comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum li etali ictu serpens ꝑculit. Quem iam exani¬
mem ui ueneni ipse euantius suis humeris illatũ.
ante pedes sancti uiri nichil illi impossibile confi¬
sus exposuit. Iamq se malum serpentis. ꝑ omĩa
menbra diffudãt. Cerneres om̃ib uenis inflatam:
tutem: & adutris instar tensa uitalia.
Martini

Expanded text:
rum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martin
Abbreviated transcription (Latin):
uie reddi¬
dit. orans. ut ꝓ se dnin precareeuꝵ. Ioemq post¬
ea religiosam agens uitam: nisus est ut hec que
supra retulimꝰ. ab ipso audita dicantur.
Igitur
ooartinus

Expanded text:
uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
lingue offitium ista ꝓferre: qui ex arida cute in
heremo ꝓducens aquas: populi sitientis extin-¬
guit ardorem: aut certe constabit eum rursus
os asine reserare: si labian mea aꝑiens. ꝑme in¬
doctum ista dignetur expendẽ. Sed quid timeo
rusticitatem meam: cum dominus redemptor ce
deus nr̃ ad destruandam mundane sapientie
uanitatem: non oratores.sed piscatores: non phi¬
losophos: sed rusticos pre elegit: Confidimus
ergo orantib uob̾: quia & si non potest paginã
sermo incultus orͥare: faciet eam gloriosus an¬
tistes preclaris uͥtutib elucere.

Expanded text:
linguae ista proferre, qui ex arida cute in linguae ista proferre, qui ex arida cute in heremo producens aquas, populi sitientis extinxit ardorem; aut certe constabit, eum rursum os asinae reserare, si labia mea aperiens per me indoctum ista dignetur expandere. Sed quid timeo rusticitatem meam, cum dominus Redemptor et dens noster ad distruendam mundanae sapientiae vanitatem non oratores sed piscatores, nec philosophos sed rusticos praeelegit? Confidimus ergo orantibus vobis, quia, etsi non potest paginam sermo incultus ornare, faciet eam gloriosus antistis praeclaris virtutibus elucere.
Abbreviated transcription (Latin):
debiles multos a diuersis morbis oppressos sanari.
Et uidi hec: spectante matre mea: que ait michi.
Quare segnis es ad hȩc scribenda quod ꝓspicis.
ataio ad eam. Non tibi latet quod sim m opbs litte¬
ris: & tam admirandas uͥtutes stultus & idiota
non audeam ꝓmulgare: Etinam seuerus aut
paulinus uiueret: aut certe fortunatus adeẽt.
qui ista describerent. Nam ego ad hec mers notã
incurro si hec adnotare temptauero. Et ait michi.
Et nescis quiã nobis cum ꝓpter intelligentiam po¬
pulorum magis sicut loqui tu potens es habetur
preclarum: Itaq ne dubites: & hec agere non desi¬
stas: quia cͥmen tͥ erit si tacueris. Ego autem hȩc
agere cupiens: duplicis tedii affligor cruciatu:
meroris pariter ce terroris. Aeroris cur tante uͥtu¬
tes que sub antecessorib nr̃is facte sunt non sunt
scripte. terroris ut aggrediar opus egregium ru-¬
sticanus. Sed spe diuine pietatis illectus: aggredi¬
ar quod mouetur : potest enim ut credo ꝑ mee

Expanded text:
debiles multos ac diversis morbis obpraessos sanari, et vidi haec, spectante matri meae, quae ait mihi: 'Quare segnes es ad haec scribenda quae prospicis?' Et aio: 'Non tibi latet, quod sim inops litteris et tam admirandas virtutes stultus et idiota non audeam promulgare? Utinam Severus aut Paulinus viverent, aut certe Fortunatus adesset, qui ista discriberent! Nam ego ad haec iners notam incurro, si haec adnotare temptavero'. Et ait mihi: 'Et nescis, quia nobiscum propter intellegentiam populorum magis, sicut tu loqui potens es, habetur praeclarum? Itaque ne dubites et haec agere non desistas, quia crimen tibi erit, si ea tacueris'. Ego autem haec agere cupiens, duplicis taedii adfligor cruciatu, maeroris pariter et terroris. Maeroris, cur tantae virtutes, quae sub antecessoribus nostris factae sunt, non sunt scriptae; terroris, ut adgrediar opus egregium rusticanus. Sed spe divinae pietatis inlectus, adgrediar quod monetur. Potest enim, ut credo, per meae
Abbreviated transcription (Latin):
sit sp̃m. Oinfelix qͥsic ab iniqua cupiditate pre¬
uentus ꝑiit: ut &e lucrum uidet. nec dampna ab¬
dite pecunie possideret. Sed quid non mortalia¬
corꝑa pectora cogis execranda peccuma: Que qͦndã¬
precipitas. Et que uidam appendisti laqueo: in¬
magistri precio: hunc ꝑ paruum nummisma de¬
mergis in tartarum. Satis ergo hec ad com pͥmen¬
dam malorum temenitate dicta suffitiant
Roo his exactis que circa alios
gesta sunt: aggrediar que circa me indig

Expanded text:
sit spiritum. O infelix, qui sic ab iniqua cupiditate praesit spiritum. O infelix, qui sic ab iniqua cupiditate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet nec damna aptae pecuniae possederet! Sed Quid non mortalia pectora cogis exsecranda cupiditas? Quae inpraecipitas. Et quae magistri pretio, hunc per parvum nomisma dimergis in tartarum. Satis ergo haec ad conpremendam malorum temeritatem dicta sufficiant. 32. Ergo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indig
Abbreviated transcription (Latin):
multi ex his ꝑ loca discesserint: custodem in ibi de¬
relinqnͣt. qui quod fuerit oblatum: accipiat.
Quidam ergo deuotus unum tͥantem merce dis
inturtu dedit. quod custos loci illi collectum
frr̃ĩb occultare ñ metuit. Conuenientes aũ
pauꝑes ad sextam: siscitati sunt ante dictum cu¬
stodem. quid sͥ beatus pastor solita pietate respici¬
ens transmisssset. Audierant enim ibidem aliqͥd
locum sanctum & uͥtutes dominimartiti qͥa
hic amplius non uenit: quam unus argenteus.
Nec dum enim uerba cõpleuerat: sed adhuc ser-¬
mo in ore pendebat. statim tremens grauiter in
terram: suoq lectulo alior manib redditus: ce¬
pit grauiter singultari. In terrogatus autem ac¬
cumstantib quid sͥ eẽt: respondit. T̃riantem il¬
lum qũẽ pauꝑes requirebant ꝑiuraui: & ideo me
pͥsens uindicta flagellat. Sed rogo ut eum accipi¬
entes: recdlatis matͥtule. Quo reddito: statim ami¬

Expanded text:
multi ex his per loca discesserint, custodem inibi demulti ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum acciQuidam ergo 1028 devotus unum triantem mercedis intuitu detulit, quem custos loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisislocum sanctum et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit quam unus argenteus'. Necdum enim verba conpleverat, sed adhuc sermo in ore pendebat, statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultare. Interrogatus autem a circumstantibus, quid sibi esset, respondit: 'Triantem illum quem pauperes requirebant periuravi, et ideo mo praesens vindicta flagellat; sed rogo, ut eum accipientes reddatis matricolae'. Quo reddito, statim ami
Abbreviated transcription (Latin):
imili conditione beatus confessor in reb
gͥ iniuiste ablatis: apparure. Tustachiꝰ
quidam cumplerumq contra iusticiam scm̃
eufrronium epm̃ dehereditate baudulfi cognati
sui pulsaret: qui heredem saneti marti Ni basilicam
instituerat: commotus ab eo ꝑassiduas iniurias bea¬
tus pontifex aliquid de reb illis recddidit. Portante
autem illo hoc ad domum suam: ꝓtinus filius eius
unitus infebrem corruit. unaq nocte & die grauit̾
exestuans: expirauit. Cui tam presens fuit mortis
occursus: quam uelociter pater eius de reb sͥ nõ
debitis effectus ẽ. dominus. Qui in exemplum
Gieri possedit aurum & argentum: sed quod illi
erat preciosus ac quisita anime lepra amisit & fi
ticum se ꝑuirau̾it: ad compͥmendam ꝑfidorũ
audatiam non silebo. Cum ad matͥculam illam
quam sanctus suo benefitio de deuotorum alimo¬
niis pascit: cotidie afidelib necessaria tͥbuantur:
consuetudinẽ benedicti pauꝑes habent: ut cũm

Expanded text:
imili conditione beatus confessor in rebus sibi iniuste ablatis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem basilicam sancti Martini instituerat, commotus ab eo per assiduas iniurias beatus pontifex aliquid ei de rebus illis reddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius eius unicus in febre corruit, unaque nocte et die graviter exaestuans, expiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velociter pater eius de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum et argentum, sed quod illi erat pretiosius adquisivit animae lepra, amisit et filticum periuraverit, ad conpremendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matricolam illam, quam sanctus suo beneficio de devotorum elymosinis pascit, cotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut, cum
Abbreviated transcription (Latin):
na: dederunt. cuncti uoces psallentium in excelso.
Tandem ad senis conatum. ꝓtinus sarcopbagum in
summa leuitate cõmotum: in loco ubi nunc adorat᷑
dño annuente ꝑducit᷑. Quod ut ad uoluntatẽ sa cer¬
dotis compositum: dictis etiam missis it uentũ ẽ.
ad conuiuium: requirentes sollicite senem: ne-¬
quaquam repꝑeunt. Sed nec quidẽm homo exti-¬
tit: qui eum de basilica exire uidisset. Credo aliqͣ
fuisset uͥtus anglica. que & beatum uirum se ui disse
ꝓnuntiauit. & deinceps nulli comꝑaurt. In quo lo¬
co ex illa die multe uͥtutes facte sunt: que ꝑ negli-¬
gentiã non sunt scripte. Nos uero de qnͣto nostro
temꝑe aut fieri uidimus. aut factũ certe cognoui¬

Expanded text:
nam, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. nam, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovi
Abbreviated transcription (Latin):
rum: nichil om̃ino agere potuerune. Tunc contur¬
bati atq exterriti: quid facerent nesciebant. Dicit eis
unus exclericis. Scitis quia post hunc tͥduum na-¬
talis episcopatꝰ eius eẽ. consueuerat: Et forsi tan in
hac die se tranfferri uos ammonet. Tunciẽiiniis
& orationib aciugi psallentio die noctuq insistentẽ.
tͥduum illud continuatione duxerunt. Quarta
autem die: accedentes.ponentesq manus.non ua¬
lebant penitus mouere sepulchrum. Pauore autẽ
om̃s exterriti: iam in hoc stantes. ut terra uascłm
quod detexerant oꝑirent:apparuit eis ueneran¬
da canitie senex. ad instar niuis candorem efferens.
dicens se ẽe. abbatem: & ait illis. Usq quo conturba¬
mini & tardatis: Num uidetis domnum marti¬
num stantem. uobis iuuare paratum si manus
apponitis: Tunc iactans pallium quo utebat᷑. po¬
suit manum ad sarchophagum cũ reliquis sacer¬
dotib Crucib paratis & cereis: imposita antipho¬

Expanded text:
rum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturrum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerautem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antipho
Abbreviated transcription (Latin):
adoratur. fuerit angło annuen¬
te translatum. Anno.lx.iiii.
turonice. cathedram sortitus ẽ. dignitatis. Ad ep¬
tus q hunc apicem: cum magno uotor consensu:
fundam̃ta templi ampliora quam fuerant suꝑ
beata menbra locare disposuit: quod sagaci insi¬
stens studio. mirifice mancipaũ effectui. De qua
sabricamultum quod loq̃retur erat s quia preseis
ẽ. conticere ex inde melius putauimꝰ. Adueniente
gͦ optato tempore sacerdoti ut templum dedica-¬
reti: & sanctum corpuscłm a loco sepultum fue¬
rat tͣnfferret᷑. conuocauit beatus ꝑpetiuis ad di¬
em festum uicinos pontifices: sed & abbatum ac
diuersor clericor non minimam multitudinẽ.
Et quia hoc in kłas iulii agere uolebat: iugilata
una nocte. facto mane accepto sarculo.terram que su¬
per sanctum erat tumulum ceꝑunt effode. Quo
detecto: manus ut commou̾ent initiunt. Ibiq to-¬
ta multitudo laborans: nichil prorsus ꝑtotum diẽ
ꝓficit. Uigilata deniq alia nocte: mane temꝑtantes ite¬

Expanded text:
adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimTuronicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, ite
Abbreviated transcription (Latin):
gnouimus. Oeterum & si dialogi spetiem qd̃
ad leuandum fastidium lectio uariaret᷑ assumꝑ¬
simus: nos pie prestruere ꝓfitemur historie ue¬
ritatem. quia hec me extͥnsecus inserere. non nul¬
lorum incredulitas. non sine meo dolore compułre.
Sed redeat ad nr̃m sermo consensum: in quo cũ
me tam studiose audiri uideam: fateor necesse ẽ. aprũ
fecisse constanter. qui reppulit infideles. eos tantũ
iudicans audire debere. qui crecdent¬

Expanded text:
gnouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo gnouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crede
Abbreviated transcription (Latin):
sub inuocatione diuine maiestatis audiuie: qͥ
sibi hoc abipso auitiano relatum ẽẽ. iurabat:
Ceterum nolo miremini. me hodie facere quod
fuerit in credulus: quia adhuc in corꝑe sunt recur¬
rat. Exigit id infedelitas pluraimor qui in aliquib
que hesterno memorata sunt. nutare dicuntur.
Accipiant ergo testes adhuc incolumes atq uiuen¬
tes: quib quia de fide nr̃a dubitant: magis credãt.
Sed si ad eo infideles sunt: ꝓfiteor quia nec illis sure
credituri. Miror autem quendam qui uł tenuem
sensum religionis habeat. tantum piaculi uelle
comitere: ut putet quemquã de martirio posse
mentiri. facessat a quoquam quisub deo uiure: ista
suspitio. Neq enim maitinus hoc indiget. ut m̃¬
datiis asseratur. Sed tamentotius sermonis fidẽ
apud te xpͣe deponimus: nos nec alia dixisse. nec
alia dicturos: quamq aut ipsi uidimus: aut que
manifestis auctorib uł plerumq ipso referente co-¬

Expanded text:
sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quodfuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut maciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente co
Abbreviated transcription (Latin):
minum suum. quod somno fuisset illusus: negãt
quendam ẽẽ. ꝓforib ex suomet ingenio coniectan
mina sacerdotem. Idq auitiano facile ꝑsuasum.
Rursum soluit᷑ in soporẽ. Sed mox ut maiore con¬
cussus: exclamat martinum stare ꝓforib sͥ ideo
nullam quietẽ animi corporisq ꝑmitti. Tarcdan¬
tib seruis: ipse ad limina exteriora ꝓgreditur.
ibi martirium: ut senserat deprehendit. Pculsꝰ
desideres: uideo quid requiras. Discede quantotꝰ.
neme obiniuriam tuam celestis ira consumat.
Satis soluerim huiusq penare. Crede quia non
leniter apud me actum ẽ: ut ipse ꝓcedem. Post
discessum autẽ sancti: aduocat offitiales suos. iu¬
bet omnes custodias relaxari: & mox ipse ꝓficis¬
citur. Ita fugato auitiano: letata ẽ. ciuitas & libe¬
rata. hec cum multis auitiano referente comꝑ¬
ta sunt: tum nuꝑ refrrigerius presbiter quem
coram uitdetis. ab aberido fideli uiro ex tribums

Expanded text:
minum suum quod somnio fuisset inlusus, negant minum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantmina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsdesideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis,
Abbreviated transcription (Latin):
noueratis barbaram nimis &e ultra om̃s
cruentam feritatem. Hic rabido spũ ingressus turo¬
num ciuitatem: sequentib eũ miserabili facie ordi¬
nib catenatis: diuersa ꝑdendis parari iubet gene-¬
ra panarum: disponens postero die attonita ciui¬
tate. ad opus tam tͥste ꝓcecłe. Quod ubi martitio
comꝑtum ẽ. solus ante paulo mediam noctem. ad
pretorium bestie illius tendit. Sed cum ꝓfunde noc¬
tis silentio quiescentib cunctis nullus ꝓforib ob-¬
seratis pateret ingressus: ante li mina cruenta ꝓ¬
sternitur. Interea auitianus graui somno sepultus.
angello ingruente ꝑcellitur. Seruus inquit dei
ad tua li mina iacet: & tu qui escis: Qua ille uoce
ꝑcepta: lecto suo turbatus excutit᷑. Conuo catisq
seruis: trepidus exclamat martinum eẽ. ꝓfori¬
bus. irent: ꝓtinus elaustra reserarent. ne dei seruuꝰ
pateretur in iuriam. Sed illi ut ẽ. omnium nat᷑a
seruorum: iux pͥma limina egressi: irridentes do¬

Expanded text:
noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes do
Abbreviated transcription (Latin):
am beato eufrronio ep̃o. Anno .uii. secundo an¬
no sigeberti głosissimi regis irrui in ualitudinẽ.
cum pustuł malis & febre. Negatoq usu potus¬
atq cibi. ita angebar: ut amissa om̃i spe uite eele
stis p̾sentis de solis sepulture necessariis cogitarẽ
Obsidebat enim menbra febris assidua cum ardo¬
re. animam cupiens expugnare de corꝑe.Tunc iã
ualde exanimis: inuocato noie beati
martiNi

Expanded text:
ancto Eufronio episcopo anno septimo, secundo anno Sigiberthi gloriosissimi regis, inrui in valitudinem cum pustulis malis et febre, negatoqatque cibi, ita angebar, ut amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsidebat enim membra febris assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc jam valde exanimis, invocato nomine beati Martini
Abbreviated transcription (Latin):
dotes glorificantur reuelatione. Quem michael as¬
sumpsit cum angelis: Maria suscepit cum uͥginũ
choris. ꝑadisus retinet letum cũ sanctis. Sed quid
nos in laudem eius temptamꝰ: quod non sufficimus
adimplere: lp̃e est enim laus illius: cuius laus ab
eius ore nunꝗͣ recessit. Nam nos utinã uł simpliẽe
possimus historiam explicare.

Expanded text:
one glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare.
Abbreviated transcription (Latin):
onamq temꝑe Beatus ambrosius cuiꝰ
hodie flores eloquii ꝑtotam eecłiam redo¬
lent. in ediolanensi ciuitati preerat ep̃c. Cui celebnͣ¬
ti festa dominice diei. ista erat consuetudo:ut ueni¬
ens lector cũ libro. non ante legere p̾sumeret: quã
sanctus nutu iussisset. factum ẽ. autem ut illa die
te qui lectionẽ beati pauli ꝓferree: beatissimus
antistes ambrosiꝰ suꝑ scm̃ altane obdormiret. Qd̃
uidentes multi: cum nullus eum penitus excita¬
re presumeret: tͣnsactis fere duare ac tͥum horaꝵ
tat enim popłs ualde iam lassus. Respondens aũ
beatus ambrosius. Nolite inquid mirari. Aultum
enim michi ualet sic obdormisse: cui tale miracłm
se: meautẽ eius funeni obsequium prebuisse: ꝑac¬
toq exmore seruitio: capitellum tantũ uobis exti¬
tantib non expleui. Tunc illi stupe facti paniter¬
& admirantes: diẽ & tempus notant. sollicite requi¬
rentes. Quiipsam diem tempusq repꝑiunt. quo
se. Obeatum uirum in cuius transsitu sanctor ca¬

Expanded text:
namque tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est autem ut illa die te, qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum tat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculuore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusque transitus Sanse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum ca
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum a presbitero sub moueret: ne
suani ꝑsequi uideret᷑ inuiriam. Illud sepe cõ¬
memorans. Si xp̃c uidam passus ẽ: cur ergo non pa-¬
tiar brictionem: Ad hec postumianus. Audiat in¬
quit istud exemplum nr̃ iste deꝓximo qui cum sit
sapiens immemor presentium immemor futuror.
si fuerit offensus: insanit. in sua se non habens pote¬
state: seuit in clericos. grassatur in laicos. totumq
terrarum orbem in suam commouet ultionẽ. inqͣ
ꝑtͥennium iugiter dimicatione consistens: nec tẽ¬
pore nec ratione sedatur. Dolenda hominis & mi¬
seranda contio. etiam si hac sola insanabilis ma¬
lipeste premeretur. Uerum ei ista patientie &
ipsum breuiter insertum sermonem meum in se
ꝓlatum forte cognou̾it: sciat magis non ore ini¬
miti. quam amici animo melocutum. quia si fie¬
riposset: optarem ut martino potius ep̃o quam
falari tiranno similis diceretur. Sedistum cuius cõ¬
memoratio parum suauis ẽ. tnͣsseamus: & ad maiti¬

Expanded text:
ut eum a presbyterio submoueret, ne ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae eipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Marti
Abbreviated transcription (Latin):
martiNU uero
& aprincipio quod ipse diffiteri non posset: mili¬
tie actib sorduisse. & nunc ꝑmanes suꝑstitiones
& phantasmata uisionum. ridicula ꝓrsus inter de¬
liram̃ta senuisse. Hȩccum multa atq alia etiam
que reticere melius ẽ. acerbiora uomuisset: egres¬
sus tandem furore satiato quasi qui se penitus in¬
dicasset: rapidus ea parte quauenerat recurre
bat. Sum interea. credo ꝑ marti Ni orationes
fugatis ab illius corde demonib. reductus in peni¬
tentiam: mox reuertitur atq ad martiru se ge¬
nua ꝓsternit. ueniam poscens: fatetur errorem
ne sine demone se fuisse tandem sanior confitetur.
Non erat labor iste difficilis apud marti riũut ig¬
nosce̾t supplicanti: tunc & ipsi & nobis sanetus ex¬
posuit: qualiter illum ademonib uidisset agita¬
ri: se conuitiis non moneri. que magis illi aquo
eeñt. effusa nocuissent. Elx inde cum idem srictio
multis apud eum magnisq cͥminib ꝑsepe preme¬
retur: cogi non poture.¬

Expanded text:
Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potu
Abbreviated transcription (Latin):
em. ne faceret uerecundiam nudata pars corꝑum.
& in parte alia: uideres sine interrogatione uexa¬
tos. &e sua cͥmina confitentes: Nomina etiam nul-¬
lointerro gante ꝓdebant: ille se iouem iste mercu¬
rium fatebatur. Postremo: cunctos diaboli mi¬
nistros. cum ipso cerneres auctore: cruciari: ut
iam inmartirio illud fateamur impletum:
qd̾ scriptum ẽ. qm̃ sancti de angłis udicabunt.
abuoꝯ quemdam in senonico

Expanded text:
em, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: em, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtutib xp̃iani: quas demones fatebant᷑. Monaste¬
rium beati uiri: duob a ciuitate erat milib dispa¬
ratum. Sed quotiens uenturus ad eccłiam pedem
extra cellule sue limen extulat: uideres ꝑ totam
eccłiam energuminers rugientes: & aquasi adue¬
niente iudice agmina dampnanda trepidare ire
aduentum ep̃i. clericis qui uent᷑um ẽẽ. nescirent.
demonior gemitus indicaret. Uidi quemdam
apꝓpiante
nartirio in aera raptum. manib ex
extensis in sublime suspendi: ut nequaquã solũ
pedib attingeret. Si quando autẽ exorcizandor
manib atrectabat. neminem sermonib in¬
crepabat: sicut plerumq ꝑ dericos rotatur
turba uerborum. sedamotis energuminis. ceteroᷤ
iubebat abscede: ac forib obseratis: in medio eccłiȩ
cilicio cͥcuntectus: cinere asꝑsus. solo aspsus stratꝰ:
orabat. Tum uero cerneres miseros diuerso ext̃tu
ꝑurgeri. hos sublatis insublime pedib. quasi de
nube pende. nec tamen uestes defluebant suꝑ faci¬

Expanded text:
tutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorumanibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faci
Abbreviated transcription (Latin):
succurreret. uel aculpis eum in posterum excil¬
saret. Cumq completa oratione: suspensus fu¬
isset: recesserunt milites deloco illo. Ipse au¬
tem semiore aꝑto. parum plabia mouens: sc̃i¬
martiNi: semꝑ nitebatur implorare auxilium. Dis¬

Expanded text:
succurreret, vel a culpis eum in posterum excusuccurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret. Cumque, completa oratione, suspensus fuisset, recesserunt milites a loco illo; ipse autem ore semiaperto parumper labia movens, sanMartini semper nitebatur auxilium i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsingula descensionis sue mom̃ta clamabat.
Tunc quasi manib aliorum de iumento suo ex cuss.
suꝑ arbores que ualli in erant deicitur. ⁊ sic pau¬
latim ꝑ singłos ramos iescendens: sine mortis ꝑi¬
culo ad terram usq ꝑuenit. Tamen ut opus insi¬
diatoris nonusq quaq uideretur cassatum quod
fuerat in coatum: unum pedem leuiter lesit: sed
ueniers ad gloriosi martini templum. oratio¬
ni imcũbens: omem̃ uim doloris amisit¬
suꝑfluum: sinseratur lectioni. qualiter
inuocatio nominis eius uitam prestiterit mo¬
rituro. Quodam loco unus ꝓfurti scelere comp̾¬
hensꝰ. atq grauiter uerberib actus: rꝯ ductũ
ẽ. ad patibulum: ut condempnaretur su spendo.
Qumq in hoc exitu morte iam apꝓpinquante
uenisset: orandi spatium petut. Tunc sicut e¬
rat ligatus post tergum manib. iactauit se ꝓnꝰ
interram. & cepit cum lacͥmis inuocare beati
martirii nomen: ut & si in hac necessitate non

Expanded text:
per singula descensionis suae momenta clamabat. per singula descensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de jumento suo excussus, super arbores, quae valli inerant, dejicitur. Et sic paulatim per singulos ramos descendens, sine mortis periculo ad terram usque pervenit. Tamen ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cassatum, quod fuerat inchoatum, unum pedem ejus leviter laedit. Sed veniens ad gloriosi domni Martini templum, orationi incumbens, omnem vim doloris amisitluum, si inseratur lectioni qualiter invocatio nominis ejus vitam praestiterit morituro. Quodam loco unus propter furti scelera comprehensus atque graviter verberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hoc exitu, morte iam adpropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, iactavit se pronus in terram et coepit cum lacrimis invocare nomen beati Martini, ut, etsi in hac necessitate non
Abbreviated transcription (Latin):
continuo recepissem salutem. Nonfido enim quod¬
it lepram pauꝑis osculo libante sanare. Deinde
aminicło deducente uenit ad sanctum locum. ibi¬
q ieuiniis & orationib crebris insistens: iusum
quem ad miserat reciꝑe meruit. & ita sanata ẽ.
ut que ceca uenerat alio ꝑducente. cecis affatim
dux futura regressit᷑. sit. Que postea uirum acci¬
piens: & filios generans: recuꝑatori grãs repen-
minis inuocatione &e uͥtutes factas. & ꝑi¬
cula se data narraumꝰ. qualiter cuidam ꝑeunti
in ipso mortis precipitio beatus pontifex inuo¬
catus sustentacłm prebuerit: euoluam. Amoniꝰ
quidam egens sancte basilice: dum decena ma¬
defactus uino ueniret: de excelsa rupe quȩ uiȩ
coniungit᷑ inimico impugnante precipitatur.
Erat autem ꝓfundum loci illius. fere ducento¬
torum pedum. Cumq ꝑ ꝓfunditatem preci-¬
pitii illius rotaretur. ⁊ deorsum sine alarum
remigio uolitaret: santti marti Niauxilium

Expanded text:
continuo recepissem salutem. Confido etenim, quodcontinuo recepissem salutem. Confido etenim, quodit pauperis lepram osculo libante sanare. Deinde, adminiculo deducente, venit ad sanctum locum, ibique jejuniis et orationibus crebris insistens, visum quem amiserat recipere meruit. Et ita sanata est, ut quae caeca venerat alio perducente, caecis affatim dux futura regressa sit. Quae postea virum accipiens, et filios generans, recuperatori gratias rependiminis invocatione, et virtutes factas, et pericula sedata narravimus, qualiter cuidam pereunti in ipso mortis praecipitio beatus Pontifex invocatus sustentaculum praebuisset, evolvam. Ammonius quidam agens sanctae basilicae, dum de coena madefactus vino veniret, de rupe excelsa, quae viae conjungitur, inimico impingente, praecipitatur. Erat autem profundum loci illius fere ducentorum pedum. Cumque per profunditatem 1021 praecipitii illius rotaretur, et deorsum sine alarum remigio volitaret, sancti Martini auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
gere: hominemq seorsum iacere ꝓstratum. Sed pu¬
tantes eum occupatum somno: sicut iam didice¬
rant apuellis furtum factum. quam totius ꝓpe¬
rant ad alligandum eum. Et accedentes: mortu¬
um repꝑiunt. Statimq puellis notum factum:
quod furatum fuerat cellule restituunt. admirã-¬
tes tam uelocem in hominem diume ultionis ac-¬
cessisse sententiam:¬
ic & apud siroialense oratorium cuiꝰ alta
uit: dumpleriq beneficia expetita mererentur:
quidam ꝑaliticus adueniens: cum cereum insta¬
tus sui altitudinem note tota ugilans retinuis¬
set: mane facto. ut lux reddita ẽ. mundo. ipse
absolutis gressib : populo teste incolumis exiũ.¬
ec hoc silebo: quod be¬
nefitiũ ceci tati contułit: cum beatum
sepulchrum deuota mulier expetisset. Quedam
de turonico territorio bella nomine. amissa ocłoꝵ
lumine grauiter laborabat. Cumq die noctuq
incessabilib dolorib urgeretur: dixit suis. Si¬
ad basillicam domini martini Qducta fuissem:

Expanded text:
gere hominemque seorsum iacere prostratum. Sed putantes eum occupatum somno, sicut iam didicerant a puellis furtum factum, quantotius properant ad alligandum eum; sed accedentes, mortuum repperiunt. Statimque puellis notum factum, quod furatum fuerat cellulae restituunt; admirantes, tam velocem in homine divinae ultionis accessisse sententiamic et apud Siroialense oratorium, cujus altavit, dum plerique beneficia expetita mererentur, quidam paralyticus adveniens, et cereum 1020 in status sui altitudinem nocte tota vigilans retinuisset, mane facto, ut lux reddita est mundo, ipse absolutis gressibus, populo teste, incolumis exec hoc silebo, quid caecitati contulerit, cum beati sepulcrum devota mulier expetisset. Quaedam de Turonico territorio femina, Bella nomine, amisso oculorum lumine graviter laborabat. Et cum die noctuque incessabilibus doloribus urgeretur, diad basilicam domni Martini ducta fuissem,
Abbreviated transcription (Latin):
liam eius non dissimilem insimili oꝑe uirtu¬
tem. refrrigerio astipulante ꝑhibeo. Colum¬
nam in mense molis cui idolum suꝑ stabat parabat
euertere: sed nulla erat facultas. qua id cdaretur
effectui. T̃um ad orationẽ suo more conu̾titur. Uisã
certum ẽ. parilem quodam modo coluninam rue¬
re decelo: que in patta idolo. totam illam inexpug¬
nabilem molem soluit in pulu̾em. parum scilicet
si iuisibiliter celi uͥtutib uteret᷑: nisi ipse uͥtutes
uisibiliter seruire martiNo. humanis etiam ocu¬
sanguinis laborantẽ: cum marti N i uestem exẽ¬
plo mulienis illius euuangłi contigisset: sub mo¬
mento temꝑis fuisse sanatam.

Expanded text:
liam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo colure de coelo, quae impacta idolo totam illam inexpugnabilem molem solvit in pulverem: parum scilicet, si invisibiliter coeli virtutibus uteretur, nisi ipsae virtutes visibiliter servire Martino humanis etiam ocsanguinis laborantem, cum Martini vestem exemplo mulieris illius Evangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam.
Abbreviated transcription (Latin):
mini incurrimꝰ. Canes: leporem sequebant᷑. Iam¬
q multo spatio uicta bestiola. cum undiq cam¬
pis late patentib nullum ẽẽ. effugium. morte
imminente. iam iamq capienda. crebris flexib
differebatur. Euius ꝑidm uin beatus pia m̃te
miseratus: imꝑat canib ut desisterent sequi:
& sinerent abire fugientem. Qui continuo ad
pͥmum sermonis imꝑium: constiterunt. Ore¬
deres uinctos. immo potius affixos in suis here¬
re uestigiis. Ita lepusculus ꝑsecutorib alligatis:
in columis euasit. Oꝑepretium autem ⁊ etiam fa-¬
miliaria illius uerba: spiritali sale condita me¬

Expanded text:
men incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita m
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam si terre¬
stris domus nostra hu¬
ius habitationis dis¬
soluatur:quod edifica¬
tionem ex deo habemus
domũ non manufac¬
tam eternam in celis.
Nam et in hoc inge¬
miscimus habitatio¬
nem nostram que de ce¬
lo est super in dui cupi¬
entes: si tamen uesti

Expanded text:
quoniam si terrestris domus nostra huius habitationis dissolvatur quod aedificationem ex Deo habeamus domum non manufactam aeternam in caelis nam et in hoc ingemescimus habitationem nostram quae de caelo est superindui cupientes si tamen vesti
Abbreviated transcription (Latin):
dominus ipse testatus sit istius modi oꝑa que
martinys impleuit ab omib fidelib eẽ. facien¬
da: qui martinumꝯ non credit ista fecisse: non
credit xp̃m ista dixisse. Sed infelices. degeneres.
somnolenti: que ipsi facere non possunt: factaab
ipso erubeseunt. & malunt illius negare uͥtutes
quam suam mertiam confiteri.

Expanded text:
Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. sed infelices, degeneres, somnulenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt, et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri.
Abbreviated transcription (Latin):
So uero quo aduiuam semꝑ & sapiam:
egypti monachos predicabo. laudabo a¬
excipiam. Non illi ego quemdam audebo mona¬
chor certe. non episcopor quem piam comꝑare.
hoc egyptus fatetur. hoc syria. hoc & hyops com¬
perit: hoc indus audiure. hoc parthus & persa
nouerunt. N et ignorat armenia. bos forus ex¬
clusa cognouit. Eit postremo: siquis aut fortuna
tas insulas. aut glatialem frequentant occeanum.
Quo miserior ẽ. regio ista nostrarx. que tantum ui¬
rum cum in ꝓximo habuerit: nosse non meruit.
Nec tamen huic cͥmini miscebo populares. soli il¬
lum cleriti: soli nestiunt sacerdotes. Nec in meri-¬
to nosse illum inuidi noluert̃: quia siuͥtutes illius
nossent. suauitia cognouissent. Horreo dicere:
quod nuꝑ audiui infelicem dixisse nescio quem:
te uullo libro tuo plura mentitum. Non ÷ hoĩs
uox ista: sed diaboli. Nee martino in hac parte
detrahitur. sed fidei euuͣgłice derogatur. Nam cũ

Expanded text:
vero quoad vivam semper et sapiam, vero quoad vivam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo atinum semper excipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops comperit, hoc Indus audivit, hoc Parthus et Persa noverunt, nec ignorat Armenia; Bosphorus exclusa cognovit, et postremo si quis aut fotas insulas aut glacialem frequentat oceanum. quo miserior est regio ista nostrorum, quae tantum uirum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum inuidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
lim: non solum uanitati. sed causis etiam atq oc¬
casionib uanitatis neminẽ fortius repugnasse.
Parua quidem: sed non pretereunda dicturus
sum: quia &e ille laudandus ẽ. qui summa predi¬
tuis potestate tam religiosam ad reuerentiam bea-¬
tiuirri ostenłit uoluntatem. Memini uincentium
prefectum. uirumꝯ egregium. & quo nullus sit intera
gallias om̃i uirtutum genere prestantior: dum tu¬
ronos preteriret amartirio sepus poposcisse. ut ei
conuiuium insuo monasterio daret. In quo quidẽ
exemplum beati ambrosii ep̃i preferebat. qui eo
temꝑe consules & prefectos subinde pascere fere¬
batur. sed uirum altioris ingenii. nequa ex hoc
uanitas atq inflatio obreꝑet noluisse. Engo fatea¬
ris necesse ẽ in martirio omniũ illorum quos e¬
numerasti uͥtutes fuisse. Martini autem: in illis
omnib non fuisse. Quid tu in quie postumianꝰ:
Ita mecum quasi non eadem tecum sententia
semperq senserim.¬

Expanded text:
lim, non solum uanitati, sed causis etiam adque oclim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius repugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino saepius poposcisse, ut ei conuiuium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur —: sed uirum altioris ingenii, ne qua ex hoc uanitas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fatearis necesse est m Martino omnium illorum, quos enumerasti, fuisse uirtutes, Martini autem in illis omnibus non fuisse. Quid tu, inquit Postumianus, ita mecum? quasi non eadem tecum sentiam semperq
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Quo utiq uno te necesse ẽ. confiteri:
mautitio neminẽ conferendum. Nlam si admiran¬
dum ẽ. quod illum egyptium flamma non attigit.
hic quoꝙ sepius imꝑauit incendiis. Si reuoluas
quod anachoritis feritas bestiare uicea succubuit:
hic familiariter & rabiem bestiare. & serpentium
uenena conspescuit. Quod si illum ei conferas: qͥ
inmundis spiritib obsessos uerbi imꝑio. aut etiã
fimbriarum uͥtute curabat: Hec in hac quidem
partem inferiorem fuisse. martinum multa do
cumenta sunt. Si etiam ad illum recurras. qui
setis suis proueste conuectus putatur: ab angłis
uisitari: cum isto angeli cotidie loq̃bantur. Iã
uero aduersus uanitatem atq iactantiam ita
inuictum sp̃m̃ gessit: ut illa uitia fortius nemo
contempserit. cum quidem spiritib afflatos. ab¬
sens plerumq curau̾re: nec solum comitib aut
prefectis sedipsis etiam regib imꝑaret. Ami¬
mum id quidem in illius uirtutib. sed credas ue¬

Expanded text:
tum: quo uno utique te necesse est confiteri tum: quo uno utique te necesse est confiteri Martino neminem conferendum. XXV. Nam si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non attigit; hic quoque saepius imperavit incendiis. Si revolvas quod anachoretis feritas bestiarum victa succubuit; hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium venena compescuit. Quod si illum conferas qui immundis spiritibus obsessos verbi imperio ac etiam fimbriarum virtute curabat; ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas ue
Abbreviated transcription (Latin):
unquam cum illius uiri meritis ꝓfiteor cõ-¬
ferendam eẽ. uͥtutem: ita & illud animaduerti decce.
equa illum cum heremitis uel etiam anachoritis
conditione conferri. Illi enim: ab om̃i impedim̃to
liberi. celo tantum atq angłis testib plane ad mi-¬
rabilia docentur oꝑari: iste in medio cetu & con¬
uersatione popłorum: inter clericos dissidentes. int̾
episcopos seuientes. cum fere cotidianis scandalis
hinc atq inde premeret᷑. in expugnabili tamen ad¬
uersus omĩa uirtute fundatus: stetit: & tanta oꝑa¬
tus ẽ. quanta ne illi quidem quos ante audiuimꝰ
ẽẽ. in heremo. uł fuisse: fecerunt. Ac si illi paria
fetissent: quis iudex tam eẽt. iniustus: ut non istũ
ẽẽ potiorem merito uidicaret: Puto enim istum
fuisse militem: qui pugnau̾it in iniquo loco. &
tam̃ uictor euaserit. Illos autem: eque compone
militib: sed qui ex equo loco. aut etiam de suꝑio¬
ra retuleris: anemine retulisti mortuũ suscita¬

Expanded text:
umquam cum illius uiri meritis profiteor conferendam esse uirtutem, ita illud animaduerti decet, iniqua illum cum eremitis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi qesse in eremo vel fuisse, fecerunt. Ac si illi paria fecissent, quis judex tam esset injustus, ut non istum esse potiorem merito judicaret? Puta enim istum fuisse militem qui pugnaverit in iniquo loco, et tamen victor evaserit; illos autem aeque compone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiora retuleris, a nemine retulisti mortuum suscita