comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpugnat diabolꝰ. Uñ. pͥma pecit cãpũ.
dubia subsorte duelli: pugnat᷑a fides.
Hane gͥ sumite ut scutũ. in qͦ possitis
extinguere oĩa tela .i. assultꝰ neqͥssimi
diaboli. tela dico ignea. qͥa de uitiom
uitiũ incendunt. ⁊ assumite galeã sa¬
lutis. spe suꝑnȩ salutis gaudentes. Ga¬
lea enĩ. ẽ salus ȩt̾na. cuiꝰ memoria. &
spes m̃tẽ obuoluit: ne deficiat. Calib

Expanded text:
impugnat diabolus. Unde, prima petit campum dubia sub sorte duelli, pugnaturo fides. Hanc igitur sumite ut scutum, in quo possitis exstinguere omnia tela, id est assultus, nequissimi, diaboli. Tela, dico, ignea, quia de vitio in vitium incendunt. Et assumite galeam salutis, spe supernae salutis gaudentes. Galea enim est salus aeterna, cujus memoria et species mentem obvolvit, ne deficiat, et talibus
Abbreviated transcription (Latin):
ditis t̾bulatiõib mouerent᷑. dicit
tyticũ om̃ia eis notificare. subders.
ut autẽ & uos sciatis ea quȩ circa
me sc̃ hoc dicit qͥa multȩ erant
tͥbulationes. quȩ aiͣ. eum cͥcun¬
dabant uł iõ dicit circa. quia n¬
teriora ñ tangebant. Syt inqͣm
illa sciatis.⁊ quid agam .i. quam
constans sim. int̾ illa om̃ia nota
uobis faciet tyticus frat̃ meus.¬
.i. in fide karissimꝰ. Ut libenter.
& bñ audiant uerba tytyci. hunc
cõmendat. uñ etiã subdit & fide
dm̃. ⁊ iõ audite eum. quẽ misi ad
ut cognoscatis ꝑ eum quȩ cura
nos sunt: & consolet᷑ corda uestra.
Et ut predicta sicut docui fiant:
pax sit fratrib. & caritas cum fi¬
de. Pacem optat eis. quȩ ẽ ianua
dilectionis. quia ꝑ pacem ma¬
nebunt incaritate. quȩ ẽ in fide.
& hoc a deo patre nr̃o. ⁊ domino
gunt dico mincorruptione. id
in integritate fidei. ad similitu
dinem sponsȩ. quȩ ñ admittit
corruptorem. el gratia sit

Expanded text:
ditis tribulationibus moverentur, dicit ditis tribulationibus moverentur, dicit Tychicum omnia eis notificare, subdens: Ut autem et vos sciatis ea quae circa me sunt. Hoc, quia multae ei erant tribulationes quae quasi eum circumdabant, vel ideo dicit circa, quia interiora non tangebant, ut, inquam, illa sciatis, et quid agam, id est, quam constans sim inter illa omnia, omnia nota vobis faciet Tychicus frater meus in fide charissimus, ut libenter et bene audiant verba Tychici hunc commendat. Domini, et ideo audite eum, quem misi ad ut cognoscatis per eum quae circa nos sunt, et consoletur corda vestra. Et ut praedicta sicut docui fiant, pax sit fratribus et charitas cum fide. Pacem optat eis quae est janua dilectionis, quia per pacem manebunt in charitate quae est in fide. Et hoc, a Deo Patre nostro et Dominogunt dico in incorruptione, id est in integritadinem sponsae quae non admittit corruptorem, Vel, gratia sit
Abbreviated transcription (Latin):
orat. qͥ munda conscientia. & integͣ
fide orat. In carne enĩ orat. qͥ polluta
m̃te p̃cat᷑ iterũ peccaturꝰ ñ casu. uł
subreptiõe: s de ꝓposito. Et in ipso
sp̃u sitis uigilantes .i. solliciti. ⁊ ñ
remisse. s in om̃i constantia. ut scił.
om̃ib uͥtutib instent. ⁊ sitis uigilan¬
tes in obsecratiõe facta ꝓ om̃ib scĩs.
⁊ ꝓ me. scił. ut dec᷑ mͥ sermo a do qͦm
tͥbulatio ñ obtundat. Detur inqͣm
rare mysf̾iũ euͣge¬
lii .i. secreta incar¬
natioĩs.⁊ passiõis.
nẽ p̃ssura tͥbulati¬
onii ipsa formidi¬
ne acum̃ doctͥnȩ
obtundat ita ut
cum fiducia. scilicet libere. absq im¬
pedim̃to possim notũ facere. illud
fungor legatione. nc rome etiamn
catena positus. qͥa nec ꝓ catenis ces¬
so a legatione. Dico possim cum fi¬
dutia notũ facere euͣgłium. & ita
cũ fidutia. ut in pso euͣgłio predi¬
cando audeam loqͥ int̾ mala oĩa.
ꝓ ut oportet me loqui. Et ne au¬

Expanded text:
orat, qui munda conscientia et integra fide orat. In carne enim orat qui polluta mente precatur, iterum peccaturus non casu, non subreptione, sed de proposito. Et in ipso spiritu sitis vigilantes, id est solliciti, et non remisse, sed in omni instantia, ut scilicet omnibus virtutibus instent, et sitis vigilantes in obsecratione facta pro omnibus sanctis et pro me, scilicet ut detur mihi sermo a Deo, quem tribulatio non obtundat. Detur, inquam, rare mysterium Evangelii, id est secreta incarnationis et passionis, ne pressura tribulationum ipsa formidine acumen doctrinae obtundat, ita, ut cum fiducia, scilicet libere absque impedimento possim notum facere illud fungor legatione, nunc Romae etiam in catena positus, quia non pro catenis cesso a legatione. Dico possim cum fiducia notum facere Evangelium, et cum fiducia, ut in ipso Evangelio praedicando, audeam loqui, inter mala omnia, prout oportet me loqui. Et ne au
Abbreviated transcription (Latin):
eugłii. Euͣgłii dico ꝑacis. scił. qͦd nun¬
ciat pacẽ. mẽ d̃m. ⁊ hoĩes. Calciam̃ta
hȩc uͥtutũ debent hab̾e p̃dicatores. ne
ille qͥ p̃dicat. pede m̃tis terrã tangat.
.i. ꝓ t̾renis faciat. Fłac sig̃catiõe mar¬
chꝰ dicit. apłos sandaliis uł soleis cal¬
ciari. ut neq pes scił. sit tectꝰ. nec nutͦ¬

Expanded text:
i dico, pacis, scilicet quod nuntiat pacem inter Deum et homines. Calceamenta haec virtutum debent habere praedicatores, ne ille qui praedicat pede mentis terram tangat, id est pro terrenis faciat. Hac significatione Marcus dicit, sandaliis vel soleis calceari, ut neque pes sit tect
Abbreviated transcription (Latin):
stinctu uitia carnis ꝯtͣ nos seuiunt. tẽfa¬
cile suꝑare pot̾imꝰ om̃s minist᷑s illoꝵ su¬
ꝑato eni pͥncipe. exercitꝰ facile fugat᷑. si¬
cut ex libͦ udith ostendr. uͥ narrat᷑. qͦd
oloferne pͥncipe militiȩ int̾ẽpto. mul¬
titudo exercituũ in fugã uersa. ⁊ a iu¬
deis facile sũꝑata ẽ. Ut aũ uincere
re: ꝓpt̾ea. accipite contͣ eos armaturã
possitis resiffe malis. ⁊ sp̃ualib neqͥti¬
is. ĩ die malo .i. ĩ hac uita. uͥ ẽ tẽptatio.
alit̃ enĩ ñ possetis resistr. nͥ babita arma¬
tura uͥtutũ. & ut ꝑfectiu̾tutib possitis

Expanded text:
carnis contra nos saeviunt, tunc facile superare poterimus omnes ministros illorum. Superato enim principe exercitus facile fugatur, sicut ex libro Judith ostenditur, ubi narratur quod Holopherne principe militiae interempto, multitudo exercituum in fugam versa est, et a Judaeis facile superata. Ut autem vincere re, propterea accipite contra eos armaturam possitis resistere malis et spiritualibus nequitiis, in die malo, id est in hac vita, ubi est tentatio. Aliter enim non possetis resistere, nisi habita armatura virtutum, et ut perfecti virtutibus possitis
Abbreviated transcription (Latin):
te induti loricã iusticie .i. iꝰticia sit uob̃
lorica cuiq scđm ius faciendo. ne pa¬
teat locus hosti. Et estote calciati pe¬
des .i. affectiões ur̃ȩ sint munitȩ uͥtu¬
tib. ne a uitiis pungant᷑. ⁊ b̃m p̃ꝑati

Expanded text:
te induti lorica justitiae, id est justitia sit vobis lorica cuique secundum jus faciendo, ne pateat locus hosti; et estote calceati pedes, id est affectiones vestrae sint munitae virtutibus, ne a vitiis pungantur: et hoc, i
Abbreviated transcription (Latin):
Alandatũ nouũ douobis. ut dili¬
gatis inuicẽ. euł didicistis adeo
ꝑ inspirationẽ. uł ꝑ effectũ. qͥa ip¬
se misert᷑ ẽ nob̃. ⁊ iõ etiã ñ fuit ne¬
cesse. enĩ .i. qͥa uos facitis illd̾. scił.
opꝰ dilectiõĩs in om̃s fr̃s. qͥ st̃ mu
niu̾sa macedonia. Rogamꝰ autẽ¬

Expanded text:
andatum novum do vobis , ut diligatis invicem. Vel: didicistis a Deo, per inspirationem, vel per effectum, quia ipse misertus est nobis. Et, ideo etiam non fuit necesse, enim, id est quia vos facitis illud, scilicet opus dilectionis in omnes fratres, qui sunt in universa Macedonia. Rogamus aute
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s rogamꝰ ⁊ obsecmꝰ uos. Con¬
suetudo ẽ apłi. ut uerba dup¬
plicet. uł tͥplicet. unũ habentia
bono. ut etiã abundetis mag̃.
.i. mag̃. ac mag̃. crescatis in fi¬
de.⁊ bonis oꝑib. ãbuletis dico.
sic utiq quẽ admodũ accepisti¬

Expanded text:
res rogamus et obsecramus. Consuetudo est Apostoli ut verba duplicet vel triplicet unum habentia bono, ut etiam abundetis magis, id est magis ac magis crescatis in fide et bonis operibus. Ambuletis, dico, sic, utiq
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝗͣ utilia dederĩ uob̃. illa dico õibꝰ
ostensa. ꝑ dñm iħm. auctor ipse
cõmendat ea .⁊ uere bona st̃. hȩc
ẽ enĩ uoluntas di. ħ ẽ p̃ceptũ di.
atis aiͣ. longe remoti. uos qͥ xp̃i
estis a formcatiõe om̃i. scił. car¬
nali ⁊ spũali. ita abstineatis
licet cõrpꝰ suũ. qͦd ẽ uas animȩ.
posside cohercendo ĩ sc̃ĩficatiõe.
u̾tutũ. ⁊ honore. ne inhonoret᷑ a¬
liqͣ tͦpitudine. s sicut studet of¬
ficioꝵ suoꝵ uasa munda serua¬
re. ita m̃broꝵ suoꝵ officinas stu¬
deat ꝑ continentias honorabileᷤ
exhibere. Ułita. ut sciat. Qiͣ. ita
ab illicito abstinete. ut nͦ licito
nendo a coitu. ⁊ honore. scił. ñ tͦ¬
⁊ gentes facunti qͥb ñ debetis
eẽ similes qͥa ipsȩ st̃ q̃ ignorant
dm. ⁊ hec etiã p̃cepta dedi. ne
qͥs iuolentia suꝑgrediat᷑. neq
dolo cͥcunueniat fr̃em suũ in
negotio pͥuato uxoris. uł in
qͣlib&

Expanded text:
quam utilia dederim vobis. Illa, dico hominibus ostensa per Dominum Jesum. Auctor ipse commendat ea, et vere bona sunt. Haec est enim voluntas Dei, hoc est praeceptum Dei, dicat: Longe remoti, vos, qui Christi estis, a fornicatione omni, scilicet carnali et spirituali: ita abstineatis, licet corpus suum, quod est vas animae, possidere, coercendo, in sanctificatione virtutum, et honore, ne inhonoretur aliqua turpitudine; sed sicut studet officiorum suorum vasa munda servare, ita membrorum suorum officinas studeat per continentiam honorabiles exhibere. Vel ita: ut sciat. Quasi dicat: Ita ab illicito abstinete, ut nec licito nendo a coitu, et honore, scilicet non tu gentes faciunt, quibus non debetis esse similes; quia ipsae sunt quae ignorant Deum. Et haec praecepta dedi ne quis, violentia supergrediatur neque dolo circumveniat fratrem suum in negotio privato uxoris, vel in quolib
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ uos. ⁊ in om̃s etiã innicos. ita
ꝑ fecte quẽ admodũ ⁊ nos in uob̾.
abundamꝰ caritate. dico: ut faci¬
at caritatẽ ur̃am abundare ad
ħ scił. ad confirmanda corda ur̃a.
ita ut sitis sñ q̃rela. scił. ne uos
de malis conq̃ramim. Clel ita
innocentes sitis. ne qͥs de uobiꝰ
possit conq̃ri. & ut sitis ĩ sc̃ita¬
te .i. etiã uͥtutũ consũmatiõe. ꝑ
ħ existentes añ dm. ⁊ patrẽ nr̃m.
.i. in bñplacito di. ñ ad aspectũ

Expanded text:
inter vos, et in omnes, etiam inimicos, ita perfecte, quemadmodum et nos in vobis, abundamus charitate. Dico ut faciat charitatem vestram abundare, ad hoc, scilicet ad confirmanda corda vestra, ita ut sitis sine querela, scilicet ne vos de malis conqueramini. Vel ita, innocentes sitis, ne quis de vobis possit conqueri, et ut sitis in sanctitate, id est in virtutum consummatione. Per hoc existentes ante Deum et Patrem nostrum, id est in beneplacito Dei, non ad aspectum
Abbreviated transcription (Latin):
mandos uos. addendo si qͥd de¬
erat uob̾. ⁊ exhortando uos. ut ĩ
moueat᷑ ab integͥtate fidi. intͥ¬
bulatiõib istis. tnsitoriis. Ipsi
bulatiões. qͥa ad ħ destinati sumꝰ
qͦd itaait. Ipsi enĩ scitis qͦd in ħ.i. ih¬

Expanded text:
mandos vos, addendo, si quid deerat vobis, et exhortandos vos, ut in moveatur ab integritate fidei in tribulationibus istis transitoriis. Ipsi tribulationes, quia ad hoc destinati sumus, quod ita ait: Ipsi enim scitis quod in hoc, i
Abbreviated transcription (Latin):
co retͥbuere ꝓ uobis:
Nichil enĩ ẽ tã dignũ
qͦd sufficere possit ad cõ¬
pensationẽ ad qͥsitȩ sa¬
lutis. gentiũ. nos di¬
co positi in om̃i gau
uos stantes. ante domi¬
num nostrum. idẽ in
beneplacito dei. nos di¬
conocte ⁊ die orantes

Expanded text:
retribuere pro vobis? Nihil enim est tam dignum quod sufficere possit ad compensationem acquisitae salutis gentium. Nos, dico, positi in omni gaudvos, stantes ante Deum nostrum, id est in beneplacito Dei. Nos, dico, nocte et die orantes
Abbreviated transcription (Latin):
custo diebam᷑ sublege.&iͣ inuiti. eustodie¬
bam᷑ dico conclusi.&i. in ergastulis ser¬
uire coacti. Conclusio eoꝵ erat timor umꝰ
dłi. & cognitio p̃uaricatiõis. O qͦd p̾ua¬
ricatores ipsiꝰ legis inuenti st̃: ñ ad ꝑui¬
tiẽ. s adutilitatẽ ualuit eis qͥ credidert
Custo diebatꝰ dico: ut sic assueti duce¬
rem᷑ in eã scił. tam bonã fidem. q̃ tẽpore
quȩ pͥus obscura erant. qͥa occulta fuit
fides in antiqͥs. quȩ fides dõnũ dei ẽ: si¬
cut & gr̃a. In qͦ enĩ nr̃m pͥus erat fides. ꝗͣ
ueniret gr̃a: Nemo penitꝰ gloriet᷑ se fi¬
dem ex ꝓp̾o sensu genuisse. ꝑ qͣm posset
dem: itaq lex fuit pẽdagogꝰ nr̃: nõs qua¬
si pueros abillicitis cõpͥmens. & ad rec̃¬
frenet᷑ etas. ⁊ ꝓna in uitia teneant᷑ cor¬
da. dũ tenera studiis erudit᷑ infantia.
& metu penȩ corrcita. p̃¬
ꝑatur ad maiora. & hoc
ipsĩ nom̃ pedagogi so¬
nat. cõpositũ ab eo quod
ta ẽ ut custodiret eos. ꝙ¬
tera.

Expanded text:
custodiebamur sub lege, quasi inviti. Custodiebamur dico, conclusi, quasi in ergastulis servire coacti. Conclusio eorum erat timor unius Dei et cognitio praevaricationis, et quod praevaricatores ipsius legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis, qui crediderunt. i duceremur in eam, scilicet tam bonam fidem quae, tempore quae prius obscura erant, quia occulta fuit fides in antiquis, quae fides donum est Dei, sicut et gratia. In quo enim nostrum prius erat fides, quam veniret gratia? Nemo penitus glorietur se fidem ex proprio sensu genuisse, per quem posset dem. Itaque lex fuit pedagogus noster, nos quasi pueros ab illicitis comprimens, et ad recfrenetur aetas, et prona in vitia teneantur corda, dum tenera studiis eruditur infantia, et metu poenae coercita, praeparatur ad majora. Et hoc ipsum nomen paedagogi sonat compositum ab eo quod ta est ut custodiret eos, eturae
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ data c̃ lex: Respondet. ut ꝓmissio dare
micate accelerarent ad gr̃am: & credendo¬
nĩ suouitio ñ implebat᷑ lex. s uitio pru¬
dentiȩ carnis. qͦd uitiũ ꝑ legẽ demonst̾n¬
dũ. ⁊ ꝑ gr̾am fuit sanandũ. Parus autẽ

Expanded text:
go data est lex? Respondet: Ut promissio daretmitate accelerarent ad gratiam, et credendonim suo vitio non implebatur lex, sed vitio prudentiae carnis: Quod vitium per legem demonstrandu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. quia regnat ñc cum xp̃o eccłia.
inuiiis. & morturis. Alioqͥn. nec ad al¬
tare dei fieret memoria eoꝵ: in cõmu¬
nicatione corporis xp̃i. Ergo fideles
etiã defuncti: menbra eiꝰ sunt. Ideogͦ
mortuus ẽ & resurrexit: ut ostenderet᷑
dñs. atq uidex uiuoꝵ. & mortuorum.
Clel ita. ut mortuos & uiuos mystice ac¬
creat᷑a quȩ ꝓpeccato alienata erat.
ab auctore.⁊ facta captiua ẽ liberata.
quẽ pater de celo ad terras misit. ne
opus eiꝰ ꝑiret. ꝓ quib lib̾andis & ad¬
& resurrexit. Mortuus enĩ ẽ. ut mor¬
tuos pecc̃is. liberet a peccatis. dũmui¬
xit uiam salutis uiuis ostendit. Re¬
surrexit. ut iustificatos secũ uiuere
faciat. Ex ꝑditis gͦ: reformauit s ser
uos. Tu aũ. & cetera. Qi. ex his apparet
qͦd xp̃e debet dñari. tu aũ manducais
om̃ia. qͥd udicas frẽm tuũ ñ mandu¬
cantẽ. aut tu ñ manducans. qͣre sper¬
nis fr̃em tuũ manducantẽ: Nonita
debes facere. Om̃s enĩ stabimꝰ ut iudican

Expanded text:
i, quia regnat nunc cum Christo Ecclesia in vivis et mortuis. Alioquin nec ad altare Dei fieret memoria eorum in communicatione corporis Christi. Ergo fideles etiam defuncti, membra sunt ejus. Ideo ergo mortuus est, et resurrexit, ut ostenderetur Dominus atque judex vivorum et mortuorum. Vel ita, ut mortuos et vivos mystice accreatura, quae pro peccato alienata erat ab auctore, et facta captiva, est liberata, quem Pater de coelo misit ad terras, ne opus ejus periret, pro quibus liberandis et adet resurrexit. Mortuus enim est ut mortuos in peccatis liberet a peccatis, dum vixit, vivus salutis viam ostendit; resurrexit, ut justificatos secum vivere faciat. Ex perditis ergo reformavit sibi vos. Tu autem. Quasi dicat: Ex his apparet quod Christus debet dominari. Tu autem, manducans omnia, quid judicas fratrem tuum non manducantem? Aut tu, non manducans, quare spernis fratrem tuum manducantem? Non ita debes facere. Omnes enim stabimus, ut judicand
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus iã uiuo inpotentia. q̃ in hoc
patet. qm̃ flectet᷑ mͥ in iudicio om̃e ge¬
nu etiã inimicoꝵ. & om̃is lingua. id÷
conscientia. cognoscens me ẽe dm. con¬
fitebit᷑ quid egerit mͥ deo. Et qͥa scͥp¬

Expanded text:
mortuus jam vivo in potentia, quae in hoc patet. Quoniam flectetur mihi in judicio, omne genu, etiam inimicorum, et omnis lingua, id est conscientia cognoscens me esse Deum, confitebitur quid egerit mihi Deo. Et quia Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
cibos ex lege concessos. tm̃ dicebant mũ¬
dos. quib autẽ gentes cõmunit̃ utebã.¬
tur. illos cõmunes .l. immundos ap¬
pellabant. Nichil ẽ cõmime dico. nͥei
qui existunat. qͥd. cõmune ẽẽ. s illi. ꝓ
conscientia. qua hoc existimat. com¬
mune ẽ. Clnde dñs in euuangłio ait.
Non qͦd intrat mos comqͥnat hominẽ
s qͦd procedit de corde coinqͥnat homi¬
infirmꝰ ẽ. Apud istum immundũ est: qͦd
putat ñ edendum. Si enim Qiͣ. iõ ne po¬
nas offendiculũ. uel scandalũ fratͥ qͥa
si ꝓpter cibũ frater tius ñ dico scanda¬
lizat᷑ s qͦd minꝰ ẽ saltim contristat᷑.
Iam ex hoc solo patet qͦd ñ ambulas

Expanded text:
cibos ex lege concessos tantum dicebant mundos. Quibus autem gentes communiter utebantur illos communes, id est immundos appellabant, nihil est commune, dico, nisi ei qui existimat quid commune esse, sed illi pro conscientia qua hoc aestimat, commune est. Unde Dominus in Evangelio ait: Non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quod procedit ex corde coinquinat homiinfirmus est, apud istum immundum est quod putat non edendum. Si enim. Quasi dicat: ideo ne ponas offendiculum vel scandalum fratri, quia si propter cibum frater tuus, non dico scandalizatur, sed, quod minus est, saltem contristatur, jam ex hoc solo patet quod non ambulas
Abbreviated transcription (Latin):
nos ex opinione. aͭ. ñ usurpemꝰ nobis. qͦd
ad nos ñ pertinec ñ reprehendamꝰ ea quȩ
nescimꝰ quo animo fiant. Uł etiam si aper¬
ta sunt. ñ ita reprehendamꝰ ut de sanitate
desperemꝰ. In his enim duob temerarium
ẽ uidiciũ: scilicet eum incertum ẽ qͦ ani¬
mo quidq factum sit. uel cum incertũ est
qualis futurꝰ sit. qui ñe uel malus uł bo¬
nus manifeste apparet. & uel suꝑbia ẽ uł
inuidentia ẽ. de his udicare. qͦd maxime
faciunt. qui magis amant clamare. ui¬
tuꝑare. qͣm emendare. & corrigere.Uñ
uicitur. Nolite iudicare. & ñ iudicabi¬
mini. s magis uidicate .i. obseruandum
discernite qͦd prosit. ut hoc scilicet ne po

Expanded text:
 non usurpemus nobis, quod ad nos non pertinet. Non reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant; vel etiam, si aperta sint, non ita reprehendamus ut de sanitate desperemus. In his enim duobus temerarium est judicium, scilicet cum incertum est quo animo quidque factum est; vel cum incertum est qualis futurus sit qui nunc bonus vel malus manifeste apparet, et vel superbia est vel invidentia, de his judicare quod maxime faciunt qui magis amant clamare, vituperare quam emendare et corrigere. Unde dicitur: Nolite judicare et non judicabimini , sed magis judicate, id est observando discernite quod prosit, ut hoc, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
nulla alia hostia facere potuit.¬
scłors .i. in ultima etate scłi. in
qͣ ft̃ om̃ia adimpleta. q̃ ante
erant imꝑfecta. & iõ ñ opꝰ fuit.
ut inciꝑet pati ab origine mũ¬
ui. Et quẽ admodũ. Itẽ ꝑ hoc
ꝓbatu qͦd ñ nͥ semel pati de¬
buiti qͥa lex nat᷑e. ħ om̃ib bo¬

Expanded text:
potuit.saeculorum, in ultima aetate saeculi, in qua sunt omnia adimpleta quae ante erant imperfecta, et ideo non opus fuit ut inciperet pati ab origine mundi. Et quemadmodum. Item per hoc probatur quod nisi semel pati debuit, quia lex naturae hoc omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ut iterũ surgant. ⁊ iterũ moriant᷑.¬
sic & xp̃e eadẽ necessitate & iure
eẽt miserabilior om̃ib hominib ñ
ẽ intelligendũ qͦd aliqͣ pecc̃i sin ne¬
cessitate. oblatus sit etiã semel: ĩ¬
mo sola uoluntate. Clerũ ut homo
semel mortuus necessitate. & iure
dẽ iuire semel oblat᷑ ñ pot̾ ampliꝰ
mori. s nͨ indigemꝰ. qͥa illa unaob¬
latio sufficit. ad ex haurienda pec¬
çata. ñ dico om̃ium. s multoꝵ qͥa
ñ om̃s credunt. Scdo aũ aduentu
ueniens ad iudiciũ. apparebit ex
pectantib se in salutẽ. eoꝵ: qͥa ñ
necessitate. s uoluntate ꝓ pecc̃is¬
eor mortuus ẽ. apparebit dico sñ
hostia ꝓ pecc̃o. s iusticia in remu¬
n̾ando. uł dãpnando. & si nec in die
irȩ hostia erit: multominꝰ in aliis
tẽꝑib Umbrã enĩ. ꝓbauit qͦd se
cere. & iõ agnus sñ macula erat of

Expanded text:
ut iterum surgant, et iterum moriants eadem necessitate et jure esset miserabilior omnibus hominibus. Non est intelligendum, quod aliqua peccati sui necessitate oblatus sit, etiam semel imo sola voluntate. Verum ut homo semel moritur necessitate et jure dem jure semel oblatus non potest amplius mori, sed nec indigemus quia illa una oblatio sufficit, ad exhaurienda peccata. Non dico omnium, sed multorum, quia non omnes credunt. Secundo, autem adventu, veniens ad judicspectantibus se in salutem eorum, quia non necessitate, sed voluntate pro peccatis mortuus est. Apparebit dico, sinhostia pro peccato, sed justitia in remunerando vel damnando, et si nec in die irae hostia erit multo minus in aliist. Umbram enim. Probavit quod semcere: ideo Agnus sine macula erat of
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑a erant. ñ ip̃sã ymaginẽ rerũ.
quȩ meliꝰ expͥmit rem. qͣm u̾bra.
.i. ñ ipsam u̾itatẽ ut in pictura.
usq qͦ ponat qͥs colores. umbra
q̃dam ÷. substͣtio enĩ ẽ umbra q̃¬
uam ñ ymago. cũ uͦ flores ipsos
coloꝵ qͥs imposu̾it. tc̾ ymago ef¬
dentes ꝑ singlos annos inscã¬

Expanded text:
futura erant, non ipsam imaginem rerum, quae melius exprimit rem quam umbra, id est non ipsam veritatem, ut in pictura usquequo ponat quis colores, umbra quaedam est, subtractio enim umbra quaedam non imago, cum vero flores ipsos colorum quis imposuerit, tunc imago efdentes, per singulos annos, in Sa
Abbreviated transcription (Latin):
ut sepe offerat semetipsũ .i. se
pe patiat᷑ in cruce. qͥa sufficit
om̃ib semel oblatꝰ. ⁊ ñ ẽ opus ꝑ
singłas gen̾ationes. iterari. qd̾
si his ñ sufficer&. nec antiqͥs qͥ
similit̾ erant redimendi: qͦd
rat. quẽadinod̾ pontifex legis
tuere qͣntȩ differentiȩ st̃: inter
uet᷑. ⁊ nouũ testam̃tũ. Pexem¬
plari .i. tẽplo. qͦd ibi erat ẽ hic
celum. differt etiã magnꝰ sacer¬
dos qͥ assistit uultui di. sẽꝑ ii¬
uus ad int̃pellandũ ꝓ nobis.
Ibi sepe offerebat. hic semelibi
in sanguine alieno. ħ in ꝓpͥo.i
demi ẽ gͦ sacerdos & hostia. Alio
re ꝯportebat eũ freq̃nter patin¬
cipiendo ab origine mundi. qͦd
latus. ñ sufficeret om̃iũ creden¬
tiũ in se pecc̃a ex haurire. opor¬
tuisset eũ pati sepiꝰ ab origne
mundi. qͦd ne fieret. semel pas¬
sus ẽ in consũmatiõe scłoꝵ: un¬

Expanded text:
metipsum, id est saepe patiatur in cruce, quia sufficit omnibus semel oblatus, et non est opus per singulas generationes iterari. Quod si his non sufficeret, neque antiquis qui similiter erant redimendi quod rat, quemadmodum pontifex legis ntae differentiae sunt inter Vetus et Novum Testamentum; pro exemplari, id est templo quod ibi erat, est hic coelum. Differt etiam magnus sacerdos quia consistit vultui Dei semper vivus ad interpellandum pro nobis. Ibi saepe offerebat, hic semel, ibi in sanguine alieno, hic in proprio. Idem ergo est sacerdos et hostia. Alioqre, oportebat eum frequenter pati incipiendo, ab origine mundi, quod latus, non sufficeret omnium credentium in se peccata exhaurire, oportuisset eum pati saepius ab origine mundi; quod ne fieret, semel passus est in consummationem saecu
Abbreviated transcription (Latin):
hanc epi¬
stolam scri¬
tyto quẽ
creauit e¬
piscopum.
cõmoners
eũ fore sol¬
licitũ. in eccłiastica disciplina. Tyto
enĩ relicto exetȩ ep̃o. ex humilitate &¬
ex simplicitate nimis patienti ani

Expanded text:
Hanc Epistolam scriTito, quem creavit episcopum, commonens eum fore sollicitum in ecclesiastica disciplina. Tito enim relicto Cretae episcopo ex humilitate et simplicitate nimis patienti, a Ni
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ dicit eos reu̾ti. in qͣ nũ ꝗͣ fuerant. s ad ĩfir¬
ma & egena elem̃ta qͥb rursus ut antra serui
reb uł in expectandis euentib uite. & negoti¬
oꝵ suoꝵ ab astrologis &e caldeis notatos dies.
& m̃ses. & annos. & tẽpora obseruent. Qs redar¬
guit dicens. Nc̃ aũ cũ cognou̾itis d̾m. qͦitẽ¬

Expanded text:
legem dicit eos reverti, in qua nunquam fuerant, sed ad infirma et egena elementa, quibus rursus ut antea servirrebus, vel in exspectandis vitae et negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Quos redarguit, dicens: Nunc autem cum cognoveritis Deum, q
Abbreviated transcription (Latin):
annꝰ. qͦ indulta ẽ eis a cyro. & dario licentia
redeundi de babylonia. uñ cõpletis annis
septuaginta redier̃t. uł. potiꝰ septuagesimꝰ¬
perus aũ timeo. scił. ne forte laborau̾im in
uobis sine causa .i. inutilit̾. qͦd ẽ si legem
plene suscit᷑is. ac si dicat. ur̃am le̾uitatẽ
timeo: ñ aliud. Uł ita. Qmͦ iterũ. ut ħ de
errore g̃ntiliũ intelligamꝰ. In eo enĩ qͦd di

Expanded text:
annus quo indulta est eis a Cyro et Dario licentia redeundi de Babylonia, unde completis annis septuaginta redierunt. Vel potius septuagesimupejus autem timeo, scilicet ne forte laboraverim in vobis sine causa, id est inutiliter, quod est si legem plene suscipitis. Ac si dicat: Vestram levitatem timeo, non aliud. Vel ita: quomodo iterum, ut hoc de errore gentilium i
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ alia pecc̃a p̃tereunt actui. & remanes
reatu. ut homicidiũ. & similia. ita e con¬
tͣrio fieri potest. ut concupiscentiai. cõ
at actu. De hac ita ait augͥtinꝰ. manet qͥppe
in corpore mortis hꝰ carnalis concupiscentia.
cuiꝰ uiciosis desidiis nos ñ obedire p̃cipim᷑. q̃¬

Expanded text:
nim alia peccata praetereunt actu et remanent reatu, ut homicidia et similia, ita econtrario fieri potest, ut concupiscentia, id esat actu. De hac ita ait Augustinus: Manet quippe in corpore mortis hujus carnalis concupiscentia, cujus vitiosis desideriis nos non obedire praecipimur, q
Abbreviated transcription (Latin):
paruulũ habilẽ concupiscere. s ñ con¬
cupiscere facit. adultũ uͦ etiã concupi¬
scere. qu̾ȩ licet in regeneratis iã ñ depu
obligata ẽ origniali pecc̃o. Dimittit᷑ gͦ
concupiscentia carnis ĩbaptismo. ñ
ut ñ sit. s ut ñ imputet᷑ pecẽm. ħenĩ ẽ

Expanded text:
parvulum habilem concupiscere, vel non concupiscere facit. Adultum vero etiam concupiscere, quae licet in regeneratis jam non depuobligata est originali peccato. Dimittitur ergo concupiscentia carnis, in baptismate, non ut non sit, sed u
Abbreviated transcription (Latin):
ficat ĩpiũ .i. illi qͥ ñ facit carnalia legis
oꝑa. s tm̃ credit in xp̃m ut gentilis fa
s tm̃ credit: fides eiꝰ reputabit᷑ ad iusti¬
ciã .i. sufficit ad iusticiã. & ita attͥbuit
aliis qͦd dixit de abrahã. scił. qͦd siẽ iꝰtꝰ¬

Expanded text:
ficat impium, id est, illi qui non facit haec carnalia legis opera, sed tantum credit in Christum, ut gentilis facsed tantum credit, fides ejus reputatur ad justitiam, id est sufficit ad justitiam, et ita attribuit aliis quod dixit de Abraham, scilicet quod si est
Abbreviated transcription (Latin):
nos iustificauit. Nã si debitã añ gra¬
tiã mercedẽ uellet reddere. penã red¬
deret pecc̃orib debitã. N gͥ t blandia¬
ris de meritis. cũ tͥ reddi mercedẽ scd̾o
debitũ oꝑis audis. tamꝗͣ ñ sit in opere
gr̃a rẽtbuentis. sicut in fide est gratia
opus dici ex debito remunationẽ des
deposcere. cũ etiã hoc ipsũ qͦd agere ali¬
qͥd possumꝰ uł cogitare. uł ꝓloqui. ip¬

Expanded text:
nos justificavit. Nam si debitam ante gratiam mercedem vellet reddere, poenam redderet peccatoribus debitam. Non ergo tibi blandiaris de meritis, cum tibi reddi mercedem secundum debitum operis audis, tanquam non sit in opere gratia retribuentis, sicut in fide est gratia opus dici ex debito remunerationem Dei deposcere, cum etiam hoc ipsum quod agere aliquid possumus, vel cogitare, vel proloqui, ip
Abbreviated transcription (Latin):
exigat. nͥ donau̾it qͦd inueniat. ꝑ hanc
fidẽ iustificat᷑ impius .i. fit de impio
pius. ut deĩ ipsa fides incipiat ꝑ dilec¬
tonẽ oꝑari. Ea qͥppe sola bona oꝑa di¬
cenda sunt: quȩ fiunt ꝑ dilectionẽ di.
Hȩc aũ necesse ẽ ut añcedat fides. ut m̃
ista ñ ab istis illa incipiat. qͥa nullus oꝑa¬
tur bñ. nͥ pͥus credat in xp̃m. Nong̾ di¬

Expanded text:
exigat, nisi donaverit quod inveniat. Per hanc fidem justificatur impius, id est de impio fit pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est ut antecedat fides, ut inde ista non ab istis alia incipiat, quia 19 nullus operatur bene, nisi prius credat in Deum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
dimutit. fides eiꝰ sola reputabit᷑ ad iusti¬
ciã .i. sufficit ad iusticiã. quã oꝑa ñ me¬
ruer̃t. & ita sufficit ad salutẽ. Attende
qͦd ait. credenti in eũ: ñei. Non enĩ con¬
tinuo qͥ credit ei: credit in eũ. Aliud ẽ enĩ
crede in eũ: aliud cred̾e ei. & aliud cred̾e il¬
lũ. Nam & demones credebant ei. s ñ cre¬
debant in eũ: & nos eredinꝰ paulo & peͦ.¬

Expanded text:
d justitiam, id est sufficit ad justitiam quam opera non meruerunt, et ita sufficit ad salutem. Attende quod ait credenti in eum, non ei. Non enim continuo qui credit ei credit in eum. Aliud enim est credere in eum, aliud credere ei, aliud credere illum. Nam et daemones credebant ei, sed non credebant in eum. Et nos credimus Paulo,
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾is testam̃ti. Si enĩ discernimꝰ duo
testam̃ta uet̾is. ⁊ noui. ñ st̃ eadẽ sacra¬
m̃ta in utͦq. nec eadẽ ꝓmissa. eadem
tñ plurimiaq p̃cepta. discussa enĩ p̃¬
cepta om̃ia. fere eadẽ inueniunt᷑ ii
euͣgłio. Aloralia utiq eadẽ. ut ñ occi¬
des: & cet̾a huiꝰmodi. Cerimonialiauͦ.
ñ eadẽ. sacͣm̃ta uͦ ñ eadẽ. qͥa illa ꝓmit¬
tebant: hȩc dant salutẽ. Similit ꝓ
missa ñ eadẽ. qͥa ibi ꝓmittebant᷑ ter¬
rena: hic celestia. N amsi. & cetera.

Expanded text:
ti. Si enim discernimus duo Testamenta, Vetus et Novum, non sunt eadem sacramenta in utroque, nec eadem promissa, eadem tamen pleraque praecepta: discussa enim praecepta omnia fere eadem inveniuntur in Evangelio, moralia utique eadem, ut: Non occides, et caetera hujusmodi. Caeremonialia vero non eadem; sacramenta non eadem, quia illa promittebant, haec dant salutem. Similiter promissa non eadem: ibi promittebantur terrena, hic coelestia. Nam si, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa illd̾ ñ uacat a culpa. ħ uacat. Si e¬
iñ ilto uacasset a culpa. ñ daret᷑ scdđ̾m.
s dat᷑. & ita apparet illd̃ fuisse imꝑfe
pͥus testam̃tũ uacasset a culpa .i. ꝑ
fecte mundaret hominẽ .i. si inculpa¬
biles eẽnt eiꝰ obseruatores ñ utiq scđi
locus .i. oportunitas. inqͥreret᷑ a deo.
qͥ pͥus paulatĩ instruxit ꝑ legẽ. ⁊ edi¬
ficauit ꝑ ꝓpħias. ut post daret ꝑfe¬
ctũ testamentũ. qͦd cõsũmareti ⁊ nota
qͦd ait. si uacasset culpa. ita enĩ ħ di¬
cit. ciͣ. ipsũ habeat culpã. qͦd uidetꝰ
dũ p̃cipit sñ gr̃a: & p̃uaricatores ꝯsti¬
tuit. Sĩ querat᷑ a nobis cur ñ eo ritu
colamꝰ dm. qͦ coluer̃t eum hebreipa¬
tres. respondemꝰ. aliud dm̃ nob̾ prece¬
pisse. ꝑ patres noui testam̃ti. neq ħ ꝯtͣ¬

Expanded text:
 non vacat a culpa, hoc vacat. Si enim vacasset a culpa, non daretur secundum. Sed datur. Et itprius testamentum vacasset a culpa, id est perfecte mundaret hominem, id est si inculpabiles essent ejus observatores. Non utique secundi locus, id est opportunitas, inquireretur a Deo qui prius paulatim instruxit per legem, et aedificavit per prophetas, ut post daret perfectum testamentum quod consummaret. Et nota quod ait, si vacasset a culpa. Ita enim hoc dicit quasi ipsum habeat culpam quod videtur, dum praecipit sine gratia et praevaricatores constituit. Si quaeratur a nobis cur non eo ritu colamus Deum quo coluerunt eum Hebraei patres, respondemus: Aliud Deum nobis praecepisse per patres Novi Testamenti, neque
Abbreviated transcription (Latin):
celestiũ myst̾ioꝵ. celestia dicit eccłiã.
cuiꝰ pars ẽ in celis regnans. pars secu¬
tura ꝑeg̾nat᷑. in terris: exemplar aũ
& umbrã dicit figuras. q̃ exẽplar st̃.
& exemplũ. respectu diu̾sarũ rerũ.
exẽplar ẽ. ad cuiꝰ similitudinẽ aliqͥd
fit: exẽplũ qͦd ide tͣhitur. D̾s ĩ moni¬
te u̾itatẽ moysi ostendit .i. ordinẽ ce
ant. laudent. & diliganti seq inui¬
cẽ & nos diligant. nr̃isq ꝓfectibus
studeant.⁊ alia huiꝰmodi. in qͥb a no¬
bis imitandi st̃. S qͥa carnalis ppłs
ueritatẽ caꝑe ñ posset. p̃cepit d̾s mo¬
ysi. ut figuris eam ymaginaret᷑. in
quib puerilis ppłs enutͥtus. aliqͣndo
ueniet adueritatẽ. & ita res pͥus oster¬
sa dicit᷑ exemplar figurarũ. uxta se fa¬
ctarũ. Item fig᷑e dñr exẽplar ueritatis.
quȩ postea impleta ẽ. sicut illȩ fig᷑e p̃¬
signauert̃. scom ħ dicit deseruiunt ex¬
emplari .i. fig̾is ueritatẽ futurã presig¬

Expanded text:
elestium mysteriorum. Coelestia dicit Ecclesiam, cujus pars in coelis regnans, pars secutura peregrinatur in terris. Exemplar autem, et umbras dicit figuras, quae exemplar sunt, et exemplum respectu diversarum rerum.Exemplar est ad cujus similitudinem aliquid fit. Exemplum quod inde trahitur. Deus in monte veritatem Moysi ostendit, id est ordinemant, laudent, et diligant, seque invicem et nos diligant, nostrisque profectibus studeant, et alia hujusmodi. In quibus a nobis imitandi sunt. Sed quia carnalis propter veritatem capere non posset, praecepit Deus Moysi ut figuris eam imaginaretur, in quibus puerilis populus enutritus aliquando veniret ad veritatem: et ita res prius ostensa, dicitur exemplar figurarum juxta se factarum. Item, figurae dicuntur exemplar veritatis, quae postea impletae sunt, sicut ille figurae praesignaverunt. Secundum hoc dicit, deserviunt exemplari, id est figuris veritatem futuram praesig
Abbreviated transcription (Latin):
pus xp̃i. Dies uocat. qͥa pussis tene¬
bͥs lux q̃ illuminat omnẽ hominẽ
uementẽ in hc muiroũ. in mundo
apparuit. dicit dñs & consũm abo .i.
consũmans dabo. & implebo testam̃¬
tũ nouũ. in qͦ fiet qͦd ꝓmissũ ẽ abra¬
hȩ: consũmabo inqͣm suꝑ domũ isrł.
⁊ suꝑ domũ iuda .i. suꝑ iudeos. qͥna¬

Expanded text:
dies vocat, quia pulsis tenebris lux quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , mundo apparuit. Dicit Dominus: Et consummabo, id est consummans, dabo et implebo testamentum novum, in quo fiet quod promissum est Abrahae. Consummabo, inquam, super domum Israel, et super domum Juda
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ & de figuris sicut de u̾itate eũ docy¬
it. Qo ẽ ei responsũ: Eoce uide inqͥt dñs
facito om̃a: omĩa dicit. ⁊ de constructi¬
one tab̾naculi. & de sacͥficiis quȩ in eo
oblati eẽnt. facito inꝗͣ scdm ħ exẽplar¬
.i. ueritatẽ. qͦd tͥ ostensum ẽ in monte. qr
ostendit ei ds uisu in monte. qͥd ẽẽt facͤ
minist̾rum. qͥa & in sp̃ualib ministͣt᷑.
& sp̃ualia dat. qͦd ñc patet. cũ ostensũ¬

Expanded text:
guris sicut de veritate eum docuit. Quid est ei responsum? Ecce: Vide, inquit Dominus, facito omnia. Omnia dicit et de constructione tabernaculi, et de sacrificiis quae in eo oblaturi essent. Facito, inquam, se veritatem, 249 quod tibi ostensum est in monte, quia ostendit ei Deus visu in monte quid esset factuministerium, quia et in spiritualibus ministrat, et spiritualia dat. Quod nunc patet, quas
Abbreviated transcription (Latin):
ne .i. false. & ñ solũ hȩc deui¬
ta. s eciã hereticũ hominẽ pꝰ
postꝗͣ bis feceris correctionẽ:
deuita. Heretici st̃. qͥ ꝑ uer¬
ba legis legẽ impugnant. ꝓ¬
pͥum enĩ sensũ astruunt uer¬
bis legis. ut p᷑uitatẽ mentis
suȩ legis auctoritate cõmes¬
dent. qui uitandi st̃. qͥa fre¬
q̃ntiꝰ correcti exercitatiores

Expanded text:
alsae. Et non solum haec devita, sed etiam haereticum hominem post postquam bis feceris correctionem, devita. Haeretici sunt qui per verba legis legem impugnant. roprium enim sensum astruit ex verbis legis, ut pravitatem mentis suae legis auctoritate confirmet, qui vitandi sunt: quia frequentius correcti exercitatiores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ seditionẽ concitatã adu̾sum se a
pseudoapłis. discesserat. cũ cena socio
suo ad tytum cretensẽ ep̃m. s corrathi¬
is iam sedatis ꝑepłas pauli mandat
tyto. ut pͥusqͣm ueniat ny copolĩ. pre¬
mmittat eos ita sollicite. ut nichil in
uiatico illis desit. S alutant te. om̃s
qͥ mecũ sc̃. ꝓpt̾ cõpendiũ. simł om̃s ꝯ¬
salutatores significat. Saluta eos ꝗͥ
nos amant ñ ficte. s in fide .i. fideli
affectu. Dem̃ om̃s gen̾alit̾ salutat:
dicens. Gr̃a dei sit cum om̃ib uobis
aalen.

Expanded text:
propter seditionem concitatam adversum se a propter seditionem concitatam adversum se a pseudoapostolis discesserat, cum Zena socio suo ad Titum Cretensem episcopum, sed Corinthiis jam sedatis per Epistolas Pauli, mandat Tito ut priusquam veniat Nicopolim, praemittat eos ita sollicite ut nihil in viatico illis desit. Salutant te omnes qui mecum sunt; propter compendium simul omnes consalutatores significat. Saluta eos qui nos amant, non ficte, sed in fide, id est fideli affectu. Deinde generaliter omnes salutat, dicens: Gratia Dei sit cum omnibus vobis. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
terĩ ꝓuideat cretensib dũ
ad me uen̾is. festina ad me
uenire nycopolĩ: ibi enĩ sta¬
tui hẏemare. Ioeo dicit. ut
festinet pꝰ eccłiam datã ueni¬
re. qͥa uult eũ uidere causa
affectꝰ. & ut plemꝰ confirma&
in eccłiastica disciplina. Le¬
nã legisꝑitum. iõ ħ dicit. ñ
qͥa ꝑitior sit apollo. s quia
huiꝰ ꝓfessionis fuerat insy¬
nagoga. & apollo. qui ꝑ¬
.i. ut quȩ ad uiaticũ necessaria st̃. eis. ha¬
beant. in suis sitarciis ne q̃rant aliena.
Ande h̃t tytꝰ. qͦd eis ad uaticũ largi¬
cretenses ut alii ꝑreeẽ sͥ ipsis in bonis
oꝑib dando intnistͥs. ñ dico ad q̃lib&.
s ad usus necessarios ⁊ ħio. ut ñ sint
infructuosi. ⁊ iuxta ꝑabolam arboriᷤ.
q̃ ñ facit fructũ bonũ. excidet᷑: & in
ignẽ mittaet᷑. Ioeo iubet illis sũptus
necessarios dari. qͥa dignũ erat. ut
qͥ sp̃ualia tͣdebant. ñ illis deessent car¬
nalia. Apollo ep̃s fuit corinthioꝵ. qͥ

Expanded text:
ideat Cretensibus, dum ad me veneris, festina venire ad me Nicopolim, ibi enim statui hiemare. Ideo dicit ut festinet post Epistolam datam venire, quia vult eum videre causa affectus, et ut plenius confirmet in ecclesiastica disciplina. Zenam legisperitum. Hoc dicit, non quia peritior sit Apollo, sed quia hujus professionis erat in Synagoga. Apollo. Epiest ut quae ad viaticum necessaria sunt eis, habeant apud suos, ne quaerant aliena. Unde habet Titus quod eis ad viaticum largiid est Cretenses, ut alii praeesse sibi ipsis in bonis operibus dando ministris. Non dico ad quaelibet, sed ad usus necessarios, et hoc ideo, ut non sint infructuosi, et juxta parabolam arboris quae non facit fructum bonum, excidatur et in ignem mittatur. Ideo jubet illis sumptus necessarios dari, quia dignum erat ut qui spiritualia tradebant, non illis deessent carnalia. Apollo episcopus fuit Corinthiorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
neq respustis añ conu̾sionẽ ut ob ħ
conũti abhorreretis. s excepistis me si¬
cut angłm dei .i. ac si angłs dei ueniss&.
Uł me angłm dei eẽ credidistis: ĩmo plꝰ
nisset. qͥ in apło loquebat᷑. & in eo uene
eoꝵ sp̃uale cõmendat. ut ħintuentes.
in timorẽ carnalẽ ñ deqsdant. E qͥa mu¬
tatierant in deteriꝰ. increpat eos. & sie¬
nĩ receꝑint e¬

Expanded text:
neque respuistis, ante conversionem, ut ob hoc converti abhorreretis. Sed excepistis sicut angelum Dei, id est ac si angelus Dei venisset, vel me angelum Dei esse credidistis: imo plus venisset qui in Apostolo loquebatur, et ideo venereorum spirituale commendat ut hoc intuentes in timorem carnalem non decidant: et quia mutati erant in deterius increpat eos. Et si enim receperunt e
Abbreviated transcription (Latin):
lationẽ scđm carnẽ pateret᷑ apłs. utrũ
timore desererent eũ. an caritate ãplec¬
terent᷑ Oportune gͦ ac decent̃ facit eos re¬
colere caritatẽ suam: ne tanꝗͣ municũ
illũ reputent dicens. Scitis aũ qͦd ꝑ in¬
firmitatẽ carnis .l. cũ paterer ꝑsecutio¬
onẽ ur̃am in carne mea .i. tͥbulationẽ

Expanded text:
arnem pateretur Apostolus, utrum timore desererent cum, an charitate amplecterentur. Opportune ergo ac decenter facit eos recolere charitatem suam, ne tanquam inimicum illum deputent, dicens, scitis autem quod per infirmitatem carnis, id est cum paterer persecutioon
Abbreviated transcription (Latin):
sñ lege: sicut uos. Cũ enĩ iudeus natus fĩ.
iã illa carnalia speciali diiudicatiõe con¬
tẽpno. fãs. Asꝑe correctos galathas recre
rito diligo. qͥa nich me lesistis.⁊ ita ñ pe¬
nes uos mimicitiarũ mearũ ẽ causa. Hoc
dicendo excusat se. qͥa pseudo dix̾ant. pau¬
lũ galathis inmicũ. nec uoluisse eos do¬
cere. quȩ maliis eccł̃iis p̃dicabat. hanc ca¬
lũpniã diluens apłs. inimicitiȩ causam
ce me recepistis: cũ sꝑnendi causã habu¬
istis. Et hoc ẽ qͦd ait. Scitis aũ qͦd ꝑ infiroꝵ¬
tatẽ carnis. meȩ. qͥa caro mea afflicta erat.
pore ñ spreuistis me. Uñ subdit. & ñ spre¬
uistis tẽptationẽ ur̃am. in carne mea .l.

Expanded text:
us Cum enim Judaeus natus sim, jam illa carnalia spiritali dijudicatione contemno. Fratres, aspere correctos Galatas recrearito diligo, quia nihil me laesistis, et ita non penes vos inimicitiarum mearum est causa. Hoc dicendo excusat se, quia pseudo dixerant Paulum Galatis inimicum, nec voluisse eos docere quae in aliis Ecclesiis praedicabat. Hanc calumniam diluens Apostolus inimicitiae causam ce me recepistis cum causam spernendi habuistis. Et hoc est quod ait, scitis autem quod per infirmitatem carnis meae, quia caro mea afflicta erat, pore non sprevistis me. Unde subdit, et non sprevistis tent
Abbreviated transcription (Latin):
Comendata pietate fidei. qͣ uistificati grati
ẽẽ debemꝰ dõ. contͣriũ detestando .i. ĩpietatem.
subinfert qͦd gentiles inflati & leues. in ydo¬
loꝵ figmenta tanꝗͣ decidunt. uͥ ñ reqͥesceres̃.
s confracti dissilirent in lapides. Hic enĩ specs¬
alit̾ agg̃dit᷑ gentiles. scđm pͥorem statũ. quia
iactabant. bonã naturã. ec excusant tͦpitu

Expanded text:
Commendata pietate fidei, qua justificati grati Deo esse debemus, contrarium detestando, id est impietatem, subinfert, quod gentiles inflati, et leves in idolorum figmenta tanquam deciderunt, ubi non requiescerent, sed confracti desilirent in lapides. Hic enim specialiter aggreditur gentiles, secundum priorem statum, quia jactant bonam naturam, et excusant t
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã fructificet & ħ ẽ qͦd ait. terra enĩ. ⁊¬
cet̾a. Potest & alit̾ ħ capitulũ intelligi ut
dicat᷑ impossibile fore eos qͥ peccauero ꝑ
spaciũ penitendi in hac uita. & recte hoc
dixi. nã in alia impossibile ẽ ꝑ penitentiã
renouari. & ħ ẽ qͦd ait. impossibile ẽ enim
eos. qͥ semel st̃ illuminati. & hec q̃ secunt᷑
boni habuert. & post hȩc omĩa ꝓlapsi st̃.
penitentiã. qͦd licet hic: ñ ibi. Ideo impos¬
sibile ẽ eos renouari in alia uita ꝑ peniten¬
tiã. qͥa impossibile ẽ eos rursũ  crucifigen¬
tes dͥmetipsis filiũ dĩ. & ostentui hñtes .i.¬

Expanded text:
tantum fructificet. Et hoc est quod ait, terra enim, etc. Potest etiam aliter hoc capitulum intelligi, ut dicatur impossibile fore eos qui peccaveruntspatium poenitendi in hac vita. Et hoc recte dixi; nam in alia impossibile est per poenitentiam renovari. Et hoc est quod ait: impossibile enim eos qui semel illuminati, et haec quae sequuntur, bona habuerunt, et post haec omnia, prolapsi sunt, poenitentiam, quia licet hic, non ibi, ideo impossibile est eos renovari in alia vita per poenitentiam quia impossibile est eos, rursus esse crucifigentes
Abbreviated transcription (Latin):
rt .i. qͥ impassibilitatẽ. ⁊ ĩmortalitatẽ
futurã. iam spe gustauert̃. ⁊ post bȩe
omĩa ꝓ lapsi st̃.i. gͣuiter peccando lap¬
r̃t. ne dũ penit᷑ malos impossibile est
s ñ excludit penitentiã. & ẽ sensus. Ini¬
possibile ẽ eos motos adpenitentiã. qui
hec acceꝑunt semel. rursꝰ renouari.i. re
baptiari.i. ut rebaptirarent᷑ pꝰ pemi¬
tentiã. Rẽnouarieni ẽ nouũ fieri: no

Expanded text:
id est qui impassibilitatem et immortalitatem futuram spe gustaverunt. Et post haec omnia prolapsi sunt, id est graviter peccando laprunt, nedum penitus malos impossibile est,sed non excludit poenitentiam. Et est sensus: Impossibile est eos motos ad poenitentiam qui hoc acceperunt semel, rursus renovari, id est baptizari, id est ut baptizentur post poenitentiam. Renovari enim est novum fieri. No
Abbreviated transcription (Latin):
irrisorib ⁊ crucifixorib. qͥa ina mors
xͥ. unũ baptisia consecuit. qͦd sufficit
contͣ om̃ia peoc̃a. etiã seq̃ntia. si pem¬
tentia de eis agat᷑. sicut illa mors suf¬
ficit ad om̃ia pecc̾a tollenda. qͥ uͦ it̾at
baptisma ñ sufficiat. iterat & mortẽ. ⁊
ut ex eaiterata. fiat iterata remissio.
qͦdimpossibile ẽ. Sicut enĩ impossibile
ẽ scđo crucifigere xp̃m. ita scdo ꝑ bap¬
tismũ mori pecc̃is. facti sumꝰ em̃ ꝑ
bapt̃m conformes similitudini mortiᷤ eiꝰ.
t᷑e. aui putat scdo baptirari. scdo qͣntũ
ad se xp̃m crucifigit. qͦd ẽ eũ hr̃e offntui.¬

Expanded text:
 quia una mors Christi unum baptisma consecravit: Quod sufficit contra omnia peccata etiam sequentia, si poenitentia de eis agatur, sicut illa mors sufficit ad omnia peccata tollenda. Qui vero itebaptisma non sufficiat, iterat et mortem, et ut ex ea iterata fiat 244 iterata remissio, quod impossibile est. Sicut enim impossibile est secundo crucifigere Christum, ita secundo per baptismum mori peccatis. Facti enim sumus per baptismum conformes similitudini mortis ejus, turae, qui putat secundo baptizari, secundo, quantum ad se, Christum crucifigit; quod est eum habe
Abbreviated transcription (Latin):
filio. Distinguere aũ int̾ illã gen̾ationẽ.⁊
hanc ꝓcessionẽ nescio. ñ ualeo. ñ sufficio.
qͥa. & illa. & ista ineffabilis ẽ Ideoq sicut ꝓ¬
gen̾ationẽ eius quis enarrabit. ita de sp̃u
sc̃o uerissime dr. ꝓcessionẽ eiꝰ qͥs enarrabit

Expanded text:
tinguere autem inter illam generationem, et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio, quia et illa, et ista ineffabilis est. Ideoque sicut Generationem ejus quis enarrabit? ita de Spiritu sancto verissime dicitur: Processionem ejus quis enarrabit?
Abbreviated transcription (Latin):
nis uoluptates.⁊ si necessaria ei minis¬
trare debeamꝰ. qͥa caro ñ c̃ malũ. creat᷑a
enĩ deiẽ. ⁊ ab eo abscondita a quo aĩa.
nec illa ẽ pars dei: nec illa. Tota enĩ tri¬
nitas ẽ unus d̾s. sũme bonus. anima
uͦ. magnũ bonũ ẽ. ñ tñ sũmum. Item
caro nec sũmũ bonũ ẽ. nec marenum÷
s paruũ. Anima gͦ uiuens. int̃ sũmũ

Expanded text:
nis voluptatem, etsi necessaria ei ministrare debeamus, quia caro non est malum. Creatura enim Dei est, et ab eo condita, a quo anima, nec illa est pars Dei, nec illa. Tota enim Trinitas est unus Deus, summe bonus. Anima vero magnum bonum est, non tamen summum. Item caro nec summum bonum, nec magnum est, sed parvum. Anima ergo vivens inter summum
Abbreviated transcription (Latin):
dissimũ. ⁊ ẽ hic euidentissimũ testimoniũ.
de resurrectiõe. ⁊ tam p̃clara aꝑtaq sentẽ¬
tia ut ñ expositore. s lectore indigeat. Et
nõtat᷑ ħ quartꝰ actꝰ hominis. Tłac namq
apłi serie: iiii. hominis actiões designant᷑
Prtma fuit añ legẽ. scda sub lege tercia
sub gr̃a: arta. in uita et̃na. In pͥma actio
s uincim᷑. In t̃cia pugnamꝰ: s uincimꝰ. In
auarta. nec ẽ pugna. s qͥes.⁊ pax ȩterna.

Expanded text:
evidentissimum testimonium de resurrectione, et tam praeclara et aperta sententia, ut non expositore, sed lectore indigeat. Et notatur hic quartus actus hominis. In hac namque Apostoli serie quatuor hominis actiones designantur. Prima fuit ante legem, secunda sub lege, tertia sub gratia, quarta in vita aeterna. In prima actionsed vincimur; in tertia, pugnamus et vincimus; in quarta, non est pugna sed quies, et pax aeterna,