comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re possimus ait. Sint lumbi
ur̃i precincti: & lucernȩ ar¬
dentes Si istum dñi sermonem
sed̾m luteram uelimus accipe
nichil in eo commodi spiritalis
possumus inuenire. Quid enim ꝓ¬
ficit ad animȩ salutem si aliqͥs
corporaliter aut lumbos suos p̃¬
cingat aut lncernam accendat:
Alia gͦ in prȩcinctis lumbis et
lucernis ardentib querenda ẽ in¬
telligentia sp̃iritalis: quȩ scilico
diumo sit prȩcepto condigna qͣ
nĩȩ saluti congrua reꝑiatur &
commoda. Neq enim frustra
quodam loco dominus ait. uerba
quȩ ego locutus sum. uob̾. spẽ &
iita sunt. In lumbis itaq concu¬
piscentia carnalis ostendicur.
in lucerms uͦ fides oe caritas xỹi¬
ana monstratur. Iubens gͥ domi¬
nus lumbos nr̃os prȩcingi. con¬
cupiscentias carnales sine dubio p̃¬
cipit refrenari. Inꝑans autem ut
lucernas ardentes habeamꝰ. hoc u¬
tiq iubae ut & lumine uerȩ ficdi splen¬
deamus. & sc̃ẽ caritatis oꝑibris ferue¬
amus. Iubens ut sint lumbi nr̃i p¬

Expanded text:
t lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . 9. Si istum Domini sermonem secundum litteram velimus accipere, nihil in eo commodi spiritalis possumus invenire. Quid enim proficit ad animae salutem, si aliquis corporaliter, aut lumbos praecingat, aut lucernam accendat? Alia ergo in praecinctis lumbis et lucernis ardentibus quaerenda est intelligentia spiritalis, quae scilicet divino sit praecepto condigna, quae nostrae saluti congrua reperiatur et commoda. Neque enim frustra quodam loco ipse Dominus ait: Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt . In lumbis itaque 550 concupiscentia carnalis ostenditur, in lucernis vero fides et caritas Christiana monstratur. Jubens igitur Dominus lumbos nostros praecingi, concupiscentias carnis sine dubio praecipit refrenari. Imperans autem ut lucernas ardentes habeamus, hoc utique jubet ut et lumine verae fidei splendeamus, et sanctae caritatis operibus ferveamus. Jubens ut sint lumbi nostri p
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑbibetur: quia in ipsa morte inoͣ
ex humanitate redemptor noster do¬
mire potuit. ex diuinitate sua im¬
mortalis ꝑmanendo uigilauit. Ipse
etiam post resurrectionem suam as¬
cendens ad cȩlos: in suꝑioribus ẽ leua¬
tus ut aquila. Totum ergo simul no¬
bis est. qui & nascendo homo. ce mo¬
riendo uitulus. & resurgendo leo: ꝙ
ad cȩlos ascendendo aquila factus est.
S quia ꝑ ha animalia eiuangłista
quatuor. et sub eorum specie simui
ꝑfectos om̃s iam suꝑus significari di¬
ximus: restat ut quomͦ unus quisque
dect̾orum istis animalrũ uisionib exp¬
matur ostendamus. Omnis etenim e¬
lectus atq in uia om̃ ꝑfectus. & ho¬
mo & initulus &e leo simul & aquita est.
Homo enim rationale ẽ animal: ui¬
tulus autem in sacrificio mactari so¬
let. Leo uero foetis est bestia: sicut sc̃p¬
tum est. Leo fortissimus bestiarum: ad
nullius pauebit occursum. Aquila ad
sublimia euolat: et in reuerberatis

Expanded text:
re perhibetur: quia in ipsa morte, in qua re perhibetur: quia in ipsa morte, in qua ex humanitate Redemptor noster dormire potuit, ex divinitate sua immortalis permanendo vigilavit. Ipse etiam post resurrectionem suam ascendens ad coelos, in superioribus est elevatus, ut aquila. Totum ergo simul nobis est, quia et nascendo homo, et moriendo vitulus, et resurgendo leo, et ad coelos ascendendo aquila factus est. Sed quia per haec animalia Evangelistas quatuor, et sub eorum specie simul perfectos omnes jam superius significari diximus; restat ut quomodo unusquisque electorum istis animalium visionibus exprimatur, ostendamus. Omnis etenim electus et in via Domini perfectus, et homo, et vitulus, et leo simul, et aquila est. Homo enim rationale est animal: Vitulus autem in sacrificio mactari solet. Leo vero fortis est bestia, sicut scriptum est: Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum . Aquila ad sublimia volat, et irreverberatis
Abbreviated transcription (Latin):
hec pennata. scõs quatuor
euuangłistas designent: ip¬
sa umuscutusq ubri eyglica exordia tes¬
tantur. NIam quia ab humana gene¬
ratione cepit. uire ꝑ homin̾e maths.
Quia ꝑclamorem in deserto: recte per
leonem marcus. Quia a sacrificio exors
est: bene ꝑuitulum lucas. Quia uero a
diuinitate uerbi cepit: digne ꝑ aquiła
significat᷑ iohannes. Qui dicens in pͥnci¬
pio erat uerbum. & uerbum erat apuid
d̾m̃ co d̾s erat uerbum: dum in ipsam di¬
uinitatis substantiam intendit: qua¬
si more a quilȩ oculos in solem sixit. Sed
quia elec̾ti omnes membra sunt red̾ep¬
toris nr̃i. ipse autẽ redemptor noster ca
put electorum est omnium: ꝑ hoc quod
membra eius figurata sunt: nil obstat¬
si eciam in his om̃ib & ipse signettr.
Ipse enim uigenitris d̃i filius. ueracit
tactus est homo: ipse in sacrificio
redemptionis nr̃ȩ designatus ẽ mo¬
ri ut uitulus: ipse ꝑ uirtutem sue
fortitudinis surgerit ut leo.
eo etiam aꝑtis oculis dormi¬

Expanded text:
 pennata sanctos quatuor Evangelistas designent, ipsa uniuscujusque libri evangelici exordia testantur. Nam quia ab humana generatione coepit, jure per hominem Matthaeus; quia per clamorem in deserto, recte per leonem Marcus; quia a sacrificio exorsus est, bene per vitulum Lucas; quia vero a divinitate Verbi coepit, digne per aquilam significatur Joannes. Qui dicens: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ; dum in ipsam divinitatis substantiam intendit, quasi more aquilae in solem oculos fixit. Sed quia electi omnes membra sunt Redemptoris nostri, ipse autem Redemptor noster caput est electorum omnium: per hoc quod membra ejus figurata sunt, nil obstat, si in his omnibus etiam ipse signetur. Ipse enim unigenitus Dei Filius veraciter factus est homo: ipse in sacrificio redemptionis nostrae dignatus est mori, ut vitulus: ipse per virtutem suae fortitudinis surrexit, ut leo. Leo etiam apertis oculis dormi
Abbreviated transcription (Latin):
tam recipit ut prophetam & inuel¬
ligit. eum de futuris loquentem:
hic mercedem prophete accipiet.
professione zizantum mirtum ẽ
tritico. Pmiserat qui recipit uos

Expanded text:
tam recipit ut prophetam, et intelligit eum de futuris loquentem, hic mercedem prophetae accipiet. mni professione zizanium mixtum est tritico. Praemiserat: Qui recipit vos
Abbreviated transcription (Latin):
camus: Quia cum rex iustus sede¬
rit in throno: quis gloriabit᷑ cas¬
tum se habere cor: forte non tu
inuenis aliquid in conscientia tura
& inuenit ille qui melius uidet:
cuius acies diuina penecrat alti¬
ora. uidet forte aliquid: inuenit

Expanded text:
camus? Quia cum rex justus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor ? Forte tu non invenis aliquid in conscientia tua; et invenit ille qui melius videt, cujus acies divina penetrat altiora: videt forte aliquid, invenit
Abbreviated transcription (Latin):
e illa erunt quinq ciuitates. in
terra egypti: loquentes lingua
chanaan. Quinq enim ciuitates
in terra egypti. quinq sunt
corporis sensus. quib in boc mũ¬
do utitur: uidelicet uisus. audi¬
tus. gustus. olfactus. & tactus.
Et qui uiderit mulierem ad c̃¬
cupiscendum eam: qui auertit
aures suas ne audiat pauperẽ
qui inebriatur uno in quo ẽ bu¬
xuria. qui coronare se gaudet
rosis anteqͣm marcescant. cuius
sanguine plenȩ manus. & dext̃a
est repleca mimerib huius qͥnq
ciuitates locunt᷑ lingua egypti.
id÷ uniuersi sensus facuit oꝑa
renebrarum. E gyptus enim te¬
nebre sonat: At qui obturat au¬
res suas ne audiat sanguinem.
& claudit oculos suos ne uide¬
at malum. qui gustat &
uidet qm̃ suauis ÷ dominus. qͥ
castigat ccepus suum & seruituti

Expanded text:
e illa erunt quinque civitates in e illa erunt quinque civitates in terra Aegypti, loquentes lingua Chanaan . Quinque enim civitates in terra Aegypti quinque sunt corporis sensus, quibus in hoc mundo utimur, videlicet visus, auditus, gustus, olfactus, et tactus. Et, qui viderit mulierem ad concupiscendum eam ; qui avertit aures suas, ne audiat pauperem ; qui inebriatur vino, in quo est luxuria ; qui coronare se gaudet rosis antequam marcescant ; cujus sanguine plenae manus, et dextera est repleta muneribus , hujus quinque civitates lid est, universi sensus faciunt opera tenebrarum. Aegyptus enim tenebras sonat. At qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos ne videat malum , qui gustat et videt quam suavis est Dominus, qui castigat corpus suum, et servituti
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte cognoscimus. & ex par¬
te propħamus. Cum autem ue-¬
nerit quod ꝑfectum÷ euacuabi-¬
tur qd̃ ex parte est. Ciuitates au¬
tem decem sunt animȩ ꝑ legis
uerbũ ad grãm ȩugłii uenien¬
tes: quib tunc iure głifican dus
ille prȩponet᷑. qui ei pecuniã
uerbi digne do commodauerit.
Unde quidam negotiator egregiꝰ
ciuitates quib prȩerat hoc est
animas quas regendas accepat
Domine gna tua: fecit quinq
gnas. Seruus iste cetus ÷ eorũ
qui preputio ȩuuangłizare mis¬
si sunt. cui dominus ad predi¬
candum eunti. unam gnam:
hoc ÷ unam eandemnq fidem qͦ
& cucumcisioni credita÷ presti¬
terat. S hȩc quinq gnas fecit.
ꝯuia gentes corporis sensib antea
mancipatas. ad fid̾i ȩuuangłicȩ
gr̃am conuertit. Et huic ait. &
tu esto supra quinq ciuitates.
hoc est ex earum quas imbue¬
ras anmarum fide & conuer¬
sione magnus sublimisq fulgeco.
De quib mistice dicit isaias. In di¬

Expanded text:
ex parte cognoscimus, et ex parex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus: cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Civitates autem decem sunt animae per legis verbum ad gratiam Evangelii venientes, quibus jure tunc glorificandus ille praeponitur qui eis pecuniam verbi digne Deo commodaverit. Unde quidam negotiator egregius, civitates quibus praeerat, hoc est, animas quas regendas acceperat,Domine, mina tua fecit quinque minas. Servus iste coetus est eorum qui praeputio evangelizare missi sunt, cui Dominus ad praedicandum eunti unam minam, hoc est, unam eamdemque fidem, quae et circumcisioni credita est, praestiterat, sed haec quinque minas fecit, quia gentes corporis sensibus antea mancipatas ad fidei evangelicae gratiam convertit. Et huic ait: Et tu esto supra quinque civitates. Hoc est, ex earum quas imbuerat animarum fide et conversione, magnus sublimisque fulgeto. De quibus mystice dicit Isaias: In di
Abbreviated transcription (Latin):
eum. hoc ÷ sciri faciat. Ne
mo arbitret eos solum modo qͥ¬
b gr̾a predicandi data est. nõ
autem & eos quib predicatum
ad iudicium tunc esse uocandoᷤ
ipsi sunt enim pecunia quam
boni serui acquisiere mercando:
quinetiam sciat eos quoq quib
nunquam ẽ predicatum ibidem
adẽẽ dampnandos: de quib in¬
fra dicemus. uenit aurem pͥmus
dicens. Domine. gna tua: dece
gnas acquisiuit. Primus seruus
ordo doctorum est. in circum cisi
onem missorum. qui unam
gnam negotiaturus accepit: qr
unum dominum. unam fid̾e.
unum baptisma. unum d̃m p̾¬
dicare uissusz S hec eadem
gna decem gnas acquisiuit:
quia populum sub lege consti¬
tutum sibimet docendo socia¬
uit. Et ait illi. Euge bone ser¬
ue. quia in modico fuisti
fidelis: eris potestatem ha¬
bens supͣ decem ciuitates. In mo
dico seruus÷ fidelis qui non ad¬
ulterat uerbum di : sed sicut ex
dõ coram d̾o in xp̃o loquit᷑. Qc¬
quid enim in presenti ꝑcipimus
donorum. in comꝑatione futu¬

Expanded text:
eum , hoc est, sciri faciat. Nemo sane arbitretur eos solummodo quibus gratia praedicandi data est, non autem et eos quibus praedicatum est, ad judicium tunc esse vocandos. Ipsi sunt enim pecunia, quam boni servi acquisiere mercando. Quinetiam sciat eos quoque, quibus nunquam est praedicatum, ibidem adesse damnandos, de quibus infra dicemus. Venit autem primus, dicens: Domine, mina tua decem minas acquisivit. Primus servus ordo doctorum est in circuonem missorum, qui unam minam negotiaturus accepit, quia unum Dominum, unam fidem, unum baptisma, unum Deum praedicare missus est. Sed haec eadem mina decem minas acquisivit, quia populum sub lege constitutum sibimet docendo sociavit. Et ait illi: Euge, serve bone, quia in modico fuisti fidelis, eris potestatem habens supra dedico servus est fidelis, qui non adulterat verbum Dei: sed sicut ex Deo, coram Deo, in Christo loquitur, quidquid enim in praesenti percipimus donorum, in comparatione futu
Abbreviated transcription (Latin):
tionemq suam. aꝑuit illis sen¬
sum ut intelligerent scripturas.
Mina namq quam greci gnam
uocant: centum dragnis appen¬
ditur. & om̃is scripturȩ sermo

Expanded text:
tionemque suam aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Mina namque, quam Graeci mnan vocant, centum drachmis appenditur. Et omnis Scripturae sermo
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑalib collocanda ẽ. S in cęlis dic¬
tum puto in spiritalib firmam̃tis: u¬
bi habitat sempuerna lȩticia. In quo¬
rum comꝑatione terra dicit᷑ iniqua
anima: cui pectanti dictum est. Ter¬
ra es: & in terram ibis. De his cęlis
Sentiunt ergo iam istam mercedem
qui gandent spiritualib bonis. sed
ex omni parce ꝑficientur. cum etiã
hoc mortale induerit immortalita¬
tem. Ita enim ꝑsequuti sunt inquit
propħas qui ante uos fuerunt. N
ꝑsequutionem generaliter posuit: &
in maledictis & in dilaceratione famȩ
Et bene exemplo adhortatus ÷ quia
uera dicentes solent etiam ꝑsecutionẽ
pati. N Iec tamen idõ prophece
antiqui timore ꝑsecutionis a ueri¬
tatis. predicatione defecerunt.

Expanded text:
temporalibus collocanda est. Sed in coelis dictemporalibus collocanda est. Sed in coelis dictum puto, in spiritualibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia: in quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra es, et in terram ibis . De his coelis da in coelis est . Sentiunt ergo jam istam mercedem, qui gaudent spiritualibus bonis: sed tunc ex omni parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem. Ita enim persecuti sunt, inquit, et Prophetas qui ante vos fuerunt. Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati: nec tamen ideo Prophetae antiqui timore persecutionis a veritatis praedicatione defecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
monium habes: aliter cum absentis
fama leditur. sicut de illo item scribi¬
tur. Alii dicebant quod propheta est.
alii dicebant non: sed seducit turbas.
ꝑsequi autem uim inferre est. uel insi¬
dus appetere. quod fecit qui eum tra¬
quod etiam hoc non est absolure posi
tum ut diceret᷑. et dicent omne ma¬
lum aduersum uos. & additum ẽ men¬
tientes. additum ÷ etiam propter me:
propt̾ eos additum puto. qui uolunt de
ꝑsecutionib & de famȩ suȩ turpitudine
gloriari. et id̃o dicere ad se ꝑtinere xp̃m
quod multa de ilis dicuntur mala cũ
& uera dicantur. quando de illorum er¬
rore dicunt᷑. Et si aliquando ẽtiam nõ¬
nulla falsa iactantur. qͦd remeritate
hominum plerumq accidit: non ta¬
men propt̾ xp̃m ista patiuntur. Nõ
enim. xp̃m sequitur. qui non scđm ue
ram fidem & catholicam disciplinam.
res partes huius uisibilis mundi. Nõ
enim merces nr̃a quȩ in conciissa & e¬
terna ẽẽ debec. in reb uolubilit et

Expanded text:
monium habes ? aliter cum absentis monium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur: Alii dicebant: Quia propheta est; alii dicebant: Non, sed seducit populum . Persequi autem, est vim inferre vel insidiis appetere. Quod fecit, qui eum traquod etiam hoc non est solum ptum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumque accidit, non tamen propter Christum ista patiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non secundum veram fidem et catholicam disciplinam res partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et
Abbreviated transcription (Latin):
datus: nobis. N Ion enim ista perpeci
fructuosum ÷ sed ista pro xp̃i nomine
non solum ȩquo animo s etiam cum
exilcatione tolerare. Nam multi he¬
retici nomine. xp̃iano animos decipi¬
entes: multa talia patiuntur. S ideo
excludit᷑ ab ista mercede. quia non di¬
ctum ÷ tantum beati qui ꝑsecutionẽ
pariunt᷑: sed additum ÷ propter iusti¬
ciam. Ubi autẽm sana fides non est: ñ
potest ẽẽ iusticia: quia uistus ex fide
uiuit. Neque scismatici aliquid sibi
ex ista mercede promittant: quia simi¬
liter ubi caritas non ẽ. non potest esse.
iusticia. Uilectio eim proximi: malũ
non oꝑatur. Quam si haberent. non
dilamarent corpus. xp̃i quod ÷ ecclesia
Queri autem potest quid intersit qd̾
ait. cum uob̃ maledicent. ce dicent
om̃e malum aduersum uos: cũ ma¬
ledicere hoc. sit malum dicere. S ali¬
ter malectictum iactatur. cum contu
melia coram iii.o. cui maledicit᷑. sicuc
domino nr̃o dictum÷ nonne uerum
dicimuis quod samaritanus es & de¬

Expanded text:
datus est nobis » . Non enim ista perpeti fructuosum est, sed ista pro Christi nomine non solum aequo animo, sed etiam cum exsultatione tolerare. Nam multi haeretici, nomine christiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia; quia justus ex fide vivit . Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant; quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia: dilectio enim proximi malum non operatur , quam si haberent, non dilaniarent corpus Christi, quod est Ecclesia . 14. Quaeri autem potest quid intersit quod ait, Cum vobis maledicent, et, Omne malum dicent adversum vos; cum maledicere, hoc sit, malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contmelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est: Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et dae
Abbreviated transcription (Latin):
dñi resurrectionem post sabb̃m qui est
utiq ocͥt᷑auus dies. id÷ pͥmus dies. & cele¬
brationem octauarumn sẽriarum. quas
in regeneratione noui hominis celebrã¬
mus: et numero ipso pentecostẽs. Nã
septenario numero septies multiplicato.
quo fiunt quadraginta nouem. quasi
octauis additur. ut quinquaginta com¬
pleant᷑: & tanquam redeat᷑ ad cãput. s
ducimur. & hereditatẽ accipimus. &e con¬
solamur. & pascimur. & miscđiam conse¬
quimur. & mundamur. ꝙ pacificamur.

Expanded text:
Domini resurrectionem post sabbatum, qui est Domini resurrectionem post sabbatum, qui est utique octavus dies, idemque primus dies et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus, et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur, et tanquam redeatur ad caput; quducimur, et haereditatem accipimus, consolamur, et pascimur, et misericordiam assequimur, et mun
Abbreviated transcription (Latin):
mo confilio utentib. ut hoc eis erhibe¬
atur a porentiore quod inferiorib exhi¬
bent. Beati misericordes: qm̃ ipsorum
miserebit᷑ ds̃. Mundis corde facultas
uidendi d̃m: tanquam purum oculũ
ad intelligenda eterna gerentib Beati
mundo corde: qm̃ ipsi d̾m uidebunt.
Nacificis dĩ similitudinem. tanquam
ꝑfecte sapientib formatisq ad imagi¬
nem di ꝑ regenerationem reuocati ho¬
minis. Beati pacifici: qm̃ ipsi filii di uo¬
cabunt᷑. Et ista quidem in hac uita poᷤ¬
sunt impleri. sicut impleta ẽẽ in apłis
credimus. Nam illa om̃imoda. & in
anglicam formam mutatio quȩ post
hanc uitam promutitur: nullis uerbis
exponi potest. Beati ergo qui ꝑsecutionẽ
patiuntur ꝓp̃ter iusticiam: qm̃ ipsorum
ẽ regnum cȩloꝵ Hȩc octaua sententia quȩ
ad caput redit. ꝑfectumq hominem de¬
cdarat. significatur fortasse ꝑ cirrumcisio¬
nem octaua die in ueteri testamento. &

Expanded text:
mo consilio utentibus, ut hoc eis exhibemo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod invalidioribus exhibent. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibnem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac vita possunt compleri, sicut completa esse in apostolis credimus. Nam illa omnimoda in evangelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exprimi potest. Beati ergo qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significat fortasse et circumcisionem, octava die in Veteri Testamento, et
Abbreviated transcription (Latin):
nec in corhominis ascendit. De quib
hic dicitur. Beati mundo corde: &e reliqͣ
Sapientia congruit pacificis: in quib¬
iam orlmata sunt omnia. Nullusq
motus aduersus rationem rebellis est:
s cuncta obremꝑant spũ hominis. cũ¬
&x ipse obtemꝑat do. De quib hic dicit᷑
Beati pacisici ħnũ autem prȩmium
quod ÷ regnum celoꝵ: pro istis gradib
uarie nominatum: In primo sicut o¬
portebat positum est regnum celorũ.
quod ẽ ꝑfectȩ summȩq sapientiȩ am¬
iẽ querentib: beati mites: qm̃ ipsi here¬
ditate possidebunt terram Lugentib
consolatio. tanquam scientib quod a¬
miserĩt & quibus mersi sint. Beati qui
lugent: qm̃ ipsi consolabunt᷑. E surienti¬
bus & sitientib saturitas. tanquam re¬
fectio laborantib fortiter certantib: ad
salurem. Beati qui efurrunt & situnt
iusticiam: qm̃ ipsi saturabunt᷑. Miseri¬
cordib miscdĩa tanquam uero & opti¬

Expanded text:
nec in cor hominis ascendit. De quibus nec in cor hominis ascendit. De quibus hic dicitur: Beati mundi corde, et reliq. Sapientia congruit pacificis, in quibus ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum ipse obtemperat Deo. De quibus dicitur hic: Beati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia ante quaerentibus: Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lugent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et opti
Abbreviated transcription (Latin):
norat scãm scripturam. & non repre¬
hendit quod nondum intelligit. et
proptea non resistit: quod ⁊ mitem
ẽẽ. Unde hic dicitur. Beati mites: qn̾i
ipsi hȩreditate possidebunt cerram.
Scientia congruit lugentib qui iam
cognouerunt in scripturis quib malis
iuncti teneantur. quȩ tanquam bona
& utilia ignorantes appetiuerunt. De
b Laborant enim desiderantes gaudi¬
um de ueris bonis: et amorem a ter¬
renis & corporalib auertere cupientes.
De quibus hic dicit᷑. Beati qui esuriuũ
&e siciunt iusticiam. Congruit consili¬
in.i misericordib Hoc enim unum re¬
medium ÷ de tantis malis euadendi. ut
dimutamus sicut nob̾ dimuti uolum̃.
& adiuuemus in quo possumus alios:
sicit nos in quo non possumus. cupim̃
adiiuari. De quib hic dicit᷑. Beati mise¬
ricorties & cȩtera. Intellectus cordis con¬
gruit mundis corde: tanquam purga¬
to oculo quo cerni possit. quod corporẽ
oculus non uidit. nec auris audiuit:

Expanded text:
norat sanctam Scripturam, et non reprenorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intepropterea non resistit, quod est mitem esse. Unde hic dicitur: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Scientia congruit lugentibus: qui jam cognoverunt in Scripturis, quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetiverunt. De bus. Laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes. De quibus hic dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus, hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus sicut nobis dimitti volumus, et adjuvemus in quo possumus alios, sicut et nos in quo non possumus cupimus adjuvari. De quibus hic dicitur: Beati misericordes, et reliq. Intellectus cordis congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit,
Abbreviated transcription (Latin):
nos seꝑabit a caritate. xp̃i: tribulatio.
an angustia. an ꝑsequutio. an fames.
an nuditas. an ꝑiculum. an gladuis:
septem sunt gͦ quȩ ꝑficiunt. Nam octa¬
ua darificat. & quod ꝑfectum ÷ demon¬
strat: ut ꝑ hos gradus ꝑficiantur. et cȩ¬
teri tanquam acapite rursum exordi¬
antur. uidetur michi etiam septiformis
oꝑatio sp̃c sc̃i. de quo isaias loquit᷑. his
gradib sententiisq congruere: sed int̾¬
est ordini. Iam ibi enumeratio ab
excellentiorib cepit: hic uero ab infẽ¬
riorib Ibi namq incipit a sapientia:
& desunt ad timorem dĩ. S mitium
sapientiȩ timor dñi est. Quaꝓpter si
gradatim tanquam ascendentes nu¬
pietas. tertius scientia. quartus forti¬
tudo. quintus consilium. sextus iata¬
lectus: septimus sapientia. Timor dei
congruit humiib: de quib hic dici¬
De quib apłs dicit. N Ioli altum sãꝑe
s time: id est noli extolli. Nietas congru¬
it mitib Qui enim pie querit ho¬

Expanded text:
tio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Septem sunt ergo quae perficiunt, nam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur caetera, tanquam a capite rursum exordiens. Videtur ergo mihi etiam septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis; nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia Dei, et desinit ad timorem Dei. Sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes nupietas, tertius scientia, quartus fortitudo, quintus consilium, sextus intellectus, septimus sapiencongruit humilibus, de quibus hic dici: quibus Apostolus dicit, Noli altum sapere, sed time ; id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus: qui enim pie quaerit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
multa est in cȩlis. Anima duertat quisqͥs
delicias huius sȩciui. & facuitares rerũ
temporalium quęrit in nomine xp̃iano
intrinsecus eẽ beatitudinẽ nr̃am sic̃i
tico. Omnis gła eius. filiȩ regis iutrin¬
secus. Nam extrinsecus maledicla
&e persecutiones. & detractiones ꝓmitun¬
tur. de quib tamen magna merces in cȩ¬
lis est. quȩ sentiuntur in corde patien¬
tium eoꝵ qui iam possunt dicere. blã¬
mur in tribulationib. scientes quod tͥ
bulatio patientiam oꝑatur. patientia

Expanded text:
maledictio. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit, in nomine Christiano intrinsecus esse beatitudinem nostram, sicut : Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur,
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ubi uehement̾ incombitur. ut sese
animus euellat ab eis: quib pestife¬
ra dulcedine innixus ÷ Hinc ergo e¬
suritur & sicitur. iusticia: & multum
necessaria fortitudo: quia non relinqͥ¬
tur sine dolore: quod cum delec̾tati¬
one retinetur. Quinto autem gradu
ꝑseuerantib in labore datur. euaden¬
di consilium: quia nisi quisq ad u¬
uietur a suꝑiore. nullomodo sibi ẽ ido¬
neus: ut sese tantis miseriarum im¬
plicamentis expediat. Est autem ui¬
stum consilium: ut qui se a potentio¬
re uult adiuuari. adiuuet infirmiorẽ
in quo est ipse porentior. Itaque beaci
misericordes: qm̃ ipsoꝵ miserebit᷑ ds̃.
Serto autem gradu÷ cordis munditia
de bona conscientia. bonoꝵ ualens
ad contemplandum suminum ilud
bonum. quod solo puro & sereno in¬
tellectu cerm potest. Postrema ẽ sep¬
tima ipsa sapientia. idz contemplatio
ueritatis. pacificans cotum hontinẽ.
& suscipiens similitu dinem d̾i: quȩ. ita

Expanded text:
est, ubi vehementer incumbitur ut sese est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ supra dicta sunt ad eos etiam ꝑti¬
nerent qui presentes audiebant: et hec
postea quȩ uidentur prȩsentib specialit̃
dici pertineant etiam ad iuos qui absen¬
tes uel post fucuri erant. Quaxpter iste
sententiarum numerus. diligenter con¬
siderandus est. Incipit enim beatitudo
ad humilitatem. Beati pauꝑes spũ: id ii
non inflati. Dum se diuinȩ auctoritati
subdit anima timens post hanc uitam.
ne pergat ad pęnas. etiamsi forte in hac
uita beata sibi esse uideatur: indeue¬
nit ad diuinarum scripturarum cog¬
nitionem ubi oportec se mitem p̾bere
piecati: ne id quod imperitis uidetur
absurdum uituꝑare audeat: & ꝑuica¬
cibus concertationib efficiatur indo¬
cilis. Inde iam incipit scire: quib no¬
dis seculi huius ꝑ carnalem consuetu¬
dinem ac peccata teneatur. Itaq hoc
tertio gradu in quo scientia ÷ lugetur
amissio summi boni: quia inheretur
extremis. In quarco autẽ gradu labor

Expanded text:
quae supra dicta sunt, ad eos etiam pertiquae supra dicta sunt, ad eos etiam pertinerent, qui praesentes audiebant; et haec postea quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor
Abbreviated transcription (Latin):
Hac pace intrinsecus constituta atq
firmata. quascumq ꝑsecutiones illȩ qͥ
foras missus ÷ forinsecus concitauerit.
auget gloriam quȩ scd̃m ãm ÷. non a¬
liquid in illo edificio labefactans: sed
deficientib machinis suis. innotescere
faciens quantã firmitas intus exstruie¬
ta sit. Id̾o sequitur. Beati qui ꝑsecutiones
patiuntur propter iusticiam: qm̃ ipso¬
rum ẽ regnum celoꝵ Sunt autem om̃s
istȩ octo sententiȩ. Iam enim cȩtera com¬
pellans: loquitur ad ilos qui aderant
dicens. ẜeati eritis: cum uos maledicent
& ꝓsequent᷑ uos. Suꝑiores autem senten¬
tias generalit digerebat. NIon enim
num celoꝵ. neq beati mites. qm̃ uos pos¬
sidebitis terram. s qm̃ ipsi possidebunt
derram: et ita cȩitra uiq ad octanam
sententiam. ubi ait. beati qui psecutio.¬
nem patiuntur propt̾ iusticiam. qm̃
ipsorum ⁊ regnum glorum. Inde iam
incip̃ loqͥ p̾senteᷤ ꝯpellan cum &e illa

Expanded text:
Hac pace intrinsecus constituta atque Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum eistae octo sententiae. Jam enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generaliter dirigebat: non enim num coelorum; neque: Beati mites, quoniam vos possidebitis terram, sed quoniam ipsi possidebunt terram; et ita caetera, usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa
Abbreviated transcription (Latin):
chil repugnat. Et ido fiuui dei pacisi¬
ci. qm̾ nichil resistit co. Et utique fi¬
lii: simiulitudinem pat̾s habere debẽt.
Pacifici aurem in semet ipsis sunt: qm̃
omnes animi sui motus componentes
ꝙ subicientes rationi. id÷ meuti & spi¬
ritui. carnalesq concupiscentias ha¬
benies edomitas: fiunt regnum dei.
In quo ita sunt ordinata omnia. ut id
quod⁊ in homine precipuum & excel¬
lens. hoc imꝑet cȩteris non reluctanti¬
b quȩ sunt nobis. bestiisq communia
atq id ipsum quod excellit in homine
id mens. & ratio. subiciatur potiori:
quod ẽ ipsa ueritas unigenitus filius
di. Neq enim imꝑare inferiorib po¬
test: nisi suꝑiori se ipse subiciat. Ec hec
ẽ par. quȩ datur in terra homimbus
bonȩ uoluntatis Hec uita consumma¬
ti perfectiq sapientis. De huiusmodi
regno pacatissimo & ordinatissimo.
missus÷ foras princeps huius sȩculi.
qui ꝑuersis morlinatisq deminatur.

Expanded text:
ihil repugnat; et ideo filii Dei pacifiihil repugnat; et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Consolabunt᷑ ergo spu scõ. qui maxime
proptẽa paraclytus nominatur. id est
consolator: ut temporalem a mutenres.
eterna lȩticia ꝑfruantur. Beati qui esu¬
riunt & sitiunt usticiam: qm̃ ipsi sa¬
turabunt᷑. Iam istos amatores. dicit
ueri & inconcussi bom. Illo gͦ cibo sa¬
tura binit᷑. de quo ipse dominus dicit
quisquis biberit ut idem dicit. fiet in
eo fons aquȩ salientis in uitam ȩternã.
Beati misericordes: qm̃ ipsorum mise¬
rebitur ds̃. Beatos ẽẽ dicit: qui subue¬
niunt miseris: qm̃ eis ita rependit᷑.
ut de miseria liberent᷑. Beati mim do
corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Quam
gͦ stuiti sunt. qui dm̃ istis exteriorib
ocuus quęrunt: cum corde uideat᷑.
sicut alibi scriptum est: ce in simpli¬
citate cordis querite illum. Hoc ẽ enĩ
mundum cor: quod ÷ simplex cor. Et
quer admodum lumen hoc uideri ñ
potest nisi oculis mundis: ita nec d̃s
uidetur nisi mundum sit ulud. quo ui

Expanded text:
consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut teaeterna laetitia perfruantur. Beati qui esuriunt, et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Hic amatores dicit, veri et inconcussi boni, illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus ait: Mquisquis biberit, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. 7. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Beatos esse dicit qui subveniunt misseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud quo vid
Abbreviated transcription (Latin):
hȩreditate possidebunt terram: Illam
credo terram: de qua in psalmo dicit᷑
Spes mea estu: portio mea in terra ui¬
uentium. Significat enim quandam
soliditatem & stabilitatem hereditatis
ꝑpetuȩ: ubi anina ꝑ bonum affectum
tanquam loco suo requiescit. sicut cor¬
pus in terra. & in de cibo suo alitur.
sicut corpus ex terra. Ipsa ÷ requies:
& uita scõrum. Mires aut̃s sunt qui
cedunt improbitatib & non resisturs
malo: sed uncunt in bono malum. Ryx¬
entur ergo immitteo: & dimicent pro ter¬
renis & temporalib rebus: beati autem
mites. qm̃ ipsi hȩreditate possidebunt
terram: de qua expelli non possunt. Bea¬
ti lugentes: qm̃ ipsi consolabunt᷑. Luct
⁊ tristicia de amissione carorum. Conu̾¬
si autem ad dm̃. ea quȩ in hoc mundo
cara amplectebant᷑. amiitunt. Non
enim gaudent his rebus quib ante gau¬
debant: & donec fiat in illis amor eter¬
norum. nonnulla mestitia sauciantur.

Expanded text:
haereditate possidebunt terram: illam haereditate possidebunt terram: illam credo terram, de qua in Psalmo dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur:
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝑuit os suum: & docebat eos dicens. Ista
circum loquutio qua scribitur. & aꝑiens
os suum: fortasse ipsa mora comniendat
aliquanto longiorem futurum esse ser¬
monem: nisi forte non uacet. quod nũc
eum dictum ÷ aꝑuisse os suum: quod
ipse in lege ueteri aꝑire soleret ora ꝓ¬
phetarum. Quid ergo dicit: Beati pau
legimus scriptum de appecitione rerum
temporalium. Omnia uanitas: & p̃sũp¬
& suꝑbiam significat. uulgo autem. ma¬
gnos sp̃c suꝑbi habere dicuntur. Et rec¬
te: quandoquidem sp̃c etiam uentꝰ uo¬
catur. unde scͥptum ÷ Ignis. grando. nix.
glaties. sp̃c procellarum. Quis uͦ nesciat.
suꝑbos. inflatos dici: tanquam uento
distentos: Unde est etiam ulud aposto
li. Scientia inflat: caritas uͦ edificat.
Quaꝓpt̾ recte hic intelliguntur paupe
unde omnino inciꝑe oportuit beatitu¬
dinem. Siquidem ꝑuentura ÷ ad summã
peccati suꝑbia scribitur. Suꝑbi autẽ ap¬
petunt & diligunt regna terrarum: be¬

Expanded text:
Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo dicit? Beati paupLegimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumpet superbiam significat. Vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur. Et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est: Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum , quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos; unde est etiam illud Apli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam peccati superbia inscribitur . Superbi ergo appetant et diligant regna terrarum: Be
Abbreviated transcription (Latin):
accesserunt ad eum discipuli eius. Et
i que¬
ritur quid significet mons
bene intelligitur significa¬
re maiora prȩcepta iusticie: quia mi¬
nora erant quȩ uideis data sunt. Unꝰ
onem tempoꝵ dedit minora p̃cepta
ri oporcebat: & ꝑfilium suum maio¬
ra populo. quem caritate iam libera¬
ri conuenerat. Cum autem minorami¬
norib maiora maiorib dantur: ab eo
dantur qui solus nouit congruentem
siuis temporib generi humano exhi¬
bere medicinam. ⁊ Iec mirum: qd
celorum. & minora data sunt prop¬
ter regnum terrenum: ab eodem uno
d̾o qui fecit cȩlum & terram. De hac
ergo iusticia quȩ maior ÷ ꝑ propham
dicit᷑. Iusticia tua sicut montes d̾i. Et
hoc bene significat: quod ab ino ma¬
gistro solo docendis tantis reb doce¬
tur in monte. Sedens autem docet.
quod ꝑtinet ad dignitatem magist᷑.
Et acced int ad eum discipuli: ut
audiendis uerbis illius hi eẽnt etiã¬
corpore uicimores. qui preceptis im¬
plendis etiam animo ꝓpinguabãt.

Expanded text:
t Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant quae Judaeis data sunt. Unusonem temporum, dedit minora praecepta ri oportebat; et per Filium suum, majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum, ab eodem uno Deo qui fecit coelum et terram. De hac ergo justitia quae major est, per prophetam dicitur, Justitia tua sicut montes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis corpore viciniores, qui praeceptis implendis etiam animo appropinquabant.
Abbreviated transcription (Latin):
brant᷑: ꝑ hanc alligatȩ pͥusquam fun¬
dantur exauidiuntur preces. Hȩc ẽ sacͥ¬
ficium do carum. hȩc legitimum dei
quo corruptio intrare non norat. Ph̾ac
centia omnis eliditur. diabolus subiu¬

Expanded text:
brantur. Per te allegatae, priusquam fundantur, acceptantur preces. Tu es sacrificium Deo carum: tu legitimum Dei te corruptio intrare non novit. Per centia omnis eliditur, diabolus subju
Abbreviated transcription (Latin):
imiuersis etatib hec parentum. coniu¬
gum. liberorumq sacra uira custodit.
Hȩc pudicitia in utroq seru conspicua.
in omni etate miranda: in qua uis con¬
ditione non dubia. soli sibi deuota. sem¬
ꝑ bene conscia. ꝓrsus nulli rei subiecta.
unum tantumm mẽcuens: ne sit aliud
blanditias carnis inimice. & quicquid
ingesserit mundus uoluptatis & mune¬
ris. totum respuit. prȩsumens totum se
habere si pura sit. neminem pret̾ d̃m
desiderat: nec ulli similit̾ se nisi d̾o desi¬
derabilem prestat: in suo statu om̃i loco
omni tempore manet: plus honestati
consulens quam utilitati. uultis scire
quantȩ felicitatis sit: Eam & qui ha¬
bet diligit: & qui non habet laudat.¬
Nam si ȩccłia id̾o xp̃i sponsa quia
pudica. ido coniugio thãlami cȩles¬
tis honorata: quia etiam post nuptias

Expanded text:
estat: haec parentum, conjugum, liberorumque sacra jura custodit: haec in utroque sexu conspicua, in omni aetate miranda, in quavis conditione non dubia, soli sibi devota, semper bene conscia, prorsus nulli rei subjecta, unum tantummodo metuens, ne sit amplius odit blanditias carnis inimicae: et quidquid ingesserit mundus voluptatis, aut muneris, totum respuit, praesumens totum se habere, si pura sit. Neminem foede desiderat: nec ulli similiter se desiderabilem praestat. In suo statu omni loco, omni tempore manet, plus honestati consulens, quam utilitati. Vultis scire, quantae felicitatis sit? Si te amet; qui habet, diligit: et qui non habet, dNam si Ecclesia ideo Christi sponsa est, quia pudica; ideo jugo thalami coelestis honorata, quia etiam post nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
or quisq eo munitior. Sic helisẽus pro¬
pheta exercitus angłorum presidio sibi
adesse monstrauit. Sic iħunauie ducẽ
miliciȩ cȩlestis agnouit. ꝑ ossunt igͥ
fructum in nobis custodire castitatis.
qui possunt etiam militare pro nob̾¬
Et quid plurib exequamur laude m
castitatis: sastitas etiam angelos fe¬
cit: qui eam seruauit angłs ẽ. qui
ꝑdidit diabolus. Quam preclarum¬
autem angłos ꝓpter intemꝑantiam
suam in seculum cecidisse de celo:
uirgines propt̾ castimoniam in ce¬
lum transisse de seculo. Beate uirgi¬
nes quas non illecebra solucitat. cor¬
porum: non colliuuio prȩcipitat uo¬
luptatum. Cybus parsimoniȩ. potͣ
abstinentiȩ. docet uitia nescire: qui
docet causas nescire uitiorum. Causa
peccandi: etiam iustos sepe decẽpit.
Hinc populus d̾i postquam sedit bi
tus filiarum ignorauic & pͣtulit. Hinc
inuersis uestigũs filii noe patͥ quond̾ã
pudenda gexerunt: quȩ procax uidit.¬
pudenda modestus erubuit. plus texit.

Expanded text:
or quisque, eo communitior. Sic Elisaeus propheta exercitus angelorum praesidia sibi adesse monstravit : sic Jesus Nave ducem militiae coelestis agnovit . Possunt igitur fructum in nobis custodire, qui possunt etiam militare pro nobEt quid pluribus exequar laudem castitatis? Castitas etiam Angelum fecit. Qui eam seruauit, Angelus est: qui perdidit, diabolus. Hinc autem angelos propter intemperantiam suam in saeculum cecidisse de coelo, virgines propter castimoniam in coelum transisse de saeculo? Beatae virgines, quas non illecebra sollicitat corporum, non colluvio praecipitat voluptatum! Cibus parcimoniae, potus abstinentiae docet vitia nescire, qui docet causas nescire vitiorum. Causa peccandi etiam justos saepe decepit. Hinc populus Dei postquam sedit mantus filiarum ignoravit, et pertulit . Hinc inversis vestigiis filii Noe patris quondam pudenda texerunt : quae procax vidit, modestus erubuit, pius texit,
Abbreviated transcription (Latin):
mundum dñs iħc matiem elẽgerit.
Salutem mundo doctũrus ꝑ uirginẽ
uenit: & mulieris lapsu partus uir¬
Uirgo est ȩccłesia: quam studuit apłs
uirginem castam assignare. xp̃o. Uirgo
est filia syon uirgo est ciuitas illa ie-¬

Expanded text:
minus Jesus matrem elegerit. Salutem mundo daturus per virginem venit, et mulieris lapsus partu virVirgo est Ecclesia , quam studuit Apostolus virginem castam assignare Christo: virgo est filia Sion ; virgo est civitas illa Hie
Abbreviated transcription (Latin):
ta gͥ pudicitia cum alludit in pueris: be¬
ata cum in adholescentib lapsus felicirer
timet : beata cum in iuuenib carnalia
extinguere laborat incendia. O quantũ¬
ẽ miranda pudicitia. quȩ aliter laudari
non uult. nisi ut custodiatur: solo bonȩ
conscientiȩ ornamento contemꝑta. Hȩc
in uirginibus fȩlix. in uduis fortis. inẽ¬
uigib fidelis. in sacerdotib pura. in mar¬
ꝙyribus głosa. in angłis clara. in om̃ib
carni sũbiacet: nun quam ulli sũbiacet

Expanded text:
ta, cum adludit in pueris: beatior, cum adolescentibus lapsus feliciter timet: beatissima, cum in juvenibus carnalia exstinguere laborat incendia. Sane te non vis, quam ut custodiaris, solo bonae conscientiae ornamento contenta! Tu in virginibus felix, in viduis fortis, in conjugiis fidelis, in sacerdotibus pura, in martyribus gloriosa, in Angelis clara, in omnibus carni, nunquam ulli subjaces