comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ decet reges ⁊ principes ẽẽ ira¬
cundos cum meis maxime uige
debeat ratio ⁊ intellectus: sicut eĩ
uidemus quod lingua infecta
per colerain uel per alios humo¬
res nõ recte iudicamus desapori¬
bus: sic infecto appetitu per immo¬
deratam iram. ⁊ per alias inmo¬
deratas passiones peruertitur nĩz
indicium ratomis. Sigͥ inconueniens
est regulam peru̾t ⁊ obliquari rex qͥ
delet ẽẽ quasi spetulum ⁊ forma in¬
nendi ⁊ qui debet ẽẽ regula agendor.
inconuemens est ut sit rracundus.
ne per iram peruertatur ⁊ obliquẽ.
sietiam si nillo modo eẽt irascibilis
⁊ nullo modo conmoueretur ad pu¬
nitõnem faciendam indecens eẽt qr
si puntõnes nõ fierent in regno.
lomines fierent iniuriatores alio¬
rum ⁊ politicia durare nõ posset.
Nullus gͥ debet irasci per odiũ.
nec d punitõnes appetere propter
odium s pp̃ amorem ⁊ zelum est
irascendum ⁊ sunt punitiones ap¬
petende appetenda est enim puni-¬

Expanded text:
 deceat reges et principes esse iracundos, cum in eis maxime vigere debeat ratio et intellectus. Sicut enim videmus quod lingua infecta per coleram, vel per alios humores, non recte iudicamus de saporibus: sic infecto appetitu per immoderatam iram, vel per alias immoderatas passiones, pervertitur nostrum iudicium rationis. Si igitur inconveniens est regulam perverti et obliquari: rex, qui debet esse quasi speculum et forma vivendi, et qui debet esse regula agendorum, inconveniens est quod sit iracundus, ne per iram pervertatur et obliquatur. Sic etiam, si nullo modo esset irascibilis, et nullo modo commoveretur ad punitionem faciendam, indecens esset: quia si punitiones non fierent in regno, homines fierent iniuriatores aliorum, et politia durare non posset. Nullus igitur debet irasci per odium, nec debet punitiones appetere propter odium, sed propter amorem et zelum est irascendum, et sunt punitiones appetendae. Appetenda est enim puni
Abbreviated transcription (Latin):
decet homines eẽ humiles ut
constͣ proprio deftũ uel propria
fatulate nõ tendant in ardua
ultra quam debeant ut plurim̃
enim superbi ⁊ ultra rationem
excellentiam querentes se ⁊ ali¬
os exponunt periculis nõ ualẽ¬
tes. ad implere qd̾ am inchoãt.
tanto ergo reges ⁊ principes de¬
bent ase superbiam remouere.
quanto reius est comminia bo¬
na periculis exponere . Superb¬
PS
cͣim dñs. ut plurimum periclita¬
tor efficitur populorum. Capitu

Expanded text:
decet homines esse humiles, ut decet homines esse humiles, ut considerato proprio defectu vel propria facultate, non tendant in ardua ultra quam debeant. ut plurimum enim superbi, et ultra rationem excellentiam querentes, sed et alios exponunt periculis, non valentes adimplere quod inchoant. Tanto ergo reges et principes debent a se superbiam removere, quanto peius est communia bona periculis exponere. Superbus Dominus, ut plurimum periclitator efficitur populorum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
circa rep̾ssõm superbie. ex conse¬
quenti uero tuta moderationẽ
deiectionis. Restat uidere ꝙ desz
reges ⁊ principes ẽẽ humiles quod
duplici ui probare possumus. ¶Pri¬
ma sumitur ex parte magnamini¬
tatis. secunda uero ex parte operum
fiendorum. Dicebatur enim supra
quod nullus est uere magnanm
nisi sit bonus ⁊ humilis ⁊ quod sẽ¬
per magnammitati est annexa
humilitas quare si decet reges et
printipes ẽẽ magnaminos decet
eos eẽ humiles. Bebent enim re¬
ges sic querere opera lonore dig¬
na nõ ultra quamratio dictet sed
ut decet eorum statum qd̾am faci¬
unt humiles quod tñ suam felici¬
tatem ño ponant in extellencia
⁊ honore quod faciunt superbi.
debent enim agere bona opera et
honore digna boni gr̃a. nõ ut
ostentent se ⁊ ut uideantur excel¬
lere. ¶Secundo decet eos eẽ hu¬
unles racione operum fiendoꝵ.
Nam superbus querens suã ex¬
cellentiam ultra quam debeat
ut plurimum tendit ad ea que
proprias iures excellunt. Ideo

Expanded text:
 ex consequenti vero circa moderationem deiectionis: restat videre quod decet reges et principes esse humiles. quod duplici via probare possumus. Prima sumitur ex parte magnanimitatis. Secunda vero ex parte operum fiendorum. Dicebatur enim supra, quia nullus est vere magnanimus, nisi sit bonus et humilis, et quod semper magnanimitati est annexa humilitas: quare si decet reges et principes esse magnanimos, decet esse humiles. Debent enim reges sic quaerere opera honore digna, non ultra quam ratio dictet, sed ut decet eorum statum, quod faciunt humiles: quod tamen suam felicitatem non ponant in excellentia et honore, quod faciunt superbi. Debent enim agere bona opera et honore digna boni gratia, non ut ostendant se, et ut videantur excellere. Secundo decet eos esse humiles ratione operum fiendorum. Nam superbus quaerens suam excellentiam ultra quam debeat, ut plurimum tendit ad ea quae proprias vires excellunt. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
cipalius oppo᷑ deftũi per quem te¬
trabiinur ex ꝯñti uero opponit᷑
extellencie per quam bepellimur
Magnanimitas ergo quia est uirtꝰ
Impellens in ardua bona magis op¬
poͣ pusillanimitati qͦuͣod est deftus
nos retrahens a talib bonis quanrꝰ
oppo presumptõni que est excellen

Expanded text:
cipalius opponitur defectui, per quem retrahimur: ex consequenti vero opponitur excellentiae, per quam impellimur. Magnanimitas ergo, quia est virtus impellens in ardua bona, magis opponitur pusillanimitati, quae est defectus nos retrahens e talibus bonis, quam opponatur praesumptioni, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
talib. honores printipalius oppo᷑
superbie que superhũndat intalib
ex consequenti uero contrariatur
deiectioni. Inquirendo enim opeta
honore digna nõ solum. contronit
pectare per superbiam sed ⁊ per de¬
iectionem nam si quis ultra quã
suus status requireret pͥ rationẽ et
notabiliter deiceret. uel ẽẽt uilis
deiectus ⁊ bestia. quia sinm statũ
nõ cognosteret ueleẽt superbus
⁊ iactator. Nam aliqui ex hoc que¬
runt extellentiam ⁊ iactantiam
deiciendo se ultra quam deceat.
tra quam suus status requireiz
ualib mduebantur. credentes ex
hoc inquendam honorem ⁊ inqͣra¬
dam extellenciam insurgere. ude
ibidem scribitur quod superha¬

Expanded text:
nores, principalius opponitur superbiae, quae superabundat in talibus, ex consequenti vero contrariatur deiectoni. Inquirendo enim opera honore digna, non solum contingit peccare per superbiam, sed etiam per deiectionem. Nam si quis ultra quam suus status requirat, praeter rationem et notalilter se deiiceret: iste vel esset vilis, deiectus, et bestia, quia suum statum non cognosceret; vel esset superbus, et iactator. Nam aliqui ex hoc quaerunt excellentiam et iactantiam, deiiciendo se ultra quam deceat. tra quam eorum status requireret, vilius induebantur: credentes ex hoc in quendam honorem, et in quandam excellentiam iam consurgere. Unde ibidem scribitur, quod supera
Abbreviated transcription (Latin):
de leui uideri põt circa que ht̃ eẽ.
Intendit enim humił reprime¬
re superbias ⁊ moderare deiectio¬
nes. Erit ergo humilitas circa
superbias ⁊ deiectiones nõ tam̃
est cuda lec eque principaliter. nã
humilitas principaliter intendit
reprimere superbias. ex conseꝙͣ¬
ti uero moderare deiectõnes . Est
enim hoc notabiliter attendend̾.
quod cum uirtus magis est ĩmpe¬
liter oppo᷑ superhabundantie per

Expanded text:
de leui videri potest circa quae habet esse. de leui videri potest circa quae habet esse. Intendit enim humilis reprimere superbias, et moderare deiectiones. Erit ergo humilitas circa superbias, et deiectiones: non tamen est circa haec aeque principaliter. Nam humilitas principaliter intendit reprimere superbias, ex consequenti vero moderare deiectiones. Est enim hoc notabiliter attendendum, quod cum virtus magis sit retrliter opponitur superabu
Abbreviated transcription (Latin):
humilitas est. nam ut pz ex dic¬
tis maguanimitas uirtus nos
impellens ne ratione difficulta¬
tis retrahamur ut nõ proseqͣm᷑
opera magno honore digna qr¬
ut peesumptuosi prosequentes
ardua magis quam debeant.
quidam uero deficiunt ut pusil¬
lanimes. Ideo magnamini¬
tas est niẽdia inter presumptõ¬
nes ⁊ pusillanimitates, sic ⁊̃ ex dit¬
tis pr quod humilitas est uirtus
uos retraheus ratione bomitatis et
delectabilitatis que est mreb hono¬
rificis prosequamur ea ultra quã
ratio dictat. Iuloc ergo aliqui suꝑ¬
habundant ut superbi prosequen¬
tes extellencias ⁊ honores ultra ꝙͣ
debeant aliqui uero deficiunt qui
se deiciunt ultra quam debeant ut
illi qui nec querunt honores nec
querunt opera honore digna. qd ñ
est humilitatis s magis iulitatis
⁊miserie. Erit gͥ humulitas medi¬
a inter superbiam ⁊ deiectionem si¬
cut magnanimitas est mẽ inter
presumꝑtõnem ⁊ pusillannuta¬
tem. ¶Uiso quid est humilitas

Expanded text:
habet. Nam  ut patet ex dichabet. Nam  ut patet ex dictis magnanimitas est virtus non impellens, ne ratione difficultatis retrahamur, ut non prosequamur opera magno honore digna. Qut praesunptuosi, prosequentes ardua magis quam debeant: quidam vero deficiunt, ut pusillanimes: ideo magnanimitas est media inter preasumpitiones, et pusillanimitates. Sic etian ex dictis patet, quod humilitas est virtus nos retrahens, ne ratione bonitatis et delectabilitatis, quae est in rebus honorificis, prosequamur ea, ultra quam ratio dictet. In hoc ergo aliqui superabundant, ut superbi, prosequentes excellentias, et honores, ultra quam debeant. Aliqui vero deficiunt, qui se deiiciunt ultra quam debeant, ut illi, qui nec quaerunt honores, nec quaerunt opera honore digna: quod non est humilitatis, sed magis est vilitatis et miseriae. Erit ergo humilitas media inter superbiam, et deiectionem: sicut magnanimitas est media inter praesumptionem, et pusillanimitatem. Viso quid est humilitas,
Abbreviated transcription (Latin):
Atis est perhita maĩm
humilitatẽ a magnam¬
mitate differre. Nam liz una
⁊ eadem uirtus reprimat hũndantiaᷤ
⁊ moderit defectus nunquam tamẽ
eque principaliter hec duo eidem uͥ¬
tuti competere possunt. spectat gͥ
ad magnammuitatem reprinere
desperationem ne desperemus de
boms arduis ⁊ spectat ad ip̃am mo¬
derare spem ne ultra quam ratõ
dcẽt tendamus in illa. nõ tñ eque
principalit̾ operatur utrumq nã
cum magnimi sit tendere in mag¬
num magnanimitas magis est
uirtus impellens inmagna ꝙͣ
retrabens nos ab illis: principaliꝰ
gͦ magnanimitas repellit despe¬
rationem. ne retrahamur ab ar¬
duis ⁊ exconsequenti moderat
spem ne pͭ rationem tendamus ĩ
illa. hũiliantas autem econtra¬
rio seht sicut supra diffusius di¬
cebatur quare cum distincta sit
lec uirtus ab illa indendum est
quid sic hu̾ius mrtus quam hm̃¬
litatem notamus. Sciend umẽ¬
tatem contingit hũndare ⁊ defi¬
cere sic ⁊ circa untutem ẽẽ ht̃ q̃¬

Expanded text:
atis est per habita manifestum, humilitatem a magnanimitate differre. Nam licet una t eadem virtus reprimet superabundantias, et moderet defectus: nunquam tamen aeque principaliter haec duo eidem virtuti competere possunt. Spectat igitur ad magnanimitatem reprimere desperationem, ne desperemus de bonis arduis, et spectat ad ipsam moderare spem, ne ultra quam ratio dictet in tendamus illa. non tamen aequae principaliter operatur utrunque: nam cum magnanimi sit tendere in magnum, magnanimitas magis est virtus impellens in magna, quam retrahens ab illis. principalius ergo magmanimitas reprimit desperationem, ne retrahamur ab arduis: et ex consequenti moderat spem, ne praeter rationem tendamus in illa. Humilitas autem est e contrario se habet, ut supra diffusius dicebatur. Quare cum distincta sit virtus haec ab illa, videndum est quid sit huiusmodi virtus, quam humilitatem vocamus. Sciendumtatem convenit abundare et deficere: sic et circa humilitatem esse
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm gramatica deseruiret nego¬
cio morali decet reges ⁊ princi¬
sint secreta sua alus scribere et
legere absq alioꝵ scitu. fulii gͥ
nobilium qͣntũcunq intẽdant
esse milites ⁊ uacare negocio po

Expanded text:
m grammatica deserviret et negocio morali, decet reges, et princisint secreta sua alii scribere et leger absque aliorum scitu. Filii ergo nobilium quantumcunque; intendant esse milites, et vacare negocio po
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ impetus et inclinatões: nã
in uiris: eo qđ mag̃ deficiunt
a tõnus usu. non tñ est impos.¬
sibile. possunt enĩ tam iuri ꝙͣ
re licet cõmuniter mulieres
sint ꝓpalatiue secretoꝵ nõ est
tñ inconueniens aliqͣs muli

Expanded text:
i impetus et inclinationes. Namin viris, eo quod magis deficiant a rationis usu. non tamen est impossibile: possunt enim tam viri quaincere. quare licet communiter mulieres sint propalativae secretorum, non est tamen inconveniens aliquas muli
Abbreviated transcription (Latin):
quare si oculi bellantium ĩ ta¬
li pugna ex pulu̾e calcis sic of¬
fenduntur ut uide̾ nõ possint de
facili uł ꝑimuntur ab hostibꝰ
uł sb̾mergurtur in aquis.

Expanded text:
quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre non possint; de facili vel perimuntur ab hostibus, vel submerguntur in aquis.
Abbreviated transcription (Latin):
sit de q̃sito tenendumsoz auer
tris ⁊ cq̃stris In pedestri itaq
certamine magis eligendi st̃
rurales qͣm nobiles eo ꝙ ibi
maxime ualet assuefactio ad
portatõem ponderum et tolle¬
rantia laboꝵ. In eq̃stri uero
magis eligendi sunt nobi
plet defcm quẽ patuintur
nobiles in nõ posse tantos su¬
stinere labores qͣntos consue¬
runt sustinere rurales. In hi
enim pugna nimium ualet
bellancli sagacitas sociata e¬
rubescentie sugiendi. Sciend̾
t̃ ꝙ ut nobiles ex omni ꝑte
efficiantur streriui bellatores
assuefaciendi sunt ad portã¬
dum armoꝵ pond̾a ⁊ ad susti¬
nendum laborem ⁊ motu
brachioꝵ ⁊ alioꝵ m̃broꝵ cor¬
poris ut requirit oꝑatio belli¬
ca. Que autem ⁊ quot sũt
illa ad que debeant ex̾citari bel¬
lantes in seq̃nti capło ostendẽt.¬
Cap̃ .ui. ꝙ in opere bellico mn¬
mium ualet excitatõ armorũ
⁊ ꝙ ad incedendum gradttm

Expanded text:
sit de quaesito tenendum, oportetsit de quaesito tenendum, oportett equestris. In pedestri itaque certamine magis eligendi sunt rurales, quam nobiles: eo quod illis maxime valet assuefactio ad portationem ponderum, et tolerantiam laborum. In equestri vero magis eligendi sunt ipsi plet defectum, quem patiuntur nobiles in non posse tantos sustinere labores, quantos consueverunt sustinere rurales. In huiusmodi enim pugna nimium valet bellandi sagacitas sociata erubescentiae fugiendi, Sciendum tamen quod ut nobiles ex omni parte efficiantur strenui bellatores, assuefaciendi sunt ad portandum armorum pondera, et ad sustinendum laborem: et motum brachiorum, et aliorum membrorum corporis ut requirit operatio bellica. Quae autem, et quot sunt illa, ad quae debeant exercitari bellantes; in sequenti capitulo ostendetur. Quod in opere bellico nimium valet exercitatio armorum, et quod ad incenden
Abbreviated transcription (Latin):
res ẽẽ rurales. sunt autẽ alia
per que uidetur ostendi urband̃
⁊ nobrles meliores ee pugnã¬
tes nam inter cetera per qͥue¬
quis redditur bonus pugnati¬
uus ẽ ut dicebatur uelle hono¬
rari ex pugna et erubescere tur¬
cem. dicebait enimi ecchor si ex
pugna fugiam polymidas mͥ
redargutẽes ponit sic ⁊⁊dyome
des hoc modo efftũs fuit strenuꝰ
qr dicebat si in bello t̾ga uertã.
Etthor cũ contionabr introia¬
nis dicet ad me deuictus ẽ dyo¬
medes.qr̃ cũ uelle honoran ⁊ e¬
rubescere de aliquo turpi facto
mag̃ conueniat nobilib ꝙ̃
rusticis. hii meliores uidr̃ ese
uidẽtur ad pugnam eo sꝑ uere-¬
cundentur fugere. ¶Rursus
in bello multum ualet industͥ¬
a ⁊ prudentia. nã sagacitas ⁊
u̾suscia aliqñ plus fatit ad
optinendam uictoriam ꝙ̃ ppłi
fortitudo. qr̃ cũ commnuntter
enim hec duo maxĩa c̃ẽ ad op¬
tinendam iuctoriam. Uidel e
rubescentia fugiendi ⁊ sagacttã
bellandi. ¶ Ut ergo sciatur ꝙͥ

Expanded text:
res esse rurales. Sunt autem alia, per quae videtur ostendi, urbanos et nobiles meliores esse pugnantes. Nam inter cetera, per quaequis redditur bonus pugnativus, est ut dicebatur velle honorati ex pugna, et erubescere turcem. Dicebat enim Hector, Si ex pugna fugiam, Polydamas mihi redargutiones ponet. Sic etiam et Diomedes hoc modo effectus fuit strenuus. quia dicebat, Si in bello terga vertam, Hector cum concionabitur inter Troianos,dicet, A me devictus est Diomedes. Quare cum velle honorari et erubescere de aliquo turpi facto, magis conveniat nobilibus quam rusticis, ii meliores esse videntur ad pugnam, eo quod verecundentur fugere. Rursus, in bello multum valet industria et prudentia. Nam sagacitas et versutia aliquando plus faciunt ad obtinendam victoriam, quam corporis fortituenim haec duo maxima esse ad obtinendam victoriam. videlicet erubescentia fugiendi, et sagacitas bellandi. Ut ergo sciatur quid
Abbreviated transcription (Latin):
Ecitat uegecius in libro de
re militari ex̾citatõm ar¬
moꝵ ⁊ industriam bellandi fu¬
isse ea q̃ terraꝵ orbem roma
los assroꝵs ⁊ prudentias gͥcoꝵ

Expanded text:
ecitat Vegetius in libro De re militari, exercitationem armorum, et industriam bellandi fuisse ea, quae terrarum orbem Romanlos Afrorum, et prudentias G
Abbreviated transcription (Latin):
Ost qͣm in p̾cedenti capitu¬
lo diximus qualit̾ delin¬
quitur circa cibum. Restat dr̃e
qualiter delinquitur circa po¬
tum. Dicebatur tĩ suꝑius ꝙ
iuuenilis etas maxime ẽ ꝓna
ad intemperantiam qͣre cum sẽ¬
per maior sit adhibenda cautela
ubi maius ꝑiculum yminet:
In puerili etate cauendum ẽ
ne iuuenes efficiantur intẽpe

Expanded text:
ostquam in praecedenti capitulo diximus, qualiter delinquitur circa cibum. Restat dicere, quomodo delinquitur circa potum. Dicebatur enim superius quod iuvenis aetas maxime est prona ad intemperantiam, quare cum semper sit adhibenda cautela, ubi maius periculum imminet, in puerili aetate cavendum est ne iuvenes efficiantur intempe
Abbreviated transcription (Latin):
deferisio. In bello uero quo qͥs
se tuetur in munitõib ⁊ sa¬
stris magis ẽ defensio ꝙͣ ĩua¬
sio.Idõ tale genus pugne m̾i¬
autẽ pugnandi modus dr̃
pugnã in t̾ra sic conuenit eã
esse in aquis. Immo horribi¬
liores ⁊ꝑiculosiores st̃ pug¬
ne aquatice qͣm terrestres.
hiꝰ autẽ pugne in aquis fce
cuiuscuriq conlitoĩs aque il¬
le existant nauales dicuntur.
¶Qre cum sint qͣtuor gn̾a
pugnaꝵ postqͣm diximus de cã¬
pestri restat dr̃e de obsessiua.
defensuia ⁊ nauali. conueĩt
enim aliqñ reges ⁊ principes
pugnare omnibz hus modis
pugnandi nam aliqñ cõmit¬
tunt campestre bellum alñ
u̾o obsident munitõnes ⁊ ca-¬
stra. conuenit ⁊̃ aliqñ aliqͦs ĩ¬
uadere aliquas munitões eoꝵ
suia. amp̃. in principatu ⁊ re-¬
gno conuenit esse portus ⁊ t̾¬
ras maritinas iuxͣ mare sitaᷤᷤ
pp̃ ꝙ ne portus destruantur
introitus in regnũ ⁊ ne t̾re ma¬
ritine impugnentur expedit

Expanded text:
defensio. In bello vero quo quis defensio. In bello vero quo quis se tuetur in munitionibus et castris, magis est ibi defensio, quam invasio. ideo tale pugnae meriautem pugnandi modus dicipugnam in terra, sic contingit eam esse in aquis. Imo horribiliores et periculosiores sunt pugnae aquaticae, quam terrestres. Huiusmodi autem pugna inaquis facta cuiuscunque conditionis aquae illae existant, navales dicuntur. Quare cum sint quatuor genera pugnarum, postquam diximus de campestri, restat dicere de obsessiva, defensiva. et navali. Contingit enim aliquando reges, et principes pugnare omnibus his modis pugnandi. Nam aliquando committunt campestre bellum. Aliquando vero obsident munitiones et castra. Contingit etiam aliquando aliquos invadere aliquas munitiones eorsiva. Amplius in principatu et regno contingit esse portus et terras maritimas iuxta mare sitas: propter quod ne portus destruantur, introitus in regnum, et ne terrae marinae impugnentur, expedit
Abbreviated transcription (Latin):
cłosa. ¶ Scõm genus pug¬
ne dr̃ obsessimĩ qñ bellatores
sunt tante potentie ꝙ nonex¬
pestant ut hostes de munitoĩ¬
b exeuntes uadant bellare
ad campum. s ip̃i munctõ¬
nes inuadunt ⁊ obsident il¬
las tale genus pugne ꝙꝑ coĩ
nomine dr̃ obcessiuum. Et
autẽ ⁊ t̾uum genus pugne
ꝙ defensiuum uocari pot̾ nã
sicut conuenit pugnantes a¬
liquos in tanta multitudine
ẽẽ ⁊ tantam hr̃e potentiam
ut non expestent hostes exure
ad campum s ip̃as muratõ¬
nes obsideant ⁊ muadant. sic
conuenit aliquos eẽ adõ pau¬
cos ⁊tam debiles ut nõ putẽt
in campo posse resistere in pug¬
nantib. Ideo se in munitõib
tenet clausos ⁊ sufficit eis ꝙ
possint munitõnes defendere.
si contingat eas ab hostib im¬
pugnari: tal. genus pugne
quo quis deferidit munttões
⁊ castra dr̃ defensiuurr. nã ⁊ si
in omni pugna ẽ aliquo mo¬
do inuasio ⁊ desensio attrĩ tum
defendere. In pugna ergo ob¬
sessiua magis est inuasio ꝙ

Expanded text:
culosa. Secundum genus pugnae dicitur obsessivum, quando bellatores sunt tantae potentiae quod non expectant, quod hostes de munitionibus exeuntes vandant bellare ad campum, sed ipsi munitiones invadunt et obsident illas. Tale genus pugnae communi nomine dicitur obsessivum. Est autem et tertium genus pugnae, quod defensivum vocari potest. Nam sicut contingit pugnantes aliquos in tanta multitudinem esse, et tantam habere potentiam, ut non expectant hostes exire ad campum, sed ipsas munitiones obsideant et invadant: sic contingit aliquos esse adeo paucos et tam debiles, ut non putent in vampo posse resistere impugnantibus. Ideo se in munitionibus tenet clausos, et sufficit eis quod possint munitiones defendere, si contingat eas ab hostibus impugnari. Tale genus pugnae quo quis defendit munitiones et castra, dicitur defensivum. Nam etsi in omni pugna est aliquo modo invasio et defensio: attamen enim cumqere quam se defendere. In pugna ergo obsessiva magis est invasio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
licatem bene se hẽbunt cirta spẽ
⁊ desperationem. nam magna¬
nmitas reprimet desperatio¬
nem ne retrahantur aboms
arduis propter difficultatem
humilitas uero moderabit spẽ
ne nimis se ingerãt ad illa pp̾
in concupiscibili bene se hebuu
cirta concupiscibiles passiones
ut ament ⁊ desiderent amãda
⁊ desideranda ⁊ abhominent᷑ odrẽdi
abhominanda delectentur ⁊ tͥs¬
tentur ut est delcandum ⁊ tris¬
Itandum ⁊ ad lec omnia seleant ut
requirit ordo ⁊ regula rationis.
Nec ergo ad preseus de passiombus
sufficiant. quia siquid est hex hic
dimissum infra diffusĩ tractabit᷑.
agetur enim intͦ. de timore ⁊ amo¬
re ⁊ misericordia ac de alus ut rei
congruentia postulabit ibi enim
ostendemus quomodo reges sehẽe¬

Expanded text:
litatem bene se habebunt circa spem, litatem bene se habebunt circa spem, et desperationem. Nam magnanimitas reprimit desperationem, ne retrahantur a bonis arduis propter difficultatem. Humilitas vero moderabit spem, ne nimis se ingerant ad illa, proin concupiscibili, bene se habebunt circa concupiscibiles passiones, ut ament, et desiderent amanda, et desideranda. et abominentur abominanda: delectentur, et tristentur, ut est delectandum, et tritandum: et ad haec omnia se habeant, ut requirit ordo, et regula rationis. Haec ergo ad praesens de passionibus sufficiant: quia si quid est hic dimissum, infra diffusius tractabitur. Agetur enim in tertio de timore, amore, misericordia, et de aliis, ut rei cognoscentia postulabit. Ibi enim ostendemus, quomodo reges e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc accidat sine culpa propria
Nam si alicuius ẽẽt aliqua
dispensare nõ deberet ea dist¬
buere indigins si dignis rege
ergo ⁊ principes intantum de¬
bent ẽẽ nemeses ⁊ indignari
delent de prosperitatibus malori
ne indignis distribuant suai bona
Sic ergo selir̃e debent ad predictas
passiones que uidentur ee laudabi¬
les Inudiam aũt que est uitupe¬
ralis passio penitus fug̾e debent
⁊ ⁊̃ odium insi ẽẽt uitiorum. nã
uitia sunt odienda ⁊ sunt pro ui¬
ribus extirpanda. In aliis autẽ
passiomibus que possunt ẽẽ lau¬
dabiles ⁊ nicuperabiles. debite se
hẽbunt si fuerint o̾nati uirtuti¬
b de quibus supra fecimus men¬
sionem. nam per uirtutem man¬
suecudimis debite se hẽbunt circa
iram ⁊ eius oppõitum. nã ille drͣ¬
gratiosus uel mansuetus qui iraᷤ¬
debite se hẽbunt circa audatiam
⁊timorem nan ille est fortis qͥ
audet audenda ⁊timet cimenda
per magnaninitatem ⁊ humi¬

Expanded text:
hoc accidat sine culpa propria. hoc accidat sine culpa propria. nam si alicuius esse haec bona dispensare, non deberet ea retribuere indignis, sed dignis. reges ergo et principes in tantum debent esse nemesiti, et indignari debent de prosperitatibus malorum, ne indignis distribuant sua bona. Sic ergo se habere debent ad praedictas passiones, quae videntur esse laudabiles. Invidiam autem, quae est vituperabilis passio, penitus fugere debent: et etiam odium, nisi esset vitiorum. nam vitia sunt odienda, et sunt pro viribus extirpanda. In aliis autem passionibus, quae possunt esse laudabiles, et vituperabiles, debite se habebunt, si fuerint ornati virtutibus, de quibus supra fecimus mentionem. Nam per virtutem mansuetudinis, debite se habebunt circa iram, et eius oppositum. Nam ille dicitur mansuetus qui irasdebite se habebunt circa audaciam, et timorem. Nam ille est fortis, qui audet audenda, et timet timenda. Per magnanimitatem, et humi
Abbreviated transcription (Latin):
pene. tunc debite infliguntur
quãdo super indigne pacienti¬
bus ad misericordiam comno¬
uentur/ nerecundia autem et
nemesis l uideantur ẽẽ lauda¬
biles passiones nõ tamen simpͥ
⁊ per omnem modum atcribuende
sunt regibus ⁊ principibus Nõ¬
cundos ẽẽ quia nõ decet eos talia
operari unde uerecundari possĩt.
laudamus iuuenes ueretundos.
senẽ autem nullus utiq lauda¬
bit sueretundabilis sit quia
etiam ibidem dicitur quod stu¬
diosi nõ est uerecundari quia u̾e¬
cundia est inprauis. eius autem
nõ est praua operari q̃r si dec
reges eẽ studiosos ⁊ eẽ senes mo
operariturpia ueretundari de¬
berent nemesis ⁊̃ nõmultum
uidetur ẽẽ laudabilis nec mul¬
tum laudatur qui nimis indi¬
gnatur de prosperitatibus ma¬
lorum nam mali nõ possunt
possid̾e maxima bona cuius
sunt uirtutes. sed forte posside
possunt bona media uel bona
na talia autem quia minima
sunt in genere bonorum non
multum curandum est sipossi-¬
dentur a malis. dum tamen

Expanded text:
enae tunc debite infliguntur, quando semper indigne patientibus ad misericordiam commoventur. Verecundia autem, et nemesis, licet videantur esse laudabiles passiones, non tamen simpliciter et per omnem modum attribuendae sunt regibus et principibus. nocundos esse, quia non decet eos talia operari unde verecundari possint. laudamus iuvenes verecundos; senem autem nullus utique laudabit, si verecundabilis sit: quia etiam ibidem dicitur, quod studiosi non est verecundari, quia verecundia est in pravis. eius autem non est prava operari. Quare si decet reges esse studiosos. et esse senes moroperari turpia, verecundari deberent. Nemesis etiam non multum videtur esse laudabilis, nec multum laudatur qui nimis indignatur de prosperitatibus malorum. Nam mali non possunt possidere maxima bona, cuiusmodi sunt virtutes: sed forte possidere possunt bona media, vel bona ra. talia autem, quae minima sunt in genere bonorum, non multum curandum est si possidentur a malis: dum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ta facere quare contingit eos ẽẽ¬
aiõsos ⁊ bone spei. ¶Tercio con¬
tingit eos ẽẽ magnanmos cui
causa exprecedentib assignatur
Nam exhoc est quis magna¬
inmus qr digͥficat se magnis ⁊
ingerit se ad faciendum mag¬
iuenes sit ꝑcalidi ⁊ calidi sit
superferri. Iuuenes uolunt suꝑ
mordine uniuersi quod sempet
calida elc̃a ut ignis ⁊ aer suꝑ¬
feruntur frigidis indelicet ter¬
re ⁊ aque. Cum ergo inter ce¬
tera per que quis superferi ⁊ excel¬
le sit honor ⁊ gloria. Iuuenes
qr sunt per calidi ⁊ cupiunt excellere
maxime desiderant gloriam ⁊ ho¬
norem ⁊ per consequens aliquomͦ
sunt magnanmi cuius propria
materia uidetur ẽẽ honor. ¶Quar¬
to iuuenes sunt laudabiles quiã
nõ sunt maligni moris. dicunt᷑
bonos cuius ratio est quia m ex¬
ꝑti defc̃ĩs aliorum nõ iudicant
defcĩs hominum secundum ea q̃
uiderunt sed secundum quodui¬
dent inse ip̃is sic credunt ẽẽ in

Expanded text:
gna facere, quare contingit eos animgna facere, quare contingit eos animosos esse, et bonae spei. Tertio contingit eos esse magnanimos, cuius causa ex praecedentibus assignatur. Nam ex hoc est quis magnanimus, quia dignificat se magnis, et ingerit se ad faciendum magiuvenes sint percalidi, et calidi fit superferri: iuvenes semper voluin ordine universi, quod semper calida elementa , ut ignis et aer, superferuntur frigidis, videlicet, terrae et aquae. Cum ergo inter caetera, per quae quis videtur superferri et excellere, sit honor, et gloria: iuvenes quia sunt percalidi, et cupiunt excellere, maxime desiderant gloriam, et honorem: et per consequens aliquo modo sunt magnanimi, cuius propria materia videtur esse honor.Quarto iuvenes sunt laudabiles, quia non sunt maligni moris, quia nonbonos. Cuius ratio est, quia inexperti de factis aliorum, non iudicant de factis hominum secundum ea quae viderunt; sed secundum quod vident in seipsis, sic credun esse in
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quilz cum maiori diligẽ¬
sia retinet facultates suas qñ
pp̃indigentiam passus est aliqua
masuel quando facultates illaᷤᷤ
acquisunt propria industria et
proprio labore. nam quod cum
labore acquiritur diligenciaus
tur inprõprio opere quod quic¬
quid industria sua acquirit
carius possidet. ¶ Secundo iu¬
uenes sunt bone spei quod tri¬
plici ratione contingit ut pro
uenes animosi ⁊ bone spei. Pri¬
mo quod paucorum exꝑti nõ
Iteo crediit ommia optmerest
enim bone spei quia meis superhabũ¬
dat calor. corde ergo ⁊ alus membͥs
iniflaminatis excalore existente ĩ
preterito ⁊ secundum cursum na¬
turalem debent multum iuuete
infuturo. Cum ergo memoͣ sit res¬
pectu preteritorum ⁊ spes respectu
futurorum. Iuuenes parum mũt
memoͣ ⁊ multum uiunt spe nõ
enim multum delectantur iuue¬
ues inhus que feterunt quia me¬
morantur pauca fecisse s mul¬
tum delectantur incogitando que
facturi sunt. sperant enim se ml¬

Expanded text:
Nam quilibet cum maiori diligenNam quilibet cum maiori diligentia retinet facultates suas, quando propter indigentiam passus est aliqua mala, vel quando facultates illas acquisivit propria industria, et proprio labore. Nam quod cum labore acquiritur, diligentius tur in proprio opere, quod quicquid sua industria acquirit, charius possidet. Secundo iuvenes sunt bonae spei. quod triplici rationi contingit, ut prount enim iuvenes animosi, et bonae spei primos quia paucorum experti, non ideo credunt omnia obtinere. Sunt etiam bonae spei, quia in eis multum abundat calor: corde ergo et aliis mmbris inflammatis ex calore existente in aeterito. et secundum cursum naturalem debent multum vivere in futuro. Cum ergo memoria sit respectu praeteritorum, et spes respectu futurorum: iuvenes parum vivunt memoria, et multum vivunt spe. Non enim multum delectantur iuvenes in iis quae fecerunt, quia memorantur se modica fecisse: sed multum delectantur in cogitando, quae facturi sunt. Sperant enim se ma
Abbreviated transcription (Latin):
tensum est inquo reges ⁊ prin¬
cipes suum finem ponere debe¬
ant ⁊ quib uirtutib debeant ẽẽ
ornati ⁊ quas passiones debent
sequi. Restat exequi de parte
quarta. uidelicet quos mores
dupliciter diuersificari possunt
ab ecate ⁊ a fortuna ab etate qͥ¬
deni quia alios mores hñt iu¬
uenes alios senes ⁊ alios illiqͥ
sunt instatu fortuna autem
mores diuersificant. nam ut
plurimum alios mores hñt
nobiles quam ignobiles ⁊ aliõ
potentes quani inpotentes ⁊ alios di¬
intes quam pauperes. De oumibz
autem hus moribus dicemus ⁊ pei¬
mo de morib iuuenum quorum
mores quidam sunt laudabiles qͥdã
quia sunt liberales. Setundo qr
sunt animosi ⁊ lone sper. SGer¬
cio quia sunt magnammi. Qͣr¬
to quia sunt maligni moris. Et¬
quinto quia sunt defacili mise¬
ratim. Et sexto et ultimo quia
sunt uerecundi ⁊ erubesciti. Sũt. n¬
iuiuenes liberales quia nõ sunt
expci indigentie ⁊ bona que hñt
nõ aquisiuerunt proprio labore.

Expanded text:
uo reges et principes suum finem ponere debeant: et quibus virtutibus debeant esse ornati: et quas passiones debent sequi. Restat exequi de parte quarta. videlicet quos, mores dupliciter diversificari possunt. ab aetate, et fortuna. Ab aetate quidem: quia alios mores habent iuvenes, alios senes, alios illi qui sunt in statu fortunae. Etiam mores diversificant. Nam ut plurimum alios mores habent nobiles, quam ignobiles: et alios potentes, quam impotentes: et laios divites, quam pauperes. De omnibus autem his miribus dicemus. Sed primo de moribus iuvenum. quorum mores quidam sunt laudabiles, quidam quia sunt liberales. Secundo, quia animosi, et bonae spei. Tertio, quia sunt magnanimi. Quarto, quia non sunt maligni moris. Quinto, quia sunt de facili miserativi. Sexto, et ultimo, quia sunt verecundi et erubescitivi. Sunt enim iuvenes liberales, quia non sunt experti indigentia; et bona quae habent, non acquisiverunt proprio labore.
Abbreviated transcription (Latin):
calalia decipi qr creduntur me¬
liores que sunt peiores ⁊ credũ¬
tur magis sufficientes q̃ sunt
minus. dato tamien ꝙ ĩ aliqͦ
sufficientiores eẽnt leges no¬
uiter adinuente, sunt tñ leges
antiq̃ ⁊ patrie obseruande sqr
qnto ex una parte quis prosic̃
dando sufficientiorem legemstã¬
to ex alia parte nocet. tollendo cõ¬
suetudinem ⁊ diuturnitatem
temporis per quã lex h̃t efficaci¬
am magnani. Non ẽ ergo siłe
de artib ⁊ de legib. qr aites et
scĩe totam efficatiam hñt ex rõe.
sed leges non sic. Immd magnã
efficatiam hñt ex diuturnitate¬
⁊ ex assuefactõne. Decet ergo re¬
ges ⁊ principes obseruare bonas
consuetudines principatus et
regni. ⁊ non innouare patrias
leges. nisi fuerinit recte rõni con¬
⁊ quid ẽ regnum ⁊ qͣlem oz esse

Expanded text:
ca talia decipi, quia creduntur meliores quae sunt peiores, et creduntur magis sufficientes quae sunt minus. Dato tamen quod in aliquo sufficientiores essent leges noviter adiuventae, sunt tamen leges antiquae, et paterne observandae, quia quanto ex una parte quis perficit, dando sufficientiorem legem, tanto ex alia parte nocet, tollendo consuetudinem et diuturnitatem temporis, per quam lex habet efficaciam magnam. Non est ergo simile de artibus et de legibus: quia artes et scientiae totam efficaciam habent ex ratione, sed leges non . Immo magnam efficaciam habent ex diuturnitate et assuefactione. Decet ergo reges et principes observate bonas consuetudines principatus et regni, et non innovare patrias leges, nisi fuerit rectae rationi conet quid est regnum, et qualem oporte
Abbreviated transcription (Latin):
alti. non sunt committenda
bella quare sicut per fleuboto¬
miam et potionem sr̃fluitaᷤᷤ
humoꝵ est eicienda. ꝑ quaz
turbatur sanitas corporis sic
ꝑ bella sunt hostes conculcã¬
di et occidendi. per quos impedr̃
commune bonum. ⁊ pax ciuii¬
um. et toꝵ qui sunt in regno
¶Supposito ergo. reges ⁊ prĩ¬
cipes hr̃e iustum bellum.⁊ ho¬
stes eoꝵ iniuste turbare pactẽ
et cõe bonum non est incõue¬
niens docere eos omnia gn̾a
bellandi: et omnem modum
ꝑ quem possint suos hostes
untere. Qd̃ totum ordĩare
debent ad commune bonum
et ad pacem ciuium nam si
intendant communt bonũ
.et pacem ciuium. merebũtur
pacem illam eternam. in qua
ẽ summa requies. qm d̃s ip̃e
sius promisit fidelib. qui ẽ be¬
neclictus in secula seculoru

Expanded text:
alteri; non sunt committenda bella. Quare sicut per phlebotomiam, et potionem superfluitas humorum est eiicienda per quam turbatur sanitas corporis: sic per bella sunt hostes conculcandi, et occidendi, per quos impeditur commune bonum, et pax civium, et eorum qui sunt in regno. Supposito ergo reges et principes habere iustum bellum, et hostes eorum iniuste perturbare pacem et commune bonum: non est inconveniens docere eos omnia genera bellandi, et omnem modum per quem possint suos hostes vincere, quod totum ordinare debent ad commune bonum, et pacem civium. Nam si intendant commune bonum, et pacem civium, merebuntur pacem illam aeternam, in qua est suprema requies: quam Deus ipse suis promisit sit fidelibus, qui est benedictus in saecula saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
cdus uidetur sibi qĩ ꝙ leius ĩce¬
dat si ũ honerer tur minori põ¬
dere. Rursus non solum arma
s ⁊̃ plura alia st̾ ferenda ĩ bel¬
lo. Itõ ⁊ ad maiora pondera t̃
ẽ inuitile assuesce̾ uellatores
¶Scdõ ex̾citandi st̃ bellantes
cũ claua. recitat enimi uegeciꝰ
ꝙ antiquitus apud romanos
in campo aliquo multi pali ĩ¬
figebantur ⁊ iiuenes quos uo¬
lebant facere optimos bellatorẽ
ex̾citabant ad ꝑales illos. Ita
ut quilz hr̃et scutum dupli põ¬
deris qͣmri sit scutum ꝙ portat᷑
in bello ⁊ ilauari ligneam etiã
dupli ponderis ⁊quilz illoꝵ ui

Expanded text:
dus, videtur sibi quasi quod levis incedus, videtur sibi quasi quod levis incedat, si oneretur quodam minori pondere. Rursus, non solum arma sed etiam plura alia sunt ferenda in bello: ideo etiam ad maiora pondera non est inutile assuescere bellatores. Secundo exercitandi sunt bellantes cum clava. Recitat enim Vegetius, quod antiquitus apud Romanos in campo aliquo multi pali infingebantur, et iuvenes quos volebant facere oprimos bellatores exercitabant ad palos illos ita, ut quilibet haberet scutum dupli ponderis quam sit scutum, quod portatur in bello, et clavam ligneam etiam dupli ponderis: et quilibet i
Abbreviated transcription (Latin):
motus facit ut plaga ampli¬
non sufficit ad incedendum
serio ⁊ gradatim ⁊ ad cursũ
⁊ saltum ex̾cctare bellantes s
sunt plura alia ad que exci¬
tandi sunt homines bellicosi.
tria p̃dc̃a ad que excitan¬
dos diximus bellantes enu̾a¬
re octo alia ad q̃ ex̾citari debẽt
homines bellicosi. Primo enĩ
ex̾citandi sunt ad portandũ
ponda. Stdõ ad inuadendu
⁊ ꝑcutiendum cuni claua.
Tercio ad emittendum tela si¬
lancea. Qiͣto ad iatiendum
sagittas. Quinto ad ꝓiciend
lapides tum fundis. Sexto
ad ꝑtutiendum cũ plumibatĩ
Septimo ad ascendendũ eqͦs
Octauo adsciendum artem
natandi. Esset ⁊̃ ulterius dõ¬
qũo st̃ bellatores ad ꝑcutiendũ
cum gladiis ⁊ ensib. S de hoc
sp̾ale capłm facienius. ¶Pri¬
mo enim sunt bellatores ex̾ci¬
tandi ad portandum pondera
ut plus ponderis portaie assu¬
escant ⁊̃ qͣm sit armoꝵ saici¬
na. nam consuetudo ẽ qiͣ nata
quedam cumi ergo quis assuet¬
est ad portandum maius pon¬

Expanded text:
motus facit ut plaga amplinon sufficit ad incedendum serio et gradatim, et ad cursum et saltum exercitare bellantes, sed sunt plura alia ad quae exercitandi sunt homines bellicosi. tria praedicta, ad quae exercitandos diximus bellantes, enumerare octo alia, ad quae exercitari debent homines bellicosi. Primo enim exercitandi sunt ad portandum pondera. Secundo ad invadendum et percutiendum cum clava. Tertio ad emittendum tela silancea. Quarto ad iaciendum sagittas. Quinto ad proiiciendum lapides cum fundis. Sexto ad percutiendum cum plumbatis. Septimo ad ascendendum equos. Octavo ad sciendum artem natandi. Esset etiam ulterius dsunt bellatores ad percutiendum cum gladiis et ensibus. Sed de hoc speciale capitulum faciemus. Primo enim sunt bellatores exercitandi ad portandum pondera, ut plus ponderis portare assuescant etiam quam sit armorum sarcina. Nam consuetudo est quasi natura quaedam. Cum ergo quis assuetus ad portandum maius pon
Abbreviated transcription (Latin):
dicat qr non uidetur ip̃e ẜ. se hoc
agere s lege tompulsus dr̃ talẽ
sententiam promulgare Cap̃¬
xxi. qualiter est in uidicio proce¬
dendum ⁊ ꝙ sermones passiõa¬
les sunt coram iudice prohibẽ
ces ut sic in iudicio proced¬
ant ut sermones passionales
prouocantes ad passiones. ut
ad iam ⁊ odium in iudicem
ꝓhibeantur. multi enim liti¬
gantium cognoscentes se hr̃e
malam cãm non narrant qͥd
fc̃m ⁊ quid non fcm̃ s conuer¬
tunt se ad modum udicem ad
iram ⁊ odium ccͣ adu̾sarios ⁊
ad benignitatem ⁊ ad miserico¬
rdiam erga se ip̃os s ꝙ tales ser¬
mones sint prohibendi triplici
uia inuestigare possumus. ¶ P̾¬
ma uia sumitur ex eo tx hiꝰ ser¬
Pcd̾a uero qr p̃dc̃i sernones tol¬
lunt ordinem iudicandi. Ter¬
cia quidem. qr sunt impertinẽ¬
tes ad ꝓpõitũ. ¶Prima uiasic
p. scire enim debemus ꝙ iudex
in iudicando  litigiis ut recte
iudicet sic d sehre inter partes

Expanded text:
dicat: quia non videtur ipse secundum se hoc dicat: quia non videtur ipse secundum se hoc agere, sed lege compulsus dicitur talem sententiam promulgare. Qualiter est in iudicio procedendum, et quod sermones passionales sunt coram iudice prohibendces, tu in udicio procedant, ut sermones passionales, provocantes ad passiones, ut ad iram et odium; in udicio prohibeantur: multi enim litigantium cognoscentes se habere malam causam, non narrant quid factum et quid non factum, sed convertunt se ad commovendum iudicem ad iram et odium circa adversarios, et ad benignitatem et misericordiam erga seipsos. Sed quod tales sermones sint prohibendi, triplici via investigare possumus. Prima sumitur ex eo quod huiusmodi serSecunda vero, quia praedicti sermones tollunt ordinem iudicandi. Tertia, quia sunt impertinentes ad propositum. Prima via sic patet. scire enim debemus quod iudex in iudicando de litigiis, ut recte iudicet, sic debet se habere inter partes
Abbreviated transcription (Latin):
legis latõnes sunt de futuris
dicat de pñtib. ⁊ det̾minatis ad
quos est amare ⁊odire ⁊ quibz
ꝓprium anodum annexum ẽ
sepe. ¶Qita uia ad ostendẽ¬
dum hoc idem sic declarari p̃t
nam ut infra patebit o aliq̃
comittere arbitrium iudicum
qr gesta particularia complete¬
⁊ sb̃ narratõenon cadunt nec lege
omnia complete det̾minari pos¬
sunt tũ qͣnturi possibile est oĩa
legib sunt det̾minanda. ⁊ qnto
pauciora possunt: sunt arbitrio
uidicum committenda. qr ut dr̃
micitia fuerit exseq̃ntib iudici¬
a:tanto magis accipient finem
exesecutõnes Iudicioꝵ qr̃ cũ iu¬
dex iudicando reos scd̃m leges ño
tantam inimiciciam incurrat
qͣntam si iudicaret eos arbit̾o ꝓpͥo
ne uidex timore inimicicie inꝰ¬
cliriatus differat debito fini
iudicia mancipare: qͣntum:
possibile est sunt omnia legi¬
b det̾minanda ⁊ pauca arbi¬
trio iudicum committerida suf¬
ficienter enim iudex excusatur
cum ẜ. poĩas leges aliquid iu-¬

Expanded text:
legislatores sunt de futuris dicat de praesentibus et determinatis, ad quos est amare, et odire, et quibus proprium commodum annexum est saepe. Quarta via ad ostendendum hoc idem, sic declarari potest. nam ut infra patebit oportet aliqua committere arbitrio iudicum, quia gesta particularia complete sub narratione non cadunt, nec lege omnia complete determinari possunt: tamen quantum possibile est omnia legibus sunt determinanda, et quanto pauciora possunt, sunt arbitrio iudicum committenda: quia ut dmicitia fuerit exequentibus iudicia, tanto magis accipient finem executione iudiciorum. Quare cum Iudex iudicando reos secundum leges non tantam inimicitiam incurrat, quantam si iudicaret eos arbitrio proprio, ne iudex timore inimicitiae inclinatus differat debito fini iudicia mancipare, quantum possibile est, sunt omnia legibus determinanda, et pauca arbitrio iudicum committenda: sufficienter enim iudex excusatur, cum secundum positas leges aliquid iu
Abbreviated transcription (Latin):
delectari debent in operibus uir¬
tuosis. Nam delectatio semper
perficit ⁊ expeditõrem reddit oꝑ¬
ationem conuenientem si ergo
reges ⁊ principes delcãbur macti¬
bus prudencie ⁊ inoperibus iurtu¬
osis expeditõri modo ⁊ magis ꝑ¬
fc̃e efficere poterunt hu̾ius opera
nam quanto quis uehxmentori
modo delectatur m actibus uir¬
tuosis tanto extellencius efficit
illos actus. Indelc̃atõnibus aũt
sensibilib delectari nõ debent pͥn¬
cipaliter ⁊per se sz utidebent eis
moderate ⁊ prout hñt ordinem
ad opera uirtuosa. Nam sitales
delectationes uelementes sint
rationem obimbilant ⁊ opera¬
tiones impediunt u̾tuosag

Expanded text:
delectari debent in operibus virdelectari debent in operibus virtuosis. Nam delectatio semper perficit, et expeditionem reddit operationem convenientem. Si igitur reges, et principes delectabuntur in actibus prudentiae, et in operibus virtuosis, expeditiori modo et magis perfecte efficere poterunt huiusmodi opera. Nam quanto quis vehementiori modo delectatur in actibus virtuosis, tanto excellentius efficit illos actus. In delectationibus autem sensibilibus delectari non debent principaliter et per se, sed uti debent eis moderate, et prout habent ordinem ad opera virtuosa. Nam si tales delectationes vehementes sint, ratione obnubilant, et operationes impediunt virtuosa
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. ¶ Sed delectatõ nes uene¬
ree ⁊sensibiles sunt conuenien¬
tes bestus/Siautem homines ta¬
libus delectatõnib uti debent ħ
nõ est secundum se ⁊ simplicit᷑.
s prout hñt ordinem ⁊ prout de¬
seruiunt actiomibus uirtuosis
p ergo quomodo no hre debem᷑
ad ip̃am delectatonem nam cũ
detestabile sit cuib quod sit uit̃õ¬
sus ⁊ quod mores hẽat bestiales
spectat ad queml sequi nõ que sũt
delectabilia bestuis ⁊ hominibus
uitiosis sed que sunt racõnabilia
rationalib ⁊ hominib uirtuosis.
omnis ergo delc̃o bona est utar¬
guebant rationes premisse. sed ñ
omins delcatio est tona cuilibet.
sed aliqua est bona bestus aliqͣ
uero homimbri quanto ergo de¬
testabilius est reges ⁊ principes
eligere uitam petudum: tanto de¬
testabilius est eos sequi bestiales
delcõnes. P ergo quomodo reg̾
⁊ principes se ad delcõnes hr̃e de¬
bent quia principaliter ⁊ per se

Expanded text:
nibus: sed delectationes venenibus: sed delectationes venereae et sensibiles sunt convenientes bestiis. Si autem homines talibus delectationibus uti debent: hoc non est secundum se et simpliciter, sed prout habent ordinem, et prout deserviunt actionibus virtuosis. Patet ergo quomodo nos habere debemus ad ipsas delectationes. Nam cum detestabile sit cuiulibet quod sit vitiosus, et quod mores habeat bestiales, spectat ad quemlibet sequi non quae sunt delectabilia bestiis, et hominibus vitiosis: sed quae sunt delectabilia rationabilibus, et hominibus virtuosis. Omnis igitur delectatio bona est, ut arguebant rationes praemissae: sed non omnis delectatio est bona cuilibet, sed aliqua est bona bestiis, aliqua vero hominibus. Quanto ergo detestabilius est reges, et principes eligere vitam pecudum, tanto detestabilius est eos sequi bestialesones, Patet igitur quomodo reges, et principes se ad delectationes habere debent, quia principaliter, et per se
Abbreviated transcription (Latin):
ingustu sic ⁊ inappetitu iudicare possu¬
mus aliqui enim hñt gustum infec¬
tum ut infirim aliqui hñt ip̃m bñ
disꝑoĩm ut sani sic aliqui ht̃it appeci¬
tum infectum ut uitiosi aliqui ha¬
lent ip̃m bene dispositum ut homi¬
nes bom ⁊ religiosi uirtuosi. sicut gͦ
nõ sunt dicenda uere dulcia que ui¬
dentur dulcia infurmis ⁊ hñtibus
ne dispositam sic ño sunt dicenda
uere delecta bilia que sunt delcãbilia
uitõsis ⁊ hñtib appetitum infectũ
Sed que sunt delectabilia bonis ⁊
hñtib uoluntatem rectam. Erãt
ergo aliqua delc̃abilia uere ⁊ simp
aliqua apparenter ⁊ secundum qͥd
sic erunt alique delcõnes bone exñ¬
ter ⁊simpliciter alique apparent̾
⁊ secundum quid. Rursus quia
delcõ contingit extoniunctione ꝯ¬
uementis cum conuemiente. Cũ
ergo alia conuemiant bestus alia
hominibus alique delc̃ones sũt
conuenientes bestus, alique uero
hominib delectatõnes autem in¬
tellectuales conuenientes homi¬

Expanded text:
in gustu, sic et in appetitu iudicare possumus. Aliqui enim habent gustum infectum, ut infirmi. aliqui habent ipsum bene dispositum, ut sani. Sic aliqui habent appetitum infectum, ut vitiosi. aliqui habent ipsum bene dispositum, ut homines boni, et virtuosi. Sicut ergo non sunt dicenda vere dulcia, quae videntur dulcia infirmis, et habentine dispositam. Sic non sunt dicenda vere delectabilia, quae sunt delectabilia vitiosis, et habentibus appetitum infectum: sed quae sunt delectabilia bonis, et habentibus voluntatem rectam. Erunt ergo aliqua delectabilia vere et simpparenter et secundum quid. Sic erunt delectationes bonae existenter et simpliciter, aliquae vero apparenter et secundum quid. Rursus quia delectatio contingit ex coniunctione convenientis cum convenienti: cum ergo alia conveniant bestiis, alia hominibus: aliquae delectationes sunt convenientes bestiis, aliquae vero hominibus. Delectationes autem intell
Abbreviated transcription (Latin):
dictam est quid satiabile quia
cum aliquis tm̃ passus est qd̃
uideatur irato ultõnem decẽtẽ
factam ẽẽ: saciatur ira ⁊ quies¬
cit iratus. ¶Quarta dr̃a est
quia iratus appetit contistare
sed odiens appetit notere. uult
enim iratus inferre dolorem
⁊ tristitiam s odiens nult inf̾¬
re dampnum ⁊ nocumentum.
sentiri quidem uult iratus. O¬
dienti aũt nicħ difft̃. nõ enĩ
sufficit irato quod alter pacia
nisi sensiatur ⁊ nisi mainfes¬
te. appareat quod ip̃e malum

Expanded text:
dictam, est quid satiabile: quia dictam, est quid satiabile: quia est aliquis tantum passus est, quod videatur irato ultionem decentem factam esse, satiatur ira, et quiescit iratus. Quarta differentia est, quia iratus appetit contristare: sed odiens appeti nocere. Vult enim iratus inferre dolorem, et tristitiam: sed odiens vult inferre damnum, et nocumentum. sentiri quidem vult iratus, odienti autem nihil differt. Non enim sufficit irato, quod alter patiatur, nisi sentiatur, et ut manifeste appareat quod ipse ei inf