comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit in spe. Quia et ip̃a cre¬
atura liberabitur a seruitute
cormupcionis: in sibertatem gso¬
rie filiorum dei. Scimus emim
ꝙ omnis creatura ingemissit:
et parturit usqz adhũc. Non so¬
lum autem illa. sed et nosip̃i.
primicias spiritus habentes.¬
Et ip̃i intra nos gominus. ad¬
opcionem filiorum dei. expec

Expanded text:
icit: « Quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc: non solum autem illa, sed et nosipsi primitias spiritus habentes, ipsi intra nos gemimus adoptionem filiorum Dei exspe
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. in omnem iusticiam tuam.
Auertatur obsecro ira tua et fu¬
ror tuus a ciuitate tua ihrlm
et monte sancto tuo. Propter pec¬
cata enini nra et iniquitates pa¬
trum nr̃orum iherusalem et po¬
pulus tuus in obprobriũ sunt
omnibus: per curuitum nrm.
lunc ergo exaudi deus noster
orationem serui tui. et preces eiꝰ
et ostende faciem tuam super sã¬
ctuarium tuum: quod desertum
est. Propter temetip̃m nchina
deus meus aurem tuam et exau¬
di. et aperi ocusos tuos. et uide de

Expanded text:
ne, in omnem justitiam tuam: Avertatur, obsecro, ira tua, et furor tuus, a civitate tua Jerusalem, et monte sancto tuo. Propter peccata enim nostra, et iniquitates patrum nostrorum, Jerusalem et populus tuus in opprobrium sunt omnibus per circuitum nostrum. Nunc ergo exaudi, Deus noster, orationem servi tui, et preces ejus: et ostende faciem tuam super sanctuarium tuum, quod desertum est, propter temetipsum. Inclina, Deus meus, aurem tuam, et audi: aperi oculos tuos, et vid
Abbreviated transcription (Latin):
ficationibus nũs prosterminus
preces mus ante faciem tuam:
sed in miserationibus tius mul¬
tis. Eraudi dñe. placare donsĩe:
actende et fac. Ne moreris propter
temetipm deus meus quia no¬
men tuum inuocatũ est super ci¬
uitatem hanc. et super populũ
tuum: domme deus noster. R¬

Expanded text:
onibus nostris prosternimus preces ante faciem tuam, sed in miserationibus tuis multis. Exaudi, Domine, placare, Domine: attende, et fac: Ne moreris propter temetipsum, Deus meus: quia nomen tuum invocatum est super civitatem, et super populum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
cus auctor sumĩs. con¬
ditor claritatis. qui sub¬
mouisti omĩa opera tenebraru
ut in nobis sucis tue ꝑsenitudo
regnaret. respice super hoc lume
acccusum et lunc gram benedis¬
tionis tue. nobis omibr exoran¬
tibus infunde. ut sicũt hec flam¬
ma ad astaris tui souorem et¬
repessit. ita issummatio tua m
sensibus nrĩs superet omnẽ no¬

Expanded text:
eus auctor luminis, conditor claritatis, qui submovisti omnia opera tenebrarum, ut in nobis lucis tuae plenitudo regnaret; respice, quaesumus, super hoc lumen accensum, et hanc gratiam benedictionis a nobis omnibus exoratus infunde: ut sicut haec flamma ad altaris tui orepellit; ita illuminatio tua a sensibus nostris superet omne
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o talia foris audit qͣlia ex ĩtimis ꝓ¬
feruntur uñ discretus homo ł iudex
qui int̾p̃tatur incẽtionẽ uirantis al¬
tĩ ꝯfid̾are debet qr u̾ba debent desuire
ĩtentioĩ. ⁊ non intentio u̾bis ⁊ qͣlr ꝙ

Expanded text:
 talia foris audit verba, qualia ex intimis proferuntur. Ideoque discretus Iudex, qui interpretatur intentionem Iurantis alteri considerare debet. Quod verba debeant deservire intentioni, et non inten
Abbreviated transcription (Latin):
mittere manũ suam hoc t oꝑationem
suȩ p̃dicationis inforamine aspis &
in cauerna reguli : id ÷ incordibus
ꝑfidoꝵ & extͣhere inde serpentẽ. qͥ

Expanded text:
mittere manum suam, hoc est operationem suae praedicationis, in foramine aspidis et in caverna reguli, id est in cordibus perfidorum, et extrahere inde serpentem, q
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m̃ ꝓpt̃ innocentiam: uł petrũ.
aut alios apłos. ⁊ clarissimos scos. qui
malitia paruuli fuerunt. sensu autẽ
ꝑfecti. Quib dedit dñs potestatẽ cicere
demones : de obsessis corporib Aspis
diabolũ significat. qui in cauernis &
foraminib id est incordib. ꝑu̾sorum
hominũ habitat. Abubere autẽ dicit
seꝑatum : id ÷ acarnalib desideriis
retractũ. Et qui fuerit ablactatus.
mittet manũ suam in cauerna reguli.
R egulus ÷ serpens rex omĩum serpentiũ.
qui suo flatu uł uisu nonsolũ bestias.
sed etiã aues ꝑ aera uolantes necat.
& significat diabolũ. Ab lactatus dicit᷑
alacte seꝑatus. Scĩ ergo qͥ abub̾s hoc
est acarnalib. desid̾us abstracti sunt
& qͥ ablactatis. id ÷ alacte seꝑati. qr̾ iã
soli dũ cibũ ꝑcipiunt. id ÷ iã ꝑfectis̃¬

Expanded text:
 propter innocentiam; vel Petrum,  propter innocentiam; vel Petrum, aut alios apostolos, et clarissimos sanctos: qui malitia parvuli fuerunt, sensu autem perfecti ; quibus dedit Dominus potestatem ejicere daemones de obsessis corporibus. . Aspis diabolum significat, qui in cavernis et foraminibus, id est in cordibus perversorum « hominum habitat. » Ab ubere, autem dicit separatum, id est a carnalibus desideriis retractum. « Et qui fuerit ablactatus, mittet manum suam in cavernam reguli. » Regulus est serpens, rex omnium serpentium, qui suo flatu vel visu non solum bestias, sed etiam aves per aera volantes necat, et significat diabolum. Ablactatus, dicitur a lacte separatus. Sancti ergo qui ab ubere, hoc est a carnalibus desideriis abstracti sunt, et qui ablactati sunt, id est a lacte separati, quia jam solidum cibum percipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ cũ hedo habitauit: id ÷ suꝑbus
peccator cũ humili peccatore infra
scãm eccłiam manebit non despiciens
illum : lic& terrenis lucris polleat.
quia uerecundabitur de suis malis.
Hedus autẽ non idõ conꝑatur mansueto.
qđ in sinistris sit: sed qr mortificat
sem& ipsum dño. Peruitulum & ouem.
similit̃ humiles & innocentes. qui se mor¬
tificant cũ uiciis & concupiscentiis
Per leonẽ autem aliquẽ principẽ istius
scłi possumus intelligere : qui pariter
cũ innocentib. in eccła moratur. Simi¬
lit̃ ꝑuitulum & ursum: intelligendũ ÷
Ieo : quasi bos comedet paleas. Per
leõnem: rex siue aliquis ut dictũ ÷ pͥri¬
ceps intelligitur. Ler bouẽ autẽ: qui¬
lib& simplex. Leo gͦ quasi bos comedit
paleas: simplicẽ iudelic& intellectũ.
qr pͥncipes istuis scłi litterali suꝑficiȩ
⁊ historia contenti sunt: sicut & simpli¬
ces qui sq Et delectabitur infans. lni¬
fantẽ hic possimus intelligere drim̃

Expanded text:
ergo cum haedo habitavit, » id est, superbus ergo cum haedo habitavit, » id est, superbus peccator cum humili peccatore infra sanctam Ecclesiam manebit, non despiciens illum, licet terrenis lucris polleat: quia verecundabitur de suis malis. Haedus autem non ideo comparatur mansueto quod in sinistris sit: sed quia mortificat semetipsum Domino . Per vitulum et ovem, similiter humiles et innocentes, qui se mortificant cum vitiis et concupiscentiis. Per leonem autem aliquem principem istius saeculi possumus intelligere, qui pariter cum innocentibus in Ecclesia moratur. Similiter per vitulum et ursum intelligendum est. « Leo quasi bos comedet paleas. » Per leonem, rex, sive aliquis ut dictum est princeps intelligitur; per bovem autem, quilibet simplex. Leo ergo quasi bos comedit paleas, simplicem videlicet intellectum: quia principes istius saeculi litterali superficie et historia contenti sunt, sicut et simplices quique. « Et delectabitur infans. » Infantem hic
Abbreviated transcription (Latin):
plebitur.Et erit iusticia cingu¬
lũ lũborum eiꝰ. Quis uidit um̃ꝗ
cingulũ de iusticia. aut cinctoriũ
defide : Cer iusticiã ⁊ fidẽ debemꝰ
intelligere scõs: qui ꝑfidẽ ⁊ iusticiã
oꝑando bona dño cõherent sicut
uestim̃ta. Un de exꝑsona patris
loquitur isaias alio in loco defilio.
iuo ego: quia his om̃ib. uelut
uestim̃to uestieris. habitabit
lapus cũ agno. łlȩc iuxta historiã :¬
carent sensu. Allegorice autẽ : per
lupũ possumꝰ intelligere sȩuũ & in¬
fidelem hominem. Agnus uero.
humili ⁊ mansueto fideliq assimi¬
latur. Lupus gͦ cum agno habita¬
bit post aduentũ ddñi: paulus cru¬
delis ꝑsecutor cũ anania mansueto.
uł cũ petit. Sic & de multis accipien¬
dum: qui deduricia in credulitatis
ad fidem dñi uenerunt. Pardus sig¬
nificat hominẽ. multiplicib crimi¬
nibus ⁊ errorib maculatũ: honorib.
tam̃ istius scłi pollentẽ. hedus: cori¬
paratur humili peccatori. Pardus

Expanded text:
plebitur. « Et erit justitia cingulum lumborum ejus. » Quis vidit unquam cingulum de justitia, aut cinctorium de fide? Per justitiam et fidem, debemus intelligere sanctos, qui per fidem et justitiam operando bona, Domino cohaerent sicut vestimenta. Unde ex persona Patris loquitur Isaias alio in loco de Filio: Vivo ego, quia his omnibus velut vestimento vestieris. « Habitabit lupus cum agno. » Haec juxta historiam carent sensu. Allegorice autem, per lupum possumus intelligere saevum et infidelem hominem; agnus vero humili, et mansueto, fidelique assimilatur. Lupus ergo cum agno habitavit post adventum Domini, Paulus crudelis persecutor cum Anania mansueto, vel cum Petro. Sic et de multis accipiendum, qui de duritia incredulitatis ad fidem Domini venerunt. Pardus significat hominem multiplicibus criminibus et erroribus maculatum, honoribus tamen istius saeculi pollentem. Haedus comparatur humili peccatori. « Pardus
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ celorũ. Et post modũ subita¬
tulte. Om̃is arbor quȩ non facit
fructũ bonum: excidetur & in ig¬
nẽ mittetur. hanc sententiam isti
iudici aduenientes t̾renoꝵ homi¬
nũ corda. relinquentes pͥstina uicia:
cȩꝑunt adbaptismũ illius conflu¬
ere dequib. discipłi ioħis in uidentes
xp̃o : dixerunt magistro suo. Rabbi:
ecce plures ueniutit ad iħm quem
tu baprizasti : quã adte.¬

Expanded text:
elorum . » Et postmodum subintulit: « Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur . » Hac sententia, isti judicis advenientis terrenorum hominum corda, relinquentes pristina vitia, coeperunt ad baptismum illius confluere, de quibus discipuli Joannis invidentes Christo, dixerunt magistro suo: « Rabbi, ecce plures veniunt ad Jesum quem tu baptizasti, quam ad te
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Similit̃ ꝑ p̾dicationẽ apłoꝵ cor¬
da popłorũ ꝑcussit: quando relin¬
quentes ꝓpͥas uoluntates. baptiza¬
bantur in nomine iħu. Lotest & ꝑ
uirgam : sententia diuini ex aminis
incelligi. Ueniens dñs in carne: pͥmũ
cepit p̾dicare p̾nitentiã dicens. Pȩ¬

Expanded text:
ta. » Similiter per praedicationem apostolorum corda populorum percussit: quando relinquentes proprias voluntates, baptizabantur in nomine Jesu. Potest et per virgam sententia divini examinis intelligi. Veniens Dominus in carne, primum coepit praedicare poenitentiam dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
me insuo libro distinguere curauit
uit autẽ non solũ ꝓpła obhoc qr̾ uentu¬
in p̾dixit. scd cciam apłs qͥlatine dicit᷑
missus: quia ipse adnõ meruit mitti
hoente sibi  Quem mictã: Tui cũ ille
I. spondissoe. mitit me: ait illi dñs. Sa
at adpopłm istum. Qui quidem nori
salũ decem Tribubus quȩ sub oria rege
uida & ierłnͦ uastari iam cȩperant.
regnance apua eos phacee filio romeliȩ.¬

Expanded text:
nguere curavit. Fuit autem non solum propheta ob hoc quia ventura praedixit, sed etiam apostolus qui Latine dicitur missus: quia ipse a Domino meruit mitti dicente sibi: Quem mittam? Cui cum ille respondisset, Mitte me, ait illi Dominus: Vade ad populum istum . Qui quidem non solum de decem tribubus, quae sub Osia rege Juda et Hierusalem vastari jam coeperant, regnante apud eos Phacee filio Romeliae e
Abbreviated transcription (Latin):
filirs fuit amos: non cam̃ illius qui ra
serie duodecim ꝓpħarum cercus ha¬
becur. Unde apud ebreos aliis litte.¬
ris scribitur ille: atq aliis iste. Sed
squis tradicioni uideoꝵ assentire uolis¬
anim aduertere qui uerit. amos patrẽ
isaiȩ ꝓpħam fuisse. dpħauit uero idems
ꝓpħa isaias codẽ tempore quo & oseę
iohel. & amos. sub regib. uidelic& qͦrũ
mentionẽ in exordio libri sui facit.
S ed &e submanasse quoq qͥfiliam eius
habuit inuxorem:. qͦ accusantib us
iudeis serra lignea sectus. ẽ eo qđ dyxis¬
scẽ de illis. audite pͥncipes sodomorũ.
& popłs gomorre : occasionẽ accipien¬
A T ex inde qđ dixerit dnm se uidis¬
se. cũ ipse dñs dꝑxerit admorsen. nori

Expanded text:
filius fuit Amos, non tamen illius qui in serie duodecim prophetarum tertius habetur. Unde apud Hebraeos aliis litteris scribitur ille, atque aliis iste. Sed si quis traditioni Judaeorum assentire voluanimadvertere quiverit Amos patrem Isaiae prophetam fuisse. Prophetavit vero idem propheta Isaias eodem tempore quo et Osee, Joel et Amos, sub regibus videlicet quorum mentionem in exordio libri sui facit. Sed sub Manasse quoque, qui filiam ejus habuit in uxorem: a quo, accusantibus Judaeis, serra lignea sectus est, eo quod dixisset de illis: Audite, principes Sodomorum, et populus Gomorrhae , occasionem accipientibus exinde quod dixerit Dominum se vidisse:
Abbreviated transcription (Latin):
Iamos. qũa uidit
suꝑ uidam et
L achat. et echiȩ
regum iudã
os & usitata comuetudo est scrip¬
toꝵ. qͥ nobis sacras litteras muns¬
trant : ut quando abuliquo eorũ narra¬
tur aliquid. cum ad se ipsũ uenerit
sic dese cãquanł dealio łoquatur. Sic
fecit morses qui dixit. Erat autẽ mor¬
ses uirmitissimus. Non dixit. eram ego
micissimus. Sic eciam iob̾dicit. Uit
inqͥt erat interra hũs : nomine iob.
uisio quã ego isaias uidi. sed sic se ii¬
seruit ordini narrationis suȩ : caniquã
retũ gestarum scriptor: non tãquam
sin ipsius peicator. S ed qui dese ios¬

Expanded text:
idit super Judam et , Achaz, Ezechiae, regum Juda. Mos et usitata consuetudo est scriptorum, qui nobis sacras litteras ministrant, ut quando ab aliquo eorum narratur aliquid, cum ad seipsum venerit, sic de se tanquam de alio loquatur. Sic fecit Moses, qui dixit: Erat autem Moses vir mitissimus. Non dixit: Eram ego mitissimus. Sic etiam Job dicit: Vir, inquiens, erat in terra Hus, nomine Job. Visio quam ego Isaias vidi: sed sic se inseruit ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor: non tanquam sui ipsius praedicator. Sed qui de se i
Abbreviated transcription (Latin):
qui adnuntiauerunt uerba xp̃i. qui.ẽ.
pax uera: & qui dix̃ eis. Lacẽ relinquo
uobis : pacẽ meam douobis. Et qui nos
pacificauit dõ patri: & scĩs angłis. Apłi
ergo post ascensionem dñi miminente
tẽpore captu̾ntatis: iam non clamabant
in hierłm ad nuntiantes uerbũ euangłii
sed foris: hoc ÷ gentib. qͥcũ ipsi spreuis¬
sent eos: dixer̃ apłi. Uobis quidẽ opor¬
tebat pͥmũ loqui uerbũ d ĩ. sed quia
reppulistis illud: ecce conuertim᷑ ad
gentes. Angłi autẽ pacis. hoc ÷ apłi
nuntii pacis. ⁊ euangłii amare fleue¬
runt: ꝓpt̃ incredulitatẽ uidȩorũ. de
quorũ stirpe descendant : condolentes
ꝑ diciom illorũ. & maliciȩ. De quorum
tiumero unus dicit. Tristicia ÷ mͥ mag¬
na. & continuus dolor cordi meo ꝓfr̃ĩb.
meis qui sunt israbelitȩ : obtabam ego
anathema. eẽ. ꝓtis. hoc ÷ interfici ꝓsa¬
lute illorũ. Dissipage sunt uic
herłm: cessauit transiens ꝑ eam. hoc
factũ ÷ p̃uastacionẽ romanoꝵ idõ

Expanded text:
i nuntiaverunt verba Christi, qui est pax vera, et qui dixit eis: « Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . » Et qui nos pacificavit Deo Patri et sanctis angelis . Apostoli ergo, post ascensionem Domini, imminente tempore captivitatis, jam non clamabant in Hierusalem annuntiantes verbum Evangelii, sed foris, hoc est gentibus quibus cum ipsi sprevissent eos, dixerunt apostoli : Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Domini; sed quia repulistis illud, ecce convertimur ad gentes. Angeli autem pacis, hoc est apostoli nuntii pacis et Evangelii amare fleverunt, propter incredulitatem Judaeorum, de quorum stirpe descenderant, condolentes perditioni illorum et malitiae. De quorum numero unus dicit : Tristitia est mihi magna et continuus dolor cordi meo pro fratribus meis qui sunt Israelitae. Optabam ego anathema esse pro eis, hoc est interfici pro salute illorum. « Dissipatae sunt viae Hierusalem, cessavit transiens per eam. » Hoc factum est post vastationem Romanorum; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
& colligentur a nobis sicut colligitur
brucus. Ex locusta nascitur brucus
qui ita uocatur : quo usq alas habeat.
S ed cũ ceꝑint ei iã alę succrescere ac
nisus fuerit uolitare : uocat᷑ ateleb.
Cum uͦ plenissime poterit uolare: ef¬
ficitur iterũ locusta : ⁊ est multũ
grauior brucus quã locusta. & athe¬
leb qr̃ desunt ei alę. nec potest erto
ambulare : idõq ubicũque uenerit
penitus comedit fruges. Solent autẽ
homines illarũ regionum adquas locus¬
te ueniunit. ea congregare in fossas.
& oꝑire humo. Ut si hoc uenerit quati¬
nus auento ꝓiciantur in mare. &
abundis ꝓiciantur adt̾ram: ex foetib
illarũ oriantur bruci. Sic enĩ sepe
fit ut ex oiuis pascantur. quȩ ad¬
huo inuentre matris erant.
id÷̃ magnus p̃dicatus & laudatus
ab ereciia. ⁊ abillis qui uictoriã dni
iuderunt de hostib. sius. In exalso
autẽ habitabit uł intẽplo głs suae

Expanded text:
et colligentur a nobis sicut colligitur et colligentur a nobis sicut colligitur bruchus. Ex locusta nascitur bruchus, qui ita vocatur quousque alas habeat. Sed cum coeperint ei jam alae succrescere ac nisus fuerit volitare, vocatur athelech. Cum vero plenissime poterit volare, efficitur iterum locusta. Et est multo gravior bruchus quam locusta et athelech, quia desunt ei alae nec potest cito ambulare: ideoque ubicunque venerit, penitus comedit fruges. Solent autem homines illarum regionum ad quas locustae veniunt, eas congregare in fossas, et operire humo: ut si hoc venerit quatenus a vento projiciantur in mare, et ab undis projiciantur in terram, et foetibus illarum oriantur bruchi. Sic enim saepe fit ut ex ovis nascantur, quae adhuc in ventre matris erant. id est magnus praedicatus et laudatus ab Ezechia, et ab illis qui victoriam Domini viderunt de hostibus suis . In excelso autem habitabit, vel in templo gloriae suae,
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ decem dũces qui remanserant. qͥ
et̾iam cum ipso sennacherip uenerant.
qui audierunt qđ sua uirtute tot
milia hominũ contra sẽ suꝑbientuũ.
ꝑ unũ angłm suum strauerit. Iunc
omp̃s dĩ aliquando exaltari dicitur
cumse ulenscitiuer de hostib sius: qi
qui noluer illum cagnoscere tẽpore tran.¬
quillitatis. cognoscent tẽpore tribulatio¬
nis. Et congrãgitabuntur spolia urã
sicut colligitur brucus : uelut cd̾ fossȩ
plenȩ fuerint deeo. In quib. dã codicib.
repꝑitur spolia nr̃a. Si dixerimꝰ spolia
urã : exit sensus. Omiseri ⁊ suꝑbissim
assirii. cdmueneritis contra hicrłm c̃¬
gregabunt᷑ spolia urã auidͥcis. & im¬
plebuntur eorũ domus spolus : sicut
inipletur fossa exmultitudine brucoꝵ.
Si autẽ legerimus spolia nr̃a: erit sens
Oiuolȩi qui habitatis inhierłm : nolite
timere a facie assirioꝵ. qr̾ omĩa spo¬
lia ⁊ om̃s diuitiȩ illorũ iam nr̃ȩ sunt.

Expanded text:
id est decem duces qui remanserant, qui id est decem duces qui remanserant, qui etiam cum ipso Sennacherib venerant. qui audierunt quod sua virtute tot millia hominum contra se superbientium, per unum angelum suum straverit. Tunc omnipotens Deus aliquando exaltari dicitur, cum se ulciscitur de hostibus suis: quia qui noluerunt illum cognoscere tempore tranquillitatis, cognoscent tempore tribulationis. « Et congregabuntur spolia vestra sicut colligitur bruchus, velut cum fossae plenae fuerint de eo. » In quibusdam codicibus reperitur spolia nostra. Si dixerimus spolia vestra, erit sensus: O miseri et superbissimi Assyrii., cum veneritis contra Hierusalem, congregabuntur spolia vestra a Judaeis, et implebuntur eorum domus spoliis: sicut impletur fossa ex multitudine bruchorum. Si autem legerimus spolia nostra, erit sensus: O Judaei qui habitatis in Hierusalem, nolite timere a facie Assyriorum: quia omnia spolia et omnes divitiae illorum jam nostrae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ factũ erat in castris eorũ. quo usq
mane surgerent : & uident omĩa corꝑa
conbusta. Tunc nimio timore ꝑculsi
fugerunt interrã suam. & idõ quia
mane illi cognouerunt quid erat
gestum. & mane fugã petierunt: di¬
cit ꝓpħa. Esto brachium eorũ inmane.
hoc ÷ expugnatio & repulsio. & salus
nr̃ã intempore tribulationis.
uoce angłi fugerunt popłi.¬
& ab exaltacione tua odisꝑsȩ sunt
gentes. Nonnulli angłm
alichaelem autumant fuisse: qui
constitutus ÷ princeps iudaici popłi
sicut in uolumine damelis habetur.
Nemo ÷ inquit ad uitor m̃s in om̃ib. his
nisi michael princeps ur̃. Quidam
uero dicunt gabrihelem fuisse. qͥ dĩ
forcitudo interp̃tatur : eo qđ ipse
p̃sit popłis. Id ipsum & doctores iudȩoꝵ
adfirmant. qđ ipse ꝑcusserit illa tot¬
milia assiriorũ. & illorum corda
quȩ remanserurit terrore numo im¬
pleuerat: & boc ÷ qđ dicit auoce angłi.
idt a terrore gabrielis fuger̃ popłi.

Expanded text:
quod factum erat in castris eorum, quousque quod factum erat in castris eorum, quousque mane surgerent, et viderent omnia corpora combusta. Tunc nimio timore perculsi fugerunt in terram suam. Et ideo quia illi mane cognoverunt quod erat gestum, et mane fugam petierunt, dicit propheta: Esto brachium eorum in mane, hoc est expugnatio et repulsio, et salus nostra in tempore tribulationis. « A voce angeli fugerunt popul, ab exaltatione tua dispersae sunt gentes. » Nonnulli angelum Michaelem autumant fuisse, qui constitutus est princeps Judaici populi, sicut in volumine Danielis habetur: Nemo est, inquit, adjutor meus in omnibus nis, nisi Michael princeps vester . Quidam vero dicunt Gabrielem fuisse, qui Dei fortitudo interpretatur, eo quod ipse praesit populis. Idipsum et doctores Judaeorum affirmant, qriorum, et illorum corda quae remanserunt terrore nimio impleverit . Et hoc est quod dicit, a voce angeli, id est a terrore Gabrielis fugerunt populi,
Abbreviated transcription (Latin):
mus: esto brachium eorũ inma¬
ne. &̾ salus nra intempore tribulatio¬
nis. Loquitur modo esaias ꝓpħa. ex
ꝑsona popłi hierłm qui obsidebatur
ab exercitu sennacherip: & exorat dnñ
dicens. Dnẽ miserere nr̃i. & lib̾a nos
de manib assiriorũ & ciuitatẽ istam
ꝓtege : qr̾ te expectauimus infide ut
nos lib̾es. Non quesiuimus idola &
sculptilia. qr̾ non possunt nobis ꝓd . ẽẽ.
sedte qui es solus potens. Esto brachi¬
um eorum in mane. Aliqui codices
habent. brachium nrm̃. Sed sidixeri¬
mus scdm beatũ hierominũ esto brachi¬
um eorũ : erit sensus. E sto brachium.
id÷ exyugnatio corum: & repulsio.
Si autẽ dixerimus nr̃m: exit sensus
esto brachium nr̃m. hoc ÷ fortitudo
⁊ defensio nrã : & defende nos cua uir¬
tute & potentia. Non ÷ autẽ p̃termit¬
tendum: quare dicat in mane: Quan¬
do interfectus ÷ exertitus assiriorũ
eo mͦ quo suꝑius dictũ ÷ : illi qͥreman¬
serant ex senna cherip non cognouerunt

Expanded text:
rum in mane, et salus nostra in tempore tribulationis. » Loquitur modo Isaias propheta ex persona populi Hierusalem, qui obsidebatur ab exercitu Sennacherib, et exorat Dominum, dicens: Domine, miserere nostri, et libera nos de manibus Assyriorum, et civitatem istam protege: quia te exspectavimus in fide ut nos liberes. Non quaesivimus idola et sculptilia, quia non possunt nobis prodesse, sed te qui es solus potens. Esto brachium eorum in mane. Aliqui codices habent brachium nostrum. Sed si dixerimus, secundum beatum Hieronymum: esto brachium eorum, erit sensus: Esto brachium, id est expugnatio eorum et repulsio. Si autem dixerimus nostrum, erit sensus: Esto brachium nostrum, hoc est fortitudo et defensio nostra, et defende nos tua virtute et potentia. Non est autem praetermittendum, quare dicat in mane. Cum interfectus est exercitus Assyriorum eo modo quo superius dictum est, illi qui remanserant ex Sennacherib non cognoverunt
Abbreviated transcription (Latin):
c ꝑquendã ꝓpħam. habitabitis in loco
isto: amodo ⁊usq inscłm. Et ad salo¬
monẽ. ł ritq. nom̃ meum ibi usq. insẽ¬
pit̾num. Pidiecit ciuitates illorum.
qr̾ illi non cognoscentes se homines. ee.
bestiarum more uixerunt luxuriose
uiuentes: omĩq. inmundicia pullulan¬
ces. Luxit ⁊ elanguit terra.
ux̃ id⁊̃ desecit. Labe facta ÷ non t̾ra.
sed habitantes iñ ea. Confusus ÷ libanus
⁊ obsorduit . non dubium quin ꝑliba¬
num significetur templũ. Dequo legi¬
mus in zacharia. Aꝑi libane portas cu¬
as: & deuor&e ignis cedros tuas. Et in
iezechiel. Aquila magnarũ alarũ ue¬
nit adlibamĩ : & tulit medullam ce¬
dri. Ilud ergo tẽplum inquo antea
exaudiebantur p̃ces postul antium. it
surditatẽ redactũ ÷ tempore ultimȩ
captiuitatis. ꝓpt̾ peccata popłi : qi lica&¬

Expanded text:
 quemdam prophetam: Habitatis in loco isto amodo et usque in saeculum . Et ad Salomonem: Erit nomen meum ibi usque in sempiternum. « Projecit civitates » illorum, quia illi non cognoscentes se homines esse, bestiarum more vixerunt luxuriose viventes, omnique immunditia pullulantes. « Luxit et elanguit terra. » Luxit, id est defecit. Tabefacta est non terra, sed habitantes in ea. « Confusus est Libanus, et obsurduit: » non dubium quin per Libanum significetur templum. De quo legimus in Zacharia: « Aperi, Libane, portas tuas, et devoret ignis cedros tuas ; » et in Ezechiele: « Aquila magnarum alarum venit ad Libanum, et tulit medullam cedri . » Illud ergo templum, in quo antea exaudiebantur preces postulantium, in surditatem redactum est tempore ultimae captivitatis propter peccata pop
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apłorũ cuis Et factus ÷ saron
sicut desertũ: & concussa ÷ basan ał car¬
melus. Saronas appellat᷑ om̃is illa¬
ꝓuincia inter ioppem & liddã. inqͣ
latissimi campi fertiles que tenduntur.
Basan quoq. regio÷ trans iordanẽ. quȩ
fuit ohe regis : quã cradidit morses duab.
tribubus ac dimide ad possidendũ: & in¬
terp̃tatur uberrima uł pinguis. Carmelꝰ
autẽ mons ÷: terre reꝓmissionis fertilis¬
simus. Et ꝑbasan & saronas ac carmelũ.
debemus intelligere omnẽ fertilitatem
terrȩ iudȩorũ : quȩ omia amiser̃. qui a

Expanded text:
 ejus. « Et factus est Saron sicut desertum, et concussa est Basan et Carmelus. » Saronas appellatur omnis provincia inter Joppen et Liddam, in qua latissimi campi fertilesque tenduntur. Basan quoque regio est trans Jordanem quae fuit Og regis, quam tradidit Moses duabus tribubus ac dimidiae ad possidendum, et interpretatur uberrima vel pinguis. Carmelus autem mons est terrae repromissionis fertilissimus; et per Basan et Saronas ac Carmelum, debemus intelligere omnem fertilitatem terrae Judaeorum, quae omnia amiserunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓderit: noq salus adipisci potest. Initium
ui sapientiȩ : timor dni. Et thobias
ad filium. Flabebis inquit multa bona.
si timueris dm̃. Eoce uidentes damabunt.
foris : angłi pacis amare flebunt. Beũ¬
titur sermo diuinus : adultimã captiuita¬
tem Isti sunt uidentes dequib: suꝑius
dixit. beati qui seminatis suꝑ om̃s aqͣs.
& de quib. dñs dpat. Beati oculi: qͥ uident

Expanded text:
proderit, neque salus adipisci potest. Initium proderit, neque salus adipisci potest. Initium quippe sapientiae timor Domini . Et Tobias ad filium: Habebis inquit multa bona, si timueris Deum . « Ecce videntes clamabunt foris: angeli pacis amare flebunt. » Revertitur sermo divinus ad ultimam captivitatem. Isti sunt videntes de quibus superius dixit: Beati qui seminatis super omnes aquas. Et de quibus Dominus dixit: Beati oculi qui vident
Abbreviated transcription (Latin):
addit ꝓpħa & erit fides intẽporib.
tus : duplici modo intelligo̾ po¬
test. quidã enĩ codices habent it
tẽporib suis. Sed si dixerimus tuis :
erit sensus. ut a Lloquatur ꝓpħa
eTechiam. O ezechia. cum ꝑcusse¬
rit dĩ inimicos tuos: erit fides. hoc
.ẽ. ꝓbabitur intẽporib tuis. Si autẽ
legerimus suis: erit sensus. Cũ lib̾aue¬
rit ds̃ omp̃s popłm suum atimore hos¬
tium. ꝓbabitur fides obsessi popłi. in
cẽporib. suis. In hoc enĩ ꝓbata ÷ quia
I nter sapientiam & scientiam. beatus
augustinus hanc discretionẽ facit.
quod sapientia diuinarũ rerũ est
intelligentia: scientia autem huma¬
narum. Et ille popłs sapientiam ha¬
buit : quia conuersus ÷ demniquita¬
te adiusticiã. de idolatria ad cultũ
⁊ seruitutem dĩ. Scientiã habuit.
quia nontradidit se assirio cũ multa
mala ci minatus. eẽt. Timor dnĩ ipse
thesaurus eiꝰ: id ÷ salutis. Sine cimore
enĩ dñi. noq sapientia. neq scientia. aliqͥa

Expanded text:
it fides in temporibus tuis, » duplici modo intelligi potest. Quidam enim codices habent in temporibus suis. Sed si dixerimus tuis, erit sensus, ut alloquatur propheta Ezechiam: O Ezechia, cum percusserit Deus inimicos tuos, erit fides, hoc est, probabitur in temporibus suis. Si autem legerimus suis, erit sensus: Cum liberaverit Deus omnipotens populum suum a timore hostium, probabitur fides obsessi populi in temporibus suis. In hoc enim probata est, quia Inter sapientiam et scientiam beatus Augustinus hanc discretionem facit, quod sapientia divinarum rerum est intelligentia, scientia autem humanarum. Et ille populus sapientiam habuit, quia conversus est de iniquitate ad justitiam, de idololatria ad cultum et servitutem Dei. Scientiam habuit, quia non tradidit se Assyrio cum multa mala ei minatus esset. « Timor Domini thesaurus ejus, » id est salutis. Sine timore enim Domini, neque sapientia, neque scientia aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
qui fuer̃ filui ꝑegrinorũ. uł apłos de¬
quibus dicitur reliquiȩ salue fient.
ut ipsi appellantur sacerdotes ddũ
qui maioris dignitatis erant sicut
defiliis dauid dioitur. quod erant sacerdo¬
tes indomo dnĩ: & est sensus uł ordo.
Cum filii ꝑegrinorũ fuerint uinitores oem̃¬
tarii. & agricultores : uocabimini uos
apłi sacerdotes & magistri eorũ quia
ministri dñi eritis.ortitudinem
gentium comȩdetis : & ingła corum
suꝑbietis. Fortitudo gentiu̾m fuerunt
martyres. qui forticer torm̃ta ꝑsequu¬
torũ ꝓ xp̃i nomine sustinuer̃. dequorũ
uictoria & triumpho epulati id ⁊ ual¬
de lȩcati sunt : uidentes eos transire ad
suã societatem. & inquoꝵ gła ipsi su¬
Suꝑbia siquidem isto in loco ꝓgła ponitur
sicut ce paulo suꝑus ubi dictum est

Expanded text:
qui fuerunt filii peregrinorum, vel adqui fuerunt filii peregrinorum, vel adquibus dicitur, « reliquiae salvae fient : » ut ipsi appellentur sacerdotes Domini qui majoris dignitatis erant, sicut de filiis David dicitur, quod « erant sacerdotes in domo Domini . » Et est sensus vel ordo: Cum filii peregrinorum fuerint vinitores, caementarii et agricultores, vocabimini vos apostoli, sacerdotes et magistri eorum, quia ministri Domini eritis. « Fortitudinem gentium comedetis, et in gloria eorum superbietis. » Fortitudo gentium fuerunt martyres, qui fortiter tormenta persecutorum pro Christi nomine sustinuerunt: de quorum victoria et triumpho epulati, id est valde laetati sunt videntes eos transire ad suam societatem, et in quorum gloria ipsi sui sunt. Superbia siquidem isto in loco pro gloria ponitur, sicut et paulo superius ubi dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
& martyres ut fuit gregorius. ambrosius.
hilarius. augustinus. Exprianus. aliiq
quam plurimi: uerbo simplici & doctri¬
na sp̃uali pauerunt. Ipsi martires &
p̃dicatores filii ꝑegrinoꝵ id÷ filii gen¬
tium fuer̃ agricolȩ & cultores ȩccłiȩ &
cementarii & uinitores & custodes. quia
ipsi edificauer̃ ȩccłiam. & ipsi excoluer᷑
corda credentium illosq quos p̃cessores
eorũ apłi in uineam dñi introduxerant.
dequa dicit ꝓpħa. Uinea dñi sabaoth.
domus isrł est: ipsi custodierunt. E¬
E contra: mali cem̃tarii & mali iunito¬
res & cultores fuer̃ scribȩ & pharisei.
dequib dñs illis audientib infine ꝑa¬
bolȩ dicit. Malos male ꝑd&e. & ꝓptẽa
genti facienti fructus eiꝰ. Uos autem
sac̃dotes dñi uocabimini: ministri dĩ
nrĩ. dicetur uobis . Hoc cduplicit̃ intelli¬
gi potest ut beatus hieronimꝰ dicit: inde¬
licet ut ad p̃dicatores exgentib. reserit᷑

Expanded text:
et martyres ut fuit Gregorius, Ambrosius, et martyres ut fuit Gregorius, Ambrosius, Hilarius, Augustinus, Cyprianus, aliique quamplurimi verbo simplici et doctrina spirituali paverunt. Ipsi martyres et praedicatores filii peregrinorum, id est filii gentium, fuerunt agricolae et cultores Ecclesiae et caementarii et vinitores et custodes: quia ipsi aedificaverunt Ecclesiam, et ipsi excoluerunt corda credentium. Illosque quos praecessores eorum apostoli in vineam Domini introduxerant de qua dicit propheta: « Vinea Domini sabaoth domus Israel est »  ipsi custodierunt. Econtra mali caementarii et mali vinitores et cultores fuerunt scribae et Pharisaei, de quibus Dominus illis audientibus in fine parabolae dicit: « Malos male perdet. » Et, «  Vos autem sacerdotes Domini vocabimini, ministri Dei nostri dicetur vobis. » Hoc dupliciter intelligi potest, ut beatus Hieronymus dicit, videlicet ut ad praedicatores ex gentibus referatur,
Abbreviated transcription (Latin):
erigent hoc ÷ qđ cecidit in fynagogis
ꝑ infidelitatẽ restaurabunt in illis qͥcre¬
diđ̾unt ex iudeis. Et qđ cetidit ab exor dio
mundi ingentib ꝑ idolatriam. restaura¬
bunt & erigent ipsi ꝑculturã omnipoten¬
tis dĩ. Et in staurabunt ciuitates deser¬
tas adõ : id ÷ ȩccłias diuersarũ gentium.
uł quinq. corꝑis sensus qui intelligunt᷑
ꝑ ciuitates quȩ dissipatȩ fuerant ingene¬
racione iudeorum & generationẽ gentiũ
infidelitate & rdolatria. Et stabunt
alieni & pascent peccora urã. Et fllui
ꝑegrinorum agricole & uinitores ur̃i
erunt. Alieni apellantur gentiles &
&e pegrini: quia cognitione dĩ alieni erant
longe recalentes ab illo ꝑ idolaͬriam.
S ed postquam crediderunt: steterunt ui
dat. Pacori quoq apłorum. sunt simplices
& mansueti : dequib dñs dicit pecro. & in
ilło om̃ib apłis. Pasce oues meas: siue
agnos meos. Quot̾ p̃dicatores gentium

Expanded text:
erigent, hoc est quod cecidit in synagogis erigent, hoc est quod cecidit in synagogis per infidelitatem, restaurabunt in illis qui crediderunt ex Judaeis. Et quod cecidit ab exordio mundi in gentibus per idololatriam, restaurabunt et erigent ipsi per culturam omnipotentis Dei. Et instaurabunt civitates desertas a Deo, id est ecclesias diversarum gentium, vel quinque corporis sensus qui intelliguntur per civitates quae dissipatae fuerant, in generatione Judaeorum, et generationem gentium, infidelitate et idololatria. « Et stabunt alieni, et pascent pecora vestra. Et filii peregrinorum agricolae et vinitores vestri erunt. » Alieni appellantur gentiles et peregrini, quia cognitione Dei alieni erant, longe recedentes ab illo per idololatriam. Sed postquam crediderunt, steterunt in dat . » Pecora quoque apostolorum sunt simplices et mansueti, de quibus Dominus dicit Petro et in illo omnibus apostolis: « Pasce oves meas , » sive agnos meos. Quos praedicatores gentium
Abbreviated transcription (Latin):
panilium laudis ꝓ lugubri uestimento.
quando uiderunt mulcitudinẽ udeorum
i multitudinẽ gentium uenire ad fidem.
p̃cincti gaudio & ẽxultatione. Et uocabunt᷑.
inte fortes iusticię. id est fortes ad iusticiã¬
plantacio cdnĩ ad głificandũ. Eccłiam allo¬
quitur sermo ꝓpħicus. Costquã inqͥens
acceꝑis gaudium ꝓtristicia: uocabuntur
inte apłi. & martires. aliiq. ꝑfecti infi¬
de fortes ad iusticiam faciendam. & uoca¬
buntur etiã plantatio dñi qui abipso
sunt fundati infide inȩccła: ad glorifi¬
candum creatorem suum. E t edifica¬
hunt deserta ascło. & ruinas antiquas
erigent. & instaurabunt ciuitates deser¬
cas dissipatas ingeneratione & generatio¬
nem. De apłis nunc sermo agitur. Post¬
quã igitur plantati fuerint apłi adũo
infide in ȩccłia & głificauerint eum
in suis oꝑib. ȩdificabunt sua p̾dicatione
⁊ baptismo de serta adõ corda gentium
a scło. id ÷ abuucio. Et riunas antiquas

Expanded text:
pallium laudis pro lugubri vestimento, pallium laudis pro lugubri vestimento, quando viderunt multitudinem Judaeorum et multitudinem gentium venire ad fidem, praecincti gaudio et exsultatione. « Et vocabuntur in te fortes justitiae, » id est, fortes ad justitiad glorificandum. » Ecclesiam alloquitur sermo propheticus. Postquam inquiens acceperis gaudium pro tristitia, vocabuntur in te apostoli et martyres aliique perfecti in fide, fortes ad justitiam faciendam, et vocabuntur etiam plantatio Domini: qui ab ipso sunt fundati in fide, in Ecclesia, ad glorificandum Creatorem suum. « Et aedificabunt deserta a saeculo, et ruinas antiquas erigent, et instaurabunt civitates desertas, dissipatas, in generatione et generationem. » De apostolis nunc sermo agitur. Postquam igitur plantati fuerint apostoli a Domino, in fide in Ecclesia, et glorificaverint eum in suis opibus, aedificabunt sua praedicatione et baptismo deserta a Deo corda gentium a saeculo, id est ab initio. Et ruinas antiquas
Abbreviated transcription (Latin):
dñi suꝑ me : ita & hic cũ dicit ut p̃dicarẽ
diem ultionis do nrõ placabilẽ qͥa daĩs
ds̃ illiꝰ ÷ scd̾m humanitatẽ. Placabilis
autẽ fuit dõ patri dies ultionis iudeorũ :
non qđ gauder& malicie eoꝵ siue desola¬
tioni: sed more uiõ loquitur qui gaudemꝰ
quando nos ulciscimur de inunicis nris.
Ad hoc etiam misit me ut consolarer su¬
bandis inp̃senti uł etiã infuturo om̃s
lugentes sua & alioꝵ peccata dequib
in euangłio dr̃. Beati qui lugent: qm̃
ipsi consolabuntur. Et ponerem inquit
lugentib sỹon. subandis coronã incapite.
uel gaudium ȩt̾ne felictatis. ĩnfundem.
in eoꝵ cordib Lugentes fyon appellat
me ut darem eis subaudis qui lugebant
iudeis coronam ꝓcinere: id ÷ remunerati¬
onem celestem ꝓpenitentia & labore quẽ
assũpserunt ꝓfr̃ib suis. Et darem oleũ
lium laudis ꝓ spũ meroris: ĩd ⁊ uestimen¬
tum iocunditatis ꝓ lugubri uestim̃to.
Tunc apłi coronã accẽꝑunt ꝓcinere : &

Expanded text:
ni super me; » ita et hic cum dicit, ut praedicarem diem ultionis Deo nostro placabilem: quia Dominus Deus illius est secundum humanitatem. Placabilis autem fuit Deo Patri dies ultionis Judaeorum, non quod gauderet malitia eorum sive desolatione: sed more nostro loquitur, qui gaudemus quando nos ulciscimur de inimicis nostris. Ad hoc etiam misit me ut consolarer, subaudis in praesenti vel etiam in futuro, omnes lugentes sua et aliorum peccata. De quibus in Evangelio dicitur: « Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur . » Et ponerem, inquit, lugentibus Sion, subaudis coronam in capite, vel gaudium aeternae felicitatis infunderem in eorum cordibus. Lugenme, ut darem eis, subaudis qui lugebant Judaeis, coronam pro cinere, id est, remunerationem coelestem pro poenitentia et labore, quem assumpserunt pro fratribus suis. Et darem oleum lium laudis pro spiritu moeroris, id est, vestimentum jucunditatis pro lugubri vestimento. Tunc apostoli coronam acceperunt pro cinere, et
Abbreviated transcription (Latin):
alti erant in sapientia mundana. ut fuit
crprianus. hilarius. ambrosius.
augustinus. ex celsȩ arbores quondam
inscło existentes : sed ad eccłiam uemen¬
tes. eam suis doctrinis & uirtitib orna¬
uerunt. Per pinum uͦ & buxum. quae
uiriditate gaudent : in telliguntur illi
qui postquã eccłie sunt sociati: urides
infide exciterunt. Diuersitas & emm
arborũ. diuersos ordines significit.
ex quib om̃ib scã ad ornata ÷ eccłi
Uenerunt siquidem ex regib ad eam & pͥn¬
sophis. om̃ibq. aliis ordinib ꝑ quos
locus scificationis eiꝰ adornatins. ẽ. id ÷
eccłia quam ipse scificauit sanguint re¬
Ac̃ptionisꝰ. & baptismo ablutionis. Dicit᷑
reges & principes huius mundi. ad
te nenient ꝑfidem. abies uidelic&e ĩd ÷
diuites & plulosophi. pinis & bipxus.
hoc ⁊ illi qui uriditatem fidĩ habat.¬
& ornabunt te suis doctrinis &uirtu¬
tib Qđ q sequitur. & locum pedum

Expanded text:
alti erant in sapientia mundana, ut fuit alti erant in sapientia mundana, ut fuit Cyprianus, Hilarius, Ambrosius, Augustinus, excelsae arbores quondam in saeculo existentes, sed ad Ecclesiam venientes, eam suis doctrinis et virtutibus ornaverunt. Per pinum vero et buxum, qui viriditate gaudent, intelliguntur illi qui postquam Ecclesiae sunt sociati, virides in fide exstiterint. Diversitas enim arborum diversos ordines significat, ex quibus omnibus sancta adornata est Ecclesia. Venerunt siquidem ex regibus ad eam et prinsophis, omnibusque aliis ordinibus, per quos locus sanctificationis ejus adornatus est, id est, Ecclesia quam ipse sanctificavit sanguine redemptionis et baptismo ablutionis. Dicitur reges et principes hujus mundi ad te venient per fidem, abies videlicet, id est, divites et philosophi, pinus et buxus, hoc est illi qui viriditatem fidei habent, et ornabunt te suis doctrinis et virtutibus. Quodque sequitur, et locum pedum
Abbreviated transcription (Latin):
gentes subaudis que non seruierint iͥ.
solitudine uastabuntur id ÷ pagani
in infidelitate ꝑ manentes. deserentur
adõ: & uastabuntur adiabolo. traditi
cruciatib gehennȩ. Eł a libani adte
uemia abies & buxis & pimus simul
ad ornandum locum scĩficationis meȩ.
& locum pedum meoꝵ głificabo.
L ibanus mons ÷ plienicis & palestinȩ
in confino terrrae reꝓmissionis: ex qͦ
ministrauit iram quando dauid ad
palacium suum. & salomoni adcẽplũ¬
Am̃ construendum. ligna pulchra & ia¬
pntribilia. Cuiꝰ gła est altitudo arborũ:
&̃ diner ficas ac multitudo bestiarum.
Per libanũ ergo intelligitur isto in loco
munduis : & ꝑ głam illuis montes. abci¬
tudo & sublimitas istuis mundi: quȩ
maxime in regibus & principib con¬
sistit. qui ad eccłiam ꝑfidei confessionẽ
uenerunt. Per abietem quȩ mirȩ
altitudinis ac ꝓaeritatis arbor.ẽ. in¬
celliguntur diuites uł philosophi. qͥ

Expanded text:
gentes, » subaudis quae non servierint tibi, « gentes, » subaudis quae non servierint tibi, « solitudine vastabuntur, » id est, pagani in infidelitate permanentes deserentur a Deo, et vastabuntur a diabolo traditi cruciatibus gehennae. « Gloria Libani ad te veniet, abies et buxus et pinus simul ad ornandum locum sanctificationis meae, et locum pedum meorum glorificabo. » Libanus mons est Phoenicis et Palaestinae, in confinio terrae repromissionis, ex quo ministravit Hiram quondam David ad palatium suum, et Salomoni ad templuini construendum, ligna pulchra et imputribilia. Cujus gloria est altitudo arborum, et diversitas ac multitudo bestiarum. Per Libanum ergo intelligitur isto in loco mundus, et per gloriam illius montis altitudo et sublimitas istius mundi: quae maxime in regibus et principibus consistit, qui ad Ecclesiam per fidei confessionem venerunt. Per abietem, quae mirae magnitudinis ac proceritatis arbor est, intelliguntur divites vel philosophi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussit ęccłiam ꝑ trrannos huius scłi
ut ꝓbarae illamꝰ & emendar&e. Sed
postea misertꝰ est euis: ꝑ reconaliationem
quȩ facta.ẽ. sangume filii sui. Et aꝑi¬
entur. id ÷ patebunt portȩ tuȩ iugiter.
die & nocte non claudentur: ut afferatur
a dͥte fortitudo gentium. & reges earũ ad¬
ducantur subaudis cibi perfidem. Quȩ
sunt porte accłlȩ quȩ semper patent.
epĩ. & sacerdotes quoꝵ ministerio introdu¬
cimur intra scam eccłiam. Qui dõ dicunt᷑
semꝑ patere: quia parati sunt ad suscipi¬
endos credentes in eccłia. Die acnocte.
hoc ÷ & ĩnprosperitate & in aduersitate.
Et quare hoc : Et afferatur ad eccłam for¬
titudo gentium. principes uidelic&̾ ac
potentes. uel martires fortes infide. &
reges earum: ut constantinus fuit. uel
scĩ qui sem& ĩpsos bene regunt adducan¬
ꝑibit indie indicii cum illis quib dicet᷑.
ite maledicti in ignem ȩtermuĩ. Et

Expanded text:
percussit Ecclesiam per tyrannos hujus saeculi, percussit Ecclesiam per tyrannos hujus saeculi, ut probaret illam et emendaret. Sed postea misertus est ejus, per reconciliationem quae facta est sanguine Filii sui. « Et aperientur, » id est, patebunt « portae tuae jugiter, die et nocte non claudentur, ut afferatur ad te fortitudo gentium, et reges earum adducantur » subaudis tibi per fidem. Quae sunt portae Ecclesiae quae semper patent? Episcopi et sacerdotes, quorum ministerio introducimur intra sanctam Ecclesiam. Qui ideo dicuntur semper patere, quia parati sunt ad suscipiendos credentes in Ecclesia. Die ac nocte, hoc est, et in prosperitate et in adversitate. Et quare hoc? Ut afferatur ad Ecclesiam fortitudo gentium, principes videlicet ac potentes, vel martyres fortes in fide, et reges earum, ut Constantinus fuit, vel sancti qui semetipsos bene regunt, adducanperibit » in die judicii cum illis quibus dicetur: « Ite, maledicti, in ignem aeternum : » « Et
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentia & aurũ eoꝵ cũ eis. hoc est
sensus fidĩ unde dr̃. Corde credit᷑ ad
iusticiam. ore autem confessio fit insa¬
illos Et edificabunt filii ꝑegrinorũ
muros tuos : & reges eorũ ministrabt̃
tibi. hec & historialit̃. & sp̃ualiter
accipi potest. Filios ꝑegrinorũ quantũ
ad lecteram ꝑtin&: appellat filios gen¬
tinm. & reges uidelicae & principes ac
potentes. qui ȩccłias xp̃i aedificauer̃
ꝑ uniũsum orbem. ut constantinus.xii.
cisq. quȩ necessaria erant ministrauer᷑.
Sp̃ualit̃ uero filios ꝑegrinorum & reges
eoꝵ appellat martyres. & p̾dicato¬
res gentium : quoꝵ fide & uirtutib
eccłia scã fundata est. In indignati¬
one enim mea ꝑcussi te. & in reconcili¬
atione mea misertus sum tui. Ad xcłiam
loquitur. Sepe dis̃ om̃ps ꝑcutit electos
suos: ut corrigat eos. Percussit uideos
quando duxit illos in captiuitatem:

Expanded text:
intelligentia, « et aurum eorum cum eis, » hoc est, intelligentia, « et aurum eorum cum eis, » hoc est, sensus fidei; unde dicitur: « Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad saillos. « Et aedificabunt filii peregrinorum, muros tuos, et reges eorum ministrabunt tibi. » Hoc et historialiter et spiritualiter accipi potest. Filios peregrinorum, quantum ad litteram pertinet, appellat filios gentium, et reges videlicet et principes ac potentes, qui ecclesias Christi aedificaverunt per universum orbem, ut Constantinus duodeeisque quae necessaria erant ministraverunt. Spiritualiter vero filios peregrinorum et reges eorum appellat martyres et praedicatores gentium, quorum fide et virtutibus Ecclesia sancta fundata est. « In indignatione enim mea percussi te, et in reconciliatione mea misertus sum tui. » Ad Ecclesiam loquitur. Saepe Deus omnipotens percutit electos suos, ut corrigat eos. Percussit Judaeos quando duxit illos in captivitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tilib credentib & ad fidem dĩ uelocit̃
currentib Qui sunt isti gentiles qͥut
nubes uolant pluendo uerbis. choruscan¬
do miraculis. & ad cȩlestia ꝑ contẽpla¬
cionem mentis se subleuando. Sequit᷑.
ut in sua cubicula intrent ⁊ ta isti
ꝑfidem uenientes. scam in trauerunt
ȩccłiam. Uel sicut colubȩ ad fenestras
stant scĩ quia gaudentes simplicitate
quinq corporis sensus fibi mununt.
ut ad eos mors intrare non possit. ad¬
tendentes illuo. Estote prudentes si c
sexpentes. & simplices sicut columbȩ:
diuersȩ: scđm illud i acob. Non defici&e pͥn¬
ceps ex iuda. & tetera. usq & ipse erit ex¬
pectacio gentium ¶Et naues maris
idt eccłĩȩ huiꝰ mundi in pͥncipio subaud̃
fidĩ suȩ me expectant ut adducã filios
tuos gentiles de longe. o ȩccłia pͥmiciua.
hoct᷑ de idolatria Argentũ eorũ
id est confessio fidĩ. uel sapie̾ntia. siue

Expanded text:
tilibus credentibus, et ad fidem Dei velociter tilibus credentibus, et ad fidem Dei velociter currentibus. Qui sunt isti gentiles qui ut nubes volant, pluendo verbis, coruscando miraculis, et ad coelestia per contemplationem mentis se sublevando? Sequitur:ut in sua cubicula intrent: ita isti per fidem venientes, sanctam intraverunt Ecclesiam. Vel sicut columbae ad fenestras stant sancti, quia gaudentes simplicitate, quinque corporis sensus sibi muniunt, ut ad eos mors intrare non possit, attendentes illud: « Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae diversae, secundum illud Jacob : Non deficiet princeps ex Juda, etc., usque, et ipse erit exspectatio gentium. « Et naves maris, » id est Ecclesiae hujus mundi « in principio, » subaudis fidei suae, « me exspectant, ut adducam filios tuos » gentiles « de longe, » o Ecclesia primitiva, hoc est de idolatria. « Argentum eorum, » id est confessio fidei, vel sapientia, sive