comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret. Cui et instituit ut
sibi in cubiculo pocula por¬
rigeret: et ut pincerna ho
buit extollentiã. s potius
in humilitate fundata. om¬
nib erat suis consodalib obe
diens atq amabilis: honore.
congruo ministrans semorib.
ita ut de eoꝵ pedib calcia¬
menta traheret: ac manib
detergeret. Aquã quoq ad
lauandũ afferret: et uestim̃¬
ta eoꝵ festinant̾ pararet. Et
hoc absq murmure. bono
et pio animo exercebat. Ex qͣ
eius nobili conũsatione: ma¬
xcima ei int̾ sotias laus atq
amor adcreuit. Et in tantum
felicẽ famã promeruit: ut
pro matrona quam supͣdietꝰ
erchinoaldus princeps morte.
int̾uentã amiserat. cõplacu¬
isset denuo eãdẽ baltiidem
bonestissimã uirginẽ in tho¬
ro maritali sibi sociare. Qua
re cõꝑta: lam illustrata
diuiua giã uugo beata. laten¬
ter se et studiose ab euis sub¬
traxit aspectib. Cum itaq uo¬
caretur ad principis cubicu¬
lum. secreto se ut sagax puel¬

Expanded text:
ejus. Quam instituit ut ejus. Quam instituit ut sibi in cubiculo pocula porrigeret, et ut pincerna honbuit extollentiam, sed potius in humilitate fundata, omnibus erat suis consodalibus odiens atque amabilis, honore congruo ministrans senioribus, ita ut de earum pedibus caltiamenta traheret ac manus detergeret, aquam quoque ad lavandum afferret et vestimenta earum festinanter pararet. Et hoc absque murmure bono et pio animo exercebat. 3. Ex qua eius nobili conversatione maxima ei inter sotias laus atque amor adcrevit, et in tantum felicem famam promeruit, ut pro matrona, quam supradictus Herchenoaldus princeps, morte interventa, amiserat, cumplacuisset denuo eidem Balthildem honestissimam virginem in thoro matronali sibi sotiare. Qua re conperta, iam illustrata divina gratia virgo beata, latenter se et studiose ab eius subtraxit aspectibus. Cum itaque vocaretur ad principis cubiculum, secreto se ut sagax puel
Abbreviated transcription (Latin):
diuina prouidentia dep̃data.
et uili precio. s in cõpara bili
cõmertio uenundata: hit ad¬
uenit ipsa p̃ciosa et obtima
di margarita. atq a principe
quodã francoꝵ uiroq clarissi¬
mo herchincaldo: qui tunc
palatiũ gub̾nabat constar
eẽ receptã. In cuius ministerio
adholescens ita decentissime.
conu̾̃sata ẽ: ut honesta eius
conũsatio. et admirabił con¬
ditio. tam principi quã et omĩ¬
b eius ministris complaceret.
Erat enim benigna animo. et
morib omnib pudica. sobria.
prudens et cauta: nulli ma¬
chinans malum. Non leuis
in elo quio. non p̾sumptio sa.
in uerbo: s cuneta oꝑa
sua honestissimo modeiabat
ingenio. Ciaro namq sangui¬
ne licet alterius gentis serui¬
ret obsequiis: progenita saxo¬
num demonstrabat᷑. Erat itaq
forma corꝑis grata. et omni as¬
pectui decora. uultu hylaris.
et incessu grauis. Talemq se
in omnib ut eãdecebat exhi¬
buit: quo p̃dicto iudiet prin¬
et graciam in eius oculis in¬

Expanded text:
divina providentia depredata, et vili pretio, sed incomparabili commertio venundata, huc advenit ipsa pretiosa et optima Dei margarita atque a principe quodam Francorum viroque clarissimo Herchinoaldo, qui tunc palatium gubernabat, constat esse recepta, in cuius ministerio ipsa adolescens ita decentissimę conversata est, ut honesta eius conversatio et admirabilis conditio tam principi quam et omnibus eius ministris complaceret. Erat enim benigna animo et moribus omnibus pudica, sobria, prudens et cauta, nulli machinans malum. Non levis in eloquio, non praesumptuosa in verbo, sed cuncta opera sua honestissimo moderabat ingenio. Claro namque sanguine, licet alterius gentis serviret obsequiis, progenita Saxonum demonstrabatur. Erat itaque forma corporis grata et omni aspectu decora, vultu hilaris et incessu gravis. Talemque se in omnibus, ut eam decebat, exibuitit gratiam in oculis
Abbreviated transcription (Latin):
qui negant dei uirtutem diq
cet ab initio. immo et ante om̃e
quod cogitari uel dici potest
initium. ab ipso patre fuisse
uit me principium uiarum
suarum: quod de incarnatio¬

Expanded text:
qui negant Dei virtutem, et Dei tum ab initio, imo et ante omne quod dici vel cogitari potest, initium ab ipso patre fuisse creavit me principium viarum suarum in opera sua. Quod de incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
nota. S quantum ad nr̃as fi¬
delib narrantib uiris ꝑlatũ
ẽ aures. si omnia cupiã ꝑseqͥ:
dies ut opinor antequã sermo
cessabit. Nam quas ꝑ eum do¬
minus uirtutes non edidit:
cũ et mortuis uitam. cecis insũ.
paraliticis gressũ. leprosis mũ¬
diciam. surdis auditũ. a demo¬
nib oppressis restituit satuta¬
tem: Igitur scĩssimus dñi a
mandꝰ. cuilu fidelit̾ ꝑacto. re¬
pletusq oranrum bonoꝵ oꝑum
fructu: adueniente scĩsimi obi.¬
tus die: feliciter migrauit
ad xp̃m. Sepultꝰq  cum mag¬
nifico honore in loco cui uo¬
cabulum ẽ helnone. inquo
loco multa fiunt orationib
eius beneficia. et laudabit᷑
ibi ab om̃ĩb nomen dñi ih̃u
xpĩ: cuĩ ẽ cum eterno pa¬
tre et spũ sco uirtꝰ et honor

Expanded text:
nota; sed quantum ad nostras, finota; sed quantum ad nostras, fidelibus narrantibus viris, perlatum est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, antequam sermo cessabit. Nam quas per eum Dominus virtutes non ędidit, cum et mortuis vitam, caecis visum, paraliticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a daemonibus obpressis restituit sanitatem? Igitur sanctissimus Domini Amandus, cursu fideliter peracto, repletusque omnium bonorum operum fructum, adveniente sanctissimi obitus die, feliciter migravit ad Christum, sepultusque cummagnifico honore in loco cui vocabulum est Helnone, in quo loco multa fiunt orationibus eius beneficia, et laudatur ibi ab omnibus nomen Domini Iesu Christi, cui est cum aeterno Patre et Spiritu sancto virtus et honor,
Abbreviated transcription (Latin):
S tam̃ presbiterũ quendã fide¬
lem uirum adse uocari p̃cepit.
eicdemq monacho calicẽ uini
et fragmen panis. ꝑ eundem
transmisit prb̃rm : eiq man¬
dauit dicens. Uade et dic mo¬
nacho illi. ut sumat partem
panis istius et uini: et cras
uibente deo. cum ad eum uisi¬
tandũ ꝑrexero. obinam mͥ pro¬
cedat. et in lectulo iacere non
paciȩþatur. Quod ita factũ ẽ.
Accepta itaq isdem monachus
patris benedictione. ita totius
corporis recep̃ sanitatẽ: ac si
unquã nullam ꝑtulisset lesi¬
onem. Adueniente gͥ sco uiro
obuiã ei processit : atq cũ eo
loqui cepit. Mirariq uehem̃¬
ter fis ceꝑunt quod uiuũ et¬
incolum̃ uidebant. quẽ mortu¬
um fere suspicabant᷑. Uir autẽ
dii amandꝰ indulta frĩ uenia.
ut mores deinceps in melius cõ¬
mutaret ammonuit: atq eũ
sanum ad monasterium direx̃
Alia quidẽ sunt multa que ꝑ
eum dominus oꝑati dignatus
ẽ. nob̾ aut̃ incognita. deo autẽ

Expanded text:
Sed tamen presbiterum quendam fideSed tamen presbiterum quendam fidelem virum ad se evocare praecepit, eidemque monacho calicem vini et fracmen panis per eundem transmisit pręsbiterum eique mandavit, dicens: 'Vade et die monacho illi, ut sumat partem panis istius et vini, et cras, iubente Deo, cum ad eum visitandum perrexero, obviam mihi procedat, et in lectulo iacere non patiatur'. Quod ita factum est. Accepta itaque isdem monachus patris benedictionem ita omni corporis recepit sanitatem, acsi umquam nullam pertulisset lesionem. Advenienteque sancto viro, obviam processit atque cum eo loqui coepit, miratique vehementer fincolomem videbant, quem mortuum fore suspicabantur. Sie vir Domini Amandus, indulta venia, ut mores deinceps in melius commutaret, admonuit atque eum sanum ad monasterium direxit. 26. Alia quidem sunt multa, quae per eum Dominus operare dignatus est, nobis quidem incognita, Deo autem
Abbreviated transcription (Latin):
sisset. ut uehicła ad unum
in usib fr̃m monasterio de¬
ferendũ p̃pararare deberet:
dicitur in obediens extitisse.
S eum nocte eadem. ultio di-¬
uina subsecita est. Nam eo
iter agente. ut ad uirũ dei
ꝑgeret excusationis causa. qd̃
uehicła minime haberet. ita
dicitur omni corporis conpa¬
ge paralysi dissolutꝰ. ut nec
manũ quidẽ uel pedẽ possĩt
mouere.Omniq iam carne ue¬
lut mortua: in solo pectore
spiritus. Tenuiq flatu confi¬
teri ut ualebat: nitebat᷑. quod
ob ĩ obedientiã et contumatiã
hec ꝑpeti merebat᷑. Igitur p̃¬
in naue. ad monasteriũ cui uo¬
cabulũ maiores indiderunt
helnonẽ. et ad uirum dni ad¬
duxerunt amandum. Cumq
iam uesꝑascente die finitis mis
iuxta morem isset : subito ei
nunciatũ est. qualit isdem
monachus egrotaret. Lenit̃o
ut aiunt adridens: dixisse fer¬
tur. Ad huc maiora sustinebit
ꝑicula : quia ualde iactantie
atq inobedientie deditꝰ erat.

Expanded text:
sisset, ut vehicula ad vinum sisset, ut vehicula ad vinum in usibus fratrum monasterio deferendum praeparare deberet, dicitur inoboediens extitisse. Sed eum nocte eadem ultio divina subsecuta est. Nam eo iter agente, ut ad virum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula minime haberet, ita dicitur omni corporis conpage paralisi dissolutum, ut nec manum quidem vel pedem posset moveri; omni iam carne praemortua, in solo pectore spiritus, tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, quod ob inoboedientiam et contumatiam haec perpeti merebatur. Igitur prin navi ad monasterium, cui vocabulum maiores indidere Helnonem, ad virum Dei adduxerunt Amandum. Cumque, iam vesperascente die, finita missiuxta morem isset, subito ei nuntiatum est, qualiter hisdem monachus egrotaretur, leniterque, ut aiunt, adridens, dixisse fertur; 'Adhuc maiora sustenebit pericula, quia valde iactantiae vel inoboedientiae deditus erat'.
Abbreviated transcription (Latin):
desse. Nunc igitur accipe se¬
curem. et hanc nefandã arbo¬
rem quantotiꝰ succidere festi¬
na. ꝑ quã lumen amisisti cor¬
poris. et anime ꝑdidisti salui-¬
tem. Confido enim quod si fir¬
miter credideris: lum̃ pristi¬
num a dño consequi possis.
Deducta autẽ mulier puelle sue
manib: ad arborem citius
ꝑrexit. atq eam excidere co¬
nabatur. Tunc uir dni aman¬
dus eã adse aduotans. sig¬
numq crucis suꝑ
oculos eius imponens. inuo¬
cato xp̃i nomine. pristine
reddidit sanitati. Instructãq
qualit se agere deberet re-¬
linquens. omnib dieb uite
sue caste atq sobrie se exhi¬
buit. et correctionem uite
deinceps gerens: mores cõ¬
mutauit in melius. Hoc qͦ
quod ad cumulũ laudis eiꝰ
dñs ostendere dignatus est:
non uidet᷑ silentio contegi.
Quodã itaq tẽꝑe cũ ciuidã mona¬
cho uidelicet p̃posito monas¬
terii sui chrodobaldo cogno¬
mine. ꝑ quendã missum ius¬

Expanded text:
desse. Nunc igitur accipe sedesse. Nunc igitur accipe securem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis'. Educente autem illa puellae suae inanibus, ad arborem citius mulier perrexit atque eam excidere conabatur. Tum vir Domini Amandus eam ad se advocans, signum crucis super oculos eius inprimens, invocatoque Christi nomine, pristinae reddidit sanitati; instructamque, qualiter se agere deberet, relinquens, omnibus diebus vitae suae caste atque sobrie se exhibuit, et correctiorem vitam deinceps gerens, moresque commutavit in melius. 25. Hoc quoque, quod ad cumulum laudis eius Dominus ostendere dignatus est, non videtur silentio contegi. Quodam itaque temporae cum cuidam monacho, videlicet praeposito monasterii sui, Chrodobaldo cognomine, per missum ius
Abbreviated transcription (Latin):
bili atq fideli uiro. narrante
didici. Quadã die dum uir do¬
mini amandus in pago helluta¬
cłnsi uerbum domini predica¬
ret: ꝑuenit ad quendã locum
cui uocabulũ est ressonto. secꝰ
oronnã fluiuiũ. Eratq ibi mu¬
lier quedam ceca que longo iã
tempore amisso lumine: nichil
preter tenebras agnouerat. In¬
gressus autẽ uir cł̃i domũ illiꝰ.
cepit ꝑcunctan ab ea: qualit̃
ei hec cecitas euenisset. Res¬
ponditq illa. quod non ob
causam aliam ei ipsa cecitas
euenisset: nisi quod auguria
uel idola semꝑ coluerat. insu¬
ꝑ ostendit ei locum. in quo p̃¬
dictum idolum adorare consu¬
euerat. scilicet arborẽ. quȩ e¬
rat demoni dedicata. Ad quã¬
uir domini ait. Non miror
si ꝓ hac stulticia ceca facta sis.
s ad miror clementiam dñi qͥ
te tandiu expectando sustentat:
ut cum factorẽ et redemptorẽ
tuum adorare debeas. adores
demones et idola muta. que
nec tibi nec sibi possunt pro¬

Expanded text:
bili atque fideli viro narrante, bili atque fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago Belloacinse verbum Domini praedicaret, pervenit ad quendam lcui vocabulum est Rosonto, secus Oronnam fluvium, eratque ibi mulier quaedam caeca, quae longo iam tempore, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei haec caecitas evenisset. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei ipsa caecitas evenerat, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendente ei locum, in quo praedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedicata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror clementiam Domini, qui te tamdiu expectando sustentat, ut, cum factorem et redemptorem tuum adorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi possunt pro
Abbreviated transcription (Latin):
rent⁊ tandem ꝑuenerunt ad
suꝑciliũ montis: ut eum ibi
capite truncarent. Uir etlam
domini suis hoc ante indi¬
care noluit : quia ad marty¬
rium libentissime ꝓperabat.
S subito orta tempestas pluuie
grandinisq. omnẽ illiꝰ montiᷤ
locum tenebrose obtexerunt
nubes: ita ut apparitores qui
ad int̾ficiendũ eum fuerant
missi. amisso lumine nichil
penitus uiderent. Spemq uite¬
iam nullã habentes: prostrati
pedib sancti uiri ueniam pos¬
tulabant. et ut eos uiuos abire.
sineret: humilit̃ dep̃cabantur.
Tunc uir domini ad consueta
recurrit p̃sidia. scilicet ad orati¬
onum auxilia: ꝓfufisq ub̃rime
lacrimis. tamdii orationi in¬
cubuit. donec reddita serenita¬
te. lummine etiam apparitores re¬
cepto: non absq metu uel stupo¬
re ad ꝓpria reuerterent᷑. Taliq
ꝑcussis tuore ministris: uir
domini mortẽ incolumis euasit.
Nec illud quodq pretereundum
putaui: quod prb̃ro quodam
nomine erchengyselo. uenera¬

Expanded text:
rent, tandem pervenerunt ad rent, tandem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. Vir etiam Domini suis hoc ante indicare noluit, quia ad martyrium libentissime properabat. Sed subito, orta tempestate, pluvia grandineque, omnem illius locum montis tenebrosa obtecuit nubis, ita ut apparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent, spemque vitae nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam postolabant, et ut eos vivos abire sineret, humiliter depraecabantur. Tunc vir Domini ad consueta recurrit praesidia, scilicet ad orationum auxilia: profusis in oratione lacrimis, tamdiu orationi incubuit, donec, reddita serenitate, lumine etiam apparitores recepto non absque metu vel stupore ad propria reverterentur; talique perculsi timore ministri, vir Domini mortem incolomis evasit. 24. Nec illud quoque praetereundum putavi, quod, presbitero quodam nomen Erchengisilo venera
Abbreviated transcription (Latin):
nus ei aliquod municipium
ad construendũ monasteriũ
non ambitionis gr̃a. sed ob
animarum salutem largiri
dignaretur. Deditq prefat᷑
rex ei locum nuncupatum
nanto. in quo uir domini sa¬
gaci intentione cepit edifica¬
re cenobium. Munmulꝰ autẽ
quidã oridinsis urb̃ antisteᷤᷤ.
ualde ferebat moleste. quod
isdem uir domini eundem¬
locum impetrauerat a regẽ. In¬
uidieq facib accensus: eun¬
dem uirum dñi extinguere
conabatur. Missisq agilibus
uiris ͥutͣ eumdẽ uirũ dei
a loco ipso contẽ pti¬
biliter iniuriis. affectum
eeicerent. autcerte in eodẽ
punirent loco. Uenientesq ad
eum ministri: simulato dolo
dixerunt. quod ei locũ aptũ
ad construendũ monasterium
ostendere deberent: tantũmͦ
cum illis illuc ꝓperare debe¬
ret.S eoꝵ fallatia. reuelante
deo latere non potuit. Cumq
eum ad predictũ locum duce¬
re similarent. non inscius
uir domini amandꝰ quo in lo¬
co. eum interimere. dispone.¬

Expanded text:
nus ei aliquod municipium nus ei aliquod municipium ad construendum monasterium non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem largire dignaretur. Deditque praefatus rex ei locum noncupante Nanto, in quo vir Domini sagaci intentione coepit aedificare coenobium. Mommolus autem quidam Ozidinsis urbis antestis valde ferebatur moleste, quod isdem vir Domini eundemlocum impetraverat a rege, invidiae que facibus accensus, eundem virum Domini extinguere conabatur, missisque agilibus viris, ut eundem virum Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias adfectum eicerent aut certe in eodem punirent loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo, dixerunt, quod ei locum aptum ad construendum monasterium ostendere deberent; tantummodo cum illis illuc properare deberet. Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad praedictum locum deducere simularent, non inscius vir Domini Amandus, quo in loco eum interimere dispone
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe custodiendã deportaret.
quod ita factum ẽ. Prefatus¬
dem uiri dei benedictio. salu¬
Eodem quoq tempore homo
quidã cecus sedebat ante fo¬
res templi mendicans: qui
multo iam tempore corpora¬
lem amiserat uisum. Ad quẽ
si habes fidem ablue ocłos
tuos: aqͣ in qua uir cł̃i amandꝰ
abluit manus. Confido e¬
nim. quod ꝑ ipsius sanctita¬
tem pristinam consequaris
salutem. Cumq isclem cecus¬
oculos ex eadem aqua ablu¬
isset.statim iubente
deo. pristinum recep̃¬
uisum. ita ut omnia clare
uideret. His ita ꝑactis: idẽ
uir domini amandus. infi¬
nes remeauit francoꝵ. Elegitq
sibi locum p̃dicationis aptũ:
in quo cũ fr̃ĩb. qui cum eo
ꝑdiuersas prouintias mul¬
tas pro nomine xp̃i ꝑpessi
fuerant passiones: edifi¬
ex eisdem fr̃ib plures postea
abbates. seu honorificos udi¬
mus uiros. Eodem fere tem¬
pore uir sõs dni amandus
childericum adiit regem. eũq
humilit postulauit: quati¬

Expanded text:
ecclesiae custodiendam deportaret. ecclesiae custodiendam deportaret. Quod ita factum est, satisdem viri Dei benedictio saluEodem quoque tempore homo quidam caecus sedebat ante fores templi mendicans, qui multo iam tempore corporalem amiserat visum. Ad quem si habes fidem, ablue oculos tuos ex aqua, in qua vir Dei Amandus abluit manus; confido enim, quod per ipsius sanctitatem pristinam consequaris salutem'. Cumque hisdem caecusoculos ex eadem aqua abluisset, statim, iubente Deo, pristinum recvisum, ita ut omnia clare videret. 22 . His ita peractis, isdem vir Domini Amandus in finibus remeavit Francorum elegitque sibi locum praedicationis aptum, in quo cum fratribus, qui cum eo per diversis provinciis multas pro nomine Christi perpessi fuerant passiones, aedifiex eis dem fratribus plures postea abbates vel honorificos vidimus viros. 23. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandus ad Hildericum adiit regem eique humiliter postolavit, quate
Abbreviated transcription (Latin):
q agilitate pugnandi: frequen¬
ter fines occupabat francoꝵ. Uir
autẽ domini amandꝰ. eorum mi¬
seratus errorẽ: enixe laborare¬
cepit. ut eos a diaboli reuocaret
p̃dicaret diuinum: atq euuã¬
glium annuntiaret salutis.
unus e ministris adsurgens.
nans risui uerba: quẽ uulgo
mimilogum uocant. seruum
xpi detrahere cepit: euuan¬
głiumq quod p̃dicabat pro
nicbilo ducere. S eadem mox
hora arreptus a demone miser.
ꝓpriis se cepit laniare manib:
Atq coactus publice confiteri.
quoꝰ ob iniuriam quã dei ir¬
rogauerat seruo: hec ꝑpeti
mereret᷑. Sicq in ipso consti¬
tutus tormento: spm exalauit
extremum. Illis autẽ adhuc
alia demigraret loca: ꝑue¬
nit ad ciuitatẽ quandã ubi
cum ab ep̃o ciuitatis illius
honorifice fuisset susceptus:
et ei hospitalitatis more ep̃s
aquã in manib funderet. se¬
cretius p̃cepit ministro. ut
eandem aquam in qua uir
dei manus Ab an luerat. di¬
ligenter in sando crario

Expanded text:
que agilitate pugnandi, frequenque agilitate pugnandi, frequenter finibus occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errori enixaeque laborans, ut eos a diaboli revocaret praedicaret divinum atque euangelium adnuntiaret salutis, unus e ministris adsurgens nans risui verba, quem vulgo mimilogum vocant, servum Christi detrahere coepit euangeliumque quod praedicabat pro nihilo duci. Sed eadem mox hora arreptus a daemone, miser propriis se coepit manibus laniare, atque coactus publice confiteri, quod ob iniuriam, quam Dei inrogaverat servo, haec perpeti mereretur; sicque in ipso constitutus tormento, spiritum exalavit extremum. 21. Illis autem adhuc alia demigraret loca, pervenit ad civitatem quendam. Ubi cum ab episcopo civitatis illius honorifice fuisset susceptus, dum ei hospitalitatis more episcopus aquam in manibus funderet, secretius praecepit ministro, ut eandem aquam, in qua vir Dei manus abluerat, diligenter in sacrario
Abbreviated transcription (Latin):
re contempserunt. At ille secun¬
dum euuangłii preceptum. pul¬
uerem de pedib intestimoni¬
um excutiens: ad alia ꝓperabat
loca. Igitur tandem paruuã
repperiens insulam. cui uoca¬
bulum ẽ canelaus. iuxta squal¬
dum fluuiũ aliquantis dieb
cum fr̃ib spiritalib. ibidem¬
bi dei contemptores. ꝑ bienni¬
um fere ingens attriuit plaga
ita ut euerse domus. et agri
insolitudinẽ eẽnt redacti. nec¬
non etiam uici uel castra des¬
truerẽt᷑. Nullꝰq pene in his re¬
gionib remaneret:qui uirũ¬
dĩ contempserat p̃dicantẽ. Nec¬
multopꝰt cum a fr̃ib quos ob
animarum curam ꝑ diuersa re¬
liquerat loca: rogaret᷑ ut eos
retur : tandem p̃ce accepta ꝑ¬
uenit ad eos. Auchuitq ab eis
uit antiquitas. que nunc uul¬
go nuncupatur uuascoma ni¬
mio errore deceptam: ita ut au¬
guriis uel omni errori dedita
idola. etiam pro deo coleret:
os saltus ꝑ E asꝑa atq in acces.¬
sibilia diffusa ẽ loca: Frexa¬

Expanded text:
re contempserunt; at ille secunre contempserunt; at ille secundum euangelii praeceptum pulverem de pedibus in testimonium excutiens, ad alia properabat loca. 19. Igitur tandem, parvam repertam insulam cui vocabulum est Chanelaus iuxta Scaldum fluvium, aliquantis diebus cum fratribus spiritalibus inibi Chbi Dei contemptoribus per biennium fere ingens adtrivit plaga, ita ut eversae domus, agri in solitudine redacti, necnon etiam vici vel castra destruerentur, nullgionibus remaneret, qui Amandum contempserat praedicantem. multo post, cum a fratribus, quos ob animarum cura per diversa reliquerat loca, rogaretur, ut eiretur, tandem, praece accepta, pervenit ad eos audivitque ab eis vit antiquitas, quam nunc vulgo nuncupatur Wascones, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel omni errore dedita, idola etiam pro Deo coleret. is montibus per aspera atque inaccessibilia diffusa est loca, freta
Abbreviated transcription (Latin):
dine respondisset amen:a
ꝑuit dominus os pueri. atq
audientib cunctis. clara uo¬
ce respondit am̃. Statiq
eum regenerans sacro baptis¬
mate. imposito nomine sice¬
berto. regem atq omnẽ eius
exercitum tunc sc̃s amandꝰ
magno repleuit gaudio. His
ita gestis. adueniente obitus¬
sui die. traiectensium ep̃c :
sire fecit amandum. Congre¬
gataq multitudine sacerdo¬
tum. ppłiq turba non modi-¬
ca. ad regendã traiectensium
eccłam eum p̃posuit. Illo uero
renuente. atq se indignum
uociferante : om̃s una uoce
clamabant. digirum eũ esse
sacerdotio. at ob animarum
sollicitudinẽ ecclam magis
quam peccunie questũ deb̃e
susciꝑe. Coactus a rege igit᷑¬
ac sacerdotib: pontificalẽ
suscepit cathedram. Sicq ꝑ
trienniũ fere uicos uel castra
circumiens: uerbum don
constanter omnib predicabat.
Multi etiam quod dictu nefas ẽ.
sacerdotes atq leuite. precdica¬
tionẽ illius respuentes: audi¬

Expanded text:
dine respondisset : 'Amen', dine respondisset : 'Amen', aperuit Dominus os pueri, atque, audientibus cunctis, clara voce respondit: 'Amen'. Statimque eo regenerans sacro baptismate, inpositoque nomine Sygiberto, regem atque omnem eius exercitum tunc sanctus Amandus magno replevit gaudio. 18. His ita gestis, adveniente obitus die, Treiectensium episcopus sivit Amandum, congregataque multitudine sacerdotum populique turbam non modicam, ad regendam Treiectensium ecclesiam eum praeposuit. Illo vero rennuente atque se indignum vociferante, omnes una voce clamabant, dignum eum esse sacerdocium atque ob animarum sollicitudinem ecclesiam magis quam pecuniae questu debere suscipere. Coactus igitur a rege vel sacerdotibus, pontificalem suscepit cathedram, sicque per triennium fere vicos vel castra circumiens, verbum Domini constanter omnibus praedicavit. Multi etiam, quod dictu quoque nefas est, sacerdotes atque levitae praedicationem illius respuentes, audi
Abbreviated transcription (Latin):
bilem uirum eligium. qui tc̃
in palatio regis sub seculari
degebant habitu. Quos tam̃
postea egregios sacerdotes
atq preclaros in meritis : signis
uꝰhumilit̾ uirum d̃i petierunt.
ut precib regis daret assensũ
atq filium ipsius sacro dig¬
naretur diluere fonte. et ut
eum enutrire. atq lege imbu¬
ere diuina: quantotiꝰ ad sen¬
tiret: Dicentes quod si hoc uir
dei non rennueret. ꝑ hanc fa¬
miliaritatẽ liberius in regno
ipsius uel ubicunq eligeret.
haberet licentiã precdicandi. se
u nationes quam plures ꝑ hãc
grãm se posse conqͥrere fate¬
bantur. Tandem igitur fatiga¬
tus p̃cib amboꝵ. facturum se
eẽ promisit. Audiens autem
rex quod preces suas sanctus
non rennueret amandꝰ : statĩ
ipsum puerum adferri p̃cep̃.
Qui fatebatur non plus a nati¬
uitate habere dies scilicet
quam quadraginta. Accepit
igitur uir sc̃s in manib pue¬
catecum inũ fecit. Cumq fimi¬
ta oratione. nemo ex circun¬

Expanded text:
bilem virum Eligium, qui tunc bilem virum Eligium, qui tunc in palatio regis sub saeculare degebantur habitu, quos tamen postea egregios sacerdotes atque praeclaros in meritis, signis humiliter ad virum Dei petierunt, ut praecibus regis daret adsensum atque filium ipsius sacro dignaretur dilui fonte, et ut eum enutriret atque legem inbueret divinam, quantotius adsentiret, dicentesque, quod si hoc vir Dei non rennueret, per hanc familiaritatem liberius in regno ipsius, vel ubicumque eligeret, haberet licentiam praedicandi, seu et nationes quam plures per hanc gratiam se posse conquiri fatebantur. Tandem igitur fatigatus praecibus amborum, facturum se esse promisit. Audiens autem rex, quod praecibus suis sanctus non rennueret Amandus, statim ipsum puerum adduci praecepit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam quadraginta. Accepto igitur vir sanctus in manibus puecaticuminum fecit. Cumque, finiorationem, nemo ex circum
Abbreviated transcription (Latin):
la cui uocabulum clipiaco ẽ.
morabat᷑. Uisoq rex beatissi¬
mo amando:: magno repletusẽ
gaudio. Prostratusq pedibus
beati uiri: deprecabatur ut tan¬
to scelere quod in eum ꝑpetra¬
uerat: ueniam largiri clignare¬
tur. S ille ut erat mitissimꝰ.
atq supra modum patiens: ci¬
tius eum eleuauit a terra. faci¬
me indulsit. Tunc rex ait ad¬
scm̃ amandũ. Penitet emm me
ualde quod stulte aduersum te¬
egerim. Precor igitur ne memi¬
neris inuirie quam tibi inroga¬
ui: atq precem meã quã sum
moꝑe. postulo non dedigneris
anuuere. Dedit michi dominꝰ
filium. ñ meis p̃cedentib meri¬
tis. precorq ut eum sacro dig¬
neris abluere baptismate. atq
sciens eẽ scriptum. militantem
deo non oꝑortere inplicari secu¬
larib negotiis. et quietũ atq
remotum palatia non debere fre¬
quentare regia: e conspectu
regis abscessit. Statim igitur
rex misit ad eum uirũ illustrẽ
dadonem: atq cum eo uenera¬

Expanded text:
la cui vocabulum Clypiaco est la cui vocabulum Clypiaco est morabatur, visoque rex beatissimum Amandum magno repletus est gaudio, prostratusque pedibus beati viri, depraecabatur, ut tanto scelere, quod in eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum patiens, citius eum elevavit a terra ame indulsit. Tunc rex ad sanctum ait Amandum: 'Penitet enim me valde, quod stulte adegerim. Precor ergo ut ne memineris injuriae quam tibi irrogavi, atque precem meam, quam a te postulo, non dedigneris annuere. Dedit Deus mihi filium, non meis praecedentibus meritis, precorqneris abluere baptismate atque,sciens esse scriptum, militanti Deo non oportere inplicare saecularibus negotiis et quietum atque remotum palatia non debere frequentare regia, e conspectu regis abscessit. Tunc demum rex misit ad eum virum inlustrem Dadonem atque cum eo venera
Abbreviated transcription (Latin):
cabatꝙͣsedule. ut ei filiũ da¬
re dignaretur: qui post
regni sui gubernaret sceptra
Quod ita dãte deo factum est.
Cumq sibi nunciatum fuisset.
uidelicet quod ei dñs filium
dare dignatus ẽẽt: magno mox¬
repletus gaudio. cogitare ce.¬
pit. cui ipsum puerum trade¬
ret. qui eum sacro baptisina¬
te regenerare deb̾et. Statinq
accersitis ministris. ut sc̃m ꝑ¬
quirerẽt amandum: sagaci in¬
tentione precepit. Nam dudũ
ipse pontifex dum pro capita¬
lib crimnib quod nullus
ex sacerdotib facere ausus ẽ.
ipsum redargueret regẽ. in fu¬
rore accensus. iubente eo nos
absq iniuria de regno eius
fuerat expulsus. Ille denq
remotiora ꝑquirens loca: ũ¬
bum di gentib predicabat.
Cunq a ministris tandẽ fuiss
reꝑtus. et ut ad regẽ ire de-¬
beret admonitꝰ. memorans il¬
lud apłi preceptum. potestati¬
bus subimiorib se subdi de-¬
bere. tandem ꝑuenit ad re¬
gem. Qui in illis dieb in uil¬

Expanded text:
cabaturque sedule, ut ei filium dacabaturque sedule, ut ei filium dare dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret sceptra. Quod ita, dante Deo, factum est. Cumque ei nuntiatum fuisset, videlicet quod ei Dominus filium dare dignatus sit, magno repletus est gaudio; cogitare coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate regenerare deberet. Statimque, arcessitis ministris, ut sanctum perquirerent Amandum, sagaci intentione praecepit. Nam dudum ipse pontifex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex sacerdotibus facere ausus est, ipsum redargueret regem, in furore accensus, iubente eo, non absque iniuria de regno eius fuerat expulsus, atque remotiora perquirens loca, verbum Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem fuisset repertus et, ut ad regem ire deberet, admonitus, memorans illud apostoli praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere, tandem pervenit ad regem, qui tunc illis diebus in vil
Abbreviated transcription (Latin):
struebat. Uerbiq sacri pa¬
bulo ppłm reficiens: om̃iũ
corda mandatis celestib illu¬
minabat. Cum iam uir scs̃
uiederet. predicatione sua qͦs¬
hoc maiori estuabat deside¬
rio quatenus adhuc aliĩ cos¬
uerterentur.Audiuit deniq
quod sclaui nuio errore de¬
cepti: a diaboli laqueis tene¬
rentur oppressi. Iilucq marty¬
rii palinam se adsequi posse
confidens: transfretato cdanu¬
bio. eacdem cutiuens loca. li¬
bera uoce euuangłium xp̃i
gentib precdicabat. Paucis¬
uero ex eis in xp̃o regenera¬
tis. uidens etiam sibi non¬
satis ad crescere fructum: et
martyriũ quod semꝑ que¬
rebat nondũ adepturum:
ad ꝓprias iterum reuersus ẽ
oues. Curamq gerens earum:
ad cȩlestia regna p̃dicando
ꝑduxit. Interea dagob̾tus
rex amori mulierum plusqꝙͣ
oportebat deditꝰ : omniq spu¬
rtitia libidinis inflãmatus.
sobolẽ minime uudebat᷑ ha¬
bere. S tamen ad domini
confugit auxilium: depre¬

Expanded text:
struebat, verbique sacro pastruebat, verbique sacro pabulo populum reficiens, omnium andatis caelestibus inluminabat. 16. Cum iam vir sanctus videret praedicatione sua adhuc maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quod Sclavi, nimio errore decepti, a diaboli laqueis tenerentur oppressi, maximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato Danubio, eadem circumiens loca, |libera voce euangelium Christi gentibus praedicabat. Paucisque ex his in Christo regeneratis, videns etiam sibi minime adcrescere fructum et martyrium, quem semper quaerebat, minime adepturum, ad proprias iterum reversus est oves, curamque gerens earum, ad caelestia regna praedicando perduxit. 17. Interea Dagobertus rex, amore mulierum plus quam oportebat deditus omnique spurcitia libidinis inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini confugit auxilium deprae
Abbreviated transcription (Latin):
tissime obtestari cepit. ut ne
cuiquã uinquã proderent. hoc
uidelicet quod ꝑ eum dominꝰ
oꝑari dignatus est: Ad serens
non sue hoc eẽ adseriben¬
dum uirtuti: s misericordie.
domim qui inse sꝑantib
ubiq dignatur ad eẽ. Loto
itaq omĩ corpore atq cica¬
tricib carnem carni restitu¬
it: ita ut de plagis quas
ante ꝑtulerat. in eius corpo¬
re nullum inditiũ appare¬
ret. Sicq eum ad propriam
remittens domum: parentib
restituit in columem. Atubi
hoc miraculũ longe lateq
diuulgatũ ẽ : statim incole
regionis illiꝰ cursu celeri ad
eum cucurrerunt: et ut eos
faceret xpĩanos. humiliter
postulabant. Fana etiam que
ante adorare consueuerant.
ꝓpriis destruentes manibus
ad iurum dei omnes unani¬
miter ꝑuenerunt. Nam ubi
fana destruebant᷑: uir dm̃i
amandꝰ tam ex munificen¬
tia regis. quam ex conlatio¬
ne religiosoꝵ uiroꝵ. religio¬
sarumq feminarum. statim
monasteria aut ecclas con¬

Expanded text:
tissime obtestare coepit, ut ne tissime obtestare coepit, ut ne cuiquam umquam proderent, hoc videlicet, quod per eum Dominus operare dignatus est, adserens, non suae hoc esse adscribendum virtuti, sed misericordiae Domini, qui in se sperantibus ubique dignatur adesse. Loto itaque omni corpore atque cicatricibus, carnem carni restituit, ita ut de plagis, quas ante pertulerat, in eius corpore nullum indicium appareret, sicque eum ad propriam remittens domum, parentibus restituit incolomem. 15. At ubi hoc miraculum longe lateque divulgatum est, statim incolae regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret christianos, humiliter postolabant. Fana etiam, quae ante adorare consueverant, propriis destruentes manibus, ad virum Dei cultum omnes unanimiter pervenerunt. Nam ubi fana destruebantur, vir Domini Amandus tam ex munificentia regis, quam et de conlata religiosorum virorum religiosarumque feminarum statim monasteria aut ecclesias con
Abbreviated transcription (Latin):
belua crudelior: nichil apd̃
eum obtinere potuit. Tandẽq
a ministris uel apparitoribus
isdem fur aflfixꝰ patibulo ẽ:
atq extreium exalauit spm.
ppłi constipat᷑ caterua. Sẽs¬
uero uir domini amandus.¬
qitus ad patibulum cucur¬
rit: hominemq iam mortu¬
um inuenit. Depositoq de lig¬
no ad cubiculum inquo fami¬
liarit̾ orare consueuerat: eũ
deferri fecit. Fratribq cellu¬
la egressis: ipse suꝑ defunc¬
ti menbra orationi tam diu
bente deo. anima in corpus
rediit: atq cum uiro dei lo¬
qui cepit. Adueniente itaq
matutinali tempore: conuo¬
catis frĩbus. aquã iussit ad¬
ferre. Suspicantib autẽ ilł
ut corpus ad sepeliendũ sicut
mos ẽ abluere deberet: subi¬
to cellulam ingressi. uiderũt
eundẽ hominẽ. quẽ mortuũ
reliquerant. sanum cum ui¬
ro dei sedentẽ atq incolumen
conloquentẽ. Mirariq uehe¬
menter ceꝑunt: quod uiuũ
uidebant. quem paulo ante
mortuũ reliquerant. Tunc igi¬

Expanded text:
belua crudelior, nihil cum belua crudelior, nihil cum eo obtinere potuit. Tandemque a ministris vel apparitoribus hisdem fur adfixus patibulo est atque extremum exalavit spiritum. puli constipatus caterva, sanctus vir Domini Amandusius ad patibulum cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque de ligno, ad cubiculum, in quo familiariter orare consueverat, eum deferri fecit, fratribusque cellulam egressis, ipse super defuncti membra oratione incumbenbente Deo, anima in corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente itaque matutinarum tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri; suspicantibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum cum viro Dei sedentem atque incolomem conloquentem, mirareque vehementer coeperunt, quod vivum videbant, quem paulo ante mortuum reliquerant. Tunc hi
Abbreviated transcription (Latin):
meantes. eum ibidem solum
reliquerant. Ipse uero inp̃¬
dicationis ꝑmanens officio:
alimentũ ꝓpriis adquire.¬
bat manib. Sane captiuos
innumeros redimens sacro
baptismate emundabat. et
ut ĩ oꝑib bonis ꝑsisterent:
ficdeliter hortabat᷑. Illud etiã
oꝑe precium huic scedule
adnectendũ putauimꝰ: qd̃
uiro uenerabili prb̃ro no¬
mine bono narrante didi¬
cimus: qui testabatur pre¬
sentem fuisse quando hec ge¬
sta res ẽ. Aiebat nanq quod
comes quidã ex genere fran¬
corum cognomine dotto: cos¬
gregata non minima multitii¬
co ut erat illi in iunctũ ad
dirim̃das resederat actioneᷤ.
Tunc subito a lictorib ante eũ
presentatꝰ ẽ quidã reus quẽ
omĩs turba adclamabat digñ
fectus. uehementerq cesus.
corpore etiam semiuiuus. Cũ¬
creuisset: ut eum patibulo
deberent ad fige. Uir dñi a
mandus adueniens. obnixa
prece postulare cepit: ut ei
uitam concedere dignaret᷑.
S ut erat seuus atq omni

Expanded text:
meantes, eum ibidem solum meantes, eum ibidem solum reliquerunt. Ipse etiam in praedicationis permanens officio, alimentum propriis adquirebat manibus, atque captivos innumeros redimens, sacro baptismate emundabat, et ut in operibus bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. Illud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro venerabili praesbitero nomine Bono narrante, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, quando haec gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam ex genere Francorum cognomine Dotto, congregata non minima multitum, ut erat illi iniunctum, ad dirimendas resederat actiones. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, quem omnis turba adclamabat dignum fectus vehementerque caesus, corpore etiam semivivus. Cumcrevisset, ut eum patibulo deberent adfigi, vir Domini Amandus adveniens, obnixa praece postolare coepit, ut ei vitam concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni
Abbreviated transcription (Latin):
de uite sue ꝑiculo ꝑtimes
eumq humilit̾ postulauit.
ut ad regem dagob̾tum qnͣ¬
totius ꝑgeret. eplasq ex ius¬
su illiꝰ acciꝑet: ut siquis se
non sponte ꝑ baptismi laua¬
crum regenerare uoluisset.
coactus a rege sacro ablue¬
retur baptismate. Quod ita
factum ẽ. ꝑceptaq a rege po¬
testate. et benedictione a poz¬
tifice: illuc uir dñi aman-¬
dus ꝑrexit intrepide. Uix
enim quis digne enarrare
sufficiet: qnͣtas ibidẽ pro
ab incolis loci illius cesus
sit. nec non et amulieribz
uel a rusticis non absq
iniuria sit repulsus: ue¬
rum etiam et influmen¬
sepe precipitat᷑. Quȩ omĩa
uir scs ꝓ nichilo deputais.
uerbũ domini non destitit
monere. memorans illã scĩ
euuangłii sententiam: Quȩ
ait. Maiorem caritatẽ nemo
habet: quam ut animam
suam quis ponat ꝓ amicis
suis. Comites etiam illiꝰ. qui
eum fuerant germana carita.¬
te secuti : ob in ecdiam uel
sterilitatẽ loci ad ꝓpria re¬

Expanded text:
de vitae suae periculo pertimescde vitae suae periculo pertimesceique humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius pergeret epistolasque ex iussu illius acciperet, ut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regenerare voluisset, coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Quod ita factum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide. Quis enim digne enarrare sufficiat, quantas ibidem pro ab incolis loci illius frequenter caesus sit, necnon etiam a mulieribus vel a rusticis non absque iniuria sit repulsus, frequenter etiam et in flumine praecipitatus? Quae omnia vir sanctus pro nihilo deputans, verbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euangelii sententiam, quae ait: Maiorem caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Comites etiam illius, qui eum germana fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatem loci ad propria re
Abbreviated transcription (Latin):
rent fidelit admonuit. Nau¬
te uero nimio fessi labore. huc
illucq in naui iacebant. sopo¬
re dep̃ssi: ipse etiam sc̃s in
pupi nauis residens qͥescebat.
Tunc ei ex inprouiso sc̃s appa¬
ruit. petrus: transiens ꝑ pup¬
pem nauis.excitansq eum ac
blanditer alloquens ait.Noli
pestate : tranquillitas reddita
ẽ magna. Et facto mane om̃s
qui in naui cum uiro erant di.
sam atq incolumes ad terras
sollicitudinẽ uir dñi circum¬
iret amandꝰ : audiuit pagum¬
eẽ quendã pret̃ fluenta scaldi
fluuii. eui uocabulũ ẽ gan¬
antiquitas diaboli. eo circum¬
quaq laqueis uehem̃ter inre¬
relicto deo.arbores et ligna
pro deo colerent: atq fana
uel idola adorarent. Propter
ferocitatẽ enim gentis illiꝰ.
uel ob terre infecunditatem
om̃s sacerdotes a p̃dicatione.
loci illiꝰ se subtraxerant: et
nemo audebat in eodem lo¬
co uerbum annuntiare dñi.
Quo audito uir sc̃s. magis
eoꝵ miseratus errori: quam

Expanded text:
rent, fideliter admonuit. Naurent, fideliter admonuit. Nautae vero nimio fessi labore, huc illucque in navi iacebant, sopore depressi; ipse etiam sanctus in puppim navis residens quiescebat. 12. Tum ei ex inproviso sanctus apparuit Petrus, transiens per puppim navis, excitansque eum ac blandeter adloquens ait: 'Noli pestate, tranquillitas reddita est magna, et facto mane, omnes qui in navi cum viro erant Dei, sani atque incolomes ad terras sollicitudine vir Domini circuiret Amandus, audivit pagum quendam praeter fluenta Scaldi fluvii, cui vocabulum Ganantiquitas, diaboli laqueis vehementer inrerelicto Deo, arbores et ligna pro Deo colerent atque fana vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis illius vel ob terrae infecunditatem omnes sacerdotes a praedicatione loci illius se subtraxerant, et nemo audebat in eodem loco verbum adnuntiare Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus errori, quam
Abbreviated transcription (Latin):
die ꝑ medrum pelagus naui¬
garet. nautisq uerbũ mone¬
ret dñi: subito apparuit mi¬
re magnitudinis piscis. Nau¬
te uero misso in pelagus rete:
eundem piscem ceperunt. Cũq
epularent᷑. mutuisq plausib
exultarent: subito inopina¬
ta orta tempestas est: que omẽ
eoꝵ gaudium in lutum conũ¬
tit. Ceꝑunt autẽ quicqͥd in
naui habebant. tam ad stipen¬
diam cibi. quã et omne sub¬
sidiũ. uel etiam armenta na¬
uis in pelagus proicere. ue¬
hement̾q labori insistere. ut
ad terras egrederent᷑: s nicħ
omnino proficere ualebant.
Nauis uero quassata: huc il¬
lucq a fluctib ferebat᷑. atq
om̃s de uita spem nullã ha¬
bentes relinquerat. Statiq
naute ad seruũ d̃i cũ currerũt
amandr̃: rogantes ut dñn
deprecaretur: quatinus eos
ꝑ orationem ipsius de immi¬
nenti lib̾arentur ꝑicło. Uir
nanq dni amandꝰ blande eos
consolatꝰ conficdere iussit: et uͭ
de dñi miscđia fidutiã habe¬

Expanded text:
die per medium pelagus navidie per medium pelagus navigaret nautisque verbum moneret Domini, subito apparuit mirae magnitudinis piscis. Nautae vero, misso in pelago rete, eundem piscem coeperunt. Cumque ępularentur mutuisque plausibus exultarentur, subito inopinata orta tempestas est, quae omnem eorum gaudium in luctum convertit. Coeperunt autem quicquid in navi habebant tam ad stipendiam cibi quam et omne subsidium vel etiam armamenta navis in pelago proicere vehementerque labori insistere, ut ad terras egrederentur; sed nihil omnino proficere valebant. Navis vero quassata huc illucque a fluctibus ferebatur adque omnes de vita spem nullam habentes reliquerat, statimque nautae ad servum Dei cucurrerunt Amandum, rogantes, ut Dominum deprecaretur, quatenus eos per orationem ipsius de inminenti liberaret periculo. Sed vir Domini Amandus blande eos consolatus fidere iussit, et ut de Domini misericordia fiduciam habe
Abbreviated transcription (Latin):
dato pretio redimebat. Sp̃i.¬
taliq eos regenerans lauã¬
chro: litteris affatim imbui
p̃cipiebat. Premissaq lib̾ta¬
te : ꝑ diuersas relinquebat
eccłas. Pluresq ex his. pꝰtea
ep̃os. uel prb̃ros. seu honori¬
ficos abbates fuisse audiui¬
mus. Illud etiam non ẽ pre¬
termittendũ. quod isdem
uir dei amandus. iterum a
roma secundo rediens. ascen¬
sa naue. ꝑuenit ad centum¬
cellensem locum. Quadam
igitur nocte. dum solus ut
illi mos erat oraret: inmũ¬
dus sp̃s unum e famulis
adp̃hensa manu trahebat
ad mare : uolens eum ibi cle¬
mergi.S hisdem puer qui
trahebatur : magnis cepit
uocib clamare dicens. Xp̃e
adiuua me: xp̃e adiuua
me. Mox malignus spiritꝰ:
eidem puero insultando res¬
pondit. Qualis xp̃s: Sed dũ
puer qui trahebatur. minime
responderet:ait sẽs amandꝰ.
Dic illi fili. Xp̃s filius di uiiii.
ciucifixus. Statimq ad uocẽ
illiꝰ: inimicꝰ ut fumus euanii
it. Nec multopꝰt cum quadã

Expanded text:
dato pretio redimebat, spiridato pretio redimebat, spiritalique eos regenerans lavacro, litteris affatim imbui praecipiebat, praemissaque libertate, per diversas relinquebat ecclesias, pluresque ex his postea episcopos vel presbiteros seu honorificos abbates fuisse audivimus. 10. Illud etiam non est praetermittendum, quod hisdem vir Dei Amandus iterum a Roma secundo rediens, ascensa navi, pervenit ad Centumcellensem locum. Quadam igitur nocte, dum solus, ut illi mos erat, oraret, inmundus spiritus unum e famulis, adprehensam manum, trahebat ad mare, volens eum demergi. Sed hisdem puer, qui trahebatur, magnis coepit vocibus clamare, dicens: 'Christe, adiuva me! Christe, adiuva me!' Sed malignus spiritus eidem puero insultando respondit: 'Qualis Christus?' Sed dum puer, qui trahebatur, minime responderet, ait sanctus Amandus: 'Dic illi, fili: „Christus, filius Dei vivi, crueifixus". Statimque ad vocem illius inimicus ut fumus evanuit. 11. Nec multo post, cum quadam
Abbreviated transcription (Latin):
eiecit extra ȩccłam. Secdente
autẽ eo in extasi mentis ingͣ¬
dib ante fores eccłe. subito
ei sẽs apparuit petrus. Blan¬
de leniterq eum alloquitur:
et ut in gallias ad p̃dicatio¬
nem exercendã reuerti deb̾et
ammonuit. De qua uisione
sẽs uir amandus hylarior red¬
ditus: accepta benedictione
apłi. atq patrociniis. felieł¬
ter remeauit in galliã. Cum
ĩterim paucis post transactis
dieb: coactus a rege. a sacer¬
dotib ep̃c ordinatus est. Ac¬
ceptoq pontificatꝰ honore
gentib uerbum euuangłira¬
re cepit dñi: atq se ipsum
in omnib exemplum prebe¬
re bonoꝵ oꝑum. Erat autem
pussimus: atq omni boni¬
tate repletus. Uultu serenꝰ.
elemosinis largus. sensu so¬
brius. corꝑe castus. atq int̃
diuites et pauꝑes medius:
ita ut pauꝑes illum quasi
pauꝑem aspicerent: diuites
giliis atq orationi deditus:
sermone cautus. Si quos e¬
tiam captiuos uel pueros
transmarinos inuenisset.

Expanded text:
eiecit extra ecclesiam. Sedente eiecit extra ecclesiam. Sedente autem eo in extasi mentis in gradibus ante fores ecclesiae, subito ei sanctus apparuit Petrus, blande leniterque eum adloquitur et, ut in Galliis ad praedicationem exercendam reverti deberet, admonuit. De qua visione sanctus vir Amandus hilarior redditus, accepta benedictione apostoli atque patrocinia, feliceter remeavit in Galliis. 8. Cum interim, paucis post transactis diebus, coactus a rege vel sacerdotibus, episcopus ordinatus est, acceptoque pontificatus honore, gentibus verbum euangelizare coepit Domini atque se ipsum in omnibus exemplum praebere bonorum operum. Erat autem piissimus atque omni bonitate repletus, vultu serenus, elemosinis largus, sensu sobrius, corpore castus adque inter divites et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi perem aspicerent, divites giliis atque orationi deditus, sermone cautus. 9. Si quos etiam captivos vel pueros transmarinus invenisset,
Abbreviated transcription (Latin):
multis dieb ob amorẽ ȩternȩ
uite cilitio tectus et cinere.
ieiuniis Atritꝰ atq in edia.
ordeaceo tantum. contentus
pane atq aqua. ꝑpaululum
trib ferme militans lustris. a
uino et sincera omnino absti¬
nuit. His ita gestis: cȩlestri¬
terum inflãmatus desiderio.
incidit ei cogitatio. ut ad lum¬
na beatissimoꝵ apłoꝵ petri et
pauli propare deberet. Assum¬
ptoq secum uno tantum modo
comite. sqͣ lida atq deuia lus¬
trans loca: tandem romam
ꝑuenit. Ibiq scõ saciatus de
cłarum dĩ circumibat loca:
nocte uero ad scĩ petri reuer¬
tebatur eccłam. Quadã nanq
die iam ad propinquante ues¬
ꝑa. cum custodes iuxta morẽ
in eccl̃a fecissent diligentiam.
sẽs uir dñi amandus egredi¬
entib cunctis. in eccła pau¬
lulum substitit: ibiq ex de¬
uotione tota nocte uigilare
cupiens. Tum uero unus e cu¬
stodib eum inuentum. con¬
temptibilit̾ affectum in iuriis:

Expanded text:
multis diebus ob amorem aeternae multis diebus ob amorem aeternae vitae cilicio tectus et cinere, ieiuniis attritus atque inedia, ordeaceo tantum contemptus pane atque aquae perpaululum,ibus ferme militans lustris, a sicera et vino omnino abstinuit. His ita gestis, caelesti iterum inflammatus desiderio, incidit ei cogitatio, ut ad limina beatissimorum apostolorum Petri et Pauli properare deberet. Adsumptoque secum uno tantummodo comite, squalida atque devia lustrans loca, tandem Romam pervenit, ibique sancto satiatus desclesiarum Dei circuibat loca, nocte vero ad sancti Petri revertebatur ecclesiam. 7. Quadam namque die, iam adpropinquante vespera, cum custodes iuxta morem in ecclesiam fecissent diligentiam, sanctus vir Domini Amandus, egredientibus cunctis, in ecclesia paululum substitit, ibique ex devotione tota nocte vigilare cupiens: tum vero unus e custodibus eum inventum, contemptibiliter affectum iniuriis