comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩt exercicium illoꝵ in oꝑa fidĩ bonum fuisse
testatur. s nequicia maloꝵ impeditos. ne cur¬
sum suum efficacia ꝑsen̾ante cõsũmarẽt. unde
ut nulli eoꝵ cdant hortatur subdens: Sed uos:
emini cõ

Expanded text:
rit? Exercitium illorum in opera fidei bonum fuisse testatur, sed nequitia malorum impeditos, ne cursum suum efficacia perseverante consummarent. Unde ut nulli eorum credant hortatur, subdens, sed vos nemini
Abbreviated transcription (Latin):
iustificari. Ałr enĩ
ñ noc̾et circuncisio.¬
euacuati estis dico:
amittit grãm. quia ad ħ uenit donũ dĩ
i qui ut desance honoie legis uistifsicet

Expanded text:
justificari. Aliter enim non noceret circumcisioEvacuati estis, dico,amittit gratiam, quia ad hoc venit donum Dei et gratia, ut cessante onere leg
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dũ intendit diuici¬
as dare. ⁊ ħ simplici
animo. ñ ut homini
placeant. Cenues si¬
quid̃ erant in sub̾a fa
culcatũ. s diuices fue¬
assentirem. ut eos ꝑmict̾emꝰ hr̃e grãm & coĩo¬

Expanded text:
est, dum tendit divitias dare: Et hoc simplici animo, non ut homini placeant. Tenues qui erant in substantia facultatum, sed divites fueassentirem, ut eos permitteremus habere gratiam et co
Abbreviated transcription (Latin):
usus ciboꝵ. s cõcupi¬
scentia ẽ refrenanda.¬
Non enim infest omi¬
no quid alĩtoꝵ. uel
qͣntum quis accipiat.
dum mͦ id faciat ꝓ cõ
gruentia hominũ cũ
necesse ẽ his carere. ut dic̾e possit scͥio habunda¬
re. & penuriã pati. Sic iustificat᷑ sapĩa a filiis
su̾is. qui incelligunt nͨ in abstinendo nec in

Expanded text:
usus ciborum, sed concupiscentia est refrenanda.Non enim interest omnino quid alimentorum antum quis accipiat, dum modo id faciat, pro gruentia hominum cum necesse est his carere ut dicere possit: Scio abundare et penuriam pati , sic justificatur sapientia a filiis suis, qui intelligunt nec in abstine
Abbreviated transcription (Latin):
oritur de frat̾na pace. sic̃ de disceptatione na¬
cis ẽ. cuius gra hec tͥa sunt in aliquo. que ñ in

Expanded text:
um oritur de fraterna pace, sicut de disceptatione nacis est, cujus gratia haec tria sunt in aliquo, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
nouis qui int̾pretantur
scͥpturas. qui explauant
p̾scierunt olim de genti
ture participes doni dei.
hoc enim significauer̃t̃
in młtis scripture locis.
s hoc latuit eos ꝙ sine

Expanded text:
novis qui interpretantur Scripturas, qui explanant phetae praescierunt olim de gentibus turae participes dono Dei. Hoc enim significaverunt in multis Scripturae locis; sed hoc latuit eos quod sine
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝑꝑ pecc̃a ñ pacet łñ placet u̾itas. ex
hoc itaꝙ patet ꝙ lingue aliqñ ui signũ sũt
ñ fidelib s inficlelib. quia dum dat deus
ĩoqui lingus sñ int̾pretatione significatur
pꝑ infideles hoc fieri: ne eis reueletur u̾itas
Uel ĩta aliis lingius loqui &e asiĩs labiis. di¬
cit ꝑabolice os obscure loqui. qualit̃ increclu¬
lis loquitur dñs. fidelib aũ in reuelatione
u̾itatis. uñ dñs apłis ait. uob̾ est datum noᷤ

Expanded text:
el non placet veritas. Et hoc: Itaque, patet, quod linguae aliquando in signum sunt non fidelium, sed infidelium, quia dum dat Deus loqui linguis sine interpretatione, significatur propter infideles hoc fieri, ne eis reveletur veritas. Vel ita: aliis linguis loqui, et aliis labiis dicit parabolice et obscure loqui, qualiter incredulis loquitur Dominus; fidelibus autem in revelatione veritatis. Unde Dominus apostolis ait: Vobis d
Abbreviated transcription (Latin):
huic .s. uidaico. ⁊ hoc faciam. ut ł sic exau¬
Diant me. ⁊ net sic .i. signo muacłi exaudi¬
ent me dicit dñs. in quo notat linguas eẽ da¬
locutus est. ut ħ sig
no cred̾ent. Itaq lin¬
gue st̃ in signũ ũ fi¬
nõ fidelib s

Expanded text:
icet Judaico, et hoc faciam, ut vel sic exaudiant me, et nec sic, id est signo miraculi, exaudient me, dicit Dominus. In quo notat linguas esse dalocutus est, ut hoc no crederent. Itaque linguae sunt in signum non fidelibus,
Abbreviated transcription (Latin):
b s infidelib .i. serm̃ones de incognita lin¬
qua & ꝑegrina obscuri sũt ne iudeant᷑a ꝑ
uciq sig in fidelib quib ceguntur sensꝰ. fi¬
ta. Nnde subdit Prophecie asĩ. ut sen¬
sib ꝑfecti sint fideles. dace sunt. non infide¬
lib ne scm̃ detur ca

Expanded text:
 signum. Id est sermones Dei incognita lingua et peregrina obscuri sunt ne videantur a utique fit infidelibus quibus teguntur sensus, fita. Unde subdit: Prophetiae autem, ut sensibus perfecti sint fideles, datae sunt, non infidelibus, ne sanctum detur ca
Abbreviated transcription (Latin):
se loqui lingnis : subdẽs. Dnde ato.
hic ꝓponit se exẽplũ
ꝙ si debent lequi lin¬
guis nͥ ad edificati¬
ouem. si cut ip̃e fac̃
qui om̃s linguas no
lingua om̃ĩum ur̃m¬
&s inde grãs. ago dõ
mõ. dico ꝙ omĩum
linguis loqͦi. s in ec¬
beo. uolo magis lo
uerba meo sensu. s.
ut intelligam. lit ali
agite. E. nolite effici
ꝑ imꝑiciam. pueri
sensib qui u̾ba expͥ¬
munt que ñ intelli¬
gunt. Nolite gͦ ẽẽ pu¬
eri sensib ut nõ ĩtel¬
ligatis ꝙ dicitis. sic̃
pueri. s iuxta exem¬
plum ꝙ ꝓponit dñs¬
Dicẽs. efficiamimĩ sic
pariuli. Estoce par¬
remoti a malicia. ui.
sunt paruuli Tensi¬
intelligatis plene:
sus dicente salomon¬
scire legem sensus ẽ
guas. quia lingueĩ¬
signum st̃ infidelib
st̃ ad edificationem
que necessaria ẽ iã

Expanded text:
o. Hic proponit se exemplum quod non deberent loqui linguis, nisi ad aedificationem, sicut ipse facit, qui omnes linguas novlinguas omnium Et inde, gratias ago Deo meo. Dico quod omnium linguis loquor, sed in ecilis, volo magis loqui verba meo sensu, scilicet ut intelligam, ut alioilicet, nolite effici, per imperitiam, pueri sensibus, qui verba exprimunt quae non intelligunt. Nolite ergo esse pueri sensibus, ut non intelligatis quae dicitis sicut pueri, sed juxta exemplum quod proponit Dmini sicut parvuli . Estote parremoti a malitia, ut sunt parvuli, sensiintelligatis plene qsus, dicente SalomoScire legem sensus estguas, quia lingsignum sunt infidelibus nt ad aedificationem q
Abbreviated transcription (Latin):
b .i. si xp̃m uestici fuu̾imꝰ corpore depõito. &
ñ nudi. eo h dicit: ne id̃ de nudis putaretur.
Nel ita cupimis in dui corpore. in resurree¬
tione. itã tñ si inueniamur nestiti gła ꝓmis¬
sa ñ nudi. hoc enĩ desid̾ant scĩ. ne resurgen.¬
tes recepto corpore. midi .i. alieni a ꝓmissa glo¬
ria inueniantur. h it. opus ẽ. ut incluti cor¬
pore suꝑ uiduantur &e gła. que ẽ imitõ ĩ clari

Expanded text:
Christum vestiti fuerimus corpore deposito, et non nudi eo. Hoc dico, ne idem de nudis putaretur. Vel ita, cupimus indui corpore in resurrectionem, ita tamen si inveniamur vestiti gloria promissa, non nudi. Hoc enim desiderant sancti, ne resurgentes, recepto corpore, nudi, id est alieni a promissa gloria inveniantur. Hoc enim opus est, ut induti corpore superinduantur gloria, quae immutatio in clari
Abbreviated transcription (Latin):
s. tam boni qm mali: fuert̃ sub nube ꝓtegen¬
te cos ab estu. ꝯͣ egiptios ne uid̾entur ab eis.
Neb sub nube fuert .i. qr in fig᷑a nr̃i ꝯtinge¬
bant illis omĩa. & om̃s tnͣsiert mersis hosti¬
morte ĩminente lib̾ati st̃. &. ab ignorãcia dĩ
que p̃mebat om̃s gentes mũdati p̃parati st̃ ad
accipiendam legem.

Expanded text:
gente eos ab aestu et contra Aegyptios, ne viderentur ab eis. Vel, sub nube fuerunt, quia in figura nostri contingebant illis omnia. Et omnes transierunt, mersis hostimorte imminente liberati sunt; et ab ignorantia Dei quae premebat tunc omnes gentes mundati, praeparati sunt ad accipiendam legem:
Abbreviated transcription (Latin):
cũꝙ se iudicau̾it: ñ dampnabitur. Heisetur
gͦañ ocłos ymago uidicii futĩ. & ascendat
hõ adu̾sum se tͥbunal m̃tissue. ꝯsticuat se añ
faciem suam. atꝙ ꝯstituto in corde iudicio:
cia ꝓferatur. ut se indignum hõ uidicet parti¬
cipatione corporis or sanguiis dm̃. ut qui se¬
ꝑari a regno timet ꝑ ultimã sententiam: ad
tempus ꝑ eccłiasticã disciplinani: a sacramen¬
to celestis panis separetur. Indigne .N. accipit.
si tc̃ accipit: cum deberet agere penitentiam. Et¬
go prius se uidicet. & seu̾itate penitentie se ex¬
erceat. ut a seip̃ouidicatus: si udicetura dño.¬
Pecc̃a enim sie parua sint siue magna: ĩpu
uita. eẽ non possunt. quia ł homine penitente
ł dõ uidicante plectintur. Celsat aũ iundio¬
ta diuina. si cõfessio p̃currat humana. Nude

Expanded text:
etur ergo ante oculos imago judicii futuri, et ascendat homo adversum se tribunal mentis suae, constituat se ante faciem suam, atque constituto in corde judicio ia talis proferatur, ut se indignum homo judicet participatione corporis et sanguinis Domini, ut qui separari a regno timet per ultimam sententiam, ad tempus per ecclesiasticam disciplinam a sacramento coelestis panis separetur. Indigne enim accipit, si tunc accipit cum debet agere poenitentiam. Ergo prius se judicet, et severitate poenitentiae se exerceat, ut a seipsoPeccata enim sive parva, sive magna sint, impunita esse non possunt, quia vel homine poenitente, vel Deo judicante plectuntur. Cessat autem vindicta divina, si confessio praecurrat humana. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Gaudete ũ ad ho¬
uũ gaudendũ est. sta¬
tuite in dõ ñ exͣ. Sicut
gaudere ⁊ in dño. ami¬
cus enun hꝰ mundi uu
micus dĩ reputabitur.
Multum enun int̾ se

Expanded text:
hounde gaudendum est, statuite in Domino, non extra. Sicut gaudere et in Domino. Amicus enim hujus mundi, micus Dei reputabitur. Multum inter se
Abbreviated transcription (Latin):
clemente ⁊ cet̾is adiu¬
torib meis laboraue¬
runt ministrando x
eis nec̾ia. quorũ no¬
mua. qr u̾itatem te¬
nent. sunt scripta ĩ
natione dĩ. qr enim si
discreti st̃ m̾iti diu̾sas

Expanded text:
Clemente et caeteris coadjutoribus meis, laboraverunt ministrando etiam eis necessaria. Quorum nomia qui veritatem tenent, sunt scripta in atione Dei, quia si dis
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ uite est p̃destinatõ¬
dĩ in qua om̃s saluan¬
Nolite ophilippenses gͣ
uit̾ ferre ꝙ om̃s uos ĩ
epła mea sigillatim ñ¬
nominaui quia ⁊ si ĩ
ea ñ estis scͥpti in libro
ut a lacͥores sint: optat¬
eos in hoc studio ꝓfici¬
entes. gaud̾e in dño sẽ¬
ꝑ ⁊ iõ it̾at ut se in eis
u̾a affectione gaud̾e¬
Daudete

Expanded text:
Libro vitae. Praedestinatio in qua omnes salvaNolite, o Philippenses, r ferre quod omnes vos in epistola mea sigillatim nnominavi, quia etsi in ea non estis scripti, in libro ut alacriores sint, opteos in hoc studio proficientes, gaudere in Domino se ideo iterat ut se in eis vera affectione gaudere
Abbreviated transcription (Latin):
de domo regenda. ⁊ h̾
est non natura. s ac¬
tu. quia partĩ deo.
partim seruit mun¬
do. Et similiter
mulier innupta .i.
gitat que st̃ dñi. iã¬

Expanded text:
de domo regenda, et huest, non natura, sed actu, quia partim Deo, partim servit mundo. Et similiter mulier innupta, id est gitat quae sunt Domini
Abbreviated transcription (Latin):
nences estis: iniciã
uob̾ laqueũ formca¬
tiomis. ñ hoc dico uͭ
laqueũ uobis inici¬
aĩõ ce corpore. Nõn¬

Expanded text:
nentes estis, injiciam vobis laqueum fornicationis. Non hoc dico ut laqueum vobis injicianimo et corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
pit ut nos inuicem
diligamus. am
⁊c̃. q. ita facite ut
dixi. nam si quis alr¬
fec̾it. seipm̃ seducit.¬
te sua suꝑbe iudicat¬
se eẽ aliquid magnũ
oꝑatione peccantis.
cum tũ nicħ sit ex se.
spũalis qui totum
dat gre. ip̃e se seduc̃ .i. diuidit au̾itate ñ eũ
sediicunt laudatores eiis s ip̃e potius. quia

Expanded text:
pit ut nos invicem diligamus. Nam, dicat: Ita facite, ut dixi; nam si quifecerit, seipsum seducit.nte sua superbe judicase aliquid, magnum comparatione peccantis, cum tamen nihil sit ex se, spiritualis qui totum dat gratiae, ipse se seducit, id est dividit a veritate; non eum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ica eos nec deeẽ uolu it fr̃m correctoĩ nec stu¬
dere certamini. Iõꝙ ne uideatur sͥ quisq ĩstru¬
ere q̃ cum ꝓcerue exagitat irridet ꝙ peccan¬
tem aut suꝑbe tãꝙͣ insanabilem decestatur:
in spu inquit mansuetudinis. Consi. te ip.¬

Expanded text:
ita eos nec deesse voluit fratrum correctioni, nec studere certamini. Ideoque ne sibi videatur quisque instruere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intenden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ utiq iustum est. quia empti estis p̃cio .i.
tori. ut serui sicis xpĩ. ñ hominũ. hii sc̃ serui
hominũ: qui humanis se subiciunt suꝑstici¬
onib. ꝙ ꝯtingit uob̾ si dicatis ego sumpau¬

Expanded text:
 utique justum est, quia empti estis pretio, idtori ut servi sitis Christi, non hominum. Hi sunt servi hominum qui humanis se subjiciunt superstitionibus, quod contingit vobis si dicatis: Ego sum Pau
Abbreviated transcription (Latin):
nec fugax. nec p̾ceps.
tes in uincło pacis . i. pacem seruantes: que dr᷑
uincdm. quia pax ista ẽ nutͥmentum sp̃uãlis
unitatis. ħ̾ aũ pax ẽ: si bona nr̃a inuicem di¬
ligamus. si pecca que sũ dampno tͥcici aut
cũ spe salutis corrigendoꝵ eracdicari ñ possũt
usq ad messem ultuã toleramꝰ. sĩ ĩ ꝑfectio¬
nis̾ oꝑa que tñ fĩ ⁊ nõ fĩ licet ne uifirmi scã¬
dalizentur nõ fac̾e dispensamus. & huiusmi¬

Expanded text:
nec fugax, nec praecepstes in vinculo pacis, id est pacem servantes: quae dicitur vinculum, quia pax ista est nutrimentum spiritualis unitatis. Haec autem pax est, si bona nostra invicem diligamus, si peccata quae sine damno tritici, aut cum spe salutis corrigendorum eradicari non possunt, usque ad messem ultimam toleramus; si etiam perfectionis opera quae cum fieri et non fieri licet, ne infirmi scandalizentur, non facere dispensamus, et hujusm
Abbreviated transcription (Latin):
factus est aũ sine dubio id ꝙ prius non erat scd̾m
carnem. scd̾m deum u̾oerat prius: & ñ erat qͣn
dofierat. Factus ẽ aũ ut ita dix̾imus humana¬
tus deus: qui etiã in assũptione carius deus
to comu̾t ibłi homine nat᷑am suam non minu¬
ens: hoĩs assumpta nat᷑a. Scd̾m caruem gͦ ex se¬
mine dd̾. factus ẽ: ds̃ aũ añ secula ex do natus
est. Qui gͦ erat factus est. S quid erat: Quid
ẽ fc̃s : llerbum erat. filius dĩ erat: filius hõis
factꝰ est. Ds̃ erat hõ fcs̃ ẽ. suscepit humanitatẽ.
non amisit diuinitatem. Factus est humilis. mã¬

Expanded text:
erat secundum carnem; secundum vero Deum, erat prius: et non erat quando non erat. Factus est autem, ut ita dixerim, humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis, Deus to convertibili homine, naturam suam non minuens hominis assumpta natura. Secundum carnem ergo ex semine David factus est. Deus autem ante saecula ex Deo natus est. Qui ergo erat, factus est. Sed quid erat? quid est factus? Verbum erat, Filius Dei erat, filius hominis factus est; Deus erat, homo factus est; suscepit humanitatem, non amisit divinitatem; factus est humilis, man
Abbreviated transcription (Latin):
dare maluit dr̃e de dd. qui & criminosus
fuit. ñ de semine abrahe qui iuistus fu¬
it. ut non ꝓ m̾ito. s gr̃a natus. de eo pu¬
cecur. Et eciã idõ. ut ex homine rege scd
carnem rex natus ostendatur. sic̃ de dõre¬
ge rex añ scła natus est. Deiũ a uirtute¬
cõmendans eum subdit¬
ui predestina

Expanded text:
dare maluit David dicere, qui et criminosus fuit, non de semine Abrahae, qui justus fuit, ut non pro merito sed gratia natus de David putetur: et etiam ideo ut ex homine rege secundum carnem rex natus ostendatur, sicut de Deo rege rex ante saecula natus est. Deinde a virtutecommendans eum, subdii praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
Demͣ ut familiariꝰ admoneat. cõueruit sead
estis uocati ꝑgrãm. & int̾iorem inspiratio
unt romani int̾ cet̾os se uocatos. scire posst̃
ꝙ ñ debent sublege ag̾e. quia sine lege sus¬
ceꝑunt cet̾e gentes fidem xp̃i. Ceteri ppłi
uocati sũt sine lege moysi. & hii eam serua¬
re debe̾nt᷑. Sequiturs

Expanded text:
Deinde ut familiarius admoneat, convertit se ad estis vocati per gratiam et interiorem inspiratiount Romani inter caeteros se vocatos, scire possunt quod non debent sub lege agere, quia sine lege susceperunt caeterae gentes fidem Christi, caeteri populi vocati sunt sine lege Moysi, et hi eam servare debent
Abbreviated transcription (Latin):
i. potestatem apłatus. lbi : In om̃ib gen.¬
tib. Ergo iudeis. qr iuidei cohabitatõe sc̃ in
gentib. Nel accepimꝰ apłatum. sĩ solum
Ad quid: ad obediendũ fidei. ut faciam ego
cum aliis apłis eos obedire fid̾ixͥ. Accepimꝰ¬

Expanded text:
 potestatem apostolatus. Ubi? In omnibus gentibus. Ergo in Judaeis, quia Judaei cohabitatione sunt, in gentibus. Vel accepimus apostolatum, non solum entibus. Ad quid? Ad obediendum fidei, id est ut faciam ego cum apostolis aliis eos obedire fidei Chri
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝙ homo ẽ. ip̃m ꝓ nob̾ glorificauit. Ipẽ ergo
scd̾m ꝙ homo p̃destinatus ẽ .i. sine m̾itis sola
grã p̃electus: ñ solum ut eẽt cãput nr̃m. et
ut n origine traheret. uͭ uoluntate ꝑpetraret
pecc̃m. os ut emortali natura clarificaretur
mĩmortalem. s ut s̃ eẽc filius dei in uircute

Expanded text:
d homo est, ipsum pro nobis glorificavit. Ipse ergo secundum quod homo praedestinatus est, id est sine meritis sola gratia praeelectus, non solum ut esset caput nostrum, et ut nec origine traheret, nec voluntate perpetraret peccatum, et ut e mortali natura clarificaretur in immortalem, sed etiam ut esset Filius Dei in virtute
Abbreviated transcription (Latin):
ab et̾no maiifestari filius dei in uirtute re¬
surgendi .s. cum resurg̃ a mortius. Om̃is enĩ
ambiguitas & diffidencia: resurrectõe eius
tatus fuero a t̾ra. omĩa tͣham ad me ipsum.
i. tunc cognoscar omĩum ẽẽ dominꝰ. Prescitꝰ
ẽ itaq manifestari filius dei in uircute re¬
is dedit spiritũ.s. deiũ quã uirtutem dix̾it:
fac̃ resurrectionem. Ac si dic̾et. Manifestatꝰ¬
ẽ dei filius ex resurrectiõe mortuoꝵ dñĩ .n.¬
& corꝑe resurg̾e fecit. Unde uidetur mortẽ
destruxisse ut nos redimeret. qͣre & dnm o
hec enum maior uirtus. & uictoria iudr̃ĩ¬
er quem accepi¬
a lib̾alitate. hic enĩ
ostenditur. quiꝰ auo¬
tor ei contulit. Qiͣdi
talem nos apłi cũ ali¬
is fidelib accepimꝰ.¬
i. qui talis dedic gͣ¬
tiam .s. remissionẽ
tiam om̃iũ laborũ.¬

Expanded text:
aeterno, manifestari Filius Dei in virtute resurgendi, scilicet cum resurgit a mortuis. Omnis enim ambiguitas et diffidentia, resurrectione ejus tatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum , id est tunc cognoscar omnium esse Dominus. Praescitus est itaque manifestari Filius Dei in virtute reis dedit Spiritum sanctum. Deinde quam virtutem dixerit, neralem resurrectionem. Ac si diceret, manifestatus Dei Filius ex resurrectione mortuorum et corpore resurgere fecit. Unde videtur mortem destruxisse ut nos redimeret: quare et DomiHaec enim major virtus et victoria vier quem accepa liberalitate. Hic enim ostenditur quid autor ei contulit; quasi talem nos apostoli cum aliis fidelibus accepimust qui talis dedit gratiam, scilicet remissionem tiam omnium laboru
Abbreviated transcription (Latin):
cationis dico incepte ex resurrectione martuoꝵ.
i. a remissione pecc̃orum: ꝑ quã auima resur¬
gita uicii. Est enim duplex resurrõ. una aĩe
alt̾a corꝑis. De resurrectione auime ait. apłs ĩ
seq̃nti. Surge qui dormis & exurge a mortius:
et illuminabit te xp̃c. Resurrectõe dico: mortu
rare potuit qͣłr̾ aliquis curandus a medico: illiꝰ
medici dr̃ infirmus. P̃. ĩ de humana. natura
subuectio. ut qͦ actolłetur altiꝰ ñ hab̾et. sic̃ ꝑ nob̾
ipã diuinitas quousq se depou̾et humiluis nõ
habuerit. quã suscepta nata. hominis cum infir¬
mitate caris usq ad mortẽ crucis. Noñ de u̾bo

Expanded text:
cationis dico incoeptae ex resurrectione animae, id est a remissione peccatorum per quam anima resurgit a vitiis. Est enim duplex resurrectio una animae, altera corporis. De resurrectione animae ait Apostolus in sequenti: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit tibi Christus . Resurrectione, dico, mortuorare potuit, qualiter aliquis curandus a medico, illius medici dicitur infirmus. Potest etiam de humana natura subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ radicem ꝑunit. Assignatis rõnib
oꝑis. nũi ⁊ ordinis epłarum. explicato quo
unͣgłii. Intencio mon̾e ad obediend eungłi¬
ce doctrine. p̃ter hec aũ in singłis ꝓpͥas intẽ¬
ciones ⁊ mat̾ias q̃rimus. Prima itaq epłã ma
t̾iam ht̃ romanoꝵ uicia. atq gr̃e dei dona: ad
que eos hortatur. Incentõ: uitia eoꝵ inc̾pare.
a ad ueram pacẽ. ⁊ fr̾ternam ꝯcordiam hũi¬
est. More scribentium epłas salutacionem p̃¬
mittit. in qua tͥa fac̃. Conmñdat enim ꝑm suã¬
ne gocũriauctorem negocii. in quib congͣe
captat beniuolentiam. Post salut acionẽ
uͦ utriusq parcis. uicia arguit. ostendens
gentiles a nat᷑ali ratione. ⁊ uideos a lege ex¬
de xp̃i eos constituat. Circa finem uͦ mora¬
lis subditur instructio. atq in actionegͣ¬
tiarũ finem tenet epła. Premittit autem
salucationem dicens.

Expanded text:
dictum est, radicem perimit. Assignatis rationibus dictum est, radicem perimit. Assignatis rationibus operis, numeri et ordinis Epistolarum, explicato quoqio, monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias intentiones et materias requiremus. Prima itaque Epistola materiam habet Romanorum vitia, atque gratiae Dei bona, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiamest: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim persnegotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exde Christi eos constituat. Circa finem vero moralis subditur instructio, atque in actione gratiarum finem tenet Epistola. Praemittit autem salutationem, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
bis digniores sumꝰ: qui Ut de xꝑo audiuimꝰ.¬
cu auris obediuit mͥ. Nñ constat nos nõ ex
industria: s ĩgnorancia deliquisse. Si enim
coluissemus.. Quod autem de generis nobi¬
litate uos iactatis. si qua taliũ gła est: tt̃ isma¬
el ⁊ esau possunt ꝑiter głari. cum de eisd̃ pa¬
rentib sint naci. His itaq alt̾cantib apłs se¬
hinc m̃. ⁊ quasi bonus concionator uoce sono¬
ra illos alloquens: ad unã om̃s concordiam
adduxit. ostendens nullos eoꝵ suis meritis eẽ
saluatos. quia om̃s ⁊ uid̾i ⁊ gentiles sub pecc̃o
q p̃dicta scribit romanis. confutans mͦ gen
buant gr̃e d̾̃i: ⁊ osten̾dens omib gratis uenis¬
grãm uocari ostendit: quia non qͣi debitũ iꝰ¬
cicie reddita est. s gratuito data. Quid ẽ enĩ
grã: Gratis data: donata ñ reddita. Si enĩ
taẽ non grã donata. Merito itaq hec epła
pͥma ponitur: quia om̃ium maloꝵ ut pre¬

Expanded text:
bis digniores sumus, qui ut de Christo audivimusbis digniores sumus, qui ut de Christo audivimusem autem obediet mihi . Unde constat nos non ex militia sed ex ignorantia deliquisse. Si enim coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum de eisdem parentibus sint nati. His itaque altercationibus uasi bonus concionator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccatoque praedicta scribit Romanis, confutans modo Juibuant gratiae Dei, et ostendens omnibus gratis venisgratiam vocari ostendit, quia non quasi debitum justitiae reddita est, sed gratuito data. Quid enim est gratia? Gratis data, donata, non reddita. Si enim ta est, non gratia donata. Merito itaque haec Epistola prima ponitur, quia omnium malorum, ut prae
Abbreviated transcription (Latin):
inflati gentib se p̃ferebant dicences. Nos
de gen̾e habrahe sumꝰ. cui pͥmum fcã fuit
ꝓmissio. nosppłs peculiaris dei sumꝰ. nos
de egypto forti manu. os mirabilib signis
deus edux̃. nossicco uestigio mare rubrum
tͣnsire fec. In desertomanna pauit. Aquã
de petira ꝓduxit. Atq aliis sub silentio relic¬
tis: nos soli digni sumus legem dei acciꝑe.
⁊ eius uoluitatem cognosc̾e. Ad nos quoq
specialit dei filius uenit. ut ip̃e mn euungłi¬
o dicit. Non sum missus nͥ ad oues que ꝑi¬
erunt domus isrł. Gentiles aũ eccͣ dicebat᷑.
qͣnto plura beneficia uobis exhibita inemo¬
ratis: tanto uos deteriores ostenditis ẽsse.
Pisdem siquid pedib quib mare tnsistis̾.
aũ ydola postea saltastis: que ⁊ ꝓpriis mari¬
b fecistis. Et illo ore quo pauloanͣ de subm̾si¬
one pharaonis ⁊ egyptioꝵ laudes dõ ꝑsolu̾a¬
tis: ydola adorastis. Pret̾ca manna celitus
datum in deserco fastidistis. cupientes redire

Expanded text:
inflati, gentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio relictis, nos soli sumus digni legem Dei accipere et ejus voluntatem cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei Filius venit, ut ipse in Evangelio ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domui Israel . Gentiles autem contra dicebant: Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire
Abbreviated transcription (Latin):
cit homines qͥ ̃ formasĩ i scĩficaũ ipm hoiẽm ĩ ut̾o
uirginali. ex semine mulieris sine semine uiri.
Seqr̃: Exresurrectõe mortuoꝵ. hoc refert᷑ adil¬
lud. ꝙ dixit filius dei. Qiͣ dic̾et. &. ꝙ ipe ẽ filiꝰ
dei. cui humana nat᷑a unita ẽ. patet ex resurrec
uerboꝵ etiã augꝰ. ponit. s dic̃ alt̾m ordinem c̃¬
ciorem & meliorem uid̾i. Nel alit̾ pot̃ legi. ut

Expanded text:
cit homines, qui etiam formavit et sanctificavit ipsum hominem in utero virginali ex semine mulieris, sine semine viri. Ex resurrectione mortuorum. Hoc refertur ad illud quod dixit, Filius Dei, quasi dicat: Et quod ipse est Filius Dei, cui humana natura unita est, patet ex resurrectverborum etiam Augustinus ponit, sed dicit alterum ordinem certiorem et meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
homo. p̃destinatus ẽ .i. eiꝰ humanitas p̃destina¬
ta ẽ oe p̃ordinata sine siuis m̾itis. ut eẽt filius des
in uirtute .i. eẽt assumpta a u̾bo existente in
ead uirtute diuinitatis cum patre. ⁊ umica illi
in nuitate ꝑsone. Seqr̃. scd̾m sp̃m sc̃ificatioĩs¬

Expanded text:
homo, praedestinatus est, id est ejus humanitas praedestinata est, et praeordinata sine suis meritis, ut esset Filius Dei in virtute, id est esset assumpta a Verbo existente in eadem virtute divinitatis cum Patre, et unita illi in unitate personae. Secundum spiritum sanctificationis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ aliquo m̾ito. s gratis tͥbucũ. Illo quippe nõ
fec̃ cred̾e in xpm̃. qui nob̾ feõ in quem credimus
xp̃m. Ille fac̃ in hominib pͥncipium fidei. qui
fetͥhominem principẽ fidei. ⁊ ꝑfectorẽ ihm. slul¬
lum ẽ gͥ illustrius p̃destinationis exemplum
ꝙͣ ipẽ mediator. Quisquis gͦ fidelis uult eam
bene incellig̾e. attendat ipsum atq in illo inue¬
credit. suscipiente dõ u̾bo. ite sublimatã ut qui
sit. assumptione illa ineffabilit̃ faciente ꝑersone
unius. in dõ & in homine u̾tatem. Hoc de ip̃a p̃¬
sum qui scdm carnẽ fc̃s ẽ ex semine dd. p̃destina.¬
cum dicit filium dei in nirtuce. Item. Recte qͥp
nus: Illudaũ p̃destinandũ erat ꝙ n e̾rat. ut sic
suo tempore fieret. quemadmod̾ añ tꝑ̃a p̃destinatũ
liũ hõs negat. p̃destinatꝰ ẽ gͦ iħc nͥ qͥ futurꝰerat. ẜ car.

Expanded text:
. Ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum. Ille facit in nobis principium fidei, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum. Nullum igitur est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipse mediator. Quisquis ergo fidelis vult eam bene intelligere, attendat Christum atque in illo invecredit suscipiente Deo Verbo ita sublimasit, assumptiunius in Deo et homine veritatem. Hoc de ipsa prsum, qui secundum carnem factus est ex semine David, praedestinatum dicit Filium Dei in virtute. Item, recte quipnus? Illud autem praedestinandum erat quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, quemadmodum praedestinatum li
Abbreviated transcription (Latin):
uerba. sic sane intelligi possunt: ut homo xp̃c.
siue homo ille. idõdicatur assumptus a u̾bo dĩ.
quia anima eius. & carom quib subsistit hõ:
sunt asumptaa u̾bo. ut ad ip̃iꝰ hominis xͥ na¬
turam respicias ñ ad ꝑsonam cum assump¬
tum dicis. Item. Queri solet utrum homo
ille ceperit eẽ. uel semꝑfuerit: sicut simpłr
se. nͨ cepisse. De hoc ħ augꝰ. ita ait. Habuit
aliqñ dei filius. ꝙ ñdum habuit i dẽ ip̃e hõ fi
lius. quia ũdum erat homo. Item. Sic nosele¬
cti. qͦmͦ ille clarificatus. quĩa priꝰꝙͣ munduᷤ
eẽt. nec nos eramus: nec ip̃e mediator dei ⁊ ho
te homo recens ẽ: tũ ẽ et̾nus deus: Alibi aũ
ait. Ego principium: qui oo loqͦr uob̾. His ica¬
ꝙ auctoritatib in nullo refragantes dicimꝰ¬
tũ ẽ u̾bum semꝑ fuit. In huiusm enĩ locõ¬

Expanded text:
verba sic intelligi sane possunt, ut homo Christus verba sic intelligi sane possunt, ut homo Christus sive homo ille, ideo dicatur assumptus a Verbo, quia anima ejus et caro, in quibus subsistit homo, sunt assumpta a Verbo, ut ad ipsius hominis Christi naturam respicias, non ad personam, cum assumptum dicis. Item, quaeri solet utrum homo ille coepit esse, vel semper fuerit, sicut simplicse nec coepisse. De hoc Augustinus ita ait: Habuit aliquando Dei Filius quod nondum habuit idem ipse hominis filius, quia nondum erat homo. Item, sic nos electi, quomodo ille clarificatus, quia, priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei et hote homo recens est, tamen aeternus Deus est. Alibi autem ait: Ego principium qui et loquor vobis . His itaque auctoritatibus in nullo refragantes dicimutum est Verbum, semper fuit. In hujusmodi enim loc
Abbreviated transcription (Latin):
absurdum udr̃. ⁊ alia plurima quoq
secuntur incõueniencia p̃dicta augusti¬
ni uerba. ⁊ ilł uͥcũq inuenta fuerint
similia. hoc mͦ intelligenda nob̾ uidũr.
qui suscepit & ꝙ suscepit. una ẽ in trmi¬
tate persona .i. ita deus suscepit hominẽ
ꝙ ead̾ ꝑsona. que prius erat inmutata ꝑ¬
mansit. Unio enim suscipientis & sus¬
cepti unitatem ꝑsone. nͨ diut sit nec ua¬
riauit. &. tc̃ factum ẽ ut illa ꝑsona. que
aũ erat deus: ead̾homo eẽt. nñ suꝑ ioħẽ
ait. qͥñ u̾bum caro fcm est. uua persona
facta est u̾bum & homo .i. cũc̃ factum
minem assumptum a u̾bo cum ille sit ꝑsona.
ce ꝑsona ñ sit assumpta. ⁊Alibi qͦ exp̃ssiꝰ idẽ¬
i dicit. quo mag̃mouemur. Si quis dix̾it at¬
ꝙ credidit hominem ihm xp̃m a filiodei as¬
sumptũ non fuisseanathema sit. Et ĩta ui¬
det᷑. ꝙ ꝑsona a ꝑsona sit assumpta. Qd̃ quia ne¬
phas ẽ dic̾e. aut sentire p̃dictoꝵi auctoritatum

Expanded text:
absurdum videtur, et alia plurima quae sequuntur inconvenientia, praedicta Augustini verba, et illis ubicunque inventa fuerint similia, hoc modo intelligenda nobis videntur. Qui suscepit et quod suscepit, una est in Trinitate persona, id est ita Deus suscepit hominem quod eadem persona quae prius erat, immutata permansit. Unio enim suscipientis et suscepti unitatem personae, nec divisit nec variavit: et tunc factum est, ut illa persona, quae ante erat Deus, eadem homo esset. Unde super Joannem ait: Quando Verbum caro factum est, una persona facta est Verbum et homo, id est tunc factum minem assumptum a Verbo, cum ille sit persona, et persona non sit assumpta. Alibi quoque expressius idem dicit quo magis movemur: Si quis dixerit atque crediderit hominem Jesum Christum a Filio Dei assumptum non fuisse, anathema sit. Et ita videtur quod persona a persona sit assumpta, quod nefas est dicere aut sentire. Praedictarum auctoritatum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ex natura añ est. qñ non eadẽ in se h̃t natꝰ.
& generans. Neq enim filiꝰ ẽ . cͣui alia atq dissi¬
minus dicens. clarifica filium tuum. nõ solo no¬
rus ⁊ ꝓpriꝰ ẽ filius. origine. ñ adoptione. uerita¬
te ñ nũcupatione. natiuitate ñ creatione.I¬
dẽ natura filiꝰ ẽ. quia eãdẽ naturã. quã ille ẜ¬
qui genuit hc̃ Quod unigenitus ẽ equalis

Expanded text:
natura autem est, quando non eadem in se habet natus et generans. Neque enim Filius est, cui alia ac dissiminus dicens: Clarifica Filium tuum , non solo norus et proprius est Filius, origine, non adoptione; veritate, non nuncupatione; nativitate, non creatione. Idem natura Filius est, quia eamdem naturam quam ille qui genuit habet.
Abbreviated transcription (Latin):
suadeant. quia uidentur ẽẽ ĩ mortales: demñ ut
grã dĩ in nob̾ sine ulł p̃cedentib m̾itis in hoĩe xp̃o
cõm̃daretͦ. Quia nͨ ip̃e. ut tanta unitate dõ uͦ cõ¬
iunctus. una cum illo ꝑsona filius dei fieret. ul¬
lis est p̃ceclentib m̾itis assecutus. s ex quo homo
ẽẽ cep̃. ex illo ẽ ⁊ deus. Nñ & dictum ẽ. Nerbum

Expanded text:
rtales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑetur u̾itatem caris accepit de uirgine:
et cum nasc̾e̾tur integͥtatem uirginitatis ser¬
uauit in matre. Istaq causa ẽ. quia deus fc̃o
est filius uirginis marie: ⁊ marla uirgo ma¬
ter fcã ẽ uiugeniti dei. ut quem pater ge¬
nuit ex eternitate. ipsir uirgo conceptũ
terum ex ea nascit᷑us impleũ. formã gͦ ser
ui .i. nat᷑am serui in suam accepit ds̃ ille
personani. Itẽ enim dens uerbum non ac¬
cep̃ ꝑsonam. hominiss nat᷑am. Item dei filiꝰ
unigenitu. ut carnem hominis animãꝙ
mundaret susceptione carnis. animeq rõ¬

Expanded text:
etur veritatem carnis accepit ex virgine, et cum nasceretur integritatem virginitatis servavit in matre. Ista causa est qua Deus factus est filius virginis Mariae, et Maria virgo facta est mater Unigeniti Dei: ut quem Pater genuit ex aeternitate, ipsum virgo conceptum terum ex ea nasciturus implevit. Formam ergo servi, id est, naturam servi, in suam accepit ille Deus personam. Item: Deus Verbum non accepit personam hominis, sed naturam. Item: Dei Filius unigenitus, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis animaeque ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. Paulus tas
qui sunt rome cs ñ¬
sanct s. alix s dilectis dei .i. dilectis a dõ¬
lancsll. Quamins enim̃ romanis scribat.
tatedĩ sunt. Qui sunt hii. nͥ qui de filio dei
recte sentiunt: Hii sunt scĩ. o uocati dñr.¬
dei. potiꝰ ꝙͣ m̾itoꝵ illoꝵ. Non enim ait dili¬
gentib dm̃: s dilectis dei. Prior enim dile¬
xit nos. añ omĩa m̾ita: ut nos eum dilecti
dilig̾emus. Unde ⁊̃ addidit uocatis scĩs. ut
Scribit dilectis dei uocatis scĩs .i. illis quos di¬
lexit. ut scĩtatem uocaret. qua sci eeñt scĩfi¬
cati ꝑ baptismũ. Restat autẽ ut apłs dicat
salutem & cõpleatur usitatum epłẽ principi¬

Expanded text:
cat, Paulus talis qui sunt Romae, non aliis, sed dilectis Dei, id est dilectis a Deo. Quamvis enim Romanis scribat, in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Filio Dei recte sentiunt? hi sunt sancti et vocati dDei potius quam meritum illorum. Non enim ait diligentibus Deum, sed dilectis Dei. Prior enim dilexit nos ante omnia merita, ut nos eum dilecti diligeremus. Unde etiam addidit, vocatis sanctis, ut scribit dilectis Dei vocatis sanctis, id est illis quos dilexit, ut ad sanctitatem vocaret, qua sancti essent sanctificati per baptismum. Restat autem ut Apostolus dicat salutem et compleatur usitatum Epistolae principi
Abbreviated transcription (Latin):
mo uidendum ẽ¬
quid sit p̾destina¬
cio. ⁊ de quo sit p̃¬
destinatio. utrũ
an de eo qũ extem¬
pore fuit. & utrum de
ꝑsona. an de natura.
Et si de ꝑsona ẽ: p̾ea¬
attendendum ẽ sc̃d
quã nat᷑am sit p̃des¬
tinata. P̃destinatõ ẽ
gr̃e p̃paratio. qͣ ab et̃¬
no deus homini xͦ et
ciuictis qͦs p̃sciuit ꝯformes fieri ymaginis
ut a u̾bo patri coet̾no inunitatẽ ꝑsone as¬
sumptus filius dei uiuigenitus. eẽt. unde ħ
m̾uit: ꝙ eius bonũ qͣlet̃q p̃cessit: ut ad
hãc ineffabilem excellentiam ꝑueniret: fa¬
unicum: femina illa grã plenaͣ concepit
de spũ scõ. Ex uirgine maria deus unicꝰ na¬
tus ẽ. ñ carnis cupidine s solo dĩ mun̾e. li¬
b̾a in illo uoluntas erat: &e tantomag̾ qͣn¬
tomag̾ peccare ñ pot̾at. Appareat itaq no¬
bis iu nr̃o capite ip̃e fons gr̃ẽ. a quo ĩ cũc¬
tam̾bra eius grã diffunditur. Ita enim

Expanded text:
mo videndum quid sit praedestinatio, et de quo sit pdestinatio, utrum an de eo quod ex tempore fuit; et utrum de sona, an de natura: et, si de persona eattendendum est, secundum quam naturam sit praetinata. Praedestinatio est gratiae praeparatio, qua ab aeterno Deus homini Christo et cunctis quos praescivit conformes fieri imagini ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit, quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret; faunicum femina illa gratia plena concepit de Spiritu sancto. Ex Virgine Maria Deus unicus natus est, non carnis cupiditate, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, et tanto magis, quanto magis peccare non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, a quo in cuncta membra ejus gratia diffunditur. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o minor fc̃s est: formã serui accipiens. Ne¬
q enim sic accepit formã serui. ut amit̾et
formã dei. ini qͣ erat equalis prĩ. ut ⁊ in forma
serui. un forma dĩ idẽ ipẽ sit ungenitus filiꝰ¬
dei pris.. Est gͦ dĩ filiꝰ. dõ prĩnatura equalis:
habitu minor. In forma enim serui quã ac¬
cepit minorẽ patre: in forma dei in qua e¬
rat añꝙͣ hanc accepiss. eqͣlis ẽ patͥ. In forma
dei u̾bum: in forma serui factus ex mu¬
liere. In forma dĩ hominẽ fẽt: in formã serui
factus est homo. Gͦ quia forma dei. accepitfor¬
mã serui. utrũq deus. utrũq homo. Ecce ex¬

Expanded text:
Christus minor factus est, formam servi accipiens, non enim sic accepit formam servi, ut abjiceret formam Dei, in qua aequalis Patri, ut in forma servi, et in forma Dei idem ipse sit unigenitus Filius. Est ergo Dei Filius Deo Patri natura aequalis, habitu minor: in forma enim servi quam accepit minor est Patre; in forma Dei, in qua erat antequam hanc accepisset, aequalis est Patri. In forma Dei, Verbum: in forma servi, factus est ex muliere. In forma Dei, hominem fecit; in forma servi, factus est homo. Ergo, quia forma Dei accepit formam servi, utrumque Deus, utrumque homo. C
Abbreviated transcription (Latin):
Qui dixit faciamꝰ hoiẽm ad ymaginẽ os simi¬
licudinẽ nr̃ãm. inuicem ẽẽ sui similes in eo
est neq diu̾sitatem duob amisc̾i. alt̾uis ad¬
incelligi significationem hanc ñ ad setm̃
intelligentiam: ꝓfessio cõsorcii. Consorciũ
aũ eẽ aliquod. solitario ipĩ sibi ñ potest.
neq rursum recipit solitudo solitarii faci¬
amus: neꝙ quis ꝙͣ alieno a se nrãm loq̃e¬
tur. llt̃q sermo & faciamꝰ ⁊ nram. ut so
u̾sum a se. alienũq significat. Solitario
sus ẽ ꝯficendus. atq ita deus. ad cõmunẽ
sibi cum dõ ymaginem atq eãdẽ similitu¬
dinem hoĩẽ reꝑitur oꝑari. ut nͨ solitud̾is
intelligentiam significatõ efficientis admit¬
tat: nec diuinitatis diuersitatem ãd eãdem
ymaginem. ac simlt̾. cõstituta patiat᷑ oꝑa¬

Expanded text:
Qui dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, invicem esse sui similes, in eoest; neque diversitatem duobus admisceri ad alterius alintelligi significationem hanc non ad se tantum intelligentiam professione consortii. Consortium autem esse aliquod solitario ipse sibi non potest. Neque rursum recipit solitarii solitudo faciamus; neque quisquam alieno a se nostram loquitur. Uterque sermo, et faciamus et nostram, usum a se, alienumque significat; solitario rsus est confitendus; ita ergo Deus ad communem sibi cum Deo imaginem, eamdemque similitudinem hominem reperitur operari: ut nec solitudinis intelligentiam significatio efficientis admittat, nec divinitatis diversitatem ad eamdem imaginem ac similitudinem constituta patiatur o
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ que constat ex semine: recte dr̃ factus ex semi¬
inutatum: s carne. ut carnalib ꝯgruent᷑ appar̾et
indutum. It̾a sane fcm̃. ut ibi sit non tm̃ uer¬
bum dĩ. s homins caro. s etiã rõnabłis hominiᷤ
amma: atq hoc totũ. & deus dicatur: ꝓpt̾ dm̃. et

Expanded text:
est, quae constat ex semine, recte dicitur factus ex semiest, quae constat ex semine, recte dicitur factus ex semimutatum, sed carne ut carnalibus congruenter appareret indutum. Ita sane factum ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima, atque hoc totum et Deus dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
tem nat᷑e. ex deo dei filius: ⁊ scd̾m ueritatem s¬
nature ex homine hominis filius. ut non adop¬
cione. uel appellatione. s uere in utͣq natiui¬
tate filii nomen nascendo hrẽt: ⁊ eẽt u̾us deus.
fitemur: quẽ & ꝓpt̾ea unigenitũ dicimꝰ manẽ¬
tem in duab substãciis. siue natis non confu
tionis diffiitio uel edicio hic declaratur. s nob̾
in refugium uel salutẽ ẽẽ dr̃: qd prius nõ erat.
S q̃yi potest cum nos saluatorem natum eẽ ꝓ¬
cum alud sit fierb aliud nasci: qui etiã alio
loco inquit factum ex muliere. Aliquid gͦ sig¬
inficauit ħ dicto. Quia enim non humanose.¬
mine cõcreata est caro dni in ut̾o uirginis &
corpꝰ effecta. s effectu & uirtute sp̃c sc̃i. idõ a¬
ne admixto. & sanguine coagulato guãre: ali¬
ũd non ꝑmixtione. s uirtute ꝓcreare. Possũt
Itẽ gͦ oe si ñ intercessit sem̃ hominis in concepti¬
one uirginis. tñ quia ex ea carne xp̃c formatꝰ

Expanded text:
tem naturae ex Deo Dei Filius, et secundum veritatem naturae ex homine hominis Filius, ut non adoptione, vel appellatione, sed vere in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus, ilium confitemur. Quem propterea et unigenitum dicimus manentem in duabus substantiis, sicut ei natutionis diffinitio, vel editio hic declaratur, sed nobis in refugium, vel salutem esse dicitur quod prius non erat. Sed quaeri potest cum nos Salvatorem nostrum procum aliud sit fieri, aliud nasci. Qui etiam alio loco dixit: Factum ex muliere . Aliquid igitur significavit hoc dicto. Quia enim non humano semine concreta est caro Domini in utero Virginis et corpus effecta, sed effectu et virtute Spirine admisto, et sanguine coagulato generare; aliud non permistione, sed virtute procreare. Possunt Item, etsi non intercessit semen hominis in conceptione Virginis, tamen, quia ex ea carne Christus formatus
Abbreviated transcription (Latin):
subdit. xp̃c est deus. et̾nus acuerus. ueracit᷑
scdm tempꝰ. & conceptꝰ. ⁊ natus ex uirgine
illa. scł. dõ fc̃o naturalit̾ hominis filio. qui
unus est naturalit̾ filiꝰ. unigenitꝰ dĩ patͥs.
qui om̃ium nat᷑arũ creator & dominus. cre¬
auit uirginem. creandus ex uirgine. Ecce¬

Expanded text:
nus et verus, veraciter secundum tempus conceptus et natus ex Virgine. Illo, scilicet Deo facto naturaliter hominis filio, qui unus est naturaliter Filius Dei Patris, qui omnium naturarum Creator et Dominus creavit Virginem, creandus ex Virgine. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturis: alios buus alios t̾nis usos ẽẽ nomi¬
nib. ⁊ hoc utiq in utroq testam̃to ut salo¬
mon qui eccłiastes ⁊ ydida uocatus est. et
matheus qui olem dictus est: o alia plu¬
ra in hunc modum. Scdm hanc gͦ consuetu¬
dinem uidr̃ nobis & paulus duplici uoca¬
tus uocabło. sicut scͥptũ est in actib apłoꝵ.
saulus qui &e paulus. Nbi euident᷑ osten¬
dit scriptura non ei tunc pͥm̃ pauli nom̃
impositum: s uet̾is appellationis id fuis¬
se assignat. a ieronimo autem in libro hebraicoꝵ
nomnũ. paulus mirabilis siue electus int̃preta¬

Expanded text:
Scripturis, alios binis, alios ternis usos esse nomiScripturis, alios binis, alios ternis usos esse nominibus, et hoc utique in utroque, ut Salomon qui Ecclesiastes et Idida vocatus est; et Matthaeus qui et Levi dictus est, et alia plura in hunc modum. Secundum ergo hanc consuetudinem videtur nobis et Paulus duplici vocitatus vocabulo, sicut scriptum est in Actibus apostolorum: Saulus qui et Paulus . Ubi evidenter ostendit Scriptura non ei tunc primum Pauli nomen impositum, sed veteris appellationis id fuisse assignat. A Hieronymo autem in libro Hebraicorum nominum Paulus mirabilis sive electus interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e pͥrimo saulus pꝰea. paulus dictus est. ñ qͣi iactã¬
cia aliqͣ nom̃ sibi mutauit apłs. s ex saulo factꝰ
est paulus .i. ex suꝑbo modicus .i. humilis. Pͥau¬
tacdo: paulum se dicit .i. quietũ. Qui enim
prius temptationes aliis inferebat postea pas
tur qui in uirtutib ꝓficientes mutato nomĩe
sunt uocati. ut eeñt i ipso nomine noui: ut ce
ati petri sublumat nomina eius mutet. Lel si¬
cut ieronunus ait. paulus a pͥmo spolio ꝙ sc̃e e
eccłie contulit. scł. a paulo sergio ꝓcõsule quẽ
apdciprũ cõuertit. H nom̃ sͥ imposuit. ut sicut
particus qui partos suꝑauit. as g̾manicus qi
germaniam uit̾ est dictus. sic ab eo principe quẽ
priꝰ subiugauit: paulus sit appellatus. S qͥa
nulla talis in scripturis diuinis consuetudo
dep̾henditur: magis placet qu̾e in nr̃a consu¬
tudine freq̾nter reꝑitur. Inuenimꝰ enim in

Expanded text:
ipse primo Saulus, postea Paulus dictus est: nec quasi jactanipse primo Saulus, postea Paulus dictus est: nec quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus, sed ex Saulo factus est Paulus, id est ex superbo modicus, id est humilis; pautatio, Paulum se dicit, id est quietum. Qui enim prius tentationes aliis inferebat, post eas ptur, qui in virtutibus proficientes mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, ut Cepati Petri apostoli sublimat, nomina eis mutet. Vel, sicut Hieronymus ait: Paulus a primo spolio quod sanctae Ecclesiae contulit, scilicet a Paulo Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit, hoc nomen sibi imposuit, ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, est dictus, sic ab eo principe quem prius subjugavit Paulus sit appellatus. Origenes Sed, quia nulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur magis placet quod in nostra consuetudine frequenter reperitur. Invenimus enim in
Abbreviated transcription (Latin):
dis: scił a nomine. a¬
cõcditione. a diguita¬
te. ab officio. A noĩe¬
dicens paulus. A cõ¬
dicione. seruus. Adig.¬
osegregatus in euͣngłi¬
um. Ex nomine autẽ
laudem sortitur. si uiꝰ¬
ip̃ius nominis ⁊ ratõ
ĩpositionis aĩadu̾tatur.¬
Paulus enim hebraice.
qͣuiecus grece. moditꝰ¬
lio lIO cione impositum est apło ꝓpͥe inno¬
tam gemine uircutis. scł. moditita¬
tis &s quietis. Qnarum alt̾am. notat ħ nomen.
gũali appellatione apd̾̃ grecos .i. quietem. alce¬
ram apd̾ latinos .i. moditacem. ħ enim nom̃
paulus. cum sit nom̃ appellatiuum apd̃ grecoᷤ
tum gentiũ cum barnaba ⁊ pauli uocabu¬
lum accepisse. Priꝰ enĩ uocabatur saulus. a
saule ꝑsecutore. q̃uia sic̃ ille dauid. ita hic ec¬
est ꝓfectus: huic autem sententie. De nomine
pauli consentit aug̾: sic dicens. Non ob aliud
ħ nom̃ quantum mͥ uidr. paulus sͥ elegit. nͥ ut
se ostend̾et paruum tanquam muumũ apłorum.

Expanded text:
dis, scilicet a nomine, conditione, a dignitate, ab officio. A noicens, Paulus; a conditione, servus; a digo, segregatus in Evangei. Ex nomine autem laudem sortitur; si viipsius nominis et ratio impositionis animadvertatur.Paulus enim Hebraice, quietus Graece, moditione, impositum est Apostolo proprie in notam geminae virtutis, scilicet modicitatis et quietis, quarum alteram notat hoc nomen generali appellatione apud Graecos, id est quietem; alteram, apud Latinos, id est modicitatem. Hoc enim nomen Paulus, cum sit appellativum apud Graecos, tum gentium cum Barnaba, et Pauli vocabulum accepisse. Prius enim vocabatur Saulus a Saule persecutore, quia sicut ille David, ita hic Ecest profectus. Huic autem sententiae de nomine Pauli, consentit Augustinus sic dicens: Non ob aliud hoc nomen, quantum mihi videtur, Paulus sibi elegit, nisi ut ostenderet se parvum tanquam minimum apostolorum:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit se accepisse ne ingratus existeret gr̃e
qua illi pecc̃a dimissa sunt. ut nemo au¬
deat dic̾e uite pͥoris m̾itis. se ad euuͣngłium.
ẽẽ ꝑductum. cum nͨ ip̃i apłi qui cet̾is suꝑ¬
eminent. apłatum acciꝑe potuissent. nͥ priꝰ
cum cet̾is grãm q̃ pecc̃ores sanat atq iusti¬

Expanded text:
dicit se accepisse, ne ingratus existeret gratiae, qua illi peccata dimissa sunt, ut nemo audeat dicere vitae prioris meritis se ad Evangelium esse perductum, cum nec ipsi Apostoli qui caeteris supereminent apostolatum accipere potuissent, nisi prius cum caeteris gratiam, quae pec