comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de celo. dicens ei. Serue elec¬
te dei uiuiz ecce accepisti bap¬
tismum in nomine domini
cens. Gła tibi deus. qui conuer¬
tis errantes. ⁊ adducis adueri¬
ferarum: ⁊ das eis linguam hu¬
manam. Et ing̾ssus in ip̃am
cuutatem. orabat tt̃m dicens.
Domine deus qui fecisti adã.
et dedisti ei scĩam ut agnosce¬
ret uiam u̾itatis: da ⁊ michi
seruo tuo. ut doceam ppłm istũ.
oraret exiit mulier de cuita¬
contremuit ⁊facies eius mu¬
tata est:⁊ regressa ad ciuita¬
tem. clamabat. ⁊ dicebat. ueni¬
te ⁊ uidete mirabilia. que ad¬
exierunt turbe multe. ⁊ uide¬
runt ip̃m sc̃m. stantem uixta
eccłiam: qui respiciens ad po¬
pulum. orabat dicens. Dñe
ut credant ꝑ me nomini sc̃õ
tuo. Et tenens uirgaminmanũ
suam. fixit eam in t̃ra. ⁊ dixit.
Domine deus m̃s fac uirgam
meam florere ⁊ramos bonos
quomodo mutasti in chana ga
credid̾unt cum illo deo suo de ip¬
baptitati sunt de manu ip̃ius
sc̃i Audiens aut̃ hec dagnus rex.

Expanded text:
de caelo dicens . electus dei ecce acce| pisti baptismum in nomine domincens| Gloria tibi deus qui conuertis ignorantis . et adducis| a\d/ uiferarum . et| das eis linguam humanam . et ingressus infra| ciuitatem orabat dicens. Domine, qui fecisti adam| et dedisti eloquentiam ut agnuscerit uiam ueri| tatis da et mihi seruo tuo ut doceam populum| istum eo . ecce exiit mu| lier de ciuitacontremuit . et facies eius mutata est| et currens ad ciuitatem . clamabat et dicebat Veni| et uidite mirabilia quod adexierunt turbae et uiderunt ipsum sanctum| stantem iuxta ecclesia et respiciens ad populum ora| bat dicens. Domine ut credant per me| nomine sancto tuo et tenens uirgam in manum suam . | fixit eam in terram et dixit Domine deus . fac uirgam meam| florere et ramos bonus quomodo mutasti in channa gaet crediderunt| cum illo deo suo mibap| tizati sunt de manu ipsius sancti. Audiens dagnus| rex
Abbreviated transcription (Latin):
rex. qm̃ magnus erat. pauo¬
sedebat. Post modum surrex̃.¬
et sedens sr̃ tribimal. int̾ro¬
gabat eum dicens. Quis es
dixit. uere bene uocatus es
mortis. ⁊ consors pr̃is tui di¬
aboli es. Dii aut̃ quib m di

Expanded text:
rex quia| magnus erat statsediat et postmodum surrex sedens pro tribunali| interrogabat eum dicens. Quis es oferus et dixit . uere bene loquutus es mortis . et coniux+ patris tui dia| boli . dii autem quos mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ pr̃is. ⁊ m̾to passionis. al¬
tero ip̃e conten tus alt̃m mͥ
donat: ex cuius dono iure illud
mͥ uendicãs. ñ confundor. In ħ
ũbo confusus est inimicus. ⁊

Expanded text:
atris et merito passionis, altero ipse contentus alterum michi donat; cuius dono iure illud michi uindicans non confundor». In hoc uerbo confusus est inimicus et
Abbreviated transcription (Latin):
sciri cognouit continuo illud a¬
biciens ad cõmunia se conu̾tit.
aqͣm ⁊ infirmitati sue. ⁊ appe¬
titui competere testaret᷑ Sic ã
affectus egritudins a cõmuni
fr̃m labore. seu diurno. seu noc¬

Expanded text:
sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Sic autem affectus et confectus, a communi fratrum labore, seu diurno seu noc
Abbreviated transcription (Latin):
nãq uallẽ plenã hominib ordis.
rõne caritas ordinata singłis so¬
litariam faciebat: Quia sic unus
homo in ordinatus. ⁊̃ cum solus
est ip̃e sibi turba est: sic ibi unita¬
te sp̃c. ⁊ regularis lege silentii. sin

Expanded text:
namque illam plenam hominibus ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat, quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii in
Abbreviated transcription (Latin):
lum enĩ tempus magis se ꝑ¬
ut sic dormientes uideant᷑ mor¬
tui ap̃ homines: quo modo ap̃
deum mortui dormientes. Uñ
erit. seu minus composite iacen-¬
tẽ uiderit. patient ferre uix pote¬
r t sz carnalit seu sclariter eum¬
la cibi memoria satur erat. Sie
tums fatigatus u̾o alabore cor
bat. aut meditabat᷑. Ad orandũ.
si se solitudo offerret. ea utebat᷑

Expanded text:
ullum enim tempus magis se perut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Undeerit, seu minus composite jacentem viderit; patienter ferre vix potest, sed carnaliter eum seu saeculariter la cibi memoria satur erat. Sic t. Feriatus autem a labore vel aut legebat, aut meditabatur. Ad orandum si se solitudo offerret, ea utebatur;
Abbreviated transcription (Latin):
tio ⁊ fr̃m suoꝵ abstulerat cor¬
pus suum. dum feruore indiscreto.
in betille illud reddid̃it. atq pene ĩ¬
ꝓ quadam secreta culpa. ab altaris sacri
cõmunione suspenderat. notari ti¬
mens ⁊ruborem ñ sustinens ad
sus accessit. Intuens e ⁊im repellere
naret. Itaq ille sumens eucharis¬
tiam ñ pot̃at ad int̾iora

Expanded text:
t fratrum suorum abstulerit corpus suum, dum indiscreto fervore imbecille illud reddidit ac pene ino secreta culpa ab altaris sacri communione suspenderat, notari timens, et ruborem non sustinens, adsus accessit. Intuitus autem eum, naret. Itaque sumens homo Eucharistiam non poterat ad interiora
Abbreviated transcription (Latin):
ti deo. qui unus ⁊ uerus est. ego oĩ
die sacrifico. Non thuris fumum.
nec taurorum inugientium car¬
nes. nec hircorum sanguinem:S
inmaculatum agnum cotidie in
attari crucis sacrifico. Quius car¬
nes postea quam omnis ppłs cre¬
dentium manducau̾it. ⁊ eius san¬
guinem biberit. agnus qui sacri¬
ficatus est. integer ꝑseuerat ⁊ ui¬
uus: Et cum uere sacrificatus sit.
et uere carnes eius manducate sĩt

Expanded text:
ti Deo qui unus et verus est, ego omni die sacrifico, non thuris fumum, nec taurorum mugientium carnes, nec hircorum sanguinem, sed immaculatum sanguinem quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnem postea quam omnis populus credentium manducaverit, et ejus sanguinem biberit, Agnus, qui sacrificatus est, integer perseverat et vivus. » Et cum vere sacrificatus sit, et vere carnes ejus manducatae sint
Abbreviated transcription (Latin):
lideris ex toto corde tuo discere
poteris. Siñ credid̾is penitus nũ¬
qͣm tu ad indaginem huius ue¬
eum multitudo pene tocius pro¬
uincie: ita ut egeam uellent oc¬

Expanded text:
dideris ex toto corde, dicere poteris: Si non credideris, penitus nunquam ad indaginem hujus vequem multitudo pene totius provinciae venit; ita ut Egeam vellent oc
Abbreviated transcription (Latin):
longe exclamauit uoce mag¬
na dicens. Salue trux que in
corꝑe xp̃i dedicata es: ⁊ ex m̃bris
eius tanqͣm margaritis ornata
Anteqͣm te ascenderet dominus
timorem t̾renum hũisti modo
u̾o amorem celestem obtinens.
ꝓudto susciperis.ui enĩ¬
credentis traͣta intrate gau¬
uenio ad te: ita ut ⁊ tu exultans
suscipias me. liscipulum eius

Expanded text:
avit voce magna dicens: « Salve, crux, quae in corpore Christi dedicata es, et ex membris ejus tanquam margaritis ornata. Antequam te ascenderet Dominus noster, timorem terrenum habuisti; modo vero amorem coelestem obtinens voto susciperis. Sciens enim quanta intra te gauvenio ad te, ita ut et tu exaltans suscipias me di
Abbreviated transcription (Latin):
uerti. Que cum fuisset lus¬
trante iam solis iubare ter¬
ras. ita ut iuiserat a gentto¬
re suo adducta nescio quid
i ea deinceps celeste sc̃s ger¬
manus conspicatus. ait ad
eam. Aue filia genouefa.
Reminisceris quid hest̾na
die de corꝑis tu integrita¬
te michi sis pollicita: Qui
genouefa respondit. Remi
ereum. d̾i nutu allãtum ha¬
bentem signum crucis a tellu-¬
re colligens.ꝓ magno mu

Expanded text:
. Que cum fuisset, lustrante iam solis lampade terras, ita, ut iusserat, a genitore suo allata, nescio quid in ea deinceps celeste sanctus Germanus conspicatus, ait ad eam: 'Have, filia Genovefa! Reminisceris, quid esterna die de corporis tui integritate mihi sis pollicita?' Cui Genovefa respondit: 'Remiaereum Dei notu allatum, habentem signum crucis, a tellure colligens pro magno mu
Abbreviated transcription (Latin):
dio occurrentium cetu. emi¬
nus sc̃s germanus intui¬
tus in sp̃u magnanimẽ
genouefam ilico ad se de¬
duci p̃cepit. Cui caput os¬
culans. sciscitabatur a tur
ba nomen puelle. ⁊cuius
bat. Extemplo nom̃ ge¬
nouefe a cirtumstante po
nus. felices uos: tam ue¬
nerande sobolis genitoreᷤ
In huius natiuitate.ma¬
gno gaudio ⁊ exultatiõe
celebratum mist̾ium in ce¬
lo noueritis ab angłis.
Erit enim hec magna
coram domino. ⁊ multi
eius uitam ꝓposctum q
sc̃m mirantes. declinabt
si effecti.⁊ remissionem

Expanded text:
dio occurrentium coetu eminus sanctus Germanus intuitur in spiritu magnanimen Genovefam, quam ilico ad se deduci precepit. 4. Cui caput osculans, sciscitatur a turba et nomen puelle et cuius a. Extemplo nomen Genovefe a circumstante popnus: 'Felices vos tam venerandae sobolis genitores! In huius nativitate magnum gaudium et exultatione caelebratum mysterium in celo noveritis ab angelis. Erit haec magna coram Domino, et multi eius vitam propositumque sanctum mirantes, declinabunsi effecti, et remissionem
Abbreviated transcription (Latin):
pio. Qui sc̃s germanus di¬
xit. Queso ne uerearis mͥ
ꝓfiteri. siuis in sc̃imonio
et intactum corpus. quem¬
admodum sponsa eius cõ
seruare. Qui genouefa res¬
pondit. O benedicte mi pa.¬
ter. quia qd̃ desidero inqui¬
ris. qd̃ ⁊ ambio adipisci.
nfex Confide filia.ui

Expanded text:
to'. Cui sanctus Germanus dixit: 'Queso, ne verearis mihi profiteri, si vis in sanctimonio et intactum corpus tuum, quemadmodum sponsa eius, servare'. Cui Genovefa respondit: 'Benedictus tu, mi pater, quia que desidero sciscitas, si ambio adipisci. nus: 'Confide
Abbreviated transcription (Latin):
nus q ab oculis eius tollitur.
Exutatus itaq ⁊ uisionis sue
memor ñ absc magna cor¬
dis contritione. qd̃ audierat
nobis indicauit. Instrustus
ergo qd̃ diuina ꝓuidentia
in sui dispositione ñ fallitur
ad pprios lares reu̾titur. Post¬
modum ñ musto elaplo tepe
robustior fc̃s. arepta securi

Expanded text:
nusque ab oculis ejus tollitur. nusque ab oculis ejus tollitur. Excitatus itaque et visionis suae memor, non absque magna cordis contritione, quod audierat, nobis indicavit. Instructus ergo quod divina Providentia in sui dispositione non fallitur, ad proprios lares revertitur. Postmodum non multo elapso tempore robustior factus, arrepta securi
Abbreviated transcription (Latin):
In his u̾bis exꝑgefacta mulier
letior exꝓmissio efficit᷑ qmͣ si
corꝑales amisissz dolores. ⁊ que
sibi dicta fu̾ant circumstanti¬
b referens. ⁊ animadu̾tens d̃i
decretum ẽẽ inmutabile reu̾sa
in domum suam cum sũma
deuotione uite sue p̾stolabat᷑
t̃minum.
Hec illud silendum eẽ ar¬
bitror. qd̃ priori relationi ñ
est multum dissimile. Erat qͥ¬
dam debilis membris.⁊ qͣi fre¬
neticus in uilla anese q̃ uici
na claustro. Hic solatum sue
infirmitatis. ⁊ debilitatis a sc̃o
uolens impetrare uenit ad sar¬
cofagum eius. Cumq inibi qͥn¬
q cdies continuassz in or̃one. ⁊
lacrimis ut auxilium diuinũ
sẽ se uideret: sompno subditur.
Bormienti apparuit confessor
dei inquiens. Quid hic iaces:
Sanitatem in hoc loco ñ h̾ebis.
Te aut̃ in domum tuam redeĩm¬
te sanitatem recuꝑabis. ez illa
ñ erit tibi ducturna. His au¬
ditis conturbatum cor hominis
et contremuerunt ossa eus sõp¬

Expanded text:
In his verbis expergefacta mulier, In his verbis expergefacta mulier, laetior ex promissis efficitur, quam si corporales amisisset dolores; et quae sibi dicta fuerant, circumstantibus referens et animadvertens Dei decretum esse immutabile, reversa in domum suam, cum summa devotione vitae suae praestolabatur terminum. Nec illud silendum esse arbitror, quod priori relatione non est multum dissimile. Erat quidam debilis membris et quasi phreneticus, in villa Anese; quae vicina est claustro: hic solatium suae infirmitatis et debilitatis a sancto volens impetrare, venit ad sarcophagum ejus. Cumque inibi quinque dies continuasset in oratione et lacrymis, ut auxilium divinum super se videret; somno subditur. Dormienti apparuit confessor Dei, inquiens: « Quid hic jaces? Sanitatem in hoc loco non habebis; te autem in domum tuam redeunte sanitatem recuperabis, sed illa non erit tibi diuturna. » His auditis, conturbatum est cor hominis et contremuerunt ossa ejus , som
Abbreviated transcription (Latin):
ferro tranffixa ⁊ tumor subci¬
dit. cedens p̃sentie reliquiarum
sanies q emancre ñ desiit. do¬
nec oculus apiret᷑ ⁊ claritate
uidendi similis fieret incolu¬
mi. Et omnis plebs ut uidit
dedit laudem deo.
¶rebrescentib miraculis
et fama confessoris crescente
ad auxilium ip̃uis confug̃.
q̃dam mulier multis crucia¬
ta dolorib. H sc̃m supplici¬
ter exorabat ut eam domino
suis p̾cib cõmendaret quatinꝰx ⁊ i¬
sic se de suis miseriis liberaret
ꝓ ut sciret sibi expedire. Noct᷑¬
nas in eccl̃ia agens iugiliaᷤ
cum leui correpta sopore ca¬
put reclinaret sr̃ formam. cui
sc̃s in uita sua consueuit incũ¬
bere oroni insistens: iudit confes¬
sorem domuni assistentem si¬
bi ⁊ dicentem. Mulier reu̾tere
in domũ tuam. qr in p̾senti ñ
pot̾̃is curari. est tam̃ salus tua
in manu domini. Postqͣm ali¬
qͣntulum temꝑis fec̾is in tuis
cruciatib tanqͣm lapis uiuuꝰ
in celesti edificio collocaberis.

Expanded text:
ferro transfixa, et tumor subseferro transfixa, et tumor subsedit, cedens praesentiae reliquiarum; saniesque emanare non desiit, donec oculus aperiretur, et claritate videndi similis fieret incolumi; et omnis plebs, ut vidit, dedit laudem Deo. Crebrescentibus miraculis et fama confessoris crescente, ad auxilium ipsius confugit quaedam mulier, multis cruciata doloribus. Haec sanctum suppliciter exorabat, ut eam Domino suis precibus commendaret, quatenus sic se de suis miseriis liberaret, prout sciret sibi expedire. Nocturnas in ecclesia agens vigilias, cum leni correpta sopore caput reclinaret super formam, cui sanctus in vita sua consuevit incumbere, orationi insistens, vidit confessorem Domini assistentem sibi et dicentem: « Mulier, revertere in domum tuam, quia in praesenti non poteris curari; est tamen salus tua in manu Domini: postquam aliquantulum temporis feceris in tuis cruciatibus, tanquam lapis vivus in coelesti aedificio collocaberis. »
Abbreviated transcription (Latin):
res dicens. In uirtite sc̃i willi
p̾cipio tibi ut post me loquaris
u̾ba que me auclieris ꝓferentẽ.
Adiuratus in iurtute sc̃i confes¬
soris mox duos sensus sibi a pͥ¬
mordio sui ortus denegatus
capescit. scil auditum ⁊ loquelã.
et inchoante fr̃e dñicam or̃onẽ
loqͣr u̾bum post u̾bum uoce ai¬
ticula ⁊ intelligibili licet in uer¬
bis formandis. ⁊ exprimendis
balbitiret. Qui aut̃ addux̾ant
eum stabant stupefacti: miran¬
tes de his que ꝓcedebant de ore
Quadam sollempnitate tũ
innumeri utrius q sexus ad sc̃m
nr̃m concurrerent attulit que¬
dam mulier ꝑuulam puellam
int brachia sua in cuius ocullo
ulcus extreuerat inmensum.⁊
ad intuendum ualde horribi¬
le. Accedens illa cum filia ad
fr̃em qui curam agebat infir¬
morum rogat ut stillam sacri
liquoris oculo misere nate in¬
fundat. Inclinans aures peti¬
tioni mulieris ꝑfecit rogatũ:
et insuꝑ sc̃m dentem tumori
applicuit. Mirum dictu statĩ
rupta est cutis sub oculo uelt

Expanded text:
res dicens: « In virtute S. Wilhelmi praecipio tibi, ut post me loquaris verba quae me audieris proferentem. » Adjuratus in virtute sancti confessoris, mox duos sensus, sibi a primordio sui ortus denegatos, capessit, scilicet auditum et loquelam; et inchoante fratre Dominicam orationem, loquitur verbum post verbum, voce articulata et intelligibili, licet in verbis formandis et exprimendis balbutiret; qui autem adduxerant eum, stabant stupefacti, mirantes de his qui procedebant de ore ejus. Quadam solemnitate, cum innumeri utriusque sexus ad sanctum nostrum concurrerent, attulit quaedam mulier parvulam puellam inter brachia sua, in cujus oculo ulcus excreverat immensum, et ad intuendum valde horribile. Accedens illa cum filia ad fratrem, qui curam agebat infirmorum, rogat ut stillam sacri liquoris oculo miserae natae infundat. Inclinans aures petitioni mulieris, perfecit rogatum, et insuper sanctum dentem tumori applicuit. Mirum dictu! statim rupta est cutis sub oculo, velut
Abbreviated transcription (Latin):
mam. diutius inmorata est:
cantem neq bibentem:s¬
intellexit hunc hebreum eẽ
et dei celi oratorem. Erat enĩ¬
Unus deus est hebreorum qui
hebream puellam u̾ba u̾itatis ca¬
nentemut eadem repeteret. admo¬
apłm. qd̃ neq manducar et neq
biberet: dedit palmam in faciem

Expanded text:
mam, diutius immorata ante cantem neque bibentem, sperspexit, hunc Hebraeum esse et Dei coeli oratorem inteUnus est Deus Hebraeorum, qui puellam verba veritatis canentem attentius eamdem repetere admoum, quod neque manducaret, neque biberet,
Abbreviated transcription (Latin):
mio ab incar¬
natione domi¬
rege lu douico. regis illustris
francorum ludouici filio. rega
edictum: ut apd̃ urbem parisiẽ¬
ꝓcerib uniu̾sis. de regni cõmo¬
ditate celebrarent concilium.
Die p̃fixa ad urbem regiam.¬
om̃s qui uocati fuerant con¬
uenerunt ⁊de honestate ⁊reg¬
ni utilitate. secretius tractare
cep̾urit. Et qm̃ maligni semꝑ
in peius malignancli studio pro

Expanded text:
o ab Incarnatione Domirege Ludovico, regis illustris Francorum Ludovici filio, regale edictum, ut apud urbem Parisienoceribus universis, de regni commoditate celebrarent concilium. Die praefixa ad urbem omnes qui vocati fuerant convenerunt, et de honesta regni utilitate secretius tractare coeperunt; et quoniam maligni semper in pejus malignandi studio pro
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝑ multos annos anxieba¬
tur: ut uix a circumstantib
eum discerni pot̾at quid dice¬
ret. Cumq nullo antidoto po¬
tionis uł alt̾ius artis reme¬
dium sur infirmitatis inue¬
nisset:incidit ei bonum con¬
silium. ut ad asilum sc̃i thome
de paraclito declinaret. uenit gͦ
et patrem monast̾ii adiens qͥd
pateretur querulo murmure
exposuit ⁊ cepit eum humilit̃
rogare ut ob gr̃am recuꝑande
sanitatis manum guituri suo
imponeret. uir aut̃ dñi ad
rogantem aliqͣntulum iocun¬
datus. p̾misso signo crucis te¬
tigit guttur suum dicens Sa

Expanded text:
ris per multos annos anxiabaris per multos annos anxiabatur, ut vix a circumstantibus eum discerni poterat, quid diceret. Cumque nullo antidoto potionis vel alterius artis, remedium suae infirmitatis invenisset, incidit ei bonum consilium, ut ad azylum S. Thomae de Paraclito declinaret. Venit ergo, et Patrem monasterii adiens, quid pateretur, querulo murmure exposuit, et coepit eum humiliter rogare, ut ob gratiam recuperandae sanitatis manum gutturi suo imponeret. Vir autem Domini, ad rogantem aliquantulum jucundatus, praemisso signo crucis, tetigit guttur suum, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam sui: apiens os suum
bñdixce deum ⁊ dixit.Iam nõ
moriar s uiuam ⁊ narrabo o¬
pera domini. Confido enim
in domino: qd̃ p̾cib ⁊ mertiis
Wlłmi abbatis reddita sim
sanitati. Qui ad eam conue¬
nerant testimonium ꝑhibe¬
bant u̾itati de his: ⁊ scimus
qr uerum est testimonium eo¬
rum.
anguebat quidam in
uilla anese ⁊ desid̾abat bibere
aqͣmͣ de fonte quem abbas
fecerat emundari. ⁊ firmis cla¬
nsuris signari. S qr nullus
ad eundem fontem poterat
hr̃e accessum nisi ad nitum
illius qui eum seruabat cla¬
usum: fecit ille abbati suum
intimari desid̾ium. Accitus ẽ
igitur frat̃ ericus qui supͣdicti
fontis habebat custodiam: p̃¬
ceptum q est illi ut de ip̃uis
aqua egroto porrigat poculũ.
Cumq allatam gustasset lã¬
guidus: mox cognouit qͣm sa¬
luber est gustus eus. qr ñ tm̃
sitm suam extinxit: s etiam
odtate salutis gr̃am contulit
Quidam monachus
cisfciensis ordinis haquinus
nomine de claustro esrom
tanta raucitate obtusi pecto¬

Expanded text:
ad eam sui, aperiens os suum, benedixit Deum et dixit: « Jam non moriar, sed vivam, et narrabo opera Domini; confido enim in Domino, quod precibus et meritis Wilhelmi abbatis reddita sim sanitati. » Qui ad eam convenerant, testimonium perhibebant veritati de his, et scimus, quia verum est testimonium eorum. Languebat quidam in villa Anese et desiderabat bibere aquam de fonte, quem abbas fecerat emundari et firmis clausuris signari; sed quia nullus ad eumdem fontem poterat habere accessum, nisi ad nutum illius, qui eum servabat clausum, fecit ille abbati suum intimari desiderium. Accitus est igitur Fr. Ericus, qui supradicti fontis habebat custodiam, praeceptumque est illi, ut de ipsius aqua aegroto porrigat poculum. Cumque allatam gustasset languidus, mox cognovit quam saluber est gustus ejus; quia non tantum sitim suam exstinxit, sed etiam optatae salutis gratiam contulit. Quidam monachus Cisterciensis ordinis, Haquinus nomine, de claustro Esromae, tanta raucitate obtusi pecto
Abbreviated transcription (Latin):
sine mora se exhiberet. ⁊ wull̾mũ
sui itiñis faceret consortem. Pa¬
ruit ille mandato assumpto q
secum ull̃mo uenit senonis.As¬
sistens q summo pontifici teme¬
ritatis ⁊ indiscretionis arguitur
et ull̾mus a inĩa liberatur. ⁊ ne

Expanded text:
sine mora se exhiberet, et Wilhelmum sine mora se exhiberet, et Wilhelmum sui itineris faceret consortem. Paruit ille mandato, assumptoque secum Wilhelmo, venit Senonis, assistensque summo pontifici, temeritatis et indiscretionis arguitur, et Wilhelmus a sententia liberatur; et ne
Abbreviated transcription (Latin):
gat ille se uinqͣm priori. aliqmͣ
intulisse inuiriam. Post aliqͦs
u̾o u̾borum discursus: sic fatur
Si in ħ aliquid peccani qd̃ ab
officio prioris ñ priorem s or¬
dinis p̾uaricatorem abegi. p̾sto
sum emendatoriam subire uin-¬
dictam. Et ueniam sumens cõ-¬
tinuo dampnat᷑ silentio. ⁊ ut
singłis septimanis tres dies in
pane ⁊ aqua ieiunans in t̾ra sine
mensale sedeat. Ille u̾o talem sen¬
tentiam ñ abhorruit. s animał¬
uertens pastoris snĩam ẽẽ timen¬
dam iustam siue iniustam qd̃ su¬
o capiti iniunctum fu̾at humilr
sustinuit. Exiit tñ sermo int fr̃es
qd̃ discipulus ille iniusto damp¬
nat᷑ iudicio. Qmͣ obrem quidam
dñm apłicum qui tunc senonis
morabat᷑ cum festinatione adiit.
et omnia scd̃m qd̃ acta fu̾ant tan¬
to patͥ intimauit. Summus pon¬
tifex ñ leue ferens ordinis p̃uaui¬
cationẽ ⁊ inmnocentem grauit sẽ¬
tentiatum abb̃i de sc̃a genouefa
subito mandauit ut sue p̃sentie

Expanded text:
gat ille, se unquam priori aliquam gat ille, se unquam priori aliquam intulisse injuriam. Post aliquos vero verborum discursus sic fatur: « Si in his aliquid peccavi, quod ab officio prioris, non priorem, sed ordinis praevaricatorem abegi; praesto sum emendatoriam subire vindictam. » Et veniam sumens, continuo damnatur silentio; et ut singulis septimanis tres dies in pane et aqua jejunans, in terra sine mensali sedeat. Ille vero talem sententiam non abhorruit, sed animadvertens, pastoris sententiam esse timendam, justam sive injustam, quod suo capiti injunctum fuerat humiliter sustinuit. Exiit tunc sermo inter fratres, quod discipulus ille injusto damnatur officio; quamobrem quidam dominum apostolicum qui tunc Senonis morabatur, cum festinatione adiit, et omnia secundum quod acta fuerant tanto Patri intimavit. Summus pontifex non bene ferens ordinis praevaricationem, et innocentem graviter sententiatum, abbati de S. Genovefa subito mandavit, ut suae praesentiae
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. frẽm illum secum ad re¬
gis palatium duxit. Et quia
ignota regi erat ordinis insti¬
tutio. ft̃s est ille prior ab eo in
palatio. Optatum itaq repor¬
tans effectum. hora refectionis
accessit ad cymbalum. ⁊ pcusso
cymbalo. conuocauit conuen¬
tum. fr̃es ħ uidentes quid face¬
rent quid dicerent: Loqui ñ po¬
terant. s nutib ⁊ signis int̾iorẽ
cordis amaritudinem demonstͣ¬
bant. Quia u̾o iustus ut leo cõ¬
fidit. Wll̃mus animatꝰ ⁊elo or¬
dinis ⁊amores iusticie post in¬
gressum refestorii p̃sumptorẽ
illum a nola submouit ⁊ suppͥo¬
rem adhibuit. Submotus ille
cũ rubore exiuit. dedecus q sibi
illatum cum magno genitu
abbati exposuit. Conq̃rentẽ blã¬
de consolatus est dicens. Si is¬
ta Wll̃mo de sc̃o g̾mano ñ red¬
didero numqͣm abbas ero. fratͥ¬
b in capło mane cong̾gatis: ꝑ¬
clamatus est Wlł̾mus qd̃ mañ
priori imposuiss uiolentam. Ne¬

Expanded text:
fieret, fratrem illum secum ad refieret, fratrem illum secum ad regis palatium duxit; et quia ignota regi erat ordinis institutio, factus est ille prior ab eo in palatio. Optatum itaque reportans effectum, hora refectionis accessit ad cymbalum, et percusso cymbalo convocavit conventum. Fratres hoc videntes, quid facerent, quid dicerent? Loqui non poterant; sed nutibus et signis interiorem cordis amaritudinem demonstrabant. Quia vero justus ut leo confidit , Wilhelmus animatus zelo ordinis et amore justitiae, post ingressum refectorii praesumptorem illum, a nola submovit et subpriorem adhibuit. Submotus ille cum rubore exivit dedecusque sibi illatum cum magno gemitu abbati exposuit. Conquerentem blande consolatus est, dicens: « Si ista Wilhelmo de S. Germano non reddidero, nunquam abbas ero. » Fratribus in capitulo mane congregatis, proclamatus est Wilhelmus, quod manum priori imposuisset violentam. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nuc requiescit. uocaret᷑
Recursis post ħ ñ multorum
annoꝵ curriculis. abbas odo in
senectute bona migrauit ad do¬
minũ: Quo defuncto dñs gari-¬
nus eiusdem monast̾ii prior.
qr uir honestus ⁊ litt̾atus.⁊ ꝓui¬
dus in agendis habebat᷑ in ab¬
batem eligit᷑. Postqmͣ aut̃ con¬
secratꝰ ⁊ in sede sua erat confrr¬
matꝰ. habitus est sermo ad fr̃es
in capło. de priore substituendo
fuit ibi quidam. cui abbas om¬
nimodis affectabat dare pͥoratũ
Annuentib cunctis. ⁊ abbati
consentientib: resistebat ille fr̃
dicens. Iustum est ut in regali
abbatia officiales ꝑ regem in
officiis suis imponant᷑. Qd̾ au¬
dientes fr̃es conturbati uehem̃¬
ter dix̾unt. Si uis scd̃m ordinis
tenorem prioris suscipe officiũ.
consentimus electiomi tuez sin
aut t̾minos quos posuerunt
pr̃es nr̃i transgredi attempta¬
ueris. numqmͣ ad illud ꝑtinge.
Illo aut̃ in suo ꝓposito ꝑsisten¬
te abbas ut sui incepti compos

Expanded text:
ubi nunc requiescit, vocaretur. ubi nunc requiescit, vocaretur. Recursis post haec non multorum annorum curriculis, abbas Odo in senectute bona migravit ad Dominum, quo defuncto dominus Garinus, ejusdem monasterii prior, quia vir honestus et litteratus et providus in agendis habebatur, in abbatem eligitur. Postquam autem consecratus et in sede sua erat confirmatus, habitus est sermo ad fratres in capitulo de priore substituendo. Fuit ibi quidam, cui abbas omnimodis affectabat dare prioratum, annuentibus cunctis et abbati consentientibus; sed resistebat ille frater, dicens: « Justum est, ut in regali abbatia officiales per regem in officiis suis imponantur. » Quod audientes fratres, conturbati vehementer, dixerunt: « Si vis secundum ordinis tenorem prioris suscipere officium, consentimus electioni tuae; sin autem terminos, quos posuerunt Patres nostri, transgredi tentaveris, nunquam ad illud continges. » Illo autem in suo proposito persistente, abbas, ut sui incepti compos
Abbreviated transcription (Latin):
tas in edulium p̾ꝑatas. cum gr̃a¬
rum sumebat actione. Non enĩ
alias delicias due p̾bende tm̃ in
principio ip̃is fr̃ĩb ⁊ familie eoꝵ
pbere pot̾ant. Unde fortis athle¬
ta xp̃i in incepto stabilis religi¬
onis atq ordinis. in tm̃ uehem̃s
emulator extitit ut cum suppri¬
oris fungeretur officio. nulla
patiebat᷑ ordinis instituta trãs¬
gredi. His ⁊ aliis hꝰmõi uirtu¬
tum studiis cum se in desinent̃
qui diligit me diligetur a pr̃e
meo. ⁊ ego diligam eum. ⁊ ma¬
ntfestabo ei me ip̃m. Quadam
nocte cum m̃bra sopori dediss.
apparuit ei in uisione. in sp̃e pul¬
cherrim̃ iuuenis uocans q eum
ꝓprio nomine ait. Nou̾is te ad
qnͣdam insulam mecum ꝓfectu¬
rum ubi multa temptationis ge-¬
nera ꝑferes atq molestias. s his
meo aduitorio suꝑatis deposito
carnis oñe. mecum eris in para-¬
diso. Quid aut̃ uellet sibi talis
uisio talis q admonitio. neqͣꝙͣ

Expanded text:
tes in edulium praeparatas cum gratiates in edulium praeparatas cum gratiarum sumebat actione; non enim alias delicias duae praebendae tantum, in principio ipsis fratribus et familiae eorum, praebere poterant. Unde fortis athleta Christi, in incepto stabilis religionis atque ordinis, in tantum vehemens aemulator exstitit, quod cum superioris fungeretur officio, nulla patiebatur ordinis instituta transgredi. His et aliis hujusmodi virtutum studiis cum se indesinenter Qui diligit me diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum ; quadam nocte, cum membra sopori dedisset, apparuit ei in visione in specie pulcherrimi juvenis, vocansque eum proprio nomine ait: « Noveris te ad quamdam insulam mecum profecturum, ubi multa tentationum genera perferes atque molestias; sed his meo adjutorio superatis, deposito carnis onere, mecum eris in paradiso . » Quid autem vellet sibi talis visio talisque admonitio, nequaqu
Abbreviated transcription (Latin):
siones. domos ⁊ familias diui¬
tias ⁊ honores insuꝑ ⁊semetip¬
sum reliquit. Nec hoc idcirco di¬
cimus ut eum sumimis equip¬
peremus apłis S sic approbamꝰ
minora oꝑa ut ñ uituꝑemꝰ ma¬
iorum magnalia.
uscepto itaq hitu regulari.
Wll̃mus appositus est ad cetos
fr̃es.⁊ annumeratus est cum
illis duodetim. Et mutato ha¬
bitu. mutatus est inuirum al¬
terum. atq diuina cooꝑante
gr̃a. que sibi eum uas electio¬
nis p̃uiderat. ꝓficiebat de uirtu¬
te in uirtutem. ut dignus hr̃et᷑
uidere deum deorum in syon. E¬
rat enĩ p̃ditus uirtute carita¬
tis. humilitate p̾cipuus. pacĩa
fortis. obedĩa tractabilis.⁊ ad
ceta gña uircittum ꝓmptus.
Insistebat lectioni. oromi. diui¬
ne contemplationi uigiliis. ie¬
umiis. artus domabat corꝑis.
et qui solebat insericis p̃cedere in¬
diuũe. post in abiectis uestib ser¬
uit pauꝑ pauꝑib. Diitiarum p̃¬
terite uite oblitus panem furfu¬
reum nit cet̃i edebat ⁊ herbas agͤs¬

Expanded text:
siones, domos et familias, divitias et honores, insuper et semetipsum reliquit. Nec hoc idcirco dicimus: « ut eum summis aequiparemus apostolis; sed sic approbamus minora opera, ut non vituperemus majorum magnalia. » Suscepto itaque habitu regulari, Wilhelmus appositus est ad caeteros fratres, et adnumeratus est cum illis duodecim; et mutato habitu, mutatus est in virum alterum; atque divina cooperante gratia, quae sibi eum vas electionis praeviderat, proficiebat de virtute in virtutem, ut dignus haberetur videre Deum Deorum in Sion . Erat enim praeditus virtute charitatis, humilitate praecipuus, patientia fortis, obedientia tractabilis, et ad caetera genera virtutum promptus. Insistebat lectioni, orationi, divinae contemplationi; vigiliis, jejuniis artus domabat corporis; et qui solebat in sericis procedere indumentis, post in abjectis vestibus servit pauper pauperibus; divitiarum praeteritae vitae oblitus, panem furfureum, ut caeteri, edebat, et herbas agres
Abbreviated transcription (Latin):
tias ethiopie dicentes. uenite
ad cuutatem. ⁊ uidete dm̃ in ef¬
figiem hominis latentem. Sũq
uenisset omnis multitudo cum
cereis ⁊ lampadib. cum thimia¬
matib. ⁊ du̾so sacrificiorum ri¬

Expanded text:
ias misit, dicentes: « Venite ad civitatem, et videte Dominum in effigie hominis latentem. » Cumque venisset omnis multitudo cum cereis et lampadibus, cum thymiamate et diverso sacrificiorum ge
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾at cum suis remeabat. Quidã
aut̃ demonũ lento sequebãtur
gradu claudicando incedentes.
Ille qui hanc uisionem uidebat
audacior fc̃s uni eorum qui tar¬
dior cet̃is ueniebat ait. Adiuro te
ꝑ filium dei ut indices michi qͥue
sunt ħ q̃ uidi: Ille int̾rogantem
se torua facie. ⁊ oblico oculo in¬
tuitus: respondit. Si scire uis
abbas ur̃ wll̾mus de mundo ẽ
sublatus: ⁊ tanto obsequio an¬
głorum in celo deportatus. Nos
aut̃ uenimus ut aliquid iuris
nr̃i in eo haberemus. Sz iuolen¬
tiam ab angłĩs passi: frustrati

Expanded text:
venerat cum suis remeabat; quidam venerat cum suis remeabat; quidam autem daemonum lento sequebantur gradu, claudicando incedentes. Ille qui hanc visionem videbat, audacior factus, uni eorum, qui tardior caeteris veniebat, ait: « Adjuro te per Filium Dei, ut indices mihi quae sunt haec quae vidi. » Ille interrogantem se torva facie et obliquo oculo intuitus, respondit: « Si scire vis, abbas vester Wilhelmus de mundo est sublatus, et tanto obsequio angelorum in coelo deportatus; nos autem venimus ut aliquid juris nostri in eo haberemus; sed violentiam ab angelis passi, frustrati
Abbreviated transcription (Latin):
in pacĩa uicit ꝑsecutiones scłi:
nũc aut̃ coronat᷑ qr fidelit uix
in mandatis domini. Exꝑgefc̃s
ille. ⁊ pnĩa ductus ad monaste¬
rium unde apostando recesserat
rediit. atq offerens se emenda¬
tioni p̃dictam uisionem omĩb
intimauit.
tũ supͣdictorum gognum¬
do nomine inclaustͣo qd̃ sora
drͣ cõmoranti: głificati homi¬
nis talis ostensa est uisio. Ap¬
propinqͣnte diluculo dñice re¬
surrectionis aspiciebat in uisu
pene uigilans multitudinem
angłorum p̾dulci suauitate
canentium. int quos duo ange¬
li ineffabili claritate fiagidi
ꝙ̃ qͣm etate maturum sac̾dotalib
uestib decoratum. a dextris ⁊ a sim¬
stris sustentabant brachia ip̃ius
humeris suis tenentes imexa: ⁊
ad celumusc ꝓgredientes. Hos
insequebat᷑ diabolus ñ minima
demonũ furentium atq striden¬
tiũ stipatus cat̃ua. Sc̃is u̾o an¬
gelis incelum receptis: ille hostis
antiquus dolenti similis ua qͣ

Expanded text:
in patientia vicit persecutiones saeculi; in patientia vicit persecutiones saeculi; nunc autem coronatur, quia fideliter vixit in mandatis Domini. » Expergefactus ille, et per viam ductus ad monasterium unde apostatando recesserat, rediit, atque offerens se emendationi, praedictam visionem omnibus intimavit. Alteri supradictorum, Godmundo nomine, in claustro, quod Sora dicitur, commoranti, glorificati hominis talis ostensa est visio. Appropinquante diluculo Dominicae resurrectionis, aspiciebat in visu, pene vigilans, multitudinem angelorum, praedulci suavitate canentium; inter quos duo angeli ineffabili claritate fulgidi, quemdam aetate maturum, sacerdotalibus vestibus decoratum, a dextris et a sinistris sustentabant, brachia ipsius humeris suis, tenentes innixa, et ad coelum usque progredientes. Hos sequebatur diabolus, non minima daemonum furentium atque stridentium stipatus caterva. Sanctis vero angelis in coelum receptis, ille hostis antiquus, dolenti similis, via qua
Abbreviated transcription (Latin):
sui transitus de hoc mundo in ui¬
sione uid̾unt quomodo ad gau¬
diũ transiuit angłorum. Et li¬
cet eoꝵ aliqͣntulum diu̾sa ẽ iu¬
sio: utraq tam̃ plena fide rela¬
tione digna est ⁊ memoria. Alt
istoꝵ nicholaus nomine in the¬
utonicis ꝑtib in cuitate hilde¬
sem studio litt̾arum oꝑam daba:
Hic eadem hora qua uir dei gle¬
bam sui corpis celum in gressurꝰ
deposuit: uidit ꝑuisionem qnͣ¬
dam ꝑsonam sibi ignotam sto¬
la candida amictam celum cõ¬
scendere. ⁊ sic̃ in picturis solet
fieri. in quib dñi ascensio me¬
morat᷑ totus infra nubes susce¬
ptus depingit᷑ tm̃ q pedes ip̃ius
apparent sic ⁊ iste sc̃s infra nubes
candidas susceptus est tmñq pe¬
des eius. ⁊ uestim̃torum extremi-¬
tates uidebant᷑. Cumq ille in ce¬
lum fixis luminib uisa admi¬
raret᷑: astinit ei uir quidam di¬
cens. Quid admiraris aspiciẽs
in celum: Hic homo assump¬
tus in celum abbas ur̃ est. qui

Expanded text:
sui transitus de hoc mundo, in visui transitus de hoc mundo, in visione viderunt quomodo ad gaudium transivit angelorum; et licet eorum aliquantulum diversa est visio, utraque tamen plena fide relatione digna est et memoria. Alter istorum Nicolaus nomine, in Teutonibus partibus in civitate Hildesheim studio litterarum operam dabat: hic eadem hora, qua vir Dei glebam sui corporis coelum ingressurus deposuit, vidit per visionem quamdam personam sibi ignotam, stola candida amictam, coelum conscendere; et sicut in picturis solet fieri, in quibus Domini ascensio memoratur, totus infra nubes susceptus depingitur, tantumque pedes ipsius apparent, sic et iste sanctus infra nubes candidas susceptus est, tantumque pedes ejus et vestimentorum extremitates videbantur. Cumque ille in coelum fixis luminibus visa admiraretur, astitit ei vir quidam dicens: « Quid admiraris aspiciens in coelum; hic homo assumptus in coelum, abbas vester est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
głam sui nominis ꝑ głosi conł¬
fessoris sui suffragra usq in ho¬
diernũ diem innumera p̾stat be¬
neficia his qui ex toto corde que¬
runt illum. cui est honor ⁊gl̾a:
ꝑ ifinita scła scłorum. am̃. O
qͣntus erat luctus omnium qnͣ¬
ta p̃cipue lam̃ta discipłorum.
qui licet de tanti prĩs głificatõ¬
ne certi haberemur: eius tam̃ or¬
bati p̾sentia humano more tris¬
tabamur. Dies festi nr̃i conu̾si
sunt in luctum. ⁊ sabbata nr̃a
in lam̃tationẽ. licet gaudend̾
nobis eẽt qd̃ quem doctorem
habuimus in t̾ris. int̾cessorem
haberemus in celis: siuis dolorsˢ
rationẽ admiteret. S bñdictꝰ
deus qui tristiciam nr̃am con¬
u̾tit in gaudium: nam post trã-¬
situm prĩs nr̃i uuenes nr̃i uisio¬
nes uidebant. ⁊ seniores nr̃i som¬
pnia sompniabant: ꝑ que cõ¬
iecimus. qd̃ dominus in breui
sc̃m suum ẽẽt mirificaturus.
rant duo iuuenes de
familia ip̃ius sc̃i in diu̾sis cons¬
tituti regionib qui in ip̃a hora

Expanded text:
gloriam sui nominis, per gloriosi confessoris sui suffragia, usque in hodiernum diem innumera praestat beneficia, his qui ex toto corde quaerunt illum, cui est honor et gloria, per infinita saecula saeculorum. Amen. O quantus erat luctus omnium! quanta praecipue lamenta discipulorum, qui licet de tanti Patris glorificatione certi haberemur, ejus tamen orbati praesentia, humano more tristabamur. Dies festi nostri conversi sunt in luctum, et sabbata nostra in lamentationem: licet gaudendum nobis esset, quod quem doctorem habuimus in terris, intercessorem haberemus in coelis, si mens doloris rationem admitteret. Sed benedictus Deus, qui tristitiam nostram convertit in gaudium : nam post transitum Patris nostri juvenes nostri visiones videbant et seniores nostri somnia somniabant, per quae certi eramus quod Dominus in brevi sanctum suum esset mirificaturus. Erant duo juvenes de familia ipsius sancti, in diversis constituti regionibus, qui in ipsa hora
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ te dixisse legimus. facilius
est camelum ꝑ acus foramen
transire. qmͣ diuitem regnũ
celorum intrare. S cum hoĩes
t̃rena tm̃ sapientes int̾rogarẽt.
quis gͦ potest salius fieri respõ¬
disti. Que apd̾ homines sunt
impossibilia. possibilia sunt
apd̃ deum. Ecce qr hunc ad gra¬
ciam p̃destinasti. facile de suꝑ¬
bo humilem. de diuite panꝑem
facere potuisti. Dicat quisq ꝙ
sentit. in laude apłorum petri
et andree g̃manoꝵ scriptum:
qd̃ ad imius iussionis uocem
ẜdicantis dñi. relictis retib ⁊
naui setun sunt redemptorẽ.
Iste u̾o ñ tm̃ ad domini. s ipiꝰ
serui admonitionem ñ solum
retia ⁊ nauem. s p̾dia ⁊ posses

Expanded text:
quod te dixisse legimus: Facilius quod te dixisse legimus: Facilius est camelum per acus foramen transire quam divitem regnum coelorum intrare , sed cum homines terrena tantum sapientes interrogarent, quis ergo potest salvus fieri? respondisti: Quae apud homines sunt impossibilia, possibilia sunt apud Deum . Ecce, quia hunc ad gratiam praedestinasti, facile de superbo humilem, de divite pauperem facere potuisti. Dicat quisque quod sentit in laude apostolorum Petri et Andreae germanorum scriptum, quod ad unius jussionis vocem praedicantis Domini, relictis retibus et navi, secuti sunt Redemptorem; iste vero non tantum ad Domini, sed ipsius servi admonitionem: non solum retia et navem, sed praedia et posses
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ nouum pp̃ eum qui nos re
de die indiem. Intelligens ab¬
bas cor eius a sp̃u sc̃o inflam¬
amoris dulcedine te sibi alliga¬
ri cupit. ⁊ extensis brachiis sus¬
cipiendo amplecti. qui ꝓte se ꝑ¬
misit cructfigi: ꝓtinus uir dei
lacͥmarum ymbre ora ꝑfusus. ⁊
prop̃nimium singultum uix u̾ba
ualens edere. cum timore respõ¬
dit. Utinam scire possim qd̃ me
dignaret᷑ hr̃e seruum sibi ⁊ p̃te¬
rite iniquitatis ⁊ mee fragilita¬
tis errores dimiitere. Ad ħ abbaᷤ.
Ego fideiussor ero si sane moninᷤ
obtempare uolũis. qd̃ ñ solum
pẽca tua dimittet. ũm ⁊̃ post nite
huiꝰ t̾minum. cum sc̃is suis et̃na
coronabit gła. Nec mora. WUlls
ad pedes corruens fideiubentis se¬
et sua deo ⁊illi benigne cõmen¬
daurez ⁊ sic de hꝰ mundi naufra-¬
gio nudus euasit letat᷑ xͥ fami¬
lia de tanti uiuenis conu̾sione nͨ
minus gaudet ex insperato au¬
xilio tam repente sibi celitus trã¬

Expanded text:
semper novum; propter eum qui nos refsemper novum; propter eum qui nos refde die in diem. » Intelligens abbas cor ejus a Spiritu sancto inflamamoris dulcedine te sibi alligare cupit et extensis brachiis suscipiendo amplecti, qui pro te se permisit crucifigi? » Protinus vir Dei, lacrymarum imbre ora perfusus, et propter nimium singultum vix verba valens edere, cum timore respondit: « Utinam scire possim, quod me dignaretur habere servum sibi, et praeteritae iniquitatis et fragilitatis meae errores dimittere! » Ad haec abbas: « Ego fidejussor ero, si sanis monitis obtemperare volueris, quod non solum peccata tua dimittet, verum etiam post vitae hujus terminum cum sanctis suis aeterna coronabit gloria. » Nec mora, Wilhelmus ad pedes corruens habuit et sua Deo benigne commendavit, et sic de hujus mundi naufragio nudus evasit. Laetatur Christi familia de tanti juvenis conversione, nec minus gaudet ex insperato auxilio tam repente sibi coelitus tran
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Quicumq uolu̾it ami¬
cus ẽẽ hꝰ scłi. inimicus dei cõ¬
stituitur. Ne tardes ergo cõ¬
u̾ti ad dñm ⁊ ne differas de
die in diem. ne subito ueni¬
at ira dei sr̃ te. ⁊ in tempore
uindicte lisꝑdat te. Ualde stul¬
tus est qui ꝓ eo qd̃ ꝑuo tempe
luxurie deseruit. suum q mise¬
rum desid̃ium prauis delectatio¬
nib pascitz ⁊ celestem ꝑdit ame¬
nitatem. ⁊ et̾nam incurrit dãp¬
nationem. Igitur renuntia om¬
nibz que possides. ⁊ baiula cru¬
cem xp̃i cotidie qui cum eẽt di¬
ues.⁊ spotens rex celi ⁊t̾re spon¬
te pauꝑ fc̃s est ꝓ nobis ut nos
diuites faceret secum in regno
celoꝵ. Postqͣm finem his impo¬
suit monitis. app̃hensa manu
euis duxit illum ad uitream fe¬
nestram in qua erat ymago cͥ¬
fixi depicta. Tunc renouato ser¬
mone ait. Hides ne mi dñe hanc
ymaginem. ⁊ consideras: Qui il¬
le. uideo plane ⁊ diligent̃ consi¬
dero. Nam si hoc mistium michi
uetus est ꝑ usum est tam̃ michi

Expanded text:
cens: Quicunque voluerit amicus esse hujus saeculi, inimicus Dei constituitur . Ne tardes ergo converti ad Dominum, et ne differas de die in diem; ne subito veniat ira Dei super te, et in tempore vindictae disperdat te. Valde stultus est, qui pro eo, quod parvo tempore luxuriae deservit, suumque miserum desiderium pravis delectationibus pascit; et coelestem perdit amoenitatem, et aeternam incurrit damnationem. Igitur renuntia omnibus, quae possides, et bajula crucem Christi quotidie; qui cum esset dives et praepotens, rex coeli et terrae, sponte pauper factus est pro nobis, ut nos divites faceret secum in regno coelorum. » Postquam finem his imposuit monitis, apprehensa manu ejus, duxit illum ad vitream fenestram, in qua erat imago Crucifixi depicta. Tunc renovato sermone ait: « Videsne, mi domine, hanc imaginem, et consideras? » Cui ille: « Video plane et diligenter considero; nam si hoc mysterium mihi vetus est, per usum est tamen mihi
Abbreviated transcription (Latin):
te odone ut capitulum suum ꝙͣ¬
tocius adire ñ suꝑsederet. Eur¬
rexit ita q refectionis curam pꝰ¬
ponens. ⁊ ualedicens omnib
ait. Uadam. ⁊ uidebo si est hec
mutatio dextere excelsi. Cumq
claustrum beate genouefe in¬
trasset. uidit ibi uiros scema¬
te religionis adornatos. Qre¬
didit ergo sermoni quem di¬
xerat illi nuntuis: s tam̃ ue.¬
hement̃ intra se hesitabat cur
hoc euenisiet. ac q̃ cã fu̾it huiꝰ
mutationis. Nuntiatur ꝓti¬
nus abbati aduentus domi¬
ni ulłmi. Qui festinant occur¬
rit. ⁊ in olculo pacis susceptum
deuotissime amplectitur. Cũ¬
qz residerent ac int se miscerẽt
colloquia alt̾na aduentus
sui suorum q modum. ⁊ cet̾a
que illis euenerãt dieb. ab¬
bas pandit Wll̃mo. Quib re¬
latis cepit eum de contemptu
mundi admonere dicens. fili
si diues ẽẽ cupis ueras diuiti¬
as require. Si gl̾am tligni¬
tatis diligis: in illa suꝑna
angłorum curia ascribi festi¬

Expanded text:
te Odone, ut capitulum suum qute Odone, ut capitulum suum quantocius adire non supersederet. Surrexit itaque refectionis curam postponens, et valedicens omnibus, ait: « Vadam et videbo, si est haec mutatio dexterae Excelsi. » Cumque claustrum B. Genovefae intrasset, vidit ibi viros schemate religionis adornatos. Credidit ergo sermoni, quem dixerat illi nuntius; sed tamen vehementer intra se haesitabat, cur hoc evenisset, aut quae causa fuerit hujus mutationis. Nuntiatur protinus abbati adventus domini Wilhelmi; cui festinanter occurrit, et in osculo pacis susceptum devotissime amplectitur. Cumque residerent, ac inter se miscerent colloquia alterna, adventus sui suorumque modum, et caetera quae illis evenerant diebus, abbas pandit Wilhelmo; quibus relatis, coepit eum de contemptu mundi admonere, dicens: « Fili, si dives esse cupis, veras divitias require; si gloriam dignitatis diligis, in illa superna angelorum curia ascribi festi
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilit confirmatus. usq in
hodiernum diem ibidem conser¬
uatur. Ecce ut in principio com¬
memoratum est canonici prio¬
res cayphe ꝓphiam h̃ntes. locũ
suum ꝑdid̾unt. ⁊ datus locus il¬
le genti aliene genti uidelz re¬
ligiose uineam dñi deuote ex¬
çolenti.
Cum hec agerent᷑ ull̃mus
in pposituram suam secesserat.
de reb domesticis cum amicis
siuis tractans ⁊ disponens. Die
seqͣnti cum ad mensam diu̾sis
ferculis oneratam. cum suis
discubuiss. ecce quidam subito
intrauit. qui eum sic allocittus
est. S alutat uos dominus ab¬
bas odo de beata genouefaz ⁊
litt̾as istas uobis transiitut
Ille ultra qm credi potest almi¬
rans salutantis u̾ba. ait. Quiꝰ
est ille abbas. uł qñ fuit ab¬
bas in eccł̃ia beate genouefe:
Qui nuntius. Odo prior de scõ
uictore ip̃e est abbas in eccl̃ia
beate genouefe. heri a summo
pontifice. ⁊ domino rege ibidẽ
discutiens seriem litfarum. ui¬
dit sibi mandatum ab abba¬

Expanded text:
mutabiliter confirmatus, usque in mutabiliter confirmatus, usque in hodiernum diem ibidem conservatur. Ecce ut in principio commemoratum est, canonici priores, Caiphae prophetiam habentes, locum suum perdiderunt, et datus est locus ille genti alienae, genti videlicet religiosae, vineam Domini religiose excolenti.Cum haec agerentur, Wilhelmus in praeposituram suam secesserat, de rebus domesticis cum amicis suis tractans et disponens, die sequenti, cum ad mensam suam diversis ferculis oneratam cum suis discubuisset, ecce quidam subito intravit, qui eum sic allocutus est: « Salutat vos dominus abbas Odo de B. Genovefa, et litteras istas vobis transmittit. » Ille ultra quam credi potest admirans salutantis verba, ait: « Quis est ille abbas, vel quando fuit abbas in ecclesia B. Genovefae? » Cui nuntius: « Odo, prior de S. Victore, ipse est abbas in ecclesia B. Genovefae, heri a summo pontifice et domino rege ibidem discutiens seriem litterarum, vidit sibi mandatum ab abba
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum petri ⁊ pauli ⁊ beate
Genouefe uirginis eorum pa-¬
trotirio institueretur multi
asserens assertionib. qd̃ fa¬
cilius aliqui ex contumacib
illis ad regularem uitam ip¬
soꝵ qm ad h̃itum ⁊ consueni¬
dinem monachorum conuer¬
terentur. Apl̾icus aut ⁊ rex lͥ¬
douicus cognoscentes bonã
famam ip̃ius abb̃is ⁊ suoꝵ
fr̃um. ⁊ religionem ip̃am sr̃ om̃s
uicinos ip̃orum extolli. ⁊ domum
sc̃i uistoris magne caritatis odo¬
re redolere petinoni abb̃is iusto
desid̾io flagrantis. gratum p̃bu¬
erunt assensum. Electus est die
postero in abbatem odo prior. ho¬
mo sc̃e conu̾sationis ac tocius
prudentie. ⁊ religionis in defessꝰ
amator. missiq sunt cum eo .xii.
canonici uiri honesti ⁊ bone fa¬
me. ad eccl̃iam beate genouefe.
sic̃ ip̃ius uirginis decebat puri¬
tatem. Sic q ordo beati augꝰ¬
tini in eccl̃ia beate genouese pri¬
uilegio domini pape engenii. ac
xp̃ianissimi regis łͬ donici im¬

Expanded text:
apostolorum Petri et Pauli et B. apostolorum Petri et Pauli et B. Genovefae virginis, horum patrocinio institueretur: multis asserens assertionibus, quod facilius ex contumacibus illis ad regularem vitam ipsorum, quam ad habitum et consuetudinem monachorum converterentur. Apostolicus autem et rex Ludovicus, cognoscentes bonam famam ipsius abbatis et suorum fratrum, et religionem ipsam per omnes vicinos eorum extolli et domum S. Victoris magnae charitatis odore redolere; petitioni abbatis, justo desiderio flagrantis, gratum praebuerunt assensum. Electus est die postero in abbatem Odo prior, homo sanctae conversationis ac totius prudentiae, et religionis indefessus amator: missique sunt cum eo duodecim canonici, viri honesti et bonae famae ad ecclesiam B. Genovefae, sicut ipsius virginis decebat puritatem: sicque ordo B. Augustini in ecclesia B. Genovefae, privilegio domini papae Eugenii ac Christianissimi regis Ludovici, im