comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ominus ac redẽp¬
gelium suum
aliquando uer
aliquando aliuduer
bis. atq aliud rebus: aliquando autem
hoc uerbis quod rebus. Duas & enim res
ex euuangłio fr̃s atdistis: ficulneam in¬
fructuosam. & mulierem curuam: & utͥq
rei ẽ pietas impensa. Illud autem dixit
ꝑ similitudinem: istud egit ꝑ exhibitio¬
nem. Sed hoc significat ficulnea infruc¬
tuosa. quod mulier inclinata: & hoc fi¬
culnea reseruata: quod mulier erecta.
Dominus uineȩ tercio uenit ad ficulneam:
& fructum iminime inuenit: & mulier
quȩ erecta ẽ decem & octo annis fuerat
curua. Hoc autem decem & octo annoꝵ
numero signatur. quod tercio dominus
nisse ꝑhibetur. Quia gͥ premittendo
summatim cuncta ꝑstrinximus.iam
ꝑlectionis ordinem sitglã disseramus.
Arborem fici habebat quidam plantatã
inuinea sua. & uenit querens fructum
in illa. & non intenit. Quid arbor fici
nisi humanã naturã significat: Quid
mulier inclinata: nisi eandem naturam
significando denuntiat: Quȩ & bene

Expanded text:
ominus et Redempgelium suum aliquando verbaliquando aliud verbis, atque aliud rebus; aliquando autem hoc verbis quod rebus. Duas etenim res ex Evangelio, fratres, audistis, ficulneam infructuosam, et mulierem curvam, et utrique rei est pietas impensa. Illud autem dixit per similitudinem, istud egit per exhibitionem. Sed hoc significat ficulnea infructuosa quod mulier inclinata, et hoc ficulnea reservata quod mulier erecta. Dominus vineae tertio venit ad ficulneam, et fructum minime invenit, et mulier quae erecta est decem et octo annis fuerat curva. Hoc autem decem et octo annorum numero signatur, quod tertio dominus nisse perhibetur. Quia ergo praemittendo summatim tota perstrinximus, jam per lectionis ordinem singula disseramus. 2. Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua; et venit quaerens fructum in illa, et non invenit. Quid arbor fici, nisi humanam naturam designat? Quid mulier inclinata nisi eamdem naturam significando denuntiat? Quae et bene
Abbreviated transcription (Latin):
describis. quia uidebat illos conquiren¬
tes. Et uidens qm̃ bene illis responde¬
ret: interrogauit eum quod ẽẽt pͥmum
omnium mandatum. Et Rł.¬
Conuenerunt ut
multitudine uince¬
rent: quẽ ratione
suꝑare non pote¬
rant. Aueritate nudos se ẽẽ ꝓfessi sunt.
qui multitudine se armauerunt. Dice¬
bant enim apud se. Inus loquat᷑ pro
omnib & omnes loquamͣ ꝑ unum : ut si
quidẽ uicerit omnes uideamꝰ uictores:
si autẽ uictꝰ fuerit. uel solus uideatur
confusus. O pharisei qui omnia ꝓpter

Expanded text:
de scribis, qui audierat illos conquirentes, et uidens quia bene illis responderit interrogauit eum, quod esset primum omnium mandatum. Convenerunt ut multitudine vincerent, quem ratione superare non poterant. A veritate nudos se esse professi sunt, qui multitudine se armaverant. Dicebant enim apud se: Unus loquatur pro omnibus, et omnes loquamur per unum, ut si quidem vicerit, omnes videamur victores; si autem victus fuerit, vel solus videatur confusus. Magi
Abbreviated transcription (Latin):
omnis xp̃iana quȩ sponsa ẽ xp̃r. ita de¬
bet diligere dm̃. ut nichil sit in mundo
quod amplius amet. qͣm eum. Pro qͣnta
autem parte plus aliquiã amauerit:p.
tanta parte minus amat d̃m. Quid ẽ
in tota anima diligere dm Idẽ certissi¬
mum animum habere inueritate. & fir¬
mum ẽẽ in fide. Alius ẽ enim amor cor¬
dis. & alius amor animȩ. Amor cordis
quodammꝰ carnalis ẽ: ut etiam carna¬

Expanded text:
Christiana, quae sponsa est Christi, ita debet diligere Deum ut nihil in mundo sit, quod amplius amet quam eum. Pro quanta autem parte plus aliquid amaverit, pro tanta parte minus amat Deum. Quid est in toto corde, anima diligere Deum? Certissimum animum habere in veritate, et firmum in fide. Alius est amor cordis, alius animae. Amor cordis quodammodo carnalis est, ut etiam carna
Abbreviated transcription (Latin):
ter currunt. finis temporalium osfñdit:
qͣm nichil sit quod transire potuit. Casus
rerum indicat:quia res transiens & tunc
sate: in et̾nitatis amorem cor figite: ut dũ
terrena culmina adipisci contempnitis:
ꝑueniatis ad glam qͣm perfidem tenetis:¬

Expanded text:
ter currunt. Finis temporalium ostendit ter currunt. Finis temporalium ostendit quam nihil sit quod transire potuit. Casus rerum indicat quia res transiens et tunc sate, in aeternitatis amore cor figite; ut dum terrena culmina adipisci contemnitis, perveniatis ad gloriam, quem per fidem tenetis
Abbreviated transcription (Latin):
maneat. Nolite gͦ inuobismet ipsi pensare
quod habetis: sed quid estis. Ecce mundus
aui diligitur fugit. Sancti isti ad quoꝵ
tumbam consistimus: florentem mun¬
dum mentis despectu calcauerunt. Erat
uita longa. salus continua: opulentia in
reb. fecunditas in ꝓpagine. tranquillitas
indiuturna pace:&e tamen cum inseipso
fioreret. iam ineorum cordib mundus aru-¬
erat Ecce iam mundus inseipso aruit: &
adhuc in cordib nr̃is florescit. Ubiq mors.
ubiq lactus: ubiq de solatio. Undiq ꝑcuti¬
mur: undiq amaritudinib replemur. &
tamen ceca mente carnalis concupiscentiȩ.
ipsas eius amaritudines amamus. fugi¬
entem sequimur: labenti inheremus. Et
quia labentem retinere non possumus:
cum ipso labimur. quem cadentem tene-¬
mus. Aliqͣndo nos mundus delectatione
sibi tenuit: nunc tantis plagis plenus ẽ:
ut ipse nos mundus iam mittat ad d̃m.
Densate gͦ quia nulla sunt: quȩ temporali¬

Expanded text:
maneat. Nolite ergo in vobismetipsis pensare maneat. Nolite ergo in vobismetipsis pensare quod habetis, sed quid estis. Ecce mundus qui diligitur fugit. Sancti isti, ad quorum tumbam consistimus, florentem mundum mentis despectu calcaverunt. Erat vita longa, salus continua, opulentia in rebus, fecunditas in propagine, tranquillitas in diuturna pace; et tamen cum in seipso floreret, jam in eorum cordibus mundus aruerat. Ecce jam mundus in seipso aruit, et adhuc in cordibus nostris floret. Ubique mors, 1569 ubique luctus, ubique desolatio, undique percutimur, undique amaritudinibus replemur; et tamen caeca mente carnalis concupiscentiae ipsas ejus amaritudines amamus, fugientem sequimur, labenti inhaeremus. Et quia labentem retinere non possumus, cum ipso labimur, quem cadentem tenemus. Aliquando nos mundus delectatione sibi tenuit; nunc tantis plagis plenus est, ut ipse nos jam mundus mittat ad Deum. Pensate ergo quia nulla sunt quae temporali
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur Si enim quod hominib altum
ẽ. ab hominabile ẽ. ante dm̃. cogitatio
cordis nr̃i tanto apuo dm̃ in imo ẽ. qͣnto
hominib in alto: & humilitas cordis nr̃i
tãto apuo dm̃ in alto ẽ: qͣnto hominib
in imo. Despiciamus gͦ siquid boni geri
mus. nulla nos nr̃a inflet oꝑatio: non re¬
rum habundantia. non gła extollat.
Si quiblibet exbonis affiuentib intus
intumescimus: deo despecti sumus. Quo con¬
humiles appellat: postqͣm sententiam¬
illius protulit. consilii illius subiunxit.
Nam quasi quereremus quid ipse adhȩc
faceret: adiunxit. Humiliatꝰ sum & lib auit
me ¶Hec gͦ cogitate fr̃s: hȩc tota intentioẽ
pensate. Nolite in ꝓximis ur̃is mundi hu
bona uenerari: hoc ꝓpt̾ dm̃ honorate inho¬
minib. quib tamen commissi non estis.
quod facti sunt adimaginem di. Quod
tunc in proximis uere seruatis: si apud uos¬
met ipsos prius incorde non tumescitis.
Nam quise adhuc pro reb transitoriis
extollit: nescit in proximo uenerari quod

Expanded text:
ltum est abominabile est apud Deum, cogitatio cordis nostri tanto apud Deum in imo est, quanto hominibus in alto; humilitas cordis nostri tanto apud Deum in alto est, quanto hominibus in imo. Despiciamus ergo smus, nulla nos nostra inflet operatio, non rerum abundantia, non gloria extollat. Si quibuslibet ex bonis affluentibus intus intumescimus, Deo despecti sumus. Quo conhumiles appellat, 1568 postquam sententiam protulit, consilium subjungit; nam quasi quaereremus quid ipse ad haec faceret, adjunxit: Humiliatus sum, et liberavit me . Haec ergo cogitate, fratres, haec tota intentione pensate. Nolite in proximis vestris mundi hujus bona venerari. Hoc propter Deum honorate in hominibus, quibus tamen commissi non estis, quod facti sunt ad imaginem Dei. Quod tunc proximis vere servatis, si apud vosmetipsos prius in corde non intumescitis. Nam qui se adhuc pro rebus transitoriis extollit, nescit in proximo venerari quod
Abbreviated transcription (Latin):
pensamus quȩ circa eos sunt. profecto
interiora minime ꝑuidemus: & dum
ea consideramus. quȩ in corporib despec¬
ta sunt. negligimꝰ pensare quod sunt.
Redemptor uero nr̃ ut ostenderet quia
quȩ alta sunt hominum sanctis despici
enda sunt. & quȩ despecta sunt hominũ
tus fuit. Increpata ẽ gͦ suꝑbia nr̃a: quȩ
nescit pensare homines ꝓpt̾ homines.
sola ut diximus quȩ circumstant homi¬
nib pensat. Naturam non aspicit: ho¬
norem di in hominib non agnoscit.
Ecce ire non uult filius di ad filium re¬
guli: & tamen uenire paratus ẽ add salutẽ
serui. Certe si nos cuiuspiam seruus roga¬
ret ut adeum ire deberemꝰ: protinus no¬
bis nr̃a suꝑbia in cogitatione tacita res¬
ponderet dicens. Non eas: quia temet ipsũ
degeneras. honor tuus despicitur. locus
uilescit. Ecce de cȩlo uenit qui seruo in¬
terra occurrere non despicit: &e tamen
humiliari in terra contempnimus. qui

Expanded text:
pensamus quae circa eos sunt, profecto pensamus quae circa eos sunt, profecto interiora minime pervidemus. Dum ea consideramus quae in corporibus despecta sunt, negligimus pensare quod sunt. Redemptor vero noster, ut ostenderet quia quae alta sunt hominum, senda sunt, et quae despecta sunt hominibutus fuit. Increpata est ergo superbia nostra, quae nescit pensare homines propter homines, sola, ut diximus, quae circumstant hominibus, pensat, naturam non aspicit, honorem Dei in hominibus non agnoscit. Ecce ire non vult Filius Dei ad filium reguli, et tamen venire paratus est ad salutem servi. Certe si nos cujuspiam servus rogaret ut ad eum ire deberemus, protinus nobis nostra superbia in cogitatione tacita responderet dicens: Non eas, quia temetipsum degeneras, honor tuus despicitur, locus vilescit. Ecce de coelo venit, qui servo occurrere in terra non despicit; et tamen humiliari in terra contemnimus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tem itaq filio petũt. & tamen infide du¬
bitauit: quia eum adquem uenenat
& potentem adcurandum credidit. &¬
tamen morienti filio ẽẽ absentem puta
uit. Sed dñs qui rogatur ut uadat. qͥa
non desit ubi inuitatur idicat: solo ius¬
su salutem reddidit. qui uoluntate om̃ia
creauit. Qua inre hoc nobis sollerter ẽ¬
intuendum: quod sicut alio ȩuuangłista
testante didicimus: centurio uenit ad do-
Cui ihc ꝓtinus respondit. Ego ueniam:
& curabo eum. Quid ẽ quod regłs rogat ut
ad eius filium ueniat. & tamen ire corpo¬
raliter recusat: ad seritum uͦ centurionis
non inuitatur. & tamen se corporaliter
ire pollicetur: Reguli filio. ꝑcorporalem
presentiam non dignat᷑ ad eẽ: centurio¬
nis uero seruo non dedignat᷑ occurrere.
Ouid ẽ hoc. nisi quod suꝑbia nr̃a retun¬
ditur: cum in hominib non naturam
qua ad imaginem dĩ facti sunt: sed ho¬
nores & diuitias ueneramurꝰCumq

Expanded text:
tem itaque filio petiit, et tamen in fide dutem itaque filio petiit, et tamen in fide dubitavit, quia eum ad quem venerat et potentem ad curandum credidit, et tamen morienti filio esse absentem putavit Deum . Sed Dominus qui rogatur ut vadat, quia non desit ubi invitatur, indicat: solo jussu salutem reddidit, qui voluntate omnia creavit. Qua in re hoc est nobis solerter intuendum, quoniam, sicut, alio evangelista attestante, didicimus, centurio ad Dominum veCui a Jesu protinus respondetur: Ego veniam, et curabo eum . Quid est quod regulus rogat ut ad ejus filium veniat, et tamen corporaliter ire recusat; ad servum vero centurionis non invitatur, et tamen se corporaliter ire pollicetur? Reguli filio per corporalem praesentiam non dignatur adesse, centurionis servo non dedignatur occurrere. Quid est hoc, nisi quod superbia nostra retunditur, qui in hominibus non naturam, qua ad imaginem Dei facti sunt, sed honores et divitias veneramur? Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s audistis expositione non
indiget: sed ne hanc tacite preterisse ui¬
deamur exhortando potius qͣm exponen¬
do in ea aliquid loquamur. Hoc autem
nobis solummodo de expositione uideo
ẽẽ requirendum: cur is qui ad salutem
petendam uenerat audiuit nsi signa &
prodigia uiditis. non creditis. Qui enim
salutem querebat filio: proculdubio cre¬
debat. Neq enim ab illo quereret salu¬
tem: quem non crederet saluatorem. Qua¬
re gͦ dr. nisi signa & ꝓdigia uideritis. ñ
creditis: qui ante credidit qͣm signum
uiderẽt: Sed mementote quid petũt:
& aꝑte cognoscetis quia in fide dubitauit.
Poposcit namq ut descenderet. & sana¬
ret filium eius. Corporalem gͦ domini
presentiam querebat: qui ꝑ spm̃ nusqͣm¬
deerat. Minus itaq in illo credidit: quẽ
non putauit salutem posse dare. nisi
presens eẽt & corpore. Si enim ꝑfecte cre¬
didisset: ꝓculdubio sciret. quia non ẽẽt
maiestati. sed presentiȩ corporali. Et salu¬

Expanded text:
res, audistis, expositione non indiget. Sed ne hanc taciti praeterisse videamur, exhortando potius quam exponendo in ea aliquid loquamur. Hoc autem nobis solummodo de expositione video esse requirendum, cur is qui ad salutem filio petendam venerat audivit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis? Qui enim salutem filio quaerebat, procul dubio credebat. Neque enim ab eo quaereret salutem quem non crederet salvatorem. Quare ergo dicitur: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis, qui ante credidit quam signum videret? Sed mementote quid petiit, et aperte cognoscetis quia in fide dubitavit. Poposcit namque ut descenderet, et sanaret filium ejus. Corporalem ergo praesentiam Domini quaerebat, qui per sdeerat. Minus itaque in illo credidit, quem non putavit posse salutem dare, nisi praesens esset et corpore. Si enim perfecte credidisset, procul dubio sciret quia non esset majestati, sed praesentiae corporali: et salu
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet de longinquo ueniunt. Quanto
& enim quisq plus inprauo oꝑe errauit.
tanto ab ommipotente domino longius reces¬
sit. Nam & prodigus filius qui patrem
deseruit. abiit in regionem longinqͣm. in qͣ
porcos pauit. quia uitia nuttriuit. Dentur
gͥ alimenta eis etiam qui delonginqͦ ueni¬
unt. quia conuersis peccatorib doctrinȩ
sancte ꝙybi prebendi sunt. ut in deum uires
ribus cybis doctrinȩ sacientur. qͣnto fessi
maioribus uiciis uenerant. Et cum iam
atq confitendo relinquere. & fletib pu¬
nire. necesse ẽ ut doctores sancti pro eoꝵ
peccatis sollicite exorent. quatinus m̃se
domini carnes oblationis portent. Quod
quociens agunt. in hoc quod pro alienis
peccatis interueniunt. sua ante dei ocłos
amplius detergunt. quia ea ipsa caritate
se iustificant. qua mira pietate pro alie¬
nis iniquitatib se inlamentis mactant.
Dec laboriosum debet ẽẽ doctorib pro con¬
uersis peccatorib lacrimas fundere: qñ

Expanded text:
Deum de longinquo veniunt. Quanto Deum de longinquo veniunt. Quanto etenim quisque plus in pravo opere erravit, tanto ab omnipotente Domino longius recessit. Nam et prodigus filius qui patrem deseruit, abiit in regionem longinquam in qua porcos pavit, quia vitia nutrivit. Dentur igitur alimenta eis etiam qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi praebendi sunt, ut in Deum vires ribus cibis doctrinae satientur, quanto fessi majoribus vitiis venerunt. Et cum jam atque confitendo relinquere et fletibus punire, necesse est ut doctores sancti pro eorum peccatis sollicite exorent, quatenus mensae Domini carnes oblationis portent. Quod quoties agunt, in hoc quod pro alienis peccatis interveniunt, sua ante Dei oculos amplius detergunt, quia ea ipsa charitate se justificant, qua mira pietate pro alienis iniquitatibus se in lamentis mactant. Nec laboriosum debet esse doctoribus pro conversis peccatoribus lacrymas fundere, quando
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet conuersi peccatores inpresentis
titȩ uia deficiunt. si in sua conscientia
sine doctrinȩ sanctȩ pabtlo dimittant᷑.
Ne gͦ lassentur in huius peregrinationis
itinere. pascendi sunt sacra ammonitioe.
alde autem pensanda est pia sententia q̃ .ii.
processit exore ueritatis qua dicitur. qui¬
dam autem exeis delonge uenerunt.
Est autem qui nil fraudis. & nil carnalis
corruptionis expertus. ad ommpotentis
dei seruitium festinauit: iste de longinqͦ
non uenit. quia per incorruptionem &
in nocentiam proximus fuit. Alius nulla
impudicitia nullis flagitiis inquinatus.
solo autem coniugio exꝑtus. administeri¬
um spiritale conuersus est. Neq iste ue¬
nit delonginquo. quia usus eoni unctiõe
concessa. ꝑ illicita non errauit. Alii uerõ
post carnis flagitia. alii post falsa testimo¬
nia. alii post facta furta. alii post illatas
uiolentias. alii post ꝑpetrata homicidia
ad penitentiam redeunt. atq ad omnipo¬
tentis dei seruitium conuertuntur: hi

Expanded text:
esentis vitae via deficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sanctae pabulo dimittantur. Ne ergo lassentur in hujus peregrinationis itinere, pascendi sunt sancta admonitione. Valde autem pensanda est pia sententia quae processit ex ore Veritatis, qua dicitur: Quidam enim ex eis de longe venerunt Ibidem. Est autem qui, nihil fraudis et nihil carnalis corruptionis expertus, ad omnipotentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non venit, quia per incorruptionem et innoceimpudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus, ad ministerium spiritale conversus est. Neque iste venit de longinquo, quia usus conjunctione concessa, per illicita non erravit. Alii vero post carnis flagitia, alii post falsa testimonia, alii post facta furta, 1417 alii post illatas violentias, alii post perpetrata homicidia ad poenitentiam redeunt, atque ad omnipotentis Dei ser
Abbreviated transcription (Latin):
cesserunt ad eum turbe multȩ shabentes
secum mutos. cecos. claudos. & debiles. &
alios multos: & proiecerunt eos ante pedes
enuis: & curauit eos. Turba gͦ triduo dñm
propt̾ sanitatem infirmoꝵ suoꝵ sustinet:
cum ȩlecti quiq fide sancte trinitatis luci¬
di. dño pro suis suorumq peccatis. animȩ
uidelicet languorib ꝑseueranti instantia
supplicant. Item turba triduo dñm susti¬
net: quando multitudo fidelium peccata
quȩ ꝑpetrauit ꝑpęnitentiam declinans.

Expanded text:
cesserunt ad Jesum turbae multae habentes secum mutos, cecos, claudos, debiles et alios multos, et proiecerunt eos ante pedes ejus, et curavit eos . Turba ergo triduo Dominum propter sanationem infirmorum suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi Domino pro suis suorumque peccatis, animae videlicet languoribus, perseveranti instantia supplicant. Item turba triduo Dominum sustinet, quando multitudo fidelium peccata quae perpetravit, per poenitentiam declinans
Abbreviated transcription (Latin):
domini. legimus eos ẽẽ piscatos. Unde &¬
datur intelligi. eos ad capturam piscium
ex more remeasse: ut postea fieret quod
matħis & marcus narrant. quando eos
binos uocauit. Tunc enim non subduc¬
tis ad terram natub tanqͣm cura rede¬
undi: sed ita secuti sunt eum. tanquam
uocantem ac iuben tem ut sequerent᷑¬

Expanded text:
Domini legimus eos esse piscatos. Unde Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerent
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc iam homines eris capiens: ad ipsũ
petrum specialiter ꝑtinet. Exponit enim
ei dñs. quid hȩc captura piscium signifi¬
cet: quod uidelicet ipse sicut nunc per
retia pisces. sic aliquando ꝑuerba sit cap¬
turus homines. totusq facti huius ordo.
quid in ecclia cuius ipse typum tenet coti¬
die geratur ostendit. Quod uero subiun¬
gitur. & subductis ad terram nauib. relic¬
tis omnib secuti sunt eum: pocest signi¬
ficare finem temporis quo ab huius mun
di salo qui. xp̃o inheserint. pęnitus reces¬
suri sunt. Sciendum est autem hanc
eandem non ẽẽ lectionem. qua maths
& marcus binos de nauiculis piscatores:
primo petrum & andream. de inde filios
rebedei a domino narrant ẽẽ uocatos.
N on enim eos lucas nunc a dño uocatos.
sed tantum petro fuisse predictum quod
homines ẽẽt capturus insinuat: quod
non ita dictum ẽ quasi iam pisces nunꝗͣ
eẽt capturus. Nam & post resurrectionẽ

Expanded text:
Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum. Potest significare finem temdi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
pellunt. Hon enim hoc uoce lingue di¬
cunt bonis minstris dei ut eos a se repel¬
lant. s uoce morum & actũum suorum
suadent a se recedere. ne ꝑ bonos regant᷑:
& eo uehementius quo deferunt eis hono¬
rem. Et tamen factis suis a se recedere am¬
monent. ut honorificentiam eorum signi¬
ficauerit petrus cadens ad pedes domini:
mores autem in eo quod ait. exi a me dñe
quia homo peccator sum. Quod tamen
quia non fecit dñs. non enim recessit ab
eis. sed eos subductis nauib ad litus per¬
duxit: significat in bonis & sp̃ualib ui¬
ris. non eẽ oportere hanc uoluntatem. ut
peccatis turbarum commoti. quasi securiꝰ
tranquilliusq uiuant: munus eccłiasticũ
deserant. Et ait ad symonẽ iħc. Noli
timere. Confortat dñs timorem carnaliũ.
animosq fragilium consolando erigit:
ne quis uel sue de conscientia culpe tremẽs.
uel de aliorum innoentia stupens. sc̃itatis
iter formĩdet aggredi. Quod autem sequit᷑.

Expanded text:
pellunt. Non enim hoc voce linguae dipellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi. Quod autem sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ante ut ioħs testatur. multi discipulorũ
eius abierunt rep̃o. &iam non cum illo
ambulabant. ac deinde barnabas & pau¬
lus ad gentium sunt apłatum segregati.
Et uenerunt & impleuerunt ambas naui¬
culas. ita ut mergerent᷑. Harum implecio
nauium: usq infinem seculi crescit. Sed
quod implete merguntur. hoc est in sub¬
mersionem premuntur. non enim subu̾sȩ
sed tamen sunt piclitate: apł̃s exponit di¬
cens. In nouissimis dieb erunt tempora ꝑi¬
culosa: & erunt homines se ipsos amantes.¬
& cȩtera. Nam mergi naues est. homines
in seculum ex quo elati ꝑfidem fuerant
morum prauitate relabi: quales & ipse pe¬
trus. adhuc minfirmitate positus. hoc
loco demonstrat. Unde & sequitur
Quod cum uideret symon petrus. procidit
ad genua iħu dicens. Exi ame. quia homo
peccator sum dñe: quia carnales quiq in
eccłia. regimen sp̃ualium in quib maxime
xp̃i ꝑsona eminet. a se quodammodo re¬

Expanded text:
ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant : ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt, et impleverunt ambas naviculas, ita ut pene mergerentur. Harum impletio navium usque in finem saeculi crescit: sed quod impletae merguntur, hoc est, in subversione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccatorEcclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo re
Abbreviated transcription (Latin):
pebatur: quia nunc ad confessionẽ fidei
etiam cum electis reprobi tanti intrant:
qui ipsam quoq eccliam heresib scindass.
Rumpit᷑ autem rete sed non labitur piscis:
quia suos dñs etiam inter ꝑsequentium
scandala seruat. Et annuerunt sociis qui
erant in alia naui. ut uenirent. & adiuua¬
rent eos. Alia nauis ut prediximus est
eccl̃a de gentib: quȩ &e ipsa non sufficiente.
tina nauicula. piscibus impletur electis:
quia nouit dñs qui sunt eius. & apud ip¬
sum. certus est suorum numerus electoꝵ.
Dumq tot iniudȩa credituros non inuenit.
quot ad fidem uitamq predestinatos no-¬
uit ȩternam: quasi alterius nauis recepta¬
cula piscib querens suis. corda quoq gen¬
tium fidei gr̃a replet. Et bene rupto rece
socia nauis aduoca tͦ: qm̃ ante iudas ꝓ¬
ditor. ante symon magus pis ⁊ces nequis¬
simi cap ti sunt. ante ananias & saphira
fidei re te subdole den tabant ingredi.

Expanded text:
pebatur, quia nunc ad confessionem fidei pebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis, ut praediximus, est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa, non sufficiente una navicula, piscibus impletur electis: quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum . Dumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus pisces nequissimi capti sunt, ante Ananias et Saphira fidei rete subdole tentabant ingredi :
Abbreviated transcription (Latin):
nec terrena eisprecipiant᷑: nec sic aterrenis
inprofunda sacramentorum recedatur.
ut ea penitus non intelligant: uel pritis
in proximis regionib. gentib predicandũ:
ut quod dicit item petro. duc in altum.
& laxate retia ur̃a in capturam. ad remo¬
tiores gentes quibus postea predicatum
est ꝑtineat. Et respondens simon dixit
illi. Preceptor. ꝑtotam noctem laborantes
nichil cȩpimus: in uerbo autem tuo laxa¬
bo rete. Nisi dñs edificauerit domum:
inuanum laborant qui edificant eam.
Nisi dñs cor illustrauerit auditorum. doc¬
tor in nocte laborat. Nisi in uerbo suꝑ
nȩ gr̃e laxata fuerint instrumenta dispu¬
tationum. frustra uocis suȩ predicator ia-¬
culum mittit: quia fides populorum ñ
sapientia uerbi compositi. sed diuinȩ uo-¬
cationis munere prouenit. Et cum hoc
fecissent conduserunt piscium multitu¬
dinem copiosam. Rumpebat᷑ autem recte
eorum. pre multitudine piscium. Rete rũ

Expanded text:
nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus. In verbo autem tuo, laxabo rete.--Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi enim quȩdam retia piscantium sunt
complerȩ predicantiũ dictiones. quȩ eos
quos cȩꝑint in fide. non amittunt: unde
& retia quasi retinentia sunt uocata. Sed
hȩc retia modo laxantur in capturam. mͦedo
lota plicantur: quia non omne tempus ẽ
habile doctrinȩ: sed nunc exe rendalingͣ
doctori. suimet cura gerenda. Ascendens
audem in unam naiuim quȩ erat symo¬
nis: rogauit eum aterra reducere pusillũ.
Et sedens docebat de nauicula turbas.
N auis simonis est ęccł̃ia primitiua. de qͣ
paulus ait. Qui enim oꝑatus ẽ petro
inapłatum circuncisionis. oꝑatus est &
michi inter gentes. Bene una dicta: quia
multitudinis credentium erat cor unum
& anima una. De qua docebat turbas:
quia de auc nt toritate eccl̃iȩ usq
Ut cessauit autem loqui. dixit ad symonẽ
Duc maltum. & laxate retia ur̃a in capturã
Quod primo rogauit sẏmonem. nauim a
terra reducere pusillum: significat uel
temꝑate utendum uerbo ad turbas. ut

Expanded text:
Quasi enim quaedam retia piscantium sunt Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nat: dñs secus mare stat. postqͣm uitȩ la¬
bentis mortalitatem deuincens. in ea qua
passus est carne. stabilitatem ꝑpetuȩ qui¬
etis adĩt. Turbarum conuentus ad eum
gentium infide concurrentium typus est:
de quibus ysaias. Et fluent inquit ad
eum omnes gentes. & ibunt populi mul-¬
ti & dicent. Uenite ascendamus ad mon¬
tem dñi. Et uidit duas naues stantes
secꝰstagnum. Duȩ naueᷤᷤ secus stag¬
nũ posite. circuicisionem & prepu¬
tium figurant. Quas bene iħc uidisse ꝑ¬
hibetur. quia inutroq populo nouit do-¬
minus qui sunt eius. eorumq cor ã fluc¬
tibus seculi huius ad future uitȩ tran¬
quillitatem quasi ad soliditatem littoris
uidendo. hoc ẽ misericorditer insitando
prouehit. Piscatores autem descenderant:
& lauabant retia. Piscatores sunt eccl̃ie
doctores. qui nos re te fidei comprehensos.
& deprofundo ad lumen elatos. quasi pis-¬
ces lutori. sic terrȩ uiuentium ad uehunt.¬

Expanded text:
nat, Dominus secus mare stat postquam vitae lanat, Dominus secus mare stat postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces l
Abbreviated transcription (Latin):
turbe irruerent ad ihe¬
sum ut audirent uer¬
bum dei: & ipse stabat
secus stagnum genesa¬
rech. Stagnum genesareth idẽ dict̃
ẽẽ quod mare galilee. uel mare ty-¬
beriadis: sed mare galilee ab adiacen¬
te prouintia dictum: mare tyberia¬
dis aproxima ciuitate. quȩ olim cenne¬
rech uocata: sed ab herode tethracha in¬
staurata. in honorem thiberii cesaris
tyberias est apellata. Porro genesar.
a laci ipsitis natura. qua crispantib aqͥs
de se ipso sibi excitare auram ꝑhibetur:
greco uocabulo quasi generans sͥ aurã dr̃.
N eq enim instagni morem sternitur aqͣ:
sed frequentib auris spirantib agitat᷑.
haustu dulcis. & adpotandum habilis.
Sed hebraice linguȩ consuetudine. omnis
aquarum congregatio. siue dulcis siue
salsa. mare nuncupat᷑. Qui lacus inter¬
fluente iordane centum quadraginta sta¬
diis in longitudinem: & quadraginta ex¬
tenditur in latitudinem. Quia ergo
stagnum siue mare. presens seculum desig¬

Expanded text:
turbae irruerent ad Jesum ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth, etc. Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis; sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesas a laci ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine omnis aquarum congregatio, sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus interfluente Jordane centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum desig
Abbreviated transcription (Latin):
una enim plures ȩccłiȩ diriuantur. Ecce alia
solitudo petri cui sua iam preda suscepta ẽ:
sed nouit ꝑfectus quemadiodum seruare
possit reconditos: qui scit quemadmodũ
possit capere disꝑsos. Quos in uerbo capit.
uerbo credit: negat suam predam. negat
suum munus. Exi inquit ame domine:
quia homo peccator sum. Ammirabat᷑
enim dona diuina. & quod plus merue¬
rat. hoc presumebat minus. Dic tu exi
ame dñe quia peccator sum: ut respon
mino peccatum fateri: noli timere etiam
quȩ tua sunt deferre: quia quȩ sua st̃
nobis ille concessit. Nescit inuidere: nes¬
cit eripere. nescit auferre. Uides qͣm bonꝰ
dominus. qͣntum tribuit hominib. ut
uiuificandi habeant potestatem.

Expanded text:
una enim plures ecclesiae deriuantur. ecce alia una enim plures ecclesiae deriuantur. ecce alia sollicitudo Petri, cui sua iam praeda suspecta est. sed nouit perfectus quemadmodum seruare possit reconditos, qui scit quemadmodum possit capere dispersos. quos in uerbo capit uerbo reddit; negat suam praedam, negat suum munus. exi inquit a me, domine, quia homo peecator sum. ammirabatur enim dona diuina et quo plus meruerat hoc praesumebat minus. dic et tu: exi a me, domine, quia peccator sum, ut respondmino peccatum fateri, noli timere etiam quae tua sunt domino deferre, quia quae sua sunt nobis ille concessit. nescit inuidere, nescit eripere, nescit auferre. uides quam bonus dominus, qui tantum tribuit hominibus, ut uiuificandi habeant potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
epiphaniam: & adhuc nichil cepi. Misi
ꝑdiem. expecto ut iubeas. in uerbo tuo laxa¬
bo recia. O non noua presumptio. humili¬
tas fructuosa. quia nichil ante cȩꝑant
magnam inuerbo dei condudunt pisciũ
multicudinẽ. Non hoc humane facundiȩ
opus. sed suꝑne uocationis munus. Cedũt
dispucationes hominum. fide sua plebs
credit. rumpunur recia. nec labitur pis¬
cis. Uocantur ad adiumentum sotii. qui
erant in alia naui. Quȩ ẽ enim̃ illa alia
nauis. nisi forte iudea. ex qua tohs & iaco¬
bus eliguntur÷ facta ẽ iudea sanctificatio
eiuse Hi gͥ de synagoga ad nauum petri
hoc ẽ ad eccł̃iam conuenerunt: ut impleten
ambas nauiculas. Omnes enim innomine
domini genu flectunt. siue udeus siue grecus.¬
& omnia in omnib xp̃c. Sed michi cumulus
iste suspectus est. ne plenitudine sui nauis
penȩ mergatur. Oportet enim & hereses eẽ:
ut probentur bomi. Possumus tamen & ali¬
am gcliam intelligere nauum alterius. Ab

Expanded text:
epifania et adhuc nihil cepi, misi epifania et adhuc nihil cepi, misi per diem. exspecto ut iubeas; in uerbo tuo laxabo retia.s o uacua praesumtio, s o humilitas fructuosa! qui nihil antea ceperant magnam in uerbo domini concludunt piscium multitudinem. non hoc humanae facundiae opus, sed supernae uocationis est munus. cedunt disputationes hominum, fide plebis sua credit. rumpuntur retia, nec labitur piscis. uocantur ad adiumentum socii qui erant in alia naui. quae est illa alia nauis nisi forte Iudaea, ex qua Iohannes et Iacobus adleguntur? facta est enim Iudaea sanctificatio eius. hi igitur de synagoga ad nauem Petri, hoc est ad ecclesiam conuenerunt, ut inplerent ambas nauiculas; omnes enim in nomine Iesu genu flectunt, siue Iudaeus siue Graecus; omnia et in omnibus Christus. sed mihi cumulus iste suspectus est, ne plenitudine sui naues paene mergantur; oportet enim et haereses esse, ut probentur boni. possumus tamen et aliam ecclesiam intellegere nauem alterius; ab
Abbreviated transcription (Latin):
ris lucrum. cur seculi obsequitm non recog¬
noscis: Cur te supra scłm quadam animi ar-¬
rogantia feres: cum seculo sis misera cupidi¬
tate subiectus: Prenditur gͥ didragia quod
erat precium redemptionis & corporis. in
lege promissum. in ȩuuangłio ꝑsolutum.
non ociose in ore piscis muentum: ex ore
enim tuo iustificaberis. Et enim precium
immortalitatis est nobis. nr̃a confessio: quia
scriptum est. ore autem confessio fit ad sa¬
lutem. Et fortasse primus hic piscis. primꝰ¬
est martyr: more habens didragma hoc
est precium sensus. Didragma nr̃m. xp̃c
est. Habebat gͥ primus ille martyr stepħs
scilicet in ore thesaurum. cum. xp̃m in pas¬
sione loqueretur. Sed reuertamur adpro¬
positum locum. discamus apłicam humi¬
litatem. Unde supra. Preceptor inquit ꝑ
totam noctem laborantes nichil cȩpimus.
sed inuerbo tuo larabo retia. Et ego dñe
mo adhuc dedit nomen suum. Adhuc
noctem habeoi iaculum uocis per

Expanded text:
ris lucrum, cur saeculi obsequium non recogris lucrum, cur saeculi obsequium non recognoscas ? cur te supra saeculum quadam animi adrogantia feras, cum saeculo sis misera cupiditate subiectus? penditur . igitur didragma, quod erat pretium nostrae redemtionis et corporis, in lege praemissum, in euangelio persolutum, non otiose in ore piscis inuentum; ex ore enim tuo iustificaberis. etenim pretium inmortalitatis est nobis nostra confessio, quia, sicut scriptum est, ore confessio fit ad salutem. et fortasse primus hic piscis primest martyr in ore habens didragma, hoc est pretium census. didragma nostrum Christus est. habebat igitur primus ille martyr, Stephanus scilicet, in ore thesaurum, cum Christum in passione loqueretur. sed reuertamur ad propositum locum et discamus apostolicam humilitatem. Praeceptor, inquit per totam noctem laborantes nihil cepimus; sed in uerbo tuo laxabo retia. et ego, domimo adhuc dedit nomen suum, adhuc noctem habeo. misi iaculum uocis per
Abbreviated transcription (Latin):
ens sol fatetur. tremens terra testatur. In al¬
tum disputationis ȩccłia a petro ducitur: ut
uideat hinc exurgentem dei filium. inde
nisi uerborum compleciones & quasi qui¬
dam rationis sinus. & disputationum reces-¬
sus. qui cos quos cȩꝑint non amittant ⁊
Et bene aplica instrumenta. piscandi retia
sunt qui captos ꝑimunt. s red̾uant. & deꝓ
sundo ad lumen extrahunt Euctuantes:
de inferis ad suꝑna transducunt. Est &
aliud apłicum piscandi genus quo genere
solum petrum piscari iubet dñs dicens.
Mitte hamum. & eum piscem qui primus as¬
cenderit tolle. Magnum quidem est & sp̃u¬
ale documentum. quod xp̃iam u̾iri subli¬
nioribus potestatib docentur debere ẽẽ
subiecti: neq constitutionem regis terre pu¬
tnt̾ eẽ soluend̃am. Si enim censum filius
dei soluit. quis tu tantus es qui non putes
ẽe soluendum: Et si ille censum soluit qui
nichil possidebat :tu autem qui seculi seque¬

Expanded text:
ens sol fatetur, tremens terra testatur. in hoc alens sol fatetur, tremens terra testatur. in hoc altum disputationis ecclesia a Petro ducitur, ut uideat hinc resurgentem dei filium, inde nisi uerborum conplexiones et quasi quidam orationis sinus et disputationum recessus, qui eos quos ceperint non amittant? et bene apostolica instrumenta piscandi retia sunt, quae non captos perimunt, sed reseruant et de profundo ad. lumen extrahunt, fluctuantes de infimis ad superna transducunt. Est et aliud apostolicum piscandi genus, quo genere solum Petrum piscari dominus iubet dic ns: mitte amum et eum piscem qui primus ascenderit tolle. magnum quidem est et spiritale documentum, quo Christiani uiri sublimioribus potestatibus docentur debere esse subiecti, ne qui constitutionem regis terreni putet esse soluendam. si enim censum filius dei soluit, quis tu tantus ea, qui non putes esse soluendum? et ille censum soluit, qui nihil possidebat; tu autem, qui saeculi seque
Abbreviated transcription (Latin):
mentum est: Illic gͦ turbatio ubi modi¬
ca fides: hic securitas ubi ꝑfecta dilectio.
Deniq & si aliis imꝑatur ut laxtnt retia
sua. soli tamen petro dicitur. duc in altũ:
hoc est mprofundum disputationum.
Quid enim tam altum. qͣm altitudinem
diuitiarum uidere: scire dei filium. &
professionem diuinȩ generationis assii¬
mere: Quam licet mens non queat hu¬
mana plenȩ rationis inuestigatione com¬
prehendere : fidei tamen plenitudo com¬
pleccitur. Nam & si non licet michi scire
quemadmodum natus sit: non licet tam̃
nescire quod natus sit. Seriem generati¬
onis ignoro. sed auctoritatem generationis
agnosco. Non interfuimus cum apatre
dei filius nasceretur: sed interfuimus cũ
enim quȩ credimus. uel uisu credimus
tiel auditu. Uisus sepe fallitur: auditus
infide est An asserentis ꝑsona discintitur:
Si uiri bomi dicerent: nefas putaremus non
credere. Deus asserit. probat filius. refugi¬

Expanded text:
mentum est? illic ergo turbatio, ubi modimentum est? illic ergo turbatio, ubi modica fides, hic securitas, ubi perfecta dilectio. denique etsi aliis imperatur ut laxent retia sua, soli tamen Petro dicitur: due in altum, hoc est in profundum disputationum. quid enim tam altum quam altitudinem diuitiarum uidere, scire dei filium et professionem diuinae generationis adsumere? quam licet mens non queat humana plenae rationis inuestigatione conprehendere, fidei tamen plenitudo conplectitur. nam etsi non licet mihi scire quemadnescire quod natus sit. Seriem generationis ignoro, sed auctoritatem generationis agnosco. Non interfuimus cum a Patre Dei Filius nasceretur: sed interfuimus cum enim quae credimus uel uisu credimus uel auditu. uisus saepe fallitur, auditus in fide est. an adserentis persona discutitur? si uiri boni dicerent, nefas putaremus non credere: deus adserit, probat filius, refugi
Abbreviated transcription (Latin):
batum sedatur mare. & diumnȩ uocis impe¬
rio obsequuntur elementa atq insensibilia
sensum accipint obsequendi. diuinȩ my¬
sterium gr̃ę reuelatur. Quod fluctus mi¬
tescit sectli. uerbo immundos sp̃c conqui¬
escit. non alterum altero refellitur: sed
utrumq cȩlebratur. Habes miraculum in
ȩlementis. habes documentum in mysteri¬
is. Ergo quia sc̃s matħs illa prelibauerat.
sanctus lucas eam sibi nauim in qua pe¬
trus piscaretur elegit. Non turbatur ista
quȩ petrum habet: turbatur illa quȩ iu¬
dam habet. Et simulta illic discipuloꝵ
merita nauigabant: tamen adhuc eam¬
ꝑfidia proditoris agitabat. In utraq pe¬
trus: sed qui suis meritis firmus est. sepe¬
turbatur alienis. Caueamus gͥ ꝑfidum. ca¬
ueamus proditorem: ne ꝑunum plurimi
fluctuemur Ergo ñ turbatur hȩc nauis
inqua prudentia nauigat: ab est ꝑfidia.
fides sꝑat. Quemadmodum enim turba¬
ri poterate cui pre erat isqͣuo eccl̃ie firma¬

Expanded text:
batum sedatur mare et diuinae uocis impebatum sedatur mare et diuinae uocis imperio obsequuntur elementa atque insensibilia sensum accipiunt obsequendi, diuinae mysterium gratiae reuelatur, quod fluctus mitescunt saeculi, uerbo inmundus spiritus conquiescit, non alterum refellitur, sed utrumque celebratur. habes miraculum in elementis, habes documentum in mysteriis. ergo quia sanctus Matthaeus illa praelibauerat, sanctus Lucas eam sibi nauem, in qua Petrus piscaretur, elegit. non turbatur ista quae Petrum habet, turbatur illa quae ludam habet. etsi multa illic discipulorum merita nauigabant, tamen eam adhuc perfidia proditoris agitabat. in utraque Petrus, sed qui suis meritis firmus est turbatur alienis. caueamus igitur perfidum, caueamus proditorem, ne per unum plurimi fluctuemus, ergo non turbatur haec nanis, in qua prudentia nauigat, abest perfidia, fides spirat. quemadmodum enim turbari poterat, cui praeerat is, in quo ecclesiae firma
Abbreviated transcription (Latin):
scendẽs autem in unã
nauim quȩ erat sy¬
monis. rogauit ut in¬
ducerent a terra ali¬
quantulum. Ubi do¬
minus multis im¬
ꝑtiuit uaria gene¬
ra sanitatum: nec tempore nec loco cȩpit
ab studio sanandi turba cohiberi. Uesꝑ
incũbint. sequebantur: stagnum occurit.
urgebant. & ideo ascendit in petri nauĩ.
Hȩc est illa nauis. quȩ adhuc scd̃m mat¬
heum ffuctuat. scdm lucam repletur pisci¬
bus: ut et raprincipia eccł̃iȩ fluctuantis.
& posteriora exuberantis agnoscas. Pisces
enim sunt. qui hanc enauigant uitam
Ibi adhuc discipulis xp̃c dormit: hic pre¬
cipit. Dormit enim tepidis: ꝑfectis uigi¬
lat. Sed quemadmodum dormiat xp̃c
atidistis dicentem in propħa. Ego dormio.
& cor meum uigilat. Et sanctus matħs
recte non pretermittendum putauit ȩt̃¬
ne indicium potestatis: ubi imꝑãt uentis.
Non ẽ enim humana doctrina sicut au¬
distis uideos dicere uerbo. imꝑat spiritib:
sed cęlestis maiestatis in signȩ. Quod tur¬

Expanded text:
scendens autem in unam nauem, quae erat Simonis, rogauit ut inducerent a terra aliquantulum. ubi dominus multis inpertiuit uaria genera sanitatum, nec tempore nec loco coepit a studio sanandi turba cohiberi. uespera incubuit, sequebantur: stagnum occurrit, urguebant. et ideo ascendit in Petri nauem. haec est illa nauis, quae adhuc secundum Matthaeum fluctuat, secundum Lucan repletur piscibus, ut et principia ecclesiae fluctuantis et posteriora exuberantis agnoscas; pisces enim sunt qui hanc enauigant uitam. ibi adhuc discipulis Christus dormit, hic praecipit; dormit enim trepidis, perfectis uigilat. sed quemadmodum dormiat Christus, audisti dicentem in propheta: eo dormio, et cor meum uigilat. et sanctus Matthaeus recte non praetermittendum putauit aeternae indicium potestatis, ubi imperat uentis. non est enim humana doctrina, sicut audistis Iudaeos dicere: uerbo imperat spiritibus, sed caelestis maiestatis insigne. quod tur
Abbreviated transcription (Latin):
quedam. & indicula qualiter hoc intel¬
ligere & acciꝑe debeatis. insinuo. Lam
uos deo propicio melius hoc caꝑe &
obseruare potestis. Ut hȩc quȩ dixi te¬
natius ur̃is cordibus inserantur. breuit̾
repeto quod suggessi. In his gͦ rebus sic̃
iam supradixi ꝑiculose alios iudicamus.
quȩ dubiumest utrum bono an malo
animo fiant: id est ieiunare. uigilare. ele¬
mosinas facere. auino & acarnibus uel absti¬
n̾e uł ñ abstme. & reliqͣ his similia quȩ ꝓdeo
& humana gła fieri possunt. Et quia
Inoramus quo animo fiant: iudicare pȩ¬
itus non debemus. Propterea hȩc dicit
dñs: nolite iudicare. ut non iudicemini.
Dropter aꝑtam uero iniquitatem dictum

Expanded text:
quaedam et indicula, qualiter haec intelligere et accipere debeatis, insinuo. Nam vos Deo propitio, melius haec capere et observare potestis. Ut haec quae dixi, tenacius vestris cordibus inserantur, breviter repeto quod suggessi. In his ergo rebus, sicut jam supra dixi, periculose alios judicamus quae dubium est utrum bono an malo animo fiant; id est, jejunare, vigilare, eleemosynas facere, a vino et a carnibus vel abstinere vel non abstinere, et reliqua his similia, quae pro humana gloria fieri possunt. Et quia ignoramus quo animo fiant, judicare penitus non debemus. Propterea haec dixit Dominus, Nolite judicare, ut non judicemini. Propter apertam vero iniquitatem dictu