comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incelũ. & tunc plangent om̃s tri¬
b. terrȩ. & dicent ubi est ds̃ eorũ.
cũ eis non ad huc credendus p̃dicat᷑.
sediã tremendus ostenditur: d̾sadit̃ ut
oꝑa di quȩ colunt: sed incȩlo sursũ. qđ
trans gredit᷑ om̃ia corpora cȩlestia & ter-¬
restria. Mec sic est incȩlo ds̃ nr̃. quasi sub¬
tracto cęlo ruinã sine sede formid&. Incȩ¬
N ec in diga oꝑib. suis. tanquã in eis collo-¬
cetur ut manecit. sed insuai ȩt̃ nitcite ꝑ¬
sistit: in qua manens oma quȩcũq. uosuit
fecit incelo & in terra. Neq enĩ iã eũ por-¬
tabant ut abeo fieri possint: quandonisi
fierent eũ poritire non possent. Ergo m
quib est ipse tanquã indigentia contin&.
non ab eis tanquã indigens continetur.
Siue sic intelligatur. incelis & in terra. om̃ia
quȩcũq uoluit fecit uł insuꝑiorib uel i
inferiorib. pplisui. uoluntariã gr̃am suã
constitint. nequis de operũ meritis glietꝰ.
quia siue montes gestier̃ant uelut arie-¬

Expanded text:
elo, et tunc plangent omnes tribus terrae, nec dicent, «Ubi est Deus eorum?» cum eis non adhuc credendus praedicatur, sed jam tremendus ostenditur. 14. «vers. opera Dei quae colunt; sed «in coelo sursum,» quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelo ruinam sine sede formidet. «In coeNec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et in terra: neque enim jam eum portabant, ut ab eo fieri possent; quando, nisi fierent, eum portare non possent. Ergo in quibus est ipse, tanquam indigentia continet, non ab eis tanquam indigens continetur. Sive sic intelligatur, «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit,» vel in superioribus, vel in inferioribus populi sui voluntariam gratiam suam constituit, ne quis de operum meritis glorietur: quia sive montes gestiant velut arie
Abbreviated transcription (Latin):
in altis habitac. & humilia respiẽ in cȩ¬
lo & int̾ra : uolens docere nos quare in
celo humilia. cũ iã spũ ales magni. & ui¬
diciarus sedib dignitali significentur¬
ñ eloqͥo. subiec̃ staitim. Qui eribiiaĩra¬
ir iuorem &e desiencone exalzat laube¬
ir cõ eͥticieib ppłi sui. Nonitaq dedig¬
nent᷑. eẽ. humilia capita excelsorũ.
sub dextera dñi. Quã uis enĩ collocetur
fidelis dñice pecunie dispensator cũ
pͥncipib. ppłidĩ. quã uis sessurus sic in
duodecĩ sedib. & angłos qͦq. iudicciturus:¬

Expanded text:
in altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra:» volens docere nos quare in coelo humilia, cum jam spirituales magni et judiciariis sedibus digni, tali significentur eloquio; subjecit statim, «Qui erigit a terra inopem, et de stercore exaltat paupe cum principibus populi sui.» Non itaque dedignentur esse humilia capita excelsorum, sub dextera Domini. Quamvis enim collocetur fidelis dominicae pecuniae dispensator cum principibus populi Dei, quamvis sessurus sit in duodecim sedibus, et ang
Abbreviated transcription (Latin):
contra euĩ głiũ testimoniũ cogimꝰ.
&iã illa non defuturo p̃nuntiata.
sed dep̃terito cominemorata in¬
telligere. diuiser̃ sibi uestimenta
Quȩqũc̃uis uerbis p̃teriti temporis dicta
sitit: iditim̃ ꝓnuntiabant. qđ tanto
post fucurũ inpassione dñi cõpleretur.
Sedttim̃ dilectissimi ꝓpħa iste quẽ cõme¬¬
moraui. &iã crassa corda limauit.
& ad intelligenda deprȩteritis reb
gestis futura in cuncitint̃ extendit.
ut non solũ aplica auctoritate figu¬¬
abipsis ꝓ pħis. hoc prȩc̃missã est. Vt
&iã eorũ eloqͥo panderet᷑. uidentes
atq gaudentes. certi ac securi de
thesauro dĩ. & noua &e uetera con¬
cordic̃ sibima&e coherentia ꝓfera¬¬
mus. Cũ enĩ tanto pͦ egressum ppłi
ullius exegypto. & tanto ante ista
ecctȩ tẽpora hȩc quȩ cõmemoraui
cecinerit: tam̃ se futura p̃dicere.
sine ulla dubitatione testat᷑. Scđm¬

Expanded text:
contra Evangelicum testimonium cogimur contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de praeterito commemorata, intelligere: «Diviserunt sibi vestimenta Quae quamvis verbis praeteriti temporis dicta sint, id tamen praenuntiabant quod tanto post futurum in passione Domini compleretur. Sed tamen, dilectissimi, propheta iste quem commemoravi, etiam grossa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate figuab ipsis Prophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla dubitatione testatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑. Diligentes trã. uelut serpentes
trahentes c̃rã. conturbabunt᷑ deconelu-¬
sionib eorũ in dño dõ nr̃o. excident m̃ce.
& trebunt᷑ ace. Qun sdõ tuo simił aufe-¬
rens iniqͥtatẽ. & trans grediens impie¬¬
ttitẽ. residuis hereditaitis tuȩ. & non
continuit intestimonio irã suã. qm̃ uo
luntarius & imsericors est: ipse conuer¬¬
t&e & miserebit᷑ nr̃i. Demergit delicta
nr̃a. demergit in maris ꝓfundũ om̃s
culpas nr̃as. Nẽpe aduercitis fr̃s. ma-¬
nifestius hic aꝑiri sacro scã mesteria.
I n hoc enĩ psalmo quã uis futura in eue.¬
atur mirabilis ꝓphetiȩ sp̃s: tamen
uidet̃ uelut transacta narrare.
Tactti est inqͥt iudea scĩficcitio ei us:
mare uidic & fugit. & factt est &
uidit. & fugit. p̃teriti temporis
uerba sunt. Et conuersus est iordcinis.
& gestier̃ montes. &e cõmota est t̃ra.
eodẽ mͦ p̃teritũ sonant. sine p̃iudicio
tam̃ intelligendi futura. alioquin.

Expanded text:
buntur, delingentes terram, velut serpentes buntur, delingentes terram, velut serpentes trahentes terram; conturbabuntur de conclusionibus eorum, in Domino Deo nostro excident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et transgrediens impietatem residuis haereditatis tuae? Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam voluntarius et misericors est; ipse convertet et miserebitur nostri, demerget delicta nostra, demerget in maris profundum omnes culpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur mirabilis prophetiae Spiritus, tamen videtur velut transacta narrare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et «fugit,» praeteriti temporis verba sunt; et «conversus est Jordanis,» et «gestierunt montes,» et «commota est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
Petra autẽ erat xp̃s. Sed non in om̃ib.
illis benecõplacuit dõ. Prosttitis enĩ s̃
indeserto. hȩc autẽ figurȩ nr̃ȩ factȩ s̃.
Quid uultis amplius fr̃is dilectissimi ÷
Certe manifestũ. ẽ. non humana suspicio¬¬
ne. sed apłico id .ẽ. diuino. & dnicomagis-¬
terio. D̾senĩ loq bat᷑ in eis. & quãuis de
carneis nubib tam̃ ds intonaibat. Certe
gͦ tanto testimonio manifestũ. ẽ. illa
om̃a figurate gestti. nunc in nr̃a salute
cõpleri: quia tuncfutura p̃nuntiaban¬¬
t̃. nc̃ p̃terita legunt᷑. & presentia cognos-¬
cuntur. Audite qđ est mirabil iꝰ librorꝑ
ueterũ sacram̃ta occultata atq uelata :
non nulla ex parce a libris ueterib reue.¬
lari. Nã micheas ꝓpha ittiloqͥt᷑ dut dies¬
inqͥt ꝓfectionis illor exaegepto: osten¬¬
dc̃ mirabilia illis. Uidebt̃ nationes &
confundent᷑ ab om̃i uigore eorũ. mani¬
b. orasua obstruent. aures illis exurda¬

Expanded text:
petra autem erat Christus. Sed non in omnibus petra autem erat Christus. Sed non in omnibus illis bene complacuit Deo: prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt» . Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum sacramenta occultata atque velata, nonnulla ex parte a Libris veteribus revelari. Nam Michaeas propheta ita loquifectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni vigore eorum: manibus ora sua obstruent, aures illis obsurda
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑ huiꝰ scłi. aqͦ sp̃ualit̾ recedendũ est
nesimꝰ ugũ ducentes cũ infidelib Sic eñĩ
quisq hierłm cęlestis fit cius idoneus.
cũ pͥmũ huic scło renuntiauerit. quẽ¬
ad modũ ille popłs int̾rã ꝓmissionis
duci non potuit. nisi prius ab ȩge p-¬
to recederoe. Sed sic̃ ille non in de
discessit. nisi diuino liberatꝰ auxi¬
lo : sic nemo corde ab hoc scło a uertit᷑.
nisi dominicae miscđiȩ munere ad¬
uitus. Qđ enĩ illic semel p̃figuratũ
est: hoc in isto fine scłi. in hac si c̃becitꝰ
ioħs apłs scribie hora nouissima. quo-¬
tidianis eccłȩ foetib in uno quoque
credente completur. Audite apłm doc¬
torẽ gentiũ. docentẽ & instruentem.
Nolo enĩ uos inquic ignorare fr̃s. quia
om̃s patres nr̃i sub nube fuer. & om̃s
ꝑ mare transier̃. & om̃s in mox sen bap¬¬
tizatis innube & in mari & om̃s eun¬¬
dẽ cibũ spũ alẽ manducauer̃.: & om̃s
eundẽ potũ spualẽ biber̃. Bibebant

Expanded text:
uo spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus . Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus auxilio; sic nemo corde ab hoc saeculo avertitur, nisi divinae misericordiae munere adjutus. Quod enim illic semel praefiguratum est, hoc in isto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem: «Nolo enim vos,» inquit, «ignorare, fratres, quia omnes patres nostri sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eumdem cieumdem potum spiritualem biberunt. Bibebant
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. tͥ mare qđ fugisti. & tu iordanis qua¬
re conuersus es retrorsũ : Montes quia
qđ ad ur̃m dñm conuertimini. quid est
qđ gauditis qͥb. infine dicet᷑. euge
bone serue.qm̃ in paucis fidelis fuisti
supra multate constituã: quid est
qđ gcuidetis quib. infine dicctut
uenite benedicti patris mei ꝑcipite
regnũ. qđ uobis parcitũ. est ab ori

Expanded text:
est mare quod fugisti? et tu Jordanis quia conversus es retrorsum? Montes quia um convertimini? Quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur, Euge, bone serve, quoniam in paucis fidelis fuisti, supra multa te constituam ? Quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur, Venite benedicti Patris mei, percipite reg
Abbreviated transcription (Latin):
siluer Prgo mare uidit & fugic. ut cͥsine
contradictione ad libertatẽ spũalẽ pande¬
tur uia. lordanis autẽ quẽ ad modũ retror¬
sũ conuersussit nolo extranos quęratis.
nolo aliquid mali suspicemini. Increpat
enĩ dñs quosdã : qui dorsũ ad eũ posuer̃
& non faciem. Etquisquis principium
suũ deserit. & a suo creatore a uertitur:
tanquã fluuiꝰ in mare labit᷑ inhuius
scłi a maricante malitia. Bonũ gͦ illi
.ẽ. ut retrorsũ conuertat᷑. fiatq. illi ds̃
ante faciẽ redeunti. quẽ sibi a tergo
posuerat. e fiat illi retromare huiꝰ
scłi. qđ sibi ante faciẽ cũ illuc lab̾et᷑
effec erat. & si cobliuiscatur
ea quȩ retros & in ea quae
antes̃ extendatur. điã conũso
utile est. Nãq. antequã conuertat᷑
si ea quȩ retro s̃ obliuiscit̾ dm̃ obliuiscit᷑.
quia ipsũ retrofecerat. adquẽ dorsum

Expanded text:
siluerunt. Ergo, «Mare vidit et fugit:» ut tibi sine siluerunt. Ergo, «Mare vidit et fugit:» ut tibi sine contradictione ad libertatem spiritualem panderetur via. 7. «Jordanis» autem quemadmodum «retrorsum conversus» sit, nolo extra vos quaeratis, nolo aliquid mali suspicemini. Increpat enim Dominus quosdam qui dorsum ad eum posuerunt, et non faciem . Et quisquis principium suum deserit, et a suo Creatore avertitur, tanquam fluvius in mare, labitur in hujus saeculi amaricantem malitiam. Bonum ergo est illi ut retrorsum convertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeunti, quem sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro mare hujus saeculi, quod sibi ante faciem, cum illuc laberetur, effecerat; et sic obliviscatur ea quae retro sunt, ut in ea quae ante sunt extendatur : quod jam converso utile est. Namque antequam convertatur, si ea quae retro sunt obliviscitur, Deum obliviscitur; quia ipsum retro fecera
Abbreviated transcription (Latin):
cordas. Introgtice gͦ corda ura : siea cir-¬
cũ cidit fides. Si purgauit con¬
fessio. in uob̾ facta est iudȩa
scĩficatio eiꝰ. in uob isrł potestas
eius. Dedit eñil uobis potestatẽ filios
dĩ fieri . lã uero recordetur unusquisq
ur̃m cũ dõ uelloe cor applicare. eiusque
suaui uigo recedens a pristinis ⁊gnoran¬
tiȩ suȩ desideriis deuotũ animũ subde.
carnalibusq huius mundifactis relictis¬
atq abiectis. in quib sine fructu labora¬
bat tanquã inegrpto lateres subdura
dñatione diaboli faceroe. audita uoce
dñi dicentis. Uenite ad me om̃s qui labo¬
ratis & onerati estis. & ego uos reficiam.
desercis abiectis subleuẽ xp̃i sarcinam
currere Recordetur gͦ unus quisque
ur̃m quẽ ad modũ omia seculari a
impedimenta cesser̃ dissuadentiũ uoces. aut
erũꝑe non ausȩ s̃. aut considato xpinomine
ꝑ om̃s t̃ras exaltato & honenteo. treme facte

Expanded text:
cordis . Interrogate ergo corda vestra: si ea circordis . Interrogate ergo corda vestra: si ea circumcidit fides, si purgavit confessio; in vobis «facta est Judaea sanctificatio ejus,» in vobis «Israel potestas ejus.» Dedit enim vobis potestatem filios Dei fieri . 6. Jamvero recordetur unusquisque vestrum, cum Deo vellet cor applicare, ejusque suavi tiae desideriis, devotum animum subdere, carnalibusque hujus mundi factis relictisactis in quibus sine fructu laborabat, tanquam in Aegypto lateres sub dura dominatione diaboli faceret, audita voce Domini dicentis, «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam» , desertis atque abjectis sub levem Christi sarcinam currere: recordetur ergo unusquisque vestrum quemadmodum omnia saecularia impedimenta cesserunt, dissuadentium voces aut erumpere non ausae sunt, aut considerato Christi nomine per omnes terras exaltato et honorato tremefactae
Abbreviated transcription (Latin):
uidit oe fugit. occulte futura p̃di¬
cant᷑. uidebt̃ cerce & confundent᷑.
quando futuri tẽporis uerba sunt.
quis audecit dereb. p̃teritis cogi¬
taire: & paulopꝰ ipsos hostes nr̃os
qui nos fugientes ut interimerent
sequeb antur. id.ẽ. delicta nr̃a sic̃
egeptios in mari obrutos. ita in
baptismo demersa & extincta
luce dariꝰ intimat dicens. qm
uoluntarius & misericons est. ipse conterae
& miserebit᷑ nr̃i. Dimergae delicta nr̃a.
dimerg& inmaris ꝓfundũ om̃s culpas¬
isra helitts scđm semen abrahã. qui estes
domus iacob scđm ꝓmissionẽ heredes :
Cognoscite uos &eiã exisse de ȩgypto qͥ
huic scło renuntiastis exisse deppłobar-¬
baro. qͥ confessione pietaitis uos ablasphe¬¬
miis gentiũ seiuirxistis. Non est enĩ lin¬
gua nr̃a sed barbara quȩ dm̃ laudare
nonnouit : cui uos cantatis alleluia.
N on enĩ qui in manifesto uid eus. ẽ. neque
qͥ inmanifesto incarne. ẽ. circũ cisio:
sed qͥ mocculto uideus. ẽ. & circũ cisione

Expanded text:
idit» et «fugit,» occulte futura praedicantur; «Videbunt» certe «et confundentur,» quando futuri temporis verba sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? Et paulo post, ipsos hostes nostros, qui nos fugientes ut interimerent sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntarius et misericors est, ipse convertet et miserebitur nostri; demerget delicta nostra, demergIsraelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantatis Alleluia. «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manised qui in occulto Judaeus est, et circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua dñatione ȩgyptiorũ. inc̃diui-¬
sos fluctus maris transisse ꝑsiccũ: ior¬
clanẽ qͦq fluuiũ cũ ꝑ eũ in trã ꝓmissio¬
nis intrarent. tactũ pedib: sacerdotũ
arcã dñi porttntiũ stetiss& desuper
infrenato lapsu ab inferiore autem
parte defluxisse qͦ currebat inmare
donec insiccostancib. sac̃ doti-¬
b transirae ppłs uniuersus. Nouimus
hȩc. nectam̃ arbitrari nos oporta in hoc
psalmo. cui nc̃ alleliua ꝓnuntiato
quaquã futura talia cogitemꝰ. Illa
enĩ sic̃ dic̃ apłs: infigura contingebaitł

Expanded text:
iniqua dominatione Aegyptiorum inter diviiniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transisse per siccum : Jordanem quoque fluvium, cum per eum in terram promissionis intrarent, tactum pedibus sacerdotum arcam Domini portantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet in hoc psalmo, cui nunc «Alleluia» pronuntiato quaquam futura talia cogitemus. «Illa» enim, sicut dicit Apostolus, «in figura contingebant
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ cõmemoremur : Tu uͦ dicis ii corde tuo.
quis enarrabit michi istos. cũ sciã. eẽ. me.
sine filiis. & uiduã. Quis gͦ. istos edocabit
michi: eggo enĩ drrelicta fuisola. hi autẽ
qua uidetur nichil parere in istis turbis.
quȩ non dimiser̃ om̃ia sua ut sequerenttr
dñm & sederent suꝑ duod ecĩ thronos. Sed
quã multi in eadẽ turba. facientes sibi
amicos demamona iniquitatis. ꝑ opera
miscđiȩ add exterã stabunt.: non solũ ergo
engit destt̃ore quẽ collo c& cũ pͥncipib ppłi¬
i sui: sedetiã hariare facri Si erlẽ iti¬
n domo miaine filior̃ lactantem. Qui in
altis habittit. & humilia respic̃ incȩlo &
in t̾ra: sem̃ abrahã sicuti stellas cȩli. scĩta¬
tẽ in sublime insuꝑnissedib collocatã.
&e sic̃ arena mora maris miseri cordẽ atq.
innumerã multitudinẽ a sinistris fructi¬
.b. atq. amaritudine impia segregtit.¬
in libro exodi.ppłm isrł lib̾atũ ab

Expanded text:
in quo commoremur. tu uero dices in corde tuo: in quo commoremur. tu uero dices in corde tuo: quis generauit mihi istos, cum sciam esse me sine filiis et uiduam? quis ergo istos educauit mihi? ego enim derelicta fui sola, hi autem qua videtur nihil parere in istis turbis quae non dimiserunt omnia, ut sequerentur Dominum, et sederent super duodecim thronos. Sed quam multi in eadem turba facientes sibi amicos de mammona iniquitatis, per opera misericordiae ad dexteram stabunt? Non solum ergo erigit de stercore, quem collocet cum principibus populi sui; sed etiam, «Habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem:» qui in altis habitat, et humilia ressemen Abraham sicut stellas coeli, sanctitatem sublimem in supernis sedibus collocatam, et sicut arenam in ora maris, misericordem atque innumeram multitudinem a sinistris fluctibus atque amaritudine impia segregatam.in libro Exodi, populum Israel liberatum ab
Abbreviated transcription (Latin):
stercore. ut ppłi collocent᷑ cũ principib: nihil¬
me consequent̃ audiuimꝰ dehumilib qua
in t̾ra respic̃ dñs: pauciores enĩ s̃ illi amici
iudicaturi cũ dño: plures autẽ isti qͦs recipr¬
unt in tab̾nacula ȩterna. Quã uis enim
totai frumenti massa in cõparatione se iunc¬
tȩ palex. paucos habe uideat᷑ : ꝑse tamen
consideratti copiosa est. Multi enĩ filii deser:¬
tȩ : magis quã eius quae hab& uirũ. Multi
filii eius quȩ ꝓ gram insenectute concepit. quã
eius quȩ ab in eunte ȩtate legis uinculo ma-¬
ritata est. Et ego quidẽ dico insenectute
concepit: & intuens sarrã matrẽ nr̃am in
uno istac. quae ꝑ om̃s gentes. mat̃. ẽ. fideliũ.
Quȩ autẽ ꝓsona .ẽ. apud esaiã. uid ete quasi
om̃ino non matris. nec eiꝰ quȩ peperit aliquẽ.
& tamen quid ei dr̃ : dicent inquit inaures¬
tuas filii tui qͦs amiseras: angustia nobis. ẽ.
misto loco. ł acite ittiq nobis & nuno locũ:

Expanded text:
 nihilne consequenter audivimus de humilibus quae in terra respicit Dominus? Pauciores enim sunt illi amici judicaturi cum Domino, plures autem isti quos recipiunt in tabernacula aeterna. Quamvis enim tota frumenti massa in comparatione sejunctae paleae paucos habere videatur; per se tamen considerata, copiosa est. «Multi enim filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» : multi filii ejus quae per gratiam in senectute concepit, quam ejus quae ab ineunte aetate Legis vinculo maritata est. Et ego quidem dico, in senectute concepit; intuens Saram matrem nostram in uno Isaac, per omnes gentes matrem fidelium. Quae autem persona est apud Isaiam, videte: quasi omnino non matris, nec ejus quae peperit aliquem. Et tamen quid ei dicitur? «Dicent», inquittuas filii tui quos amiseras: angustia nobis est in isto loco; facito itaque nobis etiam nunc locum
Abbreviated transcription (Latin):
ior danis conoersos est remor suai.
Ne arbitremini nob̵ narrari p̃terita sed
pociꝰ futura p̃dici: quia illa qͦq mira¬
cula cũ in illo ppło fierent. p̃sentia qͥdẽ.
sed nonsine fucurorũ significatione ge¬
rebant᷑. Ideoq ut ostenđ& qͥpsallendo
istci p̃dicabat. eadẽ seuerb agere. quȩ
illie factis agebant᷑. un o eodẽq spu oꝑan¬¬
te .& illa facta & hȩcdicitis. ut id qđ in
fine sclorũ manifestandũ reseruabat᷑.¬
figuris rerũ atq uerborũ p̃currentib
nuntiaret᷑. non om̃ino ea drx̃ quȩ ibi
gestris. sed alic̃ quȩdã quã illiclecta
didicimꝰ. neuere puta ret᷑ trans acta¬
qua aq. desuꝑ in fluebant cũ ppłs ille
transirae : deinde gestientes montes col¬
lesq non legimꝰ. quȩ sic addidic. ut
&iã om̃ia istti repetera. Nã cũ dixiss&e.¬

Expanded text:
Jordanis conversus est retrorsum:» ne arbitremini nobis narrari praeterita, sed potius futura praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestanduatque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transactqua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
bis. a tacie dñi commoia es⁊ ⁊erRa
a facie dñi d̃i iacob. Quid .ẽ. a facie
dixit. ecce ego uobiscũ sũ usq. ad
consũmationẽ scłi: cõmotti est enĩ
terra. Sed quia male pigra reman¬¬
serat. cõmotti .ẽ. ut solidiꝰus firma-¬
a dirrigandos fidelessuos. uefi erae in
eis fons aquȩ salientis inuitã eternã:
quia prius cũ ignora retur. durus uide¬
batur. Inde illi turbatis. & non expecta.¬
uer̃ donet scripturis aꝑtis influero.
atq mundcrae in eos qui cdixer̃ durus
est hicsermo. quis potest eũ audire : Ista
duritia istt petra conuersa est instagna
aquarũ : & istei rupis infontes aquarũ.
Cũ resurgens exposuit eis in cipiens a
moy se ꝑom̃s ꝓ pħas quia sic oporte¬¬

Expanded text:
cie Domini commota est terra, a facie Dei Jacob.» Quid est, «a facie dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» ? Commota est enim terra; sed quia male pigra remanserat, commota est, ut solidius firmaad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposuit eis, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, quia sic oporte
Abbreviated transcription (Latin):
exaltat᷑. Anforte non exaltat᷑ destercore.
qͥseruiebat desideriis & uoluptatib uariis e
Sed forte cũ istci iã dicer&. nonerat in ops.
non erat pciuꝑ. Quid gͦ adhuc ingemis at
graucitus. habita culũ qđ decȩlo .ẽ. suꝑ¬
indui cupiens: Curne forte se excollat
colafirat᷑. &e subdit᷑ angło satatiae¬
stimulo carnis suȩ : altus .ẽ. quidẽ habitan¬¬
te insedño : & habens eũ sp̃m qͥ scrutat᷑ om̃ iã.
&iã altitudinẽ dĩ. Itaq incȩlo est : sed&x in
cȩlo dñs humilia respicit. Quidgͦ fr̃s. suam

Expanded text:
exaltatus de stercore, qui serviebat desideriis et voluptatibus variis? Sed forte cum ista jam diceret, non erat inops, non pauper. Quid ergo adhuc ingemiscit gravatus, habitaculum quod de coelo est superindui cupiens ? Cur, ne forte se extollat, colaphizatur, et subditur angelo satanaestimulo carnis suae ? Altus est quidem habitante in se Domino, et habens eum Spiritum qui scrutatur omnia, etiam altitudinem Dei : itaque in coelo est; sed et in c
Abbreviated transcription (Latin):
tate fecer̃. Eis quippe dic̃ apłs.¬
Si nos uob spualia seminauimus. mag¬
&iã his uerb̾ dici potest. Sinos uob̾
cęlestia seminauimꝰ : magnũ est si
cȩlestia seminantes: int̾ra autem
t̾rena reddentes. Iam̃ humiles. &
hos & illos. humilia enĩ respicit in
celo & int̾ra: quia meminer̃ utriq
quid fuerint ꝑsuã malitiã. quid

Expanded text:
tate fecerunt . Eis quippe dicit Apostate fecerunt . Eis quippe dicit AposSi nos vobis spiritualia seminavimus, magetiam his verbis dici potest: Si nos vobis coelestia seminavimus, magnum est si coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et inquid fuerint per suam malitiam, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ carnis uinculo. ut ex tota uita
sua possint. ẽẽ. cũ xp̃o. Si uero
alici dñs ds̃ nr̃ humilici respi.¬
cit incęlo ce in terra: credo qđ
incȩlo iã respicit qͦs uocauit.
& habittit in eis. In terra autẽ
respicit qͦs uocat: ut habitoe
in eis. Istos enĩ possid& cęlestia
cogitantes: illos exciccit terre¬
na somniantes. Sed quia diffi¬
cile optinemus ut possint &
ipsi iã humiles dici qͥ nondũ
suaui iugo dñi pia colla
unxer̃ : quando quidẽ humi¬
lia isto loco ut sc̃a eccła in¬
telligtimus ꝑ totũ textum
psalmi. diuinȩ admonent
litterȩ. Est & alius intellectꝰ.
quẽ mecũ carittis ura consi¬
deroe. Cȩlos nunc significari
arbitror eos quisedebunc suꝑ
duodecĩ thronos. & cũ dño
uidicabunc: Terrȩ autẽ nomine. cȩcerã
multitii dinẽ benedictorũ qui constitu.¬
collaudati. recipiantur ab eis in tab̾¬
nacula eterna qͦs amicos sibi demãmØ¬
na iniquictitis in huiꝰ uitȩ morttili¬

Expanded text:
sunt carnis vinculo, ut ex tota vita sua possint esse cum Christo. Si vero alia Dominus Deus noster humilia respicit in coelo, et alia in terra; credo quod in coelo jam respicit quos vocavit, et habitat in eis; in terra autem respicit quos vocat, ut habitet in eis. Istos enim possidet coelestia cogitantes, illos excitat terrena somniantes. 6. Sed quia difficile obtinemus ut possint et ipsi jam humiles dici, qui nondum suavi jugo Domini pia colla junxerunt quandoquidem humilia isto loco, ut sancta intelligamus, per totum textum Psalmi divinae admonent litterae; est et alius intellectus, quem mecum Charitas vestra consideret. Coelos nunc significari arbitror eos qui sedebunt super duodecim thronos, et cum Domino judicabunt ; terrae autem nomine caeteram multitudinem benedictorum, qui constituricordiae collaudati recipiantur ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortali
Abbreviated transcription (Latin):
citur ꝓpt̃ lib̾tatẽ. & in t̾ra ꝓpter
corporis seruitutẽ. Idẽ quippe alio
locodicit. Nrã enĩ conuersatio incȩł est.
Ipse itẽ dicit. Opcimũ sibi. eẽ. dissol¬
carne necessariũ inqͥt ꝓpter uos.
P inde quisqͥs intelligit & conuer¬

Expanded text:
ritus libertatem, et in terra propter corporis servitutem. Idem quippe alio loco dicit, «Nostra enim conversatio in coelis est» : ipse item dicit, «optimum» sibi «esse dissolcarne necessarium,» inquit, «propter vos» . Proinde quisquis intelligit et conver
Abbreviated transcription (Latin):
non laudant. quia suꝑbi eũ
laudcre non possunt. Sit
senectus ur̃a puerilis. & pue-¬
ritia senilis. Id est ut nec
sapientia ur̃a sit cũ suꝑbia : nec
humilitas sine sapientia. ut laudetis
autẽ in paruulis scła eccła xp̃i

Expanded text:
non laudant, quia superbi eum non laudant, quia superbi eum laudare non norunt: sit senectus vestra puerilis, et pueritia senilis; id est: ut nec sapientia vestra sit cum superbia, nec humilitas sine sapientia, ut laudetis autem in parvulis sancti
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ecce usq inscłm. accipio usq.
in et̃nũ. Cur aut̃ ex hoc. & non
ante hoc : Etante om̃ia scła. sit no-¬
men dñi benedictũ. Respondebo
paruulo: qͥ non contumacic̃ quȩ¬
rit uobis dr̃ dominici pueri:
uobis dicit᷑ laudate nom̃ dñi.
Sit nom̃ dñi benedictũ. Sit a uob̾
nom̃ dñi benedictũ. ex hocutiq
ex qͦ uobis dr̃. Incipitis enĩ lauda-¬
re: sed sine fine laudate. Ex
laudate. Ne dicaitis. Incipimꝰ
quidẽ laudaire dñm. quia pueri
sumus : sed cũ creuerimꝰ magniq. i
fuerimꝰ nos ipsos laudabim us.
Non sic pueri. non sic ꝓpterea di-¬
cit dñs ꝑ esaiã. ego sũ & usq. dũ
senescatis egosũ. Ille semꝑ lau.¬
dandus est. Quid est laudate
pueri. ex hoc laudate senes.
Et usq in scłm: quia senectus nr̃a
albescic quidẽ canis sapientiȩ.
tate: Aut qum hoc loco humi-¬
litaitẽ potius uidet̾ significare
pueritiã. cui contraria est
uana &e falsa suꝑbiȩ magni¬
tudo. Et ideo dñm nisi pueri

Expanded text:
 Ecce «usque in saeculum,» accipio usque in aeternum; cur autem «ex hoc,» et non ante hoc et ante omnia saecula «sit nomen Domini benedictum?» Respondebo parvulo, qui non contumaciter quaerit: Vobis dicitur, domini et pueri, vobis dicitur, «Laudate nomen Domini: sit nomen Domini benedictum;» sit a vobis nomen Domini benedictum, «ex hoc» utique ex quo vobis dicitur. Incipitis enim laudare, sed sine fine laudate. «Exlaudate. Ne dicatis: Incipimus quidem laudare Dominum, quia pueri sumus; sed cum creverimus magnique fuerimus, nos ipsos laudabimus. Non sic, pueri, non sic: propterea dicit Dominus per Isaiam, «Ego sum; et usque dum senescatis, ego sum» . Ille semper laudandus est qui est. «Laudate, pueri, ex hoc,» laudate, senes, «et usque in saeculum.» Quia senectus vestra albescet quidem canis sapientiae, scet. Aut quoniam hoc loco humilitatem potius videtur significare pueritia, cui contraria est vana et falsa superbiae magnitudo; et ideo Dominum nisi pueri
Abbreviated transcription (Latin):
rit in excelsis habitans. hoc enĩ planius
Sed qͥ sunt scĩnisi humiles. qͥ pueri lau-¬
dcint dñm: Itaq. ad uingic. Et pusil¬¬
lanimis dans magnanimitatẽ . & dans
uitã. qͥ in humilitate cordis sunt. Inqͥb
scĩs requiẽ habet : his pusillanimis dac
magnanimitatẽ. Dans utiq. magna-¬¬
nimitatẽ. excelsos facit. Inquibus reqͥẽ
habens: in excelsis habitait. Sed quia pu-¬
sillanimis dac magnanimitatẽ: eadẽ
excelsa in quib habitait. humilia res-¬
picit. Sed humilia inquit respicit ini
celo & int̾ra. & excittiũ nos ceiã quȩrere.
utrũ eadẽ incęlo & quȩ in terra. ati
alia in cęlo alia in terra humilica

Expanded text:
rit, «in excelsis habitans;» hoc enim plenius rit, «in excelsis habitans;» hoc enim plenius Sed qui sunt sancti, nisi humiles, qui pueri laudant Dominum? Itaque adjungit: «Et pusillanimis dans magnanimitatem, et dans vitam qui in humilitate cordis sunt» . In quibus sanctis requiem habet, his pusillanimis dat magnanimitatem. Dans utique magnanimitatem excelsos facit, in quibus requiem habens in excelsis habitat. Sed quia pusillanimis dat magnanimitatem, eadem excelsa in quibus habitat, humilia respicit. Sed «humilia,» inquit, «respicit in coelo et in terra.» 5. Et excitavit nos etiam quaerere utrum eadem in coelo, quae in terra; an ali
Abbreviated transcription (Latin):
ir Getries dñs. Gentes: homines sunt.
Quidmirũ. si suꝑ homines excelsus
est dñs. Illi suꝑ se excelsos qͦs colunt.
oculis uident in cȩlo fulgere solẽ
& lunã & stellcis. cui creaturae
seruiunit. deserentes crecitorem¬
dñm : & non solũ excelsus super
om̃s gentes dñs. uerũ &iam
Supra caelos Głia cios. Cȩli
supra se suspiciunt eũ. & hu-¬
miles eũ secũ habent. constitu.¬
ti carne in fra cęlũ. qͥ ꝓillo non
Nhabriat. & humilia respicit:
Quis quã putturae qđ in altis
cȩlis habito. unde humilia
terrena respiciat. Sed humi¬
lici respicit in cęlo & in terra.
In quib gͦ altis habitat. unde
humilia respiciat: in cęlo oe
in terra. An in quib altis habi¬¬
tat &iã ipsa humilia respic̃.
ic enĩ exalttit humiles : ut nori
faciat suꝑbos. Ittiq & in altis
habitat quos exaltait. facitq. sibi
eoscelũ hoc est sedẽ suã. & eos tamen
non suꝑbos. sed semꝑ subditos intuendo.
&iã in ipso cęlo humilia respicit in quib

Expanded text:
 gentes Dominus.» Gentes homines sunt: quid mirum si super homines excelsus est Dominus? Illi super se excelsos quos colunt, oculis vident in coelo fulgere, solem et lunam et stellas, qui creaturae serviunt, deserentes Creatorem Sed non solum «excelsus super omnes gentes Dominus;» verum etiam «super coelos gloria ejus.» Coeli supra se suspiciunt eum; et humiles eum secum habent, consti carne infra coelum, qui pro illo nonhabitat, et humilia respicit?» Quisquam putaret quod in altis coelis habitet, unde humilia terrena respiciat; sed «humilia respicit in coelo et in terra.» In quibus ergo altis habitat, unde humilia respiciat in coelo et in terra? An in quibus altis habitat, etiam ipsa humilia respicit? Sic enim exaltat humiles, ut non faciat superbos. Itaque et in aliis habitat quos exaltat, facitque sibi eos coelum, hoc est sedem suam; et eos tamen non superbos, sed semper subditos intuendo, etiam in ipso coelo humilia respicit, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
extollatur. Sed &iã seipsũ adiungit.
consequent̃ dicens. Ipsuis enĩ sumus
figmentũ. creati in oꝑib bonis.
Dicit oiã seorsũ deipsis: qui respici¬
ncituralit̃ filuu irȩ: sic̃ &e cȩteri.
Etiterũ. łuimus enĩ inquit & nos
stulti aliquando & in creduli.
errantes. seruientes desiderus
ab̾om inabiles in uicẽ. odio eñĩ habentes.¬

Expanded text:
ungit consequenter, dicens, «Illius enim sumus figmentum, creati in operibus bonis.» Dicit etiam seorsum de se et ipsis qui respicinos naturaliter filii irae, sicut et caeteri» . Et iterum: «Fuimus enim et stulti aliquando et increduli, errantes, servientes voluptatibabominabiles, invicem odio habentes
Abbreviated transcription (Latin):
mite . & laudate pueri dñm¬
ir ł audate noaten dñt. Illa enĩ
ꝓsticitti & extincta. exore infati¬
tiũ & lactentiũ ꝑ ficit᷑ laus. Illa
oppressa atq deleta : qͥ głiat᷑ iti
dño głiet᷑. Noncantat ista : qui se
magnos putcint. Non cantant
ista qͥ cognoscentes dm̃ nonsicut
dm̃ glificauer̃. aut grãs eger̃.
e laudant illi non dm̃. non enĩ
pueris. Nomen suũ potiꝰ p̃dican
uolunt. & non laudant nomen
dñi. Itaq. euanuer̃ in cogitati.
onib suis : & obscuratũ est insipi¬
ens cor eorũ. dicentes se. eẽ. sapi¬
entes stultifactis. Uoluerunt
nomensuũ altissime &e latissi¬¬
me diffamari: cito ipsi inan-¬
gustias transituri. Dm̃ dec&e.

Expanded text:
mite, et «laudate, pueri, Dommite, et «laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini.» Illa enim prostrata et exstincta, ex ore infantium et lactentium perficitur laus ; illa oppressa atque deleta, qui gloriatur, ino glorietur . Non cantant ista qui se magnos putant; non cantant ista qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: se laudant illi, non Deum; non enim pueri sunt. Nomen suum potius praedicari volunt, et non laudant nomen Domini. Itaque evanuerunsipiens cor eorum; et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt : voluerunt nomen suum diutissime et latissime diffamari, cito ipsi in angustias transituri. Deum decet,
Abbreviated transcription (Latin):
taliũ est enĩ regnũ cęlorũ. & iterũ.
Siquis non receperit regnũ dĩ sicut
puer. non intrabic in illud:. Et mul¬
humilitatis exemplũ suꝑbiam
ueteris hominis. ad innouandam
humilit̃ uitã similitudine pue¬¬
rilis etatis accusat. Qua ꝓpt̃¬
dilectissimi cũ cantari audis-¬
y tis inpsalmis. laubate ꝑoeri
yͥ dñm: ne arbitremim ad uos
istã exortationẽ non ꝑtinere.
qui iã corporis pueritiã super¬
gressi uł iuuencili decore uires¬
citis. uł senili honore canescitis.
me.nisi suꝑbiã: Ipsa enĩ deuia¬
ucina granditate p̃sumens.
non sinit hominẽ ambulare ꝑ
artã uiã. & intrare ꝑ angus.¬
tt̃ portã. Pueri aut̃ facile in¬
trant ꝑ angustã portũ. Etideo
nemo nisi ut puer intrat in reg¬
hab̾e nec dm̃. Nã scriptũ est. Initi¬¬
ũ suꝑbiȩ hominis. a postatare a dõ
ancse aduersus p̃cepta diuina
tum idis ceruicib erigentẽ. & sua¬
ui iugo dñi resistentẽ deicite.
frangite. cõminuite. atq. consu-¬

Expanded text:
talium est enim regnum coelorum;» et iterum, «Si quis non receperit regnum Dei, sicut puer, non intrabit in illud» : et multhumilitatis exemplum superbiam veteris hominis ad innovandam humiliter vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quapropter, charissimi, cum cantari auditis in Psalmis, «Laudate, pueri, Dominum,» ne arbitremini ad vos istam exhortationem non pertinere, quia jam corporis pueritiam supergressi, vel juvenili decore virescitis, vel senili honore canescitis: me, nisi superbiae? Ipsa enim de vana granditate praesumens, non sinit hominem ambulare per arctam viam et intrare per angustam portam; puer autem facile intrat per angustam. Et ideo nemo nisi ut puer, intrat in rege nec Deum? Nam scriptum est, «Initium superbiae hominis, apostatare a Deo» . Hanc se adversus praecepta divina tumidis cervicibus erigentem et suavi jugo Domini resistentem dejicite, frangite, comminuite atque consu
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortẽ certans. net in conspec¬¬
tu regũ confundebcit᷑ eam loqͥ.
Testimonia quippe inquib dicit
qđ loquebatur : grece martyria
nuncupant᷑. Quo uerbo. iã utimꝰ
ꝓ latino. Unde dictũ est etiam
uocabulũ martxrũ : quibus
predixit ds̃. qđ &e ante reges
quit in mandatis tuis quȩ dilexi.
Etlenaui manus meas admandata
tuci quȩ dilexi. Siue qđ non nulli
codices habent in utroq uersu:
dilexi ucil de aut nimis. aut uehe¬¬
menter : sic int̾pretari placuit
dilatat corda fideliũ. Dilexit aut̃
& cogittndo & apando. Nã qđ ad
cogitationẽ ꝑtin&: ait. Et medi¬
tabor in mandatis tuis. Qđ autẽ
adoꝑationẽ : & leuciui manus me-¬
as ad mandcita tuai. Utriq autẽ¬
 sententiaẽ addidit: quȩ dil exi.
Tinis enĩ p̃cepti ẽ. caritas decorde
puro.Quando isto fine id est huiꝰ
rei contẽplcitione fit mandcitũ dei :
tunc fit uere opus bonũ. Et tunc
leuant᷑ manus : quia suꝑnũ est
qđ leuant᷑ Propterea deipse cari.¬

Expanded text:
ad mortem certans, nec in conspectu regum confundebatur eam loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loquebatur, graece martyria nuncupantur; quo verbo jam utimur pro latino. Unde dictum est etiam vocabulum Martyrum, quibus praedixit Jesus quod et ante reges quit, «in mandatis tuis, quae dilexi, et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi:» sive, quod nonnulli codices habent in utroque versu, «dilexi valde,» aut «nimis,» aut «vehementer,» sicut interpretari placuit dilatat corda fidelium. Dilexit autem, et cogitando et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de ipsa chari
Abbreviated transcription (Latin):
tois quedilexi. Et reuaui¬
⁊ mauos aiecid ad mandata
TUA qUE DILEXI : Et EXERCE¬
U bi narrantis uerba sunt. non poe-¬
tentis : uelut impetratis quȩ pe¬¬
tiuerat. Confitetit᷑ indĩ lcurdib
quẽ illũ fecerat miscđia dñi :
quc̃i suꝑ se uenire poposcerat:

Expanded text:
is, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exerceUbi narrantis verba sunt, non petentis; velut, impetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus qualem illum fecerat misericordia Domini, quam super se ven
Abbreviated transcription (Latin):
exercebar in iustificcitionib tuis.
Qđ plures in t̾pretes dicere maluer̃:
quã lȩtabar. aut garriebã. Qđ aliqͥ in c̃pre¬
tatisunt: ex eo qđ grecus hab&. ed olescũ.
Exercet᷑ quippe in iustificationib dĩ lȩtus.
& quodã mͦ garrulus: quimandata eiꝰ
quȩ diligit. &e cogican ai &oꝑandi delec¬
tatione eustodit. PXPPIETI SERMO .XIIII.

Expanded text:
exercebar in justificationibus tuis:» quod plures interpretes dicere maluerunt, quam «laetabar,» aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo quod graecus habet ἠδολέσχουν. Exercetur quippe in justificationibus Dei laetus, et quodam modo garrulus, qui mandata ejus quae diligit, et cogitandi et operandi delectatione custodit. SERMO XV.
Abbreviated transcription (Latin):
bulcibã in latitudinẽ: causcĩ subiurx̃
atq ait. quia mandcita tuci ex quisiui.
Nonnulli aut̃ codices non habent manda-¬
ta. sed testimonia. Sed mandcta ia plu¬
rib inuenimꝰ: & maxime ingrecis. Cui
linguȩ tamquã p̃cedenti. unde alios
ista trans lata s̃ magis credendũ est
qͥs ambigat. Sigͦ scire uolumꝰ qͦ mͦ hȩc
mandereti quȩsierit uł quȩrendasint:
illud intuecmꝰ qđ dic̃ magist̾ bonꝰ. & doctor
& dcitor. Poite cr accipietis: quȩrite &e
inueni etis. pulsa teo aꝑiet᷑ uobis. Et pau

Expanded text:
 in latitudine;» causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo haec mandata quaesierit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsa
Abbreviated transcription (Latin):
re abba pat̃: rursus alio loco dicit.
si pse clamat in nobis. nisi quia clama¬
re nos fecit. dũ habitare cȩpie in nob:¬
Etiã hocittq agit acceptus. uel argiusac¬
cipiendoꝰ petendo. quȩrendo. pulsando.
poscat. Siue enĩ ut uitti bona pecat᷑. siue
utbene uiuat᷑: quot quot spũ dĩagun¬
quisiui: Exquisi erat & inuenerat.
qm̃ quȩ petiercit &e acceperat.
spm bonũ: qđ factus est bonus bene
de testimoniis tuis in conspectu
regũ: & non confundebar. Tam quã
ille qui petierat & acceꝑat ut res¬

Expanded text:
re, «Abba, Pater;» rursus alio lore, «Abba, Pater;» rursus alio losi ipse clamat in nobis? RESPONSIO. Nisi quia clamare nos facit, dum habitare coeperit in nobis? Hoc itaque agit acceptus, ut largius accipiendus, petendo, quaerendo, pulsando poscatur. Sive enim vita bona petatur, sive ut bene vivatur, quotquot spiritu Dei agunquisivi.» Exquisierat et invenerat, quoniam petierat et acceperat Spiritum bonum, quo factus bonus bene «in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar:» tanquam ille qui petierat et acce
Abbreviated transcription (Latin):
tis bonei dcita dcire filiis ur̃is: quanto
magis pcit̾ ur̃ qͥ in cȩlis est dabit bona
petentib se: Ubi euident̃ ostendit qđ
dixerat. petite . quęrite. pulsate. non¬
nisi ad poscendi. hoc est orandi instaintiã
ꝑtinere. Alius porro euuangł istei non
ait. dcibit bona petentib se: quȩ mul-¬
tiplicit̃ poss̃ in telligi. uł corporcilia uł
spu alici: sed circũcidit inde alia satisque
diligent̃ expressit. quid nos uehement̃
atq instant̃ uoluerit poscere dñs: cetut.
Iu aintomagis pat̾ ur̃de cęlo dcibit sp̃m
bonũ petentib se : hic est ille sp̃sꝑ quem
diffundit᷑ carictis in cordib nr̃is. ut dm̃
ꝓximũq dilig diuinci mandata
fcciamꝰ. Hic est ille sp̃s: in quo elcimamꝰ
abbei pat̃. Acꝑ hoc ipse nos facit petere
quẽ desideramus acciꝑe: ipse nos facit quȩ¬
rere. quẽ cupimus inuenire . Ipse nosfaẽ
pulsare : adquẽ nitim᷑ ꝓuenire. hoc do-
coe apłs. Qui cũ diccit inspu sc̃o nos clama¬

Expanded text:
stris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se» ? Ubi evidenter ostendit quod dixerat, «Petite, quaerite, pulsate,» nonnisi ad poscendi, hoc est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evangelista non ait, «Dabit bona petentibus se,» quae multipliciter possunt intelligi, vel corporalia, vel spiritualia; sed circumcidit inde alia, satisque diligenter expressit quid nos vehementer atque instanter voluerit poscere Dominus, et ait: «Quanto magis Pater vester de coelo dabit Spiritum bonum petentibus se» ? Hic est ille Spiritus per quem diffunditur charitas in cordibus nostris, ut Deum proximumque diligendo divina mandata faciamus. Hic est ille Spiritus in quo clamamus, «Abba, Pater» . Ac per hoc ipse nos facit petere, quem desideramus accipere; ipse nos facit quaerere, quem cupimus invenire; ipse nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenire. Hoc docet Apostolus, qui cum dicat in Spiritu sancto nos clama
Abbreviated transcription (Latin):
bã in latitudme quia mandata tua
exquisiui. Et loquebar intestimomis
tuis in conspectu regũ & non confun-¬
debar. Et cȩtera isto modo. sic enĩ ui¬
det̾ sequentia p̃cedentib debuisse
conectere: sed ait. & ambul cibã in
lattitudrae. Ubi copulcitiua coniunc¬
tio. id. ẽ.&. uelut in consequens posita
est: qui a non cut &e am bulcibo. quo¬
modo dicebat & custodiã legẽ tuã
semꝑ. Aut certe sioptatiuo modo dic¬¬
tũ est custodiã legẽ tuc̃: non cut. &
ambulẽ in latitu din e. qucisi utrũ
opttiuerit & poposceric: sed cit. & am¬
bulciba in latitudine. Ubi si coniune¬
tio istti non essee sed a suꝑ ior ẽ conexio¬¬
ne lib̾a inferret᷑. & soluta sententia
ambulabã in latitudine. nichil de
inusitato loquendi modo hic deb̾&
mouere lector ẽ. Ut occultus sensus
quȩrendus hicaliqͥs puttiret᷑. Nimn ꝑ
gͦ qđ non dixit intelligi uoluit: id est
excuiditũ se fuisse. Acdemde sub¬
uinxit qucilis factus fuerit: tanquã

Expanded text:
ia mandata tua exquisivi, Et loquar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundar; et caetera isto modo; sic enim videtur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a superiorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
SPIORESUERSOS PROLIXI
psalmi huiꝰ orcitionẽ habert̃:
ini aut̃ quisequunt᷑. dequib nunc
disputandũ est narrationem.
Petebcit enĩ homo dĩ suꝑius aduii.¬
toriũ gr̃ȩ dĩ. cũ dicebcit. In tua
iustitia uiuificame. Etuenicit

Expanded text:
iores versus prolixi psalmi hujus orationem habent; hi autem qui sequuntur, de quibus nunc disputandum est, narrationem. Petebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, cum dicebat, «In tua justitia vivifica me; et veni
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs dixerat sede ad extris meis:
nunc dñs ad extris eiꝰ. quasi
muttiuer̃ sedes. Anforte sic
potius iurauit dñs & non poe-¬
nitebit eũ ⁊ ues sacerdos in
⁊u es sacerdos in ȩt̾nũ. Iu rauit

Expanded text:
Dominus dixerat, «Sede a dextris meis;» nunc Dominus a dextris ejus, quasi mutaverint sedes. An forte sic potius, «Juravit Dominus, et non paenitebit eum, Tu es sacerdos in «Tu es sac