comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apti aduisaru: tẽptari cepit a sius: Nam
nulte quoq in ea hereses cxortȩ: contra cã
auri certaminis bella parauert̃. Exercen¬
da quippe ẽ hoc temꝑe ꝑ laborem: quȩ
sequenti tendit ad remunerationẽ: Qua
ex ie actũ ẽ. ut in ea ñnulli ꝓdirent qui
mediatorẽ dĩ et hominũ. hominẽ. xp̃m
ism purũ hominẽ creatũ dicerent. s ex
gĩa dĩficatũ: tantũq ei sc̃ĩtatis tribuerei:
qͣntũ de scĩs cętis eius uidelicet famulis
agnouissent: Quos beatus iob ꝓphetie sp̃u
afflatus. sententiȩ suȩ definitione redar¬
guit: dicens: Non adequabit᷑ ei toparium
de ethiopia Quid ȩthiopiã nͥ p̃sentẽ mun¬
dũ accipimꝰ. quȩ coloris nigredine desig¬
nat peccatorẽ ppłm feclitate meritoꝵ: Ali¬
qͣnͣdo uͭ ethiopiȩ nomine specialit̾ gentili¬
tas designari solet: infidelitatis pͥus nigra

Expanded text:
aperti adversarii, tentari coepit a suis. Nam multae quoque in ea haereses exortae contra eam duri certaminis bella paraverunt. Exercenda quippe est hoc tempore per laborem, quae sequenti tendit ad remunerationem. Qua ex re factum est ut in ea nonnulli prodirent, qui mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum purum hominem creatum dicerent, sed ex gratia deificatum; tanquantum de sanctis caeteris, ejus videlicet famulis agnovissent. Quos B. Job prophetiae spiritu afflatus sententiae suae diffinitione redarguit, dicens: Non adaequabitur ei topazion de Aethiopia. Quid Aethiopiam, nisi praesentem mundum accipimus quae coloris nigredine designat peccatorem populum foeditate meritorum? Aliquando vero Aethiopiae nomine specialiter gentilitas designari solet infidelitatis prius nigra
Abbreviated transcription (Latin):
qui dũ intendũt eloquentie. eoꝵ dicta. qͣsi
pulchra apparent specie. et fucatione tin¬
cture: et cũ rerũ iuitute careant. aliud se
ẽẽ qͣm sunt. u̾boꝵ cõpositionib quasi suꝑ¬
ductis colorib m̃tiunt᷑ At cont᷑ doctrina
sapientiȩ. et p̃dicatione pulchra ẽ: et pura
ueritate conspicua: nec aliud se ꝑ fallaciã
p̃tendit ext̾ius et aliud se seruat int̾ius::
neq in dictis suis pulchra uideri appetit
nitore sermonis: s integritate ueritatis. In
mandatis gͥ siuis dĩ sapientia ñ confert᷑ tin¬
ctis indie colorib: quia dũ fucata eloquen¬
tie ornam̃ta ñ habet: quasi uestis sine tin¬
ctura placet: Quã fucationẽ tincture bene
paulus despererat: cũ dicebat: Que et loqͥ¬
m̃ ñ in doctis humane sapientie u̾bis: s in
dochina sp̃c: Malebat quippe hanc sapien¬
tiã sola puritate ueritatis ostende: ñ aut̃
loquii tinctione fucare: Sequit᷑. Nec sar¬

Expanded text:
qui dum intendunt eloquentiae, eorum dicta quasi qui dum intendunt eloquentiae, eorum dicta quasi pulchra apparent specie, et fucatione tincturae; et cum virtute rerum careant, aliud se esse quam sunt verborum compositionibus, quasi superductis coloribus, mentiuntur. At contra, doctrina sapientiae et praedicatione pulchra est, et pura veritate conspicua; nec aliud se per fallaciam praetendit exterius, et aliud reservat interius; neque in dictis suis pulchra videri appetit nitore sermonis, sed integritate veritatis. In mandatis igitur suis Dei sapientia non confertur tinctis Indiae coloribus, quia dum fucata eloquentiae ornamenta non habet, quasi vestis sine tinctura placet. Quam fucationem tincturae bene Paulus despexerat, cum dicebat: Quae et loquimur non in doctis humanae saplentiae verbis, sed in doctrina spiritus . Malebat quippe hanc sapientiam sola puritate veritatis ostendere, non autem eloquii tinctione fucare. Sequitur: CA
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnȩ sapientie ꝑsuã p̃sentiã ñ cõmusas
S fuere multi gentiũ qui mundi huiꝰ sapl¬
ẽtũ disciplinis dediti ea que sunt uit̾ ho¬
mines honesta seruarent: et saluandos ser¬
uata honestate se crederent: nec iam medla¬
torẽ dĩ et hominũ quererent. cũ quasi suf¬
ficientẽ sibi philosophoꝵ doctrinã tenerens
n quoꝵ despectu mor subdit. Non confirt
tinctis indiȩ colorib Quid enĩ ꝑ indiam
quȩ nigrũ ppłm mittit. nͥ hic mundus ac¬
cipit᷑: in quo uita hominũ ꝑ culpã obscu¬
ra generat᷑: Tincti aut̃ colores sunt indiȩ
huiꝰ mundi sapientes: qui ꝗͣuis ꝑ infide¬
litatẽ et plerũq ꝑ actionẽ fedi sint: ante
humanos tam̃ oculos suꝑducte honesta¬
tis colore fucant᷑ S coet̾na dĩ sapientia
tinctis indie colorib ñ confert᷑. quia qͥsqͥs
hanc ueracit̾ intelligit: ab his hominib
quos mundus sapientes coluit. qͣm longe
ba ab huiꝰ mundi sapientib differunt:

Expanded text:
 sapientiae per suam praesentiam non commutat. Sed fuere multi gentilium qui, mundi hujus sapientum disciplinis dediti, ea quae sunt inter homines honesta servarent, et salvandos servata honestate se crederent, nec jam mediatorem Dei et hominum quaererent, cum quasi sufficientem sibi philosophorum doctrinam tenerent. In quorum despectu mox subditur: CAPUT tinctis Indiae coloribus. - Quid enim per Indiam, quae nigrum populum mittit, nisi hic mundus accipitur, in quo vita hominum per culpam obscura generatur? Tincti autem colores sunt Indiae, hujus mundi sapientes, qui quamvis per infidelitatem et plerumque per actionem foedi sunt, ante humanos tamen oculos superductae honestatis colore fuscantur. Sed coaeterna Dei sapientia tinctis Indiae coloribus non confertur, quia quisquis hanc veraciter intelligit, ab his omnibus quos mundus sapientes coluit, quam longe verba ab hujus mundi sapientibus differunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cultis: De occultis sapientia trahit᷑: quia cũ
sit inuisibilis. ñ nͥ inuisibilit̾ inuenit᷑. Au
recte quoq trahi dr̃: quia sicut flatũ trahi¬
mꝰ ut corpus uiuat: sic ab intimis sapien¬
tiȩ sp̃c ducit᷑. ut ad uitã anima subsistat.
Uñ psalmista ait: Os meũ aꝑui: et attrari sp̃li
Que nimirũ sapientia. humana carue ani¬
ma mediante suscepta. dũ ab intimis apa¬
ruĩs in ꝓmptu: mundus hic qui auctus¬
dsẽ consperit hominẽ. cũ quoq et initisi.¬
bilẽ agnouit dm̃ Conusa ẽ ab infidelita

Expanded text:
apientia trahitur, quia cum sit invisibilis, non nisi invisibiliter invenitur, quae recte quoque trahi dicitur, quia sicut flatum trahimus ut corpus vivat, sic ab intimis sapientiae spiritus ducitur, ut ad vitam anima subsistat. Unde Psalmista ait: « Os meum aperui, et attraxi spi Patris Sapientia humana carne cum anima rationabili suscepta, dum ab intimis apparuisset, in prompto mundus hic, qui auctbilem conspexit hominem, eum quoque et invisibile
Abbreviated transcription (Latin):
ator se: quã uidet creatura creatorẽ. Nã qͦn¬
tũ ad imensitatẽ dĩ. quidã nob̃ modus fi¬
git᷑ contẽplationis: quia eo ipso pondere
circũscribim̃. quo creatura sumꝰ Sic ꝓfecto¬
ñ ita conspi cimꝰ dm̃. sicut ipse conspicit se:
sicut ñ ita requiescimꝰ in dõ. quẽ admodũ
ipse requiescit in se Nam uisio nr̃a uł re¬
quies crit utcũq similis uisiomi uł requi¬
ei illiꝰ: s equalis ñ erit. Cũ enĩ iaccamꝰ in
nob̾: ut ita dicã contẽplationis penna noᷤ
subleuat: atq a nob̃ ad illũ erigum᷑ intuen¬
dũ: raptiq intentione cordis. et dulcedine
contẽplationis. aliqͦ mͦ a nob̃ imꝰĩidipsũ: E¬

Expanded text:
ator se videt, quam videt creatura ipsum Creatorem. Nam quanator se videt, quam videt creatura ipsum Creatorem. Nam quantum ad immensitatem Dei, quidam nobis modus figitur contemplationis; quia eo ipso pondere circumscribimur, quo creatura sumus. Sic profecto non ita conspicimus Deum, sicut ipse conspicit se; sicut ipse requiescit in se. Nam visio nostra vel requies erit utcunque similis visioni vel requiei illius, sed aequalis non erit. Ne nobis, contemplationis penna nos sublevabit, atque a nobis ad illum erigemur intuendum; raptique intentione cordis et dulcedine contemplationis, aliquomodo a nobis in
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia iusticia et serui sapientiȩ nun¬
cupant᷑: s illa iusticia iustificans. isti iusti¬
cia iustificata: De dõ quippe qui sapientia:
dr̃ ut sit ipse iustus et iustificans: isti uͦ di¬
cunt. ut nos efficerem̃ iusticia dĩ in ip̃so A¬
lit̾ gͦ uenerandũ ẽ lum̃ illuminans: alit̾ lu¬
m̃ illuminatũ: Alit iusticia iustificans:
sapit: nec habet aliud eẽ. et aliud saꝑe: Ser¬
ui aut̃ sapientie eẽ quidẽ sapientes posst̃:
nec tam̃ hoc habent ẽẽ qđ saꝑe: Nam et eẽ
possunt: et sapientes ñ eẽ: Habet uitã sapi¬
entia: s ñ aliud habet. aliud ẽ. quippe cui
hoc ẽ eẽ. qđ uiuere. Serui aut̃ sapientię cũ
habent uitã. aliud st̃ ⁊ aliud habent: qͥppe

Expanded text:
et servi sapientiae nuncupantur; sed illa justitia justificans, isti autem justitia justificata. De Deo quippe, qui sapientia est, dicitur: Ut sit ipse justus et justificans ; isti vero dicunt: Ut nos efficeremur justitia Dei in ipso . Aliter ergo venerandum est lumen illuminans, aliter lumen illuminatum; aliter justitia justificans, sapit; nec habet aliud esse, aliud sapere; servi autem sapientiae esse quidem sapientes possunt, nec tamen hoc habent esse quod sapere; nam esse possunt, et sapientes non esse. Habet vitam sapientia, sed non aliud habet, et aliud est, quippe cui hoc est esse quod vivere. Servi autem sapientiae cum habent vitam, aliud sunt, et aliud habent, quippe
Abbreviated transcription (Latin):
rũ dñm credit:: Ipsam quippe ad se uenis¬
se sapientiã uidens. noluit se in illis aure¬
is uasis figere: s in eam studuit fide cer¬
tissima ꝑtnsire: Uñ in canticis canticor dic̃
Inuenerunt me uigiles: qui custodiunt ci¬
uitatẽ. Nũ quẽ dilexit anima mea uidistiꝰ
Paululũ cũ ꝑt̾nsissem eos: inueni quẽ dili¬
mꝰ: qui studuerunt ad custodiam nr̃am sc̃e
p̃dicationis uoce uigilare: S. cũ redẽptorem
suũ ęccl̃a quereret: in ipsis antiquis p̃dicato¬
rib spem figere noluit. quȩ dicit. Paululii
cũ ꝑtransissem eos inueni quẽ diligit ani¬
ma mea: Illũ quipe inuenire ñ posset: si
istos ꝑtransire noluisset. In istis se custodib
infideles fixerat: qui xp̃m dĩ filũ unũquẽ¬
libet eẽ illoꝵ credebant. Uoce gͥ ac fide petͥ:
inuentoᷤ uigiles scã eccła transut: que ꝓpħa
rũ dñm unũ quẽlibet ex ꝓpħis credere con¬
tẽpsit: Bicat᷑ gͦ Nec cymutabunt᷑ ꝓ ea uasa

Expanded text:
rum Dominum credit. Ipsam quippe ad se venisse sapientiam videns, noluit se in illis aureis vasis figere, sed in cam studuit fide certissima pertransire. Unde in Canticis canticorum dicit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis? Paululum cum pertransissem eos, inveni quem dilias accipimus, qui studuerunt ad custodiam nostram sanctae praedicationis voce vigilare? Sed cum Redemptorem suum Ecclesia quaereret, in ipsis antiquis praedicatoribus spem figere noluit, quae dicit: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Illum quippe invenire non posset si istos pertransire noluisset. In istis se custodibus infideles fixerant, qui Christum Dei Filium unum quemlibet esse illorum credebant. Voce igitur ac fide Petri iquemlibet ex prophetis credere contempsit. Dicatur ergo: Nec commutabuntur pro ea vasa
Abbreviated transcription (Latin):
entiã: petrus ꝓ hac sapientia uasa auri ex¬
celsa et eminentia cõmutare noluit: qui
de illa ñ aliud quã erat intellexit. Mag¬
nũ quippe ut dictũ ẽ uas auri ioħes. ma¬
gnũ uas auri helias uł ieremias fuit. S qͥs¬
qͥs eundẽ dñm quẽlibet ioꝵ cẽ credidit:
uas auri excelsũ et eminens ꝓsapientia
cõmutauit. Eccł̃a uͦ ꝓ hac sapientia. uasa

Expanded text:
 hac Sapientia vasa auri excelsa et eminentia commutare noluit, qui de illa, non aliud quam erat, intellexit. Magnum quippe, ut dictum est, vas auri Joannes, magnum vas auri Elias vel Jeremias fuit; sed quisquis eumdem Dominum quemlibet eorum esse credidit, vas auri excelsum et eminens pro Sapientia commutavit. Ecclesia vero pro hac Sapientia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
erunt dm̃. cũ uiderent hominẽ: Uñ et ab eo
sc̃is discipłis dr̃ Quẽ dicunt eẽ homines fi
liũ hominis: Cui cũ ꝓtinus responderent.
alu ioħem baptistam alii aut̃ heliã. alii uͦ
ieremiã aut unũ ex ꝓpħis: de suo mox sen¬
su requirunt᷑: Uos aũt quẽ me ẽẽ dicitis:
Cui petrus totius eccłe uoce respondens: ait

Expanded text:
erunt Deum, cum viderent hominem. Unde ab eo sanctis discipulis dicitur: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Cui cum protinus responderent: alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis; de suo mox sensu requiruntur: Vos autem quem me esse dicitis? Cui Petrus totius Ecclesiae voce respondens, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
tib s tam̃ in estuabili uirtute crescentib qͦ¬
dã contẽplationis acumine et̾na dĩ claritas
uideri: hoc quoq a beati iob sententia ñ ab¬
horret: qui ait. abscondita ẽ ab oculis om̃iũ
uiuentiũ. qm̃ quisqͥs sapientiã quȩ ds̃ ẽ ui¬
det. huic uitȩ funditus morit᷑. ne iã cus amo¬
re tencat᷑. Nullus quippe cã uidit. qui adhuc
carnalit̾ uiuit: quia nemo potest amplecti
dm̃ simul et scłm Qui enĩ dm̃ uidet: eo ipso
morit᷑. quo uł intentione cordis uł affectu
oꝑis. ab huiꝰ uitȩ delectationib tota mente
separat᷑. Uñ ad cundẽ quoq moy sen dr̃ Non¬

Expanded text:
tibus, sed tamen inaestimabili virtute crescentibus quodam contemptionis acumine aeterna Dei claritas videri. Hoc quoque a beato Job sententia non abhorret, qui ait: Abscondita est ab oculis omnium uoniam quisquis sapientiam quae Deus est vidit, huic funditus moritur ne jam ejus amore teneatur. Nullus quippe eam vidit, qui adhuc carnaliter vivit, quia nemo potest amplecti Deum simul et saeculum. Qui enim Deum vidit eo ipso moritur, quo vel intentione cordis, vel affectu operis, ab hujus vitae dilectionibus tota mente separatur. N
Abbreviated transcription (Latin):
tionis dissoluat᷑: qđ edificationẽ ex dõ ha¬
bemus domũ ñ manu factã et̾nã in celis¬
In hac itaq trestri domo quousq uiuimꝰ.
ipsũ ut ita dicã corruptionis nr̃e parietĩ
m̃tis oculo nullatenus penetramꝰ: et uiciᷤ¬
sim in aliis uidere occulta ñ possumꝰ Un
scã eccła sponsi sui speciẽ uidere in diuini¬
tate desidans. nec tam̃ ualens quia et̾ni¬
tatis illius formã quã intueri concupiue¬
rat ab eius oculis assũpta humanitas ab¬
scondebat: in canticis canticoꝵ merens dia¬
bat. En ipse stat pꝰ parietẽ nr̃m. Ac si aꝑt
dicat. Ego hunc in diuinitatis suȩ iã spi¬
cie uidere desido: s adhuc a uisione illiꝰꝑ
assũpte carnis parietẽ excludor: Quousꝙ
itaq in hac corruptibili carne uiuimꝰ: og¬
tationes nr̃as in alt̾utrũ ñ uidemꝰ. Un nu¬
sum ꝑ eundẽ paulũ dr̃ Quis scit hominũ

Expanded text:
tionis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo hationis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo habemus, domutaque terrestri domo quousque vivimus, ipsum, ut ita dicam, corruptionis nostrae parietem mentis oculis nullatenus penetramus, et vicissim in aliis videre occulta non possumus. Unde sancta Ecclesia sponsi sui speciem videre in divinitate desiderans, nec tamen valens, quia aeternitatis illius formam quam intueri concupiverat ab ejus oculis assumpta humanitas abscondebat, in Canticis canticorum moerens dicit: En ipse stat post parietem nostrum . Ac si aperte dicat: Ego hunc in divinitatis suae jam specie videre desidero, sed adhuc a visione illius per assumptae carnis parietem excludor. Quousque itaque in hac corruptibili carne vivimus, cogitationes nostras in alterutrum non videmus. Unde rursum pe
Abbreviated transcription (Latin):
uitro mundo: Quia enĩ scĩ om̃s st̃ma in ea
beatitudinis claritate fulgebunt: instructa
alt̾nis cordib patet: et cu uniꝰ cuiꝰq uultus
attendit᷑ simul et conscientia penetrat᷑: hoc
ipsũ aurũ uitro mundo simile eẽ memorat᷑.
Ibi quippe uniꝰcuiꝰq m̃tẽ ab alt̾ius oculis m̃¬
broꝵ corpulentia ñ abicondit: s patebit ani¬
mus patebit corꝑalib oculis ipsa etiã corꝑis
armonia. Sic unusqͥsq tunc erit conspicabi¬
lis alt̾i: sicut nc̃ eẽ ñ potest conspicabilis sibi
N une aut̃ corda nr̃a ꝗ̃dui in hac uita sumꝰ qr
ab alt̾o in alt̾um uideri ñ possunt: ñ intra
uitira s intra lutea uascła concludunitur
Cui uidelic lutos passionẽ m̃tis inherere ꝓpħa
formidabat: cũ diceret: Eripe me de luto
ut ñ ihereã. Qđ nimirũ habitacłm corꝑeũ:
paulus domũ trestrẽ nominat dicens. Sci¬
mus qm si t̾restris domus nr̃a huiꝰ habita.¬

Expanded text:
vitro mundo ? Quia enim sancti omnes summa in ea vitro mundo ? Quia enim sancti omnes summa in ea beatitudinis claritate fulgebunt, instructa alternis cordibus patet, et cum uniuscujusque vultus attenditur, simul et conscientia penetratur, hoc ipsum aurum simile vitro mundo esse memoratur. Ibi quippe uniuscujusque mentem alterius oculis membrorum corpulentia non abscondet, sed patebit animus, patebit corporalibus oculis ipsa etiam harmonia corporis. Sicque unusquisque tunc erit conspicabilis alteri, sicut nunc non potest esse conspicabilis sibi. Nunc autem corda nostra quandiu in hac vita sumus, quia ab altero in alterum videri non possunt, non intra vitrea, sed intra lutea vascula concluduntur, scilicet luto per passionem mentis inhaerere Propheta formidabat, cum diceret: Eripe me de luto, ut non inhaeream . Quod nimirum habitaculum corporum Paulus domum terrestrem nominat, dicens: Scimus quoniam si terrestris domus nostra hujus habita
Abbreviated transcription (Latin):
ei aurũ uł iutrũ: Quis hoc sanũ sapiens
uixta litterã sentire dignet᷑: Uitrũ quip¬
pe ut suꝑius diximꝰ: auro longe ẽ uili. Et pꝰ¬
qͣm dictũ ẽ qd aurũ huic sapientie ñ ⁊deq̃¬
tur: adhuc quasi crescendo subiungit᷑. qđ ei
quoq nec uitrũ possit equari S ipsa nos lit¬
tera ab hystorico intellectu deficiens ad in¬
dagandũ allegorie my steriũ mittit. Auri
nãq metallũ nouimꝰ potiori metallis om̃ib¬
claritate fulgere: Uitri uͦ natura ẽ: ut extͥn¬
secus uisũ pura intͥnsecus ꝑspiciritate plu
ceat. In alio metallo quicqͥd intͥnsecꝰ contine¬
t᷑ abscondit᷑: in uitro u quilibet liquor qua
ita dixerim. om̃is liquor in uitreo uasculo
clausus patet: Quid gͦ alud in auro uł ui¬
tro accipimꝰ ñ illã suꝑnã patriã. illam bea¬
tor cuuũ societatẽ quoꝵ corda sibi inuicẽ
et claritate fulgent. et puritate tnolucent:
iaspide: ipsa uͦ ciuitas aurũ mũndũ simile

Expanded text:
ebunt ut vitrum.---Quis hoc sanum sapiens juxta litteram sentire dignetur? Vitrum quippe, ut superius diximus, auro longe est vilius; et postquam dictum est quod aurum huic sapientiae non adaequatur, adhuc quasi crescendo subjungitur quod ei quoque nec vitrum possit aequari. Sed ipsa nos littera ab historico intellectu deficiens, ad indagandum allegoriae mysterium mittit. Auri namque metallum novimclaritate fulgere. Vitri vero natura est, ut extrinsecus visu pura, intrinsecus perspicuitate luceat. In alio metallo quidquid intrinsecus continetur absconditur, in vitro vero quilibet liquor qualr, et, ut ita dixerim, omnis liquor in vitreo vasculo clausus patet. Quid igitur aliud in auro vel vitro accipimus, nisi illam supernam patriam, illam beatorum civium societatem, quorum corda sibi invicem et claritate fulgent, et puritate translucent? jaspide; ipsa vero civitas auro mundo simili
Abbreviated transcription (Latin):
N ec cõmutabunt᷑ ꝓ ea uasa auri excelsa. et e¬
minentia Excelsũ quippe uas auri helias
extitit: excelsũ uas auri ieremias: excelsa
atq eminentia auri uasa pͥores patres fue¬
runt: S hȩc dĩ sapientia ut a carnali nos
conũsatione redimeret: apparuit in carne:
Q qui illã ueracit̾ ñ agnouit: mediatorẽ dĩ

Expanded text:
Nec commutabuntur pro ea vasa auri, excelsa et eminentia. - Excelsum quippe vas auri Helias exstitit, excelsum vas auri Hieremias, excelsa atque eminentia auri vasa priores Patres fuerunt. Sed haec Dei sapientia, ut a carnali nos conversatione redimeret, apparuit in carne, et qui illam veraciter non agnovit, mediatorem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sardonicũ. lapidẽ qui ut p̃diximꝰ t̾rȩ rubre
tem speciẽ designant᷑. ꝑ saphy rũ uͦ quia¬
therei ẽ coloris testam̃ti noui congrue p̃dica¬
tores accipimꝰ: qui carnalis ꝓpaginis desidia
pp̾onentes. cȩ lestia sola sectati sunt: Unde et
ꝓpħa conspiciens cuncta carnis desidia scõs
Qui sunt isti qui ut nubes uolant: Ac si aꝑte
dicat: Nos ꝑ t̾ram gradim᷑. qui adhuc conui¬
giis implicam̃ et ꝓpagande soboli oꝑa carniᷤ
impendimꝰ isti uͦ in t̾ram ñ ambulant. sed
ut nubes uolant: qui dũ celestia appetunt.
de t̾renis desidus nichil tangunt. Ait gͦ. quia
dĩ sapientia sardonico. uł saphyro lapidi. ñ
confertur: Ac si patent̃ insinuet dicens: Ei qͥ
homo int̃ homines cernit᷑ nec in antiqͥs quisꝙ̃
nec in nouis patrib equat᷑: quia ex dĩtate
babet. qđ in humanitate quẽquã similẽ ñ¬

Expanded text:
rdonychum lapidem, qui, ut praediximus, terrae rubrae tenet speciem, designantur. Per sapphirum vero, qui aetherei est coloris, testamenti novi congrue praedicatores accepimus, qui carnalis propaginis desideria postponentes, coelestia sola sectati sunt. Unde et propheta, conspiciens cuncta carnis desideria sancQui sunt hi qui ut nubes volant ? Ac si aperte dicat: Nos per terram gradimur, qui adhuc conjugiis implicamur, et propagandae soboli opera carnis impendimus; isti vero in terra non ambulant, sed ut nubes volant, qui dum coelestia appetunt, de terrenis desideriis nihil tangunt. Ait ergo quia Dei sapientia sardonycho, vel sapphiro lapidi non confertur, ac si patenter insinuet, dicens: Ei qui homo inter homines cernitur, nec in antiquis quisquam, nec in novis patribus aequatur, quia ex Deitate habet quod in humanitate quemquam similem n
Abbreviated transcription (Latin):
donicũ uł sapphyrũ lapides p̃tiosos ñ eẽ qͥs
nesciat: & dũ multi alii p̃tiosi sint lapi¬
des qui longe istos estunatione magnitu¬
Qitus antecellant: cur saphyrus. uł sardonicꝰ
porissimũ p̃ciosus nominatꝰ e. cũ utq lapĩ
sit alioꝵ lapidũ cõꝑatione uilissimꝰ ñ ut
eos lapides qui p̃tiosi describunt᷑ dũ p̃ciosoᷤ
ñ eẽ cognoscimnꝰ. in eoꝵ intelligentiã aliud ex¬
quiram: Sardonicꝰ quippe t̾re rubre simili¬
tudinẽ tenet: saphẏrus uͦ aeriam habet spe¬
ciẽ: Possunt gͦ in sardonico ꝑ t̾ram rubram
homines: i saphẏro aut̃ ꝑ acriã uisionẽ an¬
głi designari: Nam cũ tre rubre speciẽ lapĩ
sardonicꝰ habeat. ñ ĩmerito hominẽ designat:
quia et adam qui pͥmus ẽ conditus latino
nia. ut ei nec in t̾ra pͥmi homines. nec in cȩ¬
lo angłi cõꝑent᷑: Uñ et ꝑ psalmistã dr̃. Quis
in nubib equabit᷑ dño: aut quis similis erit

Expanded text:
donychum, vel sapphirum, lapides pretiosos non esse quis nesciat? Et dum multi alii pretiosi sint lapides, qui longe istos aestimatione magnitudinis antecellant, cur sapphirus vel sardonychus potissimum pretiosus nominatus est, cum uterque lapis iste aliorum lapidum comparatione vilissimus sit? nisi ut eos lapides qui pretiosi describuntur, dum pretiosos non esse cognoscimus, in eorum intelligentia aliud exquiramus. Sardonychus quippe terrae rubrae similitudinem tenet, sapphirus vero aeream habet speciem. Possunt ergo in sardonycho per terram rubram homines, in sapphiro autem per aeream visionem angeli designari. Nam cum rubrae terrae speciem lapis sardonychus habeat, non immerito hominem designat, quia et Adam, qui primus est conditus, Latino nia, ut ei nec in terra primi homines, nec in coelo angeli comparentur? Unde et per Psalmistam, dicitur: Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑ mea Ille aut̃ solus ueracit̾ sc̃s natus ẽ:¬
qui ut ipsam conditionẽ naturȩ corruptibi.¬
lis uinceret. ex cõmixtione carnalis copulȩ
conceptus ñ ẽ Hiuic se sapientiȩ quasi qđdã
topariũ de ethiopia equari uoluit: cũ quidã
heresiarches dixit Non inuideo xp̃o dõ facto:
si uolo et ipse possũ fieri: Qui iħm xp̃m dñm¬

Expanded text:
mater mea . Ille autem solus veracitmater mea . Ille autem solus veracitqui ut ipsam conditionem naturae corruptibilis vinceret, ex commixtione carnalis copulae conceptus non est. Huic se sapientiae quasi quoddam topadion de Aethiopia aequari voluit, cum quidam haersi volo, et ipse possum fieri. Quorum ut
Abbreviated transcription (Latin):
deret. et pmodũ tudea sequeret᷑: sicut scri¬
ptũ ẽ donec plenitudo gentiũ introiret.
et sic om̃is isrł saluus fieret: dicit Ethiopia
pueniet manus eius dõ: id est. pͥusꝗͣ iuidea
credat. saluandã se offeret om̃ipotenti dño
peccatis nigra gentilitas: Topariũ uͦ: p̃cio
quasi copantiũ uocatur: Dũ uͭ in dm̃ con¬
u̾sa gentilitas credidit: ex ea multi ita sunt
dono sp̃c locupletati: ut quasi multis colo¬
rib sic multis uirtutib luceant: S ne acce¬
ptis quis ꝗͣ uirtucib extollat᷑: a sc̃o uiro nc̃
dr̃. Non adequabit᷑ ci topariũ de ethiopia:
Ac si aꝑte diceret᷑. HNullus scõꝵ quiblibet uir¬
tutib plenus existat. tam̃ nigredine mun¬
di conceptus. equari potest ei de quo dic¬
tũ ẽ Qđ nascet᷑ ex te sc̃m: uocabit᷑ filius dei:
ipsa naturȩ corruptibilis conditione constrin¬
gimut: ut cũ ꝓpħa dicamus: Ecce enĩ ininiqͥ¬
tatib conceptus sũ: et in delictis peꝑit me

Expanded text:
m Judaea sequeretur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret , dicit: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo , id est, priusquam Judaea credat, salvandam se offert omnipotenti Domino, peccatis nigra gentilitas. Topazium vero pretiquasi topandium vocatur. Dum vero in Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi ita sunt dono Spiritus locupletati, ut quasi multis coloribus, sic multis virtutibus luceant. Sed ne acceptis quisquam virtutibus extollatur, a sancto viro nunc dicitur: Non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Ac si aperte dicat: Nullus sanctorum quibuslibet virtutibus plenus, ex ista tamen nigredine mundi collectus, aequari ei potest, de quo scriptum est: Quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . ipsa naturae corruptibilis conditione constringimur, ut cum Propheta dicamus: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ nullatenꝰ fuissent: Ad hoc quippe illimiᷤ¬
si sunt. ut in cordib hominũ. uiã huic sapi¬
entie p̃dicando p̃pararent: neq ut ꝓ ea s ꝑ
eam subiectos ppłos regerent: Quia enĩ cer¬
tũ erat qđ ꝑ accessũ tempoꝵ deficientis scl̃i
languores excrescerent: actũ ẽ. ut et̾na dĩ
sapientia in fine scłoꝵ ꝑ semet ipsa ueninet
ad gͣndẽ hunc et nimie infirmitatis egro¬
tũ id est ꝑ totũ mundũ iacens languidũ
genus humanũ: ut tͤns missis pͥus p̃dica¬
torib quasi quib dã uisitatorib tanto posł¬
modũ maior ueniret potentia medici. qͣl
tomagis morb creuisset egroti: Quia uero
nullus uice eius ad saluandos nos mutĩ.
dicat᷑ recte nec appendet᷑ argentũ in cõmu¬

Expanded text:
 fuissent. Ad hoc quippe illi missi sunt, ut in cordibus hominum viam huic sapientiae praedicando praepararent, neque ut pro ea, sed per eam subjectos populos regerent. Quia enim certum erat quod per accessum temporum deficientis saeculi languores excrescerent, actum est ut aeterna Dei sapientia in fine saeculorum per semetipsam veniret ad grandem hunc et nimiae infirmitatis aegrotum, id est per totum mundum jacens languidum genus humanum, ut transmissis prius praedicatoribus, quasi quibusdam visitatoribus, tanto postmodum manto magis morbus crevisset aegroti. Quia ergo nullus vice ejus ad salvandos nos mittitur, dicatur recte: Nec appendetur argentum in commu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt conditi innocentia ꝑdurantes et ful¬
gent claritate iusticie: et nullis uł minimiᷤ
tia nullus angłoꝵ redẽptor humani gen̾is
mittendꝰ fuit. ne quis spem in his quos in ad¬
uitorio hominũ sepius appariusse didicimꝰ.
angłis poneret: dictũ ẽ. ñ dabit᷑ aurũ obri¬
riĩ ꝓ ea Ac si aꝑte diceret᷑: ꝑ semet ipsã sapi¬
entia manifestabit᷑: ut humanũ genus a cul¬

Expanded text:
conditi sunt innocentia perdurantes, et fulconditi sunt innocentia perdurantes, et fulgent claritate justitiae, et nullis vel minimis tia nullus angelorum redemptor humani generis mittendus fuit, ne quis spem in his, quos in adjutorium hominum saepe apparuisse didicimus, angelis poneret, dictum est: Non dabitur aurum obryzum pro ea. Ac si aperte diceretur: Per semetipsam sapientia manifestabit
Abbreviated transcription (Latin):
xxiiii. subiungit᷑. Non dabit᷑ aurũ obritũ ꝓ ea:
Qui recte et aurũ uocant᷑: et obrizũ. Aurum:
quia fulgent claritate iusticie. Obritũ: qͥa nul¬
lũ unꝗͣ habuerunt contagiũ culpe: Homi¬
nes uͦ uisti qͣmdui in hac carne corruptibili
mortalit̾ uiuunt. aurũ quidẽ ẽẽ possunt:
obritũ om̃ino ñ possunt: quia corpꝰ qđ cor¬
rũpit᷑ aggrauat animã. et depͥmit t̾rena
inhabitatio sensũ multa cogitantẽ. Nã qͣuĩ
in hac uita ex magna iusticie claritate res¬
plendeant: nequaꝗͣ. tam̃ ad purũ sordib pec¬
catoꝵ carent: ioħ̃e apło attestante qui dicit:
Si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsoᷤ se¬
ducimꝰ: et ueritas in nob̃ ñ ẽ Affirmante ia¬
cobo: qui astruit dicens: In multis enĩ offen¬
dimꝰ om̃s:. ꝓpħa etiã dep̃cante: qui ait Non
intres in iudiciũ cũ seruo tuo quia ñ iusti¬
ficabit᷑ in conspectu tuo om̃is uiuens: Aurũ
gͦ obrirũ illi nuncupant᷑: qui in ea in qua

Expanded text:
. 15. Non dabitur aurum obrizum pro ea. qui recte et aurum vocantur, et obrizum? Aurum, quia fulgent claritate justitiae; obrizum, quia nullum habuerunt unquam contagium culpae. Homines vero justi, quandiu in hac carne corruptibili mortaliter vivunt, aurum quippe esse possunt, obrizum omnino esse non possunt, quia « Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et terrena inhabitatio dein hac vita ex magna justitiae claritate resplendeant, nequaquam tamen ad purum sordibus peccatorum carent, Joanne apostolo attestante, qui dicit: Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est ; et affirmante Jacobo, qui astruit, dicens: In multis enim offendimus omnes . Propheta etiam deprecante, qui ait: Ne intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Aurum ego obryzum illi nuncupantur, qui in ea qua
Abbreviated transcription (Latin):
fusa. s tͣnquilla corda repleant᷑. Bñ gͦ de ea
dr̃ quia abyssus dicit ñ ẽ in me: et mare lo¬
quit᷑ ñ ẽ mecũ: Ac si aꝑte diceret᷑. Pturbate
m̃tes scłariũ eo ipso clamant qm̃ auera sapi
entia longe diuise sunt: quo quietȩ ñ sunt
Quia uͦ hȩc dĩ sapientia manens cũ patre an¬
te secula. incarnanda erat in fine scłoꝵ: ut
ad redim̃dũ genus humanũ ñ sc̃os angłos.
ñ iustos homines muteret.s. in manifesta

Expanded text:
fusa, sed tranquilla corda repleantur. Bene ergo de ea fusa, sed tranquilla corda repleantur. Bene ergo de ea dicitur quia Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum. Ac si aperte diceretur: Perturbatae mentes saecularium entia longe divisae sunt, quo quietae non sunt. Quia vero haec Dei Sapientia, manens cum Patre ante saecula, incarnanda erat in fine saeculorum, ut ad redimendum genus humanum, non sanctos angelos, n justos homines mitteret, sed in mani
Abbreviated transcription (Latin):
clusus eis atrocius dũat᷑. Qui paulopꝰ quoq
de puteo abyssi educi describit᷑: quia de ini¬
quoꝵ cordib nunc occulte seuientib tẽ ac¬
cepta contra eccłam potestate in uĩ aꝑte ꝑ¬
secutionis erũpet. Hec itaq abyssus in qua
nunc diabolus seruat᷑ occultus. ñ eẽ in se
sapientiã dicit: quia alienã se a uera sapi¬
entia iniquis oꝑib: ostendit. Dũ enĩ maliti
am tegit in corde. ore aut̃ blandim̃ta exhi¬
bet: dũ cogitationes suas duplicitate obnu¬
bilat: dũ puritatis u̾ba quasi fatuitatẽ de¬
uitat: dũ uias simplicis innocentie declinat:
& quia huic mundo m̃tes dedite p̾sentis uite
curis. et sollicitudinib ꝑturbant᷑: et idcirco
eiusdẽ sapientie tͣnquillitate ꝑfrui nequa¬
qͣm possunt: recte subiungit᷑. & mare loqͥ¬
tur ñ ẽ mecũ Quid enĩ maris nomine. nͥ¬
quę dũ se uicissĩ inimicitus impetunt qͤsi
adũsantes se unde collidunt: Recte etenim

Expanded text:
clusus, eis atrocius dominatur. Qui paulo post quoque clusus, eis atrocius dominatur. Qui paulo post quoque de puteo abyssi educi describitur, quia de iniquorum cordibus nunc occulte saevientibus, tunc accepta contra Ecclesiam potestate, in vim aperte persecutionis erumpet. Haec itaque abyssus, in qua nunc diabolus servatur occultus, non esse in se sapientiam dicit, quia alienam se a vera sapientia iniquis operibus ostendit. Dum enim mam tegit in corde, ore autem blandimenta exhibet; dum cogitationes suas duplicitate obnubilat; dum puritatis verba, quasi fatuitatem devitat; dum vias simplicis innocentiae declinat,  quia huic mundo mentes deditae, praesentis vitae curis, et sollicitudinibus perturbantur; et idcirco ejusdem sapientiae tranquillitate perfrui nequaquam possunt, recte subjungitur: Et mare loquitur: Non est mecum. Quid enim maris nomine quae, dum se vicissim inimicitiis impetunt, quasi adversantes se undae collidunt. Recte etenim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ in me: Quid hoc loco abyssũ nͥ corda homi¬
nũ uocat: quȩ et per lapsum fluida. et per
duplicitatis sunt caliginẽ tenebrosa: Que
nimirũ abyssus ñ ẽẽ in se hanc sapientiam
ꝓfitet᷑: quia iniqua mens dũ cẽ sapiens car¬
nalit̃ appetit. stultã se ad sp̃italia ostendit:
Nam quia teste paulo sapientia huiꝰ mundi
stulticia ẽ apud dm̃: tanto quisq ampliꝰ intꝰ
stultus fit. qͣnto conat᷑ ext̾̃uis sapiens uidi
nã magnã in manu sua: et app̃hendit dra¬
conẽ. serpentẽ antiquũ. qui ẽ diabolus et sa¬
thanas: et ligauit eũ ꝑ annos mille. et misit
in abyssũ. et clausit et signauit suꝑ illum:
ut ñ seducat ampliuis gentes. donec consũmeñ¬
mille anni: Millenario enĩ numero ñ qͣn¬
ticatẽ temꝑis: s unuisitatẽ qua regnat ec¬
cłia designauit. Antiquus aut̃ serpens li¬
gatus catena in abyssũ mittit᷑. quia reli¬
gatus a bonoꝵ cordib apud reꝓboꝵ m̃tes re¬

Expanded text:
 sapiunt.---Quid hoc loco abyssum nisi corda hominum vocat? quae et per lapsum fluida et per duplicitatis sunt caliginem tenebrosa. Quae nimirum abyssus non esse in se hanc sapientiam profitetur, quia iniqua mens dum esse sapiens carnaliter appetit, stultam se ad spiritalia ostendit. Nam quia, teste Paulo, Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum , tanto quisque amplius intus stultus fit, quanto conatur exterius sapiens videri. nam magnam in manu sua. Et aprehendit draconem, serpentem antiquum, qui est diabolus, et sathanas, et ligavit eum per annos mille: et missit eum in abyssum, et clausit, et signavit super illum, ut non seducat amplius gentes, donec consumenmille anni . Millenario etenim numero non quantitatem temporis, sed universitatem, qua regnat Ecclesia, designavit. Antiquus autem serpens ligatus catena in abyssum mittitur, quia religatus a bonorum cordibus, apud reproborum mentes re
Abbreviated transcription (Latin):
anima quȩ intͥnsecꝰ iacet mortua ñ resugis.
Nã dũ se ꝑ innumeras t̾renor desidioꝵ cogila¬
tiones spaigit: ad consid̾ationẽ sui sese nul¬
iatenus colligit: In his itaq inquietudi¬
nũ fluctib habitare sapientiã ñ posse
cognõcens: ait: & mare loquit᷑: ñ ẽ mecũ:
Nullus qͥppe eã plene recipit: nͥ qui ab om̃i
se abstrahere actionũ carnaliũ fluctuati¬
one contendit: Unde alias dr̃. Sapientiã
scribe in temꝑe otu: et qui minoratur ac¬

Expanded text:
mortua non resurgit. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitationes spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit. In his itaque inquietudinum fluctibus habitare sapientiam non posse cognoscens, ait: Et mare loquitur: Non est mecum. Nullus quippe eam plene recipit, nisi quse abstrahere actionum carnalium fluctuatione contendit. Unde alias dicitur: « Sapientiam scriba in tempore otii, et qui minoratur ac
Abbreviated transcription (Latin):
ceret ignorari. atq ad hoc inferuis redderet
ñ dabit᷑ aurũ obritũ ꝓ ea: ñ quid ẽẽt eius
ũciũ s quid ñ eẽt ostendit Cunctis autẽ
liquet: qđ neq hȩc humana sapientia uł
ceneri loco uł emi diuitus potest: S ur
ses mysticis sensib plenus ad alia nos in¬
telligenda tnsmittit: ut ñ creatã. s crean¬
tẽ sapientiã requiramꝰ Nam nisi in uer¬
bis istis allegoriarũ secreta rimem̃: ea utiq
que sequunt᷑ om̃ino sunt digna despecteii.¬
si ex sola hẏstorica narratione pensent᷑.
Paulopꝰ nãq dicit: Non adequabit᷑ ei aurũ
u ł uitrũ: & cum sicut nouimꝰ uitrũ son¬
ge ato dissimilit̾ auro sit iuliꝰ: cur pꝰ auri
nom metalli utiq p̃tiosi ꝓ ĩmensa laude
iutrũ quoq dixit sapientie ñ ȩquari: Ipsa
ħ luterȩ difficultate cõpellim̃: ut ad sen
sapientia edificauit sibi domũ. et de qua¬

Expanded text:
d hoc inferius redderet: Non dabitur aurum obrysum pro ea, non quid esset ejus pretium, sed quid non esset ostendit. Cunctis autem liquet quod neque haec humana sapientia vel teneri loco, vel emi divitiis potest. Sed vir sanctus, mysticis sensibus plenus, ad alia nos intelligenda transmittit, ut non creatam sed creantem sapientiam requiramus. Nam nisi in verbis istis allegoriarum secreta rimemur, ea utique quae sequuntur omnino sunt digna despectsi ex sola historica narratione pensentur: nam paulo post dicit: « Non ad aequabitur ei aurum, vel vitrum. Et cum sicut novimus vitrum longe atque dissimiliter auro sit vilius; cur post auri nomen, metalli utique pretiosi, pro immensa laude, vitrum quoque dixit sapientiae non aequari? Ipsa ergo litterae dificultate compellimur, ut ad sentsapientia
Abbreviated transcription (Latin):
mundi extͥnsecus sollempnit̾ muustras¬
se: An ꝑceptione huiꝰ sapientiȩ ioseph pri¬
uatũ dicimꝰ: qui famis temꝑe totuis egyp¬
ti curas suscipiens ñ solũ egyptus alim̃ta
p̃buit: s uitã quoq ext̾oꝵ aduenientĩ mi¬
insterii sui arte seruauit: An ab hac sapien¬
tia daniel alienus extitit: qui a chaldeoꝵ
rege in babylonia pͥnceps magistratuũ ef¬
fectus tanto maiorib curis occupatus ẽ qͣnto
et subluniore dignitate om̃ib p̾latus: Cũ
gͥ constet plerũq etiã bonos. ñ t̾reno studio
t̾renis curis implicari: patent̾ agnoscimuꝰ.
quia sic ñnũ ꝗͣ ciues iherłm angarias sol¬
uunt babyloniȩ: sicut sepe ciues babylo

Expanded text:
mundi extrinsecus solemniter ministrasse ? An perceptione hujus sapientiae Joseph privatum dicimus, qui famis tempore totius Aegypti curas suscipiens, non solum Aegyptiis alimenta praebuit, sed vitam quoque exterorum advenientium ministerii sui arte servavit? An ab hac sapientia Daniel alienus exstitit, qui a Chaldaeorum rege in Babylonia princeps magistratuum effectus, tanto majoribus curis occupatus est, quanto et sublimiori dignitate omnibus praelatus ? Cum igitur constet plerumque etiam bonos non terreno studio terrenis curis implicari, patenter agnoscimus quia sic nonnunquam cives Jerusalem angarias solvunt Babyloniae, sicut saepe cives Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
subita repletus grã: et accepit latro. et ser¬
uauit in cruce Fidẽ nãq habuit. qui reg¬
naturũ dñm credidit: quẽ secũ parit̾ mori¬
entẽ uidit Spem habuit: qui regni eius
aditũ postulauit dicens Mem̃to mei: dũ
uen̾is in regnũ tuũ. Caricatẽ quoq in mor
te sua uiuacit̾ tenuit: qui frem et conla¬
tronẽ ꝓ simili scelere morientẽ et de iniqͥ¬
tate sua arguit: et ei uitã quã cognoue¬
rat p̃dicauit dicens: Neq tu times dm̃.
qđ in eadẽ dãpnatione es: & nos quidẽ
iuste: nã digna factis recipim᷑: hic uͦ ni¬
chil mali gessit: Ille qui talis ad crucẽ ue¬
nit ex culpa: ecce qualis a cruce recedit ex
gra Conficebat᷑ dñm. quẽ uidebat secum
bumana in infirmitate morientẽ: qͣndo
hominẽ ꝓpͥis uirib astruunt: candẽ con¬
fessionẽ hominis ab ipsuis ẽẽ uirtute ho¬
minis suspicant᷑. Qđ si ita eẽt: in dĩ lau¬

Expanded text:
subita repletus gratia, et accepit latro, et sersubita repletus gratia, et accepit latro, et servavit in cruce. Fidem namque habuit qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit qui regni ejus aditum postulavit, dicens: Memento mei cum veneris in regnum tuum. Charitatem quoque inte sua vivaciter tenuit, qui fratrem et conlatronem pro simili scelere morientem, et de iniquitate sua arguit, et ei vitam, quam cognoverat, praedicavit dicens: Neque tu times Deum, qui in eadem damnatione es. Et nos quidem juste, nam digna factis recipimus: hic vero nihil mali gessit . Ille qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum quem videbat secum humana infirmitate morientem, quando hominem propriis viribus astruunt, eamdem confessionem hominis ab ipsius esse hominis virtute suspicantur. Quod si ita esset, in Dei lau
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ repletus quosdã in uidea p̃udit ñ ẽẽ
defuturos. qui spem in legislatore ponerent.
et suȩ salutis auctorẽ moysen putarent: sic̃
et ciudã sanato maledicentes dicunt. Su sis .xxu.
discipłs eius: nos enĩ morsi discipłi sumꝰ
Inde adhuc congrue subinfert᷑. Nec appen
argento sepe eloquia diuina signant᷑: poᷤ¬
sunt argenti uocabulo. etiã eiusdẽ eloquii
scͥptores intelligi: quoꝵ uita it̾ turbas ho¬
minũ. rẽplenduit luce uirtutũ. S quia
lex peccata indicare potuit. ñ auferre: non
quis ꝗͣ ueterũ patrũ. ñ legislator moyses
humani gen̾is redẽptor extitit Argentũ uͦ
in cõmutatione huiꝰ sapientiȩ ñ appendit᷑
quia quilibet scĩ eẽ potuerunt᷑: in cõꝑatiõe

Expanded text:
entiae repletus, quosdam in Judaea praevidit non esse defuturos qui spem in legislatore ponerent, et suae salutis auctorem Moysen putarent, sicut et cuidam sanato maledicentes dicunt: Tu discipulus sis ejus, nos enim Moysi discipuli sumus . Unde adhuc congrue subinferargento saepe eloquia divina designantur possunt argenti vocabulo etiam ejusdem eloquii scriptores intelligi, quorum vita inter turbas hominum resplenduit luce virtutum. Sed quia lex peccata indicare potuit, non auferre, non quisquam veterum patrum, non legislator Moyses humani generis redemptor exstitit. Argentum ergo in commutatione hujus sapientiae non appenditur, quia quilibet sancti esse potuerunt, in comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia in eoꝵ t̾ra ñ potest. qui suauiter
uiunt: quia tanto ueriꝰ stulti sunt. qͣnto
maiora ꝑdentes. in minimis letant᷑. Hinc
petrus eandẽ prauoꝵ stulticiã rep̃hendit
dicens. Woluptatẽ existimantes diei. deliti¬
as couiquinationis et macule. Hinc salomon
ait: Risũ deputaui errorẽ: et gaudio dixi. Qd
frustra deciꝑis Dicat itaq uir sc̃s de sapi¬
entia. Nec inuenit᷑ in t̾ra suauit̾ uiuentiũ qͥa

Expanded text:
sapientia in eorum terra non potest, qui suaviter vivunt, quia tanto verius stulti sunt, quanto majora perdentes, in minimis laetantur. Hinc Petrus eamdem pravorum stultitiam reprehendit, dicens: Voluptatem existimantes diei delicias, coinquinationis et maculae . Hinc Salomon ait: Risum deputavi errorem, et gaudio dixi: Quid frustra deciperis . Dicat itaque vir sanctus de sapie
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tecta: Aꝑte nãq dicta exponentiũ
fecerunt nob̃ eẽ iam conspicuas sententiã
antiquoꝵ patrũ. Uñ ysaias ꝓpħa plana sc̃
eccłe expositionis u̾ba conspiciens. et ñ alli¬
goriarũ tenebris obscura: exclamauit di¬
cens Locus fluuioꝵ: riui latissimi et pa¬
tentes. Testam̃ti enĩ uet̾is dicta quasi an¬
gusti et clausi riui fuerant: qui ĩmensã
scientiȩ suȩ sententias collectione obscuñ¬
sima constringebant: At cont᷑ docꝰtrina
sce ęccłȩ riui et lati et patentes sunt: quia
eiꝰ dicta et inuenientib multa sunt et q̃¬
rentib plana: Ait gͦ: ꝓfunda fluuiorũ
scrutatus ẽ. et abscondita ꝓduxit in lu¬
cẽ: quia dũ suis expositorib intelligenti¬

Expanded text:
super tecta . Aperte namque dicta exponentium super tecta . Aperte namque dicta exponentium fecerunt nobis esse jam conspicuas sententias antiquorum Patrum. Unde Isaias propheta plana sanctae Ecclesiae expositionis verba conspiciens, et non allegoriarum tenebris obscura, exclamavit dicens: Locus fluviorum rivi latissimi et patentes. . Testamenti enim veteris dicta quasi angusti et clausi rivi fuerant, qui immensas 584 scientiae suae sententias collectione obscurissima constringebant. At contra doctrina sanctae Ecclesiae rivi et lati et patentes sunt, quia ejus dicta et invenientibus multa sunt et quaerentibus plana. Ait ergo: Profunda fluviorum scrutatus est, et abscondita produxit in lucem. Quia du
Abbreviated transcription (Latin):
Q uid nãq hic aliud flumina nͥ antiquoꝵ
patrũ dicta nuncupant᷑: Quis enĩ pensa¬
re suffici& qͣm uehemens fluuiꝰ dũ legẽ con¬
det ex pectore moy seos erupit: q̃m uehemẽs
fluuiꝰ ex dauid corde defluxit: qͣnta salomo¬
nis ore atq om̃iũ ꝓpħarũ fluminũ fluenta
manaruN: S hor fluminũ iudea speciẽ te¬
nuit: dũ suttere suꝑficiẽ seruans coꝵ ꝓfunda
nesciuit: Nos uͦ qui ueniente dño in eis int̾¬
na sp̃italia querimꝰ: eoꝵ ꝓfunda rimam᷑:
Qđ ipse dñs facere dr̃: quia id nos agere ipso
donante p̃ualemus. ꝑnos gͦ qui ñ litterã
quȩ occidit s sp̃m qui uiuificat sequimꝰ:
ꝓfunda sluiuoꝵ dñs serutat᷑. E abscondi¬
ta in lucẽ ꝓduxit quia dicta legis quȩ cali¬
gosa nimis hystoria obscurat: nunc expositi¬
o sp̃icalis illuminat Uñ et loquens in pa¬
rabolis ꝑ eugłm ueritas disciplis p̃cepit di¬
cens Q dico uob̾ in tenebris. dicite in
lumine: et qđ in aure auditis. p̃dicate

Expanded text:
Quid namque hic aliud flumina nisi antiquorum Patrum dicta nuncupantur? Quis enim pensare sufficiat quam vehemens fluvius, dum legem conderet, ex pectore Moysi erupit quam vehemens fluvius ex David corde defluxit; quanta a Salomonis ore atque omnium prophetarum fluminum fluenta manarunt? Sed horum fluminum Judaea speciem tenuit, dum litterae superficiem servans, eorum profunda nescivit. Nos vero qui veniente Domino in eis interna spiritalia quaerimus, eorum profunda rimamur. Quod ipse Dominus facere dicitur, quia id nos agere ipso donante praevalemus. Per nos ergo qui non litteram quae occidit, sed spiritum qui vivificat sequimur, profunda fluviorum Dominus scrutatur, et abscondita in lucem producit, quia dicta legis, quae caliginosa nimis historia obscurat, nunc expositio spiritalis illuminat. Unde et loquens in parabolis per Evangelium Veritas discipulis praecepit, dicens: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate
Abbreviated transcription (Latin):
uita laboriosius quã t̾renis desid̾is ẽstua.¬
re: aut quid hic quietiꝰ qͣm huiꝰ scłi nichil
appetere: Hinc ẽ qđ isrłiticꝰ ppłs custodiã
sabbati accepit in munere: hiic econtra ẽ¬
egyptus muscarũ multitudine ꝑcussa
Popłs nãq qui dm̃ sequit᷑ accepit sabbatũ
id est requiẽ mentis: ut nullo in hac uita
desidioꝵ carnaliũ appetitu fatiget᷑: egyptꝰ
uͦ que huiꝰ mundi speciẽ denet. muscis ꝑ¬
cutit᷑. Musca enĩ nimis insolens et inquie¬
tũ animal ẽ: In qua quid aliud quã in¬
solentes curȩ desiderioꝵ carnaliũ desig.¬
nant᷑: Un alias dr̃z Musce morientes ꝑ¬
dunt suauitatẽ unguenti: quia cogita
tiones suꝑflue que assidue in anuno car¬
nalia cogitante et nascunt᷑ et deficiunt
eã suauitatẽ qua unusqͥsq intͥnsecꝰ ꝑ sp̃m¬

Expanded text:
vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? aut quid hic quietius quam hujus saeculi nihil appetere? Hinc est quod Israeliticus populus custodiam Sabbati accepit in munere; hinc e contra eAegyptus muscarum multitudine percussa . Populus namque qui Deum sequitur accipit sabbatum, id est requiem mentis, ut nullo in hac vita desideriorum carnalium appetitu fatigetur. Aegyptus vero quae hujus mundi speciem tenet muscis percutitur. Musca enim nimis insolens et inquietum animal est. In qua quid aliud quam insolentes curae desideriorum carnalium designantur? Unde alias dicitur: Muscae morientes perdunt tiones superfluae, quae assiduae in animo carnalia cogitante et nascuntur et deficiunt, eam suavitatem qua unusquisque intrinsecus p
Abbreviated transcription (Latin):
celestib stare potuisset: Pensauit ubi eẽt:
et quo decẽt ingemuit. Piectũq se auul¬
tu oculoꝵ dĩ doluit: quia in cõparatione
luicis intimę. grauiores senserat exilii sui
tenebras quas tolerabat. Hinc ẽ qđ ad ani

Expanded text:
coelestibus stare potuisset; pensavit ubi esset, coelestibus stare potuisset; pensavit ubi esset, et quo deesset ingemuit; projectumque se a vultu oculorum Dei doluit, quia in comparatione lucis intimae graviores senserat exsilii sui tenebras quas tolerabat Vet. XXVI