comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libris acciderit agnoscatur : Clemens a postolorum discipulus quiromane & clesie
post a postolos & ep̃s & martrr funt : libros ediderit qui a ppellantur a nagnoris mor
Id est recognitio: quib: cum expersona p&ri apłi doc trina quasi uere apostolica
inquam plurimis exponatur In aliquibus ita eunomii dogma scribitur: ut nihil
aluit quam ipse eu nomius disputare credatur : filium dĩ creatum denullis ex¬

Expanded text:
icis scripta vitiata. « Clemens, inquit, Apostolorum discipulus, qui Romanae Ecclesiae post Apostolos episcopus et martyr fuit, libros edidit, qui appellantur ἀναγνωρισμὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in quamplurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii dogma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomius disputare credatur, Filium Dei creatum 508 de nullis ex
Abbreviated transcription (Latin):
locis atque ut itadixerim In consequenti paene capite sententia contrarii
sensus inuenitur insesta: Num quidin eodem opere eiusdem libri interdũ
ut diximus statim in consequenti capitulo oblitussui esse potuit : Verbi
causa ut qui superius dixerat nusquam inueniri in omni scriptura ubi sp̃s
Aut iterum quipatrem & filium unius substantiae quod grece omous iondicit᷑¬
desgnaurt :In consequentibus statim capitulis alteriis este subastantadu ie erdatũ
sererat li cete eun quer ganlo ante deip a natiradĩ patris prontnun erat uatũ¬

Expanded text:
locis, atque, ut ita dixerim, in consequenti pene capite sententia contrarii sensus invenitur inserta? Numquid in eodem opere ejusdem libri, et interdum, ut diximus, statim in consequenti capitulo, oblitus sui esse potuit? Verbi gratia, ut qui superius dixerat, nusquam inveniri in omni Scriptura, ubi Spiritus Aut iterum, qui Patrem et Filium unius substantiae, quod Graece ὁμοούσιον dicitudesignavit: in consequentibus statim capitulis alterius esse substantiae, et creatum poterat dicere eum, quem paulo ante de ipsa natura Dei Patris pronuntiaverat natu
Abbreviated transcription (Latin):
quali disputationẽ p̃urgatione nostrã purgauit : talinẽpe. quali purgatione
mastion purgauit euangelia uel a postolum: uel quali successor eius post
ipsum appelles : Nam sicut illi subuerterunt scripturarum ueritatẽ sic
&ste sub latis quaeuere dicta sunt obnostricriminationẽ inseruit quae

Expanded text:
quali purgatione disputationem nostram purgavit tali nempe quali purgatione quali purgatione disputationem nostram purgavit tali nempe quali purgatione Marcion purgavit Evangelia vel Apostolum vel qualis successor eius post eum Apelles! Nam sicut illi subverterunt Scripturarum veritatem sic iste sublatis quae vere dicta sunt ob nostri criminationem inseruit quae
Abbreviated transcription (Latin):
per epistolam tamquam pernos missa quasi inst& dies dñi: Nemouos se¬
ducat. ullomodo: Taliaergo quaedam uideo &iam nobis accidere:
Nam quidam auctor hereseos cum subpraesentia multorum habita¬
interuos fuiss& disputatio & descripta accipiens abhisquidescripserat᷑
codicem quae uolui addidit: & quae uoluit abstulit: & quae eiuisum ẽ
ꝑmutauit: &circum fest tamquam ex nomine nostro: Insultans & os¬
tendens ea quae ipse conscripsit: proquibus in dignantes fr̃s quiinpa¬
lestina sunt : miserunt adme athenas hominem qui acciper& a me
ipsa authentica exemplaria: quo dnere lectum ame quidem uelre¬
censetum antea fuerat: sedita neglectum iacebat ut uix inueniri
potuerit : misi tamen & subdõ teste loquor: qm̃cum conuenis sem illũ
ipsum qui adulterauerat librum quare hoc fecis&: uel & satis faciens milnres¬
pondit qm̃ magisornare uolui disputationem ipsam atque purgare : ui doe

Expanded text:
per epistolam tamquam per nos missam quasi instet dies Domini nemo vos seper epistolam tamquam per nos missam quasi instet dies Domini nemo vos seducat ullo modo». Talia ergo quaedam video accidere nobis. Nam quidam auctor haereseos, cum sub praesentia multorum habita fuisset disputatio nostra accipiens scripta ab his qui descripserant codicem quae voluit addidit, et quae voluit abstulit et quae ei visum est permutavit et circumfert tanquam ex nomine nostro insultans et ostendens ea quae ipse conscripsit pro quibus indignantes fratres qui in Palestina sunt miserunt ad me Athenas hominem qui acciperet a me ipsa autentica exemplaria quod ne relectum quidem vel recensitum a me antea fuerat, sed ita neglectum iacebat ut vix inveniri potuerit, misi tamen et sub Deo teste loquor, quoniam cum convenissem illum ipsum qui adulteraverat librum, quare hoc fecisset velut satisfaciens mihi respondit «Quoniam magis ornare volui disputationem atque purgare ipsam». Videte
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam eorum quilibenter habent criminari proximossuos ad scribunt nob̵
& doctrinae nostrae crimenblas phemiae. quod a nobis numquam audierunt.
dequo ipsi uiderint nolentes obseruare mandatum illud quod licit : quia
maledici regnumdĩ non possĩ debunt idicent esse me patrem malitiae acper¬
ditionis & eorum quideregno eiciuntur Id est diabolum medicere esse
saluandum: quod ne aliquidem mente motus & manifeste insamens dicere
potesti sed nihil mirum mihiuidetur sia dulteretur doctrinamea ab ini¬
micis & tali a dulterio corrumpatur. quili adulterio corrupta est epła
pauli apostoli: quidamenim sub nomine pauli falsam epistolam conscrip¬
serunt. ut conturbarent thesalonicenses. quasi instar& dies dñi & seduce¬
rent eos: propterhanc ergo epistolã : Insecunda epistola quam adthessalo¬
nicenses seribit haec dixit: Rogamus autemuos fratres peraduentũ dñi
a sensuuestro neque terre amini: Nequeperspm̃. neque peruerbum. neque

Expanded text:
Quidam eorum qui libenter habent criminari proximos suos, ascribunt nobis et doctrinae nostrae crimen blasphemiae, quod a nobis nusquam audierunt: de quo ipsi viderint, nolentes observare mandatum illud quod dicit: Quia maledici regnum Dei non possidebunt; dicentes asserere me patrem malitiae et perditionis eorum qui de regno Dei ejiciuntur, id est diabolum, esse salvandum: quod ne aliquis quidem mente motus et manifeste insaniens dicere s: Sed nihil mirum mihi videtur si adulteretur doctrina mea ab inimicis et tali adulterio corrumpatur quali adulterio corrupta est epistola Pauli apostoli. Quidam enim sub nomine Pauli falsam epistolam conscripserunt ut conturbarent Thessalonicenses quasi instaret dies Domini et seducerent eos. Propter hanc ergo epistolam in secunda epistola quam ad Thessalonicenses scribit haec dixit: «Rogamus autem vos fratres per adventum Domia sensu vestro neque terreamini neque per spiritum neque per verbum neque
Abbreviated transcription (Latin):
edoceat: dehis autem quae apudeum contraria sibunueniunt ur
& unius naturae uniusque uistutis atquae substantiae.
Et quo d filiusdi in nouissimo tempore homo serest. &ppeccatis

Expanded text:
edoceat: « De his autem quae apud eum contraria sibi inveniuntur, , et ut unius virtutis atque substantiae: et quod Filius Dei in novissimo tempore homo factus
Abbreviated transcription (Latin):
Multa sunt autem quaenos latent quae illi soli cognita sunt: qui est medicus
animarum nostrarum: sienim ad corporis sanitatem prohisuitus quae p
escam potumque collegimus necesiariam habemus in terdum austerioris
ac mordatioris medicamenta curam : nonnumquam uero siiduitii qualitas
depoposcerit rigore ferri & sectionis asperitate indigemus: Quodĩ & ha&
suꝑ tresius fuerit morbi modus. ad ultimum conceptumu̾̃itium ignis exurit
uitia animarum nr̃ arum quae expeccatorum & scelerum diuersitate
colligerant : ut ihuiuscemodi poenalib. curis. Insuꝑ &iam ignis inferre
supplicium. hisquisanitatem animae perdiderunt : Item post pauca ad¬
liarumsion & sanguinem expugnabiit emedio ipsorum sp̃ñudicii &spũ
adustionis : Dechaldeis autem sic dicit: habes carbones inis. sedebis super
eoshierunt tibi ad iutorio: & in aliis dicit sc̃ificabit eosdñs inigni arde nđi:¬
& inmalachia proph&adicit : sedens dñr conflabit sicut aurum & argentũ populũ

Expanded text:
Multa sunt etiam alia quæ nos latent, quæ illi soli cognita sunt qui est medicus animarum nostrarum. Si enim ad corporis sanitatem pro his vitiis quæ per escam potumque collegimus, necessariam habemus interdum austerioris ac mordacioris medicamenti curam; nonnunquam vero, si id vitii qualitas depoposcerit, rigore ferri et sectionis asperitate indigemus; quod si etiam hæc supergressus fuerit morbi modus, ad ultimum conceptum vitium etiam ignis exurit:vitia animarum nostrarum, quæ ex peccatorum et scelerum diversitate collegerant, uti hujuscemodi pœnalibus curis, insuper etiam ignis inferre supplicium his qui sanitatem animæ perdiderunt? Cujus rei liarum Sion, et sanguinem expurgabit e medio ipsorum spiritu judicii et spiritu ustionis.» De Chaldeis autem sic dicit: «Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorio.» Et in aliis dicit: «Sanctificabit Dominus» in igne ardent in Malachia propheta dicit: «Sedens» Dominus conflabit, et purgabit, et
Abbreviated transcription (Latin):
humanae animae inquirat cumdeea neque quod exseminis traduce ducat᷑
Neque quod honorabilior &antiquior corporum conpagesit tradiderit
& clesiastica regula : Propterquod multi nec conprehendere potuerunt
qualiter sentiri oposter& de animae ratione : sẽd & qui aliquid sentire
uel disserere uisi sunt. a non nullis insuspitione habentur: uel ut noui aliquid

Expanded text:
humanae animae requirat, cum de ea neque quod ex seminis traduce ducatur, neque quod honorabilior et antiquior corporum compage sit, tradiderit ecclesiastica regula: propter quod multi nec comprehendere potuerunt aliter sentiri oportere de animae ratione. Sed et qui aliter sentire el disserere visi sunt; a nonnullis in suspicione habentur velut novi aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
DEPOENIS PECCATORVM. Ego arbitror quod sicut in corpore
escae abundantia & qualitas & quantitas cibi contraria febres
generat: &febres diuersi uel modi uel temporis. secundum eam
mensuram quam in temperies collecta materiã suggerit ac fomitẽ
febrium. quae materiae qualitas ex diuersa intemperiae congre¬
gata causa uel acerbioris morbi. uel prolixioris existit Ita ani¬
ma cummultitudinem malorum operum & abundantiã in se
congregauerit peccatorum. conp&enti tempore omnis illa maloꝵ¬
congregatio concitatur adupplicium. atq inflammatur ad poenas. cũmens
ipsa uel conscientia ꝑ diuinam uirtutem omnia in memoriã recipiens quos
suorum quae uel foede acturpiter gesserat uel &iam impiae commiserait
Historiam quandam scelerum suorum anteoculossuos uidebit exponitã:
Tunc & ipsa conscientia propriisstimulis agitatur atque conpungitur. &
sui psa efficitur accusatrix & testis: quod ita sensise &iam paulũ apłm¬

Expanded text:
ominantur. Et arbitror quod sicut in corpore escæ abundantia et qualitas et quantitas cibi contraria febres generant, et febres diversi modi vel temporis secundum eam mensuram qua intemperies collecta materiam suggesserit ac fomitem febrium; quæ materiæ qualitas ex diversa intemperie congregata, causa vel acerbioris morbi vel prolixioris existit: ita anima cum multitudinem malorum operum et abundantiam in se congregaverit peccatorum, competenti tempore omnis illa malocongregatio effervescit ad supplicium, atque inflammatur ad pœnas; cum mens ipsa vel conscientia per divinam virtutem omnia in memoriam recipiens, quorum quæ vel fœde ac turpiter gesserat, vel etiam impie commiserat, historiam quamdam scelerum suorum ante oculos suos videbit expositam; tunc et ipsa conscientia propriis stimulis agitatur atque compungitur, et sui ipsa efficitur accusatrix et testis. Quod ita sensisse puto etiam Paulum Apos
Abbreviated transcription (Latin):
impi&atemn: Ego arbitror quod sufficere deb& uoluntas patris ad subsis org̃¬
tendum hoc quoduult pat̃ : Volen senim non ahauia utitur : nisiquae consilio
uoluntas profertur: It aergo & abeo filio subsistentia generatur: quod
necesse est in primis suscipi abhis. quinihilingenitũ : idest innatũ pret̃solum
dm̃ patrem fatentur: Obseruandum nam queest nequis incurrat in illas
absur das fabulas eorum quipro lationes quasdam sibi ipsi depingunt.
ut diuinam naturam in partes uocent: &dm̃patrem quantum inse est
diuidant : cum hoc de incorporea natura uelleuiter suspicari non solũ
extrem& impietatissic uerum &iam ultimae insipientiae : Necom¬
nino uel ad intellegentiã consequens ut incorporeae naturae
suostantialis diuisio possit in telligi: enagisergo sicut uoluntas procedit em̃te
s neque par tem ailiquam mentisecat necueab ca separatir auidundtanr

Expanded text:
ideo ego arbitror, quod sufficere debeat voluntas Patris ad subsistendum hoc quod vult Pater. Volens enim non alia via utitur, nisi quae consilio voluntatis profertur. Ita ergo et Filii ab eo subsistentia generatur, quod necesse est in primis suscipi ab his qui nihil ingenitum, id est, innatum praeter solum Deum fatentur Patrem. Observandum namque est, ne quis incurrat in illas absurdas fabulas eorum qui prolationes quasdam sibi ipsis depingunt, ut divinam naturam in partes vocent, et Deum Patrem, quantum in se est, dividant: cum hoc de incorporea natura vel leviter suspicari non solum extremae impietatis sit, verum etiam ultimae insipientiae, nec omnino vel intelligentiam consequens, ut incorporeae naturae substantialis divisio possit intelligi. Magis ergo sicut voluntas procedit ex mente, et neque partem mentis aliquam secat, neque ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
quatano relicta fuerant pauca repetere: Dspat cũ & inuisibilisit &
imaparabilis a filio non pprolationẽ ab eo ut quidam putant generat̃:
Sienim orolatio est filius patris prolatio uero dicitur quae tolẽ significat
gemerectionem qualis animalium uel hominũ sol& eẽꝓ genies uecessa¬
No corpͥest &c isquiprotulit & isquiprolatusest: Tum deinde in consequer

Expanded text:
o et Spiritu sancto repetere. Deus Pater cum et indivisibilis sit, et inseparabilis a Filio, non per prolationem ab eo, ut quidam putant, generatus est Filius. Si enim prolatio est Filius Patris, prolatio vero dicitur quae talem significat generationem, qualis animalium vel hominum solet esse progenies; necessario corpus est, et is qui protulit, et is qui prolatus est. Non enim dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tenduntur : sicut uerl causa &iam apostolus dixit. quod aliasit gloriasolis.
alia lunae. aliagloriae stellarum: stellaenim: abstella differt ingloria.
Quaedamuero terrena dicuntur : & inter ipsa non parua est differentia
Id est inter homines: Aliinamq: eorum barbari. alngrȩci. & barbarum.
alii uiliorib uelasperiorib. alii quoque inhumanis & ferinis moribus
magis quam legib: utuntur. & quidam quidem abmmitio statim natiuito¬
tis suae humiliantur & subiecti sunt. acseruiliter educantur. uel sub do¬
minis uel sub principib: positi uel trrannis. Alii uero liberius &rationa¬
bilius educantur. alii sanis corporib: non nulli aegris statim a prima
a&ate. alii uisu alii auditu & uoce decepti: nonnulla itanati alii statim postnatiuitatẽ
huiuscemodi sensib defraudati. uelceste iam adulta a&ate tale aliquid passi&&quid

Expanded text:
tenduntur: sicut, verbi causa, etiam Apostolus dicit, quod «alia sit gloria solis, tenduntur: sicut, verbi causa, etiam Apostolus dicit, quod «alia sit gloria solis, alia lunæ, alia gloria stellarum stella enim a stella differt in gloria.» Quædam vero terrena dicuntur, et inter ipsa non parva est differentia, id est, inter homines: alii namque eorum Barbari, alii Græci et Barbarorum alii vilioribus vel asperioribus; alii quoque inhumanis et ferinis magis moribus quam legibus utuntur. Et quidam quidem statim ab initio nativitatis suæ humiliantur, et subjecti sunt, ac serviliter educantur, vel sub dominis, vel sub principibus positi, vel tyrannis; alii vero liberius et rationabilius educantur, alii sanis corporibus, nonnulli ægris statim a prima ætate, alii visu, alii auditu et voce decepti, nonnulli ita nati, alii statim post nativitatem hujuscemodi sensibus defraudati, vel certe jam adulta ætate tale aliquid passi. Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
unaquae quemens uel amplius uel partius bonum neglegens: In contrariũ
boni quodsine dubio malum est trahebatur : ex quo uid&ur. seminaquȩ¬
dam & causas uarietates ac diuersitatis ille omnium conditor accepisse:
ut prodiuersitate mentium id est rationabilium creaturarum quam diuer¬
sitatem ex eacausa quam superius diximus putandae sunt concepisse uariũ
acdiuersum mundum crear&: Quod autem dicimus uarium ac diuersũ:
hoc est quod uolumiis indicare : mundum nunc dicimus. omne quodest
uel suꝑ caclos uel incaelis. uel super terram. uel in his quimferi appellant᷑:
uel quaecumq: usquam prorsus loca sunt. & hi qui in ipsis degere nominag᷑
totumergo hoo mundus uocatur . In quomundo. quaedam dicuntur esse
super caelestia id est in habitationib: beatiorib posita & corporib cae¬
lestiorib: acsplendentiorib: indita. & in his ipsis. multae differentiae os¬

Expanded text:
unaquæque mens, vel amplius vel parcius bonum negligens, in contrarium unaquæque mens, vel amplius vel parcius bonum negligens, in contrarium boni, quod sine dubio malum est, trahebatur. Ex quo videtur semina quædam et causas varietatis ac diversitatis ille omnium Conditor accepisse, ut pro diversitate mentium, id est, rationabilium creaturarum, quam diversitatem ex ea causa quam superius diximus putandæ sunt concepisse, varium ac diversum mundum crearet. Quod autem varium ac diversum dicimus, hoc est quod volumus indicare. III. Mundum nunc dicimus omne quod est super cœlos, vel in cœlis, vel super terram, vel in his qui inferi appellantur, vel quæcumque usquam prorsus loca sunt, et hi qui in ipsis degere nominantur. Totum ergo hoc, mundus vocatur. In quo mundo quædam dicuntur esse supercœlestia, id est, in habitationibus beatioribus posita, et corporibus cœlestioribus ac splendentioribus induta, et in his ipsis multæ differentiæ os
Abbreviated transcription (Latin):
les & mutabiles substiterunt: Qm̃quae cumq illa merat substantiat ea¬
rum uistus nonnaturaliter inherat sed benefitio conditoris effecta
Quod sunt ergo non est proprium nec sempiternum. sed a dõ datum. non
enim semperfuit: &omne quoddatumest: &iam auferri & rece derepotest
Recedendi autem causa in eo erit: sinonrecte &probabiliter dirggatur
motus animorum : uoluntarios enim & liberos motus ase conditismentib
creator indulsit: quoscilic& bonum in eis proprium fier&. cum id uolun¬
tate propria seruar &ur sed desidia & laboris taedium inseruando
bono. & auersio ac neglegentiameliorum. initium dedit receden dibono.
recedere autem ab ono non aliuo est quameffici inmalo: Certumnamque est ma¬
lum essebono carere: ex quo accidit. ut inquanta mensura quis de uolueretur
ab ono intantam mensuram malitiae deuenir & in quo utiq promotib: suis

Expanded text:
les et mutabiles substiterunt: quoniam quæcumque inerat substantiæ eales et mutabiles substiterunt: quoniam quæcumque inerat substantiæ earum virtus, non naturaliter inerat, sed beneficio Conditoris effecta. Quod ergo sunt, non est proprium, nec sempiternum, sed a Deo datum. Non enim semper fuit: et omne quod datum est, etiam auferri et recedere potest. Recedendi autem causa in eo erit, si non recte et probabiliter dirigitur motus animorum. Voluntarios enim et liberos motus a se conditis mentibus creator indulsit, quo scilicet bonum in eis proprium fieret, cum id voluntate propria servaretur: sed desidia et laboris tædium in servando bono, et aversio ac negligentia meliorum, initium dedit recedendi a bono. Recedere autem a bono, non aliud est quam effici in malo. Certum namque est malum esse bono carere. Ex quo accidit, ut in quanta mensura quis devolveretur a bono, in tantam mensuram malitiæ deveniret. In quo utique pro motibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
quidem recte aptabrtur rationabilib creaturis uelmentib ut tantae sint
quantae a prouidentiadĩ & dispensari & regi & contineri possint mensu¬
rauero materiae corporali consequenter aptabitur: Quam utique tan¬
tam adõ creatamesse credendum est: Quantam sibi sc̃ir & adornatam
mundi posse sufficere: Haecergo sunt quae in initio id est ante omnia
adõ creataesse aestimandumest: Quod quidem &iam in illo initio quod moses
latentius introduxit indicari putamus cum dicit . In principio fecitds̃
caelum & terram: Cestum est enim: quia non defirmamento neque dea¬
rida sed deillo caelo acterra dicatur: quorum calum hoc & terra quã
ui demus uocabula postea mutuata sunt. Uerumqm̃rationabiles istae
naturae quas ininitio factas supra diximus factae sunt cumante non
essent: hoc ipso quia nonerant &esse coeperunt. necessario conuertabi¬

Expanded text:
quidem recte aptabitur rationabilibus creaturis, vel mentibus, ut tantæ sint quidem recte aptabitur rationabilibus creaturis, vel mentibus, ut tantæ sint quantæ a providentia Dei dispensari, regi et contineri possint. Mensura vero materiæ corporali consequenter aptabitur: quam utique tantam a Deo esse creatam credendum est, quantam sibi sciret ad ornatum mundi posse sufficere. Hæc ergo sunt quæ in initio, id est ante omnia a Deo creata esse existimandum est. Quod quidem etiam in illo initio quod Moyses latentius introduxit, indicari putamus cum dicit: «In principio fecit Deus cœlum et terram2.» Certum est enim quia non de firmamento, neque de arida, sed de illo cœlo ac terra dicatur, quorum cœlum hoc et terra quam videmus vocabula postea mutuata sunt. II. Verum quoniam rationabiles istæ naturæ quas in initio factas supra diximus, factæ sunt cum ante non essent, hoc ipso quia non erant, et esse cœperunt, necessario convertibi
Abbreviated transcription (Latin):
RUM. UELBONARUM UELMALARUM: ET DECASIS EORUM:
sednunc ad propositae disputationis ordinem redeamus. & intue amur initiũ
creaturae. quodcumque illud in itium creantisdĩ mens potuerit intueri: In illo
ergo initiumputandumest tantum numerum rationabilium creaturarũ.
uel in tellecti alium. uelquoquomodo appellandae sunt. quas mnentes superiur
diximus fecis sedm̃ : quantum sufficere posse prospexit: Cestumest enim:
quod prae definitio aliquo apud se numero easfecit: nonenim ut quidam
uolunt finem putandumest non habere creaturas . quia ubi finis non est¬
nec conpraehensio ulla uelcircum scriptio essẽpotest: quod si fuerit utique.
nec contineri uel dispensariadõ quaefacta sunt poterunt: naturaliter nempe
quic qui dinfinitum fuerit. & in conprae hensibilterit: Porro autem sicut
&scriptura dic̃ numero & mensura uniuersa condidit ds̃: & idcirconumer

Expanded text:
rum, vel bonarum, vel malarum; et de causis earum. rum, vel bonarum, vel malarum; et de causis earum. I. Sed nunc ad propositæ disputationis ordinem revertamur, et intueamur creaturæ initium, quodcumque illud initium creantis Dei mens potuerit intueri. In illo ergo initio putandum est tantum numerum rationabilium creaturarum, vel intellectualium, vel quoquomodo appellandæ sunt quas mentes superius diximus, fecisse Deum, quantum sufficere posse prospexit. Certum est quippe quod præfinito aliquo apud se numero eas fecit: non enim, ut quidam volunt, finem putandum est non habere creaturas; quia ubi finis non estnec comprehensio ulla, nec circumscriptio esse potest. Quod si fuerit, utique nec contineri, vel dispensari a Deo quæ facta sunt, poterunt. Naturaliter nempe quidquid infinitum fuerit, et incomprehensibile erit. Porro autem sicut Scriptura dicit: «In numero et mensura universa.» condidit Deus, et idcirco numerus
Abbreviated transcription (Latin):
& fortassis obheuius sacramentis indicium. corpus inscripturis uel dicitur dr̃
uel describitur: Considerandum saneest. nefoste potest &iam prohoc animadĩ
intellegi unigenitus eius : Qm̃uenit &ipse in locumhunc afflictionis. & con¬
uallem fl&us descendit : & in locum humiliationis nostrae. sicut dic̃ in psłm.
illud quod in euangelio asaluatore dictumest : Tristis est animamea usq
ad mostem : Interpraetatos esse de apostolis. quo eos uelut meliores areliquo
corpore animamsuam dixerit : Nam quia multitudo credentium corpus illius
dicitur: apostolos uelut areliquo corpore meliores animam eius intellegi
debere dixerunt: Haec prout potiumus derationabilianima : discucienda
magis alegentib: quam statuta ac definita protulimus: deanimalib: uero
pecudum c&erorumq mutorum: sufficiant illa quae absolute: superius
diximus: DEMUNDO ET MOTIBUS RATIONABILUM CREATURA¬

Expanded text:
Et fortassis ob hujus sacramenti indicium corpus in Scripturis vel dicitur Deus, Et fortassis ob hujus sacramenti indicium corpus in Scripturis vel dicitur Deus, vel describitur. Considerandum sane est, ne forte possit etiam pro hoc anima Dei intelligi Unigenitus ejus, quoniam venit et ipse in locum hunc afflictionis, et in convallem fletus descendit, et in locum humiliationis nostræ: sicut dicit in psalmoillud quod in Evangelio a Salvatore dictum est: «Tristis est anima mea usque ad» mortem 2,» interpretatos esse de Apostolis, quos velut meliores a reliquo corpore animam suam dixerit. Nam quia multitudo credentium corpus illius dicitur, Apostolos velut reliquo corpore meliores animam intelligi debere dixerunt. Hæc prout potuimus de rationabili anima discutienda magis a legentibus quam statuta ac definita protulimus. De animabus vero pecudum cæterorumque mutorum sufficiant illa quæ absolute superius diximus. CAPUT IX – De mundo et motibus rationabilium creatura
Abbreviated transcription (Latin):
infirmam : & sp̃mpromptum: sedfortassis occurrat nobis aliquis ex his de
quib: ipsi in nr̃is propositionib: ad monuimus & dicat: quomodo ergo &iã dĩ
anima dicitur : Cuirespondebimus hoc modo: quia sicut omnia quae corpo¬
raliter dedõ dicuntur. idest uel digiti. uelmanus. uel brachia uel oculi. uelos
uelpes dicimus. non ha& humana memlra seduistutes eius quasdã in his
corpore horum membrorum appellationib: indicarir Ita& esse aliquid
aliud putandum est: quod appellatione hac quae amma dĩ dicit᷑ indicatur:
&si fasest audere nos intalire amplius aliquid dicere: potest fortasse animadĩ:
intellegi unigenitus filiuseius: sicut enim anima per omne corpus inserta mo¬
u& omnia &agitat qua eoperatur uniuersa : Ita &unigenitus filius dĩ qui est uer¬
bum & sapientiaeius pertingit &peruenit adomnem uistutem dĩ insestus ei:

Expanded text:
infirmam et spiritum promptum. V. Sed fortassis occurrat nobis aliquis ex his de infirmam et spiritum promptum. V. Sed fortassis occurrat nobis aliquis ex his de quibus ipsi in nostris propositionibus admonuimus, et dicat: Quomodo ergo etiam Dei anima dicitur? Cui respondebimus hoc modo: Quia sicut omnia quæ corporaliter de Deo dicuntur, id est vel digiti, vel manus, vel brachia, vel oculi, vel pes, vel os, dicimus non hæc humana membra, sed virtutes ejus quasdam in his corporeorum membrorum appellationibus indicari: ita et esse aliquid aliud putandum est, quod appellatione hac quæ anima Dei dicitur, indicatur. Et si fas est audere nos in tali re amplius aliquid dicere, potest fortasse anima Dei intelligi unigenitus Filius ejus. Sicut enim anima per omne corpus inserta movet omnia et agitat quæ operatur universa: ita et unigenitus Filius Dei, qui est verbum et sapientia ejus, pertingit et pervenit ad omnem virtutem Dei, insertus ei,
Abbreviated transcription (Latin):
uesti. uel siqua alia quae in hocuidentur aspicere: discuat apudse quilegit dili¬
gentius &pertract& a nobis tamen non putentur uelut dogmata esse prolata.
sed tractandi more acrequirendidiscussa. Addat autem & hoc quilegit ad trac¬
tatum : quo d&iam desaluatoris anima ex hisquidem quae in eu angło scriptas̃
obseruatur. quodalia sunt quae ei sub animae nomine ad scribuntur: &
alia quae sub sp̃s nomine deputantur : Nam cumpassionem aliquã uel contur
bationem sui ueł indicare : sub nomine animae adscribuntur & alia quae subsp̃s
nomine deputantur : Nam cum passionem aliquam uel conturbationem sui
uult indicare sub nomine animae indicatum dicit: Nunc animamea tur¬
bataest : & tristisest animamea usque ad mortem : & nemotollit animã meã:
sed ego ponoeam absie: Inmanus autem patris commendat non animam.
sed sp̃m: &cum carnem dicat infirmam : non dicit animam promptamesse.
sed sp̃m: Vndeui d&ur quasi medum quid damesse anima inter carnem

Expanded text:
erti, vel si qua alia in hoc videntur aspicere, discutiat apud se qui legit diligentius et pertractet: a nobis tamen non putentur velut dogmata esse prolata, sed tranctandi more ac requirendi esse discussa. Addat autem et hoc qui legit ad tractatum, quod etiam de Salvatoris anima ex his quidem quæ in Evangelio scripta sunt, observatur, quod alia sunt quæ ei sub animæ nomine ascribuntur, et alia quæ sub spiritus nomine deputantur. Nam cum passionecribuntur, et alia quæ sub spiritus nomine deputantur. Nam cum passionem aliquam vel perturbationem sui vult indicare, sub animæ nomine indicat, ut cum dicit: «Nunc anima mea turbata est; et: Tristis est anima mea usque ad mortem; et: Nemo tollit animam meam; sed ego pono eam abs me.» In manus autem Patris commendat non animam, sed spiritum et cum carnem dicat infirmam, non animam promptam dicit, sed spiritum: unde videtur quasi medium quoddam esse anima inter carnem
Abbreviated transcription (Latin):
iecta corruptione & deposita mortalitate resurgere dictentur amortuis.
alioquin uanum uidebitur & superfluum resurgere quem amortuis. ut iters
moriatur: quoditademum intellegi euidentius potest: siqui diligenter
aduestat quaesit animalis corporis qualitas : quae interram seminata spĩtalis
corporis repar& qualitatem: ex animali namque corpore: ipsauistus resur¬
rectionis & gractia sp̃itale corpus educit: cumidab in dignitate transmutat
interrog abimus eos ssomne corpus fhema aliquod hab&: idest habitu ali¬
quodeform&ur: & siquidem dixerint esse corpus quodnon aliquo habitu
deform&ur : imperitissimi omnium atque insipientissimi ui debuntur:
Nullus enim hoc negabit : isisit ab omni eruditione penitus alienus si uero
secundumid quo dconsequensest dixerint qui a omne corpus cestoquoha

Expanded text:
jecta corruptione et deposita mortalitate resurgere dicantur a mortuis: jecta corruptione et deposita mortalitate resurgere dicantur a mortuis: alioquin vanum videbitur et superfluum resurgere quemquam a mortuis, ut iterum moriatur. Quod ita demum intelligi evidentius potest, si quis diligenter advertat quæ sit animalis corporis qualitas, quæ in terram seminata spiritualis corporis reparet qualitatem. Ex animali namque corpore ipsa virtus resurrectionis et gratia spirituale corpus educit, cum id ab indignitate transmutat interrogabimus eos si omne corpus schema aliquod habet, id est habitu aliquo deformetur. Et si quidem dixerint esse corpus quod non aliquo habitu deformetur, imperitissimi omnium atque insipientissimi videbuntur. Nullus enim hoc negabit, nisi sit ab omni eruditione penitus alienus. Si vero secundum id quod consequens est dixerint quia omne corpus certo a
Abbreviated transcription (Latin):
nobis quid est quod mostuumest: non ne corpus corporis ergo resurrectio
fi& : tum deinde dicunt. siutendum putant nobis esse corporib aut non:
Arbitror. apostolo paulo dicente quia seminatur corpus animale re¬
surg& corpus sp̃itale. istos negare nom posse quod corpus resurgat
uel quia in resurrectione corporib: ut amur: Quidergo sicestum est quia
corporibus nobis utendum sit & corporẽ ea quaececiderunt resurgere prȩ¬
dicantur nonenim proprie resurgere dicitur nisiid quod ante ceciderit
nolli dubium est Idcirco eare surgere utdis: iterum exresurrectione in¬
diamur: alterum ergo erat exaltero: Nam & si re surgunt corpora: sine du¬
bio ad indumentum nostri resurgunt: & sinecesse est nosesse incorporibus
sic ut cefte necesse est: nonin aliis quam in nr̃is corporib esfedebemus: quaesi
uerumest quo dre surgunt & sp̃italia resurgunt: dubitm non est quinab¬

Expanded text:
nobis quid est quod mortuum est. Nonne corpus? Corporis ergo resurrectio nobis quid est quod mortuum est. Nonne corpus? Corporis ergo resurrectio fiet. Tum deinde dicant si utendum nobis putant esse corporibus, an non? Arbitror, Apostolo Paulo dicente quia «seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale,» istos negare non posse quod corpus resurgat, vel quia in resurrectione corporibus utamur. Quid ergo? Si certum est quod corporibus nobis utendum sit, et corpora quæ ceciderunt resurgere prædicantur non enim proprie resurgere dicitur, nisi id quod ante ceciderit, nulli dubium est idcirco ea resurgere, ut his iterum ex resurrectione induamur. Alterum ergo hæret ex altero. Nam et si resurgunt corpora, sine dubio ad indumentum nostri resurgunt: et si necesse est nos esse in corporibus, sicut certe necesse est, non in aliis quam in nostris corporibus esse debemus. Quæ si verum est quod resurgunt et spiritualia resurgunt, dubium non est quin ab
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qm nos sermo commonuit deiudicio futuro &der&ributione
ac suppliciis peccatorum secundum quod comminantur scae scripturae
& ecclesiastica praedicatio continet. eo quod iudiciotempore ignis a&er¬
nus & tenebrae exteriores & carcer &e aminus & alia hissimilia
p&ccatorib praeparatasint: uideamus quid&iam dehis sentiri oposteat :
sedut adhaec conp&entior dine ueniatur: prius mihiuid&ur dere¬
surrectione sermomouendus : Vt sciamus quidest illut quoduelad sup¬
plicium. uel adrequiem acbeatitudinem ueni&, Dequo in aliis quidẽ
libris quos deresurrectione scripsimus: & quid nobis dehoc indetur osten¬
dimus: sed & nunc propter consequentia tractatus paucainde rep&ere
nonuid&ur ab surdum: maxime propterhoc quod offenduntur quidam
m&clesi asticafide. quouel stulte &penitus insipienter deresurrectione cre¬
damus: praccipue haer&ici: quibus hoc modo arbitror respondendum:
siconfitentur &iam ipsi quia resurrectio fit mortuorum : Respondeant

Expanded text:
Sed quoniam nos sermo commonuit de judicio futuro, et de retributione, ac suppliciis peccatorum, secundum quod comminantur sanctæ Scripturæ, et ecclesiastica prædicatio continet, eo quod judicii tempore ignis æternus peccatoribus præparata sint: videamus quid etiam de his sentire oporteat. Sed ut ad hæc competenti ordine veniatur, prius mihi videtur de resurrectione sermo movendus, ut sciamus quid est illud quod vel ad supplicium, vel ad requiem, vel ad beatitudinem veniet: de quo in aliis quidem libris quos de Resurrectione scripsimus, dimus. Sed et nunc propter consequentiam tractatus pauca inde repetere non videtur absurdum, maxime propter hoc quod offenduntur quidam in ecclesiastica fide, quasi velut stulte et penitus insipienter de resurrectione credamus; præcipue hæretici, quibus hoc modo arbitror respondendum. Si confitentur etiam ipsi quia resurrectio sit mortuorum, respondeant
Abbreviated transcription (Latin):
ut inter pra&er id est TΕΡΙΛΡXΩΝ quod uel de principiis uel deprin¬
cipalibus dicipotest: qui sunt reuera alias & obscurissimi & difficillimi:
Derebus enim ibitalibus disputat. in quibus filo sophi omnisua a&ate con¬
sumpta inuenire potuerunt nihil: hic ueronrt̃ quantum potuit idegit
ut creatoris fidem & creaturarum rationem quam illi adimpi&atẽ
traxerunt : ad pi&atem iste conuester&: sic ubi ergo nos in libris eius ali¬
quid comtra id inuenimus. quod ab ipso inc&eris locis pie de trinitate
fuerat definitum: uelut adulteratum hoc & alienum aut pr& misimꝰ:
aut secundum eam regulam protulimus: quam ab ipso frequenter inue¬
nimus ad firmatam: siquasane uelut peritis iam&scientib loquens dũ
breuiter transire uult obscurius protulit: nos ut manisestior fier& lõc
ea quae deipsare in aliis libris apertius legeramus adiecimus explana¬
tione studentes : Nihil tamen nr̃ mn diximus sedlic& in aliis locis dieta

Expanded text:
ut interpreter, id est περὶ ἀρχῶν, quod uel \'de principiis\' uel \'de principatibus\' dici potest, qui sunt re uera alias et obscurissimi et difficillimi. de rebus enim ibi talibus disputat, in quibus philosophi omni sua aetate consumpta inuenire potuerunt nihil. hic uero noster, quantum potuit, id egit, ut creatoris fidem et creaturarum rationem, quam illi ad inpietatem traxerunt, ad pietatem iste conuerteret. sicubi ergo nos in libris eius aliquid contra id inuenimus, quod ab ipso in ceteris locis pie de trinitate fuerat definitum, uelut adulteratum hoc et alienum aut praetermisimus aut secundum eam regulam protulimus, quam ab ipso frequenter inuenimus adfirmatam. si qua sane uelut peritis iam et scientibus loquens, dum breuiter transire uult, obscurius protulit, nos, ut manifestior fieret locus, ea, quae de ipsa re in aliis eius libris apertius legeramus, adiecimus explanationi studentes; nihil tamen nostrum diximus, sed, licet in aliis locis, dicta
Abbreviated transcription (Latin):
DEXP̃O. Siergo semel recte receptum est unigenitũ filium dĩ
sapientiã ei ẽẽ substantialiter subsistentem: nescio siiam ultra eua¬
gare sensus noster debeat adsuspicandum: Neforte ipsa subsisterha
bitũ uel colorẽ uel magnitudine designetur : &qui sumquam
sanisensus habitũ uel colorem aut mensurae magnitudinem:
in sapientia requisiuit: ꝑ quod sapientia est: Quomodo autem
extrahũ sapientiae generationem fuisse aliquando dm̃patrẽ
uel ad punctũ momenti alicui potest quissentire uel creder e.
Quit am̃ pium aliquid dedõ intellegere nouerit. uelsentire :
Aut enimnon potuis sedm̃ dic& generare sapientiã antequã gene¬
rar & ut eã quaenonerat. postea genuerit.e. aut potuisse qͥdẽ
& quod nediciquidem dedõ fasest noluisse generare: Quodutrũq.
& absurdumesse & im pium omnib. pat & d est ut ex eo quod

Expanded text:
unt. Si ergo semel recte receptum est unigenitum Filium Dei, sapientiam ejus esse substantialiter subsistentem, nescio si jam ultra evagari sensus noster debeat ad suspicandum, ne forte ipsa ὑπόστασις, bitu, vel colore, vel magnitudine designetur. Et quis unquam sani sensus habitum, vel colorem, vel mensuræ magnitudinem in sapientia requisivit, per hoc quod sapientia est? Quomodo autem extra hujus Sapientiæ generationem fuisse aliquando Deum patrem, vel ad punctum momenti alicujus quis potest sentire vel credere, qui tamen pium aliquid de Deo intelligere noverit vel sentire? Aut enim non potuisse Deum dicet generare Sapientiam antequam generaret, ut eam quæ ante non erat, postea genuerit ut esset; aut potuisse quidem, et, quod dici de Deo nefas est, noluisse generare: quod utrumque et absurdum esse et impium, omnibus patet; id est, ut aut ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
Tempus est his decursis rep&ere nos de incarnatione dñi & saluatoris nostri.
exoperum suorum magis quam ex nr̃isensus contemplatione diuina natura:
intuitisque nihilominus creaturis eius uisibilib: fideq̃q̃ in uisibilib: contemplatir
Quia non omnia ueloculis uidere potest humana frirgilitas. uelratione con¬
plecti proeo quo domnium rationabilium infirmius & fragilius animal nos
sumus homines. praestantiora sunt ea quae uel in caelo uel super caelos ha¬
bentur: suꝑ est ut harum omnium creaturarum &dĩ medium idest mediatorẽ
quaeramus quempaulus apłr primogenitum omnis creaturae pronuntiat:
Videntes qͣq nos ea quae de eius maiestate inscripturisscĩs referuntur. & intuen

Expanded text:
Tempus est his decursis repetere nos de Incarnatione Domini et Salvatoris nostri, ex operum suorum magis quam ex nostri sensus contemplatione, divina natura, intuitisque nihilominus creaturis ejus visibilibus, fide quoque invisibilibus contemplatis, quia non omnia vel oculis videre potest humana fragilitas, vel ratione complecti, pro eo quod omnium rationabilium infirmius et fragilius animal nos homines sumus; præstantiora enim sunt illa quæ vel in cœlo vel super cœlos habentur: superest ut harum omnium creaturarum et Dei medium, id est mediatorem quæramus, quem Paulus Apostolus Primogenitum omnis creaturæ pronuntiat. Videntes quoque nos ea quæ de ejus majestate in Scripturis sanctis referuntur, et intuen
Abbreviated transcription (Latin):
maligno pontus est : & in hoc apostata: Quod autem apostata sit iste. id est refuga:
&iam dñs in iob itadicit. Ad duces autem in hamo draconem apostatã: id est
refigam: Cestum est autem qui a draco ipsediaboliis intellegitur: siergo con¬
trariae uirtutes nominantur. & in maculatae aliquando fuisse dicuntur:
in est: sed scĩtas in omni creatura accidensest res. Quod autem accidit & de
illas utique fuerunt: quae adhunc in maculatae permanent. Perhoc ostendit᷑
neque substantialiter uel naturaliter esse aliqem inmaculatum. neq substan¬
tialiter esse pollutum: Et per hoc consequensest in nobisesse atq inostris
motib. ut uelbeati & scĩ simus. uel perde sidiam & neglegentiã exbeatitudine
inmalitiam perhtionemq: uergamus : in tantum ut nimius profectus utita
dixerim malitiae. siqui intantum suinegexerit. usq in eum deueniat statũ:

Expanded text:
maligno positus est, et in hoc apostata. Quod autem apostata sil iste, id est refuga, maligno positus est, et in hoc apostata. Quod autem apostata sil iste, id est refuga, etiam Dominus in Job ita dicit: « Adduces autem draconem in hamo apostatam,» id est refugam. Certum est autem quia draco ipse diabolus intelligitur. Si ergo contrariæ virtutes nominantur, et immaculatæ fuisse aliquando dicuntur, inest, sed sanctitas in omni creatura accidens res est, quod autem accidit, et dillas utique fuerunt quæ adhuc immaculata permanent, per hoc ostenditur neque substantialiter vel naturaliter esse aliquem immaculatum, neque substantialiter esse pollutum. Et per hoc consequens est in nobis esse, atque ine nostris motibus, ut vel beati vel sancti simus, vel per desidiam et negligentiam a beatitudine in malitiam et perditionem vergamus in tantum ut nimius profectus, ut ita dixerim, malitiæ, si quis in tantum sui neglexerit, usque ad eum statum deveniat,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui natura tenebrarum erat: quomodo ante fuisse lucifer dicitur. uel
quomͦꝰ poterat oririmane. quinihil insehabebat exluce : sed & saluator doc&
nos dediabolo dicens: ecceuideo satanan c&cidissẽ decaelo sicut fulgur: Lux enĩ
ominus fulguri comparauit: dicens: sicut enimfulgur a summocadi: itaerit
& adientus filihominis: & hunc nihi lominus fulguri conparat: & dicit cum
interscõs participasse dehacluce dequa omnesscĩ participant: exqua & angeli
lucis efficiuntur . &apłi luxmundi dicuntur ad ño: Hocergomodo erat¬
&iam iste lux aliquando antequam praeuaricar&ir. &cader& in hunclocũ
& gloriacius conuester&ur inpuluerem quod est proprie impiorum. si c̃ & pob̵ dix̃
Principatum namq egit in eos. quieius malitiae obsecuti sunt: Qm̃quidem
totius hic mundus mundum autem nunc terrenum istum appello locũ. in

Expanded text:
aliqui, natura tenebrarum erat, quomodo ante fuisse Lucifer dicitur? Vel aliqui, natura tenebrarum erat, quomodo ante fuisse Lucifer dicitur? Vel quomodo poterat oriri mane qui nihil in se habebat ex luce? Sed et Salvator docet nos de diabolo dicens: «Ecce video Satanam cecidisse» de cœlo sicut fulgur.» Lux enimominus fulguri comparavit, dicens: «Sicut enim fulgur a summo cœlo fulgettus Filii hominis.» Et nihilominus hunc fulguri comparat, et dicit eum inter sanctos, et participasse de hac luce, de qua omnes sancti participant, ex qua Angeli lucis efficiuntur, et Apostoli lux mundi dicuntur a Domino. Hoc ergo modo erat etiam iste lux aliquando antequam prævaricaretur et caderet in hunc locum, t gloria ejus converteretur in pulverem, quod est proprie impiorum, sicut et Propheta principatum namque egit in eos qui ejus malitiæ obsecuti sunt, quoniam quidem totus hic mundus  mundum autem nunc terrenum istum appello locum in
Abbreviated transcription (Latin):
sum orbem desestum quiurbes destruxit: nec eos qui mnuinculis sunt resoluit:
omnes regesgentium dormierunt inhonore uinusque indomosua: tuuero pro¬
icieris inmontib: sic̃ mortuus execrabilis cummultis mortuis quitrans forsis
gladiis & descenderunt in infernum sicut uestimentum sanguine concr&ũ
& in fectum nonerit mundum: It an&ii quidem erismundus: proeo quod ter¬
rammeam ꝑ didisti & populum meum occidisti: non manebis in a&ernum
tempꝰ: sem̃ pessimum praepara filiostuos ad interfectionem propeccatis patristui.
ut ineresurgant & terram hereditate possideant : & repleant terrãbellis: &
in suirgam in eos dic̃ dñs sab aoth: & deperire faciam nomen ipsorũ & reliqͥas.
& semeneorum: Manifestissime &iam perha& ostenditur c&idisse de¬
qͥ caelo Isutiq priuserat lucifer & quimane oriebatur. sienim ut puta ne

Expanded text:
sum orbem desertum, qui urbes destruxit, nec eos qui in vinculis sunt resolvit. sum orbem desertum, qui urbes destruxit, nec eos qui in vinculis sunt resolvit. Omnes reges gentium dormierunt in honore, unusquisque in domo sua: tu vero projicieris in montibus sicut mortuus execrabilis cum multis mortuis qui transfossi sunt gladiis, et descenderunt in infernum. Sicut vestimentum sanguine concretum et infectum non erit mundum, ita nec tu quidem eris mundus pro eo quod terram meam perdidisti, et populum meum occidisti, non» manebis in æternum tempus, semen pessimum. Præpara filios tuos ad interfectionem pro peccatis patris tui, ne» resurgant, et terram hæreditate possideant, et repleant» terram bellis, et insurgam in eos, dicit Dominus Sabaoth, et deperire faciam nomen ipsorum, et reliquias, et semen eorum.» Manifestissime per hæc ostenditur cecidisse de cœlo is utique qui prius erat Lucifer, et qui mane oriebatur. Si enim, ut putant
Abbreviated transcription (Latin):
utrum horum an eorum quidomestici sunt illiis trri quae sp̃rtaliter intellegnur:
In hoclo co noniud&ur requirendum: Neforte ulut in transitu de tantis & tam
absconditis reb: uideamur inquirere : quodutique proprium nel opus exigit.
uellaborẽ : rursum tamen &iam de alia uirtute contraria ab esaia propħ
talia quaedam docemur: ait enim : Quomodo c&idit decado lucifer quimane
oriebatur. confractusest & conlisus ad terram quimmittebat adomnes gentes :
Tuuero dixisti insensutuo ascendam in caelum supra stellas caeli ponam
ponam scdeminedm. sedebo in monte excelso. supramontes excelsos quisunt ad aqͥ¬
lonem: ascendam suꝑ nubes erosimilis altissimo : Nunc autem in infernũ demer¬
geris & infundamenta terrae: quite uiderint ad mirabuntur suꝑte & dicent
hic est homo quiexacerbabat totam terram: qui mouebat reges: qui fecit uniuer¬

Expanded text:
utrum horum, an eorum qui domestici sunt illius Tyri quæ spiritualiter intelligitur, utrum horum, an eorum qui domestici sunt illius Tyri quæ spiritualiter intelligitur, in hoc loco non videtur requirendum: ne forte velut in transitu de tantis et tam absconditis rebus videamur inquirere, quod utique proprium vel opus exigit, vel laborem. V. Rursum tamen etiam de alia virtute contraria ab Esaia propheta talia quædam docemur. Ait enim: «Quomodo» cecidit de cœlo Lucifer, qui mane oriebatur? Confractus est et collisus in terram, qui immittebat ad omnes gentes.» Tu vero dixisti in sensu tuo: Ascendam in cœlum, super stellas cœli ponam meum thronum, sedebo in monte excelso super montes excelsos qui sunt ad Aquilonem, ascendam» super nubes, ero similis Altissimo. Nunc autem in infernum demergeris, et in fundamenta terræ. Qui te viderint, admirabuntur super te, et dicent: Hic est homo qui exacerbabat totam terram, qui movebat reges, qui fecit univer
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur : Quodutiq significat quia de eo dicitur: quicum noness& in terra in
terram proiectus est : cuus &iam scã pollutaesse dicuntur : Ha&c quidem de
principe trri exproph&ia hie techihel quae in aduersariamustutem referunt᷑
ostendimus perquae manifestissimae demonstratur quod scã ante uirtus haec
fuerit acbeata. dequabeatitudine ex quo in ea inuentaest inquitas ruerit.
interramque demersasit: & nompernaturã conditionemq: talis extiterit:
Arbitramur ergo dicihaec de angelo quodam. quitrriorum gentis dispensan¬
daesit sostitus officium: Cu&iam animae eorum procurandae uedenturesse
commissae : Daam scne trrum uelquas trriorum animas sentire debeamus.
utrum hano quae infenicis prouinciae regionib: sitaest. analiam aliquam
cuius haec inquam in terris nouimiis formaest. & animas trriorum

Expanded text:
dicatur? Quod utique significat, quia de eo dicitur qui, cum non esset in terra, in dicatur? Quod utique significat, quia de eo dicitur qui, cum non esset in terra, in terram projectus est: cujus etiam sancta polluta esse dicuntur. Hæc quidem de principe Tyri ex propheta Ezechiele quæ in adversariam virtutem referuntur ostendimus, per quæ manifestissime demonstratur quod sancta ante virtus hæc fuerit et beata, de qua beatitudine, ex quo in ea inventa est iniquitas, ruerit, in terramque demersa sit, et non per naturam conditionemque talis extiterit. Arbitramur ergo dici hæc de Angelo quodam, qui Tyriorum gentis dispensandæ sit sortitus officium, cui etiam animæ eorum procurandæ videntur esse commissæ. Quam sane Tyrum, vel quas Tyriorum animas sentire debeamus; utrum hanc quæ in Phoenices provinciæ regionibus sita est, an aliam aliquam cujus hæc quam in terris novimus, forma est; et animas Tyriorum