comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e sibi regiã eligit iuã ñ declinans addext̾am ł ad fitustrã
Deniꝙ atestante ꝓpħa. semita iusti recta ẽ rect᷑ callis iꝰti ad am¬
bulandũ. Hii sunt᷑ qui salubri ꝯpendio cauti sunt. molestũ hũe
⁊̃ infructuosũ uitare cirtuitũ. u̾bũ abreuiatũ. ⁊ ab brruians
eligentes. ñ cuꝑe q̃cumq uident. s uend̾e magis q̃ possident
qui diligit pecuniã ñ saturab̾r pecunia. qui aũt esuriunte
sitiunt iusticiã. ip̃i saturabunt᷑. Iusticia siquid ratõneutẽ

Expanded text:
 ad sinistram. Denique attestante propheta, Semita justi recta est, rectis callis justi ad ambulandum . Hi sunt, qui salubri compendio cauti sunt molestum hunc et infructuosum vitare circuitum, verbum abbreviatum et abbrevians eligentes, non cupere quaecunque vident, sed vendere magis quae possident, qui diligit pecuniam, non saturabitur pecunia : qui autem esuriunt et sitiunt justitiam, ipsi saturabuntur . Justitia siquidem ratione ute
Abbreviated transcription (Latin):
parturiet sine fine mansurũ. Iam inqͥt hyemis tͣnsiit ymber
habut ⁊ recessit. flores apparuer̃t in t̾ra nr̃a. estiuũ tempꝰ adue¬
nisse cũ illo significans qui de mortis gelu inu̾malem qͣndã
none uite tẽꝑiem resolutꝰ. ecce ait noua facio omĩa. Cuiꝰ caro
seminata ẽ iumorte. refloruit inresurrecfõne. Ad cuiꝰ moy
odorẽ in campo cõ uallis ñr̃e reuirescunt arida. reralescunt fri¬
a filio
nouante omĩa delectatur ita ut dicat. Etre odor filii mei siẽ
odor agri plemi cui bñ dixit cdñs. sñ plem de cuiꝰ plenitudine
om̃s accepimꝰ. Sponsa tam̃ familiauꝰ ex eo sͥ cĩ nult flores le¬
git et carpit poiia quibꝰ ꝓpͥe asꝑgat intima constientie et ĩ¬
tͣnti sponso cordis lectulꝰ suaue rcoleat. Oportet enĩ nos si
crebrũ uolumꝰ habere hospitẽ xpm. corda nr̃a semꝑ habere
imimita fidelib testimoniis. cã de mia scił morientis. qͣm de¬

Expanded text:
it, imber abiit et recessit, flores apparuerunt in terra nostra : aestivum tempus advenisse cum illo significans, qui de mortis gelu in vernalem quamdam novae vitae temperiem resolutus, Ecce, ait, nova facio omnia : cujus caro seminata est in morte, refloruit in resurrectione; ad cujus mox odorem in campo convaliis nostrae revirescunt arida, recalescunt frin Filio innovante omnia delectatur, ita ut dicat: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus . Bene pleni, de cujus plenitudine omnes accepimus. Sponsa tamen familiarius ex eo sibi, cum vult, flores legit, et carpit poma, quibus propriae aspergat intima conscientiae, et intranti sponso cordis lectulus suave redoleat. Oportet enim nos, si crebrum volumus habere hospitem Christum, corda nostra semper habere munita fidelibus testimoniis, tam de mis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussum lancea. obꝑbriis saturatũ. tandẽ illam dilectã ani¬
mam  p᷑one ꝑ amicis sius. Ceriut hec ⁊ suã magis ip̃iꝰ amiã
gladiꝰ amoris tͣusu̾berat ⁊ dicit. Fulcite me florib stipate me
mał. qͥa amore langueo. Hec st̃ quippe mala pumca. q̃ inor¬
tũ int̾ducta dilecti. sponsa carpit ex ligno uite. acelesti pane
ppͥum mutuata saporẽ colorẽ a sangͥne xp̃i uidet dem̃ mortem
mortuã et mortis auctorẽ tͥumphatũ. uidec deinferis adt̾¬
ras. de t̾ris ad suꝑos captiuã duci captiuitatẽ. ut in nomĩe
tħu om̃e genu flectat᷑. celectiũ t̾reariũ ⁊ infernoꝵ. adu̾¬

Expanded text:
dilectam animam suam ponere pro amicis suis. Cernit haec, et suam magis ipsius animam gladius amoris transverberat, et dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. Haec sunt quippe mala punica, quae in hortum introducta dilecti sponsa carpit ex ligno vitae, a coelesti pane proprium mutuata saporem, colorem a sanguine Christi. Videt deinde mortem mortuam, et mortis auctorem triumphatum. Videt de inferis ad terras, de terris ad superos captivam duci captivitatem, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestiu
Abbreviated transcription (Latin):
fraglantia sponsũ ad se crebriꝰ reuisendã inuitet. Demq arr.
Qcce tu pulcher es dilecte nu ⁊ decorus lectulꝰ ñtfloridus.
Que lectulũ mõstrat satis qͥd desid̾et aꝑit. et cũ floricñ nuntiat
satis indicat unde qd̾ desiderat optin̾e p̃sumat. Nonenĩ desiue
m̾itis. s de florib agri cui bñdixit dñs. Delectat᷑ slorib ꝓp̃c qͥ¬

Expanded text:
nsum ad se crebrius revisendam invitet.. 8. Denique ait: Ecce tu pulcher es, dilecte mi et decorus; lectulus noster floridus . Quae lectulum monstrat, satis quid desideret aperit: et cum floridum nuntiat, satis indicat, unde quod desiderat obtinere praesumat. Non enim de suis meritis, sed de floribus agri, cui benedixit Deus. Delectatur floribus,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m. ꝓm̃ in excusabilis ẽ om̃is q̃ infideł. siñ diligit dnũm dm̃ su¬
uni. toto corde. tata anima. tota uutute sua. Clamat nẽpe intꝰ
ei in nata ⁊ ñ ignota ratõni iusticia. qͥa ex toto se illũ diligere de¬
lrat. cui totũ sedebere ñ ignorat berũ io difficile immo impossi¬
bile ẽ sius scił quẽpiã liberi ue arbitrii uirib semł accepta ad̾o.
ad dei extoto ouert̾e uoluntatẽ.⁊ ñ inagis ad ꝑpͥam torquere ea¬
ꝙ sibi tanqͣm ꝓpͥa retinere. sicut scriptũ est. Oñs que sua sunt q̃¬
runt. Q itẽ ꝓmͣ fluit sens et cogitationss hominis in malũ. Cõ
et hunc crucifixum. dum ammirãtes: ãplexantes suꝑ emi¬
net̃e scĩe saritatẽ in ip̃o. id uł tantillũ qd̾ sunt in tante dilec¬
tionis  diguatiõis uioẽ ñ repend̾e̾ cõfundũt᷑ facile ꝓinide pl
diligũt. qui se ampliꝰ dilectos intelligunt. Cui aũt muꝰ dona¬

Expanded text:
 inexcusabilis est omnis etiam infidelis, si non diligit Dominum Deum su inexcusabilis est omnis etiam infidelis, si non diligit Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua. Clamat nempe intus ei innata, et non ignorata rationi justitia, quia ex toto se illum diligere debeat, cui se totum debere non ignorat. Verum difficile, imo impossibile est, suis scilicet quempiam, liberive arbitrii viribus semel accepta a Deo, ad Dei ex toto convertere voluntatem; et non magis ad propriam retorquere, eaque sibi tanquam propria retinere, sicut scriptum est, Omnes quae sua sunt quaerunt : et item, Proni sunt sensus et cogitationes hominis in malum . CAPet hunc crucifixum: dum admirantes et amplexantes supereminentem scientiae charitatem in ipso, id vel tantillum quod sunt, in tantae dilectionis et dignationis vicem non rependere confunduntur. Facile proinde plus diligunt, qui se amplius dilectos intelligunt: cui autem minus dona
Abbreviated transcription (Latin):
digressi sumꝰ dũ demonstrare satagimꝰ eos qͣuoq qui xp̃m neᷤ¬
ciunt satis ꝑ legem nat᷑alẽ exceptis bonis corporis animeq
que suꝑ hoc dicta sunt iterent᷑. qui fuel infideł ignoret. stio cor¬
pori ñ ab alio in hac mortali uita supͣd ecta illa necessaria mini¬
trar unde udebcet s. hsutat. uñiudeat uñ spiret qͣm ab illo
qui dat escã onũ carui. qui solẽ suũ orriri facit suꝑ bonosr maldꝰ.
et pluit suꝑ iustos⁊ in iustoᷤᷤ quiꝰ itẽ uł ipiꝰ pucet alium eiꝰ que
in animã splendet. humane dignitatis austorẽ. pret̾ illũ ip̃m
qui ingenesi loquit᷑. fãciamꝰ hominẽ ad imaginẽ⁊ sumlitudi¬
nẽ nrã. Quis aliũ scĩe largitor ẽ existimat. nͥ eque ip̃m qͥ decet
hominẽ scientiã: Quis rursũ munꝰ sͥ aliunde uirtutis aut puter
datũ aut speret dandũ qm de manu mĩe dñi uirtutũ: Ileret᷑
q amari ꝓꝑter se ip̃m d̾s ⁊ ab inficeli qͥa si nesciat xp̃m. scit cñ se¬

Expanded text:
digressi sumus, dum demonstrare satagimus, eos quoque qui Christum nesciunt, satis per legem naturalem ex perceptis bonis corporis animaeququae super hoc dicta sunt, iterentur: quis vel infidelis ignoret, suo corpori non ab alio in hac mortali vita supradicta illa necessaria ministrari, unde videlicet subsistat, unde videat, unde spiret, quam ab illo, qui dat escam omni carni ; qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Quis item vel impius putet alium ejus, quae in anima splendet, humanae dignitatis auctorem, praeter illum ipsum, qui in Genesi loquitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram? Quis alium scientiae largitorem existimet, nisi aeque ipsum, qui docet hominem scientiam? Quis rursum munus sibi aliunde virtutis aut putet datum, aut speret dandum, quam de manu itidem Domini virtutum? Meretur ergo amari propter se ipsum Deus, et ab infideli: qui etsi nesciat
Abbreviated transcription (Latin):
a u̾bo asꝑo potis. Ou̾bũ asꝑum. osermo durꝰ. ite maledicti ĩ ignẽ
et̾nũ. Durior plane atq asꝑior illo qui cotidie nob̾ de memoria
passionis in eccłia replicat᷑. Qͥ manducat carnẽ meã ⁊ bibit¬
et̾nã. Hoc ẽ si opatimini et cũ regnabitis. C tñ pleriq ab hac
uoce resilientes ⁊ abenutes hodieq retͦrsum. respondent
ñ u̾bo s fcõ. Durꝰ ẽ hic sermo. quis pͭ eũ audire: Itaꝙ gen̾atõ¬
ciaꝵ u̾bũ mͦ crucis audire grauat᷑. ac memoriã passionie slbi
iudicat onerosã. herũ qͣlit̾ uerbi illiꝰ põdꝰ inp̃sentia sustinebit
iti maledicti inignẽ et̾nũ. qui paratꝰ ẽ diabolo ⁊ angłis eius:
Si x quẽ ꝓfecto cecidit lapis iste. ꝯteret eũ. at uͦ gen̾atõ rer¬

Expanded text:
 liberari. O verbum asperum, o sermo durus! Ite, maledicti, in ignem aeternum . Durior plane atque asperior illo, qui quotidie nobis de memoria passionis in Ecclesia replicatur: Qui manducat meam  compatimini, et conregnabitis. Et tamen plerique ab hac voce resilientes et abeuntes hodieque retrorsum, respondent non verbo, sed facto: Durus est hic sermo; quis potest eum audiretiarum, verbum modo crucis audire gravatur, ac memoriam passionis sibi judicat onerosam. Verum qualiter verbi illius pondus in praesentia sustinebit: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus? Super quem profecto ceciderit lapis iste, conteret eum. At vero generatio rec
Abbreviated transcription (Latin):
ui erãmone simł głari inc̾e dĩ nr̃i iħu xp̃i. ⁊sꝑare in pecume
suauẽ imemoriã ñ sentitis asꝑum ꝓculdubio inpsentic sen¬
tietis. Cet̾m fideł anima ⁊ suspuat p̃sentiã inhiant᷑. ⁊ łriemana
requiescit suauit̾. ⁊ donͤ idonea sit reuelata facie speculari
głam dei. crucis ignominia głatur. Sie ꝑfecto siesponsa ⁊ co¬
ta iã mp̃sentiaꝵ de memoria habundantie suauitatis tue
dñe iħu. pennas de argentataᷤ in nocentie uidelic pudici¬

Expanded text:
are in pecuniae suavem in memoria non sentitis, asperum procul dubio in praesentia sentietis. Caeterum fidelis anima et suspirat praesentiam inhianter, et in memoria requiescit suaviter, et donec idonea sit revelata facie speculari gloriam Dei in crucis ignominia gloriatur. Sic profecto sic sponsa et cota jam in praesentiarum de memoria abundantiae suavitatis tuae, Domine Jesu, pennas deargentatas, innocentiae videlicet pudici
Abbreviated transcription (Latin):
a u̾bo asꝑo potis. Ou̾bũ asꝑum. osermo durꝰ. ite maledicti ĩ ignẽ
et̾nũ. Durior plane atq asꝑior illo qui cotidie nob̾ de memoria
passionis in eccłia replicat᷑. Qͥ manducat carnẽ meã ⁊ bibit¬
sanguinẽ meũ halet uitã et̾nã. Hoc ẽ qui recolit mortem
meã ⁊ exemplo mro moxtificat m̃bra sua q̃ st̃ suꝑ t̾rã ħ̾et uitã
et̾nã. Hoc ẽ si opatimini et cũ regnabitis. C tñ pleriq ab hac
uoce resilientes ⁊ abenutes hodieq retͦrsum. respondent
ñ u̾bo s fcõ. Durꝰ ẽ hic sermo. quis pͭ eũ audire: Itaꝙ gen̾atõ¬
ciaꝵ u̾bũ mͦ crucis audire grauat᷑. ac memoriã passionie slbi
iudicat onerosã. herũ qͣlit̾ uerbi illiꝰ põdꝰ inp̃sentia sustinebit
iti maledicti inignẽ et̾nũ. qui paratꝰ ẽ diabolo ⁊ angłis eius:
Si x quẽ ꝓfecto cecidit lapis iste. ꝯteret eũ. at uͦ gen̾atõ rer¬

Expanded text:
a verbo aspero poteris. O Verbum asperum, o sermo durus: « Ite, maledicti, in ignem aeternum? Durior plane atque asperior illo, qui quotidie nobis de memoria passionis in Ecclesia replicatur: « Qui manducat carnem meacolit mortem meam, et exemplo meo mortificat membra sua super terram, habet vitam aeternam, hoc est, si patimini, et conregnabitis. Et tamen plerique ab hac voce resilientes, et abeuntes hodieque retrorsum respondent non verbo, sed facto: « Durus est hic sermo, et quis potest eum audiretiarum, verbum modo crucis audire gravatur, ac memoriam passionis sibi judicat onerosam. Verum qualiter verbi illius pondus in praesentia sustinebit: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus? Super quem profecto ceciderit lapis iste, conteret eum. At vero generatio rec
Abbreviated transcription (Latin):
dext̾̃a illiꝰ amplexabitur me. in leua reputans recodatoem
illiꝰ caricatis qua nulla maidẽ qd̾ animã slã posuit ꝑ ami¬
cis sius. in dext̾a uͦ beatã iusionẽ qm ꝑmisit amicis sius et
gaudiũ dep̃sentia maiestis. M̾ito illa dei ⁊ detfica uisio ila
diuine psendie mestimabił delectatõ in dexta ieputat᷑ deqͣ
et delectabiłr canit᷑. delectatones indext̾a tua usq infinẽ
¶ito in leua ãmirabilł illa memorata ⁊ memoranda dilecd
ollcͤatur. qt uon̾ tñseat iniqͥtas suꝑ eam sponsa recũbat er
requiescat. Merito gͦ leua sponsi sub capite sponse. suꝑ qͣm ui¬
delicet capõ suũ reclinata sustentet. hoc est m̃tis sue intẽ¬
cionẽ. ne incuruet᷑ et inelinet᷑ in carnalia ⁊ scłaria desideria.

Expanded text:
dextera illius amplexabitur me : in laeva reputans recordationem illius charitatis, qua nulla major est, quod animam suam posuit pro amicis suis; in dextera vero beatam visionem, quam promisit amicis suis, et gaudium de praesentia majestatis. Merito illa Dei et deifica visio, illa divinae praesentiae inaestimabilis delectatio in dextera deputatur, de qua et delectabiliter canitur: Delectationes dextera tua usque in finem . Merito in laeva admirabilis illa memorata et semper memoranda dilectio collocatur, quod donec transeat inquitas, super eam sponsa recumbat et requiescat. 13. Merito ergo laeva sponsi sub capite sponsae, super quam videlicet caput suum reclinata sustentet, hoc est mentis suae intentionem, ne inclinetur et incurvetur in carnalia et saecularia desideria:
Abbreviated transcription (Latin):
alueo mimme ꝯtentꝰ. cãpos ẽ uolupatis exũclans latius
iuis fu̾it occupare. statĩ suꝑ fluitas obuante mandato
cohibet᷑ ꝯdicit᷑. diliges ꝓximũ cuũ sicut ce ip̃m iustissi¬
nie quid̾̃ ut osors nat᷑e. ñ sit exsors ⁊ gr̃e. illiꝰ p̃sertĩ grẽ q̃¬
nat᷑e uisita ẽ. Qd sigͣuat᷑ homo fr̃nis ñ dico necĩtatib
sub uenire. s ⁊ uoluptatib de scruire. castiget ip̃e suas
siñ uult eẽ tnͣsgressor. Qͥntũ uult sͥ indulgeat. dũ eque
⁊ proximo tantũd̾ meminerit exibendũ. frenũ tͥ tẽpan¬
tie ĩponit᷑ ohomo ex lege uite ⁊ discipline. ne pꝰ ꝯcupisdẽ¬
tias tuas eas ⁊ ꝑeas. ne de bonis nate. hosti seruias amie.
hoc ẽ libidim. Quã iustiꝰ atq honestiꝰ amunicas illa cõ
uoluptatib cuis au̾t̾is. ⁊ iuxta doctͥnã apłi uctu uesti¬
tuq ꝯtentꝰ paulisꝑ suspend̾e ñ gͣuaris amorẽ tuũ a car¬

Expanded text:
alveo minime contentus, campos etiam voluptatis 594 exundans latius visus fuerit occupare; statim superfluitas obviante mandato cohibetur, cum dicitur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum . Justissime quidem, ut consors naturae non sit exsors et gratiae, illius praesertim grnaturae insita est. Quod si gravatur homo fraternis, non dico necessitatibus subvenire, sed voluptatibus deservire; castiget ipse suas, si non vult esse transgressor. Quantum vult, sibi indulgeat; dum aeque et proximo tantumdem meminerit exhibendum. Frenum tibi temperantiae imponitur, o homo, ex lege vitae et disciplinae, ne post concupiscentias tuas eas, et pereas, ne de bonis naturae hosti servias animae, hoc est libidini. Quam justius atque honestius communicas illa consvoluptatibus tuis averteris , et juxta doctrinam Apostoli victu vestituque contentus , paulisper suspen
Abbreviated transcription (Latin):
bus uento. haurire buccis aerem c̃nas. qͦ qͣsi. sulat fami
ne credas insanire. Sic ñ minoeis ĩ sanie ẽ supem̃ rat̃o. alea
relb putes quib oũq corporalib ñ magis iiflari qmͣ satiari.
refici corporalib queunt. Benedic anima niea dũo qui
repłet in bonis desideriũ tuñ. Replet in bonis excitat ad bo¬
nũ cenet ĩ bono. preuenit. sustinet. implet. Ip̃e facit ut
desideres. ip̃e ẽ qd̾ desideras. Dixi supͣ. cã diligendi dm̃ ds ẽ
uerũ dixi. nã ⁊ efficiens ⁊ finał. Ip̃e dat occasicnẽ ip̃e creat

Expanded text:
s haurire buccis aerem cernas, quo quasi consulat fami, nonne credas insanire? Sic non minoris insaniae est, si spiritum rarebus putes quibuscunque corporalibus non magis inflari, quam satiari. refici corporalibus queunt. Benedic, anima mea, Domino, qui replet in bonis desiderium tuum . Replet in bonis, excitat ad bonum, tenet in bono; praevenit, sustinet, implet. Ipse facit ut desideres; ipse est quod desideras. 22. Dixi supra: Causa diligendi Deum, Deus est. Verum dixi: nam et efficiens, et finalis. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ p̃t qͥ dm̃ ñ cliligit: Oportet gͦ dm̃ diligi pͥus. ut
in d̾o diligi possit ꝑximꝰ. Facit gͦ ⁊̃ se diligi d̾s qui ⁊ cet̾a bo¬
na facit.fac̃ aũt sic. Qͥ nat᷑am ꝯdidit. ip̃e ⁊ ꝓteg̃. Nam
⁊ ita ꝯdita fuit. ut haleat iuigit̾ necessariũ ꝓtectorẽ. quẽ
habuit ⁊ cõditorẽ. ut que nͥ ꝑ ip̃m ñ ualuit ẽẽ nͨ sñ ip̃o ua¬
leat om̃ino sb̾sist̾e. Qd̃ ne sane de se creat᷑a ignoret. ac ꝑĩ
sibi qd̃ absit suꝑbe arroget beneficia conditoris. uult ho

Expanded text:
qui Deum non diligit. Oportet ergo Deum diligi prius, ut in Deo diligi possit et proximus. Facit ergo etiam se diligi Deus, qui et caetera bona facit. Facit autem sic. Qui naturam condidit, ipse et protegit. Nam et ita condita fuit, ut habeat jugiter necessarium protectorem, quem habuit et conditorem: ut quae nisi per ipsum non valuit esse, nec sine ipso valeat omnino subsistere. Quod ne sane de se creatura ignoret, ac proinde sibi quod absit superbe arroget beneficia creatoris, vult ho
Abbreviated transcription (Latin):
minimũ ꝙ minimũ ẽ reputet. s minimũ exoꝑatione
maioꝵ. Nouit uer᷑ humilisq obediens.⁊ innuma ñ ꝯtemp¬
nere.⁊ in axime curare q̃ maxima sunt. intimo quodam
deuoti simoeriq anum sapore discernẽs quib deman¬
datis ei qͥ pre ẽ. sins qudãmͦ fũs respondeat c̃ ꝓpħa. Cũ mã¬
dasti mandata tua custodiri uimis. ubi qr ñ dicit uni¬
potest cẽ obinatio ĩ iusta uł mala. nũqͣm bonalicita ue tͣnͤ¬

Expanded text:
reputet; sed minimum ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, qpotest esse observatio injusta vel mala; nunq
Abbreviated transcription (Latin):
intelligo. qd ñ ab homine tͣditũ s diuinitꝰ pro¬
mulgatũ nͥ adeo qui t̾didit muc  omĩno ñ patit᷑. ut
exempli causa ñ occides ñ mechaberis ñ furtũ facies ⁊ re¬
liqua illiꝰ tabule legu scita. q̃ e sinullã ꝓrsus humauam
dispensatõnẽ ad mutunt. nͨ emꝙͣ hominũ ex bis aliqd̾

Expanded text:
 non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum, nisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur: ut, exempli causa, Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies , et reliqua illius tabulae legiscita: quae, etsi nullam prorsus humanam dispensationem admittunt, nec cuiquam hominum ex his
Abbreviated transcription (Latin):
alb̃is ut supͣ ta xatũ est neqͣqͣm relinquit᷑. De inde
reliqua pars q̃ in corporalib constat obseruantiis. ne ip̃a qͥ¬
dem in eiꝰ ita uoluitate posita ẽ ut eid̾ deseruiat uoluntati.
ẜ magis caritati. Neq enĩ abbas supͣ regłam ẽ. cui semel ⁊
ip̃e spontanea se ꝓfessione submisit. ⁊ si qd̾̃ negand̾ ñ ẽ dei

Expanded text:
abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum n
Abbreviated transcription (Latin):
dignitas. Differunt aũt ut iã dcm est quibedã a sem ui¬
cẽ gradib tres ute necessitates. nͨ una om̃s sequit᷑ uimu¬
tabilitatis.  frmitas. Nam exprina quid̃ ꝙ efficit᷑. ⁊ si
ñ penitꝰ inmutabile tñ uix mutabile eẽ ꝯstat. dũ solis illd̾
liceat mutare p̃latis. ⁊ hoc ñ nͥ fideli ⁊ ꝓuida dispẽsatõne. Qd̃
uero fit exseqñti q̃ ⁊maior ista ẽ. pene iam ĩ cõmutabile. soli
quippe deo ce̾ mutabile suꝑiꝰ demonstiitũ̾. fbrro qd̾ de no¬
uissima fit tanqͣm om̃iũ inaxima. omino in cõmutabi¬
congrue potest. qd̾ soli constat licere deo. dicat᷑ pene ĩ mu¬
tabile. qd̾ ne ip̃i qd̾ penitꝰ ĩnutabile noĩet᷑.
querit᷑. patet qd̾ magna exparte regularis tradi¬
cio subest eiꝰ qͥ p̃est. ⁊ si ñ uoluntati certe discretiomi. S di¬
citis. Quid gͦ relinqͥt᷑ necessitati: oludite qm̃ płimũ.
Omo quid quicqͥd desp̃ualib in ip̃a regła craditũ ẽ ĩmanu

Expanded text:
m est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispensatione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incommutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabicongrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominetur. quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu
Abbreviated transcription (Latin):
grediini mãdatũ d̾i ꝓpt̾ tͣclit̾õnes uĩas: Si aũt dolet seotẽp¬
ni magͣr homo p̃ illo qͥ decet hominẽ scientiã ꝯsoletur illa qͣm
⁊ uoꝰ posuistis samuelis sentẽcia. qͣ int̾ lepͣm ⁊ lepm uidet᷑ disc̾¬
nere sic. Si pecrau̾it uir ĩ uirũ ꝓꝑiciꝰ¬
aũt in dm pẽcau̾it qͥs orabit ꝓ eo:
Ego gͥ sime hoc angi
articulo sentiã. ut aut clm̃ aut
hominẽ offend̾e necesse
sit: deũ potiꝰ libent̾ eligo ñ offend̾e. Et quid̾ tueiꝰ iustiꝰq. Habeo
nẽpe exp̃senti ꝓphe capitulo de hominis lesione meã osolatõ¬
nẽ. dei scił ꝓꝓiciatõnẽ. Cet̾um d̾o offenso quis orabit ꝓme:
Si ail hominẽ ꝯ fugero. id quid̃ scͥptura ñ ꝯsulit. qͥn ĩmo ma¬
ledictꝰ ait qͥ spẽ ponit in homine. Merito ꝓ inde. Si aũt id̾m
peccau̾it. etiã si sb̾intelligat᷑ pp̾ hominẽ qͥs orabit inqͥt ꝓeo:¬

Expanded text:
pter traditiones vestras? Si autem dolet se contemni magister homo prae illo, qui docet hominem scientiam; consoletur illa, quam et vos posuistis, Samuelis sententia, qua inter lepram et lepram videtur discernere sic: Si peccaverit vir in virum, propiautem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo? Ego igitur si me hoc angi articulo sentiam, ut aut Deum, aut hominem offendere necesse sit; Deum potius libenter eligo non offendere, et quidem tutius justiusque. Habeo nempe ex praesenti prophetae capitulo de hominis laesione meam consolationem, Dei scilicet propitiationem. Caeterum Deo offenso, quis orabit pro me? si ad hominem confugero, id quidem Scriptura non consulit; quinimo: Maledictus, ait, qui spem ponit in homine . Merito proinde. Si autem in Deum peccaverit, etiamsi subintelligatur Propter hominem, quis, inquit, o
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: Iam uͦ de illo qui p̃cipit. ⁊ itẽ de eo qd̾ p̃cipit᷑. huł¬
cemodi adu̾tenda erit scd̾m rationẽ distinctio. ut cuiꝰ
int̾ p̃ceptores reuerentior nob̾ imminebit auctoritas. eiꝰ
grauior formidet᷑ offensio. ac mandati cuiꝰq maioris tnͣs¬
gressio cdãpnabilior estimet᷑. Meliꝰ siquid̾ ẽ obedire deo qmͣ
hominib.⁊ ĩ ip̃is meliꝰ magistͥe qͣm ẽ discipulis. Poero in
magr̃is meliꝰ nr̃is qͣm extraneis. Quib aũt ostat melius

Expanded text:
tatis? Jam vero de illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujtatis? Jam vero de illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujuscemodi avertenda erit secundum rationem distinctio, ut cujus inter praeceptores reverentior nobis imminebit auctoritas, ejus gravior formidetur offensio, ac majoris cujusque mandati transgressio, damnabilior aestimetur. Melius siquidem est obedire Deo, quam hominibus; et in ipsis melius magistris, quam condiscipulis; porro in magistris, melius nostris, quam extranei
Abbreviated transcription (Latin):
tio. S int̾est sane qͣ causa. quo affectu. qͣ intencione. qͦ
p̃cipiente. in quo precepto malũ hoc cõmiitat᷑ Et quidã
nullã ꝓrsusĩobedientiã dicoparinducendã. ñ tam̃ omnẽ
pari estimandã ꝑiculo. Cnĩuꝰ mandatũ dĩ ẽ ñ occides. facgͦ
duos honncidas.⁊ unũ quid̃ spoliandi cupiditate. alt̾um
uͦ necessitate sest defendẽdi facinꝰ ꝑpetͣsse. qlnũ hic satis e¬
uident̾ int̾ leprã ⁊ leprã causa separat. faciens utiq dispa¬
rẽ ualde culpam uniꝰ eiꝰdẽq tͣngressionis: Qͥd uͦ si hunł
subita ira. illũ studiosa malicia. aut uetꝰ odiũ forte ad
idẽ scelus impulerit: Nũqͥd nã simili pẽsandũ erit uidi¬
tio. qd̾ tam dissimili fcm ꝯstabit affectu: Nil deude in¬
cestiꝰ obsdemꝰue. qmͣ illas filias pat̾nũ usurpasse. cubitũ.
Et tñ qͥs ñ uideat qͣntũ euacuau̾it. aut attenuau̾it tͤpiꝰ
nefandiq rratũ flagitii. pietas intentõnis. ⁊ ĩtentio pie¬

Expanded text:
. Sed interest sane qua causa, quo affectu, qua intentione, quo praecipiente, in quove praecepto malum hoc committatur. Et quidem nullam prorsus inobedientiam dico parvi ducendam, non tamen omnem pari aestimandam periculo. Enimvero mandatum Dei est: Non occides . Fac ergo duos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditate, alterum vero necessitate sese defendendi facinus perpetrasse. An non hic satis evidenter inter lepram et lepram causa separat, faciens utique disparem valde culpam unius ejusdemque transgressionis? Quid vero si hunc subita ira, illum studiosa malitia, aut vetus odium forte ad idem scelus impulerit? numquidnam simili pensandum erit judicio, quod tam dissimili factum 506 constabit affectu? Nil deinde incestius obsceniusve, quam illas filias Lot paternum usurpasse concubitum : et tamen quis non videat, quantum evacuarit aut attenuaverit turpis nefandique reatum flagitii pietas intentionis, et intentio pie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtigerit. Media quippe st̃. equib illa uidelie p̃cepta cõ¬
stituuint᷑ q̃ nos facticia noĩantis. longe utiq dispare̾ a
nat᷑alib qntũ ĩ ip̃is ẽ gerentia necessitatẽ. ẽ tñ n siñ of¬
fensa negligi.nͨ cõtempnisiũ cͥmine. uł ip̃a u queant in¬
uncta abhis clũ taxat quib ꝓprie dicit᷑. qui uos audit
me audit. ⁊ qui uos sꝑuit me sꝑnit. Licet nãꝙ ip̃a ꝑse
ia ĩcti oꝑis qualitas inuoxia sit. ad iũcte tũ anctorita¬
tis pond̾ obuoxiũ mandato. mandatũq peccato noxiũ

Expanded text:
contigerit. Media quippe sunt, e quibus illa videlicet praecepta constituuntur, quae vos factitia nominatis, longe utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa negligi, nec contemni sine crimine vel ipsa queant, injuncta ab his duntaxat quibus proprie dicitur: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit . Licet namque ipsa per se injuncti operis qualitas innoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandat
Abbreviated transcription (Latin):
ua mente iã tacelo: Qua fronte tam loquar: Eir¬
bris eplis ⁊ nuniciis cogitis me arit ꝓpriã ptodere
imꝑiciã. aut officiũ renuere caritatis. Et ego malens sñ
illa q̃ miflat. qm alsq illa que edificat inueniri. uictꝰ tã¬
demp̃cib ur̃is Duris untio nodis ungues ten̾os. ⁊ ut u̾eor
ego ñ aliud qͣm tͤrendos. S hoc in cassum. Nã mea me ut
seͥbitis et p̃scͥbitis tã absentis scripta qͣm u̾ba p̃sentisar¬
guunt excusantẽ. Quis enĩ iã relinqͥt᷑ mͥ uł de inpossibi¬
ñ meo fidens ingenio abyssũ ingreclior q̃stionũ nesciẽs
d̾s scit qͣ emĩsurꝰ p̃sto caritas erit. utinã itaru̾itas. Si quo¬
minꝰ exaiset effectũ defectꝰ paciꝰ ingenii. uoluntatẽ c̾te
ñ culpabitis. Tẽptaba aut sasdẽ si pot̾o q̃stucłas sb̾ epł ari
cunctas buitate redige̾ ⁊ si ñ epła breui. Mirum sic ud̾
ñ ẽ si fuero ego longior in exponẽdo. ẽ uos tm̃ cas penẽdo
duas ⁊ ip̃as satis longas epłas texueritis.

Expanded text:
ua mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiis cogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibi vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, quaestiunculas sub epistolari cunctas brevitate redigere, etsi non epistola brevi. Mirum siquidem non est, si fuero ego longior in exponendo: cum vos tantum eas ponendo, duas et ipsas satis longas epistolas texueritis.
Abbreviated transcription (Latin):
orro maiora minoraq mandata dixerim. sccłm qd̾
magis minꝰue uelle ꝯsticerit ip̃m qui p̃cipit. siue
hominẽ siue dm. Est uerbi gr̃a mandatũ. ñ furaberis.
eqͥssimo deo ñ eque displicere tenaces atq flus. ⁊ qr de duo¬
b malis plꝰ uelit nos tenere nr̃a qͣm tolłe aliena.⁊ ita
minꝰ pecrare qui ñ tͥbuit sua. qm qui ñ flirat᷑:. S ⁊ ĩmã¬

Expanded text:
d magis minusve velle constiterit ipsum qui praecipit, sive hominem, sive Deum. Est, verbi gratia, mandatum, Non furaberis ; aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare qui non tribuit sua, quam qui non sua fura
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluti sp̃e inditiũ ẽ eo facillime ueniã ꝓm̾eat᷑. qͦ uix
uł poc̃m reputat᷑. Quid ẽ scient᷑ ⁊ ex delib̾atiõe in u̾ba ocio¬
sa silentio licet ñ indicto lingͣ laxat᷑. nũqͥd hoc tñ neget
quispiã usurpari contͣ regłam u̾itatis: Uñ nimir̃ ⁊ ratio
ex igenda ẽ in futo iuditio iudice ip̃o t̾rifice admodũ comi¬
nante. qr de om̃i u̾bo ocioso reddẽt homines rationẽ indie
iudicii. Hen nob̾. que nã pot̾it reddi ratio de ocio: Alioqͥn
ociũ ñ est. si ñomĩno ratiõe uacuũ est. Et tñ qͥs nesciat uñ
detͣctionis uerbũ qͣntũ etiã ĩnm̾is talib. id ẽ cciosis pre¬
pond̾et ad delictũ i̾itũq dãpnationis. Quid ita: bidelie
qͥa discretio ẽ in mandatis. ꝯseqñt̾ ⁊ in cłpis. ut sic̃ dixerã

Expanded text:
eo facillime veniam promereatur, quo vix vel peccatum reputatur. Quid, quod scienter et ex deliberatione in verba otiosa, silentio licet non indicto, lingua laxatur? nunquid hoc tamen neget quispiam usurpari contra regulam Veritatis? unde nimirum et ratio exigenda est in futuro judicio, Judice ipso terrifice admodum comminante, quia de omni verbo otioso reddent homines rationem in die judicii . Heu nobis! quaenam poterit reddi ratio de otio? Alioquin otium non est, si non omnino ratione vacuum est. Et tamen quis nesciat unum detractionis verbum, quantum etiam innumeris talibus, id est otiosis, praeponderet ad delictum meritumque damnationis? Quid ita? Videlicet quia discretio est in mandatis, consequenter et in culpis: ut sicut dixeram
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ ꝓfess est quispiã obedierit. melior tñ ẽ ex d̾i amore
obedit᷑. Illa quippe obedientia necessitatis ẽ ista cautatis.
Illũ aũt optimũ cdixerĩ obediẽtie gradũ. c̃ eo anino opꝰ¬
inuinctũ u recipit᷑ quo ⁊ precipit᷑. Cũ enĩ exuolũtate iu¬
bentis pendet intentio exequẽtis fit ut ⁊ nͨ maiꝰ minorib
ii nunꝰ maiorib cõfuse ⁊ ut assolet ad implendũ qd ĩ iungi¬
tur. subiecti itudiũ impendat᷑. s moderante aĩo queq
ꝓsua dignitate imꝑia. modũ sciat ut᷑biq seruare. tã
mobseruando uidelie iussa. qmͣ in cauendo ꝓhibita.ñ ꝙ

Expanded text:
fessus est, quispiam obedierit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum opus recipitur, quo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitate imperia, modum sciat utrobique servare, tam in observando videlicet jussa, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
tatis exegerit. absit tam̃ ut hominis ciuꝰpiã sũdat᷑ uollita¬
ti .duꝑ frm̃ sane tͣnsgressiones ñ suꝑ patrũ tradiciones
ꝯsticuit᷑ id abbas eligit᷑. mandatoꝵ cultor ⁊ ultor uicioꝵ. ar¬
bitror namq scãs illas obseruãtias p̃latoꝵ p̾dentie ⁊ fideieͤ¬
ditas. ñ subditas uoluntati. Hinc ẽ qd̾ isdẽ legis lator ĩhis
q̃ abbati dispensanda reliqͥt caute nusqͣm ut memini uo¬
luntatẽ. s aut ꝯsiderationẽ. aut dispositõnẽ. aut ꝓuidentiã.
aut certe arbitͥum seu aliqͥd huiꝰ modi ponit. uolens nimi¬
rũ ꝓuidũ fidũq dispẽsatorẽ. ratoms uͥ forte dispẽsat sequi
uidiciũ. ñ sue placitũ uoluntatis. Unde ⁊ intimat ei ñ semł.
qd̾ de omĩb iudiciis sius deo redditurꝰ sit ratõnẽ. Lego pro¬
fecto in regła. Hec cõsideratõ penes abbatẽ sit ⁊ hoc uł illud ẽe
in ꝓuidentia uł arbitͥo sen dispensatiõe abbatis. Ut aut pro

Expanded text:
is cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro
Abbreviated transcription (Latin):
sine qñ ꝑpħ̾am ẽ muliere fornicaria nusteri p̃cepit. Qͦ
utiq alt̾um qͥd nͥ graue furti facimꝰ. alt̾um qͥd. nͥ flagi¬
cii tͤpitudo reputaret᷑. si ñ excusasset ut̾mq fc̃m aue¬
sic̃ ꝓpħas familiare dei cõsiliũ accepisse unde ⁊ unũ exem¬
plũ pono qd̃ eccurrit de sansone. qui se ip̃m una ẽ hostib
oppinens int̾fecit. Qd̾ utiq fr̃m si defendit᷑ ñ fuisse pccm.
puatũ habuisse ꝯsiliũ ĩ dubitant̾ credẽdus ẽ isi de scrip¬
tura hoc ñ habemꝰ.
am uero necessariũ in cõmutabile. quid accipi uelimꝰ
Et quid̾ nil cog̾entiꝰ qm qd̾ diuinait᷑ constat ⁊ et̾na ra¬
eione firmatũ. ut uulla ex causa possit. uł ab ip̃o deo
aliqͣtenꝰ ĩ mutari. Sb̾ hoe gen̾e est Som̃is illa sermeᷤ¬
nis lĩiei ĩ mõte habiti sp̃alis traditio ⁊ quieqͥd de dilectõ¬
ne. humilitate. mansuetudine. cet̾is ꝙ uirtutib tam¬

Expanded text:
etam cum muliere fornicaria misceri praecepit . Quorum utique alterum quid nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputaretur, si non excusasset utrumque factum auc, sicut prophetas, familiare Dei consilium accepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hostibus opprimens interfecit . Quod utique factum si defenditur non fuisse peccatum, privatum habuisse consilium indubitanter credendus est, etsi de Scriptura hoc non habemus . 7. Jam vero necessarium Incommutabile quid accipi 503 velim? Equidem nil congruentius, quam quod divina ita constat et aeterna ratione firmatum, ut nulla ex causa possit, vel ab ipso Deo, aliquatenus immutari. Sub hoc genere est omnis illa Sermonis dominici in monte habiti spiritualis traditio, et quidquid de dilectione, humilitate, mansuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
fiu̾nt. pro caritate ꝙͦ uͥ expedire uidebit᷑ uł omitant᷑ uł
int̾mitant᷑. ł iun aliud forte ꝯmodiꝰ demutent᷑. sic̃ e regio¬
ne iniquũ ꝓcul dubio foret. si statuta pro caͣritate cõtͣ
caritatẽ tenerent᷑ : ẽenẽt gͦ fixã firmãq ĩmobilitatem.
etiã apd̃ p̃latos. q̃ exstabili necessario st̃. s qͣtinꝰ cautati
deseruiunt. Nũqͥd aũt hoc ego uł solus sentio. uł pͥmus
dico: Qnñ hoc ip̃m et papa gelastꝰ sensit: dit siquidẽ. ubi
necessitas ñ e̾: ĩ cõu̾tibila maneãt scõꝵ patrũ decreta. Leo

Expanded text:
fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem, etiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati deserviunt. Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreta. » Leo
Abbreviated transcription (Latin):
magis ead̾ diuisio apparebut. si eiꝰ m̃brũ qd̾ dictũ est
necessariũ rursũ ħ in tͥa subduudat᷑. stabile. ĩ uiolabile. ĩ¬
cõmutabile. Et quidẽ stabile dixerĩ. ꝙ ita ẽ necessarium.
ut ñ cuilib hominũ mutare illd̃ fas sit nͥ solis dispẽsato
si qua sũt alia eccłastica instituta digne auctoritatis.
Que qm̃ a scĩs tradita sunt sanctita stabilit̾ ꝑseuerant
nec omĩno cui ius subiectoꝵ ea aliqͦm uariare ul mu¬
tare ꝯcedit᷑. Quia tũ ab hominib etiã ꝑ homines lo¬
o& ⁊ officio uł canonica electione succedentes. licite¬
eg
Ubi sane qui hec legit attendat me caute ñ dicere ca posse.
uł ab istis leuit̾ ꝓuoluntate mutari. s exratione fidelit̾
magis expediret. nͨ plane ad aliud qm ad lucrũ uł custo¬
diã caritatis. Quãdui gͦ caritati militãt ĩmobilit̾ fixa
sunt. mutari omĩno nͨ ab ip̃is quid̃ p̃positis sine offensa
possũt. Ac si e contͣrio ꝯtͣria forte aliqͣndo caritati uisa fue

Expanded text:
si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabile, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet hominum illud mutare fas sit, nisi solis dispensatorsi quae sunt alia ecclesiastica instituta dignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuer
Abbreviated transcription (Latin):
ris illa institutio qͦmͦ ⁊ qͣtinꝰ sit pensanda ꝓfitentib eã.
utrũ iudelic cuncta q̃ eõtinet putãda st̃ eẽ p̃cepta. ascq̃n¬
ñ gͣnus culpe ip̃oꝵ sit p̃uaricatio an cerit quedã sint de pu¬
tanda imꝑiis quedã ꝑ ꝯsilus reputãda. quo partĩ ea lice¬
at. partĩ ñ liocat oĩo p̃t̾gredi. Eͣt si hoc ultumũ det᷑ dis¬
tingui a me tunc demũ etos ac ꝓpͥe cuiꝰ ꝙ partis limites
flagitatis. ne cui forte ꝑ uarias senso su opiniones licẽ¬
tius uagandi det᷑ ocusio. siꝙ liquare culicẽ ⁊ camelũ
glutire cõtingat. si nesciat qntũ cure uł oꝑe sue quiby¬
q debeat obseruantiis. Hic ẽ qntũ recolo totꝰ ur̃e illiꝰ particio¬
nis sensꝰ. ⁊ si ñ u̾ba. Quod añt subũgitis et ꝑgitis inqͥre

Expanded text:
tentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequennon gravis culpae ipsorum praevaricatio: an certe quaedam sint deputanda imperiis, quaedam pro consiliis reputanda, quo partim ea liceat, partim non liceat omnino praetergredi. Et si hoc ultimum detur, distingui a me tunc 501 demum certos ac propriae cujusque partis limites flagitatis: ne cui forte per varias sui sensus opiniones licentius vagandi detur occasio; sicque liquare culicem et camelum glutire contingat, si nesciat quantum curae vel operae suae quibusque debeat observantiis. Hic est, quantum recolo, totus vestrae illius partitionis sensus, etsi non verba. Quod autem subjungitis et pergitis i
Abbreviated transcription (Latin):
scłm illã regłam abbas mĩs mͥ aliud forte iupon̾e tẽptau̾it
qd̃ ñ sit scrłm regłam. aut etiã qd̃ ñ sit scd̾m ista ĩstituta.
uerbi causa basilii augꝰtum. pacomii. q̃ nã mͥ q̃so in hac
re uecessitas ĩminet obseqñdi: Solũ quippe id ame posse
exigi arbitror qd̾ ꝓmisi.
idetis gͦ iam obedientie limites quos reqͥritis. Simo¬
dus obeditionis. tenor ꝑfessionis. ne ͤ se ualet extend̾e
potestas imꝑantis. nͥ qͣtinꝰ aitigerit uotũ ꝓfitentis. ꝓfecto
citͣ ⁊ ultͣ. nͦñ etiã ꝯtͣ. quid aliud qͣmͣ obedientie lunites qucdã
censuerĩ. ⁊ his sius t̾minis uirtutẽ eandẽ circũcludi: Quã¬
obrẽ quisq ꝓfessus in qͦ uis gen̾e salutifere uite. nͨ ultra
obediͣcie legẽ cogendꝰ nͦ citͣ ẽ in hibendꝰ qmͣ sua ip̃iꝰ uidet᷑
cõplecti profenio. Qͣnto minꝰ ꝯtra: Isgͦ qui mediꝰ ẽ uite mo¬
dus p̃fixus uoto. ꝓfessione firmatꝰ tanqͣm lignũ qd̾ erat

Expanded text:
aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Augustini, Pachomii, quaenam mihi, quaeso, in hac re necessitas imminet obsequendi? Solum quippe id a me posse exigi arbitror, quod promisi. Videtis jam ergo obedientiae limites quos requiritis, si modus est obeditionis, tenor professionis, nec se valeat extendere potestas imperantis, nisi quatenus attigerit votientiae limites quosdam censuerim, et his suis terminis virtutem eamdem circumcludi? Quamobrem quisque professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, professione firmatus, tanquam lignum q
Abbreviated transcription (Latin):
pi puto. uidetis qnͣtũ necessitati t̾buit᷑. subthit᷑ uolũtati:
Qͥd etiã: Nõne iegłaris ip̃a ꝓfessio qͣ se iunior sb̾dit spõte
pori. eque alligat ⁊ priorẽ: Cõmunis equid̃ pacti pari reor
utrũq necessitate ten̾i. fieriq duos ꝑ umiꝰ sponssonẽ alt̾u¬
t̾m debitores. fideł cure unũ. alt̾m humilis obedientie. Qͥ d¬
nã gͥ iã uolũtati reliquit᷑. uͥ ⁊ p̃latꝰ debiti necessitate tenet᷑.
O ⁊ de hoc itẽ ñ parũ p̾lati p̃scribit᷑ uoluntati. qd̾ is qͥ ꝓfitet᷑¬
sporidet quid̃ obedientiã. ñ tam̃ om̃imodã. s det̾minate scd̾m
irgłam. nͨ aliã qmͣ scĩ bñdicti. ut oporteat eũ qͥ pre est ño
freua sue laxare uoluntati suꝑ subditos set p̃fixam ex regła
sebi scire. m̃surã.⁊ sic sua derũ imꝑia moderati. cura id solũ

Expanded text:
buitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc itespondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam; nec aliam, quam sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum,
Abbreviated transcription (Latin):
sionis. Nec ultͣ extendi uͦ cõtͣhi citͣ Nil me p̃latꝰ peohilrat
eoꝵ que ꝓmisi. uͨ plꝰ exigat qm ꝓmisi. Uota mea nͨ augrat
sine meaͣ uolũtate. nͨ minuat sine certa necessitate. Neces¬
sitas quippe ñ halet legẽ. ⁊ ob hoc excusat dispẽsatd̃nẽ. bo¬
dũ altiorẽ usurpat. Alioqͥn ⁊ absq necessitate remissio uo

Expanded text:
latus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa necessitate. Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excusat dispensationem. Vodum altiorem usurpat
Abbreviated transcription (Latin):
debrat sine lege. s qͥa ñ sit sublege. ininime quipx cõtẽp¬
tꝰ uotosue. cuiꝰcumq ꝑfessionis. qmͣ suꝑat animi cleuotioẽ.
Qmiqͣm nͨ istã regła ip̃a tacuerit uͥ monet. si frĩ impossibi¬
lia inuingunt᷑. ut ꝯfidens de aduitorio dei obediat exdari¬
tatr. Iͥn ead̃ demiq regła t̾ciꝰ humilitatis describit᷑ grad̾.
ut om̃i obedientia monachus se subdat maicei. Dicẽs

Expanded text:
uippe contentus voto suae cujuscunque professionis, quam superat animi devotione. Quanquam nec ista Regula ipsa tacuerit, ubi monet, si fratri impossibilia injunguntur, « ut confidens de adjutorio Dei, obediat « ex charitate . » In eadem denique Regula tertius humilitatis describitur gradus, « ut omni obedientia monachus s
Abbreviated transcription (Latin):
tis. uoluntauũ m̾ito dix̃im ñ necessariũ. At ñ hoc ip̃m
qd̾ dico uoluntariũ. siquis exꝓpͥa uoluntate semel admise¬
rit ⁊ ꝓmiserit de uniceps tenẽdũ. ꝓfecto ĩ necessatiũ s̾ ip̃e cõ¬
uertit. nͨ iam lib̾um habet dimitt̾e. qd̾ añ tñ ñ susciꝑe
lib̾um ħuit. Ideo ꝙ ꝙ exuoluntate suscepit. ex necessitate
labia mͣea. et exore suo aut ꝯdempnari ia iistificari. Ect̃m
de spualib. uerbi causa. caritate. humuilitate. mãsue¬
tudine. q̃ ñ tam ipm̃ ostat ĩstitusse qm dm̃ ⁊ ob hoc penit̾

Expanded text:
tis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ipsum quod dico voluntarium, si quis ex propria voluntate semel admiserit et promiserit deinceps tenendum, profecto in necessarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet dimittere, quod ante tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque quod ex voluntate suscepit, ex necessitate labia sua, et ex ore suo aut condemnari jam, aut justificari. Caeterum de spiritualibus, verbi causa, charitate, humilitate, mansuetudine, qua non tam ipsum constat ins
Abbreviated transcription (Latin):
terioꝵ dei. Nouit aũt fidelis seruus et p̾dens. quẽ cõstituit
dñs suꝑ familiã suãibi tm̃ usurpare dispẽ sat̾onẽ. unde
bonã possit habere recõpẽsacionõ Hoc quippe q̃rit᷑ inter
dispensatores. ut fideł quis inueniat᷑. Et ead̾ fortasse fide¬
litas asubditis nichilominꝰ exigit᷑ in obteꝑando q̃ ap̃positiᷤᷤ
diuisionẽ integrã eẽ ac sufficiẽtẽ. si mͦ ꝑsone distinguãt᷑¬
⁊ tempora. dũ subiectis quid̃ sit om̃is regłaris institutio.
qͣntũ dũ taxat ad corporales obseruantias ꝑtinet. ante ꝓ¬
fessionẽ uoluntaua. pꝰ ꝓfessionẽ uecessaria. p̃latis uͦ partĩ
uoluntaria. ut que uiuenta ab homine. partĩ necessaua ut¬

Expanded text:
teriorum Dei . Novit autem fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam, ibi tantum usurpare dispensationem, unde bonam possit habere recompensationem. Hoc quippe quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxat ad corporales observantias pertinet ante professionem voluntaria, post professionem necessaria: praelatis vero partim voluntaria
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑. nolle acqͥescere. Nõ ait ñ acqͥeste̾: s nolle acqͥe r. ut
ñ iussionis simplex ip̃a tnͣsgressio. s uoluntatis suꝑba
tentio scelꝰ ydolat̾r reputet᷑. Nõ ẽ eñ id ip̃m nolle obe¬
dioe. ⁊ ñ obedire. Hoc qͥppe int̾dũ eruixris ẽ. ñ ñ qͣm ⁊ĩfir¬
nutatis. illd uͦ aut odiose ꝑtinatie. aut ꝯtumatie ñ¬

Expanded text:
iae nolle acquiescere . Non ait, Non acquiescere; sed, nolle acquiescere: ut non jussionis simplex ipsa transgressio, sed voluntatis superba contentio, scelus idololatriae reputetur. Non est enim id ipsum nolle obedire, et non obedire. Hoc quippe interdum erroris est, nonnunquam et infirmitatis: illud vero aut odiosae pertinaciae, aut contumaciae n
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝑicło. Cetum sic̃ ñ om̃ia uniꝰ eẽ ꝯstat uł necessitatis
uł utilitatis. uł clignitatis: sc ñ una de om̃iũ tnͣsgres¬
sione fertur sententia. nͨ paria manẽt discriminadiᷤ¬
pares culpas. Porro nͦ pari culpa negligunt᷑: q̃ ñ pari cͤa
p̃cipuĩt᷑ nͨ pari ꝓunide pena punũt᷑. Ecce enĩ euangłiũ
tã flagitiũ crapule. qmforncatõnis tͣpitudinẽ dampnat.

Expanded text:
n omnia unius esse constat vel necessitatis, vel utilitatis, vel dignitatis: sic non una de omnium transgressione fertur sententia, nec paria manent discrimina dispares culpas. Porro nec pari culpa negliguntur, quae non pari cura praecipiuntur; nec pari proinde poena puniuntur. Ecce enim Evangelium tam flagitium crapul