comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meauit ad ꝓpͥa. Hȩc in posterũ annis
singulis ante dictis frĩb alim̃tũ sufficiess
ex hibebat. Factũ . ẽ autẽ ut qͣdã uice
una puellarũ suarũ male a qͣrtani typi
febre qͣteret᷑. Dũ autẽ scđm consuetudinẽ
ueniens pauꝑib illis exibet uictũ: scĩ uiri
ĩplorat auxiliũ. Ꝙ ꝑ qͣttuor dies ad beatã
cellulã continuatione orationis atq ieiu¬
nii decubans. ab omĩ febre sanata cũ
famula magnificans dm̃ domi regressaẽ.
alia exercens. qͥdã uinastꝰ nomine.
lum recepit: dũ pauꝑib illis neces
saria ministrauit. hic cęcitate maxima
ꝑ annos plurimos aggrauatꝰ. habebat
in consuetudinẽ: ut̃ adueniens de regione.
sua ad ante dictã scĩ cellulã pauꝑib illis
tissime celebratis: eos in saciẽtate reficeret.
Quib ipse iuxta possibilitatẽ: tanꝗ famulus ser¬
uiebat. Dũ gͥ. hȩc ꝑmultos ut diximꝰ annos ĩpen¬

Expanded text:
meavit ad propria. Haec in posterum annis meavit ad propria. Haec in posterum annis singulis antedictis fratribus alimentum sufficiens exhibebat. Factum est autem, ut quadam vice una puellarum suarum male a quartani typi febre quateretur. Dum autem secundum consuetudinem veniens, pauperibus illis exhibet victum, sancti viri inplorat auxilium, et per quattuor dies ad beatam cellulam continuatione orationis atque ieiuniis decubans, ab omni febre sanata, cum famula magnificans Deum domi regressa est. 23. Talia exercens quidam Vinastis nomine, lumen recepit, dum pauperibus illis victus necessaria ministravit. Hic cper annos plurimos aggravatus, habebat in consuetudine, ut veniens de regione sua ad antedictam Sancti cellulam, pauperibus illis tissime celebratis, eos in satietate reficeret: quibus ipse, juxta possibilitatem, tanquam famulus serviebat. Dum igitur haec per multos, ut diximus, annos impen
Abbreviated transcription (Latin):
luntas ferram̃tũ. ẽ: & sola uircus un-¬
guentũ. In qͣ cellula cũ desideriꝰ iner¬
guminꝰ ex aruerno ueniens nocte integra
debacasset. mane facto cępit declamare.
euomens purulentũ nescio qđ cũ sanguine.
demone eiecto: purgatꝰ ẽ. Infectũq sanie
puluerẽ derelinquens cellula egressus ẽ.
sanꝰ. QUidã in codẽ loco mãnũ debilẽ
contractis digitis detulit. ita ut ungues
in palma eius affixi decurrente int̃dũ
sanguine dolorẽ ei nimiũ generaretĩ. Hic
piciens se ad ante dictũ gloriosi domni
lectulũ. flens & dep̃cans tã dolore insti¬
gante quã fide: postera die directis digitis
manũ recepit incolumem. Simile
ad beatã cellulã ualde deuota ꝑuenit.
Quȩ uigiliis & orationib insistens. cũ ma¬
triculã quȩ ibidẽ congregata .ẽ. pasceret.
aridũ brachiũ cũ contraetis digitis sanũ
extulit ad miscendũ. & sic benedictis
pauꝑib totadie deseruiens: sospes re¬

Expanded text:
luntas ferramentum est, et sola virtus unluntas ferramentum est, et sola virtus unguentum. 20. In qua cellula cum Desiderius inerguminus, ex Arverno veniens, nocte integra debacchassit, mane facto, coepit declamare, evomens purulentum nescio quid cum sanguine, daemone eiecto, purgatus est; infectumque sanie pulverem derelinquens, cellulam egressus est sanus. 21. Quidam in eodem loco manucontractis digitis detulit, ita ut ungues in palma ejus affixi, decurrente interdum sanguine, dolorem ei nimium generarent. Hic projiciens se ad antedictum gloriosi domni lectulum, flens et deprecans, tam dolore instigante quam fide, postera die directis digitis, manum recepit incolumem. CAPUT de devota pervenit. Quae vigiliis et orationibus insistens, cum matriculam, quae ibidem congregata est, pasceret, aridum brachium cum contractis digitis sanum extulit ad miscendum. Et sic tota die benedictis pauperibus deserviens, sospes re
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑: ut historia que ad ȩdificationẽ
ȩccłȩ ꝑtinet post posita uerbositate¬
atq breui ac simplici sermone texat᷑.
Ut & uirtutẽ antistitis beati ꝓdat. & sa¬
pientib fastidiũ ñ ĩponat. Quo facto.
& lector ꝓuocet᷑ in lectione: & sc̃s
cũ p̃ humore cãpitis decidentib ca-¬
taractis oculoꝵ aditꝰ hab̾et ꝑ qͣttuor
annos grauit̾ obseratos. uenit ad
cellulã condatensẽ in qͣ uir beatꝰ
transiit. ꝓstratq ad eiꝰ lectulũ nocte
tepuitq suspiriis eiꝰ uenerabile lignũ
cancelli. Lucescente autẽ die: rese¬
ratis cataractis luminũ lum̃ uidẽ ꝑme¬
ruit. Quis unꝗ talefacere cũ ferram̃tis
medici. cũ plus negotiũ doloris exer¬
cent quã medelȩ. cũ distento trans¬
fixoq spiculis oculo pri mortis corm̃ta
figurant. quã lum̃ aꝑiant. In qͦ si cau¬
tela fefellerit. ȩtnã misero p̃parant
cęcitatẽ. huic autẽ beato confessori uo¬

Expanded text:
videtur, ut historia, quae ad aedificationem videtur, ut historia, quae ad aedificationem eclesiae pertenet, postposita verbositate, brevi atque simplici sermone texatur, ut et virtutem beati antestitis prodat et sapientibus fastidium non inponat. Quo facto et lector provocetur in lectione, et sanctus cum prae umore capitis, decedentibus cataractis, oculorum aditus haberet per quattuor annos graviter obseratos, venit ad cellulam Condatinsim, in qua vir beatus transiit. Prostratusque ad eius lectulum, noctem tepuitque suspiriis eius venerabile lignum cancelli; luciscente autem die, reseratis cataractis luminum, lumen videre promeruit. Quid umquam tale fecere cum ferramentis medici, cum plus negotium doloris exserant, quam medellae, cum, distentum transfixumque spiculis oculum, prius mortis tormenta figurant, quam lumen aperiant? In quo si cautela fefellerit, aeternam misero praeparat caecitatem. Huic autem beato confessori vo
Abbreviated transcription (Latin):
euanuit. Post hȩc autẽ stans ad pedes¬
domni gloriosi. factꝰ ẽ. in stapore m̃tu
& uidit beatã basilicã nouo lumine eł¬
fulgere. ex qͣ egrediens sc̃s dix ad eũ
Exaudita .ẽ oratio tua: & ecce eris sanꝰ ab
infirmitate quã pateris. & sic beate cru¬
cis signaculũ suꝑ caput eiꝰ faciens: abs¬
cessĩt. Ille uͦ. in se reuersus: amota omĩ
insidia sensit se integrã salutẽ recepisse
Tam̃ post receptã sãnitatẽ cũ cępisset
uino uti suꝑflue. corpus eiꝰ diu abstentu
imbre maduisset : latꝰ eiꝰ cũ uno pede
contrahit᷑. Sed parsimoniȩ se iterũ
deputans. caputq tonsorans: rursũ
beati uirtute reddit᷑ sanitati.
ũ singula queq miracula beati
uiri succinete seribimꝰ. nec ea
ampliori sermone expandimꝰ. ue¬
rendo ualde atq tuñdo it̃ carpimus
inchoatũ. neforte dicat᷑ a prudentio¬
rib. Multũ poterat hec peritꝰ extendẽ.¬
Sed nob̾ in ȩccłasticũ dogma uersantib

Expanded text:
em stans ad pedes gloriosi domni factus est in stupore mentis, et vidit beatam basilicam novo lumine effulgere; ex qua egrediens, sanctus dixit ad eum: 'Exaudita est oratio tua, et ecce eris sanus ab infirmitate qua pateris!' Et sic beatae crucis signaculum super caput eius faciens, abscessit. Ille vero in se reversus, amota omni insidia, sensit se salutem integram recepisse. Tamen post receptam sanitatem, cum coepisset vinum uti superflue, corpusque a diu abstento imbre maduisset, latus ei cum uno pede manuque contrahitur. Sed parsimoniae se iterum deputans caputque tunsorans, rursum beati virtute redditur sanitati. 19. Dura singula quaque miracula beati viri succincte scribimus nec ea in ampliore sermone expandimus, verendo valde atque timendo iter carpimus inchoatum, ne forte dicatur a prudentioribus: multum haeSed nobis in eclesiasticum dogma versantibus
Abbreviated transcription (Latin):
sib nullo sustentante ꝑuenit. Quȩ̃ usq
borans in oꝑe: cecitate pessima insidi¬
atore ĩmittͥente ꝑ cussus .ẽ. Qui cũ ꝑ
sex annos male agens in hac infirmitate
duraret: aduenit̾ ad scm tẽplũ beati mar¬
tini. Ibiq assidue in orationib in cũbens. in
crastina die de scã festiuitate dũ ad pedes
scĩ martini staret. subito uisũ ẽ ei circa
se tanꝗ choruscatio resplendẽt. Qui con-¬

Expanded text:
sibus, nullo sustentante, pervenit. sibus, nullo sustentante, pervenit. borans in opere, caecitate pessima, insidiatore immittente, percussus est. Qui cum per sex annos male agens in hac infirmitate duraret, advenit ad sanctum templum beati Martini, ibique assidue orationi incumbens, in crastina die de sancta festivitate, dum ad pedes beati Martini staret, subito visum est ei, circa se tanquam coruscatio resplenderet; et
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita dicã renasci denuo fecit in mundo.
ed nec hoc reticebo: qđ in sua festiui¬
tate oꝑatꝰ sit hic patronꝰ Palatina
quȩdã puella paralisi humore ꝑcussa.
usũ gressuũ male redacta ꝑdiderat: ita¬
ut contractis in poplitib nerus calcaneos
ad crura conuingeret. Quã pat̾ turonis
deferens: ante pedes beati martini deuotꝰ
exposuit. Ibiq trib m̃sib iacens stipẽ a
pͣtereuntib postulabat. Factũ ẽ. autẽ in
die insignis solẽnitatis beati uiri: ut illa
scã solẽnia celebrantes contestationẽ de
scĩ domni uirtutib narraremꝰ : subito
illa uociferare cępit & flere. indicans se
torqueri. At ubi expetita contestatione
omis popłs scs in laudẽ dni ꝑclamauit:
statĩ dissoluti sunt nerui qui ligatieran
& stetit suꝑ pedes suos cuncto popłospẽ¬
ctante. Et sic ꝓpiciante dño usq ad al¬
tare sc̃m ad communicandũ ꝓpriis gres¬

Expanded text:
ut ita dicam, renasci denuo fecit in mundo. 14. ut ita dicam, renasci denuo fecit in mundo. 14. Sed nec hoc reticebo, qtate operatus sit hic patronus. Palatina quaedam puella, paralysis humore percussa, usum gressuum male redacta ut, contractis in poplitibus nervis, calcaneos ad crura coniungeret. Quam pater Turonus deferens, ante pedes beati Martini devotus exposuit, ibique tribus mensibus iacens, stipem a praetereuntibus postulabat. Factum est autem in die insignis solemnitatis beati viri, ut illa,sancta solemnia celebrantes, contestationem de sancti domini virtutibus narraremus, subito illa vociferare coepit et flere, indicans se torqueri. At ubi, expeditam contestationem, omnis populus Sanctus in laudem Domini proclamavit, statim dissoluti sunt nervi, qui ligati erant, et stetit super pedes suos, cuncto populo spectante, et sic, propitiante Domino, usque ad altare sanctum ad communicandum propriis gres
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ex̃. ad pedes domni . & cũ reliqͦ popło
missarũ solẽnia expectaret: subito aptis o¬
culis cuncta clare cernere cȩpit. ita ut ad
scm̃ altare cõmunicandi grã nemine du¬
cente pueniret. Quȩ autẽ fuerat causa
cȩcitatis edicã Prima die paschȩ uissus. ẽ
a dño suo: ut agrũ circiuret. Inuentoq
aditu unde pecora introibant: dũ eũ clau.¬
dere conat᷑ excecatꝰ ẽ. Tunc ut diximꝰ ad
beatũ sepulchrũ ueniens flens & eiulans:
uisũ quẽ ꝑdiderat flagitabat. Die autẽ illa
cente sole luminũ oculoꝵ suoꝵ refulser̃stellȩ.
Quis unquã rogo talis medicꝰ poterit inue¬
niri. qͥ in unã infirmitatẽ duas contulerit
medicinas : Ecce in unũ cȩcũ: duȩ uir-¬
tutes ostensȩ. Cui corporales oculos ad
contẽplanda t̾rena priꝰ aꝑuit: nunc cor-¬
dis oculos ne ea concupiscat illummauit
& ad suũ dignatꝰ ẽ dicare seruitiũ. quẽ

Expanded text:
dum esset ad pedes domni et cum reliquo populo dum esset ad pedes domni et cum reliquo populo missarum solemnia spectaret, subito apertis oculis cuncta clare cernere coepit, ita ut ad sanctum altare communicandi gratia, nemine ducente, veniret. Quae autem fuerit causa caecitatis, edicam. Primo die paschae iussus est a domino suo, ut agrum circuiret, inventumque aditum, unde pecora introiebant, dum cum claudere conatur, excaecatus est. Tunc, ut diximus, ad beatum sepulchrum veniens, flens et heiulans, visum, quem perdiderat, flagitabat. Die autem illa,cente sole luminum suorum refulserunt stellae. Quis umquam, rogo, talis medicus poterit inveniri, qui in unam infirmitatem duas contulerit medicinas? Ecce in unum caecum duae virtutes ostensae, cui corporales oculos ad contemplanda terrena prius aperuit, nunc cordis oculos, ne ea concupiscat, inluminavit; et ad suum dignatus est dicare servitium, quem,
Abbreviated transcription (Latin):
modus tuñc diaconꝰ nunc ep̃s in seruitiũ
eiꝰ accessit. grauit a dissenteria laborans.
Sed beatꝰ germanꝰ priꝰ ad uillã excłȩ suȩ quę
in hoc t̾ritorio sita ẽ uenit. Igit᷑ cũ ante
noctẽ uigiliarũ sollenitas eiꝰ turonis adue¬
nire cȩpisset: diaconẽ in uillã reside iubet
dicens. Neforte fatigeris eundo: & aliqͥd de-
teriꝰ tibi contingat. At̃ ille. Potestas inqͥt dĩẽ:
que nos iubet uixta meritũ pati. Nã ego¬
ñ exeo alit̾. nisi ad basilicã beati antistitis
eã Confido enĩ: qđ si tumulũ eiꝰ attigero
uere sepulchri : sedata ꝓtinꝰ infirmitate
conualuit. Arnulfus autẽ quidã extu¬
ronica ciuitate de pago trans ligerĩ cȩcꝰ: be¬
ati martini suffragia deuotꝰ expeciit. Qui
duob assidue m̃sib ad eiꝰ tẽplũ deseriuens.
ieuinuis & orationib ꝑdurabat. Factũ. ẽ.
autẽ in una die resurrectionis dominicȩ.

Expanded text:
modus tunc diaconus, nunc episcopus, in servitium modus tunc diaconus, nunc episcopus, in servitium ejus accessit, graviter a dysenteria laborans. Sed beatus Germanus prius ad villam ecclesiae suae, quae in hoc territorio sita est, venit. Igitur cum ante noctem vigiliarum solemnitatis ejus Turonis advenire coepisset, diacouem in villa residere jubet, dicens: Ne forte fatigeris eundo, et aliquid tibi deterius contingat. At ille: Potestas, inquit, Dei est, quae nos jubeat juxta meritum pati: nam ego non exeo aliter, nisi ad basilicam beati Antistitis eam; confido enim quod si tumulum ejus attigero,vere sepulchri, sedata protinus infirmitate, convaluit. 13. Ursulfus autem quidam ex Turonica ciati Martini suffragia devotus expetiit. Qui duobus assidue mensibus ad ejus templum deserviens, in jejuniis orationibusque perdurabat. Factum est autem in una die resurrectionis dominicae,
Abbreviated transcription (Latin):
orans & osculans. de palla quȩ suꝑẽ posita
aures sibi & oculos tangeret. ꝓtinꝰ siccato
riuo sanguinis ita sanata ẽ: ut putaret
se redẽp̃toris fimbriã contigisse. Cuiꝰ uir
inualitudinẽ irruens. ad hostiũ basilicȩ ma¬
nib depositꝰ alioꝵ fidelit̃ ex orans. restincta
febre conualuit. & sic parit᷑ hic ab incõ-¬
modo. hȩc ã ꝑfluuio sanata. magnificantes
t̾rita a pauore: usũ uniꝰ pedis ꝑdiderat.
Ꝙ ita in debilitate corruerat. utalioꝵ manib
sustentaret᷑. euecta sicubi disponeret ꝑces¬
sura. Quȩ ad beati martini pedes depõsita.
nocte cereũ manu puoto decinuit nob̃
in basilica uigilantib. Mane autẽ facto:
moto matutini signo. suꝑ pedẽ debilẽ con¬
sticit. ita ut omĩ debilitate sedata ad meatũ
suũ ꝓpͥis gressib nullo sustentante lib̾a re¬
mearet. Quodã . uͦ. tẽpore cũ beatꝰ
germanꝰ parisiacȩ urbis pontifex ad festi¬

Expanded text:
orans, et osculans, de palla quae super est posita, orans, et osculans, de palla quae super est posita, aures et oculos sibi tangeret. Protinus siccato rivo sanguinis, ita sanata est, ut putaret se Redemptoris fimbriam contigisse. Cujus vir in valetudinem irruens, ad ostium basilicae manibus depositus aliorum, fideliter exorans, restincta febre, convaluit. Et sic pariter hic ab incommodo, haec a profluvio sanata, magnificantes territa a 1045 pavore, usum unius pedis perdiderat; et ita in debilitatem corruerat, ut aliorum manibus sustentaretur erecta, sicubi disponeret progressura. Quae ad beati nocte tota cereum manu pro voto detenuit, nobis in basilicam vigilantibus. Mane autem facto, moto matutinis signo, super pedem debilem constetit, ita ut, omni debilitate sedata, ad metatum suum propriis gressibus, nullo sustentante, libera remearet. 12. Quodam vero tempore cum beatus Germanus Parisiacae urbis pontifex ad festi
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ ab hoc dolore consumeret᷑: cȩper̃
oculi eiꝰ spumã emittere. Q̾ sic erũpente
a palpebris eiꝰ sanguine. in rediuiua luce
renascens: lum̃ qđ olĩ ꝑdiderat uidẽ ꝓme¬
mandensi terricorio: oculoꝵ lum̃ ꝑ diderat.
Quȩ relinquens domũ & patriã fide cõmo¬
uente: uenit ad scãm basilicã. Ibiq dieb
multis deseruiens: uniꝰ oculi meruit reci¬
pere uisũ. Quȩ mox oblita uirũ & filios.
uesteq mutata: ad religionẽ ȩcclesi asticã
dño inspirante transiit. Sed nechoc¬
silebo: qualit̃ uelud ex uestẽ redẽptoris nr̃i
ad beatũ sepulchrũ fluxus sanguinis sit
siccat᷑. Mulier quȩdã ex auerno ueniens
cũ iuro suo de pago transaliensi. a ꝓfluiuio
sanguinis egrotabat. Secus atriũ autẽ
basilice mansionẽ habebat. Quȩ dieb
singulis ad scĩ confessoris limina iacens.
ꝓstrata opẽ sanitatis poscebat. łactũ. ẽ
autẽ ut qͣdã die accedens ad scm̃ sepulchrũ

Expanded text:
viter ab hoc dolore consumeretur, coeperunt viter ab hoc dolore consumeretur, coeperunt ejus oculi spumam emittere. Et sic erumpente a palpebris ejus sanguine, in redivivam lucem renascens, lumen, quod olim perdiderat, videre promemandense territorio, oculorum lumen perdiderat: quae relinquens domum et patriam, fide commonente, venit ad sanctam basilicam, ibique diebus multis deserviens, unius oculi meruit recipere visum. Quae mox oblita virum et filios, vesteque mutata, ad religionem ecclesiasticam, Domino inspirante, transivit. Csilebo, qualiter velut ex veste Redemptoris nostri, ad beatum sepulcrum fluxus sanguinis sit siccatus. Mulier quaedam ex Arverno veniens cum viro suo, de pago Transaliensi, profluvio sanguinis aegrotabat, secus autem atrium basilicae mansionem habebat. Quae diebus singulis ad sancti Confessoris limina jacens, prostrata opem sanitatis poscebat. Factum est autem ut quadam die accedens ad sanctum sepulcrum,
Abbreviated transcription (Latin):
dio popło teste surrex̃. Qui continuo cleric̃
sactus & in sospitate firmat᷑: ad domũ regressꝰ ẽ.
ed & alĩ gressu debilis nomine leubo-¬
uens. iã cleric adueniens suꝑ t̾rã trahens.
quia pauꝑtate faciente. ñ habebat qͥ eũ fer¬
ret : de die in diẽ beati martini limina reqͥ¬
rebat. Qui dũ qͣdã die aforis ad scĩ pedes fle¬
ret directis genib atq pedib spectante po¬
pło sanitatẽ recepit. Tres uircutes istas ipsa
die factas fuisse constat. qͣ sigeb̾tꝰ gloriosissim̃
rex seqͣnã transiens sine consilio exercitꝰ. pacẽ
cũ fr̃ib fecit. Qđ nullus abigat hanc etiã
beati antistits fuisse uictoriã. Eo nãq
tẽpore cęcus qͥdã stipẽ ab elemosinarus po¬
stulans. cui ñ erat aliud in uictu. nisi qͥ manũ
por rexisset piecatis intuitu. Hec erat domi
prȩsidiũ nisi miseratio deuotoꝵ. Die una
subito corripit eũ dolor in oculis. & cũ gra¬

Expanded text:
dio, populo teste surrexit. Qui continuo clericus dio, populo teste surrexit. Qui continuo clericus factus et in sospitate firmatus, ad domum regressus est. 7. Sed et alius gressu debilis nomine Leuboveus iam clericus adveniens, se per terram trahens, quia paupertate faciente non habebat qui eum ferret, de die in diem beati Martini limina requirebat. Qui dum quadam die a foris ad sancti pedes fleret, directis genibus atque pedibus, spectante populo, sanitatem recepit. Tres virtutes istas ipsa die factas fuisse constat, quo Sigiberthus gloriosissimus rex Sequanam transiens, sine conlisione exercitus pacem cum fratribus fecit. Quod nullus ambigat, hanc etiam beati antestitis fuisse victoriam. 8. Eo namque tempore caecus quidam stipem ab elymosinariis postulans, cui non erat aliud in victu, nisi qui manum porrexisset pietatis intuitu, nec erat domi praesidium nisi miseratio devotorum; die una, subito corripuit eum dolor in oculis; et cum gra
Abbreviated transcription (Latin):
nomine deferentiũ manib ad beati martini
sepulchrũ iactat᷑ ẽ. Qui iugi oratione & ie¬
uinio in cũbens. pedes qͦs intortos exibuerat.
subito data sanitate retulit in usu consue¬
tudo directos. & ita scĩ uirtute qͦdã modo
reformatꝰ ẽ. ut qͥ alioꝵ manib deportabat᷑.
ꝓpͥis firmatꝰ ẽ. uestigiis: p̃sentib nob consur¬
geret sospes. Plius autẽ paraliticꝰ ex aure¬
lanensi t̾ritorio carrũca deuectꝰ: uenit ad
scãm basilicã. Qui dieb multis iacens ad o¬
stuu illu qđ seciis baptisteriũ ad mediã diẽ
pandit egressũ: beati antistitis iplorabat
auxiliũ. Pactũ ẽ autẽ una die iacens. grauiꝰ
extra solito torqueret᷑: ita ut uicinia de ꝓ¬
ximo ad eiꝰ uoces concurrerent. Dissolue¬
bant᷑ autẽ ligature neruoꝵ eiꝰ. & dirigebant᷑
ꝓptẽa erat dolor intolerabilis. & sic̃ tribu¬
ente patrono erect suꝑ plantas. flens p̃gau¬

Expanded text:
nomine deferentibus manibus ad beati Martini nomine deferentibus manibus ad beati Martini sepulchrum iactatus est. Qui iugi oratione et ieiunio incumbens, pedes, quos intortos exhibuit, at subito, data sanitate, retulit in usu consueto directos; et ita sancti virtute quodammodo reformatus est, ut, qui aliorum manibus deportabatur, propriis firmatus vestigiis, praesentibus nobis, consurgeret sospes. 6. Alius autem paralyticus ex Aurilianensi territurio carruca devectus, venit ad sanctam basilicam. Qui diebus multis iacens ad ostium illum qui secus baptisterio ad mediam diem pandit egressum, beati antestitis inplorabat auxilium. Factum est autem, ut una die iacens gravius extra solito torqueretur, ita ut vicinia de proximo ad eius voces concurreret. Dissolvebantur autem ligaturae nervorum eius et dirigebantur, propterea erat dolor intolerabilis; et sic, tribuente patrono, erectus super plantas, flens prae gau
Abbreviated transcription (Latin):
pximo posita cõmoueret: contractis su¬
bito neruis applene debilitat᷑. Qđ̃ uidens
dñs eiꝰ dolens exitũ fidelis uernaculi. iussit
eũ ad pedes beati antistitis deportari: p¬
mittens uotũ & dicens. Si eũ reddideris
sanitati puissime domne martine. in illo
capillis tuo seruitio deleget᷑: Positꝰ. gͦ. ad
pedes p̃tiosissimi domnĩ. cũ ꝑ quiñq dies
ibidẽ iaceret ĩmobilis. die sexta sopore
cõpͥmit̾. & obdormiens usũ. ẽ. ei tanq si
in lectulo solitꝰ sit homo pedẽ extende.
Exꝑgefactꝰ autẽ : sanꝰ ab omĩ debilitate
surrex. Qui tonsorato capite accepta
libertate: beati domni usib ñdeseruit.
O ã mirabilẽ beati uiri redẽptionẽ. Quis
unquã de mille talentis sic redemit sicut
p̃sens nr̃orũ eriminũ suffragator Qui uno
ictu unoꝙ momĩto sine nomismate auri. &
corpus a debilitate & conditionẽ absoluit
ab onere. Quidã ex autisio derensi malluf

Expanded text:
proximo posita commoveret, contractis suproximo posita commoveret, contractis subito nervis, ad plene debilitatur. Quod videns dominus eius, dolens exitum fidelis vernaculi, iussit eum ad pedes beati antestitis deportari, promittens votum et dicens: 'Si eum reddideris sanitati, piissime domne Martine, in illa miliatis capillis tuo servitio delegetur'. Positus ergo ad pedes pretiosissimi domni, cum per quinque dies ibidem iaceret immobilis, die sexta sopore conpremitur; et obdormiens, visum est ei, tamquam si in lectulo solitus sit homo pede extendere. Expergefactus autem, sanus ab omni debilitate surrexit. Qui, tunsorato capite, accepta libertate, beati domni usibus nunc deservit. O admirabilem beati viri redemptionem! Quis umquam de mille talentis sic redimet sicut praesens nostrorum criminum suffragator? Qui uno ictu unoque momento sine numismate auri et corpus a debilitate et conditionem absolvit ab onere. 5. Quidam ex Autisiodorensi Mallulfus
Abbreviated transcription (Latin):
beati uiri auxiliũ ut sibi miseres et᷑ or abat.
Tandẽ pietas illa respiciens. quȩ pauꝑ es
uitate sua laxata s̃ fila neruorũ arentiũ.
& sic de dextera quã ꝑ sex annos ñ dica¬
uerat. signũ beate crucis ad os faciens in
pedib restituta. ẽ. ita ut ad hospitiũ suũ
nulliꝰ usa adiutorio remearet. oculoꝵ lu¬
mine ñ recepto. Post annos autẽ duos. iterũ
ueniens ad beati patroni tumulũ: cepit
attentiꝰ sicut erat oportunũ orare. Mox
aꝑtis oculis: in rediuiua luce surrexit.
Hanc uirtutẽ ideo hic scripsimꝰ: quia post¬
quã nos aduenimꝰ illuminata. ẽ. Nã ante¬
a debilitate sanata. S ymonis fidelis¬
simi conpresbiteri nr̃i seruus ueranꝰ no¬
mine. qͥ ei erat in cõmissis pintuarii plibatꝰ.
dũ ad custodiã sibi dispositã resideret.
suꝑueniente humore podagrico pedũ
gressu multat᷑. Qui cũ ꝑ totũ annũ ta¬
lib dolorib uexaret᷑. ut etiã uicina in

Expanded text:
beati viri auxilium, ut sibi misereretur, orabat. beati viri auxilium, ut sibi misereretur, orabat. Tandem pietas illa respiciens, quae pauperesvitate sua laxata sunt fila nervorum arentium, et sic de dextra, quam per sex annos non iudicavera, signum beatae crucis ad os faciens, in pedibus restituta est, ita ut ad hospitiolum suum nullius usu adiutorio remearet, oculorum lumine non recepto. Post annos autem duos iterum veniens ad beati patronis tumulum, coepit adtentius, sicut erat oportunum, orare; mox apertis oculis, in rediviva luce surrexit. Hanc virtutem ideo hic scripsimus, quia, postquam nos advenimus, inluminata est; nam antea debilitate sanata. 4. Symonis fidelissimi conpresbiteri nostri servus Veranus nomine, qui erat ei in commissis prumptuariis praelibatus, dum ad custodiam sibi dispositam resederet, superveniente umore podagrico, pedum gressu multatur. Qui cum per totum annum talibus doloribus vexaretur, ut etiam vicinia in
Abbreviated transcription (Latin):
uina desiderat. Eacit hoc uirtus an-¬
tistitis: que sȩpe miseris opẽ ꝓflua mi¬
seratione tribuit. & infirmis medica¬
m̃ta largit᷑ Prȩcor ne nimiũ ꝓgredi
p̃sumens obsonet paginã sermo ru¬
stitior. Maurusam quandã grauit̾ cira-¬
grici humoris dolor affecerat. ita ut
retortis ad crura pedib nullatenus
se erigere posset. Erat autẽ & ocu-¬
loꝵ luce multata. Quȩ longo tẽpore
grauit̾ agens. tanꝗ mortua putabat᷑ suꝑstes.
Nec erat ei spes alimonii: nisi qͥ manũ mi¬
scdiȩ porrexisset. Cotidie autẽ respectũ
intuens deuotorũ: iuctus necessaria de¬
poscebat. Factũ .ẽ. autẽ ut quodã tẽ¬
pore extra solitũ grauiꝰ ageret nec
poterat queꝗ iudicare m̃brorii: nisi
tantũ in pectore flatꝰ spiraminis dis¬
currebat. Quȩ iã ualde exanimis. ro¬
gauit ut eã ad pedes scĩ martini de¬
ferrent. Quo loco. cũ manib fideliũ
fuisset illata: dolore cogente uoeiferans.

Expanded text:
vinum desiderat. Facit haec virtus Anvinum desiderat. Facit haec virtus Antistitis, quae saepe miseris opem seratione tribuit et infirmis medicamenta largitur. 3. Vereor, ne, nimium progredi praesumens, obsoletet paginam sermo rustitior. Maurusam quendam graviter ciracrici umoris dolor adfecerat, ita ut, retortis ad crura pedibus, nullatenus se eregere possit. Erat autem et oculorum luce multata, quae longo tempore graviter agens, tamquam mortua putabatur superstis, nec erat ei spes alimonii, nisi qui manum misericordiae porrexisset. Cotidie autem respectum intuens devotorum, vietus necessaria deposcebat. Factum est autem, ut quodam tempore extra solitum gravius ageret, nec poterat quemquam iudicare membrorum, nisi tantum in pectore flatus spiraminis discurrebat. Quae iam valde exanimis rogavit, ut eam ad pedes sancti Martini deferrent. Quo loco cum manibus fidelibus fuisset inlata, dolore cogente vociferans
Abbreviated transcription (Latin):
mis urgere cępit. Huntius hȩc ad me
delatꝰ retulit. & flagitans ut si qͥd medi¬
cam̃ti repperire possit. morituro trans¬
mitterẽ ne obiret. At ego in uirtute
beati antistitis confisus. unũ ex cereolis
transmitto ꝑ puerũ dicens. Accendite
illũ corã eo. & in contẽplatione luminis
autẽ puer: qđ dederã deportauit. Quo
accenso: ante lectũ egroti fauillã scirpi.
quã iã ignis consũpserat. cultro eradunt.
Diluitũq aqͣ: egroto porrigunt adbibendũ.
Atille ut hausit: ꝑtinꝰ sanitatẽ recepit.
In columisq redit᷑ nob̾ postea qͣlit̾ sibi
uirtꝰ beati antistitis subuenit exposuit.
Nã referre erat solit̾: qđ ubi pͥmũ oculis
eiꝰ iubar luminis ꝑgressũ a cęreo tene¬
bras pepulit noctis ꝓtinꝰ in contẽplati¬
one flãme febris recessit a corpore. Ac
stomachus qui diu languebat inedia.
cibũ consolationis efflagitat. Ꝙ qui
tantũ aquã purã ad restringendũ fe¬
bris ardorẽ haurire consueuerat: nunc

Expanded text:
gi coepit. Nuntius haec ad me delatus retulit, efflagitans ut si quid medicamenti reperire possem, morituro transmitterem, ne obiret. At ego in virtute beati Antistitis confisus, unum ex cereolis transmitto per puerum, dicens: Accendite illum coram eo, et in contemplatione luminis autem puer quod dederam deportavit. Quo accenso ante lectum aegroti, favillam scirpi, quem jam ignis consumpserat, cultro eradunt, dilutumque aqua aegroto porrigunt ad bibendum. At ille ut hausit, sanitatem protinus recepit, incolomisque redditus, nobis postea, qualiter sibi virtus beati antestitis subvenit, exposuit. Nam referre erat solitus, at ubi primum oculis eius iubar luminis progressum a cereo tenebras pepulit noctis, protinus in contemplatione flammae febris recessit a corpore, ac stomachus, qui diu languebat inaedia, cibum consolatitantum aquam puram ad restinguendum febris ardorem haurire consueverat, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
beati p̃sulis fama scãm eiꝰ adiit basilicã:
ut sibi p̾sentia cunctis suffragia subue¬
nirent. Sed cũ in eundẽ locũ plenꝰfide
uenisset: ardentiꝰ eũ sȩui demonis pulsat
audatia. Nec ei licebat atriũ egredi: ꝓptꝰ
publicã dęmonũ infestationẽ. In atriotam̃.
nichil nocebat᷑. Nã uisibilit̾ cũ magno armoꝵ
strepitu uenientes: conabant᷑ cassis teloꝵ
acuminib ꝑfodere. Qđ si se subderet t̾rȩ
ranarũ suꝑ eũ multitudo horribilis desi¬
lere uidebat᷑. Sed & uoces publice ab eo
audiebant᷑: ex pbrantiũ & dicentiũ. Mar¬
tinꝰ quẽ expecisti: nichil tibi poterit sub
uenire. quia nrĩs es ditionib mancipatꝰ
ed ille ad hec fident̾ ĩmobilis signũ crucis
opponens: tribilit̾ eos ꝑ aera tenerũ effu¬
gabat. Post has autẽ uacuas & in anes ĩmis¬
siones cũ uideret inimicꝰ eũ sibi uendicare
ñ posse: dolis eũ tẽptauit illudere. Cõpo¬

Expanded text:
beati Praesulis fama, sanctam ejus adiit basilicam, beati Praesulis fama, sanctam ejus adiit basilicam, ut sibi praesentia cunctis suffragia subvenirent. Sed cum eodem in loco plenus fide venisset, ardentius eum saevi daemonis pulsat audacia: nec ei licebat atrium egredi propter publicam daemonum infestationem: in atrio tamen nihil nocebatur. Nam visibiliter cum magno armorum strepitu venientes, conabantur eum cassistelorum acuminibus perfodere. Quod si se subderet terrae, ranarum super eum multitudo horribilis desilire videbatur. Sed et voces publice ab eo audiebantur exprobrantium, et dicentium: Martinus, quem expetisti, nihil poterit tibi subvenire, quia nostris es ditionibus mancipatus. Sed ille ad haec fidenter et immobilis 1050 signum crucis opponens, terribiliter eos per aerem tenuem effugabat. Post has autem vacuas et inanes immissiones, cum videret inimicus eum sibi vindicare non posse, dolis eum tentavit illudere. Compo
Abbreviated transcription (Latin):
ad cingulũ cũ ipsis nauib in ꝓfundũ. Neqͣꝗ
stinꝰ occurreret: p̃cabat᷑ dicens fidelit̾ suis.
Nolite timere. Scio enĩ qđ dextera scĩ uiri
ad auxilia porrigenda: maxime in necessi¬
tatib sit parata. Hȩc eo dicente: directis a dõ
manib mutatoq uento contrario: in scđo
nullo pereunte ꝑuener̃ in litore. lbi tã
p̾sens occurrit beati confessoris suffragiũ:
ut etiã argentũ qđ fluuio rapiente ꝑdi¬
derant. ipso deniq fluuio in lit restitu¬
ente recipent. ¶UIdã ex uennensi
territorio landulfus nomine. a lunatici
demonii infestatione grauit̾ uexabat᷑
ita ut plerunq ab hoste se uallari putans¬
in t̾rã corrueret. Cruentasq ex ore spu-¬
mas emittens: tanquã mortuus habebat᷑.
Qđ genꝰ morbi ephilentieũ peritoꝵ medicoꝵ
uõcitauit auctoritas. Rustici .uͦ. cadiuũ
dixere ꝑ eo qđ caderet. Cunq se. ante¬
dictꝰ in hoc exitu uideret affligi. audita

Expanded text:
ad cingulum cum ipsis navibus in profunde, nequaquam ad cingulum cum ipsis navibus in profunde, nequaquam stinus occurreret, precabatur, dicens fidenter suis: 'Nolite timere; scio enim, quod dextera sancti viri ad auxilia porregenda maxime in necessitatibus sit parata'. Haec eo dicente, directis a Deo navibus mutatoque vento contrario in secundo, nullo pereunte, pervenerunt litore, ubi tam praesens occurrit beati confessoris suffragium, ut etiam argentum, quod fluvio rapiente perdiderant, ipso denique fluvio in litus restituente, reciperent. 18. Quidam ex Viennensi terreturio Landulfus nomine graviter a lunatici daemonii infestatione vexabatur, ita ut plerumque ab hoste se in terram corrueret, cruentasque ex ore spumas emittens, tanquam mortuus habebatur. Quod genus morbi epilepticum peritorum medicorum vocitavit auctoritas; rustici vero cadivum dixere, pro eo quod caderet. Cumque se antedictus in hoc exitu videret affligi, audita
Abbreviated transcription (Latin):
ego ieiunꝰ remaneã. Dũ autẽ tacitꝰ orarẽ:
uocẽ in ulteriori ripa audio me uocantẽ
ut naui homini qͥ it̃ agebat ad ducerẽ.
Uerũ ubi acceptis cõptis tonsorũ. etiã ĩpet̾
fluctꝰ secare cepi. & in medio ut pote amnis
ꝑueni. subito excussus magnꝰ ex gurgite
piscis in nauĩ cecidit. Qũi confestĩ opp̾ss
transpositis hominib domi regressus sum.
Uenditoq pisce uno uini modio: cũ cȩterss
sũ refect. Ergo noueritis. quia uelocit̾ in
id qđ inuocatꝰ fuerit si petat᷑ fidelit̾ appa¬
rebit. Testor autẽ dm̃: quia hȩc abipsi naute
ore cognoui. Quodã die dũ guntrannꝰ
boso cõntra uicũ ambiacensẽ ligerĩ fluuiũ
transmearet. & irruentib iã tenebris mundũ
nor horribilis retineret. subito aduersante
uento nautȩ turbant᷑ in pelago. Separatisq
nauib quȩ pontẽ illũ sustinebant. & aqͣ usq
ad sũmũ repletis: descendunt cuncti usq

Expanded text:
ego jejunus remaneam. Dum autem haec tacitus orarem, ego jejunus remaneam. Dum autem haec tacitus orarem, vocem in ulteriori ut navem homini, qui iter agebat, adducerem. Verum ubi, acceptis contis, tunsorum etiam inpetum fluctus secare coepi et in medio utpute amne perveni, subito excussus magnus ex gurgite piscis in navim cecidit; quem confestim obpressum, transpositis hominibus, domi regressus sum, vinditumque piscem uno vini modio, cum ceteris sum refectus. Ergo noveritis, quam velociter in id quod invocatus fuerit, si petatur fideliter, apparebit'. Testor autem Deum, quia haec ab ipsius nautae ore cognovi. 17. Quodam die, dum Gunthramnus Boso contra vicum Ambiacensim Ligerem fluvium transmearet, et, inruentibus iam tenebris, mundum nox horribilis reteneret, subito adversante vento nautae turbantur in pelago, separatisque navibus, quae pontem illum sustenebant, et aqua usque ad summum repletis, discendunt cuncti usque
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Tuit & illud insigne miraculũ:
cũ dñs in die epiphaniorũ obtentu beati
antistitis ex aqͥs falerna ꝓdux̃. ac de aluei
fundo uinũ elicuit paupi: qͥ quondã la¬
tices in uina mutauit. Igit᷑ dũ quodã tẽ¬
pore it agere in pago balbiacensi: ad ligerĩ
ripȩ alteri transponere debebat sollicite
reqͥreremꝰ loca inꝗͣ piscaturi ꝓcedemꝰ: lo¬
cũ indicat dicens. Sit nob̾beatꝰ martinꝰ in
aduitoriũ. At nr̃i ingrate hȩc susceper̃ di-¬
centes: qđ in eiꝰ nomine. nunquã captura
ẽ uisa euenisse. & ille. Haud dubiũ qͥn p̃stet
hec uirtꝰ eiꝰ. Nã referã uob̃. qͥd mͥ hoc anno
contigerit: uel qualit̾ ꝑ inuocationẽ no¬
minis eiꝰ opitulante dño quȩ optabã ꝓ-¬
merui. Deniq dies erat epyphanioꝵ & in¬
gressus in ꝓmtuariũ: nichil potꝰ qđ hau¬
rirẽ inueni. Egressusq oauidicens. Bea¬
tissime marcine: transinitte mͥ in hac scã
solẽnitate aliqͥd uini: ne epulantib aliis

Expanded text:
it. Fuit et illud insigne miraculum, cum Dominus in die Epiphaniorum obtentu beati Antistitis ex aquis Falerna produxit, ac de alvei fundo vinum elicuit pauperi, qui quondam latices in vina mutavit. Igitur cum quodam tempore iter ageremus in pago Balbiacensi ad Ligerim uqui nos ripae alteri transponere debebat, sollicite requireremus loca in quae piscaturi procederemus, locum indicat, dicens: 'Sit vobis beatus Martinus in adiutorium'. At nostri ingratae haec susceperunt, dicentes, quod in eius nomine numquam captura visa est evenisse. Et ille: 'Haud dubium, quia praestat haec virtus eius. Nam referam vobis, quae mihi hoc anno contigerit, vel qualiter per invocationem nominis eine, opitulante Domino, quae obtavi promerui. Deniqgressus in promptuario, nihil potus quod haurirem inveni, egressusque oravi, dicens: Sanctissime Martine, transmitte mihi in hac sacra solemnitate aliquid vini, ne epulantibus aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
mox omi dolore sedato. sanitatẽ recepi
de tumulo. In qͦ tã p̃sens fuit beneficiũ.
ut id actũ fuerit hora t̾cia. incolumis
ꝓcederẽ ad conuiuiũ ipsa die ad sextam.
isũ . ẽ. & hoc inserere lectioni. qͣlit̾
me dĩ arguerit: ne ante me ꝑmit¬
terẽ stultos & faciles de beatis sollẽpnib
obtrectare. In crastino autẽ postquam
conualui. die dominico ad missã ueniens.
nolens me fatigare. uni p̃s biterorũ glo¬
riosa sollenia celebrare p̾cepi. Sed cũ
p̃sbit̃ ille nescio quid rustice deꝓmeret.¬
sic inculte loqͥ. Nocte autẽ insecuta ũidi
uirũ dicentẽ michi. de mysteriis dĩ neqͣꝗ
disputandũ. Testor dm̃: quia hoc a me
ñ est cõpositũ Sed ipsa quȩ audiui uerba
uob̾ exposui. Unde dilectissimi nullus de
putare p̃sumat: quia apud dĩ maiestatẽ
magis simplicitas pura. quã philosophorũ
riore excessit. Nã cũ tulerĩ de cereolis
illis qͦs de sepulchro beati antistitis su¬

Expanded text:
mox omni dolore sedato, sanitatem recipi mox omni dolore sedato, sanitatem recipi de tumulo. In quo tam praesens fuit beneficium, ut, cum id actum fuerit hora tertia, incolomis procederem ad convivium ipsa die ad sextam. Visum est et hoc inserere lectioni, qualiter me Deus arguerit, ne ante me permitterem stultos et faciles de beatis solemnibus obtrectare. In crastino autem, postquam convalui, die dominico ad missam veniens, nolens me fatigare, uni presbiterorum gloriosa solemnia caelebrare praecepi. Sed cum presbiter ille nescio quid rustice uisset tacere, quam sic inculte loqui. Nocte autem insecuta, vidi virum dicentem mihi: De mysteriis Dei nequaquam disputandum. Testor enim Deum, quia hoc a me non est compositum, sed ipsa verba quae audivi, vobis exposui. Unde, dilectissimi, nullus de putare praesumat, quia apud Dei majestatem magis simplicitas pura quam philosophorum riore excidit. Nam eum retulerim 1040 de cereolis illis quos de sepulcro beati Antistitis su
Abbreviated transcription (Latin):
machi: febris tantũ erat uictꝰ corpori. Nam
nullatenꝰ accedebat: confortatio sũptuosa
rat autẽ & dolor grauis totũ aliui penetrans
& descendens ad ilia. ñ me minꝰ consumens
dorura sua qua febris exigerat. Cũꝙq sic
ageret siec ur ut ñ remansisset spes uite sed
euncta deputarent᷑ in funere. nec ualeret
penit᷑ medici antidotũ quẽ mors manci¬
pauerat ad ꝑdendũ. Ego ipse de me des¬
perans. uocaui arm̃tariũ archiatrũ. &
dico ei. Omẽ ingeniũ artificii tui ĩpen¬
disti. pigm̃torum omiũ uĩ iã ꝓbasti: sed
nichil ꝑficit perituro resscłi. Unũ restat
qđ faciã. Magnã tibi tiriacã ostendã.
puluerẽ de sacratissimi domni sepul¬
chro exhibeto. & exinde mͥ facito poti¬
onẽ. Qđ si hoc ñ ualuerit: amissa sunt
omia euadendi ꝓfugia. Tunc misso dia¬
cono ad antedictũ beati p̾sulis tumulũ.
desacrosco puluere exhibuit. Dilutũq
mͥ porrigunt ad bibendũ. Quo hausto:

Expanded text:
machi, febris tantum erat victus corpori. Nam machi, febris tantum erat victus corpori. Nam nullatenus accedebat confortatio sumptuosa: erat autem et dolor gravis totam alvum penetrans, et descendens ad ilia, non me minus consumens tortura sua quam febris exegerat. Cumque sic ageretur mecum, ut non remansisset spes vitae, 1039 sed cuncta deputarentur in funere, nec valeret penitus medici antidotum, quem mors mancipaverat ad perdendum, ego ipse de me desperans, vocavi Armentarium archiatrum, et dico ei: Omne ingenium artificii tui impendisti, pigmentorum omnium vim jam probasti, sed nihil proficit perituro res saeculi. Unum restat quod faciam; magnam tibi tyriacam ostendam. Pulverem de sacratissimo domni sepulchro exhibeant, et exinde mihi facito potionem. Quod si hoc non valuerit, amissa sunt omnia evadendi perfigia'. Tunc misso diacono ad antedictum beati praesolis tumulum, de sacrosancto pulvere exhibuit, dilutumque mihi porregunt ad bibendum. Quo hausto,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib scĩ martini qͣs
uidimꝰ uel a fidelib
uiris de ante actotem¬
pore repperire potium.
ardentes ualde in hac
dignatus est in
laudẽ antistitis sui. libellũ primũ expli¬
cuimꝰ. Harrare etiã ea cupimiꝰ: quȩ nr̃o¬
tẽpore agi miram̃. Relinquentes paruã
tia ñ dilatat in paginis: numerositas uir¬
tutũ extendat in cumulis. Anno cen
beati martini antistitis. sigeberto glorio¬
sissimo rege duodecimo anno regnante.
post excessũ scĩ euphronii ep̃i ñ meo merito
cũ sim conscientia tetrimꝰ. & peccatis obuo¬
lutꝰ sed tribuente fideli dõ. qui uocat ea
quȩ ñ sunt tanquã ea quȩ sunt: onus epis
copatꝰ accepi. Mense autẽ sedo ordinati¬
onis meȩ. cũ essẽ in uillã: incurri dissentẽ¬
riã cũ febre ualida. & talit̾ agi cepi: ut
iminente mortȩ uiuere omimodis despe¬
raro Q nitrebã autẽ assidue ꝑ digestionis of¬
ficia quȩ ñ accipe poterã in expensa. & erat
horror cibi cũ ab inedia deficeret uirtus sto¬

Expanded text:
irtutibus sancti Martini, quod vidimus vel a fidelibus viris de anteacto tempore repperire potuimus, ardentes valde in hac dignatus est in laudem Antistitis sui, libellum primum explicuimus; narrare etiam ea cupimus quae notempore agi miramur, relinquentes non parvam quod peritia non dilatat in paginis, numerositas virtutum extendat in cumulis. CAPUT PRIbeati Martini 1038 antistitis, Sigiberto gloriosissimo rege duodecimo anno regnante, post excessum sancti Eufronii episcopi, non meo merito, cum sim conscientia teterrimus, et peccatis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, onus episcopatus indignus accepi. Mense autem secundo ordinationis meae, cum essem in villa, incurri dysenteriam cum febre valida, et taliter agi coepi, ut imminente morte vivere omnimodis desperarem. Emittebam autem assidue digestionum officia, quae accipere non poterant inexpensa, et erat horror cibi; cumque ab inedia deficeret virtus sto
Abbreviated transcription (Latin):
legendo hectorẽ pugnantẽ. aut
sõerate philosophantẽ: cũ eos ñ
solũ imitari stultitia sit. sed ñ
acerrime etiã ipugnare dem̃tia :
Quippe qͥ humanã uitã p̾sentib
tantũ actib estimantes: spes suas
fabulis. animas sepulchris dederin.
Diquidẽ ad solã hominũ memoriã
se ppetuandos crediderꝰ cũ ho-¬
minis officiũ sit pennẽ potiꝰ uitã
quã pennẽ memoriã quȩrere: non
scribendo aut pugnando uel philo-¬
sophando: sed pie: scẽ. religioseq ui-¬
uendo. Qui qͥdẽ error humanis lit¬
teris traditꝰ. in tantũ ualuit: ut mul¬
tos tam̃ emulos uł in anis philoso¬
phie uel stulte illiꝰ uirtutis inuenerit
futurã ꝑscripsero: qͦutiq ad uerã sa¬
pientiã & cęlestẽ militiã diuinãq
uirtutẽ legentes incitabunt᷑. In qͦ
ita nrĩ qͦq rationẽ cõmodi ducimꝰ:

Expanded text:
legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerifuturam, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita
Abbreviated transcription (Latin):
sed ȩt̾nũ a dõ pͥmiũ expectemꝰ: qͥa
& si ipsi ñ ita uiximꝰ ut ex ẽplo aliis
eẽ possimꝰ dedimꝰ tam̃ oꝑam ne is
lateret qͥ e& imitandꝰ. Igit᷑ scĩ mar¬
tini uitã scribe exordiar̃. & quȩ uel
ante episco patũ uel in episcopatu ges¬
serit: quãuis neqͣꝗ ad omĩa illi po-¬
tuerĩ ꝑuenire. adeo ea in qͥb ipse tantũ
consciꝰ sibi fuit nesciunt᷑: quia laudẽ
ab hominib ñ reqͥrens. quantũ in
ipso fuit. om̃s uirtutes suas latere uo¬
luisset:. Quãquã etiã ex his quȩ cõꝑta
nob̾ erant plura omisimꝰ: quia suffi-¬
cere credidimꝰ. si tantũ excellentia
notarent᷑. Simul & legentib consu-¬
lendũ fuit: ne qđ his pareret copia
congesta fastidiũ. Obsecro autẽ eos qͥ
lectumi s̃ ut fidẽ dictis adhibeant: neq
mesqͥcꝗ nisi cõꝑtũ & ꝓbatũ scripsisse
arbitrent᷑. Alioqͥn. tacere quã falsa
dicere maluissẽ¬

Expanded text:
num a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere malui
Abbreviated transcription (Latin):
Pontificis sacri meritoꝵ mole ꝑ ennis
Hic studiose potes martini discere lector
Ortũ. militiam. natales. gesta. parentes.

Expanded text:
Pontificis sacri meritorum mole perennis, Hic studiose potes Martini discere lector Ortum, militium, natales, gesta, parentes
Abbreviated transcription (Latin):
ie cũ ad me pleriq
monachi uenissent.
int̾ fabulas iuges lon¬
gũq sermonẽ m̃tio
incidit libelli mei. quẽ de uita beati
uiri martini edidi: studioseq eũ
a multis legi libentissime audiebã.
Interea indicat᷑ mͥ dixisse quendã
malo sp̃u suscitatũ: cur martinus
q̃ mortuos suscitasset. flãmas do¬
mib depulisset: ipse nuꝑ adustꝰ
incendio. ꝑiculosȩ fuisset obnoxiꝰ
passioni. Oistũ qͥsqͥs ẽ miserũ Iudȩ¬
or in uerbis ei ꝑfidiã & dicta co¬
gnoscim: qͥ in cruce positũ dñm
his uerbis increpabant. Alios saluos

Expanded text:
die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his
Abbreviated transcription (Latin):
orabat. Monachi autẽ qui ꝑforib
erant : crepitante & colluctante
in cendii sono obseratas effringunt
fores. demotoq igni mediis flamis
martinũ auferunt. cũ iã penitꝰ. eẽ
consũptꝰ tã diuturno incendio pu¬
taret᷑. Cȩterũ ut uerbis meis dñs
ẽ. testis: mͥ ipse referebat. & ñ sine
gemitu fatebat᷑ in hoc se diaboli
arte deceptũ: ut excussus a sõno con¬
siliũ ñ hab̾et. qͦ ꝑfidẽ & orationẽ
ꝑiculo repugnaret. Deniq tã diu
circa se seuisse ignẽ: quã diu erũꝑe
ostiũ. turbatꝰ m̃te tẽptauerit. Ubi
uͦ. auxiliũ crucis & orationis arma
repetisset: medias cessisse flãmas:
seq tũ sensisse rorantes: qͣs male. ẽẽt.
exptꝰ urentes. Unde intelligat qͥsqͥs
hȩc legerit: tẽptatũ qͥdẽ illo mar¬

Expanded text:
orabat. monachi autem, qui pro foribus orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Mar