comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ patrem .i. a d̾o patre ionstitutꝰ
ẽ. ꝑfilium. qͥ c̃ saluator ⁊ rex. Nongͦ
contrariꝰ ẽ do a qͦ ꝑ filium electꝰ ẽ.
⁊ missus. ut dr̃ in destructione le.¬
gis. Imponebat᷑ enim illi q contͣ¬
ria d̾o p̾chicaret. eo qͦd legemi dõ a
datam destrucret. Uł ita. neꝙ
constitutꝰ ꝑ hominẽ ip̃m .i. ꝑ

Expanded text:
 Patrem, id est a Deo Patre constitutus est per Filium, qui est salvator et rex. Non ergo contrarius est Deo a quo per Filium electus est et missus, ut dicitur in destructionem legis. Imponebatur enim illi quod contraria Deo praedicaret, eo quod legem a Deo datam desereret. Vel ita, neque const
Abbreviated transcription (Latin):
la bona dantur
nobie.
P remissa salu¬
tatione. m̃cipit a
grãrumactione.
Unum qͥdem be¬
neilictionis u̾bũ
ẽ. s ꝓ congruentia
ꝑsone: uarie debet
intelligi. sic̃ ⁊ facẽ¬

Expanded text:
la bona dantur vobis. praemissa salutatione incipit a gratiarum actione iunum quidem benedictionis verbum est, sed pro congruentia personae varie debet intelligi, sicut et face
Abbreviated transcription (Latin):
ihesu. Cũnc
nere scĩ sunt.
si fideles sͣnt
gue int̾ scõs.
⁊ fideles. ut
scõs intelligas
ectiores. fide¬
les. minꝰ ꝑfec

Expanded text:
Jesu; tunc vere sancti sunt, si fideles sunt gue inter sanctos et fideles, ut sanctos intelligas fectiores, fideles minus perfect
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣria s̃ fid̾i. Inflatiqͦ erit eoꝙ ñ iret ad eos apłc. fornicatorẽ qͦ qui
uxorempatriȩ tenebat int̾ se ẽẽ paciebant᷑. St̾ ⁊ alia capła insuis lo¬
cãe pp̃ qͣs scͥbit eis aberrorib ad rectã fide̾. ⁊ abscismatib eos reuocãs.
adunitatẽ. Est gͥ intencio apłi in hac epła corithios aberrorib
⁊ scismatib ad fidem rectam.⁊ auiciis ⁊ aliił pect̃is ad bonos mo¬
res reuocare. ⁊ meis ꝯfirmare. modꝰ tał ÷. Huicepłe sic̃ ⁊ aliis sa¬
intdignitatis noĩa ñ hũilitatis ut s̾uus. ẜꝯ salutatõnẽ ꝓbonis¬

Expanded text:
ostolus. Fornicatorem quoque qui uxorem patris tenebat inter se esse patiebantur. Sunt et alia capitula in suis loribus ad rectam fidem et a schismatibus eos revocans ad unitatem. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Corinthios ab erroribus et schismatibus ad fidem rectam, et a vitiis et aliis peccatis ad bonos mores revocare, et in eis confirmare. Modus talis, huic Epistolae sicut et aliis sanit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, post salutat
Abbreviated transcription (Latin):
litt̾a. ut ꝑficiatur sña.
⁊ sub intelligitur: mã¬
dat uł scribit. In hac
tione a dignitate. ab
offõ. a nomine dicẽs.
paulꝰ. a conditione.
seruus. adignitate:¬

Expanded text:
littera ut perficiatur sententia, et subintelligitur, mandat, vel scribit. In hac tione, a dignitate, ab officio. A nomine, dicens, Paulus; a conditione, servus; a dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
Rincipia rerum requi¬
renda sunt prius. ut e¬
eorum noticia plenior
demum facilius poterit
cause ro declarari si eiꝰ
origo discatur. Si gͦ epła¬
rumlcripture post euangłm edite. mo¬
dum ⁊ ronem ostenderimus. pot̾it iide¬
ri uerumee̾ ꝙ dicimus. Sciendum gͥ ꝙ
crudicionem. uͥ culture diuine manda¬
ta otinebantur. ꝓpħica doctrina fuit ne¬
cessaria. que rediuiua ppłi peccata sup¬
plicioꝵ denunciatione compesceret. at¬
q euidem ppłm bonoꝵ repromissionib
ad obediendum ac serinendum d̾o uiuẽ¬
ti comoneret. tta in nouo. t. pꝰ euãgłm
in quoxͥane religionis ordo. ⁊ ꝑfecte sci¬
tatis doctrina traditur. epłarum pauli
⁊ alioꝵ ꝑutił secuta ẽ doctrina. ut eccłiã
d̾i cͣcͣ ħeticas p̾muniret prauitates. ⁊ sub

Expanded text:
rincipia rerum requirenda sunt prius, ut earum notitia plenior demum facilius poterit causae ratio declarari, si ejus origo discatur. Si ergo epistolarum scripturae post Evangelium editae modum et rationem ostenderimus, poterit videri verum quod dicimus. Sciendum igitueruditionem, ubi culturae divinae mandata continebantur, prophetica doctrina fuit necessaria, quae rediviva populi peccata suppliciorum denuntiatione compesceret, atque eumdem populum bonorum repromissionibus ab obediendum ac serviendum Domino viventi commoneret, ita in Novo Testamnae religionis ordo et perfectae sanctitatis doctrina traditur, Epistolarum Pauli et aliorum perutilis secuta est doctrina, ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas maritima. crete insule Syrte s aurenosa in marima gnolo¬
ca : multũ t̃ribilia & m&uenda eo quod ad se omĩa diripere soleant. &
adppinquanti uallo somari hereant Hlaȩc aut̃ ad mare ȩgyptũ uicinȩ s:
x parit̃ ad miscent᷑ Sira cusa ma ropolis siciliȩ. sub ꝓmunctorio pachino
Si ꝗdẽ sicilia ipsa tribus ẽ distincta ꝓmunctoriis. unde & triangula spocie
trina cria quondã uocata mox a sicul& rege sicilia dictaẽ Primũ ꝓmunc¬
buneptali : uicesimoꝓpe miliario acȩsarea phi lippi haȩc quondã in su
nens facta ẽ ꝓpt̃ expugnationẽ multis in breui fr&u aggerib con¬
portatis. Cuĩ maxime nobilitas. conciliũ atq purpura constat
Troas ciuitas asiȩ maritima eadẽ antigonia dicta. Iatire ciuitas
lidiȩ quȩ ẽ ꝓuintia asiȩ. tẽplo quondã escolapisfamosa Cuiꝰ ciuis
erat illa lidia porfiropolis. idẽ purpurȩ uenditrix. quȩ in philip¬
pis fidẽ xp̃i suscepit Thesalonica: ciuitas machedoniȩ: Iheatrũ

Expanded text:
civitas maritima Cretae insulae. Syrtes , arenosa in mari magno loca multum terribilia et metuenda, eo quod ad se omnia diripere soleant, et appropinquantes vadoso mari haereant. Hae autem ad mare Aegyptium vicinae sunt, et pariter admiscentur. Syracusa , metropolis Siciliae, sub promontorio Pachyno: siquidem Sicilia ipsa tribus est distincta promontoriis: unde et a trianguli specie, Trinacria quondam vocata, mox a Siculo rege Sicilia dicta est. Primum promonbu Nephthalim, vicesimo prope milliario a Caesaria Philippi. Haec quondam insulanens facta est, propter expugnationem, multis in brevi freto aggeribus comportatis: cujus maxime nobilitas conchylio atque purpura constat. Troas , civitas Asiae maritima, eadem Antigonia dicta. Thyatira , civitas Libyae, quae est provincia Asiae, templo quondam Aesculapii famosa: cujus civis erat illa Lydia πορφυρόπωλις, id est, purpurae venditrix, quae in Philippis fidem Christi suscepit. Thessalonica , civitas Macedoniae. Theatrum ,
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ ꝓseliti Quonomine appellabant iudẽi eos qui de
gentib: nati indm̃ credere & circũcisione accepta ui¬
daicomore iuacta dĩ lege uitã ducere maluerunt᷑
Dȩ quorũ numero fuere quidã eorũ : qui indie scõ pen¬
& ꝓseliti ad eẽnt Electos ergo aduenas dicit .: qui de gentilitate
adagnitionẽ ac susceptionẽ diuinȩ legis. ap̃ceptis sacramentis le¬
hieronimus : dehis loquens ait: Quia p&rus post epis copatũ an¬
tio censis eccłȩ. & p̃dicationẽ disꝑsionis eoꝵ qui decircũcisione credider
inpontogalatia. capadocia. asia & bithinia: secundo claudianno ad

Expanded text:
dicuntur proselyti. Quo nomine appellabant Judaei eos qui, de gentibus nati, in Deum credere et, circumcisione accepta, Judaico more, juxta Dei legem vitam ducere maluerunt. De quorum numero fuere quidam eorum qui in die sancto Penselyti adessent. Electos ergo advenas dicit, qui de gentilitate ad agnitionem ac susceptionem divinae legis, ac perceptis sacramentis letus presbyter Hieronymus de his loquens ait: « Quia Petrus post episcopatum Antiochiensis ecclesie et predicationem dispersionis eorum qui de circuncisione crediderant in Ponto, Galatia, Capadocia, Asia et Bithinia, secundo Claudii anno, ad
Abbreviated transcription (Latin):
eatꝰ euangelista lucas de om̃ib
Quȩ cepit iħ̾c fac̾e & docere uss
in diẽ qua assumptꝰ. ẽ. sermo¬
nẽ facturꝰ. pͥmo eoꝵ qͥ falsa
de illo scripsere redarguere curauit
audaciã: lectorẽ uidelicet tacite ãmo¬
nens ut ñ solũ quȩ p̃dicat. ipse sequen¬
daͣ. uerũ quȩ alit̾ sonuerint. nou̾it
penitꝰ ẽe detestanda: & ne erron forti
infirmis oriret᷑ occasioͬ. suꝑfluã pas¬
sim scribentiũ lectionẽ ꝓrsus aduer¬
sandã. Neq enĩ de omĩb generalit᷑.
sed de qͥb dã speciali fide.uł scienti
uirtute p̾ditis dici potuit: qͥ morti¬
ferũ qͥd biberint ñ eos nocebit. Sic

Expanded text:
omnibus quae coepit Jesus facere et docere, usque in diem qua assumptus est, sermonem facturus; primo eorum qui falsa de illo scripsere, redarguere curavit audaciam. Lectorem videlicet tacite admonens, ut non solum quae praedicat ipse sequenda, verum quae aliter sonuerint, novit penitus esse detestanda. Et ne errorum forte infirmis oriretur occasio, superflua passim scribentium lectionem prorsus aversandam. Neque enim de omnibus generaliter, sed de quibusdam speciali fidei vel scientiae virtute praeditis dici potuit; Etsi mortiferum quid biberint, non eis nocebit . Sic
Abbreviated transcription (Latin):
gii sententia: quia caritas om̃ia cre ĩs:¬
dit: omia sꝑat. Datis namq ad me
epistolis. ut aliqͣntͥ scribã. rogare
te dicis. & interrogandũ. necdũq meȩ
consensionis accepto responso. quesitis
adhuc opusculis quasi iã adqͥsitis ac

Expanded text:
gii sententia, quia charitas omnia credit, omnia sperat. Datis namque ad me epistolis, ut aliqua tibi scribam rogare te dicis, et inter rogandum, necdumque meae consensionis accepto responso, quaesitis adhuc opusculis quasi jam acquisitis ac
Abbreviated transcription (Latin):
quid aquas in flumina mittas:
Larga sed indiguis munera funde locis.
Sed hiuc obiectioni tuȩ breuit̃ res¬
pondeo: qͥa iuxta comicũ nichil sit
dictũ. quod ñ sit dictũ priꝰ: & quia
caritas omĩa sustinet: nec scĩs un-¬
quã moris fuerit inuicẽ inudere.
inuicẽ ꝓuocare: sed unũquẽq in
ornancia domo dñi ꝓ uirib sius ob¬
tulisse qͦd potuerit. Neq enun
uł beatus papa gregorius timuit
ne offenderet patres. a qͥb tot ex¬
positas euangelii lectiones. in suis
ipse retractauit omeliis: uł augusti¬
nus. aut quilibet alius patrũ ante¬
cedentiũ tractatorũ intuitu. ne aut
psalmos. aut alia quȩ rogabat᷑ ex¬
poneret. aut quęq sibi udebant᷑
scriberet manũ metuendo retraxit:
qͥnetiã ut idem augustinꝰ ait. idõ ne¬
cesse est plures aplurib fieri libros.
diuerso stilo. sed ñ diuersa fide. etiã
de questionib eisdẽ: ut ad plurimoᷤ
res ipsa ꝑueniat: ad alios sic. ad alios

Expanded text:
quid aquas in flumina mittas? quid aquas in flumina mittas? Larga sed indiguis munera funde locis. Sed hujus objectioni tuae breviter respondeo quia, juxta comicum: Nihil sit dictum, quod non sit dictum prius: et quod charitas omnia sustinet, nec sanctis unquam moris fuerit invicem invidere, invicem provocare, sed unumquemque in ornanda domo Domini pro viribus suis obtulisse quod potuerit. Neque enim, vel beatus papa Gregorius timuit ne offenderet Patres a quibus tot expositas Evangelii lectiones in suis ipse retractavit homiliis; vel Augustinus, aut quilibet alius Patrum antecedentium tractatorum intuitu, ne aut psalmos aut alia quae rogabatur, exponeret, aut quaecunque sibi videbatur, scriberet, manum metuendo retraxit. Quin etiam ut idem Augustinus ait ideo necesse est plures a pluribus fieri libros diverso stylo, sed non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios
Abbreviated transcription (Latin):
GISSINO
in xp̃o fratri
& consacerdoti
bedȩ presbi¬
tero: acca.
am in dño salutem. Sep̃e qui¬
dem tuȩ sc̃ẽ fr̃nitati. et absens
scribendo. & colloquendo presens
suggessi. ut post expositionẽ actu¬
um apłoꝵ in euangeliũ quoq lu-¬
cȩ scribere dignareris: quod ipse
hactenus uerecunda excusatione
differre quã facere maliusti: attes¬
tando te duas maxime ob causas. a
temptando hoc oꝑe deterritũ. qͥa
uidelicet & ipsũ opus arduũ. et
a scĩssimo ac doctissimo antistite
ambrosio sit p̃occupatũ: nec te
negotiũ iures tuas excedens sus¬
ciꝑe ausũ: immo nec opus fore
ab ullo repeti. qͦd asũmo ingenio
constaret optime cõpletũ: & esse
laboris suꝑflui. post fortissima
tanti uiri dicta. uł eadem aliter
qͥsi compilatorem dicere: uł qͥsi
minus doctũ. infirmiora uelle subi¬
cere: teq multũ timere. ne in re¬
prehensionẽ studii ueterũ. noua
condere puteris: dicat᷑q tͥ allud
antiqui ꝓuerbii. In mare qͥd pisces.

Expanded text:
issimo in Christo fratri, et consacerdoti Bedae presbytero Acca, am in Domino salutem. Saepe quidem tuae sanctae fraternitati et absens scribendo, et colloquendo praesens suggessi, ut post expositionem Actuum apostolorum, in Evangelium quoque Lucae scribere digneris. Quod ipse hactenus verecunda excusatione differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum: quia videlicet et ipsum opus arduum, et a sanctissimo ac doctissimo antistite Ambrosio sit praeoccupatum. Nec te negotium vires tuas excedens suscipere ausum, imo nec opus fore ab ullo repeti, quod a summo ingenio constaret optime completum, et esse laboris superflui post fortissima tanti viri dicta, vel eadem aliter quasi compilatorem dicere, vel quasi minus doctum infirmiora velle subjicere. Teque multum timere, ne in reprehensionem studii veterum nova condere puteris, dicaturque tibi illud antiqui proverbii: In mare quid pisces,
Abbreviated transcription (Latin):
dem tuȩ sc̃ȩ fr̃nitati. et absens
suggessi. ut post expositionẽ actu¬
um apłoꝵ. in euangeliũ quoq lu-¬
cȩ scribere dignareris: quod ipse
hactenus uerecunda excusatione¬
differre quã facere maliusti: attes-¬
tando te duas maxime ob causas. a
temotinqo hoc oe deterritu ca
quia quasi de homine scribere incipi-
at: marcũ leoni. in qͦ uox in deserto
rugientis audiat᷑ assignent. Rogo itaq
in hoc oꝑe pleniꝰ qͥd tͥ dehis uerius
uideat᷑ insinues. Memorem nr̃i tuã
scãm fr̃nitatẽ. ds dilectionis & pacis
conseruare: & ad consideranda suȩ le-¬
gis mirabilia. semꝑ illustrare dignet᷑.¬

Expanded text:
dem tuae sanctae fraternitati et absens  suggessi, ut post Expositionem Actuum apostolorum, in Evangelium quoque Lucae scribere digneris. Quod ipse hactenus differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum: qat, Marcum leoni, in quo vox in deserto rugientis audiatur, assignent. Rogoque in hoc opere plenius, quid tibi de his verius videatur insinues. Memorem nostri tuam sanctam fraternitatem, Deus dilectionis et pacis conservare, et ad consideranda suae legis mirabilia semper illustrare dignet
Abbreviated transcription (Latin):
deo. quia iuxta comicum. nichil sit dictum quod non sit dictum prius.
et quia karitas omnra sustinet. nec scĩs umqu̾ã moris fuerit inuicem
inuidere: inuccem ꝓuocare.s unum quemꝙq in ornanda domo domini
timuit ne offenderet patres a quibꝰ tot expositas eugłii lectiones
uisuis ipse retractauit omelus. uł augustinus aut quilibet alius
patrum antecedentium tractatoꝵ intuitu. ne aut psalmos aut
alta quę rogabatur exponeret. aut quȩq sibi uidebant᷑ scribe¬
ret manũ metuendo retraxit. quin etiam ut idem augustinꝰ
diuersa fide etram de questionibꝰ eisdem. ut ad plurimos res ipsa

Expanded text:
deo quia, juxta comicum: Nihil sit dictum, quod non sit dictum prius: deo quia, juxta comicum: Nihil sit dictum, quod non sit dictum prius: et quod charitas omnia sustinet, nec sanctis unquam moris fuerit invicem invidere, invicem provocare, sed unumquemque in ornanda domo Domini timuit ne offenderet Patres a quibus tot expositas Evangelii lectiones in suis ipse retractavit homiliis; vel Augustinus, aut quilibet alius Patrum antecedentium tractatorum intuitu, ne aut psalmos aut alia quae rogabatur, exponeret, aut quaecunque sibi videbatur, scriberet, manum metuendo retraxit. Quin etiam ut idem Augustinus non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
consacerdoti Be DE Prbro: Acca. ꝑpetuam in
dno salutem. Sepe quidem tuę sc̃ę fraternitati & ab¬
sens scribendo. et presens colloquendo suggessi. uti
expositionem actuum apostolorum. in eugłins
recunda excusatione differre quã facere mal¬
isti. attestando te duas maxime ob causas. atemptando hoc opere
deterritum. quia uidelicet et ipsum opus arduum: et a sanctissimo
ac doctissimo antistite Ambrosio sit p̃occupatum. nec te negotium
uires tuas excedens suscipere ausum. immo nec opus fore ab ullo
repeti. quod a summo ingenio constaret completum. et esse laboris
suꝑflui. post fortissima tanti uiri dicta. uel cadem aliter quasi cõ¬
pilatorem dicere. uel quasi minus doctitmi infirmiora uelle subice¬
re. teq multum timere. ne in reprehensionẽ studii ueterum: no¬
ua condere puteris. dicaturq tibi illud antiqui prouerbi i. In
mare quid pisces. quid aquas in fluminra intitas. Larga sed in¬
diguis munera funde locis. Sed huic obiectioni tuȩ breuiter respon¬

Expanded text:
uam in Domino salutem. Saepe quidem tuae sanctae fraternitati et absens scribendo, et colloquendo praesens suggessi, ut post expositionem Actuum apostolorum, in Evangeliverecunda excusatione differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum: quia videlicet et ipsum opus arduum, et a sanctissimo ac doctissimo antistite Ambrosio sit praeoccupatum. Nec te negotium vires tuas excedens suscipere ausum, imo nec opus fore ab ullo repeti, quod a summo ingenio constaret optime completum, et esse laboris superflui post fortissima tanti viri dicta, vel eadem aliter quasi compilatorem dicere, vel quasi minus doctum infirmiora velle subjicere. Teque multum timere, ne in reprehensionem studii veterum nova condere puteris, dicaturque tibi illud antiqui proverbii: In mare quid pisces, quid aquas in flumina mittas? Larga sed indiguis munera funde locis. Sed hujus objectioni tuae breviter respon
Abbreviated transcription (Latin):
mua iuscitũ acca necnon & aliorũ fratrũ plurium commonitus hor-¬
ne in de collecta ponere curauimus : sed & non nulla pro¬
piitohinitationẽ sensus corũ ubi o portunũ uidebit interponemus
eł pocue supplex obsecro ut si haec nr̃a opusculatrans scriptione dig
qr dilin suraptura conseruo Quomodo in exporitone eangdii

Expanded text:
me antistitum Acca, nec non et aliorum fratrum plurium commonitus hortme antistitum Acca, nec non et aliorum fratrum plurium commonitus hortis invenimus, hinc inde collecta ponere curabimus. Sed et nonnulla propria ad imitationem sensus eorum, ubi opportunum videbitur, interponemus, lectoremque supplex obsecro, ut si haec nostra opuscula transcriptione digna t, diligens scriptura cons
Abbreviated transcription (Latin):
emplum sui coger& Denique philo disertissimus iudȩorũ uidens alexan.¬
driae primã ecłam adhuc iuda itantẽ quasi in laudemgentissuae librum
suꝑ corum conuersatione scripsit : & quomodo lucas enarrat hierosolimae
credentes om̃a habuisse communia. sic & ille quod alexandriȩ submarco fi¬
eridoc tore cernebat memoriae tradidit. Tradunt aũt hunc natione
is rahelitam & ex sacer dotaliortũ prosapia ac post passionem acresurrec¬
tionẽ dbũ saluatoris ad predicationem apłorum euangelica fide ac sacram̃¬
tis imbutum at que ex eorũ fuisse numero de quibus scribit lucas quia multa
etiam turba sacerdo cũ oboe diebat fidei. Qua propter i pote legalibus
instititus edictis ebtinũ per om̃a uiuen dinẽ gentiquã ad fidem uoca¬
bat premonstrauit sed& ca nonicã pascha ibseruantiã quȩ uni uersis
xp̃ix desus for& imitabilis ostendit: Incuius eu angelium tudile tissi¬

Expanded text:
emplum sui cogeret. Denique Philo, disertissimus Judaeorum, videns Alexanemplum sui cogeret. Denique Philo, disertissimus Judaeorum, videns Alexandriae primam Ecclesiam adhuc Judaizantem, quasi in laudem gentis suae librum super eorum conversatione scripsit. Et quomodo Lucas enarrat Jerosolymae credentes omnia habuisse communia, sic et ille quod Alexandriae sub Marco fieri doctore cernebat, memoriae tradidit. Tradunt autem hunc natione Israelitica, et sacerdotali ortum prosapia, ac post passionem ac resurrectionem Domini salvatoris ad praedicationem apostolorum evangelica fide ac sacramentis imbutum, atque ex eorum fuisse numero de quibus scribit Lucas quia multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. Quapropter, utpote legalibus institutus edictis, optimum per omnia vivendi ordinem genti, quam ad fidem vocabat, praemonstravit. Sed et canonicam Paschae observantiam, quae universis Christi Ecclesiis foret imitabilis, ostendit. In cujus Evangelium tuo, dilectissi
Abbreviated transcription (Latin):
NEXPOSITIONE EUANGELIISECUNDUMMARCUMOPITULAN TE IPSR
euangelica gratia scripturi. primo quȩ fuerit cidem marco causa euanget
bendi breuiter insinuendum ẽe censuimus. Cum romanȩ urbi clarum uer
men predicante beato paero apło fuiss& exortum ad eo sermo ueritatis una¬
rummentes placido inlustrabat auditu. ut cotidie audientibus eum nulla dꝗ¬
iuam satietas fier& undeneque auditio eis sola suffecit. Sed marcum discipulũ
coniperit furto delectatus est . et fidem eorũ deuotionẽque hec considerans.
factũ confirmauit : & in ꝑp&uum legendam scripturã ecdesiis tradidit: Cle¬
mens insexto dispositionũ libro haecita gesta eẽ describit. cuiquesimile dat
timoniũ & iam hiera politis ep̃s nomine papias.qr
electa est & marcus filius m̃ss ad sumpto itaque euangelio quod ipse confe¬
cerat perrexit ȩ grptũ & primũ alexandriȩ xp̃m adnuntians constituit
eccłam tanta docꝰ trina. & uitae continentia : ut om̃s sectatores xp̃i ad ex¬

Expanded text:
Expositionem Evangelii secundum Marcum, opitulante ipsa evangelica gratia, scripturi, primo quae fuerit eidem Marco causa Evangelii scribendi, breviter insinuandum esse censuimus. Cum Romanae urbi clarum veri Dei lumen praedicante beato Petro apostolo fuisset exortum, adeo sermo veritatis universorum mentes placito illustrabat auditu, ut quotidie audientibus eum nulla unquam satietas fieret. Unde neque auditio sola eis suffecit, sed Marcum discipulum comperit furto, delectatus est; et fidem eorum devotionemque per haec considerans, factum confirmavit, et in perpetuum legendam Scripturam Ecclesiis tradidit. Clemens in sexto Dispositionum libro haec ita gesta esse describit. Cui simile dat testimonium etiam Hierapolites episcopus, nomine Papias, quelecta est, et Marcus filius meus. Assumpto itaque Evangelio quod ipse confecerat, perrexit in Aegyptum, et primum Alexandriae Christum annuntians, constituit Ecclesiam tanta doctrina, et vitae continentia, ut omnes sectatores Christi ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
gͣdiũt᷑ qr tres eimͣgłiste in hiis maxĩe
cctupati sunt que xp̃c in carne opatꝰ
est et que p̃cepta mortał uite ex̾cẽde
caruem portãtib tradidit. At uͦ iohẽs
sup̾ nubila infirmitatis hũcne uelt
aquila uolat. ⁊ lucem inꝯmutabilis
uitatis accusatĩs ats firmissis ocłis

Expanded text:
e occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis
Abbreviated transcription (Latin):
ipso diuisũ desolabit᷑. & domus supͣ domũ
cadet. Mandant libͥ ꝙ epłe antiochi in ihe¬
rusalem. & in ciuitatib iudȩ. ut seqͣntur
leges gentium terrȩ. & desinant holocau¬
sta. & sacͥficia. & placationes face̾ in tẽp¬
lodi. quia maxima cura. maximũq stu¬
dium ẽ h̾eticis atq paganis. ut in eccła
xp̃i cultũ diuinũ seu confundant. siue
penitꝰ extinguant. ne sinceritas rec̾tȩ fi¬
dei.q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. in ara cordis
credentis. gratum holocaustum deo
offeratur. Nec sacrificia mistica
corporis et sangͥnis dñi. cũ sacra
fidelium błatione. atq placatio¬
ne bonorũ actuum. in uero templo
dei. om̃ium creatori. et bonoꝵ omiũ
largitori digne exhibeant᷑. PhibeN
celebrars sabbatum: quia negant
in celesti regno scãrum requiem fu¬

Expanded text:
ipsum divisum desolabitur, et domus super domum cadet. Mandant libri et epistolae Antiochi in Hierusalem et in civitatibus Judae ut sequerentur leges gentium, quare et definiant holocausta, et sacrificia et placationes facere in templo Dei: quia maxima cura maximumque studium est haereticis atque paganis ut in ecclesia Christi cultum divinum seu confundant seu penitus exstinguant, ne sinceritas rectae fidei, quae per dilectionem operatur, in ara cordis credentis gratum holocaustum Deo offeratur, nec sacrificia mystica corporis et sanguinis Domini cum sacra fidelium oratione atque placatione bonorum actuum in vero templo Dei omnium creatori et bonorum omnium largitori digne exhibeantur; prohibeantur celebrari sabbatum, quia negant in coelesti regno sanctarum requiem fu
Abbreviated transcription (Latin):
UERIT Is de anima xp̃i.¬
d est de illo rationali sp̃u qͥ
humanã in xp̃ohomine car¬
nem uegetauit. quẽ uerbũ cũ car-¬
ne ipsa.⁊ in carne ipsa. sibi in unita¬
ti una ꝑsona. duabꝰ naturis. tribꝰ
eentiis. una uulelicet ꝑsona: qͥa
idẽ homo ꝓpt̾ qͦd suscepit. et ds̃ ꝓpt̾
qͦd fuit. duabꝰ naturis. diuina scilicet
atq humana. in dõ ⁊ homine uno ñ
unis. tribꝰ ee̾ntiis. diuinitate. carne.
et anima. sine separatione discretis. si¬
ne confusione sociatis: de illa inquã
anina. qua mediante. uerbũ caro fac.¬
tũ est ⁊ habitauit in nobis. queritis
utrũ equalẽ cũ diuimitate scientiã

Expanded text:
eris de anima Christi, id est de illo rationali spiritu, qui humanam in Christo homine carnem vegetavit, quem Verbum cum carne et in carne ipsa sibi in unitain una persona, duabus naturis, tribus essentiis: una videlicet persona; quia idem homo, propter quem suscepit, et Deus; propter quod fuit duabus naturis, divina scilicet atque humana, in Deo et homine uno, non unis; tribus essentiis, divinitate, carne, et anima; sine separatione discretis, sine confusione sociatis. De illa inquam anima, qua mediante Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; quaeritis utrum aequalem cum divinitate scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
TITTERIS
diuersa leguntur cantica: ita & sp̃u
sc̃o reserante lam̃tationes diuersȩ:
Et sic̃ ꝓpͥe appellatur liber salomonis
rantica canticoꝵ. ita & appellari qͦut̃
threni iheremiȩ lamentationes lam̃ta¬
tionũ: qr sic̃ omnino p̾cellunt illa. in
quib sponsus ac sponsa dulcib fruun¬
tur amplexibus: ita & lam̃tationes istȩ
manu. Quod autẽ sequit᷑ qr uocem
dederũt in domo dñi. sic̾ indie sollẽp¬
n. null ignorat legentiũ euangłm
quanta c̾fusio tc̃ fuerit indomo dñi:
qͣnta in atriis. & plateis. qͣntaq in tota
ciuitate illa. p̾sertĩ cũ e̾e̾t dies sollẽp¬
nis. S ñ de illa meditabant᷑. qͥ uoces
dabant ubiq altisonas. & c̾fusas: cla¬
more plenas. Hinc quoq ysaias de sy¬
nagoga. Ex pectaui ait. uͥ faceret uidi¬
ciũ: & ecce clamor. Qui ꝓfecto clamor.
iã tc̃ in aurib ꝓpħarũ resonasse auta. ꝙ¬
Edant uocẽ hostes in domo

Expanded text:
itteris diversa leguntur cantica, ita et Spiritu sancto reserante lamentationes diversae: et sicut proprie appellatur liber Salomonis Cantica Canticorum, ita et appellari queunt Threni Jeremiae Lamentationes lamentationum: quia sicut omnino praecellunt illa, in quibus sponsus ac sponsa dulcibus fruuntur amplexibus, ita et lamentationes istae manu. Quod autem sequitur: Quia dederunt vocem in domo Domini sicut in die solemni, nullus ignorat legentium Evangelium, quanta confusio tunc fuerit in domo Domini, quanta in atriis et in plateis, quantaque in tota civitate illa: praesertim cum esset dies solemnis, sed non de illa meditabantur, qui voces dabant ubique altissimas, et confusas clamore plenas. Hinc quoque Isaias de Synagoga: Exspectavi, ait, ut faceret judicium, et ecce clamor . 1381 Qui profecto clamor jam tunc in auribdant vocem hostes in domo
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendare. In quo nimirũ opere si quppiã
posteris condignum litteris enodauero.
tuo fr̃ uidicio decernendũ tͣnsmitto. qͥa
nulli magis nr̃a congruere putaui ad
quoscũq odos direxi : quã tibi. qui &
senectute coequaris : & cotidianis precũ
flecibus antecellis.
diuersa leguntur cantica: ita & sp̃u¬

Expanded text:
commendare. In quo nimirum opere, si quippiam commendare. In quo nimirum opere, si quippiam posteris condignum litteris enodavero, tuo frater judicio decernendum transmitto: quia nulli magis nostra congruere putavi, ad quoscunque oculos direxi, quam tibi, qui et senectute coaequaris, et quotidianis precum fletibus antecellis. Litteris diversa leguntur cantica, ita et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
LONGOQ
confectus
uitȩ tedio. tristes lacrimarum inirȩ
modos gemebunda iam quia ꝓfecto
meis pregrauata malis. mopina senectꝰ
non uocata uenit. Quandiu inspicio.
specie deformatꝰ aliena ꝑhorresco⁊ eoq
mẽ subito animo non mutatus. qđ fil
non inuenio: euadẽ tam̃ nequeo. illa
decipiente quȩ amisi. Unde congelatꝰ
usu longiore durior effectꝰ: nullis iam
emolliri queo fletibus:⁊ quãuis multis
miseriarũ intꝰ forisue p̃mar doloribus ⁊
quibus cotidie saltem ad suspiria ꝓpulsꝰ.
iheremiȩ ꝓphetȩ int̾ discrimina ultima
uitȩ chrenos explanare decreui: siquidẽ
enis ut emolliar lamentis: quatinꝰ ul
sic addiscam fragilis uitȩ excidia deplo¬
rare. quom sc̃s ille plangit aliena.
Et quia hȩc ȩtas alios poscit mores.
licet sero  ortante scriptura. quia semel do¬
mum luctus intraui. ꝓposui tanti oꝑis
studia ñ indiscussa transire: licet neminẽ
latinoꝵ legerĩ explanasse threnos qͦs ꝓpħa
simphonrando metro uoluit legentib

Expanded text:
longoque confectus vitae taedio, tristes lacrymarum inire modos. Gemebunda jam quia profecto meis praegravata malis inopinate senectus non vocata venit. Quam dum inspicio, specie deformatus, aliena perhorresco, eo quod me subito animo non mutatus, quod fui non invenio, evadere tamen nequeo, illa decipiente, quae amisi. Unde congelatus usu longiori durior effectus, nullis jam emolliri queo fletibus, quamvis multis miseriarum mearum intus forisve premar doloribus. Quibus quotidie saltem ad suspiria propulsus Jeremiae prophetae inter discrimina ultimae vitae, Threnos explanare decrevi. Siquidem ejus ut emolliar lamentis, quatenus vel sic addiscam fragilis vitae excidia deplorare, quo modo sanctus ille plangit aliena. E quia haec aetas alios poscit mores: licet sero hortante Scriptura, quia semel domum luctus intravi, proposui tanti operis studio non indiscussa transire: licet neminem Latinorum legerim explanasse Threnos, quos propheta symphonizando metro voluit legentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ua sit integer sensus. Hec ẽ uisio ysa¬
ie filii amos. Usus uͦ ꝓpheticȩ locu¬
tionis est. ut pͥus ꝑsonam regnum uł
urbem. ac tempus desebat. ⁊ postmo¬
dum dic̾e mysteria ꝓpħiȩ incipiat
quatmuis adueritatem sobusoster¬

Expanded text:
ut ita integer sit sensus: Haec est visio Isaiae filii Amos. Usus vero propheticae locutionis est, ut prius personam, regnum vel urbem ac tempus describat, et postmodum dicere mysteria prophetiae incipiat, quatenus ad veritatem so
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc qd̾ repletus sp̃u scõ suꝑ se trahit᷑
quasi extͣ semetipsum fit: ⁊ sic de se
qͣsi de alio sententiam ꝓfert: eciam in
hoc deuitans. ne iactanter loqui ui¬
deatur. Qui uisionem hanc uidit suꝑ
iudam ⁊ iherłm: quia licet de duode¬
cim tͥbubuis isrł ꝓpħau̾it. specialiter
tam̃ de tribu uida. ⁊ urbe regali inqͦ
templum erat uaticinatus ẽ S que¬
rendum nob̃ est cur exorsus sit di¬
cens. iusio ysaiȩ filii amos: nec sub¬
iungere uideatur quid mdit. aut
indicare quȩ sit ista uisio: ad qd̾ respo¬
dendum. quia tria sunt gen̾a tusio¬
num: id: corporale. spũale. atq in¬
tellectuale. Ecce enim in hoc uno p̾cep¬
to cum legitur diliges ꝓiximũ tuñ
sic̃ te ipsum. tria occurrunt genera
uisionuum: unum ꝑ ocłos quil ipse
litt̾ȩ uident᷑. alterum ꝑ sp̃m hominiᷤ.
quo ꝓxunus ⁊ absens cogitat᷑. terciũ
ꝑ contuitum mentis quo ipsa dilectio

Expanded text:
per hoc quod repletus Spiritu sancto super se trahitur, per hoc quod repletus Spiritu sancto super se trahitur, quasi extra semetipsum fit, et de se quasi de alio sententiam profert, etiam in hoc devitans ne jactanter loqui videatur. Qui visionem hanc vidit super Judam et Jerusalem. Quia, licet de duodecim tribubus prophetaverit, specialiter tamen de tribu Juda et urbe regali, in qua templum erat, vaticinatus est. Sed quaerendum nobis est cur exorsus sit, dicens: Visio Isaiae, filii Amos, nec subjungere videatur quid viderit, aut indicare quae sit ista visio. Ad quod respondendum, quia tria sunt genera visionum, id est corporale, spiritale atque intellectuale. Ecce enim in hoc uno praecepto cum legitur: « Diliges proximum tuum sicut te ipsum , » tria occurrunt genera unt: unum per oculos, quibus ipsae litterae videntur; alterum per spiritum hominis quo proximus et absens cogitatur; tertium per contuitum mentis, quo ipsa dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus adueritatem solidius osten¬
dendam. ante historiȩ radicem figat¬
⁊ post fructus sp̃s ꝑsigna ⁊ allegoriaᷤᷤ¬
declarat dicens. Hisio ysaiȩ. Qui ut
bene ꝑsonam indicet. etiam genus
narrat cum subicit: filii amos. Reg¬
num qͦ de quo pͥncipalit̾ ẽ locutur:
urbemq denuntiat: dicens. Quam
uidit suꝑ iudam ⁊ iherłm. Tempus
etiam descͥbit: ad iungens. Indieb orie.
ioathan acbat. et echiȩ regum iuda.
Nec mouere nos debet qd̾ non ait. uii¬
sio mea. s uisio ysaie. Mos enim sacre
scͥpture ẽ ut ipsi qui se̾bunt. sic de se
inilla quasi de alis loquant᷑: osten¬
ses uir mitissimus suꝑ om̃s homine qͥ
morabantur interra. Qui entm ñ ait.
eram s erat ꝓfecto aꝑte indicat. qr is
qui ꝑ illum de illo loquebat᷑ alius erat.
quia impulsu scĩ sp̃s agitant᷑. sic de
se in illo testimonium tanqͣm de aliis
ẽ de ysaia Bene itaq uir deo plenus
ait. uisio ysaiȩ. ⁊ non uisio mea. qina

Expanded text:
quatenus ad veritatem solidius ostendendam, ante historiae radicem figat, et post fructus spiritus per signa et allegoriadeclarat dicens: Visio Isaiae. Qui ut bene personam indicet, etiam genus narrat, cum subjicit: Filii Amos. Regnum quippe, de quo principaliter est locuturus, urbemque denuntiat, dicens: Quam vidit super Judam et Jerusalem. Tempe, Joathan, Achaz, Ezechiae, regum Juda. Nec movere nos debet quod non ait: visio mea, sed visio Isaiae. Mos enim sacrae Scripturae est, ut ipsi qui scribunt, sic de se in illa quasi de aliis loquantur ostenses vir mitissimus super omnes homines, qui morabantur in terra . » Qui enim non ait: Eram, sed erat, profecto aperte indicat quia is qui per illum de illo loquebatur, alius erat. quia impulsu sancti Spiritus aguntur, sic de se in illo testimonium tanquam de aliisest de Isaia. Bene itaque vir Deo plenus ait: Visio Isaiae, et non visio mea; quia
Abbreviated transcription (Latin):
mopiã eiꝰ ne dimit¬
tas illũ uacuũ Horta.¬
tur nos sapientia adhele-¬
mosinarũ largitatẽ: ut possimꝰ
grãm dĩ ꝓmereri: qͥ iussit mopi¬
am t̾reno solatio sustentari. Scͥp¬
tũ ẽ enĩ. Qui obturat aurẽ suã ad clamo¬
rẽ pauꝑis. clamab̾ ⁊ ipse. ⁊ ñ exaudiet᷑.
Diuitẽ purpuratu. ⁊ deliciis affluente.

Expanded text:
inopiam ejus ne dimittas illum vacuum. » Hortatur nos sapientia ad eleemosynarum largitatem, ut possimus gratiam Dei promereri, qui jussit inopiam terreno solatio sustentari. Scriptum est enim: « Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, clamabit et ipse, et non exaudietur . » Divite
Abbreviated transcription (Latin):
tius eẽ putaui. qͣm qͦd ipsa sapientia
suo nomine & arte dicauit: qͦd in suꝑ¬
ficie qͦq & in medulla uirtutẽ tenet
scientiȩ & pietatis: sic̃ in ꝓhemio p̃ce¬
dentis libri. & in capite p̃sentis decla¬
ratur. Dicit enim beatus hieronimus
in ꝓlogo quẽ in interp̃tatione uolumi¬
num salomonis ad chromaciũ & eliodorũ
epõs conscripsit: hunc librũ. hesu fili syrach
se apud hebreos reperisse: ñ ut ȩccłasticũ
apud latinos. s parabolas p̃nõnatũ.
Cui iuncti erant ȩccłastes. & canticum¬

Expanded text:
tius esse putavi, quam quod ipsa Sapientia tius esse putavi, quam quod ipsa Sapientia suo nomine et arte dicavit: quod in superficie quoque et in medulla virtutem tenet scientiae et pietatis, sicut in prooemio praecedentis libri, et in capite praesentis declaratur. Dicit enim beatus Hieronymus in prologo, quem interpretatione voluminum Salomonis ad Chromatium et Eliodorum episcopos conscripsit, hunc librum Jesu filii Sirach se apud Hebraeos reperisse non Ecclesiasticum, ut apud Latinos, sed Parabolas praenotatum. Cui juncti erant Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
niuolam intentionẽ tuã. & studiũ in xp̃i
seruitio nobilissimũ. qui fide & cultu
ȩccl̃am cd̃ĩ ñ ignobiliter ornas: appo.¬
sui qͥdem ego uilissimus seruoꝵ xp̃i
seruus aliqͦd solatiũ tuę scẽ pater im¬
pendere sollerciȩ: in explanatione ui¬
delic& diuinarũ scripturarũ ut uoto
tuo satisfacerẽ: & eccl̃ȩ xp̃i debitũ ser¬
uitium exhiberẽ. Unde etiã explanati¬
unculã quã tribus libellis in sapientiȩ
librũ qͥ uulgo appellat᷑ salomonis.
edidi: tuȩ uenerationi pridẽ direxi. Et
nc̃ opusculũ quod in expositione libri
ihesu filii syrach. qͥ eccłasticus nuncupat᷑.
decem libris nuꝑ confeci: simili deuo¬
tione offero: ut sumus sacerdos xp̃i.
& architectus diuini ȩdificii. domũ
sapientiȩ quã ipsa sibi fundauit. atq
in septẽ colũpnis erexit: scriptis ȩcła¬
sticis. ꝓmodo tibi a deo concesso ador¬
nares. & lucrum gregis dĩ amplifica¬
res: nec aliud instrumentũ ad hoc ap¬

Expanded text:
entionem tuam et studium in Christi servitio nobilissimum, qui fide et cultu Ecclesiam Dei non ignobiliter ornas, apposui quidem ego vidissimus servorum Christi servus aliquod solatium tuae, sancte Pater, impendere solertiae, in explanatione vilelicet divinarum Scripturarum, ut voto tuo satisfacerem, et Ecclesiae Christi debitum servitium exhiberem. Unde etiam explanatiunculam quam tribus libellis in Sapientiae librum, qui vulgo appellatur Salomonis, edidi, tuae veneratione pridem direxi. Et nunc opusculum quod in expositione libri Jesu filii Sirach, qui Ecclesiasticus nuncupatur, decem libris nuper confeci, simili devotione offero. Ut summus sacerdos Christi et architectus divini aedificii, domum sapientiae, quam ipsa sibi fundavit, atque in septem columnis erexit, scriptis ecclesiasticis pro modo tibi a Deo concesso adornares, et lucrum gregis Dei amplificares. Nec aliud instrumentum ad hoc ap
Abbreviated transcription (Latin):
nere coȩquaret. Alterũ uͦ hoc est sapien¬
tiȩ librũ. nusquã apuh hebreos reppe¬
risse: s magis illũ grecã redolere ele¬
quentiã: quam & nonnulli filonis esse
affirmant. Preterea notandũ qͦd ille liber
lissimi: quoꝵ pͥorẽ concionatorẽ possu¬
mus dicere: alterũ uͦ congregatorẽ. seu
collectorẽ. S int̾ eccłasten & inter ȩccła¬
sticũ. istã patres posuere distantiã. quod
referri: eccłasticus uͦ cuicũq iusto p̃di¬
catori. potest absolute congruere: qui
ȩccłam d̾ni scĩssimis solent monitis con
tanta claritas. tantaq latinitas est.
ut sibi textus ipse cõmenta sint. Atq
utinã qͣm cito mente capit᷑. tã facili
actuũ qͣlitate redderet᷑. Huiꝰ gͦ libri
lectio frequens. apud te sit scẽ pater.⁊
& testimonioꝵ eius assidua meditatio:
quatinus cogitatio quȩ tecũ ꝓ bonore

Expanded text:
ret. Alterum vero, hoc est Sapientiae librum, nusquam apud ipsos Hebraeos reperisse. Sed magis illum Graecam redolere eloquentiam, quam et nonnulli Philonis esse affirmant. Praeterea notandum quod ille liber lissimi: quorum priorem concionatorem possumus dicere, alterum vero congregatorem seu collectorem. Sed inter Ecclesiastem et inter Ecclesiasticum istam Patres posuere distantiam, quod referri, Ecclesiasticus vero cuicunque justo praedicatori potest abecclesiam Domini sanctissimis solet monitis congtanta claritas tantaque latinitas est, ut sibi textus ipse commenta sint; atque utinam quam cito mente capitur, tam actuum qualitate redderetur. Hujus ergo libri lectio frequens apud te sit, sancte Pater, et testimoniorum ejus assidua meditatio, quatenus cogitatio, quae tecum pro honore
Abbreviated transcription (Latin):
q ostend̾.
quia eius¬
quosdam
de syna.¬
qͣmpłimos. Dum in eoꝵ quiete siilit̾ delecta
tur. ab eis inqͥetationẽ ꝓhibet: sit̃ ab eccła ꝓ hibũ.
Lere. introductꝰ est. in cubicłm gentͥtis. uͥ uult
quiesce̾ cum sponsa. unde p̾cipit. ne exciteuiꝵe
Riplicem scimꝰ aĩe quietem. Prĩ .1. debet
quiescẽ a peccato. Scdõ: ab oꝑe humano. Tercio: quiescet. ab ħ misabili erilio.
Orimo: ut iustificet᷑. Soło: ut contemplet᷑. Tercio: ut beatificet᷑. h.i. teler¬

Expanded text:
 ostendit, quia ejusquosdam de Synaquam plurimos, dum in eorum quiete similiter detur, ab eis inquietationem prohibet, sicut ab Ecclesia prohibuit. Vere introductus est in cubiculum genitricis, ubi vult quiescere cum sponsa, unde praecipit ne excitetur. Triplicem scimus animae quietem. Prius enim debet quiescere a peccato, secundo ab opere humano, tertio quiescet ab hoc miserabili exsilio. Primo ut justificetur, secundo ut contempletur, tertio ut beatificetur. Hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
o milies beate licentiã adipisci
ꝓmerui. Neq enĩ fas est. ut absq
uicario dĩ. absq clauigero cęli.
absq curru & auriga spiritalis
isrł. absq uniuersitatis pontifice.
absq unico papa. absq singulari
pastore. absq speciali patre̾. absq
te omniũ arbitro aliqͥd consum¬
ues scientiȩ. In archa quippe
pectoris tui. tabulȩ testam̃ti.
& manna cȩlestis saporis reqͥe¬
scunt. Tu enĩ qđ ligas. nemo sol¬
uit. & qđ soluis nemo ligat. Qui
aꝑis et nemo claudit. claudis
& nemo aꝑit. Uioem nãq in

Expanded text:
tiam adipisci promerui. Neque enim fas est ut absque vicario Dei, absque clavigero coeli, absque curru et auriga spiritualis Israelis, absque universitatis pontifice, absque unico papa, absque singulari pastore, absque speciali Patre, absque te omnium arbitro aliquid consumves scientiae. In arca quippe pectoris tui tabulae testamenti et mana coelestis saporis requiescunt. Tu enim quod ligas, nemo solvit; quod solvis, nemo ligat; qui aperis, et nemo; claudit claudis, et nemo aperit . Vicem namque in
Abbreviated transcription (Latin):
dius ac dignius oꝑari potuis¬
sem. ne ea uidelicet presumerẽ
quȩ michi ex ministerio credi¬
to cõmissa ñ sunt: nec rursus
illa arriꝑem quȩ ingenioli mei
uires excedunt. scđ̾m illud sa¬
lomonis. mel inuenisti comede
qđ sufficit. ue forte satiatus
ẽuomas illud. & alibi. altiora
te ne quesieris. & fortiora te ne
scrutatus fueris. ecce subito
quidã strenui ac studiosi uiri
me coartari uoluerunt. ut ii
latinũ sermonem uerterẽ leon¬

Expanded text:
s operari possem, ne ea videlicet praesumerem quae mihi ex ministerio credita non sunt, nec rursus illa arriperem quae ingenioli mei vires excedunt, secundum illud Salomonis: Mel invenisti, comede quod sufficit tibi, ne forte satiatus evomas illud . Et alibi: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris ; ecce subito quidam strenui ac studiosi viri me cohortari voluerunt, ut in Latinum sermonem verterem Leon
Abbreviated transcription (Latin):
rant deflore maloer ⁊ labore bonorum.
qiͣ omĩa casu agantur quoꝵ errorẽ cu¬
rat istep̾s. uelut salu̾bre antidotũ docẽs
om̃ia. ⁊̃ ħ inferiora diuina ꝓuidentia
gub̾nari ⁊ ñ casu agi. Int moniam̃do

Expanded text:
rant de flore malorum et labore bonorum, quasi omnia casu agantur, quorum errorem curat psalmus velut salubre antidotum, docens omnia, et haec inferiora divina providentia gubernari, et non casu agi. Intentio
Abbreviated transcription (Latin):
In libro regum legitur. qd̾
dauid fugiens a facie saul: abiit cum sexcentis uiriᷤᷤ
ad achis regem gech. qͥ esi dedit ei ciuitatẽ sicelech
quã dauid absũte. ama s̾ lechitt iuaseit.⁊succẽ¬
deit̃. captiuas quoq dux ertuxores eiꝰ ⁊alioꝵ. sfili
os ⁊ filias ꝙ c̃ accepiss dauid. reuertens de ex̾citu re-¬
gis achis. insecutꝰ ẽ cos atq ꝑcussit. reduxitq oĩa.
lechite uero. qui int̾p̾tantur ppłs lingens terram.
significant antixp̃m. ⁊ suos cerrena amantes. qui
amalech .i de amalechitis qui uastauert̃ sice lech ꝑ
quos intellex̃ membra antixp̃i: eccłam uastatura. q̃
hicconfutantur. uł scd̾m aliã lict̾ã quã ponit augꝰ¬

Expanded text:
In libro Regum legitur quod David fugiens a facie Saul abiit cum sexcentis viris ad Achis regem Geth, qui dedit ei civitatem Sicelech, quam David absente Amalechitae invaserunt, et succenderunt, captivas quoque duxerunt uxores ejus, et alios et filias. Quod cum accepisset David, revertens de exercitu regis Achis, insecutus est eos atque percussit, reduxitque; omnia lechitae vero, qui interpretantur populus lingens terram, significant Antichristum et suos, terrena amantes, qui Amalech, id est de Amalechitis, qui vastaverunt Sichelech, per quos intellexit membra Antichristi Ecclesiam vastatura, quae hic confutantur. Vel secundum aliam litteram, quam ponit Aug
Abbreviated transcription (Latin):
aũ partiuiente agit hic ꝓpħa de mał. minando il¬
lis s inc̃pando: int̾ quos gemit partuniens. ⁊ ẽ sñsus
hic ẽ incellectꝰ. dd̾. ꝓpħe. tendñs in finẽ. habitꝰ ꝓmele¬
tam tycło. quã mat̾ia. ꝙ ibi de incarnatione dni. ħ.
malos roborare. ⁊ consolari. q̃ consolatio in fine ps̃i

Expanded text:
 parturiente, agit hic Propheta de malis, minando illis et increpando, inter quos gemit parturiens. Et est sensus; hic est, intellectus David prophetae tendens in fine habittam titulo quam materia, quia ibi de incarnatione Domini; clesiam contra malos roborare et consolari, quae consolatio in fine psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
hic hõ. ñ ẽd̾s. id̾ hodie. mali dicunt. cur itae qi con. st̃.
orrupti s̃⁊ ab hominabiles fa¬
cti sunt iniquitatibꝰ suis. ñ ẽquifa

Expanded text:
Hic homo non est Deus. Idem hodie mali dicunt: Cur ita? quia VERS. 2.-- « Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus suis: non est qui fa
Abbreviated transcription (Latin):
& p̾ceritos errores respit: et suturabo¬
na credulitatis assũpsit delib̾auit enĩ
sapient̃. elegit eximiȩ: ut non immen¬
to post illã suꝑioris psalmi de aduen.¬
tu dñi salutiferã ꝓmissionẽ. septuage¬
simi scdi psalmi ei numerus conueniᷤ¬
se indeatur: qñdo udiasq cogitationũ
partes uelut iusta libra decernens. ẽ¬
quabili totũ modatione pensauit.
Cõpleta est his ad monitionib insti¬
tutio. xp̃iani: ut nec cogitadiomibꝰ pͣmi
delinquat: qui se dño com m̃dare festi¬
nat. Presta dñe ne nos talib inuidere
sacias. quos tua ueritate condẽpnas:

Expanded text:
eritos errores respuit, et futurae bona credulitatis assumpsit! Deliberavit enim sapienter, elegit eximie, ut non immerito post illam superioris psalmi de adventu Domini salutiferam promissionem, septuagesimi secundi psalmi ei numerus convenisse videatur, quando utrasque cogitationum partes, velut justa libra discernens, aequabili totum moderatione pensavit. Completa est his admonitionibus institutio Christiani, ut nec cogitationibus malis delinquat, qui se Domino commendare festinat. Praesta, Domine, ne nos talibus invidere facias, quos tua veritate condemnas
Abbreviated transcription (Latin):
mei iure antixpe intelligit᷑: cui tan¬
tis cõparationib similis approbat᷑.
Et ideo totus hic titulus ad aduen¬
ut psalmo suo titulus non discre¬
pare s potius congruere indeat᷑.
dnĩ. antixp̃i consurgere ab-¬
hominalẽ pͥncipatũ. Et ut fideliũ
corda roboraret: in pͥma parte psal¬
mi facta in eun inuectione consur¬
git: ne se numiũ in suis iniqͥtatib
extolleret: cui finis grauissimꝰ im¬
mineret. Scd̃a parte adhuc eum
increpans. dicit et quod celeri fine
rap̃iatur: et quod eum scĩs dñi non
habeat portionẽ. Tercio stupore dic̃
ꝓuenire scõrum: qnͣdo diabolus qͥ
in hoc scło nimia p̃sũptione grassatꝰ
est. in fine miserrimꝰ abiectꝰq uidebit᷑.
Quarta parte ꝓpha confidens dedeo:
in futuro scło cum scĩs hab̾e se estimat

Expanded text:
aei jure Antichristus intelligitur, cui tanaei jure Antichristus intelligitur, cui tantis comparationibus similis approbatur. Et ideo totus hic titulus ad advenut psalmo suo titulus non discrepare, sed potius congruere videatur.Domini, Antichristi consurgere abominabilem principatum. Et ut fidelium corda roboraret, in prima parte psalmi facta in eum invectione consurgit; ne se nimium in suis iniquitatibus extolleret, cui finis gravissimus immineret. Secunda parte adhuc eum increpans dicit, et quod celeri fine rapiatur, et quod cum sanctis Domini non habeat portionem. Tertia stuporem dicit provenire sanctorum, quando diabolus, qui in hoc saeculo nimia praesumptione grassatus est, in fine miserrimus abjectusque videbitur. Quarta parte propheta confidens de Deo, in futuro saeculo cum sanctis habere se aestimat