermonis obsequium.
Non enĩ timemus ne spũalesꝙ eruditi nota
fastidiant: ad quoꝵ fructũ ꝑtinet ut quam
plurimis insinuari uelinit. qd̾ ipsi cũ magna
siu utilitate diclicerunt. fiat gͦ ꝑ corda omĩ¬
um dispensatio munerũ diuinoꝵ: & serui¬
tutem oris nr̃i docti indoctiq ñ sꝑnant. hiuie
maiestate loqui temptaiumus: ut ad ꝓfe¬
ctum totius eccłiȩ sue & uos capaces. ꝙ noᷤ
faciat abundantes. Cum gͥ ad intelligendã
dignitatẽ sp̃s scĩ ocłos mentis intendimus:
nichil diu̾sum ab excellentia patͥs q filii co¬
gitemus. qr in nullo ab unitate sua discrepat
diuinȩ tͥnitatis eẽntia. Sempit̾nũ.ẽ. patͥ coe¬

Expanded text:
lenissime quidem nobis, dilectissimi, causam atque rationem praesenorum textus ostendit, quo Spiriurrectionem die, qui ab ascensione ejus est decimus infusum Christi discipulis sicut promissus sperabatur, agnovimus. Sed ad novos Ecclesiae filios instruendos, addendum est etiam nostri sermonis obsequium. Non enim timemus ne spirituales et eruditi nota fastidiant, ad quorum fructum pertinet ut quam plurimis insinuari velint quod ipsi cum magna sui utilitate didicerunt. Fiat ergo per corda omnium dispensatio munerum divinorum, et servitutem oris nmajestate loqui tentamus, ut ad profectum totius Ecclesiae suae et vos capaces et nos faciat abundantes. Cum igitur ad intelligendam dignitatem Spiritus sancti oculos mentis intendimus, nihil diversum ab excellentia Patris et Filii cogitemus: quia in nullo ab unitadivinae Trinitatis essentia. Sempiternum est Patri, coae
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ remiseritis peccata remittunt᷑ eis & quo¬
rum retinueritis retenta sunt: s illi ꝑfectio¬
niquȩ erat discipulis conferenda maiorgr̃a
ꝙ abundantior inspiratio seruabat᷑ ꝑ quã
& quȩ ñdum acceꝑant sumerent. & excellen¬
tius possent hab̃e quȩ sumpserant. łpt̃ qd̾
dñs dicebat. Adhuc multa habeo uob̃ dicere:
s ñ potestis illa portare mͦ. Cum autẽ uenerit

Expanded text:
seritis peccata, remittentur eis; et quorum retinueritis, retinebuntur . Sed illi perfectioni, quae erat discipulis conferenda, major gratia et abundantior inspiratio servabatur, per quam et quae nondum acceperant sumerent, et excellentius possent habere quae sumpserant. Propter quod Dominus dicebat: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Cum autem venerit
Abbreviated transcription (Latin):
neq in hoc nͣeq in futuro. Unde manifestum
.ẽ. peccatoꝵ remissionẽ sine sp̃s sc̃i aduocatiõe
ñ fieri: nec quemꝗͣ sine illo sic̃ expelit ingemi¬
secre. aut sic̃ oportet orare dicente apło. Qdenĩ
oremus sic̃ oportet nescimus: s ipse fp̃s postu¬
lat ꝓ nob̾ gemitib menarrabilib.Ꝙ nemopo
arimiis ꝑniciosum. ẽ. nimisq mortiferũ:
q numꝗͣ ueniã meret᷑ qui ab int̾cessore dese¬
ritur. Oñs gͦ dilectissimi qui in dñm iħm cre¬
didant infusum sibi habebant spm̃ sc̃m̃: &¬

Expanded text:
eculo, neque in futuro . Unde manifestum est peccatorum remissionem sine Spiritus sancti advocatione non fieri, nec quemquam sine illo, sicut expedit, ingemiscere, aut sicut oportet, orare, dicente Apostolo: Quid enim oremus sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabiliari nimis exitiabile est nimisque mortiferum, quia numquam veniam meretur, qui ab intercessore deseritur. Omnes igitur, dilectissimi, qui in Dominum Jesum crediderant, infusum sibi habebant Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
bat in carne in t̾ra & conu̾sabatur in celo:
ds celi & terrȩ ñ poterat. eẽ. in glo & in
remo popłs isrł morsib serpentium: fie¬
bat magna strages multoꝵ mor cilim.¬
ȩneum serpentem. & exaltaret in ligno:
sus eẽt a serpente. illum serpentẽ exal¬
Morcdebant᷑ homines & intuebantur.
sanabantur. Qͥd st̃ serpentes mordentes:
Peccata de mortalitate carnis. sd.ẽ. ser¬
pens exaltatus: Mors dñi in cruce. quia
enĩ a serpente mors: ꝑ serpentis effigiẽ
figurata. ẽ. mors. Mors serpentium le¬
talis: mors dñi uitalis. attendit᷑ serpen̾
mors ut nichil ualeat mors. Ergo fis̃¬

Expanded text:
bat in carne in terra, et conversabatur in coelo, bat in carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in remo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum maeneum serpentem, et exaltaret in ligno isus esset a serpente, illum serpentem in lmordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, mors, ut nihil valeat mors. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
spũ: Tollitur homini ceruix asꝑa & du¬
ra: ut sit lenis ceruix ad portandum ui¬
gum. xp̃i de quo dicitur. lugum meũ
lene est: & sarcina mea leuis. ẽ. Sequit᷑.
rena dixerat fr̃se An illud qd̾ de templo
resuscitando dixerat : Corpus enĩ suũ
sũscitare. Non ei creditum est: terram
suscitaturo. Si ñ creditis inquit qr tem¬
plum possum suscitare deiectum a uob̾:
plane. hȩc nob̃ ꝓmissio est: erunt similes
angłis dei. Quomꝰ gͦ nemo ascendit nͥ qͥ
descendit : uia unus descendit: unuᷤ ascen¬
qr ille ipt̃ea descendit ut in illo & cũ illo
unumꝰ cẽnt qui ꝑ illum ascensuri eẽnt.
& quisqͥs alius descendebat ñ sanabat᷑.
Ergo iste unus commendat unitatẽ ȩccłiȩ
ue illis qui odunt unitatẽ: & partes sibi
cȩlum nͥ qui descendit de cȩlo: filius ho¬
minis qui.ẽ. in celo. Airaris qr & hic erat
& in cęlo: Tales fecit discipłos suos. Paulũ
apłin audi dicentẽ. Nrã autem conu̾satio
in celis est. Si homo paulus apłs ambula¬

Expanded text:
 Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut sit lenis cervix ad portandum jugum Christi, de quo dicitur, Jugum meum lene est, et sarcina mea levis estcredebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, plum possum suscitare dejectum a vobis,plane: haec nobis promissio est, Erunt aequales Angelis Dei . Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus descendit, unus ascenquia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambula
Abbreviated transcription (Latin):
natus est ex spũ. Respondit nichodemꝰ
& dicit ei. Quiomꝰ possunt hec fieri: et
reuera. carnalit̾ enĩ intelligebat. in illo
fiebat qd̾ dixerat dñs. Uocem sp̃s audie¬
bat: & nesciebat unde uenerat aut quo
sultare uoluisse: Nouerat dñs quid a¬
alicuius momenti sibi. eẽ. uidebatur qi
doctor erat iudeorũ. Deponit enĩ suꝑbiã.
ut possit nasci de spu. Nemo ex spũ nas¬
citur nͥ humilis fuerit: qr ipsa humili¬
tas facit nos nasci de sp̃ii. qm̃ ꝓpe. ẽ. dñs
obtritis corde. Tamquã dicens. Ecce ni
chil nosti pͥnceps suꝑbiȩ: nascere ex spũ.
Sienim natus fueris ex sp̃u uias d̾itene¬
bis: ut humilitatem. xp̃i sequaris. Pende

Expanded text:
natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus, natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo sultare voluisse? Noverat Dominus quid aalicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultacitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritu; quia prope est Dominus obtritis corde . Ihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi humilitatem sequaris. Sic e
Abbreviated transcription (Latin):
filius iacob de ancilia: quã baptizari
ꝑ scõs & suꝑbire. ut sit esau foras mit¬
tendus quãuis natus ex lib̾a. Dicit dñs¬
fuerit ex aqua & spũ: ñ potest introire in
regnum d̾i. Tu inquit carnalem generati¬
onem intelligis cum dicis. numqͥd potest
homo redire in uiscera matris suȩ : ex aqͣ
& spũ oportet ut nascatur ꝓpt̃ regnum
rus successurum: generat cds de eccłia fili¬
os ñ successuros s secum manstiros. Et
inuisibilit̾ adest unde nãsceris: qr &
tu inuisibilit̃ nasceris. Sequitur enĩ
& dicit. Nonmireris qr dixitͥ. oportet
uos nascidẽnuo. Sp̃s ubi uult spirat :¬
& uocem eius audis. & nescis unde ueni¬
at aut quo uadat. Nemo uidit spm. Et
quomͦ audimus uocem eius : Sonat psal¬
est sp̃s. sonat sermo diumus: uax est
sp̃s. uocem enus auclis: & nescis unde ue¬
niat aut quo uadat. S si nascaris & tu
de spũ. hoc eris: ut ille qui ñ est natus
eas. hoc enĩ seqiuitus ait. Sic . ẽ. om̃is qͥ

Expanded text:
filius Jacob de ancilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, inquit, carnalem generationem intelligis, cum dicis, Numquid potest homo redire in viscera matris suae? ex aqua et Spiritu oportet ut nascatur propter regnum rus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadat. Nemo videt Spiritum: et quomodo audimus vocem Spiritus? Sonat Psalest Spiritus; sonat sermo divinus, vox est Spiritus. Vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo vadat. Sed si nascaris et tu de Spiritu, hoc eris, ut ille qui non est adhuceas. Hoc enim secutus ait: Sic est et omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
ctio concludatur. habuit uxores liberas¬
iacob: habuit & ancillas. Parunt libȩ
quid qui nati sunt de ancillis ñ simul pos¬
sederunt terrã ꝓmissionis cum frĩb suis:
nati sunt de ancillis quo minus tenerent
s p̃ualuit semen pat̾num: sic quicũq ꝑ
malos baptizantur de ancillis uidentur
nati. s tam̃ qr ex semine uerbi dĩ qd̾ figura¬
tur in iacob ñ contristent᷑: simul heredita¬
tem cum fr̃ib possidebunt. Securus gͥ sit
qui de semine bono nascit᷑: tantũ ñ imitet᷑
ancillis nati possedunt t̾ram ꝓmissionis
cum frib. ismael autem de ancilla natus.
expulsus. ẽ ab hereditate: Unde nͥ qr su
uoluit seducere frẽm suum ludens cum

Expanded text:
ctio concludatur. Habuit uxores Jacob liberasctio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, quid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus nati sunt de ancillis, quo minus tenerent sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quivoluit seducere fratrem suum, ludens cum
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ nicbodemus de illis multis erat
qui credicłant in nomine eius : iam in
isto nichodemo attendamus quare iħ̃e ñ
se creclebat eis. Respondit iħc & dixrit
ei. Am̃ am̃ dico tibi. nͥ quis renatus fu¬
erit denuo ñ potest uidere regnum d̾i.
ipsis gͦ se credit iħc: qui nati fueruit de¬
nuo. Eece illi credicłant in eum: & iħc
ñ se credebat eis. Tales sunt om̃s cathe¬
cumini. Ipsi iam credunt in nomine. xp̃i:
thecumino. credis in xp̃m: responlet
creclo. & signat se. lam signum xp̃i por¬
tat in fronte. ꝙ ñ erubescit de cruce
dni sui: & credit in nomine eius. Inter¬
rogemus eum. Manducas carnem filii
hominis. & bibis sanguinem filii homi¬
& hoc forte ad rem ꝑtinet. Ad dñm ue-¬
nit: & nocte uenit. Ad lumen uenit: ꝙ.
in tenebris uenit. Renati autem ex aqͣ
& spũ: quid audiunt ab apło: Fuistis
aliquando tenebrȩ. nunc autem lux
in dño: ut filii lucis ambulate. & it̾m.
Nos autem qui diei sumus sobrii simus.

Expanded text:
Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis. Tales sunt omnes catechumeni: ipsi jam credunt in nomine Christitechumeno, Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii homi hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus .
Abbreviated transcription (Latin):
pluisset cłs de cęlo. & nesciunt cathecu¬
mini qͥd accipiant xp̃iani. Crubescant
gͦ qr nesciunt: transeant ꝑ mare rubrũ.
manducent manna. ut quomͦ credicłunt
in nomine ib̾ti: sic se ipsis credat iħe. Id̾o
intendite fr̃s mei qͥd respondeat iste qui
nocte uenit ad dnm̃. Quãius ad iħm ue
nerit: tamen qr nocte uenit adhuc de tene¬
bris carnis suȩ loquit᷑. ñ intelligit qd au¬

Expanded text:
pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechupluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum nerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod au
Abbreviated transcription (Latin):
sierunt. & oms in moyse baptit᷑ati sunt
in nube & in mari. Sigͦ figura maris tan-¬
tum ualuit: species baptismi quantum
ualebit : Si qđ gestum. ẽ in figura traie¬
ctum popłm ad manna ꝑduxit: quid ex¬
hibebit ap̃ẽ in uericate baptismi sui tra¬
iecto ꝑ eum popło suo: ꝑ baptismũ su¬
um traicit creclentes. occisis omĩb pec¬
catis tamꝗͣ hostib consequentib: sicut
in illo mari om̃s egẏptũ ꝑierunt. Quo
traicit fr̃s mei. quo traicit ꝑbaptismũ
iħc. cuius figuram tc̃ gerebat moyses
qui ꝑ mare traiciebat: uo traicit: Ad
manna. Quid. ẽ. manna: Ego sum inqͥt
panis uiuus qui de oelo descendi. Man-¬
na hoc accipiunt ficdeles iam traiecti ꝑ
mare rubrum. Quare & ꝑ mare rubrũ:
lam mare. quare mare rubrum: Si sig¬
nificabat mare illud rubrum baptis¬
mum xp̃i: unde rubet baptismus. ap̃i
cit crecdentes & baptizatos : Ad manna.
Ecce dico manna. Notum. ẽ. qͥd acceꝑint
udei popłs ille isrł: notum.ẽ. quid eis

Expanded text:
it, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christcit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis
Abbreviated transcription (Latin):
direrit ut spĩalit̃ iterum nascaris ẽ respõ¬
de qd̾ dixit nichodemus. Numqͥd potest
homo in uentrẽ matͥs suȩ intrare & nascie¬
Quomͦ uterus ñ potest repeti: sic nec bap¬
tismus. Qui nascit᷑ de eccłia catholica: tam¬
quam de sarra nascitur. de lib̾a nascitur.
ante istos sc̃s noe qui solus in toto genere
humano cum tota domo sua de diluuio
uimus. quos scã scͥptura comm̃dat. moyses
fidelis in tota domo eius. & illi tres nomi¬
nantur. quasi soli eum ꝑmerueruit. Sacra.¬

Expanded text:
dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasciQuomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de vimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint,
Abbreviated transcription (Latin):
dus adã opponens nouũ. in quo restau.¬
rata st̃ omia & quȩ incelo & quȩ int̾ra
consistunt: dedit manifeste intelligi.
quod ipsius scripserit scd̾m carnẽ gene¬
rationẽ. qui electos suos in filioꝵ dĩ assu.¬
UIII.meret adoptionẽ. Quare autẽ dixeritli.¬
brũ generationis cũ paruã libri particu¬
lam teneat generatio: hoc intelligit᷑. quod
consuetudinẽ gentis suȩ secutus sit. Con¬
suetudo enĩ hebreoꝵ est: ut uoluminib
ex eoꝵ principiis imponant nomuna. ut
est genesis. exocdus. & cet̾i libri legales. Qđ̃
autem dicit iħu xp̃i: regalem & sacerdota¬
lem in eo ex primit dignitatẽ. Nã iħc qui
nominis huius p̃sagiũ p̃tulit. primus
post moysen in popło isrł ducatũ tenuit.
& filios isrł in terrã repromissionis in¬
duxit: aaron uero nustico consecratus
unguento. primus in lege sacerdos fuit.
dicit. multiplicabit᷑ eius imꝑium. & paciꝰ
ñ erit finis. & angłs ad mariã potentiam

Expanded text:
dus, Adam opponens novum, in quo restaudus, Adam opponens novum, in quo restaurata sunt omnia, et quae in coelo et quae in terra consistunt; dedit manifeste intelligi quod ipsius scripserit secundum carnem generationem, qui electos suos in filiorum Dei assumeret adoptionem. Quare autem librum dixerit generationis, cum parvam libri particulam teneat generatio, hoc intelligitur quod consuetudinem gentis suae secutus sit. Consuetudo enim Hebraeorum est ut voluminibus ex eorum principiis imponant nomina, ut est Genesis, Exodus et caeteri libri legales. Quod autem dicit, Jesu Christi, regalem et sacerdotalem in eo exprimit dignitatem. Nam Jesus qui nominis hujus praesagium praetulit, primus post Moysen in populo Israel ducatum tenuit, et filios Israel in terram repromissionis induxit, Aaron vero, mystico consecratus unguento, primus in lege sacerdos fuit. dicit: Multiplicabitur imperium ejus, et pacis non erit finis ; et angelus ad Mariam, potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
generationẽ. xp̃i scđm carnẽ se suscepisse
narrandã. Scdm hanc enĩ xp̃c filius homi¬
nis est. qđ etiã se ipse sepissune appellat:
cõmendans nobis. quid miscditer digna¬
tus sit esse pro nobis. Nam illa suꝑna oe
ȩterna generatio scđm quã filius dĩ uni-¬
genitus est. ante omnẽ creaturã qͣomĩa
ꝑ ipsũ facta sunt. ita in effabilis ẽ: ut de
illa dictũ aꝓpħa isaia intelligatur. gene¬
rationẽ eius quis enarrabit: quãquã &e
de temporali eius natiuitate qua uerbũ
caro factũ est & uirgo sp̃u scõ grauida fi¬
lium peꝑit et uirgo ꝑ mansit. hec ꝓpħica
sententia possit non inconuenient accipi:
ne sacrȩ ȩdificationis discoes compago ñ
hereat. Igitur maths corrupto humanige¬
neris inicio ꝑp̃uaricationẽ. in primo
noui testuͣti libro. respondens primo
libro uet̾is legis ubi scriptũ ẽ. hic est li¬
ber generationis cȩli & terrȩ. & rursũ.
hic est liber generationis ade: adȩ uide-

Expanded text:
episse narrandam. Secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans nobis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta Isaia intelligatur: Generationem ejus quis enarrabit? Quanquam et de temporali ejus nativitate, qua verbum caro factum est, et virgo Spiritu sancto gravida filium peperit, et virgo permansit, haec prophetica sententia possit non inconvenienter accipi, ne sacrae aedificationis discors compago non haereat. Igitur Matthaeus, corrupto humani generis initio per praevaricationem, in primo Novi Testamenti libro respondens primo libro veteris legis, ubi scriptum est: Hic est liber generationis coeli et terrae ; et rursum: Hic est liber generationis Adae
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ram descendit. & homines scĩ ad cȩlĩ
ascendunt. Iudas confitens uel głificans
int̾pretat᷑: & significat illũ qui in euã¬
gelio dixit. confiteor tibi pat̾. dñe cęli &
terrȩ. & psalmista ait głosus ds in sc̃is
suis: hoc est xpͥc in m̃bris suis. P hares
diuisio siue diuisit. demonstrat eũ qui
in eugłio dicit. cũ uenerit filius homi¬
nis in sede maiestatis suȩ. & om̃s angłi
cũ eo tunc sedebit suꝑ sedẽ maiestatis

Expanded text:
in terram descendit, et homines sancti ad coelum in terram descendit, et homines sancti ad coelum ascendunt. Judas confitens, vel glorificans, interpretatur, et significat illum qui in Evangelio dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae . Et Psalmista ait: Gloriosus Deus in sanctis suis , hoc est, Christus in membris suis. Phares, divisio, sive divisit, demonstrat eum qui in Evangelico dicit: Cum venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cu