comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ eunuchis & aduenis offerre. id est
uirginib & credentib. exgentibus: ut
contẽpnentes excoto mundũ uirquutatẽ
seruent & studeant orationi: & hoc super
altari id ÷ infide recta debent offerre.
Sicut enĩ suꝑ altare ponebantur uictime.
& holocausta ibiq adolebantur: ita infide
om̃s uirtutes & omĩa bona oꝑa consistunt. qr
sine fide inpossibile est placere dõ. Hinic
dicitur. lustus autem m̃s exfide uiuit. Seqͥt᷑.
Domus mea domus orationis uocabitur: cunctis
gentib Non deuno solũmodo tẽplo ierosolimi¬
tane urbis loquitur. ubi tantũ oratio & cori¬
cursus fiebat unius iudaice gentis: sed de ecła
cotidie multi confluunt popłi. Ait dñs qui
congregat dispsos isrł id÷ in unũ ouile & in
una ȩccłia. Disꝑsos isrł appellat duodecim
trib adquas scribebat petrus. uł om̃s creden
loquitur euangłista. lħc inquit moriturus erat

Expanded text:
Deus eunuchis et advenis offerre, id est, Deus eunuchis et advenis offerre, id est, virginibus et credentibus ex gentibus: ut contemnentes ex toto mundum, virginitatem servent et studeant orationi, et hoc super altare, id est, in fide recta, debent offerre. Sicut enim super altare ponebantur victimae et holocausta, ibique adolebantur: ita in fide omnes virtutes et omnia bona opera consistunt: quia sine fide impossibile est placere Deo. Hinc dicitur: Justus autem meus ex fide vivit. Sequitur: « Domus mea, domus orationis vocabitur cunctis gentibus . » Non de uno solummodo templo Hierosolymitanae urbis loquitur, ubi tantum oratio et concursus fiebat unius Judaicae gentis: sed de Ecclet, ad quam quotidie multi confluunt populi. « Ait Dominus qui congregat dispersos Israel » in unum ovile et in unam Ecclesiam. Dispersos Israel appellat duodecim tribus, ad quas scribebat Petrus: vel omnes credentloquitur evangelista: « Jesus inquit moriturus erat
Abbreviated transcription (Latin):
tur in altari : & alia pars sacdotibus
tradebatur. Non autẽ lns uerbis eunu¬
dnis uł aduenis p̃cipit ut offerant sacri¬
ficium scłm uideos : sed sp̃ualẽ hostiã
iub& offerre dequa apłs. Obsecro inqͥt
ut exhibeatis corpora urã hostiã uiuentẽ.
Et alibi. Mortificate m̃bra ur̃a quȩ sunt
suꝑ terram. Uirginitatem eñi mentis
& corꝑis seruare : spũ ales uictimas est
dõ offerre. Sed ut aliqua differentia
fiat : uictimas offert quisquis ad tẽpus
orationi uacat. & rur sus ad tẽpus ꝓ amo¬
re filioꝵ. non causa libidinis debitũ
uxori reddit. Holocaustũ autẽ offert:
quis qͥs ꝓxpĩ nomine omĩa dimittit. iuxta
qđ dñs ait : siuis ꝑfectus. eẽ. uade uende
om̃ia & da pauꝑibus. Uel uictimas of¬
fert qui inscło positus partẽ substantiȩ
suȩ seruat sibi ad suos usus. & suoꝵ explen¬
dam necessitatẽ. partẽ etiam egenis &
modi gͦ holocausta & u̾ictimas p̾cipit

Expanded text:
tur in altari, et alia pars sacerdotibus tur in altari, et alia pars sacerdotibus tradebatur. Non autem his verbis eunuchis vel advenis praecipit, ut offerant sacrificium secundum Judaeos: sed spiritualem hostiam jubet offerre, de qua Apostolus: « Obsecro inquit ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem . » Et alibi: « Mortificate membra vestra quae sunt super terram. » Virginitatem enim mentis et corporis servare, spirituales victimas est Deo offerre. Sed ut aliqua differentia fiat, victimas offert quisquis ad tempus orationi vacat, et rursus ad tempus pro amore filiorum non causa libidinis debitum uxori reddit. Holocaustum autem offert, quisquis pro Christi nomine omnia dimittit. Juxta quod Dominus ait: « Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, et da pauperibus . » Vel victimas offert, qui in saeculo positus partem substantiae suae servat sibi ad suos usus, et suorum explendam necessitatem: partem etiam egenis etmodi ergo holocausta et victimas praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
do meum. subaudis dabo nomini scõ cuis.
ut colant eum confitendo illum: & dili¬
gant nonteni eiꝰ. id ÷ nom̃ filii. ut sint
eunuchũ siue aduenam custodientẽ sabba.¬
tũ meum nepolluat illud id÷ cessantem
amalo oꝑe. & tenentẽ foedus meam ut sẽꝑ
&̾ orationi nacabunt. Mons sc̃is adquẽ ꝓmit¬
tit cos se adducere: aut dogmata uerita¬
tis sunt trinitatisq. confessio. uel ecła
p̃sens. uł etiã ipse dñs qui ⁊ mons mori¬
tium dequo idẽ ꝓpħa ait. Uenite ascenda¬
mus admontẽ dñi : ad cuiꝰ contẽplationẽ
adduc& ipse el ectos suos. ł lolo chausta
narum. Placebunt mͥ suꝑ altare meũ.
qr domꝰ mea domus orationis uocabitur
cunctis gentib. Holo causta s̃ quȩ integra
cremantur : qr̾ holocaustũ totum incensũ
dr̃ & conbustũ. Uictiȩ dicuntur aiuinci¬
endo. eo qđ iunctae atq ligatȩ ad duce¬
rentur ad hostium domꝰ dñi atq trade¬
bantur sacdotib. Quarũ pars offereba¬

Expanded text:
do in eum, subaudis dabo nomini sancto ejus « ut colant eum, » confitendo illum, « et diligant nomen ejus, » id est, nomen filii « ut sint eunuchum sive advenam, « custodientem sabbatum meum, ne polluat illud, » id est, cessantem a malo opere, « et tenentem foedus meum, » ut semper et orationi vacabunt. Mons sanctus ad quem promittit eos se adducere, aut dogmata veritatis sunt Trinitatisque confessio, vel Ecclesia praesens, vel etiam ipse Dominus, qui est mons montium: de quo idem Propheta ait: « Venite, ascendamus ad montem Domini . » Ad cujus contemplationem adducet ipse electos suos. « Holocausta narum, « placebunt mihi super altare meum, quia domus mea domus orationis vocabitur cunctis gentibus. » Holocausta sunt quae integra cremantur. quia holocaustum totum incensum dicitur et combustum. Victimae dicuntur a vinciendo, eo quod vinctae atque ligatae adducerentur ad ostium domus Domini, atque tradebantur sacerdotibus. Quarum pars offereba
Abbreviated transcription (Latin):
no : uł etiam ad illam quã autumant fũ¬
turã multo tẽpore sed melius est ut ad
ȩccłiam ista referamꝰ. Deserta autẽ scłoꝵ
cula uideoꝵ : que deserta sunt ꝑ infidelita¬
tem: & in eccłia restaurata ꝑfidem. Funda¬
m̃ta generationis & generationis suscitabis.
o ȩccłia credendo & confitendo xp̃m uerum
dm̃: & uerum hominẽ. eẽ. Fundam̃cum
singulari numero ꝓlatum: xp̃m signifi

Expanded text:
no, vel etiam ad illam quam autumant funo, vel etiam ad illam quam autumant futuram in ultimo tempore: sed melius est ut ad Ecclesiam ista referamus Deserta autem saeculcula Judaeorum, quae deserta sunt per infidelitatem, et in ecclesia restaurata per fidem. Fundamenta generationis et generationis suscitabis, o Ecclesia, credendo et confitendo Christum verum Deum, et verum hominem esse. Fundamentum singulari numero prolat
Abbreviated transcription (Latin):
medio erat fons qui irrigabat totũ ꝑ adisu
Ille ortꝰ habens diuersa genera pomoꝵ &
uaria genera herbarum. significat scãm
eccłiam quȩ hab& diuersos ordines. & ador¬
natur uarus uirtutũ florib. fons uero
ille ꝙrigans ꝑadisum : xp̃m significat
doctrina ⁊ sapientia spũali Cuiꝰ fontis
aquȩ id ÷ doctrinȩ non deficient : quia
cȩlũ ⁊ terra transibit. uerba autẽ om̃pis
similatur : & omĩs electus corpus eiꝰ est.
uide est illud. Fulgebunt iusti sicut sol¬
Dicitur gͦ adquelib& electum specialiter.
& ad eccłiam generaliter. Eris inquit
quasi ortus. id ÷ sicut para disus: & sicut
fons aquarũ cuius nondeficient aquae iđ÷
similis eris xp̃o qui est caput tuum cuiꝰ
non deficient doctrinȩ. Et edifica¬
bunt᷑ inte deserta seculorum: fundam̃ta
generationis & generationis suscitabis.
udei hoc referunt ad restaurationem
que facta est arorobabel & cħ̃u sacdote mag¬

Expanded text:
medio erat fons qui irrigabat totum paradisum medio erat fons qui irrigabat totum paradisum . Ille hortus habens diversa genera pomorum et varia genera herbarum, significat sanctam Ecclesiam, quae habet diversos ordines et adornatur variis virtutum floribus. Fons vero ille irrigans paradisum, Christum significat doctrina et sapientia spirituali. Cujus fontis aquae, id est, doctrinae non deficient, quia coelum et terra transibunt, verba autem omnipotentis similatur, et omnis electus corpus ejus est, unde est illud: « Fulgebunt justi sicut sol» Dicitur ergo ad quemlibet electum specialiter, et ad Ecclesiam generaliter: Eris inquit quasi hortus, id est, sicut paradisus et sicut fons aquarum cujus non deficient aquae, id est, similis eris Christo qui est caput tuum, cujus non deficient doctrinae. « Et aedificabuntur in te deserta saeculorum, fundamenta generationis et generationis suscitabis. » Judaei hoc referunt ad restaurationem quae facta est a Zorobabel et Jesu sacerdote mag
Abbreviated transcription (Latin):
sa. Ubi pascis. ubi cubas inmeridiȩ. Et reqͥ¬
em tibi dnis dabit semper. id÷ rauiescere
te faci& in cȩlesti beatitudine abhostibus.
eterna beatitudine requiesa&᷑ ab om̃i adũsi¬
tate. Et implebit splendorib. id est
urtutib. animam tuam. uel claritate a et̃¬
na de uisione diuinitatis suae. & ossa tua
lib̾abit. subaudis de inferno ne tradantur
incendio. Uol ossa tua lib̾abit. ĩd ÷ corpus
taum in die udicii suscitabit. Dicamus &
tercio mͦ: ꝑ ossa intelligentes uirtutes. Ossa
tua lib̾abit id ÷ uirtutes tuas ipse custo¬
di&: iuxta illud psalmistę. Ons custodi&
omĩa ossa eoꝵ. Idõ autem ossib. uirtutes
conparantur : quia sicut corpus sustentat᷑
ossib. ita anima uirtutib. Et eris quasi
ortus irriguus: & sicut fons aquarũ cuius
non deficient aquȩ. Legimus in libro gene¬
seos qđ plantauerit dns ꝑadisum : in cinus

Expanded text:
sa: « Ubi pascis, ubi cubas in meridie ? » « Et requsa: « Ubi pascis, ubi cubas in meridie ? » « Et requiem tibi Dominus dabit semper, » id est, requiescere te faciet in coelesti beatitudine ab hostibus aeterna beatitudine requiescet ab omni adversitate. « Et implebit splendoribus, » id est virtutibus, « animam tuam » vel claritate aeterna de visione divinitatis suae, « et ossa tua liberabit, » subaudis, de inferno ne tradantur incendio. Vel ossa tua liberabit, id est, corpus tuum in die judicii suscitabit. Dicamus et tertio modo, per ossa intelligentes virtutes. Ossa tua liberabit, id est virtutes tuas ipse custodiet. Juxta illud Psalmistae. « Dominus custodiet omnia ossa eorum . » Ideo autem ossibus virtutes comparantur, quia sicut corpus sustentatur ossibus, ita anima virtutibus. « Et eris quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarum cujus non deficient aquae. » Legimus in libro Geneseos, quod plantaverit Dominus paradisum, in cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ueris subaudis bonis tuis: orietur intenebris
meridies. Qđ suꝑus appellauit colligatio¬
nes impietatis. & fasciculos depͥmentẽs: mͦ
appellat catenã id est obligationẽ. pecutoꝵ:
& desieris mala ꝓximorũ meditari. Notan¬
dum hunc & illum digito & desieris loqui
qđ non ꝓdest : quia detractio bonoꝵ oꝑum
non ꝓdest neq etiã malorũ quia tua ibi
magis expedir& ad memoriam reducere
Cum effuderis esurienti animã tuam id est
cũ uoluntatem tuam hẏlarem ostenderis
esurienti. cõ paciendo illius infirmitati &
nuditati sicut tuȩ : & animã afflictã ieui¬
ruis aluisq miserus repleueris. non solum
frangendo panem. sed saciando om̃ib bonis:
conuertentur in iusticiam : ut possis dicere
cũ apło. Euerunt inme aliquando tenebre.
nunc autẽ lux sum inddĩo. Et tenebie tuae
id ⁊ peccata tua erunt sicut meridies ĩd÷
in claritatem iusticiȩ conuertentur. Quia
auferecur iniquitas tua: ut dicas cũ spon¬

Expanded text:
veris, » subaudis bonis tuis, « orietur in tenebris meridies. » Quod superius appellavit colligationes impietatis et fasciculos deprimentes, modo appellat catenam, id est, obligationem peccatorum. Et desieris mala proximorum meditari, notando hunc et illum digito. Et desieris loqui quod non prodest, quia detractio bonorum operum non prodest, neque etiam malorum: quia tua tibi magis expediret ad memoriam reducere. Cum effuderis esurienti animam tuam, id est, cum voluntatem tuam hilarem ostenderis esurienti, compatiendo illius infirmitati et nuditati sicut tuae, et animam afflictam jejuniis aliisque miseriis repleveris, non solum frangendo panem, sed satiando omnibus bonis: convertentur in justitiam ut possis dicere cum Apostolo: « Fuerunt in me aliquando tenebrae, nunc autem lux sum in Domino . » Et tenebrae tuae, id est, peccata tua, erunt sicut meridies, id est in claritatem justitiae convertentur. Quia auferetur iniquitas tua, ut dicas cum spon
Abbreviated transcription (Latin):
cundia latratus emittunt ꝑsequendo lupũ.
uel etiam latrunculum: sic illi inuerecunda
fronte clamauer᷑ contra dñm: crucifige
crucifige. eum : Reus est mortis. psi
pastores ignorauer intelligentiam: su¬
baudis legis & ꝓpħarum. Tosdem quos
suꝑuis specalatores & c̃anes dixerat nunc
pastores appellat. scribas indelicet &
phariseos & magistros iudeorũ: non quod
reuera ueri pastores. ecũt. sed mercennaru.
qui ignorauer̃ scientiã legis diuinȩ sicut dñs
ad eos loquitur. Frratis nescientes scriptu

Expanded text:
cundia latratus emittunt persequendo lupum, cundia latratus emittunt persequendo lupum, vel etiam latrunculum: sic illi inverecunda fronte clamaverunt contra Dominum: « Crucifige, crucifige eum, reus est mortis . » « Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam, » subaudis legis et prophetarum. Eosdem quos superius speculatores et canes dixerat, nunc pastores appellat, scribas videlicet et Pharisaeos et magistros Judaeorum: non quod revera veri pastores essent, sed mercenarii qui ignoraverunt scientiam legis divinae, sicut Dominus ad eos loquitur: « Erratis nescientes Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tratus p̃dicationis emictere. & demones a cor¬
dibus subiector: fugare. Uidentes uaua.
id⁊ sapientes amalo. & incelligentes inutili¬
a. dormientes id ÷ inpecatis iacentes. libi¬
diniq seruientes : & ab ono oꝑe torpentes.
& amantes somnia. aquib. deludebantin
ademonib Unde dicebant. Somniaui.
somniaui. Dormiebant siquidem illi spe¬
culatores. non adtendentes illud. Ne de¬
deris somnũ oculis meis. Et illud euangłi.
Uigilate quia nescitis qua hora dñs ur̃ uen¬
turus est. Et ad ex aggerandam illorũ maliciã.
subiungit. ¶anes inpudentissimi. id ÷
in uerecundi nescier̃ saturitatem: sub auđd
crroris & maliciȩ. Sicut canes in uerecunli
reuertuntur ad suum uomitũ. sic illi mali¬
ciam quam corde conceperant explentes sta¬
tim ad pristina uicia reuertebantur.
iusta illuo ꝓuerhiorũ. Canis reuersus ad
uomitũ. Uel aliter. Sicut canes sinc uere¬

Expanded text:
tratus praedicationis emittere, et daemones a cortratus praedicationis emittere, et daemones a cordibus subjectorum fugare. « Videntes vana, » id est, sapientes a malo « et intelligentes inutilia, dormientes, » id est, in peccatis jacentes libidinique servientes, et a bono opere torpentes, « et amantes somnia » a quibus deludebantur a daemonibus. Unde dicebant: « Somniavi, somniavi . » Dormiebant siquidem illi speculatores, non attendentes illud: « Ne dederis somnum oculis tuis . » Et illud Evangelii: « Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus est . » Et ad exaggerandum illorum malitiam, subjungit: « Canes impudentissimi » id est, inverecundi, « nescierunt saturitatem, » subaudis, erroris et malitiae. Sicut canes inverecundi revertuntur ad suum vomitum: sic illi malitiam quam corde conceperant explentes, statim ad pristina vitia revertebantur. Juxta illud Proverbiorum: « Canis reversus ad vomitum . » Vel aliter: Sicut canes sine vere
Abbreviated transcription (Latin):
lucem. Canes muti: nonualentes latrare.
Consuetudo scriptumrũ ÷ ut reges & pͥnci¬
pes ac magistros appell& speculatores.
sicut hc scribas & phariseos. atq. sac dotes
iudeorũ qui ceci erant nescientes conspice
relum̃ uerum quod illuminat omnẽ ho.¬
minem uenientem in hunc mundũ. Siue ceci
erant: quia non habebant lumen fidĩ. &
darttadem uirtutũ. Unde eis dñs dicit. Ue
uobis cecis quidicitis. Siquis iurauerit in alta¬
re: non deb&e. Qui uero ꝑ aurum iurauerit.
deb&. Et hoc uerbum quod est speculator bonã
& malam partem ponitur. In bonam: ut dnis
loquitur ad etechielem. Fili hominis. spe¬
culatorem dedite domui isrł. Et isaias. Suꝑ
specula dñi ego sto die ac nocte. Inmalam
partẽ ponitur ut hic aliisq in locis quã pluri¬
mis. Et non solũ speculatores ceci uocantur.
uerũ etiam canes muti non ualentes latrare
ꝓpt̃̾ pigriciam. Sicut canes suo latratu custo¬
diunt gregem alupis: sic illi debuerant la¬

Expanded text:
lucem. « Canes muti, non valentes latrare. » Consuetudo Scripturarum est, ut reges et principes ac magistros appellet speculatores: sicut hic scribas et Pharisaeos atque sacerdotes Judaeorum, qui caeci erant, nescientes conspicere « lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . » Sive caeci erant, quia non habebant lumen fidei et claritatem virtutum. Unde eis Dominus dicit: « Vae vobis caecis qui dicitis: Si quis juraverit in altare, non debet. Qui vero per aurum juraverit, debet . » Et hoc verbum quod est speculator, in bonam et malam partem ponitur. In bonam, ut Dominus loquitur ad Ezechielem: « Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel . » Et Isaias: « Super specula Domini ego sto die ac nocte . » In malam partem poni ur ut hic, aliisque in locis quam plurimis. Et non solum speculatores caeci vocantur, verum etiam « canes muti non valentes latrare » propter pigritiam. Sicut canes suo latratu custodiunt gregem a lupis, sic illi debuerant la
Abbreviated transcription (Latin):
aeclinat. Custodiens inqͥt sabbatũ cessan¬
do auitus nepolluat illuo beatus est:
& custodiens manus suas arapina & om̃i
iniquitate ne faciat om̃ȩ malum id t̃ omẽ
peccatũ. qiꝰ qui inuno offendit. factus est
omĩum reus Et non dicat filius aduenȩ
qui adherce dño dicens : seꝑatione sua
diuid & me dñs apło suo. Ad uenȩ appel¬
labant᷑ gentiles. qui deserentes ritum

Expanded text:
declinat. Custodiens, inquit, sabbatum cessandeclinat. Custodiens, inquit, sabbatum cessando a vitiis ne polluat illud, beatus est: et custodiens manus suas a rapina et omni iniquitate, ne faciat omne malum, id est omne peccatum: quia qui in uno offendit, factus est omnium reus . « Et non dicat filius advenae, qui adhaeret Domino dicens: Separatione sua dividet me Dominus a populo suo. » Advenae appellaban
Abbreviated transcription (Latin):
suum. Salus dĩ patris. & iusticia filius .e.
quia ꝑ ipsum saluat & iustificat om̃s electos.
Iatus uir qui facit hoc subaudis iuditiũ
& iusticiã & cũ discretione omĩa facit. Et
filius hominis qui apphendit istud subau¬
dis iuditium. id ÷ qui fortit̾ ten& xp̃m
credendo ineum. cui pater om̃e uditium
dedit. Huic uersiculo simile est qd dicit
psalmista. Deati qui custodiunt iuditium.
& faciunt iusticiã in om̃i tempore: Duo
dicit beatur uir : & beatus filius homi¬
nis. Iue igit᷑ qui uirilit̾ in mandatis dñi
laborat p̃teritum obliuiscens: & infuturũ
se extendens. donec ꝑueniat in unitatem
fidĩ. & agnitionem filii dĩ: in uirũ ꝑfec¬
tum. & m̃siram ȩtatis plenitudinis xpĩ.
utiq. sine dubio in adoptionẽ filii dĩ. me.¬
rebitur peruenuire. Sequitur. Custodi¬
ens sabbatũ nepolluat illud. custodiat
manus suas nefaciat om̃e malũ. Sabbatũ
custodit qui p̃cepta dĩ adimplens. auicus

Expanded text:
Salus Dei Patris et justitia Filius est, quia per ipsum salvat et justificat omnes electos. « Beatus vir qui facit hoc, » subaudis judicium et justitiam, et cum discretione omnia facit. « Et filius hominis qui apprehendit istud, » subaudis judicium, id est qui fortiter tenet Christum credendo in eum, cui « Pater omne judicium dedit . » Huic versiculo simile est quod dicit Psalmista: « Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore . » Duo dicit, beatus vir, et beatus filius hominis. Ille igitur qui viriliter in mandatis Domini laborat, praeteritum obliviscens et in futurum se extendens, donec perveniat in unitatem fidei et agnitionem Filii Dei, « in virum perfectum et mensuram aetatis plenitudinis Christi » : utique sine dubio in adoptionem filii Dei merebitur pervenire. Sequitur: « Custodiens sabbatum, ne polluat illud, custodiens manus suas, ne faciat omne malum. » Sabbatum custodit, qui praecepta Dei adimplens a vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
& oꝑationem. Hȩc contra uideos dicta
sunt : qui de nobilitate generis se iactan¬
ces. dicebant xpĩ aduentũ non ꝑtinere
nisi solũmodo ad ipsos. dequorũ stirpe
originẽ sũpsit scdđm carnem. Quorum
uerba audientes gentiles qͥ iuncti erant
illis. desꝑabant desalute . quod non pos¬
sent eis coequari in gła ȩterna dicentes.
Seꝑatione diuid& me dñs apło suo: cum
uenerit. Sed in illa spũali regeneratio¬
ne non ÷ discrecio sexus aut conditionis.
utrũ masculus an femina. liber an ser¬
unis ueniat adfidem & baptasmo scĩfica¬
tionis mundetur. In om̃i enim gente
seruus neq lib. sed om̃s unum sun t
Qua ꝓpt̾ consolatur ꝓpła gentiles: &dicit.
Norti dicat inquiens filius aduenȩ siue
ꝑegrimis qui adbera dño ꝑ circũcisionẽ
⁊ fidem seꝑatione diuid& me dñs appło¬

Expanded text:
ationem. Haec contra Judaeos dicta sunt, qui de nobilitate generis se jactantes, dicebant Christi adventum non pertinere nisi solummodo ad ipsos, de quorum stirpe originem sumpsit secundum carnem. Quorum verba audientes gentiles qui juncti erant illis, desperabant de salute, quod non possent eis coaequari in gloria aeterna, dicentes: Separatione dividet me Dominus a populo suo, cum venerit. Sed in illa spirituali regeneratione non est discretio sexus aut conditionis, utrum masculus an femina, liber an servus veniat ad fidem, et baptismo sanctificationis mundetur. In omni enim gente servus neque liber: sed omnes unum sunt . » Quapropter consolatur Propheta gentiles, et dicit: Non dicat, inquiens, filius advenae sive peregrinus, qui adhaeret Domino per circumcisionem et fidem. Separatione dividet me Dominus a
Abbreviated transcription (Latin):
nitionẽ meam: siue ouidei de umbra legis
ad grãm & ueritatẽ euangłii. & inpace id
.ẽ. inxp̃o deducemini ad patriã cęlestem.
decenebris peccatorũ. De hac pace: dicit
pax nr̃a : qui nos pacificauit dõ patri &
sibi Montes & colles cantabunt coram
dõ laudẽ. & omĩa ligna regionis plau¬
dent manu. Per montes & colles intelli¬
guntur angłicȩ potestates. & scõrum a¬
nime. patriarcharũ & ꝓpħarum. apłoꝵ¬
tũ montes appellantur & colles & gau¬
dent desalute utriusq popłi. De qͥb
dni dicit in euangłio. quia gaudium est
in cęlo angłis dĩ: suꝑ uno peccatore pęni¬
centiã agente. Qđ autẽ sub iungit. &
omĩa ligna regionis plaudent manu:
de multitudine gentium & fideliũ i¬
telligendũ est : quȩ gentiles p̃cessit.
Q uarum una arboꝵ ait. Ego autẽ sicut
oluia fructifera indomo dĩ. sꝑani indñĩ¬

Expanded text:
nitionem meam. Sive, o Judaei, de umbra legis nitionem meam. Sive, o Judaei, de umbra legis ad gratiam et veritatem Evangelii. Et in pace, id est in Christo, deducemini ad patriam coelestem, de tenebris peccatorum. De hac pace dicit Apax nostra, qui nos pacificavit Deo Patri et sibi . » « Montes et colles cantabunt coram vobis laudem, et omnia ligna regionis plaudent manu. » Per montes et colles intelliguntur angelicae potestates, et sanctorum animae patriarcharum et prophetarum, apotum montes appellantur et colles, et gaudent de salute utriusque populi. De quibus Dominus dicit in Evangelio: « Quia gaudium est in coelo angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente . » Quod autem subjungit, « et omnia ligna regionis plaudent manu, » de multitudine gentium et fidelium intelligendum est, quae gentiles praecessit. Quarum una arborum ait: « Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in Domi
Abbreviated transcription (Latin):
possumus intelligere uerbũ dĩ patris.
dequo dic̃ ioħs. In principio erit uerbũ.
Tam̃ cum dicit qd egredietur de ore meo:
non debemꝰ putare qđ ds̃ om̃ipotens talia
m̃bra habeat sicut humana natura. sed
nr̃o more loquitur: ut ꝑ nr̃ãm naturam
discamꝰ dĩ uerba. Istud gͦ uerbũ misit
dr̃ pater. ut uoluntatẽ suam ꝑ illud ad¬
impleret. & placitũ . hoc ÷ ut ꝑ eum genꝰ
humanũ redimer & sicut ipse filius dic̃
quia que placita sunt ei facio semper.
Fecit gͦ quod pater uoluit: redim̃do genus
humanũ & prosperatus ÷ scđm huma¬
nitatem quando ꝑ uniuersum orbem
p̃dicatio illiꝰ & fide diffumata. gentes
credider̃ ineum : sicq ad dexterã paternȩ
maiestatis reu̾sus est. Qua inleticia
in grediemini & in pace dedũcemim. Allo¬
quitur ds̃ pater tã iudeos quã credentes
uenientes ad se ꝑfidem. In lȩticia in qͥt i¬
grediemini o gentiles de infidelitatis erro¬
re. & idolatriȩ cultura. adlucẽ fidĩ & cog¬

Expanded text:
igere Verbum Dei Patris, de quo dicit Joannes : « In principio erat Verbum. » Tamen cum dicit quod egredietur de ore meo, non debemus putare, quod Deus omnipotens talia membra habeat sicut humana natura: sed nostro more loquitur, ut per nostram naturam discamus Dei verba. Istud ergo Verbum misit Deus Pater, ut voluntatem suam per illud adimpleret et placitum, hoc est, ut per eum genus humanum redimeret, sicut ipse Filius dicit: Quia « quae placita sunt ei facio semper . » Fecit ergo quod Pater voluit, redimendo genus humanum: et prosperatus est secundum humanitatem, quando, per universum orbem praedicatione illius et fide diffamata, gentes crediderunt in eum: sicque ad dexteram paternae majestatis reversus est. « Quia in laetitia ingrediemini, et in pace deducemini. » Alloquitur Deus Pater tam Judaeos quam credentes, venientes ad se per fidem. In laetitia inquit ingrediemini, o Gentiles, de infidelitatis errore et idololatriae cultura, ad lucem fidei et cog
Abbreviated transcription (Latin):
in cantũ ut umis illorũ dicer&: xp̃i bonꝰ
odor sumus dõ inom̃i loco. Et erit dnis
nominatus insignũ ęternum qđ non aufe¬
retur. Cum inquid ascenderint ꝓ infide¬
libus fideles. & creuerint ꝓlibidinosi &
cupidiscasti. & contẽptores diuitiarũ.
erit dr̃is nominatus in toto mundo idi
acordib. fidelium: hoc enim signo id est
nomine xp̃i erunt insigniti om̃s fideles
peris. Qđ autẽ sub iungit. facite iusticiam
Per iusticiã debemus intelligere om̃is uirtutes
quȩ iustificant electos di. Et quare ista p̃cipio.
Quia iuxta ÷ salus mea ut ueniat id. inꝓxi¬

Expanded text:
intantum ut unus illorum diceret: « Christi bonus intantum ut unus illorum diceret: « Christi bonus odor sumus Deo in omni loco . » « Et erit Dominus nominatus in signum aeternum, quod non auferetur. » Cum, inquit, ascenderint pro infidelibus fideles, et creverint pro libidinosis et cupidis casti, et contemptores divitiarum: erit Dominus nominatus in toto mundo in sa cordibus fidelium. Hoc enim signo, id est nomine Christi, erunt insigniti omnes fideles peris. Quod autem subjungit, « facite justitiam, » per justitiam debemus intelligere omnes virtutes quae justificant electos Dei. Et quare ista praecipio? « Quia juxta est salus mea, ut veniat, » i
Abbreviated transcription (Latin):
S aliuncula. siue saliunca. herba ÷ ple¬
ni aculois & punctionib Abies uͦ alta
& ꝓcera arbor ÷ &tã addomũ fabricandã
apta. quã etiam ad picem effundendam.
Acsi diceret aliis uerbis. Pro uiciis ascen¬
dent uirtutes: & ꝓ infidelib fideles. Uer¬
bi grã. Ueniens qui lib& infidelis ad grãm
baptismatis. qui ante erat saliunca. id est
infructuosus : ascendit adculmma uirtu¬
tum & efficitur abies. Ler urticã autem
quȩ ÷ igneȩ nature. significantur libidi¬
nosi & cupidi : & qui afide xp̃i alieni ex¬
istunt. & aculeis peccatoꝵ punguntur
qui tunc mutantur inmirtũ quȩ ÷ arbor
aromatica. & odorifera. dum deuicus tͣn¬
seunt ad uirtutes. bonũq. odorẽ uirtutũ
dese reddunt. Nonquid non paulus apłs
& zacheus non erat ut saliunca. id ÷ in¬
fructuose arbores. ⁊ urtica. quando
alt̃ ꝑsecutionis aculeis pungebat xp̃ĩa¬
nos. alter aculeis cupiditatis. & estibus
auariciae anhelabat. sed cito conuersi
ad fidem. creuer̃ in habietes & mirtos.

Expanded text:
ba est plena aculeis et punctionibus. Abies vero alta et procera arbor est, et tam ad domum fabricandam apta, quam etiam ad picem effundendam. Ac si diceret aliis verbis: Pro vitiis ascendent virtutes, et pro infidelibus fideles. Verbi gratia: Veniens quilibet infidelis ad gratiam baptismatis, qui ante erat saliunca, id est infructuosus, ascendit ad culmina virtutum et efficitur abies. Per urticam autem, quae est igneae naturae, significantur libidinosi et cupidi, et qui a fide Christi alieni existunt, et aculeis peccatorum punguntur, qui tunc mutantur in myrtum quae est arbor aromatica et odorifera dum de vitiis transeunt ad virtutes, bonumque odorem virtutum de se reddunt. Nunquid non Paulus apostolus et Zachaeus non erant ut saliunca, id est infructuosae arbores et urtica, quando alter persecutionis aculeis pungebat Christianos, alter aculeis cupiditatis et aestibus avaritiae anhelabat? Sed cito conversi ad fidem, creverunt in abietes et myrtos,
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ & uoluntas inmutabiles sunt. Et est
sensus. Sicut istud qđ dico in mutabile
T ut postꝗ pluuia suꝑ terrã descendit
non reũtitur sursũ. sed in ebriat terram
suo rore ut ꝓferre ualeat fructus uarios.
sic qđ dixi desalute iudaici popłi & uocati¬
one gentium stabile erit. Allegoricȩ autẽ
ꝑ ymbrẽ possumꝰ intelligere euangłicam
doctrinã: quȩ anubib id ÷ ab apłis uenit.¬

Expanded text:
illius et voluntas immutabiles sunt. Et est sensus: Sicut istud quod dico immutabile est ut postquam pluvia super terram descendit non revertitur sursum, sed inebriat terram suo rore ut proferre valeat fructus varios: sic quod dixi de salute Judaici populi et vocatione gentium, stabile erit. Allegorice autem per imbrem possumus intelligere Evangelicam doctrinam, quae a nubibus, id est ab ap
Abbreviated transcription (Latin):
& Añs exaudice te : cuius uoluntatẽ ad¬
implebsti. Clamabis & dicet ecce adsum.
subaudis ad remunerationem qui tibi fui
in auxilio ut posses bona oꝑa agere.
i abstuleris demedio tu catcłiã &de¬
sieris digitum extende id÷ ꝓximum¬

Expanded text:
nus exaudiet te: » cujus voluntatem adimplesti. « Clamabis, et dicet: Ecce adsum, » subaudis ad remunerationem, qui tibi fui in auxilio ut posses bona opera agere. « Si abstuleris de medio tui catenam, et desieris digitum extendere, » i
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessimus. despectum anideis. & no
tum. Uirum doloꝵ & scientem infir¬
mitatem subaudis patient̾ ferre : &
quasi absconditus uultus eius &des¬
pectus. id ⁊ claritas diuinitatis ciuis
absconsa. Cum dicit desiderauimuis
eum uidẽ sicut erat despectus aiudeis
iꝓnichilo deputatusn : iungit se pa¬
crib dnĩ aduentum p̃cedentib qui
cum nimio amore desidauer̃ udere.¬

Expanded text:
praecessimus. « Desppraecessimus. « Desptum; « virum dolorum et scientem infirmitatem, » subaudis patienter ferre: « et quasi absconditus vultus ejus et despectus, » id est claritas divinitatis ejus absconsa. Cum dicit desideravimus cum videre, sicut erat despectus a Judaeis, et pro nihilo deputatus, jungit se Patribus Domini adventum praecedentibus qui eum nimio amore desideraver
Abbreviated transcription (Latin):
a nc̃ iħiu xp̃o erant complenda: uel qui
dnõ uemiente in carne crediderunt. Sad
questio isto in loco non modica oritur qua¬
redicat esaias ꝓpħa. non ÷ speties ei neq
deror. cum psalmista p̃cinat de illo quod
ipse fit. Speciosus forma p̃filus homi¬
num. Quȩ questio: hoc modo soluitur
idõ non erat ei species neq decor: qui a
plenitudo diumitatis quȩ in ip̃so latebat.
extrinsecus non apparebat. Uel quantũ
ad ipsos ꝑtinebat qui ei contumeliam ia¬
ferebant. omne speciositatem habebat
amissam. Uideamis ergo ꝑsingula qͥd
dicendum sit. licet exꝑsona ꝓpħe socio¬
rumq eius hȩc dicta sint. Non est
species ei neq decor. Dum flagellaretur
dñs. dum conspueretur. & dum cete¬
ra obꝓbria sustineret. uidelatur aui¬
deis non habere speciem i leque decorem
quia diuinitatis potentia intrinsetus
& apłi qui p̾sentes fuerunt: & hori
erat aspectus subaudis in eo tempore.
passionis. & desiderauimus cum subau¬
dis uid̾e: ego & sotii mei ꝓpħe qui eum

Expanded text:
 Christo erant complenda; vel qui Domino veniente in carne crediderunt. Sed quaestio isto in loco non modica oritur: Quare dicat Isaias propheta, Non est species ei neque decor, cum Psalmista praecinat de illo, quod ipse sit speciosus forma prae filiis hominum ? Quae quaestio hoc modo solvitur: Ideo non erat ei species neque decor, quia plenitudo divinitatis, quae in ipso latebat, extrinsecus non apparebat; vel quantum ad ipsos pertinebat qui ei contumeliam inferebant, omnem speciositatem habebat amissam. Videamus ergo per singula quid dicendum sit, licet ex persona prophetae sociorumque ejus haec dicta sint. Non est species ei, neque decor. Dum flagellaretur Deus, dum conspueretur, et dum caetera opprobria sustineret, videbatur a Judaeis non habere speciem, neque decorem, quia divinitatis potentia intrinsecus et apostoli qui praesentes fuerunt. Et non erat aspectus, subaudis in eo tempore passionis, « et desideravimus eum, » subaudis videre ego et socii mei prophetae qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
biles auns uris fragilib & cogitaciones
meȩ fixe acogitationib urĩs uanis. Quan¬
tum distat celum aterra: & aliuo habita¬
culum ÷ angłor. aliud hominum: tantũ
cogitaciones dĩ & iuȩ acogitacionib ho¬
minũ & iuis distant & multo amplius. qr
cogitaciones & uiȩ hominũ praue sunt

Expanded text:
viis vestris » fragilibus, « et cogitationes meae » fixae « a cogitationibus vestris » vanis. Quantum distat coelum a terra quia aliud habitaculum est angelorum, aliud hominum tantum cogitationes Dei et viae a cogitationibus hominum et viis distant, et multo amplius, quia cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
abillis qui abeiꝰ uoluntate recelunt pecrando.
Sicut enim apꝓpinquamꝰ ei bonis oꝑib inser¬
uiendo non loco: sic elongamus abillo. uicus
insudañdo. Unde ipse dicit ꝑ heraniã. Ego
ds̃ apꝓpinquans eis quimͥ apꝓpinquant
fide: & longe recedens abhis qui ame ꝓcul
recedunt in infidelitate. Et apłs loquit᷑
credentib Apꝓpinquate dño : & apꝓpin¬
quabit uobis. ¶Merelinquat impius gen¬
tilis uidelicet popłs. uiã suam malam &
pristinã. ⁊ uir iniquus uidaicus scilicet
popłs congizationes suas malas & antiqͣs
quib adño dedinabat: quando dixit illi.
Ut quid cogitatis mala in cordib. ur̃is.¬
amalo ⁊ fac bonum. Et miserebitur eus.
reuertentis ad se: quia nonuult mortẽ
peccatoris. sed magis conuertatur & iuuat.

Expanded text:
ab illis qui ab ejus voluntate recedunt peccando. ab illis qui ab ejus voluntate recedunt peccando. Sicut enim appropinquamus ei bonis operibus inserviendo, non in loco, sed elongamus ab illo vitiis insudando. Unde ipse dicit per Jeremiam: « Ego Deus appropinquans eis qui mihi appropinquant fide, et longe recedens ab his qui a me procul recedunt in infidelitate . » Et apostolus loquitur credentibus: « Appropinquate Domino, et appropinquabit vobis » « Derelinquat impius, » gentilis videlicet populus, « viam suam, » malam et pristinam, « et vir iniquus, » Judaicus scilicet populus, « cogitationes suas » malas et antiquas, quibus a Domino declinabat, quando dixit illi: « Utquid cogitatis mala in cordibusa malo, et fac bonum . » « Et miserebitur ejus » revertentis ad se, « quia non vult mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat
Abbreviated transcription (Latin):
ut querant dnm dum tẽpus est & locus id ÷
dũuiuuntit in hoo scło. Ao si dicer&: Quia
ergo noluistis reciꝑe miscdias quȩ facte st̃
ad dauid. sed gentes receper̃ eas: agite pę¬
nitentiã & conũtimini addnim dũ cempꝰ
hubetis. De hoc tempore : dicit apłs. łcce
nunc tẽpus acceptabile. ecce dies salutis.
In p̃senti siquidem potest inueniri non loco
sead merito fidĩ: sed infuturo non dabitur
neque locus. neque tẽpus dm̃ auerendi: sed
uidendi. Qua ꝓpt̾ querite eum dũ inueniri
potest: dum estis incorꝑe. dum datur locus
penicentiȩ. Queramꝰ eum inos: non loco
sed fide. Queramꝰ recte credendo. bene uiuen¬
do. bene ꝑseuerando. & hoc cũ simplicitate
cordis ut illuo. Sapite dedño inbonitate
& in sinplicitate cordis querite illũ. Sequit᷑.
nuocate eum dum ꝓpe est: id ÷ dum uacat
dum tempus est. Prope ÷ enim dñs om̃ib se
in ueritate inuocantibus . Longe autẽ est

Expanded text:
ut quaerant Dominum cum tempus est et locus, id est dum vivunt in hoc saeculo. Ac si diceret: Quia ergo noluistis recipere misericordias quae factae sunt ad David, sed gentes receperunt eas, « agite poenitentiam et convertimini ad Dominum dum tempus habetis. » De hoc tempore dicit Apostolus: « Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . » In praesenti siquidem potest inveniri, non loco sed merito fidei, sed in futuro non dabitur neque locus, neque tempus Deum quaerendi, sed vivendi. Quapropter « quaerite eum dum inveniri potest, dum estis in corpore, dum datur locus poenitentiae. » Quaeramus eum et nos, non loco sed fide. Quaeramus recte credendo, bene vivendo, bene perseverando, et hoc cum simplicitate cordis, ut illud: « Sapite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum . » Sequitur: « Invocate eum dum prope est, » id est dum vacat, dum tempus est. Prope est enim omnibus Dominus se in veritate invocantibus , » longe autem est
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓsuns pecatis talia paciebatur. sed ꝓsa
lute generis humani. Quod dicitur perit
scađm estimationem illorum loquitur. uł etiã
idõ quia ꝑdicio non semper ꝓ abolitione siue
ꝓtateribii ponitur: sed ꝓ magnitudine pas¬
sionis. Nam dñs non perut. quia terria die
resurrexit. Uiros autem miscđiȩ apłos de
nos uenerunt : ut nos depotestate diaboli

Expanded text:
non pro suis peccatis talia patiebatur, sed pro non pro suis peccatis talia patiebatur, sed pro salute generis humani. Quod dicitur perit, secundum aestimationem illorum loquitur, vel etiam ideo, quia perditio non semper pro abolitione sive pro interitu ponitur, sed pro magnitudine passionis. Nam Dominus non periit, quia tertia die resurrexit. Viros autem misericordiae aposnos venerunt, ut nos de potestate diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
A planta pedis usq ad uerticẽ: non ÷ ineo
sanitas. Uenite sumamꝰ uinum: cõple¬
amur ebrletate. uł sicera sicut in hębreo
labetur: & ponitur ꝓomẽ quod inebriari
potest. Et erit sicut hodie sic & oras. &
multo amplius. Sic dicebant illi miseri
suis sod alibus. & sotiis. qui subditorum
mores & actus sedulo considare debueradt
& gubnare. Et quia noluerunt a gere
pęnitentiã post dñ passionẽ. sed inmalitia
ꝑ durauerunt dicentes. Comedamꝰ ⁊bibamꝰ
eras enĩ moriemur. Traditi sunt inmanꝰ
se ipso dixerit hoc esaias. qui sectus est
serra lignea amanasse. uirosq. miscdiȩ
appellauerit cȩteros ꝓpħas quos idẽ rex
impiissimus per emit᷑. Sed uerius deillo
intelligitur. qui uistificat omẽm impiuͦ.
De quo uxor pilati nichil tibi & iusto illi.
Et pilatus. Quid facuam iN quid deibũ
qui dicitur iustus: Lustus xpc̃ perit ide¬
passione & nemo ÷ udeorum id ÷ reꝓborũ.
qui recorita᷑ siue consida incorde suo qđ

Expanded text:
A planta pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas . » « Venite, sumamus vinum, impleamur ebrietate, » vel sicera sicut in Hebraeo habetur. Et ponitur pro omni quod inebriare potest. « Et erit sicut hodie sicut et cras, et multo amplius. » Sic dicebant illi miseri suis sodalibus et sociis, qui subditorum mores et actus sedulo considerare debuerant, et gubernare. Et quia noluerunt agere poenitentiam post Domini passionem, sed in malitia perduraverunt, dicentes: « Comedamus et bibamus, cras enim moriemur , » traditi sunt in manus seipso dixerit hoc Isaias, qui sectus est serra lignea a Manasse, virosque misericordiae appellaverit caeteros prophetas, quos idem rex impiissimus peremit. Sed verius de illo intelligitur, qui justificat omnem impium. De quo uxor Pilati: « Nihil tibi et justo illi. » Et Pilatus: « Quid faciam inquit de Jesu qui dicitur justus ? » Justus Chripassione, et nemo est Judaeorum, id est reproborum, qui recogitet, sive consideret in corde suo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
pas̃ ficientes uenite ad aquas : & q̃ui
non habetis argentũ. ꝓperite. emite.
⁊ comedite. Alloquitur sermo diuinus genera¬
lit̾ om̃s tam iudȩos quã gentiles. ut ueniant
ad aquas salutares. de quib. dic̃ alio in loco
isaias. haurietis aquas ingaudio defontib
saluatoris. Sitis in hoc loco spũalit̾ intelli¬
genda ⁊ & aqua spũalis. dequa aqua drĩs¬

Expanded text:
s sitientes, venite ad aquas; et qui non habetis argentum, properate, emite et comedite. » Alloquitur sermo divinus generaliter omnes, tam Judaeos quam gentiles, ut veniant ad aquas salutares, de quibus dicit alio in loco Isaias: « Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris . » Sitis in hoc loco spiritualiter intelligenda est, et aqua spiritualis, de qua aqua Dom
Abbreviated transcription (Latin):
hereticorũ scribarũ & fariseorũ. uel eciam
philosophoꝵ resistentẽ tibi in udicio iudi¬
cabis. uł etiam dãnabis : aut certe discre¬
cione discernes disputando cum eis. sicut
alibi scriptum ÷ Perdam sapientiã huma¬
nam asapientib & prudentiã prudentiũ
reꝓbabo. Siquidem conati sunt sẏmori. &
elimas resistere scĩs apłis sicut diximus.
sua doctrina ⁊ sapientia : sed condẽpnatis̃
abeis & diiudicati non uera dicere. Sic hr̃¬
larius. augustinus. sic hieronimꝰ. & acha¬
nasuis. contra uasa aiaboli pugnauerunt
suis dispicationib Fex ⁊ hereditas seruoꝵ
dñi : & iusticia eorũ apud me dicit daĩs
N e putarent electi in cassum laborẽ p̾sentis
uite sustinere ꝓ nomine xpĩ : consequent᷑
sub infert p̃mia meritorum. Hȩc ÷ inqͥt

Expanded text:
 scribarum, et Pharisaeorum, vel etiam philosophorum, « resistentem tibi in judicio judicabis, » vel etiam damnabis, aut certe discretione discernes disputando cum eis. Sicuti alibi scriptum est: « Perdam sapientiam humanam a sapientibus, et prudentiam prudentium reprobabo . » Siquidem conati sunt Simon et Elimas resistere sanctis apostolis, sicut diximus, sua doctrina et sapientia, sed condemnati sunt ab eis et dijudicati non vera dicere. Sic Hilarius, sic Augustinus, sic Hieronymus, et Athanasius, contra vasa diaboli pugnaverunt suis disputationibus. « Haec est hereditas servorum Domini, et justitia eorum apud me, dicit Dominus. » Ne putarent electi incassum laborem praesentis vitae sustinere pro nomine Christi, consequentur subinfert praemia meritorum. Haec inq
Abbreviated transcription (Latin):
naturam ꝑtinet. malũ creauerit illũ. sed
ille suo uitio malus effectus. fabricat cotidie
arma iniquitatis. Per ignẽ & prunas de¬
bemus intelligere in centiuã uitiorũ libidinẽ.
aliaq peccata. & ꝑsecutionem. quȩ omĩa di¬
abolus sufflat. hoc ÷ excitat. Ipse etiã
ꝓfert uasa adopus suum hoc ÷ quẽ lib&
haereticũ & paganũ facientem uoluntatẽ
suam sicut ꝓtulit sẏmonem magum. & eli¬
mã. quorũ unus restitit beato pecro: &
multa mala intulit egregio predicatori
paulo. Dicatur itaq Ego creuu fabrũ id est
diabolum sufflantem in igne prunas. hoc
⁊ per secutionem & maliciam exxitante & ꝓͥfe¬
rentem ad opus suum : iot hereticũ & ꝑuer¬
sum quẽ lib& ad faciendam uoluntatẽ suam
Et om̃e uas qđ fictum ⁊ adiabolo contra ce

Expanded text:
naturam pertinet malum creaverit illum, sed ille suo vitio malus effectus, fabricat quotidie arma iniquitatis. Per ignem et prunas debemus intelligere incentivam vitiorum libidinem, aliaque peccata, et persecutionem, quae omnia diabolus sufflat, hoc est excitat. Ipse etiam profert vasa ad opus suum, hoc est quemlibet haereticum et paganum, facientem voluntatem suam. Sicut protulit Simonem magum et Elimam, quorum unus restitit beato Petro et multa mala intulit, alter egregio praedicatori Paulo. Dicatur itaque: Ego creavi fabrum, id est diabolum, sufflantem in igne prunas, hoc est persecutionem et malitiam excitantem, et proferentem ad opus suum, id est haereticum et perversum quemlibet ad faciendam voluntatem suam. « Et omne vas quod fictum est » a diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in euangłio dicit. Et alias inquit oues
habeo quȩ non sunt ex hoc ouili: & illas
oportet me adducere & uocẽ meam au¬
dient & fi&e unũ ouile & unus pastor
Hȩc iudȩi putant in aniter ad hierłm
dici : qđ multi exgentib. sint ꝓseliti fu¬
turi tempore xpĩ sui. ¶ cce ego cre¬
aui fabrũ sufflantẽ in igne prunas.
& proferentẽ uas in opus suum. E abrũ isto¬

Expanded text:
Dominus in Evangelio dicit: « Et alias, inquit, oves Dominus in Evangelio dicit: « Et alias, inquit, oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili: et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor . » Haec Judaei putant inaniter ad Hierusalem dici: quod multi ex gentibus sint proselyti futuri tempore Christi sui. « Ecce ego creavi fabrum sufflantem in i& proferentem vas in opus suum. Fabru
Abbreviated transcription (Latin):
docet quid agere debeat. si non uult adũ¬
sariorum impetũ formidare. Et est sensus.
Noniis timere inimicos tuos : fac ista quę
dico hoc ÷ recede acalupnaa. & abiniqͥta¬
te & a pauore hominũ ne timeas. Ecce ac¬
cola ueni&e qui non erat mecum aduena
quondam tuus ad iungeretur tibi. Nox
xp̃i ad ȩccłiam pͥmititiam loquentis de
multitudine gentium. ad fidem uenienti¬
um. que ante dñi aduentum aduena erat¬
& longe adõ. Ecoe inqͥt accola. gentilis ui¬
delicet popłus: ueni&e ad me ꝑfidẽ racte
credendo & bene uiuendo qui antea note
erat mecum seruiens ydolis uaruisq er¬
roribus : aduena ad est ꝓselita quondã
tuus o accła primitiua. popłs iudelicce
gentium qui longe erat ate & fide tua:
ad ungeretur tibi modo uocabulo nomi¬
nis xpĩani & fidei unitate. Scã enim
excłia quȩ ante in uideis solũmodo erat:
modo constat ex utroq. popło cirtũcisionis
& p̃pucii collecta in unum ouile sicut

Expanded text:
docet quid agere debeat, si non vult adverdocet quid agere debeat, si non vult adversariorum impetum formidare. Et est sensus: Non vis timere inimicos tuos? fac ista quae dico, hoc est, recede a calumnia, et ab iniquitate, et a pavore hominum ne timeas. « Ecce accola veniet, qui non erat mecum, advena quondam tuus adjungetur tibi. » Vox Christi ad Ecclesiam primitivam loquentis de multitudine gentium ad fidem venientium, quae ante Domini adventum advena eratt longe a Deo. Ecce inquit accola, gentilis videlicet populus, veniet ad me per fidem, recte credendo, et bene vivendo, qui antea non erat mecum, serviens idolis variisque erroribus; advena, id est proselytus quondam tuus, o Ecclesia primitiva, populus videlicet gentium, qui longe erat a te et a fide tua, adjungetur tibi modo vocabulo nominis Christiani et fidei unitate. Sancta enim Ecclesia quae ante in Judaeis solummodo erat, modo constat ex utroque populo circumcisionis et praeputii collecta in unum ovile. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
niuersos filios tuos doctos adño subaudis
d abo uel faciam : & multitudinem pacis
dabo filiis tuis: & iusticia fundaberis. id est
solidaberis. d odo exponit quos suꝑius ap¬
pellauerit lapides. filios uidelicet ȩcłiȩ
Imuersi quippe filii ȩccłiȩ docti sunt ad dĩo
quia ipso docente efficiuntur filii di. sicut
ipse in euangłio dicit. Nemo uenit adme:
nisi pater qui misit me traxerit eum. Et in
ꝓpħis. Erunt inqͥt om̃s : docti adño. Muł¬
titudinẽ pacis dabo filiis tuis idt reconci¬
liabo tͥ filios tus. Cũ dicit in iusticia
fundab̾is : ꝑ iusticiam om̃s uirtutes uult
a nobis intelli: ut sit sensus. lusti¬
cia fundabis : hoc ÷ fide xp̃i. aetertiaq
iustificatione. ⁊ plenitudine uirtutũ soli¬
dabis. Necede ꝓcul acalupnia. id est
ab opressione uł rapina. siue iniquitate.
quia nontimebis subaudis diabolũ. neq
hereticoꝵ. uel ꝑsecutoꝵ impetũ. si reces
degentib ꝓ mittens ei grãs spũales.: nunc

Expanded text:
s doctos a Domino, » subaudis dabo vel faciam: « et multitudinem pacis » dabo « filiis tuis. » « Et in justitia fundaberis, » id est solidaberis. Modo exponit quos superius appellaverit lapides, filios videlicet Ecclesiae. Universi quippe filii Ecclesiae docti sunt a Domino, quia ipso docente efficiuntur filii Dei. Sicut ipse in Evangelio dicit: « Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum . » Et in prophetis: Erunt inquit omnes docti a Domino. Multitudinem pacis dabo filiis tuis, id est, reconciliabo tibi filios tuos. Cum dicit: justitia fundaberis, per justitiam omnes virtutes vult a nobis intelligi, ut sit sensus: justitia fundaberis, hoc est fide Christi, aeternaque justificatione et plenitudine virtutum solidaberis; « recede procul a calumnia, » id est ab oppressione, vel rapina, sive iniquitate, « quia non timebis, » subaudis diabolum, neque haereticorum vel persecutorum impetum: si recessde gentibus, promittens ei gratias spirituales: nunc