comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tertia puniceunt signet daen lpda ptuñ dur u
ad fatus quȩ trbus i ancto tordane manentes
ut pecora & na tosi per cepta intalre pebi quantẽ
adbellũ comiriune geraent uictis que ideinde uribi¬
se reserunt popalis dño quos principo pulsent
illae alacres iungunt cuneos atq agmina miscent
aspera quaeque pares ferro liotis que petentes
Haec inter iuuenes pugnaei ex agmine. lectos
quis loa quiue habeat hetrines ubi moena gentes
uestigare iubet cursimque inspecta referre
pinguia quimedium lustront dũm predia tensuce
inrumpant urbis aditus custode uacantes deis
occultique situm lastraent & tecta hericha
ex cipi ilie sieregix dudum qua dica ntchaba est
dumque oegit trepidos ac uerbis sedule mulc&
quod post quam regi dictum terporo minaci
exigit absconsos stabilicum mente loquentis
egres sos dudum portis bipatentibas ambos
q̃uos tamen occultm lignorum texerat antro
illos curet ducis perdeuia : quaeque requirit

Expanded text:
tertia puniceum signet cum linea mundum. tertia puniceum signet cum linea mundum. adfatusque tribus iuncto Iordane manentes. ut pecora et natos percepta in rura. relinquant, at bellum commune gerant uictisque deinde se referant populis. domino quos principe pulsent. illae alacres iungunt cuneos atque agmina miscent. aspera quaeque pares ferro uotisque petentes. Haec inter iuuenes pugnaci ex agmine lectos. quae loca quiue habeant homines, ubi moenia gentis, uestigare iubet cursimque inspecta referre. pinguia qui Medium lustrant dum praedia terrae, inrumpunt urbis aditus custode uacantes occultique situm lustrant et tecta Hiericho. excipit hos meretrix, dudum quae dicta Rachaba est, clamque tegit trepidos ac uerbis sedula mulcet. quod postquam regi dictum, terrore minaci exigit absconsos stabili cum mente loquentis egressos dudum portis bipatentibus ambos. quos tamen occultim lignorum texerat antro. illos cura ducis per deuia quaeque requirit
Abbreviated transcription (Latin):
prontit ualidis sublimem confore donis
admonitum truensire uadunt iordanis a moeni
castique metata hostili in ponere ri pae
aque nouis sedes terderum in parte repostat
consticuat plebemque locis disponit opimis bib
qui etiam gentes distincto ex nomine noscit
monte tenus magno quem libano incola dicit
usque tuas prono qui laberis agmine ripas
cufrocts sitio disiupgens limite persas
uel maro quod tumidum uenaiosis fluctuat undis
nam preter eximium referta in proelia robur
terrorem late populis pallentibus indens
iudaicus milis dñi tutamine fiditrto+
cui meritum in signe dñs largitusi cabastris++
pracestrat ut iaperet dites sine uiulnere terus
Heia age uiri lter dñs intonat apripe curtes
ur populus donata fib: o regnar capes sat
legi feroque simul uisus neubimoue libro uadocilo¬
ut dño tutus num quani uidũ ere perenn
ille citus seribis maudatarigerentibus in fit
ut uctum populus & congutela capis sat a
moturus ualidas lucina idbella cohortesta

Expanded text:
promittit ualidis sublimem confore donis, admonitum transire uadum Iordanis amoeni castraque metata hostili inponere ripae; utque nouas sedes terrarum in parte reposta constituat plebemque locis disponat opimis.\' quin etiam gentes distincto ex nomine noscit monte tenus magno, quem Libanon incola dicit. usque tuas. prono qui laberis agmine, ripas. Euphrates. Syrio disiungens limite Persas, uel mare, quod tumidum uentosis fluctuat undis. nam praeter eximium conserta in proelia robur, terrorem late populis pallentibus indens, Iudaicus miles domini tutamine fidit. cui meritum insigne dominus largitus ab astris praestitit. ut caperet dites sine uulnere terras. "Heia age uiriles, deus intonat, arripe curas, ut populus donata sibi mox regna capessat. legiferoque simul uisus ne dimoue libro. ut domino tutus numquam uiduere perenni." ille citus scribis mandata gerentibus infit. ut uictum populus et congrua tela capessat. moturus ualidas uicina ad bella cohortes.
Abbreviated transcription (Latin):
nans : Doc& &osea bissenis agminis turmas &
precedunt nos suc cinctis lumbis: inueritacte qũ
prȩdicant ad auxiliũ nostrũ : Isti ergo uiri fosto
pugnant nob̵cum. Quousq caelestis repromisso¬
uis patriam consequamur:¬
renseuntes itecq filii irł iordanẽ sustulenul
demedio fluminis duo decim lapides quos pro
testimonio posuerunt. ilico secundȩ circũcissonis
mus A postolice uitae exempla firmissima
nob̵ congestare debeamus. Quarũ semꝑ tefti¬
gala ibiq iub&ur facere sibicultros lapidoos
& circumcidere secundo filios is yochel Peceno¬
tentur inde iudaei. quomodo potest quis secch¬
do circumcidi circumcisione carnab: Semel
enim circũcisus ultro non hab& quod secundo
possit auferre : A nobis autem quibus lex spir¬
talis est conuenienter ista soluuntur: Dece
enim circumcisi onem primã fuir sepedege
in aegypto sednalege trtenseat quieb aptiine¬

Expanded text:
nans. Docet et Osee bissenas agminis turmas, et nans. Docet et Osee bissenas agminis turmas, et praecedunt nos succinctis lumbis in veritate, quam praedicant ad auxilium nostrum. Isti ergo viri fortes pugnant nobiscum, quousque coelestis repromissionis patriam consequamurranseuntes itaque filii Israel Jordanem, sustulerunt de medio fluminis duodecim lapides, quos pro testimonio posuerunt. » Illico secundae circumcisionis mus apostolicae vitae exempla firmissima nobis congestare debeamus, quarum semper testilgala, ibique jubetur facere sibi cultros lapideos, et circumcidere secundo filios Israel. » Percontentur inde Judaei quomodo potest quis secundo circumcidi circumcisione carnali? Semel enim circumcisus ultra non habet quod secundo possit auferri; a nobis autem, quibus lex spiritalis est, convenienter ista solvuntur. Dicimus enim, circumcisionem primam fuisse per legem in Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco intelleguntur qui primum ꝑ moysen
inhereditatem legis positi sunt unde & primo¬
genitos eẽ omnes. Ruben quippe primo geni¬
tur est ia cob&lia. Gad : primogenitus eiurdẽ
ex zelfa : Mannasser̃ primogenitus est ioseph
de aegoptiua filice sace dotis putiphares, In his
ergo primnoges figuirolite li
ne quiescunt : sed ax pedit ad iuxilium fratru su
consurgunt: Labontentiburenim nobisor gone
uitae huius. atq habentibus cestamen. Ad
contrarias potestaites. ueniunt in auxiliũ nob ills
qui ante aduentũ xp̃i ꝑ legẽ iustificet sunt: Ude
enim eͥsaum hieremiam accinctos &peditosqu
adauxilium Nostrum. De uoluminum suorũ Nacd¬
lis cordis nostri hostes a cerrimos uulne poentes
Accingitur & dinihel ad auxiliũ nostrũ cũnosde
xp̃o regno. & ante xp̃i futura fraude instruitatq
prae mon&: Ad est & ezechiel sacracmenta nob
caelestia in quadri formib: totaerum cirqulis sig¬

Expanded text:
hoc loco intelliguntur, qui primum per Moysen hoc loco intelliguntur, qui primum per Moysen haereditatem legis potiti sunt, unde et primogenitos esse omnes. Ruben quippe primogenitus est Jacob, ex Lia. Gad primogenitus ejusdem ex Zelpha. Manasses primogenitus est Joseph, de Aegyptia filia sacerdotis Putipharis. In his ergo primogenitis figuraliter inon requiescunt, sed expediti ad auxilium fratrum suorum consurgunt. Laborantibus enim nobis in agone vitae hujus, atque habentibus certamen adversus contrarias potestates, veniunt in auxilium nobis illi qui ante adventum Christi per legem justificati sunt. Vidimus enim Isaiam, Jeremiam accinctos expeditosque ad auxilium nostrum de voluminum suorum jaculis cordis nostri hostes acerrimos vulnerantes. Accingitur et Daniel ad auxilium nostrum, cum nos de Christi regno et Antichristi futura fraude instruit atque praemonet. Adest et Ezechiel, sacramenta nobis coelestia in quadriformibus rotarum circulis sig
Abbreviated transcription (Latin):
raro resiluit ꝑseuerat indulcitudinẽ. pars uer
inamaro consurgitgurgitemaris: Haec figura
baptiz itorum. uacri&atem designat quia om̃s
quibaptizantur. partem quidam ex ipsis accep¬
cã grrtiã caelestis dulcidinẽ custodiunt. Partẽ
uero in peccatorum a maritudine conuertuntꝰ:
Quod uero sacerdotalis ordo & leuiticus iterosta¬
dit populo dĩ : magisterium sacer do cole monstito¬
tur: Ipigenim edocent populũ exire de aegypto
Id est d&errorib: mundi & transire ꝑheremũ
uastatum : idest ꝑsaeculi temptectiones. Qd̃
uero sacer doteclis & leuiticus ordo adsistit arcae
testamenti inqualex portactur: sine dubio ut ipsi
inluminent populum:¬
ue semis trib: quae trans lordanẽ anioyse
acceperunt terarm. pelictis mulieribus &
infantibur cum fracribus transeuntes. prrebe¬
bant illis pugnandiauxiliũ : urque quo &ipra con¬
piunt hereditatem ques iordanẽ : & cum frae¬
tribur suis armati & prace cincti incedunt: Illi

Expanded text:
retro resiliit, perseverat in dulcedinem, pars vero retro resiliit, perseverat in dulcedinem, pars vero in amarum confluxit gurgitem maris, haec figura baptizatorum varietatem designat, quia ex omnibus qui baptizantur pars quaedam acceptam gratiae coelestis dulcedinem custodiunt, pars vero in peccatorum amaritudine convertuntur. Quod vero sacerdotalis ordo et Leviticus iter ostendit populo Dei, magisterium sacerdotale monstratur. Ipsi enim et docent populum exire de Aegypto, id est, de erroribus mundi, et transire per eremum vastam, id est, per saeculi tentationes. Quod vero sacerdotalis et Leviticus ordo assistit arcae Testamenti, in qua lex portatur, sine dubio, ut ipsi illuminent populume semitribus, quae trans Jordanem a Moyse acceperunt terram, relictis mulieribus et infantibus, cum fratribus transeuntes, praebebant illis pugnandi auxilium, usquequo et ipsi conpiunt haereditatem trans Jordanem, et cum fratribus suis armati et praecincti incedunt, illi
Abbreviated transcription (Latin):
Amicis omnino non tradit ipsa potius pericli¬
tari optans. Dum modo in laesa ac salua seruar&
haec casurũ mundũ sicut illã ciuitatẽ firmiter
credidit. nec ꝓse casurũ omniũ salute pactum
cũ testamentis dñi fecit : Haec indomosua coccũ
idest signũ sanguinis posuit. extra hanc siquis
inuentus fuerit : ruinã saeculi atq: incendium
mundi nulla satione uitabit:
seant : Sed quid sibi uellit qd iordane eadem
arca testañti transeunte ꝑ sacerdotes & leuitas
deduciĩ curba: Sicq stante aqua sluminis incumꝓ¬
lum dipopulus iter incedit in noxium : Hae com¬
nia implentur in&lesiae populis mystica operte¬
tione : Dumeum quis adbaptismi udierit fontẽ
& consistenti sacer dotali & leuitico ordine. initia¬
cur fuerit mysticis sacramentis : tunc sacerdotũ
ministerus ꝑbaptismũ quasi ꝑiordanis fluenta
ingreditur. & tenit̃ caelestis re promissionis ad¬
ipircitur : Quod uero pars aquarũ fluminis quȩ

Expanded text:
Amicos omnino non tradit, ipsa potius pericliAmicos omnino non tradit, ipsa potius periclitari optans, dummodo illaesa ac salva servaret. Haec casurum mundum sicut illa civitatem firmiter credit, haec pro se suorumque omnium salute pactum cum testamentis Domini fecit; haec in domo sua coccum, id est, signum sanguinis, posuit. Extra hanc si quis inventus fuerit, ruinam saeculi atque incendium mundi nulla ratione vitabit. seunt. Sed quid sibi velit, quod Jordane eadem arca testamenti transeunte per sacerdotes et Levitas deducitur turba; sicque stante aqua fluminis in cumulum Dei, populus iter incedit innoxium? Haec omnia implentur in Ecclesiae populis mystica operatione. Dum enim quis ad baptismi venerit fontem, et consistente sacerdotali et Levitico ordine initiatus fuerit mysticis sacramentis, tunc sacerdotum ministeriis per baptismum, quasi per Jordanis fluenta ingreditur, et terram coelestis repromissionis adipiscitur. Quod vero pars aquarum fluminis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Amortuus ẽ. surge & troensi iordanẽ tu& omnis
populus interram quã ego dabo filiis is rachel
Defanctus ẽ ergo morses defuncta est lex: legalia
precepta iã cessant & obtinet ihs̃ idest saluator xp̃s
filius dĩ principatũ : in troducit populũ intendom
dequadicit dñs. beati mites qm̃ ipsi possidebunt
terram:
urbem qui suscipiuntur a mereorioe rab: Iesus
ostendit : & facto Hiericho aut̃ ciuitas mundus ẽ
adquem dñs xp̃s ad proce scratandos mores hominũ
duo testamenta direxit : Nam in eo ut creden¬
tium fidẽ aut rebelliũ ꝑuicatiã plenius conꝓbar&
ante aduentũ iudiciisui quasi exploractores duos
legẽ & euangeliũ diestinauit: Eaabuero dypũ
tenet ecclesiae quae de ex queneis atq alienis gen¬
tib: congregata ẽ. quãe antea indesiderus carnis
fornicabatur inioolis. Detalib aitdns: quod pixȩ¬
cedent uos in rogno caelorũ: Haec igitur testa¬
menta dñi sola suscipit. & eandẽ fidelit̃ conseruat:

Expanded text:
transi Jordanem, tu et omnis populus, in terram quam ego dabo filiis Israel. 2. Defunctus est ergo Moyses, defuncta est lex, legalia praecepta jam cessant, et obtinet Jesus, id est Salvator Christus Filius Dei, principatum: introducit populum in terram de qua dicit Dominus: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram urbem, qui suscostendit et facto. Jericho autem civitas mundus est, ad quem Dominus Christus ad perscrutandos mores hominum duo testamenta direxit. Nam in eo ut credentium fidem, aut rebellium pervicaciam plenius comprobaret ante adventum judicii sui, quasi exploratores duos legem et Evangelium destinavit. Rahab vero typum tenet Ecclesiae, quae de extraneis atque alienis gentibus congregata est, quae antea in desideriis carnis fornicabatur in idolis. De talibus ait Dominus: Quod praecedunt vos in regno coelorum . Haec igitur testamenta Domini sola suscipit, et eadem fideliter conservat.
Abbreviated transcription (Latin):
mnes aut̃ cira artã incedunt : qui abꝰ ecde sielo
si nũi non discedunt: Sed nobilioros tsse illos dichas
quibomi ipsius desider .o. agrnae benedietioris
amoro qõ bonũ est agunt : quã illos quiꝓ mali pertu
honũ secant᷑. Solus ergo ihs̃ potest ex omubi pari¬
lis huius modi mentes animosq condisgere &alio
quidem statuere in monte gangis abenedicen a
alos uero statuero in morte gebal ad maledietorẽ
Non ut maledictiones ecipiant sed ut in cuenteos
prae scripas maloi ctiones & poenae paraestiue
consetuas in gsror. caueant aeseriet irsos conors¬

Expanded text:
Omnes autem circa arcam incedunt, qui ab Ecclesiae Omnes autem circa arcam incedunt, qui ab Ecclesiae sinu non discedunt; sed nobiliores illos esse dicimus, qui boni ipsius desiderio, aeternae benedictionis amore quod bonum est agunt, quam illos qui pro mali metu bonum sectantur. Solus ergo Jesus potest ex omnibus populis hujusmodi mentes animosque concidere, et alios quidem statuere in monte Garizim ad benedicendum, alios vero statuere in monte Hebal, ad maledictionem; non ut maledictiones accipiant, sed ut intuentes praescriptas maledictiones, et poenas peccatoribus constitutas in
Abbreviated transcription (Latin):
sicit p̃ aeperit norses. Indeuteronomĩ sex eribus
trib quae nobiligrs sunt id est simeoi leui iulo
is ad ir. ioseph & beniaoa aluuero sexignobilors
steterunt eregido  inmontẽ ⁊ȩbal ut maledicerent
interquos e ruben qui macũ la uerat toru prs
& iabulon ultimus filius liae & ancillarũ folii &
haec quidem ueteris historiae referunt gesta : sedip¬
spiciendũ est quid innasratione mysticae intelli¬
gentiae referat᷑: QQui sunt ergo istiqui incedunt
iuxta montẽ garitin. & qui sunt qui incedunt
uacta montẽ gebal : Illi itaq qui hoc in loco uixta
montẽ garitin incedunt electi ad benedictionẽ : eos
figurda lit̃ indicant qui ntĩ metu poenae : sed euelistis
ꝓͥmissionis amore succensi ueniunt ads alucemiuo
Illiuero dimedii qui iuxta montẽ gebil incedent
in quomaledictiones prolatie sunt : llos indicant
qui non amore benedictionũ uel ꝓmissionũ sel
futurorũ suppliciorũ timore complent quaȩ ne¬
ge scripta sunt ut ꝑ ueniant ad salutem

Expanded text:
ses in Deuteronomio sex tribus tribus quae nobiliores sunt, id est, Simeon, Levi, Juda, Issachar, Joseph et Benjamin. Alii vero sex ignobiliores steterunt e regione in monte Hebal, ut maledicerent, inter quos et Ruben, qui maculaverat torum parentis, et Zabulon ultimus Liae filius, et ancillarum filii. » Et haec quidem veteres historiae referunt gesta; sed inspiciendum est quid in narrationem mysticae intelligentiae referatur. Qui sunt ergo isti qui incedunt juxta montem Garizim, et qui sunt qui incedunt juxta montem Hebal? Illi itaque qui hoc in loco juxta montem Garizim incedunt electi ad benedictionem, eos figuraliter indicant qui non metu poenae, sed coelestis promissionis amore succensi veniunt ad salutem. Illi vero dimidii, qui juxta montem Hebal incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, illos indicant qui non amore benedictionum vel promissionum, sed futurorum suppliciorum timore, complent quae in lege scripta sunt, ut perveniant ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
scilur ugerũ: Nerau begag la qõ inter p̃tatar
sclio. ostende dm inp̃patio infidelitatis ambu¬
latent quisq ꝑ huius uitae desertũ oculos ei esse cae¬
ns Uidemus & obsequentia : Post euangelii
cirtucisionẽ statim in loco reuelationis pas
equsus. acdeficiente mañna trpice legis primũ
odã populus panẽ corporis xp̃i. quem in corrap
d promissions tessoe id est mat̃ dñi uirgo maria
tubo: Cuius granũ interra cadens fructũ plurimũ
tli: & uide ordinem. Post quã enim iesus naue¬
sꝑ ibu pã duce positi ꝑ lauaori fiuenta transimus
ube aduenientes celebramus pascha idost immo¬
latũ x pm̃ ꝓmmundi salute csedimus : Ac de inde cre¬
Aes statim pane illo dominici corporis pasci
Socurit deinde nobis princeps milioae
ansaundã carnis nrãe pollutiorẽ : Percuntti
to ã iosue dicentis ad angelũ Noster ei an ad uer¬
siniorum c discretionẽ suorũ in sinuat qui inter
lonũ &mnal̃ ꝑ discretionẽ diiudicant Ne eos aduer

Expanded text:
algala, quod interpretatur revelatio, ostendit, dum in praeputio infidelitatis ambulaverit quisque per hujus vitae desertum, oculos ei esse caecatos. Videamus et consequentia. Post Evangelii enim circumcisionem statim in loco revelationis pascundi salute 481 occisus, ac deficiente manna typicae legis, primum comedit populus panem corporis Christi, quem incorrupta repromissionis terra, id est, mater Domini virgo Maria protulit, cujus granum in terra cadens fructum plurimum attulit. Et vide ordinem. 4. Postquam enim sub Jesu Christo duce positi per lavacri fluenta transimus,gradibus pervenientes, celebramus pascha, id est, immolatum Christum pro mundi salute credimus, ac deinde credentes, statim illo pane dominici corporis pascimur. 5. Occurrit deinde nobis princeps militiaead resecandam carnis nostrae pollutionem. Percunctatio autem Josue dicentis ad angelum: Noster es, an adversariorum? discretionem sanctorum insinuat, qui inter bonum et malum per discretion
Abbreviated transcription (Latin):
xodus iuxta pIdẽ hISTΟRΙAC
quae descri bix.
Exodus contenet haebseorum
seruitutem ac decẽplagas aegypti ogressũ
populi & nabẽ pr otegentem transitum &ã
rubrimaris: mer sum que cum currib: fara¬
onem A glori ae decantationem congitr¬
sum quoque heremi. Cibum manne
& fluenta indulcidinem uersa : pugnam
amaloch mandata &iam decalogi
&ar cam testamenti dedicationem quo que
ia cob in troierunt inaegyptum : sep¬
tuaginta dis cipuli ad pfecedicandum uer¬
bumdĩ totomittuntur inmundo:
Aliter haec sep tua ginta ammae quac in ae¬
gypto ingres sesunt : my sticae innumero
femis sionis accipiuntur: Scilic&
ut huic sacculo quiper a egyptum figara¬
batur post tanta pec cata &sacrilgia
dona pecur remissio peccatorũ : Aegyptus

Expanded text:
xodus, juxta fidem historiae, quae describit? MAGISTER. Exodus continet Hebraeorum servitutem ac necem, plagas Aegypti, egressum populi, et nubem protegentem. Transitum etiam Rubri maris, mersumque cum curribus Pharaonem, et gloriae decantationem; congressum quoque eremi, cibum mannae, et fluenta in dulcedinem versa; pugnam Amalech, mandata etiam Decalogi, et arcam testamenti; dedicationem quoque tacob introierunt in Aegyptum, LXX discipuli ad praedicandum verbum Dei toto mittuntur mundo. Aliter hae LXX animae quae in Aegypto ingressae sunt mystice in numero remissionis accipiuntur. Scilicet, ut huic saeculo, qui per Aegyptum figurabatur, post tanta peccata et sacrilegia donaretur remissio peccatorum. Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
exiudaeis credituri essent in xp̃m
Quod aũ eundem angelũ qui loquitur ad agar
prius angelũ scriptura pronuntiat : de inde
dñm filium dĩ eundem fuisse credendun est
qui ꝑlegem & prophetas semper locutus est
deputeo iuramoniti. Hioronimus
ixit abracham ad abime lech. Septem
oues has accipies ame ut sint intestimo¬
nium mihi. quia ego fodi puteum istum
ideo cognominauit nomen loci illius puteus
iuramenti qui a ibi iurauerant ambo
Vbi hic legitur puteus iuramenti in haebreo hab&
bersabeae. Nunc quid sibi uellit intellegi
aperire non abnue:¬
M Duplex causa est curita appellatas situ
Siue quia septem agnas abi melech demana¬
be abrahae acceperit: Septem enĩ dicuntur sabeae
Siue qđ ibi iurauerint. quia & iura mendu
sabeas similit̃ appellatur. Quod siante banc
causa supra hoc nomen legimus scuenus poi
prolempsin dictũ esse. sicat bechel &i galgal
quac utiq usq adtempus quorta appellata

Expanded text:
ex Judaeis credituri essent in Christum. ex Judaeis credituri essent in Christum. Quod autem eumdem angelum qui loquitur ad Agar prius angelum Scriptura pronuntiat, deinde Dominum Filium Dei eumdem fuisse credendum est, qui per legem et prophetas semper locutus est,De puteo juramenti. Hieronymus. - Dixit Abraham ad Abimelech: Septem oves has accipies a me, ut sint in testimonium mihi, quia ego fodi puteum istum. Ideo cognominavit nomen loci illius Puteus Juramenti: quia juraverant ibi ambo. Ubi hic legitur Puteus Juramenti, in Hebraeo habet Bersabee. Nunc quid sibi velit intelligi, aperire non abnue. Duplex autem causa est cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae acceperit septem enim dicuntur Sabee, sive quod ibi juraverint, quia et juramentum Sabee similiter appellatur. Quod si ante hanc causam supra hoc nomen legimus, sciamus per prolepsim dictum esse, sicut Bethel et Galgala: quae utique usque ad tempus quo ita appellata
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aut̃ filiũ morientẽ siti sub arbore proiecit
& sic demonstrante angelo aspicit fontem signi¬
ficabat quosdã ex eo populo ad um brã ligni cra¬
cis refugiũ petituros. Quod exclamat puer
plorans & ex audiuit eũ ds̃ &sic demonstrante
angelo aspicit fontẽ: hoc pro illis dicit quiex gce
iudaeis ad ap̃m conuertuntur ac flentes
retro actus errores ex audiuntꝰ: reseratis que
oculis cordis uident fontẽ aquae uiuae id est
uiuae: qui srat ueniat &ebibat: Vnde ismabel
ex auditio interp̃tatur. Afigelus autẽ iste
similitudo est heliae perquem populus iste est
crediturus sicut ꝑmalachiam dicitur
Ecce ego mitto uobis holiã qui conuertat corda
patrum infilios & reliqua: Uerũ qđ statim
angelus dñi uocauit agar dicens: Sur ge
tolle puerũ quia ingentẽ magnã faciom eũ.
hoc significabat siue qđ copiosus iudaerum
populus esset regnaturus in saeculo siue qua
caelestis regnigloriã consecuturi essent : qui

Expanded text:
Quod autem filium morientem siti sub arbore projecit, Quod autem filium morientem siti sub arbore projecit, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, hoc pro illis dicit qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retroactos errores exaudiuntur. Reseratisque oculis cordis vident fontem aquae vivae, id estvivae: qui sitit, veniat et bibat . Unde Ismael exauditio interpretatur. Angelus autem iste similitudo est Eliae per quem populus iste est crediturus, sicut per Malachiam dicitur: Ecce ego mitto vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios , et reliqua. Verum quod statim angelus Domini vocavit Agar, dicens: Surge, tolle puerum, quia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosus Judaeorum populus esset regnaturus in saeculo, sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent qui
Abbreviated transcription (Latin):
quentia uideamus
Qiud ongo significet qđ exiens agar in humeros
suos in fantẽ posuis se legitur nis qđ pecca¬
tor populus &insipiens ceruicẽ matris suae
synagogae grauabat dumdicit. Sanguus huius
suꝑ nos & suꝑ filios nostros : Panes aũ hoo itidi¬
cabant : qõ uetus sacerdotiũ panes propositionis
sicut scriptum est portaret secum & ues ceret
Vter uero aquae qui defecit : iud aica puri ficatio
significabatur de fectura siue doc trina eorum
carnalis inpelle mortua clausa : id est incarne
mortua ueteris hominis praeuari cationis sen¬
tentia damnata quae nec refrigeriũ prestat
nec satiat sitim sed aestu tepida uomitũ facit
Quod uero errat agar insolitadine cũ filio suo
significat synagogã cumpopulo suo expulsam
deterra sua sine sacerdotio & sacrificio intoto
orbe essiere & uiã quae est xp̃s penitus ignorare : s̃¬
Quod filius eius siti deperit : ostendit populum
nullã habens spiritalem purificationem:

Expanded text:
quentia videamus. quentia videamus. Quid ergo significet quod exiens Agar in humeros suos infantem posuisse legitur, nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae Synagogae gravabat, dum dicit: Sanguis hujus super nos et super filios nostros . Panes autem hoc indicabant quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secum, et vesceretur. Utre vero aquae, quae defecit, Judaica purificatio significabatur defectura: sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne montua veteris hominis, praevaricationis sententia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepida vomitum facit. Quod vero errat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam cum populo expulsam de terra sua sine sacerdotio et sacrificio, in toto orbe errare, et viam quae Christus est, penitus ignorare. Quod filius ejus siti deperit, ostendit populum nullam habens spiritalem purificationem.
Abbreviated transcription (Latin):
deplorabat: Pepercit igitur ei dr̃ proquo fuerat¬
& fletus deniq in consequentib: dicitur : surge
tolle puerũ & tene manũ eius : Ex quo manifestũ
est eum qui tenecur: non oneri matri fuisse :
sed comitem: Quod autẽ manu parentis tenetur:
sollicitus monstratur affectus
Quaerendum est quur antea sayr uoluit
maritum de ancilla suscipere filium : &
posthaec cum matre iubet expelli dedomo
accensa : sed mysterio prophetiae compulsa
Agar quippo secundũ quod ait a postolus in ser¬
uitutem gonuit populũ carnalẽ : sarra uoro
libera populũ genuit quinon est socundũ carnẽ :
sed inlibertatẽ uocatus ẽ. qua libertate liberauit
eum Ap̃s, Hoc igitur mysterio figurabatur
priorem populũ in seruitutẽ peccatorũ genera¬
tum indomo srł idest ecclesiae Nonma nere
maeõnũ ueq esso heredem uel consortẽ cultorib:
xpĩ ues cũ filio nobili id fideli populo regiũ
aedestis gloriae posses surum, R ASunc se¬

Expanded text:
deplorabat. Pepercit igitur ei Ddeplorabat. Pepercit igitur ei D fletus. Denique in consequentibus dicitur: Surge, tolle puerum, et tene manum ejus. Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, et post haec cum matre jubet expelli de domoaccensa, sed mysterio prophetiae compulsa. Agar quippe secundum quod ait Apostolus, in servitutem genuit populum carnalem, Sara vero libera populum genuit qui non est secundum carnem, sed in libertatem vocatus est: qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur, priorem populum in servitutem peccatorum generatum in domo Israel, id est Ecclesiae non manere in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo regnum coelestis gloriae possessurum. Nunc se
Abbreviated transcription (Latin):
re Posuit engo ab raham fanes &utrem suꝑ humorũ¬
er agir. & hoc facto dedit puerũ matris hocost in¬
us manueius tradidit E tmmendauit &ita cmi¬
li: sit edomo. Quod aut̃ sequitr. & proiecit puc¬
rum sabtor abietem & abiens sedit de conera
longe quasi iactus sagutae : dyxit enim. Non
uidebo mortẽ paruuli mei. & sedit contra eum
E sic adiungitur. & ex claauit puer &efleuit
Qaudiuit a s̃ uocem p̃ueri deloco ubierat &
dxit angelus dĩ adagar decaelo & reliqua
Nallũ moueat. In haebraeo enim post hoc
qđ seriptũ est. Non uidebo mortẽ pueri mei: st
legitur : quod ipsa agar sederit contra puerum
& leuauerit uocem suã & fleuerit : & ex audierit
ds̃ uocem paruuli. Elente enĩ matre & mortẽ
filii miserabiliter: prestalante ds̃ ex audiuit
puerũ dequo pollicitus fuerat abra hae dicens
Sed & filiũ ancillae tuae ingentẽ magnam faciã
Alioquin & ipsa mater Non suã mortẽ sed fili i

Expanded text:
. Posuit ergo Abraham panes et utrem super humeru. Posuit ergo Abraham panes et utrem super humerum Agar: et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manus ejus tradidit, commendavit, et ita emisit e domo. Quod autem sequitur: Et projecit puerum subter abietem, et abiens sedit de contra longe, quasi jactu sagittae. Dixit enim: Non videbo mortem parvuli mei. Et sedit contra eum. Et statim jungitur: Exclamavit puer, et flevit, et audivit Deus vocem pueri de loco ubi erat. Et Dixit Angelus Dei ad Agar de coelo, et reliqua, nullum moveat. In Hebraeo enim post hoc, quod scriptum est, Non videbo mortem parvuli mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre, et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum: de quo pollicitus fuerat Abrahae, dicens: Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam . Alioquin et ipsa mater non suam mortem, sed filii
Abbreviated transcription (Latin):
& hoceius sepͥius ad probatur sermone dicentis
Eice ancillam hanc cum filio suo Non enim heres
erit filius ancillae cũ filio meo isaac. & sumpsit
panes &utrem aquae & dedit agar ponens
super humerũ eius paruulũ. & dimisit eam
Ibi xamque oritur questio
Iuid sibi uult ista emissio ismahelis cũ ma¬
tre quando isaac natus est : XiIi annorũ
fuit ismahel & post ablactationẽ eius isto ex
pellitur edomo : Uariae aut̃ dehoc capitulo
pleriq: opinantur ad serentib: aliis quinto
arino ab lactationis tempus statutũ & aliis duo¬
decimũ annũ uindicantib: : Nos aut̃ ut broui¬
orem eligamus a&iatẽ post : xuIii. annos isma¬
hel supputauimus eiectum esse cum matre
& non conuenire iam tã grandem aduliscentẽ
matris sedisse ceruicibus. quod ut rectius scis
postulo ut exponas¬
M Verumꝰ est igitur illud hac brac orũ linguȩ
idioma qd omnis filius ad comparationẽ paren¬
hodieq romae omnes filii uocentur infantes:¬

Expanded text:
et hoc ex ipsius approbatur sermone dicentis: et hoc ex ipsius approbatur sermone dicentis: Ejice ancillam hanc cum filio suo, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et sumpsit panes et utrem aquae, et dedit Agar, ponens super humerum ejus parvulum, et dimisit eam. Ibi namque oritur quaestio, quid sibi vult ista emissio Ismaelis cum matre. Quando Isaac natus est, tredecim annorum fuit Ismael; et post ablactationem ejus iste cum matre expellitur e domo. Varie autem de hoc capitulo plerique opinantur, asserentibus aliis quinto anno ablactationis tempus statutum, et aliis duodecimum annum vindicantibus nos autem ut breviorem eligamus aetatem, post octodecim annos Ismael supputavimus ejectum esse cum matre, et non convenire tam grandem adolescentem matris sedisse cervicibus: quod ut rectius scis, postulo ut exponas Verum est igitur illud Hebraeorum linguae idioma, quod omnis filius ad comparationem parenhodieq
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uero cognatione sint fratres iħs Xp̃s N om̃s
hoc est depatre nĩ dematre & effabilius dicitr
& capatius auditꝰ Nam int̃se om̃s sc̃i ꝑ eandẽ
gratiã fratres sunt Sponsiũ auieor ceterorũ
societate nullus illorũ esti Sequꝑtir hiẽ p̃¬
Delusu isa ac cucnismahele¬
A Quomodo lusus duorum filiorũ abra hae
secundum lit teram intelleq debeat
nosse uolo. Ioroanonus
M Sequamur iuxta historiam opiniones priorũ¬
lt Uidit inquit sarra filiũ agar aegyptiae¬
łi quem peperit abra hae ludentẽ quod sequitur¬
agr cũ isaac filio suo : Non habet ita in haebrȩo¬
quem dupliciter itaq: ab haebracis exponitur. siue
pipe qd idola luto fecerit iuxta illud quod a libi scrip¬
bȩlũ tum ẽ. Sedit populus comedere & bibere
ten & surrexerunt ludere : siue qđ aduersũ isac
quasi maioris aetatis locũ sibi deludo primoge¬
Inita
uindicart : qđ quidem sarra audiens nontulit

Expanded text:
quia vere cognatione sint fratres, Christus Jesus quia vere cognatione sint fratres, Christus Jesus hoc est de patre non de matre, et affabilius dicitur, et capacius auditur. Nam inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres sunt, sponsus autem caeterorum societate nullus illorum est. Quod autem De lusu Isaac cum Ismaele. Quomodo lusus duorum filiorum Abrahae secundum litteram intelligi debeat, nosse volo. Hieronymus. - Sequamur juxta historiam opiniones priorum. Vidit, inquit, Sara filium Agar Aegyptiae, quem peperit Abrahae, ludentem. Quod sequitur, Cum Isaac filio suo, non habet ita in Hebraeo. Dupliciter itaque ab Hebraeis exponitur, sive quod idola luto fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere et bibere, et surrexerunt ludere; sive quod adversum Isaac quasi majoris aetatis, loco sibi et ludo primogenita vindicaret. Quod quidem Sara audiens non tulit,
Abbreviated transcription (Latin):
regib: honorauit munere quã corruptionis
suae subdere in priorib: non ualuit: Quod tunc
in eodem rege prius & posterius figuratũ est:
soror xp̃i ecclesia non dematre : Non de terre¬
nae generationis quae euacuabitur. sed gratia
caelestis quae in aeternũ manebit cognatio
ut siludĩ uocemur & simus Neque
gratiã hanc desynagoga matre x p̃ĩ secundon
carnẽ sed dedõ patro ꝑcepimus  hanc uere
cognationẽ terrenã uocans. in aliam uitã ubi
nullus moritꝰ negare nos xp̃s docuit non fateri
cũ discipulis ait. Neuobis dicatis patrẽ interra
unus est enuim pat̃ uester qui incaelis est
Quod uero ecclesia cuius uxor sit occultatur
alienigenis ciuus aut̃ soror sit non taetur
Haec iterũ causae facile occurrit quia occubtũ est
& difficile ad intellegendũ quomodo anima
humana uerbo dĩ coptiletur siue misceatur:
siue qõ melius & aptius dicipotest cũ sit illud ds̃
ista creatura. secundũ hoc est ĩponsus & sponsa

Expanded text:
regibus honoravit munere, quam corruptioni regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. Nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, soror Christi Ecclesia, non de matre: non de terrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratia coelestis, quae in aeternum ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam hanc de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo Patre percepimus. Hanc vero cognationem terrenam, vocans in aliam vitam, ubi nullus moritur, negare nos Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne vobis dicatis Patrem in terra, unus est enim Pater vester qui in coelis est . Quod vero Ecclesia cujus uxor sit, occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum est et difficile ad intelligendum, quomodo anima humana verbo Dei copuletur sive misceatur, sive, quod melius et aptius dici potest, cum sit ille Deus, ista creatura. Secundum hoc enim sponsus et sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
maculariq non sinitur . ut sit uiro suo
sine macula & ruga. R¬
MIngloriam quip̃pe xpĩ recte uiuit ecclesia
ut pulchritudo eius honor uiro eius sit
Sicut & abraham p̃p̃t̃ sasrire pulchritudinẽ
int̃ aliemgenas honorabatur. eiq cum dicitꝰ
incanticis canticorum. Opulchra inter
mulieres. Ipsius pulchritudinis merito
reges offerunt munera. sicut sarace obtulit
rex abi melech plus in ea mirans formae decus
quod a maro potuit uiolare non potuit
occulte quippe atq: abscondito secreto spĩtali
anima humana inheret uerbo dĩ ut sint duo
incarne una. qd magni coniugii sacramentũ
in xp̃o & in ecclesia commendat apostolus
Proinde regnum terrenũ saeculi huius cuius
figurã gerebant reges quis arram polluere
ꝑms si non sunt Non est expertũ Nec inue¬
nit ecclesiã coniugemꝰ xp̃i. nisi cũ uiolare
temptauit : Diuino enim testutonio ꝑfidem
martyrũ cessit correctumq: in posteriorib

Expanded text:
macularique non sinitur, ut sit viro suo macularique non sinitur, ut sit viro suo sine macula et sine ruga. In gloriam quippe Christi recte vivit Ecclesia, ut pulchritudo ejus honor viro ejus sit, sicut et Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique cum dicitur in Canticis canticorum, O pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudini merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non potuit.Occulte quippe atque in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret Verbo Dei, ut sint duo in carne una : quo magni conjugii sacramentum in Christo et in Ecclesia commendat Apostolus. Proinde regnum terrenum saeculi hujus, cujus figuram gerebant reges qui Saram polluere permissi non sunt, non est expertum, nec invenit Ecclesiam conjugem Christi, nisi cum violare tentant. Divino enim testimonio per fidem martyrum cessit, correctumque in posterioribus
Abbreviated transcription (Latin):
A Quur abraham tantus patriarcha ab imelech
regi sa ram suã profiteret esse sororemt.
cum uxor eius esset. Nonigitur conuẽnit
ut mentiret. IoRONIMus
M Nonigitur ut multi putant mentitus est
quia dixit soror mea est
Soror namq: eius erat depatre sed non ex matre
io est fratris est arram filia nonsororis
Sed quia in haebrȩo habet uere soror mea est
idest filia patris mei sed ñ filia matris meae & ma¬
gis sonat qđ abrahae soror fuerit in ex cusationẽ
eius dicimus necdũ illo tempore tales nuptias
lege prohibitas Itemo
Cequitur de inde historia de abi melech quando
abrahã tacuit sarttm uxorẽ & dixit sororem
Nese occiso abalienigenis captiua posse deretur
Certus dedõ qđ eam uio lari non permitter&
s ent no primũ a fobone. Unde & ab inebah
somino amio icas Non com maculauit cago
concubitu . sed intactam restaurabat maritos
ANerum tamen quis tunc in illo figurabatur
uiro scire uolo & cuius sit uxor quae in hac
peregrinatione atq: inter alienigenas polli

Expanded text:
 Cur Abraham patriarcha Abimelech regi Saram profiteretur esse sororem, cum uxor ejus esset? Non igitur convenit ut mentiretur. Hieronymus. - Non igitur, ut multi putant, mentitus est, quia dixit: Soror mea est. Soror namque ejus erat de patre, sed non ex matre, id est, fratris est Aran filia, non sororis. Sed quia in Hebraeo habet, Vere soror mea est, id est filia patris mei, sed non filia matris meae, et magis sonat quod Abrahae soror fuerit; in excusationem ejus dicimus, necdum illo in tempore tales nuptias lege prohibitas. Sequitur deinde historia de Abimelech, quando Abraham tacuit Saram uxorem, et dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis captiva possideretur: certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelec somno admonitus non commaculavit eam concubitu, sed intactam restauravit marito. Verumtamen quis tunc in illo figurabatur viro scire volo, et cujus sit uxor quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui
Abbreviated transcription (Latin):
Loth sodamae fugiente chaos dum respicit ipxor¬
Instatuam mutata salis stupe facta remansit
Ad poenam conuersa suam quia nemo retrorsum
Noxia contempti uitans discrimina mundi¬
ens aspiciens saluandus erit Nec debet arator
dignum opus exercens uultum in sua terga refere¬

Expanded text:
Lot SodLot Sod/ in statuam mutata salis stupefacta remansit, / ad poenam conuersa suam: quia nemo retrorsum, / noxia contempti uitans discrimina mundi, / aspiciens saluandus erit, nec debet arator / dignum opus exercens uultum in sua terga refer
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia multi sunt iusti quimundi quidem in le¬
cebras fugiunt. sed tam̃ in actione positi contẽ pla¬
tionis apicem subire nonqueunt.. Hoc est quod
exit quidem loth desodomis sed tamen ad montana
Non ꝑuenit quia damnabilis uita relinquitur
sed tamen ad huo celsitudo speculationis subtiliter
Nontenetur Inde idem loth ad angelũ dicit
est ciuitas haec uxta ad quam possũ fugire
parua saluabor inec : Num quid non modica
est & uiuit in ea amima : mea : Iuxta igitur dicitꝰ
& tañ adsalutẽ tota ꝑhibetur. quia actualis uita
Inipso aut̃ loth quando filiae concubuerunt
cumeo non illud qđ cum a sodomis liberatus ẽ :
sed aliud figuratũ est Tunc enim ipse lodi futurȩ
legis uidebatur gestasse ꝑ sonã quam quidam
se inebriant eamq non legitimae utendo infide¬
litatis opera pariunt Bona est enim lex inquit
siquis eam ut ait apostolus legitime utatur
De loth quoque & uxore eius poeta quid cecine¬
rit audiamus

Expanded text:
sed quia multi sunt justi qui mundi quidem illesed quia multi sunt justi qui mundi quidem illecebras fugiunt, sed tamen in actione positi contemplationis apicem subire nequeunt, hoc est quod exiit quidem Lot de Sodomis, sed tamen ad montana non pervenit, quia damnabilis vita relinquitur, sed adhuc celsitudo speculationis subtiliter non tenetur. Unde idem Lot ad angelum dicit: Est civitas haec juxta ad quam possumus fugere parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivit in ea anima mea? Juxta igitur dicitur, et tamen ad salutem tuta perhibetur, quia actualis vita In ipso autem Lot, quando filiae concubuerunt cum eo, non illud quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud figuratum est. Tunc enim ipse Loth futurae legis videbatur gestasse personam, quam quidam se inebriant, eamque non legitime utendo infidelitatis opera pariunt. Bona est enim lex, inquit, si quis ea, ut ait Apostolus, legitime utatur . De Lot quoque et uxore ejus, poeta quid cecinerit, audiamus:
Abbreviated transcription (Latin):
& adea quae reliquerant redire contendunt.
Dequib ipse dñs ait Nemo ponens manũ suã
suꝑ aratrũ respiciens retro aptus est regno di
unde & ille ꝓhibitur retro respicere ut perid
ostenderet nonesse redeundũ adueterẽ uitam
quipergratiã dĩ regeneraiti ultimũ cupiunt
euadere iudicium. K. Sequitur¬
Iuod uero eadem respiciens romansit & insalẽ
conuersa est exemplũ prestat ad condim̃tũ
fideliũ unde alii salientur. Nam nec ipsud
tacuit xp̃sdicens. Mementote uxoris loth
scilicet ut nos tam quã sale condir& ut non
tamquã fatui neglegerimus sed prudentes caue¬
remus. Hoc enim & illa ad monuit cũ instatuã
salis conuersa est. R. Sequitur
llud uero quod ipse lothardentẽ sod o mã fugiens
segor uenit & nequaquã ad montana c̃scendit
Ardentem quippe fugire est. in licita carnis
incendia uelmundi desideria declinare.
Altitudo uero est montiũ speculatio ꝑfectorum

Expanded text:
 ad ea quae reliquerant redire contendunt.  ad ea quae reliquerant redire contendunt. De quibus ipse Dominus ait: Nemo ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Unde et illi prohibetur retro resostenderet, non esse redeundum ad veterem vitam, qui per gratiam regenerati ultimum cupiunt evadere judicium. 6. Quod vero eadem respiciens remansit, et in salem conversa est, exemplum prfidelium, unde alii salientur. Nam nec ipsum tacuit Christus dicens, Mementote uxoris Lot : scilicet ut nos tanquam sale condiret, ut non tanquam fatui negligeremus, sed prudentes caveremus. Hoc enim et illa monuit, cum in statuam salis conversa est. Sequitur. Illud vero quod ipse Lot ardentem Sodomam fugiens, Segor venit, et nequaquam ad montana conscendit, ardentem quippe Sodomam fugere, est illicita carnis incendia, vel mundi desideria declinare. Altitudo vero montium est speculatio perfectorum:
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaquam uelle reuerti ad penitentiã quam
quinquaginarius numerus p̃figurat. confestim
ardorẽ in moderatae luxdriae compescet igne
gehennae : Usq ad decim aut̃ iustos non perire
sodo mã dexit : quasi in quo libet perdecim pre¬
ceptorũ custodiam xp̃i nomen inueniatur
iste non perit. Denarii enim numeri figura
crucẽ xp̃i demonstrat. Nam & quod quinq
sint ciuitates quae imbrib: igneis conflagratae
sunt. Illud nisi fallor significat. quod omnes
qui quinq: sensus corporis sui libi dinose tracta¬
uerint in illo futuro incendio concrematuri sint
Ipseaut̃ loth frat̃ ab raham iustus & hospitalis
in sodomis qui exillo incendio qđ erat simili¬
tudo futuri iudicii meruit saluus euadere
typum gerebat corporis xp̃i. quod in omnibsc̃
fire liberabitur illis dimnatis supplido ignis
a&erni .K. Vxor autẽ cius eorum scilicet genus
figurauit qui ꝑ gratiã dĩ uocati retro respiciunt¬

Expanded text:
nequaquam velle reverti ad poenitentiam, quam nequaquam velle reverti ad poenitentiam, quam quinquagenarius numerus praefigurat, confestim ardorem immoderatae luxuriae compescit igni gehennae. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, quia si in quolibet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, iste non perit. Denarii enim numeri figura crucem Christi demonstrat Nam et quod quinque sunt civitates quae imbribus igneis conflagratae sunt, illud, nisi fallor, significat quod omnes qui quinque sensus corporis sui libidinose tractaverint, in illo futuro incendio concrematuri sunt. Ipse autem Lot frater Abraham justus et hospitalis in Sodomis, qui ex illo incendio, quod erat similitudo futuri judicii, meruit salvus evadere, typum gerebat corporis Christi, quod in omnibus sfine liberabitur, illis damnatis supplicio ignis aeterni. Uxor autem ejus eorum scilicet genus figuravit qui per gratiam Dei vocati, retro respiciunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
natura non capiat coire quem piã nescientem
Et conceperunt duae filiae loth Sequi tup¬
de patro suo & genuit primo genita filium
& uocauit nomeneius moab. istepater moabi¬
tarum usque in hancdiem. &minor & ipsa
eius redlitur filius generis mei siue ut melus
est in haebraeo filius populimei sic deriuatur
ut exparte sensus nominis sit ex parte ipsesit
sermo Ammi enim a quo dictisunt ammonitae
uocatur populus meus
Item recapitulatio eius dem rei
ersa igicur sod oma incinerem liberatur loh
cum filiab: suis Sed quid significat quod
a quin quagintis iustis usq ad decim si in uenirentꝰ
in sodomis dixerit dñs urbem esse saluandam
Numerum quippe quinquaginariũ propter
penitentiae signũ posuit si forte conuerterentur
& saluarentur : Quinquaginarius enim semper
ad penitentiã refertur. Vnde & dauid in eodẽ
numero psalmũ scripsit penitentiae
Pro inde quando aspicit ds̃ delinquentiũ uitan

Expanded text:
natura non capiat coire quempiam nescientem. natura non capiat coire quempiam nescientem. Sequitur. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor et ipsa ejus redditur, filius generis mei, sive ut melius est in Hebraeo, filius populi mei, sic derivatur ut ex parte sensus nominis sit, ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Item recapitulatio ejusdem rei. - Versa est igitur Sodoma in cinerem, liberatur Lot cum filiabus suis. Sed quid significat quod a quinquaginta justis usque ad decem, si invenirentur in Sodomis, dixerit Dominus urbem esse salvandam. Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiam signum posuit, si forte converterentur et salvarentur. Quinquagenarius enim semper ad poenitentiam refertur. Unde et David in eodem numero psalmum scribit poenitentiae. Proinde quando aspicit Deus delinquentium vitam