comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam iam castigatos recipit.
uod uͦ templum sccło qͣdragin¬
ta ẽt sex annis edificatum ẽ: ad sig¬
nificationem dñici cor¬
poris quod de uirgine as¬
sumpsit. specialit̃ respicit. De quo
ꝓpse iudeis. soluite inquit cẽplũ
hoc. & intribus dieb excttabo
illude quia uide licet solutũ pas¬
sione corpus suum. ipse die tema
suscitauit ad uitam. ferunt siqͥ¬
dem. quia corpus homuins qua¬
dragesimo sexto die post concep¬
tionis initium. in membrorum
distintione formetur: atꝙid̃o¬
ñ casu gestum s diuinitus ꝓcu¬
ratum ẽ. ut eo annorum numeto
templum edificaretur. qͦ dierũ
numero. corpus dñicum quod
ꝑ templum figurabatur. in ute¬
ro uirginali ꝑfici oportebat.
uod autẽ encͥenia ꝑ om̃s an¬
nos celebrari sanccitumẽ. hoc
ꝓfecto nos ammonet. ut memo¬
riam dñice resurrectionis quã
iam factam credimus. & nr̃e qͣn
futuram speramus. semꝑ ani¬
mo retineamus: talit̾q nos aga¬

Expanded text:
tentiam jam castigatos recipit. tentiam jam castigatos recipit. Quod vero templum secundum quadraginta et sex annis aedificatum est, ad significationem Dominici corporis, quod de Virgine assumpsit, specialiter respicit. De quo ipse Judaeis: Solvite, inquit, templum hoc, in tribus diebus excitabo illud . Quia videlicet solutum passione corpus suum ipse die tertia resuscitavit ad vitam. Ferunt siquidem qui corpus hominis quadragesimo sexto die post conceptionis initium in membrorum distinctione formetur; atque ideo non casu gestum, sed divinitus procuratum est, ut in eo annorum numero templum aedificaretur, 98 quo dierum numero corpus Dominicum, quod per templum figurabatur, in utero virginali perfici oportebat. Quod autem Encaenia per omnes annos celebrari statutum est, hoc profecto nos admonet ut memoriam dominicae Resurrectionis, quam jam factam credimus, et nostrae, quam futuram speramus, semper in animo retineamus; taliterque nos aga
Abbreviated transcription (Latin):
septem dieb euoluitur. sc̃ẽ strutu¬
Quõd octauo anno dedicatum ẽ.
& celeberrima illa ac maxima sol¬
lempnitas. a salomone rege cunc¬
tis filiis isrł tempore complete
dedicationis exhibita: insinuat
mistice. quia ꝑfecto in fi
uniuersalis resurrectionis miracu¬
lo. mox omnes qui ad pacifi regis.
ueri scilicet salomonis regnum
ꝑtinent. et̃na cum eo gaudia pa¬
trie celestis intrabunt. Nam qͥa
dñs nr octaua die. id est post sep¬
timam sabbati resuscitari amorte
uoluit: recte numerus octonariꝰ.
nr̃e quoꝙ resurrectionis festa
uentura designat. Quõd tem¬
plum ab hostib incensum. rur¬
sum dño miserante construit᷑.
quod ab ydolatris comquinatũ.
denuo suꝑne pietatis auxilio
mundatur: uarios sc̃e eccłle in¬
sinuat euentus. que nunc in fi
latur:nunc inquibꝰdam sus
membris. hostis antiquiꝑicli¬
tatur insidiis: nunc instante
sollertia doctorum fidelium. qͦs
adhoram ꝑdere uidebat᷑. ꝑpeni-¬

Expanded text:
septem diebus evolvitur, sanctae structuseptem diebus evolvitur, sanctae structuQuod octavo anno dedicatum est, et celeberrima illa ac maxima solemnitas a Salomone rege cunctis filiis Israel tempore completae dedicationis exhibita, insinuat mystice quia, perfecto in fin universalis resurrectionis miraculo, mox omnes qui ad pacifici regis veri, scilicet Salomonis, regnum pertinent, aeterna cum eo gaudia patriae coelestis intrabunt. Nam quia Dominus noster octava die, id est, post septimam sabbati, resuscitari a morte voluit, recte numerus octonarius nostrae quoque resurrectionis festa ventura designat. Quod templum ab hostibus incensum rursum Domino miserante construitur; quod ab idololatris coinquinatum denuo, supernae pietatis auxilio, mundatur; varios sanctae Ecclesiae insinuat eventus, quae nunc infidelatur: nunc in quibusdam suis membris hostis antiqui periclitatur insidiis, nunc instante solertia doctorum fidelium, quos ad horam perdere videbatur, per poeni
Abbreviated transcription (Latin):
Quõd purificauit & renouauit
uicesima quinta die mensis nom.
qui apud nos appellat᷑ december.
et ad hyemem ꝑtinere nulli du¬
bium constat: statuitꝙ decretum
ut p̃diximus annis omnib diem
enceniorũ id est renouationis. ac
dedicationis templi festa deuotiõe
celebrari. Que profecto omnia sicut
apłs docet. infigura facta sunt nr̃i:
et ꝓpter nos utiꝙ scͥpta: idoꝙ nob̾
sollertius sp̃uali ratione discutien¬
da. Quid significẽt tres dedicatões .uiii.¬
alomon quippe rex qui int¬
p̃tatur pacificus. ipsũ redem¬
p̃torem nr̃m typice designat. de
quo ysayas ait. Multiplicabitur
eius imꝑium: & pacis ñ erit fuus.
Templum quõd edificauit. catho¬
lica eus eccłia ẽ: quam de uniũ¬
sis ꝑ orbem credentib quasi de
uiuis lapidib. inunam sue fidei
& caritatis compagem aggregat.
Quod autẽ septem annis edifica¬
tumẽ templum: significat quia
ꝑ totum huius scł̃i tempus. qͦd

Expanded text:
quod purificavit et renovavit quod purificavit et renovavit vigesima quinta die mensis noni, qui apud nos vocatur December, et ad hiemem pertinere nulli dubium constat. Statuit decretum, ut praediximus, annis omnibus diem Encaeniorum idem innovationis ac dedicationis templi festa devotione celebrari. Quae profecto omnia, sicut Apostolus docet , in figura facta sunt nostri et propter nos utique scripta, ideoque nobis solertius spirituali ratione discutienda. alomon quippe rex, qui interpretatur pacificus, ipsum Redemptorem nostrum typice designat; de quo Isaias ait: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis. Templum quod aedificavit catholica ejus Ecclesia est, quam de universis per orbem credentibus, quasi de vivis lapidibus, in unam suae fidei et charitatis compagem aggregat. Quod autem septem annis aedificatum est templum, significat quia per totum hujus saeculi tempus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ferme trescentos & quinqua¬
ginta sex. rex nefandissimus
grecorum antiochus. fraude
capita iherłm. templumidea
sordibus ydoloꝵ ꝓphanauitꝰ au¬
ferensinde. et confringens al¬
tare dñi aureum. mensam ꝓpositi¬
onis. candelabrum luminis. & ce¬
tera uasa templi aurea. que inue¬
nire potuit: s̃ &e in templo. ioius
simulachrum statuens. ppłmꝙ
tormentis ad sacficandum ydolis
cogens. Qua ꝑsecutione multi de
ppło pro diuine legis custodia tru¬
adati sunt: inter quos & mater
illa septem filiorum merito famõ¬
sa. nobillissimam pro dño cum so¬
bole. martyrii coronam meruit.
S iudas machabeus cum eẽt de
genere sacerdotali. collecto exerci¬
tu iustorum. aduersus antiochi
duces arma corripiens. eosꝙ de
iudea expellens. ꝑsequutioni se¬
ussime finem imposuit:ac tem¬
plum ab ydolorum imaginibus
emundans. noua rursus altaria.
& cetera uasa uł ornamenta faci¬
ens. atꝙ intemplo reponens. de¬
dicauit ea simul cum templo.

Expanded text:
ferme trecentos et quinquaferme trecentos et quinquaginta sex nefandissimus Graecorum Antiochus, fraude capta Jerusalem, templum idem sordibus 97 idolorum profanavit, auferens inde et confringens altare Domini aureum, mensam propositionis, candelabrum luminis, et caetera vasa templi aurea, quae invenire potuit; sed et in templo Jovis simulacrum statuens, populumque tormentis ad sacrificandum idolis cogens. Qua persecutione multi de populo pro divinae legis custodia trucidati sunt; inter quos et mater illa septem filiorum merito famosa, nobilissima pro Domino cum sobole martyrii coronam meruit. Sed Judas Machabaeus, cum esset de genere sacerdotali, collecto exercitu justorum, adversus Antiochi duces arma arripiens, eosque de Judaea expellens, persecutioni saevissimae finem imposuit; ac templum ab idolorum imaginibus emundans, nova rursus altaria et caetera vasa vel ornamenta faciens atque in templo reponens, dedicavit ea, simul cum templo,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit causa scde &e tercie dedicati¬
onis: quia salomon quidẽ tem¬
pli opus quõd dño condidit. sep¬
tem annis ꝑfecit: octauo autem
hoc anno decima die mensis sep¬
timi. qui a nobis october appel¬
latur. in magna gloria dedica¬
uit. Que uidelicet diess et antea
ꝑ legem erat statuta sollempnis:
ita ut in ea tabnaculum omne
ꝑannos singulos maiorib hosti
expiari deberet. Deniq racharas
expiationib ad altare deseriuer.
hoc templum post annos qua¬
dringentos tͥginta incenderuun
chaldei. & iherosolimorũ urbe aͥ¬
structa. ppłm isrł inbabyloniam
abduxere captiuum: qui post
annos septuaginta. regnantih
ꝑsis. patͥam remissus ẽ. Rursu
edificatum est templum ꝑ anne
qͣdraginta &e sex: & tercia dicm̃
sis duodecumi quẽ nosuocamꝰ
martium. opus ad finemusꝙ
ꝑductum. Cui uidelicet tuno
oꝑi prefuerunt duces plebis
strenussimi ut diximus. lors¬
babel de regio genere. & iħc sacr¬
tium opus hostium. corppłici
roborantes. Onde post annes

Expanded text:
fuit causa secundae et tertiae dedicationis, quia Salomon quidem templi opus, quod Domino Deo condidit, septem annis perfecit; octavo autem anno, hoc est, decima die mensis septimi, qui a nobis October appellatur, in magna regni gloria dedicavit: quae, videlicet, dies et antea per legem erat statuta solemnis, ita ut in ea tabernaculum omne per singulos annos majoribus hostiis expiari deberet. Denique Zacharias expiationibus aoc templum post annos quadringentos triginta incenderunt Chaldaei, et Hierosolymorum urbe destructa populum Israel in Babylonia adduxere captivum; qui post annos septuaginta regnantibus Persis in patriam remissus, rursusque aedificatum est templum per annos quadraginsis duodecimi, quem nos vocamus Martium, opus ad finem usque perductum. Cum videlicet tunc operi praefuerunt duces plebis strenuissimi, ut diximus, Zorobabel de regio genere, et Jesus, sacertium opus hostium cor populi corroborantes. Inde post annos
Abbreviated transcription (Latin):
dem eius dedicatio a salomone
ueris: ultima a iuda machabeo tẽ¬
pore hyemis est facta: quandospe¬
cialiter constitutum eẽ legitur. ut
eadem dedicatio ꝑ omnes annos.
pus usꝙ dominice incarnatiõis

Expanded text:
empli dedicatio a Salomone veris, tertia a Juda Macchabaeo tempore hiemis est facta, quando specialiter constitutum esse legitur ut eadem dedicatio per omnes annos ipus usque dominicae Incarnationis
Abbreviated transcription (Latin):
is constituta. Ciuitas est homi¬
num multitudo. societatis
iunculo adunata: dicta aciui¬
urbs.ipsa sunt menia:ciuitas
autem. ñ saxa s habitatores dñr.¬

Expanded text:
icis. 1. Civitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civiurbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores
Abbreviated transcription (Latin):
sunt facti thesauri: quia &e una ẽ
eccłia in qua omnes continent᷑
electi quantislibet meritis distent.
& una ac ñ diuersa ẽ patria illa
celestis. que electis ꝓmittitur om¬
nib. quaniuis sicut stella a stella
differt inclaritate. ita & resur¬
rectio mortuorum: quõd utrũq
iudex ipse ac distributor p̃mi¬
orum dñs. una sententia demon¬
strauit. cum ait. In domo patͥs
Unam gͦ domum dñi fecit sa¬
lomon: s multos inea thesau¬
ros ad recipienda uasa diuer¬
si generis. una tñ benedictiõe
scĩficata parauit. Que nimirũ
domus patris ñ manufacta eter¬
na ẽ in celis. ẜ multe in ea man¬
siones ad recipiendos omnes
timentes se ac diligentes. dñs

Expanded text:
sunt facti thesauri, quia et una est sunt facti thesauri, quia et una est Ecclesia, in qua omnes continentur electi, quantumlibet meritis distent: et una est et non diversa patria illa coelestis, quae electis promittitur omnibus, quamvis, sicut stella a stella differt in claritate, ita et resurrectio mortuorum. Quod utrumque judex ipse ac distributor praemiorum Dominus una sententia demonstravit, cum ait: In domo Patris Unam ergo domum Domini fecit Salomon, sed multos in ea thesauros ad recipienda vasa diversi generis, una tamen benedictione sanctificata paravit; quae nimirum domus Patris non manufacta aeterna est in coelis, sed multae in ea mansiones, ad recipiendos omnes timentes se ac diligentes, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
ad nitorem eloquentie. aurum
ad splendorem sapientie: uasa ge¬
neraliter ad rationalem ꝑtinent
creaturam. Scĩficatq dauid pat̃
salomonis argentum: cum deus
naturali ingenio p̃ditos suo re¬
plens sp̃u. adconsideranda in le¬
ge sua mirabilia illuminat. Sc̃i¬
ficat ce uasa: cum omnb gene¬
raliter filiis eccłie eiusdẽ sp̃c gra¬
tiam largitus. ad amanda illos
&e appetenda dona ꝑpetue salu¬
tis inflaminat. hoc autẽ argen¬
tum. hoc aurum. hec scĩficata
uasa salomon infert in templũ.
cum dñs nr̃ ꝑ acto uniuersali
iudicio. omnes electos & doctoꝵ
uidelicet & ceteroꝵ fidelium ce¬
tum in gaudium regni celestis
introducit. Re posuitq uasa
diuersi generis argentea siue
aurea in thesauris domus dñi:
quando eos qui multitudine dul¬
cedinis eius frui meruerint. ab¬
scondit in abscondito uultus
sui a conturbatione hominũ.
Et apte multi sunt thesauri in
quib uasa electionis recondant᷑:
s una domus diũ inqua idem

Expanded text:
ad nitorem eloquentiae; aurum ad nitorem eloquentiae; aurum ad splendorem sapientiae, vasa generaliter ad rationalem pertinent creaturam. Sanctificatque David pater Salomonis argentum, cum Deus naturali ingenio praeditos suo replens Spiritu, ad consideranda in lege sua mirabilia illuminat; sanctificat et vasa, cum omnibus generaliter filiis Ecclesiae ejusdem Spiritus gratiam largitus, ad amanda illos, et appetenda dona perpetuae salutis inflammatur. Hoc autem argentum, hoc aurum, haec sanctificata vasa Salomon infert in templum, cum Dominus noster peracto universali judicio omnes electos, et doctores videlicet, et caeterorum fidelium coetum in gaudium regni coelestis introducit: reponitque vasa diversi generis argentea sive aurea in thesauris domus Domini, quando eos qui multitudine dulcedinis ejus frui meruerint, abscondit in abdito vultus sui a conturbatione hominum. Et apte multi sunt thesauri, in quibus vasa electionis recondantur, sed una domus Domini in qua iidem
Abbreviated transcription (Latin):
calitate gloaficat. Alioquin quan¬
diu status liuus scłi geritur. fa¬
cit quidem opus domus dñi sa¬
lomon. s ñdum ꝑficte: quia corda
electorum dñs ut bona oꝑentur
inspirat et adiuuat: nullum ta¬
men inbac uita dutaxat cõmo¬
rantem absꝙ peccato ẽẽ tribuit.
Namꝙ hoc donum future uite
beatitudini reseruat. ꝑficit uero
omne opus templi sui. & hoc de¬
dicationi aptum reddit: cum tͣns¬
latos de hac uita electos eternũ
ꝑducit ad regnum. Quod bene
significatur & in hoc qͦd templũ
septem annis edificatum ẽ: octa¬
uo autẽ ꝑfectum ac dedicatũ.
Septem nãꝙ dieb omne hoc tem¬
pus uoluitur. Octaua ẽ dies u¬
dicii &e resurrectionis future.
de qua psalmi. sextus & unde¬
cimus attitulati sunt: cui ui¬
I delicet tempori conuenit
apte quõd sequitur Et intu¬
lit que scĩficauerat daiuid pat̃
suus. argentum & aurum et
lasa: reposuitq inthesauris
domus dñi. Argentum namꝙ

Expanded text:
talitate glorificat. Alioquin quantalitate glorificat. Alioquin quandiu status hujus saeculi geritur, facit quidem opus domus Domini Salomon, sed nondum perficit, quia corda electorum Dominus, ut bona operentur, inspirat et adjuvat, nullum tamen in hac duntaxat vita commorantem absque peccato esse tribuit, namque hoc donum futurae vitae beatitudini reservatur. Perficit vero omne opus templi sui, et hoc dedicationi aptum reddit, cum translatos de hac vita electos suos aeternum perducit ad regnum. Quod bene significatur etiam in eo quod templum septem annis aedificatum est, octavo autem perfectum ac dedicatum est. Septem namque diebus omne hoc tempus volvitur; octava est dies judicii et resurrectionis futurae, de qua psalmi sextus et undecimus attitulati sunt. Cui videlicet tempori convenit apte quod sequitur: « Et intulit quae sanctificaverat David pater suus, argentum et aurum et vasa, reposuitque in thesauris d, etc. Argentum namque
Abbreviated transcription (Latin):
dominici corporis & sanguinis im¬
steria cominunicando. pͥma nobis
eccł̃iȩ p̃sentis limina pandunt. q
cardines utrorũq ostiorum. nisi
sensus & corda sunt eorundẽ ang¬
lorum. siue scõrum. quib immo¬
biliter contemplationi ac dilecti
oni sui conditoris adherent: u
eo ministerium diuinitus sibi
delegatum. recte compleant. qui
auoluntate illius cui ministͣ
nunquam oculos auertunt:A¬
untur enim & clauduntur ostia
tempore congruo. s nullo suum
cardinem tempore deserunt: qͥa
&e angeli & homines scĩ siue in ha
uita fidei. seu milla speciei. fideleo
atq electos suscipiant. semper
animum in radice interne dilen¬
onis fixum tenent. Unde bene et¬
tur: uidelicet ꝓpter meritum pp
claritatis. uel illius quã habent
in dm̃ caritatis. Et ꝑfectt om̃e
opus quod faciebat salomonin
domo dñi. ꝑficit salomon opus
quod faciebat indomo dñi cun
⁊x pacificus nr̃ in die nouissima
omnes eletos resurrectionis immor¬

Expanded text:
Dominici corporis et sanguinis myDominici corporis et sanguinis mysteria communicando, prima nobis Ecclesiae praesentis limina pandunt: quid cardines utrorumque ostiorum, nisi sensus et corda sunt eorumdem angelorum, sive sanctorum, quibus immobiliter complexationi ac dileconi sui Conditoris adhaerent, ut eo ministerium divinitus sibi delegatum, recte compleant, quod a voluntate illius, cui ministrant, nunquam oculos avertunt. Aperiuntur ergo et clauduntur ostia tempore congruo, sed nullo suum cardinem tempore deserunt, quia et angeli et homines sancti sive in hac vita fidei, sive in illa speciei fideles atque electos suscipiant, semper animum in radice internae dilectionis fixum tenent. Unde bene iiter videlicet vel meritum propriae claritatis, vel illius, quam habent in eum, charitatis. « Et perfecit omne opus quod faciebat Salomon in domo Domini. » Perficit Salomon opus quod faciebat in domo Domini, cum Rex pacificus noster in die novissima omnes electos resurrectionis immor
Abbreviated transcription (Latin):
sunt facti domus dñi: quia scͥptu
ra diuina spretis temporalbus
gaudiis. ad appetendanos bona
patrie celestis prouocare consue¬
uit. Et quomͦ erectum in altitudi¬
ne candelabrum. flores lilii & lu¬
cernas aureas habet incapite:
tura sacra continentur erecto ad
suꝑna sensu. celestia bona a dño
quesisse & ꝑcepisse ꝓbant᷑. Diximꝰ
plenius de mensa. & candelabro.
& utroꝙ altari. acbasi domus do¬
mini in libris quos de factura ta¬
bernaculi &e habitu sacerdotali scͥp¬
simus. Siquis gͦ iuxta capacitatem
nr̃i sensus expatrum traditione
progenitam. de his scire desiderat.
in illo oꝑe requirat. Sequit. De car¬
t cardines ostiorum dos.xxu.¬
mus dñi interioris scĩscõrum.
& ostium domus templi ex auro
erant. Si ostia domus interioris scĩ
scorum angłica sunt ministeria.
que nobis de corpore egressisintim¬
tum uite celestis reserant. & ostia
domus templi doctores scĩ acsaci
dotes. qui instruendo. baptirands

Expanded text:
sunt facti domus Domini, quia divina sunt facti domus Domini, quia divina Scriptura, spretis temporalibus gaudiis, ad appetenda nos bona patriae coelestis provocare consuevit. Et quomodo erectum in altitudine candelabrum lilii flores et lucernas habet aureas in capite, tura sacra continentur, erecto ad superna sensu, coelestia bona a Domino quaesisse, et percepisse probantur. Diximus plenius de mensa et candelabro, et utroque altari, ac basi domus Domini, in libris quos de factura tabernaculi et habitu sacerdotali scripsimus. Si quis ergo juxta capacitatem nostri sensus ex patrum tradprogenitam, de his scire desiderat, in opere illo requirat. Sequitur: XXVII. De cart cardines ostiorum domus interioris sancti sanctorum, et ostiorum domus templi ex auro erant. Si ostia domus interioris sancti sanctorum, angelica sunt ministeria, quae nobis de corpore egressis introitum vitae coelestis reserant, et ostia domus templi doctores sunt sancti ac sacerdotes, qui instruendo, baptizando,
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Et hoc tam fixa intentiõe:
quam candelabrum necesse ẽ
firmiter ad suꝑna erectumim¬
positas sibi lucernas ñ solum
absq riuna. s etiam absꝙ ul¬
la status sui mutatione serua¬
re. Quod uero cum dixisset. et
candelabra aurea quinq ad
dexteram et quinꝙ ad sinistrã.¬
contra oraculum ex auro pͥmo.
addidit et quasi lilii flores. & lu¬
cernas desuꝑ aureas: iudetur
uixtaliteram. quia suprema
pars candelabrorum immodũ
sit lilii repandi deformata: quo¬
modo in candelabro tab̾naculi
factum ẽẽ legimus. cuius ce sti¬
pes medius&e calami ex ipso pro¬
cedentes. cum sciphis & sperulis
lilia scͥbuntur habuisse ꝓpluri¬
ma. Flores autẽ lilii sicut sepe
dictum ẽ. amenitatem semꝑ iu¬
rentis terre uiuentium designant.
De qua dicit beatus petrus regene¬
ratos nos a dño inspem uiuam.
in hereditatem incorruptibilem.
&e incontaminatam. & inmarces¬
sibilem. conseruatam in celis. Et
bene lilii flores aurei incandelabto

Expanded text:
dit, et hoc tam fixa intentione dit, et hoc tam fixa intentione quam candelabrum. Necesse est enim firmiter ad superna erectum impositas sibi lucernas, non solum absque ruina, sed etiam absque ulla status sui motione servare. Quod vero cum dixisset « et candelabra aurea quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram oraculum ex auro puro, » addidit « et quasi lilii flores et lucernas desuper aureas, » videtur juxta litteram, quia suprema pars candelabrorum, in modum sit lilii repandi deformata, quomodo in candelabro tabernaculi factum esse legimus, cujus est stipes medius, et calami ex ipso procedentes, cum scyphis et sperulis lilia scribuntur habuisse perplurima. Flores autem lilii, ut saepe dictum est, amoenitatem semper virentis terrae viventium designant: de qua dicit beatus Petrus regeneratos nos a Domino in spem vivam, in haereditatem incorruptibilem, et incontaminatam, et immarcessibilem conservatam in coelis. Et bene lilii flores aurei in candelabro
Abbreviated transcription (Latin):
scientie ꝓferunt in lingua:can¬
delabra autẽ que has lucernas
insublime tollunt. ut longe la¬
teꝙ uideri possint. in eccłia scͥp¬
turam ẽẽ sacram. que scõrũ nob̾
iuirtutes & doctrinam. sua lectio¬
ne demonstrat. Cui uidelicet int̃¬
pretationi annuit sermo dñi qͦ
dicitur de iohanne. Ille erat lucer¬
na ardens &e lucens. Possumus
etiam ita aptissime dicere. quia
lucerne diuina sunt eloquia. iu¬
ata illud psalmista. quod & supra
autem harum lucernarũ san
tiomnes. qui sua corda & cor¬
pora ferẽ dis dñi mandatis hu¬
mili semꝑintentione supponũt.
Qiuisquis enim in nullo ꝓpͥam
sequi curat uoluntatem uerũ
momnib que scͥptura sancta
dicit attendit. eiusꝙ sese subicere
mandatis satagit. auscultare
promissis: quasi candelabrum
domus di aureum. aureas eius
gestat lucernas: quia casta cor¬
poris sui membra. castas men¬
tis oogitationes. ad facienda
que d̃s uibet supponere conten¬

Expanded text:
scientiae praeferunt in lingua. Canscientiae praeferunt in lingua. Candelabra autem quae has lucernas in sublime tollunt ut longe lateque videri possint in Ecclesia Scripturam esse sacram, quae sanctorum nobis virtutes et doctrinam sua lectione demonstrant. Cui videlicet interpretationi annuit sermo Domini, quo dicitur de Joanne: « Ille erat lucerna ardens et lucens . » Possumus etiam ita aptissime dicere, quia lucernae divina sunt eloquia, juxta illud Psalmistae, quod et supra autem harum lucernarum sancti sunt omnes, qui sua et corda et corpora ferendis Domini mandatis, humili semper intentione supponunt. Quisquis enim in nullo propriam sequi curat voluntatem, verum in omnibus quae Scriptura sancta dicat attendit, ejusque se subjicere mandatis, ejus satagit auscultare promissis quasi candelabrum domus Dei aureum aureas ejus gestat lucernas: quia casta corporis sui membra, castas mentis cogitationes, ad facienda quae Deus jubet supponere conten
Abbreviated transcription (Latin):
rentur contra oraculum posita.
s potius contra aquilonem. su
contra mensas. siue etiã in men¬
sis ubi stabant. quod dictum ẽ
in exodo de uno illo candelabro
in tab̾naculo testimonii.e regio¬
ne mense in parte australi:itẽꝙ
in libro numerorũ. Cum posuera
septem lucernas contra eam par¬
tem qua incandelabro lucere de¬
bebunt. Exutraq parte templi
candelabra. ex utraꝙ: mense: ꝙ
ac refectionem utriusq d̃i ppłi
condita ẽ. que nos in ꝓsꝑis et
aduersis. in tristib ac letis. ueni¬
deficiamus. & ne ceci remanea¬
mus illustrare consueuit: uasa
quoq misericordie s̃ supposita.
hoc ẽ scͥptainse iustorum opera.
utrisꝙ nobis ꝑ que in actione ui¬
sicie &e ipsi confortemi. ꝓponit. Si
autem queris. quid inter cande¬
labra & lucernas eorum typice
distet: possumus recte intelligere.
lucernas ẽẽ uiros scõs qui oleo sq̃
spc̃ infusi. & ipsi igni dilectionis
ardent in corde. & proximis lucẽ

Expanded text:
retur contra oraculum posita, retur contra oraculum posita, sed potius contra Aquilonem, sive contra mensas, sive etiam in mensis ubi stabant; quod dictum est in Exodo, de illo uno candelabro in tabernaculo testimonii, e regione mensae, in parte australi ; itemquo in libro Numerorum: Cum posueris septem lucernas contra eam partem qua candelabrum lucem dabat . Ex utraque ergo parte templi candelabra, ex utraque erant meac refectionem utrique Dei populo condita est, quae nos in prosperis et adversis, in tristibus ac laetis evdeficiamus, et ne caeci remaneamus, illustrare consuevit. Vasa quoque misericordiae sunt superposita: hoc est, Scriptura in se justorum opera utrisque nobis, per quae in actione justitiae et ipsi confortemur, proponit. Si autem quaeris quid inter candelabra et lucernas eorum typice distet, possumus recte intlucernas esse viros sanctos, qui oleo Spiritus sancti infusi, et ipsi igne dilectionis ardent in corde, et proximis lucem
Abbreviated transcription (Latin):
ius agnitionem ac desidium no¬
stris cordib infundant. & eos
qui originem carnis eterra ha¬
bent. ad appetendam ꝓmerendã¬
q incelestib sedem ꝑpetue man¬
sionis accendant. Sunt autẽ
qui hoc quod decandelabris
dicitur. quinq ad dexteram
et quinq ad sinistram. ita putãt
intelligendum: quõd quinꝙ fue¬
rint a dextris illius candelabri
quõd fecit moyses in deserto. et
quinꝙ a sinistris. utraꝙ tamen
ad meridianam plagam: inqua
candelabrum. quod unum fe¬
cit moyses stare p̃ceptum ẽ. Qd̃
eodem ordine etiam de mensis de¬
cem intelligunt: que omnes qui¬
dem ad septentrionalẽ plagam
fuerint posite. s quinꝙ ad dextesa
moysaice illiis mense. & quinꝙad
leuam. uerum si consideres uerba
sacre scͥpture quib dicit᷑. & cande¬
labra aurea. quinq ad dexterã
et quinꝙ ad sinistram contra
gum sint posita Nam si omnia
candelabra ad australe latus tem¬
pli in longum posita essent. ñ dice¬

Expanded text:
jus agnitionem ac desiderium nojus agnitionem ac desiderium nostris cordibus infundant, et eos qui originem carnis e terra habent, ad appetendam promerendamque in coelestibus sedem perpetuae mansionis aqui hoc quod de candelabris dicitur, quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram, ita putant intelligendum, quod quinque fuerint a dextris illius candelabri quod fecit Moyses in deserto, et quinque a sinistris, utraque tamen ad meridianam plagam, in qua candelabrum unum quod fecit Moyses stare praeceptum est; quod eodem ordine etiam de mensis decem intelligant, quia omnes quidem ad septentrionalem plagam fuerint positae, sed quinque ad dexteram Mosaicae illius mensae, et quinque ad laevam. Verum, si consideres verba sacrae Scripturae, quibus dicitur, Et candelabra aurea, quinque ad dexteram, et quinque ad sinistgum sint posita. Nam si omnia candelabra ad australe latus templi in longum posita essent, non dice
Abbreviated transcription (Latin):
enum mense intypo sc̃e scͥpture
recte ponuntur. quia e iusticiã
esurientib. panem uerbi mini¬
strant. & uasa ferunt ministerii
celestis. id est iustorum nobis ac¬
tus in exemplum ꝓponunt: ita
et aptissime. ꝑ candelabra eadem
diuina eloquia figurantur. iuide¬
licet quia lucem sapientie errantib
ꝓferunt. hinc etenim psalmista.
Lucetna inquit pedib meisuer¬
bum tuum & cetã. hinc etiã salo¬
mon ait. Quia mandatum lu¬
cerna ẽ: & lex lux. Quare autem
quinq a dextris. & quinꝙ asini¬
stris sint posita candelabra: ex
hiis que demensis tractauimus
facillime patet.Cum uero dixisset.
quinq adextris & quinq a sinistris:
conuenienter addidit contra ora¬
culum. Oraculum nãꝙ ubi erat
archa ut sepe dictum ẽ. aditum
designat patrie celestis: ubi xp̃c ẽ
in dextera di sedens. paternorum
utiq conscius archanoꝵ. Uel cande¬
labra templi aurea contra oracu¬
lum sunt posita: quia duuna
eloquia ad habitationem semꝑ
suꝑne ciitatis aspectant: ut hu¬

Expanded text:
enim mensae ex typo sanctae Scripturae recte ponuntur, quia et justitiam esurientibus panem verbi ministrant, et vasa ferunt ministerii coelestis, id est, justorum nobis actus in exemplum proponunt; ita et aptissime per candelabra eadem divina eloquia figurantur, videlicet quia lucem sapientiae errantibus proferunt. Hinc etenim Psalmista: Lucerna inquit pedibus meis verbum tuum , etc. Hinc etenim Salomon ait: Quia mandatum lucerna est, et lex lux . Quare autem quinque a dextris, et quinque a sinistris, sint posita candelabra, ex his quae de mensis tractavimus, facillime patet. Cum vero dixisset: Quinque a dextris, et quinque a sinistris, convenienter additur: Contra oraculum. Oraculum namque ubi erat arca, ut saepe dictum est, aditum designat patriae coelestis, ubi Christus est in dextera Dei sedens, paternorum utique conscius secretorum. Vel candelabra templi aurea contra oraculum sunt posita, quia divina eloquia ad habitationem semper supernae civitatis aspectant, ut hu
Abbreviated transcription (Latin):
tem structuram ꝓseliti. id est ad¬
uene de gentib. quotqͦt in ppło
ssił tunc inueniri poterant. de¬
uota fide compleuerunt: s ce
uex potentissimus tyri conduc¬
lus a salomone. commodatis
artificib & lignis. gratantissi¬
me iuuit: quia nimirum ante
incarnationẽ dominicam notꝰ
ille in ea qua natus et passus est
carne. resuscitatus amortius. et
eius gloria refulsit: orbisq uni¬
uersus ad edificationem domus
illius. accepta ab eo ꝓmissione
donorum celestium. gaudens ac¬
templi aliqua commemorare:
et quam decenter ornatus illius

Expanded text:
tem structuram proselyti, id est, adtem structuram proselyti, id est, advenae de gentibus quotquot in populo Israel tunc inveniri poterant, devota fide compleverunt. Sed et rex potentissimus Tyri conductus a Salomone, commodatis artificibus et lignis gratantissime juvit, quia nimirum ante incarnationem dominicam notusostquam ille in ea qua natus et passus est carne, resuscitatus a mortuis, etnominis ejus gloria refulsit, orbisque universus ad aedificationem domus illius, accepta ab eo promissione donorum coelestium, gaudens actempli aliqua commemorare, et quam decenter ornatus illius
Abbreviated transcription (Latin):
quia compactos de tabulis ha¬
bebat parietes. suꝑ bases arge¬
teas: templum autẽ suꝑ lapi¬
suppositos. Ligna quoq erant
imputribilia: e quib & taber¬
naculum omne factum. et
templum intus ornatum. ac
desuꝑ tectum fulgebat. Aurũ
etiam de thesauro bono opti¬
mum ꝓferebatur: de quo &̾ ca¬
berna᷑culi parietes intus ac
foris uestiti.  templi ñ solum
parietes. uerum etiam laquearia.
trabes. ostia. postes. & paiumenta
tant cooꝑta. S &e uasa uel uten¬
silia domus utriusq cuncta pe¬
ne aurea: neꝙ hec nisi de auro
purissimo fieri licebat. Que uide¬
ut diximus: uniuersalis eccłie fi¬
guram p̃monstrat. Neq incon¬
gruum quis arbitretur. quõd
due sunt domus dñi in myft̾ĩo
facte: cũ unam xp̃i domum ec¬
gat. Due etenim sunt condite do¬
mus. obsignificationẽ utͥusq
ppłi. in eãdem fidem uenturi:. u¬
dei uidelicet &e gentili̾. Unde be¬
ne tab̾naculum sola plebs hebre¬
a condidit inheremo. templi au¬

Expanded text:
quia compactos de tabulis habebat parietes, super bases argenteas, templum autem super lapi fundamentum suppositos. Ligna quoque erant imputribilia, e quibus et tabernaculum omne factum, et templum intus ornatum, ac desuper tectum fulgebat. Aurum etiam de thesauro bono optimum proferebatur, de quo et tabernaculi parietes intus et foris vestiti, et templi non tantum parietes, verum etiam laquearia, trabes, ostia, postes et pavimenta erant cooperta. Sed et vasa et utensilia domus utriusque cuncta pene aurea, neque haec nisi de auro purissimo fieri licebat. Fructus eut diximus, Universalis Ecclesiae figuram praemonstrat. Neque incongruum quis arbitretur, quod duae sunt domus Domini in mysterio factae, cum unam Christi domum esgat. Duae etenim sunt conditae domus ob significationem utriusque populi, in eamdem fidem venturi, Judaei, scilicet, et gentilis. Unde bene tabernaculum sola plebs Hebraea condidit in eremo, templi au
Abbreviated transcription (Latin):
uicesimus. cum eam inde transfer¬
ri temporib saul causa bell contĩ¬
geret. Uel certe uicesimus erat an¬
nus: cum adhuc omnis domus
isrł requieuit post dnm. abiectis
uidelicet ydolis illi soli seruiens.
Quod eam fecisse toto tempore pre¬
sulatus samuelis. qui iosepho te¬
ste .xxii. annis completus ẽ. & pͥmo
tempore regni saul. quod eodem
hystorio grapho affirmante ui¬
ginti annis tenuit: nullus scẽ
hy storie curiosus ignorat. Nãq
postmodum cum recessisset a
saule sp̃c dñi. & exagitaret eum
spc̃ nequam maxime ad ꝑseq̃n¬
dum dauid in noxium et iustũ
necesse erat partem milicie uel
plebis eius ñnullam. malicie
illius extitisse complicem. u.

Expanded text:
vicesimus , cum eam inde transfervicesimus , cum eam inde transferri temporibus Saul causa belli contingeret. Vel certe vicesimus erat annus, cum adhuc omnis domus Israel requievit post Dominum, abjectis videlicet idolis illi soli serviens. Quod eam fecisse toto tempore praesulatus Samuelis, qui Josepho teste, duodecim annis completus est; et primo tempore regni Saul, quod, eodem historiographo affirmante, viginti annis tenuit, nullus sanctae historiae curiosus ignorat. Namque postmodum cum recessisset a Saule spiritus Domini, et agitaret eum spiritus nequam, maxime ad persequendum David innoxium et justum, necesse erat partem militiae vel plebis ejus nonnullam malitiae illius exstitisse complicem. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
mansit archa incariathiarĩ
multiplicati sunt dies. erat quippe
iam annus uicesimus. et requie¬
uit omnis domus isrł post dñm:
ñ ita intelligendum ẽ. quasi uigin¬
ti anni quibus archa maneret
incariathiarim. octauum usq ãd
annum regis dauid. quando eã
congregata ppłꝰ frequentia in ie¬
rusalem adduxit. sint computan¬
di.Inuenitur nãꝙq in sequentib
quod temporib saulis fuerit ela¬
ta de hac cuutate & allata in ca¬
stra: pugnante eo aduersum phi¬
listeos. Sic etenim scͥptum ẽ. Et ait
saul ad achiam. Applica archam
di. Erat enim ibi arcba di. in die
illa cum filiis isrł. Et quia constat.
quod dauid eam in iherłm addu¬
xerit. tultam de domo abͣinadab.
in quam nunc illata eẽ ꝑhibetur:
restat intelligi quod in diebus
saulis relata de castris. & inp̃fatã
sit illata ciuitatem: unde denuo
regnante dauid afferretur in ie¬
rłm. E st gͦ sensus memorate sen¬
tentie: quia ex quomansit archa
in chariathiarim.erat annus

Expanded text:
mansit arca in Cariathiarim multiplicati sunt dies erat quippe iam annus vit omnis domus Israel post Dominum, non ita intelligendum est, quasi viginti anni, quibus arca maneret in Cariathiarim, ad octavum usque annum regni David, quando eam congregata populi frequentia in Jerusalem adduxit, sint computandi. Invenitur namque in sequentibus quod temporibus Saulis fuerit elata de hac civitate, et allata in castra, pugnante eo adversum Philisthaeos. Sic etenim scriptum est: Et ait Saul ad Achiam: Applica arcam Domini, erat enim ibi arca Dei in die illa cum filiis Israel. Et quia constat quod David eam in Jerusalem adduxerit, tulitque eam de domo Abinadab, in quam illatam esse perhibetur, restat intelligi quod in diebus Saulis relata de castris et in praefatam sit illata civitatem, unde denuo, regnante David, affertur in Jerusalem. Est ergo sensus memoratae sententiae quia ex quo mansit arca in Cariathiarim, erat annus
Abbreviated transcription (Latin):
stultum. Iecur. nomen habet. eo
quod ignis ibi habeat sedem: qͥ
incerebro subuolat. inde ad ocłos.
ceterosꝙ sensus. et membra diffun¬
ditur: & calore suo. ad se suctũ
ex cibo tractum. uertit insan¬
guinem:: quem ad usum pascendi
re autem consistit uoluptas et
concupiscentia iuxta eos qui de
phisicis disputant. Garrula. lo¬
quax. uerbosa. Tapetia dicta. qͦd
pedib pͥmum sternerent᷑. quasi
phitapa. ex utraꝙ parte uillo¬
sa tapeta. Myrra arbor arabie.
altitudinis. quinꝙ cubitorũ:
cant: cuius gutta uiridis. atq:
amara:. unde & nomen accepit
myrra. Gutta eius sponte ma¬
nans. p̃ciosiorẽ: elicita corticis
mindia atq arabia gignitur:
simi. Deniꝙ lignum ipsius uice
Tymiamatum altarib adolet᷑.
urde nomen &traxisse creditur.
Cinamonũ dictum: quõd cortex
eius in modum canne sit rotun¬
dus et gracilis gignitur in indie
et ethiopie regionib. frutice bre¬
ui: duorũ tantum cubitorum:
colore subnigro.uł cinereo: te¬

Expanded text:
s. Iecur nomen habet eo quod ignis ibi habeat sedem, qui in cerebro subvolat. Inde ad oculos ceterosque sensus et membra diffunditur, et calore suo ad se sucum ex cibo tractum vertit in sanguinem, quem ad usum pascendi re autem consistit voluptas et concupiscentia iuxta eos qui de physicis disputant. Fibrae que sint. Tapeta dicta, quod pedibus primum sternerentur, quasi phitapa, ex utraque parte villosa tapeta. altitudinis quinque cubitorum, icunt: cuius gutta viridis atque amara; unde et nomen accepit myrra. Gutta eius sponte manans pretiosior est, elicita corticis in India atque Arabia gignitur, ummi: denique lignum ipsius vice thymiamatum altaribus adoletur, unde et nomen traxisse Cinnamomum dictum quod cortex eius in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur autem in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi, duorum tantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, te
Abbreviated transcription (Latin):
extra cor. fatuus ideo existimat᷑
dictus: quia neq quod fatur
ipse. neq quod alii dicunt intel¬
uersitus: eo quod eius mens
quolibet actu. ad quãlibet frau¬
dem facile uertit᷑. unde uersutia
đr. contorta sententia.Manus¬

Expanded text:
t. 104. Fatuus ideo existimatur dictus, quia neque quod fatur ipse, neque quod alii dicunt, intelersutus, eo quod eius mens in quolibet actu ad quamlibet fraudem facile vertitur; unde et versutia dicitur contorta sententia.
Abbreviated transcription (Latin):
iͥtus ẽ infans. Hȩc aũ eccl̃ia duob ut
dictũ est tumłis. & int̾̃positis arcub
suffulta:. ht̃ inferiꝰ int̃ eosdẽ tumu¬
los fontẽ lucidissimũ. un ciuesom̃s

Expanded text:
itus est infans. Haec autem ecclesia duobus, ut dictum est, tumulis et interpositis arcubus suffulta habet inferius inter eosdem tumulos fontem lucidissimum, unde ciues om
Abbreviated transcription (Latin):
grece: apud boeticos caput dicit᷑.¬
Scenophegia. sollempnitas hebre¬
orum. de greco in latinum. tab̾na¬
culorum. dedicatio int̃p̃tatur: quȩ
celebratur a uideis. in memoriam ex¬
peditionis. cum ab egypto ꝓmoti.
intab̾naculis agebant: et ex eo sce
septembrimense celebratur. fons¬

Expanded text:
grece apud poeticos caput dicitScenopegia sollemnitas Hebraeorum, de Graeco in Latinum tabernaculorum dedicatio interpretatur; quae celebrabatur a Iudaeis in memoriam expeditionis, cum ab Aegypto promoti in tabernaculis agebant, et ex eo scenSeptembri mense celebrabatur. N
Abbreviated transcription (Latin):
bomor: decima pars ẽ epbi.
E phigͦ mensura ẽ tͥum modi¬
orum: ut in libro ritth ostendi¬
tur. Et gomor. ẽ mensura atui¬
corum cenicũ tͥum. unde et in
leuitico. & innumerorũ libro. qͦ¬
cienscũq decima pars ephi in
sacrificio exhiberi iubetur: men¬
sura gomor. expensa intelligit᷑.

Expanded text:
m decima pars est ephi; ephi ergo mensura est trium modiorum, ut in libro Ruth ostenditur; et gomor mensura est Atticorum choenicum trium; unde et in Levitico et in Numerorum libro quotiescunque decima pars ephi in sacrificio exhiberi jubetur, mensura gomor expensa intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
tͥum. amplissima domus: pͥ¬
mus ingressus. ubi sibi inhabi¬
tantes. ꝓpter expellendũ frigus
focos facere noscebantur: et ab
atri fumi nebulosissimis globis.
appellata atria quasi atra. tradit¬

Expanded text:
tur amplissimae domus primus ingressus, ubi sibi habitantes propter expellendum frigus focos facere noscebantur; et ab atri fumi nebulosissimis globis appellata atria, quasi atra, tradit
Abbreviated transcription (Latin):
sos. & sumpta cruce sua cotidie
sequuntur illum. Et qm̃itͥtusꝙ
temporis iustos communis gła
suꝑne manet retributionis. la¬
pidib ac lignis preciosis terciaẽ
species aurearum adiuncta la¬
minarum. Nec contrariũ debet
uideri quod supradiximus. por¬
ticum que erat ante templum
post in carnationis dñice tempꝰ
in mundum uenerunt: porro
domum interiorem regni celestis
gaudia que utrisq iustis dantur
figurare: nunc autẽ dicamus pa¬
rietes lapideos antiquum dei
ppłm. tabulata cedrina nouum.
aureas laminas utusq in celis pre¬
mia designare: cum idem parietes
templi. & inporticu. & inipso tem¬
plo. & inscĩs scõrum. parifuerint
modo de lapidib & lignis & au¬
ro compacti. Multiplex nãꝙ ẽ in
diuersis rebus earundem repeti¬
cio figurarum. S & hoc dicendum.
quia fuerunt & in lege & ante scͥp¬
tam legem plurimi. quilegalit̃
dño deseruirent: ñ occidentes. ñ
tes: honorantes patrem & matsẽ.

Expanded text:
sos, et sumpta cruce sua quotidie, sos, et sumpta cruce sua quotidie, sequuntur illum. Et quo utriusque temporis justos communis gloria supernae manet retributionis, lapidibus ac lignis pretiosis tertia est species aurearum adjuncta laminarum. Nec contrarium debet videri, quod supra diximus, porticum quae erat ante templum,post incarnationis Dominicae tempus in mundum venerunt. Porro domum interiorem, regni coelestis gaudia, quae utrisque justis dantur figurare. Nunc autem dicamus parietes lapideos antiquum Dei populum, tabulata cedrina novum, aureas laminas utriusque in coelis praemia designare: cum idem parietes templi et in porticu, et in ipso templo, et in Sanctis sanctorum pari fuerint modo, de lapidibus et lignis et auro compacti. Multiplex namque est in diversis rebus earumdem repetitio figurarum. Sed et hoc dicendum, quia fuerunt et in lege et ante scriptam legem: plurimi qui legaliter Domino deservirent, non occidentes, non tes, honorantes patrem et matrem,
Abbreviated transcription (Latin):
latitudine uariarum uirtutum
scłm donationes scĩ sp̃c in una
eademꝙ fide. sibimet alterutrũ
inuicem congaudentes. Que tria
beatus apłs una sentintia com¬
plexus ẽ dicens. Nam in xp̃o ihu
neq circumcisio aliquid ualet neq
p̃pucium: s fides que ꝑ dilectionẽ
guram tenuit: cedrus actionis
odorifere: aurum transcendentis
omnia dilectionis. uestiturq la¬
pideus paries tabulis cedrinis.cũ
ꝓfessio fidei bonis ornatur oꝑib.¬
mortua. Uerum quia lex inlapide
scͥpta. doctrina uero euuangelii ꝑ
lignum ẽ dominice passionis con¬
firmata: unde & ppłs lapide circũ¬
cidebatur inpreputio. nos signo
crucis consecramur infronte: pos¬
sunt ñ incongrue parietes tẽpli
lapidei. siue pauimentum p̃ciosis¬
simo marmore stratum. eorũ qui
in lege fideliter ac ꝑfecte iuxerunt
typum gerere: tabule uͦ cedrine
siue abiegne. noui testamenti iu¬
stos indicare: qui uolentes post
dñm uenire abnegant semet ip¬

Expanded text:
latitudine variarum virtutum, latitudine variarum virtutum, secundum donationes sancti Spiritus in una eademque fide sibimet alterutrum invicem congaudentes. Quae tria beatus Apostolus una sententia complexus est, dicens: « Nam in Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides, quae per dilectionem guram tenuit: cedrus actionis odoriferae: aurum, transcendentis omne dilectionis. Vestiturque lapideus paries tabulis cedrinis, cum professio fidei bonis ornatur operibumortua. Verum quia lex in lapide scripta, doctrina vero Evangelii per lignum est Dominicae passionis confirmata: unde et populus ille lapide circumcidebatur in praeputio, nos signo crucis consecramur in fronte. Possunt non incongrue parietes templi lapidei, sive pavimentum pretiosissimo marmore stratum, eorum qui in lege fideliter ac perfecte vixerunt, typum tenere; tabulae vero cedrinae sive abiegnae, Novi Testamenti justos indicare, qui volentes post Dominum venire, abnegant semetip
Abbreviated transcription (Latin):
iuginti cubitos altitudinis. pa¬
rietem significat cedrinum. qui
oraculum id est scã scõrum ab ede
exteriore segregabat: sĩc & supra
diximus. Oraculum gͦ ubi erat
archa habebat uicenos cubitos
in longitudine. & latitudine. & al¬
titudine. id est ꝑ quadrum: quia
insuꝑna illa patria ubi regem in
decore suo uident occłiscõꝵ. sola
carttas diume ac frat̾ne gr̃e per
omnia fulget. Quõd sequentib qͦꝙ
uerbis astruitur. cum dicitur.

Expanded text:
viginti cubitos altitudinis paviginti cubitos altitudinis parietem significat cedrinum, qui oraculum, id est, Sancta sanctorum ab aede exteriori segregabat, sicut et supra diximus. Oraculum vero ubi erat arca habebat vicenos cubitos in longitudine, et latitudine et altitudine, id est, per quadrum: quia in superna illa patria ubi regem in decore suo vident oculi sanctorum, sola charitatis divinae ac fraterna negotia per omnia fulgent: quod sequentibus quoque verbis astruitur, cum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ sedes duodecim iudicantes du¬
odecim trib isrł. Hii ad parietes
templi albo de lapide factos: illifi¬
guraliter ad cedrina ꝑtinent ta
lucis. quasi auri laminas quib de¬
corentur expectant. Sunt in ab¬
ditis templi lapides p̃ciosi. sunt
tabule ligni aromatici. utraꝙ au¬
ro coopta: quia et illi qui in lege
dñi immaculate ambulauerunt.
et qui grãm eungelii ꝑfecte susce¬
punt. pariter eterna uita ꝑfru¬
untur. Graculum autẽ in me¬
dio domus. ininteriore parte
fecerat: ut poneret ibi archam
federis dñi. Hoc suꝑius p̃occupan¬
do expositum ẽ: quia uidelicet
interior domus secreta patrie ce¬
lestis. archa fedis dnm̃ saluato.¬
rem. in quo solo fedus pacis apd
patrem habemus designaret.
Qui post resurrectionẽ suam ascen¬
dens in celum: carnem quam.
tris dextera collocauit. Porro
oraculum habebat uiguati cubi¬
tos longitudinis.  uiginti cu¬
bitos latitudinis: e iuginti cu¬
bitos altitudinis. Quod dicit.

Expanded text:
super sedes duodecim, judicantes dusuper sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel . Hi ad parietes templi albo de lapide factos, illi figuraliter ad cedrinas pertinent tablucis, quasi auri laminas quibus decorentur, exspectant, sunt in abditis templi lapides pretiosi, sunt tabulae ligni aromatici, utraque auro cooperta: quia et illi, qui in lege Domini immaculati ambulaverunt, et qui gratiam Evangelii perfecte susceperant, pariter aeterna vita perfruuntur. Oraculum autem in medio domus in interiori parte fecerat, ut poneret ibi arcam foederis Domini. Hoc superius praeoccupando expositum est, quia videlicet interior domus secreta patriae coelestis, arca foederis Dominum Salvatorem, in quo solo foedus pacis apPatrem habemus, designaret, qui post resurrectionem suam ascendens in coelum, carnem quam de tris dextera collocavit. « Porro oraculum habebat viginti cubitos longitudinis, et triginta cubitos latitudinis, et viginti cubitos altitudinis. » Quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
in occisione gladii mortui sunt:
circiuerunt in melotis. in pellibus
caprinis. egentes. angustiati. affli¬
di. quib dignus ñ erat mundus.
Hii qui ante manifestata tempora
eungłii uitam duxere eũngłicam:
quid nisi ante ingressum dempli
tabulata cedrina in porticu fulge¬
bant: Quos utrosꝙ quia idem reg¬
num celeste communiter qͣnius
inmansionib discretis recipit: q̃si
porticus templi post lapides et
cedrum intͥnsetus ẽ auro cooꝑta.
Sunt autẽ hoc intempore ꝑplu¬
res. quilegalib contenti p̾ceptis.
que supra commemorauimus :
sufficere sibi credunt tantũ. si ad
uitam uenire mereantur. Sunt
alii. qui ad ꝑfectionem nitentes.
uenditis que habent omnibus
dnm sequuntur: memores ꝓmissi
illius quo talib in resurrectione
ñ solum uttam. s et spetialem pre¬
dixit honorem ẽẽ tribuendum.
Amendico uobis inquit: quod uos
qui secuti estis me. inregeneratio¬
ne cum sederit filius hominis in
sede maiestatis sue. sedebitis & uos

Expanded text:
sunt; circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus . Hi qui ante manifestata tempora Evangelii, vitam duxere evangelicam, quid nisi ante ingressum templi tabulata cedrina in porticu fulgebant? Quos utrosque, quia idem regnum coeleste communiter, quamvis in mansionibus discretis recipit, quasi porticus templi, post lapides et cedrum, intrinsecus est auro cooperta. Sunt autem hoc in tempore perplures, qui legalibus contenti praeceptis, quae supra commemoravimus, sufficere sibi credunt tantum, si ad vitam venire mereantur. Sunt alii qui ad perfectionem nitentes, venditis quae habent omnibus, Dominum sequuntur, memores promissi illius, quo talibus in resurrectione non solum vitam, sed et specialem praedixit honorem esse tribuendum: Amen dico vobis, inquit, quod vos qui secuti estis me, in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos