comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Neqͥs uos seducat ullomͦ. alio etiã ap̃¬
dictis t̾refaciens uos .oi. inͦtet dies dm̃.
Non qͥn uelit illos eẽ ꝑatos. ut hãnt
anuptiis. In qͦ enĩ quẽq inuen̾it siis
nouissimꝰ dies. in ħ eum comp̃hendet
mundi nouissimꝰ dies. qͥa qͣlis in die
isto qͥsq morit᷑ talis in die illo iudica¬
bit᷑. ⁊ iõ ugilare debet om̃is xp̃ianꝰ.
ne imꝑatũ eũ inueniat dm̃ aduentus.
Imꝑatũ aũ inueniet dies ille. quẽ ĩꝑa¬
tũ inueniet uite hꝰ dies ultimꝰ. ⁊ iõ ñ¬
tm̃ ait. ne t̾ream. uł seducam᷑. s addi
dit.xi. instet dies dm̃. ħ iõ dicit ne ip¬
sa ꝑturbatione dũ incauti inuenirent.
ħiõ agebat. ut sub nomine.xͥ appareis.
faceret se adorari. qͦdut ñ possit facere.
ĩstet dies dm̃. s ñ instat dies dñi. qͥa ñ¬
ueniet dñs ad iudiciũ. nͥ pͥu̾s uenerit
discessio .i. nͥ pͥus gentes a romano dis¬
cedant imꝑio. ñ qͦd statim post ueniat
dĩs. occulte loqͥt᷑ de destructiõe Romani

Expanded text:
Ne quis vos seducat ullo modo, alio etiam a praedictis terrefaciens vos, quasi instet dies Domini. Non quin velit illos esse paratos, ut habeant a nuptiis. In quo enim quemque invenerit suus novissimus dies, in hoc eum comprehendet mundi novissimus dies, quia qualis in die isto quisque moritur, talis in die illo judicabitur. Et ideo vigilare debet omnis Christianus ne imparatum eum inveniat Domini adventus. Imparatum autem inveniet dies ille, quem imparatum inveniet vitae hujus dies ultimus.  ait, ne terreamini, vel seducemini, sed addit, quasi instet dies Domini. Hoc dicit, ne ipsa perturbatione dum incauti invenirentur haec ideo agebat, ut sub Christi nomine apparens, faceret se adorari, quod ut non possit facere iinstet dies Domini, sed non instat dies Domineniet Dominus ad judicium, nisi primum venerit discessio, id est nisi prius gens a Romano discedat imperio: non quod statim post veniat Dominus. Occulte loquitur de destructione Romani
Abbreviated transcription (Latin):
etiã oramꝰ. ut hic interĩ impleat omnẽ
uoluntatẽ bonã.i. ut plene faciat uos
nillom᷑ flecti possint. Uł opꝰ fidi ẽ om̃e
bonũ. qͦd fides exigit.⁊ ẽ. ⁊ impleat inuob̾
opꝰ ficłi .i. om̃ia bona. sñ qͥb fides mortua

Expanded text:
etiam oramus ut hic interim impleat omnem voluntatem bonitatis, id est ut plene faciat vos nullo modo flecti possunt. Vel, opus fidei, est omne bonum quod fides exigit. Et est, impleat opus fidei, id est omnia bona sine quibus fides mortua
Abbreviated transcription (Latin):
tis ei .i. quoꝵ ministĩo u̾tus di apparebit.
dũ bonos eligent. malos foras mitten.
⁊ tẽ gła his. ⁊ terror illis erit dm̃ iħu
dico uenientis in flãma ignis. ñ qͦd sit
exuret. Uł iõ dicit in flãma ignis. qͥa
igͥnis erit ĩ mundo. qͥ p̃cedee eũ. tm̃
spaciũ aeris occupans. qͣntũ occupa¬
uit aqͣ in diluuio. qͥ ardebit t̾ram:
⁊ ꝯsuetudinẽ eiꝰ. ⁊ purgabit ẽlectos. dñi
sħu dico dantis .i. inferentis uindictã.

Expanded text:
id est quorum ministerio virtus Dei apparebit, dum bonos eligent, malos foras mittent; et tunc gloria his et terror illis erit. Domini Jesu, dico, venientis in flamma ignis, non quod sit exuret. Vel ideo dicit, in flamma ignis, quia ignis erit in mundo qui praecedet eum tantum spatium aeris occupans, quantum occupavit aqua in diluvio: qui ardebit terram et crassitudinem ejus et purgabit electos. Domini Jesu, dico, dantis, id est inferentis vindictam,
Abbreviated transcription (Latin):
Uł in idipsũ .i. in identitatẽ. ut m̃te.
⁊ corꝑe uniam᷑. qͥm in diu̾sũ tendimꝰ.
Qͥd nogamꝰ: ut ñ eito moueamini a
in eito ẽ. qͥa nicħ uob̃̾ infert᷑. qͦd diu
duret qͥa tẽpus ꝓpe ẽ neq t̾reamin.¬

Expanded text:
ut mente et corpore uniamur qui modo in diversum tendimus. Quid rogamus? ut non cito moveamini a ni cito, est quia nihil vobis, infertur quod diu duret, quia tempus prope est. Neque terreamin
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. & iħc .i. saluator. & in corde tuo cre¬
didis. qͦd dͦs illũ excitauit uł suscita¬
uit a mortuis. saluus eris. Eoce laus fi¬
dei & merces fidei. Laus fidei ẽ. si credi
uere crede dat salutẽ. qͥa dat iusticiã. q̃
ẽ causa salutis. Corde enĩ credit᷑ ad iꝰti
pio. fit pius. Ore aũ. post cordis fidẽ: ali¬
ter enĩ ñ ualet confessio. fit ñ mͦ adiusti¬
ciã. s etiam ad salutẽ quȩ confessio suꝑ¬
additur fidei. ut in martyrib. qͥ int̾
torm̃ta imminentia fidẽ qͣm corde te¬
nebant. ore confessi sc̃. Non gͦ incassũ
additũ ẽ. ore confessio fit ad salutem.
Nam pene om̃s qͥ xp̃m corã ꝑsecutori¬
b negauer̃t qͦd de illo credebant corde
in illa negatione. int ueritatẽ tenebat.¬
& foris mendatiũ ꝓferebat. Cur enĩ la¬
cͥmis diluit qͦd ore negau̾at. si saluti
faciebat. qͦd corde tenebat: Querens qͦ
a do pacem. ñ aliud habeat in ꝓfessio¬
ne oris. aliud in archano cordis: nicħ̾

Expanded text:
tuo credideris quod illum excitavit vel suscitavit a mortuis, salvus eris. Ecce laus fidei et merces fidei; laus fidei est si credidere credere dat salutem, quia dat justitiam quae est causa salutis. Corde enim creditur ad justid est de impio fit pius; ore autem, post cordis fidem, aliter enim non valet, confessio fit, non modo ad justitiam, sed etiam ad salutem, quae confessio superadditur fidei, Augustinus ut in martyribus qui inter tormenta imminentia, fidem, quam corde tenebant, ore confessi sunt. Non ergo incassum additum est, ore confessio fit ad salutem. Nam pene omnes qui Christum coram persecutoribus negauerunt, quod de illo credebant, cordein illa negatione intus veritatem tenebat, et foris mendacium crymis diluit, quod ore negaverat, saluti faciebat, quod corde tenebatur. Quaerens ergo a Deo pacem non aliud habeat in professione oris, aliud in arcano cordis. Nil
Abbreviated transcription (Latin):
f̾te subtrahit gr̃am talib & dãpnat illos
qͣ ita expectati de peccatis noluer̾t resipisce¬
re s hac p̃dicta gra abisi sunt. Ecce hic os¬
malos. & p̃ostendit eis irã. & ad noticiam
suã adtrahit. ut sic ostendec in uasa mi

Expanded text:
 subtrahit talibus, et damnat eos  ita exspectati de peccatis noluerunt resipiscere, sed hac praedicta gratia abusi sunt. Ecce hic malos, et praeostendit eis iram, et ad notitiam suam attrahit, ut sic ostenderet in vasa mi
Abbreviated transcription (Latin):
ybi aũ uerba xp̃i oꝑata fuerint: corpꝰ ⁊ sangͥs
cxp̃i efficit᷑ Itẽ. sermo xp̃i qͥ potuit ex nichilo face¬
re qͦd ñ erat ñ potest ea q̃ st̃ mutare in id qͦd ñ eran:
Itẽ eusebiꝰ. Inuisibilis sacerdos uisibiles creat᷑as ĩ
sub̾am corꝑis. & sangͥnis sui u̾bo suo secreta potes

Expanded text:
ba Christi operata fuerint, corpus et sanguis Christi efficitur. Item: Sermo Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt mutare in id quod non erant? Item Eusebius: Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis su
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a redẽptio facta ꝑ xp̃i passionẽ ⁊ eiꝰ passio ꝓcu¬
rata ꝓ nr̃a dilectione. Aqua eñ: genꝰ humanũ sig¬
ificat. ñ in apocalypsi. aquȩ qͦs uidisti ppłi st̃
⁊ gentes. qͣ salꝰ ñ posset eẽ sñ dm̃ passiõe nec dm̃¬

Expanded text:
nostra redemptio facta per Christi passionem, et ejus passio procunostra redemptio facta per Christi passionem, et ejus passio procurata pro nostra dilectione. Aqua enim genus humanum significat. Unde in Apocalypsi: Aquae quas vidisti, populi sunt , et gentes, quorum salus non posset esse sine passione D
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ. calix tuus mebͥans ꝗͣ p̃clarus ẽ. Habet e¬
tiã similitudinẽ cũ re significata tm̃. q̃ ẽ uni¬
tas fideliũ. qͥa sicut ex multis gͣnis conficitur
unꝰ panis. ⁊ ex płib acinis uinũ ĩ unũ conflu¬
it. sic ex multis fideliũ ꝑsonis unitas eccłiȩ cors¬
sigine sũpsit. qͥa sicut corp acp̃i ex multis mei¬
b̾s puris. ⁊ ab om̃i macula pecc̃i ĩmunibꝰconstat. ita
⁊ unitas eccł̃iastica. ex multis ꝑsonis mundis. & i¬
maculatis consistit. In cuiꝰ rei ꝙypo: facta ẽ archa do¬
nini de lignis sethim. q̃ sẽ imputbilia. ⁊ albe spiuȩ
nat᷑am .. aĩam. & corpꝰ assũpsuse ut utrũꝙ redime¬
ret Panis enĩ ad corpꝰ refertur uinũ adaĩam. qͥa ui¬
nũ oꝑatur sangͥnẽ in qͦ sedes anime a physicis ẽ¬
dĩ. Ioeo cͦ induab sp̃eb celebt᷑ h sacͣmentũ. ut aĩe
& carnis susceptio ĩ xp̃o. ⁊ utusq libatio m xp̃o no¬
bis significet᷑ Ideo uͦ apponit᷑ aqua. ut ostendatur

Expanded text:
am praeclarus est . Habet etiam similitudinem cum re significata tantum, quae est unitas fidelium, quia sicut ex multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum in unum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas Ecclesiae conVirgine sumpsit; quia sicut corpus Christi ex multis meris puris et ab omni macula peccati immunibus constat, ita et unitas ecclesiastica ex multis personis mundis et immaculatis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis techni, quae sunt imputribilia et albae spinae naturam, id est animam et corpus assumpsisse, ut utrumque redimeret. Panis enim ad corpus refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a physicis eum, ut animae et carnis susceptio in Christo, et utriusque liberatio in nobis significetur. Ideo vero apponitur aqua, ut ostendatur
Abbreviated transcription (Latin):
cͥficio u̾itatis. uł sicut fit in magoꝵ p̃sti¬
giis. uͥ delusiõe qͣdã fallunt᷑ oculi. ut ui¬
deant ẽẽ qͦd ñẽ. No qͦd illi dicunt. Nors
fallit nos uis n fallit᷑ qͦo ẽẽc si crecd̾et᷑ sic frangiait
uidet᷑. nec illuisio ẽ qͥa adutilitatẽ fidei ñ ad aecep¬
tionẽ sic fit. alii dicunt qͦd ibi sit fractio. ñ qͥ dẽ uħꝰ
partes de illo facimꝰ. ⁊ qͣd ĩ sacͣm̃to sic fit. Itẽ unꝰ qͥg¬

Expanded text:
crificio veritatis, vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad quod illi dicunt: Non fallit nos visus nec fallitur: quod esset, si crederetur sic frangi, ut videtur; nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, non ad deceptionem sic fit. Alii dicunt quod ibi fit fractio, non quidem in partes de illo facim
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ bonũ. cũ bñ accipit᷑ malũ .i. dũ stimul sa¬
thane ei cdatur ⁊ pacient̾ portat᷑. Eoce ex his sc̃oꝵ tes¬
timoniis liquet. uerũ xp̃i corpꝰ eẽ ĩ altari. ⁊ ñ mͦa
bonis. uerũ etiã amalis sumi. his aũ q̃dam uides¬
t᷑ repugnare: q̃ silentio p̃tereunda ñ st̃. Ait enĩ au¬
gͦtinꝰ. Bonꝰ accipit sacm̃tũ. & rẽ sacͣm̃ti: mał uͦ sa¬

Expanded text:
cum bene accipitur malum, id est dum stimulus Satanae ei datur, et patienter portatur. Ecce ex his sanctorum testimoniis liquet verum Christi corpus esse in altari, et non modo a bonis, verum etiam a malis sumi. His autem quaedam videntur repugnare quae silentio praetereunda non sunt. Ait enim Augustinus: Bonus accipit sac
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ fusuri st̃. qͥme crucifigent. s sacͣm̃tũ aliqͦd cõ¬
m̃daui uob̃. Ex his uerb̃ calũpniatores u̾itatis.
audatiã sumunt. oblatͣndi nobis: qͥb ne am erra¬
reliceat illd̾ ĩuolutũ euoluimꝰ. Non ħ corpꝰ & cet̃a.
.i. ñ in hac sp̃e manducat᷑ estis. s ĩ sacͤm̃to. ñ mor¬

Expanded text:
me crucifigent, sed sacramentum aliquod commendavi vobis. Ex his verbis calumniatores veritatis audaciam sumunt oblatrandi nobis, quibus ne amodo errare liceat, illud involutum evolvimus. Non hoc corpus, etc., id est non in hac specie manducaturi estis, sed in sacramento n
Abbreviated transcription (Latin):
cepimꝰ sp̃m. ut ꝑeũ sciamꝰ quȩ a deo
donata st̃ nob̾. Inde gͦ ꝓbatur quod
sp̃m cł accepimꝰ. qͥa hoc scimꝰ qͦd utiꝙ
scire expedit. qͥa sine hac scientia ne¬
mo beatus ẽ. Alulti qͥppe habent mul¬
ta dona dei. ⁊ nescientes a qͦ habeant
impia uanitate iactant᷑. nemo aũ
dedonis d̃ beatus ẽ. qͥ danti: ingͣtꝰ¬

Expanded text:
ciamus quae a Deo donata sunt nobis. Inde ergo probatur quod Spiritum Dei accepimus, quia hoc scimus quod utique scire expedit, quia sine hac scientia nemo beatus est. Multi quippe habent dona Dei, et nescientes a quo habeant, impia vanitate jactantur. Nemo autem de donis Dei beatus est, qui danti est
Abbreviated transcription (Latin):
sci: qͥa sp̃s scs int̾ius docet auditores. Lo¬
qͥm᷑ dico: ita mod̾antes om̃ia. scił. cõꝑa¬
rantes .i. tͣdentes sp̃itualia sp̃itualib
qͦd uos o corinthii ñ estis. ⁊ iõ culpa ur̃a
nob̾: s animalis hõ ut pseudo st̃. ñ ꝑci¬
ꝑit ea q̃ st̃ sp̃c dei. uͣt partũ uͥginis. et
se fieri: ñ qͦd nouit. qͦmͦ fiat. Homo aũ
dicit᷑ animalis. uł uita. uł animi sensu.
Wita animalis dr. qͥ fert᷑ dissoluta lasc¬
uia animȩ suȩ. ꝗͣ int̾ nat᷑alis ordinis
metas. sp̃c rector ñ continet. eo qͦd ipse
deo se regendũ ñ subicit. Animi uͦ sen¬
su dr animalis: qͥ de deo iuxta corpoꝵ
fantasiã. uł legis litterã. uł rõnẽ philo¬
humanũ sensũ. ⁊ iõ ñ potest intelli¬
gere sp̃itualia. Et uere animalis ñ po

Expanded text:
Spiritus sanctus interius docet auditores; loquimur, dico, ita moderanter omnia scilicet comparantes, id est tradentes, spiritualia spiritualibus, quod, vos, Corinthii, non estis, et ideo culpa vestra, nobis, sed animalis homo, ut pseudo sunt, non percipit ea quae sunt Spiritus Dei, ut partum Virginis, et se fieri, nisi quod novit quomodo fiat. Homo autem dicitur animal, vel vita, vel animi sensu. Vita animalis dicitur quae fertur dissoluta lascivia animae suae quam intra naturalis ordinis metas spiritus rector non continet, eo quod ipse Deo se regendum non subjicit. Animi vero sensu dicitur animalis, qui de Deo juxta corporum phantasiam, vel legis litteram, vel rationem philohumanum sensum, et ideo non potest intelligere spiritualia. Et vere animalis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sapit s sp̃ui di subiectꝰ. certissime ac
fidelit̾ iudicat om̃ia certa fide occul¬
toꝵ. ñ patenti cognitiõe. ⁊ ipse a nemi¬
ne. scił. a nullo hoĩe animali. iudicat᷑
.i. intelligit᷑ utrũ bñ an male intelli¬
gat. Uł a nemine iudicat᷑ .i. rep̃hendit᷑¬

Expanded text:
 Spiritui Dei Deus subjectus, certissime ac fideliter, judicat omnia, certa fide occultorum non patenti cognitione. Et ipse a nemine, scilicet a nullo homine animali, judicatur, id est intelligitur, utrum bene an male intelligat. Vel, a nemine judicatur, id est reprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs in fide fundau̾at. qͥ ad omnes
missus erat a deo. Uñ addit. qͣm
m̃surã mensus ẽ nob̾ ds̃. qͥ gͦ eire¬
sistit do mittenti resistit. Neñ.¬
extendimꝰ nos: qiͣ. ñ ꝑtingentes

Expanded text:
quos in fide fundaverat, qui ad omnes missus erat a Deo. Unde addit quam mensuram mensus est nobis Deus. Qui ergo ei resistit, Deo mittenti resistit. VERS.erextendimus nos.
Abbreviated transcription (Latin):
sermo contẽptibilis.
hoc cogitet q̃ eiꝰmodiẽ.
qͥa qͣles sumꝰ uerbo ꝑ
epłas absentes: tales ce
p̃sentes infacto None¬
nĩ audemꝰinserere aut
cõꝑare nos qͥbdã qͥ se
ipsos cõmendant. sed
ipsi in nob̾nosmetip¬
sos metientes. & cõpa¬
rantes nosmecipsos
nob̾. nos aũ ñinĩmen¬

Expanded text:
rmo contemptibilis hoc cogitet qui eiusmodi est quia quales sumus verbo per epistulas absentes tales et praesentes in facto non enim audemus inserere aut conparare nos quibusdam qui se ipsos commendant sed ipsi in nobis nosmet ipsos metientes et conparantes nosmet ipsos nobis nos autem non in inmen
Abbreviated transcription (Latin):
parantes .i. cõꝑamus nosmetipsõ
nobis. qͥa scđm qͦd officiũ nr̃mex¬
igie facimꝰ. qͦd illi ñ faciunt. Hoc
ercebimꝰ potestatẽ inmminsũ .i. ul
tra m̃surã nr̃am. qͦd illi faciunt.

Expanded text:
am nosmetipsos nobis, quia secundum quod officium nostrum exigit, facimus quod illi non faciunt. Haec ercebimus potestatem in immensum, id est ultra mensuram nostram, quod illi faciunt q
Abbreviated transcription (Latin):
cando. aliis agens q̃ sͥ fieri uellet si opꝰ eẽt
Cogitat enĩ ut homo se ẽẽ potuisse in eis
uituis: in quibꝰ st̃ alii. ñ alibi ait. Con¬
sidans teipsũ: ne & tu tẽpteris. Om̃ia. Ec¬

Expanded text:
cando, aliis agens quae sibi fieri vellet, si opus esset. cando, aliis agens quae sibi fieri vellet, si opus esset. Cogitat enim ut homo se esse potuisse in eis vitiis in quibus sunt alii. Unde alibi dicit: Considerans teipsum ne et tu tenteris .
Abbreviated transcription (Latin):
ei iure dñico debebat᷑ nͨ iõ qͥa noluit. utiq m̃¬
titus ẽ. Non iõ dixit ñ sibi deb̾i: s deb̾i ostẽdit.¬
⁊ debito se usum ñ eẽ. nec õmo uti uelle ꝓfes¬
sus ẽ: eo ipso factꝰ infirmis infirmꝰ. Non ẽ gͦfal¬
lax. ⁊ u̾sipellis simulatio: s om̃ibꝰ congruit eiꝰ
misericors cõpassio. portatq infirmitatẽ eoꝵ
ĩ cõpassiõis similitudine. ñ fallens in m̃dati
fictione. ita eis scił. iudeo. ⁊ pagano subuem¬
endo. ficut ipse sibi si similis eẽt subu eniri
uoluisset.qi. infirmitates eoꝵ ipse haberet
fit enĩ qͣi egrotꝰ qͥ ministrat egͦco. ñ cũ febres
ñ simulauit. q̃ fecit similia iudeis. ficut nͦ
ea q̃ fecit similia gentibꝰ. ⁊ sic om̃ia om̃ib
factꝰ ẽ ñ mentientis astu. s cõpatientis af¬
fectu .i. ñ om̃ia mala eoꝵ fallacit̾ agendo.
s oĩum malis tãꝗͣ sua eẽnt miscdit̾ medi¬

Expanded text:
ei jure Dominico debebatur: nec ideo quia noluit utique meei jure Dominico debebatur: nec ideo quia noluit utique mentitus est. Non enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit, et debito se usum non esse, nec omnino uti velle professus est, eo ipso factus infirmis infirmus. Non est ergo fallax et versipellis simulatio, sed omnibus congruit ejus misericors compassio, portatque infirmitatem eorum in compassionis similitudine, non fallens mendacii fictione, ita eis, scilicet Judaeo vel pagano subveniendo, sicut ipse sibi si similis esset, subveniri voluisset, quasi infirmitates eorum ipse haberet. Fit enim quasi aegrotus qui ministrat aegroto, non cum febres n simulavit quae fecit similia Judaeis, sicut nec ea quae fecit similia gentibus; 91 et sic omnibus omnia factus est, non mentientis astu, sed compatientis affectu, id est non omnia mala eorum fallaciter agendo, sed omnium malis tanquam sua essent misericorditer medi
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. tu respondisti i eo factũ gentibꝰ tãqͣ
gentilẽ. qͦd indifferent̃ ꝑmiserit uesci cibis
om̃ib. etiã qͦs dãpnant iudei. Queroeͦ utẽ
⁊ hoc simulate fecerit. Etd si absurdissimũ
atq falsissimũ ẽ: gͦ & illa in qͥb iudeoꝵ con¬
suetudini congruebat. lib̾tate prudenti.
ñ necessitate seruili. uł. dispensatiõe fallaei
agebat. Cur enĩ oleastͦ inserto. u̾itatẽ seruauit
& nat᷑alib ramis. nescio qͦd dispensatoriũ si¬
mulatiõĩs uelam̃ obtendit: Ita etiã cũ dicit.
qͥs infirmat᷑. ⁊ ego ñ infirmor. ñ infirmita¬
tẽ alt̾ius simulauit s doluit. ita etiã qͦd fac¬
tus ẽ infirmis infirmꝰ. ñ erat m̃datiũ. s ue¬
re ħ dixit. sicut ⁊ cẽt̾a suꝑiꝰ uͥ dixit. & sibi sũp¬
tus deb̾i. ⁊ tñ abstinuit. ne uidec᷑ eugłii uendi¬
tor ⁊ ne uerbi cłi cursũ ap̃imꝑitos. ĩ malã sus¬
pitionẽ decidens impediret. noluit acciꝑe qͦd

Expanded text:
gentilium. Tu respondisti: Et eo factum gentibus tanquam gentilem, quod indifferenter permiserit vesci cibis omnibus, etiam quos damnant Judaei. Quaero ergo utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, ergo et illa in quibus Judaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate servili, vel dispensatione fallaci agebat. Cur enim oleastro inserto veritatem servavit, et naturalibus ramis nescio quod dispensatorium simulationis velamen obtendit? Ita etiam cum dicit: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Non infirmitatem alterius simulavit, sed doluit; ita etiam quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sed vere hoc dixit, sicut et caetera superius n abstinuit ne videretur Evangelii venditor, et ne verbi Dei cursum apud imperitos in malam suspicionem decidens impediret. Noluit accipere quod
Abbreviated transcription (Latin):
cio. recte utiq. qͥa nͥ omĩa fecero. & ab
oĩb q̃ contͣria sc̃. abstinuero. ñ habe¬
bop̃miũ. sicut ꝑ similitudinẽ appa¬
ret. Nescitis enĩ. qͦd hii qͥ in stadio cur¬
qͣ ñ uni s om̃ib ꝓmissa ẽ palma. qͦd
ñ ẽ in illo stadio. in illo spectacło. Ibi
enĩ unꝰ tm̃ accipit bͣuiũ. cet̾i uictidi¬
scedunt qͥ similĩt laborauer̃c. Hic
rant̃ curr̃t accipiunt. ⁊ qͥ pͥor uen̾it
expectat ut coronet᷑ cũ post̾iori. Ago¬
nẽ qͥppe istũ: ñ cupiditas. s caritaᷤ
facit. Om̃s currentes amant se: &
enĩ. qͦd hii qui in stadio curr̃t om̃s
Qiͣ. iõ sic om̃ib insto. qͥa ⁊ si multi
uocati. tñ pauci st̃ electi. iõq insto
ut uł sic ex multis pauci saluent᷑.
sicut apparet ĩ hoc simili. Nescitis
crpit iõ sic .i. tã ꝑfecte currite. ut
cõprehendatis. Et nota qͦd conue
tendũ qͥa etiã ħ inminori apparee.¬
ge. ita facite ut dixxi. ħ aũ debere
fieri ĩ minori apparet. qͥa om̃isqͥ¬

Expanded text:
cio, recte utique, quia nisi omnia fecero et ab omnibus quae contra sunt abstinuero, non habebo praemium, sicut per similitudinem apparet. Nescitis enim quod hi qui in stadio curqua non uni, sed omnibus promissa est palma, quod non in illo stadio, in illo spetaculo. Ibi enim unus tantum accipit bravium, caeteri victi discedunt, qui similiter laboraverunt; hic ranter currunt, accipiunt: et qui prior venerit, exspectat ut coronetur cum posteriori. Agonem quippe istum non cupiditas, sed charitas facit. Omnes currentes amant se, et enim quod hi qui in stadio currunt, omnes Ideo sic omnibus justo, quia etsi multi volenti, tamen pauci sunt electi, Ideoque insto, ut vel sic ex multis pauci salventur, sicut apparet in hoc simili. Nescitis cipit, ideo sic, id est tam perfecte currite, ut comprehendatis. Et nota quod convetendum, quia etiam ge: Ita facite ut dixi, haec autem debere fieri, in minori apparet, quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
bet. s etiã pͥmogenitꝰ in multis fr̃ib fier&e.
Adoptionẽ aũ dicit ut distincte intelliga¬
mꝰ unicũ dei filiũ. Nos enĩ bñficio. & dig¬
natione filii dei sumꝰ. Ille natura ẽ filius: qͥ
hẽ. qͦd paten. Wͥnicũ enĩ filiũ ds habet. qͥm
genuit. Creat᷑a enĩ sumꝰ qͣm ñ genuit. s fe¬

Expanded text:
bet, sed etiam primogenitus in multis fratribus fieret. Adoptionem autem dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei Filium, nos enim beneficio et dignatione filii Dei sumus; ille natura est filius qui hoc est quod Pater. Unicum enim Filium Deus habuit quem genuit. Creatura enim sumus quam non genuit, sed fe
Abbreviated transcription (Latin):
semꝰ ñ nati.s conditi. & instituti u̾bosuo. &
dixit acciꝑemus. s reciꝑemꝰ: ut significaret ħ¬
nos amistsse in adam: ex qͦ mortales sumꝰ. Qm̃.¬
sumꝰ. s etiã uos gentiles estis filii dei. qͦd ꝓbat
effectus. qm̃ misit ds pater sꝑ̃m filii sui. quẽ
etiam filiꝰ mittit in corda nr̃a. tã iudeoꝵ qͣm

Expanded text:
so non nati, sed conditi et instituti, verbo suo et dixit acciperemus, sed reciperemus, ut significaret hoc amisisse in Adam, ex quo mortales sumsumus, sed etiam, vos gentiles, estis filii Dei. Quod probat effectus. Quoniam misit Deus Pater Spiritum filii sui, quem etiam Filius mittit in corda nostra, tam Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
cuncisus ẽ.⁊ hostia legalis ꝓ illo oblata est.
Nec mirũ. si & illa legis oꝑa sustiniut ex qͥbꝰ
lib̾aret eos qͥ eis seruilit̃ tenebant᷑ qͥ etiã mor¬
tẽ sustinuit. ut ex illa alios liberaret. Factꝰ
ut eos qͥ sub lege erant pressi. & rei redime¬
ret a diabolo. a ꝑditione. a pecc̃is. Et nõ¬
ta qͦd duo ꝓposuit. scił. factũ ex muliere.
factũ sub lege. s mutato ordine illis alia duo
respondit. Ad id enĩ qͦd dixit factũ sub lege. illd̃
retulit. ut eosqͥ sub lege erant redimeret. Adil¬
lud aũ qͦd dixit factũ ex muliere: ħ aliud re¬
ferc ut adoptionẽ. Qiͣ iõ factus ẽ de muliere.

Expanded text:
cumcisus est, et hostia legalis pro illo oblata. Nec mirum si et illa legis opera sustinuit ex quibus liberaret eos qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex illa alios liberaret. Factus sub lege erant pressi et rei, redimeret a diabolo, a perditione, a peccatis. Et nota quod duo proposuit, scilicet factum ex muliere, factum sub lege, sed mutato ordine, illis alia duo respondent. Ad id enim quod dixit factum sub lege, illud retulit, ut eos qui sub lege erant redimeret. Ad illud quod dixit factum ex muliere, hoc aliud refert, ut adoption
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ. ut abundaret delictũ .i. ut homo suꝑbe fi¬
dens de suis uirib acciꝑet p̃cepta. in quib defi¬
ciens. & factus etiã p̃uaricator. lib̃atorẽ saluato¬
rẽꝙ reqͥreret. atq ita eum humilẽ factũ. timor
legis. tanꝗͣ pedagog̾ ad fidẽ & gr̃am ꝑduceret.
Oportebat gͥ ut suꝑbis. & de lib̾tate si arbitrii
ysum̃tib lex daretur. qͣ p̃uaricata suã infirmi¬
tatẽ & legis insufficientiã pece̾m consum̃tis in¬
delligentes humiliarent᷑. & ad subuenientẽ curre¬
rent gr̃am. Nãtis enĩ in pecc̃is & uixib suis mul¬
tũ assignantib dat᷑ lex a deo ad domandã su
ne putetis deesse iubentẽ. ñ enĩ deest qui iube¬
at s deest qͥ impleat. qͥa hõ in pecc̃is natꝰ ĩplere¬

Expanded text:
legem. Ut abundaret delictum, id est ut homo superbe filegem. Ut abundaret delictum, id est ut homo superbe fidens de suis viribus acciperet praecepta, in quibus deficiens et factus est etiam praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret, atque eum ita humilem factum timor legis, tanquam paedagogus, ad fidem gratiamque perduceret. Oportebat ergo ut superbis, et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata suam infirmitatem, et legis insufficientiam peccatum non consumentis intelligentes humiliarentur, et ad subvenientem currerent gratiam. Natis enim in peccatis, et viribus suis multum assignantibus, datur lex a Deo ad domandam supne putetis deesse jubentem, non deesse qui jubeat; sed deest qui impleat, quia homo in peccatis natus non va
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ẽ. ꝑ opus dĩ. opꝰ diaboli transire ñ sunit᷑. Sed
nõne opus diaboli qñ pͥmũ fuit in angło qͥ dia¬
bolus factus ẽ ortũ ẽ in oꝑe di: Qua ꝓpt̾ simalũ
qͥdem om̃ino nusꝗͣ erat. in di oꝑe oriri potuit. cͣ
malũ qͦd alicubi erat iã ꝑ opꝰ di transire ñ potuit
Hoĩes aũ sunt opꝰ cħ. Pentͣnsiit eͦ opꝰ diaboli: per
opꝰ dĩ. & qͥa diabolus ẽ factura uł opꝰ dĩ. ꝑtͣnsiit
rãmo nichil omiser̃t. s in radice ꝑier̃t. Nichil ha¬
dientiã adȩ multi constituti st̃ pecc̃ores reatu. Ita
& ꝑ xp̃i obedientiã iusti constituent᷑ multi Se
qͥtur. lex aũ ce cet̾a. Ostendat xp̃m dimittere
om̃ia pecc̃a tã originalia qͣm actualia. hic addit
qͦd etiã a pecc̃o legis lib̾at .i. a p̃uaricatiõe. ut iu¬
dei xp̃o magis sint obnoxii. qͣsi diceret ꝑ xp̃m est
uit. pꝰ culpã originalẽ & actualẽ. uł post nat᷑alem

Expanded text:
Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. Sed Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. Sed nonne opus diaboli, quando primum fuit in angelo, qui diabolus factus est, ortum est in opere Dei? Quapropter si malum, quod omnino nusquam erat, in Dei opere oriri potuit, cur malum, quod jam alicubi erat, per opus Dei transire non potuit? homines autem sunt opus Dei. Pertransiit ergo opus diaboli per opus Dei, et quia diabolus est factura vel opus Dei, pertransiit ramo nil commiserunt, sed in radice perierunt: nil hadientiam Adae, multi constituentur peccatores reatu, et ita per Christi obedientiam justi constituentur multi. VE Lex autem, etc. Ostenderat Christum dimittere omnia peccata tam originalia quam actualia: hic addit quod et a peccato legis liberat, id est praevaricatione, ut Judaei Christo magis sint obnoxii; quasi dicat: Prima est it, post culpam originalem et actualem, vel post naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
luntate uł ex nat᷑a ẽ. Si aũ ex uoluntate
ẽ mala ẽ uoluntas q̃ pecc̃m fecit. si aũ ex
natura. malaẽ nat᷑a. Cui respõndeo. ex uo¬
luntate pecc̃mẽ. Querit forte utrũ origi¬
nale pecc̃m ex uoluntate sit. Respondeo.
ꝓrsus & originale pecc̃m eẽ ex uolunta
de. qͥa ħ ex uoluntate pͥmi hoĩs seminatũ
dixit si ex nat᷑a pecc̃m ẽ. tunc mala ẽ nat᷑a: q̃so ut si
potest respondeat. Alanifestũ ẽ ex uoluntate mala.
tanq̃ ex arbore mala. fieri om̃ia oꝑa mala. tanqͣ
fructꝰ malos. s ipsã malã uoluntatẽ uñ dicet ex¬
ortã nͥ ex bono: Si enĩ ex angło. qͥd ẽ angłs nͥ bo¬
nũ opꝰ dei: Si ex hoĩe. qͥd erat ipse homo nͥ bonum
opꝰ dei: Immo qͥd erant hȩc duo añꝗͣ in eis oriret᷑
mala uoluntas. nͥ bonũ opꝰ di. & bona. & laudan¬
da nat᷑a: Ergo ex bono oritur malũ. nec fuit hõi¬
um̃ oriri posset. nͥ ex bono. Dico eͦ qͥa uoluntatem
malã. nullũ malũ p̃cessit. Itẽ dicit. si nat᷑a opus

Expanded text:
a est. Si ex voluntate est, mala voluntas est quae peccatum facit; si autem ex natura est, mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate e, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum dixit, si ex natura peccatum est, tunc mala est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit homiunde oriri posset, nisi ex bono. Dico ergo quia malam voluntatem nullum malum praecessit. Item dicit: Si natura opus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sc̃m: & iustum. & bonũ. Et dñs in ȩuuan¬
głio. Non ueni soluere legẽ: s adimplere. Ut
gͦ hȩc sicut uident᷑ ñ ẽẽ contͣria pateat. scien¬
dũ ÷ hec ẽẽ dicta scđd̃m diu̾sas legis accepti¬
ones. Cũ enĩ dicit᷑. dedi uob̾ p̃cepta ñ bona.
& iustificationẽ ñ bonã in quib ñ uiuant.
intelligendũ÷ ħ de p̃ceptis cerimoniarũ

Expanded text:
Et Dominus in Evangelio: Non veni solvere legem, sed adimplere . Ut haec ergo sicut videntur non esse contraria pateat, sciendum est haec esse dicta secundum diversas legis acceptiones. Cum enim dicitur, dedi eis praecepta non bona, et justificationes non bonas in quibus non vivent, intellig
Abbreviated transcription (Latin):
tit morbũ medicũ ñ querit. auget᷑ morbus. eres¬
cit molestia. q̃rit᷑ medicꝰ: & totũ sanat᷑ corpꝰ. Alãg
nũ gͦ consiliũ di fuit ut ꝑlegẽ habundaret de¬
lictũ. ut in aust̾itate legis suã intelligentes ĩfir¬
mitatẽ infirmi ad medicũ confug̾ent. & auxiliũ
gr̃e q̃rerent. Pes legẽ aũ dicit᷑ habundasse delic̃¬
tũ. ñ qͥa lex delictũ iuberet. s qͥa eo qͦd gr̃a ibi ñ
uit pecẽm. qͥa & concupiscentia ex ꝓhibitiõe ar¬
dentior facta ẽ & peccantib contͣ legẽ p̃uarica¬
tiõis eͥmen accessit. Consiliũ autẽ dĩ qͦ legẽ dedit.
iudeos nescisse: satis significauit isto uerbo.
Lex aũ subint᷑uit & cet̾a. uł ita. lex subint᷑uit
ut abundaret delictũ i lege data habunda

Expanded text:
tit morbum, medicum non quaerit. Augetur morbus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totum sanatur corpus. Magnum ergo Dei consilium fuit, ut per legem abundaret delictum, ut in austeritate legis suam intelligentes infirmitatem, infirmi ad medicum confugerent, et auxilium gratiae quaererent. Per legem autem dicitur abundasse delictum, non quia lex delictum juberet, sed quia eo quod gratia ibi non vit peccatum, quia et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Consilium autem Dei quo legem dedit, Judaeos nescisse, satis significavit isto verbo, lex subintravit, etc. Vel ita: Lex subintravit ut abundaret delictum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa uͥ habundauit delictũ suꝑ habundauit
& gra. om̃ia condonans. cotũ enĩ qͦd de adam
tͣxisti. cotũ qͦd tuis pͣuis morib addidisti. di¬
misit. totũ deleuit. or̃onẽ docuit. certam̃ in¬
dixit. laboranti subuenit. uictorẽ coronabit.

Expanded text:
qui ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia, omnia condonans. Totum enim quod de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, dimisit, totum delevit, orationem docuit, certamen indixit, laboranti subvenit, victorem coronabit.
Abbreviated transcription (Latin):
habundauit. eo tñ tenore. ne qͥs confisus gr̃e. se¬
curius peccat. S uigeat gr̃a. & ꝑ iusticiã ducat
ad uitam. sicut uiguerat pec̃em ducens in mor
suꝑhabundare. ut sic̃ pecẽm qͦd etiã pret̃ adã¬
ẽ. qͦd lege data habundauit. qͦd ñ ẽ originis s
ꝓpͥe uoluntatis. regnauit ducens in mortem
ȩt̾nam. ita & gr̃a remissiois pecc̃oꝵ regnet in
electis. ꝑ iusticiã bonoꝵ oꝑum ꝑducens eos in
nulla iusticia÷. sicut aliqͣ pecc̃a pret̃ adam st̃.
Ideo eũ dixisset sicut regnauit pecẽm in mor¬
tẽ ñ addidit ꝑ unũ uł ꝑ adam. qͥa de illo pec̃co
hagebat. qͦd ñ ex adam tͣxer̃t hoĩes. s ex sua uo¬
luntate addid̾unt. Cũ aũ dicit gr̃a regnet &

Expanded text:
erabundavit, eo tamen tenore, ne quis confisus gratiae securius peccet, sed vigeat gratia, et per justitiam ducat ad vitam, sicut viguerat peccatum ducens in mortsuperabundare, ut sicut peccatum, quod etiam praest, quod lege data abundavit, quod ne voluntatis. Haimo Regnavit, ducens, in mortem aeternam, ita et gratia, remissionis peccatorum regnet in electis, per justitiam bonorum operum perducens eos, in nulla justitia est, sicut aliqua peccata praeter Adam sunt. Ideo cum dixisset, sicut regnavit peccatum in mundum, non addidit per unum, vel per Adam, quia de illo peccato hic agebat, quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua voluntate addiderunt. Cum autem dicit, gratia regnet;
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ in adam uitiatũ ẽ. Ille unꝰ unũ pecca¬
tũ misit in mundũ. iste uͦ unꝰ ñ solũ illud
unũ. s cuncta abstulit. q̃ addita inuenit.
tũ. s etiã actualia suꝑ addita soluit. et
iusticiã ac uitã prestat. q̃ gr̃a añꝗͣ oꝑet᷑¬

Expanded text:
 in Adam vitiatum est. Ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta abstulit quae addita invenit. tum, sed etiam actualia supradicta solvit, et justitiam ac vitam praestat, quae gratia ant
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃uaricatioĩs cͥmen agnouit hõ: ut qͥ in sor¬
stranda enĩ fuerat homini feditas languoris
sin. ut uidet ñ mͦ doctorẽ s eẽ necessariũ. uerũ
etiã adiutorẽ. Preterea data fuit lex. ut medi¬
ocris pedagogũ haberet. & ꝑfectus signũ. & du¬
rus sentiret flagellũ. Et qͥa de lege hic magnꝰ
sermo occͣrit. uidendũ ẽ quib modis lex accipi
causis data sit: sũmatĩ dicendũ ẽ. Lex gͦ aliq̃n
dict᷑ cota scͥptura uet̾is instrum̃ti aliqͥn scpta

Expanded text:
aricationis crimen homo agnovit, ut qui in sorstranda enim fuerat homini feditas languoris sui, ut videret non modo doctorem sibi esse necessarium, verum etiam adjutorem. Praeterea data fuit lex, ut mediocris paedagogum haberet, et perfectus signum, et durus sentiret flagellum. Et quia hic de lege magnus sermo occurrit, videndum est quibus modis lex accipiacausis data sit, summatim dicendum est. Lex ergo aliquando dicitur tota scriptura Veteris Testamenti, aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
cipientib in pedagogũ. iustis in signum.
legalia uͦ dicimꝰ q̃ in lege instituta st̃: & cũ
lege t̾minata. Lex aũ data÷ ad domandum
suꝑbũ. ad flagellandũ durũ. ad instruen¬
dũ mncipientẽ. ad ostensionẽ delicti. & hu¬
manȩ infirmitatis. ad manifestationẽ &

Expanded text:
sipientibus in paedagogum, justis in signum.Legalia vero dicimus, quae in lege instituta sunt, et cum lege terminata. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituendum insipientem, ad ostensionem delicti et humanae infirm
Abbreviated transcription (Latin):
paruulo inuenit᷑. ita inquiens. ñ peccat
iste qͥ nascit᷑. ñ peccat ille qͥ genuit ñ pec¬
cat ille qͥ condidit Per qͣs gͦ rimas inter
tot p̃sidia innocentie pecc̃m fingis ing̃s¬
sum: Ei respondet sc̃a pagina. Per unũ
uit. Per uniꝰ iobedientiã ait apłs. qͥd q̃¬
rit ampliꝰ: Qͥd querit aꝑtiꝰ: Qͥd q̃rit incul¬

Expanded text:
parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet sancta pagina: Per unum per unius inobedientiam, ait Apostolus. Quid quaerit ampli
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑat᷑ gͦ patientiã uł eam augendo. uł potius
ostendendo. Qͤd aũ tͥbulatio ñ tollit patienti¬
am s auget. facit caritas q̃ ẽ ꝓpͥum donum
tionẽ. Qͣnͣto magis enĩ qͥs patit᷑. tanto purior
reddit᷑. dũ anima fidelis ñ resistens ordinati¬
oni di. ñ diligit eiꝰ uoluntatẽ. cuiꝰ malitię
potestas datur in bonos. s eiꝰ uoluntatẽ. a
qͦ hȩc potestas dat᷑. Cum gͦ qͥs intelligens. qͦd
ñ ẽ potestas uł demonũ. uł ꝑsecutoꝵ nͥ adõ.¬

Expanded text:
go patientiam vel eam augendo, vel potius ostendendo. Quod autem tribulatio non tollit patientiam, sed auget, hoc facit charitas, quae est proprium donum tionem. Quanto magis enim quis patitur, tanto purior redditur, dum anima fidelis non resistens ordinationi Dei, non diligit ejus voluntatem, cujus malitiae potestas datur in bonos, sed ejus voluntatem a quo haec potestas datur. Cum ergo quis intelligens quod non est potestas, vel daemonu
Abbreviated transcription (Latin):
Dacem nãꝙ cũ deo habere fides fa¬
cit. ñ lex. Hec enĩ nos reconciliat dõ.
sublatis pecc̃is quȩ nos fecerant in
luntate ñ litigat. qͥ sequit᷑ iussadm̃.
& ad om̃e p̃ceptũ diuinũ. suũ flecꝰ¬
tit arbit̾um. Pax enĩ uera ẽ concor
ñ uenit mittere. s tollere. Dico. ha

Expanded text:
acem namque cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos reconciliat Deo, sublatis peccatis, quae nos fecerant iniluntate non litigat, qui sequitur jussa Domini, et ad omne praeceptum divinum suum flectit arbitrium. Pax enim vera est, concordnon venit mittere sed tollere. Dico, hab
Abbreviated transcription (Latin):
betes a ꝑfidis iudicem᷑. credentes ea quȩ mun¬
dana carent rõne. ñ tñ confundit .i. ñ facit e¬
rubescere. qͥa implet᷑. Confundit᷑ enĩ qui qͦd
sꝑabat ñ inuenit. sic̃ contingit illi. qͥ sꝑat ĩ
homine. Hec aũ spes ñ confundit. qͥa ẽ in dõ
qͥ ñ fallit. nec fallere potest. ñ in hoĩe men¬
dace. A aledictus enĩ qͥ spem suã ponit in
homine. Sequit᷑. Qͥa caritas. Mͣ. diceret. Di¬

Expanded text:
betes a perfidis judicemur, credentes ea quae mundana carent ratione, non tamen confundit, id est non facit erubescere, quia impletur. Confunditur enim qui quod sperabat non invenit, sicut contingit illi qui sperat in homine. Haec autem spes ideo non confundit, quia est in Deo, qui non fallit, nec fallere potest, non in homine mendace; maledictus enim qui spem suam ponit in homine. Quia charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
de antiquȩ legis oꝑib. gentiles uͦ de
noua xp̃i uocatione p̃sũptiue glori¬
abant᷑ & merita iactabant. iõꝙ utͦ¬
rũq iactantiã repͥmens. ad pacem
monet. & ne indignent᷑ se eis annu
fidem. pacẽ habeamꝰ addm quã ñ
habetis uos romani. dũ inuicẽ ar¬
rogatis. Attende qͦd hic ait iustifi¬
cati ex fide. qͥ supͣdixit iustificati
gͣtis. ꝑ grãm hoc iõ dixit ne fides
ipsa suꝑba sit. ne cũ dicat sibi. si ex¬

Expanded text:
 de nova Christi vocatione, praesumptive gloriabantur, et merita jactabant; ideoque utrorumque jactantiam reprimens, ad pacem monet, et ne indignentur se eis annumfidem. Pacem habeamus ad Deum, quam non habetis, vos Romani, dum invicem arrogatis. Attende quod hic ait: justificati ex fide. Qui supradixit justificati gratis per gratiam, hoc ideo dixit ne ipsa fides superba sit: nec dicat sibi
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ. & cet̾a. Ostendit iusticiã ẽẽ ex grã
fidei sine lege. hic ostendit ex eadẽ
alia plurima bona eẽ. qi dicat. quia
ex fide ẽ iustificatio. Igit᷑ pacẽ habete
cũ deo: aiͣ. diceret. hec dissensio q̃ int̾

Expanded text:
. » 22 Ostendit justitiam esse ex gratia fidei, sine lege. Hic ostendit ex eadem alia plura bona esse. Quasi dicat: Quia ex fide est justificatio, igitur pacem habete cum Deo. Quasi dicat: Haec dissensio quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
celi. & sicut ha¬
rena maris: et
ñ infirmat᷑ est
fide. nec consi¬
dauit corpꝰ su¬
um emortuũ.
cũ fere centum
annoꝵ eẽt et
emortuã uul¬
uam sare. Inre¬
ꝓmissiõe etiã di
ñ hesitauit. dif¬
fidentia. s con

Expanded text:
eli et sicut arena maris. Et non infirmatus est fide, nec consideravit corpus suum emortuum, cum fere centum annorum esset, et emortuam vulvam Sarae. In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed con
Abbreviated transcription (Latin):
pãtre. a iuda. pilato traditꝰ ẽ in mor¬
tẽ ꝓpt̃ delicta nr̃a tollenda iure dia¬
boli destructo. & resurrexit ꝓpt̾ iusti¬
ficationẽ nr̃am .i. ut iuste uiuamus.
qͣd alit ñ pot̾amꝰ. ⁊  ota qͦd utraꝙ.i.¬

Expanded text:
Patre, a Juda, a Pilato, traditus est in mortem propter delicta nostra tollenda, jure diaboli destructo. Et resurrexit propter justificationem nostram, id est ut juste vivamus, quod alit
Abbreviated transcription (Latin):
me sciens .i. multo intuitu uirtutis
dei. qͥa q̃cunq ꝓmisit d̾s potens est¬
& facere. ut ꝓmictere .i. ita leuit̃ po¬
test facere ut ꝓmittere. Hoc gentes
uitari deberent. ut scił. credant sic̃
abrahã credidit. scił. đ̾m posse q̃cũq
ꝓmisit. Et nota qͦdñ ait. q̃cũꝙ pre
potens ẽ & facere. qͥa om̃e quod ꝓmi¬
sit ipse facit. & si enĩ faciunt hoĩes
bona q̃ ꝓmisit ipse tñ facit. qͥa facit
ut illi faciant. ñ illi faciunt ut ip¬
se faciat. qͦd ꝓmisit. Alioqͥn ut dei
ꝓmissa impleant᷑: ñ in dei s in ho¬
minũ ẽ potestate. ꝓmisit gͦ qͦd ipse
facturꝰ fuerati ñ qđ homines. Non
de sua p̃destinatiõe ꝓmisit. Congrue
gͦ ñ ait: p̃dixit. uł pͣsciuit. Nã & a¬
liena facta potens ẽ p̃dicere atq pre¬
scire. s ꝓmisit ut hic intelligeret᷑
ꝓmitt̾e. qͦd ipse facit. Non enĩ iꝑse
pit ꝓmissũ. & iustus factus ẽ. & aiͣ. aliqͥs
diceret. qͥd hȩc ad nos: Subdit. Non aũ¬

Expanded text:
tis Dei, quia quaecunque promisit Deus, potens est facere, ut promittere, id est ita leviter potest facere, ut promittere. Hoc gentes imitari debent, ut scilicet credant, sicut Abraham credidit, scilicet Deum posse quaecunque promisit. Et nota quod non ait, quaepotens est facere, quia omne quod promisit ipse facit; et si enim faciunt homines bona quae promisit, ipse tamen facit, quia facit ut illi faciant, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit. Alioquin ut Dei promissa impleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate. Promisit ergo quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Non de sua praedestinatione promisit. Congrue ergo non ait praedixit, vel praescivit. Nam et aliena facta potest praedicere atque praescire; sed promisit, ut hoc intelligeretur promittere quod ipse facit. Non enim ipsepit promissum, et justus factus est. Et quasi aliquis diceret: Quid haec ad nos? subdit:
Abbreviated transcription (Latin):
cit: Et ad orent eũ. qui passus ẽ & mortuuꝰ.
N enĩ de do uerbo ista dñr. s de hoĩe sus¬
cepto. adorent inꝗͣ om̃s angłi łi. scd̾m hy¬
manitatẽ iubent᷑ angłi ad orare xp̃m. ex
qͦ eũ tanto meliorẽ angłis demonstt᷑. qͣn

Expanded text:
cit? Et adorent eum. Qui passus est et mortuus. Non enim de Deo Verbo ista dicuntur, sed de homine suscepto. Adorent, inquam, omnes angeli Dei, secundum humanitatem jubentur angeli adorare Christum, ex quo eum tanto meliorem angelis
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ducit dicit. uł ita. & ipse pat̾ iterũ in¬
t᷑ducit pͥmogentũ in orbem terre .i. uisi¬
bilẽ carne assũpta. fecit apparere ĩ mus¬
do. qͥ añ inuisibilis erat in mundo. & toeo
ait iterũ. qͥa assũptio carnis d̾r exitꝰ a pa¬
tre. & intͦductio in hereditatẽ uͥ iubet᷑ ad

Expanded text:
it, dicit. Vel ita, et ipse Pater. Iterum introducit primogenitum in orbem terrae, id est visibilem carne assumpta fecit apparere in mundo, qui ante invisibilis erat in mundo, et ideo ait iterum, quae assumptio carnis dicitur exitus a Patre, et introductio in haereditatem ubi
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ẽ diuimꝰ accipit᷑. de sempit̾na gen̾a¬
ud manifestatinͥ qͥa ex ipsa eẽntia patris
genitꝰ ẽ. & rursum de eo ysaias ait. ex ꝑso¬
potest tñ & scđłm carnẽ ħ accipi dictũ. Et¬
eñ caro cõmunicat altiorib. sicut & diui¬
nitas humilib cõmunicare dignata est.
cit gͦ d̾s pater. ꝑ ꝓpħam. ego ero illi scił. ho¬
mini de uͥgine nas cituro in patrẽ. & ipse
qͥ nascet᷑ erit mͥ infiliũ. Uñ angłs ad ma¬
niam. qͦd nascet᷑ ex te sc̃m. uocabit᷑ filiꝰ di.

Expanded text:
semper est. Divinius accipitur de sempiterna generaud manifestat, nisi quia ex ipsa essentia Patris genitus est. Et rursus, de eodem Isaias ait ex persoPotest tamen et secundum carnem hoc accipi dictum. Etenim caro communicat altioribus, sicut et divinitas humilibus communicare dignata est. cit ergo Deus Pater per prophetam: Ego ero illi, scilicet homini de Virgine nascituro, in Patrem; et ipse qui nascetur erit mihi in Filium. Unde angelus ad Mariam: Quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Fili
Abbreviated transcription (Latin):
intͦducit. Assũptio gͥ carins exit᷑. & intͦitꝰ
appellat᷑ recte utiq. foris enĩ eramꝰ a d̾o si¬
cut qͥ st̃ extͣ regales aulas in uincłis colli¬
gati. & qͥ hñt apito regem ꝓ culpis ali¬
qͥb offensã. qͥ autẽ uoluerit istis ueniã
impet᷑re. ñ pͥmũ ipsos in aulam regis in¬
ducit. s ipse foras egredit᷑. ibiq cũ eis lo¬
quit᷑ usq dum eos correctos reddat. ⁊ dig¬
nos efficiat. qͦ regis uultui m̾eant᷑ p̃senta

Expanded text:
sumptio ergo carnis exitus et introitus appellatur; recte utique. Foris enim eramus a Deo, sicut qui sunt extra regales aulas in vinculis colligati, et qui habent apud regem pro culpis aliquibus offensam. Qui autem noluerit istis veniam impetrare, non primum ipsos in aulam regis inducit, sed ipse foras egreditur, ibique cum eis loquitur usquedum eos correctos reddat et dignos efficiat quo regis vultui praesenta
Abbreviated transcription (Latin):
lus ẽ. sicut nom̃ nat᷑ȩ ẽ homo nom̃ officii
miles. hõ gͦ fit miles ñ miles homo. sic
eos qͥ erant sp̃s. conditi a creatore do fa¬
cit angłos mittendo eos ñtiare qͦd nisse¬
r̾it. Et u̾tit᷑ om̃ib ad incõmutabile ar¬
bitͥum sententiȩ suȩ. siue bonis ꝑ eius
gr̃am. siue malis ꝑ ꝓpͥam uoluntatẽ. ac

Expanded text:
lus est: sic nomen naturae est homo, nomen officii miles. Homo ergo fit miles, non miles homo: sic eos qui erant spiritus conditi a Creatore Deo facit angelos mittendo nuntiare quod jusserit. Et utitur omnibus ad incommutabile arbitrium sententiae suae, sive bonis per ejus gratiam, sive malis per propriam voluntatem. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ carne .i. in ablatiõe cutis. s ille ẽ uerꝰ
iudeus. qͥ ẽ iudeuis in abscondito cordiꝰ.
.i. qͥẽ ex corde confitens. & illa ẽ uera cͥ¬
cuncisio q̃ ẽ cͥcuncisio .i. mundatiocor¬
fig᷑a docebat. cuiꝰ cͥcuncisiois laus .i. q̃
cͥcuncisio. uere laudabilis ẽ n ex hoib

Expanded text:
carne, id est in ablatione cutis; sed ille est vere Judaeus, qui est Judaeus in abscondito cordis, id est qui est ex corde confitens. Et illa est vera circumcisio, quae est circumcisio, id est mundatio corfigura docebat. 14 Cujus circumcisionis laus, id est quae circumcisio vere laudabilis, n
Abbreviated transcription (Latin):
affuit mͥ adutor. ꝑ ħ qͦd dicit.
in pͥma. inuit se sepe cong̾s¬
sum contͣ illũ. u̾ł p̃ssurã & tri¬
bulationẽ sͥ illatã defensionem
nidicii. nemo mͥ affuit dicos
om̃s mei deliq̃r̃t me ñ illis mi¬
ꝑutet᷑: qͥa hoĩs ẽ timere. Noͣta
qͥa ñ orat ꝓalexandro. qͥ mui¬
dentia fr̃nitatẽ oppugnando
erant. orat ut eis ignos catur.
mͦ & eos qͥ illo mͦ pẽccant. Dñs
aũ astitit mͥ. & confortauit me.
qͣnto plus ab hõ i b relictus
sũ. confortauit me
dico ut ꝑ me predica¬
tio impleat᷑. & audi¬
ant om̃s gentes qͦd
liberatꝰ sum etiã de
ore leonis .i. nẽro¬

Expanded text:
dicit, in prima, innuit se saepe congressum contra illum; vel pressuram et tribulationem sibi illatam defensionem judicii. Nemo mihi adfuit dico, sed omnes mei dereliquerunt me. Non illis imputetur, quia hominis est timere. Nota quod non orat pro Alexandro qui invidentia faternitatem impugnando erant, orat ut eis ignoscatur. et eos qui illo modo peccant. Dominus autem astitit mihi, et confortavit me, quanto plus ab hominibus relictus sum. Confortavit me dico, ut per me praedicatio impleatur et audiant omnes gentes quod liberatus sum de ore leonis, id e
Abbreviated transcription (Latin):
lam accepit. pꝰ cuiꝰ mortẽ obrecor¬
dationẽ eiꝰ hanc uestẽ paulus sͥ¬
retinuit. Uł penula ħ dr uolu¬
men hebreũ replico: qͦd paulus
iuxta qͦsdam penulã uocat.
Alexander. aĩ. illi reliq̃r̃t me: a
tendit .i. fecit athenis. Ist̾e ẽ alex¬
ander. quẽ supͣ dixit reu̾sum ad
apostasiã. qui fabricabat edes di¬
ane ap̃ athenas. ⁊ om̃s contͣ apłm
cõmouit. ũ subdit. reddet ei dñs
det. qͦd uerbũ p̃nuntiantis ẽ ñ
imp̃cantis. Indicat enĩ ñ optat.
quẽ & tu deuita. ualde enĩ resti¬
tit uerb̾ meis. ⁊ in pͥma mea de¬
fensione .i. qñ pͥmo cepi defen

Expanded text:
lam accepit, post cujus mortem ob recordationem ejus hanc vestem sibi Paulus retinuit. Vel penula hic dicitur volumen Hebraeorum replico, quod Paulus, juxta quosdam, penulam vocat.Alexander. Quasi dicat: Illi reliquerunt me. Altendit, id est fecit Athenis. Iste Alexander quem supradixit reversum ad apostasiam, qui fabricabat aedes Dianae apud Athenas, et omnes contra Apostolum commovit. Unde subdit: Reddet ei Domindet, quod verbum praenuntiantis est, non imprecantis. Indicat enim, non optat. Quem et tu devita, valde enim restitit verbis meis, et in prima mea defensione, i