comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ fragm̃tis scultores ꝓgeminis usi¬
gniendis ꝑforandisq utunt᷑ hic aus
dissidet cũ magne te lapide: in tan
qͣ in electri similitudine uenena depre¬
hendẽ metꝰ uanos expellere. maleficis
resistere actibꝰ. Gen̾a eiꝰ sex. Galatia gͣn¬
dinũ et candorẽ & figa̾m ad amantine
duritiȩ h̃t: etiã inigne posita man̾e̾
suũ frigꝰ. Ceraunioꝵs duo gen̾a sunt.
unũ quẽ germania mittit cristalli¬
ni similem. splendore tñ ceruleo. et si
sub diuo positꝰ fuit. fulgorẽ rapit sydẽ¬
ũ. Cerauniũ altum yspania in lusi¬
tanis littoribꝰ gignit: concolor pyro¬
po rubenti et qͣlitas ut ignis. Hec ad¬
u̾sus ium fulgoꝵ opitulari fertur.
si credimꝰ. Dicta aut̃ ceraunia. qm̃ ali¬
qͣris ap̃ arabiam in mari rubro nasci¬
tur. coloris cristallini sexangłata dicta
ex argum̃to yris. Nã sub tecto ꝑxussa
sole species et colores arcꝰ celesti in pro¬
ximos parietes imitat᷑. Astrion ex

Expanded text:
Cujus fragmentis scalptores pro gemmis insiCujus fragmentis scalptores pro gemmis insigniendis perforandisque utuntur. 3. Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantuquoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera ejus sex. 4. Chalazias grandinum, et candorem, et figuram adamantinae duritiae. Etiam in igne positae manet suum frigus. 5. Cerauniorum duo genera sunt: Unum quod Germania mittit crni simile, splendet tamen caeruleo, et si sub divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ceraunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia quoniam alitur. Iris apud Arabiam in mari Rubro nascitur, coloris crystallini, sexangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex
Abbreviated transcription (Latin):
Rist allus resplendens. et aqͦsus
colore tiadit᷑. qd̾ nix sit glatiȩ du¬
rata ꝑ annos. Uñ et nom̃ ei g̾ci dedunt.
Gignit᷑ aut̃ in asia et cypro maxime
in septemptͥoñ alpib. ubi nͦ estate sol
feruentissimꝰ inuenit᷑. idõq ipsa dut᷑¬
na & annosa duricia reddit hanchpe¬
ciẽ quȩ cristallus dr̃. Hic oppositꝰ radiis
solis adeorapit flammã: ut aridis
fungiis uł foliis ignẽ p̃beat. Usus eiꝰ
etiã ad pocła destinatur Nich aut̃ ali¬
ud ꝗͣ. frigidum pati pͣ. Ad amans in¬
dicꝰ lapis. paruꝰ et in decorꝰ. ferrugine¬
um hñs colorẽ et splendorẽ cristalli nꝰ¬
ꝗͣ aut̃ ultͣ magnitudinẽ nuclei aue¬
llane reꝑtus. Hic nulli cedit materis
nͨ ferro qͥdem ñ igni nͨ unꝙͣ in calesctt
Unde et nom̃ int̾pretatione g̾ca ina¬
mita uis accepit. S dũ sit inuictus
ferri ignisq contẽptor: hẏrcino rũ¬
tur sanguine recenti. et calido made¬
rat᷑. sioq multis ignibꝰ ferri ꝑfrangl

Expanded text:
rystallus resplendens, et aquosus colore traditur, quod nix sit glacie durata per annos. Unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro, maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur. Ideo ipsa nudatur, et annosa duritia reddit hanc speciem quae crystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flammam, ut aridis fungis, vel foliis ignem praebeat. Usus ejus etiam ad pocula destinatur. Nihil autem aliud quam frigidum pati potest. 2. Adamas Indicus lapis parvus, et indecorus, ferrugineum habens colorem, et splendorem crystalli. Nunquam autem ultra magnitudinem nuclei avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, ne ferro quidem, nec igni, nec unquam incalescit, unde et nomen interpretatione Graeca indomita vis accepit. Sed dum sit invictus ferri, ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti et calido maceratus, sicque multis ictibus ferri perfringitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ uł diuturnitatẽ uł mag¬
nitudinẽ redundant. multaq ꝓ¬
sternt̃. et ipsa diluuũ dñx. Scien¬
dũ aut̃ flumina cũ lupͣmodũ crecunt
ñ tantũ ad p̾sens inferre damna. ẜ euã
aliqͣ significare futura. Cap lib ꝓII

Expanded text:
tudinem, vel diuturnitatem vel magtudinem, vel diuturnitatem vel magnitudinem, redundant multaque prosternunt, et ipsa diluvium dicuntur. Sciendum autem, flumina cum supra modum crescunt, non tantum ad praesens inferre damna, sed aliqua significare futura. Lib
Abbreviated transcription (Latin):
iluuiũ dictũ qd̾ aquaꝵ clade
omĩa q̃ mnundau̾i̾t deleat. Iri¬
mũ diluuiũ extitit sub noȩ. qͣndo
orbe contecto. deletis cunctis. unũ
spatiũ celi fuit ac pelagi. Cuiꝰ indi¬
cium hac̾temis uidemus in lapidi-¬
bus quos in remotis montibus con-¬
cis et ostreis concrecos: sepe etiam¬
sepe etiã cauatos aqͥs uide solemis.
Scdm diluuiũ fuit in achaia. iacob
patait he. et ogigi. tp̃ribꝰ. qͥ eleusine
conditor et rex fuit. nom̃q loco et
t̃p̃ri dedit. Terciũ diluuiũ inthessa¬
qͥ t̾ciꝰ pꝰ cicropẽ regnauit. Cuiꝰ tp̃ribꝰ¬
rũ thessaliȩ absũpsit: paucis ꝑ refu¬
gia montiũ lib̾atis. maxune in mõ¬
te parnaso: incuiꝰ circuitu deucali¬
on tc̃ regno potiebat᷑. qͥ ad serratibꝰ
parnasi iuga fouit et aluit. Aqͦ ꝓpte¬
rea genꝰ hõiũ grecoꝵs fabule ex lapi-¬
dib reꝑatum fertur. ꝓpt̃ hõium in¬
sitã cord̾ duriciã. S & flumina cũ
in solitis aucta imbribꝰ. ultͣ consue¬

Expanded text:
iluvium dictum quod aquarum clade omnia quae inundaverit deleat. Primum diluvium extitit sub Noe, quando orbe contecto, deletis cunctis, unum spatium caeli fuit ac pelagi. Cuius indicium hactenus videmus in lapidibus quos in remotis montibus conchis et ostreis concretos, saepe etiam cavatos aquis visere solemus. Secundum diluvium fuit in Achaia Iacob patriarchae et Ogygi temporibus, qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque loco et tempori dedit. Tertium diluvium in Thessaertius a Cecrope regnavit. Cujus temporiburum Thessaliae absumpsit paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte Parnasso, in cujus circuitu Deucalion tParnasi juga fovit et aluit. A quo propterea genus humanum Graecorum fabulae ex lapidibus reparatum ferunt, propter hominum insitam cordis dinsolitis aucta imbribus ultra consue
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃. S hoc nom̃ multa significat.
frima sp̃es forilocꝰ in ciuitate ad ex̾¬
cendas nundinas relictꝰ Scda ubi
magistratꝰ iudicare solet: t̃cia ꝗͣ
supra diximꝰ ꝗͣ. calcatoriũ nõiamꝰ.
qͣrta specia plana in nauibꝰ de qͥ¬
bus uirgiliꝰ. Laxatq foros. Lacꝰ di¬
ctꝰ. qr ibi decurrit frugũ liquor.
De aditibus .uii.

Expanded text:
dicitur, sed hoc nomen multa significat. dicitur, sed hoc nomen multa significat. Prima species fori locus est in civitate ad exercendas nundinas relictus; secunda, ubi magistratus judicare solet; tertia, quam supra diximus, quam calcatorium 226 nominamus; quarta, spatia plana in navibus. De quibus Virgilius: Laxatque foros. Lacus dictus, quia ibi decurrit frugum liquor. De aditibus. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ habent. Nam basilẽ rex: et
basilice regie habitationes. Nunc
aut̃ icleo diuma tẽpla basilice no¬
minant᷑. qͥa ibi regi om̃iũ deo. cu¬
ltꝰ et sacͥficia offu̾ntur. Mr̃iũ locus¬
moriam mr̃is sit constructũ. uel
qd̾ sepulcra scõrũ ibi sunt mr̃m
Aram qͥdam uocatã dix̾unt. qdi¬
bi incense uictimȩ ardeant. Alii
aras dict̃ ap̃cationibꝰ id ẽ qͣs greci
aras. s male. Altare aut̃ ab alti¬
tudine constat ẽẽ noĩatũ: qͣi alta
ara. sulpitũ qd in eo lector uł psal-¬
mista positꝰ. inpublico conspici a
ppło possit : qͦ lib̾i̾us audiat᷑. Tribu¬
nal eo qd ĩn sac̾dote tͥbuant᷑ p̃ce¬
pta uiuendi. Est enĩ locꝰ in subli¬
mi constitutꝰ:. un uniu̾si exaudi¬
ri possint. Alias tͥbunal a tͥbubꝰ
denominatũ q̃ ad ild̾ tbꝰ conuo¬

Expanded text:
nomen habent. Nam basileos rex et nomen habent. Nam basileos rex et basilice regie habitationes: nunc autem ideo divina templa basilice nominantur, quia ibi regi omnium deo cultus et sacrificia offeruntur. Martyriumoriamquod sepulcra sanctorum ibi sint martyrum. Aram quidam vocatam dixerunt, quod ibi incensae victimae ardeant; alii aras dicunt a precationibus, quas Graeci aras, sed male. Altare autem ab altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. Pulpitum, quod in eo lector vel psalmista positus in publico conspici a populo possit, quo liberius audiatur. Tribunal, eo quod inde a sacerdote tribuantur praecepta vivendi. Est enim locus in sublimi constitutus, unde universi exaudire possint. Alias tribunal a tribu denominatum, quod ad illud tribus convo
Abbreviated transcription (Latin):
eqͥnoctialẽ. ita ut linee ab ortu ad
occidentẽ misse. fierent partes gli
dextra sinistra equales. ut qͥ consu¬
leret ac dep̃caretur. rectum aspice̾t
orientẽ. Fana dicta: a faunis quibꝰ
templã error gentiliũ construe¬
bat. unde consulentes. demonũ
responsa audirent. Delubra uetẽs¬
diebant tepli fontos hntia. eqbꝰ
an ingressũ deluebant᷑. & appellari
delubra adiluendo. Ipse sunt nunc
edes cũ sacͥs fontib: in qͥbꝰ fideles
regenerati purificant᷑. Et bñ qͦdã
p̃sagio delubra sunt appellata. St̃
eni in ablutione peccõrũ. fons aut̃
in delubris locꝰ regeneratorũ ẽ:
in qͦ septẽ gͣdus in sp̃c scĩ misterio
formant᷑. tres in descensu et tres in
ascensu. Septimꝰ uͦ is ẽ qͥ ꝙ qͣrtꝰ id ẽ
qͥ & qͣrtus id ẽ similis filio hominis
extingens fornacẽ ignis fornacẽ ig¬
nis. stabilim̃tũ pedũ fundam̃tũ
aq̃. in qͦ plenitudo diuinitatis ha¬
cabant᷑ regũ habitacula: un et

Expanded text:
aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad occidentem missae fierent partes caeli dextra sinistra aequales; ut qui consuleret atque precaretur rectum aspiceret orientem. Fana dicta a Faunis, quibuso templa error gentilium construebat unde consulentes daemonum responsa audirent. Delubra vetedicebant templa fontes habentia, quibus ante ingressum diluebantur; et appellari delubra a diluendo. Ipsa sunt nunc aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in ablutionem peccatorum. Fons autem in delubris locus regeneratorum est, in quo septem gradus in Spiritus sancti mysterio formantur; tres in descensu et tres in ascensu: septimus vero is est qui et quartus, id est similis Filio hominis, extinguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, fundamentum aquae; in quo plenitudo divinitatis hacabantur regum habitacula, unde et
Abbreviated transcription (Latin):
nis cultibꝰ instituta. ut pote
ea in qͥbꝰ altaria litantib de more
pontificibꝰ consecrant᷑. Scã uixta
uetes. ext̾iora tẽplisunt. Sc̃a autẽ
scõꝵ locus tẽpli secretior : ad quẽ nu¬
lli erat accessus nisi tantũ sac̾doti.
culo sc̃iora sunt. uł quia scõrũ com¬
ꝑatione scĩora st̃ sic̃ cantica canti¬
corũ. qr cantica uniu̾sa p̾cellunt.
Sc̃m aut̃: a sangͥne hostie nuncu-¬
patũ. Nichil eni sc̃m ap̃ uetes dice¬
re: et irrogatione pene abiniuria
defendere. Sic et leges sõe: et mores

Expanded text:
nis cultibus instituta, utpote ea in quibus altaria litantibus de more pontificibus consecrantur. Sancta iuxta veteres exteriora templi sunt. Sancta autem sanctorum locus templi secretior, ad quem nulli erat accessus nisi tantum sacerdotisculo sanctiora sunt, vel quia sanctorum conparatione sanctiora sunt; sicut Cantica canticorum, quia cantica universa praecellunt. Sanctum autem a sanguine hostiae nuncupatum; nihil enim sanctum apud veteres dicere et irrogatione pene ab iniuria defendere: sic et leges sancte et mores
Abbreviated transcription (Latin):
tice. ñ nulli ni fronte. Non enĩ eadẽ
st̃ insignia omĩum regnorũ. Gen¬
tiliũ uates infulas. apices. pillea.
siue gallearia utebant᷑. Infula est
falciola sacerdotalis capitis. alba in
modũ diadematis a qͣ uite ab utͣq
parte dependent: q̃ infulam uinti¬
unt. Uñ et ui̾te dicte sc̃ qd̾ uinci¬
ant. Infula aut̃ plerũq lata erat:
plerũq tortił de albo coceo. Apex ẽ
pilleũ subtile qͦ sac̾dotes gentiles
utebant᷑. appellatꝰ ab apiendo id ẽ
alligando. Nam uirgła q̃ in pilleo
erat. conectebat᷑ filo qd̾ fiebat ex
lana ostiȩ. Galeriũ pilleũ expelle
cȩse hostie factũ. Pilleũ aut̃ dictũ
apelleꝰ ostiȩ unde fiebat. Cidarim
et ipsũ sacerdotũ erat. qd̾ a plerisq
mitia uocat᷑. Ornam̃tũ capitis fe¬
minarũ diadema: nimbũ. capi¬
tłm. et mitra. Diadema ẽ ornam̃¬
tũ capitis matronaꝵ ex auro et
gẽmis contextũ qd̾ in se circũactis

Expanded text:
ertice, nonnulli in fronte. Non enim eadem ertice, nonnulli in fronte. Non enim eadem sunt insignia omnium regnorum. Gentilium vates infulas, apices, pillea sive galeria utebantur. Infula est fasciola sacerdotalis capitis alba in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent, quae infulam vinciunt; unde et vittae dictae sunt, quod vinciant. Infula autem plerumque lata erat, plerumque tortilis, de albo et cocco. Apex est pilleum sutile quod sacerdotes gentiles utebantur, appellatus ab apiendo, id est adligando. Nam virgula, quae in pilleo erat, conectebatur filo, quod fiebat ex lana hostiae. Galerium pilleum ex pelle caesae hostiae factum. Pilleum autem dictum a pelle hostiae unde fiebat. Cidarim et ipsud sacerdotum erat, quod a plerisque minarum. 1. Ornamenta capitis feminarum diadema, nimbus, capitulum et mitra. Diadema est ornamentum capitis matronarum ex auro et gemmis contextum, quod in se circumactis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣle ẽ ornam̃tũ capitis deuotarũ.
narũ. Redimicła aut̃ sunt qͥbꝰ mi¬
tra alligat᷑: pilleũ aut̃ ut p̃diximꝰ
ab pelle erat. nã mitra ex lana ẽ. Rⁱ¬
ẽula ẽ mntra uirginalis capitis. Uit¬
te sunt q̃ crinibꝰ innectunt᷑. qͥbꝰ flu¬
entes regant᷑ capilli. et uitte dicte q̃
uintiunt. Tenia aut̃ ẽ uittarũ ex
tremitas dependens diu̾soꝵs coloꝵ.
Itẽ uitta ẽ qͣ corona uincit᷑. tenia uero
extrema pars uittȩ q̃ dependet co¬
ronȩ. Retͣiclłim ẽ qd̾ colligit comas.
dictũ ab eo qd̾ retinet crines ne ef¬
fundant᷑. Discriminalia capitis
mulierũ sunt uocata. ex eo qd ca¬
put auro discernant. Nã discri¬
minare diuid̾e dicit᷑. Antiȩ sunt
cicinni dependentes ꝓpe auricłas g̾co
uocabło aliauribꝰ. Acus sunt. qͥb
infeminis ornandoꝵ cͥnium cõpa¬
go retinet᷑. ne laxius fluant: et
sparsi dissipentur capilli. In aures
ab auriũ foraminibꝰ ñcupate qͥb
p̃ciosa grana lapidũ dependent.

Expanded text:
ornamentum capitis devotarum. narum. 5. Redimicula autem sunt quibus mitra alligatur. Pileum autem, ut praediximus, a pelle erat. Nam mitra ex lana est. Ricula est mitra virginalis capitis. 6. Vittae sunt quae crinibus innectuntur, quibus fluentes religantur capilli, et vittae dictae, quod vinciant.tremitas dependens diversorum colorum. Item vitta est qua corona vincitur; taenia vero extrema pars vittae quae dependet coronae. Reticulum est quod colligit comas, dictum ab eo quod retinet crines ne effundantur. Discriminalia capitis mulierum sunt vocata ex eo quod caput auro discernant; nam discriminare dividere dicitur. Antiae sunt cincinni dependentes prope auriculas; Graeco vocabulo, ab auribus. Acus sunt quibus in feminis ornandorum crinium conpago retinetur, ne laxius fluant et sparsos dissipentur capillos. Inaures ab aurium foraminibus nuncupatae, quibus pretiosa grana lapidum dependent.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt q̃ camerã subtegunt et ornant
quȩ et lacunaria dñr. qd̾ lacus qͥs¬
dam ꝗͣdratos uł rotundos. ligno ut
gipso uł coloribꝰ habeant pictos: ẽ
signis int̾micantib Principaliter
ut oratiꝰ. Neq aureũ mea renitet
in domo lacunar. Inde fit alia di¬
minutio lacunariũ. et ꝑ antisticon
laq̃ arium facit.

Expanded text:
sunt quae cameram subtegunt et ornant, e et lacunaria dicuntur, quod lacus quosdam quadratos, vel rotundos, ligno, vel gypso, vel coloribus, habeant pictos, cum signis intermicantibus. Princut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit.
Abbreviated transcription (Latin):
aptũ salibꝰ. Orca ẽ amphore sp̃es
cuiꝰ minore uocabulo urceus. di¬
minutiuo urceolꝰ ẽ. Scifus. in qͦ
manꝰ lauamꝰ. Seriola ẽ orcarum
ordo dirxctꝰ. uł uas fictule uim. ap̃
siriam pͥmũ ex cogitatũ. sic̃ cilici¬
ces a cilicia nuncupati: un pͥmũ
aduecte sunt. Dolium. Cupos et
cupas acapiendo. id ẽ accipiendo
aquas uł uinũ uocata sunt. inde
et caupones. Utres ab utõ. Mulga¬
riũ uas in qͦ mulgunt᷑ pecora. ide
& multrũ ab eo qd̾ in eo mulget᷑
iac. Labrũ uocatũ eoqd̾ in eola¬

Expanded text:
aptum salibus. Orca est amphorae species, aptum salibus. Orca est amphorae species, cujus minore vocabulo urceus, diminutivo urceolus est. Scyphus in quo manus lavamus. 6. Seriola est orcarum ordo directus, vel vas fictile vini, apud Syriam primum excogitatum, sicut cilicises a Cilicia nuncupatae, unde primum advectae sunt. Dolium. . . . 7. Cupos, et cupas, a capiendo, id est, accipiendo aquas, vel vinum, vocatas volunt, unde et caupones. Utres ab utero. Mulgarium, vas, in quod mulgentur pecora. Idem et mulctrum, quod in eo mulgeatur lac. 8. Labrum vocatum, eo quod in eo la
Abbreviated transcription (Latin):
nauis. Emistis sp̃es poeli q̃ ductĩ
id ẽ uno spũ bibit᷑. Baccea. pͥmũ
usibꝰ aquariis transiit. Calices
& calati. & lcale pocloꝵ genera. qn
ex ligno facta. inde et uocata. Gi¬
ci enim om̃e lignũ cala dicebarr
Ampulla. qiͣ ampla bulla. Simit
uasis uinariis et aquariis. ui¬
noforũ uas ferens uinũ. Eno
enĩ uinũ ẽ. De qͦ ẽ illd. Uertitur¬
ex greco uocabulo dicte. he ꝓuehẽ¬
dis ac recondendis fiał pͥmũ facte
sunt. un et nuncupate. pꝰea mu
sum inͥ ꝗ transierunt. mnanente¬
g̾co uocabulo. un supser̃t untiũ.
Lagena et situla. gieca noĩa sunt
inflexa ex parte ut fierent latina.
Iui enĩ laginos nos lagena. Illi sice¬
le. nos situlam dicimꝰ. Cantarꝰ. idria
genꝰ uasis aqͣtił ꝑ diriuationẽ uoca¬
ta. Ydor enĩ greci aꝗͣ. dicunt. Sida
qd̾ sicientibꝰ apta sit adbibendum
qd̾ uas g̾ci cadum uocant. Catinũ
uas fictile qd̾ meliꝰ neutro dr̃ quã
mascłmo: sic̃ et salinũ dicit᷑ uas

Expanded text:
es poculi qua ductim, id est uno spiritu, bibitur. Baccea primum usibus aquariis transiit. Calices et calathi et scalae poculorum genera, antea ex ligno facta, inde et vocata; Graeci enim omne lignum κᾶλα dicebant. Ampulla quasi ampla bulla: similivasis vinariis et aquariis. Oenophorum vas ferens vinum; οἲνος enim vinum est. De quo est illudLuex greco vocabulo dicte, he provehendis et recondendis phialis prius facte sunt, unde et nuncupate, postea in usum vini tansierunt. LagenGraeco vocabulo, unde sumpserunt initium. Lagena et situla Graeca nomina sunt, inflexa ex parte, ut Latina fierent. Illi enim lagenos, nos lagenas, illi sicile, nos situlam dicimus. Lagenae, cordagenus vasis aquatilis per derivationem vocata; ὑδωρ enim Graeci aquam dicunt. Situla, quod sitientibus apta sit ad bibendum; quod vas Graeci κάδον vocant. Catinum vas fictile, quod melius neutro dicitur quam masculino, sicut et salinum dicitur vas
Abbreviated transcription (Latin):
uitro fiant. Uitrũ enĩgee hialĩ
dĩ. Pate̾ fiale sunt dicte. uł qd̾ in
ipsis potare solemꝰ. uł qd paten¬
tes st̃. dispansisq labris. Crate
ra calix est duas habens ausaᷤ.
et ẽ grecũ nom̃. Declinat᷑ autẽ
ap̃ eos hic erat̃. Nam latine hec
argenti. Uirgilius. Crateras ma¬
gnas statuunt et uina coronãt.
fiebant aut̃ pͥmũ ex conexibꝰ uirgł¬
torũ. Uñ & dicte cratere a potu cre

Expanded text:
itro fiant. Vitrum enim grece hyalin dicitur. Patere phiale sunt dicte, vel quod in ipsis potare solemus, vel quod patentes sra, calix est duas habens ansas, et est Graecum nomen; declinatur autem apud eos, hic crater. Nam Latine haec argenti . . . Virgilius: Crateras magnos statuunt, et vina coronant. Fiebant autem primum a connexionibus virgultorum, unde et dictae
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑. nulla uetustate uincat᷑. Ex¬
tinctꝰ enĩ tantũ incorruptibiliter
durat. ut hi qͥ limites figunt eos
infossos t̃ra substernant. et lapides
desuꝑ figant ad conuincendum
litigatorẽ.pꝰ qͣntalibet scła fixũq
lapidẽ limitẽ esse agnoscunt. De¬
instrum̃tis fa

Expanded text:
patur, nulla vetustate vincatur. Expatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. instru
Abbreviated transcription (Latin):
tur auxiliari certũ ẽ. In oꝑe quoq
aliud̃ gignit primis ignib. aliud
scd̾is. aliud terciis. Habet qͦ et aliã
qͦ & aliam in se diuersitatẽ ignis. Nã
alius ẽ qͥ usui humano. alius qͥ in iu¬
dicio apparet diuino. siue qui de cę¬
lo fulm̃ adstringit siue qͥ de terra ꝑ
uertices montiũ eructuat. Ignis
aut̃ dictus qd̾ nicħ gigni potest
ex eo. Est enĩ inuiolabile elem̃tũ.
absumens cuncta q̃ rapit. fabri¬
ca duabꝰ rebꝰ constat. uentis et flã¬
ma. Nlamina uͦ ꝓpͥe fornacis ẽ di¬
cta qd̾ flatu folliũ excitet᷑. Fornax
uͦ ab igne uocata: fos enĩ ignis est.
ne scintilla. Prima ẽ ꝗͣdiu ardet.
cũ aut̃ extincta fu̾it: carbo noĩa¬
t᷑. Pruna aut̃ aꝑurendo dicta ẽ
Carbo u qd̾ flãma caret. qͥ dũ int̾i¬
sse creditur. maioris fit uirtutis.
Nã itum incensus fortiori luce cla¬
rescit. Cuiꝰ tanta ẽ etiã et sine igne
firmitas ut nullo humore corrũ¬

Expanded text:
tur, auxiliari certum est. In opere quoque tur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. ni scintilla. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrum
Abbreviated transcription (Latin):
maiores recessus maris. ut in ma¬
ri magno iomꝰ. in occeano caspiꝰ. indi¬
cus. ꝑsicꝰ. arabicꝰ. qͥ & mare rubrum:
qͥ occeano ascribit᷑. Rubrũ aut̃ mare
uocatũ. eoqd sit roseis undis effe¬
infectũ. ñ tñ talẽ naturã ht qͣlem
uidetur ostendẽ: s a iucmiis littori¬
bus uitiat᷑ gurges atq inficit᷑. qr oĩs
terra q̃ circunstat pelago rubra ẽ
et sanguineo colori proxima ideoq
inde miniũ acutissimũ excernit᷑ &
alii colores qͥbꝰ pictura uariat᷑. Ergo
cu ta hane habeat natnira fuchib si¬
lorẽ cadit. Ob hoc etiã in his littoribꝰ
gemie rubre inueniunt᷑. lapillus
enĩ eiꝰ modi humo inuolutꝰ cũ inter
Hoc mare in duos sinꝰ scindit᷑. Et is
qͥ ab oriente ẽ ꝑsicꝰ appellat᷑. qr orã illiꝰ
circa arabiã.

Expanded text:
majores recessus maris, ut in mari Magno Junius, in Oceano, Caspius, Indicus, Persicus, Arabicus, qui et mare Rubrum, qui Oceano ascribitur. 2. Rubrum autem mare vocatum, eo quod sit roseis undis infectum, non tamen talem naturam habet, qualem videtur ostendere, sed vicinis littoribus vitiatur guterra, quae circumstat pelago, rubra est, et sanguineo colori proxima: ideoque inde minium acutissimum cernitur, et alii colores, quibus pictura variatur. Ergo cum terra habeat naturam, fluctibus su est, in colorem cadit. Ob hoc etiam in his littoribus gemmae rubrae inveniuntur. Lapillus enim ejusmodi humo involutus, cum inter Hoc mare in duos sinus scinditur: et is, qui ab Oriente est, Persicus appellatur, quia oram illius circa Arabiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Pecepta st̃ quȩ aut quid faciendum:
aut quid ñ faciendũ sit docent.
facies. Similit̃ & gentiliũ p̃cepta ai
iubent. uel uetant. Iubent faciendũ
ut nudꝰ ara. sere nudꝰ. Uetant. ut ne¬
uates pͥmꝰ p̃cepta cõposuit : ex qͥbis
cant altiꝰ se ꝑscrutari oportere. Para
rit. Quod licet sit uocabłm g̾cum ad
in paraboł quȩ dicunt᷑ ierũ similita¬
dines. rebꝰ de quibꝰ agit᷑. cõparantul
Problemata quȩ latinȩ appellantus
ppositiones. questiones sunt: haben¬
tes aliqͥd qd̾ disputatione soluendum
si. Questio aut̃ ẽ q̃sitio cum querit᷑
An sit anqͥd sit. an quale sit. Argum̃¬
tũ ui dictũ qł argutũ. uel qd̾ sit argu¬
te inuentũ. ad cõprobandas res. Epłã¬

Expanded text:
Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum, Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent: facies . Similiter et gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Nevates primus praecepta composuit, ex quibus cant, altius se perscrutari oportere. Parabrit. Quod licet sit vocabulum Graecumin parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus, de quibus agitur, comparant. Problematapropositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est quaesitio, cum quaeritur an sit, quid sit, quale sit. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad conprobandas res. Ep
Abbreviated transcription (Latin):
de. Sunt enĩ int̾p̃tatõnes. ut cõm̃ta
Niuris.: c̃õm̃ta
euuangłi. Apolegiticũ ẽ excusatiom
qͦ solent qͥdam accusantibꝰ respond̾e
defensione enĩ aut negatione sola pos¬
tum ẽ: et ẽ nom̃ gͥcũ. Panagiricũ ẽi
centiosũ et lasciuiosũ. genꝰ dicendi. inlq¬
uibꝰ gͥcũ: in cuiꝰ cõpositione hoĩes mutis
iñdaciis adulant᷑. Qd malũ ag̾cis em¬
tũ ẽ qͦrũ leuitas instructa dicendi facs¬
tate et copia incredibili multas m̃da¬
onuĩ nebulas suscitauit. Fastorũ libns
in qͥb reges uł consules sebunt᷑. a falib
dicti id ẽ potestatibꝰ. Uñ & ouidii li¬
fastorũ dicunt᷑: qͥ de rebꝰ & consulibꝰ e¬
ti sunt. Proemiũ iniciũ ẽ dicendi. Sii
enĩ pemia pͥncipia librorũ q̃ añ caus
narrationẽ ad instruenda audientũ
aures coaptant᷑. Cuiꝰ nom̃ pleriq lat¬
nitatis ꝑiti. sine transiatione posuet
Hoc aut̃ uocabulũ ap̃ nos in t̃preri¬
tum prefatio nuncupatur: qͣi p̃locuta

Expanded text:
enim interpretationes, ut commenta juris, commenta evangelii. Apologeticus est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere, in defensione enim aut negatione sola positus est, et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum: in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est; quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt, in quibus reges ac consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, a potestatibus. Unde et OviFastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cujus nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio.
Abbreviated transcription (Latin):
si. Ante carte et m̃branarũ usũ inde¬
dolatis ex ligno codicellis epłarũ allo
ue luterarũ mat̾ies par cor¬
diũ prini greci tͣdidisse ꝓbant᷑. Greci aũ
& tusci pͥmũ ferro in ceris. scripserunt.
Postea romani uisser̃t̃. ne gͣsium ferreũ
qͥs habẽt: unde & apud scribas dice¬
bat᷑. Cęram ferro ne cedito. Postea insti¬
tutũ ut cera ossibꝰ scrib̾ent sic̃ indicat
atta in satura dicens. Uertamꝰ uomerẽ
in cera: mutroneq aremꝰ osseo. Grafiũ
aut̃ grece latinȩ scriptoriũ dr̃: nã gͣphia

Expanded text:
 ante chartae et membranarum usum aut in dedolatis ex ligno codicellis aut in corticae litterarum materies, pardium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium dicitur. Na
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: qͣs latini u̾bũ appellant. q̃ pro¬
ferunt᷑ in ppłis. Terciũ thomi: quoᷤᷤ
nos libros uł uolumina nuncupamꝰ.
Omeliȩ aut̃ ad uulgũ loquunt᷑. Tho¬
mi uͦ id ẽ libri: maioris st̃ disputati¬
onis Dialogꝰ ẽ collatio duorũ uł plu¬
rimorũ: quẽ latini sermonẽ dicunt.
Nã qͦs g̾ci dialogos uocant: nos ser¬
mones uocamꝰ. Sermo aũ dictus.
qͥ a int̃ utrũq serit᷑. Uñ ⁊ in uirgilio.
multa int̃ se serebant. Tractatus ẽ.
do secũ. Differt aut̃ sermo. tͣctatꝰ &
u̾bũ. Sermo enĩ alta eget ꝑsona.
Tractatꝰ specialit̃ ad se ip̃m ẽ: u̾bũ

Expanded text:
sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgum loquuntur: Tomi vero, id est, libri majoris sunt disputationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est do secum. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona. Tractatus specialiter ad seipsum est. Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
susica nulla disciplina potest
eẽ ꝑfecta. Nichil enĩ sine illa. Nã
& ipse mundꝰ quadam armonia
sonorũ fert᷑ esse cõpositꝰ. et celum¬
ipsũ sub armonie modulatiõe
reuolui. Musica mouet affectus:
ꝓuocat indiu̾sũ habitũ sensus.
Inp̃liis qͦ tube concentus pug-¬
nantes accendit. et quanto ue¬
hem̃tior fui̾t clangor: tanto fit

Expanded text:
usica nulla disciplina potest esse perfecta, nihil enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse conpositipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit
Abbreviated transcription (Latin):
potẽ. Abnepos. qui seuingitur a-
nepote. Est enĩ inter illũ et nepo¬
tẽ. ꝓ nepos. Ad nepos. ab nepotis
filius. Trinepos: ad nepotis filiꝰ. qr
pꝰ nepotẽ qͣrtus in ordine ẽ: qͣsi
tet᷑ nepos. Minores aut̃ ñ dicimꝰ:
nisi qciens gͣduũ deficit nomen
ut puta filiꝰ. nepos. ꝓnepos. ab ne¬
pos. adnepos. trinẽpos. Ubi isti gͣ¬
dus defecerint: m̾ito iam dicimꝰ
minores. sic̃ & maiores dicimꝰ. pꝰ pa¬
tris. aui. ꝓaui. ab aui. attaui. tri¬
tauiq uocabulum. de agnatis. et

Expanded text:
potem. Abnepos, quia seiungitur a potem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post patris, avi, proavi, abavi, atavi, tritavique vocabulum. De agnatis et
Abbreviated transcription (Latin):
seminis ñ pat̾s noĩe. Eosdem & fa¬
bonios appellabant. qr quedam a¬
nimalia fauonio sp̃u hausto con¬
ciꝑe estimant᷑. Unde & hi qͥ ñ sũt
de legitimo matͥmonio: matrẽ po¬
tiꝰ quã patrẽ secunt᷑. Latine aũ spu¬
rii. ꝗͣi extra puritatẽ: id ẽ. ꝗͣi inmũ
pos. qr natus pꝰ. Primũ enĩ filiꝰ na¬
scit᷑: deinde nepos. Gradꝰ enĩ substi¬
tutionis ẽ. Hinc & post̾itas ẽ: qͣsi
posta etas. Nepos aut̃ utriꝰq sexꝰ
ẽ. Nam ut neptis dicamꝰ in uirie
ẽ: ꝓpt̃ discretionẽ successionis ad¬
missam. Pro nepos ẽ. qͥ ex nepote
conceptꝰ natusq ẽ. et dictꝰ ꝓ nepoᷤᷤ.
ꝗͣ natus porro pꝰ. Ex hac quoq
gͣdu incipit uocari et ꝓgenies: qͣi
porro pꝰ geniti. Nam filii & nepo¬
des ñ sunt ꝓgenies: qr ñ ẽ in eis
longua p̾teritas. Sic̃ aut̃ inferi¬
us longe aditi ꝓgemes dicunt᷑:
nitores appellant᷑. qͣi porro gene¬
rantes. Pro nepos dictus: qͥa ꝓpe ne¬

Expanded text:
seminis; non patris nomine. Eosdem et Faseminis; non patris nomine. Eosdem et Favonios appellabant, quia quaedam animalia Favonio spiritu hausto conistimantur. Unde et ii qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est, quasi immundi. pos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, nitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope ne
Abbreviated transcription (Latin):
gii idem et pueri apube. Adopti¬
uus aut̃ filiꝰ ẽ. qͥ aut patre iusto. aut
auo. aut ꝓauo. cuiꝰ potestate ꝑmã¬
cipationẽ ẽ traditꝰ in alienã transit¬
potestatẽ. qͥ utͥusq fert nom̃. ut fabiꝰ
emiliꝰ. uł scipio pauliꝰ. Gemini sunt
ñ duo tm̃. simulnati. s etiã plures.
De geminis aut̃ uno ab ortiuo alter
qͥ legitime natꝰ fu̾it. uopiseꝰ noĩat᷑.
Postumꝰ uocat᷑. eo qd pꝰ humanatiõẽ
patͥs nascit᷑. id ẽ obitũ. Iste et defun-¬
cti nom̃ accipit. Sic enĩlex uoluit.
ut qͥ pꝰ defunctũ nascit᷑ defuncti no¬
mine appellet᷑. Nothꝰ dr̃. qͥ de patre
nobili. et matre ignobili. gigiit᷑.
siẽ ex concubina. Est aut̃ hoc nom̃
greg̾um. et in latinitate deficit.
Hiuc contrariꝰ spuriꝰ. qͥ de matre no¬
bili. et patre ignobili nascit᷑. Idem
spuriꝰ patre incerto: matre iudua
genitꝰ. uelut tm̃ spurii filiꝰ. qr muli¬
ebrẽ naturam. uet̾es spuriũ uoca¬

Expanded text:
gii. Idem et pueri a pube. Adoptigii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium voca
Abbreviated transcription (Latin):
ils suscitare filios abrahe. uel sic̃
usdem udeos dñs filios esse dicit di¬
aboli: a qͦ ñ nati. s quẽ fuerant inu¬
trati. Adoptione qͦ qd̾ humana con¬
suetudine nulli licet nescire. uł sic̃
nos deo ñ natura. s ad optione dĩci¬
mꝰ: pat̾ nr̃ qͥ es incelis. Doctrina:
sic̃ apls filios suos appellat eos. qͥb
eũangłiũ p̃dicauit. filii aut̃ ideo
in legibꝰ lib̾i appellant᷑: ut isto uo¬
cabulo secernant᷑ a seruis. qr sicut
seruus in potestate ẽ dñi. sic filiꝰ in
potestate est patͥs. Inde etiã filio fit
emantipatio. ut sit liber a patre. si¬
cut fit seruo manumissio. ut sit li¬
beratꝰ a dño. Item libi dicti: qr ex li¬
bero matrimonio sunt orti. Nam¬
libertim filii ex libero & ancilla.
seruilis condicionis sunt. Semꝑti.
qͥ nascit᷑: deteriorẽ parentis statũ
sumit.Naturales aut̃ dicunt᷑ in ge¬
nuarũ concubinarũ filii: qͦs sola
natura genuit. ñ honestas comu¬

Expanded text:
istis suscitare filios Abrahae'; veluti sicut istis suscitare filios Abrahae'; veluti sicut eosdem Iudaeos Dominus filios esse dicit diaboli; a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniu
Abbreviated transcription (Latin):
fitauus. ab aui pat̃. Critauus: atta¬
ui pat. quasi tretauus. id ẽ qͣrtus
supͣ ab auũ. S tͥtauus: ultimum
ognationis nom̃ ẽ. Familia enĩ ori¬
dir apatre: t̾minat᷑ in tͥtauo. filiꝰ &
filia. a familia dicti st̃. Ipsi enĩ pͥmi in
odine nascentiũ ex istunt. unde et
comelia familia. stirps ipsa om̃is a
cornelic orta. fãmilia aut̃. a femore
femur enĩ genꝰ esse stirpis ostenditur.
one uocatur. Gnatus dictus. qͥa ge¬
neratꝰ: unde & ꝑ .g. scribit᷑. Soboles¬
enĩ eo quod substitucio gen̾s sit.
Quadriꝑtitus ẽ. aut̃ ordo filiorũ: ita
Inigenitꝰ. pͥmogenitꝰ. mediꝰ. nouissi¬
mꝰ Unigenitꝰ: ꝑ quẽ nullus. Primo¬
genitus: anꝗͣ. nullus. Mediꝰ: inter
om̃s. Nouissimꝰ aut̃ pꝰ om̃s. Idem et
tiquiores ex istunt. Quattuor etiam
modis. filii appellant᷑ natura. imit¬
tatione. ad optione. doctrina. Na-
ura: ueluti cum dieuntur. filii abrahe
iudei. Imitatione ut ipsius abrahe fidẽ
imuitantes ex gentibus dicente euangtio.¬

Expanded text:
us atavi pater, quasi tetravus, id est, quartus supra avum. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. 11. Filius et filia a familia dicti, ipsi enim primi in ordine nascentium existunt; unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. 12. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. one vocatur. Gnatus dictus, quia generatus. Unde et per g scribitur. Suboles, eo quod substitutio sit generis. 14. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: Unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Unigenitus post quem nullus. Primogenitus ante quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et tiquiores existunt. 15. Quatuor etiam modis filii appellantur, natura, imitatione, aura, veluti quum dicuntur filii Abrahae Iudaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente EvangelioL
Abbreviated transcription (Latin):
familie habitacłm ẽ. sic̃ urbs
unius ppłi. sic̃ orb̾ domiciliũ tociꝰ
gen̾s humani. Est aut̃ domꝰ genꝰ
familiȩ uniꝰ. siue comunctio uiri
& uxoris. Incipit aut̃ a duobꝰ. et est
nom̃ g̾cum. Nam dogmata g̾ci
tecta dicunt. familia lib̾i ex libis
legibus suscepti A femore. Genꝰ aũ
agignendo. et ꝓgenando dictũ.
aut a definitione çercorũ ꝓgna¬
toꝵs ut nationes q̃ ꝓpͥis cõgnati¬
onb terminatẽ gentes appellã¬
tur. Popłs ẽ humane multitudi¬
nis. iuris consensu & concordi cõ¬
munione sociatꝰ. Popłs aut̃ eo di¬
stat a plebib: qd̾ ppłs uniu̾si ci¬
ues sunt. cõnumeratis senioribꝰ
ciuitatis. plebs aut̃ reliquũ uulgꝰ.
sine senioribꝰ ciuitatis. Popłs gͦ.to¬
ta ciuitas ẽ. uulgꝰ uͦ plebs ẽ. Piebᷤ
aut̃ dicta a pluralitate: maior
enĩ numus minorũ ꝗͣ seniorum.

Expanded text:
familie habitaculum est, sicut urbs familie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus familie sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus et est nomen grecum, nam domata grece tecta dicuntur. Familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, connumeratis senioribus civitatis. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; maior est enim numerus minorum quam seniorum.
Abbreviated transcription (Latin):
cta: qd ferro armata sit. et acu¬
mine gladiorũ. Ex̾citꝰ multitudo
ex uno gen̾e: ab ex̾citatione belli
uocata. Classes dicte ꝓpt̾ diuisio¬
nẽ ex̾citꝰ: qͥ pꝰea manipłi sunt
p̾ea & classica nauĩ dicta. Nodus
ꝓprie ẽ densa peditũ multitudo.
sic̃ turma eqͥtũ. Nodum aũ dictũ
ꝓ difficultate: qd̾ uix possit resol
ui.Cuneus ẽ. collecta in unũ mili¬
tũ multitudo. uñ ꝓpt̾ qd̾ in unũ
coit. ipsa coitio munũ cuneꝰ noĩa¬
tus ẽ quasi couneꝰ. eoqd in unum
hoc dicti. qͥa tegunt petides alaꝵ
uice. Cornua uocata extremitas
ex̾citꝰ. qd̾ in torta sit. Agmen dr̃.
cũ ex̾citꝰ it̾ facit. ab agendo uoca
Nam agmen dr̃. qd̾ in longitudi¬
ne directũ ẽ. qͣle solet ẽẽ cũ ex̾citꝰ
portis ꝓcedit. Qͥcquid fu̾it aliud
e imꝑiis miliciȩq uocabul
exparte dictum ẽ. deinceps
ciuium nomina sũmatim subiun¬
gimꝰ. Ciues uocati qđ inunũ coxun¬
des uiuant: ut uita cõmunis &

Expanded text:
cta, quod ferro armata sit et acucta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata est. Classes dicte sunt propter divisionem exercitus, qui postea manipuli postea et classis navium dicta. 60. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatNam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, e imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et
Abbreviated transcription (Latin):
uocat armatos ex timplo ad sig¬
no mamplos. Turma triginta eb¬
us sunt. Romani enĩ eqͥtes in una
tibu. fcenti fuerunt. De singulis
qnĩ centursis decẽ dabant᷑: et fie¬
uat turma. Cohors qͥngentos mili¬
es habet. Tria sunt miliciȩ genã:
sacram̃tũ. euacuatio. coniuratio.
haciam̃tũ. in qͦ pꝰ el ectionẽ iurat
uuiquisquȩ miles se ñ recedẽ a ma¬
lcia. nͥ pꝰ cõpleta stipendia id est
miliciȩ tp̃ra. E hi sunt qͥ hñt
annis tenent᷑. Euocatio dũ ad su¬
bitũ bellũ. ñ solum miles. s et &
dice̾. Q rẽ publicã saluam ẽẽ uult:
me sequatur. Coniuratio q̃ fit in
tumultu. quando uicinũ urbis
ꝑiłm singłos iurare ñ patitur. s
repente colligitur multitudo &
tumultuosa inira conflat᷑. Hec
et tumultuatõ dr̃. In acie autẽ
iste fere forme st̃ ex̾citꝰ. classis. no¬
d̾.cuneꝰ ale. cornua. agm̃. Qfor¬
mas et noĩa. abipsis rebꝰ de qͥbus
transiata st̃ mutuant᷑. Acies di¬

Expanded text:
 296: Convocat armatos extemplo ad sig 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui hannis tenentur. Evocatio dum ad subitum bellum non solum miles, sed et cdicere, qui rem publicam salvam esse vult, me sequatur. Coniuratio que fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Hec et tumultuatio dicitur. In acie autem iste forme fere sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, ale, cornua, agmen, que forma et nomina ab ipsis rebus de quibus translata sunt mutuantur. Acies di
Abbreviated transcription (Latin):
aurt̃. a militibꝰ dicta. aut a mulis
aut a mole reũ. qͣi moletia. lei
sex miliũ armatorũ ẽ. ab electou
cata: qͣi lecti. id ẽ armis electi. I¬
pͥe aut̃ lingua macedonũ falam
gallorũ cat̾ua. nr̃a legio dr̃. legio
ht̃. sexaginta centurias. mamipłos
xxx. cohortes duodecĩ. tͤmas duce¬
tas. Centuria ẽ parᷤ ex̾citꝰ. in cen¬
tenos milites diuisa: uñ & qͥ hisp¬
sunt centuriones dicunt᷑: sub centi¬
riati uͦ sunt aĩ qͥ in pͥma. s qͥ in cen¬
tam̃ stricti etiã ipsi. & in speculi
positi. in bello sunt. ut si prima
defeci̾t. isti ꝯͦs in scd̾a diximꝰ labo¬
rantibꝰ pͥmis subueniant. Unde¬
& ad insidiandũ ponit᷑ subcenti¬
riatus. ꝙi armis dolosis in. struꝰ
Manipłs: ducentorũ ẽ. mi inũ
Mampłi aut̃ dicti sunt milites.
siue qr bellũ pͥmo manu incip¬
manipłos sibi idẽ fascicłos stipłe¬
uł herbe alicꝰ ꝓ signis facicbant
aqͣ signo manipulares milites cog

Expanded text:
autem a militibus dicta; aut a multisautem a militibus dicta; aut a multisultorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in sectamen stricti etiam ipsi et in spiculis positi in bello sunt, ut si prima defecerit, isti, quos sub secunda diximus, laborantibus primis subveniant. Unde ad insinuandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primi manu incipmanipulos sibi, id est, fascicvel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cogn
Abbreviated transcription (Latin):
tes. et ipsi desertores uocant᷑. Con¬
scripti milites dñr: qr in tabłis cõ¬
ferunt᷑. ab eo qͥ eos ducturꝰ ẽ. sicut
tnsc̾pti qr nõia dant ut tͣnscͥbant᷑
Optiones dicti. qd̾ sint eledi. nam
optare elige̾ ẽ: sic̃ ẽ illd̾. Optaũq
locũ regno: id ẽ elegit. Excubito
res dñr. ꝓ eo qd̾ ex cubias semper
agunt. Sunt enĩ ex numo̾ mili-¬
tũ. et inporticib excubant: ꝓpt̃
regalẽ custodiã. Excubie ant᷑ di¬
urne sunt : uigiliȩ nocturne.
un ⁊ uigiles. Uelites erant apd̾
romanos. genꝰ miliciȩ a uolitandi
cati. Locti enĩ agilitate iuuenes
armis suis posterga eqͥtũ conseds¬
& mox cũ ad hostes uentũ eẽt ꝯi
desiliebant: et continuo pedites
ex alia parte eqͥtib ꝑ qͦs aduesti fie¬
rant dimicantibꝰ hostem ꝑtbant
Ab his gͥ uelitibꝰ elefanti qͦndamn an¬
balis retroacti cũ regi iã a sius ñp
ssent. fabrili scalpro int̾ aures o¬
acto necabant᷑. Castra sunt ubi mlt

Expanded text:
tes et ipsi desertores vocantur. Contes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut nscripti, quia nomina dant, ut transcribantur: et optiones dicti, quod sint electi: nam optare eligere est, sicut est illud: optavitque locum regno, id est, elegit. Exres dicuntur, pro eo quod excubias semper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubie autem diurne sunt, vigilie nocturne, unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militie, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes, cum armis suis post terga equitum considet mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi mile