comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trecentis denariis. et
datum ẽ egenis: He
impio traditori. ue cõ¬
plieib nequitie eius.
et nunc etiam menbra
xp̃i ꝑsequentibus. qui
famam uirtutis quam
ipsi non merentur. pro¬
ximis qui hanc habent
inuidere non cessant.
Et quicdem putare pos¬
sumus uidam cura pau̾¬
perum hec fuisse lo¬
cutum. sed prouiclit
mentem illius testis
uerax qui ait. Dixit
autem hoc non quia
de egẽnis ꝑtinebat ad
eum. seil quia fur e¬
rat et loculos habens
ea que mittebantur
portabat. Non ergo
tunc iucdas ꝑiit. quai¬
do peccunia corruptꝰ
dominum tradidit
setl etiam ꝑditus domi¬
minum sequebatur.
Qui loculos habens do¬
minicos. et ea que mit¬
tebantur in eis ministe¬
rio portare. sel furto
exportare solebat. Ui¬
dens enim dominus
cor uide cupilitatis
sorde pollitum. pre¬
uidens peiore proditio¬
nis sorde pollitum.
cõmisit eius fidei qͥc¬
quid habebant in sac¬
culis. eumq de his
que uellet facere per¬
mifit. ut uel coillati
honoris. uel habite
memoria peccume. m̃¬

Expanded text:
trecentis denariis, et datum est egenis? Vae impio traditori, vae complicibus nequitiae ejus, etiam nunc membra Christi persequentibus, qui famam virtutis, quam ipsi habere non merentur, proximis, qui hanc habent, invidere non cessant! Et quidem putare possemus Judam cura pauperum haec fuisse locutum, sed prodit mentem illius testis verax, qui ait: Dixit autde egenis pertineret ad eum, sed quia fur erat, et loculos habens ea quae mittebantur, portabat. » Non ergo tunc Judas periit, quando pecunia corruptus Dominum prodidit, sed jam perditus Dominum sequebatur, qui loculos habens dominicos, ea quae mitum in ejus ministerio portare, sed etiam furto exportare solebat. Videns enim Dominus cor Judae cupiditatis jam sorde pollutum, praevidens pejoris proditionis sorde polluendum, commisit ejus fidei quidquid habebat in sacculis, eumque de his quae vellet facere, permisit, ut vel collati honoris, vel habitae memoria pecuniae men
Abbreviated transcription (Latin):
recdimus eiindem
filium dei. uerbũ
dei. eternaliter na¬
tũm de patre. consub¬
stantialem patri ꝑ omĩa:
temporaliter natum de
uirgine. duas habentem
natiuitates. unam ex pa¬
tre eternam.alteram ex
matre temporalem. Qui
etiam filius dei suȩ car¬
nis conceptione concẽp¬
tus est: et sue carnis na¬
tiuitate natus ẽ. Deũ
uerum confitemur con

Expanded text:
redimus eumdem Filium Dei Verbum aeternaliter natum de Patre, consubstantialem Patri per omnia, temporaliter natum de irgine, duas habentem nativitates, unam ex Patre aeternam, alteram ex matre temporalem, qui etiam Filius Dei suae carnis conceptione conceptus est et suae carnis nativitate natus. Deum ver
Abbreviated transcription (Latin):
tione corporali. non
uinculo spiritali. camis
adiunctione. non corclis
sotius unitate. Quid ex
uobis. nisi ex uobis itu¬
rus est qui traclet me:
Aspiciebant ergo discipłi
ad inuicem. Hesitantes
de quo diceret. Sic quip¬
pe in eis erat erga ma¬
gistrum suum pia cã¬
ritas. ut tamen eos hu¬
stimularet infirmitas.
Nota fuit unicuiq sua
recimbens unus ex dis¬
cipulis eius in sinu ih̃u.
quem diligebat iħe. Qͦ
dixerat in sin. paulo
post dicit suꝑ pectus
iħu. Ipse ẽ iohannes cu¬
ius est hoc euuangłiũ.
sicut postea manifestat.
Erat enim hec eoꝵ con¬
suetũdo qui saeras no¬
bis litteras ministrart.
uit quando ab aliquo e¬
orum diuina narrabat᷑
hystoria. cum ad se ipsũ
ueniret. tanquam de alio

Expanded text:
tione corporali, non tione corporali, non vinculo spiritali; carnis adjunctione, non cordis socius unitate. Quid est ex vobis, nisi, ex vobis exiturus est, qui tradet me? Aspiciebant ergo discipuli ad invicem, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos hustimularet infirmitas. Nota fuit unicuique suarecumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quod dixerat, in sinu, paulo post dicit, super pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio
Abbreviated transcription (Latin):
est. Qui mandiicat me¬
cum panem. leuabit su¬
ꝑ me calcaneum. Qui
accipit si quem misero.
me aceipit. Qui autem
me accipit. accipit eũ
qui me misit. Cum hec
dicebat. non unitãtẽ
nature diuisit. secl mit¬
tentis auctoritatem Ostẽ¬
piat. ut in illo eam qͥ
misit attendat. Si ergo
attendis xp̃m̃ in petro.
inuenies discipuli pre
qui missus est. sine ullo
accip e eriore mitentẽ.
I Cum hec dixisset ih̾e . tͣ¬
batus est spiritu. et pro¬
testatus est et dixit. A¬
men amen dico uobis.
quia unus ex uobis tͣ¬
det me. Turbauit eum
imminens passio. et pe¬
riculum proximum. et
traclitoris impendens
manus. cuius fuerat
precognitus animus.
Turbatus ẽ itaq spĩritu.
tanto scelere tracditoris.
Turbata in eo nostra in¬
firmitas. non sua pote
turbatus ẽ. Ne nostra
ꝑturbatio. in desperatio¬
illius ꝑturbatio. nostra
ẽ consolatio. Amen am̃
dico uobis. quia unus
ex uobis tradet me. Unꝰ
niuero non merito. sp̃e¬
cie non uirtute. cõmix¬

Expanded text:
est: Qui manducat meest: Qui manducat mecum panem, levabit super me calcaneum . » Qui accipit, si quem misero, me accipit: qui autem me accipit, accipit eum, qui me misit. « Cum haec dicebat, non unitatem naturae divisit, sed mittentis auctoritatem ostenpiat, ut in illo eum qui misit, attendat: si ergo attendas Christum in Petro, invenies discipuli praequi missus est sine ullo accipis errore mittentem. » Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. « Turbavit eum imminens passio et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus. » 594 Turbatus est itaque spiritu, tanto scelere traditoris. Turbata est in eo nostra infirmitas, non sua potesturbatus est ne nostra perturbatio in desperatioillius perturbatio nostra est consolatio. Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis hodie tradet me. « Unus numero, non merito; specie, non virtute; commis
Abbreviated transcription (Latin):
oc ideo dix̃.
quia laue¬
rat petles
discipuloꝵ magister hu¬
mĩlitatis et uerbo et
exemplo. ut uerbo et ex¬
emplo eos instrueret in
caritatis officio. Non
de uobis omnib dico.
ĩcl est non uos omnes
beatos dico. Ego scĩo
quos elegerim ad hanc
beatitudinem. ut meoꝵ
sint sequaces preceptoꝵ.
Sel ut impleatur scriptu¬
ra. qui manducat pa¬
nem meum: leuabit coi¬
tra me calcaneum suũ.
ducat panem non ad
saliitem sibi. secl ad pe¬
nam. quia manclucauit
ut lateret proditor. ñ
ut proficeret amãtor.
Quid ẽ quod in alio lo¬
co dicit: Nonne ego
uos duocdecim elegĩ. et
unus ex uobis diabolꝰ
elegerim: Electus ẽ ille
iudas. non ad beatitu¬
aueni. sed ad proditio¬
nis ꝑfidiam: Ob salutẽ
mudi  no suam quia
dictum est de eo. meliꝰ¬
ego scio quos elegerim.
ad beatĩtudinem ȩterne
glorie electi sunt. Amͦ
inquit dico uob̃ prius¬
quam fiat. ut creclatis
cum factum fuerit qr
ego sum: idr ego sum
de quo illa scriptura
precessit. ubi seriptũ

Expanded text:
ideo dixit, quia laverat pedes discipulorum, magister humilitatis et verbo et exemplo: » ut verbo et exemplo eos instrueret in charitatis officio. Non de vobis omnibus dico, id est, non vos omnes beatos dico. Ego scio quos elegerim, ad hanc beatitudinem, ut meorum sint sequaces praeceptorum. Sed ut impleatur Scriptura: Qui manducat panem mecum, levabit contra me calcaneum suum. ducat panem, non ad salutem sibi, sed ad poenam: quia manducavit, ut lateret proditor, non ut proficeret amator. Quid est quod alio loco dicit: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus elegerim? Electus est ille Judas, non ad beatitudinem, sed ad proditionis perfidiam ob salutem mundi, non suam, quia dictum est de eo: MeliEgo scio quos elegerim, ad beatitudinem aeternae gloriae electi sunt. « Amodo, inquit, dico vobis priusquam fiat, ut credatis, cum factum fuerit, quia ego sum. Id est, ego sum, de quo illa Scriptura praecessit, ubi dictum
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs. Ordinate in me carita¬
tẽ. ut sicut ordinata cari¬
tas poscit. dm̃ principaliter
diligamus et ꝓpter ipsum
in iplo ea que diligenda st̃
tantum quantũ ipse precepit

Expanded text:
s, « ordinate in me charitatem, » ut sicut ordinata charitas poscit, Deum principaliter diligamus, et propter ipsum in ipso ea quae diligenda sunt, tantum quantum ipse praecipit,
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas uero hic quidem ne¬
cessaria est. que nos separat
a diabolo: purificat a peccato.
reconciliat deo. sed ibi ꝑfecta
erit. cum ꝑfectius deo a quo ẽ
eis donata con uinxent. Sequit.

Expanded text:
aritas vero hic quidem necessaria est, quae nos separat a diabolo, purificat a peccato, reconciliat Deo; sed ibi perfecta erit, cum perfectos Deo, a quo est eis donata, conjunxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tates meas. et si tradide¬
ro corpus meum ut arde¬
am.caritatem autẽ non
habuero: nichil michi pro¬
dest. Caritas ergo habeiida
ẽ. ipsa sectanda. sine qua nec
elemõsine nec mortificatio
corporis: nec ulla alia bo¬

Expanded text:
meas, et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest . Charitas ergo habenda est ipsa et sectanda, sine qua nec eleemosynae, nec occisio corporis, nec illa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
pacienter sustinet iniuria:
Caritas non emulatur: noz
agit ꝑperam. non inflatui.
ris. sed omnem felicitatem¬
eius quasi suam libenter ã¬
plectitur. Non est ambitio¬
sa. Maior aliis esse ñ ambit:
nec suꝑ fratres suos cupit
dominari. Non querit que
Non incitatur ad iurgia:
ab illo quem diligit. Non
cõgitat malum: non solũ
non facit. sed nec cõgitat
quidem. Non gaudet suꝑ
iniquitatem. Contristatur¬
quum uel fecisse. Liel pas¬
sum esse cognouerit: son¬
gau̾det autẽ ueritati. Om
nib bonis oꝑib: uel fidei
nia suffert. Suas ẽtiam in

Expanded text:
enter patiuntur injurias. Charitas non aemulatur: non agit perperam, non inflatur. ris: sed omnem ejus felicitatem, quasi suam libenter amplectitur. Non est ambitiosa. Major esse aliis non ambit, et super fratres non cupit dominari. Non quaerit quaNon incitatur ad jurgia, ab illo quem diligit. Non cogitat malum. Non solum non facit, sed ne cogitat quidem. Non gaudet super iniquitate. Contristatuquid, vel fecisse, vel passum esse conspexerit. Congaudet autem veritati. Id est, bonis operibus, vel fidei nia
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ. Qua ꝓpter nichil¬
in eis peccati dampnabilis.
ꝑmanere põterit. nec deerit¬
eis aliquid boni: quib ca¬
ritas in est. Omnis inqui¬
namenti mundatio. et bo¬
norũ omniũ mater ẽ: sa

Expanded text:
t. Quapropter nihil eis peccati damnabilis remanere poterit, nec deerit aliquid boni, quibus charitas, omnis inquinamenti mundatio, et bonorum omnium mater, a
Abbreviated transcription (Latin):
et alia bona aliquos posse
nouerimus non eos magni¬
tudine uirtutis suȩ posse
quod uolunt ardenter et fa¬
ciunt. sed beneficio illiꝰ ca¬
ritatis que ñẽ ex nob̾.
sed diffusa ẽ in cordibus
et de puro corde. et consci¬
entia bona. et fide ñ ficta
diligamꝰ: facile peccato re¬
sistimus. bonis omnib ha
humane flagilitati uel as¬
pera etiam cum dilectione
ꝑficimus. si tamen cum ca
ex toto corde et ex tota ani¬

Expanded text:
lia bona aliquos posse, noverimus non eos magnitudine virtutis suae posse quod volunt ardenter et faciunt, sed beneficio illius charitatis, quae non est ex nobis, sed diffusa est in cordibus corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta exhibemus; facile peccato resistimus, bonis omnibus abhumanae fragilitati vel aspera, etiam cum dilectione perficimus, si tamen Deum peex toto corde et ex tota ani
Abbreviated transcription (Latin):
mercecdem simul accep
sermonem eius: Non
propter uerbum muli¬
eris testimonium per¬
bibentis. quia dixit
michi omnia quecũq
feci. Cum uenissent
autem ad illum sama¬
ritam. rogauerunt
ut apud eos maueret.
et mansit ibi duos
dies. Et multo plures
crecdiderunt ꝓpter ser¬
monem eius. Et muli¬
eri dicebant. qr iam ñ
ꝓpter tuam loquelam
credimus. Ipsi enim au¬
diuimus et scimus.
quia hic est uere sal¬
uator muncdi. Et post
paululum animaduer¬
tendum ẽ. qr lectio
terminata ẽ. Muli¬
ex prima nunciauit.
et ad mulieris testimo¬
nium crediderunt sa¬
maritam. Et rogauert̃
eum ut apud eos ma.¬
neret. et mansit ibi bi¬
duo: Et plures credi-¬
dexunt. Et cum credi¬
dissẽt. dicebant muli¬
eri. Non iam propter
uerbum tirum credi¬
mus. sed ipsi cognou¬
mus et scimus. qr hic
ẽ uere saluator mun¬
di. Primo ꝑost famã.
postea ꝑ presentiam.
Sic agitur hodie cum
eis qui foris sunt. et
nondum sunt xp̃iani.
anos amicos. tamquam

Expanded text:
mercedem simul acceptmercedem simul acceptsermonem ejus, non propter verbum mulieris testimonium perhibentis: Quia dixit mihi omnia quaecunque feci. Cum venissent autem ad illum Samaritani, rogaverunt ut apud eos maneret; et mansit ibi duos dies, et multo plures crediderunt propter sermones ejus; et mulieriuam loquelam credimus, ipsi enim audivimus et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier prima nuntiavit, et ad mulieris testimonium crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret; et mansit ibi biduo, et plures crediderunt. Et cum credidissent, dicebant mulieri: Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Primo per famam, postea per praesentiam. Sic agitur hodie cum eis qui foris sunt, et nondum sunt Christiani. anos amicos; tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
runt in illo frigore
quando seminabant:
Ergo iam in uidea mes¬
sis parata erat. merito
ibi tanquã matura se¬
ges fuit. Quando tot
milia hominum pre¬
tia rerum suarum af¬
ferebant. et ad pedes
apłoꝵ ponentes expe¬
ditis humeris a sarci¬
nis secularib xp̃istũ
dominum sequebant᷑.
uere matura messis.
Quid inde factum est:
De ipsa messe eiecta st̃
pauca grana. et semi¬
nauerunt orbem ter
rarum. et surgit alia
messis. que in finem
seculi metenda ẽ. De
ipsa messe dicitur. Qi
seminant in lacrimis.
in gaudio metent. Ad
istam ergo messem. no
apłi sed angeli mittin¬
tur.Messores inquit
angeli sunt. Ista uero
messis crescit uiter ⁊i¬
zania. et expectat pur¬
gari in finem. Illa uero
messis iam matura e¬
rat. quod prius missi
sunt discipuli. ubi
prophe laborauerunt.
Sed tamen fratres uidẽ¬
te. quid dictum sit.
simul gaudeat. et qui
seminat. et qui mecit.
Disparis temporis labo¬
res habuerunt. s gai¬
dio pariter ꝑfruentur.

Expanded text:
runt in illo frigore runt in illo frigore quando seminabant? Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot millia hominum pretia rerum suarum afferebant; et ad pedes apostolorum ponentes, expeditis humeris a sarcinis saecularibus, Christum Dominum sequebantur . Vere matura messis! Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem trarum? et surgit alia messis, quae in fine saeculi metenda est. De ipsa messe dicitur: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Ad istam ergo messem non apostoli, sed angeli, mittuntur. Messores, inquit, angeli sunt. Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in finem. Illa vero messis jam matura erat, quod prius missi sunt discipuli, ubi et prophetae laboraverunt. Sed tamen, fratres, videte quid diSimul gaudeat et qui seminat, et qui metit? Disparis temporis labores habuerunt, sed gaudio pariter perfruentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Uos quatuor menses cõ¬
putatis ad messem. ego
uobis aliam meissem
albam et paratam os¬
tendo. Eece dico uobis.
Leuãte oculos uestros
et uidete quia iã albe
sunt regiones ad mes¬
sem. Ergo messores mis
qui seminat simul et¬
gaiideat et qui metit.
Ego misi uos metere. qd
uos non laborastis. Alii
laborauerunt. et uos in
labores eorum introi¬
stis. Quid ergo: messores
misit non seminatires:
Quo messores. ubi iam
alii laborauerunt: Hã
ubi iã laboratũ erat itiq
seminatum erat. Et quod
seminatũ erat. iam maturũ
factũ falcem &e trituram de¬
siderabat. Quo ergo erant
messores mittendi: Ubi iam
prophete predicauerunt
Ipsi enim seminatores. slam
ad illam mulierem ꝑ
erat. et erant albe mes¬
ses. et falcem quere¬
bant. Misi uos mẽtere.
quod non seminastis.
Alii seminauerunt. et
introistis. Qui labora¬
uerunt: Ipse abrahã.
ysaac. et iacob. Legite
natores moyses. et ce¬
teri patriarche. et om̃s
propħe. quanta ꝑtulẽ¬

Expanded text:
Vos quatuor menses comVos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis, levate oculos vestros, et videte quia jam albae sunt regiones ad messem. Ergo messores missqui seminat, simul gaudeat et qui metit.Ego misi vos metere quod vos non laborastis. Alii laboraverunt, et vos in eorum laborem introistis. Quid ergo? Messores misit, non seminatores. Quo messores? ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? ubi jam prophetae praedicaverunt: ipsi enim seminatores. Nam sad illam mulierem peerat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et introistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, 505 Isaac, et Jacob. Legite natores. Moyses et caeteri patriarchae, et omnes prophetae, quanta pertule
Abbreviated transcription (Latin):
duca. Ierant enim e¬
mere cybos. et uene¬
rant. Ille autẽ dixit.
Ego cybum habeo mai¬
ducare quem uos nes¬
citis. Dicebant ergo dis¬
cipuli ad inuicem. Noi¬
quid aliquis attulit
eis manducare: Quid
mirum si mulier illa
non intelligẽbat a¬
quam: Eece discipłi
non intelligunt escã.
Audiuit autem cogita¬
tiones illoꝵ. etiam in¬
struit ut magister. ñ
ꝑ cireiitũ. sicut illã eu¬
us adhuc uirum re¬
quirebat. sel iam aꝑ¬
te. Meus inquit ey¬
bus est. lit faciam uo¬
luntatem eius qui me
misit. Eigo et potus
ipse erat in illa mu¬
liere. ut faceret uolũ¬
tatem eius. qui eum
misit. ideo dicebat si¬
cio da michi bibere.
scilicet ut fidem in ea
oꝑaretur. et fidem eius
biberet. etiam in corpꝰ
suum traiceret. Corpus
enim eius est eccła.
Ergo inquit ipse est cy¬
b meus. ut faciam uo¬
luntatem erus qui me
misit. Nonne uos di¬
citis. quod adhuc qua¬
trior menses sunt et
messis uenit:Inopus
feruebat: et oꝑarios
mittere disponebat.

Expanded text:
duca. Ierant enim educa. Ierant enim emere cibos, et venerant. Ille autem dixit: Ego cibum habeo manducare, quem vos nescitis. Dicebant ergo discipuli ad invicemquid aliquis attulit ei manducare. » Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam, ecce discipuli nondum intelligebant escam. Audivit autem cogitationes illorum, etiam instruit ut magister, non per circuitum, sicut illam, cujus adhuc virum requirebat, sed etiam aperte. « Meus inquit cibus est: ut faciam voluntatem ejus qui me misit. » Ergo et potus ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: « Sitio, da mihi bibere. » Scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret: corpus enim ejus est Ecclesia. Ergo, inquit, ipse est cibus meus, ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis, quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Et recepto in corde xp̃o
domino. quid faceret.
nisi iam hydriam dimit¬
teret. et euuangelira¬
re curreretur. Proiecit
cupiditatem. et proꝑa¬
uit annunciare uerita¬
tem.Discant qui uo¬
lunt enuangłizare. pro¬
iciant ydriam ad pu¬
teum. Recordamini qͥd
suꝑius dixerim de hy¬
dria. uas erat unde a¬
qua hauriebatur. Gre¬
co nomine appellatur
hydria. quõniam gre¬
tanquam si aquarium
diceretur. Proiecit ergo
ydriam que non
iam usui sed oneri fu¬
it. Auida quippe illa¬
desiderabat aqua sati¬
ari. ut nunciaret. xpy¬
stum. Onere abiecto
cucurrit ad ciuitatẽ.
et. dicit illis homi¬
nib. Uenite et uide¬
te hominem. qui di¬
xit michi omnia que¬
cumq feci. Pede tent̃i.
ne illi quasi iam iras¬
cerentur. et inligna¬
rentur. et ꝑsequeren¬
tur. Uenite et uicde¬
te hominem. qui di
xit michi omnia que
feci. Nunquid ipse ẽ
xpistus: Exrierunt
de ciuitate. et uenie¬
bant ad eum. Et roga¬
bant eum discipuli
dicenes. Rabbi man¬

Expanded text:
et recepto in cor Christo et recepto in cor Christo Domino, quid faceret, nisi jam hydriam dimitteret, et evangelizare curreret? Projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini quid superius dixerim de hydria: vas erat unde aqua hauriebatur, graeco nomine appellatur hydria, quoniam graetanquam si aquarium diceretur. Projecit ergo hydriam, quae jam non usui, sed oneri fuit: avida quippe desiderabat aqua illa satiari. Ut nuntiaret Christum, onere abjecto, cucurrit ad civitatem, et dicit illis hominibus: Venite, et videte hominem qui mihi dixit omnia quaecumque feci. Pedetentim, ne illi quasi irascerentur, et indignarentur, et persequerentur. Venite, et videte homixit mihi omnia quae feci, nunquid ipse est Christus? Exierunt de civitate, et veniebant ad eum, et rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, man
Abbreviated transcription (Latin):
orare. Sciẽbat quis eũ
posset docere. seel lam
docentem nundum ag¬
noscebat. Iam ergo dig¬
na erat. cuia manifes¬
tarẽtur. Messyas autẽ
unctus est. Unctus g
ei miilier. Scio quia
messias ueniet. qui di¬
citur xp̃s. Cum ergo
uenerit. ille nobis an¬
nuntiabit uobis omina.
Dicit ei iħe. Ego sum.
qui loquor tecum. Uo¬
cauit iuirum suum
factus est uir eius ca¬
put mulieris. factus ẽ.
mulier ordinatur in fi¬
de. et regitur bene uic¬
tura. Postea quam au¬
diuit hoc. ego sum qui
loquor tecum. iam ul¬
tra quid diceret. quan¬
do xp̃c ddominus mani¬
festare se uoluit mulie¬
ri. cui dixerat crede mͥ:
Et continuo uenerunt
discipuli. et miraban¬
tur quia cum muliere
loquebatur. Quia que¬
rebat ꝑditam qui uene¬
rat querere quod ꝑie¬
rat. boc illi mirabant᷑.
Bonum enim mirabant᷑.
non malum suspicaban
tur. Nemo tamen dpc̃
quid queris. aut quid
loqueris cum ea. Reli¬
quit ergo hydriam su¬
am mulier. audito ego
sum qui loquor tecum.

Expanded text:
orare. Sciebat, quis eam orare. Sciebat, quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat, cui manifestaretur. Messias autem unei mulier, Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ille nobis annuntiabit omnia. Dicit ei Jesus: Ego sum, qui loquor tecum. Vocavit virum suum; factus est vir ejus caput mulieris; factus est mulier ordinatur in fide, et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc: Ego sum, qui loquor tecum; jam ultra quid diceret, quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat: Crede mihi? Et continuo venerunt discipuli, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod perierat , hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantur, non malum suspictur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris aut quid loqueris cum ea? 30. Reliquit ergo hydriam suam mulier. Audito, Ego sum qui loquor tecum,
Abbreviated transcription (Latin):
adiunctus est alius. ut
paccati in lapicle an¬
copularentur. Unus
enim paries a iudeis.
unus a gentib. Lon¬
ge a se isti parietes. sed
donec in angulo con¬
iungantur. Auenigene
autem hospites erant.
et peregrini a testam̃¬
tis dei. Seciindũ hoc
ergo dictum ẽ. nos ado¬
ramus quod scimus. Ex
ꝑsona quidem iudeoꝵ
dictum ẽ. sed non om¬
nium uideoꝵ. Non re¬
proborum iudeorum.
sed de qualib fuerunt
apli. quales fuerunt
propħe. quales fuerũt
illi omnes sancti qui
omnia sua uendidert̃.
et precia rerum suarũ
ad pedes apostolorum
posuerunt. Non re
pulit enim deus plebẽ
suam. quam presciuit.
Audiuit hoc mulier ista
talia dicere eum cum qͦ
essẽt quam propħe. et
quid respondit uide.
Dicit ei miilier. Scio qr
messyas ueniet qui dici¬
nerit. ille nobis omnia
demonstrabit. Quid ẽ
hoc: Modo inquit de
templo contendunt ui¬
dei. et nos de monte
contendimus. Cum il¬
le uenerit montem sper¬
net. et templum euer¬
tet. Docẽbit nos iste om

Expanded text:
adjunctus est alius, ut adjunctus est alius, ut pacati in lapide ancopulentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant, et peregrini a testamentis Dei . Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt Apostoli, quales fuerunt Prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes Apostolorum posuepulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit hoc mulier ista,talia dicere eum, cum quesset quam propheta. Et quid respondit, videte: Dicit ei mulier: Scio, quia Messias veniet, qui dicinerit, ille nobis omnia demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos 504 de monte contendimus; cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet. Docebit nos iste omn
Abbreviated transcription (Latin):
presente uirõ audit.
mulier crede michi. Iã
enim est inte qui cre¬
dat. quia presens ẽ uir
tuus. Cepisti adesse in¬
tellectu. quando me
propħam appellasti. Mu¬
lier crede michi . quia
nisi credideritis. non
intelligẽtis. Ergo muli¬
er crede michi. quia ue¬
niet hora. quando nap
in monte hoc. neq in
iherosolimis adorabitis
patrem. Uos adoratis qd
nescitis. nos adoramus
quod scimus quia salꝰ
ex uideis est. Sed uẽni¬
et hora. Quando: Et
nunc est. Quȩ ergo ho¬
ra: Quando ueri ado¬
ratores adorabunt pa¬
trem in spiritu et ue¬
ritate: Non in monte isto.
deus.Si corpus esset
deus. oportebat eum
adorari in monte:. quia
corporeus mons ẽ. Opor¬
tebat eum adorari in
templo. quia corporeũ
ẽ templum. Sp̃s ẽ ds.
et eos qui adorant eũ.
rare. Nos adoramus
quod scimus. uos ad¬
orãtis quod nescitis.¬
‸ quoniam salus ex iu¬
deis est. Multum cle¬
dit irideis. sed noli is¬
tos reprobos acciꝑe. Pa¬
rietem illũ accipe. cui

Expanded text:
praesente viro audit: praesente viro audit: Mulier crede mihi, jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi, quia nisi credideritis, non intelligetis: Ergo mulier crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora, quando? et nunc est, quae ergo hora? quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, Deus. Si corporeus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus, et eos, qui adorant eum, rare. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis; sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe, cui
Abbreviated transcription (Latin):
nos non habemus.Hui¬
quid patres nostri qui
deo placrierunt. in illo
templo adorauerunt :
Nõn e in isto monte ado¬
rauerunt ubi nos sumꝰ.
Melius ergo nos inquiũt
in hoc monte deum ro¬
gamus. ubi patres nos¬
stri rogauerunt. Conten¬
debant utriq ignari. qr
tempłm non habentes.
illi pro templo. isti pro
monte inflabantur. ad¬
uersus inuicẽ. Dominꝰ
tamen modo. quid do¬
cet mulierem: Tanquã
cuius uir cẽperit presen
esse.Dicit ei mulier. Do¬
mine uideo ꝙ propħa
es tu. patres nostri in
monte hoc adorauert̃.
et uos dicitis quia ihe¬
rosolumis adorare opor¬
tet. Dicit ei ih̾e. Mui¬
lier crede michi. Ueni¬
et enim eccła sicut di¬
ctum ẽ in canticis can¬
ticorum. dilectus meus
loquitur micbi. surge
proꝑa amica mea. spoz¬
sa mea. coluba mea.
unmaculata mea et ue¬
ni. Iaũ enim hyems
transiit. ymber abiit
et recessit. flores apparu¬
erunt in terra. tempus
putationis aouenit. uox
turturis audita est in
terra nostra. merito iã

Expanded text:
nos non habemus? Nunnos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Min hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia, virum non habentes, illi pro templo, isti pro monte inflabantur adversus invicem. Dominus tamen modo docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse. « Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Hierosolymis adorare oportet. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. » Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorum: Dilectus meus loquitur mihi: Surge, propera, amica mea, sponsa mea, columba mea, immaculata mea, et veni: jam enim hiems transiit, imber abiit et recessit; flores apparuerunt in terra, tempus putationis advenit, vox turturis audita est in terra nostra . Merito jam
Abbreviated transcription (Latin):
er. Domine uideo qr
propħa esti. Cepit ue¬
nire uir. Nondum ple¬
minum putaret. Erat
quidem et propħa. Nã
de se ipso ait. Non est
propha sine honore nͥ
in patria sua. Item de
illo dictum est. ad mo¬
ysen. Propham eis susci¬
tabo de fratrib eorum
similem tui. Similẽ sci¬
licet ad formam carnis
non ad eminentiam ma¬
iestatis. Ergo inuenimꝰ
dominum iħ̃m dictum
propħam. proinde iam
non multum errat mũ¬
lier ista. Uideo inquit.
quia ꝓpħa es tii. Incipit¬
uirum adulterum excli¬
dere. Uideo quia ꝓpħa
es. et incipit querere.
quod ille solebat moue¬
re. Contentio quippe
fuerat inter samaritanos
et iudeos. quia iudei in
templo a salomone fabri¬
cato adorãbant deum.
samaritani longe inde
positi. in monte acdora¬
bant. Et ideo iudei me¬
liores se esse letabant᷑.
qr in templo adorabant
deum. Non enim cou¬
tuntur iudei samaritã¬
nis. quia dicẽbant eis.
et ideo uos nobis melio¬
res esse ꝑhibetis. quia
templum habetis. quod

Expanded text:
er: Domine, video quia er: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum pleminum putabat: erat quidem propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui : similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam, proinde jam non multum errat mulier ista. Video, inquit, quia propheta es tu, incipit adulterum excludere: Video quia propheta es, et incipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant; et ideo Judaei meliores se esse volebant, qui in templo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis, quia diet ideo vos nobis meliores esse perhibetis, quia templum habetis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nia. Sed adhuc errat
quia eum quẽ uentu¬
rum sperat. uenisse ñ
uidet. Ueruntamen mi¬
sericordia domini nunc
error iste tanquã adul¬
ter expellitur. Dicit e¬
dito illa non respondit.
secd statim relicta ydria
sua. abiit in ciuitatẽ.
festinans ut euuangẽ¬
lium et domini aduen¬
tum non tantum cre¬
deret. sed etiam predi¬
caret. Nec hoc quod
relicta hydria discessit.
negh genter pretereimn¬
dum ẽ. Hydria enim
fortasse amorem sẽculi
huius significat. id ẽ
cupiditatem quam si¬
bi homines cle tenebro¬
sa profunditãte. cuius
imaginem puteus gerit.
hoc ẽ de terrena con¬
uersatione hauriunt
uoluntatem. Qua per¬
cepta iterum in eius
appetitum in arcdẽscũt.
sicut de aqua illa qui
biberit. sitiet iterum.
Oportẽbat autẽ ut xpisto
creclens seculo renuntia¬
ret. et relicta hydria id:
cupiditatem secularem sẽ
reliquisse monstraret:
Non solum corde credeis
acd iusticiam. sed etiã
ad salutem ore confes¬
sura. ꝙ p̾clicatura quod

Expanded text:
nia. Sed adhuc errat, nia. Sed adhuc errat, quia eum quem venturum sperat, venisse non videt; verumtamen misericordia Domini nunc error iste tanquam adulter expellitur. Dicit edito, illa non respondit; sed statim relicta hydria sua, abiit in civitatem festinans, ut evangelium et Domini adventum non tantum crederet, sed etiam praedicaret. Nec hoc, quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est; hydria enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id est cupiditatem, qua sibi homines de tenebrosa profunditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est, de terrena conversatione hauriunt voluptatem; qua percepta iterum in ejus appetitu inardescunt, sicut de aqua illa qui biberit, sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens saeculo renuntiaret, et relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse 503 monstraret, non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem ore confessura et praedicatura quod
Abbreviated transcription (Latin):
dominatur. qui te ad¬
ulterina contaminatio¬
ne corrumpit. Et fortas¬
se ut intelligentib in¬
dicaret quinq memora¬
tos corporis sensus. qͥnq
uirorum nõmine signi¬
ficari. post quinq car¬
nales responsiones. ista
mulier. sexta responsio¬
ne nominat xp̃m. Nam
prima eius responsio ẽ.
tu cum sis iudeus quo¬
modo a me bibere petis:
haurias habes. et puteus
altus ẽ. Tercia. domine
da michi hanc aquam.
ut neq sitiam. neq uẽ¬
niam huc haurire. Quar¬
ta. non habeo uirum. Qn¬
ta. uideo quia propħa
estu. patres nostri in mor¬
te hoc adorauerunt. Nã
ista responsio carnalis
est: Carnalib enim datꝰ
fuerat locus terrenus.
ubi orarent. spiritales
autem spiritu et ueritã¬
de. oratiiros dominus
dixit. Quod postea qͣm
lociitus est. sexta muli¬
eris responsio xp̃m fa¬
tetur. omnium istorum
esse doctorem. Dicit enĩ.
Scio quoniã messyas ue¬
nit. qui dicitur xpistus
Cum ergo uenerit. ipse
nobis anminciabit om¬

Expanded text:
dominatur, qui te addominatur, qui te adulterina - contaminatione corrumpit. Et fortasse ut intelligentibus indicaret quinque memoratos corporis sensus quinque virorum nomine significari, post quinque carnales responsiones ista mulier sexta responsione nominat Christum; nam prima ejus responsio est: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis? haurias, habes, et puteus altus est. Tertia: Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Quarta: Non habeo virum. Quinta: Video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt. Nam ista responsio carnalis est; carnalibus enim datus fuerat locus terrenus, ubi orarent: spiritales autem spiritu et veritate oraturos Dominus dixerat; quia posteaquam locutus est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem. Dicit enim: Scio, quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ipse nobis annuntiabit om
Abbreviated transcription (Latin):
commutabiliter ciatur
sed spiritus hominis.
De quo apostolus dicit.
Nemo scit quicd est in ho¬
mine. nisi spiritus ho¬
minis. Nam ille spiritꝰ
sanctus. spiritus dei ẽ.
De quo iterum dicit. Sic
et que dei st̃ nemo scit
nisi spiritus dei. Hic er¬
go spiritus hominis cũ
presens est. id est inten¬
tus ẽ. et se pietate subi¬
cit deo. intelligit homo
que spiritaliter dicunt᷑
Cum autem diãboli er¬
ror tanquã absente in¬
tellectu in anima domi¬
natur. adulter ẽ. Uoca
ergo inquit uirum tuũ
id ẽ. spiritum qui est
inte. quo pocest homo
intelligere spiritalia.
si eum lux ueritatis in¬
lustret. Ipse adsit cum
loquor tibi. ut spirita¬
lem aquam possis acci¬
pere. Et cum illa dice¬
ret non habeo uirum.
bene inquit dixisti. Qn¬
q enĩ uiros habuisti. id
est quinq sensus car¬
nis te in prima etate re¬
xerunt:Et nunc quem
habes non est cuus uir.
qui intelligat deum.
cum quo legitimum
potes habere conuugiũ
sed error diaboli potius

Expanded text:
commutabiliter datur, commutabiliter datur, sed spiritus hominis, de quo Apostolus dicit: Nemo scit quid est in homine, nisi spiritus hominis. Nam ille Spiritus sanctus, Spiritus Dei est, de quo iterum dicit: Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei. Hic ergo spiritus hominis cum praesens est, id est, intentus est et se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritaliter dicuntur; cum autem diaboli error, tanquam absente intellectu in anima dominatur, adulter est. Voca ergo, inquit, virum tuam, id est, spiritum, qui est in te, quo potest homo intelligere spiritalia, si eum lux veritatis illustret. Ipse adsit cum loquor tibi, ut spiritalem aquam possis accipere. Et cum illa diceret: Non habeo virum; Bene, inquit, dixisti. Quinque enim viros habuisti, id est, quinque sensus carnis te in prima aetate rexerunt, et nunc, quem habes, non est tuus vir, qui intelligat Deum, cum quo legitimum potes habere conjugium; sed error diaboli potius
Abbreviated transcription (Latin):
q corporeis sensib sub¬
ditaẽ s uerbũ diuim̃ u¬
num. habet legitimum
uirumi eui copulata et¬
in he̾rens. eum et ipse
spinitus hominis hese¬
rit xp̃o. quia caput u¬
ri xp̃s est. amplexus
enim nos separare pote
quoniãm illa muli¬
er etrore tenebatur. que
significabat multitudi
nem seculi uanis suꝑ
tempora illa quinq car¬
nalium sensuum quib
prima etas ut diximus
regitur. Non eã uerbũ
deit accẽꝑat in con¬
iugium. sed conplexu
adulterino diabolus ob¬
tinẽbat. Itaq illi dñs
dicit. Uidens eam esse
carnalem. id ẽ carnali¬
ter sapere. Uacle uoca
uirum tuum: et ueni
huc. Id est remouete ab
affectione carnali. in
qua nunc constituta es.
unde non potes intel¬
ligere que loquor. et
uoca uirum tuum. id
est spiritui intelligentie
presens esto.Est enim a¬
nima quasi maritus
quodãmodo spiritus ho¬
minis. qui animalem af¬
fectionẽ tanquam con¬
iugem regit: Non ille
spiritus sanctus. qui
cum patre et filio in¬

Expanded text:
que corporis sensibus subque corporis sensibus subdita est, sed Verbum divinum habet legitimum virum, cui copulata inhaerens, cum et ipse spiritus hominis haeserit Christo, quia caput viri Christus est , amplexus nos enim separare potuequoniam illa mulier errore tenebatur, quae significabat multitudinem saeculi vanis supetempora illa quinque carnalium sensuum, quibus prima aetas, ut diximus, regitur, non eam verbum Dei acceperat in conjugium, sed complexu adulterino diabolus obtinebat. Itaque illi Dominus dicit, videns eam esse carnalem, id est, carnaliter sapere: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Id est, remove te ab affectione carnali, in qua nunc constituta es, unde non potes intelligere quae loquor: Et voca virum tuum, id est, spiritu intelligentiae praesens esto. Est enim animae quasi maritus quodammodo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit: non ille Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio in
Abbreviated transcription (Latin):
quid alud est. quod taz¬
gendo sentimus. Istis ita¬
sib. prima hõminis etas
unbiuitur necessitãte na¬
ture mortalis . qua ita
post peccatum primi hõ¬
minis nati sumus. ut ñ¬
dum reddita luce mentis
carnalib sensib subditi.
carnalem uitam sinez ul¬
la ueritaͬtis intelligentia
transeamus. Tases necẽs¬
se est esse infantes et par¬
uulos pueros. qui non¬
dum possunt accipere
racionem. Et quia natu¬
rales sunt isti sensus qͥ
primam etatem regunt.
et deo artifice nob̾ tri¬
buti sunt. recte dicunt᷑
uiri. id est mariti tanqͣ
legitimi. quoniam non
eos error uitio proprio.
sed dei artificio natura
contribuit. Cum autem
quisq uẽnerit ad eam
etatem cui uita. possit
capax esse raciõnis. si
ueritatẽ statim cõprehendere¬
iam illis sensibus recto¬
rib utẽtur. sed habebit
uirum spm racionalẽ.
cui sensus illos in famu¬
latum recligat. seruitũ¬
ti subitiens corpus suũ
cum anima. Non iam
uiris quinq. id est qͥn¬

Expanded text:
quid aliud est quod tanquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itauinque prima hominis aetas imbuitur, necessitate naturae mortalis, qua ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus subditi, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dicuntur viri, id est mariti, 502 tanquam legitimi, quoniam non eos error vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem cui vita possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehenderjam illis sensibus rectoribus utitur; sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum; cum anima non jam viris quinque, id est, quin
Abbreviated transcription (Latin):
si nunc eos iam non ha¬
beret. cum adhuc utiq
ipsis subdita uiueret:
Deinde cum quinq libri
moysi nichil aliud qͣm
ipse ait: Si crederetis
moysi. crederetis forsi¬
tam et michi. Ille ena¬
enim de me scripsit:
Quomodo potest intelli¬
gi a quinq illis libris
recedere hõminem ut
ad xpm̃n transeat. cum
ulle qui crecdit in xp̃m
non relinquendos quii¬
q illos libros. s spiri¬
taliter intelligendos mł¬
T beatius amplectatur.
Est ergo alius intellectus.
ut quinq uiri intelli¬
gantur quinq: corporis
sensus:.Unus qui ad
oculos ꝑtinet. quo lu¬
cem istam uisibilem.
et quoslibet. colores for¬
masq corporum cernimꝰ.
Alter est aurium. quo
uocum et õmnium so¬
norum momenta senti¬
mus. Texcius narium
quo uaria odorum sua¬
uitate delectamur. Quar¬
tus in ore gustus. dul¬
cia et amara sentit. et
omnium saporum habet
examen. Quintus ꝑto
tum corpus tangendo.
diuidicat ca lida et
frigida. mollia. et dura.
lenia. et asꝑa. et quic¬

Expanded text:
si nunc eos jam non hasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret? Deinde cum quinque libri Moysi nihil aliud quam ipse ait: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit , quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat; cum ille qui credit in Christum, non relinquendos quinque illos libros, sed spiritaliter intelligendos multo beatius amplectatur? Est ergo alius intellectus, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus; unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores, formasque corporum cernimus; alter est aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentimus; tertius narium, quo varia odorum suavitate delectamur; quartus in ore gustus, dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen; quintus per totum corpus tangendo dijudicat calida et frigida, mollia et dura, lenia et aspera, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dixerit queritur.
Nam r cum mu lier
clixerit non habeo
uirum: Dicit ei ib̾e. Be¬
neclixisti non habere te
uirum. Quinq enim ui¬
ros habuisti. et nunc
quem habes non ẽ tuus
uir. Hoc uere dixisti.
Sed non sunt hec carnali¬
ter accipienda. ne huic
ipsi adhuc mulieri sa¬
maritane similes esse
uideamur. sed de illo
dono dei. si aliquidd iã
gustauimus. spiritalit̃
tractẽmus. Que quinq
uiros quinq libros qui
per moysem ministrati
sunt. non nulli accipi¬
unt. Quod autem die¬
tum ẽ et nunc quem
habes non est tuus uir.
de se ipso dominum di¬
xisse intelligunt. ut is¬
te sit sensus. Prim
quinq libii moysi.
quasi quinq uiris ser¬
uisti. nunc autẽ quem
habes. id ẽ quem audis
non est tuus uir. quia
nundum in eum credi¬
dis Sed quoniam
nondum credens
xpisto. adhuc utiq il¬
lorum quinq ultorũ.
id est quinq librorum.
copulatione tenebatur.
potest moueri quomo¬
do dici potiierit quin¬
q uiros habuisti. qua¬

Expanded text:
hoc dixerit, quaeritur. hoc dixerit, quaeritur. Namque cum mulier dixisset, Non habeo virum; dicit ei Jesus, Bene dixisti non habere te virum: quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes non est tuus vir; hoc verum dixisti. Sed non sunt haec carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur. Sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritualiter ista tractemus. 6. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est, Et nunc quem habes, non est tuus vir; de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste siquinque libris Moysi, quasi quinque viris servisti; nunc autem hic quem habes, id est, quem audis, non est tuus vir, quia nondum in eum credidisti. Sed quoniam nondum credens Christo, adhuc utique illorum quinque virorum, id est, quinque librorum copulatione tenebatur; potest movere quomodo dici potuerit, quinque viros habuisti, qua
Abbreviated transcription (Latin):
donum. sp̃c sanctus ẽ.
quod post suam clarifi¬
cationem dedit eccłe:
Sicut alia scriptiira. dicit.
Ascendens in altum capti¬
uam duxit captiuitatẽ.
dedit dona hominibus.
Sed adhuc illa mulier car¬
naliter sapit.Sic enin
respondit. Dõmine neq
hauritorium habes. et
puteus altus est. unde
michi habes dare aquã
uiuam : Nunquid tu ma¬
ior es patre nostro iacob.
qui dedit nob̾ hune pu¬
teum. et ipse ex eo bibit.
et filii eius. et peecora eiꝰ :
Nunc uero iam dominus
exponit quid dĩxerit.
Omnis inquit qui bibe¬
rit ex aqua hac. sitiet
iterum. Qui autem bi¬
berit de aqua quam e
go dedero. non sitiet in
sempiternum. Sed aqua
illa quam dedero. fiet in
eo fons aque salientis
in uitam etẽrnam. Sed
acdhuc mulier pruden¬
tiam carnis amplẽctitur.
Quid enum respondit: Do¬
mine da michi hanc a¬
quam. uit neq sitiam.
neq ueniam huc hau¬
rire. Dicit ei iħc. Uade
uoca uirum tuũ. et ue¬
ni huc. Cum sciret eam
uirum non habere. cur

Expanded text:
donum Spiritus sancti est, donum Spiritus sancti est, quod post suam clarificatiosicut alia Scriptura dicit: « Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . » Sed adhuc illa mulier carnaliter sapit, sic enim respondit: « Domine, neque » hauritorium « habes, et puteus altus est, unde » mihi « habes » dare « aquam vivam? Nunquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus. » Nunc vero jam Dominus exponit, quid dixerit. « Omnis, » inquit, « qui biberit ex aqua ista, sitiet iterum. Qui autem biberit dgo dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur. Quid enim respondit? Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Cum sciret eam virum non habere, cur
Abbreviated transcription (Latin):
quiᷤ est qui dicit tibi
da michi bibere. tu ma¬
gis petisses abeo. et
dedisset tibi aquam ui¬
uam. Et hinc ei osten¬
chit non se talem aqͣ
petisse qualem ipsa in¬
tellexerat. Sed quia ip¬
dare cupiẽbat. Hanc e¬
nim recte intelligimus
aquã uiuam quod est
donm dei. sicut ipse
ait. Si scires donum łi.
lio loco dicens. quod sta¬
bat iħc et clamabat. Si
quis sitit. ueniat ad¬
me et bibat. Qui crecdit
in me sicut dicit scrip¬
tura. fliumna de uen¬
tre eius fluent aque
unie. consequenter om¬
nino. qui crecdit in me
inquit. flumina de uen¬
tre eius fluent aquez
uiue: Quia primo credi¬
mus. ut hec dona mere¬
ãmur. Hec ergo flium¬
na aque uiue. que illi
mulieri uolebat dare.
merces ẽ fidei. quam priꝰ
in illa siciẽbat. Cuius
aque uite interpretatio¬
nem ita subicit. Hoc au¬
spiritu quem accepturi
erant hi. qui in eum
crecdituri erant. Nun¬
dum aũ erat sp̃s datus.
quia iħc nundum erat
glorificãtus. Hoc itaq

Expanded text:
quis est qui dicit tibi, quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere; tu magis petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam: ut hinc ei ostenderet, non se talem aquam petisse, qualem ipsa intellexerat; sed quia ipdare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait, Si scires donum Dei.lio loco dicens: quod stabat Jesus, et clamabat, Si quis sitit, veniat et bibat: qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Consequenter omnino. Qui credit, inquit, in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae: quia primo credimus, ut haec dona mereamur. Haec ergo flumina aquae vivae quae illi mulieri volebat dare, merces est fidei quam prius in illa sitiebat. Cujus aquae vivae interpretationem ita subjicit: Hoc auSpiritu quem accepturi erant hi qui in eum credituri erant. Nondum autem erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat clarificatus . Hoc itaque