comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lere ne aliis ꝓdesset. qͦd qͥa ñ potest. in¬
sultat ei apłs dicens. lib̾abit me etiam
dñs ab om̃i oꝑe malo. & saluũ me faci¬
et. ducens in regnũ suũ celeste. sdem tͥ
ux pͥscȩ. ap̾ud istos hospitabat᷑ apłs. ⁊
ens ꝑ eosuisitet. Festina añ hyemẽ ue¬
ire ꝓpt̃ ymbres & frigora cõmonet:
ut autũpno ueniret. Salutat te en¬
bolus. & pudens. & lymis. & claudia.
& fis om̃s. Post salutationẽ fr̃m ip̃e
salutat. aiͣ. subeͥbens hoc mͦ. Dñs iħ e xͦ.¬

Expanded text:
lere ne aliis prodesset. Quod quia non potest insultat ei Apostolus, dicens: Liberavit me etiam Dominus ab omni opere malo, et salvum me faciet, ducens in regnum suum coeleste, idem tibi vir Priscae: apud istos hospitabatur Apostolens per eos visitet. Festina ante hiemem venire propter imbres et frigora, commonet ut autumno veniret. Salutant te Eubolus, et Pudens, et Linus, et Claudia, fratres omnes. Post salutationem fratrum ipse salutat,
Abbreviated transcription (Latin):
nist̾iũ suppetat. Ad hoc incertũ hylares¬
cit infelix anima. gaudens ñ apparere
qͥd satis sit moderationi ualitudinis.
ut obtentu salutis obumbret negoti¬
um uoluptatis. nec idem utͥusq modꝰ
ẽ. Nam qͦd saluti sat ẽ: delectationi
erant. qui romanos ad fidem xp̃i assũ¬
pserant. admixta lege. iõ qͥbdam uid̾¬
bat᷑ cibos debere discerni. ficut lex mã¬
dabat. & hii ñ erant ꝑfectȩ fidei. Aliis
tȩ enim fidei ẽ nullũ cibum discernere
& ĩmundũ putare. qͥa om̃ia st̃ munda

Expanded text:
nisterium suppetat. Ad hoc incertum hilaresnisterium suppetat. Ad hoc incertum hilarescit infelix 60 anima gaudens non apparere quid satis est moderationi valetudinis, ut obtentu salutis obumbret negotium voluptatis. Nec idem utriusque modus est; nam quod saluti sat est delectationierant qui Romanos ad fidem Christi assumpserant admista lege; ideo quibusdam videbatur cibos debere discerni, sicut lex mandabat, et hi non erant perfectae fidei. Aliis tae enim fidei est nullum cibum discernere et immundum putare, quia omnia munda
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. i. formã ap̃i in om̃ib. Quẽ induti:
ñ cogemini seruire carni. Uñ subdit. &
carns curã ne feceritis. ñ dico in necessa¬
riis ad sustentationẽ: s in desideriis illi¬
citis. Sic enĩ sum̃da sunt alimenta: qͦm¬
admodũ medicam̃ta. Fames enĩ & sitis qͥ
dã dolores sunt. Urunt. & sicuc febres ne¬
cant. nͥ alim̃toꝵ medicina succurrat: q̃
presto ẽ ex consolatiõe munerũ di. qͣreg¬
nũ di querentib omĩa adicienda ẽẽ pro¬
misit. Sic gͦ sum̃da ẽ alimonia ut medici¬
na. s dum ad qͥetem satietatis ab indigeri¬
tia tͣnsitur. in ipso tͣnsitu insidiat᷑ laqueus
concupiscentiȩ. & cũm salus debeat ẽẽ cau¬
sa edendi. adiungit se tanꝗͣ pedisseqͣ. ꝑi¬
culosa iocunditas. & sepe conatur preire.
ut eiꝰ causa fiat. qͦd salutis causa facien¬
dũ erat. & sepe incertũ fit. utrũ ad huc¬
necessaria corporis cura subsidiũ petat.
an uoluptaria cupiditas. fallatiȩ my¬

Expanded text:
 formam Christi in omnibus, quem induti non cogemini servire carni. Unde subdit: Et carnis curam ne feceritis, non dico in necessariis ad sustentationem, sed in desideriis illicitis. Sic enim sumenda sunt alimenta quemadmodum medicamenta. Fames enim et sitis ut quidam dolores urunt, et sicut febres necant, nisi alimentorum medicina succurrat, quae praesto est ex consolatione munerum Dei, qui regnum Dei quaerentibus omnia adjicienda promisit. Sic ergo sumenda est alimonia ut medicina, sed dum ad quietem satietatis ab indigentia transitur in ipso transitu insidiatur laqueus concupiscentiae, et cum salus debeat esse causa edendi adjungit se tanquam pedissequa periculosa jucunditas, et saepe conatur praeire, ut ejus causa fiat quod salutis causa faciendum erat, et saepe incertum fit, utrum necessaria corporis cura subsidium petat, an voluptaria cupiditas fallaciae mi
Abbreviated transcription (Latin):
in luxcuria. quȩ de potu. & nimio cibo ue¬
nit. & iõ post comessationẽ & ebrietatem.
bant facere se inuicẽ p̃ferendo. in qͦ minor
inuidebat maiori. & ita erat mnt̃ eos con
centio. & emulatio. Et nota romanos in
his tangi: & iõ ñ ẽ eis ius głandi. Fłoꝵ aũ
dis auiditas: quȩ etiã ypochrisim sepe
gen̾at. Huic ñ resistit᷑ nisi crebris diui¬
noꝵ libroꝵ testimoniis. incutiat᷑ timor

Expanded text:
in luxuria quae in cibo et potu nimio venit. Et ideo post commessationem et ebrietatem pbant facere se invicem praeferendo, in quo minor invidebat majori, et ita erat contentio, id est aemulatio. Et nota Romanos in his tangi, et ideo non est eis jus gloriandi. Horum autem dis auiditas, quae etiam hypocrisin saepe generat. huic non resistitur, nisi crebris diuinorum librorum testimoniis incutiatur timor
Abbreviated transcription (Latin):
nouer̃c & tñ in ea ꝑstiter̃t. fiat ipsis in
ler̃t. sic fiat illis ipsa mniqͥtas. laqueus.
irt eos impediat. & in captionẽ. ut eos
teneat. & in scandalũ. & inretͥbutionẽ.
m̃sam uocat scͥpturã sacram .iͥi.fideli¬
um animȩ sp̃uali cibo reficiunt᷑ & sa¬
ginant᷑ Iudei uͦ de littera legis p̃sum̃¬
tes. & sp̃ualẽ intelligentiã contẽpnes¬
tes. ad m̃sam sedent esurientes. Hecg
oblata corã ipsis posita dr. qͥa in eius
carnalib obseruantiis. delectant᷑: uł
corã eis iõ posita dicit᷑ qͥa si rõnem uel¬
lent attende possent intelligere. Hec
inqͣmensa: fiat illis in laq̃um. Scrip¬
tura enĩ q̃ intelligentib ẽ panis refec¬
tioĩs illaqueat. dũ male intelligitur.

Expanded text:
noverunt, et tamen in ea praestiterunt, fiat ipsis in lerunt, sic fiat illis, ipsa iniquitas laqueus, ut eos impediat; et in captionem, ut eos teneat; et in scandalum et in retributionem, mensam vocat Scripturam sanctam, ubi fidelium animae spirituali cibo reficiuntur et saginantur. Judaei vero de littera legis praesumentes et spiritualem intelligentiam contemnentes ad mensam sedent esurientes. Haec oblata, coram ipsis, posita dicitur, quia in ejus carnalibus observantiis delectantur. Vel coram eis ideo posita dicitur, quia si rationi vellent intendere possent intelligere. Haec, inquam, mensa fiat illis in laqueum. Scriptura enim quae intelligentibus est panis refectionis illaqueat dum male intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t. ut tm̃ cadent. sine reꝑatione. & utili¬
tate s nũqͥd putatis qͦd in recuꝑabilit¬
& sñ utilitate oecidunt qͥa dico illos¬
excecatos auctoritate ꝓpħ̾arũ: Immo
& casus eoꝵ ꝓdest: & possunt restitui.
tilis sit casus eoꝵ. s potiꝰ utilis: qͥa
illoꝵ delicto. quõ ceci d̃m occideruq:¬

Expanded text:
tione et utilitate. Sed nunquid putatis quod irrecuperabiliter, sine utilitate ceciderint, quia dico excaecatos auctoritate prophetarum? Imo et casus eorum prodest et possunt restitui, tilis sit casus eorum, sed potius utilis, quia illorum delicto, quo caeci Deum occideru
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitate fuit causa scandali. & obꝓbrii.
& post erit causa et̾ne dãpnatioĩs: quȩ
O .i. ratio q̃ uidet. ne uideant se pecca
ñ uide. E dorsũ .i. liberũ arbitum qͦd
debet erigi sursũ semꝑ incurua .i. pec¬

Expanded text:
tivitate fuit causa eis scandali et opprobrii, et post erit causa aeternae damnationis, quae id est ratio quae videt, ne videant se peccarnon videre; et dorsum, id est liberum arbitrium quod debet erigi sursum, semper incurva, id est pec
Abbreviated transcription (Latin):
sus. qui ex uerb̃ dauid ꝓpħȩ. qͥb ipse di¬
xit. peccaui ut iustificeris. iniuste tͣhe¬
bat᷑ a carnalib. causã diuinȩ iustifica¬
tiõis nr̃a pecc̃a fore intelligentib. Fras
enĩ qͥdam qͥ dicebant d̾m uelle nos pec¬
care. iõ ut cõꝑatiõe nr̃i iustus appare¬
ret. & dũ pecc̃m nob̃ dimittet. qͦd mise¬
ricors sit patefaceret. Dicebant &̃ eũ
nos uelle. m̃tiri. ut ipse solus uerax
inueniret᷑: qͦd si ita eẽt. Iniuste ab illo
dãpnatem᷑. Cont᷑ illos tales loqͥt᷑ hic

Expanded text:
sus qui ex verbis David prophetae, quibus ipse dixit: Peccavi ut justificeris, injuste trahebatur a carnalibus, causam divinae justificationis nostra peccata fore intelligentibus. Erant enim quidam qui dicebant Deum velle nos peccare, ideo, ut comparatione nostri justus appareret, et, dum peccatum nobis dimitteret, quod misericors sit, patefaceret. Dicebant etiam eum velle nos mentiri, ut ipse solus verax inveniretur. Quod si ita esset, injuste ab illo damnaremur. Contra illos tales loquitur hic
Abbreviated transcription (Latin):
ti posset. & ꝓgredi. Insuꝑ etiã uim rõnis in¬
seruit. qͣ agnosceret. qͥd deberet agere uel
cauere. His aũ acceptis: neglexit hõ iter
uͥtutis incedere. cui ex do nichil defuit.
Ipse uͦ inuenit᷑ defuisse his: quȩ a dõdata
stͥ sibi. Merito gͦ dicit᷑ talem iniudicio
as uincere: et iustificari ĩ uerbis suis.
Uł Ita. Tibi soli peccaui: qͥa adeo iustus es
ut iustificeris .i. uerax comꝑberis ĩ om̃ib
sermonib tuis. Soͣlus enĩ int̾ homines
caris. a iudeis. Iu̾stus enĩ iudex a pec
nullũ pecẽm habenti. dicit dauid: tͥ so¬
li peccaui. qͥ ad eo iͦtꝰ es. ut iustificeris ĩ
sermonib tuis. & uincas cũ iudicaris.

Expanded text:
ti posset et progredi. Insuper etiam vim rationis inseruit, qua agnosceret quid deberet agere vel cavere. His autem acceptis homo neglexit iter virtutis incedere, cui ex Deo nil defuit, ipse vero invenitur defuisse his quae a Deo data sunt sibi. Merito ergo dicitur talem in judicio us vincere, et justificari in verbis suis. Vel ita, tibi soli peccavi, qui a Deo justus es, ut justificeris, id est verax comproberis in omnibus sermonibus tuis. Solus enim inter homines aeis. Augustinus Justus enim judex a peccnullum peccatum habenti, dicit David: Tibi soli peccavi, qui adeo justus es, ut justificeris in serm
Abbreviated transcription (Latin):
tͣm̃ me peccasse dico. qͥ uides qͦd hoĩes ñ ui¬
dent. qͥ etiã adeo iustus es. ut dum ego peceo¬
& om̃s peccamꝰ tu solus iustificeris .i. iustus
ꝓmissis tuis. et uincas.ĩ. suꝑes om̃s ĩ iusticia.
cũ iudicaris: i. cũ aliis in iuditio cõpararis
Cante enĩ mĩȩ ẽ ds̃: ut uelit secũ homine

Expanded text:
dico me peccasse qui vides quod homines non vident, qui et adeo justus es, ut dum ego et omnes peccamus, tu solus justificeris, id est justus mnibus promissis tuis. Et vincas, id est superes omnes in justitia, cum judicaris, id est cum aliis in judicio compararis. Tantae enim
Abbreviated transcription (Latin):
uł debeat ire uł ñ debeat. & qͥ dispensa¬
tiõe quadã aliis qͥdẽ sinat p̾dicare ubũ
di. aliis ꝓhibeat. Fãs aũ eos uocat. ñ solũ
qͥa renati erant. s &̃ qͥa erant int̃ eos qui
recte sentirent. licet pauei. uñ supͣdixit
uocatis sc̃is. Sequit᷑ ut aliquẽ fructũ ha¬
beã in uobis sic̃ & in cet̾is gentib qͣsi dice&

Expanded text:
ensatione quadam, aliis quidem sinat praedicare verbum Dei, aliis prohibeat. Fratres, autem eos vocat, non solum, 6 quia renati erant, sed etiam, quia erant inter eos qui recte sentirent, licet pauci; unde supra dixit, vocatis sanctis. Ut aliquem fructum habeam in vobis, sicut et in caeteris gen
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendaret. ut intelligent illi
qñ ñ faciunt aliqͥd mali. ñ sola
sua uoluntate se uitare malũ. s
tatis arbitͥum: qñ oratur. qͦd pre¬
cipitur agnoscite gr̃e beneficiũ.
Utrumq enim: in script᷑is habe
mus potestatẽ s ne pucetur: &¬
inuste uti illa potestate: ñ enĩ
possumꝰ aliqͥd adũsus ueritatẽ.¬
Hõc dicit qͥa ñ ẽ eis data potestas
cont᷑ iusticiã. scilicet ut arguats
bene uiuentẽ. s ꝓ ueritate tuer¬
da. scilicet ut uindicent in le¬
gis inmicum. Gaudemus em̃.
ercentes potestatẽ. cũ nich pum¬
endum habemꝰ. uos autẽ poten¬
tes estis. scilicet ñ timentes iudici¬
um. qͥa bene agentes. & uicia uit¬
centes. auobis repellitis uindic̃¬
tam. Et ñ solum gaudemꝰ. s etiam
oramꝰ hoc scilicet ur̃am cõsũma¬
tionem.i. ut in omnib perfecti
sitis. Et qͥa hoc uolo. & oro. iõ ab¬
sens scribo uobis. hec ut p̃sens ñ
agam. in uobis durius quã uo¬

Expanded text:
commendaret, ut intellegerent illi, commendaret, ut intellegerent illi, quando non faciunt aliquid mali, non sola sua uoluntate se uitare malum, sedtatis arbitrium, quando oratur quod praecipitur, agnoscite gratiae beneficium. utrumque enim in scripturis mus potestatem, sed ne putetur on valemus injuste uti illa potestate. Non enim possumus aliquid adversus veritatehoc dicit quia non data est potestas contra justitiam, scilicet ut arguat bene viventem, sed pro veritate tuenda, scilicet ut vindicent legis inimicum. Gaudemus enim,ercentes potestatem, cum nihil puniendum. Vos autem potentes estis, scilicet non timentes judicium, quia bene agentes et vitia vincentes a vobis repellitis vindictam. Et non solum gaudemus, sed etiam oramus hoc, scilicet, vestram consummationem, id est ut in omnibus perfecti sitis; et quia hoc volo et oro, ideo absens scribo vobis ut praesens non agam, in vobis durius, quam vo
Abbreviated transcription (Latin):
deo nob̾ eẽ ꝑ gr̃am. ut declinemꝰ a malo.
& faciamꝰ bonũ: Non enĩ aitapłs mo¬
nemꝰ. docemꝰ. s oramꝰ. qͥa sciebat hec oĩa
ñ ualere. quȩ plantando. ⁊ rigando fa¬
ciebat in aꝑto. nͥ ꝓ illis exaudiret oran¬
tẽ: qui dat increm̃tũ in occulto. Qdã
uͦ dicunt nos ñ debere pet̾e a sẽpit̾na
maiestate. ut det nob̾ ambulare in uia
recta. ⁊ ꝑseuerare in mandatis.⁊ place¬
re illi inom̃i opere bono.⁊ huiꝰmodi.
ẽ constitutũ. ⁊ ita benedictiões nr̃as qͣs
suꝑuos facimꝰ fratres mei. euacuant
exmanunt. elidunt ⁊ subscͥptionem
heretice Dicis. qͥa ñ pecrare inꝑocesta¬
te sic habemꝰ. ut hoc sine adiutorio
diuine gr̃e implere possimꝰ: Plane
in qͥt liberũ arbitum. ad hoc nobis
Poterat diceit monemꝰ. docemꝰ.¬
uł iubemꝰ. qͦd si diceret. certum di¬
ceret qͥa & uoluntas nr̃a agit ali¬
qͥd. Non enĩ uoluntas nr̃a nicħ
agit: s sola ñ sufficit. Maluit ta¬
mendicere oramꝰ. ut ipsã gr̃am

Expanded text:
alo, et faciamus bonum? Non enim, ait Apostolus, monemus, docemus, sed oramus: quia sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi pro illis exaudiret orantem qui dat incrementum in occulto. Quidam vero dicunt nos non debere petere a sempiterna majestate, ut det nobis ambulare in via recta, et perseverare in mandatis, et placere illi in omni opere bono, et hujusmodi, est constitutum, et ita benedictiones nostras quas super nos facimus fratres mei evacuant, exinaniunt, elidunt, et subscriptionem haeretice? dicis quia non peccare in potestate sic haberemus, ut hoc sine adjutorio divinae gratiae implere possimus? Plane, inquit, liberum arbitrium ad hoc nobis poterat dicere, monemus, docemuidem si diceret, certum diceret, quia et uoluntas nostra agit aliquid; non enim uoluntas nostra nihil agit. sola non sufficit. maluit tamen dicere: oramus, ut ipsam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc agite. unde gaudiũ sit. et
ut gaudeatis. estote perfecti m
fide. & uosmaiores exhortamini
ad idem minores. & uosminores
idem sapite cũ maiorib & uniũ¬
sis. scił. maior. ⁊ minor. Simul pa¬
cẽ habete ne sit pͥor discordia mt̃
uos: & si hoc feceritis. ds dilectio¬
am do uob̾. pacem relinqͦ uobis ⁊
itẽ mandatũ nouũ do uobis. ut
diligatis inuicẽ. erit uobiscum.
.l. adiuuans uos. Et ut pax sit int̃
uos: salutate uos ipsos iuicẽ ia
osculo sc̃o ñ doloso. Et sic debetis
facere. quia ita optant om̃s sc̃i.
& ego ipse. et hoc ẽ qͦd subdit. Sa¬
lutant uos om̃s sc̃i. desidantes.⁊
aiͣ mecum dicentes. hoc scilicet.
munis patri. & filio. amboꝵq u
mo sit cum om̃ib uobis tam cor¬
rectis ut ꝑseuerent. qͣm incorrec¬
tis ut corrigant᷑. Elłꝰ cõmunica¬
tio sc̃i sp̃s. sit cum om̃ib uobis .l.¬

Expanded text:
est hoc agite unde gaudium sit, et ut gaudeatis, estote perfecti in fide, et vos majores exhortamini, ad idem minores; et vos minores idem sapite, cum majoribus, et universi, scilicet major et minor simul, pacem habete, ne sit prior discordia inter vos. Et si haec feceritis, Deus dilectioem relinquo vobis ; et item: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem , erit vobiscum, id est adjuvans vos. Et, ut pax sit inter vos, salutate vosipsos invicem in osculo sancto, non doloso, et sic debetis facere, quia ita sancti omnes optant, et ego impero. Et hoc est quod subdit: Salutant vos omnes sancti desiderantes, et quasi mecum dicentes hoc, scilicet gmunis Patri et Filio, amborumque unio, sit cum omnibus vobis, tam correctis ut perseverent, quam incorrectis ut corrigantur. Vel, communicatio sancti Spiritus cum omnibus vobis
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ oramꝰ đm. sine quo nichil boni ha¬
betur. ut nichil mali faciatis. contra
pseudo uolunt. & orant de uobis. &
ñ oramus. ut nos pareamꝰ probati .i.
potentes in uobis. exercendo potesta¬
tẽ inultionib. s potius oramꝰ ut uos
faciatis qͦd bonum ẽ. nos aũ simus
pienda ñ inueniat. & sic reprobiappare¬
ant. ꝓbati enĩ uident᷑ dum iudicant
peccatores. Sigͦ ñ sint qͦs iudicent cessai
qua nullũ ꝓrsus. siue cogitando. siue
uolendo. ⁊ amando. siue agendo facurss
bonũ. ñ solum ut monstnte ipsa. qͥd fa¬
ciendũ sit sciant. uerũ etiã ut prestais¬
te ipsa faciant cũ dilectione qͦd sciun.
Hanc qͥppe aspirationẽ bone uolun¬
tatis & oꝑis. poscebat apłs corinthiis

Expanded text:
 sine quo nihil boni habetur, ut nihil mali faciatis: econtrario pseudo volunt et orant de vobis. Et non oramus, ut nos pareamus probati, id est potentes in vobis exercendo potestatem in ultionibus, sed potius oramus, ut vos faciatis quod bonum est. Nos autem simus, pienda non inveniat, et sic reprobi appareant: probati enim videntur, dum judicant peccatores. Si ergo non sint quos judicent cessantqua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum, non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis et operis poscebat Apostolus Corinthiis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. & caritatẽ dei. uͥt enĩ posside¬
amꝰ gr̃am salutis qͣm xp̃c donat
cõmunicatio facit scĩ sprritus.
hic enim dilectos a deo. e saluatos.
gr̃a xp̃i tuetur. Cñmitatis hie.
complexio ẽ: & unitas potestatis.
Et ẽ dicere. tota trinitas sit uobis¬
cum. dans gr̃am de commissis. et
caritatem. u̾t trium ꝑ fectio. con¬
summatio sit hominis in salutẽ.

Expanded text:
i, et charitatem Dei. Ut enim possideamus gratiam salutis quam Christus donat, communicatio facit Spiritus sancti. Hic enim dilectos a Deo et salvatos gratia Christi tuetur. Trinitatis hic complexio est et unitas potestatis. Et est dicere: Tota Trinitas sit vobiscum dans gratiam de commissis et charitatem, ut trium perfectio consummatio sit hominis in salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. sic & homines cũ sint uniꝰ ge¬
neris. dissimilis tñ gle er̃c in resur¬
rrectiõe ut claritati solis illoꝵ dig¬
nitas exeq̃t᷑. qͥ centesimũ num̃um
hñt lunari uͦ claritati cõparetur
illoꝵ dignitas. qͥ seragesimũ nu¬
merũ hñt stellis uͦ qͥ t̾cesimũ nume¬
rũ q̃sierẽ tetris aũ stellis. & om̃iũ
nouissimis ꝑfidoꝵ resurrectio simi¬
lis ẽ Infidelitas enĩ ñ pot̃ clarã re¬
surrectionẽ hr̃e qͥa sicut carbo ci¬
nere suo cooꝑtꝰ. obcecat᷑. ita. & hii
ꝑfidia. & erroris tenebͥs cͥcundati
scił. a sole ⁊ luna differ̃t stelle. qͥa¬

Expanded text:
tatis, sic et homines cum sint ejusdem generis, dissimilis tamen gloriae erunt in resurrectione, ut claritati solis illorum dignitas exaequetur, qui centesimum numerum habent; lunari vero claritati comparetur illorum dignitas, qui sexagesimum numerum habent; stellis vero qui tricesimum numerum quaesierunt. Tetris autem stellis et omnium novissimis perfidorum resurrectio similis. Infidelitas enim non potest claram resurrectionem habere, quia sicut carbo cinere suo coopertus obcaecatur, ita et hi perfidia et erroris tenebris circumdati scilicet a sole et luna differunt stellae, q
Abbreviated transcription (Latin):
latiliũ. uł. ut sol. & luna. & stellȩ.
& st̃ corꝑa t̾restͥa. ut pote arboꝵ. &
alior q̃ t̾ra gignit. Ideo cũ dixisset.
ñ iã caro dicant᷑ ex adam uͦ qͥa ter¬
restͥs ẽ: terrest̾ͥa corꝑa. Seqͥt᷑ S alia.

Expanded text:
latilium, velut sol, et luna, et stellae, et sunt corpora terrestria, utpote arborum et aliorum quae terra gignit. Ideo cum dixisset non jam caro dicantur. Ex Adam vero quia terrestris est, terrestria corpora. Sed alia.
Abbreviated transcription (Latin):
te peccare. qͦd exigit iꝰticia di. scił. ne pec¬
cetis. illis consentiendo qͥ ignorant dm̃.
hñt. illi scił. qͥ mortuos resurrecturos
stultũ ẽẽ dicebant crede. & hloqͦr uo¬
bis ad u̾ecundiã. uł reu̾entiã.i. ut eis
adqͥescere u̾eamini. uł. u̾ecundemin.

Expanded text:
te peccare, quod exigit justitia Dei, scilicet ne peccetis, illis consentiendo qui ignorant Deumhabent illi, scilicet, qui mortuos resurrecturos stultum esse dicebant credere. Et hoc loquor vobis ad verecundiam, vel reverentiam, id est ut eis acquiescere vereamini,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm mͦ . i. passibile. & mortale. Et qͥa ris
naturaliũ cognitionẽ ꝑ qͣm nr̃am de
resurrectiõe imꝓbat fidẽ sͥ sapiens ẽẽ¬
iste uidet᷑. cũ ñ sit: congrue respondet
ei apłs subdens. Insipiens tu. qͥ ñ attẽ¬
dis. qͦd cotidie uides. gͣnũ qͦd seminaᷤ
ñ uiuificat᷑ .i. uegetatur: nͥ pͥus mori¬
at᷑ .i. putrefiat. Ecce cũ am̃mali hoĩe
ñ legis auctoritate agit. s docum̃ta¬
seminũ adhibet. qͥb mortuoꝵ ĩ meliꝰ
reformatio fut᷑a credat᷑ manente na¬
tico futurũ sit: s qͥa nemo seminat
herbã. uł stipulã uł q̃ in palea mul¬
semina exurgunt. ĩõ addit s niroũ
granũ. ut puta gͣnũ tritici aut ali¬
euiꝰ cet̾oꝵ seminũ. Ds̃ aũ dat illi gͣno cor¬
pns cũ palea. & arista:. sicut uult. Sicut
gͦ nudũ gͣnũ seminat᷑ ⁊ di nutu. qͦdã
mͦ uestitũ surgit. multa secũ hñs in¬
crem̃ta: itamortiuis di uͥtute poterit
uiu̾e. & meliori corꝑe resurg̃e. & um¬

Expanded text:
 id est passibile et mortale. Et quia in naturalium cognitione per quam nostram de resurrectione improbat fidem, sibi sapiens iste videtur cum non sit, congrue respondet ei Apostolus subdens: Insipiens tu, qui non attendis quod quotidie vides, granum, quod seminas non vivificatur, id est vegetatur; non prius moriatur, id est putrefiat, cum animali homine non legis auctoritate agit, sed documenta adhibet, quibus mortuorum in melius reformatio futura credatur, manente natico futurum sit, sed quia nemo seminat herbam vel stipulam, vel quae in palea mulsemina exsurgunt. Ideo addit: Sed nudum granum ut puta granum tritici aut alicujus caeterorum seminum. Deus autem dat illi grano corpus, cum palea et arista, sicut vult. Sicut ergo nudum granum seminatur, et Dei nutu quodam modo vestitum surgit, multa secum habens integumenta, ita mortuus Dei virtute poterit vivere et meliori corpore resurgere. Et un
Abbreviated transcription (Latin):
gentib. fu̾it etiã ex delicto. qͦ ipsum
occiddunt. salꝰ gentib. dũ iudei ꝓ pec¬
cato mortis xp̃i. uastati infeliciꝰ a ro¬
manis. & diuisi ꝑ mundũ. funditꝰti
alios .i. gentiles .l. inuideant eis eosq
odio habeant. Uł in bono potest ac̃¬

Expanded text:
ntibus. Fuit etiam ex delicto quo Ipsum occiderunt salus gentibus, dum Judaei, pro peccato mortis Christi vastati, infelicius a Romanis, et divisi per mundum, funditusque , id est gentiles, id est invideant eis, eosque odio habeant. Vel in bono potest ac
Abbreviated transcription (Latin):
ler̃t. diuitiȩ st̃ mundi .i. si eoꝵ delic¬
to ditatꝰ ẽ mundꝰ. & si diminutio.i.
ci de eis conũsi ut apłi ditauer̃t
gentes. qͣntomagis plenitudo eoꝵ.
quȩ in fine mundi conũtet᷑ erit di¬
uitiȩ g̃ntiũ. Io est si malũ eoꝵ uer¬
tit d̾s in bonũ .i. in diuitias mun¬
di. multomag̃ bonũ eoꝵ. scił. cũ infi¬
ne mundi plenitudo eoꝵ ꝯu̾sa. ditabit
gñtes doctͥna. & exẽplo. ĩ qͦ ost̾ndit nec
mutilẽ.¬

Expanded text:
 divitiae sunt mundi, id est si eorum delicto ditatus est mundus: et si diminutio, id ci de eis conversi, ut apostoli ditaverunt gentes, quanto magis plenitudo eorum, quod in fine mundi convertetur, erit divitiae gentium, id est si malum eorum vertit Deus in bonum, id est in divitias mundi, multo magis bonum eorum, scilicet cum in fine mundi plenitudo eorum conversa ditabit gentes doctrina et exemplo. In quo ostendit nec inutile
Abbreviated transcription (Latin):
& uos ꝑ eam habetis qͥcqd boni ẽ uob̾. Pau¬
lus inꝗͣ scͥbit uł mandat uł ego paulꝰ scri¬
bo. siue mando. om̃ib qͥ sunt ephesi scĩs.
xp̃o ihu. Recte illa duo posuit. Cinc enĩ
ꝓdest. ac credit᷑ bona uita: si fides: in xp̃o
xp̃o: Uł. distingue int̾ sc̃os. & fideles: ut
scõs intelligas maiores. & ꝑfectiores. fide¬
in fide sam sunt. Et qͦd scĩ sunt &e fideles.¬

Expanded text:
etis quidquid boni est vobis. Paulus, inquam, scribit vel mandat, vel ego Paulus scribo sive mando omnibus qui sunt Ephesi sanctisst in Christo Jesu. Recte illa duo posuit: tunc enim prodest ac creditur bona vita, si fides est in ChChristo. Vel distingue inter sanctos et fideles, ut sanctos intelligas majores et perfectiores, fidein fide sani. Et quod sancti sunt et fideles
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ statu ad qͣm dignũ. uoca¬
ti st̃ dicens. om̃ia beneficia eis
uł apłis ipsis. uł toti humano
lata for e. Est gͥ intentio apłi in hac
epła ephesios in bonis habitis cor¬
firmare. ⁊ ad ult̾iora ꝓuocare. necñ
& ad humilitatẽ. actionẽq gr̃arum
informare. Modus tͣctandi talis ẽ.
De moꝰ re suo salutationẽ p̃mittit.
dem̃ gr̃as agit deo. exponens pͥus
beneficia humano generi prestita.
post ipsis apłis specialit̃ indulta.
dem̃ ephesiis ipsis ostendens. a qͦ.
& ad qͥd uocati sint. Dem̃ xp̃i dig¬
nitatẽ. ⁊ p̃lationẽ ostendit. Postea
ad pacientiã & caritatẽ eos inuitat
unitatẽ fidei & eccłie cõmendais
⁊ dona grę enum̾ans. T̃andẽ ad certam̃ ex hor¬
tans. contͣ pͥncipes tenebraruĩ: militiȩ xp̃ia¬
nȩ armaturã describit. Prius gͥ salutans.
& se noto noĩe significans: ait. Paulꝰ apłs.¬

Expanded text:
ocati sunt, dicens, omnia beneficia eis vel apostolis ipsis, vel toti humano lata fore. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Ephesios in bonis habitis confirmare, et ad ulteriora provocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modus tractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. Deinde gratias agit Deo, exponens prius beneficia humano generi praestita, post ipsis apostolis specialiter indulta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ad quid vocati sint. Deinde Christi dignitatem et praelationem ostendit, postea ad patientiam et charitatem eos invitat, unitatem fidei et Ecclesiae commendans t dona gratiae connumerans. Tandem ad certamen exhortans contra principes tenebrarum, militiae Christianae armaturam describit. Prius ergo salutans, et se noto nomine significans, ait: Paulus apos
Abbreviated transcription (Latin):
nedictiõis uerbũ ẽ: s ꝓ congruentia ꝑso¬
nȩ uarie debet intelligi. sicut ce facere dicit᷑¬
dib dignis extollit᷑. homo aũ a deo. cũ ei
sericordia sua. Ait gͦ. Ds̃ sit benedictꝰ corde.
ore. oꝑe. & a me ⁊ a uobis.⁊ ab om̃ib. Deus
ta. ⁊ distinguit duas dilordinationes. & ea¬
rũ effectꝰ. quarũ alt̾a ẽ de p̃senti ad iꝰticiã.
alt̾a de fut᷑o ad coronã. Nec dicunt᷑ due.

Expanded text:
nedictionis verbum est, sed pro congruentia personae varie debet intelligi, sicut et facere dicitudibus dignis extollitur, homo autem a Deo, cum Deus sericordia sua. Ait ergo, Deus sit benedictus corde, ore, opere, et a me et a vobis, et a bonis: Deus ta, et distinguit duas Dei praeordinationes, et earum effectus, quarum altera est de praesenti ad justitiam, altera de futuro ad corona
Abbreviated transcription (Latin):
scribit apłs ephesiis. Ephesii aũ
sunt asiani. Hii ꝑ paulũ ñ fi̾m¬
dati: s confirinati fuerant in fi¬
de. Eo̾s enĩ ñ fundauit apłs in
fide. s confirmauit multa ꝓcis
passus a ꝑfidis. qͥ pꝰ confirmati¬
onẽ firmit̃ stẽterant in fide. &
in bonis oꝑib. Fłis scribit apłs
a roma de carcere. ꝑ tytycũ. cor¬
fortatoriã epłam. cum ulteriꝰ
eos ñ eẽt uisurus. & sciens eos eẽ
bonos. ñ arguit de culpa. s ne
relabant᷑ timendũ erat. qͥ enĩ
stat: cadere potest. Et qͥa nul¬
lus adeo ꝑfectus ẽ. qͥ crescere ñ
possit. eos adult̾iora hortat᷑ ⁊¬
ne recedant a fide ꝓ suis t̾ͥbula¬

Expanded text:
scribit Apostolus Ephesiis. Ephesii autem sunt Asiani: hi per Paulum non fundati, sed confirmati fuerant in fide. Eos enim non fundavit Apostolus in fide, sed confirmavit, multa pro eis passus a perfidis, qui post confirmationem fiin bonis operibus. His scribit Apostolus a Roma de carcere per Tychicum confortatoriam Epistolam, cum ulterius non esset eos visurus: et sciens eos esse bonos, non arguit de culpa, sed ne relabantur timendum erat. Qui enim stat cadere potest, et quia nullus adeo perfectus est qui crescere non possit, eos ad ulteriora hortatur; et ne recedant a fide pro suis tribula
Abbreviated transcription (Latin):
Qͣ diceret. nos apłi ita scimꝰ. s tu o
hõ. scił carnalis ñ sp̃ualis. om̃is qui
iudicas eos qͥ talia agunt. qͣlia supͣ
Irascit᷑ enĩ eis apłs. qͥa impunitatẽ
sibi ꝓmittunt. alios iudicantes. &
accipi. contͣ quẽlibet su
intuentiũ. ut cũ puni¬
endus sit. honore dignꝰ
appareat. simił. & de iu¬
deo qͥ simulat qͦd ñ ẽ. &
iõ congrue ait udicas.
qͣi alioꝵ doctor. ñ te accu¬
sas s ali. os. impuni¬
tatẽ sꝑans. qͥa hec po¬
testas data ẽ tibi. & ñ ÷
te iudicet s & si desit
ad p̃sens qui te iudicie.
effugere tã iudiciũ di
qͦd in mundo euasisti: in fut᷑o ñ pot̾is.
Et qiͣ ille diceret. cͦ gͦ ñ punit: Ait apłs
qͥa bonus ds expectat te qͦd tu ignoras.
bonitas dei: q̃ multa peccantib: mul¬
ta bona ministrat. blandiens eos ut ad
penitentiã ꝑtrahat. Et contẽpnis di¬
uitias pacientiȩ .i. copiosã pacientiã
dĩ q̃ tot & tanta peccantes sustinet.
nec cito eos punit. Subdit. & contẽꝑ¬

Expanded text:
 o homo, scilicet carnalis, non spiritualis, omnis qui judicas eos qui talia agunt, qualia supra Irascitur enim eis Apostolus, quia impunitatem sibi promittunt, alios judicantes. Aaccipi contra quemlibet supintuentium; ut cum puniendus sit, honore dignus appareat. Similiter et de Judaeo, qui simulat quod non est. Et ideo congrue ait, judicas quasi aliorum doctor; non te accusas, sed alios, impunitatem sperans, quia haec potestas data est tibi, et non est te judicet. Sed etsi desit ad praesens qui te judicet, effugere tamen judicium Dei uod in mundo evasisti, in futuro non poteris. Et quasi ille diceret: Cur ergo non punit? Ait Apostolus: Quia bonus Deus exspectat te. Quod tu ignoras, bonitas Dei quae multis peccantibus multa bona ministrat, blandiens ut ad poenitentiam attrahat. Et contemnis divitias patientiae, id est copiosam patientiam Dei, quae tot et tanta peccantes sustinet, nec cito eos punit. Subdit, et contem
Abbreviated transcription (Latin):
deserat. dĩ pacientiã ꝑtimescat. ne quẽ nc tͣn¬
qͥllum despicit. iratũ pꝰmodũ neqͣꝗͣ euad̾e pos¬
sit. Tales apłs det̾rens ait. thesauriras tͥ iram
lat diemire: & reuelatiõis. Diẽ uocat ñ ꝓtem¬
pore. s qͥa om̃ia tc̃ erunt aꝑta. q̃ mͦ st̃ occulta.

Expanded text:
deserat, Dei patientiam pertimescat, ne, quem nunc tranquillum despicit, iratum postmodum evadere nequaquam possit. Tales Apostolus deterrens ait: Thesaurizas tibi iralat diem irae et revelationis. Diem vocat, non pro tempore, sed quia omnia tunc erunt aperta quae modo sunt occulta;
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ & interĩ añ iuditiũ. pꝰ carnis
absolutionẽ. erit eis tͥbulatio. & ang̾¬
tia ĩ aĩa sola. Post iudiciũ aũ erit ira.
& ĩ dignatio ut dictũ ẽ: uł ita ut duo
seq̃ntia sint expositio duoꝵ p̃ceden¬
tiũ. ꝙͣ diceret illis talib erit ira dĩ.
.i. uidebit᷑ d̾s iratus. in qͦ tñ om̃is tͣn¬
qͥllitas. et nulla ẽ ꝑturbatio. Nam
ĩdignatio ꝗͣ addens suꝑ irã iniuriã
suã dm uindicat᷑ũ significat. Uñ p̃¬
dicta exponens subdit. Tribulatio.⁊
angͥtia. & appellat᷑ tͥbulatio qͦd pͥꝰira.
& angͥtia. qd pͥus indignatio. Seqͥt᷑ i¬
omnẽ aĩam hoĩs oꝑantis malũ. iu¬

Expanded text:
carnis absolutionem erit eis tribulatio et angustia, in anima sola; post judicium autem erit ira et indignatio, ut dictum est. Vel ita ut duo sequentia sint expositio duorum praecedentium; quasi dicat: Illis talibus erit ira Dei, id est videbitur Deus iratus, in quo omnis tranquillitas et nulla est perturbatio. Nam indignatio, quia addens supra iram, injuriam suam Deum vindicaturum significat. Unde praedicta exponens subdit, tribulatio et angustia. Et appellatur tribulatio quod prius ira, et angustia quod prius indignatio. In omnem a
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑant᷑ bona. reddet głam qͥa fulgeb̾t̃
ut sol ĩ regno patͥs sui. et honorẽ qͦd ad
dext̾am dĩ facti er̃t. & incorruptionẽ
qͥa qͦd habebunt. ꝑmanebit sine fine.
H ĩo adiecit. ut alia gła. et alt̾ honor
ille intelligeret᷑. ꝗͣ in p̃senti habetur.
Inp̃senti enĩ honor & gła freq̃nt̃ ad¬
mittit᷑ qͥa corruptibilis ẽ: & qͥ dat. &

Expanded text:
operantur bona, reddet gloriam, quia fulgebunt ut sol in regno Patris sui; et honorem, quia ad dexteram Dei sancti erunt. Et incorruptionem, quia quod habebunt permanebit sine fine. Hoc ideo adjecit, ut alia gloria et alter honor ille intelligeretur, quam in praesenti habetur. In praesenti enim honor et gloria frequenter amittitur, quia corruptibilis
Abbreviated transcription (Latin):
cati ꝑpetuo puniat. ad qͦd sic respondet᷑. Ad distͥcti
iudicis iusticiã ꝑtinet: ut nũꝗͣ careant supplicio.
quoꝵ mens in hac uita nũqͣm uoluit carere pec¬
cato. et nullus iniqͦ t̾minꝰ ultionis. q̃ qͣm diu ua¬
luit. hr̃e noluit t̃minũ cͥminis. Postremo q̃rit᷑
utrũ mala uoluntas atq conscientia reꝓboꝵ
ingehenna punitoꝵ. sit pecc̃m. uł tm̃ pena. ⁊¬

Expanded text:
Ad districti judicis justitiam pertinet, ut nunquam careant supplicio, quorum mens in hac vita nunquam voluit carere peccato; et nullus detur iniquo terminus ultionis, qui, quandiu valuit, habere noluit terminum criminis. Postremo quaeritur utrum mala voluntas atque conscientia reproborum in gehenna punitorum sit peccatum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uͦ dicunt illã malã uoluntatẽ tm̃ penãeẽ:
et ñ culpã. Si enĩ inqͥunt culpa ẽ. & puniri ñ
m̾et᷑. impunita remanet: et ita ñ nullũ pera¬
tũ ĩpunitũ relinqͥt ds̃. cũ auctoritas dicat
nullũ malũ impunitũ. et nullũ bonũ inre¬
mun̾atũ. Ad qͦd alii respondent. illd̃ accipien¬
dũ fore de cõmissis uitȩ p̾sentis. nͨ tñ illd̾ im¬
punitũ concedunt. qͥa mala illa uoluntas¬

Expanded text:
malam voluntatem tantum poenam esse et non culpam. Si enim, inquiunt, culpa est, et puniri non meretur, impunita remanet, et ita nonnullum peccatum impunitum relinquit Deus, cum auctoritas dicat nullum malum impunitum, et nullum bonum irremuneratum. Ad quod alii respondent illud accipiendum fore de commissis vitae praesentis, nec tamen illud impunitum concedunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
Hec aũ ꝯtẽpnit. qͥñ sic utit᷑ ad peni¬
tentiã ut ds̃ intendit. s ad ĩpunita¬
tẽ uertit. quẽ ut sollicitũ faciat.
atꝙ aꝑtiꝰ redarguat. addit. ignoras
tũ inse ẽ ad pntentiã. Ecce dm̃ nes
de inhis trib uersib tres peccatoꝵ
gͣdus annotatos. Peccas enĩo hõ. dũ
t ĩpunitatẽ ꝓmittis. qͦd ibi notatur.
existimas aũ & cet̾a. Itẽ gͣuius peccas.
qͥa contẽpnis dĩ bonitatẽ. uñ ibi: andi¬
uitias bonitatis. & cet̾a. Grauissime
peccas: qͥa ignoras te contẽpnere. Uñ
ibi. ignoras. & cet̾a. & anh facis. Incre¬

Expanded text:
 ad poenitentiam, ut Deus intendit, sed ad impunitatem vertit. Quem ut sollicitum faciat atque apertius redarguat, addit: Ignoras antum in se est, ad poenitentiam? Ecce Deum  attende in his tribus versibus tres peccatorum gradus adnotatos. Peccas enim, o homo, dum tu impunitatem promittis: quod ibi notatur, existimas autem, etc. Item, gravius peccas, quia contemnis bonitatem Dei. Unde ibi, an divitias bonitatis, etc. Et gravissime peccas, quia ignoras te contemnere. Unde ibi, ignoras, etc. An hoc facis? Incre
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ opinioĩs: auctoritates ĩ mediũ conferutĩ.
Au̾gͦtinꝰ nãq ait. Ista impenitentia. uł ĩpeni¬
tens cor. ꝗͣ diu quisq in hac carne uiuit. ñ po¬
test iudicari. De nullo enĩ desꝑandũ ẽ. ꝗͣ diu
pacientia dĩ ad pñtentiã adducit. Paganꝰ ẽ
hodie. Iudeus. infidelis ẽ hodie. ħeticus ẽ ho¬

Expanded text:
suae opinionis auctoritates in medium conferunt. Augustinus namque ait: Ista impoenitentia, vel cor impoenitens quandiu quisque in hac carne vivit, non potest judicari. De nullo enim desperandum est, quandiu patientia Dei ad poenitentiam adducit. Paganus est hodie, Judaeus infidelis est hodie, quid si
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco uidetur ostendi. qͦd soliꝰ dei
sit scđm ueritatẽ. iudiciũ. qͥa corda ho¬
minũ nosse soluis dei ẽ: & mentis secre¬
ta dinoscere. Sunt enĩ q̃dam. quȩ cõ¬
ñ malo. ut si qͥs uerbi causa hominẽ
ñ uoluntate occid̾it. Alia uͦ fiunt qͥdẽ
oꝑe bono. s animo ñ bono. ut si qͥs mĩȩ¬

Expanded text:
solius Dei sit secundum veritatem judicium, quia corda hominum nosse solius Dei est, et mentis secreta dignoscere. Sunt enim quaedam quae comnon malo, ut si quis verbi causa hominem non voluntate occiderit. Alia vero sunt opere quidem bono, sed animo non bono, ut si quis mise
Abbreviated transcription (Latin):
delinquunt. qͥ suã malitiã d̃i bonita¬
tẽ exced̾e putant. tollentes in h tͣbu¬
lentissimo miqͥtatũ mari portũ diui¬
nȩ indulgentiȩ qͦ se recipiant fluctu¬
antes. atꝙ ip̃a desꝑatiõe addint pec¬
cata pecc̃is. dicentes mĩa nulla ẽ. et
suꝑ pecc̃ores necessaria dãpnatio de

Expanded text:
delinquunt qui suam malitiam Dei bonitatem excedere putant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari, portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatis, dicentes: Misericordia nulla est, et super peccatores necessaria da
Abbreviated transcription (Latin):
duritiã tuã. & cor impenitens .i. qͥa du¬
rus es et ĩ malo tuo ꝑtina x. de qͦ nec cor¬
de penites. Sunt enĩ qͥdã quib mala q̃
agunt displicent. et ducti pñtentia cor¬
dis qͣtmꝰ eis datur: ex eis exire laborant.
St̃ & alii quib displicent qͥdem mala.
s qm̃ ea grauia ẽẽ intelligunt. putas ħ
sͥ iã ñ posse ignosci. sic̃ cam qͥ dixit. ma¬
ior ẽ iniqͥtas mea. ꝗͣ ut ueniã m̾ear. &
hac desꝑatioẽ subrepit eis. ut qͥcqͥd li¬
buerit tamꝗͣ dãpnatioĩ destinati. sñ
tur. & sꝑando. et desꝑando. Contͣriis
reb & contͣriis affectionib laboran¬
tes: ꝑibunt. Ista enĩ duo occid̃t animaᷤ.
fit blasphemia in sp̃m scm. Uñ ni¬
euugłio dr᷑. q̃ peccau̾it uł blasphemie
uerbũ dix̾it in sp̃m sc̃m. ñ remittet᷑ hͥ
nonica ait. Est peccm̃ ad mortẽ. ñ ꝓ
eo dico ut oret qͥs. Pecẽm ad morte̾.
uł in sp̃m sc̃m cõmittit᷑ duob modiᷤ

Expanded text:
duritiam tuam, et cor impoenitens, id est quia durus es, et in malo tuo pertinax, de quo nec corde poenites. Sunt, enim quidam quibus mala quae agunt displicent, et ducti poenitentia cordis, quatenus eis datur, ex eis exire laborant, Sunt alii quibus displicent quidem mala, sed quoniam ea gravia esse intelligunt, putant sibi jam non posse ignosci, sicut Cain qui dixit: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear . Et hac desperatione subrepit eis, ut quidquid libuerit tanquam damnationi destinati sine tur, et sperando et desperando. Contrariis rebus, et contrariis affectionibus laborantes peribunt. Ista enim duo occidunt animas fit blasphemia in Spiritum sanblasphemiae verbum dixerit, in Spiritum sanctum non remittetur ei canonica ait: Est peccatum ad mortem, non pro eo dico ut oret quis. Peccatum ad mortem, vel in Spiritum sanctum committitur duobus modis,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sp̃m sc̃m cont᷑ d̾i bonitatẽ peccant.
ꝙͥ eos patientissime sustinens płims¬
donat bonis. atͥꝙ ad correptõnẽ & pñtentiã
undiq uocat. Uocat enĩ bñficiis creat᷑e. uo
do: thesaurires tͥ irã. N tͥ uideat᷑ sic ds mi¬
sericors: ut ñ uideat᷑ iustus. nec ita iustꝰ ut
misereri ñ uelit. Ad ħ enĩ parcit᷑ homini.
qͦ diu̾si uarie sentiunt. Alii enĩ dicunt ĩre¬
missibile iõ dici: qͥa talit̾ peccantes penit̾e
ñ posst̃. hñtes corda indurata uelud lapi¬
des. sic̃ de diabolo dr᷑ induratũ ẽ cor eiꝰ tãꝗͣ
lapis. Alii uͦ dicunt iõ dici inremissibile.

Expanded text:
id est contra Dei bonitatem peccant, quae eos patientissime sustinens, plurdonat bonis atque ad correctionem et poenitentiam undique vocat. Vocat enim beneficiis creaturae, vdo thesaurizes tibi iram. Non tibi videatur sic Deus misericors, ut non videatur justus; non ita justus, ut misereri non velit. Ad hoc non parcitur homini, quo diversi varie sentiunt. Alii enim ideo dicunt irremissibile, qui aliter peccantes poenitere non possunt, habentes corda indurata, velut lapides, sicut de diabolo dicitur: Induratum est cor ejus tanquam lapis . Alii vero dicunt, ideo dici irre
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ qͥ ex fide iustificati sunt dem̃ scͥpturarum
atcestatione tandẽ humana consuetudine.
De imꝓbatiõe itaq legis: incipit ħ plene ag̾e.
Ni. diceret. gentes ñ debent nidaizare. ⁊ u̾e. qͥa
nos qͥ ualuimꝰ in lege. scimꝰ eã ñ iustificare. ⁊
iõ ea dimissa ad xp̃m confugim᷑. qͦd ita dicit.

Expanded text:
hae, qui ex fide justificati sunt, deinde Scripturarum attestatione, tandem humana consuetudine. De improbatione itaque legis incipit hic plene agere. Quasi dicat: Gentes non debent judaizare. Et vere, quia nos qui valuimus in lege, scimus eam non justificare, et ideo ea dimissa ad Christum confugimus, quod ita dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
res signoꝵ cauendos eẽ. Uł fallatiã appellat.
qͦd de lege dñt pseudo p̃dicatores. ⁊ illa dr
manis. qͥa in hac falsitate nulla ẽ utilitas.
qͦd solet ẽẽ aliq̃n. in falsis. phylosophiã dicit.
ea qͥb ħ ꝓbare uolunt. qͦd asser̃t ⁊ ẽ sensus.
Uidete ne qͥs uos decipiat. thendo ad legis¬

Expanded text:
signorum, cavendos esse. Vel fallaciam appellat quod de lege dicunt pseudopraedicatores, et illa dicitur inanis, quia in hac falsitate nulla est utilitas; quod solet esse aliquando in falsis. Philosophiam dicit ea quibus hoc probare volunt, quod asserunt. Et est sensus: Videte ne quis vos decipiat, t
Abbreviated transcription (Latin):
pͣdictũ ẽ. qͥa ꝑ ipsũ fecit om̃ia. hic ei ñe sum¬
mã auctoritatis attͥbuit. ex eo qͦd cũ auctori¬
tate cuncta gub̾nat. ⁊ continet. sicut enĩ ab eo cre¬
ata st̃ om̃ĩa: ita ꝑ eum ĩmutabilẽ conseruant᷑.
Crẽatoris aũ om̃ipotentia. causa ẽ subsistes¬
di om̃i create. quȩ uirtꝰ si ab eis q̃ condidit. re¬
gendis aliq̃n cessaret. simul om̃iũ rerũ sp̃es¬

Expanded text:
dictum est, quia per ipsum fecit omnia. Hic ei nunc summam auctoritatis attribuit, ex eo quod cum auctoritate cuncta gubernat et continet. Sicut enim ab eo creata sunt omnia, ita per eum immutabilem conservantur. Creatoris enim omnipotentia causa est subsistendi omni creaturae, quae virtus si ab eis quae condidit regendis aliquando cessaret, simul omnium rerum spec
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. qͥa in eapendent lex & ꝓpħe.¬
In duob enĩ mandatis. caritas
uniu̾sa adbreuiat. Seqͥt᷑. E sic̃
p̃dixit. Adhuc ponit auctorita¬
tẽ ysaie. cõmendans illõ uerbũ.

Expanded text:
 quia in eo pendet lex et prophetae; duobus enim mandatis charitas universa abbreviat. Et sicut praedixit: Adhuc ponit auctoritatem Isaiae, commendans illud verbum.
Abbreviated transcription (Latin):
consũ mans. qͥa ad ꝑfectionem
ducit & abreuians. q omĩa le¬
galia in uno cp̃o abreuiat. ut
cõpendio fidei ꝑ gr̃am saluet.
ñ ꝑ innum̃as obseruantias qͥb

Expanded text:
consummans, quia ad perfectionem ducit; et abbrevians, quia omnia legalia in uno Christo abbreviavit, ut compendio fidei per gratiam salvet, non per innumeras observantias, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scientiã tñ in libro uitȩ. ñ quã fuerat. Uñ
Ioħes ait. Ea nobis exier̃t: s ex nob̾ ñ erant. łcon¬
tra uͦ tunc aliqͥs uidet᷑ ascribi: cũ malus esse
desinit qͥ tñ scdm p̾̃scientiã ñ quã defuit. Cñ
gͥ ex gͣtuita miscłia apponat gr̃am quibꝰ uult.
& liberet qͦs uult. manifeste ostendr diues ⁊ gło
sciens exitũ singłoꝵ. & utiq bonis ꝓdest. qͦd¬

Expanded text:
quam fuerat. Unde Joannes ait: Ex nobis exierunt, sed ex nobis non erant . Econtrario vero tunc aliquis videtur ascribi, cum malus esse desinit, qui tamen secundum praescientiam nunquam defuit. Cum igitur ex gratuita misericordia apponat gratiam quibus vult, et liberet quos vult, manifeste ostenditur dives et gloriossciens exitus singulorum, et utique bonis prodest quo
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ostenłr. qͦd qͥdam st̃ qͥbꝰ nec gr̃am appo¬
nit d̾s ut esau. & pharaoni. cũ aliis inferc
qͣm futurũ p̃nouit. Prescientia enĩ di ẽ. qͣ
definitũ habet. qͣlis uniꝰ cuiꝰq futura erit
uoluntas. ꝑ qͣm aut cdãpnet᷑: aut coronet᷑.
Presciens itaq d̾s aliqͦs malȩ uoluntatis fu¬
turos. ñ habuit eos innum̃o bonoꝵ. sicut &
de p̃scientia pharaonẽ dãpnandũ ẽẽ censu¬
it. sciens eũ ñ se correcturũ apłm uͦ paulũ¬

Expanded text:
rat, ostenditur quod quidam sunt, quibus nec gratiam apponit Deus, ut Esau et Pharaoni, cum aliis infert quam futurum novit. Praescientia enim Dei est qua diffinitum habet, qualis uniuscujusque futura erit voluntas, per quam aut damnetur aut coronetur. Praesciens itaque Deus aliquos malae voluntatis futuros, non habuit eos in numero bonorum, sicut et de praescientia Pharaonem damnandum esse censuit, sciens eum non se correcturum, Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit ꝑ p̃dicatores. ⁊ int̾ius cũ sint ex una
massa ade. de qua & mali. qͥ st̃ uasairȩ. cui de¬
bita erat dãpnatio. Tõta qͥppe ista massa iustȩ¬
dãpnatiõis reciꝑet debitũ. nͥ ex ea faceret ñ so¬
uulis subuenit quoꝵ nulla m̾ita dici posst̃.
⁊ maiores p̃uenit ut habere aliqͣ bona merita¬
possint. qͥa de styrpe mobedientiȩ ducit᷑ ꝓpa¬
go peccati atq supplicii. ñ conditiõe diuina. s
uoluntatis iniqͥtate. uitiata nat᷑a q̃ a do condi¬
ta ẽ bona. Sigͦ male uiuunt hoĩes. de suo est:
uł qͦd originalit̃ tͣxerunt. uł qͦd insuꝑ addide¬
r̃t. Ideoñ se exeusent hoĩes qͥ nolt̾¬

Expanded text:
vocavit, per praedicatores et interius, cum sint ex una massa Adae, de qua et mali qui sunt vasa irae cui debita erat damnatio. Tota qdamnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non souulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores ppossint, quia stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii, non conditione divina, sed voluntatis iniquitate vitiata natura quae a Deo est condita bona. Si ergo male vivunt homines de suo est, vel quod originaliter traxerunt, vel quod insuper addiderunt; ideo non se excusent homines, qui nol
Abbreviated transcription (Latin):
ñ credidit in eũ qͥ iꝰtificat impiũ
ñ credens dm oꝑari in homine. qͦsti¬
ficet᷑ Iustificatio aũ ex fide impe¬
trat᷑. Uñ qͦ contigerit. qͦd ñ creden:
subponit. Offendunt enĩ. aĩ qͥs q̃re¬
similitudinis. Xp̃c enĩ latens in
humilitate. habilis fuit offend̾e
ad similitudinẽ pariuuli lapidis.

Expanded text:
n credidit in eum qui justificat impium, non credens Deum operari in homine quo justificetur, justificatio autem ex fide impetratur. Unde ergo contigerit, ut non crederent, supponit, offenderunt enim. Quasi quis quaeresimilitudinis. Christus enim latens in humilitate habilis fuit offendere ad similitudinem parvi lapidis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ħ dicit᷑. ñ qua ipse iustus ẽ. q̃ eẽnti¬
alit̾ iusticia ẽ. s qua induit impiũ.
Et ut hoĩes certius credant. addit.
multis sacͣmentis figͣauit. Eõ ipso e¬
tiã lex ꝑhibet testimoniũ iusticiȩ d̃i:
qͥa in ea nemo iustificat᷑. Cum enĩ lex
ñ iustificat impiũ de p̃uaricatione

Expanded text:
Dei dicitur hic, non qua ipse justus est qui essentialiter justitia est; sed qua induit impium, Et ut homines certius credant, addit, multis sacramentis praefiguravit, eo ipso etiam lex perhibet testimonium justitiae Dei, quia in ea nemo justificatur. Cum enim lex non justificat i
Abbreviated transcription (Latin):
cit ꝑ legẽ pecẽm cognosei. ñ io ħ dicit qt
pecca añ legem ꝓrsus nescirent᷑ cũ & io¬
seph accusat᷑ de cͥmine missus sit incar
pecc̃a. quȩ añ ignorabant᷑ eẽ peccata.
& q̃dam gͣuiora ꝑ legem cognita sunt
quã añ putarent᷑ & cõmuni t̃ om̃ia n̾ĩ¬
pune fut᷑a ap̃d̾m. ꝑ legem cognita st̃.¬
Sequit᷑ MNunc aũ. Qiꝰ. ex oꝑib legis ñ

Expanded text:
dicit per legem peccatum cognosci, non ideo hoc dicit quod peccata ante legem prorsus nescirentur, cum etiam Joseph accusatus de crimine missus sit in carpeccata, quae ante ignorabantur esse peccata; et quaedam graviora per legem cognita sunt, quam ante putarentur; et communiter omnia non impune futura apud Deum per legem cognita sunt. Nunc au
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ supplendo necessaria. ⁊ iõ nͥ ti¬
mebo qͥd faciat mͥ homo. etiãsi
auferat mea. hõis nomine intel¬
lig̃r om̃is adu̾sariꝰ etiã diabol.
qͥa homo appellat᷑ ab officio suo¬
eo scił. qͦd hominẽ decipiat. &
qͥa longũ ẽ de singłis dicere.
mouet seqͥ magist̾ꝰs dicens me

Expanded text:
est, supplendo necessaria. Et ideo non tiest, supplendo necessaria. Et ideo non timebo quid faciat mihi homo, etiam si auferat mea. Hominis nomine intelligitur omnis adversarius etiam diabolus, quia homo appellatur ab officio suo quod hominem decipiat. Et quia longum est de singulis dicere, monet sequi magistros, dicens: VE