comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem multitudinem ur̃am in
monte de medio ignis & nubis &
caliginis uoce magna. nichil ad deis
amplius: & scripsit ea in duab tabu¬
lis lapideis quas tradidit michi.
Uos autem postquam audistis uo¬
cem de medio tenebrarum. & mon¬
tem ardere uidistis: accessistis ad
me om̃s pͥncipes tribuum & maio¬
res natu atq dixistis. Ecce ostendit
nobis dñs d̾s noster maiestatem
& magnitudinem suam: uocem eꝰ
audiuimꝰ de medio ignis. & ꝓbaui¬
mus hodie qd̾ loquente deo cũ ho¬
mine uixerit homo. Cur ergo morie¬
mur &e deuorabit nos ignis hic maxi¬
mus: Si enim audierimꝰ ultra uo¬
cem dñi dei nr̃i: moriemur. Quid est
omnis caro ut audiat uocem dei ui¬
uentis qui de medio ignis loqͥtur.
sicut nos audiuimꝰ. & possit uiuere:
Tu magis accede & audi cuncta quȩ
dixerit dñs ds noster tibi: loque¬
ris ꝙ ad nos: & nos audientes facie¬
mus ea. Quod cum audisset dñs:
ait ad me. Audiui uocem uerboꝵ
popłi huius que locuti sunt tibi:
bene omnia sunt locuti. Quis det

Expanded text:
titudinem vestram in montem de medio ignis et nubis, et caliginis, voce magna, nihil addens amplius, et scripsit ea in duabus tabulis lapideis, quas tradidit mihi. Vos autem postquam audistis vocem de medio tenebrarum, et montem ardere vidistis, accessistis ad me omnes principes tribuum et maiores natu atque dixistis ecce ostendit nobis Dominus Deus noster maiestatem et magnitudinem suam vocem eius audivimus de medio ignis et probavimus hodie quod loquente Deo cum homine vixerit homo cur ergo morimur et devorabit nos ignis hic maximus si enim audierimus ultra vocem Domini Dei nostri moriemur quid est omnis caro ut audiat vocem Dei viventis qui de medio ignis loquitur sicut nos audivimus et possit vivere tu magis accede et audi cuncta quae dixerit Dominus Deus noster tibi loquerisque ad nos et nos audientes faciemus ea quod cum audisset Dominus ait ad me audivi vocem verborum populi huius quae locuti sunt tibi bene omnia sunt locuti quis det
Abbreviated transcription (Latin):
de tuo: & narrabis ea filiis tuis. & me¬
ditaberis sedens in domo tua. & am¬
bulans in itinere. dormiens atq con¬
surgens. & ligabis ea quasi signũ
in manu tua. eruntq & mouebun¬

Expanded text:
liis tuis, et meditaberis, sedens in domo tua, et ambulans in itinere, dormiens atque consurgens. Et ligabis ea quasi signum in manu tua, eruntque, et movebun
Abbreviated transcription (Latin):
requiescat seruus & ancilla tua sicut¬
& tu. Memento quod &e ipse seruie¬
ris in egypto. & eduxerit te inde
dñs d̾s tuus in manu fort & brã¬
chio extento: iccirco precepit tibi
ut obseruares diem sabbati..U.
Honora patrem tuum &e matrem.
sicut precepit tibi dñs ds tuus: ut
longo uiuas tempore. & bene sit¬

Expanded text:
requiescat servus et ancilla tua sicut etrequiescat servus et ancilla tua sicut et tu memento quod et ipse servieris in Aegypto et eduxerit te inde Dominus Deus tuus in manu forti et brachio extento idcirco praecepit tibi ut observares diem sabbati honora patrem tuum et matrem sicut praecepit tibi Dominus Deus tuus ut longo vivas tempore
Abbreviated transcription (Latin):
distis in montem
Et ait. Ego dñs ds tuus qui eduxi
te de terra egypti: de domo seruitu¬
tis. .i. Hon habebis deos alienos
in conspestumeo. .ii. Non facies
tibi sculptile: nec similitudinem om¬
nium quȩ in cȩlo sunt desuꝑ. & quȩ
in terra deorsum. & que uersantur
in aquis sub terra. Non adorabis
ea: ce non coles. Ego enim sum d̾s¬
tem patrumin filios in tertiam &
quartam generationẽ his qui ode¬
runt me: &e faciens miscdiam in
multa milia diligentib me. & cu¬
stodientib precepta mea. iii.¬
Pon usurpabis nomen dñi deitui
frustra: quia non erit impunitus
qui suꝑ re uana nomen eius assũp¬
serit. iiii. Obserua diem sab¬
bati: ut sanctifices eum sicut prece¬
pit tibi dñs ds tuus. Sex dieb ope¬
raberis & facies omnia oꝑa tua. sep.¬
timus dies sabbati est. id est requies
dñi dei tui. Non faciesin eo quicqͣm
operis tu & filius tuus &e filia. ser¬
uus & ancilla. & bos & asmus. &
omne iumentum tuum. & peregri¬
nus qui est intra portas tuas: ut

Expanded text:
distis in montem, et ait Dominus Deus tuus, qui eduxit te de terra Aegypti, de domo servitutis. Non habebis deos alienos in conspectu meo. Non facies tibi sculptile, nec similitudinem hominum, qui in coelo sunt desuper, et quae in terra deorsum, et quae versantur in aquis sub terra. Non adorabis ea, neque coles. Ego enim sum Domtem patrum in filios in tertiam et quartam generationem, iis qui oderunt me; et faciens misericordiam in multa millia diligentibus me, et custodientibus praecepta mea. Non usurpabis nomen Dfrustra quia non erit inpunitus qui super re vana nomen eius adsumpserit observa diem sabbati ut sanctifices eum sicut praecepit tibi Dominus Deus tuus sex diebus operaberis et facies omnia opera tua septimus dies sabbati est id est requies Domini Dei tui non facies in eo quicquam operis tu et filius tuus et filia servus et ancilla et bos et asinus et omne iumentum tuum et peregrinus qui est intra portas tuas ut
Abbreviated transcription (Latin):
ce ad loca sua. Quib auditis. moyses
fecit omnia quȩ ille suggesserat. E
elestis uiris strenuis de cuncto isrł:
constituit eos pͥncipes populi. tribu¬
nos & centuriones. & quinquagena¬
rios. & decanos: qui iudicabant ple¬
bem omni tempore. Quicquid autẽ
grauius erat referebant ad eum: fa¬
ciliora tantummodo iudicantes. Di¬

Expanded text:
ce ad loca sua. Quibus auditis, Moses ce ad loca sua. Quibus auditis, Moses fecit omnia quae ille suggesserat. Et, electis viris strenuis de cuncto Israel, constituit eos principes populi, tribunos, e centuriones, et quinquagenarios, et decanos. Qui judicabant plebem omni tempore: quidquid autem gravius erat, referebant ad eum, faciliora tantummodo judicantes. Di
Abbreviated transcription (Latin):
inter eos: c ostendam precepta dei
& leges eius. At ille. Non bonam
inquit rem facis. Stulto labore con¬
sumeris: & tu &e popłs iste qui tecũ
est. Ultra uires tuas est negociũ:¬
& solus illud non poteris sustinere.
Sed audi uerba mea atq consilia:¬
& erit dñs tecum. Esto tu populo
in his que ad dm̃ ꝑtinent ut referas
que dicuntur ad eum. ostendasꝙ po¬
pulo cerimonias &e ritum colendi: ui¬
amq ꝑ quam ingredi debeant. & opͦ
quod facere. Prouide autẽ de omni
plebe uiros potentes & timentes dm̃
in quib sit ueritas. & qui oderint
auariciam: &e constitue ex eis tribu¬
nos & centuriones. & quinquagena¬
rios. & decanos qui iudicent popu¬
lum omni tempore. Quicquid autẽ
maius fuerit referant ad te: & ipsi
minora tantum modo iudicent: le¬
imisꝙ tibi sit partito in alios onere.
Si hoc feceris: implebis impium dñ.
& precepta enis poteris sustentare:
& omnis hic popłs reuertetur cũ pa¬

Expanded text:
inter eos et ostendam praecepta Dei inter eos et ostendam praecepta Dei et leges eius at ille non bonam inquit rem facis stulto labore consumeris et tu et populus iste qui tecum est ultra vires tuas est negotium solus illud non poteris sustinere sed audi et erit Dominus tecum. Esto tu populo in his quae ad Deum pertinent, ut referas quae dicuntur ad eum: ostendasque populo cerimonias et ritum colendi, viamque per quam ingredi debeant, et opus quod facere debeant. Provide autem de omni plebeint avaritiam, et constitue ex eis tribunos, et centuriones, et quinquagenarios, et decanos, qui judicent populum omni tempore: quidquid autem majus fuerit, referant ad te, et ipsi minora tantummodo judicent, leviusque tibi sit, partito in alios onere. Si hoc feceris, implebis imperium Dei, et praecepta ejus poteris sustentare: et omnis hic populus revertetur cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
itinere quo liberarat. eos dñs. Leta¬
tusq est iethro suꝑ omnib bonis
quȩ fecerat dñs israheli. eo qd̃ eru¬
isset eum de manu egyptioꝵ: &e ait.
b̾enedictus dñs qui liberauit uos
de manu egyptioꝵ &e de manu pha¬
raonis: qui eruit populum suum
de manu egypti. Nunc cognoui qͥa
magnus dñs suꝑ om̃s deos. eo qd̾
supbe egerint contra illos. Obtu¬
lit ergo ietro cognatus moysi ho¬
locausta: &e hostias deo. Ueneruntꝙ
aaron & om̃s seniores isrł. ut comede¬
rent panem cum eo coram dño. xli
ltera autẽ die sedit moyses ut
iudicaret popłm qui assistebat
moysi de mane usq ad uesperam.
Quod cum uidisset cognatus eiꝰ om¬
nia scilicet quȩ agebat in populo:
ait. Quid est hoc qd̾ facis in plebe.
Cur solus sedes: & omnis populus
prestolatur de mane usq ad uespe¬
ram: Cui respondit moyses. Uenit
ad me populus querens sententias
dñi. Cumq acciderit eis aliqua dis¬
ceptatio: ueniunt ad me ut iudicẽ

Expanded text:
itinere quo liberarat eos Dominus laetaitinere quo liberarat eos Dominus laetatusque est Iethro super omnibus bonis quae fecerat Dominus Israheli eo quod eruisset eum de manu Aegyptiorum et ait benedictus Dominus qui liberavit vos de manu Aegyptiorum et de manu Pharaonis qui eruit populum suum de manu Aegypti nunc cognovi quia magnus Dominus super omnes deos eo quod superbe egerint contra illos obtulit ergo Iethro cognatus Mosi holocausta et hostias Deo veneruntque Aaron et omnes senes Israhel ut comederent panem cum eo coram Domino altero autem die sedit Moses ut iudicaret populum qui adsistebat Mosi de mane usque ad vesperam quod cum vidisset cognatus eius omnia scilicet quae agebat in populo ait quid est hoc quod facis in plebe cur solus sedes et omnis populus praestolatur de mane usque ad vesperam cui respondit Moses venit ad me populus quaerens sententiam Dei cumque acciderit eis aliqua disceptatio veniunt ad me ut iudicem
Abbreviated transcription (Latin):
lech: ageneratione in generationẽ.
umꝙ audisset iethro sacerdos.xl.
madian cognatus moysi omnia
que fecerat d̾s moysi & isrłi populo
suo. eo qd̵ eduxisset dñs isrł de egyp¬
to: tulit sepphoram uxorem moysi
quam remiserat. & duos filios eius:
quoꝵ unus uocabatur gersan dicen¬
te patre. aduena fui in terra aliena:
alter uero eliezer. ds enim ait patͥs
mei ad iutor meus: & eruit me de
gladio pharaonis. Uenit ergo ie¬
thro cognatus moysi &e filii eiꝰ. &
uxor eius ad moysen in desertũ ubi
erat castra metatus iuxta montẽ
dei: & mandauit moysi dicens. Ego
cognatus tuus iethro uenio ad de
& uxor tua &e duo filii tui cum ea.
Qui egressus in occursum cognati
sui: ad orauit. & osculatus est eum.
salutaueruntq se mutuo uerbis
pacificis. Cumq intrasset taberna¬
culum: narrauit moyses cognato
suo cuncta que fecerat dñs phara¬
oni & egyptiis ꝓpter isrł: uniuer¬
sum laborem qui accidisset eis in

Expanded text:
lech a generatione in generationem lech a generatione in generationem umque audisset Iethro sacerdos Madian cognatus Mosi omnia quae fecerat Deus Mosi et Israhel populo suo eo quod eduxisset Dominus Israhel de Aegypto tulit Sefforam uxorem Mosi quam remiserat et duos filios eius quorum unus vocabatur Gersan dicente patre advena fui in terra aliena alter vero Eliezer Deus enim ait patris mei adiutor meus et eruit me de gladio Pharaonis venit ergo Iethro cognatus Mosi et filii eius et uxor ad Mosen in desertum ubi erat castrametatus iuxta montem Dei et mandavit Mosi dicens ego cognatus tuus Iethro venio ad te et uxor tua et duo filii tui cum ea qui egressus in occursum cognati sui adoravit et osculatus est eum salutaveruntque se mutuo verbis pacificis cumque intrasset tabernaculum narravit Moses cognato suo cuncta quae fecerat Deus Pharaoni et Aegyptiis propter Israhel universum laborem qui accidisset eis in
Abbreviated transcription (Latin):
contra isrł. in raphidin. Dixitq
moyses ad iosue. flige uiros: & e¬
gressꝰ pugna contra amalech. Eras
ego stabo in uertice collis: habens
uirgam dei in manu mea. fecit io¬
sue ut locutus erat moyses: & pug¬
nauit contra amalech. Moyses au¬
tem & aaron e hur ascenderunt
suꝑ uerticem collis. Cumq leuaret
moyses manus: uincebat isrł. sin au¬
tem paululum remisisset: suꝑabat
amalech. Manus autem moysi
erant graues. Sumentes igitur la¬
pidem: posuerunt subter eum in qͦ
sedit. Aaron autẽ & huir: sustenta¬
bant manus eius ex utraq parte.
Et factum est ut manus ipsius non
lassarentur usq ad occasum solis.
sugauitq iosue amalech & popłm
eius: inore gladii. Dixit autem diĩs
ad moysen. Scribe hoc ob monimen¬
tum in libro: &e trade aurib iosue.
Delebo enim memoriam amalech
sub cȩlo. Edificauitq moyses altare¬
dño: & uocauit nomen eius dñs ex¬
altatio mea dicens: quia manꝰ soliꝰ
dñi & bellum dei erit contra ama¬

Expanded text:
idim. Dixitque Moses ad Josue: Elige viros, et egressus, pugna contra Amalech: cras ego stabo in vertice collis, habens virgam Dei in manu mea: Fecit Josue ut locutus ei erat Moses, et pugnavit contra Amalech: Moses autem et Aaron et Hur ascenderunt super verticem collis. Cumque levaret Moses manus, vincebat Israel: sin autem paululum remisisset, superabat Amalech. Manus autem Mosi erant graves: sumentes igitur lapidem, posuerunt super eum, in quo sedit: Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus ex utraque parte. Et factum est ut manus ipsius non lassarentur usque ad occasum solis. Fugavitque Josue Amalech et populum ejus in ore gladii. Dixit autem Dominus ad Mosen: Scribe hoc ob monimentum in libro, et trade auribus Josue: delebo enim memoriam Amalech sub coelo: Aedificavitque Moses altareet vocavit nomen eius Dominus exaltatio mea dicens quia manus solii Domini et bellum Dei erit contra Ama
Abbreviated transcription (Latin):
quebatur: &e dñs respondebat ei. Des¬
cenditq dñs suꝑ montem synai in ip¬
so montis uertice: &e uocauit moy¬
sen incacumen eiꝰ. Quo cum ascendis¬
set: dixit ad eum. Descende & con¬
testare populum ne forte uelint tͣns¬
cendere terminos ad uidendum do¬
minum: &e pereat ex eis plurima
multitudo. Sacerdotes quoq qui
accedunt ad dñm sanctificentur:
ne ꝑcutiam eos. Dixitq moyses ad
dñm. Non poterit uulgus ascende¬
re in montem synai. Tu enim testifi¬
catus es & iussisti dicens. pone ter¬
minos circa montem. & scĩfica illũ.
descende. Ascendesꝙ tu & aaron
tecum: sacerdotes autem & populus
ne transeant terminos. nec ascen¬
dant ad dñm: ne forte interficiat
illos. Descendit moyses ad populũ:
& omnia narrauit eis.
ocutusq est dñs cunctos ser¬
mones hos. Ego sum dñs d̾s tuus
qui eduxite de terra egypti. de do¬
mo seruitutis

Expanded text:
quebatur, et Dominus respondebat ei. Desquebatur, et Dominus respondebat ei. Descenditque Dominus super montem Sinai in ipso montis vertice, 132 et vocavit Moysen in cacumen ejus. Quo cum ascendisset, dixit ad eum: Descende, et contestare populum: ne forte velint transcendere terminos ad videndum Dominum, et pereat ex eis plurima multitudo. Sacerdotes quoque qui accedunt ad Dominum, sanctificentur, ne percutiat eos dixitque Moses ad Dominum non poterit vulgus ascendere in montem Sinai tu enim testificatus es et iussisti dicens pone terminos circa montem et sanctifica illum descende ascendesque tu et Aaron tecum sacerdotes autem et populus ne transeant terminos nec ascendant ad Dominum ne forte interficiat illos descendit Moses ad populum et omnia narravit eis locutus quoque est Dominus cunctos sermones hos ego sum Dominus Deus tuus qui eduxi te de terra Aegypti de domo servitutis
Abbreviated transcription (Latin):
qui tetigerit montem: morte morie¬
tur. Manus non tangent cum: sed¬
tur iaculis: siue iumentum fuerit.
siue homo non uiuet. Cumq cepe¬
rit clangere biicina: tunc ascendass
in montem. Descenditq moyses de
monte ad populum: ce scĩficauit eũ.
Cumꝙ lauissent uestimenta sua: ait
ad eos. estote parati in diem tertiũ.
ne appinquetis uxoribuᷤᷤ ur̃is. Iam
aduenerat tertius dies: & mane in¬
claruerat: &e ecce ceperunt audiri
tonitrua. & micare fulgura: & nu¬
bes densissima opperire montem:
clangorq bucinȩ uehementiꝰ ꝑstre¬
pebat. Timuit popłs.: qui erat in
castris. Cumq eduxisset eos moyses
in occursum dñi de loco castroꝵ. stete¬
runt ad radices montis. T otus autẽ
mons synai fumabat. eo qd̾ descendis¬
set dñs suꝑ eum in igne: & ascenderet
fumus de eo quasi de fornace. Eratq
mons omnis terribilis: & sonitus bu¬
cinȩ paulatim crescebat in maius:
& ꝓlixius tendebatur. Moyses lo

Expanded text:
qui tetigerit montem morte moriequi tetigerit montem morte morietur manus non tanget tur jaculis: sive jumentum fuerit, sive homo, non vivet. Cum coeperit clangere buccina, tunc ascendant in montem. Descenditque Moses de monte ad populum, et sanctificavit eum. Cumque lavissent vestimenta sua, ait ad eos: Estote parati in diem tertium, ne appropinquetis uxoribus vestris. Jam advenerat tertius dies, et mane inclaruerat: et ecce coeperunt audiri tonitrua, ac micare fulgura, et nubes densissima opclangorque bucinae vehementius perstrepebat timuit populus qui erat in castris cumque eduxisset eos Moses in occursum Dei de loco castrorum steterunt ad radices montis totus autem mons Sinai fumabat eo quod descendisset Dominus super eum in igne et ascenderet fumus ex eo quasi de fornace eratque mons omnis terribilis et sonitus bucinae paulatim crescebat in maius et prolixius tendebat
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ de monte: & ait. Hȩc dices do¬
mui iacob: & annunciabis filiis isrł.
uos ipsi uidistis que fecerim egyp¬
tiis. quomodo portauerim uos suꝑ
alas aquilarum: & sumpserim mͥ.
Si ergo audieritis uocem meam &
custodieritis pactum meum: eritis
michi in peculium de cunctis po¬
pulis. Mea est enim omnis terra:
& uos eritis michi in regnum sacer¬
dotale: & gens sc̃a. Hȩc sunt uerba
que loqueris ad filios isrł. Uenit
moyses & conuocatis maioribus¬
natu populi: exposuit om̃s sermones
quos mandauerat dñs. Responditꝙ
uniuersus popłs simul. Cuncta que
locutus est dñs faciemꝰ. Cumꝙ retulis
ei dñs. Iam nunc ueniam ad te inca¬
ligine nubis. ut audiat me popłs lo¬
& scifica illos hodiȩ & cras: la¬
uentq uestimenta sũa: & sint parati
in diem tercium. In die enim tercio:
descendec dñs coram omni plebe su¬
ꝑ montem synai. Constituesq der¬
minos populo ꝑ circuitum: & dices
Cauete ne ascendatis in montem:
nec tangatis fines illius. Omnis

Expanded text:
e monte, et ait: Haec dices domui Jacob, et annuntiabis filiis Israel: Vos ipsi vidistis quae fecerim Aegyptiis, quomodo portaverim vos super alas aquilarum, et assumpserim mihi. Si ergo audieritis vocem meam, et custodieritis pactum meum, eritis mihi in peculium de cunctis populis: mea est enim omnis terra. Et vos eritis mihi in regnum sacerdotale, et gens sancta. Haec sunt verba quae loqueris ad filios Israel. Venit Moses: et convocatis manatu populi, exposuit eis omnes sermones, quos mandaverat Dominus. Responditque universus populus simul: Cuncta, quae locutus est Dominus, faciemus. » Omnia inus : iam nunc ueniam ad te in caligine nubis, ut audiat me populus loet sanctifica illos hodie et cras laventque vestimenta sua et sint parati in diem tertium die enim tertio descendet Dominus coram omni plebe super montem Sinai constituesque terminos populo per circuitum et dices cavete ne ascendatis in montem nec tangatis fines illius omnis
Abbreviated transcription (Latin):
tureq distinctio: pellib tegitur &e ci¬
liciis. ardoremq solis & inuriã im¬
brium ea que uiliora sunt ꝓhibent.
lege ergo pͥmum samuel & malachĩ
meum: meum inquam meũ. Quicqͥd
enim crebrius uertendo & emendan¬
do sollicitius. & didicimꝰ & denemus:
nr̃m est. Et cum intellexeris qd̵ antea
nesciebas: uel interpretem me esti¬
omnino conscius ñ sim mutasse me¬
quippiam de hebraica ueritate. Cer¬
te suncredulus es: lege grecos cõdiceᷤᷤ
& latinos: & confer cum his opuscu¬
lis. Et ubicumq inter se uideris dis¬
crepare: interroga quemlibet hebre¬
oꝵ. cui magis accomodare debeas fi¬
dem. Et si nr̃a firmauerit: puto qd̾
non eum estimes comectorem. ut in
eodem loco mecũ similiter diumnarit.
mirro iinguitis caput: que nequa¬
quam saluatorem queritis in sepul¬
chro. quib iam xp̃c ad patrem ascen¬
dit. ut contra latrantes canes qui ad
uersum me rabido ore deseuiunt &¬

Expanded text:
turaeque distinctio, pellibus tegitur et cituraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis, ardoremque solis et injuriam imbrium ea quae viliora sunt prohibent. Lege ergo primum, Samuel, et Malachim meum: meum, inquam, meum. Quidquid enim crebrius vertendo, et emendando sollicitius et didicimus et tenemus, nostrum est. Et cum intellexeris quod antea nesciebas, vel interpretem me aestiomnino conscius non sim  Ms. iam de Hebraica veritate. Certe si incredulus es, lege Graecos codices et Latinos et confer cum bis opusculis: et ubicumque inter se videris discrepare, interroga quemlibet Hebraeorum, cum magis accommodare debeas fidem: et si nostra firmaverit, puto quod eum non aestimes conjectorem, ut in eodem loco mecum similiter divinarit. myro ungitis caput, quae nequaquam Salvatorem quaeritis in sepulcro, quibus jam ad Patrem Christus ascendit, ut contra latrantes canes, qui adversum me rabido ore desae
Abbreviated transcription (Latin):
mipotens. qui erat. & qui est. & qui
uenturus est. Hic ꝓlogus scriptura¬
rum quasi galeatum principium
omnib libris quos de hebreo uert¬
mus in latinum conuenire potest:
ut scire ualeamꝰ quicqͥd extra hos
est. inter apocripha seponendum.
Igitur sapientia que uulgo salomo¬
nis inscribitur. & iħu filii sirach li¬
ber. & iudith. & thobias. &e pastor
non sunt in canone. Machabeoꝵ
pͥmum librum hebraicum repperi.
Scd̃s grecus est: qd̃ ex ipsa frasin ꝓ¬
bari potest. Que cum ita se habeant :
obsecro te lector: ne laborem meũ rep̃¬
hensionem estimes antiquoꝵ. In taber¬
naculo dei: offert unus quisq quod
potest. Alii aurum & argentum &
lapides preciosos. alii byssum & pur¬
puram: coccumq offerunt &e hiacin¬
ctum. Nobiscum bene agit᷑ si obtule-¬
rimus pelles &e caprarum pilos. Et
tamen apłs contemptibiliora nr̃a
magis necessaria iudicat. Unde ce
tota illa tabernacul pulchritudo.¬
& ꝑ singulasspecies ȩccłiȩ presentis fu¬

Expanded text:
nipotens, qui erat, et qui est, et qui venturus est . Hic prologus Scripturarum, quasi galeatum principium omnibus libris, quos de Hebraeo vertimus in Latinum, convenire potest: ut scire valeamus quidquid extra hos est, inter ἀπόκρυφα esse ponendum. Igitur Sapientia, quae vulgo Salomonis inscribitur, et Jesu filii Syrach liber, et Judith, et Tobias, et Pastor, non sunt in Canone. Machabaeorum primum librum, Hebraicum reperi. Secundus, Graecus est: quod ex ipsa quoque a se habeant, obsecro te, lector, ne laborem meum reprehensionem existimes antiquorum. In tabernaculo Dei offert unusquisque quod potest. Alii aurum et argentum et lapides pretiosos, alii byssum et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum. Nobiscum bene agitur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria judicat . Unde et tota illa tabernaculi pulchritudoet per singulas species, Ecclesiae praesentis fu
Abbreviated transcription (Latin):
reum: cum totidem lucernis. quot
oculis: duas quoq: oliuas a sinistͥs
lampadis cernit & dextris. ut post
quum de herłm pauꝑem regẽ ua¬
ticinetur. & predicet sedentem suꝑ
pullum filium asinȩ subiugalis.
Malachias aꝑte et in fine omniũ
ꝓph̾arum. de abiectione isrł & uo¬
catione gentiũ: non est mͥ ait uo¬
luntas in uobis dicit dñs exerci¬
tuum. & munꝰ non suscipiam de

Expanded text:
reum cum totidem lucernis, quot reum cum totidem lucernis, quot oculis, duas quoque oliuas a sinistris lampadis cernit et a dextris, ut post quum de Hierusalem pauperem regem uaticinetur et praedicet sedentem super pullum filium asinae subiugalis. Malachias aperte et in fine omnium prophetarum de abiectione Israhel et uocatione gentium: non est mihi, ait, uoluntas in uobis, dicit dominus exercituum, et munus n
Abbreviated transcription (Latin):
post euersionem illius: loquitur.
Ecce suꝑ montes pedes ȩuangeli¬
rantis &e annunciantis pacẽ. Aba-¬
cuc luctator fortis & rigidus: stat
suꝑ custodiam suam. & figit gra¬
dum suꝑ munitionẽ: ut xp̃m in
cruce contempletur. & dicat. Ope¬
ruit cȩlos gła eius. & laudis eiꝰ: ple
na est terra. Splendor eiꝰ ut lux erit:
cornua in manib eiꝰ. ibi abscondita
est fortitudo eiꝰ. Sophonias specu¬
lator et archanoꝵ dñi cognitor: au¬
dit clamorem ad portam piscium.
et eiulatum a scd̃a: et contritionẽ
a collib. Indicit quoq ululatum
habitatorib pilȩ. quia conticuit
omnis popłs chanaan: disperie¬
runt uniuersi. qui inuoluti erant
tem. Ad huc unum modicumq &
ego commouebor cȩlum & terram:
mare & aridam. & mouebo omnes
gentes. & ueniet desideratus cunc¬
tis gentib. Tacharias memor dñi
sui. multiplex in ꝓpħia. iħm uesti¬
bus sordidis indutum. & lapidem
ocłoꝵ septem. candelabrumq au¬

Expanded text:
post eversionem illius loquitur: post eversionem illius loquitur: Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem. HABACUC, luctator fortis et rigidus, stat super custodiam suam et figit gradum super munitionem, ut Christum in cruce contempletur, et dicat: Operuit coelos gloria ejus, et laudis ejus plerra et splendor eius ut lux erit; cornua in manibus eius, ibi abscondita est fortitudo eius. Sophonias, speculator et arcanorum domini cognitor, audit clamorem a porta piscium et eiulatum a secunda et contritionem a collibus. indicit quoque ululatum habitatoribus Pilae, quia conticuit omnis populus Chanaan, disperierunt uniuersi, qui inuoluti erant tem: adhuc unum modicumque, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam et mouebo omnes gentes; et ueniet desideratus cunctis gentibus. Zacharias, memor domini sui, multiplex in prophetia, Iesum uestibus sordidis indutum et lapidem oculorum septem candelabrumque au
Abbreviated transcription (Latin):
& ruboꝵ mora distinguens: paut
uerbis explicari non potest. Quis
enim digne exprimat tria &e quat¬
tuor scelera damasci. gare. tyri. &
idumeȩ. & filioꝵ ammon. & moab.
et in septimo octauoq gradu iudȩ
et isrł: Hic loquitur ad uaccas
pingues quȩ sunt in monte sama¬
riȩ. et ruituram domũ maiorẽ. mi¬
noremq testatur. Ipse cernit fic¬
torem locustȩ. & stantem dñm su¬
per murum litum uel ad amanti¬
num. & uncinum pomoꝵ attra
Abdias qui interpretatur seriuuiꝰ
neum terrenumq fratris quoq:
iacob. semꝑ emulum hasta ꝑcutit
spiritali. Ionas columba pulcher¬
rima. naufragio suo passionẽ dñi
prefigurans. mundum ad peni-¬
tentiam reuocat. et sub nomine
niniue: salutem gentib nunciat.
Micheas demorasti coheres xp̃i.
uastationem annunciat filiȩ latro¬
nis: & obsidionem ponit contra
eam: quia maxillam ꝑcusserit iu¬
dicis isrł. Naum consolator orbis:
increpat ciuitatẽ sanguinum. et

Expanded text:
« ruborum mora distringens, » paucis « ruborum mora distringens, » paucis verbis explicari non potest. Quis enim digne exprimat tria, aut quatuor scelera Damasci, Gazae, et Tyri, et Idumeae, et filiorum Ammon, et Moab, et in septimo octavoque gradu, Judae et Israel? Hic loquitur ad vaccas pingues, quae sunt in monte Samariae, et ruituram domum majorem minoremque testatur. Ipse cernit fictorem locustae; et stantem Dominum super murum litum vel adamantinum, et 278 uncinum pomorum, attrahAbdias qui interpretatur « servus neum terrenumque, fratris quoque Iacob semper aemulum, hasta percutit spiritali. Ionas, columba pulcherrima, naufragio suo passionem domini praefigurans mundum ad paenitentiam reuocat et sub nomine Nineue salutem gentibus nuntiat. Micheas de Morasthi, coheres Christi, uastationem adnuntiat filiae latronis et obsessionem ponit coeam: quia maxillam percusserit judicis Israel. NAHUM, consolator orbis, increpat civitatem sanguinum, et
Abbreviated transcription (Latin):
filio nabath usq ad oseẽ. qui duc¬
tus est in assyrios: regnum uida
& regnum describit isrł. Si hysto¬
riam respicias. uerba simplicia st̃.
sim litteris sensum latentem inspo¬
eris: eccłiȩ paucitas. et hereticoꝵ
contra ȩccłiam bella narrantur.
Duo decim ꝓpħȩ in unius uolum¬
nis serie coartati. multo aliud qͣm
sonant in littera: prefigiirant.
Osee crebro nominat effraim.: sa¬
mariam. Ioseph. iezra hel. et uxo¬
rem fornicariam. & fornicationis
filios. & adulteram cubiculo clau¬
sam mariti. multo tempore sede¬
re uiduam. & sub ueste lugubri.
uiri ad se reditum prestolari. Iohel
filius fatuel: describit terram duo¬
decim tribuum. eriica. briico. locu¬
sta. rubigine uastante consuptã
et post euersionem prioris popħ
ab uno usq ad quindecim paula¬
tim et ꝑ incrementa surgentes. qͥn¬
decim graduum numerum effici¬
unt. qui in psalterio mystice con¬
tinentur. Amos pastor &e rusticꝰ

Expanded text:
filio Nabat, usque ad Osee, qui ducfilio Nabat, usque ad Osee, qui ductet regnum describit Israel. Si historiam respicias, verba simplicia sunt: si in litteris sensum latentem inspexeris, Ecclesiae paucitas, et Haereticorum contra Ecclesiam bella narrantur. Duodecim Prophetae in unius voluminis angustias coarctati, multo aliud quam sonant in littera, praefigurant. Osee crebro nominat Ephraim. Samariam, Joseph, Jezrael, et uxorem fornicariam, et fornicationis filios, et adulteram cubiculo clausam mariti, multo tempore sedere viduam, et sub veste lugubri, viri ad se reditum praestolari. Joel filius Phathuel, describit terram duodecim tribuum, heruca, brucho, locusta, rubigine vastante corruptam: et post eversionem prioris populi, ab uno usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes, quindecim graduum numerum efficiunt, qui in Psalterio mystice continentur. Amos pastor et rusticus, et
Abbreviated transcription (Latin):
simo die de terra surresturus sim.
et rursum circuumdabor pelle mea.
et incarne mea uidebo dm̃: quem
uisurus sum egoipse et oculi mei
conspecturi sunt. & ñ alius. Repo¬
sita est hec spes mea: in sinu meo.
Ueniam ad iħin naue typum dñi
non solum in gestis gerentem: ue¬
rumetiam et in nomine. Transit
iordanem. hostium regna subuer¬
tit. Diuidit terram uictori populo.
et per singłas urbes. uiculos. mon¬
tes. flumina torrentes. atq confina.
regna describit. In iudicũ libro.
quot principes popħ: dot figure
sunt. Ruith moabitidis: ysaie ex¬
plet uaticinium dicentis. Emitte ag
num dñe dñatorem terrȩ: de petrã
deserti ad montẽ filiȩ syon. Samu¬
el in heli mortuo & in occisione sa¬
ul: ueterem legem abolitam. porro
in sadoch atq dauid noui sacer¬
dotii. nouiq imperii sacramenta
testatur. Malachim id est terciꝰ
et quartus regum liber a salomo¬
ne usq ad ieconiam. et a ieroboã

Expanded text:
simo de terra resurrecturus sim. simo de terra resurrecturus sim. et rursum circumdabor pelle mea et in carne mea uidebo deum, quem uisurus sum ego ipse et oculi mei conspecturi sunt et non alius. reposita est haec spes mea in sinu meo. ueniam ad Iesum Naue, typum domini non solum in gestis, uerum et in nomine: transit Iordaneu, hostium regna subuertit. diuidit terram uictori populo et per singulas urbes, uiculos, montes. flumina, torrentes atque confinia regna describit. In JUDICUM libro, quot principes populi, tot figurae sunt. RUTH Moabitis, Isaiae explet vaticinium dicennum, domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae Sion. Samuhel in Heli mortuo et in occisione Saulis ueterem legem abolitam, porro in Sadoc atque Dauid noui sacerdotii nouique imperii sacramenta testatur. Malachim, id est tertius et quartus Regum liber, a Salomone usque ad Iechoniam et ab Hieroboam,
Abbreviated transcription (Latin):
Pater exodus cum decẽ plagis. cũ
decalogo. cum misticis diuinisq pre¬
ceptis. In promptu est leuiticus liber.
pene sillabȩ. & uestes aaron. et totꝰ
ordo leuiticus. spirant cȩlestia sacra¬
menta. Numeri uero. nonne totius
arimeticȩ et ꝓpħ̃iȩ balaam et qua-¬
draginta duarum per heremũ man
sionum mysteria continent: Deu¬
teronomium quoq scda lex et eu¬
angelicȩ legis presiguratio: nonne
sic ea habet que priora sunt: ut ta¬
men noua sint omnia: De ueterib
hucusq moyses. hucusq pentateucꝰ.
quib quinq uerbis loqui se uelle
apłs in eccłia głatur. Iob exemplar
patientiȩ. que non mysteria suo ser¬
mone complectitur: Prosa incipit.
uersu labitur. pedestri sermone fi
gula in eo uerba plena sunt sen¬
sib. Et ut de ceteris sileam. resur¬
rectionẽ corpoꝵ sic ꝓphecat: ut
nullus de ea manifestius uel cau¬
tius scripserit. Scio inquit qd̃ re¬
demptor meus uiuit: et in nouis¬

Expanded text:
patet Exodus cum decem plagis, cum patet Exodus cum decem plagis, cum decalogo, cum mysticis diuinisque praeceptis. in promptu est Leuiticus liber, paene syllabae et uestes Aaron et totus ordo Leuiticus spirant caelestia sacramenta. Numeri uero nonne totius arithmeticae et prophetiae Balaam et quadraginta duarum per heremum sionum mysteria continent? DEUTERONOMIUM quoque secunda lex et Evangelicae legis praefiguratio, nonne sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia de veteribus. Hucusque Moyses, hucusque Pentateuchus: quibus quinque verbis loqui se velle Apostolus in Ecclesia gloriatur. JOB exemplar patientiae, quae non mysteria suo sermone complectitur? Prosa incipit, uersu labitur, pedestri sermone fingula in eo uerba plena sunt sensibus et, ut de ceteris sileam, resurrectionem corporum sic prophetat, ut nullus de ea uel manifestius uel cautius scripserit: scio, inquit, quod redemptor meus uiuat et in nouis
Abbreviated transcription (Latin):
uenerint. et sermone composito au¬
rem popul mulserint: quicquid
dixerint: hoc legem deputant. nes
aptant testimonia. quasi grande
sit et non uiciosissimum dicendi ge¬
nus: deprauare sententias. et ad uo¬
luntatẽ suam scͥpturam retrahere
repugnantẽ. quasi ñ legerimꝰ home¬
rocentonas. & uirgiliocentonas. ac
ñ sic etiam maronem sine xp̃o pos¬
simꝰ dicere xp̃ianum. quia scripse¬
rit. Iam redit et uirgo. redeunt sat᷑¬
nia regna. Iam noua ꝓgenies cȩlo
dimittit᷑ alto. Et patrem loquentẽ
ad filium. Natȩ meȩ uires. mea mag¬
na potentia solus. Et post uerba
saluatoris in cruce. talia perstabat
memorans. fixusq manebat. Pue¬
rilia sunt hȩc. et circulatoꝵ ludo si¬
milia: docere qd ignores. immo ut
cum stomacho loquar: nec hoc qͥ¬
dem scire quod nescias. Tidelicet
manifestissima est genesis. in qua
de creatura mundi. de exordio ge¬
neris humani. de diuisione terrȩ.
de confusione linguarum et gente

Expanded text:
uenerint et sermone conposito auuenerint et sermone conposito aurem populi mulserint, quicquid dixerint, hoc legem dei putant necaptant testimonia, quasi grande sit et non uitiosissimum dicendi genus deprauare sententias et ad uoluntatem suam scripturam trahere repugnantem. quasi non legerimus Homerocentonas et Uergiliocentonas ac non sic etiam Maronem sine Christo possimus dicere Christianum, quia scripserit: iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna, iam noua progenies caelo demittitur alto, et patrem loquentem ad filium: nate, meae uires, mca magna potentia solus, et post uerba saluatoris in cruce: talia phs tab at memorans fixusque manebat. puerilia sunt haec et circulatorum ludo similia, docere, quod ignores, immo, ut cum Clitomacho loquar, nec hoc quidem scire, quod nescias. Uidelicet manifestissima est Genesis, in qua de creatura mundi, de exordio generis humani, de diuisione terrae, de confusione linguarum et de gen
Abbreviated transcription (Latin):
P A N. et usum. Ad minores artes
ueniam. et que non tam lingua quã
manu amministrantur. agricole.
cementarii. fabri. metalloꝵ. lignoꝵ¬
ue cesores. lanarii quoq et fullones¬
et ceteri qui uariam suꝑlectilem et
uilia opuscula fabricant: absꝙ doc¬
tore ñ posse esse qd̃ cupiunt. Quod
medicoꝵ est: ꝓmittunt medici. trac¬
tant fabrilia fabri. Sola scriptura¬
rum ars est. quam sibi om̃s passim
uendicant. Scribimus indoct: do¬
ctiq poemata passim. Hanc gar-¬
rula anus. hanc delirus senex. hãc
sophista uerbosus. hanc uniuersi
presumunt. lacerant. docent: ante¬
quam discant. Alii adducto super¬
cilio grandia uerba trutinantes. in¬
ter muliertulas de sacris litteris phi¬
losophantur. Alii discunt pro pu¬
dor a feminis qd̾ uiros doceant. et
ne parum hoc sit: quadam facilita¬
te uerboꝵ immo audacie. disserunt
aliis: qd̾ ipsi ñ intelligunt. Taceo
de meis similib. qui si forte ad scͥp¬
turas sacras. post seculares litteras

Expanded text:
 docuerit? Ad minores artes veniam et que tam lingua, quam manu administrantur. Agricole cementarii, fabri metallorum lignorumque cesores, lanarii quoqet ceteri, qui uariam supellectilem et uilia opuscula fabricantur, absque doctore non possunt esse, quod cupiunt. quod medicorum est, promittunt medici, tractant fabrilia fabri. Sola scripturarum ars est, quam sibi omnes passim uindicent: scribimus indocti doctique poemata passim. hanc garrula anus, hanc delirus senex, hanc soloecista uerbosus, hanc uniuersi praesumunt, lacerant, docent, antequam discant. alii adducto supercilio grandia uerba trutinantes inter mulierculas de sacris litteris philosophantur, alii discunt — pro pudor! — a feminis, quod uiros doceant, et, ne parum hoc sit, quadam facilitate uerborum, immo audacia disserunt aliis, quod ipsi non intellegunt. taceo de meis similibus, qui si forte ad scripturas sanctas post saeculares litteras
Abbreviated transcription (Latin):
uende. si non habes: ꝓice. Tollenti
tunicam: et pallium relinquendũ
est. Scilicet nisi tu semper recrasti¬
nans. & diem de die trahens. caute
& pedetentim tuas possessiunculas
uendideris: non habet xp̃c unde
alat pauꝑes suos. Totum deo de¬
dit: qui se obtulit. Apħ nauem tan
tum & retia reliquerunt. Tidua
duo exa misit in garophilacium.
et prefertur crȩs diuitiis. facile con¬
tempnit omnia: qui semꝑ cogitat¬
se esse moritur uoꝯ:¬

Expanded text:
uende; si non habes, proice. tollenti uende; si non habes, proice. tollenti tunicam et pallium relinquendum est. scilicet, nisi tu semper recrastinans et diem de die trahens caute et pedetemptim tuas possessiunculas uendideris, non habet Christus, unde alat pauperes suos. totum deo dedit, qui se obtulit. apostoli tantum nauem et retia reliquerunt: uidua duo aera mittit in gazophylacium et praefertur Croesi diuitiis. facile contemnit omnia, qui se semper cogitat esse morituru
Abbreviated transcription (Latin):
Non sum tam petulans & hebes: ut
gistrum renuens: comitẽ spondeo.
Petenti datur. pulsanti apitur. que¬
rens inuenit. Discamꝰ in terris: quo
aliquid ac de hermogare tumidi¬
tate effundam: quicquid quesieris.
tecum scire conabor. Habes hic a¬
mantissimum tui frẽm eusebium:
qͥ litterarum tuarum mͥ grãm
dupplicauit. referens honestatem
amiciciȩ. amorem xp̃i. Nam pru¬
dentiam et eloquii uenustatem:
etiam absq illo ipsa ȩpła ꝓferebat
festina queso te & herentis in salo
nauiculȩ funẽ magis precide: quã
solue. Nemo renunciaturus scło.
bene potest uendere: que contemp¬
sit ut uenderet. Quicquid in sump¬
tus de tuo tuleris: ꝓ lucro deputa.
Antiquum dictum est. Auaro tam
deest qd̾ habet: quam qd̾ ñ habet.¬
Credenti totus mundus diuitiarũ
est. Infidelis autẽ. etiam obolo indi¬
get. Sic uiuamꝰ: quasi nichil haben¬
tes. & omnia possidentes. Uictus
atq uestitus: diuitiȩ xp̃ianoꝵ:
Si habes in potestate rem tuam:

Expanded text:
non sum tam petulans et hebes, ut non sum tam petulans et hebes, ut gistrum rennuens comitem spondeo. petenti datur, pulsanti aperitur, quaerens inuenit. discamus in terris, quoraliquid ac de Hermagorae tumiditate effutiam, quidquid quaesieris, tecum scire conabor. habes hic amantissimum tui fratrem Eusebium, qui litterarum tuarum mihi gratiam duplicauit referens honestatem amicitiae, amorem Christi. nam prudentiam et eloquii uenustatem etiam absque illo ipsa epistula praeferebat. festina, quaeso te, et haerentis in salo nauiculae funem magis praecide, quam solue. nemo renuntiaturus saeculo bene potest uendere, quae contempsit, ut uenderet. quidquid in sumptus de tuo tuleris, pro lucro conputa. antiquum dictum est: auaro tam deest, quod habet, quam quodnonhabet-credenti totus mundus diuitiarum estinfidelis autem etiam obolo indiget. sic niuamus quasi nihil habentes et omnia possidentes. uictus atque uestitus diuitiae Christianorum. si habes in potestate rem tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
esse medicum cuiꝰ laus est in euange¬
lio: animaduertimꝰ pariter omnia
uerba illus. animȩ languentis esse
medicinam. Iacobꝰ. petrus. Ioħs.
Iudas: septem ȩpłas ediderunt. tã
mysticas tam succinctas: et breues
pariter ac longas. breues. in uerbis.
longas: in sententiis. ut rarus sit:
qͥ non earum lectione cecutiat. Apo¬
calipsis ioħis tot habet sacramen
ta: quot uerba. Parum dixi. et pro
merito uoluminis. laus omnis infe¬
rior est. In uerbis singłis: multipli¬
ces latent intelligentiȩ. Oro te frat̾
kmñȩ: inter hec uiuere. ista medita¬
ri. nil aliud nosse: nichil querere.
Nonne tibi uidetur iam hic in ter¬
ris regni cȩlestis habitaculum:
Nolo offendaris in scripturis scĩs
simplicitate. & quasi uilitate uer¬
boꝵ quȩ uel uicio interpretum.
uel de industria sic ꝓlatȩ sunt: ut
rusticam concionẽ facilius instrue¬
rẽt. et in una eademq sententia. ali¬
ter doctus: aliter audiret indoctus.

Expanded text:
esse medicum, cujus laus est in Evangeesse medicum, cujus laus est in Evangelio, animadvertemus pariter omnia verba illius animae languentis esse medicinam. JACOBUS, PETRUS, JOANNES, JUDAS, septem Epistolas ediderunt, tam mysticas quam succinctas, et breves pariter ac longas: breves in verbis, longas in sententiis: ut rarus sit, qui non in earum lectione caecutiat. APOCALYPSIS JOANNIS tot habet sacrta, quot uerba. parum dixi et pro merito uoluminis laus omnis inferior est; in uerbis singulis multiplices latent intellegentiae. Oro te, frater carissime, inter haec uiuere, ista meditari, nihil aliud nosse, nihil quaerere, nonne tibi uidetur iam hic in terris regni caelestis habitaculum? nolo offendaris in scripturis sanctis simplicitate et quasi uilitate uerborum, quae uel uitio interpretum uel de industria sic prolatae sunt, ut rusticam contionem facilius instruerent et in una eademque sententia aliter doctus, aliter audiret indoctus.
Abbreviated transcription (Latin):
nosse. quid cuꝑe debeamꝰ: ut ce nos
quoq possimus dicere. Concupiuit
anima mea desiderare iustificatio¬
nes tuas: in omni tempore. Cȩterũ
socraticum illud impletur in nobis
hoc tantum scio qd nescio. Tangã
et nouum breuiter testamentum.
Matheus. Martus. Lucas. & Ioħs
quadriga dñi ce uerũ cherubin.
quod interp̾tat᷑ scientiȩ młtitudo.
ꝑ totum corpus oculati sunt. scin¬
tillȩ emicant. discurrunt fulgura
pedes habent rectos. & in sublin
tendentes: terga pennata. & ubi¬
cumq uolantia tenentes se mutuo.
sibiꝙ ꝑplexi sunt. & quasi rota in
rotam uoluunt᷑ & ꝑgunt quocũq
eos flatus sp̃s sc̃ duxerit. Paulus
apłs ad septem scribit ȩccłias. octa¬
ua enim ad hebreos: a plerisq extra
numerum ponitur. Tymotheum
instruit ac titum. philemonẽ ꝓ fu¬
gitiuo famulo deprecatur. suꝑ quo
scribere. Actus apłoꝵ nudam qui¬
nascentis ȩccłiȩ infantiam texere.
Sed si nouerimꝰ scriptorem eoꝵ lucã

Expanded text:
nosse, quid cupere debeamus, ut et nos nosse, quid cupere debeamus, ut et nos quoque possimus dicere: concupiuit anima mea desiderare in stificationes tuas in omni tempore. ceterum Socraticum illud inpletur in nobis: \'hoc tantum scio, qet novum breviter Testamentum. MATTHAEUS, MARCUS, LUCAS et JOANNES, quadriga Domini et verum Cherubim, quod interpretatur scientiae multitudo, per totum corpus osculati sunt, scintillae emicant, discurrunt fulgura, pedes habent rectos, et in sublime tendentes, terga pennata et ubique volitantia, tenent se mutuo sibique perplexi sunt, et quasi rota in rota volvuntur, et pergunt quocumque eos flatus Spiritus sancti perduxerit. PAULUS Apostolus ad septem scribit Ecclesias: octava enim, ad HEBRAEOS, a plerisque extra numerum ponitur. TIMOTHEUM instruit ac TITUM, et PHILEMONEM pro fugitivo famulo deprecatur. Super quo scribere. ACTUS APOSTOLORUM nudam quinascentis Ecclesiae infantiam texere; sed si noverimus scriptorem eorum Lucam
Abbreviated transcription (Latin):
fecto aman qui interpretat᷑ iniqui¬
tas: partem conuiuii. & diem cȩle¬
brem mitut in posteros. Parali¬
pomenon liber. id est intrumentiu
ueteris epythomȩ. tantus ac tals
est: ut absq illo si quis scientiam
scripturarum sibi uoluerit arro¬
gare: se ipsum irrideat. ꝑsingula
quippe nomina iuncturãs ꝙ uer¬
boꝵ. & pretermisse in regum libris
tanguntur hystoriȩ. et innumera¬
biles explicantur euangelii que¬
stiones. Ez dras ce neemias. adu¬
tor uidelicet et consolator a dño
in unum uolumen artantur. inst¬
rantq templum. muros exstru¬
unt ciuitatis. omnisq illa turba
populi. redeuntis in patriam. et
descriptio sacerdotum et leuitarũ
isrłis ꝓselitoꝵ. ac ꝑ singłas famili¬
as muroꝵ et turrium oꝑa diuisa
aliud in cortice preferunt: aliud re¬
tinent in medulla. Cernis me scͥp¬
turarum amore raptũ: excessisse mo¬
dum epłȩ. & tamen non implesse
qd uolui. Audiuimꝰ tantum quid

Expanded text:
fecto Aman, qui interpretatur iniquifecto Aman, qui interpretatur iniquitas, partes convivii et diem celebrem mittit in posteros. PARALIpomenon liber, id est instrumenti ueteris ἐπιτομή, tantus ac talis est, ut, absque illo si quis scientiam scripturarum sibi uoluerit adrogare, se ipsum inrideat. per singula quippe nomina iuncturasque uerborum et praetermissae in Regum libris tanguntur historiae et innumerae explicantur euangelii quaestiones. Esdras et Neemias, adiutor uidelicet et consolator a domino, in unum uolumen artantur: instaurant templum, muros extruunt ciuitatis; omnisque illa turba populi redeuntis in patriam et discriptio sacerdotum, Leuitarum, Israhelis, proselitorum ac per singulas familias murorum et turrium opera diuisa aliud in cortice praeferunt, aliud retinent in medulla. Cernis me scripturarum amore raptum excessisse modum epistulae et tamen non inplesse, quod uolui. audiuimus tantum, quid
Abbreviated transcription (Latin):
meum in gentib. et in omni loco
sacrificatur: & offertur nomini meo
oblatio munda. Ysaiam. ieremi¬
am. Iezechiel. &: daniel. quis pos¬
sit uel intelligere. uel exponere.
Quoꝵ primus. non ꝓpħiam mͥ ui¬
detur texere: s euangłium. Scd̃s:
uirgam nuceam & ollam succensã
a facie aquilonis. & pauum expo¬
liatum suis colorib. & quadruplex
diuersis metris nectit alphabetũ.
Tercius: principia & finem tantis
habet obscuritatib inuoluta: ut
apud hebreos ipse partes cũ exor¬
dio geneseos. ante annos triginta ñ
legantur. Quartus uero qui et extre¬
mus inter quattuor ꝓpħas tempoꝵ
conscius et totius mundi philohis¬
tor. lapidem p̾cisum de monte sine
manib. et regna omnia subuerten¬
tem. claro sermone ꝓnunciat. Da¬
uid. Symonides. noster pindarus.
& alceus. Flaccus quoq & catullus.
tat resurgentẽ. Salomon pacificus
& amabilis dñi: mores corrigit. na¬
thalamium. Hester in ȩccłiȩ typo:
popłm liberat de ꝑicło. & de inter¬

Expanded text:
n omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda. Esaiam, Hieremiam, Ezechiel, Danihel quis possit uel intellegere uel exponere? quorum primus non prophetiam mihi uidetur texere, sed euangelium; secundus uirgam nuceam et ollam succensam a facie aquilonis et pardum spoliatum suis coloribus et quadruplex diuersis metris nectit alphabetum; tertius principia et finem tantis habet obscuritatibus inuoluta, ut apud Hebraeos ipsae partes cum exordio Geneseos - ante annos triginta legantur;--quartus vero, qui et extremus inter quatuor prophetas, temporum conscius et totius mundi φιλίστωρ, lapidem praecisum de monte sine manibus et regna omnia subvertentem, claro sermone pronuntiat. DAVID, Simonides noster, Pindarus, et Alcaeus, Flaccus quoque, Catullus, tat resurgentem. SALOMON, pacificus et amabilis Domini, mores corrigit, nathalamium. ESTHER, in Ecclesiae typo, populum liberat de periculo: et inter
Abbreviated transcription (Latin):
Tamen cum librum teneret. et uer¬
ba dñi cogitatione ꝑciperet. lin¬
gua uolueret. labiis ꝑsonaret. ig¬
norabat eum quẽ in libro nescieis
uenerabat᷑. Tenit philippus. os¬
tendit ei iħm. qui clausus late¬
bat in littera. O mira doctoris
uirtus. Cadem hora credit eunu¬
chus. baptizatur fidelis. et sc̃s est.
et magister discipło. plus in deser¬
to fonte eccłiȩ: quam in aurato sy¬
me perscripta sunt breuiter. neq
enim epystolaris angustia euaga¬
ri longuis patiebatur: ut intelli¬
geres te in scripturis scĩs sine pre¬
uio et monstrante semitam: non
posse ingredi. Taceo de gramma¬
ticis. rethorib. phylosophis. geo¬
metricis. dialecticis. miisicis. astro¬
nomis. astrologis. medicis. quoꝵ
scientia mortalib uel utilissima
est. et in tres partes scinditur. in¬

Expanded text:
tamen cum librum teneret, et vertamen cum librum teneret, et verba Domini cogitatione conciperet, lingua volveret, labiis personaret, ignorabat eum, quem in libro nesciens venerabatur. Venit Philippus, ostendit ei Jesum, qui clausus latebat in littera. O mira doctoris virtus! Eadem hora credit eunuchus, bac magister de discipulo: plus in deserto fonte ecclesiae quam in aurato teme perstricta sunt breuiter — neque enim epistularis angustia euagari longius patiebatur —, ut intellegeres te in scripturis sanctis sine praeuio et monstraposse ingredi. Taceo de Grammaticis, Rhetoribus, Philosophis, Geometris, Dialecticis, Musicis, Astronomis, Astrologis, Medicis, quorum scientia mortalibus vel utilissima est, et in tres partes scinditur,