comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Simul obdorierunt: id ÷ simul mor¬
tui sunt. Nec resurgent quia somtio
ꝑ petuo in uoluti sunt. Contriti sunt
abaquis multis : in momĩto quasi binũ
extincti sunt. Sicuti linũ in monĩto
succiditur. & cito extinguitur : sic
illi inmonĩto mortui sunit & extuicti
sunt deterra. Ne memineritis o apłi¬
priorũ quȩ dixi: uidelio& uam factã
ame inmare & semitã in iordane. &
antiqua ne intueamnit. quia maiora
facturus sum ego. & uos ꝑme: quorũ
cõꝑatione p̃terita pauca uidicabunt᷑.
gentilium ubi non erat doctrina spũał
dabo flumina : scientiam uidelica ue¬
teris ⁊noui testam̃ti. Hec sunt noua :¬
bit me bestia agri: dracones cestru¬
tiones. qr dedi in deserto aquas & flu¬
midia inninio ut darem potũ popło¬
meo. Bestias appellat gentiles. qui
more bestiarum uiuebant ignorantes
creatorem : & ad orantes creaturã. Per
dracones qui uenenũ habent. & int̾¬
ficiunt. possumus intelligere homici¬

Expanded text:
« Simul obdormierunt, » id est simul mor« Simul obdormierunt, » id est simul mortui sunt. « Nec resurgent » quia somno perpetuo involuti sunt. « Contriti sunt » ab aquis multis in momento. « Quasi linum exstincti sunt. » Sicuti linum in momento succenditur, et cito exstinguitur: sic illi in momento mortui sunt, et exstincti sunt de terra. « Ne, memineritis » o ap quae dixi , videlicet viam factam a me in mari, et semitam in Jordane, « et antiqua ne intueamini, » quia majora facturus sum ego, et vos per me, quorum comparatione praeterita pauca judicabuntur gentilium, ubi non erat doctrina spiritualis, dabo flumina: scientiam videlicet Veteris et Novi Testamenti. Haec sunt nova bit me bestia agri dracones et strutiones quia dedi in deserto aquas flumina in invio ut darem potum popmeo. » Bestias appellat gentiles, qui more bestiarum vivebant ignorantes Creatorem, et adorantes creaturam . Per dracones, qui venenum habent et interficiunt, possumus intelligere homici
Abbreviated transcription (Latin):
filius m̃s incordib. hominuĩ predicati¬
one ura instruc̾ti. Ego dñs scs ur̃¬
Hec dicit dñs qui dedit filiis isrł uiam u
mari rubro & in aquis torrentib. id est
forcissimis semitã in iordane iudelicet
uel etiam in arnon: sicut dixit morses.
Quẽ ad modũ fecit in mari rubro. p̃bens
uobis iter ꝑsiccum mare : sic faci& na
torrentib arnon. Ipse enĩ qui dedit̃
inmari uiam. & in aquis iordanis semi¬
tam. uidelic& ut egressio ex egrpto.
& introitus in terram reꝓmissionis ha¬
humilitatẽ euangłii. expulitq demo¬
nes decordib hominũ quib. principa¬
bantur p̃bens uiam apłis & p̃dicatorib.
suis inmari. hoc ÷ inhoc mundo : ut
lib̾e possent p̃dicare. Ego eduxi qua¬
arigam de ȩgrpto. & equĩ. agmer
& robustum. Quadrigam & equum.
ꝓ multis quadrigis & equitib. dixit.
sicut agm̃ & robustum ꝓmultis agmi¬
nibus. & multitudine robustorum

Expanded text:
Filius meus in cordibus hominum, praedicatiFilius meus in cordibus hominum, praedicatione vestra instructis. « Ego Dominus « Haec dicit Dominus qui dedit » filiis Israel « viam in mari » Rubro, « et in aquis torrentibus, » id est fortissimis « semitam, » in Jordane videlicet, vel etiam in Arnon, sicut dixit Moses: « Quemadmodum fecit in mari Rubro, praebens vobis iter per siccum mare, sic faciet in torrentibus Arnon . » Ipse enim qui dedit in mari viam et in aquis Jordanis semitam, videlicet, ut egressio ex Aegypto et introitus in terram repromissionis hahumilitatem Evangelii, expulitque daemones de cordibus hominum quibus principabantur, praebens viam apostolis et praedicatoribus suis in mari , hoc est in hoc mundo, ut libere possent praedicare. « Ego eduxi quadrigam de Aegypto et equum, agmen et robustum. » Quadrigam et equum, pro multis quadrigis et equitibus dixit, sicut agmen et robustum pro multis agminibus et multitudine robustorum.
Abbreviated transcription (Latin):
÷ labium uniuersȩ terre: Quãtũ ad
altiorẽ intellectum attin&: hunic
mundũ significat qui adueniente dño
inoarne : in confusione peccatoꝵ positus
erat. Per uectes intelligamus reges &
principes potentesq. istius scł̃i: quia
sicut uectib. portatur aliquid sic illoꝵ
munimine ponpa huius mindi fere¬
batur Quantũ uero historico con¬
gruit intellectu. idõ dicit caldeos głan-¬
ces innauib. suis: quia habentes mul¬
ta ⁊ magna flumina peritissimi naute
existebant. Altiori autẽ intelligentia
ic circo hoc dicit : quia animas miseroꝵ
hominũ ꝑ fluctus istius mundi demo¬
nes qui ꝑeos intelliguntur. uagare
̃ifaciebant. Eropt̃ uos inquid o apłi filii
mei misi inbabilonẽ hoc ÷ in mundum
qui degebat inconfusionem perratorũ &
de traxi desuperbia potentes huiꝰ scłi
uniuersos. & demones etiã detraxi de
cordibus hominũ qui głabantur ex a¬
nimabus quas deceꝑant. ut per fidem
ꝑfectam & dilectionẽ certam regnet

Expanded text:
ersae terrae. Quantum ad altiorem intellectum attinet, hunc mundum significat, qui adveniente Domino in carne in confusione peccatorum positus erat. Per vectes intelligamus reges et principes potentesque istius saeculi, quia sicut vectibus portatur aliquid, sic illorum munimine pompa hujus mundi ferebatur. Quantum vero historico congruit intellectui, ideo dicit Chaldaeos gloriantes in navibus suis, quia habentes multa et magna flumina peritissimi nautae exsistebant. Altiori autem intelligentia, idcirco hoc dicit, quia animas miserorum hominum per fluctus istius mundi daemones, qui per eos intelliguntur, vagari faciebant. Propter vos inquit, o apostoli mei, misi in Babylonem, hoc est in mundum qui degebat in confusione peccatorum, et detraxi de superbia potentes hujus saeculi universos, et daemones etiam detraxi de cordibus hominum, qui gloriabantur ex animabus quas deceperant: ut per fidem perfectam et dilectionem certam regnet
Abbreviated transcription (Latin):
apłis alienus ds̃ ut gentes dicebant. Uox
on est qui demanu mea eruat aliqͥd :
hoc ÷ depotestate filu mei uel demea.
O ꝑabor salutẽ gentium : & quis auertoe:¬
id est quis destru& illud quod ego fece¬
ro: E uis ꝑatus est salutẽ gentium
nisi ipse quiurus Et as̃. Dullus.

Expanded text:
 alienus » Deus, ut gentes dicebant « vos« Non est qui de manu mea eruat » aliquid, hoc est de potestate Filii mei, vel de mea. « Operabor » salutem gentium « et quis avertet, » quis destruet « illud » quod ego fecero? Quis operatus est salutem gentium; nisi ipse qui verus est Deus? Nullus.
Abbreviated transcription (Latin):
uictimis tuis non głificastimẽ. Sepe qͥ¬
dem udebatur offerre dño olocausta.
sed non suscipiebat ipse: eo qđ cõmunia
eeñt. illi & idolis. Onõ offerebat ma¬
nu : & idolis in molabat corde. Aosi di¬
cera aliis uerbis. Arbitraris quidẽ
obtulisse te mͥ uictimas. & immolasse
arietes. Sed scias ame non. eẽ. suscep¬
tos. qr mͥ udolis cõmunes erant. Illũ¬
q. sensum repetit. dequo suꝑ dixit.
It quid mͥ offertis multitudinem uictima

Expanded text:
victimis tuis non glorificasti me. » Saepe quvictimis tuis non glorificasti me. » Saepe quidem videbatur offerre Domino holocausta, sed non suscipiebat ipse, eo quod communia essent illi et idolis. Domino auferebat manu, et idolis immolabat corde. Ac si diceret aliis verbis: Arbitraris quidem obtulisse te mihi victimas, et immolasse arietes: sed scias a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit de quo superius dixit: « Ut quid mihi offertis multitudinem victimar
Abbreviated transcription (Latin):
Sicuti iam superiuis dpximꝰ. dno sunt iaeb:
carnalis & spũalis. & duo sunt asrł. Et
ubi cũq. ponitur isrł. uł iacob. sine nomi¬
nis interp̃tacione. ut iacob electe mĩ.
& rectissime quẽ elegi: de spũali est
intelligendum. Nonme inuocasti inquit
iacob. Lossumus hoc referre ad illos
qui ante aduentũ dnĩ idola colueruit.
uł ad illos qui post dñi ascensionẽ crełe
noluerunt : ꝑmanentes in infidelitate
sua. Dicamus primũ de eis. qui ante
aduentũ dm̃ p̃uaricati sunt in idolis.
Sepe inuocauit isrł dñm: & exandiuit
eum. Illo autem tẽpore quando ista
loquebatur isaias expersona an
licet in uocasset ore: non inuocabat oꝑe.
Non inuocasti inquit me iacob. sicut in¬
uocandus eram. quia me inuocasti ore.
idola uero mente & oꝑe. Nec laboras¬
ti in me isrł: idt non feci laborare in
adquirenda p̃ciosa queque ad offeren¬
dum mͥ. uł non laborasti inme solũ mͦ
Non obtulisti mͥ ariecẽ olochausti tui. &

Expanded text:
Sicuti jam superius diximus, duo sunt Jacob, carnalis et spiritualis, et duo sunt Israel. Et ubicunque ponitur Israel vel Jacob sine nominis interpretatione, ut Jacob electe meus, et rectissime quem elegi, de spirituali est intelligendum. Non me invocasti, inquit, Jacob. Possumus hoc referre ad illos qui ante adventum Domini idola coluerunt, vel ad illos qui post Domini ascensionem credere noluerunt, permanentes in infidelitate sua. Dicamus primum de eis, qui ante adventum Domini praevaricati sunt in idolis. Saepe invocavit Israel Dominum et exaudivit eum. Illo autem tempore, quando ista loquebatur Isaias ex persona Domini, licet invocasset ore, non invocabat opere. Non invocasti, inquit, me, Jacob, sicut invocandus eram: quia me invocasti ore, idola vero mente et opere. Nec laborasti in me, Israel, id est, non feci laborare in acquirendo pretiosa quaeque ad offerendum mihi: vel non laborasti in me solummodo. « Non obtulisti mihi arietem holocausti tui, et
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ego feciterrã ut habitaretur ab
hominibus e celos extendi de super
eos quarietate astrorũ decoraui ut
morarent᷑ int̾ra custores dĩ. quid mirũ est
si filium meũ iustum regem misi inmundũ
ut mͥ adquireret multos filios ad optiuos:
Et quid mirũ si eum suscitaui amortuis.
ut sua morte om̃s lib̾ar& anexu mortis
qui om̃ib. qui uiulitit presto ut uitam
habeant: ¶go suscitaui eum adiusti¬
ciam subauditur ut sit saluator non solũ
iudȩor. sed etiam & gentium. Et om̃s uias
enis dirigã. id ÷ actiones & oꝑa. quatinꝰ:

Expanded text:
ergo ego feci terram ut habitaretur ab ergo ego feci terram ut habitaretur ab hominibus, et coelos extendi desuper, eosque varietate astrorum decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum est si Filium meum justum regem misi in mundum, ut mihi acquireret multos filios adoptivos? Et quid mirum, si eum suscitavi a mortuis, ut sua morte omnes liberaret a nexu mortis, qui omnibus qui vivunt praesto ut vitam habeant? « Ego suscitavi eum ad justitiam, » subauditur, ut sit salvator, non solum Judaeorum, sed etiam et gentium; « et omnes vias ejus dirigam, » id est actiones et opera, qua
Abbreviated transcription (Latin):
subauditur filium aequalem tͥ amulieri
beate uidelic& mariȩ quid parturis. qđ
non ex semine uiri suscepisti: Dequa
mator. Plastes grecum est: & dicitur for¬
mator siue plasmator. Plasmator eius dĩ
pater est: quia plasmauit eum in utero
uirginali. Uentura misteria int̾roga¬
te me o udei super filios meos subaudit᷑
adoptiuos. qui credituri sunt ꝑ filium
nem. Y ronce ista intelligenda sunt:
quȩ diximus. Ego feci terram: & hominẽ
suꝑ eam creaui. Alanus mex̧ cetenđunt
oȩlos. ut habitacio sit in eis angłorum.
& om̃i miliciȩ eorum cęlorum uidelicoe
Angłis & stellis mandam: hoc ÷ p̃cepi
quid agere debeant. Precepi angłis ut
me laudarent creatorem suum: & mi¬
nisteria sua implerent. Precepi soli ut
inlumin& terrã. cursum suum ꝑagens
in crecentis sexaginta quinq dieb. aquat¬
tuor horis: tendatq. ad occideñ. Si

Expanded text:
subauditur Filium aequalem tibi « et mulieri, » subauditur Filium aequalem tibi « et mulieri, » beatae videlicet Mariae, « Quid parturis » quod non ex semine viri suscepisti? De qua mator: plastes Graecum est, et dicitur formator sive plasmator. Plasmator ejus Deus Pater est, quia plasmavit eum in utero virginali. « Ventura » mysteria « interrogate me, » o Judaei, « super filios meos, » subauditur adoptivos, qui credituri sunt per Filium nem. Ironice ista intelligenda sunt, quae diximus. « Ego feci terram, et hominem super eam creavi. Manus meae tetenderunt coelos, » ut habitatio sit in eis angelorum, « et omni militiae eorum, » coelorum videlicet angelis et stellis « mandavi: » hoc est praecepi quid agere debeant. Praecepi angelis, ut me laudarent creatorem suum, et ministeria sua implerent. Praecepi soli, ut illuminet terram, cursum suum peragens in trecentis sexaginta quinque diebus et quatuor horis, tendatque ad occidentem. Si
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ quomͦ
illud actũ sit: humanȩ.  fragilitati
non conceaditur discutere.
Nonfum inquit dignus soluere eiꝰ corrigiã
calciam̃ti: hoc ÷ misteria utriusq. na¬
tiuitatis eius. enodare non ualeo. Ue
qui contra dicit sactori suo: testa desamus
terrȩ. Samus ciuitas est inqua pͥmũ
inuenta ÷ illa ars fingendorũ uascu¬
lorum. Et tale ÷ qđ dicit. cesta desamꝰ
terre : quasi dicer&. testa decestis t̾rȩ:
Fictori & figulo cõꝑatur ds̃ om̃ipotens:
quia ipse sua potentia formauit uni¬
Auersitatẽ istius mundi. Ue illi qui con¬
tradicit om̃ĩpotenti dõ fictori suo ali¬
quid: a quo ipse formatus ÷ desi chce¬
turũ incarne. contradioens uerbo omĩ¬
potentis dĩ. Num quid dicit lutum
figulo suo quid facis. & opus tuum
abiq manib edt: Sicut illa cesta uellutũ
non potest contradicere fictori suo dicens
hoc quod oꝑaris absq manib. est: sichu¬
mana creatura nequit resistere. conditori
suo. Ue qui dicit dõ patri. quid generas

Expanded text:
amen quomodo illud actum, humanae fragilitati non conceditur discutere. « Non sum inquit dignus solvere ejus corrigiam calceamenti , » hoc est mysteria utriusque nativitatis ejus enodare non valeo. « Vae qui contradicit fictori suo, testa de samiis terrae. » Samus civitas est, in qua primum inventa est illa ars fingendorum vasculorum. Et tale est quod dicit, testa de samiis terrae, quasi diceret testa de testis terrae. Factori et figulo comparatur Deus omnipotens, quia ipse sua potentia formavit universitatem istius mundi. Vae illi qui contradicit omnipotenti Deo factori suo aliquid, a quo ipse formatus est. Acsi diceturum in carne, contradicens verbo omnipotentis Dei. « Nunquid dicit lutum figulo suo: Quid facis? et opus tuum absque manibus est. » Sicut illa testa vel lutum non potest contradicere factori suo dicens, Hoc quod operaris absque manibus est: sic humana creatura nequit resistere conditori suo. « Vae qui dicit » Deo « Patri, Quid generas? »
Abbreviated transcription (Latin):
adme: nequaquã ultra tacebo. sed sicut
pariens dum inlucem ꝓfundit infantẽ
⁊ aꝑtũ facit quod prius cdausum uisce¬
ribus tenebatur : ita ego qđ diu tacui
sustinens miserias urãs. modo ꝓferam
& demonstrabo dolorẽ : & simulationẽ
quã semper habui super scelerib uestris
om̃e gram̃ eorum exsiccabo. Per mor¬
tes intelligamis principes. scribas. &
phariseos. ac sacerdotes. Per colles.¬

Expanded text:
ad me, nequaquam ultra tacebo: sed sicut ad me, nequaquam ultra tacebo: sed sicut pariens dum in lucem profundit infantem, et apertum facit quod prius clausum visceribus tenebatur: ita ego quod diu tacui sustinens miserias vestras modo proferam, et demonstrabo dolorem, et simulationem quam semper habui super sceleribus vestrisomne gramen eorum exsiccabo. » Per montes, intelligamus principes, scribas, et pharisaeos, ac sacerdotes. Per colles
Abbreviated transcription (Latin):
uir pͣliacor suscitabit zelum. hoc est
ultionem & ĩumndictã suꝑ iudeos inimicos
Suos: super fortitudinẽ & potentiam. ro¬
manorũ. hȩc quȩ leguntur in loco isto:
est intelligendũ. ut declementia sua &
mansuetudine. magna dicatur exire.
quando uindictã suscipit dehostib. suis
reuera non quo exeat: sed quia ita uidet᷑
illis dequib suscipitur. Comꝑatur autẽ
fortissimo p̃liatori: qui pugnat contra
aduersarios suos suscitat in animo suo malũ
telum & feruorẽ ulciscendi contra hostes
suos. Uociferabitur ⁊ clamabit. Aperte
expatre diabolo estis Et suꝑ inimicos
fuos uideos scilic&: confortabitur. Iacui
semꝑ silui: paciens fui: sicut pa riens
loquar. Quidã codicef habent parturi¬
ens: sed melius ÷ pariens. Loquitur uͦ
contra udeos. Et est sensus. Diu uos de¬
linquentes portaui ⁊ sustinui: expectans
utrũ mei memores essecis. Sed quia
non uultis agere pęnitentiã &̾ conuerti

Expanded text:
vir praeliator suscitabit zelum, » hoc est, vir praeliator suscitabit zelum, » hoc est, ultionem et vindictam, super Judaeos inimicos suos, super fortitudinem et potentiam Romanorum. Haec quae leguntur in loco isto, est intelligendum, ut de clementia sua et mansuetudine magna dicatur exire, quando vindictam suscipit de hostibus suis: non quod revera exeat, sed quia ita videtur illis de quibus suscipitur. Comparatur autem fortissimo praeliatori, quia pugnat contra adversarios suos, et suscitat in animo suo zelum et fervorem ulciscendi contra hostes suos. « Vociferabitur et clamabit » aperte ex patre diabolo estis . » « Et super inimicos suos, » Judaeos scilicet, « confortabitur. Tacui, semper silui, patiens fui, sicut pariens loquar. » Quidam codices habent parturiens, sed melius est pariens. Loquitur vero contra Judaeos, et est sensus: Diu vos delinquentes portavi et sustinui, exspectans utrum mei memores essetis. Sed quia non vultis agere poenitentiam et converti
Abbreviated transcription (Latin):
gi. Per cedar qui int̃pretatur tenebre:
significantur gentiles. qui intenebris
erroris & infĩdelitatis positi erant.
Sed post quã uener᷑ ad fidẽ. audientes
apłos cantare canticũ nouum euati
loco : nom̃ ÷ cinitatis in ꝑuincia palesti¬
nȩ sita. Significatur autẽ ꝑhoc qł gen¬
tium popłs desertus pͥus anoticia dĩ &
idolatriȩ errorib obligatus: ad laudes
dñi comuerta tur Neuertice montium
clamabunit. subaudis apłi & p̃dicato¬
res scĩ. excelsa cum uoce euangłium p̃di¬
cantes. De uertice montium clamat p̃di¬
cator quisq cum inculmine uirtutũ posi¬
tus terrena post ponens : tota mentis iti¬
tentione celestia contẽplatur & hoc qđ
uerbis p̃dicat. oꝑib. exornat. łlis &t̾alib.
dicitur. Suꝑ montem excelsum. id÷ suꝑ
culm̃ uirtutũ ascende qui euangelir as
sion. Ponent dnõ głam. subaudis apłi
& predicatores uiri. incordib subiectorũ

Expanded text:
gi. Per Cedar qui interpretatur tenebrae gi. Per Cedar qui interpretatur tenebrae significantur gentiles, qui in tenebris erroris et infidelitatis positi erant. Sed postquam venerunt ad fidem, audientes apostolos cantare canticum novum evangeloco, nomen est civitatis in provincia Palaestinae sita. Significatur autem per hoc, quod gentium populus desertus prius a notitia Dei, et idololatriae erroribus obligatus, ad laudes Domini convertatur. « De vertice montium clamabunt, » subaudis, apostoli et praedicatores sancti, excelsa cum voce Evangelium praedicantes. De vertice montium clamat praedicator quisque, quum in culmine virtutum positus, terrena postponens, tota mentis intentione coelestia contemplatur: et hoc quod verbis praedicat, operibus exornat. His et talibus dicitur : Super montem excelsum, id est, super culmen virtutum ascende, qui evangelizas Sion. « Ponent Domino gloriam, » subaudis, apostoli et praedicatores verbi, in cordibus subjectorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitam. Indomib habitabit cedar
Cedar filius fuit hismahelis : aquo & ꝓ¬
uncia nom̃ accepit. In qua ⁊sarrace.¬
ni habitant. Qui nequaquã sarraceni.
scd agar agareni debuissent nuncupa¬
ri qi Insmãhel aquo originẽ duxerunt
filtus fuit atgar ancille sare. Sed quia
ꝓcerto sciunt̃ se filios. eẽ. ancille ⁊ nori
lib̾ȩ : inꝓprie nom̃ lib̾tatis sibi asciuer̃.
non solum illi qͥꝰ gdar filio hismahe¬
lis originẽ dipxerunt. sed om̃s posteri
coꝵ qui exom̃ibus filiis hismabelis
ꝓcesserunt. quia duoderim duces
generauit. Et quantũ adlitterã aitin&:
gdar id ÷ sarrccui non indomib. habitait.
sed intentoriis & incabernaculis. Quantũ
ad altiorẽ intesligentiã : in domib. boc ÷
mn eccłais habitabit cedar ueniens adfi¬
dem ꝑ p̃dicationẽ apłorum: agens contͣ
confuetudmnẽ suam. ut qui insolitꝰ erat
habitars indomib habit& in xcłiis iã
fidelis existens. Potest ⁊ alit̾ intelli¬

Expanded text:
ad vitam. « In domibus habitavit Cedar, ad vitam. « In domibus habitavit Cedar, » Cedar filius fuit Ismaelis, a quo et provincia nomen accepit, in qua et Saraceni habitant . Qui nequaquam Saraceni, sed ab Agar Agareni debuissent nuncupari: quia Ismael a quo originem duxerunt, filius fuit Agar ancillae Sarae. Sed quia pro certo cognoscunt se filios esse ancillae, et non liberae, improprie nomen libertatis sibi asciverunt: non solum illi qui a Cedar filio Ismaelis originem duxerunt, sed omnes posteri eorum qui ex omnibus filiis Ismaelis processerunt, quia XII duces generavit. Et quantum ad litteram attinet, Cedar, id est Saraceni, non in domibus habitant, sed in tentoriis et in tabernaculis. Quantum ad altiorem intelligentiam, in domibus, hoc est, in ecclesiis habitabit Cedar, veniens ad fidem per praedicationem apostolorum, agens contra consuetudinem suam, ut qui insolitus erat habitare in domibus, habitet in ecclesiis, jam fidelis exsistens. Potest et aliter intelli
Abbreviated transcription (Latin):
descenditis in mare istius scłi: & plenitu¬
do eiꝰ id ÷ homines habitantes in eo insulȩ:
hoc est diuerse gentes. diuerseq eccłiȩ : &
habitatores earũ insularũ. Laudate dnm:
cantate canticũ nouũ euangłice pdicatio
nis. Ieu&e desertũ. hoc ÷ popłs gentiũ
& ciuitates eiꝰ uocem suam: qui desertus
⁊ delictus erat adõ ꝓpt̃ idolatriam. Qui¬
dam codices hab̾ent lȩcetur desertum
quidã laud& desertum. quidã etiã suble¬
uet̾. Sed istud imũ non conuenit. Si di¬
xerimus letetur : erit sensus. Lȩtetur
desertũ : quia redemit illum diĩs demor¬
te aduitam. Si dixerimus laud& : erit
sensus. Laud& desertũ creatorem suum.
qui eum redemit deuinculispecatorum
& adoptaint infilium. Sed ex his om̃ib.
melius ÷ ut dicamus leu&. Lȩuoe ergo
desertũ. hoc ÷ gentilitas uocem suam: &
in sulȩ eus ad laudandum dnm. gau¬
dens se ereptã de infidelitate adfidem.
de tenebris aduerã lucem. & de morte

Expanded text:
descenditis in mare istius saeculi, et plenitudescenditis in mare istius saeculi, et plenitudo ejus, id est, homines habitantes in eo. Insulae, hoc est, diversae gentes diversaeque ecclesiae, et habitatores earum insularum, laudate Dominum, cantnis. « Levet desertum, » hoc est, populus gentium « et civitates ejus » vocem suam, qui desertus et derelictus erat a Deo propter idololatriam. Quidam codices habent laetetur desertum, quidam laudet desertum, quidam etiam sublevetur. Sed istud unum non convenit. Si dixerimus laetetur, erit sensus: Laetetur desertum, quia redemit illud Dominus de morte ad vitam. Si dixerimus laudet, erit sensus: Laudet desertum creatorem suum, qui eum redemit de vinculis peccatorum, et adoptavit in filium. Sed ex his omnibus melius est ut dicamus, levet. Levet ergo desertum, hoc est gentilitas, vocem suam, et insulae ejus ad laudandum Dominum, gaudens se ereptam de infidelitate ad fidem, de tenebris ad veram lucem, et de morte
Abbreviated transcription (Latin):
debeant. euangłii se quentia manifestant.
Qui dẽscenditis in quid in mare. & nauiga¬
tis illud. Apłi inlittore iuxta mare ge¬
nesar. recia sua reficiebant: quando adũo
uocati sunt. Et post ascensionẽ dnĩ per
aduersa maria transier̃ ad gentes: qͥdã¬
A inerłm usq illiricũ predicauer̃ euari¬
głium. & usq. ispaniam : capientes in
breui tẽpore sua p̃dicatione multa ge¬
nera hominũ. ipsam quoq romanȩ urbis
potentiam : ut impleretur illud qđ dt̃s
eis dixit. Uenite post me: & faciam uos
piscatores hominũ. uł etiam ꝑ mare
possumus intelligere hunc mundũ: IN
quẽ illi des cenderunt audientes ad dĩo
I te in mundum uniuersum: p̃dicate euan¬
głium. Illi autẽ euntes descenderurit
in mare: hoc ÷ inmundũ gentium ubi
sustinuer᷑ tempestates ꝑsecutionũ ⁊ ꝓcel¬
las tribulationis. Plenitudinem istius
maris: appellat homines. Insulas uero
diuersitates gentium eccłiarũ. opopłi qui

Expanded text:
debeant, Evangelii sequentia manifestant. debeant, Evangelii sequentia manifestant. Qui descenditis, inquit, in mare, et navigatis illud . Apostoli in littore juxta mare Genesar retia sua reficiebant, quando a Domino vocati sunt. Et post ascensionem Domini per adversa maria transierunt ad gentes alem usque Illyricum praedicaverunt Evangelium, et usque Hispaniam, capientes in brevi tempore sua praedicatione multa genera hominum ipsam quoque Romanae urbis potentiam, ut impleretur illud quod Dominus eis dixit: « Venite post me, et faciam vos piscatores hominum. » Vel etiam per mare possumus intelligere hunc mundum, in quem illi descenderunt, audientes a Domino: « Ite in mundum universum, praedicate Evangelium . » Illi autem euntes descenderunt in mare, hoc est, in mundum gentium, ubi sustinuerunt tempestates persecutionum, et procellas tribulationis. Plenitudinem istius maris appellat homines, insulas vero diversitates gentium ecclesiarum. O populi qui
Abbreviated transcription (Latin):
sum ꝑꝓpħas denatiuitate mea. dep̃da¬
catione. de miraculis meis. depassione.
de resurrectione uniuersa conpleta s̃.
Nunc autẽ adnuntio uobis nona. uocatio¬
nem gentium. repbationẽ uidȩorum. &
subuersionẽ hierłm. Antequã oriant᷑.
auditã uobis faciam. Idõ ad nuntio
uobis noua ut quẽad modum pͥora cer¬
nitis reb expleta sic & ea quȩ nunic
p̃dico. credatis. eẽ. uentura. Cantate
dño canticum nouum. Qui sunt isti
euangłica p̃dicatio est. Precipit᷑ autem a¬
postolis sẽĩs & p̃dicatorib sc̃is ut cantent
canticũ nouum : doctrinã scilic& euangłu
p̃dicent nequa qũa inuetustate littere.: sed
in nouitate sps. Nec solum inueteri instru¬
usq ad extrema tersȩ. hoc ÷ uniuerso
mundo admncient laudẽ natiuitatis eius:
passionis. resurrectionis. ascensionisq ad
celos. Qui descenditis in mare &eple¬
nitudo eius. in sulȩ & habitatores earũ.
subaudis cantate canticũ nouum. laudesq.
eiis narrate. Qui sunt illi qui canere

Expanded text:
as de nativitate mea, de praedicatione, de miraculis meis, de passione, de resurrectione, universa completa sunt. Nunc autem annuntio vobis nova, vocationem gentium, reprobationem Judaeorum, et subversionem Hierusalem. « Antequam oriantur, audita vobis faciam. » Ideo annuntio vobis nova, ut quemadmodum priora cernitis rebus expleta: sic et ea quae nunc praedico, credatis esse ventura. « Cantate Domino canticum novum. » Qui sunt isti evangelica praedicatio est. Praecipitur autem apostolis sanctis et praedicatoribus sanctis, ut cantent canticum novum, doctrinam scilicet Evangelii praedicent nequaquam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri instru universo mundo annuntient laudem nativitatis ejus, passionis, resurrectionis, ascensionisque ad coelos. « Qui descenditis in mare, et plenitudo ejus, insulae et habitatores earum, » subaudis cantate canticum novum, laudesque ejus narrate. Qui sint illi qui canere
Abbreviated transcription (Latin):
ec dicit dñs xp̃o meo cr̃mo cuius
app̃hendi dexterã. ut subiciam an¬
te faciem eiꝰ gentes babilomios. Malde¬
os. egyptios. medos. caeterasq incircuitu
suo. Et dorsa regũ uertam: ad fugiendũ
ante eum. A ulti reges dorsa uerterunt
ante eum : dño illi tribuente auxilium.
int̾̃pretatur unctus. Antiquitꝰ enim
in popło idȩorũ quẽ admodum apud
romanos dpdema faciebant.
regem. Sic crismate ꝑuncti efficiebant᷑
reges & sacerdotes ut aaron amorse.
& dauid a samuel. Quare gͦ appellat᷑
cĩrus xp̃c cum non sit ꝑunctus deoleo
benedictionis: Quia dignitas imperi
hos ⁊ regi suo. ¶ apiam coram eo
ianias : & porte ciuitatis non daudentur.
miliabo. hoc ÷ babilomos & cbaldeos. qui
głiosi habebantur in toto mundo. Por¬
tas aereas conteram ante te o cr̃re: &
uectes ferreos confringam. Quȩ ciui.¬
cas illi non patuit inquitꝰ beatꝰ hieroni¬
mus : quis non regum cerga subiecit illi:
qui muri prius in expugnabiles. Nora

Expanded text:
o meo Cyro, cujus apprehendi dexteram ut subjiciam ante faciem ejus gentes, » Babylonios, Chaldaeos, Aegyptios, Medos, caeterasque in circuitu suo, « et dorsa regum vertam » ad fugiendum ante eum. Multi reges dorsa verterunt ante eum, Domino illi tribuente auxilium. interpretatur unctus. Antiquitus enim in populo Judaeorum, quemadmodum apud Romanos diadema faciebanregem. Sic chrismate peruncti efficiebantur reges et sacerdotes, ut Aaron a Mose, et David a Samuel. Quare ergo appellatur Cyrus christus, cum non sit perunctus de oleo benedictionis? quia dignitas imperiahoc est, regi suo: « et aperiam coram eo januas, et portae civitatis non claudentur. miliabo, » hoc est Babylonios et Chaldaeos, qui gloriosi habebantur in toto mundo. « Portas aereas conteram » ante te, o Cyre, « et vectes ferreos confringam. » Quae civitas illi non patuit inquit beatus Hieronymus? Quis non regum terga subjecit illi? Qui muri, prius inexpugnabiles, non
Abbreviated transcription (Latin):
ia cos. hoc est ut supplanta uitia. sicut
& ille fecit. Et hic. id est ille alius scrib&e̾.
nouo głict᷑ se militẽ eẽ xp̃i. Quidã codi¬
ces habent: scriba manusua dño. Sedbea¬
tus ieronimꝰ. diũ dicit scđm hebraicã ueri
aꝑtius est dicere. scrib& dm̃ sum miles
quia scrib& manu sua dño. Iam̃ si dixeri¬
mus dño. erit sensus ut scribat dño quod
xp̃ianus est. qͦd fidẽ eius habo sic̃ egre¬
gius p̃dicator suarũ in capite epistolarõ
&e fine dicit. Paulus seruus iħu xp̃i. uoca¬
tus apłs. Et. ego paulus seruus iħu xp̃i:
scripsi hȩc mea manu. Et in nomine is¬
rael assimilabit᷑ quilib& illoꝵ. ut qͦd ñ

Expanded text:
Jacob, » hoc est ut supplantet vitia, sicut Jacob, » hoc est ut supplantet vitia, sicut et ille fecit. « Et hic, » id est ille alius, « scribetnovo glorietur se militem esse Christi. Quidam codices habent: Scribet in manu sua Domino; sed beatus Hieertius est dicere: scribet Domini sum miles, quam scribet manu sua Domino. Tamen si dixerimus Domino, erit sensus ut scribat Domino quod Christianus est: quod fidem ejus habet, sicut egregius praedicator suarum in capite epistolarum et fine dicit: Paulus servus Jesu Christi, vocatus apostolus. Et ego Paulus servus Jesu Christi scripsi haec mea manu. « Et in nomine Israel assimilabitur » quilibet illorum, ut quod non
Abbreviated transcription (Latin):
credentes. qui iam firmati radicib iuiridi¬
catem & ipsi plenã possident. Per salicẽ quȩ
infructuosa est &cito accrescit. maxcime
si uixta preq̃luentes aquas sita sit. hoc est
si hinc inde a quis uallat᷑. & quȩ etiã si sũ¬
pta fuerit in cibo ł potu. sic̾ physici dicutit.
sterilẽ reddit a quo sumit᷑ : significat᷑ ge¬
ntilitas quȩ sterilis ante aduentũ dñi
extitit a fructib bonorũ oꝑum. sed postea
aquas doctrinȩ euangelicȩ iuaxta se ha¬
bens. quȩ antea infructuosa erat quasi
contra naturã ꝓtulit fructũ uirtutũ.
Possumus etiã ꝑherbas & salices geminã
uocationẽ intelligere. gentiũ uidelicoe
aciudeorũ. ut ꝑherbas intelligamus
multitudinẽ gentiũ uenientiũ ad fidẽ.
p̃dicantib apłis cito creuit. Iste sub aud
unus credens & fidelis: dic&e. Dñi ego sũ
ab illo sũ redẽptus. Et ille aliꝰ fidelis. uo¬
cabit peccatores ad poenitentiã in nõie

Expanded text:
credentes, qui jam firmati radicibus viridicredentes, qui jam firmati radicibus viriditatem et ipsi plenam possident. Per salicem quae infructuosa est et cito accrescit, maxime si juxta praeterfluentes aquas sita sit, hoc est si hinc inde aquis vallatur, et quae etiam si sumpta fuerit in cibo vel potu, sicut physici dicunt, sterilem reddit a quo sumitur significatur gentilitas, quae sterilis ante adventum Domini exstitit a fructibus bonorum operum: sed postea aquas doctrinae evangelicae juxta se habens, quae antea infructuosa erat, quasi contra naturam protulit fructum virtutum. Possumus etiam per herbas et salices geminam vocationem intelligere gentium, videlicet ac Judaeorum: ut per herbas intelligamus multitudinem gentium venientium ad fidem, praedicantibus apostolis cito crevit. « Iste, » subaudis unus credens et fidelis, « dicet: Domini ego sum » ab illo sum redemptus. « Et ille » alius « fidelis vocabit » peccatores ad poenitentiam « in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ doctrinã ueteris & noui testam̃ti.
super sicientẽ gentilitatem : & fluenta
diuinoꝵ eloquioꝵ super aridam.
Gentilitas quȩ erat siciens. ipsa erat &¬
arida: quia non habebat humorẽ dilet¬
miraculis. uł scriptis in lumina¬
ti : adfidem uenerunt. uł futuri sunt
usque ad extremi iuditii diem. Super
quando inbaptismate. & per inpositio¬
nem manum epõrum. gram̃ sp̃s sui
ei tribint. Benalictionẽ etiam fudit
super stirpem corum: quia nisi ipse
illustrass&e corda gentium. incassum
expenderent p̃dicationem suam. Nlisi enĩ
dñs cor illustrauerit. auditoris inuanũ
laborat lingua doctoris. Et germina¬
bunt uter herbas. quasi salices uyxta
p̃ter fluentes aquas. Herba: iuriditate
gaud& Illi gͦ qui renouantur inbaptisma¬
te & benedictionem dñi merentur acciꝑe.
herbis iurentib. comparantur : quia ha¬
bentes uiriditatem fidĩ bonorũq. oꝑum :
germinabunt fructus bone oꝑationis int̾

Expanded text:
hoc est doctrinam Veteris et Novi Testamenti « hoc est doctrinam Veteris et Novi Testamenti « super sitientem » gentilitatem « et fluenta » divinorum eloquiorum « super aridam. » Gentilitas quae erat sitiens, ipsa erat et arida: quia non habebat humorem dilecmiraculis, vel scriptis illuminati ad fidem venerunt, vel futuri sunt usque ad extremi judicii diem. Super fudit, quando in baptismate et per impositionem manuum episcoporum gratiam Spiritus sui ei tribuit. Benedictionem etiam fudit super stirpem eorum, quia nisi ipse illustrasset corda gentium, incassum expenderent praedicationem suam. Nisi enim Dominus cor illustraverit auditoris, in vanum laborat lingua doctoris. « Et germinabunt inter herbas, quasi salices juxta praeterfluentes aquas. » Herba viriditate gaudet; illi ergo qui renovantur in baptismate, et benedictionem Domini merentur accipere, herbis virentibus comparantur: quia habentes viriditatem fidei bonorumque operum, germinabunt fructus bonae operationis inter
Abbreviated transcription (Latin):
interrã reꝓmissiomis̃. sed cadauera eor
supius de isrł & iacob carnali: nunc
autem alloquitur chorũ apłorum. &
credentes ex iudeis. cum pͥuilegio uo¬
nunis : & dignitate honoris. Et nune
ochorus apłorum: quia isrł carnalis
in infidelitate ꝑman&. & nonuubt me au¬
dire. Tu quies seruus m̃s. electus meus.
audi mandata mea: & oꝑe adimple.
ec dicit dñs faciens te incorꝑe. & for¬
mans te manima. ab utero auxiliator
tuus : qu̾ cũ nan. esses fecite. Noliti¬
mere secrue ms iacob: & rectissi me quẽ
elegi. Dicit beatus hieronimus qi̾ isrł¬
scłm ꝓprietatẽ hebreȩ linguȩ. ꝓpͥe
rectus siue rectissimus : interp̃tatur.
Hoc autem qđ uir uidens dm̃ dicit᷑. non
inscriptione litterarũ ÷: sed insorio
uocis consistit. Unde qđ hic dicitur.
noli timere serue m̃s iacob & rectissime
quẽ elegi : tale est acsi diceretur. &
isrł quem elegi. Effundam enim aqͣm.

Expanded text:
in terram repromissionis; sed cadavera eorum in terram repromissionis; sed cadavera eorum superius de Israel et Jacob carnali: nunc autem alloquitur chorum apostolorum et credentes ex Judaeis, cum privilegio nominis et dignitate honoris. Et nunc, o chorus apostolorum, quia Israel carnalis in infidelitate permanet et non vult me audire, tu qui es servus meus, electus meus, audi mandata mea et opere adimple. « Haec dicit Dominus faciens te » in corpore « et formans te » in anima, « ab utero auxiliator tuus » quia cum non esses feci te. « Noli timere, serve meus Jacob et Rectissime, quem elegi. » Dicit beatus Hieronymus, quia Isr Hebraeae linguae proprie rectus, sive rectissimus, interpretatur. Hoc autem quod vir videns Deum dicitur, non in scriptione litterarum est, sed in sono vocis consistit; unde quod hic dicitur: Noli timere, serve meus Jacob et Rectissime, quem elegi: tale est ac si diceretur: et Israel quem elegi. « Effundam enim aquam, »
Abbreviated transcription (Latin):
debueram quod non fecerm: & argue me.
boni fecisti : ne si ego coepero loqui. di¬
cas quod ꝓpt̾ mea multiloquia nequeas
responde. Pater tuus primus pecra¬
uit: & inter pretes tui p̃uaricati sunt
mme. Later eorum uł abraham intelli¬
gendus ÷ qui parauit dulntans in rep¬
missionem. & petens signum : uel om̃ĩs
ille popłs qui mortuus est in deserto
peccado contra dñm. Interp̃tes autem
dicuntur : quasi interpartes. qui inter
duos discurrunt pacẽ ferentes. quos ia
hoc loco moisen. & aarori. possumus ioi¬
telligere qui p̃uaricati sunt ad aquas
contradictionis : hoc ⁊̃ auoluntate ddĩ
recesserurit. Et contaminaui pͥncipes
scõs: ĩd÷ contamiriari ꝑmisi morsea
&̾ aarora. Quos id circo contaminasse se¬
dicit : quia terrĩ reꝓmissionis non idi¬
traueruait. Qedi adint̾nitionẽ iacob:
hoc ÷ adinterfectionem. Et isrł ina
blasphemiam: ut millus p̃ter duos ex
lis qui degypto egressi sunt. intrarent

Expanded text:
debueram quod non fecerim, et argue me. debueram quod non fecerim, et argue me. boni fecisti, ne si ego coepero loqui dicas, quod propter mea multiloquia nequeas respondere. « Pater tuus primus peccavit, et interpretes tui praevaricati sunt in me. » Pater eorum vel Abraham intelligendus est, qui peccavit dubitans in repromissione, et petens signum: vel omnis ille populus qui mortuus est in deserto peccando contra Dominum . Interpretes autem dicuntur, quasi inter partes, qui inter duos discurrunt pacem ferentes: quos in hoc loco Mosen et Aaron possumus intelligere, qui praevaricati sunt ad aquas contradictionis , hoc est, a voluntate Dei recesserunt. « Et contaminavi principes sanctos, » id est contaminari permisi Mosen et Aaron. Quos idcirco contaminasse dicit, quia terram repromissionis non intraverunt. « Dedi ad internecionem Jacob, » hoc est ad interfectionem. « Et Israel in blasphemiam, » ut nullus, praeter duos ex his qui de Aegypto egressi sunt, intraret
Abbreviated transcription (Latin):
Ic lices indeatur tibi quod holochausta
i uictimȩ atq incensa quȩ offers pla¬
ceant michi. nec delector ineis: quia
aabuc inuetustate perrati ꝑmanes. non
uis transire ad nouitatẽ euangłii.
go sum. ego ipse qui deleo iniquitates
tuas ꝓpt̾ me : & pecatoꝵ tuorũ ultra¬
nen recordabor. Alloquitur mͦ iudeos
ã ortatur adpenitentiam : ꝓmittens eis
ueniam delictoꝵ. Ego sum inquã pius
⁊ misericors. qui delebo iniquitates tu¬
as. Si penitentiã egeris: ꝓpter me nox
ꝓpt̃ te. Et peccatorũ tuorũ ultra non
recordabor: postquã fructus dignos
penitentiȩ feceris. Reduc me initio¬
riam :  iudicemur simul. Hoc est
recordare omĩum bonorum quȩ tibifeci:
quomodo edixii te dedomo seruitutis.
& ĩntroduxi interram om̃ib. mehiorem.
insignis ⁊ miraculis. & potentia mag¬
na &e quẽ admodum aeleui a facie tua
gentes multas ⁊ fortes. Q iudicemur
simul: id÷ discernanus quid faare tͥ

Expanded text:
Et licet videatur tibi quod holocausta Et licet videatur tibi quod holocausta et victimae atque incensa quae offers placeant mihi: nec delector in eis, quia adhuc in vetustate peccati permanens, non vis transire ad novitatem Evangelii. « Ego sum, ego ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me: et peccatorum tuorum non recordabor. » Alloquitur modo Judaeos et hortatur ad poenitentiam, promittens eis veniam delictorum. Ego sum, inquit, pius et misericors, qui delebo iniquitates tuas si poenitentiam egeris, propter me, non propter te. Et peccatorum tuorum ultra non recordabor, postquam fructus dignos poenitentiae feceris. « Reduc me in memoriam, et judicemur simul. » Hoc est recordare omnium bonorum quae tibi feci, quando eduxi te de domo servitutis, et introduxi in terram omnibus meliorem in signis et miraculis et potentia magna, et quemadmodum delevi a facie tua gentes multas et fortes. Et judicemur simul, id est, discernamus quid facere, tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ad offerendũ michi: quia non placebant
oelis maiestatis meȩ. eo qđ cõmutna
.eeñt. idolis. Uerumptam̃ seruire
me fecisti i peccatis tuis. Seruire fa¬
cimus dm̃ omĩpocentẽ inpeccatis nr̃is.
quando uolumus conuerti abiniquita¬
tibus. & ille pius & misericors: expec¬
tat nos adpenitentiam. Prebiustimͥ
laborem i iquitatib. tuis. ĩd est
sensus. Lotest hoc ⁊ adiudeos referri:¬
qui post dñi ascensionẽ noluerunt conũti.
& ad eos qui huc usq inifidelitate ꝑma¬
nentes: sacrificium uerum qđ iam im¬
pletũ est infigura ad huc tenent : &omĩa
que offerre dnõ udentur. ꝓ nichilo qu¬
cunt᷑. Lic&̾ idolis non immolent ea. Di¬
cit gͦ añs iacob &̃ israheli: carnaliter
argenti. Nonme muocasti iacob: nec la¬
borasti imine isrł. Et est sensus. Bestis
agri Araconib structionibus. hoc est
gentilib me laudantib: tu nequaquã
me inuocare uoluisti nec laborat: n
peccatũ negationis penitentia deleres

Expanded text:
ad offerendum mihi, quia non placebant ad offerendum mihi, quia non placebant oculis majestatis meae, eo quod communia essent idolis: « Verumtamen servire me fecisti in peccatis tuis. » Servire facimus Deum omnipotentem in peccatis nostris, qui nolumus converti ab iniquitatibus, et ille pius et misericors exspectat nos ad poenitentiam. « Praebuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis. » Idem est sensus. Potest hoc et ad Judaeos referri,qui post Domini ascensionem noluerunt converti, et ad eos qui hucusque in infidelitate permanentes, sacrificium verum quod jam impletum est, in figura adhuc tenent, et omnia quae offerre Domino videntur, pro nihilo ducunt, licet idolis non immolent ea. Dicit ergo Dominus Jacob et Israeliti carnaliter agenti: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel. Et est sensus: Bestiis agri, draconibus, struthionibus, hoc est gentilibus me laudantibus, tu nequaquam me invocare voluisti, nec laborare ut peccatum negationis poenitentia deleres.
Abbreviated transcription (Latin):
molos : Non enĩ uult as̃ partem: sedto¬
tum. Nec delectatur sacrificio carnali
sei spũalis : dequo psalmista dicit. Sa¬
crificium dõ sps̃ contribulatus: cor con¬
tritum ⁊humiliatũ ds̃ nonspernit.
orte seruire feci moblacione: uec
laborem tͥ prebu int̾iure. Erecepit dñs offerri sibi oblaciones
&̾ offerri thus ꝑsingula sabbata. Quare
gͦ nuxec ista dicitꝰ Ac si dicerae alus
uerbis. Idõ nonte  seruire. quia noti
exequisiui ate p̃ciosum quippiam ut
in p̃paranctis eis laborare te facerem.
uł etiam idõ nonfeci te seriure: qe̾
suscipiebam sacrificia tua. Non emisti
michi argento calamũ. & adippe uic¬
timarũ tuarum non in ebriasti me. id ÷
nonsum delectatus. Calamus. surculꝰ
est aromaticae. Ihus autem & calamũ
ꝓ om̃ib. pigm̃tis posuit. Non emisti ia¬
quit arggento calamũ : hoc est nona
p̃cepi tibi dare aurũ aut argentum
tuum. ut emeres ex inde uaria genera
& p̃ciosa odoram̃torum & pigm̃torũ

Expanded text:
 » Non enim vult Deus partem, sed totum. Nec delectatur sacrificio carnali, sed spirituali de quo Psalmista dicit: « Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit . » « Non te servire fecit in oblatione, nec laborem tibi praebuit in thure. » Praecepit Dominus offerri sibi oblationes, et offerri thus per singula sabbata. Quare ergo nunc ista dicit? Ac si diceret aliis verbis: Ideo non te feci servire, quia non exquisivi a te pretiosum quippiam, ut in praeparandis eis laborare te facerem. Vel etiam ideo non feci te servire, quia suscipiebam sacrificia tua. « Non emisti mihi argento calamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me, » id est, non sum delectatus. Calamus, surculus est aromaticus. Thus autem et calamum pro omnibus pigmentis posuit. Non emisti, inquit, argento calamum, hoc est, non praecepi tibi, dare aurum et argentum tuum, ut emeres exinde varia genera et pretiosa odoramentorum et pigmentorum
Abbreviated transcription (Latin):
sed aliduigmã at& sacerdotium eorum
uã excinstioni ꝓximũ nonc̾triuit. neq
extinexit. sed uocanit om̃s ad peniten¬
eii: quando redd& unicuiq scđm oꝑasua.
Indie enĩ iudicii sola filii ꝑsona appart¬
bit. & qui dap̃natus ÷ in uiste reddet u¬
pore semper hylaris: semꝑq iocundus
extitit. Donec ponat in terra uidicium.
hoc ÷ indic iudicit: suꝑ terrenos homi¬
nes. Et legẽ eius: insule expectabunt
Manifestius habetur in .lxx. interpretib.
& in nomine eiꝰ gentes sperabunt. Lȩ¬
gem non debemus acciꝑe legem mor̃si
sed leggem euangłii. Quare insulȩ
gentes uocentur : suꝑius dictum est.
ec dicit dñs ds̃ creans celos cũ non eẽnt.
&̃ extendens habitationẽ angłorum:
firmans terra super tenuissimũ elem̃¬
tum. & que germinantur exea. subau¬
dis creans. dans flatũ hoc ÷ animam
popło: qui ÷ suꝑ eam. De hoc flatu.
dicitur ingenesi. Quia insufflauit

Expanded text:
sed alienigenam et sacerdotium eorum sed alienigenam et sacerdotium eorum jam exstinctioni proximum non contrivit, neque exstinxit, sed vocavit omcii, quando reddet unicuique secundum opera sua. In die enim judicii sola Filii persona apparebit. Et qui damnatus est injuste, reddet upore hilaris, semperque jucundus exstitit. « Donec ponat in terra judicium, » hoc est, in die judicii super terrenos homines. « Et legem ejus insulae exspectabunt. » Manifestius habetur in Septuaginta interpretibus: Et in nomine ejus gentes sperabunt legem. Non debemus accipere legem Moysi, sed legem Evangelicam. Quare insulae gentes vocentur, superius dictum est. « Haec dicit Dominus Deus creans coelos » cum non essent, « et extendens » habitationem angelorum. « Firmans terram » super tenuissimum elementum, « et quae germinantur ex ea, » subaudis creans, « dans flatum » hoc est, animam, « populo qui est super eam. » De hoc flatu dicitur in Genesi, quia « insufflavit
Abbreviated transcription (Latin):
sonã subaudis in iudicio: sed iustũ iudicium
uidicabit. Neq audietur foris uox eiꝰ fubau¬
dis auidea uel galilea. Lica enĩ legamus
p̃dicasse eum & ad ꝓpinquasse cerminos
trri & sydonis & cesarcȩ philippi. quę
ciuitates erant gentium: nusquã inue¬
nimus scriptum ingressum. eẽ. incunta¬
tes uł regionss sed in iudea & galilea
& maxime circa hicrłm. Calamũ quas¬
satum non conter&: & li nũ fumigans
non extinguae. Per calamũ qui extrin¬
secus est uitidus & intritisecus uaciuis.
possumꝰ intelligere regnũ iudcorum.
qđ inscribis & phariseis extrinsecus ꝑ
sunul ationẽ inicidum erat. intrinsecus
autẽ uacuum aboro oꝑx̧. Uel etiam
nitidum. quia idola noncolebat illo
intempore:. sed uacuum qũ fidem nori
habebat. Per linũ fumigans ex quo
sacerdotalia uestim̃ta fiebant. significat᷑
sacerdotium iudeoꝵ quod iã deficiebat¬
& quasi fumigabat. Ueniens gͦ daĩs &
inueniens regnũ uideorũ conquassatũ.
iam t̾nim regens exse non habebant

Expanded text:
 judicium judicabit. « Neque audietur foris vox ejus, » subaudis a Judaea vel Galilaea. Licet enim legimus praedicasse eum et appropinquasse terminis Tyri et Sidonis et Caesaraeae Philippi, quae civitates erant gentium, nusquam invenimus scriptum ingressum esse in civitates vel regiones: sed in Judaea et Galilaea, et maxime circa Hierusalem. « Calamum quassatumnon exstinguet. » Per calamum, qui extrinsecus est nitidus et intrinsecus vacuus, possumus intelligere regnum Judaeorum: quod in scribis et pharisaeis extrinsecus per simulationem nitidum erat, intrinsecus autem vacuum a bono opere. Vel etiam nitidum, quia idola non colebat illo in tempore: sed vacuum quia fidem non habebat. Per linum fumigans ex quo sacerdotalia vestimenta fiebant, significatur sacerdotium Judaeorum, quod jam deficiebat, et quasi fumigabat. Veniens ergo Dominus, et inveniens regnum Judaeorum conquassatum jam enim ex se regem non habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
quã nesciunt : id ÷ ducã eos ad fidẽ meã
ut credant inme : quem antea ignorabant.
Insemitis quas ignorauerunit : ambulare
eos faciam. hȩ semitȩ: ꝓpħȩ intelliguntur.
Sicut enĩ ꝑ semitã per uenitur adiuam: sic nos
ꝑdicta ꝓpłiarum & exempla. per uenimus
ad xp̃m : quia ibi continetur natiuitas.
passio. resurrectio. & ascensio eiꝰ: ac uocatio
nra. Ponam tenebras corã eis inlucem.
& praua in recta. id ÷ coram gentilibus
in lucẽ ueram & cognitionem dĩ om̃ipoten¬
tis. Et praua subaudis corda eorum.
ponã inrecta. Parua & tortuosa corda
gentilium conuersa sunt in recta: ut
legentes dicta ꝓpħarum intelligant quȩ
ibi continentur. & oculis cordis dare xp̃i
lum̃ aspiciant. Nec uerba feci eis ꝓco

Expanded text:
quam nesciunt, id est, ducam eos ad fidem meam, quam nesciunt, id est, ducam eos ad fidem meam, ut credant in me quem antea ignorabant. « In semitis quas ignoraverunt, ambulare eos faciam. » Hae semitae prophetae intelliguntur. Sicut enim per semitam pervenitur ad viam, sic nos per dicta prophetarum et exempla pervenimus ad Christum: quia ibi continetur nativitas, passio, resurrectio, et ascensio ejus, ac vocatio nostra. « Ponam tenebras coram eis in lucem, et prava in recta, » id est, coram gentibus in lucem veram, et cognitionem Dei omnipotentis. Et prava, subaudis corda eorum, ponam in recta. Prava et tortuosa corda gentilium conversa sunt in recta: ut legentes dicta prophetarum intelligant quae ibi continentur, et oculis cordis clare Christi lumen aspiciant.