comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
thanas. Nũquid sathanas
tanien aute. cor eius ĩtrauat.
Sũio fr̃es aute bncellã cor in¬
de ĩtrauerat. sed affectu et uo¬
liuitate tantum÷ sed post bn¬
cellaui ĩtrauit sathanas: e fit¬
tu et oꝑe. Tameu bona fuit
bucella: quã dedit dñs disci¬
pulo. Bonũ etiã sacrauiẽtũ
qd̃ ei tribuit ⁊ sed aliqũ bona
obsũt: et mala qñq prosũt.
Corpus enĩ dñi qd̃ bonũ est:
malis malũ est. Et carius sti¬
uinlus malus est. et taniru
umi est. si ꝓfuisse cegnoscunꝰ
Sicut supradiriuis fr̃es. pĩs
iste porrectus a xp̃o. et indigil
receptus a uida fecit ex nuto
xp̃s ⁊ ut maior esset licentia
super enui drabolo post maĩ¬
festatiouẽ: i deo granioreul
unidictam in enu fecit.
Subtracta eĩ gr̃a enu dñs
ed maliur duusit: et dum¬
ait enu scd̃m desideria cordis
sui: et iuit ĩ adĩuentõib siuͦ
Et puuttens eum ĩ ꝓpria uo¬
lũtate et arbitrio: ait disci¬
pulo. Quod facis: fac cituis
Quasi dicat dñs. Quia

Expanded text:
tanas. Numquid satanas tamen ante cor ejus intraverat? Omnino, fratres, ante buccellam cor Judae intraverat, sed affectu et voluntate tantum: sed post buccellam intravit satanas affectu et opere: tamen bona fuit buccella quam Christus discipulo dedit. Bonum etiam sacramentum quod ei tribuit: sed aliquando bona obsunt, et mala quandoque prosunt. Corpus enim Domini quod bonum est, malis malum est. Et carnis stimulus malus est, et tamen um est, sibi profuisse cognoscimus. Sicut supra diximus, fratres, panis iste porrectus a Christo, et indigne receptus a Juda, fecit ex merito Christus, ut major esset licentia super eum diabolo post manifestationem, ideo graviorem vindictam in eum fecit. Subtracta enim gratia, eum Dominus ad malum dsecundum desideria cordis sui, et ivit in adinventionibus suis. Et permittens eum in propria voluntate et arbitrio, ait discipulo: Quod facis, fac citius : quasi dicat Dominus, Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut honũes ille qui maior ẽ.
ut dũari possit. magistrum
pdc̃ ꝓcurat: A liqui tamen
de petro forte suspicabantur.
quia plus et psima se factu¬
suspicantes ꝙ fictõ corde sic
totieus loqueretur. tr es filiꝰ.
dri. Sed quia petrus ĩuocẽtẽ
se sciebat: ĩnut iohi ut pet̾et.
Cui dũs. Eni panẽ ĩtiuctũ
porrexero: ille est. Sed caue.
ne ꝑetro dicas. Et cũ initĩxis¬
set iesus pauẽ: dedit uide. Nõ
est trgo credendum. ꝙ dũs
alta uoce dixerit: quia si petrͦ
hoc scuusset: deutib ꝓditorẽ
dilacerasset. Nec etiã est pn¬
tandum. ꝙ iudas tũc corpus¬

Expanded text:
ut homines, ille qui major est, ut dominari possit, magistrum prodere procurat. Aliqui tamen de Petro forte suspicabantur, quia plus et plurima se factususpicantes, quod ficto corde sic toties loqueretur, Tu es Filius Dei. Sed quia Petrus innocentem se sciebat, innuit Joanni ut peteret. Cui Dominus, Cui panem intinctum porrexero, ille est: sed cave ne Petro dicas. Et cum intinxisset Jesus panem, dedit Judae . Non est ergo credendum, quod Dominus alta voce dixerit; quia si Petrus hoc scivisset, dentibus proditorem dilacerasset. Nec etiam est putandum, quod Judas tunc Chris
Abbreviated transcription (Latin):
esse possũt: sed ĩuicos dilige.
tantum xp̃ianos. uirtus est.
Et ideo magister ueritatis di¬
xit. Iu loc cognoscent hoĩes
ꝙ mei estis discipłi. si diectõ¬

Expanded text:
esse possunt: sed inimicum diligere tantum Christianorum virtus est; et ideo Magister veritatis dixit, In hoc cognoscent homines, quod mei estis discipuli, si dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia aniauit. meruit ⁊
amariz meruit et audire.
pasce oues meas: pasce agnos
mecs. Quid aũt discipło ait.
qui diligebat xp̃m: et quem
xp̃s diligebat: Dilecte mi ueĩ
ad me: quia tempus est ut
epuleris. P acẽ ergo hẽanius
amari: ama. Lanc ãplecti¬
num: banc diligite. Hanc

Expanded text:
Et quia amavit, meruit et Et quia amavit, meruit et amari; meruit audire, Pasce oves meas, pasce agnos meos . Quin etiam discipulo ait qui diligebat Christum, et quem Christus diligebat: Dilecte mi, veni ad me, quia tempus est ut epuleris. Pacem ergo habeamus, amari, ama. Hanc amplectimini, hanc diligite, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
illñ: da illi potum: et coopi¬
as eumi: atq carnẽ tuam.
ne despexeris. Dilectio enim
spũalis bonos. est: quia oĩs
babens eaut bonus est. Nũqͥd
ttiã cum edio aliqͣndo ꝑadisũ
quis ĩtrabit: Ad ĩfernũ ire
odiũ habentem. sepe me legis¬
le memoro: sed ad celũ nũcͣ
uolare ꝯcedam. Si cupimus
ergo fr̃es esse ciues celestis ci¬
cuutas habet paceni: p̾cipit
pacem: et diligit diligẽtes
raceni. Seqͣmur ergo pacẽ:
sine qua. denin nemo uidere
potest. Queranuis pacem:
et postea sequamiur pacem.
In ip̃a deus hĩtat: in ip̃a quie¬
scit et pausat: quia factus est
in pace locus eius. Non ergo
hẽamus cor ĩtinctũ odio. ne
fai uide ꝓditoris simꝰ ⁊ ne cñ
eo suspendamur: et a diabolo
ꝑiter cum eo trabanur ad
tartara. Qui odiũ in corde
Qui autẽ ordĩat initer boua.
re uera filius dei est. Attendite
dilexit. dnuissa sũt ei pec̃a mł¬
ta. Quid etian petro. dixit
dñs⁊ uisi petre amas me:

Expanded text:
illum, da illi potum, cooperiillum, da illi potum, cooperias eum, et carnem tuam ne despexeris. Dilectio enim spiritualis bonorum est: quia omnis habens eam, bonus est. Numquid etiam cum odio aliquando paradisum quis intravit? Ad infernum ire odium habentem saepe me legisse memoror, sed ad coelum nunquam volare concedam. Cupimus ergo, fratres, esse cives coelestis cicivitas habet pacem, praecipit pacem, et diligit diligentes pacem. Sequamur ergo pacem, sine qua Deum nemo videre potest. Quaeramus pacem, et postea sequamur pacem. In ipsa Deus habitat, in ipsa quiescit et pausat: quia factus est in pace locus ejus. Non ergo habeamus cor intinctum odio, ne filii Judae proditoris simus; ne cum eo suspendamur, et a diabolo pariter cum eo trahamur ad tartara. Qui odium in corde qui pacem ordinat inter fratres, revera filius Dei est. Attendite, dilexit, dimissa sunt ei peccata multa. Quid etiam Petro dixit Dominus; nisi, Petre, amas me?
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa deũ dilig̾e debentus ⁊ deĩte
deuide corpus: quia factura
dei est.Ideo apłs dicebat
N eno carnem suã odio
habuit. Ideo nutrire debemꝰ
corpus nec ip̃m occid̾e ⁊ sed
sustentare debemius cibo et
potu: quãtum ualitudo ꝑ¬
mittit. Sic eiũ uult dens
sic uult apł̾s: sic et uobis
fres mei precepi. Ideo fr̃es
hortor uos et moneo atq fie¬
ri precipio⁊ ut tantũ carnẽ
uatura potest portare. Nam
cum uideã inter uos quosdã
sexagenarios. quosdam sep¬
tuagenarios. et cẽtenarios:
uidens ess dei amore fernẽte
corpora eoꝵ. crucifigẽtes ⁊ oi¬
nũ autẽ nou bibẽtes: timeo
ne potius deũ offendant. qͣ
cipio. ut saltem dieb dñici
et solẽnib: uniũ. uel cerue¬
siã bibant. Iuuenes autẽ
qui fortes sũt. Et iã fũpha
x ñmico ceperũt. in xp̃i nõie
pitentiã agant: ne deiĩcãt᷑.
ibhoste. Sic enĩ uolo. et sic
suꝑdilig̾e̾ debemus ꝓximũ
ul ñmicũ. Ideo attende. ꝙ si
ĩmicũ uideris esurire. ciba

Expanded text:
mnia Deum diligere debemus; deinde deinde corpus, quia factura Dei est: ideo Apostolus dicebat, Nemo carnem suam odio habeat . Ideo nutrire debemus corpus, nec ipsum occidere, sed sustentare debemus cibo et potu, quantum valetudo permittit. Sic enim vult Deus, sic vult Apostolus: sic et vobis, fratres mei, praecepi. Ideo, fratres, hortor vos et moneo, atque fieri praecipio, ut tantum carnem natura portare potest. Nam cum videam inter vos quosdam sexagenarios, quosdam septuagenarios, quosdam centenarios, videns eos Dei amore ferventes, corpora eorum crucifigentes, vinum etiam non bibentes, timeo ne potius Deum offendant quamine praecipio, ut saltem diebus dominicis et solemnibus vinum vel cervisiam bibant. Juvenes autem qui fortes sunt, et jam triumphare de inimico coeperunt, in Christi nomine poenitentiam agant, ne devincantur ab hoste sic enim volo, sic diligere debemus proximum, vel inimicum. Ideo attende: quod si inimicum videris esurire, ciba
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore absconditã aic pene nul¬
laur ĩtentione ibi moriendi
a cordibs ac menioria hoĩui.
et spe delitescendi et latendi

Expanded text:
tempore absconditam ac pene nulam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdeus itaq suoꝵ. finẽ
ĩnuitere dier. ⁊ quosdã fratrũ
qui ui fauuliari sibi cõuer¬
satioue duitius adheserant.
seorsum aduocans: alloq̃batͦ
talia dicens. Quia nou arbi¬
troi me magna uobis religio¬
us exempla posse relĩquere:
tria uobis nuitanda cõmendo:
que instadio quo cucurri
me pro possibilitate uca uie¬
uuni obseruasse. Ad uus seu¬
sui meo quam alterins creli¬
di: lesus de ledente uindictã

Expanded text:
idens itaque suorum finem imminere dierum, quosdam fratres, qui in familiari sibi conversatione diutius adhaeserant, seorsum advocans alloquebatur, talia dicens: « Quia non arbitror me magna vobis religionis exempla posse relinquere, tria vobis imitanda commendo, quae in stadio quo cucurri, me pro possibilitate mea ni observasse. Minus sensui meo quam alterius credidi. Laesu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcutẽ: non grũmiure quasi
ĩcrepando. nõ labus miusi¬
tare qͣsi murnuirando: nõ
nares contͣre aut cachinart
do:. non frouteui rugare qͣsi
ĩucheudo aut cõminãdo.
Saue cõmotio tua ibi mo¬
riatur ubi orctur. nec ꝑuiit¬
quia mortem portat. ut occi¬
dat: ut dic̾e possis et tu cum
ꝓpleta: turbatus sũ et nou

Expanded text:
t, non grunnire quasi increpando, non labiis mussitare quasi murmurando, non narem contrahere aut cachinare non frontem rugare quasi invehendo aut comminando. Sane commotio tua ibi moriatur ubi oritur, nec permit mortem portat, ne perimat; ut dicere possis et tu cum Propheta: Turbatus sum, et non
Abbreviated transcription (Latin):
cp̃s auxius clamat de pectore
fris tui quẽ contristasti silius
ĩquicus matris nice pugnat
contra me. et qui siniul mecũ
dulces capiebat cibos: replenit
nc amaritudine. Q si dixis
illum nou tam grauiter pro
debuisse turbari ⁊ respondeo. sy¬

Expanded text:
s anxie clamat de pectore fratris tui quem contristasti: Filius, inquiens, matris meae pugnat contra me, et qui simul mecum dulces capiebat cibos, replevit me amaritudine? 5. Quod si dixeris illum non tam graviter pro debuisse turbari, respondeo:
Abbreviated transcription (Latin):
cu. Ad crito quidem. Nã illid
plerumq alius aliter acci¬
pit. tãꝙͣ bonio uidens ĩ facie.
et scd̃mi facient iudicãs: ꝑat̃.¬
stuca trabeni uerbun proue

Expanded text:
. Merito quidem: nam quod plerumque alius aliter accipit, tanquam homo videns in facie, et secundum faciem judicans, parasu
Abbreviated transcription (Latin):
augustias. in quo serui dei
latebant ⁊ splũcam illã scĩ
prĩs benedicti quomiodo rep̃¬
sentabat: in qua aliqͣndo a
pastoribs ĩuentus est: ut cuiͦ
uintabantur uitami. hĩt. atõis
ctiã cius ac solitudĩs formã
aliquã hẽre uiderẽtur. Qnĩs
quippe etiã ĩ młtitudĩc soli¬
taru ibi erant. Dallent uã¬
q illã plenã hoĩb ordĩs ratõe
caritas ordinata faciebat sin¬
gulis solitariant: quia sicut
uis honio orduiatus etiã
cuui est solus. ip̃e sibi turba ẽ:
sic ibi ũmitate sp̃s et regłaris
lege silentii ĩ mltitudĩe hom̃i
ordinata. solitudinẽ cordis
sui. singrlis ordo ip̃e defende¬
bat. Donib uero et hĩtacłis
simplicib. uictus ĩhĩtantiũ
ꝑsiuulis erat. Lec ergo fuit
in tp̃c illo sub abbate b̾uardo
et magist̾io eius ĩ clarissĩa
et carissinia ualle illa. spña¬
luĩ scola strdios.⁊ hic feruor
regularis discipline. oĩa deo
fauente et ordinante. et tab̾

Expanded text:
angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam sancti patris Benedicti quodammodo repraesentabat, in qua aliquando a pastoribus inventus est; ut cujus imitabantur vitam, habitationis etiam ejus ac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in multitudine solitarii ibi erant. Vallem namque illam plenam hominibus ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat, quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis sui singulis ordo ipse defendebat. Domibus vero et habitaculis simplicibus victus inhabitantium persimilis erat. Haec ergo fuit in tempore illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum, hic fervor regularis disciplinae, omnia Deo faciente et ordinante, et tab
Abbreviated transcription (Latin):
maguitudo mali et agnitõ
ꝑsonaꝵ se facile ꝓdidit.
Quem beatus gregonus mł¬
tis et suauissimis mouitio¬
mb seu districti diunu ex¬
anunis terrorb. studiosis¬
sĩe et sepissĩe. ĩmo indesmẽt
ꝑsuadere cõtendit ut uxoiẽ
suã in gratiã pactam reciꝑet:
a qua quoquo modo diuelli
cedente nequiret. Sed is di¬
abolica preuentus ĩremedia¬
biliter ꝑtinacia: monita
sp̾uit Quem beatus grego¬
rius apłica auctoritate ab
eccła sub anathemate uisi
resipisceret sequestrauit.
Quam excõmunicatoẽm
idem egre admodũ ferens:
et pcc̃a pctis accumulãs: du¬
O magos pecunus explica¬
tos locat. ut ĩ scm̃ apłicũ ad
uindutam eiꝰ apodixem ar¬
tis sue ex̃cerent. Qui eum
facie iguorantes. dum qͣdã
gornis: illi emmꝰ secus tͣnͣ

Expanded text:
mali, et magnatio personarum se facile prodidit. Cui beatus Gregorius multis et suavissimis monitionibus, seu districti divini examinis terroribus, studiosissime et saepissime, imo indesinenter persuadere contendit ut uxorem suam in gratiam pactam reciperet, a qua quoquo modo divelli cedente nequiret; sed is diabolica praeventus irremediabiliter pertinacia, monita ejus sprevit. Quem beatus Gregorius apostolica auctoritate ab ecclesia sub anathemate, nisi resipisceret, sequestravit. Quam excommunicationem idem admodum aegre ferens, et peccata peccatis accumulans, duos magos pecuniis ex placito locat, ut in sanctum apostolicum ad vindictam ejus apodixem artis suae exercerent. Qui eum facie ignorantes, dum quadamgorius, illi eminus secus t
Abbreviated transcription (Latin):
putiebãt. Sequebar ego ipũ
ut poterai eius mestissĩa
cum mulierib que secute¬
cuui fuerant a galilea nũ¬
uentuui est ad locuur ubi
crucifixerũt eñ. Ante gulos
mees fuit in cruce leuatus:
et in ligno durissunis claius

Expanded text:
ebant. Sequebatur et ipsum, prout poterat, ejus moestissima mater cum mulieribus, quae secutae fuerant a Galilaea minerventum est ad locum ubi crucifixerunt eum. Ante oculos ejus fuit in cruce levatus, et ligno durissimis clavis
Abbreviated transcription (Latin):
Erant et mecum mee soro¬
plangentes enui qͣsi uingi¬
uitum. Inter quas erat mͣ
magdalena. que suꝑ om̃s
illa excepta que loquitur ti¬

Expanded text:
Erant et mecum meae soroplangentes eum quasi unigenitum, inter quas erat Maria Magdalena, quae super omnes alias, excepta illa quae loquitur te
Abbreviated transcription (Latin):
nicũ in cruce pendentẽ ⁊ mor¬
te turpissima morientem:
lar in mente: ꝙͣto non possẽ
explicare sermone. Nec mirũ.
uoceus ex quatuor ꝑtib rigã¬
tibz undis: lignomanbs pedi¬
busq claius conficus. De
uultu ip̃ius pulchitudo efflu¬
rerat omis Et qui prius crat
pre filus hoĩm speciosus: uide¬
batur oĩmi indecorus. Uidebã¬

Expanded text:
suum in cruce pendentem, morte impiissima morientem, tur in mente, quanto non posset explicari sermone. Nec mirum, s ex quatuor partibus rigantibus nudis, ligno manibus, pedibusque clavis confixus, de vultu illius pulchritudo effluxerat omnis. Et qui erat prae filiis hominum speciosus , videbatur omnium indecorus. Videba
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa cõsũmaui que dedit mͥ
pater ut facerem magis ac
magis actus exteriores ount¬
t̾e cepit. affectus retrah̾e: uelut
sacroꝵ finubz desiderior. sedła
ĩtentione preiactis uicino ifĩ
litore iub̾ere firmius. et cõ¬
modius applicare. Deuiq
cum ueuerabilis antistes se¬
dis luigonce godefridus de
quibusdam eum sollicitaret
agendis ⁊ et muius aĩniũ
appore miraretur: ne uure¬
ni ĩquit. ego eiũ iam nõ
suni de hoc mũdo. Uideus de¬
nũ pater scũs. cõpassionis et
suos sibi filios miẜabiliter
tabescentes et arescentes pre
tunore et expectatione suꝑue¬
mientis desolatioius gͣuissĩc
et lauĩtabilis orbitatis: dul¬
cissinus eos cõsolatoĩb refo¬
uebat. Et mouens cos iu tu¬
to diumne clementie suiu¬
spei anchoram fideiq sue ꝑ ĩ

Expanded text:
a consummavi quae dedit mihi Pater ut facerem; » magis ac magis actus exteriores omittere coepit, affectus retrahere, velut et sacrorum funibus desideriorum sedula intentione praejactis, vicino jam littori haerere firmius, et commodius applicare. Denique cum venerabilis antistes sedis Lingonicae Godefridus de quibusdam eum sollicitaret agendis, et minus apponere animum miraretur: « Ne miremini, inquit; ego enim jam non sum de hoc mundo. » 82. Videns demum Pater sanctus, compassionis et simos sibi filios miserabiliter tabescentes, et arescentes prae timore et exspectatione supervenientis desolationis gravissimae et lamentabilis orbitatis, dulcissimis eos consolationibus refovebat: et monens eos in tuto divinae clementiae sispei anchoram, fideique
Abbreviated transcription (Latin):
to diabolo nuilier sue mentis
compos efecta. redditis cũ ratẽe
sensib. reuoluta intra faucei
tieis egit: et ĩtuita creatorem
suũ. pedib eius aduoluta est.
Iugens per eccliam attollitur
clanior. ꝑsonant eramenta:
bũdicitur ab oĩb dens. excedit
ren̾ano nidum: et seruũ dei
gratulabinida cuutas liq̃fr̃ã

Expanded text:
 diabolo, mulier mentis suae compos effecta, redditis cum ratione sensibus, revoluta intra fauces tias egit, et intuita curatorem suum, pedibus ejus advoluta est. Ingens per ecclesiam attollitur clamor, personant aeramenta, benedicitur ab omnibus Deus, excedit veneratio modum, et servum Dei gratulabunda civitas, liquefa
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo minuebatur. Nec
tamen dunittebat suos quos
a se tnͣsiuittebat: sed ubicũq
essent. ip̃e paterna sollicitudĩe
erat cum eis. Ad euin uo quo¬
ndie seu leta seu tristia filios.
suoꝵ ren̾tebantur. Sepe etiã
sme oĩ reuelatione caruis et
sangunus et diumnitus ĩno¬
tescebat quid citra aliquos eor.
longe a se distantes ageretur.
Si quid eis ꝓuidendum. si
quid ĩ eis emendandũ fuisset:
terationes qͦz et excessus eoꝵ:
ltiriitates et obitus. et duui¬
sas tribulationũ incursus.
Iam et ꝓ absentiũ frm̃ cͥtis
necessitatibs. presentibz circa
se frĩb sepe oĩonẽ indixit ⁊ ñ

Expanded text:
plenitudo minuebatur. 44. Nec tamen dimittebat suos, quos a se transmittebat: sed ubicunque essent, ipse semper paterna sollicitudine erat cum eis. Ad eum enim quotidie seu laeta, seu tristia filiorum suorum revertebantur. Saepe etiam sine omni relatione carnis et sanguinis ei divinitus innotescebat, quid circa aliquos eorum longe a se distantes ageretur; si quid eis providendum, si quid in eis emendandum fuisset, tentationes quoque et excessus eorum, infirmitates et obitus, et diversarum tribulationum incursus. Nam et pro absentium fratrum certis necessitatibus, praesentibus circa se
Abbreviated transcription (Latin):
tibs ploians: quousqz puen¬
tum est ad doniũ b̃i ioh̃is.
Ibi resedit. ibi ꝑmãsit. In
retumit et suꝑ ꝓpriã matrẽ
mater indiguit. O. felix
et beatus iohãnes cui talẽ
dũs cõmendauit thesaurũ.
amous. m̾cedem dilectioĩs

Expanded text:
tibus plorantes quousque perventum est ad domum Joannis. Ibi resedit, ibique permansit in retinuit, et sicut propriam matrem rde dilexit. O felix, o beatus Joannes, cui talem Dominus commendavit thesaurum. inus mercedem dilectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
uua cum eo uolentes occidẽ
dediguantur etiam michi ꝓ
co rationẽ aliquã redde. Cm
ille festiuato ut res exige bat
ptransiens cum rediero inqͥt
dicito mͥ: et faciã tibi om̃em
iusticiam. Tum illa. Dũc
iiquit et si tu non redieris
ego quid faciã: Ad quã nocc̃
substitit: et rros coram se ad¬
duci fecit. Neq cũ suggeretur
a cñctis accełare negotiu
gressunt a loco moint quons¬

Expanded text:
una cum eo volentes occidere, dedignantur etiam mihi pro eo rationem aliquam reddere. Cui ille festinato, ut res exigebat, pertransiens: Cum rediero, inquit, dicito mihi, et faciam tibi omnem justitiam. Tum illa: Domine, inquit, et si tu non redieris, ego quid faciam? Ad quam vocem substitit, et reos coram se adduci fecit. Neque, cum suggereretur a cunctis accelerare negotium, gressum a loco movit, quous
Abbreviated transcription (Latin):
torialib cathenis absoluit.
Huiꝰ rei gratia cõpũctus ue¬
uerabilis poutifex: cepit lacri¬
mosis genutibs secumi inter
uerba precantia: hec si quidẽ
ꝓplxtica et euãgelica reuolu̾e
oracula. Tu dñe dixisti in

Expanded text:
. Hujus rei gratia compunctus venerabilis pontifex, coepit lacrymosis gemitibus secum inter verba precantia, haec siquidem prophetica et Evangelica revolvere oracula: Tu, Domine, dixisti
Abbreviated transcription (Latin):
dem uero ꝑfectissimus et
acceptabilis deo sacerdos
cum quadam die per fouĩ
traiam qd̃ oꝑ mirifico cõstat
esse extructum ꝓcederet: et in
idem orbis punceps cum ĩ ex¬
peditõem circũuallatus mu¬
litum cuueis ꝑgeret: ibidem
obuaui habuerit uetustis¬
siniam uiduam senio suul¬
q dolore ac pauꝑtate cõfectã.
Cniꝰ lacͥnus atq nocib sic cõ¬
pellelatur. Prniceps pnssime
traiane. ecce luc sunt hoĩes qͥ

Expanded text:
dem vero perfectissimus et acceptabilis Deo sacerdos, cum quadam die per forum Trajani, quod opere mirifico constat esse exstructum, procederet, et insidem orbis princeps in expeditionem, circumvallatus militum cuneis, pergeret, ibidem obviam habuerit vetustissimam viduam, senio simulque dolore ac paupertate confectam, cujus lacrymis atque vocibus sic compellatur: Princeps piissime Trajane, ecce hic
Abbreviated transcription (Latin):
deitatem uidens ĩcarnatam.
aute se ĩclinari. expauit:
exhorruit: et ꝑ cenacłin uelut
ĩseusatus crcurrit: et cla¬
mauit. Non lauabis mͥ
dei uiut: et tu mͥi lauas pedes:
ablutionc̃ pedum dicatur.
bucellan pauis uide

Expanded text:
itatem incarnatam videns ante se incurvari, expavit, exhorruit, et per coenaculum velut insensatus cucurrit, et clamavit: Non lavabis mihi Dei vivi; et tu mihi lavas pedes? ablutionem pedum dicatur buccellam panis Jud
Abbreviated transcription (Latin):
gniẽ cum unctione scĩ sp̃s̃
baptisino qd̃ contraximꝰ ay
rentib. cur adhuc maneꝰ
pidita ͭ ᷤ. fomes: et uelut ĩ ca¬
tiuũ qd̃dam pcc̃i: Neq eni
dubiũ quin a pͥmis parẽtis
ĩ nes traducta sit lex ista ꝑã.
Om̃s siquide ĩ peccatrice u¬
iptate generam᷑. et inide uo¬
iuptas nr̃a corcupta est et

Expanded text:
ginem cum unctione sancti Spiritus ginem cum unctione sancti Spiritus baptismo quod contraximus a parentibus, cur adhuc manet cupiditatis fomes, et velut incentivum quoddam peccati? Neque enim dubium quin a primis parentibus in nos traducta sit lex ista peccati. Omnes siquidem peccatrice voluntate generamur, et inde voluntas nostra corrupta est t
Abbreviated transcription (Latin):
In hunc itaq modum aꝓpĩ¬
quãs passioni dñs. de grã sua
ĩ uestire curauit sues: ut ĩui¬
sibilis gra signo aliquo uisi¬
bili prestaretur. Adhoc institu¬
ta sũt om̃ia sacramenta. ad
ad hoc denriq uaptisinus: ũtiũ
sacramẽtor oĩm. ĩ quo cõplã¬
tanuir similitudini mortis
eiꝰ. Unde et trina mersio tri¬
dui qd̃ mĩc celebrandũ est.
formã gerit. Sic̃ eĩ in exterio¬
ribz duer sa sũt signa. et ut
cepto ĩmorenuir exemplo: ua¬
rie sũt ĩuestiture. scdm ea qͥ
bus ĩuestimiuir ÷ uerbi gratia
ĩuestitur canonicus ꝑ librũ
abbas ꝑ baculum solũ. Ep̃s
ꝑbaculimi et aulũ sunul:
mur: Dtiq purgatio delic¬
toz. Quis ens potest facere
mũdũ. de ĩmũdo cõceptũ semi¬
ue: nisi qui solus mũdus e
et ĩ quẽ pccm nõ cadit deus:
n auerat a parentibz pͥmis
cutellus eradẽt: sed uenienti
dño qui agnus est. totus su¬
auis et mitis. cuiꝰ iugũ sua
ue et onus leue. optime nu
tatũ est: ut ĩueteratã rubi¬

Expanded text:
hunc itaque modum appropinquans passioni Dominus, de gratia sua investire curavit suos, ut invisibilis gratia signo aliquo visibili praestaretur. Ad hoc instituta sunt omnia sacramenta, ad ad hoc denique ipse baptismus, initium sacramentorum omnium, in quo complantamur similitudini mortis ejus: unde et trina mersio tridui, quod nunc celebrandum est, formam gerit. Sicut enim in exterioribus diversa sunt signa, et, ut coepto immoremur 891 exemplo, variae sunt investiturae secundum ea de quibus investimur: verbi gratiaanonicus per librum, abbas per baculum, episcopus per baculum et annulum simul: mur? Utique purgatio delictorum. Quis enim potest facere mundum de immundo conceptum semine, nisi qui solus est mundus, et in quem peccatum non cadit, Deus?, quae manaverat a parentibus primis, cultellus eraderet: sed veniente Domino, qui Agnus est totus suavis et mitis, cujus jugum suave est et onus leve, optime satis mutatum est, ut inveteratam rubi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ñuos furto abstulerit eiss
ꝓstratus se pecrasse testatus est.
ꝑceptaq penitentia. ulterins ad
eũ demonumi nõ accessit.

Expanded text:
 nummos furto abstulerat, eique prostratus se peccasse 26 testatus est, perceptaque poenitentia, ulterius ad eum daemonium non accessit.
Abbreviated transcription (Latin):
ils ita patratis. uix int̾
frẽs suos circiter unũ fecerat
anũ ⁊ et ecce iteru littere
apl̾ice uirum dei euocant:
et ut assit laboranti ecclesie
supplicant carduiales. Nichil
obedientie preferens uir dei
ualefaciens frĩb. flentibus
uiuersis discessit: et cũ mł¬
ta reuerentia ubiq suspectus
demũ romã ꝑuenit. In cuĩ
aduentu tam dñs papa ꝙͣ
fr̃es. letati sũt. et cõmunica¬
tis cum eo consilus. scdm̃i re
rũ ꝓuentus et statum cau¬
sar. abbas alia uia opus ag¬
greditur. Rex enĩ sicilie ro¬
gerus. qui solus iam ex pͥn¬
cipib obedire ppͥe ĩnocentio de¬
trectabat. nuctit ad eumi ⁊ pe¬

Expanded text:
is ita patratis , vix inter fratres suos circiter unum fecerat annum - et ecce litterae apostolicae Virum Dei evocant, et ut adsit laboranti Ecclesiae supplicant cardinales. Nihil obedientiae praeferens Vir Dei, valefaciens fratribus, flentibus universis discessit, et cum multa reverentia ubique susceptus, demum Romam pervenit. In cujus adventu tam dominus Papa, quam fratres laetati sunt, et communicatis cum eo consiliis secundum 1262 rerum proventus et statum causarum Abbas alia via opus aggreditur. Rex enim Siciliae Rogerius, qui solus jam ex principibus obedire papae Innocentio detrectabat, mittit ad eum, pe
Abbreviated transcription (Latin):
diget. nisi ut pedes lauet:
sed est mũdus totus. Quia
qui ablutus est foute baptis¬
matis in remissionẽ oñm
pcc̃or. nou indiget rursus
ĩuio nou potest eodẽ modo ab¬
lui÷ sed quotidiaua tm̃ unuĩ¬
daue cõuersatoĩs cõtagia la¬
uare necesse habet: ut quoti¬
diana sui redẽptoris ĩdulgẽtia.
tergantur. Est enĩ toto actõ¬
nũ suaꝵ. corpore nuuidus:
exceptis dũtaxat his q̃ mẽti.
necessitate cure tp̃alis adhese¬
rũt. Ob quoꝵ quotidianã
soididationẽ suuł et enm̃da

Expanded text:
diget, nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus, quia qui ablutus est fonte baptismatis in remissionem omnium peccatorum, non indiget rursus, imo non potest eodem modo ablui; sed quotidiana tantum mundanae conversationis contagia, necesse habet quotidiana sui Redemptoris indulgentia tergantur. Est enim toto actionum suarum corpore mundus, exceptis duntaxat iis quae menti necessitate curae temporalis adhaeserunt: ob quorum quotidianam sordidationem s
Abbreviated transcription (Latin):
tentius oraudo effude¬
rat suꝑ se euãni suã: cũ tenni¬
ter soporatus uoces audiuit.
tanꝙͣ transeñtis młtituduus
copiose. Euigilãs autẽ et eas¬
deui uoces pleniꝰ audiẽs ⁊ cellã
qͦ ini qua iacebat egressus:
ꝓsecutus est abeũtes. Haut
ꝓcul aderat locus. deusis adlu
spinaꝵ. uepriũq fructetis abñ¬
dans sed ñc longe nuitatus
ab illo. Snꝑ bũc aliqͣndi
stabant uelut alternãtes clori
huic uide dispositi: et uir scñs
audiebat et delectabatur. C n
tam̃ iusteriũ uisions non
prins agnouit qͣm transacts
post aliquot ãnis. nõ sine di¬
uuius renelationibz edificiis
mouasterii. eodent in locop¬
situm oratoriũ cerueret: nbi
uoces illas andierat. Erat
tunc temporis uidere apud¬
clarãuallẽ aurea secrla: ñ
uiri uirtutis olim duritei
scło et honorati ÷ ĩ pauꝑtat
xp̃i gloniãtes. eccłiani dei plã¬
tarẽt u sangiũe suo: ĩ labois
et crũnus: in fante et siti. ui¬

Expanded text:
tentius orando effuderat super se animam suam, cum tenuiter soporatus, voces audivit tanquam transeuntis multitudinis copiosae. Evigilans autem, et easdem voces plenius audiens, cellam quoque in qua jacebat egressus, prosecutus est abeuntes. Haud procul aberat locus, densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori, hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat et delectabatur. Cujus tamen mysterium visionis non prius agnovit, quam translatis post aliquot annos non sine divinis revelationibus aedificiis monasterii, eodem in loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas audierat. 26. Erat tunc temporis videre Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et honorati, in paupertate Christi gloriantes, Ecclesiam Dei plantarent in sanguine suo, in labore et aerumnis, in fa
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatem: et ĩ auctorita¬
te obedientiã. Iaui tũc eñ
ad opus p̾dicatioius debitꝰ
aptabatur: ad qd̃ ut supͣdm̃
est ex utero mr̃ĩs sue testĩoĩo
diume reuelatioius olun
fuerat p̾signatus. Et pͥmũ
quidem circa resuscitandũ
in monastico ordĩe antiq̃
religionis feruorẽ. pͥmitias
iiuẽtutis sue dedicauit: exẽ¬
plo et uerbo ĩtra septa mona
steru ad frm salutẽ oĩ studio
uacaus. Postinod̾ uero cũ eñ
ĩfrmutatis uecessitas plus so¬
lito sequestraret: hec pͥma ce¬
pit esse occasio: ut qͤsi hoĩb
de scl̃o expoitus. quoꝵ iã ad
cuni młtitudo mag̃ ꝯfluebat:
ip̃e etiam p̾sentiã suã lib̾ius
ac lib̾alius accõmodans u̾bũ
uite p̾dicaret. Cũq longns
a monasterio pro causis eccłe

Expanded text:
auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. Jam tunc enim ad opus praedicationis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dictum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus . Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine antiquae Religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, exemplo em salutem omni studio vacans. Postmodum cum eum infirmitatis necessitas plus solito sequestraret; haec prima coepit esse occasio, ut quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesentiam suam liberius eis ac liberalius accommodans, verbum vitae praedicaret. Cumque longius a monasterio pro causis Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
there alto. Scuidiuit. lapides¬
pli. Surrexerũt multi. aper
Cogitare libet qͣntus doloi tũc¬
fuit nrr̃i. cuui sic dole bãt ea q̃¬
ĩsensibilia crãt. Non lingna
loqui. nec meus cogitare uele¬
miarte. Iuxta crucem xp̃i sta¬
bat emortua nĩr que illũ ꝯcepͭ
illi. dolor abstulerat uires:
nec poterat mori. que uiuẽs
mortua erat. Iu aĩa seue do¬
mortua tamen erat. Ibi sta¬
bat dolens confecta seno do¬
loie. expectans xp̃i corpus de¬
poui de cruce. et plorabat di

Expanded text:
 alto. Scinduntur duri lapidespli. Surrexerunt multi apert2 4 Cogitare libet quantus dolor interfuit matri, cum sic dolebat, quae ita sensibilis erat. Non lingua loqui, nec mens cogitare valeMariae. Juxta crucem Christi stabat emortua Virgo, quae illum concepit ulla, dolor abstulerat vires. nec poterat mori, quia vivens mortua erat; in anima illius domortua tunc erat. Ibi stabat dolens, confecta saevo dolore, exspectans Christi corpus deponi de cruce; haec plorabat, di
Abbreviated transcription (Latin):
tes non sꝑ irradiat. Quia
sicut de scõ spũ scriptuni est.
rege requisitus si construere
templum posset: prius con¬
sensit. et postinedum ꝓhibu¬
flentẽ mulierẽ cerueret cansã¬
q nescrcet: ad ꝓhibentẽ hanc
puerũ dixit. Diitte eam:
quia aĩa eius in amaritu¬
dine est. et dũs celaut a me:
et non iudicauit mͥ. Qd̃ op̃s¬
deus ex magne pietatis dis¬
pensatõe disposuit: quia dũ
ꝓphetie spm̃ aliqͣndo dat eli¬
quãdo subtrahit: ꝓphetãtiũ¬

Expanded text:
tesnon semper irradiat, quia, sicut de Sancto Spiritu scriptum est: rege requisitus si construere templum potuisset, primo consensit, et postmodum prohibuflentem mulierem cerneret causamque nescisset, ad prohibentem hanc puerum dicit: ‘Dimitte eam, quia anima eius in amaritudine est, et Dominus celavit a me, et non indicavit michi’. Quod opusDeus ex magne pietatis dispensatione disponit, quia dum prophetie spiritum aliquando dat et aliquando subtrahit, prophetantiu
Abbreviated transcription (Latin):
rositates. nũc uenatu. nũc auiũ
captura. quib maxime pasceba¬
tur auimꝰ iuucnilis pro libitu:
re: cũ diuite morabat᷑. ffactũq
c̃. ut ĩ hũc modũ dimissus sibi.
scholasticis studus p̾poneret re¬
nũtiare. Die uero quadã accidit
ut ad ripas fluminis eũte tho¬
ma simul cũ diuitez motã de¬

Expanded text:
riositates, nunc venatu, nunc avium captura, quibus maxime pascebatur animus juvenilis, pro libitu re cum divite morabatur. Factumque est ut in hunc modum dimissus sibi scholaribus studiis proponeret renuntiare. Die vero quadam accidit ut ad ripas eunte Thoma simul cum divite, motam de
Abbreviated transcription (Latin):
acumine: ut prudẽtex ĩ auditas
⁊ difficiles soluet q̃stiones: adcoqsz
felici gaudebat memoria: ut qd̃
quotiẽs uolebat: posset sinc diffi¬
cultate ꝓferre. Qḋ multi literato¬
res asscqui nõ ualc̃tes: tantã mẽ¬
Sic cĩ nutrix gr̃a futurũ prose¬
quebat᷑ antistitẽ: ut ci ĩ collatio¬
nibz. aut cursu sermons ut dici

Expanded text:
acumine, ut prudenter inauditas et difficiles solveret quaestiones; adeoque felici gaudebat memoria, ut quodquoties volebat posset sine difficultate proferre: quod multi litteratiores assequi non valentes, tantam menSic enim nutrix gratia futurum prosequebatur antistitem, ut ei in collationibus aut cursu sermonis, ut dici
Abbreviated transcription (Latin):
guudie partib.¬
fontanis opido
prĩs sui oriundͤ
fuit ⁊ parentib claris scb̃ scłi
dignitatem: sed digniorib ac
tecelinus. uir antiq̃ et legi¬
time militie fuit: cultor dei.
calũniam: cõtentus stipẽdre
nus seruiebat tẽporalibz dñr
siuis: ut etiã dño deo suo non
neglig̾et reddẽ qd̃ debebat.
d ater eius ealadis ex castro
cui nom̃ mons barrus: et ip̃a
i ordine suo apłicã regnlã
tenẽs. surodita uiro sub eo sib̃
timorẽ dei domũ suã̾ regebat:
triẽs in om̃i disciplina. Sty¬
ten quippe liberos gẽnuit nõ
tã uirosuo qͣm deo: sex marõ
feminã unã: mares cs̃ moͦ.¬
chos futuros. feminã sc̃ĩmo¬
mialẽ. Deo nãq ut dictũ est
nõ scło generãs: sigrles mel
ut partu ediderat: ip̃a ꝓprus ma
ctiã alienis uberib nutriẽdos
cõmitfe illustris femĩa refu¬
giebat: qͣsi cum lacte mat̾uo.
materni quodãmodo boni ĩ¬
finidens eis naturã. Cũ aũt
creuissent. ꝙͣdiu sub manu

Expanded text:
gundiae partibusFontanis oppido patris sui oriundus fuit, parentibus claris secundum saeculi dignitatem, sed dignioribus acTescelinus, vir antiquae et legitimae militiae fuit, cultor Dei, calumniam, contentus stipendiismis serviebat temporalibus dominis suis, ut etiam Domino Deo suo non negligeret reddere quod debebat. Mater ejus Alaidis ex castro cui 1236 nomen Mons-Barrus, et ipsa in ordine suo apostolicam regulam tenens, subdita viro , sub eo secundum timorem Dei domum suam regebat, utriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit non tam viro suo quam Deo, sex mares, feminam unam: mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus petiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dabit illi dñs deꝰ sedẽ dauid
pñs eiꝰ ÷ ⁊ regnabit ĩ domo
ia cob ĩeternũ: ⁊ regni eiꝰ nõ
erit fuiis. Ip̃e qͥppe rex regũ
uirgo nõ ĩcredula: s modũ
scire uolẽs respondit. Quo¬
modo fieri potest: cũ ip̃a uiꝑ
iuxta uotũ meũ nũꝙͣ cogna¬
scam: Quomodo sine uici¬
los seminis ĩcremẽto pare
possum: Ad hoc ãgelꝰ. Ne
existimes ĩquit maria ꝙ
humano more concipias.
Dam sine uirili cõmixti¬
one uirgo concipies: uirgo
paries. uirgo nũtries. Spi

Expanded text:
Deus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Ipse quippe rex regum virgo non incredula, sed modum scire volens, respondit: Quomodo istud fieri potest? Nam cum ipsa virum juxta votum meum numquam cognosco: quomodo sine virilis seminis incremento parere possum? Ad hoc angelus: Ne existimes, inquit, Maria, quod humano more concipias. Nam sine virili commixtione, virgo concipies, virgo paris, virgo nutries. Spi
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis u̾o uirgas suas iuxta
ordinẽ deferentibz. solus ipse
suã subtraxit. Oude cũ nichil
diuine uoci consonũ apparu¬
isset ÷ pontifex iterato deũ con¬
sulendũ putauit: qͥ respondit
solũ illũ ex his qͥ designati e¬
rant. uirgã suã nõ attulisse.
qui uirginẽ desponsare debẽt.
Proditus ẽ itaq ioseph. Cu
erũ uirgã suã attulisset: et ĩ
cacumine eiꝰ colũba de celo ue¬
mcus consedisset: liqͥdo oĩb
patuit ei uirginẽ desponsãdã
fore. Igitur nuptiaꝵ iure de
more celebrator ip̃e quidẽ in
bethleem recedit ciuitatẽ: do¬
mũ suã dispositurꝰ ⁊ nuꝑtiis
necessarra ꝓcuraturꝰ Dirgo¬

Expanded text:
cunctis vero virgas suas juxta ordinem deferentibus; solus ipse suam subtraxit. Unde cum nihil divinae voci consonum apparuisset, pontifex iterato Deum consulendum putavit. Qui respondit, solum illum ex his qui designati erant, virgam suam non attulisse, qui virginem desponsare deberet. Proditus est itaque Joseph. Cum enim virgam suam attulisset, et in cacumine ejus, columba de coelo veniens consedisset, liquido omnibus patuit ei virginem desponsandam fore. Igitur nuptiarum jure de more celebrato, ipse quidem in Bethlehem recedit civitatem, domum suam dispositurus, et nuptiis necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
reuersa t̃. His uero dieb pͥmo
scilicet aduentꝰ sui ĩ galileã
temꝑe missꝰ ẽ ad cã angelus
gabriel a deo: qͥ ei conceptu
dominicũ narraret. ⁊ conce¬
ptionis uel modũ uel ordinẽ
exponeret.Deniq ĩ gressus
ad eã. cubiculũ qͥde ubi ma¬
nebai ĩgenti lumine ꝑfudit:
ip̃a uero gͣtissime salutans
dixit. Ane maria uirgo diũ
gͣtissima : d.⁊ go gr̃a plena
dñs tecũ bñdicta pre oĩbus
mulierib: bñdicta p̾ oĩbus
hactenꝰ natis hoĩb. Dirgo
autẽ q̃ iã angelicos bene no¬
uerat uultꝰ: et linnẽ celeste
insuetũ rõ hs hebat. neq ã¬
gelica uisicẽ tecrita: neq
linũs magnitubĩe stupe¬
facta÷ sed ĩ solo eiꝰ sermone
turbata ẽ. ⁊ cegitare cepit qͣ¬
lis ista salutatio tã insolita
ẽe posset:quidue por tenderet
uel quẽ finẽ esset habitura.
Huic cogitationi ãgelus
duitꝰ inspiratꝰ octurrẽs.
ne tumeas inqͥt maria: quali
aliquid contrariũ tue castita

Expanded text:
reversa est. X. His vero diebus, primo scilicet adventus sui in Galilaeam tempore, missus est ad eam angelus Gabriel a Deo: qui ei conceptum Dominicum narraret et conceptionis, vel modum, vel ordinem exponeret. Denique ingressus ad eam cubiculum quidem ubi manebat, ingenti lumine perfudit: ipsa vero gratantissime salutans, dixit: Ave, Maria, virgo Domini gratissima: virgo gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu prae omnibus mulieribus: benedicta prae omnibus hactenus natis hominibus. Virgo autem quae jam angelicos bene noverat vultus, et lumen coeleste insuetum non habebat: neque angelica visione territa, neque luminis magnitudine stupefacta, sed in solo ejus sermone turbata est: et cogitare coepit qualis ista salutatio, tam insolita esse posset, quidve portenderet, vel quem finem esset habitura. Huic cogitationi, angelus divinitus inspiratus occurrens: Ne timeas, inquit, Maria, quasi aliquid contrarium tuae cas
Abbreviated transcription (Latin):
bernaret ⁊ arborẽ quãdã pinũ
ĩ media ciuitate habebat: ad
ciuiꝰ ramos pro admiratiõe uena¬
tionis terarũ capita suspẽdebit.
Scd cũ sãctus amator ciusdẽ

Expanded text:
acaret, arborem quandam pirum in media urbe habebat, ad cuius ramos pro admiratione uenationis ferarum capita suspendebat. Sed cum sanctus Amator eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
esse cum eo: teneritudinem
paradisi nuꝑ egressi ÷ rer. ex¬
terioꝵ sollicitudĩe ĩquietare
ꝑtiniescebant: eas ip̃i nitra
semetip̃s ut poterãt disponẽ¬
tes. et cum tantũmodo de spi¬
ritualib et ĩteriorib cõsulẽ¬

Expanded text:
esse cum eo, teneritudinem paradisi nuper egressi, rerum exteriorum sollicitudine inquietare pertimescebant, eas ipsi intra semetipsos, ut poterant, digerentes, et eum tantummodo de spiritualibus et interioribus consule
Abbreviated transcription (Latin):
euolutis dieb. uidit in uili
noctis ꝑsoriã quãdam cũ da¬
ritate sibi astantẽ⁊ et mag̃
auctoritate si p̾cipientemi fi¬
ducialiter loqui quicquid
ei suggeretur ĩ aptione ous
suiz qm̃ non ip̃e esset qui lo¬
queretur: sed sp̃s̃ dei qui loq̃t¬
trr ĩ eo. Et ex tuuc maĩtem
ni eo et ꝑeui loquens spĩs
scũs et sermouẽ ei potennos̃
et seusũ ei ĩ scripturis abiul¬
dantior eui suggerens apido
ainditores qͦs grãni ei adoidis
et auctoritatem. Inde ccat
qd̃ tani ꝯfidenter quã utilif
loquebatur ad docendum. ad
arguendum. ad corcipiendũ:
ut dum p̾dicaret uerbinu dei:
quicquid afferebat in mediũ.
sic pateus et placẽs efficiebat.
et creca id uude agebatur effi¬
ar admouendum: ut mi¬
rarentur ouĩs ĩ uerbis gr̃e q̃
ncedebant de ore eins.

Expanded text:
evolutis diebus, vidit in visu evolutis diebus, vidit in visu noctis personam quamdam cum claritate sibi astantem, et magna auctoritate praecipientem, fiducialiter loqui quidquid ei suggereretur in apertione oris sui; quoniam non ipse esset qui loqueretur, sed Spiritus Dei loqueretur in eo. Et extunc manifestius in eo et per eum loquens Spiritus sanctus, et sermonem ei potentiorem et sensum ei in Scripturis abundantiorem suggerens, apud auditores quoque gratiam ei addidit et auctoritatem. Inde erat quod tam confidenter quam utiliter loquebatur ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ut, dum praedicaret verbum Dei, quidquid afferebat in medio, sic patens et placens efficiebat, et circa id unde agebatur, efficax ad movendum, ut mirarentur omnes in verbis gratiae quae procedebant de ore ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
ficatione ad eos bẽbat. hoĩb
supͣ loĩeui loquens uix ĩtelli¬
gebatur. Tamieu uixta seu¬
trutiã scĩ iob. nefas putãtes
ꝯtradic̾e scrmonib scĩ: uõ ex¬
cusabant ĩfrrmitatemi suã s
accusabanit. Cũq ad nitũ
argnẽtis hũiliarentur qui
argnebantur: cepit etiã spũ¬
les et subiectos. Zelus siuis
esse suspectus. Onde feũi ẽ
ut fieret magist᷑ magistri
pia hũilitas discipłor. Cogi¬
tabeit eĩ ees młto meliora et
uicuriora seluti suo ĩ silẽtio
meditari ꝙͣ ab ip̃o andirent
denotiꝰ et efficatiꝰ salutẽ sua
opari. qͣmi ex eiꝰ exeniplo acci¬
pent. T nuebat uero ex p̾dica¬
noue sua ees scũdaliz ari poti
quã aliquid edificationis ar¬
ciꝑe. Cñq suꝑ hoc turbaretm
et contristaretur ⁊ et dierse
cegitationes ascenderent ĩ cor
eius: post multos cogitatõnũ
aluctus et cruciatꝰ cordis. decre¬
uit ab exteriorib oĩb ad ĩte¬
riora se recollige ⁊ et ĩ solitu¬
duic cordis et secreto silẽtu

Expanded text:
onem ad eos habebat, hominibus supra hominem loquens, vix intelligebatur. Tamen juxta sententiam sancti Job, nefas putantes contradicere sermonibus Sancti , non excusabant infirmitatem suam, sed accusabant. Cumque ad nutum arguentis humiliarentur qui arguebantur, coepit etiam spiriles et subjectos zelus suus esse suspectus. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia humilitas discipulorum. Cogitabat enim eos multo meliora et viciniora saluti suo in silentio meditari, quam ab ipso audirent; devotius et efficacius salutem suam operari, quam ex ejus exemplo acciperent. Timebat vero ex praedicatione sua eos scandalizari potius, quam aliquid aedificationis concipere. Cumque super hoc turbaretur et constristaretur, et diversae cogitationes ascenderent in cor ejus; post multos cogitationum fluctus et cruciatus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus ad interiora se recolligere, et in solitudine cordis et secreto silentii
Abbreviated transcription (Latin):
tia ⁊ rubentes rosas. cũ leui
iuxta murmure aquaꝵ ser¬
peret ruuis: ⁊ molli sibilo
uissit resupinari ÷et ne se inide pos¬
set excutere: blandis sertoꝵ
nexib irretitũ relĩqui. Quo
cũ recedentib cũctis. ad eum¬
meretrix speciosa uenisset:

Expanded text:
tia et rubentes rosas, cum leni juxta murmure aquarum serperet rivus, et molli sibilo  resupinari, et ne se inde posset excutere, blandis sertorum nexibus irretitum relinqui. Quo cum, recedentibus cunctis, meretrix speciosa venisset
Abbreviated transcription (Latin):
plo. Deĩde cũ heresis arriana per
totũ orbẽ. ⁊ maxime ĩtra illiri¬
cũ pullularet÷ ⁊ adu̾sus ꝑfidiã
sacͥdotũ solus pene accrruric
pugnaret: multisq supplicqs
esset affectꝰ ⁊ nã ⁊ publice uͥgis
cesus c̃: et ad extrcmũ de ciuta¬
te exire cõpulsus: ytaliã repe¬
tens cũ ĩtra gallias discessu¬
quoq sãcti hylarii quẽ ad exi¬
liũ hcͥticoꝵ uis coegerat ÷ tur¬
batã ecclesiã cõperisset: me¬
diolani sibi monasteriũ sta¬
tuit. Ibi quoq auxeritiꝰ auctor
⁊ pͥnceps arrianoꝵ cũ grauis¬
sĩc ĩsecutꝰ ẽ: multisq affectũ
ĩuiriis de ciuitate exturbauit.

Expanded text:
plo. Deinde cum haeresis Ariana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullufasset cum adversus perfidiam sacerdotum solus pene acerrime pugnaret, multisque suppliciis esset affectus nam et publice virgis caesus est, et ad extremum de civitate exire compulsus, Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit.
Abbreviated transcription (Latin):
uice u̾sa dñs seruiebat ⁊ adeo
ut plerũq ei calciamẽta ipse
detraheret: ⁊ ip̃c det̾gexret ÷ cibũ
una caperẽt: hic sepiꝰ ministra¬
ret. Triẽnũ fere ante baptis¬
ma ĩ armis fuit: ĩteger tñ ab
hiis uiciis qͥb illud hom̃ũ ge¬
nus ĩplicari solet. Multa illi
circa cõmilitones benignitas:
mira caritas: patic̃tia u̾o atq
hũlitas utra humanũ modũ
Nã frugalitatẽ ĩ eo laudari nõ
c̃ necesse. qua ita usus ẽ: ut iã
illo tẽpore nõ nuiles sed mona¬
chus putarct᷑. Quib rebus
ita sibi oc̃s cõmilitones suos¬
deuĩxerat: ut cũ miro affectu

Expanded text:
uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu
Abbreviated transcription (Latin):
laborabat. At tñ martinꝰ forte
dicesserat: ⁊ cũ ꝑ triduũ defu¬
isset: regressus exanimie corpꝰ
ĩuenit. Ita subita mors fũerat
ut absq baptismate ab huã¬
nis reb excede̾t. Corpus uero¬
ĩ medio positũ ÷ tristi merẽ¬
tiũ fratrũ frequẽtabat᷑ officio:
qñ martinꝰ flens ⁊ eiulãs ac-¬
ta mẽte cõcipiẽs ⁊ egredi cellã
ĩ qua corpꝰ iacebat ceteros iu¬
bet: ac forib obseratis suꝑ ex¬
aĩata defũcti fratris mẽbra
ꝓsteruit᷑. Et cũ aliꝙ̃diu or̃o¬
ni ĩcubuisset: sensissetq per
spiritũ diuĩ adesse uͥtutẽ ÷ crect̃
paululũ ⁊ ĩ defũcti ora defixꝰ
oronis sue ac misericordie dõ
ĩtrepidꝰ expectabat cueritũ.
Uixq duaꝵ fere horarũ spacũ
ĩt̾cesserat ÷ uidet defũctũ pau¬
latĩ mẽbris oĩbus cõmoueri.
⁊ laxatis ĩ usũ uideridi palpi¬
tare luminib. Tũc u̾o mag¬
na ad dñ̃ uoce cõu̾sus: gra¬
tias agẽs. cellulã clamore

Expanded text:
laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans aciritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore