comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr uirgã uirtutis tuȩ emittox dñs
exfron Uirgã uirtutis tuȩ. hoc est
regnũ potentiȩ tuȩ: quia reges eos
inuirga ferrea. Emittoe dñs exsron:
serit exsron uirgã uirtutis eiꝰ quid fice :
E ⁊ dominabior inmedio uumicorĩ
iuonõ. Prius dñare in medio in imi-¬
corũ tuorũ. interfrementes gentes.
Nũquid enĩ postea cũ acceꝑint hono¬
rẽ suũ. scient suã nationẽ impii:
in medio in iicorũ suorũ domina¬
bit᷑ łtqͥd mirũ. si tunc dñabitur
secũ inȩt̾nũ regnantib.iꝰtis.
& ȩc̃nis poenis ardentib. impiis:
Q uid mirũ si tunc : modo in medio
immicorũ tuorũ. nunc inisto tran-¬
situ scłorũ. in ista ꝓpagatione
& successione mortalitatis huma¬
nȩ. nuncdũ torrens temporũ p̃ter-¬
labit᷑. ad hoc directa .ẽ. uirga uir¬
tutis tuȩ exfyon: ut dnẽris in me¬
dio inimicorũ tuorũ. Dnã re in

Expanded text:
irgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion. Virgam virtutis tuae,» hoc est regnum potentiae tuae; quia, «Reges eos in virga ferrea» : «emittet Dominus ex Sion;»serit ex Sion virgam virtutis ejus, quid fiet? «Et dominare in medio inimicorum tuorum.» Prius «dominare in medio inimicorum tuorum:» inter frementes gentes. Numquid enim postea cum acceperint honorem suum sancti, et suam damnationem impii, in medio inimicorum suorum dominabitur? Et quid mirum si tunc dominabitur, secum in aeternum regnantibus justis, et aeternis poenis ardentibus impiis? quid mirum si tunc? Modo in medio inimicorum tuorum, nunc in isto transitu saeculorum, in ista propagatione et successione mortalitatis humanae, nunc dum torrens temporum praeterlabitur, ad hoc directa est virga virtutis tuae ex Sion, ut domineris in medio inimicorum tuorum. Domin
Abbreviated transcription (Latin):
in ana medittint̾. Et autẽ impleat᷑
dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã oe pos¬
sessionẽ tuã t̃minos t̃rę. Non nescio
qͥs in anis locucꝰ. ẽ &. dñs dix̃ ad me :
Sic & in hocpsalmo possumꝰ dicere dix̃.
non quicũq. non illi qͥ fremunc & medi-¬
tancur in ania: sed dñs dix̃ dño meo.¬
sede ad extris meis: donec ponã inimi-¬
cos tuos scabellũ pedũ tuorũ. Fre-¬
mane. meditent᷑ in ana. ꝑstrepant.
Nunqͥd non implebit᷑. perit memoria
eorũ cũ strepitu : loquit̾ certe & alius
psalmus: sed non alius sp̃s. Periic me¬
moria eorũ cũ strepitu: & dñs in ȩtnũ
ꝑmanae. Ille gͦ qui memoria eorũ

Expanded text:
ania meditantur: ut autem impleatur, «Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae;» non nescio quis inaniloquus, sed «Dominus dixit ad me» . Sic et in hoc psalmo possumus dicere: «Dixit,» non quicumque, non illi qui fremunt et meditantur inania; sed «Dixit Dome a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Fremant, meditentur inania, perstrepant; numquid non implebitur? «Periit memoria eorum cum strepitu.» Loquitur certe et alius psalmus, sed non alius spiritus: «Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum manet» . Ille ergo qui memoria eor
Abbreviated transcription (Latin):
tũ intransitu discimus. Agnoscamꝰ
gͦ & nos filiũ dauid: confiteam ur
ut illum inari mereamur. Sentimꝰ en ĩ
intranseuntẽ filiũ dauid. & illumina¬
mur adnõ dauid. Ecce ergo qr magist̃
nr̃ in t̾rogaũ iudȩos & ideo non respon¬
der̃. quia discipuli. eẽ. noluer̃. łcce
si nos int̾rogarae. quid respondemus
Defecet inhac incrogatione iudei: pro¬
ficiunt xp̃iam. Non ꝑturbent᷑. sed
erudiantur. Non enĩ dñs in t̾rogat
sare uolens: sed tanqua doctor in¬
t̾rogat. Diceren t miscri iudȩi. tudice
nobis. M alui er̃ inflata tacitur¬
nitate disrũpi: quã humili con¬
fessione ed oceri. Dicat gͦ nobis ma¬
gist̃ nr̃. & uideamus quid int̃ro¬
ganti respondearmus. Quid uob̾
uidetur dexp̃o cuiꝰ ẽ. filius: Respon¬
d eamus omino qđ iudȩi. sed non re¬
maneamꝰ ubi uidȩi. Recolamꝰ euan¬
głiũ. qđ credidimus. Lib generatio¬
nis iħu xp̃i. filu dauid. Nonquia
in c̾rogamur. excidat nobis xp̃m

Expanded text:
tum in transitu discimus. Agnoscamus tum in transitu discimus. Agnoscamus ergo et nos, et filium David confiteamur, ut illuminari mereamur. Sentimus enim transeuntem filium David, et illuminamur a Domino David. 6. Ecce ergo quia Magister noster interrogavit Judaeos, et ideo non responderunt, quia discipuli esse noluerunt; ecce si nos interrogaret, quid responderemus? Defecerunt in hac interrogatione Judaei, proficiant Christiani; non perturbentur, sed erudiantur. Non enim Dominus interrogat discere volens, sed tanquam doctor interrogat. Dicerent miseri Judaei: Tu, dic nobis. Maluerunt inflata taciturnitate disrumpi, quam humili confessione edoceri. Dicat ergo nobis Magister noster, et videamus quid interroganti respondeamus: «Quid vobis videtur de Christo? cujus est filius?» Respondeamus omnino quod Judaei, sed non remaneamus ubi Judaei. Recolamus Evangelium quod credimus: «Liber generationis Jesu Christi, filii David.» Non quia interrogamur excidat nobis Chris
Abbreviated transcription (Latin):
Totigit & a ꝑuic oculos eorũ. Viderunt
.p̃sentẽ. quẽ senserant transeuncem.
Aliquid gͦ transitoriũ dñs fecit. est
autẽ aliud qđ stait. Aliud .ẽ. in quã
transitoriũ dñi : aliud stabile dñi.
Transitoriũ dñi: uirginis partus. ũbi
incarnatio. ȩccitũ gradcitio. miraculorᷤ
exhibicio. passionũ ꝑsecutio. mors. resur¬
rectio. ascensio incȩlũ. hoc totũ transi¬
toriũ fuit. Non enĩ ad huc xp̃s nascit᷑.
aut ad huc morit᷑. aut adhuc resurg&.
aue adhuc ascendae in cęlũ: non ne
uidetis isttifacta. ꝑ tẽpora cucurrisse.
ꝑtẽpora exhibuisse uiatorib quiddã
transitoriũ. ne inuia remanerent.
sed ad patriã ꝑuenirent : deniq. &
illi cȩci ad uiã sedebanc. ibi transe¬
uncẽ senser̃. & clamando tenuer̃. In uia
filiũ dauid. Ideo illi dño transeunti¬
clamauer̃ miserere nr̃i fili dauid.
Tanquã dicerent. filiũ dauid in tran¬
seantẽ cognoscimus. filiũ dauid fac¬

Expanded text:
Tetigit et aperuit oculos corum; viderunt Tetigit et aperuit oculos corum; viderunt praesentem, quem senserant transeuntem . Aliquid ergo transitorium Dominus fecit: est autem aliud quod stat. Aliud est, inquam, transitorium Domini, aliud stabile Domini. Transitorium Domini, Virginis partus, Verbi incarnatio, aetatum gradatio, miraculorum exhibitio, passionum perpessio, mors, resurrectio, ascensio in coelum: hoc totum transitorium fuit. Non enim adhuc Christus nascitur, aut adhuc moritur, aut adhuc resurgit, aut adhuc ascendit in coelum. Nonne videtis ista facta, per tempora cucurrisse, per tempora exhibuisse viatoribus quiddam transitorium, ne in via remanerent, sed ad patriam pervenirent? Denique et illi caeci ad viam sedebant, ibi transeuntem senserunt, et clamando tenuerunt. In via filium David. Ideo illi Domino transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Tanquam dicerent: Filium David in transeunte cognoscimus, filium David fac
Abbreviated transcription (Latin):
lit uocẽ tanquã contradictionis &e
eus ẽ : ludei subhac incrogatione
tacuer̃ : quid respondenc de inceps
agnouer̃. Hos autẽ fr̃s. cre damꝰ
& dicamus. Corde enĩ credicur
adiustitiã. ore aut̃ confessio fic
ad salutẽ. Credamus inquã & di¬
Non erub escamꝰ defilio dauid: ne
iratũ inueniamꝰ dñm dauid.
Hoc enĩ nomine illũ rectissime
transeuentẽ appellantes cȩci.
illum in ari meruer̃. Transibat
aut̃ iħ s: & illi audito sonitu tran-¬
seuntis turbȩ. aure iã illũ cognos¬
centes. qđ nondũ poterant oculis
acclama uer̃ uoce magna & di¬
xer̃. Miserere nr̃i filidauid:
T urbȩ autẽ illos increpadant ue tacrenł.
as isli nichilominꝰ lucis de siđio turbarũ
contradictionẽ uincentes: in clamando
ꝑseuerauer᷑. transeuntẽ tenuer̃. & a tan¬
gente illuminari meruer̃. Dicebanc
gͦ transeunti. miserere nr̃i filidauid.
Stetic ille. & uicto i ab eis clamore
contradicentiũ. quid inquic uultis
utfaciã uobis: xilli. Dnẽ ut uideamꝰ.

Expanded text:
tanquam contradictionis, etest ejus?» Judaei sub hac interrogatione tacuerunt; quid responderent deinceps agnoverunt. Nos autem, fratres, credamus, et dicamus: corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem : credamus, inquam, et diNon erubescamus de filio David, ne iratum inveniamus Dominum David. 5. Hoc enim nomine illum rectissime transeuntem appellantes caeci, illuminari meruerunt. Transibat enim Jesus, et illi audito sonitu transeuntis turbae, aure jam cognoscentes quod nondum poterant oculis, acclamaverunt voce magna, et dixerunt: «Miserere nostri, fili David.» Turbae autem illos increpabant, ut tacerent: et illi nihilominus, lucis desiderio, turbarum contradictionem vincentes, in clamando perseveraverunt; transeuntem tenuerunt; et a tangente illuminari meruerunt. Dicebant enim transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Stetit ille, et victo ab eis clamore contradicentium: «Quid,» inquit, «vultis ut faciam vobis?» Et illi, «Domine, ut videamus.»
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ uado & iã nonuidebitis me.
Hȩc inqͥt e̾ric iustitia ur̃a. ut credatis
ineũ quẽ non uidetis. & fide mun¬¬
dati. eũ in quẽ credidistis. indie resur-¬
rectionis pͦ ea uideatis. Sed& gͦ adex¬
tris dĩ xp̃s. ad extris patris filius in
occulto. ẽ. Credamꝰ & enĩ duas res.
& addidit. donec ponã immicos tuos
scabellũ pedũ tuorũ. hocẽ. sub pedi.¬
b. tuis. Nonuides xp̃m sedentẽ ad
dexterã patris. nec hoc potes uidẽ:
qͦ mͦ ponant᷑ inuici eiꝰ scabellum
pedũ eiꝰ. Cũ hoc impleret᷑ in aꝑto:
crede illũ. eẽ. in occulto. Quiinimi:¬
ci ponunt᷑ scabellũ pedũ eiꝰ :̃ quib.
in ania meditantib dr̃. quare fre-¬
muer̃ gentes. & ppłi medicciti suat

Expanded text:
vado, et jam non videbitis me.» Haec, inquit, erit justitia vestra, ut credatis in eum quem non videtis, et fide mundati, eum in quem credidistis, in die resurrectionis postea videatis. 9. Sedet ergo a dextris Dei Christus, a dextris Patris Filius in occulto est: credamus. Etenim duas res et addidit, «donec ponam inimicos tuos scabeilum pedum tuorum,» hoc est, sub pedibus tuis. Non vides Christum sedentem ad dextquomodo ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. Cum hoc impletur in aperto, crede illud esse in occulto. Qui inimici ponuntur scabellum pedum ejus? Quibus inania meditantibus dicitur, «Quare fremuerunt gentes, et populi meditati
Abbreviated transcription (Latin):
ducens ꝓpaginẽ decarne dauid.
ex illo utero natus xp̃s. tanquã
ex utero genitꝰ adđ. exutero. qͦ
masculus non accessit: exutero
prsus. ꝓpͥe exutero qr solus ex
solo utero. Ergo ex ut̃o in qͥt ille
qͥ eũ dñm suũ dixerat. exutero
ante luciferũ genuite. Et hoc ip¬¬
sũ ante luciferũ. signate dictũ.
& ꝓpͥe dictũ. & sit impletum
Noctu enĩ natus est dñs. de utero
uirginis mariae: indicane testi¬
monia pastorũ. qͥ uigilias exer-¬
cebat suꝑ gregẽ suũ. Exutero
ance luciferũ genuitẽ. Otuđne
unde & filius m̃s. nisiqr exuto
ante luciferũ genuite : Et qͥd¬
meltisedech Ad hoc enim
natus. exutero ante luciferũ.
ut esses sacerdos in ęt̃nũ scđm
ordinẽ melchi sedech Sinatũ
ex utero de uirgine intelligi¬
mus ante luciferũ noctu sic̃
euũ glica contestant᷑: ꝓcul
dubio inde exutero ante
luciferũ. ut essce sacerdos in ȩt̃nũ
scđm ordinẽ melchi sedech. Nã scđm

Expanded text:
ducens propaginem de carne David, ducens propaginem de carne David, ex illo utero natus Christus, tanquam ex utero genitus a David. «Ex utero,» quo masculus non accessit: «ex utero» prorsus, proprie «ex utero,» quia solus ex solo utero. Ergo, «Ex utero,» inquit ille, qui eum Dominum suum dixerat, «Ex utero ante luciferum genui te.» Et hoc ipsum «ante luciferum» signate dictum, et proprie dictum, et sic impletum. Noctu enim natus est Dominus de utero virginis Mariae: indicant testimonia pastorum, qui vigilias exercebant super gregem suum . «Ex utero ante luciferum genui te.» O tu, unde filius meus, nisi quia «Ex utero ante luciferum genui tMelchisedec.» Ad hoc enim natus ex utero ante luciferum, ut esses sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec. Si natum ex utero, de virgine intelligimus; ante luciferum, noctu, sicut Evangelia contestantur; procul dubio inde ex utero ante luciferum, ut esset sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec. Nam secundum
Abbreviated transcription (Latin):
in di eb & in annis. Sigͦ &e in
signis & incẽporib posita sunt
s iđa & lucifer nomincitus. ẽ.
hoc est ante sida. & qđ . ẽ. ance
sxcła. hoc est ante tempora.
Digͦ ante tẽpora. ab et̾nitate.
noli quȩrere quando. Aet̃ni-¬
ttis: non habae quando. Ir ando.
& aliquando. uerba s̃ tempor.
Depatre non est nacꝰ intẽpore.
ꝑ quẽ factois tẽpora. Dictum
est gͦ. ut dici oportuit. figu¬
rate. ꝓpheticȩ. ut & uterus
ꝓ secreta substantia. & luci¬
fer ꝓtẽporib poneretur.
Anuultis ce ipsũ dauid respici¬
amus. quia dñm suũ dixit
filiũ suũ : ut enĩ hoc dicero:
auliuit adnõ suo. Ab illo
audiuit. a qͦ falli non potuit.
&̾ dixit iã dñm suũ: quia
dixie inquit dñs dño meo.
sede ad extris meis. Ec ipse
ioqͥt᷑: ipsius quasi sermo contextus est.
Sigͦ ipse loqͥt᷑. forte ipse potuit dicere.
exutero ante luciferũ genuite.
Ex ute̾ro uirginaili. ex utero ante
luciferũ genuite. Si enĩ illa uirgo

Expanded text:
in diebus, et in annis» . Si ergo et in signis et in temporibus posita sunt sidera, et lucifer nominatus est hoc est ante sidera; et quod est ante sidera, hoc est ante tempora; si ergo ante tempora, ab aeternitate: noli quaerere quando; aeternitas non habet quando. Quando et aliquando verba sunt temporum. De Patre non est natus in tempore, per quem facta sunt tempora. Dictum est ergo, ut dici oportuit, figurate, prophetice, ut et uterus pro secreta substantia, et lucifer pro temporibus poneretur. An vultis et ipsum David respiciamus, qui Dominum suum dixit filium suum? Ut enim hoc diceret, audivit a Domino suo; ab illo audivit a quo falli non potuit: et dixit jam Dominum suum, quia, «Dixit,» inquit, «Dominus Domino meo, Sede a dextris meis.» Et ipse loquitur, ipsius quasi sermo contextus est. Si ergo ipse loquitur, forte ipse potuit dicere, «Ex utero ante luciferum genui te:» ex utero virginali, «ex utero ante luciferum genui te.» Si enim illa virgo
Abbreviated transcription (Latin):
catũ non hab̾ent. Quid.ẽ. hoc si nori
uenirẽ peccatũ non hab̾ent: Ergo
ad uistos uenisti. & eos peccatores
fecisti: Sed ex ceptis aliis peccatis
quȩ possinc dimitti ꝑfidẽ. hoc unũ
peccatũ nominaũ. Qdsi non adinit¬¬
teretur: omĩa relaxarentur. De
peccato quidẽ ait: qr non credider̃
inme. Etalibi. Si non uenirẽ. pecca.¬
tũ non hab̾ene. Eo enĩ ipso qͦ uenit
& non credider̃ in eũ. incider̃ in pec¬
catũ. Qd si non incid̾ent. omĩa cȩcã
peccatti dimicti possent ꝑ indul-¬
gentiã grẽ impetratũ ꝑfidẽ. Ergo
depeccato qr non credidunt in ie.
D eiustitia : qr ad patrẽ uado. & iã non
uidebitis me. Hȩc est iustitia : & quia
ad pacrẽ uadis. & iã non uidebuntte.
Hȩo iustitia enĩ exfide.ẽ. Iustus enĩ
exfide uiũ. Et tunc exfide uiuit :
si non uideat qđ credit. Iuia ergo
adiustitiã ꝑtinoe exfide uiuere:
& exfide nemo uiũ iisi non uidendo
qđ credidit. ucipsã iustitiã facerae Q

Expanded text:
non haberent» . Quid est hoc, «Si non venissem, peccatum non haberent?» Ergo ad justos venisti, et eos peccatores fecisti? Sed exceptis aliis peccatis, quae possent remitti per fidem, hoc unum peccatum nominavit, quod si non admitteretur, omnia relaxarentur. «De peccato quidem,» ait, «quia non crediderunt in me:» et alibi, «Si non venissem, peccatum non haberent.» Eo enim ipso quo venit et non crediderunt in eum, inciderunt in peccatum: quod si non inciderent, omnia caetera peccata dimitti possent per indulgentiam gratiae impetratam per fidem. Ergo «de peccato, quia non crediderunt in me: de justitia, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me» . Haec est justitad Patrem vadis, et jam non videbunt te: haec justitia enim ex fide est. «Justus» enim «ex fide vivit;» et tunc ex fide vivit, si non videat quod credit. Quia ergo ad justitiam pertinet ex fide vivere, et ex fide nemo vivit, nisi non videndo quod credit; ut ipsam justitiam faceret
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. & ad uersus xp̃m eius. Et dixer.
Disrũ pamus uincula eorũ: & abicia.¬
mus anob iugũ ipsorũ. Non nobis
dñent᷑. non nos sibi subiugent. Qui
habitat incęlis irridebie eos. Inimi¬
cus erat: erit sub pedib eius. aut
ad opttitꝰ aut uictus. Quȩre gͦ quẽ
locũ habeas sub pedib dñi tui.
Nã necesse est: ut habeas aut gr̃e aut
poene. Sed& ergo addexteram dĩ.
donec ponant᷑ inimici eiꝰ sub pedib. eius.
Hocfit. hocagit᷑. Et si paulcitĩ ꝑagit᷑: in¬
desinent̃ agit᷑. ł remuer̾ enĩ gentes. &

Expanded text:
m ejus;» et dixerunt, «Disrumpamus vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum:» non nobis dominentur, non nos sibi subjugent. «Qui habitat in coelis, irridebit eos:» inimicus eras; eris sub pedibus ejus, aut adoptatus, aut victus. Quaere ergo quem locum habeas sub pedibus Domini Dei tui; nam necesse est ut habeas, aut gratiae, aut poenae. Sedet ergo ad dexteram Dei, donec ponantur inimici ejus sub pedibus ejus. Hoc fit, hoc agitur: etsi paulatim peragitur, indes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitter&e spm scm. hoc ait. Ipse argua
mundũ depeccato: deiusticia. & deiudi¬¬
cio Deqͦ peccato : deqͣ iustitia:. Deqͦiudi¬
cio: ipse seqͥt᷑ & exponit. coniecturas
hominũ non adimttit. Depeccato qͥd ẽ
in qͥt: qr non credider̃ ine. Quanta
alia peccata uidȩorũ: & ttimen qͣsi
hoc unũ sic itadix̃. Depeccato quid ẽ:
qr non credider̃ in me. Hoc ẽ. illud pec

Expanded text:
itum sanctum, hoc ait: «Ipse arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio.» De quo peccato? de qua justitia? de quo judicio? Ipse sequitur et exponit; conjecturas hominum non admittit: «De peccato quidem,» inquit, «quia non crediderunt in me.» Quanta alia peccata Judaeorum! Et tamen quasi hoc unum sit, ita dixit: «De» «peccato quidem, quia non crediderunt in me.» Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ non ẽ. spes. Qđ enĩ uidae
qͥs. qͥdsꝑat: Si aut̃ qđ non uidemus
sꝑamus: cũ patientia & expectamꝰ.
Quia gͦ quȩ uidet᷑ non est spes: abscon-¬
turussũ. qm̃ iustitia nr̃a exfide
.ẽ: & fide mundant̾ corda nr̃a.
ut qđ credimꝰ uidẽ possimꝰ. Vtrũq.
enĩ posicũ .ẽ. ł tbeati mundicor¬
des quia ipsi dm̃ uidebt̃: & fide

Expanded text:
uid sperat? Si autem quod non videmus speramus, cum patientia exspectamus» . Quia ergo «quae videtur non est spes; Absconturus sum. Quoniam justitia nostra ex fide est, et fide mundantur corda nostra, ut quod credidimus, videre possimus: utrumque enim positum est; et, «Beati mundicordes, quoniam ips
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Dixit dñs dũo meo sede ad
dexterã meã. donec ponã inimi.¬
cos tuos sub pedib: tuis: quo modo
nos diceremꝰ nisi ate disceremus: nuncau¬
tẽ qr didicimus : dicimus. Inpͥncipio eras
Certe tu in forma dĩ cũ esses. non rapinã
arbitratꝰ es esse ȩqualis dõ. ideo dñs
dauid. Sed tem& ipsũ exinanisti. for-¬
mã serui accipiens: indefilius dauid.
Deniq & in ipsa in trogatione tua dicens.
qͥ mͦ filius eiꝰ es. nonte filiũ eiꝰ n negas¬
litteris quas legebant & non intelli-¬
gebant. si mista int̾rogatione reco-¬
lerent modũ. nonne responderent
qͦ mͦ in t̾rogas: Ecce uirgo accipi&
in utero & pari& filiũ. & uocabunt
nomen eiꝰ emmanuhel: qđ est in t̃pre¬

Expanded text:
num? Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis.» Quomodo nos diceremus, nisi a te disceremus? Nunc ergo quia didicimus, dicimus: In principio eras Certe tu in forma Dei cum esses, non rapinam arbitratus es esse aequalis Deo; ideo Dominus David: sed temetipsum exinanisti formam servi accipiens ; inde filius David. Denique et in ipsa interrogatione tua dicens, «Quomodo filius ejus est?» non te filium ejus negasLitteris quas legebant, et non intelligebant, si in ista interrogatione recolerent modum, nonne responderent: Quomodo interrogas? «Ecce virgo accipiet in utero, et pariet filium, et vocabunt nome
Abbreviated transcription (Latin):
egrotaba mus. missus. ẽ. medicus.
quẽ non cognouit egrotus. Sien im
cognouissene. nũ quã dnm głiȩ cru-¬
cifixissent. Ded hoc qͦq ualuit ad
egroti mendicamentũ. qđ medicũ
occidit egrocus. Uenie ut uisitaroe.
occisus est ut sanaro: In sinuauit
se credentib: dm̃ & hominẽ. Dm̃ ꝑ
quẽ facti sumus: hominẽ ꝑquem
creati sumus. Aliud in illo appare¬
bat : aliud latebat. Et qđ latebac:
multo erat p̃stancius. quã id quod
apparebat. Ded qđ erit p̃stantiꝰ: uidi
non pocerat. Curabat᷑ eger.ꝑ id qđ ui¬¬
di poterat: ut pea capax fieroe uisto¬
nis eiꝰ. quȩ latendo differebat᷑. non ne¬
gando auferebat᷑. Unicus itaq filiꝰ
dĩ. uencurꝰ ad homines. assũpturꝰ ho-¬
minẽ. & ꝑ id qđ sumpsit futurus ho¬¬
mo. moriturus. resurrecturus. ascen.¬
surus in celũ. sessurus addexterã pa-¬
tris. & impleturus ingentib quȩ ꝓ¬
misic: & post impletionẽ ꝓmissor

Expanded text:
aegrotabamus: missus est medicus, aegrotabamus: missus est medicus, quem non cognovit aegrotus. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sed hoc quoque valuit ad aegroti medicamentum, quod medicum occidit aegrotus: venit ut visitaret, occisus est ut sanaret. Insinuavit se credentibus Deum et hominem; Deum per quem facti sumus, hominem per quem recreati sumus. Aliud in illo apparebat; aliud latebat; et quod latebat, multo erat praestantius quam id quod apparebat: sed quod erat praestantius, videri non poterat. Curabatur aeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieret visionis ejus, quae latendo differebatur, non negando auferebatur. Unicus itaque Filius Dei venturus ad homines, assumpturus hominem, et per id quod sumpsit futurus homo, moriturus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad dexteram Patris, et impleturus in gentibus quae promisit, et post impletionem promissorum
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. quia incredibile uidebat᷑ hominib
qđ ꝓmittebac ds̃. ex hac mortalitate.
corruptione. ab iectione. infirmitate.
puluere & cinere fucuros hom ines ȩqua.¬
les angłis dĩ: non solũ scripturã cũ ho-¬
minib fecit ut credent. sed &iã fidei suę
posuit mediatorẽ. Nonquẽ lib& pͥncipẽ.
aut quẽ lib& angłm uł archangelum.
sed unicũ filiũ suũ: ut qua uia nos ꝑ¬
ducturus essoe. ad illũ finẽ quẽ ꝓmisit.
ꝑ eã ipsũ filiũ suũ. & ostend& & preb̾oe
Parũ eiĩ erat dõ. sifiliũ suũ facer&e de¬
monstratorẽ uiȩ. eũ ipsũ uiã fecit :
ut ꝑ illũ ires regentẽ te. ambulantẽ
ꝑse. Promisit ergo. quia uenturi es-¬
semus ad eũ : id ẽ ad illã in effabilẽ
immortalitatẽ. & cũ angłis eiꝰ ȩqua-¬
lttitẽ. Iuã longe eramus: quã ille
sursũ : quã nos deorsũ: quã ille in
sũ mo: quã nos inimo desꝑati iace-¬¬
bamus: sine expectatione salutis

Expanded text:
fratres, quia incredibile videbatur hominibus fratres, quia incredibile videbatur hominibus quod promittebat Deus, ex hac mortalitate, corruptione, abjectione, infirmitate, pulvere et cinere futuros homines aequales Angelis Dei; non solum Scripturam cum hominibus fecit, ut crederent; sed etiam fidei suae posuit mediatorem, non quemlibet principem, aut quemlibet angelum vel archangelum, sed unicum Filium: ut qua via nos perducturus esset ad illum finem quem promisit, per eum ipsum Filium suParum enim erat Deo si Filium suum faceret demonstratorem viae; eum ipsum viam fecit, ut per illum ires regentem te, ambulantem per se. 3. Promisit ergo quia venturi essemus ad eum, id est ad illam ineffabilem immortalitatem, et cum Angelis ejus aequalitatem. Quam longe eramus? quam ille sursum, quam nos deorsum? quam ille in summo, quam nos in imo desperati jacebamus? Sine exspectatione salutis
Abbreviated transcription (Latin):
habenc ꝓniciẽ cogitationis suȩ in se ip.¬
sos: uedicant. dm̃ res humanas non
curare. nec inde posse cogitare mundi
dũ quisq mortcilis in t̾ra uiuat.
Ita nec non cõputtirise homo puttit adõ.
qui factus ẽ. ado. Talẽ hominẽ si allo¬
qui possumus. si ad mittat nos prius
ad aures suas. deinde ad corsuũ si non
repellat resistendo quȩrentẽ se. & pa¬¬
tiatur ꝑditus inueniri se. possumus
ei dicere. O homo qͦ mͦ te ds̃ factũ non
cõputtiũ. qͥ ut fieres ante curauit:
Cũ te mordine rerũ conditarũ nume-¬
rari non putas: noli cedere seductori.
capilli tui numeratis a conditore.
Hoc deniq & dñs in euugłio disciplis¬
suis ait. nemortẽ timerent: ne aliqͥd
suũ in morte periturũ puttirent.
Lii inmorte de animabus suis ꝑtimes¬¬
cebant: ille illis securitatẽ i ãde ca-¬
pillis dabait. Ittine uͦ anima perit.
cuius capillus non perit: Uerũ tamen

Expanded text:
habent perniciem cogitationis suae in seiphabent perniciem cogitationis suae in seipsos, ut dicant Deum res humanas non curare, nec inde posse cogitare mundi dum quisque mortalis in terra vivat. Ita nec computari se homo putat a Deo, qui factus est a Deo. Talem hominem si alloqui possimus: si admittat nos prius ad aures suas, deinde ad cor suum; si non repellat resistendo quaerentem se, et patiatur perditus inveniri se; possumus ei dicere: O homo, quomodo te Deus factum non computabit, qui ut fieres ante curavit? Cur te in ordine rerum conditarum numerari non putas? Noli credere seductori: capilli tui numerati sunt conditori . Hoc denique et Dominus in Evangelio discipulis ait, ne mortem timerent, ne aliquid suum in morte periturum putarent. Illi in morte de anima sua pertimescebant, ille ipsis securitatem etiam de capillis dabat. Itane vero anima perit, cujus capillus non perit? Verumtamen,
Abbreviated transcription (Latin):
eric infine quo ordine ueniatur.
neq hoc tacuit ꝓmictendo & p̃nun-¬
tiando. P romisic enĩ hominib diui-¬
nitatẽ Mortalib : imm ortalitatẽ.
Peccatorib iustificationẽ. ab iectis.
gł ificationẽ. Quic qͥd ꝓmisit. in¬
dignis ꝓmisic: ut non quasi oꝑi-
gratis cdaretur. Quia & hoc ipsũ
qđ iuste uiuit. inquantũ homo
potest iuste uiuere: non meriti
humani. sed beneficii est dĩ.
Nemo enĩ uste uiuit: nisi iustifi¬
catus. id.ẽ. ustus effectus: Ab
illo aut̃ fic homo iustus qui nũ quã
potest. eẽ. in iustꝰ. Sic̃ enĩ lucerna
non a seipsa accendic̾. ita nec anima
iustitiȩ seruientib qđ ipsũ ut possint.
grã ucdiximus ad uuant᷑. & a beo qui
hodieq qui degrã diuina desperant
atq apessimis morib nolunt se conũ-¬
tere ad dm̃. ut ab illo iustificentur.
& ꝑ eius indulgentiã. deletis omtiib
peccatis suis. in illo incipiant uiuere
iustȩ. qui nũquã uixit in iuste. hatic

Expanded text:
erit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. Quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operigratis daretur. Quia et hoc ipsum quod juste vivit, in quantum homo potest juste vivere, non meriti humani, sed beneficii est divini. Nemo enim juste vivit, nisi justificatus, id est, justus effectus: ab illo autem fit homo justus, qui nunquam potest esse injustus. Sicut enim lucerna non a seipsa accenditur, ita nec anima justitiae servientibus; quod ipsum ut possint, gratia, ut diximus, adjuvantur, et ab eo qui hodieque qui de gratia divina desperant, atque a pessimis moribus nolunt se convertere ad Deum, ut ab illo justificentur, et per ejus indulgentiam deletis omnibus peccatis suis ijuste, qui nunquam vixit injuste, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
N ouimꝰ xp̃m seđe addexterã patris:
pͦ resurrectionẽ amortuis. & incȩlis
ascensionẽ. ł actũ ẽ nã nec uidimus
sed credimꝰ. in libris legimꝰ. p̃dicatũ
audiuimꝰ. fide retinemus. Vnde & eo
dauid. Illud enĩ qđ natũ est ex semine
dauid. ita hon oratũ. ẽ. ut essoe & dñs
dauid. Ita miraris hoc. quasi & in reb
humanis ista nonfiant. Si enĩ concin-¬
gait filiũ cuiusquã regẽ fieri patre
pruicito : non ne eric dñs patris :
Ad imirabilius est qđ potest contingere
ut non rexfactus prinati filius sit dñs
patris sui: sed &e ep̃s factus laiei filius
sic pat̃ patris sui. Ergo & eo ipso qđ
carnẽ accepit xp̃s. qđ incarne mortu¬
us ẽ. qđ in eadẽ carne resurrex̃. qđ i
eadẽ ascendit incęlũ. & sed& addex

Expanded text:
um sedere ad dexteram Patris post resurrectionem a mortuis, et in coelis ascensionem. Factum est jam, nec vidimus, sed credimus; in libris legimus, praedicatum audivimus, fide retinemus. Unde et eo David. Illud enim quod natum est ex semine David, ita honoratum est, ut esset et Dominus David. Ita admiraris hoc, quasi et in rebus humanis ista non fiant. Si enim contingat filium cujusquam regem fieri patre privato, nonne erit dominus patris? Admirabilius est quod potest contingere, ut non solum rex factus privati filius, dominus sit patris sui; sed episcopus factus laici filius, sit pater patris sui. Ergo et eo ipso quod carnem accepit Christus, quod in carne mortuus est, quod in eadem carne resurrexit, quod in ead
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestiũ. t̾restriũ. & infernorũ. Ubi
erit dauid. ut ei non sic dñs: in cęlo
sit. int̾rasic. in infernosit. dñs eius
erit: qui est dñs cęlestiũ. t̾restriũ. &
infernorũ. Gaudeat. gͦ nobiscũ & dđ.
filii sui natiuitate honoratus. dñatu
lib̾atus. & gaudens dicat. ut agau-¬
dentib audiatur. dix̃ dñs dño meo.
sede adextris meis. donec ponã in i¬¬
micos tuos scabeblũ pedũ tuorum.
Sede. nonsolũ in alto. sed in occulto
excellens ut dñeris. lateris ut creda¬¬
ris. Quȩ enĩ .e&. merces fidei. nisi
latera qđ credimus: merees autẽ
fidei .ẽ. uidẽ qđ credidimus. antequã
uidemꝰ. Sic̃ auc̃ seriptura ꝑsonat:
titia fidei: nisi. ecẽ. abscondicũ qđ
p̃dicatũ credemꝰ & credendo adui.¬
dendũ ꝑ ueniremꝰ. Iuã enĩ mul¬
ta mulcitudo dulcedinis tuȩ dñe.

Expanded text:
lestium, terrestrium et infernorum. Ubi erit David, ut non ei sit Dominus? In coelo sit, in terra sit, in inferno sit: Dominus ejus erit, qui est Dominus coelestium, terrestrium et infernorum. Gaudeat ergo nobiscum David, filii sui nativitate honoratus, dominatu liberatus: et gaudens dicat, ut a gaudentibus audiatur: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» 8. «Sede,» non solum in alto, sed et in occulto: excellens ut domineris, latens ut credaris. Quae enim esset merces fidei, nisi lateret quod credimus? Merces autem fidei est, videre quod credidimus antequam videremus. Sicut autem Scriptura personat, titia fidei, nisi esset absconditum quod praedicatum crederemus, et credendo ad videndum perveniremus. «Quam» enim «multa multi
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc gͦ quȩsti onẽ uidȩis ꝓpositã a
dño: in ipso ingressu psalmi ꝑtraci¬
tare debemus. Sienĩ qđ responder
uidȩi exigacur a nobis. utrũ confice.¬
amur & nos anne.gemus s absic
non. contradicimus eũ ugło. Namq.
macheo scribente: sic incipie euũ¬
gliũ . Liber generationis iħ u xp̃i
filii dđ. Euangelista dic̃ librũ
se scribere: generationis iħu xp̃i
filii dauid. Recte gͦ uidei in t̾rogati
responder̃ dauid. Responsioni eoꝵ

Expanded text:
Hanc ergo quaestionem Judaeis propositam a Domino, in ipso ingressu Psalmi pertractare debemus. Si enim quod responderunt Judaei exigatur a nobis, utrum confiteamur et nos, an negemus; absit non, contradicimus Evangelio; namque Matthaeo scribente, sic incipit Evangelium: «Liber generationis Jesu Christi filii David» . Evangelista dicit librum se scribere generationis Jesu Christi, filii David. Recte ergo Judaei interrogati r
Abbreviated transcription (Latin):
alligatus. Laborabat gͦ usque
aduincula apłs ꝓ euanglio suo
id ẽ ꝓ dispensatione euũ głica quã
ꝓpłis p̃dicabat. quã ppłisimpende¬
bat: ille qͥmane rapuerac. cũ escas
aduesꝑum diuidebat. laborabat

Expanded text:
e ad vincula Apostolus pro evangelio suo, id est pro dispensatione evangelica, quam populis praedicabat, quam populis impendebat: ille qui mane rapuerat, escas ad vesperum dividebat . Laborabat
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Audiamus gͦ. & ꝑtractemus
cũ. Puisemꝰ pietate. extorqueam us
caritate. Dauid gͦ ipse dic̃. Neq enĩ dño
Nã ipsi d̾d psalmꝰ &e iste .ẽ. totꝰ titulus. sim¬
plex sine figura quȩstionis. sine ullamͦ
difficulititis. Quidgͦ dicie dauid: dix̃
dñs dño meo sede adextris meis: donec
ponã mimicos tuos scabellũ pedũ tuo-¬
sub pedib tuis. Scabellũ enĩ pedum:
quando audiuit. non audiuimus: sed
loquenti qđ audiuit. & scribenti credi-¬
dimus. Audiũ gͦ ꝓrsus. audiũ in qͦ¬
dã secretario ueritatis. in qͦdã mysteri¬
orũ scũ ario. ubi ꝓphetȩ in occulto au¬¬

Expanded text:
bit. Audiamus ergo, et pertractemus eum; pulsemus pietate, extorqueamus charitate. David ergo ipse dicit: neque enim Domino Nam, «Ipsi David Psalmus:» et iste est totus titulus, simplex, sine figura quaestionis, sine ullo nodo difficultatis. Quid ergo dicit David? «Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, ponam inimicos tuos scabellum pedum tuo«sub pedibus tuis:» scabellum enim pedum squando audivit, non audivimus; sed loquenti quod audivit et scribenti credidimus. Audivit ergo prorsus, audivit in quodam secretario veritatis, in quodam mysteriorum sanctuario: ubi Prophet
Abbreviated transcription (Latin):
Re ãd condiderare. &e Sic̃ dns
DEDERII PERTRACTAREDIBIMꝰ
AoNEIn Pabimenio anima mea :
Quidest. ad hesit pauim̃to anima mea:.
Nã cũ adiungit & dic̃ uiuifica me scđm
uerbũ tuũ: quare se uiuificare pos-¬
cat. utiq causã prȩmisit dicendo.
adhesic pauim̃to anima mea . Er¬
go quia ꝓptereti se uiuificari pecit
quia pauim̃to ahesit anima eiꝰ:
mirũ siboni aliqͥd hinc uult intel¬
ligi. lta qu ippe se haboe tota ista
sententia : tanquã dicer&e mortu¬
ussũ. uiuificame. Quid est enĩ pa-¬
uim̃tũ: Si canqua unã quandã
domũ magnã. uni uersũ muri¬
dũ uelimus accip ere : uidemus

Expanded text:
erare, et sicut Dominus dederit, pertractare debemus, «Adhaesit pavimento anima mea; Quid est, «Adhaesit pavimento anima mea?» Nam cum adjungit et dicit, «Vivifica me secundum verbum tuum;» quare se vivificari poscat, utique causam praemisit, dicendo, «Adhaesit pavimento anima mea.» Ergo quia propterea se vivificari petit, quia pavimento adhaesit anima ejus; mirum si boni aliquid hinc vult intelligi. Ita quippe se habet tota ista sententia, tanquam diceret: Mortuus sum; vivifica me. Quid est ergo pavimentum? Si tanquam unam quamdam domum magnam universum mundum velimus accipere, vi
Abbreviated transcription (Latin):
inquit in uerbis tuis: ne ab eis qͦ¬
q ad queis ꝑuenisse me iã sentiã
decidã dormitaindo. Confirma
itaq me in eis uerbis tuis quȩ iã
teneo. quȩ iãfacio: ut ex eis ao
ficationũ dĩ sic ambulare. ut ho-¬
mo facile possit ad illei &iã ꝑue
tib rogat dicens. Uiã inioui¬
⁊AUIS amoue ame. Etquia
Q ualege. nisi lege fidei: Audi
non: sed ꝑlegẽ fidei. hȩc est lex fidei quã
credim us &e orcimꝰ ꝑ gr̃am nobis don ari.
ut faciamꝰ qđ ꝑ nosmo ipsos implere
non possumus: neignorantes dĩ iusti-¬
tiã & nr̃am uolentes constituere. ius-¬
titi ae dĩ nonsimꝰ subiecti. In lege itaq:
factorũ ÷ dĩ iubentis iustitia: in lege
aut̃ fidei subuenientis mi
serere mei : debeneficiis eiꝰ qũȩ iã con¬
secutus est quodã mͦ sidici potest p̃scri-¬
bit. ut impoe roc cetera quȩ nondũ ÷
consecutꝰ. Ait enĩ. Liã uerriatisili-¬
Gi :̃ iodicia ⁊oa nonsooblitos. Ad

Expanded text:
inquit, «in verbis tuis,» ne ab eis quinquit, «in verbis tuis,» ne ab eis quoque ad quae pervenisse me jam sentio, decidam dormitando: confirma itaque me in eis verbis tuis quae jam teneo, quae jam facio, ut ex eis ad ficationum Dei sic ambulare, ut homo facile possit ad illa etiam miratibus rogat dicens: «Viam iniquitatis amove a me?» Et quia Qua lege, nisi lege fidei? Audi Non. Sed per legem fidei. Haec est lex fidei qua credimus et oramus per gratiam nobis donari, ut faciamus quod per nosmetipsos implere non possumus; ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non simus subjecti . In lege itaque factorum est Dei jubentis justitia; in lege autem fidei, subvenientis mise tua miserere mei;» de beneficiis ejus quae jam consecutus est, quodammodo, si dici potest, praescribit, ut impetret caetera quae nondum est consecutus. Ait enim: «Viam veritatis elegi; judicia tua non sum obli
Abbreviated transcription (Latin):
oratio est. Nã utiq si omĩno non
faceroe: ꝓfecto illai suꝑiorai non
dicer&. seruus auc̃ tuus exercebat᷑
iniustificcitionib: tuis. Nongͦ in qͥ¬
b exercebat᷑ has uult adño disce¬
re: sed abistis ad alias ꝓficiendo
uelut crescendo desiderat ꝓuenire
Deniq adiungit & dicit. Uiam
ISTIFICANONO TUARÕ IASINGA
Michi. Uel ut non nulli codices
babent instrue me. Qđ exp̃s¬
sius degreco dicit᷑. facme in tel¬¬
ligere. ET EXΕRCEBOR IN
AUEABilis OS ⁊ GIS Ipsas iustifica¬¬
tiones amplior es. quas ꝓficiendo
cupit adp̃hendere: mirabilia dĩ
uocat. Sunt gͦ quȩdã dĩ iustifica-¬¬
tiones ito mirabiles: uthumana
infirmitas abeis qui exꝑti nons
non ad eas posse ꝑuenire credat᷑.
Unde iste. laborans &e etirũ diffi-¬
cultate quodã mͦ fcitigcitus:
adiungit. Dormna on aniaia
FIRMAME IN UERBISTOIS.
Quid est dor mitauit. nisi abspe
refruit. quȩ adse adp̃hensurã
esse credi derat : sed confirma me

Expanded text:
oratio est. Nam utique si omnino non oratio est. Nam utique si omnino non faceret, profecto illa superiora non diceret: «Servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus.» Non ergo in quibus exercebatur, has vult a Domino discere; sed ab istis ad alias proficiendo, velut crescendo, desiderat pervenireDenique adjungit et dicit, «Viam justificationum tuarum insinua mihi;» vel, sicut nonnulli codices habent, «instrue me:» quod expressius de graeco dicitur, «fac me intelligere». «Et exercebor in irabilibus tuis.» Ipsas justificationes ampliores, quas proficiendo cupit apprehendere, mirabilia Dei vocat. Sunt ergo quaedam Dei justificationes ita mirabiles, ut humana infirmitas ab eis qui experti non sunt, non ad eas posse pervenire credatur. Unde laborans iste, et earum difficultate quodam modo fatigatus, adjungit: «Dormitavit anima firma me in verbis tuis.» Quid est, «dormitavit,» nisi ab spe refriguit qua eas se apprehensuram esse crediderat? Sed, «confirma me,»
Abbreviated transcription (Latin):
uiuifica me scđm meritũ meũ. sed ait
scđm uerbũ tuũ. Qđ quid est altud.
nisi scđm ꝓmissũ tuũ: Tilius ꝓmis¬
sionis uult eẽ. non filius elationis: ut
scđm grãm firma sit ꝓmissio omni
semini. Hoc est enĩ uerbũ ꝓmissionis
in isa ac uocabit᷑ tibi semen. Hoc est
non qui filii carnis hufiludĩ : sed fili
ꝓ missionis deputant᷑ insemine.
Nã quid erat ipse ꝑseipsũ: in eo qđ seqͥ¬
tur confitet᷑. Uiasm ΕaSEN ΟNTIAU
& ex audisriate. Nonnulli quidẽ
codices habent uias tuas: sed plu¬¬
res & maxime greci uias meas.
hoc est malas. Nã hoc mͥ uidetur
dicere pecccita mea confessussũ:
& ex audistime. hoc est uedimit¬
terẽs ea : doceme iostificano¬
NES TUAU. Confessussũ uias meas.
delesti eas. doceme tuas. Sic doce
me utagã: non ut tantũmͦ sciam
quid agere debeã. Sic̃ enĩ dictũ
est dedño qđ non nouerat pecca¬
tũ. & intelligit᷑ nonfecerat: sic
&x iustitiã ille uere dicendus est
nosse quifacit. Proficientis. haec

Expanded text:
sed ait, «secundum verbum tuum:» quod quid est aliud, nisi, secundum promissum tuum? Filius promissionis vult esse, non filius elationis; ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Hoc est enim verbum promissionis: «In Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, Non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine» . Nam quid erat ipse per seipsum, in eo quod sequitur, confitetur: «Vias meas enuntiavi, et exaudisti me.» Nonnulli quidem codices habent, «vias tuas;» sed plures, et maxime graecis, «vias meas,» hoc est, malas. Nam hoc mihi videtur dicere, Peccata mea confessus sum, et exaudisti me, hoc est, ut dimitteres ea. «Doce me justificationes tuas.» Confessus sum vias meas, delesti eas; doce me tuas. Sic doce me, ut agam; non ut tantummodo sciam quid agere debeam. Sicut enim dictum est de Domino quod «non noverat peccatum» , et intelligitur, non fecerat; sic et justitiam ille vere dicendus est nosse, qui facit. Proficientis haec
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ accepit: qm̃ grece p̃latiñ dicit̃ latũ.
Hȩ sunt aut̃ aquȩ dequib dñs clamat siqͥs
sitit ueniat ad me. qui credit in me: flumi¬
na aquȩ uiuȩ fluent deuentre eius. Et ex¬
ponens euuangłista quid dixerit: hoc aut̃
inquit dicebat. despĩ quẽ accepturi erant

Expanded text:
nomen accepit; quoniam graece πλατὺ dicitur latum. Hae sunt aquae de quibus Dominus clamat, «Qui sitit veniat ad me. Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus:» et exponens Evangelista quid dixerit, «Hoc autem,» inquit, «dicebat de Spiritu quem accepturi erant
Abbreviated transcription (Latin):
mere pene angustemur. sed dilectione &e de¬
lectatione iustitiȩ delectemur.
Hanc enĩ nobis ꝓmittic lacitudinẽ dicens.
habitaibo ineis & deambulabo. Quã enĩ
lcitũ est. ubi deambulcit ds̃: in hanc lati

Expanded text:
poenae angustemur, sed dilectione, et depoenae angustemur, sed dilectione, et delectatione justitiae dilatemur. Hanc enim nobis promittit latitudinem ejus dicens: «Habitabo in eis, et deambulabo» . Quam enim latum est ubi deamb
Abbreviated transcription (Latin):
ubi currerẽ: iudicia tua nonsũ oblitꝰ.
ut currerẽ. Ad hesi testimonus tuis
cũ currerẽ: dnẽ noli me confundere.
Q uo curro. ꝑ tendã. qͦ tendo. ꝑ ueniam.
Non enĩ uolentis neq currentis: sed mi¬
serentis est dĩ. Deniq sequit᷑. Uia m
MANDAIORO TUORÕ COCORRI: cõdiLa¬
⁊ asti cor meom. Non currerẽ: nisi
dilcittisses cor meũ. Prorsus isto uersli
ex ponit᷑ : quẽ ad modũ dictũ sit. uiã
ueritatis elegi. ludicia tua nonsũ
oblitus. Adhẽsi testimonus tuis. Cur
sus est quippe iste uiȩ: mandcitorũ dĩ.
Et quici potius eius beneficia quẽi su&
merita dño alligat. tanquã diceretur
ei quomͦ istã uiam cu curristi eligendo
& dĩ iudicia non obli uiscendo. & eius
testimonus adherendo. anꝑte ipsũ ista
potuisti. non: aic. Quid gͦ: Uiã mandatorũ
nũ arbitriũ meũ: sed cũ dilcitasti cor meũ:
Cordis dilcitatio. iustitiȩ est delectatio. hoc
munus est dĩ ut in p̃ceptis eiꝰ non timore te¬

Expanded text:
rem: «judicia tua non sum oblitus,» ut currerem. «Adhaesi testimoniis tuis,» cum currerem: «Domine, noli me confundere;» quo curro pertendam, quo tendo perveniam. Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Denique sequitur: «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum.» Non currerem, nisi dilatasses cor meum. Prorsus isto versu exponitur quemadmodum dictum sit, «Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus, adh. Et quia potius ejus beneficia quam sua merita Domino allegat; tanquam diceretur ei, Quomodo istam viam cucurristi, eligendo, et Dei judicia non obliviscendo, et ejus testimoniis adhaerendo, an per teipsum ista potuisti? Non, ait. Quid ergo? «Viam mandatorum um arbitrium meum; sed «cum dilatasti cor meum.» Cordis dilatatio, justitiae est delectatio. Haec munus est Dei, ut in praeceptis ejus non timore
Abbreviated transcription (Latin):
accipit᷑ ꝓfecto quidicit. ad hesit paui-¬
mento anima meci. uiuificame scđm
uerbũ tuũ: non id orat ut de corpore
mortis huius morte ipsius corporis
in ẽueniente soluat᷑. Qđ dies uł timꝰ
uite huiꝰ qui ꝓpt̃ eius breuitatem
non potest esse diuturnus quandoq
futurus est: sed ut concupiscentia qua
concupiscit᷑ aduersus sp̃m magis ma-¬
gisq minucit᷑. &e concupiscencia qua
concupiscit᷑ aduersus carnẽ magis

Expanded text:
accipitur, profecto qui dicit, «Adhaesit paviaccipitur, profecto qui dicit, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifiea me secundum verbum tuum,» non id orat, ut de corpore mortis hujus, morte ipsius corporis interveniente solvatur; quod dies ultimus vitae hujus, qui propter ejus brevitatem non potest esse diuturnus, quandoque facturus est: sed ut concupiscentia qua concupiscitur adversus spiritum, magis magisque minuatur, et concupiscentia qua concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
incorpore ꝑegrinam ad nõ. &e concu¬
piscebat dissolui & esse cũ xp̃o: ad hese¬
rat paui mento anima eius. Unde ce
corpus ipsũ quia ex terra est: non absur¬
de in telligitur paum̃tũ. Qđ ad huc
qđ corruptibile est & ad grauat animã:
recte in illo con gemiscitur & dicit᷑ dõ.
Ad hesit pauimento anima mea. uiuifi¬
ca me scđm uerbũ tuũ. Neq: eni noN
cũ corporib nr̃is semꝑ cũ dño erimus:
sed tunc quia non er̃ corruptibilia. nec
animas ad graucibunt. Si diligent̃
consid̾emus: non eis nos. sed ipsa nobis
potius adherebunt. nos aut̃ dõ. Unde al-¬
teriꝰ psalmi uerba illa s̃. mͥaut̃ ad herere
dõ bonũ est ut ui uant corpora ex nob
ad herendo nobis. nos auc̃ uiuamꝰ ex dõ.
quia nobis adherere dõbonũ est. Adhe-¬
sio quippe ista dequa dictũ est. ad hes it
pauim̃to anima mea: non cõniunctio.¬
nẽ carnis & animȩ quã uis & ipsã qͥdã
intellex erint. sed carnalẽ magisani¬¬

Expanded text:
in corpore, peregrinamur a Domino» , et concuin corpore, peregrinamur a Domino» , et concupiscebat dissolvi, et esse cum Christo ; adhaeserat pavimento anima ejus. Unde et corpus ipsum, quia ex terra est, non absurde intelligitur pavimentum; quod adhuc quia corruptibile est et aggravat animam , recte in illo congemiscitur et dicitur Deo, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum.» Neque enim non cum corporibus nostris semper cum Domino erimus ; sed tunc quia non erunt corruptibilia nec animas aggravabunt, si diligenter consideremus, non eis nos, sed ipsa nobis potius adhaerebunt, nos autem Deo. Unde alterius psalmi verba illa sunt, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» : ut vivant corpora ex nobis, adhaerendo nobis; nos autem vivamus ex Deo, quia nobis «adhaerere Deo bonum est.» Adhaesio quippe ista de qua dictum est, «Adhaesit pavimento anima mea,» non conjunctionem carnis et animae, quamvis et ipsam quidam intellexerint; sed carnalem magis ani
Abbreviated transcription (Latin):
uersatio nr̃a. incęlis est. Promde t̾renis ad¬
hertre morsanimȩ est: cui mala contra-¬
ria poscit᷑ uita cũ dr̃ uiuifica me. Sed ui¬
dendũ est utrũ congruant huic uerba
istai qui suꝑiꝰ talia dixerat. qͥb magis dõ
uidett᷑ ad hesisse quã pauimento. ut
conuersatio eiꝰ non in t̾renis. sed incę̧les-¬¬
tib hab̾et᷑. Suomͦ enĩ potest intelligi
t̃renis adhesisse quidicit. seruus autẽ
tuus exercebat᷑ in tuis iustificationib
nã & testimonia tua meditatio mea.
& consili ũ meũ iustificatiories tuae.
Hec sunt enĩ uerba eiꝰ ante cedentia:
quorũ antecedentiũ istas consequen-¬
tia. ad hesit pauim̃to anima mea.
An ex hoc intelligere debemꝰ quantũ lib&e
quisq ꝓficiat in uistificationib dñi.
hab̾e eũ mortalis carnis affectũ circa
seuerant̃ ꝓficit quotidie reui uiscere
uiuificante illo cuiꝰ gra homo noster
interior renouait᷑ dedie in diẽ : Nam
& illud apłs cũ dicebet. quandiu sumꝰ

Expanded text:
versatio nostra in coelis est» . Proinde terrenis adhaerere mors animae est; cui malo contraria poscitur vita, cum dicitur, «Vivifica me.» 2. Sed videndum est utrum congruant huic verba ista, qui superius talia dixerat, quibus magis Deo videatur adhaesisse quam pavimento, ut conversatio ejus non in terrenis, sed in coelestibus haberetur. Quomodo enim potest intelligi terrenis adhaesisse qui dicit: «Servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus; nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae?» Haec sunt enim verba ejus antecedentia, quorum antecedentium ista sunt consequentia, «Adhaesit pavimento anima mea.» An ex hoc intelligere debemus, quantumlibet quisque proficiat in justificationibus Domini, habere eum mortalis carnis affectum circa rseveranter proficit, quotidie reviviscere, vivificante illo, cujus gratia homo noster interior renovatur de die in diem ? Nam et illud Apostolus cum dicebat, «Quamdiu sumus
Abbreviated transcription (Latin):
illud cxcelsum. multum hoc abiectum.
Quid faciemais: quem ad modũ ista ima
illis sunimis contemperabimus: Nimis
ab inuicẽ longi sunt: nondum agnos¬
co istum pauperem. Alius est fortasse.
sed ad hiic queramus. Vnde enim no¬
bis non uidetut ipse: Mirũ si in terro¬
gas. & non expauescis diuicias. lu

Expanded text:
illud excelsum, multum hoc abjectum. illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc quaeramus. Unde enim nobis non videtur ipse, mirum si interrogas et non expavescis divitia