comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ihiimius aut uxta historiam sub rorobabel ẽe iã
sum autcerte utta ꝓph&iam & mysticos intellec¬
os ioudiac incccła fieri & in regno animae aduersũ
arnem inunoqq copleri frumtariu aut̃ seđn tro¬
oloiam desuerece dicemꝰ inhieraicis quandonullus
e qu apud cos tranum triuoi qđ int̃ ramortuue¬

Expanded text:
riam sub Zorobabel esse jam factum, aut certe juxta prophetiam, et mysticos intellectus quotidie in Ecclesia fieri, et in regno animae adversus carnem, in unoquoque compleri. Frumentarium autem secundum tropologiam desinere esse dicimus in haereticis, quando nullus fuerit qui apud eos granum tritici, quod in terra mortuu
Abbreviated transcription (Latin):
qx confinis ẽ solitudini specialit̃ obtinebit gala ad
Contra orientẽ uero cunctis quae terrae chananeorũ
sunt imperabunt usq ad saraptam si doniorum abi
quon dam heliã pauit uidua. Porrohi quidepsa hueu¬
rusalem m&ropoli ciuitate trans lati fueranit in sepha
ra qđ nosinbos forum uertimꝰ possidebunt cuitates
austriquȩ s̃ in tribuiuda reuersi enĩ urbẽ suã eaquȩ ur¬
bi uicina sunt obtinebant. Cumq haee explaa fue¬
rint sicut in iudicum libro mit tebat dñs saluato¬
res quipo pulum decaptiutet ce saluarent sicascondet
Carnient in montesiom ut iudicent ad q odisconte¬
ausqua si subiectum & ser uientem sibi montẽ

Expanded text:
ia confinis est solitudini, specialiter obtinebit Galaad. ia confinis est solitudini, specialiter obtinebit Galaad. Contra orientem vero cunctis, qui in terra Chananaeorum sunt, imperabunt usque ad Sareptam Sidoniorum, ubi quondam Eliam pavit vidua. Porro qui de ipsa Hierusalem metropoli crad, quod nos in Bosphorum vertimus, possidebunt civitates Austri, quae sunt in tribu Juda: reversi enim in urbem suam, ea quae urbi vicina sunt obtinebunt. Cumque haec expleta fuerint, sicut in Judicum libro, mittebat Dominus salvatores qui populum de captivitate salvarent: sic ascendent, et venient in montem Sion, ut judicent atque discernant, quasi subjectum, et servientem sibi montem
Abbreviated transcription (Latin):
cans ab illis cnim adnos testimonium dni conii¬
gratio exercitus huius filiorum isrł. Om̃a ha¬
nancorum usq: adsa raptam & trans migratio hie¬
rusalom cuae inbos phoro ẽ possi debit ciuitates auit
ta sundent saluacores montemsi on iudicare monte
principiumistud filiis isrł terra chanane oramusq
su aptam a transim gratio hicrusalem usq: ephrataon
possidebunt ciuitttes nageba h ascendent quisal¬
ui fuerint demontesion Ut puniant montẽ esau
& erit dñõ regnũ multum in hoc loco trans laciorra
discrqat abeditione uulgata unde debemꝰ in eposi¬
onc historiae haebrai camueritatẽ sequi quidebabi¬
lone uatauolum̃ etre & neaemiae reuersi fuerint in
iudacam a recte trans migrationis uocabunt᷑ tocus
ille exercitus filiorum isrł. Ad meridiem quidẽ & oe
cidentem & ad septen trionẽ possider̃ idumeos &pales¬
tinos & montem ephraim & samariam beniamin q̃q¬

Expanded text:
cans: ab illis enim ad nos testimonium Domini commicans: ab illis enim ad nos testimonium Domini commimigratio exercitus huius filiorum Israhel omnia Chananeorum usque ad Saraptham et transmigratio Hierusalem quae in Bosforo est possidebit civitates austri et ascendent salvatores in montem Sion iudicare montem principium istud filiis Israel: terra Chananaeorum usque Sareptham, et transmigratio Jerusalem usque Euphrathem, possidebunt civitates Nageb. Et ascendent qui salvi fuerant de monte Sion: ut puniant montem Esau, et erit Domino regnum. Multum in hoc loco translatio nostra discrepat ab Editione Vulgata: unde debemus in expositione historiae Hebraicam veritatem sequi. Qui de Babylone juxta volumen Esdrae et Neemiae reversi fuerant in Judaeam, recte transmigratio vocabuntur. Totus ille exercitus filiorum Israel ad Meridiem quidem, et ad Occidentem, et ad Septentrionem possidebunt Idumaeos, 383 etinos, et montem Ephraim et Samariam. Benjamin, qu
Abbreviated transcription (Latin):
simo scio cotidie comple ii nob &in regno ccłas
confirmat łti enim qui habitant in meridie idẽ in na¬
geb& in ueros lumine & quitenent cãpestria & humilia
idẽ discipuli ei: quidic̃ Discite ame quia mittis sun&
hamilis corde. Possidebunt montem esau &philistim
quos possumꝰ propt̃ suꝑbiam dogmatũ &eloquentiã
secularem in & linicorum ꝑsona accipere ut in monte
magistrisint philistim & alienigenis discipuli quima¬
ꝯistroium aucoritate dicuntur & nonsolum montẽ
esiu & alienigenas sedregionem q̃q ephraun & sama¬
riae possidebunt. Ephraim & samaria crebro in osee
lerrimus & in heresibus quae sub nomine xp̃iano
eccłam diuidant int̃p̃tatisumꝰ. Et ibi enimsperatur
ihiertas & ibi custodiam fidei repromit tunt.
oro beniamin filius dextere atq uirtutis ubitẽ¬
plumdĩ ẽ possidebit galaad quae int̃ p̃tatur
ius migratio testimonii isrtem arneum signi¬

Expanded text:
sime scio, 382 quotidie completur, et in regno Ecclesiae confirmatur. Hi enim qui habitant in Meridie, id est, in Nageb, et in vero sunt lumine, et qui tenent campestria et humilia, id est, discipuli ejus, quibus dicit: Discite a me quia mitis sum, et humilis corde , possidebunt montem Esau et Philisthiim: quos possumus propter superbiam dogmatum, et eloquentiam saecularem in Ethnicorum persona accipere. Ut in monte sint magistri, in Philisthiim, et alienigenis discipuli, qui magistrorum auctoritate ducuntur. Et non solum montem Esau, et alienigenas, sed regionem quoque Ephraim et Samariae possidebunt. Ephraim et Samariam crebro in Osee legimus, et in haeresibus, quae sub nomine Christiano Ecclesiam dividunt, interpretati sumus. Et ibi enim speratur ubertas, et ibi custodiam fidei repromittunt. Porro Benjamin, filius dexterae, atque virtutis, ubi Templum Dei est, possidebit Galaad, quae interpretatur transmigratio testimonii, Israelem carneum signifi
Abbreviated transcription (Latin):
etelesium o her&ici o contraria dogmata. plan¬
gite uos qui a edificatis uobis domum inderisuũ
& pressists torcular insuꝑbiam nec inscripturis
sed inuicma scripturarũ domum uestramiam
onrisu sed planctu dignam & lacrimisis constru¬
istis Vnde & subiungitur: El angiedomum qͥ¬

Expanded text:
Ecclesiam, o haeretici, o contraria dogmata, planEcclesiam, o haeretici, o contraria dogmata, plangite vos, quia aedificastis vobis domum in derisum, et pressistis torcular in superbiam, nec in Scripturis, sed in vicinia Scripturarum domum vestram, jam non risu, sed planctu dignam, et lacrymis construxistis. Unde subjungitur, plangite domum q
Abbreviated transcription (Latin):
ens pbeat ⁊ uim potius intellogentes a e&d fua¬
uor consper gite capitaurã x agite penicentiã
uued ab ique consilio casura qi dotabene tilistcatati
usas atosque couitur quae habitat bene in ciuitati¬
bsiuis none cresa quae babitans in sennan
quod mnichi uidetur hanc habere sententian
uos qui superbitis ingelh & in bachim frustaa
demim risu dignam aedificare conaram du¬
perani uos puluere & agite pentedilant quia
uum de testabile premere aedi fuationẽ
contraciam do aelificare uoluistis. E celesia
auntemxpĩ quae habitat bene & in toto orbe
it hib& urbes loges proph&arum & euangelu
& aostolum. Non est egressa difimbus suis id est
u irpturis scĩs. sed acceptam retina possessionẽ
quȩ habitat in sanaan quod int̃ p̃tate̾s est ut su¬
pndximus symmachus abundantiautiau
sunt. Vnde & dicitur ad cam łiat paxiniurtu¬
ta ua & abundantia intur ribustuis Vosuero
iul ibitatis iuxta sennaan idest abundantẽ

Expanded text:
ebeat. Quin potius intelligentes aedificavere conspergite capita vestra, et agite poenitentiam, quod absque consilio casuram domum aedificare voluistis. Sequitur: Quae habitat bene in civitatibus suis, non est egressa habitans in Sennam. Quod mihi videtur hanc habere sententiam: Vos, qui superbitis in Geth, et in Bachim, frustra domum risu dignam aedificare conamini: aspergite vos pulvere, et agite poenitentiam, quia vinum detestabile premere, et aedificationem Deo contrariam construere voluistis. Ecclesiam autem Christi, quae habitat bene, et in toto orbe et habet 445 urbes Legis, prophetarum, Evangelii, et apostolorum, non est egressa de finibus suis, id est, de Scripturis sanctis; sed coeptam retinet possessionem; quia habitat in Sennan, quod interpretatus est, ut supra diximus, Symmachus abundantiam; habsunt. Unde dicitur ad eam: Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis . Vos vero, qui habitatis juxta Sennan, id est, juxta abundantem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ fundamentum xp̃i uitiosuo extruxerat fae¬
num ligna &stipulam Idcrco domus acob&io¬
seph ini gneniuert&ur & flaninam imitans dm̃
suum quidicit egosum ds̃ igus consumans &
deuoratis paleis peccatorum frum̃ tum purum
inhorrea congreg& cuncta quaedixinius & quo
dicturi sumus udaei sibi futuro tempore polli¬

Expanded text:
super fundamentum Christi vitio suo exstruxerat fenum, ligna et stipulam : idcirco domus et Jacob et Joseph in ignem vertetur et flammam, imitans Dominum suum, qui dicit: Ego sum Deus ignis consumens , ut devoratis paleis peccatorum, frumentum purum in horrea congregetur. Cuncta quae diximus, et quae dicturi sumus, Judaei sibi futuro tempore polli
Abbreviated transcription (Latin):
io seph quiin ter p̃ tͣatur augmentum & qui afro¬
tribus uenditum populum piuit macgypto deni
esiu sustter non potuit sed id primam con¬
sio nem sophismata corum uertexit̃ inrih lum
& deuoribuntur insilut in suam iuxta illud
fratriq tuo seruies lt ponerunt reliquae don
esiu. Quando onĩa xp̃o renufloctent uelestiũ

Expanded text:
atur augmentum , et quia fratribus venditus, populum pavit in Aegypto, domus Esau sustinere non poterit: sed ad primam congressionem sophismata eorum vertentur in nihilum. Et devorabuntur in salutem suam, juxta illud fratrique tuo servies . Et non erunt reliquiae domus Esau, quando omnia
Abbreviated transcription (Latin):
UX Inmonteautem siom erit saluatio &erit scm̃
a possidebit domus ia cob eos quisepossederant a
tredonus iacob ignis & domus ioseph flamma
domusautem esau stipula & succend&ũr in eos
deuorabunt illos & nonerit frumentarius
donui esau quiadñs locutus est Idumea sub¬
ursa & abinimicis gentibus cum quibus prius
contra iacob foedus inierat deuorata in monte
son erunt reliquiae. Eritq saluauo erit sẽs¬

Expanded text:
alvatio; et erit sanctum, et possidebit domus Jacob qui se possederant. Et erit domus Jacob ignis, et domus Joseph flamma, domus autem Esau stipula, et succendentur in eos, et devorabunt illos, et non erit frumentarius domui Esau, quia Dominus locutus est. Idumaea subversa, et ab inimicis gentibus, cum quibus prius contra Jacob foedus inierat, devorata, in monte Sion erunt reliquiae, eritque salvatio, et e
Abbreviated transcription (Latin):
adducainitibi quae habitas ladus heredia sus
odollam ueni&. Mulium habraicum. Lic
interp tatione discordat. Xtaniscamie untam
illorum trans lauio diffical tectib inuolatuest
ut siquando indiguinus syudĩ somꝑ autem in expo¬
nendis scripturis sc̃is illius indigrinus aduentu
Nanc uł maxinie cumadee cupiamus aque inpplis¬

Expanded text:
tas Lachis, haereditas usque Odollam veniet. Multum Hebraicum a LXX interpretatione discordat, et tantis tam mea, quam illorum translatio difficultatibus involuta est, ut si quando indiguimus spiritu Dei semper autem in exponendis Scripturis sanctis illius indigemus adventu nunc vel maxime eum adesse cupiamus, et quae in p
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ scõrum. It pos sidebit domus ia cob sab zo¬
esau idẽ idum a eorum quitam sacui & crude¬
les extiterant conitra fratremsuum uert&ur
ipstipulam Itquomodo ignis & flamma
uirgae iuxta hiere chi hiel eopoli fe deratã uasta

Expanded text:
sanctorum. Et possidebit domus Jacob sub Zoest Idumaeorum, qui tam saevi et crudeles exstiterant contra fratrem suum, vertetur in stipulam. Et quomodo ignis, et flamma virgae, juxta Ezechielem copulam foederata vastab
Abbreviated transcription (Latin):
sumuns de uictoribus eetecredens inf
debis angustia neque indicuasticatis arum
populi m ei tupportar hierusilerloro¬
bundus incedis &ideo is ta non facie quia &
tusimilia patioris Aliter quando cap
uideris diuersis persecutionibus fag
nec ciuita temsuam sed peregrina quacqua
sectari nequaquam la& ab eris quia atusimi¬
lia patieris La& aberis enim quancapie¬
baturi cob & supfilios uda quos discipulos epo
intelegimus exultalas indieperditionis
eor uñi significatur autem quod anipru
meditullio uitiorum ad que uirtutiur pr¬
sitasi & possic in utrm que partemperbora¬
runimementa conuerti Ne quaquarau
quit magnificabis ost nuindie angnede quoud
srcumlig induplicos ensum ac cip edebemaus
corporalis inpsecutioibus emaitisaut car

Expanded text:
um de victoribus esse te credens, in fratris ridebis angustia. Neque in die vastitatis et ruinae populi mei, tu per portam Jerusalem gloriabundus incedes. Et ideo ista non facies, quia et tu similia patieris. Aliter quando captivum videris diversis persecutionibus fratrem nec civitatem suam, sed peregrina quaeque sectari, nequaquam laetaberis, quia et tu similia patieris. Laetabaris enim quando capiebatur Jacob, et super filios Juda, quos discipulos Christi intelligimus, exsultabas in die perditionis eorum. Significatur autem, quod anima in meditullio vitiorum atque virtutum posita sit, et possit in utramque partem per horarum momenta converti. Nequaquam, inquit, magnificabis os tuum in die angustiae. Quod secundum duplicem sensum accipere debemus: corpor
Abbreviated transcription (Latin):
ulqq uirtutes bibent & absorbent san guinem ttum
Aadextremum incunctos ueniente cruciatu ips
iueq erunt quasi non sint quierim perit e qui est
regulam scripturarum non ee durur unde & hester
li nius Nesadas dnẽ rognium cum his quinons
possunus hi nclocuri aliter rõcari qua
sormati estis in rumna seruo um meriuri eadam
ꝯsiutio conrauos q̃q ueni& x patiemini quac¬
imq fecistis & sicut laaatigs adueruersum po¬

Expanded text:
quaeque virtutes, bibent et absorbebunt sanguinem tuum, quaeque virtutes, bibent et absorbebunt sanguinem tuum, et ad extremum in cunctos veniente cruciatu, ipsae quoque erunt quasi non sint. Qui enim perit ei qui est , secundum regulam Scripturarum non esse dicitur. Unde et legimus: Ne tradas, Domine, regnum tuum his qui non sunt . Possumus hunc locum et aliter interpretari: Quia laetati estis in ruina servorum meorum, eadem persecutio contra vos quoque veniet, et patiemini quaecumque fecistis. Et sicut laetati estis adversum po
Abbreviated transcription (Latin):
montem scm̃meum si non bibisti cumbaby lonus
atq: legatus es sic omnes getes quas tecum
& la &abuntur. & non solum bibent: sed
itate absorbebunt ut sint idumaei quasi nor
sint uelcerte ipsegentes. cum te absorbuerint
absorbebuntur amedis & hoc circulo uindic¬
ta procedit ut tuis rahelem tebabylonius
babrlonium medus ac persa consum&
Sequamur interp̃ taccionis ordinem. lueta ẽ
oher&ice dies dm̃ suꝑ om̃s gentes propeẽ
tempus iudici inquo om̃s iudicconde sun
nationes sicuit fecisti contra eccles asticos
copuert&ur Incaput tuum dolortuus & inuer¬
icemtucim inquitastua descend&.
Quomodo enim innecȩ eorum lacatus es conuium¬
quaccaelebrasti & in montescõ meo hoc est eccła bi¬
bisti nomineum calicem sed diaboli dequo & in aba¬
uch dicitur: Vae qui potat praeximum suum sub¬
urssone turbida ita uniuersae gentes uł forne di
ues contrariae suppliciis delegatę uł aduersirae

Expanded text:
montem sanctum meum, Sion, bibisti cum Babyloniis, atque laetatus es: sic omnes gentes quas tecum et laetabuntur. Et non solum bibent: sed ita te absorbebunt, ut sint Idumaei quasi non sint: vel certe ipsae gentes, cum te absorbuerint, absorbebuntur a Medis, et hoc circulo vindicta procedet, ut tu Israelem, te Babylonius, Babylonium Medus, ac Persa consumat. Sequamur interpretationis ordinem. Juxta est, o haeretice, dies Domini super omnes gentes: prope est tempus judicii in quo omnes judicandae sunt nationes. Sicut fecisti contra ecclesiasticos, convertetur in caput tuum dolor tuus, et in verticem tuum iniquitas tua descendet. Quomodo enim in nece eorum laetatus es, conviviumque celebrasti, et in monte sancto meo, hoc est, Ecclesia, bibisti non meum calicem, sed diaboli: de quo et in Abacuc dicitur: Vae qui potat proximum suum subversione turbida : ita universae gentes, vel fortitudines 378 contrariae suppliciis delegatae, vel adversariae
Abbreviated transcription (Latin):
totalex pendet et prophete adde euuan gelium
adde apostolos Non enim aliunde uox ista est
finis preceptiest caritas ec ds̃ caritas est. Quae¬
cumque ergo mandat ds̃ ex quibus unum est non
nimulierem non tangere: tunc rectefiunt cum
referunt᷑ ad diligendum dm̃ et proximũ propter
dm̃ et in hoc sđo etinfuturo. Nunc dm̃ ꝑfidem
tunc ꝑspeciem et ipsum proximũ nunc ꝑfidem:
Non enim scimus mortales cordamortalium Tun
aut̃ inluminabit dñs occulta tenebrarum etna¬
nifestabit cogitationes cordis ectimclaus erit
unicuiq ado Quia id laudabitur etdili getur
aproximo in preximo quo dnelateat abi p̾so in¬
lumin abiturdõ: Minuitur aut̃ cupiditas caritate
crescote donec uoniat ad tancam magnitudinem qua
maior ẽẽ nompossit. M aioremenim carititem nemo¬

Expanded text:
tota Lex pendet et Prophetae . Adde Evangelium, tota Lex pendet et Prophetae . Adde Evangelium, adde Apostolos: non enim aliunde vox ista est, Finis praecepti est charitas; et, Deus charitas est . Quaecumque ergo mandat Deus, ex quibus unum est, Non ni mulierem non tangere : tunc recte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum, et in hoc saeculo, et in futuro; nunc Deum per fidem, tunc per speciem, et ipsum proximum nunc per fidem. Non enim scimus mortales corda mortalium, tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: M
Abbreviated transcription (Latin):
dam scđm illam seruitutem sublegenon nouerint
sedcummandato incipiant ad iutorium habere di
dati sccđm carnem uiuat necesseest. sedsiiam sacra¬
mento regenerationis imbutus est nihil ei oberit
si tunc exhacuita migrauerit. Qui a id eo xp̃s mor¬
tuus est etresurrexit ut etiuuorum et mortuorum do¬
minetur. Nec tenebit regnum mortis eum proquo
preceptadiuina referunt᷑ ad caritatem dequadicit
a płs : linis autem preceptiest: Caritts de corde
puro et consuentiabona et fide nonficta. Om̃is
itique precepti finis caritas est id est ad caritatẽ
refertur omne preceptum. Quod uero ittifit uel
timore poene uł aliqua intentione carnaliut non
referatur adillam caritatem quam diffundit sp̃s
sc̃s incordibusnrs : Nondum fit quem ad modũ
fieri oportet quam uisfieri uideatur: Caritasquip
pedĩ est et proximi. Itutiq in his dubus preceptis

Expanded text:
dam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, dam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divdati, secundum carnem vivat necesse est: sed si jam Sacramento regenerationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migraverit. Quia ideo Christus mortuus est et resurrexit, ut et vivorum et mortuorum dominetur ; nec tenebit regnum mortis eum, pro quo praecepta divina referuntur ad charitatem, de qua dicit Apostolus: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Omnis itaque praecepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris , nondum fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi: et utique in his duobus praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
quie sps deinde in resurrectione etiam carnis
implebitur . H arum quartuor differentiarũ
prima ẽ antelegem secunda sublege tertia
subgratia. Quarta in paceplena. atque ꝑfecta
te logom: secundo ꝑlegem qa edatciẽ ꝓ mor se
Deinde sub gratia quereuelata est ꝑprimum mediatoris
aduentumꝰ. Quaequidem gratia xecante defuit qui¬
bus eam oportuit in ꝑtiri : quamuis protemporis dis¬
pensatione uelata ecocculta N eque enim antiquoꝵ
quicumque iustorum preter xp̃i fidem saluten potuit
inuenire : aut uero nisi etinillis cognitꝰ fuis set potuis¬
set nobis percorum mysterium alias aꝑtius alias oc¬
cultius prophecare: In quacum que aut̃ quattuor¬
istarum uelud a&atum singulorũ quem que homi¬
num gratia regenerationis inuenerit. ibi reire¬
mittuntur praeterita uniuersa peccata etreatus ille
nascendo contractus renascendo dissoluitur. tam¬
que multum ualet quod sp̃s ubi uult spirat : ut qui¬

Expanded text:
in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. te Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius prophetari. istarum velut aetatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
brisculla resistente ratione scđm caruiem uiuatur
baectunt prima hominis Deinde cumꝑlegem cogni¬
cet p&ccito que subditus seruit A quo enim quis
deuictus est þuic et seruus addictus est. Idagente
scientia mandati : ut peccatum operetur in hori¬
ne emninem concupis citiam etcumulo preuaricatio¬
Dis adiectoatq itei quod scriptum est impleatur
Le sub intrauit ut habundar& delictum hace
sunt secuncla heminis: Siaut̃ respexcent ds̃ utad
implenda quemaudat ipse adiuuare credatur
etagi homo coeperit di sp̃u concupis citur aduer¬
sus carnem fortiori robore caritas ut quamuis ad¬
huc sit qđ homini repugnet ex homine nondũ
toti infumitiue sanata exfidetamen iustus
uiuat iustas queuiuat in quantum xoncedit
male concupir cgntiae uincente delec tationeius¬
titiae H aecsunt tertiabone speihominis In
quib sipia penseuerantia quisque proficat
postrema parsrestat quae post hanc uitam

Expanded text:
bris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, bris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognicat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ior est tantomdior in quo est. Cum enim querit᷑ utrũ
quisq: sit homobonus : Non querit᷑ quid credat
aut quisperet : sed quid amet nam qui rec teamat¬
proculdubio reetecredit etsperat. Quiucro nonamat
mnaniter credit &iamsisint uera quaecredit in ainit̃ sperat.
&iam si adueram felicitatem doceunit᷑ ꝑtinere quaespe¬
rat. nisiethoc credat acsperet quodsibi petenti donari
possit ut amet Quamuis enim sperare sine amorenon
possit : fieritam̃ potest utid non amet sine quodad
id quod sperat non potest pcruenire. Tunquanisispe¬
ret uitam aarnam quamuis non amet et nonhabet
iustitiam sinequa nemo ad illam ꝑuenit Ipsa est autẽ
ut accipiat : querat ut inueniat pulsed ut aperut᷑
ei. lidesnam que impetrat quod leximpetat. Nam
ucri catorẽ in suꝑ facerẽ quid eignorantia se excusare
uenpossit. Renat enim carnalis cupiditas ubiñ
est di cciritas seđcum in altis simis ignorantiae tene¬

Expanded text:
jor est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum jor est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recteprocul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis non amat? et non amet justitiam, sine qua nemo ad illam pervenit. Ipsa est autem ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex imperat. Nam varicatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas
Abbreviated transcription (Latin):
missio pecatorum. Hic temptationes quenos ad
peccandum uł alliciunt uł inpellunt. Hic denique
malum : undecupinus liberari: Illic autem ihil
storum est peuũ angelista uerolucas. in oratione do¬
minica petitiones non septem sed quinque com¬
plexus est. Nec abisto utiq discrepauit : sed quo¬
modo isto septemsint intellegenda ipsa breuitate
commonuit. Nomen quippedĩ scĩ ficat᷑ in spu Dĩ
aut̃ regnum in carnis resurrectione uenturum est
Ostendens ergolucas tertiam p&itionem : magis cam
Depane cotidiano Deremissione peccatorum De
tẽptation euitanda atuero quod ille inultimo
posuit sed liberanosamalo iste nonposuit ut intelle
geremus ad illud superius quoddetẽptatione dic¬
tum est ꝑtinere. Ideo quippe ait sedlibera : non
ait edibenatam qua unam p&itionẽ ẽt demons¬
trans. Noli hoc sed hoc : ut suat unusquisq in eo
seliberari amalo quod non infertur intemptatio
acspe maiorem dix̃ apłs. Quanto hinc quoq ma¬

Expanded text:
missio peccatorum. Hic tentationes quae nos ad missio peccatorum. Hic tentationes quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt, hic denique malum unde cupimus liberari, illic autem nihil horum est. Evangelista vero Lucas in oratione Dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est, nec ab ipso utique discrepavit, sed quomodo ista septem sunt intelligenda, ipse sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum supede pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed libera nogeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; non ait, Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans noli hoc, sed hoc: ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationac spe majorem dixit Apostolus , quanto in quocumque ma
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicimꝰ sc̃ fic&ur uomentuum adueniat regnun
tuũ fiatuo luntastua sicuc incelo et interra. Quod uon
absurdequidam intdlexerunt in spũ et corpore omnino
sinefine retinenda sunt. Ithiic inchoata quantum¬
cumq proficimꝰ augent in nob: ꝑfeca uero quod in
aliauita sperandum est semꝑ possidebunt᷑. Quodue¬
rodicimus panem nr̃m cotidianum da nob hodie etdi¬
mictenob debita nra sicut et nos dimittimus debitori¬
bus nr̃is etnenos induccis intem tationẽ sedliberanos¬
amalo: Quis nonuideat ad presentis uitae indulgen¬
tiam ꝑtinere. In illa itaq uita a&erna ubinos semꝑ
speramus futuros: e nominis dĩ sc̃ficatio etregnũ
atque in mortciliter ꝑmanebunt: Panisuero coti¬
dianus ideo dictus est quia hicest necessarius quan
tus anime carniq: tribuendus est siue spiritalit̃
si ue corporaliter siue utroq intellegatur modo Hic
est etiam quam poscimꝰ remissio ubi est̃ omnis com¬

Expanded text:
quod dicimus, Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum quod dicimus, Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum tuum, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra quod non absurde quidam intellexerunt, in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda sunt: et hic inchoata, quantumcumque proficimus, augentur in nobis; perfecta vero, quod in alia vita sperandum est, semper possidebuntur. Quod vero dicimus, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus na malo; quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna, ubi nos semper speramus futuros, et in nominis Dei sanctificatione, et regnum atque immortaliter permanebunt. Panis vero quotidianus ideo dictus est, quia hic est necestus animae carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis com
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ et om̃ib: erit ipsa communis quaelibet homines
deuari&ate poenarum dedolorum releuatione uł
in termissione prosuis humanis motib: suspicent᷑
dei confessione quaebreuit̃ simbolo contin&ur et
carnaliter cortata lac paruulorum est spiritalit̃
aut̃ considerata atq tractata cibus est fortium
nascitur spesbona fidelium cui caritas scã comitat᷑
Sed dehis om̃ib quae fideliter sunt credenda eacto¬
tum modo ad spem ꝑtinent : que gratione domi¬
nicet continent᷑. Maledictus eum om̃is sicut
diuina testede eloquia qui spem ponit in hominẽ
Acꝑ hoc et inseipso quispem ponit : huius male¬
dictionis uinculo in nectitur. ideo ponnisi adño dõ
peteredebemus : quic quid speramustios ulbene
apud euuangelistam matheum sẽptem paitiones conti¬
nere domini cauidetur oratio. Quarum tribus aaerna
poscuntur. Reliquis quattuor temporalia quactim̃
propter axerna consequenda sunt necessaria. Nun

Expanded text:
Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: dei confessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicudivina testantur eloquia, qui spem suam ponit in homine . Ac per hoc, et in seipso qui spem suam ponit, hujus maledictionis vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus vel bene apud evangelistam Matthaeum septem petitiones continere dominica videtur oratio: quarum tribus aeterna poscuntur, reliquis quatuor, temporalia, quae tamen propter aeterna consequenda sunt necessaria. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ideo necesseest utdampnationẽ opinent᷑ possefi¬
nirieorum dequib: dictum est. Sicibunt isti in sup¬
plicium a &ernum. Neisto modo putetur habitu
uallis eistiment: si hoc eisplacet aliquatenus miti¬
gari &iam sicquippe intellegi potest manere illis
iramdĩ hocest̃ ipsadapnatio Haecenim uocatur
iradĩ ñ diuini animi ꝑturbatio ut in ira sua hocest
manente ira sua non tam̃ contineat miserationes
suas : non a & no supplicio finemdando sed leuam̃
dam iram suam uł pꝰ iram suam sed inira suaquesi sola
eẽt quanta ibiminima conttiri potest : perire areg¬
nodĩ exulare acuiuitate dĩ alienari auitadĩ carere
tam magna multitudine dulcedinis dĩ. quamabs :¬
dittimentib se ꝑfiit aut̃ sperantib: insetam gran¬
disest poena ut eixulla possint tormenta quaeno¬
uimus comparari sulla sit a &erna : ista autem sint¬
illa mors ꝑpetua da p̃natorũ id est alienatio auitti

Expanded text:
non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finon ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto vallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamedam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sintfine mors illa perpetua damnatorum, id est alienatio a vita
Abbreviated transcription (Latin):
altera malorum. Utraq ttim̃ ettingelorum ethominũ
Istis uoluntas istis facultas non poterit ulla c̃ẽ pec¬
candi uł ulla conditio moriendi. Istis in a&ernauita
uere feliciter que uiuentib: illis infelict᷑ in aderna
morte sine morendi potestate durantib. Qm̃ utriq:
plurimi a& xam dampnatorum poenam et cruciat᷑
sinẽ int̃missione ꝑpetuos humano miscrantur affeccu
atque ita fucurum eẽ noncredunt Nonquiđc̃ scrip¬
turis aduersando diuinis sed prosuo motudura quae¬
que molliendo et inleniorem flectendo sententiamquȩ
putrant in eis terribilius cẽdicta quam ucrius. N
enim obliuiscetur inquiunt misererids̃ aut conti¬
nebit inira sua miseraciones suas. Hocquidem in
psalmolegitur sc̃õ. Sed dehis sineullo scrupulo in¬
tellegitur quiuasa miseri cordiae nuncupantur : qui
etipsi non promeritis suis sed dõmiserante demise¬
ria liberant᷑ : aut si hocomnium existimant ꝑ tinere

Expanded text:
altera malorum; utraque tamen et angelorum et hominum. altera malorum; utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; non quidem Scripturis divinis adversando, sed pro suo motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
prode functis cominendandis frequentat eccła
illi apostolicae sunt aduersa sententiae quadictũ ẽ
om̃s̃ enim ad scabimꝰ ante tribunal xp̃i utreferat
unus quisq: scđm ea quae ꝑ corpus gessit siuebonũ
siuemalum : quia &iam hoc meritum sibiquisq
cum in corpore uiuer& comparauit ut ei possent
ista prodẽẽ Non enim om̃ib: possunt et quare
quisq gessit incorpore. Cumergo sacrificia siue
altaris siuequarum cumq: elemosinarum probap¬
tizatis defunctis om̃ibus offerunt᷑. proualdebonis
gratiarum actionessunt. Pronon ualde malis: pro¬
pitiationes sunt. Proualdem alis etiam sinulla sunt
adiumenta mortuorum quales cumq uiuorum con¬
solationes sunt. Qub ut aut̃ prosunt. aut adhoc pro¬
sunt ut sit plena remissio autcerte ut tolera bilior ip
sadampnatio fiats. Postresurrectionem uero factam
uniuerso impleto iudicio suos fines habebunt ciuitates
duae. una scilicet xp̃i altera diaboli. unabonorum

Expanded text:
pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est: Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum sive malum; quia etiam hoc meritum sibi quisque cum in corpore viveret comparavit, ut ei possent ista prodesse. Non enim omnibus prosunt; et quarequisque gessit in corpore? Cum ergo sacrificia, sive altaris, sive quarumcumque eleemosynarum pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur, pro valde bonis gratiarum actiones sunt; pro non valde malis propitiationes sunt; pro valde malis, etiamsi nulla sunt adjumenta mortuorum, qualescumque vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat vel miseria. Post resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos fines habebunt civitates duae, una scilicet Christi, altera diaboli; una bonorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Etsiquid aliud de tanto mediatores sacramento a profi¬
uentib uideri et dicipotest. Vt tantũ uideri etiam¬
mortem etultimam resurrectionẽ interpositum est
animas abditis receptaculis continet sicut una-
queque dignaest̃ uł requie uł erumna peo quod sor¬
titaest in carne cumuiueret : Feq negandum est
de functorum animas pi&ate suorũ uiuentium rle¬
uari : cumproillis sacrificium mediatoris offert᷑
uł elemosinȩ in eccła filint sed haec eis prosunt
quicum uiuerent haec sibiut postea possent prodeẽ
meruerunt. Estenim quidam uiuendi modus : nec
tam bonus ut non requirat istaaꝰ mortem. Estuero
talis in bono ut non requirat ista. Istrursus talis
in malo : ut nechisualeat cumhaecuita transierit
adiuuari. Quocir cahic omne meritum: compa¬
ratur quo possit pꝰhanc uitam releuari quis piam
uł grauari Nemose autem p̃paret quod hic neglex
cum obierit dnm promereri. Nonigitur istaquãe

Expanded text:
et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a profiet si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiammortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis contiquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne cum viveret. Neque negandum est, defunctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed haec eis prosunt, qui cum viverent, ut haec sibi postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem: est vero talis in bono, ut non requirat ista est rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam relevari quispiam, vel gravari. Nemo autem se speret quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae
Abbreviated transcription (Latin):
in honorem aliud in contumeliam: In honorẽ ꝑmise¬
ricordiam in contumeliam ꝑiudicium ut nemoglo¬
ri&ur in homine. Ac ꝑ hoc pecinse : Namneq per
adam homo scilicet rectus mediatore nono puscrat
Cum uerogenus humanum peccata longe separa¬
uerunt adõ ꝑ mediatorem qui solus sinepecçato
uatus est etuixit etoccisus est : Reconciliarinos
oportebat dõ usque ad ccarnis resurrectionẽ inuitam
ANernam. Vt ethumana suꝑbia ꝑ humilitatem
di arguer&ur acsanaretur et demonstrar&urho¬
mini qua longe adõ reces serat cum ꝑ incarnatum
dm̃ reuocar&ur etexemplum oboedientiae ꝓho
minedm̃ contumac homini preber&ur ecunigeni¬
tum suscipientem formam serui quenihil anteme¬
ruerat fonsgratiae panderetur. Carnis &iam
resurrectio redemptis promissa in ipsoredemp¬
tore praemonstrar&ur et ꝑ eandem naturam
quam se decoepisse latibatur diabolus uincer&
Nec cam̃ homo glori ar&ur : penterũ suꝑbia nascerã¬

Expanded text:
in honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misein honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misericordiam; in contumeliam, per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in se. CAPUT Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceret
Abbreviated transcription (Latin):
libercitur ut uoluntas ipsa sicut scriptum est ad ño
preparctur quacetera di munera capiantur ꝑquȩ
i &ernam quȩcerte merces est operum bonorum
traciam di appellat apłs. Stipendium inquit pec
dicur nondonatur. Id eodixit stipendium peccati
mors ut mortem peccato nonimerito in latam sed
debicum demonstraret. Gratiauero uisigratis est
gratia nonest Intellegendum est igit &iam ipsa
hominis bona merita cẽdimuNera. Quibus cum
uita aaerna red dit̃quid nisi gratia progratia red¬
dit. Sic sic ergo factus est homo rectus ut et manere
in earectitudine possed nonsine diuino adiuto¬
rio et suo fieri ꝑuersus arbitrio. Vtrum libethorũ
elegisset diuoluntts fier& aut &iam ab illo aut
certedeillo Proinde qui suam maluit facere quam
di deillo facta est uolunttisdi qui ex eadem massa ꝑ¬
dicionis quaeduillius stirpepre sluc̃ facit aliud uas

Expanded text:
liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae aeternam, quae certe merces est operum bonorum, gratiam Dei appellat Apostolus. Stipendium, inquit, peditur, non donatur. Ideo dixit: stipendium pemors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ? Sic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas
Abbreviated transcription (Latin):
didit ꝑ liberum arbitrium hanc est acceptura
ꝑ gratiam quam fuerat si non peccasset acceptu
r& ꝑmeritum. Quamuis sinegratia nec tunc
ullum meritum eẽ potuisset. Quia et si peccatũ
in soloerat libero arbitrio constitutum nonta¬
men iustitiae retinende sufficiebat liberum
arbitrium nisi participatione immuctibilis
bonidiuinum adiutorium preber&ur. Sicut
enimmoriest in hominis potestate cum uelit ne¬
moest enim qui non seipsum ut nihilaliud dicat̃
uł non uescendo possit occidere ad tenendam ue
rouittm uoluntas nonsatest si adiutoria siue
alim̃torum siue quorum que pimitm desint :
sichomoinparadiso ad scoccidendum relinquen¬
illequicum fecerat adiuuaret sed post illam ruinam
maior est misericordiadĩ quando et ipsumliberum
arbitrium liberandun est a seruitute cuidomixa¬
tur cum morte peccatum ne comnino ꝑscipsum
sed ꝓsolam digratiam quae in fid exp̃i posita est

Expanded text:
didit per liberum arbitrium; hanc est acceptura didit per liberum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo libero arbitrio erat constitutum, non tamen justitiae retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit oro vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquenille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum liberum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est,
Abbreviated transcription (Latin):
luntate mala non euacuarentur sed nihil homi¬
nus impleretur omni potentis bona is Sicenim¬
oportebat prius hominẽ fieri ut etbenẽ uelle pos¬
sed etmalae ¶ Nec gratis sibene: nec in pune sima¬
le. Posteauero sicerit : ut maleuelle nopossit
Neideo libero carebit arbitrio. Multo quippe
liberius erit arbitrium quod omnino non pote¬
rit seruire peccato Neque enim culpanda est uo¬
luntas: aut uoluntas nonest autlibera dicenda
non est quabeatiẽe sic uolumus. Vt esse miseri
non solum nolimus sed nequaquam prorsus uelle
possimus. Si cut ergo anima nr̃a etiamnuc
uolle in felicitatem itanolle iniquitatem semꝑ
habitura est. sed ordo p̃termittendus non fuit
in quod s̃ uoluit ostendere quambonum sitanimal
rationale quod &iam non peccare posset quã¬
uis sit melius quod peccare nom posset. Sicut mi¬
nor fuit inmoritilitas sed tam̃ fuit inqua posset
&iam non mori quamuis maior futura sit inqua

Expanded text:
luntate mala non evacuaretur, sed nihilomiluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentis bona. Coportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset, et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit in qua
Abbreviated transcription (Latin):
omne olerum genus ita etillic om̃s homines omne
hominum genus intellegere possumus etquȩcum¬
que alio modo intellegi potest dumtam̃ credere non
cogamur aliquid om̃i potente uoluis se ficri factũ¬
que nonesse quisineullis ambiguitatib sincaelo
et interra. sicut cumueritascantat om̃aquecum queuo¬
luit feat. Profecto facere noluit quod cum que est non
fecit Qua propt̃ primum hominẽ ds̃ incasalute in
quacondituserat custo dire uoluis set cumque oportuno
tempore p̾genitos filios sine in terpositione mortis
adm eliora ꝑducere ubiiam nonsolum peccatum com
mittere sed nec uoluntatem possethabere peccandi :
siad ꝑ manendum sinepeccato sicut farctus erat ꝓpetũã
uolun tatem habiturum ẽe susset. Qui a uero eum ma¬
leusurum libero arbitrio hocest peccrturum ẽẽ p̃sciebat
ad hoc potius preparauit uoluntatẽ suam ut beneipse
facer& &iam demale faciente Ae sic homines uo¬

Expanded text:
omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse; qui sinet in terra, sicut et Veritas cantat, omnia quaecunque voluit fecit , profecto facere noluit quodcunque non fecit. Quapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine pecvoluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis vo