comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quare : lexenĩ irã oꝑat᷑. id÷ uin¬
dictã dĩ: lex ñ dedit illã ꝓmissi¬
onẽ abrahȩ sed ꝑuindictã opat᷑
dũ dic̃ dentẽ ꝓdente. & qͥ occidit
occidat᷑. U̾bi ñ ÷ lex nec p̃uarica¬
.test. U̾biñ ÷ lex naturat᷑ non᷑
tanta p̃uaricatio ensdẽ legis:
Uerbi grã: quã dui iinfantib:
non iuget intelligentia aut¬

Expanded text:
Quare? Lex enim iram operatur, id est vindictam Dei. Lex non dedit illam promissionem Abrahae, sed vindictam operatur, dum dicit: Dentem pro dente. Et qui occiderit, occidatur. Ubi non est lex, nec praevaricetest: ubi non est lex naturalis, non est tanta praevaricatio ejusdem legis. Verbi gratia: Quandiu infantibus non
Abbreviated transcription (Latin):
agendũ: Sepulchrũ patens es ⁊
guttur eoꝵ: hoc deuidȩis ꝓpriȩ
intelligitur: quã uis & dephiloso¬
.phis possit accipi Sepulchrũ
ficientes eos. in anima. sicut scribȩ
& pharisȩi & philosophi gentium
quoꝵ hora & fauces adhȩc pate.¬
.bant. ut simpliciores quosq sua
praue doctrina int̾ficerent.
ex istit. qͥ malũ aꝑtis iuditus cogr¬
tando meditatur : Acdeinde
inp̃sentia. sine aliquo metu aut
uerecundia oꝑat᷑:. Linguis suis
dolose agebant: Dolose a gebant
iudȩi. quando uolebant dñm
callide suis sermonib deciꝑe di¬
centes. Magister scimꝰ quia uerax
sublabiis eoꝵ: Aspis mordendo
infundit ueneññ: qđ pene omĩb
uenenis acerbius. ẽ: Ita udaei¬
dũ loquendo & blandiendo int̃fr¬
.ciebant suos auditores in anima.
& ñ solũ malios. sed etiã aduersꝰ
xp̃m crudelissima extitit eoꝵ
malitia: Sublabus autẽ dicit.
idẽ incorde ubi concipiuntur
semina malitiȩ & blasphemiarũ.
ac post modũ ꝓferunt᷑ ore: iuxta

Expanded text:
agendum. Sepulcrum patens est guttur eorum. Hoc de Judaeis proprie intelligitur: quamvis et de philosophis possit accipi. Sepulcrum rficientes eos in anima sicut scribae et Pharisaei et philosophi gentium, quorum ora et fauces ad hoc patebant, ut simpliciores quosque sua prava doctrina interficerent. existit, qui malum apertis indiciis cogitando meditatur, ac deinde in praesentia sine aliquo metu aut verecundia operatur. Linguis suis dolose agebant. Dolose agebant Judaei, quando volebant Dominum callide suis sermonibus decipere dicentes: Magister, scimus quia verax sub labiis eorum. Aspis mordendo infundit venenum, quod pene omnibus venenis acerbius est: ita Judaeidum loquendo et blandiendo interficiebant suos auditores in anima, et non solum in alios, sed etiam adversus Christum crudelissima exstitit eorum malitia. Sub labiis autem dicit, id est corde: ubi concipiuntur semina malitiae et blasphemarum, ac postmodum proferuntur ore juxta
Abbreviated transcription (Latin):
.per&: Idõ ꝑlegẽ non ÷ facta uł
data ꝓmissio abrahȩ qͣ dictã
illi patr̃e multarũ gentiũ posui
te: Et insemine tuo benedicent᷑
om̃s gentes. qr ñ erat ad huc lex quȩ
post quadringentos & triginta an-¬
nos data ÷: abrahã ergo in xp̃o heres
.ẽ. mundi qr om̃s credeates ꝑfidẽ
filiis abrahȩ & ipse inxp̃o omĩa

Expanded text:
per legem non est facta vel data promissio Abrahae, qua dictum est illi: Patrem multarum gentium posui te, et in semine tuo benedicentur omnes gentes , quia non erat adhuc lex quae post quadringentos et triginta annos data est. Abraham ergo in Christo haeres est mundi, quia omnes credentes per fidem filii sunt Abrahae, et ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
inferno. Siita ꝑfecte crediderimꝰ
xp̃m amortius resurrexisse quomͦ
ille credidit corpꝰ sarȩ emortuũ
posse ad concipienidũ iuuificari
suscitauit amortuis reputabitur No
fides nr̃a adiustificationẽ quia
rȩꝓmissionẽ accipiemꝰ omnium
peccatoꝵ. ds̃pat̃ suscitauit filiũ

Expanded text:
inferno. Si ita perfecte crediderimus Christum a mortuis resurrexisse, quomodo ille credidit corpus Sarae emortuum posse ad concipiendum vivificari, suscitavit a mortuis, reputabitur nobis fides nostra ad justificationem, quia repromissionem accipiemus omnium peccatorum, Deus Pater suscita
Abbreviated transcription (Latin):
tio. id÷ nulla ÷ differentia inter
udȩos & gentiles. qr ut iudȩi pec¬
catores sunt inuenti. Ita & gen¬
tiles. unde & sequit᷑. Om̃s enim
dulgentia &uenia peccatoꝵ.
indigent om̃s tã iudei quam
gentiles ꝓqua glorificandus :
ds̃: Iustificati gratis ꝑ gratiam
ipsius ꝑ redẽptionẽ quȩ ⁊ in

Expanded text:
tio, id est nulla est differentia inter Judaeos et gentiles, quia ut Judaei peccatores sunt inventi, ita et gentiles. Unde sequitur: Omnes enim dulgentia et venia peccatorum indigent omnes, tam Judaei quam gentiles: pro qua glorificandus est Deus. Justificati gratis per gratiam ipsius: per redemptionem, quae est in
Abbreviated transcription (Latin):
passionẽ reconciliati sumꝰ dõ patri
&sicut angłi ieiꝰ natiuitate can¬
.tauer̃ dicentes: Gła in excelsis dõ
& int̾ra pax hominib bone uolun¬
.tatis. Tunc enĩ pace habemꝰ apud
dm̃. sed int̾ nos pacẽ & concordiã
frat̃riam tenemꝰ Ac sidiceret Iã

Expanded text:
passione reconciliati sumus Deo Patri, sicut angeli in ejus nativitate cantaverunt: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Tunc enim pacem habemus apud Deum, si inter nos pacem et concordiam fraternam tenemus. Ac si diceret: Jam
Abbreviated transcription (Latin):
scđłm carnẽ: id̃ qđ boni ꝓmeruit
abłibã ꝓpt̃ circũcisionẽ carnalẽ:
Dichil qr necdũ erat circũcisus
quando placuit dõ & audire me¬
ruit. Exideterra tua & faciam te
ingentẽ magnã & qđ manis fuit
dexp̃o insemine tuo benedicent᷑
om̃s gentes. Sieñ ex oꝑib abrahã¬
iustificatus ÷ habet głam sedñ
apud dñ Quidã codices habed
exoꝑib legis sed falso scriptũ :
Non enĩ lex adhuc data erat nisi
forte itasit. intellegendũ ut di¬
catur exoꝑib legis postea datȩ
Et ÷ sensus: diabrahã exoꝑibus
suis iustificatus ÷ sine fide et
fuerit ꝑ se. apud dm̃ uero ñ:
laudabilis nequerit infuturũ.
Quare: quia sine fide in possibi¬
le ÷ placere dõ. Inse ergo & apud
homines habuisset abrabã głam
ille phariseus głabat᷑ qͥcũ publi¬
.cano intẽplũ ascendat. fuit opus
abrahȩ circũcisio: fuit utiq ob
signũ magne fidei suȩ sed tamen
anteꝗ circũ cideretur. Anteaꝰ dõ

Expanded text:
m carnem: id est quid boni promeruit Abraham propter circumcisionem carnalem? Nihil. Quia necdum erat circumcisus quando placuit Deo, et audire meruit: Exi de terra tua, et faciam te in gentem magnam , et quod magis fuit de Christo: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Siustificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Quidam codices habent ex operibus legis, sed false scriptum est. Non enim lex adhuc data erat, nisi forte ita sit intelligendum ut dicatur, ex operibus legis postea datae. Et est sensus: Si Abraham ex operibus suis justificatus sine fide et fuerit ipse, apud Deum vero non est laudabilis neque erit futurum. Quare? Quia sine fide impossibile est placere Deo . In se ergo et apud homines habuisset Abraham gloriille pharisaeus gloriabatur, qui cum publicano in templum ascenderat. Fuit opus Abrahae circumcisio. Fuit utique ob signum magnae fidei suae; sed tamen antequam circumcideretur, ante a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
omniũꝰ erecte addidit apłs
ex sua int̃ pretatione ante dm̃ cui
credidisti .i. corã dõ cui credidisti
aliud corde retinent: Illi uero
ante dm̃ credunt qͥ toto corde.
tota anima. tota uirtute illũ
diligunt ut abrahã. Et qͥ potius
minteriori homine in conspec¬
tu dĩ fidẽ seruant qua mosten¬
tatione hominũ sicut ÷ carnis
circũcisio Qui iuificat ꝑfide¬

Expanded text:
m. Et recte addidit Apostolus ex sua interpretatione: Ante Deum cui credidisti, id est coram Deo cui credidisti aliud corde retinent. Illi vero ante Deum credunt, qui tota anima, toto corde, tota virtute illum diligunt, ut Abraham, et qui potius in interiori homine in conspectu Dei fidem servant: quam in ostentatione hominum: sicut est carnis circumcisio: qui vivificat
Abbreviated transcription (Latin):
sine oꝑib legis & meritis suistestr¬
.moniũ psalmi ꝓponit: Inqͦ p̃ce.¬
& gentiles fide essent saluandi. Ait
enĩ sic̃ & dđ dic̃. beatitudinem
hominis subaud deseribens cui
homini ds̃ accepto fert iustitiam
siue iustificationẽ sine opibus

Expanded text:
ibus legis et meritis suis: testimonium psalmi proponit, in quo praedt gentiles fide essent salvandi. Ait enim: Sicut et David dicit beatitudinem hominis, subaudis describens cui homini Deus accepto fert justitiam sive justificationem sine operibus
Abbreviated transcription (Latin):
Deq scđm legẽ firma sit ꝓmissio
quã ꝓmisit ds̃ omĩ semnȩ abrahȩ
ñ solũ ex iudȩis sed etiam ex gen-¬
tibus Que ÷ ista ꝓmissio : Bene¬
dicent᷑ inte in quit om̃s gentes

Expanded text:
missio, quam promisit Deus omni semini Abrahae, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Quae est ista promissio? Benedicentur, inquit, in te omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
sed scđ̾m debitũ. Exhumana con¬
suetudine sumit exẽplũ quando
oꝑantib scđm meritũ damus
mercedẽ. & nulłã nob agunt
grãm: Non oꝑantib uero sidamꝰ
aliquid beneficiũ: non ÷ merces
sed grãm idõq graciam᷑ ab illif
& ÷ sensus: Si abrahã ꝓpt̃ oꝑa sua
posset iustificari sine gr̃a dei

Expanded text:
sed secundum debitum. Ex humana consuetudine sumit exemplum, quando operantibus secundum meritum damus mercedem, et nullam nobis agunt gratiam: non operantibus vero si damus aliquod beneficium, non merces, sed gratia: ideoque gratiamur ab illis. Et est sensus: Si Abraham propter opera sua posset justificari sine gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos creauit. Ut de illis tantũmͦꝰ
curã gerat: Immo & gentiũ. id est.
multo magis gentiũ ds̃t Uidelicet
quia multi credider̃ dõ & placuer̃
exgentib anteꝗ iudei in abrahã
fuissent electi & insortẽ dĩ assũpti
sic̃ abel noe. sem. iob. &amici eiꝰ
aliiq qua plures quos scriptura
cõmemorat ł quos etiã reticet:
exgentib ꝗ exiudȩis : Nã qđ ipse
ds̃ sit gentiũ. hieremias manifestat
diceris: Quis ñ timebit te orex gen¬
ficat circũcisionẽ exfide & non
ex oꝑib uocatos uidelica ex iudeis
qͥcircũcisio appellant᷑ Psopter
abraham qͥprimꝰ accipit eam de
cuius stirpe illi descender̃ & pre-¬
putiũ ꝑfidẽ. id ÷ credentes ex gen¬
tib quia iudei p̃putiũ uocabant᷑:
Qđ dic̃ ex fide idẽ ÷ & ꝑfidẽ quia

Expanded text:
solos creavit, ut de illis tantummodo curam gerat? Imo et gentium, id est multo magis gentium Deus est, videlicet quia multi crediderunt Deo, et placuerunt ex gentilibus antequam Judaei in Abraham fuissent electi et in sortem Dei assumpti, sicut Abel, Noe, Sem, Job et amici ejus, aliique quam plures quos Scriptura commemorat, vel quos etiam reticet, ex gentibus quam ex Judaeis. Nam quod ipse sit Deus gentium Jeremias manifestat dicens: Quis non timebit te, o Rex genficat circumcisionem ex fide et non ex operibus vocatos, videlicet ex Judaeis qui circumcisi appellantur, propter Abraham qui primus accepit eam, de cujus stirpe illi descenderunt. Et praeputium per fidem, id est credentes ex gentibus qui a Judaeis praeputium vocabantur. Quod dicit ex fi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. ẽ: Scdm p̃cepta autẽ ad huc
manet qr seruandũ ÷. Don adorab̾
deos alqͥenios. honora patr̃e tuum.
oꝑib legis id ÷ excircũcisione car¬
nali exsabbati custodia exiucti.¬

Expanded text:
s. Secundum praecepta autem adhuc manet, quia servandum est: Non adorabis deos alienos; honora patrem tuum eoperibus legis, id est ex circumcisione carnali et sabbati custodia, et victi
Abbreviated transcription (Latin):
sine oꝑib. legis id÷ sine carnalib
obseruationibus. Arbitrari : ꝓpͥe
iudicare uł iustificari. Vnde ar.¬
bitri dicunt᷑ iudices & destes. duob.
modis iustificat᷑ homo ꝑfidẽ xp̃i:
Verbi gr̃a: Sifuerit sine oꝑib bonis
ante baptismũ. in ipso baptisma¬
te iustificat᷑ aut etiã post baptis¬
mũ sine legis oꝑib quȩ iã non st̃
obseruanda iustus habet᷑ si tam̃
p̃cepta diuina. custodierit Iudeis

Expanded text:
sine operibus legis, id est sine carnalibus observationibus. Arbitrari est proprie judicare vel testificari. Unde arbitri dicuntur judices et testes. Duobus modis justificatur homo per fidem Christi. Verbi gratia. Si fuerit sine operibus bonis ante baptismum: in ipso baptismate justificatur, aut etiam post baptismum sine legis operibus: quae jam non sunt observanda, justus habetur, si tamen praecepta divina custodierit. Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
& samaritanꝰ. & cetera talia. Quib
uerb̵ ꝓuocabant dm̃ ad amaritu.¬
dinẽ: Uel certe. ut amaritudm̃e
referamꝰ ad dñi passionẽ: Os iudȩ¬
oꝵ repletũ fuit amaritudine
quando clamauer̃ dicentes: Cru¬
cifige crucifige eũ: reus÷ mor.¬
adeffundendũ sanguinẽ: qr semꝑ

Expanded text:
t Samaritanus , etc. Talia, quibus verbis provocabant Deum ad amaritudinem. Vel certe ut amaritudinem referamus ad Domini passionem, os Judaeorum repletum fuit amaritudine, quando clamaverunt dicentes: Crucifige, crucifige eum: reus est morad effenden
Abbreviated transcription (Latin):
rȩꝓboꝵ uero nemo: blon÷ intelli¬
gens dm̃: non÷ requirens illũ: Ille
intelligit & requirit dm̃. qͥuolun.¬
tatẽ illius sciens: studet ei place
re: Om̃s & iudei & gentiles decli t¬
nauer̃. id÷ recesser̃ adõ uolunta¬
tẽ illius ñ faciendo: simul mutr¬
les factis. id ÷ nihil factisunt.
creaturã ad orantes ꝓcreatore:
Non ÷ qͥfaciat bonũ aAliquid &n
peccet ñ ÷ usq ad unũ. id÷ pret̃
soliti sumꝰ dicere: Ager ille per¬
tingit usq admare: qͦ dicto non
conp̃hendimꝰ mare quia ager ñ
intrat inmare: Sed locũ ꝑtin
quifaciat bonũ usq ad xp̃m.¬

Expanded text:
emo. Non est intelligens Deum: non est qui requirat illum. Ille intelligit et requirit Deum, qui, voluntatem illius sciens, studet placere Deo. Omnes, Judaei et gentiles, declinaverunt, id est recesserunt a Deo voluntatem ejus non faciendo; simul inutiles facti sunt, id est nihil facti sunt, creaturam adorantes pro Creatore. Non est qui faciat bonum aliquod et non peccet, non est usque ad unum, id est soliti sumus dicere: Ager ille pertingit usque ad mare. Quo dicto non comprehendimus mare, quia non intrat in mare, sed locum pertiqui faciat bonum usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
siue adiustificationẽ sicut repu¬
tata ÷ abrahę dũ esset ad huc i
gentilitate Sic̃ enĩ abrahã anteꝗ
circũcideret᷑ fidẽ habuit qua
pat̃. est credentiũ. Et postea genuit
isaac exqd̾o pat̃ est iudeoꝵ sic po.¬
tius pat̃. ẽĩ spiritaliũ ꝗ carnaliũ:
& ita factũ. ẽ ut sit pat̃ gentiũ ꝑfidẽ.

Expanded text:
ut reputata est Abrahae dum esset adhuc in gentilitate. Sicut enim Abraham antequam circumcideretur fidem habuit qua pater est credentium, et postea genuit Isaac, ex quo pater est Judaeorum, sic potius pater est spiritualium quam carnalium, et ita factum est ut sit pater gentium per fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽptionẽ captiui redimunciur
qui abhostib captiuant᷑. Quo ergo
homo captiuari potuit cũds̃ ubiq
sit sed captiuatus÷ animo adiabolo
quando se subdidit p̃uaricando
legẽ dĩ: Et quando uicus & idolis
cȩpit seruire: Hȩc autẽ captiuaͥtas
soluta ÷ dũ animꝰ addm̃ rediit & se
infirmũ illũ uero medicũ intellex
ꝑfectaq redẽptio ineffusione san-¬
giunis xp̃i patuit: Quẽ ꝓposuit
ds pat̃ ꝓpiciatorẽ ꝑfidẽ in sangni¬
ne ipsius filiũ suũ ꝓposuit ds̃pat̃¬

Expanded text:
demptionem captivi redimuntur qui ab hostibus captivatur. Quomodo ergo homo captivari potuit, cum Deus ubique sit? Sed captivatus est animo a diabolo, quando diabolo se subdidit praevaricando legem Dei, et quando vitiis et idolis coepit servire. Haec autem captivitas soluta est, dum animus ad Deum rediit, et se infirmum, illum vero medicum intellexit; perfectaque redemptio in effusione sanguis Christi patuit. Quem proposuit Deus Pater propitiatorem per fidem in sanguine ipsius. Filium suum proposuit Deus Pat
Abbreviated transcription (Latin):
ta baptismo iustificat homin ĩe
ꝑfidẽ. & post modũ ꝑpenitentiã:
Ita enĩ mutuo illa duo sunt con¬
iuncta: ut unũ sine altero ho.¬
mine ñ possit iustificareilam
neq fides dominice passiorus.
sine a qua baptismatis hominẽ
mundat nisi forte in martyrio
qđ ꝓbaptismate accipit᷑ neq
a qua baptismi sine fide domi¬
nice passionis purificare homr¬
nt̃ ualet: Iungant᷑ ergo simul.
sicq p̃stabunt ꝑfectã redẽptio¬
nẽ ꝑfectãq mundationẽ: Itaq
neq iudeus neq gentilis suis
iustificat᷑ oꝑib cũ uterq sit p̃¬
.uaricator suȩ legis iudȩus uide.¬
licet naturalis & scriptȩ: Gentił¬
xp̃s nos redemit suo sanguiie
& fide a qua baptismatis qua
quisq renatꝰ si stat̃i obierit
saluabit᷑ inuita. Sinautẽ urcerit
ornare debet fidẽ oꝑib otiosa :¬

Expanded text:
baptismo, justificat hominem per fidem: et postmodum per poenitentiam. Ita enim illa duo mutuo sunt conjuncta, ut unum sine altero hominem non possit justificare. Nam neque fides Dominicae passionis sine aqua baptismatis hominem mundat, nisi forte in martyrio quod pro baptismate accipitur: neque aquam baptismi sine fide Dominicae passionis purificare hominem valet. Jungantur ergo simul sicque praestabunt perfectam redemptionem, perfectamque mundationem. Itaque neque Judaeus, neque gentilis suis justificatur operibus, cum uterque sit praevaricator suae legis: Judaeus videlicet naturalis et scriptChristus nos redemit suo sanguine, et fide et aqua baptismatis, qua quisque renatus, si statim obierit, salvabitur in vita. Si autem vixerit, ornare debet fidem operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. incircũcisione añ inp̃putio:
hoc ÷ reputata ÷ ei fides adiustitiã
postq t̃ circũcisus an cũ eẽt m
gentilitate in circũcisus: ipse
sibi apłs respondet: Non incircũ.¬
circũcisionẽ accepit reputata :¬
fides eiꝰ adiustitiã sedcũ ad huc
esset inp̃putio. id÷̃ ingentilitate
q̾ necdũ erat circũcisus. Idõq
cisus. Et signũ accepit circũcisionis
signaculũ iustitie fidei quȩ ÷ mp̃
.putio : nedicerent iudei suꝑ fluȩ
cirtũcisũ. ẽt abrahã si ꝑ illã non eẽt
iustificatus. Ostendit illa curt̃ueisi¬
.onẽ signũ esse iustitiȩ ñ augm̃tum.
ut significaret iustitiã xp̃i quȩ ÷
exfide. Signũ : quando in hoc qđ¬
uidet᷑ & audit᷑ aliud intelligitur:
Sicut dñs manifestat dicens: Gene¬
ratio hec signũ querit. & signũ non¬

Expanded text:
sione an in praeputio? hoc est reputata est ei fides ad justitiam, postquam est circumcisus: an cum esset in gentilitate incircumcisus. Ipse sibi Apostolus respondet: Non in circumcircumcisionem accepit reputata est ei fides ad justitiam, sed cum adhuc esset in praeputio, id est in gentilitate, quia necdum erat circumcisus, ideoque cisus. Et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio. Ne dicerent Judaei superflue circumcisum esse Abraham, si per illam non est justificatus, ostendit illam circumcisionem signum esse justitiae, non augmentum, ut significaret justitiam Christi, quae est ex fide. Signum est quando in hoc quod videtur aliud intelligitur, sicut Dominus manifestat, dicens: Generatio haec signum quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ & iustitiã haec potius obserua.¬
.uerit hominib quidẽ nistus
uidet᷑. dũ non cõmittit unde
occidi mereat᷑ tam̃ apud dm̃
satis iustꝰ ñ ÷ dũbonũ p̃ceptũ. eiꝰ
ex necessitate & non amore ꝓbat᷑
implere. dũ ergo ñ iustificat᷑

Expanded text:
Dei et justitiam haec potius observaverit, hominibus quidem justus videtur, dum non committit unde occidi mereatur: tamen apud Deum satis justus non est, dum bonum praeceptum ejus ex necessitate, et non ex amore probatur implere. D
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ conscientiã sed indifferent̃ unũ
ꝓ altero sepe ponit᷑ Beatus uir
cui ñ iputabit dñs peccatũ mise¬
.ricors dĩ neq inbaptismate deleca
inputabit neq penitentia tecta
si ꝑmanserit infide. Ut potest
hoc intelligi demartyrib qͥiti
suo sanguine baptizati in ipso
martyrio cuncta eis dimittunt᷑
peccata ł certe deillis potest
accipi qͥ post baptismũ multa
cõmiser̃ peccata. sed ueniente
nomine martyriũ sustinuer̃ ita
ipso marterio dimissa sunt illis
qm̃penitentiã corporalẽ susce¬
perunt. Beatitudo ergo haec deqͦ
psalmista dicit. incircũcisione
tin& solũ modo adiudȩos qͥcircũ.¬
.cisio appellant᷑ an etiã adgen¬

Expanded text:
nter unum pro altero saepe ponitur. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. Misericors Deus neque in baptismate deleta imputabit, neque poenitentia, recta si permanserit in fide, vel potest hoc intelligi de martyribus qui in suo sanguine baptizati, in ipso martyrio cuncta eis dimittuntur peccata: vel certe de his potest accipi qui post baptismum multa commiserunt peccata, sed veniente nomine martyrium sustinuerunt, in ipso martyrio dimissa sunt illis, quoniam poenitentiam corporalem susceperunt. Beatitudo ergo haec, de qua Psalmista dicit, in circumcisione rtinet solummodo ad Judaeos quae circumcisio appellat
Abbreviated transcription (Latin):
fuit sius tẽporib sed etiã cessauit
iministerus manet tam̃ inp̃captis
Uł statuimꝰ eã ꝑfidẽ qͥa quic quid
illa ꝓmisit de xp̃o nos confirmamꝰ
uerũ & cõpletũ esse & credimus in
illũ quẽ illa ꝓmisit sic̃ ÷ illud spħam¬

Expanded text:
 cessavit in mysteriis, manet tamen in praeceptis; vel statuimus eam per fidem, quia quidquid illa promisit de Christo, nos confirmamus verum et completum esse: et credimus in illum quem illa promisit. Sicut est illud: Prop
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnauerint. sed obseruatores
isto in loco loqͥtur. his qͥ in lege sunt
loquit᷑. id ÷ uideis legẽ habentib
idõq nondebent głari udȩi iN
sua iustitia nec p̃ferre gentibus
sed potius reosse intelligentes.
subdere debent sedõ cuius gr̃a
uocatis sic̃ & gentes: Quia re uera
peccatores existunt scriptȩ et
nolite gloriari. Nolite uos extol¬
lere aduersus gentiles: qr ista
quȩ dixi depsalmo aduos specia.¬
lit̾ ꝑtinent: Uobis enĩ loquitur

Expanded text:
damnaverint; sed observatores isto in loco, loquitur, his qui in lege sunt loquitur, id est Judaeis legem habentibus; ideoque non debent gloriari Judaei in sua justitia, nec praeferre se gentibus; sed potius se reos intelligentes, subdere se debent Deo, cujus gratia sunt vocati, sicut et gentes qui revera praevaricatores existunt scriptae et nolite gloriari, nolite vos extollere adversus gentiles, quia ista quae dixi de Psalmo, ad vos specialiter pertinent. Vobis enim loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
saluati. ñ suis meritis: Subditꝰ
deb&̃ esse omĩs mundꝰ dõ. reatũ
suũ agrioscendo: & medicinam
salutis quȩrendo: lex itaq uide
ad gentiles quasi ad alienos & ipsi¬
enĩ dixer̃ idola colentes non ÷ ds̃
scilic& p̃ter illos quoscolimꝰ & uene¬
ramur: Quia ex oꝑib legis ñ iustifr¬
cat᷑ omĩs caro corã illo. Lex moysi
bifariã diuidit᷑: qm̃ inmisteriis
& preceptis continetur: scd̾m miste¬
.ria & sacram̃ta cessauit aduenien.¬

Expanded text:
salvati, non suis meritis. Subditus debet esse omnis mundus Deo, reatum suum agnoscendo, et medicinam salutis quaerendo. Lex itaquead gentiles, quasi ad alienos, quia ipsi dixerunt idola colentes: Non est Deus, scilicet praeter illos quos colimus et veneramur. Quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo. Lex Moysi bifariam dividitur, quoniam in mysteriis et praeceptis continetur. Secundum mysteria et sacramenta cessavit advenien
Abbreviated transcription (Latin):
inpossibile erat sanguine hyrcoꝵ
auferre peccata &quisquis oꝑat᷑
iustitiã & mea confidit contra
dm̃ tumerido suꝑbit: lexergo ñ
uerut peccata tollere sed osten-¬
dere & punire: ꝑlegẽ enĩ cogni¬
tio peccati: Nuquid ante legẽ
ñ agnoscebat᷑ peccatũ : & si pec-¬
catũ non cognoscebat᷑ quare
iosep̃ licet inuiste missus est in
carcerẽ: Nũquid ñ ÷ accusatus
decrimine: & fr̃s eius nũquid
agnoscebant peccatũ quando
dixerunt. merito hȩc patimur
quia peccauimus infrm nr̃m:
quantũ malũ esset & ꝗ uindictã
iuste expecter& ignorabatur
Igitur plegẽ & maior cognitio
peccati ÷ quã ante legẽ quia lex
dicit. non occides ñ adulterium
facies. Et cognitio etiam poene
ipsius peccati ꝑ legẽ ostendit᷑ quȩ
monstrat quomodo peccatũ
puniri debeat dicendo. Siqͥs hoc
ł illud fecerit occidatur: Potest
&ita intelligi qr erant quȩdam
mala quȩ non cognoscebant᷑ eẽ
peccatũ: sic̃ concupiscentia erat
concupiscentiã nesciebã pecca.

Expanded text:
impossibile erat sanguine hircorum auferri peccatum, et quisquis operatur justitiam et in ea confidit, contra Deum tumendo superbit. Lex enim non venit peccatum tollere, sed ostendere et punire. Per legem enim cognitio peccati. Nunquid ante legem cognoscebatur peccatum? Et si peccatum non cognoscebatur, quare Joseph, licet injuste, missus est in carcerem? Nunquid non est accusatus de crimine: et fratres ejus nunquid non cognoscebant peccatum, quando dixerunt: Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem  vindictam juste expeteret ignorabatur. Igitur per legem et major cognitio peccati est quam ante legem, quia lex dicit: Non occides, non adulterium facies, et cognitio pene ipsius peccati per legem ostenditur, quae monstrat quomodo peccatum puniri debeat, dicendo: Si quis hoc vel hoc fecerit, occidatur. Potest et ita intelligi, quia erant quaedam mala quae non cognoscebantur peccatum esse, sicut concupiscentia erat, concupiscentiam nesciebam, vel pe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fecer̃ ueNit suꝑ eos contritio.
o ÷ afflictio aromanis qua ꝑti¬
lerunt incorporibus: &infelier¬
tas inuns eoꝵ id ÷ miseria quã
sustinuer̃ incorpore & anima.
ꝓuus. id ÷ actionib suis malis
Et uiã pacis ñ cognouerunt. id ÷¬
ipsũ mediatorẽ dĩ a hominum.
quipace afferens mundo dixit:
gosum uia ñ cognouer̃ ad hoc
it meũ crederent: ignorante
eũ ad hoc uenisse. ut ꝑsuã passi

Expanded text:
hoc fecerunt, venit super eos Contritio, id est afflictio a Romanis, quam pertulerunt in corporibus. Et infelicitas in viis eorum, id est miseria quam sustinuerunt in corpore et anima, pro viis, id est actionibus suis malis. Et viam pacis non cognoverunt, id est mediatorem Dei et hominum, qui pacem attulit mundo, et dixit - Ego sum via , non cognoverunt ad hoc ut in eum crederent, ignorantes eum ad hoc venis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ qđ ꝓmittit tribuit. Ita & ds̃
pat̃ ꝓmisit nob̃ filiũ suũ & meo
iustificationẽ qđ utiq ad impleuit
mittens illũ inmundũ ꝑ incarna¬
tionis mysteriũ cuius passiorus
fide iustificam᷑ ablutiaqua bap¬
tismatis. Vnde sequit᷑. & iustifr¬
quẽ lib& homitie fidẽ iħu xp̃i

Expanded text:
mittit, tribuit. Ita et Deus Pater promisit nobis Filium suum, et in eo justificationem: quod utique adimplevit, mittens illum in mundum per incarnationis mysterium, cujus passionis fide justificamur, abluti aqua baptismatis. Unde sequitur: Et justifquemlibet hominem fidem
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ: in substentione dĩ. id ÷
ad pacientiã dĩ manifestandã qui
cũ peccemus ñ statim punim᷑. sed eiꝰ
pacientia. atq sufferentia adpęni¬
tentiã expectam᷑. Quȩ substenta¬
tiotus in dõ esset inprimo homine
finiis hominũ ꝑiuditiũ fuisset. ad
ostensionẽ iustitiȩ suȩ in hoc tẽpore
Sed nouissimo .i. ad hoc p̃finiuit
ꝓpiciatorẽ fieri nob filiũ suũ ut

Expanded text:
baptismum. In sustentatione Dei, id est ad patientiam Dei manifestandam, quia cum peccamus non statim punimur; sed ejus patientia atque sufferentia ad poenitentiam exspectamur. Quae sustentatio nisi a Deo esset, in primo homine finis hominum per judicium fuisset. Ad ostensionem justitiae suae in hoc tempore, subaudis novissimo, id est ad hoc praefinivit propitiatorem fieri nobis Fili
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ usq ad xp̃m cui ioħs testimo¬
niũ ꝑhib&. Non nũꝗ psalmi lex
scriptũ ÷ Ego dixi dii estis Etalibi
Sedut impleat᷑ sermo qͥ in lege
coꝵ scriptus ÷: qr odio habuer̃t
megratis: Ita & hic legẽ appellat
apłs psalmos: in qͥb p̃dictũ fuerat
deiudeis. Dic̃ insipiens popłs iudȩ¬

Expanded text:
s testimonium perhibet. Nonnunquam Psalmi lex scriptum est: Ego dixi: Dii estis . Et alibi: Sed ut impleatur sermo qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis . Ita et hic legem appellat Apostolus Psalmos, in quibus praedictum fuerat de Judaeis: Dixit insipiens, id
Abbreviated transcription (Latin):
lex circũcisionis sacrificioꝵ in qͣ
ẜ quã lege exclusa : int̾rogat iterũ
iudȩũ ut consideret ꝑ quã legẽ ex¬
clusa est. Lex inqua głabat᷑ anter¬
rogat cciã adhuc: Factoꝵ idt̃ nũ¬
quid ꝑlegẽ factoꝵ exclusa est ut
alia lex proipsa data sit quȩ simi¬
liter in oꝑib carnalib cͥonsistat:

Expanded text:
lex justificationis sacrificiorum in qua m legem exclusa est? Interrogat iterum Judaeum ut consideret per quam legem exclusa est lex in qua gloriabatur. Interrogat etiam adhuc. Factorum? id est nunquid per legem factorum exclusa est, ut alia lex pro ipsa data sit, quae similiter moribus carnalibus constat.
Abbreviated transcription (Latin):
maiora crimina cõmiserimus.
tanto amplius maiora bona ꝑci¬
uult ut peccemꝰ ut habeat quid
dimittat. ac ꝑhoc ipse misericors¬
iustusq appareat Contra tales:
ꝓtulit apłs hanc sententiã. Quidã
dicunt qđ nos ista dicimus: sed ñ
sumꝰ tales quales dicim᷑ & blasphe¬
mam᷑. Heq docemꝰ illa quȩ dicunt¬
nos decere : quoꝵ dãnatio iusta ÷¬
si illi intalib ꝑmanserint: ut
mala sꝑent acciꝑe bona Et in¬
suꝑ qͥa m̃datiũ denob̾ sentiunt:
Nos autẽ non debemꝰ dicere faciamꝰ
mala ut ueniant bona: sed fecimꝰ
meliora: Quid igit᷑ p̃cellimus eos:
Nequaꝗ Reuertit᷑ iterũ ad suꝑr¬
.ora ubi dix̃: Quid ÷ amplius uideo
Quia non ÷ ꝑsonarũ acceptio
apud dm̃: sed monĩ gente qͥtimet
illũ acceptus ẽ ei. Causati enim

Expanded text:
majora mala commiserimus, tanto amplius majora bona percivult ut peccemus, ut habeat quid dimittat, ac per hoc justus et misericors appareat. Contra tales protulit Apostolus hanc sententiam: Quidam dicunt quod nos ista dicamus; sed non sumus tales quales dicimur et blasphemamur, neque docemus illa quae nos dicunt docere; quorum damnatio est justa si illi in talibus permanserint, ut per mala sperent accipere bona et insuper quia mendacium de nobis sentiunt. Nos autem non debemus dicere: Faciamus mala ut veniant bona; sed fecimusmeliora. Quid igitur? Praecellimus eos? Nequaquam. Revertitur iterum ad superiora: ubi dicit quod est amplius Judaeo quia non est personarum acceptio apud Deum; sed in omni gente qui timet Deum acceptus est illi . Causati
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus eis & diximꝰ omnies &¬
udȩos &gentiles sub peccato. eẽ.
quia iudȩi p̃uaricando legẽ na¬
turalẽ ̃script̃a. Et gentiles natir¬
ralẽ transgrediendo inuenti sunt
peccatores sic̃ scriptũ ÷̃ quia ñ :
iustus quisꝗ sub audis a se ł in
tilibus Non ÷ iustꝰ quisq Tale ẽ
& illud Testimoniũ eiꝰ nemo acce¬

Expanded text:
omnes Judaeos et gentiles sub peccato esse, quia Judaei praevaricando legem naturalem et scriptam, et gentiles naturalem transgrediendo, inventi sunt peccatores. Sicut scriptum est: Quia non est justus quisquam, subaudis a se, vel in tibus, non est justus quisquam. Tale est et illud: Testimonium e
Abbreviated transcription (Latin):
quus sit & qđ nr̃a iniquitas faci¬
at eũ laudabilẽ Alioqum quo.¬
modo iudicabit ds̃ hunc
mundũ id÷ si ds̃ hoc uult ut
nos iniusti simus. quare iudica.¬
bit homines. qͥ quando peccant
eiꝰ uold̾ntatẽ adimplent. & qͦrũ
iniquitas illũ laudabilẽ facit:
Sienĩ ueritas dĩ in meo m̃datio
habundauit ingła ipsius. quid
apparet Etdũ ego m̃tior ipse
solus s uerus esse p̃dicat᷑.
quare me dãpnat & iudicat
tamꝗ peccatorẽ: haec uerba ñ

Expanded text:
quus sit, et quia nostra iniquitas faciat illum laudabilem. Alioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum? Id est, si Deus hoc vult ut nos injusti simus, quare judicabit homines qui quando peccant ejus voluntatem adimplent et quorum iniquitas illum laudabilem facit. Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid apparet, et dum ego mentior ipse solus verus esse praedicatur, quare damnat et judicat me tanquam peccatorem? Haec ver
Abbreviated transcription (Latin):
.i. tradi ꝑmisit. ł ire inpassiones
et flagitia ignominis ⁊ Ignomi¬
nia dr̃: quasi sine nomine
dignitatis: Inde dr̃ ignominio¬
sus: quide sinit habere digni¬
tatis nomen. quando in aliquo
ignobił sine bono nomine. et
infamius sine bona fama : qua-¬
les erant & illi dequib subum¬
gitur: Namfemine illoꝵ inmu¬
tauerunt naturalem usum:
ineũ usum qui ÷ contra natu.¬
ram.: Similit̃ aut̃ & masculi
relicto naturali usu feminȩ.
exarserunt indesideruis suis:
÷ ut uir et mulier in uno con.¬
cubitu coeant: Contra naturã
uero ÷ ut mas culus masculũ
polluat. et mulier mulierem.:
Siquis relicta conuige. cũ alia
concubuerit : turpitudinem
quidem oꝑatur et peccat.
sed non c̃tra naturã.: Qui uero
cũ ipsa coniuge inalio m̃bro
quã decet concubuerit. c̃tra¬
scelus ꝑpetrat: ¶Et mer cedem
quã opor tuit inse met ipsis
recipientes : .i. q primũ dm̃
cognoscentes non hono rauert̃.
iusto iuditio dĩ mercedem mutuã
rent sibi honorem. traditi passio¬

Expanded text:
est tradi permisit, vel ire in passiones et flagitia ignominiae. Ignominia dicitur quasi qui sine nomine dignitatis. Inde dicitur ignominiosus qui desinit habere dignitatis nomen, quando deprehendiignobilis, sine bono nomine, et infamis sine bona fama, quales erant illi de quibus subjungitur: Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum, in eum usum qui est contra naturam. Similiter autem masculi relicto naturali usu feminae, exarserunt in desideriis suis mest ut vir et mulier in unum concubitum coeant: contra naturam vero est, ut masculus masculum polluat, et mulier mulierem. Si quis, relicta conjuge, cum alia concubuerit, turpitudinem quidem operatur et peccat, sed non contra naturam. Qui vero cum ipsa conjuge aliter quam debet concubuerit, scelus perpetrat, et mercedem quam oportuit in semetipsis recipientes, id est quia primum Deum cognoscentes non honoraverunt, justo Dei judicio mercedem mutuam rent sibi honorem, traditi passio
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ Qũa uis multitudo iudȩoꝵ
inaduentu. xp̃i ñcrediderit.
tam̃ non ÷ euacuatũ qđ ꝓmis¬
sũ fuerat dauid defructu uen¬
tris tui ponã suꝑ sedem tuam
.arũ totũ cõpleit Omis autẽ¬
homo contradicens ꝓmissionib

Expanded text:
Aliter: Quamvis multitudo Judaeorum in adventu Christi non crediderit, tamen non est evacuatum quod promissum fuerat David: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam iarum totum complevit. Omnis autehomo contradicens promissionibus
Abbreviated transcription (Latin):
susceptio fidĩ xp̃i atq expolia¬
tio uitioꝵ: & ÷ sensus Quitantũ¬
modo genere & nomine. ẽ iudeus
&cntũcisione carnalit̃ obseruat.
Don placet dõ neq meretur lauda¬
ri abillo: quã uis ab hominub.
laudetur: Qui uero mocculto
incorde ÷ iudeus. id ÷ confiteas

Expanded text:
susceptio fidei Christi, atque exspoliatio vitiorum. Et est sensus: Qui tantummodo genere et nomine est Judaeus, et circumcisionem carnaliter observat, non placet Deo, neque meretur laudari ab illo: quanquam ab hominibus laudetur; qui vero in occulto, in corde est Judaeus, id est confitens
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt: nũ quid incredulitas
illoꝵ fidẽ dĩ euacuauit: absit
oc triplicit potest intelligi
ta milia ñ credider̃. sed pert¬
erunt ꝓpt̃ suã incredulitat̃e:
nũquid iricredulitas a ꝑditio
illoꝵ fidẽ dĩ. id ÷ ꝓmissione dei
euacuauit aut manem fecit qi
dixit ad abra am. t̾ram istam
tibi dabo & semini tuo: nichil
eis nocuit: quia ipsi non sunt.
frustrati repromissione dei
Alit̃: Siquidã illoꝵ ñ credider̃
sed mortui sunt indeserto
Dũquid mors illoꝵ ꝓmissionẽ
dĩ manẽ fecit. quã ꝓmisit abrahȩ
dicens dexp̃o. insemine tuo be.¬
nedicent᷑ om̃s gentes: mimme:

Expanded text:
diderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Hoc tripliciter potest intelligi. ta millia non crediderunt, sed perierunt propter suam incredulitatem? Nunquid incredulitas et perditio illorum fidem Dei, id est repromissionem Dei evacuavit, aut inanem fecit quod dixit Abrahae: Terram istam tibi dabo et semini tuo? Nihil eis nocuit, quia ipsi non sunt frustrati promissione Dei. Aliter: si quidam illorum non crediderunt, sed mortui sunt in deserto, nunquid mors illorum promissionem Dei inanem fecit, quam promisit Abrahae, dicens de Christo: In semine tuo benedicentur omnes g
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfuit illis: qr tradita sunt illis
eloquia dĩ Erant apud roma¬
nos iudei & gentiles i xp̃m
credentes sedplus habuerunt
iudȩi ante dni aduentũ quã
gentiles : Quia illis credita s̃
eloquia dĩ: Et est sensus Quid
boni ꝑcep̾it iudȩus ꝓpt̃ circũ.¬
cisiont plusquã gentilis. atq
maior utilitas᷑ iudȩo circũcr¬
.sio. quã gentili incircumciso:

Expanded text:
fuit illis, quia credita sunt illis eloquia Dei. Erant apud Romanos Judaei et gentiles in Christum credentes, sed plus habuerunt Judaei ante Domini adventum quam gentiles, quia illis credita sunt eloquia Dei. Et est sensus: Quid boni percepit Judaeus propter circumcisionem plusquam gentilis, aut quae major utilitas est Judaeo circumciso quam gentili incircumciso?
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ naturalit̃ gentilis ÷ & legem
consumat siue ꝑficiti &obseruat
paratione scilica melioris facti.
qui ꝑlitterale intellegentia et
circũcisionẽ carnale᷑ legt̃ p̃ua¬
ricaris: Utiq dãpnabit te sicut
diximus: qr ille spiritalẽ intel¬
legentiam in lege scrutando re-¬
.quirit. tu semꝑ carnali intellec.¬
tu delectaris. suꝑficiem tantũmͦ
lingendo: Nonenĩ qͥm manifesto¬
placet deo neq circũcisio quȩ
inmanifesto & incarne ÷ placet¬

Expanded text:
 et legem consummat, sive perficit et observat, paratione, sed melioris facti quia per litteralem intelligentiam et circumcisionem carnalem legem praevaricaris? Utique damnabit te, sicut diximus, quia ille spiritualem intelligentiam in lege scrutando requirit: tu semper carnali intellectu requiris, superficiem tantummodo legendo. Non enim qui in manifestoplacet Deo; neque circumcisio quae in manifesto et in
Abbreviated transcription (Latin):
Sirep̃hendis & iudicas aliũ. & te¬
ipsum ab his uitus. aquib
illũ rep̃hendis obseruas. & ab alus
te ipsũ lib̾as Siuero eadẽ oꝑe
imples. aut maiora aquib rep̃¬
henderis fr̃em tuũ. in quo illũ
iudicas. te ipsũ dãpnas: Quia qui-
aliũ iudicas quandoq iudicab̾is.
ẽ qui illa faciunt quȩ malus
rep̃hendunt: in presenti scło ad¬
tendunt. homines ꝑsonas poten¬
tũ diuitũ ꝓpinquoꝵ inuditio:
ipse qͥuerax ẽ non adtendit ꝑ¬

Expanded text:
Si reprehendis et judicas alium, et temetSi reprehendis et judicas alium, et temetipsum ab his vitiis, a quibus illum reprehendis, observas et ab aliis teipsum liberas: si vero ea opera imples aut majora a quibus reprehendis fratrem tuum, in quo illum judicas, teipsum damnas, quia qui alium judicas quandoque judicaberis, est qui talia faciunt, qualia in aliis reprehendunt. In praesenti saeculo attendunt homines personas potentum, divitum, propinquorum in judicio: ipse qui rex est non attendit
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi non intellexerunt dũsine
timore peccauerunt: Nonsolum
quiea faciunt. sub audis dignifurł̃
morte: sed etiam qͥ consentiurit
facientibus. Quifacit peccatũ et
non consentit dignus ẽ morte : Qui
uero faciunt & consentiunt
morde qui facit peccatũ. sedetiã
qui consentit: in excusabilis es
O homo om̃is qͥ iudicas hic nori
tantũ gentilẽ quẽ liba. sed &
iudeũ alloquitur. & om̃s generalit̃
p̃latos: Iudeos idõ alloquit᷑. quia
illi rep̃hendebant. & dãpnabant
gentiles quasi idolatras & peccato¬
res gloriantes se ad grãm euangłii.
ꝓpt̾ obseruantiã legis meruisse
uenire Prelatos autẽ quia
alus peccatũ iudicant & rep̃hen.¬
dunt intelligentes ẽẽ peccatum:
& inse ñ dãpnant cũ faciunt id¬
ipsũ: Sic etiã intelligendũ ẽ de
omĩb. quialioꝵ uitia rep̃hendt̃
& inse eadẽ non emendant: Inquo
enĩ iudicas. alterũ: teipsum con¬
dẽprias hoc ita ÷ intelligendum

Expanded text:
et quasi non intellexerunt, dum sine et quasi non intellexerunt, dum sine timore peccaverunt; non solum qui ea faciunt, subaudis digni sunt morte, sed etiam qui consentiunt facientibus. Qui facit peccatum et non consentit, dignus est morte. Qui non facit et consentitmorte qui facit peccatum, sed etiam qui consentit, inexcusabilis es, o homo omnis, qui judicas. Hic non tantum gentilem quemlibet, sed et Judaeam alloquitur, et omnes generaliter praelatos. Judaeos ideo alloquitur, quia illi reprehendebant et damnabant gentiles quasi idololatras et peccatores, gloriantes se ad gratiam Evangelii propter observantiam legis meruisse pervenire. Praelatos autem, quia in aliis peccatum judicant et reprehendunt, intelligentes esse peccatum, et in se non damnant, cum faciant idipsum. Sic etiam intelligendum est de omnibus qui aliorum vitia reprehendunt, et in se eadem non emendant In quo enim judicas alterum, teipsum condemnas. Hoc ita est intelligendum:
Abbreviated transcription (Latin):
di & ꝓximi Est affectio quȩ po¬
nitur pafflictione: ut in euan¬
gelio ubi dicit᷑. qđ seruos contur¬
melus affectos idẽ afflictos
occider̃: & ẽ affectio quȩ porutur
ꝓdilectione. ut inp̃senti loco absq
foedere: hoc ẽ sine amicitia & pace :
Sine miscđia s̃: quia nec sui nec
alioꝵ miserent᷑: Primũ enĩ necesse :
ut nob̾ miscdiam inpendamꝰ: demde
uero aliis: Unde dicit salomori
Fili misere ꝯ animȩ tuȩ : placenis dõ:
intellexer̃ qm̃ qui talia agunt
dignis morte : Om̃e qđ turpe ẽ
dõ displic&: Et philosophi licet
mala agerent: tamen in hoc erant
consentientes iustitiȩ dĩ. quia in
aliis ipsa uitia rephendebant:
Iustitia quippe dĩ ẽ quiodit ac
decestat᷑ uitia & doc& uirtutes:
Quã iustitiã illi ñ cognouer̃. qui
uitia dõ displicere intellexerut:
& tam̃ in hoc ignorare dicuntur:
qͥa ñ intellexer̃. qđ quitalia oꝑa
agunt qualia ipsi agebant. digni
sunt morte ȩc̃ne dãpnationis

Expanded text:
t proximi. Est affectio quae ponitur pro afflictione, ut in Evangelio ubi dicitur, quod servos contumeliis affectos, id est afflictos, occiderunt , et est affectio quae ponitur pro dilectione, ut in praesenti loco. Absque foedere, hoc est amicitia et pace. Sine misericordia. Sunt qui nec sui nec aliorum miserentur; primum enim necesse est ut nobis misericordiam impendamus, deinde vero aliis. Unde dicit Salomon: Fili, miserere animae tuae placens Deo . intellexerunt quoniam qui talia agunt digni sunt morte: Omne quod turpe est, Deo displicet. Et philosophi, licet mala agerent, tamen in hoc erant consentientes justitiae Dei, quia in aliis ipsa vitia reprehendebant. Justitia quippe Dei est, quae odit ac detestatur vitia, et docet virtutes. Quam justitiam illi cognoverunt, qui vitia Deo displicere intellexerunt; et tamen in hoc ignorare dicuntur, quia non intellexerunt, quoniam qui talia agunt, qualia ipsi agebant, digni sunt morte aeternae damnationis,
Abbreviated transcription (Latin):
mati coepert̃ loqui omĩum
gentium linguis magnalia dĩ.
tunc potius cognitus. ẽ. ẽẽ. uerus
filius dĩ. ab his udelicet de quib
lucas dicit : quod una die credi-
us dĩ inuirtute exresurrectio¬
ne mortuoꝵ sed adhuc aliquid
addidit. dicens exresurrectio¬
tum modo electorũ. ad seꝑtinen¬
tium: Simulq nobis demonstra¬
tur. quia sicut suam resurrec¬
tionem ꝓcurauit: Ita quoq
multoꝵ mortuoꝵ corpora &
multa corpora scõꝵ quidormi¬
erant surrexer̃: quam etiam
omĩum electoꝵ. Exquorum
ergo mortuoꝵ resurrectione.
apparuit xp̃s uerus filius dĩ
ꝑtinebant. quos ipse resus citat
aduitã: Et de quib idem apłs
dicit. ut sit ipse primogenitus
inmultis frĩb. Nã deresurrec¬
tione reproboꝵ: nihil hic dr̃:
Potest & ita con iungi Paulus¬

Expanded text:
mati coeperunt loqui omnium gentium linguis magnalia Dei, tunc potius cognitus est esse verus Filius Dei, ab his videlicet de quibus Lucas dicit quod una die credideus Dei in virtute ex resurrectione mortuorum, sed adhuc addidit aliquid, dicens, ex resurrectiotantummodo electorum ad se pertinentium; simulque nobis demonstratur quia sicut suam resurrectionem procuravit, ita quoque multorum mortuorum corpora et Multa corpora sanctorum qui dormierant surrexerunt , quam etiam omnium electorum. Ex quorum ergo resurrectionapparuit Christus verus Filius Dei pertinebant, quos ipse resuscitat ad vitam et de quibus idem Apostolus dicit, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Nam de resurrectione reproborum nihil hic dicitur. Potest et ita con
Abbreviated transcription (Latin):
Bonis bona. malis mala: Diesiȩ
& reuelationis suȩ manifestatio¬
nis iuditui: ipsũ uiditiũ. & ma¬
nifestatio iudicis omĩpotentis di.
intelligitur: Cordurũ & inpeni¬
tens inscripturis diuinis dicitur:
cũmens humana uł ut cera fri¬
gore iniqͥtatis obstricta signa¬
culũ diuine imaginis ñ receͥpit:
habe doc&̃ diceris: Sc̃i estote:
qr &ego sc̃ssum: Et dequo psal¬

Expanded text:
bonis bona, malis mala. Dies irae bonis bona, malis mala. Dies irae et revelationis sive manifestationis judicii, ipsum judicium et manifestatio judicis omnipotentis Dei intelligitur. Cor durum et impoenitens in Scripturis divinis dicitur, cum mens humana velut cera frigore iniquitatis obstricta, signaculum divinae majestatis non recipit, habere docet, dicens: Sancti estote, quia et ego sanctus sum . Et de quo Psal
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã te adducit: Ad iudȩ¬
os quidẽ loquit᷑ specialit̃: qui
reprehendebant & dãpnabant
gentiles quasi idolatras sicut iã
uenirent Generaliter uero om̃s
alloquitur: tã iudȩos gentiles:
& est sensus: Siseruus aut subiectꝰ
tuus ñ ualet effugere iuditium
tuũ ohomo humana tantũ mo¬
do sapieris: Quomodo tu poteris
adpenitentiã: sed insuꝑ illi benig¬
na largitate. solẽ & pluuiã largit᷑.
quasplerũq homines contẽpnunt
siue despiciunt: dũ ei grãs non
referunt Pacientia. ẽ qua suꝑ
biam & procacim̃te peccantes N
statĩ purit: longanimitas quȩ
alibi sustentio siue sustinenitia
uocat᷑. qua ꝑ ifir tatẽ & fragili¬
tatem & non delibato animoͬ
peccantes diu portat. expectars
illos. adpenitentiã Scđm duri-¬
tiam aut̃e tuã & it ipeniteris cor
tesauritas. idz reseruas & multi¬
plicas tibi irã indiẽ irae. hoc est
uindictã indie iuditu & reue¬
lationis iusti uiditii dĩ qui red¬
d& unicuiq scłm oꝑa sua

Expanded text:
te adducit. Ad Judaeos quidem loquitur specialiter, qui reprehendebant et damnabant gentiles quasi idololatras, sicut jam risti venirent; generaliter vero omnes alloquitur, tam Judaeos quam gentiles. Et est sensus: Si servus aut subjectus tuus non valet effugere judicium tuum, o homo, humana tantummodo sapiens, quomodo tu poteris ad poenitentiam; sed insuper illi benigna largitate solem et pluviam largitur, quas plerumque homines contemnunt sive despiciunt, dum ei gratias non referunt. Patientia est qua per superbiam et procacitatem peccantes non statim punit. Longanimitas est, quae alibi sustentatio sive sustinentia vocatur, qua per infirmitatem et fragilitatem, et non deliberato animo peccantes diu portat, exspectans illos ad poenitentiam. Secundum autem duritiam tuam et impoenitens cor thesaurizas, id est reservas et multiplicas tibi, iram in die irae, hoc est vindictam in die judicii et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓreuaricati Donenĩ audi¬
tores legis iusti sunt apnd dm̃:
sed fac tores legis iustificabunt:
Hoc÷ iusti habebunt. &iusti ap.¬
parebunt: sicut ille uolebat
dequo dicitur: Uolens autẽ iusti¬
ficare semet ipsum: id ÷ uoleris
iustus apparere: Qui audit legẽ.
& non adimplet p̃cepta legis:n
iustificatur solũ modo ꝓpt̃ auditũ:
Qui uero ÷ auditor legis& factor
utiq ille iustificatur ꝑlegem:
Cñ enĩ gentes quȩ legẽ ñ habent.
naturalit̃ ea quȩlẽgis sunt faci

Expanded text:
im auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur. Hoc est justi habebuntur, et justi apparebunt, sicut ille volebat, de quo dicitur: Volens autem justificare semetipsum , id est volens justum apparere. Qui audit legem, et non implet praecepta ejus, non justificabitur solummodo propter auditum; qui vero est auditor legis et factor, utique ille justificabitur per legem. Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter ad quae legis sunt faci