comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
htly seus acceꝵit fcromã quã ip̃e hebat et posint tn ollam et sit factid
es dula qudd prns amarũ extiterat helytus qui polaris inteopretar
christũ designat cocus doctores pulmentũ ueobũ de faroma raritatẽ
potr igi helyseus faomã in pulmẽto q̃n aliguis pto abnudantẽ cart ꝰ
Salitatẽ sequaᵗͦ ãuitũ diligat clbundat om̃ caritas cũ otligit᷑ ĩmutꝰ es¬

Expanded text:
Eliseus accepit farinam quam ipse habebat, et posuit in ollam, et sic factum est dulce, quod prius amarum exstiterat. Eliseus qui solaris interpretatur. Christum designat, cocus doctores, pulmentum verbum Dei, farina charitatem. Ponit ergo Eliseus farinam in pulmento, quando aliquis per abundantem charitatem galitatem sequatur, inimicum diligat. Abundat enim charitas, cum
Abbreviated transcription (Latin):
seguũtur Nemo igõ lcarritate nos separet. qui ⁊m caritãte habuerit antegu
lpostis minas tunere nõ poferit qua caritao foras mictit timorẽ nc imp¬
gnambus delectanũ cedat qui caritatis utit. lipeo quia caritas omĩa pa
trentes sustinet Hoc igci clipeo homo mierior et cetlrior utemui ad de sen scom̃
ut utl terreaut iniis uel impugnationib cedant Et hit de p̾ma abõnt sũfti

Expanded text:
sequuntur? Nemo igitur a charitate nos separet. Qui enim charitatem habuerit, antiqui hostis minas timere non poterit, quia charitas foras mittit timorem , nec impugnationibus delectationum cedet qui charitatis utitur clypeo, quia charitas patienter omnia sustinet . » Hoc igitur clypeo homo interior et exterior utantur ad defensionem, ne vel terreantur minis, vel impugnationibus cedant. Et haec de prima propositi
Abbreviated transcription (Latin):
pati uelint qui si modesti eiñt compatibuens ͦ sibi nc interficiãt cuit ollios utro
cogit dilectio compati fratoi suo st̃o sed quia nõ habent unde compassionis exa
sompleant prelatis quoꝵ pretdere c̃. et ipẽdert necessaria gualis dt et goid
posa frater ille dilicente intiniãt. Comꝑatĩt. et mayro. ne qui preroẽ de ber
defitiat inbia ⁊ Dnde t̾nolemt quidã usus in conuentu fratoũ quorñd u li ãquẽ
de fribus abbati sno preponãt eni obediant in agenda sui cura ut cũ uisum sutru
fratri congonũ abbatẽ suũ in esu carmũ seu in aliquo tali sibi condestendẽ faciat
nt rigor prelationis fragat humanã feciqnitatẽ et hec ẽ compassio ꝓrndentir
Tria sunt per que proba. utra rompassio st occulta beneficia pauptas  mors
uoene sitũ em̃ si impenda occulti linmant landis fãnore extingnit guando aliquis

Expanded text:
pati velint, qui si modesti essent, compaterentur sibi, ne interficerent civem. Alios vero cogit dilectio compati fratri suo; sed quia non habent unde compassionis opera compleant, praelatis quorum est providere et impendere necessaria qualis sit et quid possit frater ille, diligenter intimant. Compatiuntur et magistro, ne qui praeire debet, deficiat in via. Unde quidam de fratribus abbati suo praeponant, cui obediat in agenda sui cura, ut cum visum fuerit fratri congruum, abbatem suum in esu carnium seu in aliquo tali sibi ipsi condescendere faciat, ne rigor praelationis frangat humanam fragilitatem, et haec est compassio prudentiae. Tria sunt per quae probatur vera compassio, scilicet occulta beneficia, paupertas et mors. Beneficium enim si impendatur occulte, humanae laudis favorem exstinguit. Quando autem
Abbreviated transcription (Latin):
trcobare solltit ⁊ / qñ aliquis ad ira mouet pro seipo uel pro amico uel pro
ilio comodo let tria remouit abraha cum hĩtaret cũ nexołe Srimũ Remonit
si de possessionib uiscensio ẽ omibus cedo ui aũt moribus nõ gueᵃ discide
ame. Oquanta premisit ante abrahã ne cyerełᵉ auepote̾ distẽde̾rt uic ãt¬
hoc uirtutis ẽ ac discipline Dixit ant̃ nob quid̃ phũs qua ͤ hec bono
uiro inesst aot elaboret p̃mũ ut om̃es amiros faciat. sidm̃ ut si nõ pt̃ anicos
faicere nõ faciar ĩmucos. terciũ ut si istud nõ suppetit sententia discedat
quartũ. añt se quis sedem̃e plostquitᵉ uindu st ut põt Si illa taa sriora

Expanded text:
amico, vel pro commodo. Haec tria removit Abraham dum habitaret cum nepote. Primum removit si de possessione dissensio est, omnibus cedo; si autem moribus non convenit, discede a me. O quanta promisit nepoti Abraham, ne cogeretur a nepote discedere. Sed etiam virtutis est hoc, ac disciplinae. Diaboret. Primum, ut omnes sibi amicos faciat. Secundum, ut si non potest facere amicos, non faciat inimicos. Tertium, ut si istud non suppetit, sententia communi discedat. Quartum autem, ut si quis cedentem persequatur, vindicet se ut potest. Sed illa tria superiora
Abbreviated transcription (Latin):
affertũ nrlmat tretsiens ante nõ succuorit eent hec compassio sttoilio conce
fructũ impedit. et conceptũ xompassionis de semẽ pietãtis prolaꝵsum arordc
lpomĩs uclus umatone muliuis mortuũ ercit. Iele qui ore fit tantũ adulatoꝵ est¬
ħ antr̃ est qut̃ sorde terilis nuĩcuparᵃ dequis. alia que multa tribut sedadeo
ut landetur am plus renxiat ł poc pondus uestre compassionis nõ portat sed
uant glorie lemtate᷑ sublenos : nec compatu. ses ꝯlorna ͦ et iõ suꝑtibia uocari pt̃
dr una cap adulando anitã se eẽ dicit alia uero fingendo laromias etꝭ sapiẽtẽs
uenpit. Dectia multa tribuens maiora Recipit Accipiũtito et in bonã partẽ¬

Expanded text:
affectum inclinat; transiens autem non succurrit egenti. Haec compassio sterilis concepit, affectum inclinat; transiens autem non succurrit egenti. Haec compassio sterilis concepit, fructum impedit, et conceptum compassionis de semine pietatis prolapsum, a corde hominis velut a matrice mulieris mortuum ejecit. Illa quae ore fit tantum, adulatoria est, haec autem sterilis nuncupatur. Sequitur alia, quae multa tribuit sed ideo ut nec compatitur sed gloriatur, et ideo superbia vocari potest. Sic una earum adulando dicit se amicam esse; alia vero fingendo lacrymas, etiam sapientes decipit; tertia vero multa tribuens, majora recipit. Accipiuntur et hae tre
Abbreviated transcription (Latin):
illa tncõnentũ firatoũ nobiliores sunt processu bomi oꝑis lartant se nõ esst deli¬
catos huiles sut uerbo restitu it optre amabiles ad socretatẽ tractabites s⁊ corri¬
ut honorari queant in eccłiã. inde̾ parentũ dignitate gloriãtur et occultãt causas
superbit. ne pes eoꝵ labatur muictũ. Aatura utro delicata sunt quoꝵ iomplexio
talis ⁊̃ ut pondus laboris iemui et uigiliaꝵ serre nõ ualeãt. ism etĩa cibos es qui¬
sitos fastidiñt. qui sebi sunt hontr gni calores soles pissolut cito lassant᷑ et statims
frigore torpestunt tales etiã guosd̃ et ppło natura plasmauit. Enĩbus his cõ¬
patiens ẽ religio est et natura et falsa compassio trat tamẽ tribus mõdis ẜitr
solet sts ore corde optre ere ficta compassio fit qñ aquis sdebilibus uebis dã¬
pnũ alteons consolaᵒ Corde uero qñ alicui qui abundat duitus. aliquis oppressꝰ
egritueme sinc egestate occurorit. et ames ille pretãte motus iompatiendo mentis

Expanded text:
iles genere, nobiliores sunt boni processu operis. Jactant se non esse delicatos, humiles sunt verbo, vestitu et opere, amabiles ad societatem, tractabiles si corrit, ut honorari queant in Ecclesia, non de parentum suorum dignitate gloriantur, sed occultant causas superbiae, ne pes eorum labatur in vitium. Natura vero delicati sunt, quorum complexio talis est, ut pondus laboris, jejunii et vigiliarum ferre non valeat, qui etiam cibos exquisitos fastidiunt, qui sunt oneri sibi, qui calore solis dissoluti, cito lassantur, et frigore statim torpescunt. Tales etiam quosdam de populo natura plasmavit. Omnibus his compatiens est religio. Est et vera, et falsa compassio, utraque tamen tribus modis fieri solet, scilicet ore, corde et opere. Ore ficta compassio fit, quando aliquis flebilibus verbis damnum alterius consolatur. Corde vero, quando aliquis, qui abundat divitiis, alicui oppresso aegritudine vel egestate occurrit, et pietate motus, compatiendo mentis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ debiliorẽ. U homo iterior diseretus et espeditus uidelic aĩa nr̃a ex¬
citatus tumultu manaꝵ suic mora socio sno ad defoisionẽ adiũ gitur ĩplens
illud quod beatus ambrosius dic̃ de arila noc. Bom custodis prestiã ⁊̃iẜ
ib frequentior ẽ ubi muri fuagiliores sunt Pigrri sociũ nc̃ deficiarꝰ
horta. salomonis utitᵉ cnsllio uicentis fili accedens ad s d. p᷑. &t adi

Expanded text:
esse debiliorem. Sed homo interior discretus et expeditus, scilicet anima, excitatus tumultu minarum, sine mora socio ad defensionem adjungitur, implens illud quod beatus Ambrosius dicit de arca Noe: « Boni custodis praesentia, inquit, ibi frequentior est, ubi muri fragiliores sunt. » Pigrum socium, ne deficiat, hortatur; Salomonis utitur consilio dicentis: Fili, accedens ad servitutem
Abbreviated transcription (Latin):
ut subliliores fiant e nolunt itiunare ut andiai. utunte ac inc̾ om̃ts qui laborato
et ontrati eftis et ego Reficia bos Bicit pxũs reficiã dicit homo deficiã cui
credã. Credo quia qui potunt hominẽ facere. possit st refictre᷑ Roeuite᷑ iuquit qui
laboratis. laboranit dico in luto et lattre Iutũ egipti tenax fetidũ nuxtũ san
hnis laborãt dintes. labor dintũ grandis uigilant inscdiantes paupta lym
srigus hunit tennes pani hic lorne pontus sustuet illẽ gxaditur intomus
uer sila limor ẽ labor clanstii et bame tnuero / euꝰ est pondus tumice qr̃
hit inter gladios mntit illa perułm bitat laborãt multi io nõ prodest us la¬
uorant saul et agasi Reꝭ amalich. sed labor eoꝵ cassus Laborant damd et salon¬

Expanded text:
audiant: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Dicit Christus, reficiam; dicit homo, deficiam: cui credam? Credo quia qui potuit hominem facere, possit et reficere. Venite, inquit, qui laboratis, laboratis dico in luto et latere . Lutum Aegypti tenax, fetidum, mistum sa. In his laborant divites. Labor divitum grandis, vigilant insidiantes pauperi. Hinc frigus, hinc tenues panni. Hic loricae pondus sustinet, ille graditur inermis inter tela. Levior est labor claustri, et tamen timetur. Levius est pondus tunicae quam jussio. Haec inter gladios mittit, illa periculum vitat. Laborant multi, sed non prodest eis. Laboravit Saul et Agag rex Amalech, sed labor eorum cassus. Laboravit David et Salo
Abbreviated transcription (Latin):
brestat licet manuis tpemebimda cesset ab opere licet officiũ sũ pet ignoret lic
letus sorpore et animo cuonus mcedat tamẽ ut ait beatus angnsttar in libro de
duotrꝵ. abusionib clanstri uel scłi cñ de sẽne irreligioss loguere  or et ligna eiꝰ
nõ senesent. Hi sunt qui gloriãt᷑ cũ mole fecerint qui gandẽt se susst ditẽo bgla
principũ seculariũ nõ pacem sanctoꝵ Ratant ad causas uocari uolunt q̃ ꝑretĩta

Expanded text:
ns tenebrescat, licet manus tremebunda cesset ab opere, licet officium suum pes ignoret, licet totus corpore et animo curvus incedat, tamen, ut ait beatus Augustinus in libro De duodecim abusionibus saeculi, cum de sene irreligioso loqueretur, « cor et lingua ejus non senescunt. Hi sunt qui gloriantur cum male fecerint, qui gloriantur se fuisse divites, bella principum saecularium non pacem sanctorum recitant, ad causas vocari volunt quia praeterita
Abbreviated transcription (Latin):
subitꝰ aut ebrietatis succensus calore aut ixtus cartus estri aut acuisu
forme decentioris inquaỹ se teneat nec begi caruis repugnet nõnc̃. dicit
patabã Rem facilierẽ castmomã sequi supra humeros meos sñpra uirts
sudiosis cõnementẽ uolintarus quid ħ inquit fecisti michi Suant nõ
dixiti michi quia uxor tua ẽ hoc et quod nõ perfimitorie sco legitino
teneat cõuiio ucs dixistĩ sorore tna mellis legibus astoida it nᶜ.¬

Expanded text:
subito aut ebrietatis succensus calore, aut ipsius carnis aestu, aut occursu formae decentioris nequaquam se teneat, nec legi carnis repugnet; nonne dicit: Putavi rem faciliorem, castimoniam sequi: supra humeros meos, supra vires studiosis, convenientem voluntariis. « Quid hoc, inquit, fecisti mihi? » quare non dixisti mihi, quia uxor tua est? hoc est, quod non perfunctorie sed legitimo teneatur conjugio, sed dixisti sororem tuam? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
Abimdaus est iꝙͣ pauperi Religio. Aludiam ixo ꝑaupts et beltur.
aubiãt et obediant ⁊aupertatis sunt tres spẽs. d̾unt eñ quidĩ
qui rebus teuporalibus egent ses stunti et hoc uocari s⁊lit exestas ⁊⁊ gem
cm Rebus it egent bona uoluntate quia ditius nichil tẽ potest Aichil em̃
ditins bona uoluutate. unuit et aln qui rebus abundãt sunt tamẽ pauꝑts
spũ et lec est aurea panpotas. quia licit affluant diuicic eorda taniẽ
nolunt appontre Rec et illa ꝑtoułm habeat. Saxitus aũt piculũ uitar

Expanded text:
Abundans est, inquam, pauperi religio. Audiant igitur pauperes et laetentur, audiant et obediant. Paupertatis sunt tres species. Sunt enim quidam qui rebus temporalibus egent, sed inviti: et haec vocari solet egestas. Egent enim rebus et egent bona voluntate, qua ditius nihil esse potest. Nihil enim ditius bona voluntate. Sunt et alii qui rebus abundant, sunt tamen pauperes spiritu, et haec est aurea paupertas, quia licet affluant divitiae, corda tamen nolunt apponere. Haec et illa periculum habent, sapiens autem periculum vitat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ier suns que de infirmitatis dintosetatil uterq dixin⁊ nñt gnomedo st¬
nefirmis learga religio bremtto ostendans ait beatus benedictus duxir
infirmo frĩ preꝑari quod postulat dnper om̃a loc est aebundcntius s
Elicatis est ampantus Religio Oua ͦᵃ sunt delicatoꝵ spẽs
cũ grossioribut tibis uli possem nolur sed dintesa et ce ꝓusita fexcula

Expanded text:
Haec sunt quae de infirmitatis diversitatibus, utcunque diximus; nunc quomodo infirmis sit larga religio, breviter ostendamus. Ait beatus Benedictus: « Super infirmo fratri parari quod postulat. « Super omnia, » id est, abundantius, elicatis est compatiens religio. Quatuor sunt delicatorum speccum grossioribus cibis uti possunt nolunt; sed diversa et exquisita fercula
Abbreviated transcription (Latin):
sessients ocrosoꝵ plateaꝵ plansus fori pectaniã ciboꝵ affeneͫ uestĩs moltitie
et ut cunota sompleã libetatẽ facrendi quõd placiat supradictis accumulat
Cat tnna difficilis ette iabm Rx assur pugnat contra filios isetet¬
ent mictit ad chananeos qui habitant in maritnus et pto mõtona trad
campos at dd regẽ s⁊mẽo et infenendor ued et mulros alios congregat pios

Expanded text:
 platearum plausus, fori specutacula, ciborum affluentiam, vestis mollitiem, et, ut cuncta compleam, libertatem faciendi quod placet supradictis accumulat. Ecce pugna difficilis. Ecce Jabin, rex Asor, pugnat contra filios Israel. Ecce ad Chananaeos mittit qui habitant in maritimis et per montana et per campos, ad reg
Abbreviated transcription (Latin):
intus paratur delectanẽ terrenarũ Reꝵ puluere demonstrat i yaridnes i
ait bedi supbo thobra propter lenũ uolatũ suptobiã cordis lenitant̃  figiã
quap ãmũdiͣ confestim eõs quib dominãtur epcetat Oua i bñ ndo hgra¬
dinũ suppositus dorunt gui lectatẽ atque supeobie mond incantꝰ sabitir ini
ergo mod̾is superbia religioses ułudit que bt ait beatubatuxustur ĩn bons¬
operibus insidia᷑ ut pereãt. uicut fratres longe superius de duobus soc̃s
distreto et indiscreto cnemre posse moustramimꝰ dit homo interior nnsro̾us
superbit resestens mũdanc pruden Res pnes munera pulcortudins temporatis
nõ aicgmiesstns blandimẽtis delectats carualis tõtempnes sorm̃ bidcl hoĩ¬

Expanded text:
nes, ut ait Beda super Tobiam, propter levem volatum superbiam cordis levitatemque figurant quarum immunditia confestim eos quibus dominatur, excaecat. Quasi enim nido hirundinum suppositus dormit, qui levitati ac superbiae mentem incautus subjicit. » His ergo modis superbia religiosos illudit, « quae, ut ait beatus Augustinus, etiam bonis insidiatur ut pereant. » Sicut fratres longe superius de duobus sociis discreto et indiscreto evenire posse monstravimus, sic homo interior superbiae insidiis resistens, mundanae prudentiae respuens munera, pulchritudinis temporalis non acquiescens blandimentis, delectationis carnalis minas spernens, so
Abbreviated transcription (Latin):
dit ꝯtumit qñs fratrts ut pigto traħas ad premiũ see sepis eulusstꝰ
contrariũ in hac societate cũ cognonimꝰ Aura res iste quitalio ante
aseno uictus pigro consentit indistretũ patitur uagantẽ sequit. Etcc
fratres piger expeditũ luctando deicit distretũ indistret decipit fic uugatis
ext᷑. castuma hostibus capiũ. Recipiñt pro munere plintẽł pro labore
suppliciũ Aaaptatᵉ. igct᷑ proportionatis simili. offenda. in hoce int̾iori
uidelicet carnẽ nraũ mo dubitat idistretũ fort̾ it piꝯ ͫ aiam uero id ⁊̃
hoiem intriorẽ et metura sua distretu et expeditũ bemigntas cotattoris

Expanded text:
it quandoque, fratres, ut piger trahatur ad praemium, sed saepius invenisse contrarium in hac societate cognovimus. Mira res! Iste, qui talis ante a socio victus, pigro consentit, indiscretum patitur, vagantem sequitur. Ecce, fratres, piger expeditum luctando dejicit, discretum indiscretus decipit. Sic vagantes extra castrum ab hostibus capiuntur, recipiunt pro munere poenam, pro labore supplicium. Adaptetur igitur proportionalis similitudo, ostendatur in homine interiori videlicet carnem nostram, nemo dubitat indiscretum esse, et pigrum: animam vero, id est hominem interiorem, ex natura sua discretum, et expeditum, benignitas Creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
chanantos qa hitant in maritins locis uirmos flactibus qui in montib a ĩ
flugtibus permouet cuncta qui ex genere Rmaa filu iha filii uct᷑. Chan
ambrosuus. Mictit et ad mõteena ⁊ ad illos qui gloria᷑ in sũblimb Et atuibu¬
lat in maguis et nurabilib super se Mictit Cad campos a ad eos qmi
lerrena / apiñt qui plaitie uoluptatũ delectantᵉ qui sunt q̃i pedora campi

Expanded text:
Chananaeos qui habitant in maritimis locis, vicinos fluctibus, qui in montibus et fluctibus permovent cuncta, qui sunt ex genere Chanaan, filii Cham, filii Noe. Cham r. Mittit et ad montana, id est, ad illos qui gloriantur in sublimibus, et ambulant in magnis et mirabilibus super se. Mittit et ad campos, id est, ad eos qui ter
Abbreviated transcription (Latin):
huic opponi cordis nudi uenenata om̃ eolloqma nõ Reupit mũd cordis pͣtas
sto andit scripturã dictuit nõ t̃ seducat meretoix nulto blandimẽto sermons
att lagneis labioꝵ suoꝵ tt alliget Nec tantũ petalans et procaꝵx ẽ libido
Resput eñ aduliere factũ. rupit fimbria ne serpet coattagiũ Et iõ scmptũ est
ne maltus fueris ad alidĩa neq cõtimueott᷑ amplexib nsi tuã His lego mois
doct nos io. ncͣ pulcritudine mulieꝵ ad delectanẽ trriham. Bestra uero eruatũ

Expanded text:
cordis munditia. Venenata enim colloquia non recipit mundi cordis puritas, sed audit Scripturam dicentem: Non te seducat meretrix multo blandimento sermonis, nec laqueis labiorum suorum te alliget . Nec tantum petulans et procax libido respuit enim adulterae tactum, rupit fimbriam ne serperet contagium, et ideo scriptum est: « Ne motus fueris ad alienam, neque contineas amplexibus non tuam . » His igitur modis docet nos Joseph ne per pulchritudinem mulierum ad de
Abbreviated transcription (Latin):
tn celis ẽ sed eos quos terrent cõner sabus affectus at huiͤ sclĩ incerit yr̃a¬
bros mo diuersori spem̃ gerit habitator añt ociũ spem at usum substanͭ¬
ẽ ccłi Em añt habitator ẽ terre possessor ⁊̃ mort̾is. dic loth ⁊ declinar ͦ
capr̃. dum hĩtaret in sodomis habeat ergo fratres exterior homo lois et
abrahã aucc̃ occulos et hor utatur exemplari ne pulcritudint Reꝵ fraris¬
cuntiũ tartus asonio ⁊ ab homĩe interiori separetur. De quat̾uor

Expanded text:
in coelis est, sed eos quos terrenae conversationis affectus, ac hujus saeculi vicerit graporalis diversorii spem gerit: habitator autem spem omnem atque usum suaest coeli. Qui autem habitator est terrae, possessor est mortis. Sic Loth, id est declinatio, capitur: dum habitaret in Sodomis. Habeat ergo, fratres, homo exterior Loth et Abram ante oculos, et hoc utatur exemplari, ne pulchritudine rerum transeuntium tractus, a socio, id est ab homine interiori, separetur. CAP. IV. De quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis alas uel enisd̃ẽ uerba ponẽtes Et ut ad maiorẽ instructionẽ leq̃ ueleam
inter preci nũ nõom nõ sit annotari difficile ebrahã uñ intdopreta . pate loth

Expanded text:
verbis aliis, vel ejusdem verba ponentes. Et ut ad majorem instructionem loqui valeamus, verbis aliis, vel ejusdem verba ponentes. Et ut ad majorem instructionem loqui valeamus, interpretationes nominum non sit annotari difficile. Abram enim interpretatur pater, Loth
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc ilud pertinere credimꝰ quod in ueteri tstoemẽtõ scrixtũ eginiꝰ de pa¬
trrrcha abrahã asuo cũ seꝑari uellet loil daret᷑. ei apatruo eligenee
possessionis aibertris lenaͬ ocłos et aspexit omñe Regionẽ Iordanis q̃ irriga¬
baˡᵒ priusꝙͣ enerteret deus odomã et homorrã sic padisus dm̃ łcur ig̃o
elegit ses postea in dintos os Reges ortũ est bellũ et cñ quiq Reges captim
sicut para. d. et loci pulchritudinẽ util̾itati preposint Iusirmor añt ut̃ au
beatus ambrosius amena diligit util̾a fastidit Sic nõ captus tantũ loci.
pulcriturme ad amena descendit iordanis see etiã ab hostibus captus ilid̾ eẽ
fortassis alicui ⁊ de adducto exemplo exquisitiꝰ aliquid logueret᷑ Audiat iyit
diligeur lector qui nõ quos uult uel quando uult explanationũ p̃t̃ habere libᵒᷤ
aud̾iat nõ me ses beatũ ambrosiũ cuiꝰ hic anctoritatẽ sequi uolins uel sensũ

Expanded text:
uod in Veteri Testamento legimus scriptum de patriarcha Abram, a quo cum separari vellet Loth, et daretur ei a patruo eligendae possessionis libertas, levavit oculos et aspexit omnem regionem Jordanis, quae irrigabatur, priusquam everteret Dominus Sodomam, et Gomorrham, sicut paradisus Domini, hanc elegit; sed postea inter diversos reges ortum est bellum, et a quatuor regibus captum sicut paradisus Domini, et loci pulchritudinem utilitati praeposuit. « Infirmior enim, ut ait beatus Ambrosius, amoena eligit, utilia fastidit. » Sic non tantum captus loci pulchritudine, ad amoena Jordanis descendit, sed etiam ab hostibus captus ibidem esse forsitan alicui, si de adducto exemplo exquisitius loqueremur. Audiat ergo diligens lector qui non quos vult, vel quando vult, explanationum potest habere libros, audiat non me, sed beatum Ambrosium, cujus auctoritatem hic sequi volumus, vel sensum
Abbreviated transcription (Latin):
Ortioribus moderata ẽ Religio Tenendus est io omibus modꝰ qd
eñ epcedit modũ excedit uiret. modus Rem cruat irolimũe quã imodra ͦ
confundit modus eq̃ lame librar omia fortiorũ aut debiliũ ne grauant᷑ sor¬
tiores aut debiliores oppriiãtur sub onert. ¶Troes uñ sunt spẽs fortiũ dinit eĩ
animi rigorẽ it corpus agunt serurẽ suo creatori Sutra foatrñ consolando

Expanded text:
dus est in omnibus modus, quod enim excedit modum, excedit et vires. Modus servat rem incolumem, quam immoderatio confundit. Modus aequa lance librat onera fortiorum sicut debilium, ne graventur fortiores, aut debiles opprimantur sub onere. Tres sunt enim species fortium. Sunt enim animi rigorem, et corpus cogunt servire suo Creatori, onera fraterna consolando
Abbreviated transcription (Latin):
utani. sed discami⁊ sariari et isurire et abundare et penuriã pati cñ beato
paulo ne plus carrm tribuame ꝙ̃ necessitas petat et sic decluda. delicata uo¬
luptat. Losu uero delicati sunt multi licet suit deplebe qui cũ in seculo essem
sermebant uento in erclia bero posit esum solliciti cibi mutare nolũt᷑. ne segłᵃ
infirmitato iafrrmiatẽ corporis tuũt. et amine sue mortẽ conferũt. Impossibili᷑¬

Expanded text:
utamur; sed discamus » satiari et esurire, et abundare et penuriam pati cum beato Paulo , « ne plus carni tribuamus quam necessitas petat, et sic excludatur delicata voluptas. » Usu vero delicati sunt multi, licet sint de plebe: qui cum in saeculo essent, serviebant ventri; in Ecclesia vero positi, usum soliti cibi mutare nolunt, ne sequatur infirmitas. Infirmitatem timent, et animae suae mortem inferunt. Impossibili
Abbreviated transcription (Latin):
ursum in teercitu israel interofecit golpam Dum ulro seromrlt sauli et obediret e¬
ingreciens at eg ueclitus ad imperiũ regis eogitabat tam̃t sant interficere tu
porro damd obtumuerat gram rouache qui nũciabat ei regis añ Cũ utro
mortuo sanle damo regnũ susciꝑet impiignatus afilio suo ab s alon cũ semorib
populi fugundo periculũ uitant nec esoraᵗ frlu mortẽ. sedet filiũ et dmũ
mortim plauxit ⁊atet moratłis sensus. Sais e c̃ p. eẽt ãd. x. s uicit

Expanded text:
terfecit . Dum vero serviret Saul et obediret ei egrediens ad imperium regis, cogitabat tamen Saul interficere eum. Porro David obtinuerat gratiam Jonathae, qui nuntiabat ei regis animum . Cum vero mortuo Saule David regnum susciperet impugnatus a filio suo Absalon, cum senioribus populi fugiendo periculum vitavit, nec exoptavit filii mortem, sed et filium et regem mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
Iusanabiles nastituras affirmat nõ sse bonũ nature gxledionio turbare
tũ ex subtuartione ciboro nutod ᵃ iomplepionts es mutane complegionũ gtiroba ͦ
natunt᷑ st̾ruyat ex conturbant nacture infirmitas ee iufirn ͭ moro. Ecte
fratret dy abolus phisicã doc ecce medicus factus ẽ. de complexionib lost̃
tnfirutares diuersas si tenta: Religio y tureraꝵ p̾dicat d quare hoc nõ ut
uideri utlit sc̃s ut occidere posset nõ ut egritudinẽ curet᷑ sed ut securius
mortẽ inserat roider es subtractiont ciboꝵ luxurit uires pest minui et nõ
nõ tardat minari ecpitadinẽ Tnuet ociũ perire it sompnolentiã destroni
et iõ laboris intolleranciã it protensa uigiliaꝵ spacia. prestadit Cocoit

Expanded text:
bare, cum ex subtractione ciborum mutentur complexiones, ex mutatione complexionum conturbatio naturae contingat; ex conturbatione naturae infirmitas; ex infirmitate, mors. Ecce, fratres, diabolus physicam docet: ecce medicus factus est, de complexionibus loquitur: infirmitates diversas, si teneatur religio, generari praedicat. Sed quare hoc? Non ut mederi velit, sed ut occidere possit; non ut aegritudines curet, sed ut securius inferat mortem. Videt ex subtractione ciborum luxuriae vires posse minui, et ideo non tardat minari aegritudinem. Timet otium perire et somnolentiam destrui: et ideo laboris intolerantiam, et protensa
Abbreviated transcription (Latin):
Regẽ nabi assur ⁊ prudentiã nũdi ⁊ drouideant irĩ sebi homo iterior et
cetedior ut superatis hniꝰ mũdi hostibus equos eorũ subm̃are nõ diffirãt
sed et currus eorũ ignc combarãt Et in hoc ep̾citu curons elationis
In quo per similitudinẽ eotas quibus seratur equos qui ipm trahant
luriga qui Recrat qui ut sedtat in ip̃o cuiru assignare possuns. De¬

Expanded text:
regem Asor, id est, prudentiam mundi. Provideant igitur sibi homo interior et exterior, ut superatis hujusmodi hostibus equos eorum subnervare non differant, sed et currus eorum igne comburant. Est in hoc exercitu elationis currus, in quo per similitudinem rotas quibus feratur, equos qui ipsum trahant, aurigam qui regat, quive sedeat in ipso curru, assignare possumus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
claustri assidintaĩt eportitas qnc ẽ in malũ ꝓrinet. ꝓ uoluntariã pauxtar̃
affectus peccime adichiletᵉ Istis utitᵗᵉ homo interior et eterior ad defeusioe
ne peo pulcritudiue Reꝵ temporaliũ quẽ ptr illa quatuor blaudit ee decipia :
Autponit celestia t̾rocns itrua transitorus decoris. pultoiora bonis melioris
terrtua corriexi ͤ siue eepectant pulcortudius anuictũt flor̃e bonitaꝵꝭ fonct
priãtur. Celestia uero Itrinõ careut nõ corrumpũtur infrrutati nõ frãgũ :

Expanded text:
in malum privetur; per voluntariam paupertatem, affectus pecuniae annihiletur. Istis utatur homo interior et exterior ad defensionem, ne per pulchritudinem rerum temporalium quae per illa quatuor blanditur ei decipiatur. Anteponat coelestia terrenis, aeterna transitoriis, decoris pulchriora, bonis meliora. Terrena corrumpuntur, finem exspectant, pulchritudinis amittunt florem, bonitatis fructu privantur. Coelestia vero termino carent, non corrumpuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
pronietũr etĩa eliqui et peruertãt insid̾ia᷑ fere om̃es ut rapiãt simul
tinitiles facti sunt nõ est qui faciat bonũ nõ est usq ad unũ. E toa
mudus totus eptũtibus obstrepit iutus uero sagictant in occulto Rect corde
uolant ignra tela confligñt hostes eimꝰ moriũ᷑ mult nullus stae uulurere
uniꝰ die peritłm euad̾ere pt᷑ bicut dixine dyabolub per quosdã de ex̾citu

Expanded text:
 simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Extra mundus totus exeuntibus obstrepit; intus vero sagittantur in occulto recti corde: volant ignea tela, confligunt hostes eminus, moriuntur multi; nullus sine vulnere unius diei periculum evadere potest: sicut diximus, diabo
Abbreviated transcription (Latin):
cecludit et allmiuãt. Impuditus uero queres quod plareat ꝑtro omĩa dist pir po¬
lentes intrart patitur nollutu uero monet de hortasᵒ tude seriptura dint. Opłi
prima lela sunt adulieot. dolent homĩes tribus ꝯbitoib iromoꝵ it ad defensio
telis uidelicet hasta e gladio. Longe positi uuluerantᵉ ttlis in ilłos qra caspide
fana negueñt uibratur hasta Cũpugaa ͦ comne officcũ suũ gladius tmpeet
dumlibus armuis utitᵉ tmpudiciꝰ ad Repngnandũ hoibũ iuteriorẽ qd in r̃gẽph

Expanded text:
excludit et eliminat. Impudicus vero quaerens quod placeat, per omnia discurrit, volentes intrare patitur, nolentes vero monet et hortatur. » Unde Scriptura dicit: Oculi prima tela sunt adultera . Solent homines tribus generibus armorum uti ad defensionem, telis videlicet, hasta et gladio. Longe positi vulnerantur telis in illos qui cuspide tangi nequeunt; vibratur hasta, cum pugnatur cominus, officium suum gladius implet. Similibus armis utitur impudicitia ad expugnandum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
peuarios in unieã snã Simliteo d cioca hoxã terciã s sextã u nonã
et undeemna exressus et uidens alios stantes misit eos in uniẽa siã
As lantudinẽ arcc pertinet in omus̃ ttorã exunt sonus eoro ei asuli
orbis store uetes eorã os alutudinẽ aocꝭ pocrtinet illur eñ astemd tuiñ

Expanded text:
perarios in vineam suam, similiter et circa horam tertiam, et sextam, et nonam, perarios in vineam suam, similiter et circa horam tertiam, et sextam, et nonam, et undecimam egressus, et videns alios stantes misit eos in vineam suam . Ad latitudinem arcae pertinet: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verbo eorum . Ad altitudinem arcae pertinet. Illuc en
Abbreviated transcription (Latin):
panca dicanir ⁊xixtus aihrłm ad austrũ ẽ habilon utio ad aguilonẽ.
Exrixtus ant᷑ inter pretat ͦ tenebre et auster uentus ẽ calidus Designat
eigo egiptus mũdim istũ in tenebris ignorantit et calore carnalis uucu¬
piscen positũ. Babilon añt interpreta. confusio et significat insernũ
ac deide multis annis tutercurrẽtibus captius in babilonẽ abductus est
Quod factum quid aliud ꝓnobisꝰ ãnuit p̃ totius gendois humami casũ q̃d
proplto percatũ origmale acelesti patria exulando prius in hac uit̾a
mortal per ignoran ᵘ Et concupistenͫ subditur uicus ac demet᷑ pot hac̃
uitam apud inferos captinat᷑ in tormẽtis. hoc ẽ in babilone ad aglonẽ:
si ubi ille prin᷑ apostata augelus sedem pofint Igitᵒ ordo digntatis
ad altitudine arce pertinet ordo semporis ad longitudinẽ. ordo loci ad la¬
tituomnẽ suuł et longitudiñe. Ao longindine auc̃ pertinet T̃niule est

Expanded text:
m ad austrum est, Babylon vero ad aquilonem. Aegyptus interpretatur tenebrae, et auster ventus est calidus. Designat ergo Aegyptus mundum istum in tenebris ignorantiae, et calore carnalis concupiscentiae positum. Babylon autem interpretatur confusio, et significat infernum, ac deinde multis annis intercurrentibus captivus in Babylonem abductus est. Quod factum quid aliud nobis innuit, quam totius humani generis casum? quod propter peccatum originale a coelesti patria exsulando, prius in hac vita mortali, per ignorantiam et concupiscentiam subditur vitiis, ac deinde post hanc vitam apud inferos captivatur in tormentis, hoc est in Babylone, ad aquilonem scilicet, ubi ille primus apostata angelus sedem posuit. Igitur ordo dignitatis ad altitudinem arcae pertinet, ordo temporis ad longitudinem arcae, ordo loci ad altitudinem simul et longitudinem. Ad longitudinem arcae pertinet: Simile est
Abbreviated transcription (Latin):
carnis illũ mũaũ tutorusetus contemplant ocali acedis. In isto mũdo habẽt
oblectaud̃a sua homĩes in illo mũdo iuesfabiles sunt delecta nes In hoc mũdo
currũt hom̃ts et plaudint ad spectacula uanitatib. In ilło mũdo ꝓ eternũ
silentiũ Excercbitᵉ et Iocundant. mũdi corde in contemplant ueritatis

Expanded text:
carnis, illum mundum intrinsecus contemplantur oculi cordis. In isto mundo habent carnis, illum mundum intrinsecus contemplantur oculi cordis. In isto mundo habent oblectamenta sua homines, in illo mundo ineffabiles sunt delectationes. In hoc mundo currunt homines, et plaudunt ad spectacula vanitatis, in illo mundo per aeternum s
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi quis eredece quid ageoe quid sperare dibtamus ostendi. ⁊b. forma
uitẽ honũs et sumima perfertionis cont̾inetiᵒ ibi elucet caulta Iby oposa
apparent facilia et que per se uidtri poteraut muiꝰ congrna in cordeͦ suo
cnsiterata probantᵉᵒ troma Ibi quoddã unintisctatis corpus effingit. et
concordia singuloꝵ explicatur Ibiallieo quidã mũdus huit pretere mit
et transitorio contrarius Inuems  quia ea que in hoc mũdo per diuersa
tempora transent. n illo mũdo quasi in quodã etcomtatis statũ sił consi¬
stunt Ibi poettritis presencia nõ succedint nec presentibus futura suxueruent
uidentes quod concupiseũt. et iõ fortassit dicit apłus ⁊reltrit fignea bs
mũdus cu ⁊ fignra nõ prettrit᷑. cuĩr forma nõ transit. miꝰ spes nõ marcistit
cuir pulcoitudo nõ deficit᷑ Ille mũdus in isto mũdo est et istẽ mũdus iło mũa
minor est̃ quia ille caxit quẽ captie istẽ nõ potest̃ Istũ nũdũ uident oculi

Expanded text:
debeamus ostenditur. Ibi forma vitae hominis, et summa perfectionis continetur. Ibi elucent occulta, ibi operosa apparent facilia, et quae per se videri poterant minus congrua, in ordine suo considerata probantur idonea. Ibi quoddam universitatis corpus effingitur, et concordia singulorum explicatur. Ibi alter quidam mundus huic praetereunti et transitorio contrarius invenitur, quia ea quae in hoc mundo per diversa tempora transeunt, in illo mundo quasi in quodam aeternitatis statu simul consistunt. Ibi praeteritis praesentia non succedunt, nec praesentibus futura superveniunvidentes quod concupiscunt, et ideo fortassis, dixit Apostolus: Praeterit figura hujus us, cujus figura non praeterit, cujus forma non transit, cujus species non marcescit, cujus pulchritudo non deficit. Ille mundus in isto mundo est, et iste mundus illo mundo minor est, quia ille capit quem capere iste non potest. Istum mundum vident oculi
Abbreviated transcription (Latin):
Ie considerare possumꝰ toes mandoĩes hominũ alios qui tut
dilumũ habent et nõ archam alios qui et diluuũ d archam Iutꝰ hñt
ses in archa nõ sunt alios qui in diliuo et archam hñt et In archa
manẽt. In dilinus sinc archa sunt infideles quos carus defideria ĩ¬
uoluũt. qui ꝓretẽr hant uitã transiteriã aliã te nestĩt. tñ dilunis
archam habent sed in ea nõ manẽt hñi qui Iam per fidem post liui
mutatilitatis fuit uitã ĩmortało uõ uenturã cordert didisterũt seꝰ prt¬
habita hac temporaliũ Rerũ delecta ui aminũ snũ subictĩt. Dicit em̃
scriptus ubi est ihesanous tiis ibi ẽ eor tñu. uobi ẽ delecta᷑ tna ibi est co¬

Expanded text:
ic considerare possumus tres hominum species, alios qui intus diluvium habent et non arcam, alios qui et diluvium, et arcam intus habent, sed in arca non sunt, alios qui in diluvio et arcam habent, et in arca manent. In diluvio sine arca sunt infideles, quos carnis desideria involvunt, qui praeter hanc vitam transitoriam aliam esse nesciunt. In diluvio arcam habent, sed in ea non manent ii, qui jam per fidem post hujus mutabilitatis finem vitam immortalem esse venturam credere didicerunt, sed posthabita hac temporalium rerum delectationi animum suum subjiciunt. Dicit enim Scriptura: Ubi est thesaurus tuus, ibi est e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ locus eius et in syon habita enis. ubi confoggit potencias arcũ seutũ
qualis. dustine me ut et multis parica tibi dicã lpec archa smilis est
apotheni om̃i deliciaꝵ uarietatt Refertẽ Acchil in ea quesitris quod nõ
tumemas et cũ unu timenbris multa tibi patefacta uidebis. Ibi uniucisa
et status uniutrsalis ecclesit figurat ͦ li hnstoria Rerũ gestaru lpitur
Ibi misteria sacramentorũ fimemũtur ibi difposeti sunt ẜdub asfectitũ¬

Expanded text:
s ejus, et in Sion habitatio ejus. Ibi confregit potentias arcuum, scutum, qualis? Sustine me ut de multis pauca tibi dicam. Haec arca similis est apothecae omnium deliciarum varietate refertae. Nihil in ea quaesieris quod non invenias, et cum inveneris unum, multa tibi patefacta videbis. Ibi universa e continentur, et status universalis Ecclesiae figuratur. Ibi historia rerum gestarum texitur, ibi mysteria sacramentorum inveniuntur, ibi dispositi sunt gradus affectu
Abbreviated transcription (Latin):
ita eric Rerũ ab oriente in occidentẽ Recta linea decuorentẽ ea que adex¬
tris uel a smistris lgoc ⁊̃ ac aguilonẽ uelad austrũ gesta sunt cta suis ⁊¬
ꝯnificasibus Responeent cot s⁊ quis hec diligentius consideriantrit perdĩnã¬

Expanded text:
ita serie rerum ab Oriente in Occidentem recta linea decurrente, ea, quae a dexita serie rerum ab Oriente in Occidentem recta linea decurrente, ea, quae a dextris vel a sinistris, hoc est ad aquilonem vel ad austrum gesta sunt, ita suis significationibus respondent, ut si quis diligentius consideraverit, per di
Abbreviated transcription (Latin):
et sic de ccteris que eiurueranimꝰ Erdaant loci e ordo Remporis fert᷑̃ per
onia secmidũ Roũ gestarũ seriẽ concurrere uident. A cta per diuinã
proudentiã uiderᵉ esst dispositũ ut que tn prmcipio tempoꝵ ꝯcrebami.
in oriente quasi in poicipio nũdi ꝯererens e ac deinde ad fmẽ profluett
tempore usq ai orcidentẽ Reꝵ sũma descenderet. ut ex ip̃o aynostam᷑
apropinguart finẽ seculi quia Rerũ cursus tam actinyit fue᷑ mũd Ieto
prinr homo morientẽ mortis eden conditus collocatus ut ab illo p̾ncipu
propayo postcritatis in orbem terrarũ proflutrit  Ittm post diluuiũ
ꝓrincipiũ Regnoꝵ et capus mũdi in assirus et caldeis it med̾is in ꝓtibus
orientis fu̾it deinde ad greros ueuit postoemo crca finẽ scłi ad Roãnos
in occidentẽ quasi in fint mũdi habitantes potestas sũma destendit. Atq

Expanded text:
et sic de caeteris quae enumeravimus. Ordo autem loci, et ordo temporis fere per et sic de caeteris quae enumeravimus. Ordo autem loci, et ordo temporis fere per omnia secundum rerum gestarum seriprovidentiam videtur esse dispositum, ut quae in principio temporum gerebantur in Oriente, quasi in principio mundi gererentur, ac deinde ad finem profluente tempore usque ad Occidentem rerum summa descenderet, ut ex ipso agnoscamus appropinquare finem saeculi, quia rerum cursus jam attigit finem mundi. Imo primus homo in Oriente, in hortis Eden jam conditus collocatur, ut ab illo principio propago posteritatis in orbem proflueret. Item post diluvium principium regnorum et caput mundi in Assyriis, et Chaldaeis, et Medis in partibus Orientis fuit. Deinde ad Graecos venit, postremo circa finem saeculi ad Romanos in Occidente, quasi in fine mundi habitantes, potestas summa descendit. Atque
Abbreviated transcription (Latin):
Situs opera Restauraius sunt omnĩa que ab Iuitio mũdr
usque ad pmẽ seculi facta sunt uel facienda pro Restaura nt hom̃
in quibus et Res gestas et pausenas ipãs per quas et propttr quas¬
et apud quas gestẽ sunt loca simul et tempora ubi et quando geste sunt
longe gestum si Secuudum tempus quis prius qued posterius gestum set
dcdĩ digntate quid huilis quid epcellentius fit hoc postrenũ in młtas
partes dirditᵉ qui sanctũ. quio sanctus. quid uile. quid utilius. quid honest
quid honestius quid pulcoũ. quid pulconis. quid mirabile. quie nirabiliꝰ
quid Rarũ. quid Rarius quid difficile. quid difficilius. quid credibitt qs
crecibilius qui magaũ quis maius. quia obstuoũ. quid obsturi ᷑ Et si qua
sunt talia. Et hic ordo quidẽ qui est secaudũ dignitatẽ uidetur ac altitu nẽ
archẽ pertinere: ut ⁊ dixdonir ea quẽ sancta sunt in p̾ma mansiont̃ cõ¬
ꝑutari que sunt sanctiora in secunda que uero sanctissima sunt in tertia

Expanded text:
itur opera restaurationis sunt omnia quae ab initio mundi usque ad finem saeculi facta sunt, vel facienda pro restauratione hominum, in quibus et res gestas, et personas ipsas, per quas, et propter quaset apud quas gestae sunt, loca simul, et tempora, ubi et quando gestae sunt, longe gestum sit. Secundum teinpus, quid prius, quid posterius gestum sit. Secundum dignitatem, quid humilius, quid excellentius sit. Hoc postremum in multas partes dividitur, quid sanctum, quid sanctius, quid utile, quid utilius, quid honestum, quid honestius, quid pulchrum, quid pulchrius, quid mirabile, quid mirabilius, quid rarum, quid rarius, quid difficile, quid difficilius, quid credibile, quid credibilius, quid magnum, quid majus, quid obscurum, quid obscurius, et si qua sunt talia. Et hic ordo cuidem, qui est secundum dignitatem, videtur ad altitudinem arcae pertinere, ut si dixerimus ea, quae sancta sunt in prima mansione computari, quae sunt sanctiora in secunda, quae vero sanctissima sunt in tertia,
Abbreviated transcription (Latin):
clara Del sedmm̃ opeoationẽ priia mausio ẽ scier᷑ secunda mansio est
distiplina terria mansio est bonaas. Del sedm̃ slatus differeutes ꝓrima
mansĩo ẽ natura secunda mansio ⁊̃ lex scripta tercia mausioẽ yrã. Het
em toia si secnadũ tempus considerantur longituainẽ arit᷑ metũtur di scom
dignitatẽ disctom̃tur altitudinẽ arce distinint᷑ qua sicut tempore se subse¬
qmĩtrrr ita Aignntate se precedunt Gue est eygxo het archa deqna tã multa
dicmirͦ et in qua tam mulciplices uic̾ scientraꝵ cont̾inentur Anqnis pata

Expanded text:
clara. Vel secundum operationem, prima mansio est scientia, secunda mansio est clara. Vel secundum operationem, prima mansio est scientia, secunda mansio est disciplina, tertia mansio est boninitas. Vel secundum status differentes, prima mansio est natura, secunda mansio est lex scripta, tertia mansio est gratia. Haec enim tria si secundum tempus considerantur, longitudinem arcae metiuntur, si secundum dignitatem discernuntur, altitudinem arcae distinguunt, quia sicut tempore se subsequuntur, ita dignitate se praecedunt. Quae est ergo haec arca, de qua tam multa dicuntur, et in qua tam multiplices viae scientiarum continentur? Nunquid putas
Abbreviated transcription (Latin):
ponamus Marc Rabrũ prefigurant baptisma quod nũt stn sancta
ecclesia ionsecratᵉ Ipsimm ant baptisina uisibite signifitat ecũdationẽ
criminũ quã ẜpñs anctus sub sacramento quo corpora emgautᵉ Inuesi¬
biliteo in ammabus eperatͦ Marc Rubrũ ir̃. umbra et figura ẽ
baptisina antẽ aqnc uisibilis quod nũc habẽnus corpus et res enũda ᵒ
ulro pectatorũ spiritus e utritas Est adhuc Et alius modus deqno
supeonus locut sue per quẽ altitudinẽ arit̃ diligntot possimr Oꝑa
am̃ Restanraius partim per homẽs partim per augelos part̾mm plo
semetipm̃ optratus est deus. In poma exgo mausionẽ colloramꝰ oxa
homĩ in secunda mausiont̃ opera angeloꝵ in ttitia mausiont̾ opera
dei Del moralato prana mansio ⁊̃ fiaes. stdã mausio est̾spes.
Tertia mausio est caritas Pel secidũ anagogen. Drmia mansio est
agitaᵒ Recta ucdã mansio ẽ medita. proida Dertia mausio ẽ ꝯtempla

Expanded text:
sancta Ecclesia consecratur. Ipsum autem baptisma visibile significat emundationem criminum, quam Spiritus sanctus sub sacramento, quo corpora unguntur, invisibiliter in animabus operatur. Mare Rubrum igitur umbra et figura est; baptisma autem aquae visibilis, quod nunc habemus, corpus et res; emundatio vero peccatorum spiritus et veritas. Est adhuc, et alius modus, de quo superius locuti sumus, per quem altitudinem arcae distinguere possumus. Opera enim restaurationis partim per homines, partim per angelos, partim per semetipsum operatus est Deus. In prima ergo mansione collocamus opera hominum. In secunda mansione opera angelorum. In tertia mansione opera Dei. Vel moraliter, prima mansio est fides, secunda mansio est spes, tertia mansio est charitas. Vel secundum anagogem, prima mansio est cogitatio recta, secunda mansio est meditatio provida, tertia mansio est contemplatio
Abbreviated transcription (Latin):
Cnm eogo concupisten ÷ mũdi fugnir iõ fuꝯmi qua mala ẽ. Cũ
uero substanciã mũd fuginir. iõ fuginir nõ quia mala sed quia occasio
mali est Eꝑrogitata dm̃ mũdi spetit nascitͣ affectus concupisceu᷑. Pro¬
inde si concupisten  mũd declinare uolum⁊ prius necesst ẽ memoriã
mũd hui᷑ acgitane nr̃a excludanir In medita ne mea ait propheta
epardescit ignis. Sicut igne ligna initriut sic oogitanes desideria
pascunt di boue cgitatias in meditane futonit Exardescir igiis cari
dm antẽ male fudonit. ooita nes exardescit ignis cupiditatis Nã
sicut eculus pascit ex spẽtie sic aminr pascit᷑. excoyitatie et turpi
qnoda cõmtrtio impueicai mens desiderio sus fomt. dũ quodamõdo Iur ꝰ

Expanded text:
ncupiscentiam mundi fugimus, ideo fugimus quia mala est, cum vero substantiam mundi fugimus, ideo fugimus non quia mala sed quia occasio mali est. Excogitata enim mundi specie nascitur affectus concupiscentiae. Proinde, si concupiscentiam mundi declinare volumus, prius necesse est memoriam mundi hujus a cogitatione nostra excludamus. In meditatione mea ait Propheta, exardescit ignis . Sicut ignem ligna nutriunt, sic cogitationes desideria pascunt. Si bonae cogitationes in meditatione fuerint, exardescet ignis charitatis. Sin autem malae fuerint cogitationes, exardescet ignis cupiditatis. Nam sicut oculus pascitur ex specie, sic animus pascitur ex cogitatione, et turpi quodam commercio impudica mens desiderio suo f
Abbreviated transcription (Latin):
peo consensũ in de ogita nt delectat ͦ Dint eogo inpĩom a quibusd̾ cibis
ab stmet nõ quia mali suit ipi cibi ses quia ip̃is ad utendũ ĩdone nõ sut
set et nos terrenaꝵ Rerũ spetr̃e. a coyitat̾ubus nõis arcere debenr nõ
qma Res ip̃e male suit sed nc anim᷑. nosteo qui ex semetipõ iufirmatur
ex eap serũ Record̾atione amplius corrumpat᷑ᵉ Ceterũ quantũ ad
ipas res pertinet quia onũis cocatura des bona ẽ nulla Res est que co¬
gam siõ possit sunc̃ peccalo Ruosimq si pranos affectus acteudir
mrela Res ẽ in qua peccare᷑ nõ possum⁊ cogitanto Aam et de malo
bent ⁊ de bono malt et de ĩmũdo mũde se de mũdo ĩmãde possiuis
aogritare. Cogita nes em̃ nõ ex R dequa surgñ sed ex affecui quẽ
Sigmũ iudicande surit Legmir sanctos uiros nõ solũ cogitasse seo et
locufos ⁊ẽ et scripsisse de Rebus ĩmudis quod utiq nõ ferissent it coggi¬
Rants Rerũ ĩnuabarũ ammã inquinarẽt. Anchil interest quale fut

Expanded text:
a quibusdam cibis abstinent, non quia mali sint ipsi cibi, sed quia ipsis ad utendum idonei non sint; sic et nos terrenarum rerum speciem a cogitationibus nostris arcere debemus, non quia res ipsae malae sint, sed ne animus noster, qui ex semetipso infirmatur, ex earum rerum recordatione amplius corrumpatur. Caeterum quantum ad ipsas res pertinet, quia omnis creatura Dei bona est, nulla res est, quae cogitari non possit sine peccato. Rursumque si pravos affectus attendimus, nulla res est, in qua peccare non possimus cogitando. Nam et de malo bene, et de bono male, et de immundo munde, et de mundo immunde possumus cogitare. Cogitationes enim non ex re de qua surgunt, sed ex affectu quem gignunt, judicandae sunt. Legimus sanctos viros non solum cogitasse, sed et locutos esse et scripsisse de rebus immundis quod utique non fecissent, si cogitationes rerum immundarum animam inquinarent. Nihil interest, quale sit
Abbreviated transcription (Latin):
engo Archa iñ boes duuensiones distingintᵉ ita. etiã opera Restauras ms
in tres ordines distingmsᵒ in prino ordine guasi in ꝑxima mansione est
umbret In secuido ordime quasi stñ secuda mausione est corpus in titio
ordine quasi in frolia mausiont est spns. Del /si magiobis hoc mõ
corpus et Rem. adem spm̃ et ueritatẽ. Diubra dicin illa quc ante
aduentũ xpĩ sub lege naturiatli et sub stripta lege corporeliteo ⁊ uisebili
gestiã sũnit ad prefiguunda ea gne ñc post aduentũ tpai in tempore yd̃ẽ¬

Expanded text:
ergo arca in tres mansiones distinguitur, ita etiam opera restaurationis in tres ordines distinguuntur. In primo ordine quasi in prima mansione est umbra. In secundo ordine quasi in secunda mansione est corpus. In tertio ordine quasi in tertia mansione est spiritus, vel, si mavis hoc modo corpus et rem, idem spiritum et veritatem. Unde umbra dicuntur illa, quae ante adventum Christi sub lege naturali, et sub scripta lege corporaliter et visibiliter gesta sunt ad praefiguranda ea, quae nunc post adventum Christi in tempore