comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S  altam quȩ sequit᷑ questionẽ ꝓposuit nec soluit. imimo uero
auxit & difficiliorem reddidit ꝓponendo aduersum se ꝓbatũ testimo¬
nium. non est qui faciat bonũ ñ est usq ad unũ. & quasi contraria
testimonia referendo quib ostenderet esse homines qͥ faciunt bonura
Quod quidem ostendit. Sed aliud. ẽ ñ facere bonũ. aliud ñ esse sine pec¬
cato etiã si homo faciat multa bona. Quaꝓpt̾ ea testimonia quȩ po-¬
suit: non sunt contra illud qđ dr̃ ñ esse in hac uita hominẽ sine peccato.
Ipse aut̃ ñ oftendit quẽ ad modũ dictũ sit. ñ est qui faciat bonũ. non est
usq ad uni. Ait enim inqͥt sc̃s dauid. Sꝑa in dño & fac bonitatem.
Hoc p̾ceptum est non factũ. Quod p̾ceptum non utiq faciebant de
quib dictum est. non ÷ qui faciat bonũ. non est usq ad unũ. Ait
etiam dixisse sc̃m tobiam. N oli timere fili. pauꝑẽ uitã gerimris. sed mul¬
ta bona habebimus si timuerimus dm̃. & recesserimus ab om̃i peccato.

Expanded text:
 aliam quae sequitur quaestionem proposuit, nec solvit: imo vero auxit, et difficiliorem reddidit, proponendo adversum se prolatum testimonium, Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum ; et quasi contraria testimonia referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt bonum. Quod quidem ostendit: sed aliud est, non facere bonum; aliud, non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. Quapropter ea testimonia quae posuit, non sunt contra illud quod dicitur, non esse in hac vita hominem sine peccato. Ipse autem non ostendit quemadmodum dictum sit, Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Ait enim, inquit, sanctus David, Spera in Domino, et fac bonitatem . Hoc praeceptum est, non factum: quod praeceptum non utique faciebant de quibus dictum est, Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Ait etiam dixisse sanctum Tobiam, Noli timere, fili; pauperem vitam gerimus, sed multa bona habebimus, si timuerimus Deum, et recesserimus ab omni peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
aetu malum esse non rem. Reminiscat᷑ gͦ quia etia si aot
sit res potest dici. Abstinet se aut̃ ab om̃i re mala qui peaa¬
to sine quo non est uel nunquã omino consentit. uel si ali¬
quando p̃mitur ñ opprimitur. Sicut luctator fortior a si
Aliquando tenet᷑ nm ideo ꝑdit quod suꝑior inuenit᷑. Legit᷑
sane homo sine crimine. legit᷑ sine qͥucrcla & non legit᷑
sine peccato nisi filius hominis unus idem quiđ isoiarss moeuit¬

Expanded text:
actum malum esse, non rem. reminiscatur ergo quia, etiamsi actus actum malum esse, non rem. reminiscatur ergo quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem ab omni re mala qui peccato, sine quo non est, uel numquam omnino consentit uel, si aliquando premitur, non obprimitur; sicut luctator fortior, etsi aliquando tenetur, non ideo perdit quo superius inuenitur. legitur sane homo sine crimine, legitur sine querella, at non legitur sine peccato nisi filius hominis, unus idemque dei fi
Abbreviated transcription (Latin):
inuitus tunsgressus sum. Testimonia gͦꝰ quȩ posuit de uerbis
sei iob nos sicut potumus quẽ admodum sint accipiendi mon¬
straumus. Nec tam̃ ille solunit quod eundẽ iob dixisse ꝓposut.
quis enĩ mundus ẽ apeccato : Nec infans cuiꝰ ÷ diei unꝰ uita suꝑ
terram. Iterũ ꝓponere solent inquit omis homo mendax Nleq
hoc contra se ipsos a scipso ꝓpositũ soluit: sed cõmemorando
alia uelut contraria testimonia apud cos qui non intelligunt
scam scripturam. diuina eloquia in lite himisit. Ait enim.
Q ub respondendum est qđ in numeri libro scriptũ est. Homo
uerar. & de sco iob legitur ita. Erat uir habitans in regione
ausitide nomine iob uerax. sine crimine. iustus dĩ cultor. abs¬
tinens se ab om̃i re mala. Miror qđ ausus÷ ponere hoc te¬
stimoniũ ubi dictũ est abstinens se ab omi rt mala. cũ hoc
ab onii peccato uellet intelligi. cum suꝑiꝰ dixerit peccatum

Expanded text:
inuitus transgressus sum. testimonia ergo, quae posuit de uerbis inuitus transgressus sum. testimonia ergo, quae posuit de uerbis sancti uiri Iob, nos, sicut potuimus, quemadmodum sint accipienda monstrauimus. nec tamen ille soluit, quod eundem Iob dixisse proposuit: quis enim est mundus a peccato? nec infans cuius est diei unius uita super terram. \'Iterum proponere solent\', inquit, omnis homo mendax\'. neque hoc contra se ipsos a se ipso propositum soluit; sed commemorando alia uelut contraria testimonia apud eos qui non intellegunt sanctam scripturam diuina eloquia in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in Numeri libro scriptum est: homo uerax; et de sancto lob legitur ita: erat uir habitans in regione Ausitide nomine Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens se ab omni re mala. miror quod ausus est ponere hoc testimonium, ubi dictum est: abstinens se ab omni re mala, cum hoc ab omni peccato uellet intellegi, cum superius dixerit peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficere. Nam in eo qđ non consentit bonũ facit. & in eo quod
odit concupiscentiã suã. bonũ facit. & in eo quod elemosinas
facere non cessat bonũ facit: & in eo qđ illi qui in eii peccat
ignoscit bonũ facit. & in eo qđ petit dimitti sibi debita sua
& ueracit᷑ dicit quod dimittit etiã ipse debitorib suis. & orat
ne inferat᷑ in temptationẽ sed liberet᷑ a malo: bonũ facit.
Et ramen ꝑficere bonum non adiacet quod tuno erit. quando
concupiscentia illa quȩ habitat in membris eiꝰ nulla erit
N on gͦ eum repbendit cor eius: quando repbendit peccatum
quod habitat in membris eiꝰ. & ñ habet quã rep̃hendat infi¬
delitatẽ cius. Ita nec in uita sua id ÷ in fide sua a corde suo
rep̃henditur: & sine peccato non eẽ. conuincituis. Quod ꝙ
ipse iob de se confitet᷑ ubi dicit. Nichil te latuit peccators
meorũ. Signasti iniqͥtates meas in sacculo & annotasti si quid

Expanded text:
perficere. nam in eo quod non consentit, bonum facit, et in eo quod perficere. nam in eo quod non consentit, bonum facit, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit: et in eo quod elemosynas facere non cessat, bonum facit; et in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit. ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando concupiscentia illa quae habitat in membris eius nulla erit. non ergo eum reprehendit cor eius, quando reprehendit peccatum quod habitat in membris eius et non habet quam reprehendat infidelitatem eius. ita nec in uita sua, id est in fide sua a corde suo reprehenditur et sine peccato non esse conuincitur. quod et ipse Iob de se confitetur, ubi dicit: nihil te latuit peccatorum meorum. signasti iniquitates meas in sacculo et annotasti, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
bris eius sed non regnat. quia ñ obedit᷑ desideruis eiꝰ. & ideo
dum quod ñ uult agit. id ÷ non uult concupiscere & concupis.
consentit legi quia bona est. Hoc enĩ uult & ipse quod lex.
quia uult ipse non concupiscere. & lex dicit non concupisces
n hoc qm̃ uult qđ & lex uult. ꝓcul dubio consentit legi. Con¬
cupiscit tam̃ quia non ÷ sine peccato. sed̃ iam ñ ipse oꝑatur
illud. sed ia quod in illo habitat peccatũ. Ideo non eũ rep̃ben¬
dit cor euis in om̃i uita eius. hoc est in fide eiꝰ. Quia iustus ex
fide uiuit. & ideo fides eius ÷ uita eius. Scit eni quia non habi¬
tat in carne eiꝰ bonũ. ubi habitat peccatũ: sed non ei consen¬
tiendo uiuit ex fide. qua inuocat dm̃ ut adiuuet̾ pugnans con¬
tra peccatũ. Quod ut omino ibi non sit adiacet ei uelle.
sed ꝑficere bonũ non adiacet. Non facere bonũ non adiacet. sed

Expanded text:
bris eius, sed non regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo bris eius, sed non regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo dum quod non uult agit, id est non uult concupiscere et concupiscit, consentit legi, quia bona est. hoc enim uult et ipse quod lex, quia uult ipse non concupiscere et lex dicit: non concupisces. in hoc quoniam uult quod et lex uult, procul dubio consentit legi; concupiscit tamen quia non est sine peccato, sed iam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat peccatum. ideo non eum reprehendit cor eius in omni uita eius, hoc est in fide eius, quia iustus ex fide uiuit, et ideo fides eius est uita eius. scit enim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed perficere bonum non adiacet. non facere bonum non adiacet, sed
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ iterũ ait idem sc̃s iob. non enĩ rep̾hendit me cormeũ in om̃i
uita mea. tunc nos in ista uita in qua ex fide uiuimꝰ non rep̾hen¬
dit cor nr̃m. si eadem fides in qua corde credit᷑ ad iusticiam ñ
negligit rep̃hendere peccatũ nrm. Unde dicit apłs. N on enim
quod uolo facio bonun. sea quod odi malũ hoc ago. Bonũ est enim
non concupiscere. &hoc bonũ uult iustus qui ex fide uiuit. & ta¬
men facit qđ odit quia concupiscit: quãuis post corcupiscenti.¬
as suas non eat. Quod si fecerit: tunc uere ipse fecit ut cedat.
ut consentiat. ut desiderio peccati oboediat. Iunc eũ cor ciꝰ
rep̃hendit. quia ipsũ rep̾hendit: non illud peccatũ eius qđ
habitat in membris eiꝰ. Cum uͦ non sinit regnare peccatũ in suo
mortali corpore. ad obȩdiendũ desideriis eiꝰ: nec exhibe t mẽ¬
bra sua arma iniqͥtatis peccato in est quidẽ peccatũ in mem¬

Expanded text:
autem iterum ait idem sanctus lob: non enim reprehendit me cor meum in omni autem iterum ait idem sanctus lob: non enim reprehendit me cor meum in omni uita mea, tunc nos in ista uita, in qua ex fide uiuimus, non reprehendit cor nostrum, si eadem fides in qua corde creditur ad iustitiam, non neglegit reprehendere peccatum nostrum. unde dicit apostolus: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum hoc ago. bonum est enim non concupiscere, et hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit quod odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat. ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc eum cor eius reprehendit, quia ipsum reprehendit, non illud peccatum eius, quod habitat in membris eius. cum uero non sinit regnare peccatum in suo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibet membra sua arma iniquitatis peccato, inest quidem peccatum in mem
Abbreviated transcription (Latin):
cit aut̃ minuendo peccata. donec ꝑueniat ubi sine peccato sit.
N on eni alit̾ potest eo mͦ ꝓficere. nisi custodiendo uias eiꝰ. Decli¬
nat aut̃ a mandatis drũ atq discedit apostata. non ille qui etiã¬
si habet peccatũ. confligendi tam̃ cum eo ꝑseuerantiam ñ relin-¬
quit. donec eo ꝑueniat. ubi nulla cũ morte contentio remanebit.
In isto gͦ conflictu induimur ea iusticia qua hic ex fide uiuit᷑. & ea
quodã mͦ loricam᷑. Assumimuis quoq iudiciũ. qđ etiã contra nos
ꝓ nob̾ facimus: quando peccata nr̃a accusando damnamus. Unde
scriptũ est. Iustus ipse sui accusator est. in primordio sermonis.
Hinc itẽ dicit. Iusticia uestitus eram: & circundedi mͥ uidiciũ sicut
clamidẽ. Nam & ista uestis belli magis solet esse quã pacis. ubi
adhuc expugnatur concupiscentia: non ubi erit plena sine asiquo
prsus hoste iusticia. norussima inimica morte destructa. Quod

Expanded text:
cit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine peccato sit. cit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine peccato sit. non enim aliter potest eo modo proficere nisi custodiendo uias eius. declinat autem a mandatis domini atque discedit apostata, non ille, qui, etiamsi habet peccatum, confligendi tamen cum eo perseuerantiam non relinquit, donec eo perueniat, ubi nulla cum morte contentio remanebit. in isto ergo conflictu induimur ea iustitia, qua hic ex fide uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus quoque iudicium, quod etiam contra nos pro nobis facimus, quando peccata nostra accusando damnamus. unde scriptum est: iustus ipse sui accusator est in primordio sermonis. hinc item dicit: iustitia uestitus eram, et circumdedi mihi iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis belli magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur concupiscentia., non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iustitia nouissima inimica morte destructa. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
di ut ueracit dicat. sicrit & nos dimittimus debitorib nr̃is: Et ta¬
men coipso quod uerũ dicit dimitte sicut & nos dimittuimus. sine
peccato se non eẽ. dcclarat. Inde est quod dicit. Nichil iniquum
erat in manib meis: sed oratio mea munda. Hinc enĩ erat munda
oratio. quia ueniã non iniuste pecebat. qui ueracit᷑ dabat. Q quod
dicit de dño. multas enim contritiones meas fecit sine causa. non
ait nullas fecit eũ causa. sed multas sine causa. Non enĩ ꝓpter
multa peccata eius facte sunt ei multȩ contritiones: sed ꝓpt̃
ꝓbatione.a patientiȩ. Nam ꝓpter peccata sine quib ut alibi
confitetꝰ non fuit: pauciora se pati debuisse iudicat. Itẽ qđ dicit.
uias enĩ eiꝰ custodiui & non declinaui a mandatis eius neq disce¬
dami. Custodit uias dei qui non sic exorbitat ut eas relinquat. sed in eis cur¬
rendoꝓficit. & si aliquando ut infirmus offendit aut titubat. ꝓsi¬

Expanded text:
di, ut ueraciter dicat: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tadi, ut ueraciter dicat: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo ipso quod uerum dicit: dimitte, sicut et nos dimittimus, sine peccato se non esse declarat. Inde est quod dicit: nihil iniquum erat in manibus meis, sed oratio mea munda. hinc enim erat munda oratio, quia ueniam non iniuste petebat, qui ueraciter dabat. Et quod dicit de domino: multas enim contritiones meas fecit sine causa, non ait: nullas fecit cum causa, sed multas sine causa. non enim propter multa peccata eius factae sunt ei multae contritiones, sed propter probationem patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat. Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit uias dei, qui non sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit aut titubat; profi
Abbreviated transcription (Latin):
sed quo in fine uidicandus est: iusti in illo iudicio inuenient᷑ oñs
qui ñ fallacit᷑ icunt. dimitte nob̾ debita nr̃a sicut & nos dimitti¬
mus debitorib nr̃is. E hanc eni dimissionẽ iusti inuenient᷑. & quod
ea quȩ hic habebant peccata elemosinis diluerunt. Unde dñs dicit
Date elemosinas. & ecce om̃ia munda sunt uob̃. Deniq hoc dicet᷑ iustis.
in regnũ ꝓmissum ituris. E suriui eni & dedistis mͥ manducare. & cȩ¬
tera eius modi. Sed aluid est esse sine peccato. quod de solo in hac uita
unigenito dictum est: aliud esse sine querela. quod de multis iustis
etiã in hac uita dici potuit. Qm̃ est quidã modus bonȩ uitȩ de quo
etiam in ista humana conuersatione iusta querela esse non possit.
Quis enĩ iuste querit᷑ de homine qui nemini male uult. & quib potest
idelit̃ consalit. nec contra cuiꝰquã iniurias tenet libidinẽ uindican¬

Expanded text:
sed quo in fine iudicandus est, iusti in illo iudicio inuenientur omnes sed quo in fine iudicandus est, iusti in illo iudicio inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. per hanc enim dimissionem iusti inuenientur et quod ea quae hic habebant peccata elemosynis deleuerunt. unde dominus dicit: date elemosynas, et ecce omnia munda sunt uobis. denique hoc dicetur iustis in regnum promissum ituris: esurii enim, et dedistis mihi manducare et cetera huius modi. sed aliud est esse sine peccato, quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici potuit, quoniam est quidam modus bonae uitae, de quo etiam in ista humana conuersatione iusta querella esse non possit. quis enim iuste queritur de homine, qui nemini male uult et quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusquam iniurias tenet libidinem uindican
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem imꝑite ex isti¬
mant se seripturarũ auctoritate posse destruere. O bicere eni so¬
lent inquit quod sos iob dixerit. quis mundus: a peccato Nec
infans cuiꝰ est unius diei uita suꝑ terram. Deinde quasi respondet
huic testimonio aliis testimonus quod ipse iob dixerit. Iustus enĩ uir
& sine querela factus sum in derisum. non intelligens posse dici homi¬
nam iustum qui ꝑfectioni iusticię plurimum accessit. ita ut ei ꝓxi¬
mus fieret. Quod multos etiam in hac uita potuisse in qua ex
fide uiuitur non negamus. Hoc & illo testimonio confirmat᷑ qđ
iste consequent adiunxit. ab eodẽ iob dictũ. Ecce ego proximus
sum iudicio meo. & son quia iustus inueniar Hoc eni est iudicium
de quo alib dicit euicet quasi lum̃ iusticiam tuam. & udi¬
ciũ tuum uelut riaiem. Deniq non dixit ibi sum. sed ꝓximus

Expanded text:
arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existiarbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existimant se scripturarum auctoritate posse destruere. obicere enim solent\', inquit, quod sanctus Iob dixerit: quis mundus est a peccato? nec infans, cuius est unius diei uita super terram\'. deinde quasi respondet huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse Iob dixerit: iustus enim uir et sine querella factus sum in derisu, non intellegens posse dici hominem iustum, qui perfectioni iustitiae plurimum accessit, ita ut ei proximus fieret: quod multos etiam in hac uita potuisse, in qua ex fide uiuitur, non negamus. Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter adiunxit ab eodem Iob dictum: ecce ego proximus sum iudicio meo, et scio quia iustus inueniar. hoc enim est iudicium, de quo alibi dicitur: et educet uelut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem. denique non dixit: ibi sum, sed: proximus
Abbreviated transcription (Latin):
licis & apłicis testimoniis ȩdificem ad gram. quã non intelligunt
qͥ ignorantes dei iusticiã & suã uolentes constituere. iusticiae
dei non sunt subiecti. Si enĩ non intelligunt illud ex deriterono¬
mio que ad modũ apłs paulus cõmemorauerit. ut corde credatꝰ
ad iusticiam. ore autẽ confessio fit ad salutẽ. quia ñ est opiis sanis
medicus sed male habentibus: isto certe ioħis apłi testimonio qđ
ad istam sententiam ultimũ posuit ubi ait. hȩc est caritas dei ut
mandata eius seruemus. & mandata eiꝰ grauia ñ sunt: debent utiq
comoneri caritati dei ñ esse graue mandatũ dei quȩ ñ nisi ꝑ spm̃¬
cui plus dando quã oportet. ignorant iusticiam dei. Quȩ tam̃ ca¬
ritas tunc ꝑfecta erit: cum poenalis timor om̃is abscesserit. Post
hec ꝓposuit testimonia quȩ contra eos dici solent: nec ea soluit sed
cõmemorando quasi contraria. quȩstiones artius illigauit. Ait
enm. lestimonia scripturarũ quȩ e diuerso ponenda sunt his qͥ

Expanded text:
ficemur ad gratiam, quam non intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, ore autem confessio fiat ad salutem, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri caritati dei non esse graue mandatum dei, quae nonnisi pcui plus dando quam oportet ignorant iustitiam dei: quae tamen caritas tunc perfecta erit, cum poenalis timor omnis abscesserit. Post haec proposuit testimonia, quae contra eos dici solent, nec ea soluit, sed commemorando quasi contraria quaestiones artius inligauit. ait enim: \'testimonia scripturarum, quae e diuerso ponenda sunt his qui
Abbreviated transcription (Latin):
heore nos respondemus admonentes quom sit dicendus hoio
uerat ꝑ dc̃ gram atq ueritatẽ. qui ꝑ scipsum sine aubist imor¬
liprestꝑ dn aer dietũ est om̃is homo mendax Hoc etia testimomio
sonas de sapientia qͥđ ipse posuit. Uiri aut̃ ueraers mnuenient
uomala qui peri dubio ñ milla sed in scipsis muenietnt̃. ẽc men¬
daces. sicnti est. fuistis aliquando tenebrȩ. nuine autid aurit
Anos Cum diceret tencbrȩ n addidit dño. Cum aur̃ arrit lirt
andidituti q. in año. quia in scipsis lux. cẽ. non possent aies quri

Expanded text:
o uerax per dei gratiam atque ueritatem, qui per se ipsum sine dubio mendax est. unde dictum est: omnis homo mendax. hoc et testimonio sonat de sapientia, quod ipse posuit: uiri autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio non in illa, sed in se ipsis inuenientur esse mendaces, sicuti est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux esse non poss
Abbreviated transcription (Latin):
tem dns in euangelio. Uenite ad me om̃s qͥ laboratis & onerati e¬
stis. & ego uos reqͥescere faciam. Tollite iuguni meũ suꝑ uos. &
discite a me quia mitis sum & humilis corde. & inuenietis reqͥem
animab ur̃is. lugũ enĩ meũ suaue est. & onus meũ lsue. ẽ. Itẽ¬

Expanded text:
item dominus in euangelio: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati eitem dominus in euangelio: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos requiescere faciam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animab
Abbreviated transcription (Latin):
his testimonus quȩ demde posuit. dm̃ sua prȩcepta non graui
cõmendantem. Quod dĩ mandata inquit non modo impossibil
non sinit: uerum ne grauia quidem. In deuteronomio. & conue¬
tetur dñs as̃ tuus epulari in te suꝑ bonis: sicut epulatus est
suꝑ patres tuos. Si audieritis uocem dñi der uri custodire &
faccre om̃ia mandata ᷝ ᷤᷤ iusticias a iudicia quȩ seripta sunt
in libro legis huius. Si conuersus fueris ad dnm dm̃ tuum ex
toto corde tuo. & ex tota anima tua: quia mandatu hoc quod
ego mando tͥ hodie non est graue. neq a te longe est. Non est
in cęlo ut dicas. quis ascendet in cȩlum. & accipiet illud nobis.
& audientes faciemus: Non est transmare ut dicas. quis transfre¬
tabit mare & accipiet illud nobis & audientes faciemus : Iuxtate
est enĩ uerbũ in ore tuo. in corde & in manib tuis facere illud.

Expanded text:
his testimoniis, quae deinde posuit, deum sua praecepta non grauia his testimoniis, quae deinde posuit, deum sua praecepta non grauia commendantem. \'quod dei mandata\', inquit, non modo inpossibilia non sint, uerum ne grauia quidem. in Deuteronomio: et conuertetur dominus deus tuus epulari in te super bonis, sicut epulatus est super patres tuos, si audieritis uocem domini dei uestri custodire et facere omnia mandata eius et iustitias et iudicia quae scripta sunt in libro legis huius: si conuersus fueris ad dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua. quia mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est grane neque longe a te est. non est in caelo, ut dicas: quis ascendet in caelum et accipiet illud nobis et audientes faciemus? non est trans mare, ut dicas: quis transfretabit mare et accipiet illud nobis et audientes faciemus? iuxta te est enim uerbum in ore tuo, in corde et in manibus tuis facere illud.
Abbreviated transcription (Latin):
cepta dñi qualia cõmendantur. leuia scilicet atq suauia. & orei
gemitu uoluntatis: ut impetret donum facilitatis Q ui eni
dicit fiat cor meum immaculatum. & itinera mea dirige seđn
uerbum tuũ. & ne dominetur mͥ om̃is iniquitas. & fiat uolunt
tua sicut in cȩlo ita & in terra. & ne nos inferas in temptationi
& cȩtera huimodi quȩ cõmemorare longum est. hoc utiq orat
ut p̃cepta dei faciat. Quȩ ut fierent. nec iuberet᷑ si nichil
ibi nra uoluntas ageret. nec oraret᷑ si sola sufficeret. Cõmendas
gͦ non esse grauia. ut cui grauia sunt intelligat nondum se Acce¬
pisse donum quo grauia non sint. nec arbitret᷑ ea se ꝑficere quo¬
do ita facit ut grauia sint. Hilarem eni datorem diligit ds.
Nec tam̃ cum ea grauia sentit desꝑando frangatur: sed ad quȩ¬
rendum. petendum. pulsandumq cogatur. Audiamus gͦ a.n

Expanded text:
cepta domini qualia commendantur, leuia scilicet atque suauia, et oret cepta domini qualia commendantur, leuia scilicet atque suauia, et oret gemitu uoluntatis, ut impetret donum facilitatis. qui enim dicit: fiat cor meum inmaculatum, et: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas, et: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra, et: ne nos inferas in temptationem et cetera huius modi, quae commemorare longum est, hoc utique orat, ut praecepta dei faciat, quae ut fierent, nec iuberetur, si nihil ibi nostra uoluntas ageret, nec oraretur, si sola sufficeret. commendantur ergo non esse grauia, ut cui grauia sunt intellegat nondum se accepisse donum, quo grauia non sint, nec arbitretur ea se perficere, quando ita facit, ut grauia sint — hilarem enim datorem diligit deus — nec tamen, cum ea grauia sentit, desperando frangatur, sed ad quaerendum, petendum pulsandumque cogatur. Audiamus ergo et in
Abbreviated transcription (Latin):
sus habeatur. in qua ꝑfectione cũ ad eam uenerimus. iam non sit
omino quod ignoscendo mundec᷑. Deinde iste adhibet testimo
at cum p̾ceptum generale sit caritas. qͥa finis p̾cepti ÷ caritas .&.
plenitudo legis est caritas. graue non esse diligendo fit ñ
timendo. Laborant aut̃ in dei p̾ceptis. qͥ ea imendo conantꝰ
mplere. Sed ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ. & facit p̃cepi
farcinam leuem. non solum non p̾mentem onere ponderum.
uerum etiam subleuantẽ uice pennarum. Quȩ tamen caritas
ut habeatur etiam tanta. quanta in corpore mortis huius ha¬
beri potest: parum est nr̃ȩ uoluntatis arbitrium. nisi ad iuuer
datus est nobis. Nec aliam ob causam scriptura cõmemorat non
esse grauia prȩcepta diuina: nisi ut anima quȩ illa grauia sen¬
tit. intelligat nondum se accepisse uires quib talia sint prȩ¬

Expanded text:
sus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit sus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deinde iste adhibet testimonat, cum praeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caritas et plenitudo legis est caritas — graue non esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius haberi potest, parum est nostrae uoluntatis arbitrium, nisi adiuuet gitum sanctum qui datus est nobis. nec aliam ob causam scriptura commemorat non esse grauia praecepta diuina, nisi ut anima quae illa grauia sentit intellegat nondum se accepisse uires, quibus talia sint prae
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s sum. Unde & beatus dauid dicit. Dñe quis habitabit in taber¬
naculo tuo. aut quis requiescet in monte sc̃o tuo Qui ingreditur
sine macula. & oꝑatur iusticiam. & alibi. Et ero immaculatus cum eo
alibi. Beati immaculati in uia: qͥ ambulant in lege dñi. Ite apud
saloinonẽ. Diligit dñs sca corda. Accepti sunt aut̃ om̃s illi im
maculati. Horũ testimonioꝵ aliqua currentes exhortantur ut
ꝑfecte currant. aliqua ipsum finem cõmemorant. quo currendo
ꝑtendant. Ingredi autem sine macula non absurde etiam ille
dicitur non qͥ iam ꝑfectus est. sed qui ad ipsam ꝑfectione in repre
hoc est it̾ nr̃m quo tendimus ad ꝑfectionẽ. munda mundat ora¬
tio. Munda est aut̃ oratio. ubi ueracit̾ dicitur. dimitte nobis
sicut & nos dimittimus. ut dum non rep̾henditur quod non im¬
putat᷑ sine rephensione. hoc ÷ sine macula nr̃ ad ꝑfectionẽ cur¬

Expanded text:
sanctus sum. unde et beatus Dauid dicit: domine, quis habitabit in tabersanctus sum. unde et beatus Dauid dicit: domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo? qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam; et alibi: et ero inmaculatus cum eo; et alibi: beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege domini; item apud Salomonem: diligit dominus sancta corda; accepti sunt autem illi omnes inmaculati\'. horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant, aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendant. ingredi autem sine macula non absurde etiam ille dicitur, non qui iam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem inreprhoc est iter nostrum, quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio; munda est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cur
Abbreviated transcription (Latin):
muratione & hesitatione : ut sitis in rep̃hensibiles. & simplices sicut
filii dei immaculati. Item ad ephesios. Benedictus ds & pater dni nr̃i
xp̃o. sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionẽ ut essemus sc̃i
& immaculati in comipectu eiꝰ. Item ad colosenses. & uos cũ essetis
aliquando alienati & inimici sensus eiꝰ in oꝑib malis. nunc autẽ
reconciliati in corpore carnis eiꝰ ꝑ mortem eius exhibete uos
scõs & inimaculatos. & iarep̾hensibil es. Item ad ephesios. Ut
exhiberet ipse sibi głosam ȩccłam ñ habente maculã aut ruga
aliquid huiusmodi. ut sit scã & immaculata. Item ad corin¬
dios prima. Sobrii estote & iusti. & nolite peccare. Item in epła
etri.ꝓpter quod succuacti lumbos mentis ur̃ę: sobrii ꝑfecte sꝑate
n eam quȩ offertur uob̾ gram. quasi filii obȩdientiȩ. non configura¬
scĩ in om̃i conuersatione sitis: quia scriptum est. scĩ eritis quia egt

Expanded text:
muratione et haesitatione, ut sitis inreprehensibiles et simplices sicut muratione et haesitatione, ut sitis inreprehensibiles et simplices sicut filii dei inmaculati; item ad Ephesios: benedictus deus et pater domini nte constitutionem mundi, ut essemus sancti et inmaculati in conspectu eius; item ad Colossenses: et uos cum essetis aliquando alienati et inimici sensus eius in operibus malis, nunc autem reconciliati in corpore carnis eius per mortem eius, exhibete uos sanctos et inmaculatos et inreprehensibiles; item ad Ephesios: ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, ut sit sancta et inmaculata; item ad Corinthios prima: sobrii estote et iusti et nolite peccare; item in epistula sancti Petri: propter quod succincti lumbos mentis uestrae, sobrii perfecte sperate in eam quae offertur uobis gratiam, quasi filii oboedientiae, non configurai in omni conuersatione sitis, quia scriptum est: sancti eritis, quia ego
Abbreviated transcription (Latin):
dendo. spando. desiderando. Curramus corpus castigando. & elemo si¬
nas in bonis dandis malisq ignoscendis hilarit̾ & ex corde faciendo.
& currentium uires ut aduuentur orando. & sic audiamus p̾cepta
ꝑfectionis. ne currere negligamus ad plenitudinẽ caritatis. His
p̃missis. ea testimonia quȩ posuit iste cui respondemus. tanquam
nos ea ꝓtulerinius diligent̃ audiamus. In deuceronomio. Iu aut̃
ꝑfectus eris edram dño deo tuo. Etem illic. & non erit in consũmatꝰ
in filiis isrł. Item saluator in euangelio. Estote ꝑfecti: quia pater ur̃
qͥ in çęlis ÷ ꝑfectus est. Item apłs ad chorinthios secunda epła. De
cȩtero fr̃s gaudete ꝑfecti estote. Itẽ ad colosenses. Corripientes om¬
nem homine & docentes in om̃i sapientia. ut exhibeamus omnem
homine ꝑfectum in xpo. ltẽ ad philippenses. Om̾i̾a facite sine mur-¬

Expanded text:
dendo, sperando, desiderando; curramus corpus castigando, et eleemosydendo, sperando, desiderando; curramus corpus castigando, et eleemosynas in bonis dandis malisque ignoscendis, hilariter et ex corde faciendo, et currentium vires ut adjuventur orando; et sic audiamus praecepta perfectionis, ne currere negligamus ad plenitudinem charitatis. CAPUT IX. 20. His praemissis, ea testimonia quae posuit iste cui respondemus, tanquam nos ea protulerimus, diligenter audiamus. « In Deuteronomio: « Tu autem perfectus eris coram domino deo tuo; item illic: et non erit inconsummatus in filiis Israel; item saluator in euangelio: estote perfecti, quia pater uester qui in caelis est perfectus est; item apostolus ad Corinthios secunda: de cetero, fratres, gaudete, perfecti estote; item ad Colossenses: corripientes omnem hominem et docentes in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo; item ad Philippenses: omnia facite sine mur
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ illud implebitur. Diliges dnm dm̃ tuũ ex toto corde
tuo. & ex tota anima tua. & ex tota mente tua. Nam cũ est
adhuc aliquid carnalis concupiscentię quod uel continendo fre¬
netur: non om̃imodo ex tota anima diligitur ds̃. Non enim
caro sine anima concupiscit. quauis caro concupiscere dicatur.
quia carnalit᷑ anima concupiscit. Tunc erit iustus sine ullo omĩ¬
no peccato: quando nulla lex erit in membris eiꝰ repugnans
legi mentis eius. Sed ꝓrsus toto corde. tota anima. tota mente dilt¬
get dm. quod estsũmum primumq p̾ceptum. Cur gͦ non p̾ciperetꝰ
homini ista ꝑfectio. quãuis eam in hac uita nemo habeat: Non eni
recte curritur. si quo currendũ est nesciatur. Quomͦ aut̃ sciret᷑.
si nullis p̾ceptis ostenderetur: Sic gͦ curramus ut comp̾hendamus.
Om̃s eni qͥ recte currunt: comphendent non sicut in agone theatri¬
co. om̃s quidem currunt. sed unus accipit palmam. Curramus cre¬

Expanded text:
ceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde ceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod uel continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur deus. non enim caro sine anima concupiscit, quamuis caro concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concupiscit. tunc erit iustus sine ullo omnino peccato, quia nulla lex erit in membris eius repugnans legi mentis eius, sed prorsus toto corde, tota anima, tota mente diliget deum, quod est primum summumque praeceptum. cur ergo non praeciperetur hrecte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? Sic ergo curramus, ut comprehendamus. Omnes enim qui recte currunt, comprehendent: non sicut in agone theatrico, omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam . Curramus cre
Abbreviated transcription (Latin):
runt. quãuis sine peccato non sint. Unde dicunt dimitte nobis
quia nondũ quo currit᷑ ꝑuenerunt. Hinc dicit apłs. non quia iã
acceꝑim aut ꝑfectus sim. Fratres ego me ñ arbitror app̃hendise.
unũ aut̃ dico quȩ retro oblitus. & in ea quȩ ante sunt extentꝰ.
scđm intentionẽ sequor ad palmã suꝑnę uocationis dei in xp̃o
iħu. Quot qͦt gͦ ꝑfecti. hoc sapiamus. Id ÷ quotqͦt ꝑfecte currimꝰ
hoc sapiamus quod nondum ꝑfecti sumus. ut illic ꝑficiamur
quo ꝑfecte adhuc currimus. ut cum uenerit qđ ꝑfectũ est. qđ
ex parte est destruatꝰ. Id est noniam ex parte sit sed ex toto. qͥa
fidei & spei iam res ipsa ñ qua credat᷑ & speret᷑. sed quę uideat᷑
teneaturq succedet. Caritas aut̃ quȩ in his trib maior est. ñ
auferat᷑ sed augeatur. & impleatur contemplata quod crede¬
bat. & qđ sꝑabat indepta. In qua plenitudine caritatis. prae¬

Expanded text:
runt, quamuis sine peccato non sint. unde dicunt: dimitte nobis, runt, quamuis sine peccato non sint. unde dicunt: dimitte nobis, quia nondum quo curritur peruenerunt. hinc dicit apostolus: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim. fratres, ego me non arbitror adprehendisse; unum autem quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus secundum intentionem sequor ad palmam supernae uocationis dei in Christo Iesu. quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; id est: quotquot perfecte currimus, hoc sapiamus, quod nondum perfecti sumus, ut illic perficiamur, quo perfecte adhuc currimus, ut cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur, id est non iam ex parte sit, sed ex toto, quia fidei et spei iam res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae uideatur teneaturque, succedet, caritas autem, quae in his tribus maior est, non auferatur, sed augeatur et impleatur contemplata quod credebat et quod sperabat indepta. in qua plenitudine caritatis prae
Abbreviated transcription (Latin):
fuint quȩ obsint cum ꝓdesse putata sint. & aliquando ꝑ infirmi¬
tatẽ uei cum minus sufficitur necessitatib alioꝵ. uel parũ in cis
ꝑficit qđ benignitatis ac laboris impendit᷑. subrepit tedium q̃
fuscetur hilaritas in qua datorem diligit ds. subrepit autem
tantomagis quantominus quisq & tantominus quanto magis
profecerit. his atq huiꝰmodi consideratis. merito in oratione dicimꝰ
dimitte nobis debita nr̃a sicut & nos adimittimus debitorib nr̃is.
si tam̃ quod dicimus faciamus. Ut uel ipsi etiã diligantur inimici.
uel si quisquã adhuc in xp̃o paruulus hoc nondũ facit. penitenti
tam̃ quod in eũ quisq peccauit. & ueniã petenti ex intimo cordis
ignoscat. si uult ut eius orationem pat̾ cȩlestis exaudiat. In qua
oratione si contentiosi esse nolimus. satis nobis ꝓpositũ speculũ
est. ubi inspiciat᷑ uita iustorũ qͥ ex fide uirunt & ꝑfecte cur¬

Expanded text:
fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmifiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmitatem, uel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum uel parum in eis proficit, quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit deus, subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magis profecerit — his atque huius modi consideratis merito in oratione dicimus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; si tamen quod dicimus faciamus, ut uel ipsi etiam diligantur inimici uel, si quisquam adhuc in Christo paruulus hoc nondum facit, paenitenti tamen quod in eum quisque peccauit et ueniam petenti ex intimo cordis ignoscat, si uult ut eius orationem pater caelestis exaudiat. In qua oratione si contentiosi esse nolimus, satis nobis propositum speculum est ubi inspiciatur uita iustorum, qui ex fide uiuunt et perfecte cur
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a iusticia qua currimus esurientes & sitientes ad ꝑfectionem
plenitudinẽq iusticiȩ. ut ca postea saturem᷑. Unde dñs in euange¬
lio cum aixisset nolite facere iusticiã uram coram hominib ut inde¬
amini ab eis: ne istum nr̃m cursum fine humanȩ głȩ metirem
non est in expositione iusticiȩ ipsius executus nisi tria ista ieui¬
niũ. elemosinas. orationes. Ieuinio scilicet. uniuersam corporit
castigationem significans. Elemosinis oi mẽ beniuolentiam &
beneficientiã uel dandi uel ignoscendi. & oratione insinuans omnes
regulas sci desiderii. Et qm̃ in castigatione corporis frenatur con¬
cupiscentia. quȩ non frenari sed om̃mo esse non debet. nec erit in
illa ꝑfectione iusticiȩ ubi nullum erit om̃ino peccatũ. & sepe in
usu rerũ etiã concessarum atq licitarũ exerit immoderationem.
suam: in ipsa uͦ beneficientia qua iustus consulit ꝓximo. quȩda

Expanded text:
nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iustitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione iustitiae ipsius exsecutus nisi tria ista: ieiunium, elemosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam uel dandi uel ignoscendi et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit in illa perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exserit immoderationem, suam in ipsa uero beneficientia, qua iustus consulit proximo, quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
impertit. Post hanc aut̃ uitã merces ꝑficiens reddit᷑. sed eis
tantuaqͥb in hac uita eiusdem mercedis meritũ cõparatur:
Non enim ad saturitatẽ iusticiȩ cum hinc exierit quisq ꝑueni¬
et. nisi ad eam cum hic est esuriendo & sitiendo cucurrerit.
Bcati quippe qui esuriunt & sitiunt iusticiam. qmi ipsi saturabunt᷑
Unde dictum est. iustus ex fide uiuit. Hȩc est nr̃a in ipsa ꝑegrina¬
tione iusticia. ut ad illam ꝑfectionem plenitudinẽq iusticiȩ ubi in
specie decoris euis iam plena & ꝑfecca caritas erit. nunc ipsius cur¬
sus rectitudine & ꝑfectione tendamus. castigando corpus nr̃m &
seruituti subiciendo. & elemosinas in dandis beneficus & dimitten¬
dis que in nos sunt cõmissa peccatis hilarit̾ & ex corde faciendõ.¬
& orationib indesinent̃ instando. & hȩc faciendo in doctrina sana
qua ȩdificatur fides recta. spes firma. caritas pura. Hȩe ⁊ nunc

Expanded text:
impertit. post hanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis impertit. post hanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis tantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. unde dictum est: iustus ex fide uiuit — haec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae, ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus castigando corpus nostrum et seruituti subiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis hilariter et ex corde faciendo et orationibus indesinenter instando et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, caritas pura. haec est nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est xp̃s. Non igitur potest homo esse sine peccato etiam si uelit.
mortis assumpta. & caritate quȩ credendo & sꝑando nutritur.
uidendo & optinendo ꝑfecta. Deinceps instituit diuinis testimo¬
nus agere quod intendit. Quod quale sit diligentius aduertamꝰ.
Lestimonia inquit. quib ꝓbatur p̃cep̾tum. ẽẽ. homini ut absq pecca¬
to sit. Ad hoc respondemus. non utrũ prȩceptũ sit quęrit᷑ quod
ualde manifestum est: sed hoc ipsũ quod prȩceptũ esse constat. utiu
in corpore mortis huius possit impleri. ubi caro concupiscit adũ
sus spm. & sp̃s aduersus carnem. ut non ea quę uolumus faciamus.
De quo corpore mortis huius non omnis liberat᷑ qui finit hanc uitã
sed qui in hac uita susceꝑit gram: & ne in uanũ suscipiat bonis
oꝑib egerit. Aliud est enĩ exire de hoc corpore. qđ om̃s homines
dies uitȩ huiꝰ ultimus cogit. aliud ÷ aut̃ liberari de corpore mor

Expanded text:
tuus est Christus; non igitur potest homo esse sine peccato, etiamsi uelit, tuus est Christus; non igitur potest homo esse sine peccato, etiamsi uelit, mortis absumpta et caritate quae credendo et sperando nutritur uidendo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit diuinis testimoniis agere quod intendit. quod quale sit, diligentius aduertamus. \'testimonia\', inquit, \'quibus probatur praeceptum esse homini ut absque peccato sit. ad hoc respondemus: non utrum praeceptum sit quaeritur, quod ualde manifestum est; sed hoc ipsum, quod praeceptum esse constat, utrum in corpore mortis huius possit impleri, ubi caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut non ea quae uolumus faciamus. de quo corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mort
Abbreviated transcription (Latin):
peccato eñe passe: & respondet. Quod non sum sine peccato cuiꝰ
culpa est: Quod ũ dixerit inquit tua est: respondendũ est. Quo¬
mͦ mea. si esse non possum: Nos respondemus nullum cum eis
de his uerbis esse debere conflictum. quia non est ausus dicere
esse hominem sine peccato uel aliquem uel seipsum. sed tantũ modo
esse posse respondit. Quod neq nos negamus. Quando aut̃ possit. &
ꝑ quẽ possit: hoc quęritur. Si enim modo est non omi animȩ fideli po¬
sitȩ in corpore mortis huiꝰ. orandũ est & dicendũ dimitte nob̾ debita
nr̃a. cum iã in scõ baptismo uniu̾sa fuerint dimissa p̾terita. Quisquis
aut̃ membris fidelib xp̃i hoc ñ esse orandũ ꝑsuadere conat᷑: nichil ali-¬
ud quã seipsum xp̃ianĩ non esse ꝓfitetur. Porro si ꝑse ipsum potest
homo esse sine peccato. gͦ xp̃s gratis mortuus est. Non aut̃ gratis mor-¬

Expanded text:
peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non possum?\' nos respondemus nullum cum eis de his uerbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit, quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est. non autem gratis mor
Abbreviated transcription (Latin):
remetietur uob̃. Peccatum est autem cum uel non est caritas quȩ
esse debet. uel minor̃ quam debet. siue hoc uitari uoluntate possit
siue non possit. Quia si potest. prȩsens uoluntas hoc facit. Si autẽ
non potest prȩterita uoluntas hȩc fecit. & tam̃ uitari potest. non
quando uoluntas suꝑba laudatur. sed quando humilis adiuuatur.
Post hec ille qͥ ista conscripsit introducit ꝑsonam suam quasi cum
altero disputantem. & facit se interrogari : & quasi ab interrogan¬
te sibi dici Das mͥ hominem sine peccato: Et respondet. do tĩbi
qui esse possit. & rursus ab interrogante dicitur ei. Quis est
Crespondec. Ipse tu. Quod si dixeris inquit. ego esse non possum.
respondendum est. Cuius culpa est: Quos si ixerit mea. dicendũ
est. & quomodo tua est si esse non potes: Iterum facit se interi¬
rogari & dici sibi. Tu ipse sine peccato es qui dicis hominen sine

Expanded text:
remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, praesens uoluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse non potes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine