comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquo est omnis mensurarum modusi omnis parilitas numerorum somnis
ordo ponderum ab eius gubernatione cessare : Qui dergo absurdius.
quidin sulsius sentiri potest : qua me am totam esse uacuam nutu &
regimine prouidentiae. cuius extrema & exigua uideas tanta disposi¬
tione formari: ct aliquanto attentius cogitata ineffabilem iicutiant
admiratiolis horrorem : Et cum animȩnaturãe corporis antecellat :
Quidest dementius : quam putare nullum esse diuinae prouidentia eiu.¬
dicium demoribus hominum : cumeorum carne tanta eius sollertiae
clareant & demonstrentur indicia : sed quia haec minima in promti
sunt sensibus nostris & ea facile uestigamus : eluc& ieis ordorerum :
Adilla quorum ordinem uidere nom possumus: mordinata arbi¬
trantur quies se non putant nisi quoduidere possunt: aut siputant:
tale aliquid putant : quale uidere consuerunt : Nos autem quo
rum gressus neinillam peruersitatem incidamus eadem diuina

Expanded text:
a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab eius gubernatione cessare? quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest quam eam totam esse uacuam nutu et regimine prouidentiae, cuius extrema et exigua uideas tanta dispositione formari, ut aliquanto adtentius cogitata ineffabilem incutiant admirationis horrorem? et cum animae natura naturae corporis antecellat, quid est dementius quam putare nullum esse diuinae prouidentiae iudicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta eius sollertiae clareant et demonstrentur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris et ea facile uestigamus, elucet in eis ordo rerum; at illa, quorum ordinem uidere non possumus, inordinata arbitrantur. qui esse non putant. nisi quod uidere possunt, aut, si putant, tale aliquid putant, quale uidere consueuerunt. Nos aurum gressus, ne in illam perversitatem incidamus, eadem divina
Abbreviated transcription (Latin):
at nonne confirmat nonsolam totam istam mundi partem rebus mortalibis
& corruptibilibus deputatam : uerum &iam uilissimas eius abiectissimasque
particulas diuina prouidentiageri : Etcerte isti quiho negant nec scĩs elo¬
quiis tante ductoritatis adquiescunt : sunhac mundi parte quamputañ
fortuitis motibus perturbari potius quams apientia diuinae summitatis
regi & ut hoc quasi probent gemino abutuntur argumento s Vel quod su¬
pra commemoraui de inconstantia tempestatum: uel defelicitatibus at¬
que infelicitatibus hominum : quod non prouitȩ meritatis accidunt uide¬
rent tantumordinem : quantus in membris carniscuius lib& animantis
appar& : Nondico medicis qui haec propter artissuae necessitatem diligen¬
terpatefacta & dinumerata rimatisunt : sed cuius mediocris cordis & con¬
siderationis homini nonneclamarent nepuncto quidem temporis dm̃

Expanded text:
at. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus at. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi probent, gemino abutuntur argumento, uel quod supra commemoraui de inconstantia tempestatum uel de felicitatibus atque infelicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uiderent tantum ordinem, quantus in membris carnis cuiuslibet animantis adparet, non dico medicis, qui haec propter artis suae necessitatem diligenter patefacta et dinumerata rimati sunt, sed cuiuis mediocris cordis et considerationis homini, nonne clamarent ne puncto quidem temporis deum,
Abbreviated transcription (Latin):
endisunt : quiputauerunt sublimes quidemmundi pastes: idest a con¬
finio corpulentiores aeris huius : & supra diuina prouidentia guber¬
nari : Hanc autem imampastem terrenam & umidam aeris que
huius uicinoris qui terrarum & aquarum exhalationibus umescit :
in quouenti nubes que consurgunt: Casibus potius & fortuitis moti¬
bus agitari: Contra hos enimloquitur psalmus: quicum explicas¬
pusuoli: qua momnes istae procellosȩ ac turbalentȩ qualitates : quibus caeli
huius inferioris : quod non inmerito &iam terrae nomini deputatumests
facies uariatur &uertitur: sedcum addidit: quae faciunt uerbumeius
satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino sub ditum inperio:
Laterenos potius quam uniuersitatis de essenaturae: Quid aut̃ ore suo sal¬
uator cumdicit: unum passerem noncadere interram sinedĩ uoluntate
Et quod fenum agri postpaululum mittendum incliba numi pseta menuesti¬

Expanded text:
endi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a conendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasbus uolui quam omnes istae procellosae ac turbulentae qualitates, quibus caeli huius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius quam uniuersitatis deesse naturae. quid autem? ore suo saluator, cum dicit unum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum mittendum in clibanum ipse tamen uesti
Abbreviated transcription (Latin):
test : qm̃ tunc om̃ia consummauit : Mou& itaque occulta potentia uni¬
uersam credturam suam : eo que motu illauersata : dum angeliius saper¬
ficiunt : dumcircum eunt sidera : dum alternant uenti : dum abrssus
a quarum lapsibus & diuersis &iam peraerem conglobationibus agita¬
tur : Dumui recta pullulant: sua que semina euoluunt: Dum anima¬
lia gignuntur uarioque app&itu : proprias uitas agunt: Dum iiqui
iustos exercere permittuntur: explicat saecula quȩ illi cumprimum con¬
dita est : tam quamplicita indiderat : Quae tamen in suos cursus non
explicarentur : siea ille quicondidit prouidomotu administrare cessa¬
r& : Ammoneri autemnos oport& his quȩ intempore formantur at¬
quenascuntur : quomodo ista considerare debeamus : Non enimfrur¬
tra scriptum est desapientia : quoda matoribus suis : ostendit semuns
hilariter & inomni pro uidentia occurrit illis : Ne comnino audi¬

Expanded text:
test, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia unitest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim frustra scriptum est de sapientia, quod amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audi
Abbreviated transcription (Latin):
lum magna at que praecipua uerum &iam ist a terrena & extrema ipse o pera¬
tur : Itadicit a postolus: Stultetu quod seminas non uiuificatur nisimoriatur
E tquod seminas non corpus quod futurum est seminas : sednudum granum fe¬
retritici aut alicuius c&erorum : Dr̃ autemillidat corpus quomodo uolue¬
rit : & unicuique seminum proprium carpus: Sicergo credamus uel sipossu¬
mus &iam intellegamus : usquenunc operari dm̃ : ut si conditis abeo rebus
operatio eius subtrahatur intercidant: Sed plane si aliquamcreaturam
siceum nunc instituere putauerimus ut genus eius primeilli suae conditio¬
ninon inseruerit : a perte contra dicimus dicenti scripturae : quod consum¬
mauerit omnia opera sua indiesexto : Secundum illa enim genera re¬
rum quae primo condidit noua eum multa facere quae tunc non fecit :
manifestum est: Nouum autemgenus instituere credi recte non po¬

Expanded text:
lum magna atque praecipua, uerum etiam ista terrena et extrema ipse operalum magna atque praecipua, uerum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit apostolus : stulte, tu quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum fere tritici aut alicuius ceterorum; deus autem illi dat corpus quomodo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. sic ergo credamus uel, si possumus, etiam intellegamus usque nunc operari deum, ut, si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti scripturae, quod consummauerit omnia opera sua in die sexto. secundum illa enim genera rerum, quae primo condidit, noua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus instituere credi recte non po
Abbreviated transcription (Latin):
iflatum uitae & factus est homo hanimam uiuentem: Elicpra¬
mouiden dum est ut rumista recapitulatiosit ut nunc dicatur quo¬
modo factussit homo queis exto illo die factum legimus. anuerotunc
quidem cumfecit omnia simul in his &iam hominem latenter fecit
sicut faenum terrae antequam ess& exortum ut eo modo & ipsecum
iamess& in secreto quodamnaturae aliter factus. sicut illa que simul
cre auit cum factus est dies accessutemporis. &i amisto modo fier&
quod in hac ꝑspicua forma uitamgerit uelmale uelbene : Sicut
fenum quod factum est ante quam exoreretur superterram acce¬
dente i amtempore & fontis illius in rigatione exortum est ut es¬
s& super terram : Prius ergo secundum recapitulationem id cone¬
mur accipere fertassis quippe itabomo factus sit in diesexto sicut di¬
suscitat mortuos & uiuificat : sic & filius quos ult uiuificat : Deinde quia non so¬

Expanded text:
flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic priflatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut disuscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. deinde quia non so
Abbreviated transcription (Latin):
necerat homo quiopera retur terram, Sedillomodo quo errauit mm¬
nasimils er ꝗ moquẽ derum numero consammaurt oscunetiem
que mfeciteis quȩ fedit sexies praesentaut: Nonalte roabus operib
dempiralite qi sedordiata cognitione caus alitor aquibus operibi
in dieseptimo requieuit: E tiamsuamrequem eius dem dieinertie
puido que praebere dignatus: łtideo non eum iquolibe operefa
o sidinsiarequie bene docit & sc̃ficauit: Vndenulla multerius en¬
aturam constituens : sedea qua eomnia simulfecit : ad ministratorio
utugubernans & mouens sinecessacione operatur simul. &re¬
quiescens & operans siccit iam ista tractita sunt : quor um operum
eius queus que nunc operatur peruolumina temparum explicandorũ
uelut ex ordium n arrandi sumens: ait scriptura: Fons autem ascen¬
debat de terra & in rigabat omnem faciem terrae: De quo fonte quia
doximus quod dicendum puta uimusea. quae sequuntur ab alio consi¬
tfinxitds̃ hominempuluerem deterra & in suflauit in faciem eĩ

Expanded text:
nec erat homo qui operaretur terram — sed illo modo, quo creauit omnia simul senarioque dierum numero consummauit. cum diem, quem fecit, eis, quae fecit, sexies praesentauit non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. a quibus operibus in die septimo requieuit. etiam suam requiem eiusdem diei notitiae gaudioque praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requiescens et operans, sicut iam ista tractata sunt. quorum operum eius, quae nunc usque operatur, per uolumina temporum explicandorum uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. de quo fonte quia diximus, quod dicendum putauimus, ea quae sequuntur ab alio consifinxit deus hominem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius
Abbreviated transcription (Latin):
neuiride agri antequam essent super terram & omne foenum agri an¬
tequam exdatumeit : Quid est hoc nonne quȩrendum est ubiea fece¬
rit antequam essent super terram & ante quam ex orta sunt:
Quis enimĩ prodiuius creder& tuncea dm̃ fecisse cumex orta sunt
non ante quam exorta sunt nisi ad moneretur hoc duino eloquio is¬
ti dm̃ antefecis se quam ex oreñ rentur ut siubi facta sint iueniri¬

Expanded text:
ne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, anne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, antequam exortum est. quid est hoc? nonne quaerendum est, ubi ea fecerit, antequam essent super terram et antequam exorta sunt? quis enim non procliuius crederet tunc ea deum fecisse, cum exorta sunt, non antequam exorta sunt, nisi admoneretur hoc diuino eloquio ista deum ante fecisse, quam exorerentur, ut, si ubi facta sint inuenir
Abbreviated transcription (Latin):
igri ante istum solarem diem dm̃ dixisse ut terra producer& ita iam
non exalio scẽ scripture. libro profertur testimonium quod om̃a si¬
mul dr̃ creauerit seduicina testificatio paginȩ consequentis ex hacre
ride agri ut istum diem & septie is intellegas repecitum ut fierent sep¬
temdies & cum audis tunc facta omnia cum factus est dies illam senari¬
am repetitionem sine iteruallis morarum spatiorumque tempora¬
lium factam si possis ad prehendas: Si autem nondum possis haec re¬
linquas conspicienda ualentibus. Tu autem cumscriptura nondes en¬
te hi firmitatemtuam & materno incessu tecum tardius ambulante
proficias quae sic loquitur ut altitu dine superbos inrideat profun¬
ditate ad tentor terreat. ueritate magnor pascat. affabilitate par¬
uulos nutriat: Quid sibi ergo uult &iam quod sequitur. Namita
sermo contexitur cum factus est dies: fecit dr̃ caelum & terram: Etom¬

Expanded text:
agri ante istum solarem diem deum dixisse, ut terra produceret. ita iam agri ante istum solarem diem deum dixisse, ut terra produceret. ita iam non ex alio sanctae scripturae libro profertur testimonium, quod omnia simul deus creauerit, sed uicina testificatio paginae consequentis ex hac reride agri, ut istum diem et septies intellegas repetitum, ut fierent septem dies et, cum audis tunc facta omnia, cum factus est dies, illam senariam uel septenariam repetitionem sine interuallis morarum spatiorumque temporalium factam, si possis, adprehendas, si autem nondum possis, haec relinquas conspicienda ualentibus, tu autem cum scriptura non deserente infirmitatem tuam et materno incessu tecum tardius ambulante proficias, quae sic loquitur, ut altitudine superbos inrideat, profunditate adtentos terreat, ueritate magnos pascat, affabilitate paruulos nutriat. Quid sibi ergo uult etiam quod sequitur? nam ita sermo contexitur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et om
Abbreviated transcription (Latin):
nem a onne uride egrtu tlos emimmegr locutionis m odos loquen¬
di consu&udo poscebat. sedait : Hic est libercreaturae caeli & terrae cũ
factus est dies : Fecit dr̃ caelum & terram &omne uiride agri : Tamquã
illudinsinuans cum factus est dies : tuno fecis se dm̃ caelum & terram &
omneuiride agri : Porro autem superior narratio factum diempri¬
mitus indicatꝰ. Fum que unumdiem deputat postquem secundum ad¬
numerat quo factum est firimamentum & tertium quospecies terrae
marisque digestesunt & lignum atque herbam terra ꝓduxit: An
forte hocillud est quodin libro superiore moliebamur os tenderesimul fe¬
cisse dm̃ omnia quando quidem narrationis illa contextio cum sex dierũ
ordine creata cuncta & consummata memorass& nunc adunum diem
omnia rediguntur nomine caeli & terrae adiuncto &iam fruticum ge¬
nere : nimirum propter quod supra dixi ut sifortassis ex hac nostra con¬
suetudine itellegeretur dies corrigeretur lector cum recoler& uiride

Expanded text:
ide agri — hos enim magis locutionis modos loquendi consuetudo poscebat -: sed ait: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, tamquam illud insinuans, cum factus est dies, tunc fecisse deum caelum et terram et omne uiride agri. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat eumque unum diem deputat; post quem secundum adnumerat, quo factum est firmamentum, et tertium, quo species terrae marisque digestae sunt et lignum atque herbam terra produxit. an forte hoc illud est, quod in libro superiore moliebamur ostendere deum simul fecisse omnia, quandoquidem narrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine caeli et terrae adiuncto etiam fruticum genere? nimirum propter quod supra dixi, ut. si fortassis ex hac nostra consuetudine intellegeretur dies, corrigeretur lector, cum recoleret uiride
Abbreviated transcription (Latin):
cens cum factus est dier pecita locutur est ut dicer& hicest liberierca¬
turae dici & cueli & terrae tamquam hocordine quo facta napranuc
Necita hicest liber creaturae cali & terrae. cum sacturestdiracles

Expanded text:
cens: cum factus est dies. nec ita locutus est, ut diceret: hic est liber creacens: cum factus est dies. nec ita locutus est, ut diceret: hic est liber creaturae diei et caeli et terrae, tamquam hoc ordine, quo facta narrantur, nec ita: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies et
Abbreviated transcription (Latin):
ante quam sol fier& qui quarto die creatus est cuius prȩsentia diesis¬
tae cottidianur usitatus que peragitur quando audimus cumfactus
est dies T ecit dr̃ caclum & terram &omne uiride agri: aminone mur
deipso die cogitare quemsiue corporalem hn escio qualuce nobis ii cog¬
nita suespĩtalem in societate unitatis angelicae non tamen talem
qualem hie nouimur intellectu uestigare conemur: Illud &iam non abre
fuerit intueri quod cum posr& dicere hicest liber creaturae cacli & terre
cum fecit dr̃ caelum & terram: Qtincȩlo & terra intellegeremus quid¬
quid meis est sicut loqui diuna scriptura consueuit ut nomine caeli & ter¬
rae sepissime interdum ad dito & maris umueriam in sinu& creaturã:
liquando a diungens & dicens & quae sunt heis: ut quidqudidit : siuc
dicere tibuntelle geremus & diem siue quem prunitus eodidiensiue
stum quem presentia solis facit. Nomita doxit sedinterposunt ediemidi¬

Expanded text:
antequam sol fieret, qui quarto die factus est, cujus prantequam sol fieret, qui quarto die factus est, cujus prte cotidianus usitatusque peragitur, quando audimus: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, admonemur de ipso die cogitare, quem siue corporalem in nescio qua luce nobis incognita siue spiritalem in societate unitatis angelicae non tamen talem, qualem hic nouimus, intellectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re fuerit intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellegeremus quidquid in eis est, sicut loqui diuina scriptura consueuit, ut nomine caeli et terrae saepissime, interdum addito et maris, uniuersam insinuet creaturam, aliquando adiungens et dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid horum diceret, ibi intellegeremus et diem, siue quem primitus condidit, siue istum, quem praesentia solis facit: non ita dixit, sed interposuit diem di
Abbreviated transcription (Latin):
tus est dies fecit dr̃ caclum & terram: Procul dubio corit eomodo seintellegi cae¬
lum & terram commemoras se : quomodo facta sunt cum factus est dies: Dein¬
decum dictum ess& fecit dẽ caelum & terram additum est &omne uiride a¬
gri quaecerte manifestum est tertia diefacta: Vndeli quidius appar&
eundem illum esse unum diem quem fecit ds̃ quore p&ito factus est secun¬
dus & tertius & c&eri usque adseptimum diem: Cum autem nomine cae¬
li & terrae usita tomore scripturarum nunc uniuersam creaturam uolue
rit accipi : quȩripotest curaddiderit & omneuiride agri : Quod mihiui¬
d&ur ideo posuisse ut significatius intim ar& quem diem commendaue¬
rit quod ait cumfactus est dies: Cito enim quisquam putar& hunc diem
lucis corporeae conmendatum quod circum eunte nobis uicissitudo diur¬
ni noc turnique temporis exhib&ur sed cum creaturarum conditarum
ordinem recolimus & inuenimus omneuiride agri: Tertio die creatũ

Expanded text:
tus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est tertio die facta. unde liquidius adparet eundem illum esse unum diem, quem fecit deus, quo repetito factus est et secundus et tertius et ceteri usque ad septimum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit, et omne viride agri; quod mihi videtur ideo posuisse, ut significantius intimaret quem diem commendaverit, quod ait, cum factus est dies. Cito enim quisquam putaret hunc diem lucis corporeae commendatum, quo circumeunte nobis vicissitudo diurni nocturnique temporis exhibetur. Sed cum creaturarum conditarum ordinem recolimus, et invenimus omne viride agri tertio die creatum,
Abbreviated transcription (Latin):
uero ereater is omnusimul: Sicenim fect que fitura eriratini noeti eera¬
lter facet& tẽporalia : sed ibeo facta currerent tẽpora : Ac phocisuidies eptẽ
quos lux corporis caelestis circũ eundo explicatatq replicit : secundũ quin q
umbrã significaitionis : ãmonent nos querere illos dies inquib: lux creata sp̃ita¬
lis omnib: operib: dĩ ꝑsenariã numeri ꝑfectionẽ p̃sentari potuerit : Atq inde
septimã requiem dĩ manehabere : ues perã non habere : Vt non hoc sit dõ requi¬
euirre in die septimotamquam epsodie septimo eguerit ad requiem suam : sed
quod in conspectu angelorũ suorum requieuerit a bomnibus operib: suirquȩ
fecit : Nonitiq nisiin seipso : qui factus non est: Id est ut ereaturacius ange
licaquȩ cognoscendis omnib: operib: eius in ipso &illis : tamquã diercum uespera
prȩsenta tacst : Nihil postomnia ualde bon a operacius melius cognorcer&
quamillum ab omnibus inre ipso requies cere nullo eorum egente quo

Expanded text:
uero creatoris omnia simul. sic enim fecit, quae futura essent, ut non temporaliter faceret temporalia, sed ab eo facta currerent tempora. ac per hoc isti dies septem, quos lux corporis caelestis circumeundo explicat atque replicat, secundum quandam umbram significationis admonent nos quaerere illos dies, in quibus lux creata spiritalis omnibus operibus dei per senariam numeri perfectionem praesentari potuerit, atque inde in septimam requiem dei mane habere, uesperam non habere, ut non hoc sit deo requieuisse in die septimo, tamquam ipso die septimo eguerit ad requiem suam, sed quod in conspectu angelorum suorum requieuerit ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nisi in se ipso, qui factus nolica, quae cognoscendis omnibus operibus ejus in ipso et in illis, tanquam dies cum vespera praesentata est, nihil post omnia valde bona opera ejus melius cognosceret, quam illum ab omnibus in seipso requiescere, nullo eorum egentem quo
Abbreviated transcription (Latin):
illiacidant : loquimus eum facere : agnos cimus it nobis aceidant eadũ¬
tarat. quac laudabilia sunt : & haec quantum seciodebemus ÷ Nis duint
te quenm temete nor aliquid talededõ dicere debemuis ciq elintr¬
turacius moni eginus: Et hoc locitienis modo at bitrer detuen qulla dͥ

Expanded text:
illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus ut nobis accidant; ea dunilli accidant loquimur, eum facere agnoscimus ut nobis accidant; ea duntaxat quae laudabilia sunt: et haec quantum Scripturarum usus admittis. Neque enim nos temere aliquid tale de Deo dicere debemus, quod in Scriptura ejus non legimus. 18. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud
Abbreviated transcription (Latin):
quietis suae : quinullũ sc̃i ficauerit operimu : netipsum sextũ quo & hominem
tat ut intellegamus : nisi forte creature rationali inqua & hominem creauit:
in seipso requiem prebuisre : Post eius ꝑfectionem ꝑdonum sp̃sscĩ : ꝑquẽ¬
diffunditur caritas in cordibus nrĩs. Vtilluo feramur appecitu desideri
quocum uenerimus requies camus : id est nihilamplius requiramus: Sicut
enum s ectediatur ds̃ facere quid quid ipso mn nobir operante recte feceri¬
mus : narecte dictur ds̃ requies cere : quumeius munere requies cimus
Noo quidem recte intellegimus : quia & uerum est & non magne intentdio¬
nis indige& ut uideamus itadicere : quiescere dm̃ cum requies cere nos
facit : Sicit dictur cognorcere : Neut effiit ut cognos camus: Neq eñ
dr̃ tem poraliter cognosait qđ ante nen nouerat : & tamendiat abrabe
nos cercuur: His locutionum modis cumea quaenon accidunt de tamnquã

Expanded text:
quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem tat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem praebuisse post eius perfectionem per donum spiritudiffunditur charitas in cordibus nostris ut illuc feramur appetitu desiderii, quo cum pervenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? Sicut enim recte dicitur Deus facere, quidquid ipso in nobis operante fecerimus; ita recte dicitur Deus requiescere, cum ejus munere requiescemus. 17. Hoc quidem recte intelligimus; quia et verum est, et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: cognosceretur? His locutionum modis, cum ea quae non accidunt Deo tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
si deriũ intimando nobis eũ diem sescificasre : inquo quieuit a bomnibus operib: sius:
nã nus quã omniũ sex dicrũ quibus creata sunt omnia legitur aliꝗd sõficant : nec ante
ipsos sexdies ubiscriptũ ẽ. in principo fecit dr̃ caelũ & t̃rã additũ .ẽ & sũ ficauit : sed
diem istum in quore qui euit ab omnibus operib: suis quȩ fecit uoluit sũ ficare : tam¬
quam & apudipsum quinihil in opere suo laborat plus quies quã operatio ualeat:
Hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat : ubis aluator noster melio
rempartem dicit mariae : quod sedens ad pedereius requiescebat in uerbo
eius : quã masthe quãus ꝓpt̃ obsequium quo ei ministrabat arcamulta occupite:
tdic& bonum opus operantis uerum hoc indõ quomodosit uelintellegat difficle
dictum est: oiã sicog tͣ aliquantulũ attingi potest: Quur dẽ sc̃fiouuerit diem

Expanded text:
siderium, intimando nobis eum diem se sanctificasse, in quo quievit ab omnibus operibus suis. siderium, intimando nobis eum diem se sanctificasse, in quo quievit ab omnibus operibus suis. Nam nusquam omnium sex dierum quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse, nec ante ipsos sex dies ubi scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram , additum est. Et sanctificavit: sed diem istum, in quo requievit ab omnibus operibus suis quae fecit, voluit sanctificare, tanquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio valeat. Hoc quidem in horem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem
Abbreviated transcription (Latin):
&umhs nostrã salutem : Iamuero tẽpore gratiae reuelate obseruatio illa sabba¬
tiquȩ unius dieiuacatione figurabat᷑. ab lata est ab obseruitione fidelium. In ea
quippe gratia ꝑpetuũ iã rabbatũ obseruat quis pefuture quietis operatur : ꝗd ꝗd
boni operatur : Nec in ipsis bonis operibussuis quasi habens bonum : quod non
acceperit gloriatur : Ita enim tam quamdiem sabbati hoc est dominice cessationis
insepultura sus cipiens atq intellegens baptis misa cramentum : quiescit a pristi¬
nis operibus suis : utiam in nouitata ambulans dm̃inseoperari cognoscat : Quis¬
mul &operatur & quiescit : & creature prebens congruam gubernationem :
&apud sehabens a&ernam tranquillitatem. Neniq ipse nec concreauit defes¬
sus : neccũ cesrauit refecturest : sed nos uoluit ꝑscripturã suã ad quictis exhortaride¬

Expanded text:
etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbaetiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quippe iam gratia perpetuum sabbatum obseruat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, quod non acceperit, gloriatur; ita enim tamquam diem sabbati, hoc est dominicae cessationis in sepultura suscipiens atque intellegens baptismi sacramentum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitate uitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens asus, nec cum cessavit refectus est; sed nos voluit per Scripturam suam ad quietis exhortari de
Abbreviated transcription (Latin):
sedmñ ab opere regendi quaecr eauit : nemotus suos naturaler quibus agunt᷑ atq
uegitantur : ut omnino naturaesint: Etin eo quod sunt quaeq generemaneant : ili¬
co amitterent & tẽ aliqud omnino desinerent : sieis subtraher&ur motus illera¬
pientia edĩ quodis ponit om̃a suauiter: Qua propt̃ sic a copimus dm̃ requieuir e
ab omnibus operibus suis quaefect : ut iam nouam naturã ulterius nullamcomn¬
der& : Non ut ea quae condiderat continere & gubernare cessar&: Vnde &
illud uerum est quod inseptimo die requieuit dr̃ : & illud quodurq nuncoperatur
topera qui demeius bona uidemus: Quietem uerocius : postbona opera nr̃a
ui debimus: Obquam significandam mandauit hebreo populo unumdiem ob¬
rari criminarentur. Acsiceis deoperepatris rectissime responder& : cum
quo & ipse operabatur aequalit̃ : ñ solũ creaturae uniuerse ad ministrationem : sed

Expanded text:
se Deum ab opere regendi quae creavit, ne motus suos naturales quibus aguntur atque se Deum ab opere regendi quae creavit, ne motus suos naturales quibus aguntur atque vegetantur, ut omnino naturae sint, et in eo quod sunt pro suo quaeque genere maneant, illico amitterent, et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille Sapientiae Dei, quo disponit omnia suaviter. Quapropter sic accipimus Deum requievisse ab omnibus operibus suis quae fecit, ut jam novam naturam ulterius nullam conderet; non ut ea quae condiderat, continere et gubernare cessaret. Unde et illud verum est, quod in septimo die requievit Deus; et illud, quod usque nunc operaturEt opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obrari criminarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
suauiter disponendis: Quoutiq subtracto : si ab hac operatione cessauerit ar
continuo perituras: Etillud quod ait a postolus : cumdm̃ a theniensibus pre¬
dicar& : In illo uiuimus : & mouemur & sumus : Li quidȩ cogitatũ quantũ
humanamens ual& adiuuat : hanc sententiã qua credimus & dicimus dm̃. in
his quae creauit indesinenter operari : Neq enim tã quã substantia cius sic in
illo sumus quẽ ammodum dictum est qđ habeat uitam insem & ipso : Sedutiq
cum aliud sumus quã ipse : ñ ob aliud in illo sumꝰ : nisi quia idoperatur : & hoc est
opus eius quo continet omnia : & qđ eĩ sapientia ꝑtendit a fineusq: ad finẽ forti¬
ter : & disponit omnia suauiter: serquã dispositionẽ : in illo uiuimus & mo
uemur & sumus : Vnde colligitur : qđ siopussuum rebus subtraxerit : Necui¬
ulmus. Nec mouebimus : necetimus: Clar& igitur neuno quidem die cenar¬

Expanded text:
suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, vemur, et sumus. Unde colligitur quod si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec vivemus, nec movebimur, nec erimus. Claret igitur ne uno quidem die cessas
Abbreviated transcription (Latin):
natura concider&: Neq enim siciutis tructor aediumcum fabri cauerit abrcedit
atq illocessante atq abrcedentestit opus eius ita mundus uel ictuioculi starepo¬
terit : sieidr̃ regimen sui subtraxerit : Proinde & quod d ñs at patuer meus asq
nunc operatur : continuationem quandam operiseius quauniuersam creaturam
continet atq ad ministrat : ostendit : Aliter enim porr& intellegi sidicer& &
nuncoperatur : ubi non e& necerse ut operis continuationem acciperemur:
liter aut̃ cogit intellegi quumait usq nunc : Exillostalic& : quocuncta cũ conder&¬
operatus ẽ. Etqđ seriptũ ẽ derapientiacius ꝑtingit a fine usq ad finẽ fortiter :¬
& disponit om̃ã suauit̃: De quaitem scriptũ est qđ motuseius agilior celerior que
sit omnibus motibus : satis appar& recteintuentibus : Huncipsum in conpirabi¬
lem & in effabilem : & sipos sit intellegi stabilem motũ suũ reburcã prebere

Expanded text:
natura concideret. neque enim, sicut structor aedium, cum fabricauerit, abscedit, natura concideret. neque enim, sicut structor aedium, cum fabricauerit, abscedit, atque illo cessante atque abscedente stat opus eius, ita mundus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde et quod dominus ait: pater meus usque modo operatur, continuationem quandam operis eius, qua uniuersam creaturam continet atque administrat, ostendit. aliter enim posset intellegi, si diceret: et nunc operatur, ubi non esset necesse, ut operis continuationem acciperemus, aliter autem cogit intellegi, cum ait: usque nunc, ex illo scilicet, quo cuncta cuquod scriptum est de sapientia eius: pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere
Abbreviated transcription (Latin):
Etndinato a pte : ttadidit ipm: Quid ergo mirum si dr̃ istumdiem quoerat xp̃s
in sepultura quieturis uolens &um hoenodo prȩnuntiare boperibus suis in anodie
requicut : deinceps operaturus ordinem sacculorum it illud uetes ir inour:
Pater meus usqi nun coperatur : potest &iam intellegidm̃ requie uire aconden¬
dis generibus creature : quia id traiam non condidit aliqua genera noua: Sen¬
cops autem usq nuno &ultra operari corundem generum amministrationem:
quactunc instituta sunt : Nonut ipso saltem dieseptimo potentia cius cicli&ter¬
rie oeminumq rerum quas condiderat gubernatione cerrar& : Alioquin com¬
tinuo dilaberentur: Creatort namq potentia & omini potentis atq: en initenen¬
tis urtus: causa sub sstendi est omni crtature Quacurtus ab cir: quȩ creeta
sunt regendis sualiquandoces sar& simul & illorum cesrar& specier omnsq

Expanded text:
inclinato capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, si deus istum diem, quo erat Christus inclinato capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, si deus istum diem, quo erat Christus in sepultura quieturus, uolens etiam hoc modo praenuntiare ab operibus suis in uno die requieuit, deinceps operaturus ordinem saeculorum, ut et illud uerum diceretur: pater meus usque nunc operatur? Potest etiam intellegi deum requieuisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera noua, deinceps autem usque nunc et ultra operari eorundem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. creatoris namque potentia et omnipotentis atque omnitenentis uirtus causa subsistendi est omni creaturae: quae uirtus ab eis, quae creata sunt, regendis si aliquando cessaret, simul et illorum cessaret species omnisque
Abbreviated transcription (Latin):
fecit non egendo : seb eatum intimauit: Quid er gotam humi le acfacile
affatu : & quid tam sublime atq arduum cogitat᷑ quã ds̃ requies cens ab
omnib: operib: suis quȩ fecit : Ptubirequiescens : nisiinscipso : Quia beatus
non : nisi seipso : Quando nisi semꝑ : Indieb: aũt quib: rerũ quas condidit con¬
sũ mationarrat᷑ : &abcis quictis dĩordo distinguitur : Quando : nisi insep¬
timo die quiearum sequitur ꝑ fectionem : A perfectis enimrequiescit : qui
nec ꝑ fectis eg& quobeatior eẽ possit : Et quod apudillum quidem quietieĩ
nec mane nec uespera est : quia nec aperitur initio : nec dauditͥfine : Per¬
fecus aut̃ operib eĩ manehab& : & uerperã non hab&: serfecta quippecre¬
atura bab& qđ dam initiũ suae conuersionis ad quietem creatorissui : sed
illa nonhab& finẽ qua siter minũ ꝑfactiomie sue sũ ca quȩ facta sunt: Ap hoc

Expanded text:
fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem, quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea, quae facta sunt. ac
Abbreviated transcription (Latin):
ille nobis ẽ quinos fecit : Haccerit igitur sũ maminime que suꝑba & uere pia requier
nostra : ut siuit ipse requieuit abomnibus operib: suis : quia non ei operasua sedio¬
re sibi bonum est quobeatus ẽ : ita & nos ab omnib: operib: nontantũ nr̃is uerum
etiamipsius non nisiin illo requicturosnos et̃ speremus : Idq. desideremus post
bona opera nr̃a quae in nob̵ agnoscimus illius potius eẽ : quam nr̃a : Vt &uam
sic postbona opera sua ips erquies cat : cum post bona operaquȩ abillo iustifi¬
cati fecerimus : in senobis requiem prestat : Magnum estenim nobis abillo ex¬
titisse : sed maiuserit in illo quieuirre : sicuti ipre nonideo beatus est quia
haec fecit : sed quia &iam factis nonegens insepotius quam in ipsis requieuit :
Inde nonoperissal quietis diem sc̃ificauit : quia non baec faciendo sedeis quȩ

Expanded text:
ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
requis  aqua nũ quã retesnt : Sedn diceraẽ requie ons ea faciends rihil aliud quã
non ficis e intellegero: Nisiauit̃ dieret᷑ requi eiuie a facas noneis egere quȩ fẽ¬
ut minus con m̃ dar&ur: Quitaq dic hoc conmendar oportuisse : nis septino in¬
tellegit : quis quis senaru numeri ꝑfectionem dequa supra lociti sumus ꝑfectionẽ
gredurȩ congruenter at hibitam eecolit : Sienim senario numero ꝑficienda fuerat
creatura : si cuti ꝑfecta est : eique requierdi nobis erat conmendanda : quad emons¬
trar&ur neo ꝑfects beatificari creaturis : s rocul dubio dieserat in haccõmenda¬
tione sũficandus : quis equtur sextum quo erigeremut adhanc requem concu¬
piscendam : ut & nos in illo requies camus : Neq enisimilitudo pia est : siue limus
se ab operib: suis : In quodam quippein aminutabili bono requies cere debemus: qđ

Expanded text:
requie, a qua nurequie, a qua nunon fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia est, si uelimus sse ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
in nobir : qđ nondict᷑ nisi cũ inserequiem prestat & nobis : Requies giturdĩ :
recte intellegentibus caest : quanullius indig& bono : Etideo &certa & no¬
bis & in illo est : quianos beati ficamur bono qđ ipse est : non i prebono qđ nor
sumus : Nã & nos aliquodbonũ ab illo sumus : qui fecit om̃abona ualde : in quib:
fecit & nos: Porro alia resbona preteripsum nulla ẽ : quã ipse nenfecit :
Acper hoc nullo pretersealio bono eg& : quibono qued fecit non eg&: Nec est
eius requies : ab omnibus operibus suis quae fecit : Quibus aut̃ benis lauda¬
biliter non eger& : sinulla feciss& : Nã aliam sic dici possat nullis egeus
bonis : non a facts inseipso requies cendo : uerũ omnino nulla faciendo: S dbo¬
na facere si non porr& : nulla cãt potentia . Si aut̃ poss& nec facer & : magna
cãc inuidentia: Quiaer go estomp̃s & bonus : om̃a ualde bona fecit: Quia

Expanded text:
in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus fecit et nos. porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono indiget, qui bono, quod fecit, non eget. haec est eius requies ab omnibus operibus suis, quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuidentia. quia ergo est omnipotens et bonus, omnia ualde bona fecit; quia
Abbreviated transcription (Latin):
s&r: Quienim exillo ita est quid quid ex illoest: ut eidebeat quod est : Ipse autem
nulli quod ex ipro est : debcat quod beatus est : screbus quas fecit diligendo pre¬
posuit : non scĩficans diem quo ea facienda inchoauit : nec illum quo ea ꝑfecit ne
illis uel faciendis uel factis augtũ eius gaudiũ uider&ur : sed eũ quo abipsis inreip¬
so requieuit : Et ipse quidem nũ quã ista requie taruit : sed nobis eã ꝑdiem septi¬
mũ ostendit : Hinc &iã significans non ꝑcipirequiem suã : nisi a ꝑfectis cũ ideã
intimandã non deputa uit diem : nisi qui ꝑ fectionem rerum omniũ sequebat᷑:
ã quisemꝑ ẽ : quietus est : Tunc nobis requieuit : cumserequieuis re monstra¬
uit : Illud quoq ad tendendũ est : qđ dĩrequiem qua dereiprobeatus ẽ nobis
insinuari oportebat : ut intellegamus quomodo dicitur &iam requies are

Expanded text:
set. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem set. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere
Abbreviated transcription (Latin):
mentis acer as sequi potest : quod tamen nisi cõe hoc: omnino ista scriptura ñ
poner& : Nicamsane : quod sentio : Haceduo indubitata preloquens : necd ñ
uelut post laborem desideratumue negotusui finemtem porali quadam requie
delcttatum : nec has litteras auctoritate tanta merito preminenter frustra
falso que dixisre : quod ds̃ ab omnibus operibus suis quȩ fecit. inseptimo
die requi euerit : eaq causa eundem diem sũ ficauerit : Nimirum ergo
qui auitium est & in firmitas animȩ itasuis operibus delectari : ut potius in eis
quam inserequiertat : In eis cum procul dubio molius aliquid in illa sit quo ca
facta sunt quamipra quȩ facta sunt insinuatur nobis dr̃ ꝑhanc scripturã quadicit᷑
requieuisse ab omnib: operib: suis quaefecit : Nullo opere suo sicdclatatus
quisi faciendicius eguerit uelminor futurus nisi feciss& : uelbettior cum fecir¬

Expanded text:
mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecis