comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem eusdum caxat ĩ ꝑtem
dimidiam minuunt. anqr
is quartam ꝑtem tocius ħr¬
ditatis ant. impluis ht̃ tic̃o.
nichil exlegatis que alrort¬
licta sunt. retiñe lc̃et piacu¬
it ut quartam ꝑtem suepar¬
tis saluam bãt i posse retin¬
ero ⁊ enim in singlis hrelibꝰ
rõ legis faicidie ipoenda ẽ.

Expanded text:
mtaxat in partem dimidiam minuunt, an, quia is quartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret: placuit, ut quartam partem suae partis salvam habeat, posse retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
opr¶ ⁊ On alios
amunib ⁊ honorib
uacationẽbr̃e qmqui mã¬
cipatum suo noĩe uectigal
afisco conducũt certum est
Qreos qui abhis quedã ex̃¬
cenda accipiunt. nilł p̾nile¬
giis ẽẽ mumitos aut dubin
is est. de libtinis.R̾.

Expanded text:
o. Non alios a muneribus et honoribus vacationem habere, quam qui mancipatum suo nomine vectigal a fisco conducunt, certum est. quare eos, qui ab his quaedam exercenda accipiunt, nullis privilegiis esse munitos haud dubii is est. DE LIBERTINIS.
Abbreviated transcription (Latin):
in columnũ libor lega nibus¬
tus obdefensionẽ publicam
tiones collegasnt̾ accepat
mea cã ẽ. utrestitin oĩo opor
e si honorarus ad nocator̃
erat ea qñtitas destinata resti¬
¶estĩnõ inuiria postuiatis eũ
tionis arguere potestis.
ap̃ nos pfunctos constitutũ ẽ
biennu uacatoem munum
quid̃ ꝓximo obsequiũ reu
publige indentur exibuisse.

Expanded text:
incolumium liberorum legationibustus ob defensionem publicam tiones collega vester acceperat, in ea causa est, ut restitui omnino oporte si honorariis advocatorum erat ea quantitas destinata, restiestis, non iniuria postulatis. Eum tionis arguere potestis. apud nos perfunctos constitutum est biennii vacationem munerum qui de proximo obsequium rei publicae videntur exhibuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
pisse detegitur iudex ap̃ q̃m
constit̾ithis conquerẽtib
qui nudant᷑ ꝓqualitateb
ꝑsonarum mulctãdi remo¬
ruencli proscribendi hãt pot̾a¬
tem. Sin̾oc̾arũ taliũ cognit¬
uto mediam oneris eius ꝑtẽ
legittĩo dum taxat cognit̾o
petebat᷑uidex cogat᷑ in terrei
residuã u̾o officumneꝑ erso
oꝵ que contĩg̾int casib unt¬
ato more hita quone si qui
calculus modiationis dicat̃
tempestate maris depisse sb̾
tue sedis anlitõe nequaqͣm
feratu acceptos hie dispen¬

Expanded text:
pisse detegitur, iudex, apud quem constiterit, his conquerentibus qui nudantur pro qualitatibus personarum multandi removendi proscribendi habeat potestatem. Si vero causarum talium cognituto mediam oneris eius partelegitimo dumtaxat tempore cognitio petebatur, iudex cogatur inferre, residuam vero officium eius exsom, quae contigerint casibus usitato more habita quaestione, si qui calculus modiationis dicatur tempestate maris deperisse, sub tuae sedis auditione nequaquam feratur acceptus, sed haec dispen
Abbreviated transcription (Latin):
 itunumum solers q̃itor ĩnẽl¬
atur. eirca magr̃os nauium
quib ẽ scĩa plemor ĩmoret᷑
ꝗsi fatali sorte defsunt in a¬
uos ĩ qui sito tñferat᷑. sane si
uniu̾sos molentia tempesta¬
tis obruerit ne u̾itas lateat
alib̾is nautarũ sũ magror
intͣmdicia cõstitutis super
coꝵ querat᷑ interitu nancł

Expanded text:
itum numerum sollers quaesitor inveniat Circa magistros navium, quibus est scientia plenior, immoretur: qui si fatali sorte defuerint, in alios inquisitio transferatur. Sane si universos violentia tempestatis obruerit, ne veritas lateat, a liberis nautarum sive magistrorum intra iudicia constitutis super eorum quaeratur interitu,
Abbreviated transcription (Latin):
agium sustiruisse seaffirmꝰ
net ac ꝓbet apd̾ eum testib.
euentum relatoꝙ ad sblimis¬
ssimã referatur p̃ fecturã.ita
ut intͣanni spacuunitate
reuelata competẽs dispo pro¬
cedat. Q si ꝑnegugencia pre¬
funitum anni spacium fort¬
asse claudatin supuacuasdͦ¬

Expanded text:
agium sustinuisse adfirmat, net ac probet apud eum testibus eventum, relatioque ad sublimissimam referatur praefecturam, ita ut intra anni spatium veritate revelata competens dispositio procedat. Quod si per neglegentiam praefinitum anni spatium fortasse claudatur, supervacuas
Abbreviated transcription (Latin):
sfima ciitatesiuem pronin¬
cus sint scientib. qr si p̃t̾ hoc
auqua egĩnt cadent omĩno
hus queuocantur stacionibꝰ
et quiab eis dirigitiadĩiũ¬
gendum documentum ⁊ int̾
de cetero hoc optinebit offm̃q̃
at concessum eu iueuo ẜmul
ta. et iustiet cautio res⁊ non
ꝓp̃suam requiem et delicias.
auenas corrumpant uitas
Esiũo indlignus fortesit po¬
testatem stationib suscipere.
eo constituatur inch̃ enimd
dampnificando exhoc stacio¬
et nõ ip̃e atabrilionecatente
lucris exm̃ uementib. s illi
solo quitalia ppetͣuit et dedi¬
gnatusẽ sim complẽopa
dis. et non fingant tabellio¬
nes octõnes ꝑ egrituclinem
forte descendentes aut occupa¬
cõnes hiͣ licebit enim ei si qd̃
tales fuint euocarecos ꝗ con¬
tͣħunt et ꝑ secãm comple ꝓ¬

Expanded text:
sima civitate sive in provinciis sint; scientibus quia, si praeter haec aliquid egerint, cadent omni modo his quae vocantur stationibus, et qui ab eis dirigitur ad iniungendum documentum et intede cetero hoc obtinebit officiumat concessum ei, ilta et iusti et cautiores, et non propter suam requiem et delicias alienas corrumpant vitas. Si vero indignus forte sit potestatem stationis suscipere eo constituatur; nihil omnino damnificando ex hoc statioet non ipse tabellio, neque cadente lucris exinde venientibus, sed illo solo qui talia perpetravit et dedignatus est suum complere opus dis. Et non fingant tabelliones occasiones, per aegritudinem forte descendentes aut occupationes huiusmodi. Licebit enim eis, si quid tale fuerit, evocare eos qui contrahunt et per se causam comple
Abbreviated transcription (Latin):
atabellione et tabulario sub¬
scripcionem eis. et testiumi
ostendẽs p̃senciam dem̃ dn
quedam dubitacio sr̃eum fi¬
eret mulre chicente no et̃ a se
delegata que quarta loquebã
qui littem audiebat quereb¬
at atabellione cognoscente
negocii ueritatem demq ta¬
bellionẽ deduxitat ille littã
recognoscens clixit comple¬
cionem tabellionis nõ tamẽ
nosse aliquid hoꝵ que secuta
sũt nec enim sibi abinitioi
penitus delegatũ l ꝯmisiss
cuidam suoꝵ ħ facere. n post¬
eauenisse ad completione
s rursum alu hoc cõmisisse
et hic quid̃ quiaffuit cõple¬
ciomuenit nicħ̾ nec ip̃e licẽ
miçiodelegatũ ẽ. inuentus est
uñ uͥ pteste̾s iudexnaliss a¬
noscere cãm purepiełm paci¬
ebaturamdiq negocu cadẽcli
noticia ⁊ illd̃ quidem competẽ¬

Expanded text:
tabellione et a tabulario subscriptionem habens eius et testium ostendens praesentiam. Deinde dum quaedam dubitatio super eo fieret, muliere dicente non esse a se delegata quae charta loquebatur, qui litem audiebat, quaerebat a tabellione cognoscere negotii veritatem, denique tabellionem deduxit. At ille litteras recognoscere dixit completionis tabellionis, non tamen nosse aliquid horum quae secuta sunt; nec enim sibi ab initio penitus delegatum, sed commisisse cuidam suorum hoc facere, neque postea venisse ad completionem, sed rursus alii hoc commisisse. Et is quidem, qui affuit completioni, venit, nihil nec ipse dicens initio delegatum est inventus est: unde, nisi per testes iudex valuisset agnoscere causam, pure periculum patiebatur undique negotii cadendi notitia. Et illud quidem compete
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmeatus nomine dimise¬
rit indẽpnee om̃s inhacpa¬
rte atq illesos recdlidit s ⁊̃
adiciendo ut sb̾gestoꝵ test¬
ificatione tã .x. exdenotissĩs
p̾ncipis p̾mates coꝵuidei¬

Expanded text:
commeatus nomine dimiserit, indemnes in hac parte atque illaesos reddiderit. Hoc etiam adiciendo, ut sub gestorum testificatione tam decem ex devotissimis principiis, primates eorum vi
Abbreviated transcription (Latin):
sustumerit exꝓpriis facul¬
catib militi souiturũ sci¬
entib his qui p̾fate dispõ¬
nis obsuanciamsũ indiff¬
erenda ult sigillatim defin¬
itum tp̃ris spaciũ erogatio¬
nem ssumqual alia pte fu¬
erĩt eg̾ssis nõ solum sesem
⁊ insuꝑ erogatonẽ quoq fo¬
nliritudinẽ ab offõ tuece¬
isitudĩs. si imꝑatoriamol¬
ata fint dispõ ad alios tñs

Expanded text:
erit, ex propriis facultatibus militi soluturum. Scientibus his, qui praefatae dispositionis observantiam sive in differenda ultra sigillatim definitum temporis spatium erogatione sive in qualibet alia parte fuerint egressi, non solum sese met insuper erogationum quoque sollicitudinem ab officio tuae celsitudinis, si imperatoria violata fuerit dispo
Abbreviated transcription (Latin):
netudins łc̾te ad sc̃iam il¬
lustrissie magistie ferre cã¬
unt pot̾atis ut enisd̃ appit¬
iomis piculo tale flagiciũ
pͥncipales mĩme posinta¬
ures latẽquatinꝰ ex oĩꝑte
eod delicto reuelato quiazi
salubrimas nr̃e pietatis or¬
dinatõnes ansus fuit mio¬

Expanded text:
uetudinis vel certe ad scientiam illustrissimae magisteriae referre curaverit potestatis, ut eiusdem apparitionis periculo tale flagitium principales minime possit aures latere, quatenus ex omni parte eodem delicto revelato, quicumque saluberrimas nostrae pietatis ordinationes ausus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
clispõnẽ iubemꝰ eos quib
ex offc̃o cue sb̃limitatis in¬
ilitarium m̃itoꝵ seucuiꝰlib
p̃statõis ꝯmittitur erogato
quis miles accepto ꝑsua
mañ solatio ip̃e ⁊aciuario
uestatim sũ post unũ duo ͦ¬
ne seu amplius annos rest¬
itutũ fu̾it debicum minꝰ
quid̃ uno tremisse protp̃r
amplis ant̃qm uñ cremis¬
sem nlłs actuarius ꝓ quo
tp̃r seu annoꝵ spacio pacis¬
cipenitus ꝑmittitu. neci
Si qua tñ int̾ actuarummr⁊
milicẽ suꝑ pactione sen ne¬
gocia t̾one cp̃re erogationiꝰ
emsit dubitatio ibemus

Expanded text:
dispositionem iubemus eos, quibus ex officio tuae sublimitatis militarium meritorum seu cuiuslibet praestationis committitur erogatio, unusquisque miles accepto per suam manum solacio ipse cum actuario ve statim sive post unum duosve seu amplius annos restitutum fuerit debitum, minus quidem uno tremisse, pro temAmplius autem quam unum tremissem nullus actuarius pro quoquo tempore seu annorum spatio pacisci penitus permittatur, nec Si qua tamen inter actuarium et militem super pactione seu negotiatione tempore erogationis emerserit dubit
Abbreviated transcription (Latin):
quos tmmodo datis ⁊meat¬
ib diitti sacͣ⁊stitutone
continet itaq ap̃deuotissi¬
ma pͥncipia sequestrentur
tempe erogationis pitatia
o licencia .xxx.uiris ampliꝰ

Expanded text:
quos tantummodo datis commeatibus dimitti sacra constitutio continet, apud devotissima principia sequestrentur,tempore erogationis pittaciao licentia triginta viris amplius
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt aꝓꝓbare eo q fc̃o stat¬
immolator impatoriedis¬
põnis supplicuis percella t᷑.
uari dec̃nimꝰ ut erogatori
om̃s pecumas que mortu¬
is miuitib us ad liem mor¬
tis coꝵ debite fuerant ẜmi
datam iamdiualem lispõ
dubitet mĩstnͣdas.

Expanded text:
si sunt approbare, eoque facto statutis violator imperatoriae dispositionis suppliciis percellatur. ervari decernimus, ut erogator omnes pecunias, quae mortuis militibus usque ad diem mortis eorum debitae fuerant, secundum datam iam divalem dispositionedubitet ministrandas.
Abbreviated transcription (Latin):
tus deponat sb̃ sua p̃sñciai
rem sic̃ supius dispõitum
fuisse sb̃ secutã ⁊ sb̃ optuti¬
b sius unũq̃qr militẽsol¬
atrum siuim manu suaab
erogtitorib dextera suscepi¬
clarissimo tribimo .⁊deno¬
tissĩs p̾ncipus irrita tregm̃¬
ses mittenda exquo ꝓ fc̃usf¬
uerit nũandas. ad ur̃amre¬
ferat pietatẽ hocundel am̃
oĩa curando. ut protempei
erogator postꝙͣ̃date fumit

Expanded text:
a rem sicut superius dispositum est fuisse subsecutam, et sub obtutibus suis unumquemque militem solacium suum manu sua ab erogatoris dextera suscepiclarissimo tribuno vel devotissimis principiis intra tres menses mittenda, ex quo profectus fuerit, numerandos ad nostram referat pietatem. Hoc videlicet ante omnia curando, ut pro tempore erogator, postquam datae fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
n furiosus. nechis cuitõi
ĩterdictũ ẽ. n huquos leg¬
es uibent imꝓbos. ł intestã¬
biles eẽ. possunt innumo
testium admib̾i. ¶ Scũali¬
batur posteano finis appa¬
rut.tam diuus adriams
catonio u̾oqm postea diu̾
seuer ⁊ antominꝰ rescrips¬
unt sb̃uenire seersua libã¬
utate testamento. ut sicha¬
beatur atq sint opportet
fcm ẽet Cum eet eetẽpe quꝰ
test̾i signaretur oim con¬
sen su hic testis licoꝵ loco
fuerat. nec quisqͣm ẽẽtei
ternecno is quim potate¬

Expanded text:
e furiosus nec cui bonis interdictum est, nec is quem leges iubent improbum intestabilemque esse, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum alibatur, postea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Catonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testamentum signaretur omnium consensu hic testis liberorum loco fuerit, nec quisquam esset qui ei Pater nec non is qui in pot
Abbreviated transcription (Latin):
ill sua sum ẽ in iegis necc̃i¬
tatem tñffe̾ntes adimitat¬
ionem pͥstina famine ẽp̃to¬
risñuto nechrdi qui ĩmag¬
mem uetustissimi familie
emptoris optinet. nec auiꝰ
psonis que eiut dictũ ẽ cõ¬
uicte sunt licenciam ꝯcedi¬
mus sibi quodãmodo testi
atarus aut̃ et fidiemissar¬
iis. qr nõ iuris successores st̃
et aliis ꝑsonis eis cõm̃ctis
cestimoniũ deneganimuͨ
ĩmio inquadam nr̃a cõstit

Expanded text:
is necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imaginem vetustissimi familiae emptoris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est, coniunctae sunt, licentiam concedimus sibi quodammodo testimatariis autem et fideicommissariis, quia non iuris successores sunt, et aliis personis eis coniunctis testimonium non denegamus, immo in quadam nostra constit
Abbreviated transcription (Latin):
mnum cestatoris. łtestium
nom̃ hrdis expͥmatur ⁊ oĩ¬
a scłm illis consticutonis
tenorem procedant ¶Possu¬
nt aut̃ cestes om̃s uno an¬
ulo signare cestm̃. Ordenĩ¬

Expanded text:
manum testatoris vel testium nomen heredis exprimatur et omnia secundum illius constitutionis tenorem procedant. Possunt autem testes omnes et uno anulo signare testamen
Abbreviated transcription (Latin):
torum in usu fuisse. quoꝵ
alto in pace ⁊ mocio utebã¬
tin. quocalatis cõmitus. ꝓ¬
o exituri ẽẽnt. qd procintũ
uocabatur. ¶Accessit dem̃ t̾ci

Expanded text:
torum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiis aum exituri essent, quod procinctum dicebatur. accessit dei
Abbreviated transcription (Latin):
coris est ISr si filiꝰ fam̃ dec
castrensi peculio p̾missio¬
nem faciat cestam̃ tũ nec
pr̾ eiꝰ recte testis ad hibet᷑
nec is quimpot̾a te eiꝰdem
pr̃is est reprobatum ẽ .n.
in earedomesticũ cestimo¬
pot̾ate sunt testes ad hibĩ
possunt. qr totum s̃ nego¬
cumi qd̾ agitur testam̃ti
ordmancdi gr̃a creditur ho¬
chie int̾ hr̃ dem ⁊ testatorẽ a
gil enim totum ius tale
quimpotate fuerant testa¬
m̃itans testimonus repelt¬
ebant hrdiaut ⁊ is qui cõ¬
nincti ei ꝑ pot̾atem fuerãt
concedebant testimonia ĩ
cestamentis priftarclcẽt
biiqui io ꝑmittebãt. hocie
minime abutidere cos su¬
adebant: tñnos camd̃ obsu

Expanded text:
oris est. sed si filiusfamilias de castrensi peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is qui in potestate eiusdem patris est: reprobatum est enim in ea re domesticum testimostate sunt, testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorem agi. licet enim id olim ius taledunati fuerant testamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: t
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o pes ⁊ ubram fiebat licet
duicius pmansit. attũ par¬
tim ex hoc musu eedesut. S
p̾licta qud nomĩa cestam¬
corũ adius cuule referebat᷑
postea uo execlicto p̃toris.ã¬
tia forma facientoꝵ testam¬
coꝵ introducta est. iuren.
honorario milla emancipa¬
cõ desidabatur. s septem te¬
stium signa sufficiebãt cũ
iure ciuili signa testium ñ
erant neceria. s cum paui¬
atim tam exusu hominũꝙͣ
constitutõm emendatoib
cepi ĩ unam cõsonãciami
ciuile ⁊ p̾torieum iugicon̾¬

Expanded text:
cet diutius permansit, attamen partim et hoc in usu esse desiit. Sed praedicta quidem nomina testamentorum ad ius civile referebantur. postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex constitutionum emendationibus coepit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, con
Abbreviated transcription (Latin):
minimabiles cãs que hũa¬
ins necc̃itatib ĩminent.
¶S hec quid detestĩs que mn
scriptis conficumtu. ¶ Siꝗᷤᷤ
autẽ nouint sñ scriptis ord¬
mare iure cuuu testm̃. septẽ
cestib ad hibitis ⁊ sua uolũ¬
tate coram eis nũcupata: si¬
at hoc ꝑfectissimũ testam̃t
uire cimili firmumꝙ cõsti¬
tutu.¬

Expanded text:
numerabiles causas, quae humanis necessitatibus imminent. Sed haec quidem de testamentis quae in scriptis conficiuntur. si quis autem voluerit sine scriptis ordinare iure civili testamentum, septem testibus adhibitis et sua voluntate coram eis nuncupata, sciat hoc perfectissimum testamentum iure civili firmunque constitutu
Abbreviated transcription (Latin):
morem ⁊ latini ex lege iuna
udinem babiit. latinor nero
nom̃. nõ freqñtabatur. I dõq
nr̃a pietas omĩa augẽ. ⁊ inm¬
eliorem statum reduc̃e desid¬
erans: duab constitutiom¬
statum reduxit. qr ⁊ aprimiꝰ
simplex lib̾tas competebat.
id est eadem qm hẽbat manu
sit qui manumittitm. lzin
anumissor ingenuussit et
decliticios quid̃ ꝑconstituti¬
mulgauim internras deci¬
siones. ꝑ quas sugg̾ente no¬
bis tribimmano uiro excelso qͥ¬
store.antiquiuiris alt̾catõ¬
nem placanimꝰ. latinoᷤ aut̃
iumiano ⁊ om̃em que circai
eos fuã̾t obẜnantiam alias
stitutone ꝑ eiusdem questori
suggestionem correxim q̃ ĩ¬
ter impiales radiat scĩones.
⁊ omnes lipertos. nullo nec
etatis manumissi. nec dm̃
manumissoris. necmanu¬
missionis modo discrimĩe
uitate romana donanmꝰ
multis aditis moĩs ꝑ quo s
possit lib̾tas ẜuiscum cunit¬
atesomana que sola ĩp̃sẽ¬

Expanded text:
orem et Latini ex lege Iuniaudinem abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, in duabus constitutionstatum reduxit, quia et a primis simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumsit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutipromulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine vitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola in prae
Abbreviated transcription (Latin):
atus cripertitus aña fuerati
Nam qui manumitebant᷑
modo maiorem tiustam lib̾¬
tatem consequebantur. ⁊ fie¬
bant ciies romani modom¬

Expanded text:
atus tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo
Abbreviated transcription (Latin):
ci qui inuentre est lib̾am in¬
atremuł medio tempe hũi¬
sse qd̃ ⁊ uerum ẽ ¶ Cum aut̃i
ingenuuis aliquis natus sit
e c̃ manui ⁊ pot̾ati suppoĩtus
tus qne res alure genciums
originem supsit ut ꝓptecum
uire naturali om̃s libĩnasce̾¬
rentur. nec ẽẽt nota manum¬
issio cum suitus ẽet incogn¬
ita. S posteaqmͣ iure genci¬
un fuitus nuasit. secutum
sui. ¶ Multisaut̃ motliss
manimussio ꝓcedit. aut eri¬
imex sacris consticutonba.
in sacro scĩs ecc̃uis aut mmd¬
teramicos aut ꝑ epłamant

Expanded text:
i qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit,est, manui et potestati suppositus te. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum servi. Multis autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut vindter amicos aut per
Abbreviated transcription (Latin):
oticaru pr̃imoniales ꝗ fun¬
ad eoꝵ compatonẽ urgean¬
tur. s tamꝙͣ p̃ciis depensis
sic eis nr̃inoĩs beneficio po¬
ciant᷑. ut ꝙ uris ait̾ inferẽ¬
do precium consecutꝰ ẽ hoc
litate aut quoꝵ modo poss¬
edit sciat illibatũ ĩ tematũ¬
qr ẜuari. licencia eis ꝯceden¬
da ⁊̃ lib̾tates mancipus ex

Expanded text:
uticarii patrimoniales, qui funad eorum comparationem urgueantur, sed tamquam pretiis depensis, sic eis nostri numinis beneficio potiantur, ut, quod iuris alter inferendo pretium consecutus est, hoc tate aut quocumque modo possedit, sciat inlibatum intemeratumque servari: licentia eis concedenda etiam libertates mancipiis ex
Abbreviated transcription (Latin):
si post ubertatum conseruan¬
darum cã fc̃am mintegrum
sit resticutũ utiq nõ erit dõ
rcuocari libertates. qr semeli
ꝯpecierunt ¶ Nec constitutio
uõtatũ tuendarũ cã introci¬
ucta ẽ ergo silib̾tates mile
sunt datecessat constituto
ꝗd ergo siu uiris dedit nb̃ ta¬
tem.x mortis cã et ne derocq̃¬
ratur utrum in fraude credi¬
toꝵ annõ fc̃m sit idcirco ne¬
lint adlici sibi bonaman
diendiensũt. et magis ẽ. ut
audiri debeant. et sĩ deficiãt
uerba cõstitutonis. ¶ S eum
multas diuisiones eiusmõt
lata ẽanos plenissima con

Expanded text:
ibertatum conservandarum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiant verba constitutionis. Sed cum multas divisiones eiusmodi lata
Abbreviated transcription (Latin):
testatus decedens cocticilr u
berta tes decłit. n adcita sit
ab intestato ur̃ditas. fauor
constitut̾ois debebit locum
u ostendunt cum nc̃o suc¬
cessor ab intestato extitit.i
Ergo qm cliu incertum sit
utr existatan nõ: cessabit
constituto. si certum ẽẽ cep¬
it neminem exstare tuncer̃
constitutioni locus ¶ Si biꝰ
qutegrum restitin pot̾abst¬
muit se ab hẽditate.an qmͣ¬
uis potest mincegrii resti¬
tui pot̾ ad miti ꝯstituto. et

Expanded text:
testatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum ba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit neminem extare, tunc erit constitutioni locus. Si is, qui in integrum restitui potest, abstinuit se ab hereditate, an, quamvis potest in integrum restitui, potest admitti constitutio? et
Abbreviated transcription (Latin):
ci qui testõ suo ub̃tatem qͣ¬
dam ac scripsit nemine suc¬
sa bona ẽẽ ceperunt. ut uemre
debeant. his cui de ea renocioẽ
aditus rõnem desideru tuihẽ¬
bit. ut ub̾tatem tam earũ¬
fidi ꝯmissi relicte sunt. tuẽ¬
darum gr̃a adiciantur tibi
si idonei creditoribꝰ caues de
solido qd̾ cuiq debetur solu¬
endo ⁊hn quid quibdirect¬
am ub̃tas data est pm̃ liberi
erunt ac si br̃clitas adita eẽt
huaut quos hr̃s rogatus est
manumitte ace ub̾tatẽ con¬
seqͣntur.itaut si ño alia cõ¬
dõneuelisuent bonatibi ad¬
ici qñ nõ ⁊̃ qui directo liber¬
tatem accepunt cui lib̾tat¬
i fiantnam hinc ĩ uolunta¬
titue. si bn dequoꝵ testatu
agitur con senciant. auct̾em¬
rescripcõis nr̃cemolum̃tu
alia rõe irritum fiat. łnͥ si fi¬
scus bona agnosce nount. et
hu quib nr̃isattendunt scu
a creditorib possideant᷑ ine¬
neant certefsunt ex haccã bo
adita:cessat bõꝵ uendicio er¬
titit enim de functi defensor

Expanded text:
ti, qui testamento suo libertatem quibusdam adscripsit, nemine sucsa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus rationem desiderii tui habebit, ut fideicommissi relictae sunt, tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data est perinde liberi erunt ac si hereditas adita esset : hi autem quos heres rogatus est manumittere a te libertatem consequantur : nisi si non alia condicione velis bona tibi addici quam ut etiam qui directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctrescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt sciea creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si parens fiium
uł filiam ne potem ł neptẽ¬
nanciscitur eoꝵ tutelam qͣ
defuncto si ubi iuirił sexus
extant ei. fiduciarii cutore̾
gitĩo tucore mortuo ubi qͣ¬
q euis legitimi tucores sũt¬
qũi fiuius ꝗdem defunctisi ñ
eet aiuio pr̃e emancipatus
pꝰ obitum eius siuiris effi¬
cetur. necinfrm pot̾atemre¬
cid̾e̾t. idoꝙ nec tutelam. ¶ uib̃¬
tus aut̃ si fuus mansissutiꝰ¬
q eodem ureaput lib̾ dñi
post mortem cius futurꝯ ẽet

Expanded text:
i parens filium vel filiam, nepotem vel neptnanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores gitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
an locatõ ⁊ ꝯducto utecce de p̃¬
diisque ppetuo quibdam fr¬
uenda tracluntur .i. utqm di¬
u pensio siereducus ꝓ hisdo¬
mino pr̃etui. n ip̃i concluc¬
corhr̃s necius id p̃dium uen¬
aid̾it. autdonaint autdotis
noĩe decłit quoquomodo alie¬
dam locato a quibrdam uen

Expanded text:
an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id est ut, quamdiu pensio sive reditus pro his domino praestetur, neque ipsi conducs id praedium vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit aliove quo modo aliedam locatio, a quibusdam ven
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cio ꝯuen̾it: sicetiam iocatio
⁊ conduct̾o ita ccͣhi ĩtelligit᷑.
sim̃ces constituta sit. ⁊ cõmpe¬
cit locatori ꝗdem locati actio
ꝯcluctori no actõ ꝯducti. ⁊ q̃
supͣ diximꝰ. si alieno arbit᷑¬
o precium ꝓmissum fu̾it ea¬
dem et delocatõe ⁊ ꝯductoedi¬
cta ẽẽ intelligamꝰ si alieno
arbitͥo m̃ces promissa fu̾it.

Expanded text:
convenerit, sic etiam locatio et conductio ita contrahi intellegitur si merces constituta sit. et competit locatori quidem locati actio, conductori vero conducti. Et quae supra diximus, si alieno arbitrio pretium permissum fuerit, eadem et de locatione et conductione dicta esse intellegamus, si alieno arbitrio merces permissa fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
empconẽ et uendiconẽ cchi.
Q̾ si suũ aurũ ti cius dełit
mercede ꝓ opi cõstituta du¬
buminoẽ an locato ⁊ cõduc¬
tio sit cõnductoroĩa ẜm leg¬
em conductionis fac̾e debet᷑¬
⁊ siquid in lege p̾termissum
aut dedit aut ꝓmisit abeo cust¬
odia tal desid̾atur qualem di¬
ugentissimꝰ pr̃ familias sinꝰ
rebus adibet qm̃si p̾stitit: et
aliquo cãu remamisit de re¬
stituenda ea nõ tenebr.¶Mor¬
tuo ꝯductore intͣ temꝑacon¬
ductoishr̾s eius eod uireĩdu¬
ctone succedit de societate

Expanded text:
emptionem et venditionem contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mercede pro opera constituta, dubium non est quin locatio et conductio sit. Conductor omnia secundum legem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissuaut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet. quam si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora conductionis heres eius eodem iure in conductionem succedit. TIT
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣtus ꝓpͥam statuit natura
n ad loca tionẽ n ad uẽ¬
ditonẽ inclinantẽ. s suis fa¬
am. et si quid̃ aliquod pactũ
fu̾nt ħ ita optine ac si nat᷑aliꝰ¬
rei fu̾nit pactum cũc si quidẽ
tocuis int̾itus accesẜit: ad do¬
minũ suꝑ boc redundaret pe¬
riculum / siu particularis: ad
uenire quo iure utimur ¶t
queritusi cum aurifice ticiꝰ
ꝯueñit. ut is exauro suo certi
pond̾is certeq forme anuloᷤ
ei fac̾et ⁊ accipet u̾bi gr̃a au¬
reos decẽ utrum ẽpc̃o. ⁊uend̾o¬

Expanded text:
ctui propriam statuit naturam neque ad locationem neque ad venditionem inclinantem, sed suis paam, et si quidem aliquid pactum fuerit, hoc ita optinere ac si natrei fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin particularis, ad amnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos ei faceret et acciperet verbi gratia aureos decem, utrum emptio e
Abbreviated transcription (Latin):
a ornam̃ta curandaneaut
sarcinatori sarcienda nestim̃¬
ta quis dedit: nulla statim m̃¬
cede ꝯstituta. s p̃ea tm̃datur̾
qnͣtum incereos ⁊neit non
s eo noĩe p̃scriptis u̾bis: actõ
datin. ¶ Pretea sicut uulgo q̃¬
rebatur. an ꝑmittatis rebus
empc̃o ⁊ uendit̾o ccͣhatur.ita
queri solebat de locatoe ⁊ con¬
utendam siue fruendam ꝗs¬
⁊ conductõem. s ꝓpͥum gen᷑
eẽ ccͣtus. ueluti si cum umim
quis bonẽ hr̃et.et iucinꝰ eius
unũ: placint int̾eos. ut per
denos cdies mniucem boues cõ¬
modarent. ut opus facẽnt.
opus ⁊ apud alterum bos pe¬
ri n locati uł cõducti. n cõ¬
modati ꝯpetit act̾o. qr nõ fu¬
it gͣtuitum ⁊modatũ um p̃¬
scriptis ũbis agendum est

Expanded text:
nda curandave aut sarcinatori sarcienda vestimenta quis dederit nulla statim mercede constituta, sed postea tantum daturus quantum inter eos convenerit, non sed eo nomine praescriptis verbis actio datur. Praeterea sicut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio et venditio contrahitur: ita quaeri solebat de locatione et conutendam sive fruendam conductionem, sed proprium genus esse contractus. veluti si, cum unum quis bovem haberet et vicinus eius unum, placuerit inter eos, ut per denos dies invicem boves commodarent, ut opus facerent, et apud alterum bos periit: neque locati vel conducti neque commodati competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis
Abbreviated transcription (Latin):
Dẽ Cuisquis macipi¬
um uris aliem in tyrocin¬
io milicie ascribicuraint
ꝯuictus atq proditus an¬
riubram errario nr̃o cogͣ¬
tur in ferre mancipio dno¬

Expanded text:
 Quisquis mancipium iuris alieni in tirocinio militiae scribi curaverit, convictus ac proditus auri libram aerario nostro cogatur inferre, mancipio
Abbreviated transcription (Latin):
asculi qdem pube̾s uł fe¬
mine iripocentes us¬
q ad incesimũquĩtũ
amiũ expletum. curatores
accipiant qui li pubes sint.
ad huc tñ eius etatis sunt uͣ
negocia sua tueri non possũ
Danturant̾ curatores ab hiꝰ¬
dem magrãtib aquib et
cutores.S curacortesto nõ
datur. s datus ⁊ firmatur dec̃¬
to p̃toris ut p̃sidissstem in¬
uiti adolescentes curatores
nõ accipiũt p̃c̾ qm in uttem
curator enĩ ad c̾tam cãm da¬
ripotest. ¶Furiosiquoq ⁊ ꝓ¬

Expanded text:
asculi puberes et feminae viripotentes usque ad vicesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
qr rebꝰ suis suꝑeẽ nõ possũt
curatores dandi sunt ¶Incer¬
clum aut̃ et pupilli curato¬
res accipuĩt. ut pote si legitiꝰ
tutor nõ sit idones. qr uenti
tucorẽ cutor darinõ potest.
Item si testamento datus tu¬
iungi. ¶ Item in locum tutoꝵ¬
reu qui nõ imppetuum sed
ad tempus ad tuteia excusã¬
tur solent curatores dari. Qr¬
si tutor adñsaualitudineł
alia necc̃itate impeditu qͦ
minꝰ negocia pupilla. idm¬
mstrare possit. ⁊ pupillꝰ ab
sit uł infans sit q̃m uelitac¬
torem piculo ip̃ius tutoris
erit: de cretorem constituet.
x sat̾dato

Expanded text:
 rebus suis superesse non possunt, curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non potest. item si testamento datus tuiungi. item in locum tutorum qui non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem velit actorem periculo ipsius praetor, erit, decreto constituet.  SATISDAT
Abbreviated transcription (Latin):
cipis constitutoe cobr̃cetmr.
Nam consultus aquibusda
ꝗ ad edem sacinut ad statuaᷤᷤ
principum confligiũt. p̃cepͣ
bt si intollerabil indeaturdo¬
snnoꝵ seuicia cogantur ser¬
nos bonis conditionib uen¬
derent precium dñis daretur
Et recto. Expedit enim rei p᷑
tam ẽẽ or nec cuiqͣm hoĩm iꝰ
iste dep̃cantur. sdoꝙ cogn¬
osce dequerer eoꝵ q ex famil¬
ia nilii sabmiad statuam &¬

Expanded text:
cipis constitutione coercetur. nam consultus a quibusdam qui ad aedem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei pubtam esse oportet nec cuiquam hominum ius iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ yconomos eis ⁊ cimiriu¬
dice eam expelle ⁊ si isdist¬
ułit ħmoriente hr̃des enis
opusinchoatum adimple
mo. aut sburbano ecc̃astic̃¬

Expanded text:
conomis eius et civili iudice eam explere, et si is distulerit, hoc moriente heredes eius opus incohatum adimpleamo aut suburbano aut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cuuł iudicis. xenodochiũ
des xenodochiũ ant aliam qͣ¬
libet ueñ abilẽ donnuim a cest
or decreñt quio debeant xen¬
odochii fĩ. aut prototrophu
aut aitĩtales gubnatores

Expanded text:
 iudicis, xenodochium des xenodochium aut quamlibet venerabilem domum a testaor decreverit, qui debeant xenodochi fieri aut ptochotrophi aut alteri tales gubernatores,
Abbreviated transcription (Latin):
bocredo .n. ꝙ nõ deponant. n
supnat᷑alib filus ait nepo¬
tib in eam disponem aut ro¬
luntatem. siu̾o oĩo sinefili¬
is om̃s aut quidamantim
excis moriati. qd̾ ab sit. uo¬
lo. ⁊ uileo eos qui fine filiisi
at sinefilio futuri unde sũt
morituri restitu̾e supititib
ascomos tamhicqmĩantio¬
pastia cum oĩ eorumie ⁊ oĩbꝰ¬
ꝯpetentib in desinẽt uacan¬
teuidel int̾ eos defidir miss¬
is. autlegatis sat̾datoenolo
enam nubeo nõ exig̾e eos ab
mincem hĩ satisdationes p̃
nem exig̾e fr̃es suos. aut fra¬
trẽ satisdationẽmhis ꝓbĩt¬
misso cadere ⁊ hocquid intest¬
amentodixit scripsitaute

Expanded text:
 non deponant neque super naturalibus filiis aut nepotibus meam dispositionem et voluntatem. Si vero omnino sine filiis omnes aut quidam aut unus ex eis moriatur quod absit, volo et iubeo eos qui sine filiis aut sine filio futuri sunt morituri, restituere superstitibus as domos tam hic quam in Antioproastia cum omni eorum ipetentibus indesinenter, vacante videlicet inter eos de fideicommissis aut legatis satisdatione. Volo enim et iubeo, non exigere eos ab invicem huiusmodi satisdationes; prnem exigere fratres suos aut fratrem satisdationem in prohibitmisso cadere." Et haec quidem in testamento dixit, scripsit autem
Abbreviated transcription (Latin):
natas cognitones quenident᷑
nob qu̾onẽ excede idicialẽ
legib nrĩs diffimre delign¬
emiren cognitoem pͥnatam
excedentẽ audiremdicia per
hyctiũ glose memorie pre
suum scrirentẽ testm noĩb

Expanded text:
nitiones quae videntur nobis quaestionem excedere iudicialem legibus nostris definire dedignamur, neque cognitionem privatam excedentem audire in iudicia per Hierium gloriosae memoriae patrem suum scribentem testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dc̃o inro ciarissimo nepoti¬
meo hyerico fc̃o sue pot̾atis
pemancipationẽ a suoptep̃
obitũmeum nłładata licẽt¬
iaci uiro honesto nepotimel
int̾eius uendere. aut pmuta¬
reant donare alicii. antquo¬
aut ꝑtem aliqm exeo antiꝰ¬

Expanded text:
o nepoti Hierio facto suae potestatis per emancipationem a suo patre post obitum meum, nulla data licentia ei viro honesto nepoti meoiura eius vendere aut permutare aut donare alicui aut quoaut partem aliquam ex eo aut
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa ⁊ ipetuare in mea fami¬
ua. ⁊ nũqm egg̾du de meo no¬
mineuoloant. nubeo si con¬
ting̾it p̃aictum uirum hon¬
estum meum nepotẽ hyeriẽ
morũpubem.ant post yuber¬
tatem sñ filus tñ ex legitimo

Expanded text:
omnia et perpetuo in mea familia et numquam egredi de meo nomine. Volo autem et iubeo, si contigerit praedictum virum honestum meum nepotem Hierium mori impuberem, aut post pubertatem sine filiis tamen ex legitimo
Abbreviated transcription (Latin):
.s. portõe sumam debiti p̾sen
moĩs nacuas detinent.sic ex
ilł quoq que presidio inlig¬
entiustami ac debitam qͣnt¬
itatẽ debere suscipent in du¬
lto tp̃ris spatio post biẽñ
decretũ canonẽ soluendu
miti et pof̾atis obiectone so¬
moueatur quominꝰ addia¬
chathochie incem defectas
possõnes pr̃imonialis iiris
accipiat eoꝵ tributa ⁊ cano¬
nem soluturꝰ illud sp̾ali ob¬
orio sortiatur. dehinc sin fi
⁊ equitate suscipiant. ut id¬
consensum omĩum fiat ꝙ¬

Expanded text:
cet portione summam debiti praesentmodis vacuas detinent, sic ex illis quoque quae praesidio indigent iustam ac debitam quantitatem debere suscipere, ut indulto temporis spatio post biennium decretum canonem solvendum meriti et potestatis obiectione sbmoveatur, quominus ad diacatochiae vicem defectas possessiones patrimonialis iuris accipiat, earum tributa et canonem soluturus: illud speciali oborio sortiatur, dehinc si neque finet aequitate suscipiat, ut consensu omnium fiat
Abbreviated transcription (Latin):
DẽOui agros dño censã¬
tes diidesertos ur longe poĩ¬
cos rinfuntimos ad pͥriua¬
cum ꝑit̾ publicum q cõpẽ¬
dium excole festinat nolũ¬
responsum. ita tũ ut si nac¬
anti. a destituto solo noniᷤ
cultor insed̾it acuetꝰ dñs
intͣ bicimiũ ead ad suũ ius
nouint reuocare restitutis
pͥmitus que ex pensa consti¬
tit fa cłtatem loci ꝓprii cons¬
equatur. Aam si bieniui fue¬
rit tempꝰ em̃sum omĩs pos

Expanded text:
ros domino cessante desertos vel longe positos vel in finitimis ad privatum pariter publicumque compendium excolere festinat, volunresponsum: ita tamen, ut, si vacanti ac destituto solo novus cultor insederit, ac vetus dominus intra biennium eadem ad suum ius voluerit revocare, restitutis primitus quae expensa constiterit facultatem loci proprii consequatur. Nam si biennii fuerit tempus emensum, omni pos
Abbreviated transcription (Latin):
Dẽ. O uie defectum fund
pr̃imomalẽ cxcuerit fercilẽ
ydoneum ꝙ p̾stit̾it saluo p¬
atrunomali canone ppetuo
ac pͥnato uire defendatur. et¬
uelut domesticum ⁊ hĩta d¬

Expanded text:
e defectum fundum patrimonialem exercuerit, fertilem idoneumque praestiterit, salvo patrimoniali canone perpetuo ac privato iure defendat velut domesticum et avita
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ alium uidicem tͣnat eum
ap̃ q̃m ip̃e sortitus fuerat ⁊ al
nem exposint. nõ ap̃aliũ iu¬
dicem. s apd̾ eum mox a pr̃i¬
icem mutroq nego. si u̾o for¬
san displicuit apdqm litem
nem postqͣm or litem contest¬
onem refutare quid̃ illu aliũ
n̾o m̃eri. apd quẽ it̾m similr
utramq ex̃ci competit litem

Expanded text:
apud alium iudicum, trahebat eum apud quem ipse sortitus fuerat iudicnem exposuit, non apud alium iudicem, sed apud eum mox a prinicem in utroque negotio. Si veto forsan displicuerit ei apud quem litem nem, post quam oportet litem contestonem refutare quidem illum, alium vero mereri apud quem iterum similiter utramque exerceri competit litem
Abbreviated transcription (Latin):
tur scĩmus nõ alractores libe¬
duos menses oĩb modis u¬
ttis ⁊ testatoem facuntapd̃
iudicẽaut sinon Begent
omne dampñ eueniens cõ¬
uento restituant mauplũ

Expanded text:
tur, sancimus non aliter actores libeduos menses omnibus modis litis contestationem faciunt apud iudicem, aut si non hoc egerint, omne damnum eveniens convento re
Abbreviated transcription (Latin):
libet portu scu uitore dim¬
tũtur nullam concussio¬
nẽ łdampna sustineantĩ
tñ ut earum nauderi depo
cos postea inlignatio sen
ꝯcussio accedat de storibits

Expanded text:
libet portu seu litore dimittuntur, nullam concussionem vel damna sustineant: ita tamen, ut earum naucleri deponeos postea indignatio seu ncussio procedat. D. XIIII
Abbreviated transcription (Latin):
simpot᷑atetua eẽ cepit. int̾¬
sum deducta sit. in quo cos¬
siste̾ nõ potuit. Idoq liceter¬
ierit detua potate ag̾enon
potes qmadmod̾ si dñsĩ ser¬
nui siuim aliquid emifit
nec si manumisso: uł alie¬
natus fu̾it ẜuus ullam act
ifunt. nonaaut hominu
ꝯn̾sato eiusmoli aspitat᷑¬
em recte respuendam esse
existimauit.⁊ abusu amu¬
ni hoc penitus recessit. quis
enmi patit᷑ fuium siuret
marnne filiam suam ĩ no

Expanded text:
state tua esse coeperit, intsum deducta sit in quo consistere non potuit: ideoque licet exierit de tua potestate, agere non potes, quemadmodum si dominus in servum suum aliquid commiserit, nec si manumissus vel alienatus fuerit servus, ullam actiiserunt. nova autem hominum conversatio huiusmodi asperitatem recte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime fili
Abbreviated transcription (Latin):
bunc hominẽnoxie dedere
¶noxa aut̃ ẽ corpus ꝙ noc¬
uit: Idest ẜuus.nõxia ẽ ip¬
sum maleficium: ueluti
furtum dampñ rapina. ĩ¬
iuria. sũpma aut̾ rõne per¬
missumẽ. noxededitõned¬
fungi.nã ꝙ erãt miquu
nequiciam eoꝵ ultͣ ip̃oꝵ
corpa dñis dampnosã esse
Dns noxali iudicio ẜui su¬
i noĩe euentus. ẜuũ actori¬
⁊ noxie dedendo libatur. Nec
minus ꝑppetuum ciꝰ ẜui dm̃¬
dampñ ei cui deditꝰ ẽ resar¬
cierit que sita Auxilio pre¬
toris inuito dño manumͣ¬
tetͣsi¶ Sut aut̃ constit¬
utenorales actones autle¬
gibꝰant eclito p̃toris legi¬

Expanded text:
ut hominem noxae dedere. Noxa autem est corpus quod nocuit, id est servus: noxia ipsum maleficium, veluti furtum, damnum, rapina, iniuria. Summa autem ratione permissum est noxae deditione defungi: namque erat iniquum, nequitiam eorum ultra ipsorum corpora dominis damnosam esse. Dominus noxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae dedendo liberatur. nec minus perpetuum eius domidamnum ei cui deditus est resarcierit quaesita pecunia, auxilio praetoris, invito domino, manumittitur. Sunt autem constitutae noxales actiones aut legibus aut edicto praetoris: legi
Abbreviated transcription (Latin):
tua pot᷑ate sit: tecum ẽ actõ.
si autẽ malt̾uis pot̾atẽ per¬
uentrit: cum illo ĩcipiti
acto eẽsat si maniumssus
fu̾it: directo ip̃e teneti et
extinguitur noxe dedicio.
ex diuerso quoꝙ directa ac¬
tionoxal ce incipit. Namsi
lib̾ hõ noxiam ꝯmiẜit et ser¬
qbodam efficiprimo libro
tradidimꝰ. incipit tecũ eẽ
noxiał acto que añdirecta
ꝯmifit acto nulla nascit᷑.
ꝯamqr int dñm eteum q

Expanded text:
m est actio: si in alterius potestatem pervenerit, cum illo incipit actio esse, aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae deditio. ex diverso quoque directa actio noxalis esse incipit: nam si liber homo noxiam commiserit, et is serquibusdam effici primo libro tradidimus, incipit tecum esse noxalis actio, quae ante directa commiserit, actio nulla nascitur: namque inter dominum et eum q
Abbreviated transcription (Latin):
piclitetur. cum infiliabiro
etiam pudicticie fauor hoc
bone excludit: et ido placu¬
it in fuos tmmodo noralẽ
nefes legum. comcatores
inuenimꝰ sepius dictũ ipoᷤ
filios fam. ꝓ suus delictu p̃̾¬
se cõueniri. siq̃d
iq̃drupes pauꝑ

Expanded text:
periclitetur, cum in filiabus etiam pudicitiae favor hoc bene excludit? et ideo placuit, in servos tantummodo noxales veteres legum commentatores invenimus saepius dictum, ipsos filiosfamilias pro suis delictis posse conveniri. TIT. 9 SI QUADRUPES
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculaut᷑ alege moĩs oĩbus
cum talib fius ⁊ concubi¬
nis excluent᷑ ¶ Sicut .n. si ꝗ
legittie copulat᷑ uxori alias
sistante. et ex huis legntĩos
pcreare. itaq n postagnitã
qd̃ diximꝰ modo coneubinã

Expanded text:
cul autem hac lege modis omnibus cum talibus filiis et concubinis excludatur. Sicut enim si quis legitimae copulatur uxori, alias sistente et ex his legitimos procreare, ita neque post agnitam quo di
Abbreviated transcription (Latin):
offerat lib̾. ant semel filius
fiat possit. et semet ip̃m off¬
erre curie ⁊̃ s legittima nõ
existente ꝓle. ¶Et qmuanie¬
⁊ dehĩ psonarum successioẽ
scĩtum ẽ nõuidetur ab sur¬
dum nob ⁊ de successionei
sicut p̾diximꝰ t̾minare¶ Ssi
quis igitur naturar ẜ hocsce
erit pr̾i ⁊ ab intestato succes¬
sor ⁊ exuoluntate nicẜ dis¬
sinił legittis. et exdonatte
pcipe pot̾erit pr̃is. itatamẽ
utno amplius hãtuno ho¬
rum quiabinito legittim

Expanded text:
offerat, liber autem semel filius fiat, possit et semet ipsum offerre curiae, etiam hic legitima non existente prole. Caput I personarum successione sancitum est, non videtur absurdum nobis et de successione, sicut praediximus, terminare. Si quis igitur naturalis secunduerit patri et ab intestato successor et ex voluntate, nihil dissimilis legitimis, et ex donatione percipere poterit patris, ita tamen ut non amplius habeat uno horum qui ab initio legitimi
Abbreviated transcription (Latin):
quisant̾ defunctus funit legi¬
ttĩa ei oĩo so boienõ etisten¬
te filioꝵ dñisaut nepotum
łdeinceps successionis n le
gittĩa coniuge dem̃ moriãt᷑
nõ disponẽs desua substãcia
⁊ueniat cognatio forsan. d¬
aut ⁊̃ manumissor. ut pote

Expanded text:
legitima ei omnino sobole non extante, filiorum dicimus aut nepotum vel deinceps successionis, neque legitima coniuge, deinde moriatur non disponens de substantia, et veniat cognatio forsan aut etiam manumissor utpote
Abbreviated transcription (Latin):
sepatone filii eidomi sint tẽ
enim damꝰ eis ab in testato
ad duarum unciase uocato¬
nem. siuo effusa concupiscẽ¬
cia ei fu̾it. ⁊ alias sr̃auas intͦ¬
duxit pͥori concubinas. et mł

Expanded text:
separatione, filii ei domi sint. Tunc enim damus eis ab intestato ad duarum unciarum vocationem. Si vero effusa concupiscentia ei fuerit et alias super alias introduxerit priori co
Abbreviated transcription (Latin):
um pr̃ legittĩas ee mipcias
⁊ filios ł p̾cetentes. łconcep
or soboles legittia consistit.
affectus .n. circa filiosita ei ꝓ¬
cedens qui ⁊̃ eũ ad dotale pro
rdum erat benignam oction¬
em. qmͣ post̾i fun inuenerũt
ex pͥorib sum̃tes cã no ⁊̃ pͥori¬
blegittimũns simra sine
calumpnia curet pr̃m dare

Expanded text:
um pater, legitimas esse nuptias et filios vel praecedentes vel conceptinus prior soboles legitima consistit. Affectus enim circa filios ita ei procedentes, qui eum etiam ad dotale provrdum erat benignam occasionem, quam posteri filii invenerunt ex prioribus sumentes, eam non etiam prioribus legitimum ius simul et sine cal
Abbreviated transcription (Latin):
moĩs supplem̃tũ st̃e fiet
illi uo si noluerĩt euriales
fiant ¶Ei ño aliqui quid
eligant auqui uo refutẽt
ad eos qui eligant refutan¬
cumi ueniant portiones.
Ei no om̃s renuerit tunc
tamꝙ filus. nõ existentibꝰ
legittia quid ps ad hr̃des ab
intestato ueniat filii u̾o nͣ¬
les sinoluerĩt sem̃t ip̃os of¬
ferre curies faciant sicutiuͦ¬

Expanded text:
s supplementum substantiae fiet. Illi vero si voluerint, curiales fiant; si vero aliqui quidem eligant aliqui vero refutent, ad eos qui eligant refutantium veniant portiones. Si vero omnes renuerint, tunc tamquam filiis non existentibus legitima quidem pars ad heredes ab intestato veniat, filii vero naturales, si voluerint semet ipsos offerre curiae, hoc faciant sicuti