comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lomon ait. Diuitias. & pauꝑtates.
ne dedis mͥ. ne repletꝰ mendax fiam.
uł pauꝑ rapiã & ꝑurẽ nomen dei.
Multi enĩ peccant altitudine. mul¬
ti necessitate. Contͣ ħ ꝓponit᷑ achaz
mysaia. qͥnolebat petere a dño signũ.
turbatꝰ
deiecti¬
one mor¬
tis qͦd
ẽ signũ
in alto. & ꝓfundo. ne ille regia po¬
testate uł extolleret᷑ uł erumpnatur¬
baret᷑ sicut t̾c erat ꝓbello assyrioꝵ.
ut equs bipes si fiat. ut fecit iãnes.
& manbres. qͥ fuerant magi phara¬
onis. Nichil inqͣm istoꝵ. poterit nõ
seꝑare a caritate cłi. qua eũ diligi¬
mꝰ. qͥa om̃ib melior ẽ ds. Si gͦ nulla
res ab eiꝰ caritate nos seꝑat qͥd ẽẽ ñ so¬
lũ meliꝰ. s etiã certiꝰ. hoc bono potest:
Io ipsũ enĩ qͦd diligimꝰ deũ. mori ñ
potest. nͥ dum qͥs ñ diligit dđm. cui
mors ipsa ẽ ñ diligere dm. qͦd nichil
aliud. qͣm ei qͥcqͣm indiligendo p̃po¬
nere. Caritas gͥ dei hͥ dicta ẽ uircꝰ q̃

Expanded text:
lomon ait: Divitias et paupertates ne dederis mihi, ne repletus mendax fiam, vel pauper rapiam, et perjurem nomen Dei . Multi enim peccant altitudine, multi necessitate. Contra hoc proponitur Achas in Isaia, qui nolebat petere a Domino signum, turbatus dejectione mortis: quod est signum in alto, et in profundo, ne ille, vel regia potestate extolleretur, vel aerumna turbaretur, sicut tunc erat pro bello Assyriorumut equus bipes, si fiat ut fecit Jamnes et Mambres, qui fuerant magi Pharaonis. Nil inquam istorum, poterit nos separare a charitate Dei, qua eum diligimus, quia omnibus melior est. Si ergo nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? Id ipsum enim quod diligimus Deum mori non potest, nisi dum quis non diligit Deum, cui mors ipsa est non diligere Deum, quod nihil aliud est quam ei quidquam in diligendo praeponere. Charitas igitur Dei hic dicta
Abbreviated transcription (Latin):
loqui qͥ ex lege iustificari se putat.
ñc uotũ. & affectum suũ circa eos
ostendit qͦd uirando firmat. ut fir¬
muis erecdat᷑ ac ꝑ hoc dolet genꝰ su¬
um scłm carnẽ. bñficio acp̃i pͥuari.¬

Expanded text:
loqui, qui ex lege justificari se putant, nunc votum et affectum suum circa eos ostendit, quod jurando firmat, ut firmius credatur, ac per hoc dolet genus suum secundum carnem beneficio Christi pri
Abbreviated transcription (Latin):
nite ñ solũ supͣdicta gͣndia uicia. sed
etiã oĩa alia. scił. iram. quȩ ẽ subitꝰ a¬
nimi motꝰ pꝰ maiora ꝓhibet minora.
ne uideant᷑ hec ñ ẽẽ ꝑiculosa. addit.
indignationẽ. de alio sublimato. ma¬
litiã effectũ ire. ⁊ indignatiõis. Alati¬
tia enĩ ẽ. qͣͦ qͥs molit᷑ dampriũ alicu:
blasphemiã. in frẽm. uł dm̃. tͣpem ser¬
monẽ uł t᷑piloqͥum. deponite de ore
ur̃o.⁊ si in corde sit conceptꝰ. Qͥd ꝑ singu¬
la: Nolite m̃tiri inuicẽ. scił. alii. a¬
liis. st̃ qͥ ñ hñt consuetudinẽ eb̾etatis.
suetudinẽ m̃tiendi ⁊ tñ aliqñ menti¬
unt᷑. sic ⁊ m aliis fit ꝓhibet gͦ aliq̃n
m̃tiri. ⁊ p̃cipue
m̃tiri assidue:
dico nolite m̃ti¬
ri. uos dico expo¬
liantes uos ue¬
terẽ hoĩem. id
habitũ pecc̃oꝵ
cũ actib suis.
ut nec actꝰ pecc̃i. int̾dũ assit. Hõmo enĩ uetꝰ

Expanded text:
olum supradicta grandia vitia, sed etiam omnia alia, scilicet iram, quae est subitus animi motus. Post majora, prohibet minora, ne videantur haec non esse periculosa; addit, indignationem, de alio sublimato; malitiam, effectum irae, scilicet indignationis. Malitia autem est qua quis molitur damnum alicui, blasphemiam, in fratrem vel Deum; turpem sermonem vel turpiloquium, deponite de ore vestro, etsi in corde sit conceptus. Quid per singula? Nolite mentiri invicem, scilicet alii aliis. Sunt qui non habent consuetudinem ebrietatis, tudinem mentiendi, et tamen aliquando mentiuntur, sic et in aliis fit. Prohibet ergo aliquando mentiri, et praecipue mentiri assidue. Dico, nolite mentiri: vos dico, exspoliantes vos veterem hominem, id est habitum peccatorum, cum actibus suis, ut nec actus peccati interdum adsit. Homo enim vetus
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiã malã de aliena uxore. uł de
bet. ydolatͥam. ⁊ auaritiã. ⁊ recte ydo¬
lat̾e cõꝑat auaritiã. quȩ ñ ẽ dispar
malitia. qͥa radix ẽ om̃iũ malarũ. &
se extendit. ut solus usurpet. q̃ ds õĩb
fecit. Ctͣq gͥ do minica st̃. qͥa negais¬

Expanded text:
piscentiam malam de aliena uxore, vel de bet, idololatriam et avaritiam. Et recte idololatriae comparat avaritiam, quae non est dispar malitia, quia radix est omnium malorum, et se extendit, ut solus usurpet quae Deus omnibus fecit. Utraque igitur Deo inimica sunt, quia nega
Abbreviated transcription (Latin):
forma qͣdam intelligibili m̃tis. Sicut
enĩ pꝰ lapsũ pecc̃i. hõ in agnitiõe di reno¬
uat᷑ scdm ymaginẽ eiꝰ qͥ creauit eũ. ita
in ipsa agnitiõe ereatꝰ ẽ. añꝗͣ delicto ue¬
terasceret. uñ rursꝰ ineadẽ agnitiõe reno

Expanded text:
t. sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione reno
Abbreviated transcription (Latin):
sustinendi. ens tñ absq pecc̃o. & iõ pot̃
lib̾are. ex eo enĩ qͦd tẽptatus ẽ: scit com¬
pati. Ex eo uͦ qͦd sine pecc̃o ẽ: potens ẽ
liberare. Impossibile ẽ enĩ scire afflictoꝵ
a fflictiones homini qͥ afflictionis exꝑi¬
mentũ ñ habuit: & sensibilit̾ om̃ĩa ñ
sustinuit. xp̃c uͦ scit ñ solũ ꝑh qͦd d̾s.
scđm qͦd om̃ia nouit. s ꝑ ħ qͦd homo ⁊
similia sustinuit. Adeamꝰgͦ. Qiͣ. & qͥa ha¬
bemꝰ pontificẽ qͥ pot̾ cõpati nob̾. gͦ ad¬
eamꝰ. fide. intentione. & oꝑe. cũ fiou¬
cia .i. fiducialit̾ licet pecc̃ores simꝰ. qͥa
cõpatiens ẽ. ñ dĩco ad tͥbunal iudicii.¬

Expanded text:
sustinendi, ens tamen absque peccato. Et ideo potest liberare. Ex eo enim quod tentatus est, scit compati; ex eo vero quod sine peccato est, potens est liberare. Impossibile est enim scire afflictorum afflictionem homini qui afflictionis experimentum non habuit, et sensibiliter omnia non sustinuit. m quod omnia novit, sed per hoc quod homo et similia sustinuit. Adeamus ergo. Et quia habemus pontificem qui potest compati nobis, ergo adeamus fide intentione et opere cum fiducia, id est fiducialiter, licet peccatores simus, quia compatiens est, non dico ad t
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tempꝰ auxilii. ñc ẽ tempꝰ donoꝵ. cũ
pꝰ baptismũ peccantes. ꝑ grãm inue¬
nire penitentiã possunt. Cũ aũ tha¬
lamꝰ fu̾it clausus. cũ intͣuerit Rex. ui¬
dere recũbentes. cũ ad sinũ patͥarchȩ
uen̾inti qui eo facti st̃ digni: dẽ malis
erit desꝑationis tempꝰ. N unc aii dum
ad huc agon ꝑmanet. & palma pendet.
bitatione accedendũ. ut ꝑ grãm inue¬
mat᷑ auxiliũ oportunũ. enĩ. ẽ auxiliũ

Expanded text:
tempus donorum, cum post baptismum peccantes per gratiam invenire poenitentiam possunt. Cum autem thalamus fuerit clausus, cum intraverit rex videre recumbentes, cum ad sinum patriarchae venerint qui eo facti fuerint digni, tunc malis erit desperationis tempus. Nunc autem, dum adhuc agon permanet et palma pendet, bitatione accedendum, ut per gratiam inveniatur auxilium op
Abbreviated transcription (Latin):
ipse xp̃c condonaret. qͥa nicħ
sñ dei sp̃u agebat apłs. hoc aũ
dicit ne irrita uideat᷑ huiꝰmo¬
a sathana. ut eũ faciat desꝑa
re ꝑminiã asꝑitatẽ. Sepe enĩ
ꝓpt̾ asꝑiores animadu̾siones:
in desꝑatiõe infirmos p̃cipitat.
Et m̃ito abillo h fieri metuo
ñ enĩ ignoramꝰ cogitatiões .i.
astutias eiꝰ. qͥ qͦs consentiendo¬
pecco neqͥt decipe: facie nunĩ¬

Expanded text:
ipse Christus condonaret, quia nihil sine Dei spiritu agebat Apostolus. Hoc autem dicit ne irrita videatur hujusmoa satana, ut eum faciat desperare per nimiam asperitatem. Saepe enim propter asperiores animadversiones in desperationem infirmos praecipitat. Et merito ab illo hoc fieri metuo. Non enim ignoramus cogitationes, id est astutias, ejus, qui quos consentiendo nequit decipere, facit mini
Abbreviated transcription (Latin):
tis. nolo mortẽ pec̾c̃oris. s ut
cũq hora ingemuerit pecc̃or.
om̃iũ iniqͥtatũ eiꝰ ñ recorda¬
bor. ⁊ recte hõi ꝓpecc̃o afflicto
ignoscere. ⁊ subuenire preci¬
pit. qͥa penitentia si de uero
animo .i. si correctꝰ statĩ in
tũ. Eec enĩ uera penitentiaẽ ces¬
fare a pecc̃o. Iõ condonetis ⁊ con¬
beat᷑ a diabolo. ut uelit uti se¬
culo. Hoc ẽ ẽnĩ absorb̾i. scił. des¬
ꝑantẽ conũti ad admittenda
pecẽa. Propt̃ qͦd scił. ne absorbe¬
at᷑. obsecͦ uos ego qͥ possẽ iubere.
ut caritatẽ qͣm habiuistis eicies

Expanded text:
tis: Nolo mortem peccatoris, sed utcunque hora ingemuerit peccator, omnium iniquitatum ejus non recordabor . Et recte, homini pro peccato afflicto ignoscere et subvenire praecipit, quia poenitentia si de vero animo est, id est si correctus statim in tum. Haec enim vera poenitentia est cessare a peccato. Ideo condonetis et conbeatur, a diabolo, ut velit uti saeculo; hoc est enim absorberi, scilicet desperantem converti ad admittenda peccata; propter quod, scilicet ne absorbeatur, obsecro vos, ego qui possem jubere, ut charitatem quam hab
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. qͥ delictum suũ plures u¬
det horrere. Ita sufficit qͦd ob¬
iurgatꝰ ẽ a plurib. ut e contͣrio
mag̾ donetis. qͥa qͣnto a pluri¬
b obiurgat᷑ tanto mag̃ donai¬
dũ ẽ ei. ⁊ consolemini eũ. iit ꝑ¬

Expanded text:
tiatur, si delictum suum plures videt horrere, ita sufficit quod objurgatus est a pluribus, ut econtrario magis donetis, quia quanto a pluribus objurgatur, tanto magis donandum est ei; et consolemini eum,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã qͦs corripiebat. Ad h enĩ corri¬
piebat. ut ostendet qͦ amore eos
diliget: de quoꝵ pecẽis. plꝰ illis
frem contͥstat: insultat enĩ qͥ ñ
in aliis ostensã in uob̃. qͥb de iu¬
re meo cessi. Si qͥs aũ. Hic p̃cipit

Expanded text:
et quos corripiebat. Ad hoc enim corripiebat ut ostenderet quo amore eos diligeret, quorum peccatis plus illis fratrem, contristat; insultat enim qui non in aliis ostensam, in vobis, quibus de jure meo cessi. Si quis autem. Ambrosius
Abbreviated transcription (Latin):
feci ꝓarcens uob. scił. nẽ contͥstarẽ
multos. asꝑe corripiendo. in qͦ pe¬
ꝑcit eis. ne eo asꝑiore u̾terent᷑ in
seditionẽ. Uult gͦ pͥꝰ mitigari eos.
nali cogitatiõe ñ impleuit. q̃ dis¬
posuit. Sp̃ualis enĩ t̾c dispositũ ñ¬

Expanded text:
feci parcens vobis, scilicet ne contristarem multos aspere corripiendo, in quo pepercit eis, ne eo asperiore verterentur in seditionem. Vult ergo prius mitigari eos nali cogitatione non implevit quae disposuit. Spiritualis eni
Abbreviated transcription (Latin):
habebo tͥsticiã de uobis: qͥa em̃da¬
bimini. Uidete gͦ ne frust᷑ confidã.
qͦd meũ gaudiũ erit. Et uos debe¬
tis facere. qͦd ad gaudiũ meum
uigilando. ꝓ uob̃ orando. & int̾i¬
ori angtia cordis. scił. cura. & do¬

Expanded text:
bebo tristitiam de vobis, quia emendabimini. Videte ergo ne frustra confidam, quod non mecum gaudium erit, et vos debetis facere quod ad gaudium meum vigilando pro vobis orando, et interiori angustia cordis, scilicet cura et do
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cũ uen̾o habeã de uob̃ tͥsticiã. q̃
sit de incorrectiõe ur̃a suꝑ tͥsticiã.
ꝗͣ habeo de pecc̃is. ur̃is. de quib sci¬
licet uob oportuerat me gaude.
ñ solũ ñe: s & olim cũ contͥstauis¬
tis. ⁊ sic gͣuit̃ peccastis. Gaudiũ aũ

Expanded text:
n cum venero habeam, de vobis tristitiam, quae sit de incorrectione vestra, super tristitiam, quam habeo de peccatis, de quibus, scilicet vobis, oportuerat me gaudere, non solum nunc, sed et olim cum contristavisti
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd sp̃s sc̃s ẽ in nob̾. Ego aũ. Hic a¬
perit qͣre ad eos ñ uiit. sicut dix̾at.
ne putent se contentos. ad qͦsire
distulit. ut tc̃ irer. cũ iã ꝓpe om̃s
em̃datos inueniret. fłis enĩloqͥ¬
tur ñc. qͥ uidebant᷑ se uelle cor¬
rig̾e: s oꝑam ñ dabant ut idim

Expanded text:
 sanctus est in nobis. Ego autem. Hic aperit quare ad eos non ivit sicut dixerat, ne putent se contemptos ad quos ire distulit, ut tunc iret cum jam prope omnes emendatos inveniret. His enim loquitur nunc qui videbantur velle se corri
Abbreviated transcription (Latin):
nirgatioħ̾ qͥa talis facile desꝑa¬
ret. si nimis asꝑe in eũ ammad¬
ũteret᷑ quȩ obuirgatio. & si tẽ¬
poris qͣntitate uł alio mͦ ñ satis
digna pena uidec᷑ in ħ tñ ñ ẽ

Expanded text:
jurgatio haec, quia talis facile desperaret, si nimis aspere in eum animadverteretur quam objurgatio, et si tentationis quantitate, vel alio modo non satis digna poena videtur: in hoc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. s tñ condonate illi qͦd ita
ait. si qͥs aũ contͥstauit me. sicut
utiq fecit ille fornicator. ñ me
tm̃ contͥstauit. s etiã uos ex par
te .i. ñ om̃s. Hoc aũ dicout ñ one¬
rẽ uos om̃s .i. ut ħ omis oĩb ñ ĩ¬

Expanded text:
vobis, sed tamen condonate illi, quod ita ait: Si quis autem contristavit me, sicut utique fecit ille fornicator, non me tantum contristavit, sed etiam vos ex parte, id est non omnes. Hoc autem dico ut non onerem vos om
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ ẽ. Xp̃e gͦ qui in illis sig̾catus ÷
ñ indiguit mundari. s om̃s sui. s
tñ signa eiꝰ. qͥa in tab̾naculo usũ
ministͣtionis p̃stabant. sangͥne
.i. celestiũ participes. nã ipse per
hostiã suã intͦiuit celum. ꝓ nob̾. ⁊¬

Expanded text:
tus ergo qui in illis significatus est, non indiguit mundari, sed omnes sui, sed tamen signa ejus, quia in tabernaculo usum ministrationis praestabant, sanguine est coelestium participes. Nam ipse per hostiam suam, introivit in coelum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
cornib impios uentilauit. ⁊ hyrcꝰ.
ꝓ similitudine carnis pecc̾i. & qͥa
hostia ꝓ pecc̃o ẽ. eg̃ssũ cũ aqua de
suo latere ad ħ opus accepit. ꝑ aꝗͣ
nos redimens. La̾na coccinea. q̃ ignei
coloris ẽ: sig̃cat ignẽ dilectionis xͥ.
Caritas enĩ xp̃i ẽ nob̃ lana. de qua
uestẽ faciamꝰ .i. qͣ induam᷑. Ysopus

Expanded text:
ibus impios ventilavit, et hircus pro similitudine carnis peccati, et quia hostia pro peccato est, congressum cum aqua de suo latere, ad hoc opus accepit per aquio sanguinis nos redimens. Lana coccinea quae ignei coloris est, significat ignem dilectionis Christi. Charitas enim Christi nobis est lana de qua vestem f
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa uera emuroatio ⁊ di ꝓpiciatio
nob̾ sine sangͥne nulla ẽ. Sicut gͦ
moyses sangͥnẽ p̃dictoꝵ animaliũ
accepit. ut eo asꝑgeret. & munda¬
ret p̾dicta. sic nr̃ moyses. scił. xp̃e

Expanded text:
a emundatio et Dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est. Sicut ergo Moyses sanguinem praedictorum animalium accepit, ut eo aspergeret et mundaret praedicta, sic videtur Moyses, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃orẜ ñ fit in uet̾i lege. sĩ effusio¬
fusus erat in ĩmolatione uitulȩ.
Iñ illis aũ sacͥficiis qͣmuis mag̾̃ eaꝑ
uerso ppło fuer̃t congruent̾ impo¬
sita. qͣm deo desid̾anti oblata. fig̾e

Expanded text:
peccati non fit in veteri lege sine effusiofusus erat in immolatione vitulae. In illis autem sacrificiis quamvis magis ea perverso populo fuerint congruenter imposi
Abbreviated transcription (Latin):
inuicẽ sibi subici. in hac causa dicit. ut
una sit eoꝵ uoluntas in lege nat᷑e. Ideo
alt̃ alt̾i reddat. qͥa mulier ñ ht̃ potesta¬
tẽ su corporis ad aliũ s uir: similit̾ aũ¬
& uir ñ habet potestatẽ sui corporis. ad
aliã s mulier. In hoc pares st̃ inR. et
mulier: qͥa neq uiro neq mulieri. cor¬
di daret᷑ occasio. In aliis uͦ preest urr:
hic gͦ dñium ñ tollit᷑ uiro. s uitium.
causa expetit. uł. ille de matͥmonio uł. illa.
ñ sibi alterutrũ negent. ne ꝑhoc incidant
dãpnabiles corruptelas. Redde enĩ debi¬
te iiii arporis ħt: gͦ nolite fraudare in¬
une. Nolite dico. nͥ forte ex consensu
ultempꝰ. scił. ut ex condicto abstineati
ꝓpt̾ grãtũ actiones. Uñ subdit. Ut
uacetu exbeditiꝰ oratiõi. Ct enĩ misere¬
at᷑ ds. mund ꝰ exorandꝰ ẽ: & si munda st̃

Expanded text:
Invicem sibi subjici in hac causa dicit, ut una sit illorum voluptas in lege naturae. Ideo alter alteri reddat, quia mulier non habet potestatem sui corporis ad alium, sed vir; similiter autem vir non habet potestatem sui corporis ad aliam, sed mulier. In hoc pares sunt vir et mulier, quia neque viro neque mulieri cordi daretur occasio, in aliis vero praeest vir. Ergo hic non dominium tollitur viro, sed vitium. causa expetit, vel ille de matrimonio, vel illa non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitatem sui corporis habet, ergo nolite fraudare inicationem. Nolite dico, nisi forte ex consensu ad tempus, scilicet ut ex condicto abstineatis propter gratiarum actiones, unde subdit, ut vacetis expeditius orationi. Ut enim misereatur Deus, mund
Abbreviated transcription (Latin):
firmis medicam̃ta monstuit. Alagnum
itaꝙ bonũ ẽ. mulierẽ ñ tangere. qͦd de¬
bet om̃is fidelis pͥncipalit̃ obseruare. tñ
si qͥs adhuc plus ẽ de sua infirmitate
sollicit᷑ qͣm de dñi uͥtute securꝰ. si conti¬
nentiã ñ uouit: uxore utat᷑. S qͥa nip¬
tiȩ tales eẽ ñ possunt. qͣles pͥmors ho¬
minũ eẽ potuer̾t. sint tales qͣles sc̃oꝵ pa¬

Expanded text:
agnum itaque bonum est mulierem non tangere, quod debet omnis fidelis principaliter observare. Tamen si quis adhuc plus est de sua infirmitate sollicitus quam de Domini virtute securus, si continentiam non novit, uxore utatur. Sed quia nuptiae tales esse non possunt quales primorum hominum esse potuerunt, sint tales quales s
Abbreviated transcription (Latin):
chendi in laqueũ fornicatiõis. sł adul
xerat. unꝰ qͥsq habeat suam. & queq su¬
um: & itẽ reu̾timini. ne uidetur hoc
p̃cipiendo dixisse subdit. Hoc ai totũ
ĩmo peccat qͥ sic agit. qͥa aliqͣ culpa ẽ
ibi: s leuis. Propt̾ huiꝰmodi pecc̃a opor¬
& dicere. Dimitte nobis debita nr̃a: &
qͦd p̃cipit᷑ fidei. qͦd ostendit ex eo qͦd ait.
infirmitati. ñ ẽ laudabile s ueniale.
S forte aliqͥs dicet. Si ħ sc̾m ueniam

Expanded text:
trahendi in laqueum fornicationis 83 vel adxerat, unusquisque habeat suam, et quaeque suum, et item revertimini, ne videretur hoc praecipiendo dixisse, subdit: Hoc autem totimo peccat qui sic agit. Quia aliqua culpa est ibi, sed levis. Propter hujusmodi peccata, oport dicere: Dimitte nobis debita nostra, quod praecipitur fidei. Quod ostendit ex eo quod ait, infirmitati, non est laudabile, sed veniale. Sed forte aliquis dicet, si hoc secundum veniam
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as ageret. creauit ad ꝑcipiendũ dico.
his qͥ bñ credunt de cibis. & qͥcqͥd credt̃.
intelligunt. qͦd ñ om̃s. u̾itatẽ dico. hãc
scił. qͥa om̃is creat᷑a di bona ẽ. in sui na
t᷑a. ⁊ nicħ reiciendũ ẽ. qͦd ꝑcipit᷑ .i. qͦd so¬
let ꝑcipi. cũ actiõe gr̃arũ. Cestam̃to ue¬
teri. ũ cib qͥdam carniũ ꝓhibent᷑. ñ ẽ
contͣria ista sententia. ibi enĩ q̃dam a¬
mialia dicta fuert̃ ĩmunda. ñ nat᷑a.
s significatiõe. ut uerbi gra. si de por¬
co & agno reqͥrat᷑ utrũq nat᷑a mundũ
ẽ. qͥa om̃is creat᷑a łi bona ẽ: om̃ia qͥppe
q̃ naturalit̾ sunt. ĩ ordine suobona st̃.
porcus ĩmunoꝰ dr. ⁊ uere nicħ reicien¬
dũ ẽ Sc̃ificat᷑ em̃ cib. ne diabolus ꝑ eum
quẽ creauit pat. & orationẽ. Uerbũ enĩ
scificat. or̃o impetͣc. diabolus uͦ ꝑcibũ
etiã tuo studio assecutꝰ es ab infantia.
hȩc ꝓpone ĩneptas aũ fabulas. uͥnec¬

Expanded text:
as ageret. Creavit ad percipiendum, dico, his qui bene credunt de cibis, et qui quod credunt intelligunt, quod non omnes. Veritatem, dico, hanc, scilicet quia omnis creatura Dei bona ed solet percipi, cum actione gratiarum. Testamento Veteri ubi cibi quidam carnium prohibentur, non est contraria ista sententia. Ibi enim quaedam animalia dicta fuerunt immunda, non natura, sed significatione, ut verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura Dei bona est. Omnia quippe quae naturaliporcus immundus dicitur. Et vere nihil rejiciendum est. Sanctificatur enim cibus, ne diabolus per eum em creavit Pater, et orationem. Verbum enim sanctificat, et oratio impetrat. Diabolus vero per cibum etiam tuo studio assecutus es ab infantia. Haec praepone. Ineptas autem fabulas,
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. Q eñ pͥus humilis in¬
sus ẽ ꝑ carnẽ. deuicta morte in
maiestate apparuit. qͥnatus ut
hõ. ñ erat tm̃ hõ. ut agnoscenteᷤ
angłi myff̾iũ. qͦd pͥus latuit de¬
cdaratũ in carne. genu illi fles¬
tentes ai. gr̃as agant. qͥa u̾ita¬
tẽ didicert. ⁊ p̃dicatũ ẽ gͣntib
Ecce itẽ magnũ. ⁊ creditũ ẽ ma

Expanded text:
potestate; qui enim prius humilis visus est per carnem, devicta morte in majestate apparuit, qui natus ut homo non erat tantum homo, ut agnoscentes angeli mysterium quod prius latuit declaratum in carne, genu illi flectentes, quasi gratias agant, quia veritatem didicerunt. Praedicatum est gentibus. Ecce item magnum. Et credi
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ñ ẽ finis.⁊ manifestatũ ẽ mag¬
nũ. qͥa apparuit ꝑ p̾dicationẽ.⁊
ꝑ multa miracła. qͦd sacmentũ &¬
si sit inuisibile in se. manifestatũ
assũpta. Sacͣmentũ qͦd ẽ xp̃c in
carne dicit manifestatũ. natus
enĩ h̃o filiꝰ di. q̃ in secreto erat ap̃
dm. oꝑe. & p̃dicatiõe declarauit
se cr̃eat᷑e. ⁊ ẽ sensꝰ. manifestatũ in

Expanded text:
manifeste magnum, quia apparuit per praedicationem, et per multa miracula. Quod sacramentum, etsi sit invisibile in se, manifestatum assumpta. Sacramentum quod est Christus in carne, dicit manifestatum. Natus enim homo Filius Dei, qui in secreto erat apud Deum, opere et praedicatione declaravit se creaturae. Et est sensus: Manifestum est in
Abbreviated transcription (Latin):
nis agit. de mulierib loqͥt᷑ dic̃t
diaconas deb̾e ordinari. qͦd contͣ
auctoritatẽ ẽ. Diacones. Post nt̃¬
positionẽ de mulierib. iter̃ de
diaconis dicit. diacones sint ui¬
ri uniꝰ uxoris. qͣm d̾s decernit

Expanded text:
nis agit, de mulieribus loquitur, dicunt diaconas debere ordinari: quod contra auctoritatem est. Diacones, post interpositionem de mulieribus, iterum de diaconis dicit: Diacones sint viri unius uxoris, quam Deus decrevit
Abbreviated transcription (Latin):
lit pudicos. ñ bilĩgues.
ñ multo uino deditos.
ñ tͣpe lucrũ sectantes.
bñtes myffium fidei.
ĩ conscientia pura Et
ministrent nullũ cm̃
hñtes. Tulieres simili¬
ter pudicas. ñ det᷑hen¬
tes. sob̾as. fideles ĩ õibꝰ
Diacones sint unꝰ uxoris
uiri: q̃ filiis suis bñ pre¬
oyꝓbriũ .i. in contẽptũ ap̃ infideles.
uł fideles:⁊ sic incidat in laq̃um
diaboli.i. ĩ odiũ. & ĩ alios diabolila¬
q̃os. Diaconos. ⁊ cet̾a. Hic desc̾bit qͣ¬
les debeant ẽẽ diacones. de prb̃is
acones. de qͥb ait. diaconos õpor¬
tet ẽẽ ꝑudicos. ñ bilingues. ut qͥ
seminant discordias. ñ multo ui¬
no deditos .i. ebosos. ñ tͣpe lucrum
sectantes ut qͥ freq̃nt̾ hoc agant.

Expanded text:
n bilingues, non multo vino deditos, non turpe lucrum sectantes, habentes mysterium fidei in conscientia pura. Et ministrent, nullum crimen habentes. Mulieres similiter pudicas, non detrahentes, sobrias, fideles in omnibus. Diaconi sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene propprobrium, id est in contemptum apud infideles vel fideles, et, sic incidat in laqueum dioboli, id est in odium, et in alios diaboli laqueos. Diacones, etc. Hic describit quales debeant esse diacones. De presbytacones, de quibus ait: Diacones oportet esse pudicos, non bilingues, ut qui seminant discordias, non multo vino deditos, id est ebriosos, non turpe lucrum sectantes, ut qui frequenter hoc agunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. ait gͦ mulieres oromandoꝵ si¬
milit̃ oportet ẽẽ ꝓudicas. m̃te. ⁊
corꝑe. ñ detͣhentes. ut sepe facus
mulieres sob̾as. fideles in om̃ib
dictis. & factis. qͥa si male st̃. uiri¬
eis eis regendis necessarii. ñ st̃ tol¬
lendi. Et nõta qͦd cũ sc̃m p̃cepit.
creari ep̃m. & diaconũ. utiq ple¬
dñs ait. Sci estote. qm̃ ego sc̃s sũ:¬

Expanded text:
Mulieres ordinandorum, similiter oportet esse pudicas, mente et corpore, non detrahentes, ut saepe faciunt mulieres, sobrias, fideles in omnibus dictis et factis, quia si malae sunt, viri eis regendis necessarii non sunt tollendi. Et nota quod cum sanctum praecipit creari episcopum et diaconum, utique pleDominus ait: Sancti estote, quoniam ego s
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Qre aũ ñ neophitũ subponte.
ne elatꝰ in suꝑbiam. p̃ cetis digni¬
orẽ se putans. nouitate potestatis
inflatꝰ. aͣ eo indigeat religio. inci
litatẽ & modos ꝑsonarũ. uł seip¬
sũ contine. ñ ierunauit. ñ fleuit
ñ se correxit. ñ pauꝑib erogauit.

Expanded text:
uare autem non neophytum, supponit. Ne elatus in superbiam, prae caeteris digniorem se putans novitate potestatis inflatus, quasi eo indigeat religio, incidlitatem et modos personarum, vel seipsum continere: non jejunavit, non flevit, non se correxit, non p
Abbreviated transcription (Latin):
lũ a fidelib bonis. s etiã ab his
qͥ foris ft̃ .i. ab infidelib. Hȩc clau¬
sula congruit pͥncipio. scił. ir¬
rep̃hensibilẽ eũ eẽ oportet. ñ solũ
a domesticis s etiã ab alienis scił
nideis. gntilib. hereticis. ut qͥ
religiom detͣhunt: eiꝰ uitȩ det᷑¬
here ñ au̾deant. Qualis gͦ des

Expanded text:
lum a fidelibus, sed etiam ab his qui foris sunt, id est ab infidelibus. Haec clausula congruit principio, scilicet irreprehensibilem eum esse oportet, non solum a domesticis, sed etiam ab alienis, scilicet Judaeis, gentilibus, haereticis, ut qui religioni detrahunt, ejus vitae detrahere non audeant. Qualis ergo des
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib contͣ q̃ mͦ ampliꝰ uigilandũ
ẽ. qͥdam scił. notabiles discedent
a fide. im̃ supͣ. nͥ ueñit discessio pͥ¬
mi. & iõ curã domꝰ dłine deponaᷤ.
cũ adeo sit sublimis. ut supͣdio¬

Expanded text:
 contra quae modo amplius vigilandum est, quidam, scilicet notabiles, discedent a fide, unde supra: nisi venerit discessio primum, et ideo curam domus Dei ne deponas, cum adeo sit sublimis, ut supra dic
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ nib̾e .i. ñuptias celebͣre. qͣs dicent eẽ
institutas a malo auctore.⁊ p̃cipientiũ
abstiñe a cibis.xi. ĩmundis. ñ causa cas¬
tigatiõis corꝑũ. s ut uideant᷑ abstineis¬
tes. ⁊ bomi. qͦs cibos ñ ut illi m̃ciunt᷑ pͥn¬
cipes tenebͣrũ creauer̃t. s ds creauit. ħ

Expanded text:
id est nuptias celebrare, quas dicunt esse institutas a malo auctore, et praecipientium abstinere, a cibis, quasi immundis: non causa castigationis corporum, sed ut videantur abstinentes et boni. Quos cibos, non ut illi mentiuntur principes teneb
Abbreviated transcription (Latin):
.xͦ. iħu. Hec tͥ scribo fili tymothee.
sꝑans me cito uenire ad te.xiͣ. & si¬
qͥa adeo st̃ necessaria. si aũ tarda¬
u̾o. scͥbo hȩc. ut scias qͦͣmͦ oporteat
te conu̾sari. scdm diu̾sitates singu¬
loꝵ donoꝵs. in domo d̃i. iõ caute
in ea ag̃ndũ ẽ. qͥa domꝰ di ẽ. que õ
ȩccłia. scił. multoꝵ conuocatio ad
uniꝰ di cultũ. tanto cautiꝰ in ea a¬

Expanded text:
thee, sperans me cito venire ad te.  adeo sunt necessaria. Si autem tardavero, scribo haec, ut scias quomodo oporteat te conversari, secundum diversitates singulorum, in domo Dei, ideo caute in ea agendum est, quia domus Dei est, quae est Ecclesia, scilicet multorum convocatio ad unius Dei cultum: tanto cautius in ea a
Abbreviated transcription (Latin):
Unde. maledictꝰ canis ñ ualens lat᷑re. ñ ui¬
nolentũ. qͥ h freq̃nter agat. qͥa uent̾ estu¬
ans mero. cito despumat in libidinẽ. Noe
eb̾etate nudauit femora sua: loth quẽ so¬
doma ñ uicit uina uicer̃t. ñ ꝑcussorem .i.
ita trascibilẽ. ⁊ ꝑturbati sen.¬
sus. ut ꝑcutiat qͥ debet eẽ pa¬
tiens. ut eu̾m sequat᷑ qͥ posuit
soleat facere. Nich enĩ ĩ pru¬
dentiꝰ ẽ arrogantia Rufti¬
coꝵ. qͥ garrulitatẽ auctoritatẽ pu¬
tant. ⁊ ꝑati ad lites. ĩ subiectos tu¬
facile a iusto deuiarae. Domui suȩ
.i. familiȩ. bñ p̃positũ. nͣ opes auge¬
at. uł hꝰmodi alia faciat. s ut qͦd
ppłis p̃cepturꝰ ẽ. pͥus a domesticis
exigat. sic scił. filios hñtẽ subditoᷤ.
i om̃i castitate. ne initent᷑ filioᷤ
hely: qͥ in uestibulo tẽpli cũ muli

Expanded text:
Unde: Maledictus canis non valens latrare. Non viUnde: Maledictus canis non valens latrare. Non vinolentum, qui hoc frequenter agat, quia venter aestuans mero cito despumat in libidinem. Noe ebrietate nudavit femora sua, Lot quem Sodoma non vicit, vina vicerunt. Non percussorem, id est ita irascibilem et perturbati sensus, ut percutiat qui debet esse patiens, ut eum sequatur qui posuit soleat facere. Nihil enim impudentius est arrogantia rustirum, qui garrulitatem auctoritatem putant, et parati ad lites in subjectos tufacile a justo deviaret. Domui suae, id est familiae, bene praepositum, non ut opes augeat, vel hujusmodi alia faciat, sed ut quod populis praecepturus est: prius autem domesticis exigat sic, scilicet filios habentem subditos in omni castitate, ne imitentur filios Heli qui in vestibulo templi cum
Abbreviated transcription (Latin):
turã. ut aliqͥs sit sñ pecc̃o. s ħita uulo in¬
telligi. irrep̃hensibilẽ .i. ñ obnoxiũ rep̾hes¬
siom. iit talis eligat᷑ cuiꝰ cõꝑatione ceteri
grex dicant᷑ uniꝰ uxoris uirũ .i. monoga¬
mũ pꝰ baptismũ. si enĩ & añ baptismũ cor¬
ꝓrsus nouo nͨ stupͣ. nec alia q̃ añ fuerc̃ ob¬
sunt. sobͥũ. nã & ministͥ tẽpli. ꝓhibent᷑ ui¬
nũ ⁊ sicerã bibere. ne ebͥetate gͣuent᷑ cor¬
da eoꝵ.⁊ ut sensus uigeat sẽꝑ. ⁊ temus sit.
prudentẽ in om̃ib agendis. Hõc dicit. con¬
tͣ eos qͥ sub nomine sĩplicitatis excusant
stulticiã sacerdotũ. ornatũ uͥtutib uł mo¬
tu. ⁊ incessu. ⁊ habitu. ⁊ sermone cõmuni:
pudicũ .i. u̾ecundũ. hospitalẽ scit. qͥ m hoc
añ consueuit. doctorẽ scił. qͥ habeat gr̃am
docendi. qa innocens absq sermone comĩ¬
satio. qͣntũ exẽplo ꝓdest. tm̃ silentionocet.
nã latratu canũ & baculo. lupi arcendift.

Expanded text:
turam est, ut aliquis sit sine peccato; sed hoc ita vult intelligi, irreprehensibilem, id est non obnoxium reprehensioni, ut talis eligatur cujus comparatione caeteri grex dicantur. Unius uxoris virum, id est monogamum post baptismum, si enim et ante baptismum cono nec stupra, nec aliqua quae ante fuerunt obsunt. Sobrium. Nam et ministri templi prohibentur vinum et siceram bibere, ne ebrietate graventur corda eorum. Et ut sensus vigeat semper et tenuis sit. Prudentem in omnibus agendis. Hoc dicit contra eos qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. Ornatum virtutibuommuni. Pudicum, id est verecundum. Hospitalem, scilicet qui in hoc ante consuevit. Doctorem, scilicet qui habet gratiam docendi, quia innocens absque sermone conversatio quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet; nam latratu canum et baculo, lupi arcendi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
si nullꝰ imponit. ꝑcipiendȩ. atq intuende.
uacandũ ẽ u̾itati. si aũ imponit᷑ suscipi¬
encda ẽ ꝓpt̾ caritatis ⁊ ecessitatẽ. s nec sic
deserenda ẽ delectatio u̾itatis. ne subtͣhat᷑
ipsa suauitas. & oppͥmat ista necessitas.
Oportet. si. opus ẽ. qͦd qͥs inep̃atu desid̾at.¬

Expanded text:
 intuendae vacandum est veritati; si autem imponitur, suscipienda est propter charitatis necessitatem; sed nec sic deserenda est delectatio veritatis, ne subtrahatur ipsa suavitas, et opprimat ista necessitas. Oportet. Quasi dicat: Opus est quod quis in episcopat
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ filii. Uł filii sunt ꝓseliti. qͥ om̃s timore pe¬
ctũ. & simile illi ppło. qͥa sicut uecꝰ testam̃tũ
penas minabat᷑ & tẽporalia ꝓmittebat. ita
ille ppłs timore penȩ & amore tẽporalium
seruiebat. Ecce ꝑ hec om̃ia patet qͦd lex uetͦ
ñ ẽ tenenda. s noua quȩ sursũ ẽ q̃ libera ẽ.
.i. ad suꝑiora nos mittit. & lib̾os facro q̃da
ta ẽ eccłiȩ. q̃ sursũ ẽ & lib̾a. Uñ subdit. Illa
eccłia de gentib congregata. quȩ cũ dño
gaudet. in spe libera ẽ. qͥa diligit. ⁊ ex amo¬

Expanded text:
 filii sunt proselyti, qui omnes timore poectum et simile illi populo, quia sicut vetus Testamentum poenas minabatur, et temporalia promittebat: ita ille populus timore poenae, et amore temporalium serviebat. Ecce per haec omnia patet quod vetus lex non est tenenda, sed nova quae sursum est, quae libera est, id est ad superiora nos mittit, et liberos facit: quae data est Ecclesia quae sursum est, et libera. Unde subdit, Illa esia de gentibus congregata, quae cum Domino gaudet in spe, libera est, quia diligit, et ex amo
Abbreviated transcription (Latin):
ni. qͥa uetͦ testam̃tũ. ñ filios. s seruos. & a¬
lienos pariebat. Dem̃ uetꝰ testam̃tũ. po¬
pulo cui datũ ẽ. cõꝑat dicens. qͥ mons ꝑ
om̃ia comunctꝰ ẽ. & similis .l. uetͦ testam̃¬
tũ in illo monte datũ. ꝑ omĩa coniunc

Expanded text:
nt, quia vetus Testamentum non filios sed servos et alienos pariebat. Deinde vetus Testamentum populo cui datum est comparat, dicens, qui, mons per omnia conjunctus est, et similis, id est vetus Testamentum in illo monte dat
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ fit qͥ accipit remissionẽ pecc̃oꝵ. Ecõe ex¬
positũ ẽ. euident̃. qͥd significent illa uerba
legis. uñ ostendit᷑ lex ñ eẽ tenenda. q̃ in ser¬
uitutẽ gen̾abat. s noua. quȩ in lib̾tatem
ẽ in monte sẏnai qͥ int̾pretat᷑ mandatum.
Qs in tali loco datũ ẽ in monte .i. in emineis¬
ti. significat. qͦd iudei cont᷑ alias gentes es¬
sent suꝑb de mandato. uł ipsi eẽnt suꝑbi
& tumidi contͣ ipsũ mandatũ. illd̃ testa¬
m̃tũ dico gen̾ans homines in seruitutẽ.
qͥa ꝓ tĩmore seruiebant. iudei . uł. serui pec¬
cati erant. Qoͦ testam̃tũ ẽ agar .i. significa¬
t᷑ ꝑ agar ce recte. Agar enĩ int̾preta t᷑ alie¬
natio: qͦd bñ conuenit qͥa illd̃ testam̃tũ
alienat homines. ab et̾̃na hereditate. Sy¬

Expanded text:
enim fit qui accipit remissionem peccatorum. Ecce expositum est evidenter quid significent illa verba legis. Unde ostenditur lex non esse tenenda quae in servitutem generabat, sed nova quae in libertatem est in monte Sina, quod interpretatur mandatum; quod in tali loco datum est, id est in monte eminenti, significat quod Judaei contra alias gentes essent superbi de mandato, vel ipsi essent superbi et tumidi contra ipsum mandatum. Illud Testamentum, dico, generans homines in servitutem, quia pro timore serviebant Judaei, vel servi peccati erant. Quod Testamentum est Agar, id est significatur per Agar. Et recte: Agar enim interpretatur alienatio. Quod bene convenit, quia illud testamentum alienat homines ab aeterna haereditate.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa etiã añ fidem: mania st̃. Ita enĩ mͥui
dent᷑ eẽ: ut magnȩ uires. & cursus celerri¬
mꝰ p̃ter uiã. Nemo gͦ cõputet uere bona
oꝑa sua: añ fidem. Ubi fides ñ erat: bonũ
opꝰ ñ erat. Bonũ opꝰ intentio facit: inten¬
tionẽ fides dirigit. N ualde attendas qͥd
hõ faciat. s qͥd cũ facit attendat qͦ lacer¬
tos obtimȩ gub̃natioĩs dirigat. Sequit᷑¬

Expanded text:
opera etiam ante fidem inania sunt. Ita enim mihi opera etiam ante fidem inania sunt. Ita enim mihi videntur esse ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet vere bona opera ante fidem, ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. VE
Abbreviated transcription (Latin):
S h intelligendũ ẽ de oꝑib p̃cedentib
fidẽ ñ sequentib. sine quib manis ẽ fi¬
des: ut ait iacob. fides sine oꝑib: mor¬
tua ẽ. Et ipse paulus ait. Si habuero
ostend̾et ñ m̾ito bonoꝵ oꝑum ꝑueniri
ad fidẽ. s fidem sequi bona oꝑa. dicit ho¬
minẽ iustificari ꝑfidẽ sine oꝑib legis.¬
⁊ Nõ quin credens post. ꝑ dilectionẽ debe¬
at oꝑari. ut & abrahã uoluit filiũ in¬
molare. secunt᷑ enĩ oꝑa iustificatũ. ñ p̃.¬
cedunt oꝑa iustificandũ. S sola fide
sñ oꝑib p̃cedentib fit hõ iustus. ñ ut
magis sint iusti. qͥ oꝑa legis timore fece¬
rant. cũ fides ꝑ dilectionẽ oꝑet᷑ in corde.
etiã si ñ foris exit in oꝑe. ⁊Iam fides q̃ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur. & si ñ sit in quo extͥiꝰ
oꝑet᷑. in corde tñ seruiens. feruensq ser¬
uat᷑. & ñ meritis pͥoꝵ oꝑũ ad iusticiã fi¬
dei uenit᷑. in qͦ iudei se p̃ferebãt. Bona

Expanded text:
 intelligendum est de operibus praecedentibus fidem, non sequentibus, sine quibus inanis est fides, ut ait Jacobus: Fides sine operibus mortua est . Et ipse Paulus ait: Si habuero ostenderet non merito bonorum operum perveniri ad fidem, sed fidem sequi bona opera, dicit hominem justificari per fidem sine operibus legis, non quin credens post per dilectionem operari debeat, ut Abraham voluit filium immolare. Sequuntur enim opera justificatujustificandum, sed sola fide sine operibus praecedentibus fit homo justus, ut non magis sint justi qui opera legis timore fecerant; cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si foris non exeat in opere. Nam fides quae per dilectionem operatur, et si non sit in quo exterius operetur, in corde tamen serviens fervensque servatur. Et non meritis priorum operum, ad justitiam fidei
Abbreviated transcription (Latin):
Uł ita ut sit Qiͣ. filio er̃t subiecta omĩa.
ita ut ipse filius sit d̾s om̃ia i om̃ib.
.i. ut nemo eoꝵ qͥ ei coherent. amet adu̾¬
sus eũ. suã ꝓpͥam uoluntatẽ. Ipse ẽ enĩ
finis. quẽ supͣ cõmemorauit. totũ bre¬
uit̃ concludens .i. ꝑ xp̃m ẽ consũma

Expanded text:
ut sit. Quasi dicat: Filio erunt subjecta omnia, ita ut ipse Filius sit Deus omnia in omnibus, id est ut nemo eorum qui ei cohaerent amet adversus eum suam propriam voluntatem. Ipse est finis quem supra commemoravit totum breviter con
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ .i. cũ patrẽ regnare monstuerit. simiłr.
& illd̾. euacuabit omnẽ potestatẽ. & cet̾a.
Qa t̾e om̃ib erit notũ. nicħ ꝑ se habuisse
potestatis. t̾renos. uł celestes nͥ ado ex quo
st̃ om̃ia. tec̃ enĩ nulli spes aliqͣ remanebit.
in aliqͦ pͥncipe nͥ ind̾o. Et ẽ sensus. cũ aũ¬
om̃ia subiecta illi fuerint .i. subiecta ẽẽ
innotuerint t̾c & ipse subiectꝰ erit illi qui

Expanded text:
t cum Patrem regnare monstraverit. Similiter et illud, evacuabit omnem potestatem, etc., quia tunc omnibus erit notum nihil per se habuisse potestatis terrenos vel coelestes nisi a Deo, ex quo sunt omnia. Tunc enim nulli spes aliqua remanebit in aliquo principe nisi in Deo. Et est sensus: Cum omnia subjecta illi fuerint, id est subjecta esse innotueri
Abbreviated transcription (Latin):
sima. qͥa ñ erit qͦd destruat᷑. pꝰ ꝗͣ mortale ħ
induerit ĩ mortalitatẽ. qͥa ampliꝰ dissol¬
uent᷑ homines. sicut heretici arbitͣntur.
głio multis locis xp̃c ad patrẽ refert quȩ
habet. ñ solum ꝓpt̾ formã serui. s etiã ꝓpt̃
pͥncipiũ de quo ẽ & de qͦ eqͣlis ẽ ei. de quo:¬

Expanded text:
ma, quia non erit quod destruatur, postquam mortale hoc induerit immortalitatem, quia amplius non dissolventur homines, sicut haeretici arbitrantur.gelio multis locis Christus ad Patrem refert quae habet, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium de quo e
Abbreviated transcription (Latin):
sħu xp̃o. Gr̃as. Post salutationẽ
fidem.⁊ caritatẽ eius. quȩ iõ cõ¬
Pꝰ memorat. ut memorata bonitaᷤᷤ
ad ue¬
mam.
ait er¬
go. Gra

Expanded text:
sto. Gratias. Post salutationem fidem et charitatem ejus: quae ideoommemorat, ut memorata bonitas ad veniam. Ait ergo: Gra
Abbreviated transcription (Latin):
lemonẽ obsect. cũ ei imꝑare posset.
ut onesimo parcat. & gr̃as d̾o agat.
qͥa talem illũ recipit. ut ñ seruñ ex¬
istimet: s dilectissimũ frẽm. Dem̃
dicit ut paret sͥ hospiciũ sꝑantiad
ipsum ire. Premittit uͦ salutatio¬
nẽ dicens. Paulus uinctꝰ iħu xͥ .i. ꝓ¬
intatis. s uinctꝰ qͦd ẽ nom̃ humi¬
litatis: qͥa ñ imꝑat. s orat. Est e¬
nĩ hic int̾cessio ꝓonesimo. iõ quȩ
humilitatis st̃ cõmemorat. incipi¬
ens ab iniuria sua: uit dignitatẽ¬
maxima gła ẽ. Eo enĩ in tẽpore in
custodia erat. sõ ait paulus uinẽ¬
tus ihu xͥ. qi cuiꝰ debes misereri.
ñ ẽẽ causa doloris qͦd eris si ĩiseri¬
cors filium crutiau̾is. & thymo¬
theus fr̃. ⁊ cet̾a. cuiꝰ etiam causa
debes misereri. scͥbunt hanc ȩpłã
gibili. qͥ scił. diligi meret᷑. & adiuto¬
rinr̃o minist̾io predicatioĩs.⁊ apiȩ
uxori eius cui scribit. ut hȩc uirũ
exoret. kiñȩ sorori in fide ñ ficta ⁊

Expanded text:
lemonem obsecrat, cum ei imperare posset, ut Onesimo parcat, et gratias Deo agat, quia talem illum recipit, ut non servum aestimet, sed dilectissimum fratrem. Deinde dicit ut paret sibi hospitium speranti ad ipsum venire. Praemittit vero salutationem, dicens: Paulus vinctus nitatis, sed vinctus, quod est nomen humilitatis, quia non imperat, sed orat. Est enim hic intercessio pro Onesimo, ideo quae humilitatis sunt, commemorat incipiens ab injuria sua ut dignitatemaxima gloria est. Eo ergo tempore in custodia erat. Ideo ait se vinsi dicat: Cujus debes misereri, non esse causa doloris: quod eris si immisericors filium cruciaveris. Et Timotheus frater, etc. Cujus etiam causa debes misereri, scribunt hanc Epistolgibili, qui scilicet diligi meretur; et adjutori nostro ministerio praedicationis, et Appiae uxori ejus cui scribit ut haec virum exoret, charissimae sorori, in fide non ficta, et
Abbreviated transcription (Latin):
obtulit. ꝓ se uͦ ñ nͥ in m̃bris suis.
Uñ ipse ait. Clẽrba delictor me
or .i. delictoꝵ sui corꝑis. Delicta
enĩ nr̃a dicit sua. qͥa ea suscepit.
ñ adhabendũ. s ad delendum.
Attende qͦd ait. in pͥori tab̾nacło
semꝑ int̾ibant sac̃dotes. qͣa ħ coti¬
die debent se fideles sacͥficare. Alit̃
enĩ: ad celestẽ patriã ñ potert̃ ꝑue¬
nire. Pontifer qui semel in anno
uit. ꝑ sangͥnẽ suũ. quẽ ꝓ pecc̃is
hoĩnũ fudit. ħ significante. aiͣ.¬
illa p̾dicta fiebant in uet̾i testa¬
m̃to. ħ sig̾cante in istis sp̃u sc̃õ qͥ
ita fieri instituit. scił. uiam sc̃oꝵ¬

Expanded text:
obtulit, pro se vero non nisi in membris suis. Unde ipse ait: Verba delictorum meorum, id est delictorum sui corporis . Delicta enim nostra sua dicit, quia ea suscepit, non ad habendum, sed ad delendum. Attende quod ait: In priori tabernaculo semper introibant sacerdotes, quia hic quotidie debent se fideles sacrificare. Aliter enim ad coelestem patriam non poterunt pervenire. Pontifex qui semel in anno vit per sanguinem suum quem pro peccatis hominum fudit. Hoc significante. Illa praedicta fiebant in Veteri Testamento, hoc significante in istis Spiritu sancto, qui ita fieri instituit, scilicet viam s
Abbreviated transcription (Latin):
cabat sp̃s sc̃s. priore tab̾naculo.
adhuc hũte statũ .i. carnalibꝰ ob¬
seruantiis adhuc statũ hñtib.
qͦd aũ hȩc de sacͥficiis ꝯsũman¬
dis. uł in pͥmo. uł in scd̾o tab̾na¬

Expanded text:
cabat Spiritus sanctus. Priore tabernaculo adhuc habente statum, id est carnalibus observantiis adhuc statum habentibus. Quod autem haec de sacrificiis consummandis, vel in primo, vel in secundo taberna
Abbreviated transcription (Latin):
accepi potestatẽ dandi sp̃m mynist̾io. ñ
auctoritate. ⁊ oꝑandi miracula. De eo qͦd
sub lege fuerat. posset dubitari: s ꝑ sion¬
litudinẽ istoꝵ liquet. Deiñ adhibet exẽ¬
plũ patͥs abrahã: cui añ cͥcuncisionẽ fi¬
des reputataẽ ad iusticiã. subdens. Si¬
cut. & cet̾a. ⁊ ostendit hic iusticiã ẽẽ ex fi¬

Expanded text:
accepi potestatem dandi spiritum ministerio, non auctoritate, et operandi miracula. De eo quod sub lege fuerat, posset dubitari, sed per similitudinem istorum liquet. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, cui ante circumcisionem fides reputata est ad justitiam subdens: Sicut, etc. Et ostendit hic justitiam esse ex fi
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ fidei conformitate. qͥa imitatiõe
fidei eiꝰ qͣ iustificatꝰ ẽ etiã añ cͥcuncisi¬
onẽ iudei. & gentes bñdicent᷑. Uel
inte .i. in tuo semine: scił. in xp̃o. Et
ne alio.i. ad aliũ sensũ uer tas illauer¬
ba dicit moysen sic sensisse addens.
ñ ex oꝑib legis. ⁊ iõ p̃nunciauit abͣhe
.i. ostendit p̾nunciatũ eẽ abrahȩ. qͦd ex
fide ẽ bñdictio dicens. qͥainte .i. tuȩ fi¬

Expanded text:
tione fidei ejus qua justificatus est etiam ante circumcisionem, Judaei et gentes benedicentur. Vel in te, id est in tuo semine, scilicet in Christo. Et ne alio, id est ad alium sensum, vertas verba illa, dicit Moysen sic sensisse, addens;non ex operibus legis. Et ideo praenuntiavit Abrahae, id est ostendit praenuntiatum esse Abrahae quod ex fide est b
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u scõ. ñc̃ cũ ꝓuectiores estis consũma¬
mini .i. q̃ritis consũmari carne .i. ꝑcar
nales obseruantias. a qͥb nec mitiũ ĩti¬
ditis. Drͣdo enĩ ẽ a carnalib ad sp̃ualia
surg̃e. ñ a sp̃ualib ad carnalia cadere.
euũgłiũ. cũ ħ annu̾ntiat᷑. Tanta. ⁊ ce
tera. Niͣ. uos queritis consũmari carna¬
lib obseruantiis. s ñ consũmamini.
ĩmo habita ꝑditis. & iõ tanta passi estis
sine causa .i. sine utilitate: Sł hoc h
dicit. qa multa iã ꝓfide tolerau̾ant. &¬
in ipsis passiõib caritate timorẽ uice¬
rant. Sine causa gͦ tanta passi erant.
qͥa caritate q̃ in eis tanta sustinuerat.
passos sine causa. ñ tñ affirmo. q̃a in uo¬
bis.i. in potestate ur̃a ẽ. si uultis ñ erit
sñ causa ĩmoꝓderit. Sine causa enim
factũ d̾r. suꝑfluũ qͦd nec ꝓdest. nec no¬
cet. hoc aũ ꝓdesse potest si resipuerint.
ħ dicit ne desꝑent. s gͦ tͥbuit. ⁊ cet̾a. Re¬

Expanded text:
Spiritu sancto, nunc cum provectiores estis consummamini, id est quaeritis consummari carne, id est per carnales observantias, a quibus nec initium justiria est: ordo est autem a carnalibus ad spiritualia surgere, non ab spiritualibus ad carnalia cadere, Evangelium cum hoc annuntiatur. Tanta, etc., quasi dicat: Vos quaeritis consummari carnalibus observantiis, sed non consummamini, imo habita perditis. Et ideo tanta passi estis sine causa, id est sine utilitate; vel hoc ideo dicit, quia multa jam pro fide toleraverant, et in ipsis passionibus charitate timorem vicerant, sine causa ergo tanta passi erant, qui a charitate quae in eis tanta sustinuerat, passos sine causa, non, tamen affirmo, quia in vobis, id est in potestate vestra est, si vultis, non erit sine causa, imo proderit. Sine causa enim factum dicitur superfluum, quod nec prodest, nec nocet. Hoc autem prodesse potest, si resipuerint. Hoc dicit ne desperent. Qui ergo tribuit, etc. Re
Abbreviated transcription (Latin):
Uł ta lege. Ira dei uentura suꝑ omnẽ im¬
pietatẽ & inusticiã. hominũ reuelat᷑ de celo
qͦd accusat eos. qͥa indicauit eis creatorẽ uel
saluatorẽ. Ex ipsa enĩ celi fabͥca irat᷑ illis ds̃
ostendr̃: qui iõ tã pulchra astͣ condidit. ut
ex his qͣnt᷑ & quã ãmirabilis creator eoꝵ ẽ. pos¬
sit agnosci. & solus adorari. Re̾ũ gͥ facit apłs
ligendũ. s iniusticia & impietas in eis appa¬
ret. dũ ħ uidentes dissimulant a u̾itate. ñ fa¬
tentes unũ dm. Uñ subdit. eoꝵ qͥ u̾itatẽ dei
ĩ iniusticia detinent. qͣsi qͥs querere. Ciir ẽ eis
ira de ĩpietate. cũ ñ cognouert dm: Ad qͦd res

Expanded text:
ta lege: Ira Dei, ventura super omnem impietatem et injustitiam, revelatur de coelo. Quod accusat eos quia indicavit eis Creatorem vel Salvatorem. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus ostenditur, qui ideo tam pulchra astra condidit, ut ex his quantus et quam admirabilis Creator eorum est possit agnosci, et solus adorari. Reum igitur facit Apligendum; sed injustitia et impietas in eis apparet, dum haec videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Unde subdit: Eorum qui veritatem Dei in injustitia detinent, quasi quis diceret: Cur est eis ira De
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in illis ductu rõnis. Qsi diceres In se hñt uñ
noscere posst̃. qͦd cognoscibile ẽ de deo. scił na¬
t᷑alẽ rõnẽ. Idõ dicit qͦd de d̾o noscibile ẽ: quia
multa st̃ quȩ de do ꝑ naturã sciri ñ possunt.¬

Expanded text:
est in illis, ductu rationis; quasi dicat: In se habent unde est in illis, ductu rationis; quasi dicat: In se habent unde noscere possint. Quod cognoscibile est de Deo, scilicet naturalem rationem. Ideo dicit quod de Deo cognoscibile est, quia multa sunt quae de D
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ iniusticia .i. in malo oꝑe. Bonũ ẽ qͦd teneq̃.
s malũ ẽ uͥ tenent. u̾tatẽ enĩ tenent. s ĩ in
iusticia. & iniqͥtate. Inuenisti enĩ dm otu
gentilis. & o phylosophe. & colis ydolũ. inue¬
nisti u̾itatẽ. & ipsam detines in iniͦticiam.
didisti. To̾tum consid̾asti rerũ ordinẽ ꝙ non
uis attend̾e qͦd mundꝰ opus di sit: ydolũ opꝰ
fabri. Si fab̾ ydolo sicut dedit figurã daret¬
& cor: ab ipso ydolo faber adoraret᷑ Quomͦ
gͦ o homo. fab̾ tuus ds ñ ẽ. si hõ ydoli faber
est: Qs ẽ ds tuus: Q fecit te. Quis ẽ d̾s fabͥ:
Qͥ fecit illũ. Gͦ si ydolum cor haberet. nõne fa¬
brũ ad oraret q̃ fecit illũ : Ecce qͦmͦ detines
ueritatẽ di in iniusticia. Occurrebat autẽ
apło ut ei diceret᷑. un illi ueritatẽ detineñ.
ad qͦs d̾s locutus ñ ẽ: Nec legẽ acceꝑunt
sicut ppłs isrł: Respondet & ostendit unde
notũ ẽ .i. io qͦd de deo noscibile ẽ manifestũ

Expanded text:
tenent, sed malum est ubi tenent. Veritatem enim tenent, sed in iniquitate. Invenisti enim Deum, o tu gentilis, o philosophe, et colis idolum; invenisti veritatem, et ipsam detines in injustitia; perdidisti. Totum considerasti rerum ordinem, et non vis attendere quod mundus opus Dei sit; idolum opus fabri. Si faber idolo sicut dedit figuram, daret et cor, ab ipso idolo faber adoraretur. Quomodo ergo homo faber tuus Deus non est, si homo idoli faber est? Quis est Deus tuus qui fecit te? Quis est Deus fabri? Qui fecit illum. Ergo si idolum cor haberet, nonne fabrum adoraret qui fecit illud? Ecce quomodo detinent veritatem Dei in injustitia. Occurli veritatem detinent, ad quos locutus non est Deus? nec legem acceperunt, sicut populus Israel? Respondet, et ostendit unde:notum est, id est quod de Deo noscibile est, manifestum