comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apł s. cũ uenerit in flamina ignis dare iundictã ineos
qui ignorant dm̃. Uerũtam̃ ut habeamꝰ et ipsã scienti¬
am. ne dicat unusquisq nesciui. ñ audiui. ñ intellexi
uoluntas conuenitur humana ubi dicitur. Nolite ẽe
sicut equus & mulus. quibs̾ non ẽ intellectus. Quãuis pe¬
ior appareat dequo dictũ ẽ. Uerbis ñ emendabitur
seruus durus. si enĩ et intellexerit ñ obaudiet. Quar¬
do aũt dic̃ homo ñ possũ facere qđ p̾cipitur. qm̃ con¬
cupiscentia mea uincor. iã quidẽ de ignorantia ñ ha¬
bet excusationẽ. nec dm̃ causatur in corde suo. sed
malũ suũ inse cognoscit et dolet: Cui tam̃ dic̃ aposto¬
lus. Noli iunci amalo. sed uince in bono malũ. Q utiq
ciu dicitur noli uinci. arbitriũ sine dubio uoluntatis
eiꝰ conuenit᷑. Uelle enĩ et nolle. ꝓpͥę uoluntatis ẽ Sed
metuendũ ẽ. ne ista om̃a diuina testimonia et quęcũq

Expanded text:
apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem dicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet. cui tamen dicitur ab apostolo: noli uinci a malo, sed uince in bono malum. et utique cui dicitur: noli uinci, arbitrium sine dubio uoluntatis eius conuenitur. uelle enim et nolle propriae uoluntatis est. Sed metuendum est, ne ista omnia diuina testimonia et quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ dĩ. quomͦ uerũ erit qđ in eungło dñs ait seruus qui
nescit uoluntatẽ dm̃ sin et facit digna plagis uapulabit
pauca. seruus aũt qui scit uoluntatẽ dñi sui et fac̃ digna
plagis uapulabit multa: Ecce ubi ostendit grauius pec¬
care homine̾ scientẽ quã nescientẽ. nec tam̃ id eo confugi¬
endũ ẽ ad ignorantię tenebras. ut ineis quisq requirat
ex cusatione᷑. Alud ẽ enĩ nescisse. alud scire noluisse.
Uoluntas quippe arguitur in eo dequo dicitur noluit intel¬
legere ut bene ageret. sed et illa ignorantia quȩ non est
eoꝵ qui scire nolunt sed eoꝵ qui tãquã simplicit᷑ nesciunt
neminẽ sic excusat ut sempit̾no igne ñ ardeat. si ꝓpterea
ñ credidit quia ñ audiuit om̃mo quid erederet. sed fortas¬
se ut mitius ardeat. Non enĩ sine causa dictũ ẽ effima
irã tuã in gentes quȩ te ñouerunt. et illud qđ ait

Expanded text:
legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
lens facit. tc̃ dicendũ ẽ opus bonũ. tc̃ speranda ẽ boni
operis mertes. ab eo deqͦ dictũ ẽ. Quireddet umcuique
scđm oꝑa sua. Qui gͦ nouerunt diuma mandata. au¬
fertur eis cxcusatio. quã solent hab̾e homines de Igno¬
rantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui lege̾ dĩ nesc̾ut.
Qui em̃ sine lege peccauerunt. sine lege peribunt: Qui
aũt in lege peccauerunt. ꝑlegẽ uidicabunt᷑. Qđ mͥ nindi
tur apłs i̾tadi xisse. tãquã peuuis aliquid si gnificauerit Ee
passuros qui legẽ nesciunt in peccatis suis. qͦuã illos qui sci¬
unt. Peiꝰ em̃ indet᷑ et̃ perire. quã uidicari. Sed cũ hoc de
gentibi ᷤ et de udȩis loqueret᷑. quia illi sine lȩge sunt. ifti
quidẽ de illis dictũ ẽ ꝑlegẽ iudicabuntur. Sine fide
enĩ xp̃i nemo liberari poteft. ac ꝑ hoc uidicabuntur ut¬
pereant. Nam si peior ẽ conditione scientiũ quã scientium

Expanded text:
lens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni lens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccaus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, utpereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium
Abbreviated transcription (Latin):
peceat si nubat. Qui aũt statint incorde suo ñ habens necessita¬
tem. potestatẽ aũt habens suȩ uoluntatis. et hoc statiit incor¬
de suo seruare iurgitatẽ suã bene faẽ itt̃ dic̃. si aũt uoleñ
hoe facio mercedem habeo. & alio loeo. Sobrorefteot anfn uer
nolite percare. et iterũ. ut quẽ ad modũ proptus ẽ am̃muo
hontatis ita sit et ꝑ ficiendi. et adtimotheũ diẽ. eũ enĩ in de¬
lniis egerint in xp̃o nubere uolunt. et alibi. sed et om̃s qui
timotheo. noli neglegere gr̃am quȩ inteẽ. et ad filemonem
ne bonũ tuũ uelut ex necessitate e̾e̾t sed ea uoluntate.
trahere de alterutro. itẽ ioħs in epła sua. nolitę diligere
mim dũ. et eȩta hunus modi: Nempe ubi dicit᷑ noli hoc et
noli illus. et ubi aliquid faciendũ uł ñ faciendũ induu¬
nis monitis opꝰ uoluntatis exigtur. satis liberũ demons
tratur arbitriũ. Ilemo g dm̃ causct᷑ in corde suo sed si
oꝑatur. alienet hoc ꝓpria uoluntate. Quando em̃ uo¬

Expanded text:
peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt : et alibi, Sed et omnes quiTimotheo, Noli negligere gratiam quae in te est . Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate . trahere de alterutro . Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigtratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibm deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uo
Abbreviated transcription (Latin):
habebant tamquã ex seipsis id habentes extollerentur.
Qͥ đđ gͦ suꝑ crescit fides ur̃a inquit et habundat caritas uisᷤᷤ¬
uos laudare tamꝙ hoc habeatis ex uobis. & ad timotheũ
dicit. Non enĩ dedit nobis d̾s sp̃m timoris. sed uirtutis
et caritatis et continentiȩ. In quo sane apłi testionio
cauere debemꝰ ne nos arbitremͦ ñ accepisse sp̃m timoris
dĩ. qđ sine dubio magũ ẽ dĩ donũ. Deqͦ diẽ ꝓpħa isaias.

Expanded text:
habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas unius ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias:
Abbreviated transcription (Latin):
tis. sine dubio nec dilexistis. Quomͦ enĩ eũ eligerent. quẽ
ñ diligerent : Sed ego inquit uos elegi. Nũquid ñ et ipsi
postea elegerunt eũ. et om̃ĩb bonis huiꝰ scłi p̾tulerunt :
Sed quia electi sunt. elegerunt. ñ quia elegerunt elec
sunt. Clegentiũ hominũ meritũ nullũ cͦet. nͥ eos eligen¬
tis dĩ grã p̃ueniret. Unde et apłs paulus benedicens co¬
losenses uos inquit dñs multiplicet. et habundare faci¬
at in caritate in mincẽ et i om̃s. tlanc benedictionẽ dedit
ut nos in incem diligeremꝰ. qui legẽ dederat ut inicem
diligamis. Demq alio loco ad eosdem. quia sine dubio in
quibsdam eoꝵ iã erat qđ eis ut e̾e̾t ꝯptauerat. Gr̾ãs inqt
agere debemus dõ semꝑ prouobis fr̃̾s sicut dignũ ẽ. qͣm suꝑ¬
crescit fides ur̃a. et habundat caritas unius cinusq ur̃m
minincem. Hoc dixit. ne forte detanto bono qđ ea dc̃

Expanded text:
stis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem stis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligengratia Dei praeveniret. Unde et apostolus Paulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semper pro vobis, fratres, sicut dignum est, quoniam supercrescit fides vestra, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
reret dĩ donũ. qđ quidem sine dubio suo fructu ꝓrsus
idmoneretur nͥ prius acciperet aliqͥd dilectionis ut addi
iuppe dĩ. legem et miscdam in lingua p̾ortat. Unde scrii¬
tũ ẽ inpsalmo. Et em̃ benedictione᷑ dabit qui lege̾ dedit
Nemo g uos fallat fr̃s mei. quia ñ diligeremꝰ dm̃ msi nos
priorͦ ipse diligeret. Idem ioħs aꝑtissime hoc ostendit. et
licit. Nos diligimus.quia ipse prior dileaxit nos. Gr̃a no
facit legis dilectores. lex uͦ ipsa sine gr̃a ñ nͥ p̾uaricato¬
res facit᷑. Et qđ discipłis suis dix dñs non uos me elegis¬
is sed ego uos elegi. nhil aluid indicat nobis. Si enim
nos prius dileaimus ut hoc merito nos ipse diligeret.
prius illũ nos clegimꝰ. ut ab illo eligi mererem. Sed ipse
qui ueritas ẽ aliud diẽ. et huic uanit̾ati hominũ aꝑtissi¬
me contradic̃. Nonuos me elegistis in quit. Si gͦ ñ elegi¬

Expanded text:
reret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus reret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat, fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegi
Abbreviated transcription (Latin):
ad inuicem. Hlȩc om̃a p̾cepta dilectionis id c̃ caritatis quȩ
tanta et talia sunt ut quicquid homo se putauerit facere
bene si fiat sine caritate nullomͦ fiat bene. hȩc gͦ p̾cepta
caritatis manit᷑ darentur hominib non habentib liberu
uoluntatis arbitrium. Sed quia ꝑlegem dantur et ueterem
et nouam. quãuis innoua uenerit gr̃a quȩ ꝓmittebat᷑ in ue¬
cans. unde ẽ in hominib caritas dĩ et ꝓaum. nͥ exipso dõ
Namsi non ea dõ sed ex hominib. uicerunt pelagiam. Si
ioħs. et dicat nobis. Carissum. diligamus in uicẽ. In hisuer¬
bis ioħis cũ se illi eatollere cȩperint et dicere ut qͥd
bis hoc p̾cipitur nͥ quia ex nob̾is habemus ut inuicemdi¬
ligamꝰ. sequitur continuo idem ioħs confundens eos et
dicens quia dilectio ex dõ ẽ. Nonitaq ex nobis. sed ex
dõ ẽ. Cur gͦ dictũ ẽ diligamꝰ in uicẽ quia dilectio ex dõ
ẽ. nisi quia p̾cepto ad monitũ ẽ liberũ arbitriũ ut que¬

Expanded text:
XVIII. 37. Haec omnia praecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vecans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si postolus Joannes, et dicat nobis: Charissimi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quae
Abbreviated transcription (Latin):
do. laborando. orando. impetrando. ut adillã ꝑfecti¬
nem in qua possimꝰ dm̃ munedo corde conspicere eius
ds. nec aduirtutẽ nec adincia necessitate trahunur
alioqum ubi necessitas nec corona ẽ. quis nagnoseat.
quis ñ toto corde suscipiat. qu̾is alit̾ conditã humanã
neget ẽẽ natura : Sed in recte faciendo ideo nullũ
est unculũ necesfitatis. quia libertas ẽ caritatis. Redi ͦ
ad apłicã sententiã. Caritas dĩ diffusa t̃ in cordib. nr̃is.¬

Expanded text:
do, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectiodo, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua possimus deum mundo corde conspicere, eiusdeus, nec ad uirtutem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona est, quis non agnoscat, quis non toto corde suscipiat, quis aliter conditam humanam neget esse naturam ? sed in recte faciendo ideo nullum est uinculum necessitatis, quia libertas est earitatis. Redi ergo ad apostolicam sententiam: caritas dei diffusa est in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
posse. tam̃ ut dicere ceperã prudent siat̾ ammonuit.
c eũ fuerit quisꝙ talis factus et ꝑ hoc recit int̾ dĩ filio
deputatus. putetur ipsus fuisse potestatis quã ꝑ gram
accepit ad̾o. cũ eã ñ haberet innatura inciata atꝙ le¬
prauata. sicut in euangło legitur. Quotquot aut rece¬
erunt eũ. declit eis potestatẽ filios dĩ fieri. Quod utiq
ñ erant ꝑnaturã. nec om̃mo ẽẽnt. nͥ eũ recipiendo ac¬
cepissent ꝑ eiꝰ gr̃am huimodi potestatem. Hęc ẽ potestas
quã sibi umdicat fortitudo caritatis. quę̃ ñt̾ innobis. n
ꝑ sp̃m sc̃m qui datus ẽ nobis. Quod etiã prb̃r uenerabił
ieronimꝰ dicxit in his quȩ illũ dixisse cõmemorat. cũ
exponeret quod seriptũ ẽ beati mundo coride q̃m ipsi
dm̃ indebunt. quos ñarguit conscientia ulla perca¬
ti.et adiecit. Mundus mundo conspicitur. templũ dĩ
non potest ẽe pollutũ. hoc utiq agitur innobis conan¬

Expanded text:
cere coeperam, prudenter Xystus ammonuit, cere coeperam, prudenter Xystus ammonuit, ne cum fuerit quisque talis factus et per hoc recte inter dei filios deputatus, putetur ipsius fuisse potestatis, quam per gratiam accepit a deo, cum eam non haberet in natura iam uitiata atque deprauata, sicut in euangelio legitur: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri; quod utique non erant per naturam nec omuino essent, nisi cum recipiendo accepissent per eius gratiam huiusmodi potestatem. haec est potestas, quam sibi uindicat fortitudo caritatis, qu sanctum qui datus est nobis. Quid etiam presbyter uenerabilis Hieronymus dixit in his, quae illum dixisse commemorat, cum exponeret quod scriptum est: beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt? quos non arguit conscientia ulla peccati et adiecit: mundus mundo corde conspicitur, templum dei non potest esse pollutum. hoc utique agitur in nobis conan
Abbreviated transcription (Latin):
ignorat qđ beatissimũ sixtũ romanȩ ęccłt̃ ep̃m et¬
dm martyrt̃ dicisse cõmemorat. quia libertate᷑ arbi¬
trii sui ꝑmisit hominb d̾s̃. ut purȩ et sine peccato u¬
uentes similes fiant dõ: Sed adipsũ arbitriũ ꝑtinet uocantẽ
Audire & credere. et ab eomquẽ credit ñpetcandi adiutorium
postulare. Nlam unq cũ cdic̃ similes fiant do. ꝑ caritatẽ clĩ fu¬
turi sunt similes d̾o. quȩ diffusa ẽ in cordib nr̃is. ĩnaturę pos¬
pia. & altare optimũ ẽ ei cor mundũ & sine peccato. quis
nescit ad istã ꝑfrctiant̃ ꝑducendũ cor mundũ. dũ interior
to potestatem acerpit adõ ex̃ fili ᷤ dĩ aitiꝙ ammonuit.
ne eũ quisꝙ ita fuerit sactus castus. & sine peccato. quod
ubi et quando meo ꝑficiatur. ĩmulla questioẽ. sed int̾
pios bene queritur. in t̃quos tam̃ constet fieri. posst et
sine mecliatore cdĩ et hominũ homine xp̃o iħi fieri ñ

Expanded text:
ignorat, quod beatissimum Xystum Romanae ecclesiae eignorat, quod beatissimum Xystum Romanae ecclesiae e martyrem dixisse commemorat, \'quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo\'? sed ad ipsum arbitrium pertinet uocantem audire et credere et ab eo in quem credit non peccandi adiutorium postulare. nam utique cum dicit \'similes fiant deo\', per caritatem dei futuri sunt similes deo. quae diffusa est in cordibus nostris non naturae pospura et altare optimum est ci cor mundum et sine peccato, quis nescit ad istam perfectionem perducendum cor mundum. dum interior cato potestatem accepit a deo esse filius dei, utique ammonuit, ne cum quisque factus fuerit ita castus et sine peccato - quod ubi et quando in eo perficiatur nonnulla quaestio est, sed inter pios bene quaeritur, inter quos tamen constat fieri posse et sine mediatore dei et hominum homine Christo Ie
Abbreviated transcription (Latin):
inse lege peccati resistente legi mentis. ducat mundist¬
mã uitã inet̃nitate diuina. lam̃ adtendat iste.quidse¬
cundũ scripturas ambrosis ep̃s dixerit. nec abinicio in¬
maculata. humanȩ eñ hoc inpossibilȩ nature. Utiq̃.
enĩ abinicio clic̃. qͦ eaadã nascimur. Nam &. ipse Adã in¬
maculat᷑ ꝓculdubio factus ẽ. sed ĩneis qui sunt natura
fili irȩ. ducentes ex illo quod intiatũ ẽ millo abinitio
ẽe inmaculatos humanȩ nature in possibile defimunt.
dicit percatũ ñ ẽt substantiã. sed actũ malignum.
Quis hoc negat: Et quia ñẽ naturale. ⁊dõ contra ib¬
lud logem datam. Et qđ de arbiru libertatt de¬
scendit. Ꝙ iam hoc quis negat: Sed ñ id agitur dehu¬
mana natura quȩ̨ in hac uita ẽ. seil agitur deg̃ dĩ qua
abisto tarquã sana uł taqi. sibi sufficiente uoluntatis
arbitrio posse ñ peccare. defenditur. uius itẽ a p̾ianiᷤᷤ

Expanded text:
in se lege peccati resistente legi mentis, ducat mundissin se lege peccati resistente legi mentis, ducat mundissimam vitam in aeternitate divina. Tamen attendat iste quid secundum Scripturas Ambrosius episcopus dixerit, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc inpossibile naturae. utique enim \'ab initio\' dicit, quo ex Adam nascimur. nam et ipse Adam inmaculatus procul dubio factus est; sed in eis, qui sunt natura filii irae ducentes ex illo quod uitiatum est in illo, ab initio esse inmaculatos humanae naturae inpossibile definiuit.\'dicit peccatum non esse substantiam, sed actum malignum\'. quis hoc negat? \'et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit\'. etiam hoc quis negat ? sed non id agitur de humana natura quae in hac uita est; sed agitur de gratia dei, qua ab isto tamquam sana uel tamquam sibi sufficiente uoluntatis arbitrio posse non peccare defenditur. Quis item Christianus
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾o p̃paratur uoluntas hominũ .&. nulla uł ñ magna
questio ẽ. quis uł quando ꝑficiat᷑ dũ tam̃ sine xp̃i gͣra id
ipsũ fieri posse minime dubitet: Demq quantũ eeat ut ad¬
tendex̾et iste unũ u̾sum de ambrosii uerbis quę posint:
Cũ enĩ ille dixxiss&. nã cũ ercła ex gentib hoc t̃ carperca¬
torib congregata sit. qͦmͦ exmarulatis inmaculat
potest ẽr. nisi primo ꝑ ap̃i grͣam abluta delictosit.
Deude quod ꝑ qualitatem npeccandi abstintat adelictis.
Ille addidit. quod iste apparet quod adderr noluerer:
Ait nãꝙ ille. Nee abmicio imaculata. humanx em̃
hoc inpossibile nature. Sed ꝑ d̾i gram &. qualitatẽ sui
quia iã ñ peccat.fit ut inmaculata m̾deatur. Hȩc ũba iste¬
cur non addiderit quis non intellegat: hoc agritur
utiq nẽ in hoc scło. ut ad istam quã om̃s sc̃i cupiunt in¬
maculatissimã purnatẽ ȩxcła sc̃a ꝑueniat. que infuto
scłs neq. aliqͦ maloꝵꝵ hominũ sibi ꝑmirto. neq aliqua

Expanded text:
ominum, et nulla uel non magna quaestio est, quis uel quando perficiatur, dum tamen sine Christi gratia id ipsum fieri posse minime dubitetur. deinde quantum erat, ut adtenderet iste unum uersum de Ambrosii uerbis quae posuit! cum enim ille dixisset : nam cum ecclesia ex gentibus, hoc est ex peccatoribus, congregata sit, quomodo e x maculatis inmaculata potest esse, nisi primo per Christi gratiam abluta delicto sit, deinde quod per qualitatem non peccandi abstineat a delictis ? ille addidit, quod iste apparet cur addere noluerit, ita nec ab initio inmaculata — humanae enim hoc inpossibile naturae — sed per dei gratiam et qualitatem sui. quia iam non peccat, fit ut inmaculata uideatur. nec cur non addiderit quis non intellegat ? hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, inmaculatissimam puritatem ecclesia sancta perueniat, quae in futuro saeculo neque aliquo malorum hominum sibi permixto neque a
Abbreviated transcription (Latin):
Utiq decȩlo. In de etiã ueñ sp̃s sc̃s. quando iħs ascendit
inaltũ. captiuauit captiuitatẽ. dedit dona hominib.
i ȩͦ dĩ dona sunt bona merita tua ñ ds̾ coronat merita
tua. tamꝗ merita tua. sed tamquã dona sua. Proinde
ista bona opera si non ea p̾ceffissent cogitationes bonȩ. nulla
eent. Ad tendite itaq. quid de ipsis cogitationib dicat. Ait
em̃ scribens ad corinthios. Honquia idonei sumus cogitare
aliquid tamquã ea nobismet ipsis. sed sufficentia nr̃a exdõ¬
ex dõ ẽ. Deinde singula in spiciamus. Bonũ inquit certau
.certam̃. Quęro qua uirtute certauerit. utrũq illi ea se¬
metipso fuerit. anquȩ desuꝑ data sit. Sed absit ut tantus
doctor gentium ign̾orauerit legẽ dĩ. curs uoa ẽ in deuu¬
ronomio. Nedicas incorde tuo. fortitudo mea et potentia
manus meȩ fecit mͥ uirtutẽ magnã hanc. sed memoraberis
dm̃ dĩ tuiꝰ. quia ipse tͥ dat forutudinẽ facere uirtutem.

Expanded text:
us sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed tanquam dona sua. CAPUT VIista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem .
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ẽ noli uinei amalo. et alia similia. siẽ sunt nolite ficri
sic̃ equuᷤᷤ et mulus. quib ñ ẽ intellectus. & noli repellere
consilia matris tuȩ. et noli ẽe sapien̾ apud te ipsũ. et no¬
li deficere a disciplina dñi. et noli neglegere legẽ. et no¬
li absimert benefacere egenti. et noli fabricare mami¬
cũ tuũ mala. et noli intendere fallaci mulieri. et nol¬
it intellegere ut bene ageret. et noluerunt accipere
disciplina. et innumerabilia talia in ueterib libris di¬
nnoꝵ eloquioꝵ. qͥd ostendunt nͥ liberũ arbitriũ uo.
luntatis humanȩ : In libris etiã nouis eungłicis et

Expanded text:
sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostenduntluntatem. In libris etiam novis evangelicis et
Abbreviated transcription (Latin):
recessi. quȩ enĩ odit ne facias. Ne dixeris quia ipse me in¬
duait. ñ em̃ opus habet iuiro peccatore. Om̃e execram̃tũ.
odit dñs. et ñ ẽ amabile tim̃tib. cũ.Ipse abmito frẽ illũ¬
et reliquia illũ inmanu consilu sui. Si uolueris conferua¬
bis mandata. et fidẽ bonã placiti. Apponit tͥ ignem et
aquã. ad qđ̾ cũq nolueris catende manũ tuã. In c̾ spec tu
hominis uita et mors. et qđ cũq petierit dabit᷑ ei. Ecce a¬
tissime uidemꝰ. exp̾ssũ liberũ humanę uoluntatis arbi¬
triũ. Quid illud. qđtã multis locis om̃ĩa mandata sua
custodiri et fieri iubet d̾s . Quomͦ iubet. si ñ ẽ liberũ
arbitriũ : Quid beatus ille de quo płalmus diẽ qđ in lege
dm̃ fuit uoluntaᷤ eiꝰ : Nonne satis indicat uoluntate sua
hominẽ indĩ lege consistere. Deinde tã multa manda¬
a quȩ ipsã quodamͦ nominatĩ conueniunt uoluntatem.

Expanded text:
recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me inrecessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio feciet reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem,
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt in tellecta conspiciuntur. Sempit̾naͦ ꝗq¬
uirtus eius ac dunitas. ut sint in excusabiles. Quomͦ dicit
in eacusabiles. nͥ de illa eaxcusatione qua solet dicere humana
suꝑbia ᷤ Si scissem. fecissem. Ideo ñ feci quia nesciui. aut si scirẽ
facerem. Id eo ñ facio. quia nescio. Hȩc eis excusatio tollitur.
quando prȩceptũ datur. uł scientia non peccandi manifesta¬
tur. Sed sunt homines qui enã de ipso dõ se ea cusare conant
quibi dic̃ apłs iacobs. Nemo cũ tẽptatur. dicat qm ado tẽp¬
tor. Dẽ enĩ intemptator maloꝵ ẽ. Ipse aũt. neminẽ temptat.
lectus. De inconcupiseentia cũ concęperit. parit peecatun
Ieccatũ cũ consũmatũ fuerit. generat mortem. Itẽ de ipso
dõ se excusare uolentibi. respondet liber ꝓuerbroꝵ salomo¬
nis. Insipientia uiri. uolat inas aiꝰ. dm̃ aũt sausatur in
corde suo. Et liber ȩccłasticꝰ dic̃. Ne dixtris quia ꝓpt̾ dñm

Expanded text:
facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoqvirtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles . Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio tollitur, quando praeceptum datur, vel scientia non peccandi manifestatur. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur, quibus dicit apostolus Jacobus: Nemo cum tentatur, dicat, Quoniam a Deo tentor. Deus enim intentator malorum lectus: deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
quet uos. manifestat quidẽ liberũ arbitriũ uoluntatis. Se
illi qui dicunt gr̃am dĩ scd̾m merita nr̃a dari. ista testimo¬
ma sic accipiuunt. ut dicant meritũ nr̃m in eo ẽẽ qđ sumiᷤ
cũ dõ. eiꝰ aut gr̃am sed̾m hoc meritũ dari. ut sit et ipse nob¬
cũ. Item meritũ nr̃m in eo e̾eͥ qđ querimꝰ eũ. et scdm hoc
meritũ dari eiꝰ gr̃am ut inueniamus eũ. Et in libro pͥmo
qđ dictũ ẽ et tu salomon filimi cognosce dm̃. et serui ei in
corde ꝑfecto. et anima uolente. qͦuia omĩa corla seruta
dñs. et om̃em cogitationẽ mentiũ nouit. si quęsieris eũ in¬
uenietur tͥ. et si d̾imiseris eũ repellet te inꝑpetuũ. decla.¬
rat uoluntatis arbitriũ. Sed illi in eoponunt meritũ ho¬

Expanded text:
uet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum ; declarat voluntatis arbitrium. Sed illi in eo ponunt meritum ho
Abbreviated transcription (Latin):
malo alicui reddat. Ergo et quando corripiutur i¬
quieti. ñ malũ ꝓmalo sed potius bonũ redditur. Nęc au̾t
om̃a. quȩ nͥ caritas operatur. Et apłs petrus. Ante om̃a
in quit mutuã int̾ uos caritatem ꝑpetuꝙ̃ habentes. qui
caritas cooperit multitudinẽ peccatoꝵ. Dicit etiã apłs¬
ia cobis. si tam̃ legem ꝑficitis regalẽ scđm scripturas. dili¬
ges praximũ tiuiꝰ. tamquam te ipsum. benefacitis. Item ioħs
loco. Qui ñ ẽ ustus ñ ẽ ex dõ. et qui ñ diligit fr̃m suũ qr
hȩc ẽ ad nuntiatio quã audiuimus ab inicio. ut diligamus
inuicem. Itemq alibi. Hoc ẽ inquit mandatũ illius ut
credams nomini filui eius iħu xp̃i. et diligamis iniucẽ.
Et iterum. Hoc inquit mandatũ habemus ab ipso. ut qui
diligit dm̃ diligit et frm̃ suũ. Et paulopost. In hoc in¬
quit cognoscimꝰ quia adiligimus filios dĩ cũ dm̃ diligi¬

Expanded text:
malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur imalo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatur? 35. Et apostolus Petrus: Ante omnia, inquit, mutuam inter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatoJacobus: Si tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum, bene facitis . Item Joanloco: Qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quia haec est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut credamus nomini Filii ejus Jesu Christi, et diligamus invicem . Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligi
Abbreviated transcription (Latin):
maior. iũt hoꝵ caritas. Sectamini caritatẽ. Item diẽ ad
galathas. Uos enĩ inlibertatẽ uocati estis fr̃s. tantũ ne lib̾¬
tatem in occasionem carnis detis. sed ꝑcaritatẽ serinte in¬
uicem. Om̃s emĩ lex. in uno sermone impletur. in eo qđ dili¬
ges ꝓximũ tuũ sicut te ipsũ. Hoc ẽ qđ ait adromanos
Q ui diligit alterũ. legem impleuit. Item dic̃ ad colosenses.
Suꝑ om̃a aũt hȩc. caritatẽ quȩ ẽ uinculũ ꝑfectionis. Et
adtimotheũ. finis inquit p̾cẽpti ẽ caritas. & ad iungens
ualis caritas. decorde in quit puro. et conscientia bona
et fide non ficta. Ad corinthios aut cũ dic̃ oma ur̃a cũ¬
cũ caritate fiant. satis ostendit etiã ipsas correptiones qua
asperas et amaras sentiunt qui corripiunt cũ caritate e̾t
faciendas. Onde et alibi cũ dixisset corripite inquietos.
consolamini pusillammes. suscipite infirmos. patientes
estote a d om̃s. mox subiunxit. Uidete nequis malũ pro

Expanded text:
. Item dicit ad Galatas: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vescum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro
Abbreviated transcription (Latin):
m seuerte t ransfiguret᷑. Abesto eĩ ipsa humana inseparibilem
inhil peccandi possibilitatẽ habere defendit᷑. Sed his uerbis id
Agitur: etiã anesciente qii loquit. ñ aũt nesciente illa oia hȩc lo¬
quenta in cautis etiã d̃m timentib su ggerit ut euacuet᷑ apͥi gr̃a.
quare sine ad uttorio gr̃e d̃i dicis hominẽ posse npeccare. ipsa
inquit n peccandi possibilitas. nontã i arbitru potestate
quã innaturȩ necessitate ẽ. Quncͥqͥd innaturę necessitate p¬
sitũ e. adnature ꝑtinere ñ dubitat᷑ auctore. utiop dm.¬

Expanded text:
m certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem m certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia \'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
h abert̃ nos asserit ñ peccandi possibilitatẽ. quã nature msta bas.
Seđ ee homine sais pecub tolerabilit̃ dici potest uelit nolit. bab a
anbulanen posabilitret: confractis uͦ. et si uelit n habei. Piti ana. fe
mabril dei quoa loquit᷑. Quis siuꝑbit t̾ia etcons.  utiota ẽ mehieũ
mpidndit has uoces. in defendendo quasi p̃sentẽ possibilitatem.
finura inperiiat samitattmm. It indere quid ad iungit. imdiemita¬
luo confirmare existimat. Quia milla inqino adunere uolunta
potest . qđ in separabilit̾ infitũ ꝓbatur ẽc nature. Undeͦgillauox.
ut nꝰ que uultis illa faciatis: Unde etiã illa. n em̃ qđ uolo facio
iattEtoe nonpeccando utiꝙ agebat ñ oeuolando qia homi¬
nes ñ alites erant. Ecre homo qđ uult bonũ ñ agit. seo qd non
uult malũ hoc A gt. Nelle illi adiacet.ꝑficere auit bonii nor
nolacei. Ubie possibilitas quȩ in separabilit̃ probat ee nature.¬

Expanded text:
habere nos asserit non peccare possibilitatem, quam naturae insitam dicit. sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest: uelit nolit habetis ambulandi possibilitatem; confractis uero, et si uelit, non habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio unt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uello illi adiacet. perficere autem bonum non adiacet. ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur
Abbreviated transcription (Latin):
bitus quęritur suo sermone cõmendans. et hoc et illua
donũ diꝰ ẽt monstrauit. scribens ad corinthios et ad mo¬
nens conuigos ne se inuuõe fraudent. Quos eũ ad monu¬
isset. adieẽ. Uellẽ aũt om̃s homines e̾e̾ sic̃ me ipsũ. quia
utiq ipse ab om̃i concubitu continebat. Et continuo
subiundẽ. Sed unꝰquisq ꝓpͥũ donũ habet exdo. alius
sic. alius aũt sic. Nũquid tã multa quȩ p̾cipiuntur
in lege dĩ ne fornicationes et ad ulteria cõmttantur
indicant alud quã liberũ arbitriũ : Neq emĩ p̾cipe¬
rent᷑ nͥ homo haberet ꝓpͥã uoluntatẽ qua diuinis p̾ces¬
tis oboediret. et tam̃ donĩ dĩ ẽ sine ꝯͦ seruari castitatis

Expanded text:
bitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud bitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sint duuna testimonia uideamꝰ. Ac pͥmũ de ipsa ur̃a
fessione aliquid dicamiᷤ. Neque enĩ congregaret uos
ista societas inqua continent᷑ uiuitis. nͥ uoluptatẽ c̃iu¬
galẽ contẽpneretis. Hinc aũt dño loquenti cũ dixis¬
Sent discipuli si talis ẽ causa homini cũ uacore ñex¬
pelit nubere. respondit eis. Non om̃s capiunt u̾bũ
hoc. sed quibiᷤᷤ datũ ẽ. Nũquia ñ liberũ arbitriũ timo¬
thei ẽ. ex hortatus apłs dicens contine te ipsũ. Ꝙ in
hac re potestatẽ uoluntatis ostendit ubi ait ñhabens
non implent qđ uolunt. Quib. aũt datũ ẽ. sic uolunt ut
impleant qđ uolunt. Itaq ut hoc uerbũ quod ñ ab omib
capitur ab aliquib capiatur. et dĩ donũ ẽ. et liberum
arbitriũ. Pripsa quoq pudicitia conuigali nempe
donũ ẽ. dicente scriptura. A dño uingitur mulier iuro.
dõ doctor gentiũ et pudicitiã conuiꝰgalẽ ꝑ quã ñ fun
adulteria. et ꝑfrctiorẽ continentiã ꝑ quã nullus ẽcu¬

Expanded text:
t divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habnon implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudiciadulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concu
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos. Ubi possunt putare pelagiam suã obtinere sen¬
tentiã. qua dicunt gr̃am dĩ sedm merita nr̃a dari. quod
quidẽ in oriente hocꝰ ẽ inꝓinntia palestina in qua ẽ ciui¬
tas hierusalẽ. cũ ipse pelagius abepiscopis audiretur ad¬
firmare non ausus ẽ. Namrit̾cetera quȩ illi obiecta st̃.
et hoc obiectũ ẽ qđ diceret gr̃am dĩ scđm merita nr̃a
dari. qđ sic alienũ ẽ acatholica doctrina et iniicum
u̾ide anatemati⁊atꝰ exisset. Sed fallacit̾ eũ anathema¬
tizasse posteriores eiꝰ indicant libri. in quibi ᷤ om̃ino n¬
hil aluid defendit quã gr̃am dĩ scłm merita nr̃a dara.
T alia gͦ descripturis colligunt quale ẽ hoc imũ qđ paulo
ante cdixi conũtimini adme et conuertar aduos. ut scđm
meritũ conu̾sionis nr̃ȩ ad dm detur gr̃a eiꝰ in qua ad nos et
ipse conuertitur. nec ad tendunt quꝰ hoc sentiunt quia nͥ
tutũ conu̾te nos. et d̾s tu con u̾tens iuificabis nos. et c̾ũ¬

Expanded text:
ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicuminde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nitutum, converte nos ; et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Conv
Abbreviated transcription (Latin):
diligatis. qđ ipsa gr̃a dĩ auertat a uobis. Taliũ quippe u̾ba
sibi proponens apłs ait. Quid gͦ dicemis :Permanẽbimu
inpeccato. ut gr̃a habundet:Atq his uerbis hominũ erran¬
tium et dĩ gr̃am ñ intellegentiũ respondit ut debuit dic̃s.
Absit. Si eni mortui sumꝰ peccato. quomͦ uuemꝰ in eo:.Nihil
dici potint breuius et melius. Quid enĩ nobis gr̃a dĩ util
confert in hoc p̾senti scło maligno. nͥ ut moriamur pecca¬
to : Ac ꝑ hoc ipsi gr̃e inuenietur in gratus. qui propter
illã uult inuere in peccato ꝑ quã morimur peccato. Ds̃ aũt
qui diues ẽ in miscđa. det uobis et sanũ sapere. et usq in
finẽ ꝓ ficient̃ in bono proposito ꝑmanere. Hoc prouobis.
hoc ꝓnobis. hoc ꝓomib qui uos diligunt et pro eis qui uoᷤᷤ
oderunt instant᷑ in pace frat̾na et uigilant̃ orate. Dõ
uiuatis. Si quid deuobis mereor. ueniat adme fr̃ floris¬

Expanded text:
diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanter orate. deo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat ad me frater Florus
Abbreviated transcription (Latin):
peclib. tuis et uias tuas dirige. ut noueris cũ hoc facis ad ño
tõ tibi p̾stari ut hoc facias. et ñ declinabis ad dexterã ꝗ ans
ambules inuus deatris ñ confidens in uirtutt tua. et ipse
erit uirtꝰ tua qui recto faciet cursus tuos. et umnera tua ĩ
pace ꝓducet. Qua propt̾ dilectissum qui cũq dic̃ uolun¬
tas mea mͥ suffiẽ ad facienda oꝑa bona. declinat indea¬
tram. Sed rursus illi qui putant bonã utã ẽẽ. deserendã
quando audiunt sic dĩ gr̃am p̾dicari ut credat᷑ et intelle¬
gat᷑ uoluntates hominũ ipsa ea malis bonas facere. ipsa
euã quas fecerit custodire. et ꝓpterea dicunt faciamus
mala ut ueniant bona. insinistrã deelinant. Ideo uobis
dixi ñ declinetis in deatrã neq insimistrã. hoc ẽ nec sic de¬
fendatis liberũ arbitriũ ut ei bona opera sine dĩ gr̃a tribi¬
tis. nec sic defendatis gr̃am ut quasi de illa securi mala oꝑa

Expanded text:
pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in detram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam pgatur voluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam quas fecerit custodire, et propterea dicunt, Faciamus mala, ut veniant bona ; in sinistram declinant. Ideo vobis dixit, Non declinetis in dexteram, neque in sinistram, hoc est, non sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine Dei gratia tribuatis; nec sic d
Abbreviated transcription (Latin):
.I. uas impiꝵ ñ utiq nouit. quia ñ eas ipse fec̾ hontan s
homo sibi. Propt̾ qđ dicit. Odi aũt ego ꝑuersas uias mala
Ipsȩ sunt a sistris. Sed respondet᷑ nob̾. Cur gͦ diã ne de¬
cłines in dea trã neq insinistgã. cũ potuis dicertꝰ debuisse
uideatur tene dea trã et ne declineᷤ insinistrã. si bonę f
inȩ quȩ adextris sunt.Cur putamꝰ. nͥ quia ita sunt uiȩ̨ bo¬
nẽ quȩ Adratris sunt. ut indeatra tam̃ deelinare nonsit̾ bo¬
nũ : Beclinare quippe ille ẽ intellegendus in deatra. qui
bona ipsa oꝑa quę adiuas dextras ꝑtinent sibi uult adfig¬
nare non dõ. Et ideo cũ dixisset uias enĩ quȩ ad eatris st̃
nouit õs. ꝑu̾sȩ aũt sunt quȩ afinisiris sunt. tamq. diceretur
ei quomͦ ꝯͦ ñuis ut declinemꝰ adsinistrã. secutꝰ adiunxit
Ipse aũt rectos faciet cursus tuos. itinera aũt tua in pace ꝓ¬
ducit. Sic gͦ intellege. qđ tibi p̾ceptũ ẽ. Rectos cursus fac

Expanded text:
ias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ formauit et creauit. Hoc enĩ ait ipsii ᷤᷤ sumus figm̃tũ crea
ti in xp̃o iħu inoperib bonis. non illa creatione qͦua homi¬
nes facti sumi ᷤᷤ. sed ea dequa ille dicebat qui utiq iã homo

Expanded text:
id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsid est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsti in Christo Jesu in operibus bonis, non illa creatione, qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo