comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquatilia terrestriaq animantia simul
omĩa facta sunt: ac non potius ꝑ in¬
cerualla tempoꝵ scđ̾m p̾finitos dies:
An forte non sicut ea scđm motus eoꝵ
naturales nunc experimur. ita etiam
cum primitus instituta sunt cogita¬
re debemus: sed scđ̃m mirabilem atq
ineffabilem uirtutẽ sapientiȩ di: quȩ
attingit a fine usq infinem fortiter
ꝙ disponit om̃ia suauiter. Neq enĩ
ꝙ ipsa gradib attingit: aut tanqũa
gressib ꝑuenit. Quapptr qũa faci¬
lis ei efficacissimus motus est: tam
facile d̃s condidit om̃ĩa. qm̃ ꝑ illã¬
condita sunt: ut hoc quod uidemus¬
nunc temporalib interuallis ea mo¬
ueri ad ꝑagenda quȩ suo cuiq gene¬
ri competunt. ex illis insitis rationib
ueniat. quas tanqu̾a seminaliter spar¬
sit ds̃ in ictu condendi. cum dixit
s facta sunt mandauit & creata st̃.
Non itaq tarde institutũ ẽ ut eẽnt tarda
quȩ tarda sunt: nec ea mora condita

Expanded text:
aquatilia terrestriaque animantia, simul aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debemus, sed secundum mirabilem atque ineffabilem uirtutem sapientiae dei, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? neque enim et ipsa gradibus adtingit aut tamquam gressibus peruenit. quapropter quam facilis ei efficacissimus motus est, tam facile deus condidit omnia, quoniacondita: ut hoc quod nunc videmus temporalibus intervallis ea moveri ad peragenda quae suo cuique generi competunt, ex illis insitis rationibus veniat, quas tanquam seminaliter sparsit Deus in ictu condendi, cum dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt . 52. Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda quae tarda sunt; nec ea mora condita
Abbreviated transcription (Latin):
cognita. quam in illo: atq inde mane
ad aliud p̃cognoscendum. quod fue¬
rat uerbo dĩ faciendũ prius incogniti¬
one mentis angłicȩ : deinde in natura
ipsius firmamenti. Et ideo dixit d̾s.
fiat firmamentum. & sic est factum
hoc priusquam in eo ipso fieret. p̃no¬
scentis. Deinde fecit ds firmamentũ
iam utiq ipsam firmam̃ti naturam.
cuius minor esset tanqua uesꝑtina
cognitio: ac sic usq ad om̃ium oꝑm
finem& usq ad requiem di. quȩ non
habet uesperam. quia non ẽ facta sic̃
creatura: ut posser enam ipsius gemi¬
nari cognitio. tanquam ipsa sit prio
in uerbo di. sicur in die. & posterior
ac minor in seipsa. sicut in uespera.
Sed si omĩa simul mens angłica po¬
test. quȩ singillatim ꝑ ordinem cone¬
xarum causarum sermo distinguit:
nunquid etiam quȩ fiebant uelut
ipsum firmamentũ. uelut aquarum
congregatio. speciesq nudata terrari.
uelut fruticum & arboꝵ germinatio.
luminarium & syderum conformatio.

Expanded text:
cognita quam in illo; atque inde mane cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, deinde in natura ipsius firmamenti. et ideo dixit deus: fiat firmamentum. et sic est factum, hoc priusquam in eo ipso fieret praenoscentis. deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio,
Abbreviated transcription (Latin):
rursus dici. & sic est factum: ac dein¬
de in natura ꝓpria subsequente ue¬
spera nosceret᷑. Ac ꝑ hoc etiã si nulla
hic horarum temporalium sint in
terualla: prȩcessit tamen ratio con¬
dendȩ creaturȩ in uerbo dĩ. cum di¬
xisset. fiat lux. & facta ẽ ipsa lux. qͦ
angłica mens formata est: atq in
sua natura facta est. Non autẽ ali¬
bi sequebatur ut fieret. & ideo ñ prius
dictum est. & sic est factum. ꝙ. post ea
dictum est . ꝙ. fecit ds lucem: sed con¬
tinuo post uerbum dĩ. facta est lux: ad¬
hesitq creanti luci. lux creata. uidens il¬
lam. & se in illa. id est ratione qua fa¬
cta est: iuidit etiamse in se: id est distan¬
te quod factum est ab eo qui fecit. Et
ideo cum placuisset deo factum. uiden¬
ti quia bonum est. & diuisa eẽt lux a
tenebris. & uocata lux dies. &. tenebrȩ
nox. facta est & uespera: quia necessaria
erat & ista cognitio. qua distinguere¬
tur a creatore creatura: aliter in seipsa

Expanded text:
rursus dici, Et sic est factum; ac deinrursus dici, Et sic est factum; ac deinde in natura propria, ubi subsequente vespera nosceretur. 50. Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum tempterualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et uespera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ptibile quod aggrauat animã etiam
quȩ feruentissimo studio rapitur. ut
instanter atq ꝑseueranter hȩc agat.
quis ignorat. Mens uero angłica
puritate in herens uerbo cłi. postea¬
quam illo ordine creata est ut p̃cede¬
ret cȩtera. prius ea uidit in uerbo
di facienda qũa facta sunt: ac sic
łs dicebat ut fierent. quam in sua
ꝓpria natura: quȩ itidem facta in
eis ipsis etiam cognouit. minore
utiq notitia quȩ uespera dicta est.
Quam notitiam sane p̃cedebant quȩ
fiebant: quia p̾cedit cognitionem.
quicquid cognosci podest. Nisi enĩ
pruis sit quod cognoscatur: cogno¬
sci non potest. Post hoc si eo modo sibi
placeret. ut amplius seipsa quam
creatore suo delectaretur: non fieret
mane. id est non de sua cognitione
in laudem creatoris assurgeret. Cũ
uero factum est mane. faciendum
erat aliud cognoscendum. dõ dicen¬
te. fiat: ut prius itidem fieret in co¬
gnitione mentis angelicȩ. & posset

Expanded text:
ptibile quod aggravat animam , etiam ptibile quod aggravat animam , etiam quae ferventissimo studio rapitur ut instanter ac perseveranter hoc agat, quis ignorat? Mens vero angelica pura charitate inhaerens Verbo Dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet caetera, prius ea vidit in Verbo Dei facienda, quam facta sunt; ac sic Deus dicebat ut fierent, quam in sua propria natura: quae itidem facta in eis ipsis etiam cognovit, minore utique notitia, quae vespera dicta est. Quam notitiam sane praecedebant quae fiebant; quia praecedit cognitionem quidquid cognosci potest. Nisi enim prius sit quod cognoscatur, cognosci non potest. Post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius seipsa quam Creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem Creatoris assurgeret. Cum vero factum est mane, faciendum erat aliud et cognoscendum Deo dicente, Fiat; ut prius itidem fieret in cognitione mentis angelicae, et posset
Abbreviated transcription (Latin):
quia non scđm tempoꝵ moras. sic̃
fiunt dies isti cum oritur & occidit
sol. & in locum suum redit. ut rursus
oriatur: sed scd̃m potentiam spiritua¬
lem mentis angłicȩ cuncta quȩ uolue¬
rit simul notitia facillima comp̃hen¬
dente: nec ideo sineͥ ordine. quia appa¬
ret conexio prȩcedentium insequen¬
tiumq causarum. Neq enĩ cogni¬
tio fieri potest: nisi cognoscenda p̾ce¬
dant. que item priora sunt in uerbo
ꝑ quod facta sunt om̃ia: qũa in his
quȩ facta sunt om̃ibͦ Mens itaq
facta sunt. ꝑsensus corporis exꝑitur.
eoꝵq notitiam ꝓ infirmitatis huma¬
nȩ modulo capit: & deinde quęrit
eoꝵ causas. si quomͦ possit ad eas ꝑue¬
nire. principalit̃ atq in cõmutabilit̃
manentes in uerbo di: ac sic inuisibilia
eius ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta con¬
spicere. Quod quanta temporis tar
ditate ac difficultate agat.ꝙ: quanta
temporis mora ꝓpter corpus corru¬

Expanded text:
quoniam non secundum temporum moras, sicut quoniam non secundum temporum moras, sicut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul notitia facillima conprehendente? nec ideo tamen sine ordine, quo adparet conexio praecedentium sequentiumque causarum. neque enim cognitio fieri potest, nisi cognoscenda praecedant: quae item priora sunt in uerbo, per quod facta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditditate ac difficultate agat, et quanta temporis mora propter corpus corru
Abbreviated transcription (Latin):
tur in patria. cuius peregrinatione fu-¬
spirabat. Sed nunquid si iam nunc si¬
mul ista om̃ia gerit atq habet illa¬
angłica societas. & unitas dici. quem
primitus condidit ds: tunc etiã cum
hec conderentur simul hȩc habuit:
Nonne ꝑ om̃s sex dies. cum ea quȩ
ꝑ singulos deo condere placuit conde¬
rentur. primo hȩc accipiebat in uer¬
bo di. ut in eius notitia primitus fie¬
rent cum dicebatur. & sic est factum:
deinde cum facta eẽnt in sua ꝓpria
natura qua sunt. dõq placuissent qr
bona sunt: tunc ea itidem cognoscebat
alia quadam inferiore cognitione quȩ
nomine uespere significata est: ac de¬
inde facta uespera fiebat mane. cum
de suo ds opere laudaretur. ꝙ. alteriꝰ
creaturȩ quȩ deinceps facienda erat.
ex di uerbo notitia priusqu̾a fieret ac¬
uperetur: Non ergo tunc simul om̃ia.
ꝙͣ clies. & uespera. & mane: sed singil¬
latim ꝑ ordinem qu̾e scriptura com¬
memorat: an etiam tunc simul om̃ia.

Expanded text:
tur in patria, cuius peregrinatio sutur in patria, cuius peregrinatio suspirabat. Sed numquid, si iam nunc simul ista omnia gerit atque habet angelica illa societas et unitas diei, quem primitus condidit deus, tunc etiam cum haec conderentur simul haec habuit? nonne per omnes sex dies, cum ea, quae per singulos deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in uerbo dei, ut in eius notitia primitus fierent. cum dicebatur: et sic est factum, deinde, cum facta essent in sua propria natura, qua sunt, deoque placuissent, quia bona sunt, tunc ea itidem cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine uesperae significata est ac deinde facta uespera fiebat mane, cum de suo opere deus laudaretur et alterius creaturae, quae deinceps facienda erat, ex dei uerbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? non ergo tunc simul omnia, et dies et uespera et mane, sed singillatim per ordinem, quem scriptura commemorat. An etiam tunc simul omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
uelit. ꝙ diem ubi sol est: ꝙ noctem ubi
non est: & uesperam unde discedit.
ꝙ mane quo accedit. simul habere:
Sed nos plane in terris hȩc om̃ia simul
habere non possumus: nec ideo tamen
istam terrenam conditionem lucisq
corporeȩ temporalem localemq circu¬
itum. illi patriȩ spiritali coȩquare de¬
bemus. ubi semꝑ est dies in contempla¬
tione incomutabilis ueritatis. semꝑ
uespera in cognitione in seipsa crea¬
turȩ. semꝑ mane etiam ex hac cogni-¬
tione in laude creatoris: quia ñ ibi
abscessu lucis suꝑloris. sed inferioris
cognitionis distinctione fit uespera.
nec mane tanqũa nocti ignorantiȩ sci-¬
entia matutina succedat: sed quod ue¬
sptinam etiam cognitionẽ in głam con¬
ditoris attollat. Beniq & ille nocte ñ
nominata. uespere inquit & mane &
meridie. narrabo & annuntiabo .& exau¬
dies uocem meam: hic fortasse ꝑ uices
ficans. quid sine tempoꝵ uicib agere¬

Expanded text:
uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi uelit, et diem, ubi sol est, et noctem, ubi non est, et uesperam, unde discedit, et mane, quo accedit, simul habere? sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus; nec ideo tamen istam terrenam conditionem lucisque corporeae temporalem localemque circuitum illi patriae spiritali coaequare debemus, ubi semper est dies in contemplatione incommutabilis ueritatis, semper uespera in cognitione in se ipsa creaturae, semper mane etiam ex hac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat, sed quod uespertinam etiam cognitionem in gloriam conditoris adtollat. denique et ille nocte non nominata, uespere, inquit, et mane et meridie enarrabo, adnuntiabo; et exaudies uocem meam, hic fortasse per tempignificans, quid sine temporum uicibus agere
Abbreviated transcription (Latin):
mo rationes treaturarum incomuta¬
biliter in uerbi di incõmutabili ue¬
ritate. ac deinde creaturas ipsas. ꝙ. ter¬
tio eoꝵ etiam in seipsas cognitionẽ
ad laudem referre creatoris: sed eoꝵ
mentẽ mirabili facilitate hȩc om̃ia
simul posse. Nunquid tamen dicet.
aut siquis dixerit audiendus ẽ illã
cȩlestem in angłoꝵ milib cuutatem.
aut non contemplari creatoris ȩterni¬
tatem. aut mutabilitatem ignorare
creaturȩ. aut ex eius quoq inferiore
quadam cognitione ñ laudare creatorẽ.
Simul hoc totum possunt. simul hoc
totum faciunt: possunt tamen ꝙ faci¬
unt simul. Simul ergo habent ꝙ̃ diem.
ꝙ uesperam. &. mane. Neq uerendũ
est. ne forte qui est idoneus iam illa
sentire. ideo non putet hoc ibi posse
fieri: quia in his diebus qui solis hu¬
us circuitu ꝑ aguntur. fieri non po¬
test. Et hoc quidem non potest eiscde
partib terrȩ. ũniuersum autẽ mun¬
dum quis non uideat si attendere

Expanded text:
mo rationes creaturarum incommutamo rationes creaturarum incommutabiliter in Verbi Dei incommutabili veritate, ac deinde ipsas creaturas, et tertio earum etiam in se ipsis cognitionem ad laudem referre creatoris, sed eorum mentem mirabili facilitate haec omnia simul posse. numquid tamen dicet aut, si quisquam dixerit, audiendus est illam caelestem in angelorum milibus ciuitatem aut non contemplari creatoris aeternitatem aut mutabilitatem ignorare creaturae aut ex eius quoque inferiore quadam cognitione non laudare creatorem? simul hoc totum possint, simul hoc totum faciant; possunt tamen et faciunt. simul ergo habent et diem et uesperam et mane. Neque enim uerendum est. ne forte qui est idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum autem mundum quis non uideat, si adtendere
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris creatura despicitur. ꝙ. ma¬
ne. cum a cognitione creaturȩ in
laudem creatoris assurgitur: Neq
enim & xp̃c sic dicitur lux. quomo¬
do dicitur lapis: sed illud ꝓprie. hoc
utiq figurate. Quis quis ergo non
eam quam ꝓ nr̃o modulo uł inda¬
gare uł putare potiumus. sed aliam
requirit in illoꝵ enumeratione die¬
rum sententiam. quȩ non in ꝓpħia
figurate. sed in hac creaturarũ con¬
ditione ꝓprie meliusq possit intel¬
ligi: quęrat .& diuinitus aduitus in¬
ueniat. Fieri enim potest: ut etiam
ego aliam his diuinȩ scripturȩ uer¬
bis congruentiorem fortassis inueni¬
am. Neq enim hanc ita confirmo.
ut aliam quȩ p̃ponenda sit inueniri
non posse contendam: sicut confirmo
requiem dĩ scripturam sc̃am ñ quasi
post lassitudinem uł curȩ molestiam.
potest aliquis fortasse mecum disputan¬
do certare: ut dicat sublimium celoꝵ
angłos. non alternatim contueri. pri¬

Expanded text:
Creatoris creatura despicitur, et maCreatoris creatura despicitur, et mane cum a cognitione creaturae in laudem Creatoris assurgitur? Neque enim et Christus sic dicitur lux , quomodo dicitur lapis ; sed illud proprie, hoc utique figurate. Quisquis ergo non eam quam pro nostro modulo vel indagare vel putare potuimus, sed aliam requirit in illorum dierum enumeratione sententiam, quae non in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intelligi; quaerat, et divinitus adjutus inveniat. Fieri enim potest ut etiam ego aliam his divinae Scripturae verbis congruentiorem fortassis inveniam. Neque enim ita hanc confirmo, ut aliam quae praeponenda sit, inveniri non posse contendam, sicut confirmo requiem Dei Scripturam sanctam, non quasi post lassitudinem vel curae molestiam, potest aliquis fortasse mecum disputando certare, ut dicat sublimium coelorum Angelos non alternatim contueri, pri
Abbreviated transcription (Latin):
quandã exhibere credamus. ut ñ
eos illis similes. sed multum impa¬
res minime dubitemꝰ. Nec quisꝗͣ
arbitretur illud quod dixi de luce
spiritali. & de condito die in spiri¬
tuali ꝙ angłica creatura. & de con¬
templatione quam habet in uerbo
di. & de cognitione qua in se ipsa
creatura cognoscitur. eiusq relatione
ad laudem incommutabilis uerita¬
tis. ubi prius ratio uidebatur rei fa¬
ciendȩ quȩ cognita est facta. non
iam ꝓprie sed quasi figurate. atq
allegorice conuenire ad intelligendũ
diem & uesperã & mane. sed aliter
quidem qua in hac consuetudine
non tamen tanqu̾a hic ꝓprie. ibi
figurate. Ubi enĩ melior ꝙ̃. certior lux:
ibi uerior etiam dies. Cur ergo non
etiam uerior uespera: &ͤ uerius ma¬
ne: Nam si in istis dieb habet quan¬
dam declinationem suam lux in occa¬
sum qũa uespere nomme nuncupamꝰ.
& ad ortum rarum reditum. quod ma¬
ne dicimus. cur & illic uesperam
non dicamus. cũ a contẽplatione

Expanded text:
quandam exhibere credamus, ut non quandam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum inpares minime dubitemus. Nec quisquam arbitretur illud, quod dixi de luce spiritali et condito die in spiritali et angelica creatura et de contemplatione, quam habet in uerbo dei, et de cognitione, qua in se ipsa creatura cognoscitur, eiusque relatione ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi figurate atque allegorice conuendiem et vesperam et mane: sed aliter quidem quam in hac consuetudine non tamen tanquam hic proprie, ibi figurate. Ubi enim melior et certior lux, ibi verior etiam dies: cur ergo non et verior vespera et verius mane? Nam si in istis diebus habet quamdam declinationem suam lux in occasum, quam vespere nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus; cur et illic vesperam non dicamus, cum a contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
mumq ꝑductus est. ut longe aliter
accipiendus sit dies & nox. int̾ quȩ
duo diuisit ds̃. & aliter iste dies &
nox. inter quȩ dixit. ut diuidant
luminaria quȩ creauit cum ait. &
diuidant inter diem & noctem. Lunc
enum hunc diem condidit. cũ con¬
didit solem: cuius pręsentia eunde
exhibet diem. Ille autẽ dies primi¬
tus conditus. iam triduum ꝑege¬
rat: cum hȩc luminaria. illius diei
quarta repetitione creata sunt. Qua¬
qm̃ illum diem. uł illos dies qui
eius repetitione numerati sunt. in
hac nr̃a mortalitate terrena ex peri¬
ri ac settire non possumus: ꝙ̃ si qͥd
ad eos intelligendos conari possumꝰ.
non debemus temerariam precipi¬
tare sententiam. tanquam de his
aliud sentiri congruentius ꝓbabiliꝰq
non possit: istos septem dies qui ꝓ
illis agunt epdomadam cuius cur¬
su ꝙ recursu tempora rapiuntur.
in qua dies est unus a solis ortu usq
in ortum circuitus. sic illoꝵ uicem

Expanded text:
mumque perductus est, ut longe aliter mumque perductus est, ut longe aliter accipiendus sit dies et nox, inter quae duo diuisit deus, et aliter iste dies et nox, inter quae dixit, ut diuidant luminaria, quae creauit, cum ait: et diuidant inter diem et noctem. tunc enim diem hunc condidit, cum condidit solem, cuius praesentia eundem exhibet diem; ille autem dies primitus conditus iam triduum peregerat, cum haec luminaria illius diei quarta repetitione creata sunt. Quaquoniam illum diem uel illos dies, qui eius repetitione numerati sunt, in hac nostra mortalitate terrena experiri ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemus temerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabiliusque non possit, istos septem dies, qui pro illis agunt hebdomada, cuius cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum uicem
Abbreviated transcription (Latin):
diem septimum nullam ẽẽ creaturã:
sed dies ille quem fecit dñs ꝑ opera
eius ipse repetitur. non circuitu cor¬
porali. sed cognitione sp̃uali: cũ illa
beata sotietas angłoꝵ & primitus
contemplatur in uerbo di. quo dicit
ds fiat: atq ideo prius in eius cogni¬
tione fit. cum dicitur. ꝙ. sic ẽ factum:
&. postea rem ipsam factam in ea ipsa
agnoscit. quod significatur facta ue¬
spera: & eam deinde cognitionem rei
factȩ ad illius ueritatis laudem refert.
ubi rationem uiderat faciendȩ. quod
significatur facto mane. Ac sic ꝑ om̃s¬
dies illos unus dies est. non istoꝵ
dierum consuctudine inrtelligendus
quos uidemus solis circuitu determi¬
nari atq numerari: sed alio quodam
modo a quo & illi tres dies qui ante
conditionem istoꝵ luminariũ com¬
memorati sunt. alieni esse non posst̃.
Is enĩ modus non usq ad diem qͣr¬
tum. ut inde iam istos usitatos cogi¬
taremus. sed usq ad sextum septi¬

Expanded text:
diem septimum nullam esse creaturam; diem septimum nullam esse creaturam; sed dies ille, quem fecit deus, per opera eius ipse repetitur non circuitu corporali, sed cognitione spiritali. cum illa beata societas angelorum et primitus contemplatur in uerbo dei, quo dicit deus: fiat, atque ideo prius in eius cognitione fit, cum dicitur: et sic est factum, et postea rem ipsam factam in ea ipsa- cognoscit — quod significatur facta uespera — et eam deinde cognitionem rei factae ad illius ueritatis laudem refert, ubi rationem uiderat faciendae, quod significatur facto mane. ac sic per omnes illos dies unus est dies non istorum dierum consuetudine intellegendus, quos uidemus solis circuitu determinari atque numerari; sed alio quodam modo, a quo et illi tres dies, qui ante conditionem istorum luminarium commemorati sunt, alieni esse non possunt. is enim modus non usque ad diem quartum, ut inde iam istos usitatos cogitaremus, sed usque ad sextum septi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩternas rationes quib creata est con-¬
templantur. Eaq concordissima con¬
templatione sunt unus dies quem fe¬
cit dñs. cui coniungitur & ȩccł̃ia ex
hac ꝑegrinatione liberata: ut ꝙ nos
exultemus & iocundemur in eo. Huiꝰ
ergo diei cuius & uespera & mane scđ̃m
supradictam rationem accipi potest.
sexta repetitione consummata ẽ uni¬
uersa creatura: factumq est mane quo
finiretur sextus dies. & unde inciperet
septimus uesperam non habiturus.
quia di requies non est creatura. Quȩ
cum ꝑ dies cę̧teros conderet᷑. aliter in
seipsa facta cognoscebatur. qũa in illo
in cuius ueritate facienda uidebatur:
cuius cognitionis quasi decolor species
uesperam faciebat. Non itaq iam for¬
ma ipsius oꝑis dies. & terminus uesꝑa.
& alterius oꝑis initium mane. in hac
rerum conditarum narratione deber
intelligi: ne cogamur contra scriptu¬
ram dicere prȩter sex dies conditam
diei septimi creaturam. aut ipsum

Expanded text:
aeternas rationes, quibus creata est, conaeternas rationes, quibus creata est, contemplantur eaque concordissima contemplatione sunt unus dies, quem fecit dominus, cui coniungetur et ecclesia ex hac peregrinatione liberata, ut et nos exultemus et iucundemur in ea. Huius ergo diei, cuius et uespera et mane secundum supra dictam rationem accipi potest, sexta repetitione consummata est uniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, in cuius ueritate facienda uidebatur, cuius cognitionis quasi decolor species uesperam faciebat. non itaque iam forma ipsius operis dies et terminus uespera et alterius operis initium mane in hac rerum conditarum narratione debet intellegi, ne cogamur contra scripturam dicere praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, aut ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
qua ueritate stando: dies est. Nam
si uł ad seipsam natura angłica con¬
uerteretur. seq amplius delectaretur
quam illo cuius participatione bea¬
ta est: intumescens suꝑbia caderet si¬
cut diabolus. de quo suo loco loqͣn¬
dum est. cum de serpente hominis
seductore. sermo debitus fagitabit᷑.
creatura sic sciunt. ut ei scientiȩ electi¬
one ac delectatione prȩponant. qͦd
cum sciunt. in ueritate ꝑ qũa fa¬
cta sunt om̃ia par ticipes eius effecti:
ideo ꝑ om̃s sex dies non nominatur
nox: sed post uesperam & mane dies
unus. item post uesperam & mane dies
scds̃. deinde post uesꝑam & mane dies
tertius: ac sic usq mane sexti diei. unde
incipit septimus quietis dĩ. quamius
cum suis noctib dies. tamen non no¬
ctes narrantur. Cunc enim nox ad
diem ꝑtinet. non dies ad noctẽ: cum
sublimes & sc̃i angłi id quod creatorẽ
in ipsa creatura nouerunt: referunt
ad illius honorem & amorem. in quo

Expanded text:
qua veritate stando dies est. Nam qua veritate stando dies est. Nam si vel ad seipsam natura angelica converteretur, seque amplius delectaretur, quam illo cujus participatione beata est; intumescens superbia caderet, sicut diabolus: de quo suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore sermo debitus flagitabiturcreatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti, ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc enim nox ad diem pertinet, non dies ad noctem, cum sublimes et sancti angeli id, quod creaturam in ipsa creatura nouerunt, referunt ad illius honorem et amorem, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
uerboq eius unigenito filio sicut pa¬
tri ȩqualis est ꝑfruantur. in quibus
prima om̃ium creata est sapientia:
proculdubio uniuersam creaturam
in qua ipsi sunt principaliter condi¬
ti. in ipso uerbo dĩ prius nouerunt.
in quo sunt om̃ium etiam quȩ tẽpo¬
raliter facta sunt ęternȩ rationes. tan¬
quam in eo ꝑ quod facta sunt om̃ia:
ac deinde in ipsa creatura. quam sic
nouerunt tanqũa infra despicientes:
in cuius incõmutabili ueritate ratio¬
nes scđm quas facta est principalit᷑
uident. Illic ergo tanqu̾a ꝑ diem: un¬
de ꝙ̃ concordissima unitas eoꝵ eiusdẽ
ueritatis participatione dies est. pri¬
mitus creatus. hic autẽ tanqu̾a ꝑ ue¬
speram. sed continuo fit mane. Quod
in om̃ib sex dieb animaduerti po¬
test: quia non remaneat angłica
scientia in eo quod creatum est ͥ Sed
hoc continuo referat ad eiꝰ laudẽ atq
caritatem: in quo id non factum esse.
sed faciendum fuisse cognoscitur. In

Expanded text:
Verboque ejus unigenito Filio sicut PaVerboque ejus unigenito Filio sicut Patri aequalis est perfruantur, in quibus prima omnium creata est sapientia; procul dubio universam creaturam, in qua ipsi sunt principaliter conditi, in ipso Verbo Dei prius noverunt, in quo sunt omnium, etiam quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes, tanquam in eo per quod facta sunt omnia: ac deinde in ipsa creatura, quam sic noverunt tanquam infra despicientes, in cujus incommutabili veritate rationes secundum quas facta est, principaliter vident. Ibi ergo tanquam per diem, unde et concordissima unitas eorum ejusdem veritatis participatione dies est primitus creatus; hic autem tanquam per vesperam: sed continuo fit mane quod in omnibus sex diebus animadverti potest, quia non remanet angelica scientia in eo quod creatum est, quin hoc continuo referat ad ejus laudem atque charitatem, in quo id non factum esse, sed faciendum fuisse cognoscitur; in
Abbreviated transcription (Latin):
sciunt. ut in eius comparatione ñ
incongrue dies dicatur. sicut ipsa
uita fidelium quȩ in hac carne atq
in hoc scło ducitur. in comparatio¬
ne uitȩ infidelis atq impiȩ non
irrationabiliter lux &. dies appellat᷑.¬
apło dicente. fiustis enim aliquando
tenebrȩ. nunc autẽ lux in dño. Et
illud. Abiciamus oꝑa tenebrarum.
&. induamus nos arma lucis. sicut
in die honeste ambulemus. Qui
tamen dies nisi rursus in compara¬
tione illius diei. quo ȩquales ange¬
lis facti. uidebimus dm̃ sicuti est.
ipse quoq nox esset: non hic ꝓphe¬
tiȩ lucerna indigeremus. Unde
apłs petrus dicit. Habemus certi¬
orem ꝓpħicum sermonem. cui bene
facitis intendentes. sicut lucernȩ in
obscuro loco: donec dies lucescat.
& lucifer oriatur in cordib ur̃is.
Quappter cum sci angłi quib post
resurrectionem coȩquabimur suuã
quod nobis xp̃s factus ẽ usq in finẽ
tenuerimus. semꝑ uideant faciem di.

Expanded text:
sciunt, ut in ejus comparatione non sciunt, ut in ejus comparatione non incongrue dicatur dies. Sicut ipsa vita fidelium quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in comparatione vitae infidelis atque impiae non irrationabiliter lux et dies appellatapostolo: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, et illud: abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi rursus in conparatione illius diei, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus dicit: habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes sicut lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in\' cordibus uestris. Quapropter, cum saresurrectionem coaequabimur , si viam quod nobis Christus factus est usque in finem tenuerimus, semper videant faciem Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
cęlo incollectionem unam. & appare¬
at arida. cognoscit hoc illa lux in
uerbo dĩ qͦ id dicitur. & ideo sequit̃.
et sic est factum. hoc est in eius cogni¬
tione ex uerbo dĩ. Deinde cum addi¬
tur & congregata est aqua & cȩtera:
cum iam dictum ẽ & sic est factum.
ipsa creatura in suo genere fit. Quȩ
item cũ in suo genere facta cognosei¬
tur abea luce quȩ iam in uerbo dĩ
faciendã cognouerat: fit terdio uesꝑa.
& inde hoc modo cȩtera. usꝙ ad ma¬
ne. post uesperam sexti diei. Multũ
quippe interest. inter cognitionem
rei cuiusq in uerbo d̃i &. cogniti¬
onem eius in natura eius: ut illud
merito ad diem ꝑtineat. hoc ad ue¬
speram. In comparatione enim illius
lucis quȩ in uerbo d̃i conspicitur.
om̃is cognitio qua creaturam qũa¬
libet in seipsa nouimus. non imme¬
rito nox dici potest: quȩ rursus tan¬
tum differt ab errore uel ignoran¬
tia eoꝵ qui nec ipsam creaturam

Expanded text:
caelo, in collectionem unam et adparecaelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additur: et congregata est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem speram. In comparatione enim lucis illius quae in Verbo Dei conspicitur, omnis cognitio qua creaturam quamlibet in seipsa novimus, non immerito nox dici potest: quae rursus tantum differt ab errore vel ignorantia eorum qui nec ipsam creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
quo concluditur dies unus. & in¬
choatur scds. conuersio sit eius
qua id quod creata est ad laudẽ
referat creatoris: & ꝑcipiat de uer¬
bo di cognitionem creaturȩ quȩ
post ipsam fit. hoc est firmam̃ti.
quod in eius cognitione fit prius
cum dicitur. & sic est factum: dein¬
de in natura ipsius firmamenti
quod conditur. cum ad ditur eti¬
am postea iam dicto. & sic est fa¬
ctum. & fecit d̾s firmamentum.
Deinde fit uespera illius lucis:
cum ipsum firmamentũ non in
uerbo cłi sicut ante. sed in ipsa eius
natura cognoscit. Quȩ cognitio qm̃
minor est: recte uespere nomine signi¬
ficatur. Post quã fit mane: quo conclu¬
ditur scd̾s dies. & incipit tertius. In
quo mane itidem est conuersio lu
cis: id est diei huius ad laudandũ
dm̃. quod oꝑatus sit firmamentũ:. &
ꝑcipiendam de uerbo eius cognitio¬
nem creaturȩ. quȩ condenda ẽ post
firmamentũ. Ac ꝑ hoc cum dicitur
a d̾o. congregetur aqua quȩ est sub

Expanded text:
quo concluditur dies unus et inquo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est firmamenti: quod in eius cognitione fit prius, cum dicitur: et sic est factum, deinde in natura ipsius firmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. ac per hoc, cum dicit deus: congregetur aqua, quae est sub
Abbreviated transcription (Latin):
etiam luminaria facta sunt: quo cir¬
cuitu uł quo ꝓcessu &: recessu uices
diei & noctis exhibere potuerit ñ
inuenimus: istam questionem relin¬
quere non debemus fine aliqua
nr̃e ꝓlatione sententiȩ: ut si lux il¬
la quȩ primitus creata est. non
corporalis sed spiritualis ẽ. sicut post
denebras facta est. ubi intelligitur a
sua quadam informitate ad creato¬
rem conuersa atq formata. ita ei
post uesꝑam fiat mane. cum post
cognitionem suȩ ꝓpriȩ naturȩ qua
non est quod ds. refert se ad lau¬
dandam lucem. quod ipse d̾s est:
cuius contemplatione formatur.
& quia cȩterȩ creaturȩ quȩ infra
ipsam fiunt. sine cognitione eus
non sunt: ꝓpterea nimirum idem
dies ubiq repetitur. ut eius repeti¬
tione fiant tot dies. quotiens distin¬
guntur rerum genera creatarum.
ꝑfectione senarii numeri terminan¬
da: ut uespera primi diei sit etiam
sui cognitio non se eẽ quod ds est.
mane autem post hanc uesperã

Expanded text:
etiam luminaria facta sunt. quo ciretiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inuenimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae, ut, si lux illa, quae primitus creata est non corporalis sed spiritalis est, sicut post tenebras facta est, ubi intellegitur a sua quadam informitate ad creatorem conuersa atque formata, ita et post uesperam fiat mane, cum post cognitionem suae propriae naturae, qua non est quod deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam,
Abbreviated transcription (Latin):
diurnas nocturnasq ꝑegerit: uelsi spi¬
titualis est. condendis creaturis om̃ib
presentata sit: suaq ipsa presentia. diem.
noctem uero absentia: uesperam initio
absentiȩ. mane initio prȩsentiȩ fecerit:
quam ut in reaꝑta contra diuinȩ scri¬
pturȩ uerba conemur: dicendo aliud
esse diem septimum. quam illius diei
quem fecit ds septimã repetitionem.
Alioquin. aut non creauit ds diem se¬
ptimũ. aut aliquid creauit post illos
sex dies. id est ipsum septimũ diem:
falsumq erit quod scriptum ẽ in sexto
consummasse om̃ia oꝑa sua. & in se¬
ptimo requieuisse ab om̃ib oꝑibus
suis. Quod utiq qm̃ falsum ẽẽ non
potest: restat ut prȩsentia lucis illi¬
us quam diem d̾s fecit. ꝑ om̃ia eius
oꝑa sit repetita quotiens dies nomi¬
natus est: & in ipso septimo in quo
requieuit ab oꝑib suis. Sed qm̃ lux
corporalis ante quam fieret cęlum
quod firmamentũ uocatur. in quo

Expanded text:
diurnas nocturnasque peregerit uel, si spidiurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex dies, id et ipsum diem septimum; falsumque erit, quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua et in septimo requieuisse ab omnibus operibus suis. quod utique quoniam falsum esse non potest, restat, ut praesentia lucis illius, quem diem deus fecit, per omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed quoniam lux corporalis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocatur, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ circiure potuerit lux adexhi¬
bendam diurnã nocturnamq uicis¬
situdinem. non solum antequ̾a cęli
luminaria. sed anteqũa ipsum cęlũ
quod firmamentũ appellatũ est. factũ
esset:antequ̾a deniq ulla species terre
uł maris. circuitum lucis admitteret.
sequente nocte. unde illa transisset
Cuius quęstionis difficultate com¬
pulsi. ausi sumus disceptationem
nrãm. quasi ad hanc terminare sen¬
tentiam: ut diceremus illam lucẽ
quȩ primitus facta est. conforma¬
tionem ẽẽ creaturȩ spiritalis: noctẽ
uero adhuc formanda in reliquis
oꝑib rerum materiã. quȩ fuerat
instituta. cum in principio fecit ds
cȩlum & terrã: antequam uerbo fa¬
ceret diem. Sed nunc diei septimi
consideratione commoniti. facilius
est ut nos ignorare fateamur. quod
remotũ est a sensib nr̃is: quonam
modo lux illa quȩ dies appellata
est. uł circuitu suo uł contractione
et emissione. si corporalis est uices

Expanded text:
quomodo circuire potuerit lux ad exhiquomodo circuire potuerit lux ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem uero adhuc formandam in reliquis operibus rerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices
Abbreviated transcription (Latin):
in eo potius ab om̃ib oꝑib suis quȩ
creauerat requi euerit: An unũ tan¬
tummꝰ diem creauit ds: ut eius re¬
petitione multi qui dicuntur dies
prȩterirent. atq transcurrerent: nec
opus erat ut septimũ diem crearet.¬
in quo requieuit: quia illius quem
creauerat septima repetitio hunc utiq
faciebat: Lucem quippe de qua scri¬
ptum est. & dixit ds fiat lux. ꝙ fa¬
cta est lux. discreuit a tenebris: eãq
uocauit diem. & tenebras uocauit
noctem. Tunc itaq ds diem fecit.
cuius repetitionem scriptura appellat
scdm diem. deinde tertium. ꝙ usq ad
sextum quo consummauit ds oꝑa
sua: atq inde illius primitus diei¬
creati septima repetitio. septimi dici
nomen accepit. in quo requieuit
ds. Ac ꝑ hoc nulla creatura est septi¬
mus dies: nisi eadem ipsa septies re¬
diens: quȩ condita est. quando uoca¬
uit ds lucem diem: & tenebras no¬
questionem. de qua in primo libro
exisse uidebamur: ut item quęramus

Expanded text:
in eo potius ab omnibus quae in eo potius ab omnibus quae creaverat, requieverit? An unum tantummodo diem creavit Deus, ut ejus repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent; nec opus erat ut septimum diem crearet, crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati septima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras nom relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item quaeramus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed etiam temporis spatiũ ereaturȩ
temporali concreatum est: ac ꝑ hoc
ꝙͣ. ipsum fine dubio creatura est.
Neq enim ulla tempora uł sunt
uł esse potuerunt. aut poterunt:
quoꝵ ds non sit creator. Ac ꝑ hoc &
istum septimũ diem. si tempus est.
quis creauit: nisi om̃ium tempoꝵ
conditor: Sed illi sex dies. cum qui¬
bus uł in quib creaturis creati sint:
Quo circa in his diebus septem. quo¬
rum species nobis est nota. qui re
quidem ipsa prȩtereunt: sed aliis
succedentib nomina sua quodã¬
modo tradunt. ut illi sex dies no¬
minentur: nouimus eoꝵ primi
quando creati sint. Septimũ autẽ
diem qui nomine sabbati nuncupa¬
tur: quando ds creauerit ñ uidemus.
In ipso quippe die non fecit aliqͥd:
immo ab eis quȩ sex dieb fecerat.
in eodem septimo requieuit. Quomͦ
ergo requieuit in die: qũe non crea¬
dies sex creauit: cum sexto die con¬
summauerit om̃ia quȩ creauit. nec
aliquid septimo die creauerit: sed

Expanded text:
sed etiam temporis spatium creaturae sed etiam temporis spatium creaturae temporali concreatum est. ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterunt, quorum deus non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creauit, nisi omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus uel in quibus creaturis creati sint, quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creacontinuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec a
Abbreviated transcription (Latin):
cit: frustra huius quietis initium quȩ¬
reremus.Non enim incipit ds re¬
quiescere: cuius requies sine initio. si¬
ne termino sempiterna est. Sed qm̃
ab om̃ib oꝑib suis quȩ fecit. eis non
egendo requieuit: intelligitur requi¬
es quidẽ di. nec cepta. nec termina¬
ta. Requies autẽ eius ab om̃ib oꝑi¬
b suis quȩ fecit. ex eo cepta est: ex
quo illa ꝑfecit. neq enĩ oꝑib suis
non egendo requieusset priusqũa
essent: quib nec ꝑfectis eguisset. Et
quia eis om̃ino nunqu̾a egebit. ł eguit
nec ista beatitudo qua non eget
eis tanqũa ꝓficiendo ꝑficitur. ideo
septimo diei nulla uespera accessit.
sideratione mouet. quomodo intelli¬
gatur in seipso ds requieuisse ab oi¬
b oꝑib suis quȩ fecit. cũ scriptum
sit & requieuit ds̃ in die septimo.
Non enim dictum est in seipso. sed
in die septimo. Quid ergo est dies se¬
ptimus: trum creatura ẽ aliqͣ:
an temporis tantũ modo spatiũ:

Expanded text:
cit, frustra huius quietis initium quaecit, frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies sine initio, sine termino sempiterna est. sed quoniam ab omnibus operibus suis, quae fecit, eis non egendo requieuit, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminata; requies autem eius ab omnibus operibus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque enim operibus suis non egendo requieuisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatet, tanquam proficiendo perficietur, ideo septimo diei nulla vespera accessit. sideratione movet, quomodo intelligatur in seipso Deus requievisse ab omnibus operibus suis quae fecit; cum scriptum sit, Et requievit Deus in die septimo. Non enim dictum est, In sein die septimo. quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua, an temporis tantummodo spatium ?
Abbreviated transcription (Latin):
a quo facta est requiescere. Quo initio
eum in seipso requiescentẽ. ubi & ipsa
requiestere posset inuenit. tanto sta¬
bilius atq firmius: quanto ipsa illi¬
us. non ille huius eguit ad quietẽ
suam. Sed qm̃ quicquid erit unuiersa
creatura quibꝰlibet mutationib siuis.
non utiq nichil erit: ideo creatura uni¬
uersa in creatore suo semꝑ manebit.
Ac ꝑ hoc post illud mane. nulla deinde
uespera fuit. Hoc diximus. cur septimꝰ
dies in quo requieuit ds ab om̃ib oꝑi¬
b siuis mane habuerit post uesperam
sexti: uesperam uero non habuerit.
Est aliud quod de hac re magis pro¬
prie meliusq possit quantum existi¬
mo intelligi. sed aliquando difficilius
explicari: ut non creaturȩ sed etiam
sibi. requies di septimo die mane
habuerit sine uespera. id est initiũ
sine termino. Si enim ita diceretur
requieuit d̾s in die septimo. nec ad¬
deretur. ab om̃ib oꝑib suis quȩ fe¬

Expanded text:
a quo facta est requiescere. quo initio a quo facta est requiescere. quo initio eum in se ipso requiescentem ubi et ipsa requiescere posset inuenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab omnibus operibus suis, quae fe