comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prȩfiguratusest. praeparatiodi interpretatur: Acperhociam nonquad raginta
duae quod faciunt ter quattuor decim. sed propterunumbis numeratum
quadraginta et un a generationes fiunt. dequoposte ad nõ iuuanteplenius suo in
locodicemus. Porroio achimpater iechoniac secundũb eati agustini: intelle¬
gentiã cur. praetermissus. non satislucae quod recicuit idem occultarũ perum
questionum conspicuus perscrutator. Nisi forte accipere debeamus quodeuange¬
listauttrpũ xp̃i faceret. ideo iechoniambis uoluerit numerari. Et ioachim ne
numerus augeretur precer mittidecreuerit. IECHONIASAUTEMpOST
trans migrationẽb abrlonis genuit salathiel. Salathiel autẽ genuit zorobabel
Quodautẽ zorobabel sit filius salathid multisscripturarũ sc̃arum in locis
sincambiguorepperitur. sed in parali pomenon longe aliter habetur. Sicenĩ

Expanded text:
praefiguratus est, praeparatio Dei interpretatur. Ac per hoc jam non quadraginta praefiguratus est, praeparatio Dei interpretatur. Ac per hoc jam non quadraginta duae, quod faciunt ter quatuordecim; sed propter unum bis numeratum quadraginta et una generationes fiunt. De quo postea, Domino juvante, plenius suo in loco dicemus. Porro Joachim pater Jechoniae, secundum ejusdem doctoris intelligentiam, cur sit praetermissus non satis elucet: quod reticuit idem occultarum rerum quaestionum conspicuus perscrutator. Nisi forte accipere debeamus quod evangelista, ut typum Christi faceret, ideo Jechoniam bis voluerit numerari; et Joachim, ne numerus augeretur, praetermitti decreverit. Jechonias autem post transmigrationem Babylonis genuit Salathiel. Salathiel autem genuit Zorobabel. Quod autem Zorobabel sit filius Salathiel, multis Scripturarum sanctarum in locis sine ambiguo reperitur. Sed in Paralipomenon 57 longe aliter habetur. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
misticũ autem unusidemq iechonias bisquasi in angulo constitutus ad nu¬
meratur. Cumenĩ inquã quaterdenas generationes tribus distinxissec
alias usque ad xp̃m̃. Non eastamenduxit insummã. ut dicer& fiunt omnia
quad ragintaduae. Vnusquippe in illis progeneratoribus bis. numeratur.
iechonias uidelicet a quo facta est in extraneas gentes quaedam deflexio.
quando in babr loniam transinigrauit. Ubi autẽordo arecaitud ineflectitur
at queuteit indiuersum intendit quasiangulum facit. Et illud quod inangulo ẽ.
infineprioris ordinis. et incapite ipsius deflexionis bisnumeratur. Hoc autem
ipsũ iam prefigurabat xpm̃ acircũ cisione ad preputiũ tãquã ab hierus alẽ ad
babylonẽ quodã modo migraturĩ . atq utrisq insecredentibus. hinc atque
hinc t̃aquã lapidemangularem mediũ ad futurũ. Haec quidẽtunc infigura
preparabat ds̃ rebus in ueritateuenturis. Namecipse iechonias ubi angulus istc

Expanded text:
mysticum autem sensum unus idemque Jechonias, bis quasi in angulo constitutus, annumeratur. Cum enim, inquam, quaterdenas generatioalias usque ad Christum, non eas tamen duxit in summam, ut diceret: fiunt omnia quadraginta duae. Unus quippe in illis progenitoribus bis numeratur Jechonias, videlicet a quo facta est in extraneas gentes quaedam deflexio, quando in Babyloniam transmigravit. Ubi autem ordo a rectitudine flectitur, atque ut eat in diversum intendit, quasi angulum facit; et illud quod in angulo est in fine prioris ordinis, et in capite ipsius deflexionis, bis numeratur. Hoc autem ipsum jam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tanquam ab Hierusalem ad Babylonem quodammodo migraturum, atque utrisque in se credentibus hinc atque hinc, tanquam lapidem angularem, medium adfuturum. Haec quidem tunc in figura praeparabat Deus rebus in veritate venturis. Nam et ipse Jechonias, ubi angulus iste
Abbreviated transcription (Latin):
enteiamnatũ intelligunt. ETVEΝΙMVS IΝQVIVNTADORΑRΕΕuM
Adorare quedm̃ scella famulante intelligunt. Alio quip herodem queregio
cultu renitentẽ cernebunt. primũ debuerant adorare: sed quia diuinitus
agebantur. ut latentedm̃ incunis uel interpraesepia uagientem adadorandũ
requirerent. hunc necregemintendunt. Neceũ uenerantur. Nec aliquid eũ
essccomputant. Quosancinspirationis affectu et illud gestũ dixerim. quod
octauianu s augustus eoteporequorotũ sibi subditũ atq subictum ꝑsense¬
rat orbem atq populus un uersus in contione quod iupramemini dominũ

Expanded text:
ente, jam natum intelligunt. Et venimus, inquiunt, adorare eum. ente, jam natum intelligunt. Et venimus, inquiunt, adorare eum. Adorare, quem Deum stella famulante intelligunt. Alioquin Herodem, quem regio cultu renitentem cernebant, primum debuerant adorare. Sed quia divinitus agebantur, ut latentem Deum in cunis, vel inter praesepia vagientem, ad adorandum requirerent, hunc nec regem intendunt, nec eum venerantur, nec aliquid eum esse computant. Quo sane inspirationis affectu et illud gestum dixerim, quod Octavianus Augustus, eo tempore quo totum sibi subditum atque subjectum persenserat orbem, atque populus universus in concione, quod supra memini, dominu
Abbreviated transcription (Latin):
est quiailla extitit. sedideo illa extitit quia xp̃snatus est. Ipsequippeilli. Ee non
ipsa xp̃o nascendicausam attulit. Neque quia cessauit in primordio nouam de¬
inceps conderenaturam. Ideo perhocnouũ est aliquod appellandum. quia &si
non dumerat quaefactaest in subito. eranttamen reliqua aftra singillatim com¬
posita. interquacista nouo ex ortumanifescationis officio deputatur. Nam
pastoribus angeli. magis uero stella xpm̃demonstrat: utrisq tamen loquitur
lingua caclorum quia cessauerat iamiamq: lingua prophetarum: At que perhoc
utrisq cadienarrant gloriãdĩ. ut hi qui prope acqui longeerant. simulcaeliciues
fierent. Quidergo est quodtotreges antea iniudȩa nati. pemotamen ab alieni¬
ginis ad orandus requiritur: praeseram cũ herodem queadierant pec ad¬
orant quia et siregnantẽ inueniunt. aliuiudacoruregẽ ducedeipsis defici¬

Expanded text:
est quia illa exstitit, sed ideo illa exstitit quia Christus natus est. Ipse quippe illi, et non est quia illa exstitit, sed ideo illa exstitit quia Christus natus est. Ipse quippe illi, et non illa Christo nascendi causam attulit. Neque quia cessavit in primordio novam deinceps condere creaturam, ideo per hoc novum est aliquod appellandum. Quia, etsi nondum erat quae facta est in subito, erant tamen reliqua astra singulatim composita, inter quae ista novo exortu manifestationis officio deputatur. Nam pastoribus angeli, magis vero stella Christum demonstrat; utrisque tamen loquitur lingua coelorum, qui cessaverat jam jamque lingua prophetarum. Atque per hoc, utrisque coeli enarrant gloriam Dei; ut hi qui prope ac qui longe erant, simul coeli cives fierent. Quid ergo est quod tot reges antea in Judaea nati, nemo tamen ab alienigenis adorandus requiritur, praesertim cum Herodem, quem adierant, nec adorent? quia etsi regnantem inveniunt, alium Judaeorum regem, duce de ipsis defici
Abbreviated transcription (Latin):
sidus apparuit. Quodministeriũ officiisui. &iã ipsismagis xpm̃ quȩ¬
rentibus. cũ ante faciem praeiret exhibuit. donecusq ad ipsũ locũ ubi
di uerbũ infanserat prȩeundo perduceret. Quitandeastrologi quia
confticuerunt hominã nascentium fatũ subscellis prebeant aliquam scellarũ homine
aliquonatocursussui ordinem reliquisse. Et adeum quinatus fuerat perrexisse.
Quia sortem qui ppenascentis astrorũ ordineligari a estimant. Nonastrorũ ordinem
ab hominis natidicpossemutari. Qua propter sistella illa dehiserat quae in caelo
peragunt ordinẽsuum. quomodo poterat decernere quid natus xp̃s acturuserat.
quaenatox p̃õ diuinoiussu passaest relinquere quod a gebat: Siautem ut probubili¬
uscreditur ad demonstrandũ xpm̃ quaenonerat ex ortaest: non id eo xp̃s nacus

Expanded text:
sidus apparuit. Quod ministerium officii sui etiam ipsis magis Christum quaesidus apparuit. Quod ministerium officii sui etiam ipsis magis Christum quaerentibus, cum ante faciem praeiret, exhibuit; donec eos usque ad ipsum locum ubi Dei Verbum infans erat, praeeundo perduceret. Qui tandem astrologi quia constituerunt hominum nascentium fatum sub stellis, praebeant aliquam stellarum homine aliquo nato cursus sui ordinem reliquisse, et ad eum qui natus fuerit perrexisse. Quia sortem quippe nascentis astrorum ordine ligari aestimant, non astrorum ordinem ab hominis nati die posse mutari. 127 Quapropter si stella illa de his erat quae in coelo peragunt ordinem suum, quomodo poterat decernere quid natus Christus acturus erat, quae nato Christo divino jussu passa est relinquere quod agebat? Si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum Christum quae non erat exorta est, non ideo Christus natus
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. quia signa sicutait apostolus. non fidelib sed infidelibus suntdata
Vtrisq tamen de caelore seratur. ut ad caelestem caelestia iam caelestes credendorerũ
presagia firmius inuitarent. Fercur autehaec stella sidereas uias non tenuisse. quia
quanti sper inferiusibat. & si superior uolatu auium pauli sper parebat: qui a illũ
prȩmonstrabat ex itinere qui paulominus abangelis incarneest minoratus
exclsiortamq: sci somnibus natura et gratia preminebat. Itaq ftella illa
ut aiunt mathematici uel priscilianistae quãmagi uiderant. Non ad decretũ
ex mathesin. xpm̃ secundũ carnem dominabatur. sed ad testimonium ei
ut suacreatura famulabatur. Necenim eũ suo subiciebat imperio. sed pio
indicabat obsequio. Pro indeconstat eam non exillis fuissestellis quȩ
abinitio itneris ordinem seruauerunt. sed nouo uirginis partu. Nouũ

Expanded text:
quitur; quia signa, sicut ait Apostolus, non fidelibus, sed infidelibus sunt data quitur; quia signa, sicut ait Apostolus, non fidelibus, sed infidelibus sunt data . Utrisque tamen de coelo reseratur, ut ad coelestem coelestia jam coelestes credendo rerum praesagia firmius invitarent. Fertur autem, ut dixi, haec stella sidereas vias non tenuisse, quia quantisper inferius ibat, etsi superior volatu avium paulisper parebat; quia illum praemonstrabat ex itinere, qui paulo minus ab angelis in carne minoratus, excelsior tamen sanctis omnibus natura et gratia praeeminebat. Itaque stella illa, ut aiunt mathematici, vel Priscillianistae, quam magi viderant, non ad decretum ex mathesi Christo secundum carnem dominabatur, sed ad testimonium ei ut sua creatura famulabatur. Nec enim eum suo subjiciebat imperio, sed pio indicabat obsequio. Proinde constat eam non ex illis fuisse stellis, quae ab initio itineris ordinem servaverunt: sed novo Virginis partu novum
Abbreviated transcription (Latin):
non desistet. qui ad omũ semel ingressus. aeterna satietate xp̃ilȩcus fructur.¬
Sedhierusalem curidem magi in trauerint.
geuenientibus discerent. & sicrederenoluissent. in excusabiles omni ex parte pro¬
phetarum eloquiis conuictiremanerent. Deindeut sacerdotes scribȩ acphari¬
sei quilocũnatiuitatis ex prophetiadesignabant. uelut lapidesmiliarii immo¬
bilespermanentes non exignorantia sed obcordis duritiam quod crederenolu¬
erint debitedam narentur. Tertionamq ut xp̃s. qui pax nostradicitur.
Dehicrus alẽ quaeuisio pacis interpretatur. manifestius esaiadicentenuntia¬
recur: quiadesion exibitlex. et uerbũ dnĩ dehierus alẽ. acsidiceret praedi¬
cabitur: Vndenimirũ iudaeis pastoribus tãquam exlege rationali affatu prom¬
tioribus angelus xp̃m̃ adnuntiat. Istis ueromagis tam quã infidelibus dẽ signis lo¬

Expanded text:
non desistet. Quia domum semel ingressus, aeterna satietate Christi laetus fruitur.non desistet. Quia domum semel ingressus, aeterna satietate Christi laetus fruitur.Sed Hierusalem cur iidem magi intraverint tage venientibus discerent; et si credere noluissent, inexcusabiles omni ex parte prophetarum eloquiis convicti remanerent. Deinde ut sacerdotes, Scribae, ac Pharisaei, qui locum nativitatis ex prophetia designabant, velut lapides milliarii immobiles permanentes, non ex ignorantia, sed ob cordis duritiam, quod credere noluerint, debite damnarentur. Tertio namque, ut Christus, qui pax nostra dicitur, de Hierusalem, quae visio pacis interpretatur, manifestius Isaia dicente nuntiaretur: Quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Hierusalem , ac si diceret praedicabitur. Unde nimirum Judaeis pastoribus, tanquam ex lege rationali affatu promptioribus, angelus Christum annuntiat. Istis vero magis, tanquam infidelibus, Deus signis lo
Abbreviated transcription (Latin):
culo & ueraquae xp̃sest stella ex ia cob. praesignaretur ex oraculo: Cui profecto
uera fide xpm̃ obsequentes configurati. ꝑhoc iãiãq uelut stella ecelorum a&er
naꝑpetuitate conlucentes. uirtutespei in caelestib presiderent. Quidenim
aptius quam perstellã fides quaitur ad stellã oscenditur. ut peream qui alum̃
propriũ non habemus inlustrati. ꝑpetua aeternitate lucere possimus.: demonstra¬
tioquippe xp̃i profecto instella fuit: alioquin nondicerent. ubi est quinatus
est rexiudacorũ. Vidimusenĩ stellã eius in oriente. &uenimus adorarecũ
Adquẽ qui peruenerit & ingressus fuerithieru salẽ illã caelestẽ monstrabit᷑¬
ei continuo xp̃s stellamatutina. iuxta promissũ iohannis: &ideo suprapuerũ
recte stetissedicitur. quia idem sc̃orũ claritas approbatur. Quãqui conspexe¬
rit gaudebitutiq gaudio magno ualde. Etadorare ante conspectũ dĩ

Expanded text:
culo; et vera quae Christus est, stella ex Jacob praesignaretur ex oraculo. Cui profecto culo; et vera quae Christus est, stella ex Jacob praesignaretur ex oraculo. Cui profecto vera fide Christo obsequentes configurati, per hoc jam jamque velut stellae coelorum, aeterna perpetuitate collucentes, virtute spei in coelestibus praesiderent. Quid enim aptius, quam per stellam fides, qua itur ad stellam, ostenditur; ut per eam, quia lumen proprium non habemus, illustrati perpetua aeternitate lucere possimus? Demonstratio quippe Christi profecto in stella fuit. Alioquin non dicerent: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum. Adei continuo Christus stella matutina juxta promissum Joannis, et ideo supra puerum recte stetisse dicitur, quia idem sanctorum claritas approbatur: quam qui conspexerit, gaudebit utique gaudio magno valde, et adorare ante conspectum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
locata radiass&. ut ipsi derdiquis probarepos sumus signis. Peq uiantib
illis iter distinte monstraret. Nequedomũ inqua puer erat signanter ex primer&:
Inquonimirũ operis negotio. quattuor simuluidentur congruere : signũ uide¬
licet acproph&ia & demonstratio. atq trpicahierusalẽ nouae fide praeuia cae¬
lestis ad ingressio. Signũ siquidem huius misterii fuit. columna illa ignea quac
fuisse adstruunt. quodomnino euangeliũ nonloquitur. peq probabile aut ueri¬
tium radiatur. Prophetiae quidem fuit ut prȩtulimus adimpletio. quia dictum
erat. orietur stella exia cob &exsurget homo inisrahel: Nam & sidexp̃osimpli¬
citer. orietur stella exi a cobpossit intelligi. qui a illa uelut decado innuitur ex¬
monstratus manifestissimcapprobatur. Nullũ igitur signũ congruentius
poterat apparere ad inuitandũ: quã perquod fides credentium radiaret in mira¬

Expanded text:
locata radiasset, ut ipsi de reliquis probare possumus signis, neque viantibus locata radiasset, ut ipsi de reliquis probare possumus signis, neque viantibus illis iter monstraret, neque domum in qua puer erat signanter exprimeret. In quo nimirum operis negotio, quatuor simul videntur congruere, signum videlicet, ac prophetia, et demonstratio, atque typica Hierusalem 125 novae fide praevia coelestis adingressio. Signum si quidem hujus mysterii fuit columna illa ignea quae fuisse astruunt, quod omnino Evangelium non loquitur, neque probabile aut verirde credentium radiat. Prophetiae quidem fuit, ut praetulimus, adimpletio, quia dictum erat: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo in Israel. Nam etsi de Christo simpliciter, Orietur stella ex Jacob, possit intelligi, quia illa velut de coelo innuitur exsmonstratum manifestissime approbatur. Nullum igitur signum congruentius poterat apparere ad invitandum, quam per quod fides credentium radiaret in mira
Abbreviated transcription (Latin):
dicentib magis. Vi dimus inquiunt stellãcius inoriente Nequecnĩ fatent᷑
quod cos aboriente. illuc perduxerit: sedtantũ uidimus stellam eius in oriente
Quicũ profecto audissent regem. sequitur. abierunt: & eccestella quã uiderant
inoriente antecedebat eos. & neq scribitur quod alibi cã uidissent. Nequeco
mesitinerisess&: Verũ tameni & siita possit. acsienul eatius explanari: Non
mox prior plurimorũ sententia uideturrefellenda. Quia et sicursu itineris ui
sibilis non praecessit. tamen in lustratione fidei. intus in animo comes fuit
Quod autẽ sidercas uias non tenuerit. ostenditur ex hoc. quod stctisse supra
ubi erat puernarratur. Quiasi insum macęli arce int̾ceteras sitaeẽt. unicuiq
domui in omniilla ciuitate suprauerticẽ stareuideretur: unde patenter insinu¬
at. multũ eãdomui uicinã in quapuer erat stetisse. Ceterũ suncadicentro

Expanded text:
dicentibus magis: Vidimus, inquiunt, stellam ejus in Oriente. Neque enim fatentur dicentibus magis: Vidimus, inquiunt, stellam ejus in Oriente. Neque enim fatentur quod eos ab Oriente illuc perduxerit, sed tantum: Vidimus stellam ejus in Oriente. Qui cum profecto audissent regem, sequitur, abierunt, et ecce stella quam viderant in Oriente antecedebat eos. Et neque scribitur quod alibi eam vidissent, neque quod comes itineris esset. Verumtamen etsi ita possit, ac si enucleatius explanari, non mox prior plurimorum sententia videtur refellenda. Quia, etsi cursu itineris sui visibilis non praecessit, tamen illustratione fidei intus in animo comes fuit. Quod autem sidereas vias non tenuerit, ostenditur ex hoc quod stetisse supra ubi erat puer narratur. Quia si in summa coeli arce inter caeteras sita esset, unicuique domui in omni illa civitate supra verticem stare videretur. Unde patenter insinuat multum eam domui vicinam in qua puer erat, stetisse. Caeterum, si in coeli centro
Abbreviated transcription (Latin):
erint abhierusalẽ. ea dẽipsastella quã uiderant in orientepositi. dux ac comes
itineris forecoeperit: Potest quippe congruere sicut multi doctorũ tradunt.
quod exorientecos hiero solrmã perduxerit: &dũ requirunt humanũ quasi
exlegeauxiliũ moxdiuino destituuntur. Sed sidiligentius in spiciatur. Nẽ¬
quaqua euangeli ueritas probareuidetur. quod ad iudea cos illa perduxerit
Immoinoriente tantũ eosstellã uidissefatetur. Ex quanimirũ intellexere
natũ in iudea . dequobalaam praedixerat. Propterqđ illi statim ut conspici¬
unt iuda campetunt. Ecciuitatẽ regiam. ubieius natiuitatẽ. ex propheticis
oraculis crediderant agnoscere deueniunt. Vbi cũbethlcẽ eũ natũ ex prophe¬
tarũ testimoniis comperissent. moxilluc iterad gressi. &eccestellã quã uide¬
rant inoriente. pracuiã cernentes recognoscunt: sicnãq habes in euangelio

Expanded text:
erint ab Hierusalem, eadem ipsa stella, quam viderant in Oriente positi, dux ac comes erint ab Hierusalem, eadem ipsa stella, quam viderant in Oriente positi, dux ac comes itineris esse coeperit. Potest quippe congruere, sicut multi doctorum tradunt, quod ex Oriente eos Hierosolymam perduxerit. Et dum requirunt humanum quasi ex lege auxilium, mox divino destituuntur. Sed si diligentius inspiciatur, nequaquam Evangelii veritas probare videtur quod ad Judaeam eos illa perduxerit. Imo in Oriente tantum eos stellam vidisse fatetur, ex qua nimirum intellexere natum in Judaea, de quo Balaam praedixerat Propter quod illi statim ut conspiciunt, Judaeam petunt, et civitatem regiam, ubi ejus nativitatem ex propheticis oraculis crediderant, agnoscere deveniunt. Ubi cum Bethlehem eum natum ex prophetarum testimoniis comperissent, mox illuc iter agressi, ecce stellam quam viderant in Oriente praeviam cernentes recognoscunt. Sic namque habes in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
ditione maiorũ : ut ꝑcosgentiũ multitudo. quaedetribus noe filii senascitur.
ad fidẽ xp̃i uentura praesignaretur. Quorũ qui a nomina &iam aquam plu¬
rimis uiritim exprimuntur. potest ficri. totprincipes religionis acpotentiȩ
tantiitineris extitisse : & alios quã plurimos in suo comitatu. sicut mosest
magnorũ socios habuissẽ. Alio quin uidetur difficile. ut solitres homines
palienas prouintias. tantũ subirent negotium Ctomnchierosolrma suonun¬
tio commouerent: Sedutrũ stella quãui derant in oriente sitorta: ap ediam
copositi ad occidentt̃ cam natam conspexerint uidetur ambiguum. pracseram
cũdicat euangelista illis ab hicrusalem exeuntibus. quod eccestella quaui derant
inoriente antecedebat cos Necutiq demonstrans utrum ipsa perduxerit eos
hiero solrmã. Et ciuitat c̃ regiam in trantes deseruerit. aptantũ postquam exi¬

Expanded text:
ditione majorum, ut per eos gentium multitudo, quae de tribus Noe filiis enascitur, ditione majorum, ut per eos gentium multitudo, quae de tribus Noe filiis enascitur, ad fidem Christi ventura praesignaretur. Quorum quia nomina etiam a quamplurimis viritim exprimuntur, potest fieri tot principes religionis ac potentiae tanti itineris exstitisse, et alios quamplurimos in suo comitutu, sicut mos est magnorum, socios habuisse. Alioquin videtur difficile ut soli tres homines per alienas provincias tantum subirent negotium, et emnem Hierosolymam suo nuntio commoverent. Sed utrum stella quam viderant in Oriente sit orta, an etiam eo positi ad Occidentem eam natam conspexerint, videtur ambiguum: praesertim cum dicat evangelista, illis ab Hierusalem exeuntibus, 124 quod Ecce stella quam viderant in Oriente, antecedebat eos. Nec utique demonstrans utrum ipsa perduxerit eos Hierosolymam, et civitatem regiam intrantes deseruerit, an tantum, postquam exi
Abbreviated transcription (Latin):
populus comparabatur dequibus magiuenientes dĩ agentenutu. xpõ
munera deculerunt. Hinciterũ ipsefatetur loquens. Om̃s desaba ue¬
nient aurũ etthus deferentes. et laudẽdnõ ad nuntiantes: Quianimirum
saba illis in partibus ꝑsid acregionis fluuius decurrit: Ex quotota illa regio
proprio eiusdem nuncupatur uocabulo. Iuxtaquam & arabia iac&. & confinis
est regionis illius Vndeetdauid uiuet inquit et dabitur ei deauro arabiae
Acpost pauca Reges charsis et insulae munera offerent. reges arabum et saba
dona adducent. Namet in his regionibus ad orientalẽ plagam hiero solrmo¬
rũ magos reges extitisse. nemo quihistorias legit gentiliũ ignorat. quo profec¬
to regeseos fuisse opinamur. Quia ecsitria rerũ munera detulisseleguntur.
nonideomox ex euangelio. nonamplius quã tres fuisse probatur. sedextra¬

Expanded text:
populus comparatur. De quibus magi venientes, Dei agente nutu, Christo populus comparatur. De quibus magi venientes, Dei agente nutu, Christo munera detulerunt. Hinc iterum ipse fatetur loquens: Omnes de Saba venient aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes . Quia nimirum Saba illis in partibus Persidis regionis fluvius decurrit, ex quo tota illa regio, proprio ejusdem nuncupatur vocabulo, juxta quam Arabia jacet, et confinis est regionis illius. Unde et David: Vivet, inquit, et dabitur ei de auro Arabiae. Ac post pauca: Reges Tharsis et insulae, munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent . Nam et in his regionibus, ad orientalem plagam Hierosolymorum, magos reges exstitisse, nemo qui historias legit gentilium, ignorat; quo profecto reges eos fuisse opinamur. Quia, etsi tria rerum munera detulisse leguntur, non ideo mox, ex Evangelio non amplius quam tres fuisse probatur. Sed ex tra
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. sicut ediam ipsa consuetudoloquendi doc&. &auctoritas di¬
uinarũ scripturarũ multis in locis itadebere intelligi probat. Vnde abba¬
cuc. dehacipsa natiuitate gratulabundus canitdicens. Ds ab austroueni&
Itaq qui abethleem ubixp̃s natusest ad meridianã plagã ab hierusalem
sextofermemiliario sitaest: Id circo abeadẽ parte regionis recteuenis sedi¬
citur E uerunt namq isti ut ferunt decerrapersarũ. uelut iuuencus nr̃
cuinit: sumq iub& persas extenderegressus specialiter tam̃ euilath ubi
abundat aurũ optimũ habitasse creduntur. De quibusesaias. Intẽporeillo
inquit deferetur munus dño exercituũ apopulo diuulso & dilacerato a po¬
pulo terribili postquem non fuit alius. Hocautẽ yperbolice propter per¬
sarũ robustissimã gentẽdicit. ad cuius tuncpotentiã. nullus his in locis

Expanded text:
appellatur, sicut etiam ipsa consuetudo loquendi docet, et auctoritas diappellatur, sicut etiam ipsa consuetudo loquendi docet, et auctoritas divinarum Scripturarum multis 123 in locis ita debere intelligi probat. Unde Habacuc de hac ipsa nativitate gratulabundus canit, dicens: Deus ab Austro venit. Itaque quia Bethlehem, ubi Christus natus est, ad meridianam plagam ab Hierusalem sexto ferme milliario sita est, idcirco ab eadem parte regionis recte venisse dicitur. Fuerunt namque isti, ut ferunt, de terra Persarum, velut Juvencus noster canit: Tumque jubet Persas extendere gressus, specialiter tamen Evilat, ubi abundat aurum optimum, habitasse creduntur. De quibus Isaias: In tempore illo, inquit, defertur munus Domino exercituum a populo divulso et dilacerato, a populo terribili, post quem non fuit alius . Hoc autem hyperbolice, propter Persarum robustissimam gentem, dicit; ad cujus tunc potentiam nullus his in locis
Abbreviated transcription (Latin):
unt hierosolrmã quia ciuitas altissimidĩ illa intoto fulgebat orbeterrarũ
ut exipsa quominus erant edocti. diuinis legibus erudirentur. Sed quomo¬
douenerint ex oriente terrarũ spatialongissima intam subito pera grantes.
non satis appar&. nisi forte postannũ ut quidã uolunt uenissecredantur.
quod penitus starenequit. Quasi postannũ eousqueuenissent. Nequaquã
in praesepio ut euangeliũ narrat. sed iãcum in aegyptũ delatũ prorsus inue¬
nissent. Quoprofectopatet. quod duodecimũ uenerint diem. &eosit ka¬
lendarum articulo amagis in praesepio adoratus. quo postea in iordane
speciecolũbae abspũ scõ perunctus. Et uoce paterna hicest filius meus dilectus.
decaelo testificatus. Duo decimo autẽdie id circo eos possibile aprecreditur
aduentasse. quõ omnis illa pars anterior regionis. abhieru salẽ iureoriens

Expanded text:
unt Hierosolymam, quia civitas altissimi Dei illa in toto fulgebat orbe terrarum, unt Hierosolymam, quia civitas altissimi Dei illa in toto fulgebat orbe terrarum, ut ex ipsa, quod minus erant edocti, divinis legibus erudirentur. Sed quomodo venerint ex Oriente, terrarum spatia longissima in tam subito peragrantes, non satis apparet, nisi forte post annum, ut quidam volunt, venisse credantur, quod penitus stare nequit. Quia si post annum eo usque venissent, nequaquam in praesepio, ut Evangelium narrat, sed jam eum in Aegyptum delatum prorsus invenissent. Quo profecto patet quod ad duodecimum venerint diem, et eo sit Kalendarum articulo a magis in praesepio adoratus, quo postea in Jordane specie columbae a Spiritu sancto perunctus, et voce paterna, Hic est Filius meus dilectus, de coelo testificatus. Duodecimo autem die idcirco eos possibile apte creditur adventasse, quoniam omnis illa pars anterior regionis ab Hierusalem jure Oriens
Abbreviated transcription (Latin):
quidominctur. & perdat reliquia sciuitatis. Quaenimirũ singula. nemo
quidexpõ dubitet intelligi. Vndecisti taliedocti preconio. diuina inspirante
gratia. natiuitatẽ summiducis praedicant. qui nondũ locũ quonasceretur
agnouissent. Nouerant igitur quod ex uaticiniomagistri quẽ sectabantur
perceperant. & ignorabant paenitus locũ. que alibi perproph&am sp̃s sc̃s de¬
clarabat. Hinc sanefit interiudȩos & gentes. miradoctrinarũ uicissim cõ¬
mutatio. Illilocũ insinuant. qui tẽpus aduentus dñi non recognoscunt.
quippe quia scriptumest. quod miluus & hyrundo accrconia custodierunt
tẽpussuum. populus autẽ dñĩ noncus todierit iudiciũ dĩ sui: Neq tempus ui¬
sitationis agnouerit: istiuero econtra tẽpus praedicant. quinascendi locum
ex disciplina artissuae nequeunt comprehendere. Aborientequoque ueni¬

Expanded text:
qui dominetur et perdat reliquias civitatis . Quae nimirum sigula nemo qui dominetur et perdat reliquias civitatis . Quae nimirum sigula nemo qui de Christo dubitet intelligi. Unde et isti, tali edocti praeconio, divina inspirante gratia, nativitatem summi ducis praedicant, qui nondum locum in quo nasceretur agnovissent. Noverant igitur quod ex vaticinio magistri quem sectabantur perceperant, et ignorabant penitus locum quem alibi per prophetam Spiritus sanctus declarabat. Hinc sane fit inter Judaeos et gentes mira doctrinarum vicissim commutatio. Illi locum insinuant, qui tempus adventus Domini non recognoscunt. Quippe quia scriptum est quod Milvus, et hirundo, ac ciconia, custodierunt tempus suum: populus autem Domini non custodierit judicium Dei sui, neque tempus visitationis cognoverit . Isti vero e contra tempus praedicant, qui nascendi locum ex disciplina artis suae nequeunt comprehendere. Ab Oriente quoque veni
Abbreviated transcription (Latin):
feliciter sunt secuti. Nisi etenĩlucifermatutinus primũ eorũ cordibus oriretur.
Nequaquã stella praeuiaregeiudaeorũ tã constanter in quirerent. Euerunt autẽ
ut aiunt degenerebalaam successoresq doctrinarũ eius: etideo exprophetia illius
euidentius cognouerunt. quod etiã indoctrina studiose recolentes experiri secun¬
dũ disciplinã ipsius artis meditabantur. Nam magiidemsunt. qui postea
mathematici sunt uocati. Quorũ est instellis. nascentiũ ortus in spicere. et ex
mathesi: arerũ probaretuentus. Sed deistis magis fatendum quod ex prophetia
uel certespũscõ eos excitante crediderint: quã aliqua inimici fraude substi¬
tutos ad fidẽessedixerim. praesertim cũ praeceptoris eorũ uaticiniũ cunctis
in signũ erat futurae promissionis: Orictur inquit stella exiacob. & consur¬
gethomo uel uirga dei srahel & ꝑcuticduces moab uastabitq om̃s filios

Expanded text:
feliciter sunt secuti. Nisi enim lucifer matutinus primum eorum cordibus oriretur, feliciter sunt secuti. Nisi enim lucifer matutinus primum eorum cordibus oriretur, nequaquam, stella praevia, regem Judaeorum tam constanter inquirerent. Fuerunt autem, ut aiunt, de genere Balaam, successoresque doctrinarum ejus, et ideo ex prophetia illius evidentius cognoverunt, quod etiam in doctrina studiose recolentes, experiri secundum disciplinam ipsius artis meditabantur. Nam magi idem sunt qui postea mathematici sunt vocati, quorum est in stellis nascentium 122 ortus inspicere, et ex mathesi rerum probare eventus. Sed de istis magis fatendum potius quod ex prophetia, vel certe Spiritu sancto eos excitante, crediderint, quam aliqua inimici fraude substitutos ad fidem esse, praesertim cum praeceptoris eorum vaticinium cunctis in signum esset futurae promissionis. Orietur, inquit, stella ex Jacob, et consurget virga de Israhel et percutiet duces Moab vastabitque omnes filios
Abbreviated transcription (Latin):
domuspanis non in conuenienterdicitur. inquacottidie credentes caelestidul¬
cedine. iam illo alunturci ho angelico & saginantur. dum praegustandocar¬
nem acsanguineredemptoris. Caroinquit meauerus estcibus. & sanguis meus
uerus est potus. In bethlecmergonascitur. quia reueradomus panis sola accclesia
xp̃ianorũ ostenditur. extraquã panis illecaelestis non inuenitur. hincigitur
in praesepio ponitur. uelutpiorũ uberrimus iumentorũ crbus. si quos forte ra¬
tionecarentes inuenerat. refectos alimento sp̃itali. ad angelicam sublimius re¬
ferret dignitatẽ. De quonimirũ natiuitatis locolatius post paululũ explicabit᷑¬
ET ECCEINQUIT magiaborienteuenerunt hierosolr mãdicentes. ubiestqui
natus est rexiudacorũ. In magisergo istis iam fidesgentiũ uelut primiti ae dño
consecratur. quiper fidẽ i noriente siduscernentes. matutinã stellã qua exp̃sest

Expanded text:
domus panis non inconvenienter dicitur; in qua quotidie credentes coelesti duldomus panis non inconvenienter dicitur; in qua quotidie credentes coelesti dulcedine jam illo aluntur cibo angelico, et saginantur, dum praegustant carnem ac sanguinem Redemptoris. Caro, inquit, mea verus est cibus, et sanguis meus verus est potus . In Bethlehem ergo nascitur, quia vera domus panis sola Ecclesia Christianorum ostenditur, extra quam panis ille coelestis non invenitur. Hinc igitur in praesepio ponitur, velut piorum uberimus jumentorum cibus, si quos forte ratione carentes invenerat, refectos alimento spirituali ad angelicam sublimius referret dignitatem. De quo nimirum nativitatis loco, latius post paululum explicabitur. Ecce, inquit, magi ab Oriente venerunt Hierosolymam dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? In magis ergo istis jam fides gentium, velut primitiae, Domino consecrantur; qui per fidem in Oriente sidus cernentes, matutinam stellam, quae Christus est,
Abbreviated transcription (Latin):
daea tota illa regio decemtribuum intelligitur. iud auero solailla tribus
dauid. perhoc apertius designatur. Est autem carum utraque in iudea. &ideo
hiclegendũ est iudae. ut significantius illa exprimaturciuitas dauid intri¬
buiuda dequa xp̃s diu propheticae repromissus expectabatur. Haec in¬
quam est ciuitas dauid insorte tribus iudae. insextoquidem miliario
abhelia sita contrameridianam plagã. iuxtauiã quaedicit hebron.
Inquanimirum adhuchodie sepulchrum iesse acdauid ostenditur. quan¬
quã et alibiidem inhierusalem sepultus legatur. Bethleem qui ppedomus
panisinterpretatur: Ex quonimirũ presagium inducitur futurorum.
quodibidem panisuiuus qui decael odescendit. a drefeitionõeorũ qui credituri erant
quandoq nasceretur. Nam antea ephrata uocabatur. sed postea commutato uoca¬
bulo bethleem significantius nominatur. Geritenĩ figurã totius acclesi ae quȩ

Expanded text:
daea tota illa regio decem tribuum intelligitur; Juda vero, sola illa tribus daea tota illa regio decem tribuum intelligitur; Juda vero, sola illa tribus David per hoc apertius designatur. 121 Est autem earum utraque in Judaea, et ideo hic legendum est Judae, ut significantius illa exprimatur civitas David in tribu Juda, de qua Christus diu prophetice repromissus exspectabatur. Haec, inquam, est civitas David in sorte tribus Judae in sexto quidem milliario ab Aelia sita, contra meridianam plagam, juxta viam quae ducit Hebron. In qua nimirum adhuc hodie sepulcrum Jesse ac David ostenditur: quanquam et alibi idem in Hierusalem sepultus legatur. Bethlehem quippe domus panis interpretatur, ex quo nimirum praesagium inducitur futurorum, quod ibidem panis vivus, qui de coelo descendit ad refectionem eorum qui credituri erant, quandoque nasceretur. Nam antea Ephrata vocabatur, sed postea commutato vocabulo Bethlehem significantius nominatur. Gerit enim figuram totius Ecclesiae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
simi obumbrabittibi: Atqueillud. quia quod natu est in ea despũscõfuit.
Et quo praccepta haec philosophorum adpersuadendũ in credulis uidentur ip¬
sisesse congrua. Idcirco apposuimus. uthinc indepatescat diuinussermo. quan¬
tis redolcat sacramentis. quantisue premineat indiciis. & praecellat sȩcula¬
rium litterarũ eloquiis. Estenim constantior indicendo. copiosior ineloquio.
profundior insensu. in intellectu sublimior. luminosior inprospectu. su¬
auior ingustu. certior in promisso. fructuosior inperuentu. Quamqui
altius effoderit. maiores sibithesauros adquirit. & quae sunt indicibilia
mortalibus. subito ꝑgratiã sp̃s ibidem ad inuenit. Bethleẽ autẽ iudae obdis¬
tinctionẽ alterius bethlaemdicitur. quac estingalilea intribu ⁊ abulon.
& si in antiquioribus exemplaribus iudeae inueniatur. Qui animirũ iu¬

Expanded text:
ssimi obumbrabit tibi. Atque illud: Quod natum est in ea de Spiritu sancto fuit. ssimi obumbrabit tibi. Atque illud: Quod natum est in ea de Spiritu sancto fuit. Et quia praecepta haec philosophorum ad persuadendum incredulis videntur ipsis esse congrua, idcirco apposuimus ut hinc inde patescat divinus sermo quantis redoleat sacramentis, quantisve praeemineat indiciis, et praecellat saecularium litterarum eloquiis. Est enim constantior in dicendo, copiosior in eloquio, profundior in sensu, in intellectu sublimior, luminosior in prospectu, suavior in gustu, certior in promisso, fructuosior in proventu. Quam qui altius effoderit, majores sibi thesauros acquirit, et quae sunt indicibilia mortalibus, subito per gratiam Spiritus ibidem adinvenit. Bethlehem autem Judae, ob distinctionem alterius Bethlehem dicitur, quae est in Galilaea, in tribu Zabulon, etsi in antiquioribus exemplaribus Judaeae inveniatur: quia nimirum Ju
Abbreviated transcription (Latin):
hannesdicat: quod insuauenit & propheta describitdicens. Tubȩchlem
terrauida non esminima in principibusiuda. Exteenim exicadux qui
regat populũ meũ israhel. duxinquã cui repositũ erat quem dam hel
utiq futurũ pracuiderat: Quando uerouenit. tumutique quando¬
O & socularium litterarum paginas ponminus contraeos lamant. & reuincunt
quod obstinato caecitatis
coepit dux deiuda deficere. ac princeps defemorib eius. quandouenit plenitu¬
dotemporũ : In dicbus sciliet herodisregis. quiiam alienigena contralegem in iu¬
dea regnabat: Quẽ ad modũ igitur sitnatus. manifestũ quod in effabiliter de
uirgine : quiareueraistemodus nascendi non est innatura humanȩ fragilitatis.
sed diuinaemaiestatis fuit dignatio: Interea quibus adminiculis sit factum.
declaratangelus admariã cũdicit. Quod sp̃ssc̃s superuenietinte. & uirtus alti¬

Expanded text:
annes dicat quod in sua venit, et propheta describit dicens: Tu Bethlehem, annes dicat quod in sua venit, et propheta describit dicens: Tu Bethlehem, terra Juda, non es minima in principibus Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel . Dux, inquam, cui repositum erat, quem Daniel utique futurum praeviderat. Quando vero venit, tunc utique quando saecularium litterarum paginae, non minus contra eos clamant, et revincunt, quod obstinato caecitatis coepit dux de Juda deficere, ac princeps de femoribus ejus, quando venit plenitudo temporum: in diebus scilicet Herodis regis, qui jam alienigena contra legem in Judaea regnabat. Quemadmodum igitur sit natus, manifestum quod ineffabiliter de Virgine: quia revera iste modus nascendi non est naturae humanae fragilitatis, sed divinae majestatis fuit dignatio. Interea, quibus adminiculis sit factum, declarat angelus ad Mariam cum dicit: Quod Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Alti
Abbreviated transcription (Latin):
declarata nobis in xpõreddidit. quatinus neciudaeis ad fidẽmiraculade
fuissent. Nec grecissapientib ad persuadendũ dehacsacran atiuitate creden¬
dinegotiaminus abessent. Quis autẽsit quinatus est. primũ requiratur
esaias propheta & dicat. Quod quinatusest sit magni consilii angelus.
Appellaturq fortis et dominatorpater futuri saeculi. et princeps pacis.
Hicihs que angelus signanter adnuntiat filiũ altissimi. & prophetarum
eloquia futurũ nominant saluatorem: Quid autẽ sitidem etiam et iohan¬
nes cuangelista patenter insinuat. quod in principio uerbum erat apuddm̃.
&ds̃erat uerbum. Acdein de quod uerbũ carofactũ est &habitauit in
nobis. Vbi profecto quideẽt. euidenter estostensum: Curautem uenerit
angelus insinuat. populũ sciliceesuum apeccatiseorum saluũ facere: Etut
alibi diccũ est. clausis apertionem ostendere: Porroidem ubiuenerit: io¬

Expanded text:
declarata nobis in Christo reddidit; quatenus nec Judaeis ad fidem miracula declarata nobis in Christo reddidit; quatenus nec Judaeis ad fidem miracula deessent, nec Graecis sapientibus ad persuadendum de hac sacra nativitate, credendi negotia minus adessent. Quis autem sit qui natus est, primum requiratur Isaias propheta, et dicat quod qui natus est, sit magni consilii angelus, 120 appelleturque Fortis et Dominator, Pater futuri saeculi, et Princeps pacis : hic Jesus, quem angelus signanter annuntiat Filium Altissimi, et prophetarum eloquia futurum nominant Salvatorem. Quid autem sit, idem etiam et Joannes evangelista patenter insinuat, quod In principio Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Ac deinde quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ubi profecto quidem et evidenter est ostensum. Cur autem venerit, angelus insinuat populum scilicet suum a peccatis eorum salvum facere, et, ut alibi dictum est, clausis apertionem ostendere . Porro idem: Ubi venerit, Jo
Abbreviated transcription (Latin):
plũ & religio fuit. sarraceni phanum culturaesuachabeant immodũ scĩtẽpli
ad prophationẽ scũ arii. quod sua lingua ut aiunt mr̃schrdam uocant.
Vnde contraudaeos hincinde contuendum uenire sententias: Quiquãuis
lapideum gerantanimũ. tamepec sc̃arũ scripturarũ auctoritas animo contra¬
dicant. Oratorũ quippeargumenta rerũ qua e nonminus in euangelioquã¬
et in prophetis Interpositainueniuntur: plura sunt: ex quibus septẽ sensim
hincinde xp̃i ad fidẽ inserui. quaesimul omnes artiũ scriptores tractaue¬
runt. & in praeceptissuis subposita reliquerunt. per quaererum apud
eos omnis assertcio firmatur atque conficitur. Quaeriturenim in omni
causarũ statu. quis & quid curubi et quando quẽ ad modũ. quibusue
adminiculis res fulciatur. Quaesimulscriptura quãuis distinitae sin¬
gula & quod maiusest prophetarũ eloquiis roborata. etangelorũ uocibus

Expanded text:
plum et religio fuit, Sarraceni fanum culturae suae habeant, in modum sancti templi, plum et religio fuit, Sarraceni fanum culturae suae habeant, in modum sancti templi, ad profanationem sanctuarii, quod sua lingua, ut aiunt, Mischidam vocant. Unde contra Judaeos hinc inde contuendum venire sententias. Qui quamvis lapideum gerant animum, tamen sanctarum Scripturarum auctoritas, dicant. Oratorum quippe argumenta rerum, quae non minus in Evangelio quam in prophetis interposita inveniuntur, plura sunt. Ex quibus septem sensim hinc inde Christi ad fidem inserui, quae simul omnes artium scriptores tractaverunt, et in praeceptis suis supposita reliquerunt, per quae rerum apud eos omnis assertio firmatur atque conficitur. Quaeritur enim in omni causarum statu, quis et quid, cur, ubi, et quando, quemadmodum, quibusve adminiculis res fulciatur. Quae simul Scriptura quamvis distincte singula, et quod majus est, prophetarum eloquiis roborata, et angelorum vocibus
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Undeherodes hic subquo xp̃snascitur. huius anti patris filius abhrrcano
romã directus. in notitiam octauiani augusti acsenatusuenit: sed postea hyrca¬
nomortuo destruitoq pontificatii. Nihiladcũ ꝑtinens. ut pote antipatriasca¬
lonitae Et matris crpridis arabicae filius. aromanis contraditum. undecimo
regni augustianno principatũ iudaeorũ alienigena suscepit. Cuiussane
progenies. per successiones ut scripturaeferunt tantis pereundẽ regnũtenuit.
et sacerdot um intemplonullus secundũ legẽ successit. donecciuitas aetem¬
plũ usq ad solũ diruta unacũ populo deleretur. In hoc qui ppetem pdre coe¬
pit hostia et sacrificium iuxtadanihelẽ deficere. & in templo abhominatio
desolationis esse: Acdeinceps usquead consũmationem. &usque ad finem
iuxta cundẽ prophetam desolatioperseuerat. Intantũ ut in loco quopriustẽ¬

Expanded text:
fecit. Unde Herodes hic, sub quo Christus nascitur, hujus Antipatri filius ab Hyrcano fecit. Unde Herodes hic, sub quo Christus nascitur, hujus Antipatri filius ab Hyrcano Romam directus in notitiam Octaviani Augusti ac senatus venit. Sed postea Hyrcano mortuo, destructoque pontificatu, nihil ad eum pertinens utpote Antipatri Ascalonitae, et matris Cypridis Arabicae filius, a Romanis contraditum undecimo regni Augusti anno principatum Judaeorum alienigena suscepit. Cujus sane progenies per successiones, ut Scripturae ferunt, tantisper idem regnum tenuit; et sacerdotio in templo nullus secundum legem suscessit, donec civitas ac templum usque ad solum diruta una cum populo deleretur. In hoc quippe tempore coepit hotias et sacrificium, juxta Danielem, deficere, et in templo abominatio desolationis esse . Ac deinceps usque ad consummationem et usque ad finem, juxta eumdem prophetam, desolatio perseverat; in tantum ut, in loco quo prius tem
Abbreviated transcription (Latin):
nitudinẽ aduentus xp̃i ex prophetia firmius explanaret: Quia nisi hic ess& cui
fuerat repositũ. omnino princepsdeiuda et dux defemoribus eius pullatenus de¬
feciss&. Nimirũ quiausqueadhunc locũ christr uidelicettempli. sacerdotes
exutraq tribu commixtiiudȩorũ regebant populũ. Quorũ extremi hyrcanus
et aris cobolus filii alex andri sacerdotis pontifires extiterunt: qui facibus suc¬
censi cupiditatis regiam affectantes dignitatẽ contrase inuicem dimicarunt.
Hincutiq: occasionem prebentes romanis. tudem iud aeam inuadunt hostes.
Quorum primus pompeius capta urbe atque tẽploreserato. usque ad scã scõrum
uelut trrannus accessit. Aristobolũ quoqueuinctũ secũ abduxit. & pontifica¬
tũ hyrcano tradidit. Dein deuero antipatrũ cuiusdam ascalonitidaefilium.
qui fuerat olim ut aiunt aedituus tẽpliascalonis procuratorẽ palestin ae prouintiȩ

Expanded text:
nitudinem adventus Christi ex prophetia firmius explanaret. Quia nisi hic esset cui nitudinem adventus Christi ex prophetia firmius explanaret. Quia nisi hic esset cui fuerat repositum, omnino princeps de Juda, et dux de femoribus ejus nullatenus defecisset. Nimirum quia usque ad hunc locum, Christi videlicet et templi, sacerdotes ex utraque tribu commisti Judaeorum regebant populum. Quorum extremi Hyrcanus et Aristobulus, filii Alexandri sacerdotis, pontifices exstiterunt; qui facibus succensi cupiditatis, regiam affectantes dignitatem, contra se invicem dimicarunt. Hinc utique occasionem praebentes Romanis, ut itidem Judaeam invadant hostes. Quorum primus Pompeius, capta urbe, atque templo reserato, usque ad sancta sanctorum velut tyrannus accessit. Aristobulum quoque vinctum secum abduxit, et pontificatum Hyrcano tradidit. Deinde vero Antipatrum, cujusdam 119 Ascalonitae filium, qui fuerat olim ut aiunt, aedituus templi Ascalonis, procuratorem Palaestinae provinciae
Abbreviated transcription (Latin):
terrarũ qui notissimus subquattuor plagis caeliomnib. habebatur. Sed si
consideranter aduertimus. cotinuo patebit. quod non herodem tantũ
ideoposuerit. ut ꝑeum tẽpus natiuitatis humanomoredescriberet. sed po¬
tius ut prophetia ia cobpatri archȩ tandem completa significantius monstra¬
retur. Legamus igitur iosephi et africani ceterdrũq hystorias. & in ueniemꝰ
profecto huncherodem quitunc iniudȩa regnassescribitur. Nonee exiu¬
dȩorũ gente. Neque abeis ullam duxissecarnis originẽ: ꝓ quo in eis recte
dominari debuiss&. sed exalienigenisnatus. auctoritate augusti cȩ̨saris
iustodĩ iudicio regniꝰ iudȩorũ inuste potiebatur. Dictũ quippefuerat.
Nondefici& princeps deuida. Nequedux defemorib cius. donce ueniat
cuirepositum est. Vndeiam eũ profecto uenis se uolens euangelistainsinu¬
ape. maluitherodem obtemporisseriem quã augustum subtexere. ut perhocple¬

Expanded text:
terrarum, qui notissimus sub quatuor plagis coeli omnibus habebatur. Sed si terrarum, qui notissimus sub quatuor plagis coeli omnibus habebatur. Sed si consideranter advertimus, continuo patebit quod non Herodem tantum ideo posuerit, ut per eum tempus nativitatis humano more describeret, sed potius ut prophetia Jacob patriarchae tandem completa significantius monstraretur. Legamus itaque Josephi Africani, caeterorumque historias, et inveniemus profecto hunc Herodem, qui tunc in Judaea regnasse scribitur, non esse ex Judeorum gente, neque ab eis ullam duxisse carnis originem, pro quo in eis recte dominari debuisset: sed ex alienigenis natus, auctoritate Augusti Caesaris, justo Dei judicio, regno Judaeorum injuste potiebatur. Dictum quippe fuerat: Non deficiet princeps de Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est . Unde jam eum profecto venisse volens evangelista insinuare, maluit Herodem ob temporis seriem, quam Augustum subtexere, ut per hoc ple