comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hus.⁊ myrram deferunt. Au¬
rum quippe regi congruit.
thus uͦ in d̃i sacrifitio ponebat᷑.
diuntur. Eum ergo magi quẽ
adorant: ẽtiam mysticis mu¬
nerib predicant. auro regem.
thure dm. mirra mortalem.
Sunt uero ñ nulli heretici. qui
hunc dm credunt. s ubiq reg¬
nare nequaqͣm credunt. hii ꝓ¬
fecco ei thus offerunt. s offer¬
re ei etiam aurum nolunt. E
sunt ñ nulli. qui hunc regem
existimant. s d̃m negant. Hii
iudelicet ei aurum õsferunt.
s offerre thus nolunt. Et sit
ñ nulli. qui hunc ⁊d̃m ⁊ regẽ
fatent᷑:s assumpsisse carnem
mort alem negant. Hii nimir
ei aurum ⁊ thus offecunt. sed
offerre mirrain assumꝑte mor¬
talitatis nolunt. Noĩ itaq na¬
to dño offeramus aurum. ut
hunc ubiq regnare fateamur.
Offeramus thus.ut credamus
qđ is qui in tempore apparu¬
it. ds ante dempora exstitit.
Offeramus myrram. ut eum
quem credimus in sua diui¬
nitate impassibilem: credam̃

Expanded text:
hus et myrrham deferunt. Auhus et myrrham deferunt. Aurum quippe regi congruit, thus vero in Dei sacrificium ponebatur, diuntur. Eum ergo magi quem adorant etiam mysticis muneribus praedicant, auro regem, thure Deum, myrrha mortalem. Sunt vero nonnulli haeretici qui hunc Deum credunt, sed ubique regnare nequaquam credunt. Hi profecto ei thus offerunt, sed offerre etiam aurum nolunt. Et sunt nonnulli qui hunc regem existimant, sed Deum negant. Hi videlicet ei aurum offerunt, sed offerre thus nolunt. Et sunt nonnulli qui hunc et Deum et regem fatentur, sed assumpsisse carnem mortalem negant. Hi nimirum ei aurum et thus offerunt, sed offerre myrrham assumptae mortalitatis nolunt. Nos itaque nato Domino offeramus aurum, ut hunc ubique regnare fateamur; offeramus thus, ut credamus quod is qui in tempore apparuit Deus ante tempora exstitit; offeramus myrrham, ut eum quem credimus in sua divinitate impassibilem credamus
Abbreviated transcription (Latin):
fata. quot sunt membra nas¬
centium. fateri ẽtiam mathe¬
matui solent. qđ quisquis
signo aquarii nascitut: in
hac uita piscatoris ministe¬
rium sortiau. Discatores
uero ut fertur getuilia ñ ha¬
bet. Quis igitur dicat quia
nemo illic in stella aquarii
nascitur. ubi piscator om̃im
ñ habetur: Rursum qͦs nasci
signo libre asserunt.traperetas
futuros dicunt. & traperetas
multarum gentium ꝓuincie
ignorant. fateantur ergo ne¬
cesse ẽ:aut hoc meis signum
deesse. aut effectum fatalem
nullo modo habere. In ꝑsarũ
q francorumq terra: reges
ex genere ꝓdeunt. Quib pro¬
fecto nascentib. quis estimet
quanti eiscdem momentis ho¬
rarum ac temporum ex serui¬
li conditione nascunt᷑. Et tñ
regum filii uno eõdemq sy¬
dere cum seruis nati. ad regnũ
ꝑficiunt: cum serui qui secũ
fuerant giniti in seriuute
moriantur. Hec de stella brẽ¬
uiter diximus. ne mathema¬
ticorum stulticiam indiscus¬
sam preterisse iudeamur

Expanded text:
fata, quot sunt membra nasfata, quot sunt membra nascentium. Fateri etiam mathematici solent quod quisquis in signo Aquarii nascitur, in hac vita piscatoris ministerium sortiatur. Piscatores vero, ut fertur, Getulia non habet. Quis ergo dicat quia nemo illic in stella Aquarii nascitur, 1470 ubi piscator omnimodo non habetur? Rursum quos nasci sub signo Librae asserunt, trapezitas futuros dicunt; et trapezitas multarum Gentium provinciae ignorant. Fateantur ergo necesse est, aut hoc in eis signum deesse, aut effectum fatalem nullo modo habere. In Persarum quoque, Francorumque terra Reges ex genere prodeunt; quibus profecto nascentibus quis aestimet quanti eisdem momentis horarum ac temporum ex servili conditione nascuntur? et tamen regum filii uno eodemque sidere cum servis nati, ad regnum proficiunt, cum servi qui secum fuerant geniti, in servitute moriantur. Haec de stella breviter diximus, ne Mathematicorum stultitiam indiscussam praeterisse videamur.
Abbreviated transcription (Latin):
euangłii uerba pensamus.
quib de eadem stella dicit᷑.
usq dum ueniens staret su¬
pra ubi erat puer: dũ ñ pu¬
er ad stellam. s stella ad
puerum cuuuirrit:si dici lice
ñ stella fatum pueri. sed
fatum stelle is qui apparu¬
hominũ. solus hanc conditor
qui creauit administrat. Nẽ¬
ꝙ enim ꝓpt̾ stellas homo.
sz stelle ꝓpter hominem fa¬
cte sunt. & si stella fatum
hominis dicit᷑ ip̃is suis mi¬
nisteriis subẽe homo ꝑhibetͣ
Certe cum iacob de utero eg¬
diens. prioris frĩs plantam
teneret manu. prior ꝑfecte
nequaquam ẽgredi poͬterat:
nisi ⁊ subsequens inchoass.
& tñ cum uno tempore eõdẽ¬
q momento utrumq mater
funderet. ñ una utrisq uite
qualitas fuit. S ad bec solẽt
mathematici respondere. qr.
uirtus constellationis in ict̾u
pungentis ẽ. Quib e diuerso
nos dicimus. qr magna ẽ mo¬
ra natiuitatis.Si ĩgit᷑ ĩ ict̾u
puncti constellatio ꝑmitͦ.
necesse iamerit:ut tot ditãt

Expanded text:
Evangelii verba pensamus, Evangelii verba pensamus, quibus de eadem stella dicitur: Usque dum veniens staret supra ubi erat puer, dum non puer ad stellam, sed stella ad puerum cucurrit, si dici liceat, non stella fatum pueri, sed fatum stellae is qui apparuominum solus hanc conditor qui creavit administrat. Neque enim propter stellas homo, sed stellae propter hominem factae sunt. Et si stella fatum hominis dicitur, ipsis suis ministeriis subesse homo perhibetur. Certe cum Jacob, de utero egrediens, prioris fratris plantam teneret manu , prior perfecte nequaquam egredi potuit, nisi et subsequens inchoasset; et tamen cum uno tempore, eodemque momento utrumque mater fuderit, non una utriusque vitae qualitas fuit. 5. Sed ad hoc solent mathematici respondere, quia virtus constellationis in ictu puncti est. Quibus e diverso nos dicimus quia magna est mora nativitatis. Si igitur in ictu puncti constellatio permutatur, necesse jam erit ut tot dicant
Abbreviated transcription (Latin):
ñ agnouit.
Sed natiuitate regis nr̃i
cõgnita: herodes ad callida
argumenta conuertit᷑. ne ter¬
reno regno priuaret᷑. Renu¬
tiari sibi ubi puer inueniret᷑
postulat. adorare eum uelleᷤ
se simulat: ut qͣi hunc si in¬
uenire possit extinguat. S
qͣnta ẽ humana malitia. con¬
tra consilium diuinitatis:
Scriptum quipꝑe ẽ. Non ẽ
sapientia ñ ẽ prudentia ñ
ẽ consilium contra dñm.
Nam ea que apparuit. magos
⁊ ne redire ad herodem debeãt
in somnis admonent᷑. Sicq
fit:ut ih̾̃m quem querit he¬
rodes. inuenire ñ possit. Cuiꝰ¬
in persona qui alii quam
ypocrite designantur. qui dũ
ficte querunt. inuenire dñm
numqͣm merent᷑: S inter
hec sciendum ẽ. qđ priscil¬
lianiste heretici nasci unũ¬
quemq hominem sub con¬
stitutionib stellarum pu¬
tant. E hoc in adiutorium
sui erroris assumunt. quod
noua stella exiit.cum dñs
in carne apparuit. Cuiꝰ fuis¬
se fatum. eandem que appa¬
ruit stellam putant.S si

Expanded text:
n agnovit. 3. Sed nativitate Regis nostri cognita, Herodes ad callida argumenta convertitur, ne terreno regno privaretur. Renuntiari sibi ubi puer inveniretur postulat, adorare eum velle se simulat, ut quasi hunc invenire possit exstinguat. Sed quanta est humana malitia contra consilium divinitatis? Scriptum quippe est: Non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum . Nam ea quae apparuit stella magos  ne redire ad Herodem debeant in somnis admonentur; sicque fit ut Jesum, quem quaerit Herodes, invenire non possit. Cujus persona qui alii quam hypocritae designantur, qui dum ficte quaerunt, invenire Dominum nunquam merentur? 4. Sed inter haec sciendum quod Priscillianistae haeretici nasci unumquemque hominem sub constitutionibus stellarum putant; et hoc in adjutorium sui erroris assumunt, quod nova stella exiit cum Dominus in carne apparuit, cujus fuisse fatum eamdem quae apparuit stellam putant. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
Hodie namq iuxti le¬
gem atq euangelium.
peraccis a natiuitate xp̃i
quadraginta dieb. in
templo est a parentib
idem dñs presentatus.ho¬
die a sancto symeone
susceptus. patri q cum
sacris munerib oblatus:
hodie redemptionẽ isrł
exspectantib. ab eodem
symcone ⁊ anna publice
predicatus. O qͣm piũ
spectaculum. quo ñ nisi
pii delectari ꝓbantur.
Stat hinc uirgo ⁊ mater.
ñ cuiuscumq. s dei. Sus¬
cipitur hinc paruulus
uirginis filuis. cuius di¬
uinitatem ñ capit mũ¬
dus. Occurrunt hincin
Offertur oblatio ꝓ pue¬
ro. ñ tamen que delic¬
ta emundet: s que sa¬
cramenta declaret. Et
quia huius diẽi precõ¬
nium atcollere cupio.
libet ip̃am euangelicam
leccionem colloquendo
transcurrere: in qua ista
narrari agnosco. qͣtinꝰ
ad ea que dico illa res¬
pondeat: immo ad ea qͤ
illa narrat. uox exhorta¬
tionis mee respondeat.¬
Deniq lucas lc.¬

Expanded text:
Hodie namque, juxta leHodie namque, juxta legem atque evangelium, peractis a Nativitate Christi quadraginta diebus, in templo est a parentibus idem Dominus praesentatus. Hodie a sancto Simeone susceptus, Patrique cum sacris muneribus oblatus. Hodie redemptionem Israel exspectantibus ab eodem Simeone et Anna publice praedicatur. O quam pium spectaculum, quo nonnisi pii delectari probantur! Stat hinc virgo et mater, non cujusque, sed Dei: suscipitur hinc parvulus virginis filius, cujus divinitatem non capit mundus. Occurrunt hinc inOffertur oblatio pro puero, non tamen quae delicta emundet, sed quae sacramenta declaret. 2. Et quia hujus diei praeconium attollere cupio, libet ipsam Evangelicam lectionem colloquendo transcurrere, in qua ista narrari cognosco: quatenus ad ea quae dico illa respondeat; imo ad ea quae illa narrat, vox exhortationis meae respondeat.Denique Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
i subtiliter a fidelibꝰ¬
que sit huius diei festi¬
uitas perpendatur. eo de¬
uotionis affectu hanc ce¬
lebrandam suscipient:
quo dominice natiuita¬
tis. cirtumcisionis atq
apparitionis sollemp¬
nia sunt obsecuti. Illius
enim est ista sollempni¬
tas. cuiꝰ & ille.S nec mi¬
nor ista. qͣm ille. Quod
utiq in hoc sermone: aꝑ¬
tis monstrabimus docu¬
mentis. Huius quippe
orei sollempnitas sicut
noratur. sic a multis pre
ceteris anni sollempuita¬
tib honoratior habetur:
maxime loco eo.quo pri¬
matum eccl̃ia catholica
in primo pastore sorti¬
ta est. In tanta enim re¬
uerentia ab illis habet᷑.
ut ea die cuncta ciuitã¬
tis turba in unum colle
cta. immensis cereorum lu¬
minib choruscans. missa¬
sime concelebrent. nullus¬
q aditum publice statio¬
nis intret. qui lumen
manu ñ tenuerit: tanqͣ
scilicet dnm in demplo
oblaturi. immo etiam
suscepturi. fidei q lu¬
men quo interius fulgẽt.
exterus oblationis sue
religione demonstrent.

Expanded text:
i subtiliter a fidelibus hujus dici festivitas perpendatur, eo devotionis affectu hanc celquo dominicae nativitatis, circumcisionis atque apparitionis solemnia sunt obsecuti. Illius enim est ista solemnitas cujus et illa, sed nec minor ista quam illa: quod utique in hoc sermone apertis monstrabimus documentis. Hujus quippe diei solemnitas, sicut noratur, sic a multis prae caeteris anni solemnitatibus honoratior habetur: maxime autem eo loco quo primatum Ecclesia catholica in primo pastore sortita est. In tanta enim reverentia ab illis habetur, ut ea die cuncta civitatis turba in unum ccta, immensis cereorum luminibus coruscans, missaconcelebrent: nullusque aditum publicae stationis intret, qui lumen manu non tenuerit: tanquam scilicet Dominum in templo oblaturi, imo etiam suscepturi; fidei lumen quo interius fulgent, exterius oblationis suae religione demonstrent.
Abbreviated transcription (Latin):
uum q figmentum. Depona¬
mus ergo ueterem hõminẽ
cum act̃ib suis. ⁊ adepti parci¬
cipationem generationis xp̃i.
carnis renuntiemus oꝑib.
Agnosce o xp̃iane dignitatem
tuam: ⁊ diuine consors faccus
nature. noli in ueterem uilitã¬
tem dͥegeneri conuersatiõne
recedere. Memento cuiꝰ capitis.
miniscere quia erutus de po¬
testate tenebrarum. transla¬
tus es in di lumen ⁊ regnum.
Per baptismatis sacramentũ
sp̃c sc̃i factus es templum. no¬
li tantum habitatorem pra¬
uis de te actib esfugare.⁊ dia¬
boli te iterum seruituti subi¬
cere: quia pretium tuũ san¬
guis ẽ xp̃i. quia ueritate te iu¬
dicabit qui miscłia te rede¬

Expanded text:
vumque figmentum. Deponavumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis ; et adepti participationem generationis Christi, carnis renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione redire. Memento cujus capitis miniscere quia erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum. Per baptismatis sacramentum Spiritus sancti factus es templum: noli tantum habitatorem pravis de te actibus effugare, et diaboli te iterum subjicere servituti: quia pretium tuum sanguis est Christi; quia in veritate te judicabit, qui in misericordia te rede
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut qđ nr̃is remediis con¬
possit ex alters. Merito uir¬
ginee integritati nichil cor¬
ruptionis intulit partus sa¬
liitis. quia custodia pudoris.¬
fuit editio ueritatis.
alis ergo dilectissimi nati¬
uitas decuit d̃i uirtutem. ⁊
d̃i sapientiam xp̃m. qua nob̃
⁊ humanitate congrueree.⁊
diinitate precelleret. Nisi enĩ
eẽc d̾̃s uerus ñ afferret reme¬
dium: nisi eẽt homo uerus
ñ preberet exemplum. Ab ex¬
ultantib angłis nascente do¬
mino gla in excelsis do canit᷑.
⁊ pax in terra bone uolunta¬
tis hominib nuntiat᷑. Hidẽt
enim celestem iherłm ex oĩb
mundi gentib fabricari. de
quo menarrabili diuine prͨͭ¬
tis oꝑere qͣntum letari dẽbet
humilitas hominum. cum
tantum gaudeat sublimitas
angłorum: Agamus ergo gra
tias dilectissimi dõ patri ꝑ
filium eius in sp̃u sc̃o. qui ꝓpt̃
dilexit nos misertus ẽ nr̃i. &
cum eẽmus mortui peccatis:
conuiuificauit nos xp̃o. ut ẽẽ¬
mus in ip̃o noua creatura no¬

Expanded text:
ut quod nostris remediis conpossit ex altero. In ivirgineae integritati nihil corruptionis intulit partus salutis: quia custodia fuit pudoris, editio veritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutem et Dei sapientiam Christum, qua nobis et humanitate congrueret, et divinitate praecelleret. Nisi enim esset, Deus verus non afferret remedium; nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exsultantibus ergo angelis nascente Domino, Gloria in excelsis Deo canitur, et pax in terra bonae voluntatis hominibus nuntiatur . Vident enim coelestem Jerusalem ex omnibus mundi gentibus fabricari: de quo inenarrabili divinae pietatis opere, quantum laetari debet humilitas hominum, cum tantum gaudeat sublimitas angelorutias, dilectissimi, Deo Patri per Filium ejus in Spiritu sancto, quia propter dilexit nos, misertus est nostri; et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo , ut essemus in ipso nova creatura, no
Abbreviated transcription (Latin):
deum. ꝑ quem facta sunt oĩa.¬
⁊ sñ quo factum ẽ nichil. ꝓpt̾
lib̾andum hominem ab eter¬
na morte factus ẽ homo: ita
se ad susceptionem humilitã¬
tis nr̃e sñ diminutione sue¬
maiestatis inclinans. ut ma¬
nens qđ erat. assũmens q qd̃
ñ erat. ueram serui formam
ei forme in qua do patri est
equalis uniret. ⁊ t̾anto fedẽ
naturam utramq consereret:
ut nec inferiorem consumeret
glificatio. nec suꝑiorem mi¬
nueret assumptio. Salua

Expanded text:
Deum, per quem facta sunt omnia, sine quo factum est nihil, propter liberandum hominem ab aeterna morte factus est homo, ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine diminutione majestatis suae inclinans, ut manens quod erat, assumensque quod non erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret, et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem consumeret glorificatio, nec superiorem minueret assumptio. CA
Abbreviated transcription (Latin):
liter. ⁊ estis in illo repleti.qui
ẽ caput omnis principatus
⁊ potestatis. in quo ⁊ cucum¬
cisi estis circumcisione sine
manib. in expoliati one corpis
carnis in circumcisiene xp̃i.
consepulti estis ei in baptis¬
mateᷤ in quo ⁊ resurreximus
ꝑ fidem oꝑationis d̃i: qui
suscitaure eum a mortuis.
Q mors igitur ⁊ resur rectio
⁊ circumc̃isio eius ꝓ nobis
erum. uocatum ẽ nomen iħc.¬
Qđ uocatum fuerat ab an¬
gelo. antequam concipet᷑. No¬
cabulum ihu głosum. omĩ
menib appellari. neq ab eis
efferri in mundum. s ab ex¬
cellentiori quadam maiori q
natura. Unde signanter eim¬
głista addidit dicens. Q uo¬
catum ẽ nomen eius ih̃c: qd̃
uocatum ẽ ab angło anteqͣm¬

Expanded text:
is in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis, in quo et circumcisi estis circumcisione sine manibus in exspoliatione corporis carnis, in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismate, in quo et consurreximus per fidem operationis Dei, qui suscitavit eum a mortuis . Et mors igitur, et resurrectio, et circumcisio ejus, pro nobis erum, vocatum fuerat nomen  vocatum est ab angelo antequam conciperetur. Vocabulum Jesu gloriosum omni e appellari, neque ab eis efferri in mundum, sed ab excellentiori quadam majorique natura. Unde signanter evangelista addidit dicens: Et vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum fuerat ab angelo anteq
Abbreviated transcription (Latin):
to mortiuis ẽ ñ qr ip̃e peccaue¬
rit. neq enim peccatum fecit.
nec inuentus ẽ dolus in ore eiꝰ.
s mortuus ẽ. ut nos qui mor¬
tui sumꝰ. illo moriente peccatis.
neqͣquam peccato ⁊ iutiis u¬
ueremus. Inde scribitur.Si¬
tui sumus tunc illo morien¬
te.⁊conresurreximus resur¬
gente: sic cum eo crrumcisi
sumus. ⁊ post circum cisionẽ
sollempni purgatione mun¬
dati: unde neqͣquam iam in¬
digemus circumcisione car¬
nali. & ut scĩas ꝓꝑter nos illũ¬
fuisse circumcisum. audi
paulum manifestissime pre¬
dicantem. In quo habitat oĩs¬

Expanded text:
to mortuus est. Non quia ipse peccaverit, neque enim peccatum fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; sed mortuus est, ut nos qui mortui sumus, illo moriente peccatis, nequaquam peccato et vitiis viveremus . Unde scribitutui sumus tunc illo moriente, et consurreximus resurgenti: sic cum eo circumcisi sumus, et post circumcisionem solemni purgatione mundati. Unde non jam indigemus circumcisione carnali. Et ut scias propter nos fuisse illum circumcisum, audi Paulum manifestissime praedicantem. In quo habitat, i
Abbreviated transcription (Latin):
namq dispensatione pieta¬
.tis. ad redemptionem genis
humani d̃s pater ñ angelũ
ñ archangelum. s filiũ suũ
unigenitum mittere digna¬
tus ẽ. Quem quia in diui¬
nitatis sue spẽcie uidere ne¬
quiuimus. magna rursum
dilectionis arte preuidit. ut
hunc factum ex muliere. Hoc
ẽ ex materne carnis substã¬
tia sñ uirili admixtione con¬
ceptum. ad huma̾nos uerũ
hominer ꝓferret aspeccus.
qui in diuina uircute ac sub¬
stantia manens ꝑ oinnia
qđ erat: ueram nature mortã¬
lis infirmitãtẽ quam ñ habe¬

Expanded text:
one pietatis ad redemptionem generis humani Deus Pater non angelum, non archangelum, sed Filium suum unigenitum mittere dignatus est. Quem quia in divinitatis suae specie videre nequimus, magna rursum dilectionis arte providit ut hunc factum ex muliere, hoc est ex maternae carnis substantia, sine virili admixtione conceptum, ad humanos verum hominem proferret aspectus: qui in divina virtute ac substantia manens, per omnia quod erat, veram naturae mortalis infirmitatem quam non habe
Abbreviated transcription (Latin):
uenerandãq prbi¬
presentis festi memoriam pau¬
cis quidem uerbis euangeli¬
sta comp̾hendit. s ñ pauca
celestis mysterii urtute grã¬
uidam reliquit. Exposita
namq natiuitate dñica cuiꝰ
gaudia mox angli dignis añ¬
dib exclilerunt. pastores de¬
uota uisitatione celebrar̃t.
om̃s qui tunc audiere mira
hymnorum q sollempniis
exegimuf subumnxit atq ait.
poitqͣm consummati sũt
dies octo ut circumcideret᷑
puer: nocatum ẽ nomen eiꝰ
ihc. Quod uocatum est ab
angło priusquam in iitero
conciꝑetur. Hec sunt festun¬
tatis hodierne gaudia uene¬
randa. hec sacre sollemꝑnitas
diei. hec illa suꝑne pietatis mu¬
nera sacrosancta: que fideli¬
um cordib commendans a¬
postolus ait.Quia ubi uenit
plenitudo temporis. misic
deus filium suum factum
ex muliere. factum sub lege:
ut eos qui sub lege erant re

Expanded text:
enerandamque praesentis festi memoriam paucis quidem verbis evangelista comprehendit, sed non pauca coelestis mysterii virtute gravidam reliquit. Exposita namque nativitate Dominica, cujus gaudia mox angeli dignis laudibus extulerunt, pastores devota visitatione celebrarunt, omnes qui tunc audiere mirathymnorumque solemniis exegimus, subjunxit atque ait: Et postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Haec sunt festivitatis hodiernae gaudia veneranda, haec sacrae solemnitas diei, haec illa supernae pietatis munera sacrosancta, quae fidelium cordibus commendans Apostolus ait: Quia, ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui s
Abbreviated transcription (Latin):
uirgines. uirgo pepe¬
rit xp̃m. Hichil in ea qđ
uouit putent extermina¬
tum: mansit uirgo post
partum. Exiildent uidue.
infantem xp̃m uidua an
Nullus gradus precermis.¬
sus ẽ. de quo ñ haberet desti¬
moniũ. salus om̃iũ. Num¬
tem annis uixerat cũ uiro
suo. Quo defuncto: usq
ad senilẽ ecatem ꝑuenerat.
⁊ in senectute sca exspect̾a¬
bat infantiam saluatoris:
ut paruũ uideret annoia
paruũ cognosceret anicula:
intrantem in mundum sal¬
uatorẽ uideret itira. Q in
masculino sexu. tria ipsa
genera cõmendata sunt.
Ip̃e xp̃c puer natus ẽ: exul¬
dent pueri. continentiã uo-¬
uentes puero.Ip̃e uer inte¬
gritatẽ puericie consecrauit.
qui sue matri fecumdita¬
dẽ attulit: uirginitatem
ñ abstulit. Si meon ille se¬
nex diu uixerat. cuiꝰ etas
comꝑatur anne.⁊audie¬
rat responsum. qđ ñ eẽt
uisurus mortem: nisi ui¬

Expanded text:
irgines; virgo peperit Christum. Nihil in ea quod voverunt putent exterminatum: mansit virgo post partum. Exsultent viduae; infantem Christum vidua AnnNullus gradus praetermissus est, de quo non haberet testimonium salus omnium. Numtem annos vixerat cum viro suo; quo defuncto usque ad senilem aetatem pervenerat, et in senectute sancta exspectabat infantiam Salvatoris; ut parvum videret annosa, parvum agnosceret anicula, intrantem in mundum Salvatorem videret itura . Et in masculino sexu tria ipsa genera commendata sunt. Ipse Christus puer natus est; exsultent pueri, continentiam voventes puero. Ipse vere integritatem pudicitiae consecravit, qui suae matri fecunditatem attulit, virginitatem non abstulit. Simeon ille senex diu vixerat, cujus aetas comparatur Annae; et audierat responsum; quod non esset visurus mortem nisi
Abbreviated transcription (Latin):
autem plenus gr̃a & forti¬
tudine. faciebat ꝓdigia &
signa magna in populo
S quia minime scripta
sunt miracula beati ma¬
thie. ñ sunt incredulitati
deputanda s ueritati. cũ
de ip̃o dño saluatore scrip¬
tum sit: multa quidem &
alia signa fecit th̾c in cõ¬
spectu discipuloꝵ suorũ.
que ñ sunt scripta in li¬
bro hoc. E ut potiora in¬
feramꝰ: sciendũ ẽ utiq qd̃
tot mortuos suscitauit. qͦt
quot ab eterna dampna¬
tione salutifera predicatio¬
ne eripuit. qđ ꝑ omĩa ex¬
cellentius atq głosius ẽẽ
decernitur: a peccati scili¬
cet morte animam defũ¬
ctam xp̃o restituere. qͣm
mortuo corꝑi uitam do¬
nare

Expanded text:
autem plenus gratia et fortitudine faciebat prodigia et signa magna in populo . » Sed quia minime scripta sunt miracula S. Matthiae, non sunt incredulitati disputanda, sed veritati, cum de ipso Domino Salvatore scriptum sit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum quae non sunt scripta in libro hoc . » Et ut potiora inferamus, sciendum est utique, quod tot mortuos suscitaverit quot ab aeternae damnationis morte, salutifera praedicatione, eripuerit: quod per omnia excellentius atque gloriosius esse decernitur a peccati morte animam defunctam Christo restituere quam morituro corpori vitam donare
Abbreviated transcription (Latin):
ut in throno illum duo¬
decimo exaltaret. Excipi¬
amus ergo eum tanqͣm
a d̃o donatum. tanqͣm
ab ip̃o preordinatum:
ueneremur illum tanqͣ
ab ip̃o inter discipulos.
ualde głificatum. Non
enim iste prediccus bar
Nam ille filius consola¬
tionis. Hic autem filius
quietis interpretatur.
ritur utrumnam mi¬
raculorum uirtũtibus
tantus apłs dñi specia¬
liter claruit. sciendũ ẽ ꝑ
omnia quia multas ⁊ ob
stupendas uirtutes cum
destatem dicens: signa q̃
ego fãcio & uos faciẽtis. E
in alio loco. Si dixeritis
monti huic transi hinc:
commouebit se de loco suo
statem calcandi suꝑ be¬
stias & scorpiones. Si
enim xp̃o atcestante qͥ
ueraciter ueritas ẽ. de mi¬
raculorum uirtutib re¬
tinendum ẽ qđ iste uir
dñi inter ceteros apłos
operatus sit. qͣntas illũ
credimus exercuisse̾ uir¬
tutes miraculoꝵ in ꝓuin¬
cia scĩlicet iudee. que illi
in sorte predicationis ad¬
uenerat: Neq et enim
incredulum p̾płm ad

Expanded text:
cum in throno illum duocum in throno illum duodecimo exaltaret. Excipiamus ergo eum tanquam a Deo donatum, tanquam ab ipso praeordinatum: veneremur illum et tanquam ab ipso inter discipulos valde glorificatum. Non enim ille praedictus Barsnam ille filius consolationis, hic autem filius quietis interpretatur.ritur: utrumnam miraculorum virtutibus, tantus apostolus Domini specialiter claruerit, sciendum est per omnia, quia multas et stupendas virtutes cum testatem dicens: « Signa quae ego facio, et vos facietis ; » et in alio loco: « Si dixeritis monti huic, Transi hinc, commovebit se de loco suo statem calcandi super bestias et scorpiones . » Si enim Christo attestante, qui veraciter veritas est, de miraculorum virtutibus retinendum est, quod iste vir Domini inter caeteros apostolos operatus sit: quantas illum credimus exercuisse virtutes miraculorum; in provincia scilicet Judaeae, quae illi in sorte praedicationis advenit? Neque enim incredulum populum ad
Abbreviated transcription (Latin):
bitur.
it ante mundi creationẽ
ante suam incarnationẽ.
qͣtinus cum ueniret olim
plenitudo temporis. cum
carnem. cum nasceretur.
cum a suo discipulo tra¬
deret᷑. donat᷑ ab ip̃o dño
in duodenario nũmero
exaltaretur. atq glifica¬
retur: ac duodenarius
numerus ꝑfectus inue¬
niretur. Nec mirũ nec in¬
credibile. Nichil enim sa
pientie di impossibile ẽ:
nichilq incognitum ẽẽ
creditur. Om̃ia enim que¬
cumq uoluit fecit in ce¬
lo & in terra. in mari ⁊
in abyssis. O quantũ di¬
stant humana merita
a suꝑnis iudiciis. atq
diuinis. O quantũ hu¬
mana sapientia. ab illiꝰ
sapientia de qua cla-
mat apłs. O altitudo di¬
uiciarum sapientie ⁊ sci¬
entie dĩ qͣm in compre¬
hensibilia sunt iudicia
eius. & inuestigabiles uie
eius: Hanc enim sapi¬
entiam completam ui¬
demus in beati mathie
electione. quem dei sapi¬
entia in thesauro suo re¬
conditum habuit humi¬
lem & paruum: s tñ uo¬
luit in scło pandere mag¬
num & głosum. scilicet

Expanded text:
bitur . » it ante mundi constitutionem, ante suam sanctam incarnationem, quatenus cum veniret olim plenitudo temporis, cum carnem, cum nasceretur, cum a suo post discipulo traderetur, Donatus ab ipso Domino in duodenario numero exaltaretur atque glorificaretur, et duodenarius numerus perfectus inveniretur. Nec mirum, nec incredibile: nihil enim Dei sapientiae impossibile, nihilque incognitum esse creditur. Omnia enim quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis. O quantum distant humana merita a supernis judiciis atque divinis! O quantum humana sapientia ab illa sapientia, de qua dicit Apostolus: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus! Hanc enim sapientiam completam invenimus in B. Matthiae electione, quem Dei sapientia in thesauro suo reconditum habuit humilem et parvum: sed tamen voluit in saeculo pandere magnum et gloriosum, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs lect̾ionem euangłii
salutaria presentis diei sa¬
cramenta recitantem. Au
in hunc iundũ latenter
aduenit. paulãtim dig¬
natꝰ ẽ suã aprire morta¬
rissimi latere ĩter oblcũ¬
poterat.

Expanded text:
res, lectionem Evangelii salutaria praesentis diei sacramenta recitantem. Audin hunc mundum latenter advenit, paulatim dignatus est suam aperire mortarissimi, latere inter obscupoterat.
Abbreviated transcription (Latin):
petuo ñ tacebunt. Qui remi¬
niscimini dñi ne taceatis.⁊
ne detis silentium ei: donec
stabiliat ⁊ donec ponat ihe¬
rusalem laudem in terra.
Iurauit dominus in dextera
sua. ⁊ in brachio fortitudi-¬
nis sue. si dedero triticũ tuũ
ultra cibum inimicis tuis.⁊
si bib̃int filii aliem uinũ
tuum in quo laborasti. quia
qui congregabunt illud cõ¬
medent.⁊ laudabunt dñm
& qui comportant illud bibẽt o¬
in atriis sanct̾is meis. Transi¬
te transite ꝑ portas. preꝑate
uiam populo: planũ facite
iter.⁊eligite lãpides. leuate
signum ad pͥpłos. Ecce dñs
auditum fecit in extremis der

Expanded text:
nt: Qui reminiscimini Domini, ne taceatis: et ne detis silentium ei, donec stabiliat, et donec ponat Jerusalem laudem in terra. Juravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suae: Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis. et si biberint filii alieni vinum tuum, in quo laborasti. Quia qui congregant illud, comedent, et laudabunt Dominum: et qui comportant illud, bibent in atriis sanctis meis. Transite, transite per portas, praeparate viam populo: Planum facite iter, eligite lapides, et elevate signum ad populos. Ecce Dominus auditum fecit in extremis ter
Abbreviated transcription (Latin):
bi In indignatione enĩ mea
ꝑciissi de:⁊ in reconciliatiõ¬
ne mea misertus sum dui.
& aꝑient᷑ porte tue iugiter.
die ⁊ noct̃e ñ claudentur:
ut afferatur ad te fortitu¬
do gentium.⁊ reges earum
adducantur. Gens enim et
regnum qdđ ñ seruierit tibi
ꝑibit.⁊ gentes solitudine uas¬
stabuntur. błia libani ad
de ueniet abi. ⁊ buxus. ⁊ pi¬
nus simul ad ornandum
locum sc̃ificationis mee: ⁊ lo¬
cum pedum meorum głifi¬
cãbo. & uenient ad te curui
filii corum. qui humilia¬
uerunt te.⁊adorabunt ue¬
stigia pedum tuorum. omñs
qui detrahebant tibi. & uo¬
cabunt de ciuitãtem dñi sy

Expanded text:
bi. In indignatione enim mea percussi te: et in reconciliatione mea misertus sum tui. Et aperientur porte tue iugiter die ac nocte - et non claudentur. Ut afferatur ad te fortitudo gentium: et reges eorum adducantur. Gens enim et regnum quod non servierit tibi peribit: et gentes in solitudine vastabuntur. Gloria Libani ad te veniet et abies et buxus et pinus simul ad ornandum locum sanctificationis mee: et locum pedum meorum glorificabo. Et venient ad te curbi filii eorum qui humiliaberunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui detraebant tibi. Et vocabunt te civitatem Domini Sy
Abbreviated transcription (Latin):
mini.⁊ in pace deducemini.
Montes ⁊ colles cantabunt co¬
ram dõ laudem. ⁊ omĩa lig¬
na regionis plaudent manu
Pro saluinca ascendet abies.
ꝓ urtica crescet myrtus. E
erit dñs nominatꝰ in signum
eternum. qđ ñ auferẽtur.

Expanded text:
mini: et in pace deducemini. Montes et colles cantabunt coram Deo laudem: et omnia ligna regionis plaudent manu. Pro saliunca ascendet abies: et pro urtica crescet myrthus. Et erit Dominus nominatus in signum eternum: quod non auferetur.
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiantes. Omne pecus
cedar congregabitur tib a¬
rietes nabaioth ministra¬
bunt tͥ. Offerent᷑ suꝑ pla¬
cabili altari meo:⁊domum
maiestatis mee głificãbo. Qͥ
sunt isti qui ut nubes uolãt.
⁊ qͣi columbe ao fenestras su¬
as: Me enim insule exspec
⁊ naues maris in putipro
ut adducã filios tuns d
ge. Argentum eorum ⁊ aurũ
eorum cum eis. nomimi dñi

Expanded text:
s Cedar congregabitur tibi arietes Nabaioth ministrabunt tibi offerentur super placabili altari meo et domum maiestatis meae glorificabo qui sunt isti qui ut nubes volant et quasi columbae ad fenestras suas me enim insulae expectant et naves maris in principio ut adducam filios tuos de longe argentum eorum et aurum eoru
Abbreviated transcription (Latin):
puũ xp̃i miraculum.
ueniamꝰ. quo ꝓ docum̃to dei¬
tatis sue aquas uertit in
uinum. Inuirãtus itaq
ut legitur dñs ꝑrexit ad
nuptias. s ut dignaretur
ditionis ẽ racio. ut hoc do¬
cet exemplo. legittimarum
illum nuptiarum ñ negemꝰ
auctorẽ. Nadit gͦ ad nũpci¬
as d̃i filuis. ut quas dudũ
potestate consticuit:nunc
presentie sue bñdictione
scĩficet. uad ad nũpcias
ueteris institi. nouai¬

Expanded text:
lum veniamus, quo pro documento deitatis suae aquas vertit in vinum. Invitatus itaque, ut legitur, Dominus perrexit ad nuptias; sed, ut dignaretur ditionis est ratio: ut, hoc docti exemplo, legitimarum illum nuptiarum non negemus auctorem. Vadit ergo ad nuptias Dei Filius, ut, quas dudum potestate constituit, tunc praesentiae suae benedictione sanctificet. Vadit ad nuptias veteris instit
Abbreviated transcription (Latin):
pudorem.suam q iam apẽ¬
riens maiestatem: exspectã¬
tib ait ministris . Implete
hydrias aqua. Nec mora
obsequium suum obediẽs
minister exhibuit. Q ecce
repente aque ille ceperũt
mirabilit̾ fortitudinem
sumere. ducere colorem.
odorem prebere.saporem
concipere. totam q simł
mutare natiiram. Que
permutatio aquaruz
asua in aliã cecaturã
piesentis creatoris testa
ta est uirtutẽ. Neq uero
quisqͣm conueitere aqͣs in uł
poss alios. nisi ille qui eas
fecit ex nichilo. Stupuit gͦ
minister attonitus. qͥ aquas
miserat.⁊ uina sumebat:
letatus q nimium illa se
suis humeris fluenta por¬
tasse. ꝑ que di ẽẽt gła reue¬
lata. Nemo enim quicqͣm
locutus in tempore. hydri¬
is preter aquam nichil ad¬
ieccum. ars rulla conducta
ẽ. ⁊ tam grande miraculũ
inter pauida circum stan¬
tium silentia. sola tantũ
uoluntas dñi tacentis effe

Expanded text:
pudorem, suamque jam apepudorem, suamque jam aperiens majestatem, exspectantibus ait ministris: Implete 69 hydrias aqua. Nec mora obsequium suum obediens minister exhibuit: et ecce repente aquae illae coeperunt mirabiliter fortitudinem sumere, ducere colorem, odorem praebere, saporem concipere, totamque simul mutare naturam. Quae permutatio aquarum a sua in alienam creaturam, praesentis Creatoris est testata virtutem. Neque vero quisquam convertere aquas in usus posset alios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo. Stupuit ergo minister attonitus, qui aquas miserat et vina sumebat, laetatusque nimium illa se suis numeris fluenta portasse, per quae Dei esset gloria revelata. Nemo enim quidquam locutus est in tempore: hydriis praeter aquam nihil adjectum: ars nulla conducta est: et tam grande miraculum inter pavida circumstantium silentia, sola tantum voluntas Domini tacentis effe
Abbreviated transcription (Latin):
as. ñ sumpturus pocula s
daturus. Nam cum defecis¬
set nupciantib uinũ: ait il¬
li beatissima maria. Hinũ
ñ habent. Cui uelut indig¬
nans respondit dõminus.
Hec uerba indignantis eẽ
quis aubitet: S iccĩrco ut
e. qu a tam temere ei ma¬
tei de defeccu carnał pocłi
suggerebat: qui uenerat dõ¬
tius orbis gentib nouũ sa¬
lutiferum ialicem propi¬
uod enim ait ñdũ ue¬
nit hora mea: illam ni¬
mirum głosissimam pas¬
sionis sue horam. atq illud
redemptionis nr̃e uinũ
qd̃ uite omium ꝓficeret:
ꝓmittebat. Nam qd̃ pete¬
it beniguissimũ dñm dũ
magna ueniũt parna pre¬
stare. & id̃o uenerabilis ma¬
ria uere ut mater domini.
in sp̃u futura prenoscens ac
dnicam preuidens uolunta¬
dem: sollicite ministros ad¬
monuit dicens. Quodcũq
dixerit uob̃ facite. Sciebat
pfect̾o mater sc̃a. obiurga¬
tionẽ illam dñi filii q sui
ñ irascentis offensam pre¬
tendẽ. s miserantis porta¬
re mysterium. Tunc dñs

Expanded text:
as, non sumpturus 68 pocula, sed daturus; nam cum defecisset nuptiantibus vinum, ait illi beatissima Maria: Vinum non habent. Cui velut indignans respondit Jesus: ec verba indignantis esse quis dubitet? Sed idcirco, ut reor, quia tam temere ei mater de defectu carnalis poculi suggerebat, qui venerat totius orbis gentibus novum salutis aeternae calicem propiuod enim ait, Nondum venit hora mea; illam nimirum gloriosissimam passionis suae horam, aut illud redemptionis nostrae vinum, quod vitae omnium proficeret, promittebat. Nam quod peteit benignissimum Dominum, dum magna veniunt, parva praestare; ideo venerabilis Maria et vere ut mater Domini in spiritu futura praenoscens, ac dominicam praevidens voluntatem, sollicite ministros admonuit, dicens: Quodcunque dixerit vobis facite. Sciebat profecto mater sancta objurgationem illam Domini filiique sui non irascentis offensam praetendere, sed miserationis portare mysterium. Tunc Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tñ hunc quem d̃m omnia in¬
sensibilia elementa senserũt.
adhuc infidelium iudeorũ
corda dm ẽẽ minime cognoᷤ¬
cunt. & duriora saxis scindi
ad penitendum nolunt. eũ¬
q confiteri abnegant:quẽ
elementa ut diximus aut sig¬
nis aut scissionib d̃m cla¬
mant. Qui ẽtiam ad dãp¬
nationis sue cumulum. eũ
quem natum despitiunt. nas¬
citurum longe ante prescie¬
runt.⁊ ñ solum quia nascere¬
tur nouerant. s etiam ubi
nasceretur. Nam ab herode
requisiti. locum natiuitatis
euis expͥmunt: quem script᷑e
auctoritate didicẽrunt. Q te¬
stimonium ꝓferunt. qͦ beth¬
leem honorari natuntate
noui ducis ostenditur: ut
ip̃a eorum gemina scientia
⁊ illis fieret ad testimoniũ
dampnationis.⁊ nob ad ad¬
iutorium credulitatis. Qͦs
ꝓfecco bñ ysaac cum iacob
filium suum bñdiceret de.¬
signauit. qui ⁊ caligans ocu¬
lis. ⁊ ꝓpħans. in presenti filiũ
ñ uidit: cui tam̃ multa ĩ po¬
sterum preuidit. Quia ni¬

Expanded text:
tamen hunc, quem Dominum omnia intamen hunc, quem Dominum omnia insensibilia elementa senserunt, adhuc infidelium Judaeorum corda Deum esse minime cognoscunt, et, duriora saxis, scindi ad poenitendum nolunt, eumque confiteri abnegant, quem elementa, ut diximus, aut signis aut scissionibus Deum clamabant. Qui etiam ad damnationis suae cumulum, eum quem natum despiciunt, nasciturum longe ante praesciverunt. Et non solum quia nasceretur, noverant, sed etiam ubi nasceretur. Nam ab Herode requisiti, locum nativitatis ejus exprimunt, quem Scripturae auctoritate didicerunt. Et testimonium proferunt, quod Bethlehem honorari nativitate novi ducis ostenditur, ut ipsa eorum scientia et illis fieret ad testimonium damnationis, et nobis ad adjutorium credulitatis. 1469 Quos profecto bene Isaac, cum Jacob filium suum benediceret, designavit ; qui et caligans oculis et prophetans, in praesenti filium non vidit, cui tam multa in posterum praevidit, quia ni
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. eumq pariilum ⁊
necdum ꝑ humani corꝑis of¬
fitium loquentẽ: stella gen¬
tib denuntiat. quia nimi¬
rum rationis ordo poi cebat.
ut ⁊ loquentem iam dñm
loquentes nob̃ preditatores
innotescerent.⁊ necdum. lo¬
quentem.elementa muta
predicarent.S in om̃ibus
signns que uel nascente do¬
mino ul moriente monstra¬
ta sunt. considandum nob̾
ẽ quanta fuerit in quorum¬
dam uideorum cordib du¬
ritia. que hunc nec ꝓ pro¬
phecie donum. nec ꝑꝰ mira¬
cula agnouit. Om̃ia quip¬
pe elementa auctorem suũ
uenisse testata sunt. Ut
enim de eis quiddam usu
humano loquar. deũ hũc
celi ẽẽ cognouetunt: quia
protinus stellam miserũt.
Mare cognouit. quia sub plã¬
tis eius se calcãbile prebuit.
Terra cognouit. qr eo moriẽ¬
ce contremuit. Sol cogno¬
uit: quia lucis sue radios
abscondit. Saxa ⁊ parietes cog¬
nouerunt.quia tempore mor¬
tis sue scissa sunt. Infernus
agnouit: quia hos quos te¬
nebat mortuos reddidit. &

Expanded text:
dicant, eumque parvulum, et necdum per humani corporis officium loquentem, stella gentibus denuntiat, quia nimirum rationis ordo poscebat ut et loquentem jam Dominum loquentes nobis praedicatores innotescecent, et necdum loquentem elementa muta praedicarent. 2. Sed in omnibus signis quae vel nascente Domino vel moriente monstrata sunt, considerandum nquorumdam Judaeorum corde duritia, quae hunc nec per prophetiae donum, nec per miracula agnovit. Omnia quippe elementa auctorem suum venisse testata sunt. Ut enim de eis quiddam usu humano loquar, Deum hunc coeli esse cognoverunt, quia protinus stellam miserunt. Mare cognovit, quia sub plantis ejus se calcabile praebuit. Terra cognovit, quia eo moriente contremuit. Sol cognovit, quia lucis suae radios abscondit. Saxa et parietes cognoverunt, quia tempore mortis ejus scissa sunt. Infernus agnovit, quia hos quos tenebat mortuos reddidit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
lestis aꝑitur. S querendũ
nobis ẽ qͥdnã sit qd̃ nato re¬
demptore nr̃o pastorib in
uidea angls apparint. at¬
q ad adorandum hunc ab
oriente magos ñ angelus
s stella perduxit. Quia ui¬
delicet iudeis tanquam ra¬
tione utentib. rationale ani¬
mal idest angłs predicare
debuit: gentiles uero quia
uti ratione nesciebant. ad
cognoscendum dñm ñ per
uocem s ꝑ signa ꝑducunt᷑.

Expanded text:
erendum nobis est quidnam sit quod, Redemptore nato, pastoribus in Judaea angelus apparuit, atque ad adorandum hunc ab Oriente magos non angelus, sed stella perduxit? Quia videlicet Judaeis, tanquam ratione utentibus, rationale animal, id est angelus, praedicare debuit; gentiles vero, quia uti ratione nesciebant, ad cognoscendum Dominum non per vocem, sed per signa perducuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
paruos querebat. Quid ẽ¬
pbos. s humiles colligebat.
In presepi dignatus ẽ po¬
ni. ut ẽẽt piorum cibaria
iumentorum. Accẽpit gͦ
eum symeon in brachia
sua.⁊ dixit. Nunc dimit¬
in pace.Dimittis in pace.
quia uideo pacem. Qͣre
ergo dimittis in pace: Qm
iuderunt oculi mei salu¬
tare tuũ. Salutare d̃i dñs¬
xpp̃c. Annuntiate de die ĩ
diem. salutare eius. Habe¬
tis ergo pueri puerũ xp̃m.
sc̃i senes senem symeonem
Si autem queritis ut con¬
iugatus aliquis uir testi¬
monium dño ꝑhibeat: da¬
chariam considate. In ma¬
nus suas symeon infirmi¬
tatem accẽpit. s maiestatẽ
intus agnouit. Nemo con¬
tempnat natum: si uult
ẽẽ renatus. Ad illum ꝑti-¬
nuit ꝓpter nos nasci. ad
nos ꝑtineat in illo renasci

Expanded text:
parvos quaerebat? Non suhumiles et mites colligebat. In praesepi dignatus est poni, ut esset piorum cibaria jumentorum. Accepit ergo eum Simeon in brachia sua, et dixit: Nunc dimitin pace. Dimittis in pace, quia video pacem. Quare ergo dimittis in pace? Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Salutare Dei, D. Annuntiate diem ex die, salutare ejus. Habetis ergo pueri puerum Christum, sancti senes senem Simeonem. Si autem quaeritis, ut de conjugatis aliquis vir testimonium Domini perhibeat, Zachariam considerate. Nemnus suas Simeon infirmitatem accepit, sed majestatem intus agnovit. Nemo contemnat natum, si vult esse renatus. Ad illum pertinuit propter nos nasci, ad nos pertineat in illo renasci:
Abbreviated transcription (Latin):
Cestabat eum maria
mater eius infanitem. ui¬
dit ille & agnouit. Ubi
ẽ reuelatus qui foris ẽ natꝰ.
Nidit ⁊agnouit. Agnouit
symeon infantem tacentẽ.
⁊ occiderunt iudei uiuenẽ
miracula facientem. Cũ
exgo cognouiss. accepit cũ¬
in ulnas suas: hoc ẽ inter
brachia sua amplexatus
est eum. Portabat. a quo
portabatur. Ip̃e ẽ enim xp̃c

Expanded text:
Gestabat eum Maria mater ejus infantem: vidit ille, et agnovit. Ubi est revelatus, qui foris est natus? Vidit, et agnovit. Agnovit Simeon infantem tacentem; et occiderunt Judaei juvenem mirabilia facientem. Cum ergo cognovisset, accepit in ulnas suas, hoc est, in brachia sua, amplexatus est eum. Portabat a quo portabatur. Ipse enim est
Abbreviated transcription (Latin):
portet itaq nos fratres
ob honorem saluatoris nr̃i.
cuiꝰ natiuitatem debita
nuꝑ cum exultatione tͣns¬
egimꝰ. om̃i cum deuotiõe
etiam hunc uirtutum eiꝰ
celebrare natalem: & quã
recc̃e tria hec nob uno acta
in die misteria predicant᷑.
qui ineffabilis trinitatis
archanũ uno łi sub no-¬
mine corfitemur. Per hec
uoluit reuelare mortaliũ.
quatinꝰ inuisibilis eius di¬
uinitas que latebat in bo¬
mine. in opere ñ lateret:
ut dum demptator uer¬
bum patris om̃ipotentis
ñ dephendit in carne. õs
ubiq qui in d̃i filio uer¬
bum ⁊ carnẽ credent. sal¬
uarentur. & quidem ui¬
debat diabolus infaate
pannis obsitum. s ignorã¬
bat ip̃m ẽẽ. qui remotis in¬
initio tenebris. mundum
luce uestiuit. Hidebat enĩ
mortalis matris ubera sug¬
gentem. s nesciebat ip̃m es¬
se:qui esurientem hebreũ
populum angelico fecit
pane. uelut celesti lacte
pinguescere. Nidẽbat par¬
uulum angũstis in cunã¬
bulis quiescentem. s uidere

Expanded text:
portet itaque nos, fratres, ad honorem Salvatoris nostri, cujus nativitatem debita nuper cum exsultatione transegimus, omni cum devotione etiam hunc virtutum ejus celebrare natalem. Et quam recte tria haec nobis uno acta in die mysteria praedicantur, qui ineffabilis Trinitatis arcanum uno Dei sub nomine confitemur. Per haec voluit revelare mortalium, quatenus invisibilis ejus divinitas, quae latebat in homine, in opere non lateret: ut, dum tentator Verbum Patris omnipotentis non deprehendit in carne, omnes ubique, qui in Dei Filio Verbum et carnem crederent, salvarentur. Et quidem videbat diabolus infantem pannis obsitum; sed ignorabat ipsum esse qui, remotis initio tenebris, mundum luce vestivit. Videbat eum mortalis matris ubera sugentem; sed nesciebat ipsum esse qui esurientem Hebraeum populum angelico fecit pane, veluti coelesti lacte, pinguescere. Videbat parvulum angustis in cunabulis quiescentem; sed videre
Abbreviated transcription (Latin):
cet romanus ñ longe in
monasterio sub adeoda¬
ti patris regula degẽbat.
s pie eiusdem patris ocu¬
lis furabatur horas: &
quem sibi ad manducan¬
dum subripere poterat.
dieb certis bñdicto panẽ
ferebat. Ad eundem uero
specum a romani cella
iter ñ erat. qr excelsa de¬
suꝑ rupes eminebat. s
ex cadem rupe in longis¬
simo fune religatum ro¬
sueuerat. In qua etiã resti
paruum tintinnabulũ
inseruit. ut ad sonũ tin¬
tinnabuli uir d̃i cognos¬
ceret: qñ sibi romanus pa¬
nem preberet. quem exi¬
ens acciꝑet. S antiquus
hostis unius caritati in¬
uidens & alterius refe¬
ctioni cum quadam die¬
panem submitti conspi¬
ceret: iactauit lapidem. &
tintinnabulum fregit.
Romanus tñ modis con¬
gruentib ministrare ñ
desin it.

Expanded text:
cet Romanus non longe in cet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Rosueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tamen modis congruentibus ministrare non desiit.
Abbreviated transcription (Latin):
puer conuersationis gra¬
tiam a quanta ꝑfeccione
cepisset. Quod annis mul¬
tis illic ante ocłos om̃iũ
fuit: & usq ad longobar¬
dorum tempora suꝑ fores
eccl̃e pependit. S benedi¬
ctus plus appetens mala
nutricem suam occulte fu¬
giens. deserti loci secessum
petiit. cui sũblacus uocã¬
bulum ẽ: qui a romãna
urbe quadraginta fere
milib distans. frigidas
atq perspicuas aquas
emanat. Que illic uidẽ¬
licet aquarum habundã¬
tia.in extenso prius la¬
cu colligitur: ad postre¬
mum uero in amnem de¬
riuat᷑. Quo dum fugies
p̾geret. mõnachus quidõ
romãnus nõmine hunc
deret requisiuit. Cuĩ cũ
desidium cognouiss: &
secretum denuit.⁊ adiutõ¬
rium impendit. eiq sc̃e
conuersationis habitum
tradidit. & in quantum
licuit ministrauit. Hir
autẽ dei ad eundem locũ
ꝑueniens. in artissimo
specu se tradidit: trib¬
q annis excepto romano
monacho hominib incog¬
nitus mansit. Qui uideli¬

Expanded text:
puer conversationis grapuer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante omnium oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed Benedictus plus appetens mala nutricem suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc deret requisivit. Cujus cum desiderium cognovisset, et secretum tenuit, et adjutorium impendit, eique sanctae conversationis habitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. Vir autem Dei ad eumdem locum perveniens, in arctissimum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videli