comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iacobi uͥgo est electus a
domino: atq int̾ ceteros
magis dilectus qui eti¬
am suꝑ pectus magistri
recumbens. euuangłii
sui fluenta. de ipso sacro
dñici pectoris fonte po¬
tauit. et quasi unus de
paradisi fluminib. uer¬
bi dei grãm in toto ter¬
rarũ orbe diffudit. Qͥq
successit. dum suscipi
alter quodãmodo dere¬
lictus ẽ filius. Hic dum
euuangłium xp̃i in asia
p̾dicaret. a domitiano ce¬
sare in pathinos insula
metallo relegatur: ubi
etiã positꝰ appocalipsim
scripsit. Int̾secto autẽ a se¬
natu domitiano. exilio re¬
solutus. recessit ephesum.
ibiq ob hereticoꝵ refutan¬
das uersutias. efflagitatus.
ab asye epĩs euuangłium
nouissimꝰ edidit. Cuiꝰ qui¬
dem int̾ alias uirtutes.
magnitudo signoꝵ hec fu¬
it. Mutauit in aurũ silue¬
stres frondiũ uirgas. litto¬
reaq saxa in gẽmas. Item.
gẽmarũ fragmina in ꝓpri¬
am reformauit naturam.
suscitauit. et rediuiuum
uiuenis corpꝰ. remeante ani¬
ma reparauit.Bibens leti¬

Expanded text:
Jacobi, virgo electus a Domino, atque inter caeteros magis dilectus. Qui etiam supra pectus magistri recumbens, et Evangelii sui fluenta de ipso sacri Dominici pectoris fonte potavit, et quasi unus de paradisi fluminibus verbi Dei gratiam in toto terrarum orbe diffudit, quique successit, dum suscipiehristo alter quodammodo derelictus est filius. 127. Hic, dum Evangelium Christi in Asia praedicaret, a Domitiano Caesare in Pathmos insulam metallo relegatur, ubi etiam positus Apocalypsim scripsit. Interfecto autem a senatu Domitiano, exsilio resolutus, recessit Ephesum, ibique ob haereticorum refutandas versutias, efflagitatus ab Asiae episcopis Evangelium novissimus edidit. 128. Cujus quidem inter alias virtutes, magnitudo signorum 184 haec fuit. Mutavit in aurum sylvestres frondium virgas littoreaque saxa in gemmas. Item gemmarum fragmina in propriam reformavit naturam, suscitavit, et redivivum juvenis corpus revocata anima reparavit. Bibens lethi
Abbreviated transcription (Latin):
terrere solet aminũ pena recens.
ea que uir dei p̃ceperat: inte¬
rim custodiuit. Cum uero post
annos multos om̃s priores il¬
lius de hac luce migrassent:
et minores suos sibimet suꝑpo¬
ni in sacris ordinib cerneret.
uerba uiri dĩ quasi ex longo
tempore oblitus postposuit.
atq ad sacrum ordinẽ accessit.
Quem mox isqui reliquerat dia¬
bolus tenuit: eumq uexare
quousq animam excuteret eiꝰ
non cessauit. Petrus Iste uir
dei diuinitatis ut uideo etiã
secreta penetͣuit: qui ꝑspex
hunc clericũ idcuco diabolo
traditũ ne ad sacrum ordinẽ
Quare diuinitatis secreta. ñ
nosset: qui duunitatis p̃cep¬
ta seruaret. cum scriptum sit.
qui adheret dño unus spiritꝰ
est: petrus Si unus fit cũ
domino sp̃s qui dño adheret.
quid ẽ quod iterum isdẽ egre¬
gius predicator dicit. quis no¬
uit sensum dñi. arit quis con¬
siliarius eius fuit: Ualde enĩ

Expanded text:
terrere solet animum poena recens, terrere solet animum poena recens, ea quae vir Dei praeceperat, interim custodivit. Cum vero post annos multos omnes priores illius de hac luce migrassent, et minores suos sibimet superponi in sacris ordinibus cerneret, verba viri Dei quasi ex longo tempore oblitus postposuit, atque ad sacrum ordinem accessit: quem mox is qui reliquerat diabolus tenuit, eumque vexare quousque animam ejus excuteret, non cessavit. Petr. Iste vir Dei Divinitatis, ut video, etiam secreta penetravit, quia perspexit hunc clericum idcirco diabolo traditum, ne ad sacrum ordinem Quare Divinitatis secreta non nosset, qui Divinitatis praecepta servavit, cum scriptum sit: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est ? Petr. Si unus fit cum Domino spiritus qui Domino adhaeret, quid est quod iterum idem egregius praedicator dicit: Quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluta. mẽnia: euersas do¬
mos. destructas eccłas turbine.
cernimus: qusq edificia lon¬
go senio lassata. quia riunis
crebrescentib prostrata uide¬
mus. Tamen hoc honoratus eiꝰ
discipulꝰ cuiꝰ michi relatione
cõpertum ẽ nequaquã ex ore
illiꝰ audisse se ꝑhibet. s quia
hoc dixerit dictum sibi a fr̃ib
łe clericꝰ demonio ue xabatur.
fuerat martyrum loca trans¬
missus. ut sanari potuisset: sed
sancti dei martyres noluerunt
ei sanitatis donum tribuere.
ut quanta esset in beneclicto
gratia demonstrarent. Ductus
itaq ad omnipotentis dei fa¬
mulum benedictum. Qui iħ̃u
xp̃o domino preces fundens:
antiquũ hostem de obsesso
homine protimus expulit.
Cui sanato p̃cepit dicens. Ua¬
de et post hec carnẽ non co¬
medas. ad sacrum uero ordi¬
nemi niiquam accetłe prefumaᷤ.
Quacũq autem die sacrum ordi¬
nẽ temerare p̾sumis: statĩ iuri
diaboli iterum manciparis. Dis¬
cessit gͥ clericus samis. et sicut

Expanded text:
dissoluta moenia, eversas dodissoluta moenia, eversas domus, distructas ecclesias turbine cernimus eiusque aedificia longo senio lassata, quia ruinis crebriscentibus prosternantur, vidimus. Quamvis hoc Honoratus eius discipulus, cuius mihi relatione conpertum est, nequaquam ex ore illius audisse se perhibet; sed quia hoc dixerit, dictum sibi a fratribus clesiae clericus daemonio vexabatur, fuerat martyrum loca transmissus, ut sanari potuisset. Sed sancti Dei martyres noluerunt ei sanitatis donum tribuere, ut quanta esset in Benedicto gratia demonstrarent. Ductus itaque est ad omnipotentis Dei famulum Benedictum: qui Jesu Christo Domino preces fundens, antiquum hostem de obsesso homine protinus expulit. Cui sanato praecepit, dicens: Vade, et posthac carnem non comedas; et ad sacrum ordinem nunquam accedere praesumas; quacunque autem die sacrum ordinem temerare praesumpseris statim juri diaboli iterum mancipaberis. Discessit igitur clericus sanus, et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate cõpescere. Et qui¬
dem romã ingressurus es. ma¬
re transiturus es. nouẽ anniᷤ
regnans: decimo morieris.
Quib auditis rex uehement̃
territꝰ oratione petita reces¬
sit: atq exillo iam tempore
minus crudelis fuit. cum ñ
multopost romã adiit. ad
siciliã ꝑrexit. anno uero reg¬
ni sui decimo. omnipotentis
cł̃i iuditio regnũ cũ uita ꝑ¬
didit. Preterea antistes ca¬
misine eccłe ad eundẽ dñi
famulũ uenire consueuerat.
quẽ uir dei pro sue uite me¬
rito ualde diligebatet. Is ita¬
q dum cum illo de ingssu
regis totile. et romane urb̃
ꝑditione colloquiũ haberet
dix̃. ꝑ hunc regem ciuitas
ista destruit᷑: ut iam ampliꝰ
non inhabitet᷑. Cui uir domim
respondit. Roma agentib ñ
exterminabit᷑ : s ut tempesta¬
tib choruscis et turbinib
ac terre motu fatigata marces¬
cet in semet ipsa. Cuiꝰ ꝓpħie
misteria nob̾ iam facta sunt
luce clariora. qui in hac urbe

Expanded text:
iniquitate conpescere. Et quiiniquitate conpescere. Et quidem Romam ingressurus es, mare transiturus; novem annis regnas, decimo morieris'. Quibus auditis, rex vehementer territus, orationem petita, recessit, atque ex illo iam tempore minus crudelis fuit. Cum non multum post Romam adiit, ad Siciliam perrexit; anno autem regni sui decimo omnipotentis Dei iudicio regnum cum vita perdedit. Praeterea antestis Canusinae ecclesiae ad eundem Domini famulum venire consueverat. Quem vir Dei pro vitae suae merito valde diligebat. Is itaque dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquio haberet, dixit: 'Per hunc regem civitas ista destruetur, ut iam amplius non habitetur'. Cui vir Domini respondit: 'Roma a gentibus non exterminabitur, sed tempestatibus, coruscis et turbinibus et terrae motu fatigata, marcescet in semet ipsa'. Cuius prophetiae misteria nobis iam facta sunt luce clariora, qui in hac urbe
Abbreviated transcription (Latin):
tatus. monasteria fuisset ing̃s¬
sus: uir dei emlnus seclebat
Quẽ uenientẽ conspiciens. cũ
iam ab eo audiri potrusset
clamauit dicens. Pone fili po¬
ne: hoc quod portas non est
tuum. Qui riggo protinus
in terrã cecidit: et quia tan¬
to uiro illudere p̃sumpsisset.
expauit. omnesq qui cum
eo ad dei hominẽ ueniebãt.
terre consternati sunt. Sur¬
gentes autem. ad eum appro¬
pinquare minime p̃sump¬
serunt. s ad suum regẽ re¬
uersi. nunciauert̃ trepidi. in
quanta uelocitate fuerant
dep̃hensi. Tunc ꝑse idem to¬
tila. ad dei hominẽ accessit.
Quem cum longe seclentem
cerneret. non ausus accetłe
sese in terrã decdit. Cui cum
uir dei bis terq diceret. sur¬
ge s ipse ante eum de ter
ra erigi non auderet: bene
tum. Quem de terra leua¬
uit. de suis actib increpa¬
uit. atq in paucis sermo¬
nib cuncta que illi erant
uentura prenunciauit di-¬
cens. Multa mala facis. mł¬
ta fecisti: iam aliquando ab

Expanded text:
tatus, monasterium fuisset ingrestatus, monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum iam ab eo audire potuisset, clamavit, dicens: 'Pone, fili, pone; hoc quod portas non est tuum'. Qui Riggo protinus in terram cecidit et, quia tanto viro inludere praesumpsisset, expavit. Omnesque qui cum eo ad Dei hominem veniebant; terrae consternati sunt. Surgentes autem, ad eum propinquare minime praesumpserunt, sed ad suum regem reversi, nuntiaverunt trepidi, in quanta velocitate fuerant depraehensi. 15. Tunc per se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem cum longe sedentem cerneret, non ausus accedere, sese in terram dedit. Cui dum vir Dei bis ter diceret: 'Surge', sed ipse ante cum erigis de terra non auderet, benedtum. Quem de terra levavit, de suis actibus increpavit atque in paucis sermonibus cuncta quae illi erant Ventura praenuntiavit, dicens: 'Multa mala facis, multa fecisti; iam aliquando ab
Abbreviated transcription (Latin):
Oportet petre. ut interim sileaᷤ
quatinus adhuc maiora cog¬
noscas. Gothoꝵ nanq tẽporib¬
totila sanctum iurum ꝓphetie
monasteriũ ꝑgens paulo lon¬
guis subsistit: eiq se uentu¬
rum esse nunciauit. Cui dũ
protinus mantatũ de monas¬
terio fuiss ut ueniret. ipse
sicut ꝑfide mentis fuit. an
uir dei propħie spm̃ habuisset
explorare conatus ẽ. Quidã
ergo eius spatarius riggo di¬
cebatur. cui calciam̃ta sua
p̃buit. eumq indui regalib
uestib fecit. quẽ quasi
in ꝑso Ena sua ꝑgere ad
di hominem p̃cepit. In cuius
obseqͥo tres qui sibi preceteris
adherere consueuerant comi¬
tes misit. scilicet nuru. rode¬
rich. et blidin. ut ante serui
dei oculos ipsum eẽ regẽ toti¬
lam simularent. et eius late¬
ri obambularent.Cui alia
quoq obsequia atq spatari¬
um prebuit: ut tam ͤ eiscdem
obseqͥis quã ex purpureis
idem riggo decoratus uestib.
obsequentiũ freguentia. comi¬

Expanded text:
Oportet, Petre, ut interim sileas, Oportet, Petre, ut interim sileas, quatenus adhuc majora cognoscas. Gothorum namque temporibTotila sanctum virum prophetimonasterium pergens, paulo longius substitit, eique se venturum esse nuntiavit. Cui dum protinus mandatum de monasterio fuisset ut veniret, ipse, sicut perfidae mentis fuit, an vir Dei prophetiae spiritum haberet explorare conatus est. Quidam vero ejus spatharius Riggo dicebatur, cui calceamenta sua praebuit eumque indui vestibus regalibus fecit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cuius obsequio tres, qui sibi prae ceteris adherere consueverant, comites misit, scilicet Vul, Ruderic et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri obambularent. Cui alia quoque obsequia atque spathari praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis isdem Riggo decoratus vestibus, obsequentum frequentia comi
Abbreviated transcription (Latin):
uiator ait. Ecce aqua. es¬
ce pratum. ecce amenꝰ locꝰ
in quo possumꝰ refici: et pa¬
rum requiescere. ut ualeamꝰ
iter nr̃m postmodũ uocolu¬
mes explere.Cum igitur et
uerba aurib et loca oculis
blandirentur: ac tercia am¬
monitione ꝑsuas: consensit
et comedit. Uesꝑtina uero
hora : ꝑuenit ad cellã. Presen¬
tatꝰ itaq uenerabili benedic¬
to patri. sibi orationẽ petiit.
s mox ei uir sẽs hoc quod in
uia egerit. imꝓpauit dicens.
Quid ẽ frat̃: Malignus hostis¬
qui tͥ ꝑ conuiatorẽ tuum locu.¬
tus ẽ: semel tͥ ꝑsuadere non
potuit. scd̃o non potuit. ad
tercium ꝑ suasit. et te ad hoc
quod uoluit suꝑauit. Tunc
ille reatum infirme sue men¬
tis agnoscens: eius petlibus
pro uolutus. tantomagis ce-¬
pit culpam deflere et erubes¬
cere. quanto se cognouit eti¬
am absentẽ in benedicti pa¬
tris oculis deliquisse. Petr
Ego scĩ uiri p̃cordiis elisei sp̃m¬
in esse uideo: qui absenti dis¬

Expanded text:
viator ait: Ecce aqua, ecviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolumes explere. Cum igitur et verba haec auribus, et loca oculis blandirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat improperavit, dicens: Quid est, frater, quod malignus hoi per conviatorem tuum locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei spiritum video inesse, qui absenti dis
Abbreviated transcription (Latin):
scirent. Frater quoq ualen¬
tiniani eius monachi. cuiꝰ
suꝑiꝰ memoriã feci. uir erat
laicus s religioso: qui ut
serui dei benedictionẽ ꝑci¬
ꝑet. et germanũ fratrẽ ui¬
deret annis singłis. de lo¬
co suo ad cellã ieiunꝰ ueni¬
re consueuerat. Quadã gͥ
die dũ iter ad monasteriũ
faceret. sese illi alter uia¬
tor adiunxit. qui sumen
dos in itinere portabat cy¬
bos. Cumq iam hora tardi¬
O excreuisset dixit. Ueni
frater. sumamꝰ cibum: ne
lassem in uia. Cui ille res¬
tor conticuit. S post hec cũ¬
aliquantulũ itineris spatiũ
egissent: rursꝰ ammonuit
ut manducarent. Consenti
nire decreuerat. Tacuit qui¬
dem qui ad manducandũ
inuitauerat: et cum eo ie¬
uinꝰ adhuc ꝑgere ad modiẽ
consensit. Cumq et iter los¬
gus agerent. et eos tardior
hora fatigaret: ambulantes
inuenerunt. in itinere pra¬
tum et fontẽ. et queq po¬
terant ad reficiendũ corpus
delectabilia fieri. Tunc co¬

Expanded text:
scirent. scirent. tiniani ejus monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille restor tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent. Noluit nire decreverat. Tacuit quidem qui ad manducandum invitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc con
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. cybum potumq extra
cellã minime sumerent. Cũq
boc de usu regule sollicite ser¬
uaret᷑: quadã die ad respon¬
sum fis egressi sunt: in quo
tardiori compulsi sunt hora
demorari. Qui manere urxta
religiosissimã feminã noue¬
rant: cuius ing̃ssi habitacłm.
sumpserunt cybum. Cumq
benedictionẽ patris ex more
petierunt. Quos ille proti¬
nus ꝑcunctatꝰ ẽ. dicens.
Ubi comedistis: Qui respon¬
Quib ille ait. Quare ita m̃¬
timini: Nunquid illiꝰ femi¬
ne habitacłm non intrastis:
Nunqͥd hos atq illos cybos
ñ accepistis: Hunquid tot
calices non bibistis: Cumq
eis uenerabił pat̃ et hospi¬
tium mulieris. et genera
cẏboꝵ. et numerum potionũ
diceret: recognoscentes cune¬
ta que egerant. ad eius pe¬
des treme facti ceciderunt.
se deliquisse confessi sunt.
Ipse autẽ protinus culpe pe¬
ꝑcit. ꝑpendens quod in eiꝰ
absentia ultra non facerẽt.
qũe p̃sentẽ sibi esse in spũ

Expanded text:
fratres, cibum potumque extra fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responQuibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib indicauit dicens. Fr̃s
caute uos agite. quia ad uos
hac hora malignus sp̃s ueni¬
et. Is qui mandatũ detulit.
uix uerba compleuerat. et
malignus sp̃s eundẽ parietẽ
qui edificabat᷑ euertit: atq
unum puerulũ monachum
cuiusdã curi alis filium
opprimens ruͭ ͭͥ ina contͥuit.
ac uehem̃ter afflicti: non dam¬
pno parietis s contricione
bili patri benedicto studue¬
runt celerit cum graui lue¬
tu nunciare. Tunc idẽ pater
ri iubet. quẽ portare ñ nisi in
orare consueuerat ꝓiei: mis¬
sisq foras frĩb cellam clausit.
et oratiom instantius quam
solebat incubuit. Mira res.
ut prius ualentẽ ad eundem
iterum laborẽ misit. ut ipse
quoq parietẽ cum fratrib
ꝑficeret. de cuius se interitu
antiquus hostis benedicto in¬
sultare crecdidisset. Cepit uero¬
tie spiritu pollere. uentura
p̃dicere. presentib absentia
nuntiare.¶Mos et enĩ cel¬
le fuit: ut quotiens ad res¬
ponsũ aliquod egrederent᷑

Expanded text:
fratribus indicavit, dicens: Fratres, fratribus indicavit, dicens: Fratres, caute vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus venit. Is qui mandatum detulit, vix verba compleverat, et malignus spiritus eumdem parietem qui aedificabatur evertit, atque unum puerulum monachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione bili Patri Benedicto studuerunt celeriter cum gravi luctu nuntiare. Tunc idem Pater ri jubet. Quem portare non nisi in orare consueverat, projici, missisque foras fratribus cellam clausit: qui orationi instantius quam solebat incubuit. Mira res, ut prius valentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum fratribus perficeret, de cujus se interitu antiquus hostis Benedicto insultare credidisset. CAPUT tiam spiritu pollere, ventura praedicere, praesentibus etiam absentia nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu uiri dei placuit.
ut in loco eodem terrã fode.¬
rent. Quam dum fodiendo
altius penetrarent: ereum
illic idolum frs inuenerũt.
quo ad horã casu incoqui¬
nam proiecto exire ignis re¬
pente uisus ẽ. atq in cunc¬
toꝵ monachoꝵ ocłis. quia
omne eiuscłe coquine edi¬
ficium consumeret᷑ ostend̃.
ad extinguendũ ꝑstreperẽt.
pulsatus eod tumultu uir-
dm̃ aduenit. Qui eundẽ
ignẽ in oculis frm̃ eẽ. in
siuis uero non eẽ considerãs.
cap̃ protinus in orationem
flexit. et eos qui phantas¬
reuocauit. fĩs ut ocłos su¬
os signarent monuit: et
ut sanum illud coquine
edificiũ assistere cemerent.
et flãmas quas antiquus
hostis finxerat ñ uiderẽt
Uursum dum fratres parietẽ
quia res exigebat. ita paulo
altius edificarent: uir dei in
orationis studio. intra celle
sue claustra morabatur. Cui
antiquus hostis insultans
apparuit. et quia ad laboran¬
tes fis ꝑgeret indicauit. Qͦo
uir dĩ ꝑ nuntium celerrime

Expanded text:
conspectu viri Dei placuit conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit.  exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem in oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantasrevocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderentursus dum fratres parietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes fratres pergeret indicavit. Quod vir Dei per nuntium celerrime
Abbreviated transcription (Latin):
nedi. cte benedicte
et eum sibi nullomͦ respon¬
dere conspiceret. et protinꝰ
adiungebat maledicite nos
benedicite. quid mecũ habes:
Quid me ꝑsequeris: S iã nunc
spectanda sunt. contra dei fa¬
mulum antiqui hostis no¬
ua certamina. cui quidãe pug¬
nam uolens intulit sed oc¬
casiones uictorie ministraũ
inuitꝰ. Quadam die dum
fr̃s habitacła eiusdẽ celle
construerent. lapis in mecli¬
um iacebat. quem in edifici¬
um leuare. decreuernt.Cũq
enim duo uel tres mouere
non possent: plures adunc¬
ti sunt. s ita inmobilis mã¬
ut palam daret᷑ intelligi. qd̃
suꝑ eum ipse ꝑse antiquus
hostis sederet. quẽ tantoꝵ
iuroꝵ manus mouere noz
possent. Difficultate gͥ fac¬
ta ad uirum dĩ missum est
ut ueniret. orando hostem
repelleret. ut lapidem leua¬
re potuissent. Qui mox ue¬
nit. orationem faciens bene:¬
dictionẽ dedit. et canta la¬
pis celeritate ieua¬
tus ẽ. ac si nullum prius
pondus habuisset. Tunc in¬

Expanded text:
nedicte, Benedicte, nedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit invitus. CAfratres habitacula ejusdem cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis manur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum virorum manus movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox vet orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondus habuisset. C
Abbreviated transcription (Latin):
more gentiliũ ab stulto rustico¬
rum ppło appollo colebat᷑. Circ̃
tempore infidelium insana
multituo sacrificiis sacrilegis
insudabat. Ibi itaq uir dei ꝑ¬
ueniens contriuit idolũ. sub¬
uertit aram. succidit lucos. at¬
q in ipso templo apollinis ora¬
culum sancti martim. ubi ue¬
ro ara eiusłe apollinis fuit
oraculum sancti construxit¬
ioħis. et commorantẽ rireum¬
quaq multitudinẽ predicati¬
one diuina continua ad fidẽ
uocabat. S ħ antiquus hostis
tacite non ferens. non occulte
se ppeti co querebatur.
ita ut uoces ᷝ ͦ illiꝰ etiam frs
audirent. quamuis imaginẽ
minime cernerent. Ut enim
corporalib eius ocłis isclem
antiquus hostis tecerrimꝰ et
succensus apparebat. qui in
eum ore oculisq flãmantib
seuire uidebat᷑. Iam uero q̃
diceret audiebant om̃s. Pri
enim hunc uocabat ex no¬
mine. Cui cum uir dĩ mini¬
me responderet. ad eiꝰ mox
contumelias erumpebat.
Nam cum clamaret dicens be¬

Expanded text:
more gentilium a stulto rusticomore gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circuuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara ejusdem Apollinis, fuit oraculum sancti Joannis construxit, et commorantem circumquaque multitudinem praedicatione continua ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Be
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sancti homines potuerũt
adño uirtutes habere. non eti¬
am aliis tradere. Ille autẽ sig¬
na uirtutis decdit subditis. qͥ
se daturum signum ione pro¬
phete promisit mimicis. ut corã
suꝑbis mori dignaret᷑. corã humi¬
lib resurgere. quatinus et illi
uiderent quod contempnerent.
et isti. quod isti uenerant̾ ama¬
re debuissent. Ex quo misterio
bi aspitiunt despectum mortis.
humiles contra mortẽ accipent
głam potestatis. Petrus Que¬
so te post hec ad q̃ loca uir
sanctus migrauent. uel si ali
ad alia demi grans. locũ non
hostem mutauit. Nam tanto p̾t
grauiora p̾lia ꝑtulit: quanto
contra se aꝑte pugnantẽ ipsũ
magistrũ malitie inuenit. Cas¬
trum namq quod cassinũ dici¬
tur in excelsi montis latere si¬
tum ẽ: qui uidelicet mons dis.¬
tenso sinu hoc idem castrum re¬
cipit. s ꝑtria milia in altũ se
erigens. uelut ad aera cacu¬
men tendit. ubi uetustissimũ
fanum fuit. inquo ex antiquoꝵ

Expanded text:
Nam sancti Dei homines potuerunt Nam sancti Dei homines potuerunt a Domino virtutes habere, non etiam aliis tradere. Ille autem signa virtutis dedit subditis, qui se daturum signum Jonae promisit inimicis : ut coram superbis mori dignaretur, coram humilibus resurgere: quatenus et illi viderent quod contemnerent, et isti quod venerantes amare debuissent. Ex quo mysterio erbi aspiciunt despectum mortis, humiles contra mortem acciperent gloriam potestatis. Petr. Quaeso te post haec, ad quae loca vir sanctus migraverit, vel si aliqvir ad alia demigrans loca non hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia pertulit, quantum contra se aperte pugnantem ipsum malitiae magistrum invenit. Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum
Abbreviated transcription (Latin):
prb̃ qui te ꝑsequebant᷑ extinc-¬
tus ẽ. Quod uir dĩ benedictꝰ
audiens sese ingrauib lamen¬
tis decdit. uel quia inimicus
obiit. uel quia de inimici mor¬
te discipłs exultauit. Qua de re
factum est ut eidem quoq dis¬
cipulo penitentiamandiceret.
quod mandans talia. gaudere
de inimici interitu presump¬
sisset. Setius Mira sunt et
ualde stupenda que dicis.
Nam inaqua ex petra producta
moysen. in ferro uero quod
ex profundo aque rediit heli¬
seum. in aque itinere petrum.
in corui obedientia heliam.
in luctu autẽ mortis itumici
dauid uideo. Ut autem ꝑpen¬
do uir iste spũ iustoꝵ omĩũ
plenus fuit. Gregor Uir do¬
mini benedictus petre unius
spm̃ habuit. qui ꝑconcessam
redemptoris g ram̃ electoꝵ cor¬
da ominum impleuit. de quo
ioħs dicit. Erat lux uera. que
illuminat omnẽ hominẽ ue¬
nientẽ inhunc mundũ. et de
quo rursus scriptũ est. de ple¬
nitudine eius nos accepimꝰ os̃.

Expanded text:
presbyter qui te persequebatur, exstincpresbyter qui te persequebatur, exstinctus est. Quod vir Dei Benedictus audiens, sese in gravibus lamentationibus dedit, vel quia inimicus buit, vel quia de inimici morte discipulus exsultavit. Qua de re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia, gaudere de inimici interitu praesumpsisset. Petr. Mira sunt et multum stupenda quae dicis. Nam in aqua ex petra producta, Moysen ; in ferro vero, quod ex profundo aquae rediit, Elisaeum ; in aquae itinere, Petrum ; in corvi obedientia, Eliam ; in luctu autem mortis inimici, David video . Ut perpendo, vir iste spiritu justorum omnium plenus fuit. Gregor. Vir Dei Benedictus, Petre, uniusm habuit qui per concessae redemptionis gratiam electorum corda omnium implevit, de quo Joannes dicit: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De quo rursus scriptum est: De plenitudine ejus nos omnes accepimus .
Abbreviated transcription (Latin):
ellas que corã eis sibi inrucem
manus tenentes et diutiꝰ ludentẽ.
illoꝵ mentem ad ꝑuersitatem li¬
bidinis inflãmarent. Quod sc̃s¬
uir de cella conspitiens. lapsũq adhuc
in interiorib discipuł ꝑtimesceis.
idq pro sua solius fieri ꝑsecuti
one ꝑtractans. inuidiȩ locum
dedit. atq oratoria cuncta q̃
construxerat. substatutis p̃po¬
sitis adiunctis frĩb ordinaun.
et paucis secum monachis ab¬
latis habitationẽ mutauit lo¬
ci. Moxq ut uir cłi eiis odia
humilit̃ declinauit. Hunc om¬
nipotens ds̃ terribilit ꝑcussit.
Nam cum p̃dictus prbt̃ stans in
solario. benecdictum discessisse
cognosceret. et exultaret :ꝑ¬
modurante unmobilit̾ tota do¬
mus fabrica. hoc ipsum in quo
stabat solarium cecidit. et be-¬
nedicti hostem conterens ex¬
tinexit. Quod uiri d̃i discipłs
maurus nomine. statm uenera¬
bilis patri benecdicto. qui adhuc
a loco eodẽ uix decem milibus
aberat. estimabat esse nunci¬
andum dicenf. reuertere. quia

Expanded text:
et, quae coram eis sibi invicem manus tenentes, et diutius ludentes, illorum mentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cella conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis pertimescens, idque pro sua solius persecutione fieri pertractans, invidiae locum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit loci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hunc omnipotens Deus terribiliter percussit. Nam cum praedictus presbyter stans in solario Benedictum discessisse cognosceret et exsultaret, perdurante immobiliter tota domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit, et Benedicti hostem conterens exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestimavit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tristatur : Hodie quidẽ minus
e. s die crastina habundanter
habebitis. Sequenti autẽ die
ducenti farine modii ante fores
ecl̃e in saccis inuenti sunt. qͦs
omp̃s us̃ quib deferentib tran¬
smississet. nunc usq manet in-¬
cognitum. Quod cum fr̃s cerne¬
rent. domino grãs referentes.
didicerunt iam de habundan-¬
cia nec inegestate dubitare..
dic queso te nunqͥd
nam credendũ est. huic famlo¬

Expanded text:
tristatur? Hodie quidem minus tristatur? Hodie quidem minus est, sed die crastina abundanter habebitis. Sequenti autem die ducenti farinae modii ante fores cellae in saccis inventi sunt, quos omnipotens Deus quibus deferentibus transmisisset, nunc usque manet incognitum. Quod cum fratres cernerent, Domino gratias referentes, didicerunt jam de abundantia nec in egestate dubitare. Petr. Dic, quaeso te: nunquid non credendum est huic Dei famulo
Abbreviated transcription (Latin):
statim fr̃ib p̃cepit ei lucernam
de manib tolli: ipsum uero iꝰ¬
sit a ministerio recetlere: et sibi
hora eadem quietum sedere.
Qui requisitus a fr̃ĩb quid habu¬
erit in corde ꝑordinẽ narrauit.
quanto suꝑbie spiritu intumu¬
erat. et que contra uirum dĩ
uerba ꝑcogitationẽ tacitus di¬
cebat. Tunc liquide omnib
patuit. quod uenerabilẽ bene¬
dictum latere ni ł posset. in cu¬
ius aure etiam uerba cogitati¬
tempore. in eadem campanie
regione fames incubuerat:
magnaq omnes alimentoꝵ indi¬
gentia coangustabat: iamq in
benedicti mona sterio triticum
cdeerat. panes uero pene oms
consumpti fuerant. ut ñ plus
quã quinq ad refectionis ho¬
ram fratrib inueniri potuissẽt.
Cũq eos uenerabił pater contris¬
tatos cerner&. eoꝵ pusillan imi-¬
tatẽ studuit modesta increpati-¬
one corrigere. et rursum ꝓmis¬
sione subleuare. dicens. quare
de panis inopia ur̃ animus cos¬

Expanded text:
statim fratribus, praecepit ei lucernam statim fratribus, praecepit ei lucernam de manibus tolli, ipsum vero jussit a ministerio recedere, et sibi hora eadem quietum sedere. Qui requisitus a fratribus quid habuerit in corde, per ordinem narravit quanto superbiae spiritu intumuerat, et quae contra virum Dei verba per cogitationem tacitus dicebat. Tunc liquido omnibus patuit quod venerabilem Benedictum latere nil posset, in cujus auribus tacitae etiam cogitatitempore in eadem Campaniae regione fames incubuerat, magnaque omnes alimentorum indigentia coangustabat. Jamque in Benedicti monasterio triticum deerat: panes vero pene omnes consumpti fuerant, ut non plus quam quinque ad refectionis horam fratribus inveniri potuissent. Cumque eos venerabilis Pater contristatos cerneret, eorum pusillanimitatem studuit modesta increpatione corrigere, et rursum promissione sublevare, dicens: Quare de panis inopia vester animus con
Abbreviated transcription (Latin):
dine cepit increpare dicens.
Q uomodo ingressa ẽ iniquitas
in sinum tuum: At ille obstu¬
puit. et quid egisset oblitus
unde corripiebatur ignorabat.
Cui ait. Nunquid ego illic p̃¬
sens non eram. quando abau¬
citł dei mappulas accepisti. ti¬
biq mapulas in sinũ misisti:
Qui mor eius uestigiis ꝓuolut᷑.
stulte se fecisse peiituit. et
eas quas in sinu absconderat
mapulas proiecit. Quadã qͦ¬
die dum uenerabił pater ues¬
ꝑtina iam hora corporis ali¬
menta ꝑciꝑet. eius monachꝰ
cuiusdam defensoris filius fu¬
erat. qui ei ante mensam lu¬
cernam tenebat. Cumq uirdi
etderet ipse autẽ cum lucerne
ministerio astaret: cepit ꝑ su
uoluere. et ꝑcogitationẽ dicere.
Quis ẽ hie cui ego manducanti
adsisto. lucertiã teneo. seruitiũ
inpendo: Quis sum ego ut isti
seruiam: Ad quẽ uir dei statĩ
conũsus. uehement eum cepit
increpare dicens.Signa cor
tuum frater. quid ẽ quod loq̃¬
ris: signa cor tuum. Uocatisq

Expanded text:
dine coepit increpare, dicens: dine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram quando ab ancillis Dei mappulas accepisti, tibique eas in sinum misisti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderat, mappulas projecit. CAPUT die dum venerabilis Pater vespertina jam hora corporis alimenta perciperet, ejus monachus cujusdam defensoris filius fuerat, qui ei ante mensam lucernam tenebat. Cumque vir Dei ederet, ipse autem cum lucernae ministerio astaret, coepit per volvere, et per cogitationem dicere: Quis est hic cui ego manducanti assisto, lucernam teneo, servitium impendo? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad quem vir Dei statim conversus, vehementer coepit eum increpare, dicens: Signa cor tuum, frater, quid est quod loqueris? signa cor tuum. Vocatisque
Abbreviated transcription (Latin):
cedentẽ puerum monuit dicens.
Uide fili de illo flascone quam
abscondisti iam non bibas. s
inclina illũ caute. et inueni¬
es quid intꝰ habet. Qui confu¬
sus ualde a dei homine exi¬
uit. et reuers uolens ad huic
probare quod audierat. cum
flasconẽ inclinasset. de eo pro¬
tinus serpens egressus est. Tc̃
predictus exhilaratus puer.ꝑ
hoc quod inrimo repperit. ex¬
pauit malum quod fecit. Non¬
longe autẽ a monasterio uicꝰ
erat. in quo magna multitudo¬
hominum ad fidem dei ab idõ¬
lorum caltu benedicti fuerat ex¬
ortatione conuersa. Ibi quoq
quedã sanctimoniales femine
inerant. et crebro illuc pro ex¬
ortandi grã animab frs suos nit¬
tere benedictus dei famulus cu¬
rabat. Quadã uero die misit
ex more. secłis qui missꝰ fuerat
monachus post ammonitionẽ
factam a sanctimonialib femi¬
nis rogatus mapulas accepit:
sibiq eas abscondit in sinu.
Qui mox ut reuersus ẽ eũ uir
dei uehementissuna amaritu¬

Expanded text:
cedentem puerum monuit, dicens: cedentem puerum monuit, dicens: Vide, fili, ne de illo flascone quem abscondisti bibas, sed inclina illum caute, et invenies quid intus habet. Qui confusus valde a Dei homine exivit. Et reversus volens adhuc probare quod audierat, cum flasconem inclinasset, de eo protinus serpens egressus est. Tunc praedictus Exhilaratus puer, per hoc quod in vino reperit, expavit malum quod fecit. longe autem a monasterio vicus erat in quo non minima multitudohominum ad fidem Dei ab idolorum cultu Benedicti fuerat exhortatione conversa. Ibi quoque quaedam sanctimoniales feminae inerant, et crebro illuc pro exhortandis animabus fratres suos mittere Benedictus Dei famulus curabat. Quadam vero die misit ex more; sed is qui missus fuerat monachus, post admonitionem factam, a sanctimonialibus feminis rogatus mappulas accepit. sibique eas abscondit in sinu. Qui mox ut reversus est, eum vir Dei vehementissima amaritu
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius uocẽ tunc teoprob audiũ.
nos autẽ cernimꝰ: quid destruc¬
tum modo a longobardoꝵ eius
modnasteriũ scimus. Nocturno
eni tempore et quiescentib fr̃ib.
nuꝑ illuc longobardi ingressi
sunt. qui diripientes omĩa nec.
unum quidẽ hominẽ illic tene¬
re potuerunt: s impleuit omĩ¬
potens ds. quod fideli famulo
benedicto promiserat. ut si res
gentib traderer. animas custodi-¬
ret. Qua in re pauli uicẽ uideo
tenuisse benedictum. qui cuiꝰ
dã nauis rerum omniũ iactu¬
ram ꝑtulit: ipse inconsolatio¬
nẽ uitã omnium qui eũ comt¬
tempore exhilaratus nr̃ quem
ipse conuersum nosti. transmis¬
sus fuerat a domino suo. ut d̃ĩ
uiro in monasteriũ uino plena
duo lignea uascula. que uul¬
go flascones uocant᷑ deferret.
Qui unum detulit. alterum ue¬
ro ꝑgens initinere abscondit.
Uir autem domini quẽ facta la
tere non poterant: unum cum
gr̃arum actione suscepit. et dis¬

Expanded text:
Cujus vocem tunc Theoprobus audivit, Cujus vocem tunc Theoprobus audivit, nos autem cernimus, qui destructum modo a Langobardorum gente ejus monasterium scimus. Nocturno enim tempore et quiescentibus fratribus, nuper illic Langobardi ingressi sunt; qui diripientes omnia, ne unum quidem hominem illic tenere potuerunt: sed implevit omnipotens Deus quod fideli famulo Benedicto promiserat, ut si res gentibus traderet, animas custodiret. Qua in re Pauli vicem video tenuisse Benedictum, cujus dum navis rerum omnium jacturam pertulit, ipse in consolatione vitam omnium qui eum comiTipse conversum nosti, tranmissus a domino suo fuerat, ut Dei viro in monasterium vino plena duo lignea vascula quae vulgo flascones vocantur, deferret: qui unum detulit, alterum vero pergens in itinere abscondit. Vir autem Domini, quem facta absentia latere non poterant, unum cum gratiarum actione suscepit, et dis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ que de ore eius prolata fu¬
erunt humanis labiis pronũ¬
tiant᷑: qm̃ sciri ab hominib¬
ꝑ deum et prolata possunt
et occultata non possunt.
etris In obiectione mee que¬
stiun cule patuit causa ra¬
tionis: s queso te. si qua
sunt adhunc de huiꝰ uiri
Uir quidã nobił theoprobus
nomine eiꝰde benedicti pa¬
tris fuerat ammonitionem
conuersus: qui pro uite sue
merito magnam apud eãm fami¬
liaritatis fidutiã habebat. Hic
cum quadã die eius cellulam
fusset ing̃ssus: hunc amarissi¬
me flentẽ repperit. Cumq dui
sub sisteret. eiusq non finiri la¬
crimas conspiceret: nec tamen
ut uir dei consueuerat. orando
plangeret sed merendo: que nam
causa tanti luctus existeret in¬
quisiuit. Cui uir dei ilico res¬
ponctit. Omẽ hoc monasteriũ
quod construxi. et cuncta que
fr̾ib p̃paraui: omnipotentis di
iuditio gentib tradita sunt. Uix
autẽ obtinere potui: ut michi
ex hoc loco anime concederent᷑.

Expanded text:
men quae de ore ejus prolata fumen quae de ore ejus prolata fuerint, humanis labiis pronuntiantur: quoniam sciri ab hominibus et prolata per Deum possunt, et occulta non possunt. Petr. In objectione meae quaestiunculae patuit causa rationis. Sed quaeso te, si qua sunt adhuc de hujus viri Vir quidam nobilis Theoprobus nomine, ejusdem Benedicti Patris fuerat admonitione conversus, qui pro vitae suae merito magnam apud eum familiaritatis fiduciam habebat. Hic cum quadam die ejus cellam fuisset ingressus, hunc amarissime flentem reperit. Cumque diu subsisteret, ejusque non finiri lacrymas videret, nec tamen ut vir Dei consueverat orando plangeret, sed moerendo, quaenam causa tanti luctus existeret, inquisivit. Cui vir Dei illico respondit: Omne hoc monasterium quod construxi, et cuncta quae fratribus praeparavi, omnipotentis Dei judicio gentibus tradita sunt. Vix autem obtinere potui ut mihi ex hoc loco animae concederentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cens quod sancti uiri in qn¬
tum cum domino unũ st̃:
sensum dñi non ignorant.
Om̃s enim qui deuote deu
secunt᷑ : etiam deuotione
cum deo sunt. et adhuc car
tur. Occulta itaq di iudicia
inquantũ comuncti sunt.
sciunt: inquantũ disiunc¬
ti sunt nesciunt. Quia enĩ
secreta eiꝰ adhuc ꝑfecte noi
penetrant. incomp̃hensibilia
eis iudicia eẽ testant᷑: qr
uero et mente inherent.
atq inherendo uel sacre scrip¬
ture eloquiis. uel occultis re
uelationib. in quantũ accipi¬
unt agnoseunt: hec et nort.
et pronuntiant. Iudicia igit᷑
et dauid ꝓpħa cum dixisset
in labiis meis pronuntiaui
omnia iuditia: protinus addi¬
dit oris tui. Ac si aꝑte dicat.
Illa ego iudicia nosse ⁊ pronu¬
tiasse potui: que dixisse te¬
cognoui. Nam ea que ipse ñ
loqueris : nrĩs proculdubio
cognitiomisb abscondis. Con¬
cordat ergo ꝓphetica apłicaq
sententia: quia et incõprehen¬
sibilia sunt dei iudicia. et ta¬

Expanded text:
cens, quod sancti viri inquancens, quod sancti viri inquantum cum Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant. Omnes enim qui devote Dominum sequuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et adhuc carn Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secreta ejus adhuc perfecte non penetrant, incomprehensibilia ejus judicia esse testantur: quia vero mente ei inhaerent, atque inhaerendo, vel sacris Scriptuvelationibus, in quantum accipiunt, agnoscunt, hoc et norunt et pronuntiant. Judicia igituret David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia, protinus addidit, oris tui. Ac si aperte dIlla ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo prophetica apostolicaque sententia: quia et incomprehensibilia sunt Dei judicia, et ta
Abbreviated transcription (Latin):
nisi sp̃s hominis qui in ipso¬
ẽ : Ita et que dei sunt nemo
cognouit: nisi sp̃s dei.
Qui ut se ostenderet nosse que
dei sunt: adiixit. Nos aut̃
non spm̃ huius mundi accepi¬
mus: s spm̃ qui ex deo est.
Hinc iterum dicit. Quod ocłs
non uidit. nec auris audunt.
nec incor homuns ascendit.
qł p̾parauit ds diligentib
se: nobis autẽ reuerauit per
sp̃m suum. petrus. Si ergo
Quomodo suꝑ hoc quod ꝓposui
p̃sumit dicens. o altitudo diui¬
tiarum sapientie ⁊ scientie di.
quam incomphensibilia sunt
iudicia eus. et inuestigabiles
uie eius: Sed rursum michi
hec dicenti. alia suboritur
questio. Nam dauid ꝓpħa do¬
mino loquit᷑ dicens. In labiis
meis pronuntiaui: omnia ui¬
ditia oris tui. Et cum minꝰ
sit nosse. quam etiam proñ¬
tiare. quid est quod
paulus incõphensibilia eẽ
dei uditia asserit: dauid
autẽ hec se omnia ñ solũ
nosse. s etiam in labiis pro¬
nuntiasse testatur:go¬
rius Ad utraq hec tibi suꝑiꝰ
sub breuitate respondi: di¬

Expanded text:
spiritus hominis qui est in ipso? Ita et quae Dei sunt, nemo cognovit, nisi Spiritus Dei . Qui, ut se ostenderet nosse quae Dei sunt, adjunxit: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est . Hinc iterum dicit: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se; nobis autem revelavit per Spiritum suum . Petr. Si ergo quomodo super hoc quod proposui, praemisit dicens: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles ae ejus ! Sed rursum mihi haec dicenti alia suboritur quaestio. Nam David propheta Domino loquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et cum minus sit nosse quam etiam pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit, David autem haec se omnia non solum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? Gregor. Ad utraque haec tibi superius sub brevitate respondi, di
Abbreviated transcription (Latin):
pirat. ita sciendum est. quia
et quando uult aspirat.Hinc
est enim quod natham ꝓpħa a
rege requisitus. si construere
templum posset. prius consen¬
sit. ⁊ postmodũ prohibuit. Hĩc
est quod heliseus cum flentem
mulierẽ cerneret causamq nes¬
cisset ad ꝓhibentem hanc pue¬
rum dicit. dimitte eam quia
anima eiꝰ in amaritudine est:
et dominus celauit a me et ñ
indicauit mͥ. Quod omp̃s ds̃ ex
magna pietatis dispensatione
disponit: quia dum ꝓpłie spi-¬
de dat. et aliquando subtrahit.
ꝓpħantiũ mentes. et eleuat in
celsitudine. et custodit in hu
militate. ut et accipientes spi¬
ritum inueniant. quid de deo
semetipsis. Perrus Ita hoc eẽ
ut asseris magna racio clamat.
sed queso de uenerabili patre
benelicto quicquid adhuc a

Expanded text:
pirat’, ita sciendum est quia et quando vult aspirat. Hinc est enim quod Natham propheta a rege requisitus si construere templum potuisset, primo consensit, et postmodum prohibuit. Hinc est quod Heliseus propheta cum flentem mulierem cerneret causamque nescisset, ad prohibentem hanc puerum dicit: ‘Dimitte eam, quia anima eius in amaritudine est, et Dominus celavit a me, et non indicavit michi’. Quod opusDeus ex magne pietatis dispensatione disponit, quia dum prophetie spi dat et aliquando subtrahit, prophetantium mentes et ellevat in celsitudine et cumilitate; ut et accipientes spiritum inveniant quid de Deo semetipsis. Petr. Ita hoc esse, ut asseris, magna ratio clamat. Sed, quaeso, de venerabili Patre Benedicto quidquid adhuc a
Abbreviated transcription (Latin):
la abscondit in angulo dog¬
matis. et suꝑiecit sibi uiles
pannicłos. ita ut nemo puta¬
ret illic aliquem latere potu¬
isse. Atq ut prucdens et astu¬
ta iurgo. iam tunc honores
uanos fugiens. et humilita¬
pitẽ ac castitatẽ diligens. tẽp¬
tabat ut poterat humanum
deuitare thorum: quatinus
mereret᷑ ad spiritalem celestẽq
puenire sponsum. Sed et illd
proculdubio agebatur diuina
prouidentia: ut ipse princepꝰ
eandẽ tunc quesitã minime in¬
ueniret: quatinus ad coniugi¬
um sibi aliam sotiaret. Qui¬
postquã idem dux alteri nup¬
sit: tandem baltildis puella
quesita et inuenta. s a pre¬
dicło principe minime est co¬
ntacta. Nutu uero diuino fac¬
tum eẽ credit᷑: ut que princi
pis nuptias deuitauerat. Postea
clodousũ dagob̾ti quondam
regis filiũ in coniugiũ acciꝑet.¬

Expanded text:
la abscondit in angulo dola abscondit in angulo domatis et superiecit se vilibus panniculis, ita ut nemo putaret, illic aliquem laterę potuisse. Atque uta virgo jam tunc honores vanos fugiens et humilitatem ac castitatem diligens, temptabat, ut poterat, humanum devitare thorum, quatinus mereretur ad spiritalem caelestemque pervenire sponsum. Sed et illud procul dubio agebatur divina providentia, ut ipse princeps eandem tunc quesitam minime inveniret, quatinus ad coniugium sibi aliam sotiaret. Postquam idem dux alteram duxit, tandem Balthildis puella quesita et inventa, sed a predicto principe minime est contacta. Nutu vero divino factum esse creditur, ut, que prpis nuptias devitarat, postea Clodoveum Dagoberti quondam regis filium in conjugium accipe