comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Dimittet enim ꝑ acto resurrecti¬
onis munere dñs electos suos in
eterna tab̾nacula letantes: ñ eos
utiq ult̾ius a sua p̃sentia remouẽs.
s adiscrimine iudicii quõd in ae¬
re futurum apło dicente noui¬
mus. ad inhabitationẽ patrie
celestis immittens: ut ꝓsius qͥꝙ
piant. Quõd enim hic ppłi in ta¬
b̾nacula sua ꝓfecti eẽ dicuntur:
hoc ẽ profecto quõd in euangłio
dr. quia benedicentes regi profe¬
cti sunt intab̾nacula sua: quia
tissima ac felicissima ciuium su¬
ꝑnorum. hẏmnos gr̃arum suo
dicere creatori. hinc etnim scͥp¬
tum ẽ. Beati qui habitant in
domo tua: in scł̃m scħ laudabt̃
te. Hĩc idem ꝓpha. ultimos septem
psalmos in diuine laudis suauita¬
te compleuit: porro octauum an¬
te finem psalterii de uictoria pug¬
ne qua gygantem strauerat. dñm
benedicendo confecit. Ubi aꝑte m¬
dicat. qm̃ om̃s qui hic maligni
hostis certamina suꝑant: illic in
requie uera. laudem sui redemp¬
toris et adiutoris decantant. Bene¬

Expanded text:
esurrectionis munere Dominus electos suos in aeterna tabernacula laetantes; non eos utique ulterius a sua praesentia removens, sed a discrimine judicii, quod in aere futurum Apostolo docente novimus, ad inhabitationem patriae coelestis immittens, unde pro suispiat. Quod enim hic populi in tabernacula sua profecti esse dicuntur, hoc est profecto quod Dominus in Evangelio dicitur, quod benedicentes Regi profecti sunt in tabernacula sua, quia tissima ac fidelissima civium supernorum, hymnos gratiarum suo dicere conditori: hinc enim scriptum est : Beati qui habitant in domo tua, in saeculte . Hinc idem propheta ultimos septem psalmos in laudes divinae suavitatis complevit. Porro octavum ante finem Psalterii de victoria pugnae qua gigantem straverat, Deum benedicendo complevit. Ubi aperte indicat quia omnes qui hic maligni hostis certamina superant, illic in requie vera laudem sui Redemptoris et adjutoris decantant. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
mentes uisa sp̃e sui redempto
tos ẽẽ ñ dubium ẽ. S tunc nimi¬
rum hoc multo ꝑfectius adimple¬
bitur. cum recepta sua carne mi¬
mortali. receptis in eandem beati¬
tudinem conseruis suis & fr̃ib
cunctis. quos adhuc in terriscer¬
tare conspiciunt. ñ habebunt ul¬
tra. quo intuitum cogitationis
sue foras uel ad modicũ mittant:
babentes secum intus d̾m de cuiꝰ
uisione sempit̃na gaudeant. ha¬
bentes & proximos. quorũ feli¬
citati sempit̃ne congaudeant.
Ubi illud pͥmum et maximum
ꝑficietur. ad cuius ꝑfectionẽ
in hac uita iusti prosiuis quiꝙ
iurib accinguntur: diliges do¬
minum dm̃ tuum ex toto cõde
tuo. & ex tota anima tua. & in
tota mente tua: & diliges proxi
mum tuum sic̃ te ipsum: quia
quo uicinius p̃sentem d̃i uultũ
cernunt. eo se ardentius eus
dilectioni totos impendunt.
Quo proximos suos om̃s ẽẽ elec¬
tos. ac deo dilectos agnoscunt.
quo corda illorũ non minus qͣm

Expanded text:
mentes visa specie sui Redemptormentes visa specie sui Redemptorptos esse non dubium est. Sed tunc nimirum hoc multo perfectius adimplebitur, cum recepta sua carne immortali, receptis in eadem beatitudine servis suis et fratribus cunctis quos adhuc in terris certare conspicimus, non habebunt ultra, quo intuitum cogitationis suae foras vel ad modicum mittant, habentes secum intus Deum, de cujus visione sempiterna gaudeant; habentes et proximos, quorum felicitate sempiterne congaudeant, ubi illud primum et maximum perficietur. Ad cujus perfectionem in hac vita justi pro suis quique viribus accinguntur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et diliges proximum tuum sicut teipsum . Quia quo vicinius praesentem Domini vultum cernunt, eo se ardentius ejus dilectioni totos impendunt, quo proximos suos omnes esse electos, ac Deo dilectos agnoscunt. Quo corda illorum non minus quam
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ exposita dedicatione ac festi¬
uitate: subsecuta sic scͥptura conlu¬
sit. Et dimisit salomon ppłuriqui
benedicentes regi ꝓfecti sunt in ta¬
bernacula sua letantes. & alacͥ cor¬
de. suꝑ omnib bonis que fecerat¬

Expanded text:
 exposita dedicatione, ac festivitate subsecuta, ita Scriptura conclusit : Et dimisit Salomon populos, qui benedicentes Regi profecti sunt in tabernacula sua, laetantes, et alacri corde super omnib
Abbreviated transcription (Latin):
rũq om̃ium: itẽq iumentorũ
uolucrum. reptilium & piscium:
uel quod in libro uerborũ dierum
dr̃. reliqua uero oꝑum salomonis
porum et nouissimorum scͥpta
sunt inuerbis nathan ꝓphete.
et in libris ahie silonitis. inuisio¬
ne quoꝙ addo uidentis contra
ieroboam filium nabat: et mul¬
ta huiusmodi uolumina. que
scͥptura quidem fuisse probat.
a caldeis iudea: etiã bibliotheca
antiquitus congregata inter ali¬
as ꝓuintie opes hostili igne con¬
sumpta. Ox qua pauci qͥ nunc
in scã scͥptura continentur libri
postmodum erre pontificis et¬
ꝓphete sunt industria restaurati.
unde scͥptum est de eo. Ascendit erras
de babilone: & ipse scriba uelox in
lege moysi Uelox udelicet: quia
ꝓmptiores litterarum figuras.
quam eatenus hebrei habebant
tarxeies rex regum: esdre sacerdoti
scribe legis di doctissimo salutẽ.

Expanded text:
rumque omnium, itemque jumentorum, rumque omnium, itemque jumentorum, volucrum, reptilium, et piscium. Vel quod in libro Verborum Dierum dicitur: « Reliqua vero opera Salomonis priorum et novissimorum, scripta sunt in verbis Nathan prophetae, et in libris Ahiae Silonitis, in visione quoque Addo videntis, contra Jeroboam filium Nabat ; » et multa hujusmodi volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat sa Chaldaeis Judaea, et bibliotheca antiquitus congregata inter alias provinciae opes hostili est igne consumpta; ex qua pauci, qui nunc in sancta Scriptura continentur libri, postmodum Ezrae pontificis prophetae sunt industria restaurati. Unde scriptde Babilone, et ipse scriba velox in lege Moysi, – velox videlicet, quia promptiores litterarum figuras quam eatenus Hebrei habebant tarxerxes rex regum Esdre sacerdoti, scribae legis Dei caeli doctissimo salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
constringitur. uno diuine ꝓtec.¬
tionis munimine circundatur.
Patet sane littere sensus.quia a¬
nima dauid ꝑ sequentib licet
hostib. custodita semꝑ fuit in
sorte uiuentium: porro inimici
eius insistentib sibi aduersitatib.
sicut lapis funde curumactus.
sic instabili motu ꝑturbandi. et
siuis ẽẽnt expellendi de finib. uł ꝙͣ
humanis rebus auferendi .uii.
do plangebat interfectos
saul et ionathan. & p̃cepit ut do¬
cerent filios uda aicum: hoc id̾o
fecit. ut quia philisteos sagcitariis
habundare iam nouerat. unde
saul maxime horum ictib ꝑierat.
eandem bellandi arcẽ et sui mili¬
tes ad reuncendos eos discerent.
Quod uero sequitur. sic̃ scͥptumẽ
in libro iustorum. ipsum librum
hodie nusquã neꝙ apud ipsos be¬
breos inuenui posse asseuerant.
sicut nec librum bellorum dñ.
cuius in libro numerorum men¬
tio est: neq carmina salomonis.
neq disputationes eius sapientis¬
simas de lignorum natura herba¬

Expanded text:
constringitur, uno divinae protecconstringitur, uno divinae protectionis munimine circumdatus. Patet sane litterae sensus, quia anima David, persequentibus licet hostibus, custodita semper fuit in sorte viventium. Porro inimici ejus, insistentibus sibi adversitatibus, sicut lapis funda circumactus, sic instabili motu perturbandi, et suis essent expellendi de finibus, vel etiam humanis rebus auferendi. 7. Etdo plangebat interfectos Saul et Jonathan: Et praecepit ut docerent filios Juda arcum, hoc ideo fecit, ut quia Philisthaeos sagittariis abundare jam noverat, unde et Saul maxime horum ictibus perierat, eamdem bellandi artem et sui milites ad revincendos eos discerent. Quod vero sequitur: Sicut scriptum est in libro justorum, iphodie nunquam neque apud ipsos Hebraeos inveniri posse asseverant, sicut nec librum Bellorum Domini, cujus in libro Numerorum mentio est , neque carmina Salomonis, neque disputationes ejus sapientissimas de lignorum natura, herba
Abbreviated transcription (Latin):
reprobi. quanto latius in hac ui¬
ta uoluptatib ꝓpriis uelut lib̾i
dimittuntur. tanto longius in
futuro a diuine uisionis gloria
ꝓiciuntur: ut de eis merito dica¬
tur. Et iꝑsi de manu tua expul¬
si sunt. Mire autẽ omnipotentẽ
ꝓuidentiam describit suꝑni pro¬
tectoris: cum dicit animã ui ri
scĩ quasi in fascicło uiuentium
apud eum eẽ custo ditamSicut
enim facillimum est cuillibet. fascicłm
herbe uel feni sua manu retentũ con¬
seruare: ita uirtus dñi et saluatoris
nr̃i iħu xp̃i omnes ꝑ orbem electos
abinitio usq ad finem scłi. nequis
ex eis ulla ratione ꝑeat. sine labore
tuetur: uxta quod ipse in eungłio.
sub figura ouium de eis loquens. et
sequuntur me inquit. & ego uitã
et̃nam dabo eis: & ñ ꝑibunt ineter¬
num: et ñ rapiet eas quisquã de
manu mea. Sicut fasciculus unꝰ
quiblibet uinculis alligatur: ita
omnis scõrum cetus una eadẽꝙ
fide. spe. & caritate. adinuicem

Expanded text:
reprobi, quanto licentius in hac vireprobi, quanto licentius in hac vita voluptatibus propriis velut liberi dimittuntur, tanto longius in futuro a divinae visionis gloria projiciuntur, ut de eis merito dicatur: Et quidem ipsi de manu tua expulsi sunt. Mire autem omnipotentem providentiam describit superni protectoris, cum dicit animam viri sancti quasi fasciculo viventium apud eum necesse custoditam. Sicut enim facillimum est cuilibet fasciculum herbae vel feni sua manu retentum conservare, ita virtus Domini et Salvatoris nostri omnes per orbem electos ab initio usque ad finem saeculi, ne quis ex eis ulla ratione pereat, sine labore tuetur. Juxta quod ipse in Evangelio sub figura ovium de eis loquens: Et sequuntur me, inquit, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non rapiet eos quisquam de manu mea . Sicut fasciculus unus quibuslibet vinculis alligatur, ita omnis sanctorum coetus una eademque fide, spe, et charitate ad invicem
Abbreviated transcription (Latin):
uod abigahil int̾pellans pro
&e prodomo sua ait ad da¬
ud. quẽ iur eius stulticia & ebri¬
uate sopitus offenderat. si enĩ
surrexerit aliquando homo
psequens te. et querens animã
tuam. erit anima dñi mei custo¬
dita quasi infasciculo uiuenti¬
um apud dñm dm̃ tuum: por¬
ro anima inimicorũ tuorũ rotabit.
quasi in impetu et cuculo funde:
pulcherrima comparatione statũ
iustorum a reꝓborum sorte discer¬
nit. horum quippe animas appel¬
lat uiuentes. ut illorũ e contrario
sp̃uali morte p̃occupatas insinuet:
iuxta illud ꝓphete. Anima que pec¬
cauerit. ipsa morietur. hos fa̾cicło.
illos lapidi funde assimilat. fasci¬
culus enim constringitur. ut inte¬
ger maneat et conseruetur: lapis
in funda expeditus ponitur. ut
abiciatur. Sic etenim in hoc seculo
electi pressuris tͥbulationum co¬
angustantur: ut his ammoniti.
artius se inuicem mutua cari¬
tate conectant: coadunati inui¬
oem manu sui redemptoris. im
ꝑpetuum conseruentur. At uero

Expanded text:
uod Abigail interpellans pro se et pro domo sua ait ad David, quem vir ejus stultitia et ebrietate sopitus offenderat: Si enim surrexerit aliquando homo persequens te, et quaerens animam tuam, erit anima domini mei custodita, quasi in fasciculo viventium apud Dominum Deum tuum. Porro anima inimicorum tuorum rotabitur, quasi in impetu et circulo fundae; pulcherrima comparatione statum justorum a reproborum sorte discernit. Horum quippe animas appellat viventes, ut illorum e contrario spirituali morte praeoccupatas insinuet, juxta illud prophetae: Anima quae peccaverit ipsa morietur . Hos fasciculo, illos lapidi fundae assimilat; fasciculus enim constringitur, ut integer maneat et conservetur; lapis in funda expeditus ponitur, ut abjiciatur. Sic etenim in hoc saeculo electi pressuris tribulationum coangustantur, ut his admoniti arctius se ad invicem mutua charitate connectant et coadunati ad invicem manu sui Redemptoris in perpetuum conserventur. At vero
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ad feriendũ habens exertaᷤ.
ubi pictoris sensus facillime pa¬
tet: qd̃ ideo ternis fidib eum fecit
uerberari: ut inde qͣdragenariũ
plagarũ numerũ compleret. Si
enĩ quat̾nis fidib ꝑcuteret decies:
ꝑcutiens qͣdraginta plaga̾ fac̾et.
Siũ ternis tredecies feriens: unde
qͣdraginta plagas impleret. Ita¬
ꝙ licebat qͥdẽ iuideis qͣdragies pec¬
cantẽ ꝑcutere. S illi qͣsi aliquid
donantes de suo ac miscdiam pre¬
lantes: unde qͣ dragies ꝑcutie
apls. genere feminino qͣdragenas
se accepisse: plagas utiq significat.
quas quinq uicib una minꝰ a qua¬
dragenis ꝑpessus est. Pro quo u̾bo

Expanded text:
solum ad feriendum habens exertas. solum ad feriendum habens exertas. Ubi pictoris sensus facillime patet, quod ideo ternis fidibus eum fecit verberare, ut inde plagarum quadragenarium numerum compleret. Si enim quaternis fidibus percuteret, decies percutiens sexaginta plagas faceret; si vero ternis tredecies feriret, unde quadraginta plagas impleret? Itaque licebat quidem Judaeis quadragies peccantem percutere, sed illi soli aliquid donantes de suo, ac misericordiam praestantes, unde quadragies ApostolApostolus genere feminino quadragenas plagas se accepisse, utique significat, quas quinque vicibus una minus quadragenis perpessus. Pro quo verbo
Abbreviated transcription (Latin):
uod dicit apłs. a uideis qͥnqe
qͣdragenas una minꝰ acceni
significat se ab eis qͥnquies fag¬
latum: ita tam̃ ut nunqͣm uah
qͣdraginta s semꝑ una minꝰ ai¬
namq erat legis. ut cũ delinq̃l¬
tem udices uerberarent. ita mo¬
dum undictȩ tẽꝑarent. ut plas¬
rum modꝰ quadragenaruĩ ll¬
merum minime transcenderet: ne
fede inquit laceratus corã te frat̾
tuus iaceat. Qd̃ ita intelligendũ.¬
ita ab antiquis intellectũ testat᷑
etiam pictura eiusdem libri. quã
reuerentissimꝰ ac doctissimus cu¬
dum orientaliũ angloꝵ antistes.
ueniens a roma secũ britanniã
deculit: in quo uidelicet libro om¬
nes pene ipsius apl̃i passiones.
siue labores ꝑ loca oportuna e¬
rant depicta. Ubi hic locus ita¬
depictus est: qͣsi denudatus iace¬
ret apłs. laceratus flagris. lacri¬
misq ꝑfusus: suꝑ adstaret aut̃ ei
tortor qͣdrifidum habens flagel¬
lum in manu. S unã e fidib in
manu sua retentã: tres uͦ reliquaᷤᷤ

Expanded text:
uod dicit: A Judaeis quinquies quadragenas una minus accepi, significat, se a Judaeis quinquies flagellatum, ita tamen, ut nunquam quadraginta, sed una minamque erat legis , ut qui delinquentem verberarent, ita modum vindictae temperarent, ut plagarum modus quadragenarium numerum minime transcenderet, ne foede inquit laceratus coram te frater tuus jaceat . Quod ita intelligendum, ab antiquis ita intellectum, testatur etiam pictura ejusdem libri, quam reverendissimus ac doctissimus Cudum Orientalium Anglorum antistes, veniens a Roma secum in Britanniam detulit, in quo videlicet libro omnes pene ipsius apostoli passiones sive labores per loca opportuna erant depictae. Ubi ita hic locus depictus est, quasi denudatus jaceret Apostolus laceratus flagris, lacrymisque perfusus. Superastaret autem ei tortor quadrifidum habens flagellum in manu, sed unam e fidibus in manu sua retentam; tres vero reliquas
Abbreviated transcription (Latin):
sherubym namꝙ constat scͥpture
sacre typum tenere: siue quia
duo cherubym inppiciatorio
arche. in figuram duum testamen¬
torum concorditer de xp̃o canen¬
tium fabricati sunt: seu quia no¬
men ipsum scientie multitudinẽ
sonat. Quanto autẽ quisq studio¬
sius legendis diuinorum eloqͥorũ
paginis institerit: tanto necesse ẽ.
iudicat. int̾ni testis aut iudicis ex a¬
men ꝑtimescat: ne aut plus iusto
inpeccantes uindicans. aut rur¬
sum absq moderamine iuste dis¬
cretionis ignoscens. iram iusti.
iudicis incurrat. Qui enim
addit scientiam: addit & laborẽ.
Unde hic quoq p̃ter sculpturas.
cherubym conuenient̃ adiungit᷑

Expanded text:
herubin namque constat Scripturae sacrae typum tenere: sive quia duo Cherubin in propitiatorio arcae in figuram duorum Testamentorum concorditer de Christo canentium fabricati sunt, seu quod nomen istud scientiae multitudinem sonat. Quanto autem quisque studiosius legendis divinorum eloquiorum paginis institerit, tanto necesse est judicat, interni testis aut judicis examen pertimescat, ne aut plus juste in peccantes vindicans, aut rursum absque moderamine justae discretionis ignoscens, iram justi judicis incurrat: qui enim addit scientiam, addit et dolorem. Unde hic quoque propter sculpturas Cherubin convenienter adjungit
Abbreviated transcription (Latin):
gulari luce refulgẽt. Unde bene
apłs cum plurima uirtutum bo¬
uanda. quasi pauimenti ornatꝰ
enumeraret dicens. induite ergo¬
uos sic̃ electi di scĩ & dilecti iusce¬
ra miscdie. benignitatẽ. humili¬
tatem. patientiam. modestiam.
sufferentes inuicem. & donantes
uobismet ipsis siquis aduersus ali¬
quem habet querelam. sicut xp̃c
donauit uobis ita & uos facite:. re¬
pente uelut de suꝑ addendo auri
uelamine subuixit. Suꝑ omĩa
autẽ caritatem habentes: quod
ẽ uinculum ꝑfectionis. De distin

Expanded text:
gulari luce refulget. Unde bene gulari luce refulget. Unde bene Apostolus cum plurima virtutum bovanda, quasi pavimenti ornatus enumeraret, dicens, Induite vos sicut electi Dei sancti et dilecti viscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, pdonantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam: sicut Christus donavit nobis, ita et vos facite ; repente, velut desuper addendo auri velamine subjunxit: Super omnia autem charitatem habentes, quod est vinculum perfectionis. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
simo erat marmore stratum de¬
core multo. idemq marmor mox
tabulis tectum abiegnis: quia
numirum uita iustorum pͥmo
fidi firmitate p̃munienda in cor¬
de. ac deinde uirtutũ spũalium
latitudine ẽ adornanda in oꝑe.
alioquin quid utilitatis habe¬
bat decor marmoris p̃ciosissimi
lignorum tabulis obtectus: si
ñ mysticum aliquid tacite sig
nabat. ac bonorum amplitu¬
dinem oꝑum fortitudine fidei
intemerate suffulciendam ẽẽ
docebat: Abies uͦ ꝓpter altitudinẽ
sui & robur durabile. mentẽ elec¬
torum infima queꝙ desideria
spernentẽ. et celestium contẽpla¬
tioni semꝑ intentam. uirtuteꝙ
patientie singularit̃ excellentem:
ñ incongrue demonstrat. Auri
autẽ lamine que marmori ac
tabulis sunt abiegnis suꝑposite.
ipsa est latitudo caritatis. de cor¬
de puro. & conscientia bona⁊ fide
ñ ficta. Que sicut aurum aliis
p̃ciosius ẽ metallis: ita cet̾is exi¬
mior urtutib in templo dĩ sin¬

Expanded text:
simo erat marmore stratum, desimo erat marmore stratum, decore multo, idemque marmor mox tabulis tectum abiegnis; quia nimirum vita justorum primo fidei firmitate praemunienda in corde, ac deinde virtutum spiritualium latitudine est adornanda in opere; alioquin quid utilitatis habebat decor marmoris pretiosissimi lignorum tabulis obtectus, si non mysticum alinabat, ac bonorum amplitudinem operum fortitudine fidei intemeratae suffulciendam esse docebat? Abies vero propter altitudinem sui et robur durabile mentem electorum infima quaeque desideria spernentem, et coelesti semper contemplationi intentam, virtute quoque patientiae singulariter excellentem, non incongrue demonstrat. Auri autem laminae quae marmori ac tabulis sunt abiegnis superpositae, ipsa est latitudo charitatis de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta: quae sicut aurum aliis pretiosius est metallis, ita caeteris eximior virtutibus in templo Dei sin
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i bonus odor sumus dõ in om¬
ni loco Et texit paiumentũ
tabulatis abiegnis. Hoc qͦmͦ
factum sit: plenus in libro parali¬
pomenon explicatur. ubiscͥptũ ẽ.
Strauit quoq paiumentum tẽ¬
pli p̃ciosissimo marmore: stratũ
decore multo. Unde patet quod
tabulas abiegnas quib pauimͦ¬
tum tegeret. nequaqͣm interra
posuit: s pͥmo illud marmore
p̃texit. ac deinde tabulas super¬
posuit: ac t̃cium his duob auri
uestitum suꝑ addidit. ut in seq̃n¬
tib legitur. Sicut autẽ altitudo
parietis in altum exurgensatꝙ
usq ad laquearia ꝑueniens. pro¬
fectus uirtutum quib electi ad
regnum celeste ꝑueniunt. uł
certe ipsos electorum choros. si¬
bimet ꝑtempora uariantia suc¬
cedentes significat: ita equalitas
paiumenti concordem eorundẽ
humilitatẽ. quia in temporali
adhuc uita positi. socialit̃ inuicẽ
caritate dictante conuersantur.
ñ immerito demonstrat. Quod
uidelicet paumentum p̃ciosis¬

Expanded text:
bonus Christi odor sumus Deo in ombonus Christi odor sumus Deo in omni loco. Et texit pavimentum tabulatis abiegnis. Hoc quomodo factum sit, plenius in libro Paralipomenon explicatur, ubi scriptum est: Stravit quoque pavimentum templi pretiosissimo marmore, stratum decore multo . Unde patet quod tabulas abiegnas, quibus pavimentum tegeret, nequaquam in terra posuit; sed primo illud marmore praetexit, ac deinde tabulas superposuit, ac tertium his duobus auri vestitum superaddidit, ut in sequentibus legitur: Sicut autem altitudo parietis in altum exsurgens, atque usque ad laquearia perveniens, profectus virtutum, quibus electi ad regnum coeleste perveniunt, vel certe ipsos electorum choros, sibimet per tempora variantia succedentes significant, ita aequalitas pavimenti concordem eorumdem humilitatem, qua in temporali adhuc vita positi, socialiter invicem charitate dictante conversantur, non immerito demonstrat. Quod videlicet pavimentum pretiosis
Abbreviated transcription (Latin):
ficiant. usq ad ultimos qui infi¬
ne mundi nascituri sunt iustos.
Qui quasi in summo domus di
cacumine locati docentur. & por¬
tantur ab aliis: s quos doceant.
quorumue fragilitatem tolerent
ipsi ñ habent. Qui uidelicet pari¬
etes intͥnsecus tabulatis cedrinis
oꝑiuntur: cum corda fidelium
amore uirtutum redundant.Si
cut enim cedri natura. ꝑfectos ho¬
mines ut supra documus typi¬
ce denuntiat: ita etiam locis opor¬
tunis celsitudinem uirtutum qͥ¬
bus ad eandem ꝑfectionem ue¬
nitur. ñ immerito designat. Tegun¬
tur autẽ omnia lignis a paium¬
to domus usq ad summitatem
parietum. & usq ad laquearia:
cum electi apͥmis fidei rudimen¬
tis usꝙ ad ꝑfectionem bone acti¬
onis. & usꝙ ad ingressum patrie
celestis. bonis insudare ñ desistũt
oꝑib: cum a pͥmis iustis usꝙ ad
ultimos. in consummatione scl̃i
omnes uirtutib student: quorũ
merito iure ualeant ꝓtestari. qͥa

Expanded text:
ficiant usque ad ultimos, qui in fificiant usque ad ultimos, qui in fine mundi nascituri sunt, justos. Qui quasi in summo domus Dei cacumine locati docentur quidem et portantur ab aliis, sed quos doceant quorumve fragilitatem tolerent ipsi non habent. Qui videlicet parietes intrinsecus tabulatis cedrinis operiuntur, cum corda fidelium amore virtutum redundant. Sicut enim cedri natura perfectos homines, ut supra docuimus, typice denuntiat; ita etiam locis opportunis celsitudinem virtutum, quibus ad eamdem perfectionem pervenitur, non immerito designat. Teguntur autem omnia lignis, a pavimento domus usque ad summitatem parietum, et usque ad laquearia, cum electi a primis fidei rudimentis, usque ad perfectionem bonae actionis, et usque ad ingressum patriae coelestis, bonis insudare non desistunt operibus, cum a primis justis usque ad ultimos, in consummationem saeculi omnes virtutibus student, quorum merito jure valeant protestari, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pauimento domus usq ad sum¬
mitatem parietum: & usq ad la-¬
quearia oꝑuit lignis cedrinis.
ntͥnsecus quidem domus cedro
erat uestita. Nam forinsecus tan¬
to nitore lapsis ipse de quo facta
erat fulgebat: acsi calculo esset
candido decta. Iuxta sensus uͦ
mysticos. parietes templi sunt
designat parietum: spem uero
et intentionẽ omnẽ ad celestia
erectam altitudo. uel certe alti¬
tudo parietis. qui ex ordinibus
lapidum suꝑ inuicem positis con¬
stat. p̃sentis statum eccłie signi¬
ficat: ubi electi suꝑ fundamen¬
tum xp̃i omnes edificati. sibi
inuicem in ordine ꝑ temporũ
curricula succedunt. seseq in¬
uicem portantes. legem xp̃i que
ẽ caritas adimplent. Dum enim¬
hii qui nunc a p̃cedentib erudi¬
untur magistris. rursum ipsi
alios erudiunt: quasi suꝑ inuicẽ
positis ordinib quiꝙ lapidum
uiuorũ in domo dĩ. sic ab aliis
fixa constantia portantur:¬
ut ad portandos alios et ipsi suf¬

Expanded text:
pavimento domus usque ad sumpavimento domus usque ad summitatem parietum, et usque ad laquearia operuit lignis cedrinis . Intrinsecus quidem domus cedro erat vestita: nam forinsecus tanto nitore lapis ipse, de quo facta fuerat, fulgebat, ac si calculo esset candido texta. Juxta sensus vero mysticos, parietes templi sunt designat parietum, spem vero et intentionem omnem ad coelestia erectam longitudo: vel certe altitudo parietis, quae ex ordinibus lapidum super invicem positis constat, praesentis statum Ecclesiae significat, ubi electi, super fundamentum Christi omnes aedificati, sibi invicem in ordine per temporum curricula succedunt, seseque invicem portantes, legem Christi, quae est charitas, adimplent . Dum enim qui nunc a praecedentibus erudiuntur magistris, rursum ipsi alios erudiunt, quasi super invicem positis ordinibus quique lapidum virorum in domo Dei, sic ab aliis fixa constantia portantuut ad portandos alios et ipsi suf
Abbreviated transcription (Latin):
presentia claritatis adimplet.
ut nichil aliud uisus nr̃. nichil
auditus. nicħ osfactus. nichil
gustus. nich tactus dulce habe¬
at. nisi diligere dnm dm̃ nr̃m
ex toto corde. tota anima. tota
iurtute: diligere & ꝓximũ tan¬
quam nos ipsos Et oꝑuit do¬
mum lignis cedrinis. Hic sup̃¬
mum ipsum domus tectum
dicit: id est tabulatum illud qͦd
sup̃mis trabib suꝑpositũ erat.
Non autẽ habebat templum¬
culmen insuꝑiorib sic̃ nec taber¬
naculum: s erat equale. qͦ mͦ
omnib in palestina & egypto
domos edificantib facere mo¬
ris ẽ. Id ipsum autẽ hoc tabula¬
tum quo oꝑta ẽ domus. quod¬
& laquearia designat: id est exi¬
mios quosꝙ in resurrectionis
gloria uiros. & singulari sc̃itate
ad ipsum uirtutis apicem ꝑue¬
nientes. De quorum uno dicit᷑.
si comparem magnitudinis sci¬
re uis: audi quid patri ipsius
angłs ait. Et ipse precedet ante
edificauit parieteᷤ domus in¬
trinsecus tabulatis cedrinis. a

Expanded text:
praesentia claritatis adimplet, praesentia claritatis adimplet, ut nihil aliud visus noster, nihil auditus, nihil olfactus, nihil gustus, nihil tactus, dulce habeat, nisi diligere Dominum Deum nostrum ex toto corde, tota anima, tota virtute; diligere et proximum tanquam nos ipsos. Et omum lignis cedrinis. » Hic supremum ipsum domus tectum dicit, id est, tabulatum illud quod supremis trabibus superpositum erat. Non enim habebat tem plumculmen in superioribus, sicut nec tabernaculum, sed erat aequale, quomodo omnibus in Palaestina et Aegypto domus aedificantibus facere moris est. Id ipsum autem hoc tabulatum, quo operta est domus, laquearia designat, id est, eximios quosque in resurrectionis gloria viros, et singulari sanctitate ad ipsum virtutis apicem pervenientes. De quorum una voce dica . » Cujus si comparem magnitudinis scire vis, audi quid Patri ipsius angelus ait: « Et ipse praecedet ante aedificavit parietes domus intrinsecus tabulatis cedrinis a
Abbreviated transcription (Latin):
ficiamus adiuuant. Ad cuius for¬
mam sensus. etiam hunc locum in¬
telligere debemus. s ea distinctiõe.
quod in hac uita inter crebra uł
hostis impacati temptamenta. uł
nr̃e fragilitatis obstacula. crebro
immoq continuo suꝑne pieta¬
tis munere. ne corruamus defen¬
dimur: in illa uero uita quam
sup̃mum templi tectum ut supͣ
dociumus insinuat. tanta dei
p̃sentis grã munimur. ut nec
uelimus ultra peccare nec pos¬
simus: neq ullo mortis. siue do¬
loris. siue temptantis aduersarii
metu afficimur. De p̃sentibus
dñi auxilus quasi de laterib
tabulatorum: dicit ipse dñs lo¬
quens de ppło suo. Inuocabit me.
et ego exaudiam eum: cũ ipso
sum intribulatione: eripiã eum
et głificabo eum. De futura autẽ
eius grã qua suꝑna illa ciuitas
illustratur: dicit eidem ciuitati
tem hoc tabulatum in tecto do¬
mus dñi. quinq cubitos altũ
ẽẽ memoratur: quia nimirum
ita nos in illa patria diuine

Expanded text:
ficiamus adjuvant; ad cujus forficiamus adjuvant; ad cujus formam sensus etiam hunc locum intelligere debemus, sed ea distinctione, quod in hac vita inter crebra vel hostis impacata tentamenta, vel nostrae fragilitatis obstacula, crebro, immo continuo supernae pietatis munere, ne corruamus defendimur. In illa vero vita, quam supremum templi tectum, ut supra docuimus, insinuat, tanta Dei praesentis gratia munimur, ut nec velimus ultra peccare, nec possimus, neque ullo mortis sive doloris, sive tentantis adversarii metu afficiamur. De praesentibus Domini auxiliis quasi de lateribus tabulatorum, dicit ipse Dominus loquens de populo suo: Invocabit me, et ego exaudiam eum, cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum et glorificabo eum . De futura autem ejus gratia, qua superna illa civitas illtem hoc tabulatum in tecta domus Domini quinque cubitos altum esse memoratur, quia nimirum ita nos in illa patria divinae
Abbreviated transcription (Latin):
tura singulari p̃ceteris scĩs emi¬
nentia fulgent. Et edificauit
tabulatum suꝑ omnẽ domum
quinq cubitis altitudinis. Lu¬
riculas significat. que insup̃mo
domus tecto ꝑcircuitum erant
facte: ne quis ad altiora ꝑuenieis.
repente laberetur ad ima. Quoo
in omni domo quã quisq edifi¬
caret moyses fieri p̃cepit: cum
edificaueris inquiens domum
nouam. facies murum tecti ꝑ
circuitum. ne effundatur san¬
gius indomo tua. & sis reus la¬
bente alio & inpreceps ruente.
hec autẽ tabulata siue luricule.
supra sunt latera uocatã ubi cũ
dictum eẽt. et edificauit suꝑ pa¬
rietem templi tabulata ꝑgirũ.
in parietib domus ꝑcircuitum
templi et oraculi: continuo sub¬
iunctum ẽ. Et fecit latera incir¬
cuitu. In quib nimirum laterib
intelleximus diuina ẽẽ presidia
designata: que nos in hoc adhuc
seculo laborantes. ac ꝓcaptunto
ad suꝑiora nitentes. cotidie ne de¬

Expanded text:
tura, singulari prae caeteris sanctis emitura, singulari prae caeteris sanctis eminentia, fulgent. « Et aedificavit tabulatum super omnem domum, quinque cubitis altitudinis . » Loriculas significat, quae in supremo domus tecto per circuitum erant factae, ne quis ad altiora perveniens, repente laberetur ad ima: quod in omni domo, quam quisque aedificaret, Moyses fieri praecepit: « Cum aedificaveris, inquiens, domum novam, facies murum tecti per circuitum; ne fundatur sanguis in domo tua, et sis reus labente alio et in praeceps ruente . » Haec autem tabulata sive loriculae supra sunt latera vocata: ubi, cum dictum esset, « Et aedificavit super parietem templi tabulata per gyrum in parietibus domus per circuitum templi et oraculi; continuo subjunctum est, Et fecit latera in circuitu. In quibus nimirum lateribus intelleximus divina esse praesidia designata, quae nos in hoc adhuc saeculo laborantes, ac pro captu nostro ad superiora nitentes, quotidie ne de
Abbreviated transcription (Latin):
Laquearia sunt tabulata. qͤ mag¬
no decore composita et ornataab
inferiori parte trabib affigunt᷑.
Et quia terne altitudinis domus
dñi facta erat: terna nimirum ha¬
bebat laquearia. Quid autẽ aptiꝰ
ꝑ laquearia. quam sublimiores qͦsꝙ
in scã eccłia iustos significari creda¬
mus: Quorum opus et doctrina
cunctis in exemplo ꝓposita. quasi
longius in alto preminet:quiq
sius int̾cessionib et exhortatiõib
animos infirmorum ne indemp¬
tationib deficiant protegunt.
Que nunirum laquearia recte ce¬
drina ẽẽ describuntur. Cedrus
namꝙ arbor ẽ imputribilis om¬
nino nature. odoris iocundi. as¬
pectus nitidi: serpentes accensa
nidore fugans ac ꝑimens. Que uni
uersa ꝑfectis quibꝙ conueniunt.
quorũ insuꝑabilis ẽ patientia.
fama uirtutum eximia. presentia
cunctis gratissima bonis. auctori
tas ad reuincendos confutandos¬
q eos qui ueritati resistunt constan¬
tissima: qui et in hac uita. et infu¬

Expanded text:
Laquearia sunt tabulata, quae, magno decore composita et ornata, ab inferiori parte trabibus affiguntur. Et quia ternae altitudinis domus Domini facta fuerat, terna nimirum habebat laquearia. Quid autem aptius per laquearia, quam sublimiores quosque in sancta ecclesia justos significare credamus? Quorum opus et doctrina cunctis in exemplo proposita quasi longius in alto praeeminet, quique suis intercessionibus et exhortationibus animos infirmorum ne in tentationibus deficiant protegunt. Quae nimirum laquearia, recte cedrina esse describuntur. Cedrus namque arbor est imputribilis omnino naturae, odoris jucundi, aspectus nitidi, serpentes accensa nidore fugans ac perimens. Quae perfectis quibusque conveniunt, quorum insuperabilis est patientia, fama virtutum eximia, praesentia cunctis gratissima bonis, aucttas, ad revincendos, confutandosque eos qui veritati resistunt, constantissima: qui et in hac vita et in fu
Abbreviated transcription (Latin):
cat luciferum: cuius cultiu sar¬
racenorũ gens. obhonoremue¬
neris erat mancipata. Ioppe¬
oppidum palestine maritimũ
intribudan: ubi hodieq mon¬
strantur saxa in littore. in qͥb
mandromeda religata. ꝑ sei qͥn¬
dam uiri sui fertur liberata fu¬

Expanded text:
autem luciferum, cujus cultui Sarracenorum gens, ob honorem Veneris erat mancipata. oppidum Palaestinae maritimum, in tribu Dan, ubi hodieque saxa monstrantur in littore, in quibus Andromeda religata, Persei quondam viri sui fertur liberata fu
Abbreviated transcription (Latin):
filium ennon significat. Uallis
autẽ ennon dicitur hebraice
gehennon:cuius nomine in
nouo testamento pena infe¬
rorum gehenna cognominat᷑:
quia nimirum sicut incõual¬
le ennon qui ydolis seruierũt.
in ea ꝓpħis attestantib ꝑiert̃:
ita peccatores ex his que pecra¬
uerunt. et̃na dampnatione
puniuntur. Deniq iheremi¬
as cum refert p̃cepisse sibi do¬
minum ac dixisse. egredere
aduallem filii ennonque ẽ
iuxta introitum porte fictilis:

Expanded text:
filium Ennon significat. Vallis filium Ennon significat. Vallis autem Ennon dicitur Hebraice Gehennon, cujus nomine in Novo Testamento poena inferorum gehenna cognominatur, quia nimirum sicut in convalle Ennon, qui idolis servierunt in ea, prophetis attestantibus, perierunt, ita peccatores ex his quae peccaverunt aeterna damnatione punientur. Denique Jeremias cum refert praecepisse sibi Dominum, et dixisse: Egredere ad vallem filii Ennon, quae est juxta introitum portae Fictilis
Abbreviated transcription (Latin):
uõd dicitur de iosia xx.uii.¬
rege. cntaminauit quoq
tofet quod ẽ inconualle filii en¬
non. ut nemo consecraret filiũ
suum aut filiam ꝑ ignẽ moloch:
frequens ẽ in scͥpturis horũ men¬
tio locorũ. maxime in libro regũ
& iheremia ꝓpħa. Est autẽ ual¬
lis ennon siue filii ennon iuxta
murum ierłm contra oriẽntẽ:
in qua nemus pulcherrimum
s loe fontib irrigatur. Tofet autẽ
siue tofer utrũꝙ enim scͥbitur.erat
locus in eadem conualle iuxta pis¬
cinam fullonis cuius meminit scͥp¬
tura. et uxta agrum acheldemach.
quiusq hodie monstratur ad au¬
stralem plagam montis syonSo¬
lebant autẽ in thofet quia locus
erat amenissimus. unde hodieq
hortorũ p̃bet delicias. posita ara
sacrificare demonib. nefandoq
igni suos consecrare liberos. si¬
ue holocaustum offerre: sicut
in libro uerborũ dierũ de achar
rege scͥptum ẽ. Ipse ẽ qui adole¬
uit incensum in ualle benen¬
non: & lustrauit filios suos
in igne.Benennon siquidem

Expanded text:
uod dicitur de Josia rege: Contaminavit quoque Tophet, quod est in convalle filii Ennon, ut nemo consecraret filium suum, aut filium per ignem Moloch; frequens est in Scripturis horum mentio locorum, maxime in libro Regum, et Jeremiae prophetae. Est autem vallis Ennon, sive filii Ennon, juxta murum Jerusalem, contra orientem, in qua nemus pulcherrimum Siloe fontibus irrigatur. Tophet autem, sive Taphet utrumque enim scribitur, erat locus in eadem convalle, juxta piscinam fullonis, cujus meminit Scriptura, et juxta agrum Acheldema, qui usque hodie monstratur ad australem plagam montis Sion. Solebant autem in Tophet, qui locus erat amoenissimus, unde hodie usque hortorum praebet delicias, posita ara sacrificare daemonibus, nefandoque igni suos consecrare liberos, sive holocaustum offerre, sicut in libro Verborum dierum de Achaz rege scriptum est: Ipse est qui adolevit incensum in valle Benennon, et lustravit filios suos in igne. Benennon siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
pulpa dr̃: que cum pulte olim com
caro. sine pinguedine: dicta. qͥd
palpitet. Resilit enim sepe. Hanc
pleriq iuscũ uocant: eo qͦd glitio¬
cuntur sacra omnia: que ap̃ogre¬
cos orgiauocantur. ꝓpͥe autẽ usũ
doctorib. acarendo appellarice¬
rimonias. quasi carimonias. o
qͦd ea que in sacris diuinis offe¬
runtur. in suo usu hic careant ho¬
mines: qͦd nom̃ etiã in usu ẽ sa¬
crarum litt̃arũ. Alii cerimonias ꝓͥpe
in obseruationib iudeorũ credunt:
abstinentiã scilicet quarũdã esca¬
rum scđm uet̾em legem: eo qͦd obsit¬
uantes careant his reb. aquib se
abstinent. Cerastes. serpens dr. qͦd
in capite cornua habeat. similia

Expanded text:
uit, dicta quia cum pulteolim commcaro sine pinguedine, dicta, quod palpitet; resilit enim saepe. Hanc plerique et viscum vocant, cum glutinocuntur sacra omnia, quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari cerimonias, quasi carimonias, eo quod ea, quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines. Quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii cerimonias proprie in observationibus Judaeorum credunt, abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes ea careant his rebus, quibus se abstinuerunt. in capite cornua habeat similia
Abbreviated transcription (Latin):
stat ꝑfiq. Quõd autẽ ꝑdenarium
qui ꝑfectus est numerus. singula
hec multiplicant᷑: multiplex eius¬
dem ꝑfectionis augmentum fi¬
gurate denuntiat. Notandũ
sane. quod tͥginta cubiti altitu¬
dinis ñ usq ad sup̃mum templi
fastigium: s usꝙ ad laquearia
ꝑtingebant. Deinde ad laquea¬
ria medii cenaculi. alii triginta
cubiti altitudinis assurgebant.
Porro tercium cenaculum quod
suꝑerat: sexaginta cubitos ha¬
bebat in altitudine. Ac si om̃is
altitudo domus. incentum ui¬
ginti cubitos erat extenta. Pri¬
magͥ domus triginta cubitis
i altitudine surgit: quia p̃sens
eccłia. ad uidendam speciem sc̃e
temnitatis tota intentione sus¬
penditur. Suꝑior domus tͥginta¬
eque cubitis se in altum atcollit.
qiua solute ccrporib anime ꝑfec¬
torum usꝙ ad diem uniuersalis iudicii.
eiusdem beate & induudue tͥnitatis
p̃senti uisione fruuntur. Suprema
domus bis tricenis ẽ alta cubitis: qͥa

Expanded text:
i. Quod autem per denarium, i. Quod autem per denarium, qui perfectus est numerus, singula haec multiplicantur, multiplex ejusdem perfectionis augmentum figurate denuntiatur. Notandum sane quod triginta cubiti altitudinis non usque ad supremum templi fastigium, sed usque ad laquearia pertingebant; deinde ad laquearia medii coenaculi alii triginta cubiti altitudinis assurgebant. Porro tertium coenaculum quod supererat sexaginta habebat cubitos in altitudine, ac sic omnis altitudo domus in centum viginti erat cubitos extenta. Prima igitur domus triginta cubitis in altitudinem surgit, quia praesens Ecclesia ad videndam speciem sanctae Trinitatis tota intentione suspenditur: superior domus triginta aeque cubitis se in altum attollit, quia solutae corporibus animae perfectorum, usque ad diem universalis judicii, ejusdem beatae et individuae trinitatis praesenti visione fruuntur. Suprema domus bis tricenis alta est cubitis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
abebat uero sexaginta cubitos
in longitudine: & iuiginti cu¬
bitos in latitudine. & tͥginta cubi¬
tos in altitudine. Longitudo ergo
templi. fidem scẽ eccłie designat. ꝓt
quam longanimtter int̾ oꝑa sua
bona prauorum aduersa tolerat
latitudo caritatẽ. qm̃ ipsa intusꝑ
uiscera pietatis spaciatur: altitu
sexaginta cubitorum ẽ: senario
enim numero bonorum oꝑum
solet ꝑfectio designari:quia et
quib scã eccłia pro et̃na requie
est p̃ceptum caritatis. qua ecłia
intribulatione dilatatur: qͣndo
ꝑfectus quisq &e conditorem ex tod
corde. tota anima. tota iurtute.
et proximum tanquã seipsum
diligere probatur.Bene triguis
in altitudine sunt cubiti: qm̃ om̃is
electorum spes. ad uisionem sc̃ẽ tri¬
nitatis qͣntum ualet se exercendo.
et purificando p̃parat. Sexgͥ ad fi¬
dei longanimitatẽ: tria ad speicel¬
situdinem. duo ꝑtinent ad amoris¬
latitudinem: quib trib uirtutũ
insignib. totum eccłie stratum con

Expanded text:
inta cubitos in longitudine, et viginti cubitos in latitudine, et triginta cubitos in altitudine. Longitudo ergo templi fidem sanctae Ecclesiae designat, per quam longanimiter inter opera sua bona pravorum adversa tolerat; latitudo charitatem, qua ipse intus per viscera pietatis spatiatur; altitudsexaginta est cubitorum; senario enim numero bonorum operum solet perfetio designari, quia etquibus sancta Ecclesia pro aeterna requie est praeceptum charitatis, qua Ecclesia in tribulatione dilatatur, quando perfectus quisque et conditorem ex toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum tanquam seipsum diligere probatur. Bene triginta in altitudine sunt cubiti, quia omnis electorum spes ad visionem sanctae Trinitatis, quantum valet, se exercendo et purificando praeparat. Sex igitur ad fidei longanimitatem, tria ad celsitudinem spei, duo pertinent ad latitudinem amoris, quibus tribus virtutum insigni
Abbreviated transcription (Latin):
gor: int̃p̃tatur simulachrũ ig¬
nominie. Idolum enim fuit.
moab. cognomento baal.suꝑ
montem fogor: quẽ latini pa¬
pum uocant. id est dm̃ ortorum.
fuit autẽ de lapsago cuuitate
ellesponti:de qua pulsus est
ꝓpter uirił membri magnitu¬
dinem: & innumerũ deorum¬

Expanded text:
gor interpretatur simulacrum ignominiae. Idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phegor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum. Fuit autem de Lampsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem in numero deorum
Abbreviated transcription (Latin):
sit oꝑis: electos degentib uerbi
munstros significat. Qui uideli¬
cet artifex pulchre dr: quia filꝰ
erat mulieris uidue de isrł. Inqͣ
ꝑsona solet ñ nunqͣm p̃sentis
uir suus uidelicet xp̃c mortegi¬
stata resurrexit. atq incelos as¬
cendens. eam int̾im a se ꝑ egnan¬
tem reliquit interris. Non aul
laborandum in explanando qͦ¬
catores. cum om̃s electi uiritim
se filios eẽ fateantur eccłie: cum
etiam de eisdem p̃dicatorib noui
testamenti. specialiter ei ꝓmitatur
dicente ꝓpħ̾a. ꝓ patrib tius nati
hẏrã omne opus salomoniͥ quia
utiq di oꝑantur: qm̃ illis loq̃n¬
do foris. uiam ueritatis aꝑiunt.
quos intus illustrando. ipse ad
uitam p̃ordinauit et̾nam. Ego
inquit plantaui. apollo rigauit:
ds autẽ incrementum dedit. fecit
autẽ opus ex ere: quia illiscom¬
mittere uerbum querit doctor
strenuus. qui hoc pie susciꝑe. ac
ꝑseueranter custodire desid̾ant:

Expanded text:
psit, operis electos de gentibus verbi psit, operis electos de gentibus verbi ministros significat; qui videlicet artifex pulchre dicitur, quia filius erat mulieris viduae de Israel. In qua persona solet nonnunquam praesentis vir suus, videlicet Christus, morte gustata resurrexit, atque in coelos ascendens, eam interim a se peregrinantem reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, qucatores, cum omnes electi viritim se filios esse fateantur Ecclesiae, cum etiam de eisdem praedicatoribus novi testamenti specialiter promittatur, dicente propheta: Pro patribus tuis nati Hiram omne opus Salomonis. » Quia utique Dei operantur. Quoniam illis loquendo foris viam veritatis aperiunt, quos intus illustrando ipse ad viam praeordinavit aeternam. « Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit . » -- « Fecit hoc opus ex aere, » quia illis committere verbum quaerit doctor strenuus, qui hoc pie suscipere ac perseveranter custodire desiderant,
Abbreviated transcription (Latin):
pulum salomon ad tab̾nacula
sua dimiserit: sicq post unã sep¬
timanam. adueniente mense octa¬
uo ꝑfecta inuenta sit domus dñi.
et oꝑib eius uidelicet uniuersis
et ipsa dedicatione pͥus comple¬
ta. Nisi forte putandum ẽ. post
dedicatum templũ aliqͥd adhuc
utensilium in ministeria eiꝰ addi¬
tum fuisse. usq ad ingressũ octaui
mensis. accelerante rege. ut omni¬
no mense septimo qui erat totus
solempnis. templum dedicaretu
atq ita uerum reꝑiatur utrumꝗ
et templum uidelicet octauo me¬
se. in omni oꝑe suo. atq utensilib
ꝑfectum. & ipsum septimo meni
dedicatum fuisse ¶isit quoq i
salomon. et tulit yram de tyrosi¬
lium mulieris uidue. de tribum
talym. patre tyrio. artificem era¬
rium. et plenum sapientia & in¬
telligentia et doctrina: ad facien¬
dum omne opus ex ere. Qui cum
uenisset ad regem salomonẽ: fect
omne opus eius. Et hoc mysten
grã factum ẽ. Artifex quippe tyrꝰ
quẽ aduitorem salomon assum¬

Expanded text:
pulum Salomon ad tabernacula pulum Salomon ad tabernacula sua dimiserit, sicque post unam septimanam, adveniente mense octavo, perfecta inventa sit domus Domini, et operibus ejus videlicet universis, et ipsa dedicatione prius completa. Nisi forte putandum est post dedicatum templum aliquid adhuc utensiliorum in ministeria ejus additum fuisse, usque ad ingressum octavi mensis, accelerante rege, ut omnino mense septimo, qui totus erat solemnis, templum dedicaretur; atque ita verum reperiatur utrumque, et templum videlicet octavo mense in omni opere suo atque utensilibus perfectum, et ipsum septimo mense dedicatum fuisse. Misit quoque rex Salomon, et tulit Hiram de Tyro filium mulieris viduae, de tribu Nephthalim patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia et doctrina, ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omne opus ejus . Et hoc mysterii gratia factum est. Artifex quippe Tyrius, quem adjutorem Salomon assum
Abbreviated transcription (Latin):
enum quia dies iudicii sepe in
scͥpturis octonario numero tẏpi¬
ce expͥmitur: eo qͦd hoc scłm quod
septem dieb currit sequãt. Unde
et ꝓpha psalmo titulum ꝓ octa¬
ua imposuit. quẽ ob metum eius¬
dem districti iudicii cartauit: ita
incipiens.Dñe ne in iratua arguas
me: neq in furore tuo. &e reliqͣ Sed
ñ contempnenda nascitur questio.
quomͦ dicatur domus dñi in men¬
se octauo ꝑfecta momini oꝑe suo. et
muniuersis utensibilib: cum in
sequentib legatur mense septimo
ꝑfectionem et dedicationẽ eius esse
completam. Neq autẽ credibile
ẽ. quod septem quidem annistem¬
plum edificans salomon. ocdauo
usꝙ ad septimum anni noni
mensem. dedicationem ꝑfecti distu¬
lerit unde potius uerisimile ui¬
detur. domum septem annis ac
septem mensib edificatã. ita ut
eodem mense septimo. dedicatio¬
nis sit celebrata sollempnitas.
ac die uicesimo tercio ipsius men¬
sis. ut uerba dierum narrant. po¬

Expanded text:
enim quia dies judicii saepe in enim quia dies judicii saepe in Scripturis octonario numero typice exprimitur, eo quod hoc saeculum, quod septem diebus currit, sequatur. Unde et propheta psalmo titulum pro octava imposuit, quem ob metum ejusdem districti Judicis cantavit, ita incipiens: Domine, ne in ira tua arguas me, neque in furore tuo, et reliqua . Sed non contemnenda nascitur quaestio, quomodo dicatur domus Domini in mense octavo perfecta in omni opere suo et in universis utensilibus, cum in sequentibus legatur mense septimo perfectionem et dedicationem ejus esse completam. Neque autem incredibile est quod septem quidem annis templum aedificans Salomon octavo usque ad septimum anni noni mensem dedicationem perfecte distulerit. Unde potius verisimile videtur domum septem annis ac septem mensibus aedificatam, ita ut eodem mense septimo dedicationis sit celebrata solemnitas, ac die vicesimo tertio ipsius mensis, ut verba dierum narrant , po