comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. & irretientur & capientur
secutus sum forti manu erudiuit
me : & instituit ne ambularẽ inuia
popłi huiꝰ & pari tenerer errore :
uel certe fecit me recede auia popłi
huiꝰ pessima. & aixit mͥ. doli duoꝵ.
regum tuncre con urationẽ: seđ hoc
magis consicła quod om̃e qđ loqͥtur
hic popłs adũsum me: coniuratio
& dic. Netimeatis insidias popłi:
seo onm timete. ⁊ ipse sit timor
ur̃. Principium enĩ sapientiȩ: timor
dñi. Qui erit credentib. inscĩficatio¬
nẽ : incredulis antẽ inlapidẽ offen¬
sionis. ⁊ inpecrã scandali. duabus

Expanded text:
irretientur et capientur. secutus sum, forti manu erudivit me: et instituit ne ambularem in via populi hujus, et pari tenerer errore: vel certe, fecit me recedere a via populi hujus pessima, et dixit mihi: Noli duorum regum timere conjurationem: sed hoc magis considera, quod omne quod loquatur hic populus adversum me, conjuratio  dic: Ne timeatis insidias populi, sed Dominum timete, et ipse sit timor vester. « Principium enim sapientiae timor Domini . » Qui erit credentibus in sanctificationem, incredulis autem in lapidem offensionis et in petram scandali , duabus
Abbreviated transcription (Latin):
possit. ẽẽ. ꝑfoctus. & merito uocare
dm̃ patrem. ⁊ matrẽ suam celestem
hierłm adhuc in infancia positus :
uinc& forticudinem damasci. doc¬
trinã uidelio& sapientiȩ scłaris.
⁊ aufer& spolia samariȩ. qͥb. eccłam
heretici spoliauer̃ dicentes. Non est
nobis pars indauid: neq. hereditas
infilio iesse. p̃sente ipso rege assi¬
riorum diabolo. qui eis non poterat
auxiliari. Tales enim filios ñsolũ
maria ꝓpłnssa uirgo ꝑpetua
sed & siẽ mulieres patriarchas ge.¬

Expanded text:
possit esse perfectus, et merito vocare Deum patrem, et matrem suam coelestem Jerusalem, adhuc in infantia positus, vincet fortitudinem Damasci, doctrinam videlicet sapientiae saecularis: et auferet spolia Samariae, quibus Ecclesiam haeretici spoliaverunt, dicentes: Non est nobis pars in David, neque haereditas in filio Jesse, praesente ipso rege Assyriorum diabolo qui eis non poterat auxiliari. Tales enim filios non solum Maria prophetissa virgo perpetua, sed et sanctae mulieres patriarchas ge
Abbreviated transcription (Latin):
datas: reuersus .ẽ. ꝑciuicates udȩ &
beniamin quȩ erant in uia egypci:
quas om̃s subuertit. Uel etiam bacu.¬
lum suum id÷ gladium suum leuabit
suꝑ eos in uia egẏpti: qi postquã semel
habuit om̃s ciuitates duarũ cribuum
cõprehensas & pars etiam ciuitatis hie¬
rłm tradita in manus rapsacis pͥncipis
illius a somna scriba. sicuti suꝑius iã
diximꝰ. & reuersus. eẽt. in egyptum :
iterũ cum redir& ad hierłm capien¬
dã. om̃s ciuitates illoꝵ quȩ remanse¬
rant. quȩ erant in itinere abegypto
uenientibus hierłm ipse subuertit.
adhuc paululum longo tempore post¬
quã hȩc p̾dicta sunt cõpleta sunt. Sed
omĩa scła aet̾nitati dĩ cõꝑata. breuia
putabuntur. Omĩa enimꝰ quȩ futura
sunt : inp̃sentia dĩ iam facta uident᷑.
Uox dĩ ad sennacherip & popłm eus.
E t consũmabitur furor mis suꝑ scelus
eorũ: id ÷ suꝑ egyptios &assirios. & scn¬
nacherip. Et suscitabit suꝑ eum hoc est

Expanded text:
datas, reversus est per civitates Judae et Benjamin quae erant in via Aegypti, quas omnes subvertit. Vel etiam baculum suum, id est gladium suum, levabit super eos in via Aegypti, quia postquam semel habuit omnes civitates duarum tribuum comprehensas, et pars etiam civitatis Hierusalem tradita in manus Rapsacis principis illius a Sobna, scriba fuit sicuti superius jam diximus et reversus esset in Aegyptum: iterum cum rediret ad Hierusalem capiendam, omnes civitates illorum quae remanserant, quae erant in itinere ab Aegypto venientibus Hierusalem, ipse subvertit. « Adhuc paululum » longo tempore postquam haec praedicta sunt, completa sunt. Sed omnia saecula aeternitati Dei comparata, brevia putabuntur. Omnia enim quae futura sunt, in praesentia Dei jam facta videntur. Vox Dei ad Sennacherib et populum ejus: « Et consummabitur furor meus super scelus eorum, » id est super Aegyptios, et Assyrios, et Sennacherib. « Et suscitabit super eum » hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ceptã tropologiam considerandũ ÷ qđ
impio regi esaias iubetur occurrere
& exiens de loco suo ñ in pͥncipio a¬
quȩ ductus sed mextremis fimb pisci¬
nȩ suꝑioris quȩ erat in agro fullonis.
ubi sordes & macilȩ purgabantur. Du¬
as autẽ caudas torriũ fumigantium
ut pͥus diximꝰ uocat sapientiã scłarem:
hereticũq sermonem. quoꝵ finis exustio
est. Qui frustra in ierunt consilium
ut ascend̾ent contra ludã: & qͣsi ne.¬
gligentẽ &dormientẽ caꝑent. & suiser¬
rorib copularent: ponerent q. suꝑeum
regem filium tabeel hoc ÷̃ bonumdm̃
Uc̃qͣ. enim aduersarius apud se esti.¬
mat ueritatẽ. eẽ. & sanam doctrinã.
haec illis dicentib adñs cõminatur: qđ non
st& consilium ipsoꝵ sed & interĩ quan¬
diu nunc mundꝰ iste stat. & ea quȩ mari¬
di sunt insuis finib. & insius ur̃bib do¬
minentur. Cũ autẽ consũmationis tẽpꝰ

Expanded text:
coeptam tropologiam considerandum est quod coeptam tropologiam considerandum est quod impio regi Isaias jubetur occurrere, et exiens de loco suo non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem haereticumque sermomonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est bonum Dei. Uterque enim adversarius apud se aestimat veritatem esse et sanam doctrinam. Haec illis dicentibus Dominus comminatur, quod non stet consilium ipsorum, sed et interim quandiu nunc mundus iste stat, et ea quae mundi sunt, in suis finibus et in suis urbibus dominentur. Cum autem consummationis tempus
Abbreviated transcription (Latin):
anno achar filu ioatham intribͥ iuda
regnauit osee suꝑ samariam: & norio
anno imꝑu sui captus ⁊ Regnauit
sui captus ÷ oseae & aestructa samaria :¬
om̃isq popłs transductus in medos.
amos qui suboria coepit ꝓpħare quadi¬
do & esaias ꝓpłnȩ suȩ habuit exordiũ.
pͥmũ ꝓpħauerit contra isrł dicens: isrł
aut̃ captiuus ducetur deterra sua. liculꝰ
quoq ꝓpħiȩ eius contra samariã sit: &
ꝓpħare ceperit indieb. or iȩ regis uidae
ante duos annos tr̾ae motus quem uolunt
eo tẽpore accidisse. quo ingressus ÷ orias
tẽplum dĩ. sacerdotium sibi uindicans
& t̾ra ꝑcussa est & cineres altaris effu
regnauit qͥnquaginta auob annis
Postea enim regnau̾̃it ioacham filius eiꝰ
annis sedecim: & huiꝰ filius achat. annis
aliis sedecim. Lostquã regnauit ezechi¬
as: cuiꝰ sexto imꝑu anno capta t sama
popłs eiꝰ futura non̾ credidit. hȩc iuxta
instoriam oiximus : cecerũ uͦ iuxta

Expanded text:
anno Achaz filii Joathan in tribu Juda, anno Achaz filii Joathan in tribu Juda, regnavit Ozias super Samariam, et nono anno imperii sui captus est. Regnavit sui captus est Ozias, et destructa Samariopulus transductus in Medos: Amos qui sub Ozia coepit prophetare quando et Isaias prophetiae suae habuit exordium, primum prophetaverit contra Israel, dicens: Israel autem captivus ducetur de terra sua. Titulus quoque prophetiae ejus contra Samariam sit, et prophetare coeperit in diebus Oziae regis Judae. Ante duos annos terrae motus, quem voluit eo tempore accidisse quo ingressus est Ozias templum Dei, sacerdotium sibi vindicans, et terra percussa est, et cineres altaris effusregnavit quinquaginta duobus annis. Postea enim regnavit Joatham filius ejus annis sedecim, et hujus filius Achaz annis aliis sedecim. Post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta est Samarpopulus ejus futura non credidit. Haec juxta historiam diximus, caeterum vero juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ras in regem siriȩ & facee filiũ romeliȩ
regem samariȩ. id. cĩ decem tribuum :
quȩ alio nomine appellabant᷑ ephraim.
Quãuis enim inierint c̃silium duo
reges pessimi ut ascendant adiudam
cuiꝰ regio inmontib sita ÷ & suscita.¬
rent eum quiescentem & quodãmͦ
Aormientẽ. suoq eum imꝑio subui¬
garent. & suꝑ ponerent ei regẽ filiũ
tabehel qui inc̃precatur bonus dĩ.
ut uł hominẽ uł nomine uł idolum
demonstrar& : camĩ hec dicit dñs dĩ
non stabit hoc consilium : sed interĩ
modo caput siriȩ urbium erit da¬
mascus. & in ipsa metropoli damasco:
imperabit rasm. Porro inephraim
ꝓpt̃ iheroboam filium nabath qͥpri¬
mus regnauit : & de ephraim erit ca¬
put samariȩ hoc ÷ regia domus iN
urbȩ samarie. & samariȩ caput erit
filius romelie. id .ẽ. facee. Regnum
autem decem tribuum id÷ popłi
bit. quod nisi diligentius attendamꝰ :
stare non pocerit. Quarto decimo

Expanded text:
Rasin regem Syriae et Phacee filium Romeliae Rasin regem Syriae et Phacee filium Romeliae regem Samariae, id est decem tribuum: quae alio nomine appellabantur Ephraim. Quamvis enim inierunt consilium duos reges pessimi ut ascenderent ad Judam, cujus regio in montibus sita est: et suscitarent eum quiescentem et quodammodo dormientem, suoque eum imperio subjugarent et superponerent ei regem filium Tabeel, qui interpretatur bonus Deus, ut vel hominem hoc nomine, vel idolum demonstraret; tamen haec dicit Dominus Deus: Non stabit hoc conmodo caput Syriae urbium erit Damascus, et in ipsa metropoli Damasco imperabit Rasin. propter Jeroboam filium Nahaib, qui primus regnavit; et de Ephraim erit caput Samariae, hoc est regia domus in urbe Samariae, et Samaria caput erit filius Romeliae, id est, Phacee. Regnum autem decem tribuum, id est populi bit: quod nisi diligentius attendamus, stare non poterit. Quarto decimo
Abbreviated transcription (Latin):
Ifullonis : & dices adeum. Uide ut
sileas noli timere: &cor tuũ nefor¬
mid& aduab caudis ticionũ fumi¬
gantium istoꝵ in ira furoris rasiai
regissiriȩ : & filii romeliȩ dicentis.
Ascendamus ad uidã ⁊ suscitemꝰ cum:
& euellẽmꝰ eum adnos & ponamus
regẽ in medio eius filium tͣabeel.
H ec dicit dñs d̃. Non stabit & nerit
istud: sed capu T siriȩ damascus. &¬
I caput damasci rasin. & adhuc se¬
xaginta & quinq. anni. & desinae
ephrarm .cẽ. popłs. & baput ẽphra
im samaria : & caput samariȩ filius
romeliȩ. Sinon qediditis: Noriꝑ¬
manebitis. Iasub filuis isaiȩ qui interp̃¬
tatur relictus atq. conuertens intipo
popłi uda. qui erat deduoꝵ regũ ma¬
nib libandus : iubetur egredi cum
parente. & occurrere. achar regi iudȩ.
inloco aquȩductus piscinȩ suꝑioris
inuia agri fullonis : ubi postea lec¬
turi sumus sub ezechia rege uida
stare rabsacen. Auas autẽ caudas cici¬
onum id ÷ torriũ fumigantiũ. uocat

Expanded text:
fullonis, et dices ad eum: Vide ut sileas, noli timere, et cor tuum ne formidet a duabus caudis titionum fumigantium istorum, in ira furoris Rasin regis Syriae, et Filii Romeliae dicentis: Ascendamus ad Judam et suscitemus eum, et avellamus eum ad nos et ponamus regem in medio eius filium Tabeel haec dicit Dominus Deus non stabit et non erit istud sed caput Syriae Damascus et caput Damasci Rasin et adhuc sexaginta et quinque anni et desinet Eph caput Samariae filius Romeliae. Si non credideritis, non permanebitis. » Jasub, filius Isaiae, qui interpretatur relictus atque convertens in typo populi Juda, qui erat de duorum regum manibus liberandus: jubetur egredi cum parente, et occurrere Achaz regi Judae in loco aquaeductus piscinae superioris, in via agri fullonis, ubi postea lecturi sumus sub Ezechia rege Juda stare Rabsacen. Duas autem caudas titionum, id est, torrium fumigantium, vocat
Abbreviated transcription (Latin):
sit & nunc ate bemmanuelis appellet᷑
uocabilo. utyrum &ẽ mel comed&:
ut sciat reꝓbure malum & eligere bo¬
nũ. Ne eum infancasmate nasciturũ cre¬
datis : oibis utetur infantiȩ. butrrũ
sc ła euanglista testetur dicens. puer
autẽ ꝓficiebat sapientia & etate & grã
apud dm̃ & apud homines : & hoc
dicatur ut ueritas humani corporis
apꝓbetur : tam̃ adhuc pannis in uo¬
lutus. & butiro pastus ac melle. ha¬
bebit boni maliq iuditium. ut repro¬
bans mala eligrt bona. non quo hoc
fecerit aut reꝓbauerit uł elegerit.
sed quo scierit reꝓbare &eligere: ut
ꝑhȩc uerba noscamꝰ in fantiã huma¬
ni corporis. diuine non piudicasse sa.¬
pientiȩ. Deniq iacentem inp̃sepi an¬
głi pastorib. nunciant. magi ad orant
de oriente uenientes qͦs utiq electos
.cẽ. credendũ . ẽ. & econtrario herodes.
scribe ⁊ pharisȩi reꝓbant᷑. qui pro
uno infance inulta paruuloꝵ milia
trucidarunt. ¶Nuiꝰ antequã sci¬
at puer reꝓbare malum & eligere

Expanded text:
 appelletur vocabulo . « Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. » Ne eum in phantasmate nasciturum credatis, cibis utetur infantiae, butyrum saecula Evangelista testetur dicens, « Puer autem proficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et apud homines , » et hoc dicatur ut veritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala eligat bona. Non quod hoc fecerit aut reprobaverit, vel elegerit, sed quod scierit reprobare et eligere, ut per haec verba noscamus infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepi angeli pastoribus nuntiant, magi adorant de oriente venientes , quos utique electos esse credendum est. Et e contrario Herodes, scribae et Pharisaei reprobantur, qui pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. « Quia antequam sciat puer reprobare malum et eligere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mecaphorã dicinitur : ut qi semel
muscas & apes nominauerat. transla¬
tionem seru& in reliquis. Iu die
illa rada&e dñs in nouaculaconducta.
in his quitrans flum̃ suntꝰ in rege
assiriorũ. caput & pilos pedum: &
barbam uniuersam. In nouaculam
mercede conductã. ipsum arbitram
sirum : quẽ in iheremia obultionem
popłi peccatoris. &lã colũbam suam
uocat. Ergo in ista nouacula acutis¬
sima. & in his qui habitant trans flu¬
m̃ eufraten in rege uidelic& assirioꝵ
om̃s capillos & pilos totius corporis
acapite usque ad pedes decorẽq bar¬
hȩ. qđ uirilitatis in ditium ÷ radet
dñs de tudȩa. ut nichil in illa force.
nichil pulchrũ re sideat. sed effemina¬
tis hominib immo igngminiosis mu¬
lierib conparentur. Et erit indie
illa. nutri& homo uaccam. aquas
oues. & pre ubtate lactis comed&
butyrum. B utyrum enim & mel
manducabit : omĩs qui relictus fuerit
in medio terix. Et erit indie illa om̃is

Expanded text:
per metaphoram dicuntur, ut quia semel per metaphoram dicuntur, ut quia semel muscas et apes nominaverat, translationem servet in reliquis. « In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt in rege Assyriorum, caput et pilos pedum et barbam universam. » In novaculam mercede conductam, ipsum arbitrantur Syrum, quem in Jeremia ob ultionem populi peccatoris etiam columbam suam vocat. Ergo in ista novacula acutissima, et in his qui habitant trans flumen Euphraten, in rege videlicet Assyriorum, omnes capillos et pilos totius corporis a capite usque ad pedes, decoremque barbae, quod virilitatis indicium, est, radet Dominus de Judaea, ut nihil in illa forte, nihil pulchrum resideat, sed effeminatis hominibus, imo ignominiosis mulieribus comparentur. « Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum. Butyrum enim et mel manducabit omnis, qui relictus fuerit in medio terrae. Et erit in die illa, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
assur ⁊ uenient & reqͥescent om̃s idi
torrentib uallium. & in cauerns
petrarũ. & in om̃ib frutectis : & in
uniuersis foraminib Uũ fuerit
duoꝵ regum terra deserta. damascꝰ¬
uidelico᷑ & samaria. quã tu nutic
decestaris ⁊ metuis : tunc ad ducce
dñs o domus iuda suꝑte & popłmtuũ.
dies quos nuĩquam ante uidisti: id. ẽ.
regem assiriorum. Frustra igitur pre¬
sentia mecussemi ustos torres. o ig
nem penitus non habentes. Scire enĩ
debes quod sibilo suo dñs muscas
egypti & fluminũ eiꝰ. haud dubium
quin septem diorigas nili significo
uocaturus sit : & apem quȩ ÷ int̾ra
assur. Muscas autem aegyptios uocat
ꝓpt̃ sordes idolatriȩ : & inberillẽ popłm.¬
potentissimũ regnũ erat. & adbella ꝓmp¬
& ꝑsidis regio. usum habebat sagitarũ.
iigitur om̃s uenient: & accubabunt tr̃am
totã intorrentib uallium. & cauernis
petrarũ. & in om̃ib frutectis . & fora¬
minib lignisq nemorosis. hȩc autem

Expanded text:
requiescent omnes in torrentibus vallium, et in cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et in universis foraminibus. Cum fuerit duorum regum terra deserta, Damascus et Samaria, quam tu nunc detestaris et metuis: tunc adducet Dominus, o domus Juda, super te et populum tuum dies, quos numquam ante vidisti, et regem Assyriorum. Frustra igitur praesentia metuis, semiustos torres, nem penitus non habentes. Scire enim debes quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti et fluminum ejus, haud dubium quin septem diorigas Nili significet, vocaturus sit, et apem quae est in terra Assur. propter sordes idololatriae, et imbellem populupotentissimum erat regnum, et ad bella prompriorum et Persidis regio usum habebat sagittarum.am totam in torrentibus vallium, et cavernis petrarum et in omnibus frutetis, et foraminibus lignisque nemorosis. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
enim & inspinas om̃is t̾rarediget᷑:
tantaq erit formido ubiq seuientib
gladis. ut absq arcu & sagitais. nullꝰ
suum agrũ inisere audeat: & dere.¬
lictis cãpestrib locis admontana
confugiant. ibiq locoꝵ difficultate
muniti: uix asperos montes manu
fodiant. qr boues aratra &uomeres
non habebunt. S ic gͦ ubi rarus cultor
in montib fuerit in uentꝰ: indeuitã
miserabilẽ sustentabunt. Cetera aut̃
patebunt pascuis : & absq ullo habi¬
tatore abrutis animalib calcabunt᷑.¬

Expanded text:
enim et in spinas, omnis terra redigetur, enim et in spinas, omnis terra redigetur, tantaque erit formido ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat; et derelictis campestribus locis ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant, quia boves, aratra et vomeres non habebunt. Sic ergo ubi rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo habitatore a brutis animalibus calcabunt
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃a. & om̃s montes qͥ in sarculo sari¬
entur. non ueni& illuc t̾ror spinarũ
& ueprium. & er̾it inpascuam bouis.
& conculcationem peccoris. Indie igͥ
illa. hoc ÷ in illo tẽpore. cum fuerint
om̃s opes iudeooꝵ incaldeam transla¬
tȩ: tanta erit solitudo t̾rae uidae.
& tã incredibilis uastitas: ut nequa¬
quã arm̃ta boum habeant. neq greges
ꝯuium sicut pͥus hab̾e consueuerarit
sed uix rarus habitator unã uaccam
nutrire possit & duas oues. ñ ad arari¬
dũ. sed adcibum atq uestitũ lactis
&uelleris. Propt̃ in opiã frumeniti
& om̃ium quȩ terra grgnit adcome¬
dendum: lacte & butrro. & agresti
melle uescentur. Qđ q ait. p̃ub̾tate
lactis comedent butyrum: hoc sig¬
nificat. qđ terra cultoꝵ raritate fer¬
tilior sit: & magis apta pascuis.
In illo tempore: pre hominũ paucita¬
te tanta erit uini in opia dedesertis
uineis. quȩ metu hostili nequaquã
putabuntur : ut singulȩ  singulis
argenteis uix emantur. In uepres

Expanded text:
terra, et omnes montes qui in sarculo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium, et erit in pascuam bovis et conculcationem pecoris. » In die ergo illa, hoc est in illo tempore, cum fuerint omnes opes Judaeorum in Chaldaeam translatae, tanta erit solitudo terrae Judae, et tam incredibilis vastitas, ut nequaquam armenta boum habeant, neque greges ovium sicut prius habere consueverant, sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit et duas oves, non ad arandum, sed ad cibum atque vestitum lactis et velleris. Propter inopiam frumenti, et omnium quae terra gignit ad comedendum, lacte et butyro et agresti melle vescentur. Quodque ait, prae ubertate lactis comedent butyrum, hoc significat quod terra cultorum raritate fertilior sit, et magis apta pascuis. In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia de desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites singulis argenteis vix emantur. In vepres
Abbreviated transcription (Latin):
pu & peꝑit filium. Et dixit dñs adme.
U oca nom̃ eius accelera spolia det̾here.
festina p̃dare : qr̾ antequã sciat pu¬
er uocare matrem suã ⁊ patrẽ suum.
auferetur fortitudo damasci & spolia
samariȩ : corã rege assirioꝵ. Rursum
sub alia figura : partus describitur
uirginalis. Et dix̃ dñs ad ꝓpħam:
ut neqͣquã in popło ꝓ̃ferroe noue
natiuitatis archamĩ. sed scribat eã
in isto grandi uolumiue qđ nunc
legimꝰ. ⁊ qd̾ sit mirabilius humanis
uerbis expͥmi : & stilo qͦ homines
scribere consuer̃. Aĩ sacram̃ta cori¬
p̃henda t. Qid̃ aut̃ .ẽ. illud quod
scribitur humano stilo. Scilica
ut puer natꝰ uelocit spolia decͣ¬
hat : & cito p̃õetur. hoc ÷ ne ultra
patiatur regnũ diãboli dominari.
nec mittat angłos nec ꝓpħas : sea
ad saluandas creaturas suas. ipse
sacerdotẽ qui legis doctor ÷ dicen¬
te malachia. Labia sacdotis casto¬
diunt scientiam : & legem reqͥrunt

Expanded text:
xit Dominus ad me: Voca nomen ejus, accelera, spolia, detrahe, festina praedari: quia antequam sciat puer vocare matrem suam et patrem suum, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. » Rursum sub alia figura partus describitur virginalis. Et dixit Dominus ad Prophetam ut nequaquam in populo proferret novae nativitatis arcanum; sed scribat eam in isto grandi volumine quod nunc legimus, et quod sit mirabilius humanis verbis exprimi, stylo quo homines scribere consuerunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid autem est illud quod scribitur humano stylo? Scilicet ut puer natus velociter spolia detrahat, et cito praedetur, hoc est, ne ultra patiatur regnum diaboli dominari, nec mittat angelos, nec prophetas, sed ad salvandas creaturas suas ipse sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Malachia: « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt
Abbreviated transcription (Latin):
chias: benedictio dni. Quib. testib.
xp̃i natiuitas conꝓbatur. Ipse enĩ¬
dñs in euangłio duob. euntib. emaus
incipiens amorse & ꝓpħis disseruit:
qd̵ dese omĩa ꝓpħassent. luxta tro¬
pologiam in anima uirginali & nul¬
la sorde maculata. de spũ sc̃õ concep

Expanded text:
 benedictio Domini: quibus testibus Christi nativitas comprobatur. Ipse enim in Evangelio duobus euntibus in Emmaus . incipiens a Mose et Prophetis, edisseruit quod de se omnia prophetassent. Juxta tropologiam, in anima virginali, et nulla sorde maculata, de Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
ter&. obedientiȩ debuit explere p̃¬
ceptum: p̃sertim cũ &galeon & ma¬
nuȩ signũ petierint & acceperint.¬
quãquã iuxta hebraici sermonis
ambiguitatem in quoscriptũ ÷
non exaltabo dñm. Scibat cnĩ rexim¬
puis. qłsi signũ peteree accepturus. ect.
& glificaretur dñs Et dixit. Audite
gͥ domꝰ dauẽ Num quid parũ uobis . ẽ.
molestos. ecͣ. hominib. quia molesti estis

Expanded text:
teret, obedientiae debuit explere materet, obedientiae debuit explere mandatum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperintquanquam juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, in quo scriptum est Non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius, quod si signum peteret, accepturus esset et glorificaretur Dominus. « Et dixit, Audite ergo, domus David. Nunquid parum vobis est molestos esse hominibus quia molesti estis
Abbreviated transcription (Latin):
Pete tͥ signũ adño dõ tuo in ꝓfundũ infer¬
ni: siue in excelsum supͣ. Quia tͥ uide¬
tur inqͥt. eẽ. difficile qđ regna poten¬
tissima breui tẽpore fimenda sint. &
tucũ popło tuo de magno ꝑiculo libe¬
ris: pete tͥ signũ. nequaquã abidolis
qͦꝵ errore aecineris : sed adño dõ tuo
qui tͥ aupcilium pollicetur. & ipslim
signũ optionis tuȩ .ẽ. ũnde postules
de ꝓfundo siue de excelso. Uis inquit
nt scin daat᷑ t̾ra. & grandi hiatu
inferi pateant qͥ in corde dicunt᷑. &ẽ.
terrȩ an ut aꝑiantur caeli. Quod
utrũq ad typum ꝑtin&e mortis dñĩ
& a scensionis. Qui enĩ descendit :
ipse ⁊ & qui ascendit. Et dixit
acha l. Non petã : & non cẽp̃tabo dnm.
Humilitatis ÷ ansuꝑbiȩ ista responsio.
quo nullũ uult adño signum petere:
Quã quã enim scriptũ sit indeuterono¬
mio. non tep̃tabis dnm dm̃ tuum.
& hoc contra chiabolũ saluator usus
.ẽ. testimoruio: tamen uissus ut pe.¬

Expanded text:
no Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. » Quia tibi videtur inquit, difficile esse quod regna potentissima brevi tempore finienda sint, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris, pete tibi signum, nequaquam ab idolis quorum errore detineris, sed a Domino Deo tuo, qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postules, de profundo sive de excelso. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in corde dicuntur esse terrae, an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis. « Qui enim descendit, ipse est et qui ascendit . » « Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. » Humilitatis est an superbiae ista responsio, quod nullum vuQuanquam enim scriptum sit in Deuteronomio: Non tentabis Dominum Deum tuum , et hoc contra diabolum Salvator usus sit testimonio, tamen jussus ut pe
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝓhoc uer̾bo positunt᷑ halma. Por¬
ro halma apud iudȩos: uerbum est
ambiguum. Dicitur enim & adolescen¬
tula & abscondita: uel apocrifos
Unde & inticulo psalmi nom ubi ra
Et ingenesi legimus ubi rebecea dicit᷑
halma: & aquila non adolescentulã
nec puellam. sed absconditã ꝓtulisse.
Ergo halma : non solũ puella uł uir¬
go. sedcũ hepitasi uirgo abscondita
dr̃ & secreta. quȩ nũquam iuroꝵ as¬
pectib sed magna parentũ diligen¬
tia custodita sit. Lingua quoq pu¬
nica quȩ de hebreorũ fontibus mana
quantũ cũ mea pugno memoria.
nũquam me arbitror halma in mu¬
liere nupta legisse. sed mea quȩ uir
gor ut non solum uirgo sit: seduir.¬
go iunioris etatis & in antus adoles¬
centiȩ. Pocest enĩ fiłri: ut uirgo sit
uetula. Ista autẽ uirgo erat. ĩn an¬
nis puellarib constituta. E rgo iste
puer qͥ nascit᷑ ex uirgine õ domꝰ d auid:
nunc ate appellet᷑ emmanubel id ÷

Expanded text:
sed pro hoc verbo positum est halma. Porsed pro hoc verbo positum est halma. Porro halma apud eos verbum est ambiguum. Dicitur enim et adolescentula et abscondita, vel apocryphos. Unde et in titulo psalmi noni ubi in Et in Genesi legimus , ubi Rebecca dicitur halma: et Aquilam, non adolescentulam nec puellam, sed absconditam protulisse. Ergo halma, non solum puella vel virgo, sed cum Epitasi virgo abscondita dicitur et secreta, quae nunquam virorum aspectibus, sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Punica, quae de Hebraeorum fontibus manarquantum cum mea pugno memoria, nunquam me arbiror halma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est, ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula. Ista autem virgo erat, in annis puellaribus constituta. Ergo iste puer qui nascitur ex virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpłus ꝑsequimini. & an⁊ facta contemip¬
nitis. sed cciam p̃sentis & iubentis di sen¬
centiȩ contͣitis. ita utei exhibeatis la¬
borem. qͥ in alio loco ait. laboraui inqͥt
sustinens: ia̾ circo dñs faci& quȩ secunt᷑.
Et hoc ⁊ nocandũ. qđ achat rege im¬
pussimo nolente signũ petere. sermo
ꝓpħicus ad domũ oauia hoot adtri¬
bum regiam c̃uercatur : deqͣ supra
legimus. & nuntiauer̃ hȩc domui
dauid dicentes. Propt̃ẽa dabit añs
ipse uobis signũ. Ecre uirgo in utero
concipi&e & pari& falium: & uocabit
nom̃ eiꝰ emmariuhel. Quando autem
dicitur dabit dñs ipse uobis signum.
nouũ debae. eẽ. atq. miribile. Sin autẽ
iuuencula uł puella ut udei uolunt.
& non uirgo pari&: quale fignũ pote¬
ricappellari. cum hoc nom̃ aetatissit
non integritatis: Et reuera ut cdm
iudȩis conferamus pedẽ. & nequaquã
contentioso fune p̾beamus eis risum
nrẽ impericiȩ: iurgo hebraice betilla
appellat᷑. quȩ inp̃senti loco ñscribit᷑.

Expanded text:
persequimini et eorum facta contemnitis, sed etiam praesentis et jubentis Dei sententiae contraitis, ita ut ei exhibeatis laborem, qui in alsustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Et hoc notandum quod, Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est ad tribum regiam convertitur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt haec domui David, dicenipse vobis signum, Ecce virgo in utero concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. » Quando autem dicitur dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse, atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariet, quale signum poterit appellari: cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice betula appellatur, quae in praesenti loco non scribitur,
Abbreviated transcription (Latin):
multas regem assirioꝵ & omnem
głam eiꝰ. & ascenoa suꝑ om̃s riuos eiꝰ.
⁊ flu& suꝑ unuĩsas ripas eiꝰ: & i¬
bit ꝑ iudam in undans & transicas
usq adͦ ͣm uenia&e. Et erit ex¬
tensco alarũ enis implens latitu¬
dinem tr̃ȩ tuȩ. oemmanuhel.
Dixerat supͣ ꝓpħa auferendã damas¬
ci fortitudinẽ. & spolia samariae
in conspectu regis assiriorũ &du¬
os reges assirio pugnante capieti¬
dos : nc̃ dẽ loquitur ad ꝓp̾ħam ca¬
ractere solito scripturarũ ꝑ trans¬
lationẽ siloe fontis hierłm & assiru
Fluminis uolentissimi qđ om̃em
t̾ram isrł suis mund& aqͥs. ingre

Expanded text:
m Assyriorum et omnem gloriam eius et ascendet super omnes rivos eius et fluet super universas ripas eius et ibit per Iudam inundans et transiens usque ad collum veniet et erit extensio alarum eius implens latitudinem terrae tuae o Emmanuh» Dixerat supra Propheta auferendam Damasci fortitudinem, et spolia Samariae in conspectu regis Assyriorum, et duos reges Assyrio pugnante capiendos: nunc Deus loquitur ad prophetam charactere solito scripturarum, per translationem Siloe fontis Jerusalem et Assyrii fluminis violentissimi, quod omnem terram Israel suis
Abbreviated transcription (Latin):
&e suꝑ domũ patris cui dies : qui
ñ uenerunt adieb. seꝑationis ephraim
auida: cum rege assiriorũ. Interim uc̃
duo reges rasin & facee qui obsiderit
& uastare festinant breui tempore
sub uertentur. Tuae autẽ uastacionis
cc̃pus illuo ad ueni&e: quando qđ
nũquam sꝑaueras. immo nũquam
metueras assirus uenerit. Perquȩdo.¬
c& domui dauid non siriã & samariã.
sed assirios. cẽ. metuendos. Presenti
gͦ formidine lib̾at: & defutud tẽpore
conminatur. ¶terit indie illa.
sibilabit dñs muscȩ quȩ ÷ in extremo

Expanded text:
et super domum patris tui dies, qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda cum rege Assyriorum. » Interim nunc duo reges Rasin et Phacee, qui obsident et vastare festinant, brevi tempore subvertentur. Tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quando quod nunquam speraveras, imo nunquam metueras, Assyrius venerit. Per quae docet domui David non Syriam et Samariam. sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo for midine liberat, et de futuro tempore comminatur. « Et erit in die illa, sibilabit Dom
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sunt appellati. in p̾ceptis patris sui
dĩ om̃ipotentis ambulantes. nunc semen
nequã filiiq scelerati dicuntur. auolun¬
cate dĩ deuiantes. minaturq eis aet̾nã
dãpnacionem ȩcernumq interitum.
eo quod nolueruat cognoscere filiũ dĩ
uenientem ad redemptionem suam
inmunlum. Sic etiam abipso salua¬
core filii diaboli & genimina iuꝑarũ
uocantur. dicente illo iti
euangłio. Uos expatre diabolo estis.
Et genimina iperarum fugite auentu¬
ra ira. Icreliquerurit dnm. blas¬
phemauerunt scm̃ isrł: ab alienatist̃
retrorsum. Dnm dm̃ omĩ potentem de¬

Expanded text:
Dei sunt appellati, in praeceptis patris sui Dei sunt appellati, in praeceptis patris sui Dei omnipotentis ambulantes, nunc semen nequam, filiique scelerati dicuntur, a voluntate Dei deviantes: minaturque eis aeternam damnationem, aeternumque interitum: eo quod noluerunt cognoscere Filium Dei, venientem ad redemptionem suam in mundum. Sic etiam ab ipso Salvatore filii diaboli, et genimina viperarum, vocantur, dicente illo in Evangelio: « Vos ex patre diabolo estis . » Et, « Genimina viperarum, fugite a ventura ira . » « Dereliquerunt Dominum, blasphemaverunt sanctum Israel: abalienati sunt retrorsum. » D
Abbreviated transcription (Latin):
grauatũ. Cognouit gͦ bos possessors̃ suũ:
id ẽ iuidȩi qͥcrede uoluerunt infilium
di cognouerunt illum. a quo inpagrib.
quia unadie credid̾unt tria milia ad
p̃dicationẽ apłorum. alia die .u. milia
& de inceps multa milia. Cognouit & asitiꝰ
p̃sepe dni sui: quando gentiles credidunt
misterium in carnacionis filii dĩ. qui si¬
cut in euangłio legitur quando natus. ẽ.
redinatus . ẽ. amatre iup̃sepio. Istis autẽ
scribȩ aliĩq uidȩoꝵ. qui maluerarit
in infidelitate mori. quam iuxp̃m cre¬
đe. Qui isrł appellantur : non quod
ueri. eeñt. israhelitȩ qm̃ dm̃ mente nori
udibant. Ue genti peccatrici: popło
graui iniquitate. semini nequã. filuis
sceleratis. Non aliagens & alius popłs
lno accipitur : sed ipse isrł. & gens ap¬
pellatur &popłs. & filii scelerati. Ue.
ec̃num supplicium ecñamq dampna.¬
tionẽ sonat. ludȩi ergo qui quondã filu

Expanded text:
gravatum. Cognovit ergo bos possessorem suum, gravatum. Cognovit ergo bos possessorem suum, id est Judaei qui credere noluerunt in Filium Dei cognoverunt illum, a quo in patribus uitur: Quia una die crediderunt tria millia ad praedicationem apostolorum, alia die quinque millia, et deinceps multa millia. Cognovit et asinus praesepe domini, quando gentiles crediderunt mysterium incarnationis Filii Dei: qui, sicut in Evangelio legitur, quando natus est, reclinatus est a matre in praesepio. Istis autem scribae, aliique Judaeorum, qui maluerunt in infidelitate mori, quam in Christum credere. Qui Israel appellantur: non quod veri essent Israelitae: quoniam Deum mente non videbant. « Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis. » Non alia gens et alius populus hic accipitur, sed ipse Israel et gens appellatur, et populus, et filii scelerati. Vae, aeternum supplicium, aeternamque damnationem sonat. Judaei ergo, qui quondam filii
Abbreviated transcription (Latin):
te & melle manantẽ. multaq his similia
recolat. quȩ mͦ ꝑlongum. ẽ recexere
rudens autem lector sagaci mente p̃iu¬
deat. melius. eẽ. ut eta hebraicã uerita¬
tem legendum. filios enutriui quam
peccat. ¶ Tognouit bos possessorẽ suñ:
&̾ asinus prescpe dnĩ sui: isrł uero ñ
cognouit me. & popłs mĩ me non intellex̃.
d contumeliam iuidȩorum quirationabi¬
les adõ creati ratione debuerant uti.
bruta e insensibilia staltissimaq ani¬
malia ad ducuntur incestimonium.
qd ala secerint quȩ isti non secerunt
scilic& at pastorẽ nutritorẽa suũ recognos¬
cerent : qͥuod utiq. bos & asinus facit. Alti¬
ori autem incellectu ꝑbonem qui assuetꝰ
est ferre uigum & . ẽ mundũ animal.
significatur popłs istaheliticus: quilegis
porcauit uigum. munditiãq mentis ac
corporis custodiuit. Asimis uero lasciinis
& inmuridꝰ. qui similit̃ onus portat: sig¬
nificat gentilem popłm ponde peccataꝵ

Expanded text:
te et melle manantem , multaque his similia te et melle manantem , multaque his similia recolat, quae modo perlongum est retexere. Prudens autem lector sagaci mente praevideat, melius esse juxta Hebraicam veritatem legendum, filios enutrivi quam peccat . » « Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Israel vero non cognovit me, et populus meus me non intellexit. » Ad contumeliam Judaeorum, qui rationabiles a Deo creati ratione debuerant uti, bruta et insensibilia stultissimaque animalia adducuntur in testimonium, quod illa fecerint quae isti non fecerunt, scilicet ut pastorem nutritoremque suum recognoscerent, quod utique bos et asinus facit. Altiori autem intellectu, per bovem, qui assuetus est ferre jugum, et est mundum animal, significatur populus Israeliticus, qui legis portavit jugum, munditiamque mentis ac corporis custodivit. Asinus vero lascivus et immundus qui similiter onus portat, significat gentilem populum pondere peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
non solum in hoc loco : sel eciã in exodo
ubi dicit adpharaonem. dimitte filiũ
meͥum pͥmogenitum. Istos siquidem
filios empt̃s aĩ pussima mnisc̾i̾tiorie
emitriuit. acq. exaltauit: educens eos de
seruitute grani egyptioꝵ. ubi seruiebant
inlico & laterib. S ed illi benesicioꝵ eius
ingrati spreuer̃ illum: eiꝰ p̃cepta calcando:
seruosq eiꝰ ꝓpħas contẽp̃nendo. ac deos genti¬
um surdos &emutos adorando. S iqͥs ergõ
querit quomꝰ enutriuerit cos atq. ex alta¬
uerit: anim aduertat qualit̃ insignis
& ꝓdigiis multis eduxerit eos de egrpto.
siccoq. pede mare transire fecerit. inimi¬
cos eoꝵ in ipsis aqͥs in uoluens. & quomͦ
ꝑ quadraginta annos manna eis minis¬
trauerit. illoꝵ mores pͣuos murmuratio¬
nesq. atq. rebelliones pacientissime tole¬
rans. nec non &quẽadmodũ deleuerit
septẽ gences a facie illoꝵ. introducens
cos interrã om̃ib. meliorem. ut poce lac¬

Expanded text:
non solum in hoc loco, sed etiam in Exodo, non solum in hoc loco, sed etiam in Exodo, ubi dicit ad Pharaonem: « Dimitte filium meum primogenitum . » Istos siquidem filios omnipotens Deus piissima miseratione enutrivit, atque exaltavit, educens eos de servitute gravi Aegyptiorum, ubi serviebant in luto et lateribus. Sed illi beneficiorum ejus ingrati spreverunt illum, ejus praecepta calcando, servosque ejus prophetas contemnendo, ac deos gentium surdos et mutos adorando. Si quis ergo quaerit quomodo enutriverit eos, atque exaltaverit, animadvertat qualiter in signis et prodigiis multis eduxerit eos de Aegypto, siccoque pede mare transire fecerit , inimicos eorum in ipsis aquis involvens, et quomodo per quadraginta annos manna eis ministraverit, illorum mores pravos, murmurationesque, atque rebelliones, patientissime tolerans : necnon et quemadmodum deleverit septem gentes a facie illorum, introducens eos in terram omnibus meliorem, utpote lac
Abbreviated transcription (Latin):
io est oculos cordis mei. Et cũpralrasta.
Mudiam inqͣt qͣa loquat᷑ iniiasi aũ ⁊¬
ali utiq. ꝓpħ prius Tidentes appellã.¬
bantur. id .ẽ. incelligentes. Istius modi
uentura erant popło suo &e aixat.
isio isaiȩ ia est intellectus quẽ
intellexit contra nidam & hicrłi¬
Audi celũ ce aurib. ꝑcipe terra: qm̃ dñs
locutus est. Sicut moyses in uocauit
cȩlum & cram intestimonium. quando
ꝑeum dedit dñs benalictionẽ & malabo¬
tionem: ita post p̃uaricationem popłi
eadẽ rursus incestimonium uocat esai¬
as. ut cuncta elem̃ta cognoscant iuste
dm̃ in ultionẽ mandatorũ suoꝵ adira¬
suꝑnas angłicasq uirtutes accipere.
ꝑ terram autẽ homines. tr̃ae scilica ha¬
bitatores. Qui p̃cipiuntur audire &
quid dñs est locutus.
llios emitriui & exaltam: ipsi autẽ
spreuerurit me. Popłm iudeorũ
quos cõmuni lege seruos condiderat
omp̃os dĩ filios dignatus .ẽ. appellare

Expanded text:
os meos , » id est oculos cordis mei. Et cum Psalmista, « os meos , » id est oculos cordis mei. Et cum Psalmista, « Audiam, inquit, quid loquatur in me li utique prophetae prius videntes appellabantur, id est, intelligentes. Istiusmodi eventura erant populo suo, et dixit: Visio Isaiae, id est intellectus, quem intellexit contra Judam et HierAudi, coelum, et auribus percipe, terra: quoniam Dominus locutus est. » Sicut Moses invocavit coelum et terram in testimonium quando per eum dedit Dominus benedictionem, et maledictionem: ita post praevaricationem populi eadem rursus in testimonium vocat Isaias: ut cuncta elementa cognoscant juste Deum in ultionem mandatorum suorum ad irasupernas angelicasque virtutes accipere: per terram autem homines, terrae scilicet habitatores. Qui praecipiuntur audire etquid Dominus est locutus. « Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. » Populum Judaeorum quos communi lege servos considerat omnipotens Deus, filios dignatus est appellare:
Abbreviated transcription (Latin):
usi çęlum. & aurib percipe terra:
& audite uerbum dñi pͥn cipes
sodomoꝵ. ꝯȩceraq. his similia. Ad quod
dicendum est : tria gene ra. eẽ. uisio¬
num. ¶ Si quidem primũ genus uisio¬
nis est corporale: quo uidemus cęlum
& terrã. & omĩa corporalia. Scdm spũ¬
ale quo uidemus in sõnus montes.
arbores. homines ambulantes atq. int̾
se dimicantes. & euigilantes ignoramꝰ
penitus quid fuerit illud qđ indimus.
Tercium uͦgenus uisionis est intellectu¬
ale. qͦ consistit rationabilitas animae.
& ꝑ qđ cognoscentes creatorẽ nostrũ :
in celligimus quid debeamus loqui scłm
eiꝰ uoluntatẽ. spũ scõ nobis hoc in m̃te
reuelante. Uidere enim sepe: ponitur
ꝓ intelligere. Unde solemus int̾ragare
aliquem. utrum uideat hoc uel illud:
id .ẽ. utrum intelligat Epłe quoq. qui
intelligebant ea quȩ uentura erant¬
& poterant dicere. oculi nrĩ semper

Expanded text:
Audi, coelum, et auribus percipe, terra. » Et, Audi, coelum, et auribus percipe, terra. » Et, « Audite verbum Domini, principes Sodomorum, » caeteraque his similia? Ad quod dicendum est: Tria genera esse visionum. Siquidem primum genus visionis corporale est, quo videmus coelum, et terram, et omnia corporalia. Secundum spirituale, quo videmus in somniis montes, arbores, homines ambulantes atque inter se dimicantes: et evigilantes ignoramus penitus quid fuerit illud quod vidimus. Tertium vero genus visionis est intellectuale, quo consistit rationabilitas animae, et per quod cognoscentes creatorem nostrum, intelligimus quid debeamus loqui secundum ejus voluntatem: Spiritu sancto nobis hoc in mente revelante. Videre enim saepe ponitur pro intelligere. Unde solemus interrogare aliquem, utrum videat hoc vel illud, id est utrum intelligat. Prophetae quoque, qui intelligebant ea quae ventura erant, et poterant dicere: « Oculi nostri semper a
Abbreviated transcription (Latin):
Lamos. qũa uidit
suꝑ uidam et
orię. ioatham.
achat. etecliȩ
regum iudã
os ceusitata comuetudo est scrip¬
toꝵ. qͥ nobis sacras litteras munns¬
trant : ut quando abadiquo eorũ narra¬
tur aliquid. cum adse ipsũ uenerit
sic dese cãquans dealio łoquatur. Sic
fecit morses qui dꝑxit. Erat autẽ mor¬
ses uir mitissimus. Non dixit. eram ego
micissimus. Sic etiam iobdicit. Uir
inqͥt erat in terra hus: nomine iob.
uisio quã epo isaias uidi. sed sic se ui¬
scruit ordini narrationis suȩ: taniquã
retũ gestarum scriptor : non tãquam
sin ipsnis pencator. S ed qui deit io
pͥmordio ita silent̃ loquit᷑ : postremo ita
sequentib. roboratus fid icialiter loquens :
dicit dñm se uidisse. Notandũ deniq ẽ.
ac dignũ quesitu. quare dicat ꝓpħa
uisio isaiȩ filii amos quã uidit super
iudam & hierłm cum ipse in pͥncipio
non narroe huiuscemodi uisiones quas
uidit. sicut danihel. naq. dicat qͥd ui¬
derit. sed statim subinferat inqͥens.

Expanded text:
quam vidit super Judam et Osiae, Joatham, Achaz, Ezechiae, regum Juda. Mos et usitata consuetudo est scriptorum, qui nobis sacras litteras ministrant, ut quando ab aliquo eorum narratur aliquid, cum ad seipsum venerit, sic de se tanquam de alio loquatur. Sic fecit Moses, qui dixit: Erat autem Moses vir mitissimus. Non dixit: Eram ego mitissimus. Sic etiam Job dicit: Vir, inquiens, erat in terra Hus, nomine Job. Visio quam ego Isaias vidi: sed sic se inseruit ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor: non tanquam sui ipsius praedicator. Sed qui de se in primordio ita silenter loquitur, postremo in sequentibus roboratus, fiducialiter loquens, dicit Dominum se vidisse. Notandum denique est, ac dignum quaesitu, quare dicat propheta: Visio Isaiae filii Amos, quam vidit super Judam et Hierusalem: cum ipse in principio non narret hujuscemodi visiones quas vidit, sicut Daniel , neque dicat quid viderit: sed statim subinferat, inquiens: «
Abbreviated transcription (Latin):
medicinam possim adhib̾e plagis ur̃ĩs:
qm̃ omĩa menbra ura plena sunt uul¬
neribus. Adhibui sepus curationẽ:
& modo nullã partem in uenio quȩ nsit
iamꝑcussa plenaq. plagis. Uel certe
potest intelligi ita. Nullas inuemo
plagas. neq. ulla flagella quib possim
frangere duriciam cordis ur̃i : quia
quo maiora sunt torm̃ta. co amplius
crescit impietas: murmuratio atq.
suꝑbia rebellionis. Quib uerbis sicut
beatus ierommus ait : anim ad ũtere
possumus. id circo dm̃ ꝑcutere delmquen¬
ces ut corrigat: ut nontã prena sit eis
afflictio quã emendatio. Quod nori
fuerit locus aptus: in quo potuisse eis
medicinã salubrem inferre. de darat
&̾ omẽ cor merens. Quia gͥ inter om̃s
sensus corporis & inter omĩa ieubra
pͥncipalitatem quodã mͦ obtince caput̾
incorde quoq reinesat doctrina & sa.¬
pientia: non incõpecenter mnetaphoricȩ
ꝑ caput principes aquib. rogit᷑ popłi

Expanded text:
medicinam possim adhibere plagis vestris: medicinam possim adhibere plagis vestris: quoniam omnia membra vestra plena sunt vulneribus. Adhibui saepius curationem, et modo nullam partem invenio quae non sit jam percussa, plenaque plagis. Vel certe potest intelligi ita: Nullas invenio plagas, neque ulla flagella, quibus possim frangere duritiam cordis vestri: quia quo majora sunt tormenta, eo amplius crescit impietas, murmuratio, atque superbia rebellionis. Quibus verbis sicut beatus Hieronymus ait: Animadvertere possumus idcirco Deum percutere delinquentes, ut corrigat: ut non tam poena sit eis afflictio, quam emendatio. Quod non fuerit locus aptus, in quo potuisset eis medicinam salubrem inferre, declarat et omne cor moerens. » Quia igitur inter omnes sensus corporis, et inter omnia membra, principalitatem quodam modo obtinet caput, in corde quoque requiescit doctrina et sapientia: non incompetenter metaphorice per caput principes a quibus regitur populus,
Abbreviated transcription (Latin):
filium dĩ uiui. quando dixer̃ illi. dȩ¬
monium habes : & samaritamis es.
Et in suꝑ quando liuido ore conclama¬
uerunt dicentes. non habemu̾s regem
nisi cȩsarem. Et alit̃. Crucifige cru¬
cifige istũ. & dimitte nobis barabban.
Blasphemare autẽ est: contumdiam
uł conuicium aliquod inferre. Quia
uero deliquerunt dm̃ & blasphema¬
uerunt xp̃m : abalienati sunt retior¬
sum. id .ẽ. cum debussent gressus
oꝑum suorum ad anteriora dirigere
& p̃cepca mandatoꝵ dĩ sequi. scłm
qđ eis dictũ.ẽ. post dñm dm̃ urm̃¬
ambulate. ħ aliem adõ effecti. recro¬
conũsi sunt adiniqͥtates suas. facientes
contra id quod p̃cipit saluator. N app̃¬
henso aratro: respiciat quis postc̃gum.
uꝑquo ꝑcutiam uos ultra. addentes
pͣuaricationẽ : Uoxdĩ om̃ĩpetentis.
adiudȩos ue cordes ꝑ ꝓpħam loquentis.
Suꝑqͦ siue in quo loco ꝑcutiam uos ultra.
qui additis sẽꝑ p̾uaricationẽ. Ac si
dicera& aliis uerbis. Non muenio quã

Expanded text:
Filium Dei vivi, quando dixerunt illi, « Daemonium habes . » Et, « Samaritanus es . » Et insuper, quando livido ore conclamaverunt dicentes: « Non habemus regem nisi Caesarem . » Et aliter, « Crucifige, crucifige istum ; » et, « Dimitte nobis Barabbam . » Blasphemare autem est: contumeliam vel convicium aliquod inferre. Quia vero dereliquerunt Deum, et blasphemaverunt Christum, abalienati sunt retrorsum, id est, cum debuissent gressus operum suorum ad anteriora dirigere, et praecepta mandatorum Dei sequi, secundum quod eis dictum est, « Post Dominumambulate : » alieni a Deo effecti, retroconversi sunt ad iniquitates suas: facientes contra id quod praecipit Salvator: Ne, apprehenso aratro, respiciat quis post tergum.quo percutiam vos ultra, addentes praevaricationem? » Vox Dei omnipotentis ad Judaeos vecordes, per Prophetam loquentis: Super quo, sive in quo loco percutiam vos ultra, qui additis semper praevaricationem? Ac si diceret aliis verbis: Non invenio quam