comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudicem & condicorẽ quã arrii quicum maioiẽ pacrẽ
a ninorem filium p̃dic& iam̃ filium non niga
condimem Ir eo cumuenia audienda sunt
quoc dictiri sumus & conatus nr̃i fauore potius
& oratio ib adiuuandi quom spernendi aure
n iliucla inarpere & dorahere ł inperitipossuno
octorumi autem hoc ẽ & qui laborantium nouere
sudore ł lassis inanum porrigere ł errantib iter
ostendire Dñs nrt̃ atq saluator ñita labor auit
nisrł quomodo laborauit ingentium populo
Deniq rł loquitꝰ confident᷑. Eacetot annosser¬
uio tibi & numquã mandatum tuum p̃teriui. & nũ¬
quan dedisti mihi haedum ut cum amicis meis epu
larer sedpo quã filiustuus hicquid euorauit subs¬
tantiam suam cũmerari cib uenit occidisti illi
uitulum saginatum Nectamen confucatur a paci
sedcłementer eidicit᷑. fili tusemꝑ mecumes aon
meatua sunt. Aepulare & gaudere troporte¬
bat quia frater tuus hic mortuus erat & rau

Expanded text:
judicem et conditorem quam Arii, qui cum majorem Patrem judicem et conditorem quam Arii, qui cum majorem Patrem et minorem Filium praedicet: tamen Filium non negat conditorem. Ergo cum venia audienda sunt, quae dicturi sumus, et conatus nostri favore potius et orationibus adjuvandi, quam spernendi aure malevola, quia carpere et detrahere vel imperiti possunt; doctorum autem est, et qui laborantium novere sudorem, vel lassis manum porrigere, vel errantibus iter ostendere. Dominus noster atque Salvator non ita laboravit in Israel, quomodo laboravit in gentium populo. Denique Israel loquitur confidenter: Ecce tot annis servio tibi, et numquam mandatum tuum praeterivi, et numquam dedied postquam filius tuus hic qui devoravit substantiam suam cum meretricibus, venit, occidisti illi vitulum saginatum : nec tamen confutatur a patre, sed clementer ei dicitur: Fili, tu semper mecum es, et omnia mea tua sunt: epulari et gaudere te oportebat, quia hic frater tuus mortuus erat, et revixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ cdiuit dr̃is tudoles suꝑ hedera inqua non laboras¬
& iina nosteperut. & egonon parcamniniue ciuitati
nuguie inqua sunt plusquã exxe hominionquaues¬
ueo quitl sit inter dexterã &sinistra suaon& urner
bta proquo non borasti nequenutristieam quȩ
natae innote & nnoteperiit. Ego aut̃ non par¬
caminimueiuitatimagne inqua habitant plusquã
x ponere quomodo iuxta tropologiam dicacur
adfilium tudolessi ꝑ hidera scꝑ cñam nonlabo¬
sastasint iine pio factumẽ nichil. Vndequ¬
damlocum itum interp̃cans ut imininenter
ol quarstionem incurrit bͥas phemiam
Alsum mcus cni illud de cuugło. Quid medicis bonũ.
femo lenus nisi unus ds patrem interp̃tatꝰ ẽ bonũ
frliuniuo adconparationem eius quo ꝑfectȩ ei uere
bo imsicmuinor radu positum & non conside¬
rauit haec dicens qđ ui marcionis potius incurrera
neresin qui alterũ dm̃ cantũ borum. A terum in fere

Expanded text:
 dixit Dominus tu doles super EDERA IN qua NON laboras dixit Dominus tu doles super EDERA IN qua NON laborast. et ego NON parcam NINIUE  ciuitati magne. in qua sunt plus quam  CXX hominum qui nesciunt quid sit inter dexteram et sinistram ? bita, pro qua non laborasti, neque nutristi eam, quae nata est in nocte, et in nocte periit: ego autem non parcam Ninivae civitati magnae, in qua habitant plusquam exponere quomodo juxta tropologiam dicatur ad Filium: tu doles super hedera, in qua non labofacta sint, et sine ipso factum est nihil . Unde quidam locum istum interpretans, ut imminentem solveret quaestionem, incurrit blasphemiam. Assumens enim illud de Evangelio: Quid me dicis bonum? Nemo bonus est nisi unus Deus , Patrem interpretatus est bonum. 429 Filium vero ad comparationem ejus qui perfecte et vere bonus sit, in minori gradu positum. Et non consideravit haec dicens, quod in Marcionis potius incurrerit haeresim qui alterum Deum tantum bonum, alterum infert
Abbreviated transcription (Latin):
tdixit dñs adionã. prtas nbene rosarist
suꝑ hederam. & lidixit. benciras coro
usq: admortem Lax Et dixic dũsds̃ adconam¬
siualde concristaristu suꝑ cu iurbita. & ut ual¬
de contristor ego usque ad mortem. Supranin¬
uitas agentib: pęnitentiam & gentium urbe
saluata int̃rogatus ndipsã propłi&a. putasn
beneiras ceristu: Nichil res pondit sed interri¬
gationem dĩ silentio conprobiuit. Sciens en im
cdem̃ tem eẽ dm̃ & misericordem & patientem
& multemi serationis & ignostente malitiis suꝑ sa¬
lutegentiũ nondolebat. Hic uit̃ post quam
insiccata cucurbita. Aruit ist. & cũ distinctio
rrogatus beneiris eristusuꝑ hedera. con¬
s leno respondit &diit. Beneirascor ego
÷ contristor usque al mortem Nonenim̃ sic
lii sluare alios ut perirent alii. non sic alienos
uor fticere utnieosꝑ derem. & reuera usque ad
usqueadinertem ponsuam sed uida eorũ. ut mori¬
ant᷑ nertintes & resurgart dĩ filium confitentes

Expanded text:
ris tu super hederam? Et dixit: bene irascor ego usque ad mortem. LXX: Et dixit Dominus Deus ad Jonam, valde contristaris tu super cucurbita? Et ait: valde contristor ego usque ad mortem. Supra Ninivitis agentibus poenitentiam et gentium urbe salvata, interrogatus idipsum propheta: Putasne bene irasceris tu? nihil respondit, sed interrogationem Dei silentio comprobavit, sciens enim clementem esse Deum, et misericordem, et patientem, et multae miserationis, et ignoscentem malitiis, super salute gentium non dolebat: hic autem postquam siccata  Al. insiccata cucurbita aruit Israel, et cum distinctione interrogatus: Bene irasceris tu super hedera? confidenter respondit et dicit: Bene irascor ego, vel contristor usque ad mortem: non enim sic volui salvare alios, ut perirent alii, non sic alienos lucrifacere, ut meos perderem. Et revera usque ad usque ad mortem, non suam, sed Judaeorum, ut moriantur negantes, et resurgant Dei Filium confitentes
Abbreviated transcription (Latin):
sperare. Vnde gub nator siue propħa quiuec¬
tores timidos debuerat consolari Cernens dis¬
criminis magnitudinem excitat dormientem
& arguit in pro uide securitatis: Common&q
ut ip̃se quoq prouirili portione dep̃ c&ur
dm̃ suum ut cuius erat commane pericalum
com munis ẽe oratio Porro uexta tropologiã
plures sunt quicum iona nauigantes & habentes
pro prios deos ad ontemplationom gaodi ire
festinant sed postquam ionas fuo t sorte de¬
p̃ honsos amerte illius sedata tempestas dariq
rainquillitas reddita. Tunc unus ador abit ds̃ &
inolabuntur uictime sp̃ĩtales quasutiq iuxta
Si teram in mediis fluctibus non lahebant. Etdix̃
r ad collegam suum. uenite & nut taimus sortes

Expanded text:
sperare: unde gubernator, sive proreta, qui vecsperare: unde gubernator, sive proreta, qui vectores timidos debuerat consolari, cernens discriminis magnitudinem, excitat dormientem, et arguit improvidae securitatis, commonetque ut ipse quoque pro virili portione deprecetur Deum suum: ut cujus erat commune periculum, communis esset oratio. Porro juxta tropologiam plures sunt qui cum Jona navigantes, et habentes proprios deos, ad contemplationem gaudii ire festinant. Sed postquam Jonas fuerit sorte deprehensus, et morte illius mundi sedata tempestas, marique tranquillitas reddita, tunc unus adorabitur Deus, et immolabuntur victimae spirituales, quas utique juxta litteram in mediis fluctibus non habebant. Et dixit vir ad collegam suum: Venite et mittamus s
Abbreviated transcription (Latin):
cernebat Ideo discendit ad interiora nauis & tris¬
tis abscondit̃ nequasi dĩ uindices fluctus aduersĩ
se uider& intumescere. Quodautem dormit non
securitatis est sed meroris nam & apłos legimus in
dñi passione p̃tristitiae magnitu dine somno
fuisse dep̃ssos. Sinautem int̃p̃tamꝰ intrpposomn
proph&ae & grauissimus sopor hominem signi fi¬
cat erroris sopore torpentem Cuinon sufficerat
fugisse a faciedĩ nisiquadam uecordia mensil¬
lius obruta ignorar& iracundiam dĩ & quasi se¬
curus dormir& & pro dissimum somnum rauca
nare sonar&
⁊ acces sit adeum zubnator & dixit ei. Quidtu
sopore deprimeris.: Surge in uoca dm̃ tuom
si forte corit& ds̃ de nobis & non pereamus bxx
Et acces sit adeum propħa & dixit ei. Quid tuso
pore deprimeris : surgeinuoca dm̃ tuum si quo¬
modo saluos nos faciat ds̃ & non pereamus Natu¬
raleẽ unumquemq: in suo periculo de alio plus

Expanded text:
cernebat: ideo descendit ad interiora navis, et triscernebat: ideo descendit ad interiora navis, et tristis absconditur, ne quasi Dei vindices fluctus adversum se videret intumescere. Quod autem dormit, non securitatis est, sed moeroris. Nam et Apostolos legimus in Domini passione prae tristitiae magnitudine somno fuisse depressos . Sin autem interpretamur in typo, somnus prophetae et gravissimus sopor hominem significat erroris sopore torpentem, cui non suffecerat fugisse a facie Dei, nisi et quadam vecordia mens illius obruta, ignoraret iracundiam Dei, et quasi securus dormiret et profundissimum somnum rauca nare resonaret. Et accessit ad eum gubernator, et dixit ei: Quid tu sopore deprimeris? Surge, invoca Deum tuitet 398 Deus de nobis, et non pereamus, LXX: Et accessit ad eum proreta, et dixit ei, quid tu stertis? Surge, invoca Deum tuum, si quomodo salvos faciat nos Deus, et non pereamus. Naturale est unumquemque in suo periculo de alio plus
Abbreviated transcription (Latin):
onere pragauari & non intellegunt totumpon¬
dus eẽ fugitiui proph&ae Timent naute clamant
unus quisq: ad dm̃suum ignorantes ueritatem nõ
ignorant prouidentiamꝰ It suberrore religionis
sciunt aliquid et̃ uencrandum proiciunt onera in
mare ut magnitudinem fluctuum classis leuior
transi lir&. Ate contra isrł necbonis nec malis in¬
tellegitdm̃ &plangente xp̃o popuł siccos oculos haba
t ionas descendit ad interior anauis & dor miebat so¬
pore graui lax. lonasautem discendit inuentre na¬
periculis conturbat᷑ cundem & intranquillo & imm¬
nente naufragio animum gerens. Deniq alii da¬
mant ad deos sũos uasa ꝓiciunt nititur unusquisq
quod potest iste tam qui&usẽ & securus animiq
tranquilli ut ad nauis interiora distendens somno
placido ꝑ fruatur. Sed& hoc dicipotest consaus
erat fuge a peccati quoddni p̃ cepta neglexerat
a tempestatem ignorantib c&tris contrase scuire

Expanded text:
onere praegravari, et non intelligunt totum pononere praegravari, et non intelligunt totum pondus esse fugitivi prophetae. Timent nautae, clamat unusquisque ad Deum suum; ignorantes veritatem, non ignorant providentiam, et sub errore religionis sciunt aliquid esse venerandum: projiciunt onera in mare, ut magnitudinem fluctuum classis levior transiliret. At contra Israel nec bonis nec malis intelligit Deum; plangente Christo populum, siccos oculos habet. Et Jonas descendit ad interiora navis, et dormiebat sopore gravi. LXX: Jonas autem descendit in ventrem napericulis conturbatur, eumdem et in tranquillo, et imminente naufragio animum gerens. Denique alii clamant ad deos suos, vasa projiciunt, nititur unusquisque quod potest. Iste tam quietus est et securus, animique tranquilli, ut ad navis interiora descendens, somno placido perfruatur. Sed et hoc dici potest: Conscius erat fugae et peccati, quo Domini praecepta neglexerat: et tempestatem, ignorantibus caeteris, contra se saevire
Abbreviated transcription (Latin):
inmari a factaẽ tempestas nagna in mari &
nauis periclitabat conteri. Potest fuga pro¬
ph&ȩ & adhominis ferri in comiune ꝑsonã
quidĩ pracapta contemnens recessit a facieei:
& semundo tradidit ubi postea malorum tẽ¬
pestate & totius mundi contrase saeuiente nau¬
fragio compulsus ẽ sentire dm̃ a reuerti ad cum
quem fugerat Vnde intellegimus &iam eaquȩ
sibi homines iestimant salutari adõ uolente uer
ins quibus p̃b&ur sed & ipsos quip̃bent parit̃ con¬
teri sicut legimus uictam ab assyriis aegip̃tum
quaop tulabat᷑ isrł contra dñi uoluncaton Pe¬
riclitabat nauis quae periclitantem sus apera
uento mari concitantur intranquillitate tem¬
pestas oritur nichildõ aduersante securumẽ
t timuerunt naute & clamauerunt ad dm̃ suum
a miserunt uasa sua quae erant in naui in mare
ut alleuiar&ur abeis lax Et timuerunt quia
nauigabant & clama uerunt unusquisq: ad dñ
suum & iactum fecerunt uasorum nauis in mare
ut alleuia r&ur nauis. Arbitrant pauem solito

Expanded text:
in mare, et facta est tempestas magna in mari, et navis periclitabatur conteri. Potest fuga prophetae et ad hominis referri in communi personam, qui Dei praecepta contemnens, recessit a facie ejus, et se mundo tradidit, ubi postea malorum tempestate, et totius mundi contra se saeviente naufragio, compulsus est sentire Deum, et reverti ad eum quem fugerat. Unde intelligimus etiam ea quae sibi homines aestimant salutaria, Deo nolente  Ahis, quibus praebetur; sed et ipsos qui praebent, pariter conteri. Sicut legimus victam ab Assyriis Aegyptum, quia opitulabatur Israeli contra Domini voluntatem. Periclitatur navis quae periclitantem susceperat: vento maria concitantur, in tranquillitate tempestas oritur, nihil, Deo adversante, securum est. Et timuerunt nautae, et clamaverunt viri ad Deum suum, et miserunt vasa 397 quae erant in navi in mare, ut navigabant, et clamaverunt unusquisque ad Deum suum, et jactum fecerunt vasorum navis in mare, ut alleviaretur navis. Arbitrantur navem solito
Abbreviated transcription (Latin):
tas nam creduna eum propter corpus animale extu¬
turum fuisse dehoccorpore ad requiem scilic& quã
nunchabent sũ quiiam dormierunt & in finesdi
etidem menbra in mortalit̃ recepturum ut uideli¬
c& morscorporis nonde peccato accidisse uideat
sed naturalit̃ ut animalium ceterorum uerum his
rursus apłs occurrit &dicit. Corpus quidem mor¬
tuum est propt̃ peccatũ sps aut̃ uita est propter
iustitiam: si autem sp̃s cius quisuscittuit xp̃m a no¬
tuis abitat in uobis quisus cittuit xpm̃ amortuis
uiui ficabit & moritilia corporciũra ꝑ in habitan¬
tem spm eius in nobis. Acperhoc mors &iamcor¬
poris depeccto est. siergo non peccass& ad am niȩ
corpore morer&r id eoque inmor tede haber&
& corpus quomo do ergo in mortale si animale
Sed rursus nonuidentꝰ quicius corpus in paradiso
mutatum putant ut ex animali fi&r& spiritale
Nihilimpedire si nonp̃etcass& ut post para disiui¬

Expanded text:
tas. nam credunt eum propter corpus animale exitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius, qui suscitauit Christum a mortuis, habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi ui
Abbreviated transcription (Latin):
ma in scĩs litteris reperiunt᷑ hoctam quam necessari
consequi crediderunt. Sed siita est frustra conamur
para disum &illas arbores earum quefructus preter
figurattm significationem prius accipere adrerum
gestarum propri&aten quis enim credat iam illius
modicibos exarborũ pomis in mortedib: & spirita¬
libus corporibus necessarios eẽpotuisse. uerum tañ
si aliud non potest in uenirim elius cligimus paradisũ
spiritalit̃ intellege quamuł puttre non reno uar
hominem cum totiens hocscriptura commemoret uł
cum existimare recipere quod non ostendit᷑ amisisse
huc accedit quod&ipsamors hominis quam cumpe¬
cato commeruisse multadiuina testimonia conbo¬
cunctur indicat eum sinemor te futurum fuisse
nisi peccasset quomodo ergosine morte mortalis
autquomodo nonmoritilis si corpus animale unde
quidam non eum mortem corporis peccato meruisse
arbitrantur sed morte anime quam fecit iniqui¬

Expanded text:
ma in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario ma in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus erat & reuixit perierat &in uenitus est:
Vndeilli profertur stola prima sin on in mortalita¬
tem recipit quod perdidit adam. Quo modo autẽ
ꝑdidit inmortalitatem si corpus habuit anima¬
le N equeenim animalecorpus sed spiritale erit
cum corruptibile hoc induetur in corruptione &
mortale hoc inductur in morta latte. Non nul¬
l his angustiis coastati ut &illa const& senrtentia
qua ex emplum deanimali corpore hinc datum est
utdicer&ur factus est primus homo adam in animam
litctis nonabsurdedicat᷑ in pristinum futura illũ solic&
quod adã perdit : puttiuer̃ prius quidem hominem
fuisse corporis animalis seddum in paradiso constitu¬
tus est cum fuisse mutatũ sicut nos quoque resurrec¬
tione mutabimur hocquidem liber geneseos non com¬
memorat sedut possint utraq testimonia scriptura¬
rum interse consentire siueillud quodd eanimali cor¬
pore dictum est siueilla qued erenouatione nr̃a pluri¬

Expanded text:
mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam tis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra pluri
Abbreviated transcription (Latin):
ris uł in rationalis anime uerter&ur. Ac ꝑ hoc de
litatem qua potest uł deterior uł melior fieri non in¬
merito &iam mortaalis possit intellegi qm̃ ueram in mor¬
nouerit quẽ ad modum sine affirmandi temeritate
querenda sint quenon aperte scriptura lo quitur
aut si eiquerendi modus este Non plac& quẽ cidmodo
ipsequesiuerim sciat. Vt sime potest docere non ab¬
nuat Si aut̃ non potest a quo ambo discamus me¬
cum requirat.¬

Expanded text:
ris uel inrationalis animae uerteretur, ac per hoc de ris uel inrationalis animae uerteretur, ac per hoc de litatem, qua potest uel deterior uel melior fieri, non inmerito etiam mortalis possit intellegi, quoniam ueram inmornouerit, quemadmodum sine adfirmandi temeritate quaerenda sint, quae non aperte scriptura loquitur, aut, si ei quaerendi modus iste non placet, quemadmodum ipse quaesiuerit sciam, ut, si me potest docere, non abnuam, si autem non potest, a quo ambo discamus mecum requirat.
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam ducti sumꝰ ut diceremꝰ dm̃ ab exordio scłi
primũ simul om̃a creciuisse quedam conditis iamip¬
sis naturis quedam p̃conditis causis sicut non solũ
presentia uerum &iam futura fecit om̃a potens & ab
eis factis requi euit & eorum deinceps administra¬
tionẽ atq regimine crear& &iam ordines cemporũ
& temporalium qui & consum mauerat eci propt̃ omiũ
gencrum terminationem & incho auerat propter
scđorũ propagationẽ. Vt propter consum mata requi¬
escer& propt᷑ inchoattiusquenuncoperar&ur sedsi
possunt haec melius intellegi non solum non resisto
uerum &iam faueo. Nunc itim̃ deanima quã ds̃ inspi¬
rauit homi sufflando in eius faciem nihil confirmo
nisi quia exdõ sic est ut nonsit substantiadĩ &sitinco¬
porea id est nonsitcorpus sed sp̃s : Non de substantio
dĩ genit᷑ necdesubstantia dĩ ꝓcedens sed factus adõ
pecita factus ut in cius paturam natura ulla corpo¬

Expanded text:
tentiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi tentiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi primum simul omnia creauisse, quaedam conditis iam ipsis naturis, quaedam praeconditis causis; sicut non solum praesentia, uerum etiam futura fecit omnipotens et ab eis factis requieuit, ut eorum deinceps administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium, quia et consummauerat ea propter omnium generum terminationem et inchoauerat propter saeculorum propagationem, ut propter consummata requiesceret, propter inchoata usque nunc operaretur. sed si possunt haec melius intellegi, non solum non resisto, uerum etiam faueo. Nunc tamen de anima, quam deus inspirauit homini sufflando in eius faciem, nihil confirmo, nisi quia ex deo sic est, ut non sit substantia dei et sit incorporea. id est non sit corpus, sed spiritus, non de substantia dei genitus nec de substantia dei procedens, sed factus a deo, nec ita factus, ut in eius naturam natura ulla corpo
Abbreviated transcription (Latin):
toaquarũ animalia. Sex coterre & postea dicatur
cum factus est dies pon fecit nisi ipsum diem quomo
do &iam omne uiride agri fecerit antequã ess& suꝑ
terram & fenum omne anteqũã exorer&ur. Tunc
enim factum cum exortũ est non antequã exorer&ur
quis nondicer& nisi scripture uerba reuocarent Me¬
minerit &iam scriptũ eẽ quiuiuit in a& num crecuit
omnia simul & uideat quẽ ad modum simulcreata
dicipossint quorum creatiospatiis temporalib dis¬
tat nonorarum tantum sed &iam dierum. Cur& quo¬
queostendere quomodo utrum quesit uerum quod
contrarium uideri potest &dm̃ indie septimo abom¬
uibus operibus suis requi euisse quod genescos libes
dicit &usquenunc cumoperari quod dñs dicit. Res¬
piciat &iam quedicta sunt consummata quomo¬
do eadem dicta sunt inchoata. Hisenim omnib
diuinae scripturae cestimoniis quam eẽ ueracem
pemo dubitat pisi infidelis aut impius adillam sen¬

Expanded text:
to aquarum animalia, sexto terrae, et postea dicatur: to aquarum animalia, sexto terrae, et postea dicatur: cum factus est dies, fdo etiam omne uiride agri fecerit, antequam esset super terram, et omne fenum, antequam exoreretur; tunc enim factum, cum exortum est, non, antequam exoreretur, quis non diceret, nisi scripturae uerba reuocarent? meminerit etiam scriptum esse: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et uideat, quemadmodum simul creata dici possint, quorum creatio spatiis temporalibus distat, non horarum tantum, sed etiam dierum. curet quoque ostendere, quomodo utrumque sit uerum, quod contrarium uideri potest, et deum in die septimo ob omnibus operibus suis requieuisse, quod Geneseos liber dicit, et usque nunc eum operari, quod dominus dicit. respiciat etiam quae dicta sunt consummata, quomodo eadem dicta sint inchoata. His enim omnibus diuinae scripturae testimoniis, quam esse ueracem nemo dubitat nisi infidelis aut inpius, ad illam sen
Abbreviated transcription (Latin):
quemn paradiso planiata sunt ocum eadem scriptu¬
ra hoccreaturegenus tertio diei tribuerit ipsa &iam
uerba consider& quid sit eiect ad huc deterra omne
lignum pulchrum ad aspectum & bonum ad escam
camqũa illa que tertio dae terra cieterat nonerunt
pulchra ad aspectum ebona ad escam cumin hises¬
sent operib que fecit ds̃ omnia bona ualde. Quidsit¬
&iam finxit ds̃ adhuc deterra om̃s bestias agri &om¬
nia uolatilia celi tamquã illa nonfuerint omnia
que primo productterant nequeenim dictum est¬
& finxit ds adhuc deterra c&eras bestia sagri &c&
uolatilia caidi quasi queminus uł terra sexto uł aqua
quinto die produxerit sed om̃s bestias inquit & om̃a
uolatilia nec pon&illud cont& quemad modum dr̃
& sex dieb fecerit om̃a primo ipsum diem secundo
firmam̃ tum tercio speciem maris & terrae atq ext̃¬
ra herbam & ligna quartolum in aria & sidera quin¬

Expanded text:
quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptuquae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, tamquam illa, quae tertio die terra eiecerat, non erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, cum in his essent operibus, quae fecit deus omnia bona ualde; quid sit etiam: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; tamquam illa non fuerint omnia, quae primo producta erant, uel potiuset finxit deus adhuc de terra ceteras bestias agri et cetera uolatilia caeli, quasi quae minus uel terra sexto die uel aqua quinto die produxerit, sed omnes bestias, inquit, et omnia uolatilia. necnon et illud cogitet, quemadmodum deus et sex diebus fecerit omnia: primo ipsum diem, secundo firmamentum, tertio speciem maris et terrae atque ex terra herbam et ligna, quarto luminaria et sidera, quin
Abbreviated transcription (Latin):
longe post futuros nec tantum nos sed &iam eos om̃s qui
futuri sunt postnos om̃ib: enim dicebat quos suos futu¬
ros uidebat. Ecce ego uobiscũ sum usq: in consumationẽ
scłi si cut dõ notus erat propb&a cuidixit. priusquam
te formarem in utero nouite. sicut decimatus est leui cum
esset in lumbis habraham curenum ũita et ipsehabrahã
in adam etipse adam in primis operib mundi quaeds̃
creauit omnia simul sed uerba dñi ꝑ oscarniseius et
uerbadĩ ꝑopera proph&arum temporali corporis uo¬
ceproferunt᷑ etomnib syllabissuis congruas tempo¬
rum moras sumunt atq. consumunt cum uero ds̃ dice¬
bat faciamus hominẽ adimaginem etsimilitudiñe
nrãm ethabeat potestaten piscium maris etuola¬
tilium cacli etominium pecorum etomnis terrae

Expanded text:
longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primis operibus mundi, quae deus creauit omnia simul? sed uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et
Abbreviated transcription (Latin):
ut postea corpora formarent᷑ sed neq: hoccredere¬
eadem scriptura ꝑmittit primo propt̃ illao perum
consummationem que non uideo quomodo posset
intellegi si defuit aliquid tunc non causalit̃ conditũ
qđ postea uisibilit̃ conderaur deinde quia sextus
ipse masculi et femine nisi corporib eẽ non potest
quod siquisquã scđm intellectum et actionẽ tãquã
utrum que sexum in una anima accipiendum putar¬
uerit quid faciet dehis quac ad escamds̃ ipso diededit
delignorum fructib: quenisi homini habenti corpus
ñ utiq congrua est namsi & hanc escam figurate
quis quam accipere uoluerit recedet a pro pri&atererũ
gestarum quac primitus huius modi narrationibus
omni obseruatione fundanda est quomodo ergo loque¬
batur inquit cis qui ñ dũ audiebant nec in tellegebant qͥa
nec erant qui uerba ꝑciporent possem respondere siceos
allocutũ dm̃ que ad modum xp̃s nos nondũ natos &iã

Expanded text:
ut postea corpora formarentur? sed neque hoc crederut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura eadem permittit. primo propter illam operum consummationem - quae non uideo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea uisibiliter conderetur — deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundanda est. Quomodo, inquit. ergo loquebatur eis. qui nondum audiebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam
Abbreviated transcription (Latin):
facta hic forte non intelleget subtrahuntur enimei
cunctaquȩ nouit uisque ad ipsam seminum corpulen¬
tiam xeq enim uł torle aliquid homo iamerat cum in
prima illa sex dierum conditione factuserat datur
quidem deseminib: adhanc rem nonnulla similitudo
ꝓpt̃ illa quein eis fucura conserta sunt uerum tam̃
ante om̃a uisibilia semina sunt illecause sed nonin¬
tellegit qui dergo faciam nisi quantũ possum salubrit̃
moneam ut scripturaedĩ credat ec tunc factũ hominẽ
quando ds̃ cum factus est dies fecit ds̃ caclũ & terram
dequo a libi scriptura dicit. quiuiuit in adernum
creauit om̃a simul. ꝑttunc quando iam non simul
sed suis queq: temporib creans finxit eum delimo
terrae et ex eius ossemulierem nã nec isto modo eos
tit forteergo anime eorum sexto illodie facteerant
ubi et ipsa imago dĩ recte intellegit᷑ in spum̃cis corũ

Expanded text:
facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos tit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
cum hoc sed nec sem̃ quidem uisibile hominis putcr¬
bi tomnino non fuisse redeat ergo ad scripturam
inueniet sex todie hominẽ factum adimaginem dĩ
facto saut̃ masculum et feminam Itemquerat quan¬
do facta sit femina in ueni& extraillos sex dies tunc
enim factu est quando ds̃d&erra finxit adhucbestias
agri & uolatilia caeli ponquando uolacilia ꝓdu¬
xerunt aque et animã uiuam in qua etbestiae sunt
ꝓduxit terra tunc aut̃ factus est homo eo nasculus
et feminam: ergo & tunc & postea peq enim tune
& non postea autuero postea et non tunc necali
postea sedidem ipsialit̃ tunc ait̃ posteaqueret
exine quomodo postea respondebo uisibiliter sicut
species humanae constitutionis nota nobis est non
tam̃ parentib generantib sed illedelimo illadecos¬
taeius quer& tunc quomodo respondebo inui sibilit̃
potentialiter causaliter quomodo fiunt futura uon

Expanded text:
tum hoc, sed nec semen quidem visibile hominis; putatum hoc, sed nec semen quidem visibile hominis; putabit omnino non fuisse. Redeat ergo ad Scripturam; inveniet sexto die hominem factum ad imaginem Dei, factos autem masculum et feminam. Item quaerat quando facta sit femina; inveniet extra illos sex dies: tunc enim facta est, quando Deus de terra finxit adhuc bestias agri et volatilia coeli; non quando volatilia produxerunt aquae, et animam vivam, in qua et bestiae sunt, produxit terra. Tunc autem factus est homo et masculus et femina : ergo et tunc et postea. neque enim tunc et non postea aut uero postea et non tunc; nec alii postea, sed idem ipsi aliter tunc, aliter postea. quaeret ex me: quomodo postea? respondebo: uisibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est, non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa eius. quaeret: tunc quomodo? respondebo: inuisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non
Abbreviated transcription (Latin):
atq: absurde scripturae uerba sccuti sumꝰ quaenos
adhaeo distinguenda duxer̃ cauedum est ne prop¬
ter ipsarũ rerum aliquanto difficilem ꝑceptionẽ
quã tardiores assequi nonsufficiunt putemur
aliud sentire acdicere qđ scimus nos nec sentire
nec dicere quã qũa enim p̃cedentib: sermonibus
quantum potuerim lectorẽ prestruxerim plures
tamen arbitror caligare in his locis a putare lta
fuisse prius hominem in illadi opere quosimul
omnia creatas ut aliquã uitam ducer& utdĩ locu¬
onem ad sedi rectam cum dixit ds̃ &ce dedi uobis
mne pabulum seminale discernera crederet
telleger& nouerit ergo quihoc putcit ÷̃ hocme
sensis se neq dixis se sedrursus si dixero ponita
fuis sehominem in illa prima rerum conditionequa
creuit d som̃a simul sicutiest ñ tcntum ꝑfeste
acitis homo sed nein fans quidem pec tancũ in fans
sed nepuerperium quidem in utero matris nectan¬

Expanded text:
neque absurde scripturae uerba secuti sumus, quae nos neque absurde scripturae uerba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt, cauendum est, ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptionem, quam tardiores adsequi non sufficiunt, putemur aliquid sentire ac dicere, quod scimus nos nec sentire nec dicere. quamquam enim praecedentibus sermonibus. quantum potuerim, lectorem praestruxerim, plures tamen arbitror caligare in his locis et putare ita fuisse prius hominem in illo dei opere quo simul omnia creata sunt, ut aliquam uitam duceret, ut dei locutionem ad se directam, cum dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale, discerneret, crederet, intellegeret. nouerit ergo, qui hoc putat, non hoc me sensisse neque dixisse. Sed rursus, si dixero non ita fuisse homicreavit Deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tan
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ est masculũ quidem sextodie factũ feminã
uero posteriorib dieb: cum ipso sextodie aꝑtissime
dictum sic masculum et feminã fecit eos. & benedi¬
xit eos & c&era quȩ deam bobus eocid ambos dicuntꝰ
aliter. Irgo tunc ambo etnunc alit̃ ambo tuncsci¬
lic& scđm potentiã ꝑ uerbum dĩ tamquã semina¬
liter mundo inditam cum creauit om̃a simul aqu¬
bus indie septimo requieuit ex quib: om̃a suis quae¬
q: temporib: iam ꝑ seculorum ordinẽ fierent punc
aut̃ scđmoperationem prebendam temporibus
quausq nc̃ operat᷑ eto portebat iam suo tempore
fieriadam delimoterrȩ ei:q muliere ex uirilate¬
ix in qua distributionem operum dĩ partim adil¬
los dies inuisibiles ꝑtinentium in quib: creauit om̃a
mul partim adistos ad dispositos in quib: operat᷑
cotidie quicquid exillis tamquam in uolueris pri¬
mordialib: in tempore euoluitur si non in portune

Expanded text:
dicendum est masculum quidem sexto die factum, feminam dicendum est masculum quidem sexto die factum, feminam uero posterioribus diebus, cum ipso sexto die apertissime dictum sit: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et nunc aliter ambo : tunc scilicet secundum potentiam per uerbum dei tamquam seminaliter mundo inditam, cum creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaeque temporibus iam per saeculorum ordinem fierent, nunc autem secundum operationem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distributione operum dei partim ad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, partim ad istos, in quibus operatur cotidie \'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ factum est cũ cas dembestias agri & uolatilia
cadi adhuc det̃rafinxiss& & adillum ad duxissa¬
adhucquomodo sexto die factum hoc potest intelli
quando quidem illodiȩ ꝓdux̃ terra animã uiuam
ds̃ ad huc deterra om̃s bestias agri ccomnia uolati¬
liacceli nisiquia iam terra produxerat om̃s bestias
agrisextodie et aqua omnia uolatilia ccreli quinto
die aliterergo tunc id est potentialit̃ atque causalit̃
sicut illio peri conpetebat quo creauit omã simul aqͥ¬
b in dieseptimorequieuit: alit̾aut̃ nunc sicut eaui¬
demus que ꝑ temporalia spatiacreat sicutusq nunc
operatur hacꝑ hociam ꝑistos notissimos lucis corpo¬
ralis dies qui circuitu solis funt eua facta est dela¬
tere uiri sui. Tunc enim ds̃ adhuc finxit de terra
bestias et uolatilia in quib: cũ adiutoriũ simile ip¬
si adam non ess& inuentum illa formata est in tali¬
b: ergo dieb etiam ipsum delimo finxit ds neq enĩ

Expanded text:
autem factum est, cum easdem bestias agri et uolatilia autem factum est, cum easdem bestias agri et uolatilia caeli adhuc de terra finxisset et ad illum adduxisset: quomodo sexto die factum hoc potest intellegi, quandoquidem illo die produxit terra animam uiuam deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, nisi quia iam terra produxerat omnes bestias agri sexto die et aqua omnia uolatilia caeli quinto die. aliter ergo tunc, id est potentialiter atque causaliter, sicut illi operi conpetebat, quo creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, aliter autem nunc, sicut ea uidemus, quae per temporalia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
debimꝰ debestiis agri etuolatilib: cȩli quaead duxt
ds̃ adadam utuider& quidea uocar& quod ita
scriptum est et dix̃ dñs ds̃ non est bonum cẽ homi¬
pemsolum faciam̃ illi adiutorum scđm ipsum et
finx̃ ds̃ adhuc det̃ra om̃sbestias agri ecomnia cola
tilia ccredi etaaddux̃ illa ad adam utuider& quiduo¬
car& illa etomne quodcũq: illuduoca uit adam
animã uiuam hoc nom̃ est illius q& uocauit ad am
pomipa omnib: pecorib & omnib uolatilib caeli
etomnibus bestiis agri adȩ aut̃ non est inuentus ad¬
utor similis ipsi et in iecit ds̃m̃ ͥsi alienationem
suꝑ adam etobdormiuit et sũpsit unam de costisei
et idim pleuit camẽ in locoei etedificauit dñs ds̃
costam quã sũpsitdeadam in mulierem. Si ergocon¬
sequent̃ cũ in pecorib ebestus agri etuolatilibus
cadi poneẽt inuentũ ad iutorium similehomini¬
ł ecitcids̃ ad iutoriũ simile de costalateris eius hoc

Expanded text:
debimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit debimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dixit dominus deus: non bonum est esse hominem solum; faciamus illi adiutorium secundum ipsum. et finxcaeli et adduxit illa ad Adam, ut uideret, quid uocabit illa: et omne quodcumque illud uocauit Adam animam uiuam, hoc nomen illius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. Adae autem non est inuentus adiutor similis ipsi. et iniecit deus mentis alienationem super Adam, et obdormiuit: et sumsit unam de costis eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam sumsit de Adam, in mulierem. si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri et uolatilibus caeli non esset inuentum adiutorium simile homini, fecit ei deus adiutorium simile de costa lateris eius, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cat: Non om ne lignigenus tertio diecreatum seddila¬
tum aliquid quod sexto crear&ur cum homo factus
est atq: in paradiso constitutus sed ques exto diecres¬
tasint aꝑtissime scriptura declarat animauiua
etbestiarum etipsehomo adimaginẽ dĩ masculus et
femina proinde potuit p̃t̃mittere quomodo sichomo
factus quem tam̃ ipsodie factum ipse narrauit ut
recapitulando postetiquẽ ad modum &iam factus
fuerit intimar& hocest de terrae puluere etmulier
illi delatere Ñ tum̃ aliquod creaturae genus p̃ter¬
mittere uł in eoquoddixit ds̃ fiat siue faciamus uł
in eoquoddicit᷑ sicest factum siue fecit ds̃ alioqui frus¬
trapsingulos dies tam diligent̃ distincto s̃ omnia
si ꝑmixtionis dierum potest illa suspicio residere ut
cum herba edignum di ei tertiosit ad tributum ali¬
qualigna &iam sextodie crecitaeẽ credamꝰ que ipso
sexto diẽ scriptura tticuerit postremo quidrespon¬

Expanded text:
cat non omne ligni genus tertio die creatum. sed dilacat non omne ligni genus tertio die creatum. sed dilatum aliquid, quod sexto crearetur, cum homo factus est atque in paradiso constitutus. sed quae die sexto creata sint, apertissime scriptura declarat, anima. uiet bestiarum et ipse homo ad imaginem dei masculus et femina. proinde potuit praetermittere, quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narrauit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit, intimaret, hoc est de terrae puluere, et mulier illi de latere, non tamen aliquod creaturae genus praetermittere, uel in eo, quod dixit deus: fiat, siue: faciamus, uel in eo, quod dicitur: sic est factum, siue: fecit deus. alioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut, cum herba et lignum diei tertio sit adtributum, aliqua ligna etiam sexto die creata esse credamus, quae ipso sexto die scriptura tacuerit. Postremo, quid respon
Abbreviated transcription (Latin):
uent haec non ad illã operationẽdĩ ꝑtinere unde
requieuit in die septimo sed adistam potius qua
pertemporũ cursus usquenunc operat᷑ : Cum enim
paradisus plancur&ur itoixarrat: Ie planitiuit
ds̃ paradisum in eden ad orienton et posuitibi ho¬
minem quem finxerat. et eiecit ds̃ adhuc de terra
omnelignum pulchrum ad aspectum etbonum
adescam : Cũ dicit ergo eiecit adhuc deterra
omnelignum pulchrum ad aspectum : manifes¬
tatutiqͦ qđ alit̃ Nc̃ eiecerit deterra lignũ aliter
tunccum tertiodie produxit terra horbam pabuli se¬
minantem semen secundũ suumgenus edignum fruc¬
tuosum scđm suum genus. Hoc est enim eiecit adhuc
suꝑ illud sulicet quodiam ciecerat. Tunc utiq po¬
tentialiter eteausalit̃ in opere ꝑtinente adcreanda
om̃a simul aquibus consumpmnatis in dieseptimo
requi euit Nc̃ autem uisibilit̃ in opere ꝑtinente ad tẽ¬
porum cursum sicut usq nc̃ operatur nisi fortequisdi¬

Expanded text:
nent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde nent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam potius, qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretur, ita narrat: et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. et eiecit deus adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. Cum ergo dicit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum, manifestat utique, quod aliter nunc eiecerit de terra lignum, aliter tunc, cum tertio die produxit terra herbam pabuli seminantem semen secundum suum genus et lignum fructuosum secundum suum genus. hoc est enim: eiecit adhuc, super illud scilicet. quod iam eiecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. Nisi forte quis di
Abbreviated transcription (Latin):
sentia perordinatam cognitionẽ condicionire¬
rum in numero senario preber&ur atq huic sen¬
tentiae scripturae uerba congruere qđ ait pos¬
tea cũ factus est dies fecit ds̃ caelum et terram
ctomne uiride agri antequã esset suꝑterram et
omine fenum agri ante quã exorer&ur. ad testa
riaiam quod alibi scriptum est quiuiuit in adernũ
creciuit omã simul : nonest dubium hoc quod homo
delim oterre fictus est eiq formata ux or exlatere
iam non ad conditionẽ quasimul om̃a factas
ꝑtinere quibus ꝓfectis requi euitds̃. sed ad ecum
operationem quefit iam ꝑ uolumina seculorum
quausq nunc operat᷑ : hucaccedit qđ ipsa&iam
uerba quib: narrat quomodo ds̃para disum
plantauerit in eo que hominẽ quẽ fecerat collo¬
carit ad eum que ad duxerit adimalia quibusno¬
mina imponer& in quib: cuma diutorium si¬
mileilli uon fuiss& inuentum tunc eimuliere
costa cius detracta formauerit satisnos admo¬

Expanded text:
sentia per ordinatam cognitionem conditioni resentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in numero senario praeberetur, atque huic sententiae scripturae uerba congruere, quod ait postea: cum factus dies est, fecit deus caelum et terram et omne uomne fenum agri antequam exortum est. ri etiam, quod alibi scriptum est: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul: non est dubium hoc, quod homo de limo terrae fictus est eique formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia facta sint, pertinere, quibus perfectis requieuit deus, sed ad eam operationem, quae fit iam per uolumina saeculorum, qua usque nunc operatur. Huc accedit, quod ipsa etiam uerba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admo
Abbreviated transcription (Latin):
rula semittiuoce nom posse cum ergo uerba hominis
audimus uł cum animantib uł cũmulieri nomen
in posuit ułcũ secutus &iam dix̃ propt̃ hoc relinqu&
homo patrem suum et matrem et coniungetur uxori
suae eterunt ambo incarneuna. quibus libet sylla¬
bis ista sonuerint necduae quecumq: in his uerbis
syllabe simulsonare potuer̃. quanto minus haec
om̃a cumhis quȩsimul creatasunt simulfieri acꝑ
hoc aut &illa om̃a nonsimul abipso sũmo exordio
scculorum sed ꝑmoras atq: int̃ualla temporum fac¬
casunt diesq: ille nonspiritali sed corporali sub¬
stantia primũ conditus uł circuitu lucis nescio quo¬
modo uł emissione etcontractione mane aduespe¬
rim faciebat autsi consideratis om̃ib: quae superi¬
orib: sermonib ꝑtractatas̃ ꝓbabilis racio ꝑsuasit
illum diem spirittlem sublimit̃ acprimitꝰ conditã
lucem quandã sipientem uocatũ cẽ diem auus p̃¬

Expanded text:
rulas emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis rulas emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus etiam dixit: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et coniungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his uerbis syllabae simul sonare potuerunt, quanto minus haec omnia cum his, quae simul creata sunt, simul fieri! ac per hoc aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordio saeculorum, sed per moras atque interualla temporum facta sunt diesque ille non spiritali sed corporali substantia primum conditus uel circuitu lucis nescio quomodo uel emissione et contractione mane ac uesperam faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractata sunt, probabilis ratio persuasit illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditum lucem quandam sapientem uocatum esse diem, cuius prae