comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ conditione locoꝵ ac status sui mensura
plemꝰ instruant᷑. Quib hoc p̃cipuũ contu¬
lit p̃cedens nr̃i laboris industria: ut para¬
ti iã atq in eisdẽ erercitus dep̃hensi. faci¬
liꝰ p̃cepta senioꝵ atq instituta suscipiant:
tpsosq incellis suis auctores collationum
cũ ipsis collationũ uoluminib recipienteᷤᷤ.¬
& cotidianis quodã mͦ cũ eis int̾rogationil
ac responsionib colloquentes. ñ ꝓprũs adinuen¬
tionib arduã istã & incognitã ferme inhac re
gione appetant uiã: s ꝑicłosam etiã illic ubi
iã tritissimi calles. & innumera p̃cedentiũ
exemplã ñ desunt. anachoreseos discipliuam.
illoꝵ potiꝰ p̃ceptis caꝑe consuescant. qͦs in oĩb
& antiqua tradicio. & longe exꝑientiȩ instru¬
modũ diolco uenientes: ab abbe piamone
ost conspectum atq colloquium
triũ illoꝵ senũ. quoꝵ collationes
sc̃o fr̃e ntr̃o eucherio cõpellente.

Expanded text:
pro condicione locorum ac status sui mensura pro condicione locorum ac status sui mensura plenius instruantur. quibus hoc praecipuum contulit praede cedens uestri laboris industria, ut parati iam atque in isdem exercitiis deprehensi facilius praecepta seniorum atque instituta suscipiant, ipsosque in cellulas suas auctores conlationum cum ipsis conlationum uoluminibus recipientes et cotidianis quodammodo cum eis interrogationibus ac responsionibus conloquentes non propriis adinuentionibus arduam istam gione appetant viam, sed periculosam etiam illic, ubi jam tritissimi calles et innumera praecedentium exempla non desunt, anachoreseos disciplinam illorum potius praeceptis capere consuescant, quos in omnibus et antiqua traditio et longae experientiae instrumodum Diolcon venientes ab abbate Piammone Post conspectum atque colloquium trium illorum senum, quorum Collationes, sancto fratre nostro Eucherio comp
Abbreviated transcription (Latin):
collationib patrũ.
que exigentib be-¬
atissimis ep̃is elladio
ac leontio ut cuq di¬
geste sunt: septẽ alias
o sc̃i fr̃s. iouituane. & ininerui. leonti.
& theodore credidi deputandas. Poste¬
rior siquidẽ uestru illã cȩnobiorũ scãm
atq egregiã disciplinã. in ꝓuinciis galli¬
canis: antiqͣrũ uirtutũ districtione fun¬
dauit. Ceteri uͦ ñ solu̾ cenobiale̾ ꝓfessio¬
nẽ ad pͥme monachos expetere: ueru̾
etiã anachoreticã sitire sublimitatem
ur̃is institutionib ꝑuocastis. Ea naniq
collationes istę fu̾moꝵ patrũ disputatiõe
contexte sunt. & ita in om̃ib temperate.
ut utriq ꝓfessioni quia ñ solu̾ occiduas
regiones ueru̾ ȩtiã insulas maximis fr̃m
cat̾ius fecistis florere conueniant. id est
ut ñ solũ hii qui ad huc in congregatiõe
laudabili subiectione ꝑ dirant. s etiã il¬
li qͥ haut longe a ur̃is cȩnobiis secedentes
anachoreticã sectari gestiunt disciplitĩã:

Expanded text:
conlationibus patrum, -quae exigentibus beatissimis episcopis Helladio ac Leontio utcumque digestae sunt, septem alias o sancti fratres Iouiniane, Minerui, Leonti et Theodore, credidi consecrandas. posterior siquidem uestrum illam coenobiorum sanctam atque egregiam disciplinam in prouinciis Gallicanis antiquarum uirtutum districtione fundauit, ceteri uero non solum coenobialem professionem adprime monachos expetere, uerum etiam anachoreticam vestris institutionibus provocastis. Ea namque collationes istae summorum Patrum disputatione contextae sunt et ita in omnibus temperatae, ut utrique professioni, qua non solum occiduas regiones, uerum etiam insulas maximis fratrum cateruis fecistis florere, conueniant: id est ut non solum hi qui adhuc per congregationes laudabili subiectione perdurant, sed etiam illi qui haud longe a uestris coenobiis secedentes anachoretarum sectari gestiunt disciplinam,
Abbreviated transcription (Latin):
cuius libet artis ac disciplinȩ quempiam
ꝓfiteri. & ad ꝑfectiotiem euis mnimime ꝑueraire.¬
uam ob̾rem quantis nunc in hac
conuersatione ꝑfruar comniodis:
brcutes explicabo. Hos utrum
illa solitudinis lucra his benesicuis ualeant.
comprehendi. compensari digesta uar rati¬
one ꝑpendice: ꝑ quam etiam hoc ꝓbare pos¬
sibiłt est. utrum fastidio andesiderio so¬
litarie illius puritatis. his maluerĩ cȩnohii
angustñs coartari. In hac gͥ conuersatio¬
ne diurm oꝑis nulla ꝓuisio uenditionis
uł coemptionis nulla distentio:non annui
panis ineuitabilis curat ñ sollicitudo coparaliũ¬

Expanded text:
cujuslibet artis ac studii disciplinam quempiam cujuslibet artis ac studii disciplinam quempiam profiteri et ad perfectionem eius minime peruamobrem quantis nunc in hac conuersatione perfruar commodis, breuiter explicabo. uos utrum illa solitudinis lucra his beneficiis ualeant conpensari digesta narratione perpendite, per quam etiam hoc probare possibile est, utrum fastidio an desiderio solitariae illius puritatis his maluerim coenobii angustiis coartari. in hac igitur conuersatione diurni operis nulla prouisio, uenditionis uel coemptionis nulla distentio, non annui panis ineuitabilis cura, non sollicitudo corporaliu
Abbreviated transcription (Latin):
tituda. parande humanitatis necessitate. sea¬
sus nr̃os ingentium curarun distentionib
aggrauabat: solitudinus tranquilla secreta.
& illam conuer sationeni angelig beatitudini
comparandam insaciabili desidepio ac toto a¬
nemi ardore sectatus sum: sicum maior ut
diri numerus fratrum habitationem illius
solitudinis cepisset expetere: de: co angustata
uastiaris heremi libertate. nonmͦ illum igne
duuine contemplationis frigestere fecisset
si etiam multimode menteri carnalium
rerum iunculis impediret: clegi huiꝰ disei¬
pline utcumq implere ꝓpositum᷑ quan
in illa tant sullimi ꝓfessione. carnalium ne¬
cessitatumi ꝓuisione torpere: ut si mͥ illa
libertas ac spiritales denegantur excessus:.
abiecta tamen crastina diei penitus sollici¬
tudine. cuangelu me precepti consummatio
consoletur. & id quod michi de illa theorica
sublimitate sub trabiturꝰ hac obȩdientię
subiectione pensctur. Miserum namq est.

Expanded text:
titudo, parandae humanitatis necessitate, sentitudo, parandae humanitatis necessitate, sensus nostros ingentium curarum distentionibus aggravabat; solitudinis plane tranquilla secreta, et illam conversationem angelicae beatitudini comparandam, insatiabili desiderio ac toto animi ardore sectatus sum. Sed cum major, ut dixi, numerus fratrum, habitationem illius solitudinis coepisset expetere, et coangustata vastiori eremi libertate, non modo ignem illum divinae contemplationis frigescere fecisset, sed etiam multimodis mentem carnalium rerum vinculis impediret, elegi hujus disciplinae utcumque implere propositum, quam in illa tam sublimi professione carnalium necessitatum provisione torpere; ut si mihi illa libertas ac spiritales denegantur excessus, abjecta tamen crastinae diei penitus sollicitudine, Evangelici me praecepti consummatio consoletur; et id quod mihi de illa theorica sublimitate subtrahitur, hac obedientiae subjectione compensetur. Miserum namque est
Abbreviated transcription (Latin):
ebdomade cursum ac sqlempnitatem diei
ipsius rcuolutam sinitus panura indicet
numerus. festiuitasq diei sacre &e congee¬
gationis solempnitas solitariũ latere non
possit. Quod si eciam hunc ordinem ille qͣni
prediximꝰ m̃tis excessus forte tur bauerit:
nichilominꝰ cotidiani oꝑis modus. dierutu
numerũ signans. arcet errorem. Et ut cȩ¬
teras heremi uirtutes. silentio prxterunt¬
tam: non enĩ meum est. uobis de earum nu
potius ob quam illam deserere maluerĩ.
quam etiam uos agnoscere uoluistis. bre¬
uiter indicabo: otñs q quos comiemoraui
solitudinis fructus. quibus ediuerso sub¬
litniorib merito durtri postponendos:
breui oratiqne ꝑstringam. o ei oꝙ.¬
heremo tunc tp̃a marabantur
ad libertatem nobis. largiori dif¬
fisione solitudinis uastitatem largita est
quamdui maionbus remotiscereais. frequea¬
cissime ad e lestesillos rapiebaiur ercessus
nec tanta uisitantium sratrum irruens mul¬

Expanded text:
hebdomadae cursum, ac solemnitatem diei hebdomadae cursum, ac solemnitatem diei ipsius revolutam, finitus panum indicet numerus, festivitasque diei sacrae, et congregationis solemnitas solitarium latere non possit. Quod si etiam hunc ordinem ille quem praediximus mentis excessus forte turbaverit, nihilominus quotidiani operis modus dierum numerum signans arcet errorem. et ut eeteras heremi uirtutes silentio praetermittam non enim est nobis de earum numsas potius ob quas illam deserere maluerim, quas etiam uos agnoscere uoluistis, breuiter explicabo, omnesque illos quos conmemoraui solitudinis fructus quibus e diuerso sublimioribus meritis duxerim postponendos, breui oratione perstringam. Quaheremo tunc temporis morabantuiffusiore solitudinis vastitate blandita est, quamdiu majoribus remoti secretis frequentissime ad coelestes illos rapiebamur excessus, nec tanta visitantium fratrum irruens mul
Abbreviated transcription (Latin):
henemi delectatus: obltiuo tͥr adere
pocuit huitiana consortia. ac sołta
icrciniam dicere.ꝙ. dicm homiinis non desi¬
derani tu scis: ego quoq id dño suam grãti
ad nisum fuisse me factor. Itaq pio dñi tr̃i
mumere. meminime in buiꝰmadir. aptum
frequenter. ercessus. ut obluuscerer mesar¬
cita corpee fragilitatis indutum. mentemꝙ
meĩ ita om̃s erteriores scusus subito respu¬
isse. & a cunctis materialibus rebuseru¬
lasse: ut neq occłi neq aures mecꝓprio
fungerentur officio. Et ita diuinis medi¬
tationibus. ac spiritualib teouis animus
replebatur. ut sepe ad uesperam cibum
me ꝑcepisse nescirem: ac frͥoquentidie.
de esterna absolutione icunii penitus du¬
bitarem. Ob quam causam etiam septẽ dier̃¬
cibus. hoc est septem parimacies sequestrati
iu ꝓcerio. idest in mauuensi sporta die sab¬
bati reponuntur: ut pefectio preceriissa
non lateat. Qua consuetudinc illius quoq
obliuiotiis crroi excluditur: ut explctũ

Expanded text:
heremi delectatus obliuioni tradere potuit humana consortia ac secundum Hieremiam dicere: et diem hominis non desideraui, tu scis, ego quoque id domino sua gratia adnisum fuisse me fateor. itaque pio domini nostri munere memini me in huiusmodi raptum frequenter excessum, ut obliuiscerer me sarcina corporeae fragilitatis indutum, mentemque meam ita omnes exteriores sensus subito respuisse et a cunctis materialibus rebus omnimodis exulasse, ut neque oculi neque aures meae proprio fungerentur officio. et ita diuinis meditationibus ac spiritalibus theoriis animus replebatur, ut saepe ad uesperam cibum me percepisse nescirem ac sequenti die de hesterna absolutione ieiunii penitus dubitarem. ob quam etiam causam septem diercibus, hoc est, septem paximaciorum paria sequestratim in procherio, id est, amanuensi sporta die sabbati reponuntur, ut refectio praetermissa non lateat. Qua consuetudine illius quoque oblivionis error excluditur, ut expletum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid posse conserrie si paulisꝑhumilita¬
te deposita. simpliciter ot̃em ꝓpositi inti
patefecero uoltmꝰ ueritatẽ. Consido enim.
nec apud uos de libertate dictoꝵ oenodochit
notam: neq apud bonscientiam meam dc
presimiptione uerit̃at is mendatũ crimen

Expanded text:
aliquid posse conferri, si paulisper humilitaaliquid posse conferri, si paulisper humilitate seposita simpliciter omnem propositi mei patefecero ueritatem. confido enim, quia nec apud uos de libertate dictorum cenodoxiae notam neque apud conscientiam meam de suppressione ueritatis quoddam mendacii crimen
Abbreviated transcription (Latin):
crorsus est. Responsio abbatis iohanis.
cur heremum reliquisset:
nachoreticam dischplinam qliam me
de sernisse mirametu. non solum non
respuo nec refuto. s cota potias ue¬
ner itione complector ad̾ꝙ susciplo: inqua
post.xxͣi. annosquoᷤᷤ inoe nobũ congregati¬
inc gaudca: ut inter illos quieam uł medio¬
criter. appetebant. non usq quaq segincĩt
denocirer. Di quia degistata eius puritas.
sollicitudine interdũ carnalium rerum in¬
ter polata sardebat. pccurre . ad genobium
comniodius iusumest. ut ꝓmptior arreti
planiaus ꝓpositi comsũ matio sequeretur.
& minus esset de pre sumptȩ sullimious
ꝓfessionis difficultate ꝑiculũ. Melius est
cnĩ deuotum in utiolib quam indeuotũ
inmaioribus ꝓmiissionibus inueniri. Ꝙ ie¬
circo si quid elacius inimo liberiꝰ fortasse
postulo ꝓtulero᷑ queso ut non ia clanctis
uitia s edificationis ure de ꝓͥmptũ studio
censeatis: quia uobis cam studiosc quercu¬
tibus. nichilde ticnitate existimo subtra

Expanded text:
CAPUT III. Responsio abbatis Joannis cur eremum reliquisset. Anachoreticam disciplinam, quam me deseruisse miramini, non solum non respuo nec refuto, sed tota potius veneratione complector atque suscipio. In qua post triginta annos, quos in coenobii congregatime gaudeo, ut inter illos qui eam vel mediocriter appetebant non usquequaque segnitie denotarer. Sed quia degustata ejus puritas sollicitudine interdum carnalium rerum interpolata sordebat, recurrere ad coenobium commodius visum est, ut et promptior arrepti planioris propositi consummatio sequeretur, et minus esset de praesumptae sublimioris professionis humilitate periculum. melius enim est deuotum in minoribus quam indeuotum in maioribus promissionibus inueniri. et idcirco si quid elatius, immo liberius fortasse protulero, quaeso ut non iactantiae uitio, sed aedificationis uestrae depromptum studio censeatis, et quia uobis tam studiose quaerentibus nihil de ueritate existimo subtrah
Abbreviated transcription (Latin):
Quc cũ sic uircutũ om̃tũ mat᷑ ic tocius spi¬
ritualis structure solidissimum fundam̃tũ:
a nr̃is penitus erulat institutis. Uude non
mirum est. nec ad illoꝵ sullimitatem nos
posse cons cendeꝰ qui non dicam usq sence¬
tiꝰ ad p̃sumptionem ueric libertatis ꝓtinus
cuolamts. Cum tamen tpso illo paruo tp̃ͣr¬
non sedm illam districtionis regulan.s pro
nr̃i arbitriĩ libertate. utcunq semoris subi¬
ciamur imꝑio: ut non pacientię fructum ẽ¬
dis ͤ crc. s& tempiis ad ipiscende licentis expec¬
tare iuidcamur. Hunc igit᷑ senem cum in
abbatis pauli cenobio uidissentus. etatempͥ
mũ & gram uiri qua erat preditus ad mira¬
ti. demisso interram uultu precari cepimꝰ:
ut nobis pandere dignaretur. qͥnamob caui¬
sam relicta hercimilibertaͥtere illi ꝓsessionie
sullimi qua cum pre oeteris eiusdem uite ii¬
disciplitie. & subliuitate cantę ꝑfectionis
indignumᵈ ad iumoꝵ scolas reuercisse dice¬

Expanded text:
it uirtutum omnium mater ac totius spiritalis structurae solidissimum fundamentum, a nostris penitus exulat institutis. unde non mirum est nec ad illorum sublimitatem nos posse conscendere, qui non dicam usque ad senti ad praesumptionem noxiae libertatis protinus euolamus, cum tamen non secundum illam districtionis regulam, sed pro nostri arbitrii libertate utcumque senioris subjiciamur imperio, ut non patientiae fructum ediscere, sed tempus adipiscendae licentiae exspectare videamur. Hunc igitur senem cum in abbatis Pauli cimum et gratiam uiri qua. erat praeditus admirati demisso in terram uultu coepimus deprecari, ut nobis pandere dignaretur, quam ob causam relicta heremi libertate et illa professione sublimi. qua eum prae ceteris eiusdem uitae uidisciplinae et summitate tantae perfectionis indignum ad iuniorum scolas reuertisse dice
Abbreviated transcription (Latin):
tinisset indicio. De humilitate abbatis
u hoc itaq gnobio reperimus antiquissiniũ
scnem nomine i oħem: cuiꝰ uerba pariter &
hiunilitatem.qua sc̃is om̃ib preuntiebat:
nequaquã silentio pretereñda censuinius:

Expanded text:
tinxisset indicio. CAPUT II. De humilitate abbatis hoc itaque coenobio reperimus antiquissimum senem nomine Joannem cujus verba pariter et humilitatem, qua sanctis omnibus praeeminebat, nequ
Abbreviated transcription (Latin):
triũ illors senũ. quoꝵ collationes
scõ fr̃e nr̃o eucherio cõpellente.
ut cõq digessimꝰ: cũ ętiã ult̾iores
egiptipartes. i qͥb amplior atq ꝑfectior sc̃o-¬
rũ num̃us consistebat. maiore flagrantia desi-¬
deraremꝰ expetere: ad uicũ cui nom̃ est diolcus.
uni ex septẽ nili fluniius ostiis imminentem:
ñ tam it ineris necessitate. quam desiderio sc̃õꝵ
illic cõmorantiũ cõpellente ꝑuẽnimꝰ. Cũ eni uelut
cupidissimi mercatoresplurima illic celeberri¬
maq cȩ nobia. ab antiqͥs audissemꝰ patrib insti

Expanded text:
trium illorum senum, quorum conlationes sancto fratre nostro Eucherio conpellente utcumque digessimus, cum etiam ulteriores Aegypti partes, in quibus amplior atque perfectior sanctorum numerus consistebat, maiore flagrantia desideraremus expetere, ad uicum, cui nomen est Diolcos, uni ex septem Nili fluminis Ostiis inminentem, non tam itineris necessitate quam desiderio sanctorum illic commorantium conpellente peruenimus. cum enim uelut cupidissimi mercatores plurima illic celeberrimaque coenobia ab antiquis audissemus patribus insti
Abbreviated transcription (Latin):
haberetur: si non lapis in capitolio: sed uerus rex regum & dñsdo¬
minantium cognosceretur atq coleretur:
singulos deputantes. aedem quietis extra portas esse uoluerunt:

Expanded text:
haberetur, si non lapis in Capitolio, sed uerus rex regum et dominus dohaberetur, si non lapis in Capitolio, sed uerus rex regum et dominus dominantium cognosceretur adque coleretur.singulos deputantes aedem Quietis extra portas esse uoluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm aliqua dea colenda est eis. etiam iniquitas aliena: Multum
enim ad istam latitudinem imperii eam coopertͥam uidemtis quae
faciebat in iuriosos ut essent cum quibus iusta bella gereretitur &x au¬
geretur imperium. Cur autem & iniquitas dea non sit uel externa
rum gentium. si pauor & pallot & febris dii romani esse meruetũt:
Tis igitur duabus id est aliena iniquitate. & dea uictoria dum bel¬
lorum causas iniquas excitat & uictoria eadem bella feliciter ter¬
minat. etiã feriato ioue creuit imperium. Quales ereñ partes hic¬
uppiter haberet:: cum ea quaepossent beneficia euis putari. duha¬
bentur. dii uocantur dii coluntur. ipsi pro sus partibus inuocantur.:
hr̃et hic autem etiã ille aliquam partem. si regnum etiã ipse appel¬
laretur. sicut appellatur illa uictoria. Aut si regnum munus est
iouis. cur non & uictoria munus cuis habeatur: Quol profectõ

Expanded text:
tamquam aliqua dea colenda est eis etiam initamquam aliqua dea colenda est eis etiam inienim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam videmus, quae faciebat injuriosos, ut essent cum quibus justa bella gererentur, et augeretur imperium. Cur autem et inrum gentium, si Pauor et Pallor et Febris di Romani esse meruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Haberet hic autem etiam ille aliquam partem, si Regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Iouis, quur non et uictoria munus eius habeatur? Quod profecto
Abbreviated transcription (Latin):
ldeant ergo ne foite non ꝑtineat ad bonos uiros gaudere
de regni latitudine. Iniquitas enĩ corum cum quibus
uista bella gesta sunt. regnum aduiuit ut. cresceret. qđ
iruum essetsiquis & iustitia finitimorum contra se bel¬
lum geri nulla ꝓuocaret iniuria: ac sic felicioribus rebus hũanis
omnia regna parua essent concordi in ciuitate letantia. Et ita es¬
sent in mundo regna plurima gentium: ut sunt in urbe domus
plurime ciuium: proinde belligerare & ꝑdomitis gentibus di¬
latare regnum malis uidetur felicitas bonis necessit᷑as. Sed quia
peius esset ut inuiriosi iustioribus dñarentur: ideo non in cõgrue
dicit᷑ etiã ista felicitas. Sed proculdubio felicitas maior ẽ uicinũ
bonum hr̃e concordem ꝗ uicinum malum subiugare bellantem
M ala uora sunt optate habere. quem oderis. uel quem timeas ut possit¬
esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella non impia non iniqua
romani imperium tam magnum acquirere potuerunt: tunquid

Expanded text:
deant ergo ne forte non pertineat ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possitesse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
putaui eius inir
Ilc primum quero: cur non ip̃m etiam regnum aliquis
deus est: Cur enĩ non ita sit: si uictoria dea est: Aut quid
ipso ioue in hac causa opus est.si uictoria faueat.sitq ꝓpitia.
& semper eat ad illos. quos uult esse uictores: Hac dea fauente ac
ꝓpitia: ẽt ioue uacante uel aliud agente quȩ gentes non subdite.
remanerent: quȩ regna non cederent: An forte displicet bonis
iniquissima imꝓbitate pugnare: & finitimos quietos nullamꝙ
iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo ꝓuo¬
care : Plane si ita sentiunt approbo & laudo:
An congruat bonis latius uelle regnare:¬

Expanded text:
putaui eius inimic primum quaero, quur non etiam ipsum regnum aliquis deus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et laudo. CAPUT XV. An congruat bonis latius uelle regnare
Abbreviated transcription (Latin):
De lege Moysi spũaliter intelligenda ne in damnabilia
murmuta carnalis sensus incutrat: nro
O i libris ueteris testamenti cũ dens legit᷑ udicaturus non
euidenter xp̃i persona monstret᷑. Sed ex ꝗbusdam tesfioniiᷤ
ubi dñs ds loquit᷑ appareat non dubre q ipse sit xp̃us

Expanded text:
De lege Moysi spiritualiter intelligenda, ne in damnabilia murmura carnalis sensus incurrat. Quoin libris ueteris testamenti, cum Deus legitur iudicaturus, non euidenter Christi persona monstretur, sed ex quibusdam testimoniis, ubi Dominus Deus loquitur, appareat non dubie, quod ipse sit Chris
Abbreviated transcription (Latin):
genus conte̾retur humanum: quos alios ꝗͣ istos deos mundus colebat
excepto uno ppło hebreo & quibusdam extra ip̃m populum ubicũ¬
q gratia diuina digni occultissimo atq ustissimo dei iudicio fuer̃t.
erum ne numium songum sermonem faciam tacebo. Aliarũ usq¬
quaꝙ gentium mala grauissima. quod ad Romam pertinet. ro¬
manumq imperium tm̃ loquar. id est ad ip̃am ꝓprie ciuitatem
& quecunq illi terrarum uel societate: coniuncte uel conditione
subiccte subdite sunt. quȩ sint ꝑpesse ante aduentum xp̃i. cum iam
ad eius quasi corpus rei publicę pertinerent:
rint quibus ilium paterentur excidi:¬

Expanded text:
genus contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus colebat, genus contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia diuina digni occultissimo adque iustissimo Dei iudicio fuerunt? Verum ne nimis longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala grauissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium tantum loquar, id est ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate coniunctae uel condicione subiectae sunt, quae sint perpessae ante aduentum Christi, cum iam ad eius quasi corpus rei publicae pertinerent. Crint, quibus Ilium paterentur exscindi
Abbreviated transcription (Latin):
Am satis dictum esse arbitror de morũ
malis & animorum. quȩ precipue cauẽda
sunt. nihil deos falsos populo cultori suo
quo minus eorum maloꝵ agere premeret᷑.
subuenire. curasse: sed potius ut maxime
p̃meretur egisse. Nunc de illis malis uideo
dicendum quȩ sola isti perpeti nolunt qͥ¬
lia sunt. fames. morbus. bellum. expoliatio
captiuitas trucidatio: & siqua similia iam in primo libro cõme¬
morauimus. hȩc enĩ sola mali deputant mala: quae non faciunt
malos. nec erubescunt inter bona. quȩ laudant ipsi mali esse qui
laudant magisq stomachantur: si uillam malam habeant: qm
si uitam q̃si hoc sit hominis maximũ bonum: hr̃e bona omĩa
preter se ip̃m. Sed neq talia mala. quę isti sola formidant: eorum¬
dii quando ab eis libere colebant᷑ ne illis acciderent obstiterunt
Cum enĩ uariis per diuersa temporibis ante aduentum redẽptoris
nostri ĩnumerabilibus. non nullisq etiã incredibilibus cladibus

Expanded text:
am satis dictum arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiam incredibilibus cladibus
Abbreviated transcription (Latin):
An credendum sit qđ quidam putant impletis decẽ
persecutionibus quȩ fuerunt nullam suꝑesse preter
undecimam. quȩ in ipso antixp̃i tempore sit futura:

Expanded text:
An credendum sit, quod quidam putant, impletis decem persecutionibus quae fuerunt, nullam jam superesse praeter undecimam, quae in ipso Antechristi tempore sit futura
Abbreviated transcription (Latin):
ster est. Nam scio Quibus uiribus opus sit ut persuadeatur
superbis. q̃nta sit uirtus humilitatis. qua fit. ut omuia terrena
cacumina temporali mobilitate nutantia non humano ustir¬
pata fastu: sed diina g̾ratia donata celsitudo transcendat. rex
enun et conditor ciuitatis huiusde qua loqui instituimiis: in
scriptura populi sui sententiam diuinȩ legis aperuit. qua dlictu
est. deus superbis resistit. humilibus autem dat gr̃am. Hoc uc̃o
quoel dei est: superbe quoq animae spiritus in flatus affectat.
amarq sibi in laudibus dici parcere subiectis et debellare sugboᷤ.
Enale: nn de tercena ciuitate quȩ cum dominari appetit.

Expanded text:
ster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur ster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae quoque animae spiritus inflatus adfectat amatque sibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpetit,
Abbreviated transcription (Latin):
bitos fines. lta omnes inginti cdut lilm cuia ii it de utiaq ditatate
conscripti. titulum tamen a ineliore aecene. rni us de couiate ari
potius uocarentur. In quoꝵ dncclecimo sipro uon debni pntistiiracu
seprimo libit quod dictum est de Samuele non erarde filiii Auoti
dicendum potius fuit qui non erat filius iacerdoris. filios quappe lacer¬
dotum defunctis sacerdoribus succediere mnagis legitimi moris fuit
Lam in siliis aaron reperitur pater Sanueus sea iacerdos non fuit uec
ita in filiniꝰ uit cura ipse genuerit. Aarori. Sed sicut omues illi poprai
dicuntur filii israbel
LORIOSISSIMAM Cunta¬
tem dei siue in hoc temporum
cursucum inter impios peregri¬
tiatur ex fide uiuens: sine milla
stabilitate sedis eterne quam
nunc expectat per patientiam:
quo adusq iustitia coruertat᷑
in iudicium. deinceps adeptu¬
ra per excellentiamictoria
ultima & pace perfecta.hoc o¬
celli ne sescepi magnum opus & arduum. sed detis adiutor no¬

Expanded text:
bitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculdecimo, quod dictdicendum potius fuit, Non erat filius sacerdotis. Filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit: nam in filiis Aaron reperitur pater Samuelis; sed sacerdos non fuit, nec ita in filiis ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israel. loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc ocelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor no
Abbreviated transcription (Latin):
locis interse ordinata atq distincra. Nam quõ illud prius hoc
posterius eo modo illud in oriente hoc in occidente: resurrexir de¬
iude in illius fine. huius ininum confestim fuit regna cęta cetẽos¬
q reges uelut appendices istors dixerim. Ninus ergoiam scus
rex assyriorum erat qui patri suo Belo successeratꝰ regni illius
primoregi qñ interra caldeoꝵ natus est Abraham. frat etiam
ipr̃e illo irgnum Si cymorũ ad moclum paruũ. a quo ille undecũq
doctissimus Marcus Uarro scribens de gente ppłi romani uelut an¬
ti quo tempore exorsus est. Ab his eñi si cymorum tegib ad athenĩc̃¬

Expanded text:
locis inter se ordinata adque distincta. Nam quo modo illud prius, hoc locis inter se ordinata adque distincta. Nam quo modo illud prius, hoc posterius: eo modo illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit; denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterosque reges uelut adpendices istorum dixerim. Ninus ergo iam secundus rex erat Assyriorum, qui patri suo Belo successerat, regni illius primo regi, quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham. Erat etiam tempore illo regnum Sicyoniorum admodum paruum, a quo ille undecumque doctissimus Marcus Varro scribens de gente populi Romani, uelut antiquo tempore. exorsus est. Ab his enim Sicyoniorum regibus ad Atheni
Abbreviated transcription (Latin):
Ocictas igitur usq quaq mortalium diffusa per terras et in
locoꝵ quantis diuersitatibus unius tamen euisdemq nature
quadam communione de uicta utilitates et cupiditates
sual quibusq sectantibus dum id quod appetit᷑ aut nemim aut nõ
omnibus sufficit. quia non est id ipsum aduersus se ipsam plerũq
iens ad salutem. ut magne. fucrunt admirationi qui ꝑire q̃ seruire
maluerunt. Nam in omnibus fere gentibus quod ammodo uox na¬
ture personuit ut subiugari uctoribus mallent quibus contigit
uinci q̃ bellica omni faria uastatione deleri. Hiue factum estut
non sine dei prouidentia in cirius potestate ẽ ut quisq bello sub¬
iugetur aut subiuget quidam essent regnis prȩditi quida regnan¬
tibus subditi. Sed inter plurima regua terrarum inqua terrene
utilitatis est diuisa societas quã cutatem mundi huiꝰ uniuersali
uocabulo nuncupamus duo regna cernimus longe cęteris ꝓuenisse
clariora. assyrior primum deinde romanoꝵ ut temporibꝰ ita

Expanded text:
ocietas igitur usquequaque mortalium diffusa per terras et in locorum quantislibet diuersitatibus unius tamen eius- .. demque naturae quadam communione deuincta utilitates et cupiditates suas quibusque sectantibus, dum id quod adpetitur aut nemini aut non omnibus sufficit, quia non est id ipsum, aduersus se ipsam plerumque rens ac salutem, ita ut magnae fuerint admirationi, qui perire quam seruire maluerunt. Nam in omnibus fere gentibus quodam modo uox naturae uinci, quam bellica omnifariam uastatione deleri. Hinc factum est, ut non sine Dei prouidentia, in cuius potestate est, ut quisque bello aut subiugetur aut subiuget, quidam essent regnis praediti, quidam regnantibus subditi. Sed inter plurima regna terrarum, in quae terrenae utilitatis uel cupiditatis est diuisa societas quam ciuitatem mundi huius uniuersali uocabulo nuncupamus, duo regna cernimus longe ceteris prouenisse clariora, Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita
Abbreviated transcription (Latin):
Edie ultimi iudicii dei. qđ ipsedonauit locu¬
turi. eumq asserturi aduersus impios et in cre¬
dulos tanꝗͣ in edificii fundamento prius po¬
nere testimonia diuina debemus.ꝗbus qui
nolunt credere: humanis ratiunculis falsis at¬
q fallacibus contrauenire conant᷑ ad hoc ut
aut illud significare contendant:Quod ad¬
hibet᷑ testimonium de litteris sacris:aut oĩo
diuinitus esse dictum negent. Nam nullum
existimo esse mortalium:qui cum ea sicut dem̃ est intellexerit. et a sũmo
ac uero deo per animas sanctas dicta esse crediderit non eis credat atq.
consentiat: siue id etiã ore fateat᷑ siue aliquo uitio fateri erubescat aut
metuat: uel ẽt ꝑuicatia simillima insanie id quod falsum esse nouit.
fessione ac professione tenet õis ecclesia ueri dei. xp̃m de celo essẽ uentu¬
rum ad uiuos et mortuos iudicandos hunc diuini iudicii ultimũ diem¬

Expanded text:
die ultimi iudicii Dei quod ipse donauerit locuturi eumque adserturi aduersus inpios et incredulos tamquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictum negent. Nam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id etiam ore fateatur siue aliquo uitio fateri erubescat aut metuat, uel etiam peruicacia simillima insanifessione ac professione tenet omnis Ecclesia Dei veri, Christum de coelo esse venturum ad vivos ac mortuos judicandos, hunc divini judicii ultimum die
Abbreviated transcription (Latin):
Ideant ergo ne forte non ꝑtineat ad bonos uiros gaudere
de regni latitudine. In iquitas enĩ eorum cum quibus
uista bella gesta sunt.regnum ad uiuit ut cresceret qđ
utiꝙ paruum esset:si quis & iusfitia finitimorum contra se bel¬
lum geri nulla ꝓuocaret iniuria: ac sic felicioribus rebus hũanis
omnia regna parua essent concordi in cinitate letantia. Et ita es

Expanded text:
ideant ergo ne forte non pertineat ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita es
Abbreviated transcription (Latin):
sent in mundo regna plurima gentium: ut sunt in urbe domuᷤ
plurime ciuium:proinde belligerare & ꝑdomitis gentibus di¬
latare regnum malis uidetur fęlicitas. bonis necessitas. Sed quia
cũ puer uapulatur: lam uero partes dei fieri lasciuas. iniquas.
impias atq omnino damnabiles. quis ferre possit nisi ꝗ ꝓrsus
in sanit: Postremo quid irascitur eis:a quibus non colitur: cum
a suis partibus non colatur: Restat ergo ut dicant omnes deos
suas habere uitas sibi quemq uiuere nullum corum esse partem
cuiusꝗͣ: sed omnes colendos qui cognosci & coli possunt: qui tam
multi sunt ut omnes non possint. quorf luppiter quia rex p̃sidet.
ipsum credo ab eis putari regnum constituisse uel auxisse romanũ
N am si hoc ipse non fecit: quem alium deum opus tam magnum po¬
tuisse aggredi credant cum omnes occupati sint officiis & oꝑibus
ꝓpriis. nec alter irruat in opus alterius: A rege igitur deoꝵ regnũ

Expanded text:
sent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quiacum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos qui cognosci et coli possunt, quia tam muipsum credo ab eis putari regnum constituisse, vel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse aggredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter irruat in alterius? A rege igitur deorum regnum
Abbreviated transcription (Latin):
ginem ab euis offensione sumpsisse. ipsa quippe quia inter non fu¬
trat inuitata trium dearum litem aurei mali suppositione con¬
mẽta est. Unde rixa numinum. & Uenus uictrix: & rapta helcã
&x troia deleta est. qua ꝓpter si fotie indignata ꝙ inter deos in
urbe. nullum templum hr̃e meruit. icleo iam turbabat tantis
tumultibus ciuitatem: qͣnto attocus potuit irritari: cum in loco
illius cedis. hoc ẽ in loco sui optris aduersarie suȩ constitutam e¬
dem uideret. hȩc uana tidentibus nobis illi docti sapentesq ito¬
machabant᷑. ex tamen numinum bonor malorũq Cltores. Q
hac questione concordie discordieq non exeunt siue p̃termise¬
tinit hatum deatum cultum. eisq febitm bellonamꝙ pretuletũ.
quibus antiqua phana fecerunt sitie & istas colucrint. cum sic
cos discedente concordia discordia seuiens usq ad ciuilia bella
perduxetit:¬

Expanded text:
ginem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuginem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella perduxerit
Abbreviated transcription (Latin):
Leganti sane senatus consulto. eo ipso loco ubi funereus tu¬
multus ille cõmissus est. ubi tot ciucs ordinis cuiusq cecide¬
runt. edes concordie facta est: ut gracchoꝵ pene testis con¬
tionantium oculos feritet memoriamq compungetet. Sed hoc ꝗd
aliud fuit: q̃m deoꝵ derisio: illi dec templum construere. quę̧ si
esset in ciuirate non tantis clissensionibus dilactrata corrueret.
nisi forte secleris huius rea concordia quia deseruerat animos ci¬
uium meruit in illa ede tanꝗ̃ in carcete includi. Cur eñi si tebtis
grstis congrũe uolucrunt: non ibi potius edem discordie fabrica¬
labeonis distinctionem bona iit ista: illa uero mala: Nec ipse. alid
secutus uidetur. ꝗͣ quod aduer̾tit rome & febri sicut salut tem¬
plum constitutum. fomodo igitut non tantum concordie. uerum¬
etiã discordię institui debet: p̾ericulose itaq romani tam mala da¬
irata uiuere uoluetunt. nec troianum excidi um recoluetunt. oti¬

Expanded text:
leganti sane senatus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae testis contionantium oculos feriret memoriamque conpungeret. Sed hoc quid aliud fuit quam inrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in ciuitate, non tantis dissensionibus dilacerata conrueret? Nisi forte sceleris huius rea Concordia, quia deseruerat animos ciuium, meruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus gestis congruere uoluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricaLabeonis distinctionem bona sit ista, illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo modo igitur non etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaqirata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt ori
Abbreviated transcription (Latin):
deusdixit. qñ Moysen nuittebat ad filios isł. Egosum qui sum. Cum ẽi
esse amplitis aliis minus atq ita naturas essentiar gradibus ordinauit.
sicut eni ab eo qđ est saꝑeiuocat᷑ sapientia: Sic ab eo ꝙͦ est esse uccat᷑ essentia
nouoꝗdem nõie: quo usi ueteres non sũt latim sermonis auctores: Sediam
nr̃is temporib usitato/ne de esset etiã linguȩ nr̃e qđ gneci appellant usyan
hoc t̃ uerbum e uerbo ex pressum est diceret᷑ essentia ac per hoc ei nature q̃
sume ẽ qua faciente sunt queque sũt. contraria nat᷑a non est nisi que non
De inimicis dei non per naturam sed per contrariam uoluntatem qu&
cum ipsis nocet. bone utiq nature: nocer quia uitium si non nocet

Expanded text:
Deus dixit, quando Moysen mittebat ad filios Israel: Ego sum, qui sum. Cum enim esse amplius, aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato, ne deesset etiam linguae nostrae, quod Graeci appellant coatav; hoc enim uerbum e uerbo expressum est, ut diceretur essentia; ac per hoc ei naturae, quae summe est, qua faciente sunt quaecumque sunt, contraria natura non est, nisi quae nCAPUT III. De inimicis Dei non per naturam, sed per contrariam uoluntatem, quae cum ipsis nocet, bonae utique naturae nocet, quia uitium, si non nocet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto non illi adhere̾ uitiũ est. om̃e aũt uitiũ natę nocet ac ꝑhoc contra
naturã est. Ab illa igit᷑ quȩ adheret deo non natura differt ista sed uitio.
Quo tñ etiã iitio ualde magna multũq laudabilis õndit᷑ ipsa ña. cuius eñi
iecte uituꝑatur uitium ꝓculdubio natura laudat᷑. Nam tecta cutii uitti¬
dr̃ surditas ad earũ nãm ꝑtinẽ demonstrat᷑ auditꝰ. Ita cum uitiũ creatũę
angelice drͣq non adhȩcet deo: hinc aꝑtissime declarat᷑ eiusq nature ut
deo adhereat cõuenire. Qm porto magna sit laus adhere deo. ut ei uiuat
inde sapiat. illogaudeat tantoq bono sine morte sine ertore sine mole¬
stia ꝑfruat᷑: Quisꝰ cligne cogitare possit ant eloqui. Qua ꝑꝑ etĩa uitio malcu
angeloi quo non adherent deo. qm omne uitiũ nature nocet satis mani¬

Expanded text:
profecto non illi adhaerere uitium est. Omne autem uitium naturae nocet ac per hoc contra profecto non illi adhaerere uitium est. Omne autem uitium naturae nocet ac per hoc contra naturam est. Ab illa igitur, quae adhaeret Deo, non natura differt ista, sed uitio; quo tamen etiam uitio ualde magna multumque laudabilis ostenditur ipsa natura. Cuius enim recte uituperatur uitium, procul dubio natura laudatur. Nam recta uitii uitupdicitur surditas, ad earum naturam pertinere demonstratur auditus: ita, cum uitium creaturae angelicae dicitur, quo non adhaeret Deo, hinc apertissime declaratur, eius naturae ut Deo adhaereat conuenire. Quam porro magna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde sapiat, illo gaudeat tantoque bono sine morte sine errore sine molestia perfruatur, quis digne cogitare possit aut eloqui? Quapropter etiam uitio malorum angelorum, quo non adhaerent Deo, quoniam omne uitium naturae nocet, satis mani
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. Qnꝙ̃ engo sũma non sint. quibus est deus maius boñ magni
suent tñ ea mutabiliã bhona. q aclherẽ possunt nit btta sint a mutabili tond q
usq adeo bonũ eoꝵ est ut sine illo misera esse necesse sit. Nec ideo cettra
in hac creature uniuersitate meliora sint ꝗa misera esse non possunt
Leq membra eetera corporis nr̃i sideo dicendũ est oculis esse melioral quia
ceea esse nom possunt. sicut aũt melior ẽ natura sentiens. et cũ dolet ꝗ lapis
qui dolote nillom̃ põt: ita rationalis natuta prestantior. ẽt miscrao q̃ila
que rõis uel sensus est expers. et ideo in eam non cadit miseria. ꝙ cũ ita sit
huic natũe etiã intanta excellentia creata ẽ ut licet sit ipsa mutabilis ins¬
hecendo tñ in cõmutabili bono .i. sũmo deo bñtudine ꝯ sequat᷑ nec exple¬
at indigentiam suam: nisi utiq bt̃a sit : eiq explende non sufficiat nͥ deus.

Expanded text:
facta sunt. Quanquam ergo summa non sint quibus est Deus majus bonum; magna facta sunt. Quanquam ergo summa non sint quibus est Deus majus bonum; magna sunt tamen ea mutabilia bona quae adhaerere possunt, ut beata sint, immutabili bono, quod usque adeo bonum eorum est, ut sine illo misera esse nein hac creaturae universitate meliora sunt, quia misera esse non possuntenim cetera membra corporis nostri ideo dicendum est oculis esse meliora, quia caeca esse non possunt. Sicut autem melior est natura sentiens et cum dolet quam lapis qui dolere nullo modo potest: ita rationalis natura praestantior etiam misera, quam illa quae rationis uel sensus est expers, et ideo in eam non cadit miseria. Quod cum ita sit, huic naturae, quae in tanta excellentia creata est, ut, licet sit ipsa mutabilis, inhaerendo tamen incommutabili bono, id est summo Deo, beatitudinem consequatur, nec expleat indigentiam suam nisi utique beata sit, eique explendae non sufficiat nisi Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatis astutiã ꝓcertissima ueritate studia partĩ: ꝓmehiuidua catate¬
te. stꝑbi fallaces innidi effecti sunt. St̃ĩtudinis igit᷑ iloꝵ causa ẽ achete
deo q uocirca istoꝵ miserie cansa ex contrario ẽ in telligenda. qđ esgnon
adhere deo. Qmobrem si cum quecit᷑ quare illi bti sunt. Necte m̃detuor
ꝗa ad herẽt deo. Nonẽ creature rationalis uel intellectualis boñis quo br̃a
sit nisi deus. Ita qũauis non õis beata possit esse creat̾a neq eñi hoc muns
non exse psa põt quia ex nhilo creata ẽ. Sed ex illo a quo creata ẽ. hoc
eñ adepto bt̃a. quo amissomisera ẽ Ile uo qui non alio. selex sc ipsobo¬
nobt̃s est ideo miser non põt esse quia nõ pot se amutẽ. Dicimꝰ itaq in¬
mutabile boniũ non esse nisi tinũ uerũ btm deum: Fa uo qua fecit bona
ꝗdem esse qd ab illo. uerũ tamen mutabilia qđ nonde ulo se de nihilo

Expanded text:
vanitatis astutiam pro certissima veritate, studia partium pro individua charitavanitatis astutiam pro certissima veritate, studia partium pro individua charitate, superbi, fallaces, invidi effecti sunt. Beatitudinis igitur illorum causa est, adhaerere Deo. Quocirca istorum miseriae causa ex contrario est intelligenda, quod est, non adhaerere Deo. Quamobrem, si cum quaeritur quare illi beati sint, recte respondetur,  adhaerent Deo: non est creaturae rationalis uel intellectualis bonum, quo beata sit, nisi Deus. Ita quamuis non omnis beata possit esse creatura neque enim hoc munus non ex se ipsa potest, quia ex nihilo creata est, sed ex illo, a quo creata est. Hoc enim adepto beata, quo amisso misera est. Ille uero qui non alio, sed se ipso bono beatus est, ideo miser non potest esse, quia non se potest amittere. Dicimus itaque incommutabile bonum non esse nisi unum uerum beatum Deum; ea uero, quae fequidem esse quod ab illo, verumtamen mutabilia, quod non de illo, sed de nihilo