comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũqͣmͣ se tam fuisse securũ:
quia sciret miãm domini
maxime in temptacienib
affuturam. Sed magia illi
dignus. Ingrssis euan¬
gelicam disputa unẽuer¬
bum dei latron iuebat.
Quid longius mos. La¬
tro credidit: prosinius q
martinũ uie reddidut orans
ut pro se dñm precaretur. i dẽ¬
qz postra religiosam agens
uitam uisus est: ad eout hec
que supra retulimus ab ip̃o
audita decanturr. Igit᷑ mar¬
tinue  progressus. cum
mediolanum preterisset: dy¬
abolus in itinere humana
specie assumpta. se ei obuiũ
fulit. quo tenderet querens.
Quocumoz uris uel quecũ¬
¶ temptaueris: dinbolus
tibi aduersabitur. Tunc ei
Petica uoce respondit. Do
homo. Statimqz econspectu
eius inmicus euanuit. Ita¬
qz ut ammo ac mente con¬
¶e matrem gentilita¬
tis ab soluit ercore: patre m
malia ꝑsauerante. Plures
tñ: su seluauit exemplo.
De dein heresis arriana:
ꝑ cot u eibem et maxime
intra Aicũ pululasset. cũ

Expanded text:
numquam se tam fuisse securum, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens.quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Dociat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum
Abbreviated transcription (Latin):
aliqmͣdui apud eum cõmora¬
tus est. Cemptaint autem idẽ
hylarius: imposito dyaconii
officio sibi cum arctius ĩpli
tisset. indignũ se esse uotiferãs:
si id ci offim imponerehĩ quo
quidam locus iiurie uiderctͤ.
itaq exorcistam eum esse pre¬
cepit. Quam ille ordinacoẽm
ne despexisse tamꝙͣ humiliorẽ
uiderctur: nõ repudiauit. Nec
multum post admonitus ꝑ
soporem ut patriam parentes¬
qz quos ad huc gentilitas de¬
tinebat religiosa sollitu dine
ui sitaret: ex uoluntate scĩ hy¬
larii profectus est. Aultis¬
q ab eo obstrictus precibus
et lacrimis ut rediret. mestus
ut ferunt ꝑegrinacionẽ illã
agressus est: contestatus fra¬
tres. multa se aduersa pas¬
surum. Quod postea proba.¬
uit euentus. Ac primũ inter.
alpes de uia secutus: incidit
in latrones. Cumq unus le
stodiendus traditur. Qui
cum eum a remotiora du-¬
quisnem esset. Respond exp̃i¬
anũ se esse. Querebat etiam
ab eo: an timeret. T
constantissime profit.

Expanded text:
aliquamdiu apud eum commoraaliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicissime restitisset, indignum se esse uociferans, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus sspoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duquisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur,
Abbreviated transcription (Latin):
QAuegrm Eoo fore ari¬
melitalilrus acoperetꝰ hactea
¶uit ad cesdm: olitani
tile patere ut minc olitem
deo. Donatiuũ tuum pugna-
i e pugnare michi non
liect. Tum uero aduersus hãc
uoccui tyrannus infremuit:
dicens cum metu pugne que
dus Ellato sibi terrore
stina des ate aciem mermis
asca ea nomine donnin
ihũ siga trucis non clipco
protectus aut galea. hostum
cuneos penetrabo securus. Re¬
trudi ergo in custodiam u¬
uenix. facturus fidem dictis.
Ds ie dres barbaris odicere
MDsttro die hostes legatos
de pardmiserune: sie omnia
bi tet hane aere be  uiri fuis¬
ne mermis ad preliũ mittere¬
tur: Et ꝙͣuis pus dñs serua¬
re militem suum. licet inter
hostium gladios et tela potis¬
set: tamen ne uel aliorum
morte. sancti uiolare tur. ob¬
uirtus exemit pugne neccessita¬
feni. Neq enim aliam pro
milite suo xp̃c debuit prestare
uictoriam: quã ut subactis
sine sanguine hostibus nemo
morcretur.
xinde relicta militia
sanctum hylarlum pis
ta fides habebatirꝰ expetunt: et

Expanded text:
arbimilitaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, qudus, immo inlato sibi terrore stina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia bitet hanc uere beati uiri fuisne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictta fides habebatur, expetiit et
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ igitur in secuta cum se so¬
pou dedisset: uidit xp̃m cla¬
quam deurat iubetur agno¬
scere. So augelorum cir¬
cumstan dõmultitudinem:
audit xp̃m clera uoce dicẽtẽ.
Artimus adhuc sa¬
thecuminus: hac
me ueste conterit.
Tere memor dñs dictorum
suorũ qui ante predixerat:
Qmͣdi fecistis hec un ex mie¬
ninus istis. michi fecistis: se
in paupere professus est fuis¬
se uestitum. Et ad confirmã¬
dum tam boni operis testĩo

Expanded text:
te igitur insecuta, cum se sote igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlaquam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ie egents. uestire iacoestichil
sibi te milicie stipta duis: pre¬
cet cotidranũ brdũ resciua¬
bat. Iam tum euangelii nõ
surdus auditoꝵ: de crastino
nen cogitabat
nodam itass tẽpo¬
de cum iam nichil
preter arma ẽt si
ret sdia hyeme que so¬
lito alperior in honuerat:
ad co ut pleres qz uis algo¬
ris extingueret obinum ha¬
bet in porta ambia iensiũ
guntatis paupxrem mridum.
Ecum pretereũt ut sui
milererentur orared omnes¬
q miscrũ preteritut: intel¬
lerit uir domine glenus sibi
tamen ageret: Nichil preter
damidem qua indutus erat
habebat. Iam enim reliqua
in opus simile consumpse¬
rat. Arrepto itaq ferro que
accinctus erat. mediam di¬
uidit: partemqz eus pau¬
peri tribuit. reliqua rursus
induitur. Interea de circun¬
stantibus risere nõmilli: qr
de formis esse et truncatus hi¬
tu uideretur. Aulti quidem
quibz erat mens samor alsi¬
us gemere. ꝙ nichil simile
fecissente cum utiq plus ha¬
bentes uestire pauperem sine
sua nuditate potuissent. Noc¬

Expanded text:
e egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simpret, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. noc
Abbreviated transcription (Latin):
ostrud Quo uiso En bea¬
tissimi uon in glonõ est
egtus humanamiss bon¬
tatem dei in suo opeio cogno¬
scens. cum esset annoñ duo.¬
de uigiiti ad baptisia dn¬
uolauit. Nec tamen statim
militie renunciauit tribum
sui precibz euictus: cui son¬
tubernium familiare presta¬
bat. Et enum transacto tribu¬
natus sui tempore remũcia¬
turũ se seculo polli cebatirr
Qua martinus expecorcione
suspensus: ꝑ bienuũ fere post¬
ea qmͣ est baptisme con secutꝰ
solo licet nomine militauit.
nterea iruentibus in¬
tra gallias barbaris: iu¬
lianus cesar coacin
cxercitu. apud uas gnum
cunitatem: donatinum cepit
erogare militibus Ut est
consuetudinis. singuli cita¬

Expanded text:
 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli cita
Abbreviated transcription (Latin):
rent hic sepius ministrart.
Triennũ uero ante baptisma
in armis fuit: integer tamẽ
ab hus uiciis quib illud ho¬
minũ genus implicari solet.
Multa illi circa cõmilitones
benignitas: mira cartas. pa¬
cientia bero atq humilitas:
ultra humanũ modũ nã
fiugalitatem in eo laudari
non est neccesse: qua ita usuᷤ
est ut iam illo tempore non
miles sz monachus puta¬
retur. Quibus rebus ita
si bi omnes cõnulz ones suos¬
ifa deumxerat: ut eñ miro
affeccu uenerarentur. Nec dũt
camen regeileratus in xp̃o
agebat. quemdam bonis ope¬
ri bus baptismatis candida¬

Expanded text:
rent, hic tamen saepius ministraret. rent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candida
Abbreviated transcription (Latin):
alas sub rege constancis. dem
sub niliano cesare militauit.
Non tamen sponte quia a pri¬
mis fere anns duunam po¬
cius seruitutem sacra illustri
pueri spirauit infancia. Nã
cum esset annorum decem:
muitis parentibus ad eccle¬
siam confugit. seqz cathecu¬
minũ fieri postulaiit. Mox
mirũ in modum totus ĩ dei
opere conuersus: cum esset
annorũ duodecim heremum
concupunt. Sfecisset qz uotis
satis: si etatis infirmitas nõ
obstitisset. Animus tam
aut circa monasteria. aut
circa ecclesiam semꝑ intentꝰ.
meditabatur adhuc in ctate
puerili. qd̃ postea deuotus
impleuit. Sed cũ edictum
esset a regibus. ut ueterano¬
cum filii ad militiam scribe
rentur: prodente patre quĩ fes¬
licibus eius actibus muide¬
bat. cum esset annorũ qlm¬
deam. raptus et cathensacis
sacrantertis melitaribus
implicatus est:uno tantũ
seruo comite contentus. Cui
tamen bersa bice dñs serme¬
bat: ad eo ut plerumq ci et
salciamenta ip̃e detraheret. et
ip̃e detergeret cibũ una cape¬

Expanded text:
alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur; prodente patre, qui felicibus ejus actibus invidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus implicatus est, uno tantum servo comite contentus, cui tamen versa vice dominus serviebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una cape
Abbreviated transcription (Latin):
Amus: quia sucficere crel adimꝰ
si tantũ excellencia notacñue
Simul et legentibz consulen¬
du suit:nt qd̃ hus pareret co¬
pia io gesta fastiduẽ. Tbser.
eutẽ eos qui lecturi sũt. ut fidẽ
dicts adhibeant: neq me quic¬
qmͣ nusi compeuu et probatum
lcripsiste arbitrentur. Aoq al.
tacere ꝙͣ falsa dicere maiuissẽ.

Expanded text:
mus, quia sufficere credidimus, mus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere malu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen emulos uel manis ꝑ¬
philosophie uel stulte illius
uirtutis muenerit. Unde fac¬
turus michi opere preciũ uide¬
or. si uitam sanctissimi biri
exemplo aliis mox fu turam
ꝑscripsero: quo utiq ad uerã
sapienciã. et celestem miliciã
diumnãqz uurtutem legentes
incitabũtur. In quo ita nr̃i
quoqs racioriem cõmodi du¬
cunus. ut non manem ab
hoĩbus memoriã s eternũ a
des prennũ expectemus: quia
et si ip̃i non ita uiximnꝰ. ut ex¬
emplo alus esse possimus. de¬
dinius tamen operam ae is
lateret qui esset mutã dis̃.
gitur sc̃ martini inta scu¬
bere exordiar. et que sel ai
ẽp̃atum uel in ep̃atu gessent:
ꝙͣuis ne quaꝙͣ ad omma il¬
lius potuerm petuenu ad co
ca in quibus ipe tantum con
scius sibi fuit nesciũtur: quia
laudem ab hominib nõ requi¬
rens. quantum in ip̃o fuit. õs
uirtutes suas latere bosuisset.
Qmͣꝙͣ etiam ex hus que com¬
perta nobis erant plura omifi-¬

Expanded text:
plane aemulos uel inanis plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisi
Abbreviated transcription (Latin):
sui quesiuerunt: si inlas la¬
roũ hirorũ stilo illuistra ssente
Que res utiqz non ꝑhẽisnent
quidem sed aliquantulum
tamen concepte spei fructum
afferebat: quia et sui memori¬
om. licet incassum ꝓpagabãt.
et ꝓpositis magnorũ uirorum
exemplis nõ parua emulasis
legentibz excitabatur. Sed ta¬
men nichil ad beatam illam
eternamq uitam. hec eorũ per¬
tinuit. Quid cura enĩ aut ip̃is
occasura cũ sclõ scriptorũ suorũ
glĩa profuit. aut quid posten¬
fas ensolumenti talit legẽdo
hecto ein pugnãtem aul socta¬
tem phllosophantẽ cũ eos non
solũ imitari stulticia sit sed nõ
acerrime criã impugnare cle¬
mencia. Quipe qui humanã
uitam preientib iantũ acti¬
bus estimãtes. spes suas fahu¬
memoriam si yptandes¬
hernnem potas intam̃ qm
alennẽ mnemoriã quetir nõ
saulenico aut yn qnando ues
philosophando. sed pie sancte
religioseq uiuendo. Qui qͥdẽ
error humanus licteris tradi¬
tus in tm̃ ualuit. ut multos

Expanded text:
sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, licet incassum, propagabant; et propositis magnorum virorum exemplis non parva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque vitam haec eorum cura pertinuit. Quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem, aut Socratem philosophantem? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam impugnare, dementia: quippe qui humanam vitam praesentibus tantum actibus aestimantes, spes suas fabumemoriam se peperennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus tamen. Pater eiꝰ
mules prumũ: post tribumo
ilitum fuit. Ip̃e armatã
gitur martinus
esabarie pãnonia¬
rum opido oriũ¬
ous fint: sed ĩtra
Otaliam ticimi ali¬
tus ist. Parentibus secũdũ
seculi dignitatem nõ ĩfimis

Expanded text:
gentilibus tamen. Pater ejus miles primum, post tribunus militum fuit. Ipse armatam gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini alius est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis
Abbreviated transcription (Latin):
qui me solari ip̃e nõ possũ
Non deerit nobis ille; michi
crede non deerit. Interert
de se sermocinantibz. astabit
orantibus. Quodq iam ho¬
die prestare bignatus est ui¬
dendum se in gloria sua
sepe prebebit: et assidua si¬
cut ante paululum fecit be¬
nedictione nos proteget. In¬
de scdm ordinem bisionis
qua celuni sequentibus se¬
patere monstrauit: quo se¬
quendus esset edocuit. quo
spes nrã tendẽda quo animꝰ
dirigendus instruixit. Qͥd
lesta me pregradiat. ot prti
mole depressum. negato in
astra conscensir: seua mise¬
rabilem ducit in tartara.
Spes tamen superest illa so¬
la illa postrema: ut quod per
nos obtinere non possumus
saltem pro nobis orante mar¬
tino mereamur. Sed quid te
frater diucius occupo eplã tã
loquati demororq uenturũ:
Simi l iant pagina ĩleta nõ
recipit. Michi tamer hee fu¬
it racio sermonem istũ lõgi¬
us proferendi ut quia dolo-¬
ris nunciũ epłã deferebat. saiẽ

Expanded text:
qui me solari ipse non possum. qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid lesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
aduersum humane spirita¬
lisq nequicie diuersa certa¬
mina: dũ in eo uariis temp¬
tacionib appeuto semꝑ ersu¬
perat fortitudo uincendi: paci¬
encia expectandi. equanimi¬
tas sustinendi. O uere meffa
bilem uirũ. pietate. miã. ca
in illo tñ usq ad finem auc¬
ta in dies ꝑseuerauit. Quo
ego illius bono uel specialit᷑
fruitus sum: cũ me indignũ
et non merentem unice dili¬
gebat. En rursus lacrime flu¬
unt: imioq de pectore gemitus
crumpit. In quo michi post
hec homine similis requies:
In auius erit caritate solaci¬
um: me miserum. me ĩ seu¬
cem. Potero ne unqͣm si diu¬
cius uirero nõ dolere. ꝙ mar¬
tino superstes sum: Erit post
uita iocunda. Erit dies aut
sine lacrimis: Aut tecum
tratrer dilectissime potero
illius mencionem habere
sine fletu: aut unqm̃ loquẽs
apud te aliud ꝙͣ de illo loqͥ
potero. Sed quid te in lacri¬
mas fletusq cõmoueo: Ecce
nunc consolatũ te esse cupio

Expanded text:
aduersum uim humanae spiritaaduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericorin illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio,
Abbreviated transcription (Latin):
Ac si precisis rupibz abrup¬
tisq montibus agere felicẽ
furor impius maluisset:
set. Si Ett guitiã daboris ex¬
empl glaros Reputatus. ĩt̾
alias ut sepe prduenit uicti¬
mas duteretur: primus om¬
mum carnifice compulso:
palmam sanguinis occu pas¬
set. Iam uero aduersus om¬
nes penas atq supplicia qͥ¬
bus plerumq humana ces¬
sit infirmitas. ita a confessi¬
one diũ non recedens ĩmobi¬
lis obstitisset: ut letus ulceri¬
bus hngandensq cruciati¬
bus. quelibet inter tormen¬
ta risisset. Sed qmͣqmͣ ista
nõ tulerit: impleuit tamen¬
eciam sine cruore martinũ.
Nam quas ille pro spe eterm¬
tatis humanorum dolorũ
nõ ꝑtulit passiones: fame.
uigiliis mditate. ienimis.
obprobriis. muidorum. in¬
sectacionib improborũ. cura
pro infirmantibus sollicitu¬
dine pro penclitantibus. &
enim ille dolente nõ doluit:
Quo scandalizante nõ ustus
eit. Quo pereunte nõ genuit.
preter illa cotidiana illius

Expanded text:
ac si praecisis rupibus abrupac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, set. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ego non possum in
imperare: quin doleam. Pre¬
misi quidem patromi: sed so-¬
lacium uite presentis amisi.
Et si racionem ullain dolor
admitteret: gaudere deberem.
Est enuim ille ut est consertus
aplĩs ac ꝓphĩs: et quod pace
scõrum omniũ dixerim in
illo iustorũ grege nullisecũ¬
dus ut spero. credo. confido.
Illis potissimũ qui stolas
tatur. Nans li E ei racio tẽ-¬
poris nou potuerit prestare
martyrium: gloria tamen
martyris non carebit. quia
uoto atq uirtute. et potuit
esse martyr: et uoluit. Qd̾¬
si ei neromans dacianisq
temporibz. in illa que tunc
extitit dimi care congressio¬
ne licuisset: testor deum celi
atqz terre. sponte eculeum
ascendisset: ultro se Mbz
intulisset. Hebraiso pueris
equandus: inter flãmarũ
globos. media licet hymnũ
domini in fornace cantasset.
Quod si ysaianũ illud sup¬
pliciũ ꝑsecutori forte placu¬
isset: nunqmͣ profecto impar.
prophẽ. serris et laminis de¬
secari membra tumuisset.

Expanded text:
tamen ego non possum mihi tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas tatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset
Abbreviated transcription (Latin):
iteraret: mox in eum liũbz
initentis. cum ex saciari uul¬
tu illius conspectuqz nõ pos¬
sim: subito michi in subli¬
me s blatus cripitur doncs.
ĩmensa aeris istius uastita¬
te. cũ tamen rapida mibe sub¬
uectũ. acie sequeremur ocu¬
lorum: patẽti celo receptus.
uideri ultra non potuit.
quam magistrũ uiam scan¬
dere. Ego impudens sequi cu¬
piens. dũ altos gressus moli¬
or et conitor: euigilo. Sopnoq
liaris ingreditur: solito tristi¬
or uultu loquẽtis pariter et
dolentis. Quid tu in qm tã
lacrimis fleui uberrime. Quin
eciam dũ ad hec ad te frater
scribimus. fiuunt lacrime:
nec ullũ ĩpacientissimi do-¬
loris admicto solacium. Te
uero ubi hoc nũciatum est:
participem esse uolui luctus
mei: qui eras socius amoris.
Dem ergo ad me statim ut
pariter lugeamus: quẽ parit̾
amamus. quãqmͣ sciam bi-¬
ien illũ non esse lugendum.
cui post euictũ trium phatũ-¬
q seculum: nunc demui
reddita est corona iusticie S

Expanded text:
iteraret. mox in eum luminibus iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque liaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed
Abbreviated transcription (Latin):
rat. pccõrum meorũ recorda¬
cio. tristem me confectũsiz
reddiderat. Deinde cũ fatiga¬
ta angore animi in lectulo¬
membra posuissem: ut ple¬
rumqz ex mestitudine solet.
sompnus obrepsit. Qui ut
semꝑ matutinis horis leuior
incertusqz. ita suspensus as
dubius ꝑ membra diffun¬
ditur: ut quod in alio sopo¬
re nõ euenit. pene bigilans
dormire te sencias: Cum re-¬
pente scm̃ martinũ ep̃m ui¬
dere michi uideor pretextũ
toga candida. uultu igneo.
stellantibus oculis: crine
purpureo. Ato ita mͥ ĩ ea
habitudine corporis formaq
qua nouerã uidebatur: ut
quod eloqui nobis pene dif¬
ficile est nõ posfit aspicr: cũ
possit agnosci. Adridens q¬
de Dta illins scepie Sardͤa
preferedat. ¶g sta genua eiꝰ
cõplexus. Miediconẽ procõ-¬
suetudine flagetabani. Su¬
perpositamqz capiti meo ma-¬
num: tactu blandissimo sen-¬
ciebam. Cum ĩter benedictoĩs
uerba solenma fa miliare
illud ori suo crucis nomen

Expanded text:
rat, peccatorum meorum recordarat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensqude uita illius scripserapraeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen
Abbreviated transcription (Latin):
cendii sono: obseratas effrin¬
gunt fores. demotoqz igni. me¬
dus flãmis martinũ auferũt.
cum iam penitus esse cõsũptꝰ
tam diuturno incendio prfa¬
retur. Ceterũ ut uerbis meis
dñs est testis. michi ip̃e refere¬
bat: et non sine gemitu fate¬
batur: in loc se dyaboli aite de¬
ceptum. ut extussus esop̃no
consilium nõ hẽret. quo ꝑfidẽ
et or̃onem ꝑiculo repugnaret.
Demq tam̃ diu cira se seuisse
ignem: qmͣdiu crũpere ostiũ
turbatus mente temptau̾it.
Ubi uero auxiliũ crucis ⁊ or̃o¬
nis arma repetisset: medias
cessisse flãmas. seq tum sen¬
sisse rorantes. quas male eẽt
exꝑtus urentes. Unde ĩtelli¬
gãt quisquis hec legerit tep̃¬
tatum quidẽ illo martinũ
digressus es: erã resi¬
dens solus in cellula subie¬
ratoz me illa que sepius occu¬
pat cogita sio: spes futurorũ.
prosenoũq fastidium. indi¬
ca motus: formido penarũ.
Et quod consequens erat atoz
unde cogitacio tota descende¬

Expanded text:
cendii sono, obseratas effrincendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descende
Abbreviated transcription (Latin):
accepta ꝑmotus iniuria
stramentũ om̃e proiecit.
Casu suꝑ fornaculain par¬
tem palee illius quã remo¬
uerat aggessit. Ip̃e ut erat
moris. mida humo. lassitu¬
dine itineris urgente requie¬
uit. Ad mediam fere noctẽ
ꝑ interruptũ ut supͣdiximꝰ
pauimentũ ignis estuans:
arescentes paleas apprehen¬
dit. Martinus sompno ex¬
citus re mopinata. ancipiti
piculo et maxime ut refere¬
bat. dyabolo insidiante ato
urgente preuentus: tardius
qͣ debuit ad or̃onis confugit
auxilium. Nam erumperen
tores cupiens cũ pesculo q̃ ostio
obdiderat. diu multũq lutta¬
tus grauissimũ cuca se sensit
incendiũ: ad eo ut uestem qua
indutus erat ignis assũpse¬
rit. ẽ andem in se reuersus. nõ
dium. scutũ fidei et or̃onis
arripiens: medus flãmis to¬
tus ad dñm conuersus incu¬
buit. Tum uero diuinitus
igne submoto: ĩnoxio sibi or¬
be flãmarũ orabat. Monachi
autem qui proforibus erant
crepitante et conluctante in¬

Expanded text:
accepta permotus iniuria accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non dium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante in
Abbreviated transcription (Latin):
de uita illius scripsimus ne¬
mo miretur. cum ibidem
sim professus. me nõ omĩa
illius facta cõplexũ: quia si
ꝑsequi uniuersa uoluissem.
ĩmensũ uolumen legentib
edidissem. Neqz sunt ta n
parua que gessit: ut omĩa
potuerint cõprehendi. Sed
tamen hoc de quo questio ĩci¬
dit latere non patiar. et rẽ
omnem ut gesta est referã.
ne forte inconsultũ hoc quod
ad uituperationẽ beati uiri
poterat opponi. pretermisisse
uideamur.
Um ad dyocesim quã¬
dam pro solenni con¬
suetudine ficut ep̃is uisitare
cclesias suas moris est
media fere martin heme
uenisset: mansionẽ ei in se¬
cretauo ecclĩe derici parauer̃t.
multũq ignem scabro iã et
ꝑtenui pauimento subdide¬
runt: lectũ ei plurimo stra¬
mine extruxerunt. Dem cũ
se martinus cubitũ colocas¬
set: insuctã molliciem stra¬
ti male blandientis horrescit:
quippe qui nuda humo bno
tantũ cilicio supiecto octu¬
bare consueuerat. Itaq qͣi

Expanded text:
de uita illius scripsimus, nede uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ideo m̃mor michi uidetur gen¬
tium predicator: quẽ fluctus
absorbuit. et post triduum.
totidemq noctes emergẽtem
eprofundo unda restituit. Ato¬
haud scio an pene plus fuerit
uixisse in profundo: an supͣ
maris profunda transisse.S
hec tu ut arbitror stulte non
legeras: aut leta nõ audieras.
Neq enim absq diuino con¬
silio istius modi exemplum
beatus euangelista sacris lit¬
teris protusisfet: insi ut ex hi-¬
is humana mens crudire¬
tur. naufragiorum atq ser¬
pentium casus. et sicut apls
refert. qui nuditate. fame.
latronũq periculis glĩatur.
ad ꝑpetiendũ quidem esse cõ¬
munia: sed hiis tollerãdis
atqz uincendis precipuam
semꝑ iustorũ fuisse uirtutẽ.
dum ꝑ oĩa temptamenta
patientes semꝑ iuicti. tãto
foraius bincerent. quanto
len qũ ad martiui infremi¬
taten reuocatur: plenũ est
dignitatis et glorie. si quidẽ
periculo sissimo casu temp¬
tatus euicerit. Ceterum omis¬
sum a me in libello illo quẽ

Expanded text:
ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ego studio manducandi:
eciam angelos manducare
credami. Nam istum dimi¬
dium ordeaciũ timeo uel-
sobre actingere. Sed cõten¬
tue Eit hc cirenensis ille: cui
uel neccessitas uel natura
est efurire. uel postrenio isti.
quibus credo marina ias¬
tacio mediam cibi fecerat
Nos procul a mari absim᷑.
et quo tibi sepe testatus sũ.
galli sumus. Sed pergat
hic pocius explicrre sue cyre¬
nensis hystoriamm
Cauebo post bec cumsqmͣ ab¬
stinenciam predicare: ne gal¬
los nrõz arduũ penitus offen¬
dat exemplum. Statueram
autem eciam cenam. cyrenẽ¬
sis illius. uel. consequenciã
septem em̃ dicb apud ip̃m
fumus referre comnia. lz
sup sedendũ est. ne gallus
se estimet fatigari. Ceterum
postero die cũ aliqui ex incolis
ad nos bisendos confluere ce¬
pissent: oognoscimus allum
sũma. nos dissimulacione
celauerat. Diinde cũm et
clefiam processi musa quif
re duobus miliba abera
conspectu nostror enteresfua
montis ex lusa Grat autẽ

Expanded text:
ego studio manducandi ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istud dimidium hordeacium timeo uel solus adtingere. sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, uel postremum isti, quibus, credo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. cauebo posthac cuiusquam abstinentiam praedicare., ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. statueram autem etiam cenam Cyrenensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum est, ne se Gallus aestimet fatigari. ceterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coepissent, cognoscimus illum rum, quod summa nos dissimulatione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu monti
Abbreviated transcription (Latin):
habitancu uoluisse co¬
gnoscere: xp̃ianos noz esse.
Id precipue querere: an es¬
sent aliqui inter illas soli¬
ille flens gaudio od genua
nr̃a monohitur. Iterum
nos ac sepme ex osculatos
muitat adoracionem. Deĩ¬
de positis in terra ueruetũ
pellibus: facit nos discũb̾e.
appouit prandium sane
locupleessimũ: dimidiũ
penem ordeaciũ. Erannꝰ
Mi nos qua tuorcipse
crar quntus. Facisculum
cuam herbe intulit. cuius
nomeercidit que mente
i sapor mellis prestabat.
Huius predulci admodũ
suauitate delectatuatoz ex¬
saciati sumus. Ad hec sub¬
ridens ege n gallũ meũ
Qu i um q galle. placet¬
lus herbarum et panis dimi¬
dius uiris quinqz. Tum ille
sicut est uerecumdissimus
aliquantulum erubescens.
dum fatigacionem meam
accepit: facis in quit sulpici
tuo more. qui nullam ecca¬
sionem si qua tibi porrecta
fuerit omictis: quin nos eda¬
citatis fatiges. Sed facis in¬
humane: qui nos gallos ho¬
mines cogis exemplo ãge¬
lorum uiuere. Quain qmͣ

Expanded text:
habitantium uoluisse cohabitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas soliille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeacium. eramus autem nos quattuor, ipse erat quintus. fasciculum etiam herbae intulit, cuius nomen excidit, quae menthae , saporem mellis praestabat: huius praedulci admodum suauitate delectati adque exsatiati sumus: ad haec subridens ego ad Gallum meum: quid, inquam, Galle, placetlus herbarum et panis dimidius uiris quinque? tum ille, sicut est uerecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accipit: facis, inquit, Sul pici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis quin nos edacitatis fatiges. sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum uiuere: quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
lo mari naufrageum set Nul¬
la ibi gennina saca suilla pro¬
ueniunt: quippe in stabiliC
co. arentibus harenis adcom¬
nem motum ueutorucdam¬
tibus. Derũ ibi aucisaqla¬
dam a mari promũtora uen¬
tis resistunt. terraraliquan¬
tulam solidior herdam rarã
atq hispidam gignit. Ea om-¬
bus est pabulum sans utils:
incole latte uasant. Qun fo
lerciores sunt. uel ut ita di¬
xerim diciores. Edeacco pa¬
ne utũ Or. Ea ibi sola mes¬
sis est que celcritate prouẽ¬
tus. ꝑ naturã solis sine ae¬
ris uuorũ: casus euadere
solet. Quippe fectur adie iac-¬
ti seminis: tri sime die ma¬
turescere. Consistere autem
ibi hoĩes non alia racio fuit:
qm ꝙ om̃s tributo lilerist̃.
Oxtema si quidem m
hora est. deserto illi contigua.
cesarem fugiens du
citum. Ergo ad tug
sto pollicia mola
cepit nos benigne. Eiectos nos
in illud litus exponimus.
et ne statim uptere ensum
possenuis maris mollitia
alteneri. Egrssus inuerrã
naturam loarum cultũq

Expanded text:
lo mari naufragium sit. nullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tuguste pellicia. molam cepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, naturam locorum cultumque
Abbreviated transcription (Latin):
sillm au insedebat ad me pro¬
pius admoiit: atq ita exor¬
sus est. nt ho triennum
quo tp̃e tibi sulpiai hinc abi¬
sus Iualedha. ubi narbone na¬
uem soliumuas qurato die
portum affrice ĩtrauimus:
ad co prospera dei nutu nain¬
gatio fuit. Lbuit animo ad
ire certagiem Woea uisitare
scõrum. et prrapue ad sepul¬
alllil lypriaur Martyris ado
nruhondͥ sistunt: sub oculis
alltem ferba conturẽs crat.
In qua staphis egressi. cũ uatula
ab humano mltu oĩa t̾neremꝰ.¬
M go sidiosius expło¬
randortm locorn grã
longis processi. ẽ tibus fere
a litore milibus parum tu¬
gurnum inter harenas cõspi¬
cio cuius tectum sicat salst¬
stins ait. quasi carina nauiˢ
Crat contiguum terre. satis
sirmis tabulatis constractũ.
Non ibi uis ymbrium ulla
timeatur. fuisse autem illis
pluuiam nequando quidem
auditum est: led qued uento¬
rum ea bis est. ut si quando
uel lemencior ecelo aliquan¬
tulus spitare flatus ce perit
maius uuillis terris qu l¬

Expanded text:
cium cui insederat, ad me procium cui insederat, ad me propius admovit, atque ita exorsus est: III. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens valedixi, ubi Narbone navim solvimus, quinto die portum Africae intravimus: adeo prospera Dei nutu navigatio fuit. Lire Carthaginem, loca visitare sanctorum, et praecipue ad sepulcrum Cypriani martyris adororis navim sistunt. Sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi, cum vacua omnia ab humano cultu cerneremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia, longius processi. Tribus fere a littore millibus parvum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ul
Abbreviated transcription (Latin):
ex te uideam et audiam an
ilti om̃s quos hic reliauerã
sa cerdo trs tales sirf quales
cos anteqmͣ ploficiscerer noue¬
ramus. um ego absit te
in quam ista quiure q̃ant
una mecũ ut pute nosti
aut si ignoras nõ audire
sit melius. Illud reticite nõ
possũ. non solũ illes de quibz
interrogas nchil meliores
ꝙͣ ibileras factos. s unũ illũ
nũ quondã amantẽ in quo
respilt ab istorũ insectaci¬
oub solebanius aspriorẽ
nobis fuisse qmͣ debuit. nec
uers uqmͣ in illũ inclemẽ¬
cius dicã: qr et am̃itũ colui.
it sunc eciã amaii. cũ puta¬
basur uinicus. Me autena
lec tagus cogitacionib re¬
uolula tt̃ admodũ dolor iste
cõpui git penc nos sapiẽtis
et religiosi uiri annacsa de¬
stitutos illũ quondã tam
amilũ nobis tam amarũ
ii nes esse potuisse. Uerum
hec que meroris plena sunt
relinquantus. te pocius lit̾
A ta inquit fiat postrrmianꝰ
Qd̃ cum dixisset: paubalum
om̃s conticuimus. Dem cili¬

Expanded text:
ex te audiam, an ex te audiam, an isti omnes, quos hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignoras, non audire sit melius. illud reticere non possum, non solum illos, de quibus interrogas, nihilo meliores quam noueras factos, sed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis fuisse quam debuit. nec uero quidquam in illum inclementius dicam, quia et amicum colui et tunc etiam amaui, cum putabatur inhaec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut Ita, inquit, fiat, Postumianus; quod cum dixisset, paululum omnes conticuimus. Dein cili