comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Erit ꝑfecta iusticia nr̃a. cũ uidebimꝰ ꝑ speciem. Modo ñ
relinquamꝰ eam iusticiã quȩ ẽ. in fide : qm̃ iustus ex fide
uiuit sicut ait apłs. Om̃is qui manet in ipso. ñ peccat
Nam om̃is qͥ peccat ñ uidit eũ: neq cognouit eũ. Nor
credit iste qui peccat: Si credit. quantũ ad fidem eiꝰ ꝑti¬
net ñ peccat. Filioli. nemo uos seducat. Qui facit
iusticiam iustus ẽ: sicut ille iustus ẽ. Nunqͥd quando
audiuimꝰ qͥa iusti sumus sicut ille. ȩquales nos debemꝰ
putare deo: Bebetis nosse qͥdem. sicut iam dudũ dixit
Castificat semet ipsũ. sicut ipse castus est. Iam gͦ par
& equalis ẽ. castitas nr̃a castitati dĩ. & iusticia nr̃a iusti.¬
ciȩ dei : quis hoc dicat: sed sicut. non semꝑ ad ęqualitatẽ
dici solet. quomͦ uerbi grã uisa basilica ista ampla. si
uelit facere aliqͥs minorem. sed tamen ꝓportione ad men¬

Expanded text:
Erit perfecta nostra justitia, cum videbimus per speciem Modo non Erit perfecta nostra justitia, cum videbimus per speciem Modo non relinquamus eam justitiam quae est ex fide, quoniam justus ex fide vivit , sicut ait Apostolus. Omnis qui manet in ipso, non peccat. Nam omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Non credit iste qui peccat: si autem credit, quantum ad fidem ejus pertinet, non peccat. 9. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit justitiam, justus est, sicut et ille justus est. Numquid quando audivimus quia justi sumus, sicut et ille, aequales nos debemus putare Deo? Debetis nosse quid est, sicut: jamdudum enim dixit, Castificat semetipsum, sicut ipse castus est. Jam ergo par et aequalis est castitas nostra castitati Dei, et justitia nostra justitiae Dei? Quis hoc dicat? Sed, sicut, non semper ad aequalitatem dici solet. Quomodo, verbi gratia, visa basilica ista ampla, si velit facere aliquis minorem, sed tamen proportione ad men
Abbreviated transcription (Latin):
scitis qͥa ille manifestatus ẽ. ut peccatũ auferat mundi. &¬
peccatũ in ipso non ẽ. In quo ñ est peccatũ. ipse uenit au¬
ferre peccatũ. Nlam si eẽt in illo peccatũ: auferendum
illi eẽt. non ipse auferret. Omĩs qui in ipso manet. ñ peccat
In quantũ in ipso manet: in tantũ non peccat. Om̃is qui
peccat. ñ uidit cũ neq cognouit eũ. Magna ista quȩstio
Omis qui peccat. ñ uidit eũ: neq cognouit eũ. Non est mirũ
non eũ uidimꝰ ed uisuri sumus: non eũ cognouimꝰ sed cogni¬
turi sumus. Credimꝰ in eũ quẽ cognouimꝰ. an forte eum
fide cognouimꝰ. & specie nondũ cognouimus: Sed in fide
& uidimus & cognouimꝰ. Si enim nondũ uidet fides. quare
dicim᷑ illuminati: Est illuminatio ꝑspeciem. est illumi¬
natio ꝑ fidem: modo cũ peregrinam᷑. ꝑ fidem ambulamꝰ ñ
ꝑ speciem. Ergo & iusticia nr̃a ꝑ fidem ẽ: non ꝑ speciem

Expanded text:
scitis quia ille manifestatus est, ut peccatum auferat; et scitis quia ille manifestatus est, ut peccatum auferat; et peccatum in ipso non est. In quo non est peccatum, ipse venit auferre peccatum. Nam si esset et in illo peccatum, auferendum esset illi, non ipse auferret. Omnis qui in ipso manet, non peccat. In quantum in ipso manet, in tantum non peccat. Omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Magna ista quaestio: Omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Non est mirum. Non eum vidimus, sed visuri sumus; non eum cognovimus, sed cognituri sumus: credimus in eum quem non cognovimus. An forte ex fide cognovimus, et specie nondum cognovimus? Sed in fide et vidimus et cognovimus. Si enim nondum videt fides, quare dicimur illuminati? Est illuminatio per fidem, est illuminatio per speciem. Modo cum peregrinamur, per fidem ambulamus, non per speciem . Ergo et justitia nostra per fidem est, non per speciem.
Abbreviated transcription (Latin):
que ma et moniuidemꝰ ꝑamus ꝑ patienitiã expe etanus
poupadentia erercet desideriũ. Mane ua a memndis
ule parpeseuera in ambulando: ut puenias quo cepdre
in mpso asnficati semet ipsum. sicut. & i pse castus es
ia tosq uasafmo a se non abstulit liberũ arbiteiũ. ut dice.¬
det castificat semet ipsũ. Quis nos castificati ust slẽ
Sed as te nolente non castificat. Ergo qđ adiungis uo.¬
Nongis ibi aliqͥd uoluntate: ideo & tibi aliqͥd tribritilieo
deo autẽ tributũ est: ut dicas sicut inuenitur in psalmo
auuitor ms esto. ne derelinquas me. Si dicis adiutor. mns
esto agis aliqͥd. Nam si nichil agis. quomͦ ille aduiuat.
mñis qui facit peccatũ: & iniquitatẽ facit. Nere dicdr¬
aliuo ei peccatũ. alud iniqͥtas. Nemo dicat ego peccator¬
homo sum: sed iniquus ñ sum. Om̃is enim qui facit pec¬
cati a miqͥtatẽ facit. Peccatũ. iniquitas ẽ. Quid gͦ
facimꝰ de peccatis nr̃is & iniqͥtatibus : Audi qͥd dicat. Et

Expanded text:
quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Ipsa patientia exercet desiderium. Mane tu, nam manet ille: et persevera in ambulando, ut pervenias; quia quo tein ipso, castificat semetipsum, sicut et ipse castus est. Videte quemadmodum non abstulit liberum arbitrium, ut diceret, castificat semetipsum. Quis nos castificat nisi Deus? Sed Deus te nolentem non castificat. Ergo quod adjungis voa agis ibi aliquid voluntate, ideo et tibi aliquid tributum est. Ideo autem tibi tributum est, ut dicas sicut in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Si dicis, Adjutor meus esto, aliquid agis: nam si nihil agis, quomodo ille adjuvat? 8. Omnis qui facit peccatualiud est peccatum, aliud iniquitas. Nemo dicat: Ego peccator sum, sed iniquus non sum. Omnis enim qui facit peccatum, et iniquitatem facit. Peccatum est iniquitas. Quid ergo facimus de peccatis nostris et iniquitatibus? Audi quid dicat: Et
Abbreviated transcription (Latin):
caritas ur̃a. Magna res. Scimus qm̃ cum apparuerit si¬
miles ei erimus. qm̃ udebimꝰ eũ sicuti est. Iam illud ad
quod uocat᷑ est. nosti qđ uocatur. est qđ uocatur. & non
solum qđ uocat᷑. sed uere ẽ. incõmutabilis ẽ. semꝑ maner
mutari nescit. nulla ex parte corrumpit᷑. nec ꝑficit.
qͥa ꝑfectũ est. nec deficit qͥa ȩternũ est. Et quidẽ In

Expanded text:
apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est. » Jam illud attendite quid vocatur est. Nostis quid vocatur. Est quod vocatur, et non solum vocatur, sed vere est, incommutabile est; semper manet, mutari nescit, nulla ex parte corrumpitur: nec proficit, quia perfectum est; nec deficit, quia aeternum est. Et quid est hoc? In
Abbreviated transcription (Latin):
reparare pdto nberatẽ parũ sit deniq non posesint plart
ua aoi fecorat. qͥ fecerat rectum. Dederat adiaitoriũ. sine quo qp
ca non posset manere si uellet. Vt autẽ uellet: in ei libero reli¬
ti r bitrio. P osset gͦ ꝑmanere si uellet: qͥa non deerat adiuto¬
uiuĩ e quod posset & sine qͦ non posset pseuerant bonũ tenere qđ
tielle. Seo ha noluit ꝑmanere: ꝓfecto eiꝰ est culpa. cuiꝰ meritum

Expanded text:
reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel pe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere quod vellet. Sed quia noluit perman
Abbreviated transcription (Latin):
cati: liberata est ꝑ illũ qͥ dixit. si uos filius liberauerit. tẽ
uere liberi eritis. Et accipiunt tantã ꝑ istam gram liber.
tatem : ut quanuis quã diu hic uuunt pugnent contra
concupiscentias peccatoꝵ. eisq nonnulla subrepant ꝓpter
quȩ dicant cotidie. dimitte nob̾ debita nr̃a: non tamen ul.¬
tra seruiant peccato qđ est ad mortẽ. de quo dicit iohannes
apłs. E st peccatũ ad mortẽ: non ꝓ illo ut roget. De quo pec

Expanded text:
cati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc cati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere libertatem, ut quamvis, quamdiu hic vivunt, pugnent contra concupiscentias peccatorum, eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra ; non tamen ultra serviant peccato quod est ad mortem, de quo dicit Joannes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget . De quo pec
Abbreviated transcription (Latin):
ta atq firmata. ut cũ om̃ib amorib terrorib errorib suis uincat᷑
hic mundus. Hoc sõꝵ martyria docuerunt. Beniq ille & terrente
nullo & insuꝑ contra dĩ terrentis imꝑiũ libero usus arbitrio
ñstecit in canta felicitate. in tanta ñ peccandi facilitate. Isti
autẽ non dico terrente mundo. sed seuiente ne starent: steter
infide. Cum uideret ille bona p̃sentia quȩ fuerat relicturꝰ.
isti futura quȩ accepturi fuerant ñ uiderent. Vnde hoc nisi
don ante illo a quo miscdiam consecuti st̃ ut fideles ẽe̾nt. a qͦ
acceꝑunt sp̃m non timoris quo ꝑsequentib cederent. sed uirtu.¬
tis & caritatis & continentiȩ. quo cuncta minantia. cuncta
inuitantia. cuncta crutiantia suꝑarent: Illi ergo sine pec.¬
cato ullo data ẽ. cũ qua conditus ẽ. uoluntas libera: & eam
fecit seruire peccato. Horum uͦ cũ fuisset uoluntas serua pec.¬

Expanded text:
ta atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur ta atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua pec
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ liberũ arbitriũ ꝑseuerare nom posset. Nunc uͦ sc̃ĩs in regnũ dei
ꝑ gram dĩ p̾destinatis ñ tale adiutoriũ ꝑseuerantiȩ datur: sed ale
uit eis pseuerantia ipsa donet᷑. Non solũ ut sine isto dono ꝑseueramn¬
ons soluon posin  tuerũ etum ut ꝑhoc donũ ñ nisi ꝑseuerantes sus
uerũ etiam in illa ꝑseuerantiã se dedisse monstrauit. Xp̾o enim
sic eos ponente ut eant & fructũ afferant & fructus eoꝵ maneat.
qͥs audeat dicere ñ manebit: Quis audeat dicere forsitan no
manebit: Sine pęnitentia st̃ enim dona & uocatio dĩ. sed uocatio
deficiat fides eoꝵ sine dubio ñ deficiet usq in finem. Ac ꝑ hoc
ꝑseuerabit usq in finem: nec eam nͥ manentẽ uitȩ huiꝰ inuenit
finis. Maior quippe libertas ẽ necessaria aduersus tot & tantas
temptationes quȩ in para dyso non fuer. dono ꝑseuerantiȩ muni¬

Expanded text:
per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per gratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae muni
Abbreviated transcription (Latin):
potestas bonũ posse ñ deserere: nouissima erit ꝑseuerantiȩ fe.¬
licitas bonũ non posse deserere. Nunqͥd qͥa sunt bona nouis.¬
sima potiora atq meliora. ideo fuerunt illa prima uł nulla
uł parua: Itemq ipsa adiutoria distinguenda sc̃. Aliuo ÷ ad.¬
utoriũ sine quo aliqͥd non fic: & aliud ẽ adiutoriũ quo aliqͥd
fit. Nam sine alimentis ñ possumꝰ uiuere. nec tamen cum
a fucrint alimengas tisfit ut uuat qͥ mori uoluerit. E rgo adui¬
coruim alimentor est sine quo ñ fit  non qͦ se ut uuans aliui
buat icuudo qua non habet homo eũ dlita fucrit. continuo fit bea
ho homo uiuat: sed tamen sine illis ñ potest iuueric Et iacoitaq
perruni qͥ in eo bono quo factus fuerat rectus acceꝑat posse naq
peccare pose non mori. posse ipsum bonũ non deserere:. Datũ est
adiur eriũ ꝑseuerantiȩ. ñ quo fieret ut pseueraret: sed sine quo

Expanded text:
potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae fepotestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homout homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio quando ñ poterit seruire peccato. quȩ fucuraer auce
uomini sicut sact a ẽ a angłis scis merces meriti Suieauor
s pecratũ pdito bono merito. in his qui liberant᷑ factũ est donũ
int se diferant : diligent̃ & uigilant᷑ intuendũ est. Cosse ñ peu
care & non posse peccare. Cosse ñ mori & non posse mori bonũ
posse ñ deserere. bonũ ñ posse deserere. Potuit enim ñ pecea¬
re primꝰ homo potuit ñ mori. potuit bonũ non desereie
Quiho dic tum sumꝰ non potuit peccare. qͥ tale habebat libe¬
rum arbitriũ: Aut ñ potuit mori. cui dictũ est si peccaue¬
ri morte morieris: Aut ñ potuit bonũ deserere. cũ hoc pec¬
cando deseruerit. & ideo mortuus sit: Prima gͦ libertas uo¬
luntatis erat: posse ñ peccare. Nouissima erit multo maior
ñ posse peccare. Prima immortalitas erat posse ñ mori. nouis.¬
sima erit multo maior ñ posse mori. Prima erat ꝑseuerantiȩ

Expanded text:
arbitrio, quando non poterit servire peccato, quae futura erat et arbitrio, quando non poterit servire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est Angelis sanctis, merces meriti? Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his qui liberantur factum est donum inter se dicare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte morieris? aut: "non potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae
Abbreviated transcription (Latin):
suidiis plenitudinẽ. qua eis cercissimũ sit semꝑ se in illa eẽ man¬
suros. Si aut̃ hoc adiutoriũ uł angło uł homini cũ primus taca
st̃ defuisset: qm̃ non talis natura facta erat ut sine diuino adiu.¬
torio posset manere si uellet. non utiq sua culpa cecidissent.
Adiutoriũ quippe defuisset: sine quo manere ñ possent. Nunc
aut̃ qͥbiis deest tale adiutoriũ: iam poena peccati ẽ. Quibus
aut̃ datur: scđ̾m gr̾am datur. ñ scđ̾m debitũ. Et canto ampliꝰ
solum assit sine quo ꝑmanere ñ possumꝰ etiam si uelimꝰ. uerũ
etiam tantũ ac tale sit ut uelimꝰ. Fit quippe in nobis ꝑ hanc
dĩ gram in bono recipiendo & ꝑseuerant̾ tenendo non solum
posse qđ uolumꝰ uerũ etiam uelle qđ possumꝰ. Qd̃ non fuit
in homine pruno. Unum enim hoꝵ in alo srati. odtec a in fut.
anor un co piora eret ⁊ egebut aduitoro gtioi sine q id om̃ins rͣ
posea es aerpat posse ñ uellet. seo non habiut uella oa posici

Expanded text:
tudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo, vel homini, cum primum facti sunt, defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent. Adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est; quibus autem datur, secundum gratiam datur, non secundum debitum, et tanto amplius solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, alterum non fuit. id omnino non posset: et acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset;
Abbreviated transcription (Latin):
rium si homo ille ꝑ liberũ non deseruisset arbitriũ: semꝑ ẽet bonꝰ
Sed deseruit. & desertus est. Tale quippe erat adiutoriũ qđ deserer&¬
haec ÷ prima gr̾a. quȩ data ẽ primo adam. Sed hȩc potentior est ui
scd̾o adam. Prima ẽ enim. qua fit ut habeat homo iustitiã qua uelit
S cãa ergo plus potest. qua etiam fit ut uelit. & tantũ uelit tantoq
uo lont diligi uine icarnis uoluntatẽ contraria concupiscentem

Expanded text:
rium si homo ille per liberum nrium si homo ille per liberum nsed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adjutorium, Haec prima est gratia quae data est primo Adam: sed hac potentior est in secundo Adam. Prima est enim qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit, tantoque ardore diligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem
Abbreviated transcription (Latin):
Nem  ua inctuendu erat ne isto ineffabili modo in untatẽ pso.¬
pae uerbo dõ natura humana suscepta ꝑ liberũ uoluntatis pet¬
caret arbitrui: cũ ipsa susceptio talis ẽ̾e̾t. ut natura homuinis a
do ita suscepta nullũ in se motũ malȩ uoluntatis admatoer  ac
łhunc mediatorem as ostendit eos qͦs eius sanguine redemit facere
s en malis dcinceps in aeternũ bonos: quẽ sic suscepit uit maiaquit
se ee maliis iecrecmialo factus semꝑ ẽẽt boniꝰ. Istam grͥam ñ habuit
homo primꝰ: qua uiiꝗ eẽ uellet malus. Sed sane habuit in qua
n ꝑmanere uellet nunꝗ malus eet & sine qua etiam cum libero
arbitrio bonus eẽ non posset: seo cam tamen ꝑ liberũ arbitriũ dese.
rere posset. Nec ipsũ ergo ds̃ eẽ uoluit sine sua gra: quẽ reliquit
in eius libero arbitrio. Qm̃ liberũ arbitriũ ad malũ sufficit: ad
bonũ aut̃ parũ est nisi adiuuet᷑ ab om̾ipotenti bono. Id̃ adiuto.¬

Expanded text:
nim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arrere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quem  al., quam reliquit in ejus libero arbitrio, quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab Omnipotenti bono: quod adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
singulari. ut nullu iustitiȩ suę p̃cedentib meritis filius dĩ
sic eet ab initio quo ei homo cepisset. ut ipse & uerbũ qđ sine
initio ẽ. una ꝑsona ẽẽt. Neq enim qͥsquã tanta rei huiꝰ et
fidei cecus est ignorantia: ut audeat dicere quanuis de sp̃u
sco & uirgine maria filiũ hominis natũ ꝑ liberũ arbitriũ
bene uiuendo & sine precato bona oꝑa faciendo meruisse ut
ẽẽ uĩ filius. resistente euangelio atq dicente. uerbũ caro factũ ÷
Nam ubi hoc factũ est nii in utero uirgnai unde fuit uaicuigs

Expanded text:
singulari, ut nulli justitiae suae praecedentibus meritis Filius Dei singulari, ut nulli justitiae suae praecedentibus meritis Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium
Abbreviated transcription (Latin):
spn o sps aduersus carnem. atq in tali cercamine labo rduers
ae per ielit antes. dari sibi pugnandi uincendiq uirtibe ⁊ p̃i
gram poscunt. Ille uͦ nulla tali rixa a se ipso aduersus sc̃ ipsum
cemptatus atq turbatus in illo beatitudinis loco sua secũ pace fru¬
ebatur. Proinde & si non interim letiore nunc: ueruntamer
potentiore gr̃a indigent isti. & quȩ potentior quã dĩ unigenitꝰ
filius aequalis patri & coeternꝰ ꝓ eis homo factus. & sine suo ullo
ut orignali uł ꝓprio peccato ab hominib peccatorib erucifixis :
Qui quanuis dic tertio resurrexit nunꝗ moriturꝰ ulterius. ꝑtũ¬
lit tamen ꝓmortalib mortem qͥ mortius p̃stitic uitam ru
dempti eiꝰ sanguine. tanto ac tali pignore accepto dicerent:
nob̾ om̃ib tradidit eũ. Q uomꝰ non & cũ illo om̃ia nob̾ donaũ:
Ds̃ ergo naturam nr̃am id÷ animã racionalẽ carnemq homi.¬
nis xp̃c suscepit susceptione singularit᷑ mirabili uł mirabilit̾

Expanded text:
spiritus adversus carnem , atque in tali certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendique virtutem per Christi gratiam poscunt. Ille vero nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tamen pro mortalibus mortem, qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sangunobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Deus ergo naturam nostram, id est animam rationalem carnemque hominis Christi suscepit, susceptione singulariter mirabili vel mirabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
henderet. Qđ ergo pauci in comparatione pereuntiũ. in suo uero
numero multi liberant᷑ gr̾a fit. gratis fit. grae st̃ agendȩ qͥa fit.
uͦ habuit magnam. sed disparem. Ille in bonis erat. quȩ bonitate
sui conditoris acceꝑat. Neq enim ea bona & ille suis heritie
comparauerat: in qͥbus ꝓrsus nullũ patiebat᷑ malũ. Sc̃i uero
in hac uita ad qͦs ꝑtinet liberationis hȩc gr̾a: in malis sunt:
ex qͥbus clamant ad dm̃. libera nos a malo. Ille in illis bonis
cpnuo desõ eguit istos a reatu & hereditario & ꝓprio illiꝰ agni
sanguis ab soluit Iue ñ opis habebat eo adiuitorio qđ imiplaant

Expanded text:
henderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero henderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, adex quibus clamant ad Dominum: Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio. Quod imploran
Abbreviated transcription (Latin):
pealest ndncro hominẽ fecit cũ libero arbittioie rauanus sur
pieller fasus igroru tamen ideo beatũ. qͥe e non meri osimiseru
ñ fieri in sua potestate ẽ sentichat. In quo statu recto ac sine iu.
rosuꝑ ipsũ liberũ arbitriũ manere uoluisset: ꝓfecto sine ullor
mortis & infelicitatis experimento: accipet illam merito hui per¬
mansionis beatitudinis plenitudinẽ. qua scĩ angłi sunt beati
oisuit cadere ñ posset ulteriꝰ. & hoc certissime sciret. Ham nec ppse
posset etiã in paradso beatus eẽ. immo ibi non eẽt ubi et̃ mserũ
n aeceret si eũ sui casus p̃scientia timore tanti mali miserũ faceret.
Quia ũ ꝑliberũ arbitriũ dm̃ deseruit: ustũ udiciũ at̃ ceptus
iba u pcuberta sua stirpe quȩ in illo adhuc posita tota cũ illo
peccauerit damparet᷑. Quotqͦt enim ex hac stirpe gi̾a dĩ libe.¬
rantur: a damnatione utiq liberant᷑. qͥa iam tenent᷑ obstricti.
unde etiam si nullus liberaret᷑: iustũ dĩ uidiciũ nemo iuste rep̃.¬

Expanded text:
Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste repre
Abbreviated transcription (Latin):
eum repperiri in pace. & dñi nr̃i patientiã salutem existimate. sic ut
& dilectissimꝰ fr̃ noster paulus scđm eam quȩ data ẽ. ei sapientiam
scripsit uobis ut & in om̃ib epłis. loquens in eis de his in quib stͥ quȩdã
difficilia intellectu. quȩ indocti & instabiles homines ꝑuertunt. sic̃¬
& ceteras scripturas ad ꝓpriũ suũ interitũ. Cauete gͦ qđ tantus apłs
tam terribiliter dicit. Et ubi senticis non uos intelligere: interim
credite diuinis eloquiis. Quia & liberũ hominis est arbitriũ. & gr̾a
dĩ. sine cuiꝰ adiutorio liberũ arbitriũ nec conuerti potest addm̃. nec
ꝓficere in dm̃. & qđ pie creditis. ut etiam sapienter intelligatis orate.
& ad hoc ipsum enim id ÷ ut sapient̾ intelligamꝰ : est utiq liberũ ar.¬
bitrium. Nisi enim libero arbitrio intelligeremꝰ atq saꝑemus: ñ

Expanded text:
deum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimare, sicut deum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimare, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam quae data est ei sapientiam scripsit uobis, ut in omnibus epistulis, loquens in eis de his in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et caeteras Scripturas, ad proprium suum interitum . 7. Cavete ergo quod tantus apostolus tam terribiliter dicit; et ubi sentitis vos non intelligere, interim credite divinis eloquiis, quia et liberum est hominis arbitrium, et gratia Dei, sine cujus adjutorio liberum arbitrium nec converti potest ad Deum, nec proficere in Deo. Et quod pie creditis, ut etiam sapienter intelligatis orate. Et ad hoc ipsum enim, id est, ut sapienter intelligamus, est utique liberum arbitrium. Nisi enim libero arbitrio intelligeremus atque saperemus, non
Abbreviated transcription (Latin):
& plenius nosse posset. sed festinauerunt fr̃s qͥ ex numero ur̃o ad
nos uenerant ꝑ quos uob̾ non rescripsimꝰ ista sed scripsimꝰ. Nullas
enim adnos ur̃ȩ caritatis litteras actulerant. tam̃ suscepinꝰ eos.
qm̃ simplicitas eoꝵ satis indicabat nichil illos nob̾ potiusse confin¬
gere. Iaeo aut̃ festinauerunt ut apud uos agerent pascha: quo
possit adiuuante dño tam sc̃s dies ur̃am pacem quã dissensionem
potius inuenire. A elius aut̃ facietis qđ multũ rogo: si ipsum
a quo dicunt se fuisse curbatos. ad me mittere non grauemini.
A ut enim ñ intelligit librũ meum: aut forte ipse ñ intelligit᷑.
quando difficillimã quȩstionem & paucis intelligibilem soluere
atq enodare conatur. Ipsa est enim questio de gr̾a dĩ quȩ fecit ut
homines non intelligentes putarent apłm saulũ dicerẽ. faciam
mala ut ueniant bona. Vnde apłs retrus in scđa epła sua. qua ꝓpt̃¬

Expanded text:
et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Petrus in secunda epistula sua
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia scripturarũ scãrum quȩ ibi potestis inspicere. & bona
oꝑa nr̃a & pias orationes & rectam fidem nullo modo in nobis esse
potuisse. nisi hȩc acciꝑemꝰ ab illo de quo dicit apłs iacobus. Omne
datũ optimũ & oñe donũ ꝑfectum desursũ est: descendens a
suae sibi traditã dĩ gram. & putetur uerũ esse qđ illi heretici dicuis
gr̾am dĩ scđm merita nr̃a dari. qđ om̃ino falsissimũ est: non qͥa nullũ
est meritũ. uł bonũ piorũ uł malum impioꝵ: alioqͥn quomodo
de qua psalmus dicit. Ds̃ meus. miscdia eiꝰ p̃ueniet me: ut iustificet᷑
ipius. hoc ẽ. ex impio fiat iustus. & incipiat habere meritũ bonum
qđ dñs coronabit quando iudicabit᷑ mundus. Multa erant quȩ uobis
mittere cupiebam. qͥbus lectis totam ipsam causam quȩ concilii:.
episcopalib acta est aduersus eosdem pelagianos hereticos diligentiꝰ

Expanded text:
testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi baec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
dederit sed sibi ipsi: non utiq in dño sed in semet ipsis głantur Talib
dicit apłs. Quis enim te discernit: Qđ ideo dicit. quia de massa illius
ꝑditionis quȩ facta ẽ. ex adam: non discernt hominẽ ut eũ faciat uas
in honorem ñ in contumeliam nisi ds̃. Sed quẽ admodũ homo carnał
& inaniter inflatus cũ audisset qͥs enim te discernit. posset responde
uł uoce uł cogitatione. & dicere. discernit me fides mea. discernit
me oratio inea. discernit me iustitia mea: mox apłs occurrit cogi¬
tationib eius & dixit. Quid enim habes qđ non accepisti: Si autẽ
& accepisti. qͥd głaris quasi non acceꝑis : Sic enim głantur quasi ñ
accepint. qͥ se a se ipsis iustificari putant. Ac ꝑ hoc in se ipsis ñ in dño
głantur. Propter qđ ego in hac epła quȩ ad uos ꝑuenit ꝓbaui pen

Expanded text:
dederit sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. talibus dederit sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis non in domino gloriantur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit, probaui per
Abbreviated transcription (Latin):
apłs Paulus: iudcabit ds̃ mundũ quando uenturꝰ est sicut tota
aeccła in symbolo confitetur iudicare uiuos & mortuos. Si ergo
non ẽ. dĩ gr̾a. quomͦ saluat mundũ : & si non ẽ. liberũ arbitriũ
quomͦ udicat mundũ : ẜroinde librũ uł epłam meam quam
secũ ad uos supradicti attuler̃: scđ̾m hanc fidem intelligite. ut
neq negetis dĩ gr̃am. neq liberũ arbitriũ sic defendatis. ut dei
gr̾a separetis tanꝗ sine illa uł cogitare aliqͥd uł agere scđm dm̃
ulla racione possimus. qđ om̃ino non possumꝰ. Propter hoc enĩ¬
dñs cũ de fructu iustitię loqueret᷑. ait discipłis suis. Sine me
aeccłȩ romanȩ contra nouos hereticos pelagianos noueritis esse
nemo głetur in homine. & alio loco. Qui głatur inqͥt. in dño gletur
lli uͦ herecici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes. quasi hoc eis non dõ

Expanded text:
apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intneque negetis Dei gratiam, neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a Dei gratia separetis, tanquam sine illa vel cogitare aliquid, vel agere secundum Deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumdominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me resbyterum ecclesiae Romanae contra nouos haereticos Pelagianos noueritis esse Nemo glorietur in homine et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in domino glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo & in xxp̃i membris honorando fr̃i ualen¬
tino & fr̃ib qui tecũ sunt: auous iinꝰ in dño salutem.
Uenerunt ad nos duo uiuenes cresconiꝰ & felix de ur̾a congrega.¬
uione se ẽẽ dicentes. qͥ nob̾ retulerunt monasteriũ ur̃m non¬
nulla dissensione turbatũ. eo quod qͥdam in uob̾ sic gram p̃diceꝵ
ut negent hominis eẽ. liberũ arbitriũ. & qđ est grauiꝰ dicats̃
qđ in die iudicii non sit redditurꝰ ds̃ unicuiq scđ̾m oꝑaeius.
etiam hoc tam̃ indicauerunt: qđ plures ur̾m ñ ita sentiant.
sed liberũ arbitriũ adiuuari fateant᷑ ꝑ dĩ gr̾am ut recta fapi.¬
amus atq faciamꝰ. ut cũ uenerit dñs reddere unicuiq scđm
oꝑa eiꝰ: inueniat oꝑa nr̃a bona quȩ p̾parauit ds̃ ut in illis am.¬
bulemus. Hoc qͥ sentiunt: bene sentiunt. Obsecro itaq uos
itĩc sicut scriptũ est in euangłio ioħis apłi non uenit ut uidi.¬
caret mundũ. sed ut saluet᷑ mundꝰ ꝑ ipsũ. Postea uͦ sicut scribit

Expanded text:
ISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ non eẽ. substantiã. sed actũ malignũ. Quis hoc negat: & qͥa
non ẽ. naturale. ideo contra illud legem datam. Et qđ de arbitrii
libertate descendit. & iam hoc qͥs negat : Sed ñ id agitur de humana
natura quȩ in hac uita est: sed agitur de gr̃a dĩ qua sanat᷑ ꝑ medicũ
xp̃m. quo non indigeret si sana esset. e uę ab isto tanꝗ sana uł tanꝗ sibi
sufficiente uoluntatis arbitrio. posse ñ peccare defendit᷑. Quis item
tyrem dixisse cõmemorat. qͥa libertatẽ arbitrii sui ꝑmisit hominibus
ds̃. ut pure & sine peccato uiuentes similes fiant dõ : Sed adirbitrium
ꝑtinet uocantẽ audire & credere. & ab eo in quẽ̾ credit ñ peccandi adu.

Expanded text:
peccatum non esse substantiam, sed actum malignum\'. quis hoc negat? \'et quia peccatum non esse substantiam, sed actum malignum\'. quis hoc negat? \'et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit\'. etiam hoc quis negat ? sed non id agitur de humana natura quae in hac uita est; sed agitur de gratia dei, qua sanatur per medicum Christum, quo non indigeret, si sana esset, quae ab isto tamquam sana uel tamquam sibi sufficiente uoluntatis arbitrio posse non peccare defenditur. Quis itemtyrem dixisse commemorat, \'quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo\'? sed ad ipsum arbitrium pertinet uocantem audire et credere et ab eo in quem credit non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ. sed ꝑ dĩ gr̾am & qualitatẽ sui qͥa iam ñ peccat. sit ut immacula.¬
ta uideatur. Hȩc uerba iste cur: ad diderit qͥs non intelligat: hoc agitꝰ
utiq non in hoc scło. ut ad istam quã om̃s scĩ cupiunt immaculatissi.¬
mam puritatẽ ȩccłia sc̃a pueniat. quȩ in futuro scło neq aliquo ma.¬
lorum hominũ sibi ꝑmixto. neq aliqua in se lege peccati resistente
legi mentis. ducat mundissima uitã in et̾nitate diuina. Tam̃ attendat
iste qͥd scđ̃m scripturas ambrosius ep̃s dixerit. Nec ab initio immaculata.
Humanȩ enim hoc impossibile naturȩ. Vtiq enĩ ab initio dicit. quo
ex adam nascimur. Nam & ipse adam immaculatꝰ ꝓcul dubio factꝰ
ed in eis qui st̃ natura filii irae. ducentes ex illo qđ uitiatũ est in illo.
ab initio ẽẽ. immaculatos: humanȩ naturȩ impossibile definiuit.

Expanded text:
naturae —, sed per dei gratiam et qualitatem sui, quia iam non peccat, fit ut inmaculanaturae —, sed per dei gratiam et qualitatem sui, quia iam non peccat, fit ut inmaculata uideatur. haec uerba iste cur non addiderit quis non intellegat ? hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, inmaculatissimam puritatem ecclesia sancta perueniat, quae in futuro saeculo neque aliquo malorum hominum sibi permixto neque aliqua in se lege peccati resistente legi mentis ducat mundissimam uitam in aeternitate diuina. tamen adtendat iste quid secundum scripturas Ambrosius episcopus dixerit: nec ab initio inmaculata; humanae enim hoc inpossibile naturae. utique enim \'ab initio\' dicit, quo ex Adam nascimur. nam et ipse Adam inmaculatus procul dubio factus est; sed in eis, qui sunt natura filii irae ducentes ex illo quod uitiatum est in illo, ab initio esse inmaculatos humanae naturae inpossibile definiuit.
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ uideri possit: oꝑatur. Quẽ enim miserat᷑: & uocat. & ideo qui
xp̃m sequit᷑. potest int̾rogatꝰ cur esse uoluerit xp̾ianus respondere.
Aisum est michi. Quod cũ dicit᷑: non negat dõ uisum. Adõ preparat᷑
uoluntas hominũ. Ut enim ds̃ honorificet᷑ a sco̾. dei gratia est.
Ecce qͥd iste sapiat. Si uerbis ambrosii delectatur qđ adõ preparatur
uoluntas hominũ: & nulla uł magna questio est qͥs uł quando ꝑfici.¬
atur. dum tam̃ sine xp̃i gr̾a id ipsũ fieri posse minime dubitetur.
Deinde quantũ erat ut attenderet iste unũ uersũ de ambrosii uerbis
quȩ posuit. Cum enĩ ille dixisset. nã cum ȩccłia exgentibꝰ hoc ẽ. ex
peccatoribus congregata sit. quomͦ ex maculatis immaculata potest
ñ peccandi abstineat a delictis. ille addidit qd iste apparet cur addere noluerit
A it nanq ille. Nec ab initio immaculata. Humanȩ enim hoc impossibile

Expanded text:
bonum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui bonum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dvoluntas hominum: ut enim Deus honorificetur a sancto, Dei gratia est. » Ecce quid iste sapiat, si verbis Ambrosii delectatur, quod a Deo praeparatur voluntas hominum, et nulla, vel non magna quaestio est, quis vel quando perficiatur, dum tamen sine gratia Christi idipsum fieri posse minime dubitetur. Deinde quantum erat, ut attenderet iste unum versum de Ambrosii verbis quae posuit. Cum enim ille dixisset, « Nam cum Ecclesia ex gentibus, hoc est, ex peccatoribus congregata sit, quomodo ex maculatis immaculata potest non peccandi abstineat a delictis? » Ille addidit, quod iste apparet cur addere noluerit: ait namque ille, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile
Abbreviated transcription (Latin):
clamat. E i cedatur dicenti. sine me nichil potestis facere. Sc̃s aut̾ am.¬
brosius reuera in eo loco quẽ iste cõmemorat: illis resistit qͥ dicunt
hominẽ non ec̃. posse sine peccato in hac uita. Ut enim ea diceret:
accepit occasionẽ de zacharia & elisabeth. qđ in euangłio cõmemorati
⁊ amibulasse in om̃ibus iustificationib legis sine querela. Nonqͥd
ciꝰ passionẽ iustos uixisse ñ dubiũ ÷. qui prȩstat sp̃m sc̃m qͥdatus est
nobis ꝑ quẽ diffundit᷑ caritas in cordibus nr̃is. qua una iusti st̃ qͥcunq
st̃ iusti. Quẽ sp̃m. memoratus ep̃s etiã p̾cibus impetrandũ admonet.
Ita illi uoluntas diuinitꝰ non adiuta ñ sufficit. ubi in ymno suo dicit.
Notisq prestat sedulis scm mereri sp̃m. Cõmemorabo & ego de hoc ipso
ope sc̃i ambrosii aliqͥd ex quo iste cõmemorauit: qđ cõmemorandum
esse declarat. Non enim uoluntate tantũ humana uisũ est: sed

Expanded text:
clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis facere. Sanctus autem Amclamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis facere. Sanctus autem Ambrosius reuera in co loco, quem iste commemorat. illis resistit qui dicunt hominem non esse posse sine peccato in hac uita. ut enim ea diceret. accepit occasionem de Zacharia et Elisabeth. quod in euangelio commemorati sunt ambulasse in omnibus iustificationibus legis sine querella. numquid eius passionem iustos uixisse non dubium est, qui praestat spiritum sanctum. per quem diffunditur caritas in cordibus nostris, qua una iusti sunt quicumque sunt iusti. quem spiritum memoratus episcopus etiam precibus impetrandum ammonet — ita illi uoluntas diuinitus non adiuta non sufficit —, ubi in ymno suo dieit: uotisque praestat sedulis sanctum mereri spiritum. Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii aliquid, ex quo iste commemorauit quod commemorandum esse declarat. non enim uoluntate tantum humana uisum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in me habitat peccatũ. Nam & ipse iob de peccatis suis non tacet.
Et utiq huic amico nr̃o merito placet humilitatẽ nullo modo iN
falsitatis parte ponendã. Vnde id qđ iob confitet᷑ quia uerax dĩ
cultor. est. ꝓculdubio ueracit̾ confitetur. Et ipse hilarius cum
locũ psalmi exponeret ubi scriptũ est spreuisti om̃s discedentes
a iustificationib tuis: ait. Si enĩ peccatores ds̃ sꝑneret. om̃s utiq
sꝑneret. qͥa sine peccato nemo est. Sed sꝑnit discedentes a se. quos
apostatas uocat. Uidetis quẽ admodũ ñ dixerit qͥa sine peccato nemo
fuerit. tanꝗ de p̃teritis loquens seo qđ sine peccato nemo sit
Unde qͥdem ut dixi non c̃tendo. quisqͥs enim ñ cedit iobanni apło
qͥ nec ipse ait. si dixerimꝰ qͥa peccatũ ñ habuimus sed ñ habemus.
catur. tanꝗ sufficiente naturȩ libero arbitrio. Immo ipse ꝑro ea

Expanded text:
quod in me habitat peccatum. Nam et ipse Iob de peccatis suis non tacet quod in me habitat peccatum. Nam et ipse Iob de peccatis suis non tacet et utique huic amico nostro merito placet humilitatem nullo modo in falsitatis parte ponendam; unde id quod Iob confitetur, quia uerax dei cultor est, procul dubio ueraciter confitetur. et ipse Hilarius, cum locum psalmi exponeret, ubi scriptum est: \'spreuisti omnes discedentes a iustificationibus tuis\', ait: si enim peccatores deus sperneret, omnes utique sperneret, quia sine peccato nemo est. sed spernit discedentes a se, quos apostatas uocat. uidetis quemadmodum non dixerit. quia sine peccato nemo fuerit, tamquam de praeteritis loquens, sed quod sine peccato nemo sit. unde quidem, ut dixi, non contendo ; quisquis enim non cedit lohanni apostolo, qui nec ipse ait: si dixerimus quia peccatum \'non habuimus\', sed non habemus, catur, tamquam sufficiente naturae libero arbitrio. immo ipse pro ea
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓbanda cogitatio quã ꝑuenire ad finẽ oꝑis ñ ꝑmittit. Sed aliud ÷
ñ habere peccatũ. aliud ñ oboedire desideriis eiꝰ. aliud ẽ. implere qͥ
p̃ceptũ ẽ. non concupisces: & aliud ÷ ꝑ quendã abstinentiȩ conatum
saltim id agere. qđ item scriptũ ẽ. post concupiscentias tuas non eas.
Nichil hoꝵ tamen scire se recte posse sine gr̾a saluatoris. Facere ẽ. ergo
iustitiã. in uero dĩ cultu cũ int̾no concupiscentię malo int̾na con.¬
flictatione pugnare. Perficere aut̃: omino aduersariũ non habere.
Nam qͥ pugnat: & adhuc ꝑiclitatur. & aliquando ꝑcutit᷑ etiam si
non sternitur. Qui aut̃ non habet aduersariũ: plena pace lȩtat᷑.¬
& ipse esse sine peccato uerissime dicit᷑ in quo nullũ habitat peccatũ.
ñ qui ꝑ abstinentiã mali oꝑis dicit. Iam non ego operor illud seo id

Expanded text:
inprobanda cogitatio, quam peruenire ad finem operis non permittit. sed aliud est inprobanda cogitatio, quam peruenire ad finem operis non permittit. sed aliud est non habere peccatum. aliud non oboedire desideriis eius; aliud est inplere quod praeceptum est: non concup i sces et aliud est per quendam abstinentiae conatum saltem id agere quod item scriptum est: post concupiscentias tuas non e a s, nihil horum tamen scire se recte posse sine gratia saluatoris. facere est ergo iustitiam in uero dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflietatione pugnare, perficere autem omnino aduersarium non habere. nam qui pugnat et adhuc periclitatur, et aliquando percutitur. etiamsi non sternitur; qui autem non habet aduersarium, plena pace laetatur. et ipse esse sine peccato uerissime dicitur, in quo nullum habitat peccatum. non qui per abstinentiam mali operis dicit: iam non ego operor illud, sed id