comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qui refectionẽ sibi in paschali festiui¬
tate parauerat: ꝑ uisũ dñs apparere
dignatꝰ. ẽ. dicens: Tu tibi delitias p̃paras:¬
& seruus m̃s illo in loco fame cruciat᷑:¬
sollempnitate : cũ alimentis quȩ sibi pa-¬
rauerat ad locũ tetendit : & uirũ dĩ
ꝑ abrupta montiũ. ꝑ concaua uallium.
ꝑde fossa t̾rarũ quȩ siuit: eũꝙ latere
inspecu repperit: Cũꝙ oratione facta.¬
& benedicentes omnipotentẽ dñm con-¬
sedissent: post dulcia uitȩ conloquia.
is qui aduenerat. prb̃t dixit : Surge¬
& sumamꝰ cibũ : quia hodie pascha est:
Cui uir dĩ: respondit dicens: Scio quia
pascha. ẽ : quia uidere te merui Longe
quippe ab hominibus positus: quia die
eodem die paschalis ẽẽt sollẽpnitas : igno¬
rabat: Venerabilis autẽ prb̃t : rursus
asseruit dicens: Veraciter hodie re¬
surrectionis dominicȩ paschalis dies ẽ:
abstinere tibi minime congruit. quia

Expanded text:
ti, qui refectionem sibi in Paschali festiviti, qui refectionem sibi in Paschali festivitate paraverat, per visum Dominus apparere dignatus est, dicens: Tu tibi delicias prat servus meus illo in loco fame cruciatsolemnitate Paschali cum alimentis quae sibi paraverat, ad locum tetendit, et virum Dei per abrupta montium, per concava vallium, per defossa terrarum quaesivit, eumque latere in specu reperit. Cumque oratione facta, benedicentes Dominum omnipotentem consedissent, post dulcia vitae colloquia, is qui advenerat presbyter dixit: Surge, sumamus cibum, quia hodie Pascha est. Cui vir Dei respondit, dicens: Scio quia Pascha est, quia videre te merui. Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas esset ignorabat. Venerabilis autem presbyter rursus asseruit, dicens: Veraciter hodie Resurrectionis Dominicae Paschalis dies est; abstinere tibi minime congruit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
simo specii se tradidit: Tribusq annis:
excepto romano monacho. hominibus
in cognitus mansit Qui udelicet
romanus: non longe in monasterio sub
ad eodati patris regula degebat: Sed
pie eiusdẽ patrissui oculis furabatur
horas : & quẽ sibi ad manducandũ subri¬
pere poterat. dieb certis benedicto
panẽ ferebat: Ad eundẽ uͦ specũ : romani
it̃ ñ erat. quia excelsa rupes de super
eminebat: Sed ex eadẽ rupe : in longis-¬
simo fune religatu. romanus de ponere
panẽ consueuerat: In quo etiam resti
paruulũ tintinnabulũ inseruit: ut ad sonũ
tintinnabuli uir dĩ cognosceret.
quando sibi romanꝰ panẽ p̃ber&. quem
aedens acciperet:
Sed antiquus
hostis. unius kari¬
tati
inuidens & alte¬
rous
re fectioni: cum
quadã
die submitti panem
conspicer& :
iactauit lapidẽ & tintinnabulũ fregit:
ut posita suꝑ candelabrũ lucerna clares¬
cer&. quatenus omnib qui in domo dĩ
sunt lucer& : cuidã prbo longiꝰ manen¬

Expanded text:
simum specum se tradidit, et tribus annis, simum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. ut posita supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manen
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ capisteriũ erꝰ loci incolȩ. in eccłȩ
ingressu suspenderent: quatenus et¬
p̃sentes &: secutunt̃ om̃s agnoscerent :
benedictus puer. conuersionis grãm.
a quanta ꝑfectione coepisset: Quod
annis multis illic ante oculosomniũ fuit :¬
& usꝙ adhec langobardoꝵ tẽpora. suꝑ
ores eccłȩ pependit Sed benedictus plus
fugiens : de serti loci secessũ petiit: cui
sublacus uocab Edũ est: Qui
qui aromana urbe
quadraginta fere milib distans:
frigidas atq ꝑspicuas emanat aquas:
Que illicis ui delica aquirũ abundantia
iner ł tenso prius hacu colligit᷑: ad
postremũ uͦinamine diriuat᷑:
Quo dũ fugiens ꝑge¬
ra łmonachus quidam
romanus nomine hune
euntẽ repperit. quo tender& requisiuit:
Cuius cũ desideriũ cognouiss& : & secre¬
tũ tenuit. & ad iutoriũ impendit
Eiq sc̃ẽ conuersationis habitũ tradidit :¬
& in quant̾u licuit ministrauit: Uir
autẽ dĩ ad eundẽ locũ ꝑueniens: in artis¬

Expanded text:
terium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agnoscerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante omnium oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed Benedictus plus fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui  Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc euntem reperit, quo tenderet requisivit. Cujus cum desiderium cognovisset, et secretum tenuit, et adjutorium impendit, eique sanctae conversationis habitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. Vir autem Dei ad eumdem locum perveniens, in arctis
Abbreviated transcription (Latin):
audire possumus: Perge tam̃ galle. qđ etiã
Nunc de MAXTINo suꝑ ẽ sermonis euolue¬
re. Nametiã minima illiꝰ & cotidiana ani¬
mus festinat agnoscere. quia minima
illiꝰ alioꝵ Maximis maiora. ẽẽ nulli dubiũ
ẽ: Ita faciã gallus inquit: Clerũ id qđ
dicturus ̃ sũ ipse ñuidi ꝑrius emĩ gesta
res. ẽ: quã me illi uiro iungerẽ. Sed fac¬
tũ çȩlebre ẽ. fideliũ fr̃m: qui int̾ fuerant
sermone uulgat᷑u:¬

Expanded text:
audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatu
Abbreviated transcription (Latin):
oratione surrex̃ : uiuificatũ paruulum
matris restituit : Tũ uͦ multitudo om̃is
incȩlũ clamore sublatõ. xp̃m dm̃ fateri:
Pos tremũ cuncti cat̾uatĩ ad genua beati
uiri ruere cȩperunt. fidelit̾ postulantes:
ut eos facer& xp̃ianos: Nec cunctatus in medio
ut erat cãpo. cunctos inposita uniuersis
manu : catscuminos fecit: Cũ quidẽ ad nos
c̃uersus dicer&. ñ inrationabilit᷑ in cãpo
catscum inos fieri : ubi solent MARITres
c̃secrari : Vicisti inquit postumianus galle
uicisti. Nonutiq me qui maxtini sũ potius
a ssertor. & qui hec omĩa de illo uiro &
sciui semꝑ & credidi : sed heremitas om̃s
anachoritasq uicisti: Nemo enĩ illoꝵ sic̃
MAxIINus Hicuester ĩmonr̃: mortibus
ĩꝑauit Meritoꝙ hunc iste sulpicius apłis
conparat et ꝓpħis: quẽ ꝑ om̃a ilł ẽẽ. con¬
similẽ fidei uirtꝰ ac uirtutũ oꝑa testant᷑.
Sed ꝑge quȩ so quãquã nihil magnificentiꝰ

Expanded text:
oratione surrexit, vivificatum parvulum oratione surrexit, vivificatum parvulum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius
Abbreviated transcription (Latin):
manis turba ꝓcessit: que erat tota gentiliũ.
Nã nemo in illouico nouerat xp̃ianũ uerũ
ad fam̾a tantiuiri cãpos om̃s late patentes.
confluentiũ multitudo contexerat Sensit
hic MARIINoS oꝑandũ : & ad ñtiante sibi sp̃u
totus infremuit : Nec mortale sonans uerbũ
dĩ gentilib p̃dicabat : sepius ingemiscens.
cur tanta dñm saluatorẽ turba nesciret :
Interea sicut nos incredibił circũ dederat
multitudo. mulier quȩdã cuius filius paulo
ante defecerat : corpus exanime beato uiro
ꝓtensis manibus cepit offerre dicens:
Scimus quia amicus dĩes: restitue mihi
filiũ meũ quia unicus mͥ est: Iunxit se ce¬
tera multitudo: & matris praecib adcla-¬
mabat: Tũ martinus uidens ꝑ exspectantiũ
salute. ut postea nobis ipse dicebat. c̃ sequi
se posse uirtutẽ : de functi corpus ꝓpriis
manib accepit: Et cũ ex spectantibus
cunctis genua flexiss&. ubi consummata

Expanded text:
manis turba processit, quae erat tota gentilium: manis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat Christianum, verum ad famam tanti viri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sensit hic Martinus operandum, et annuntiante sibi spiritu totus infremuit; nec mortale sonans, verbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemiscens cur tanta Dominum Salvatorem turba nesciret. Interea sicut nos incredibilis circumdederat multitudo mulier quaedam, cujus filius paulo ante defecerat, corpus exanime beato viro protensis manibus coepit offerre, dicens: Scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus est mihi. Junxit se caetera multitudo, et matris precibus acclamabat. Tum Martinus videns pro exspectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse virtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit; et cum inspectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata
Abbreviated transcription (Latin):
uiderimus: Multã quidẽ illius prius gesta
innotuere mundo: neq potuere celari:
Sed innumerabilia. eẽ. dicunt᷑. quȩ dũ iac¬
tantiã uitat occultauit : neq in hominũ
notitia passus e. ꝑuenire: Quippe. qui huma.¬
ña substantiam suꝑ gressus. uirtutis suȩ
conscientiã. mundi głam calcans: caelo
teste frueret᷑ Qđ uerũ eẽ. uel ex his quȩ
conꝑta nobis sunt nec latere potuerunt.
possumꝰ aestimare: Siquidẽ ante episcopatũ
duos mortuos uitȩ restituerit. qđ lib tuus
plenius. ẽ. locutus. In episcopatu uͦ qđ p̃ter¬
misisse te miror: unu tant̃u modo suscita¬
rit: Cuiꝰ rei ego testissũ: si tamen nihil de¬
minus idoneo teste dubitatis: Id ipsũ autẽ uob̾
qualit̃ gestũ sit: explicabo Fuerat causa
nescio.: qua carnot̾u opidũ petebamus: Inte¬
rea dũ uicũ quendã habitantiũ multitudine
frequentissimũ praeterimus. obuiũ nob̃ in¬

Expanded text:
uiderimus. multa quidem illius prius gesta uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuiminus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis im
Abbreviated transcription (Latin):
eos abire siner& postulantes. Satis se
uel sola conscientia dedisse poenarũ. sitisq
in tellexisse quã eosdẽ ipsos iuuos absorbe
t̾ra potuissa. uel ipsi potius amissis sensib
in in mobilẽ saxorũ naturã rigescere
debuissent: Sicut a ffixa locis quib stete¬
rant ium̃ta uidissent: Orare se atꝙ obse¬
crare ut indulgera sceleri ueniã & co¬
piã prȩstar& ab eundi Senserat & iam
prius quã adcułrerent. uir beatus illos
teneri Nob̵q id ante ia dixerat: uieniã
tam̃ clem̃ter indulsit. eosdẽq abire ꝑmisit:
animalibus restitutis.
Illud autẽ anĩaduerti sepe sulpici.
mAXTINẽ tibi dicere solitũ. nequaꝗ sibi
in episcopatu eã uirtutũ grãm suppetisse.
quã priꝰ se habuisse meminiss&: Qđ si uerũ
ẽ. immo quia uerũ ẽ. conicere possumus.
quanta fuerunt illa quȩ monachius oꝑatꝰ ẽ.
& quȩ teste nullo solus exercuit. cu tanta
illũ inepiscopatu signa fecisse subocuł om̃iũ

Expanded text:
eos abire sineret postulantes: satis se eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Consurgunt de inde om̃s parit᷑ in uerba.
coniumit galligas mularũ paena mastigias.
Tota rapit᷑ silua de ꝑximo. trabib iumenta
tundunt᷑  Sed nihil paenitꝰ sȩue manus
agebant : uno atꝙ eodẽ in loco stabant
sixa simulachra : Quid agerent infelices
homines: nesciebant Nec ĩa ultra dissimu¬
lare poterant. quin quã lib& brutis pe¬
corib agnoscerent. diuino numine se
teneri: Tandẽ ergo inse regressi. cȩpert̃
que rere quisille eẽt quẽ in eodẽ loco
ante paululũ cecidissent: Cũ ꝑcunctantes.
cognoscunt exuiantibus mariinu ase
tam erudelit̾ uerb̾at᷑u. Tũ uͦ apparere om̃ib
carsa manifesta: nec ignorare iã poterant
quin obillius uiri iniuriã tenerentur:
Igit᷑ om̃s rapidis nos passib consecuntur.
Conscii facti ac meriti pudore confusi.
flentes & puluere quose ipsi fedauerat
caput atꝙ ora consꝑsi. ante marnini
se genua ꝓuoluunt : ueniã p̃cantes: ut

Expanded text:
consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut
Abbreviated transcription (Latin):
uidistis misera illa animalia c̃ globantur
ordines miscuerunt: dũq ȩgre expedi¬
unt᷑ mora facere ꝓꝑantibus: Qua ꝑmoti
iniuria militantes: p̃cipitatis interram
saltib se dederunt de in maxrinsõt flagris
ac fustib urguerẽ cȩperunt: Cũ quidẽ
ille mutꝰ & incredibili padientia p̾bens
terga caedentib. maiorẽ insaniã infelicib
comouerꝵ : magis ex hoc furentes qđ ille
quasi ñ sentiens uerba il lata contener&:
nos ilico consecuti. foede cruent᷑u atꝙ
uniuersa corporis parte laniat᷑u: cũ exani¬
mis in terra peubuiss&e. inuenimꝰ stat᷑iq
eũ asello sũo in posuimꝰ ac locũ cȩdis illius
exetrantes. raptĩ abire ꝓper̾auimus:
In terea illi regressĩ ad redã suã furore satuto
igi quoire ceperant. ium̃ta p̾cipiunt:
Quȩ cũ om̃a solo fixa. acsi eꝰ ea rigiussent.
tollentib altius uocẽ magistris: hinc atꝙ
inde resonantibus nihil paenitꝰ mouebant᷑:

Expanded text:
uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
infuderat fix̃ : Tũ uͦ mira dicturus sũ uidi¬
mus ueneñu ex om̃i parte reuocatu ad
maxii digitu cucurrisse : de inde ꝑ illud
ulceris foram̃ exiguũ ita uirus stipasse
cũ sanguine. ut sine ͦ  exuberib caprarũ
aut ouiũ pastoꝵ mani prȩssis longa
linea copiosi lactis effluere. Puer surrex̃
in columis: Nos obstupe facti tantȩ rei
miraculo. id qđ ipsa cogebat ueritas
fatebam᷑ : non. eẽ. subcȩlo qui auoctinũ
possit imitari :IIII
IONSeQuenti itidẽ tẽpore. it̃ c̃ueodẽ
dũ dioceses uisitat agebamus. nob nes¬
cio qua necessitate remorantibus: aliquan¬
tulũ ille: ꝓcesserat: Interĩ ꝑaggerẽ
publicũ. plenamilitantib uiris fiscalis reda
ueniebat Sed ubi maannẽ inueste hispida
nigro & pendulo pallio cireũ tectũ. con¬
tĩgua delatere ium̃ta uiderunt: paululũ
in partẽ alterã paue facta heserunt : de in
funib inplicatis. ꝓtentos illos quib ut sepe

Expanded text:
infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidiinfuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe
Abbreviated transcription (Latin):
Sex idẽ fere tẽpus cũ eu̾uant̾ius auunculus
meus uir lic& scłi negotiis occupatus. tam̃¬
Uadmodũ xp̃iamuse grauissima aegritudine
extremo mortis ꝑiculo cȩpiss& urgeri:
Marrinũ euocauit: Neccunctatꝰ ille ꝓpauit.
Prius tam̃ quã mediũ uae spatiũ uir beatus
euoluera : uirtutẽ aduenientis sensit
egrotus Receptaꝙ continuo sanitate :¬
uenientib  obuiã ipse ꝓcessit: Altera
die redire cupientẽ magna p̾ce detinuit.
Cũ interĩ unũ efamilia puerũ lȩtaliictu
sorpens ꝑculit : quo iã ex animẽ. uenini
ipse euanthius suis umeris il latũ ante pedes
sc̃ĩuir nihil illi in possibile confisus exposuit:
lamq se malũ serpentis ꝑom̃ã m̃bra diffu¬
derat: Cerneres om̃ib uenis inflatã cutẽ
& adutris inst r tensa uitalia: Matet ieris
porrecta manii. uniũ sa pueri m̃bra ꝑtractans.
digit᷑u ꝓpe ipsũ inil misculũ quobestia uirus

Expanded text:
Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus
Abbreviated transcription (Latin):
sitate conpulsus. ĩaꝙ felle cõmoto. epximis
tab̾nis bigerricã uestẽ. breuẽq atꝙ his¬
pidã quinq conparatã argenteis rapit :
uestẽ: sed pauꝑhic ñ est Ille nihil motus.
iub& eũ paululũ stare ꝓforibus. Secreto
utiq ꝓcurans dũ sibi uestẽ nudis inponerae:
totis uiribus elaborans ut possit occult̾u ẽe̾
qđ fecerat: Sed quando insc̃ĩs uiris latent
ista. querentibus uelint nolit cuncta
Ier hac igitur oblaturus sacrificium
dõ ueste ꝓcedit: quoquidẽ die mira
dicturussũ. Cũ ia altariũ sicut e̾. sollẽpne
benedicera : globũ ignis de capite illius
uidimꝰ emicare. Ita ut insublime conten¬
dens longius collũ crinẽq flãma ꝓduce¬
r&: hoc lic& cȩlebrimo fact̾u die in mag¬
na popłi multitudine uiderimus. unã
tantũ de uirginibus & unus de p̃sbiteris.
tres tant̾u uidere de monachis. ceteri cur
ñuiderint non potest nr̃i eẽ. iudicii: MII¬

Expanded text:
sitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis sitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argenteis rapit aduestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelint nolint cuncta cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii.
Abbreviated transcription (Latin):
tri pecias. uosscolastici. aut certe tũ qui
degrecia uenis tripodas ñ cupatis. ergo
hoc secretũ beati uiri. pauꝑ ille captatum.
cũ ei archidiaconus dare tunicã distulisset
irrupit dissimulatũ se aclerico quȩrens
algere deplorans: Nec mora sc̃s pauꝑe
nonuidente. intra amphibalũ sibi tunicã
latent᷑ edux̃. Pauperẽq contectũ disce¬
dere iub&: De in paulo post archidiaconꝰ
ingressus: ad mon& ꝓconsuetudine ex¬
spectare in eccła popłm. illũ ad agenda
sollẽnia debere ꝓcedere. Cuiille res¬
pondens ait: Pauperẽ prius dese autẽ
dicebat. oportere uestiri. Se ad ecclesiã
ñ posse ꝓcedere nisi uestẽ pauꝑ acciꝑ&e
diaconis uero nihil intelligens. quia ex¬
trinsecꝰ indutũ ã fibalo ueste. nudũ in¬
terius ñuidebat: Postremo autẽ pauperẽ
ñ conparere causat᷑ Mihi inquit uestis
quȩ p̃parataẽ. deferat᷑. pauꝑ ñ deerit
uestiendus artatus demũ clericus. neces-¬

Expanded text:
tripeccias, uos scholastici aut certe tu, qui tripeccias, uos scholastici aut certe tu, qui de Graecia uenis, tripodas nuncupatis –: hoc secretum beati uiri pauper ille captatus, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus neces
Abbreviated transcription (Latin):
uIO ꝑrimo iarrortẽrore
Relictis scolis beatome uiro
iunxi. paucos post dies
euntẽ ad ecclesiam
sequebam᷑. In terim ei
semi nudus hibnis m̃sib pauꝑ occurrit:
orans sibi uestim̃tu cari: Tunc ille arcessi¬
to archi diacono iussit algentẽ sine dila¬
tione uestiri : De inde secretariũ ingressus
cũ solus ut erat illi c̃suetudo residerae.
hanc enĩ sibi etiam in eccła solitudinem
ꝓmissa cleriqs lib̾tate praestabat. cũ quidẽ
inalio secretario prbi sederent: uel saluta¬
tionib uacantes. uel audiendis negotiis
occupati : MAXIINẽĩ uͦ usq in eã horam qua
sollẽpnia populo agi c̃suetudo deposcer&.
sua solitudo cohibebat: Illud ñ p̃teribo qđ
in secretario sedens. nũꝗ cathedra usus est:
Nã in eccła nemo ũ quã illũ sedere conspex̃.
sicut quendã niꝑ testor dm̃ ñsine meo¬
nali celsa sede residentẽ: Sedebat autem
MARTINeis insellula rusticana ut est
inusib seruuloꝵ: quas nos rustici galli

Expanded text:
uo primo igitur tempore relictis scholis beato me uiro iunxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi uestimentum dari. tunc ille arcessito archidiacono iussit algentem sine dilatione uestiri: dein secretarium ingressus, cum solus, ut erat consuetudo, resideret — hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem missa clericis libertate praestabat, cum quidem in alio secretario presbyteri sederent, uel salutationibus uacantes uel audiendis negotiis occupati: Martinum uero usque in eam horam, qua sollemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit, sicut quendam nuper, testor Deum, non sine nali celsa sede residentem. sedentem uero Martinum in sellula rusticana, ut sunt istae in usibus seruulorum, quas nos rustici Galli
Abbreviated transcription (Latin):
simphorianũ iussionibꝰ suis ñp̃bere famulatũ :
suis iussit obtutibus Producebat᷑ de tene¬
bris filiꝰ lucis. de illo uase ferali s ergastuli.
cũ aet̾no rege sẽꝑ̃ inaet̾nitate mansurus.¬
& acriorib nexib labentiũ lacertorum
macies cutẽ at̾ tenuatã laxauerat : & dũ
animũ suũ ad suꝑna gaudia omni a lacritate
supplicia: ñ minꝰ fuit consũpsisse sanguinẽ
quã fudisse: Cui udex ait: Quã rectius
faceres simphoriane : inmortalib diis
seruiens: muneratũ te ex ȩrario publico.
nobilis militiȩ splendor atitoller&: certe¬
ꝓstratꝰ adoraueris : A pollinis & iam & dianȩ.
sublimiũ mn ũ uenerandas ad oraueris

Expanded text:
amulatum| amulatum| suis iussit obtutibus. Producibatur e tenebris filius luces| de illo\\ uestibulo feralis . ergastulo cum aeterno rege semper in ae| ternitate mansurus artiores. Nexus libentium lacerdorum| aciae cotis adtenuata laxauerat et dum animo suo| ad superna gaudio alacritatis supplicia non minus fuit consumpsisse sanguinem quam| fudisse. Iudex ait quantum rectios faceres. Synforiane| ut inmortalebus diis seruiens muneratum te ex erario| publico nubelis miliciae splendor adtolleret. Qui nostratus| adoraueris appollonis etiam et dianae sublimium| nominum uenerandas adorare fores
Abbreviated transcription (Latin):
tũ .ẽ: Aurelianꝰ ĩꝑator: singulis administra¬
toribꝰ suis at ꝙ rectoribꝰ ait cõperimus ab
p̃cepta uiolari Hos cõp̃hensos. nisi diis sacri¬
ficauerint diuersis penis nibeꝰ cruciari : quatenꝰ
habeat & districtio ꝓlata iusticiã. & insecan¬
dis criminibꝰ ultio t̾minationẽ: Iã lectis im¬
peratoris p̃ceptis. ludex dix̃ Quid ad hȩc
sĩphoriane respondes: Nũqͥd possumꝰ pͥncipũ
decreta conuellere : duplex tͥ crimen eẽ¬
intendit᷑. Videris & ꝓdeoꝵ despectione
sacrilegiũ ꝑpetrare. & ꝓlegũ abusione
contẽptũ: Nisi p̃ceptis sitis feceris. hec om̃a
diabolicȩ ꝑsuasionis infaustũ simulacrũ. &
publicȩ ꝑdicionis execrandũ de monem:
remunerari merita : ita nouit punire peccata:
Nomini suo obȩdientes uiuificat: & rebelles
portũ : quã mortiferũ diaboli seuientis.
subire naufragiũ Ubi uidit udex sc̃m¬

Expanded text:
itatum est. Aurilianus imperatur| singulis administraitatum est. Aurilianus imperatur| singulis administratoribus suis atque rectoribus| conperimus . ab praecepta uiolare. Hos con| praehensus nisi diis nostris sacrificarent. Diuersis| punite cruciatibus quatinus habeat et districtio| prolata iusticia et in resecandis crimenibus ultio| terminata iam finem lectis imperatorum praecep| tis. Iudex ait. Quid ad haec symforiani respondis| numquid possumus decreta conuellire. Duplex tibi| crimen intenditur uideris et pro daeorum dispectio| nis sacrilegium perpetrare . et pro legum abusione con| timpto nisi praeceptis satisfeceris. Haec omnia diabolicis| persuasionibus infaustum simulacrum et puplice| perdicionis execrandum demonem ire| munerare merita ita nouit ponere peccata. Nomine| suo obidientes uiuificat rebellis intportum quam mortiferum| diaboli seuientis intrare naufragium. Vbi uidit iudex| s
Abbreviated transcription (Latin):
sagaci inquisicione sollicitꝰ: Sc̃s simphorianꝰ
affuit. & quia statuã illã berechintiȩ
quȩ carpento portabat᷑ agminilꝰ stipata
popłoꝵ despector adorare noluit: publicȩ
sedicionis contentu c̃p̃hensus tenet᷑. & era  ĩo
c̃sulari statuendus ingerit᷑: Cui ille de tri-¬
bunali residens dix̃ Nom̃ tuũ condicionẽꝙ
de signa: ille respondit: Simphorianus
quantũ uideo latuisti nos Nominis huiꝰ simpho
riane. ñ magna ꝓfessioiẽ. cur deȩ matris
effigiem ꝓfana abusione despiciens. ad orare
regnat incȩlis. Simulacrũ uͦ de monis non
malleis illũ mea auctoritate cõminuam:
Iudex dix̃: Iste ñsolũ sacrilegus. uerũ etiam
edicat officiũ: Ex officio dictũ. ẽ. hoc . ẽ.
ex nobili familia : Iudex dix̃: Iocaris tibi simpho¬
riane głose in dolis : quȩ tibi sub ãbiguo fama
ex officio. recitante pandat᷑: Ex officio dic¬

Expanded text:
Sagaci inquesicione sollicitus sanctus symforianos Sagaci inquesicione sollicitus sanctus symforianos adfuit| et quia statuam byrecenthiae quae carpento porta| batur agmenibus. Stipata populorum dispectam .| adorare noluisset publicae sedicionis obtentu con| praehensus tenetur et heracleo consolare statutus| ingeritur. Cui illi de tribunalibus sedens dixit nomen| condicionemque designa. Ille respondit. Symforianus|quan| tum uideo latuisse nobis nominis huius . non magna| professio est cur deae matris effigiem . profana abusi| one despiciens adorare noregnat in caelis . simulacrum uiro demonis| non mal| leis illum mea auctoritate comminuo. Iudex dixit.| Isti non solum sacrilegus . uirum etiam edicat offi| cium . ex officio dictum est hinc est et nobelis familie| Iudex dixit. Iocaris tibi synforiani gloriosa indolis| haec tibi sub ambiguae fame . Officio recitante pandatur| ex officio rec
Abbreviated transcription (Latin):
tonar&: et ad delendã regͥionẽ catholicȩ
legis iperii sui de creta conuerter&: erat
tunc in augustidunense urbe fausti nobilis
teris bene institutus & moribus. ita ut isor¬
primeuo in dolis florentis tẽpore semanꝰ¬
cipans: uitã in maculatã m̃tis sinceritate
ornara&e. Hic itaꝙ cũ adolescentiã crescens transita
felicut auspicuerescer& in robore. ac uir-¬
suarũ in omnib bonis fecit: ut illũ om̃s boni
uiri cũ suꝑnis uirtutibꝰ habere consorcium
meritoꝵ ad miratione iudicarent Il lustra-¬
nobilitatis titulis & sacrilege religionis
referta çȩrimoniis: quȩ errori famulans
diuersis idoloꝵ tẽplis uanȩ suꝑsticionis amore
tenebat᷑: berechintiȩ apollinis & dianȩ cultũ.
speciali dilectione uenerata. ẽ ad berechintie
matris demonũ ꝓfanã sollẽnitatẽ.: populoꝵ
multitudo c̃uenerat Eracliꝰ illiꝰ tẽporis
c̃sularis prȩdicta in hac urbe residebat.
ad inquirendos discuciendosq xp̃ianos.

Expanded text:
tonaret| et ad delendam religionis catholicae legis| imperie suae decreta conuerterit. Erat| tunc in augustodinensi urbe fausti nubelis|teris| bene institutus . et morebus ita ut primaeue indo| lis florentis annos sinsum anticipans . uitam| inmaculatae mentes sinceritate superaret. Hic itaque| cum in aduliscentia criscens transiret filiciter auspicata in robore uirsuarum omnibus bonis fecit ut illum omnis| boni iam cum supernis uirtutibus habere consorcium meritorum| admiracione iudicarent inlustranubilitatis titu| li et sacrelege relegionis referta caerimonies errore famu| lans . diuersus idolorum templis uana supersticiones amore| tenebatur. Byrecinciae . apollonis . et diane cultum| spiciali dileccione uenerati sunt. Ad birecinciae matres| daemonum . profana solemnitate populorum multitudo| conuenirat. Heraclius illius temporis consolaris in hac| urbe resedebat. Ad querendos discuciendusque christianos.|
Abbreviated transcription (Latin):
i Iudex dix̃: Nimiũ du simphoriane te nes.¬
cio cuiꝰ xp̃i magnitudinẽ disputantẽ.: paci¬
entiȩ meȩ tenor sustinui  Nisi deȩ maximş
sacrificaueris. hodie te delaniatũ omnibꝰ
pynis capitał sententiȩ damnatione pro

Expanded text:
um| Iudex dixit nimium te diu synforiane te nesum| Iudex dixit nimium te diu synforiane te nescio cuius christi| magnitudinem disputante pacienciae meae tenore sus| tenui nisi deae matris sacrificaueris. Hodiae te dila| ceratum omnibus poenis c
Abbreviated transcription (Latin):
iubemꝰ in altaribꝰ ture odoribusq incensis :¬
sacrificia digna dissoluere Sc̃s simphorianꝰ¬
respondit: Non debe udex cui cõmissa¬
res publica ẽ. friutilis uerboꝵ sermocina.
tionibꝰ subiacentẽ ꝓferre sententiam
Nob̾ tam̃ siꝑiculosũ ẽ. ñ cotidie ad ꝓfectũ
anime aliquid addere. quanto periculo.¬
toꝵ naufragio mergente c̃lidiꝰ Iudex
sẽꝑ laniet᷑ fama pullulante ñ morit᷑ur:¬
ri sumꝰ ex debito : soluamꝰ ex uoto Sera
penitudo ẽ: sub iudicis timuisse conspectu:¬
mala increduł m̃tibꝰ uenena parturiunt:
ĩpsius labe factione corrũpit: Cupiditas
aut̃ urã omnia habendo nichil possid&:
quia diabolicis delegata facultatibꝰ. infelicis
mundi uertiginẽ rapax tẽpus obducit.
solus ds̃ nr̃ beatitudinẽ uindicat sib. huiꝰ
gloriae exordiũ quia ñ fuit in conscientia
rerũ: nescit antiquitas: Cuiꝰ t̃minũ quia
ñ erit: nosse ñ potest series inueterata scłoꝵ¬

Expanded text:
iubemus altaria ture odoris . incensi sacrificia| digna di soluere. Sanctus symforianus dixit non dibet iudex| cui comissares publica est fribulis uerborum sermocina| cionibus subiacentem proferre sente «Si periculosum est non cotidie ad profectum anime aliquid addere, quanto periculotorum naufragium uergentem| conlidi dixit semper lanietur| fama pollulante non moreturri sumus ex debito soluamus ex uoto sera penitudo est| sub iudices tenuisse conspectumale credulis men| tibus uenena parturiunt. ipsius labefactionem conrumpit. Cupi| ditas autem uestra omnia habendo nihil possedit . quia| diabolecis delegata facultatibus infelicis mundi uertigini| rapax tempus obducit. Solus deus noster beatitudinem| uindicat sibi huius gloriae exordium quia non fuit cons| tancia rerum . nesciuit antiquitas huius terminum| quia non erit nosse non potest series inueterata seculor
Abbreviated transcription (Latin):
Haec scõ simphoriano loquente : iudex iracun.¬
diȩ furore succensus. dix̃: Sĩphorianus
publiet criminis reus. quidiis nr̃is sacrificare
de trectans maiestatis sacrilegiũ ꝑpetrauit.
sacris etiã altaribꝰ nefariis uocib irrogauit
in iurias. gladio ultoreferiat᷑. ut
deoꝵ parit᷑
& legũ uindicet᷑ in uirias. Sic daita senten¬
tia dũbeatꝰ uir duceret᷑ aduictimã. uenera¬
bił mat̾ sua de muro sedulo illũ uoce & oratione
cõmonuit dicens Nate nate simphoriane
Resume constantiã fili timere ñ possumus
mortẽ : quȩ sine dubio ꝑducit aduitam:
Sursũ corda suspende fili. aspice illũ quireg¬
nat incelis : Hodiȩ tͥ nate uita ñ tollit᷑. sed
mutat᷑ : & quãlib& angusticallis iter
durũ & scopulo sũ. erũnas & tribulationes
indicat. Haec est uia qua ꝑcussorẽ tuũ

Expanded text:
s symforianus loquente . iudex ira| cundiae furure succensum. Dixit synforianus . pu| blici . criminis . reus qui diis nostris . sacrificare . detrec| tans maiestates . sacrelegium perpetrauit sacris .| etiam altaribus nefariis uocebus inrogauit iniurias| gladio ultore feriatur. Vt deorum pariter et legum uindecitur iniuria sic| data sentencia dum beatus uir duceretur ad uictima| uenerabelis mater sua de muro sidola illum uoce com| monuit dicens. Nati nati synforiani resume constanciam timere non possumus mortem| que sine dubio perducit ad uitam. Sursum corda| suspende aspice illum qui regnat in caelis . hodiae| tibi nati uita non tolleretur sed mutatur . et quam| libet angustus gallis iter durum et scrupolosum| erumnosae tribulationis indicat. Haec uia est in qua| percussorem tuum
Abbreviated transcription (Latin):
Sic sc̃s simphorianꝰ extra murũ ductus a
sis latent̃ inde sublatꝰ. Ita martẏr delatꝰ¬
.ẽ. ad fontẽ qui extra bublicũ cãpũ. ẽ: & ibi
in parua cellula tunc sepultꝰ. ẽ sẽꝑ tamen
se uirtutib publicauit. Ita ut agentibus
maximo & iam ilł tẽporib haberet᷑. ꝑipsũ

Expanded text:
ctus synforianus extra| murum ductus a sis| latenter inde sublatus sic iam martyr delatus ad| fontem qui extra puplicum . campum est et ibi in par| ua cellola “tunc” sepultus semper tamen se uirtutibus| publicavit ut a gentilibus.maximo etiam illis tempo| ribus haberetur . per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
mortalibus munus aet̾ne salutis exhi-¬
buit : et pax hominibus bone uolunta¬
tis. quoscertamine suo xp̃c suoq prȩ¬
lio in regnũ ꝓpriũ. diabolica decapti¬
uitate re uocauit. & quã congruȩ
& angelicus in tonat sermo. cũ dicit᷑
gloria in excelsis dõ. & pax interra
hominibus : qđ idem ipse dĩ filius. et
apud angłos gloriosus ẽ in excelsis.
et bonȩ uoluntatis hominibus pacẽ prestat
int̾ris : Propter qđ dilectissimi. conpeten¬
tibus gaudiis tanta de salute laetemur:
atq angelicis nos uocib sociantes. honore
debito mysteria semꝑ xp̃i. uirtutesq lau¬
demus.

Expanded text:
mortalibus munus aeternae salutis exhimortalibus munus aeternae salutis exhibuit: et pax hominibus bonae voluntatis, quos certamine suo Christus, suoque praelio in regnum proprium diabolica de captivitate revocavit. Et quam congrue evangelicus intonat sermo cum dicitur: Gloria in excelsis Deo, et pax in terra hominibus, etc., quod idem ipse Dei Filius, et apud angelos gloriosus est in coelis, et bonae voluntatis hominibus pacem praestat in terris. Propter quod, dilectissimi, competentibus gaudiis tanta de salute laetemur, atque angelicis nos vocibus sociantes, honore debito mysteria semper Christi, virtutesque laudemus.
Abbreviated transcription (Latin):
uitae spiritaliũ ouiũ. greges. agnicaelestis
balatus inuit&. Non ẽrat inquĩt : eis locus
indiuersorio. nũquid tante illius erant
angustiae mansionis. ut nati subhora
paruuli menbra noncaper& : sed idcirco
mistico refertur sermone. non inueniri
locũ. indiuersorio : quia ingressus mundũ
xp̃c. fidem inqua possit requiescere non
inuenit : ut ait ipse in euangelio dicens:
Filius aut̃e hominis: non hab& ubi caput
reclin& Vnde ad uertimus : quia unicꝰ
dĩ filius non inspatiosis domibus. auratisq
laquearus. sed infide credentiũ requies¬
cit. hunc ergo xp̃m iħm suggentem
ubera. nascẽntiũ infantiũ more uagien-¬
tẽ. uilibus circũdatũ pannis. iacentem
uilius in p̃sepi angelica mysteria pro¬
sequunt᷑. et om̃is caelestis exercitus mul.¬
titudo miratur : consona eum uoce con¬
laudans & dicens Eloria in excelsis
dõ : et in terra pax hominibus bone
uoluntatis Cloria utiq dõ qui desꝑatis

Expanded text:
vitae spiritualium ovium greges agni coelestis vitae spiritualium ovium greges agni coelestis balatus invitet. Non erat, inquit, eis locus in diversorio. Nunquid tantae illius erant angustiae mansionis, ut nati sub hora parvuli membra non caperet? Sed idcirco mystico refertur sermone, non invenire locum in diversorio; quia ingressus mundum Christus fidem, in qua possit requiescere, non invenit, ut ait ipse in Evangelio, dicens: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet . Unde advertimus quia unicus Dei Filius non in spatiosis domibus auratisque laqueariis, sed in fide credentium requiescit. Hunc ergo Christum Jesum sugentem ubera, nascentium infantium more vagientem, vilibus circumdatum pannis, jacentem in praesepe, angelica ministeria prosequuntur, et omnis exercitus multitudo miratur, consona cum voce collaudans et dicens: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Gloria utique Deo, qui desperatis
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ crear&. om̃a terras luce ꝑfudit.
caelũ sideribus adornauit : et ignea solẽ
claritate uestiuit. Ob uoluit᷑ quidẽ pannis.
sedhi panni noua stella radiante mune¬
rantur amagis. & ab exultantibus angłis
honorant᷑ Et ut nouerimꝰ uniuersa hec
ꝑmysterium uel fieri uel dici: ic qui
pannis circũ uoluitur. Praedicatus ab initio
de sinu patris aeternoq thalamo saluta¬
riũ nuptiarũ sponsus uenit ecȩlo: sicut
ait uenerandus dauid: Ipse : tam quam
sponsus. ꝓcedens dethalamo suo. De inde
ut legitur. ponitur in p̃sepi: quia ut ait
euangelista. non erat illis locus in diuer¬
sorio. Ne quẽ fr̃sista ꝑmoueant: quia
omnis hec insaluatore uilitas p̃tiosissimu
nrãe salutis ẽ sacrament᷑ũ. Uidete enim.
quanta sapientia collocari xp̃c dicitur
in p̃sepi : qui gemina quadã grã. humani
generis & aesca erat futurũs & pastor:
Quibene in p̃sepio ponit᷑: ut ad pabula ꝓ ennis

Expanded text:
qui cum crearet omnia, terras luce perfudit, qui cum crearet omnia, terras luce perfudit, coelum sideribus adornavit, et ignea solem claritate vestivit. Obvolvitur quidem pannis, sed hi panni nova stella radiante munerantur a magis et exsultantibus angelis honorantur. Et ut noverimus universa haec per mysterium vel fieri vel dici, hic qui pannis circumvolvitur, praedicatus ab initio de sinu Patris, aeternoque thalamo salutarium 32 nuptiarum sponsus venit e coelo, sicut ait venerandus David: Ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Deinde ut legitur ponitur in praesepe, quia, ut ait evangelista, Non erat illis locus in diversorio . Ne quem, fratres, ista permoveant, quia omnis haec in Salvatore vilitas pretiosissimae nostrae salutis est sacramentum. Videte enim quanta sapientia collocari Christus dicitur in praesepe, qui gemina quadam gratia humani generis et esca erat futurus, et pastor. Qui bene in praesepio ponitur, ut ad pabula perennis
Abbreviated transcription (Latin):
saluator dr̃. Ecce qualit̃ se in uicem
concordantibus sententiis: testimonia
diuina confirmant Ꝙ cũ p̃dicantium
diuersa sint tẽpora: ñ tamen diuersa
narratio Nam partũ uirginis quẽ ille
p̃dixerat : iste testat᷑ Quis igitur de di¬
uinitate xp̃i. quis de redẽptione cunctet᷑.
quẽ & isaias ꝓfitet᷑ dm̃. & gabriel ad ñ¬
nõn erubescit ueritas : sed auditor. incre¬
dulus confutatur. Sed iam uideamus quas
rursus in iuriae. illȩ uirtutib decorent᷑:
& ante om̃a femineo se sexu concipi patitur:
qui in exordio mundi. omnipotenti manu
de masculo operatus ẽ feminã. Sed hanc
humilitat̾ẽ nascendi: uirginalis matris
sublimat integritas. & quãuis natus
xpc̃ femineo ut infans lacte pascatur:
tam̃ ut rerũ potens. uir gineis nutrit᷑
uberibus: atq ut primũ illũ in has scłi
ꝓcellas et fluctuantis sentinã mundi.
uterus maternus effudit : uilissimis cir¬
c̃udat᷑ pannis: Pannis induitur ille ꝓnob̾

Expanded text:
Salvator dicitur. Ecce qualiter se invicem concordantibus sententiis testimonia divina confirmantur, et cum praedicantum diversa sint tempora, non diversa narratio. Nam partum virginis, quem ille praedixerat, iste testatur. Quis igitur de divinitate Christi, quis de redemptione cunctetur, quem et Isaias profitetur Deum, et Gabriel annunnon erubescit veritas, sed auditor incredulus confutatur. Sed jam videamus quas rursus injuriae illae virtutibus decorentur; et ante omnia femineo sexu se concipi patitur, qui in exordio mundi omnipotenti manu de masculo operatus est feminam. Sed hanc humilitatem nascendi virginalis matris sublimat integritas. Et quamvis natus Christus femineo, ut infans, lacte pascatur; tamen ut rerum potens virginibus nutritur uberibus, atque ut primum illum in has saeculi procellas, et fluctuantis sentinam mundi uterus maternus effudit, vilissimis circumdatur pannis. Pannis siquidem induitur ille pro nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
do hominẽ : quẽ non suscepit abhomine:
Quid ẽ hoc miraculi fr̃s: nascitur caro de
carne : ñ tamen generata ꝑcarnẽ : Et
secreto quodã incõp̃hensoq conceptu :¬
ꝓcedit de mortali femina diuina ꝓgenies:
N ec miru sane si extitit diuina natiuitas.
ubi nonerat humana conceptio: aut si
illã matrẽ ñ uiolauit partus. quẽ coitꝰ
non fȩdauit. Ait ille quondã futuroꝵ
conscius esa ias. populis & gentibus. signũ
noue salutis aperiens Ec̃ce uirgo inute¬
ro accipiet & pari& filiũ. et uocabunt
nom̃ eius emmanuhel : qđ ẽ. int̾ p̃tatũ
nobiscum ds̃ Atq ut aduertamꝰ noui ac
ueteris testam̃ti unũ eẽ consensũ. uñuꝙ
consiliũ : Ait etiam beatissimus lucas.
dominicȩ generationis relator egregiꝰ
dicens Missus ẽ angłs gabriel adõ ad
uirginẽ disponsatã uiro. cui nom̃ erat
ioseph: & ait ad illã: Ecce concipies in

Expanded text:
do hominem quem non suscepit ab homine. do hominem quem non suscepit ab homine. Quid hoc est miraculi, fratres? Nascitur caro de carne, non tamen generata per carnem, et secreto quodam incomprehensoque conceptu procedit de mortali femina divina progenies. Nec mirum sane, si exstitit divina nativitas, ubi non erat humana conceptio, aut si illam matrem non violavit partus, quam coitus non foedavit. Ille quondam futurorum conscius Isaias populis et gentibus signum novae salutis aperiens: Ecce, inquit, virgo in utero concipiet, et pariet 31 Filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod interpretatur Nobiscum Deus . Atque, ut advertamus Novi ac Veteris Testamenti unum esse consensum unumque consilium, ait etiam beatissimus Lucas dominicae generationis relator egregius dicens: Missus est angelus Gabriel a Deo ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et ait ad illam: Ecce co
Abbreviated transcription (Latin):
USTIS SIAE fr̃s festiuitate p̾sentis diei
in omne se gaudiũ totus ubiq suscitat
mundus: quia hodie ꝓmissus a scłis uni¬
uerso orbi. iudex natus ẽ & redemptor.
& ne cesse ẽ : ut in cõmune. nos omnes
qui futuri ex animis re surrectionisq
ꝓmissȩ salutarẽ suscepimus fidem. ha¬
beamus met̾u quidẽ iudicȩ : sed de redẽp.¬
tore lȩticiã: Om̃is nãq fidelis anima
timore corrigit᷑: correctione lȩtatur.
& in hoc k̾m̃i quanta erga humanũ genus
omnipotentis patris dispensatio ẽ. quanta¬
ue benignitas ut quẽ iudicẽ p̃parabat.
In credulis hunc credituris p̃mit ter& re¬
dẽptorẽ. quatenus p̃currens miseric ordia
se ueritatẽ aduentantis iudicis p̃ueniret.
Hodie itaq natus ẽ xp̃c. sed innatiuitate eiꝰ
nr̃a omniũ hab& uita natalẽ: Quia qui
priuilegia primae natiuitatis amisimus.
uisitantẽ nos xp̃o sanctiore partu redimꝰ
aduitã: Hodie peperit maria: sed ipsa
suũ parturiuit auctorẽ Hodie edit mun-¬

Expanded text:
ustissime, fratres, festivitate praesentis diei in omne se gaudium totus ubique suscitat mundus, quia hodie promissus a saeculis universo orbi judex ortus est, et redemptor. Et necesse est, ut in commune nos omnes qui futuri examinis resurrectionisque promissae salutarem suscepimus fidem, habeamus metum quidem de judice, sed de redemptore laetitiam. Omnis namque fidelis anima timore corrigitur, correctione laetatur. Et in hoc, carissimi, quanta erga humanum genus omnipotentis Patris dispensatio est, quantave benignitas, ut, quem judicem praeparabat incredulis, hunc credituris 30 praemitteret redemptorem: quatenus, praecurrens misericordia, severitatem adventantis judicis praeveniret. Hodie itaque natus est Christus, sed in nativitate ejus nostra omnium habet vita natalem: quia, qui privilegia primae nativitatis amisimus, visitante nos Christo, sanctiore partu redimus ad vitam. Hodie peperit Maria, sed ipsa suum parturivit auctorem. Hodie edidit mun