comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi sine dextra. siue qd̾ rẽ fi̾ sinat. Asi¬
nendo enĩ sinistra ẽ ñcupata. Pal¬
ma ẽ manꝰ expansis digitis: sic̃ contͣ¬
ctis pugnꝰ. Pugnꝰ a pugillo dictꝰ. sicut
palina ab expansis palme ramis. Digi¬
ti ñcupati uł qr decem sunt: uel qͥa de¬
cent̃ iuncti existunt. Nam hñt inse
et numu̾m ꝑfectũ: et ordinẽ decen¬
tissimũ. Primꝰ pollex uocatꝰ: eoqd̾ in¬
stratoriꝰ: qͥa eo fere salutamꝰ uł aliqͥd
ostendimꝰ. Terciꝰ impudicus: qd̾ ple¬
rũq ꝑ eũ ꝓbri insectatio expͥmit᷑.
Quartꝰ anularis eo qͦd imp̃o anulus
gerit᷑. idem et medicinalis. qd eo tͥca
colliria amedicis colligunt᷑. Quintꝰ
auricularis: ꝓ eo quod aurẽ eo scal
pimꝰ. Vngłas ex g̾co uocamꝰ: illi enĩ
has onchen dicunt. Truncꝰ media
pars corporis a collo ad inguinem.
de qͦ nigidiꝰ. Cap̃ collo uehit᷑. truncus
lo usq ad stomachũ: ꝙͣ nos dicimꝰ
arcam. eoqd ibi archanũ sit id est
secretũ qͦ cet̾i arcent᷑. Un & archa &

Expanded text:
quasi sine dextra, sive quod rem fieri sinat. A sinendo enim sinixtra est nuncupata. Palma est manus expansis digitis, sicut contractis pugnus. Pugnus autem a pugillo dictus, sicut palma ab expansis palmae ramis. Digiti nuncupati, vel quia decem sunt, vel quia decenter iuncti existunt. Nam habent in se et numerum perfectum et ordinem decentissimum. Primstratorius, 13 quia eo fere salutamus, atque ostendimus. 71. Tertius impudicus, quod plerumque per eum probari insectatio exprimitur. Quartus annularis, eo quod in ipso annulus geritur; idem et medicinalis, quod eo trita collyria a medicis colliguntur. Quintus auricularis, pro eo quod e. Ungula ex Graeco vocamus; illi enim has ὄνυχας dicunt. Truncus, media pars corporis a collo ad inguina. De quo Nigidius: Caput collo vehitur, truncus lo, usque ad stomachum, quam nos dicimus arcam, eo quod ibi arcanum sit, id est, secretum, quo caeteri arcentur. Unde, et arca, et
Abbreviated transcription (Latin):
peros capillos faciat. Mamille iuras
qͥa iotunde sunt qͣi male ꝑ dimiito¬
nẽ scilicet. Papille capita mãmanisius
gunt. Prom̃ mãmilla ẽ om̃is emuo¬
tia ubis: papilla uͦ breue illud in o¬

Expanded text:
pexos capillos faciat. Mamillae vocatae, quia rotundae sunt, quasi malae, per diminutionem scilicet. 75. Papillae capita mammarum sungunt. Proinde mamilla est omnis eminentia uberis, papilla vero breve illud un
Abbreviated transcription (Latin):
pecora: q̃ natura ꝓna et uent̾ obedi¬
entia finxͣ̃. Duplex ẽ aut̃ hõ int̾ior. &
ext̾ior: int̾ior hõ anima: ext̾ior hõ corpꝰ.
Anima aut̃ a gentilib nom̃ accepit. eo
deam᷑. s aꝑtissime falsũ ẽ qͥa multo
pͥus gigint᷑ anima ꝗͣ. concipi aer ore
possit. qr iam ingenit̾cis ut̾o uiuit. Ñ¬

Expanded text:
pecora, quae natura prona et ventri oboedipecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exterior homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit, eo deamur: sed apertissime falsum est, quia multo prius gignitur anima quam concipi aer ore possit, quia iam in genetricis utero vivit. N
Abbreviated transcription (Latin):
De homine & partibꝰ eius.i.
acyra dicta: ab eo
qd nasci aliqͥd faciat. Gig¬
nendi enĩ et faciendi po¬
tensẽ. Hanc qͥdam dm̃
esse dixerunt. a qͦ omĩa
cieata sunt et existunt.
Genus agignendo dictũ et est diriua¬
tum nom̃ a terra. ex qͣ om̃ia gignunt᷑.
Ge. enĩ g̾ce t̾ra dicit᷑. Uita dicta: ꝓpt̾¬
uugorem. uł qđ̾ ium teneat nascendi
atq crescendi. Uñ & arbores uitam
hab̾e dicunt᷑: qr gignunt᷑ et crescunt.
Homo dictꝰ. qr ex humo ẽ factꝰ sic̃ et
ingenesi dr̃. Et creauit d̾s̃ hoĩem de
limo terre. Ab usiue aut̃ ꝓnuntiat᷑
ex utraq substantia totꝰ hõ id ẽ. ex
societate animȩ et corꝑis. Nam ꝓpͥe¬
homo ab humo. Greciaut̃ hoĩem
subleuatꝰ ab humo. ad contẽplationem
artificis sui. Qd̃ ouidiꝰ poeta designat
cũ dic̃. Fronaq cũ spectent animalia
çȩtera t̾ram: os homim sublime de¬
dit çelumq uide̾ iussit: et erectos ad
dm̃ q̃rat ñ ut t̾ram intendat. uelut

Expanded text:
De homine et partibus eius . Natura dicta ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gignuntur; γῆ enim Graece terra dicitur. Vita dicta pvigorem, vel quod vim teneat nascendi atque crescendi, unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignunt et crescunt. Homo dictus quia ex humo est factus, sicut in Genesi dicitur. Creavit Deus hominem de humo terrae. Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est, ex societate animae et corporis. 5. Nam prophomo ab humo. Graeci autem hominem sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius poeta designat, cum dicit: Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre Jussit, et erectos ad Deum quaerat, non ut terram intendat veluti
Abbreviated transcription (Latin):
facile iniurias excipiant: et exeo no
tĩe aireant contactũ. aut ipsũ qͦ ae¬
rem concidendo mitificent: qͦ tenu¬
ẽ atq serenũ faciant uisũ. Lacͥmas
qͥdam a laceratione m̃tis putant di¬
ctas. Alii existimant idõ qd̾ g̾ci dar
syriam uocant. Cilicia st̃ tegmina
qͥbꝰ cooꝑiunt᷑ ocłi. et dicta cilia qd̾
çelent ocłos tegantq tuta cꝰ̾todia.
Suꝑclia dicta. qr sr̃posita st̃ ciliis q̃
idcirco pilis uestita st̃: ut ocłis mu¬
nim̃ta p̾̃tendant et sudorẽ a capite
defluentẽ depellant. Int̾cilicĩ si ẽ me¬
diũ illd̾ int̾ suꝑcilia qd̾ sine pilis ẽ.
Gene sunt inferiores ocłorũ partes.
unde barbe inchoant. Nã goe genoᷤᷤ
barbe. hinc et gene qd̾ ĩn incipiant
gigni barbe. Male st̃ eminentes sub
ocłis partes ad ꝓtectionẽ eoꝵ sub posi¬
te. locate aut male: liue qd int¬

Expanded text:
facile iniurias excipiant et ex eo nocfacile iniurias excipiant et ex eo nocteriae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Lacrimas quidam a laceratione mentis putant dictas; alii existimant ideo quod Graeci δάκρυα vocant. Cilia sunt tegmina quibus operiuntur oculi, et dicta cilia quod celent oculos tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia superposita sunt ciliis; quae idcirco pilis vestita sunt ut oculis munimenta praetendant, et sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter supercilia quod sine pilis est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graece γένειον barbae. Hinc et genae, quod inde incipiant gigni barbae. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae. Vocatae autem malae sive quod in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptea pupille appellant᷑. Nã pariuili:
pupilli dicunt᷑. Hanc pleriq pupu¬
lam uocant. Nocat᷑ aut̃ pupilla: qd̾¬
sit pupilla: qd̾ sit pura atq inpolluta
ut sunt puelle. Physici diet easdem pu¬
pillas ꝗͣs uidemꝰ in ocłis morituros
añ tͥduũ ñ hab̾e. qͥbꝰ ñ uisis certa ẽ de¬
sꝑatio. Circłs uͦ qͦ apupilla albe par¬
tes ocłi seꝑant᷑ discreta nigͥtudine co
rona dicit᷑. qd rotunditata sui ornet
ambitũ pupille. Ualuos aut̃ qͥdã ap¬
pellant ipsos uertices oculoꝵ. a simili¬
tur. Palpebre sunt simis oculoꝵ apal¬
pitatione dicte qr sẽꝑ mouentur Cõ¬
currt̃ enĩ inuicẽ ut assiduo motu re¬
ficiant obtutum. Minute sunt
entibꝰ tanꝗͣ. inuoluti qͥescant laten-¬
tes. In sũmitate aut̃ palpebraꝑe locis
qͥb se utͣq causa contingunt. extant
adnotati ordine seruato capilli. tute¬
lam̾ ocłis ministrantes. ne in ruentę ᷤᷤ¬

Expanded text:
propterea pupillae appellantur. Nam parvuli propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant: vocatur autem pupilla quod sit pura atque inpolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredrona dicitur, quod rotunditate sui ornent ambitum pupillae. Volvos autem quidam appellant ipsos vertices oculorum ex simili. Palpebrae sunt sinus oculorum, a palpitatione dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem, ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae suntentibus tamquam involuti quiescant latentes. In summitate autem palpebrarum locis, quibus se utraque clausa contingunt, extant adnati ordine servato capilli tutelam oculis ministrantes, ne inruentes
Abbreviated transcription (Latin):
mi uoluntas ostñdit᷑. Scd̃m uolunta¬
tẽ enĩ in uarios motꝰ. mutat᷑. uñ et
differ̃t sibi ut̾q Nam facies simpli¬
cit᷑ accipit᷑ de unius cꝰq naturali as¬
pectu: uultꝰ aut̃ aĩorũ qͣlitatẽ signifi¬
cat. frons ab ocłorũ foraminbꝰ noĩata ẽ.
Hec quedã imago animi. mentis motũ
sp̃e sua expͥmit. dũ uł leta uł tristis ẽ.
Oclĩ uocati. siue qr eos ciliorũ tegmina
occultant: ne qͣ incidentis iiurie of¬
fensione ledantur: siue qr occultum
lum̃ hñt id ẽ secretũ. uł intꝰ positũ.
hi int̾ om̃s sensus uicimores amme
existunt. In ocłis enĩ omẽ m̃tis indi¬
tiũ ẽ. un et animi ꝑt̾batio uł hila¬
ritas. in ocłis apparet. Ocłi aut̃ idem
& lumina. et dicta lumina qd̾ ex eis
lum̃ manat. uł qd̾ ex initio sin clau¬
sã teneant. lucẽ. aut extͥnsecꝰ acceptã
usui p̃ponendo refundant lupilla
ẽ mediꝰ punctꝰ ocłi in qͦ uisẽ uidendi.
uͥ qr paruȩ imagines nob̾ uident᷑.

Expanded text:
mi voluntas ostenditur. Secundum voluntatem enim in varios motus mutatur, unde et differunt sibi utraque. Nam facies simpliciter accipitur de uniuscuiusque naturali aspectu; vultus autem animorum qualitatem significat. Frons ab oculorum foraminibus nominata est. Haec imago quaedam animi mentis motum specie sua exprimit, dum vel laeta vel tristis est. Oculi vocati, sive quia eos ciliorum tegmina occulant, ne qua incidentis iniuriae offensione laedantur, sive quia occultum lumen habeant, id est secretum vel intus positum. Hi inter omnes sensus viciniores animae existunt. In oculis enim omne mentis indicium est, unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi autem idem et lumina. Et dicta lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ex initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui proponendo refundant. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi; ubi quia parvae imagines nobis videntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Uox enĩ reꝑeussa ꝑ anfractꝰ earĩ loi
facit: qͦ sensum excipiant audienoi
Pnula sũma pars auris ab aeum:
dicta. pinnũ enĩ antiqͥ acutũ dicit
Uñ et bipennis e puna. Nares idw
ne̾ ñ desinunt: siue qͥa nos odore as¬
monent. ut odoremꝰ aliqͥd ac scians

Expanded text:
Vox enim repercussa per anfractus earum sonum facit, quo sensum excipiant audiendi. Pinnula, summa pars auris, ab acumine dicta. Pinnum enim antiqui acutum dicebant; unde et bipennis et pinna. 47. Nares idcirco nare non desinit; sive quia nos odore adm
Abbreviated transcription (Latin):
animũ idẽ ẽẽ qd animã. sanima uite
ẽ: animꝰ consilii. Unde dict phylosofĩ
etiã sine animo uitã man̾e̾. et sñ m̃te
aĩam durare. Uñ & am̃tes. Nã mentẽ
uocari ut sciat: animũ ut uelit. Meis
aut̃ uocata qͥd enuneat inaĩa uł quod
meminit. un & ĩmemores am̃tes. Qua
ꝓpt̃ ñ anima s qd̾ excellit in aĩa meis
uocat᷑. tanꝗͣ. cap̃ eiꝰ uł ocłs. Uñ et ipse
hõ sed̾m m̃tẽ: imago dĩ dr̃. Ita autẽ
scit: mens ẽ. Dũ recolit: memora en.
rectum iudicat: ratio ẽ. Dum spia.
tale ẽ. et aliq̃n soluendũ. Caro aur̃ ao
uocant᷑. Caro aut̃ ex qͣtuor elem̃tisõ¬
pacta ẽ nã terra in carne ẽ. aer iha
nelitu. humor in sangͥne. ignis me
lore uitali. Hñt enĩ in nobis elenra
suã queq̃ partẽ cui qͥd debet᷑ cõpa
resoluta. Caro aut̃ et corpꝰ. diu̾sa sign¬
corpꝰ. Eorpꝰ qd̾ ñ uiuit: idem ñ caro. s
corpꝰ dr̃. aut qd̾ pꝰuitã ẽ mortuũ. autbe

Expanded text:
animum idem esse quod animam; sed anima vitae est, animus consilii. Unde dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare: unde et amentes. Nam mentem vocari, ut sciat: animum, ut velit. Mens autem vocata, quod emineat in anima, vel quod meminit. Unde et inmemores amentes. Quamens vocatur, tamquam caput eius vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Ita autem scit, mens est: dum recolit, memoria est: dum rectum iudicat, ratio est: dum spirat, rtale est, et aliquando solvendum. Caro autem a vocantur. Caro autem ex quattuor elementis conpacta est. Nam terra in carne est, aer in halitu, humor in sanguine, ignis in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem, cuius quid debetur conpage resoluta. Caro autem et corpus diversa signicorpus. Corpus, quod non vivit, idem non caro. Nam corpus dici aut quod post vitam est mortu
Abbreviated transcription (Latin):
pelle qͣ ꝑdeunt: siẽ et pilũ dr̃. apila uͥ
pgmentũ contunditur. Cȩsaries aũ¬
a cedendo uocata idõq tantũ ui rorũ
ẽ. Uirũ enĩ tonsũ ẽ̾ẽ decet. mulierẽ ñ
dexet. Come st̃ ꝓpͥe ñ cesi capilli: et ẽ gcꝰ
sermo. Nã comas g̾ci cannos a secando
mallonẽ uocant. Crines ppͥe mulieꝵ
st̃. Dicti aut̃ crines: eoq̃d̾ uittis discer¬
nant᷑. Uñ et discͥminalia dicuntur
a qͥbꝰ diuise religant᷑. Timpora sunt
q̃ caluarie dextra leuaq subiacent.
q̃ idõ sic ñcupant᷑ qr mouent᷑. ip̃aq
mobilitate gͣi tp̃ra qͥbꝰdã int̾uallis

Expanded text:
pelle, qua prodeunt; sicut et pilo dicitur a pila, ubi pelle, qua prodeunt; sicut et pilo dicitur a pila, ubi pigmentum contunditur. Caesaries a caedendo vocata, ideoque tantum virorum est. Virum enim tonsum decet, mulierem non decet. Comae sunt proprie non caesi capilli, et est Graecus sermo. Nam comas Graeci caimos a secando μαλλὸν vocant. Crines proprie mulierum sunt. Dictae autem crines eo quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, a quibus divisae religantur. Tempora sunt, quae calvariae dextra laevaque subiacent. Quae ideo sic nuncupantur quia moventur, ipsaque mobilitate quasi tempora
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ee̾. Nam aut̃ exͥnsecꝰ uenit qd̵ fe¬
uat: aut intꝰ in ipso corꝑe orit᷑ ut¬
sentiat᷑. Unicuiq aut̃ sensui: ꝓpͥam
natam datam. Nam qd̾ uidendum
c̃ ocłis capit᷑. qd̾ audiendũ ẽ auribus
Mollia et dura: tactu estimant᷑. Sa¬
por gustu: odor naribꝰ ducit᷑. Prima
uas corporis cap̃. datumq illi hoc
nom̃. eo qd̾ sensꝰ om̃s & nerui inde
intiũ capiant. atq ex eo om̃is uig̃n¬
di causa oriat᷑. Ibi eñ om̃s sensus appa¬
ient. unde ipsiꝰ amime q̃ consulit corꝑi¬
qͦdãs ꝑsonam gerit. Uertex ẽ ea pars
qͣ capilli capitis colligunt᷑. et in ꝗͣ ꝯsa¬
ries u̾tit᷑ un et ñcupat᷑ caluaria: ab
ossibꝰ calus dicta. ꝑdefectionẽ. et ne¬
utralit̃ ꝓmntiat᷑. Obcipiũ capitis
pars post̾i̾or: qͣi contͣ capitiũ. uł qd̾ sit
capitis retror sũ. Capilli uocati qͣi ca¬
pitis pili: facti ut & decorẽ p̃stent et
serebrũ adu̾sus frigꝰ muniant atq
a sole defendant. Pilos aut̃ dictos a

Expanded text:
nsecus venit quod feriat, aut intus in ipso corpore oritur. Unicuique autem sensui propriam naturam datam. Nam quod videndum est, oculis capitur, quod audiendum est, auribus: mollia et dura tactu aestimantur, sapor gustu, odor naribus ducitur. Prima pars corporis caput; datumque illi hoc nomen eo quod sensus omnes et nervi inde initium capiant, atque ex eo omnis vigendi causa oriatur. Ibi enim omnes sensus apparent. Unde ipsius animae, quae consulit corgerit. Vertex est ea pars qua capilli capitis colliguntur, et in qua caesaries vertitur; unde et nuncupatur. Calvaria ab ossibus calvis dicta, per defectionem; et neutraliter pronuntiatur. Obcipitium capitis pars posterior, quasi contra capitium, vel quod sit capiti retrorsum. Capilli vocati quasi capitis pili, facti ut et decorem praestent et cerebrum adversus frigus muniant atque a sole defendant. Pilos autem dictos a
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa atq dispensat. Feam accipimꝰ
& damꝰ. Ab usiue aut̃ manꝰ etiã ars
uł artifex. un & manꝰ p̃ciũ dicimus.
Uextra uocat᷑ adando: ipsa enĩ pignꝰ
pacis dat᷑. ipsa fidĩ testis atq salutis
ad hibet᷑. et hoc ẽ illud ap̃ tulliũ. fi¬

Expanded text:
m accipimus et damus. Abusive autem manus etiam ars vel artifex, unde et manupretium dicimus. Dextra vocatur a dando, ipsa enim pignus pacis datur; ipsa fidei testis atque salutis adhibetur; et hoc est illud apud Tullium
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq sunt. uisus. auditꝰ. odoratꝰ. gustꝰ et
tactꝰ. Ex qͥbꝰ duo aꝑuint᷑ et daudunt᷑ dun
semꝑ patentes sunt. Sensus dicti. qu
eos anima subtilis totũ corpꝰ agitat
uigore sentiendi. Uñ et p̾sentia ñcupan¬
ocłis. Uisus ẽ qͥ aphylosophis humoru
tixus appellat᷑. Uisum aut̃ fĩ qͥdam ade
uerant. aut ext̾na et ȩtherͤa luce aut
interno sp̃u lucido ꝑtemes uias acae¬
bro ueniente. atq penet᷑tis tunicio il
aerẽ exeunte et tẽ cõmixtione singls

Expanded text:
quinque sunt: visus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Ex quibus duo aperiuntur et clauduntur, duo semper patentes sunt. Sensus dicti, quia per eos anima subtilissime totum corpus agitat vigore sentiendi. Unde et praesentia nuncupanoculis. Visus est qui a philosophis humor vitreus appellatur. Visum autem quidam fieri asserunt aut externa aetherea luce, aut interno spiritu lucido, per tenues venas a cerebro venientes, atque penetratis tunicis in aerem exeuntes, et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
stronomiã primi egyptii inuene¬
runt. Astrologiam ui. & natiu¬
tatis obseruantiam.chaldei pͥmi do¬
cuerunt. Abraham aut̃ instituisse
egyptios astrologiã iosephꝰ aut̃ auctor
ab athlante pͥus excogitatã. ideoq
dictus ẽ sustinuisse celũ. Quisqͥs
aut̃ ille fuit motu geli & ratione
animi excitatꝰ. ꝑ temporũ uices.
ꝑastrorũ ratos. diffinitosq cursus.
ꝑ interuallorũ spacia moderata con¬
sid̾auit dem̃siones quasdam. numosq
diffiniendo. ac se cernendo in ordi¬
ne nectens. astrologiã reꝑit. De scri-

Expanded text:
stronomiam primi Egyptii invenerunt: astrologiam vero et nativitatis observantiam, Chaldei primi docuerunt. Abraham autem instruxisse Egyptios astrologiam Iosephus author ab Atlante prius excogitatam, ideoque dictus est sustinuisse caelum. Quisquis autem ille fuit, motu caeli et ratione animi excitatus per temporum vices, per astrorum ratos definitosque cursus, per intervallorum spatia moderata, consideravit dimensiones quasdam et numeros, quae definiendo ac secernendo in ordinem nectens Astrologiam repperit. § 26
Abbreviated transcription (Latin):
hylosophi aũ mundi e¬
UII.celos. id ẽ. planetas. globori
consono motu. introduxerunt qͦ
orbibꝰ conexa memorant omĩa qͥ
sibi innexos. et uelut insertos. u̾sa
retro. et e contrario ceti̾s motibis
ferri arbitrantur.
Mbrosius sc̃s in libro examero
sic loqͥtur dicens. Legimꝰ in
dauid. laudate eũ celi celorũ. Ut
enĩ unũ sit gelũ an plures conten¬
tio ẽ. dũ aliqͥ multos ẽẽ asseram
alii aũ p̃t̃ uñ. alios ẽẽ negent.S¬
qͥdẽ & in eccłiasticis librĩ geli gli
lũ fuisse se intelligit raptũ. S a
numero eorũ nicħ sibi p̾sumat h¬
mana tem̾itas. Fec̃ enĩ eos ds̃ ñ i¬
formes uł confusos: s racione qͣdͥ¬

Expanded text:
hilosophi autem mundi scoelos, id est, planetas globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus connexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro et e contrario certis motibus ferri arbitrantur.mbrosius sanctus, in libro Hexaemeron sic loquitur, dicens: Legimus in David: Laudate eum coeli coelorum. Utrum enim unum sit coelum an plures, contentio est, dum aliqui multos esse 24 asserunt, alii autem, praeter unum, alios esse negant.sed in Ecclesiasticis libris, coeli coelorum coelum fuisse se intelligit raptum, sed de numero eorum nihil sibi praesumat humana temeritas, fecit autem eos Deus non informes vel confusos
Abbreviated transcription (Latin):
d omnẽ aut̃ sonũ qͥ mat̾ies
cantilenaꝵ ẽ. triform̃ con¬
stat eẽ naturã. Prima ẽ armo¬
nica: quȩ ex uocũ cantibus con-¬
stat. Sed̾a organica: quȩ ex fla-¬
tu consistit. Tercia rithimica: ꝙ̃
pulsu digitorũ numeros recipit.
Nam aut uoce editur sonꝰ sicut
ꝑ fauces. aut flatu sicut ꝑ tubã
ul tibiam. aut pulsu sicut ꝑ
cytharã. aut ꝑ qd̾libet aliud
qd̃ ꝑcutiendo canors est. De pͥ-¬

Expanded text:
 omnem autem sonum, qui materies cantilenarum est, triformem constat esse natura. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat: secunda organica, quae ex flatu consistit: tertia rhythmica, quae pulsu digitorum Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu sicut per tubam aut tibiam, aut pulsu sicut per citharam, aut per quodlibet aliud quod percutiendo canorum est. DE PRI
Abbreviated transcription (Latin):
siue torrentes. ꝑ occultas uenas ad
maricẽ aby ssũ reu̾tunt᷑ fluctꝰ dicti
¶fatbꝰ fiant. Centoꝵg eñ inpusi
agitate aq̃ fluctuant. Aqͣ ẽ statiua ⁊
sine motu eqͣlis. unda uero eminens
undas idẽ motꝰ & corpꝰ illd̃ qd resiuctu¬
at. Nã nͨ unda ꝑ se aꝗͣ ẽ. s aqͣ ĩmotu
quadã ⁊ agitatiõne qͣi abeundo ⁊ rede
undo unda uocata. latex praprie
liquor fontis est: & dic̾tus later¬
Gutta ẽ q̃ stat. stilla q̃ cadit. Hinc sti¬
llicidiũ qͣsi stilla cadens. Stiria enim
g̾cũ ẽ. id ẽ guita: inde fit diminuti¬
uũ ut discamꝰ stilla. Dũ aut̃ stat aut
pendet de tectis. uł arboribꝰ. qͣi gluti¬
nosa gutta ẽ: dũ cecidĩt stilla ẽ.Spu¬
ma dicta ab eo qͥ spuat᷑. Sordes enĩ
st̃ undarũ unde et mꝰtũ et ea q̃ co¬
quunt᷑. spuma pͣgant᷑. hinc et̃ spuiꝵ

Expanded text:
ultas venas ad matricem abyssum revertuntur. Fluctus dicti quod flatibus fiant. Ventorum enim inpulsu agitatae aquae fluctuant. Aqua est stativa et sine motu aequalis. Unda vero, eminens undas, id est motus, et corpus illud quod refluctuat. Nam nec unda per se aqua est, sed aqua in motu quodam et agitatione, qundo unda vocata. 4. Latex, proprie liquor fontis est. Et dictus latGutta est quae stat, stilla, quae cadit. Hinc et stillicidium, quasi stilla cadens; Stiria enim Graecum est, id est, gutta; inde fit diminutivum, ut dicamus stilla; dum autem stat, aut pendet de tectis, vel arboribus, quasi glutinosa, gutta est; dum ceciderit, stilla est. 6. Spuma dicta, eo quod spuatur, sordes enim sunt undarum; unde et mustum et ea quae coquuntur spuma purgantur. Hinc et
Abbreviated transcription (Latin):
bia. Elictropia uiridi colore et nubi¬
lo stellis puniceis sr̃ sparsa cũ sangui¬
neis uenis. causa nõis de effectu lapi¬
dis ẽ. Nã deiecta in labris eneis radios
soł mutat sanguineo reꝑeussu. Extra
aquã aut̃ specłi mͦ solẽ accipit. depre
magoꝵ impudentie manifessimũ
in hoc qͦ exemplũ ẽ qm̃ ad mixta ħ¬
negent. Gignit᷑ in cypro et affrica: s me¬
lior in ethiopia. Sagda gẽma parasini
coloris ap̃ chaldeos. c̾tanta uis ẽ ut ꝑme¬
antes naues e ꝓfundo petat. et carinis ita
tenacit̾ adhereat. ut nisi abrasa parte
ligni. uix separet᷑. Mirritis dicta ẽ qd̾
ad odorẽ nardi spirat suauitatẽ aro
matis. Reꝑit᷑ in arabia uł egypto mir¬
cros bicolor ex una parte uiridis ex al¬
tã melli similis. Coaspitis a flumine ꝑ¬
sarũ dicta ẽ: ex uiridi fulgoris aurei.
De rubris gẽmis. Ua.

Expanded text:
bia. Heliotropia viridi colore et nubibia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehMagorum inpudentiae manifestissimum in hoc quoque exemplum est, quoniam admixta negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cuius tanta vis est ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat ut nisi abrasa parte ligni vix separetur. Myrrhites dicta est quod ad calorem matites reperitur in Arabia, vel Aegypto myr. 268 15. Melichloros, bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. 16. Choaspites a flumine Persarum dicta est ex viridi fulgoris aurei. De rubris gemmis. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdam iaspidẽ gẽmã et grẽ et tutele
esse gestantibꝰ. qd̾ crede ñ fidi s sc̃stici¬
onis ẽ. Topazion ex iurenti genere ẽ.
om̃iq colore resplendens. inuenta pri¬
mũ in arabie insula. in qͣ trogodite
p̃dones fame et tẽpestate fessi cũ her¬
barũ radices effode̾nt eruerunt. q̃ insu¬
la pꝰea q̃sita nebułq cooꝑta: tandem
anauigantib inuenta s obhoc locꝰ
ex gẽma nom̃ ex causa accepit. Nam
topazim trogoditarũ lingua signifi¬
cationẽ ht̃ querentis. Est aut̃ ampli¬
ssima geminarũ eadẽ sola nobiliũ
limã sentit. Genã eiꝰ duo. Callaica co¬
lore uiridis et pallens: et nimis crassa
nicħ iocundiꝰ auro decens. un et appe¬
uata. Nascit᷑ in india uł germania
inrupibꝰ gelidis ocłi mͦ exub̾ans. Mo¬
locites spissiꝰ uirens et crassiꝰ ꝙͣ. smara¬
gdꝰ acalore malue nom̃ accepit. In re¬
ddendis laudata signis nascit᷑ in ara¬

Expanded text:
quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod credere non fidei, sed superstitionis est. Topazion ex virenti genere est omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae insula, in qua Trogodytae praedones fame et tempestate fessi quum herbarum radices effoderent, eruerunt. Quae insula postea quaesita nebulis cooperta tandem a navigantibus inventa. Sed ob hoc locus et gemma nomen ex causa accepit; nam τοπάζειν Trogodytarum lingua significationem habet quaerendi. Est autem amplissima gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius aurum decens; unde et appellata. Nascitur in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Ara
Abbreviated transcription (Latin):
Hec in egypto uł cipro insula nascit᷑
srasius ꝓ uiriditate coloris dictꝰ. s ui¬
lis: cuius altu̾m genꝰ sanguineis pu¬
nctis abhorret. Terciũ distinctũ uir¬
gulis tͥbꝰ candidis. Berillus in india
gignit᷑. gentis sue lingua nom̃ hñs
uiriditate similis sinaragdo: s cum
pallore. Polit᷑ aut̃ ab indis: in sexan¬
gulas formas. ut hebetudo coloris.
reꝑcussione angulorũ excitet᷑. Aliter
politꝰ ñ ht̃ fulgorẽ. Gen̾a eiꝰ nouẽ. Cri¬
lesilł diet̃ eoq̃d pallida el uiriadnta.
m aureũ colere iesolendent. ⁊t hune
india mittit. Crisoprasus indicꝰ ẽ colore
porri succũ referens aureis int̾uenientibꝰ
guttis. un et nom̃ accepit. quẽ qͥdam
berillorũ gen̾is iudicaunt. Iaspis de gre¬
co in latinũ uiridis gemma interp̃tat᷑.
Ias qͥppe iuride. pinnasin geminia dicit᷑.
Est aut̃ smaragdo subsimilis. s crassi co¬
loris. Sp̃es eiꝰ decẽ et septẽ. Uolunt aut̃

Expanded text:
Haec in Aegypto, vel Cypro insula nascitur. 4. Haec in Aegypto, vel Cypro insula nascitur. 4. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cujus alterum genus sanguineis punctis obhorret. Tertium distinctum virgulis tribus candidis. 5. Berillus in India gignitur, gentis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur. Aliter politus non habet fulgorem. Genera ejus novem. lus dictus eo quod pallida eius viriditas in aureum colorem resplendeat. Et hunc India mittit. Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pinasin gemma dicitur. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius decem et septem. Volunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
mĩum gẽmarũ uirentiũ smaragdꝰ
pͥncipatũ ht̃. cui uete̾s t̾ciã pꝰ mar¬
garitas &e uniones tribuunt dignita¬
tẽ. Sinaoragdꝰ animnia uiriditate uo¬
cat᷑. om̃e enĩ satis uiride amarũ dicit᷑.
Nulł enĩ gẽmis uł herb̃ maior ꝙͣ. huic
austeritas ẽ. Nam h̾bas uirentes fron¬
desq exsuꝑat: inficiens circa se uiri¬
ditate reꝑcussum aerẽ. Sculpentib
qͦ gẽmas nulla gͣtior ocłoꝵ refecti
one. Cuiꝰ corpꝰ si extentũ ẽ sic̃ specłm
ita imagines reddit. Qͥppe nero cesar
gladiatorũ pugnas in smaragdo spe
cõmissuris saxorũ flante aqͥlone. Tc̃
enĩ tntellure de oꝑta int̾micant: qr
his uentis arenę maximȩ mouent᷑.
Terciũ egyptii hñt. Reliqͥ in metallis
erariis inueniunt᷑. s uitiosi. Nã aut
ere aut plumbo. uł lapillam̃tis. uel
sali similes notas hñt. Smaragdi aũ
mero et uiridi ꝓficiunt oleo: ꝗͣ uis na¬
tura imbuant᷑. Calco smaragdꝰ dicta
qd̾ uiridis sit: et turbida aeriis ueniᷤᷤ

Expanded text:
ium gemmarum virentium smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viriditate vocatus; omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis vel herbis maior huic austeritas est; nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Sculpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cuius corpus si extentum est, sicut speculum ita imagines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo speccommissuris saxorum flante Aquilone; tunc enim tellure deoperta intermicant, quia his ventis arenae maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. Reliqui in metallis aeraaere, aut plumbo, aut capillamentis, vel salis similes notas habent. 2. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura imbuantur. 3. Chalchosmaragdus dicta, quod viridis sit, et turbida aeris venis.
Abbreviated transcription (Latin):
diri p̃co ꝑtumultũ ñ potãt. sonitus
tube clangentis ad tinge̾t. Tubã aut̃
dictã qͣi tofam idẽ cauã. Itẽ tubam
qͣi tibiam. Int̾ tubã aut̃ et bucinã
uet̾es discernebant. Nã bucina inso¬
nans sollicitudinẽ ad bella denun
dedit. Tuba aut̃ p̃liũ indicabat:¬

Expanded text:
diri praeco per tumultum non poterat, sonitus diri praeco per tumultum non poterat, sonitus tubae clangentis adtingeret. Tubam autem dictam quasi tofam, id est cavam. Item tubam quasi tibiam. Inter tubam autem et bucinam veteres discernebant. Nam bucina insonans sollicitudinem ad bella denuntdedit. Tuba autem proelium indicaba
Abbreviated transcription (Latin):
a ueli diminutione qͣi uexillũ. Sub
romulo aut̃ fascicłos feni ꝓ uexillis
milites habuer̃t. hinc et maniplĩ
appellant᷑. Manipłos enĩ dicimꝰ fas¬
ces feni qd̾ manũ impleant. Cȩtera
signa diuersis p̃lata imaginib. se¬
ed̾m militarẽ consuetudinẽ existutĩ.¬
ꝑ qͣs ie excitꝰ ꝑmixtione p̃lioꝵs agno¬
De bucinis .iiii. Sseit.
dait̃ auoce qͣi uocina. Nã pagani
agrestesq ad omẽm usũ bucina ad
cõpita conuocabant᷑. Proprie gͦ hoc
cina cogebat piscos. ad arma qͥrites.
Huꝰ clangor bucinũ dr̃. Tubã tirre¬
ni pͥmũ inuener̃t. Unde uirgilius.¬
Lirrenꝰq tuba mugire ꝑ ethera clan¬
gor. Hanc enĩ atirrenis p̃donibꝰ ex¬
cogitatã cũ disꝑsi cira maritimas
horas. ñ facile ad quãque p̃de occasi¬
onẽ uoce aut bucina conuocarent᷑.
uento plerũq obstrepente. Hinc pꝰea
bellicis cercaminibꝰ adhibita ẽ. ad de¬
nuntianda signa bellorũ: & ubi exau¬

Expanded text:
a veli diminutione, quasi velxillum. Sub a veli diminutione, quasi velxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli appellantur; manipulos enim dicimus fasces feni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoDe bucina voce, quasi vocina: nam pagani agrestesque ad omnem usum conpita convocabantur: proprie ergo hoc cina cogebat priscos ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi invenerunt; unde et Vergiliusrhenusque tubae mugire per aethera clangor. Hanc enim a Tyrrhenis praedonibus excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepente. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exau
Abbreviated transcription (Latin):
ligna bellorũ dt̃r. qd̾ de
his ex̾citꝰ et pugnandi et uicto¬
Uriȩ receptiui accipit simbolũ. Nam
aut ꝑ uocẽ tube aut ꝑ simbolum ad¬
monet᷑ ex̾citus legionũ.Principalia
signa. aquilȩ.dracones. et pilȩ. Aquile.
ideo q̃ eadẽ auis iouis marmis auspi¬
tio fu̾it. Nam dũ idẽ iouis adu̾sus ti¬
tanas ꝓficisce̾t᷑. aqͥlam ei in auspitio
apparuisse fert̃. ꝗͣ. ille ꝓ inditio uicto¬
riȩ acceptã. tutelȩ sue auspicatꝰ eã
legioni signũ dedit. qͦ factũ ẽ ut de¬
inceps militũ signis cõmitte̾t᷑. Cuiꝰ
meminit lucanus dicens. Signa
pares aqͥlas : et pila minantia pił.¬
hi Draconũ signa ab appolline mor¬
te phitonis serpentis inchoata sunt.
De hinc a g̾cis et romanis inbello ge¬
stari ceꝑunt. Nlam insigno consti¬
tuisse fert᷑ augustꝰ ꝓpt̾ nationes si¬
bi in cuncto orbe subiectas: ut in¬
illa figurã orb̃ ostende̾t. Uexillũ. &
ip̃m signũ bellicũ tractũ nom̃ hñs.

Expanded text:
igna bellorum dicuntur quod ex his exercitus et pugnandi et victoriae receptui accipit symbolon. Nam aut per vocem tubae, aut per symbolon admonetur exercitus. Legionum principalia signa: aquilae, dracones et pilae. Aquilae ideo, quod eadem avis Iovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt; quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus, eam legioni signum dedit; quo factum est ut deinceps militum signis committeretur. Cuius meminit Lucanus dicens 1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subiectas, ut maius figuram orbis ostenderet. Vexillum et ipsud signum bellicum, tractum nomen habens
Abbreviated transcription (Latin):
lla cõmittant᷑. int̾dũ ut inseqͣnt᷑ eos
qͥ fugiunt. int̾dũ receptui. Nã recep¬
tus dr̃ qͦ se ex̾citꝰ recipit. un et signa
receptui cane̾ dñr. Classica sunt cor¬
nua q̃ conuocandi causa erant fa¬
cta. et acalando classica dicebant᷑.
gibꝰ. s aregina sistro uocabatur fe¬
minarũ ex̾citꝰ.
De armis.u

Expanded text:
interdum ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. Nam receptus dicitur quo se exercitus recipit, unde et signa receptui canere dicuntur. Classica sunt cornua quae convocandi causa erant facta, et a calando classica dicebantur.gibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum exercitus. De armis
Abbreviated transcription (Latin):
una lutera. Hec et erugo ab erodendo.
Iam erugo uitiũ ẽ ferri aberodendo
dicta. ñ ab eramento. Scoria si p᷑ga¬
menta et sordes sunt. quȩ igne ex coqu
untur: et dicta scoria qr de ferro excu¬
titur. Rubigine aut̃ caret ferrũ si ceru¬
ssa et gipso et liqͥda pice ꝑungit᷑. Idẽ
rubigo ferramenta ñ uitiat si eadem
medulla ceruma uł cerussa mixta ro¬
satio ungit᷑.
De plumbo. xxi.

Expanded text:
una littera: haec et aerugo ab erodendo. una littera: haec et aerugo ab erodendo. Nam aerugo vitium est ferri, ab erodendo dicta, non ab aeramento. 6. Scoria vero purgamenta et sordes sunt, quae igne excoquntur: et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo unguitur. § 22 De plumbo.
Abbreviated transcription (Latin):
uocabło imposito. Aquarũ uͦ sumina
diffẽntia ẽ quibꝰ ferrũ candens in mer¬
grt᷑. qͦutilior fiat. sic̃ birbilis in ispania.
e thirassona. comꝰ in italia. In acuen¬
do ferro oleo delectatior fit acies. unde
et teniuora ferram̃ta oleo restringui ẽ
mos: ne aqua in fragilitatẽ durentur.
Aferio sanguis humanis sese ulciscitur.
ontactũ nãq celeriꝰ rubiginẽ trahit.
Cum ferro magnes lapis concordiã habet.
Sola enĩ hec mati̾a uĩ ab hoc lapide acci¬
pr ietinetq longo tẽpore. Ex eodẽ lapide
architectꝰ qͥdã alexandriȩ tẽplũ concame¬
iauit: uñ in eo simulacrũ ferro inaere
pendere uiclẽtur: ferrũ accensũ igni. nͥ
duret᷑ ictibꝰ corrumpit᷑. Rubens ñ ẽ ha¬
bile ad tondendũ: neq añꝗͣ albesc̾e
incipiat. Aceto uł alumine in litum
ferrũ. fit eri simile. Sutrgam̃ta ferri:
rubigo et scoria. Rubigo ẽ uitiũ roders
ferrũ uł segetes: quasi rodigo. mutata

Expanded text:
vocabulo inposito. Aquarum vero summa vocabulo inposito. Aquarum vero summa differentia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem A ferro sanguis humanus sese ulciscitur. Contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet. Sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit, retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur. Rubens non est habile ad tundendum, neque antequam albescere incipiat. Aceto, vel alumine illitum ferrum fit aeris simile. 5. 294 Purgamenta ferri rubigo et scoria. Rubigo est vitium rodens ferrum ipsum, vel segetes, quasi rodigo mutata
Abbreviated transcription (Latin):
na frugũ terre condat. Idem et
calibs a calibe flumine. uͥ ferrũ opti¬
ma aciȩ tẽꝑatur. unde ab usiue dicit᷑
calibs ipsa mat̾ies ut uulnificꝰq calibs
ferri usus pꝰ alia metalla reꝑtus ẽ usꝰ
pꝰea u̾sa in opprobriũ sp̃es. Nlam unde
pͥdem tellus tractabatur: inde mͦ cni
or effundit᷑. Nullum tñ aut̃ corpꝰ tr
densis int̾ se cohentibꝰ et implicit de
frigore. Ferri aut̃ metallũ pene ubq
reꝑit᷑: sed ex om̃ibꝰ generibꝰ palma sai¬
co ferm dact᷑. Seres enĩ hoc cũ uestib
suis pellibꝰq mittunt. scd̾a partico. ner als
genera ferri ex mera aciȩ temꝑantursels
enĩ adinscetur. mollior cõplexus. Diffen¬
tia ferri plurima iuxta
qusũ: iotarũ et clauorũ usibus aptum.
Aluid fragile et erosum culturx terre cõ¬
ueniens. Aliud breuitate sola placet. cla¬
usq caligarus. Aliud rubiginẽ celeriꝰ
sutit. Sricte᷑ uocant᷑ hee om̃s. qd ñ in
alis metallis sunt astringende apte

Expanded text:
ina frugum, terrae condat. Idem et ina frugum, terrae condat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Unde et abusive dicitur chalybs ipsa materies, ut: Vulnificusque chalybs. 2. Ferri usus post alia metalla repertus est. Cujus postea versa in opprobrium species. Nam unde prius tellus tractabatur, inde 293 modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et implicitis etallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex mera acie temperantur; ceteris enim admiscetur mollior conplexus. Differentia ferri plurima iuxta vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, ab stringendo apte
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ. Ductile aut̃ dr̃. eo qđ malleo ꝓ¬
ducatur. sic̃ contͣ fusile qd̾ tantũ fun¬
ditur. Hoc & caldarium qd tantum
fi indit᷑. Nam malleis fragile ẽ. siqͥdẽ
omne es diligentiꝰ pͣgatis igne uitiis
ex coctisq regulare efficit᷑. Campa¬
nũ qͦ inter genera eris. uocantur
a campania scilicet puncia. quȩ ẽ
meliꝰ funditur. Es rubiginẽ elaruie
hit. nͥ oleo pungatur. Seruari. use
id optie etiam in liqͥda pice tiadu
Int̾ omĩa metalla es uocallissimida
et maxime potestatis. ideo et eneas.
rum ȩris atq argenti fornacibꝰ insibi¬
te nitore: nãq et ipse lapis ex qͦ fit e
cadinia uocatur. Sic rursus infornati¬
bus existit. et nominis sui origine ren¬
pit. Eris flos fit seu gignit᷑ confiatio¬
bꝰ resoluto atq reliquato. ere suꝑfisi
frigida. Repentina enĩ densatione rai
aceti asꝑrumi sarmentis suꝑposite an
ita distillantibꝰ qd ex eo cecidit in ipli

Expanded text:
ium est. Ductile autem dicitur eo quod malleo pium est. Ductile autem dicitur eo quod malleo producatur, sicut contra fusile qui tantum funditur. Hoc et caldarium quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purgatis igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania scilicet provincia quae emelius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est, et maximae potestatis; ideo et aenea lrum aeris atque argenti fornacibus, insidente nidore. Namque ut ipse lapis ex quo fit aes cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit, et nominis sui originem recipit. 13. Aeris flos fit, seu gignitur, conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione, tanaceti asperrimi sarmentis superpositae, atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
medicaminibꝰ. ꝑducit᷑ ad aureũ colo¬
rẽ. Corintheũ ẽ cõmixtio om̃iũ meta¬
lloꝵs. Quod cassus pͥmũ miscuit co
rintho: cũ caꝑet᷑ incensa. Nam dum
hanc ciuitatẽ amnibal cẽpisset: om̃s
statuas eneas et aureas & argenteas
in unũ rogũ congessit. et eas incendit.
Ita ex hac cõmixtione fabri substulert̃.
& fecer̃t̃ parapsides. Si corinthea na¬
ta sunt. ex om̃ibꝰ in unũ nͨ hoc nͨ illd̾.
Unde & usq inhodiernũ diẽ siue ex
candidũ unũ ad argenti nitorẽ acce¬
dens. alt̾um in qͦ ipsius auri fulua ẽ
ronariũ ex ductili ȩre tenuatur in
lãminas. tauroꝵsq felle tinctũ. sp̃ẽm
auri in coronis histrionũ p̃bet: unde
& appellatũ. Piropũ igneus color uo¬
cauit. nãq insingłas untias ȩris.
additis auri scripulis senis p̃tenui
bractea ignescit. flãmasq imuitat᷑.
ab aliis auctile appellat᷑. qͣle om̃e cypͥ¬

Expanded text:
medicaminibus perducitur ad aureum colomedicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum est commixtio omnium metallorum, quod casus primum rintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit, et eas incendit. Ita ex hac commixtione fabri sustulerunt, et fecerunt parapsides. Sic Corinthia nata sunt ex omnibus in unum, nec hoc nec illud.unde usque in hodiernum diem siue ex candidum unum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris additis auri scripulis senis praetenui brattea ignescit flammasque imitatur; ab aliis ductile appellatur, quale omne Cypr
Abbreviated transcription (Latin):
es absplendore aeris uocatum.
sicut aurũ & argentũ. Ap̃ anti¬
quos aut̃ : pͥor eris quã ferri cognitꝰ
usus. Ere quippe pͥmi ꝓscindebant
terrã. et certamina belli gerebant.
Eratq inp̃cio magis es: aurũ uͦ et
argentũ ꝓpt̃ inutillitatẽ reiciebant᷑.
Nunc uersa uice iacet es: aurũ sũmo
successit honore. Sic uoluenda etas
cõmutat tẽpora rerũ: et qd̾ fuit in
p̾cio fit nullo deniq in honore. Usus
eris pꝰea transiit in simulacris: in ua¬
sis. inedificiorũ structuris. maxime.
& ad ꝑpetuitatẽ monumentoꝵ etiã
publice in eis constitutiones scripte
sunt. Cipͥũ es in cypro insula pͥus reꝑ¬
tũ. unde et uocatũ. factũ ex lapide
eplo quse cadimiã uorcant et ẽ ductile
huic si addat᷑ plumbũ colore pͤpureo
fit. Auricalcũ dictũ. q̃d &splendorẽ au¬
ri & duriciã aeris possideat. Est aut̃
nom̃ cõpositũ ex lingua & latina et
g̾ca. Es enĩ sermone gͥcorũ calcon uo¬
cat᷑. fit aut̃ ex ere et igne multo. ac

Expanded text:
es ab splendore aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem reiciebantur. Nunc versa viceLucr. um cessit honorem: sic volvenda aetas commutat tempora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpetuitatem monumentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum, factum ex lapide oso, quem cadmiam vocant; et est ductile. Huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. Aurichalcum dictum quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Graecorum χαλκὸς vocatur. Fit autem ex aere et igne multo, ac
Abbreviated transcription (Latin):
pectacula ut opinor generalit̃
noĩant᷑ uoluptates q ñ ꝑsemet¬
ipsa inqͥnant : s ꝑ ea que illic ge¬
runt᷑. Dicta aut̃ spectacła eoqd hõi¬
bꝰ publica ibi p̃beatur inspectio.
Hec et ludiera nuncupata qd̾ in
ludis gerant᷑ aut in scenis. Ludors
origo sic tradit᷑. lidios exasia trans¬
uenas inetruria consedisse duce
tirreno qͥ fr̃i suo cesserat regnũ.
Contentione gͥ mȩtruria inter
cȩteros ritus suꝑstitionũ suarum:
spectacła qͦ religionis noĩe insti¬
tuerunt. Inde romani accersitos
artifices mutuati sunt. et inde
ludi alidiis uocati sunt. Uarro
aut̃ dic̃ ludos alusu uocatos qͣd
uureats ꝑ clies festos solebant luidi
exultatione ppłm delectare. Un de
et eum lusũ iuuenũ et diebꝰ festis
et templis &e religiõibꝰ reputant: ni¬
cħ iam de causa uocabuli dũ rei cau¬
sa idolatria sit. Uñ & ꝓmiscue ludi
lib̾alia uocabant᷑: ob honorẽ liberi
patͥs. Ob hoc despicienda ẽ originis
macła : ne bonũ estimes qd initrũ

Expanded text:
pectacula, ut opinor, generaliter nominantur voluptates quae non per semetipsa inquinant, sed per ea quae illic geruntur. Dicta autem spectacula eo quod hominibus publica ibi praebeatur inspectio. Haec et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium
Abbreviated transcription (Latin):
Umponit᷑ aut̃ et instruitur
colon. ꝑiodon. Cõmata particu¬
la est sententiȩ. colon. menbrũ.
ꝑiod̾os ambitꝰ uł circuitꝰ. fit aũ
ex comiunctione u̾boꝵ cõma. Ex
cõmate: colon. Ex colon: ꝑiodus.¬
Comima ẽ. iuncture finitio. ut
puta si u̾e̾or iudices. ecce unum
comina. Seqͥtur ⁊ aliud cõma
ne t᷑pe sit ꝓ fortissimo uiro dice̾.¬
Et factũ ẽ colon idẽ. m̃brũ qđ̾ in¬
tellectũ sensui p̃stat: s adhuc
pendet oratio. Sicq deinde ex
pluribꝰ menbris fit ꝑiodus. id ẽ
extrema sententiȩ clausa ita
uentrẽ. iudiciorũ morẽ reqͥrt̃.
ꝑiodꝰ aut̃ longior ẽẽ ñ debet. ꝗͣ.
ut uno sp̃u ꝓferat᷑.

Expanded text:
mponitur autem et instruitur colon, periodo. Comma est particula sententie, colon membrum, periodus ambitus, vel circuitus. Fit autem ex coniunctione verborum comma, ex co2. Comma est juncturae finitio, ut puta, et si vereor, judices, ecce unum comma; sequitur et aliud comma, ne turpe sit pro fortissimo viro diceet factum est colon, id est membrum, quod intellectum sensui praestat; sed adhuc pendet oratio, sicque deinde ex pluribus membris fit periodos, id est extrema sententiae clausula: 'ita veterem iudiciorum morem requirunt.' Periodos autem longior esse non debet quam ut uno s
Abbreviated transcription (Latin):
onstitucio uł edictũ. qd̾ s xii
⁊ex uł imꝑator constituit uel
ebicit. Qͥd responsa prudentiũ.
Asulti respond̾e dñr consulentibꝰ.
Uñ et̾responsa pauli dicta. fuert̃
eiũ qͥdam prudentes & arbitri eqͥtatis.
qͥ instituciones ciuilis iuris. cõpositas
edidunt: qͥbꝰ dissidentiũ lites conten¬
cionesq sopirent.
De legibꝰ consulari

Expanded text:
onstitutio vel edictum, quod rex vel imperator constituit vel edicit. Quid responsa prudentium .o sulti respondere dicuntur consulentibus; unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis iuris conpositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. De legibus consulari
Abbreviated transcription (Latin):
sis ẽ. qͥuxorẽ ex alio uiro. filiũ aut
filiam habente dux̃. Et dictꝰ ui¬
ctricꝰ. qi nouitricꝰ. qd̾ a matre suꝑ¬
ducatur nouus. Priuignꝰ ẽ. qͥ ex
alio patre natꝰ ẽ. & pͥuignꝰ dici pu¬
tat᷑. qͣi pͥuiginꝰ. qͣiͣ priꝰ genitꝰ. Unde
& uulgo ante natus. Uocabula
hȩc agente uidentur declinata.
Genitor. genitrix.agnati. agnate.
cognati. cognate. ꝓgenitorss. ꝓge¬
nitrices. germani. g̾mane.It¬

Expanded text:
cus est, qui uxorem ex alio viro filium aut cus est, qui uxorem ex alio viro filium aut filiam habentem duxit. Et dictus vitricus quasi novitricus, quod a matre superducatur novus. Privignus est qui ex alio patre natus est; et privignus dici putatur quasi privigenus, quia prius genitus. Unde et vulgo antenatus. Vocabula a gente haec videntur declinata: genitor, genetrix, agnati, agnatae, cognati, cognatae, progenitores, progenetrices, germani, germanae.