comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de rxercitu has drubalis ibi occisa sunt. Capta sunt¬
manoꝵ int̃ cosreꝑta atq reuocata sunt. qd uicto¬
ribus consulibus solatio fuit. Nam & ab excitu
fratris suihas drubalis ante castra proiectũ est
Quo uiso & simul clade pornoru cognita anno
tertio decimo quam in italia uenerat. refugit in
britt ios. Post hec anno continuo inter hanni¬
balem & romanos quies a tumultu bellorum
inter c̾essisse uisa est. quia inquietudo morbo
ru in castris erat: & grauissima pestilentia u¬
triq ex ercitus agebantur. Interea scipio uni:¬
uersa hispanam a pirineo usque adocranu
in ꝓuintiam redacta. romamuenit. Consul cu
licinio crasso creatus in affrica transiit. han¬
nonem hamilcaris filiu ducem poenoru in¬
terfecit. exercitu eius partimcede partim
captiuitate disꝑdidit. Nam undecim mi¬
lia pornorũ eo proelio occidit: Sempronius
consul cũ hannibale congressus & uictus. ro¬
mam refugit. Scipio in affricã ad gressus in¬

Expanded text:
de exercitu Hasdrubalis ibi occisa sunt, capta suntde exercitu Hasdrubalis ibi occisa sunt, capta suntmanorum inter eos reperta atque reuocata sunt: qribus consulibus solatio fuit. Nam, et de exercitu fratris sui Asdrubalis ante castra projectum est. Quo viso, et simul clade Poenorum cognita, anno tertiodecimo, quam in Italiam venerat, refugit in Brutios. Post haec anno continuo inter Annibalem et Romanos quies a tumultu bellorum interum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus agebautur. interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filiuterfecit, exercitum ejus partim caede, partim captivitate disperdidit; nam undecim millia Poenorum eo praelio occidit. Sempronius consul cum Annibale congressus et victus, Romam refugit. Scipio in Africa aggressus h
Abbreviated transcription (Latin):
nira. iussusq acathaginensibus ut fratricu copiis
uungeretur. magna secum ausilia hispanorũ gallorũq
deduceret. cu maturato aduentu descendisse iam ex
alpibus. consulibus ꝓditus fuissa ab exercituro mano
ignorante hannibale preuentus cuomi exercitus uo
interfectusest diuquidem incertus belli euentus
fuit. elefantis maxime romana infestantibus aciem
quia militibus romanis quos a uolitando uelites uo¬
equis desilirent: & continuo pedites ipsi ex alia
parte equitibus ꝑquos aduectifuerant dimicanti¬
bus hostem ꝑturbarent: Ab hisergo uelitibus retro¬
acti cũ regiiam a suis non possent. fabrili scal pro inter
auresadacto necabantur Id genus occidendȩ cũ opus
essa beluae idem dux has drubal primus inuenerat
fuitꝰ pͣroelio poenis metauri flumen. ubi has drubal
uictus est: quasi transumennus lacus. & cesena piceni
ciuitas: ut uicus ille cannensis. Nam .ł & octo milia

Expanded text:
niret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis niret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis iungeretur, magna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato aduentu descendisse iam ex Alpibus consulibus proditus fuisset, ab exercitu Romano ignorante Hannibale praeuentus cum omni exercitu suo interfectus est. din quidem incertas belli euentus fuit elephantis maxime Romanam infestantibus aciem: qui a militibus Romanis, quos a uolitando nelites uoequis desilirent et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus per quos aduecti fuerant dimicantibus, hostem proturbarent — ab his ergo uelitibus elephanti retroacti cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. id genus occidendae cum opus esset beluae idem dux Hasdrubal primus inuenerat. fuit hoc proelio Poenis Metaurum flumen, ubi Hasdrubal est uictus, quasi Trasumennus lacus et Cesena Piceni ciuitas ut uicus ille Cannensis; nam L et vm milia
Abbreviated transcription (Latin):
le triduũ
nuum dimicauit. Primo die paripugna discessũ est
Sequenti uictus est consul. tertio uictor octomilia ostiũ
interfecit ipsum hannibalẽ cũ reliquis fugere in castra
conpulit. fabiis maximus consul. tarentũ quȩ aroma pignuit¬
nis disciuerat iterum expugnauit &cepit. Ibique ingen¬
tes copias hannibalis cũ ipso duce eius karthalone deleuit
Triginta milia hominũ captiuorũ uendidit prȩtia in
fiscum retulit. Sequenti an no initalia claudius marod¬
lus consul ab hanniba lecũ exercitu occisus est. Scipio¬
in hispania poenorũ ducẽ hasdrubalem uicit. & castris
exuit. Preterea octoginta ciuitates aut deditione aut
bello in potestatẽ redegit. Afris sub corona uenditis sine hanub¬
pretio dimisit hispanos Hlannibal ut rumque consulem u¬
marcellũ & crispinũ insidis circũ uentos interfecit
Claudio nerone & .m. libio salinatore consulibus. cũ has dru¬
bal hannibalis fr̃. ab hispanisꝑgallias aditaliam ue¬

Expanded text:
le triduum continuum dimicavit. Primo die pari pugna discessum est, sequenti victus consul, tertio victor octo millia hostium interfecit, ipsumque Annibalem cum reliquis fugere in castra compulit. Fabius Maximus consul Tarentum, quae a Romanis desciverat, iterum expugnavit et cepit: ibique ingentes copias Annibalis cum ipso duce ejus Carthalone delevit, triginta millia hominum captivorum vendidit, pretia in fiscum retulit. Sequenti anno in Italia Claudius Marlus consul ab Annibale cum exercitu occisus est. Scipioin Hispania Poenorum ducem Asdrubalem vicit, et castris exuit. Praeterea octoginta civitates, aut deditione, aut bello in potestatem redegit. Afris sub corona venditis, sine pretio dimisit Hispanos. Annibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis per Gallias ad Italiam ue
Abbreviated transcription (Latin):
diligo mecũ est. maxime quia & apud om̃sidẽ est
Quime ñ modonotũ om̃ib uerũ & ꝓximũ facit. nec e¬
gentem deserit . quia ipsus terra & plenitudo eius exqua
omnib om̃a iussit e̾e̾ cõmunia. Hȩc sunt nr̃orum tempo¬
rum bona quȩ in totũ uel intranquillitate presenti¬
um. uel inspefuturorũ. uel inperfugio cõmuni non ha¬
bere maiores acper hoc incessabilia bella gesserunt.
quia mutandarũ sedium cõmunione non libera per¬
sistendo insedib suis. aut infeliciter necatisunt. aut
turpiter seruierunt: Quod clarius ꝓmptiusq ipsis ue¬
terũ gestis ꝑ ordinẽ explicitis aperi&ur : Ingna romanor eũ apha spt¬
anno quo & carthago deleta est .gneo cornelio. lentu¬
lo lucio nummio consulib:. ruinã carthaginis euer¬
sio. chorinti subsecuta est. duarũq potentissimarum
urbium paruo unius temporis inter uallo ꝑdiuersas
mundi par tes miserabile conluxit incendium
Iam cum metellus pretor. acheos et yosq coniunctos

Expanded text:
diligo mecum est, maxime quia. et apud omnes idem est, qui me non modo notum omnibus uerum et proximum facit, nec egentem deserit, quia ipsius est terra. et plenitudo eius, ex qua omnibus omnia iussit esse communia. haec sunt nostrorum temporum bona: quae in totum uel in tranquillitate praesentium uel in spe futurorum uel in perfugio communi non habuere maiores, ac per hoc incessabilia bella gesserunt, quia, mutandarum sedium communione non libera, persistendo in sedibus suis aut infeliciter necati sunt aut turpiter seruierunt. quod clarius promptiusque ipsis ueterum gestis per ordinem explicitis aperietur. Anno aanno, quot et Carthago deleta est, Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus ruinam Carthaginis euersio Corinthi subsecuta est, duarumque potentissimarum urbium paruo unius temporis interuallo per diuersas mundi partes miserabile conluxit incendium. nam cum Metellus praetor Achaeos Boeotiosque coninnctos
Abbreviated transcription (Latin):
quinto tharrentini phyrrimorte cõꝑta. iterx noua
Aduersos romanos arma sollicitant. Kartaginensiũ auxi¬
lia poscunt ꝑ legatos. atq accipiunt. Conserto p̃lio. uice¬
re romani Ubi iãtunc kartaginenses. quãuis non dũ
hostes adiudicati. uincitam̃ a romanis se posse senserunt
Sequenti anno magnã uiscerx suorx partẽ seueritas rom¬
naccidit . Na aduentante dudũ pyrro. octaua legio diffi¬
dens romanȩ spei nouũ scelus ausa reginenses om̃s
quibus subsidio p̃erat interfecit. Predam sibi om̃em
atque ipsum uindicauit. hoc facinus intã sceleratos
defectores puniendũ genutio consuli iussu est.

Expanded text:
uit. Tarentini Pyrrhi morte comperta, iterum nova adversus Romanos arma sollicitant. Carthaginensium auxilia poscunt per legatos, atque accipiunt. Conserto pre Romani: ubi iam tunc Carthaginienses, quamuis nondum hostes adiudicati, uinci tamen a Romanis se posse senserunt. Sequenti anno magnam uiacemm suorum partam seueritas Romana concidit. nam aduentante dudum Pyrrho octaua legio diffidens Romanae spei, nouum scelus ausa Reginenses omnes, quibus subsidio praeerat, interfecit, praedam sibi omnem atque ipsum oppidum uindicauit. hoc facinus in tam sceleratos defectores puniendum Genucio consuli iussum est
Abbreviated transcription (Latin):
ut fiat. Qui promactanda gregis sui pecude fortas¬
se offenderentur. pro interficienda cordis sui uir tu¬
te lȩtantur. Quin potius nasice erubescant . qui xp̃i¬
anis ex probandũ putant & non nobis de hostibus
quos semꝑ habuerunt sed illide theatro qđ haberi
prohibuerat conquerantur Igitur in hispania ispru¬

Expanded text:
ut fiat: qui pro mactanda gregis sui pecude fortasut fiat: qui pro mactanda gregis sui pecude fortasse offenderentur, pro interficienda cordis sui virtute laetantur: quin potius Nasicae erubescant, qui Christianis exprobrandum putant: et non nobis de hostibus, quos semper habuerunt, sed illi, de theatro, quod haberi prohibuerat, conquerantur. Igitur in Hispania Ser
Abbreviated transcription (Latin):
obrẽ intellegant nr̃i quib quicquid extra oblecta¬
mentũ libidinis occurrit. offensio est. Propt̃ hoc qđ
se infirmiores e̾e̾ hostib suis ipsi sentiunt & fatentur
theatra incusanda non tempora Nec blasfeman¬
dũ dm̃ uerũ qui usq ad nunc ea prohib&. sed abo¬
minandos deos uel demones suos qui ista p&ierunt
Profundo quidẽ satis malignitatissuȩ argum̃to ta¬
le sacrificiũ flagitantes qm̃ non magis fuso cruore
pecudũ quam ꝓfligata uirtute hominũ pascerent᷑¬
asINam utiq tunc nec hostes nec fames nec morbi nec
p̃rodiga decrant immo tunc plurima lerant sed
thecctta non erant In quib qd in credibile dic tu est
adaram luxuriȩ uirtutum uictimȩ trucidantur
Cartagnensib aliquando uisum est homines immolare.
sed male p̃sumta persuasio breui pretermissar estr
A romanis uero exactũ est ut sem& ipsos ꝑditioni
inpenderent. Factum est fit amatur exclamatur

Expanded text:
obrem intellegant nostri — quibus quidquid extra oblectaobrem intellegant nostri — quibus quidquid extra oblectamentum libidinis occurrit offensio est — propter hoc, quod se infirmiores esse hostibus suis ipsi sentiunt et fatentur, theatra incusanda non tempora, nec blasphemandum Deum uerum, qui usque ad nunc ea prohibet, sed abominandos deos uel daemones suos, qui ista petierunt, profundo quidem satis malignitatis suae argumento tale sacrificium flagitantes, quoniam non magis fuso cruore pecudum quam profligata uirtute hominum pascerentur. nam utique tunc nec hostes nec fames nec morbi nec prodigia deerant, immo tunc plurima erant; sed theatra non erant, in quibus — quod incredibile dictu est — ad aram luxuriae uirtutum uictimae trucidantur. Carthaginiensibus aliquando uisum est hosed male praesumpta persuasio brevi praetermissa est, a Romanis vero exactum est, ut semetipsos perditioni impenderent. Factum est, fit, amatur, et clamatur
Abbreviated transcription (Latin):
no consulibi cũ om̃s romanos ingens celtibere¬
rũ maus inuasissae. & ex om̃ib non essoc qui iriso
inhispaniã uel miles uł legatus audera& p. sci¬
phio qui postea africanus. ultro sese militatu¬
rum in hispaniam obtulit . cum tam̃ in macedoni¬
am sorte iã deputatus ẽ& Itaq ꝓfectus in hispa¬
niam magnas strages gentiũ dedit. Sepius &iã
militis quam ducis usus offitio Nam & barbarũ
prouocantẽ singularit᷑ congressus occidit. Sergius
autem galba p̃tor alusitanis magno p̃lio uictus est
uniuersoq exercitu a misso. ipse cũ paucis uix elab¬
sus euasit. Eodẽ tẽpore censores. theatru lapideũ
in urbe construi censuerunt. Quod ne tunc fier&
scipio nasita grauissima oratione obstitit dicens
mimic issintũ hoc fore bellatori populo ad nutriendã
desidiam lasciuiãq dcomentum: Adeoq mouit sena¬
tum ut non solũ uendi om̃ia theatro comparata
iusserit sed etiã subsellia ludis poniꝓhibuerit. Qũa¬

Expanded text:
no consulibus cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus inuasisset et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam uel miles uel legatus auderet, P. Scipio, qui postea Africanus erit, ultro sese militaturum in Hispaniam obtulit, cum tamen in Macedoniam sor te iam deputatus esset. itaque profectus in Hispaniam magnas strages gentium dedit, saepius etiam militis quam dacis usus officio ; nam et barbarum prouocantem singulariter congressus occidit. Sergius antem Galba praetor a Lusitanis magno proelio uictus est uniuersoque exercitu amisso ipse cum paucis uix elapsus euasit. eodem tempore censores theatrum lapideum in Vrbe construi censuerunt. quod ne tunc fieret, Scipio Nasica grauissima oratione obstitit dicens, inimicissimum hoc fore bellatori populo ad nutriendam desidiam lasciuiamque commentum, adeoque mouit senatum, ut non solum uendi omnia theatro couparata iusserit, sed etiam subsellia ludis poni prohibuerit. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
arma conuertit. Scipio masinissa mortuo inter
masinissae filios tres numidiȩ regiũ diuisit: Quocirca
carthaginem reuerso manilius tezigam urbem
expugnauit atq diripuit .xii. milia ibi afrorum
cesa sex capta sunt hasdrubal poenorum impera¬
tor masinisse nepus subselliorum fragmentis incu

Expanded text:
arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinissae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem expugnauit atque diripuit; duodecim milia ibi Afrorum caesa, sex milia capta sunt. Hasdrubal Poenorum imperator, Masinissae nepos, subselliorum fragmentis in cu
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ aut cum ipsa ꝑ ipsam sepeliendi. Ducesq sibi
duos hasdrubales creauerunt. Arma primũ face¬
re ad gressi ȩris ferriq inopiã auri argentiq me¬
tallis supleuerunt. Consules oppugnare cartaginẽ
statuunt Cuiussitus fuisse huiusmodi dicitur xx
duo milia passuũ amplexa tota pene mari cingebat᷑
absq faucib que trib milib passuum apaeriebant᷑
Is locus murĩ .xxx pedeslatum habuit. saxa
se nomen erat. paulo amplius quã duo milia passu¬
um tenebat. Exuna parte murus commonis est
urbis & birse. imminens mari qđ mare stagnũ uocant
quoniã obiectu ꝓtente linguȩ stranquilla tus
Consules igitur quamuis aliquantã muri partea
quassatam machinis diruissent. tamen a carthagnen¬
sib uicti ac repulsisunt. Quos fugientes scipio repulso
intra muros hoste defendit. Censorinus inurbem
redut manilius amissa carthagine ad has drubalem

Expanded text:
cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque sibi cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque sibi duos Hasdrubales creauerunt. arma primum facere adgressi aeris ferrique inopiam auri argentique metallis suppleuerunt. consules oppugnare Carthaginem statuunt, cuius situs fuisse huiusmodi dicitur: uiginti duo milia paasaum muro amplexa, tota paene mari cingebatur absque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. is locus murum triginta pedes latum habuit saxo x, cni Byrsae nomen erat, paulo amplius quam duo milia passuum tenebat. ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae imminens mari, quod mare Stagnum uocant, quoniam obiectu protentae linguae tranquillatur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Vrbem rediit. Manlius omissa Carthagine ad Hasdrubalem
Abbreviated transcription (Latin):
sergius galba p̃tor iusitanos citra tragum flumen
habitalrees cum uoluntarios in deditionem recepissa
ꝓscelus interfecit. Simulans enim de cõmodis eorũ
se acturũ fore circũ positis militib cunctos inermes
in cautasq prostrauit. Qu& respostea uniuersȩ his¬
paniȩ ꝓpter romanorũ ꝑfidiam causa maximituuiio¬
multus fuit. Anno ab urbe condita sexcentesimo¬
secundo L censorino & .M. manilio consulib tertium
punicũ bellũ exortum est. Igitur cũ senatus delen¬
dam carthaginem censuiss& profecti in affrica lon
consules & scipio tunc tribunus militũ. prope uticam
maioris africani castra tenuerunt. Ibi carthaginen¬
sib euocatis. iussisq ut arma & naues traderent
Nec moratis tanta uis armorũ repente tradita est . ut
facile tota ex affrica potiussa armari. Sed cartba¬
ginienses posqua arma tradiderunt & relicta urbe
secedere procul amari decem milib passuum iussi sunt.
dolorẽ ad disperationem contulerunt. aut defensuri

Expanded text:
Sergius Galba praetor Lusitanos citra Tagum flumen habitantes cum uoluntarios in deditionem recepisset, per scelus interfecit; simulans enim de commodis eorum se acturum fore, circumpositis militibus cunctos inermes incautosque prostrauit. quae res postea uniuersae Hispaniae propter Romanorum perfidiam causa maximi tutus fuit. Anno ab Vrbe condita DCIL. Censorino et M. Manilio consulibus tertium Punicum bellum exortum est. igitur cum senatus delendam Carthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribunus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut defensuri
Abbreviated transcription (Latin):
ris humani & ueluti ꝑdiuersas partes ardentẽ malis
mundũ face cupiditatis incensũ. especula ostentarus.
ne cessa rium reor ut primũ ipsum terrarũ orbẽ quem
in habitat humanũ genus sic ut est amaiorib trifariũ
distributũ. de inde regionib: ꝓuintusq de termina¬
tũ expediam. quo fa cilius cũ locales bellorũ morbo¬
rũq clades ostentabuntur. studiosi quiq non solum

Expanded text:
ris humani et ueluti per diuersas partes ardentem malis mundum face cupiditatis incensum e specula ostentaturus necessarium reor, ut primum ipsum terrarum orbem quem inhabitat humanum genus, sicut est a maioribus trifariam distributus deinde regionibus prouinciisque determinatus, expediam; quo facilius, cum locales bellorum morborumque clades ostentabuntur, studiosi quique non solum
Abbreviated transcription (Latin):
allirora retur. Igitur anno a burbe condita. cccͣe Viiii.¬
romanibȩ llũ latinis rebellantibus intulerunt. man¬
lio torquato & decio mure consulib:. In quo bello unus
consul interfectus est. alter extitit parricida.
Manlius enim torquatus filiũ suum iuuenẽ uictorem
interfectorẽq metii tusculani nobilis aequitis & tunc
precipue ꝓuocantis atq insultantis hostis occidit.
Alius uero consul cũ iterato conflictu illud cornu cui pre
erat caediatq affligiuider&. in confertissimos hostes
sponte ꝓlapsus occubuit. Manlius quã uis uictor. occur¬
sũ tamen nobiliũ uiuenũ romanorũ quilegitime exi¬
beri solent. triumphans parricida non meruit¬
An no autẽ post himo subsequentẽ inucia uirgo uestalis ob
ad missũ incestũ dã nata est uiuaq: obruta. in cãpo qui

Expanded text:
roferetur. Igitur anno ab urbe condita CCCCVIIIIRomani bellum Latinis rebellantibus intulerunt Manlio Torquato et Decio Mure consulibus. in quo bello unus consul interfectus est, alter exstitit parricida. Manlius enim Torquatus filium suum, iuuenem, uictorem, interfectoremque Metii Tusculani, nobilis equitis et tum praecipue prouocantis atque insultantis hostis, occidit. alius uero consul oum iterato conflictu illud cornu, cui prerat, caedi atque affligi videret, inter confertissimos hostes sponte prolapsus occubuit. Manlius quamvis victor, occursum tamen nobilium juvenum Romanorum, qui legitime exhiberi solet, triumphans parricida, non meruAnno autem post hunc subsequente, Minucia, virgo Vestalis, ob admissum incestum damnata est, vivaque obruta in campo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdtarũ alexandri illius magni auunculus traiectis in
italiã copiis. cũ bellũ aduersus romanos parar&. & circa
finitimas romae urbes firmare uires exercitus sin. auxi¬
liaq ł sibi ad quirere ł hostibus subtrahere studens bel¬
lis exerteretur a samnitibus qui lucanae genti suffraga¬
bantur maximo bello inlucania uictus atq occisus est
Sed qm̃ aliquantũ romanas clades recensendo ꝓgressussũ
ł alexandri istius mentione commonitus dephylippo
macedonũ rege quio lympiadẽ huius alexandri epyro¬
tȩ sororẽ uxorẽ habuit ex qua alexandrũ magnum
genuit. paucissimis annis retro repecitis. magna
paruis inquantũ potero colligam De Pllirpo¬
nno ab urbe condita. ccͬcc xxiiii. physippus amintae

Expanded text:
tarum, Alexandri illius Magni auunculus, traiectis in Italiam copiis cum bellum aduersus Romanos pararet et circa. finitimas Romae urbes firmare uires exercitus sui auxiliaque uel sibi adquirere uel hostibus subtrahere studens bellis exerceretur, a Samnitibus, qui Lucanae genti suffragabantur, maximo bello in Lucania uictus atque occisus est. Sed, quoniam aliquantum Romanas clades recensendo progressus sum, uel Alexandri istius mentione commonitus, de Philippo Macedonum rege, qui Olympiadem huius Alexandri Epirotae sororem uxorem habuit, ex qua Alexandrum Magnum genuit, paucissimis annis retro repetitis magna paruis in quantum potero colligam. Anno ab urbe condita cccc Philippus Amyntae
Abbreviated transcription (Latin):
re femineo in medium iecit incendium. Cundẽ nunc
mortis exirũ faciens nouissima regina carthagini
quem quondã prima feciss& Ipsa autem ciuitas.
x. & .uiii. continuis dieb arsit. miserumq specta¬
culum de uarietate condicionis humanȩ inctori¬
bus suis p̃buit. Dirupta est autẽ carthago omnimu¬
rali lapide inpuluerẽ comminuto septingente simo
pest anno quã condita erat. Multitudo omniscap¬
tiuorũ exceptis paucis principib uenundata est
Ita quarto quam coeptũ fuit annobellũ punicũ ter¬
tium terminatũ est. Sed mihi quam lib& studiose que¬
renti uerũ tamen homini tardioris ingenii. nusquam
omnino causa belli punici tertii . quã intantum car¬
thago accenderit ut iuste euorteretur eluxit Illud¬
que me uel maxime mou&. qđ siita ut insuperiorib
bellis euidens in ad surgentem causa & dolor accende¬
bat. consolatione non opus erat. At uero cum alii ro

Expanded text:
re femineo in medium iecit incendium, eundem nunc re femineo in medium iecit incendium, eundem nunc mortis exitum faciens nouissima regina Carthaginis, quem quondam prima fecisset. ipsa autem ciuitas decem et septem continuis diebus arsit miserumque spectaculum de uarietate condicionis humanae uictoribus suis praebuit. diruta est autem Carthago omni murali lapide in puluerem conminuto septingentensimo post anno quam condita erat. multitudo omnis captiuorum exceptis paucis principibus uenundata est. ita quarto quam coeptum fuit anno bellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quamlibet studiose quaerenti uernmtamen homini tardioris ingenii nusquam omnino causa tertii belli Punici, quam in tantum Carthago accenderit, ut iuste euerti decerneretur, eluxit, illudque me uel maxime mouet, quod, si ita ut in superioribus bellis euidens in adsurgentem causa et dolor accendebat, consultatione non opus erat. at uero, cum alii Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ria a suis propt̃ suspitionẽ ꝓditionis occisus est untur¬
uuentius pretor in macedonia aduersus pseudo phi¬
lippum congressus cũ maxima clade totius romni
exercitus int̃fectus est Anno a burbe condita sex¬
cente simo sexto id est anno quin quage simo post bellum
punicũ secundũ gneo cornilio lentũlo ł mumnio con¬
sulib: p̃ scipio superioris anni consul delere caruba¬
gnem suprema sorte molitus. Cotonem ingreditur.
ubi dũ sex continuis dieb noctib ꝙ pugnatur. ultima
carthaginenses desperatio ad deditionem traxit
Petentes ut quos belli clades reliquos fecit saltim¬
seruire liceat. Primũ agnen mulierũ satis misera¬
bile post u rorũ magis deforme descendit Na
fuisse mulierũ xxv milia. uirorũ xxx milia memori¬
ae traditũ est. Rex has drubal se ultro dedit. Trans¬
fuge quia escolapii templum occupauerant. uolun¬
tario prȩcipitio dati igne consimpti sunt. Uxor
hasdrubalis se duosq filios cum uirili dolore & furo¬

Expanded text:
ria a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Juvnus praetor in Macedonia adversus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade totius Romani exercitus interfectus est, anno ab Urbe condita sexcentesimo. Post Punicum secundum, Cn. Cornelio Lentulo, L. Mummio coss.; P. Scipio, superioris anni cos., delere Carthaginem suprema sorte molitus, Cothonem ingreditur: ubi dum sex continuis diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginienses desperatio ad deditionem traxit, petentes, ut quos belli clades reliquos fecit, saltseruire liceat. primum agmen mulierum satis miserabile, post uirorum magis deforme descendit. nam fuisse mulierum xxv milia, uirorum xxx milia memoriae traditum est. rex Hasdrubal se ultro dedit. transfugae qui Aesculapii templum occupauerant, uoluntario praecipitio dati igne consumpti sunt, uxor Нasdrubalis se duosque filios secum uirili dolore et furo
Abbreviated transcription (Latin):
gusti filius. constantini aut̃ exsorore nepos. cȩsares sunt creati. His dieb. irrius ale
ꝓditũ ac replatũ est. Sed int̾hȩc latent causȩ. cur uindicẽ gladiũ & destinatã in impi¬
os punitionẽ. c̃stantinꝰ imperator &iã inꝓpͥos egit affectꝰ. Nã crispũ filiũ fuũ. & li¬
ciniũ sororis filiũ int̃fecit. Preterca multas gs̃ diũsis plis exegit. Urbẽ nominissui

Expanded text:
gusti filius, Constantini autem ex sorore nepos, Caesares sunt creati. His diebus Arrius, Alegusti filius, Constantini autem ex sorore nepos, Caesares sunt creati. His diebus Arrius, Aleproditum ae reprobatum est. sed intos punitionem, Constantinus imperator etiam in proprios egit affectus. Nam Crispum filium suum et Licinium, sororis filium, interfecit. Praeterea multas 540 gentes di
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendantur. si quid a conditione mundi usꝙ adiiune simil factũ feliciate do¬
ceatur. Manifestauimꝰ ut arbitror atq ostendimꝰ ñ magis uerbo lingꝑene quã
digito. innumerabilia bella sopita. plurimos extinctos tirannos. c pressas. co¬
angustatas. addictas. exinanitasq in manissimas gs̃ minimo sanguine. nul¬
lo certamine ac penȩ sine cȩde. Suꝑ ÷ ut obtrectitores nr̃os molitionum
suarun peniteat. ueritatique erubescant. dm̃ꝙ uerũ & solu qͥ potest om̃ia
credant. tuncant. diligant. & sequantur. cuius om̃ia & quȩ mala pu¬
annos quinque mił sexcentos.xet uiii. cupiditates & puniciones hominõ

Expanded text:
reprehendantur, si quid a conditione mundi usque ad nunc simili factum felicitate 587 doreprehendantur, si quid a conditione mundi usque ad nunc simili factum felicitate 587 doceatur. Manifestavimus, ut arbitror, atque ostendimus, non magis verbo pene quam digito innumera bella sopita, plurimos exstinctos tyrannos, compressas, coangustatas, addictas, exinanitasque immanissimas gentes minimo sanguine, nullo certamine, ac pene sine caede. Superest ut obtrectatores nostros molitionum suarum poeniteat, veritatique erubescant; Deumque verum et solum, qui potest omnia, credant, timeant, diligant, et sequantur: cujus omnia, et quae mala puannos quinque mille sexcentos et septemdecim, cupiditates et punitio
Abbreviated transcription (Latin):
conati inc̃spectu suoꝵ miserabilit arrepti & dimersi sunt. pacem
optimã cũ honorio imperatore datis lectissimis obsidib pepigit
placidiã imperatorissororẽ honorifice apud se honesteꝙ habit  hr̃
reddidit Romatis sccuritati periculu suũ obtulit. ut ad usus gsco
qua is & ceter halanoꝵ auandaleꝵ sucuoꝵ ꝙ roges eode nobu scum¬
pacto ł placito de pucti forent mandantes imperatar: honorio. tucũ omibus
pacẽ habe. om̃iumq obsides accipe. nos nobis c̃fligimꝰ. nobperimꝰ. tibi uincimus.
inmortali uͦ questu republice tuę siutriq pereamꝰ. Quis hȩc crederet. nisi resdo¬
ceret: Itaq nunc cotidie apud hispinias geribella gentiũ & agistrages exalte¬
rutro barbaroꝵ crebris certisq nunciis discimꝰ. precipue ualliã gothoꝵrege in¬
sistert patrandę paci ferunt. Exqͦutcumq c̃ cesserini .utlicent̃ xp̃iana temporare

Expanded text:
conati, in conspectu suorum miserabiliter arrepti et demersi sunt — pacem conati, in conspectu suorum miserabiliter arrepti et demersi sunt — pacem optimam cum Honorio imperatore, datis lectissimis obsidibus pepigit; Placidiam imperatoris sororem honorifice apud se honesteque habitam fratri reddidit; Romanae securitati periculum suum ebtulit, ut aduersus cetequamuis et ceteri Alanorum Vandalorum Sueborumque reges eodem nobiscum placito depecti forent mandantes imperatori Honorio: tu cum omnibus pacem habe omniumque obsides accipe: nos nobis confligimus, nobis perimus, tibi uincimus, immortali uero quaestu reipublicae tuae, si utrique pereamus. quis haec crederet, nisi res doceret ? itaque nunc cottidie apud Hisprutro Barbarorum crebris certisque nuntiis discimus, praecipue Valliam Gothorum regem insistere patrandae paci ferunt. Ex quo utcumque concesserim, ut licenter Christiana tempora
Abbreviated transcription (Latin):
apũd posteros Romane restitutionis auctor pꝰ quã eẽ ñ potuerat inmutat
bboc abstinere adbello. obhoc inhare. paci nitebatur. pcipue placudie
uxori sue feminȩ sane ingenio acerrime & religione satis ꝓbate ad om̃ia
bonaris ordinationũ opera ꝑsuasu & c̃slio temperatus. Cũq eid paci
petede at ꝙ offerende studiosissime insister et. apud barebilonem
pispanie urbẽ. dolo suoꝵ ut fert᷑ occisus ÷. Posthunc segericus res igorbi
ercatꝰ cũttidem idicio d̃ ad pacẽ ꝓnus eẽt nihil ominus a suis urt fes
tus Deinde uallia successit ingegnũ. ab hoc elei Pagothis ut pacẽ
infringerent adhocor dinatꝰ ado ut pacẽ cfirmaret libagittra¬
instruitaarmis nalugiisꝙ transire in africã moliretur dindi milbi
mnemor eniã illius acceptȩ subalaricocladis. cũ insiciliã guthi transire

Expanded text:
apud posteros Romanae restitutionis auctor, postquam esse non potuerat immutator. apud posteros Romanae restitutionis auctor, postquam esse non potuerat immutator. ob hoc abstinere a bello, ob hoc inhiare paci nitebatur, praecipue Placidiae uxoris suae, feminae sane ingenio acerrimae et religione satis probae, ad omnia bonarum ordinationum opera persuasu et consilio temperatus. cumque eidem paci petendae atque offerendae studiosissime insisteret, apud Barcinonam Hispaniae urbem dolo suorum, ut fertur, occisus est. Post hunc Segericus rex a Gothis creatus oum itidem iudicio Dei ad pacem pronus esset, nihilominus a suis interfectus est. Deinde Vallia successit in regnum ad hoc electus a Gothis, ut pacem infringeret, ad hoc ordinatus a Deo, ut pacem confirmaret. hic igiturinstructa armis navigiisque transire in Africam moliretur, in duodecimmemor etiam illius acceptae sub Alarico cladis, cum in Siciliam Gothi transire
Abbreviated transcription (Latin):
cit exiger&. de dioperã & me ipsũ in primis confusione
pressi. Cui plerũque reputanti. suꝑ modũ exestua uisse
presentiũ clades tẽporũ uidebantur. Nactussũ enim
preteritos dies non solũ aeque ut hos graues. uerũ & iã
tanto atrotius miseros. quanto longiusa reme dio uere
religionis alienos. Vt merito hacscrutatione claruerit
regnasse mortẽ auidã sanguinis. dũ ignoratur religio
que ꝓ hi bo&e a sanguine. Ista in lucescente. constipuisse¬
illã. illam concludi cũ ista iã preual&. Illã penitus
nullã futurã. cũ hȩc sola regnabit. Exceptis uidelic&
semotisq illis dieb nouissimis sub fine scłi. & subappa¬
ritione anti xp̃i uel&iã sub condusione uiditii.
quib futuras angustias quales ante non fuerint dñs xp̃s
re ac grauiore discrimine ꝑ intolerabiles tribulatio¬
tinos studiosi ad scribendũ uiri. quires gestas regũ popło¬

Expanded text:
cit exigeret: dedi operam et me ipsum in primis confusione cit exigeret: dedi operam et me ipsum in primis confusione pressi. cui plerumque reputanti super modum exaestuauisse praesentium clades temporum uidebantur. nanctus sum enim praeteritos dies non solum aeque ut hos graues, uerum etiam tanto atrocius miseros quanto longius a. remedio uerae religionis alienos: ut merito hac scrutatione claruerit regnasse mortem auidam sanguinis, dum ignoratur religio quae prohiberet a sanguine; ista inlucescente, illam constupuisse; illam concludi, cum ista iam praeualet; illam penitus nullam futuram, cum haec sola regnabit: exceptis uidelicet semotisque illis diebus nouissimis sub fine saeculi et sub apparitione Antichristi uel etiam sub conclusione iudicii, quibus futuras angustias, quales ante non fuerint, dominus Cre ac grauiore discrimine, per intolerabiles tribulatiotinos studiosi ad scribendum uiri, qui res gestas regum populo
Abbreviated transcription (Latin):
obhoc solũ qđ creditur xp̃s & colitur ds. idola autem
minus colantur in famant. Preceperas ergo ut ex om̃ib
quȩ haberi ad presens possunt historiarũ atꝙ annaliã
fastis. que cumq aut bellis grauia. aut corrupta morbis.
a ut fame tristia aut terrarũ motib terribilia. aut in¬
undationib aquarũ insolita. aut eruptionib igni¬
ũ metuenda. aut ictib fulminũ plagisq grandinum
seua uel &iã parricidus flagitusq misera. ꝑtrans¬
acta retro scła repperissẽ. ordinato breuiter uolumi¬
nistextu explicarem. Maxime cũ reuerentiã tuam
ꝑficiendo aduersũ hos ipsos paga nos unde cimo libro
in sistentẽ. quorũ iam .x. orientes radu mox ut despe¬
cula aeccle siasticȩ claritatis eclati sunt. toto orbe ful¬
serunt. leui opusculo occupan non oporte ret
& sc̃s filius tuus iulianus kartaginensis seruus dĩ satis¬
fieri suꝑ hacre peticioni suȩ eadẽ fidutia qua popos¬

Expanded text:
ob hoc solum quod creditur Christus et colitur Deus, idola autem ob hoc solum quod creditur Christus et colitur Deus, idola autem minus coluntur, infamant: — praeceperas ergo, ut ex omnibus qui haberi ad praesens possunt historiarum atque annalium fastis, quaecumque aut bellis grauia aut corrupta morbis aut fame tristia aut terrarum motibus terribilia aut inundationibus aquarum insolita aut eruptionibus ignium metuenda aut ictibus fulminum plagisque grandinum saeua uel etiam parricidiis flagitiisque misera per transacta retro saecula repperissem, ordinato breuiter uoluminis textu explicarem. maxime cum reuerentiam tuam perficiendo aduersum hos ipsos paganos undecimo libro insistentem — quorum iam decem orientes radii mox ut de specula ecclesia- sticae claritatis elati sunt toto orbe fulserunt - leui opusculo occupari non oporteret et sanctus filius tuus, Iulianus Carthaginiensis, seruus Dei, satisfieri super hac re petitioni suae eadem fiducia qua popos
Abbreviated transcription (Latin):
quos in sectantur oderunt. sed ꝓhisquos amant telant.¬
Et amantes dominũ acdoniũ non quasi exnatura apti
corporis uigilant. sed ex conscientia sollicitiamoris
iniugilant. Vnde etiã misti cosacramento in euangelus
qđ edant mi cascatuli sub mensa dominorũ. & cananea
non erubuit dicere & dñs non fastidiuit audire
Beatus &iã tobias ducẽ angłm sequens. canẽ comitẽ habe¬
re non spreuit. Igitur generaliamorituo spetiali a mo¬
re conexus. uoluntati tuȩ uolens parii. Nã cũ subiectio
mea precepto paternitatis tuȩ factũ debeat. totũ que
reddidi. qđ libens feci. Pre ceperas mihi uti aduersus
uani loquã prauitatẽ eorũ qui alieni aciuitate dĩ ex lo¬
corũ a grestiũ cõpetis & pagis pagani uocantur siue genti¬
les. qui terrena sapiunt: qui cũ futura non que rant
preterita autẽ aut obliuiscantur aut nesciant. pre sen¬
tia tamen tẽpora ueluti malis extra solitũ infestissi ma

Expanded text:
quos insectantur, oderunt: sed his quos amantquos insectantur, oderunt: sed his quos amantet amantes dominum ac domum noni quasi ex natura apti corporis uigilant, sed ex conscientia solliciti amoris inuigilant. unde etiam mystico sacramento in Euangeliis, quod edant micas catelli sub mensa dominorum, et Chananaea non erubuit dicere et Dominus non fastidiuit audire. beatus etiam Tobias, ducem angelum sequens, canem comitem habere non spreuit. igitur generali amori tuo speciali amore conexus uoluntati tuae uolens parui. nam cum subiectio mea praecepto paternitatis tuae factum debeat totumque tureddidi, quod libens feci. Praeceperas mihi, uti aduersus uaniloquam prauitatem eorum, qui alieni a ciuitate Dei ex locorum agrestium conpitis et pagis pagani uocantur siue gentiles quia terrena sapiunt, qui cum futura non quaerant, praeterita autem aut obliuiscantur aut nesciant, praesentia tamen tempora ueluti malis extra alitum infestatissima
Abbreviated transcription (Latin):
re ceptis tuis parui beatissime pater agustine
atq utinã tam effica citer quã libenter quã¬
quã ego inutrãuis partẽ parũ de explicito mouear
recte ne ansecu segerim. Iuenĩ iã isto iuditio
laborasti utrũ ne hoc qđ preceperas possẽ. Ego autẽ
solius obedientiȩ sitamen eã uoluntate conatuque
decoraui testimonio contentus sum. Nã & in magna
magni patris familias domo. cũ sint multa diuersigene¬
ris animalia aduimento familiaris rei commoda mon
esttamen canũ cura postrema. quib solis natura in si¬
tũ est. uo luntarie ad id qđ preparatur urgueri. & per
in genitã quandã oboedientiȩ formulã. sola disciplina¬
ti tremoris expectatione suspendi. donec ad ꝑagendi
licentiã nutu signoue mittantur. habent enĩ ꝓprios
appetitus quantũ brutis excellentiores. tantũ rationa¬
bilib ꝓpinquantes hoc est discernere. amare. seruire.
Nã discernentes interdominos atq extraneos. non eos

Expanded text:
eceptis tuis parui, beatissime pater Augustine: atque utinam tam efficaciter quam libenter! Quamquam ego in utramvis partem parum de explicito movear, rectene an secus egerim: tu enim jam isto judicio laborasti, utrumne hoc, quod praeciperes, possem; ego autem solius obedientiae, si tamen eam voluntate conatuque decoravi, testimonio contentus sum. Nam et in magna magni patrisfamilias domo, cum sint multa diversi generis animalia, adjumento familiaris rei commoda: non est tamen canum cura postrema: quibus solis natura insitum est, voluntarie ad id ad quod praeparantur 2 urgeri, et per ingenitam quamdam obedientiae formulam, sola disciplinati timoris exspectatione suspendi, donec ad peragendi licentiam nutu signove mittantur. Habent enim proprios appetitus, quantum brutis excellentiores, tantum rationabilibus propinquantes; hoc est, discernere, amare, servire. Nam discernentes inter dominos atque extraneos, non eos
Abbreviated transcription (Latin):
ca lamitates & miscrias acbellorũ inquietudi nes
replicans. ostendit magis xp̃i anȩ obseruantiȩ esse.
qđ contra meritũ suũ resromana ad huc duraret. &
pate culturȩ dĩ pacatũ retineret. Imperiũ: sane in
primo libro descripsit. positionẽ orbisoceani interfu¬
sione et hanai limitibus intercisũ. sitũ locorũ. & no¬
mina & numerũ. moresq gentiũ. qualitatẽ regio¬
nũ in itia bellorũ. & tirannidis exordia finitimorũ
sanguine dedicata hic est erosuis qui ab agustino ꝓ
discenda anime ratione ad hic ronimũ missus
redien sre liquias beati stephani primi martiris
tunc nu ꝑ inuentas. primus intulit occidenti
laruit extremopene honorii imp̃ris tem pore

Expanded text:
temporis calamitates et miserias, ac bellorum inquietudines replicans, ostendit magis Christianae observationis esse, quod contra meritum suum res Romana adhuc duraret, et pace culturae Dei pacatum retineret imperium. Sane in primo libro describit positionem orbis, Oceani interfusione, et Tanais limitibus intercisam, situm locorum, nomina, numerum, moresque gentium, qualitates regionum, initia bellorum, et tyrannidis exordia finitimorum sanguine dedicata. Hic est Orosius, qui ab Augustino, pro discenda animae ratione, ad Hieronymum missus, rediens reliquias. B. Stephani primi martyris, tunc nuper inventas, primus intulit Occidenti. Claruit extremo pene Honorii imperatoris tempore
Abbreviated transcription (Latin):
milia galloꝵ cȩsa duomilia capta sunt. sed obpriorem¬
q cladem᷑ triumphus consuli de negatus est. T. manilio
torquato .g. atilio bubulco consulib: sardinia in sula
rebellauit auctorib poenis. Vnde mox sardi subacti
& oppressi sunt. Kar thaginensib: autẽ uio latorib
pacis quã ipsi poposcissent inferri bellũ decretũ est
Contra karthagtnenses pacẽ suppliciter poposcerunt
Et cũ bis missis legatis nihil ꝓfecissent. post &iã decẽ
princib bis aeque supplicantib: nec impetrarent
nouissime hannonis minimi hominis inter legatos
oratione meruerunt. Hoc anno porta iani gemini
clausa est quia nusquã codem anno bellũ erat. qđ sub
numa solũ pompilio rege ꝓuenerat. H lic demũ nobis
tacendũ est & tempora quib: conferri nr̃a nullo modo
possunt silentio transmitti expedit ne obtrectatores
dicrũ uitȩ suȩ ad insultandũ potius sibi hoc strepitu susci¬

Expanded text:
millia Gallorum caesa, duo millia capta sunt, sed ob prioremmillia Gallorum caesa, duo millia capta sunt, sed ob priorem cladem triumphus consuli denegatus est. T. Manlio Torquato, C. Atilio Bulbo consulibus, Sardinia insula rebellavit, auctoribus Poenis, unde mox Sardi subacti et oppressi sunt. Carthaginiensibus autem violatoribus pacis, quam ipsi poposcissent, inferri bellum decretum est. Contra Carthaginienses pacem suppliciter poposcerunt: et cum bis missis legatis nihil profecissent, post etiam decem principibus bis aeque supplicantibus, nec impetrarent, novissime Annonis, minimi hominis inter legatos, 246 oratione meruerunt. Hoc anno porta Jani Gemini clausa est, quia nusquam eodem anno bellum erat, quod sub Numa solum Pompilio rege provenerat. Hinc demum nobis tacendum est, et tempora quibus conferri nostra nullo modo possunt, silentio transmitti expedit; ne obtrectatores dierum vitae suae ad insultandum potius sibi hoc strepitu susci
Abbreviated transcription (Latin):
madefacta dissoluit &quȩ cursus torrentis inue¬
nit impulsa deietit. Aquarũ grauissimã cladem
grauifr ignis uastatio est. Qui ignis incertũ unde
surrexerit plurimas ciuitatis partes ꝑuagatus cũ homi¬
nũ domorũ que miserabilẽ stragẽ fecit tum etiam
tantũ opum uno consumpsit incendio quantũ pluri¬
me & peregrine uictoriȩ conserre non possent
Deinde cũ om̃a incirtuitu fori popularetur aedem
ueste corripuit. & ne sibi quidẽ dis subuenientib
ignem illũ qui aeternũs putabatur temporarius
ignis oppressit. Vnde &iã metellusdũ arsuros deos
eripuit uix brachio semiustulatus aufugit. T. sem¬
pnio gracco .g. ualerio flaccone consulib cũ faliscis
fecta sunt. Eodem anno galli cis alpini noui extitere
hostes. Aduersum quos uaria sorte bellatum est
Nam inprimo conflictu ualerio consule tria
milia quingenti cetidere romani: scđo quatuor decim

Expanded text:
madefacta dissolvit: et quae cursus torrentis invemadefacta dissolvit: et quae cursus torrentis invenit, impulsa dejecit. Aquarum gravissimam cladem, gravior ignis secuta vastatio est. Qui ignis incertum usurrexerit, plurimas civitatis partes pervagatus, cum hominum domorumque miserabilem stragem fecit, tum etiam tantum opum uno consumpsit incendio, quantum plurimae et peregrinae victoriae conferre vix possent. Dehinc cum omnia in circuitu fori popularetur, 245 aedem Vestae corripuit. Et ne sibi quidem diis subvenientibus, ignem illum, qui aeternus putabatur, temporarius ignis oppressi: unde etiam Metellus, eripit, uix bracchio semiustilatus aufugit. T. Sempronio Graccho C. Valerio Falcone consalibos cum Faliscis corum interfecta sunt. eodem anno Galli Cisalpini noui exstitere hostes. aduersum quos uaria sorte bellatum est; nam in primo conflictu Valerio consule tria milia q
Abbreviated transcription (Latin):
pensionib: ꝑ annos .xx. penderent łluius pacis c̃di¬
cio habita est post annũ tertiũ & uicesimũ ex quo bel¬
lũ punicũ primũ fuerat inchoatũ. Quis rogoduarũ
ciuitatũ unũ bellũ ꝑ annos tres & x. gestũ fando
explic& : quos reges Rarthaginefisiũ quot consules
romanorũ. quot agmina exercituũ. quantũ nume¬
rũ nauiũ contraxerit ꝓfligarit oppresserit.
& tunc demũ si illa adplenũ ꝑpensa uideantur
tina sub uersio ipsius romae prȩuenit triumphum
romanorx Neque enim temere dixerim quando
non uel modicam leticiã romȩ suꝑueniens repente
quã grauissimus luctus occupauerit. Siquidem
quinto lutacio catulo. aulo manlio consulibus
diuerse igniũ aquarũq: cla des pene ab sumpsere
urbem. Nam tiberis insolitis auctus imbribus
& ultra opinionem uel du turnitate ł magnitu di¬
ne redundans om̃a romȩ aedificia in plano posita
deleuit. Diuersȩ qualitates locorũ ad unã conuerie

Expanded text:
pensionibus per annos uiginti penderent. huius pacis condipensionibus per annos uiginti penderent. huius pacis condicio habita est post annum tertium et uicensimum, ex quo bellum Punicum primum fuerat inchoatum. Quis, rogo, duarum ciuitatum unum bellum per annos tres et uiginti gestum fando explicet, quot reges Carthaginiensium, quot consules Romanorum, quot agmina exercituum, quantum numerum nauium contraxerit profligarit oppresserit? et tunc demum, si illa ad plenum perpensa uideantur, tina subuersio ipsius Romae praeuenit triumphum Romanorum; neque enim temere dixerim, quando non uel modicam laetitiam Romae superueniens repente quam grauissimus luctus oppresserit. siquidem Q. Lutatio Catulo A. Manlio consulibus diuersae ignium aquarumque clades paene absumpsere Vrbem. nam Tiberis insolitis auctus imbribus et ultra opinionem uel diuturnitate uel magnitudine redundans omnia Romae aedificia in plano posita deleuit. Diuersae qu
Abbreviated transcription (Latin):
drepanẽ ciuitatẽ pugnã int̃ primos rescir& transfixo foe¬
inore acerrime cũ iã obrueret᷑ creptus est. Porro autem
hannone c̃curr̃. Nec tamen lutacius segnior immo c̃silia
poenq mira celeritate p̃uenit. Post quã ꝓxime sibi utroꝵ q
classes apud egades insulas ꝑ totã noctẽ in t̃textis ꝓpemodũ
anchoris c̃stiterunt. orta luce prior lutacius signũ bello
dedit. Crudescente pugna uictus hanno nauẽ auertit &
dux fuge primus fuit. Aliquanta cũ eo pars exertitus sui
naues demersȩ sunt. Lutacius de inde ad ericinã ciuita¬
tẽ quã poeni tenebant uenit. ibiq duomilia barthagi¬
nensiũ conserta pugna interfecit. Tunc karthaginen¬
ses p̃cipiti festinatione adlutaciũ consulẽ ac deinde
romã mittunt orantes pacẽ. Quã condicionib: ante  posi¬
tis ilico c̃sequunt᷑. Condiciones autẽ erant ut sicilia
sardiniaq: detẽ e derent ꝓq impensis bellicis puri
argenti tria milia talentoꝵ e euboicorũ aequis

Expanded text:
Drepanam ciuitatem pugnam inter primores ciet, transfixo femore aegerrime, cum iam obrueretur, ereptus est. Porro autem Hannone concurrunt. nec Lutatius segnior, immo consilia Poenorum mira celeritate praeuenit postquam proxime sibi utrorumque classes apud Aegades insulas per totam noctem intertextis propemodum anchoris constiterunt, orta luce prior Lutatius signum bello dedit. crudescente pugna uictus Hanno nauem auertit et dux fugae primus fuit. aliquanta cum eo pars exercitus sui naues demersae sunt. Lntatias deinde ad Erycinam ciuitatem, quam Poeni tenebant, uenit ibique duo milia Carthaginiensium. conserta pugna interfecit. Tunc Carthaginienses praecipiti festinatione ad Lutatium consulem ac deinde Romam mittunt: orant pacem, quam condicionibus ante propositis ilico consequuntur. condiciones autem erant, ut Sicilia Sardiniaque decederent proque inpensis bellicis \'puri argenti tria milia talentum Euboicorum aequis
Abbreviated transcription (Latin):
ria culo fuit. Regulus ad uersũ tres imperatores hoc est hasdry¬
bales duos & accitũ ex sicilia hamilcart̃ atrocissimũ bellũ
gessit. in quo caesa sunt kart hagmensiũ .x xuii. capta au
deditionẽ cessere romanis. Kart haginenses fractibellis &¬
cladib ex inaniti pacẽ artgulo poposcerunt. Sed cũ in tolle¬
rabiles & duras c̃ditiones pacis audissent tucius rati se se

Expanded text:
raculo fuit. Regulus adversum tres imperatores, id est, Hasdbales duos, et accitum ex Sicilia Hamilcarem, atrocissimum bellum gessit: in quo caesa sunt Carthaginensium decem et septem mideditionem cessere Romanis. Carthaginenses, fracti bellis cladibus exinaniti, pacem a Regulo poposcerunt. Sed cum intolerabiles et duras conditiones pacis audissent, tutius rati sese