comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cia rõnali age̾m. sic ame positũ
est. ut dicerem incorꝑib aut in¬
corpꝰ suũ ñ oimodo ꝓ arbitͥo s ficꝰ
leges innu̾sicatis fimũt. diligent̾
aduertant qui putant me aliqͥd
de humana anima uelud c̾tum sta¬
tuisse atꝙ fixisse quod uł ex ꝑenti

Expanded text:
tia rationali agerem, sic a me positum tia rationali agerem, sic a me positum est ut dicerem, In corporibus autem incorpus suum non omni modo pro arbitrio, sed sicut leges uniuersitatis sinunt\', diligenter aduertant, qui putant me aliquid de anima humana uelut certum statuisse atque fixisse, quod uel ex parenti
Abbreviated transcription (Latin):
uox missa reu̾tr hinc est qd̾
periculosissimarũ questionũ libros
degenesi scilicet. ⁊ de trmitate diu¬
cius teneo ꝙͣ uultis ⁊ ft̾is. ut sm̃
potuerint nisi aliqua habere que¬
mito rep̾hendatur: saltẽ pancio¬
ra sint quã ẽẽ possent. si p̾cipꝑiti
festinatõne inconsulcus ederẽtur.
Uos enim ut nr̃e indicant lict̾e.
edantur ur getis. quo possint a
me dum in hac carne uiuo defẽdi.
cuu uł ab inimicis mordẽtib uł
eciã ab amitis parũ intelligenti¬
b. fortasse inquibusdam ceꝑũt
actusari. Quod utiq ꝓpterea dici¬
tis. quia non putatis esse meis
aliquid: quod uera possit racione
culpari. Ahoqum nõ me ad eoꝵ
edicionem. sed ad diligentiorẽ
cmendatõnẽ pocius hortaremin
ego autem iudicos ueros ⁊ ueri¬
tate seueros magis in tugor. in¬
ter auos ⁊ me ip̃m primitus con¬
stituere uolo. ut ad illos ea tãtũ
rep̾hendenda perueniant. aue
a me quãnis sedulo perscrutãte

Expanded text:
uox missa reuerti. ;. hinc est, quod uox missa reuerti. ;. hinc est, quod periculosissimarum quaestionum libros de genesi scilicet et de trinitate diutius teneo, quam uultis et fertis, ut, si non potuerint nisi habere rito reprehendantur, saltem pauciora sint quam esse possent, si praecipiti festinatione inconsultius ederentur. Vos enim, ut vestrae indicant litteraeedantur urgetis, quo possint a me, dum in hac carne vivo, defendi, cum vel ab inimicis mordentibus, vel etiam ab amicis parum intelligentibus, fortasse in quibusdam coeperint accusari. Quod utique propterea dicitis, quia non putatis esse in eis aliquid, quod vera possit ratione culpari: alioquin non me ad eorum editionem, sed ad diligentiorem emendationem potius hortaremini. Ego autem judices veros, et veritate severos magis intueor, inter quos et meipsum primitus constituere volo; ut ad illos ea tantum reprehendenda perveniant, quae a me, quamvis sedulo perscrutante,
Abbreviated transcription (Latin):
let emisit hoc pocins de hõib dei
qui spũ sancto acti loquti sunt.
quam de illo quem sic citero lau¬
dat. saluberima pietate credend̃
est. Ab hac ergo exellencia tam
longe absum: ut si nullum u̾¬
bũ quod reuocare uelim ꝓtulero:
fatuo siquani sapienti similior.
Illuis dire sc̾pta sũma sunt au¬
ctoritate dinissima. qui nullum
u̾bum nõ quod reuotare uellet
sed quod renocare deberet emisit
hoc qͥsquis nõdum est assecutꝰ.
secundas habeat ꝑtes modes¬
tie. quia p̾mas non potuit ha¬
bere sapiencie. quia non ualuit
oĩa nõ penitenda diligenter
dixisso. peniteat que cõgnou̾it
dicenda non fuisse Cum ergo
non sicut quidam carissimi mei
putant nulla uł pauta s pocu
plura fortasse quam eciam ma¬
ledici oꝑmantur uerba diexerĩ.
que mallem reuotare si posem.
nõ m tulliana illa blanditur
qua dictũ est. nullũ unquã
uerbũ quod reuotare uellet
emisit: sed augit me plane
horaciana sentencia. nescit

Expanded text:
let, emisit, hoc potius de hominibus dei, let, emisit, hoc potius de hominibus dei, qui spiritu sancto acti locuti sunt, quam de illo, quem sic Cicero laudat, saluberrima pietate credendum est. ab hac ego excellentia tam longe absum, ut, si nullum uerbum, quod reuocare uellem, protulero, fatuo sim quam sapienti similior. illius quippe scripta summa sunt auctoritate dignissima, qui nullum uerbum, non quod reuocare uellet. sed quod reuocare deberet, emisit. hoc quisquis nondum est adsecutus, secundas habeat partes modestiae, quia primas non potuit habere sapientiae; quia non ualuit omnia non paenitenda diligenter dixisse, paeniteat, quae cognouerit dicenda non fuisse. Cum ergo non, sicut quidam carissimi mei putant, nulla uel pauca sed potius plura fortasse, quam etiam maledici opinantur, uerba dixerim, quae mallem reuocare, si possem, non mihi Tulliana illa blanditur, qua dictum est: \'Nullum umquam uerbum, quod reuocare uellet, emisit\', sed angit me plane Horatiana sententia: Nescit
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ meoꝵ errasse dicatis. fru¬
stra latoratis. Non bonã cansã
suscepistis. fucile in ea me ip̃o
cum ⁊ carissimis meis talis eẽ
existimor quał nõ sum. ꝓfecto
enĩ nõ me. s ꝓ me alũi sb̾ meo
nomnnie diligunt: si nõ ꝙ sum.
sed quod nõ sum diligũt. NNã
inquãtũ me nouerũt. uł de
me uerũ credũt. ego ab eis
diligor. In quãtũ aũt mͥ tͥbu¬
Que quidem laus quãis p̾clariss¬
ima uideatur. tamen credibilior
est de nimiũ fatuo. ꝙͣde sapiente
ꝓfecto Nam ⁊ illi quos nulgo in¬
oriones nocant quanto magis a
sensu cõmuni dissonant. magisq
ab surdi. ⁊ insulsi sunt. tanto ma
gis nullũ uerbuni emittũt qd̾
reuocare uelint Quia dicti m¬
ali uł stulti. uł incõmodi pem¬
tere. ntiq cordatoꝵ est. Sed si
in bonam ꝑtem accipiatur ut quẽ¬
piam talem funsse credamꝰ. quicũ
sapienter om̃ia loqueretur. millũ
unquam uerdũ quod reuotare uel¬

Expanded text:
torum meorum errasse dicatis; frutorum meorum errasse dicatis; frustra laboratis, non bonam causam suscepistis, facile in ea me ipso cum a charissimis meis talis esse existimor, qualis non sum. Profecto enim non me, sed pro me alium sub meo nomine diligunt, si non quod sum, sed quod non sum diligunt. Nam in quantum me noverunt, vel de me verum credunt, ego ab eis diligor: in quantum autem mihi tribuisit. Quae quidem laus, quamvis praeclarissima videatur, tamen credibilior est de nimium fatuo, quam de sapiente perfecto. Nam et illi quos vulgo moriones vocant, quanto magis a sensu communi dissonant, magisque absurdi et insulsi sunt, tangis nullum uerbum emittunt, quod reuocare uelint, quia dicti mali uel stulti uel incommodi paenitere utique cordatorum est. sed si in bonam partem accipiatur, ut quempiam talem fuisse credamus, qui cum sapienter omnia loqueretur, nullum umquam uerbum, quod reuocare uel
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid uł incautius uł indocti
ame positum est quod nõ solum
ab aliis qu udere id possiui
nerito rephendatur ueru eciã
ame ip̃o qͥa rego saltẽ postea de¬
beo uidere si ꝓficio Nec miran¬
dũ est. nec dolendũ sed pocius ig¬
nostondũ atꝙ gratulandũ. nõ qͥa
erratũ est. s quia iꝓbatũ.
Nam nimis puerse se ix̃m a¬
mat qui ⁊ alios uult errare
utertor suus lateat. Quanto
enĩ meliꝰ ⁊ utilius ubi ip̃e erra¬
uit alii nõ errent: quorũ ãmo¬
nitũ errore careat. quod si uo¬
luerit. saltem comites erroris
nõ habeat. Si enĩ michi deus
quod uolo prestiterit. ut ꝯm̃iũ
libroꝵ meoꝵ quecũq michi re¬
ctissime displicent. ope aliquo
ad hoc ip̃m instituto colligam
atq demõstrarem. tunc iude¬
bunt homines quam non sum
acceptor ꝓsone mee. uos ar̃t
qui me multũ diligitis. si talẽ
aseritis adu̾sus eos qͦrũ mali¬
cia uł imꝑicia uł in telligẽtia
rep̾hendor ut me nusciuã scͥp¬

Expanded text:
aliquid uel incautius uel indoctius aliquid uel incautius uel indoctius a me positum est, quod non solum ab aliis, qui uidere id possunt, merito reprehendatur uerum etiam a me ipso, quia et ego saltem postea uidere debeo, si proficio, nec mirandum est nec dolendum sed potius ignoscendum atque gratulandum, non quia erratum est, sed quia inprobatum. nam nimis peruerse se ipsum amat, qui et alios uult errare, ut error suus lateat. quanto enim melius et utilius, ubi ipse errauit, alii non errent, quorum admonitu errore careat! quod si noluerit, saltem comites erroris non habeat. si enim mihi deus, quod uolo, praestiterit, ut omnium librorum meorum quaecumque mihi rectissime displicent, opad hoc ipsum instituto, colligam atque demonstrem; tunc videbunt homines quam non sim acceptor personae meae. 3. Vos autem qui me multum diligitis, si talem asseritis adversus eos quorum malitia, vel imperitia, vel intelligentia reprehendor, ut me nusquam scrip
Abbreviated transcription (Latin):
berem nec inuem: retoli tam̃
te mea quesisse quomodo cumã¬
ueni̾tt magi pharaonis cõu̾¬
sam in sanguinem totã aquam
egipti. unde simile aliquid fac̾ẽt.
que duob modis questio solui so¬
let sine cum marma aqua oft¬
ri potuerit. siue qd̾ est credibili
quia iea regione in qua erãt
aili isrł. iste plage nõ fiebant.
hoc eniur qͥbdam scͥpture illiꝰ lo¬
cis aꝑtissime exp̾ssum ãmonet
eciã ubi nõ dictũ est quid intel¬
ligi debeat. Ille aũt litcere tue
quas p̾sbit̾ urbanꝰ attulit. hñt
questionem michi ꝓpositam exli¬
bris nõ diuinis sed̾ meis. quos
scͥpsi de libero arbitrio. In talibus
aũt questionib nõ multũ laboro.
quia ⁊ si defenda sentecia mea li¬
quida ratõe ñ põt. mea est. non
eius aucłoris cuiꝰ sensũ imꝓbare
fas nõ est eciã cum eo intellecto
hoc nnde sentit᷑ quod improbãdũ
est ego proinde fateor me ex co¬
buat ⁊ scͥtendo ꝓficũt. unde si

Expanded text:
berem, nec inueni. recolui tamen berem, nec inueni. recolui tamen te in ea quaesisse, quo modo inuenerint magi Pharaonis conuersa in sanguinem tota aqua Aegypti, unde simile aliquid facerent. quae duobus modis quaestio solui solet, siue cum marina aqua offerri potuerit, siue, quod est credibilius, quia in ea regione, in qua erant filii Israhel, istae plagae non fiebant. hoc enim quibusdam scripturae illius locis apertissime expressum admonet, etiam ubi non dictum est, quid intellegi debeat. Illae autem litterae tuae, quas presbyter Urbanus adtulit, habent quaestionem mihi propositam ex libris non diuinis sed meis, quos scripsi de libero arbitrio. in talibus autem quaestionibus non multum laboro, quia, etsi defendi sententia mea liquida ratione non potest, mea est, non eius auctoris, cuius sensum inprobare fas non est, etiam cum eo non intellecto hoc inde sentitur, quod inprobandum est. ego proinde fateor me ex eoribunt et scribendo proficiunt. unde si
Abbreviated transcription (Latin):
usque uolunt desipiũt. Qnͣto nos
meluis qui nõ eorũ insipiencie
t̾minos figimus s ut desipiãt
prsus nolumꝰ multa ꝓferri pos
sinit᷑ clemenciã refutãdam: S ad
si aliqͣndo irruerint aurib tuis.
hec eis interim lege. ⁊ quid res¬
pondeant nõ te pigcat rescrib̾e
ut potes Ad hoc enim fide corda
nostra mundantur. qͥa nobis
fidei merces uisio dei ꝓmiititur
Que si per corporis oculos erit
frustra ad eam ꝓcipiendam santo¬
rum animus exercetur. Immo
uoro tam puerse senciẽs ariꝰ nẽ
oxercetur in se. s totus icanne
est uui enĩ tenacius babitabit
ifixius. insi mde se deurortuisi¬
tum malũ sit intelligẽtio potius
dimtto tue. quam longuo ser¬
mone molior explicare explicit
omino eximio ⁊ merito in¬
signi multũq carissimo fili¬
omat cellino. angtinꝰ in dño salu¬
tem. Epistolam tuã quam ꝑ san¬
ctũ fratrẽ ⁊ coep̃m meũ bom fa¬
cium accepi quesiui cum reseri¬

Expanded text:
usque uolunt, desipiunt? quanto nos usque uolunt, desipiunt? quanto nos melius, qui non eorum insipientiae terminos figimus, sed, ut desipiant prorsus, nolumus! Multa proferri possunt ad istam dementiam refutandam. sed si aliquando inruerint auribus tuis, haec eis interim lege et, quid respondeant, non te pigeat rescribere, ut potes. ad hoc enim fide corda nostra mundantur, quia nobis fidei merces uisio dei promittitur. quae si per corporis oculos erit, frustra ad eam percipiendam sanctorum animus exercetur, immo uero tam peruerse sentiens animus non exercetur in se, sed totus in carne est. ubi enim tenacius habitabit et fixius, nisi unde se deum uisuantum malum sit, intelligentiae potius dimitto tuae, quam longo sermone molior explicare. In DOMINO EXIMIO ET MERITO INSIGNI MULTUMQVE CARISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Epistulam tuam, quam per sanctum fratrem et coepiscopum meum Bonifatium accepi, quaesiui, cum rescri
Abbreviated transcription (Latin):
faciant idoncam. nõ tãtadi¬
uersitate dissimilitudinẽ. QQuam
uamtatem credo isto abigere a fide
sua fortasse ⁊ ab aurib. et tñ si ĩ¬
terrogatione de hoc similiter ur¬
geantur. possit ne hoc deus an
nõ possit efficere. utrum eius po¬
testati detrahent si non posse res¬
ponderint. an hoc futurũ fate¬
bunt᷑ si posse cõcesserint Quͦmodo
ergo exierint de hoc alieno laq̃o.
sic excant de suo: Demde cur solis
oculis corporis xp̃i hoc donum
attributũ esse contendñt. non
eciã cet̾is sensib. Sonus ergo
erit deus. ut possit cuis eciam
aurib ꝑcipi. ⁊ alitus erit. ut
sentiri possit eius olfactu. Et liqͦ
aliquis erit. ut possit ⁊ bibi .i
molos erit ut possit ⁊ tangitur¬
Non inquiunt. Quis ergo.
an illud potest deus ⁊ hoc non
potest. S sinõ posse dix̾int.
eur detogant ommpotencie dei
si posse ⁊ nolle responderint: cur
solis oculis fauent. muident ã
cet̾is sensib corporis xp̃i: an qͥ¬

Expanded text:
faciant idoneam non tanta difaciant idoneam non tanta diuersitate dissimilem. quam uanitatem credo istos abigere a fide sua, fortasse et ab auribus. et tamen si interrogatione de hoc similiter tft-geantur, possitne hoc deus, an non possit efficere, utrum eius potestati detrahent, si non posse responderint, an hoc futurum fatebuntur, si posse concesserint? quo modo ergo exierint de hoc alieno laqueo, sic exeant de suo. deinde cur solis oculis corporis Christi hoc donum adtributum esse contendunt, non etiam ceteris sensibus? sonus ergo erit deus, ut possit eius etiam auribus percipi? et halitus erit, ut sentiri possit eius olfactu? et liquor aliquis erit, ut possit et bibi? et moles erit, ut possit et tangi? non>, inquiunt. quid ergo? an illud potest deus et hoc non potest? si non posse dixerint, cur derogant omnipotentiae dei? si posse et nolle responderint, cur solis oculis fauent, inuident autem ceteris sensibus corporis Christi? an, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ speculum menigniate. hocã
utrumq int̾ioris hominis inu¬
nus est siue cum mista ꝑegrina¬
cione ad huc ꝑfideni ambulat᷑.
in qua utitur speculo ⁊ eingiate.
siuc in illa patria cum ꝑ spẽm
comten plabitur pro qua uisiõe
positum est facie ad faciem.
audiat caro carnalib cogitatõ¬
nib ebria. Spiritus est deus.
⁊ ideo qui ad orant deum. inspũ
et u̾itate oporcet ad orare Si ad¬
orare quanto magis uidere:
quis euim audoat affirmare
sed argute sibi iudentur
dicere: quasi interrogando p̾¬
mere: potuit xp̃c prestare
carm sue. ut oculis corporeis
uideret patrem an nõ potuit
ut si non potuisse responde¬
rinus. ommpotencie dei nos
derogasle ꝓclameent si aũt
potuisse concesserimus argu¬
mentatõnẽ suã ex nostra res¬
poncione concludant Quãto
iam tolerabilius desipiũt qͥ
carnem asserũt conuersum
iri ini substanciam dei ⁊ hoc
fu̾turam esse qd̾ deus est ut
sic eam saltem deo uidendo

Expanded text:
per speculum in aenigmate. hoc autem per speculum in aenigmate. hoc autem utrumque interioris hominis munus est, siue cum in ista peregrinatione adhuc per fidem ambulatur, in qua utitur speculo et aenigmate, siue in illa patria, cum per speciem contemplabitur, pro qua uisione positum est facie ad faciem\'. Audiat caro carnalibus cogitationibus ebria: Spiritus est deus et ideo, qui adorant deum, in spiritu et ueritate oportet adorare. si adorare, quanto magis uidere! quis enim audeat adfirmare sed argute sibi uidentur dicere et quasi interrogando premere: Potuit Christus praestare carni suae, ut oculis corporeis uideret patrem, an non potuit?\' ut, si non potuisse responderimus, omnipotentiae dei nos derogasse proclament; si autem potuisse concesserimus, argumentationem suam ex nostra responsione concludant. quanto iam tolerabilius desipiunt, qui carnem adserunt conuersum iri in substantiam dei et hoc futuram esse, quod deus est, ut sic eam saltem deo uidendo
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. ita ut ĩ impios euni
pari modo ad seuerent cẽ insuros
uide quantum in peius ꝓfecerĩt
dum sine limite timoris uł pu¬
doris. hac atꝙẜ hac uagabũda
fertur iipimita loqͣtitas An¬
tea dicebant carmi sue tantumi
hoc p̃stitisse xp̃m ut corporeis
oculis inderet deum. Deinde
in re surrectione corporib eodẽ
modo deum ẽẽ insuros Nunt
lai istam possibilitatem eciam
un piis donauerũt Donent
sane quantũ uolunt. quib uolũt.
Sam quis audeat contradicere
hommĩb de suo donãtib qui enũ
loquitur mendatiũ de suo loqͥt᷑
Tu aũt cum his qͥ sanã doct̾nã
tenẽt. nicħ istorũ audeas usur¬
pare de tuo: sed cum legis bea¬
ti munido corde qm̃ ip̃i deũ iide¬
bunt. intelligite impios nõ ⁊¬
uisuros Neque enim beati ⁊ mõ¬
di cordes sunt impii Item cum legis.
uidemus nũt ꝑ speculum mem¬
gmate tunc ã facie ad faciem. In¬
telligite inde nos tunc usuoros
facie ad faciem unde nũc uidemꝰ

Expanded text:
corpore, ita ut etiam impios eum corpore, ita ut etiam impios eum pari modo adseuerent esse uisuros. uide, quantum in peius profecerint. dum sine limite timoris uel pudoris hac atque hac uagabunda fertur inpunita loquacitas. antea dicebant carni suae tantum hoc praestitisse Christum, ut corporeis oculis uideret deum; deinde in resurrectione corporibus eodem modo deum esse uisuros; nunc iam istam possibilitatem etiam impiis donauerunt. donent sane, quantum uolunt et quibus uolunt; nam quis audeat contra dicere hominibus de suo donantibus? qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. tu autem cum his, qui sanam doctrinam tenent, nihil istorum audeas usurpare de tuo; sed cum legis: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, intellege impios non uisuros; neque enim beati et mundi corde sunt impii. item cum legis: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, intellege inde nos tunc uisuros facie ad faciem, unde nunc uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
uł eẽ. uł futuros esse similes
deo In int̾iore gͥ homine ista
umilitudo est qui renouatur
magnitõne dei scd̾m imaginẽ
eius qui creauit eum. Et tãto
efficuur similiores illi. auãto
magis meius cognitõne i cari¬
tate proficimus: quia ⁊ siex¬
fior homio nost̾ corrumpitur.
sed in t̾ior renouatur de die ĩ diẽ
Ita sane ut in hac uita quãtꝰ¬
cumq ꝓuectus sit. longe absit
ab illa ꝑfectione similitudinis
que idonea crit ad iudendum
deum. sicꝰ dicit apłs facie ad̾
faciẽ. Inquib certe uerb̾ si
coͬforalem faciem uoluerimꝰ
accipere. consequens erit ut
eciam deus talem haltat faciẽ.
⁊ sit aliquod in teruallium int̾
nostram ⁊ ipũis. cum cum iide¬
bimꝰ facie ad faciem. Et si int̾¬
ualliũ utiq finis ⁊ menbrorũ
habitus tĩninatꝰ ⁊ cet̾a absur¬
da dictuq ⁊ cogitatu impia.¬
quidam eorũ qͥ talia garriunt
sicut adme potuit peruenire.
nos deum iudere nũc mẽte tũc

Expanded text:
vel esse, vel futuros esse similes vel esse, vel futuros esse similes Deo? In interiore igitur homine ista similitudo est; qui renovatur in agnitionem Dei, secundum imaginem ejus qui creavit illum . Et tanto efficimur similiores illi, quanto magis in ejus cognitione et charitate proficimus; quia etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem : ita sane ut in hac vita quantuscumque provectus sit, longe absit ab illa perfectione similitudinis, quae idonea erit ad videndum Deum, sicut dicit Apostolus, facie ad faciem . In quibus verbis certe si corporalem faciem voluerimus accipere, consequens erit ut etiam Deus talem habeat faciem, et sit aliquod intervallum inter nostram et ipsius, cum eum videbimus facie ad faciem. Et si intervallum, utique finis, et membrorum habitus terminatus, et caetera absurda dictuque quidam eorum, qui talia garriunt, sicut ad me potuit peruenire, nos deum uidere nunc mente tunc
Abbreviated transcription (Latin):
sit totum. sed minore sui
ꝑte iniorẽ locũ occupet.⁊
maiore maioreui. Nonita est
deus in uisibilis ⁊ incorruꝑti¬
bilis. qui solus habet inmor¬
talitatem: ⁊ lucem habitat
in accessibilem. quem uemo
hominũ uidit. nec uidere
potest. per hoc enim uide¬
ri ab homine nõ potest.
ꝑ quod iudet homo corꝑe corꝑa
Nam si i mentib piorum eẽt
maccess ibilis: non diceret᷑ accedi¬
te ad cũ ⁊ illuminanin. et si nĩ¬
tib pioꝵ eẽt minsibilis. non
dic̾ctur idebimus eũ sicuti est
Nam ꝓspice totam ip̃am mepła
Iohannis sentenciã Dilectissi¬
mi iniquit silii dei sumꝰ ⁊ non¬
dum apparunit ad̾ erimꝰ Quiaꝯ¬
apparuerit. similes ei crimꝰ qm̃
uidebimꝰ cũ sicuti est Intantũ
ergo uidebimꝰ. in quantũ simil
crimꝰ. quia ⁊ nũc intãtũ nõ inide¬
mus: inquãtum dissimiles su¬
mus Inde igitur iudebimꝰ: ubi
similes crumꝰ Nius autem cle¬
mentissimus dixerit. corꝑe nos

Expanded text:
sit totum, sed minore sui sit totum, sed minore sui parte minorem locum occupet et maiore maiorem. non ita est deus inuisibilis et incorruptibilis, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest. per hoc enim uideri ab homine non potest, per quod uidet homo corpore corpora. nam si et mentibus piorum esset inaccessibilis, non diceretur: Accedite ad eum et inluminamini, et si mentibus piorum esset inuisibilis, non diceretur: Videbimus eum, sicuti est. nam perspice totam ipsam in epistula Iohannis sententiam: Dilectissimi. inquit, filii dei sumus et nondum apparuit, quod erimuapparuerit similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . In tantum ergo videbimus, in quantum similes ei erimus; quia et nunc in tantum non videmus, in quantum dissimiles sumus. Inde igitur videbimus, unde similes erimus. Quis autem dementissimus dixerit, corpore nos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si tuus coniux cuius abscessu
corpalem faciem uideres quã.
ip̃e utiq non uidebat. msiqͥa
noticia nostri cerc̃or in tus est
ubi nemo scit que sũt hominis
nisi sp̃c hominis qui in ip̃o est
sed cum uen̾it dominꝰ ⁊ illumi¬
uau̾it abscondita tenebrarum
⁊ manifest auit cogitato es cordis
tunc nichil latebit ꝓximum in
proximo. nec erit quod suis qͥsꝙ
aꝑiat. abscondat aliens: ubi
uullus erit alienus Lux uero
ip̃a qma illummabuntur hec
diniã que modo incordib recon¬
duntur. qualis aut quanta sit
quis lingua proferat. quis
saltim infirma m̃te contĩgat:
Profetto lux illa ip̃e deus est.
qũi deus lux est. ⁊ tenebre meo
nd̃ sũt ulle S lux m̃tu i pga¬
tarumi: nõ istoꝵ corꝑis oculo¬
rum. Erit ergo tunt mens i¬
donea. que illam lucom indeat.
quod nũc mũdũ est. hoc autẽ
rotest. neꝙ tunc poterit.
Omne quippe quod otulis
corꝑis conspici potest. in loco
aliquo sit necesse est nec ubiq

Expanded text:
etsi tuus coniux, cuius abscessu etsi tuus coniux, cuius abscessu corporalem faciem uideres, quam ipse utique non uidebat, nisi quia notitia nostri certior intus est. ubi nemo scit, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis. qui in ipso est? sed cum uenerit dominus et inluminauerit abscondita tenebrarum et manifestauerit cogitationes cordis, tunc nihil latebit proximum in proximo nec erit, quod suis quisque aperiat, abscondat alienis, ubi nullus erit alienus. lux uero ipsa, qua inluminabuntur haec omnia, quae modo in cordibus reconduntur, qualis aut ququis lingua proferat, quis saltem humana mente contingat? Profecto lux illa ipsa est Deus, quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae, sed lux mentium purgatarum, non istorum corporis oculorum. erit ergo tunc mens idonea, quae illam lucem uideat, quod nunc nondum est. Hoc autem potest neque tunc poterit. omne quippe, quod oculis corporis conspici potest. in loco aliquo sit necesse est nec ubique
Abbreviated transcription (Latin):
tantissime atq in xp̃i cari¬
tate honorande filie. ytalite: an¬
gͦstinus ep̃s in dommno salutẽ.
Non solum licteris tuis uerũ
eciam ip̃o refe̾nte qͥ ꝑtulit cõpi
multũ te flagitare litteras meas.
credentem quod ex eis consolatõ¬
nem habere plurimam possis
Tu itaꝙ uideris. quid ex inde ca¬
pias. ego tamoneas negare uł
deffend̾e non debui cõsoletur te
au̾ fides ⁊ spes tua. ⁊ ip̃a tari¬
tas que diffunditur incordibus
piorum ꝑ sp̃m sanctum: cuiꝰ
nũc aliquid ꝓ pignore acte pimꝰ:
ut ipsam plenitudinem de sid̾¬
are nou̾imus Non enim te
de solatam putare debet. cum
tuo. aut sic te contristari o por¬
tet. quẽadmodum gentes que
spem nõ hñt cum u̾atissima ꝓ¬
uissione speremꝰ. nos in hac̾
uila unde migͣturi quosdam
nostros migͣntes nõ amisimꝰ
sed p̾misimus ad eam uitam
cẽ uẽturos: ubi nobis erũt
quanto nociores tanto utiq ca¬
riores ⁊ sine timore ullis dis¬
cessionts amabiles ¶Hic autẽ

Expanded text:
ATQVE IN CHRISTI CARITATE HONORANDAE FILIAE ITALICAE AUGUSTINUS EPISCOPUS IN DOMINO SALUTEM. Non solum litteris tuis uerum etiam ipso referente, qui pertulit, comperi multum te flagitare litteras meas credentem, quod ex eis consolationem habere plurimam possis. tu itaque uideris, quid exinde capias, ego tamen eas negare uel differre non debui. consoletur te autem fides et spes tua et ipsa caritas, quae diffunditur in cordibus piorum per spiritum sanctum, cuius nunc aliquid pro pignore accepimus, ut ipsam plenitudinem desiderare nouerimus. non enim te desolatam putare debes, cum tuo, aut sic te contristari oportet quem ad modum gentes, quae spem non habent, cum ueracissima promissione speremus nos in hac uita, unde migraturi quosdam nostros migrantes non amisimus, sed praemisimus, ad eam uitam esse uenturos, ubi nobis erunt quanto notiores tanto utique cariores et sine timore ullius discessionis amabiles. Hic autem
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo pape augustino.
hieromimnꝰ in xp̃o salutẽ. In ipõ
ꝑfectionis articulo scĩ filii urĩ
asterii ẏppodiaconi necessarii
mei beatitudĩs tue litt̾e suꝑue¬
n̾ũt. qͥb satis facis te cõtra
puitatẽ meã librũ romã non
misisse hoc nec ego fcm audi¬
palimodiã sr̃ qͦdam apostoli ca¬
pitulo canã ⁊ uinte de sic hoꝵ
int̾ intuꝑatõem ⁊ laudos hele¬
ue fluctuãtem. ut qui detrahẽ¬
do oculos ꝑdid̾at. laudendo re¬
cuꝑet. ego sĩplicit̾ fateor dig¬
natõi tue. lic stilus ete tiy ke¬
tur. tamen nõ tem̾e exẽplari
b lict̾arũ cͦdend̾ putani. ne for¬
te me respõdẽte tu lesus. iuste
expostulares qd̾ ꝓbare ante de¬
buissem tuũ ẽẽ s monẽ. ⁊ sic
rescͥeberem accessit ad moram
sãtte ⁊ uen̾abił paule lõgua ĩ¬
si̾uitas Dum enĩ languenti mł¬
obliti sumus. memores illius
uerficuli uiusica in luctu in por¬
tua nayracio. Itaq si tua est

Expanded text:
papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. 1. In ipso profectionis articulo, sancti filii nostri Asterii hypodiaconi, necessarii mei, Beatitudinis tuae litterae supervenerunt, quibus satisfacis te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc nec ego fzzakivoidiav super quodam apostoli capitulo canam et imiter Stesichorum inter uituperationem et laudes Helenae fluctuantem, ut, qui detrahendo oculos perdiderat, laudando receperit. ego simpliciter fateor dignationi tuae, licet stilus et ἐπtur, tamen non temere exemplaribus litterarum credendum putavi; ne forte, me respondente laesus, juste expostulares, quod probare ante debuissem tuum esse sermonem, et sic rescribere. Accessit ad moram sanctae et venerabilis Paulae longa infirmitas. Dum enim languenti muserat, obliti sumus, memores illius versiculi: « Musica in luctu, importuna narratio » . Itaque, si tua est
Abbreviated transcription (Latin):
is mosayte s ad simłatõem obser¬
nãcie oiꝰ timore compulsũ: Uideami
au ipẽ paulꝰ ã aliũ arguit taleqͥd
perambulabat ã palꝰ syriã ⁊ci¬
liciã cõfirmãs eccłias ꝑuenita ĩ
derben ⁊ lystrã. ⁊ ecte discipłs ddã¬

Expanded text:
is Mosaicae; sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum: videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid Perambulabat autem Paulus Syriam et Ciliciam, confirmans Ecclesias : pervenitque in Derben et Lystram; et ecce discip
Abbreviated transcription (Latin):
sos quidẽ p̾t̾mitt̾e uolu̾is. sub¬
cupeni qͦ cõsilio factũ sit. ait si
illud uolumẽ forte onerare uo¬
luisti. ut cum meinoratis he¬
ticis nõ add̾es inqͥb eos catho¬
lita dãpnaret auctoritas. poto
ne grane sit litt̾atorio labori tuo.
qͦ nõ mediocͥter ꝑ dñi dei uostͥ
gͣciã in latina lingua scõꝵ stu¬
dia. ⁊ accendisti ⁊ adiuuisti. id
quod tͥ ꝑ humilitatẽ meã ftͣer¬
na caritas indicit ut si occupa¬
tõnes tue sinũt. õĩum h̾eticoꝵ¬
diu̾sa doginata. qui rectitudĩem
fidci xͥane. usq ad hoc tẽpus
uł imprudencia ł ꝑuicatia de¬
pͣuare conati sũt. uno libello
breuit᷑ degesta edas. in notiã
coꝵ q̃ b aut nõ uatat ꝓpt̾ alia
uegotia aut nõ ualẽt ppt̾ alie¬
nam linguam tam młta leg̾e
acq cognosc̾e Diu te rogarẽ:
nͥ hoc sołet eẽ indiciũ minus
de caritate p̾sumentis. Nunc

Expanded text:
sos quidem praetermittere uolueris —, subsos quidem praetermittere uolueris —, subcuperem quo consilio factum sit. aut si illud uolumen forte onerare noluisti, ut commemoratis hereticis non adderes, in quibus eos catholica damnarit auctoritas, quaeso, ne graue sit litterario labori tuo, quo non mediocriter per domini nostri gratiam in Latina lingua sanctorum studia et accendisti et adiuuisti — id quod tibi per humilitatem meam fraterna caritas indicit —, ut, si occupationes tuae sinent, omnium hereticorum-peruersa dogmata, qui rectitudinem fidei Christianae usque ad hoc tempus uel inpudentia uel peraicacia deprauare conati sunt, uno libello breuiter digesta edas in notitiam eorum, quibus aut non uacat propter alia negotia aut non ualent propter alienam linguam tam multa legere atque cognoscere. diu te rogarem, nisi hoc soleret esse indicium minus de caritate praesumentis. hunc
Abbreviated transcription (Latin):
epłam que nõ ꝑlata est qͥa nec
prexit cui pferẽdam tradid̾am.
ex quil illud mͥ suggestum est cũ
ista dictarẽ quod in hac qͦ p̾t̾mit
fe nõ debui. ut si alia est sentẽtia
tua eademq est melior timoriin¬
eo libenter ignoscas. si emĩ alit̃
sentis. u̾iq tusentis. nã nͥ u̾m
sit meliꝰ eẽ nõ potest: ut non
dicam nlła. c̾ te nõ magna culpa
nicꝰ error u̾itati fauet. si recta
inquoquã u̾itas potest fau̾e ñ¬
dacio. De origene autẽ qd̾ restͥ¬
ẜe dignatꝰ es. iã sciebã: nõ tãtũ
impbare atq repͥhẽd̾e. Si illdꝰ
deprudẽcia doctͥnaos tua desidabã.
⁊ adhus desid̾o: ut nota nobis
façias ea ipã eiꝰ errata qͥbafi¬
de u̾itatis ille uir tãtus rccessis¬
se comũcit᷑. in libro eciã auocũe¬
tos quorũ memimisse potuisti.
scͥptores eccłasticos: ⁊eorũ stͥꝑ¬
ta cõmemorasti. cõmodius ut ar¬
bitror fieret. si noĩatis eis qͦs
heresiotas ẽẽ nosti. quãdo ne ip¬

Expanded text:
am, quae non perlata est, quia nec perrexit, cui perferendam tradideram. ex qua illud mihi suggestum est, cum ista dictarem, quod in hac quoque praetermittere non debui, ut, si alia est sententia tua eademque est melior, timori meo libenter ignoscas. si enim aliter sentis uerumque tu sentis — nam, nisi uerum sit, melius esse non potest —, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in quoquam ueritas potest fauere mendacio. De Origene autem quod rescribere dignatus es, iam sciebam non tantum inprobare atque reprehendere. sed illud de prudentia doctrinaque tua desiderabam et adhuc desidero, ut nota nobis facias ea ipsa eius errata, quibus a fide ueritatis ille uir tantus recessisse conuincitur. in libro etiam, quo cunctos, quorum meminisse potuisti, scriptores ecclesiasticos et eorum scripta commemorasti, commodius, ut arbitror, fieret, si nominatis eis, quos heresiotas esse nosti — quando ne ip
Abbreviated transcription (Latin):
licet a tute moueantur. contẽ¬
ciosum tamen studium. ⁊ p̾oc¬
cupacio diuturni erroris ab in¬
telligendo impedit. posunt ut¬
cũq suffic̾e uerũ tamen cogu¬
osce quid cos contra moueat
atꝙ rescribe ut uł epłis uł li¬
bris si adiuuerit deꝰ ad emĩa res¬
pond̾e curemꝰ Sis in domino
felex gracia ⁊ miscd̾ia eius dom¬
me eximie. ⁊ m̾ito insignis
carissime ac de sideratissime fili.

Expanded text:
licet acute moveantur, contenlicet acute moveantur, contentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen cognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia respondere curemus. sis in domino felix gratia et misericordia eius, domine eximie et merito insignis, carissime ac desiderantissime fili.
Abbreviated transcription (Latin):
sayuit attendant qui ma¬
gicas artes nõ utiꝙ nsi ꝓ
felicitate terrena uł dome¬
nabili curiositate cumqͥrunt uł
ad eis inocentes ꝑiculosa tam̃e
cas ad miratõe collandant: ⁊ n¬
deant dauid nostrũ sine ullis ta¬
lib artib ex pastore om̃iũ ꝑue¬
nire ad regiam dignitatẽ. cuiꝰ
⁊ pͤcata ⁊ merita fidelis scͥptura
caretur offensus. Qaãtum aũt
attinet. ad miracula que huma¬
is sensib stupenda mõstrãtur.
multũ e̾rant qui ꝓphetis sanctis
miraculoꝵ magnoꝵ nobilitate
p̃stantib magos comparant. qnͣ¬
to magis si eos conparent rp̃o.
quẽ ꝓph̾ete illi qͥb magi quilib
nullo modo sũt compandi p̾nũ¬
ciauer̃t esse uenturũ. ⁊ scd̾m
carnem quam sumpsit exuirgi¬
ne ⁊ scd̾m diuinitatẽ qͣ nũquã
seꝑatur a patre uidec me fe¬
cisse ꝓlixissimam epłam nec
tamẽ de xp̃o dixisse oĩa q̃ ułeis
qui uł tardiore iugemo diuina
nõ ualent assequi. uł eis qui

Expanded text:
sapiunt, adtendant., qui masapiunt, adtendant., qui magicas artes non utique nisi pro felicitate, terrena uel damnabili curiositate conquirunt uel ab eis innocentes periculosa tamen eas admiratione conlaudant, et uideant Dauid nostrum sine ullis talibus artibus ex pastore ouium peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scripturacaretur offensus. Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur, multum errant. qui prophetis sanctis miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos comparant. qnto magis si eos comparent Christo, quem Prophetae illi, quibus magi quilibet nullo modo sunt comparandi, praenuntiaverunt esse venturum, et secundum carnem, quam sumpsit ex Virgine, et secundum divinitatem, qua nunquam separatur a Patre! Video me fecisse prolixissimam epistolam, nec tamen de Christo dixisse omnia quae vel eis qui tardiore ingenio divina non valent assequi, vel eis quos,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem. cum omnb suis
magicis artib potuit pueni¬
re Non esto pat̾e sue loto na¬
tus. ⁊ liberaditer edutatꝰ. mag¬
naꝙ p̾dicus eloqñtia: au forte
ista ut philosophus uoluntate
contemsit.: qui sacordos ꝓmñcie
ꝓ magno fuit. ut ninuera ede¬
ret. uenatores q uestiret .⁊
ꝓ statua sibi apud oceenses locã¬
da. ex qua ciuitate habebat u¬
xorem: contradictionẽ quorũ¬
dam ciuium litigaret. eiusdẽ
cõmendauit. Quod ergo ad
istam t̾renam ꝑtinet felicita¬
tem fuit magnꝰ ille quod po¬
tuit unde apparet nichil eũ
amplius fuisse nõ q̃ͥa noluit.
sed nõ potuit. Nuamquam
⁊ ad u̾sus qͦsdam qui ei magi¬
carum arcium crimen intẽ¬
derent. cloquentissime se defẽ¬
dit. Unde miroref eius qui eñ
nescio que fecisse miracula il¬
lis artib p̾dicant. cõtra eius
defensionem testes eẽ conari:
sed uiderint utrũ ip̃i nerũ ꝓ¬
hibeant testimoniũ: ⁊ illẽ
falsam defensionẽ. Ullud si

Expanded text:
potestatem cum omnibus suis potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit peruenire honesto patriae suae loco natus et liberaliter educatus magnaque praeditus eloquentia. an forte ista ut philosophus uoluntate contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno fuit ut munera ederet uenatoresque uestiret et pro statua sibi apud Oeenses locanda, ex qua ciuitate habebat uxorem, aduersus contradictionem quorundam ciuium litigaret? quod poscommendauit. quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem, fuit magus ille, quod potuit. unde apparet nihil eum amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. quamquam et aduersus quosdam, qui ei magicarum artium crimen intenderant. eloquentissime se defendit. unde miror laudatores eius, qui eum nescio qua fecisse miracula illis artibus praedicant. contra eius defensionem testes esse conari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si
Abbreviated transcription (Latin):
placantur: horum demonũ
ꝑuersitatem atq fallaciam
per quos ⁊ magice artes hu¬
manas mẽtes decipĩt.qͥa
mundo uiuerso patefecit.
qͥa sanctos ange los ab eoꝵ
malignitate diftunxit quia
cauendos potius. ⁊ quemad
mod̾ cau̾entur ãmonuit: rei
publice dicitur ĩmica quasi
nõ si onnino ꝑ istos esset tẽ¬
ꝑalis obtinẽda felicitas que¬
libet pocius fuerat in felicitas
eligenda. Sed neq hunic deus
uoluit dubitari qui pͥmum
ropulũ unum deũ uerũ col¬
ẽtem deos autemi falsissimos
contempnentem quam diu
oportuit testam̃tũ uetus ubi
uelamẽtum testamẽti noui
est obumbrari tanta rerum
t̾renarum felicitate honestauit
ut qͥus in telligat nec ipãm
cẽ in demonũ potestate. sed
in illius unius cui angłi ser¬
uiũt quos demones contre¬
miscunt. Apuleius enim ut
de illo potissimum loquamur. qͥ
nobis afris afer est nocior. nõ
dico ad reginim. sed nec ad aliꝙͣ
quid̃ iudiciariam rei publice

Expanded text:
placantur? horum daemonum placantur? horum daemonum peruersitatem atque fallaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potissimum loquamur, qui nobis Afris Afer est notior, non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem iudiciariam rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
tas. cunus modus et̾nitas qrͥs
autem uł risu dignũ putet.
quod apolloniũ ⁊ apuleium
cct̾osꝙ magitarũ arcium ꝑi¬
tissimos conferre xp̃o uł eciã
p̾ferre conantur Dmͣ quam
te lerabilius ferendũ sit qñ
istos ei pocius conpant quan
deos suos Multo enim melior
quod fatendum est apollimꝰ
fuit. quã tot stuprorũ auctor
⁊ ꝑpetrator. quem iouem no¬
nimant. Ista inquiunt fab¬
ulosa sunt Adhuc ergo lau¬
dent ei rei publice luxurio¬
sam. licenciosam. planeq sa¬
crilegam felicitatem. que ista
deoꝵ ꝓbra confixit: que nõ
solum in fabulis audiendo po¬
suit. uerun eciã in theatris
spectanda ꝓposuit: nbi crimi¬
ua essent plura quã nomina
que ip̃i dii sibi exiberi hẽbãt
libentꝰ. qui in suos cultores iũ¬
dicare de buerũt. quod ea uide¬
rent saltem pacienter Sed nõ
sunt ip̃i inquiunt. qui taliũ
fabularum mendacio celebrã¬
tur Qui ergo sũt isti qui ta¬
lium turpitudinũ celebraciõe

Expanded text:
tas, cuius modus aeternitas. Quis tas, cuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre Christo uel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sacrilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae non solum in fabulis audienda posuit, uerum etiam in theatris spectanda proposuit, ubi crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebant libenter, qui in suos cultores uindicare debuerunt, quod ea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum celebratione
Abbreviated transcription (Latin):
nec tantum ꝓpter ciuitatis ter¬
reue cõcordissimã societatem:
uerũ eciã ꝓpt̾ adipiscendam
sempit̾nam salutẽ. ⁊ sempi¬
terni cuĩdam ppłi celestem di¬
uinamq reui publicam. eui
nos ciues adsciscit. fides. spes.
caritas. Inquã diu inde pegͣ.¬
nauum. feramꝰ eos si corrig̾e
nõ ualemus qui uiciis impu¬
nitis uolunt stare rem publicã.
quam primi romani constitu¬
erunt auxeruntq uirtutibus
⁊ nõ hñtes ueram pietatem
erga deum uerũ: que illos etiã
meternã siuitatem posset salu¬
bri religione ꝑdutere: custodi¬
entes tam̃ quandam sin ge n̾is
probitatem q̃ poss t̾rene ciu¬
tati constituende augende. con¬
scruãdeq suffice̾ Deus enim
sic ostendit mopulentissimo ⁊
p̾claro imperio romanorũ ꝙͣ¬
ntũ ualerẽt ciuiles eciã sine̾
uera religione uirtutes: ut
ui tellig̾etur hac addita fieri
homines eiues alt̾ius ciuitatis.
cuiꝰ rex u̾itas. cuius lex cari¬

Expanded text:
nec tantum propter ciuitatis ternec tantum propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque sufficere. deus enim sic ostendit in opulentissimo et praeclaro imperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex cari
Abbreviated transcription (Latin):
In illa enim morum integritas
seruabatur. ꝑ hanc autem nõ
muros urbis. sed mentes ip̃uis
ciuitatis dira nequitia omnri h¬
oste peior irupit Gracias dño
deo uostro qui contra ista ma¬
ia musit nobis adiutornum sĩ¬
gulare Nuem enim nõ tolle¬
ret. queni tion in uolueret.
inquod ꝓfundum nõ den̾iger
flumus iste horrende neqͥcie
generis humani. nisi crux xͥ.
in tanta uelud mole auctorita¬
tis eminencius firmusq sige¬
retur cuius app̾henso roldre
stabiles eẽmus. ne male sua¬
dententium uł in mala impel¬
lencium tam uasto nundi huiꝰ
abrepti gurgite soberemur. ⁊̃
ista enim colluine morum pes¬
sunorum. ueteris ꝑdite discipli¬
ne. maxime uenre ac subue¬
nire debuit ce lestis auctoritas
que uoluntariam pauꝑtatem
.que contiuenciã. beniuolẽciã
iusticiam atq concordiã. uerã¬
ꝙr pietatem persuaderet. cet̾¬
asq uite liminosas ualidasqr
uirtutes. nõ tãtum ꝓpt̾ istam
uitã honestissime gerẽdom.

Expanded text:
in illa enim morum integritas in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit. Gratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditoꝵ auaricia. rapacitasꝙ ꝑ
cebat. tunc cepit perire landa¬
bile illud decus salusꝙ rei publi¬
ce e nos deinde intia pessima suc¬
cessus habuerint. ⁊ quãto huma¬
narum rerum malo illa iniqͥtas
ꝓsperata sit. nũc longum est di¬
tere Audient satyricum simii.
garriendo uera dicemtẽ serua¬
bat castas humilis fortuna la¬
tiuas qnͣdam: nec uiciis contin¬
gi ꝑuasmebat tecta labor. sõp¬
inq breues ⁊ uelłe tusco uexate
dureq manus. ⁊ ꝓximꝰ uerbi
haninbal. ⁊ stantes collina tur¬
re mariti Nunc patimur lon¬
ge pacis mala. semior armis lu¬
xuria incubuit: uctamq ul¬
eiscitur irbem. nullũ crimen
abest. facinusq libidims. ex qͦ
pauꝑtas romana perit. Quid
igitur ex pectat ut ego ex agge¬
rem quanta mala importauerit
successu ꝓspero iniqͥtas subleua¬
ta. quando quidẽ ⁊ ip̃i cun aliqnͣ¬
do prudencius attender̃t. plus
dolend̾ uiderũt pauptatẽ quã
opulẽciam perisse romanam

Expanded text:
perditorum auaritia rapacitasque perditorum auaritia rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam?
Abbreviated transcription (Latin):
accidisse romano. Hec gene¬
ralis conquestio calummosa est.
Nam si aꝑtius certe de p̃tertas.
imꝑator ib aliqua cõmemorarẽt.
possem similia uł fortasse eciam
gramora de imꝑatorib nõ xp̃ia¬
nis ⁊ ego com memorare. ut ni¬
telligerent uł hominum hec
esse incia nõ doctne. ł nõ im¬
patoꝵ sed alioꝵ sine quib im¬
ꝑatores agere nichil possunt
Ex quo enim temꝑe possum
ire ceꝑis romana res publica.
satis liquet. lictere locuntur
eluxisset interris dictum est.
Ourbem uenalem ⁊ marture
piturã. si emptorem inuen̾it. In
libro eciam belli catiline ante ad¬
uentum utiq xͥ idem nobilissimꝰ
historicus eorum nõ tacet. quãdo
pmũ insueuerit: exercitus ppłi
romani amare.potare. signa
tabłas. pictas. uasa celata mirari
ea priuatũ. ⁊ publice raꝑe. de¬
lubra spohare. sacra ꝓfanaq oiã
polluere. Quando ergo nec homi¬
nib: nec ip̃is eciam quos deos
putabant morum corruptoꝵ ⁊

Expanded text:
accidisse Romano? haec geneaccidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemorarent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel hominum haec esse uitia non doctrinae uel non imperatorum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis liquet; litterae loquuntur eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pocius militib consilium sa¬
lutis petentib meuangelio disce¬
tur. ut abicerent arma. seq mi¬
litie onimno subtraherent.
Dictum est autem eis. Nemi¬
ne mn concusseritis. nulli calum¬
nam faciatis. sufficiat uobis
stipendium uestrum. E uibus
stipendium ꝓpͥum sufficere debe¬
re precepit. militare utiꝙ non
prohuibuit. Proide qui do¬
ctrinã xp̃i aduersam dicuntt ẽ
rei publice dent exertum talem
qualer coctrina xp̃i esse militer
uissit dent tales prouniciales.
tales maritos. tales cõiuges.
tales parentes. tales filios. tales
dominos. ⁊ tales seruos. tales
reges. tales iidices. tales demq
debitoꝵ ip̃ius fisci redditores. ⁊
exauctores quales ẽẽ p̾cepit doct᷑¬
na xpĩana. Et audant camdis¬
cere aduersam ẽẽ rei publice.
ĩmo uero non dubitent confi¬
teri magna. si ei obtemꝑetur
salutem eẽ rei publice. ut auid
aũt ad illud respondeam quod
dicuut ꝑ quosdami imꝑatores
xp̃ianot. multa mala ipio

Expanded text:
hoc potius militibus consilium sahoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit, militare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemperetur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdam imperatores Christianos multa mala imperio