comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit c̃ quod hic prȩtermirsum est : Quid ergo dicmus ÷ anquia prercie¬
bat dc̃ hominem pecatturum ÷ aecinsuȩ imaginn ꝑfeccionem mansurũ :÷¬
ꝑtractatio que condudat. hoc primum breuiter dicimus non in dif ferenter
accipiendum quodin aliis operibus dicitur. Dixit dr̃ fiat. hic autem dixit ds
faciamus hominem ad imaginem & similitudinem nram : Ad insinuandũ
scilic& utita dicam pluralitatem per sonarum propterpatrem & filium
dicens. Et fecit ds̃ hominem adimaginemdĩ. Nonquasi pater adimagi¬
nem filii aut filius adimaginem patris alio quin non uere dictum est ad ima¬
ginem nostram si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo
sed ita dictum fecit dr̃ ad imaginem dĩ tam quam dicer&ur fecitds̃ adimagi¬
nem suam: Cum autem nunc dicitur adimaginẽ dĩ cum superius dictun
sit a dima ginem nostram significatur quod non id agit illa plura litas per¬

Expanded text:
sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciesit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciebat dtractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam scilicet, ut ita dicam, pluralitatem personarum propter patrem et filiudicens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas per
Abbreviated transcription (Latin):
singillatim ut inceteris &iam dehumana creaturadixit : Etuidit dr̃ quiabo¬
num est : sed post homine factum : Datamq illi potestatem uel dominandi
ueledendi÷ subintulit deomnib: Etudit ds̃ omnia quae fecit & eccebona ualde:
Merito quȩri potest. Pocuit enim primo reddi homini singillatim doleis quaean¬
te facta sunt Aedidetisn t Atixo depipin depmpibus did quãt fecit ds̃: eecebona
ualde: Anferte : quia sexto die perficiuntur omnia : Propterea deomnibur
diendum fuit: Vidit dr̃ omnia quae fecit : & ece bona ualde : Non singilla¬
tim : dehis quȩ ipso die facta sunt : Cur ergo depecoribus : & bestus: &reo¬
tilibusterrae : dictum est : quae ad cundem diem sextum ꝑtinent : Nuis
forte illa & singillatim in suo genere & cum c&eris uniuer saliter dicibo¬
na merueruntꝰ : Et homo factus : adimaginem dĩ : Non : nisicumaeteris
hodicmeruit : Anquia perfectus nondum erat: qiuia nondum erat in
para diso constitutur. Quasi uero postea quamibi constitutur est dictum

Expanded text:
reatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit enim primo reddi homini singillatim, qua sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in paradiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutus est, dictum
Abbreviated transcription (Latin):
illa non ab surde intelleguntur quȩ narcuntur exhis : que terra germinan¬
te orta sun : Et quia precerserant conditionem nen solum animalium : sed
&iam luminarium : & quia terre continuantur perradicum tonexionem
unde illodie que apparut arida exerta sunt i potius ad suplementum habi¬
tanions: quam adnomerum habtatorun feranete non tbr taorur aib sir di

Expanded text:
illa non absurde intelliguntur, quae nascuntur ex iis quae terra germinanilla non absurde intelliguntur, quae nascuntur ex iis quae terra germinante orta sunt; et quia praecesserant conditionem, non solum animalium, sed etiam luminarium; et quia terrae continuantur per radicum connexionem, unde illo die quo apparuit arida, exorta sunt, ut potius ad supplementum habtationis, quam ad numerum habitatorum pertinere intelligantur. Caetera
Abbreviated transcription (Latin):
ne considerantis : & laus uberior omnipotentis artificis : quiomnia in sapientia
fecit : qupa fine usq ad finem pertendens : & sua uiter cuncta disponens:
Iecca ipsa rerum nouissima quȩ prosiu generis ordine dissoluuntur : & quarum
dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus : relinquid in formia :
s edcreat minima corpore : acuta sensu animantia : ut maiore attentione stupe¬
amus : agilnatem muscae uolltantis : quam magnitudinem iumenti gradientir:¬
Amplius que miremuropera formicularum : quamonera camelorum : Sed utrũ
in primis ut dixi rerum conditionibus quȩisto sex dierum ordine creaianar¬
rantur : haec quoq minima instituta credamus : anpostea consequentib:
corruptibilium corporum solutionib: hocquȩritur : Et potest quidem dicica
minutis sima que ex aquis uel terris oriuntur tunc ereata : in quibus &iam

Expanded text:
ne considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia ne considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolampliusque miremur opera formicularum, quam onera camelorum. 23. Sed utrum in primis, ut dixi, rerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creatae narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. Et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis vel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cresate & multipli camini : Vbi autem talis in cãe affectus : ibi primum
hoc dixit : ut interrenis animalibus &iam non dictum intelleger&ur : Ne¬
cossarium autem fuit hoc in homine repetere : nequirquam dicer& in ofsi¬
cio gignendi filios : ullum essepeccatum : sicut est in libidine : siue forni¬
candi : siue ipso coniugio inmoderatius ab utendi : Non nulla &iam de quibus¬
dam minutissimis animalibus questio est : utrum in primis rerum conditionib:
creata sint : an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus : Nam
pleraq carum aut deuiuerum corporum uitis : uel purgamentis : uelexa¬
lationibus aut cadauerum tabe gignuntur: Quaedam &iam de corruptio¬
ne lignorum & herbarum : quaedam decorruptionibus fructuum : Quo¬
rum omnium non possumus recte dicere dm̃ non essecreatorem In est enim
omnibus quod damnature sugeneris decus : Itaut in his maior sit ammiratiobe¬

Expanded text:
crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio be
Abbreviated transcription (Latin):
dediuobis omne pabulum seminalem seminans semen quod est superom¬
nem terram & omne lignum quod hab& insefructum seminis seminalis
uobis erit adescam &omnibus bestus terrae &omnib: uolatilibus caeli
Vomnireptilirepenti suꝑ terram quod hab& in sespm̃ uitae & omnepa¬
bulum uiride Mercam & factum estsic Et uidit dr̃ emnia quae fecit:
Mecce bona ualde: & factũm est uespera & factum est mane dier rextus
Etiam atq etiam denitura hominis poterit uberior considerandi & dili¬
gentius disserend locus: Nunc tamen ut opera rex dierumn nra mn quistio
a multiplicimini & inpletera quas maris : & uolatila multiplicentur suꝑterrã
A ninuno reaturae genere dicendum fuit : ut in c&eris consequenter intellegere¬
tus que generationibus crescunt : Prius ergo dicer&ur in coquod primumta¬
lecreatum est quẽ in herba sclic& atq ligno : anforte que nullum haberent
acsine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis :

Expanded text:
escam omne fenum sativum, seminans semen quod est super omnem terram; et omne lignum quod habet in se fructum seminis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitiolicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere creaturae dicendum fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis:
Abbreviated transcription (Latin):
mina facta est: Non enim multa genera hominũ : sicut herbarum : lignorũ
piscum : uolatilium : serpentium : pecorum : bestiarum: Vt sic dictun acci¬
piamus secundum genus : acsidicer&ur generatim ÷ ut interre simila atq
adunam originem seminis pertinentia distinguerentur ac&eris
Item queritur quid tantum aquarum animalia decreatore meruerint : ut¬
sola benedicerentur sict homines : Nam & ipra benedixit dicens : Crerate

Expanded text:
mina facta est. Non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, mina facta est. Non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, volatilium, serpentium, pecorum, bestiarum: ut sic dictum accipiamus, secunad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, utsola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite
Abbreviated transcription (Latin):
is ter& : uel permansurum : uel nullo succedente decessurum: Curo ergo & deho¬
mine non ita dictum est : faciamus hominem adimaginem & similitudi nemnr̃am
secundumgenus : cum & hominis ꝓpagomanifesta sit : Anquia nonita dr̃ fece¬
rłt hominem ut morer &ur : si preceptum seruare uo luiss& : Et ideo non erat
necessarius decessori successor: Sed post peccatum comparatus est pecoribus in¬
sensatis: & similis factus est eis : Vtiam fili secili huius generent & generent᷑ :
quo possit mortalium genus seruata successione subsistere : Quid sibi ergo
uult post hominem factus benedictio : crescite & multiplicamini & inple
donec ad eum scripture locum perueniamus : ubi diligentius ista re quirenda
atq tractanda sunt : sotest enimnunc fortase sufficere : propterea de ho¬
mine nondictum esse secundum genus : quiaunus fiebat de quo &iam fe¬

Expanded text:
isteret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de hoisteret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus, cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et idnecessarius decessori successor: sed post peccatum comparatus est pecoribus insensatis, et similis factus est eis ; ut jam filii saeculi hujus generent et generentur, quo possit mortalium genus servata successione subsistere? Quid sibi ergo vult post hominem factum illa benedictio, Crescite et multiplicamini, et impldonec ad eum Scripturae locum perveniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? Potest enim nunc fortasse sufficere, propterea de homine non dictum esse, secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam fe
Abbreviated transcription (Latin):
secundum genus corum: Et omneuoletle pomatum : secundum genus: Anqua haceita
yxorta sunt utexhis alia narcerentur : & originis formam succesnone seruarent
deo dicuitur secundum genus propur ꝓpagtnonem prolis quaper mansurã ereabant᷑
sed cur delgnis & berbis: nonsolumdictur secundum genus : uerum &iam secundumsi¬
militi dinem: Cum& animalia siue a quarum siue terrarum secundum similitudine
suam generent. Anquia genus sequitur similitudo : noluit eam ubiq repetere :
nam & semen nonubiq repetiuit : cuntam herbis & lignis in sit quianimam non habent¬
quam animalibus & si non omnibus : Obseruatum est enimquedam ita nasci ex aquis
uel terra : ut sexus eis nullus sit : Etideo semen eorum non sit in eis sed in elementis ex
quibus oriuntur. Noc est ergo setundum genus ubi & seminumuis : & similitudo in¬
tellegitur succedentium decedentibus: Quianihil eorum ita creatum est : ut semelex¬

Expanded text:
secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secunsecundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secunexorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel ex
Abbreviated transcription (Latin):
quod in usu loquendi cottidiano facle anim ad uerti potest. Non frustra &iam
lectorem mou& : utrum ne passim & quasi fortuto : analiquaratione dicatur
secundum genus : tam quam fuerint & antea : cum prima creata narrentur:
Angenus eorum in superi oribus rationibus intellegendum est : utiq sp̃ita libus
setundum quas ereantur inferius: Sed siita e& hoc deluce : hoc de taelo : hoc
deaquis & terris: hocdecaeli luminarib: dicer&ur : Quidenim eorum est cu¬
ius non a & erna & inc̃mutabilr ratio in ipradi sapientia iugeat : quȩ attingit a
funeu que ad fiunem forter: & di penit omna suauter: Inupit aitam hocdio dleder¬
birculinis ÷ usq adhace terrena animantia: Nam& ineis quedxa quis crenta sunt quã¬
uis in prima commenoratione bictum non sit : inillatimen teratione ditum es: Ete¬
atdr uetos magnos : & omnem animnam animalium rpa lium: quie edixeruntaqus

Expanded text:
quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et cetos magnos et omnem animam animalium repentium, quae eiecerunt aquae
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulo fortasse complexur est: Vnde ibi non simplicater aitreriliu setiau¬
didit omnia reptilia terrae : Ideoterrae : quia sunt & aquarum : Et ideo
omnia : ut illic intellegantur quȩ quattuor &iam pedibur nituntur : quȩ sipo¬
rius quadrupedum nomine propriae significata sunt : Destias autem de quibur
item ait secundum genus : quid quid ore aut &iam ungubur seuit : ex ceptis
serpentibus. Pȩcora uero de quibus tertio ait : secundum genus : quȩ neutra
ui. lacerant sed aut cornibus autnchoc quidem : Predixienim & qua drupe¬
dum nomen : quam late pateat ipso pedum numero facile agnoro : & nomine
pecorum uel bestiarum : omne in rationd animal aliquando comprehendi
Sed &iam ferarum uocabulum sol& in latina lingua tantum dẽ ualere: Non
id eo tamen neg legenda fut consideratio : quo modo possint hȩc nomina que non
frustra in hoc scripturarum loco posita sunt : &iam speciali distinctione discerni :

Expanded text:
uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed aduocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae; ideo terrae, quia sunt et aquarum, et ideo omnia, ut illic intellegantur, quae quattuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadrupedum nomine significata proprie sunt. bestias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni,
Abbreviated transcription (Latin):
pedibus gradiantur : pisitamen hoenomine : propriae quactam ucillae intel¬
ledie: nonutiq hic &iam qua d upeda nominar& : quamuis dehis incepetione¬
tacueret ua neru & damine ÷ & onigri& apri quaneq illis bestus ub ilconer
sur coniungiporsunt: Similes enim sunt illis pecoribus : neque tamen subura
humanua sint ũ proprie qua drupedia nuncupatisunt : quas reliqua enent is fbiae
anim alia qubus ista appellatio : generalir quidem cum mulus propternumer un pe¬
dum: Scdtimens petiali sienificatione tribuer&ur: Anquia terdyes : socundum
genus  Tria qued am genera nos inutit attendere : Primo setundum genus qua¬
drupedia & repolia : ubiarbitor significatum quae quad rupedu dixerit : l¬
e& quacin genere sunt reptilium : sicut sunt lacerti stellioner : & si quid huius¬
modi est: Ideoq inrepetitione quad rupedum nomen noniterauit : quia repaliũ

Expanded text:
pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intelpedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamuis detacuerit. an cerui et damae et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt illis pecoribus neque tamen sub cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? an, quia ter dixit: secundum genus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus quadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium
Abbreviated transcription (Latin):
rendorum pumendorum quaeuitiorum ł probandȩ ꝑficiendeq uirtutis:
Quia & exempla sunt demonstranda patientiae ad profectum c&erorum
& ipse sibi homo intemptationibus certius in notescit. Etiuste salus illa
ꝑ petua quetur piter amissa est peruo luptatem fortiter recipitur per
dolorem : Dic& aliquis cur ergo inuicem bestiae nocent quibus nec pe X¬
cata ulla sunt ut uindicta ista dicatur nec ullam recipiunt tali exercita¬
tione uirtutem. Ideonimirum quia scilic& & aliae cibi sunt alia¬
rum necrate possumus dicere nonessent aliae quibus aliae ues¬
cerentur & habent enim omnia quamdiu sunt mensurar numeros or¬
dines suos quae cunota merito considerata laudantur necsine occulta
ue donedetus aptarisola& quae sunt inusuhominum Siuc adiuuandis laborib:
ut doues & equi: & siquatilia: sue adlantium uel aduesandan etoues. & fues

Expanded text:
rendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, rendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demonstranda patientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occultaodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues.
Abbreviated transcription (Latin):
a uotos um a nseq hoc mirumest quando quidem anstasigoribus
huuos uitas laboriore atq acrum nose cumsit nemo ta iustus en oiausie¬
tinse dadent dicere fideliter attestante a postolo & dicente mnon iq uisi
lum acdeperuim aut iam ꝑ fectus sim cumq ad huc exercende aeq in infic¬
mitato ꝑficiende uirtitti netesrariae sint temptationes & molestiae cor¬
poraler eo demrursus a postolo mani festante quiait In riapisadindue¬
uelationum ne ex toller&ur datum sibi essestimulum carnis angelum
satane ut eum colaphirar& rogatumque a re dnm̃ tertio ut dis coder& ab eo
respondirre sibi sufficit tibi gratiam ea nam uirtus in in firmitate ꝑ ficit᷑
tamen & sãs danel inter leoner saluus atq intrepidus uixit. qui non
utiq. dõ mentiemr inoratione non tantum peccita populi sui sed &iam sua
fato tur & in ipsius a postolimanu mortifera uipera inhȩsit neg lesit¬
s otuerunt ergo ista &liam creata nihil nocere si causa non extitissa uelter¬

Expanded text:
ere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae laboriosae atque aerumnosae, cum sit nemo ita iustus, ut perfectum se audeat dicere fideliter adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel ter
Abbreviated transcription (Latin):
serte illa & singillatim in suo genere & cumc&erir uniuer raliter dicibo¬
a meruerant : E homo factus ÷ adimagmemdĩ : iaon : nisicum eteris
baeditimeruit : Anquia perfectus nondum erat : quia nondum orat is
para diro contetutus. Quasi uero postta quamibi consttutus ast dictum
sidc quod hic pretermir sum est : Quidergo dimus anqua prittier

Expanded text:
eris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in paradiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutus est, dictum sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia p
Abbreviated transcription (Latin):
que fecait & ececbona ualde Vbuintelle gitur potestas & facub : censentur¬
tas ipsadata naturae humanȩ sumendi adercam pabulum agrie ncon
fructus ligni: Adhocenim intulit & siccst factum quo dabillo loco ineho a uerat
ubiait Etdixit dẽ : Eccede diuobis pabulum seminale & aetera : ptanad
omnia quae supra dicta sunt retulerimus quod ait. Et sic est factum Caris

Expanded text:
quae fecit, et ecce bona ualde, ubi intellegitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pabulum seminale et cetera. nam si ad omnia, quae supra dicta sunt, rettulerim
Abbreviated transcription (Latin):
fructus ligni: Ad hocenim intulit & sicest factum quod ab illo loco ineho auerat
ubiait Ftdixit ds̃ Eccede diuobis pabulum seminale & aetera : Namsiad
omnia quae supra dicta sunt retulerimus quod ait. Et sic est factum: Canse¬
ques erit ut fattamur &iam creuis reillosiam & multiplicatos impleur se
terram : In codem sextodie quod eadem scriptura testante postmultoran¬
nos factum in uenimus: Qua propter cumdata eã haec facultas edendi &
hocdõ dicente homo cognouis s& diatur & sic est factum. In hoc utiq quod dõdi

Expanded text:
sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pabulum seminale et cetera. nam si ad omnia, quae supra dicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factum inuenimus. quapropter, cum data esset facultas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et sic
Abbreviated transcription (Latin):
quis qũputar & rolum spm hominis factum quamuis secundum solum sp̃m
fier& adimaginemđi. Fecitillum in quit masculum & feminam feranl¬
los utiam &iam corpus factum intellegatur : Rurus noquis quanar¬
bitraraus ia factum it in homine singulari utero secus eeprimesarur
sicut interdum nas cuntur quos androginos uocunt ostendit se singularem
numerum propter coniunctionis unitatem posiusse  Et quod deuroriu¬
luam facidast sicit postra mamifestatur cumid quod he breuiter dictũ ẽ
ailigentus coeperit explicati. Et ideo pluralem numetun conrtinuo subie¬
cuiicensi fettes & beneaexiteos: Sedit iandoi diligor tiui oncendi¬

Expanded text:
quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in conse
Abbreviated transcription (Latin):
siillud quod in haer& contemplande in cmimutabili ueritati incuius reifigu¬
rã paulus a postolus uirum tantum dicit imaginem & gloriam dĩ. Mulier
autem inquit gloria uiri ẽ : Ita quamuis hoc induobus hominibus diuersi
sexus exterius secundum corpus figuratum sit quod &iam in una hominis in¬
terius mente intellegitur tamen & feminam quia corporo femina ẽ
renouatur & iam ipra in spũ mentirniae in agnitionem dĩ secundum imagi¬
nemcius quicreauit : Vbi nonest marculus & femina : Sicut autem ab hac
gratia renouationis & reformatione imaginis dĩ ronseparantur seminequã¬
ius in sexu corporis carum. aliud figuratum sit secundum quod solus uirdi¬
citur imago & gloriadĩ sic & in ipra prima conditione hominis secundũ
id quod & femina homoerat habebat utiq mentem suam eandem que ratio¬
nalem secundum quamipsa quoque facta est adimaginem dĩ. sed ꝑropter
unitatem coniunctionis: Fect dr̃ inquet homine madimaginemdĩ. Acne

Expanded text:
tabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secundum quod uir solus dicitur esse imago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne
Abbreviated transcription (Latin):
&iam corporis ad iacent numeramur : numeros eque disponimus In ue¬
nimus ergo senarium numerum primum esseper fectum : Faratione :
quod suis partibus conpleatur : Suntenim & alii numeri : aliis causis tatio¬
nibus que perfecti: Proinde istum senarium earatione ꝑfectum diximus ÷
qued siuis partibus conpleatur : Talibus dumntaxat partibur quȩ multipli¬
cts possint consumare numerum cuius partes sunt : Talis enim paes nune¬
ridia potest: quotasit: Nam tetnarius numerus potest dici parr non
tartur senari cuus dimdia est : sedomnium ampliorum qua mest ip retes¬
partus nimnlum & quater narii : & quinarii paesi dior tetnarius est
soresai enimdud & quetet narius intria: &unum: Et quinarius intia
ne duio tisi pamaris Moctonarii & nobenarii et quuid quid ultra est
numer orum par: est torharius : non maior uel dimidiuui xdminot
Nsin serte atus quoe diudipotest : iitria ie quttuea : t nunor¬

Expanded text:
etiam corporis adiacent, numeramus numeroseque disponimus. Inueetiam corporis adiacent, numeramus numeroseque disponimus. Inuenimus ergo senarium numerum primum esse perfectum ea ratione, quod suis partibus conpleatur; sunt enim et alii numeri aliis causis rationibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii, cuius dimidia est, sed omnium ampliorum, quam est ipse ternarius. nam et quaternarii et quinarii pars maior ternarius est; potest enim diuidi et quaternarius in tria et unum et quinarius in tria et duo. et septenarii et octonarii et nouenarii et quidquid ultra est numerorum pars est ternarius non maior uel dimidia, sed minor. nam septenarius quoque diuidi potest in tria et quattuor et octonar
Abbreviated transcription (Latin):
omnicreatura siue possibilitate in est &iam : sidesit effectu : sicut in ꝗ¬
lestibus superioribus : siue adinplendam in infimis rebus pulchritudinẽ
tem poralem ꝑ ordinatas uices quorum que mutabilium cessionibus suc¬
cersionibus que peragitur: Sicut manifestum est in rebus terrenis
atq mortalibus: Vespera uero in omnibus ꝑfecte conditionis : quasiter¬
minus quidam sit : mane autem incipientis exordium : Omnis enim creata
natura certissus initus & finibus continaur : indagare diffialcest : sed
siue hoc: siue illud : siue aliquid &iam tertium probabilius quod dicatur
possit inueniri : quod in progressu disputationis : forsitanapparebit quẽ¬
ammodum in illis diebus Etnox in uespera & mane intellegatur : Non
est tamen abre ut consideremus senarunumeri perfectionem in iprain¬
teriore natura numerorum : quammente intuenter : Faque sensibus

Expanded text:
omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in comni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uices quorumque mutabilium cessionibus successionibusque peragitur, sicut manifestum est in rebus terrenis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfectae conditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —: indagare difficile est. sed siue hoc siue illud siue aliquid etiam tertium probabilius, quod dicatur, possit inueniri, quod in progressu disputationis forsitan adparebit, quemadmodum in illis diebus et nox et uespera et mane in-\' tellegatur, non est tamen ab re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiore natura numerorum: quam mente intuentes ea, quae sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ diem septimum : & sc̃ificauit cum: quia in ipso requieuit abam¬
nibus operibus suis : quatin coauit dẽ facere : Arduum quidem
atq difficillimum est : uiribus intentionis nostre uoluntatem scrp¬
toris mistis sex diebus mentis uiuaatate penetrare : utrum preai¬
erint dierilli : & addito septimo nuno ꝑ uolumina temportdie
nonte : sed nomine repetantuo: In toto enim temper e mmult dies
ueniunt pretertas similer: nullas autem idem redit : Vtrũ ergo
preterierunt diesilli : anistis quicorum uocabulis & numero censentur
intemporum ordine cotidietrans currentibus : illiinipsis rerum conditio¬
nibus maneant : ut non solum in illis tribus antequam fierent luminaria sed
&iam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus inspecierei : quae
creata est : Noctem quecius in priuatione uelde fectu uelsiquo alio nomi¬
nemelius significatur : cum amitttur species aliqua mutatione : a for¬
ma ad informitatem dedinante atq uergente : Quae mutatio : in

Expanded text:
m septimum et sanctificauit eum, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. arduum quidem atque difficillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in
Abbreviated transcription (Latin):
est itaq ut id dicer&ur : quod & in presenti uerum eõr & prȩsentian
significar& futuri Nx̃ enim naturarum obtimus conditor: peccan¬
tium uero iustissimus ordinator ẽ : ut &iam siqua singillatim fi¬
unt delinquendo deformia : semꝑta men cum eis uni uetsitas pul¬
chrasit: sediam caquȩ re quuntur : in sequendi uolumine ꝑtracto¬

Expanded text:
est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis uniuersitas pulchra sit. sed iam ea, quae sequuntur, in sequenti uolumine pertracte
Abbreviated transcription (Latin):
uniuer s domnia ualdebona sunt : Nonenim frustra est additum ualde :
quia & corporis membra : sic&iam singula pulchra sunt : Multo sunt ta¬
men inuniuersi corporis compage : omnia pulchriora: Qua oculum uer¬
bi gratia placitum atq laudatum : tamen siseparatum a corpore uidere¬
mus : non dice remus tam pulchrum quam in illa conexione membrorũ :
cum lo cosuo positus : in uniuerso corpore cerner&ur : Fauero quȩ peo¬
cando amittunt : decus proprium nullomodo tamen efficiunt : ut non
&iam ipsar ecte ordinata cum toto atq. uniuerro bona sint : Nomo git᷑
ante peccatum & in suo genere utiq bonus erat : sed scriptura prȩter¬
misit hoc dicere : ut illud potius dicer& quod futurum aliquid prenunti¬
ar&: Non enim falsum deillo dictum est: Quienim singillatim bonus¬
Sest : magis utiq cum omnibus bonus est: Non autem quando cum om¬
nibus bonus est : Sequitur : ut &iam singillatim bonussit: Moderatũ

Expanded text:
uniuerso omnia ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, uniuerso omnia ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, quia et corporis membra, si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in uniuersi corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim singillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non autem, quando cum omnibus bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit. moderatum
Abbreviated transcription (Latin):
pellantu: ser fecto ergo numero dierum : hocest senario : ꝑfeat dẽ
operasua quȩ fecit : Itacnim scriptum est: Et consummauit dr indiesexto
operasua quȩ fecit: Magis autem in istum numerum intentur fio : quum
considero & um ordinem operum ipsorum: Sicut enim idem numerus
gradatm partibus suis intrigonum surgit : Namita re sequuntur : Vnũ :
duo s inta : ai hullus alius interponi porsit: Quae singulae : senaru par¬
itos suotiie quibus constat unum : sexta duo tertia tria dimidia
huurodie fagtacst lix. uobus ditem sequentbus fabricmund
huus: Qno supetior purr idest fi mancntũ. Alter infene ⁊ dest
Non singillatim : sed cum cneris eum dicere uoluit bonum
uelut intimans quid e& futurum: Quia cumea quȩ facta nint
inai quod facta sunt quantum acceperunt manent: Sicut uel illa quȩ non
peccauerunt : uel illa que pecare nom possunt : Et singulabona : &in

Expanded text:
pellantur. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit deus pellantur. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit deus opera sua, quae fecit. ita enim scriptum est: et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. magis autem in istum numerum intentus fio, cum considero etiam ordinem operum ipsorum. sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit — nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimidia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior pars, id est fnon singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum, uelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in
Abbreviated transcription (Latin):
deuicesimus : & multitales : Plures ergo repperiuntur quilib& horum:
quam illi quiper fecti uocantur eoquod sus simulductis talibus partibus con¬
pleantur : Nampost sonarium duo decricemnus inuenitur : qui similiter
suis talibus partibus constat : Hab & enim eas quinq uicesimam : & octauam:
Quartam decimam: septimam : quartam : dimidiam : Id est unum & duo &
quattuor & septem : & quattuor decim: Quaesimul ducte : eundem duo de¬
tricesimum complent: Fiunt enim iuginti octo : It quantomagis numerorũ
ordo procedit : tanto produtioribus prerata portione interuallis repperi¬
untur : Hunumeri quisiuis talibus partibur in summã redactis ad reipros
occurrunt : dicuntur que perfecti : Quorum enimnumerorum taler partes
simul dutae nonin plent cordem numeros : quorum partes sunt : inper¬
freti nominantur : Quorum autem &im excedunt : plusquam ꝑfectiap¬

Expanded text:
deuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet horum deuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet horum quam illi, qui perfecti uocantur, eo, quod suis simul ductis talibus partibus conpleantur. nam post senarium duodetricesimus inuenitur, qui similiter suis partibus talibus constat; habet enim eas quinque: uicesimam et octauam, quartam decimam, septimam, quartam, dimidiam; id est: unum et duo et quattuor et septem et quattuordecim . quae simul ductae eundem duodetricesimum conplent; fiunt enim uiginti octo. et quanto magis numerorum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione interuallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibus partibus in summam redactis ad se ipsos occurrunt, dicunturque perfecti. quorum enim numerorum tales partes simul ductae non inplent eosdem numeros, quorum partes sunt, inperfecti nominantur; quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti ap
Abbreviated transcription (Latin):
solamꝰ dimidiam : Quod omnibus unum est. Nuo denarius uero partibus suir : ett̃ tibiutus
talibus simul ductis nonipse consummatur : sed exceditur : Ampliorem quip¬
peduo denario numerum faciunt : Namusq ad sed ecimperueniunt : Hab&
eni eas quinq: duo decimam : sextam : quartam tertiam : dimidiam : Nam
duo decima eius : unum est : Sexta duo : quarta :tria : Tertia : quattuor : Di¬
midia sex : Vnum autem & duo : & tria : & quattuor ÷ & sex : insummã ductȩ :¬
sed ecim sunt : Et ne multis morer in infinita serie numerorum : plures nu¬
meri repperiuntur quitales partes aut non babent nis singulas sicut ter¬
narius & quinarius & c&eri cius modi: Aut ita plures habent tales partes:
ut in unum ducte atq in sũmam redacte : uelatra insistant : sicut est octonarius
& nouennarius : & alii plurimi : Velultra excedant sicut duodecimus & duo¬

Expanded text:
 solam tertiam et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis  solam tertiam et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis talibus simul ductis non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sedecim perueniunt. habet enim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidiam . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex: unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae uel citra insistant, sicut est octonarius et nouenarius et alii plurimi, uel ultra excedant, sicut duodecimus et duo
Abbreviated transcription (Latin):
pars eiussit : Senarius uerotres partes tales hab&: sextam : tertiam : dimidiã:
s extacius : unum est: Tertia : duo : dimidia : tria: Hae autem partes insuimã
ductae id est : unum : & duo & tria : simulcundem consumiant : ꝑficiuntq
senarium: Iam septenarius non hab& talem partem : ninceptinium : quod est
unum Octonarius trer: octauam: quabtam : dimidiam : id est unum : duo
& quattuor: Sedhȩ simul ductati : septe parium faciunt in fra in astentem : Nien
ergo complent eundem octonarium: Noueharius : duas hab& : Nonam : quod
estunum : Et terdato : quod est gria: Haeautem simul quater narium faciuare
nouen nahio minorem Denacius : trer hab& taler partes : Vnum: decimã
duo. quitam.. Quinqis dimidiam: Quinumeti simulduca : adoctonarut oet¬
ueniunt : pon aesdenirium: Vnde denarus non hab& : nunlan undetimũ.
sicut septenarius solam : septimam : Et quinarius : solam quntam : Etternariur

Expanded text:
pars eius sit. senarius uero tres partes tales habet: sextam, tertiam, dimidiam pars eius sit. senarius uero tres partes tales habet: sextam, tertiam, dimidiam . sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tria. haec autem partes in summam ductae, id est unum et duo et tria, simul eundem consummant perficiuntque senarium. Iam septenarius non habet talem partem nisi septimam,. quod est unum, octonarius tres: octauam, quartam, dimidiam, id est: unum, duo et quattuor . sed haec similiter ductae septenarium faciunt infra insistentem, non ergo inplent eundem octonarium. nouenarius duas habet: nonam, quod est unum, et tertiam, quod est tria. haec autem simul quaternarium faciunt longe nouenario minorem. denarius tres habet partes tales: unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam: qui numeri simul ducti ad octonarium perueniunt, non ad denarium. undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et quinarius solam quintam et ternarius
Abbreviated transcription (Latin):
Si cenim dicitur unum innumeris quibus numeramus : ut non habeat dimidiã
uel aliquam partem : Sedueram atq re ac simpliciter unum sit : Suorum
autempars : unum est : Et eadimidia : neculla altera : Ternarius uero
duas hab&. Vnam quae dicipossit quotasit : quod est unum : Nan tertia
eius est & aliam maiorem quae non possit dici quota sit : id est duo: Nechuĩ
ergo partes conputari possunt illede quibus agimur : Id est quae dicipossunt
quotȩ sint : sorro quater narius duas hab& tales : Namunum : quarta
eius est : duo dimidia : Sed ambe insũmam ducte : id est unum &duo simul:
ternarium faciunt : non quater narium: Nonergo eum cõplent partes
suae : quia & in summa minore consistunt : Quinarius : non hab& talem :¬
nisiunam : Id est ipsum unum : quae quinta pars eiur est: Nam & duo quam¬
uis parseius minor sit: &tria maior : neutra tamen earum dicipotest quota

Expanded text:
sic enim dicitur et unum in numeris, quibus numeramus, ut non habeat dimidium sic enim dicitur et unum in numeris, quibus numeramus, ut non habeat dimidium uel aliquam partem, sed uere ac pure et simpliciter unum sit. duorum autem pars unum est et ea dimidia nec ulla altera. ternarius uero duas habet, unam, quae dici possit quota sit — quod est unum; nam tertia eius est - et aliam maiorem, quae non possit dici quota sit, id est duo; nec huius ergo conputari possunt partes illae. de quibus agimus, id est quae dici possunt quotae sint. porro quaternarius duas habet tales: nam unum quarta eius est, duo dimidia; sed ambae in summam ductae, id est unum et duo simul, ternarium faciunt. non quaternarium. non ergo eum conplent partes suae, quia in summa minore consistunt. quinarius non habet talem nisi unam, id est ipsum unum, quae quinta pars eius est; nam et duo quamuis pars eius minor sit et tria maior, neutra tamen earum dici potest quota