comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
penitus exceder& modũ: Iaest ut uelaliter quamres poscer&: uel amplius
quamratio indulger& acciper& : &numquam e uenir& hominib: inseruando
cibi modomensura que delinquere: Ego quidem non arbitror ha& ab hominib
it aposuisse seruari &iam sinulla diaboli prouocass& instinctio : ut inpercipiendo
cibi modum disciplinamque nullus exceder&: prius quam id usu longo atque ex¬
perientia di dicissent: Quidigitur est: in escis quidem & potu possibileerat del in¬
quere nos &iam sine diaboli incitamentis si forteminus continentes uelminuis
in dustrii fuissemus inuenti : In ad petendo uero coitu uelnaturalib: desideriis
temperandis putandum est. quod non simile aliquid paterem ur: Arbitror aũt
lem rationis consequentia &iam inc&eris naturalib: motib possit in¬
tellegi. cupiditatis uelirae. uel trisutiae. uel omnib omnino quaeper in tẽpe¬

Expanded text:
penitus excederet modum, id est, ut vel aliter quam res posceret, vel amplius penitus excederet modum, id est, ut vel aliter quam res posceret, vel amplius quam ratio indulgeret, acciperet, et nunquam eveniret hominibus in servando cibi modo mensuraque delinquere. Ego quidem non arbitror hoc ab hominibus ita potuisse servari, etiamsi nulla diaboli provocasset instinctio, ut in percipiendo cibo modum disciplinamque nullus excederet, priusquam id longo usu experientiaque didicissent. Quid igitur est? In escis quidem et potu possibile erat delinquere nos etiam sine diaboli incitamentis, si forte minus continentes vel minus industrii fuissemus inventi: in appetendo vero coïtu, vel naturalibus desideriis temperandis, putandum est quod non simile aliquid pateremur? Arbitror autem quod eadem rationis consequentia etiam in cœ- teris naturalibus motibus possit intelligi cupiditatis, vel iræ, vel tristitiæ, vel in omnibus omnino quæ per intempe
Abbreviated transcription (Latin):
siderantesea quae manifeste excorporali necessitate descendunt: anuero
putandumest quoddiabolus esuriendi uelsitiendi causa nobis ex istat: ne¬
minem putoesse quihoc audeat confirmare: siergo esuriendi & sitiendi
non nobis ipsefit causa. quid illud cumunius cuiusq a&as aduirilitatis tempꝰ
aduenerit. & naturalis caloris incentiua suggesserit : consequens sine dubio÷.
ultae a&atinaturaliter suggeritur. Id est adpendi coitus desiderium:
quam causam nonutiq semꝑadiabolo moueri cestum est: It autputandũ sit.
quia sidiaboliis non esset. hui cemodi admixtionis desideriũ corpora non baberent:
Tum de in de consideremus siut suporius ostendimus cibus hominib: non exdiabolo
sed naturali quodam adp&itur instinctu. utrum poss& fieri ut sidiabolus non ẽ&
humana experientia tanta in percipiendo cibo disciplina uter&ur : ut nũ quã

Expanded text:
siderantes ea quæ manifeste ex corporali necessitate descendunt. An vero siderantes ea quæ manifeste ex corporali necessitate descendunt. An vero putandum est quod diabolus esuriendi vel sitiendi causa nobis existat? Neminem esse puto qui hoc audeat affirmare. Si ergo esuriendi et sitiendi non nobis ipse sit causa, quid aliud cum uniuscujusque ætas ad virilitatis tempus advenerit, et naturalis caloris incentiva suggesserit? Consequens est sine dubie, ultæ ætati naturaliter suggeritur, id est appetendi coïtus desiderium. Quam causam non utique semper a diabolo moveri certum est, ita ut putandum sit quia si diabolus non esset, hujuscemodi admixtionis desiderium corpora non haberent. Tum deinde consideremus si, ut superius ostendimus, cibus hominibus non ex diabolo, sed naturali quodam appetitur instinctu, utrum posset fieri ut si diabolus non esset, humana experientia tanta in percipiendo cibo disciplina uteretur, ut nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
aboli de signans luctamenesse sc̃is non aduersus carnem & sanginnem sed ad¬
uersum principatum aduersum potestates aduersus tnundi rectores tenebran
aduersum sp̃italia nequetiae in caelestib: sed & saluatorem crucifixum
essedicit a principib huius mundi quides truentur : quorum &iam sapientiã
dicit senon loqui: Perha& igitur omnia dic& nos scriptura diumna esse
quosdam in uisibiles hostes dimicantes aduersum nos & praecepit armari
nos debere contraeos: Vnde &simpliciores quique d ñoxp̃o credentium.
existimant quod omnia peccata quaecumq commisserint homines exis¬
tis contrarus uirtutib mentem delinquentium per urgentib fiant:
Proeo quod incestamine isto inuisibilis superiores inueni antur potestates:
quodsi uerbi causa diabolus non && nemohominũ omnino delinquer&:
Nosuero rationem diligentius intuentes: haud it aesse arbitramur: con¬

Expanded text:
aboli: designans luctamen esse sanctis non adversus carnem et sanguinem, sed adaboli: designans luctamen esse sanctis non adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus, adversus potestates, adversuadversus spiritualia nequitiæ in cœlestibus.» Sed et Salvatorem crucifixum esse dicit a principibus hujus mundi qui destruentur, quorum etiam sapientiam dicit se non loqui. Per hæc igitur omnia docet nos Scriptura divina esse quosdam invisibiles hostes dimicantes adversus nos, et præcipit armari nos debere contra eos. Unde et simpliciores quique Domino Christo credentium existimant, quod omnia peccata quæcumque commiserint homines, ex istis contrariis virtutibus mentem delinquentium perurgentibus fiant, pro eo quod in certamine isto invisibili superiores inveniantur potestates. Quod si, verbi causa, diabolus non esset, nemo hominum omnino delinqueret. II. Nos vero rationem dilucidius intuentes, hæc ita esse non arbitramur, con
Abbreviated transcription (Latin):
insuper corporis eius qͣuitam̃ perenis patientiam uincitur: In quolibro
multa responsis suis edocuit dñr de aduers ante nobis uirtute drachonis
istiuss Ha& interim exu&eri testamento quantum ad praesens memo¬
riae succurrere potuerunt dicta sunt : de eo quod contrariae uirtutes
uel nominantur inscripturis uelhumano generi dicuntur aduersari :
post modumptiniendȩ: Videamus autem & in nouo testamento ubi
in munda quae aliquantos obsederant fugata sunt a saluatore decorporib: patientũ
qui& liberati ab eodicuntur: sed & iudas cumiam diabo ł misiss& incorei ut trader &
xp̃m postea &iam totam satanan suscepit insese: scripium estenim: quia post bucellã
introiuit in eum satanas: paulus uero apłs
doc& nos non debere locũ dare
dabolo : sed indute inquit armadĩ ut possitis
resistere aduersum astutias di¬

Expanded text:
insuper corporis ejus? Qui tamen per ejus patientiam vincitur. In quo libro insuper corporis ejus? Qui tamen per ejus patientiam vincitur. In quo libro multa responsis suis edocuit Dominus de adversante nobis virtute draconis istius. Hæc interim ex veteri Testamento, quantum ad præsens memoriæ succurrere potuerunt, dicta sint de eo quod contrariæ virtutes vel nominantur in Scripturis, vel humano generi dicuntur adversari, postmodum puniendæ. Videamus autem et in novo Testamento, ubiimmunda quæ aliquantos obsederant, fugata sunt a Salvatore de corporibus patientium, qui et liberati ab eo dicuntur. Sed et Judas cum jam diabolus misisset in cor ejus ut traderet Christum, postea etiam totum Satanam suscepit in sese: scriptum est enim quia post buccellam introivit in illum Satanas. Paulus vero Apostolus docet nos non debere dare locum diabolo: «Sed induite, inquit, arma Dei, ut possitis resistere adversus astutias di
Abbreviated transcription (Latin):
quo ab ut &uirdñs ad necem acͥab quiha& pati dignus erat: In primo quoque
libro paralipomenon: suscitauit in quid diabolus satan in isrł: & concitauit
dauid ut numerar& populũ: In psalmisuiero angelus malignus ad tereredicit᷑
quosdam: In &clesiaste qq̃ salomonait: si sp̃s̃ potestatem habentis ascenderit
supeste. locumtuum nedimittas : qͥm̃ sanitas cõnpesc& p&catamulta : In xa¬
chariauero legimus diabolũ ad extris hiesu : & resistentẽ ei : esaias uero ant
gladium dĩ insurgere suꝑ draconem : serpentem peruersum: Quidaũt dicãt
de et echiel in secundauesione ad principem trri manifestissime de uirtute
contraria proph&ante : qui&iam in fluminib: aegrpti drachonem dic̃ habi¬
tare: Totus autem liber quiscriptus est de iob: quid aliud quam dediabolo
contin& p&ente potestatem sibi dariomnium quaeh ab & iob & filiorũ eius

Expanded text:
quo abuteretur Dominus ad necem Achab qui hoc pati dignus erat. In primo quoque quo abuteretur Dominus ad necem Achab qui hoc pati dignus erat. In primo quoque libro Paralipomenon: «Suscitavit, inquit, diabolus Satan in Israël, et concitavit David ut numeraret populum.» In Psalmis vero Angelus malus atterere dicitur quosdam. In Ecclesiaste quoque Salomon ait: «Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimittas, quoniam sanitas compescet peccataxtris Jesu, et resistentem ei. Esaias vero ait gladium Domini exsurgere super draconem serpentem perversum. Quid autem dicam de Ezechiel in secunda visione ad principem Tyri manifestissime de virtute contraria prophetante, qui etiam in fluminibus Ægypti draconem dicit habitare? Totus autem liber qui scriptus est de Job, quid aliud quam de diabolo continet, petente potestatem sibi dari omnium quæ habet Job, et filiorum ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
deciuoitaait seriptura: sors unadño &sorsuna apopompeo idest transmissoris
sea &s morimo libro regnorum sp̃s pessimus saulem dicitur offocare Qinim¬
tio uero libro miche as proph& adicit : uididm̃ isr ł sedentem suꝑihronũ siũ
quisseduc& acab regem i srl ut ascendat & cadat in remmat galaat: &dixit
iste sic & ille dixit sic: & ex iit spr. &st&it in conspectudñ : & dixit: ego seducã eũ:
& dixit adeum dñs : inquo: & dixit . &eam & ero sp̃s mendax in ore omniũ ꝓph&ars
ipsiłs & dixit: seduces & quidẽ
poteris: exito ergo & faccito sic : & nuno
dedit dñs sp̃mmendacem in
oreomnium proph&arum tuorum:
& dñs locutus est supeste mala: manifeste enim perha& ostenditur uoluntate
& propositosuo elegiise sp̃r quidam ut seducer& & mendacium operar&ur.

Expanded text:
de quo ait ita Scriptura: «Sors una domino, et sors una Apopompæo, id est, transmissori?» de quo ait ita Scriptura: «Sors una domino, et sors una Apopompæo, id est, transmissori?» Sed et in primo libro Regnorum, spiritus pessimus Saülem dicitur effocare. In tertio vero libro Michæas propheta dicit: «Vidi Dominum Israël sedentem super thronum suum, Quis seducet Achab regem Israël, ut ascendat et cadat in Ramoth Galaad? Et dixit iste sic, et ille dixit» sic. Exiit spiritus, et stetit in conspectu Domini, et dixit:» Ego seducam eum. Et dixit Dominus ad eum: In quo? Et dixit: Exeam, et ero spiritus mendax in ore omnium pro» phetarum ipsius. Et dixit: Seduces, et quidem poteris.» Exi ergo, et fac cito sic. Et nunc dedit Dominus spiritum mendacem in ore omnium prophetarum tuorum: Dominus locutus est super te mala.» Manifeste enim per hoc ostenditur voluntate et proposito suo elegisse spiritus quidam ut seduceret, et mendacium operaretur
Abbreviated transcription (Latin):
itse dub olus celutantor huma nogeneri prouo cames & instigantes as peccatũ:
onor uonecondemoigenieñ s erpens euam seduxisse perscribitur: Detiuis sctpe ne
masensione morsi einus libelli meminit inepistola sili a postobis nadar
miei aiandia gelus cum diabolo disputans decorpore mor stir: an adiabolo
inspiratum seroe ntem causom extitissẽ praeuari catiomieatit &t udia seu
euillii nanuurtno a quubi dẽ quis est anteluis quide cado loquitur adabnb sta
pre. n uisesteenĩ argelus esse scribitur quidicit cognouis sose tiinc quiatime¬
n& dm̃ abraham & non pepercissee filiosuo duecto sic seripturalles t seanone
dederauit quia pro dõ sed prose hoc est pro eo quiha& dicebat: Requirtndu
euia iliudest di quo in exodo dicitur quia uoluerit interficere moren proco
quod abibat in actrptum: sed& postea qui esi quiex terminattr angelius dicit᷑
ne non & illequisit. qui in leuitico scriptus est apopompenus i dest transmissor

Expanded text:
eluctantur humano generi provocantes et instigantes ad peccatum. Et primo quidem in Genesi serpens Evam seduxisse describitur: de quo in ascensione Moysi, cujus libelli meminit in Epistola sua Apostolus Judas, Michaël archangelus cum diabolo disputans de corpore Moysi, ait a diabolo inspiratum serpentem causam extitisse prævaricationis Adæ et Evæ. Sed et illud requiritur a quibusdam, quis est Angelus qui de cœlo loquitur ad Abraham pro me?» Manifeste enim Angelus fuisse describitur, qui dicit cognovisse se tunc quia timeret Deum Abraham, et non pepercisset filio suo dilecto, sicut Scriptura dicit: sed non declaravit quia pro Deo, sed pro se, hoc est pro eo qui hoc dicebat. Requirendum est etiam illud de quo in Exodo dicitur, quia voluerit interficere Moysen pro eo quod abibat in Ægyptum. Sed et postea quis est qui exterminator Angelus dicitur; necnon et ille qui sit qui in Levitico scriptus est Apopompæus, id est transmissor,
Abbreviated transcription (Latin):
tute crediderint uolens arguere occansiones huius modi quaerellary
&ostendere quia non dissimulatio diuinã pro uidentiae sedhumanae
mentis arbitrium causa sibi perditionis ex istit Contulit &iã indignis
& in creduilis gratiam beneficiorum suorum Vt uero omne os obstruat᷑
totumq ase & nihil adõ deessesibimens humana cognoscat simul¬

Expanded text:
ta. Volens Deus arguere excusationes hujuscemodi querelarum, et ostendere quia non dissimulatio divinae providentiae, sed humanae mentis arbitrium causa sibi perditionis exsistit. Contulit etiam indignis et incredulis gratias benefactorum suorum, ut vere omne os obstruatur, totumque a se, nihil a Deo esse sibi, mens humana cognoscat
Abbreviated transcription (Latin):
nobis huiuscemodi intellegentiae uidetur adspergere : quoput &ur omnis
quidem unuersitas eorum quaesunt atque subsistunt. caelestium terre¬
norum infernorum que unus &perfectus mundus generaliter dici. intra
quem uel a quo c&erisiqui illi sunt. putandi sunt contineri Vndequidẽ
uolunt globum lunae. uelsolis c&erorumquȩ plan& as uocant persin

Expanded text:
nobis hujusmodi intelligentiæ videtur aspergere, quo putetur omnis nobis hujusmodi intelligentiæ videtur aspergere, quo putetur omnis quidem universitas eorum quæ sunt atque subsistunt, cœlestium et supercœlestium, terrenorum infernorumque, unus et perfectus mundus generaliter dici, intra quem vel a quo cæteri, si qui illi sunt, putandi sunt contineri. Unde voluit quidem globum lunæ vel solis, cæterorumque, quos planetas vocant, per sin
Abbreviated transcription (Latin):
ad firmare quodutque a nostris alienum est Mundum incorporeum dicere.
in solamentis fantassia. uel cogitationum lubrico consistentem: & quomodo¬
uel saluatorem inde esse uelscõs quosque illuc ituros poterunt ad firmare : non
uideo: Uerum tamen praeclarius aliquid & splendidius quam iste praesens est
mundus indicari saluatore non dubium est : In quod &iam credentes inse tende¬
re prouocat &hortatur. sedutrum mundus iste quem sentiri uult separatꝰ
ab hoc sit aliquis longeque ditiisus uelloco uelqualitate uelgloria. angloria
quidem & qualitate praecellat: Intrachuit amenmundi circum scriptionẽ¬
cohib&ur : quod & mihi magis uerisimile uidetur: incestum ta menest : & ut
ego arbitror humanis adhuc cogitationib &mentib: inusitatum: Ex his tam̃
quȩ clemens uisus est indicare cumdicit. Oceanus intrans meabilis hominib:
& himundi qui post ipsum sunt. mundos post ipsum pluraliter nominans.
quos & eadem dĩ summi prouidentia agi regique significat : semina quaedã

Expanded text:
affirmare: quod utique a nostris alienum est, mundum incorporeum dicere, in sola mentis phantasia vel cogitationum lubrico consistentem: et quomodo Salvatorem inde esse, vel sanctos quoque illuc ituros poterunt affirmare, non video. Verumtamen præclarius aliquid et splendidius quam iste qui præsens est mundus, indicari a Salvatore non dubium est, quo etiam credentes in se tendere provocat et hortatur. Sed utrum mundus iste quem sentiri vult, separatus ab hoc sit longeque divisus, vel loco, vel qualitate, vel gloria; an gloria quidem et qualitate præcellat, intra tamencohibeatur, quod et mihi magis verisimile videtur: incertum tamen est, et, ut ego arbitror, humanis adhuc cogitationibus et mentibus inusitatum. Ex his tamen quæ Clemens visus est indicare cum dicit: «Oceanus intransmeabilis est» hominibus, et hi mundi qui post ipsum sunt,» qui post ipsum sunt mundos pluraliter nominans, quos et eadem Dei summi providentia agi regique significat, semina quædam
Abbreviated transcription (Latin):
principes filias sion increpationis sermo dirigitur &dicit. Proor nam̃to
capitis aurei caluitium habebis propter operatua: Ornamentum ibieo
nomine quomundum appellauit. Idest ROC̃ΠΟΝ dicitur &iam in indum̃¬
topontificis mundiratio contineri: sicut insapientia salomonis inuenimus
cumdicit. quia inuestimento poderis. erat uniuer sus mundus. mundus
dicitur &i am noster cum habitatorib: suis orbis iste terrarum : sicut cum scrpp¬
tura dicit qui a omnis mundus inmaligno positus est: meminit sane cle¬
mens apostolorum discipulus. &iam eorum quos. ANTIX̃OΟΝΑC graeci
nominarunt atque alias par tes orbis terrae : atquas neque nostrorum
quisquam accedere potest: neque ex illis qui ibi sunt quisquam transire ad nos.
quos &ipsos mundu̾s appellauit: cumait: oceanus intrans meabilis est ho¬
minib: & hi quitrans ipsum sunt mundi quibis eisdem dominatoris dĩ dis

Expanded text:
principes filias Sion increpationis sermo dirigitur et dicit: «Pro ornamento principes filias Sion increpationis sermo dirigitur et dicit: «Pro ornamento capitis aurei calvitium habebis propter opera tua,» ornamentum ibi eo nomine quo mundum, appellavit, id est κόσμον. Dicitur etiam in indumento pontificis mundi ratio contineri, sicut in Sapientia Salomonis invenimus, cum dicit quia «in vestimento poderis erat universus mundus.» Mundus dicitur etiam noster cum habitatoribus suis orbis terrarum iste, sicut cum Scriptura dicit: Omnis mundus in maligno positus est. Meminit sane Clemens Apostolorum discipulus etiam eorum quos ἀντίχθονας Græci nominarunt, atque alias partes orbis terræ ad quas neque nostrorum quisquam accedere potest, neque ex illis qui ibi sunt quisquam transire ad nos: quos et ipsos mundos appellavit, cum ait: «Oceanus in» transmeabilis est hominibus, et hi qui trans ipsum sunt» mundi, qui his eisdem dominatoris Dei dis
Abbreviated transcription (Latin):
fectum finem uniuersa perueniunt: Id fortasse plus aliquid esse quam
saeculum intellegendum est : in quoerit omnium consummatio:
& adhuc adhuc enim quoddicit plusaliquid sine dubio quam saeculũ
unalt intellegi. & uideneillut quod dicit saluator. quia uolo ubiegosũ
& isti ibi sint mecum. & sic ut ego & tu unum sumus ut &istiin nob unũ sint :
Ostendere uideatur plusaliquit quamest saeculum uel saecula. forte&iã
plusquam est saecula saeculorum: idui delic& cum iam non insaeculo sunt
omma & in omnib: ds̃ : His pronostris uirib: demundiratione dissertis non¬
uid&ur in congruum &iam ipsius mundi appellatio quidsibi uelit inquirere.
quae appellatio inscripturisscĩs diuersa significans frequenter ostenditur
quod latine mundum dicimus. graece. NoC̃NOC. appellatur : cosmos aut̃.
non solum mundus sed &ornamentum significat: Denique in esaia ubi ad

Expanded text:
fectum finem universa pervenient, id fortasse plus aliquid esse quam fectum finem universa pervenient, id fortasse plus aliquid esse quam sæculum intelligendum est, in quo erit omnium consummatio. um, et adhuc. Et adhuc enim quod dicit, plus aliquid sine dubio quam sæculum vult intelligi; et vide ne illud quod dicit Salvator, quia «volo ut ubi ego sum et isti sint mecum; et >sicut ego et tu unum sumus, et isti sint in nobis unum, D ostendere videatur plus aliquid quam est sæculum et sæcula, forte etiam plus quam est sæcula sæculorum, id videlicet cum jam non in sæculo sunt omnia, sed in omnibus Deus. VI. His pro nostris viribus de mundi ratione dissertis, non incongruum etiam videtur ipsius mundi appellatio quid sibi velit inquirere: quæ appellatio in Scripturis sanctis diversa significans frequenter ostenditur. Quod enim latine mundum dicimus, græce κόσμος appellatur: κόσμος autem non solum mundum, sed et ornamentum significat. Denique in Esaia ubi ad
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib paulq ad occassionem huis intellegentiae uenerim proferam:
Ait enim. nunc uero semel in consummatione saeculorum: ad refellendũ
peccatum perhostiam sui manifestatus est: sẽ melemm ait hostiam effectũ.
& in consummatione scłoꝵ ad refellendum peccatum esse manifestatũ:
Quod autem posthoc scłm quod ad consummationem aliorum sȩculor ũ
dicitur factum erunt alia saecula suꝑuonientia: manifeste ab ipso paulo
didicimus dicente : ut ostender& insaeculis suꝑuenientib: suꝑ abundames
diuitias gratiae suae inbonitate suꝑnos: Nondixit in scło suꝑuemente
neq: induob sȩculis ꝑuenientib : unde arbitror multa saecula indicio ser¬
monis istius declarari. siuero aliquit est saeculis maiusita increaturis
quãdam saecula intelleguntur: In aliis uero quae excedunt & suꝑgrediunt᷑
uisibiles creaturas quoderat foste in restitutione omnium cum ad per¬

Expanded text:
sermonibus Pauli ad occasionem hujus intelligentiæ venerim, proferam; sermonibus Pauli ad occasionem hujus intelligentiæ venerim, proferam; ait enim: «Nunc vero semel in consummatione sæculorum ad refellendum peccatum per hostiam sui manifestatus est.» Semel enim ait hostiam effectum, et in consummatione sæculorum ad refellendum peccatum esse manifestatum, Quod autem post hoc sæculum quod ad consummationem aliorum sæculorum dicitur factum, erunt alia sæcula supervenientia, manifeste ab ipso Paulo didicimus dicente: «Ut ostenderet in sæculis supervenientibus superabundantes divitias gratiæ suæ in bonitate super nos.» Non dixit, in sæculo superveniente; neque, in duobus sæculis supervenientibus: unde arbitror multa sæcula indicio sermonis illius declarari. Si vero aliquid est sæculis majus, ita et in creaturis quædam sæcula intelligantur, in aliis vero quæ excedunt et supergrediuntur visibiles creaturas quod erit forte in restitutione omnium, cum ad per
Abbreviated transcription (Latin):
numerabilib: medimni gracnis inpossibileest prorsus accidere. &iam siper
in mensa saecula indesinenter aciugiter effundatur : Itaergomihi in possibile
uidetur eodemordine. eisdemque modis nascentium acmorientium atq
agentium quidrecundo mundum posse reparari: sed inmutationib: non mi¬
nimis diuersos posse mundos existere : itaut promanifestis quib:q causis
melior statussit alterus mundi & pro aliis inferior &pro aliis medius
quidam status. qui autem numerus uel modus hic sit: menescire fateoꝵ
siqui autem poss& ostendere. libentius discerem. uerum tamen multorum
saeculorum finis essedicitur hic munduis qui& ipse saeculum dicitur: Doc &
autem sc̃s a postolus quod xp̃s in eo saeculo quod antehoc fuit non est passus.
sed ne in illo quidem quod ante ipsum fuit: & nescio sienumerare suffiam
quanta fuerint anteriora saecula inquib passus nonest: Ex quib: autem

Expanded text:
numerabilibus medimni granis impossibile est prorsus accidere, etiamsi per numerabilibus medimni granis impossibile est prorsus accidere, etiamsi per immensa sæcula indesinenter ac jugiter effundantur. Ita ergo impossibile mihi videtur eodem ordine eisdemque modis nascentium, et morientium, et agentium quid secundo mundum posse reparari; sed immutationibus non minimis diversos posse mundos existere, ita ut pro manifestis quibusque causis melior status sit alterius mundi, et pro aliis inferior, et pro aliis medius quidem status. Qui autem numerus vel modus hic sit, ego me nescire fateor. Si quis autem posset ostendere, libentius discerem. V. Verumtamen multorum sæculorum finis dicitur esse hic mundus, qui et ipse sæculum dicitur. Docet autem sanctus Apostolus quod Christus in eo sæculo quod ante hoc fuit non est passus, sed ne in illo quidem quod ante ipsum fuit et nescio si enumerare sufficiam quanta fuerint anteriora sæcula in quibus passus non est. Ex quibus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Iudas quoque bisdñm trad&: paulus secundo lapidantium stephanum uestim̃¬
ta seruabit : &omnia quae in haec uita gesta sunt: iterum gerenda dicentur: qđ
nom puto ratione aliqua posse firmari si arbitrii libertate aguntur animae:
&uel profectossuos uel decessus prouoluntatis suae sustinent potestate . Non
enimcursu aliquo in eosdem secirculos postmulta saecula reuoluente agunt᷑
animae. ut hoc aut illut uelagunt uelcupiunt : sed quocumque proprii inge¬
nii libestas intenderit: illo gestorum suorum dirigunt cursum Tale enĩ est
quod abistis dicitur . ut si quiuelit adserere quod frumenti medimnum
si profundatur interram potest fieri ut idem &penitus indiscr&us secundo
accidant casus granorum. itaut unum quod que granum iuxta id profu¬
sum iaceat secundo quo primo aliquando deiectumest : &eodem ordine. eis¬
demque dispersum sit signis. quib: fuerat primo diffusum. Quodutique in i¬

Expanded text:
Judas quoque bis Dominum tradet: Paulus secundo lapidantium Stephanum vestimeJudas quoque bis Dominum tradet: Paulus secundo lapidantium Stephanum vestimenta servabit: et omnia quæ in hac vita gesta sunt, iterum gerenda dicentur: quod non puto ratione aliqua posse firmari, si arbitrii libertate aguntur animæ, et vel profectus suos vel decessus pro voluntatis suæ sustinent potestate. Non enim cursu aliquo in eosdem se circulos post multa sæcula revolvente aguntur animæ, ut hoc aut illud vel agant vel cupiant, sed quocumque proprii ingenii libertas intenderit, illo gestorum suorum dirigunt cursum. Tale enim est quod ab istis dicitur, ut si quis velit asserere quod frumenti medimnum si profundatur in terram, potest fieri ut iidem et penitus indiscreti secundo accidant casus granorum, ita ut unumqoudque granum juxta id profusum jaceat secundo, quo primo aliquando dejectum est, et eodem ordine eisdemque dispersum sit signis quibus fuerat primo diffusum: quod utique in
Abbreviated transcription (Latin):
dasit &creanda. possibile enimuid&cur. ut rationabiles naturae aquib num¬
quam aufestur liberis facultas arbitrii. posiint iterum aliquib: motib subiacere.
indulgente hoc ipsumdõ nefoste simmobilem semꝑteneant statum gnorant sedĩ gra¬
tia & non sua uirtute in illo fine beatitudinis constitissẽ. quos motus sine dubio
rur sum uari& as corporum & diuersitas prosequetur ex qiuamundus semper
adornatur necumquam poterit mundus nisi ex uari&ate acdiuersitate constare.
quodefficinullo genere potest extrx materiam corporalem: lai. uero qui indissi¬
milem sibimundos acperomnia pares aliquando euenire confirmant. nescioquib
id possint adserere documentis. sienim similis peromnia mundus dicitur: erit
ut iterum adam uel eua eadem faciant quae fecerunt : Idem iterum diluuiũ
atqueidem morses rursum populum sescentamilia numero educat ex aegrpto:

Expanded text:
da sit et creanda: possibile enim videtur ut rationabiles naturæ a quibus nunda sit et creanda: possibile enim videtur ut rationabiles naturæ a quibus nunquam aufertur liberi facultas arbitrii, possint iterum aliquibus motibus subjacere, indulgente hoc ipsum Domino, ne forte, si immobilem semper teneant statum, ignorent se Dei gratia et non sua virtute in illo fine beatitudinis constitisse: quos motus sine dubio rursum varietas corporum et diversitas prosequetur, ex qua mundus semper adornatur, nec unquam poterit mundus nisi ex varietate ac diversitate constare quod effici nullo genere potest extra materiam corporalem. V. Jam vero qui indissimiles sibi mundos ac per omnia pares aliquando evenire confirmant, nescio quibus id possint asserere documentis. Si enim similis per omnia mundus dicitur, erit ut iterum Adam vel Eva eadem faciant quæ fecerunt: idem iterum erit diluvium, atque idem Moyses rursum populum sexcenta fere millia numero educet ex Ægypto:
Abbreviated transcription (Latin):
mors & extermin&ur infinem : Atque omnis eius aculeus penitus r&undat᷑
perdiuinam gratiam cuius capax effecta est anima. & incorruptionem atq
in mortalitatem meruit ad ipisci & tunc merito dicitur ab omnib:. Vbi est
mors uictoriatua. ubi est mors aculeustius. aculeus autem mortis peccatũ ẽ
siergo haec habere consequentiam uidentur. relicum est ut status noster
aliquando incorporeus futuris esse qredatur. quod si recipitur & omnes subi¬
ciendo xp̃o esse dicuntur necesse est ut omnib: & hoc defercctur inquosperue¬
nit xp̃i subiectio: Qui a omnes quis ubiectis unt xp̃o: infine quoque subiectierunt
corporum cesset: siautem cessat innihilum redit sicut & anteanonerat:
sẽdiude amus quideis occurrat: qui haec ita asserunt: ui debitur enimesse neces¬
sarium : ut si exterminata fuerit natura corporea. secundo iterum reparan¬

Expanded text:
mors, et etiam exterminetur in finem, atque omnis aculeus ejus penitus retundatur mors, et etiam exterminetur in finem, atque omnis aculeus ejus penitus retundatur per divinam gratiam, cujus capax effecta est anima, et incorruptionem atque immortalitatem meruit adipisci. Et tunc merito dicetur ab omnibus: «Ubi est,» mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum est.» Si ergo hæc habere consequentiam videntur, reliquum est ut status noster aliquando incorporeus futurus esse credatur: quod si recipitur, et omnes subjiciendi Christo esse dicuntur, necesse est ut omnibus et hoc deferatur in quos pervenit subjectio Christi; quia omnes qui subjecti sunt Christo, in fine quoque subjecti erunt corporum cesset. Si autem cessat, in nihilum redit sicut et ante non erat. Sed videamus quid eis occurrat qui hoc ita asserunt. Videbitur enim esse necessarium ut si exterminata fuerit natura corporea, secundo iterum reparan
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionem : & mortalehoc induere inmostalitatem : Verum tamen hi quiputant posse
umquam extra corpont uitam ducere rationabiles creaturas possunt in hoc loco ta¬
lia quaedam mouere siuerumest quod corruptibile hoc induit incorruptionem
&mortalehoc indu& in mostalitatem. & quod absorbeatur mors infinem: Non alut
quamma terialem naturam exterminandam declarat. inqua aperire mors ali¬
quid poterat : dum hi quuncorpore sunt ꝑnaturam materiae corporalis mentis
acumen uidentur obtundi: siuero extra corpus sint : tunc omni molestiam huius¬
cemodi perturbationis effugient: sed qm̃ non ad subitumomne indumentũ corpo¬
reum effugere poterant : prius in subtiliorib: ac puriorib in morari coeporib
aestiman disunt . quae ultra nec a moste uinci nec aculeo mortis conpungi prae¬
ualeant: Vt ita demum paulatim cessante natura materiali & ab sorbeatur

Expanded text:
ruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. III. Verumtamen hi qui putant posse ruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. III. Verumtamen hi qui putant posse unquam extra corpora vitam ducere rationabiles creaturas, possunt in hoc loco talia quædam movere. Si verum est quod corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem, et quod absorbeatur mors in finem, non aliud quam materialem naturam exterminandam declarat, in qua operari mors aliquid poterat, dum his qui sunt in corpore, per naturam materiæ corporalis mentis acumen videtur obtundi. Si vero extra corpus sunt, tunc omnino molestiam hujuscemodi perturbationis effugient. Sed quoniam non ad subitum omne indumentum corporeum effugere poterunt, prius in subtilioribus ac purioribus immorari - corporibus æstimandi sunt, quæ ultra nec a morte vinci, nec aculeo mortis compungi prævaleant: ut ita demum paulatim cessante natura materiali, et absorbeatur
Abbreviated transcription (Latin):
tae : nunc quidem carnali post modum uero subtiliori &puriori quaespĩta¬
lis appellatur ait. Necesx̃ est corruptibile hoc induere incorruptionem : secđm
uero adipecialem corporis respiciens cauiãmant. necesse est mortalehoc in¬
duere inmortalitatem : Incorruptio autem & inmortalitas quid aliuderit.
nisi sapientia & uerbum & iustitia dĩ. quae formant animam & induunt
&exornant : &ita fit . ut dicatur quia corruptibile incorruptionẽ induit
& mortale induit inmortalitatem: Nunc enim &iam siualde proficiamus.
hoc induit incorruptionem: neque mortale ab inmortalitate circũdatur.:
&qm sine dubio in longius protrahitur nostra haec incorpore erudicioui¬
dilic& usquequo ipsa corpora nostra quib: circum datisumus propter uerbũ
dĩ & sapientia adperfectam iustitiam. in corruptionem. in mostalitatẽ que
mereatur. propterea dicitur necesse est corruptibilehoc induere in cor¬

Expanded text:
tæ, nunc quidem carnali postmodum vero subtiliori et puriori, quæ spirituatæ, nunc quidem carnali postmodum vero subtiliori et puriori, quæ spiritualis appellatur, ait: «Necesse est corruptibile hoc induere incorruptionem.» Secundo vero ad specialem corporis respiciens causam ait: «Necesse est mortale hoc induere immortalitatem.» Incorruptio autem et immortalitas quid aliud erit nisi sapientia, et verbum, et justitia Dei, quæ formant animam, et induunt, et exornant? Et ita fit ut dicatur, quia corruptibile incorruptionem induet, et mortale immortalitatem. Nunc enim etiamsi valde proficiamus, hoc induit incorruptionem, neque mortale ab immortalitate circumdatur: et quoniam sine dubio in longius protrahitur nostra hæc in corpore eruditio: videlicet usquequo ipsa corpora nostra quibus circumdati sumus, propter Verbum Dei et sapientiam ac perfectam justitiam, incorruptionem immortalitatemque mereantur
Abbreviated transcription (Latin):
seest naturam hanc corruptibilem corporis indumentum accipere:
in corruptionis animam habentem inse incorruptionem proto uidelic& quod
indutaest xp̃m quiest sapientia & uerbum dĩ. Cumautem uitae pasticipauerit
corpus hoc quod aliquando gloriosius habebimus: Tunc adid quod in mostale
est accedit ut &iam incorruptibilefiat: sĩquitnamque mostaleest. hoc conti¬
nuo &corruptibileest: non tamen siquid corruptibile est: hoc &iam mortale
dicipotest: Denique lapidem uellignum corruptibile quidem dicimus non
tamen&iam mortale consequenter dicemus: Corpus uero qm̃ uitae pasticipat.
ex eo quodseparari ab eouita potest &eparatur. consequenter mostale nomina¬
mus & secundum alium quoque intellectum &iam corruptibile dicimus
Mintergoratione sc̃s apostolus generalem primo causam respiciens materiae
corporalis cuius materiae anima usum semꝑhab& inqualib& qualitate posi¬

Expanded text:
t: Naturam hanc corruptibilem corporis necesse est indumentum accipere t: Naturam hanc corruptibilem corporis necesse est indumentum accipere incorruptionis, animam habentem in se incorruptionem, pro eo videlicet quod induta est Christum qui est sapientia et Verbum Dei. Cum autem vitæ participaverit corpus hoc quod aliquando gloriosius habebimus, tunc ad id quod immortale est accedet ut etiam incorruptibile fiat. Si quid namque mortale est, hoc continuo et corruptibile est: non tamen si quid corruptibile est, hoc etiam mortale dici potest. Denique lapidem vel lignum corruptibile quidem dicimus: non tamen etiam mortale consequenter dicemus. Corpus vero quoniam vitæ participat, ex eo quod separari ab eo vita potest et separatur, consequenter mortale nominamus, et secundum alium quoque intellectum etiam corruptibile dicimus. Mira ergo ratione sanctus Apostolus ad generalem primam causam respiciens materiæ corporalis, cujus materiæ anima usum semper habet in qualibet qualitate posi
Abbreviated transcription (Latin):
litate tunc fi& sermo quiscriptus est. Ab sorta est mors inuictoria. ubi est
mors uictoria absortꝰ. est mors aculeustuiis. aculeus autem mortis peccatũ.
intellectum: quodenimait Corruptibilehoc & mortalehoc. uelut angen¬
tis &ostendentis affectii. cui alii conuenit. isi materiae corporali. Ha&
ergo materia corporis quae nunc corruptibili s est indu& in corruptionẽ:
Cumperfecta anima & dogmatib: incorruptionis instructa uti eos coeperit:
Et nolo mireris siuelut indumentum corporis perfectam animã dicimus.
quae pp̃t uerbum dĩ & sapientiameius nunc incorruptio nominatur:
cum ipse utiq: qui est dñs &creator animae xp̃siħs indumentum seĩs
anima indumentum esse dicitur corporis. Or namentum enim eius est:
caelans & contegens eius mostalem naturam: Tale est ergo quoddicit᷑.
necesse est corruptibile hoc induere incorruptionẽ ut sidicer& neces¬

Expanded text:
 ubi est,  ubi est, mors, victoria tua? Absorptus est, mors, aculeus tuus: aculeus autem mortis» peccatum, e intellectum. Quod enim ait: «Corruptibile hoc, et mortale hoc,» velut tangentis et ostendentis affectu, cui alii convenit nisi materiæ corporali? Hæc ergo materia corporis quæ nunc corruptibilis est, induet incorruptionem, cum perfecta anima, et dogmatibus incorruptionis instructa, uti eo cœperit. Et nolo mireris si velut indumentum corporis perfectam animam dicimus, quæ propter verbum Dei et sapientiam ejus nunc incorruptio nominatur: cum ipse utique qui est Dominus et creator animæ Jesus Christus indumentum sanctis anima indumentum dicitur esse corporis. Ornamentum enim ejus est velans et contegens ejus mortalem naturam. Tale est ergo quod dicitur: «Necesse est corruptibile hoc induere incorruptionem: ut si dicere
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si fuerunt plures uelerunt. Aut si accidat aliquando ut alter alteri ae¬
qualis & similis per omnia atque indiscr&us eueniat: Vt ergomanifestius
appareat utrum materia corporalis perinter ualla subsistat. &sicut
non fuit antequam fier& it rum resoluatur ut nonsit: Videamͦꝰ primo
si fieri potest ut uiuat aliquis sine corpore: sienim potest aliquis uiuere sine
corpore possunt & omnia essẽ sine corpore: Omnia enim adunum finem ten¬
dere superior tractatus edocuit: si autem om̃a possunt carere corporib
sine dubio nonerit substantia corporalis cuius usus nollus ex ist&:
Et quomodo sentiemus illut quod a postolus dixit in his locis inquib dere¬
surrectione disputat mortuorum cumait. Necesse est autem corruptibile
hoc induere incorruptionẽ. & mortalehoc induere inmor talitatem. Cũ aut̃
corruptibilehoc induerit incorruptionem & mortalehoc induerit in mosta

Expanded text:
aut si fuerint plures, vel erunt, aut si accidat aliquando ut alter alteri æaut si fuerint plures, vel erunt, aut si accidat aliquando ut alter alteri æqualis et similis per omnia atque indiscretus eveniat. II. Ut ergo manifestius appareat utrum materia corporalis per intervalla subsistat, et sicut non fuit antequam fieret, iterum resolvatur ut non sit videamus primum si fieri potest ut vivat aliquis sine corpore. Si enim aliquis potest vivere sine corpore, possunt et omnia esse sine corpore: omnia enim ad unum finem tendere superior tractatus edocuit. Si autem omnia possunt carere corporibus, sine dubio non erit substantia corporalis, cujus usus ullus existet. Et quomodo sentiemus illud quod dixit Apostolus in his locis in quibus de resurrectione disputat mortuorum, cum ait: «Necesse est autem corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem corruptibile ho
Abbreviated transcription (Latin):
mundus coepit: Lapsus autem uarius intellectualium naturarum prouoxaue¬
titdm̃ adistam uariam duersamque mundi conditionem: sed& illut similit̃
requirendum puto. Vtrum posthunc mundum curatio aliqua &e mendatioerit.
Asperior quidem &doloris plena ergaeos qui uerbo dĩ oboedire noluerunt:
Per eruditionem uero rationabilemq institutionem perquam possent ad locu¬
pletiorem proficere ueritatis intellectum. hi quim praefentiam uita in haec se
studia dediderunt & mentib: purgatiores effecti capaces iamhinc diuinae saps¬
entiae perrexerunt : & posthaec statim finis omnium consequetur. ac procor¬
rectione &emendatione eorum quitalib: indigent. alius mundus rursũ erit.
uel similis huic quinunc est. uel hoc melior aut &iam multo deterior. & qualis¬
cumque illeerit posthunc mundus. quam diuerit. &sierit aliquando cum nul¬
lus uiquam sit mundus. Autsi fuit aliquando cum mundus omnino nonfuent.

Expanded text:
mundus cœpit; lapsus autem varius intellectualium naturarum provocavemundus cœpit; lapsus autem varius intellectualium naturarum provocaverit Deum ad istam variam diversamque conditionem mundi. Sed et illud similiter requirendum puto, utrum post hunc mundum curatio aliqua et emendatio erit, asperior quidem et doloris plena erga eos qui verbo Dei obedire noluerunt: per eruditionem vero rationabilemque institutionem, per quam possent ad locupletiorem proficere veritatis intellectum hi qui in præsenti vita in hæc se studia dediderunt, et mentibus purgatiores effecti, capaces jam hinc divinæ sapientiæ perrexerunt: et post hæc statim finis omnium consequetur, et pro correctione et emendatione eorum qui talibus indigent, alius rursus mundus erit, vel similis isti qui nunc est, vel hoc melior, aut multo deterior; et qualiscumque ille erit post hunc mundus, quamdiu erit et si erit aliquando cum nullus unquam sit mundus, aut si fuit aliquando cum mundus non fuerit omnino:
Abbreviated transcription (Latin):
nistrat &beatiorib infulgore caelestium corporum micat : & spitalis corporis
indumentis ul angelosdĩ uel filios resurrectionis exornat: ex quibis omnib:
diuersus acuarius umius mundi conplebitus : status Verumbaec siplenius
discu tere lib&: opostebat attentius & diligentius cumomnim&udĩ &reuẽ¬
rentia perscrutari scripturas diuinas siquid forte in hisdetalib: arcanus & recondi
poterit inueniri: cumplu¬
r testimonia dehac ipsa specie fuerint congregata.
Super est ut posthaec requiramus utrum antehunc mundum quinunc est mun¬
dus alius fuerit: &sifuit utrum talis fuerit qualis iste qui nunc est. anpaulo diffe¬
rentior uel inferior. aut omnino non fuerit mundus: sed tale aliquid fuerit qualem
intellegimus illum postomnia finem futurum. Cum tradetur regnum dõ &
patri quimil ominus alterius mundifuerit . finis illius scilic& postquem hic

Expanded text:
nistrat et beatioribus distinguat, in fulgore cœlestium corporum micat, et spiritualis corporis nistrat et beatioribus distinguat, in fulgore cœlestium corporum micat, et spiritualis corporis indumentis vel Angelos Dei, vel filios resurrectionis exornat ex quibus omnibus diversus ac varius unius mundi complebitur status. Verum si plenius hæc discutere libet, oportebit attentius et diligentius cum omni metu Dei et reverentia perscrutari Scripturas divinas, si quid forte in his de talibus arcanus et reconditpoterit inveniri, cum plura testimonia de hac ipsa specie fuerint congregata. Superest ut post hæc requiramus utrum ante hunc mundum qui nunc est, mundus alius fuerit; et si fuit, utrum talis fuerit qualis iste qui nunc est, an paulo differentior, vel inferior; aut omnino non fuerit mundus, sed tale aliquid fuerit qualem illum intelligimus post omnium finem futurum, cum tradetur regnum Deo et Patri: qui nihilominus alterius mundi fuerit finis, illius scilicet post quem hic
Abbreviated transcription (Latin):
tura corporea ex nihilo perinter ualla temporum procreata sicut cum
noness& effecta est: Ha& esse desiner &. cum ususeius ministerii practeris set
si uero in possibileest hoc ullo modo ad firmari. idest quo diuuere praet corpus
ta acrationis coartat intellegi principaliter quidem creatasesse rationabiles
naturas materialem uero substantiam opinione quidem & intellectu solo
separari ab eis & pro ipsis uel post ipsas effectam uideri : sednumquam sine ipsara
uel uxissẽ uduiuere : solius namque trinitatis incorporeauita existere recte
put abitur. ut ergo superius diximus materialis ista substantia huitis mundi
habe t naturam quae exomnib a d omnia transformetur: cumadinferiores
quosque trahitur incrassiorem corporis status solidioremq formatur: htaut
uisbiles istas mundi species uariasque distinguat: Cumuero perfectiorib: mi¬

Expanded text:
tura corporea ex nihilo per intervalla temporum procreata, sicut cum tura corporea ex nihilo per intervalla temporum procreata, sicut cum non esset effecta est, ita et esse desineret cum usus ejus ministerii præterisset. II. Si vero impossibile est hoc ullo modo affirmari, id est quod vivere præter corpus s consequentiæ ac rationis coarctat intelligi principaliter quidem creatas esse rationabiles naturas; materialem vero substantiam opinione quidem et intellectu solum separari ab eis, et pro ipsis vel post ipsas effectam videri, sed nunquam sine ipsa eas vel vixisse vel vivere: solius namque Trinitatis incorporea vita existere recte putabitur. Ut ergo superius diximus, materialis ista substantia hujus mundi habens naturam quæ ex omnibus ad omnia transformatur, cum ad inferiores quosque trahitur, in crassiorem corporis statum solidioremque formatur, ita ut visibiles istas mundi species variasque cum vero perfectioribus mi
Abbreviated transcription (Latin):
ait mandauit &creata sunt: dequalitatib dictum uid &ur. quib subs¬
origo & fons filii uel sp̃s scĩ pater est. & nihil in his anterius posterius ue
intellegi potest: Ita &iam interrationabiles naturas & materiã corpont¬
lem¬
simlis quaedam soci&łas ued propinquitas possit intellegi ut plenius atque inten¬
tus iuestigent illuc solent initium disputationis inflectere ut inquirant
sinaec ipsanatunr corporea quae sp̃ĩtalium & rationabilium mentium uitas.
fere & continet motus pari cumipsis a&ernitate perdur& anuero ab solita
interibit &peribit quod ut possit scrupulosius de prachendere querendũ
primo uidetur si possibileest penitus in corporeas remanere rationabilos
naturas cum ad iummum sc̃itatis a cbeatitudinis uenerint quod mihi
quidem difficillimum & pene in possibile uidetur annecesseest ea ssemper
coniuncta sesse corpordibus: siergo posit qui s ostendere rationem quapos¬
sibile ess& eas omnimodis carere corporib: consequens uidebatur quod na¬

Expanded text:
it, et creata sunt,» de qualitatibus dictum videtur quibus subsorigo et fons Filii vel Spiritus sancti Pater est, et nihil in his anterius posteriusve intelligi potest; ita etiam inter rationabiles naturas et materiam corporalemsimilis quædam societas vel propinquitas possit intelligi. Quam rem ut plenius atque intentius investigent, illuc solent initium disputationis inflectere, ut inquirant si hæc ipsa natura corporea quæ spiritualium et rationabilium mentium vitas fert et continet motus, pari cum ipsis æternitate perduret, an vero absoluta interibit et peribit. Quod ut possit scrupulosius deprehendi, quæ rendum primo videtur, si possibile est penitus incorporeas remanere rationabiles naturas, cum ad summum sanctitatis ac beatitudinis venerint, quod mihi quidem difficillimum et pene impossibile videtur; an necesse est eas semper conjunctas esse corporibus 5. Si ergo posset quis ostendere rationem qua possibile esset eas omnimode carere corporibus, consequens videbitur quod na
Abbreviated transcription (Latin):
quae animantia quidem sed muta sunt: Se dne in illis quidem inue¬
niri quirationabiles quidem sunt: sed inmalitia positi ne comnino ad
& in peccatorib: manifestatur ex eo quod omnes quirationabilessun.
uerbidĩ idest rationis partic ipessunt: & ꝑ hoc uelut semina quaedã
insita sibi gerunt sapientiae. & iscientiae quodestxp̃s: sed & hoo ipsũ

Expanded text:
quæ animantia quidem, sed muta sunt; sed ne in illis quidem inveniri qui rationabiles quidem sunt, sed in malitia positi, nec omnino ad et in peccatoribus sit, manifestatur ex eo quod omnes qui rationabiles sunt, Verbi, id est rationis participes sunt, et per hoc velut quædam semina insita sibi gerunt sapientiæ et justitiæ qu
Abbreviated transcription (Latin):
reuelante filiodi ac spũ scõ didicerint istaeuir tutes Quam plurima qͥdẽ
ad sequi poterunt: & multo plura priores inferiorib Omniatam̃ conp̃¬
hendere inpossile cis est : quia scriptumest: quam plurima exoperib: di
in secretissunt: Vnde & optabile est. ut prouirib seuñ quisq semper
extendat adea quaepriora sunt: eaquae r&ror sum sunt obliuiscenstam
ad opera meliora quam &iam adsensum intellectumque puriorem ꝑihĩnx̃p̃m

Expanded text:
revelante Filio Dei et Spiritu sancto didicerint istæ virtutes, quamplurima quidem revelante Filio Dei et Spiritu sancto didicerint istæ virtutes, quamplurima quidem assequi poterunt et multo plura priores inferioribus, omnia tamen comprehendere impossibile eis est, quia scriptum est: a Quamplurima ex operibus Dei in secretis sunt.» Unde et optabile est ut pro viribus se unusquisque semper extendat ad ea quæ priora sunt, ea quæ retrorsum sunt obliviscens, tam ad opera meliora, quam etiam ad sensum intellectumque puriorem per Jesum Ch