comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oheretice. scribens hec ad eccłas paulus hec predicabat᷑.
gr̃am dari hominis optabat. ⁊ dicens gr̃a xͥ uobiscũ. hoc
dicebat grã hominis uobiscum. gr̃a carius uobiscũ. gr̃a
imbecillitatis uobi corporee. gr̃a fragillitatis humane.
Aut cur omnino nomen gr̃e ipius nominaret. si gr̃am
hominis optaret : quia optandi rõ non subsistebat ubi
non erat quod optaret᷑. nec precandum erat ut euis gr̃a
contiger& qui substantiam ut ais ip̃iꝰ que obtabat᷑ gr̃e
non hr̃et. Ergo uides hec stulta ẽẽ. penitus ⁊ ridicula ĩmo
pocius ñ ridicula. s deflenda. Ea enim que quibusdam
faciliorib sunt ridicula piis ac fidelib flenda sunt. qr ĩ stul¬
tia ũr̃e infidelitatis: illi infundunt lacͥmas caritatis. ⁊ insipi¬
entia impietatis aliene: illi hñt lacrinas pietatis sue. Resi¬
piscamus gͦ aliqñ ⁊ respiremus. q sensus hic non sapienti
⁊ spũ salutis alienus. S dicis forsitan. grãm hanc dñi nost

Expanded text:
haeretice, scribens haec ad ecclesias Paulus quid his precabatur  Christi, gratiam dari hominis optabat, et dicens gratia Christi uobiscum hoc dicebat: \'gratia hominis uobiscum, gratia carnis uobiscum, gratia inbecillitatis corporeae, gratia fragilitatis humanae\'. aut cur omnino nomen gratiae ipsius nominaret, si gratiam hominis optaret, quia optandi ratio non subsistebat, ubi non erat quod optaretur, nec precandum erat ut eius gratia his contingeret, qui substantiam, ut ais, ipsius quae optabatur gratiae non haberet? ergo uides haec stalta esse penitus et ridicula, immo potius non ridicula, sed deflenda. ea enim, quae quibusdam facilioribus sunt ridicula, piis ac fidelibus flenda sunt, quia in stultitia uestrae infidelitatis illi effundunt lacrimas caritatis et in insipientia impietatis alienae illi habent lacrimas pietatis suae. resipiscamus ergo aliquando et respiremus, quia sensus hic non sapientiaet spiritu salutis alienus. Sed dicis forsitan gratiam hanc domini nost
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa d̾s̃ benedictꝰ in scła. O affect̾um. ⁊ fidelissimi apłi. ⁊ ꝓͥuid.
⁊ ꝑ discipulis ut magist̃. Et que tandem causa ei ut mori uel¬
set: una utiq ut illi uiue̾nt. Uita aut̃ eoꝵ in quo contine
ne cognoseerent. Ẽt iõ utiq apłs plus uolebat. qͥa eũ illi ex isrł
uatum non intelligen̾t. qͥ ex suis plus editũ amare deberent.

Expanded text:
omnia deus benedictus in saecula. o affectum et fidelissimi apostoli et piiet pro discipulis ut magister. et quae tandem causa ei, ut mori uellet? una utique, ut illi uiuerent. uita autem eorum in quo contine cognoscerent. et ideo utique apostolus plus dolebat, quia eum illi ex Israhel natum non intellegerent, qui ex suis editum plus amare deberent.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb xͦ sed̾m carnẽ: qui est suꝑ om̃ia ds benedictꝰ in scła Iũie
enim quem illic ficarnem uatum dm̃ suꝑ om̃ia p̃dicabat.
a se eum ignorari sed̾ carnem qͥa sit suꝑ om̃ia d̾s benedieꝰ
in scła. Ad ꝑ hoci n illud ibi qui est suꝑ omnia deus hoc dic̃.
tio. Et licet sensu sibi in utroq conueat. sacramentum tñ ꝑ-¬
fecta fidei quasi sña exp̃ssiore firmat dicens. Et si cognouimꝰ
nis. nichil in eo lam nouimꝰ nisi uirtutem diuinitatis. qͥa to-¬
tum in eo uirtꝰ ẽ maiestatis diuine: ubi deliit eẽ iufirmitas im-¬
becillitatis humane. Om̃e gͦ penitꝰ hoc destimonio mist̾ium ⁊
sumpte earnis. ⁊ ꝑfect̾e diuinitatis exposuit. Dicens enĩ ⁊ si cog
houimꝰ xͫ s carnem sacͣm̃tũ nati in carne ui locut᷑e. Adiciens
aut̃ nc̃ iam ñ nouimꝰ. ium deposite infirmaidatis explicuit. Ac
ꝑ hoc cognitio illa carnis ad significationẽ ꝑtina hominis.
ignoratio aut̃: ad honorem diuinitatis. hoc ÷ enĩ dr̃e cogno¬

Expanded text:
 secundum carnem, qui est super omnia deus benedictus in saecula. illic enim, quem illic secundum carnem natum deum super omnia praedicat, a se eum ignorari secundum carnem, quia sit super omnia deus benedictus in saecula. ac per hoc et illud ibi: qui est super omnia deus, hoc dicit: tio, et licet sensu sibi in utroque conueniat, sacramentum tamen perfectae fidei quasi sententia expressiore confirmat dicens: et si cognouimusnis nihil in eo iam nouimus nisi uirtutem diuinitatis, quia totum in eo uirtus est maiestatis diuinae, ubi esse desiit infirmitas imbecillitatis humanae. omne ergo penitus hoc testimonio mysterium et sumptae carnis et perfectae diuinitatis expum carnem sacramentum nati in carne dei locutus est, adiciens autem nunc iam non nouimus uim depositae infirmitatis explicuit. ac per hoc cognitio illa carnis ad significationem pertinet hominis, ignoratio autem ad honorem diuinitatis. hoc est enim dicere: cog
Abbreviated transcription (Latin):
tat. Hoc laq primũ uelis nolis fecc. hegare ñ potes. qͣud̃ dñs¬
dibe .xͦ. filiꝰ dĩ sit: archangelo utiq clamante ĩ eugłus. Quod
quiequid de xͦ leg̾is de di filio leg̾e. quiequid de dño ac ihu
legis: ad Di filiũ ꝑtinere. Omĩa enĩ hec illus nomina d̾i fili¬
um nominant. Omĩa hec eiꝰ uocabula filiũ d̾i clamant. ꝙ iõ
te in hil om̃ib quecũꝙ audieris. nom̃ diunitatis agnos¬
eensieũ in om̃nib uideas tedi filiũ intellige debere. ar¬
siimnentare. si placct quo Denin ualleasꝰ adei filio
cribens romanis diuinus ille eccłarum magister. cũ at¬

Expanded text:
rat., hoc itaque primum, uelis nolis, negare non potes, quod drat., hoc itaque primum, uelis nolis, negare non potes, quod distus Filius Dei sit; Archangelo utique clamante in Evangeliis: Quod quidquid de Christo legeris, de Dei Filio legere; quidquid de Domino aut Jesu legeris, ad dei filium pertinere. omnia enim haec illius nomina dei filium nominant, omnia haec eius uocabula filium dei clamant. et ideo tu in his omnibus, quaecumque audieris, nomen diuinitatis agnoscens, cum in omnibus uideas te dei filium intellegere debere, argumentare, si placet, quomodo deum ualeas a dei filio IBER TERTIUS. Scribens Romanis diuinus ille ecclesiarum magister cum ar
Abbreviated transcription (Latin):
fact̃a est. Onĩs gͦ in eo gr̃a. om̃s iuitus. omnis potentia. om̃is di¬
uinitas. Om̃is deniq diuinitatis ac magestatis ip̃iꝰ plenitudo. cum
eo atq in eo semꝑ fuert̃. siuie ĩ celo. siue in t̾ra. siue ĩ utero. siue
in ortu. Nicħ umqͣm d̾o̾ de d̾o defuit. semꝑ enim ẽ dõ cleitas nõ
loco unqͣm ab eo. ñ tp̃r sepata ubiq enĩ d̾s totus. ubiq ꝑfectus.
non diuisus. ñ demutatꝰ. ñ inminutꝰ est: q nec addi uinꝗͣ deo
liee dechi qͥc qͣm potest. Sic enĩ inmutationẽ d̾s̃ d̾itas ñ hẽ. si
eut uec algm̃tũ. Id̾ gͦ ⁊̃ ĩ t̾ris fuit: qͥ ⁊ ĩ celis Id ĩ humilib:
qui ĩ excelsis. Id in hominis exiguitate: qͥ ĩ dĩ magestate. Et
om̃is diuinitas. om̃is diuinitatis plenitudo. uenerat. Inde enĩ
illi om̃is diuicutatis ꝑfect̾io: unde ⁊ origo. Neq enum uimã ho¬
mo ille sine d̾o fuerat: qui utiq hoc ip̃m quod erat ad̾o cepe¬

Expanded text:
facta est. Omnis ergo in eo gratia, omnis uirtus, omnis potentia., omnis diuinitas, omnis denique diuinitatis ac maiestatis ipsius plenitudo cum eo atque in eo semper fuerunt: sine in caelo, sine in terra, siue in utero, siue in ortu nihil umquam deo de deo defuit. semper enim cum deo deitas, non loco umquam ab eo, non tempore separata. ubique enim deus totus, ubique perfectus, non diuisus, non demutatus, non imminutus est, quia nec addi umquam deo nec detrahi quicquam potest: sic enim imminutioncut nec augmentum. idem ergo in terris fuit qui et in caelis, idem in humilibus qui in excelsis, idem in hominis exiguitate qui in dei maiestate. et omnis diuinitas, omnis diuinitatis uenerat plenitudo. inde enim illi omnis diuinitatis perfectio, unde et origo. neque enim umquam homo ille sine\' deo fuerat, qui utique hoc ipsum, quod erat, a deo cepe
Abbreviated transcription (Latin):
mana est conditio: unde celestis largitas si terrena pauptal:
Nemo enĩ potest tribuere qd̾ ñ habce. Dans diuinam gra¬
ciam xp̃c. habuit qd̾ dedit. Neq enim pocest harum diutsar
inter se rerũ. quis differentiam sustinere. ut simuls ipa¬
ciatur indigentiam inopis: ⁊ habeat munificentiam lar¬
gientis. Et iõ sciens apłs paulus omnes diuiciarum celes¬
xͣ. cunctamq in illo maiestatem di̾tatis ẽẽ. ⁊ omnem in eo cor¬
paliter plenitudinẽ diuinitatis habitare. Recte ^iaͣm sine
adiectione nominis d̾i solam p̃catur grãm xͥ. qu eum eandẽ¬

Expanded text:
humana condicio? unde caelestis largitas, si terrena paupertas? nemo enim potest tribuere quod non habet. dans ergo diuinam gratiam Christus habuit quod dedit. neque enim potest harum diuersissimarum inter se rerum quis differentiam sustinere, ut simul et patiatur indigentiam inopis et habeat munificentiam largientis. et ideo sciens apostolus Paulus omnes diuitiarum eaelesem Christum cunctamque in illo maiestatem deitatis esse et omnem in eo corporaliter plenitudinem diuinitatis habitare, recte utique iam sine adiectione nominis dei solam precatur gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
gre huius ꝑ tħ̾m datum apłs dicit. Responde mͥ ñc si placa
grãm hanc que ad salutem omniũ data est. al homune
an a d̾o datam existimas: si ab homine. reclamat tͥ uas b̃i pauluꝰ
dicens. Apparuit gr̃a saluatoris nr̃i. Diuini enim hanc ẽȩ gra-¬
ciam docet muneris: non inbecillitatis humane. & sane ĩ si
sacrum destimoniũ ñ suppet̾et. ip̃a rei u̾itas destimonio erat ꝙ
p̃stare rem ꝑpetui & inmortalis boni. fragilia & dertia ñ possũt.
nec dare quisqͣm alteri ualet: quo ip̃e indiget. Aut tribuere
illius rei copiam: cuius se mnopiam sustin̾e fateatur. a do gͦ
necesse est grãni non neges. d̾s gͦ est qui dedit. data autem est
ds̃. gͦ illa que dm̃ peꝑit t̾eotochos .i. genitrix d̾i ẽ. Hisi forte ad
tam ridiculum blasphemie uelis dendere. ut illam ex qua
uatꝰ: Deus dĩ matrem neges: cũ illum qui dm̃ negare non pos

Expanded text:
s dicit. responde mihi nunc, si placet. gratiam hanc, quae ad salutem omnium data est, ab homine an a deo datam existimes. si ab homine, reclamat tibi uas dei Paulus dicens: apparuit gratia dei saluatoris nostri enim hanc esse gratiam docet muneris, non inbecillitatis humanae. et sane etiam si sacrum testimonium non suppeteret, ipsa rei ueritas testimonio erat, quia praestare rem perpetui et immortalis boni fragilia et terrena non possunt nec dare quisquam alteri ualet, quo ipse indiget, aut tribuere illius rei copiam, cuius se inopiam sustinere fateatur. a deo ergo necesse est gratiam datam non neges deus ergo est qui dedit, data autem est deus, ergo illa quae deum peperit theotocos, id est genetrix dei est. nisi forte ad tam ridiculam blasphemiae contradictionem uelis tendere, ut illam, ex qua deus natus est, dei matrem neges, cum illum, qui natus es
Abbreviated transcription (Latin):
minaueris. Hichil est dic as. nichil qd̃ afferas. nichil qd̾ inpba falsita¬
te confingas. Potes habere incredulitate impia quod non credas.
Non habes in calunniandi occasione quod deneges Quamquam
de duna ac salutari dñi nr̃i gr̃a paulo suꝑius loqui cepimus.
uolo ut de eadem re adhuc ex locutionib sacris aliqua
eugłm recipientes nichilominus dñ iugum uetuste legis
portandum ẽe censebant. ita redarguentem. Quid inquit dẽp¬
datis dm̃. inponere iugum suꝑ ceruices discipulorum qd̾
neq patres nr̃i neq nos portare potuimꝰ : s ꝑ hram dñ nr̃i

Expanded text:
minaris. nihil est quod dicas, nihil quod afferas, nihil quod inproba falsitaminaris. nihil est quod dicas, nihil quod afferas, nihil quod inproba falsitate contingas. potes habere in incredulitate impia quod non credas, non habes in calumniandi occasione quod deneges. Quamquam de diuina ac salutari domini nostri gratia paulo superius loqui coepimus, uolo ut de eadem re adhuc lectionibus sacris aliqua euangelium recipientes= nihilominus tamen iugum uetustae legis portandum esse censebant, ita redarguentem: quid, inquit, temptatis deum, inponere iugum super ceruices discipulorum, quod neque patres nostri neque nos por
Abbreviated transcription (Latin):
sum x iudes. sed omnia hec uides. omnia in d̾o eẽ ꝑspicis
Audisti enim dm̃. s saluatorem. audisti dm̃. s iħ̾um. au¬
disti deum ẽȩ s xͫ Separari hoc appellationis diuersitate ñ
podest: quod diuinitas unitate coniunrit. Quicquid
tum est. quod omnia hec distinguntur appellatione: s maiestate iũ-¬
guntur. Et cum euidentissime audias quod unus in singulis nun¬
cupatur deus. intelligere utiq potes aꝑte. quod est in omnibus
unus deus. Sic non licet ħͥ iam ex dissimilitudine domineͤ nuncupa¬
tionis querere discreƿantiam potestatis. ⁊ ꝓ uarietade appellationiˢ
diuersitatem facere ꝑsone. Non licet dicere. xp̃c ex maria natus est
⁊ non deus. Apłs enim ꝓclamat: d̾s. Hon licet dicere. ihc ex maria
natus est. s non d̾s. apłs enim destatũr d̾s. Non licet dr̃e saluator
natus ẽ.⁊ non deus. Apls enim confirmat d̾s. Nichil est quo de con¬
feras. Quidqͥd de dominicis uocabulis sumpseris d̃s est. quod no¬

Expanded text:
um vides: sed omnia haec videns, omnia esse in Deo perspicis. Audisti enim Deum, sed Salvatorem: audisti Deum, sed Jesum: audisti Deum esse, sed Christum. Separari hoc appellationis diversitate non valet, quod divinitas unitate conjunxit. Sed licetntelligere apertum est quod omnia haec distinguuntur appellatione, sed majestate junguntur. Et cum evidentissime audias quod unus in singulis nuncupatur Deus, intelligere utique aperte potes quod est in omunus deus. ac sic non licet tibi iam ex dissimilitudine dominicae nuncupationis quaerere discrepantiam potestatis et pro uarietate appellationis diuersitatem facere personae. nou lieet dieere: Christus ei Maria natus est, et non deus. apostolus enim proclamat: deus. non licet dicere: Iesus ei Maria natus est, \t et non deus. apostolus enim testatur: deus. non licet dicere: saluator natus est, et non deus. apostolus enim confirmat: deus. nihil est quo te conferas: quidquid de dominicis uocabulis sumpseris, deus est quod no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħ̾a usus sit: i natũ enĩ eũ ⁊ paruulũ nominauit .s. ut euidentiꝰ
significationẽ nate sobolis nom̃ ȩxpͥme̾t paruitatis. Preuidens
absey dubio diuinꝰ sp̃s hanc blasphemantiũ heticoꝵ ꝑu̾sitatem.
his om̃i mundo qͥ nascebat᷑ rerũ ip̃aꝵ uocabulis demõstrauit:
Ut ĩ si blasphemare hẽticꝰ querera&. blasphemie tñ locũ peni¬

Expanded text:
propheta usus sit? et natum enim eum et parvulum nominavit, scilicet ut evidentius significationem natae sobolis nomen exprimeret parvitatis: praevidens absque dubio divinus Spiritus hanc blasphemantium haereticorum perversitatem, his omni mundo Deum qui nascebatur rerum ipsarum vocabulis demonstravit; ut etiam si blasphemare haereticus quaereret, blasphemiae tamen locum peni
Abbreviated transcription (Latin):
obumbrabit. iõ &᷑ nascetur sanct̾um uocabit᷑ filius dei.
Hoc ÷ dicere. Ne ignores inqͥt hunc tante rei apparatũ. hoc
tanti misterii sacͣm̃tũ. io̾ in de ueni& tota maiestas dĩ. qͥa
ex te nascet᷑ filiꝰ dĩ. Qo hic ultͣ adhuc ambigi aut qͥd am¬
pliꝰ dici potest : dm̃ dixit suꝑuenturũ. dĩ filiũ nascitm.
Tu quere nc̃ si placet. qũo aut dĩ filiꝰ d̾s ñ sit. aut q̃stio q̃
dm̃ edidit theotocos .i. dĩ mat̾ e̾ẽ ñ possit. Suffice̾ gͦ ħ ⁊ͥ sola
ĩmo suffĩc̾e̾ ħ ⁊ͥ sũma deb̾ent. S qr destimonia sacre na¬
tiuitatis habunde suppetũt. ut pote q̃ icirco omĩa scͥp¬
ta st̃. ut ip̃iꝰ testes eẽt: inspiciamꝰ ex pusilla aliqͣ porcio¬
le opꝰ agendũ erat. tollera q̃nq incredulitatẽ rerũ p̃sen¬
tiũ p̃missa semꝑ a̾dnuntiatõ futo᷑ꝵ. Ait itaq ysaias pła

Expanded text:
obumbrabit, ideo et quod nascetur sanctum uocabitur filius dei. hoc est dicere: ne ignores, inquit, hunc tantae rei apparatum, hoc tanti mysterii sacramentum, ideo in te tota ueniet maiestas dei, quia ex te nascetur filius dei. quid hic ultra adhuc ambigi aut quid amplius dici potest? deum dixit superuenturum, dei filium nasciturum. tu quaere nunc, si placet, quomodo aut dei filius deus non sit, aut quomodo, quae deum edidit, theotocos, id est dei mater esse non possit? sufficere ergo haimmo sufficere haec tibi summa deberent. Sed quia testimonia sacrae natiuitatis abunde suppetunt, utpote quae idcirco omnia scripta sunt ut ipsius testes essent, inspiciamus ex pusilla aliqua portiole opus agendum erat, tolleret quandoque incredulitatem rerum praesentium praemissa semper annuntiatio futurorum. Ai
Abbreviated transcription (Latin):
heretieus a diuinitate secerneret: nonen dĩ ande p̾remisit. Sci¬
licet ut premissum di nom̃ omnia sibi que sequerentur no¬
mina uincarce. neq ullus in sequentib solitarium ẽẽ homii-
nem xp̃m crederet quẽ in primo statim uocabulo dm̃ ẽẽ didi¬
ille diuine sapientie doctor ad iisidiosas calliditatis diabo¬
lice captiones simplicem tantumm non sufficere doctrinã
nisi fanct̾am fidĩ p̃dicationem munimine capͣtionis cap̾ti¬
onis armassoe. Et ĩo cũ suꝑiꝰ nom̃ dĩ saluatoris q posuisset.
suffic̾e ⁊ ibi forsan nom̃ solũ non crederes saluatoris ⁊ non e¬

Expanded text:
haereticus a diuinitate secerneret, nomen dei ante praemisit, scihaereticus a diuinitate secerneret, nomen dei ante praemisit, scilicet ut praemissum dei nomen omnia i sibi quae sequerentur nomina uindicaret neque ullus in sequentibus solitarium esse hominem Christum crederet, quem in primo statim uocabulo deum esse didiille diuinae sapientiae doctor ad insidiosas calliditatis diabolicae captiones simplicem tantummodo non sufficere doctri- nam, nisi sanctam fidei praedicationem munimine cautionis armasset. et ideo, cum superius nomen dei saluatorisque posuisset, m Christum sufficere tibi forsan nomen solum non crederes saluatoris et non e
Abbreviated transcription (Latin):
&r apostolusiciens aduentũ celestis gr̃e que ortu sacte nati¬
uitatis apparuit. uerbo eam fulgide apparitionis exp̾ssit ut
apparuisse utiq id dice̾t qd̾ noue lucissplendore radiaret.
Apparuit gͦ gracia dĩ saluatoris nr̃i. Nuinquid causari hic ali¬
quid quasi de ambiguitate nominum potes ut dicas aliud ẽe̾
xp̃m. Aliud dm̃. ut saluatorem a maiestate nomiuis sui distra¬
has. ⁊ dominum a diuinitade secernas. Ecce hic uas dĩ ex deo
loquit᷑ ⁊ aparuisse ex maria gr̃am dĩ eiudentissima predica¬
dione destatur ac ne forde nouex maria dm̃ apparuisse diceres.
nomen statim addidit saluatoris .s. ut eum e̾e natum ex mari-
a dm̃ crederes: quem saluatorem natum negare non posses. Iux
ad̾o̾ datum gentib magistrum qui sciens nascituram hanc he¬
retice pͣuitatis insaniam. que inlitem uocabula dĩ uerteret: ⁊ ca¬
lunniari do de suis nominib ñ timer&. ne saltͣoris uocabulum

Expanded text:
et apostolus sciens aduentum caelestis gratiae, quae ortu sacrae natiet apostolus sciens aduentum caelestis gratiae, quae ortu sacrae natiuitatis apparuit, uerbo eam fulgidae apparitionis expressit, ut apparuisse utique id diceret quod nouae lucis splendore radiaret. apparuit ergo gratia dei saluatoris nostri. numquid causari hic aliquid quasi de ambiguitate nominum potes, ut dicas aliud esse Christum, aliud deum, ut saluatorem a maiestate nominis sui distrahas et dominum a diuinitate secernas? ecce hic uas dei ex deo loquitur et apparuisse ex Maria gratiam dei euidentissima praedicatione testatur. ac ne forte non ex Maria deum apparuisse diceres, nomen statim addidit saluatoris, scilicet ut eum natum ex Maria deum crederes, quem saluatorem natum negare non possis, iuxt= uere a deo datum gentibus magistrum, qui sciens futuram hanc= haereticae prauitatis insaniam, quae in litem uocabula dei uerteret et calumniari deo de suis nominibus non timeret, ne= saluatoris uocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
ste uiuamus in hoc seculo. expect̾antes beatam sp̃em ⁊ aduen-¬
tum głe magni dĩ. ⁊ saluatoris nr̃i iħu xp̃i. Apparuit inquidgͣ¬
cia dĩ saluatoris nr̃i. bñ congruo ad ostendum noue gr̃e ⁊ gene¬
rationis aduentum sermone usus est. Dicens enim apparuit: or¬
tum noue gracie ac natiuitatis ex pressit. Quia ex inde appa-¬
rere donum gratie noue cepit. ex quo d̾s in mundo natus ap-¬
paruit. Dignam gͦ & congruam hanc noue gr̃e lucem. uerbi
ꝓpͥetate quasi digito indicande monstrauit. Hoc enim rectissi¬
me apparuisse dicitur. quod subita quasi ãpparitionis luce
monstratuR. Sicut ineugłiis apparuisse stellam magis ori-¬
ntalib legimus. & in exodo. Aparuit inquid moysi an
in igne flame rubi. In omnibus enim his ⁊ aliis uisionib sacͥs.
ħ utendum uł maxime uerbo scriptura existimauit. ut ap¬
paruisse hec diceret. que insolita claritate fulgerent. Ita gͦ

Expanded text:
duenduentum gloriae magni dei et saluatoris nostri Iesu Christi. apparuit, inquit, gratia dei saluatoris nostri. bene congruo ad ostendendum nouae gratiae et generationis aduentum sermone usus est. dicens enim apparuit ortum nonas gratiae ac natiuitatis expressit, quia exinde apparere donum gratiae no e coepit, ex quo deus in mundo natus apparuit. digna ergc» et congrua hanc nouae gratiae lucem uerbi proprietate quasi digito indicante monstrauit. hoc enim rectissime apparuisse dicitur, quod subita quasi apparitionis luce monstratur, sicut in euangeliis apparuisse stellam magis orientalibus legimus, et in Exodo apparuit, inquit, Moysi angelus in igne flammae rubi. in omnibus enim et his et aliis uisionibus sacris hoc utendum uel maxime uerbo scriptura existimauit, ut apparuisse haec diceret, quae insolita claritate fulgerent. ita ergo \'
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Cũ utiq augere ĩ nb̃ affect̾ũ eiꝰ. ⁊ cultũ debeat. uł in dig¬
natio tam humił natiuitatis. uel pietas tam benigna pa¬
cientis. quia maximum utiq & in manissimum scelus est. ut i¬
deo apud nos minus honoris habeat quia plus honoris inpen¬
dit. S his omissis que erplicari ideo nullo modo possunt. qui¬
a sicut inmensitas beneficiorum illius. ita & relatio modum
non habet. Tenipus est ut formissiium de eo ac manifestissi¬
mum testem eius paulum apostolum consulamus. Fidelissime
enim nobis omnia de dõ potest dicere: de cuius semꝑ pect̾ore lo-¬
cutus est deus. Testatur gͦ uihun mobum de gratia atq ad¬
uentu diũi nostri dei. missus ad destruendum gentilice suꝑsti-¬
tionis errorem electus gentium magister. Apparuit inquit gͣ¬
cia dei saluatoris nr̃i omnibus hominibus. erudiens nos ut ab-¬
untes impietatem. & secularia desideria. sobrie & ƿie. &i

Expanded text:
nis; cum utique augere in nobis affectum ejus et cultum debeat vel dignis; cum utique augere in nobis affectum ejus et cultum debeat vel dignatio tam humilis nativitatis, vel pietas tam benigna patientis, quia maximum utique et inmanissimum scelus est, ut ideo apud nos minus honoris habeat, quia plus amoris impendit. Sed his omissis, quae explicari ideo nullo modo possunt, quia, sicut inmensitas beneficiorum illius, ita et relatio modum non habet, tempus est ut fortissimum de eo ac manifestissimum testem eius Paulum apostolum consulamus: fidelissime enim nobis omnia de deo potest dicere, de cuius semper pectore locutus est deus. testatur ergo in hunc modum de gratia atque aduentu domini dei nostri missus ad destruendum gentiliciae superstitionis errorem electus gentium magister: apparuit, inquit, gratia dei saluatoris nostri omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegantes impietatem e
Abbreviated transcription (Latin):
sione dñi nr̃i ꝓpħa cecinit qͣi ip̃iꝰ de qͦ dicebat. oie predix. Si affĩ¬
get hõ dm̃ suũ qr uos affigitis me. Nonne tͥ queso dixisse hoc
me ñ agnoscitis : Cur dm̃ indutũ ꝓ uob̾ carnẽ nescitis: salua¬
tori ur̃o necẽ ꝑatis auctorem uite ad moitẽ ducitis. d̾s̃
sũ quẽ suspenditis. d̾̃s ũr quẽ crucifigitis. Qs rogo hic error au̾
que insania ẽ.Si affiget hõ dm̃ suũ qr uos affĩgitis me. Uides
qͦm qũo uox ħ ip̃aꝵ qͦdammͦ que acc̾e sũt. rer̾ uox sit: Nunqͥd exp̃s¬
siꝰ qͥcꝗͣ aut manifestiꝰ q̃ris: Uides qͦuo destimonia sacͤ natũ in¬
ad crucẽ ꝯͣ ꝑtulit secuta sint: Cũ utiq illũ q̃ alibi legis ĩ car¬
ne dm̃i nasci. hic dm̃ in cruce uidaas affigt. Et iõ a ꝓpħa. & il¬
lic uͥ crucifixꝰ ÷ d̾s euidenissime nominat᷑. Ne .s. ĩ aliquo dign¬
iti diuinitatis p̾iudicaret carnis assũp̃tio & honorẽ in¬
estatis infringe̾t. uł humilitas corꝑis. uł contumelia passio¬

Expanded text:
i nostri propheta cecinit, quasi ipsius, de quo dicebat, ore praedixit: si affiget homo deum suum, quia uos affigitis me? nonne tibi, quaeso, dixisse hoc me non agnoscitis? cur deum indutum pro nobis carnem nescitis? saluatori uestro necem paratis? auctorem uitae ad mortem ducitis? deus uester sum quem suspenditis, deus uest-er quem crucifigitis. quis, rogo, hic error aut, quae insania est? si affiget homo deum suum, quia nos affigitis me? \' uides quomodo uox haec ipsarum quodammodo quae actae sunt rerum uox sit. numquid expressius quicquam aut manifestiad crucem quam pertulit prosecuta sint, cum utique illum, quem alibi legis deum in carne nasci, hic deum in cruce uideas affigi. et ideo a. lic ubi crucifixus est Deus evidentissime nominatur; ne scilicet in aliquo dignitati divinitatis praejudicaret carnis assumptio, et honorem majestatis infringeret vel humilitas corporis, vel contumelia passio
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eugłiis nonĩ ẽe̾ suscepti hõis. hoc ingenite potestatis. Et
qr nasciturꝰ ĩ homined̾s erat. ita nõia ip̃a ꝑ dispensationẽ sa¬
qͣm fuisse diuisa ut &e carni hõis nom̃ induer&e:. & diuinitati dei.
Nocabit᷑ gͦ inqͥt magni cõsilii ñtiꝰ. d̾s fortis. pater futiꝰ secłi. pͥncẽps

Expanded text:
in euangeliis nomen esse suscepti hominis, hoc ingenitae potestatis, et in euangeliis nomen esse suscepti hominis, hoc ingenitae potestatis, et quia nasciturus in homine deus erat, ita nomina ipsa per dispensationem sacram fuisse diuisa, ut et carni hominis nomen inderet et diuinitati dei uocabitur ergo inquit magni consilii nuntius, deus forti
Abbreviated transcription (Latin):
non est & tñ mentitꝰ ẽx̃ ꝑ ꝓpħam dĩ sp̃s dici ñ podest: Qd gͦ
illud÷: ut intelligas utiq ꝓpħiam illam d̾i̾tatis nom̃ tẽ pre¬
dixissẽ ñ carnis. Nam ẽ aliud ĩ eugłio hõ unitꝰ d̾o nem acceꝑit.
necẽe ÷ utiq hoc uocabulũ hominis fuisse illiꝰ diuinitatis. S
ꝑgamꝰ ult̾iꝰ ⁊ alia ad ueritatẽ ꝓbandam u̾tatis destimonia cõ¬
uocemꝰ. Ubi enĩ de d̾o agͥͥ nulla re diuinitas meliꝰ ꝗͣ suis testib¬
cuiꝰ pͥncipatꝰ suꝑ humer̾ eiꝰ. & uocabit᷑ nom̃ eiꝰ magni cõsilii nũ¬
cius. d̾s fortis. pater futi scłi. pͥnces pacis. Sicut suꝑiꝰ utiq uo¬
candũ eũ ẽmanuel ꝓpħa dix̾at ita hic uocand̾ eũ. ⁊ magni
ꝯsilii nontiũ. & dm̃ fortẽ. ⁊ patrẽ futiᷤ scłi. ⁊ pacis pͥncipẽ dicit.
ẽ utiq nullo loco eũ ĩ eugłiis uoeatũ his nominib leg̾imꝰ ut¬
intelligamꝰ .s. ñ carnis ee̾ ħ uocabła s diuinitatis. atq illud

Expanded text:
s dici non potest? quid ergo illud est? ut intellegas utique prophetiam illam deitatis nomen tunc praedixisse, non carnis, nam cum aliud in euangelio homo unitus deo nomen acceperit, necesse est utique hoc uocabulum hominis fuisse, illud diuinitatis. sed pergamus ulterius et alia ad ueritatem probandam ueritatis testimonia conuocemus. ubi enim de deo agitur, nulla re diuinitas melius quam suis testib super umerum eius: et uocabitur nomen eius magni consilii nuntius, deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. sicut superius utique uocandum eum Emmanuhel propheta dixerat, ita hic uocandum eum et magni consilii nuntium et deum fortem et patrem futuri saeculi et pacis principem dicit, cum utiqlicet non carnis esse haec uocabula, sed diuinitatis, atque illud
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ueniant ĩ locũ hũc tormentoꝵ. Q in re notãdũ est: ardẽti diuiti qͣnta ad
suppliciũ cumulant᷑. Ad penã nãq suam ei &. cognitio seruat᷑ ꝙ. memoria. Cog¬
ei ultio de pauꝑe nõ esset: si hũc ĩ retͥbutione nõ cognosceret. ꝙͣ. ꝑfecta pena
ĩ igne nõ esset: si nõ hoc qđ ipse patit᷑ etiã suis timeret. Yt ergo peccatores am¬
pliꝰ in supplicio puniant᷑ ⁊ eoꝵ uident gloriã qͦs cõtẽpserunt ⁊ de illoꝵ etiã
mi iudicii: iniusti ĩ reqͥem qͦsdã iustos cõspiciunt ut eos uidentes ĩ gaudio nõ
solũ de suo supplitio set etiã de illoꝵ bono crucient᷑. Iusti uͦ ĩ tormentis semꝑ.

Expanded text:
ipsi veniant in locum hunc tormentorum. Qua in re notandum, ardenti diviti quanta ad supplicium cumulantur. Ad poenam namque suam ei et cognitio servatur et memoria. Cogei ultio de paupere non esset, si hunc de retributione non cognosceret. Et perfecta poena in igne non esset, si non hoc quod ipse patitur etiam suis timeret. Ut ergo peccatores amplius in supplicio puniantur, et corum vident gloriam quos contempserunt, et de illorum etiam emi iudicii iniusti in requie quosdam iustos aspiciunt, ut eos videntes in gaudio, non solum de suo supplicio, sed etiam de illorum bono crucientur. Iusti vero in torm
Abbreviated transcription (Latin):
latͣre. Canũ ꝙ. enĩ lingua uulnꝰ dũ lingit curat. qͥa idoctores scĩ dũ ĩ cõfesfioẽ
peccati. nr̃i nos instruunt: qͣs uulnꝰ mentis ꝑ lingã tangũt. N. qͥa nos loqͣndo
a peccatis eripiunt: qͣsi tangendo uulnera ad salutẽ reducũt. Ex una gͦ re om
nipotens ds duo iudicia exibuit: dũ lazarũ pauꝑem ante ianuã diuitis iacere
ꝑmisit. ut ⁊ diues inpius dãpnationis sͥ augeret ultionẽ: i tẽptatꝰ pauꝑ
cresceret ad remunerationẽ. Factũ ÷ autẽ ut moreret᷑ mendicꝰ: ⁊ portaret᷑ ab
angelis ĩ sinu abrahe. Mortuus ÷ autẽ ꝙ diues: ⁊ sepultus ÷ ĩ inferno. Sinꝰ

Expanded text:
ligi. Canum etenim lingua, vulnus dum lingit, curat, quia et doctores sancti dum in confessione peccati nostri nos instruunt, quasi vulnus mentis per linguam tangunt. Et quia nos loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad salutem reducunt. Quia enimia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Factum est autem ut moreretur mendicus et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus est aut
Abbreviated transcription (Latin):
bant de mensa diuitis.⁊ nemo illi dabat. Set ⁊ canes ueniebãt ⁊ lingebant
ulcera eiꝰ. Plenꝰ ulcerib mendicꝰ lazarꝰ ante ianuas diuitis iacet. Qͦ de re dñs
duo iudicia expleuit. habuisset enĩ fortasse aliqͣm excusationẽ diues. si lazarꝰ
pauꝑ ⁊ ulcerosus ante eiꝰ ianuã nõ iacuisset : si remotus fuisset: si eiꝰ ĩopia non
esset oculis ĩportuna. Rursus si longe esset diues ab oculis ulcerosi pauꝑis mis¬
norẽ tollerasset tẽptationẽ pauꝑ ĩ animo. Set dũ egenũ ⁊ ulceratũ ante ianuã
diuitis ⁊ deliciis affluentis posuit: in una eadẽq re ex uisione pauꝑis nõ mi¬
serenti diuiti cumulũ dãpnationis intulit: . rursus ex uisione diuitis: cẽpta¬
tũ cotidie pauperẽ ꝓbauit. sui certe pot̾at ad penã suffif pauꝑtas etiã si sanꝰ
fuisset. Rursus suffecisset egͥtudo: etiã si subsidiũ adesset. s ut ꝓbaret᷑ anpliꝰ
ẽquetibꝰ cuneis fulciri: ⁊ se ĩ infirmitate & ĩopia a nullo uisitari. Nã

Expanded text:
 lingebant ulcera ejus. Plenus ulceribus mendicus Lazarus ante januas divitis jacet, qua de re una Dominus duo judicia explevit. Habuisset enim fortasse aliquam excusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna; rursus si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset tentationem pauper in animo. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re, ex visione pauperis non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis tentatum quotidie pauperem probavit. Cui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium em divitem, obsequentibus cuneis fulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
set sicut tͣnsire reꝓbi ad electos suos cupiunt: id ÷ a supplicioꝵ suoꝵ afflictione
migͣre. ita ad afflictos atq ĩ tormentis positos tͣnsire iustoꝵ ÷ mẽte ire ꝑamase¬
ricordiam eos q uelle lib̃are. S qͥ uolunt de beatoꝵ sede ad afflictos atq in
tormentis positos tͣnsire nõ possũt : qͥa iustoꝵ anime qͣnta ĩ suę naturę boni¬
tate misericordiã habeant: iã tuc auctoris sui iusticię cõiũctȩ tata rectitudine
tollit᷑: eiꝰ animꝰ ad ꝓpinqͦs qͦs relinquerat recurrit. Quia reꝓboꝵ mẽtem pena
sua quãdoq ĩutiliter erudit ad caritatẽ ut iantũc etiã suos spiritalit̾ diligat
qͥ hic dũ peccata diligerent nec se amabant. Inde nũc subdit᷑. ¶. ait. Rogo g¬

Expanded text:
Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione migrare, ita ad afflictos atque in tormentis positos transire justorum est, mente ire per misericordiam, eosque velle liberare. Sed qui volunt de beatorum sede ad afflictos atque in tormentis positos transire, non possunt, quia justorum animae quamvis in suae naturae bonitatollitur, ejus animus ad propinquos quos reliquerat recurrit, quia reproborum mentem poena sua quandoque inutiliter erudit ad charitatem, ut jam tunc etiam suos spiritaliter diligant qui hic dum peccata diligerent, nec se amabant. Unde nunc sequitur: Et ait: Rogo
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Ecce enĩ dicit᷑: recepisti bona ĩ uita tua .&. indicatur diues iste boni aliqͥd
habuisse: ex qͦ ĩ hac uita bona reciꝑet. Rursus qr de lazaro dr̃: qͥa recepit mala.
ꝓfecto mõstrat᷑. ⁊ lazarũ habuisse malũ aliqͦd qͦ purgaret᷑. S mala lazari
purgauit ignis inopiȩ: ⁊ bona diuitis remu nerauit felicitas tͣnseuntis
uitȩ. Est ĩ his om̃ibꝰ inter uos ⁊ nos chaos magriũ firmatũ ÷ ut hi qͥ uolunt
hinc tͥnsire ad uos nõ possint: neq inde huc tͣnsmeare. Qͦ in re ualde
querendũ ÷ qͦm dicatur hi qͥ uolũt aduos tͣnsire nõ possunt. Qa enĩ hii qͥ ĩ infer¬
no sunt ad beatoꝵ sortẽ tͣnsire cupiunt: dubiũ nõ ÷. qͥ uͦ iam ĩ beatitudinis
soete sup̃cepti sut᷑ qͦ pacto dicit᷑ qͥa tͣnsire ad eos qͥ ĩ inferno cruciant᷑ uolunt:

Expanded text:
ris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid ris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarum habuisse malum aliquod quod purgaretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Et in his omnibus inter vos et nos chahinc transire ad vos non possint, neque inde huc transmeare. Qua in re valde quaerendum est quomodo dicatur: Hi qui volunt ad vos transire non possint. Quod enim hi qui in inferno sunt, ad beatorum sortem transire cupiunt, dubium non est. Qui vero jam in beatitudinis sortem suscepti sunt, quo pacto dicitur quia transire ad eos qui in inferno cruciantur volunt?
Abbreviated transcription (Latin):
cadentes micas de mensa diuitis qͤrebat: ⁊ nemo illi dabat. Nũc de supplicio
diuitis dr̃: qd̃ ab extͤmo digito lazari distillari aqͣm ĩ ore suo cõcupiscit. Ꝙͥ gͦ
mẽsȩ suȩ uł minima dare noluit: ĩ inferno positus usq ad minima qͦrenda
ꝑuenit. Set notandũ ualde ÷ qͥd sit : qd̵ diues ĩ igne positꝰ lĩgã suã refrige¬
nari petit. Mos qͥppe ÷ sacrieloqͥi ut aliquando aliud dicat: set ex eodẽ dictu
aliud ĩnuat. Suꝑiꝰ autẽ hũc suꝑbũ diuitem dñs nõ loqͣcitati uacantẽ dix̾at.¬
s suꝑflue cõuiuantẽ. Neq hũc de loqͣcitate narrauit: s cũ elatione ⁊ tena-¬
cia de edacitate peccasse. S qͥa habundare ĩ cõuiuiis loqͣcitas solet: is qͥ male
pauore pensandũ est: qđ seqͥtur.E. dixit illi abrahã. fili recordare qͥa rece-¬
pisti bona ĩ uita tua: ⁊ lazarꝰ similit̾ mala. Nũc autẽ hic cõsolat᷑ : tu uͦ crucia-¬

Expanded text:
cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat, nunc de supplicio divitis dicitur quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Qui ergo mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quaerenda pervenit. Sed notandum valde est quid sit quod dives in igne positus linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitati vacantem dixsed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed eum elatione et tenacia de edacitate peccasse. Sed quia abundare in conviviis loquacitas solet, is qui malecordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nunc autem hic consolatur, tu vero crucia
Abbreviated transcription (Latin):
diuitis nõ dicit: nisi qd̾ deus humiles nouit. atq adꝓbat. ⁊ suꝑbos ignorat
Unde ⁊ qͥbusdã de miraculoꝵ uirtute suꝑbientib ĩ fine dicturꝰ ÷ nescio uos
unde sitis discedite a me om̃es oꝑarii iniquitatis. Ait gͦ de diuite. homo
bũ diuitẽ nescio. Illũ cognitũ ꝑ adꝓbationẽ habeo: hũc ꝑ reꝓbationẽ iudicii

Expanded text:
divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et superbos ignorat? divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum virtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis; discediteerbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judic
Abbreviated transcription (Latin):
sarũ ꝙ uestiũ: nõ putant esse peccatũ. Qd̃ si uidelicet culpa nõ esset: neqͣquã ser¬
mo dñi tã uigilant̾ expͥmeret qd̾ diues qͥ torq̃tur apd̾̃ inferos bisso ⁊ purpura
ĩdutꝰ fuisset. Nemo qͥrpe uestimenta p̾cipua : nͥ ad ĩanẽ gloriã qͣrit. Uidelicet
ut honorabilior cet̾is esse uideat᷑. Quã culpã possumꝰ meliꝰ etiã ex diu̾so colligẽ.
Nͥa si abiectio uilis indumenti uirtꝰ non esset: euangłista de ioh̃e tã uigi¬
lant̾ nõ diceret: erat indutꝰ pilis cameloꝵ. Set notandũ nob̾ magnopere ÷̃
more ueritatis de suꝑbo diuite ⁊ de humili pauꝑe qͣmtus sit ordo narrati¬
onis. Escoe enĩ dr̃ homo qͥdam erat diues: ⁊ ꝓtinꝰ subiũgit᷑. Erat qͥdã men¬
dicꝰ nomine lazarꝰ. Certe ĩ populo plꝰ solent nomina diuitũ qͣm pauperum
sciri. Qͥd ÷ gͦ qd̃ dñs de pauꝑe ⁊ diuite u̾bũ fatiens nom̃ pauꝑis dicit. ⁊ nom̃

Expanded text:
am sermo Dei tam vigilanter exprimeret, quod dives qui torquetur apud inferos, bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta praecipua, nisi ad inanem gloriam quaerit, videlicet ut honorabilior caeteris esse videatur. Quam culpam possumus melius etiam ex diverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: Erat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis magnopere est, in ore Veritatis de superbo divite, et de humili paupere, quantus sit ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat dives. Et protinus subjungitur: Et erat quidam mendicus nomine Lazd Dominus de paupere et divite verbum faciens nomen pauperis dicit, et nomen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe mandatũ ambulare longuis in salbato non licet. hyemps qͦq ad am-¬
bulandũ inpedimentũ ÷. Qa gressus ambulantiũ torpor frigoris adstr̃i¬
git. Ait gͦ. Orate ne fiat fuga uest᷑ͣ hẏeme uł salbato. Ac si aꝑte dicat. Ui¬
dete ne tũc queratis peccata ur̃a fugere: qũado iã nõ licet ambulare. Illd̃
gͦ tẽpus qͦ fugere nõ licet: modo debetis cogitare dũ licet. Illa hora ÷ nr̃i
exitus semꝑ intuenda. ista redẽptoris ammonicio ante mentis oculos sẽꝑ¬
p̃ponenda: qua ait. Uigilate itaq qͥa nescitis diem neq hora.: S̾ UiRGinibꝰ.

Expanded text:
quippe mandatum ambulare longius Saquippe mandatum ambulare longius Sabulandum impedimento est, quia gressus ambulantium torpor frigoris adstringit. Ait ergo: Orate ne fiat fuga vestra hieme, vel sabbato. Ac si aperte dicat: Videte ne tunc quaeratis peccata vestra fugere, quando jam non licet ambulare. Illud ergo tempus quo fugere non licet modo debet cogitari dum licet. Illa hora nostri exitus est semper intuenda, ista Redemptoris nostri admonitio ante mentis oculos semper ponenda, qua ait: Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. HOMILIA XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ pallore. ac tremore illꝰ qͥ tͣhebat᷑ uidebant. ꝓ auore autẽ tecre eox i magin is
huc illuc ꝙ uertebatur. In lectulo iacebat. a sinistro latere aspectũ eoꝵ fer-¬
re nõ poterat. Uertebatũr ad parietẽ: ibi aderant. Cũ q cõstrictus nimis
relaxari se posse desperaret: cepit magnis uocibꝰ clamare. Inducias uel usq
mane: inducias uel usq mane. S cũ hec clamaret: in ipsis suis uocibus
de habitaculo suȩ carnis auulsus est. De qͦ nimirũ cõstat qͥa ꝓ nob̾ nõ ꝓse¬
uideret ista. ut eius uisio nob̃ ꝓficiat: qͦs adhuc diuina patientia lon¬
ganimiter expectat. Nam illi tetros sp̃c ante mortẽ uidisse. ⁊ indutias
mus ad bene agendũ uiuere: cũ iam cõpellimur de corpore exire. Memẽ¬
tote qͥd ueritas dicat. Orate ne fiat fuga ur̃a hẏeme uł sabbato. ꝑ legis

Expanded text:
in pallore ac tremore illius qui trahebatur videbant. Pavore autem tetrae eorum 1481 imaginis in pallore ac tremore illius qui trahebatur videbant. Pavore autem tetrae eorum 1481 imaginis huc illucque vertebatur in lectulo, jacebat in sinistro latere, aspectum eorum ferre non poterat; vertebatur ad parietem, ibi aderant. Cumque constrictus nimis relaxari se jam posse desperaret, coepit magnis vocibus clamare, dicens: Inducias vel usque mane, inducias vel usque mane. Sed cum haec clamaret, in ipsis suis vocibus de habitaculo suae carnis evulsus est. De quo nimirum constat quia pro nobisviderit, ut ejus visio nobis proficiat, quos adhuc divina patientia longanimiter exspectat. Nam illi tetros spiritus ante mortem vidisse, et inducias mus ad bene agendum vivere, cum jam compellimur de corpore exire. Mementote quid Veritas dicat: Orate ne fiat fuga vestra hieme vel Sabbato . Per legis
Abbreviated transcription (Latin):
em refero fr̃s qũa si intente audire uult caritas ur̃a: ex cõsiderati¬
one ulꝰ uehemẽt᷑ instruat᷑. Qdã uir nobilis in ualeria ꝓuĩcia
nomine crisorius fuit. que lingua populꝰ rustica: criseriũ uocabat.
Uir ualde idoneus. s tantũ plenus uiciis: quantũ rerũ suꝑbia tumidꝰ
carnis suȩ uoluptatibꝰ deditus: ĩ ad qͥrendis rebꝰ auariciȩ facibꝰ accensus.
Set cũ tot malis dñs finem ponere decreuisset: sicut a Religioso qͦdã qͥ nc̃
eadem hora qua iã de corpore exiturꝰ erat: aꝑtis oculis uidit tetros:
nigerrimos sp̃e corã se adsistere. ⁊ uehemẽt᷑ ĩminere: ut ad inferni clau¬
stra se raperent. Cepit tremere. palescere. sudare. ⁊ magnis uocibꝰ indi¬
tias petere. filiũ ꝙ suũ nomine maximũ quẽ ipse iã monachꝰ monachũ
adfuit. lugẽs ⁊ ꝑstrepens familia cõuenit. Eos autẽ qͥs ille ĩsistetes ÷ gͣuit᷑
tolerabat : ipsi malignos sp̃c uidere nõ poterãt. set eoꝵ p̾sentiã: ĩ cõfusione.

Expanded text:
dire vult charitas vestra, ex consideratione illius vehementer instruetur. Quidam vir nobilis in Valeria provincia nomine Chrysaorius fuit, quem lingua rustica populus Chryserium vocabat: vir valde idoneus, sed tantum plenus vitiis, quantum rebus; superbia tumidus, carnis suae voluptatibus subditus, in acquirendis rebus avaritiae facibus accensus. Sed cum tot malis Dominus finem ponere decrevisset, sicut a religioso viro quodam, eadem hora qua jam de corpore erat exiturus, apertis oculis vidit tetros et nigerrimos spiritus coram se assistere, et vehementer imminere, ut ad inferni claustra se raperent. Coepit tremere, pallescere, sudare, et magnis vocibus inducias petere, filiumque suum nomine Maximum, quem ipse jam monachus monachum adfuit, lugens et perstrepens familia convenit. Eos autem quos ille insistentes sibi graviter tolerabat ipsi malignos spiritus videre non poterant, sed eorum praesentiam in confusione,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ea q̃ hodie colimꝰ uobiscũ tͣnsacto anno beati felicis natalicia celebraue
rũt: o quata ⁊ qualia de presentis uite ꝓuidentia cogitabat᷑. S subripi
cũcta simul tẽporalia que tractata qͣs stabilit̾ tenere uidebant᷑ amisserẽ
Si gͦ tͣnsacta multitudo generis humans ꝑ natiuitatẽ uiruit ĩ carne : per
morte aruit ĩ puluere. uidelicet fenũ fuit. Qa gͥ momentis suis hore
fugiunt: agite gͦ fr̃s Rm̃s ut inboni operis mercede teneatũ. Nidete qͥd
sapiens salomon dicat. Qd̃cũꝙ potest maniis tua facere instanter oꝑare.
qͥa nec opꝰ. nec ratio. nec scientia. nec sapientia. erũt apd̃ inferos qͦtu ꝓperas.
Qͥa gͦ. ⁊ uenturs mortis tẽpus ignoramꝰ: ⁊ post mortẽ operari nõ possumꝰ.
suꝑ ÷ ut ante mortem tempora indulta rapiamꝰ. Sic enĩ sic mors ipsã
c̃ uenerit uincitur : si priusqͣm ueniat semꝑ timeatur. Unde pius dñs

Expanded text:
qui ea quae hodie colimus nobiqui ea quae hodie colimus nobirunt? O quanta et qualia de praesentis vitae providentia cogitabant! sed subripieet cuncta simul temporalia, quae tractata quasi stabiliter habere videbantur, amiserunt. Si ergo transacta multitudo generis humani per nativitatem viruit in carne, per mortem aruit in pulvere; videlicet fenum fuit. Quia igitur momentis suis horae fugiunt, agite ergo, fratres charissimi, ut in boni operis mercede teneantur. Audite quid sapiens Salomon dicat: Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare: quia nec opus, nec ratio, nec scientia, nec sapiea venturae mortis tempus ignoramus, et post mortem operari non possumus; superest ut ante mortem tempora indulta rapiamus. Sic enim, sic mors ista cum venerit vincitur, si priusquam venerit timeatur. Redemptor nos
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciũ nescientẽ rapit. furi autem resisteret si uigilaret. Qͥa aduentũ
iudicis qͥa occultã animã rapit. p̾cauens ei penitendo occurreret: nec peni¬
tens periret. horã uͦ ultimã dñs om̃ps idcirco nobis uoluit esse ĩcognitam
ut semꝑ possit esse suspectã. It dũ illam preuidere nõ possumꝰ : d illã sine in¬
t̾missione p̾paremur. Pinde fr̃s mei in conditione mortalitatis ur̃e mentis
oculos figite: uenienti uos iudici ꝑ fletus cotidie ⁊ lamenta p̾parate. lũ certa
mors maneat om̃ib nolite de tẽporalis ꝓuidentia uite incerta cogitare.
Terrenarũ rerũ uos cura non adgͣuet. Quãtis libet enĩ auri ⁊ argenti mol¬
uibꝰ circundet᷑. qͥbꝰlibet p̾ciosis uestibꝰ induat᷑ caro. qͥd ÷ aliud qͣm caro: nolite
gͦ attendere qͥd habetis: s cogitate qͥd estis. Uultis audire qͥd estis ꝓpheta
indicat dicens. Uere fenũ ÷ populꝰ. Si enĩ fenũ populus nõ ÷ ubi sut̃ illi

Expanded text:
vigilaret, quia adventum judicis qui occulte animam rapit praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. Horam vero ultimam Dominus noster idcirco nobis voluit esse incognitam, ut semper possit esse suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissione praeparemur. Proinde, fratres mei, in conditione mortalitatis vestrae mentis oculos figite, venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate. Et cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare. Terrenarum rerum vos cura non aggravet. Quantislibet enim auri et argenti molibus circumdetur, quibuslibet pretiosis vestibus induatur caro, quid est aliud quam caro? Nolite ergo attendere quid habetis, sed quid estis. Vultis audire quid estis? Propheta indicat, dicens: Vere fenum est populus . Si enim fenum populus non est, ubi sunt illi
Abbreviated transcription (Latin):
aude tuã ⁊ cor inpenitens thesaurizas tͥ irã ĩ die irȩ. ⁊ reuelationis iusti iudi¬
ci dei. hĩc psalmuista ait. Deus iudex. iustus. fortis: ⁊ longanimis. Dicturus
q̃rpe longanimẽ premisit iustũ. Ut qu̾e uides pecata delinquẽciũ diu
pacienter ferre: scias hũc qu̾ãdoq eciã districte iudicare. hĩc ꝑ quẽdã sa¬
pientẽ dicit᷑. Altissimꝰ enĩ ÷ patiens redditor. Patiens enĩ redditor dicitur

Expanded text:
tuam, et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus judex justus, fortis et longanimis . Dicturus quippe longanimem praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc quandoque et jam districte judicare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Altissimus autem est patiens
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sccła uigilia neglexerit: tercie uigiliş remedia nõ amittat. Ut qͥ ĩ iuuen¬
tute ad uias uitȩ nõ euigilat: saltĩ ĩ senectute resipiscat. Pensate fr̃s km̾i.
qͥa cõclusit dei pietas duriciam nr̃am. Non ÷ etiam: qͥd homo excusationis
inueniat. Deus despicit᷑ ⁊ expectat. Cõtẽpni se uidet . ⁊ reuocat. Iniuriam
de cõtẽptu suo suscipit. ⁊ tam̃ qũadoq reuertentibꝰ etiam premia ꝓmitait.¬

Expanded text:
in secunda vigilia noluit tertiae vigiliae remedia non amittat, ut qui in juventute ad vias vitae non evigilat saltem in senectute resipiscat. Pensate, fratres charissimi, quia conclusit Dei pietas duritiam nostram. Non est jam quid homo excusationis inveniat. Deus despicitur, et exspectat; contemni se videt, et revocat; injuriam de contemptu suo suscipit, et tamen qu