comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moysi ducis & sacerdotis sui ñ reluc̾¬
tantur imꝑio: di mneruere comitatũ.
Nec immerito eos hõstis ñ attigit:
lux p̃cessit. fluctus expauit. Sic eñi¬
ꝓpha testatur. Et increpauit inqͥt
mare rubrum & recessit. Et iterum.
Mare uidit & fugit. Quid uidit:
Hoc itaq quod in baptismo credi
debet. Sine dubio illud terribile
profundum ad secretum assistentis
inhorruit maiestatis : & ad p̾sentiam
sui cessit auctoris. Et ido filii isrł
securi inter undas transeunt: cum
ctib imminẽrent: cum creatura
insensibilis elementi. factorẽ suum
sentiens. transmeantib circũ fusa p̃¬
beret uiam: et in ꝑsequentes para¬
ret refusa uindictam. Scđm hȩc.
si & nos uitia & crimina quasi egyp¬
tum relinquamꝰ. & currat unusquis¬
q nrm̃ intento corde post xp̃m : au¬
ctorẽ peccati diabolum xp̃ianus. id¬
ẽ hebreus egyptium ñ timẽbit. Ta¬
lis ẽ enĩ natura & infirmitas inimici.

Expanded text:
Moysi et sacerdotis sui dum non relucMoysi et sacerdotis sui dum non reluctantur imperio, Dei meruere comitatum. Nec immerito eos hostis non attigit: Lux praecessit, fluctus expavit. Sic Propheta testatur. Et increpavit, inquit, mari Rubro, et recessit . Et iterum: Mare vidit et fugit . Quid vidit? Hoc itaque quod in baptismo credi debet. Sine dubio illud terribile profundum atque secretum assistentis inhorruit majestatem, et ad praesentiam sui cessit auctoris. Et ideo filii Israel securi vel inter undas transeunt, vel ctibus imminerent, cum creatura insensibilis elementi factorem suum sentiens, transmeantibus circumflua praeberet viam, et in persequentes pararet refusa vindictam. Secundum haec, si et nos vitia et crimina quasi Aegyptum reliquimus, et currat unusquisque nostrum intento corde post Christum, auctorem peccati diabolum Christianus idem Hebraeus Aegyptum non timebit. Talis est enim natura et infirmitas inimici:
Abbreviated transcription (Latin):
tum. celebre a se¬
culis est. Cum be¬
atus moyses po¬
go indigne seruitutis educeret: cele¬
bre est ad plebis transitum rubri
maris ꝓfundũ. natura rerum obstu¬
pescente patuisse. Hic primo loco di¬
ligentius inspiciamus. quid talis ser¬
uitus. uel quid talis transitus edifica¬
tionis possit afferre quia beatus apłs
dicit. hec om̃ia infigura facta sunt
nr̃i. Celesti auctoritate confirmat il¬
lius temporis signa atq miracula ad
futurȩ redemptionis ꝑtinuisse myste¬
ria. Sic enim ait. Patres nr̃i omnes
ducatu. nr̃is cõmodis militabat diui¬
na iurtus: prediues in beneficiis. sed
semp ditior in ꝓmissis. Dux quidem¬
eis erat beatus moyses. sed eos in co¬
lumpna lucis & nubis filius & sp̃c
sc̃s p̃cedebat. Hoc loco agnoscamus
in primis: quod plebs quȩ p̃positos
suos studet audire đm sequitur: &
ꝑ dei hominẽ ꝑuenit ad salutẽ. Er¬
go filii isrł ad libertatis & quietis &
regni fidem ꝑ difficiles ituri uias dũ

Expanded text:
tum. Celebre a saeculis est, cum B. Moyses pogo indignae servitutis educeret , celebre est facere plebi transitum maris Rubri profundum natura rerum obstupescente potuisse. Hic primo loco diligentius inspiciamus, quid talis servitus, vel quid talis transitus aedificationis possit afferre: quia et B. Apostolus dicens haec omnia in figura facta sunt illis, in coelesti auctoritate confirmat illius temporis signa atque miracula ad futurae redemptionis pertinuisse mysteria. Sic enim ait: Patres nostri omneducatu nostris commodis militabat divina virtus, praedives in beneficiis, sed semper in promissis. Dux quidem erat eis B. Moyses, sed eos in columna lucis et nubis Filius et Spiritus S. praecedebat. Hoc loco agnoscamus imprimis quod plebs quae praepositos suos studet audire, Deum sequitur, et per Deum hominem pervenit ad salutem. Ergo filii Israel ad libertatis et quietis et regni sedem per difficiles itineris vias ducis
Abbreviated transcription (Latin):
te corpus ẽ om̃e fugiendũ. Quantũ
existimo responsum ẽ illis sicut intel¬
ligere potestis: sicut & nos loqͥ pos¬
sumus. Quantũ hora sermonis ad¬
mittit. quantũ ur̃a capacitas sinit:
responsũ ẽ eis. lam uͦ quid & ipsi di¬
cant de resurrectione corpoꝵ quasi
acute ut ñ eis sicut arbitrant᷑ & con¬
tra eos respondere possim. multum ẽ
ut hodie uobis dicam. Quia semel ꝓmi¬
si uobis ꝑ istos dies istam de resurrec̃

Expanded text:
te corpus est omne fugiendum? Quantum te corpus est omne fugiendum? Quantum existimo, responsum est illis, sicut intelligere potestis: sicut et nos loqui possumus, quantum hora sermonis permittit, quantum vestra capacitas sinit, responsum est eis. Jamvero quid et ipsi dicant de resurrectione corporum quasi acute, ut non eis, sicut arbitrantur, etiam nos respondere possimus, multum est ut hodie vobis dicam. Sed quia semel promisi vobis, per istos dies istam de resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
in gła. Sic & resurrectio mortuorum.
Uidetis quia ꝓmissa ẽ scõꝵ corporibꝰ
claritas: & diuersa ẽ species claritatis.
quia diuersa sunt merita claritatis.
Sed illos qui dicunt. stellȩ istȩ quas
uidetis. corꝑa quidem sunt s habent
do ueniamꝰ ad rem. Inducit᷑ ds a pla¬
tone ipso alloqui deos quos fecit de
corꝑali & de incorꝑali substantia. atq
inter cetera dicere illis. Qm̃ estis orti
inmortales eẽ & indissolubiles ñ po¬
testis. Iam ad istã uocem illi intremis¬
cere poterant. Quare: Quia in morta¬
les ẽẽ cupiebant. & mori nolebant.
Ergo ut eis auferret timorẽ. secutus
mini. neq uos ulla mortis fata pẽri¬
ment. nec erunt ualentiora quã con¬
siliũ meũ. quod maiꝰ ẽ uincłm ad ꝑpe¬
tuitatẽ urãm. quã illa quib colliga¬
ti estis. Ecce d̾s securitatẽ dat diis a
se factis. Securitatẽ illis dat in morta¬
litatis. securitatem illis dat. quod ñ
relinquant globos corpoꝵ suoꝵ. Cer¬

Expanded text:
in gloria: sic et resurrectio mortuorum . Videtis quia promissa est sanctorum corporibus claritas, et diversa species claritatis, quia diversa sunt merita charitatis. Sed illi quid dicunt? Stellae istae quas videtis, corpora quidem sunt, sed habent do veniamus ad rem. Inducitur Deus a Platone ipso alloqui deos, quos fecit de corporali et de incorporali substantia, atque inter caetera dicere illis: « Quoniam estis orti, immortales esse et indissolubiles non potestis. » Jam ad istam vocem illi intremiscere poterant. Quare? Quia immortales esse cupiebant, et mori nolebant. Ergo ut eis auferret timorem, secutus mini, neque uos ulla mortis fata periment, nec erunt ualentiora quam consilium meum, quod maius est uinculum ad perpetuitatem uestram, quam illa quibti estis. » Ecce Deus dat securitatem diis a se factis: securitatem illis dat immortalitatis; securitatem illis dat, quod non relinquant globos corporum suorum. Cer
Abbreviated transcription (Latin):
ledixit: cum ꝑcuteretur non reꝑcus¬
sit: quin potius in ipsa passione. pro
suis orauit inimicis dicens. Pater di¬
mitte eis: nesciunt enim quid faci¬
unt. Ita simplicitatẽ quam infanti¬
nitate cumulabat. Iste gͦ puer est
qui imitandus paruulis ꝓponitur

Expanded text:
ledixit; cum percuteretur, non repercusledixit; cum percuteretur, non repercussit; quin potius in ipsa passione pro suis oravit inimicis, dicens: Pater, dimitte eis; nesciunt enim quid faciunt . Ita simplicitatem, quam infantidiae bonitate cumulabat. Iste ergo puer est, qui imitandus parvulis proponitur
Abbreviated transcription (Latin):
er iste. non intrabitis in regnũ celoꝵ.
Reuocat gͥ eos ad originis suȩ fontẽ.
& retrorsum ad infantiam redire cõ¬
pellit: scilicet ut qui corpore fragi¬
li senuerant. innocentie morib re¬
nascantur. sicut ait saluator. Nisi
quis renatus fuerit ex aqua & spũ
scõ. non intrabit in regnum di. Dici¬
tur gͦ apłis. Nisi conuersi fueritis &
efficiamini sicut puer iste. Non di¬
cit sicut pueri isti sed sicut puer
iste. Unum eligit. unum ꝓponit.
Uideamus gͥ quis ille tantus sit.
qui discipłis ꝓponitur imitandus.
Hon hunc arbitror esse de plebe.
non de publico. non de multitudine
ceteroꝵ. precipue qui ꝑ apłos uniuer¬
fo mundo tribuit scĩtatis exemplum.
Non inquam hunc de publico esse
arbitror: sed de cęlo. Ipse ẽ enim de
cȩlo puer. de quo dicit isaias ꝓpheta:
puer natus ẽ nobis. & filius datus est
nobis. Ipse plane puer est: qui sicut
innocens cũ malediceretur. non rema¬

Expanded text:
er iste, non intrabitis in regnum coelorum . er iste, non intrabitis in regnum coelorum . Revocat igitur eos ad originis suae fontem, et retrorsum ad infantiam redire compellit, scilicet, ut qui corpore fragili senuerant, innocentiae moribus renascantur, sicut ait Salvator: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei . Dicitur ergo apostolis: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste. Non dicit sicut pueri isti, sed sicut puer iste; unum eligit, unum proponit. Videamus igitur quis ille tantus sit qui discipulis proponitur imitandus. Non hunc arbitror esse de plebe, non de publico, non de multitudine caeterorum, praecipue qui per apostolos universo mundo tribuit sanctitatis exemplum; non, inquam, hunc de publico esse arbitror, sed de coelo. Ipse est enim de coelo puer, de quo dicit Isaias propheta: Puer natus est nobis; filius datus est nobis . Ipse plane puer est, qui sicut innocens, cum malediceretur, non rema
Abbreviated transcription (Latin):
infantia ledentib ñ irascitur. spolian¬
tibus non resistit. cedentib non repu¬
gnat. Deniq sicut iussit dñs. etiam
orat ꝓ inimicis. auferenti tunicam.
relinquit & pallium: uerberanti ma¬
xillam. prebet & alteram: nisi quod
in hoc melior ẽ xp̃i infantia quam
naturȩ. Illa enim peccare ^ istã contẽp¬
nit. llla ꝑ infirmitatẽ innoxia ẽ: ista
ẽ innocens ꝑ uirtutẽ. atq ido laudi
magis ascribendũ ẽ. non tam male¬
fa̾cere ñ posse. quam nolle. Ergo sicut
diximus ȩtates quedã sunt meritorũ.
Nam & senectus moꝵ inuenitur in
pueris. & innocentia infantiũ reppe¬
ritur in senibꝰ. Deniq quod in iu̾ni¬
orib senectus quedã sit honestatis.
dicit ꝓpħa. Senectus enĩ uenerabi¬
lis non diuturna: nec numero annoꝵ
computata. Cani sunt enĩ sensus ho-¬
minis. Ad apłos autẽ iam seniores &
maiores natu dicit dñs. Hisi con¬
uersi fueritis & efficiamini sicut pu¬

Expanded text:
infantia laedentibus non irascitur; spolianinfantia laedentibus non irascitur; spoliantibus non resistit, caedentibus non repugnat. Denique, sicut jussit Dominus, etiam orat pro inimicis, auferentibus tunicam relinquit et pallium, verberantibus maxillam praebet et alteram; nisi quod in hoc melior est Christi infantia quam naturae; illa enim peccare nescit, ista contemnit; illa per infirmitatem innoxia est; ista est innocens per virtutem. Atque ideo laudi magis ascribendum est, non tam malefacere non posse quam nolle. Ergo, sicut diximus, aetates quaedam sunt meritorum; nam et senectus morum invenitur in pueris, et innocentia infantum reperitur in senibus. Denique quod in junioribus senectus quaedam sit honestatis, dicit propheta: Senectus enim venerabilis non diuturna, nec annorum numero computata; cani enim sunt sensus hominis . Ad apostolos autem jam seniores, 184 et majores natu dicit Dominus: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut pu
Abbreviated transcription (Latin):
rabile donũ con¬
cessit nobis d̃s hc̃
paschȩ salutarẽ
diem in quo re¬
surgens dñs re¬
surrectionẽ pre¬
stitit uniuersis. & de imis ad altiora
conscendens. nos quoq adsuꝑiora
de inferiorib in suo corpore suble¬
gente gͥ xp̃o omĩa necessario cum eo
sua uiscera resurrexẽrunt. Dum enĩ
ille ab inferis transiit ad suꝑos: nos
de morte transire fecit ad uitam. Pas¬
cha enĩ hebraice transitus dicitur. uł
ꝓfectus : scilicet quia ꝑ hoc mysteriũ
de peiorib ad meliora transitur. Bo¬
nus transitus ẽ transire de peccatis
ad iusticiam. de uitiis ad uirtutem.
ad infantiam de senectute. Infantiã
autẽ dixerim ñ etatis. sed simplicita¬
tis. Habent enim & merita ȩtates su¬
as. In occiduis autẽ pͥus constituti
eramus senio peccatoꝵ: resurgente
xp̃o renouati sumus innocentia par-¬
uuloꝵ. habet & xp̃iana simplici¬
tas infantiam suam. Sicut enĩ infans
nescit irasci. fraudare non nouit. re¬
ferire non audet: ita & xp̾ianitatis

Expanded text:
rabile donum concessit nobis Deus, hunc Paschae salutarem diem, in quo resurgens Dominus resurrectionem praestitit universis; et de imis ad altiora conscendens, nos quoque ad superiora de inferioribus in suo corpore sublegente igitur Christo omnia necessario cum eo sua viscera surrexerunt. Dum enim ille ab inferis transit ad superos, nos de morte transire fecit ad vitam. Pascha 183 enim Hebraice transitus dicitur, vel profectus, scilicet quia per hoc mysterium de pejoribus ad meliora transitur. Bonus transitus est transire de peccatis ad justitiam, de vitiis ad virtutes, ad infantiam de senectute; infantiam autem dixerim, non aetatis, sed simplicitatis; habent enim et merita aetates suas, in occiduis enim prius constituti eramus senio peccatorum; resurgente Christo renovati sumus innocentia parvulorum. Habet et Christiana simplicitas infantiam suam; sicut enim infans nescit irasci, fraudare non novit, referire non audet; ita et Christianitatis
Abbreviated transcription (Latin):
um. summum anglum uenire dignum
fuerat: qui summum omnium nuntiabat.
Qui id circo etiam priuatis nominib cen¬
sentur: ut signet᷑ ꝑuocabula etiam in ope¬
ratione quid ualeant. Neq enim in illa
sancta ciuitate qͣm de insione ommipoten¬
tis dei plena scientia ꝑfecit. idcirco propria
nominib sciri non possint: sed cum ad
nos aliquid ministraturi ueniunt. apud
nos etiam nomen ã ministeriis trahunt:
Michahel namq quis ut deus: gabrihel au-¬
tem fortitudo dei. raphael uero dicitur
medicina dei. Et quotiens mire uirtutis
aliquid agitur. michael mitti ꝑbibetur:
ut ex ipso accu & nomine detur intelligi.
quia nullus potest facere. quod facere pre¬

Expanded text:
um summum angelum venire dignum um summum angelum venire dignum fuerat, qui summum omnium nuntiabat. Qui idcirco etiam privatis nominibus censentur, ut signetur per vocabula etiam in operatione, quid valeant; neque in illa sancta civitate, quam de visione omnipotentis Dei plena sciencia perficit, idcirco propria nominibus sciri non possint, sed, cum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nos etiam nomina a ministeriis trahunt. Michael namque «quis ut Deus», Gabriel autem «fortitudo Dei», Raphael vero dicitur «medicina Dei». Et quotiens mire virtutis aliquid agitur, Michael mitti perhibetur, ut ex ipso actu et nomine detur intelligi, quia nullus potest facere, <quod facere> pre
Abbreviated transcription (Latin):
nimirum ordinib ille angelus pͥmus
ideo ornatus & oꝑtus extitit: quia dum
cunctis agminib angłorum prelatus ẽ:
ex eorum comparatione darior fuit. S
cur istos ꝑsistentium angłorum choros
enumerando ꝑstrinximus: si non eorũ
quoq ministeria subtiliter expͥmamus:
Greca & enim lingua. angeli nuncii: ar¬
changeli uero summi nuntii uocantur.
Sciendum quoq quod angłorum uoca¬
bulum nomen est officii non nature.
Nam sancci illi celestis patriȩ sp̃s. semꝑ
quidẽ sunt sp̃s. sed semꝑ quidẽ uioca¬
ri angeli nequaqͣm possunt: quiat unc so¬
lum st̃ angłi. cum ꝑ eos aliqua nunti¬
antur. Unde & ꝑ psalmistam dicitur.
Q ui facit angelos suos sp̃s. Ac si patent̾
dicat. Qui eos quos semꝑ babet sp̃s: etiã
cum uoluerit angłos facit. Hi autem
qui minima nuntiant angli: qui uero
summa nuntiant. archangeli uocantur.
Hinc est enim quod ad mariam uirginẽ
non quilibet angelus: sed gabriel archan

Expanded text:
nimirum ordinibus ille primus angelus nimirum ordinibus ille primus angelus ideo ornatus et opertus exstitit, quia dum cunctis agminibus angelorum praelatus est, ex eorum comparatione clarior fuit. 8. Sed cur istos persistentium angelorum choros enumerando perstrinximus, si non eorum quoque ministeria subtiliter exprimamus? Graeca etenim lingua angeli nuntii, archangeli vero summi nuntii, vocantur. Sciendum quoque quod angelorum vocabulum, nomen est officii, non naturae. Nam sancti illi celestis patrie spiritus semper quidem sunt spiritus, sed semper vocari angeli nequaquam possunt, quia tunc solum sunt angeli, cum per eos aliqua nuntiantur. Unde et per psalmistam dicitur: «Qui facit angelos suos spiritus»; ac si patenter dicat: qui eos, quos semper habet, spiritus, etiam, cum voluerit, angelos facit. Hi autem, qui minima nuntiant, angeli, qui vero summa annuntiant, archangeli vocantur. Hinc est enim, quod ad Mariam virginem non quilibet angelus, sed Gabriel angelus
Abbreviated transcription (Latin):
siue principatus. siue potestates. Domina¬
tiones uero. principatus ac potestates. iam
ad ephesios loquens descripserat: sed ea
quoq colosensib dicturus premisit thro¬
nos: de quib nec dum quicqͣm fuerat ephe¬
siis locditus. Dum gͦ illis quatuor. que ad
ephesios dixit. idest principatib ac po¬
testatib. uirtutibus. atq dñationib. con¬
ungunt᷑ throni. quinq sunt ordines qui
specialiter exprimuntur: quib dum an¬
geli & archangeli. cherubin atq seraphim
dicitur. Tu signaculum similitudinis. ple¬
nus sapientia. & ꝑfectus decõre: indeliciis
paradsi dei fuisti. Quod notandum qͦd
naculum similitudinis dicitur: ut quo
i eo subtilior ẽ naturał eo in illum imago
dei similius insinuetur expressa. Quo in
loco mox subditur. Omnis lapis precio¬
sus oꝑimentum tuum: sardytis. toparius.¬
& iaspis. crisolitus. onix. & berillus: saphir.
carbunculus. & smaragdus. Ecce nouem
dixit nomina lapidum. quia profecto no¬
uem sunt ordines angłorum. Quibus

Expanded text:
patus, sive Potestates. Dominationes vero, principatus ac potestates jam ad Ephesios loquens descripserat, sed ea quoque Colossensibus dicturus praemisit thronos, de quibus nec dum quidquam Ephesiis fuerat locutus. Dum ergo illis quatuor, quae ad Ephesios dixit, id est, principatibus et potestatibus, virtutibus atque dominationibus, conjunguntur throni, quinque sunt ordines, qui specialiter exprimuntur; quibus dum angeli et archangeli, cherubim atque seraphim ophetam dicitur: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia et perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quo notandum, quodnaculum similitudinis dicitur; ut quo in eo subtilior est natura, eo in illum imago Dei similius insinuetur expressa. Quo in loco mox subditur: Omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius,et jaspis, chrysolythus, onyx, et beryllus, sapphirus, carbunculus, et smaragdus . Ecce novem dixit nomina lapidum, quia profecto novem sunt ordines angelorum. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
minum naturam. ad cognos¬
cendum se dñs condidit. Quã
dum consistere ad et̾nitatem
uoluit: eam proculdubio ad suam simi¬
litudinem creauit. Decem uero draginas
nes anglorum. Sed ut compleret᷑ electoꝵ
numerus: homo decimus ẽ creatus. Qui
a conditore suo nec pꝰ culpam periit: qͥa
hunc ecerna sapientia ꝑ carnem miracłis
choruscans. ex lumine teste reperauit.
Nouem uero angelorum ordines diximꝰ:
quia uidelicet ẽẽ testante sacro eloquio
scimus angelos. archangłos. uirtutes po¬
testates. principatus. dñationes.thronos.
cherubin. atq seraphin. Esse namq an
gelos. & archangelos. penȩ omnes sacri elo¬
quii paginȩ testant᷑. Cherubin uero atq
seraphim: sepe ut notum ẽ. libri ꝓpħarũ
loquunt᷑. Qtatuor quoq ordintim nomi

Expanded text:
minum naturam ad cognoscendum se Dominus condidit, quam dum consistere ad aeternitatem voluit, eam procul dubio ad suam similitudinem creavit. Decem vero drachmas nes angelorum. Sed ut compleretur electorum numerus, homo decimus est creatus, qui a conditore suo nec post culpam periit, quia hunc aeterna sapientia per carnem miraculis coruscans ex lumine testae reparavit. 7. Novem vero angelorum ordines diximus, quia videlicet esse, testante sacro eloquio, scimus angelos, archangelos, virtutes, potestates, principatus, dominationes, thronos, cherubim, atque seraphim. Essgelos et archangelos pene omnes eloquii sacri paginae testantur. Cherubim vero atque seraphim saepe, ut notum est, libri prophetarum loquuntur. Quatuor quoque ordinum nomin
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ante passionis suȩ diem discipłis suis
sancti sp̃c sponderet aduentum: adhuc in¬
quit multa habeo uobis dĩcere. sed non po¬
testis illa portare modo. Cum enim uenerit
ille sp̃c ueritatis: ille diriget uos momnem¬

Expanded text:
Dominus ante passionis suae diem discipulis suis Dominus ante passionis suae diem discipulis suis sancti Spiritus sponderet adventum, Adhuc, inquit, multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Cum autem venerit ille Sp
Abbreviated transcription (Latin):
corporeis uisa sunt oculis diuinam eius¬
pucet apparuisse substantiam. Natura
enim inuisibilis. & cum patre filioq com¬
munis. qualitatemiũ neris. atq oꝑis sui
qua uoluit significatione monstrauit: ꝓpͥ¬
etatem uero ẽẽntiȩ suȩ in sua deitate conti¬
nuit: quia sicut nec patrem nec filium.
ita nec sp̃m̃ scm̃ humanus potest uisus at¬
tingere. Intrinitate enim diuina. nichil
dissimile. nichil impar ẽ. Et omnia quȩ
de illa possunt substantia cogitãri. nec uir¬
tute nec gła nec ȩcernitatȩ discreta sunt.
Cunq in ꝑsonarum proprietatib alius sit
pater alius filius. alits sp̃c sc̃s. non tamen
alia deitas. nec diuersa natura ẽ. Siquidẽ
cum & de patre sit filius unigenitus & sp̃c¬
sc̃s patris filiiq sit sp̃c : non sicut quecumq
creatura quȩ ce patris & filii ẽ: sed sicut cum
utroq uiuens & potens. & sempiternȩ exeo
quod ẽ pater filiusq subsistens. Unde cum

Expanded text:
corporeis visa sunt oculis divinam ejuscorporeis visa sunt oculis divinam ejus apparuisse substantiam. Natura enim invisibilis, et Patri Filioque communis, qualitatem muneris atque operis sui, qua voluit significatione monstravit, proprietatem vero essentiae suae in sua Deitate continuit: quia sicut nec Patrem nec Filium, ita nec Spiritum sanctum humanus potest visus attingere. In Trinitate enim divina nihil dissimile, nihil impar est; et omnia quae de illa possunt substantia cogitari, nec virtute, nec gloria, nec aeternitate discreta sunt. Cumque in personarum proprietatibus alius sit Pater, alius sit Filius, alius Spiritus sanctus, non tamen alia Deitas nec diversa natura est. Siquidem cum et de Patre sit Filius unigenitus, et Sptus Patris Filiique sit spiritus, non sicut quaecumque creatura, quae et Patris et Filii est, sed sicut cum utroque vivens et potens, et sempiterne ex eo quod est Pater Filiusque subsistens. Unde, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u scõ: & ceꝑunt loqui aliis linguis. prout
sp̃c sc̃s̃ dabat eloqui illis. Oqͣm uelox ẽ ser¬
mo sapientiȩ: & ubi deus magister ẽ qͣm cito
dicitur quod docetur. Non ẽ adhibita in¬
terpretatio ad audiendum. non consuetudo
adusum. non tempus adstudium: sed spi¬
rante ubi uoluit spũ ueritatis. propriȩ sin¬
gularum gentium uoces. factȩ sunt in ȩccłiȩ
ore communes. Ab hoc gͥ de tuba ȩtuiange¬
licȩ predicationis intonuit. ab hoc die imbres
carismatum. flumina benedictionum. om̃e
desertum & uniuersam aridam rigauert:
qm ad renouandam faciem terre sp̃c dei fe¬
rebatur suꝑ aquas. & adueteres tenebras
abigendas. nouȩ lucissugura choruscabant:
cum micantium splendore linguarum.
ꝑetur ignĩtum. cui adcreandum intellec¬
lectum consumendumq peccatum sce effica
ipsa rei geste forma mirabilis. nec dubium
sit in illo omnium humanarum uocum
exultante conuentu maiestatẽ sancti sp̃c
fuisse presentem. nemo tamen in his que

Expanded text:
t coeperunt loqui aliis linguis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis . O quam velox est sermo sapientiae, et ubi Deus magister est, quam cito discitur quod docetur! Non est adhibita interpretatio ad audiendum, non consuetudo ad usum, non tempus ad studium, sed spirante ubi voluit Spiritu veritatis , propriae singularum gentium voces factae sunt in Ecclesiae ore communes. Ab hoc igitur die tuba evangelicae praedicationis intonuit; ab hoc die imbres charismatum, flumina benedictionum, omne desertum et universam aridam rigaverunt; quoniam ad renovandam faciem terrae Spiritus Dei ferebatur super aquas , et ad veteres tenebras abigendas, novae lucis fulgura coruscabant, cum micantium splendore linguarum, peretur ignitum, cui ad creandum intellectum, consumendumque peccatum, et efficacipsa rei gestae forma mirabilis, nec dubium sit, in illo omnium humanarum vocum exsultante concentu, majestatem Spiritus sancti fuisse praesentem, nemo tamen aestimet in iis quae
Abbreviated transcription (Latin):
se incidere. quȩ neq in presenti seculo neq
infuturo sit remittenda iuditio di cente dño
Quicumq dixerit uerbum contra filium
hominis: remittet᷑ ei. Qui autem dixerit
contra sp̃m scm̃: non remittet᷑ ei neq in hoc:
seculo neq infuturo. ꝑmanens namq in
hac impietate sine uenia ẽ: quia exclusit
a se eum ꝑquem poterat confiteri. Nec un¬
q̃m ꝑuenit adindulgentiȩ remedium: qͥ
patrocinaturum sibi non habet adutãtum
Ab ipso enim est inuocatio patris: ab ipso
sunt lacrimȩ penitentium: ab ipso gemitus
supplicantium. Et nemo potest dicere dñm
iħm: nisi in sp̃u scõ. Cuius equalem cum pa¬
tre & filio omnipotentiam. unamq deitatẽ:

Expanded text:
se incidere, quae neque in praesenti saeculo, neque se incidere, quae neque in praesenti saeculo, neque in futuro sit remittenda judicio, dicente Domino: Quicumque dixerit verbum contra Filium Hominis, remittetur ei; qui autem dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo, neque in futuro . Permanens itaque in hac impietate sine venia est, quia exclusit eum a se per quem poterat confiteri; nec umquam perveniet ad indulgentiae remedium, qui patrocinaturum sibi non habet advocatum. Ab ipso enim est invocatio Patris, ab ipso sunt lacrymae poenitentium, ab ipso sunt gemitus supplicantium; et nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto ; cujus aequalem cum Patre et Filio omnipotentiam, unamque Deitatem
Abbreviated transcription (Latin):
habet sp̃c sc̃s. N ec umqͣm in illa unitate
non fuit ista communio. quia hoc ẽ ibi om¬
nia habere quod semꝑ existere. Nulla ibi
tempora. nulli gradus: nullȩ differentiȩ co¬
gitentur. Et si nemo de deo pocest explicare
quod est: nemo audeat affirmare quodñẽ.
E acusabilius enim ẽ de natura ineffabili ñ
eloqui digna: qͣm definire contraria. Quic¬
quid itaq de sempiterna & incommuta¬
bili gła patris. pia possunt corda conciꝑe:
hoc simul & defilio & de sp̃u sancto inse¬
parabiliter. atq in differenter intelligant.
deo enim hanc beatam trinitatẽ unum
confitemur deum: quia i his tribus ꝑso¬
nis nec substantiȩ. nec potentiȩ. nec uolun¬
tatis nec oꝑationis est ulla diueͬrsitas. Sicut
gͦ detestamur arrianos. qui inter patrem
& filitm aliqͣm uolunt ẽẽ distantiam: ita
etiam macedonianos pariter detestamur:¬
Qui licet patri & filio tribuant ȩqualitatem
sp̃m tamen scm̃ inferioris putant eẽ nat᷑e:
non considerantes in eam blasphemiam

Expanded text:
 sanctus; nec umquam in illa Trinitate non fuit ista communio, quia hoc est ibi omnia habere, quod semper existere. Nulla 299 ibi tempora, nulli gradus, nullae differentiae cogitentur: et si nemo de Deo potest explicare quod est, nemo audeat affirmare quod non est. Excusabilius enim est de natura ineffabili non eloqui digna, quam definire contraria. Quidquid itaque de sempiterna et incommutabili gloria Patris pia possunt corda concipere, hoc simul et de Filio, et de Spiritu sancto inseparabiliter atque indifferenter intelligant. Ideo enim hanc beatam Trinitatem unum confitemur Deum, quia in his tribus personis nec substantiae, nec potentiae, nec voluntatis, nec operationis est ulla diversitas. CAP. IV. Sicut ergo detestamur Arianos, qui inter Patrem et Filium aliquam volunt esse distantiam, ita etiam Macedonianos pariter detestamur,qui licet Patri et Filio tribuant aequalitatem, Spiritum tamen sanctum inferioris putant esse naturae: non considerantes eam blasphemiam
Abbreviated transcription (Latin):
odiernam
sollempnita¬
tem dilec.¬
tissimi in
precipins
festis eẽ ue¬
nerandam:
omnium
catholicoꝵ
corda cog¬
noscunt.
N ec dubium est: quanta huic diei reuerentiã
debeatur: quem sp̃c sc̃s excellentissimo sui
mĩmeris miraculo consecrãuit. Nam ab illo
die. quo dñs suꝑ omnem cȩlorum altitudi¬
nem. ad dexteram dei patris consessiirus
ascendit: decimus iste ẽ. Qui ab eiusdem
resurrectione: quinquagesimꝰ nobis in eo
aquo cȩpit illuxit: magna misteria & ue
terum sacramentorum continens & nouoꝵ.
Iuib manifestissime declarat᷑ & grãm pre¬
nuntiatam fuisse ꝑ legem: & legem imple¬
tam eẽ ꝑ grãm. Sicut enim hebreo quon¬
dam populo ab egrptiis liberato. quinqͣ¬
gesimo die pꝰ immolationẽ agnilex data
ẽ in monte synałita & pꝰ passionẽ. xp̃i qua
uerus dei agnus occisus ẽ quinquagesimo
a resurrectione ipsius die in apłos plebẽq
credentium sp̃c sc̃s illapsus ẽ⁊ ut facile di¬
ligens ixp̃ianus agnoscat initia ueteris testa¬

Expanded text:
odiernam solemnitatem, dilectissimi, in praecipuis festis esse venerandam, omnium catholicorum corda cognoscunt: nec dubium est quanta huic diei reverentia debeatur, quem Spiritus sanctus excellentissimo 297 sui muneris miraculo consecravit. Nam ab illo die quo Dominus super omnem coelorum altitudinem ad dexteram Dei Patris consessurus ascendit, decimus iste est qui ab ejusdem resurrectione quinquagesimus nobis in eo a quo coepit illuxit, magna mysteria in se et veterum sacramentorum continens et novorum: quibus manifestissime declaratur, et gratiam praenuntiatam fuisse per legem, et legem impletam esse per gratiam. Sicut enim Hebraeo quondam populo ab Aegyptiis liberato, quinquagesimo die post immolationem agni lex data est in monte Sina ; ita post passionem Christi, qua verus Dei Agnus occisus est, quinquagesimo a resurrectione ipsius die in apostolos plebemque credentium Spiritus sanctus illapsus est : ut facile diligens Christianus agnoscat initia veteris Testa
Abbreviated transcription (Latin):
His dilectissimi aliisdocumentis quibus
in numerabilit̾ diuinorum eloquiorum
choruscat auctoritas: aduenerationẽ pente¬
costes unanimit̾ incitemur. exultantes in
scĩficat᷑ oĩs aĩa rationał imbit᷑. Q ĩspirator
ficdi. doctor scientie fons dilectioĩs signacłm
castitatis. & totius ẽ causa uirtutis. Gaude¬
ant fideliunt mentes. quod in toto mũdo
illa significatio quȩ in specie ignis appa
sp̃c ueritatis facit domum gũȩ suȩ. luminiˢ
sui splendore fulgere. & intemplo suo nec
tenebrosum uult aliquid eẽ nec tẽpidum.
De qua ope atq doctrina. etiam ieiuniorum
nob ae demosmarũ ẽ collata purgatio. Nam
hunc uenerabilem diem sequitur saluber¬
rime obseruantiȩ consuetudoi qͣm utilissi¬
mam sibi omnes sanctis semꝑ exꝑti sunt:
& ad qͣm sedulo celebrandam. pastorali uos
sollicitudine cohortamur: ut siquid macu¬
larum ꝓximis diebus negligentia in cauta
contraxit: id & ieiunii censura castĩget. & de¬
ta deuotione celebremus. adiuuante dño¬

Expanded text:
his, dilectissimi, aliisque documentis, quibus innumerabiliter divinorum eloquiorum coruscat auctoritas ad venerationem pentecostes unanimiter incitemur, exsultantes in mbuitur; qui inspirator fidei, doctor scientiae, fons dilectionis, signaculum castitatis, et totius est causa virtutis. Gaudeant fidelium mentes, quod in toto mundo illa significatio, 300 quae in specie ignis apparSpiritus veritatis facit domum gloriae suae luminis sui nitore fulgere, et in templo suo nec tenebrosum aliquid vult esse, nec tepidum. De qua ope atque doctrina etiam jejuniorum nobis atque eleemosynarum est collata purgatio. Nam hunc venerabilem diem sequitur saluberrimae observantiae consuetudo, quam utilissimam sibi omnes sancti semper experti sunt, et ad quam sedulo celebrandam, pastorali vos sollicitudine cohortamur: ut si quid macularum proximis diebus negligentia incauta contraxit, id et jejunii censura castiget, et deta devotione vigilias celebremus. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
terunt: & sicut se dicebant sexus ex uoci¬
bus discreuisse. psalmo diȩ cantus dicebãt
uiri: & feminȩ respondebant.Cumq an¬
te fores cellulȩ exhiberentur cęlestes exẽ¬
quiȩ: sancta illa anima carne soluta ẽ.
Qua ad cęlum ducta quanto chori psalen-

Expanded text:
terunt, et sicut se dicebant sexus ex vocibus discrevisse, psalmodiae cantus dicebant viri, et feminae respondebant. Cumque ante fores cellulae exhiberentur coelestes exsequiae, sancta illa anima carne soluta est. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ficationib legis extollit merita sua: puib¬
licanꝰ uͦ gentilis ẽ. qͥ longe a dõ positꝰ con¬
fitet᷑ peccata sua: quoꝵ unꝰ suꝑbiendo re¬
cessit humiliatꝰ: alt̾ humiliando apppin¬
qͣre meruit exaltatꝰ: qͥa om̃is qͥ se exaltat
humiliabit᷑. & qͥ se humiliat exaltabit᷑.
Et de utͦq populo p̾fato. & de om̃i suꝑbo¬

Expanded text:
ficationibus legis extollit merita sua. Pubficationibus legis extollit merita sua. Publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus confitetur peccata sua. Quorum unus superbiendo recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Et de utroque populo pra
Abbreviated transcription (Latin):
prouidens. mala sollerter cauens. Sed nos
sepe dum aliis rebus intendimus. fit
ut alia negligamus. Et ubi negligimꝰ.
ibi proculdubio octilum non habemꝰ.
N am ecce phariseus adexhibendam absti¬
nentiam. ad impendendam miscdiam.
ad referendas deo grãs oculum habue¬
rat: sed ad humilitatis custodiam non
habebat. Et quid prodest quod contra
hostium insidias penȩ tota ciuitas cau¬
te custoditur: si unum foramen aꝑtum
relinquitur. unde abhostibus intretur:
Et publicanus alonge stans. nolebat nec
oculos ad celum leuare: sed ꝑcutiebat ꝑec¬
tus sutm dicens. Deus propicius esto
michi peccatori. Dico uobis descendit hic
iustificatꝰ indomum suam ab illo. Quan¬
tam uienie fiduciam digne penitentib
prebet. quod publicanus qui reatum
sue nequitiȩ ꝑfecte cognouit. fleuit. con¬
fessus ẽ: & si in iustus adtemplum uenit.
iustificatus a templo reduit. Typicȩ autẽ
phariseus. iudeorum ẽ popłs. qui ex iusti¬

Expanded text:
providens, mala solerter cavens. Sed nos providens, mala solerter cavens. Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus; et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat. Et quid prodest quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur unde ab hostibus intretur? Et publicanus a longe stans, nolebat nec oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus mihi peccatori. Dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet, quod publicanus, qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, et si injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit. Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus, qui ex justi
Abbreviated transcription (Latin):
hec apud se orabat. Ds̃ grãs tibi ago.
quia non sum sicut cȩceri homines.
rapcores. inuisti. adulteri: uelut etiam
hic publicanus. Quatuor sunt species
quibus omnis tumor arrogantium de
monstratur: cum bonum aut asemet¬
ipsis habere se estimant. aut sibi datũ
de suꝑ credunt. sed pro suis se hoc acce¬
pisse meritis putant: aut certe cum iac¬
tant se habere quod non habent. aut
despectis ceteris singłariter uideri appe¬
tunt habere quod habent. Qua phariseus
iste iactantiȩ peste laborasse deprehen̾dit᷑:
qui idcirco de templo absq iustificatione
descendit. quia bonorum oꝑum merita
sibi quasi singulariter tribuens. oranti
publicano se pretulit. lei o bis in sabbo.
decimas do omnium quȩ possideo. Hie¬
rechiel propħa de ostensis sibi celi anima¬
libus scribit. Et totum corpus plenum
oculis incircuitu ipsorum quatuor. Corꝑa
quippe ammalium idcirco plena oculis
describuntur. quia scõrum accio ab om̃i
parte circumspecta ẽ. bona desiderabilit̾

Expanded text:
hoc apud se orabat: Deus, gratias tibi ago quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut et hic publicanus. » Quatuor sunt species quibus omnis tumor arrmonstratur, cum bonum aut a semetipsis habere se aestimant, aut si sibi datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant; aut certe cum jactant se habere quod non habent; aut despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere quod habent. Quia Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit: Et totum corpus plenum oculis, in circuitu ipsorum quatuor . Corpora quippe animalium idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni parte circumspecta est, bona desiderabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
um uidetur tibi proximus fuisse illi qui
incidit in latrones : At ille dixit. Q ui
fecit miscdm in illum. Iuxta litteram.
manifesta est domini sententia. nullum
nobis amplius qͣm qui miseretur esse
proximum: si iherosolimite ciui non
sacerdos. non leuita. exeadem gente.immo
in eadem urbe nati & nutriti: sed externe
gentis accola. quia magis misertus est.
factus ẽ proximus. Sacratiore autem intel¬
lectu. qmͣ nemo magis est proximus. qͣm
qui uulnera nr̃a curauit. diligamus eũ
quasi dñm dm̃ nr̃m: diligamus quasi
proximum nr̃m. Nichil ẽnim tam proxi
mum: qͣm capuit menbris. Diligamꝰ eciam

Expanded text:
i proximus fuisse illi qui incidit in latrones? At ille dixit: Qui fecit misericordiam in illum. Juxta litteram manifesta est Domini sententia, nullum nobis amplius quam qui miseretur esse proximum, sicut Hierosolymitae civi, non sacerdos, non Levita ex eadem gente, imo in eadem urbe nati et nutriti, sed externae gentis accola, quia magis misertus est, factus est proximus. Sacratiore autem intellectu, quoniam nemo magis est proximus quam qui vulnera nostra curavit, diligamus cum quasi Dominum Deum nostrum, diligamus quasi proximum: nihmum, quam caput membris: diligamus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bruerit eccłiȩ. ut sacerdotes illius his qͦs
ꝑcĩpiendis baptismi sacramentis prepa¬
rant: prius inter: cetera consecrationis ex¬
ordĩa. desaliua õris sui nares tangant.¬
& aures: dicentes effeca. ꝑ saliuam quidẽm
oris sui. gustum quo initiandi sunt. suꝑi¬
nȩ sapientiȩ designantes: ꝑtactum uero
narium. ut abiectis deleccationib noxiis.¬
solum ap̃i semꝑ amplectant᷑ odorem.
alitus in eis. & sp̃c dei innaribus eorum:
non loqui miquitatem labiis. nec lingua
mendatium meditari debere. porro per.
tactum aurium ut relicto auditu lingue
neqͣm. audiant uerba xp̃i & faciant ea:
similes uiro prudenti qui edificauit do¬
mum suam supra petran. Et unusqͥsq

Expanded text:
buit Ecclesiae, ut sacerdotes illius his quos percipiendis baptismi sacramentis praeparant, prius inter caetera consecrationis exordia, de saliva oris sui nares tangant et aures, dicentes: Effeta. Per salivam quidem oris sui gustum, quo initiandi sunt, supernae sapientiae designantes; per tactum vero narium, ut abjectis delectationibsolum Christi semper amplectatur odorem, halitus in eo et spiritus Dei in naribus ejus, non loqui iniquitatem labiis, nec lingua mendacium meditari debere. Porro per tactum aurium, ut relicto auditu linguae nequam, audiat verba Christi, et faciat ea: similis vero prudenti, qui aedificavit domum suam supra pe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sublimemͣ assum̾e. ut sic̃ ille conside¬
ratis. & peioꝵ uitiis & suis uͥtutib ẽ elatꝰ
ad ruinã: ⁊ta nos ñ nr̃a solũ pigritia. sed
& melioꝵ uirtutib in spectis. humiliem᷑
se supplex ac sũmissus obsecret. Ds̃ om̃ps
miserere supplici tuo. qͥa ñ sũ sic̃ in nu
meri ferui tui. contẽptu scł̃i sublimes.
iusticiȩ m̾ito głosi. castitatis laude ange¬
lici. uelut etiã multi illoꝵ. qͥ pꝰ flagitia
publica. penitendo tͥ meruert̃ eẽ deuoti.
Qui etiã siqͥd bom tua gr̃a largiente fec̾o:
qͦ fine hoc faciã. qͣ ue ate districtione

Expanded text:
t sicut ille consideratis et pejorum vitiis, et suis virtutibus, est elatus ad ruinam, ita nos non nostra solum pigritia, sed et meliorum virtutibus inspectis, humiliemur se supplex ac submissus obsecret, Deus omnipotens miserere sumeri servi, contemptu seculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum, qui post flagitia publica, poenitendo tibi meruerunt esse devoti, qui etiam, si quid boni, tua gratia largiente fecero, quo fine hoc faciam, quave a te districtione
Abbreviated transcription (Latin):
Iracula que fecit dñs
nr̃ iħ̾s christus: sunt
quidem diuina opera:
et ad intelligendum
deum. de uisibilibñs ãmonẽt humanã
mentem. Quia enĩ ille nõ est talis
lubstantia. que uideri oculis pollit.
et miracula eius. quibꝰ totũ mũdum
regit. uniuerlãq ereaturã ãministrat.
assiduitate uiluerũt: ita ut pene ne¬
mo dignet᷑ attendere opera dei mira
et stupenda. in quolibet seminis gra¬
no: sccũdũ iplã suã milcricordiã ser¬
uauit sibi quedam que faceret oportu¬
no tp̃e. preter ulitatũ ordinẽ curlũq
nature: nõ ut matora sed insolita
uidendo stuperẽt: quibꝰ cotidiana
uiluerãt. Nauis eiũ miraculũ est
gubernatio totius mũdi: ꝙͣ laturatio
quĩq miliũ hominũ de quĩqz panibꝰ
et tñ hec nemo mirat᷑ Illud mirãtur
honunes: nõ qr maius est. sedq ra¬
uersũ mũdũ: uisi ille qui de paucis
granis legetes creat, Fecit ergo quõ
deus. Unde enĩ multiplicat de paucis
granis segetes: inde in manibꝰ suis

Expanded text:
Miracula quae fecit Dominus ster Jesus Christus sunt quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opportuno tempore, praeter usitatum ordinem cursumque naturae, non ut majora, sed insolita videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quaquinque milia hominum de quinque panibus, et tamen hoc nemo miratur. Istud mirantur homines, non quia maius est, sed quia raversum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
exigit impressionem
imaginis suȩ. sic &
deus: ut quemadmo¬
dum illi redditur nummus. sic & deo ani¬
ma lumine uultus eius illustrata atq
signata. Unde psalmista. Signatum est
inquit in nobis lumen uultus tui domine.
Hoc quippe lumen ẽ totum hommis: &
uerbum bonum quod non oculis sed mte
conspicitur. Signatum autem dixit in no¬
bi. tnqm denarius signatur regis ima¬
gine. Hononim factus est adimaginẽ
& similitudine au.aͣm peccando corrupit
Bonum gͥ eius est uerum atq ct̾aum: si re¬
nascendo signetur. Et non potuerunt
uerbum eius rep̃hendere coram plebe: & mi¬
rati in responsis eius tacuerunt. Dñe xxiinͣ.¬

Expanded text:
exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe; et mirati in responsis ejus, tacuerunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
portĩ turba multa comitante. atq
murente suscit.it .ͥ lazarꝰ de monit¬
mento uot. itꝰ ĩtãtũ popielisĩno¬
tuit ut obcor qͣ bider ta funonũ
quem de rebus ui sibilibꝰ iniusibilem nos¬
ceremus. Nec tñ sufficit hec intueri n
miraculis chisti. In terrogemꝰ ipla mira¬
cula quid nobis loquãtur de christo. ha¬
bent ciĩ si intelligantur liuignã suam.
Nam qr ipse christus uerbñ dei est: etiã
factum uerbi. uerbũ nobis est. Hoc ergo
nuraculumt sicut atidimmꝰ ꝙͣ mag̾nũ
sit: queramus etiã qͣ profundũ sit. Nõ

Expanded text:
portam, turba multa comitante atque intuente, suscitatur. Lazarus de monumento vocatus in tantum populis innotuit ut ob eorum qui viderunt quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus eti
Abbreviated transcription (Latin):
potui. Et utrum abolita sit temporum
uetustate: an ipsi non scripserint: incer¬
tum habeo. Michi iuxta priorem inter¬
precationem hoc udetur. quod de iniqͦ
mammona debeamus nobis amicos
facere: non quoslibet pauperes. sed eos
qui nos possint reciꝑe in domos suas.
& inȩterna tabernacula: ut cum eis par¬
ua prebuerimus. recipiamus ab eis mag¬
na: & dantes aliena. nr̃a suscipiamus :¬
& seminemus in benedictione: ut meta¬
mus benedictionem. Qui enim parce
semmauerit. parce & mecet.

Expanded text:
potui; et utrum abolita sit temporum potui; et utrum abolita sit temporum vetustate, an ipsi non scripserint, incertum habeo. Mihi juxta priorem interpretationem hoc videtur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos, qui nos possint recipere in domos suas et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et metet.
Abbreviated transcription (Latin):
popłm iudeorũ: qui tritico man¬
datorum dei nutritus erat. &
debebat ei centenarium numerum ⁊ &
coegit ut decentum octoginta faceret.
idẽ crederet i domini resurrectionem.
quȩ octaui diei numero continetur: &¬
de octo completur de cadibus ut de
sabbo transiret ad primam sabbati:
Ob hanc causam a dño predicatur quod
bene fecerit. & pro salute sita in ęuangelii
dementiam de legis austeritate mutatꝰ
sit. Quod si quesieris quare uocetur uil¬
licus miquitatis. in lege quȩ dei est ini¬
quus erat uillicus. qui bene quidem
offerebat. sed non bene diuidebat: cre-¬
dens inpatrem: sed filium ꝑsequens: ha¬
bens deum omnipotentẽ: sed sp̃m scm
negans. Prudentior itaq fuit paulus apls
in transgressione legis. filiis quondam
patris uerum lumen est perdiderunt.
mbrosius mediolanensis episcopus. quid
de hoc loco senserit incommentariis eiꝰ
legere poteris. Origenis & didimi in hãc
parabolam. explanationem inuenire ñ

Expanded text:
populum Iudaeorum, qui tritico manpopulum Iudaeorum, qui tritico mandatorum dei nutritus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur, de octo completur decadibus: ut de sabbato Legis transiret ad primam sabbati. Ob hanc causam a Domino praedicatur, quod bene fecerit; et pro salute sua in Evangelii clementiam de Legis austeritate mutatus sit. Quod si quaesieris, quare vocetur villicus iniquitatis, in Lege, quae Dei est; iniquus erat villicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene dividebat; credens in Patrem, sed Filium persequens; habens Deum omnipotentem, sed Spiritum Sanctum negans. Prudentior itaque fuit Paulus Apostolus in transgressione Legis filiis quondam patris verum lumen est, perdiderunt. Ambrosius 868 Mediolanensis Episcopus quid de hoc loco senserit, in Commentariis ejus legere poteris. Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem invenire non