comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dũes non fuerat. cibos manu. et¬
arte querebat: et tamen loqui¬
otur confidenter reliquimus oĩa.
Et quia non sufficit tantum re¬
linquere. uingit quod ꝑfectũ
est: et secuti sumus te. fecimꝰ
quod iussisti: quid igitur nob̾
dabis premu. Ih̾e autem dixit
illis. Amen clico uobis: quod
uos qui secuti estis me. in rege

Expanded text:
dives non fuerat, cibos manu erte quaerebat: et tamen loquitur confidenter, Reliquimus omnia. Et quia non sufficit tantum relinquere, jungit quod perfectum est: et secuti sumus te. Fecimus quod jussisti, quid igitur nobis dabis praemii? Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos
Abbreviated transcription (Latin):
les fructus oꝑemur qui mane¬
ant: tales fructus operemur.
qui cum mors cuncta interi¬
mat. ipsi exordium a morte
sumant

Expanded text:
les fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant
Abbreviated transcription (Latin):
quid in dispositione om̃ium re¬
rum agit diuina moderatio. ex
totius uenit ꝓuidentia trinita¬
tis. Una est ibi benignitas mise¬
ricordie: una est censura. iusticie.
Nec aliquid est in actione diui¬
sum: ubi nichil est in uolunta¬
te diuersum.¬
ue ergo illuminat pater.
illuminat filius: illumi¬
nat sp̃c sc̃s. Cumq alia sit ꝑso¬
na. missi. alia mittentis. alia
ꝓmitentis. si mul nobis et uni¬
tas manifestatur et trinitas.
ut essentia habens equalitatem.
et non recipiens solitudinem.
et euisdem substantie et non eiꝰ¬
dem intelligatur esse ꝑsone.
uod ergo salua cooꝑatione
inseꝑabilis deitatis. quedã
pater. quedam filius. quedam pro
ratio. Si enim homo ad ymagi¬
nem et similitudinem dei factus.
in sue nature honore mansisset:
nec diabolica. fraude oeceptus a le¬
ge sibi posita ꝑ concupiscentiam
deuiasset. creator mundi creatura
non fieret: neq aut sempiternus
temꝑalitatem subiret. aut equalis
deo patri filius deus. formam ser¬

Expanded text:
quid in dispositione omnium rerum agit divina moderatio ex totius venit providentia Trinitatis. Una est ibi benignitas misericordiae, una censura justitiae; nec aliquid est in actione divisum, ubi nihil est in voluntate diversum.e ergo illuminat Pater, illuminat Filius, illuminat Spiritus sanctus. Cumque alia sit persona missi, alia mittentis, alia promittentis, simul nobis et unitas manifestatur et Trinitas; ut essentia habens aequalitatem, et non recipiens solitudinem, et ejusdem substantiae et non ejusdem intelligatur esse personae. Quod ergo salva cooperatione inseparabilis Deitatis, quaedam Pater, quaedam Filius, quaedam propratio. Si enim homo ad imaginem et similitudinem Dei factus , in suae naturae honore mansisset, nec diabolica fraude deceptus, a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset, creator mundi creatura non fieret: neque aut sempiternus temporalitatem subiret, aut aequalis Deo Patri Filius Deus formam ser
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter me: accipiet in hoc seculo
centies tantum. .iiͦ¬
abebat ergo liscipulus
centupliciter plura qͣm
dimiserat: in que susciperet eiꝰ
matrem. qui illa donauerat. S
in ea societate beatus ioh̾es re¬
ceꝑat centuplum. ubi nemo di¬
cebat aliquit suum: sed erant
illis omnia communia. sicut in
actib apłorum scriptum. est. Sic
enim. apłĩ erant quasi nichil
habentes: et omnia. possidentes.
Quomodo ergo matrem magistͥ
et domini sui. discipulus et fa¬
mulus accepit in sua: ubi ali¬
quid suum. nemo dicebat:ln
quia paulopost in eodem libro
legitur. quotquot enim posses¬
sores precliorum uel domorum
erant. uendentes afferebant p̃¬
cia illorum et ponebant ad pe¬
des apłorum: distribuebatur
autem unicuiq prout cuiq¬
opus erat. intelligendum. est
sic distributum fuisse huic
discipulo quod opus erat. ut
illic etiam beate marie tam¬
quam. matris eius portio po¬
neretur Magisq sic debemus
accipere quod dictum est. ex il¬
la hora accepit eam discipłs

Expanded text:
pter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat , intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus
Abbreviated transcription (Latin):
ed dicit aliquis. Si mali¬
quando ꝑsequunt᷑ bonoᷤ
prop̃ter nomen xp̃i. propter
iusticiam boni patiuntur:
profecto ꝓpter iusticiam hec
eis mali faciunt. Quod si ita
est: ergo et quando boni ma¬
los ꝓpter iusticiam ꝑsecunt᷑.
propt̾ iusticiam etiam mali
patiuntur. Si enim possunt
mali ꝓsecutionem facere bo¬
possunt malĩ ꝑsecutionem.
pati abonis. propt̾ nomen xp̃i.
Et quid est nisi propt̾ iusticiã:
Nam si non ꝓpt̾ quod boni faci¬
unt. propter hoc mali patiun¬
tur. quia facuint boni propt̾
iusticiam. patiuntur mali ꝓpt̾
ñusticiam: nec mali ergo ꝓpt̾
hoc possunt facere ꝓpter quod
boni patiuintur: quia. faciunt
mali ꝓpter iniusticiam. pati¬
untur boni ꝓpter iusticiam .uiͣ.

Expanded text:
ed dicit aliquis: Si maliquando persequuntur bonos propter nomen Christi, propter justitiam boni patiuntur, profecto propter justitiam haec eis mali faciunt; quod si ita est, ergo et quando boni malos propter justitiam persequuntur, propter justitiam etiam mali patiuntur. Si enim possunt mali persecutionem facere bopossunt mali persecutionem pati a bonis propter nomen Christi; et quid est, nisi propter justitiam? Nam si non propter quod boni faciunt, propter hoc mali patiuntur; quia faciunt boni propter justitiam, patiuntur mali propter injustitiam: nec mali ergo propter hoc possunt facere propter quod boni patiuntur, quia faciunt mali propter injustitiam, patiuntur boni propter justitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est: ut per omnem ec¬
clesiam cessantib signis ma¬
nifestecur: qui sint qui uni¬
uersalem fidem ꝓpter presen¬
tia miracula. uel qui ꝓpter
sequaces antixp̃i signa. potiꝰ
facient: ut coram eis qui uo¬
luntarie peccant ut scriptũ
est offendiculum ponatur.
Nec dum tamen eadem mira¬
cula penitus adhuc desunt:
q̃m et ad sacrosc̃m eiusdem
patris sepulchium. et in aliis
beate memorie locis. hec etiã

Expanded text:
necesse est, ut per omnem Ecnecesse est, ut per omnem Ecclesiam cessantibus signis, manifestetur qui sint illi qui universalem fidem, propter praesentia miracula, vel qui propter sequaces Antichristi signa potius facient, ut coram eis qui voluntarie peccant, ut scriptum est, offendiculum ponatur . Necdum tamen eadem miracula penitus adhuc desunt, quoniam et ad sacrosanctum ejusdem patris sepulcrum, et in aliis beatae ejus memoriae locis, haec etia
Abbreviated transcription (Latin):
uo in loco tanta. et ut ita
dixerĩ tã mira miracula.
et inscripto referuntur ge¬
sta. et sub oculis patrata li¬
noscuntur: ut ipsorum. fulgor
etiam. quosq remotos. ad eius
reuerentiam. excitare potuerit.
Que licet instante iam temꝑe
antixp̃i. cuius faciem. ut scrip¬
tum est prececlet egestas cessã¬
re udeantur: prestantior ta¬
men sanitas animarũ semꝑ eiꝰ
meritis obtenta prebetur. uĩ.¬
essare autem diuina mi¬
racula uel ibi uel alias.
nr̃orum enormitas peccaminũ
facit: qui post reuelatam xp̃i
gratiam retro sumus conu̾si.
De ipso quippe domino ihu xp̃õ
ꝑhibetur: quia ꝓpter excecatio¬
nem infidelis populi. nullam
illo fauore sc̃s iste pater nos
foueat aut consolari. dignet᷑.
quo sibi placitos letificare con¬
oc solum quippe mag¬
num. nobis debet uideri
quod talib prestat: ut eius scẽ
sollempnitati possimus inter¬
esse. et de spe miscl̃ie eius gau¬
dere. Nec minor eius potentia
uel pietas: quam si miracu¬
la frequentaret. Sed nimirũ

Expanded text:
 in loco tanta, ut ita dixerim, tam mira miracula, et in Scriptura referuntur gesta, et sub oculis patrata dignoscuntur, ut ipsorum fulgor etiam quosque remotos ad ejus reverentiam excitare potuerit. Quae, licet instante jam tempore Antichristi, cujus faciem, ut scriptum est, praecedet egestas , cessare videantur; praestantior tamen sanitas animae semper ejus meritis obtenta praebetur. Cessare autem divina miracula, vel ibi, vel alias, nostrorum enormitas peccaminum facit: qui post revelatam Christi gratiam retro sumus conversi. De ipso quippe Domino Jesu Christo perhibetur, quia propter obcaecationem infidelis populi, nullam illo favore sanctus iste pater nos foveat, aut consolari dignetur, quo sibi placitos alumnos laetificare conoc solum quippe magnum nobis debet videri, quod talibus praestat, ut ejus sanctae solemnitati possimus interesse, et de spe misericordiae ejus gaudere. Nec minor est ejus potentia vel pietas, quam si miracula frequentaret. Sed nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
stare me precipis non recuso:
nec fatiscentem causabor eta¬
teni: munia tua deuotus im¬
plebo. sub signis tius quo ad¬
usq tu iusseris militabo. Et
quamius optata sit seni mes¬
sio post laborem: est tamen
animus uictor annorum. et
cedere uescius senectuti. At si
iam parcis etati. bonum mͥ est:
domine fiat uoluntas tua. Hos
uero quib timeo: ipse custodieᷤᷤ

Expanded text:
stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodie
Abbreviated transcription (Latin):
uat illis.
atuiale est febricitantib
incipiente sanitate lasses¬
cere: et egrotationis sentire mo¬
lestiam. Uerum sanitas que dñi
confertur imꝑio: simul tota redit.
Non solum ipsa redit: sed ⁊ tanto
rolore comitante. ut eis continuo
qui se adiuuerant ministrare suf¬
ficiat: et iuxta legis tropologiã.
membra que seruierant immun¬
dicie ad iniquitatem ut fructifica¬
rent morti. seruiant iusticie in ui¬
tam eternam. Cum sol autem occi¬
disset: omnes qui habebant infir¬
mos uariis languoribz ducebant
illos ad eum. At ille singulis
manus imponens: curabat eos.
Solis occubitus: passionem mor¬
temq significat ullius. qui dixit.
Quamdiu in mundo sum: lux sũ
mundi. Et sole occidente plures
demoniaci. quam ante sanant᷑
egroti: quia qui temꝑaliter in
carne uiuens paucos iudeorum do¬
cuit. salcato regno mortis. omnib
ꝑ orbem gentib sidei salutisq dona
transmisie: cuius ministris qua¬
si uite lucisq preconib psalmista

Expanded text:
at illis. Naturale est febricitantibus, incipiente sanitate, lassescere, et aegrotationis sentire molestiam, verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Non solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant, ministrare sufficiat, et, juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae ad iniquitatem ut fructificarent morti, serviant justitiae in vitam aeternam . Cum sol autem occidisset, omnes qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad eum. At ille simanus imponens, curabat eos. Solis occu bitus passionem mortemque significat illius qui dixit: Quandiu in mundo sum, lux sum mundi, et Sole occidente plures daemoniaci quam ante sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis omnibus  orbem gentibus, fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi vitae lucisque praeconibus Psalmista
Abbreviated transcription (Latin):
adessent centum: qui uero misse
nus ipsius festi uesperis similiter
centum: qui uero in sccũdis totĩdẽ
Eis qͥq qui prime. tertie. lexte. no¬
ne. ac completorii adessent officiis:
pro qualibet horaꝵ ip̃arũ quãdragĩ¬
tauas. in matutin alibus uesperti¬
nis misse ac prẽdictarũ horarum

Expanded text:
interessent centum, qui uero missæ mis ejus festi uesperis similiter centum, qui autem secundis totidem, illis uero qui primæ, tertiæ, sextæ, nonæ accompletorii horarum officiis pro qualibet ipsarum quadraginfesti matutinalibus uel pertinis missæ ac prædictarum horarum
Abbreviated transcription (Latin):
net abscondita tenebrarum: et
manifestabit cogitationes cordis.
Sunt ergo quedam facta me¬
dia. que ignoramus quo animo
fiant: quia et bono et malo fieri
possunt. De quib temerarium
est iudicare: maxime ut con¬
dempnemus. Horum autem
ueniet tempus ut iudicentur:

Expanded text:
net abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis . Sunt autem quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt, de quibus temerarium est judicare, maxime ut condemnemus. Horum autem veniet tempus ut judicentur
Abbreviated transcription (Latin):
ongregantes uero phi¬
listiim agmina sua in
prelium conuenerunt
n soccoth uide: et castra. metati st̾
inter soccoth et arecha in finibus
buithi: et direxerunt aciem ad pug¬
nandum contra philistiim. Et phi¬
listiim stabant suꝑ montem. ex hac
parte. et isrł stabat suꝑ montem
ex altera parte: uallisq erat inter
eos. Et egressus est uir spurus de
castris philistinorum nomine go¬
liad de iech: altitudinis sex cubi¬
torum. et palmo: et cassis erea¬
suꝑ caput eius. et lorica hama
et ocreas ercas habebat in cruribꝰ:
et clipeus eneus tegebat hume

Expanded text:
ongregantes autem Philisthim agmina sua in praelium, convenerunt in Soccho Judae, et castrametati sunt inter Soccho et Azeca, in finibus in vallem Terebinthi, et direxerunt aciem ad pugnandum contra Philisthim. Et Philisthim stabant super montem ex hac parte, et Israel stabat super montem ex altera parte, vallisque erat inter eos. Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum, nomine Goliat, de Geth, altitudinis sex cubitorum et palmo, et cassis aereasuper caput ejus, et lorica hamatet ocreas aereas habebat in cruribus, et clypeus aereus tegebat hume
Abbreviated transcription (Latin):
clño apłis clictũ: et ut nec
uͥgã fr̾ent. ⁊ ut ñ nisi uͥgã fr̾et. Cũ
enim scd̃m math̾m diceret eis. no¬
lite possidere aurum neq argen¬
tum et cetera continuo subiecit:
dignus est enim oꝑarius cibo
suo. Unde satis ostendit cur eos
hec possidere ac ferre noluerit.
non quod necessaria non sint su¬
stentationi huius uite: sed quia
sic eos mittebat ut eis hec deberi
monstraret ab illis. quib euͣngłm
credentib annuntiarent. Claret
autem. hec non ita precepisse do¬
minum. tanquam euangłiste ui¬
uere aliunde non debeant: quam
eis p̾bentib quib annuntiant e¬
uangłium. Alioquin contra. hoc
preceptum fecit apłs. qui uictum
manuum suarum laborib transi¬
gebat. ne cuiquam grauis esset:
sed potestatem dedisse. in qua sci¬
rent sibi ista deberi. Cum autem
a domino aliquid imꝑatur: nisi
fiat. in obedientie culpa est. Cum
autem potestas datur: licet cuiq
non uti et tanquam de suo iure

Expanded text:
postolis dictum, et ut nec virgam ferrent, et ut non nisi virgam ferrent. Cum enim secundum Matthaeum diceret eis: Nolite possidere aurum, neque argentum, etc.; continuo subjecit: Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit. Non quod necessaria non sint sustentationi nujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi monstraret ab illis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent. Claret autem, haec non ita praecepisse Dominum, tanquam Evangelistae vivere aliunde non deeis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure
Abbreviated transcription (Latin):
sum cuncta. sacra elo¬
quia dominicis plena
sint preceptis: quid
Cest quod de clilectione quasi de
Dssingulari mandato dominus di¬
Nocit. hoc est preceptum meum ut
diligatis inuicem: nisi quia
omne mandatum de sola cdile¬
ctione est. et omnia unum pre¬
ceptum sunt: Quia quicquid p̃¬
cipitur: in sola caritate solidat᷑.
Ut enim multi arboris rami ex
una radice prodeunt: sic mul¬
te uirtutes ex una caritate ge¬
nerantur. Nec habet aliquid
uiriditatis ramus boni operis:
si non manet in radice carita

Expanded text:
Cum cuncta sacra eloquia dominicis plena sint praeceptis, quid est quod de dilectione, quasi de singulari mandato, Dominus dicit: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, nisi quia omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt, quia quidquid praecipitur, in sola charitate solidatur? Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charita
Abbreviated transcription (Latin):
Sas ingroiret.
ed ne qua uos fres de cre¬
ditis petro clauib regni:
more nr̃arum clauium cogi¬
tatio terrena ꝑmoueat. Clauis
enim celi lingua est petri: quia
singulorum merita. censendo a¬
pł̾s. unicuiq regna celi aut clau¬
dit aut aperit. Non est ergo cla
uis ista mortalis artificis apta¬
ta manu: sed data a xp̃o pote¬
stas est iuclicandi. Deniq ait
ei. Quorum remiseritis pecca.¬
ta remissa erunt: et quorum
decinueritis detenta erunt. hic
est petrus: quem xp̃i esse confi¬
dentissimum. subiecta uestigiis
eius maria ꝓbauerunt. Nam
a domino suo nouos sibi dari in
fluctib gressus ut fidelis popos¬
cit: et ut clilectus emeruit. Le¬

Expanded text:
as introiret. ed ne qua vos, fratres, de creditis Petro clavibus regni more nostrarum clavium cogitatio terrena permoveat. Clavis enim coeli lingua est Petri: quia singulorum merita censendo, apostolus unicuique regnum coelorum aut claudit aut aperit. Non est ergo clavis ista mortalis artificis aptata manu, sed data est a Christo potestas judicandi. Denique ait ei: Quorum remiseritis peccata, remissa erunt; et quorum detinueritis, detenta erunt . Hic est Petrus, quem Christi esse confidentissimum subjecta vestigiis ejus maria probaverunt. Nam a Domino suo novos sibi dari in fluctibus gressus, ut fidelis poposcit, et ut dilectus emeruit:
Abbreviated transcription (Latin):
gaunum: accole inter¬
pretatione gallici sermo¬
nis saxum dicunt. Quo in lo¬
co ita uastis rupib rodani
fluminis cursus artatur: ut
commeandi facultate subtra¬
cta. constratis pontib uiam
fieri itineris necessitas impe¬
raret. Undiq tamen. immi¬
nentib saxis. paruus quidem
sed amemus irrigius fontib
rampus includitur: ubi fessi
milites legionis thebee. post
laborem tanti itineris resede¬
runt. Maximianus cesar dum
ad sacranienta suꝑius memo¬
rata. cunctos in exercitu. suo
cogeret: agnouit pret̾gressã
ut cliximus legionem. Subito

Expanded text:
aunum accolae| interpraetacione gallice sermone saxum dicunt quo| in loco ita uastis rupibus rhodani fluminis cursus| ardatur . ut cum eandem facultate subtracta constra| tis pontibus uiam fieri iteneris necessitas imperaret.| Vndique tamen inminentibus saxis . paruus quidem sed “a”| oenus inrigiis fontibus campus includitur ubi fessi mili| tes legionis tebeae post laborem tanti iteneres resederunt| maximianos caesar. Dum ad sacramenta superius| memorata cunctos in exercito suo cogeret . agnouit| pratergressam ut diximus legionem subito
Abbreviated transcription (Latin):
pp̾robate consuetu¬
dinis est apud xp̃ia¬
nos. scõrum patrum
cdies natalicios obseruare dili¬
genter: et cunc precipue iuir¬
tutes eorum assignatas litt̾is
in eccłia recitare. ad dei laudẽ
ex cuius mimere sunt: et ad
intrumenta minorum. Inter
omnes autem sc̃os memoria
beatissime uirginis marie. eo
frequentius agitur atq festi¬
uius: quo maiorem grãm a¬
pud deum creditur inuenisse
Unde post alia quedam ipsius
antiquiora sollempnia. non
fuit contenta deuotio fideliũ:
quin natiuitatis sollempne
suꝑadderet hodiernum. Hac
itaq die pecullariter in ec¬
cł̾ia recitandus esse uideretur
ille liber. qui de ortu euis atq
uita scriptus inueniebatur.
si non iudicassent eum patreᷤᷤ
inter apocrifa numerandũ.
At qm̃ mag̾nis ac saplentib
uĩris ita uisum est: nos alia
quedam sed non aliena le¬
gentes: eccliasticum morem
debitis officiis exequimur. iͣ

Expanded text:
pprobatae consuetudinis est apud Christianos sanctorum Patrum dies natalitios observare diligenter, et praecipue virtutes eorum assignatas litteris in Ecclesia recitare ad laudem Dei, ex cujus munere sunt, et ad instrumenta minorum. Inter omnes sanctos, memoria beatissimae Virginis eo frequentius agitur atque festivius, quo majorem gratiam apud Dominum creditur invenisse. Unde post alia quaedam ipsius antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitatis solemne superadderet hodiernum. Hac itaque die peculiariter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis officiis exsequamur.
Abbreviated transcription (Latin):
t audiebam sonum alaꝵ
quasi sonum aqͣrum ml̾¬
tarum: quasi sonum sublimis
dei. Cum ambularent quasi sonꝰ
erat multitudinis: ut sonus ca¬
strorum. Cumq starent: dimitte¬
bantur penne eorum. Nam cum fie¬
ret uox supra firmamentum. qd̾
eiat suꝑ caput eorum: stabant
et submittebant alas suas. Et
suꝑ firmamentum quod erat
imminens capiti corum quasi
aspectus lapidis saphiri: simi¬
litudo throni. Et suꝑ similitu¬
dinem throni: similitudo qͣsi
aspectus hominis desuꝑ. Et ui¬
di quasi speuem. electri: uelut
aspectum ignis intrinsecus eiꝰ

Expanded text:
t audiebam sonum alarum, quasi sonum aquarum multarum, quasi sonum sublimis Dei: Cum ambularent, quasi sonus erat multitudinis ut sonus castrorum. Cumque starent, demittebantur pennae eorum. Nam cum fieret vox supra firmamentum, quod erat super caput eorum, stabant, et submittebant alas suas. Et super firmamentum, quod erat imminens capiti eorum, quasi aspectus lapidis sapphiri similitudo throni: et super similitudinem throni, similitudo quasi aspectus hominis desuper. Et vidi quasi speciem electri, velut aspectum ignis, intrins
Abbreviated transcription (Latin):
post tergum manib: uni ser¬
uandus et custodiendus tia¬
ditur. Qui cum eum ad remo¬
tiora cluxisset: ꝑcunctari ab
eo cepit quis nam esset. Respon¬
dit xp̃ianum se esse. Quere¬
bat etiã ab eo an timeret. Tũc
uero constantissime ꝑficetur.
numquam se tam securum
dei maxime in temptationib
affuturam: se magis illi. dole
trocinia exercens esset indig¬
nus. Ingressusq euangłicam
clisputationem: uerbum. dei
latroni preclicabat. Quid lon¬
gius morer.: Latro credidit:
ꝑsecutusq martinum uie red¬
didit. orans ut pro se dñm p̃¬
caretur. Idemq postea religio¬
sam agere uitã uisus est: a deo
ut hec que supra reculimus
ab ipso audita dicantur. In¬
te presciuit: dixitq fr̃ib dis¬
solutionem sui corꝑis immine¬
re. Interea causa extitit: qua
conclatensem diocesim uisita¬
ret. Nam clericis inter se eccle¬
sie illius discordantib pacem
cupiens reformare: licet finẽ
dierum suorum non ignora¬

Expanded text:
post tergum manibus uni adserpost tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi doleretrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Ite praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignora
Abbreviated transcription (Latin):
audem idem sc̃s hilarius. impo¬
sito diaconii officio sibi eum
arcius implicare: et ministe
rio uinciri diuino. Bed cum
sepissime restitisset. indignum
se esse uociferans: intellexit
uir dei altioris ingenii hoc eũ
modo posse constringi. si id ei
officii imponeret. in quo qui¬
dam. locus iniurie uideretur.
Itaq exorcistam eum esse pre¬
cepit. Quam ille ordinationẽ
ne despexisse tanquam humi¬
liorem uideretur: non repudia¬
uit. Nec multo post ammonit᷑
ꝑ soporem. ut patriam paren¬
tesq quos adhuc gentilitas
detinebat. religiosa sollicitu¬
dine uisitaret: ex uoluntate
sci hilarii profectus est. Mul¬
tisq ab eo obstrictus precib
et lacrimis ut rediret. mestus
ut ferunt peregrinationem
illam aggressus est. contestatꝰ
fr̃es multa se aduersa passu¬
rum: quod postea probauit
euentus. Ac primum inter al¬
pes deuia secutus: incidit in
latrones. Cumq unus securi
eleuata in caput eius libras¬
set: ictum ferientis dextere su¬
stinuit alder. Uinctis tamen

Expanded text:
autem idem Hilarius imposito diaconii officio sibi eum arctius implicare, et minrio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
si possum. sub breuitate tran¬
Currere: ut in fine eius ualeã
ãd ioquendum largius uaca¬
re.Sed querendum. prius est
an hec apud matheum. ipsa
sit lectio: que apud lucam. sub
appellatione cene describitur.
Et quidem sunt nõnulla que
sibi dissona uideantur: quia
hic prandium. illic cena me¬
moratur. Hic. qui ad nuptias
non dignis uestib intrauit re¬
pulsus est: illic nullus qui
intrasse dicitur repulsus esse
ꝑhibetur. Qua ex re recte col¬
ligitur. quod et hic ꝑ nuptias
presens eccłia. et illic ꝑ cenã
eternum et ultimum conui¬
uium designatur: quia et¬
ad hanc non nulli exituri in¬
trant. et ad illud quisquis se¬
mel intrauerit. ulterius non

Expanded text:
si possum, sub brevitate transcurrere, ut in fine ejus valeam ad loquendum largius vacare. Sed quaerendum prius est an haec apud Matthaeum ipsa sit lectio quae apud Lucam sub appellatione coenae describitur . Et quidem sunt nonnulla quae sibi dissona esse videntur, quia hic prandium, illic coena memoratur; hic qui ad nuptias non dignis vestibus intravit repulsus est, illic nullus qui intrasse dicitur repulsus esse perhibetur. Qua ex re recte colligitur quod et hic per nuptias praesens Ecclesia, et illic per coenam aeternum et ultimum convivium designatur, quia et hanc nonnulli exituri intrant, et ad illud quisquis semel intraverit ulterius non
Abbreviated transcription (Latin):
t post duos annos dierum.
misit principem tributoꝵ
turba magna. et locutus est ad
eos uerba. pacifica in dolo. et cre¬
diderunt ei. Et irruit suꝑ ciuita¬
tem repente. et ꝑcussit eam pla¬
tum ex isrł. Et accepit spolia ci¬
uitatis: et succendit eam igni.
Et destruxit domos eius et muros
eius in circuitu: et captiuas du¬
xerunt mulieres et natos. et pe¬
cora possederunt. Et elificaue¬
runt ciuitatem dauid muro ma

Expanded text:
t post duos annos dierum misit rex principem tributoruturba magna et locutus est ad eos verba pacifica in dolo et crediderunt ei et inruit super civitatem repente et percussit eam platum ex Israhel et accepit spolia civitatis et succendit eam igni et destruxit domos eius et muros eius in circuitu et captivas duxerunt mulieres et natos et pecora possederunt et aedificaverunt civitatem David muro ma
Abbreviated transcription (Latin):
bis dudum de tractatib loqͥ
consueueram: ut nouo loquẽ¬
di genere scĩs qrse uobiscũ
degunt uirginib. latino u¬
tens eloquio exhortationis
gr̃a sermonem faciam. de as-¬
sumptione beate et glo̾se sem¬
per uirginis marie. more eoꝵ
qui declamatorie in eccłiis
solent loqui ad populum. qͦd
utiq genus docendi necdum
attigeram. Sed quia negare
neqũeo quicquid iniungitis:
nimia ur̃a deuictus dilectio¬
ne. experiar que hortamini
affectu. infantium. more bal¬
butientium: qui. quecumq
audierint fari gestiunt. cum
necdum possint ad plenum.
uerba. formare: maxime qͥa
ꝓpter simpliciores quasq id
me depromere compellitis.
quibz se occupent laudibus¬
ex eadem. die. quib ue diui¬
nis uacent lectionib. preser¬
tim cum ex eadem in multis
festiuitatib multorum sc̃oꝵ
patrum studia miro cuderũt
eloquio: que de hac quedam
uberius ubiq in scripturis
diuinis predicata. legiintur.

Expanded text:
tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis gratia, sermonem faciam de Assumptione beatae et gloriosae semper Virginis Mariae, more eorum qui declamatorie in Ecclesiis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, quibus se occupet laudibus eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cuderint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis divinis praedicata leguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
rimus. quia nullo uirtutum
genere uacabat: cu pienitu¬
dinem gr̃e dei nuntius assere¬
bat in esse. Quod attestante
archangelo quamuis nemo
sana mente discrelat: tamen
si quis adhuc pio desiderio que
rat argumenta uirtutum. ex
memorat tanto facilius sibi¬
occurrent. quanto ipse inque¬
rendo fidelior erit. Sunt au¬
tem ex eis quedam: omni fere
xp̃iano ꝑspicua. Quis enim
est qui cum iocunda ammira¬
tione non speculetur ipsius
mature adolescentis fortitudi¬
nem. prudentiamq ac fidem
in colloquio angłico: ubi constã¬
ter eloquitur. tam prudenter
interrogat. tam facile credit:
Quis non uideat. aut uidendo
miretur iusticiam eius. qua
sic uniuersa precepta diuine
legis satagebat implere: ut
nec adse non ꝑtinentia que¬
cdam in expleta relinqueret:
uerbi gr̃a. Post partum enĩ
purificatione legali quam
agebat non egebat: que ui¬
rum in concipiendo non no¬
uerat. De temꝑantia quoq
ipsius suꝑius dictum est: q̃¬
domino uirginitatis lilium

Expanded text:
erimus, quia nullo virtutum erimus, quia nullo virtutum genere vacabat, cui plenitudinem gratiae Dei nuntius asserebat inesse. Quod, attestante archangelo, quamvis nemo sana mente discredat, tamen si quis adhuc pio desiderio quaerat argumenta virtutum ex vmemorat, tanto sibi facilius occurrent, quanto ipse in quaerendo fidelior erit. Sunt autem ex eis quaedam omni fere Christiano perspicua. Quis enim est qui cum jucunda admiratione non speculetur ipsius maturae adolescentis fortitudinem, et prudentiam, et fidem in colloquio angelico, ubi tam constanter eloquitur, tam prudenter interrogat, tam facile credit? Quis enim non videat ac videndo miretur justitiam ejus, qua sic universa praecepta divinae legis satagebat implere, ut nec ad se pertinentia inexpleta relinqueret? Verbi gratia: post partum enim purificatione legali quam agebat, non egebat, quia virum in concipiendo non noverat. De temperantia quoque ipsius superius dictum est, quae Deo virginitatis lilium
Abbreviated transcription (Latin):
tendere maris stellam hanc
idest mariam. que suppremo
rerum cardini deꝯ pxima est.
et respectu. exempli illius cur¬
sum uite dirigere. Quod qui fe¬
cerit non iactabitur uane głe
uento. nec frangetur scopulis
aduersorum. nec absorbebitur
scillea uoragine uoluptatum:
sed prospere ueniet ad portum
quietis eterne. Hic si quis int̾¬
roget dicens. quid ergo putas
qualis olim in anima fuerit
uel nunc sit hec ꝑsona. que om
nib scĩs spectanda atq imitan¬
da proponitur: ueraciter res¬
pondemus. quia longe ꝑfectior
quam nr̃a oratione demonstra¬
ri possit. Tamen ne ibi nichil
dicere arguamur. ubi maior
affuit copia dicendorum: reser¬
uantes magna atq multa. fa¬
cundis. saltem pauca dicamꝰ
suꝑ hoc. et que facile probent᷑
auclita. Hoc igitur in primis
astruere fas est: quod anima
ipsius et caro quam elegit et
immunditia purissima fuit:
affirmante scriptura. qm̃ in
maliuolam animam non
introibit sapientia. nec habi¬
tabit in corꝑe subdito pecca.

Expanded text:
tendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo rerum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad portum quietis aeternae. Hic si quis interroget dicens, quid ergo putas qualis olim in anima fuerit, vel nunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectanda atque imitanda proponitur? veraciter respondemus, quia longe perfectior quam nostra oratione demonstrari possit. Tamen ne ibi nihil dicere arguamur, ubi major affluit copia dicendorum, reservantes multa atque magna facundis, saltem pauca dicamus super hoc, et quae facile probentur audita. Hoc igitur in primis astruere fas est, quod anima ipsius et caro quam elegit, et immunditia purissimae fuerunt, affirmante Scriptura: Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis .
Abbreviated transcription (Latin):
se appetitu custodiunt:⁊spe
ad interiora rapuintur. Car¬
nem macerant: et toto deside¬
rio ad suꝑnam patriam an¬
helant. Eterna premia expe¬
tunt: pro laborib suis reciꝑe
laudes humanas nolunt. Hii
nimirum głam. suam non
in ore hominum ponunt: sed
intra conscientiam. contegunt.

Expanded text:
se appetitu custodiunt, et spe ad interiora rapiuntur; carnem macerant, et toto desiderio ad supernam patriam anhelant, aeterna praemia expetunt pro laboribus suis recipere, laudes humanas nolunt. Hi nimirum gloriam suam non in ore hominum ponunt, sed intra conscientiam contegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
egyptum in multitudine
graui. in currib et elefantis et
equitib. et copiosa nauium mi¬
titudine: et constituit bellum
adu̾sus ptholomeum regem e¬
gypti. Et ueritus est ptholome¬
us a facie eius et fugit: et ceci¬
derunt multi uulnerati. Et com¬
prehendit ciuitates munitas
in terra egypti: et accepit spolia
terre egypti. Et conu̾tit se antio¬
chus postquam ꝑcussit egyptũ.
incentesimo. et quadragesimo.
et tercio anno: et ascendit ad is¬
rahel. Et ascendit iherosolimã

Expanded text:
egyptum in multitudine gravi in curribus et elefantis et equitibus et copiosa navium multitudine et constituit bellum adversus Ptolomeum regem Aegypti et veritus est Ptolomeus a facie eius et fugit et ceciderunt vulnerati multi et conprehendit civitates munitas in terra Aegypti et accepit spolia terrae Aegypti et convertit Antiochus postquam percussit Aegyptum in centesimo et quadragesimo et tertio anno et ascendit ad Israhel et ascendit Hierosolym
Abbreviated transcription (Latin):
t respondit banaias filius
ioiade. regi dicens. Amen.
Sic loquatur dominus deus:
domini mei regis. Quomodo fuit
domuius meus cum dño meo re¬
ge. sic sit dominus cum salomo¬
ne: et subluius faciat solium
eius solio domini mei regis dauid.
Descendit ergo sadoch sacerdos. ⁊
nathan ꝓpħ̾a. et banaias filius
ioiade. et cerechi et pheleti: et im¬
posuerunt salomonem suꝑ mu¬
lam regis dauid. et adduxerunt
eum in gyon. Sumpsitq sadoch
sacerdos cornu olei de taber nacu¬
lo: et unxit salomonem. Et ceci¬
nerunt bucina: et dixit omnis
populus. Uiuat rex salomon. Et
ascendit unuu̾sa multitudo post
eum. et populus canentium tubis
et lecantium gaudio magno: et
insonuit terra a clamore eorum.

Expanded text:
t respondit Banaias filius Joiadae, regi, dicens: Amen: sic loquatur Dominus Deus domini mei regis. Quomodo fuit Dominus cum domino meo rege, sic sit cum Salomone, et sublimius faciat solium ejus a solio domini mei regis David. Descendit ergo Sadoc sacerdos, et Nathan propheta, et Banaias filius Joiadae, et Cerethi, et Phelethi: et imposuerunt Salomonem super mulam regis David, et adduxerunt eum in Gihon. Sumpsitque Sadoc sacerdos cornu olei de tabernaculo, et unxit Salomonem: et cecinerunt buccina, et dixit omnis populus: Vivat rex Salomon. Et ascendit universa multitudo post eum, et populus canentium tibiis, et laetantium gaudio magno, et insonuit terra a clamore eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
andem ergo in se regres¬
si ceperunt querere: quis ille
esset quem in eodem loco ante
paululum cicidissent. Cum per¬
cunctantes. cognoscunt ex u
antib martinum a se tam cru¬
deliter uerberatum. Tum uero
apparere omnibz causa mani¬
festa: nec ignorare iam. poterãt
quin ob illuis iuiri inuiriam
tenerentur. Igitur omnes ra¬
pidis nos passib consecuntur.
conscio facti ac meriti pudore
confusi:flentes et puluere quo
se ipsi fedauerant caput atqz
ora conspersi. ance martini se
genua ꝓuoluunt. ueniam p̃¬
cantes. et ut eos abire si neret
postulantes: satis se uel sola
conscientia dedisse penarum
satisq intellexisse quam eos¬
dem ipsos uiuos absorbere ter¬
ra potusset. uel ipsi potius a¬
missis sensibus in imobilem
saxorum naturam rigescere de¬
buissent. sicut affixa locis qu̾i¬
bus steterant uimenta uidis¬
sent: orare se atq obsecrare.
ut indulgeret sceleri ueniam:
et copiam prestaret abeundi.
Senserat etiam prius quam ad¬
currerent. uir beatus illos tene¬

Expanded text:
andem ergo in se regressi, coeperunt quaerere quis ille esset quem in eodem loco ante paululum caecidissent; cum percunctantes cogiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos tene
Abbreviated transcription (Latin):
cipulis in ethereis mansioni¬
bus locum.¬
inc quoq dauid ꝓpheta
olim gratulabundus xp̃o
canit. Asummo inquit celo e¬
gressio eius: et occursus eius
usq ad summum euis. Ascen¬
dit ergo eandem głam resũp¬
turus. licet non amiserit quam
prius habuerat ante quam
mundus fieret: ascendit et p̃¬
parauit huic scĩssime ac gło¬
sissime uirgini locum. immor¬
talitutis. ut cum eo regnare

Expanded text:
cipulis, in aethereis mansionibus locum.inc quoque David propheta olim gratulabundus Christo canit: A summo, inquit, coelo egressio ejus: et occursus ejus usque ad summum ejus . Ascendit ergo eamdem gloriam resumpturus, licet non amiserit, quam prius habuerat antequam mundus fieret. Ascendit et praeparavit huic sanctissimae et gloriosissimae Virgini locum immortalitatis, ut cum eo regnare
Abbreviated transcription (Latin):
cundum simile uitulo: et terci¬
um simile homini: et quartũ
simile aquile uolanti. Et post
oculis: et requiem non habebãt
die ac nocte dicentia. sc̃s. sc̃s.¬

Expanded text:
cundum simile vitulo, et tertium simile homini, et quartum simile aquilae volanti. Et post oculis, et requiem non habebant die ac nocte, dicentia: Sanctus, Sa
Abbreviated transcription (Latin):
nima plus est quam
esca: et corpus quam
uestimentum. Ad monet ut
meminerimus multo ampliꝰ
nobis deum dedisse quod nos
fecit et composuit ex anima
et corꝑe. quam est alimentũ
atq tegumentum: ut intel¬
ligas eum qui dedit aĩam
multo sacilius escam esse da¬
turum: similiter eum qui
corpus dedit. multo facilius
daturum esse uestimentum. Qͦ
loco queri solet utrum ad aĩam
tibus iste ꝑtineat. cum anima
incorporea sit: iste autem cibus
corporeus. Sed aĩam hoc loco pro
ista uita positam nouerimus:
cuius retinaculum. est alimen¬
tum. istud corporeum. Scl̃m. hãc
significationem dictum est etiã
illud. Qui amat animam suã.
ꝑdet illam. Quod nisi de hac
uita. acceperimus. quam opor¬
tet pro regno dei ꝑdere. quod
potuisse mres claruit: contrari¬
um hoc preceptum erit illi sen¬
tentie qua dictum est. Quid ꝓ¬
dest homini si totum mundum

Expanded text:
nima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum. Admonet, ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, ut intelligas eum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Similiter eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste perveniat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc significationem dictum est etiam illud: Qui amat animam suam, perdet illam . Quod nisi de hac vita acceperimus, quam oportet pro regno Dei perdere, quod potuisse martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae, qua dictum est: Quid prodest homini si universum mundum
Abbreviated transcription (Latin):
iscatores autem descende¬
rant: et lauabant retia.
Piscãtores sunt eccłie doctores:
qui nos rete fidei comp̃hensos.
et de ꝓfundo ad lumeñ elatos.
quasi pisces litori sic terre ui¬
uentium aduehunt. Quasi enĩ
quedam retia piscantium sũt.
complexe predicantium dictio¬
nes: que eos quos ceperint in
fide non amittunt. Unde et re¬
tia. quasi retinentia sunt uoca¬
ta. Sed hec retia modo laxantur
in capturam. modo lota plicant᷑.
quia. non omne tempus est ha¬
bile doctrine. sed nunc exeren¬
da lingua doctori. nunc suimet
cura gerenda. Ascendens autem
in unam nauim que erat sy¬
monis: rogauit a terra redu¬
cere pusillum. Et sedens docebat
de nauicula turbas. Nauis sy¬
monis est eccłia. primitiua: de
qua paulus ait. Qui enim o¬
peratus est petro in apłatum
circumcisionis: oꝑatus est et mͥ
inter gentes. Bene una clicta:
quia multitudinis credentium
erat cor unũ et aĩa una. De qua
docebat turbas: idest quia de

Expanded text:
iscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de
Abbreviated transcription (Latin):
mensi fueritis: remetietur uob̾.
Et apłs ad elemosinam corin¬
thios hortans: inter alia dicit.
Hoc autem dico. Qui parce se¬
minat: parce et metet. Et qui
seminat in benedictionib: de
benedictionib et metet. Potest
autem et de omnibz que mente
manu. lingua gerimus. acci¬
pi: quia tu reddes singulis in¬
q̃uit scdm oꝑa eorum. Dñica¬

Expanded text:
mensi fueritis, remetietur vobis. mensi fueritis, remetietur vobis. Et Apostolus ad eleemosynam Corinthios hortans inter alia dicit: Hoc autem dico, qui parce seminat, parce et metet, et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet. Potest autem et de omnibus quae mente, manu, lingua, gerimus accipi, quia tu reddes singulis, inquit, secundum opera eorum. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
uo sunt autem in quib
temerarium iudicium ca¬
uere debemus: cum incertum
est quo animo quidq sit factũ.
uel incertum est qualis futurꝰ
sit. qui nunc uel malus uel bonꝰ¬
apparet. Dimittite: et dimittemi.¬
ni. Date: et dabitur uobis. Dimit¬
tere nos iniurias. dare beneficia
iubet: ut et nobis peccata cdlimit¬
tantur. et uita detur eterna. Qͣ
sententia breui sed eximia: cun¬
cta que latissime de conuersan¬
do cum inimicis mandauerat.
comprehendendo concludit. xii.¬
ensuram bonam et confer¬
tam et coagitatam et suꝑ¬
effluentem: dabunt in sinum.
dicit. Ut et ipsi recipiant uos in
eterna tabernacula. Non enim
pauꝑes ipsi: sed xp̃c mercedem
his qui elemosinam fecere redi¬
diturus est. Quam in sinum
dare dicuntur: quia ꝓmerende
illius occasionem dedere. cum
uel egentes misere uel improbe
seuientes.fortiorum sunt et to¬
lerati patientia et beneficentia
sustentati. et ad ipsam aliquo¬
tiens fidem dulci gr̃a prouoca¬
ti. Eaclem quippe mensura qua

Expanded text:
uo sunt autem, in quibus temerarium iudicium cauere debemus: cum incertum est, quo animo quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonapparet. Dimittite, et dimittemini; date, et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit: ensuram bonam, confertam et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum dicit, ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his, qui eleemosynam fecere redditurus est, quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendae illius occasionem dedere, cum vel egentes misere, vel improbe saevientes, fortiorum sunt et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fidem dulci gratia provocat. Eadem quippe mensura, qua
Abbreviated transcription (Latin):
fiuistis benedictionib: insuper
et uirtutibus iocundati. Suffi¬
ciant uobis ista omnia: nobis
liceat auferre cadauer exanime.
Ad hec turonici respondebant. Si

Expanded text:
fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si
Abbreviated transcription (Latin):
oncessa. primum potestate
signorum: misit p̾dicare
sregnum dei: ut ꝓmissoꝵ
magnitudinem attestaretur etiam
magnitudo factorum: fidemq daret
uirtus ostensa et noua facerent
qui noua predicarent. Unde nunc
quoq cum fidelium numerositas
excreuit. intra sc̃am eccłiam mł¬
ti sunt qui uitam uircutum te¬
nent. et signa uirtutum non ha¬
bent: quia frustra miraculum
foras ostenditur.si deest quod in¬
tus oꝑetur. Nam iuxta magistri
gentium uocem. lingue in sig¬
num sunt: non fidelib sed infide

Expanded text:
oncessa primum potestate signorum misit praedicare regnum Dei ut promissorum magnitudini attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque verbis daret virtus ostensa, et nova facerent, qui nova praedicarent: unde nunc quoque cum fidelium numerositas excrevit intra sanctam Ecclesiam: multi sunt qui vitam virtutum tenent: et signa virtutum non habent: quia frustra miraculum foris ostenditur: si deest quod intus operetur. Nam juxta magistri gentium vocem linguae in signum sunt, non fidelibus sed infide