comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miseriores: ꝓrsus apparent: ut si nolue¬
rint recipere medicinam talia deui¬
tandi. ualeant ad exemplum quo pos¬
sint talia deuitari. Sicut enĩ apłs
iacobus dicit: unusquisq temptat᷑
a concupiscentia sua abstractus ꝙ ille¬
ctus. Deinde concupiscentia cum con¬
ceꝑit parit peccatum. peccatum aũt
cum consummatũ fuerit generat mor¬
tem: unde sanato suꝑbiȩ tumore re¬
surgitur. si uoluntas quȩ ante exꝑi¬
mentum defuit. ut ꝑmaneretur cũ
deo: saltem post exꝑimentum assit
ut redeatur ad dm̃. Sic autẽ quidã
mouentur de hac primi hominis
temptatione. quod eam fieri ꝑmise¬
rit d̾s: quasi nunc non uideant
uniuersum genus humanum dia¬
boli insidiis sine cessatione tempta¬
ri.Cur ꝙ hoc ꝑmittie ds̃. An quia
ꝓbatur ꝙ̃ exercetur uirtus. s. est głiosi
or palma non consensisse temptatum.
quam non potuisse temptari: cum eti¬
am ipsi qui deserto creatore eunt
post temptatorem. magis magisq tem¬

Expanded text:
miseriores prorsus adparent, ut, si nolumiseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia deuitari. sicut enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus et inlectus. deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgitur, si uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit, ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus? an quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non consensisse temtatum quam non potuisse temtari? cum etiam ipsi, qui deserto creatore eunt post temtatorem, magis magisque tem
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. quam de se falso p̃sumpserit
disceret. Uerissime quippe dictum ẽ.
ante ruinam exaltatur cor: & ante
głam humiliabitur. Et huius forte
hominis uox est in psalmo. Ego dixi
mali habeat suꝑba prȩsumptio pro¬
priȩ potestatis.s quid boni aduito¬
rium gr̃ȩ dĩ: dñe inquit in uolun¬
tate tua p̃stitisti decori meo uirtu¬
tem: auertisti autẽ faciem tuam
ã me. & factus sum conturbatus.
Sed siue illud de hoc homine. siue
de alio dictum est: extollentise tamen
animȩ. & nimium tanquam de pro¬
pria uirtute prȩfidenti. etiam experi¬
mento pęnȩ fuerat demonstrandũ
quam non bene se habeat facta na
etiam maxime cõmendatur quale
bonum sit ds: quando nulli ab eo
recedenti bene est. quia &̃ qui gau
dent in mortiferis uoluptatib esse
sine doloꝵ tunore non possunt. ꝙ
qui om̃ino malum desertionis suȩ
maiore suꝑbiȩ stupore non sentiunt.
aliis qui hȩc discernere nouerunt

Expanded text:
peccati, quam de se falso praesumserit, peccati, quam de se falso praesumserit, disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. et huius forte hominis uox est in psmali habeat superba praesumptio propriae potestatis, et quid boni adjutorium gratiae Dei: Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem, avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus; sed sive illud de hoc homine, sive de alio dictum est sit, extollenti se tamen animae, et nimium tanquam de propria virtute praefidenti, etiam experimento poenae fuerat demonstrandum quam non bene se habeat facta natetiam maxime commendatur quale bonum sit Deus, quando nulli ab eo recdent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Est ergo aliqua causa fortassis occul¬
tior. quȩ meliorib sanctioribq reser¬
uatur. illius gr̃a potius qũa meritis
eoꝵ. Sed tamen quantum uł donat
sapere. uł sinit dicere: non michi ui¬
detur magnȩ laudis futurum fuisse
hominem. si ꝓpterea posser bene uiue¬
re quia nemo male uiuere suaderet.
cum & in natura posse & in potesta¬
te haberet uelle ut non consenti¬
ret suadenti: adiuuante tameN
sineret. quem consensurum eẽ p̾̃scie¬
bat: cum id facturus ẽẽt ꝓpria uo¬
luntate ꝑculpam & ordinandus
eẽt illius ȩquitate ꝑ pęnam: ut eti¬
am sic ostenderet animȩ suꝑbȩ ad
eruditionem futuroꝵ scõꝵ. quam re¬
cte ipse uteretur animarũ uolunta¬
tib etiam malis: cum illȩ ꝑuersȩ ute¬
rentur naturis bonis: Nec arbi¬
trandum est quod esset hominem
deiecturus iste temptator. nisi p̃ces¬
sisset in anima hominis quȩdam ela¬
tio comprimenda. ut ꝑ humiliationẽ

Expanded text:
est ergo aliqua causa fortassis occulest ergo aliqua causa fortassis occultior. quae melioribus sanctioribusque reseruatur illius gratia potius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere. quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti adiuuante tamen sineret, quem consensurum esse praesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordinandus esset illius aequitate per poenam, ut etiam . sic ostenderet animae superbae ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum uoluntatibus etiam malis, cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitrandum est, quod esset hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio conprimenda, ut per humiliationem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie possint dici. & intelligi sapi¬
entes: uiderint qui eam ꝓbare no¬
uerunt. Nos tamen aꝑte legimus
alio scripturarum sc̃arum loco. sa¬
pientes ad malum non ad bonum.
Et dñs dicit sapientiores filios es se¬
scłi filiis lucis. ad consulendum sibi
met in posterum: quamuis fraude
non iure. Nec sane debemus opi¬
nari. quod serpentem sibi ꝑ quem
temptaret. ꝑsuaderetq peccatum
diabolus elegerit: sed cum eẽt in illo
ꝓpter ꝑuersam & inuidam uolunta¬
tem decipiendi cupiditas: non nisi
ꝑ illud animal potuit. ꝑ quod posse
ꝑmissus est. Nocendi enim uolun¬
tas potest ẽẽ a suo quoq animo pra¬
ua: non est autẽ potestas nisi ado. Et
hoc abdita altaq iustitia: qm̃ non ẽ
iniquitas apud dm̃. Si ergo quęrit᷑
cur ds temptari ꝑmiserit hominẽ
quẽ temptatori consensurum esse
prȩsciebat: altitudinẽ quidem consi¬
lu cius penetrare non possum. & lon¬
ge suꝑ uires meas hoc eẽ confiteor.

Expanded text:
proprie possint dici et intelligi sapiproprie possint dici et intelligi sapientes, viderint qui eam probe noverunt. Nos tamen aperte legimus alio Scripturarum sanctarum loco sapientes ad malum, non ad bonum ; et Dominus dicit sapientiores esse filios saeculi filiis lucis, ad conmet in posterum quamuis fraude, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter peruersam et inuidam uoluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi enim uoluntas potest esse a suo quoque animo praua; non est autem potestas nisi a deo et hoc abdita altaque iustitia, quoniam non est iniquitas apud deum. Si ergo quaeritur, cur deus temtari permiserit hominem. quem temtatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii eius penetrare non possum et longe supra uires meas hoc esse confiteor.
Abbreviated transcription (Latin):
głi de suꝑnis sedib suȩ ꝑuersitatis
& suꝑbiȩ merito deiecti sint: natu¬
ra tamen excellentiores sunt bestiis
om̃ib ꝓpter rationis eminentiam.
Quid ergo mirum si suo instinctu
diabolus iam implens serpentẽ. eiq
suum spm miscens. eo more quo uates
demonioꝵ impleri solent: sapien¬
tissimũ eum reddiderat om̃ium be¬
stiarum. scđm animam uiuam irra¬
tionalemq uiuentium: Abusione
quippe nominis ita sapientia dicit᷑
in malo. quem admodũ in bono astu¬
tia: cum ꝓprie magisq usitate in
latina dumtaxat lingua sapientes
laudabiliter appellentur. astuti au¬
tem male cordati intelligantur. Un¬
de nonnulli sicut in plerisq codici¬
bus inuenimus. ad usum latinȩ lo¬
cutionis non uerbum sed potius.
sententiam transferentes. astutiorem
om̃ib bestiis istum serpentem quam
sapientiorem dicere maluerunt.
Quid aut̃ẽ habeat hebrea ꝓprictas.
utrum illic in malo non abusiue s

Expanded text:
geli de supernis sedibus suae peruersitatis geli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inrationalemque uiuentium? abusione quippe nominis ita sapientia dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia, cum proprie magisque usitate in latina dumtaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, sed potius sententiam transferentes astutiorem omnibus beatus istum serpentem quam sapQuid autem habeat hebraea proprietas, utrum illic in malo, non abusive, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non tamen eo modo credendum esti
quo ꝓpagauerunt postea qũa crimen
admissi p̃dicta ultio consecuta est. cũ
priusquam morerentur iam in cor¬
pore inobȩdientium hominum. iustis¬
simo reciprocatu in obȩdientium mem¬
broꝵ tumultum mors concepta uersa¬
ret. Nondum erant tales adam &.
eua: cum ambo nudi essent. ꝙͣ ñ con¬
funderentur. Serpens autẽ autẽ erat
ibi prudentissimus quidem. sed om¬
nium bestiarum quȩ erant suꝑ ter¬
ram. quas fecerat dñs ds. Translato
enim uerbo dictum est prudentissimꝰ.
uł sicut plures latin codices habens
sapientissimus: non ꝓprio quod in bo¬
nũ accipi sapientia solet. uł dĩ uł an¬
geloꝵ. uł animȩ rationalis: tanqũa
si sapientes apes etiam formicasq di¬
camus. ꝓpter oꝑa uelut imitantia
sapientiam. quanqũa iste serpens
non irrationali anima sua. sed alie¬
no iam sp̃u idest diabolico. posset sa¬
pientissimus dici om̃ium bestiarum.
Quamlibet enim pręuaricatores an¬

Expanded text:
non tamen eo modo credendum est, non tamen eo modo credendum est, quo propagauerunt, posteaquam crimen admissi praedicta ultio consecuta est, cum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat dominus deus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissimus" uel, sicut plures latini codices habent, sapientissimus", non proprio, quo in bonum accipi sapientia solet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam formicasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores an
Abbreviated transcription (Latin):
cium ꝓpħicum assumptȩ. dicitur ali¬
quid quod ad litteram nisi absurde
non possit intelligi: ꝓculdubio figu¬
rate dictum obaliquam significatio¬
nem accipi debet. Dictum tamen ẽt̃
dubitare fas non est. Hoc enim afi¬
de narratoris. &. pollicitatione ex¬
positoris exigitur. Erant gͦ ambo
nudi. Uerum est om̃ino: nuda erant
corpora duoꝵ hominum in para¬
dẏso conuersantium. nec pudebat
eos. Quid enim puderet. quando
nullam legem senserant in membris
suis repugnantẽ legi mentis suȩ:
quȩ illos pena peccati post ꝑpetrati¬
onem prȩuaricationis seuta est.
usurpante in obȩdientia ꝓhibitum
ꝙ. iustitia puniente cõmissum. Quod
antequam fieret. nudi erant ut di¬
ctum est: & non confundebantur. Nul¬
lus erat motus in corpore. cui uerecun¬
dia deberetur. Nichil putabant ue¬
landum: quia nichil senserant refrenan¬
dum. Qũ eadmodum ꝓpagaturi es¬
sent filios iam antea disputatum est.

Expanded text:
cium propheticum adsumtae dicitur alicium propheticum adsumtae dicitur aliquid, quod ad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationisusurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum. Quod antequam fieret nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur. Nullus erat motus in corpore, cui verecundia deberetur; nihil putabant velandum, quia nihil senserant refrenandum. Quemadmodum propagaturi essent
Abbreviated transcription (Latin):
agri. In sudore faciei tuȩ edes panẽ
tuum. donec conuertaris in terrã
de qua sumptus es: quia terra es.
ꝙͥ. in terram ibis. Et uocauit ada
fecit dñs d̾s adȩ q mulieri eus
tunicas pellicias: & induit eos. Et
dixit dñs ds. Ecce adam factus est
sicut unus ex nobis: in cognoscendo
bonum & malum. Et nunc ne ali¬
quando extendat manum & sumat
de ligno uitȩ. &: ed at & uiuat in
ȩternum: & dimisit eum dñs d̾s de
paradyso uoluptatis. oꝑari terram
de qua sumptus est. Et eietit adam:
& collocauit eum contra paradysum
uoluptatis. Et ordinauit cherubin
ꝙ flammeam rumpheam quȩ uertit᷑
custodire uiã ligni uitȩ. Antequ̾a
huius ꝓpositȩ scripturȩ textum ex¬
ex ordine ꝑtractemus. ammonendũ
arbitror quod iam me & alibi in hoc
opere memini prȩlocutum: illud a
nobis esse flagitandum. ut ad ꝓprie¬
tatem litterȩ defendat᷑ quod gestum
narrat ipse qui scripsit. Si autẽ in
uerbis di uł cuius quam ꝑsonȩ in offi¬

Expanded text:
faciei tuae edes panem tuum, donec conuertaris in terram, ex qua sumtus es, quia terra es et in terram ibis. et uocauit Adamfecit dominus deus Adam et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et dixit dominus deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. et nunc ne aliquando extendat manum et sumat de ligno uitae et edat, et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis; et ordinauit Cherubin et flammeam rhomphaeam quae uertitur custodire uiam ligni uitae. Antequam huius propositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem in uerbis dei uel cuiusquam personae in offi
Abbreviated transcription (Latin):
seducta est. nullo modo illum arbi¬
tror potuisse seduci. Hanc autem
ꝓprie seductionẽ appellauit apłs.
qua id quod suadebatur cũ falsũ
ẽẽt. uerum putatum ẽ. id est quod
qds ideo lignum illud tangere ꝓhi¬
buerit. quod sciebat eos si tetigis¬
sent uelut deos futuros: tanquam
eis diuinitatẽ inuideret. qui eos
homines fecerat. Sed etiam si uirũ
ppter aliquam mentis elationem.
quȩ dm̃ internoꝵ scrutatorẽ latere
non poterat sollicitauit aliqua ex¬
piendi cupiditas. cum mulierem ui¬
qeret accepta illa ȩsca non ẽẽ mortuam.
se dđm ea quȩ suꝑius tractauimus. non

Expanded text:
seducta est, nullo modo illum arbiseducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprie seductionem appellauit apostolus, qua id, quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, non
Abbreviated transcription (Latin):
me. Ita salomon uir tantȩ sapientiȩ.
nunquid nam credendum est. quod
in simula chroꝵ cultu credidit aliqͥd¬
ẽẽ utilitatis. Sed mulierum amori
adhoc malum trahenti resistere ñ
ualuit. faciens quod sciebat non ẽẽ
faciendum: ne suas quib deperibat
atq defluebat mortiferas delicias
contristaret. Ita ꝙ adam postea qũa
de ligno ꝓhibito seducta mulier
manducauit. eiq dedit ut simul
ederent. noluit eam contristare.
quam credebat posse sine suo sola¬
tio contabescere. si ab eius alienaret
animo. & om̃ino illa interire discor¬
dia non quidem carnis uictus con¬
cupiscentia. quam nondum senserat
in resistente lege membroꝵ legi m̃¬
tis suȩ: sed amicali quadam beni¬
uolentia. qua plerumq fte ut
offendatur ds: ne homo ex amico
fiat iniicus. Quod eum facere non
debuisse. diuinȩ sententiȩ iustus
exitus indicauit. Ergo alio quod̾a
modo etiam ipse deceptus est: sed
dolo illo serpentino quo mulier

Expanded text:
me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet. & adhuc fortasse scd̾m sensum
carnis. non scdm sp̃m mentis uiue¬
ret: Et hoc est quod ei apłs non¬
tribuit imaginem di. Sic enim ait.
Uir quidem non debet uelare ca¬
put suum. cum sit imago & gła dĩ.
mulier autẽ est gła uiri. non quod
mens feminȩ eandem imaginẽ ca¬
pere non possit. cum in illa grã di¬
cat nec masculum ẽẽ nec femmã.
sed quod fortassis illa hoc nondũ
perceperat quod fit in agnitione
cłi. ꝙ. a uiro regente ac dispensante
paulatim furrat ꝑceptura. Neq
enim primus formatus est. deinde
eua. & adam non est secductus. mu¬
lier autẽ seducta in prȩuaricationẽ
facta est: id est ut ꝑ illam etiam uir
preuaricaretur. Nlam ꝙ ipsũ dicit
prȩuaricatorẽ: ubi ait. In similitu¬
dinem p̃uaricationis adȩ. qui est
forma futuri. Seductum tamen ne¬
gat. Nam ꝙ̃. interrogatus non ait.
mulier quam dedisti michi seduxit
me . & manducaui: sed ipsa dedit
ui. Illa uero. serpens inquit seduxte

Expanded text:
esset et adhuc fortasse secundum sensum esset et adhuc fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritum mentis uiueret, et hoc est, quod ei apostribuit imaginem Dei? Sic enim ait: Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei, mulier autem gloria viri est: non quod mens feminae eamdem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortperceperat, quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque us ait: Adam enim primus formatus est, deinde Eua. et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeruaricatione facta est, id est ut per illam etiam uir praeuaricaretur. nam et ipsum dicit praeuaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri, seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, ui; illa uero, serpens, inquit, seduxit
Abbreviated transcription (Latin):
ex pectanda esset maturitas pub̾¬
tatis: aut non illud tunc legiti¬
mum esset. cum primum fieri po¬
tuisset. cum autẽ non potussec ñ
utiq fieret: nisi forte sponsa erat
a patre tradenda & expectanda
uotoꝵ sollemnitas. s conuiuii
cȩlebritas. &. dotis estimatio. & con¬
scriptio tabularum. Ridiculũ istud
est: ꝓpter quod a rerum gestarum ꝓ¬
prietate discetit. quam suscepimus
asserendam: & quantum dñs dona¬
re uoluit asseriumus. Illud magis
mouet. si iam sp̃ualis erat adam.
quamius mente non corpore. quomͦ
credere potuerit quod ꝑserpentem
dictum est ideo dm̃ phibuisse ne fru¬
ctu illius ligni uescerentur. quia scie¬
bat eos si fecissent futuros ut deos.
ꝓpter dinoscentiam boni ꝙ. mali:
tanquam hoc tantum bonum crea¬
turȩ suȩ creator inuiderit. Mirum:
si hoc homo spirituali mente prȩdi¬
tus credere potuisset. An quia hoc
credere ipse non posset. ꝓpterea mu¬
lier addita est. quȩ parui intellectꝰ

Expanded text:
expectanda esset maturitas pubeexpectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est; praeter quod a rerum gestarum proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus donave uoluit, adseruimus. Illud magis mouet, si iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parui intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
Non autẽ ignoro quibusdã esse uisũ
festinatione p̃uertisse illos homines
appetitum scientiȩ boni &. mali: ꝙ
immaturo tempore ꝑcipere uoluis¬
se quod eis dilatum oportunius
seruabatur: idq egisse temptatorẽ.
ut precerpendo quod nondum ta¬
lib congruebat offenderent dm̃:
ꝙ ab eius rei utilitate alienarentur
exclusi atq damnati ad quam si suo
tempore sicut ds uolebat accedereñ.
possent ea salubriter ꝑfrui. Hoc si
forte lignum illud non ad ꝓprie¬
tatem ut uerum lignum g̃ uera
poma eius. sed ad figuram uelint
accipere: habeat exitum aliqu̾e
rectȩ fidei. ueritatiq ꝓbabilem.
Uisum est &. quibuscła duos illos
primos homines nuptias suas
fuisse furatos :ꝙ. ante mixtos esse
conrubitu. quam eos qui creaue¬
rat copulasset. quam rem ligni
nomine fuisse significatam: unde
phibiti erant. donet oportuno tem¬
pore uingerentur. Quasi uero IN
ea ȩtate facti eẽ credendi sunt. ut

Expanded text:
Non autem ignoro quibusdam esse uisum Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tute inuisibili. siue quod in eo eẽt
& sacramentum uisibile inuisibilis
sapientiȩ: alienandus inde utiq fue¬
rat uł iam moriturus uł etiã tan¬
quam ex communicatus : sicut etiã
in hoc paradyso id est ȩccłia solent
a sacramentis altaris uisibilib ho¬
mines disciplina ȩccłiastica remo¬
ueri. Et eiecit adam: & collocauit
eum contra paradysum uoluptatis.
Et hoc significandi gr̃a factum ẽ.
sed tamen factum: ut contra para¬
dysum quo beata uita etiam spi¬
ritualiter significabatur habita¬
ret peccator utiq in miseria. Et
ordinauit cherubin & fiammeam
rumpheam. quȩ uertitur custodi¬
re uiam ligni uitȩ. Hoc ꝑ cȩlestes
utiq potestates etiam in paradyso
uisibili factum ẽẽ credendum ẽ: ut
ꝑ angłicum ministerium esset illic
ignea quȩdam custodia: non tam̃
frustra factum eẽ. nisi quia signi¬
ficat aliquid etiam de sp̃uali para¬
dyso. non est utiq dubitandum.

Expanded text:
tute inuisibili, siue quod in eo esset tute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit Cherubin et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum esse nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso non est utique dubitandum._
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dii. Ecce inquit adam factus ẽ
sicut unus ex nobis. Uerba enĩ sunt
hȩc dĩ. non tam huic insultantis. qu̾a
cȩteros ne ita suꝑbiant deterrentis:¬
ꝓpter quos ista scripta sunt. factus
est inquit tanqu̾a unus ex nobis.
in cognoscendo bonum ꝙ malũ. Qa
alud intelligendum nisi exemplũ
timoris incutiendi eẽ ꝓpositum: qd̃
non solum non fuerit factus qualis
fieri uoluit. sed nec illud quod fa
inquit ds ne aliquando extendat
manum & sumat de ligno uitȩ ꝙ.
edat. & uiuat in ȩternum: & dimisit
illum dñs ds de paradẏso uolupta¬
tis. oꝑari terram ex qua sumptus ẽ.
Suꝑiora dĩ uerba sunt: hoc autẽ fa¬
tum ꝓpter ipsa uerba secutum est.
alienatus enim a uita. non solum
quam fuerat si p̃ceptum seruaret
etiam quam ducebat in paradyso
felici quodam corporis statu. separa
ri utiq ddebuit a ligno uitȩ: siue
quod ex ipso illi subsisteret felix ille
ipse status corporis ex re uisibili uir¬

Expanded text:
sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est sicut unus ex nobis. Verba enim sunt haec Dei, non tam huic insultantis, quam caeteros ne ita supropter quos ista conscripta sunt. Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. Quid aliud intelligendum, nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri voluit, sed nec illud quod facinquit Deus, ne aliquando extendat manum, et sumat de ligno vitae, et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum, quam fuerat si praeceptum seruassetetiam quam ducebat in paradiso felici quodam corporri utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uir
Abbreviated transcription (Latin):
onis grã dicta st̃: tam̃ dicta st̃. Hoc enĩ
quod sepe dixi. nec me sepius pigec
dicere. a narratore rerum ꝓprie gesta¬
rum exigendum est: ut ea narret
facta esse quȩ facta sunt. & dicta ẽẽ
quȩ dicta sunt. Sicut autẽ infactis
quęritur quid factum sit. & quid signi¬
ficet: ita ut in uerbis &̃ quid dictum
est & quid fignificet. Siue enĩ figurate
siue ꝓprie dictum sit. quod dictum
esse narratur: dictum tamen ẽẽ non
deber putari figuratum. Et dixit
ds. Etce adam factus est sicut unus
ex nobis: in cognoscendo bonum et
malum. Qm̃ hoc & ꝑ quodliber &
quomlibet dictum sit. ds tam̃ dixit.
non aliter intelligendum est. quod
ait unus ex nobis. nisi ꝓpter trinita¬
tẽ numerus pluralis accipiatur. sic̃
dictum erat. faciamus hominẽ: sicut
ad eum . & mansionem apud eum
faciemus. Replicatum est igit᷑ in ca¬
put suꝑbi. quo exitu concupierit
quod a serpente suggestum est eritis

Expanded text:
onis gratia dicta sunt, sed tamen dicta sunt. hoc enim, onis gratia dicta sunt, sed tamen dicta sunt. hoc enim, quod saepe dixi nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid significet. siue enim figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. Et dixit deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quoniam hoc, per quodliquomodolibet dictum sit, Deus tamen dixit, Non aliter intelligendum est quod ait, unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: Faciamus hominem ad imagad eum, et mansionem apud eum faciemus . Replicatum est igitur in caput superbi quo exitu concupierit quod a serpente suggestum est: Eritis
Abbreviated transcription (Latin):
faciei tuȩ edes panem tuum. donec
conuertaris in terram ex qua
sumptus es: quia terra es. & in ter¬
ram ibis. Hos ẽẽ in terra labores
humam generis. quis ignorat: Et
quia non essent si felicitas quȩ
in paradyso fuerat teneretur: ñ ẽ
utiq dubitandum. Ac ꝑhoc etiã
pere non pigeat. Seruanda tamen
est .&. expectanda significatio ꝓpħiȩ.
quam maxime hic intuet᷑ di loquen¬
tis intentio. Neq enim frustra &
ipse adam miro quodam instinctu
tunc uocauit mulieris suȩ nomen¬
uitam: subiciens etiam quoniam
ista est mater om̃ium uiuentium.
Nam & hȩc non scriptoris narran¬
tis uł affirmantis. sed ipsius pri¬
mi hominis uerba sunt intelli¬
om̃ium uiuentium: tanqũa nomi¬
nis a se impositi causam inferens.
cur eam uocauerit uitam. Et fecit
dñs ds adȩ & mulieri eius tunicas
pellicias & induit eos. Et hoc signi¬
ficationis grã factum ẽ: sed tamen
factum: sicut illa quȩ significati¬

Expanded text:
faciei tuae edes panem tuum, donec faciei tuae edes panem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis . Hoc esse in terra labores humani generis quis ignorat? Et quia non essent, si felicitas quae in paradiso fuerat teneretur, non est utique dubitandum, ac per hoc etiam pere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens etiam: quoniam ista est mater omnium uiuentium. nam et haec non scriptoris narrantis uel adfirmantis, sed ipsius primi hominis uerba intelleomnium uiuentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum, sicut illa, quae significati
Abbreviated transcription (Latin):
teretur. Sed recte accipi potest hanc
seruitutẽ significatam. quȩ cuiusdã
conditionis est potius qu̾a dilectionis.
ut etiam ipsa talis seruitus qͣ homines
hominib postea serui et̃ cȩperunt.
de pęna peccati reꝑiatur exorta.
Dixitquidem apłs: ꝑ caritatẽ serui¬
re inuicem. sed nequaqͣm diceret. inuicẽ
dñ amini. Possunt itaq coniuges ꝑ caritatẽ
seruire iuicẽ. s mulierẽ ñ ꝑmittit apłs
dñari in uirũ. Hoc enĩ potius uiro sententi
a dĩ detulit. & maritũ habere dominũ me¬
ruit mulieris ñ natura. s culpa Qd̾ tam̃
nͥ seruet᷑: deprauabit᷑ ampliꝰ nat᷑a. & augebi¬
tur culpa. Dixit ergo & ad uirum
eius. Quia audisti uocem mulie¬
ris tuȩ. & edisti de ligno de quo
prȩceperam tibi de eo solo ne ede¬
res: maledicta terra in oꝑib tuis.
In tristiciis edes illam: om̃ib dieb
uite tuȩ. Spinas &. tribulos edet
tibi: & edes fenum agri. In sudore

Expanded text:
teretur. sed recte accipi potest hanc teretur. sed recte accipi potest hanc seruitutem significatam, quae cuiusdam condicionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis seruitus, qua homines hominibus postea serui esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. dixit quidem apostolus: per caritatem seruite inuicem; sed nequaquam diceret: inuicem dominamini. possunt itaque coniuges per caritatem seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enia Dei detulit, et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi servetur, depravabitur amplius natura, et augebitur culpa. Dixit ergo et ad virum ejus: Quia audisti vocem mulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas et tribulos edettibi et edes fenum agri. In sudore
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc tamen nr̃a intentio in aliud
quam suscepimus. nullo exigente
auertenda est. Et mulieri dixit. Mul¬
tiplicans multiplicabo tristitias tuas.
filios tuos: & ad uirum tuum con¬
uersio tua. & ipse tui dñabitur. Hȩc
quoq in mulierem di uerba. figurate
ac ꝓpħice multo comodius intelli¬
guntur. Ueruntamen quia nondũ
pepererat femina. nec dolor & gemitus
parientis nisi ex corpore mortis est:
quȩ illa precepti trans gressione con¬
cepta est animalib quidem etiam
tunc membris. sed si homo non pte
casset non utiq morituris. & alio qͦ¬
dam statu feliciore uicturis. donec
post uitam benegestam in melius
mutari mererent᷑. sicut iam supra
plurib locis insinuauimꝰ. refertur
hȩc pęna & ad ꝓprietatẽ litterȩ. nisi
quia id quod dictum est. ꝙ. ad iurũ
duum conuersio tua. & ipse tui do¬
catum aliter factam fuisse decet cre¬
dere mulierem.nisiut uir ei dñare.¬
tur: & ad eum ipsa seruiendo conuer¬

Expanded text:
nunc tamen nostra intentio in aliud nunc tamen nostra intentio in aliud quam suscepimus nullo exigente auertenda est. Et mulieri dixit: multiplicans multiplicabo tristitias tuas filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur . Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius intelliguntur. Verumtamen, quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis, nisi ex corpore mortis est quae illa praecepti transgressione concepta est; animalibus quidem etiam tunc membris, sed si homo non pecasset, non utique morituris et alio quodam statu feliciore uicturis, donec post uitam bene gestam in melius mutari mererentur, sicut iam supra pluribus locis insinuauimus, refertur haec poena et ad proprietatem litterae, nisi quia id, quod dictum est: et ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui docatum aliter factam fuisse decet credere mulierem, nisi ut uir ei dominaretur et ad eum ipsa seruiendo conuer
Abbreviated transcription (Latin):
ctui relinquuntur. utrum ꝓprie an fi¬
gurate accipi debeant: sicut in exordio
uoluminis huius nr̃i prelocuti sumus.
Proinde quod serpens cur hoc fecerit.
non est interrogatus. potest uideri qd̃
non ipse utiq id sua natura &̃. uolun¬
tate fecerit: sed zabulus de illo &. ꝑ
illum &. in illo fuerit operatꝰ. qui iam
ex peccato impietatis ac suꝑbiȩ suȩ
Nunc ergo quod serpenti dicitur. &
ad eum qui ꝑ serpentem oꝑatus est.
utiq refertur: ꝓculdubio figuratum
est. Nam in his uerbis temptator
ille describitur: qualis generi huma
no futurus eẽt. Quod genus huma¬
num ꝓpagari tunc cȩpit: quando
hȩc in diabolum est tanqũã in ser¬
pentem ꝓlata sententia. Hec itaq uer¬
ba quomͦ figuris expositis accipienda
sint:&. in illis duob aduersus mani¬
cheos editis libris de genesi. quantũ
potuimus disseruimus: & siquid di¬
ligentius & congruentius alias po¬
terimus. ds aderit ut efficiamus.

Expanded text:
ctui relinquuntur, utrum proprie an fictui relinquuntur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio uoluminis huius nostri praelocuti sumus. proinde quod serpens, cur hoc fenon est interrogatus, potest videri quod non ipse utique id sua natura et voluntate fecerat, sed diabolus de illo et per illum fuerat operatus, qui jam ex peccato impietatis ac superbiae suae Nunc ergo quod serpenti dicitur, et ad eum qui per serpentem operatus est utique refertur, procul dubio figuratum est. Nam in his verbis tentator ille descrno futurus esset, quod genus humanum propagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus;
Abbreviated transcription (Latin):
s gr̃a cłi qua tempore oportuno sub¬
uenit hominib. quos afflictos docust¬
non de seipsis debere p̃sumere Ser¬
pens inquit seduxit me. q mandu¬
caui: quasi cuiusquam suasio p̃cepto
di debuerit antepom. Et dixit dñs
qͥs serpenti. Quia fecisti hoc. maledi¬
ctus tu ab om̃ib pecorib & ab om̃ib
bestiis quȩ sunt suꝑ terram. Suꝑ pectꝰ¬
ꝙ uentrem tuum ambulabis. ꝙ terrã
edes om̃s dies uitȩ tuȩ. & inimicitiam
ponam inter te. & mulierem: ꝙ inter se¬
men tuum. & inter semen eius. Ipsa ti
bi seruabit caput:&. tu seruabis calca¬
neum eius. Tota ista sententia figura¬
ta est: nec aliud ei debet scriptoris
fides narrationisq ueritas. nisi ne il¬
lam dictam fuisse dubitemus. Quod
enim positum est. & dixit dñs d̾s ser-¬
penti. uerba scribentis sunt. & exigen¬
da sunt ꝑ ꝓprictatẽ. Hoc ergo uerũ
est. dictum esse serpenti. Iam cętera uer¬
ba cłi sunt: quȩ libero lectoris intelle¬

Expanded text:
et gratia dei, qua tempore oportuno subet gratia dei, qua tempore oportuno subuenit hominibus, quos adflictos docunon de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectuet uentrem tuum repes et terram edes omnibus diebus uitae tuae. et inimicitiam ponam inter te et mulierem et inter semen tuum et inter semen eiubi servabit caput, et tu servabis ejus calcaneum . Tota ista sententia figurata est, nfides narrationisque ueritas, nisi ne illam dictam fuisse dubitemus. quod enim positum est: et dixit dominus deus serpenti, uerba scribentis sunt; haec exigenda sunt per proprietatem. hoc ergo uerum est dictum esse serpenti. iam cetera uerba dei sunt, quae libero lectoris intelle
Abbreviated transcription (Latin):
liter scriberentur. quia si mendaciter
non utiq utiliter: ut aduertamus qͦ
modo suꝑbia laborent homines hodie.
non nisi in creatorem conantes refer¬
re. siquid egerint mali: cum sibi uelnis
tribui. siquid egerint bon. Mulier
in quit quã dedisti mecum. id est qũa
dedisti ut sit mecum. hȩc mͥ dedit
a ligno & edi: quasi ad hoc data sit:
ut non ipsa potius obȩ̨diret uiro. ꝙ
ambo do. Et dixit dñs d̾s mulieri.
Quid hoc fecisti: Et dixit mulier.
Serpens seduxit me: & manducaui.
Nec ista confitet᷑ peccatum: sed in al¬
terum refert. impari sexu. pari fastu.
Ex his tamen natus est. nec eos imita¬
tus est. sed plane plurib malis exer¬
citatus qui dixit & dicet usq ad
terminum scłi. Ego dixi dñe misere¬
re mei: sana animã meam quia pec¬
caui tibi. Quanto melius. si sic &. isti.
Sed adhuc ceruices peccatoꝵ non
conciderat ds. Restabant labores. do¬
lores. mortes. ꝙ. om̃is contritio scłi:

Expanded text:
liter scriberentur, quia, si mendaciter, liter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti, ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi: quasi ad hoc data sit, ut non ipsa potius oboediret uiro et ambo deo. Et dixit dominus deus mulieri: quid hoc fecisti? et dixit mulier: serpens seduxit me, et manducaui. nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert inpari sexu, pari fastu. ex his tamen natus est nec eos imitatus est. sed plane pluribus malis exercitus, qui dixit et dicet usque ad terminum saeculi: ego dixi: domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quanto melius sic et isti! sed adhuc ceruices peccatorum non conciderat dominus. restabant labores, dolores, mortes et omnis contritio saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea sic apparebat. ut homines tan¬
quam cum homine loquerentur.
qu̾eadmodum abraham ad quercum
mambrȩ illa ipsa ꝓpe amicitia pudo¬
re onerabat post peccatum. quȩ fidu¬
tiam dabat ante peccatum. Nec iã
illam nuditatẽ audebant ostendere
talib oculis: quȩ displicebat & suis.
Dñs gͣ uolens iam peccatores more
iustitiȩ interrogatos punire amplius
qua erat illa pęna. de qua iam co¬
gebantur crubescere: quis nunda¬
uit inquit tibi quia nudus es. nisi
a ligno quod prȩceperam tͥ tantum
ne ex eo manducares. ab eo edistiͦ
Hinc enim mors concepta ꝓpter di
sententiam qui sic fuerat comininat᷑.
fecit aduerti concupiscentialĩt membra.
lier quam dedisti mecum: hȩc michi
dedit a ligno. & edi. Suꝑbia nunꝙͣ.
dixit peccaui. Habet deformitatem
confusionis: &. non habet confessionis
humilitatẽ. Adhoc ista conscripta suñ.
quia ꝙ ipsȩ interrogationes nimirum
adhoc factȩ sunt ut et ueraciter & uti¬

Expanded text:
propterea sic apparebat ut homines tanpropterea sic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavit, inquit, tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares, ab eo edisti? Hinc enim mors concepta propter Dei sententiam qui sic fuerat comminatus, fecit adverti concupiscentialiter membra lier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et uti
Abbreviated transcription (Latin):
tali actioni congruam. in forma hu¬
mana primis illis hominib appare¬
re: quos tamen nunquam ꝑmisit
aduertere nuditatem suam. intentio¬
nem eoꝵ insuꝑna sustollens: nisi post
peccatum pudendum in membris mo¬
tum pęnali membroꝵ lege sensissent.
Sic ergo affecti sunt ut solent afficiho¬
mines sub oculis hominum: & talis
affectio erat de peccati pęna. eum late¬
re uelle quem latere nichil potest: &¬
ab eo carnem occultare. qui cordis in¬
spector est. Sed quid mirum si suꝑbi
uolentes ẽẽ sicut dii euanuerunt in
cogitationib suis: & obscuratum est
insipiens cor eoꝵ: Se quippe dixerunt
eẽ sapientes inhabundantia sua: G
illo auertente faciem stulti facti sunt.
Quod enim iam ipsos pudebat erga
seipsos. unde sibi & succinctoria fecert̃.
multo uehementius ab illo etiam sic
succincti uideri uerebantur: qui tan¬
quam familiari temperam̃to ad eos
uidendos ꝑcreaturam uisibilem ue¬
lut humanos oculos afferebat. Si enĩ

Expanded text:
tali actioni congruam in forma hutali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus adparere; quos tamen numquam permisit aduertere nuditatem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehsuccincti videri videbantur, qui, tanquam familiari temperamento, ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
turbatus. non miremur hȩc fieri quȩ
similia sunt dementiȩ ꝑ nimium pu¬
dorem ac timorẽ: illo quoq occulto
instinctu non quiescente. ut ea nesci¬
entes facerent quȩ aliquid significa¬
rent quandoq scituris posteris. ꝓpter
quos illa conscripta sunt. Et uocauit
crepantis uox est: non ignorantis. Et
hoc sane ad aliquam ꝑtinet signifi¬
cationem: quod sicut prȩceptum ui¬
ro datum est ꝑ quem ꝑueniret ad fe¬
minam. ita uir prior interrogatur.
Prȩceptum enim a dño ꝑ uiru usq
ad feminam: peccatum autẽ a dia¬
bolo ꝑfeminã usq ad uirum. Hȩc
mysticis significationib plena sunt.
non id agentib in quib facta sunt:
sed de his id agente potentissima sa¬
pientia di. Non autẽ nunc signifi¬
cata reseramus: sed gesta defendimꝰ
Respondit ergo adam. Uocem tuã
audiui in paradyso & timui. quia
nudus sum: & abscondi me. Satis
ꝓbabile est. solere dm̃ ꝑ creaturam

Expanded text:
turbatus, non miremur haec fieri, quae turbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit crepantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam, peccatum autem a diabolo per feminam usque ad uirum. haec mysticis significationibus plena sunt non id agentibus, in quibus facta sunt, sed de his agente potentissima sapientia dei. non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. Respondit ergo Adam: uocem tuam audiui in paradiso et timui, quia nudus sum, et absondi me. satis probabile est solere deum per creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam cum angłis loquitur. ipsa in¬
commutabili ueritate illustrans m̃¬
tes eoꝵ. ubi est intellectus nosse si¬
mul. quȩcumq etiam ꝑ tempora ñ
fiunt simul. fortasse inquam sic cũ
eis loquebatur: & si non tanta par¬
ticipatione diuinȩ sapientiȩ quan¬
tam capiunt angłi: tamen ꝓ huma¬
no modulo quantumlibet minus.
sed ipso genere uisitationis & locu¬
tionis: fortassis etiã illo qui fit per
creaturam. siue in extasi sp̃s corpo¬
ralib imaginib. siue ipsis senfib
corporis aliqua specie prȩsentata
uel ad uidendum uł ad audiendũ:
sicut in angłis sius solet uiderids̃.
uł sonare ꝑ nubem. Nunc tamen
quod audierunt uocem dñi deam¬
bulantis in paradyso ad uesperam.
non nisi ꝑ creaturam usibilit̾ factũ
est: ne substantia illa inuisibilis
Et absconderunt se adam s mulier
eius a facie dñi. in medio ligno quod
est in paradyso. Cum d̾s auertit in¬
trinsetus faciem suam: & fit homo con¬

Expanded text:
etiam cum angelis loquitur ipsa inetiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam uisibiliter factum est, ne substantia illa inuisibilis Et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo con