comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dysi gaudiis expulsũ est genus humanum
in istã pͥegrinationẽ uite pñtis uẽiens
cetũ cor a sp̃uali intelltũ hab. cui ceco
cordi si dicͥetur uoce humana. seq̃re dͥm
uel dilige d̾m sicut ei in lege dictũ est. se¬
mel foris missum et ꝑ torporem ĩfidelitatis frigidũ.
caꝑet qd̃ audiret. idcͥco ꝑ quedã eniginata sermo diuinꝰ
anime torpenti et frigide loquitur. et de rebus quas no-¬
ut letenter insinuat ei amorẽ quẽ nõ nouit. allegoru
eñi anie longe a deo posite et qͣi quãdã machinã facit ut
ꝑ illam leuetur ad d̾m. Intͥpositis quippe enigmatibꝰ dũ
quoddã in uerbis cognoscit qd̾ suũ est in sensu uerhorũ
ĩtelligit qdͥ nõ est suum. et ꝑ t̾rena uerba seꝑatur a tͥra.
Per hoc em̃ qd̾ nõ abhorret cognitũ intelligĩt quoddã in¬
cõgintũ. siebus em̃ nobis notis ꝑ quas allegorie coficiũt
sentẽcie diuine uestiuntur. et dum cognoscimꝰ ext̾iora ner¬

Expanded text:
disi gaudiis expulsum est genus humanum, in istam peregrinationem vitae praesentis veniens, caecum cor a spirituali intellectu habet. Cui caeco cordi si diceretur voce humana, sequere Deum, vel dilige Deum, sicut ei in Lege dictum est, semel foris missum et per torporem infidelitatis frigidum non caperet quod audiret. Idcirco per quaedam aenigmata sermo divinus animae torpenti et frigidae loquitur, et de rebus quas novit, latenter insinuat ei amorem quem non novit. 2. Allegoria enim animae longe a Deo positae quasi quamdam machinam facit, ut per illam levetur ad Deum. Interpositis quippe aenigmatibus dum quoddam in verbis cognoscit quod suum est, in sensu verborum intelligit quod non suum est; et per terrena verba separatur a terra. Per hoc enim quod non abhorret cognitum, intelligit quoddam incognitum. Rebus enim nobis notis per quas allegoriae conficiuntur sententiae divinae vestiuntur, et, dum re cognoscimus exteriora ver
Abbreviated transcription (Latin):
Aulus apłus nõ ab hom̃ib neq per hõiem
sed per Ihesum xp̃m et deũ pr̃em qui suscita¬
uit illũ a mortuis. et qui mecũ sũc om̃es
fr̃es ecclesiis galacie. Qui ab hom̃ib mittit᷑
mẽdax est. qui per hom̃iem mittit᷑ p̃t ẽẽ ue¬
rax. quia et deus uerax p̃t per hom̃iem mit¬
tere. Qui ergo neq ab hom̃ib neq per ho¬
hesur xp̃m solicet adhuis mortalẽ. Uerax eciã nouissimꝰ apłus

Expanded text:
stolus non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum, et Deum Patrem, qui suscitavit illum a mortuis; et qui mecum sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae. Qui ab hominibus mittitur, mendax est; qui per hominem mittitur, potest esse verax, quia et Deus verax potest per hominem mittere: qui ergo neque ab hominibus, neque per hoIesum Christum scilicet adhuc mortalem; uerax etiam nouissimus apos
Abbreviated transcription (Latin):
et aperiẽs os suũ docebat eos dicẽs. Si q̃rit᷑ quid sig¬
nificet mons bñ intelligit᷑ significae maiora p̃cep¬
ta iusticie. quia mi̾ora erãt ᷑ qͣue iudeis data sunt: unus ta¬
ẽ deus per scõs ꝓph̾as et famulos suos scd̃m ordinatissi¬
mã discͥbutiõem temꝑm dedit mĩora p̃cepta ppło quẽ adh ͨ
timore alligari oportebet. et per filiũ suum maiora ꝓpło
iẽ caritate iam liberaͥe cõueneͥat. Cũ autẽ mĩora miori¬
bus. maiora maiorib dant qui solus nouit cõgruẽtem suis¬

Expanded text:
et aperiens os suum docebat eos, dicens. Si quaeritur quid siget aperiens os suum docebat eos, dicens. Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant quae Judaeis data sunt. Unus tamen Deus per sanctos Prophetas et famulos suos, secundum ordinatissimam distributionem temporum, dedit minora praecepta populo quem adhuc timore alligari oportebat; et per Filium suum, majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora ma
Abbreviated transcription (Latin):
rit. puto ꝙ inuẽiet in eo qd ad mores opti¬
polliceri nõ tenere audemus sed ex ip̃is e¬
iusdẽ dñi uerbis cõiciẽtes. Nam sicut ip̃e
sermo cõcludit᷑. ut appareat. in eo p̃cepta
eẽ om̃ia que ad informãdã uitã ꝑtinẽt. Sic enĩ dicit. Om̃is
ergo qui audic uerba mea hec et facit hec assimilabo eũ uiro
ergo nõ dixit qui audit uerba mea tm̃. sed addidit dicens qͥ
audit uerba mea hec. statĩ arbitror sigͣuit hec uerba que in mt̃¬
te lotutus est tam ꝑfecte instru̾e uitã eorũ qui uoluerĩt secũ¬
dũ ea niue. ut me̾ito comparẽtur edificãti super petrã hoc
dixi ut appareat istũ sermõem om̃ibus p̃ceptis quib xp̃¬
na uita informat᷑ ẽẽ ꝑfectũ. Nam de hoc capitulo diligẽtius
suo loco gͣctabit᷑ huius igit᷑ sermõis ĩitium sic assumt.
Um iudisset autẽ Ihesus turbas multas ascendit in
montẽ. et cũ sedisset accesserũt ad eũ discipiili eius.

Expanded text:
uod inveniet in eo, quantum ad mores optipolliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba meergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
dantur p̃cepta maiora ꝓpter regnũ celorũ et mĩora data st
ꝓpter regnũ terrenũ. ab eodẽ u̾o deo qui fecit celũ et terram
De hac ergo iusticia que maior est per ꝓph̾am dicit᷑. ui¬
cia tua sicut mõtes dei. Et hoc bñ significat qd̾ ab uno ma¬
gistro solo docendis tantis rebus ydoneo docet᷑ in mõte.
Sedens autẽ docet qͦd ꝑtinet ad dignitatẽ magiscerii. Et

Expanded text:
a praecepta propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum ab eodem uno Deo, qui fecit coelum et terram. De hac ergo justitia quae major est per prophetam dicitur: Justitia tua sicut montes Dei . Et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo docetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Aulus apłus nõ ab hom̃ib neq per hõiem
sed per Ihesum xp̃m et deũ pr̃em qui suscita¬
uit illũ a mortuis. et qui mecũ sũc om̃es
fr̃es ecclesiis galacie. Qui ab hom̃ib mittit᷑
mẽdax est. qui per hom̃iem mittit᷑ p̃t ẽẽ ue¬
rax. quia et deus uerax p̃t per hom̃iem mit¬
tere. Qui ergo neq ab hom̃ib neq per ho¬
hesur xp̃m solicet adhuis mortalẽ. Uerax eciã nouissimꝰ apłus
i per. Ihesum xp̃m cotũ iam deũ post resurrectõnẽ eius i

Expanded text:
stolus non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum, et Deum Patrem, qui suscitavit illum a mortuis; et qui mecum sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae. Qui ab hominibus mittitur, mendax est; qui per hominem mittitur, potest esse verax, quia et Deus verax potest per hominem mittere: qui ergo neque ab hominibus, neque per hoJesum Christum scilicet adhuc mortalem. Verax etiam novissimus apostolus, qui per Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
et operiẽs os suũ docebat eos dicẽs. Si q̃rit᷑ quid sig¬
inficet mons bñ intelligit᷑ significae maiora p̃cep¬
ta iusticie. quia mi̾ora erãt qͣue iudeis data sunt: uiuis ta¬
ẽ deus per scõs ꝓph̾as et famulos suos scd̃m ordinatissi¬
mã discͥbutiõem temꝑm dedit mĩora p̃cepta ppło quẽ ad hͨ
timore alligari oportebat. et per filiũ suum maiora ppło
iẽ caritate iam hberae cõueneͥat. Cũ autẽ miora miori

Expanded text:
et aperiens os suum docebat eos, dicens. Si quaeritur quid siget aperiens os suum docebat eos, dicens. Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant quae Judaeis data sunt. Unus tamen Deus per sanctos Prophetas et famulos suos, secundum ordinatissimam distributionem temporum, dedit minora praecepta populo quem adhuc timore alligari oportebat; et per Filium suum, majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minori
Abbreviated transcription (Latin):
rit. puto ꝙ inuẽiet in eo qd̾ ad mores opti¬
polliceri nõ temere audemus sed ex ip̃is e¬
iusdẽ dñi uerbis cõiciẽtes. Nam sicut ip̃e
sermo cõcludit᷑. ut appareat. in eo p̃cepta
eẽ om̃ia que ad informãdã uitã ꝑtinẽt. Sic enĩ dicit. Om̃is
ergo qui audis uerba mea hec et facit hec assimilabo eũ uiro
ergo nõ dixit qui audit uerba mea tm̃. sed addidit dicens qͥ
audit uerba mea hec. statĩ arbitror sigͣuit hec uerba que in mẽ¬
te locutus est tam ꝑfecte instru̾e uitã eorũ qui uoluerĩt secũ¬
dũ ea uiuͥe. ut me̾ito comparẽtur edificãti super petrã hoc
dixi ut appareat istũ sermõem om̃ibus p̃ceptis quib xp̃¬
na uita informat᷑ ẽẽ ꝑfectũ. Nam de hoc capitulo diligẽtius
suo loco gͣctabit᷑ huius igit᷑ sermõis iitium sic assumit.
Um iudisset aucẽ Ihesus turbas multas ascendit in
montẽ. et cũ sedisset accesserũt ad eũ discipili eius.

Expanded text:
 quod inveniet in eo, quantum ad mores optipolliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba meergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
dantur p̃cepta maiora ꝓpter regnũ celorũ et mĩora data stͥ
ꝓpter regnũ terrenũ. ab eodẽ u̾o deo qui fecit celũ et terram
De hac ergo iusticia que maior est per ꝓph̾am dicit᷑. ui¬
cia tua sicut mõtes dei. Et hoc bñ significat qd̾ ab uno ma¬
gistro solo docendis tantis rebus ydoneo docet᷑ in mõte.
Sedens autẽ docet qͦd ꝑtinet ad dignitatẽ magisterii. Et
accedũt ad eũ discipuli eius ut audiẽdis illius uerbis hii
eẽnt eciã corꝑe uicinioe̾s qui p̃ceptis implendis eciã aĩo

Expanded text:
dantur praecepta majora propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum, ab eodem uno Deo qui fecit coelum et terram. De hac ergo justitia quae major est, per prophetam dicitur, Justitia tua sicut montes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
rit. puto ꝙ inuẽiet in eo qd̃ ad mores opti¬
polliceri nõ temere audemus sed ex ip̃is e¬
iusdẽ dñi uerbis cõiciẽtes. Nam sicus ip̃e
sermo cõcludit᷑. ut appareat. in eo p̃cepta
oẽ om̃ia que ad inscoermto cã iltã ꝑtiner. dit eñi dicit. Om̃is
ergo qui audis uerba mea hec et facit hec assimilabo eũ uiro
ergo nõ dixit qui audit uerha mea tm̃. sed addidit dicens qͥ
te lotutus est tam ꝑfecte instru̾e uitã eorũ qui uoluerĩt secũ¬
dũ ea uiuͥe. ut meito comparẽtur edificãti super petrã hoc
dixi ut appareat istũ sermõem om̃ibus p̃ceptis quib xp̃ia¬
na uita informat᷑ eẽ ꝑfectũ. Nam de hoc capitulo diligẽtius
suo loco tͣxtabit᷑ huius igit᷑ sermõis ĩitium sit assumis.
Um uidisset autẽ Ihesus turbas multas ascendit in
montẽ. et cũ sedisset accesserũt ad eũ discipuli eius.
et aperiẽs os suũ docebat eos dicẽs. Si q̃rit quid sig¬
inficet mons bñ incelligit᷑ significae maiora p̃cep¬

Expanded text:
 quod inveniet in eo, quantum ad mores optipolliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qurba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus; et aperiens os suum docebat eos, dicens. Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecep
Abbreviated transcription (Latin):
ut plenitudine et ꝑfectõne uite ac potestatis id fieret
uel tp̃m quoq incremẽtum et multiplicatio qua diccĩ
est. crestite et multrplicamini in ꝓuectu mentis. et co¬
pia uirtutis intelligat᷑. sicut in psalmo positum est.
multiplicabis in mina mea uirtutem: nec data sit

Expanded text:
ut plenitudine et perfectione vitae ac potestatis id fieret, ut plenitudine et perfectione vitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio qua dictum est, Crescite, et multiplicamini, provectu mentis et copia virtutis intelligatur, sicut in Psalmo positum est, Multiplicabis me in anima mea virtute ; nec data sit
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitam sentẽciã ꝓferamꝰ unde p̾moꝵ hdim proles
posset existere quos benedixerat ds dicens. crestite et
mulaplicamini et implete terran si non peccassent: cũ
mortis coditionẽ corpa eoꝵ peccando meruerint. nec ẽẽ
concubitꝰ sine mortalumm cõnixtione corporum posset.
Plures ein de hac re sentencie duiseq extiterunt et
si examinandum sit u̾itati diuinarum sc̃pturaꝵ que¬
nam earum potissimũ congruit. pcolixe disputatõnis
negociũ est. Siue gͦ sine coeundi cõplexu alio aliquo
modo si non peccassent habituri erant filios ex mime
om̃ipotentissimi creatoris qui potuit etiam ip̃os sine
parentis conde̾. qui potuit carnem xpi in utero tir¬
ginali sormare. et ut iam ipsis infidelib loquar qui.
potuit apib ꝓlem sine cõcubitu dare sine ibi multa
mistice ac fignrate dt̃a sint alit̾q sit intelligendum
quod sc̃ptum est implete t̾ram ⁊ dominamim̃ eiꝰ. Dẽ.

Expanded text:
definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliqmodo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi Creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero virginali formare, et ut etiam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare: sive ibi multa mystice ac figurate dicta sint, aliterque sit intelligendum quod scriptum est, Implete terram, et dominamini ejus , id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uomam unusquisq homo nuant gn̾is pars
est. ⁊ sociale quiddam ẽ hũane nature ma¬
gnumq liz ⁊ naturale bonran uim quoq
amicicie: ob hoc ex uno uoluit Deus omnes
homines conde ut in sua societate nõ sola simisitu¬
dine gener. s etiam cognatõnis uincło tenerent᷑. P
itaq naturalis hũane societat᷑ copula: uir et uror ẽ
Quos nec ipsos singiios cõdidit dc̃. ⁊ tanquam aliem¬
genas cõumxit. s alteram creauit ex altero: signas eti¬
am uĩm cõiũctõnis in late̾. unde et illa detracta for̃ta
est lat̾ibus enĩ sibi iugnatur qui parit̾ ambulant.
et pariter quo ãbulant intuent᷑. Consequẽs est cõue¬
xio societatis in filuis: qui unus honestus fructꝰ est.
nõ coniũciõne maris et femine. s concubitꝰ. Poterat
em̃ eẽ in utgoq sexu etiam sine tali cõmixtionealaus re¬
gentis alt̾ius chsequetis. amitalis quedam et germana
cõĩctio. Nec nũc opꝰ est. ut scrutemur et in ea questigne

Expanded text:
uoniam unusquisque homo humani generis pars est, et sociale quiddam est humana natura, magnumque habet et naturale bonum, vim quoque amicitiae; ob hoc ex uno Deus voluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrutemur et in ea quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
famule dei uuliane in domino dñoꝵ salutem. Ne
petitioni tue et in xp̃o dilectioni ductius essem
debitor o promissionie mee: arripui ut cunq
inter alias urgentissimas occupationes meas de prose
onerasci. Et cum tibi hoc non potuissem negare : se
missum meum licteris flagitasti. In quo sane oꝑe non cun
iqua legeris ad tuam uel ad uram que siml in xꝑ
aliis quoq ꝑ te ꝓdessent non utiq a nobis negli

Expanded text:
famulae dei Iulianae in domino dominorum salutem. Ne petitioni tuae et in Christo dilectioni diutius essem debitor promissionis meae, arripui utcumque inter alias urguentissimas occupationes meas de profesonerasti et, cum tibi hoc non potuissem negare, saepe meum promissum litteris flagitasti. in quo sane opere nostro cum aliqua legeris ad tuam uel ad uestram, quae simul aliis per te quoque prodessent, non utique a nobis negli
Abbreviated transcription (Latin):
Ibrum de bono conugali impey edidimiut.
in quo etiam xpi megines ad monnimiꝰ atqr
monemꝰ ne ꝓpt̃ excellentiam muneris ampã¬
ne patres et matres ppli dei: hommesq illos
quos tanquam oliuam cõmendat apłs ne suꝑbiat
uietant ideo meriti inferioris ẽẽ arbitrentur qui
diuino concinẽtia cõmbio. et nptiis pia mrginita
onitur. In illis quippe parabancur et parcuriebant
tina: que mic̾ impleri mirabilit̾ et efficacitꝰ cer

Expanded text:
Librum de Bono Coniugali nuper edidimus, in quo etiam Christi uirgines commonuimus atque monuimus, ne propter excellentiam muneris amplisui conparatione patres et matres populi dei hominesque illos, quos tamquam oliuam commendat apostolus, ne suseruiebant, ideo meriti inferioris esse arbitrentur, quia iure diuino continentia conubio et nuptiis pia uirginitas anteponitur. in illis quippe parabantur et parturiebantur futura, quae nunc impleri mirabiliter et efficaciter cer
Abbreviated transcription (Latin):
ut plenitudine et ꝑfectõne uite ac potestatis id fieret
uel tp̃m quoq incremẽtum et multiplicatio qua dictũ
est. crestite et multiplicamini in p̃uectu mentis. et co¬
pia uirtutis intelligat᷑. sicit in psalmo positum est.¬

Expanded text:
ut plenitudine et perfectione vitae ac potestatis id fieret, ut plenitudine et perfectione vitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitam sentẽciã ꝓferamꝰ unde p̾moꝵ hoĩm proles
posset existere quos benedixerat d̃s dicens. crestite et
multiplicamini et implete terian si non peccassent: cũ
mortis cõditionẽ corꝑa eoꝵ peccando meruerint. nec ẽẽ
concubitꝰ sine mortalum cõmixtione corporum posset
Plures eii de hac re sentencie du̾iseq extiterunt et
si examinandum sit u̾itati diuinarum scpturaꝵ que¬
nam earum potissimũ congruit. prolixe disputatõnis
negociũ est. Siue gͦ sine coeundi cõplexi alio aliquo
modo si non peccassent habituri erant filios ex mimie
omĩpotentissimi creatoris qui potuit etiam ip̃os sine
parentib conde. qui potuit carnem xpi in utero uir¬
ginali sormacre. et ut iam ipsis infidelib loquar qui
potuit apib plem sine cõcubitu dare. sine ibi multa
mistice at fignrate dtã sint alit̾q sit intelligendum
quod sc̾ptum est. implete t̾ram ⁊ dominamim̃ eiꝰ. Dẽ

Expanded text:
definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non pomnipotentissimi Creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero virginali formare, et ut etiam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare: sive ibi multa mystice ac figurate dicta sint, aliterque sit intelligendum quod scriptum est, Implete terram, et dominamini ejus , id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uomam unusquisq homo ꝯuant gn̾is pars
est. ⁊ sociale quidam ẽ hũane nature ma¬
gnumqz Rz ⁊ naturale bonian uim quoq
amicicie. ob hoc ex uno uoluit Deus omnes
homines conde. ut in sua societate nõ sola simisitu¬
diue generꝭ. s etiam cognatõnis uincło tenerent᷑. Pͣ
itaq natinalis hũane societat᷑ copula: uir et uxor e
Quot nec ipsos singulos cõdidit dt̃. ⁊ tanquam aliem¬
genas cõumxit. s alteram creauit ex altero: signas eti¬
am uĩm cõiictonis in late̾. unde et illa detracta forta
est. lat̾ibus enĩ sibi iuguntur qui paxit̾ ambulant.
et pariter quo ãbulant intuent᷑.. Consequẽs est cõne¬
xis societatis in filiis: qui unus honestus fructꝰ est.
nõ comiũciõne maris et femine. s concubitꝰ. Poterat
em̃ ẽẽ in utgrq sexu etiam sine tali cõmixtione altus re¬
gentis. alt̾ius chsequetis. amitalis quedam et germana
cõiũtio. Nec uũc opꝰ est. ut scrutemur et in ea questigne

Expanded text:
uit, unusquisque homo humani generis pars est, et sociale quiddam est humana natura, magnumque habet et naturale bonum, vim quoque amicitiae: ob hoc ex uno Deus voluit omnes homines condere, ut in sua societate, non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrutemur et in ea quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
ut plenitudine et ꝑfectõne uite ac potestatis id fieret
uel tp̃m quoq incremẽtum et multiplicatio qua diccid
est. crestite et multrplicamini in ꝓuectu mentis. et co¬
pia uirtutis intelligat᷑. sicut in psalmo positum est.
multiplicabis in ana mea uirtutem: nec data sit

Expanded text:
ut plenitudine et perfectione vitae ac potestatis id fieret, ut plenitudine et perfectione vitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio qua dictum est, Crescite, et multiplicamini, provectu mentis et copia virtutis intelligatur, sicut in Psalmo positum est, Multiplicabis me in anima mea virtute ; nec data sit
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitam sentẽtiã ꝓferamꝰ unde p̾moꝵ hdim proles
posset existere quos benedixerat ds̃ dicens. crestite et
multiplicamini et implete teriaon si non peccassent: cũ
mortis cõditionẽ corpa eoꝵ peccando meruerint. nec ẽẽ
concubitꝰ sine mortalumm cõmixtione corporum posset.
Plures eini de hac re sentencie du̾iseq extiterunt. et
si examinandum sit u̾itati diuinarum scpturaꝵ que¬
nam earum potissimũ congruit. peolixe disputatõnis
negociũ est. Siue g sine coeundi cõplexu alio aliquo
modo si non peccassent habituri erant filios ex mue
omm̃potentissimi creatoris qui potuit etiam ip̃os sine
parentib conde̾. qui potuit caruem xpi in utero tĩr¬
ginali sormare: et ut iam ipsis infidelib loquar. qui.
potuit apib plem sine cõcubitu dare. sine ibi multa
mistice ac figurate dt̃a sint alit̾q sit intelligendum
quo sc̃ptu est implete t̾ram ⁊ dominamim̃ eiꝰ. Dẽ.

Expanded text:
definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dquod scriptum est, Implete terram, et dominamini ejus , id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uomam unusquisq homo nuant gn̾is pars
est. ⁊ sociale quiddam e hũane nature ma¬
gnumq l ⁊ naturale bonum uimi quoq
amicicie᷑: ob hoc ex uno uoluit Deus omnes
homines conde. ut in sua societate nõ sola simisitu¬
dine generꝭ. s etiam cognatõnis uincło tenerent᷑. P
itaq naturalis hũane societat᷑ copula: uir et uror ẽ
Quoc nec ipsos singiios cõdidit dc̃. ⁊ tanquam aliem¬
genat cõumxit. s alteram creauit ex altero: signas eti¬
am uĩm cõiũtonis in late̾. unde et illa detracta forta
est lat̾ibus enĩ sibi iunguntur qui payit̾ ambulaoit.
et pariter quo ãbulant intuent᷑. Consequẽs est cõne¬
xio societatis in filiis: qui unus honestus fructꝰ est.
nõ comũciõne mayis et femine. s concubitꝰ. Poterat
eñ eẽ in utoq sexu etiam sine tali cõmixtione alaus re¬
gentis alt̾ius chsequetis. amitalis quedam et germana
cõĩctio. Nec uũc opꝰ est. ut scrutemus et in ea questione

Expanded text:
uit, unusquisque homo humani generis pars est, et sociale quiddam est humana natura, magnumque habet et naturale bonum, vim quoque amicitiae: ob hoc ex uno Deus voluit omnes homines condere, ut in sua societate, non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in filiis, qui unus honestus fructus est non coniunctionis maris et feminae, sed concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrutemur et in ea quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ suas uires quas ip̃e nouit. facite quod
soletis a lacͥore ammo qmͣ soletis. et int̾
om̃s huiꝰ scłi molestias. apłicam exhorca
est. nicħ solliciti fu̾itis. Salia mͥ de nob̃
nũcientur. quibꝰ nou̾im ñ ꝓpt̾ meam p̾sen¬
ciam:sed ꝓpt̾ dei p̾ceptum. qui ñ ꝙͣ ẽ absẽs:
uos sołe fac̾e. quod młtis amus me p̾sente.
et aliqũ ⁊̃ me ab sente fecistis. Dñs uos ĩ
pace conẜnet. dilectissimi fr̃es orate pro
nobis¬
Omino dilectissimo et uen̾abili fr̃ĩ
et consacerdoti possidio et qui cũ st̃
salutem. Magis quid agas cũ eis qui ob¬
temꝑare nolunt. cogitandũ est: ꝙͣ ꝙ̃ad mo¬

Expanded text:
 suas uires, quas ipse nouit, facite, quod soletis, alacriore animo, quam soletis, et inter omnes saeculi huius molestias apostolicam exhortaest; nihil solliciti fueritis. talia mihi de uobis nuntientur, quibus nouerim non propter meam praesentiam sed propter dei praeceptum, qui numquam est absens, uos solere facere, quod multis annis me praesente et aliquando etiam me absente fecistis. dominus uos in pace conseruet, dilectissimi fratres; orate pro nobisDOMINO DILECTISSIMO ET VENERABILI FRATRI ET CONSACERDOTI POSSIDIO ET QVI TECUM SUNT SALUTEM. Magis, quid agas cum eis, qui obtemperare nolunt, cogitandum est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
diuina sm̃a manifestũ iniiust̾io ꝓpͥo rep̾¬
anteo uoluit alt̾ius existimacõem led̾e̾ cum
eis pudici ͣ cõtammare ñ poss sic̾ d ͭ ip̃e cũ
quo ht̃ causam. ñ eũ ꝑmitat suam occłtare
ex duobꝰ cõuuicetur. ꝙͣuis mag̾ p̾sbit̾o cͤdid̾¬
habitacło ꝓiec̾etur. Sed cũ ꝓmou̾i ĩcłicatu
siue illic ferme siue alibi per lr̃as meas ue¬
hentisstine conaretur. ego aũt nlło mͦ ad¬
duc̾e rei hõi de quo tm̃ mali existimarẽ ma¬
nꝰ ordinatõis impon̾e. aut ꝑ ꝯm̃datõnẽ meũ
alicui frĩ meo eũ sub ĩtroduc̾e̾. turbulẽtiꝰ
ag̾e cepit. ut si ip̃e inołicatu ñ ꝓmou̾etur.
nec p̾sbit̾ bomfaciꝰ in suo gradu ẽẽ ꝑmitt̾e
Inqua eius ꝓuocatõne cũ ind̾em bonifaci¬
um nolle quibl infirmis.⁊ ad suspicõnẽ
potiꝰ qm̃ ĩ ea cõtentõe in qua nõ poss igͦnitib
et dubitantib uł ad male suspicandũ ꝓcli

Expanded text:
diuina sententia manifestatum ministerio proprio repraediuina sententia manifestatum ministerio proprio repraeri non audeo, uoluit alterius existimationem laedere, cum eius pudicitiam contaminare non posset, sicut dicit ipse, cum quo habet causam, non eum permittat suam occultare e duobus conuinceretur, quamuis magis presbytero credidhabitaculo proiceretur. sed cum promoueri in clericatu sine illic per me siue alibi per litteras meas uehementissime conaretur, ego autem nullo modo adducerer ei homini, de quo tantum mali existimarem, manus ordinationis inponere aut per commendationem meam alicui fratri meo eum subintroducere, turbuleagere coepit, ut si ipse in clericatum non promoveretur, nec presbyter Bonifacius in suo gradu esse permitteretur. In qua ejus provocatione cum viderem Bonifacium nolle quibuslibet infirmis et ad suspicionem potius quam in ea contentione, in qua non posset ignorantibus et dubitantibus vel ad m
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citati ñ defic̾e̾m᷑ qͥd opꝰ fu̾it ut dic̾et. qm̃
habũdauꝰ iniqͥtas refrigest caritas młtoꝵ
nͣ ut illi de quib cõtinuo locutꝰ ad iũxit̾
qͥ ꝑseu̾aui̾t usq ĩ finem hic saluus erit
cum hac ũqͥtatis habũdãcia refrigescẽtẽ
caritutẽ inderẽt. ñ ꝑturbarentur. nõ expes¬
uesc̾ẽt. nõ qͣiͣ reb insꝑantis et ĩopinãtis
cõtͥstati defic̾ent. s potiꝰ uidẽtes accid̾e q ͤ
futum p̾dc̃a sũt añ finem pacient̾ ꝑ seu̾a¬
in memorato p̾sbit̾o apꝑuit aliquid quod
dignũ damptiatõ ne iudicarecur: s qr
duo demo nr̃a talem hñt causam ut
imiꝰ eoꝵ sine dubio ꝑ dicꝰ hẽatur et fit alt̾iꝰ
fama ap̃ quosdam mala. ap̃qͦsdam dubia
⁊̃ si nõ sit maculata cõsciencia. Solete
ista qm̃ dolenda sũt. ñ tñ sic̾ eo dołe ur̃a
caritas a bñ uuendo refrigescat. sed pociꝰ
sisset altius motũ impudicum ⁊ ĩ mũdum¬
nõ consentire uoluit. nͨ tac̾e. cito euni sua

Expanded text:
 quid opus fuit, ut diceret: Quoniam abundauit iniquitas, refrigescet caritas multorum, nisi ut illi, de quibus continuo locutus adiunxit: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, cum hac iniquitatis\' abundantia refrigescentem caritatem uiderent, non perturbarentur, non expauescerent, non quasi rebus insperatis et inopinatis contristati deficerent, sed potius uidentes accidere, quae futura praedicta sunt ante finem, patienter perseuerin memorato presbytero apparuit aliquid, quod dignum damnatione iudicaretur, sed quia duo de domo nostra talem habent causam, ut unus eorum sine dubio perditus habeatur et sit alterius fama apud quosdam mala, apud quosdam dubia, etiam si non sit maculata conscientia. dolete ista, quoniam dolenda sunt, non tamen sic, ut eo dolore uestra caritas a bene uiuendo refrigescat, sed potiussisset alterius motum inpudicum et inmundumnec consentire uoluit nec tacere, cito eum sua
Abbreviated transcription (Latin):
turbati estis. et timeo ne inter lĩguas
malũ nͨ uitandũ neglig̾et᷑. nec ĩ nr̃am
noticiam ꝑferret᷑. uͥ infructuose cruciarẽ
tari. det nob̾ uires sustinendi et erudiat
uos ex lege sua. doceat uos ⁊ mitiget a
dieb malignis. donec fodiatur pcc̃ori fo
nea. Audeo nõ nlłos ur̃m hinc amplius
ꝯtristari. qmͣ de lapsu duoꝵ illoꝵ diacoł
qui exꝑte tonati uenerant. tanqm dis¬
tale in cł̾icis extitisset. Quod qͥcũq feci¬
stis. fateor uob̾ nõ bñ fecistis. Eoce docuit
uos deus. ut qui głiatur in dño głietur.
Nec obiciatis ħeticis. nͥ qr nõ sũt catholi¬
ci ne smmules eis sçitis qui ñ hñdo quod ĩ
cã sue diuisionis de fendat. ñ nͥ hom̃um
cͥmina collig̾e affectãt et ea ip̃a pła fal¬
datur criminari. et obscurare ñ possũt
hoĩes ꝑ quos p̾dicatur adducãt modiũ.
te quib ⁊ fing̾e quicꝙͥ in mentẽ uen̾it
illum audistis. et illo docti estis. Ip̃e qppe
fideles suos seauos fecit ĩ te dispensato¬

Expanded text:
turbati estis, et timeo ne inter linguas malum nec uitandum neglegeretur nec in uestram notitiam perferretur, ubi infructuose cruciarenttari, det uobis uires sustinendi et erudiat udiebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea . 8. Audio nonnullos vestrum hinc amplius contristari, quam de lapsu duorum illorum diaconorum qui ex parte Donati venerant, tanquam distale in clericis extitisset. quod quicumque fecistis, fateor uobis. non bene fecistis. ecce docuit uos deus, ut, qui gloriatur, in domino glorietur. nec obiciatis haereticis, nisi quia non sunt catholici, ne similes eis sitis, qui non habendo, quod in causa suae diuisionis defendant. non nisi hominum crimina colligere affectant et ea ipsa plura faldatur, criminari et obscurare non possunt, homines, per quos praedicatur, adducant in odium, de quibus et fingere, quicquid in mentem ueneritillum audistis et in illo docti estis. ipse quippe fideles suos securos fecit etiam de dispensator
Abbreviated transcription (Latin):
nus in dño salutem: NTon maror satinan
sidelium animos ꝑturbantem. cui resistice
ꝑmanentes inspe promissoꝵ dei. qui fulłe
nõ pot̾̃. qui nõ solum nob̾ in se credentib
et sꝑantibꝰ in eius caritate usq infinem
tus est: u̾m ⁊̃ temꝑalia standala ñ de fu¬
tura p̾dixit quib fidem nr̃am ex̾ceri et
ꝓbari oporteret. Ait .n. Qm̃ habũdauit ĩ¬
iquitas. refrigestit caritus młtoꝵ. S con¬
tinuo subiecit. qui aut̃ ꝑ seueralũt usq in

Expanded text:
NUS IN DOMINO SALUTEM. Non miror satanan fidelium animos perturbantem. cui resistite permanentes in spe promissorum dei, qui fallere non potest, qui non solum nobis in se credentibus et sperantibus et in eius caritate usque in finemtus est, uerum etiam temporalia scandala non defutura praedixit, quibus fidem nostram exerceri et probari oporteret; ait enim: Quoniam abundauit iniquitas, refrigescet caritas multorum; sed continuo subiecit: Qui autem perseuer
Abbreviated transcription (Latin):
diligens utiq uroximũ tãqͣm
se ipm̃. ⁊ hec aliis faciẽs. que
sibi ab aliis fieri uellet. si hoc
illi opus ess. Quod cum dñs in
onuiss : adinxit. Hoc est em̃lex
⁊ ꝓpħ̾e: hunc compatientis affe¬
ctum in eadẽ epła ad galathas
p̾cipit dicens. Si p̾ocupatꝰ fu̾it
homo in aliano dilecto: nos qui
spiritales estis instruite huuis
modi in spũ lenitatis. intendẽs
te ipm̃ net tu tempteris. Uide
sinõ dixit. fieritanquã ille ut
illũ lucrifaciat ñ utiq ut ipm̃
delictũ fallacit̾ ager sut se id
habe simłaret. sed ut in alt̾ius
delicto auid eciã sͥ accid̾e posset
atcenderet. ata ita alt̾i tãquã
Gͥ ab alt̾o uellet mĩr subuenir.

Expanded text:
diligens utique proximum tamquam diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex et prophetae. Hunc compatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales emodi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero ue
Abbreviated transcription (Latin):
pere utris enĩ debebat caritatẽ
de corde puro. ⁊ consciẽçia bona
⁊ fide nõ ficta. Ac per hoc om̃ib
omĩa factꝰ est ut om̃s lucri fã¬
c̾e̾t. nõ mẽcientis astu. sed com¬
pacientis affectu. id est ñ omnia
mala hominũ fallacit᷑ agendo.
sed alioꝵ om̃iũ malis omĩb tã¬
quã si sua essent misericordis
medicine diugenciam ꝓturando
Cum itaꝙ uia testam̃ti uet̾is
sacram̃ta: ⁊ sibi agenda mini¬
me recusabat. nõ misericordit̾
fallebat. seo om̃ino ñ fallens
atqr h mũdo a dnõ deo illa ust
ad certi temꝑis dispẽsatõem uissa
eẽ cõmendans a sacrilegis sacris
genciũ distinguebat. tunc aũt
nõ m̃ciẽtis astu s cõpaciẽtis aft̃¬
ectu indeis tanquam udeus fi¬
ebat: añ eos ab illo errore quo
tr sac̾docia sua cerimonarũq
obsernatõnes. se a peccatis pos
se mũdari. fieriqr saluos existi¬
mabãt. sic lib̾are cupiebat.
tãquã ipẽ illo errore teneret

Expanded text:
pere. utrisque enim debebat caritatem pere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu, sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a pese mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur,
Abbreviated transcription (Latin):
surdissimũ atq falsissimũ sic gͦ
⁊ illa inquib iudeoꝵ consuetu dini
sitate seruili. aut qd̾ est indigmꝰ
dispensatõne fallaci pociꝰ quã fide¬
li. fidelib enĩ ⁊ hisqui cognou̾t
u̾itatem sicꝰ ipẽ testatur nisi for¬
bona est. ⁊ nich̾ abiciend̾ quod
cam grãrũ actione accipit᷑. Ergo
⁊ ip̃i paulo ñ solũ nro nerũeci¬
am dispensatori marĩe fideli nõ
solũ cognitori uerũ eciã doctori
ueritatis. om̃is utiq incibis tͤ¬
atura dei ñ simłate s u̾e bona e¬
rat. Cur igitur nich simłate sus¬
cipiendo sacroꝵ cerimoniarũq
gẽtilium sed decibis ⁊ i̾pucio ue¬
rum senciẽdo ac docondo. tam̃tã¬
auã gentił. factꝰ est gentib.
⁊ nõ potuit fieri tãquã uideus
iudeis nisi fallacitꝰ suscipiẽt̾o
sacramenta iudeoꝵ: Cur olea¬
stro inserto sermanit dispen¬
satõnis u̾acem fidẽ. ⁊ naturali¬
bus ramis nõ ertra ses mar¬
re. aliud ꝓmit inuerbis. in
factis inscͥptis: Sed absit h̾ sa¬

Expanded text:
tque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini sitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi for nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arre, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sa
Abbreviated transcription (Latin):
acceptabile sit ei. qui hoc ñ simłate
sed cõgͥenti societate atq obseruan¬
cia fecerit. ⁊ tam̃ n inde legimꝰ ncano¬
nicis lib̾s p̾ceptũ eẽ xp̃ĩanis ⁊uãto
magis iħd̾ malũ dic̾e̾ ñ audeo. qd̾doũ
p̾cepisse ipã xp̃ina fide negare nõ
possum qua didici nõ eo me nistificari¬

Expanded text:
acceptabile sit ei qui hoc non simulate, acceptabile sit ei qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque observantia fecerit? Et tamen nihil inde legimus in canonicis Libris praeceptum esse Christianis. Quanto magis illud malum dicere non audeo, quod Deum praecepisse ipsa christiana fide negare non possum, qua didici non eo me justificari
Abbreviated transcription (Latin):
nõ eis hõines iustificãtur. umbre
sũt enĩ p̾mĩciãtes grãm qua iusti¬
ficamur. nec tamen mala qͥadiui¬
nitus p̾cepta sũt tempori ꝑsonis¬
ꝙ congruencia. cum me adiuuet ⁊̃
ꝓphetica sentẽtia ã dicit deus. se illi
ppło dedisse p̾cepta nõ bona: forte
enm ꝓpt̾ea ñ dixit mala. sed tãtũ
ñ bona. Id est nõ talia ut illis hoĩ¬
nes boni fiant. aut sine ilł bom ñ
fiant uellem me dot̾et benignasĩ¬
ceritas tua. utrim simulcite qͥsquã
sanctꝰ orientał ꝯ romã uenerit ie¬
iunet sabbato. excepto illodie pas¬
chalis uigilie Quod si malũ eẽ dix̾imꝰ.
nõ solũ romanã eccłiam. sed eciã mł¬
ta ei uitina. ⁊ aliquãto remoçiora da
ꝑnabimꝰ. ubi mos idem tenet᷑ ⁊ ma¬
net Si aũ nõ ieumare sabbato mal̾
putau̾imꝰ tot ecclias oriẽtis ⁊ ml̾to
maiorẽ orbis xpĩam Dtem qua te¬
m̾itate cͥminabimur : Plac ne tibi
ut medium quiddã eẽ dicamꝰ. qd̾ tñ

Expanded text:
non eis homines iustificantur, umbrae non eis homines iustificantur, umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua dicit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam sed etiam multa ei uicina et aliquanto remomnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. Si autem non jejunare sabbato malum putaverimus; tot ecclesias Orientis, et multo majorem orbis christiani partem qua temeritate criminabimur? Placetne tibi, ut medium quiddam esse dicamus, quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
hac disputatõne ne sicꝰ philosophi
quedã facta hõmũ media dicamus
inter recte factũ ⁊ pcatũ que neq
in recte factis neq p̾catis num̾ent᷑
⁊ urgeam eo qd̾ obser uare legis ce¬
rimonias nõ potest eẽ indifferens
s ait bonũ aut malũ. ut si bonũ
dix̾imꝰ eas nos qͦ obseruare cogam᷑.
Si aũt malũ. nõ uere s simłate ab
apłis obseruatas eẽ credamꝰ. Ego
uͦ apostolis ñtam exemplũ philo¬
sophorũ timeo qnͣdo ⁊ illi insua dis¬
putatõne ueri aliqͥd dicũt. qmͣ for¬
rensium ad uotatorũ qñ me aliena¬
rũ cansarũ actione mẽciũtur. Do¬
rũ similitudo in ipã exposicione epłe
ad galathas ad cõfirmãdã simłatõ¬
uem petri ⁊ pauli putata est decen¬
ter induci &uid ego apud te timeã
nom̃ philosophorũ quinõ ꝓpt̾ea uaĩ
siuit quia oiã falsa dicũt. s qͣi ⁊ fal¬
ta illa uet̾m sacͣm̃toꝵ nec bonaeẽ qͥa

Expanded text:
hac disputatione, ne sicut philosophi hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recet urgeamur eo quod observare Legis cerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum, aut malum: ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque observasi autem malum, non uere, sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confirmandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt, sed quia et falta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑a dotestanda cum illã teꝰ fieri p̾ce¬
ꝑit hanc sachanas ꝑsuaserit. Et ti¬
tum ꝓpt̾ca ñ circũcidit. ne occasionẽ
daret eis. qͥ sine illa circũcisione dice¬
bãt cͤdentes saluos eẽ nõ posse. ⁊ ad
deceptionẽ genciũ hoc eciã paulũ sẽ¬
tire iactarent. ad̾ ip̃e satis signific¬
at ubi ait s neq tytus qui metum
erat cum ess grecus. compulsꝰ est
cirtũcidi. ꝓpt᷑ sb̾ introductos autẽ
falsos fratres qui sub introierant ꝑ¬
scrutari lib̾tatẽ nrãm ut nos inser¬
uitutẽ redigerent qͥb nec ad horam
cessimꝰ subiectõni. ut u̾itas eunͣgelii
ꝑmaneat ad nos hic appar qͥd eos
captare intellexerit ut nõ fat̾et.
auod in thimoteo fec̾at qd̾ ea lib̾ta¬
te fac̾e pot̾at ꝗͣ ostend̾et illa satͣm̃¬
ta nec tanqͣm neçessaria de b̾e appe¬
ti. nec tanquã sacͥlega debe̾ damp¬
nari. Sed cauẽdũ est uidelic in

Expanded text:
latria detestanda est, cum illam deus fieri praecelatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in
Abbreviated transcription (Latin):
uolebat paulꝰ ñ timide obteg̾e̾. sed
fident᷑ asserr̾e qd̾ eũ parit̾ sentire
iam nou̾at. Siue qd̾ cum eo cõtu¬
lerat euuageliũ. sine qd̾ in cornelii
centurionis uotatõne eciã diuimt᷑
enm de hac re ammonitũ acceꝑat.
siue quod añ quã illi quos timuerat
uenissent anthiochiã ꝯ gẽtib eũ
cõuesci uiderat. Neq emĩ negamꝰ
in hac sentẽtia fuisse iã petrũ. in qͣ
⁊ paulꝰ fuit. Non itaq tũc eũ qͥd ĩ
ea re uerũ esset docebat. sed eis
simłatõnẽ aua gẽtes iudaizareco¬
gebant᷑. arguebat. nõ ob aliud nͥ
quia sic illa oiã simłatoria g̾eban¬
tur tãꝙͣ uerũ eẽt qd̾ dicebant illi.¬
obseruatõnib unibre fut᷑oꝵ puta¬
bant credẽtes saluos eẽ ñ posse. ergo
⁊ thimotheũ ꝓꝑt̾ea circũtidit. ne iud¬
eus ⁊ maxĩe cõnatõni eius mat̾ne sic
inderont ᷑ qui ex gentib inxꝑm̃ cre¬
did̾ant detestari circũcisionẽ ficꝰ ydo¬

Expanded text:
uolebat Paulus non timide obtegere, sed uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illiobseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut ido