comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingredit᷑: atq ad bobiense coenobiũ sicuti reuelatione di¬
dicerat accedit: Quod beatꝰ pater colũbanꝰs cotticige¬
neris olim ateoderico Rege gallia ex pulsus. atq abagi¬
lulfo langobardorũ Rege italia honorifice susceptus eius
ꝑmissu aedifica uerat. Hoc coenobiũ beatꝰ pat̃ uuandregi¬
silus adiens. quod adiscipulis p̃fati patris columbani
tunc incolebat᷑. causa hospitalitatis ac uitȩ artioris ex¬
plorandi semitã aliquandiu ibidẽ cõmoratuꝵ . Exeo loco
exemplis uitȩ in nocentis instructꝰ egrediens. galliarum
terras repetit: atq monasteriũ quodlã cuiꝰ uocabulum
Romanis eꝰ citra saltũ iurensẽ constructũ adut: ibiq
sub insticutione Regulari multũ tẽporis nobilis sime di
militauit: ꝑo deinde loco deserto cognita uitaatq fama
magni p̃sulis audoeni. quitũ tẽporis sedem urbis poo¬
magensis adeptꝰ uerbũ in mortalitatis suis ciuib amm¬

Expanded text:
ingreditur atque ad Bobiense coenobium, sicuti revelatione diingreditur atque ad Bobiense coenobium, sicuti revelatione didicerat, accedit. Quod beatus pater Columbanus Scottici generis, olim a Teoderico rege Gallia expulsus atque ab Agilulfo Langobardorum rege Italia honorifice susceptus, eius permissu aedificaverat. Hoc coenobium beatus pater Wandregisilus adiens, quod a discipulis praefati patris Columbani tunc incolebatur, causa hospitalitatis ac vitae artioris explorandi semitam aliquandiu ibidem commoratur. Ex eo loco exemplis vitae innocentis instructus egrediens, Galliarum terras repetit atque monasterium quoddam cuius vocabulum Romanis est citra saltum Iurensem constructum adit ibique sub institutione regulari multum temporis nobilissime Deo militavit. Eo deinde loco deserto, cognita vita atque fama magni praesulis Audoeni, qui tum temporis sedem urbis Rotomagensis adeptus, verbum immortalitatis suis civibus ammi
Abbreviated transcription (Latin):
magnarũ uirtutũ uiro. cuiꝰ nomen modo memoriȩ non
occurrit adherens: plurimũq temporis cũ eo conuer¬
satꝰ. in nocentis uitȩ ad mirabilis cultor comprobatur.
nde arege p̃fato accersitꝰ. atq ad regiã domũ ꝓperare
iussus. prohabitꝰ mutatione increpatꝰ primo. sed post
honorifice prosecutꝰ: Sicq cũ regia auctoritate re¬
uersus. quodã in loco cellulã suȩ uocationi condignam
aedificauit: aliquantũ tẽporis in ea degens. Ibi namq
actib ac sacrȩ doctrinȩ uerbis exornatꝰ: ceulam pas
Re fulgebat accensa E& inde ob grãm uitȩ contẽplatiuȩ
egrediens. acuisitatione locorũ scorum sũmũ habens
desideriũ : ueluti apss prudentissima. flosculos di¬
uersi generis carpere Satagebat: ut dultia post ca¬
peret mella. Deniq alpiũ iug istranscensi s. laecusq
peregrinationẽ aggressus: cũ trib pueris & a sello italiã

Expanded text:
magnarum virtutum viro, cuius nomen modo memoriae non magnarum virtutum viro, cuius nomen modo memoriae non occurrit, adherens, plurimumque temporis cum eo conversatus, innocentis vitae admirabilis cultor comprobatur. Inde a rege praefato accersitus atque ad regiam domum properare iussus, pro habitus mutatione increpatus primo, sed post honorifice prosecutus, sicque cum regia auctoritate reversus, quodam in loco cellulam suae vocationi condignam aedificavit, aliquantum temporis in ea degens. Ibi namque actibus ac sacrae doctrinae verbis exornatus, ceu lampas refulgebat accensa. Exinde ob gratiam vitae contemplativae egrediens ac visitatione locorum sanctorum summum habens desiderium, veluti apis prudentissima flosculos diversi generis carpere satagebat, ut dultia post caperet mella. Denique Alpium iugis transcensis, laetusque peregrinationem aggressus, cum tribus pueris et asello Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
stringam: ex nobilissimis francorũ acditissimis nati¬
libus oriundus territorio uereduni castri. nobiliorem
sẽ splendidȩ uitȩ morib accastȩ conuersationis ex ẽplis
insigne exhibuit. Huius genitor uualtchisus nuncu¬
patus nomine: ut ueracium didicimꝰ traditione seniorũ:
patruus gloriosissimi pippini ducis francorũ filii auschisi
fuit Deniq idem uir dnĩ ad olescentiȩ dum polleret
aetatis in annis. atq in aula gloriosissimi Regis dago¬
berti nobilissime militarib Negotuis ac aulicis disci¬
plinis educaretuꝵ: ab eodem Rege comes palatii
constitutus. ac deinde ducatꝰ offitio manci patuꝵ
einde parentũ hortatu licet inuitus uxorẽ duxit.
qua post paululũ unanimi castȩ uoluntatis uoto Re¬
licta comaq capitis deposita clericus effectꝰ: spretis
omnib angustũ ingressus e̾ callẽ breuitẽpore finiendũ.
git᷑ ad locũ qui uocat᷑ mons falconis secedit. cuidam

Expanded text:
stringam, ex nobilissimis Francorum ac ditissimis natastringam, ex nobilissimis Francorum ac ditissimis natalibus oriundus, territorio Vereduni castri, nobiliorem se splendidae vitae moribus ac castae conversationis exemplis insignem exhibuit. Huius genitor Waltchisus nuncupatus nomine, ut veracium didicimus traditione seniorum, patruus gloriosissimi Pippini ducis Francorum, filii Anschisi, extitit. Denique idem vir Domini, adolescentiae dum polleret aetatis in annis atque in aula gloriosissimi regis Dagoberti nobilissime militaribus negociis ac aulicis disciplinis educaretur, ab eodem rege comes palatii constitutus, ac deinde ducatus offitio mancipatur. Deinde parentum hortatu, licet invitus, uxorem duxit. Qua post paululum unanimi castae voluntatis voto relicta, comaque capitis deposita, clericus effectus, spretis omnibus, angustum ingressus est callem brevi tempore finiendum. Igitur ad locum qui vocatur Mons - falconis secedit, cuidam
Abbreviated transcription (Latin):
TICIEIUNT GESTA SCÕRUM PATRURA
FONTANELLEHSIS COEHOBILLU
gitur ab almificae memoriȩ patre Nr̃õ ac omni hono¬
dregisilo qui et uuando priscorũq patrum titulis
non medioeriter coȩquando ut imperata postulant
initiũ orationis incipiam: uidelicet ut aquo exordii
nr̃i coepit coenobii. ab ipso etiam nrãe orationis serm¬
sumat initium. Omissis uidelicet conuersationum
acmagnarũ uirtutũ operib. quȩ in prolixioribus
deeo gestis olim memoriȩ mandata sunt: Nunc breui
oratiuncula pelegentiũ fiant oculis onerosa eatanti
quȩ deeiꝰ clara origine. seu morib honestis ac conuer¬
satione angłica comꝑta habemꝰ: Aut qualiter hoc fon¬
nellense coenobiũ ȩdificauerit. quotq in eo annos
fecerit. quo etiã tempore uel sub quib principibus
agone ex pleto gloriosissimã uictoriã potentis si mo
xp̃i sub auxilio reportarit: huicoꝑi inserenda ẽe
credimꝰ. Hic nempe uir dñi ut breuiter non nulla pes¬

Expanded text:
CIPIUNT GESTA SANCTORUM PATRUM FONTANELLENSIS COENOBII. 1. Igitur ab almificae memoriae patre nostro ac omni honoote Wandregisilo, qui et Wando, priscorumque patrum titulis non mediocriter coaequando, ut imperata postulant, initium orationis incipiam, videlicet ut, a quo exordium nostri coepit coenobii, ab ipso etiam nostrae orationis sumat initium. Omissis videlicet conversationum ac magnarum virtutum operibus, quae in prolixioribus de eo gestis olim memoriae mandata sunt, nunc brevi oratiuncula, ne legentium fiant oculis onerosa, ea tantum quae de eius clara origine seu moribus honestis ac conversatione angelica comperta habemus, aut qualiter hoc Fontanellense coenobium aedificaverit, quotque in eo annis fecerit, quo etiam tempore vel sub quibus principibus, agone expleto, gloriosissimam victoriam potentissimo Christi sub auxilio reportarit, huic operi inserenda esse credimus. Hic nempe vir Domini, ut breviter nonnulla per
Abbreviated transcription (Latin):
maioris domꝰ. siue potius quoduerius e̾ tirannideregi¬
mine monasterii proicitur. & uuando monachus filius
baldrici. eius in loco sub rogatur perannostres
odem deniq anno uenit patbodiis dux fresonũnauali
ordine usq coloniã urbẽ. contraquẽ karolus sagacis¬
simꝰ exarchus bellũ instaurauit. equentiquoq anno
acctũ ẽ bellũ plusquã ciuile inter karolũ exarchum.
et pagenfridũ intartam indie dominica loco nuncu

Expanded text:
maioris domus, sive potius, quod verius est, tiranni, de regimine monasterii proicitur, et Wando monachus, filius Baldrici, eius in loco subrogatur per annos tres. Eodem denique anno venit Ratbodus dux Fresonum navali ordine usque Coloniam urbem. Contra quem Karolus, sagacissimus exarchus, bellum instauravit. Sequenti quoque anno, actum est bellum plus quam civile inter Karolum exarchum et Ragenfridum intartam in die dominica in loco nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
uestimento integro unam. Planetas casulasnumero .iii.
Casulas itẽ excindato inhci coloris numero. is
iridis coloris item excindato numero.IIͦI.
ltem Rubei siue sanguinei coloris cindatum unum.
Blatteam item casulam unan
DECAPPIS UERO

Expanded text:
vestimento integro unam, planetas casulas quatuor, vestimento integro unam, planetas casulas quatuor, casulas item ex cindato Indici coloris numero tres, viridis coloris item ex cindato numero tres, item rubei sive sanguinei coloris cindatum unum, blatteam item casulam unam. De cappis vero
Abbreviated transcription (Latin):
Reliquum in ꝑfec tũ remansit. Lec tionariũ etiano
inmembrano purpureo Similiter Scribere iussit deco¬
ratu tabulis eburneis. Antiphonariũ similites in
membrano purpureo argenteis scriptũ licteris. ornatũq
tabulis eburneis. Iortionẽ magnã ligni salutiferae
crucis dñi dĩ ac saluatoris nr̃i iħu xp̃i. inclusam auro
quod Rotundo scemate formatũerat: eiꝰq in mediocris¬
tallũ positum. itaut figura scãe. crucis intuentib in tus
appareret: Quod postea prepedientib peccatis Siue
alio quolibet casu defronti spicio lecti protectorisnr̃i
beati & uandregisili fures sustulerunt perforata mace¬
ria basilicae. Sc̃i petri. Quod factũ ẽ pride nonas decebr
dominica: expletis postobitum eiusdem gloriosi patris
his panicum. unum. Tapetia .iiͦi. Dalmaticas minis troꝵᷤ
ministerio aptas numero .ui. Roccũ subdiaconilem. ͦ.
soccum unum. Tunicam Sacer dotalẽ indicicoloris cum

Expanded text:
reliquum inperfectum remansit. Lectionarium etiam reliquum inperfectum remansit. Lectionarium etiam in membrano purpureo similiter scribere iussit, decoratum tabulis eburneis; antiphonarium similiter in membrano purpureo argenteis scriptum litteris ornatumque tabulis eburneis. Portionem magnam ligni salutiferae crucis domini dei ac salvatoris nostri Iesu Christi inclusam auro, quod rotundo scemate formatum erat, eiusque in medio cristallum positum, ita ut figura sanctae crucis intuentibus intus appareret. Quod postea, praepedientibus peccatis sive alio quolibet casu, de frontispicio lecti protectoris nostri beati Wandregisili fures sustulerunt, perforata maceria basilicae sancti Petri; quod factum est pridie Nonas Decembris dominica, expletis post obitum eiusdem gloriosi patris Hispanicum unum, tapetia quatuor, dalmaticas ministrorum ministerio aptas numero sex, roccum subdiaconilem unum, coccum unum, tunicam sacerdotalem Indici coloris cum
Abbreviated transcription (Latin):
eius ferreis claius affixit
pihocigitur fontanellensi coenobio hȩc munera contulit
Qalicem aur eũ mirificȩ factũ. duas hinc inde habertẽ
ansulas gẽmis p̃tiosis decoratum. qui pensat librand
Alterũ argenteum anaglifico opere fac tum operis
mirandi cum patena sua argentea Foperiba
Offertoriũ argenteũ eiꝰdẽ calicis habenseffigiẽ mirifici
Nlia offertoria argenteacũ patenis argenteis earundem
Coronãmaiorẽ argenteã cũlã pada suaargentea optimam I
Item lampadam argenteam utiand¶squodq axx
Turibulum argenteum optimum utum el
Candelabraargenteatria habentia solidos ee. idestunũ
Sigilla aurea mirificacũ p̃ciosis lapidibus numero: duo
Urceuargente ũcũaqua manilioptimum unum facta
Cuppas uitreas auro ornatas duas. Eburneã pͣmirifice
Bustica seburneas nͦ. Hanappũ uitreumoptimũ umun
Quattuor euangelia in membrano purpureo exauro
Scribere ius sit Romana littera : Ex quib mathei ioh
Alucȩ compleuit. Sedinterueniente morte eius dem

Expanded text:
ejus ferreis clavis affixit. 7 In hoc igitur Fontanellensi coenobio hcalicem aureum mirificę factum, duas hinc inde habentem ansulas gemmis pretiosis decoratum, qui pensat libram; alterum argenteum anaglifico opere factum operis mirandi cum patena sua argentea; offertorium argenteum eiusdem calicis habens effigiem mirifici operis; alia offertoria argentea cum patenis argenteis earumdem; coronam maiorem argenteam cum lampada sua argentea optimam unam; item lampadam argenteam unam; turibulum argenteum optimum unum; candelabra argentea tria, habentia solidos nonaginta, id est unumquodque triginta; sigilla aurea mirifica cum preciosis lapidibus numero duo; urceum argenteum cum aquamanili optimum unum; cuppas vitreas auro ornatas duas, eburneam unam mirifice factam; busticas eburneas duas; hanappum vitreum optimum unum. Quatuor euangelia in membrano purpureo ex auro scribere iussit Romana littera, ex quibus Mathei, Iohannis et Lucae complevit, sed, interveniente morte eiusdem,
Abbreviated transcription (Latin):
rabiliter suscepit: Accersito etiam scãe recordationis
ut consecrar&. simulq pignera quȩ prefatus godo cũ
eiꝰ auctoritate romae impetrauerat xp̃i imponeret
aris: supplex exorat. Quodita apredicto presule ex
coenobii tam fertilis tani que iocundus existit: ut
cũquif illuc aduenerit. inter pomorum nemora. et¬
ortorũ amoenitates uirentiũ. in haec protinus libeat.
ei prorumpere uerba. Quam pulchra taber nacula
tua iacob ettentoria tua israhel: ut ualles nemorosȩ.
ut paradisi iuxta fliuos irrigui. ut tabernacula
quȩ fixit dñs quasi caedri propter aquasy¬

Expanded text:
rabiliter suscepit; accersito etiam praesule Rotomagensiut consecraret simulque pignera quae antefatus Godo cum eius auctoritate Romae petierat Christi imponeret aris, supplex exorat. Quod ita a praefato praesule ut coenobii tam fertilis tamque iocundus existit, ut, cum quis illuc advenerit, inter pomorum nemora et amoena virentia in haec protinus libeat ei prorumpere verba: Quam pulchra tabernacula tua, Iacob, et tentoria tua, Israhel! Ut valles nemorosae, ut horti iuxta fluvios irrigui, ut tabernacula quae fixit Dominus quasi cedri propter aquas
Abbreviated transcription (Latin):
solacio frecꝰ construere coepit: Adeuius famam plebes
undiq concurrere: & cultui peligionis dicare curabant¬
predia plurima ut plurima monachorũ multitudo ad
liberi undiq concurrere nitebantur: ut̃ spretis oblec¬
tamentis scłi. & presentiũ pompam facultatũ tenentes

Expanded text:
onasterium construere coepit, ad cujus famam plebs undique concurrere et se cultui religionis dicare curabant; ita ut plurima monachorum multitudo aduliberi undique concurrere nitebantur, ut et spreta phaleramenta saeculi, et praesentium pompam facultatum contemnentes,
Abbreviated transcription (Latin):
gium expostulabat carolus iunior. Sedillo hoc non ad¬
quiescente nisi berta filia magni Karoli eiꝰ filio nuptui
traderet᷑: aliquantulũ potentis simꝰ Rex commotus:
p̃cepit utnemo debrittannia insula acgente. angloꝵᷤ
mercimoniͥ causa litꝰ oceani maris attinger& ingallia:
Sednehoc fieret: ammonitione. acsupplicatione uene¬
randi p̃dicti patris geruoldi inhibitum e̾. Hic nẽ pe
dereb aeccłȩ nrãe iniuste ablatis. aut etiã spontanea
patrũ coenobii uoluntate Regiis hominib contra¬
ditis. suggestionẽ suã magno imꝑatori Karolo pate¬
fecit. eiusq exsacraauctoritate priuilegiũ accepit
utquicquio in iuste ab latũ erat. in iure ac potestate
eius dẽ aeccłe Reciperet. Hic dedit in ȩccła beati peci
eruciculã aureã imã. Inauresui. fibulã .i. Anulu aureũi¬

Expanded text:
gium expostulabat Carolus iunior; sed illo hoc non acgium expostulabat Carolus iunior; sed illo hoc non acquiescente, nisi Berta, filia Magni Karoli, eius filio nuptui traderetur, aliquantulum potentissimus rex commotus, praecepit, ut nemo de Brittania insula ac gente Anglorum mercimonii causa litus oceani maris attingeret in Gallia. Sed ne hoc fieret, ammonitione ac supplicatione venerandi praedicti patris Gervoldi inhibitum est. Hic nempe de rebus aecclesiae nostrae iniuste ablatis aut etiam spontanea patrum coenobii voluntate regiis hominibus contraditis, suggestionem suam Magno imperatori Karolo patefecit eiusque ex sacra auctoritate privilegium accepit, ut, quicquid iniuste ablatum erat, in iure ac potestate eiusdem aecclesiae reciperet. Hic dedit in aecclesia beati Petri cruciculam auream unam, inaures sex, fibulam unam, anulum aureu
Abbreviated transcription (Latin):
baroli Regis. Eodem anno inuictissimꝰ Rex karolus
conuentucelebrato in ingilhaim partib baioariȩ pro¬
perare. cũ inmenso exercitu disponit. ipsoq intempore
sine bello aculla exercitꝰ sui molestia. tradidit fortis
proeliator ds̃ regnũ baioariȩ inmanus excellentis¬
simi regis karoli. & tassilo dux gentis eiusdẽ consusẽ.
atq ingẽmetico trusus coenobio. Hic nempegeruolo
suꝑ regni negotia procurator. constituit᷑. ꝑmultos
annos ꝑdiuersos portus acciuitates exigens tributa
atq uec tigalia. maxime inquentauuich. Vlnde
offe Regi anglorũ siue merciorũ potentis simo inami¬
citiis ualde cognoscit᷑ ad iunctꝰ. Extant adhuc epłae
abeo adillũ idest geruoldũ directȩ. quib seamicum
ac familiarem illius carissimũ fore pronuntiat: Nam
multis uicib ipse perse iussione inuictissimiregis
caroli ad prefatũ regem offam legationib functꝰ est.
Nouissime uero propter filiã eiusdẽ Regis. quã in coniu¬

Expanded text:
aroli regis. Eodem anno invictissimus rex Karolus, conventu celebrato in Ingilhaim, partibus Baioariae properare cum immenso exercitu disponit. Ipsoque tempore sine bello ac ulla exercitus sui molestia tradidit fortis praeliator Deus regnum Baioariae in manus excellentissimi regis Karoli, et Tassilo dux gentis eiusdem tonsus est atque in Gemmetico trusus coenobio. Hic nempe Gervoldus super regni negotia procurator constituitur per multos annos, per diversos portus ac civitates exigens tributa atque vectigalia, maxime in Quentawich. Unde Offae regi Anglorum sive Merciorum potentissimo in amicitiis valde cognoscitur adiunctus. Extant adhuc epistolae ab eo ad illum, id est Gervoldum, directae, quibus se amicum ac familiarem illius carissimum fore pronuntiat. Nam multis vicibus ipse per se iussione invictissimi regis Caroli ad praefatum regem Offam legationibus functus est. Novissime vero propter filiam eiusdem regis, quam in coniu
Abbreviated transcription (Latin):
icetiã religiosus uir Romã p̃sidente insede eiusdẽ
aeccłȩ adriano apostolico ad liminaa płorũorationis
acuisitationis grã locorũ etiã scõrũ profectꝰ ẽ: pros¬
pereq dño comitante reuersus. Qui depositus ẽ
senex & plenus cherũ. subanno imꝑii magnumprĩs
locũ infontinella monasterio anno quinto trasaro abb

Expanded text:
Hic etiam religiosus vir Romam, praesidente in sede eiusdem Hic etiam religiosus vir Romam, praesidente in sede eiusdem aecclesiae Adriano apostolico, ad limina apostolorum orationis ac visitationis gratia locorum etiam sanctorum profectus est prospereque Domino comitante reversus. Qui depositus est senex et plenus dierum sub anno imperii Magni imperatoris locum in Fontinella monasterio anno quinto Trasaro abb
Abbreviated transcription (Latin):
ac arte scriptoria erudiuit Erat enim inhac artenon
mediocriter doctꝰ: Unde plurima a eccłae nrãe proprio
sudore conscripta reliquid uolumina. idest uolumen
iiͦii. euangeliorũ Romana littera scriptum. Epłarum
pauli apłi uolum̃ unũ. Sacramentoria uolumina .iiͦi.
lectionariũ uolum̃ unũ. Itẽ lectiones euangł. uolum̃ .i.
cũ epłis deratione paschali uolum̃ .i. Lib̾ scĩ augustini
riũ cũ canticis ac himnis ambrosianis. ac terminis pas¬
chalib uolum̃unũ. librũuitarũ sciuuandregisili. Ans¬
berti acuulfrãniconfessorũ xp̃iuolum̃unũ. Quȩsti¬
onũ scĩ ans berti ad suuinũ Reclausũ uolum̃unum:
Intiphonariũ romanȩ a ecłȩ uolum̃ unũ. Deditetiã
calicẽ argenteũ cũ patena. turibulũ argenteũ unũ
inministerio aeccłȩ qu& ipse ad sacrificiũ dõ offe¬
rendum secũ habuit. quãdiu remotiorẽ uitãduxit.

Expanded text:
ac arte scriptoria erudivit; erat enim in hac arte non ac arte scriptoria erudivit; erat enim in hac arte non mediocriter doctus. Unde plurima aecclesiae nostrae proprio sudore conscripta reliquid volumina, id est volumen quatuor euangeliorum Romana littera scriptum, epistolarum Pauli apostoli volumen unum, sacramentoria volumina tria, lectionarium volumen unum, item lectiones euangelii volumen ucum epistolis de ratione paschali volumen unum, librum sancti Augustini rium cum canticis ac himnis Ambrosianis ac terminis paschalibus volumen unum, librum vitarum sancti Wandregisili, Ansberti ac Wulfranni confessorum Christi volumen unum, quaestionum sancti Ansberti ad Siwinum reclausum volumen unum, antiphonarium Romanae aecclesiae volumen unum. Dedit etiam calicem argenteum cum patena, turibulum argenteum unum in ministerio aecclesiae, quae ipse ad sacrificium Deo offerendum secum habuit, quandiu remotiorem vitam duxit.
Abbreviated transcription (Latin):
as codicẽs Omeliare diuersorũ auetorũ uolum̃unũ
Decdificus uero basilicã scĩ apłi petri plũbo cõopertur
Simisiter sc̃i michaelis archangłi. Caminatã frmafun¬
damentis aechificauit. Pomũetiã infirmantiũ sritan
emendare studuit. Coquinã frm̃ iam pene dirutam
inmaiori eligantia reparauit. Sacrariũ aeccłae
a fundam̃tis aedificauit. Scolã in eodẽ coenobio ẽein¬
stituio qm̃ pene om̃signaros inuenit litcerarũ. Acd
diuersis locis plurimũ xp̃i gregẽ aggregauit. ob¬
timisq cantilenȩ sonis quantũ tẽporis ordo sinebat
edocuit ꝑ ratenim p̃fatꝰ ger uoldus quanquã aliarus
lieterarũ nonnimiũ gnarus. cantilens tamenaras
peritꝰ uocisq excellentia acsuauitate Nones enuor
Subhiiꝰtepore bonȩ Recordationis prbt egreguis nens
hardumus florebat qui incella clari mardyris la¬
montis plage aquilonalis p̃fatũ coenobiũ spectat̃
plurimos arithmeticȩ artis disciplina alũnos imbuit.

Expanded text:
 codicem unum, omeliare diversorum auctorum volumen unum. De aedificiis vero: basilicam sancti apostoli Petri plumbo cooperuit, similiter sancti Michaelis archangeli; caminatam fratrum a fundamentis aedificavit; domum etiam infirmantium fratrum emendare studuit. Coquinam fratrum iam pene dirutam in maiori eligantia reparavit; sacrarium aecclesiae a fundamentis aedificavit. Scolam in eodem coenobio esse instituit, quoniam pene omnes ignaros invenit litterarum, ac de diversis locis plurimum Christi gregem aggregavit optimisque cantilenae sonis, quantum temporis ordo sinebat, edocuit. Erat enim praefatus Gervoldus, quamquam aliarum litterarum non nimium gnarus, cantilenae tamen artis peritus vocisque excellentia ac suavitate non egenus. Sub huius tempore bonae recordationis presbiter egregius nomine Harduinus florebat, qui in cella clari martyris Samontis plagae aquilonalis praefatum coenobium spectat, plurimos arithmeticae artis disciplina alumnos imbuit
Abbreviated transcription (Latin):
one dñi. dc .ciII. Qui ita integri ab omni corrup¬
tione cum uestimentis quib induti fuerant Reperti
Sunt: quasi eodem fuissent die Sepulturȩ traditi
Haecergo dies: cunctorũ prȩstolata aduenerat uotis.
Sacerdotes. monachi. omnisq clericorũ chorus. una cũ
fidelib aderant plebibus: Tumcũ h ymnorum laudibus.
tumuli aperiuntur. Dequib tantus in effabilis fraglan¬
tiae odor prodiit: ut mira dulcedine non solum inaecda
circumstantem populũ. uerũ etiã inatriis sitãrepler&
choruscant presule xp̃o: cui est cum dõ patre inuni¬
tate sp̃s scĩ. omnis honor & gloria ꝑcuncta scła
Sclorum ameN. Omnia praetereun

Expanded text:
one Domini DCCXXVIIII. Qui ita integri ab omni corruptione cum vestimentis quibus induti fuerant reperti sunt, quasi eodem die fuissent sepulturae traditi. Haec ergo dies cunctorum votis praestolata advenerat. Sacerdotes, monachi clericorumque chori una cum fidelibus aderant plebibus. Tunc cum ymnorum laudibus tumuli aperiuntur, de quibus tantus ineffabilis fraglantiae odor prodiit, ut mira dulcedine non solum in ęcclesia circumstantem populum, verum in atriis sitam repleret coruscant praesule Christo, cui est cum Deo patre in unitate Spiritus sancti omnis honor et gloria per cuncta saecula saeculorum. Amen. FINIT VITA IN
Abbreviated transcription (Latin):
PFISITUS SCĨ CONDEDI CONFESSORIS
CUIUS OSSASACRA HOMOTECTA FONTINELE
CONTINETCOENOBIUN
RAHSLATO IGITURADCAE¬
LESTIAREGHASCÕ PATRE
UUAHDREGISILO POSTMUI

Expanded text:
SITUS SANCTI CONDEDI CONFESSORIS, CUIUS OSSA SACRA HUMO TECTA FONTINELLAE CONTINET COENOBIUM. 1. Translato igitur ad caelestia regna sancto patre Wandregisilo post mu
Abbreviated transcription (Latin):
archio. sacratissimũ beati georgu martẏris isdem
Scĩs sim̾ papa in capsa Recondidũ repperit caput.
inqua & pstatium paricer inuenit lucces ss enua ratpti
gieris ip sun ee significantib : Sui scis sinus papae
omnsio satmi faccus ilieo aggregato houꝰ romanae

Expanded text:
archio sacratissimum beati Georgii martyris isdem archio sacratissimum beati Georgii martyris isdem sanctissimus papa in capsa reconditum repperit caput. In qua et petatium pariter invenit litteris exaratum Grecis, ipsum esse significantibus. Qui sanctissimus papa omnino sat
Abbreviated transcription (Latin):
urriculae autem illius formã inqua hȩ edem Reliquiȩ
conditȩ erant: quia uidi. etiam descripsi. Est autem
formȩ quadratȩ ex quattuor uidelicet angulis abimo
assurgens. &ita opus omne paulatim minuendo in
latitudine insũmo angustum Redditur. ut piramidã
Reddat in altitudine. uniusq mali parui conclusione
solidecur. Hab et quoq in medio sui solariolum. in quo
codex ille euangelicus cum capsa illa seruabatuꝵ: cui
desuꝑ aptum e̾ laquear: Eminet in altitudine. pedum
circiterꝰ ilatitudine plusminusue trium: Dequa
uero parte aut loco aut qualiter in ipsum pagum per¬
uenerit: Ab uniuersis in colis eiusdem loci.usq ad
presens incertum habetur Inuenit᷑ autẽ ingestis
beati zachariae papȩ. qui nõnagesimꝰ tertius ab eato
petro apło Romanam Rexit aeccłam. ita ꝑordinem
in hac romana urbe. ꝑeundem almificũ pontificem
propalare dignatus est: Inuenerabili itaq patri¬

Expanded text:
Turriculae autem illius formam, in qua haeedem reliquiae Turriculae autem illius formam, in qua haeedem reliquiae conditae erant, quia vidi, etiam descripsi. Est autem formae quadratae, ex quattuor videlicet angulis ab imo assurgens, et ita opus omne paulatim minuendo in latitudine in summo angustum redditur, ut piramidam reddat in altitudine uniusque mali parvi conclusione solidetur. Habet quoque in medio sui solariolum, in quo codex ille euangelicus cum capsa illa servabatur, cui desuper aptum est laquear. Eminet in altitudine pedum circiter octo, in latitudine plus minusve trium. De qua vero parte aut loco aut qualiter in ipsum pagum pervenerit, ab universis incolis eiusdem loci usque ad praesens incertum habetur. Invenitur autem in Gestis beati Zachariae papae, qui nonagesimus tertius a beato Petro apostolo Romanam rexit aecclesiam, ita per ordinem in hac Romana urbe per eundem almificum pontificem propalare dignatus est. In venerabili itaque patri
Abbreviated transcription (Latin):
rat autẽ posses sio cuiusdã illustris uiri. ibi namque
ut aeccła construeretuꝵ in honore beati g̃eorgu mar¬
tyris omnib placuit Comes tamen p̃dicoꝰ primꝰ in hoc
negotio erat: qui unacũ populis sibi subditis condidit
ineodẽ loco basilicã in honore beatigeorgumartyras.
Duȩq aliȩ aeccłȩ idest una in honore scĩs simȩ matris
perpetuȩq uirginis mariȩ. Altera in scãe crucis. ẽ fabri¬
cata ueneratione.Ubi prȩstante diuina clementia. ob¬
tentu sc̃orum quorũ pignora sacratissima cũ particala
pretiosi capitis scĩ martẏris xp̃i georgii seruant᷑ tanta
fiunt usq ad presens miracula: ut nisi a fidelib qui no¬
uerunt dñm plurimas in soĩs sius oꝑari iurcutes fidem
excedant: Est autẽ idem uicus in ardii montis planitiae
situs. cui abaustrali plaga fluuius adiacet quiuocatuꝵ.
undua distans ab eo loco milia plus minus duo

Expanded text:
Erat autem possessio cuiusdam illustris viri. Ibi namque Erat autem possessio cuiusdam illustris viri. Ibi namque ut aecclesia construeretur in honore beati Georgii martyris, omnibus placuit; comes tamen praedictus primus in hoc negotio erat, qui una cum populis sibi subditis condidit in eodem loco basilicam in honore beati Georgii martyris. Duaeque aliae aecclesiae, id est una in honore sanctissimae matris perpetuaeque virginis Mariae, altera in sanctae Crucis est fabricata veneratione; ubi, praestante divina clementia, obtentu sanctorum, quorum pignera sacratissima cum particula pretiosi capitis sancti martyris Christi Georgii servantur, tanta fiunt usque ad praesens miracula, ut, nisi a fidelibus qui noverunt Dominum plurimas in sanctis suis operari virtutes, fidem excedant. Est autem idem vicus in ardui montis planiciae situs, cui ab australi plaga fluvius adiacet qui vocatur Undua, distans ab eo loco milia plus minus duo.
Abbreviated transcription (Latin):
polchetrimũ quattuor euangelia continentẽ pomance
bulet optins scriptũ. membranis mundis simus hones¬
laqe fo sna confec tum. iuxtaquẽ inueniunt & capsam
Quam aperientes Reppererunt partẽ ex preciosis sima
max illebeati georgi martẏris cũ alus plurimis pig¬
norib Siuer sorũ scõrum insuꝑ salutiferi ligni domĩ¬
nice erucis: Q uodineadem capsa litteris singillatim
Seclaratũ erat: Pemde indicto ieiunio quidagendũ
sic deliberant: Expleto namq ipso ieuinio plaustrũ
preparant: cui p̃ctictĩ farum imponerent utquo
oñi decreiis set uoluntas ꝑferrecur. Duab quoque
uaccis eidem plaustro applicitis sũmi arbitri presto¬
labant᷑ nuitum. Nec mora ȩ aedem uaccę concitogradu
cum ipso plaustro populis expectantib atq prosequen¬
tibus sine duc tore acullius bubulei administratione:
adeu locũ quiusq nunc brutius uocatuꝵ ꝑuenerunt

Expanded text:
pulcherrimum quattuor euangelia continentem, Romana pulcherrimum quattuor euangelia continentem, Romana littera optime scriptum, membranis mundissimis honestaque forma confectum, iuxta quem iuveniunt et capsam; quam aperientes, reppererunt partem ex pretiosissima maxilla beati Georgii martyris cum aliis plurimis pigneribus diversorum sanctorum, insuper salutiferi ligni dominicae crucis. Quod in eadem capsa litteris singillatim declaratum erat. Deinde, indicto ieiunio, quid agendum sit, deliberant. Expleto namque ipso ieiunio, plaustrum praeparant, cui praedictum farum imponerent, ut quo Domini decrevisset voluntas perferretur. Duabus quoque vaccis eidem plaustro applicitis, summi Arbitri praestolabantur nutum. Nec mora, ęaedem vaccae concito gradu cum ipso plaustro, populis expectantibus atque prosequentibus, sine ductore ac ullius bubulci administratione ad eum locum qui usque nunc Brutius vocatur pervenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Iam quicũq docentẽ illũ audiebat. aliter o ꝑanten
non redarguebat. Sub huiꝰ igitur tempore ut uidas
potest magnũ miraculũ conditor mundi omp̃s ds
ac p̃tiosũ thesaurũ populis illis in pago corio ual¬
linse residentib ostenderedignatꝰ est. Nam comitas
eiusdẽ pagi tenente Rihuuino comite uasquoddã
adinstar parui fari in medio maris iuxta locum
qui uocatur portꝰ ballusu ꝑ aquas ferri uisĩẽ: sicq
paulatim appropinquando in ipso emporio cor¬
stitit. Quod cernentes uicani more uulgy mirari
coeperunt quud nam hoc foreuelit: Deinde adeomitẽ
Aoceitunt uem nouam pandunt: sicq unaculcomite
a digiosos quosq uiros ac sacer dotii dignitate fulgentes
aaboc inauditũ spectaculũ inuitant Qui propiusp
accedentes cu granti pauore fide tamen maiort inspi¬
dunt inlatere eiusdẽ turriculȩ hostiolũ serafirmatũ:
Quod eseratũ introspicientes Reppererunt codieẽ

Expanded text:
nam quicunque docentem illum audiebat, aliter operantem nam quicunque docentem illum audiebat, aliter operantem non redarguebat. Sub huius igitur tempore, ut videri potest, magnum miraculum conditor mundi omnipotens Deus ac pretiosum thesaurum populis illis in pago Coriovallinse residentibus ostendere dignatus est. Nam comitatum eiusdem pagi tenente Rihwino comite, vas quoddam ad instar parvi fari in medio maris iuxta locum qui vocatur Portus-Ballii super aquas ferri visum est, sicque paulatim appropinquando in ipso emporio constitit. Quod cernentes vicani, more vulgi mirari coeperunt, quidnam hoc fore velit. Deinde ad comitem accedunt, rem novam pandunt; sicque una cum comite religiosos quosque viros ac sacerdotii dignitate fulgentes ad hoc inauditum spectaculum invitant. Qui propius accedentes, cum grandi pavore, fide tamen maiori, inspiciunt in latere eiusdem turriculae hostiolum sera firmatum. Quod reseratum introspicientes, reppererunt codicem
Abbreviated transcription (Latin):
ustrulfus uir uenerabilis apatre sindulfo matreq
uuilberta uocabulo. ortus territorio curtriacensi:
abbas constituit᷑ sicut supͣ adnotatũe̾ una cũ consensi
ac elec tione fr̃m. annuente ordinationi eorum pio
principe pippino. Quod factũ ẽẽ constat sub anno¬
in carnationis dñi xp̃i. dec.xi uiii. Hicegregius pat᷑
amator huiꝰ coenobr acfortis simͦ Rector extitit curis
maximã destatu regulȩ ac obseruatione legis dei
habuit. Deniq tẽpore p̃dicti patris uuandonis
prȩpositurȩ ordinem cũ magnages sit moderatione
accautela. frĩb q suis sufficientem alimoniam semꝑ
imꝑtiri studuit. uerbiq diuini pabulũ sedule mins¬
trauit. suisq inactib imitandus omnib apparuit
Inde factũ e: ut prohuiꝰ modimeritis sincereq con¬
uersationis exemplis. abbatis promeruerit honorẽ
Quo inculmine constitutꝰ: ita se iominib ex hibuit in¬
Rephensibilem ut castos eiꝰactꝰ om̃s imitari uellen

Expanded text:
ustrulfus, vir venerabilis, a patre Sindulfo matreque Wilberta vocabulo ortus, territorio Curtriacensi, abbas constituitur, sicut supra adnotatum est, una cum consensu ac electione fratrum, annuente ordinationi eorum pio principe Pippino. Quod factum esse constat sub annoincarnationis domini Christi 747. Hic egregius pater amator huius coenobii ac fortissimus rector extitit curamque maximam de statu regulae ac observatione legis Dei habuit. Denique tempore praedicti patris Wandonis praepositurae ordinem cum magna gessit moderatione ac cautela, fratribusque suis sufficientem alimoniam semper impertiri studuit, verbique divini pabulum sedule ministravit suisque in actibus imitandus omnibus apparuit; unde factum est, ut pro huiusmodi meritis sinceraeque conversationis exemplis abbatis promeruerit honorem. Quo in culmine constitutus, ita se in omnibus exhibuit inreprehensibilem, ut castos eius actus omnes imitari vellent;
Abbreviated transcription (Latin):
Quid multa: uidens uniuersa caterua frm flebilib eiꝰ
p̃cib seobui are non posse conticuit: piiq patris peti¬
tionib cessit: De mũ benedictione ꝑcepta. omnib
frĩb pacis osculũ dedit: Sicq suũ iter direxit dedu¬
centib eũ plurimis lacrimarũ imbre ꝑfusis Perue¬
niens autẽ Romanȩ urbis adarces. temꝑore. Stephani
acsicꝰ moenib eiꝰdẽ urbis iter conuertens: patriã locũq
suȩ natiuitatis Repetere satagebat. Perueniens autẽ
admonasteriũ scĩ mauritu martiris & sotiorum eiꝰ
inagaunũ: ibidẽ afebre quã diu ꝓtraxerat ingra¬
uatus consortiis humanis subtractus obut iñ xp̃o¬
xcoiii. Nł octob̾. ibiq digno in loco honorabiliteꝵ
sepulturȩ traditꝰ ẽ Hȩc deeo narrare erat solitus bonȩ
Recordationis harduinus cellȩ scĩ saturninimartiris
prb̃t. qui sub eiꝰ tẽpore hoc incoenobio clericatus sus¬

Expanded text:
Quid multa? Videns universa caterva fratrum, flebilibus eius Quid multa? Videns universa caterva fratrum, flebilibus eius precibus se obviare non posse, conticuit piique patris petitionibus cessit. Demum benedictione percepta, omnibus fratribus pacis osculum dedit, sicque suum iter direxit, deducentibus eum plurimis lacrimarum imbre perfusis. Perveniens autem Romanae urbis ad arces tempere Stephani ac sic a moenibus eiusdem urbis iter convertens, patriam locumque suae nativitatis repetere satagebat. Perveniens autem ad monasterium Sancti Mauritii martiris et sotiorum eius in Agaunum, ibidem a febre, quam diu protraxerat, ingravatus, consortiis humanis subtractus, obiit in Christo 18. Kal. Octobrium, ibique digno in loco honorabiliter sepulturae traditus est. Haec de eo narrare erat solitus bonae recordationis Harduinus, cellae sancti Saturnini martiris presbiter, qui sub eius tempore hoc in coenobio clericatus sus
Abbreviated transcription (Latin):
gloriosus pippinus ex consultu beati ⁊ achariȩ papȩ
urbis Romȩ ab oni facio archiep̃o unctus. Rex con¬
stituitur francorũ. ab lato principis nominẽ. Unde
rumor potentiȩ eiꝰ & timor uirtutis inuniuersas
transiit terras: & hildericus Rex meroingorum ex
genere ortus depositus. tonsusq ac in monasteriosc̃i
audomari quod dicit᷑ sidiu trusus e̾: Cuius filius
nomine teodericus. in hoc monasterio annosequenti
clericus effectꝰ collocatꝰ e Hic namq uenerabilis pat̃
post suscepti Regiminis annũ Sextũ. accensus igne
diuini amoris. partib romuleȩ urbis ad limina
beatorũ apłorum petri& pauli iter disposuit Con¬
uocatisq fr̃ib deuotionem qua animo conceꝑat
liquido promit:. Tuncom̃s unius uocis clamore hȩc
contradicunt. dicentes senum quã eũ deserturos
E contra ille. causa suȩ salutis & illorum corpore
humi prostratꝰ profecturũ Seuelle proclamabat

Expanded text:
gloriosus Pippinus ex consultu beati Zachariae papae gloriosus Pippinus ex consultu beati Zachariae papae urbis Romae a Bonifacio archiepiscopo unctus. rex constituitur Francorum, ablato principis nomine. Unde rumor potentiae eius et timor virtutis in universas transiit terras. Et Hildericus rex, Meroingorum ex genere ortus, depositus tonsusque ac in monasterio Sancti Audomari quod dicitur Sidiu trusus est. Cuius filius nomine Teodericus in hoc monasterio anno sequenti clericus effectus collocatus est. Hic namque venerabilis pater post suscepti regiminis annum sextum, accensus igne divini amoris, partibus Romuleae urbis ad limina beatorum apostolorum Petri et Pauli iter disposuit. Convocatisque fratribus, devotionem quam animo conceperat liquido promit. Tunc omnes unius vocis clamore haec contradicunt, dicentes se nunquam eum deserturos. Et contra ille causa suae salutis et illorum, corpore humi prostratus, profecturum se velle proclamabat.
Abbreviated transcription (Latin):
inueni. memorie mandare curaui Nameo de en
quoadue te sunc tẽpore: & zacharias aplicus et
pippinus princeps: & rihuuinus comes exticerat
toeo muilla dehoc ẽ dubitatio: ꝑlam & codicẽ illẽ¬
euangelicũ ut scriptura idem insinuat: in romulea
urbo scriptum constat. Huic egregio patriaustrulfo
edidit gloriosus Rex pippinus priuilegium sacrȩ suȩ
Auctoritatis. in quo p̃cepit ut nullus iudex neq exaccor
Rei publicȩ gentis francorũ ad causas audiendas ac
freda exigenda nec fide iussores accipiendos. necadullã
exacturam gerendã potestatẽ huius coenobii ingredi
Audeat: sed sub ꝑhenni sua defensione Ac protectione
secura in aetern ũ abomni quȩrimonia ualeret ꝑ ma¬
nere. Quod priuilegiũ inscrimis huiꝰ nr̃icoenobii
promunere Sacro adhuc conseruatuꝵ Aeditum e̾
anno dominicȩ incarnationis. dro. N die uiii. iduũ
iuniarũ. uermeria palatio regio Quo annoidem

Expanded text:
inveni, memoriae mandare curavi. Nam eodem inveni, memoriae mandare curavi. Nam eodem quo advectae sunt tempore et Zacharias apostolicus et Pippinus princeps et Rihwinus comes extiterat, ideo nulla de hoc est dubitatio. Nam et codicem illeuangelicum, ut scriptura idem insinuat, in Romulea urbe scriptum constat. Huic egregio patri Austrulfo edidit gloriosus rex Pippinus privilegium sacrae suae auctoritatis, in quo praecepit, ut nullus iudex neque exactor rei publicae gentis Francorum ad causas audiendas ac freda exigenda nec fideiussores accipiendos nec ad ullam exacturam gerendam potestatem huius coenobii ingredi audeat, sed sub perhenni sua defensione ac protectione secura in aeternum ab omni quaerimonia valeret permanere. Quod privilegium in scriniis huius nostri coenobii pro munere sacro adhuc conservatur. Aeditum est anno dominicae incarnationis 750, die 8. Iduum Iuniarum, Vermeria palatio regio. Quo anno idem
Abbreviated transcription (Latin):
aalaudem nominis sui ꝑeundem Sacratis simun
marute opari dignat᷑ : Nnde Remur aliqueono
uenerabises iiois auc̃ debrictannia idestgente angloꝵꝰ
qui maxime familiariores apłicȩ sedi seꝑ existunt̃
aut degermania uel dequacũq proruntia aoquana
intrandam mare transeundũ ẽ tunc tẽporis inromana
affuis se urbe p̃fatasq peliquias abipso ponefice
acceptas. dũ domuꝵ echire uellent in maricorreptos
naufragio: autqualicũq discrimine. Sicq ipsa prg¬
nera amisis se. Nutuq d̾i inidẽ territoriũ aduecta
fore ubiusq nunc afidelib populis sũmaexcolunt᷑
ueneratione Consequenti quoq tẽpore quidã pat̾¬
familias Nomine ber nehardus quiaeiꝰ possessioerat
inqua ipsa basilica p̃dicti marcyris sitauidets huue
coenobio ea contradidit sicq inchitionẽ huiꝰ lociꝑuenit:
Hec de aquet᷑ tione reliquiarũ beatis eorgumartipis
prout auditu didici uel inscriptis eiꝰdem pontificis
mueni. aut eiã ipse uid. quia cẽpora conuenientia

Expanded text:
laudem nominis sui per eundem sacratissimum martyrem operari dignatur. Unde remur, aliquos venerabiles viros aut de Brittannia, id est gente Anglorum, qui maxime familiariores apostolicae sedi semper existunt, aut de Germania vel de quacunque provintia, ad quam intrandam mare transeundum est, tunc temporis in Romana affuisse urbe, praefatasque reliquias ab ipso pontifice acceptas, dum domum redire vellent, in mari correptos naufragio aut qualicunque discrimine, sicque ipsa pignera amisisse, nutuque Dei in idem territorium advecta fore, ubi usque nunc a fidelibus populis summa excoluntur veneratione. Consequenti quoque tempore quidam paterfamilias nomine Bernehardus, quia eius possessio erat, in qua ipsa basilica praedicti martyris sita videtur, huic coenobio eam contradidit, sicque in ditionem huius loci pervenit. Haec de advectione reliquiarum beati Georgii martiris, prout auditu didici vel in scriptis eiusdem pontificis inveni aut etiam ipse vidi, quia tempora convenientia
Abbreviated transcription (Latin):
enignus igituꝵ diaconus & monachus apatre
nomine maurino aeditꝰ matreq inga. ordinati¬
onem assumit coenobii. abanno s exto decimo
hildeberti Regis. qui erat. annus tertius iohnis
papȩ Supra iam taxati. Dominicȩ uero incarnationis

Expanded text:
enignus igitur diaconus et monachus, a patre nomine Maurino aeditus matreque Inga, ordinationem assumit coenobii ab anno sexto decimo Hildeberti regis, qui erat annus tertius Iohannis papae supra iam taxati, dominicae vero incarnationis
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ardore uersamini. illisq in partib habitando
moramini. a quib iuxta propheticã uocẽds̃ uenire
dicitur. quos uerus mundi sol exp̃c dñs deterso per¬
fidiae caligantis nubilo splendore suae claritatis
irradiat. occurrentes scilicet antequã aduos ueniat
sitienti dĩ populo aquã quȩdeuentre iħu fluit ferte
hoc est scientiã scripturarũ diuinarũ porrigite
eiq apotestate haboli fugienti cũ panibus uerbi

Expanded text:
tionis ardore versamini illisque in partibus habitando tionis ardore versamini illisque in partibus habitando moramini, a quibus iuxta propheticam vocem Deus venire dicitur, quos verus mundi sol Christus dominus, deterso perfidiae caligantis nubilo, splendore suae claritatis inradiat, occurrentes, scilicet antequam ad vos veniat, sitienti Dei populo, aquam, quae de ventre Iesu fluit, ferte, hoc est, scientiam scripturarum divinarum porrigite, eique a potestate diaboli fugienti cum panibus verbi
Abbreviated transcription (Latin):
HOEe solleonitatẽ
beadis simi patris uuandregisili fr̃s dilcedissami
religioso Seuotionis studio conuenistis. oportunũ
es arbitror ut exortatione nri sermonis. operũ
illius insignia cognoscatis: quatinus cognitis imimo ad
memoria reductis conuersationis ipsius exemplis
imitabile aliquid capiatis de actione Sanctitatis
ceedentib enim uobis ad tabernaculũ sũm deor
omnipotentis nequaquã ignau a debet inuenimi
sagacis incdustria dispensatoris: sed obui is uenientũ
occursere desideriis diuinorũ. panis ferculis pre¬
paratis. secundũ piam illam scĩ sp̃s admonitionenz
quã in conuit peros isaiȩ prophetae dicentis
Occurrentes sitienti ferte aquam: qui habitatis terrã
Austricũ panib occurrite fugienti Cuius primo
intellectũ sermonis allegoricis tectum nebulis
conabor si potero inlucem propalare cognitionis.
Vos inquit odoctores aecclesiastici. qui habitatis in
terra austri hocest incalore fidei & indiuinȩ dilec¬

Expanded text:
 sollemnitatem beatissimi patris Amandi, fratres dilectissimi, religioso devotionis studio convenistis, oportunum esse arbitror, ut exhortatione nostri sermonis operum illius insignia cognoscatis, quatenus, cognitis, immo ad memoriam reductis conversationis ipsius exemplis, imitabile aliquid capiatis de actione sanctitatis. Accedentibus enim vobis ad tabernaculum summi atque omnipotentis patris, nequaquam ignava debet inveniri sagacis industria dispensatoris, sed obviis venientum occurrere desideriis, divinorum panum ferculis praeparatis, secundum piam illam sancti Spiritus admonitionem, quam intonuit per os Esaiae prophetae dicentis: Occurrentes sitienti ferte aquam, qui habitatis terram Austri, cum panibus occurrite fugienti. Cuius primo intellectum sermonis allegoricis tectum nebulis conabor, si potero, in lucem propalare cognitionis. Vos, inquit, o doctores ecclesiastici, qui habitatis in terra Austri, hoc est, in calore fidei et in divinae dilec
Abbreviated transcription (Latin):
seuire fecit inuidiã: qui pippino principi fraudu¬
traria tractasse consilia. Decedente enim deor¬
dine principatꝰ uuarathone illustri et eiꝰ filio ac supplan¬
tatore nefando gis lemaro. pippinus p̃fectoriam ad¬
ministrationẽ dño largiente. adeptus est. Quotẽpori
accusatꝰ apud ipsũ principẽ prefatꝰ pontifex sc̃s. iussi
eius dẽ exilio deportatur maltũ montẽ monasteriũ
uium. cuitẽ pore illo preerat uenerabilis haldulfus
abba. Nullo enimex tante crimine humiliter exilii

Expanded text:
sevire fecit invidiam, qui Pipino principi fraudusevire fecit invidiam, qui Pipino principi fraudutraria tractasse consilia. Decedente enim de ordine principatus Warattone inlustri et eius filio ac supplantatori nefando Gislemaro, Pipinus praefectoriam administrationem, Domino largiente, adeptus est. Quo tempore incusatus apud ipsum principem, praefatus pontifex sanctus iussu eiusdem exilio deportvio. Cui tempore illo praeerat venerabilis Aldulfus abba. Nullo enim extante crimine, humiliter exilii
Abbreviated transcription (Latin):
onis pontifex sẽꝑ reminiscens plebis sibi ad nõ cõmissȩ
frequenter iuxta ministeriũ sibi inditũ. parroechias
circũ ibat proprias. p̃dicationis sc̃ȩ rorẽ & pie conuer¬
sationis dulcedinẽ indesinenter eorũ delibandomentib
Qui etiã ad hoc diuini ministerii opus probatȩ conuer¬
sationis uiros sẽꝑ secũ retinebat: quorũ iuuaminae.
fultus popłm sibi creditũ aet̾nȩ uisionis deduceret
aoregnũ Sic unius p̃cdicatoris gra: dispensatoresmultos
habebat. Sed hostis humani generis inimicus emulus
semꝑ bonorũ. cuius inuidia mors propinata e̾ hominꝰ
egit callidissima arte ut uir splendidus mundo. sple¬
didior in xp̃o propria priuaretur pontificali sede
ẽẽtq de trimentum populis. ab latiotanti pastoris.
ancũ inter principes francorũ seua e̾et exortadis¬
cordia. obmulti formem regni diuisionem: callidus
humani generis hostis. malignorũ contradĩfamis

Expanded text:
onis pontifex, semper reminiscens plebis sibi a Domino commissae, onis pontifex, semper reminiscens plebis sibi a Domino commissae, frequenter iuxta ministerium sibi inditum parroechias circumibat proprias, praedicationis sanctae rorem et piae conversationis dulcedinem indesinenter eorum delibando mentibus. Qui etiam ad hoc divini ministerii opus probatae conversationis viros semper secum retinebat, quorum iuvamine fultus, populum sibi creditum aeternae visionis deduceret ad regnum. Sic unius praedicatoris gratia dispensatores multos habebat. 21. Sed hostis, humani generis inimicus, aemulus semper bonorum, cuius invidia mors propinata est homini, egit callidissima arte, ut vir splendidus mundo, splendidior in Christo, propria privaretur pontificali sede essetque detrimentum plebis ablatio tanti pastoris. Nam cum inter principes Francorum seva exorta esset discordia ob multiformem regni divisionem, callidus humani generis hostis malignorum contra Dei famulum