comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stram benignissime respice.
et hos cineres quos causa
p̃ferende huilitatis. atq
ꝓmerende uenie. capitibus
nr̃is imponi decreuimus.
benedicere pro tua pietate
digneris. ut qui nos tinerẽ
esse et ob prauitatis nrẽ
meritum. in puluerẽ reuer¬
suros cognoscimꝰ pccõr. oĩ¬
um ueniam. et p̃mia peni¬
tentibus repromissa mise¬
ricorditer consequi merea¬

Expanded text:
 benignissime respice: et hos cineres quos causa proferende humilitatis: atque promerende venie: capitibus nostris imponi decrevimus: bene + dicere pro tua pietate digneris: ut qui nos cinerem esse: et ob pravitatis nostre meritum in pulvere reversuros cognoscimus: peccatorum omnium veniam: et premia penitentibus repromissa misericorditer consequi merea
Abbreviated transcription (Latin):
ut pro nrĩs semper peccatis
nobis conpunctionem cordiᷤ
et luctũ. fluminaq multa
lacrimarũ largiaris. et sit ce¬
lestem in futuro consolationc̃¬
ne deus confitentib tibi fa
mulis tuis protua pietate
peccata relaxa. ut nõ plus eiᷤ
noceat coriscientie reatus ad
penam quã indulgentia
tuc pietatis ad uemã ꝓsit ꝑ

Expanded text:
ut pro nostris semper peccatis nobis compunctionem cordis et luctum fluminaque lacrymarum largiaris, quatenus coelestem in futuro consolationne Deus, confitenti tibi huic famulo tuo pro tua pietate peccata relaxa, ut non plus ei noceat conscientiae reatus ad poenam, quam indulgentia tuae pietatis ad veni
Abbreviated transcription (Latin):
qui cõtritorum nõ despicis
gemitũ. et merentiũ non sper
dimus implorantes. ut eas
clemẽter suscipias soloq boĩ¬
tatis tue intuitu tribuas. ut
quitqd contra cos dyabotice
atq huãnc moliũtur adu̾sita¬
tes. ad nichilũ redigas. et cõ
silio tuc pietatis allidas. nt
nuilis aduersitatib lesi. sed
erepti de oĩ tribulatione. ⁊ an

Expanded text:
qui contritorum non despicis gemitum, et moerentium non spernimus, implorantes ut nos clementer suscipias, et solo bonitatis tuae intuitu tribuas, ut quidquid contra nos diabolicae atque humanae moliuntur adversitates, ad nihilum silio pietatis tuae allidas, ut nullis adversitatibus laesi, sed erepti de omni tribulatione et an
Abbreviated transcription (Latin):
piti nr̃o habundantiã aque
et oculis nostris fontem la¬
trimarũ. ut peccati matulis
abluti. ultrices penarũ flã¬
mas. fletus ubertate mĩcamꝰ¬

Expanded text:
piti nostro abundantiam aquae et oculis nostris fontem lacrymarum, ut peccati macula abluti, ultrices poenarum flammas fletus ubertate vincam
Abbreviated transcription (Latin):
ec oblatio dnẽ quesumꝰ
nobis remissionẽ. oĩm
peciatorũ. et uere huĩlitatis
obtineat grãm. simulq a cor¬
dibus nrĩs concupiscentiam
carnis et oculoꝵ. atq ambitio¬
nẽ seculi auferat. quatinꝰ co¬
ram te sobrie. et iuste pieq ui¬
uẽtes. p̾ma ꝯseqͣmur eterna.
uiꝰ domine sa post com

Expanded text:
ec oblatio, Domine, quaesumus, nobis remissionem omnium peccatorum et verae humilitatis obtineat gratiam, simulque a cordibus nostris concupiscentiam carnis et oculorum, atque ambitionem saeculi auferas, quatenus coram te sobrie, juste pieque viventes, praemia consequamur aeterna. Per Dominum. Postcom
Abbreviated transcription (Latin):
minc q̃s famulis tuis rẽ¬
fũciantibus secularibus pom¬
pis gratie tue ianuas aperiri.
qui despecto dyabolo. confugiũt
sub titulo et iugo christi. iube ue¬
mentes ad te sereno uultu susci¬
pere. ne de cis inimicus ualeat
triũphare. tribue eis brachium
infangabile auxilii tui. mẽtes
eor fidei lorica circunda. ut feba
muro uallati. mundũ se gaude¬

Expanded text:
mus, famulis tuis renunciantibus saecularibus pompis, gratiae tuae januas aperire, qui, despecto diabolo, confugiunt sub titulo Christi. Jube venientes ad te sereno vultu suscipere, ne de eis inimicus valeat triumphare. Tribue eis brachium infatigabile auxilii tui; mentes eorum fidei lorica circumda, ut, felici muro vallati, mundum se gaude
Abbreviated transcription (Latin):
cus regnorum oium. et
chistiani maxime ꝓtector
constitutione sunt prĩcipes. an¬
o sꝑ munere sit potentes. Pact.
uscipe domine p̃ces et ho¬
suias eclesie tue. prosalute¬
supplicãtis. et in ꝓtectione fi¬
deliũ populorũ. antiqua bra¬
chriitu operare miratula. ut
superatis patis inimitis secu¬
ra tibi seruiat christiana lib̾tas

Expanded text:
us regnorum omnium et christiani maxime protector constitucione est princeps, tuo semper munere / sit potens. Secreta: Suscipe, domine, preces et hostias ecclesie tue pro salutesupplicantis, et in protectione fidelium populorum antiqua brachii tui operare miracula, ut superatis pacis inimicis secura tibi serviat christiana libertas
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinas recepimꝰ. scu eti¬
am hus. qui nobrs familiari¬
tate atq consanguinitate rm¬
cti sunt misericordiam tuom
ubiq pretende. ut ab oniubus
impagnationibus defcrisi.
tua opitulatione saluentur
et animas famulorũ famu¬
larumq tuarũ. omniũ iude¬
licet fidelium catholicoꝵ or¬
thodoxorum. quorũ ꝯmemo¬
rationem agimꝰ et quorum
corpora in hoc cymiterio. uel
ĩ cunctis cymiteriis christia¬

Expanded text:
eleemosynas recepimus, seu etiam his qui nobis familiaritate et consanguinitate juncti sunt, misericordiam tuam ubique protende, ut ab omni impugnatione defensi tua opitulatione salventur. Et animas famulorum famularumque tuarum omnium videlicet fidelium catholicorum orthodoxorum, quorum commemorationem agimus, et quorum corpora in hoc monasterio et in cunctis coemeteriis fi
Abbreviated transcription (Latin):
amen dico uobis. non moy¬
ses dedit nob̾ panẽ de celo. E
pr̃ meꝰ dat nobis panẽ de ce¬
lo uerũ. Paiis enim dei est
qui descendit de celo. et dat
uitam mundo. Dixerũt ergo
adeum. Dnẽ semper da no¬
bis panem hunc Dixit au¬
tem eis iħs. Ego sum paniᷤ
uite. Qui uenit ad me non
esuriet. et qui credit ĩ me

Expanded text:
dico vobis non Moses dedit vobis panem de caelo sed Pater meus dat vobis panem de caelo verum panis enim Dei est qui descendit de caelo et dat vitam mundo dixerunt ergo ad eum Domine semper da nobis panem hunc dixit autem eis Iesus ego sum panis vitae qui veniet ad me non esuriet et qui credit in me
Abbreviated transcription (Latin):
dixit aĩa mea. ꝓpterea expec¬
tabo eum. Bonus est dñs spe¬
rantibus ĩ eum aĩe querẽti
illum. Bonũ est p̾stolari cũ
silentio salutare dnuĩ qr non¬

Expanded text:
dixit anima mea: propterea exspectabo eum. Bonus est Dominus sperantibus in eum, animae quaerenti illum. Bonum est praestolari cum silentio salutare Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥtq̃d in domibus uel in
locis fideliũ hec unda respse¬
rit. sareat immũdicia. libere¬
tur a noxa. non illic uesideat
spiritus pestilẽs. non aura
corrumpens. difcedãt omnes
ĩsidie latentis inim. et si q̃d
est quod aut incolumitati eo¬
rum iuidet aut quieti. asper¬
sione huiꝰ aque effugiat. ut
salubritas. per ĩuocationem
tui noĩs expetita. ab oĩbus sit
impugnatioĩb defensa. per

Expanded text:
domibus vel in locis fidelium haec unda resperserit careat immunditia, liberetur a noxa. Non illic resideat spiritus pestilens, non aura corrumpens; discedant omnes insidiae latentis inimici; et si quid est quod aut incolumitati habitantium invidet, aut quieti, aspersione hujus aquae effugiat, ut salubritas per invocationem tui nominis expetita, ab omnibus sit impugnationibus defensa. Per
Abbreviated transcription (Latin):
surrexcrũt in me uiri miqui
absq miscd̾ia. q̃sierũt me ĩterfi¬
cere. et nõ peꝑcerũt in faciẽ mcã
spuere. et lanceis suis uolnaue¬
runt me et concussa sũt oĩa os¬

Expanded text:
surrexerunt in me viri iniqui absque misericordia; quaesierunt me interficere, et non pepercerunt in faciem meam spuere. Et lanceis suis vulneraverunt me; et concussa sunt omnia os
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudine. Et cõuertatur
uir a uia suamala. et ab in¬
quitate que est in manib e¬
orum. Quis scit si cõuertat̃
et ignoscat deꝰ et reuertat᷑
a furore ire sue. et non peri¬
bimus: Et iudit. deus opera
eorũ quia ꝯuersi sũt de ma
sua mala Et misertꝰ est po¬

Expanded text:
fortitudine, et convertatur vir a via sua mala, et ab iniquitate, quae est in manibus eorum. Quis scit si convertatur et ignoscat Deus: et revertatur a furore irae suae, et non peribimus? Et vidit Deus opera eorum, quia conversi sunt de via sua mala: et misertus est
Abbreviated transcription (Latin):
stis ad me. Tũc resporidebunt
ei iusti dicentes. Dñe: quando te
iudimꝰ esurientẽ et pauimus. si¬
tientem et dedimus tibi potum:
Quando autẽ te uidimus hospi¬
tem et collegimus te: Aut nudũ
et cooperuimus te:Aut qñ te
uidimꝰ infirmũ aut in carcere.
et uenimus adte: Et respon¬
dens rex dicet eis. Amen dico
bobis qͣmdiu fecistis uni de hiys
fratribus meis minimis mi

Expanded text:
stis ad me. tunc respondebunt ei iusti dicentes: domine, quando te uidimus esurientem et pauimus, sitientem et dedimus tibi potum ? quando autem te uidimus hospitem et collegimus te, aut nudum et cooperuimus? aut quando te uidimus infirmum aut in carcere, et uenimus ad te? et respondens rex dicet illis: amen dico uobis, quamdiu fecistis uni de his fratribus meis
Abbreviated transcription (Latin):
non dedistis m̃ manducare.¬
Sitiui. et non dedistiᷤᷤ michi po¬
tum. Hospes eram: et non col¬
legistis me. Nudus. et non ope¬
riustis me. Infirmus et ĩ carce
re. et non uisitastis me. Tunc
respondebũt ei et ipsi dicẽtes
Dnẽ quando te uidimꝰ esuriẽ¬
tem aut sitientẽ. aut hospitem.
aut nudũ. aut infirmũ. uel in¬

Expanded text:
stis mihi manducare.Sitivi, et non dedistis mihi potum. Hospes eram, et non collegistis me. Nudus, et non operuistis me. Infirmus et in carcere eram, et non visitastis me. Tunc respondebunt ei et ipsi, dicentes: 210 Domine, quando te vidimus esurientem, aut sitientem, aut hospitem, aut nudum, aut infirmum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sit uisitabo oues meas et li¬
terabo cas de omĩbꝰ locis ĩ q̃b
disperse fuerãt in die nubis
et saliginus. Et educam eas de
populis. et congregabo eas de
terxis. Et educam eas ĩ terzã
suã. et pascã eas in moritibus
israel. in riuis. et ĩ tũctis sedi¬
bus terre. In pascius uberrim¬
is pascã eas. et in mõtibꝰ exel¬
sis isracl. erunt pascue earũ.
Ibi requiescent in herbis uirẽ¬
tibus. et in pascuis piguib
pascentur super montes isrł
Ego pascam oues meas. et ego
eas accubare faciam dicit dñs

Expanded text:
es meas, et liberabo eas de omnibus locis, in quibus dispersae fuerant in die nubis et caliginis. Et educam eas de populis, et congregabo eas de terris, et inducam eas in terram suam: Et pascam eas in montibus Israel, in rivis, et in cunctis sedibus terrae. In pascuis uberrimis pascam eas, et in montibus excelsis Israel erunt pascua earum: Ibi requiescent in herbis virentibus, et in pascuis pinguibus pascentur super montes Israel. Ego pascam oves meas, et ego eas accubare faciam, dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
bum dnĩ omnis iuda qui
Ur̃as ⁊ studia uestra: et habi¬
tabonobiscum ĩ loco isto.
Slolite confidere in uerbis
mendacii dicẽtes. templum
diũ. templũ dnĩ templum

Expanded text:
rbum domini, omnis Iuda, quiuestras et studia uestra, et habitabo uobiscum in loco isto. nolite confidere in uerbis mendacii, dicentes: templum domini, templum
Abbreviated transcription (Latin):
diuicias considerauit psalmista:
cum diceret. Adiutoi ms tͣ psallã
qr tu d̾s susceptor ms̃ es: ds̾ ms̃.
misccłia mea. Ecce ꝑpendeus in
quib laborib humana sit uita
constituta: dm̃ appellauit aduito¬
forem. & quia a tribulatione pre¬
senti in requiem ȩternã nos susci¬
pit: appellat etiam susceptorem.
S consicderans qđ mala nr̃a aspi¬
cit & portat: culpas nr̃as tolerat.
& tamen nos ꝑ penitentiã ad pre¬
mĩa reseruat: noluit dm̃ miseri¬
cordem dicere: sed hunc ipsam
miscdĩam uocauit dicens. Ueus
m̃s miscdĩa mea. Reuocemus gͦ
ante oculos mala quȩ fecimus:
pensemus ex quanta di benigni¬
tate toleramur. Consideremus
quȩ sunt pietatis eius uiscera:
ut non solum culpas indulgeat:
sed cȩleste regnum penitentib
etiam post culpas ꝓmittat : atq
ex om̃ib medullis cordis dicamꝰ
singuli: dicamus om̃s. Ds m̃s

Expanded text:
divitias consideravit Psalmista, divitias consideravit Psalmista, cum diceret: Adjutor meus, tibi psallam, quia tu Deus suscia mea . Ecce perpendens in quibus laboribus humana sit vita constituta, Deum appellavit adjutorem; et quia a tribulatione praesenti in requiem aeternam nos suscipit, appellat etiam susceptorem. Sed considerans quod mala nostra aspicit et portat, culpas nostras tolerat, et tamen nos per poenitentiam ad praemia reservat, noluit Deum misericordem dicere, sed hunc ipsam misericordiam vocavit, dicens: Deus meus misericordia mea . Revocemus ergo ante oculos mala quae fecimus, pensemus ex quanta Dei benignitate toleramur, consideremus quae sunt pietatis ejus viscera, ut non solum culpas indulgeat, sed coeleste regnum poenitentibus etiam post culpas promittat. Atque ex omnibus medullis cordis dicamus singuli, dicamus omens: Deus meus
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat. Mex autem seruiturum
se deo & eẽ monachũ deuouit:
atq a temꝑe illo nunc usq febrib
premitur : dolorib fatigatur.
Morti quidem subtractus. ẽ: s ad¬
huc uitȩ plenius restitutꝰ non est.
Quia enim longis & diuturnis in¬
iquitatib pͣssus est. longo languo¬
re fatigatur: & durũ cor ignis
purgationis durior concremat.
quia diuina dispensatione agit᷑.
ut ꝓlixiora uicia egritudo ꝓlixior
exurat. Qs illum umquã serua¬
ri ad conu̾sionem crederet: quis
tantam dĩ miscdĩam considerare
sufficiat: E cce iuuenis pͣuus dra-¬
conem uidit in morte. eui seruiuit
in uita: nec uidit ut uitam fun.¬
ditus ꝑderet: sed ut cui seruierat
sciret. sciendo resisteret: ipsũq
resistendo suꝑaret: & eum a quo
pꝰ ñ uidens tenebatur: uidit postea
ne teneretur. Quȩ gͦ lingua narra¬
re iuiscera diuine miscdĩȩ sufficit:
Qui sꝑc tantȩ pietatis diuicias ñ
obstupescat. Has diuinȩ pietatis

Expanded text:
acceperat. Mox autem serviturum acceperat. Mox autem serviturum se Deo, et esse monachum devovit, atque a tempore illo nuncusque febribus premitur, doloribus fatigatur. Morti quidem subtractus est, sed adhuc plenius vitae restitutus non est. Quia enim longis et diuturnis iniquitatibus pressus est, longo languore fatigatur, et durum cor ignis purgationis durior concremat, quia divina dispensatione agitur ut prolixiora vitia aegritudo prolixior exurat. Quis illum unquam servari ad conversionem crederet? Quis tantam Dei misericordiam considerare sufficiat? Ecce juvenis pravus draconem vidit in morte cui servivit in vita, nec vidit ut vitam funditus perderet, sed ut cui servierat sciret, sciendo resisteret, ipsumque resistendo superaret, et eum a quo prius non videns tenebatur vidit postea ne teneretur. Quae ergo lingua narrare viscera divinae misericordiae sufficiat? Quis spiritus tantae pietatis divitias non obstupescat? Has divinae pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
tea lingua remanserat. Fratres ad¬
erant: eiusq exitum inqͣntum deo
lirgiente poterant. oratione tueban¬
tur. At ille subito draconẽ ad deuo¬
Ecce draconi ad deuorandũ datus
sum: sed ꝓpter urãm p̃sentiam de-¬
uorare me non potest. Quid mͥ
moras facitis: Date locum: ut ei
deuorare me liceat. Cumq hc̃ frẽs
ut signũ sͥ cruciᷤᷤ ĩpͥmeret. admonẽ¬
rent: respondebat uirtute qua po¬
terat dicens. Uolo me signare sed
non possum: quia a dracorie p̃mor.
Spumȩ oris eius. faciem meam li¬
niunt. Guttur meitm: eiꝰ ore suffo¬
catur. Eece ab eo mea brachia com¬
primunt᷑: qͥa iam & caput meum
insuo ore absorbuit. Cumq hoc
ille pauens. tremens & moriens di¬
ceret: cȩꝑunt trẽs uehementius
orationib insistere. & oppressum
draconis p̃sentia suis p̃cib adiu¬
uare: cũ repente lib̾atus. magnis
cȩpit uocib clamare dicens. Deo
grãs. ecce discessit: ecce exiit: ante
orationes ur̃as fugit draco quime

Expanded text:
tori lingua remanserat. Fratres adtori lingua remanserat. Fratres aderant, ejusque exitum, in quantum Deo largiente poterant, oratione juvabant. At ille subito draconem veEcce draconi ad devorandum datus sum; propter vestram praesentiam devorare non potest. Quid mihi moras facitis? date locum ut ei devorare me liceat. Cumque hunc fratres ut signum sibi crucis imprimeret admonerent, respondebat virtute qua poterat, dicens: Volo me signare, sed non possum, quia a dracone premor. Spumae oris ejus faciem meam liniunt, guttur meum ejus ore suffocatur. Ecce ab eo brachia mea comprimuntur, qui jam et caput meum in suo ore absorbuit. Cumque hoc ille pallens et tremens et moriens diceret, coeperunt fratres vehementius orationibus insistere, et oppressum draconis praesentia suis precibus adjuvare. Tunc repente liberatus, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Deo gratias; ecce discessit, ecce exiit, ante orationes vestras fugit draco qui me
Abbreviated transcription (Latin):
de conspicitis: om̃ipotentis dĩ mi¬
sedĩãm amplius ametis. Presenti
nem uenit: deuote susceptus est:
ad monasterium fr̃ suus. corpore
non corde secutus est. Nam ualde
conu̾sionis uitam & habitum de¬
testãs. in monasti̾o ut hospes ha¬
bitabat: & monachoꝵ uitam mori¬
b fugiens. recedere a monasterii ha¬
bitatione non poterat: quia uel
quid ageret uł unde uiueret ñ
habebat. Erat eius pͤuitas cunc¬
tis onerosa: seo hunc omnes
equanimiter ꝓ ftĩs eius amore dole¬
sabant. Nam suꝑb & lubrieus. si
qua post hoc sclm̃ sequeretur uita
naciebat. Irridebat u. siquis iui
hare p̃dicare uoluisset. Itaq eum
uabitu scłari uiuebat in monastĩo.
acrbis leuis. nutib instabilis: m̃te
tumidus. ueste cõpositus: actione
asuipatus. Mense autem iulio nu¬
ꝑ elapso: huius quã nostis pestilen¬
tt clade ꝑcussus ẽ. Qui ad extremũ
ueniens urgeri cepit ut animam
it aderet: & ultima iã corꝑiꝰ parte

Expanded text:
esse conspicitis, omnipotentis Dei miesse conspicitis, omnipotentis Dei misericordiam amplius ametis. Praesenti nem venit, devote susceptus est, ad monasterium frater suus corpore, non corde secutus est. Nam valde conversionis vitam et habitum detestans, in monasterio ut hospes habitabat, et, monachorum vitam moribus fugiens, recedere a monasterii habitatione non poterat, quia vel quid ageret vel unde viveret non habebat. Erat ejus pravitas cunctis onerosa, sed hunc omnes aequanimiter pro fratris ejus amore tolerabant. Nam, superbus et lubricus, si qua post hoc saeculum sequeretur vita nesciebat, irridebat vero si quis illi hanc praedicare voluisset. Itaque cum habitu saeculari vivebat in monasterio, verbis levitimidus, veste incompositus, actione dissipatus: mense autem Julio nuper elapso, hujus quam nostis pestilentiae clade percussus est. Qui ad extremum veniens urgeri coepit ut animam redderet, et ultima jam corporis parte
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑat: qui se hic in suꝑbiȩ cornibas
ti. toto desiderio terrena querunt.¬
frẽs km̃i cernitis. sed eos nec imita¬
rinec desꝑare debetis. Qͥd enim
sit hodie. aspicimus: sed quid
t̾ras futurum sit unicuiq nescimꝰ.
Plerũq: qͥ pꝰt noᷤ uenire cer̃nit᷑.
ꝑ agilitatẽ nos boni oꝑis antecedit.
& uix eum cras sequimur. quẽ ho¬
die p̃ire uidebamug. Certe cum
stephanus ꝓfide moreretur: sau¬
dauit. quĩ ad iapidandũ omnes¬
ercertos readidit: & tamen eunõ
ipsum in scã ecclĩa laborib ante¬
cessit: quem ꝑsequendo martyrẽ
fecit. Uuo gͦ sunt: quȩ sollicite pen¬
sare debemus. Quia enim multi
uocati sed pauci electi sunt: pͥmu
est ut de se quisq minime p̃sumat.
quia & si iam ad fidem uocatus est.
utrum ꝑhenni regno dignus sit
nescit. Sedm̃ uero est: ut unꝰqͥsq
prerimũ quẽ fortasse iacẽre iui¬
ciis conspicit. desꝑare non audeat:
fero: ut si uos peccatores eẽ er cor

Expanded text:
separat, qui se hic in superbiae cornibus separat, qui se hic in superbiae cornibus ti toto desiderio terram quaerunt. 6. Etes charissimi, cernitis, sed eos nec imitari. nec desperare debetis. Quid enim sit hodie aspicimus, sed quid cras futurus sit unusquisque nescimus. Plerumque et qui post nos venire cernitur per agilitatem nos boni operis antecedit, et vix eum cras sequimur quem hodie praeire videbamur. Certe cum Stephanus pro fide moreretur, Saudavit, qui ad lapidandum omnexertos reddidit, et tamen eumdem ipsum in sancta Ecclesia laboribus antecessit quem persequendo martyrem fecit. Duo ergo sunt quae sollicite pensare debemus. Quia enim multi vocati, sed pauci electi sunt, primum est ut de se quisque minime praesumat, quia etsi jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit nescit. Secundum vero est ut unusquisque proximum, quem fortasse jacere in vitiis conspicit, desperare non audeat, fero, ut si vos peccatores ex corde
Abbreviated transcription (Latin):
quis sciat qua pauei st̃ qui in illo
electoꝵ dĩ grege numerent᷑: E cce
uox omniũ xꝑm clamat: sed uita
omniũ non clamat. Pleriq deum
uocib sequuntur: morib fugiunt.
Hinc & enĩ paulus dicit. Qui con¬
fitentur se nosse dm̃: factis autẽ
negant. Hinc iacob ait. Fides sine
dñs dicit. Annuntiaui &. locutus sũ:
multiplicati sunt suꝑ numerum:
Nocante enim dño suꝑ numerum
multiplicantur fideles: quia non¬
nũquã etiam hi ad fidem ueniunt.
qui ad electoꝵ numerũ ñ ꝑtingunt.
hic enim fidelib ꝑ confessionem
admirti sunt: s ꝓpter uitam repbã.
illic numerari in sorte fidelium ñ
merentur. Hoc ouile sc̃e ȩcdiȩ hedos
cum agnis recipit: sed at testante
euangłio cũ iudex uenerit. bonos a
malis separat: sicut pastor segregat
oues ab edis. Neq & enim possũt
qui hic carnis suȩ uoluptatib ser¬
uiunt: iuic in ouiũ grege numera¬
ri. Illic eos a sorte humiliũ iudex

Expanded text:
quis scit quam pauci sunt, qui in illo quis scit quam pauci sunt, qui in illo electorum Dei grege numerentur. Ecce vox omnium Christum clamat, sed vita omnium non clamat. Plerique Dominum vocibus sequuntur, moribus fugiunt. Hinc enim Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Jacobus ait: Fides sine Dominus dicit: Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Vocante enim Domino, super numerum multiplicantur fideles, quia nonnunquam etiam hi ad fidem veniunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic enim fidelibus per confessionem admisti sunt, sed propter vitam reprobam illic numerari in sorte fidelium non merentur. Hoc ovile sanctae Ecclesiae haedos cum agnis recipit; sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex
Abbreviated transcription (Latin):
lias dicit. Uolo & huic clare nouis¬
simo: sicut & tibi. Et quia ipsa reg¬
ni ꝑceptiõ eiꝰest bonitas uoluntatis:
recte subiungit. Aut non licet mͥ
qdđ uolo facere: Stulta enĩ questio
c̃ hominis contra benignitatẽ dei
daret qd deberet. Unde apte sub¬
ditur. An oculus tuus nequam ẽ.
quia ego bonus sum: Nemo autẽ
se de opere. nemo de temꝑe extouat.
cum hac expleta sententia subseqͣn:¬
ter ueritas clamet. Sic erunt nouis¬
simi pͥmi: & pͥmi nouissimi. Ecce
enim & si iam scimus quȩ uł qͣnta
bona egimus: adhuc suꝑnus iudex
qua subtilitate hȩc eraminet ignora¬
mus. & quidem gaudendũ cuiq
sũmoꝑe est: in regno dĩ eẽ uel ultimũ.
S post hec terribile est ualde quod
sequit᷑. multi autẽ sunt uocati. pau
ei uͦ electi: quia ad fidem plures ue¬
niu̾nt: & ad cȩleste regnum pauei
ꝑducunt᷑. Ecce enim ad hodiernã
festiuitatem quamulti conu̾enimꝰ
ecelĩȩ parietes implemus: sed tam̃

Expanded text:
lias dicit: Volo et huic novislias dicit: Volo et huic novissimo dare sicut et tibi. Et quia ipsa regni perceptio ejus est bonitas voluntatis, recte subjungit: Aut non licet mihi quod volo facere? Stulta enim quaestio est hominis contra benignitatem Dei.eberet. Unde apte subditur: An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum? Nemo autem se de opere, nemo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Ecce enim etsi jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex qua subtilitate haec examinet ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse vel ultimum. 5. Sed post haec terribile est valde quod sequitur: Multi enim sunt vocati, paci vero electi. Quia ad fidem plures veniunt, et ad coeleste regnum pauci perducuntur. Ecce enim ad sanctorum festivitates quam multi convenimus, et Ecclesiam pariter replemus; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
regnum uocantur. Cȩloꝵ & enim
regnũ nullus murmurans acci¬
pit: millus qui accipit murmu¬
rate potest. S quia antiqui paties
usq ad aduentũ dñi qualibet uii¬
daustia hominib int̾positione suȩ
mortis aꝑiret : eoꝵ hocipsum mur¬
murasse est. quod & recte ꝓꝑcipien¬
do regno uirerant: & tamen diu
ꝑcipiendo regno dilati sunt.
Quos enim post ꝑactam iustic iam.
inferni loca qu̾auis tranquilla susce¬
punt: eis ꝓfecto & laborasse fuit in
uinea & murmurasse. Q si gͦ post
murmurationẽ denarium acceꝑunt:
qui ptꝰ longa inferni temꝑa ad gau¬
dia regni ꝑuenerunt. Nos autem
qui ad undecimã horam uenimus.
post laborem non murmuramus.
ꝙ denarium accipimꝰ : qr ptꝰ media¬
toris aduentum in hoc mundo ue¬
nientes. ad regnum duciur. mox
ut de corpore eximus: & illud sine
mora ꝑcipimus. qd̾ antiqui patres
cũ magna ꝑcipere dilatione meru¬
erunt. Unde & hisdem paterfami¬

Expanded text:
regnum vocantur? Coelorum etenim regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed 1513 quia antiqui patres usque ad adventum Domini, quantumlibet jusclaustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurasse est quod et recte pro percipiendo regno vixerunt, et tamen diu ad percipiendum regnum dilati sunt. Quos enim post peractam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in vinea, et murmurasse. Quasi ergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempore ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus, quia post Mediatoris adventum, in hoc mundo venientes, ad regnum ducimur mox ut de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui patres cum magna percipere dilatione meruerunt. Unde et idem paterfami
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdurit. Quanti patres ante legem
qͣnti sub lege fuerunt : & tam̃ hii
qui in dni aduentu uocati sunt:
ad celoꝵ regnum sine aliqua tar¬
ditatefuenerunt. Fundem gͦ deni¬
rium acceꝑunt. qui laborauerunt
ad undecimã. quẽ expectauerunt
toto desiderio qui laborauerunt as
prim̃a: qr equalem uitȩ eternȩ re¬
tributionẽ sortiti sunt. cũ his qui
a mundi initio uocati fuerant. hi
qui in mundi fine ad dnm uene¬
runt. Unde & hii qui in labore p̃¬
cesserant: murmurantes dicunt.
Hii nouissimi una hora fecerunt:
& pares eos nobis fecisti. qui potta¬
uimus pondus diei &ȩstus : Pon¬
dus enim diei & ęstus portauert̃.
hii quos a mundi initio quandiu
hic contigit uiuere: necesse fuit
etiam longiora carnis temptam̃ta
tolerare. Unicu̾iq eñi pondus di¬
ei & ȩstus ferre est: ꝑ longĩoris uthe
temꝑa carnis suȩ calore fatigari.
S queri potest cur murmuras¬
se dicti sunt : qui salt̾im sero ad

Expanded text:
perduxit. Quanti patres ante legem, perduxit. Quanti patres ante legem, quanti sub lege fuerunt, et tamen hi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium accipiunt qui laboraverunt ad undecimam quem exspectaverunt toto desiderio qui laboraverunt ad primam, quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatib pascitur. recte ociosus
redarguitur: quia fructũ diuini
oꝑis non sectatur. Qui uͦ & usq ad
ȩtatem ultimam dõ uiuere neglex̃:
quasi usq ad undecimã ociosus
stetit. Unde recte usq ad undeci¬
mam torpentib dicitur. Qͥd hic
statis tota die ociosi: acsi aꝑte
dicatur. & si deo uiuere inpue¬
ricia et ruuentutẽ noluistis. sal¬
tim in ultima etate resipiscite:
ꝙ ad uitȩ miaeu̾ia laboraturi mul¬
tum non estis. uł sero uen̾ite. Et
tales gͦ paterfamilias uocat. et
plerumq ante remunerantur:
qr priꝰ ad regnũ de corpore ereunt:
qua hi qui iam a puericia uocati
eẽ uidebantur. An non ad unde¬
cimam uenit latro: Qui & si non
habuit ꝑ ętatem: habuit tamen
sero ꝑ pęnam. Qui dn in cruce
confe̾ssus est: & pęne cũ uoce sen¬
tentiȩ sp̃m ęralauit uitȩ. A nouis¬
simo autem reddere denariũ pat¬
familias cȩpit: quia ad parachysi
requiem prius latronẽ qũa petri

Expanded text:
voluptatibus pascitur, recte otiosus voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexerit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit. Unde recte usque ad undecimam torpentibus dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse videbantur. An non ad undecimam horam venit latro, qui etsi non habuit per aetatem, habuit tamen sero per poenam, qui Deum in cruce confessus est, et pene cum voce sententiae spiritum exhalavit vitae? A novissimo autem reddere denarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
figitur: dum in ea plenitudo roboris
solidatur. Nona autem senectus in¬
telligitur: inqua sol uelut ab alto are
descendit: qͥa ea ȩtas a calore iuuen¬
tutis deficit. Undecima uͦ hora est:
ea ȩtas quȩ decrepita uel ueterana
dr̃. Unde ⁊ greci ualdᷤ senĩoreꝰ ñ gerontas
sed p̾sbiteros appellant: ut plusꝙͣ
senes eẽ insinuent. quos ꝓuectiores
uocant. Quia gͦ ad uitam bonã
alius in puericia. alius in adole¬
scentia. aliuᷤ in iuuentute. alius in
senectute. alius in decrepita ȩtate
ꝑducitur: quasi diuersis horis
oꝑarii ad uineam uocantur. Mores
quid agat: & consideret si inłi ui
nea laborat. Qui enim in hac uita¬
ea quȩ sua sunt quęrit: ad huc ad
dñicam uineam ñ uenit. Illi nãq
dño laborant. qui ñ sua sed lucra do¬
minica cogitant: qui zelo caritatis.
studio pietatis inseruiunt: anima¬
b lucrandis inu̾igilant: ꝑducere
alios secum ad uitam festinant.
Nam qui sibi uiuit. qui carnis suȩ

Expanded text:
figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae ddicitur, unde Graeci ualde seniores non gerontas, sed presbyteros appesenes esse insinuent quos provectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocantur. Mores quid agat, et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vitaea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae
Abbreviated transcription (Latin):
ociosi: Qleñi transacto tam longo
mundi tempore ꝓ uita sua labora¬
re neglexerant: quasi totadie oci¬
osi stabant. Pensate frẽs : quid in¬
quisiti respondeant. Bicunt enĩ.
Quia nemo nos concluxit. Hullus
quiipe ad eos patͥarcha: nullus
ꝓpheta uenerat. & quid ẽ dicere ad
laborẽ nemo nos condurit: nisi
uite nobis uias nemo p̃dieauit:
Quid gͦ nos a bono oꝑe cessantes
in excusatione nr̃a dicturi sumꝰ :
qui pene a matͥs utero ad fidem
uenimus. qui u̾ba uitȩ ab ipsis
cunabulis audiuimus : qui ab
uberib sc̃e eccłiȩ potum suꝑne
p̃dicationis sũpsimus cum lacte
carnis: Possumus uͦ & easdem di¬
uersitates horarum. etiam ad unum¬
quẽq hominem ꝑ etatum momenta
distinguere. Maue quippe: intellec¬
tus nostri pueritia est. Nora autẽ
tercia. adolescentia intelligi potest:
quia quasi iam sol in altũ ꝓficit:
dũi calor ȩtatis crescit. Sexta uͦ. iu¬
uentus est: quia uelut in centro sol

Expanded text:
otiosi? Qui enim, transacto tam longo otiosi? Qui enim, transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate, fratres, quid inquisiti respondeant: Dicunt enim: Quia nemo nos conduxit. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere: Ad laborem nos nemo conduxit, nisi, vitae nobis vias nullus praedicavit? Quid ergo nos, a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab uberibus sanctae Ecclesiae potum supernae praedicationis sumpsimus cum lacte carnis? 2. Possumus vero et easdem diversitates horarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol
Abbreviated transcription (Latin):
mundi fuit. ab adam usq ad noe.
hora uͦ tercia: a noe. usq acd abrahũ
Serta quoq: ab abraham usq ad
moysen. Nona autem: a moyse usꝙ
ad aduentum dñi. Undecima uero.
ab aduentu dñi. usq ad sinẽ mun¬
di: inqua p̃dicatores scĩ apłi missi
sunt: qui mercedem plenam et
arde uenientes acceꝑunt. Ad eru¬
aiendam gͦ dñs plebem suã. qua¬
si ad excolendam uineã suã nullo
temꝑe destitit oꝑarios mittere:
quia & priꝰ ꝑ patres. & postmodũ
ꝑ legis doctores et ꝓphetas. ad ex
mores excoluit. quasi ꝑ operarios
in uineȩ cultura laborauit: ꝗͣuis
in quolibet modulo uł msura qͥsqͥs
cũ fide recta bonȩ actionis extitit᷑
huius uineȩ oꝑariũs fuit. Oꝑator
antiquiis ile & hebraicus ppłs de¬
signatur: qui in electis suis ab ipso
mundi erordio. dũ recta fide dm̃
studuit colere: quasi non destitit
in uinee eult᷑a laborare Ad unde¬
cimam uͦ gentiles uocantur: quibꝰ
& dicitur. uid hĩc stat̾is totadie

Expanded text:
fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam et tarde venientes acceperunt. Ad erudiendam ergo Dominus plebem suam, quasi ad excolendam vineam suam, nullo tempore destitit operarios mittere, quia et prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophetas, ad extmores excoluit, quasi per operarios in vineae cultura laboravit. Quamvis, in quolibet modulo vel mensura, quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit hujus vineae operarius fuit. Operator antiquus ille Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recta fide Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die
Abbreviated transcription (Latin):
mentem. Et quã multi sunt hodie
qui iudeoꝵ duriciam detestantur.
qr p̃dicationem dñi audire nolu¬
erunt: & tamen quales ulos argu¬
unt fuisse ad fidem: tales ipsi st̃
ad oꝑationem. P̃cepta dĩ audiunt:
miracula cognoscunt: sed conu̾ti
a suis pͣuitatib renuunt Ecce uo¬
cał & redire nolumus: ecce susti¬
net & eius patientiam dissimula¬
mus. Dum gͦ tempus est fr̃es unꝰ
tranquillũ despicit. uatũ postmo¬

Expanded text:
mentem. Et quam multi sunt hodie mentem. Et quam multi sunt hodie qui Judaeorum duritiam detestantur, quia praedicationem Domini audire noluerunt, et tamen quales illos arguunt fuisse ad fidem, tales ipsi sunt ad operationem. Praecepta Domini audiunt, miracula cognoscunt, sed converti a suis pravitatibus renuunt. Ecce vocat, et redire nolumus. Ecce sustinet, et ejus patientiam dissimulamus. Dum ergo tempus est, fratres, tranquillum despicit, iratum postmo
Abbreviated transcription (Latin):
respondendo suꝑare. S contra hoc
suꝑbia dicit in corde. Turpe est ut
accepta in uiria taceas. Qs qͥs con¬
spicit qͥa ꝯtumeliã accipiᷤᷤ itaces: ñ
putat quia patientiam exĩbes: sed
crimina cognoseis. Sed unde uox
ista in corde nr̃o cõntra patientiã
nascitur. nisi quia in imis cogita¬
tionem fiximus: & dum in terra
głam querimꝰ. placere ei qui nos
de celo conspieit non euramus:
accepta autem contumelia: me¬
ditemur in oꝑe uocem dĩ. Ego ñ
quero głam meam: est qui que¬
rat & iudicet. Hoc autẽ qđ de
dño sriptũ ẽ abscondit se: intelli¬
gi & aliter potest. Multa quippe
uideis p̃dicauerat: sed p̃dicatio¬
nis eius uerba deridebant. Dete¬
riores quoq ex p̃dicatione factist̾.:
qui usq ad iaciendos iapides ꝑue¬
nerunt. Q quid abscondendo se
dñs significat: nisi qđ eis ipsa ue¬
ritas absconditur. qui eius uerba se¬
qui contẽpnunt: Eam quippe quã
ñ inuenit humilem: ueritas fugit.

Expanded text:
respondendo superare. 5. Sed contra hoc respondendo superare. 5. Sed contra hoc superbia dicit in corde: Turpe est ut, accepta injuria, taceas. Quisquis conspicit quia contumeliam accipis et taces, non putat quia patientiam exhibes, sed crimina agnoscis. Sed unde vox ista in corde nostro contra patientiam nascitur, nisi quia in imis cogitationem fiximus. et dum in terra gloriam quaerimus, placere ei qui nos de coelo conspicit non curamus? Accepta ergo contumelia, meditemur in opere vocem Dei: Ego non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Hoc autem quod de Domino scriptum est, Abscondit se, intelligi et aliter potest. Multa quippe Judaeis praedicaverat, sed praedicationis ejus verba deridebant. Deteriores quoque ex praedicatione facti sunt, qui usque ad jaciendos lapides pervenerunt. Et quid abscondendo se Dominus significat, nisi quod eis ipsa veritas absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt? Eam quippe quam non invenit humilem veritas fugit
Abbreviated transcription (Latin):
eos obrueret. S quia pati uenerał.:
exercere iudicium nolebat. Certe
sub ipso passionis tempore. & qͣnͥ¬
tum poterat ostendit: & tamen hoc
ad quod uenerat ꝑtulit. Nam cum
ꝑsecutorib suis se querentib di¬
ceret ego sum: sola hac uoce. eoꝵ
suꝑbiam ꝑculit: & om̃s in terrã
strauit. Qͥ gͦ hoc in loco potuit
manus lapidantium ñ se abscon¬
dendo euadere: cur abscondit se.
nisi qđ homo inter homines factꝰ.
redemptor nr̃ alia nobis uerbo lo¬
quitur. alia exemplo: Quid au¬
tem nobis hoc eremplo loquitur:
nisi ut etiam cũ resistere possumꝰ.
iram suꝑbientiũ humiliter decli¬
nemus: Unde & ꝑ paulũ dicitur.
Date locũ irȩ. Quanta humilita¬
te iram ꝓximi fugere debeat ppendat
homo: si furores irascentiũ abscon¬
dendo se declinauit ds. Nemo gͦ
se contra acceptas contumelias eri¬
gat: nemo conuitiis conuitiũ red¬
dat. Initatione & eñt dĩ gloriosius
est iniuriam tacendo fugere: quã

Expanded text:
s obrueret. Sed quia pati venerat, s obrueret. Sed quia pati venerat, exercere judicium nolebat. Certe sub ipso passionis tempore et quantum poterat ostendit, et tamen hoc ad quod venerat pertulit. Nam cum persecutoribus suis se quaerentibus diceret: Ego sum , sola hac voce eorum superbiam perculit, et omnes in terram stravit. Qui ergo et hoc in loco potuit manus lapidantium non se abscondendo evadere, cur abscondit se, nisi quod homo inter homines factus Redemptor noster, alia nobis verbo loquitur, alia exemplo? Quid autem nobis hoc exemplo loquitur, nisi ut, etiam cum resistere possumus, iram superbientium humiliter declinemus? Unde et per Paulum dicitur: Date locum irae . Quanta humilitate iram proximi fugere debeat, perpendat homo, si furores irascentium abscondendo se declinavit Deus. Nemo ergo se contra acceptas contumelias erigat, nemo conviciis convicium reddat. Imitatione etenim Dei, gloriosius est injuriam tacendo fugere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
temporis est: sum. p̃sentis. & qͥa
p̃teritum & futurũ tempꝰ diuinitas
non habet. secl semꝑ ẽẽ habet: ñ
ait ante abraham ego fui. sed ante
abraham ego sum. Unde ꝙ ad mo-¬
ysen dr̃. Ego sum. qui sũ. & diess
filiis isrł. Qui est. misit me ad uos.
Ante gͦ & post abraham habuit. qͥ
ꝙ accedere potuit ꝑ exhibitionem
p̾sentiȩ: & recedere ꝑ cursum uitȩ.
Ueritas uͦ semꝑ eẽ habet: quia ei
quicꝗͣ nec pͥort tempore incipitur:
nec subsequenti terminatur. Sed su¬
stinere ista ȩt̃nitatis uerba mentes
infidelium ñ ualentes. ad lapides
currunt. & quem intelligere ñ pote¬
rant. obruere querebant. Quid
autem contra finorem lapidantiũ
dñs fec̾it ostenditur: cũ ꝓtinus
sub infertur. Ih̾e autẽ abscondit
se: & exiuit de templo. Mirum
nauerit: qui si diuinitatis suȩ po¬
tentiam exercere uoluisset. tacito
nutu mentis suȩ in suis eos ictib
ligaret: aut in pęna subite mortis¬

Expanded text:
temporis est, Sum praesentis. Et quia temporis est, Sum praesentis. Et quia praeteritum et futurum tempus Divinitas non habet, sed semper esse habet, non ait: Ante Abraham ego fui, sed Ante Abraham ego sum. Unde et ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum. Et, Dices aliis Israel: Qui est misit me ad vos . Ante ergo et poet accedere potuit per exhibitionem praesentiae, et recedere per cursum vitae. Veritas vero semper esse habet, quia ei quidquam nec priori tempore incipitur, 1509 nec subsequenti terminatur. Sed sustinere ista aternitatis verba mentes infidelium non valentes, ad lapides currunt, et quem intelligere non poterant, obruere quaerebant 4. Quid autem contra furorem lapidantium Dominus fecerit ostenditur cum protinus subinfertur: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. Mirum naverit, qui si divinitatis suae potentiam exercere voluisset, tacito nutu mentis in suis eos ictibus ligaret, aut in poena subitae morti
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi ueritati eundem abraham
& ꝓplĩas quasi uenerantes p̃feruit.
S apta nobis ratione ostenditur.
quia qui dm̃ nesciunt. dei quoq
famulos falso uenerantur. & no
tandũ quod uidit eos dñs aꝑta s
impugnatione resisterȩ: & tamen
eis se terata ñ desinit uoce p̃dicare
dicens. Ab raham pat̾ ur̃ exultauit
ut uideret diem meum: & uidit
& gauisus est. Tunc qui ppe abra
ia sũmȩ t̾nitatis tres angelos hospi¬
cio recepit. Quib ꝓfecto suscepti.
sic trib quasi uni locutus ẽ: quia
& si in ꝑsonis ẽ numerus tͥnitatis:
ẽ in natura unitas diuinitatis.
Sed carnales mentes audientium.
oculos a carne ñ subleuant: diuĩeo
solam carnis etatem pensant dicen¬
tes. Quinquaginta annos nondum
habes: & abraham uidisti : Quosbe¬
nignere demptor nr̃ a carius suȩ iu¬
tuitu submouet: & ad diuinitatis
contẽplationem trahit dicens. am̃
am̃ dico uobis : antequã ab raham
fieret ego sum. Ante enim p̃teriti

Expanded text:
et ipsi Veritati eumdem Abraham et ipsi Veritati eumdem Abraham et prophetas quasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3. Et notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non desinit voce praedicare, dicens: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem ra summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit; quibus profecto susceptis, sic tribus quasi uni locutus est, quia etsi in personis numerus Trinitatis est, in natura unitas divinitatis est. Sed carnales mentes audientium oculos a carne non sublevant, dum in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne Redemptor noster a carnis suae intuitu submovet, et ad divinitatis contemplationem trahit, dicens: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Ante enim praeteriti
Abbreviated transcription (Latin):
tas contumelias patris iudicio reser¬
uat: ut nobis ꝓfecto insinuet. qͣn¬
tum nos eẽ patientes debemus: dũ
se adhuc ulcisci ñ uult & ipse qui
iudicat. Cum uͦ maloꝵ ꝑuersitas
ñ debet: sed etiam augeri. Quod
suo dñs exemplo nos ammionet.⁊
qui ptꝰquam habere demonium
dictus est: p̃dicationis suȩ benefi¬
cia largius impendit dicens. Amen
am̃ dico uobis: siquis sermonem
meum seruauerit. mortẽ ñ guitab̾
in ȩternũ. S sicut bonis necesse est¬
ut meliores etiam ꝑ contumelias
eristant: ita semꝑ reꝑbi de bene¬
ficio peiores fiunt. Nam accepta p̃¬
dicatione iterum dicunt: nẽ cogno¬
uimus quia demonium habes.
Quia enim ȩternȩ morti in heseratł¬
s eandem mortẽ eui inheserant
non uidebant: dum solam mortem
carnis aspicerent. in ueritatis sermo¬
ne caligabant dicentes. Abraham
mortuus est & ꝓphete: & tu dicis.
siquis sermonẽ meũ seruauerit.
mortẽ ñ gustabit in eternũ: Uñ

Expanded text:
tas contumelias Patris judicio resertas contumelias Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet quantum nos esse patientes debemus, dum se adhuc ulcisci non vult et ipse qui judicat. Cum vero malorum perversitas  non debet, sed etiam augeri. Quod suo Dominus exemplo nos admonet, qui postquam habere daemonium dictus est praedicationis suae beneficia largius impendit, dicens: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Sut meliores etiam per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt, nam accepta praedicatione iterum dicunt: Nunc cognovimus, quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, eamdem mortem cui inhaeserant, non videbant; dum solam mortis carnem aspicerent, in veritatis sermone caligabant, dicentes: Abraham mortuus est, et Prophetae: et tu dicis, Si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aetern
Abbreviated transcription (Latin):
piens ads̃ non irascitur: ñ contume¬
liosa uerba respondet. Qui si eisdẽ
ista dicentib respondere uoluisset.
demonium uos habetis. uerũ ꝓfec¬
to chixiss&: quia nͥ impleti demo¬
qui non possent. Sed accepta miu¬
ria. etiam qđ uerum erat dicere ue¬
ritas noluit: ne non dixisse ueritatẽ.
sed ꝓuocatus contumeliam reddi¬
disse uideretur. Exqua re quid no¬
bis innuitur. nisi ut eo tempore
quo a ꝓrimis ex falsitate contume¬
tias accipimus. eoꝵ etiã uera mala
taceamus: ne ministerium iuste
hominib dehonestatur: in semet¬
ipso dñs nobis patientiȩ p̾buit exẽ¬
plum qui ait. Sed honorifico patrẽ
meũ: & uos in honorastis me. Sed
quid nobis ad ista faciendum sit:
adhuc exemplo nos ãmonet cũ
subiungit. Ego autem ñ quero
glãm meam: est qͥ querat & iudi¬
cet. Scimus certe qđ scriptũ ẽ. quia
pater omne iudicium dedit filio:
& tamen ecce isdem filius iniurias
accipiens glãm suam ũ querit. illa¬

Expanded text:
piens Dominus non irascitur, non contumepiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus respondere voluisset: Daemonium vos habetis, verum profecto diceret, quia nisi impleti essqui non possent. Sed accepta injuria etiam quod verum erat dicere Veritas noluit, ne non dixisse veritatem, sed provocatus contumeliam reddidisse videretur. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exemplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Scimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius injurias accipiens gloriam suam non quaerit. Illa