comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ. imitando oꝑa¬
illoꝵ. quia si fui̾tis¬
socii in oꝑe: eritis
os in pena. nec debe¬
tis ẽẽ. Eratis enĩ
aliqñ tenebre .i. ꝑ¬
ignorant̾iam peccan¬
tes. ⁊ filiĩ diaboli pͥn¬
in uob̾ erant. nũc ã

Expanded text:
cet imitando illorum, quia si fusocii in opere, eritis et in poena. Nec debesse. Eratis enim aliquando tenebrae, ignorantiam peccantes, et filii diaboli,ec mala erant. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
cuius deus mĩmus ẽ.
est ydolat̾e quia sic̃¬
ydolatra dĩ honori¬
ficentiam usurpat.¬
oe sͥuendicat: ita
auarus res dĩ quas¬
uult seruire indigẽ¬
tib: usurpat sibi ꝑ¬

Expanded text:
cujus Deus nummus. est idololatriae, quia sicololatra Dei honorificentiam usurpatbi vindicat, ita avarus res Dei quasvult servari indigentibus, usurpat sibi
Abbreviated transcription (Latin):
s. fornicationem ⁊c̃.
describit delicta. que¬
menbra appellat ut
m̃. & ñ eam factis exsequi. qui tͤt. scit uolunta¬
tem diũ sui. ⁊ ñ facit. uapulabit młtis. fornica¬
tio est omĩs cõcubitus. p̃ter legitimũ ꝯnubium.
ĩmundiciam que est ꝯͣ naturam. libidinem. s.
ardorem. ꝑ qͣslibi turpitudines discurrentem.
ꝯcupisc̾. ma.i. de aliena uxore. ł de alia re. et
tria. cui simile & par. uicium ẽ. quia reb pro
dõ seruit. sub ĩmo nomine duo pessima. & im
malicia. qr radix ẽ om̃ium maloꝵ. & pene uno
explentur oꝑe. quia sicut ydolatͥa dõ nicitur
auferre głam. ne solum nom̃ dĩtatis hãt. ita aua¬
rus in dĩ res se exceudit. ut solus usurpet q̃ dẽ
omib fec̃. utraq gͥ dõ tuimica st̃. quia negant
ropter que

Expanded text:
 fornicationem, etc. Describit delicta, qumembra appellat, utet non eam factis exsequi. Qui enim scit voluntatem domini sui, et non facit, vapulabit multis. Fornicatio est omnis concubitus praeter legitimum connubium; immunditiam, quae est contra naturam; libidinem, scilicet ardorem, per quaslibet turpitudines discurrentem; concupiscentiam malam de aliena uxore, vel de alia re; et tria, cui simile et par vitium est, quia rebus etiam pro Deo servit. Sub uno autem nomine duo pessima et impmalitia, quia radix est omnium malorum, et pene uno explentur opere; quia sicut idololatria uni Deo nititur auferre gloriam, nec solus nomen deitatis habeat, ita avarus in Dei res se extendit, ut solus usurpet quae Deus omnibus fecit. Utraque igitur Deo inimica sunt, quia negant ropter qu
Abbreviated transcription (Latin):
morte corꝑali pumi¬
ebat peccantes. ł q̃
p̃uaricatorib intu¬
lit mortem quos dĩ
gr̃a ñ adiuuit ad¬
iusticiam implendã.
ta. quia inhonesta
ne scripta. si quisi
spũalit᷑ caꝑet in la.¬
lius. ita ut fi. isrs ñ poss. incen.
aciem uisus sui. in fa. moysi. quia indignĩ
ad ꝙ illi accedere ñ pot̾ant. que gła euacuat᷑
głam faciei incelliguntur legales obseruan¬
macłati pecc̃o uulcum moysi descendentis
de monte cum lege accepta in cabulis intue¬
ti si pot̾ant. qr głosa fcã erat facies eius. Uñ¬

Expanded text:
morte corporali puebat peccantem, vel quae praevaricatoribus intlit mortem, quos Dei gratia non adjuvit adjustitiam implendam. ta, quia inhonesta ne scripta, si quis ualiter caperet; in laplius, ita ut filii Israel non possent intendere aciem visus sui, in faciem Moysi, quia indigni ad quod illi accedere non poterant, quae gloria evacuatur, gloriam faciei intelligantur legales observanmaculati peccato vultum Moysi descendentis de monte cum lege accepta in tabulis intueri non poterant, quia gloriosa facta erat facies ejus. Un
Abbreviated transcription (Latin):
rum: adu̾sus ⁊̃ impie¬
tatem arrianorũ no¬
uum nom̃ patres homo usyon: crecliderunt
s ñ rem nouam tali nomine signauerunt. ħ
enim uocatur homo usyon. ꝙ est uniꝰ eiꝰdẽq¬

Expanded text:
rum. Adversus etiam impietatem Arianorum novum nomen patres homousion condiderunt, sed non rem novam tali nomine significaverunt. Hoc enim vocatur homousion, quod est unius ejusdemq
Abbreviated transcription (Latin):
bite in dm̃ ⁊ proximũ.
& sustinentie habits
ꝯͣ mala. que sustinen¬
cia ẽ spei. qr eam fac̃
spes głe. non enimtã¬
ta mala possent susti¬
nere. nͥ spes eos cõfir¬
maret. que spes ñ fru¬
stratur. quia est dñin.
existentis añ dm̃ ⁊ pa.
nostrum. q̃uia ita cer¬
ti estis. acsi iam uideatis eum. ⁊ ita eos animat.
ł añ dm̃ existit. quia ei bñ placet. ñ ad aspectum

Expanded text:
proximum, et sustinentiae habitae contra mala, quae sustinentia est spei, quia eam facit spes gloriae. Non enim tanta mala possent sustinere, nisi spes eos confirmaret quae spes non frustratur, quia est Domini existentis ante Deum et Patrem nostrum, quia ita certi estis, ac si jam videatis eum, et ita eos animat. Vel, ante Deum existit, quia ei bene placet, non ad aspectum
Abbreviated transcription (Latin):
gata ẽ. dõ patre oꝑan¬
añ alia salutant in
hunc mõdum. Gr̃a sit
uobis ⁊ pax. Ex̃posita
ne exponas: ne actum
Post salutonẽm primũ
ꝯfirmat bonos refens

Expanded text:
gata est, Deo Patre operanante alia salutant in hunc modum; Gratia sit vobis et pax. Exposita ne exponas, ne actum Post salutationem primum confirmat bonos, de
Abbreviated transcription (Latin):
fessi sanarentur. Non crudelit̾ hocfec̃ deus: s cõ¬
si lio medicine. Aliqñ eium homo uidr̃ sͥ sanꝰ¬
miorbus. crescit molestia. querit᷑ mediciis: & totũ
sanatur corpꝰ. Magnũ gͦ dei consiliũ fuit. ũ ꝑ le¬
gem habundaret cdelictum. ũ in aust̾itate legis
suam intelligentes infirmitatem infirmi ad me
peccantib ꝯͣ legem p̃uaricatioĩs cͥmen accessit.
Consilium aũ dĩ qͦ legẽ dedit uideos uescisse. sa¬
tis significauit isto u̾bo. lex subintrauit ⁊c̾. ił
ita. lex subintrauit ut habũdaret delictum.
i. legedata habundauit delictum. Dicit enĩ h
auctoritate & magist̾io ingeniũ nat᷑e ꝓfic̾et. ad
fructum uisticie faciendum. Sic̃ enĩ natiuitas

Expanded text:
fessi sanarentur. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed confessi sanarentur. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed consilio medicinae. Aliquando enim homo videtur morbus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totum sanatur corpus. Magnum ergo Dei consilium fuit, ut per legem abundaret delictum, ut in austeritate legis suam intelligentes infirmitatem, infirmi ad medpeccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Consilium autem Dei quo legem dedit, Judaeos nescisse, satis significavit isto verbo, lex subintravit, etc. Vel ita: Lex subintravit ut abundaret delictum, id est in lege data abundavit delictum. Dicit enim hiauctoritate et magisterio ingenium naturale proficeret ad fructum justitiae faciendum. Ambrosius Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uistificatio. lex añ moysi sub¬
culpam originalem & actualem. ł pꝰ nac᷑alem le¬
gem: ũ habundaret delictum .i. ut homo suꝑbe
fidens de sius uirib acciꝑet p̾cepta. in quib de¬
ficiens &s factus eẽt p̾uaricator lib̾atorem salua¬
toremꝙ requieret. atq ita eum humilem fc̃m
tiunor legis tãꝙͣ pelagogus ad fidem grãmq ꝑ¬
duc̾et. Oporcebat gͦũ suꝑbis &s delib̾tate siui arbi¬
trii p̾sum̃tib lex darecur. qͣ p̃uaricata suã infir¬
mitatẽ & legis insufficiẽtiam peccm̃ ũ cõsum̃cis
intelligentes humiliarent᷑: & ad subuementem
curterẽt gram. Natisenĩ in pecc̃is &s uirib suis
nultũ assignãtib dat᷑ lex a dõ ad domandã suꝑ¬
biã qͣ dicebant ñ deẽ qͥ ĩpleat. s dẽ est᷑ qui iubeat.¬
qͣi dicẽs hominib. Ecce douob̾ p̃cepta ne pute¬
dispensatione lex dataẽ. i crescente perẽo humi¬
liatentur suꝑbi: &s humilati cõfitecentur. & cõ¬

Expanded text:
ex autem Mosi subculpam originalem et actualem, vel post naturalem legem. Ut abundaret delictum, id est ut homo superbe fidens de suis viribus acciperet praecepta, in quibus deficiens et factus est etiam praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret, atque eum ita humilem factum timor legis, tanquam paedagogus, ad fidem gratiamque perduceret. Oportebat ergo ut superbis, et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata suam infirmitatem, et legis insufficientiam peccatum non consumentis intelligentes humiliarentur, et ad subvenientem currerent gratiam. Natis enim in peccatis, et viribus suis multum assignantibus, datur lex a Deo ad domandam superbiam, qua dicebant: Nquasi dicens hominibus: Ecce do vobis praecepta, ne putedispensatione lex data est ut crescente peccato humiliarentur superbi, et humiliati confiterentur, et con
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑhabundauit ⁊ grã omĩa cõdonans: T̃ocũ
enĩ ꝙ de adam traxisti. totũ ꝙ tuis prauis mo¬
rib addidisti dimisit. totũ deleuit. or̃onẽ doͫ¬
cuit. c̾tam̃ indixit. laborãti subuenit. uc¬

Expanded text:
superabundavit et gratia, omnia condonans. Totum od de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, dimisit, totum delevit, orationem docuit, certamen indixit, laboranti subvenit, vic
Abbreviated transcription (Latin):
plere. Ut gͦsic h̃ uident᷑ ñ eẽ cõtraria pateat:
sciendũ ẽ hec ẽẽ dicta. scd̃m diu̾sas legis accep¬
tiones. Cum enĩ dr̃dedi eis p̃cepta ñ bona. &s
uistificationes ũ bonas in quib ñ uiuant. ĩ¬
telligendũ ẽ hoc de p̃ceptis legaliũ cerimoni¬
arim. que dñr ñ bona: ñ qr mala eeñt. s qr bonoᷤᷤ
ñ faciebant obseuantes scd̾m litt̾am. & de litt̾a
q̃ dicta st̃ in hac parte. Qlue aũ ecõtrario dñrac

Expanded text:
ergo sicut videntur non esse contraria pateat, sciendum est haec esse dicta secundum diversas legis acceptiones. Cum enim dicitur, dedi eis praecepta non bona, et justificationes non bonas in quibus non vivent, intelligendum est hoc de praeceptis legalium caeremoniarum, quae dicuntur non bona, non quia mala essent, sed quia bonos non faciebant observantes, secundum litteram. Hoc modo, quae dicta sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
actr ruit.: legẽ aũ hic accipimꝰ: scd̾m legalia. Lggalia
uͦ dicimꝰ: q̃ in lege instituta st̃: o cũ lege t̾minata.
Lexaũ data ẽ ad domandũ suꝑbũ. ad flagellan¬
dum durũ. ad instruendum incipientẽ. ad ostẽ¬
sionem delicti ⁊humane infirmitatis. ad mami¬
festationem & testimoniũ gr̃e &e futͦoꝵ sig̾conẽ.¬

Expanded text:
. Legem autem hic accipimus secundum legalia. Legalia vero dicimus, quae in lege instituta sunt, et cum lege terminata. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituendum insipientem, ad ostensionem delicti et humanae infirmitatis, ad manifestationem
Abbreviated transcription (Latin):
sentireatꝙ contraria dicẽ uidentur. Ait enim
dñs ꝑ ezechielem. Dedi eis p̃cepta ñ bona. o ui¬
stificationes ñ bonas: in quib ñ uiuant. Cui
concordatapł̃ dice̾s. lex neminẽ ad ꝑfectũ ꝑ¬
duxit. Et itẽ. lexiram oꝑatur. Et hic lex ha¬

Expanded text:
sentire atque contraria dicere videntur. Ait enim Dominus per Ezechielem: Dedi eis praecepta non bona, et justificationes non bonas, in quibus non vivent . Cui concordat Apostolus dicens: Lex neminem ad perfectum duxit . Et item: Lex iram operatur. Beda Et h
Abbreviated transcription (Latin):
num. & durus sentiret flagellũ. Et qr hic dele¬
ge magnꝰ sermo occurrit. uidend̾ ẽ quib mo-¬
dis lex accipiatur: & cui ppło clata sit. & qua¬
re illi os ñ alii. & quib os ꝓ quib de illo ppło
sit data. Postremo quib de causis data sit: sũ
moysi. aliqñ decalogꝰ scͥptꝰ in tabłis. aliqñ ce¬

Expanded text:
num, et durus sentiret flagellum. Et quia hic de lenum, et durus sentiret flagellum. Et quia hic de lege magnus sermo occurrit, videndum est quibus modis lex accipiatur, et cui populo data sit, et quare illi, et non alii; et quibus, et pro quibus de illo populo data sit, postremo quibus de causis data sit, summMosi, aliquando Decalogus scriptus in tabulis, aliquando cae
Abbreviated transcription (Latin):
ta & nat᷑ale iusticie ingenium nͥ habeat ꝙ res¬
piciat & uen̾etur. ñ facile ꝓfic̃. s egͦtat. & suꝑ¬
uenientib cedit pecc̃is. Consuetudine enĩ delin¬
quendi p̃mitur ne crescat in fructũ: a. hoc ex¬
tinguit᷑. Puident᷑ gͦ & ad bonũ data ẽ lex: s ppłs
uet̾em usũ sequens. młtiplicauit pecc̃ã. Ip̃o enĩ
usu pluscepit peccare. ꝙͣ añ peccau̾at. & sic fc̃m
ẽ ut data lege ñ minuerentꝰ. s habũclarẽt peccã.
diabolo inuercente legem bonam in malũ. Concra¬
ꝙ deus omĩa dimisit: sic̃ cõsequent̃ ostendr᷑. Nel
ita. lex subintrauit ut habundaret delictum.i.
ad hoc data fuit: ut ꝑ eam habũdanduis cogno¬
sc̾etur delictum. Si enim lex ñ fuiss peccm late
men homo agnouit: ut qui in sordib erat. p̃¬
erat hoĩ feditas langoris sui. ñ uid̾et ñ mͦ doctorẽ
sͥ eẽ necessariũ. uerũ ĩ adutorẽ. Pret̾ea data fu¬
it lex. ũ mediocͥs peclagogũ habet: & ꝑfectꝰ sig¬

Expanded text:
 habeat quod respiciat, et veneretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo, et ad bonum data est lex, sed populus veterem usum sequens multiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare quam ante peccaverat; et sic factum est ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata diabolo invertente legem bonam in malum, contra quod omnia Deus dimisit, sicut consequenter ostenditur. Vel ita: Lex subintravit ut abundaret delictum, id est ad hoc data fuit, ut per eam abundantius cognosceretur delictum. Si enim lex non fuisset, peccatumaevaricationis crimen homo agnovit, ut qui in sordibus erat prerat homini feditas languoris sui, ut videret non modo doctorem sibi esse necessarium, verum etiam adjutorem. Praeterea data fuit lex, ut mediocris paedagogum haberet, et perfectus sig
Abbreviated transcription (Latin):
tatemala tãꝙͣ ex arbore mala fieri omĩa oꝑa.
mala tãꝙͣ fructus malos. s ipãm malam uo¬
lũtatem uñ dicit exortam nͥ bono: Si enim
ex angło: quid ẽ angls nͥ bonum op̾der: Si
ex homine: quid erat iꝑẽ homo nͥ bonũ opus dĩ:
Immo qͥd erãt hec dũo ꝙͣ ui eis oriret᷑ mala uolun¬
tas nͥ bonũ opus cłi. & bona os laudanda nat᷑a:
Ergo si exbonooritur malũ nͦ fuit honum uñori¬
nullum malum p̾cessit. Item dic̃. Si nat᷑a opus
dei ẽ: ꝑ opꝰ dĩ opus diabłi tnͣsire ñ sinit᷑. S ñneopꝰ
diaboli qũ pͥmũ fuit in angło qui diabosꝰ ẽ fc̃s.

Expanded text:
tate mala, tanquam ex arbore mala, fieri omnia opera tate mala, tanquam ex arbore mala, fieri omnia opera mala, tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicit exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo, quid est angelus, nisi bonum opus Dei? Si ex homine, quid erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur malum, nec fuit homini, unde oritem nullum malum praecessit. Item dicit: Si natura opus Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. Sed nonne opus diaboli, quando primum fu
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tum ꝑuulꝰ i.dĩpiofit piꝰ. d̾ ĩfideli fideł. S q̃¬
rit uibanus. ꝑ quid pecc̃m in paruulo in¬
uenitur: ita inquiens. Non peccat iste qui
nascit᷑. ñ peccat ille qui genuit. ñ peccat ille
qui cõdidit. ꝑ quas gͥ rias int̾tot p̃sidia
innocentie pecc̃m fingis ingressum: Eĩ res¬
pondet scã pagina. Punũ hominẽ aitapłs
pecc̃m in mundũ intͣuit. ꝑ uniꝰ in obediẽ¬
tͥiam ait apłs. Quid queritampliꝰ: Quid
q̃rit aꝑtiꝰ: quid q̾rit inculcatiꝰ: Quid q̾rit
latẽtem rimã cum habeat aꝑtissimã ianu¬
am: Item inquitsi ꝑ hominẽ peccm̃ intra¬
uit in muñdum: peccm̃ ł ex uoluntate:
łex natura ẽ.Si aũ exuolũtate ẽ. mala ẽ uolũ¬
tas que pecc̃mfacit. si aũ ex nat᷑a mala ẽ nat᷑a.¬
Cui respondeo. Ex uolũtate peccm̃ ẽ. Querit for¬
te: utrũ originale pecc̃m ex uolũtate sit: Res¬
pondeo ꝓrsus & originale pecc̃m ex uoluntate
so ut si potest respondeat. Maifestũ ẽ ex uolũ¬

Expanded text:
 impio fit pius, de infideli fidelis. Sed quaerit Julianus per quid peccatum in parvulo invenitur, inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui credidit. Per quas ergo rimas inter tot praesidia innocentiae peccatum fingis ingressum? Ei respondet sancta pagina. Per unum hominem, ait Aposm in mundum intravit per unius inobedientiam, ait Apostolus; quid quaerit amplius? Quid apertius, quid quaerit inculcatius? Quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertissimam januam? Item inquit, si per hominem peccatum intravit in mundum, peccatum, vel ex voluntate, vel ex natura est; si autem ex voluntate est, mala est voluntas quae peccCui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo: prorsus et originale peccatum, quia so ut, si potest, respondeat. Manifestum est ex volun
Abbreviated transcription (Latin):
opus dei. & uenit usq ad paruulos. qui in ramo
nichil ꝯmisert s in radice ꝑier̃t. Nichil habent
mali. nͥ ꝙ de fonte traxer̃t. nͥ ꝙ de origine traxe¬
rt̃. Cõmunis gͦ fuit ꝑdicio: & cõmimis ẽ inuen¬
tio. Sic̾ enĩ ꝑmobedienciã ademulti cõstituti st̃¬

Expanded text:
opus Dei, et venit usque ad parvulos, qui in ramo nil commiserunt, sed in radice perierunt: nil habent mali, nisi quod de fonte traxerunt, nisi quod de origine traxerunt. Communis ergo fuit perditio, et communis est inventio. Sicut enim per inobedientiam Adae, multi constitu
Abbreviated transcription (Latin):
sti cõsticuũtur młti.
i. om̃s sui. Et nota ꝙ
ne puces ãnqͦs iustos.
solo u̾bodĩ .i. soluis u̾bi fide. sine fide incarnatõ¬
nis lib̾ari. sine qͣ n᷑ antiqui nͨ moderni lib̾ari
potuer̃t. Illa enĩ fides sana ẽ qͣ credimꝰ nullũ
hoiẽm siue maioris siue paruule etatis libari

Expanded text:
sti constituuntur multi, st omnes sui. Et nota qune putes antiquos justos solo verbo Dei, id est solius verbi fide sine fide incarnationis liberari, sine qua, nec antiqui, nec moderni liberari potuerunt. Illa enim sana fides est, qua credimus nullum hominem, sive majoris, sive parvulae aetatis, li
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ scͥptumẽ ũ eẽ aliudnom̃ sub celo in quo o¬
portet saluari nos. ex illo tꝑ̃e ualet ad saluan¬
dum genus humanũ ex quo in adam uicia¬
tumẽ. Ille uinis unum peccm misit in mũ¬
dum: iste uͦ unusñ solũ illd̾ unũ s cuncta ab¬
stulit q̃ addita inuenit. Ecce ostensũ ẽ qͦmͦ

Expanded text:
 scriptum est non esse aliud nomen sub coelo in quo oportet salvari nos, ex illo tempore valet ad salvandum genus humanum, ex quo in Adam vitiatum est. Ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta abstulit quae addita invenit. Ecce ostensum est quom
Abbreviated transcription (Latin):
sipientes enĩ ⁊ infir¬
mi uos uocauernnt.
int̾stulta & infirma
dei amnu̾ati sunt. Ta¬
sapientes &e fortes:⁊
u̾e sunt tales. quia ñ
carnem. scd̃m sapien¬
tiam. huãm. Nõ mul¬
ti potentes. laca do¬
minationẽ. non mł¬
ti nobiles. gi̾s clari¬
tudine. Pͥmo enĩ nuł¬
li tales fuerunt int
renarum opum diuesrõane dignitatis paren¬
cela ꝯspicuus fuit. qui tñ ħ nichili pendit. nͨ
i. faciat erubescers. & ad insipientiã redigat sa¬
pientes. Et infirma mundi elegit deus.i. ĩ

Expanded text:
sipientes enim et infirmi vos vocaverunt, inter stulta et infirma Dei enumerati sunt tasapientes et fortes. Et vere sunt tales, quia non est secundum sapientiam humanam; non multi potentes, lata dominatione; non multi nobiles, generis claritudine. Primo nulli tales fuerunt interenarum opum dives, Romanae dignitatis parentela conspicuus fuit, qui tamen haec nihili pendit, nec  confundat, id est ut faciat erubescere, et ad insipientiam redigat sapientes. Et infirma mundi elegit Deus, id
Abbreviated transcription (Latin):
infidelium quib iu¬
dentur suꝑiores. arbi¬
trentur dominos suoᷤ:¬
dignos om̃i honore. ue¬
ne seruiendo eis. Sci¬
endum est quosdam

Expanded text:
infidelium, quibdentur superiores, arbitrentur dominos nos omni honore, bene serviendo eis. Scendum est quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
In aliquo dicit. quia
de młtis sĩ dubitat: qͥn
credulum. ut putetis
xp̃m ñ suffic̾e sñ lege
ꝙ ẽ malum. quia sic
malignam uitam ꝓ¬
creat. sic aia in ꝓfun¬
dum maloꝵ ueniẽs
cõcempnit. Nec hoc
leue est: quia ħ est
discedere a dõ ⁊ hocẽ¬

Expanded text:
In aliquo dicit quia de multis non dubitat quin credulum, ut putetis Christum non sufficere sine lege quod est malum, quia sic malignam vitam procreat, sic anima in profundum malorum veniens contemnit, nec hoc leve est, quia hoc est discedere a Deo. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& utinam uere reg¬
netis. Here regnare¬
est de spe & ꝓmissis
aduersis gaudere.
regnemus uob̾scum. ni dico uos nob̾cũ. cũ
nos sequi dedignemini. s nos uob̾cum. ut
nos sequamur uos. sinẽ uultis sequi nos.
quo& quidem sequi deb̾etis. quia nos re u̾a
regnamus. s timeo ue sine uobis. Puco¬

Expanded text:
 utinam vere regnetis! Vere regnareest de spe et promissis adversis gaudere. regnemus vobiscum. Non dico vos nobiscum, cum nos sequi dedignemini; sed dico nos vobiscum, ut nos sequamur vos, si non vultis sequi nos quos quidem sequi deberetis, quia nos revera regnamus. Sed timeo ne sine vobis. P
Abbreviated transcription (Latin):
per uerbum
grãm xͥ: doctores uer¬
bi enunͣgłii nob̾ mit¬
tentis: Nisi enĩ dicaᷤ¬
ri pocest nec credi.

Expanded text:
per verbum gratiam Christi doctores verbi Evangelici nobis mittentis. Nisi enim dicari potest nec credi.
Abbreviated transcription (Latin):
mui sue .i. familie bñ p̃positum. nõ u õpes
augeat ł huiusmi alia faciat. s ut ꝙ płimis
p̃cepturus ẽ priꝰ a domesticis exigat sic .s.
filios habentem subdi. in omi casti. ne imi¬
tentur filios heli qui in uestibulo templi

Expanded text:
opes vel hujusmodi alia faciat, sed ut quod populis praecepturus est: prius autem domesticis exigat sic, scilicet filios habentem subditos in omni castitate, ne imitentur filios Heli qui in vestibulo templi
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc freq̃nt̃¬
agat. Quiã uenter
estuans mnero. cito deᷤᷤ¬
pumat in libĩdinem.
Noe ebriet᷑ate nũda¬
uit femora sua loth.
quem sodoma ñ ui
lem. ⁊ ꝑturbati sensus: ut ꝑcuciat ꝙ debet
ẽe pacieng̾. ũt eum sequatur qui posuit dor¬
modum animi seruet.
Non litigiosum¬
s. qui ħ soleat
facere. Nichil enim¬
impudentius ẽ arro¬
gantia rusticorum¬
qui garrulitatem
auctoritatem putã.¬
⁊ ꝑan ad lites in sub¬
iectos: tumide into¬
ter uictum ⁊ uesti¬
tum nichil q̃ rebant.

Expanded text:
qui hoc freqagat, quia venter estuans mero cito despumat in libidinem. Noe ebrietate nudait femora sua, Lot quem Sodoma non vilem et perturbati sensus, ut percutiat qui debet esse patiens, ut eum sequatur qui posuit dormodum animi servet. Non litigiosumet qui hoc soleat facere. Nihil eniimpudentius est arrogantia rusticorumqui garrulitatem auctoritatem putaparati ad lites in subjectos tumide intoter victum et vestitum nihil quaerebant.
Abbreviated transcription (Latin):
tellectus ur̃os. ita ut exͣ xp̃m nil intelligatio
ł appetatis. nota ꝙ p̃misit de assiduitate:⁊ ui¬
gilantia orõnis. & post subdit de custidia paciᷤᷤ
quia adhibita assiduitate orõnis. tunc demũ
pax custodit corda in xp̃o. hiõ dicit. q cui dõ¬

Expanded text:
tellectus vestros, ita ut extra ipsum nihil intelligatis vel appetatis. Nota quod praemisit de assiduitate et vigilantia orationis. Et post subdit de custodia pacis, quia adhibita assiduitate orationis, tunc demum pax custodit corda in Christo. Hoc ideo dicit, qui cum D
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃cipit oꝑando. ie¬
sum xp̃m. alio enimñ
deum. Idem est enim
pontifex ꝙ mediator.
Qui fidelis ⁊ c̾. hic in¬
ysi. sic̃ supͣ cõꝑauit eñ

Expanded text:
quae praecipit operando, Jesum Christum. Alio enim noDeum. Idem est enim pontifex qui mediator. Qui fidelis, etc. Hic inysi, sicut supra comparavit eum
Abbreviated transcription (Latin):
multa a lacritate ꝓtendit manum ad cõpatien¬
dum temptatis. ꝑfecteꝙ nouit id facere. Nota ꝙ
ait. temptatus. cemptat quid̃ deus. temptat hõ.
temp̃tat diabolus. temptat ds̃ ut ꝓbet. diabolus
ut decipiat. homo ut sciat ꝙ nescit.

Expanded text:
multa alacritate protendit manum ad compatiendum tentatis, perfecteque novit id facere. Nota quod ait, tentatus. Tentat quidem Deus, tentat homo, tentat diabolus. Tentat Deus ut probet; diabolus, ut decipiat; homo, ut sciat quod nescit.
Abbreviated transcription (Latin):
benignitatem animi ad
bñfaciendum ꝑati. &
humilitatem ut sitis hu¬
miles corde ⁊ habitu. ⁊
modestiam. ut in om̃i¬
b modum seruetis. &¬

Expanded text:
benignitatem animi ad benefaciendum parati, et humilitatem, ut sitis humiles corde et habitu, et modestiam, ut in omnibus modum servetis,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c est omĩa o in
omĩb. uos gͦ o colosen¬
ses. qui estis sicut .i. u̾e
ab et̃uo elegit. & scĩ sa¬
cram̃toꝵ participatioẽ.
& dilectia dõ.i. quia iã
scĩ estis. & quia deus li¬

Expanded text:
 est omnia et in omnibus, vos ergo, o Colossenses qui estis sicut, id est ab aeterno elegit, et sancti sacramentorum participatione, et dilecti a Deo, id est quia jam sancti estis, et quia d
Abbreviated transcription (Latin):
turarum. exercitacos di¬
cerse. uł boni aminusbo¬
no. ⁊ mali aminus malo.
Ecce hic ostendit quis sit¬
est. qui hñt sensus exer

Expanded text:
turarum exercitatos ter se. Vel, boni a minusno, et mali a minus malo. Ecce hic ostendit quid sitest, qui habent sensus exerc
Abbreviated transcription (Latin):
si corporalib ymaginib cogitent. ⁊ ip̃m̃ deum si
nͥ corpus aliquod eẽ existimant. & malum nͥ sub¬
stanciam putare ñ possint. cum sit potius ab in¬
mutabili sub̾a mutabilium sub̾iarũ quidam de¬
fectus: ꝙͣ fecit ex nichilo ip̃a immutabilis. & sũ¬
ma sub̾a que ẽ deus. ꝙ ꝓfecto quisquis ñ solum
credit. u̾m ⁊̃ exercitatus in ext̾iorib animi sensi¬
b incelligit. ꝑcipit. nouit: nõ ẽ iam metuendũ
nec soducatur ab eis. qui malum putando eẽ sub¬
stanciam ꝙͣ ñ fecit ds̃. mutabilem sub̾iam faciũt
ipm̃ deum sicut manichei. ł si que alie pestes: ita
patis eo ꝙ uelint semper
do. hortans eos ad ꝑfec¬
xp̃i sermonẽ¬

Expanded text:
rporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum non nisi corpus aliquod esse existiment, et malum nisi substantiam putare non possint, cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo 243 ipsa immutabilis et suma, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis interioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne seducatur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita patis, eo quod velint semper do, hortans eos ad perti sermone
Abbreviated transcription (Latin):
ñi mille femine ꝑ uiroᷤ
fideles in fidem ueni¬
rent. quia sepe hoc cõ¬
tigit ꝙ alt̾ ꝑ alterum
ad fidem cõuert̾ecur.
Hel ita. Scĩficatꝰ ẽuir
infidelis ꝑ mulierem

Expanded text:
nullae feminae per viros fideles in fidem venirent, quia saepe hoc conquod alter per alterum ad fidem convertitur. Vel ita, sanctificatus est vir infidelis per mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o est in ac̾tionetẽ¬
ecce pietas ẽ sapĩa.
abstinere aũ a mał:
scĩa ẽ. pietatem hoc loco posuit dei cultũ.
que grece dr̃teosebia. & quis cultus est nͥ
amor & cognitio eius: Scĩa uͦ qm̃ dix̃ esse
abstin̾e a mał: rerũ ꝓculdubio temporaliũ
secłi. illi quib cet̾a dantur: stelle st̃. quia
& ħ in nocte neccia sc̃. Nñ in pgo. Solem ĩ
pocestatem diei. lunã & stellas in potestatẽ

Expanded text:
tione temEcce pietas est sapientia, abstinere a malis scientia est . Pietatem hoc loco posuit Dei cultum, quae Graece dicitur theosebia. Et quis cultus est, nisi amor et cognitio ejus? Scientia vero quam dixit esse abstinere a malis, rerum procul dubio temporalium aeculi. Illi quibus caetera dantur, stellae sunt, quia et haec in nocte necessaria sunt. Unde in Psalmo: Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
oblatus est.¬
mo sola uoluntate. uerum ut homo semel
moritur necessitate ⁊ iure nature amplius
ñ moritur sicut cp̃c. eod iure semel oblatus:
ailuentu ueniens ad iudicium. appa. expec.¬

Expanded text:
oblatus simo sola voluntate. Verum ut homo semel moritur necessitate et jure naturae amplius non moritur, sic et Christus eodem jure semel oblatus adventu, veniens ad judicium appare
Abbreviated transcription (Latin):
ut uicium: iam ñ do¬
mineturin nob̾. ꝙ nł
la alia hostia fatere
etate scłi. i qua sũt
omĩa adimpleta. que
ñ opus fuit ut incipe¬
ret pati ab origine mũ¬
di. Et quemadm̃.
item ꝑ hoc ꝓbatur. ꝙ¬
ñ nͥ seme pͥati debuit.

Expanded text:
ut vitium jam non dominetur in nobis: quod nulla alia hostia facere aetate in qua sunt omnia adimpleta quae n opus fuit, ut inciperet pati ab origine mudi. Et quemadmodum. Item per hoc probatur quod nisi semel pati debuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ficeret: nec antiquis. qui similiter erant reclim̃.
⁊ magnus sacerdes: qui assistit uultui dei. sem s.ui
ꝑmunus ad intespellandum ꝓ nob̾. Ibi sepe offe¬
rebat: hio semel. ibi in sangͣuine alieno. hic in
ꝓpͥo. Idem ẽ gͦ sacerdos: ⁊ hostia. El hoquir. q

Expanded text:
ficeret, neque antiquis qui similiter erant redimendietiam magnus sacerdos quia consistit vultui Dei semper vivus ad interpellandum pro nobis. Ibi saepe offerebat, hic semel, ibi in sanguine alieno, hic in proprio. Idem ergo est sacerdos et hostia. Alioquin. Q
Abbreviated transcription (Latin):
uem dĩ qui ꝓmisit. Illũ gͦ genuit demon¬
strans ꝯsuecũdo naturam. illũ u̾o dedit
ꝓmissio. sig̾cans grãm. Ibi humanus usus
ostendr̃. hic diuinũ beneficiũ cõm̃dat᷑. Natꝰ
ẽ gͦ ismael sicut nascuntur hoĩes ꝑmixtio¬
ne utͥq sexus usitata lege nͨ. iõ dictum ẽ ẜ.c.¬
dĩ donum ꝙ indebitũ hõib gratis gr̃a lar¬
giretur sic oportuit dari filiũ ꝙ̃ admodum
n ñ debebatur ex cursib. Hec añ qmͣuis ad¬

Expanded text:
nem Dei qui promisit. Illum ergo genuit demonstrans consuetudo naturam, illum vero dedit promissio, significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatur. Natus est ergo Ismael sicut nascuntur homines permistione utriusque sexus usitata lege naturae. Ideo dictum est secuDei donum, quia indebitum hominibus gratia Dei largiretur; sic oportuit dari filium quemadmodum naturae non debebatur excursibus. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
anos ꝑ xpĩ eunͣgłium natos inuenit .⁊ iuos di¬
uicias suas facit. ñ sane cum iudicio. s temeri¬
tate inconsid̾ata. ñ enim intelligit ibi eẽ uerã
& salubrem & quodam mͦ g̾manam. atq radi¬
calem xͥauam societatem. uũ: istos seꝑauit. qͦs¬

Expanded text:
sti Evangelium natos invenit, et illos divitias suas facit, non sano cum judicio, sed cum temeritate inconsiderata. Non enim intelligit ibi esse veram et salubrem et quodammodo germanam atque radicalem Christianam societatem. Unde istos separavit q
Abbreviated transcription (Latin):
ueri. homines corrup¬
ti m̃te .i. corrupte ra¬
semper existentes cir
ca fidem. & nũ quam̃
cendo. qr in brẽu de¬
ficient. superati a ca¬
rũ q̃ mͦ putatur sapi¬
entia. om̃ib erit ma¬
quem in asia destruen¬
dos ħeticos p̃dicit hic.
ticoꝵ semꝑ inquieta ẽ. quos magoꝵ pharao¬
nis hr̃e conatum declarat hic apłc. comparãs
eos magis pharaonis. Qu̾as ieremias ꝑdici ĩ¬
sipienti aiicule: comꝑat dicens. clamauit
ꝑdix. congregauit que non pepit. fecit diuicias.
non cum iudicio in dimidio dierum eius. d̾elin¬

Expanded text:
i, homines corrupti mente, id est corruptasemper existentes, ca fidem, et nunquam icendo, quia in brevi dficient superati a Caquae modo putatur sapientia, omnibus erit maquem in Asia destruendos haereticos praedicit hic. reticorum semper inquieta est, quos magorum Pharaonis habere conatum declarat hic Apostolus comparans eos magis Pharaonis. Quos Jeremias perdici insipienti aviculae comparat dicens: Clamavit rdix, congregavit quae non peperit, fecit divitias, non cum judicio: in m
Abbreviated transcription (Latin):
iudens in nouostatu
ad suꝑioꝵ confirmationem. & hominẽ ẽẽ
tura enim q̃ fallr̃ sĩ absurde dr̃ m̃dax. deus
alĩ apd̾ quẽ nichil fut᷑m ẽ ĩmutabilis ꝑseu̾at.
Nel omis hõ mñdarx .s. qui ñ crecdit ꝙ ꝓmisit deꝰ.

Expanded text:
t ad superiorum confirmationem; et hominem esse tura enim quae fallitur non absurde dicitur mendax. Deus autem apud quem nil futurum est immutabilis perseverat. Vel, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
inseruit. qͣ agnoscet ꝙ deb̾et ag̾e ł cauere. hi̾
aũ acceptis. hõ neglexit it̃ iurtutis incẽdere.
cui ex dõ nichil defuit. ipẽ uͦ iuenitur de fu¬
isse his q̃ a dõ data s̃ sibi. Merito gͦ dr̃ talem
in iudicio dẽ uic̾e: & iustificari in u̾b̾ suis.
Nel ita. tͥ soli peccaui: qr adõ uistus es ut ĩti

Expanded text:
inseruit, qua agnosceret quid deberet agere vel cavere. His autem acceptis homo neglexit iter virtutis incedere, cui ex Deo nil defuit, ipse vero invenitur defuisse his quae a Deo data sunt sibi. Merito ergo dicitur talem in judicio Deus vincere, et justificari in verbis suis. Vel i
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia ñ ex meis m̾itis cõplesse cõꝑberis.: niũ¬
cas impsendo ꝓmissa. cũ iudicaris a ppłis nõ
debere implere ꝓmissa. ꝓpt̾ mea pecc̃a i. ñ mit¬
tẽ filiũ de stirpe mea. Dauid eñ pꝰꝙͣ factus ẽ
adult᷑ ⁊ homicida uxorẽ urie accipiendo. ⁊ il¬
lum gladio filioꝵ. amon occidendo. dicebat
młti uacua efficietur ꝓmissio dĩ q̃ facta ẽ¬

Expanded text:
ustitia non ex meis meritis complesse comproberis, et vincas, implendo promissa, cum judicaris a populis non debere implere promissa propter mea peccata, id est non mittere Filium de stirpe mea. David enim postquam factus est adulter, et homicida uxorem Uriae accipiendo, et illum gladio filiorum Amon occidendo, dicebant multi: Vacua efficietur promissio Dei, quae facta e
Abbreviated transcription (Latin):
inlicatus ẽ inuiste. ⁊ in eo tñ .i. in iusticia:
inc̃ om̃s homines. Huc itaq nullũ pecc̃m̃ ha¬
benti: dicit dd̾ tͥ soli peccaui. Qui adeo itꝰ
es. ut iustificeris in sermonib tius. ⁊ uĩcaᷤᷤ
cũ udicaris. Tu es enĩ qui suꝑas om̃s iu¬
dices in iusticia. qui solus uiste iudicans in¬
uiste uidicaris. Nel aliis ñ nuitatis. illud ita¬
pocest dici. & iuncas cũ iudicaris. qͣi drẽt

Expanded text:
icatus injuste, et in eo tamen, id est in justitia vincit omnes homines. Huic itaque nullum peccatum habenti, dicit David: Tibi soli peccavi, qui adeo justus es, ut justificeris in sermonibus et vincas cum judicaris. Tu enim qui superas omnes judices in justitia, qui solus juste judicans, injuste judicaris. Vel aliis non mutatis, illud potest ita dici: Et vincas cum ju
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. desꝑantes
de futura uita. ł in dolorii
alia litta que ex greco
dolentes. semetipõs tͣ¬
did̾unt ꝑ uoluntatem
ad maliciam lib̾am un¬
pudicitie .i. fornicati.¬
oni. ⁊ deiĩ tradiderũt

Expanded text:
tudine desperantes de futura vita. Vel, indolorii, alia littera quae ex Graeco dolentes semetipsos tradiderunt per voluntatem, ad malitiam liberam, impudicitiae, id est fornicationi. Et deinde tradiderunt
Abbreviated transcription (Latin):
i. augm̃tat illos: qui
iam sunt corpus. ip̃e
tionem sui. quia illos
qui ñ sunt corpus. e¬
dificat in suam ciui¬
tatem ł societatem.
& hoc totum fac̃ in ca¬
ritate .i. ex dilectio.¬

Expanded text:
 augmentat illos qui jam sunt corpus. Ipse aedificationem sui, quia illos qui non sunt corpus, aedificat in suam civitatem vel societatem, et hoc totum facit in charitate, id est ex dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
litatis .q. qr deus tot
auxilia dedit ad custo¬
diam unitatis. ⁊ quia
crescere potestis os ei oc¬
curtecis: gͦ dico ũ ob

Expanded text:
dicat: Quia Deus tot auxilia dedit ad custodiam unitatis, et quia crescere potestis et ei occurretis, ergo dico, non ob
Abbreviated transcription (Latin):
in uanitate sensus sui
qi transitoria amant
que sensualitas sugge¬
rit. hñtes intlłm natu¬
ralem: obscuratum a te¬
scurum. ⁊ iõ minꝰ mir᷑
est si in uanitate am¬
bulant ꝙͣ de uob̾ qui
estis illumminati ⁊ spẽ
uite habetis. õmĩs qui
incelligit quadam lu¬
ce int̾iore illustratur. ẽ
gͦ quedam lux intus ꝙͣ
ñ hñt qui sĩ intelligũt.
gentiles dico alienatia

Expanded text:
in vanitate sensus sui, quia transitoria amant: quae sensualitas suggerit. Habentes intellectum naturalem obscuratum a tescurum. Et ideo minus mirum est si in vanitate ambulant, quam de vobis qui estis illuminati, et spiritum vitae habetis. Omnis qui intelligit quadam luce interiore, illustratur. Est ergo quaedam lux intus, quam non habent qui non intelligunt. Gentiles, dico, alienati a
Abbreviated transcription (Latin):
hͥñ in euͣngłio legit᷑.¬
ex quib multi manẽt
usq adhuc. qui testei¬
sunt si queritis abeiᷤ.
nuer̃t .i. mortui sunt
in hoc testimonio per¬
sus est iacobo. singła¬
riter. hoc nec in euuͣn

Expanded text:
n in Evangelio legitEx quibus multi manent usque adhuc, qui testsunt, si quaeritis ab eis. nt, id est mortui sunt, in hoc testimonio persus est Jacobo singriter; nec hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
b elem̃tis. uisi .i. for
locis ⁊ sedib suis ordinata distictione dispo¬
n̾et. tenebre erant. & erant iniisibilia elemen¬
ta. s in eoꝵ seꝑatione: nata ẽ lux. pͥma gͦ mate¬
ria fcã ẽ ꝯfusa ⁊ informis: uñ omĩa fierent.
q̃ distincta ⁊ formata st̃: ꝙͣ credo a grecis cha¬
os appellari. ⁊ recte ds̃ credr̃ omĩa de uichilo fecis¬
se. qr ⁊ si omĩa formata de ista mat̾ia formata st̃:
ħ ip̃a tñ mat̾ia de nichilo fc̃a ẽ. ꝙͣ moyses sig̾cauit
dicens. In pͥncipio fec̃ d.c. ⁊t̃. informem it. mat̾iã
& ꝯfusam q̃ chaos dicta ẽ uñ omĩa facta sunt
nominib celi ⁊ t̾̃re q̃ iñ futura erant sig̾cauit .i. no
minib uisibilium rerũ. pp̃ infirmitatem paruulo¬
rum. qui mnuius ydonei st̃ inusibilia cõphendere.
⁊ tẽ erant tenebre .i. lucis absentia. Non enim te¬
nebre aliquid st̃. s ip̃a lucis absentia. sic̃ silentium.

Expanded text:
bus elementis, visibilia formlocis, et sedibus suis ordinata distinctione disponeret, tenebrae erant, et erant invisibilia elementa, sed in eorum separatione nata est lux. Prima ergo materia facta est confusa et informis, unde omnia fierent quae distincta et formata sunt quam credo a Graecis chaos appellari. Et ideo recte Deus creditur omnia de nihilo fecisse, quia etiam si omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est quam Moyses significavit dicens: In principio fet confusam quae chaos dicta est, unde omnia facta sunt, nominibus coeli et terrae, qui inde futura erant significavit, id est nominibus visibilium rerum, propter infirmitatem parvulorum qui minus idonei sunt invisibilia apprehendere, et tunc erant tenebrae, id est lucis absentia. Non enim teneb
Abbreviated transcription (Latin):
est. inanis dr̃. ħ ead̾ informis mat̾ia. ⁊ t̾ra inuisibi¬
lis ⁊ incõpoĩta appellata ẽ terra. iõ qr int̃ omĩa
elem̃ta mundi: terra minus spaͨciosa ẽ ꝙͣ cetera.
sy̾fertur fabricandis rẽb uoluntas artificis. Iõ
u̾o aqͣ dc̃ã ẽ illa mat̾ia. qr omĩa q̃ in terra nascũ¬
tur. siueauimalia. siue ar̃bores. ł herbe:⁊ similia
ab humore incipiunt formari: atq nutͥri. Eadẽ
⁊̃ mat̾ia dicta ẽ abyssus. qr ꝯfusa erat ⁊ cõmixta
& incõpoĩta. ⁊ abyssus cum tenebris.⁊ aqua sr̃
ut resignorata notis uocabulis insinua retur. ã¬

Expanded text:
eadem informis materia etiam terra invisibilis et incomposita appellata est; terra ideo, quia inter omnia elementa mundi terra minus speciosa est quam caetera; , sicut superfertur fabricandis rebus voluntas artificis. Ideo vero aqua dicta illa materia, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia sive arbores vel herbae et similia ab humore incipiunt formari atque nutriri. Eadem etiam materia dicta est abyssus, quia confusa erat et commista et incomposita, et abyssus cum tenebris, sive aqua,ut res ignorata notis vocabulis insinuaretur imp
Abbreviated transcription (Latin):
qui erat in dĩ sapĩa. ad cnus similitudinem factꝰ
est hiouisibił mundus. hec utiꝙ uisibilia asiꝙͣ
sierent ñ erant. quom̃ gͥ dõ nota erant q̃ nõ erãt :
o rursus quomꝰ ea facet que qͥ nota ñ erant: Non
enim quicꝙͣ fecit ignorans. nota gͦ fecit. ñ facta
scĩa. s̃ erant in sua natura. Ipĩaũ dõ sĩ audeo di¬
cere: aliomͦ iiuocuisse cum ea feciss: ꝙͣ eo quo ea
nou̾at ut faceret. ⁊ꝰ pd̾ qͣnem non ẽ tnͣsmutõ. nͨ¬
plar ꝙ erat in mente di. fierent h. E ide płi
F ide płi

Expanded text:
in Dei sapientia, ad cujus similitudinem factus est hic visibilis mundus. Haec utique visibilia, antequam fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? t rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cscientia, non erant in sua natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset quam illo quo ea noverat ut faceret. Apud quem non est transmutatio nplar quod erat in mente Dei, fierent haec. Fidem p
Abbreviated transcription (Latin):
inꝙͣ pͥmogenitum patris .i. asi om̃s creaturas geni¬
ta fẽcit apparere in mundo. qui ante inusibilis erat
in mundo. ⁊ iõait it̾m. qr assumptõ carnis: dr̃ ex¬
itus a patre. ⁊ introductõ in hereditatem. ubi uibe¬
tur adorari. uñ addit:⁊ cũ introducit dicit.:
t adorent. uł ita : u it̾m dicit pat̃ de eod̾ filio¬
filium intro. s. usq ad corda hominum ducendũ
ꝑ fidem. Quid dicit: Et adorent eum qui passuᷤᷤ

Expanded text:
imogenitum Patris, id est ante omnes creaturas genita fecit apparere in mundo, qui ante invisibilis erat in mundo, et ideo ait iterum, quae assumptio carnis dicitur exitus a Patre, et introductio in haereditatem ubi videtur adorari. Unde addit, et cum introducit, dicit: Et adorent. Vel ita, et iterum dicit, Pater de eodem Filio. Cum intro. Quid dicit? Et adorent eum. Qui passus
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate scripture
aꝑit filium: dignio¬
rem angłis. ⁊ nota ꝙͣ¬
carnalem exitum uo¬
cat dicens. Exiit qui se¬
patre exiui. ⁊ ueni in
mundum. p̾aulus u̾o introitum uo¬
cat aduentum xͥ dicens. Cum in¬
troducit. Assumptõ gͦ carns exitus ⁊ introitus
appellat᷑. I r̾ecte ntiq foris etum eramus a dõ.
sicut qui.  st̃ extra regales aulas in uincłis col¬
ligati. ⁊ qui hñt apud regem ꝓ culpis aliquib of¬
fensam. qui aũ uolu̾it istis ueniam impetrare. nõ
pͥmum ip̃os in aula regis uiducit. s ip̃ẽ foras egre¬
clitur. ibiq cum eis loqr̃. usq dum eos correctos
cepta regis in notuit. ⁊ sic nos a pectis mundans:⁊
ad deum ꝯu̾tͤans in aulam regalem uelut media¬
tor optimus introducit. Iõ exitus ⁊ introitus: uo¬
catur carnis sue aduentus de quo dicit. Et ite

Expanded text:
auctoritate Scripturae t Filium digniorem angelis. Et nota carnalem exitum cat, dicens: Exiit qui sePatre exivi, et veni in mundum . Paulus vero introitum vocat adventum Christi, dicens: Cum introducit. Assumptio ergo carnis exitus et introitus appellatur; recte utique. Foris enim eramus a Deo, sicut qui sunt extra regales aulas in vinculis colligati, et qui habent apud regem pro culpis aliquibus offensam. Qui autem noluerit istis veniam impetrare, non primum ipsos in aulam regis inducit, sed ipse foras egreditur, ibique cum eis loquitur usquedum eos correctos aecepta regis innotuit. Et sic nos a peccatis emundans, et ad Deum convertens in aulam regalem velut Mediator 234 optimus introducit. Ideo exitus et introitus vocatur carnis suae adventus, de quo dicit: Et iter
Abbreviated transcription (Latin):
li dr̃. Nel sic̃ petra dr̃ante politionem: e lapi¬
⁊ Iapis ꝑ policionem. Policio aũ xp̃i passio fuit:
qua infirmitatis miseriam deposuit. xp̃c gͦ
ante passionem fuit petra scandali. qr in eod
temꝑe scandalizati sunt in eum uidei: iras¬
centes. & indignantes ꝙ filium dei se facet.¬
lapis u offensionis fuit xp̃c. in policione .i. in.
passione. qũ maxime offend̾unt. & excecati st̃ de¬
ũ ñ eẽ credentes. quem mortuũ uidẽbant: a qua
erit bonis. quia omis siue sit uidens. siue genti¬
lis qui eredid̾it in eum ñ cõfundetur cum uene¬
rẽs uoluntas

Expanded text:
li. Petra dicitur ante politionem et lapis post politionem. Politio autem Christi, passio fuit, qua infirmitatiante passionem fuit petra scandali, quia illo tempore scandalizati sunt in eum Judaei irascentes et indignantes, quod Filium Dei se facerapis vero offensionis fuit Christus in politione, id est in passione, quando maxime offenderunt, et excaecati sunt, Deum non esse credentes quem mortuum videbant, a qua erit bonis; quia omnis sive sit Judaeus sive gentilis, qui crediderit in eum, non confundetur, cum veneres, voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ caueatur. os petrã
scandali .i. eundem¬
xp̃m ex toto cõt̾entẽ
tͥstantem. Lapis gͦ of¬
statũ quo apparuit
hic malis. petra scan¬
faciet malis. Scanda
uia obex aliqurs ii¬

Expanded text:
etram scandali, id est eumtum ex toto conterentem tristantem. Lapis ergo ofstatum quo apparuit hic malis; petra scanfaciet malis. Origen via obex aliquis i
Abbreviated transcription (Latin):
s semet ipm̃ solũ qui tantꝰ ẽ. At̾tende ꝙ fi¬
liuis tradidit seipm̃. uidas quid fecit: Fcã est
tradicõ a pr̃e. fcã ẽ traditõ a filio. fcã t̾radicio
a iuda. Nna res fcã ẽ. quid gͦ discreuit patrẽ
tradentem filium. & filiũ tradentem se. o ui¬
dam tradentem magistrũ: qr ħ fec̃ filiue &s pr̃¬

Expanded text:
sed semetipsum, solum, qui tantus est. Attende quod Filius tradidit seipsum, Judas quid fecit? Facta est traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda, una res facta est. Quid ergo discrevit Patrem tradentem Filium, et Filium tradentem se, et Judam tradentem Magistrum? Quia hoc fecit Pater
Abbreviated transcription (Latin):
tia utuntur inuicem ultra uecessitatem lib̾os
dr̃. Omis ughemens amator ꝓpͥe uxoris ama¬
tor adult̃ est. Contigit aũ sẽpe ꝯtrai cõiugiũ
in quo hec bona non reꝑiuntur. quia nec
fides seruatur. nec ꝓles religiose educatur.
s nubere licet. ⁊ hoc ẽ ꝙ ait. De quib aũ scͥꝑ¬
sistis mͥ .i. de his que scͥpsistis m. hoc aũ di¬
cõ. bonum ẽ homini ñ tang̃e mulierem ꝓpt̾¬
for at: &. bonum ẽ ñ tangere. s tñ ꝓpt᷑ for¬
nicationem uitandam imusquisꝙ hãt suã
excludantur illi qui diuinis auctoritatib
uxores hr̃e ñ possunt. & similit̾ unaqueq

Expanded text:
tia utuntur invicem ultra necessitatem liberos dicitur: Omnis vehemens amator propriae uxoris, adulter est. Contingit autem saepe contrahi conjugium, in quo haec bona non reperiuntur: quia nec fides servatur, nec proles religiose educatur. sed nubere licet. Et hoc est quod ait: De quibus autem scripsistis mihi, id est, de his quae scripsistis mihi. Hoc dico: Bonum est homini non tangere mulierem, pdicat: Bonum est non tangere, sed tamen propter fornicationem vitandam unusquisque habeat suam, icitur, ut excludantur illi qui divinis auctoritatibus uxores habere non possunt. Et similiter, unaquaeque
Abbreviated transcription (Latin):
gratio oe huiusmi. ꝑsone aũ legitune ad ma¬
trimonium st̃: iuxta institutionem eccłie.
Alie namq fuere legitime in exordio nr̃e ori¬
giuis. ⁊ añ legem moysi. ⁊lie sub lege: alie
in tempore grẽ. Item in pͥmitiua eccła que¬
dam erant legitume. que mͦ non sunt. Et eaꝵ
que mͦ legitime sunt ł illegicune: quedam st̃
plene legitune. quedam omĩno illegitune. q̃¬
dam neutre. Plene legitime st̃. quas ñ imnpe¬
dit uotum ꝯtinentie. ł ordo. ł cognatio. ł dis¬
par cultus. ł ꝯditio. ł nature frigiditas. Orõ
aũ illegitime sũt: ꝑ uotum. ꝑ ordinem. ꝑ cog¬
nationem. ꝑ disparem cultum. Neutre uo .i.
uec omĩno illegitime nec plene legitime sunt:
ꝑ cõditionem. ẜ frigiditatem. Si enim tales
nescienter ꝯiuucti fu̾int: possunt ꝑmanere

Expanded text:
gratio, et hujusmodi. Personae autem legitimae ad matrimonium sunt, juxta institutionem Ecclesiae. Aliae namque fuere legitimae in exordio nostrae originis, et ante legem Mosi. Aliae sub lege, aliae in tempore gratiae. Item in primitiva Ecclesia quaedam erant legitimae, quae modo non sunt; et earum quae modo legitimae sunt vel illegitimae, quaedam sunt plene legitimae, quaedam omnino illegitimae, qe sunt quas non impedit votum continentiae, vel ordo, vel cognatio, vel dispar cultus, vel conditio, vel naturae frigiditas. Omnino autem illegitimae per votum, per ordinem, per cognationem, per disparem cultum. Neutrae vero, id est nec omnino illegitimae, nec plene legitimae sunt, per conditionem vel frigiditatem. Si enim tales nescientes conjuncti fuerint, possunt permanere
Abbreviated transcription (Latin):
xori iuir debitũ red.
dat .q. cõcedo uiro
habere uxorem. et
mulieri uirum. pꝰꝙͣ
ꝯiuncti fu̾int: uir
reddat debitum uxo¬
dat: similit̃¬

Expanded text:
xori vir debitum reddat. cat: Concedo viro habere uxorem, et mulieri virum; et njuncti fuerint, vir reddat debitum uxori, similit
Abbreviated transcription (Latin):
les. sacram̃tum: fides ne cum alio ł̾alia coea¬
tur. ples: ut religiose educetur. Sacram̃tum:
corporalis. & sacram̃talis: Corꝑalit᷑ u̾o ñ debẽt
su ꝙ interdum fit cã teligionis. Sac̃m̃talit᷑
u̾o seꝑari ñ possunt. dum niuunt. si plene
legicime sint ꝑsone. Et attñde ꝙ t̾cium bo¬

Expanded text:
les, sacramentum: Fides, ne cum alio vel cum alia coeatur. Proles, ut religiose educetur. Sacramentum, licet et sacramentalis. Corporaliter vero non debent quod interdum fit causa religionis; sacramentaliter vero separari nequeunt, dum vivunt, si plene legitimae sint personae. Et attende quod tertium bo