comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incertis quae potuimus & sicut potumus disseruimus atq conscripsimus non
tam p̃scribenter derebus obscuris unicuiq quid sentiat quam nos docendos in
quibus dubitauimus ostendenter temeritatem quaca ffirmandi a mouenter alec¬
tore ubi non ualuimus prȩbere scentiae firmitatem. Iste autem duo decimus
liber eaiam cura: expeditis quanos ꝑtractandus textus sacrarum litterarum
occupabat liberius atq ꝓlixius uerrabit depara drso quaestionem neputemur
euitasse quod uid&ur a postolus intertio caelo insinuare para dr̃ sum ubiait
Suo hominem in xp̃o ante annos quattuor decim siue incorporenescio siue ex¬
tracorpus nesciodr̃ scit . Raptum eius modi usq ad tertium caclum & scio
huius modi hominem siue in corpore siue extra corpur nercio dr̃ sat. Quia rap¬
tus est in para dr̃sum & audiuit ineffabilia uerba quae non lic& homim loqui. In

Expanded text:
incertis, quae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non incertis, quae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem, ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare paradisum, ubi ait: scio hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpuspus nescio, deus scit, quia raptus est in paradisum et audiuit ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In
Abbreviated transcription (Latin):
quod stiebat cos sit&iginent uelut deos futuros tam quam cis diunitatem in¬
uider& quieor homines fecerat sed &iam siurum ꝓp̃t̃ aliquã mentis elatio¬
nem quae dm̃ internorum scrutatorem latere nom poterat sollicitauit aliqua experi¬
endi cupiditar cummulierem uider & accepta illa erca non ẽẽ mortuam secundum
ea quȩ superius tractauimus nontamen eum arbitror suam spiritalimente prae¬
ditus erat ullomodo credere potuis se quod eos ds̃ ab esca illius ligni in uidendo ue¬
tiurr&. sed quid plura ꝑsua sum est illud peccatum sicut ꝑ suaderitalibus possa
Conscriptum est autem sicut legiabomnibus oporter& & sia paucis haec intellege¬
SEX ORDIO SCRIPTURAE SANCTAE QUAE INS CRIBITUR GENESIS
Adonec homo primus de paradrso dimissus est. Vndecim libris siue asserendo
atq: defendendo quȩ certa nobis sunt siue in quirendo arbitrando ambigendo de

Expanded text:
quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inquod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sed quid plura? persuasum est illud peccatum, sicut persuaderi talibus posset; conscriptum est autem, sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intellegeae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis sunt, siue inquirendo, arbitrando, ambigendo de
Abbreviated transcription (Latin):
as contristar&. Ita & adam postea quam deligno ꝓhibito seducta mulier man¬
ducauit eique dedit ut simul ederent noliuteam contristare quam eredebit
posre sinenuo solatio contabesceresabeius alienar&ur animo & omnino illa
interire discordia non quidem carnis uictus concupiscentia quam non dumren¬
serat inresistente lege membrorum legimentis suae sedamicali quadambe¬
niuolentia qua plerumq fitut offendatur ds̃ nehome eami cofuit in imicus
quod eum facere non debuisre diuinae sententiae iustus exitus indicauit
ergo aliomodo quodam &iamipse deceptur est sed dolo illo serpentino quo
mulier seducta est: Nullomodo illum arbitror potuisse seduei haneaut̃
ꝓprie seductionem appellauit apostolus quaid quod suadebatur quum falsũ
eẽ uerum putatum est id ÷ quad dr̃ Id eo lignum illud tangere ꝓhibuerit

Expanded text:
as contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manas contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprie seductionem appellauit apostolus, qua id, quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
onedĩ & iuro regente acdis pensamte paulatm fuerat ꝑceptura Neq: enim
frustra & illud a postolus ait. Adam enim primus formatus est. De inde
eua & adam non est seductus mulier autem seductã in praeuaricatione facta
est id est ut ꝑ illam &iam uir praeuari car&ur nam & iprum dicit pracuarica¬
torem ubiat insimi litudinem praeuaricationis adae qui est forma futuri
seductum tamen negat nam & interrogatus. nonait mulier quam de distimetũ
seduxitme & manducaui sedipramihi inquit dedit aligno & manducaui. illa uero
serpens inquit sedixitme. Ita ralomon uirtantae sapientiae num quid nam
credendum est quod in simulacrorum cultu crediditense aliquid utilitatr sed muli¬
erum amori ad hoc malum trahenti resistore non eualuit faciens quod sciebat
non esse faciendum nesuas quibus deperibat atq defluebat mortiferas deliti¬

Expanded text:
one dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim one dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frustra et illud, quod apostolus ait: Adam enim primus formatus est, deinde Eua. et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeruaricatione facta est, id est ut per illam etiam uir praeuaricaretur. nam et ipsum dicit praeuaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri, seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delici
Abbreviated transcription (Latin):
do crederepotuerit quod ꝓ serpentem dictum est id eo dm̃ ꝓhibuisse ne fructu linullius
ues cerentur quia suebat cossi fecisrent futuros ut deos propterdinoscentiam boni
&malitamquam hoctantum bonum creaturaesuae creator inuiderit. Hoc mirum
si homospiritalimente praeditus credere potiusr& . Anquia hoccredereipse non
porra propterea mulier adita est quae pariu intellectus e& & ad huc fortasse
secundum sensum carnis non secundum sp̃mmentis uiuer&. Et hocest quod ei a pos¬
tolus non tribuit imaginemdĩ. Sic enim ait Vir quidem non deb& uela re caput
cum sit imago & gloriadĩ. Mulier autem glora iuiri est Non quomens feminae
eandem imaginem capere non possit cumihilla gratia nosdicat nec masculum
esse nec feminam sed quod fortassis illa hoc nondum ꝑceperat quod fit in agniti¬

Expanded text:
do credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius do credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parui intellectus esset et adhuc fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritum mentis uiueret, et hoc est, quod ei apostolus non tribuit imaginem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agniti
Abbreviated transcription (Latin):
bitat quomodo &iam illud dubit& apparebit. Scio inquit hominem inxp̃o
ante annos quattuor decim. siue incor porenescio siue extra corpus nesc
dr̃ rcit. Raptum eius modi usq intertium caelum sut ergo ante annos
quattuor decim in xp̃o raptum hominem usq: ad tertium caelum. hoc omni¬
no non dubitat necnos ergo debemus Sed utrũ incorpore anextracorpus
dubitat. Vndeillo dubitante quis nr̃m certus eẽ audeat. Num forte hinc
&liam illud consequens erit ut tertium caelum fuisre dubitemus quorap¬
tum hominem dixit. sienimres ipsa demonserata esti tertium caclum
demonstratum est Si aut̃ imago aliqua corporalium similis facta est ñ
erat illud tertium caelum sedilla ostensio sicordinata est ut uider &ursi¬
bi ascendereprimũ delũ suꝑ quod uider& alterum quorursus arcendens
Iterum alterum uider& superius quocum ꝑuenisr& porr & dicere peing̃tiũ

Expanded text:
bitat, quomodo etiam illud dubitet adparebit. Scio, inquit, hominem in Christo bitat, quomodo etiam illud dubitet adparebit. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, raptum eius modi usque in tertium caelum. scit ergo ante annos quattuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens iterum alterum uideret superius, quo cum peruenisset, posset dicere se in tertium
Abbreviated transcription (Latin):
ad eadem ipsa a postoli uerba redeamus & ea diligentius ꝑscrutemur hoc
sine dubitatione primitus constitutomultomagis atq: in conpa rabiliter
amplius a postolum scirre quod de incorporeas quenatura. nos ut sciamus ut cũq¬
conamur Si ergo saebait spiritalia ꝑcorpus corporalia extra corpus uideri
omnino nom posrequur non perea ipsa quae uidit quomodo &iam potuerit ui¬
derȩ discreuit . Sienim certus erat illa eẽ spiritalia quur non consequenter
extra corpus ea seuidirse certus nihilominur erat : Si aut̃ corporalia esrȩ
nouerat nonnisi ꝑcorpus uideri potuisse : Quur non &iam nouerat :
VInde ergo dubitat utrum in corpore anextra corpus eauiderit. Niforte
ita &iam dubitat utrum illa corpora ansimilitudines corporum fuerint.
srius itaq: uideamus quid sit in uerborum istorum contextione unde nondu¬
bit& atq. itacum remanserit unde dubit& fortarsis ex his dequibus nondu¬

Expanded text:
ad eadem ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc ad eadem ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione primitus constituto multo magis atque inconparabiliter amplius apostolum scisse, quod de incorporea conamur. si ergo sciebat spiritalia per corpus, corporalia extra corpus uideri omnino non posse, cor non per ea ipsa, quae uidit, quomodo etiam potuerit uidere, discreuit? si enim certus erat illa esse spiritalia, cur non consequenter extra corpus ea se uidisse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non du
Abbreviated transcription (Latin):
suide sedens dr & in cons peetueius serapluim & ara unde arbo aspo¬
tus es prophiastȩ labra mundut. M anfestum ost cum ignerare potu¬
is se utrum in corpore anextra corpus ea uiderit sedsi extra corpus uisa sunt & corpo¬
ra non fuerunt adhucqueri potest utrum imagines corporis fuerint anea substan¬
tia quanullam corporis similitudinem gerit sicut dr̃ sicut ipsamens hominis
uel intellegentia uelratio sicut uirtutes prudentia iustitia castitas caritas
pi&as & quaccumq aliȩ sunt quas intellegendo atq: cogitando enumera¬
mus dis cernimus definibarꝰ Nonutiq intuentes liniamenta earum uel
colores aut quomodo sonent. aut qui doleant: aut quid in ore sapiant. aut
quid contrectantibus decalore seu frigore mollitu dine seuduritia lenitate
siue asperitate renuntient sed alia quadam uisione alia luce alia rerum
euidentia & ealonge c&eris praestantiore atq certiore  Rursus igitͥ

Expanded text:
saiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumsaiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pietas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe ceteris praestantiore atque certiore. Rursus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
putare eẽ cui profecto non loquerer siomnimodo ncafficcrer. quod ipre
non eõ ita non poterat quamuis mirabiliter uigilans anima dor mientis
nisi duci imaginibus corporum. acsi corpora ipraesrent. In extasi autem
unum audire potui & cum rusticanum uix ualentem quod rentiebat ex¬
primere qui & uigilare rescir& & uidere quiddam non oculis corporis
namut cius uerbis utar quantum recolerepossum anima mea inquit uide¬
bat eum non oculimei nontam̃ siebat utrum corpus err& animago corpo¬
ris Nonenim erat talis it ista discer ner&. uerum tam simplicter fideli
ut eum sicdudirem. Acnillud quod re uidirre narrabat ipseuidirrem Ac
ꝓ hoc si paradr sum paulus itauidit ut apparuit petro. ille dir cur nmtus¬
sur eaelo ut iohann quid qud in apocalr psi seuidisre consgribsti t cte¬
diei dampus ille cum oriibus mortuorum & illa corumre sgrectio uere¬

Expanded text:
putare esse ipsum, cui profecto non loquerer, si omni modo sic adficerer, quod ipse putare esse ipsum, cui profecto non loquerer, si omni modo sic adficerer, quod ipse non esset. ita non poterat quamuis mirabiliter uigilans anima dormientis nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora essent ipsa. In extasi autem unum audire potui et eum rusticanum uix ualentem quod sentiebat exprimere, qui et uigilare se sciret et uidere quiddam non oculis corporis. nam, ut eius uerbis utar, quantum recolere possum, "anima mea, inquit, uidebat eum, non oculi mei; non tamen sciebam, utrum corpus esset an imago corporis". non enim erat talis, ut ista discerneret, uerum tamen simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud, quod se uidisse narrabat, ipse uidissem. Ac per hoc si paradisum Paulus ita uidit, ut adparuit Petro ille discus submissus e caelo, ut Iohanni quidquid in Apocalypsi se uidisse conscripsit, ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum et illa eorum resurrectio, ut E
Abbreviated transcription (Latin):
uisis discernere non ualebat. Quan quam mihi accidirre scio & ob hoc &iam
aliis accidere potuisse uel porre non dubito . ut in somnis uidens in somnis me
uidere sentirem illarq: imagines quae ipsam nram consensionem iudificare con¬
suerunt non eẽ uera corpora sedin somnis eas praerentari firmirsime &iam
dormiens tenerem atq sentirem. Hoctamen fallebar aliquando quod ami¬
comeo quem simi lit̃ in somnis uidebam id ipsum ꝑ suadere conabar non erre illa
corpora quae uidebamus redeẽ imagines somniantium quum & ipre ittq inter
illa sicmihi apparer& quomodo illa. cuitamen & hocdicebam neq: id uerum
esse quod pariter loqueremur sed &iam ipsum tunc aliud aliquid uidere dor¬
mientem & utrum istae go uiderem omnino nescre uerum cumeidem
ipsi ꝑsuadere moliebar quedipse non eẽ ad ducebar ex parte &iam ipsum

Expanded text:
uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime etiam dormiens tenerem atque sentirem. hoc tamen fallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter. in somnis uidebam, id ipsum persuadere conabar non esse illa corpora, quae uidebamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi adpareret, quomodo illa: cui tamen et hoc dicebam neque id uerum esse, quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid uidere dormientem et, utrum ista ego uiderem, omnino nescire. uerum cum eidem ipsi persuadere moliebar, quod ipse non esset, adducebar ex parte etiam
Abbreviated transcription (Latin):
conspictur in histribus generibus illud primũ manifestum ett. ommnibus in
hocenim uidelur caelum & t̃ra &omnia quae in cis conspicua oculis a tĩs
senerare a postolus dixit. Verum tamen sineq: sp̃s sine corpore ad loca corpora¬
lia rapipotest nec corpus ad spiritalia haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi
si quidem deseipso haec eum scribsisse nemo ambigit tale fuirse illud quor aptus
est quod utrum corporale anspiritaleeñ dinosa. discernique non porr&
Quenim uel in somnis uel in extasi corporum ex primuntur imagines non dis¬
cernuntur omnino a corporibus nisicum homo redditus sensibus corporis retog¬
nosat seinillis fuis seimaginibus quas non ꝑsensus corporis: hauriebat.
Quisenim cuma somno eiugilauerit non continuo sentiat imaginaria fuisse
quae uidebat: Quamuis cume uider& dormiens auigilantium corporalibus

Expanded text:
conspicitur. in his tribus generibus illud primum manifestum est omnibus; in conspicitur. in his tribus generibus illud primum manifestum est omnibus; in hoc enim uidetur caelum et terra et omnia, quae in eis conspicua sunt oculis se nescire apostolus dixit? uerum tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
raptus intertium caclum quod &iam sesare confirmat ꝓprie uidit non imagi¬
naliter sed quia ipsa a corpore alienatio utrum omnino mortium er purt¬
linquerit ansecundum modum quendam ui uentis corpori sibianima fuerit rad
mens eius aduidenda uel ad audienda ineffabilia illius uisonis ab reptant
hoc incertum erat. Ideo forsitandixit siue incorpore sue extracorpus nercio
dr̃ sut. Quod aut̃ non ima ginaliter sed ꝓprie uid&ur & non ꝑcorpus ud&ur
hoc eausione uidelur que om̃s caleras supera tssarum speties aitq diffierentiar qͥ
quantum medñs adiuuerit explicare curabo. F aat in hoc uno prae aepto cumle¬
gitur diliges ꝑximũtiũ tam quã teipsumtri auisionum genera ocurtunt
unum ꝑoculos quibusse ln terȩ uidentur alterum ꝑ spm̃ haminis quo proximꝰ
& absens cogitatur tertium ꝑ centuitum mentis quo ipsadilcitio intelleta

Expanded text:
raptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imagiraptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed mens eius ad uidenda uel audienda ineffabilia illius uisionis abrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsitan dixit: siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit. Quod autem non imaginaliter, sed proprie uidetur et non per corpus uidetur, hoc ea uisione uidetur, quae omnes ceteras superat. harum species atque differentias, quantum me dominus adiuuerit, explicare curabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tria uisionum genera occurrunt: unum per oculos, quibus ipsae litterae uidentur, alterum per spiritum hominis, quo proximus et absens cogitatur, tertium per contuitum mentis, quo ipsa dilectio intellecta
Abbreviated transcription (Latin):
pus sedlengeille dis parmodus est siquis est unde mirum si porr& a postolumtã¬
quã simillimus facerẽ aut ad dubitationem cogere ut sicor portum caclum non
orporeis oculis uidit incertum sibi eẽ dicer& utrum in corpore anextra corpus
iduiderit. Restit ergo fertameut quomam mentiri nom poria a postolus qui
tanta cura egit ut discerner& quid sur& & quid nesur&. Noc ipsum cum intel¬
legamus ignorasre utrum quando maaeiuntertium raptus est. In cor pore fuit
quemodo est anima incorpore cum corpus uiueredicitur. siue uigilantis siuedor¬
mientis siue in extana rensibus corporis alienata. a nomininode corpore exie¬
rit ut mortuũ corpus lacer& donec ꝑ acta illa de monstratione membris mor¬
tius anima redder &ur & non quas dormiens euigilar& autextas alienatus
denuo redir& in sensus sed mortuus omnino reuiues cras sroinde quo duidit

Expanded text:
pus, sed longe ille dispar modus est, si quis est. unde mirum, si posset apostolum tampus, sed longe ille dispar modus est, si quis est. unde mirum, si posset apostolum tamquam simillimus fallere aut ad dubitationem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret, hoc ipsum eum intellegamus ignorasse, utrum, quando in caelum tertium raptus est, in corpore fuerit, quomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit
Abbreviated transcription (Latin):
scs quod discernis ab eo quod nescis necredenter fallantur. Raptum inquit eundem
hominem usq intertium caelum. Adillud caelum aut corpus erat aut sp̃s. Si corpus
erat & corporeis oculis uisum est : Quur illud caclum esse satur & in corpore ui¬
sum eẽ nescitur : Si aut̃ sp̃serat aut corporis imaginem p̃buit & tam incertumest
utrum corpus fuerit quam incertum est utrum in corpore ui sum sit. dut sic uisum
est quomodo uid &ur mente sapientia sineillir imaginibus corporum & nihi lomi¬
nus certum est uideri non potuirse ꝑcorpus aut ergo utrumq certum est. aut utrũq
incertumest. aut quomodo certum quodui sum est incertum autem ꝑ quod uisum
est manifestum est enim incorporcam naturam ab eo uideri non potuisse ꝑ cor¬
pus corporauero &imsi possunt uideri sine corpore non utiq sic uidentur ꝑcor¬

Expanded text:
scis, quod discernis ab eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem scis, quod discernis ab eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem hominem usque in tertium caelum. at illud caelum aut corpus erat aut spiritus. si corpus erat et corporeis oculis uisum est, cur illud caelum esse scitur et in corpore uisum esse nescitur? si autem spiritus erat, aut corporis imaginem praebuit et tam incertum est utrum corpus fuerit, quam incertum est utrum in corpore uisum sit; aut sic uisum est, quomodo uidetur mente sapientia sine ullis imaginibus corporum, et nihilominus certum est uideri non potuisse per corpus . aut ergo utrumque certum est aut utrumque incertum aut quomodo certum, quod uisum est, incertum autem, per quod uisum est? manifestum est enim incorpoream naturam ab eo uideri non potuisse per corpus. corpora uero, etiam si non possent uideri sine corpore, non utique sic uidentur per cor
Abbreviated transcription (Latin):
corpus illius hominis apparere. nam sicaelum corporeum uidebatur quare
latebat. utrum corporeis oculis uider&ur. Si aut̃ incertumerat utrum
oculis corporis. an spũ uider&ur. Etideo dictum est siue in corpore siue extra
corpus nescio. Quomodo non incertum erat & illud utrum uere caelum corpo¬
reum uider&ur. an imagin aliter ostender&ur Itemq si substantia in cor¬
porea uidebatur non in aliqua imagine corporis. sed sicut uid&ur iustitia
sapientia & siquid eius modi & hoc erat caclum id quoq manifestum est o¬
culis huius corporis uideri aliquid tale nonposse. Ac ꝑ hoc si aliquidtale se
iudisse raebat non ꝑcorpus seuidis redubitare non poterat. Sciomquit ho¬
minem inxp̃o ante annos quat tuor decim hoc scio nemo dubit& qui mihi
gredit: Sedutrum in corpore anextra corpus nesciodẽ st. quidergo

Expanded text:
corpus illius hominis adparere? Nam si caelum corporeum uidebatur, quare corpus illius hominis adparere? Nam si caelum corporeum uidebatur, quare latebat, utrum corporeis oculis uideretur? si autem incertum erat, utrum oculis corporis an spiritu uideretur — et ideo dictum est: siue in corpore siue- extra corpus nescio — quomodo non incertum erat et illud, utrum uere caelum corporeum uideretur an imaginaliter ostenderetur? itemque, si substantia incorporea uidebatur, non in aliqua imagine corporis, sed sicut uidetur iustitia, sapientia et si quid eius modi, et hoc erat caelum, id quoque manifestum est oculis huius corporis uideri aliquid tale non posse. ac per hoc, si aliquid tale se uidisse sciebat, non per corpus se uidisse dubitare non poterat. scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim. hoc scio nemo dubitet, qui mihi credit; sed, utrum in corpore an extra corpus nescio, deus scit. Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
&iam imago corporis eius inqua illuc raptus ascenderat sicergo & suum cor¬
pus appellar& quamuis imaginem corporis quomodo illud caelum quamius
imaginem caclineq curar& discernere quid scir&. & quid nescir&. Idest
quia scir& raptum hominem usq ad tertium caclum uescr& autem utrum incor¬
pore anextra corpus. sed simpliater narrar& uisionem earum rerum nominb
appellans illa quae uidit quarum erant similianam & nos dicimus cũ somnia
nr̃a narramus uel aliquam in eis reuelationem uidimontem uidi fluuium uidi
trer hominer & siquid eius modi ea nomina tribuenter illis imaginibus quae ha¬
bent reripre quarum similes erant: A postolus aut̃ illud inquit scio: illud
nescio atsi utrũq imaginaliter apparuit utrumq: pariter satur. pariter¬
ue nestitur. si aut̃ propriae caelum &ideo satur quomodo potuit imagina lit̃

Expanded text:
iam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum coriam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud caelum quamuis imaginem caeli, neque curaret discernere, quid sciret et quid nesciret, id est quia sciret raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa, quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in eis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis imaginibus, quae habent res ipsae, quarum similes erant; apostolus autem, illud, inquit, scio, illud nescio. At si utrumque imaginaliter adparuit, utrumque pariter scitur pariterue nescitur; si autem proprie caelum — et ideo scitur — quomodo potuit imaginaliter
Abbreviated transcription (Latin):
cadum raptum. Sed illud quod tertium caclum e&̃t quoraptur est neq dubitauit
neq dubitarenos uoluit. Ad hocenim praemisit rco & inde coepit ut quod sesci¬
re a postolus dicit: solurille non credat uerum eẽ quin oncredit a postolo. Sciter¬
go hominem raptum eẽ usq intertium caelum. Proinde illud quoraptus est
uere tertium caelum est non signum aliquod corporale quod cum ostender&ur mo¬
r̃siusq adeo sentiebat aliud eẽ i prã dĩ substantiã aliud uisibilem creaturam in
qua sedr̃ humanis & corpora libur sensibus praesentabat. ut dicer& : ostende
mihi tem & ipsum. Nec aliqua imagorei corporalis quamcum ioh anner uider&
inspiritu quȩ rebat quid e& eiq respondebatur uel ciuitas est uel populi sunt
uel aliquid aliud cumuider& illebestiam siue mulierem siue aquar siue quid
eius modi Sed scio inquit raptum hominem usq intertium caelum. Quods
spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluirr& sicerat¬

Expanded text:
caelum raptum. sed illud, quod tertium caelum esset, quo raptus est, neque dubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc enim praemisit "scio" et inde coepit, ut quod se scire apostolus dicit, solus ille non credat uerum esse, qui non credit apostolo. Scit ergo hominem raptum esse usque in tertium caelum . proinde illud, quo raptus est, uere tertium caelum est, non signum aliquod corporale, quod cum ostenderetur Moysi, usque adeo sentiebat aliud esse ipsam dei substantiam, aliud uisibilem creaturam, in qua se deus humanis et corporalibus sensibus praesentabat, ut diceret: ostende mihi temet ipsum, nec aliqua imago rei corporalis, quam cum lohannes uideret in spiritu quaerebat, quid esset, eique respondebatur uel: ciuitas est uel: populi sunt uel aliquid aliud, cum uideret ille bestiam siue mulierem siue aquas siue quid eius modi, sed, scio, inquit, raptum hominem usque in tertium caelum. Quodsi spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat et
Abbreviated transcription (Latin):
nisitanto rarior suerit quanto grandius quod animauerit : Timuit
uidelic& nedificer& &iã minuendo sic rescer& & nontimuit neun¬
cer& raroscondo quumeres cer& sed quid apliur immorer quando
& sermo pergit in prolixiorẽ modũ quã p&it terminandi necessicas
& sententia mea iã satis notasit uel quid certũ teneã uelunde ad hue
dubitom & quare dubitem proinde & hoc uolumen lãconcludat
ut quȩ sequuntur deinde uide amus ameN Explicrr liSex¬

Expanded text:
nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius, quod animauerit? timuit nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius, quod animauerit? timuit uidelicet, ne deficeret etiam minuendo, si cresceret, et non timuit, ne deficeret rarescendo, cum cresceret. sed quid amplius inmorer, quando et sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea iam satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde uideamus. LIBER UNDE
Abbreviated transcription (Latin):
Fune &splendosroipse ꝑ hil&ur auriud argont : opus fucrat quidẽ & in
mas  reddobscurior nonta men nullus tunc & alii atq alii. habitus ace¬
modti p osscibiate marerie quadixerit eam qui dđit nihil conferes ato
quo dulo tuisi estĩ premproinde & animae crementa re putanda non
subs tanrtica sepro uocatiua. quis hunc c redero cumito and neu
diser uincẽ potuis se sederemenda ista sunt ñ  rieada. Adhoc emm
nit̃ quules gerout sialiqund coguare poss& quod & sit & corpus on
sii apuid autẽ ab surdius quãputarem assam cunus pia tr&tils exa¬
lquapar teeres cere possedumtunditur nisi decrescat ex altea uel
augrlaetitudine nisicrasitudine minuatur autullumdo. corpus
ma nente naturaesuao quantitaie quodundiq erescat nisirans¬
eat quomodo igitur inpleuit anima ex illa stilla seminis magni¬
tudinẽ corporis quod animat si&ipsx orpus est cuius substantia
nullo arcessu creseat. Quomodo inquã in pleuit carnẽ quã uiuisicat

Expanded text:
 splendor ipse prouehitur auri uel argenti, qui prius fuerat quidem et in massa, sed obscurior, non tamen nullus . tunc. et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numquid cogeretur, si aliquid cogitare posset, quod et sit et corpus non sit? quid autem absurdius quam putare massam cuiuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat, nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa stilla seminis magnitudinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus est, cuius substantia nullo accessu crescat? quomodo, inquam, inplebit carnem, quam uiuificat,
Abbreviated transcription (Latin):
quem rectae fidei ueritatiq ꝓbabilem: Visum est & quiburdam duo nillos
ꝓrimos homines nuptias suas fuisre furatos & ante mxtos esse concubitu
quameos qui cre auerat copularr& quamrem nomineligni fuisse significatũ
uide ꝓlibiti egant d onecoportunotemporeiun gerentur. Quasiuero in ea
u&ate fatticẽ eredendisunt ut ex patanda ers& maturitas pubertatis aut
non allud tuno legiamum eãe cum primũ ficri poturr& : Cumnaut̃ nonpo¬
tusrat nenitiq fier & nisi ferte sponsa erat apatre tradenda & & pettan¬
da erat uatorum sollemnitar & conuiui celebritas &detis aestnttio & con¬
s ꝑ pio tabularum ridiculum istud est practer quedierun gestarũ ꝓpri&a¬
t dis ede quan suscepimus amtendum & quantũ dẽ denare uolut as eriuim

Expanded text:
quem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos quem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est; praeter quod a rerum gestarum proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus don
Abbreviated transcription (Latin):
am quae ueruitur custodire iuiam ligniuitae Hoc ꝑcie lestes utiq potestates &iã
in paradero uinbili factum eẽ credendum est ut ꝑ angelicumministerium erte
illic igiea quaedam custodia nontamen frustra factum cẽ nisi quia significat
aliqud &iam despiritali para dr so non est utiq dubitandum. Non autem iȩ¬
noro quibusdam ẽẽ iusum festinatione preuertis re illos homines appetitum
scientiae beni & mali. Etinmaturo tempore ꝑcipere uoluisre quodeis dilatũ
opertunius seruabatur . Idq exise temtatorem ut p̃cerpendo quodnondũ
talibus con gruebat offenderent dm̃ & ab cius reiutilitate alienarentur exdu¬
si atq damnati ad quam sisuo tempore sicut ds̃ uolebat accederent porrent
oa salubriterpersrui. hocsi forte lignumllud non ad ꝓpri& atem ut uerũ
lgnum & uer a poma eius sed ad figuram ueliit a ccipere habeat ȩxtum ali¬

Expanded text:
am, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam am, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia; non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradnoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum ali
Abbreviated transcription (Latin):
autem factum ꝓpt̃ ipsa uerba secutum est. alienatus enim auita non solum quam fue¬
rat si pracceptum seriurr& cum angelis accepturus : sed ab illa &iam quem du¬
cebat in paradrso felici quodam corporis statu separari utiq debuit aligno uitae
siue quod exipro illi subsister& fele illeipre status corporis exre usibili uirtute
inuisibili siue quod ineo eãt & sacramentum uisibilȩ in uisibilis sapientia alienan¬
dus : Indeutiq fuerat ueliam moriturus uel &iam tam quam ex communia¬
tus sicut &am in hoo para drro id est eccła solent as acramentis altaris iusibi¬
libus homines disciplina ecdesiastica remoueri. Et eiecit adam & conlocauit
eum contra paradysum uoluptatis & hoc simificandi gratia factum est sedta¬
men factum ut contra para drsum quobeata uita &iam spiritaliter significabatur
habitar&. pecctor utiq inmiseria & ordinauit cerubim & flãmeam romphe¬

Expanded text:
autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum, quam fueautem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum, quam fuerat si praeceptum seruasset cum angelis accepturus, sed ab illa etiam quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae, siue quod ex ipso illi subsisteret felix ille status corporis ex re uisibili uirtute inuisibili siue quod in eo esset sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae. alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. et eiecit Adam et collocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit cherubim et flammeam romphae
Abbreviated transcription (Latin):
sicutenim dñs dere & patre. Veniemus adeum & mansionem apud eum facie¬
mus. replicatum est igitur incaput suꝑbi quo exitu concupiuerit quod aserpen¬
te suggestum est crias sicut du. Ecceinquit adam factus est tam quam unes
ex nobis: Verba enim sunt hacedĩ nontam huic exultantis quam e& erorne
ita suꝑbiant deterrentis. Propter quos ista conseripta sunt. factus est
inquit tam quã unus ex nobis. in cognoscendo bonũ & malum. Quid aliud
intollegendum nisi exemplum timoris incutiendicẽ ꝓpesitum quod non
solum non fuerit factis qualis fieri uoluit sednecllud quod factus fuerat
conseruauit: Etnunc inquit dẽ nealiquando extendat manum &eslumat
deligno utae & edit cluuat ina&ernum: & dimist illum dñs d̃ depara¬
dy so uoluptatis operariterram ex qua sumtus est: Superiora uerbadi sunt. Hoc

Expanded text:
sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciesicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: eritis sicut di: ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei non tam huic insultantis quam ceteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt: factus est, inquit, quasi unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quid aliud intellegendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri uoluit, sed nec illud quod factus fuerat conseruauit? Et nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cit dñs dr̃ adae & mulierieius tonicis pellitias & induit eor & hoc simnificauonis
gratia factum est sed tamen factum siuit illa quae significitionis gratia dica
sunt tamen dicta sunt. Hocenim quod raepe dxi nec me saepius pig& dicere
a narratore rerum ꝓprie gesta exigendum est ut ea narr& facta ẽẽ quȩ facta
sunt & dicta ẽẽ quae dicta sunt. sicut aũt in factis quaeritur quid factum sit &
quid signific& ita in uerbis & quid dictum sit & quid signific&. Siue enim figira¬
te siue proprie dictum sit quod dictum ẽẽ narratur. dictum tamen eẽ non deb&
putari figuratum. Et dixit dr̃ eceadam factus est tam quã unus ex nobis in cog¬
noscendo bonum & m alum quoniã hoc ꝑ quod lib& & quomodo lib& dictum sit
dr̃ tamendixit. Non aliter intellegendum est quod ait unus ex nobis nisi propt̃
trinitatem numerus pluralis accipiatur. sicut dictumerat faciamus hominẽ

Expanded text:
cit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis cit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum, sicut illa, quae significationis gratia dicta sunt, sed tamen dicta sunt. hoc enim, quod saepe dixi nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid significet. siue enim figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. Et dixit deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum deus tamen dixit, non aliter intellegendum est quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
quia audisti uocem mulieris tuae &edisti deligno dequo praeceperanrtibi decosolonon
edere maledicta terra in operibustuis intristitis edesillam omnes dies uitactua e.
donec conuertaris interram exqua suintus es quiaterraes & interram ibis. Hos
erre interra labores humani generis quis ignorat & quia non errent sifelicitas quȩ
in para drro fuerat tener&ur. Non est utiq dubitandum : Ac ꝑ hoc &iam ꝓprie
uerba haec primitus accipere nepigeat: Seruanda tamen est & expectanda sig¬
nificatio ꝓphetiae quam maximȩ hic intu&ur dĩ loquentis intentio. Neq enĩ
frustra & ipse adam miro quodam instinctu tuncuocauit nom̃ mulieris ruae
uitam: Subitiens &iam quoniam ista est mater omnium uiuentium. Nam
& haec non scriptoris narrantis uel ad firmantis. sed ipsius primihominis uer¬
ba intellegenda sunt ut dicer& qñm haec est mater ominium uiuentium tam¬
quam hominis a se in positi causam inferens quur eam uocauerit uitam. Et fe¬

Expanded text:
Quia audisti vocem mulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis . Hoc esse in terra labores humani gein paradiso fuerat teneretur, non est utique dubitandum; ac per hoc etiam proprie uerba haec primitus accipere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens etiam: quoniam ista est mater omnium uiuentium. nam et haec non scriptoris narrantis uel adfirmantis, sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diceret: quoniam haec est mater omnium uiuentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fe
Abbreviated transcription (Latin):
ibienum adetrans grediendum preceptum audax curiositas motaest habida sx¬
brionis lete nat quidran tactua ueata sequeredur & noxiali uertate sibapis ꝓfi¬

Expanded text:
ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida exubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas
Abbreviated transcription (Latin):
xenit lectori considerare ꝑmint : Hocautem quod rcriptum est : & a pertisup
oculi corũ & cognouerunt qui a nudierant. Ita scriptum est quem ammodum
omnia quae gesta narrantur nec tamen ideo in allegori cam narrationem nos
deben: ducere neq enim & euangelista narrator dicta cuius quam sigurata
excius ꝑsona in serebat ac non ex ꝑsona sua quae fuerant gesta narrabat. cũ
dicer& deilis duobus. quorum erat unus deopas. Quodcum sregisra illis
dñs panem aꝑtisunt oculicorum & cognouerunt eũ quem ꝑuiam non cognoue¬
rant : Nonutiq dausis oculis ambulanter red cum cognoscere non ua lenibus
sicut er goibi ne netistoloco narratio figurata est quamuis trans lato uerbo
serortura usant ut apertor dicer& oculos qui& anta patebant: Apertor
utie ad aliquid intuendũ & cogitandum quod antta num quã aduer terant to

Expanded text:
xerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt xerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerterant.