comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẜo poł. uolens ponere leges ł
faciens ordinatõnem aliqua
in ciuitate ad tria d respicere
Uidel ad homines: ad regionẽ
⁊ ad loca iucinia: Si quis ergo
uellet p̾t̾ ciues statuere aliquõ
bellatores ueiuentes ex coĩb
fructib ciuitatis ad tria debe¬
ret aspicere. Uidelz ad tiues:
nam si ciues ip̃i essent pusil¬
lanimes ⁊ inutiles ad belluz
inligeret maiori copia bella¬
toꝵ sic se hñtium. ẜo inspitiẽ

Expanded text:
orum, volens ponere leges vel facere ordinationem aliquam in civitate, ad tria debet respicere. scilicet ad homines, ad regionem, et ad loca vicina. Si quis ergo vellet praeter cives statuere aliquos bellatores viventes ex communibus fructibus civitatis, ad tria deberet respicere. Primo ad cives: nam si cives ipsi essent pusillanimes et inutiles ad bellum, indigeret maiori copia bellatorum sic se habentium. Secundo inspicie
Abbreviated transcription (Latin):
dem qito etħ̃. ẽ per se bona et
laudabilis. ¶Tercio cohibẽdi
sunt ne absq premeditatõne
loqͣntur. nam iuuenes sunt
in expti ⁊ pauca cognouerunt
qr ergo pauca cognoscunt ad
pauca respicientes enũtiant
fatile .i. enunciant eito et de¬
bilit̃. qrͣ monendi sunt ne sta¬
tim ad int̾rogatata respondeant
lic enim nullus repente fit sũ¬
mus ⁊ iuuenes nor statĩ pos¬
sint ẽẽ ꝑstĩ et prudentes. tñsi
assuefiant ut p̃mitati responde¬
ant ⁊ ut pretogitent in sermo¬
nib proferendis ꝑ successionẽ
temporis disponentur ut profe¬
rant sermones irrep̃hensibiles
¶Uiso qualiter pedagogi ⁊ doc.¬
tores iuienum debent eoꝵ ĩstru¬
ere qũo se h̃ant ad loq̃lamire¬
stat uidẽ qũo sunt instruendi
ut se hant circa uisum. In ui

Expanded text:
dem 4. Ethic. est per se bona et laudabilis. Tertio cohibendi sunt, ne absque praemeditatione loquantur. Nam iuvenes sunt inexperti, et pauca cognoverunt: quia ergo pauca cognoscunt, ad pauca respicientes enunciant facile, idest enunciant cito et debiliter, quare monendi sunt, ne statim ad interrogata respondeant. licet enim nullus repente fiat summus, et iuvenes non statim possint esse perfecti et prudentes; tamen si assuefiant, ut praemeditati respondeant, et ut praecogitent in sermonibus proferendis, per successionem temporis disponentur ut proferant sermones irreprehensibiles. Viso qualiter paedagogi et doctores iuvenum debent eos instruere quomodo se habeant ad loquelam. Restat videre, quomodo sunt instruendi, ut se habeant circa visum. I
Abbreviated transcription (Latin):
cautela ẽ adhibenda. Primo
qͣntum ad uisib Scdõ qͣntum
ad modum uidendi. ¶Qntũ
ad uisibilia quidem qr sĩt non
decet eos turpia loqui sic inde¬
cens ẽ eos turpia uidere. rõ aut̃
cum maiori admiratõne uñr
q̃r mag̾ sumus attenti circa
riter retinemus. Iuuenes igit᷑
qr eis qĩ omnia st̃ noua maio¬
ri ardore feruntur in ea q̃ uidẽt
q̃r si contingat eos uide turpia:
mag̾̃ recordantur de illis ⁊ per
ꝯñs inclinantur ad concupis¬
ut non solum prohibeantur iu¬
uenes ad nidendum turpia in
re s ⁊̃ in picturis uł in ymagi¬
nib. ut si mulieres nude essent
depicte. uł sculpte non essent iu-¬
uenib ostendende nam᷑ satis
illa etas de se prouocatur ad
lasciuiam ⁊ ad passiones in¬
seq̃ndas. non oz ip̃am ꝑ uisio

Expanded text:
 adhibenda. Primo quantum ad visibilia. Secundo quantum ad modum videndi. Quantum ad visibilia quidem, quia sicut non decet eos turpia sequi: sic indecens est eos turpia videre. Ratio autem cum maiori admiratione videntur, quare magis sumus attenti circa riter retinemus. Iuvenes igitur, quia eis quasi omnia sunt nova, maiori ardore feruntur in illa quae vident. quare si contingat eos videre turpia, magis recordantur de illis, et per consequens inclinantur ad concupisut non solum prohibeantur iuvenes ad videndum turpia in re, sed etiam in picturis et in imaginibus, ut si mulieres nudae essent depictae vel sculptae, non essent iuvenibus ostendendae. Nam quia satis illa aetas de se provocatur ad lasciviam et ad passiones insequendas, non oportet ipsam per visio
Abbreviated transcription (Latin):
cendum. Idõ ꝑcutientes a re¬
motis debemus quiestere suꝑ
sinistrũ pedem arte missum
⁊ elongare nos cum dextro ut
possimus uehementius ĩpel¬
lere ⁊ uibrare iaculum. ¶S
qñ manu ad manum pugna¬
tur gladio debemus econtͣrio
nor hr̃e. Ita ꝙ pedem dextrũ
teneamus ante ⁊ sinistrum
post. nam cum latus dextrũ
aptius ẽ ad motũ si illd̾ sit ho¬
sti ꝓpinquius rõne motus po¬
t̾it melius ictus effuge̾. uehem̃
trum latus sit hosti ꝓpinqͥus
mesius pot̾it ip̃m ꝑcutere. De¬
bẽt enim bellatores cum ad ma¬
nũ pugnant teriere pedẽ sini¬
strum immobiliter ⁊ cũ uolt̃
ꝑcutere cũ pede dextro debent se-

Expanded text:
cendum. Ideo percutientes a remotis debemus quiescere super sinistrum pedem ante missum, et elongare nos cum dextro, ut possimus vehementius impellere, et vibrare iaculum. Sed quando manu ad manum pugnatur gladio: debemus e contrario nos habere, ita quod pedem dextrum teneamus ante, et sinistrum post. Nam quia latus dextrum aptius est ad motum, si illud sit hosti propinquius, ratione motus poterit melius ictus effugere: vehemetrum latus sit hosti propinquius, melius poterit ipsum percutere. Debent enim bellatores, cum ad manum pugnant, tenere pedem sinistrum immobiliter: et cum volunt percutere, cum pede dextro debent se
Abbreviated transcription (Latin):
niter cum mulieres non tan¬
ta bonitate polleant sicut ui¬
ri: Si aliqualem bonitatem
habeant. ut puta si polleant a¬
liquo bono corporali: ut puta¬
si sint pulchre et elegantes. ul
si aliqua alia bonitate ꝑticipẽt
ualde cupiunt laudari ⁊ ꝯmẽ
perfectõne bonitatis ¶nam bõa
corporis. ut elegantia ⁊ puicri¬
tudo ⁊ cetera talia. imꝑfcã bõa
st̃. mulieres ergo ut plurimũ
a ꝑfectõne uiroꝵ. qr cũ ad aug¬
mentum ꝑfcõnis bonitatis mi¬
nuatur cupiditas laudis ⁊ deside¬
rium reputatõnis: tanto plus
appetunt mulieres communiter
ficatõne et de amissione laudis
mułres st̃ communiter uecun

Expanded text:
lieres communiter non tanta bonitate polleant sicut viri; si aliqualem bonitatem habeant, utputa si polleant aliquo bono corporali, ut sint pulchrae et elegantes, vel si aliqua alia bonitate participent; valde cupiunt laudari et commperfectione bonitatis. Nam bona corporis, ut elegantia, pulchritudo, et caetera talia, imperfecta bona fuit. Mulieres ergo ut plurimum a perfectione virorum. Quare cum ad augmentum perfectionis bonitatis minuatur cupiditas laudis et desiderium reputationis, tanto plus appetunt laudari communiter ficatione et de amissione laudis, mulieres communiter sun
Abbreviated transcription (Latin):
titu iaudis. Scdo ex timidita¬
te cordis. mulieres ualde sunt
appetitiue laudis: nam in oĩ¬
b q̃ sunt imꝑfcẽ tales plus ꝙ¬
petunt laudari qͣm ꝑfc̃e possi
ut uocentur scientes ⁊ ut ha¬
beant nomen qͣm sit̃ exceslen¬
tes clerici. qͣm u̾e scientes. Nã
qui u̾e sciunt in seip̃is inueni¬
unt unde gaudeant. Uñ ñ tm̃
curant de apparentia s qui ĩ¬
perfcẽ cognoscunt qr non uidẽt
in se ip̃is scĩam unde gaudẽ pos¬
sint ꝙ nõ hñt in rei ueritate

Expanded text:
titu laudis. Secundo, ex timiditate cordis. Mulieres enim valde sunt appetitivae laudis. Nam in omnibus quae sunt imperfecte tales, plus appetunt laudari, quam perfecte possidut vocentur scientes, et ut habeant nomen quod sint excellentes clerici, quam vere scientes. Nam qui vere sciunt, in seipsis inveniunt unde gaudeant: ideo non tantum curant de apparentia. Sed qui imperfecte cognoscunt, quia non vident in seipsis scientiam unde gaudere possint; quod non habent in rei veritiate,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ imꝑfc̃a intelligendum est de
bonitate compieta et incõple¬
ta. Nam qui st̾ ꝑstẽ boni non
sic appetunt laudari ⁊ reputa¬
ri boni fitut ⁊ alii hñtes enĩ
ꝑfcõm bonitatis in seip̃is inue¬
niunt unde gaudere possint. pp̃¬

Expanded text:
 imperfecta, intelligendum est de bonitate completa et incompleta. nam qui sunt perfecte boni, non sic appetunt laudari et reputari boni, sicut alii. Habentes enim perfectionem bonitatis, in seipsis inveniunt unde gaudere possint: p
Abbreviated transcription (Latin):
ues ⁊ maxime reges et princi-¬
pes magis sollicitari debent ut
pprii filii sint ꝑfc̃i plus in aĩa
qͣm in corpore. Si ergo sollicitan¬
tur ccͣ hereditatem et circa nũ¬
mismata ut possint suis filiis
mam et ut uirtutib ⁊ bonis
morib imbuantur¶ et qr hoc
tm̃ existit uonum norl d per
negligentiam preterui s ab
ip̃a infantia instruendi sunt
pueri ut relinq̃ntes lasciuiã

Expanded text:
maxime reges et principes magis solicitari debent ur proprii filii perfecti in anima, quam in corpore. Si ergo solicitantur circa haereditatem, et circa numismata, ut possint subvenire filiis imam, et ut virtutibus et bonis moribus imbuantur. Et quia hoc, tantum existit bonum, non debet per negligentiam praeteriri: sed ab ipsa infantia instruendi sunt pue
Abbreviated transcription (Latin):
tib. et ꝙ scd̃m aliquem modũ
non ꝑtineat ad illos. filii tam̃¬
nõ sic uehement mo᷑ ad dilcõ¬
nem parentum. qr ꝙ est paren¬
tum non sic pertinet ad filios
et ꝑ eñs non est sic unitum eis
ad parentes spectat sollicitari
ccͣ regimen filioꝵ quia quilz ẽẽ
sollicitus d circa ea que uehe¬
menti amore diligit ¶ ad filos
u̾o pertinet obedire parentibus
qr quisq ilł obedire d quõ scit
eum uehementer diligere ⁊ nõ
intende nisi ip̃ius bonum. Sic
ergo ex uiis pħi probare põs¬
sumus que in principio capi¬
tuli dicebantur. tñ ut magit
specialit̾ appareat intentum.
¶Stiendum ꝙ licet parentes
magis afficiantur cuta filios
et magis intense uelint bonũ
inconueniens qͣntum ad ali¬
qd̃ bonũ filios magis diligere
ut dr̃. uiiiͦ. ech̃. parentes dili¬
gunt filios ut exñtes aliq̃d
ip̃oꝵ. filii autẽ diligunt parẽ¬
tes qr sunt ab illis. amor ergo
parentum cc̃ filios procedit a
iausa ad effectum ⁊ asrĩori

Expanded text:
tibus, et quod secundum aliquem modum non pertineat ad illos. Filii tamnon sic vehementer moventur ad dilectionem parentum: quia quod est parentum, non sic pertinet ad filios, et per consequens non est sic unitum eis:ad parentes spectat solicitari circa regimem filiorum, quia quilibet solicitus esse debet circa ea quae vehementi amore diligit. Ad filios vero pertinet obedire parentibus: quia quilibet illis obedire debet, quos scit eum vehmenter diligere, et non intendere nisi ipsius bonum. Sic ergo ex viis Philosophi probare possumus, quae in principio capituli dicebantur. Tamen ut magis specialiter appareat intentum, sciendum quod licet parentes magis afficiantur circa filios, et magis intende velint bonum inconveniens quantum ad aliquo bonum filios magis diligere ut dicitur 8. Ethicorum parentes diligunt filios ut existentes aliquid ipsorum: filii autem diligunt parentes, quia sunt ab illis. Amor ergo parentum circa filios procedit a causa ad esse actum, et a superiori
Abbreviated transcription (Latin):
In talib igitur non pot̾ quis
srhñdare cautelis. In pugna
enĩ oĩo ẽ eligendũ maiorem
diligentiam habuisse qͣm bel¬
la commissa requirerent qͣm
circa ip̃a in aliquo rieglixisse
nam recitat uegecius dixisse ca-¬
tonem ꝙ in aliis reb siquid
erratum ẽ p̃t post modum cor¬
rigi. delicta uero p̃lioꝵ em̃datõ¬
nem nõ recipiunt s statim
pena errorem consequitur. qr
in ꝑͥte ⁊ imprudenter pugnã¬
tes uł confestim ꝑeurit uel in
sugam conu̾si adeo efficiunt᷑
timidi ꝙ contra suos uictores
uix aut nũqͣm audent bella

Expanded text:
In talibus igitur non potest quis superabundare cautelis. In pugna enim omnini est eligendum, maiorem diligentiam habuisse quam bella commissa requirerent, quam circa ipsa in aliquo neglexisse. Nam recitat Vegetius dixisse Catonem, quod in aliis rebus si quid erratum est, potest postmodum corrigi. Delicta veor bellorum emendationem non recipiunt: sed statim poena errorem consequitur: quia imperite et imprudenter pugnantes,vel confestim pereunt, vel in fugam versi adeo efficiuntur timidi, quod contra suos victores vix aut nunquam audent bella
Abbreviated transcription (Latin):
fensa redundat in offensama ho¬
minis ut inr offensa proprii pos
hominis ad barbaros ẽ iustum
bellum. homines enim siluests
unt naturaliter debent esse sb¬
ri insipientib iustum bellum
hẽt contra ip̃os si eis nolunt ẽẽ
sb̃iecti ¶ scd̃m ꝙ̃ modum loq̃ndi
ciues qui magis uigent pru¬
dentia ⁊ inalcũ iustum hñt be¬
llum contra rusticos si recusẽt
se sb̃ici illis pp̃ ꝙ contra tales
cipere in persona ex quo recusat
facere ꝙ tenentur Pom qr nulli
est iniuria facienda ꝑ se loq̃n¬

Expanded text:
fensa redundat in offensam hominis, ut in offensam proprii posshominis ad barbaros sit iustum bellum: homines enim barbari sunt, naturaliter debent esse subri insipientibus, iustum habere bellum contra ipsos, si eis nolint esse subiecti. Secundum quem modum loquendi, cives, qui magis vigent prudentia et intellectu, iustum habent bellum contra rusticos, si recusent subiici illis. Propter quod contra tales cipere in praeda, ex quo recusant facere quod tenentur. Verum quia nulli est iniuria facienda, per se loquen
Abbreviated transcription (Latin):
alienis qr igitur decet ip̃os cuieᷤ¬
⁊ multo mag̾ reges ⁊ prin¬
cipes uiuere uita uutuosa: si
uolunt domꝰ ꝓprias debite gu¬
bernare. decet eos scire quot st̾
uite uł quot sunt modi uiuẽ¬
di: et qui illoꝵ sunt liciti: nã¬

Expanded text:
ur decet ipsos cit nullo magis reges, et principes vivere vita virtuosa; si volunt domus proprias debite gubernare, decet eos scire quot sunt vitae,velquot sunt modi vivendi, et qui illorum sunt liciti,
Abbreviated transcription (Latin):
Identur autẽ omĩa bella
ad quatuor gn̾a reduci.
uidelicz ad campestre obsessi¬
uum defensuium ⁊ nauale.
bellum autẽ campestre dr̃ oĩs
lantes ad inuitem pugnãt

Expanded text:
identur omnia bella ad quatuor genera reduci. videlicet ad campestre obsessivum, defensivum, et navale. Bellum autem campestre dicitur olantes ad invicem pugnant
Abbreviated transcription (Latin):
nam ⁊ si clux consilium hẽat
nõ ẽẽ pugnandum d hoc ual¬
de pautis patefacere ⁊ nõ d ills
toti ex̾citui pande ne timẽtes
turpiter fugiant ⁊ ab inseq̃nti¬
b hostib occidantur. talit̾ ita¬
hostes uelit acrius dimitare.
¶Std̾a cautela adhibenda ẽ
ex ꝑte ex̾titus hostium. nã sic
d declinare bellum. ut hoc hoste
lateat. Idõ multi tp̃r nocturno
poꝰ qͣm diurno hoc agũt ⁊ płes
hanc habuere cautelam ꝙ mi¬
lites stantes in acie ex oppoĩto
hostumi ꝓhiberit eos ne pediteᷤᷤ
iuidẽ possint pp̃ ꝙ pedestris pug¬
na latent̾ recedit q̃ recedente e¬
quites postea melius possunt
uttare hostiũ ꝑcussiones. Est
pugna nũqͣm acies se debẽt di¬
uidere qr si contingeret hostes ĩ¬
sequi fugientes a uello ples oc¬
ciderenit ⁊ maius nocumentũ
eis infenit fugientib qͣm si se
u̾terent ⁊ bellarent. ¶Debet ⁊̃
dux belli inquirere utrura sit
aliquis locus ꝓpinqꝰ ad ꝙ̃ pos¬
set confuge̾ excitus si fugaret᷑

Expanded text:
si dux xonsilium habeat non esse pugnandum, debet hoc valde paucis patefacere, et non debet illud toti exercitui pandere; ne timentes, turpiter fugiant, et ab insequentibus hostibus occidantur. Taliter itahostes velit acrius dimicare. Secunda cautela adhibenda est ex parte exercitus hostium. Nam sic debet deducere bellum, ut hoc hostes lateat. Ideo multi tempore nocturno potius quam diurno hoc agunt: et plures hanc habuere cautelam, quod milites stantes in acie ex opposito hostium, prohibent eos ne pedites videre possint: propter quod pedestris pugna latenter recedit, qua recedente, equites postea melius possunt vitare hostium percussiones. Estpugna, nunquam acies se debent dividere: quia si contingeret hostes insequi fugientes a bello, plures occiderent; et maius nocumentum eis infertur a fugientibus. quam si se verterent et bellarent. Debet etiam dux belli inquirere, utrum sit aliquis locus propinquus, ad quem posset confugere exercitus, si fugaretur
Abbreviated transcription (Latin):
hostib nullũ ẽ ꝑiculum ⁊ in
fuga ꝑiclitantur mł̃ti abs
nocumento ꝑseq̃ntium s cũ
se uident ĩdusos qiͣ coacti feri¬
unt includentes. ¶Cũ ergo
supͣdimus formandam esse¬
ri ut qñ hostes st̃ pauci ad hoc
q melius includantur ⁊ tutũ
lus pateat additus abstendẽcdi
insi forte adõ essent pauci ꝙ qͣn¬
tũtunq rebellare uellent null̃
possent notum̃tum effice̾. ¶ O¬
stenso itaq qualiter debeant
stare pugnantes si uelint ho¬
stes ꝑcutere ⁊ qualr debeant e¬
os cirtundare. Restat nũc t̾cio
declarare qualit̾ sit declinand̾
a pugna si non hatur consili¬
um nec uideatur bonum pug¬
nam comittere eoty hostes sĩt
fortiores ⁊ non possimus illis

Expanded text:
hostibus nullum est periculum, et in fuga periclitantur multi absque nocumento persequentium. sed cum se vident inclusos, quasi coacti feriunt includentes. Cum ergo supra diximus, formandam aliqri, ut quando hostes pauci, ad hoc quod melius includantur et circulus pateat aditus abscindenti, nisi forte adeo essent pauci, quod quantumcunque debellare vellent, nullum possent nocumentum efficstenso itaque qualiter debeant stare pugnantes, si velint hostes percutere, et qualiter eos circumstare. Restat nunc tertio declarare, qualiter sit declinandum a pugna, si non habeatur consilium, nec videatur bonam pugnam committere, eo quod hostes sint fortiores, et non possumus ill
Abbreviated transcription (Latin):
qr surct nobis nota confusam¬
agis qnͣto enim aliquid ẽ ułiuᷤ
regule uiris qͣnto mag̃ applicã¬
tur ad mat̾iam sp̃alem tanto
plures defc̃s contrahunt ⁊ ĩ plĩ¬
b casib non sunt obseruande
⁊ maiorem mutatõem suscipi¬
fert a iure naturali de leui appa¬
fert a iure naturali. naturali.
nam sicut humana natura ĩ
qnͣtũ hõ ał ẽ conuenit cum na-¬
turis alioꝵ ałium. sic in qͣntũ¬
nit cum plantis ⁊ cũ sb̾stãtiis
aliis ⁊ cum entib omnibus

Expanded text:
 sunt nobis nota confusa magis. Quanto enim aliquid est univeregulae iuris quanto magis applicantur ad materiam specialem, tanto plures defectus contrahunt, et in pluribus casibus non sunt observandae, et maiorem mutationem suscipifert a iure naturali, de levi pafert a iure naturali. Nam sicut humana natura in quantum animal est, convenit cum naturis aliorum animalium, sic in quantunit cum plantis, et cum substantiis aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ad naues hostium ⁊ hoc super
loca illa in quib conuenit ho¬
stes existere ad defendendũ na¬
ues. nam uasis illis confractis
hostes ibi ponentes pedes statĩ
labuntur in aquis. ¶ Est ã
⁊ decimia cautela qiͣ ꝑniciosior
durare possunt. naute igitur de¬
bent se serio ordinare tortͣ na¬
uem hostium ⁊ clara post ter¬
gum debent aliquẽ emitte diu
ualentẽ durare sb̃ aquis qui
accepto penetrali sb̃ aquis deb
accedere ad hostilem nauem ⁊
eam in sundo ꝑforare faciendo

Expanded text:
ad naves hostium; et hoc super loca illa, in quibus contingit hostes existere ad difendendum naves. Nam vasis illis non fractis  lubrica, quod hostes ibi ponentes pedes statim labuntur in aquis. Est etiam et decima cautela quasi pernitiosior durare possunt: nautae igitur debent se serio ordinare contra navem hostium, et clam post tergum debent aliquem emittere diu valentem durare sub aquis; qui accepto penetrali sub aquis debet accedere ad hostilem navem, et eam in profundo perforare, faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
ca quas scĩas filii nobilium
⁊ maxime regum ⁊ principũ
debeant insudare nam cum oꝑ¬
teat eos esse quasi semidos ⁊ de¬
bite ⁊ absq negligentia negoci¬
is regni intendere non uacat eĩ
igitur decet ip̃os bñ se hr̃e ccͣ di

Expanded text:
ca quas scientias filii nobilium, et maxime regum, et principum debeant insudare. Nam cum oporteat eos esse quasi semideos, et debite et absque negligentia negotium regni intendere, non vacat eis igitur decet ipsos bene se h
Abbreviated transcription (Latin):
ad magnitudinem pondeꝵ. ñ
eñim in bellis grauabit eos ar¬
moꝵ sarcina qui assidue tp̃r pa¬
tis assucti sunt ad maiora põ¬
dera. nec ⁊̃ eos fatigabit cursꝰ
broꝵ motus qui ad hos et ad
maiores labores sunt continue
assueti. Rursus eos nõ afflig
ꝑtitas iuctus quib potus aq̃
satisfaciebat in siti. ⁊ grossus
parus sufficiebat ad esum. ãp̃
rurales non affligũtur ex in¬
cõmoditate iacendi uł standi
qui solis ardorem nõ timent
umbras nõ curant balneoru
solacia nestiunt in solida terra
iacentes suauius dormiunt ꝙ̃
urbani ⁊ nobiles requiescant
in fultris. hos ⁊̃ probabile ẽ nõ
multum timere mortem. nã
tanto quis mortẽ mag̃ timere
uidr̃ q̃nto mag̃ delicate uixit ⁊
in uita. hii ⁊̃ nõ uidentur hor¬
rere effusionem sanguĩs nã
int̾ ceteras gentes ruraliũ ge-¬
nus uidetur eẽ crudelius. ¶Ad
hoc igitur intendentib uiderct̃
sensendum ẽt meliores bellato

Expanded text:
ad magnitudinem ponderum non enim in bellis gravabit eos armorum sarcina, qui assidue tempore pacis assueti sunt ad maiora pondera. Nec etiam eos fatigabit cursus um membrorum motus, qui ad hoset ad maiores sunt continue assueti. Rursus, eos non affliget parcitas victus, quibus potus aquae satisfaciebat in siti, et grossus panis sufficiebat ad esum. Amplius, rurales non affliguntur ex incommoditate iacendi vel standi, quimsolis ardorem non timent, umbras non curant, balneorum solatia nesciunt, in solida terra iacentes suavius dormiunt, quam urbani et nobiles requiescant in fulcris. Hos etiam probabile est non multum timere mortem. Nam tanto quis magis mortem timere videtur, quanto magis delicate vixit, et in vita. Hi etiam non videntur horrere effusionem sanguinis. Nam inter ceteras gentes ruralium gens videtur esse crudelius. Ad haec igitur intendentibus videtur censendum esse meliores bellat
Abbreviated transcription (Latin):
tib. non eniri filii eligũt sibi
pres ut uxores uiros quare cum
regimen filioꝵ sit ex arbitrio
lieri et natis tanqͣm liberis
non tñ eodem principatu seo
mulieri quid̃ politice natis ã
cetera assimulatur regimini
dominatiuo. Hiis autem sic

Expanded text:
tibus. Non enim sic filii eligunt sibi patres, ut uxores viros. Quare cum regimen filiorum sit ex arbitrio,lieri, et natis tanquam liberis. non tamen eodem modo principandi: sed mulieri quidem politice, natis autem caetera, assimilatur regimini dominativo. His ergo sic
Abbreviated transcription (Latin):
ales: ẜ pħ̾m mensurantur q̃ dã
ꝑyodo. Inde ẽ igitur ꝙ qr cõsue¬
tudo ẽ quasi altera natura ⁊ dõ
cum quis assuescit sumere cy¬
bum in aliqua hora ut płimũ
appetit sumptõnem eius ĩ ead̃
hora. Si ergo mordinate ⁊ p̃ter
consuetam horam utatur q̃s
tibum sumere. ut płimum añ
digestionem primi tibi sumit᷑
sed̾s cybus leditur ergo inde cor¬
pus. hora ergo debita ⁊ deter
obseru anda est in sumptõe ci¬
biꝰ ¶Quinto peccatur cuca¬
sumptõnem cibi si q̃rant᷑ ciba¬
ria nimis lauta et delicata ul¬
tra quam eius status requirat:
delicatio enim ciboꝵ accipienda
statum nobilitatis eius qui er¬
go ultra quam conditõ ꝑsone
exigat et ultra qͣm eius status
requirat delicata cibaria q̃rat
delinquit quia hoc ex aliqua
intemperantia uel ex aliquo
uitio prouenit. ¶Sexto delĩ¬
quitur si q̃rantur cibaria ni¬
mis studiose paratanam ⁊̃ in
tulib tibariis põt quis ostend̾e
se nimis gulosum si nimio stu¬
dio uelit ea esse parata. uider¬

Expanded text:
losophum mensurantur quadam periodo. Inde est igitur quod quia consuetudo est quasi natura, ideo cum quis assuescit, sumere cibum in aliqua hora, ut plurimum appetit sumptionem eius in eadem hora. Si ergo inordinate et praeter consuetam horam utatur quis cibum sumere, ut plurimum ante digestionem primi cibi sumitur secundus cibus. laeditur ergo inde corpus. Hora ergo debita et determobservanda est in sumptione cibi. Quinto peccatur csumptionem cibi, si quaerantur cibaria nimis lauta et delicata ultra quam eius status requirat. Delicatio enim ciborum accipiendonae, et secundum statum nobilitatis eius. Qui ergo, ultra conditio personae exigat, et ultra quam eius status requirat, delicata cibaria quaerat, delinquit: quia hoc ex aliqua intemperantia, vel ex aliquo vitio provenit. Sexto delinquitur, si quaerantur cibaria nimis studiose parata. Nam etiam in utilibus cibariis potest quis ostendere se nimis gulosum, si nimio studio velit ea esse parata. Viden
Abbreviated transcription (Latin):
ex inordinatõne aĩe. q̃r cũm t᷑¬
pis modus sumendi cibũ sig¬
num sit cuiusdam gulositatis
uł mnordĩationis mentis ĩ sũp¬
tõne cibi non solum cauendꝰ
est ardor et nimietas. s ⁊̃ ca¬
uenda est turpitudo. ¶Qiͣto
tirca cibum delinquitur ex in¬
ordinatõne temporis ut si nimiᷤᷤ
ante horam uel nimis inordi¬
nate sumitur cib. nam ex ta¬
li sumptõne efficitur quis gu¬
losus ⁊ intemperatus ⁊ ⁊̃ ledit᷑¬

Expanded text:
ex inordinatione animae. Quare cum turex inordinatione animae. Quare cum turpis modus sumendi cibum signum sit cuiusdam gulositatis, vel inordinationis mentis in sumptione cibi, non solum cavendus est ardor et nimietas, sed etiam cavenda est turpitudo. Quarto circa cibum delinquitur ex inordinatione temporis: ut nimis ante horam, vel nimis inordinate sumitur cibus. Nam ex tali sumptione efficitur quis gulosus et intemperatus, et et
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾tuntur in ignen. hunc
autẽ ordinem naturalem ut
plurimum non obseruant su¬
mentes cibum nimis auide:
git linguam.s maior est cum
attingit guttur. ¶Gulosi ig̃.
qui nimis auide ⁊ cum mag̾¬
na delc̃atõne cibum sumunt ñ
multum delcantur ꝙ cib diu
in ore existat s cupiunt ꝙ cito
pueniat ad guttur. Ideo tales
ut płimum cibum nõ masticãt
s eum ĩmasticatum transglu¬
tiunt qr̃ sequitur ciburi sic sũp¬
ꝙ non solum ledatur aĩa s ⁊̃
corpus. ¶Sedõ delinquitur cir¬
ca cibum si sumatur nimis in
nem debitam. Si enim cib bñ
digi debeat. oportet ip̃m esse pro¬
portionatum calori naturau. q̃
si in tanta qͣntitate sumatur
sat debitum nutrimertũ. ¶Ter¬
cio delinquitur si sumat᷑ turpi¬
ter. Sunt enim plurimi se ip¬
sos pascere nescientes qui uix
aut nũquam comedere possũt
quin sua uestimenta deturpẽt:
turpitudo autẽ corporalis lic
scd̃m se non sit delictum: pecca¬
tur tñ circa eam si contigat

Expanded text:
convertuntur in ignem. Hunc autem ordinem naturalem, ut plurimum non observant sumentes cibum avide. git linguam: sed maior est, cum attingit guttur. Gulosi ergo, qui nimis avide et cum magna delectatione cibum sumunt, non multum delectantur, quod cibus diu in ore existat, sed cupiunt quod cito perveniat ad guttur. ideo tales ut plurimum cibum non masticant, sed enim immasticatum trasglutiunt. quare sequitur cibum sic sump non solum laedatur anima, sed etiam corpus. Secundo delinquitur circa cibum, si sumatur nimis in nem debitam. Si enim cibus digeri debeat, oportet ipsum esse proportionatum calori naturali. quare si in tanta quantitate sumatur,sat debitum nutrimentum. Tertio delinquitur, si sumatur turpiter. Sunt enim plurimi seipsos pascere nescientes, quod vix aut nunquam comedere possunt, quin sua vestimenta deturpent: turpitudo autem corporalis licet secundum se non sit delictum, peccatur tamen circa eam, si contingat
Abbreviated transcription (Latin):
sq fossis ⁊ castrs exũte ⁊ non
credente hostes ẽẽ ꝓpinquos sr̃¬
uenierctib hostib fuit ex̾tit
debellatus. igitur postqͣm ex̃¬
citus suam dietami compleue¬
rit ⁊ alicubi ułt pernostare ul
ult̾iorem moram contrahere si
ad lotũ illum in aliquo sasu
uel in aliquo euertu hostes sr̃¬
uenire possunt statim ccͣ ex̾cctũ
fiende st̃ fosse erigende munitõ¬
nes alique quasi ad modum

Expanded text:
sque fossis et castris existente, et non credentes hostes esse propinquos, supervenientibus hostibus fugit exercitus debellatus. Igitur postquam exercitus suam dietam complevit, alicubi vult pernoctare, vel ulteriorem moram contrahere, si ad locum illum in aliquo casu, vel in aliquo eventu hostes supervenire possunt, statim circa exercitum fiendae surt fossae, erigendae munitiones aliquae
Abbreviated transcription (Latin):
fauces recunibentium cibum
sumunt eoꝵ aures doctrinã ꝑcipẽt¬
ticiparent ess oĩo decens ⁊ con¬
grum ordinare igitur debent
reges ⁊ principes ut landabileꝰ
consuetudines regni si tales st̃
in scripto redacte ul̃ ⁊̃ laudabi¬
lia gesta predecessoꝵ suoꝵ ⁊ max¬
ime eoꝵ qui saricte ⁊ religiose
se haduerunt ad diuina ⁊ qui
iuste ⁊ debite regnitm rexerũt
legerentur ad mensam uł ad
printipantes instruerentur
qualiter principari debererent:
et alii edocerentur qualiter ẽ
principi obediendum. hec ig̾
uł alia utilia tradita scdm uol¬
gare ydyoma. ut omnes ꝑ ea
doceri possent ĩ mensis regum
⁊ principum legenda essent.
¶Lyus ergo sic pertractati
tirra regimen domus lic q̃dã
alia particularia trastari pos¬
sent tñ qr non omnia partico¬
laria sb̃ narratõne cadunt pro¬
ponimus ea silentio ꝑtransire
imponentes finem huit scdõ li¬
bro in quo de regimine domesti¬
co scd̃m modulum stientie nr̃e

Expanded text:
fauces recumbentium cibum fauces recumbentium cibum sumunt, earum aures doctrinam perciperent; esset omnino decens et congruum. Ordinare igitur deberent reges et principes, ut laudabiles consuetudines regni, si tales sunt in scripto redactae, vel etiam laudabilia gesta praedecessorum suorum, et maxime eorum qui sancte et religiose se habuerunt ad divina, et qui iuste et debite regnum rexerunt, legerentur ad mensam; vel l ipsi principantes instruerentur, qualiter principari deberent; et alii docerentur, quomodo est principibus obediendum. Haec ergo, vel alia utilia tradita secundum vulgare idioma, ut omnes per ea edoceri possent, in mensis regum et principum legenda essent. His ergo sic pertractatis circa regnum domus, licet quaedam alia particularia tractari possent, tamen quia non omnia particularia sub narratione cadunt, proponimus ea silentio pertransire, imponentes finem huic secundo Libro, in quo de regimine domestico secundum modulum nostrae scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
congruit in duo opera natiue bt
ingustum ⁊ locutõnem cont̾
naturalem ordinem ẽ cum hiꝰ
organum ex̾cemus ad illd̃ opꝰ
ꝙ est gustare ꝙ fit in mensa
tempore comestionis. si tunc
temporis non cessamus ab o-¬
pere alio ꝙ est loqui repugnat eͦt
hoc igitur ordini naturali. ¶ Se¬
cundo repugnat hoc bonitati
moꝵ. namsi recumbentes ĩ men¬
sa erga multiloquium insistãt
qr uinum uidetur eloquia m¬
ultiplicare et homines habũ¬
dantes uino quasi uł calefĩ¬
calidi ⁊ audaces libenter ĩ uer¬
ba prorumpunt. Uidebuntuꝵ
esse magis ebrii qm sobrii. Re¬
ges ergo et principes quos decz
magis temperatos esse ⁊ obseru¬
are ordinem naturalem. oĩo in
siuis mensis ordinare debent uͤ
recombentes in multiloquia
naturał ordo. ⁊ ne intempera¬
ti appareant decet ĩ mensis ui-¬
tare sermonum multitudĩem
ne negligatur ordo. ⁊ ne impe¬
diatur dispositio ministrandi
immo si ad mensas regum et
gerentur utilia ut simul con

Expanded text:
congruat in duo opera naturae, ut congruat in duo opera naturae, ut in gustum, et locutionem: contra naturalem ordinem est, cum huiusmodi organum exercemus ad illud opus quod est gustare, quod sit in mensa tempore comestionis, si tunc temporis non cessemus ab opere alio quod est loqui. repugnat ergo hoc ordini naturali. Secundo repugnat bonitati morum. nam si recumbentes in mensa erga multiloquium insistant, quia vinum videtur eloquia multiplicare, et homines abundantes vino quasi calefacti et audaces, libenter in verba prorumpunt, videbuntur magis esse ebrii quam sobrii. reges ergo et principes, quos decet maxime temperatos esse, et observare ordinem naturalem omnino in suis mensis, ordinare debent ut recumbentes in multiloqui naturalis ordo, et ne intemperati appareant, decet in mensis vitari sermonum multitudinem, ne negligatur, et impediatur ordo, et dispositio ministrandi. Immo si ad mensas regum et gerentur, ut simul, cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qualiter rẽges ⁊ principes de¬
bent se habere erga ip̃os restat
oscendere qualiter in mensis
principum cuca eloquia se de¬
beant habere tam iꝑsi reges ⁊
principes et omnes recumben¬
tes cum eis: quam etiam mi¬
nistrantes. ¶Possumus ã
duplici uia ostendere ꝙ non
decet in mensis regum ⁊ prin¬
omniũ ciuium habundare
eloquiis. Prima uia sumi¬
tur ex eo qd̃ hoc repugnat or¬
dini naturali. Scdõ ex noc qd̃
contradicat bonitati moꝵ.
primo poł. tunc unumꝙq ꝑ¬
num organum ordinatur ad
unum opus inmo quia ĩ o¬
perib nature non debet esse tõ¬
fusio: cum opera eius fint ab
ip̃o deo ⁊ intelligentiis ordina¬
ta dato ꝙ natura faciat idẽ
ad duo opera ne sit in oꝑib cõ¬
fusio ⁊ ne unum impediat a¬
liud contra naturalem ordinẽ
est cum per illd̃ organum intẽ¬
dimus circa unum illoꝵ ope¬
rum si ꝑ illd̃ tempus non ces¬
semus ab alio qͣre cum secund̃.
pħm in tercio de anima ling

Expanded text:
et qualiter reges et principes deet qualiter reges et principes debeant se habere de ipsis: restat ut dicamus qualiter in mensis principum circa eloquia habere se debeant tam ipsi reges et principes et omnes recumbentes cum eis, quam etiam ministrantes. Possumus autem duplici via ostendere, quod non decet in mensis regum et prinomnium civium abundare eloquiis. Prima via ex eo quod hoc repugnat ordini naturali. Secunda ex eo quod contradicit bonitati morum. in quorum potestate est multa trinum organum ordinatur ad unum opus. Immo quia in operibus naturae non debet esse confusio, cum opera eius sint ab ipso deo et intelligentiis ordinata: dato quod natura faciat idem organum ad duo opera, ne sit in operibus confusio, et ne unum impediat aliud, contra naturalem ordinem est cum per illud organum intendimus circa unum illorum operum, si per illud tempus non cessemus ab alio. quare cum secundum Philosophum in tertio de Anima, lingua
Abbreviated transcription (Latin):
mina quidem ht̃ consiluim s¬
inualidum puer autẽ habet
nino ñt nichil consiliatiuum.
sic ⁊̃ nec seruus ex lege commu¬
niter sunt communicanda cõ¬
silia qr tales ut plurimum ma¬
gis seruiunt extimore qͣm ex
amore nec mercennariis ⁊̃ sũt
communicanda secreta qr ta¬
les non personam principis s
m̾cedem principaliter colunt
S hus qui ex amore minist᷑¬
nt si per diuturnitatem tempo¬
ris constet ipõs esse beniuolos
fideles ⁊ prudentes poterunt eis¬
aperiri secreta: magis ⁊ minus
prout de eoꝵ fidelitate ⁊ prudẽ¬
ntia. persone principis plus
constabit.¶Qualiter autẽ pre
laborib sint beneficia exhiben¬
da ministris ꝙͦ ultimo diceba¬
tur esse tractandum:. de leui pa¬
tere potnam reges ⁊ principes
in quoꝵ potestate est multast̾¬
buere mercedes ministroꝵ retin̾e
parebit ip̃os ninus uel amplĩ
sis regum ⁊ principum ⁊ ulr
ministrantes non decet in eloqͥ¬
Icto quales debent esse mi¬
nistri regum et principũ

Expanded text:
mina quidem habet consilium invalidum, puer autem habet nino habet nihil consiliativum. Sic etiam nec servis lex lege communiter sunt communicanda consilia: quia tales ut plurimum magis serviunt ex timore, quam ex amore. Nec etiam mercenariis sunt communicanda secreta: quia tales non personam principis, sed mercedem principaliter amant. Sed iis, qui ex amore ministrant, si per diuturnitatem temporis constet ipsos esse benivolos, fideles, et prudentes, poterunt aperire secreta magis, et minus, prout de eorum fidelitate, et prudentia, personae principis plus constabit. Qualiter autem pro laboribus sunt beneficia exhibenda ministris. quod ultimo dicebatur esse tractandum, de levi potest patere. Nam reges et principes, in quorum potestate est multa tribuere, mercedes ministrorum retinere invalidum, puer autem habet nino habet nihil consiliativum. Sic etiam nec servis lex lege communiter sunt communicanda conincipum,
Abbreviated transcription (Latin):
biles ⁊curiales nam sicut decet
ciues ut debitam politiam seruẽt
esse iustos legales sic decet mini¬
stros dominoꝵ ut seruent deten¬
tiam curie ⁊ honoris statũ cu¬
riales ẽẽ. qͣre si scimus quales
o esse ministros. Restat osten

Expanded text:
biles et curiales. nam sicut decet biles et curiales. nam sicut decet cives ut debitam politiam servent esse iustos legales, sic decet ministros dominorum ut servent decentiam curiae et honoris statum curiales esse quare si scimus quales oportet esse min
Abbreviated transcription (Latin):
ralis. nec qr ex hoc uelint ĩple¬
re legem hoc p̃cipientem. ꝙ fac̃
iustus legał. s qr uolunt reti¬
nere mores curie ⁊ nobilium
quos detet datiuos esse pp̃ qd̃
tales curiales dici debent.Ed¬
uertendum tñ est qr licet cu¬
rialitas sit omnis uirtus ꝑ qnͣ¬
dam tñ antonomꝰꝰ largi ⁊ af¬
fabiles curiales dicuntur qr
ĩ curiis ⁊ in domib nobilium
ubi multi conu̾santur ⁊ ubie
muntter habundant ext̾iora bo¬
na. potissime largitas qnͣtum a
sumptus ⁊ affabilitas qnͣtu
ad conu̾satõem requiruntur ĩ
ip̃is. ¶Niso quid est curiali¬
tas de leui p qd̃ decet ministͦs
regum ⁊ principum curiales ẽẽ.
nam si decet reges ⁊ principes
eo qd̃ surit maximo nobilitati
gradu hr̃e mores nobiles ⁊ curi¬
ales ministros: quos in bonis
decet suos dominos imitari: oz
ges et principes erga suos mini
stensum est quales debẽt
ẽẽ ministri regum ⁊ prin¬
cipum qr debent hr̃e mores no¬

Expanded text:
ralis; nec quod ex hoc velint impleralis; nec quod ex hoc velint implere legem hoc precipientem, quod facit iustus legalis: sed quia volunt retinere mores curiae et nobilium, quos decet dativos esse; propter quod tales curiales dici debent. Advertendum tamen quod licet curialitas sit omnis virtus, per quandam tamen antonomasiam largi, et affabiles, curiales dicuntur quia in curiis et in domibus nobilium, ubi multi conversantur, et ubi communiter abundant exteriora bona, potissime largitas quantum ad sumptus, et affabilitas quantum ad conversationem requiruntur in ipsis. Viso quid est curialitas, de levi patet quod decet ministros regum et principum curiales esse. Nam si decet reges et principes eo quod sunt in maximo nobilitatis gradu, habere mores nobiles et curiales, ministros, quos in bonis decet suos dominos imitari, oportet ges et principes erga suos minisstensum est, quales debent esse ministri regum et principum, quia debent habere no
Abbreviated transcription (Latin):
litatis. Sit ⁊ curiales dicuntur
si decenter se habeant in magnis
sumptib qd̃ est opus magnifi¬
centie. Sic ⁊ curiales comesto¬
res dicuntur: qui non nimis ar¬
denter uel turpiter comedunt ꝙ
ẽ opus temperantie. Curialiter¬
⁊ dicuntur homines se hr̃e erga
suos ciues si non eis iniuriam
inferant in uxorib uł in filiabꝰ
qd̃ est opus castitatis / dicitur
⁊̃ quis turialis in conu̾satione
si sit aliis affabilis ⁊ ignotos
dammodo omnis uirtus. Idẽ eĩ
opus. ee põt a uirtute sp̃ali  ⁊ a
iusticia legali ⁊ acurialitate ut
si quis suis ciuibz sua dona prõp¬
nobilium curialis ẽ sic ⁊̃ si l¬
lariter ⁊ effabiliter quib cumq
ut legem impleat. uustus legał
erit. qui uero ut seruet mores
curie ⁊ nobilium: curialis esse
dr̃. Sunt enim multi facien¬
tes oꝑa uirtutum ut uona sua
aliis largientes non agentes h
qr eis placeat expend̾e nec qr de¬
lectentur in dando qd̃ fatit libe¬

Expanded text:
litatis. sic et liberales dicuntur, litatis. sic et liberales dicuntur, si decenter se habeant in magnis sumptibus, quod est opus magnificentiae. Sic et curiales dicuntur comestores, qui non nimis ardenter vel turpiter comedunt, quod est opus temperantiae. Curiales etiam dicuntur homines se habere erga suos cives, si non eis iniuriam inferant in uxoribus, vel in filiabus, quod est opus castitatis. Dicitur etiam quis curialis in conversatione, si sit aliis affabilitatis. omnis virtus. Idem ergo opus esse potest a virtute speciali, et a iustitia legali, et a curialitate: ut si quis suis concivibus bona sua prompnobilium, curialis est. Sic etiam si hylariter et affabiliter quis cum aliis ut legem impleat, iustus legalis erit: qui vero ut servet mores curiae et nobilium, curialis esse dicetur. Sunt enim multi facientes opera virtutum ut bona sua aliis largientes, non agentes hoc quia eis placeat expendere; nec quod delectentur in dando, quod facit libe
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m existentiam ⁊ ueritatem
qr decens est qui creduntur et
existimantur boni esse tales ẜ¬
u̾itatem: deceris est nobiles ge¬
nere esse nobiles scõm mores.
Ex hoc ergo curialitas uenisse
iudetur nam curia ꝓprie nõ dr̃
nisi domus nobilium ⁊ mag¬
noꝵ ⁊ qr decet nobiles ⁊ mag¬
nos esse nobiles scdm mores:
inde sumptum ẽ ut dicuntur
esse curiales hñtes mores no¬
biles p̃p̃ qd̃ curialitas: quedam¬
moꝵ nobilitas dici põt. ¶ Est
igitur curialitas quodam mͦ
omnis urtus ꝑ comꝑatõnem
ad nobilitatem moꝵ sicut lega¬
lis iusticia est tota uirtus per res¬
pectum ad impletõnem legis.
precipit enim lex omnem uirtu¬
tem.ut precipit non mechari qd̃
est opus temperantie non dunit¬
tere aciem qđ̃ est opus fortitudi¬
nis ⁊ sic de aliis. Sic ergo nobi¬
litatem moꝵ decet omnem uir¬
tutem ꝓp̃r qd̃ curialitas ẽ quodã¬
modo uirtus. dicuntur enĩ cu-¬
riales qui prompte tribuũt mo¬
derata dona qđ est opus libera¬

Expanded text:
dum existentiam et veritatem: quia decens est qui creduntur et aestimantur boni, esse tales itatem, decens est nobiles genere esse nobiles secundum mores. Ex hoc ergo curialitas venisse videtur. Nam curia proprie non dicitur nisi domus nobilium et magnorum: et quia decet nobiles et magos esse nobiles secundum mores, inde sumptum est, ut dicantur esse curiales habentes mores nobiles: propter quod curialitas morum quaedam nobilitas dici potest. Est dicitur curialitas quodammodo omnis virtus per comparationem ad nobilitatem morum, sicut legalis iustitia est tota virtus per respectum ad impletionem legis. Praecipit enim lex omnem virtutem, ut praecipit non moechari, quod est opus temperantiae: non dimittere aciem, quod est opus fortitudinis: et sic de aliis. Sic nobilitas docet omnem virtutem: propter quod curialitas est quodammodo omnis virtus. Dicuntur enim curiales, qui prompte tribuunt modica dona, quod est opus libera
Abbreviated transcription (Latin):
tercium uidelicet qualiter cũ eis
sit conu̾sandum ꝙ aliquo mo¬
do tradit ph̃s .iiii. etħ. ubi uult
ꝙ ad humiles decet magnani¬
ges ergo ⁊ principes quos decet
esse magnanimos ad ministros
ꝓprios qui respectu eoꝵ sunt in¬
feriores ⁊humules debent se o¬
stendert mod̾atos qr erga eos uel¬
le se hr̃e in nimia excellentia u
plane tradit ph̾s non ẽ utrtu¬
osura s honestum quid sit au¬

Expanded text:
tertium. videlicet qualiter cum ipsis tertium. videlicet qualiter cum ipsis sit conversandum. quod aliquomodo tradit Philosophus 4. Ethi. ubi vult, quod ad humiles decet magniniges ergo et principes, quos decet esse magnanimos ad proprios ministros, qui respectu eorum sunt inferiores et humiles, debent se ostendere moderatos: quia erga eos velle se habere in nimia excellentia ut plane tradit Philosophos non virtuosum, sed onerosum. Quid sit au
Abbreviated transcription (Latin):
siti officioꝵ ex uili genere sint
assumpti dato ꝙ in aliquib
parius magistratib fideliter¬
⁊ prudenter iideantur se gessis¬
se non staturi assumendi sunt
ad officia nimis alta s grada¬
tira per duturna tempora est
hñda de ip̃is expientia priusꝙ̃
ad aliquid altum ascendant.
¶Miso quomodo ministris
sunt officia committenda ui
dinem de ministris. non decet
magnos dominos. nec reges ⁊
principes ¶nam ut dr primo
pol̾. qd̃ hoc non h̃t aliꝙͥ mag¬
num unde ibi concluditur. qd̃
qui brcũq est potestas ⁊ hoc n¬
tẽt procurator autem accipiat
hunc honorem ip̃i uero ciuilit
uiuunt. aut ph̾antur reges er¬
go ⁊principes quos decet esse
magnanimos decet opera pau-¬
ca ⁊ magna ut decet eos sollici¬
tari circa ea que spectant directe
ad bonum commune ⁊ ad regi¬
men regni que autẽ sint illa ĩ
tercio libro patebit. sollicitari
uero circa quoscunq ministres
se intromitte nullatenus detz
ip̃os. ¶Noc uso restat ostendẽ

Expanded text:
siti officiorum ex vili genere sunt assumpti, dato quod in aliquibus parvis magistratibus videantur prudenter et fideliter se gessisse, non statim assumendi sunt ad officia nimis alta, sed gradatim et per diuturna tempora est habenda de ipsis experientia, prius quam ad aliud altum ascendant. Viso quomodo ministris sunt officia committenda, redinem de ministris, non decet magnos dominos, nec reges et principes. nam ut dicitur primo Polit. et hoc non habet aliquod magnum unde ibi concluditur, quod quibusdam est potestas, ut hoc vitent, procurator accipit hunc honorem: ipsi vero civiliter vivunt, aut philosophantur. reges ergo et principes quos decet esse magnanimos decet operari pauca et magna, ut decet ipsos solicitari circa ea quae directe spectant ad bonum commune, et ad regnum regni. quae autem sunt illa in tertio Libro patebit. Solicitari vero circa quosdam ministros is intromittere, nullatenus decet ipsos. Hos viso restat ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
mittantur. Stdõ ut ad officia
commissa debite sollicitãtiurr.
Tercio ut sciatur qualiter ẽ tũ
tis conu̾sandum ¶Qrͣto qua¬
liter sunt eis communitanda
consilia ⁊ aperienda secreta. Qn¬
to ⁊ ultimo oportet cognoscere
qualiter sint beneficiendi. ⁊ qũo
sint eis gr̃e impendende. ¶POri¬
mum autẽ hoꝵ est aliquo mͦ
ex hĩtis manifestunisriam si mi¬
nister constituendus in aliquo
officio uel in aliquo magistra¬
tu d ẽẽ fidelis ne defraudet ⁊
prudens ne defraudetur qͣrto
plus constat de eius fidelitate
⁊ prudentia tanto sunt ei ma¬
iora officia cõmittenda nullus
autem ad plenum p̃t iudicare
de beniuolentia ⁊ fidelitate alt̾i
nisi ꝑ diuturnĩtatẽ temporis
ut ult phs .uiiͦ. etħ. Uñ ut ibi¬
bio est dr̃e ꝙ non est scire adin¬
modios salis consumere. Sic ⁊̃
de prudentia alicuius nõ cõstat¬
plane nisi per diuturnũ tempꝰ
uid̾imus ip̃m prudenter egisse
hoc ergo modo sunt ministris of

Expanded text:
mittantur. Secundo, ut ad officia commissa debite solicitentur. Tertio, ut sciatur qualiter cum eis est conversandum. Quarto, qualiter ipsis communicanda consilia et apperienda sunt secreta. Quinto et ultimo oportet cognoscere, qualiter sunt beneficiandi, et quomodo sunt eis gratiae impendendae. Primum autem horum aliquo modo est ex habitis manifestum. nam si minister constituendus in aliquo officio vel in aliquo magistratu debet esse fidelis ne defraudet, prudens ne defraudetur: quanto plus constat de eius fidelitate et prudentia, tanto sunt ei maiora officia committenda. nullus autem ad plenum potest experiri de benivolentia et fidelitate alterius nisi per diuturnitatem temporis, ut vult Philosophus 8. Ethi. unde ut ibirbio est dicere, Non est scire ad inmodios salis consumant. Sic etiam et de prudentia alicuius plene non constat, nisi per diuturnum tempus viderimus ipsum prudenter egisse. Hoc ergo modo sunt m
Abbreviated transcription (Latin):
milite: que nõ ess laudanda ĩ
rege oĩo enim dec reges ⁊ prĩ¬
cipes minus se exhibere qm ce¬
teros ⁊ ostendere se esse persõaᷤ
ficia cominitenda ⁊ quo mo¬
do sunt sollicitandi ⁊ qualit̾
est cum eis conu̾sandum reli¬
quum est ostendere qualiter.
sunt eis communicanda con¬
silia ⁊ quomodo sunt ip̃is bene¬
ficia exhibenda. Dicebatur eĩ
supͣ. diu̾sas esse maneries seru¬
entium qr quidam sunt serui
naturaliter quidam ex lege qͥ¬
dam u̾o seruiunt principalit
ꝓ mercede. quosdam uero ad ser¬
uiendum principalter mouet
amor ⁊ dilectio printipis. ma¬
gis quam merces aliqua qͣm
inde habituri ẽẽnt cum seruis
ergo naturaliter. non sunt coĩ¬
canda secreta neq consilia qr
ut supra dicebatur nunqua
est quis naturaliter seruus ni¬
si sit inscius ⁊ ab usu rõnis defi¬
ciat de hiis autem loquens ply¬

Expanded text:
milite, quae non esset laudabilis in rege: omnino enim decet reges et principes minus se exhibere quam caeteros, et ostendere se esse personas ficia committenda, et quomodo sunt erga eos solicitandi, et qualiter est cum ipsis conversandum: reliquum est ostendere, qualiter sunt eis communicanda consilia, et quomodo sunt eis beneficia exhibenda. Dicebatur enim supra, diversa esse maneries servientium, quia quidam sunt servi naturaliter, quidam ex lege, quidam vero serviunt principaliter pro mercede, quosdam vero ad serviendum principaliter movet amor et dilectio principis magis quam merces aliqua quam inde habituri essent. Cum servis ergo naturaliter non sunt communicanda secreta neque consilia: quia ut supra dicebatur nunquam est quis naturaliter servus, nisi sit inscius, et ab usu rationis deficiat. De his autem loquens P
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntutur ꝙ ꝑsona principis
non dz apparere seuera sed reue¬
renda non tamien decet princi¬
pem tam familiarem se exhibe
ministris ut eum habeant ĩ cõ¬
temptu ⁊ ut non appareat eis¬
ꝑsona reuerenda. net decer se
sic excellentem ostendere ut oĩo
appareat austerus ⁊ honeros
in omnib enim ut traditur
m cch. medium laudatur ⁊ ex¬
trema uituperantur. Est tñ ad¬
uertendum qd̃ aliqͣ familiari¬
tas ẽ laudabilis in cue ueli¬

Expanded text:
itur, quod persona principis non debet apparere severa, sed reverenda. Non ergo decet principem tam familiarem se exhibere ministris, ut habeatur in contemptu, et ut non appareat persona reverenda: nec debet se sic excellentem ostendere, ut omnino appareat austerus et onestus. In omnibus enim ut traditur in Ethi. medium laudatur, et extrema vituperantur. Est tamen advertendum, quod aliqua familiaritas esset laudabilis in cive vel