comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendus quia nemo nisiiustitiae opera ex sequendo illud inueni¬
repoterit. Sed primũ proposuit ut permulcer &auditũ. deinde
intulit iustitiam perquirendã quaesatis laiboriose impl& Asipla¬
euerit quodpermulc& impl&᷑ laboriose iustitia quã ubiq docuit
lic& doleat quodiub&ur: Alioquinpisi abundauerit iustiuo
ura plusqua scribari et phariscirum pionintrabitis in eggnuedo¬
rũ. Iustitiaergo regni omniaqua e xp̃sdocuit cumtib. oreno quis
uistutibus obseruare deideregnum quaerere ipsam eam demq us¬
itam uonob aliudo peribu sadimplere puisiutglori fic&ur di et nos
yronula pt feturis i onstratur peradoptiodatiest pes inedleftib
regnum quod promititur. Fideles uero quia lecti sunt ad gratiam Iure
illis dicitur quacriteuos primum regnumdĩ. iustitiam ipsius sectando. ehec
omnia adicientur uobis. Quia &sibonus omnibus cyedentibus scilic& et

Expanded text:
veniendum; quia nemo nisi justitiae opera exsequendo illud inveniveniendum; quia nemo nisi justitiae opera exsequendo illud invenire poterit. Sed primum proposuit, ut permulceret auditum, deinde intulit justitiam perquirendam, quae satis laboriose impletur. Ut, si placuerit quod permulcet, impleatur laboriose justitia, quam ubique docquin nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum. Justitia ergo regni omnia quae Christus docuit, cum tribus praemissis virtutibus observare, deinde regnum quaerere, ipsam eamdemque justitiam non ob aliud operibus adimplere, nisi ut glorificetur Deus, 360 et nos nulla de futuris monstratur, nec adoptio data est, neque in coelestibus regnum aliquod permittitur. Fideles vero quia electi sunt ad gratiam, jure illis dicitur: Quaerite vos primum regnum Dei, et haec omnia adjicientur vobis. Quia etsi bonus omnibus, credentibus scilicet et
Abbreviated transcription (Latin):
tenda sedutiustitiam operari. etadregnum felices quandoq possitis con¬
tingere interim dum estis inuia utenda. Non propter sequidem. sed prep¬
terilud  Vpdehis utamur inuia quatinus illo fruamur in patria.
quiahecomnia propterillud sunt nobis necessaria iliudautem propcer
scipsum : Hincergo dicitur quacrite primũ regnumdĩ etiustccia
cius etomniahec quae proptereum sunt uobis necesaria supadicient
Supera ddunturautem quia illud unumsolum etpermaximu necessa
rium est in quo omnis sufficientia filiorum a dimpleturinQuodane
fide spe etaritate deuore satis queritur siomnia quecumꝙ facimus
quecumq cupimus semper illud in mente quȩrimus urinubi uegnd̃
proposteres decenter satis permutatur Qiueriepranit iusgnũ
Os domdea ddidit &iustitiam eiuis Ergoprius quȩrendaest iufuitu
regni perquem peruenituradeum. Oeinde pereandem adipsuper¬

Expanded text:
tenda, sed ut justitiam operari, et ad regnum felices quandoque possitis contenda, sed ut justitiam operari, et ad regnum felices quandoque possitis contingere, interim, dum estis in via, utenda, non propter se quidem, sed propter illud. Unde his utamur in via, quatenus illo fruamur in patria; quia haec omnia propter illud nobis sunt necessaria, illud autem propter seipsum. Hinc ergo dicitur: Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et omnia haec, quae propter eum sunt vobis necessaria, superadjicientur. Superadduntur autem, quia illrium est, in quo omnis sufficientia filiorum adimpletur. Quod sane fide, spe et charitate devote satis quaeritur, si, omnia quaecunque facimus, quaecunque cupimus, semper illud in mente quaerimus. Ubi ordo praeposterus decenter satis permutatur, Quaerite primum regnum Dei, deinde addidit, et justitiam ejus. Ergo prius quaerenda est justitia regni, per quam pervenitur ad illud, deinde per eamdem ad ipsum per
Abbreviated transcription (Latin):
uiscera sua fidelifilio. et sipronobis proprio filio non pepercit.
quid hab& quod negare debeat. Quotien sergo nonaccipis qđ
iustequęris. non illius sedtua prauitas uel infidelitas facit. Nihil
enim filiis potentius dedit fide. nihilfortius caritate. Nihillocu¬
placius spe Idcircoquicumq histribus habundat. omã inxpõ
potest et pereum cuncta possid&. Quaerite primũ regnũ dĩ
etiustitiam eius et omniahaec adicientur uobis. Primũ autẽ
non adordinem referendum puto. ubi non consequitur ut postea
ista quaerere debeamus. sed omnia hȩc inquit adicientur uobis
Undemagis ad quantitatẽ referendum est. ut extrahoc pihilquȩ¬
rendũ sit quiacum eo uniuersa fidelibus condonantur. Et ideo
dicit. quacrite primũ regnumdĩ. ac si sum mumbonũ quod non
propteraliud sedpropterscipsum opoeretquerere. Nequcadaliud reserendũ
quo adicientur uobisomnia necessaria. Nonquidem propterse anplee¬

Expanded text:
viscera sua fideli filio? Et si pro nobis proprio Filio non pepercit, viscera sua fideli filio? Et si pro nobis proprio Filio non pepercit, quid habet quod negare debeat? Quoties ergo non accipis quod juste 359 quaeris; non illius, sed tua pravitas vel infidelitas facit. Nihil enim filiis potentius dedit fide, nihil fortius charitate, nihil locupletius spe. Idcirco quicunque his tribus abundat, omnia in Christo potest, et per eum cuncta possidet. Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus, et omnia haec adjicientur vobis. Primum autem, non ad ordinem referendum puto, ut postea ista quaerere debeamus, sed omnia haec, inquit, adjicientur vobis. Unde magis ad quantitatem referendum est, ut extra hoc nihil quaerendum sit; quia cum eo universa fidelibus condonantur, et ideo dicit: Quaerite primum regnum Dei, ac si summum bonum, quod non propter aliud, sed propter seipsum oportet quaerere, neque ad aliud referendum, quoniam adjicientur vobis omnia necessaria, non quidem propter se amplec
Abbreviated transcription (Latin):
est fide. Hincquoq iacob. qui indig& sapientiam postul& eam
exfide pihil haesitans: Quia quihaesitat similis est fluctuimaris
quiauento mouetur. Quod siindiuinis hesitarexpĩ ano nonconue¬
nit. in humanis eitaducis post promissa. quomodo fidelis dubita¬
repoterit. Quidigitur fugis xpĩane: quanto magis in promis¬
sisdĩ hesitaueris. tantom in us inuenies proquibus sollicitus desudas
Et si bonitatem dĩdubius acceperis quod solliciteque sisti. nontua solli¬
citudo id fecit ineͥficax. seddĩ largitas quisolem suum oriri facit super
bonoset malos Scit enim pater uester quia his omnibus indigetis
Patremigitur ad memoriam filiorum reuocat. ut exeodeillius boni¬
tate atq prudentia absq sacculi cura securiores reddat. Uude
nos his egere. sed nescioutrum dareuelit. Stulte patrem audis
etde uoluntate dubitas. Quis umquambonus pater clausit

Expanded text:
est fide. Hinc quoque Jacobus: Qui indiget sapientia, postulet eam est fide. Hinc quoque Jacobus: Qui indiget sapientia, postulet eam ex fide, nihil haesitans; quia qui haesitat similis est fluctui maris, qui a vento movetur . Quod si in divinis haesitare Christiano non convenit, in humanis et caducis post promissa quomodo fidelis dubitare poterit? Quid igitur fugis, Christiane? Quanto magis in promissis Dei haesitaveris, tanto minus invenies pro quibus sollicitus desudas. Et si, bonitate Dei etiam dubius acceperis quod sollicite quaesisti, non tua sollicitudo id fecit inefficax, sed Dei largitas, qui solem suum oriri facit super bonos et malos. Scit enim Pater vester quia his omnibus indigetis. Patrem igitur ad memoriam filiorum revocat, ut ex eo de illius bonitate atque providentia absque saeculi cura securiores reddat. Unde nos his egere, sed nescio utrum dare velit. Stulte, Patrem audis, et de voluntate dubitas? Quis unquam bonus pater clausit
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum pexpĩmiles possit yferre fructum Dinfidditas prac¬
cordiorum tantum premis corda hominũ. ut uixaliquem liccat
adplenum respirare ad superos. Hac quippe sollicitudine pene
omnes praemuntur. etiam aliquando & ipsiqui mortui uiden
sacculo: nde prouictu & uestitu. quam sepe scandalizamt᷑
Infelixergo eorum perfectio dumprohis solliciti gentilbus coae¬
quatur: Hac comnia inquit gentes inquirunt Acperhoe
quodam plius hab& agentili cuius adhuc infidelitas dumsollicitat
animũ huius uitȩcuris fatigat: Quiergo dcistis tantum confi¬
sus estadnõ saltim modicam hab& fidem. qui autem adhucachis sol¬
lcitus est in fideliscensetur. Underara et paucorum est perfecta fides
Et ideo dubitanti adhuc p&ro postdnĩ iussionem rectedicitur modi¬
cȩfide: quare dubitasti. Quicumq ergodubitat in aliquo prȩcep¬
torum dĩ. uelminus exeo confidit quam promisit potens ds̃. modicus

Expanded text:
verbum, ne Christi miles possit referre fructum. O infidelitas praeverbum, ne Christi miles possit referre fructum. O infidelitas praecordiorum! tantum premis corda hominum, ut vix aliquem liceat ad plenum respirare ad superos. Hac quippe sollicitudine pene omnes premuntur, etiam aliquando et ipsi qui mortui videntur saeculo. Unde pro victu et vestitu quam saepe scandalizantur. Infelix ergo eorum perfectio, dum pro his solliciti gentilibus coaequantur. Haec omnia, inquit, gentes inquirunt. Ac per hoc quid amplius habet a gentili, cujus adhuc infidelitas dum sollicitat animum, hujus vitae curis fatigat. Qui ergo de istis tantum confisus est a Domino, saltem modicam habet fidem: qui autem adhuc de his sollicitus est, infidelis censetur. Unde rara et paucorum est perfecta fides. Et ideo dubitanti adhuc Petro, post Domini jussionem, recte dicitur: Modicae fidei quare dubitasti ? Quicunque ergo dubitat in aliquo praeceptorum Dei, vel minus ex eo confidit, quam promisit potens Deus, modicus
Abbreviated transcription (Latin):
credimus. Nesollicitisimus et tame nabeo lic& ingrati ista percipimus.
quomodo in uisibilia et cadestia rectesperamus: uel quomodo a&er¬
norum promissis absq ambiguocredimus. quinec deistis fidentes
sumus. Etideo sic exclamat tuba ueritatis. quatinus dehis & fiduciã
nobis ingera et in fidelitatem condemn& Permodi caigitur fides est¬
e sifides dicenda sit. quaenec deminimis immobilem as sestionem pressat
Scaquod pcius est saltimhanc pauciadmodum habent Et ideociuodualibi
dis dumnat curis sacculi et sollicitudinibus suffocant uerbum diumȩ
predicationis. Necreferunt fidei fructum. ut omnem spem utte sua coru¬
torisuo committant. et quaec elestia sunt iustitiadictante primum quȩ¬
rant :o d olitc ergo solliciti ẽe dicentes quid manducabimus autquid
bibenus aut quo operiemur. Plenius igitur inculeat ereuolu
sentis uitȩ sollicitudine uiuant. quia sollicitudo saeculi suffocat

Expanded text:
credimus ne solliciti simus, et tamen ab eo, licet ingrati, ista percipimus; credimus ne solliciti simus, et tamen ab eo, licet ingrati, ista percipimus; quomodo invisibilia et coelestia recte speramus? Vel quomodo aeternorum promissis absque ambiguo credimus, qui nec de istis fidentes sumus? Et ideo sic exclamat tuba veritatis, quatenus de his et fiduciam nobis ingerat, et infidelitatem condemnet. Permodica igitur fides est, si fides dicenda est, quae nec de minimis immobilem assertionem praestat. Sed quod pejus est saltem hanc pauci admodum habent, et ideo, quod alibi Dominus damnat, curis saeculi et sollicitudinibus suffocant verbum divinae praedicationis, nec referunt fidei fructum, ut omnem spem vitae suae Creatori suo committant, et quae coelestia sunt, justitia dictante, primum quaerant. Nolite ergo solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Plenius igitur inculcat et revolsentis vitae sollicitudine vitant quia sollicitudo saeculi suffocat
Abbreviated transcription (Latin):
tur Ubialii codices inignem habent. Nec dubium quin inignem
mittatur cum necesse fuerit. lic& adhoc in habilis habcatur. Sedadusus
iumentorum potius seru&ur. Porro inclibanũ magis tropice mittidi¬
citur. quiadum colligitur quod hodie uirebat decore pulchritudinis.
cras in accruum mittitur. Et hocest inclibanum mittere quõaceruus ille
quia formam clibani exprimit iureclibanus nominatur. Quantoma¬
gis inquit uos modicefidei. subauditur uesti& Igitur quia om nẽ
fidutiam nostram infide repromissionum etspe perceptionis atq uistute
suae maiestatis persuad& collocari. Cura rerum quibus indigemus
omissa. indubitanter abeo omnia expetere nub& a quo& ipsi uiuendi
exordium sumpsimus. Nihilhacsitantes deminimis qui caelestia
et a&erna absq ulla ambiguitate sperare. et perpatientiã expectare
debemus Sienim de terrenis ei caducis rebus promissis eius non

Expanded text:
tur. Ubi alii codices, in ignem habent. Nec dubium quin in ignem tur. Ubi alii codices, in ignem habent. Nec dubium quin in ignem mittatur, cum necesse fuerit, licet ad hoc inhabilis habeatur, sed ad usus jumentorum potius servatur. Porro in clibanum magis tropice mitti dicitur, quia dum colligitur quod hodie virebat decore pulchritudinis, cras in acervum mittitur. Et hoc est in clibanum mittere, quoniam acervus ille, quia formam clibani exprimit, jure clibanus nominatur. Quanto magis vos, modicae fidei? subauditur vestiet. Igitur quia omnem fiduciam nostram in fide repromissionum, et ipse perceptionis atque virtute sua majestatis persuadet collocari, cura rerum quibus indigemus omissa, indubitanter ab eo omnia expetere jubet, a quo et ipsi vivendi exordium sumpsimus, nihil haesitantes de minimis, qui coelestia et aeterna, absque ulla ambiguitate sperare, et per patientiam exspectare debemus. Sic enim de terrenis et caducis rebus, promissis ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
et taluhuius modi qua e infracorpus fiunt. Igitur nullidubiũ qđ
sicutiest habitus anim i. Ha est&habitas incorpore. ethabitus extracor¬
pus Porro candorem lili qui lib&uestitus color quamuis possit.
emulari. Nullomodotameꝵ cocquari potest. Et ideositaliatribuit unũ
quod lib& exoleribus. Nihil dubitandum estxpiano quod eum numquã
debeat fraudari promissis. Si enim fenum agri quodhodicest etcras in
clibanum mittitur ds̃ sicuestit. quanto magis uos modicefidei. Ergofi¬
dei nostre inuiolabilem confidentiam exemplorum auctoritate diuinitus
confirmat. ut nulli fassit ambigere dumtam euidenti documento. dubi&as
aufestur. et promissionexpi infidelitas propugnatur. Sienim fenũ
quod hodie est tante uiriditatis decore uestitur. quanto magis eos uestire pa¬
ratur quos aderne soci&atis pasticipes fecit. Et cras inclibanum mitti¬

Expanded text:
et talia hujusmodi quae infra corpus fiunt. Igitur nulli dubium quod et talia hujusmodi quae infra corpus fiunt. Igitur nulli dubium quod sicuti est habitus animi, ita est et habitus in corpore, et habitus extra corpus. Porro candorem lilii quilibet vestitus color, quamvis possit emulari, nullo modo tamen coaequari potest. Et ideo si talia tribuit uni cuilibet ex oleribus, nihil dubitandum Christiano, 357 quod eum unquam debeat fraudare promissis. Si enim fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos, modicae fidei? Ergo fidei nostrae inviolabilem confidentiam exemplorum auctoritate divinitus confirmat, ut nulli fas sit ambigere, dum tam evidenti documento dubietas aufertur, et promissione Christi infidelitas propugnatur. Si enim fenum, quod hodie est, tantae viriditatis decore vestitur, quanto magis eos vestire parat, quos aeternae societatis participes fecit? Et cras in clibanum mitti
Abbreviated transcription (Latin):
tumest corporis noncorpus ipsud Vudesi ad sensum in quithumane
in telligentiac res refestur coloremlilii. uelamenti poterat emulari
Quibus profeito uerbis nonrei ueritas aperitur. Nec circũ stantia lectionis
intenditur. sed sensus caligine obducitur. Nam exemplum proposuit
ub multiplex prouidentia creatoris atq efficax potentia predicatur.
Quitantum in sensibilibus prestitit. quod nobis proquibusi stacreata sunt.
et necessaria prestibit. Non quod eis potiora praeftiterit quã nobis
Sed ne in teriorem habentes gratiam pulcritudinis. hancexteriorem dif¬
fidentius requiramus Coopesta autem colorata omnia iuredicunt᷑
etsinascantur. non quod exterius aliud habeant tegumentũ. sedipsecolor
iuxtamodũ locutionis cooperimentum dicitur. Nam ita sepedicimꝰ
cooperuit eum pallor. aut rubor cooperuit eum cȩcitas seumaciescorporis

Expanded text:
tus est corporis, non corpus ipsum. Unde si ad sensum, inquit, humanae tus est corporis, non corpus ipsum. Unde si ad sensum, inquit, humanae intelligentiae res refertur, colorem lilii candor velamenti poterat aemulari. » Quibus profecto verbis non rei veritas aperitur, nec circumstantia lectionis intenditur, sed sensus caligine obducitur. Nam exemplum proposuit ubi multiplex providentia Creatoris atque efficax potentia praedicatur, qui tantum insensibilibus praestitit, quod nobis, pro quibus ista creata sunt, et necessaria praestabit. Non quod eis potiora praestiterit quam nobis, sed ne interiorem habentes gratiam pulchritudinis, hanc exteriorem diffidentius requiramus. Cooperta autem colorata omnia jure dicuntur etsi nascantur: non quod exterius aliud habeant tegumentum, sed ipse color juxta modum locutionis cooperimentum dicitur. Nam ita saepe dicimus: Cooperuit eum pallor, aut rubor; cooperuit eum caecitas seu macies corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
debeant uestiri dumtantam pulcbritudinem etiã herburũ contulit
oderibus: Ucrumigitur quod necsalomoꝵ qui pracregibus terii seculi
gloria floruis selegitur. ⁊ antauestitus est pulchritudine sicudiliorum est
Quran ullo artificiores aliqua tamperspicue colorari potest. utita candeat
utlilium. autrubeat ut rosa. Nectamen laborant tineture coloribus seorun¬
do. sicut nccuolatilia interraserendo. Neq nent utconficiant quibus indu¬
antur operimentis. Ad quoti quispiam imperitorum quasi phesica disputatione
scolus simplicitatem cuangelii reprehenditdicens quid requireredeberent
in sensibilia quodcis natura contulit. uelcur elaborart pulchritudinem quã
non sibi sednobis creator indulsit. Autquomodo cooperiuntur quia serip¬
tum est quodnec silomon coopestussit sicut unum existis. Namlilia nas¬
cuntur potius quamcooperiuntur. Et sicut quidamait coopestio uelameꝵ¬

Expanded text:
debeant vestiri dum tantam pulchritudinem etiam herbarum contulit debeant vestiri dum tantam pulchritudinem etiam herbarum contulit oleribus. Verum igitur quod nec Salomon, qui prae regibus terrae saeculi gloria floruisse legitur, tanta vestitus est pulchritudine, sicut liliorum est. Quia nullo artificio res aliqua tam perspicue colorari potest, ut ita candeat ut lilium, aut rubeat ut rosa, nec tamen laborant tincturae coloribus se ornando, sicut nec volatilia in terra serendo: neque nent, ut conficiant quibus induantur operimentis. Ad quod quispiam imperitorum quasi physica disputatione sciolus, simplicitatem Evangelii reprehendit dicens: Quid requirere deberent insensibilia quod eis natura contulit, vel cur elaborare pulchritudinem, quam non sibi, sed nobis Creator indulsit? Aut quomodo cooperiuntur, quia scriptum est quod nec Salomon coopertus sit sicut unum ex istis? Nam lilia nascuntur potius quam cooperiuntur; et sicut quidam ait: « Coopertio vel amic
Abbreviated transcription (Latin):
talibus dõ committere. Neq fassus est. quod quiarat debeat arare solli¬
citus. Sed propriae inspearandum insinuat. Nisiforte interpret&ur
aliquis sespem habere in ipso iacto terre saemine. quod numquamnisi
insensatus dixerit. Sed ita intellegendum quicquid prouide pro
hacuitagerimus. ut spem deipsis et profuturis semperindnõ habea¬
mus Considerate lilia agri quomodo crescunt. Etiam exortacio¬
nem habitus sicut suprauictus fecerat. congruositis exemplo firmat. Non
quo dista sicut pie quidam uoluit allegorizare oporteat. ut ꝑ uolatilia de mo¬
nes ꝑ lilia sublimiores angelicas dignitates. et peruiride fenum gentes in¬
tellegere doceamus. sed simpliciter xp̃s cisdem rebus manifestat uistute sua
et sapientia uniuersa existere. Neq in illius potentia deesse. Neq ab eius
prouidentia effugere corpora quaesuis mensuris formatacrauit. unde

Expanded text:
talibus Deo committere: neque fassus est quod qui arat, debeat arare sollitalibus Deo committere: neque fassus est quod qui arat, debeat arare sollicitus, sed proprie in spe arandum insinuat. Nisi forte interpretetur aliquis, spem se habere in ipso jacto terrae semine, quod nunquam nisi insensatus dixerit. Sed ita intelligendum, quidquid provide pro hac vita gerimus, ut spem de ipsis, et pro futuris, semper in Domino habeamus. Considerate lilia agri, quomodo crescunt. Etiam exhortationem habitus sicut supra victus fecerat, congruo satis exemplo firmat, non quod ista, sicut pie quidam volunt, allegorizare oporteat, ut per volatilia daemones, per lilia sublimiores angelicas dignitates, et per viride fenum 356 gentes intelligere doceamur. Sed simpliciter Christus eis de rebus manifestat, virtute sua et sapientia cuncta existere; neque in illius potentia deesse. Neque ab ejus providentia effugere corpora quae suis mensuris formata creavit, unde
Abbreviated transcription (Latin):
suam cubitumunum. Hucusq decibo exortatus est. Nunc uero de indumen¬
tocorporis. Cui pernimiam sagacitatis suac diligentiam non potest quis¬
quippiam adicere. Idcirco eicura corporis relaxandaest. cuius prouiden¬
tia factum creditur cumexeonihilsit innostrapotestate creandi. Quibus
profecto uerbis non modo fidutiam uestimentorum ingerit. uerum de¬
monstrat quod sua uirtute quantitas etqualitas corporum meciatur.
Et siquid deest in futuro possit restituere. Undequimensuram corpo¬
ris praeuidit ut formaretur. illi tribuenda estcura uestiendi. Non quod
laborare qui spiam et prouidere istanondebeat. sicuti etprocibo. Sedhin
omnem timorem acsollicitudinem abicere. spem quoq suamet fidutiam
dõ committere. et nihil sibi formidinis prouictuiacuestitu reseruare
Quod bene paulus exhocalibi docens unodeclarat uerbo. Quod qui
arat deb& inspearare. Nonenim interdixit illudagere. sed speetiam in

Expanded text:
suam cubitum unum? Hucusque de cibo exhortatus est, nunc vero de indumensuam cubitum unum? Hucusque de cibo exhortatus est, nunc vero de indumento corporis, cui per nimiam sagacitatis suae diligentiam non potest quispiam adjicere, idcirco ei cura corporis relaxanda est, cujus providentia factum creditur, cum ex eo nihil sit in nostra potestate creare. Quibus profecto verbis non modo fiduciam vestimentorum ingerit, verum demonstrat quod sua virtute quantitas et qualitas corporis metiatur, et si quid deest in futuro possit restituere. Unde qui mensuram corporis providit ut formaretur, illi tribuenda est cura vestiendi. Non quod laborare quispiam et providere ista non debeat, sicuti et pro cibo, sed hinc omnem timorem ac sollicitudinem abjicere, spem quoque suam et fiduciam Deo committere, et nihil sibi formidinis pro victu ac vestitu reservare. Quod bene Paulus ex hoc alibi docens, uno declarat verbo: Quod qui arat, debet in spe arare ; non enim interdixit illud agere, sed spem etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
creata. Quod sibonitas largitoris adilla seextendit. quanto magis
ad eos quos sorte adoptionis sibi conputauit infilios. Non neuos plure
estis illis Plure sautem hocloco non adnumerum refestur. Sed
quia sunt practiosiores. ratione utentes filii. et in adoptionem pergra¬
tiam sociati. Uerum tamen haec comparatioscõrũ sicuti sol& maioris
adminorem Non in merito cȩlia uibus confestur. quia scĩ ultra quã aues
cȩlorum secr&apen&rant. Et sicut praecipui sunt. Natura & merito.
ita praecipua celorum sublimius uolando pergratiam teneant. De
quibus proph&a miratur dicens. Qui sunt istiqui ut nubes suolant.
etuclut columbȩ ad fenestrassuas. Sunt praetera eorum quam pluri¬
miamundi negotiis ita seiuncti. utiam interris nihilagant. Necaliud quid
laborent sed in uerbo & sola contemplatione diuina uersantes speiam
incaelestibus degunt Suis autem uestrum pote td̃icere effituira

Expanded text:
creata. Quod si bonitas largitoris ad illa se extendit, quanto magis creata. Quod si bonitas largitoris ad illa se extendit, quanto magis ad eos quos forte adoptionis sibi computavit in filios? 355 Nonne vos pluris estis illis? Pluris hoc loco non ad numerum refertur, sed quia sunt pretiosiores ratione utentes filii, et in adoptionem per gratiam sociati. Verumtamen haec comparatio sanctorum, sicut solet majoris ad minorem, non immerito coeli avibus confertur, quia sancti ultra quam aves secreta coelorum penetrant. Et sicut praecipui sunt natura et merito, ita praecipua coelorum sublimius volando per gratiam tenent. De quibus propheta miratur dicens: Qui sunt isti qui ut nubes volant, et velut columbae ad fenestras suas? Sunt praeterea eorum quamplurimi a mundi negotiis ita sejuncti, ut jam in terris nihil agant, nec aliud quid laborent, sed in verbo et sola contemplatione divina versantes, spe jam in coelestibus degunt. Quis autem vestrum potest adjicere ad staturam
Abbreviated transcription (Latin):
re qua eadusus humanos necessaria sunt. ab sit ut ita intellegamus. sed siuit
hocdoco ita& inomnibus scripturarum locis ille quaerendus estsensus qu&
catholicȩ congruat ueritati. et intellegentiam prebeat spiritalem
Non enim adhumanos labores respicit hocexemplum. quibusdictum ef
in sudore uescerispanemtuum Sed ad sollicitudinem tollendã etfi¬
dutiam de summo et praestantissimopatre filii s ingerendam Utquia
auescaeli absq ullacura et medi uictus terrenarum uiuunt. multo magis
proquibus hae comnia creata sunt absq ullamentis sollicitudin ed nõ debe¬
ant famulari. Et in eo omnem curamsuam et sollicitudinem proicere
ut eiuiuant cui credendo semelinheserunt. Et paterinquit uester
caelestis pascitilla. Exageratergo fidutiamfiliorũ et confirmat. un¬
de patrem etiam capascere testatur quaeminima sunt. et propterfilios suNt

Expanded text:
re quae ad usus humanos necessaria sunt? Absit ut ita intelligamus; sed sicut re quae ad usus humanos necessaria sunt? Absit ut ita intelligamus; sed sicut hoc loco, ita et in omnibus scripturarum locis ille quaerendus est sensus, qui et catholicae congruit veritati, et intelligentiam praebeat spiritalem. Non enim ad humanos labores respicit hoc exemplum, quibus dictum est: In sudore vesceris panem tuum, sed ad sollicitudinem tollendam, et fiduciam de summo et praestantissimo Patre filiis ingerendam. Ut quia aves coeli absque ulla cura et metu victus terrenarum vivunt, multo magis pro quibus haec omnia creata sunt, absque ulla mentis sollicitudine Domino debeant famulari, et in eo omnem curam suam et sollicitudinem projicere, ut ei vivant, cui credendo semel inhaeserunt. Et pater, inquit, vester coelestis pascit illa. Exaggerat ergo fiduciam filiorum et confirmat; unde patrem etiam ea pascere testatur quae minima sunt et propter filios sunt
Abbreviated transcription (Latin):
propterxpm̃. inueni& eam spiritalem abspũscõuiuificatam inuitam a&er¬
nam. Hincest quod secundum hanc pastem cibo eg& utalatur uita. secun¬
dum aliam uero pastem multo plusquamȩsca creditur. Neque enimuita
ista propterescam. sed esca propterhancuitam creatur. Similimodo
et corpus. Non propter uestimentum. sed uestimenta proptercorpus
fiunt. Unde non deb& eẽ sollicitus animus. Nepercipiat quod prop¬
ter se creatum est immocredereo port& indictisdĩ quiaueritas est et
omnium creaturarum efficientia in eius uerbo est. Qua propter
Non sit homo ambiguus quia in promissis eius qui ista spopondit . ni¬
hilinefficax nihilq ambiguum est. Sit autem homo quĩ essedeb&
etad quod factus est. continuo aderunt eiomnia propterque facta su
Respicite uolatilia çeli quõ nonerunt. Neq m&unt neq congrogant
inhorrea. Quorum exemplis numquid prohibemur serare seilabora¬

Expanded text:
propter Christum, inveniet eam spiritalem a Spiritu sancto vivificatam in vitam aeterpropter Christum, inveniet eam spiritalem a Spiritu sancto vivificatam in vitam aeternam. Hinc est quod secundum hanc partem cibo eget ut alatur vita, secundum aliam vero partem, multo plus quam esca creditur. Neque enim vita ista propter escam, sed esca propter hanc vitam creatur. Simili modo et corpus non propter vestimentum, sed vestimenta propter corpus fiunt. Unde non debet esse sollicitus animus ne percipiat quod propter se creatum est, imo credere oportet in dictis Dei, quia veritas est et omnium creaturarum efficientia in ejus verbo est, quapropter non sit homo ambiguus. Quia in promissis ejus qui ista spopondit, nihil inefficax nihilque ambiguum est. Sit autem homo quod esse debet et ad quod factus est, continuo aderunt ei omnia propter quem facta sunt. Respicite volatilia coeli, quia non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea. Quorum exemplis nunquid prohibemur serere, seu labora
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quasi propter necessaria corduplic&ur. Vndetotam spemnostram dõ
committere debemus. Nerebus seruiamuscaducis. Namsollicitudo scculi suis
occupatur pastibus. Neaut possessa dispereant. autelaborata non contingaNT
ex quibus metis ec timor miseram animam satissollicite perturbant. cum
propterea Nihilmagis ad quirere ualemus. Nihilqueamplius retinere. Nis
quantum illede creuerit cuietnosmet committere o port& Sed quae¬
rendum cumanima spiritalis et incorporeasit. quomodo ad eam corporeus
istecibus pertinere dicatur. nisiquia anima sicutalibi prouita ista quam
uiuimus accipitur. Namduabus suis pastibus constare uidetur. ut sit
superior eius parsmensa quanosterhomo interior. Nonsolum spirita¬
lis sed &iam ipsa anima sp̃s appellatur. Inferior uero animus dicit᷑.
a quo animalis homo uocatur. qui necdum percipitea quaesunt spsdĩ
sed tantum uita ista qua ecibo alitur cmpecoribusuiuit : quam quiperdiderit

Expanded text:
tur, quasi propter necessaria cor duplicetur. Unde totam spem nostram Deo committere debemus, ne rebus serviamus caducis. Nam sollicitudo saeculi suis occupatur partibus, ne aut possessa depereant, aut elaborata non contingant, ex quibus metus et timor miseram animam satis sollicite perturbant, cum propterea nihil magis acquirere valemus, nihilque amplius retinere, nisi quantum ille decreverit, cui et nosmet committere oportet. Sed quaerendum, cum anima spiritalis et incorporea sit, quomodo ad eam corporeus iste cibus pertinere dicatur, nisi quia 354 anima, sicut et alibi, pro vita ista qua vivimus accipitur. Nam duabus suis partibus constare videtur, ut sit superior ejus pars mens, a qua noster homo interior non solum spiritalis, sed etiam ipsa anima spiritus appellatur; inferior vero animus vicitur, a quo animalis homo vocatur, qui necdum percipit ea quae sunt Spiritus Dei, sed tantum vita ista, quae cibo alitur, cum pecoribus vivit. Quam qui perdiderit
Abbreviated transcription (Latin):
inmensa spsscĩ flumina trans egimus et cacumina montis oliuarũ quo hec
dicta credunt mentelustrauimus ad nosm& redeundumest quatinus ad
descensũ montis cumlepros uulnera nostra medico pandamus. Quia hȩc
quaed iximus. adhucminime impleuimus. saltim citdeorsum ad orantes
et procidentes antefaciem ipsius in confessione ueniam consequamur
propter quod finem libri et consummationem sermonissimuldau¬
damus ut in alterius principio alepraquaquo inquinamur dnõ ma¬

Expanded text:
immensa Spiritus sancti flumina transegimus, et cacumina montis Olivarum, in quo haec immensa Spiritus sancti flumina transegimus, et cacumina montis Olivarum, in quo haec dicta creduntur, mente lustravimus, ad nosmet redeundum est, quatenus ad descensum montis cum leproso vulnera nostra medico pandamus: et quia haec quae diximus, adhuc minime implevimus, saltem ut deorsum adorantes, et procidentes ante faciem ipsius, in confessione veniam consequamur. Propter quod finem libri et consummationem sermonis simul claudamus, ut, in alterius principio, a lepra qua coinquinamur, Dom
Abbreviated transcription (Latin):
quam predcabat insynagogisa scribis edegis peritis didicerat. sed fimula¬
baturei asiancilla ipsa eloquentia uerborum et rerum sententiarũ afflu¬
entia: Inut manifeste hinc indedaretur intellegi. quod ipsefor& legum
lator luiuspotestas etuistus in omnibus patescebat. Festurnamq quod
etiametinuultueius gratiaquantotiens resplendebat itauthinc inde men¬
tes aficer& auditorum. sedhinc magis propterdoctrinã dicuntur ad mira¬
ti qlam sanedoctrine iugiter intendentes non admirem᷑ cũ turbis sed ope¬
resur cumapłis. quatinus postfinem uitȩ coronemur cumipsis. Sed
qlã infelices sunt carnales adhuchodie in ecclesia quinec admirant᷑ cum istis
ꝓquod noncu rant intellegere quaedicuntur. neccredunt cum fidelib
it adhibeant meułtationẽ operis. necagunt cu apłis ut possint ad sequi res¬
sum quod promissum est rectequęrentib: sed quia remigante xpĩ gratia

Expanded text:
quam praedicabat in synagogis, a scribis et legisperitis didicerat, sed famulaquam praedicabat in synagogis, a scribis et legisperitis didicerat, sed famulabatur ei, ac si ancilla ipsa eloquentia verborum et rerum sententiarum affluentia. Ita ut manifeste hinc inde daretur intelligi quod ipse foret legum lator, cujus potestas et virtus in omnibus patescebat. Fertur namque quod etiam in vultu ejus gratia quantocius resplendescebat, ita ut hinc inde mentes afficeret auditorum. Sed hinc magis propter doctrinam dicuntur admirati; quam sane doctrinam jugiter intendentes non admiremur cum turbis, sed operemur cum apostolis, quatenus post finem vitae coronemur cum ipsis. Sed quam infelices sunt carnales adhuc hodie in Ecclesia, qui nec admirantur cum istis, eo quod non curant intelligere quae dicuntur; nec credunt cum fidelibus, ut adhibeant meditationem operis; nec agunt cum apostolis, ut possint assequi regnum quod promissum est recte quaerentibus? Sed quia, remigante Christi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
plebs fus logt nuincutiq cufiniss& eunde sermone quenuia foestan
si prasa buerat miratedicunt᷑ turbe etiondiscipul a iacdusepto s
sudcsipoius tsiltatio congruebat qua a lmtatesi enden stio ergo inui
et in pedutatis. quia nce dumens beneccurtuted nertiensenens adei
mouillo dubitarus onsũ matioigitur sermonis plenitudo & integri
et ronsicut scribe etpharisei. Potesta sergo non in dominationren c actũ¬
nis sedin doctrinaerat ostendensse dnm̃ legis quiaetea quedec uer pati¬
tosteti nossi adyfectionẽ addlebat: et quȩ umbre fucrantlre ueruatis
reserata submnouebat : Demnde indidem praeceptorũ quendeemb ulur
premonstrans. Illiquidem ea quȩ uerbis docebunt operibus impossibilia
demonstrabant. Isteuero perfectioradocen s omnia uistute ctoperib firma¬
bat Cuius uimirum doctrina testimonium habens alege & proph&is sig¬
norum &iam uistutibus commendabatur Non enim doccrinamlegis

Expanded text:
legitur. Tunc utique cum finisset eumdem sermonem quem jam forsitan supra habuerat, miratae dicuntur turbae, et non discipuli. Quia discipulis fides potius et dilectio congruebat quam admiratio. Admiratio ergo signum est infidelitatis, quia necdum mens bene de virtute Dei in nullo dubitare. Consummatio igitur sermonis plenitudo et integritet non sicut scribae et pharisaei. Potestas ergo non in dominatione exactionis, sed in doctrina erat, 384 ostendens se Dominum legis qui et ea quae deerant potestative illi ad perfectionem addebat, et quae umbrae fuerant, luce veritatis reserata, submovebat. Deinde indidem praeceptorum quae ad agendaepraemonstrans. Illi quidem ea quae verbis docebant, operibus impossibilia demonstrabant; iste vero, perfectiora docens, omnia virtute et operibus firmabat. Cujus nimirum doctrina testimonium habens a lege et prophetis, signorum etiam virtutibus commendabatur. Non enim doctrinam legis
Abbreviated transcription (Latin):
dum nec cordeillum diligunt Nec ore recte predicant neco peribus
confirmant uoluntatẽ patris ponfaciunt etideo extorresaregno.
reiciuntur: et eomines uoce clamant sed nonomnes recipiuntur R¬
propter queldocinit untlefruttuiorines intellegantur quiapor solu
uli quisolo uominedm̃ pominant non iteipiuntur uerumbuqui pro

Expanded text:
dum nec corde illum diligunt, nec ore recte praedicant, nec operibus dum nec corde illum diligunt, nec ore recte praedicant, nec operibus confirmant, voluntatem Patris non faciunt, et ideo extorres a regno rejiciuntur. Ecce omnes voce clamant, sed non omnes recipiuntur. Rpropter quod docuit ut de fructu omnes intelligantur. Quia non solum illi qui solo
Abbreviated transcription (Latin):
confiteriest. Dicitautẽ cum. qui cordetreditadiustitiã etoreillũ con¬
fitetur insalutem deinde operib. quemcredidit testificat Aioquin
prodesse nihil potest sioperib. eum negant ideo uere dicere dñmilim
confiteriest corde etore atq bonis operib. predicare Namunũ sine
alterti negareest: Integre uero illu confit&ur etdicit quifide et
intellectu dicibile imus uerbum incordegerit etquotiens expedit
eum quidicibile intusbab& hore profest. et dicit deinde reb. ecope¬
ribus uerum eẽ in se confit&ur quod in animo dicibile permansit
Non ual& qđ a pestepetrus insinuat. quidum moritimuit. uit ĩ utiq
negauit Ceterum operauistutum id est sps̃scĩ dona. quis rette sine
ipso percipi&: Ne moigitur sineipsodnm̃ ihm̃ potestdicere qui
ph&e uel hr pocrite seu falsi xp̃iani. lic& uerbo tenus dicantdnẽ dnẽ

Expanded text:
confiteri est. Dicit autem eum qui corde credit ad justitiam, et ore illum conconfiteri est. Dicit autem eum qui corde credit ad justitiam, et ore illum confitetur ad salutem, deinde operibus quem credidit testificatur. Alioquin prodesse nihil potest, si operibus eum negant; ideo vere dicere Dominum Jesum confiteri est corde, et ore atque bonis operibus praedicare. Nam unum sine altero, negare est. Integre vero illum confitetur et dicit, qui fide et intellectu dicibile intus verbum in corde gerit, et quoties expedit ipsum quod dicibile intus habet, ore profert, et dicit: deinde rebus et operibus verum esse in se confitetur, quod in animo dicibile permansit. aperte Petrus insinuat, qui dum mori timuit, vitam utique negavit. Caeterum opera virtutum, id est Spiritus sancti dona, quis recte sine ipso percipiet? Nemo igitur sine ipso Dominum Jesum potest dicere, quia phetae, vel hypocritae, seu falsi Christiani, licet verbo tenus dicant, Domine, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
illos cognoscite Quia non potesteorum praua uoluntas bonos ficere
icetigitur dicant dnẽ dnẽ Non continuo credendisunt Nam labus
me ut recipiantur audbis honorare uidentur corautẽ coru longeestame
Et ideono nomnis quidicit mihidnẽ dnẽ intrabit in regnũ calorum
Quia& si latronem prosola in uocatione nominis iudetur parade sum
introduxisse: Constateũ cordefidei intus ad proximasse etdilectionis
obsequiũ ex hibuis se Neq exhoc prohibuit se uoce in uocare. sed
ostendit quod no nomnis quicum uoce in geminit cordecredit aii
operibus diligit Ubi querendũ quomodouerũ erit quod pau¬
nos pulsantes adeum ut ingrediamur: Andi&utiq Propter
quod querendusest sensus scripturarũ etnonestaudienda fiultitia
hereticorum Ccceinterhoc etillud dicere magnam distantiã fore
Nemo quiambigat. Nam uocetantum quisidiota nonualet dicere

Expanded text:
illos cognoscite. Quia non potest eorum prava voluntas bonos facere. illos cognoscite. Quia non potest eorum prava voluntas bonos facere. Licet igitur dicant, Domine, Domine, non continuo credendi sunt. Nam labiis me, ut recipiantur a vobis honorare videntur, cor autem eorum longe est a me. Et ideo non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum. Quia, etsi latronem pro sola invocatione nominis videtur in paradisum introduxisse, constat eum corde fidei intus approximasse, et dilectionis obsequium exhibuisse. Neque ex hoc prohibuit se voce invocare, sed ostendit quod non omnis qui eum voce ingeminat, corde credit, aut operibus diligit. Ubi quaerendum, quomodo verum erit quod Paunos pulsantes ad eum, ut ingrediamur? Audiet utique. Propter quod quaerendus est sensus Scripturarum, et non est audienda stultitia haereticorum. Ecce inter hoc et illud dicere magnam distantiam esse nemo qui ambigat. Nam voce tantum quis idiota non valet dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ditia hoc uno exemplo inreflexibilis nature confirmat quodnemodema¬
la uoluntate fructumbonum percipiat. Neq debona intentionealiquis
uisi quodbonum est metet. honaautem uoluntas hominis arbor
uidelic& bona esse non potest. Nisihabeat plantationem et uirorem uo¬
luntatisdĩ ut eius saporem gustantibus sefructus afferat. Quia quic¬
quid abea degencratur initio corrumpitur etinter malas dinoscentie pastes
connumeratur. Ethaec̃ inquam angustauia quȩ tam in reflexibili trami¬
te & porma iustitiae regulatur. Latauero seculiquia indextris istius
eta sinistris in inmenso dispergitur etꝓcromnia uitiorum gramina huc
illucq latadiffunditur: Hinc sequitur: Non omnis quidicitmi
hidne dnc̃ in trabit in regnum caclorum. sed quifacit uoluntatem pa¬
tris mei acc&era. Uoluntas quippedĩ ut fiat in nobis requiritur
non uerborumeffuso. Id circo adtendite a falsis proph&is. et ex fructibuseorũ

Expanded text:
ditia, hoc uno exemplo irreflexibilis naturae confirmat, quod nemo de maditia, hoc uno exemplo irreflexibilis naturae confirmat, quod nemo de mala voluntate fructum 376 bonum percipiat, neque de bona intentione ne aliquis nisi quod bonum est metet. Bona autem voluntas hominis, arbor videlicet bona esse non potest, nisi habeat plantationem et virorem voluntatis Dei, ut ejus saporem gustantibus se fructus afferat. Quia quidquid ab ea degenerat, vitio corrumpitur, et inter malas dignoscentiae partes connumeratur. Et haec est, inquam, angusta via, quae tam irreflexibili tramite et norma justitiae regulatur. Lata vero, saeculi, quia in dextris istius a sinistris in immenso dispergitur, et per omnia vitiorum gramina huc illucque lata diffunditur. Hinc sequitur. Non omnis qui dicit mine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei, etc. Voluntas quippe Dei ut fiat in nobis requiritur, non verborum effusio. Idcirco attendite a falsis prophetis, et ex fructibus illorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod satis euidenter presenslocus uerum eẽ confirmat Ubilic&
ipsȩ arbores bone malȩue homines simpliciter et non uoluntas eorũ
accipiatur. fructus tamen uelint nolint uirtutum uitiorũ ue ope¬
raerunt quȩ nomo nisumperitis substantias estimabit. Aꝑ hoc
iure uoluntas hominis arbores sedicitur. quia sicut illa radicatur
interra. sic & uoluntas cogitationibus inmente. Undedñsiam
securẽ ad radices arborum positam essedicit. Dũ cogitationes sin¬
gulorum quibus radicatur malauoluntas. uerbo diuinitatis
sue parat precidere etexhis uniuersos diudicare. Quenimi¬
rum uoluntas sibonafuerit. etrecta intentio. fructus malos non
facit. Sicut nec malabonos. facere. potest. Quia omnia
operalic& bonauideantur uel mala radicessuȩ sucum ac seminis
uirorem trahunt. Ex quadeniq sententia omnes hi pocritas
omnes pscudo proph&eas damnat. ecomniaquaesu pradociut decordis mun¬

Expanded text:
quod satis evidenter praesens locus verum esse confirmat. Ubi, licet quod satis evidenter praesens locus verum esse confirmat. Ubi, licet ipsae arbores bonae malaeve, homines simpliciter, et non voluntas eorum accipiatur, fructus tamen, velint nolint, virtutum vitiorumve opera erunt, quae nemo nisi imperitus substantias aestimabit. Ac per hoc, jure voluntas hominis arbor esse dicitur; quia, sicut illa radicatur in terra, sic et voluntas cogitationibus in mente. Unde Dominus jam securim ad radices arborum positam esse dicit, dum cogitationes singulorum, quibus radicatur mala voluntas, verbo divinitatis suae parat praecidere, et ex his universos dijudicare. Quae nimirum voluntas si bona fueri, et recta intentio, fructus malos non facit, sicut nec mala bonos facere potest. Quia omnia opera, licet bona videantur vel mala, radicis suae succum, ac seminis virorem trahunt. Ex qua denique sententia omnes hypocritas, omnes pseudoprophetas damnat; et omnia quae supra docuit de cordis mun
Abbreviated transcription (Latin):
mabona probatur pernaturã. Non ideo uoluntas mala insita in illaum¬
quam fructus bonos ual& facere. sicute contrario non bonamalos
Dropterea rectius accipimus tropiceuoluntatẽ uniuseuius bonã uel
malã arborem. Animã uero naturam̃ manente integra cottidie uo¬
luntatis affectione corrumpi uel commutari in mlius. Nisi forte
illa hereticorũ calumnia id prohibeat. quasiiure non possint meta¬
forice rebisquae substantie non sunt desubstantiis similitudines ad¬
hiberi Presestim cũ eadem secularis disciplinatropos tamabani¬
mo ad corpus quã extrinsecus a corpore adanimudoccat fieriposse.
unde passim innumerarerũ exempla concurrunt. et dehis reb
quae substantiȩ non sunt ad easque substantie sunt. etrursus dehis
que sunt ad easque non sunt similitudinestrahere cernuntur.

Expanded text:
 simili modo etsi anima bona probatur per naturam, non ideo voluntas mala insita in illa un simili modo etsi anima bona probatur per naturam, non ideo voluntas mala insita in illa unquam fructus bonos valet facere; sicut econtrario, nec bona malos. Propterea rectius accipimus, tropice, voluntatem uniuscujusque bonam vel malam arborem; animam vero, natura manente integra, quotidie voluntatis affectione corrumpi, vel commutari in melius. Nisi forte illa haereticorum calumnia id prohibeat, quasi jure non possint, metaphorice, rebus quae substantiae non sunt de substantiis similitudines adhiberi. Praesertim cum eadem saecularis disciplina, tropos tam ab animo ad corpus, quam extrinsecus a corpore ad animum doceat fieri posse. Unde passim innumera rerum exempla concurrunt, et de his rebus quae substantiae non sunt, ad eas quae substantiae sunt; et rursus de his quae sunt, ad eas quae non sunt, similitudines trahere cernuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
eis prouitio reputantur Fructusautemiste in proprius est
eis ed deohy pochrite nominantur. quõ alienas pastes ficte agii¬
id circo illorum magiscensendus est fructus. quorum propraus ec̃
recognosentur porro malarum arborum sructus opericm¬
nissunt: Viddic& fornicatio iuxuria in munditia idelium
seruitus et ceera huius modi factaten ebrarum Fruecusuero
Sonȩ arboris. gaudium. pax patientia longanimitas benigni¬
tas et alia uirtutem insignia celestirore interius fecundata
Quosutiq fructus numquid nisi bona uoluntas pasturit. sicut
econtrario malos cordis intentiomala semꝑenirorua abũqua
igitur bona uoluntas fructosmalos facit. sicut ner mala bonos
etideo perarborẽ recteuoluntas uniuscuiusq dedugia inan
Suiasicit arbor radicatur interra itauolurtas quoruq mnani¬
mat ec tsimale natuŗ arbor interrabona plant&ur¬
non ideo mox exea fructus bonus nascitur

Expanded text:
ei pro vitio reputantur; fructus autem iste improprius est ei pro vitio reputantur; fructus autem iste improprius est eis, et ideo hypocritae nominantur, quoniam alienas partes ficte agIdcirco illorum magis censendus est fructus, quorum proprius esse recognoscitur. Porro malarum arborum fructus, opera carnis sunt: videlicet fornicatio, luxuria, immunditia, idolorum servitus, et caetera hujusmodi facta tenebrarum. Fructus vero bonae arboris, gaudium, pax, patientia, longanimitas, 375 benignitas, et alia virtutum insignia coelesti rore interius fecundata. Quos utique fructus nunquam nisi bona voluntas parturit, sicut e contrario malos cordis intentio mala semper enutrit. Nunquam igitur bona voluntas fructus malos facit, sicut nec mala bonos; et ideo per arborem recte voluntas uniuscujusque designatur; quia, sicut arbor radicatur in terra, ita voluntas quorumque in anima. Etsi malae naturae arbor in terra bona planteturnon ideo mox ex ea fructus bonus nascitur:
Abbreviated transcription (Latin):
dictionibis subiac&. spinas et tribulos affest. dequibus nec
uuȩ necficus pumquam colliguntur. Nam & sialiquam
uid eantur utilitatem ferre interdum sceleratiuil malidoctores
dum bene predicant maleuiuentes. Noneorumutiq fructis est
seduitis. quealiquando suꝑ sepem spinarum exuberatur Vtde
sicutdixi cirpendu s estbotrus. et cauenda spiniquȩ malo nascit᷑
inmaniitemulenti Neconfigatur in cautus. Hinc morses
iet thro socerum suum audiens collegit uuam. Nectamenigenti¬
litatis uitio sordidatur Necpossumis dicere quod despina uias
collegerit. quia quodadoram in illo paruit non exco sedab illo
xp̃s preerat si comnia ut ueritas docuitordinauit Nam&
illiquiueniunt inuestimentis ouium uidentur habere contẽptũ
seculi ieiunia. climosinarum effusionem. publicasorationes in
foroetinangulis platearum. sedomnino non sunt eorũ fructus quia

Expanded text:
dictionibus subjacet spinas et tribulos affert. De quibus nec dictionibus subjacet spinas et tribulos affert. De quibus nec uvae nec ficus unquam colliguntur. Nam, etsi aliquam videatur utilitatem ferre interdum scelerati, vel mali doctores, dum bene praedicant male viventes; non eorum utique fructus est, sed vitis, quae aliquando super sepem spinarum exuberat. Unde, sicut dixi, carpendus est botrus, et cavenda spina, quae male nascitur in manu temulenti, ne configatur incautus. Hinc Moyses Jethro socerum suum audiens collegit uvam, nec tamen gentilitatis vitio sordidatur. Nec possumus dicere quod de spina uvas collegerit; quia quod ad horam in illo paruit, non ex eo, sed ab illo Christus praeerat, sic omnia ut Veritas docuit ordinavit. Nam et illi qui veniunt in vestimentis ovium, videntur habere contemptum saeculi, jejunia, eleemosynarum effusionem, publicas orationes in foro et in angulis platearum, sed omnino non sunt eorum fructus, quia