comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illuc migͣuer̃ qͦ acceđe om̃ino ñ poss&. Unde paulinꝰ nr̃ nolensis ep̃s exopulentissimo diuite uoluntate
paupertimꝰ & copiosissime sc̃s quando & ipsã nolã barbari uastauer̃ cũ ab eis teneret᷑ sic incorde suo¬
ut ab eo postea cognouimꝰ p̃cabat᷑. Dnẽ ñ excrucier ꝓpt̃ aurũ & argentũ. ubi enĩ sint om̃a mea tuscis.
Ibi eñi habebat om̃a sua. ubi eũ condere & thesauritare ille monuerat qͥ hȩc mala mundo uentura
p̃diterat. Ac ꝑ hoc qͥdño suo monenti obedierant. ubi & qͦmͦ thesaurizare deberent. Nec ipsas t̃renas
diuitias barbaris incursantib amiser̃. Iuos aũ ñ obedisse penituit ꝗd detalib reb faciendũ eẽt:
siñ p̃cedente sapientia certe c̃seq̃nte experientia didicer̃. At enĩ quidã boni &iã xpĩani torm̃tis

Expanded text:
illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastaueruut ab eo postea cognovimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis. Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstraverat, qui et haec mala mundo ventura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti obedierant, ubi et quomodo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas divitias Barbaris incursantibus amiserunt: quos autem non obedisse poenituit, quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. 3. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis
Abbreviated transcription (Latin):
habundant᷑ ad fruendũ bene faciant diurtes sint in oꝑib bonis facile tribuant c̃municent thesauritent
sibi fundam̃tũ bonũ infuturũ at ad p̃hendant uerã uitã. hȩc qͥ de suis diuitiis faciebam magnis s̃ lucris.
leuia dãna solati plusq letati exhis ꝗ̃ facile tribuendo tutius seruauer̃ quã c̃iristati exhis q̃ timide
retinendo facilius amiser̃. hoc enĩ potuit int̾ra perire qđ piguit inde tͣnsferre. Nã qͥ receper̃ c̃siliũ
dñi sui dic̃tis. Nolite uob̾ c̃dere thesauros int̾ra. ubi tinea & rubigo ext̾minant & ubi fures effodiunt
saurꝰ tuus. illic erit. & cor tuũ: tribulationis tẽpore ꝓbauer̃ quã recte sapuerint ñ c̃tẽpnendo uera¬
cissimũ p̃ceptorẽ & thesauri sui fidelissimũ inuictissimũq custodẽ. Nã simulti gauisi s̃ ibi se habuisse
diuitias suas qͦ c̃tigit ut hostis ñ acceder&. quanto certius & securius gaudẽ potuer̃ qͥ monitu đi sui

Expanded text:
communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ poralia ꝓ eis mala ꝑpeti se uidicent dignos. Excepto enĩ qđ unꝰ qͥsq quã lib& laudabilit er
iuuens cedit in quibdã carnali c̾cupiscentiȩs& siñ ad facinorũ ĩ manitatẽ & gurgitẽ flagitioꝵ
atq ĩpietatis abhominatioẽm. ad aliqua tam̃ peccata ł rara ł tanto crebriora. quanto minora.¬
hoc gͦ excepto qͥs tandẽ facile reperit᷑. qͥ eosdẽ ipsos ꝓpt̃ qlioꝵ horrendã suꝑbiã luturiãq &¬
auaritiã atq execrabiles iniqͥtates & ĩpietates ds̃ sic̃ minando p̃duitlẽterit t̾rasssic habeat
ut habendi s̃ sic cũ eis uiiat ut cũ talib ẽ uiuendũ: Plerũq enĩ ab eis docendis ãmonendis ali¬
quando & iã obiurgandis & corripiendis male dissimulat᷑. ł cũ laboris pig&r. ł cũ os eoꝵ uere¬

Expanded text:
temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominatiohoc ergo excepto, quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam, luxuriam auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uere
Abbreviated transcription (Latin):
& anaros. hec cũ ita suit. quicũq boni & mali parit̃ afflicti s̃. ñ iđo ipsi distincti ñ s quia
& lic& sub eodẽ torm̃to ñ ẽ idẽ uirtꝰ & uitiũ. Nã sic̃ sub uno igne aigũ ratilat. palea fumat.¬
& sub eadẽ tribula stipulȩ c̃toinuunt᷑. frum̃ta purgant᷑: ñ ec iđo cũ oleoꝰ murca ẽfundit᷑ quia
eodẽ preli pondere ex primit᷑: ita una eadẽq ius irruens. bonos ꝓbat purificãt. eliquat. ma¬
honi uͦ p̃cant᷑ & laudant. Tantũ int̾ẽ ñ qualia. sed qualis quisq patiat᷑. Nã pari motu ei a¬
gitatũ & erhalat t̾ribilit̾ cenũ: & suauit̾ fraglat unguentũ¶Quid gͥ in illa rerũ uastitate¬
quib ds̃ indignatꝰ ĩpleuit tantis calamitatib mnundũ humilit̃. cogitantes quãuis longe
absint a facinorosis. flagitiosis atq ĩ pris: tam̃ ñ usq adeo se adelictis deputant alienos: ut nec

Expanded text:
et avaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter afflicti sunt, non ipsi distincti non sunt, et avaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter afflicti sunt, non ipsi distincti non sunt, et licet sub eodem tormento non est idem virtus et vitium. Nam sicet sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur; nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli pondere exprimitur: ita una eademque vis irruens bonos probat, purificat, eliquat; ma; boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter coenum, et suaviter fragrat unguentuquibus Deus indignatus inpleuit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec
Abbreviated transcription (Latin):
đi fouendos ã plectit᷑ honos: sic̃ seueritas di puniendos corripit malas. Placuit qui ppe diuine ꝓui
q & mala ĩ piis quib ñ excruciab unt᷑ boni. Ita uͦ tẽporalia bona & mala utrisq uoluit c̃ẽ c̃mu¬
nia ut nec bona cupidius appetant᷑ quȩ mali quoq habere cernunt᷑. nec mala turpit᷑ eiuitent᷑
infelicitate punit᷑. quia felicitate corrũpit᷑. Ostendit tam̃ đssepe &ĩa in his distribu
endis euidentius oꝑationẽ suã Nã sin¬
Nã si nunc om̃e peccatũ manifesta plecter& pęna. nihil
ultimo iuditio seruari putaret᷑. Rurs sinullũ peccatũ nc̃ punir&. aꝑte diuinitas nulla eẽ
diuina ꝓuidentia crederet᷑. Similit̃ in reb scđis si ñ eas đs quibdã petentib euidentissima
largitate c̃ceder&: ñ ad eũ ista ꝑtinere diceremꝰ. Itẽq si om̃ib eas petentib dar&: ñ nis ꝓpt̃
talia pͥmia seruiendũ illi eẽ arbitrarem᷑. Nec pios nos facer& talis seruitꝰ: sed potius cupidos

Expanded text:
i fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Pl mala impiis, quibus non excruciabuntur boni. Ista vero temporalia bona et mala utrisque voluit esse communia: ut nec bona cupidius appetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter evitentur, infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus endis euidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diuinitas, nulla esse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentislargitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus. Itemque omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia serviendum esse arbitraremur illi, nec pios nos faceret talis servitus, sed potius cupidos
Abbreviated transcription (Latin):
alieq lisensiõẽs domi fueresiã inde apͥncipio neq: ã plius quã regib exactis .dũ metꝰ at arqͥnio & bellũ gue cum
inuiria positũ ẽ enꝰ & modesto iure agitatũ. Uides quẽ ad m̃dũ &iã illo breui tpr̃e ut regib eractis idest eredis
aliqͥntũ enꝰ & modesto iure ageret᷑. metũ dint fuisse causã qm̃ metuebat᷑ bellũ qđrer tarqͥnus regno atq urbe
puls e tiuscis sociatꝰ cont᷑ romanos gerebat. Attende itaq qd deinde c̾texat. Dein in qͥt seruili ĩ pio patres
plebẽ ereraere de uita atq tergo regiomore c̃sllere agro pellere & cetis eiꝑtib soli ĩpio agere qͥb seuitis

Expanded text:
aliaeque dissensiones domi fuere jam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum grave cum aliaeque dissensiones domi fuere jam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum grave cum ruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides quem ad modum etiam illo breui tempore, ut regibus exactis, id est eiectis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere et ce
Abbreviated transcription (Latin):
pmo histerie suȩ libro atq ipso eiꝰ ex orilio fatet᷑ &iã tẽ ũ ad c̃sules aregib eẽt t̾nslata res publica pꝰ paruũ intualli
in iurias ualidiorũ & obeas discessionẽ plebis apatrib aliasq in urbe disensioẽs fuisse: Nã cũ optimis morib & marime
c̃cordia ppłm romanũ int̃ scđm & pͥtremũ bellũ cartaguien se c̃mȩniortaiss& egisse causãq huiꝰ boni ñ amorẽ ustitiȩ
s stante cartagine metũ pacis in fide fiuisse dixiss& unde & nasica ille ad repͥm̃dã neqͥtiã seruandosq istos mores optimos
ut metu uitia cohberent᷑ cartaginẽ nolebat eu̾ti: c̃tinuo subiet̃ idem salustius & ait. At discordia &auaritia
atq ambitio. & cetã sed̃is reb oriri sueta nala pꝰ cartaginis excidiũ marime aucta s: ut int ellegeremꝰ &iã antea

Expanded text:
primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetprimo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetmis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam seruandosque istos mores optimos, ut metu uitia cohiberentur, Carthaginem nolebat euerti: continuo subiecit idem Sallustius atque ambitio, et caetera secundis rebus oriri sueta mala, post Carthaginis excidium maxime aucta sunt. » Ut intelligeremus etiam antea
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑauit. eoꝵq uibẽ opulentissimã cep̃ inuidia obtrectatoꝵ ui tutis suȩ & in solentia tribunoꝵ plebis reus factꝰ¬
& tã ingͣtã sensit quã lib̵ auerat ciuitatẽ : ut de sua dãpnatiõe certisimꝰ in eriliũ snonte discetđ& & decẽ milib etis
ab sens oeĩã d ã pmaret᷑ hnax iterũ agallis uinder patriȩ futur ingͣtȩ: Multa c̃memorare iã pigor feda & inusta qͥb
agitabat᷑ illa ciuitas. cũ potentes plebẽ sibi subcłe conarent᷑. plebsq illis subdi recusara. & utriusq partis defensores
m̃ãgis studus agerent amore uncendi quã ȩquũ & bonũ qͥequã cogitarent ¶staq habebo modũ &x ipsũ salustiũ testẽ
potiꝰ adlibebo. Quicũ in laude romanoꝵ ditisse unde nob ste sermo ortꝰ ẽ. ius bonũs apđ eos ñ legib magis quã nat᷑o
ualebat. ł dicans illud tẽpꝰ qͦ eipulsis regib in credibilit̃ ciuitas breui ȩtatis spatio plurimũ creuit. ⁊dem tam̃ in

Expanded text:
avit, eorumque urbem opulentissimam cepit, invidia obtrectatorum virtutis suae et insolentia tribunoest tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam cogitarent. potius adhibebo, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est: \'lus bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit, idem tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
aũ alt̃ altius ũibra. habentes dona diũsa: seđm grãm q̃ data ẽ nob̵. hoc &eã sacrificiũ ip̃i aneꝵ multi
unũ corpꝰ in ip̃o. qđ orĩ sacram̃to altaris fidetib netaͦ sit eq̃ntat eccła. tbi ei demonstat᷑ qđ in ea re
quã osfert apsa offerat Imerito illi incȩlestib sedib estituti ĩ mortales &beati qͥ creatirissui partici¬
patiõe c̃gaudent cuiꝰ et̾nitate firmi. cuiꝰ ueritate certi. ciuꝰ munere sc̃ s̃ qm̃ nos mortales. & mise¬
rosut ĩ mortales. beciti simnꝰ mniseri cordĩt diligt : nolt̃ nos sibi sacrificaris ei cuiꝰ aipsi nołcũ sacrifi:¬
ciũ se et̃ nouer̃ Cũ ipsis enꝰ sumꝰ una ciuitas ti cui đr in psal mo gloriosissima dicta s̃ dete quitas

Expanded text:
quae data est nobis. Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam offert, ipsa offeratpatione congaudent, cuius aeternitate firmi, cuius ueritate certi, cuius munere sancti sunt, quoniam nos mortales et miseros, ut inmortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrificari, sed ei, cuius et ipsi nobiscum sacrificium se esse nouerunt. Cum ipsis enim sumus una ciuitas Dei, cui
Abbreviated transcription (Latin):
utit᷑ anima. cũ eiꝰ bonꝰ & rectꝰ usꝰ addđm refert̃ : sacrificiũ ẽ : Iuanto magis anima ipsa. cũ serefert adđm. ut
igne amoris eiꝰ accensa formã c̃cupiscentiȩ scłaris amittat: eiq tãꝗ in c̃mutabili formȩ subdita. reformet᷑.
hinc ei placens qđ exeiꝰ pulchritudine acceꝑit : fit sacrificiũ qđ idẽ apłs c̃seqͣnt adiungens Et nolite inqͥt
c̃sormar huic sclo s reformamini in nouitate m̃tis ur̃ȩ ad ꝓbandũ uosi q̃sit uoluntas đi. qđ bonũ & bene
uͦ miscđẽ. ñ ob aliud fiant. nisi ut amiseria lib̾em̃: Ac ꝑ hoc ut beati simꝰ: qđ ñ fit. nisi bono illo de qͦ dictũ ẽ.
Mihi aũ ad herere do bonũ ẽ ꝓifecto efficit᷑ ut tota ipsa redẽpta ciuitas. hoc ẽ c̃gregatio socictasq sc̃oꝵ uniũ
ẽ. Cũ itaq nos hortatꝰ eẽt apłs. ut exhibeamꝰ corpora nr̃a. hostiã uiuã scãm do placentẽ. rationabile obseqͥ ũ

Expanded text:
utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo; sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene um, opera uero misericordiae non ob aliud fiant, nisi ut a miseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sanctorum, est. Cum itaque nos hortatus esset apostolus, ut exhibeamus corpora nostra hostiam uiuam, sanctam, Deo placent
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas hospitũ. ñ solũ uidendi nefarias illas cȩdes domi suȩ: uerũ &iã ꝑpetͣnduabilla blanda comitate
hui manitatis. repente mutatis uultib ad hostile negotiũ in pace ꝑagendũ mutuis dicã om̃ino uulnerib.
cũ ꝑcussꝰ incorpore: & ꝑcussor in animo feriret᷑ : Nã ex isti om̃s auguriũ c̃tẽpserant : Nũ dõs & domesticos

Expanded text:
necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos
Abbreviated transcription (Latin):
one głosã. s c̃tentiosã. &e extiosã. &r planeiã eneruẽ ac languidã ut tatẽ om̃imdo eatorsisse romanis.
& ad regale arbitriũ cuncta reuocasse. & qͣsi morbida uetustate c̃lapsã ueluti instaurasse ac renouasse
renda ignominia maculo sũ: Uolauerant enĩ pulli de cauea : & mantino ẽsuli ut aiunt augurtũ in aluĩ
fecerant. qͣsi ꝑtot annos qͥb illa exigua ciuitas romanĩ circũ sessa etercitũ affligrerat. ipsiq romane ret
tacuer̃ . qđ nitridates rex asie ubiq iasia ꝑegnantes cuies tonanos: atq innuneraiba. cqua su is negetũ
intentos uno die occidi iussit. & factũ ẽ: Iuã illa miserabilis rerũ facies erat. subito quẽq ubicũq fuiss&
inuentꝰ in agro. inuia in oppido indomo, inuico, inforo intẽplo in lecto. in c̃ui uio inopinate atq: ĩpie
fuisse trucidatũ: Is gemitꝰ morientiũ. & q̃ lacrunȩ spectantiũ. fortasse &iã ferientiũ fuer̃. quã dura

Expanded text:
ione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse renda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adfltacuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos adque innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in foro, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura
Abbreviated transcription (Latin):
plicare. & longũ eẽ arbitror: & temere affirmandũ eẽ ñ arbitror: Cũ eñi magistri sui socratis quẽ facit
in suis uoluminib: disputantẽ : notissimũ morẽ dissimulandȩ scientiȩ ł opiniõis suȩ seruare affectat qͥa & illi
ipse mas placuit : factũ ẽ ut eriã ipsiꝰ platonis dereb magnis sententiȩ ñ facile ꝑspici posint: Ex his tam̃
q̃ apđ eũ legunt᷑. siue q̃diait siue q̃ abaluis dicta eẽ nartaũ atq c̃scripsit: q̃ sib placita uiderent᷑. qͥdã

Expanded text:
plicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit plicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis uoluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae uel opinionis suae seruaripse mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen quae apud eum leguntur, sive quae dixit, sive quae ab aliis dicta esse narravit atque conscripsit, quae sibi pl
Abbreviated transcription (Latin):
memorat᷑: pitagoras uͦ magis c̃tẽplatiue. qͥb potuit intelligentiȩ uirib institisse: đ inđ plato¬
utrãq uingendo phylosophiã ꝑfecisse laudat᷑: quã intres partes distribuit. unã moralẽ. q̃ man ne
inactiõe ũsat᷑: alt̾am nat᷑alẽ. q̃ c̾tẽplatiõi deputata ẽ. Tciã rationalẽ: qua uerũ dist̾mi nat᷑ afalso:
Q lic& utriq id est & actiõi & c̾tẽplatioĩ sit necessaria: maxime tam̃ c̃teplatio. ꝑspectionẽ sibi¬
uendicat ueritatis Ido hec triꝑticio ñ ẽ contͣria illi distinctiõr: qua intelligit᷑ omẽ studiũ
sapientiȩ. in actiõe & c̃tẽplatiõe c̃sistere qd aũ inhis ł dehis singulis partib plato senserit. idẽ ubi finẽ¬
om̃iũ actionũ ubi causã om̃iũ naturaꝵ ubi lum̃ om̃iũ rationũ. eẽ cognouerit. ł credidit : disserendo ex¬

Expanded text:
memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinmemoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinutrumque jungendo phylosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit, unam moralem, quae maxime in actione versatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, quae verum disterminat a falso. Quae licet utrique, id est, actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem vindicat veritatis. Ideo haec tripartitio non est contraria illi distinctioni qua intelligitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere; et Atheniomnium actionum, ubi causam omnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognouerit uel crediderit, disserendo ex
Abbreviated transcription (Latin):
habehant᷑ atq docebant᷑. & mđ in eas italiȩ partes ueniens. ubi pytagoꝵ eoꝵ fama celebrabat᷑.
qͥc ꝗd italicȩ phylosophiȩ tt̃ florebat: auditis eminentiorib: in ea doctorib facillime c̃p̃hendit :
Et qͥa magistrũ socratẽ singularit̃ diligebat: eũ loqͥntẽ faciens fere in om̃ib: sermonib suis: &iã
illa q ł ab aliis didicerat. ł ipse quanta potuerat itelligentia. uidat : cũ illuis lepore: & moralib:
disputatiõib: tẽꝑaũ: Itaq cũ studiũ sapientiȩ. mnactione & ctẽplatiõe. ũset᷑ un una pars eiꝰ actiua:
altera c̃tẽ platiua dici potẽ.quaꝵ actiua ad agendã uit̾a: id est admores instituendos ꝑtin&.
C̃tẽplatiua aũ ad c̃spieiendas naturȩ causas: & sincerissimã ueritatẽ. soerates in actiua excellusse

Expanded text:
habebantur adque docebantur, et inde in eas Italiae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, habebantur adque docebantur, et inde in eas Italiae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse
Abbreviated transcription (Latin):
studiũ fuit: in qͣstionũ moraliũ disceptatioe u̾sari. ubi agit᷑ de sũmo bono: qͦfieri hõ beat potẽ: I đ
in socratis disputatiõis: dũ om̃a moue: asserit. destruit. qm̃ ñ euident᷑ apparuit: qđ cuiq placuit in đ
sũpser̃. & ubi cuiq uisũ ẽ c̃stituer᷑ finẽ boni: finis aũ bom appellat᷑: qͦ qͥsq cũ ꝑuenerit. beatꝰ ẽ: Sic aũt
diũsas intse socratici de isto fine sententias habuer᷑: ut qđ uix credibile ẽ. unius magistri potuisse fa¬
cere sectatores. qͥdã sumũ bonũ eẽ dicerent. uoluptatẽ : sic̃ aristippꝰ. quidã uirtutẽ: sic̃ antisthenes:
Sic alii atq ali. aliud atq aliud.opinati s̃ : qͦsẽmemorare longũ ẽ ssS: int̃ discipulos sueratis. ñ quidẽ¬
ĩ merito excellentissima gła claruit: qua om̃i no cẽtos obscuraree. plato: Qcũ ẽẽt atheniensis. hon esto
apđł suos loco natꝰ. & in genio mirabili longe suos c̃discipulos ante ir& : parũ tam̃ putans ꝑficiendȩ phiy¬

Expanded text:
studium fuit in quaestionum moralium disceptatione versari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia movet, asserit, destruit, quoniam non evidenter apparuit; quod cuique placuit, inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare longum est. CAPUT IIII. De praeinmerito, excellentissima gloria claruit, qua omnino ceteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis honesto aput suos loco natus et ingenio mirabili longe suos condiscipulos anteiret, parum tamen putans perficiendae phi
Abbreviated transcription (Latin):
inseri. oporter anob̶: ł ubi suffragat᷑ religioni uerȩ. quã fides nr̃a suscip̃. ac defendit
cius intellexisse. ac secuti eẽ. fama celebriore. laud ant᷑: aliꝗd tale deđo sentiunt. ut in illo inueniat᷑:
& causa subsistendi: uratio intelligendi. & ordo uiuendi: Iuoꝵ triũ. unũ ad nat̾ale. altũ adrationalẽ
oprumũ dm sine qͦ nulla natura subsistit : nulla doctrina instruit. nullꝰ us erpedit. ipse q̃rat᷑ ubi nobis

Expanded text:
inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defenditcius intellexisse ac secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturaleoptimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit: ipse quaeratur, ubi nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uet̃is erroris obstinatiõe intellecta. & c̃sidata ꝑpendt᷑ : facilius nos isto numero t̃minatoꝵ onq uo¬
luminũ. plus quã q̃stiõis ipsiꝰ necessitas postulabat: quã minꝰ. disseruisse iudicabt̃. Totãq in india quã
xp̃iane religioni. dehuiꝰ uitȩ dapib t̾renaꝵq: c̃tritiõe. ac mutatiõe rerũ ĩꝑiti facere conant᷑: ñ solũ

Expanded text:
ueteris erroris obstinatione intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque uoluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat, quam minus disseruisse iudicabunt, totamque inuidiam, quam Christianae religioni de huius uitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum inperiti facere conantur, non solu
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ. Diri puer̃ eũ om̃s t̃nseuntes uiã factꝰ ẽ obpbriũ uicinis suis. Eraltasti derterã in imicoꝵ eiꝰ iocun¬
dasti om̃s in imicos eiꝰ aũtisti adiutoriũ gladu eiꝰ & ñ es opitulatꝰ ei in bello Dissoluisti eũ ab emundatiõe
sedẽ eiꝰ int̾rã collisisti M iniusti dies sedis ei ꝓfudisti eũ c̃fusione: hȩc om̃a uener̃ suꝑ ancillã herusalẽ
in qua regnauer̃ ñ nulli &iã filu libere regnũ illud tenentes in dispensatiõe tẽporaria: Regnũ aũ

Expanded text:
ipuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius, perfudisti eum confusione. Haec omnia uenerunt super ancillam Hierusalem, in qua regnauerunt nonnulli etiam filii liberae, regnum illud tenentes in dispensatione temporaria, regnum autem
Abbreviated transcription (Latin):
putat᷑ significare uinonẽ q̃ ñ usq quaq: inc̃uenient᷑ a poetis inducit᷑ inimica uirtutib & cȩlũ petentib: uiris
fortib inuidass rurs ei succubit infelicit ceditq uirgiliustit cũ apd eũ il ladicat uincor ab en ea ipsũ eneã nã¬
moneat helen quasi c̃silio religioso & dicat. Iunon icane uota libens dñamq: potentẽ supplicib supera donis. Ex
qua opinione porphyrius quãuis ñ ex sua sententia s exalioꝵ Idic̃ bonũ đm ł geniũ ñ uenire in hoĩem inisi malꝰ
fuerit placatꝰ tanꝗ fortiora sint apđ eos numina mala quã bona. quand oqͥdẽ mala ĩpediunt ad iutoria bonoꝵ

Expanded text:
putatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter a poetis inducitur inimica uirtutibus et caelum petentibus uiris putatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter a poetis inducitur inimica uirtutibus et caelum petentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumbit infeliciter ceditque Vergilius, ut, cum aput eum illa dicat: Vincor ab Aenea, ipsum Aenean admoneat Helenus quasi consilio religioso et dicat: Iunoni cane nota libens, dominamque potentem Supplicibus supera donis. Ex qua opinione Porphyrius, quamuis non ex sua sententia, sed ex aliorum, dicit bonum deum uel genium non uenire in hominem, nisi malus fuerit ante placatus; tamquam fortiora sint aput eos numina mala quam bona, quando quidem mala inpediunt adiutoria bono
Abbreviated transcription (Latin):
possident excitatis inimicitias adũs di ciuitatẽ tyrannice exerceant. sibiq sacrificia ñ solũ ab
offerentib sumant. & auolentib expetant : uerũ & ĩa inuitos ꝑseq̃ndo uolent᷑ extorq̃ant. ñ solũ
ꝑnitiosa ñ ẽ : s &ĩa utilis inuenit᷑ eecđȩ ut in artyrũ numerꝰ ĩ pleat᷑ qͦsciuitas di tanto clariores & honoratiores
ciues hab& : quanto fortius adũs ĩ pietatis peccatũ usq ad sanguinẽ certant. hos multo elegantius si eclesiasti ca
loqͣndi c̃suetudiꝰne pateret᷑ : nr̃os heroas uocaremꝰ. hoc enĩ nom aiunone dr̃ tractũ qđ g̃ce iuno heroa ap¬
nificante fabula qđ aer iunoni deputet᷑ : ubi uolt̾ cũ demonib hero as habitare. qͦ noĩ e appellant alicuiꝰ me¬
i animas defunctoꝵ.s a contrario martyres nr̃ heroes nuncuparent᷑ si
mit ter& ñ qͦ eis eẽt cũ de monib in aere soc etas. s qđ demones ide aerias iuncerent potestatess& in eis ipsã qͥc ꝗd

Expanded text:
possident excitatis inimicitias aduersus Dei ciuitatem tyrannice exerceant sibique sacrificia non solum ab offerentibus sumant et a uolentibus expetant, uerum etiam ab inuitis persequendo uiolenter extorqueant, non solum perniciosa non est, sed etiam utilis inuenitur ecclesiae, ut martyrum numerus inpleatur; quos ciuitas Dei tanto clariores et honoratiores ciues habet, quanto fortius aduersus inpietatis peccatum et usque ad sanguinem certant. Hos multo elegantius, si ecclesiastica loquendi consuetudo pateretur, nostros heroas uocaremus. Hoc enim nomen a Iunone dicitur tractum, quod nificante fabula, quod aer Iunoni deputetur, ubi uolunt cum daemonibus heroas habitare, quo nomine appellant alicuius meriti animas defunctorum. Sed a contrario martyres nostri heroes nuncuparentur, siincerent potestates et in eis ipsam, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
muita q̃ iradĩẽ. uasa misciđiȩ mutat in meliꝰ quã uis ad huc in huiꝰ corruptiõis miseria maneat
ira eiꝰ
qr nec ipsa ira sua c̃tin& miseratioẽs suas : Cũ gͦ istomͦ c̃pleat᷑ diuini illiꝰ cantici
ueritas.
ñ ẽ eã necesse &iã illic itel ligi ubi ñ ꝑtinentes ad auitatẽ di sẽpit̾no supplicio
punient᷑
S qͥb plac& istã sententiã usq ad illa ĩ pioꝵ torm̃ta ꝓtenđe : saltẽ sic intelli¬
gant . ut manente meis ira di ꝙ̃ in ȩt̃no ẽ p̃nuntiata supplicio : ñ c̃tineat ds̃ in hac ira sua
miseratioẽs suas. ⁊ faciat eos ñ tanta quanta digni s̃ penaꝵ atroctate cruciari. ñ ut eas
penas ł nunꝗ subeant ł aliquando finant s ut eas mitiores quã merita s̃ eoꝵ leuioresq patiant᷑
Sic enĩ ⁊ ira dĩ manebit ⁊ in ipsa ira sua miseratiõessuas ñ ẽtinebit: Qđ qͥdẽ ñ iło ẽ firmo q̃m¬

Expanded text:
uita, quae ira Dei est, uasa misericordiae mutat in melius, quamuis adhuc in huius corruptionis miseria maneat ira eius, quia nec in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergo isto modo conpleatur dimni illius cantici ueritas, non est eam necesse etiam illic intellegi, ubi non pertinentes ad ciuitatem Dei sempiterno supplicio punientSed quibus placet istam sententiam usque ad illa impiorum tormenta protendere, saltem sic intelligant, ut, manente in eis ira Dei, quae in aeterno est pronuntiata supplicio, non contineat Deus in hac ira sua miserationes suas, et faciat eos non tanta quanta digni sunt poenarum atrocitate cruciari; non ut eas poenas vel nunquam subeant, vel aliquando finiant, sed ut eas mitiores quam merita sunt eorum levioresque patiantur. Sic enim et ira Dei manebit, et in ipsa ira sua miseratio
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ lege eiꝰq ꝓphetis dehacre multa ꝑ qͥrere: ĩmmo ñ ꝑ qͥrere: ñ enĩ abstrusa ł rara s̃ s aꝑta & crebra
colligere & in hac disputatiõ e sꝰ ea ponere. qͥb: luce clarius appar& muilli oio nisi tantũ sibi đm uerũ
& sũmũ uoluisse sacrificari: Ecce hoc unũ breuit̃ immo grãditer minacit̃ s ueractt̃ dictũ ab illo đo
quẽ tã excellentẽ eoꝵ doctissimi p̃dicant audiat᷑ tieat᷑ ĩpleat᷑ ne in obȩdientes eradicatio c̃seqꝰt᷑:
Sacrificans in qͥt di is eradicabit᷑ nisi dno tantũ. ñ qͦ rei egeat alicuiꝰ s: qr nob̾ expedit ut res eiꝰ simꝰ huic

Expanded text:
eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
ut nihil urtꝰ agat nisi ad ẽseqͣndã ł c̃seruandã corporis uoluptatẽsq̃ unta deformis ẽ qͥdẽ qͥppe ubi
uirtꝰ serũ dñȩ uoluptati: Quã uis muillomͦ hȩc diceda sit uirtꝰ s tam̃ & ia ista horribilis epitudo
habuit qͥs.dã phiy losophos patronos oedefensores suos: Uirtuti porro uoluptas iungit᷑ quandoneut᷑¬
eart ꝓp̃t alt̃ã s ꝓ nt̃ se ipsã ãbe appetunt᷑ qua ꝓpt̃ sic̃ uoluptas ł subdita ł plata ł iuneta uirtitis tres
sectas facsita quies. ita uorũ qsita pͥma nature salias tnas inueniunt᷑ efficere : Qnarierate qͥ ppe
humanaꝵ opinioni uirtuti aliquando

Expanded text:
ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutalteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
parua ł magna in hõiũ repiunt᷑ ingeniis: hec gͥ qͥtuor id est uoluptas qͥesutrũq pͥma naturenita st̃
in nobut ł uirtꝰ quã pꝰea doctrena in serit ꝓpt̃ hȩc appetenda sit aut ista ꝓpt̃ uirtutẽ ant utraq
ꝓpt̃ seipsa: Ac ꝓ hoc fiunt hinc aͦIi. sectȩ. ꝑ hanc eñ ratiõem singule triplicant᷑ q cũ in una demon¬
srauero difficile ñ erit id incet̾is inuenire Cũ gͦ uoluptas corporis animi uirtuti. aut subđ itꝰ
aut p̃fert᷑ aut ungreꝰ triptita uariat᷑ diũ sitate sectaꝵ. Subdit᷑ aũ uirtuti quando in usũ uirtutis
assum tt̃ ꝑtin& qͥppe ad uirtutis officiũ & uiuere patriȩ & ꝓpt patriã filios ꝓcreare. quoꝵ neutrũ
sieri potẽ sine corporis uoluptate: Nã sine illa nec cib nec potꝰ sumit᷑ ut inuat᷑ nec c̃duibit᷑ ut
gñatio ꝓpaget᷑: Cõ uͦ p̃fert᷑ uirtutisi psa appetit᷑ ꝓpt̃ se ipsã uirtꝰ aũ assum̃da credit᷑ ꝓpt̃ illã id est

Expanded text:
luptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim sectae; per hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
absit aũ ut meretrit: nefilio uinonis & cooꝑario mineruȩ: facere uid eam in iuriã. Gͦ hec adc̃iugatas
int elligit᷑ ꝑtinere : S eã nolumꝰ imitent᷑ : in eo qđ fet̃ illa cũ marte : Rursꝰ inqͥunt: ad fabulas redis : qͣ
ista iisticia ẽ nob suctenssere. qđ talia dm̃s dediis eoꝵ & sibi ñ succensere qͥ hȩc intheatris libentissine

Expanded text:
Absit autem ut meretrix, ne filAbsit autem ut meretrix, ne filintelligitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista justitia est, nobis succensere, quod talia dicimus de diis eorum; et sibi non succensere, qui haec in theatris libentissime
Abbreviated transcription (Latin):
c̃iunx: s &iã mat̾ ẽ iouis E andẽ t̾rã.cererẽ : eandẽ &iã uestã uolt̃. cũ tam̃ sepiꝰ uestã. ñ
nisi ignẽ eẽ ꝑhibeant: ꝑtinentẽ ad focos: sine qͥb ciuitas eẽ ñ potẽ Et uło illi uirgines sole¬
opo̾tint : qͥ ẽ natꝰ ex iurgine : Qseñ ferat qđ cũ tantũ honoris & q̃si castitatis igni tribuerint. aliqͥndo uestã
ñ erubesct. &iã uenerẽ dicere. ut uanescat mn ancillis eiꝰ. honorata uirgnitas: Sienĩ uesta uenꝰ ẽ. qͦmꝰ ei nte
uirgines auenerĩs opib abstinendo seriuer : Anueneres duȩ s̃. una uirgo altera muliers an petiꝰ tres:¬
una uirginũ q̃ &iã uesta & alia c̃iugatat alia meretricũ : cui &iã phenices donũ dabant deꝓstitutione
filian : ante quã eas iungerent uiris : T illeaꝵ ẽ matrona uulcami : ñ utiq uirgo : qm̃ non bab& maritũ

Expanded text:
coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant oportuit, qui est natus ex Virgine. Quis enim ferat, quod cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquando Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut vanescat in ancillis ejus honorata virginitas? Si enim Vesta Venus est, quomodo ei rite virgines a venereis operibus abstinendo servierunt? An Veneres duae sunt, una virgo, altera mulier? an potiuna uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum.
Abbreviated transcription (Latin):
tpris longitudo ẽ. Tẽpꝰ gͥ colt̃ : qͥ satͦnũ colt̃. & rex đoꝵ iuppit̾. insinuat᷑ natꝰ eatpr̃e Id enim
indignũ dr̃ cũ iuppit̃ & iuno nati dñr extp̃re. sicelũ ẽ ille. & illa t̾ra: cũ facta sint utiq cȩlũ
& t̾̃ra : Nã hoc qͦq in libris suis. habent eoꝵ doctratq sapientes: Neq defigm̃tis poeticis : seil
de philosophoꝵ libris: a uirgilio dictũ ẽ: Tũ pat̾ om̃ps. ferundis imbrib ether: c̃iugis ingremiũ
lȩte descenđ. id est in gremũ telluris. aut t̾rȩ. qr & hic aliqͣs difforentias uolt̃ eẽ : atq: ĩ ipsa
t̾ra. aliud tellurẽ. aliud t̾rã : aliud tellumorẽ putant. & hos om̃s đos. habent suis nominib
appellatos. suis officiis distinctos: suis aris. sacrisq: ueneratos: Eandẽ t̾rã. &iã matrẽ đoꝵ uocãt.
ut iã poetae tolerabiliora c̃fingant. si scđm istoꝵ. ñ poeticos. s sacroꝵ libros. ñ solũ iuno soror &

Expanded text:
ris longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb sacrificando serur& : Iila aũ q̃ cȩlestis ꝑegͥnat᷑ int̃ra falsos dos ñ fac̃: S. a uero đo ipsa fit cuiꝰ uerũ sa¬
erificiũ ipsa sit abȩ tam̃ tpralib: ł bonis partt̃ utunt᷑ ł malis parit̃ affligunt᷑ diũsa fide diũsa spe
diũso anore donec ultimo iuditio separent᷑. & ꝑcipiat una q̃q suũ finẽ cuiꝰ nulł e finis: De qͥb ab arũ fnib

Expanded text:
quibus sacrificando serviret: illa autem quae coelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a vero Deo ipsa fit, cujus verum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus vel bonis pariter utuntur, vel malis pariter affliguntur, diversa fide, diversa spe, diverso amore, donec ultimo judicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cujus nullus est finis: de quibus ambarum finibus
Abbreviated transcription (Latin):
pacatius int̃ se rationalis uoluntatis eaꝑtes bestiȩ suigñris uiuerent : quaꝵ eraqͥs & t̾ris plurimũ pullu¬
lauit exordiũ quã hoi̾es. quoꝵ genꝰ exuno ẽ ad cm̃ dandã c̃cordiã ꝓpagatũ: Neq eñĩ unq int̾se leones. aut
ialia hoĩes bella gesser̃ S p̃udebat &ĩã gr̃a sua ppłm pio in adoptionẽ uocandũ.
remisisq: peccatis. iustificatũ spũ sc̃o : sc̃is angłis in ȩt̾na pace sociandũ. nouissima inimica inorte destructa:
Cui ppło eẽt huiꝰ rei c̃sidatio ꝓfutura: qđ exuno hoĩe ds̃ ad c̃m̃dandã hõib quã ei gͣta sit. &iã inplurib ui¬

Expanded text:
pacatius inter se rationalis uoluntatis expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex aquis et terris plurium pullupacatius inter se rationalis uoluntatis expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex aquis et terris plurium pullulauit exordium, quam homines, quorum genus ex uno est ad commendandam concordiam propagatum. Neque enim umquam inter se leonesa populum piorum in adoptionem uocandum remissisque peccatis iustificatum Spiritu sancto sanctis angelis in aeterna pace sociandum, nouissima inimica morte destructa; cui populo esset huius rei consideratio profutura, quod ex uno homine Deus ad commendandum hominibus. quam ei grata sit
Abbreviated transcription (Latin):
sortiũ tnsir& angłicũ sine morte media. beatã ĩ mortalitatẽ absq: ullo t̾mino c̃secutꝰ: Si aũ dñin dđm
liba uoluntate suꝑbe atq in obedient̃ us offenđ&: morti ad dictꝰ bestialit̃ uiuer&. lbidinis seriuis : et noq
post mortẽ supplicio destinatꝰ. unũ ac singulũ creaũ: Nutiq solũ sine humana societate deserendũ : s ut eo
mͦ uehem̃tius ei c̃m̃daret᷑ ipsi societatis unitas uinculũq c̃cordiȩ. siñ tantũ int̾se naturȩ similitudine: uerũ
&iã cognatiõis effectu hoĩ es necterent᷑. quando ne ipsã qͥdẽ feminã copilandã uiru sic̃ ipsũ creare illi pla¬
cuit : s ex ipso. Ut om̃ino et hoiẽ uno diffunderet᷑ genꝰ humanũ MNec ignorabat ds̃ hoiẽm pec caturũ:
a morti obnoaiũ morituros ꝓpagaturũ : eoq ꝓgressuros peccandi ĩmanitate mortales. ut tutius atq

Expanded text:
nsortium transiret angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem absque ullo termino consecutus; si autem Domnsortium transiret angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem absque ullo termino consecutus; si autem Domlibera uoluntate superbe adque inoboedienter usus offenderet, morti addictus bestialiter uiueret, libidinis seruus aeternoque post mortem supplicio destinatus, unum ac singulum creauit, non utique solum sine humana societate deserendum, sed ut eo modo uehementius ei commendaretur ipsius societatis unitas uinculumque concordiae, si non tantum inter se naturae similitudine, uerum etiam cognationis affectu homines necterentur; quando ne ipsam quidem feminam copulandam uiro sicut ipsum creare illi placuit, sed ex ipso, ut omnino ex homine uno diffunderetur genus humanumet morti iam obnoxium morituros propagaturum eoque progressuros peccandi inmanitate mortales, ut tutius adque
Abbreviated transcription (Latin):
lintatis quantũ potuimꝰ explicata : ñ ẽ arduũ uide. multo fuisse melius qđ factũ ẽ. ut exuno hoĩe qoẽ
pͥmũ ẽdidit multipli car& genꝰ humanũ : quã siid inchoasse aplurib Nã cũ animantes alias solitarias. &
qdã mͦ soliuag᷑ iđ ẽ q̃ solitudinẽ magis appetant. sicuti s̃ ablȩ milui leon es lupi. & q̃cũq: ita s̃. alias cͦgregel
instituerit. q̃ c̃gregatȩ atq ingregib malint uiuere : ut s̃ colũbȩ sturni. cerui. dãmulȩ & cet̃a huuimꝰdi:
utrũq tam̃ genꝰ ñ ei singulis ꝓpagaũ s plura simil isit existere: hoiẽm uͦ cuiꝰ naturã qͦdã mͦ mediã ĩt an¬
gelos bestiasq c̃debat. ut si creatori suo tanꝙ uero dño subditꝰ p̃ceptũ eiꝰ pia obedientia custod ir&e : & in c̃¬

Expanded text:
luntatis, quantum potuimus, explicata non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem luntatis, quantum potuimus, explicata non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem primum condidit, multiplicaret genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. Nam cum animantes alias solitarias et quodam modo soliuagas, id est, quae solitudinem magis adpetant, sicuti sunt aquilae milui, leones lupi et quaecumque ita sunt, alias congreges instituerit, quae congregatae adque in gregibus malint uiuere, ut sunt columbi sturni, cerui damulae et cetera huius modi: utrumque tamen genus non ex singulis propagauit, sed plura simul iussit existere. Hominem uero, cuius naturam quodam modo mediam inter angelos bestiasque condebat, ut, si Creatori suo tamquam uero domino subditus praeceptum eius pia oboedientia custodiret, in co
Abbreviated transcription (Latin):
aũ uttũ animaꝵ lib̾ataꝵ nec ultius ad miserias redituraꝵ numerꝰ possit seꝑ augeri: ipsi uideant qͥdererũ infinitate
cohibenda tã subtilit̃ disputant: Nos uͦ rationatiõẽm nr̃am enitroq latere t̾minamꝰ: Si em̃ potẽ: ꝗd causȩ ẽ ut
nege t᷑ creari potuisse qđ nunq antea creatũ eẽt. si lib̾ataꝵ anima numerꝰ qͥnunq antea suit. ñ solũ factꝰ ẽ sen&
s fieri nunꝗ desine: Si aũ oporte ut certꝰ sit lib̾ataꝵ aliqͥs numerꝰ animaꝵ. q̃ ad miserĩã nunq redeant : neq
iste numerꝰ ułtius augeat᷑: &iã ipse sine dubio qͥtũq: erit: ante utiq nunq fuit: Iͥ ꝓfecto crescere. & ad sue
quantitatis t̃minũ ꝑuenire. sine aliqͦ ñ poss& initio. qđ untiũ eomͦ antea nunq fuit: hoc gͦ ut eẽt creatꝰ est
hõ ante quẽ null fuithacgͥ q̃stiõe difficillima : ꝓpt̃ ȩt̃nitatẽ di noua creantis sine nouitate aliqua uo

Expanded text:
 utrum animarum liberatarum nec ulterius ad miserias rediturarum numerus possit semper augeri, ipsi uiderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid causae est, ut negetur creari potfieri numquam desinet? Si autem oportet ut certus sit liberatarum aliquis numerus animarum, quae ad miseriam numquam redeant, neque iste numerus ulterius augeatur: etiam ipse sine dubio, quicumque erit, ante utique numquam fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis terminum peruenire sine aliquo non posset initio; quod initium eo modo antea numquam fuit. Hoc ergo ut esset, creatus est homo, ante quem null