comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus etiun cundemur in eohuius ergo diei cuius etues¬
pera etmane scđm supͣ dictam rationem accipi potest
sexta repetitione consummataest uniuersa creatura
factumque est mane quo finir&ur sextus dies etunde
inciper& septimus uesperam non habiturus qui adĩ re¬
quieinon est creatura : quȩ cum perdies ceteros conderet̃
alit̃ inseipsa facta cognoscebat᷑ quam in illo incuius
ueritate facienda uidebat᷑ cuius cognitionis quaside¬
color species uesperam faciebat : Non itoq iam forma
ipsius operis dies ec terminꝰ uespera et alterius operis
initium mane in hoc rerum conditarum narratione
debet intellegi. necogaim᷑ conora scripturam dicere p̃t̃
sex dies conditũ dici septimi creaturam : aut ipsum diem
septimum nullam eẽ creaturam sed dies ille quem fec
ds̃ ꝓopera eius ipserepetit᷑ non circuitu corporcili sed
cognitione spiritili cum illabea socia as angelorum

Expanded text:
mus et iucundemur in ea. Huius ergo diei, cuius et uesmus et iucundemur in ea. Huius ergo diei, cuius et uespera et mane secundum supra dictam rationem accipi potest, sexta repetitione consummata est uniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, in cuius ueritate facienda uidebatur, cuius cognitionis quasi decolor species uesperam faciebat. non itaque iam forma ipsius operis dies et terminus uespera et alterius operis initium mane in hac rerum conditarum narratione debet intellegi, ne cogamur contra scripturam dicere praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, aut ipsum diem septimum nullam esse creaturam; sed dies ille, quem fecit deus, per opera eius ipse repetitur non circuitu corporali, sed cognitione spiritali. cum illa beata societas angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
suo loco loquendum est cum deserpente hominis seductore
sermodebitus flagitabiturs quia ergo angelicreaturam
in ecuipsa creatura sic scunt utei suentiae electione acdi¬
lactione preponant quod eam sciunt in uerittite ꝑ quam
facta sunt om̃a participes eius effecti: Ideo pom̃s sex
dies non nominatur nox et pꝰuesperam eomnane diesunꝰ.
Item pꝰuesperam et mape dies secundus. deinde postues¬
peram etmane diestertius.: Ac sic usque in mane sextidi¬
ei unde incipit septimus qui &is dĩ quam uiscumsuis uoc¬
tibus diestame Non noctes panratur : Tuncenim por
ad diem ꝑtinet nondies ad noctom cum sublimes et sũ an¬
geli id quod creaturam in ipsa creatura nouerunt refer̃
ad illius honore et amorẽ in quo a dernas rationes qui¬
buscreata est contemplanturea que concordissima con¬
cemplatione sunt unusdies quem fecit dñs cui coniunge¬
tur eccła ex hac peregrinatione liberata ut et pos exulte¬

Expanded text:
suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore sermo debitus flagitabitur. Quia ergo angeli creaturam in ea ipsa creatura sic sciunt, ut ei scientiae electione ac dilectione praeponant, quod eam sciunt in ueritate, per quam facta sunt omnia, participes eius effecti, ideo per omnes sex dies non nominatur nox, sed post uesperam et mane dies unus, item post uesperam et mane dies secundus, deinde post uesperam et mane dies tertius ac sic usque in mane sexti diei, unde incipit septimus quietis dei, quamuis cum suis noctibus dies tamen non noctes narrantur. tunc enim nox ad diem pertinet, non dies ad noctem, cum sublimes et sancti angeli id, quod creaturam in ipsa creatura nouerunt, referunt ad illius honorem et amorem, in quo aeternas rationes, quibus creata est, contemplantur eaque concordissima contemplatione sunt unus dies, quem fecit dominus, cui coniungetur et ecclesia ex hac peregrinatione liberata, ut et nos exulte
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ium &iam quetemporalit̃ facte sunt a&̃ nae rationes
nquã in co perquod factas om̃a : Ac deinde in ipsa
deatura quam sic nouerunt tam quã infradespicien¬
tes eam que referentes ad illius laudem in cuius in com¬
mutabili ueritate rationes scđm quas facte est prin¬
cipaliter uident ibiergo tamquampdiem unde et con¬
cordis sima unitas corum ciusdem ueritictis participatione
dest primitus creatus: Hiccuit tãquã perues peram sed
continuo fitmane quod in om̃ib sex diebus anim aduer¬
ti potest quia non romaneret angelica scentia in co quod
creatum est Quin hoc continuo referat ad eius laudem
atque caritatẽ in quo id nonfactum est sed faciendum
fuis se cognoscitur in qua ueritate stando diesest : Nam si
uel adscipsam naturam angelica conuerter&ur seque
amplius delectaretur quã illo cuius participatione bea¬
ia est : intumescens suꝑbia caderet sicut diabolus dequo

Expanded text:
omnium, etiam quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes, omnium, etiam quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes, tamquam in eo, per quod facta sunt omnia, ac deinde in ipsa creatura, quam sic nouerunt, tamquam infra despicientes eamque referentes ad illius laudem, in cuius incommutabili ueritate rationes, secundum quas facta est, principaliter uident. ibi ergo tamquam per diem, unde et concordissima unitas eorum eiusdem ueritatis participatione dies est primitus creatus, hic autem tamquam per uesperam; sed continuo fit mane — quod in omnibus sex diebus animaduerti potest — quia non remanet angelica scientia in eo, quod creatum est, quin hoc continuo referat ad eius laudem atque caritatem, in quo id non factum esse, sed faciendum fuisse cognoscitur: in qua ueritate stando dies est. nam si uel ad se ipsam natura angelica conuerteretur seque amplius delectaretur quam illo, cuius participatione beata est, intumescens superbia caderet, sicut diabolus : de quo
Abbreviated transcription (Latin):
impie non inrationabilit̃ lux et dies appellatur. Dicen
caillud abiciamꝰ opera tenebrarum etinduamus nos¬
armalucis sicut indie honesce ambulemus : Quigta¬
mendies nisi rursus in comparatione illius dici quo
acquales angelis factiuidebimꝰ dm̃ sicutiest ipse quoq
noxet̃t: non hic prophetiae iucerna indigeremus
unde apłs petrus dicit Habemus certioro prophe¬
ticum sermonẽ cuibeneftictis intendentes sicuducer
ne in obscuro loco donecdies lucescat educiferoriat᷑
in cordibus ur̃is Qua propt̃ cum sci angeli quibus post
resurrectionem qoequabimur siuiam quod nobxp̃s
factus est usque in finẽ tenuerimus Semperuidetant fa¬
ciondĩ uerbo que cius unigenito filio sicut patria equalis
est ꝑfruant᷑ in quibus prima omĩu creataest sapientia :
proculdubio uniuersam crtaturam inqua ipsi sunt prin¬
apalit̃ conditi in ipso uerbo dĩ prius nouerunt in quos

Expanded text:
inpiae non inrationabiliter lux et dies appellatur dicenteinpiae non inrationabiliter lux et dies appellatur dicentex in domino, et illud: abiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sic ut in die honeste ambulemus: qui tamen dies nisi rursus in conparatione illius diei, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus dicit: habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes sicut lucer in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in\' cordibus uestris. Quapropter, cum sancti angeli, quibus post resurrectionem coaequabimur, si uiam — quod nobis Christus factus est usque in finem tenuerimus, semper uideant faciem dei uerboque eius unigenito filio, sicut patri aequalis est, perfruantur, in quibus prima omnium creata est sapientia. procul dubio uniuersam creaturam, in qua ipsi sunt principaliter conditi, in ipso uerbo dei prius nouerunt, in quo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
illalux in uerbodĩ quoid dr̃ etideo sequit᷑ et sicest factũ
hoc est in cius cognitione ex uerbodĩ deinde cum addit̃
in suo geire facta cognoscit᷑ ab ealuce queiam in uer¬
bodĩ faciendã cognouerat fittertio uespera et indehoc
modo cetera usque ad mane post uesperam sextidiei.
multum quippe interest intercognitionẽ reicuiusque
inuerbodĩ et cognitionẽ cius innatura eius ut illud me¬
rito addiem ꝑtineat hocaduesperam: in comparatione
enim lucis illius quae in uerbodĩ conspicit᷑ Omniscor¬
nitio qua crecicuram quam libet inseipsa nouimus pon
in merito nox dici potest quaerursus tantum differt
aberrore uł ignorantia eorum quinec ipsam creaturã
sciunt̃ ut in eius comparatione non in congrue diccit᷑
dies sicut ipsa uita fidelium quae in haccarne atque
in hoc sđo ducit᷑ in comparatione uite in fidelis atque

Expanded text:
illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, illa lux in uerbo dei, quo id dicitur, et ideo sequitur: et sic est factum, hoc est in eius cognitione ex uerbo dei; deinde cum additurin suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in conparatione uitae infidelis atque
Abbreviated transcription (Latin):
laudem referat creatoris et ꝑcipiat deuerbodĩ cogni¬
tionem creaiturae quepꝰ ipsam fit hocest firmamex¬
ti quod in ei: comitione fit prius cumdicitur et sic est
stictum : Deinde innatura ipsius firmam̃ ti quod
condit᷑ cũ addit᷑ &iam postea iam dicto et sic est fac¬
tum et fecit ds̃ firmamentum deinde fituesperailli¬
us lucis cumipsum firm amentum non in uerbo dĩ sic̃
ante sedinipsaci: natura cognosut quȩ cogitio ꝗm̃
minor est recteues pere nomine significatur: Post¬
quam fitmane quo conludit᷑ secundus dies canupe
tertius in quo antẽ itidem conuersio est̃ lucis huius id
est dicihuius ad laudandum dm̃ quodo peratus sit fir¬
mamentum etperupiendam deuerbocius cognitionẽ
creacurae que condendaest p̾firma mentum : Ac per
hoccumdict ds̃ Congregetur aqua quacest subcclo
in collectionem unam & cippareat arida cognoscithoc

Expanded text:
laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognilaudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est firmamenti: quod in eius cognitione fit prius, cum dicitur: et sic est factum, deinde in natura ipsius firmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. ac per hoc, cum dicit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mus stam questionem relinquere non debemꝰ sineali¬
qua nrãe prolatione sententiae ut si luxilla quȩ primi¬
tus crectaest noncorporalis sed spiritalis est sicut p̾
texebras fac tcest ubi in tellegit᷑ a sua quadam inform¬
tate ad creatorẽ conuersa atqueformata ita et post
uesperam fiat mane cũ p̃cognitionem suae propriae
naturae quia nonest quodds̃ refert. secid laudandã
lucem quod ipseds̃ est cuius contemplatione formatꝰ
etquia cetere creaturae quȩ in fra ipsam fiunt sine
cornitione eius nonfiunt. propterea nimirum id est
dies ubiq repetitur : ut eius repaitione fiant cotdies
quotiens distingunt᷑ rerłm gexera creattirũ ꝑ fecti¬
pe seuarii numeri terminanda ut uespera primi dici
sit &iã sui cornitio nonse eẽ quod ds est: Mane autem
p̾hanc uesperam quo condudit᷑ diesunius etinchoat᷑
secupdus conuersio siteius qua id quod creatti est ad

Expanded text:
mus, istam quaestionem relinquere non debemus sine alimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae, ut, si lux illa, quae primitus creata est non corporalis sed spiritalis est, sicut post tenebras facta est, ubi intellegitur a sua quadam informitate ad creatorem conuersa atque formata, ita et post uesperam fiat mane, cum post cognitionem suae propriae naturae, qua non est quod deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse deus est, cuius contemplatione formatur. et quia ceterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numeri terminanda: ut uespera primi diei sit etiam sui cognitio non se esse, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
noctem uero absentia uesperaminitio absentiaemane
initio p̃sentiae fecerit : quam ut inre aꝑta contradiuinae
scripturae uerba conemurdicendo aliud ẽẽ diem septi¬
mũ quam illius diei quem fecitds̃ septimã repeationem:
alioquis autnon creauit ds̃ diem septimum aut aliquid
creauit p̾illos sexdies id est ipsum diem septimum. falsũ¬
queerit quod scriptum est in sextodie consummasse om̃a
operasua etinscptimo requicuisse ab om̃ib: operibus sius
quodutiq qm̃ falsum et̃ non potest. restat ut presentia
lucis illius quemdiem ds̃ fecit ꝑ om̃a eius opera repetita
sit quotiens dies nominatus est : et in ipso septimo in quo
requieuit ab operib suis : sed qm̃ lux corporalis ante quã
fieret cadum quod firmam̃tum uocat᷑ in quoctiam
luminaria facto sunt quo circuitu uł quo processu et
reces suuices diei et noctis exhibere potuerit poninueni¬

Expanded text:
noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid creauit post illos sex dies, id et ipsum diem septimum; falsumque erit, quod scriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua et in septimo requieuisse ab omnibus operibus suis. quod utique quoniam falsum esse non potest, restat, ut praesentia lucis illius, quem diem deus fecit, per omnia eius opera repetita sit, quotiens dies nominatus est, et in ipso septimo, in quo requieuit ab operibus suis. Sed quoniam lux corporalis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocatur, in quo etiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inueni
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum caclum quod firmam̃ tum appellatum est fac¬
tum esset antequam deniq: ulla speciesterrae uł maris
circuitum luci s admitter&. sequente nocte unde illa
transis set : cuius questionis difficultate compulsi ausi
sumus disceptationẽ nram quasi adhanc terminare
sententiã ut diceremus illam iucem que primitus fac¬
taest conformationẽ eẽ creaturae spiribilis. noctẽ
uero adhuc formandam in reliquis operibus rerum
materiem quȩ fuerat instituta cum in principio fecit
ds̃ ccielum et terram antequam uerbo facer& diem sed
nunc dici septimi consideratione commoniti facilius est
ut pos ignorare fateamur quod remotum est a sersib pr̃is
Quoꝵ am modo luxilla quedies appellata est uł circuitu
suo uł contractione etemissione sicorporalis estiuces diur¬
as poc turnas que pegerit uł sispiritailis est condendis
reaturis om̃ib p̃sentata sit sua queipsa p̃sentia diem

Expanded text:
ipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, facipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem uero adhuc formandam in reliquis operibus rerum materiem, quae fuerat instituta, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam uerbo faceret diem. sed nunc diei septimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem,
Abbreviated transcription (Latin):
rerent Necopus erat ut septimum diem crear& quia
illius quecreauerat septima rep&itio hunc utiq faciebat :
Lucem quippe dequa scriptum est. et dixit ds̃ fiatlux
et fucta est lux discreuit a tenebris : eam que uocauitdiem
ettex ebras uocauit noctem: Iunc itaiq deusdiem fecit
cuius repeticionẽ scriptura appellat scđmdiem : dem¬
detertum etusq ad sextum quo consumauit ds̃opera sua
atque inde illius diei primit᷑ creati septima repetitio
sepcimi diei nom̃ accepit inquorequi euit dr̃. Ac ꝑ hoc
nulla creatura est septimus dies nisi ecidem ipsa septies
rediens que condita est quando uocuut ds̃ lucem diem
etten ebras uocauit noctem : Rursu sergo ad eam ques¬
tionẽ relabimun dequa in primo libro exisse uideba¬
mũs utitem queramus quomodo circuire potuerit lux
adexhibendã diurnã nocturnam queuicissitudinẽ
non solum antequã caeli luminaria sed ancequam

Expanded text:
rerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia rerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati septima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus ergo ad eam quaestionem relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item quaeramus, quomodo circuire potuerit lux ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam
Abbreviated transcription (Latin):
creauit nuisi om̃etem porum creacor sedilli sex dies cum qui
uł inquib: creacuris creatisint: superior scripturaescc̃e
sermo indicat : quocr ca in his dieb: septem quorum species
potti nobis est qui requidem ipsa pretereunt sedaliis succe¬
dentib: nomina sua quodam modo tradunt ut illi sex dies
nominent᷑ nouimus eorum primi quando creatisunt
Septimum aut̃ diem qui nomine sabbati nuncupatur quan¬
dods̃ cretiuerit nonuidemꝰ in ipsoquippedie non fecitali¬
quid immo abeis que s ex dieb fecerat in eodem septimo requi¬
euit: quomodo ergo requieuit indie quẽ non creauit autquo¬
modo eum p̃sex dies continuo creauit Cum sexto die con¬
sum mauerit om̃a quecreauit nec ciliquid septimodie
creauerit sedineo potius ab om̃ib que creauerat requie¬
uerit anunum tantum modo diem creauit ds̃ ut eius re¬
petitione multi quidicunt᷑ dies preterirent atq transcur¬

Expanded text:
creauit, nisi omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus creauit, nisi omnium temporum creator? sed illi sex dies cum quibus uel in quibus creaturis creati sint, superior scripturae sanctae sermo indicat. quocirca in his diebus septem, quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur, nouimus eorum primi quando creati sint; septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando deus creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed in eo potius ab omnibus, quae creauerat, requieuerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcur
Abbreviated transcription (Latin):
bus suis quefecit ex eocepta est exquo illa ꝑ fecit Neque
enimoperib: suis nonegendo requi euis sec prius quã
essent quibus nec ꝑfectis eguis set et quia cisomnino
num quã egebit: nec isttibeatitudo qua noneis eget tã¬
quã proficiendo ꝑ fiuetur id eo septimo dieinulla ues¬
pera accessi: sed plane queri potest digna queconsi¬
deratione mouet quomodo intellegatur in scipso ds̃
requieuisse ab omnib: operibus suis que fecit. Cum scrip¬
tumsit etrequieuit ds̃ in die septimo ponenĩ dictum ẽ
inscipso sedindie septimo : Quidest orgo dies septimus utrũ
creatum est aliqua antem pous tantum modo spatium sedetiã
temporis spatium creature temporali concrematum est : AC
ꝑ hoc etipsum sine dubio crecitura est : pequeenim ulla tempo¬
ra uł sunt uel eẽ potuerunt uł poterunt quorum ds̃ non sit
crector acperhoc etistum septimum diem sitempus est quis

Expanded text:
bus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque bus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque enim operibus suis non egendo requieuisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatitudo, qua non eis eget, tamquam pro- ficiendo perficietur, ideo septimo diei nulla uespera accessit. Sed plane quaeri potest dignaque consideratione mouet, quomodo intellegatur in se ipso deus requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, cum scriptum sit: et requieuit deus in die septimo. non enim dictum est: in se ipso. sed: in die septimo. quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua, an temporis tantummodo spatium ? sed etiam temporis spatium creaturae temporali concreatum est. ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. neque enim ulla tempora uel sunt uel esse potuerunt uel poterunt, quorum deus non sit creator . ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis
Abbreviated transcription (Latin):
sa increatoresuo semꝑ manebit acperhoc p̾illudm a ne
pulla deindeuespera fuit hoc diximus curseptimus dies
in quo requieuitds̃ ab omnibus operibus suis manchabue¬
rit pꝰuesperam sati: uesperam uero n habuerit: Estaliud
quod dehacre magisproprie melius que possit quantũ
existimo intellggi sed aliquanto difficilius explicari ut r̃
creaturae sed &iam sibi requies dĩ septimodie manehabue¬
rit sine uespera id est initium sine termino Sienim
it dicer&ur requi euitds̃ in dieseptimo necad der&ur
ab omnibus operibus suis quae fecit : frustra huius qui¬
&is imtium quereremus: Non enim incipit ds̃ re¬
quiescere: cuius requies sine initio sine termino sẽ¬
piter naest : sed qm̃ ab om̃ib: operibussuis quȩ fecit eis
non egendo requieuit. intellegit᷑ requiesquidem dĩ pec
cepta nec terminata: requi es aut̃ eius ab om̃ib: operi¬

Expanded text:
sa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane sa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus in die septimo, nec adderetur: ab omnibus operibus suis, quae fecit, frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies sine initio, sine termino sempiterna est. sed quoniam ab omnibus operibus suis, quae fecit, eis non egendo requieuit, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminata; requies autem eius ab omnibus operi
Abbreviated transcription (Latin):
lo est retorquet ad se utom̃is crectura insehabeat naturae
suae terminum quo non sit quodipseest: in illo aut̃ qui etislo¬
com quoseruet quodipsa est: scio quod non proprie dixerim
locum: nampro priedicit᷑ inspacuis quȩ corporib: occupant :
sed quia etipsa corpora nonmanent in loco pisiquo sui pon¬
deris tumquã appetitu ꝑueniunt ut eo comperto requies¬
cant ideo non in congruenter acorporalib adspirittilia
uerbum transfertur ut dicat᷑ locus cimresipsa plurimum
distet: In itium ergo creature illomane significcitum arbi¬
oorquod factum est pꝰuesperam sextidici nonenim posset
in eo nisi ꝑ fecta requi escere: proinde sex todie consumma¬
quiescere posset inuenit tanto stabilius atquefirmius
quanto ipsa illius non illehuus eguit adqui etem suam:
sed qm̃ quid quiderit uniuersa creatura quibus libet mu¬
taitionib suis nonutiq nihilerit : id eocreaturi uniuer¬

Expanded text:
lo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae lo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora non manent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post uesperam sexti diei ; non enim posset in eo nisi perfecta requiescere . proinde sexto die consummaquiescere posset inuenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuer
Abbreviated transcription (Latin):
comane quod pꝰ sextidiei uesperam factum est in itiũ
accepisse requiem dei Netemporale aliquod bonum
illi acernitati et incommut tibilitai accidisse ua¬
nitte temeraria suspicemur : sed illã quidem re¬
quiem dei qua inscipso requiescit eo quebonobecitus
st quod ipse sibi est nec initium tidem ipsihabere
pecterminum consummateaut̃ creatunae habe¬
reinitium ecudem requiemdĩ qm̃ reicuiusq ꝑfec¬
tio uontam in uniuerso cuius pansest quã ieo a quo
est in quo etipsum uni uersum est prosuigeneris mo¬
dulo sttabilit᷑ utquiescat id est utsiui momenti odm̃e
teneat hac perhoc ipsai uniuersitas crtaturat que sex diebus
consumma ttiest aliud habet in sua natura aliud in ordine quo
indõ est nonsicut ds̃ sedorm̃ ita uteiquies propriestabilita¬
tis nonsit nisi illius quiete quinihil precerse appecit quo
id epto requies cat: etideo dumipsemanet in sequidquid exil¬

Expanded text:
eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eandem requiem dei, quoniam rei cuiusque perfectio non tam in uniuerso, cuius pars est, quam in eo, a quo est, in quo et ipsum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex il
Abbreviated transcription (Latin):
dies septimus quando quidem et ipse unus est dierũ
qui om̃s septem sunt quorum repetitione menses et an¬
ni et secula ꝑ agunt᷑ ut mane quod poneretur p̾uespe¬
ram septimi hoces set initium octaui diei dequoiam
deinceps silendum fuit quia idem primꝰ est adquem
reditur a quorursus ebdomadis serie sordiatur un¬
de probabilius est istos quidem septem dies illorum
nominib: etnumero alios atq: alios sibimet succe¬
dentes currendo temporalia ꝑ agere spatia : illo sauc̃
primos sexdies in exꝑta nob atq inusitata specie
inipsis rerum conditionib: explicatos inquibus et
uespera et mane sicut ipsalux et cepebre id est dies et
nox non eam uicissitudinem p̃buerunt quã p̃bent
isti persolis circuitus. quod certe deillis trib: fateri
cogimur qui ante condita luminaria commemorata
atquenum erati sunt: A ꝑ hoc qualiscumq: in eisues¬
pera et mane fuerit Nullo modo tamqi opinandũ est

Expanded text:
dies septimus. quandoquidem et ipse unus est dierum, dies septimus. quandoquidem et ipse unus est dierum, qui omnes septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod poneretur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est
Abbreviated transcription (Latin):
In illo enim uiuimus et mouemꝰ et sumꝰ : etquia et siuna¬
queque pars potest eẽ in toto cuius pars potest ipsum
tam̃ totum non est nisi in illo aquo conditum est: etideo
non ab surde intellegit᷑ sextodie completo pꝰeius ues perã
factum mane non quo significar&ur initium conden¬
de alterius creaturae sicut inceteris: sed quo significa¬
r&urinitium manendi etquiescendi totius quod condi¬
tum est in illius quiete qui condidit quȩ qui esdõ Nec
initium habet nec terminũ : Creaturae autem habetini¬
tium sed non habet terminum : ctideo septimꝰ dies eidem
creaturae coepit amanae. sed nullo uespere terminat᷑:
Nam si inceteris diebus uespera etmane talium tempo¬
rum uices significant qualia nunc perhaec cotidiana
spatia ꝑ agunt᷑ non uideo quid prohibuerit et septimũ dien
uespera nocte que eiusdem mane concludere. ut simi¬
liter dicer&ur et facta est uespera et factum est mane

Expanded text:
in illo enim uiuimus et mouemur et sumus, quia, etsi unain illo enim uiuimus et mouemur et sumus, quia, etsi unaquaeque pars potest esse in toto, cuius pars est, ipsum tamen totum non est nisi in illo, a quo conditum est. et ideo non absurde intellegitur sexto die conpleto post eius uesperam factum mane, non quo significaretur initium condendae alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significant, qualia nunc per haec cotidiana spatia peraguntur, non uideo, quid prohibuerit et septimum diem uespera noctemque eiusdem mane concludere, ut similiter diceretur: et facta est uespera, et factum est mane
Abbreviated transcription (Latin):
quod ab illo ꝑficit᷑ et in eo habere mane in suo enim
tenere tamquã uespera terminatum est sed in dõ
uesperam habere iam ñ potest quia nonerit aliquid
illa ꝑ fectione ꝑfectius in illis enim dieb quibus om̃a
creabant᷑ uesperam terminũ condite creaturat ma¬
peaut̃ initium condende alterius accipiebamus
ac ꝑ hocquinti diei uespera terminus est condite
quintodie creaturae Mane aut̃ quod postipsã
uesperam factum est initium est condende sexo
die creaturae qua condita ttm quã cius cermitꝰ
factaest uespera etquia nihil aliud condendum
restiterat ittip̾illam uesperam mane factũ est ut
ngnes set initium gondende alteriu scrcature
sedmitium qui&is uniuerse creaturae in requie
creatoris : neque enim caelum eiterram ccomnia quȩ
in cissunt uniuersa scilicet spiritalis corporalis que crca¬
tura inscipsa manet sedutiq: in illo dequodictum est a

Expanded text:
quod ab illo perficitur, et in eo habere mane — in suo enim quod ab illo perficitur, et in eo habere mane — in suo enim genere tamquam uespera terminatum est — sed in deo uesperam habere iam non potest, quia non erit aliquid illa perfectione perfectius.. In illis enim diebus, quibus omnia creabantur, uesperam terminum conditae creaturae, mane autem initium condendae alterius accipiebamus. ac per hoc quinti diei uespera terminus est conditae quinto die creaturae, mane autem, quod post ipsam uesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae, qua condita tamquam eius terminus facta est uespera. et quia nihil aliud condendum restiterat, ita post illam uesperam mane factum est, ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis uniuersae creaturae in requie creatoris. neque enim caelum et terra et omnia, quae in eis sunt, uniuersa scilicet spiritalis corporalisque creatura in se ipsa manet, sed utique in illo, de quo dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
operis sed qui &isdion scĩ ficaiuit quia non haec facier¬
do sedcis que fecit non egendo sebeatũ intim auit: quid
ergo tam humile: ac facibe affatu etquid tam sublimȩ
atque arduum cogtatu. quã ds̃ requi escens ab omnib
rerum quas condidit consummatio narratur etha¬
ibeis qui eo sdĩ ordo distinguit᷑ quan donisi in septimo
die quicarum sequit᷑ ꝑ fectionẽ eaperfectis enim re¬
quiescit quinee ꝑfecbis eget quobeatior eẽ possit.
et quodapudillum quidem quieti eius nec mane
nec uespera est quia nec aperit᷑ initio peedaudit᷑
fine : Perfectis aut̃ operib eius mane habet etues¬
peram ponhabet : Perfectai quip pecreatura ha¬
bet quoddam in itim suae con uersionis ad quiett̃
creatoris sui sedilla p̃babet finẽ quasi terminum
ꝑfectionis suae sicu caquae factes: hac ꝑhoc re¬
qui es d̃ non ipsidõ sed rerũ babeo condittirum
perfectioni inchoat᷑ ut in illo incipiat requi escere

Expanded text:
operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec facienoperis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea, quae facta sunt. ac per hoc requies dei non ipsi deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere,
Abbreviated transcription (Latin):
Cbane requitm concupiscendã ut etnios in illore¬
qui esccimus ⁊eque enim similitudo pia est siulimꝰ¬
in nobis sicut ipse requicuit in se ab opcrib suis in quodã
quippe in cominucaibilibonore quiescere debemꝰ quod
illenobis est quinos fecit haccerit igitur summa mini¬
me que suꝑba etuere piarequies nr̃a utsicut ipse requie¬
uit ab om̃ib: operib: suis quia nonciopera sua sed ipse
sibibonum est quobecitus est litietnos ab omnib open¬
bbis rontantum Nr̃is uerum etiam ipsius non nisi inillo
requieturos poscẽ speremus id que desideremus post
et̃ quã xr̃a utetiam sic p̃bona operasua ipsere qui escat
cum pͥbona opera quac abillo iustificati fecerimꝰ in se
pob requim presttit. M agnum est enim pobis ab
illo extitisse sed maius erit in illo qui euisse sicut ipse
non ideo beatus est qui haec fecit sed quia etiam factis
pongens in sepotius quã in ipsis requieuit undenon

Expanded text:
ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo read hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia est, si uelim, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ompino nulla faciendo sedbona faicere
si onposset nulla esset potentia si aut̃ posset rȩc
factret magna eẽt̃ inuidentia quia ergo estomp̃s
etbonus om̃a ualdebona fecit. Quia uero seipso
bono ꝑfec tebeatus est abonis que fecit inseipsore¬
quicut cascilicet requie aqua pumquã recessit sed
S diceretur requieuis se a faciendis nihil aliud quã
uonfecisse in tellegeretur pisi aut̃ dicer&ũr requie¬
uisse a faclis noneis egere que fecit minus comme¬
dar&ur quoitaq diehoc comm̃ dari oportuis se ni¬
siseptimo intellegit quisquis senarii numeri ꝑfec¬
tionẽ dequa supra locuti sumꝰ ꝑ fectioni creaturae
congruent adhibitam recolit sienim serarionu¬
mero ꝑficiendo fuerat crecitura si cutiꝑfecteest
ea querequiesdi nob erat comm̃danda quiade¬
moustrimuur uec ꝑfectis beciti ficari ereaturis
pcul dubio dicserat in accom eulatemen sai¬
paciodus qui se quitur sextum quoenigeranur

Expanded text:
uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuidentia. quia ergo est omnipotens et bonus, omnia ualde bona fecit; quia uero se ipso bono perfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commmonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qui semꝑ est qui&us tunc nobrequieuit cum
serequieuis se monstrauit illud quoq adtendendum
est qui ed dei requiem quadeseipsobeatus est nobis in¬
sinuari oportebat ud ntellegamus quomodo dicct᷑
etiam requiescere in nob quodnondiat᷑ pisi cuminse
requien prestat etnobis Requiesigit᷑ dei recte
intillerpitib: ta est quax ullius indiget bono etideo
cerca it robis in illo et quia nos becti ficaim urbono
quo dipseest Nonipsebono quod nossumus: Nam
ttnos aliquod bonum ab illo sumus qui fecit omnia
bona ualde inquibus fecit etuos porro aliares bo
d ap̃teripsum pulla est quamipsenon fecit hacꝑ
hoc pullo p̃terse aliobono eget quibono quod fec̃
poneget. IH aecest cius requies ab om̃ib operib
suis que fecit quibus aut̃ bonis laudabiliter nonege¬
ret sulla fecisset Nam etiam sic diciposset nullis
egensbonis nona factis inseipso requies cendo

Expanded text:
nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus fecit et nos. porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono indiget, qui bono, quod fecit, non eget. haec est eius requies ab omnibus operibus suis, quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo,
Abbreviated transcription (Latin):
melius aliquid in illa sit quo ea facta sunt quam ip¬
saque facta sunt insinuatur nob dr̃ ꝑ hano scrip¬
turã rum quadict᷑ requi cuis se ab om̃ib: operibus
suis que fect nullo operesuo sic deles tttus quasi
faciendieius eguerit uł minor fiturus pisi fecisset
ułbeatior cum fecisset quia enim ex illo ita est quid¬
quid exillo est ut eidebeat quod est ipse aut̃ nulli
quo dex ipso est debecit quodbecctus est serebus quas fecit
diligendo p̃posuit non sc̃ ficans diem quocui facien¬
da inchoauit: Necillum quo ec ꝑ fecit: pecillis ul fac¬
endis uł factis auctumcius gaudium uider&ur sed
cum quo abipsis inscipsore qui cuit ecipsequidem tũ¬
quam i starequie caruit sed ob eamꝑdiem septimnũ
ostendit Hicctiam significans r̃ ꝑcipire quiomn suã
disia ꝑfectis cum ad eam intimandam t̃ deputcauit
diem pisi quiperfectionem rerumom̃iũ sequebatur

Expanded text:
melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipmelius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis propẽ obsequium quo eiminis trabat circa
multa occupate edicebonum opus operantis uerum
hoc indõ quomodo sit uł intellegatur difficile dictuest
etiã si cogiititu aliquantulum attingipotest curdr̃
sũ ficauerit diem qui etissuae quinullũ sũ ficauerit
primum ipsum requi esceredĩ Qualesit cuius huma¬
naementis acies assequi potest Quod tam̃ pisi
esset hoc omnino ista scriptura nom poneret dicã
sane quod sentio haecduo indubi tata preloquens
necdm̃ p̾laborem desideratum uenegotii sui finem
temporaliquadam requie delec Iatum nechaslicte¬
ras auctoritate tante merito preminentes frustra
falso quedixisse quod ds̃ ab om̃ib operib siuis que fecit
in septimo die requi euerit eaquecciusa eundem diem
sũ ficauerit nimirum ergo quia uitium est et infir¬
mitas anime Itsuis operib deleciart ut potius in
eis quam in se requiescat ab eis cum proculdubio

Expanded text:
quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit primum ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
rib suis utiam in nouittite uite ambulans dm̃ in se
operari cognoscat quisimul etoperat᷑ etquiescit etcrea¬
turae prebens congruam gubernationem etaipud se
habens a cernam tranquillitatem denique ipse pec
nos uoluit ꝑscriptura suam ad qui etis ex ortari deside¬
rium intimando nob euindiem sescĩ ficasse in quoquie¬
uit ab om̃ib: operib suis pamnusquã omĩu sexdierũ
quibus creata sunt om̃a legit᷑ aliquid sc̃ ficcsse peccix¬
te ipsos sex dies ubi scriptum est in principio fecitd s̃ce¬
lum et terram addicũ est et sũ ficauit seddiem istum
inquorequi euit ab omnib: operibus suis que fecit uo¬
luit sũ ficare tam quã etaipudipsum qui nihil in ope¬
resuo laborat plusquies quam operacio ualeat hoc
quidem in hominib: euucingeliũ nob̵ intimat ubisalua¬
tornoster meliorẽ partem dicit mariae quod sedens
ad pedesci: requiescebat in uerbo ei: quãm ardȩ

Expanded text:
ribus suis; ut jam in novitate vitae ambulans , Deum in se ribus suis; ut jam in novitate vitae ambulans , Deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur, et quiescit, et creaturae praebens congruam gubernationem, et apud se habens aeternam tranquillitatem. CAPUT XIV.-- Curnos voluit per Scripturam suam ad quietis exhortari desiderium, intimando nobis eum diem se sanctificasse, in quo quievit ab omnibus operibus suis. Nam nusquam omnium sex dierum quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse, nec ante ipsos sex dies ubi scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram , additum est. Et sanctificavit: sed diem istum, in quo requievit ab omnibus operibus suis quae fecit, voluit sanctificare, tanquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio valeat. Hoc quidem in hominibus Evangelium nobis intimat, ubi Salvator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes ejus requie
Abbreviated transcription (Latin):
rum est quod in septimo die requi euit ds̃ etillud
quodusq: nunc operat᷑ etoperaquidẽ eius uidemꝰ¬
bona : qui ete uero eius p̾bona opera nra uidebimꝰ
Obquam significandam mandauit hebreo populo
unum diem obseruandũ quod tam carnalit̃ agebant
ent᷑ ac siceis deopere patris rectissime responder&
nquo etipse operat᷑ aqualit̃ non solũ creaturae
iuerse administrationẽ sedaiam ipsam xr̃am
salutẽ. lam uero tempore gratiae reulate obser¬
uatio illa sabbati queunius dici uacatione figura¬
bat᷑ ablattest ab obseruatione fidelium utẽaquip¬
pegratia ꝑpetũm iam sabbatiũm ob seruat quispe
futurac qui&isoperat᷑ quid quid bonioperat᷑ pec in ip¬
sis bonis operib: suis quasi habens bonum quoduonac¬
ceperit gloriacur lttienim tamquam diesabbati hocest
dominice cessationis inscpultura suscipiens atquem
tellegens baptismisacram̃ tum quiescit a pristini sope¬

Expanded text:
rum est, quod septimo die requieuit deus, et illud, rum est, quod septimo die requieuit deus, et illud, quod usque nunc operatur. Et opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebant,rentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipssalutem. Jam vero tempore gratiae revelatae, observatio illa sabbati, quae unius diei vacatione figurabatur, ablata est ab observatione fidelium. In ea quippe gratia perpetuum sabbatum jam observat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur, nec in ipsis bonis operibus suis, quasi habens bonum quod non acceperit, gloriatur: ita enim tanquam diem sabbati, hoc est Dominicae cessationis in sepultura, suscipiens atque intelligens Baptismi sacramentum, quiescit a pristinis ope