comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾ari d̾spicuĩt. qr ĩ eis tm̃ qͥ foris ẽ cõtemptibił ĩfpecie
uisibili ẽnẽteᷤᷤ. miusibilẽ uͥtutẽ intꝰ. ⁊ fructũ obediẽ. ie
nõ agnoscũt. Nõ enĩ scĩt qd̾ fideles salutẽ existiꝰ ele¬
m̃tis nõ q̃rut.⁊̃ si in istis q̃rũt. s ex illo & ab illo qr̾
i istis aqͦ uibẽt᷑ q̃rere. &e credũt se ꝑciꝑe m iłtis. Nõ
enĩ istti tribiũt qd tͥbuit᷑ ꝑ istti. s ilł ꝑ ista salutẽ p̃bex¬

Expanded text:
e visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non eni
Abbreviated transcription (Latin):
cẽciã subdidit : Hũc ꝑ humilitatẽ dm̃ requirens.
ut pleniꝰ. affectũ sue duociõis in sinuet eisdẽ se ꝓpt̃
p̃reptũ d̾i ꝑobediẽciã inclinet. Sic̃ enĩ ꝑniciosa
p̃sentẽ despic̃e. sic laudabilis humilitas est: absentẽ
querere. & ꝑseuerãti amore. usq ad inuencionẽ. ab
inquisicione nõ cesseire. Ut sit & duocio ihy.¬
militate. & humilitas induacione. Nemo siquidẽ
est qui nesciat. hominẽ ronalẽ. mutis &e insensibilib
elem̃tis ꝯdiciõe suꝑiorẽ existere. & tam̃ cũ hisdẽ hõ
in hĩ salutẽ q̃rere iubet᷑. ad exꝑiẽdã obediẽcioe ipsiꝰ

Expanded text:
centiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in hi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nr̃ã sanittitẽ ꝑfic̃. qͥd aluid quã sue uirtutis
potẽciã eiudẽt̃ ostendit: Cũ in eodẽ nr̃m ꝓcurat
remediũ. a quo m firmitatis & corupciõis cõtra.¬
ximꝰ morbũ. Nõ utiq istis ascribat᷑ qdͥ ꝑ ista nobͥ
ministiat᷑ neq millis uisibilẽ itti uen̾em᷑ spẽm. ut
m uisibilẽ eis subic̃e cõiuĩcam᷑ ũitatẽ. Hãc cõsid̾a.¬

Expanded text:
ram sanitatem perficit, quid aliud quam suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjice
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ noᷤ d longioris uite spacio indulto: certos effi.¬
ciat. qr etidẽ noᷤ scripta de et̾ne uite ꝓmissione
consolat᷑ penitẽtes q̃ d ꝑpetuae mortis dãnacioẽ
t̾ret in peccõ ꝑsistentes. Aꝓponit᷑ medicidia cu.¬
randis uuln̾ibꝰ nr̃is. que cũ ex sui qualitate mor¬
bo contraria ostendit᷑. in cinticioẽ egͣti nõ mediti.¬
ne. s medẽtis uirtꝰ eiudentissime aclanit᷑. Ista medici

Expanded text:
 nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa m
Abbreviated transcription (Latin):
dã uulneri eiꝰ curtĩdo nouã nouo medicinã p̃para¬
i&. Appositti ẽ medicina foris. ut uirtꝰ occulta
intꝰ oꝑiret᷑ & nõ erait sanitas ex medicina. qm̃ scd̾m
se cõtraria sanutiti erat medicina. Ut aꝑte monstͣ¬
retͥ᷑. qm̃ ex illa nõ erat. qd ꝑ illã eint. Magnũ d̾ sacͣm̃¬
tis sacͣm̃tũ cõm̃datũ est. E ger ẽ genꝰ humanũ qd lã

Expanded text:
dam vulneri ejus curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quoniam secundum se contraria sanitati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum c
Abbreviated transcription (Latin):
dispensaciõis ẽ. susceptio uͦ quãtũ ad obedientẽ necessi¬
tatis. Uis scire qr mistis iusibilibꝰ speciebꝰ adcurtĩ¬
dos morbos sp̃ales remediũ ds̃ nõ sumt. s solũ sacͣ.¬
m̃tũ conitituit. Accipe sacͣitũ d̾ sacm̃to. E grota¬
uit ehechicis. & missus ẽ ad eũ iscuas ꝓpħa. qͥ ei mor.¬
tem ĩnunc̃tẽ p̃diccure. Quo audito t̃ritꝰ. & t̾rore cõ.

Expanded text:
susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminente
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝓ mminẽti necessittite susciꝑe nõ potuer̃. Qͥd gͦ tibi
uidet᷑ tu qͥcũq sacm̃tti di ueneniris. & cũ te sacͣm̃ta
d̾i honorare puttis. dm̃ in honortis. Sacͣm̃tis indi.¬
cis necessittitẽ. & auctori scicͤm̃toꝵ tollis potestatẽ
& necas pietatẽ. Dicis mͥ qr qͥ nõ ht̃ sacͬm̃ta dei
saluari nõ pot̾ Uego t dico q ht̃ utuge besatintã no¬
ꝑire nõ pot̾. Aut negt u̾tutẽ eẽ posse. ubi sacm̃tũ nõ
est. aut si cõcedis uͥtutẽ : nega damnationẽ. Qͥd est

Expanded text:
tate suscipere non potuerunt. Quid igitur tibi videtur, tu quicunque sacramenta Dei veneraris, et cum te sacramenta Dei honorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui non habet sacramenta Dei salvari non potest, et ego dico tibi quire non potest. Aut nega virtutem esse posse ubi sacramentum non est, aut si concedis virtutem nega damnationem. Utrum est
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ uasa sunt sp̃nalis g̃re sacm̃tu. nõ ex suo
sanat. qr uasa etgotũ nõ cĩt. s medicma. Nõ
gͦ ad hoc instituta sunt sacm̃ta. ut ex eis eẽt qd̾
in eiꝰ eẽt : s ut ꝑiciã sucĩ medicꝰ ostẽdet. in illo re¬
mediũ p̃partiuit. aqͦ languidꝰ occasionẽ morbi accep̃
Qenĩ hõ uisibilia cõcupiscens corruptꝰ fuerat :
cõgrue repcirãdꝰ in eisdẽ usibilibꝰ salutis occalio.¬
nẽ reciꝑe debebat. ut ꝑ eadẽ resurget ꝑ que coiru

Expanded text:
sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ. ut ħ eẽ possoẽ ad uinex̃ scđa institucio
cuictorittitẽ ut ħ fierã. suꝑ addidit t̾cia benedictio
sitti ꝑ saluatorẽ. tciamnustratti ꝑ dispẽsatorem.
Primũ c̾ator ꝑmauestatẽ uasa formauit. posteci
saluator ꝑ institutionẽ etidẽ ꝓposuit. pͦstremo dispẽsator.
ꝑ benedictionẽ hec ipsi mundauit. & grã inpleuit.

Expanded text:
djunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia benedictio posita per Salvatorem; tertia administrata per dispensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. mouecit᷑ & ꝓmouett᷑ semꝑ. ut melior sit̾. Frimũ
enĩ bonũ erat in sumo stare. scd̾m ẽ bonũ ad suꝑiora
ascende & iccirco iutti muttibilis ne sua mobilitti.¬
te dissoluta ad atiora sẽꝑ d̾fic̃et. talibꝰ studiis nu-¬
triẽda fuerat. in qͥbꝰ & reꝵ uariettte foris excrtaita.
⁊ emulacͥone uͥtutũ intꝰ accẽsa. ꝓficiẽdi occasionẽ
in uennte. Diuisci s tp̃ra ⁊ distincta loca. ꝓposite
spẽs coꝑales. in uncta studia. & oꝑa exercenda. ut
medicinã int̾ioris hoĩs extior hõ p̃parare. ⁊ ei sub¬
eẽ & ꝓdeẽ ad discene. Nacũ pͥꝰ uitti humana ꝑ dno

Expanded text:
sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius humana
Abbreviated transcription (Latin):
in sensibilibꝰ elem̃tis q̃ nat᷑ci infrci ipłũ cõdita sunt
ex pcepto c̃citoris sui subicit᷑ ex hac ipsa sua humi¬
licicioẽ cretitori suo recõciliari merẽ̾t᷑. Homo nãq
itti factꝰ erat. ut bonũ eiꝰ solꝰ ilbe eẽt ci quo erat
Cetti omĩa sub ipło fudti sunt. nõ ut in eis eẽt eiꝰ
bonũ. s ut ex eis eẽt illiꝰ obsequium. Om̃e enĩ bonũ
maiꝰ est illo cuiꝰ est bonũ. Quere bonũ nõẽ: nisi qͥ
bonũ fac̃ illũ. ciuiꝰ c̃bonũ. Om̃is gͦ qͥ boniᷤᷤ est. ⁊ ex bono
suo bonꝰ ẽ: inferior est ipso bono qͦ bonꝰ ẽ. qr sine ipsobo¬
no bonꝰ nõ est. Si gͦ bonũ hõĩs. supͣ hõiẽ erat. solꝰ ille
bonũ hõĩs erct. qͥ supͣ hõĩẽ erat. Hiuc gͦ bono. homo qrã.

Expanded text:
insensibilibus elementis quae natura infra ipsum condita fuerunt ex praecepto Creatoris sui subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, slo cujus est bonum; quia vere bonum non est, nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ẽẽ dm̃. sed unũ eẽ & trinum
compluret Et primũ ꝑ se. dem̃
peti que erant extiti se faicta scđm
se. U na pietas. una duocio. unꝰ
cultum: dñm unũ & dm unum
Sic dix̃ intio. & comꝓbauit m e
ne scismamẽtiũ fieret. in plura
pͥncipia. & non eẽt certa salu s. E ⁊ me¬
luis eẽt & consonũ magis ueritati &
consentancũ nature pricipiũ unum. &
fmem unum. in quẽ habe possent conũo¬
sionẽ. que ab illo existerent om̃ia A lio¬
quin dissipatiõẽ eẽ uniũsitati s. sine ca¬
pite. & principio. & mod̾atore. Etcla¬
mauit illi nat᷑a foris. & contestata est
ad ecĩdem u̾itatẽ. & dix̃ opus unũ. auctorẽ
unũ. & concordia una. con siliũ unum.
& una aͦministiticio. ꝓuidencici una. Et
manifestatus est ds̃ imꝰ. crector unus.
modeitoꝵ unus. & crecitor : quia totu

Expanded text:
 Deum, sed unum esse et trinum comprobaret; et primum per se deinde per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una cultura, Dominum unum et Deum unum. Sic dixit ratio et comprobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principia: et non esset certa salus. Et melius esse et consonum magis veritati et consentaneum naturae principium unum et finem unum in quem habere possent conversionem quae ab illo existerent omnia. Alioqui dissipationem esse universitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamavit illi natura foris, et contestata est ad eamdem veritatem; et dixit opus unum et auctorem unum; et concordia una consilium unum, et una administratio providentiam unam. Et manifestatus est Deus unus, creator unus, moderato
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ & in muttibilit unũ ẽẽ. & utrũq
ẽẽ melius est. Ds auit̾ sumiun bon¬
um est. & nõ potest de eẽ sumo bono:
bonũ qd̾ meliu est. E⁊ suadet iticio
obtimo dare quod meliꝰ. ẽ bonũ. Et id¬
cuto faitet᷑ dmñ suũ. & auctorẽ suum.
& principiũ suum. unũ eẽ: qm̃ hoc
meluis est. & uere unũ eẽ: qm̃ substã

Expanded text:
mutabiliter unum esse; et utrumque esse melius est. Deus autem summum bonum est, et non potest deesse summo bono bonum quod melius est. Et suadet ratio optimo dare, quod melius est bonum. Et idcirco fatetur Deum suum et auctorem suum, et principium suum unum esse; quoniam hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
Neccollecciõe diũsoꝵ ne tͥbã
fac̾et. nec composiciõe par¬
cium ne massam formaret.
nec similitudine multoꝵ. ne pluralias.
supflua. uel singłaritas in ꝑ fecta appare.¬
ixet Om̃is enĩ imittis in similitudine
bola confistens plurimoꝵ. aut in ꝑfee¬
sione̾ ostendit m parte.si minus habẽt
singła  aut suꝑfluam geminaciõe in toto.
si ꝑfectti sunt uniũsa. Et non ĩhis õibꝰ.
mittis uera. sed emulãt᷑ solum hec uni.¬
tatem. quia quodaĩ modo apinquant
einsed non contingunt ad illam qm̃ eẽ
uniũ non est. & quod sunt uere unum
no sunt. sed ununtur tantum & acce¬
dunt adse. & fit illis simul eẽ. & conue.
totiĩ quod sunt. Deũ aut uere unum
tabilit̾ iniũ eẽ. & sume unũ eẽ. Qd̾ enĩ
ẽẽncialit̃ unũ est: uere unũ est. Qd̾ ĩy.

Expanded text:
nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quia quodammodo appropinquant ei; sed non contingunt ad illam, quoniam unum non est; et quod sunt vere unum non sunt, sed uniuntur tantum et accedunt ad se. Et fit illis simul esse et conventotum quod sunt. Deum autem unum utabiliter unum esse, et summe unum esse. Quod enim essentialiter un
Abbreviated transcription (Latin):
e IRDC sequelut᷑ ornatꝰ. eoꝵ.
⁊ hoc tribꝰ sequẽtibꝰ. itẽ diebos
factũ est. Quarto qui fuit
pͥmꝰ . in tribꝰ ornatũ ẽ firmam̃tũ sole ⁊⁊ lu¬
na istellis. Qunto die qui fuit scd̾
in tribꝰ aer in uolatilibꝰ ⁊ aque mpisei¬
bꝰ ornam̃tt accepunt. Sexto die qui fuit
tt̃iꝰ in tribꝰ accepit tra bestias. ⁊ uuñta.
⁊ reptilia. cetaq animãcia que mouẽt᷑ ĩ t̾ra
H omo aut̃ nouissimo die factꝰ ẽ de tr̃ti.

Expanded text:
einde sequebatur ornatus eorum, et hoc tribus sequentibus item diebus factum est. Quarto qui fuit primus in tribus ornatum est firmamentum sole et luna et stellis. Quinto die qui fuit secundus in tribus aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexto die qui fuit tertius in tribus accepit terra bestias et jumenta et reptilia caeteraque animantia quae moventur in terra. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
raͦ. Intãtũ ergo rationalis ereat᷑e con¬
ditio cet̾is om̃ubꝰ que ꝓpt̾ ipsã factt sunt
Ex cellentior ẽẽ ꝓbat᷑. quod om̃iĩ causa ip¬
sa est. C ausa uere eiꝰ. alia milla est nisi
ipse aquo ipsa est. Dic̃ enĩ ab ipso est ut
aliquid ẽȩt. sic ꝓpt̾ ipsum ẽ ut beate eẽt.
aliud sumens ab ipso. ħ ẽ quod ȩẽt. aliud¬
uare dec̃ cretit̾ã fecit. si uiuari ipse non
poriut ꝑ cretat᷑ã : Cui altĩ fec̃. quos sibi
fiofecit. qño alt̾ uemo erat. nisi ipse qui
& causã nõ habuisse ut fieret. quod uti fac¬
tũ est ut inde nec iuuaret᷑ ille qui fecit.
qr̾ ꝑ fectꝰ ñ eguit. nec alt̾ inde uiuaretur.
quia ꝓpt̃ ipsum qui uiuari posset alt̃ nõ
fuit Et ħ fortassis diligenciꝰ. consideratũ
aliquaẽ mouere possit. Propt̾ea causam cõ¬
ditionis intionaliũ quã in solo reꝵ cuctore
constitiumꝰ. nõ solũ ꝓ hominibꝰ. de quibꝰ.
smo ꝓpositꝰ erat. ueꝵ &̃ ꝓ angłis. qm̃ ⁊¬

Expanded text:
is creaturae conditio caeteris omnibus quae propter ipsam facta sunt excellentior esse probatur; quod omnium causa ipsa est. Causa vero ejus alia nulla est, nisi ipse a quo ipsa est. Sicut enim ab ipso est, ut aliquid esset; sic propter ipsum est, ut beate esset; alterum sumens ab ipso, hoc est quod esset; alQuare Deus creaturam fecit si juvari ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inde juvaretur, quia praeter ipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligentius consideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum auctore constituimus, non solum pro hominibus de quibus sermo
Abbreviated transcription (Latin):
causa om̃iũ homoẽ. & causalit homo por
om̃ibꝰ. est Lpsũ uͦ ꝓpt̾ quod hõo factus ẽ
pͥꝰ hoĩe ẽ. &̃ multo ante om̃a quibꝰ causa¬
lit̃ pͥor ẽ. Id aut̃ ꝓpt̾ quod factũ ÷ homo
quid aliud erit nisi ipse a quo faictꝰ ẽ hõo:
S i ergo causa mundi hõo ẽ. qr ꝓpt̃ hõiẽ
fcictꝰ ẽ hõo. ergo dẽ erat et mũdꝰ. nõ erat. neq
homo erat. et factꝰ ẽ ꝓpt̃ dm homo qui ñ
ercit. & mundꝰ. ꝓpt̃ hominẽ que nec dum
enit. & quasi eadẽ causa uidebat᷑ qͥ fuctꝰ

Expanded text:
a omnium homo est; et causaliter homo prior omnibus est, ipsum vero propter quod homo factus est prius homine est; et multo ante omnia quibus homo causaliter prior est. Id autem propter quod factus est homo, quid aliud erit nisi ipse a quo factus est homo? Si ergo causa mundi homo est, quia propter hominem factus est homo; ergo Deus erat et mundus non erat, neque homo erat; et factus est propter Deum homo qui non erat et mundus propter hominem qui necdum erat; et quasi eadem causa videbatur quod factus
Abbreviated transcription (Latin):
sum eitt. et de subtꝰ sumebat᷑ ad nec essita¬
tẽ. aliud bonũ suxsũ enat. et de suꝑ sumebat᷑
ad felicitatẽ. B onũ quippe illud quod in
c̃atti positũ erat. bonũ enit necessittitis. qd̾
uero in creatore erat bonũ. bonũ eint felici¬
tatie. et utrumq ad hominẽ ferebat᷑. quia
utrumq homimi debebat᷑. quia ꝓpt̃ aliud¬

Expanded text:
 sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia p
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ob uire conditionis añaret homo. ipfia
auio fect fuerat soli uoluntaria lb telt̃
subiecnu nde constat ciratione l poie
reꝵ omiũ uisibiliũ conditione posterore
quidẽ tpr̃e. sed causa pͥorẽ fuisse. qr̾ qui
factꝰ ẽ post om̃ia ꝓpt̾ eũ omĩa sticta sunt
Causa gͦ cõditionis humane ante om̃ia est.
et ipsã in uestigare oport̾e supͣ om̃ia. ⁊ ante
om̃uia que tp̃re ortti sunt &e̾ ante tp̃m ordi

Expanded text:
omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium conditione posteriorem quidem tempore, sed causa priorem fuisse: quia qui factus est post omnia, propter eum omnia facta sunt. Causa ergo conditionis humanae ante omnia est; et ipsam investigare oportet supra omnia et ante omnia qu
Abbreviated transcription (Latin):
bono cõsumato neq opꝰ. habuit aliunde ui¬
yari. qm nec minui potuit et̾nus. nee mn¬
m̃sus cugeri: Homo uero nat᷑a egens erat
cilieni auxilii quoꝰ uł confuarae. quod
muttibilis acceꝑit. uł augeret qd nõ eẽ¬
siatũ habebt. I ta positꝰ est umę¬
dio homo ut et ei siuret᷑. & ipse seruirae.
ut acciꝑet utrũq ipse et totũ sibi uendicarae.
et refluene totũ ad bonũ hõis. et quad cicce¬
pit obsequĩ. et quod impendit. U oluit enĩ
d̾s. ut ab hoĩe sibi suiret᷑. sic itim̃ ut eci
.suitute ñ ds̃ s hõo ipse suiens uiaret᷑ homo¬

Expanded text:
bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviretur; sic tamen ut ea servitute non Deus sed homo ipse s
Abbreviated transcription (Latin):
S
ante legis lacionẽ datũ ẽ & ꝑ ipsum quedam
p̃pnticio ad suscipiendã legẽ fcciti ẽ. Iuead¬
modũ enĩ nũc innouo testtim̃to pͥmũ homo undabap.¬
tisim ablutꝰ signũ & nom̃ ꝓfessionis sue accipit ac de¬
inde nũofideliũ ad sociatꝰ & p̃ceptis dumis in struit
ad cõplendã ꝓfessionẽ suã accedit. sicantiqus ostis ille
ppłs pͥmũ quidẽ ꝑcutũcisionẽ signatꝰ est postea ꝑ leggẽ
informatꝰ¬

Expanded text:
s ante legislationem datum est: et per ipsum quaedam praeparatio ad suscipiendam legem facta est. Quemadmodum enim nunc in Novo Testamento, primum homo unda baptismatis ablutus, signum et nomen professionis suae accipit, ac deinde numero fidelium associatus, et praeceptis divinis instructus ad complendam professionem suam accedit; sic antiquus ille populus primum quidem per circumcisionem signatus est, postea per legem informat
Abbreviated transcription (Latin):
Que tͥa itti coherẽt. ut salutis effectũ hr̃e nõ possit᷑
si simł nõ fuerĩt. Fides enĩ sine oꝑibꝰ teste scͥptͥt
susciꝑe renuũt. saluari nõ posunt qr dilectionẽ dĩ
nõ hñt. cuiꝰ p̃ceptti in sacram̃tis eiꝰ cõtempnunt
Ueꝵttũ ubi fides cũ dilectione est. si c̃ nõ minuitur
nõ ꝑ ficit᷑. sic salutis effectꝰ nõ impedit᷑ ꝙ̃ si saicram̃tum
qͥ in uã uolũtate &e dsiderio ẽ articło necessitatis ex¬
cludit᷑. Ubi aut̃ tͥci simł hr̃i possut. sine ꝑicło salutis

Expanded text:
tis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scriptura, suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excl
Abbreviated transcription (Latin):
Fides oꝑans hõiẽ scĩficare nõ suffic̃ si etĩ q̃ in sacm̃tis di
constat scĩficationẽ susciꝑe cõtẽpnit. Tria gͦ simł sũt
fides. sacͣmtũ & opꝰ. In fide xp̃iano fortitudo tribuit᷑
In sacͣm̃tis arma. in oꝑibꝰ uͦ bonis tela. cõtra diabolũ
pugnato¬

Expanded text:
s Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnat
Abbreviated transcription (Latin):
cretitorẽ nec in loco eẽ. nec loco muttiri
qm̃ corpꝰ. non est: nec̾ tp̃re muttri qm̃ in
uariabilis est om̃mo. ꝑ ropt̃eti soli corpo.¬
ri recte assignari. Et hoc aliquid eẽ q̃m
diffinitũ est & hic alicubi eẽ qm̃ circum¬
seriptũ est. & nunc aliquando eẽ q̃m ua.¬
riabile est. Sp̃ui uero crecito conuenire.
& hoc aliquid eẽ qm̃ diffinitꝰ. est. & nunc

Expanded text:
utem creatorem nec in loco esse nec loco mutari, quoniam corpus non est, nec tempore mutari, quoniam invariabilis omnino est. Propterea soli corpori recte assignari; et hoc aliquid esse quoniam definitum est, et hic alicubi esse quoniam circumscriptum est; et nunc aliquando esse quoniam variabile est. Spiritui vero creato convenire; et hoc aliquid esse quoniam definitus est, et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
qm tp̃re uaricit᷑ : scđm hec que eadem nõ
ꝑmande in ipso. Dminticione uero loci
magna int̾ con quirentes ambiguitas gen.¬
eititur: qm sunt qui dicunt nullũ sp̃m
mutari loco posse. qm̃ locus ꝓpͥe corporis
sit sedes. & capacittis corporis que det̾mi¬
natur scđm corpꝰ. ciliqño qd in illa est aliqͣ¬
ndo in quo est ipsa. Et nõ est corpꝰ locus
qm̃ locꝰ. nõ ẽ ciliquid. nec potuit aliquid
L iti nichil ẽẽ posse in loco. nisi quod dmĩ.¬
sionẽ habet corporalem. & circum scriptio¬
nẽ. qm̃ locus scdm dim̾sionẽ corporis con-¬

Expanded text:
mpore variatur secundum haec quae eadem non permanet in ipso. De mutatione vero loci magna inter conquirentes ambiguitas generatur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum mutari loco posse; quoniam locus proprie corporis sedes sit et capacitas corporis quae determinatur secundum corpus; aliquando quod in illa est, aliquando in quo est ipsa. Et non est corpus locus; quoniam locus non est aliquid, nec ponit aliquid . Ita nihil posse esse in loco nisi quod dimensionem habet corporalem et circumscriptionem; quoniam locus secundum dimensionem corporis cons
Abbreviated transcription (Latin):
extra corpoꝵ natã sit. millã cadat
t uidemꝰꝰ. qe sp̃s om̃mno nec au.¬
gm̃to parciũ crescere potest. q̃m
corpus nõ est. neͥde crescere diminucione
qm̃ simplex nat̾ti est & tam̃ affectu &
cagnicione muttit᷑ sp̃s: & transit de hoc
in illuo. & uariat᷑: & uicissitudinẽ susce¬
pit gaudii. doloris. & penitudinis &
uoluntatis. & crescit sciẽcia. & obluuo
m eum cadit. & uariat cogitaciones. &
succedent̃ in telligit. Et est quasi form̃
mutticio ista in eo. mutticio sciẽcie &e

Expanded text:
 cadat. Et videmus quod spiritus omnino nec augmento partium crescere potest quoniam corpus non est, nec decrescere diminutione, quoniam simplex natura est; et tamen affectu et cognitione mutatur spiritus. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et
Abbreviated transcription (Latin):
his tribꝰ mutticionibꝰ. due ex trinsecus fuit
qm̃ nõ muttnt eẽ rei. sed circa rem aliquid:
hoc est mutticio loci & tp̃ris Lteꝵ pri.¬
ma mutticio scdam & terciã in fert. qm̃
rem sed impsa re muttit aliquidĩ & ipsa
etim̃ nõ fit sine mutacione loci & tp̃ris
quibꝰ subiacent que corpora¬
lit̾ mutãt᷑ om̃ia: trcinsimꝰ. ad
spualẽ cretiturã muttibilitatẽ illiuis

Expanded text:
his tribus mutationibus duae extrinsecus fiunt; his tribus mutationibus duae extrinsecus fiunt; quoniam non mutant esse rei, sed circa rem aliquid: hoc est mutatio loci et temporis. Iterum prima mutatio secundam et tertiam infert, quoniam crem, sed in ipsa re mutat aliquid; et ipsa tamen non fit sine mutatione loci et temporquibus subjacent quae corporaliter mutantur omnia transimus ad spiritualem creaturam, mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
ONe enĩ corpus aut loco mutti tt̃t᷑¬
tur. aut forma : aut tp̃re. E t
que forma mutant᷑. aut augm̃.¬
tum suscipiunt. aut diminucionem. aut
alt̾nacionẽ. Et que alt̾nacionẽ quidem.
suscipiunt. nõ illis acced̾e quicquã uidet᷑
quod nõ ert. aut quod erat reced̾e ꝓlut᷑.
sce quod ercit tñtũ altatur. & aliter hab̾¬
tur & nõ fit sine loco hec. qm̃ partes locũ
transmutunt in eodem consistente toto.
nisi disposicio parciũ in toto. & cũ hec mu¬
ttit᷑ quia partes locũ mutt̃t. muttit᷑ formͣ
ĩtoto. qr disposicio parciũ mutut᷑ que est
forma tocius. Et ita mutacio forme ĩ
toto fieri nõ potest. sine mutucione loci in
partibꝰ. sed ñ dr̃ mutacio loci nisi cum to¬
tũ locũ muttit consistentibꝰ. partibꝰ in toto
Sic mutticio tp̃ris seq̃r mutticionẽ loci.
& forme. nõ u̾mnquã sine ipsis in corpore.
qm̃ scđm has solũ ordo in est. & successio
que tp̃s uoccit᷑: Lteꝵ consid̾andũ est qͣm ex

Expanded text:
ne enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmtum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod erat recedere probatur; sed quod erat tantum alteratur, et aliter habetur. Et non fit sine loco hoc quoniam partes locum transmutant in eodem consistente toto; nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsis in corpore. Quoniam secundum has solum ordo inest; et successio quae tempus vocatur. Item considerandum est quoniam ex
Abbreviated transcription (Latin):
ad posteriora que genenĩt: et ad pora
a quibꝰ. genenint᷑ effectꝰ. & sic̃ hisque
ultima suntꝰ & effectꝰ. tum̃ pͥoꝵ. nichil
posteriꝰ cerint᷑. sic quidẽ his que pͥma sũt
& causa tam̃ subsequẽciũ nichil pͥꝰ iue¬
nitur. De mediis aut̃ quecũq pͥora
sunt magis cause nominãt᷑. et minuco
esfectꝰ quecũq uͦ posteriara sunt ma¬
gis sunt effect. & nimꝰ. cause & prime
causclissima. ⁊ que pͥma sunt pͦ
pͥma pͥmi sunt effectꝰ. &̾ que ultimi sut
ante ultima ccuise ultime. & ultima ge¬
nenita & pͥma generantia: P rime aut̃
cause alie crente sunt. & que sunt in
suo geñe pͥme. alie in create & que uu̾¬
ũsaliter prime sunt. Que enĩ in suo
gene pͥme sunt. ad aliqͥd pͥme sunt sed¬
que sub secũt᷑ om̃ia. haboe tam̃ & ipse ali¬
teꝵ om̃iũ ita cunctis causcilit᷑. eoheren¬
tibꝰ aliquid pͥmũ in uenit᷑ ut ex his õibꝰ
rchil pͥꝰ ẽẽ possit. qm̃ ipsũ ex omimibꝰ pͥmũ

Expanded text:
enerant; et ad priora a quibus generantur effectus; et sicut his quae ultima sunt et effectus tantum priorum nihil posterius cernitur; sic quidem iis quae prima sunt et causae tantum subsequentium, nihil prius invenitur. De mediis autem quaecunque priora sunt, magis causae nominantur, et minus effectus. Quaecunque vero posteriora sunt, magis sunt effectus; et minus causae, et prima causalissima. Et quae prima sunt post prima, primi sunt effectus; et quae ultima sunt ante ultima, causae ultimae, et ultima generata, et prima generantia. Primae autem causae aliae creatae sunt et quae sunt in suo genere primae, aliae increatae et quae universaliter primae sunt. Quae enim in suo genere primae sunt, ad aliqquae subsequuntur omnia, habent tamen et ipsae alirerum omnium, ita cunctis causaliter cohaerentibus aliquid primum invenitur, ut ex his omnibus nihil prius esse possit, quoniam ipsum ex om
Abbreviated transcription (Latin):
electos. futuros homines. quot sunt angłi
boni. constait sine ulla dubitticione. plures
esse homines bonos. quã angħ mahi . qr¬
bon homines quam ãgłi mali. Nisi forte di.¬
catur iccirco quia simul non subsistit geruis ho-¬
minu. sed tp̃rm successionir̃ alii post alios secũt᷑
posse eos qui in hominibꝰ. simul subsistunt angłi
comuntiri numero lic& inuiuersitatis precedunt
Quod tum̃ quia certũ eẽ non potest: meluis
int̾ occuliti de puttt᷑. ubi ignorincia non

Expanded text:
electos futuros homines quot sunt angeli electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint  homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate praecedant. Quod tamen quia certum esse non potest, melius inter occulta deputatu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃mo ttim̃ ꝓbabile uidet᷑. plures
remansisse. quã cecidisse. Prephetai
eium cum de mostitaa curus igneos. consolãs
ut .Plures sunt qui nobiscum quã qui cum
illis. Hinc com̃e inꝰ. plures ȩẽ electos angłos.
quã rȩꝓbos. Sunt qui dicunt tot electos ex
hominibꝰ ad numeꝵ angłoꝵ ascensuros. quot
ibi constat remãsisse electos angłos. ꝓpter
multo plures sint in hominibꝰ. reprobi. quam
clecti plures inueniunt᷑ homines reprobi. quã
electi cngłi. Si cuit̾ homines reprobi plures
funt quã electi angłi. cum electi angłi ply¬
res sint quã reprobi: plures erunt homines
reprobi quã reprobi angłi. Quomodo ergo
ueꝵ est : quod dicit᷑. unusquisq hominum
duos angłos habere de putatos sibi. unum
malũ ad in pugnacionẽ. & unũ bonũ ad
deffensionẽ cim numerus hominĩ tinscendat
numerꝰ angłoꝵ. Si enĩ in hominibꝰ mali
plures sunt quã boni & in angłis. boni plu.¬
sles sunt quam mali. cum positũ sit. tot

Expanded text:
men probabile videtur plures remansisse quam cecidisse. Propbeta enim cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt qui nobiscum sunt quam qui cum illis . Hinc conjicimus plures esse electos angelos quam reprobos. Sunt qui dicunt tot electos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter multo plures sint in hominibus reprobi quam electi, plures invenientur homines reprobi quam electi angeli. Si autem homines reprobi plures sint quam angeli electi cum electi angeli plures sint quam reprobi angeli, plures erunt homines reprobi quam reprobi angeli. Quomodo ergo verum est quod dicitur unusquisque hominum duos angelos habere deputatos sibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuerbum ex trinsecũ quod iusibile fac¬
tum est quod eitit opis eius: sic̃ ꝑ uerbũ
oris manifestatũ est uerbis cordis. Siclo.¬
quit om̃is natͥti auctorẽ suũ. & dic it qd
factũ est opificẽ intelligẽdi sẽsũ habentibꝰ.¬

Expanded text:
rinsecum quod visibile factum est, quod erat opus ejus. Sicut per verbum oris manifestatum est verbum cordis; sic loquitur omnis natura ad auctorem suum, et indicat quod factum est opificem intelligendi sensum habentib
Abbreviated transcription (Latin):
AO SICU ⁊ sapiencia hominiᷤᷤ
nõ uidet᷑ nisi ab ipso homine do.¬
nec execit. & manifestetur per
uerbũ: tti sapiẽcia dei in ui-¬
sibilis fuit. & nõ potuit cog¬
nosci nisi abipso solo cuiꝰ. erat: donet mani¬
festtita est ꝑ opꝰ. suum. Et erait ipsa sapiẽ¬
cia uerbum. sed qucisi ũbũ in trinsecũ.
& ab conditũ : qd om̃ino sciri non poss&e.
nisi ꝑubũ ex trinsetũ manifestaretur. q̃m¬
admodũ & cognticio hõis qutisi in trinsecũ
ũbũ illiꝰ.÷ qd̾ latet. & abconditũ est donec
reueletur ꝑ prolationẽ oris. Et ipsa
ꝓlacio uocis ũbum simlit̾ ut uerbium
est cagitticio cordis. s&e ũbũ qd manifeᷤᷤ.¬
tum est ꝓdit. & reuelcit uerbum qd̾¬
est occultum. Sic & in d̾o ũbũ in trinse.

Expanded text:
am sicut sapientia hominis non videtur nisi ab ipso homine donec exeat et manifestetur per verbum, ita sapientia Dei invisibilis fuit et non potuit cognosci nisi ab ipso solo cujus erat, donec manifestata est per opus suum. Et erat ipsa sapientia verbum. Sed quasi verbum intrinsecum et absconditum quod omnino sciri non posset nisi per verbum extrinsecum manifestaretur; quemadmodum cogitatio hominis quasi intrinsecum verbum illius est quod latet et absconditum est donec reveletur per prolationem oris; et est ipsa prolatio vocis verbum similiter ut verbum est cogitatio cordis. Sed verbum quod manifestum est prodit et revelat verbum quod occultum est. Sic et in Deo verbum intrin
Abbreviated transcription (Latin):
subsequęciũ oĩũ origo extitit. siue uiciũ illud.
cũ quo ab illo trtisducto uniu̾si oriũt᷑. qui ab illo ꝑ car¬
nis ꝓpagacionẽ trãsducũt᷑. Hoc aut̃ uiciũ originis hu¬
mane. duplici corrupcione natti inficit. ignorãci
scłcx m̃tẽ & cõcupiscencia carnẽ. H ec duo mala in pͥmo
qͥdẽ parẽte pena fucrũt pcedẽtis culpe. & culpa adualis.
in nob aut̃ culpa subsequẽtis pene. & culpa sunul & pen̾
originalis. Qño gͦ orignale pc̃em quãtũ ad pͥmũ hoc

Expanded text:
subsequentium origo omnium exstitit, sive vitium illud cum quo ab illo traducto universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia piscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae, et culpa simul et poena originalis. Quando ergo originale peccatum quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
inferioribꝰ adonri dicelant᷑ qño ehs. siue in curuaciõe
genuũ. siue capitis in clmacioẽ ab his reuerencia exi¬
bebat᷑. Dm̃ aut̃ cdorare est ei tottĩ mẽtẽ ꝑ humilitatẽ.
ac deuocionẽ substenere. & ipsũ pͥncipiũ ac fine̾ õĩs
boni cred̾e̾. Qd̾ soli ei nos debe. nemo ẽ sane m̃tis qui
ambigat. Unde ipse quoq ꝑ ꝓħã d se testat᷑ dicens.¬

Expanded text:
o eis sive in curvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mentis qui ambigat. Unde ipse quoque per prophetam de s
Abbreviated transcription (Latin):
abeo es redẽptꝰ qr nõ minꝰ tͥ ꝯ̃tulit cũ redemit quã eỹ
crecunt. Ad eundẽ spectat sensũ qd ipse filiꝰ in eugłio
discpłis. & ꝑ discpło ᷤ om̃ibꝰ in se credentibꝰ dicit. Credi.¬
tis in dm̃ & in me credite. Modesiti qͥdẽ ut docuit
piũ in sinuacione nos ad monens. ut in telligamus
script᷑a. Primũ illud in quo ds̃ ꝑfectis oꝑibꝰ sius

Expanded text:
ab eo es redemptus, qui non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum, et in me credite : modesta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eScriptura. Primum illud, in quo Deus perfectis operibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
audi. qͥ tib̾ mc̃ã iã exibuit. & necdũ tam̃ ate ẜuiciũ accei
ut sciaso ab ipso eẽ utrĩq scilicos qͥ a te exigit opꝰ uͥtutis.
& ad quiesce. Om̃is enĩ uͥtꝰ ab obediẽciã incip̃. quẽ ad mͦũ
om̃e uiciũ ab in obediẽcia ꝓcedit. Frustrti nãq uł mobe¬
diẽti gr̃t̃i.uł cõ tumaci doctrina uł nõ intelligẽti p̃cep.¬
tũ dicẽt᷑. Id circo pͥmũ audi isrł ut sis obediens. Ds
inde sq̃r p̃ceptũ. Ipsũ adonibis. Et ħ ꝑtinet ad fidem
& ei soli.fuies. hoc ꝑtinet ad oꝑacionẽ. Fides enĩ oꝑans
ex dilectioe ꝑfectũ fac̃ qr nec opꝰ sine fide nec fides ciu
tempꝰ supetit accepiti ẽ sine oꝑe. ꝓ pt̃eci adom recte
credendo. ẜui bene oꝑãdo. Queri aut̃ pot̃. si id qd dixit
into scõs uiros nõ solũ angłos adorasse. s &̃ hoĩes legimꝰ.
nec tumt̃ ł ptea alicubi reprehensos in uenimꝰ. E t inino¬

Expanded text:
iam jam exhibuit, et necdum tamen a te servitium accepit, ut scias ab ipso esse utrumque, scilicet, et quod a te exigit opus virtutis, acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deuinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod dixit, ento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicubi reprehensos invenimus? Et in No
Abbreviated transcription (Latin):
pugnat᷑ fidẽter cõtiadic̃. Qui cauet sollicite ne in
trene retribucionis lucrũ uũtẽciõe celesti p̃mio ante¬
ponat. S in greco manifestior sẽtẽcia exp̃ssa ẽ. G reca
nãq locucio diuinã s uitutẽ ab humana ꝓpͥo uocabu¬
lo distinguit qd latinitas nõ habxe. Ibi enĩ diẜuitꝰ latͥai.
& humcina. dulia. uocat᷑. & ob hoc idolatre appelliti s.
qͥ etĩ. ẜ uitutẽ quã do debuer̃: idolis exibebãt. S utitĩq
latinci lingua sub eodẽ nñe. ẜuitutẽ cõphendit. Et

Expanded text:
pugnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicite ne in terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitas non habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae appellati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt, idolis exhibebant. Sed Latina l
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ imꝰ ẽ. ipse solus ad omĩdꝰ ẽ eiq soli. & nõ alt̃ĩ ẜuiẽ¬
dum ẽ ea uidelic&. ẜuitute que ei soli debitti ẽ. Nã &
sc̃s apaitris cognicione excludit᷑. cũ ipse &̃ ꝓfũda dei
qd taile est. Nõ assinnas nom̃ dĩ tui inuanũ. Hec ad
simplicẽ lit̾e sensũ talit̃ in telligi delre. ut nom̃ dĩ
hõ inuacuũ nõ assumat id̾t uł ad iñdaciũ affirmã¬

Expanded text:
st, et ipse solus adorandus est, eique soli, et non alteri serviendum est, ea videlicet servitute, quae ei soli debita est. Nam et tus a Patris cognitione excluditur, cum ipse etiam profunda Dei,quod tale est: Ne assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
quam iugilanti. costa de qua mu-¬
lieris corpꝰ fubricaret᷑. substracta
est. ne in eo penã aliquã senssisse puttiretur.
& diune simul potencie opꝰ mirtibile ꝓbaretur.
que hominis dormientisͣtiꝑuit. et eum tam̃
tum uero ꝑtinet ad sp̃ualem in telligenciã.
iccirco primꝰ adcimi dormiendo mat̾iã in
illi sponsa cretiret᷑ de lat̾e suo p̾̃stitit. qm̃
Scd̃co adcimi posteti in cruce somno mortis
soporatur ut sponsa illiꝰ eccłic formaret᷑. san.¬
giunẽ cum ciqua. de lat̾e fundendo: samẽtai mi-¬
nistitiuit. P orro quod de costti uiri mulieris
corpꝰ factum dr̃. itti in telligendum est ut d̾
sola ipsius coste substanciei. sine om̃i extrĩ¬
co addittm̃to ꝑ diuinã potenciã in semetipsi
multiplicatt. idẽ corpꝰ ftictum credat᷑. eo sane

Expanded text:
quam vigilanti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen tum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quoniam secundus Adam postea in cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata idem c
Abbreviated transcription (Latin):
nał seła ñ solũ obsequium. scd et exempłm
Pioꝑt̃eti in cet̾is rebꝰ. pͥus in forms matͣ¬
ries fada est. ac dinde formata: ut eo pp̃.¬
so d̾monstitiret᷑. qdͥ ab illo pͥus nõ existentia
accepissaẽ eenciã: siñ quomodo forma fori¬

Expanded text:
non solum obsequium, sed etiam exemplum Propterea in caeteris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo forma
Abbreviated transcription (Latin):
nus & peo qͥ acceꝑat in gr̃aꝵ actionẽ ex¬
urg̃et. & in hid qͥ acceptura erat ob¬
inendũ.iipsum affectic̃ diletionis di¬
lcttrre. Nam & ipsa nationalis creatunti
quodcĩ suo modo prius in formis fida ẽ
postiodũ ꝑ cõũsionẽ ad erecitorẽ suum
formãda: & hic circo foris prius demõs¬
ittti est in formis mat̾ia. postea forma¬
ta. ut quantu forae int̃ ẽẽ. & pulcrũ eẽ.
distancici: discerñet. Aẽ ꝑ hoc ammo¬
nitti ne contemptoi eẽt eõ qđ acreatore¬
ꝑ conditionẽ ȩ̃ȩ̃ acceꝑit. donec & pulerũ
eẽ. atq batũ adipiscet᷑. quod ꝑ amoris cõu̾sio¬
nẽ a crectore acceptura erat Qd̃ siquis
querat que rationalis creat᷑a iam time
inipso mũdi pͥmordio extiterit. cui hoc
exemplum ꝓpomi debuisse. facile respon¬
detur iam tunc crecitos fuisse angłos⁊.
qui hoc faicto aimonent᷑ se ipsos agnosc̃e:
& usq insmẽ homines futos qui licae h
edoctiꝰ. ftictũ ẽ om̃mo iam nescire nõ¬

Expanded text:
nus et pro eo quod acceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis facta est, postmodum per conversionem ad Creatorem suum formanda; et idcirco foris prius ei demonstrata est informis materia, postea formata, ut quanta foret inter esse et pulchrum esse distantia discerneret. Ac per hoc admonita est ne contenta ee acceperat, donec et pulchrum esse atque beatum esse adipisceretur, quod per amoris conversionem a Creatore acceptura erat. Quod si quis quaerat quae rationalis creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc edocti, f
Abbreviated transcription (Latin):
mane inbecillitatis similitudinẽ suũ opꝰ. ꝑ in¬
t̃ualla tp̃rm ad ꝑfectionẽ ꝓmouere: quodq
cẽ quedam seriptuitiꝵ loca quodã modo idẽ
cisserentia inuenunt᷑. ut est illud. qui uiuit
inet̃nũ cretiuit omĩa simul: ipsaq geneseõ
scriptti und pͥmai ad nos hiius rei mancuit
agnitio. sic ambigue d oꝑatione sex dieꝵ
qr: ut sepe numo omĩa pociꝰ. simił facta
cemodi ititione. auunt credendam ẽẽ misticã
illã in ienesi sex dieꝵ distributionẽ. rei iuũ-
dio quo eẽ cep̃ tał cepisse: taliq forma qͣ¬
cepto eo qd nichil in hac re temere dif¬
fuure uolumus. om̃potẽcie creatoris innul¬
lo d roguri. si ꝑ int̾uailla tp̃ris opus suum
om̃ipotẽtis uolunttitis eiꝰ ex postulass&.
sua bonitate nunquã priuari potest. sic̃
apt̃ rationalem creat᷑am cet̾ci om̃ia fecit :
sute i eis om̃nibꝰ faciẽdis illũ p̃cipue madr̃

Expanded text:
tis similitudinem suum opus per intervalla temporum ad perfectionem promovere, quodque etiam quaedam Scripturarum loca, quodammodo idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta usmodi rationes aiunt credendum esse mysticam illam in Genesi sex dierum distributionem, rei autem dio quo esse coepit, talem coepisse talique forma, quexcepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum omnipotentis voluntatis ejus expotulasset sua bonitate nunquam privari potest sicut propter rationalem creaturam caetera omnia fecit, ita etiam in eis omnibus faciendis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando esse materia
sin e f o R Ma
ESTAt enim ut si priꝰ ma-¬
ticĩ reꝵ informẽ crecitũ
fuisse asserimꝰ. utrum ne
aliquid sine forma existere potuerit.
qualẽue eẽnticĩ ante formã inditam
hcibuisse credendum sit: ostendamus

Expanded text:
aliquando esse materia sine forma. Restat enim ut si prius materiam rerum informem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est ꝑ naturtĩ. Preceptũ uero discipline.
quod foris oppositũ est ad disciplinã. Intꝰ.
ꝑ sensum. foris ꝑuerbum. Inhis duobꝰ.
con cessio. Preceptũ aut̃ nat᷑e. nos mchil
ciluid in telligimꝰ. quam ipsam discrecionem
natirtilem que in trĩsecꝰ. aspiratti est. ut ꝑ
eam homo crudiret᷑. de hus que sibi uł apetenda.
uł fugienda fucrant. Quasi enĩ quͦdam pre¬
ceptum dare enit: discrecionẽ & in telligenerã
agnoscendi cordi hõis aspirare. Quid engo cogni¬
cio fticiendoꝵ fuit. nisi quedam ad cor hominiᷤ
facta pceptio. Et quid rursum cognicio uitãdoꝵ

Expanded text:
tum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris per verbum. In his duobus concessio. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝓmissum nicħ ꝓfuisso. nisi et
ad illud quod datũ fuerat aperuet
custodia. ne amiteret᷑ & ad illud qͥ
ussum fuerct aperiret᷑ uia. ut quererez
& in ueniret᷑. P ropteti ad bonũ datũ po¬
fitti est custodia. p̃ceptũ nate. & p̃ceptũ dis¬

Expanded text:
missum nihil profuisset, nisi et ad illud quod datum fuerat apponeretur custodia ne amitteretur, et ad illud quod promissum fuerat aperiretur via ut quaereretur et inveniretur. Propterea ad bonum datum posita est custodia, praeceptum nat
Abbreviated transcription (Latin):
piscẽdũ eã. iã mecatꝰ eã in corđ̾ suo. in hoc fuit ẜ moniᷤᷤ
cõplecio: Precepta gͥ ad tẽpꝰ. suꝑ addnti elem̃tti fuer.
Precepiti d calogi Exordia P recepta noui testam̃ti ẜmo
Prima ex institutiõe discipline Scd̾a exueritate nat᷑e
Tercia ea ꝑfectiõe gr̃e. Precepiti imobilia na̾ii liter

Expanded text:
 etc. In hoc fuit sermonis completio. Praecepta igitur ad tempus, superaddita, elementa fuerunt. Praecepta decalogi, exordia. Praecepta Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae; tertia ex perfectione gratiae. Praecepta immobilia naturaliter