comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et in ipsa uia ambulabat. Ipsa ẽ uia caritatis:
pater ignosce illis. quia nesciunt quid faciunt.
Si gͦs didiceris orare ꝓ inimico tuo : ambulas
uiã dm̃i. Dilectissimi. non mandatum nouũ
scribo uobis. sed mandatũ uetus qđ habebatis
ab initio. Quod mandatũ uetus dixit : quod
habebatis inquit abinitio. Ideo gͦ uetus: qͥa
iam illud audistis. Alioqumn: contraruis erit
dño. ubi dñs ait. Mandatum nouum do

Expanded text:
et in ipsa via ambulabat: ipsa est via charitatis, et in ipsa via ambulabat: ipsa est via charitatis, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Sic ergo, si didiceris orare pro inimico tuo, ambulas viam Domini. 10. Dilectissimi, non mandatum novum scribo vobis, sed mandatum vetus quod habebatis ab initio. Quod mandatum vetus dixit? Quod habebatis, inquit, ab initio. Ideo ergo vetus, quia jam illud audistis: alioquin contrarius erit Domino, ubi ait, Mandatum novum do
Abbreviated transcription (Latin):
ut fr̃s optes. Sic dilige inimicos: ut in soci¬
etatem tuam uocentur. Sic enim dilexit
ille. qui in cruce pendens ait. Pater igno¬
sce illis. qm̃ nesciunt quid faciunt.
N eq enim diccit. pat̾ uiuant isti multo tẽ¬
pore. me quidem occidunt. sed ipsi iuiuant.
S ed quid ait : ignosce illis. qm̃ nesciunt
quid faciunt. M ortem sempiternam ab eis
expellebat p̃ce misericordissima. et po¬
tentia prestantissima. Multi ex eis credide¬
runt. et dimissus ẽ eis sanguis fusus & ẽi.
ł rimo fuderunt cum seuirent : biberunt
cum crederent. In hoc cognoscimus quia
in ipso sumꝰ : si in ipso ꝑfecti fuerimus. De
ipsa ꝑfectione diligendorum in imicorum
dñs admonens : ait. Estote gͦ nuos ꝑfe¬
cti. sicut et pater ur̃ celestis ꝑfectus est.
Qui gͦ dicit se inipso manere : debet scͥcut
ille ambulauit et ipse ambulare. Quomͦ
ut ambulemus in mare. absit. Hoc gͦ
ambulemus in uiam̃ iustitię. In qua uia
iam cõmemoraui. fixus in cruce erat.

Expanded text:
tres optes; sic dilige inimicos tuos, ut in societatem tuam vocentur. Sic enim dilexit ille qui in cruce pendens ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Neque enim dixit, Pater, vivant isti multo tempore; me quidem occidunt, sed ipsi vivant. Sed quid ait? Ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Mortem sempiternam ab eis expellebat, prece misericordissima, et potentia praestantissima. Multi ex eis crediderunt, et dimissus est eis fusus sanguis Christi. Primo fuderunt cum saevirent, nunc biberunt cum crederent. In hoc cognoscimus quia in ipso sumus, si in ipso perfecti fuerimus. De ipsa perfectione diligendorum inimicorum Dominus admonens ait: Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est . Qui ergo dicit se in ipso manere, debet sicut ipse ambulavit et ipse ambulare. Quomodo, ut ambulemus in mari? Absit. Hoc ergo, ut ambulemus in via justitiae. In qua via? Jam commemoravi. Fixus in cruce erat,
Abbreviated transcription (Latin):
pati membra sua: Et quid nos fecimus inquunt.
Nos sumus passi ꝑsecutionẽ. ñ fecimus: uos feci.¬
stis. omiseri primo: quia diuisistis ecclesiam:
Maior.ẽ. machera linguȩ: quã ferri. Suꝑba
fuit ancilla sarȩ agar. & adflicta ẽ a dña
sua propt̾ suꝑbiam: Disciplina erat illa ñ
pena: adeo cũ recessisset a dña suaꝰ quid
ei dix̃ angłs : Reuertere ad dñam tuã
Sic gͦ carnalis anima tamquã ancilla suꝑ¬
ba Si forte aliquas molestias passa es propt̃
disciplinã: quid insanis: Redi ad dnãm
tuã: tene dominicã pacem. Ecce profr¬
runt᷑ euuangelia Legimus quia diffun¬
ditur eccła: disputatur contra & dicit᷑
nob Traditores. Ciu rei traditores.Añc
cõmendat ecclesiã suã & ñ credis ego
tibi crediturus sum inaledicenti pareti¬
bus in eis. Uisut credã tibi de traditoribus:
tu homo es. Cui pr̾us debłt credi: Ap̃c eccłam
geliũ loquit᷑. caue Quid dicit eiuangeliũ:

Expanded text:
pati membra sua? 10. Et quid nos fecimus, inquiunt? pati membra sua? 10. Et quid nos fecimus, inquiunt? nos sumus passi persecutionem, non fecimus. Vos fecistis, o miseri: primo, quia divisistis Ecclesiam. Major est machaera linguae quam ferri. Superba fuit ancilla Sarae Agar; et afflicta est a domina sua propter superbiam. Disciplina erat illa, non poena. Ideo cum recessisset a domina sua, quid ei dixit angelus? Revertere ad dominam tuam . Sic ergo carnalis anima, tanquam ancilla superba, si forte aliquas molestias passa es propter disciplinam, quid insanis? Redi ad dominam tuam, tene dominicam pacem. Ecce proferuntur Evangelia, legimus qua diffunditur Ecclesia: disputatur contra, et dicitur nobis, Traditores. Cujus rei traditores? Christus commendat Ecclesiam suam, et non credis: ego tibi crediturus sum maledicenti parentibus meis? Vis ut credam tibi de traditoribus? tu homo es: cui prius debet credi? Christus Eccgelium loquitur, cave. Quid dicit Evangelium?
Abbreviated transcription (Latin):
tenentꝰ ñ eũ uidi amplius. non audiuilo¬
quentẽ. s̃ cogitate uisceribus xp̃ianis: Si
heredibus tam sunt dulcia tã gratti: tam
magni ponderis uerba ituri in sepulchrũ:
heredibus xp̃i qualia debent esse uerba no.¬
uissima: ñ redituri in sepulchrũ. sed ascen¬
suri in cęlum: Namq ille quiuix̃ mortuus
est: rapit᷑ ad alia loca anima ipsius. corpus
ipsius ponit᷑ in terra An fiant illa uerba an
non fiant.ñ ad eũ ꝑtinet: ĩã aliud agit. aut
alud patitur Aut in sinu abrahȩ gaudet:
aut in ignẽ eternũ aquȩ modicũ desiderat.
In sepulchro aut̃ ipsius iacet cadauer sine
sensu: & custodiunt᷑ uerba nouissima morien¬
tis Suid sibi spant illi qui uerba nouissima
sedentis in cę̧lo non custodiunt: uidentis
de suꝑ an contẽpnat᷑. an non contempnat᷑.
illius qui dixit saule saule quid me ꝑseque.¬
ris. Qui seruat ad uidiciũ. quicqͥd uidet

Expanded text:
tenent: non eum vidi amplius, non audivi lotenent: non eum vidi amplius, non audivi loquentem. Fratres, cogitate visceribus christianis, si haeredibus sunt tam dulcia, tam grata, tam magni ponderis verba ituri in sepulcrum; haeredibus Christi, qualia debent esse verba novissima, non redituri in sepulcrum, sed ascensuri in coelum! Namque ille qui vixit et mortuus est, rapitur ad alia loca anima ipsius, corpus ipsius ponitur in terra: an fiant illa verba, an non fiant, non ad eum pertinet; jam aliud agit, aut aliud patitur: aut in sinu Abrahae gaudet, aut in igne aeterno aquae modicum desiderat ; in sepulcro autem ipsius jacet cadaver sine sensu; et custodiuntur verba novissima morientis. Quid sibi sperant illi qui verba novissima sedentis in coelo non custodiunt, videntis desuper an contemnantur, an non contemnantur? illius qui dixit, Saule, Saule, quid me persequeris? qui servat ad judicium quidquid videt
Abbreviated transcription (Latin):
Ascendo enĩ quia caput sũ. iacet adhuc cor-¬
pus meũ Qua iacet. Per totã terrã Caue
ne percutias : caue ne uioles : taue ne calces:
Nouissima uerba xp̃i sunt ista. ituri incȩlũ
Considerate languentẽ in lecto hominem.
in domosua iacentẽ: & maceratũ egritu¬
dine.Aꝓximũ morti. anhelantẽ: iã animã
quodãmͦ int̃ dentes habentẽ:ꝰ qui forte solli¬
citus de aliquare cara sibi quã multũ diligit.
ueniat illi inmentẽ : & uocet heredes suos
& dicat Rogo uos facite hoc: Teneat quoda¬
modo uiolent̃ animã ne ante exeat : quã
illa uerba sirm̃t᷑ Cũ illa nouissima uerba¬
dicta uerit: efflat animã : Tollit᷑ cad auer
in sepulchrũ: heredes ipsius quomodo
meminerunt nouissima uerba morientis.
quomodo siquis existat qui dicat eis. nolite
facere : quid illi gͦ dicant: Ergo ñ facio qđ
hinc patre meo: Quãtus alia uerba ipsius
alit̾ possim habere: nouissuma uerba me plus

Expanded text:
Ascendo enim, quia caput sum: jacet adhuc corAscendo enim, quia caput sum: jacet adhuc corpus meum. Qua jacet? Per totam terram. Cave ne percutias, cave ne violes, cave ne calces: novissima verba Christi sunt ista, ituri in coelum. Considerate languentem in lecto hominem, in domo jacentem, et maceratum aegritudine, proximum morti, anhelantem, jam animam quodammodo inter dentes habentem, qui forte sollicitus de aliqua re chara sibi, quam multum diligit, veniat illi in mentem, et vocet haeredes suos et dicat, Rogo vos, facite hoc. Tenet quodammodo violenter animam, ne ante exeat quam illa verba firmentur. Cum illa verba novissima dictaverit, efflat animam: tollitur cadaver in sepulcrum. Haeredes ipsius quomodo meminerunt novissima verba morientis? Quomodo, si quis existat qui dicat eis, Nolite facere: quid ergo illi dicant? Ergo non facio quod hinc patre meo? Quaevis alia verba ipsius aliter possum habere, novissima verba me plus
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ñ ẽ locutꝰ in terra Ascensurũ caput.
in cȩlũ. cõmendauit membra in terra :¬
& discessit. Iã ñ inuenis loqui xp̃m in
terra. inuenis illũ loqui. sed de cȩlo. Et
de ipso cȩlo quare : Quia membra calca¬
bant᷑ in terra: Persecutori enũ saulo. dix̃ desu¬
per: Saule saule : quid me ꝑsequeris:
A scendi in cȩlũ. sed ad huc in terra iaceo
Hic ad dexterã patris sedeo: ibi adluc esu¬
rio & sitio. & peregrinus sũ Iuomͦ ergo
corpus cõmendauitꝰ ascensurus. Cum
int̃rogarent illũ discipuli dñe si hoc in tẽ.¬
pore presentaberis: & quando restitues¬
regnũ isrł: Respondit iturꝰ. Non ẽ ur̃m
scire tempus. qđ pat̃ posuit in sua potestate:
Uidete qua diffundat corpus suũ: uidete
ubi se calcari ñ uult Eritis mihi testes in
hierusalẽ. & in totã uideã & samariã. & usq
in totã terrã. Ecce qua iaceo: qͥ ascendo

Expanded text:
verba non est locutus in terra. Ascensurum caput verba non est locutus in terra. Ascensurum caput in coelum commendavit membra in terra, et discessit. Jam non invenis loqui Christum in terra: invenis illum loqui, sed de coelo. Et de ipso coelo quare? Quia membra calcabantur in terra. Persecutori enim Saulo dixit desuper, Saule, Saule, quid me persequeris ? Ascendi in coelum, sed adhuc in terra jaceo: hic ad dexteram Patris sedeo; ibi adhuc esurio, sitio, et peregrinus sum. Quomodo ergo corpus commendavit in terra ascensurus? Cum interrogarent illum discipuli, Domine, si hoc in tempore praesentaberis, et quando regnum Israel? respondit iturus, Non est vestrum scire tempus quod Pater posuit in sua potestate: idete qua diffundat corpus suum, videte ubi se calcari non vult: Eritis mihi testes in Jerusalem, et in totam Judaeam, et Samariam, et usque in totam terram . Ecce qua jaceo qui ascendo.
Abbreviated transcription (Latin):
meũ quia honorabat: sed plus clamaret
caput pro membris calcatis quã prose. qr
honorabat᷑ Nonne clamat ipsũ caput.
dic si potes Quomͦ te calcaui: Dic illud
capiti: Te osculari uolui. amplecti uo.¬
lui Sed ñ uides ostulte. quia quod ius
amplecti ꝑ quandã conpaginẽ unitatis
ꝑͥuenit ad id qđ calcas: Susũ me honoras.
uisũ me calcas Plus dolet quod calcas.
clamat lingua dolet mͥ: Non dicit do-¬
let pedi meo: sed dolet mͥ dicit Olin-¬
gua quis te tetigit: Suis ꝑcussit: Qis
stimulauit: Quis pupugit: Nemo. s
coniuncta sum eis qui calcant᷑. Iuomͦ
gesimo commendauit corpus suũ. qua ha¬
bebat iacere : quia uidit multos honoratu¬
rosse. quia ascendit in cęlũ . & uidit quia
honor ipsorũ inutilis ẽ. si conculeant mẽ¬
bra ipsius in terra. Ene quis erraret & cũ
adoraret caput in cęlo. calcaret pedes in.
terra: dix̃ ubi essent membra ipsius Ascen.¬
surus enĩ dix̃ uerba nouissima: pest ipsa

Expanded text:
ut honorabat, sed plus clamaret caput pro membris calcatis quam pro se, quia honorabatur. Nonne clamat ipsum caput: dic, si potes, Quare te calcavi? Dic illud capiti: Te osculari volui, amplecti volui. Sed non vides, o stulte, quia quodvis amplecti per quamdam compagem unitatis pervenit ad id quod calcas? Susum me honoras, jusum me calcas. Plus dolet quod calcas, clamat lingua? Dolet mihi. Non dicit, Dolet pedi meo; sed, Dolet mihi, dicit. O lingua, quis te tetigit? quis percussit? quis stimulavit? quis pupugit? Nemo, sed conjuncta sum eis quae calcantur. Quomodo gesimo, commendavit corpus suum qua habebat jacere, quia vidit multos honoraturos se, quia ascendit in coelum; et vidit quia honor ipsorum inutilis est, si conculcant membra ipsius in terra. Et ne quis erraret, et cum adoraret caput in coelo, calcaret pedes in terra, dixit ubi essent membra ipsius. Ascensurus enim dixit verba novissima; post ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
castificas te ipsum. Castificas te non de te .s
de illo qui uenit ut in habitet te. Tamen quia
agis ibi aliquid uoluntate: ideo et tͥ aliquid
tributum est. Ideo aut̃ tibi tributum est. ut
dicas sicut in psalmo. adiutor ms esto ne dere¬
linquas me. Si dicis adiutor m̃s esto: aggis
aliquis. Nam si nichił agis. quomodo ille
qui facit
peccatum: et iniquitatem facit. Nemo di¬
cat. aliud est peccatum. aliud est iniquitas.
Lemo dicat. ego peccator homo sum. sed iniquus
non
sum. Omnis enim qui facit
peccatũ
et iniquitatem facit. Pecca¬
tum: iniquitas est. Quid gͦ facimus de peccatis
nr̃ĩs & iniquitatibus. Audi quid dicat. Et scitis

Expanded text:
castificas teipsum. Castificas te, non de te, sed de illo qui venit ut inhabitet te. Tamen quia agis ibi aliquid voluntate, ideo et tibi aliquid tributum est. Ideo autem tibi tributum est, ut dicas sicut in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Si dicis, Adjutor meus esto, aliquid agis: nam si nihil agis, quomodo ille qui facit peccatum, et iniquitatem facit. Nemo dicat, Aliud est peccatum, aliud iniquitas: nemo dicat, Ego peccator homo sum, sed iniquus non sum. Omnis enim qui facit peccatum, et iniquitatem facit. Peccatum est iniquitas. Quid ergo facimus de peccatis nostris et iniquitatibus? Audi quid dicat: Et scitis
Abbreviated transcription (Latin):
An hoc dicturi sumꝰ. qͦđ a uiris se tangi ñ timuit. ꝙ a
mulieribꝰ tangi timuit : Contactus illius: omnẽ carnẽ
mundat. Iuibꝰ primo uoluit manifestari. abłis se timu¬
it contrectari: nonne uiris resurrectio eiꝰ ꝑfeminas
nunciata ẽ. ut contraria arte serpens uinceretur:
Quia enimille mortẽ pͥmo homini ꝑfeminã nunciauit.

Expanded text:
An hoc dicturi sumus, quod a viris se tangi non timuit, et a mulieribus tangi timuit? Contactus illius omnem carnem mundat Quibus primo voluit manifestari, ab his se timuit contrectari? Nonne viris resurrectio ejus per feminas nuntiata est, ut contraria arte serpens vinceretur? Quia enim ille mortem primo homini per feminam nuntiavit
Abbreviated transcription (Latin):
uetus quare : non quia ad hominẽ ueterem
ꝑtinet. S quare : quod habebatis ab initi¬
o. Mandatum uetus ẽ. uerbum quod au¬
distis. Ideo gͦ uetus : quia iam illud audistis.
Et ĩpsum nouum ostendit. dicens. Iterum
mandatũ nouum scribo uobis. Non alterũ
sed idem ipsum quod diõcit uetus. idem est
et nouum. Quare . quod est uerum et ip¬
so et innobis. Nam quare uetus . s audistis.
Quia iam illud noueraitis. Quare autem
nouum. quia tenebre transierunt. et lux
uera iam lireet. Eece unde nouum. quia
tenebrȩ ad ueterem hominem. lux uͦ ad
nouum hominem ꝑtinet. Quid dicit apłs
paulus : exuite uos ueterem hominem. et
induite nouum. Et iterum quid dicit : fu¬
istis aliquando tenebrȩ: nunc aut̃ lux in dño.
Qui dicit ẽẽ se in lumine Modo manifestat
totum. quod dixit. Qui dicit eẽ se in lumi¬
ne. & frẽm suum odit : intenebris est usq ad¬
huc. Eia fratres mei. Quamdiu dicamus uo

Expanded text:
vetus quare? Non quia ad veterem hominem pertinet. Sed quare? Quod habebatis ab initio. Mandatum vetus, est verbum quod audistis. Ideo ergo vetus, quia jam audistis. Et idipsum novum ostendit dicens, Iterum mandatum novum scribo vobis. Non alterum, sed idem ipsum quod dixit vetus, idem est et novum. Quare? Quod est verum in ipso et in vobis. Jam quare vetus, audistis; quia jam illud noveratis. Quare autem novum? Quia tenebrae transierunt, et lux vera jam lucet. Ecce unde novum: quia tenebrae ad veterem hominem, lux vero ad novum pertinet. Quid dicit apostolus Paulus? Exuite vos veterem hominem, et induite novum . Et iterum quid dicit? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . 11. Qui dicit se esse in lumine; modo manifestat totum quod dixit: Qui dicit se esse in lumine, et fratrem suum odit, in tenebris est usque adhuc. Eia, fratres mei, quamdiu dicemus vo
Abbreviated transcription (Latin):
exiert̃ & redcunt. ñ sint antixꝑi. ñ sint contra¬
.qui ñ sunt
antiaꝑi: non potest fieri ut remaneant foras. S
de uoluntatę su&: in squisq aut antixp̃e est.
aut in & p̃ oͭ. aut in m̃brissius atit inhumoribꝰ
malis. Iui se in melius cõmitat: in corpore
m̃brum ẽ. Qui aut̃ inmalicia ꝑmanet: humor
malus est. Et qͥndo exierit : releuabunt᷑ qui pre¬
mebantur. Ex nob̃ exiert̃ : s non erant ex nobis.
Qđ si fuissent ex nobis: ꝑmansissent utiq no¬
biscum. Sed ut manifestarent᷑. Qaneran om̃s ex no

Expanded text:
exierunt et redeunt, non sint antichristi, non sint contraQui non sunt antichristi, non potest fieri ut remaneant foris. Sed de voluntate sua quisque aut antichristus, aut in Christo est. Aut in membris sumus, aut in humoribus malis. Qui se in melius commutat, in corpore membrum est: qui autem in malitia permanet, humor malus est; et quando exierit, relevabuntur qui premebantur. Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: sed ut manifestarentur, quod non omnes eran
Abbreviated transcription (Latin):
Erit tibi auaritia catena pedum: ultra
progredi ñ potes. Transi ergo: & hoco
quere finem Salutẽ corporis queris.
adhuc noli ibi remanere. Que est enun
ista salus corporis que morte ꝑimit᷑. que
egritudine debilitatur : Friuola. morta.¬
lis. fluxa. Quere illam ne impediat fołte
morbida ualitudo. oꝑa tua bona. Ergo
non est ibi finis: quia propt̃ aliud queri.¬
tur. Quicꝗd ꝓpt̾ aliud querit᷑: ñ est ibi
finis. Quicquid ꝓpt̃ se & gratis queritur:
ibi est finis. Iueris honores : folte ad aliꝗd
agendũ Queris ut ꝑagas  aliquid̃ ut
placeas dõ. Noli ipsum honorẽ amare: ne
ibi remaneas. Iueris laudẽ. si dei queris.
bene facis Si tuã queris i ale facis.

Expanded text:
erit tibi avaritia catena pedum; ultra erit tibi avaritia catena pedum; ultra progredi non potes. Transi ergo et hoc; quaere finem. Salutem corporis quaeris, adhuc noli ibi remanere. Quae est enim ista salus corporis, quae morte perimitur, quae aegritudine debilitatur, frivola, mortalis, fluxa? Quaere illam, ne impediat forte morbida valetudo opera tua bona. Ergo non est ibi finis; quia propter aliud quaeritur. Quidquid propter aliud quaeritur, non est ibi finis: quidquid propter se et gratis quaeritur, ibi est finis. Quaeris honores; forte ad aliquid agendum quaeris, ut peragas aliquid, ut placeas Deo: noli ipsum honorem amare, ne ibi remaneas. Quaeris laudem? Si Dei quaeris, bene facis: si tuam quaeris, male facis
Abbreviated transcription (Latin):
liter nolite putare consumptionẽ: sed u¬
consummationẽ Alit̃ enĩ dicitꝰ finiui panẽ
alit finu tunicam F inuu panẽ mandu-¬
cando: finiui tunicã intexendo. Et ibe
finis sonat. & illic finis sonat. Sed tamen
panis finit᷑ ut consumȩt᷑. tunica finitur
ut consumet᷑. Panis finit᷑ ut non sit. tunica
finitur ut ꝑfecta sit. Ergo sic audite finẽ
Et quando legit᷑ psalmus. audistis in fiunem
psalmus dauid. Assidue audistis hoc i psal¬
mis & debetis nosse quod auditis Iiudẽ
in finẽ : F inis enĩ legis est xp̃c. adiustitiã
herere in uia: & ñ ꝑuenire ad finẽ: Ad quicꝗd
aluid ueneris: transi usquequo ꝑuenias ad
finẽ. Iuis est sinis: Michi aũt adherere
ao bonũ est. Adhesisti d̾o. finisti uiam ꝑma¬
nebis in patria. Intendite. Pecuniã aliquis
querit: ñ fit ibi finis. Transi quasi ꝑegri¬
nus: quere ubi tran̾sigas. ñ ubi remaneas:
Si autẽ amas: ꝑ auaritiam implicatꝰ es

Expanded text:
liter. Nolite putare consumptionem, sed liter. Nolite putare consumptionem, sed consummationem. Aliter enim dicitur, Finivi panem; aliter Finivi tunicam. Finivi panem manducando; finivi tu nicam intexendo. Et ibi finis sonat, et illic finis sonat: sed tamen panis finitur ut consumatur, tunica finitur ut consummetur; panis finitur ut non sit, tunica finitur ut perfecta sit. Ergo sic audite finem, et quando legitur Psalmus, et auditis, In finem Psalmus David. Assidue auditis hoc in Psalmis, et debetis nosse quod auditis. Quid est, in finem? Finis enim Legis Christus est, ad justitiam haerere in via, et non pervenire ad finem. Ad quidquid aliud veneris, transi usquequo pervenias ad finem. Quid est finis? Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Adhaesisti Deo, finisti viam; permanebis in patria. Intendite. Pecuniam aliquis quaerit; non sit tibi finis: transi tanquam peregrinus. Quaere ubi transeas, non ubi remaneas. Si autem amas, per avaritiam implicatus es:
Abbreviated transcription (Latin):
prati opum nr̃ orum dilectio ibi est funs.
Propt̃ hoc currimus ad ipsam currutis
ir. psalmo: om̃ĩs consummationis uidi fiiem.
Buxit omis consumationis uidifinẽ. Quid
uiderat iste  Pitamus a scenderat in ũti¬
eem aliciuus altissimi montis & acutissimi.
& perspexerat ambitũ terrȩ: et turcilos
orbis uniuersi. & ideo dixitꝰ om̃is consum¬
mationis uidi finẽ : Si hoc laudabile: ocłõs
carnis queramus a dño tam acutof ut aliquẽ
excessisimũ montẽ qui est in terra requira¬
mus de cuiꝰ cacumine uideamus om̃is con¬
sumationis finẽ : nollire longe. Ecce dico
tibi ascende in montẽ : & uide finẽ xxp̃m.
&rons est. ueni ad xũm uedos inde finẽ
om̃ĩs consumationis. Quis estiuste sinis
baulũ antroga. ł imis aũt precepti est cari¬
tas. de corde plro.& conscientia bona &
fide ñ ficta. Alio loco. Penitudo aũt legis
caritas. Suid tam fuiitũ. & terminatũ. ꝗͣ
plenitudo. Et enim fr̃s. finẽ boni laudabi¬

Expanded text:
rum nostrorum, dilectio. Ibi est finis: propter hoc currimus; ad ipsam currimus; in Psalmo, Omnis consummationis vidi finem . Dixit, Omnis consummationis vidi finem: quid viderat iste? Putamus, ascenderat in verticem alicujus altissimi montis et acutissimi, et perspexerat, et viderat ambitum terrae et circulos orbis universi; et ideo dixit, Omnis consummationis vidi finem? Si hoc laudabile est, oculos carnis quaeramus a Domino tam acutos, ut aliquem excelsissimum montem, qui est in terra, requiramus, de cujus cacumine videamus omnis consummationis finem. Noli ire longe: ecce dico tibi, ascende in montem, et vide finem. Christus mons est; veni ad Christum, vides inde finem omnis consummationis. Quis est iste finis? Paulum interroga: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta ; et alio loco, Plenitudo autem legis charitas . Quid tam finitum et terminatum quam plenitudo? Etenim, fratres, finem ponit laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus fr̃s Illa mulier quȩ ideo timet
uirum ne dampnet᷑ a uiro: forte non facit
adulteriũ. ne aliquomodo ꝑueniat ad uaũ.
& tollat illi lucẽ istam temporalẽ. Potest aũt
uir ille & falli. Homo est enim sicut & illa
quȩ potest fallere. Timet illa eum. extra
cuꝰ oculos potest esse. tu non times semꝑ faci¬
em supra te uiri tui : Uultꝰ aũt dñi suꝑ
facientes mala. Captat illa absentiã uiri
sui. & incitatur forte delectatione adul.¬
terĩ. & dicit sibi. Tam̃ non faciam Absens
est quidem ille. sed difficile est. ut non
ad illum quoquo modo ꝑueniat Temperat
se ne ꝑueniat ad hominẽ: qui potest & nesci.¬
suspicari. quȩ adultera est: tu non tunes
oculos eius. quẽ fallere nemo potest. tu ñ
times eius presentiam qui aũtiã te non.
potest: Roga dm̃ ut intueat᷑ te : & auer¬
tat faciem a pecctis tuis. Auerte facien
tuam a peccatis meis. Sed unde mereris

Expanded text:
dicimus, fratres? Illa mulier quae ideo timet dicimus, fratres? Illa mulier quae ideo timet virum, ne damnetur a viro, forte non facit adulterium, ne aliquo modo perveniat ad virum, et tollat illi lucem istam temporalem. Potest autem vir ille et falli; homo est enim, sicut et illa quae potest fallere. Timet illa eum, extra cujus oculos potest esse: tu non times semper faciem supra te viri tui? Vultus autem Domini super facientes mala . Captat illa absentiam viri sui, et incitatur forte delectatione adulterii; et dicit sibi tamen, Non faciam: absens est quidem ille, sed difficile est ut non ad illum quoquo modo perveniat. Temperat se ne perveniat ad hominem, qui potest et nescisuspicari quae adultera est: tu non times oculos ejus quem fallere nemo potest? tu non times ejus praesentiam, qui averti a te non potest? Roga Deum ut intueatur te, et avertat faciem a peccatis tuis: Averte faciem tuam a peccatis meis. Sed unde mereris
Abbreviated transcription (Latin):
interrogent᷑ quare. Illa dicit timeo iurũ
ne ueniat: illa dicit. timeo uirũ ne discedat
lua dicit. tineo ne dampnaer. illa dicit.
timeo ne deserar. Pone hoc in animo xp̃ia¬
norũ: & inuenis timorẽ quẽ foras mittit
caritas: & alium timorẽ castũ ꝑmanenten
sic timet᷑. pxũ quomodo illa mulier. quam
delectat nequ̾tia. Timet enĩ uirum: ne damp.¬
net illam. Talibus primo loquamur. O ani¬
ma quȩ sic times dm̃. ne dampnet te ds̃:
quomodo tunet mulier quã delectat neꝗtia.
timet uirũ. ne dampnetur a uiro: quomo¬
do tibi displicet illa mulier: displice & tu tͣ
Si forte habes uxorẽ. numquid uis ut sic
te timeat uxor tua ne dampnetur abste.
ut delectet illam nequitiaꝰ sed pondere
timoris tui reprimatur. non dampnatione
iniquitatis: Castam eam uis ut te diligat.
non ut te timeat. Exibe te talem deo. qua¬
lem habere.uxorem. Et si nondum habes
et habere us: talemius habere. Et quid

Expanded text:
interrogentur, Quare? Illa dicit, Timeo virum interrogentur, Quare? Illa dicit, Timeo virum ne veniat: illa dicit, Timeo virum ne discedat. Illa dicit, Timeo ne damner: illa dicit, Timeo ne deserar. Pone hoc in animo Christianorum, et invenis timorem quem foras mittit charitas, et alium timorem castum permanentemsic timent Deum, quomodo illa mulier quam delectat nequitia; timet enim virum ne damnet illam: talibus primo loquamur. O anima quae sic times Deum, ne damnet te Deus, quomodo timet mulier quam delectat nequitia; timet virum, ne damnetur a viro: quomodo tibi displicet illa mulier, displice et tu tibi. Si forte habes uxorem, numquid vis ut sic tameat te uxor tua, ne damnetur abs te; ut delectet illam nequitia, sed pondere timoris tui reprimatur, non damnatione iniquitatis? Castam eam vis, ut te diligat, non ut te timeat. Exhibe te talem Deo, qualem vis habere uxorem. Et si nondum habes, et habere vis; talem vis habere. Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
Non enun uenit ex amore dĩ: sed extimore
pene. Cũ aũt̃ times dm̃ ne deserat te. presen-¬
tia eius: amplecteris eum. ipso frui desideras.
Non potest melius explanari quid intersit inter
duos istos timores. unũ quẽ foras mitut caritas.
alterum castũ qui permanet in scłm scłi: nisi
ponas duas mulieres maritatas Quarũ unã
ita constituas uolentẽ facere adulteriũ. delecꝰ¬
tari nequitia: sed timere ne dampnet᷑ a ma¬¬
rito. lauet maritun: sed quia ad huc amat
nequitiam udeo timet maritũ. Nuic non
grata: sed onerosa est mariti prȩsentia. Et si
forte uiuit nequiter: timet maritum ne
ueniat. lales sunt qui timent ne ueniat dies
uidicũ. Fac alterã amare uirũ. debere illi
castos amplexus. nulla se adulterina innundi¬
tia maculare. optat prȩsentiam uiri. Et
quomodo discernunt᷑ duo isti timores: Tin&
illa. timet et illa Interroga quasi unum
Sna uox est: sed diuersus animus. lam ergo

Expanded text:
non enim venit ex amore Dei, sed ex timore non enim venit ex amore Dei, sed ex timore poenae: cum autem times Deum, ne deserat te praesentia ejus; amplecteris eum, ipso frui desideras. 6. Non potest melius explanari quid intersit inter duos istos timores, unum quem foras mittit charitas, alterum castum qui permanet in saeculum saeculi, nisi ponas duas mulieres maritatas, quarum unam ita constituas volentem facere adulterium, delectari nequitia, sed timere ne damnetur a marito. Timet maritum, sed quia adhuc amat nequitiam, ideo timet maritum: huic non grata, sed onerosa est mariti praesentia; et si forte vivit nequiter, timet maritum ne veniat. Tales sunt qui timent ne veniat dies judicii. Fac alteram amare virum, debere illi castos amplexus, nulla se adulterii immunditia maculare; optat praesentiam viri. Et quomodo discernuntur duo isti timores? timet illa, timet et illa. Interroga; quasi unum Una vox est, sed diversus animus. Jam ergo
Abbreviated transcription (Latin):
aures cintende melodiam. Non sine causa hic
addidit castus. illic non addidit. nisi quia est
timor alius qui dicitꝰ castud. est aũt alius timor¬
qui non dicitꝰ castꝰ. Discernamus istosduos timo¬
res: & intelligimus consonantiam tibiarun
Iuomodo intelligimus. uel quomodo discer¬
nimus : ad tendat caritas ur̃a. Sunt homi¬
nes qui propterea timent dm̃. ne mittant᷑
in gehennam.ne forte ardeant cũ diabo¬
lo in ignem ȩternũ Ipse est timor ille qui
introducit caritatẽ. Sed sic uenit. ut exeat.
Si enim adhuc propt̾ penas times dm̃: ñdũ
amas quẽ sic times Non bona desideras. sed
mala caues. Sed exeo quia mala caues corrigis
te & incipis bona desiderare. Cũ bona
desiderare ceperis: erit inte timor castus
Quiftimor castus Ne amittas ipsa bona.
Intendite. Alud est timere dm̃i. ne mittat te
in gehennam cum diabolo. aliud est timere
dm̃. ne recedat a te . Ile timor quo times. ne
in ignem  mittaris cũ diabolo: nondũ est castus.

Expanded text:
aures, intende melodiam. Non sine causa hic addidit, castus, illic non addidit: nisi quia est timor alius qui dicitur castus, est autem alius qui non dicitur castus. Discernamus istos duos timores, et intelligamus consonantiam tibiarum. Quomodo intelligimus, vel quomodo discernimus? Attendat Charitas vestra. Sunt homines qui propterea timent Deum, ne mittantur in gehennam, ne forte ardeant cum diabolo in igne aeterno. Ipse est timor ille qui introducit charitatem: sed sic venit ut exeat. Si enim adhuc propter poenas times Deum, nondum amas quem sic times. Non bona desideras, sed mala caves. Sed ex eo quod mala caves, corrigis te, et incipis bona desiderare. Cum bona desiderare coeperis, erit in te timor castus. Quis est timor castus? Ne amittas ipsa bona. Intendite. Aliud est timere Deum, ne mittat te in gehennam cum diabolo; aliud est timere Deum, ne recedat a te. Ille timor quo times ne in gehennam mittaris cum diabolo, nondum est castus;
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Qucrite ibi. ꝙunciictis multos mul¬
ta tribuere patperibꝰ. uidebitis alios paratos
ad suscipiendam mortem. ita ut desistente ꝑ¬
secutore. se ipsos p̾cipitent. Isti sine dubio si¬
ne caritate ista faciunt. Reuocemur gͦ ad
conscientiã. de qua dicit apłs. Nam gła
nr̃a hȩc est. testimoniũ conscientie nostrȩ.
Reuocemur ad conscientiã. de qͣ item dicit.
Opus autem suum ꝓbet unisquisq. & tunc
insemet ipso tantũ habebit głam. et ñ in alte
lectionis rami bonoꝵ operii pullulent. Opus
autem suum ꝓbet unis quisq ait. & tunc in

Expanded text:
tem. Quaerite ibi, et videbitis multos multa tribuere pauperibus; videbitis alios paratos ad suscipiendam mortem, ita ut desistente persecutore, seipsos praecipitent: isti sine dubio sine charitate hoc faciunt. Revocemur ergo ad conscientiam, de qua dicit Apostolus: Nara haec est, testimonium conscientiae nostrae . Revocemur ad conscientiam, de qua idem dicit: Opus autem suum probet unusquisque, et tunc in semetipso gloriam habebit, et non in alterlectionis rami bonorum operum pullulent. Opus autem suum probet unusquisque, ait, et tunc in
Abbreviated transcription (Latin):
de. ne sit in solitudine cor sitiens. et non habens
fontis quibꝰ irrigetur. Inttrior gͦ magister est
qui docet A ẽ c docet. inspiratio ipsuis docet.
Ubi illius inspiratio et illius unctio non est. forin¬
secus in aniter ꝑstrepunt uerba. Sic sunt ista
uerba fr̃s. uerba quȩ extrinsecus dicimus. quomͦ
est agricola ad arborem. Forinsecus oꝑatur. adhi¬
bet a quã et diligentiã culture fom̃ta quelibet fo¬
rinsccus adhibat. Numquia poma format : numqͥd
nuditatem.

Expanded text:
de, ne sit in solitudine cor sitiens, et non habens fontes quibus irrigetur. Interior ergo magister est qui docet, Christus docet, inspiratio ipsius docet. Ubi illius inspiratio et unctio illius non est, forinsecus inaniter perstrepunt verba. Sic sunt ista verba, fratres, quae forinsecus dicimus, quomodo est agricola ad arborem: forinsecus operatur, adhibet aquam et diligentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem
Abbreviated transcription (Latin):
scitoit quia omnis qui facit iustitiam. ex ipso est
natus.: Iustitia mͦ nr̃a exc fide. Iustitia ꝑfecta ñ
est. n in angdis. Et uix in angelis: si deo cõparen¬
tur. Tamen si qua ẽ ꝑfecta iustitia animarum
et sp̃uum et quos ds̃ creauit. in angelis
sanctis. iustis. bonis. nullo lapsu auersis. nulla
suꝑbia cadentibꝰ. sed manentibꝰ semꝑ in contẽpla¬
tione uerbi dei: et nihil aliud dulce habentibus.
fessione. Inciptie inquit. Initiũ iustitię no¬
strȩ confessio. ꝓeccatoꝵ. Cepisti ñ defendere
petcatũ tuũ: in cohasti iustitiã. Perficietur

Expanded text:
justitiam, ex ipso est natus. Justitia modo nostra ex fide. Justitia perfecta non est nisi in Angelis; et vix in Angelis, si Deo comparentur: tamen si qua perfecta justitia animarum et spirituum est quos Deus creavit, in Angelis est sanctis, justis, bonis, nullo lapsu aversis, nulla superbia cadentibus, sed manentibus semper in contemplatione Verbi Dei, et nihil aliud dulce habentibus, nfessione . Incipite, inquit: initium justitiae nostrae, confessio est peccatorum. Coepisti non defendere peccatum tuum, jam inchoasti justitia
Abbreviated transcription (Latin):
eministis fr̃s hesternã lectionẽ ad hoc termi¬
natã: quia non habetis necessitatem ut qͥs
doceat uos.s ips unctio docet uos de omnibꝰ. Hoc
aut̃ sicut uos recordari certus sum sic exposuimꝰ
uobis : quia nos qui forinsecus loquim̾ ad aures
uestras. ita sumus quasi operarii adhibentes cultura
forinsecus ad arborem. sed increm̃tum dare non pos¬
sumus. neq fructus formare. Ille aut̃ qui uos cre¬

Expanded text:
eministis, fratres, hesternam lectionem ad hoc terminatam, quia non habetis necessitatem ut quis doceat vos, sed ipsa unctio docet vos de omnibus. Hoc autem, sicut vos recordari certus sum, sic exposuimus vobis, quia nos qui forinsecus loquimur ad aures vestras, ita sumus quasi operarii, adhibentes culturam forinsecus ad arborem, sed incrementum dare non possumus, nec fructus formare: ille autem qui vos cre
Abbreviated transcription (Latin):
et cognoscetis inquit ueritatẽ. et ueritas
liberabit uos. Modo enim salus nr̃a
in spe. nondum inre. Non enim tenemꝰ
iam quod ꝓmissum ẽ. sed uenturũ sꝑamꝰ.
Fidlis est aut̃ qui ꝓmisit: nonte fallit. Tantũ tu no¬
li deficere. sed expecta ꝓmissionem. Non enĩ nouit
fallere ueritas. Tu noli esse mendax. ut aliud ꝓfi¬
tearis. aliud agas. Tu serua fidem. et seruat uies
pollicitationẽ. Si aut̃. non scruaueris fidem. tu te

Expanded text:
Et cognoscetis, inquit, veritatem, et veritas liberavit vos . Modo enim salus nostra in spe, nondum in re: non enim tenemus jam quod promissum est, sed venturum speramus. Fidelis autem est qui promisit; non te fallit: tantum tu noli deficere, sed exspecta promissionem. Non enim novit fallere veritas. Tu noli esse mendax, ut aliud profitearis, aliud agas: tu serva fidem, et servat ille pollicitationem. Si autem non tu servaveris fidem, tu te
Abbreviated transcription (Latin):
olat & in quam non peccat qui est̾ natus exdõ.
hoc dñs dicit petro. Petre amas me : et ille.
Amo. Non ait. si amas me obsequere mihi. luan¬
do enim erat dñs in carne mortali: esuriut. si¬
tuit. Eo tempore quo esuriebat & sitiebat:
susceptus est hospitio. ministrarunt illi qui ha¬
buerunt de substantia sua. sicut legimꝰ in eugłio.
Suscepit cum hospitio zacheus. saluus fictus est a
morbo. suscepto medico. Quo morbo: Auaricię.
Erat enim ditissimꝰ. & pͥnceps publicanoꝵ. Atten¬
dite sanatũ a morbo auaricię. Dimidium in qͥt
bonoꝵ meoꝵ dñe do pauperibꝰ. & sicui aliquid
tuli: quadruplum reddam. Idõ seruauit al¬
terũ dimidium : non quo frueretur. sed unde
debita solueret. Suscepit gͦ tunc medicum.
hospitio. quia erat infirimitas caruis in dño. cu
i obsequitm ꝑreberent hominos. & hoc. qũia
uoluit obsequentibꝰ. Obsequentibꝰ enim ꝓderat

Expanded text:
olat, et in quam non peccat qui natus est ex Deo; olat, et in quam non peccat qui natus est ex Deo; hoc Dominus dicit Petro: Petre, amas me! Et ille: Amo. Non ait, Si amas me, obsequere mihi. Quando enim erat Dominus in carne mortali, esurivit, sitivit: eo tempore quo esuriebat et sitiebat, susceptus est hospitio; ministrarunt illi qui habuerunt, de substantia sua, sicut legimus in Evangelio . Suscepit eum hospitio Zacchaeus: salvus factus est a morbo, suscepto medico. Quo morbo? Avaritiae. Erat enim ditissimus, et princeps publicanorum. Attendite sanatum a morbo avaritiae. Dimidium, inquit, bonorum meorum do pauperibus; et si cui aliquid tuli, quadruplum reddam . Ideo servavit alterum dimidium, non quo frueretur, sed unde debita solveret. Suscepit ergo tunc medicum hospitio, quia erat infirmitas carnis in Domino, cui hoc obsequium praeberent homines: et hoc, quia praestare obsequentibus; obsequentibus enim proderat
Abbreviated transcription (Latin):
it. Dñe. ne statuas illis hoc peccatum. Amabat¬
hos a quibꝰ occidebatur. qͥa & ꝓ ipsis moriebat᷑.
Audi et apostolum paulum. Et ipse inquit
impendar ꝓ animabꝰ uestris. Inter illos enĩ erat.
ꝓ quibꝰ stephanus dep̃cabatur. qͣndo eoꝵ mani¬
bus moriebutur. ꝑfecta gͦ karitas hec est. Si
quis tantam habuerit caritatem ut paratus sit
ꝓ fratribꝰ etiam mori: ꝑfecta ẽ in illo caritas.
Sed numquid mox ut nascitur. iam prorsus ꝑfecta
est: Ut ꝑficiatur : nascitur. Cum fuerit nata:
nitritur. Cum fucrit nitrita: roboratur. Cum
fuerit roborata : ꝑfĩcitur. Cum ad ꝑfectionẽ ue¬
nerit. quid dicit. michi uiuere & p̃ c est. et
mori lucrum. Optabam dissolui. et esse cũało.
M ulto enĩ magis optimũ. Manere aut̃ in carne:
necessariũ ꝓpter uos. Propter eos aolebat ui¬
uere. ꝓ quibus paratus erat mori. Et ut noue¬
ritis quia ipsa est ꝑfecta caritas: quã non ui¬

Expanded text:
it: Domine, ne statuas illis hoc delictum . Amabatit: Domine, ne statuas illis hoc delictum . Amabat a quibus occidebatur, quia et pro ipsis moriebatur. Audi et apostolum Paulum: Et ipse, inquit, impendar pro animabus vestris . Inter illos enim erat pro quibus Stephanus deprecabatur, quando eorum manibus moriebatur. Perfecta ergo charitas haec est. Si quis tantam habuerit charitatem, ut paratus sit pro fratribus etiam mori, perfecta est in illo charitas. Sed numquid mox ut nascitur, jam prorsus perfecta est? Ut perficiatur, nascitur: cum fuerit nata, nutritur; cum fuerit nutrita roboratur; cum fuerit roborata, perficitur: cum ad perfectionem venerit, quid dicit? Mihi vivere Christus est, et mori lucrum. Optabam dissolvi et esse cum Christo; multo enim magis optimum: manere in carne necessarium propter vos . Propter eos volebat vivere, pro quibus paratus erat mori. 5. Et ut noveritis quia ipsa est perfecta charitas, quam non vi
Abbreviated transcription (Latin):
ipse: turbatus est in illo psalmo. quid retri¬
buam dño ꝓ omnibꝰ que retribuit mihi.:
Qui enim dicebat hȩc it psalno
attendebat ely io & quanta
nim retribuere uolueris : ab ipso accepisti qđ red¬
das eut reddis. Et quid uiuenit qđ retribuat.
Q uod ut diocimus fratres ab ipso acceꝑat. Hoc inue¬
nit qđ retribueret. Calicem salutaris accipiam.
& nomen dñi inuocabo. Quis enim dederat isti¬
calicem salutarem. nisi ille citi uolebat retribuere:
Acciꝑe autẽ calicem salutarem & inuocare nomen
dñi : hoc est satiari caritate. & ita satiari: ut
non solum non oderis frc̃m: sed ctiã paratus sis
mori ꝓ fratre. Perfecta ista karitas est. ut para¬
tussis mori ꝓfratre. Hanc ipse dñs eaebibuit mor¬
tiuis ꝓ omnibꝰ. orans ꝓ eis a quibꝰ crucifigebatur
& dicens. Pater. ignosce illis. qͥa nesciunt quid
faciunt. Sed si solus hoc fecit : non erat magister.
si discipulos non habebat. Secuti discipuli. hoc
fecerunt. Lapidabatur stephanꝰ. genu fixo a¬

Expanded text:
ipse non turbatus est in illo psalmo, Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Qui enim dicebat haec in Psalmo, attendebat quanta nim retribuere volueris, ab ipso accepisti ut reddas. Et quid invenit ut retribuat? Quod, ut diximus, fratres, ab ipso acceperat, hoc invenit quod retribueret. Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . Quis enim illi dederat calicem salutarem, nisi ille cui volebat retribuere? Accipere autem calicem salutarem, et invocare nomen Domini, hoc est satiari charitate; et ita satiari, ut non solum non oderis fratrem, sed paratus sis mori pro fratre. Perfecta ista charitas est, ut paratus sis mori pro fratre. Hanc ipse Dominus in se exhibuit, mortuus pro omnibus, orans pro eis a quibus crucifigebatur, et dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Sed si solus hoc fecit, non erat magister, si discipulos non habebat. Secuti discipuli hoc fecerunt. Lapidabatur Stephanus, et genu fixo a
Abbreviated transcription (Latin):
laboramiis. quia peccatores nos dicimus. Si enĩ quis
dicxcerit se esse sine peccato: mendaa est. Et in ipsius
iohannis epła inuenimus. Si dixerimus quia peccal¬
tum non habemus: nos ipsos seducimꝰ. & ueritas in¬
nobis non est. Meminisse enĩ debetis priorum. Si
dixerimus quia peccatũ non habemiis: nos ipsos se¬
ducimus. & ueritas in nobis non est. Et rursus
in conseq̃ntibꝰ audis. Qui natus estꝰ deo: non pec¬
cat. Qui facit peccatum : non udit eum. neq
cognouit eum. Omnis qui facit peccatũ: de dia¬
bolo ẽ. E & deo non est peccatum. Iterum terret
nos quomodo sumꝰ nati ex deo. et quomodo nos fatem᷑
peccatores. An dicturi sumꝰ. quia de dõ nati non
sumus. Et quid faciunt ista sacram̃ta in infanti¬
bus : quid diaeit iohannes : qui natus ẽ ex deo :
non peccat. Ipse iohannes iterum dicit. Si dixceri¬
mus quia peccatum non habemus : nos ipsos sedu¬
cimus. et ueritas in nobis non est. Magna

Expanded text:
laboramus, quia peccatores nos dicimus: si enim quis laboramus, quia peccatores nos dicimus: si enim quis dixerit se esse sine peccato, mendax est. Et in ipsius Epistola Joannis invenimus, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus. Meminisse enim debetis priorum: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Et rursus in consequentibus audis, Qui natus est ex Deo, non peccat: Qui facit peccatum, non vidit eum, neque cognovit eum: Omnis qui facit peccatum, de diabolo est. Ex Deo non est peccatum. Iterum terret nos. Quomodo nati sumus ex Deo, et quomodo nos fatemur peccatores? An dicturi sumus, quia de Deo nati non sumus? Et quid faciunt ista Sacramenta in infantibus? Quid dixit Joannes? Qui natus est ex Deo, non peccat. Ipse Joannes iterum dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Magna
Abbreviated transcription (Latin):
res. Adam a deo factus. ẽ. sed qͣndo consensit di¬
abolo: ex diabolo natus est. et tales om̃s genuit.
qualis erat. Cum ipsa concuꝑiscentia nati sumꝰ.
et ante ꝗͣ nos debita nr̃a addamus: de illa dam¬
pnatione nascimur. Nam si cum nullo peccato
nascimur. quid.ẽ. quod cum infantibus ad
baptismũ curritur ut soluantur. Ergo
duas natiuitates attendite fũs. adam et xp̃i
Duo sunt homines. sed unus ipsorum homor ho¬
mo. Alter ipsorum: homo: deus. Pet homi¬
nem hominem : peccatores sumus. Per ho¬
minem deum: iustificamur. Natiuitas il¬
la deiecit ad mortem. natiuitas asta erexit
aduitam. Natiuitas illa trabit secum pecca¬
tum. natiuitas ista liberat a peccato. Ideo enĩ
uenit & ẽc homo: ut solueret peccatum homi¬
num. In hoc manifestatus est filius dei : ut
soluat opera diaboli. Cetera commendo karitati uestrȩ.
ne uos grauem. Ipsa enim questio est in qua soluenda

Expanded text:
res. Adam a Deo factus est: sed quando consensit dires. Adam a Deo factus est: sed quando consensit diabolo, ex diabolo natus est; et tales omnes genuit qualis erat. Cum ipsa concupiscentia nati sumus; et antequam nos debita nostra addamus, de illa damnatione nascimur. Nam si cum nullo peccato nascimur, quid est quod cum infantibus ad Baptismum curritur, ut solvantur? Ego duas nativitatos attendite, fratres, Adam et Christum: duo sunt homines; sed unus ipsorum homo homo, alter ipsorum homo Deus. Per hominem hominem, peccatores sumus: per hominem Deum, justificamur. Nativitas illa dejecit ad mortem; ista nativitas erexit ad vitam: nativitas illa trahit secum peccatum; nativitas ista liberat a peccato. Ideo enim venit Christus homo, ut solveret peccata hominum. In hoc manifestatus est Filius Dei, ut solvat opera diaboli. 12. Caetera commendo Charitati vestrae, ne vos gravem. Ipsa enim quaestio est, in qua solvenda
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ ergo modo ab illo longe est. qͣndo nec tunc¬
quidem par erit. Qui facit peccatũ de dia¬
bolo ẽ. quia ab initio diabolus peccat. De di¬
abolo ẽ. nostis quid dicat. imitando diabolũ.
Nam neminem feci.diabolus. neminẽ genu¬
it. nemine creauit. sed quicũq fuerit imita¬
tus diabolũ: quasi de illo natus. fit filius dia¬
boli imitando. non ꝓprie nascendo. Quomodo
es filius abrahȩ.
fidem abrahę facti sunt filii diaboli. De
⁊carne abrahȩ nati sunt. et fidem abrahȩ non
sunt imitati. Si gͦ qui inde nati sunt exheredati
sunt qͥa non sunt imitati : tu qͥ non de illo natus
es efficeris filius. et sic eris filius imitando. Et
si diabolum fueris imitatus quia ille suꝑbus exti¬
tit & impius aduersus dm̃ : eris filius diaboli i¬
mitando. non quia creauit te. aut genuit te.
In hoc manifestatus ẽ filius dei. Eia frs. Om̃s
peccatores ex diabolo nati sunt. in qͣntum peccato¬

Expanded text:
Quanto ergo modo ab illo longe est, quando nec tuncQuanto ergo modo ab illo longe est, quando nec tunc par erit? 10. Qui facit peccatum, de diabolo est; quia ab initio diabolus peccat. De diabolo est, nostis quid dicat: imitando diabolum. Nam neminem fecit diabolus, neminem genuit, neminem creavit: sed quicumque fuerit imitatus diabolum, quasi de illo natus, fit filius diaboli imitando, non proprie nascendo. Quomodo es filius Abrahae? fidem Abrahae, facti sunt filii diaboli: de carne Abraham nati sunt, et fidem Abrahae non sunt imitati. Si ergo qui inde nati sunt, exhaeredati sunt, quia non sunt imitati; tu qui non de illo natus es, efficeris filius, et sic eris filius imitando. Et si diabolum fueris imitatus, quia ille superbus exstitit et impius adversus Deum, eris filius diaboli, imitando; non quia creavit te, aut genuit te. 11. In hoc manifestatus est Filius Dei. Eia, fratres, omnes peccatores ex diabolo nati sunt, in quantum peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic̃ est. et impar.ẽ. Uidctis: quia non sem
ꝑ ad parilitatem et equalitatẽ refertur sicut¬
Uerbi grã. Uidetis qͣntum sit inter faciem ho¬
minis. et ymaginem de speculo. Facies in
y magine. facies incorpore. Imago in uttatione.¬
Et quid dicimus. Nam sicut hic oculi : ita et ibi.
Sicut hic aures: ita et ibi. Aures sunt. dispares
sunt. Sed sicut ad similitudinẽ dicitur. Habemꝰ
itaq et nos imaginẽ dĩ. sed non illam quã habet
filius ȩqualis patri. Tamen et nos ꝓmodulo nr̃o
si non sicut ille est essemus : ex nulla parte simm¬
les diceremur. Ergo castificat nos sicut & ipse
castus est sed ille castus et̃nitate. nos casti fide.
usti sumus sicut et ille iustus est sed ille iustus¬
in ipsa incõmutabili ꝑpetuitate. nos iusti creden¬
do inquẽ non uidemus. ut aliqͣndo uideamue.
Et cum ꝑfecta fuerit iustitia nr̃a. cum facti fueri¬
mis equales angelis : nec tunc illi equabitur.

Expanded text:
et sic est, et impar est. Videtis quia non semper, et sic est, et impar est. Videtis quia non semper, sicut, ad parilitatem et aequalitatem refertur. Verbi gratia, videte quantum sit inter faciem hominis, et imaginem de speculo: facies in imagine, facies in corpore; imago in imitatioEt quid dicimus? Nam sicut hic oculi, ita et ibi: sicut hic aures, ita et ibi aures sunt. Dispar est res; sed, sicut, ad similitudinem dicitur. Habemus ergo et nos imaginem Dei; sed non illam quam habet Filius aequalis Patri; tamen et nos pro modulo nostro si non sicut ille essemus, ex nulla parte similes diceremur. Ergo castificat nos sicut et ipse castus est; sed ille castus aeternitate, nos casti fide: justi sumus sicut et ipse justus est; sed ipse in ipsa incommutabili perpetuitate, nos justi credendo in quem non videmus, ut aliquando videamus. Et cum perfecta fuerit justitia nostra, cum facti aequales Angelis fuerimus; nec tunc illi aequabitur.