comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uaerimꝰ in quo opere inquaueri¬
tate potest essemani festius opus
qua in tribuere pauperib: f multihoc
iactantia facunt: non dilectione: potest
eẽ maius opus quam mori profrctrib:
& hoc multiuolunt putari. facereiac¬
tantia nominis conpanendi. non uis¬
ceribus dilectionis: pestat ut ille diligat
fratrem : qui antedm̃ ubi solus uid& cor¬
di suo persuad& & in terrogat corsu¬
um anuere ꝓpt̃ fratrem suũ dilectionẽ
hanc faciat & ꝓhib& illi testimonium
Oculus qui penetratcor : quohomo aditndere
non potest: Ideo paulus a postolus qui parita
erat mori ꝓfractribus & dicebat ipsemper¬
dar ꝓ animabus uestris: Tamenquia ds̃
hocuidebat in corde ipsius : Non hominibus
quib loquebatur : Ait illis mibicutẽ minimu
est ut a uobis deiudicer: aut ab humano die
Etostendit &e iamipse quodamlocoquia
solent istafieri in anuactantia. non fir¬
mamento caritatis. Aitenim cũdeipsi¬
us caritatis commendatione loquaere¬
tur: Si distribuero omnia mea paupe¬

Expanded text:
uaerimus, In quo opere, in qua veritate? Potest esse manifestius opus, quam tribuere pauperibus? Multi hoc jactantia faciunt, non dilectione. Potest esse majus opus, quam mori pro fratribus? Et hoc multi volunt putari se facere, jactantia nominis comparandi, non visceribus dilectionis. Restat ut ille diligat fratrem, qui ante Deum ubi solus videt, cordi suo persuadet, et interrogat cor suum an vere propter fratrum dilectionem hoc faciat; et perhibet illi testimonium oculus qui penetrat cor, quo homo attendere non potest. Ideo Paulus apostolus, quia paratus erat mori pro fratribus, et dicebat, Ipse impendar pro animabus vestris : tamen quia Deus hoc videbat in corde ipsius, non homines quibus loquebatur, ait illis, Mihi autem minimum est ut a vobis dijudicer, aut ab humano die . Et ostendit etiam ipse quodam loco quia solent ista fieri inani jactantia, non firmamento charitatis: ait enim cum de ipsius charitatis commendatione loqueretur, Si distribuero omnia mea paupe
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ꝑdiuersaloca scripturarũ nom̃ aquie
diuersu significat : Nunctam̃ nominea quae
spm sc̃m audistis ñ ex in p̃ratione nũt sedex
testimonio euangelicoubiait. hoc autẽ dicebat
despsũ quẽ ertͣt accepturi : hu qui in eũenta
ni spũi credere: sed ꝓbate s ps̃ siex dõ sunt:
intellegamꝰ indedictũ esse ab aquica liena
abstin&e & defontecdiena nebiberis
quid ẽ defontecdieno nebiberis: spui alie¬
fostas se difficile uidemꝰ : tam̃ adillã carita¬
tẽ redituri sumꝰ Ipsic ẽ quae nos doc&e qͥu
ipsic ẽ unctio: tam̃ hicquidait : ꝓbate sp̃s
si ex dõsint
quiamul t ipseudo pro

Expanded text:
Ergo per diversa loca Scripturarum nomen aquae Ergo per diversa loca Scripturarum nomen aquae diversa significat. Nunc tamen nomine aquae Spiritum sanctum audistis, non ex interpretatione nostra, sed ex Evangelico testimonio, ubi ait: Hoc autem dicebat de Spiritu quem erant accepturi hi qui in eum erant ni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sunt; intelligamus inde dictum esse, Ab aqua abstine te, et de fonte alieno non biberis . » Quid est, de fonte alieno non biberis? Spiritui aliefortasse difficile. Videamus tamen. Ad illam charitatem redituri sumus. Ipsa est quae nos docet quia ipsa est unctio. Tamen hic quid ait: « Probate spiritus, si ex Deo sunt, quia multi pseudopro
Abbreviated transcription (Latin):
na aquaeuiuȩ : quid ẽ illacaqua o ne¬
mome in t̃rog& euangeliũ int̃roga. hoc
autẽ dicebat: ait despũquẽ accepturi
enent hi qͥ in eũ eitnt credituri. aliud
.ẽ. ergo aquasa crirm̃ti : aliud a qͥa qͣce
lis ẽ aqua sp̃s inuisibilis .ẽ. ista abluit
corpus & significat quod fitinanimaꝑ
illũ sp̃m ipsa animamundatur & signatur
Ipse ẽ sp̃idĩ quẽ non possunt haberehere¬
tici & quicũq se ab aeclesia prrecidã & qui¬
cũq ñ aꝑte sepntecidunt : Sed ꝓiniquitate
praecisi sunt & intustam quã paleauolium¬
tꝰ & grana ñ sunt ñ habent istũ sp̃m: istae
dimꝰ abbacepistola nolite omni spũ credere:
ad testantꝰ uerba salomonis: ab aquaalie¬
nic abstince: quid ẽ aqua sp̃s: põ quid
semꝑaqua sp̃m significat: Nsẽꝑs ed quibus¬
dã locis sp̃m significat : quib: dãlocis baptis
dã locis consiliũ significat: Habes quodã loco
dictũ fonsuitae . consiliũ possidentib: eum:

Expanded text:
na aquae vivae? quid est illa aqua? Nemo me interroget; Evangelium interroga. Hoc autem dicebat, ait, de Spiritu quem accepturi erant hi qui in eum erant credituri. Aliud est ergo aqua Sacramenti, aliud aqua quae lis est, aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus et significat quod fit in anima, per illum Spiritum ipsa anima mundatur et saginatur. Ipse est spiritus Dei, quem non possunt habere heretici, et quicumque se ab ecclesia praeciducumque non aperte praecidunt, sed per iniquitatem praecisi sunt, et intus tanquam paleae volvuntur, et grana non sunt, non habent istum Spiritum. Isdivimus ab hac Epistola, Nolite omni spiritui credere; et testantur verba illa Salomonis, Ab aqua aliena abstine te. Quid est aqua? Spiritus. Numquid semper aqua Spiritum significat? Non semper: sed quibusdam locis Spiritum significat, quibusdam locis Baptismsdam locis consilium significat. Habes quodam loco dictum, Fons vitae consilium, possidentibus eum .
Abbreviated transcription (Latin):
tquis eqͥ ꝓbat sp̃s difficilem remnob
ꝓposuit frttres meibonũ ẽ nob̵ut
dicat ipseunde discernamꝰ: Dicturus ẽ:
ne formid& is sed pͥmouid&ee: ad tendi¬
te. vid& ehinc ex pͥmiillud unde uani
hereticicadũnianꝰ: ad tendite uid&e qͣid
ne aquae appellatus .ẽ in eu angeliod ño
clamane & dicene : Siquis sitit ueniat
ad me cebibat : qui crodit in me flumince
aquae fluent deuent reei : Euangelis¬
ta autẽ exposuit unde dicer&. Secutus
enimait: Hoc autẽ dicebat. despũquẽ
accepturi erant qͥ in eũ ereNt credituri:
qua re non multos baptit auit dñsa
sed quidait. Sp̃s autẽ ñ dũ erit datus:
qui ihs̃ ñdũ erit clarificatus quia ergo
illibaptis mũ habebant & scms p̃mñ dum

Expanded text:
qui probat spiritus? Difficilem rem nobis proposuit, fratres mei: bonum est nobis ut dicat ipse unde discernamus. Dicturus est; ne formidetis: sed primo videte, attendite; videte hinc exprimi illud unde vani haeretici calumniantur. Attendite, videte quid ne aquae appellatus est in Evangelio, Domino clamante et dicente: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat: qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Evangelista autem exposuit unde diceret: secutus enim ait, Hoc autem dicebat de Spiritu quem accepturi erant qui in eum erant credituri. Quare non multos baptizavit Dominus? Sed quid ait? Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus nondum erat clarificatus . Quia ergo illi Baptismum habebant, et Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
scribaae intemporeotii : & qui minorat᷑
actu ipsepercipi& eocm : egodormio
& cõrmeum uigiloa. Egorequieses
anegotiosis actibus : & animus meurch¬
uinis seintendit affectibus: Sed in
his qui istomodo suacuiter & humilit̃
requiescun: dumotiose oblectat᷑
ecclesiae eccepulso& ille: Quoce

Expanded text:
scribae in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate quamquam &iom cum
forinsecus insonat perlegentem.
ꝑ aennuntiantem . ꝑ p̃dioantem. ꝑ
disputantem: ꝑ p̃cipientem ꝑ con¬
solantem. ꝑ exortantem : ꝑ ipsum
&iam cantaentem atquepscellentẽ:
Ipsi qui hacec agunt in quinaere pedes
suostime con Cum placere homini¬
bus subrepente amore humanae
laudis adfestan: Ce&erum
qui eos audit libenter &pie non
haeb& locũ iactandi se in laboribus alie¬
nis: & non flactis ossibus humilitatis:
Eaudiogaud& propter uocem do¬
minicae ueritatis: Proindemeis¬

Expanded text:
veritate. Quanquam etiam cum veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntiantem, per praedicantem, per disputantem, per praecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
uenit aduonit cdeum qui &icm
intena est. quia suos hic constitu¬
tos non deserit: An non ipseait.
Ecce ego uobiscumsum usquead
minis: Si ascendunt ad eum ꝑꝑtea
quic sursum est quo modo adeũ
discendunt si non &icm hic este
Dicitergo eclesic : Lcuipedes ineo
quomodo in quinabo eos In eis hoc
illi ostium ut hebit& ꝑfidem incar¬
dibus hominum: In eis hocdicit:
Cum deliberten utrumtide mi¬
nisterium suscipiant cuiseminꝰ
idoneos exestimant. ut sine cul¬
pa impleant. Neforte aliis p̃dicã¬
tes. ipsi re probifiant: Idtiusenĩ
ueritus auditur : quam p̃dcatur
Qum̃ cum audtur : humilitar cus¬
toditur: cum autem p̃dicatur:
ura non subripit cuiuir hominum
quantu lacumq iactantia: inqua
utique inquinuntur pedes: Ergo intapos¬
tolus iaccobus dicit. Sit omnis homo
Hocest quod chxi. cum ueritas audi¬
tur: humilitas custoditur: Dicit
& cebus: Amicus ocutem sponsistat
uocems ponsi: fnuamur ocuditusine
strepitu nobis loquente intrinsecus

Expanded text:
venit ad eum, qui etiam venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. An non ipse ait, Ecce ego vobiscum sum usque ad minis ? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis hoc illi ostium, ut habitet per fidem in cordibus hominum . In his hoc dicit, cum deliberant utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque jactantia, in qua utique inquinantur pedes. 3. Ergo, ut apostolus Jacobus dicit, Sit omnis homo Hoc est quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat vocem sponsi . Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
Dimitte nobis debitanite, Acsic &iam
inde mundatur ab eo quipedes lauit
discipulinsuir : nec desinit in terpellare
pronobis : Hinc occurrerunt excan¬
ticocanticorum a ecclesice uerba di¬
centis: Lccui pedes meos quomodo
inquinabo eos: umuell&ire & ap
perireilli qui uenert& adecm &
pulsaueroa sibique apperire poposce¬
roa. ille speciosus forma p̃filus homi¬
num. Hinc questio nataest quam
cohartur enoluimur angustus tempo¬
ris : Ideo distulimus quon ammodo
ecdenatimeat in quinarepeder dũ¬
mio & cormeum uigilet: uox fire¬
truelis meipulsut adianuam: De
mec. proxima meco: columbumeax
 ꝑfectumete: quicc caput meum re¬
÷ pl&um estrore. & crines meigut¬
Stis noctis. & responditilla: exui¬
÷ me tunicã mec̃ quomodo inducir¬
÷ eam laui pedes meos quo modo
in qui nabo eos agmiraebilesa¬
crxmentum. o grande mysterium q
ergon&im& in quinarepedes ueni¬
endo ad eum quilecuit suorum pe¬
der: tim& certe quicꝑtestem

Expanded text:
Dimitte nobis debita nostra . Ac sic etiam Dimitte nobis debita nostra . Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedes lavit discipulis suis , nec desinit interpellare pro nobis . Hinc occurrerunt ex Cantico canticorum Ecclesiae verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum . Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dumio, et cor meum vigilat; vox fratruelis mei pulsat ad januam » Demea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Et respondet illa: « Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad eum qui lavit suorum des? Timet certe, quia per terram
Abbreviated transcription (Latin):
on inmemor mei debi¬
ti iamredlendi tem¬
pus agnosco : don&
unde reddam qui
donauit ut deberm.
donauit enim chilec¬
tionem: dequadie¬
tum est : Nemini quicquam debecctis
sisiut inuicem dligatis. Dona
& iam sermonemꝰ que mui deome
debere dilectis. Expectitionẽ
urorm adhocnẽpe distulerem ue
explicaerem sicut possem Quem¬
admodum &ium perterram ueniat᷑
adxpm̃ cum potius iubeamur quae
sur sum suntqueree non quae super
tentm, sursum enim xp̃s est sedens
addextenrm patriso sed profecta & hic
est propt̃ quod scculo in tentẽ seuienti dic̃:¬
Saulesaule quid mepersequeris : ut aut̃
hocquerendum suscipeemus: Adtirec¬
tabatur quod pedes dñs discipulis lauit
cumiamipsi discipublotiessent: neco p̾
haberent nisi pedes lauare : Vbiui¬
sumest intellegendum esse quod
baptismo quidem homo totus abluitur:
seddum isto postea uiuit in sdõ. hu¬
manis affectibus tesbem uelut pedib
calcans: ipsa scilic& conuersatione
uitaehuius contybehit: undedicit:

Expanded text:
on immemor mei debiti, jam reddendi tempus agnosco. Donet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim dilectionem, de qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis ; donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius jubeamur quae sursum sunt quaerere, non quae super terram . Sursum enim Christus est sedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa scilicet conversatione vitae hujus, contrahit unde dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
tunica: & ineis quiiam exutisunt
sioc: Non tamen nunc quaendo fer¬
ue focciendi sunt frigidi: sed tunc
quandoresurrecturi sunt mortui:
Pacs sãcergo dirricultatem propter
in opiam p̃dicatorum. & recolenr
illa sua membr sana sermombur
scõ moribur. sedicom exutte corpo¬
ribus. ingemit & dicit ecdesioo :¬
Exuime tuni cam iem. quomo¬
do induareom: Membrt illamea

Expanded text:
tunica, et in eis qui jam exuti sunt, tunica, et in eis qui jam exuti sunt, sia: non tamen nunc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea
Abbreviated transcription (Latin):
clacusum est: tutudes otio pau¬
corum: & abundante iniquitate
refrigescit aritas multorum
aput enimxpĩ ds̃: sed portantur
in crinibus: id est in saccitementis
uisibilibus tolerantur nequoꝗ
interiorasensus ad tingum: Pul¬
sa& ergo ut excutio& qui&em scĩs
otionr. &clamor: Aperimihi de
saenguine meo soror mete: deac¬
cessumeo proxima meo. despũ
meo columba meo: Desermone
meo quemplenius exotio dichcisti
perfecta mea aperimihi. Pehcame
adeos quippe qui da cuserunt contrame:
Quo modo intrae sine a periente: quo modo
enim audiunt sin ep̃dicante. Hinc
fit ut &icem hi quiamant otium stu¬
diorum bonorum & nolunt perpe¬
ti laborios arum molestias actionũ
goquodminus idoneos adhac eominis¬
traenda. & sine rep̃hensione agendo
sesentiun: Mallem s fieriporr&
scõs̃ a postolos & p̃dicatores uerita¬
tis antiquor excitteri aduersus
hocbundantiam ini quitatis: quiae
feruor taritatis friguit: sed in eis
quiicom de corpore exerunt &

Expanded text:
clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum Caput enim Christi Deus . Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias actionum, eo quod minus idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se sentiunt; mallent, si fieri posset, sanctos apostolos et praedicatores veritatis antiquos excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
rgo incipit ista caritas. fra t̃ut de
suis suꝑfluis tribuategenti in angus¬
tus aliquiibi constitutũ ex eoquod sibi
habundat : Secundũ tempus d tribula¬
tione temponli liber& fratrem: hinc
exordiũ ẽ caritatis. hanc ita coptã
si uerbodĩ & spefutunteuitae nutriue¬
ris ꝑueni& ad illam ꝑfectionem : ut pa¬
nttussis. animamtuam ponere profrac¬
tribituis: Sed quia multa talia fiunt
ab his qui alia quaerunt. & qui frac¬
tresnonamant ꝑ euocemꝰ ad testimo¬
niũ concientiae : unde probamus.
quia multa talia fiunt abhisqui fit¬
tremnonamant : quam multi sginhe¬
resibus & schis matib masteres dicunt
Videntur sibi animamponere ꝓfiutri¬
bsuis: Sipro frttrib: animam ponerql
non seabuni uersa frternitate sepa¬
utrent: Item quam multi sunt qui
iactantiae causa multa tribuunt.
multa. donant. & non ibi quaerun
nisi laudem humanam & gloriam
popula rem plenamuentis: Nulla
stabilitate solid datamn: qui aergo
sunt tales ubi probandaerit caritas

Expanded text:
 incipit ista charitas, fratres, ut de suis superfluis tribuat egenti, in angustiis aliquibus constituto; ex eo quod sibi abundat secundum tempus, a tribulatione temporali liberet fratrem. Hinc exordium est charitatis. Hanc ita coeptam, si verbo Dei et spe futurae vitae nutrieris, pervenies ad illam perfectionem, ut paratus sis animam tuam ponere pro fratribus tuis. 2. Sed quia multa talia fiunt ab his qui alia quaerunt, et qui fratres non amant; revocemur ad testimonium conscientiae. Unde probamus quia talia multa fiunt ab his qui fratres non amant? Quam multi se in haeresibus et schismatibus martyres dicunt! Videntur sibi animam ponere pro fratribus suis. Si pro fratribus animam ponerent, non se ab universa fraternitate separarent. Item quam multi sunt qui jactantiae causa multa tribuunt, multa donant; et non ibi quaenunt nisi laudem humanam et gloriam popularem, plenam ventis, nulla stabilitate solidatam! Quia ergo sunt tales, ubi probanda erit charitas
Abbreviated transcription (Latin):
tus .ẽ. Vid& equem ad modum ñ
abstulit liberum arbitrium ut dicer&.
castificat sem& ipsum. quis nos castisi¬
cat: nisi ds̃: Sed ds̃ tenolentem : non
tatem tuam dõ castificas te ipsũ :
castificaste nondete sed deillo qui
uenit ut in habit& inte : Iccmen qua
ccgis ibi aliquid uoluntate : Ideo autẽ
tibi aliquid tributum ẽ:. Ideo autem
tibi tributum ut dicas sicut in psalmo:
quas me sidicis adiutor meus esto azis¬
ccliquid. Ncm sinihil agis. quo modo
ille cdiuuat:
Nemo dicat celiud ẽ peccatum alus¬
e iniquitacs : Nemo dicat egopecca
homosum sed iniquus non sum. Omnis
enim qui facit peccatum  & iniquita¬
tem facit

Expanded text:
tus est. Videte quemadmodum non abstulit liberum arbitrium, ut diceret, castificat semetipsum. Quis nos castificat nisi Deus? Sed Deus te nolentem non em tuam Deo, castificas teipsum. Castificas te, non de te, sed de illo qui venit ut inhabitet te. Tamen quia agis ibi aliquid voluntate, ideo et tibi aliquid tributum est. Ideo autem tibi tributum est, ut dicas sicut in Psalmo, quas me . Si dicis, Adjutor meus esto, aliquid agis: nam si nihil agis, quomodo ille adjuvat? Nemo dicat, Aliud est peccatum, aliud iniquitas: nemo dicat, Ego peccator homo sum, sed iniquus non sum. Omnis enim qui facit peccatum, et iniquitatem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
a pollorigicuit: Sed ds̃ incrementum
decdit neq qui plantat est cdiquid neq
qui rigat sed qui incrementũ dat dr̃
hoc ergo uobis dicimus: siue plante mus
siuerigemus loquendo non sumus aliqͦio
sed ille qui in crementum dat ds̃ id est
unctio illius quidoc& uos deom nibus:¬

Expanded text:
Apollo rigavit; sed Deus incrementum Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Hoc ergo vobis dicimus: sive plantemus, sive rigemus loquendo, non sumus aliquid; sed ille qui incrementum dat Deus, id est, unctio illius quae docet vos de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
adiutoric quicedam sunt : & ad monitio¬
ns. cathe dram inccelo hib& qͥcordic
docae. proptereacait : & ipse ineuaengelio
nolite uobis dicere mugistrũ in t̃ra. unus ẽ.
tur quando nemohominũ illic ẽ. quia & si idi¬
quis dła teretuo nullus ẽ in corde tuo aeñ
sit nullus in cord&euo xp̃s sit in corde. unc¬
tio ipsius sit incorde. nesit in solitudine cor
siciens a ñ habens fontes quib: in rig&ur
Interior ergo magist .ẽ. qui doc& : xp̃s
doc&. inspiratio ipsius docae. ubi illius
cus in aniter ꝑsterpunt uerba. sic sunt
ista uerba fratres. uerba quae forinse¬
cus dicimus. quomodo .ẽ agricola adarbo¬
rẽ: forinsecus operatur : adhibae aquam
& diligentiãculture quie lib& forinsecus
adhib& nũ quid poma format nũ quid
nuditatom lignorũ uestit umbra foliorũ :
num quid tali aliquid intrinsecusdgit:
Sed quis agit hoc e audite agricolam
a postolũ & uid&e quidsimus. & iudite
magistrũ interiorem: ego plantaui

Expanded text:
adjutoria quaedam sunt, et admonitioadjutoria quaedam sunt, et admonitiones. Cathedram in coelo habet qui corda docet. Propterea ait et ipse in Evangelio: Nolite vobis dicere magistrum in terra: unus esttur, quando nemo hominum illic est; quia etsi aliquis est a latere tuo, nullus est in corde tuo. Et non sit nullus in corde tuo: Christus sit in corde tuo; unctio ipsius sit in corde, ne sit in solitudine cor sitiens, et non habens fontes quibus irrigetur. Interior ergo magister est qui docet, Christus docet, inspiratio ipsius docet. Ubi illius cus inaniter perstrepunt verba. Sic sunt ista verba, fratres, quae forinsecus dicimus, quomodo est agricola ad arborem: forinsecus operatur, adhibet aquam et diligentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem lignorum vestit umbra foliorum? numquid tale aliquid intrinsecus agit? Sed quis agit hoc? audite agricolam Apostolum, et videte quid sumus, et audite magistrum interiorem: Ego plantavi,
Abbreviated transcription (Latin):
quis doceaiuos. quia uncuo ipsi¬
us docetuos deom nbus
uidergonos facimus fratres.
quic docemus uos. siunctio ipsius
Adoc& uos de omnibus : quasi nos
cio quaestionem. & illi ipsi a posto¬
lo ficcio. dign&eur dudire paruolũ.
quaerentem ase: Ipsi io hanni dico
unctionem habebant quibus loque¬
baris. Tudixisti. quiccunetio ipsius
doc& uos de omnibus. Vt quid talẽ
epistolam fecisti quidillostudoce¬
bas : quid instruebas.  quid aedifi¬
cabas : Iam hic uid&e magnum scc¬
cramentum fratres: sonus uerbo¬
rum nostrorum dures percutit.
magister intus est. Nolite putare
quem quam hominem aliquiddisce¬
re abhomine. ad monere posumꝰ ꝑstre¬
pitũ uocis nrae : Si non sit intus qͥdoceat.
mn anis fit strepitus nost̃. adeo fratres
uultis nosse . nũquid ñ sermonem istum
omnes ccudistis ÷ quã multihinc in doc¬
ti exituri sunt : quantũ ad me ꝑtin& om¬
nib: locutus sũ: Sed quib unetio illa intus
docti redeunt: magisteria forinsecus.

Expanded text:
s doceat, quia unctio ipsius docet vos de omnibus. Quid ergo nos facimus, fratres, quia docemus vos? Si unctio ejus docet vos de omnibus, quasi nos cio quaestionem, et illi ipsi apostolo facio: dignetur audire parvulum quaerentem a se; ipsi Joanni dico, Unctionem habebant quibus loquebaris? Tu dixisti, Quia unctio ipsius docet vos de omnibus. Utquid talem Epistolam fecisti? Quid illos tu docebas? quid instruebas? quid aedificabas? Jam hic videte magnum sacramentum, fratres: sonus verborum nostrorum aures percutit, magister intus est. Nolite putare quemquam aliquid discere ab homine. Admonere possumus per strepitum vocis nostrae; si non sit intus qui doceat, inanis fit strepitus noster. Adeo, fratres, vultis nosse? Numquid non sermonem istum omnes audistis? Quam multi hinc indocti exituri sunt? Quantum ad me pertinet, omnibus locutus sum; sed quibus unctio illa intus docti redeunt. Magisteria forinsecus,
Abbreviated transcription (Latin):
accepero F acile deme potest dicere
Vnus quisq: qui non hab& caritatem &
de quo lib& homine huius tẽporis facu¬
le dici potest & sentiat quis. quod uult
homo de homine : maiorẽ quaestion
ñ faciut nisuilli uiri quos scõs cons¬
tat fuis secũ scriberent : & modo ẽẽ
cũ dõ: quis hab& caritatem : Siec̃
paculus ñ habebat qui dicebat os
nr̃m pat& aduos ochorinti : cor
nr̃m dilatatũ ẽ ñ angustam iniin
manifestarceur eum habere caritatẽ
Inuenimus eũ tam̃ p&isse & ñ acce¬
pisse : quid dicimꝰ fr̃s questio e inten¬
tiestote ad dm̃ magna & istaquaes¬
tio ẽ: quomodo depeccato ubidictũ
.ẽ quinatus ẽ ex dõ ñ peccat. Inue¬
nimꝰ hoces se peccatũ uio lacricarita¬
tem & hoc ꝓpriaede signatũ esse in
hoc loco: Sic & nunc quaerimꝰ quid
dixerit. Sienim uerba adtendas
planũ uidexur: Si exempla obscurũ
.ẽ uerbis his nihil ẽ planius & quic¬
quid postulauerimꝰ accipiemꝰ ab eo

Expanded text:
accepero, facile de me potest dicere accepero, facile de me potest dicere unusquisque, Non habet charitatem; et de quolibet homine hujus temporis facile dici potest; et sentiat quis quod vult homo de homine: majorem quaestionem non faciunt, nisi illi viri, quos sanctos constat fuisse cum scriberent, et modo esse cum Deo. Quis habet charitatem, si eam Paulus non habebat, qui dicebat, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est; non angustamini in manifestaretur eum habere charitatem? Invenimus eum tamen petisse, et non accepisse. Quid dicimus, fratres? Quaestio est; intenti estote ad Deum Magna et ista quaestio est. Quomodo de peccato ubi dictum est, Qui natus est ex Deo, non peccat ; invenimus hoc esse peccatum violare charitatem, et hoc proprie designatum esse in hoc loco: sic et nunc quaerimus quid dixerit. Si enim verba attendas, planum videtur; si exempla, obscurum est. Verbis his nihil est planius: « Et quidquid postulaverimus, accipiemus ab eo;
Abbreviated transcription (Latin):
lutẽ fiut̃nam qua erens nullũ emoldmtũ
expestans ã frutre  nisi scclutem ipsius
f iduciam habemꝰ addm̃ ex quic¬
quid postulaue rimꝰ accipiemꝰ
abeo quimandata eiꝰ seruamꝰ:
Ideo non in conspectu hominũ: sedubi ipse
ds̃ und&e in corde : Fiduciã ergo habemꝰ
addm̃ & quicquid postulauerimꝰ ab eo
accipiemꝰ ⁊ sed qui : quimandata eius
seruamꝰ quae suntmandata eius.
Num quid semꝑ repetendũ ẽ :manda¬
tũ nouũ do uobis: ut uos in uicẽdiligatis:
ipsam caritatẽ loquit᷑ ipsã cõmendat :
quis quis ergo habuerit caritatẽ frat̃¬
nam & coram dõ habuerit ubi ds̃ uid&.
corque eius int̃rogatũ Subiusto ex o¬
mine ñ ei aliud responderit quã ger¬
manã ibieẽ . ut dicẽ caritati suindeboni
fructus exsistant: hab& fiducic̃ a pud
dm̃ & quicquid postuliuerit abeo ac¬
cipi& quimandata . eius seruat.
Incurrit questioquaedam . quia ñ ille
aut ille homo auttu. aut ego: qui si

Expanded text:
lutem fraternam quaerens, nullum emolumentum lutem fraternam quaerens, nullum emolumentum exspectans a fratre, nisi salutem ipsius. Fiduciam habemus ad Deum; et quidquid postulaverimus, accipiemus ab eo, quia mandata ejus servamus. Ideo non in conspectu hominum, sed ubi ipse Deus videt in corde. Fiduciam ergo habemus ad Deum; et quidquid postulaverimus, ab eo accipiemus: sed, quia mandata ejus servamus. Quae sunt mandata ejus? Numquid semper repetendum est? Mandatum norum do vobis, ut vos invicem diligatis . Ipsam charitatem loquitur, ipsam commendat. Quisquis ergo habuerit charitatem fraternam, et coram Deo habuerit, ubi Deus videt, corque ejus interrogatum sub justo examine, non ei aliud responderit, quam germanam ibi esse radicem charitatis, unde boni fructus existant; habet fiduciam apud Deum, et quidquid postulaverit, ab eo accipiet, quia mandata ejus servat. 5. Occurrit quaestio quaedam, quia non ille aut ille homo, aut tu aut ego, qui si
Abbreviated transcription (Latin):
et nouitomma Portuũ abscon
ã peccatore quod am timente & confiten¬
te: quo ibo aspũtuo & a facietua quo
fugiam e quaerebat qua fugsr& ut eua¬
der& iudiciũ dĩ & non inueniebat ubi ñ &&
discendero in infernũ ades: quo itu¬
rus es quo fugies . Vis audire consilium
siuis ab illo fugire. adipsũ fuge : adipsũ
fuge confitendo non abipso latendo.
latere enim non potes. sed consiterg
potes. dic illire fugiũ meũ tues: & nu¬
triat᷑ intedilestio quae sola perducit
aduitam. perhibeat tibi testimoniũ consci¬
entiatua : quia ex dõ .ẽ. Si exdõ .ẽ noluil¬
lam uelle ante homines iactare: quia
nec laudes hominũ teleuant incaelũ: nec ui¬
tuperationes indete deponunt. Illeuideat
qui coronat: ille sit testis quo iudice coro¬
naris . maioꝵ ẽ d̃s corde np̃o ernourt
Se prt: piduciam habemꝰ ad dm̃:
uid ẽ cor nonmale senserit e uerũ nob
responderae quia diligimꝰ & germana
dilectio ẽ in nob̵ Noficta sed sincent: Sa¬

Expanded text:
et novit omnia. Cor tuum absconda peccatore quodam timente et confitente: Quo ibo a spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Quaerebat qua fugeret, ut evaderet judicium Dei, et non inveniebat. Ubi enim descendero in infernum, ades . Quo iturus es? quo fugies? Vis audire consilium? Si vis ab illo fugere, ad ipsum fuge. Ad ipsum fuge confitendo, non ab ipso latendo: latere enim non potes, sed confiteri potes. Dic illi, Refugium meum es tu ; et nutriatur in te dilectio, quae sola perducit ad vitam. Perhibeat tibi testimonium conscientia tua, quia ex Deo est. Si ex Deo est, noli illam velle ante homines jactare; quia nec laudes hominum te levant in coelum, nec vituperationes inde te deponunt. Ille videat qui coronat; ille sit testis quo judice coronaris. Major est Deus corde nostro, et novit serit, fiduciam habemus ad Deum. Quid est, cor non male senserit? Verum nobis responderit, quia diligimus, et germana dilectio est in nobis: non ficta, sed sincera; sa
Abbreviated transcription (Latin):
mus: siue non acceptar &ur
ista excusatio cobillo cuius in
scrutabilicisunt iudicier siue
acceptar&ur. & sinon ut teb
omni dampnatione liberenur.
certediquando lepius decmna¬
rentur: Qui me o ditinquit
& patrem meum odit: Hinc
nobis fortasse haatur qui
potest odirro quemnescit . s &
utique ante quam dicer&¬
÷ si nonuenisrem & locutur fuis
sem eis peccatum non habe¬
rent Dixerc& discipulis suis:
Hacecsitcient uobis qui c nesciuił
eum qui misit me : Quomo
ergo nesciunt & oderunt ÷ sienĩ
non quodestipso sed nescio qđ¬
deillo celiul opinastur: non
uti que ipsum sed illud inueniun¬
tur o dirre quod fingunT. aut
errando potius suspicantur:
& tameninisi possent homines
odirre quodnesciunt: non
ueritas utrum que dixirs&
quod enis patrem & nesciur
&oderunt:s ed quomodo
idfieriposiit sico diuuan echĩo
pernos demonstrari potest
quia heec dis putatio est iam
eludenda non potest:¬

Expanded text:
mus: sive non acceptaretur mus: sive non acceptaretur ista excusat sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda, nunc non potest
Abbreviated transcription (Latin):
possunt aibeorum quisine legesunt
perditione diicerni: sitam̃en qđ
a postolus cit perlegem iudicit¬
buntur. sic accipiendum est
tam quam dixerit non peribu̾t:
Quodmirum sutacest  neque
enim de infidelibus & fidelibus
erc& sermo ut hoc dicer&. sed
degenibus &iudo eis: Quicerte
utrique nisiineo seduatore sed¬
uentur quiuenit querere quod
perierc& Ad perditionem sine
cdubio pertinebunt: quac muis
diciposit Aios grauids alios
leuius perituros. Iol est cdiorle¬
uiores alios graauores poenas
in su perditione passuros: Ille
enim perire dõdicitur. quisquis
cibillabeatitudine quam dca scĩs
suis persupolicium separatur:
Tanta estecutem suppliciorum.
quanta est diuersitas peccatorũ.
Quiq modo sese habeco aliud
na quam coniecture scruta¬
tur cuteffatur humano: Isti
certe ad quosuenit & quibus lo¬
cutus estxp̃s non habent demag¬
no infidelitatis peccato illam
excus aitionem quac por ntdice¬
re non uidimus non ccudiui¬

Expanded text:
possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius  quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivi
Abbreviated transcription (Latin):
us sonant quam quodcat iu¬
diciibuntur Non solumni¬
hil adiuuatre hancexcusctio¬
nem uidenit ostendere. ue¬
rum &iam plus gritudre. quicc
enimse qui a non audierunt ex¬
cusibunt sin elege peribunt
Sedutrumhi qui cum ccudir enT
contempserunt uel&icnire¬
stit&sunit. Nectantum con¬
tradicendo sed &eos ct̃quib
ccudierunt odis persequendo
in eis deputandi sunt. Dequib
celiquid lenius uid&sur so¬
nuisre quod dictumest perle¬
gemiu dicabuntur. merito
queritur: sed sicdiud est peri
hocautem leuiur: Sroculetu¬
bio non sunt isti in hoce poena
leuiore ponendi Quineque
in lege pecadierunt sedom¬
nino legem xpĩ accipere nolue¬
runt & ecm quetiłum codip¬
sor
cidtin& omnino nullam esse
uolueru Illictutem peccant
in lege qui sunt in lege. Id ÷
qui ecm suscipiunt ectmque scãm
& mandatum scm & iustum &
bonum fateur. sed infirmita¬
tenonimplen qued ab earectis¬
sime precipi dubitare non poss.
Hi sunt qui ediquo modo forsitan

Expanded text:
us sonat quam quod ait, juus sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perirhoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
Adhececinquisito
promeocaptu d nõdonante re¬
spondeo Habereillos excuset¬
tionem non deomni peccato suo
sed de hoc peccato quod inxp̃m
non crediderunt Ad quos ñ
uenit & quibus non est locutꝰ.
sed non ineo sunt numero aad
quos cad discipulos uenit &qui¬
bus discipulis est locutus : quod
si cosuam uenit cadgentes.
& per eclesi cmsucmꝰ loquitur
gentibus: Ad hocenim pertin&
quodicit: qui uos recipit me
recipit. & quiuos spernit
Ime spernit: Anuultis inquit
cepostolus pccilus experimentũ
accipere enis qui in me loquit᷑¬
xpos Restatinquirere udrũ
hi qui prius quam xor̃ in eodesia
quam eu cngelium eius tucdirent
uitaehuius fine p̃uenti sunt seu
pueniuntur Possint habere
hanc excus ationem : possunt
plane sed nonideo possunt
effuglre dampnationem Qui¬
cum que enim sine lege peccao¬
uerunt. si nelege peribunt.
& qui cumque in legepeccauer.
perlegemiudieabuntur Quȩ
quidẽ cpostoli uerba qum̃ ied
quodait peribunt : Terribili¬

Expanded text:
Ad haec inquisita Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod siam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit . An vultis, inquit apostolus Paulus, experimentum accipere ejus qui in me loquitur ? Restat inquirere utrum hi qui priusquam Christus quam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur . Quae quidem Apostoli verba, quoniam id quod ait, peribunt, terribili
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uelstultissimus dixerite
Sedmagnum quodelam pec¬
atum non omne peecatũ
quasi sublege generali nomi¬
neuult intellegi Hoc est enĩ
peccatum quo tenentur cunc¬
tapeccata: Quodunus quis¬
que si non habeat dimit¬
tuntur ei cuncta peccata.
Hoc est aeutem qui a non cre¬
chderunt in xpum qui prop¬
terea uenit ut credatur
ineum. Hoc peccatum siñ
uenirr& : non uti quehabere
Aduentus quippeeius quantũ
credentibus sedutaris.tan¬
tum noncredentibus exitia¬
bilis ftctus est tam quam &
ipse caput & princepscapos¬
tolorum. quod dereipso dixe¬
runt exstiterit: Quibus dec̃
quidẽ odoruitae inuititm.
quibus damuero odormortis in mor¬
tem Sed quoda diunexit at quecii
Nunc autem excusactionem ñ
habent depeccato suo: P otest
moueri querentes. utrum hic aas
peccatosuo : si enim non habenit.
quur hic dictumest propterea
istos non hatbere¬
cutus est eis.
siccutem habenit
utrum adhochabeant. ut  poenis
cclienentur
añ utmitiur pu¬
niantur:

Expanded text:
hoc vel stultissimus dixerit? hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad qupeccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non haberelocutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur?
Abbreviated transcription (Latin):
serua uerunt
&s uestrum seruabunT
sed hae comnia faccient uobis
propter nomen meum. quia
nestiunt eum quĩ misitme
Dequibus autem hoc clixerat
siqueramus : inuenimus eum
chcecuerbat uenisse abeo
quod dixerc& simundus uos
odit scito te qui ame priorem
prersius: dehirergo & illadi¬
cebat. Nam hocindicati uer¬
borum ipsaa contexio. Dehis
enim dicit : si nonuenissem &
locutus eis fuissem. peccatũ
non haberent. De quibus dice¬
bat: si me persecuti sunt: &
uos persequentur: si rermo¬
nemmeum seruauerunt &
uestrum seruabunt. sed haec
omniafaił Nuobis propterno¬
menmeum: quiat nesciunt eum
qui misit me : Hir enim uerbis
& istic subiungit: si nonuenissẽ
& locutus fuirremeis: peccatũ
non haberent. Iuda eiergo ꝑ¬
secutisunt xp̃m quod euiden¬
tissime indicat euangelium
isgentibus: In eis ergo uoluit
intellegimundum quĩ odit
xpm & discipulos eius immo
uero nonłissolis sedhos quo¬
que cadeundem mundum per
iudaei ante quam xp̃s erd
eos incarne uenirs&. quis

Expanded text:
averunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem pressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me: his enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium;  aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseptem &unius adiectione:
cditur. ut eo signific&ur unum
esse. qui ꝑ septem ꝑꝑter operr¬
tionẽ septe nariũ demonstradur
sionẽelnĩ quinqua gesimo die
missum: quẽ discipuli iussi sunt
expectare promissum: Nonigi¬
turfrustrae dicti sunt hi pisces

Expanded text:
per septem, et unius adjectione per septem, et unius adjectione ditur, ut eo significetur unum esse qui per septem propter operationem septenariam demonstratur: sionem Domini quinquagesimo die missum, quem discipuli jussi sunt exspectare promissum . Non igitur frustra dicti sunt hi pisces
Abbreviated transcription (Latin):
Cumita quelegis denario sp̃r sẽs
fiunt decim & septẽ: Quinume¬
rus ab uno usque ad seipsum
conputatis omnibus crescens
ad. ctum quin quecginta tres pue¬
nit: Adunũ enim si adicices duo:
fuintltiquetres: his fiadiciar
meros quisequuntur usque
ad .ac. & septem ad supra dic¬
tũnũ merũ summa ꝑducitur:
ad quattuor ꝑuenertes ad docr
quinque : & fiant quin decim
&ecen & ficent quinquegintet.
quinque: his ad das undecim
qui resto& de quo agitur idẽ
ille conplebitur: Nonergo
tecntũ modo cͤtum quinquec¬
ginta tres. seĩ aduitc̃ re¬
sumecturi significantur &¬
tiom sp̃s pertmentium: Quoc
gratia cum legedĩ tam quõ eũ
aduersccrio concordantur
R uiuificaente spũ lnterte non
occidoa: sed quod ꝑliteraem iube¬
& si quid minus fit remittatur:
Omnes ergo adistoẽ gracticem ꝑ¬
& iac̃ quinquerg inccriũ numerũ:
& insuꝑ ipsa tria ꝑꝑt̃ misteri¬
um trimtatis: Quin quagłnac¬
rius autem multiplicatis septẽ

Expanded text:
Cum itaque Legis denario Spiritus sCum itaque Legis denario Spiritus sfiunt decem et septem: qui numerus ab uno usque ad seipsum computatis omnibus crescens, ad centum quinquaginta tres pervenit. Ad unum enim si adjicias duo, fiunt utique tres; his si adjicias meros qui sequuntur usque ad decem et septem, ad supradictum numerum summa perducitur; ad quatuor perveneras, addas quinque, fiunt quindecim:et decem, et fiunt quinquaginta quinque; his addas undecim qui restat de quo agitur, id eille complebitur. Non ergo tantummodo centum quinquaginta tres sancti ad vitam resurrecturi significantur atiam Spiritus pertinentium: qua gratia cum Lege Dei tanquam cum adversario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non occidat, sed quod per litteram jubeet si quid minus fit, remittatur. Omnes ergo ad istam gratiam petiam quinquagenarium numerum, et insuper ipsa tria propter mysterium Trinitatis: quinquagenarius autem multiplicatis septem
Abbreviated transcription (Latin):
scr̃ & filius sẽc sit: Proprio
tecmen nomine amborũ sp̃s. uo
in lege sonuit sc̃ĩficadio nisi
indie septimo Nonenim scĩ¬
ficauit dr̃ diemprimũ in quofe¬
cit lucem. autsecundũ in quo
firmamentũ aut tertiũ in quo
discreuit mare a terror: & tentc
herbã lignũ que prodixit.
Aut quacrtũ in quosidera sunterea¬
tet. Autquintũ in quo ammalia
quece in aquis uiuunt &in aeroc
uoliteant. Autsextũ in quoterres¬
tris animacuiua & ipsehomo.
sed scĩficauit demseptimum
in quore qui euit ab operibus suis
de inceps cõmendans opere
numero septenario: spr̃ inquit
secpienticte & intellectus. spr̃
consili & fortitudinis. sprsci¬
enticce & pi&atis &im pleuiN
illũ sprtimoris dĩ: Quid in apo¬
celipsi: nonne septẽ sps̃ didi¬
cuntur cumsitunus atqueidem
sp̃s diuidens proprioe unicuique
proutuult sed operetio septence¬
rico unius sp̃s sic appellato est
ab eodem spũ quiscribenti affu¬
it ut septem sps dicerentur

Expanded text:
s, et Filius sanctus sit: proprio tamen nomine amborum Spiritus in Lege sonuit sanctificatio, nisi in die septimo? Non enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem; aut secundum, in quo firmamentum; aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit; aut quartum, in quo sidera sunt creata; aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt et in aere volitant; aut sextum, in quo terrestris anima viva et ipse homo: sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab operibus suis deinceps commendans opere vel munere septenario, Spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implebit illum spiritus timoris Dei . Quid in Apocalypsi? nonne septem spiritus Dei dicuntur , cum sit unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult ? Sed operatio septenaria unius Spiritus sic appellata est ab eodem Spiritu, qui scribenti adfuit, ut septem spiritus dicerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
audit: Sic enim illierit Pectio ista toem¬
quamoleum inflamma: Siestibi quod nu¬
triat᷑ nutrit᷑ & crescit & permanae: Item¬
in quibus dam sic es sedeb&. tamquam flãma
ad fomitem . ut sinon arde at: accedente
sermone accendat᷑ In quibus docmenim
nutrit᷑ quod est : inquibus dam accenditꝰ si
de est: ut omnes inuna caritate gaude ccmꝰ:
tibi autemrita sibi pax & ubi humilitas.
ibi cacritas: Iamipsum dudiamꝰ: & ad eus
uerba quaedñs suggerit &iam nobis ut be¬
ne intellegatis loque mur:

Expanded text:
audit. Sic enim illi erit lectio ista, tanaudit. Sic enim illi erit lectio ista, tanquam oleum in flamma; si est ibi quod nutriatur, nutritur, et crescit, et permanet. Item quibusdam sic esse debet, tanquam flamma ad fomitem; ut si non ardebat, accedente sermone accendatur. In quibusdam enim nutritur quod est, in quibusdam accenditur si deest; ut omnes in una charitate gaudeamus. Ubi autem charitas, ibi pax; et ubi humilitas, ibi charitas. Jam ipsum audiamus; et ad ejus verba, quae Dominus suggerit, etiam vobis ut bene intelligatis, loquamur.