comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uestigianr̃ irrita. ꝑpetua soluent formidineterras. Tumigitur uereterra
solutaest abomnibellorũ formidine. uelutidem testatur. Quando iam noua
progenies cadodimitatur alto. & magnus ab integrosaeculorũ nascitur
ordo. Et toto surgitgens aurea mundo. Haecnimirũ po&a summus octa¬
diuinũ aliquid interius. &sinescius. suo praemonstrabat eloquio. Vndeinquit
ultimacymeiuenit iam carminis & as. scilicetquicquidolim praedixerant
srbillȩ. quodiam totũ illointẽpore compleretur. Quia sicut suo in locomons¬
trabitur. mirabiliter uelut organis hisusus est sp̃s diuinus. ut peneomnia
quaed exp̃osunt adimpleta. suo carminelonge antea praenotarent:
Prouectoigitur a piceromani imperii ut diximus euangelistarectius agereuide¬
retur. si pereum saluatoris natiuitatẽ ad scriberet ubiq praedicandã in orbe

Expanded text:
vestigia nostri, Irrina perpetua solvent formidine terras. Tum igitur vere terra vestigia nostri, Irrina perpetua solvent formidine terras. Tum igitur vere terra soluta est ab omni bellorum formidine, velut idem testatur, quando Jam nova progenies coelo demittitur alto; et: Magnus ab integro saeclorum nascitur ordo; et: . . . . . Toto surgit gens aurea mundo. Haec nimirum poeta summus Octadivinum aliquid interius, etsi nescius, suo praemonstrabat eloquio. Unde inquit: Ultima Cumaei venit jam carminis aetas, scilicet quidquid olim praedixerant Sibyllae, quod jam totum illo in tempore compleretur. Quia sicut suo in loco monstrabitur, mirabiliter velut organis, his usus est Spiritus divinus, ut pene omnia quae de Christo sunt adimpleta, suo carmine longe antea praenotarent. Provecto igitur apice Romani imperii, ut diximus, evangelista rectius agere videretur, si per eum Salvatoris nativitatem ascriberet, ubique praedicandam in orbe
Abbreviated transcription (Latin):
nus perhoc suos conscriberet in acter nitatec aelestis patriaeciues. perquod
idem romano dignatu sest subiacereimperio. Quod nusquam penitus ab
ex ordio cuius. In regnofuit. ut aliquis totius mundi potiretur imperio:
cũ uenit potissimã pacem id eomundoreddidit. ut sui praedi catores ꝑorbẽ
liberam intrandiuiam haberent. Et pacerecepta mundus tranquillius
uerbũ praedicationis intenderet. Hincigitur est quod in omnẽ terrã sonus
aplorũ exisselegitur. & in fines orbis terrȩ uerbũ prȩdicationis cucurrisse
monstratur. De indesuperomnia. id circofactũ ostenditur. ut ille aduenisse
solidius firmaretur. qui sicut quidam maximus po&arũ cecinerat. pacatũ
regit patris uirtutibus orbem. Illedeum inquit uitam accipiet diuesq uide¬
bit. permixtos heroas ipseq uidebitur illis. Teduccait si quamanent sceleris

Expanded text:
nus per hoc suos conscriberet in aeternitate coelestis patriae cives, per quod nus per hoc suos conscriberet in aeternitate coelestis patriae cives, per quod idem humano dignatus est subjacere imperio. Quod nusquam penitus ab exordio cujusquam in regno fuit, ut aliquis totius mundi potiretur imperio. us Christus, cum venit, potissimum pacem ideo mundo reddidit, ut sui praedicatores per orbem liberam intrandi viam haberent, et pace recepta mundus tranquillus verbum praedicationis intenderet. Hinc igitur est, quod in omnem terram sonus apostolorum exisse legitur , et in fines orbis terrae verbum praedicationis cucurrisse monstratur. Deinde super omnia idcirco factum ostenditur, ut ille advenisse solidius firmaretur, qui, sicut quidam maximus poeta cecinerat: Pacatum regit patriis virtutibus orbem. Ille Deum vitam accipiet, divisque videbit Permistos heroas et ipse videbitur illis; et: Te duce si qua manent sceleris
Abbreviated transcription (Latin):
angelicecinerunt audientibus hominibus. Gloriain excelsisdõ et interrapax
hominibus bon ȩ uoluntatis. Vndeliquido constat. qui a pax ista non uirtute
cȩsaris. sed xp̃ĩgratia conponitur: Adeoutidẽ augustus adquẽrerum sum ma
concurrerat in consistorio: sedominũ appellari nonsit passus. immoquia non
ausus est diuino succensu. eo quoduerus dñs totius hum anigeneris int̾homines
nascebatur. Eodẽquoq anno singularũ puintiarũ ubiq hominescensent᷑ ex
nomine. et singulisuis profitentur in locis. itaut seruus qui propriũ non rediss&
addominũ iureplecteretur in mortẽ. Describitur autẽ uniuersus orbis quodlu¬
casmeminit. eundẽq caesarem clarissimailla professio cunitorũ hominũ prin¬
cipem de signauit: Interquos nimirũ xp̃s qui uniuersũ genus condidit. in¬
ueniri atq conscribi homo interhomines humanis legibus uoluit. quati¬

Expanded text:
angeli cecinerunt audientibus hominibus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax angeli cecinerunt audientibus hominibus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Unde liquido constat quia pax ista non virtute Caesaris, sed Christi gratia, componitur. Adeo ut idem Augustus, ad quem rerum summa concurrerat, in consistorio se dominum appellari non sit passus. Imo quia non ausus est divino succensu, eo quod verus Dominus totius humani generis inter homines nascebatur. Eodem quoque anno singularum provinciarum ubique homines censentur ex nomine, et singuli suis profitentur in locis; ita ut servus qui proprium non redisset ad dominum, jure plectere tur in mortem. Describitur autem universus orbis, quod Lucas meminit, eumdemque Caesarem clarissima illa professio cunctorum hominum principem designavit. Inter quos nimirum Christus, qui universum genus condidit, inveniri atque conscribi homo inter homines humanis legibus voluit; quate
Abbreviated transcription (Latin):
phetia ostensus. nec non ectẽpus perherodẽ signatur. nascentis adscipula¬
tione circiter euolutum. Sed quã obrem perherodẽ eius natiuitas lege
chronographorũ metiatur. Quactoto fuerat orbepraedicanda: Non absur¬
dequeritur. pracsertim cũner annus regnieius ut mosefthe storis graphis.
quando xp̃s natussit cerco exnumero praefigitur. Praeterea fortassis uideretur
euan gelistarettius fecisse si adtẽpus de signandũ natiuitatis xp̃i octauianũ augus¬
tũ ad mediũ euocasset. cuius potestas euecta usque ad fines orbis terrarum. &iam
herodem hunc et omnẽ palestinã prouintiã. interreliquaterrarũ regna suo
claudebatimperio. Quadragesimosi qui dẽ regniaugusti quando ihs natus
estanno. diuina ordinante potentia firmissima primũ pax in omni terrarum
parte mortalibus famulatur. Tuncigitur nempehoc factũ legitur. quando

Expanded text:
phetia ostensus: nec non et tempus per Herodem signatur nascentis astipulaphetia ostensus: nec non et tempus per Herodem signatur nascentis astipulatione circiter evolutum. Sed, quamobrem per Herodem ejus nativitas lege chronographorum metiatur, quae toto fuerat orbe praedicanda, non absurde quaeritur. Praesertim cum nec annus regni ejus, ut mos est historiographis, quando Christus natus sit, certo ex numero praefigitur. Praeterea fortassis videretur evangelista rectius fecisse, si ad tempus designandum nativitatis Christi Octavianum Augustum ad medium evocasset; cujus potestas evecta usque ad fines orbis terrarum, etiam Herodem hunc et omnem Palaestinam provinciam inter reliqua terrarum regna suo claudebat imperio, quadragesimo si quidem regni Augusti, quando Jesus natus est, anno, divina ordinante potentia, firmissima primum pax in omni terrarum 117 parte, mortalibus famulatur. Tunc igitur nempe hoc factum legitur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
maria probatur. quãuis primogenitus appell&tur. Si quidẽ unigenitus. quia
solus desubstantia patris natusest filius. sicut demaria singularis acproprius
idemest hominis filius. sed quia perhoc mediatordĩ ethominũ est factus. iure
primogenitus exmultis appellatur. quatinus obhoc ꝑgratiã habeat multos
fratres. quorũ ubiq primatũtencat. quia secundũ proprietatẽ naturȩ inutra¬
q substantia significantius unigenitus praedicatur. CṼERGONXTUS
ess&ihs̃ in bethleemiudȩ in diebus herodis regis. Quattuor hic sane fundamenta
iaciuntur prophetarũ pracsagiis roborata. utnullis uacilletur ingeniis domus
quae superpetram fundatur. Describiturnãq natiuitas dequadictũ fuerat
puernatus est nobis et filius datusest nobis. Et declaratur persona ex nomine
iamdudũ multi s inlocis praesignata. Monstratur quoque edocus ex pro¬

Expanded text:
Maria probatur, quamvis primogenitus appelletur. Si quidem unigenitus quia Maria probatur, quamvis primogenitus appelletur. Si quidem unigenitus quia solus de substantia Patris natus est Filius, sicut de Maria singularis ac proprius idem est hominis filius. Sed quia per hoc mediator Dei et hominum est factus, jure primogenitus ex multis appellatus, quatenus ob hoc per gratiam habeat multos fratres, quorum ubique primatum teneat. Quia secundum proprietatem naturae in utraque substantia significantius Unigenitus praedicatur. Cum ergo natus esset Jesus in Bethlehem in diebus Herodis regis. Quatuor hic sane fundamenta jaciuntur, prophetarum praesagiis roborata, ut nullis vacillet ingeniis domus quae super petram fundatur. Describitur namque nativitas, de qua dictum fuerat: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis . Et declaratur persona ex nomine, jamdudum multis in locis praesignata. Monstratur quoque et locus ex pro
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictũ estin lege dñi. parturturũ autduos pullos colũbarũ. Ergosi primo¬
genitũ sequentes faciunt. echaeclex tantũ ad primogenitos pertinereuidetur.
Nondebuit legeprimogeniti censeri. cui nondũ fratressuccesserant. Sedideo
hic reteten&ur primogenitus. quia om̃s unigeniti primogenitiesse possunt:
Nontamenom̃s primogeniti iurequeunt unigenitiuocari. Ex quocolligitur
in summa primogenitũ eũ uocari debere quiuuluã aperit. & antequẽnullus.
uoneu tantũ quẽ fratressecuntur. Iureigitur xp̃s primogenitus appellatur
ex uirgine. qui ab initio primogenitus est totius creaturae. Necnonetip
baptismoprimogenitus fideliũ recceuocat᷑. qui et in resurrectione primoge¬
nitus exmortuis resurrexissedicit᷑. Vnigenitus autẽ nonnũ quã id eouocat᷑.
quia solus singularis acproprius esi filius dĩ: undaetunigenitus apteidem ex

Expanded text:
quod dictum est in lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum . Ergo si primoquod dictum est in lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum . Ergo si primogenitum sequentes faciunt, et haec lex tantum ad primogenitos pertinere videtur, non debuit lege primogeniti censeri, cui nondum fratres successerant. Sed ideo 116 hic recte tenetur primogenitus, quia omnes unigeniti primogeniti esse possunt, non autem omnes primogeniti jure queunt unigeniti vocari. Ex quo colligitur in summa, primogenitum eum vocari debere qui vulvam aperit et ante quem nullus, non eum tantum quem fratres sequuntur. Jure igitur Christus primogenitus appellatur ex virgine, quia ab initio primogenitus est totius creaturae; nec non et in baptismo primogenitius fidelium recte vocatur, qui et in resurrectione primogenitus ex mortuis resurrexisse dicitur. Unigenitus autem nonnunquam ideo vocatur, quia solus singularis ac proprius est Filius Dei, unde et unigenitus apte idem ex
Abbreviated transcription (Latin):
niuit. Omneinquit quod aperituuluã: alioquin sacerdotib primogenita non
debentur. quãdiu & alia in omni generenasci possecreduntur. Neforte non pri¬
mogenita. sed unigenitamõ consecrentur. Quianimirũ sisic accipiendũ eẽt.
ut solũ primogenitũ diceretor isquem fratres sequerentur. poterat excusationes
obtendere sacerdotibus. itadicens. Quid mein unius mensis iuxtadebitũ stringis
articulo. ut offeram exlege primogenitũ cui fratres non secuntur. Expecta
paulisper. donec secundus nascatur. qui a interim nihil debeo sacerdoti. nisi fu¬
erit procreatus perquem is qui natus est incipiat esse primogenitus.
Nam demaria scriptũ est. quod cũ expleciessent diespurgationis eius secundũ
legẽmorsi: dixerunt illũ inhierus alẽ. ut sisterenteũ dnõ. Qui a omnemascu¬
linũ ad aperiens uuluam. sem̃dñõuocabitur. Etutdarenthostias secundũ

Expanded text:
nivit: Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioquin in sacerdotibus primogenita non nivit: Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioquin in sacerdotibus primogenita non debentur, quandiu et alia in omni genere nasci posse creduntur, ne forte non primogenita, sed unigenita Domino consecrentur. Quia nimirum si sic accipiendum esset ut solum primogenitus diceretur is quem fratres sequerentur, poterat excusationes obtendere sacerdotibus, ita dicens: Quid me in unius mensis juxta debitum stringis articulo, ut offerrem ex lege primogenitum cui fratres non sequuntur? Exspecta paulisper donec secundus nascatur, quia interim nihil debeo sacerdoti, nisi fuerit procreatus per quem is qui natus est incipiat esse primogenitus. Nam de Maria scriptum est quod: Cum expleti essent dies purgationis ejus secundum legem Moysi, duxerunt illum in Hierusalem, ut sisterent eum Dominlinum adaperiens vulvam sanctum Domino vocabitur; et ut darent hostias, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
primogenitos appellari: Idcircoillũ conseruans textũ euanglii maluit.
primogenitũ quã unigenitũ dici. Nametalibi ipseprimogenitus inresurrectio¬
neex multis fratribus appellatur. Propterquod quia genus colligitur inspecie.
quãui s unigenitus pernaturã. Ideo primogenitus & hic debuit dici. ut eet indiciũ.
non exnatura dignitas. sed ex gratia meritũ antefertur. Idcirco & nosdicimus
quod primogenitus hic significantius scribitur. ut pereum om̃s quiex gratia colli¬
guntur. illicoadunati primogenita incȩlestib. habeantur. Hancquippefiguram
gerebant omnia illa primogenita. sublegemo consetrata. Vndeet dchisdñs ad aaroꝵ
talẽlegitur diffinissesententiã. Omnein quit quod aperit uuluã. ab omnicarne quȩ
offerturdnõ. ab homineusque ad pecus meaerunt tantũ modo  Primogenita pecu¬
dũ inmundorũ pr&iorediment. Eece quid sint primogenita diuinus sermodiffi¬

Expanded text:
primogenitos appellari. Idcirco illum conservans textum Evangelii, maluit primogenitos appellari. Idcirco illum conservans textum Evangelii, maluit primogenitum quam unigenitum dicere. Nam et alibi ipse primogenitus in resurrectione ex multis fratribus, appellatur; propter quod, quia genus colligitur in specie, quamvis unigenitus per naturam, ideo primogenitus et hic dsunt, quorum non ex natura dignitas, sed ex gratia meritum antefertur. Idcirco dicimus et nos quod primogenitus hic significantius dicitur, quam unigenitus ut per eum omnes qui ex gratia colliguntur, illi solummodo coadunati in coelestibus habeantur. Hangerebant omnia illa primogenita, sub lege Domino consecrata. Unde et de his Dominus ad Aaron talem legitur definisse sententiam: Omne, inquit, quod aperit vulvam ab omni carne quae offertur Domino, ab homine usque ad pecus, mea erunt tantummodo; primogenita pecudum immundorum pretio rediment . Ecce quid sint primogenita divinus sermo defi
Abbreviated transcription (Latin):
munda sedere : Et triginta tribus diebus insanguine puro permanens. omnescn
interim non tangere: uelnũ quideam statim iosephinuasit interpreconia an¬
gelorũ ubi nullus eratlocus indiuersorio. Constatergo modis omnibus qd̃
nullus fuerit nuptiarũ locus. interangusta praesepia iumentorũ: Nequeius¬
tus scriberetur in euangelio: sit anto insaniret uoluptatis amore. ut eam saltim
appeteret uiolare. quãmultis scripturarũ figuris praesignatã legerat. Ip
perpetuũ uirginẽ permanere. Et peperitinquit filiũ suũ primogenitum.
Primogenitũ autẽ noneũ que fratressequantur dicit. sed eũ quenullus
antecedat. Vndeui deturpotius unigenitũ dicidebuisse quãprimogenitũ.
iuxt a quod saeculares littera ex eodici debere quem fratres sequantur in sinuant
uisi quodidiom aest scarũ scripturarum sci ficato sdño. uel omnequod a perit uuluã

Expanded text:
munda sedere, et triginta tribus diebus in sanguine puro permanens, omne sanctum munda sedere, et triginta tribus diebus in sanguine puro permanens, omne sanctum interim non tangere? Vel nunquid eam statim Joseph invasit inter praeconia angelorum, ubi nullus erat locus in diversorio? Constat ergo modis omnibus, quod nullus fuerit nuptiarum locus inter angusta praesepia jumentorum. Neque justus scriberetur in Evangelio, si tanto insaniret voluptatis amore, ut eam saltem appeteret violare, quam multis Scripturarum figuris praesignatam legerat in perpetuum virginem permanere. Et peperit, inquit, filium suum primogenitum. Primogenitum autem, non eum quem fratres sequantur dicit, sed eum quem nullus antecedat. Unde videtur potius unigenitum dici debuisse, quam primogenitum, juxta quod saeculares litterae de eo dici debere quem fratres sequantur 115 insinuant: nisi, quod idioma est sanctarum Scripturarum, sanctificatos Domino, vel omne quod aperit vulvam,
Abbreviated transcription (Latin):
pace qui a uiderunt oculimei salutaretuũ Audieratitaq & annam ꝓphetissã.
magosatquestellamuiderat: AuTNũ quid ꝑeosdem herodẽturbatũ non audie¬
rat : Non nebechleem exuaticinio ubixp̃s nasceretur a principib. sacerdotũ desig¬
natã cognouerat: Quodsi hae comã in pudenter ignorasseasseritur. quid est qd̃
lucasrefert quia patereius et mater mirantes erant suꝑhis quaedicebant᷑ deeo:
utuiderec quomodo cuncta diuinaelegis mysteria huic sacramento congrue¬
rent. Quippesatis impiumest cogitaredeea. quodum quã coitus conluuione
potuerit maculari: Nãet sidonec sẽpubiq finitieẽt tẽporis. Nullomodohic
cum sinebat ratio prohibente legediuina finitũ intellegi. Alioquip. si mox
post partũ eam cogitet aliquis cognouisse. Nullo interueniente purgationissuae
tẽpore. ubierit quod septediebus iuxtalegem separationis menstruȩdebuit ip¬

Expanded text:
pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum . Audierat et Annam prophetissam, pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum . Audierat et Annam prophetissam, magos atque stellam viderat; aut nunquid per eosdem Herodem turbatum non audierat? Nonne Bethlehem ex vaticinio ubi Christus nasceretur, a principibus sacerdotum designatam cognoverat? Quod si haec omnia impudenter ignorasse asseritur, quid est quod Lucas refert, quia Pater ejus et mater mirantes erant super his quae dicebantur de eo . ut videret quomodo cuncta divinae legis mysteria huic sacramento congruerent. Quippe satis impium est cogitare de ea quod unquam coitus colluvione potuerit maculari. Nam etsi, donec, semper ubique finiti esset temporis, nullo modo hic eum sinebat ratio, prohibente lege divina, finitum intelligi. Alioquin, si mox post partum eam cogitet aliquis cognovisse, nullo interveniente purgationis suae tempore, ubi erit quod septem diebus, juxta legem separationis menstruae, debuit im
Abbreviated transcription (Latin):
haud dubiũ quin angelũ dicentẽ audierat. illud in eanatũ quod despũscõ
esset. sed simulcũ hoc uerbo perceperat. Net imeas acciperem ariã coniugetuã
Ergo ubi prohibitũ est nederelinquat. neadulterã aestimet. putasne a con¬
gressu coniugis fuerit separatus. quoneseparetur magis est ammonitus:
ergoquitantã eam crediderat. ut uxorẽ non auderet attingere. cũ eẽt̃ uir
iustus. et audirec dĩ filiũ inutero. hicdecoitu uirginis potuit cogitare.
audierat nãque pastores et angelũ dĩ eos euangeliz asse gaudiũ magnum
quod eritomni populo quiainquit natusestuobis hodie saluator quiest
xp̃sdñs inciuitatedauid. Nec non etcũ eo laudes exercitus caeli concinuisse. glo¬
riain excelsisdõ. a creliqua quaesecuntur: Audierat & srmeonẽ interamplexus¬
habens paruulũ praedicantẽ. Nuncdimittis seruũtuũ dñẽ. secundũ uerbutuũ iN¬

Expanded text:
haud dubium quin angelum dicentem audierat, illud in ea natum, quod de Spiritu sancto haud dubium quin angelum dicentem audierat, illud in ea natum, quod de Spiritu sancto esset. Sed simul cum hoc verbo perceperat: Ne timeas accipere Mariam conjugem tuam. Ergo ubi prohibitum est ne derelinquat, ne adulteram aestimet, putasne a congressu conjugis fuerit separatus, quo ne separetur magis est admonitus? Ergo qui tantam eam crediderat ut uxorem non auderet attingere, cum esset vir justus, et audiret Dei Filium in utero, hic de coitu Virginis potuit cogitare? An dierat namque pastores, et angelum Dei eis evangelizasse gaudium magnum, quod erit omni populo, 114 quia, inquit, natus est vobis hodie Salvator qui est Dominus in civitate David ; necnon et cum eo laudes exercitus coeli concinuisse: Gloria in excelsis Deo, ac reliqua quae sequuntur. Audierat et Simeonem, inter amplexus parvuli praedicantem: Nunc dimittis
Abbreviated transcription (Latin):
suis. quando erit ds̃ omnia inomnibus.. Etillud apli expersona filii . quod
oporteatcũ regnare . donec ponat inimicossuos subpedibussuis: nũ quid
tam diu regnaturu sest donec inimici subicianturei.: autpostquã illi subiec¬
tifuerint desistecregnare. Taliigiturlocutionis genere utenseuangelista
profecto uoluit intimare mariã non eẽ cognitã aui rosuo usque ad partũ. quia
sub hoctẽpore magisscandalũ poterat etiam credentibus oboriri. quippequia
desponsa corãoculis fructus cognitioniseius cernebatur in prolem. Sed quo
tuncuere se abstinuit: cũ deiussione adhuc poterat dubitari. multomagis in¬
telligendũ est: quod postpartũ eam noncognouerit. quando iam multis di¬
uinarũ rerũ indiciis. ds idem quinascitur. atquehomodĩ filius declaratur
Quod siquęrimus cur iosephusquead partusdiem se abstinuerit a concubitu.

Expanded text:
suis, quando erit Deus omnia in omnibus? Et illud Apostoli ex persona filii: Quod suis, quando erit Deus omnia in omnibus? Et illud Apostoli ex persona filii: Quod oporteat eum regnare, donec ponat inimicos suos sub pedibus suis . Nunquid tandiu regnaturus est, donec inimici subjiciantur ei? aut postquam illi subjecti fuerint, desistet regnare? Tali igitur locutionis genere utens Evangelista, profecto voluit intimare Mariam non esse cognitam a viro suo usque ad partum. Quia sub hoc tempore magis scandalum poterat etiam credentibus suboriri, quippe quia de sponsa coram oculis fructus cognitionis ejus cernebatur in prolem. Sed quoniam tunc vere se abstinuit, cum de jussione adhuc poterat dubitari, multo magis intelligendum est, quod post partum eam non cognoverit; quando jam, multis divinarum rerum indiciis Deus idem qui nascitur, atque homo Dei Filius declaratur. Quod si quaerimus cur Joseph usque ad partus diem se abstinuerit a concubitu,
Abbreviated transcription (Latin):
aestũ diuinitus obumbrabat. Et ideout uolunt non cognoscebat eã facie
quã uirginẽ desponsauerat. donec uacuaretur uterus. quianimi ã obreue¬
rentiã claro aspectu nequiuerat intueri. Religiosa quidem etplenapieta¬
te traditionis assertio. sed hocde concubitu dictũ quod noncoierit eũ ea
donec peperit primogenitũ suũ. Intellegereminime formidamus. Quia do¬
nec autusque non nũ quã inscripturisscis. sacpecertũ tẽpus. saepe infinitũ sig¬
nificant. Hincquippeesi quod ds̃ quibusqueloquitur perprophetam. Egosũ
egosũ & donec senescatis egosum. Quqdest quoddicit donec senescatis egosũ.
uũ quid postquã senuerint illi. ds̃ qui aeternusest essedesi nec.. Et saluator
in euangelio. Ecceinquit uobiscũsũ omnibus dieb. usque ad consũmationẽ
saeculi: Ergo post consũmationẽ sacculi. Nonerit ds̃ cũ suis aposcolis. aut cũ scĩs

Expanded text:
aestum, divinitus obumbrabat. 113 Et ideo, ut volunt, non cognoscebat eam facie aestum, divinitus obumbrabat. 113 Et ideo, ut volunt, non cognoscebat eam facie quam virginem desponsaverat, donec vacuaretur uterus; quia nimiam ob reverentiam claro aspectu nequiverat intueri. Religiosa quidem et plena pietate traditionis assertio. Sed hoc de concubitu dictum, quod non coierit cum ea, donec peperit primogenitum suum, intelligere minime formidamus: quia donec aut usque, nonnunquam in Scripturis sanctis, saepe certum tempus, saepe infinitum significant. Hinc quippe est quod Deus quibusque loquitur per prophetam: Ego sum, ego sum, et donec senescatis ego sum. Quid est quod dicit, donec senescatis ego sum? Nunquid postquam senuerint illi, Deus qui aeternus est esse desinet? Et Salvator in Evangelio: Ecce, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ergo post consummationem saeculi, non erit Deus cum suis apostolis, aut cum sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
dens magis ad coitũ quã ad scientiã referendũ. quasi hoc quisquã nrm̃ uelit ne¬
gare. ut ex hoc possit conficere quod donec ceruitepus significet. Quo completo
qui a non cognoscebat eã donec peperit filiũ suũ. conficiateã continuo cognitã.
cuius cognitionẽ cũ eac̃oiret antea filii tantũ natiuitas differebat. Ad quod
breuiter respondentes. cognoscebat uerbũ dupliciter inscripturisscĩs nos intel¬
ligere profitemur. Refertureni sepe adscientiã ut est. quod puerihs̃ reman¬
sit inhierusalẽ & non cognouerunt parentescius. Refercur etad corũ uelut
ipso nullo dubitantchoc in loco conatur adstruere. Verũ tamei quorundã
traditiohabet. quodioseph non potuerit in faciẽeius prospicere. quã sp̃s sc̃s
ut conciperet penitus adimpleuerat. et uirtus altissimi nepateretur libidinis

Expanded text:
dens magis ad coitum quam ad scientiam referendum. Quasi hoc quisquam nostrum velit nedens magis ad coitum quam ad scientiam referendum. Quasi hoc quisquam nostrum velit negare, ut ex hoc possit conficere, quod donec certum tempus significet. Quo completo, quia non cognoscebat eam, donec peperit filium suum, conficiat eam continuo cognitam, cujus cognitionem cum ea, ne coiret antea, filii tantum nativitas differebat. Ad quod breviter respondentes, cognoscebat verbum, dupliciter in Scripturis sanctis nos intelligere profitemur. Refertur enim saepe ad scientiam, ut est quod puer Jesus remansit in Hierusalem, et non cognoverunt parentes ejus. Refertur et ad coitum, velut ipse nullo dubitante hoc in loco conatur adstruere. Verumtamen quorumdam traditio habet, quod Joseph non potuerit in faciem ejus prospicere, quam Spiritus sanctus ut conciperet, penitus adimpleverat; et virtus Altissimi, ne pateretur libidinis
Abbreviated transcription (Latin):
Quod heluidius uolens asserere sua quidẽmentis ignauiauictus . Et molediuinarũ
scripturarũ oppressus. didiat senescisse saltimsero. quidudũ penitus ignorabat uel
quod nesciret. Vndesicut paulo antediximus. idipsũ recolenter : Fatemureã
cũ eet desponsataioseph iure transisse ad coniugis nomen. quia in ipsis. praeter
seminis coitum non solũ affectus. uerũ saluauirginitate fructus inuenitur nup¬
tiurum. Etdũ totũ exhibet seruitutis atq amoris affectũ oboedientiã sequendo
retedicitur fecisse iuxta omnia quaesibi ab angelofuerant imperata. Vbi notan¬
dum quod hicangelusdñi id eocũ ad ditamento ponitur. Nequilib& malignus
angelus fuisse putetur. Et nullus appareat locus mentiendi. quo diuina ꝑagunt᷑
mysteria et angelorũ caelebrantur summȩ deuotionis obsequia. Et accepit in¬
quit coniugẽ suã. & non cognouiteã donecpeperit filiũ suũ primogenitũ. Ecce
praefatus xp̃i aduersarius superfluolaboredesudat. cognoscendi uerbũ praecen¬

Expanded text:
quod Helvidius volens asserere, sua quidem mentis ignavia victus, et mole divinarum Scripturarum oppressus, didicit se nescisse saltem sero, qui dudum penitus ignorabat vel quod nesciret. Unde, sicut paulo ante diximus, idipsum recolentes, fatemur eam, cum esset desponsata Joseph, jure transisse ad conjugis nomen; quia in ipsis, praeter seminis coitum, non solum affectus, verum, salva virginitate, fructus invenitur nuptiarum: et dum totum exhibet servitutis atque amoris affectum, obedientiam sequendo, recte dicitur fecisse juxta omnia quae sibi ab angelo fuerant imperata. Ubi notandum quod hic angelus Domini ideo cum additamento ponitur, ne quilibet malignus angelus fuisse putetur: et nullus appareat locus mentiendi, quo divina peraguntur mysteria, et angelorum celebrantur summae devotionis obsequia. Et accepit, inquit, conjugem suam, et non cognovit eam, donec peperit filium suum primogenitum. Ecce praefatus Christi adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum praeten
Abbreviated transcription (Latin):
nouit essefuturũ Vel certesecundũ praescientiã ipsius angeli quã habebat exdõ
cui futurũ iamquasi praeteritũ erat. rectenatus accipitur. Pariet autẽ filium. Et

Expanded text:
novit esse futurum; vel certe secundum praescientiam ipsius angeli quam habebat ex Deo, novit esse futurum; vel certe secundum praescientiam ipsius angeli quam habebat ex Deo, cui futurum jam quasi praeteritum erat, recte natus accipitur. Pariet autem filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
institutus aut conditus ab eo. uel certe siquidhuius modi rectedici porest
QuiN neque concedendũ autquicquid dealiqua renascitur. continuo
eiusdem reisilius praedicetur. Dequarũ rerũ exemplis paucadepluribus pandam.
omnino aliter xp̃ianiesse non possunt: Sed nũ quid eos rectequis quã filios aquȩ
aut sp̃sscĩdixerit. Immodĩpatris et scaẽ matris ȩcclãe filii nuncupantur.
Sicitaq quauis longe aliter differentius natus despuscõfilius dĩ patris dicatur.
tamen non est filius eiusdem sp̃sscĩ ullomodo appellandus. Videtur autẽ adhuc
quosdã mouere. quiadictũ estabangelo. quod natũ estinea. cũ nrae consuetudi¬
nis non sit natũ dicere. priusquã in lucehuius mundi quisqueueniat. quodom¬
ninonatiuitas illa nondũ expleuerit. sed fortedictũ putamus. iuxta scãrum
scripturarũ loquendi consuetudinẽ. ubisaepe prȩceritũ iam narratur quod

Expanded text:
institutum, aut conditum ab eo, vel certe si quid hujusmodi, recte dici potest. institutum, aut conditum ab eo, vel certe si quid hujusmodi, recte dici potest. Quin neque concedendum ut, quidquid de aliqua renascitur, continuo ejusdem rei filius praedicetur. De quarum rerum exemplis pauca de pluribus pandam. omnino aliter Christiani esse non possunt. Sed nunquid eos recte quisquam filios aquae, aut Spiritus sancti dixerit? imo Dei Patris et sanctae matris Ecclesiae filii nuncupantur. Sic itaque, quamvis longe differentius natus de Spiritu sancto Filius Dei Patris dicatur, tamen non est filius ejusdem Spiritus sancti ullo modo appellandus. Videtur autem adhuc quosdam monere, quia dictum est ab angelo, Quod natum est in ea; cum nostrae consuetudinis non sit natum dicere, priusquam in lucem hujus mundi quisque veniat, quod omnino nativitas illa nondum expleta sit. Sed forte dictum putamus, juxta sanctarum Scripturarum loquendi consuetudinem, ubi saepe praeteritum jam narratur quod
Abbreviated transcription (Latin):
Dicimus enĩ quod conceptus sit despuscõ exmariauirgine. sienim si caccipimus
uteũ filium sp̃sscĩdicamus secundũ humanitatẽ. profeto in scã trinitate duos
patres intromitimus. Videlicetunũ diuinitatis: et alterũ humanitatis eius
propagatorẽ spm̃ scm̃. Sed quis hoc dicere audebit: Vnde aliter datur intelle¬
gi. Et quȩrendũ si non ideodicatur despũscõnatus. qui a feciteũ nascideuirgi¬
ne. Ouippequia hocopus mirabile. totũ donodĩ factũ est. et donũ dĩ proprie
sp̃s sc̃s dicitur. sed et ipsesp̃s. patris caritas ac filii ubiq catholice praedicatur
Quaecaritas profecto solaeũ ad incarnandũ adduxit. Et ideo quod natus eftc
solacaritas fuit: Nequea deo qui amundũ istũ fecitds̃. eumdicifasest dĩ
filiũ aut natũ dedõ ullatenus praedicari. Immosed factus creatusue. aut

Expanded text:
Dicimus enim quod conceptus sit de Spiritu sancto ex Maria virgine. Si enim sic accipimus, Dicimus enim quod conceptus sit de Spiritu sancto ex Maria virgine. Si enim sic accipimus, ut eum filium Spiritus sancti dicamus secundum humanitatem, profecto in sancta Trinitate duos patres intromittimus, videlicet unum divinitatis, et alterum humanitatis ejus propagatorem Spiritum sanctum. Sed quis hoc dicere audebit? Unde aliter datur intelligi, et quaerendum si non ideo dicatur de Spiritu sancto natus, quia fecit eum nasci de Virgine. Quippe quia hoc opus mirabile, totum dono Dei factum est, et donum Dei proprie Spiritus sanctus dicitur. Sed et ipse Spiritus charitas Patris ac Filii ubique catholice praedicatur. Quae charitas profecto sola eum ad incarnandum adduxit. Et ideo quod natus est sola charitas fuit. Neque adeo, quia mundum istum fecit Deus, eum dici fas est Dei Filium, aut natum de Deo ullatenus praedicari. Sed factum, creatumve, aut
Abbreviated transcription (Latin):
quodolim habueras in promisso. Et quomodom caudis inpersona genus uocare.
Et intetotãprosapiem retentare. It auttricȩsima octaua generatione patus filius
dauid dicaris sic propinquius intelligemariã exreciproco. detuacarne quodã.¬
modo deriuari. Monco uthabeas filiũ sinecoitu. et possideas eamuxorem plenis¬
simocaritatis affectu Propter quod. Netimeas inquit Acsidiceret. petimcas
dereatii. immo amplectere coniugẽtuã caritatis officio. quiacaritas forasmitut
omnẽtimorem. Coniugẽ autẽ quared ixerit. iam supra ex posuimus. etiã inter
reliqua quod nihil defuerit operis coniugii. pisi sola commixtiolibidinis.
intantii ut adioseph iuxtacarnẽ ꝑtineat ortus xp̃i. si quomodo dici possit idem
subtilis ualden asciintellegentia. neforte quodnatũ est in cafilius eiusdem sp̃s de
quo conceptus est. iuxta quod ipsi confitemur in srmbolo absurde intellegatur.

Expanded text:
quod olim habueras in promisso. Et quomodo me audis in persona genus vocare, quod olim habueras in promisso. Et quomodo me audis in persona genus vocare, et in te totam prosapiam reiterare, ita ut tricesima octava generatione natus filius David dicaris; sic propinquius intellige Mariam ex reciproco de tua carne quodammodo derivari, moneo ut habeas filium sine coitu, et possideas eam uxorem plenissimo charitatis affectu. Propter quod ne timeas, inquit. Ac si diceret: Ne timeas de reatu, imo amplectere conjugem tuam charitatis officio: quia charitas foras mittit omnem timorem. Conjugem autem quare dixerit, jam supra exposuimus, etiam inter reliqua, quod nihil defuerit operis conjugii, nisi sola commistio libidinis: in tantum ut ad Joseph juxta carnem pertineat ortus Christi, si quomodo dici possit idem subtilis valde nasci intelligentia, ne forte quod natum est in ea filius ejusdem Spiritus 102 de quo conceptus est, juxta quod ipsi confitemur in Symbolo, absurde intelligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dauid ueritatẽ et non frustrabitur eũ. defructu uentristui ponã super sedẽm eã
Noueratenĩ sededauid stir pedescendisse: et id eomonendus erat ut recoleret expro¬
phecia. quodia in se compleri cernebat et in maria: Nimirũ quia cũhicdauid fili¬
usdicitur. datur intellegi demaria: dũeã ex eadem stirpe cognouerat descendisse
dequa ipse filius dauid ab angelouocabatur. Quoduolens idemostendere. ioseph
inquit filidauid: Acsi patenterdicat: Recognos ae quiddictũsit domuidauid.
Quia quodibi pmissũ est ex prophetia. iam sane completõ ẽ ꝑmariã. undeneti¬
meas acciperemariã coniugẽtuã: Quia si non extuo coituqo nascetur. tamen
peam quia extepropinquitatẽ arnisduct. tibi filius generatur. Ctnesuspiee¬
ris quod genitus sit abalio. noueris quia despuscõ est. ut cotũ pcipias inmysterio

Expanded text:
Dominus David veritatem, et non frustrabitur eum; de fructu ventris tui ponam super sedem meam. Dominus David veritatem, et non frustrabitur eum; de fructu ventris tui ponam super sedem meam. Noverat enim se de David stirpe descendisse, et ideo monendus erat ut recoleret ex Propheta, quod jam in se compleri cernebat et in Maria. Nimirum qui cum hic David filius dicitur, datur intelligi de Maria, dum eam ex eadem stirpe cognoverat descendisse, de qua ipse filius David ab angelo vocabatur. Quod volens idem ostendere, Joseph, inquit, fili David, ac si patenter dicat: Recognosce quid dictum sit domui David; quia quod ibi promissum est ex prophetia, jam sane completum est per Mariam; unde ne timeas accipere Mariam conjugem tuam: quia si non ex tuo coitu quod nascetur, tamen per eam, quia ex te propinquitatem carnis ducit, tibi filius generatur. Et ne suspiceris quod genitus sit ab alio; noveris quia de Spiritu sancto est, ut totum percipias in mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
quoque additur. angelusdnĩ. obdistinctionẽ alterius angeli. pefortuitu dilu¬
si oputaretur. Undequia ineopietas aciustitia decertare uidetur. mox pellitur
dubietas. & reuelatur archanum. Panditur plane quod primũ perangelũ oftensũ
fuerat mariae. et fit continuomysteriũ: Quod mirũ satis ad modũ uidetur. siquod
olim mariae narratũ fuerat. iosephꝑeam non potuit agnoscere: sedqui a perscrutari
etiam quacpotiora sunt mr̃sterii. propter fastidiosos quos que breuitatẽ studentes
õmisimus. ad reliqua quȩ secuntur commentutendamus. Iosephpili dAuio
uolitimere acciperemariã coniugetuã. Haec quidẽu ox blandientis affectii. famili¬
arissimũ eũ sibi ac notũ designat. Cuius nomen acgenus signanter nuncupat
Sedideo profeitofit. uthancuocẽdudũ ad dauidprolata recognoscat. Iurauit in quit

Expanded text:
quoque additur, angelus Domini, ob distinctionem alterius angeli, ne fortuitu deluquoque additur, angelus Domini, ob distinctionem alterius angeli, ne fortuitu delusio putaretur. Unde quia in eo pietas ac justitia decertare videntur, mox pellitur dubietas, et revelatur arcanum. Panditur plane quod primum per angelum ostensum fuerat Mariae, et fit continuo mysterium. Quod mirum satis admodum videtur, si quod olim 101 Mariae narratum fuerat, Joseph per eam non potuit agnoscere. Sed quia perscrutari etiam quae potiora sunt mysterii propter fastidiosos quosque brevitati studentes omisimus, ad reliqua quae sequuntur commenta tendamus. Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Haec quidem vox blandientis affectu, familiarissimum eum sibi ac notum designat, cujus nomen ac genus signanter nuncupat. Sed ideo profecto fit ut hanc vocem, dudum ad David prolatam, recognoscat: Juravit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
somnis uelit significare quã sidixiss& in somniis. Quia somnus ipsaquidem
dormientiũ quies est. Somniũ uero nonnũ quã dilusiodormientis. Hincest
quod dicitur angelũ apparuisse. quiares in solita ultra somniorũ fantasias
praemonstratur. Noneni eius natura fuit angelũ uidere cuuellet. sedin potes¬
tate ipsius apparentis. quomodo etquando se prebuisset. Nam hoc uerbo diuina
scriptura frequenter taliutens eloquio. potestatẽ semper significat apparentis.
ut nos altiuserigat ad consideranda causarũ negotia. quibus pene in se semper
conformat ex hibitio demonstrantis. Hinc quia iosephangore dubius. illoprȩ¬
grauatur somno. quo in passione apłorũ oculi praemebantur. quãquã non exdu¬
ritia cordis haec dubietas eueniret. sed de ad miratione reimagnitudinis. saltim in
somnis instruitur. ut ex eopatesceret interius quid cordegestaret. Signanter

Expanded text:
somnis velit significare, quam si dixisset in somniis. Quia somnus, ipsa quidem somnis velit significare, quam si dixisset in somniis. Quia somnus, ipsa quidem dormientium quies est; somnium vero, nonnunquam delusio dormientis. Hinc est quod dicitur angelum apparuisse; quia res insolita ultra somniorum phantasias praemonstratur. Non enim ejus natura fuit angelum videre cum vellet, sed in potestate ipsius apparentis, quomodo et quando se praebuisset. Nam hoc verbo divina Scriptura, frequenter tali utens eloquio, potestatem semper significat apparentis, ut nos altius erigat ad consideranda causarum negotia, quibus pene se semper conformat exhibitio demonstrantis. Hinc, quia Joseph angore dubius illo praegravatur somno, quo in passione apostolorum oculi premebantur; quanquam non ex duritia cordis haec dubietas eveniret, sed de admiratione rei magnitudinis; saltem in somnis instruitur, ut ex eo patesceret interius quid corde gestaret. Signanter
Abbreviated transcription (Latin):
sententia fugiamus discrimen. Dicamus totũdõ. Nedum temere gestimus ad diffi¬
niresententiam. nobis paremus ex discrimine alienoruinam. Quod auteangelus
dñi in somnis. & non in alia manifestius reuelatione illi apparuit. dubietasanimi
designatur. Quia dũ interangustias anxietate dubius uelut in fidelitatis somno
obprimitur. angelũ conspicua uisione uidere non meruit. Sedtamen quiatimore
deuotus circapietate iustus apparuit. saltimpersomn ũ uisionem uidere potuit:
nediutius premeret culpadubietatis. quẽ aequitatisiustitia commendabat
Et notandũ quod non in somnio. sed in somnis illi angelus apparuisse dicitur
Quoforte plurimis uisionib: usq ad sufficientiã fidei monstratur ostensus. quẽ
somnus quantisper occultabat. eo quodeẽt caliginecircũductus. Sed sanerequi¬
rendũ puto. secundũ proprietatẽ uerbi. si forte sermodiuinu scertius aliquid ip

Expanded text:
sententiam, fugiamus discrimen; dicamus totum Deo, ne dum temere gestimus diffisententiam, fugiamus discrimen; dicamus totum Deo, ne dum temere gestimus diffinire sententiam, nobis paremus ex discrimine alieno ruinam. Quod autem angelus Domini in somnis, et non in alia manifestius revelatione illi apparuit, dubietas animi designatur. Quia dum inter angustias anxietate dubius velut infidelitatis somno opprimitur, angelum conspicua visione videre non meruit. Sed tamen quia timore devotus circa pietatem justus apparuit; saltem per somnum visionem videre potuit; ne diutius premeret culpa dubietatis, quem aequitatis justitia commendabat. Et notandum quod non in somno, sed in somnis, illi angelus apparuisse dicitur. Quo forte plurimis visionibus usque ad sufficientiam fidei monstratur ostensus, quem somnus quantisper occultabat, eo quod esset caligine circumductus. Sed sane requirendum puto secundum proprietatem verbi, si forte sermo divinus certius aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
tur esthat eocogitante. Iuisiquac perantitipationem euuan gelista praiemisic
Vbi profeccotalis uidetur sensus reddendus. acsidiceree. hacceo antedeliberationem
interangustias cogitante quidageret. utrũ neoccultedimitteret an deberet traducere
Cũquettaq haeciam secum deliberare coepisset. quoduellet cã occulte dimitiere. Ecce
angelusdnĩ. apparuit ei in somnis dicens Ioseph filidauid. politimere acciperema¬
riam coniugemtuã. Cũ igtur aestuaret sc̃sanimus negotu nouitate perculsus
cum que pietatem inter caligines ignotantiac potius legissee. pequasi ex iustitia
crudelitatẽ incurreret. subito in somnis angelico consolatur affetu. eccertusred di¬
tur deconceptu. Unde profetoliquet. qui a intermoras cotũ cõmitt ebatdõ nesci¬
ens quidageret. Idcircomaxi meruit consolari. Neculpã incurreret. Et nosfrs.
interdũ interiora ueritatis nescire. declinemus ad praesens iudiciũ. subtrahamus

Expanded text:
tur est, haec eo cogitante? nisi quae per anticipationem Evangelista praemisit. Ubi profecto talis videtur sensus reddendus, ac si diceret: Haec eo ante deliberationem inter angustias cogitante quid ageret, utrumne occulte dimitteret, an deberet traducere. Cumque itaque haec jam secum deliberare coepisset, quod vellet eam occulte dimittere, ecce angelus Domini apparuit ei in somnis dicens: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Cum igitur aestuaret sanctus animus negotii novitate perculsus, cumque pietatem inter caligines ignorantiae potius elegisset, ne quasi ex justitia crudelitatem incurreret; subito in somnis angelico consolatur affectu, et certus redditur de conceptu. Unde profecto liquet quia inter moras totum committebat Deo, nesciens quid ageret. Idcirco mox meruit consolari, ne culpam incurreret. Et 100 nos, interdum interiora veritatis nescire, declinemus ad praesens judicium, subtrahamus
Abbreviated transcription (Latin):
tium ex hocmagis firmatur. Quia nisiessent diuinitus adimplenda. Numquã
fuissent perdm̃ humanis uocib. praedicata. Nec non et proconiunctioneueteris
ac nouitestamenti. ut monstraretur illuder echielis. quodeẽt rota in rota. ui¬
delic& nouũ inueteri praesignatũ. et animarentur homines ad spiritale carum
intelligentiam. cũ uiderent quod sp̃s uitae eẽt in rotis. Ex surgensautẽ ioseph
a somno. fecitsicut praerepitei angelusdnĩ: q̃uianisi fiat sicut praccipitur. Et¬
non aliud quã quod praecipitur. et tum fiat quando uel ubi praecipitur. oboc
dientiaueraesse non potest. Vbi anim aduerteredebemus. nequod dicitur
fecit sicut praecepitei angelus dñi. quia dictũ est abeo. Nolitimere accipere ma¬
riã coniugẽtuã male intellegentes naufragemur a fide. quasi quia praecepit
ulutroniugẽ eã accipere oboediendo dicamus opera nuptia rum exercuisse

Expanded text:
tium ex hoc magis firmatur, quia, nisi essent divinitus adimplenda, nunquam tium ex hoc magis firmatur, quia, nisi essent divinitus adimplenda, nunquam fuissent per Deum humanis vocibus praedicata. Necnon et pro conjunctione Veteris ac Novi Testamenti, ut monstraretur illud Ezechielis , quod esset rota in rota, videlicet Novum in Veteri praesignatum, et animarentur homines ad spiritalem eorum intelligentiam, cum viderent quod spiritus vitae esset introitus. Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei angelusnon aliud quam quod praecipitur, et tum fiat quando vel ubi praecipitur 112, obedientia vera esse non potest. Ubi animadvertere debemus, ne, quod dicitur: Fecit sicut praecepit ei angelus Domini, quia dictum est ab eo: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam, male intelligentes, naufragemur velut conjugem eam accipere, obediendo dicamus opera nuptiarum exercuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ad futurum. si cut est in prophetia signatũ. & pereuangelistã cisdem testimoniis
reseratũ. Queideo nobiscũ habitare fatemur. quia prȩcerpercatũ quic quid est qd̃
nossumus. totũ dignatus est fieri. cũ nr̃a carneuenit indutus. Vndequia ex nob̃
& pronobis fuit nobiscũds̃ emmanuhel recteuocatur. ut perhoc e ipsi incum unũ
essepossimus. Protribus nãq rerũ efficientiarũ causis. uidetur euangelista de
ueteritestamento ad struere illa in euangelio quae proponit. Protestificatione
scilic& mr̃sterii nouitestamenti. ut habeat secundũ paulũ apostolũ testimonii
alege & prophetis. Proconfirmatione fideinrae. ut profecco facilius credantur
cũuiderimus impleri. quaediuinitus fuerant non solũ praescita et praedestinata
uerũ etiã amortalibus antequã fierent praedicata. Praesertim cũ et deuotio creder¬

Expanded text:
adfuturum, sicut est in prophetia signatum, et per Evangelistam eisdem testimoniis adfuturum, sicut est in prophetia signatum, et per Evangelistam eisdem testimoniis reseratum. Quem ideo nobiscum habitare fatemur, quia praeter peccatum, quidquid est quod nos sumus, totum dignatus est fieri, cum nostra carne venit indutus. Unde, quia ex nobis et pro nobis fuit, nobiscum Deus Emmanuel recte vocatur, ut per hoc et ipsi in eo unum esse possimus. Pro tribus namque rerum efficientium caucis videtur evangelista, de Veteri Testamento astruere illa in evangelio quae proponit; pro testificatione scilicet mysterii Novi Testamenti, ut habeat, secundum Paulum apostolum , testimonium a lege et prophetis; pro confirmatione fidaei nostrae, ut profecto facilius credantur, cum viderimus impleri quae divinitus fuerant non solum praescita et praedestinata, verum etiam a mortalibus antequam fierent praedicata. Praesertim cum et devotio creden
Abbreviated transcription (Latin):
rem. uerũ etiã gubernatorẽ atquererũ prouisorem fore. qui nrã incarneds̃ etho¬
mo apparuit praedicatur. Nam in eo quod angelus ihm̃ eũ nominat. saluatorẽ
eorũ qui perierant aptius reconsignat: Quod uero propheta emmanu hel eũ
appellat insinuat qui aipse que ad modũ est pollicitus. cumhis quossemel
salua uerit. cottidie san ando aciuuando perseuerat. Quid autẽ sit dicere
Nobiscũds̃. iohannes euangelista declarat. qui a uerbũ inquit caro factum est
ethabitauit in nobis. Indeprofecto illud baruch expletur uaticiniũ quod interra
uisussit. Ec cũ hominibus effertur conuersatus. Qui aidemem manuhel ds̃ ethomo
simul in una eadẽq persona intelligendusessen andatur. Hincestplane quod mo¬
do non genitricẽhominis mariã. uerũ ettheothochoꝵ. idẽdĩ genetricẽcũ catholicis
orchodoxis plenissi me confitemur. Huncigitur dm̃ nobiscũ dignanter credimus

Expanded text:
rem, verum etiam gubernatorem atque rerum provisorem fore, qui nostra in carne Deus et horem, verum etiam gubernatorem atque rerum provisorem fore, qui nostra in carne Deus et homo apparuit, praedicatur. Nam in eo quod angelus Jesum eum nominat, Salvatorem eorum qui perierant aptius reconsignat. 111 Quod vero propheta Emmanuel eum appellat, insinuat, quia ipse, quemadmodum est pollicitus, cum his quos semel servaverit, quotidie sanando ac juvando perseverat. Quid autem sit dicere nobiscum Deus, Joannes Evangelista declarat, quia Verbum, inquit, caro factum, et habitavit in nobis . Inde profecto illud Baruch expletur vaticinium, quod in terra visus sit, et cum hominibus conversatus . Quia idem Emmanuel Deus et homo simul in una eademque persona intelligendus commendatur. Hinc est plane quod modo non genitricem hominis Mariam, verum et θεοτόκον, id est Dei genitricem, cum catholicis orthodoxis plenissime confitemur. Hunc igitur Deum nobiscum dignanter credimus