comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eric sed pendentẽ reliquerĩ : cures ponda
noscimus. At ille credo ait forte uliqueri es¬
tantem in populo dñs ꝑ nrãm obliuionem &
rorem doceri & curari uoluerit in cuius man
sunt & nos & sermones nr̃i. Nam cum ꝑropo¬
site questiones laterã ꝑ tractarem in aliud sermo¬
nis excurso ꝑ rexi. atqueia non conduse uel
explicata questione disputationem termina¬
ui magis aduersom manichaeoꝵ errorem un¬
denihil dicere decreueram disputans quam
dehis quae assererepposueram : Et posthaec
nis fallor eccealia die uel postbiduum uenitqui¬
dum firius nomine negoiutor & intra mo¬
nichiaeorium sectm secutus fuiss& & meaquam
fuctum : Quod ecipse uenerabilis agustinus & nos q
tunc adermus ab eodem diligepter inquirentes
exquare potissimum illo tractato sibi fuerit sutis¬
factum. & referente nobis que omnibus sermonis
seriem recognoscentibus ꝓfundum consilium dĩ ꝓ
salute ammarum : admirantes & stupentes glori¬

Expanded text:
eram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimnoscimus. At ille: Credo, ait, quod forte aliquem errantem in populo Dominus per nostram oblivionem et errorem doceri et curari voluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glori
Abbreviated transcription (Latin):
si debatunitaae acpaceꝑ fecta: deinde in ciliis a fri¬
caepartibus siue ꝑ seipsum siue ꝑcilios & quosipse
pelcgianistus & paganos ex magna parte defecisse
& ecđae dĩ sociatos eẽ congaudens ꝓfectibus ⁊ uoq̃
& studiis fauenserat & exultans bonoꝵ omnium
indisciplinatione pie ac scẽ toleruns fiatrum inge¬
mescensque deiniquitatibus maloꝵ siuecerũquim

Expanded text:
sidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Afrisidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum
Abbreviated transcription (Latin):
datdir̃. qouoi illu sestr afidetetholica & ad¬
hominanda & dampnanda fuiss&: Atilli tunte
sedis antistitis suis diuersis temporibus cosdem no¬
tantes atque a membris eccła p̃cidentes datis lit¬
eos a nathematizandos & deuitandos ab omnibus
catholicis consuerunt. & tale deillis eccła dĩ catho¬
lica ꝓlatum iuditium &iampiissimus impr ho
noruis liudies acsequens suis eos legibus dampna¬
tos in terber&icos habered constituit:
Vnde nonnulli exeis ad scẽmatris ecđła gremium uñ¬
deresiluerant redierunt: & adhuc aliiredeunt in no¬
tescente &p̃ ualescente aduersus illum detestubilem
errorem recte fidei ueritatem : E terat ille me¬
morubilis uir p̃cipuum dominĩcae corporis membrũ
circuuniuerscilis eccłae utilitãte sollicitus semꝑ ac ꝑ¬
uigil & illi diuinitus dãtum est ut desuo luboꝵ fruc¬
tu &ium in bacuitu gaudere ꝓueniss&: prius qui¬
dem in ipponien se ecđu & regione ũi m̃cima pre¬

Expanded text:
tur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis liteos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime prae
Abbreviated transcription (Latin):
sueltertam conlationem ille manihatis frusa¬
da uanitite & errore ipsus sectee ad nostram cor¬
uersus q sidem atque ecłam sicut ecidem̃ pelic̃ta
docere parit scripturu¬
domps regiȩ crricno quiꝑauetortatem suce p¬
sona fisci uehementissimus exractor fidom ca¬
tholicum a trociter aciugiter obpugnantem
& quam plurimos sacerdotesdĩ simpliciore fide
uiuentes dicucitate & potestute exugitubat & ꝑ
turbabat inte positis honoratis & nobilibus ui¬
ris apud carthaginem ab illo ꝓuocatus corum
contulit: Sedidem har&icus tubolas attii
stilum quodm̃agis noster &cinte congressum
& in congrerso instuntissime fieriuo lebat
Neudessent omnimodo reeusc̃uit & dum

Expanded text:
l tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scripturdomus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum
Abbreviated transcription (Latin):
que ecclesiurum p̃positos & dericos qui scte
dibeneficio ueł eos non in currunt uel ingur¬
ientes euaserunt. rebus omnibus expoliatos
at quenu ditos egentis simis mendicare. nec
eis omnibus cid om̃a quibus salciendi essenti
subuenire posse. uixtres suꝑ stitẽs ex innume¬
nbilibus ecclesus hoc est cartiginen s ernip¬
porensem & certeñsem quaedibene ficio ex¬
cise non sunt & eurum ꝑmanent ciitutes &
diumo & humano fulte p̃sidio: Lic& posteius
obitum urbs ipponiensis in colis destituta ab
hostibus suerit concremata & sẽinha malu
cuiusdam sapientis sententiam consolabat᷑
dicẽntis Nõnerit mugnus magnum putans
quod cadunt ligna & lupides & moriunt᷑ mor¬
tales: Hatergo omnia ille ut eraet alte sapi¬
ens cotuidie ubertim plangebat : ad creuitq
meroribus & lamenta tonibus eius. ut &iam
adbuc in suo inftatu consistentem cd eadem

Expanded text:
que Ecclesiarum praepositos et clericos, qui forte que Ecclesiarum praepositos et clericos, qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, vel incurrentes evaserant, rebus omnibus exspoliatos atque nudatos egentissimos mendicare, nec eis omnibus ad omnia quibus fulciendi essent subveniri posse: vix tres superstites ex innumerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, Hipponensem, et Cirtensem, quae Dei beneficio excisae non sunt, et earum permanent civitates, et divino et humano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cujusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec ergo omnia ille, ut erat alte sapiens, quotidie ubertim plangebat. Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc in suo statu consistentem ad eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
&cor intellegens tine aossibus : fuerunt ei lacrime
accolerubatuitum: Uidebat enim ille homo cĩta¬
tatis excidio perditasque parit̃ cum aedificus
uillarum que babitutores alios hostilineco extinc¬
tos alios ẽffocatos atque dispersos eccłas sucer¬
dotibus acministris distitutts uirgines que sa¬
crus & quos que continentes ubique dissiputos
& in his clios tormentis defecisse clios gludio in¬
teremptos eẽ alios incaptiũi tãtem ꝑdituanimi
& corporis integritate acfidẽm cdomore &du¬
ro hostibus deseruire hymnos dĩ & laudes
execdesiis deperisse. Edificia ecclesiarum
quam plurimis locis ignibus concrematũ So¬
lempniciquaedõ debentur deꝓpriis locis desil¬
se sacrifitia sacramentudiuina uel non qua¬
ri uel querenti qͥ tradat. Non facilerepperiri:
In ipsis montium siluis cauernis p&rarum &
speluncis confagientes uel ad quas q̃uẽ mun¬
tione alios fuisse expugnatos & intercep

Expanded text:
et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae ac tolerabat vitam. Videbat enim ille homo Dei civitates excidio perditas, pariterque cum aedificiis villarum habitatores, alios hostili nece exstinctos, alios effugatos atque dispersos; Ecclesias sacerdotibus ac ministris destitutas, virginesque sacras et quosque continentes ubique dissipatos; et in his alios tormentis defecisse, alios gladio interemptos esse, alios in captivitate, perdita animi et corporis integritate ac fidei, malo more ac duro hostibus deservire; hymnos Dei et laudes de ecclesiis deperisse, aedificia ecclesiarum quam plurimis locis ignibus concremata, solemnia quae Deo debentur de propriis locis desiisse sacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas montium silvas et cavernas petrarum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfec
Abbreviated transcription (Latin):
gens diuerss telis armatu & bellis
exerciticta inmaniam hostiam auan¬
dulorum & halanorum cõmixttm secum ha¬
bens gothorumgentem alicrumq: diuersa¬
rum ꝑsonas exspaniae partibus trans mcri.¬
nis nauibus africa influxissent & mrarr¬
sent̃ uniuerseque ꝑ loca mauritaniarum
regiones omni seuiens a trocitate & crude¬
litite cuncita quȩ potuit spolictione cȩdib:
diuersisque tormentis incendus clusque
innumeribilibus & infundismalis depo¬
pulatu est
iullisexui Nulle parcens &ati nec ipsis dĩ
sacerdotibus uelministris nec ipsis ecdesiuit
ornamentis seu in strumentis uel adificiis
t hunc fero cissimum hostium grasscctionẽ
& uastitionem illedĩ homo & fuotu fuisse
& fieri non ut c& eri hominum sentiebut & co¬
gitubat sed altius ac profundius eu conscoe¬
raens & in his cinimarum p̃cipua ł periculu
uol mortes p̃uidens solito amplius qm̃ ut senp¬
tum est. quicipponit scientiũ apponit dolorẽ

Expanded text:
gens diversis telis armata et bellis gens diversis telis armata et bellis exercitata, immanium hostium Vandalorum et Alanorum commixtam secum habens Gothorum gentem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum regiones, omni saeviens crudelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille Dei homo, et factam fuisse et fieri, non ut caeteri hominum sentiebat et cogitabat: sed altius et profundius ea considerans, et in his animarum praecipue vel pericula vel mortes praevidens, solito amplius quoniam, ut scriptum est, Qui apponit scientiam, apponit dolorem ;
Abbreviated transcription (Latin):
sebab& ec lesiusticaregula a sefuissedicta¬
tu & scribtu quamadhuc ecclesiasticũ usum
manus scir& minus que sc̃puis s& a sem& ipso
& rep̃ hensc & correctu sunt
Vnde &ium duo conscripsit uolumina quorũ
estiitulus degecensione librorum. prenp¬
tos &iam sibi quosdam libros untediligena¬
orem emendationem a non nullis fratribus
conquerebatur lic& eos postmodum emendas¬
s& in ꝑfecta &icm quadam suoꝵ libroruitid¬
p̃uentus mate dereliquit quiquepdesse onb¬
nibus uolens & ueđentibus multt libroꝵ legeo¬
re & non uulentibus ex utroque denouo testa¬
mento u& eri & noui p̃missa p̃fatione p̃ceptu
diuina seuu&ita aduitae regulam ꝑtinenda
excerpsit atque ex his unum codicem fecitu
ut quĩ uelit legere atque in eo uel quam oboedi¬
ons dõ in oboediens quẽ ess& agnoscor& & hoc
opus uoluit speculum cppollari:
Verum breui consequenti temporis diuina uo¬
luntate & potestate ꝓuenit ut manus in¬

Expanded text:
se habet ecclesiastica regula a se fuisse dictase habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus in
Abbreviated transcription (Latin):
& tulem sententium mirabatur & laudab at
hominem ꝓtulis se dm̃ quidem timentem uerũ¬
tamen inuillunatum & nocritum sed nõ multa
lectionis eruditum scientia contraillum scili¬
sua quam de mortalitute scripsit martyrcy¬
bricnus itur&ulit dicens cum quidum decol¬
legiss& cum sucerdotibus nr̃is infirmitacede¬
fessos & dead ꝓpinquante morte sollicitus co
meatum sibi p̃caretur ad st&it de precanti &iũ
pene morienti iuuenis honore & maiestute
uenerabilis statu cełsu & durus cispectu.
& quem ad sistentem sibiuix possit humanus
cispectus oculis carnulibus intueri. Nisiquo d
tulem uidereiam poterat de scło recessurus
atqueille non sinequadum animi & uocis in¬
dignatione in fremuit & dixit. Patitimetis
exire non uultis quid faciam uobis
nte proximum uero diemobitus sui a sedicta¬
tos & aditos libros recensuit siue eos quos pri¬
motempore suae conuersionis ad huc laicus
quaecumque in hsrecognouit cliter quam se¬

Expanded text:
Et talem sententiam mirabatur et laudabat Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilisua quam de Mortalitate scripsit martyr Cyprianus, ita retulit, dicens: Cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus, et de appropinquante morte solmeatum sibi precaretur, adstitit deprecanti et iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam poterat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam uobisnte proximum vero diem obitus sui a se dictatos et editos recensuit libros, sive eos quos primo tempore conversionis suae adhuc laicus,dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam se
Abbreviated transcription (Latin):
pensatione & rogar&urcumla crimis ut sibi
ad nõ uita poscer& commeatum eum illis dixisse
Nonsicuixi ut mepudeat in teruos uiuere
Sed nec moritimeo quiabonum dm̃ habem
& in his noster agustinus senex elimatu ac
libratu admirabatur & laudabat uerba
deo enim eum dixisse intellegendum esse
necmortimeo quiabonum dnm̃ babemus ne
creder&ur p̃fidens deruis purgicts simis mo¬
ribus p̃mississe nonsicuixi ut mepudeatint̃
uosuiuere: Hocenim dixerat ud illud quod
confidere cui&iam in oatione cotidana do¬
ex tremis uitae dualibus frequentis si merefere¬
bat dictum : Adquem cumuisi tandum iam
mortem ꝓpinquantem uentittiss& & illema¬
nus gestose desđo exiturum significar& ad¬
que uđse illie& responsum ad haceum ecclesiae
necessurium uiuere posseillum. Neputaretur
huius uita teneri cupiditatem respondisse. Si
num quam bene ficliquando quare non modo

Expanded text:
pensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi pensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his noster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelligendum esse, Nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod confidere: cui etiam in oratione quotidiana doextremis vitae de talibus frequentissime referebat dictum: ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo?
Abbreviated transcription (Latin):
quo que inurta &i moribus hominis di referel
quod insitnctuto scẽ memoriae ambrosio cõ pere¬
fat ut uxcorem cuiquam numquam poscend
nequem lture uolentem cid hoc commenda¬
ređ Neque in sua patria ꝓ&litum ire adcon¬
uiuiuam desingulis rebus p̃stans. ccusas scilic&
Medum inter se coniugittã iurgurent ei male¬
dicerent ꝑ quem coniunca essent Sed pla¬
ne cid hoc sibi iam̃ consentientes politum inten¬
eẽ debere sacerdotem ut ul eoꝵ iam̃ fcictũ placita
firmarent᷑ uel benedicerentur : Et nemibtie
commendatus acmade cgens eiusculpa suffrc
conuiuiorum iñstitutus tem perentiae ammit¬
ter&ur modus : Indicauerat quoque nobis
sep̃dica beatae mõmoriae uiri in ult moui tae
consticuto audissescpientis simum & pissimũ
res ponsum & multum icudabat ac p̃dicabat:
Namcumille uenertbilis ultima iacer& agri¬
tudine & afidelibus honoratis lecto eius aid
& ob hoc merentibus tunti actãdes antifltis ec¬
cłam posse priuari uerbi & sucramenti dĩ dis¬

Expanded text:
que in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jam illis consentientibus petitum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragconviviis constitutus temperantiae amitteretur modus. Indicaverat quoque nobis se praedicti beatae memoriae viri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astaet ob hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dis
Abbreviated transcription (Latin):
conquestu quod cib eudem circumultum ministe¬
rium occupata non adiuuar&ur audiuit maR¬
ta marta meliorem partem muria elegit quae
non auferetur ub ea: Nam fabricirum nouarũ
numquam studium habuit deuitant in eis in pli¬

Expanded text:
conquesta, quod ab eadem circa multum ministeconquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis impli
Abbreviated transcription (Latin):
noscis ipsa que legatu magis offerenda eẽ quã exigen¬
du commen deta uero que que ipse non suscipiebat
sed uo lentes suscipere clericos non ꝓhibebat:
ibus quoque quae eccła habebat & pos sidebat inten¬
tus amore uel in plicutũs nonerat sed incuoribus ma¬
gis & spĩtalibus suspensõs & inberens rebus aliquan¬
do seipsum adilla temporalia ab&ernoꝵ cogititio¬
ne relaxubat & deponebat: Quibu sille disposttis
& ordinatis tum quam arebus mordacibus acmoo¬
lestis animi re cursum ad interio amentis & supe¬
riora fuciebat quod uel deinueniendis diuinir
rebus cogitur& uel deicminuentis aliquid dicta¬
r&. Autcerte exicm dictutis atque transcriptis
uliquid emendar& & idagebat in dieluboruns
& in nocte lucubrans: Qerat tumquum illa reli¬
gio sissima martha typum gestans suꝑnae eccła
dequas criptum est quod sed erit ad pedes dñi at¬
que intenta eius uerbum audir&: Dequusor or

Expanded text:
nosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigennosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non suscipiebat, sed volentes suscipere clericos non prohibebat. In iis quoque quae Ecclesia habebat et possidebat, intentus amore vel implicatus non erat: sed majoribus magis ac spiritualibus suspensus et inhaerens rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interiora mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror
Abbreviated transcription (Latin):
Porum post uliq̃cõos annos nobis farte cumeodẽ mn
cemminus constititas. Ecceille donutor litteras
ꝑ suĩ siliumittens rogauit ut ille donationẽ tabu¬
li suo redderent᷑ filio: Pauperibus uero erogan¬
dos direxit solidoscentum : quo ille sẽ cognito an¬
gemut hominem uel finxisse donationẽ uoleũ
debono opent penitusre. & quanta potuit d̃ sug¬
genent cordieius cum̃ dolorẽ anunii ex eudem refrã¬
qł aoue dixit in illius scilic& incropationẽ & correc¬
tdm & tubulus quas illesponte miserut Nec
disidertus nec ex actus confestim reddidit pecumã¬
que illam respuit atquerescriptis eundem sicut opor¬
tuit & arguit & corripuit ad monens ut desuusi¬
mulatione uel iniquititẽ penitentiae humilitate
dõ scitis facer& Necum tam graui delicto desło
exir&: Frequentius q̃uo que dicebat magis securius
& tatius eccłam legatu adefunctis demissa debere
suscipere quam bereditictes fortes sollicitus & dam¬

Expanded text:
Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desideratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et dam
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ cũram omnem que substantiam aduices ua¬
lentioribus clericis delegabut & credebat : Numquã
dauem numquan anulum inmanũhabens sed ab
que dispensatũ fuerẽt uel quid dispensandũ re¬
nm̃anserit & inmultis titulis magis illus prepo¬
Atidomus fidem sequans quam ꝓbatum inam̃ fes¬
uel titulo legati dimitter&ur non respueba
suscipi iubebat: Nam & cliquas eum hecedatts
recus susse nouimus. Nonquic pau peribus lqł¬
les eõ possint sed qm̃ iustum & aquum ec̃ uidel
ut amortuoꝵ uelfiliis uel parentibus ł adfinibust
magis possederent᷑. Quibus ea deficientis dimit¬
tere t oluerurt:
uidam &iam exhonoratis in ipponiensium apud
carthaginem uiuens ecđae ipponiensi possem¬
onem donare uoluitu & confictar tabulas sibiusu
fructuretento ultro eidem scãe memoriae agustino
misit Cuius ille oblationem libenter aecepit con¬
gratilansei quod & ernaestueo pne mor rõe salitas

Expanded text:
Ecclesiae curam omnemque substantiam ad vices vaEcclesiae curam omnemque substantiam ad vices valentioribus clericis delegabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam annulum in manu habens: sed ab que dispensatum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum manifestaetur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videbat, ut a mortuorum vel filiis vel parentibus vel affinibus magis possiderentur, quibus ea deficientes dimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis.
Abbreviated transcription (Latin):
tionem potationem que diligebat : & contra
pestilentiam humanae consu&udinis in eascrip¬
tum ita habebat:
uis quis amatdictis absentũ rodereuitam
Hanc mensa indignã nouerit esse suã:
dicir& aut dolendos eẽ illos demensauersõs aut sedo
media refectione cid suum cubicalum surrectururo
Quod ego & cln quiilli mensa interfumus experasuñ¬
lum pauperum uero semꝑ memor erat eisciue in de
erogabat: Unde & sibi suis que omnibus secum ha¬
buantibus hoc est uel exreditibos porrissionũ eccła
uel &iam ex oblationibus fidelium & dum forte ut
ad sol& depossessionibus ipsis inuidiaderics fier&
đ lo quebatur plebem dõ mallens exconlatio¬
nibus mugis plebis dĩ uiuere quam illarum pos¬
sessionum curum uel gubernationem p̃ati. & pa¬
ratum seeẽ illiscodere ut eo modo omnes dĩ serui
& ministriui uerent quo in u&eritestamento le¬
guntur alturi deseruientibus eosdem conpartiri :
Sed numquam id laicis suscipere uoluerunt domus¬

Expanded text:
tionem potationemque diligebat. Et contra tionem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experCompauperum vero semper memor erat, eisque inde erogabat, unde et sibi suisque omnibus secum habitantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei vivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et ministri viverent, quo in Vetere Testamento leguntur , altari deservientes de eodem comparticipari. Sed nunquam id laici suscipere voluerunt. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
futidem scs agustinus insuis confessionum libris po¬
suit dicens non ego in munditiam obsoniitmeo
sed cupiditttis in munditium : Sciõ noe omne
cirnisgenus quod cibo ess& usui manduccire ꝑmis¬
sum : Helicm cibo carnis refectum: iohannẽ mi¬
nibili cabstinentia preditum animclibus hoc est
locustis in aescam cedentibus non fuisse pollutũ:¬
& scio a scui lenticula concupiscentiũ deceptum
& duuid ꝓptercique des derium aseipso
retro bensum & regem nrin non decurne sed depa¬
netemptctum : Ideo que & populus in berenio
non quia cirnes desi derauit sed quia sẽe deside¬
rio aduorsus dnm murmurauit meruit in ꝓbaris¬
Deuino autem sumendo a płi extat sentei tiu ad
timotheum scribentis acdicentis. Nolusque
adhuc aquam bibere sed uino modicoutere ꝓp¬
terstomachum & frequentes tuas infirmitates
Cocla tribus tantum argeni eum utens c&erum
uasa quibus inense inferebantur cibi uel testea
uellignea uel marmorea fuerunt: Non tam̃
gis lectionem ł dispatutionem quam aepula¬

Expanded text:
tinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare permissum; Etiam cibo carnis refectum; Joannem mirabili abstinentia praeditum, animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutumet scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nostrum non de carne, sed de pane temtatum. ideoque et populus in heremo non quia carnes desiderauit, sed quia escae desiderio aduersus dominum murmurauit meruit improbariDe vino autem sumendo Apostoli exstat sententia ad Timotheum scribentis, ac dicentis: Noli usque adhuc aquam bibere, sed vino modico utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen gis lectionem vel disputationem, quam epula
Abbreviated transcription (Latin):
libus gcr ophilatio & secrd turio unde clturi neces¬
sariam̃ ferrentur. aliquando meccłu loquenscm¬
monobat qđ & iam beatissimum ambrosium sep̃¬
sente in ecđa tractuuisse nobis aliquandoretule
mensa sumpabus que communibus cilebant᷑ & ues¬
tiebantur : & nequisquam fucili iurationẽ & ud
ꝑ iurium decidiss& & in eccła populo p̃dicabut
& suis institueret nequis iurur& neud mensa
quidem duo dsp lapsũs fecisr& unan disttnt ꝑdo

Expanded text:
secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando retulemensa sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus f
Abbreviated transcription (Latin):
ũ sacris mentem placet ex ecere loqͣlis
Celestiq animũ pascere pane iuiuat̃
Quosdã ceu prato libuit decerpere flores
Distiatisq ipsos texere uesiculis
t ꝓprias canerent epigrãmata singula causas
Etpars queq: suo conoruer& titulo
Psei nr̃e hoc opis ẽ s ab illo sumitur hic ros
Quisiccam rupẽ fudere iussit aquas
Ut qd inafectũ cordis pietate magistra
Ugnerit hoc ꝓmat carmine leta fides

Expanded text:
um sacris mentem placet exercere loquelis, Coelestique animum pascere pane juvat: Quosdam, ceu prato, libuit decerpere flores, Distinctisque ipsos texere versiculis. Ut proprias canerent epigrammata singula causas, Et pars quaeque suo congrueret titulo. Nec nostrae hoc opis est, sed ab illo sumitur hic ros, Qui siccam rupem fundere jussit aquas. Ut quod in affectum cordis, pietate magistra, Venerit, hoc promat carmine laeta fides.
Abbreviated transcription (Latin):
fectus uende omniaquae habes da pauperib:
& habebis thae saurum in calis & ueni sequere
me & suꝑ fidei fundamentum aedificaredes¬
detans Non ligna faenum stipulã sed aurum
argenum & lapidos praetiosos:
cerut a mnis maiortriginta solu superstite

Expanded text:
vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite
Abbreviated transcription (Latin):
o e is cultant. Namenus cesler anteuelefũ¬
Nserat renunticuit & uam scoluflicis quos itpho¬
ricor
ꝑdocebat ut sibima gistrum alium puide¬

Expanded text:
 exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium provide
Abbreviated transcription (Latin):
non uxorem non filios camis. Non diuiats
non honores secculi quaerens sed dõ cum suis
seruire statint in illo & exllo pusillo grege
essestudens quem dñs cilloquitur dicenas:
Nolitimere pusillus grex qm̃ conplucut pa¬
triuestr da re uobis regnum: uend e

Expanded text:
non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
mur &ditiemenda iudicia p̃ocalos nr̃os pon¬
tu considerabamus dicentes iustus esdnie
& rectum iudiciũtuum. pariterque dolentes
gementes & flentes ci abamus miserationtnn
patrem & dm̃ omnes consolutioner ut̃ in a
nõs tribulatione subleuar dign&ur

Expanded text:
 tremenda judicia prae oculis nostris posita considerabamus, dicentes: Justus es, Domine, et rectum judicium tuum . Pariterque dolentes, gementes et flentes orabamus miserationum Patrem et Deum omnis consolationis , ut in eadem nos tribulatione sublevare dignar
Abbreviated transcription (Latin):
uisenim ep istolam illc̃m breuiter scripsorino
nibil metamen p̃termnississe arbitror quođ
& respondonti dicere & quamenti audire sufficerit
quando quidem dix inec eos eõ ꝓhibendos eipuco
lo cusi possunt munita migrare desiderani. & mi¬
nisterunr̃ uincula quibus nos xp̃i aartias tilli

Expanded text:
is enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant; et ministerii nostri vincula, quibus nos Christi charitas alli
Abbreviated transcription (Latin):
iurtꝰ ficł subtali examine pendit¬
sio lus peccatia serne tiale qui licet aplo
ptatur regno sat miser est faniulus
Cũ mers carna listimũ. deni nante aaranno.
Tut seug sceptris dedita quot u̾c ro
de tsgenhia deratis
Sm̃is sustantia quȩ os noni dcreatura ẽ
est indctate trinitatis qm qd ẽ dõmiñ¬
atura oñi po̾tensuna ÷ quȩ cuncta creacut
& proprie quod sunt om̃ib e̾e̾ dedit
Una eadẽq trium qm̃ est essencia quȩ se
Nũ quã ⁊ maior ł minor ẽt potest
ales nos ꝗ amat d̃s quales suturi sumꝰ et
dono sñ quales sumus nr̃o merito. Epis
Mes adño quales formam amamur.
Sins quales nr̃is extitimus meritis:
Sci sice dlocent ꝓlantet riget ex colat ornet
S t sibi ꝑpetuo qd placeat saciat

Expanded text:
 fidei sub tali examine crescitSolus peccator servit male; qui licet amplo Utatur regno, sat miser est famulus; Cum mens carnalis, nimium dominante tyranno, Tot servit sceptris dedita quot vitiis.ssentia Deitatis. Omnis substantia quest in deitate Trinitatis, quoniam quod Deo minNatura omnipotens una est, quae cuncta creavit, Et proprie quod sunt omnibus esse dediUna eademque trium quoniam est essentia, quae se Nunquam vel major vel minor esse potestTales nos amat Deus, quales futuri sumus ipsius dono; non quales sumus nostro merito. Tales a Domino, quales formamur, amamur; Non quales nostris exstitimus meritis. Sanctificet, doceat, plantet, riget, excolat, ornet: 647 Et sibi perpetuo quod placeat, faciat
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uoluptas mala potestatẽ acciꝑ t efficiendr
Punit eni exiã isto modo. Nec iod iniuste quia oc ulte
ceterũ iqus punirise ignorat dones mani festa ut¬
suplic io sensertt nolens quantũ mali sit qd̃ ꝑ petraut
ũdatur miusto peceandi optata podestas
Ut mala mens praue qd̃ euntt efficiatu
Tra est magna dĩ qua nuittos sicaden. puntt
Ut quib ex ultant crimi uib pereat
crestit enĩ oculte cũ longo penareatu
Ausib inli citis simhil obsticeri du. est¬
& magis erranti ne partant flagratim̃¬

Expanded text:
otestatem accipit efficiendi Punit enim etiam isto modo, nec ideo injuste quia occulte. Caeterum iniquus puniri se ignorat, nisi cum manifesto supplicio senserit nolens, quantum mali sit, quod perpetravit datur injusto peccandi optata potestas, Ut mala mens prave quod cupit efficiat, Ira Dei magna est, qua multos sic quoque punit, Ut quibus exsultant criminibus pereant. Crescit enim occulte cum longo poena reatu, Ausibus illicitis si nihil obstiterit. Et magis erranti ne parcant flagra tim
Abbreviated transcription (Latin):
& ret butioñu uustatotius creature
aplissima quadã ĩ m̃saque republica
N inc nbiliũ rerũ inmutabilũ orelo
Aeĩni iuit legib artificis:
Inq suos fines ꝓcedit queq uoluntas:
N ec uarus meritis arbiter ȩquus ab est
Corda regens uires tribuens peccata remutens
Mitis subiectis in placidus tumidis.
Ut nec poena malũ quẽquã nec gła ustũ
Suscipiat nisi cũ laude & honore di¬
cire uolens in qua ręrũ sis parte locand
Nã cuncti hoc gemino nascuntur fomit̾e mot̾
Respondentq sus germi principis.
Et qd quisq bonuͣ sibi tẽpore duxit uusto
Hoc sunmi regis uiditio capiat.¬
ngłi cos ciues et xp̃i in menbra renatos.
Nonꝰ trahat adueterem carnis origo hominẽ
m ulta quiðẽ in nros mundus bona ꝓcreat usus:
Et pleno tellus serui opima sinu.
Sed terre hospitib cęli supra astra uocatis.
Uirtutis palma : sꝑnere blanda soli:¬
psa peregrinis ne uia sit laqueus.
Nã declinantes ꝓsummis ferre labore

Expanded text:
 retributionum, in ista totius creaturae amplissima quadam immensaque republica.Hinc mutabilium rerum immutabilis ordo, Aeterni servit legibus artificis. Inque suos fines procedit quaeque voluntas, Nec variis meritis arbiter aequus abest: Corda regens, vires tribuens, peccata remittens, Mitis subjectis, implacidus tumidis. Ut nec poena malum quemquam, nec gloria justum Suscipiat, nisi cum laude et honore cire volens, in qua rerum sis parte locandut id quod amas. Nam cuncti hoc gemino nascuntur fomite motus, Respondentque suis germina principiis. Et quod quisque bonum sibi tempore duxit in isto, Hoc summi Regis Angelicos cives, et Christi in membra renatos, Non trahat ad veterem carnis origo hominem. 649 Multa quidem in nostros mundus bona procreat usus, Et pleno tellus servit opima sinu. Sed terrae hospitibus, coeli super astra vocatis, Virtutis palma est spernere blanda soliIpsa peregrinis ne via sit laqueus. Nam declinantes pro summis ferre laborem
Abbreviated transcription (Latin):
cꝓ dest qd̃ bã recti sapusse malignis
i uerũ sc̃e non co luere dm̃
nafides igt᷑ spes una est at q amor unꝰ
uofiat iustus sitq beatus homo
pã bonaq prauus rature exdo te suꝑ sunt
lugent peccati pondera non minuunt

Expanded text:
prodest quiddam recti sapuisse malignis, Si verum et summum non coluere Deum. Una fides igitur, spes una est, atque amor unus, Quo fiat justus, sitque beatus homo. Nam bona, quae pravis naturae ex dote supersunt, Augent pecc
Abbreviated transcription (Latin):
in uꝰla adũsis honeratã ducere uetã
E tolerare migis uult mala ꝗ sugere¬
AA aioris multoẽ animi ꝗ ferre pauescens
Nens& enĩ rteta & puri si conscia cordis
Iot plui splendescit quo magis artĩ t̃¬

Expanded text:
i valet adversis oneratam ducere vitam, Et tolerare magis vult mala, quam fugere, Majoris multo est animi, quam ferre pavescens Mens etenim recta, et puri sibi conscia cordis, Hoc plus splendescit, quo magis att
Abbreviated transcription (Latin):
precesera. Non enĩ sacat mali nortẽ nissi qͥ
uit morte. ꝓonigit᷑ multũ curandũ est necesas
orituris qd accidat ut moriantur sed morienda
Tuncta honis ꝓsunt quos & mors ipsa beatus
e fficit ut sumant p̾mia principium.
le igitur finis malus est quẽ: pena sequet
t qui ꝑ petui porta doloris erit.
on quo ab sũ ment̾ la crime cunctiq dolores.
Tueteris pereant omia signa mali.
scĩtate & iã corpore obpresso sicut amittitur
fĩtas corporis uiolata animi puritate enam
ens illesa nichil uolato cop̃ore ꝑdit:
Inuita carnis uulnera non macii sis
÷ crunen facti recipit non mixta uoluntas:
lle magis facinus quã tolerare noce
c aut᷑ ad cordis poenetralia cuncta recurrunt:
plerũq animꝰ sit sine carne reus.
d abintacto sum motũ est corpore solus

Expanded text:
. Non enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est necessario morituris, quid accidat ut moriantur, sed moriendo Cuncta bonis prosunt, quos et mors ipsa beatos Efficit, ut sumant praemia principium. Ille igitur finis malus est, quem poena sequetur, Et qui perpetui porta doloris erit. Non quo absumentur lacrymae, cunctique labores: Ut veteris pereant omnia signa mali. sanctitate, etiam corpore oppresso: sicut amittitur sanctitas corporis, violata animi puritate, etiam ens illaesa nihil violato corpore perdit: Invitam carnis vulnera non maculant. Nec crimen facti recipit non mixta voluntas: Velle magis facinus, quam tolerare nocet. Sic autem ad cordis penetralia cuncta recurrunt, Ut plerumque animus sit sine carne reus. Dum, quod ab intacto semotum est corpore, solus
Abbreviated transcription (Latin):
dumens pestifera de consuetudine robur :
Et sua conplectens uincula mortis amor
Desiciant potius uana oblectamina mundi
Subclanturq pio colla domanda iuigo
Inq putres fibras clescendat cura meclentis
Ut causas morbi pellat. amica salus:
DE LE RIS LITERA
egis litera quȩ doc& non eẽ peccandũ si
sp̾iritus uiuisicans desit occidit. Scire enĩ
peccatũ facit potius quã caueri. & ido magis
augeri quam minui: Quia male concupisce̾n¬
tiȩ etiam p̃uaridio legis accidit¬
ndex peccati lex est plectenda uetando:
Que nisi cor mundet sp̃s interimit:
Nullus enĩ en est insons sola formidine poeni
Qui scũm & iustũ non amat inperue.
Hunc tamen effectũ non lex s gr̃a confert

Expanded text:
umens pestifera de consuetudine robur, Et sua complectens vincula mortis amor. Deficiant potius vana oblectamina mundi, Subdanturque pio colla domanda jugo, Inque putres fibras descendat cura medentis: Ut blandum morbum pellat amica salus. XLIII. De legis littera. Legis littera quae dicit non esse peccandum, si Spiritus vivificans desit, occidit. Sciri enim peccatum facit potius quam caveri: et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praevaricatio legis acceditndex peccati lex est plectenda vetando, Quae, nisi cor mundet Spiritus, interimit. Nullus enim est insons sola formidine poenae, Qui sanctum et justum non amat imperium, Hunc tamen affectum non lex, sed gratia confert:
Abbreviated transcription (Latin):
roficiente porro doctrina diuina subscõ &cum
scõ agustino inmonasterio dõ seruientes ecđae
ipponensi derici ordinari cocperunt Medemnde
in notescente & durescente dedieindiem ec¬
ec lesia catholica p̃dicationis ueritte sc̃õrum que se¬
p̃stan da exmonasterio quod ꝑillum memore bilemai¬
rum & esse & cestere cocperut magnodesderio
Nam forme decem quos ipsenoui scos ac uenera¬
biles uiros continentes & doctos beatissimus a¬
gustinus diuersis ecclesis non nullis quoque
eminentioribus rogatus dedit: Similterque
& p̃si exillo scõrum ꝓposito uementis dñi ecclesus

Expanded text:
roficiente porro doctrina divina, sub sancto et cum sancto Augustino in monasterio Deo servientes, Ecclesiae Hipponensi clerici ordinari coeperunt. Ac deinde innotescente et clarescente de die in diem Ecclesiae catholicae praedicationis veritate, sanctorumque seprofunda, ex monasterio quod per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, magno desiderio Nam ferme decem, quos ipse novi, sanctos ac venerabiles viros continentes et doctissimos, beatus Augustinus diversis Ecclesiis, nonnullis quoque eminentioribus, rogatus dedit. Similiterque et ipsi ex illorum sanctorum proposito venientes, Domini Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
que idfieri ꝑfioque in gentides derie climent¬
bus copis copatum suscipere contramoremecdie
solere ab omnibus sucder&ur de ergid ignaro
r&ur compulsus at que coactus subculiut &
titum qđ iamordinatus didicit nec qđ sibi fac¬
gum ẽẽ doluit aliis fieri uoluit: Unde &iam
scugit ut conciliis constituerdur apiscopoꝵ
ab ordipatoribus debere ordinc̃pdis uelordi¬
nactis omnium statuta sucerdocum in notitia
butidoctoribus audatia superba & temert̃a
licit nec suis nec cdienis aliquando perrcebani
coptrius stsque incausis intercidentes homi¬
liubus uis soboe disrent dampnis grocuustm
ex̃ cadibes id ficiebantur armatidiuersistelu
bucdantos pagrosuillas que usqueo a dserelinur
nse nemi occidere non m&uentes sed dimier bũ
d se duilo pdlireeur & comhis quio derant
psceti pacis ratioheber&urilllos dertehrdc¬

Expanded text:
que id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclsolere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro retur, compulsus atque coactus succubuit, etitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiabuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantes per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non metuentes. Sed dum verbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem de
Abbreviated transcription (Latin):
tenuenum &ut intalibus consue tumest ep̃o
ordirandũ intulerunt: Orbns id uno cor¬
scnsu adi silitiofuori perfico psentibus
sngnoque studio & dumorer degcuntibus
abertim: Eo flente non nollis quidem leet¬
masenus ut hobis ipse r&cualit tunc soplo
mas pret ontibus & ttm quam eum consolan¬
tbus ac dicentibus quia & locus ꝑresbterui
bc ipse maiore dignus ess& ꝓ̃pinquaras tarũ
episcopitai Cimille homodĩ ut nobis rea¬
ent sn uore consideratione intelliger& uee

Expanded text:
nsuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelliger
Abbreviated transcription (Latin):
mox iuftituit & cumdĩ seruis uiueo& epit
securdum modum & regulam subscis apos
constitutammaxime ut nemoquicquam ꝓ¬
prium in illa soci&ate haber& sed cis essent
om̃a communta & distribuer&ur unitnque
sicut opus epoꝵ quodicm ipseprior socerut
dum d& ransmcrinis ad suconirmeass&
Scs ueriudorius ordinator cius uteratuir
pius & diñtimens exultabat & dõgratiur
uigebat sus ex auditas ad ño fuis sep̃ces
quas sefreqientis sime fudissenarrabat
ut sibi diuintus homo conceder&ur talis:
qui possit uerbo dĩ & doctrina si dubri eccle¬
sicm dñi aq ficcre: Cuire se homo natu¬
rugrecus nnus que latina lingua & litteris
instructus inus utilem ꝑ uidebat eidem
presbitero pb cestutem secoram in ecde side

Expanded text:
mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis s vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesi