comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inumũso orbe: inquib. offertur corpꝰ
& sanguis illius. Sicut enim una fides in
scã ęccła. ita unum altare sicut esaias de¬
monstrat dicens. Crit indieb illis altare
dnĩ interra egypti. hoc ÷̃ in mundo. qͥ
in telligitur per ȩgrptum. quȩ int̃preta¬
tur tenebrȩ uł meror. Offerentur in¬
quit arietes. id ÷ doctores & filii ꝑpła¬
rum ꝑ imitacionem suꝑ placabile altare
meum id÷ infide recta quȩ placae dõ
uel ut altario deseruiant sic᷑ illi qui
ep̃l fuerunt. ut a paulo oblatꝰ est. citꝰ
& timotheus. & a petro marcus aliiq
martires & doctores successores eorũ.
Et domũ inquit maiestati meȩ głificabo
id ÷ eccłiam meã honorificabo in talib
Sicut per unum altare omĩa altaria:
ita ꝑ unam domũ onĩs ȩccłias debemius
intelligere. ¶ui sunt isti qui ut
nubes uolant. & quasi colũbe adfenestr¬
as suas : Uox ꝓpħȩ ad mirantis degen¬

Expanded text:
in universo orbe, in quibus offertur corpus in universo orbe, in quibus offertur corpus et sanguis illius. Sicut enim una fides in sancta Ecclesia, ita unum altare. Sicut Isaias demonstrat dicens: Erit in diebus illis altare Domini in terra Aegypti, hoc est in mundo, qui intelligitur per Aegyptum, qui interpretatur tenebrae vel moeror. Offerentur, inquit, arietes, id est doctores, et filii prophetarum per Imitationem, super placabile altare meum, Id est in fide recta quae placet Deo, vel ut altario deserviant, sicut illi qui episcopi fuerunt, ut a Paulo oblatus est Titus et Timotheus, et a Petro Marcus, aliique martyres et doctores successores eorum. Et domum, inquit, majestatis meae glorificabo, id est, Ecclesiam meam honorificabo in talibus. Sicut per unum altare omnia altaria, ita per unam domum omnes ecclesias debemus intelligere. « Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? » Vox prophetae admirantis de gen
Abbreviated transcription (Latin):
& duces gentium. Nabaioth: unus fuit
filioꝵ insmahelis: Interp̾tatur autẽ
cedar tenebre uel meror. Nabiaioth
ꝓpħia. lpsi qui suꝑius appellati sunt
cameli ã dromedarii : ipsi erunt peccꝰ
cȩdar id ÷ filii tenebrarum & meroris.
habuistis in illis. in quib nunc erubescitis:
Ipsi etam extiterunt arietes nabaioth
id÷ p̃dicatores & filu ꝓpħarum quia ea
docuerunt quȩ lex & ꝓpħȩ ante p̃dixe¬
runt de xp̃o. Ipsi ministrauerunt ȩccłiȩ.
quia exipsis ordinati sunt ep̃i. presbiteri.
aluq ministri eccłiȩ & doctores qui uł
tunc adͥministrauer̃ dño quando corpus
& sanguinẽ illius fidelib tradiderunt.
uel quando uerbum doctrinȩ eis impen¬
derunt. Efferentur ipsi arietes
suꝑ placabiłe altare meum &e clomũ ma¬
iestatis meȩ głificabo. Altare in hoc
loco dupliciter possumis acciꝑe: uel
fidem inqua offeruntur bona opera
dõ. Uel per unũ altare omĩa altaria

Expanded text:
et duces gentium. Nabaioth unus fuit et duces gentium. Nabaioth unus fuit filiorum Ismaelis. Interpretatur autem Cedar tenebrae vel moeror; Nabaioth prophetia. Ipsi qui superius appellati sunt cameli et dromedarii, ipsi erant pecus Cedar, id est, filii tenebrarum et moeroris, habuistis in illis, in quibus nunc erubescitis? » Ipsi etiam exstiterunt arietes Nabaioth, id est praedicatores et filii prophetarum, quia ea docuerunt quae dex et prophetae ante praedixerunt de Christo. Ipsi ministraverunt Ecclesiae, quia ex ipsis ordinati sunt episcopi, presbyteri, aliique ministri Ecclesiae et doctores, qui vel tunc administraverunt Domino quando corpus et sanguinem illius fidelibus tradiderunt, vel quando verbum doctrinae ejus impenderunt. « Offerentur » ipsi arietes « super placabile altare meum, et domum majestatis meae glorificabo. » Altare in hoc loco dupliciter possumus accipere, vel fidem in quo offeruntur bona opera Deo. Vel per unum altare, omnia altaria
Abbreviated transcription (Latin):
tionis munus dño offerentes idt per fidẽ
puram. quo ꝑaurum designatur. & oratio¬
nes mundas que intelliguntur perthus.
uenerunt ad eccłiȩ primitiuȩ societatem
& exornauerunt eam suis orationibus &
suis uirtutib Nec sua solu̾modo salute st̃
contenti: sed aliis laudem dñi p̃dicauerunt.
dixerunt. qui ÷ laus & gła ipsuis. & mares¬
tatem xp̃i idt miracula & iurcutes quas
oꝑatus est : & quomꝰ pipsum omĩa ds̃ pat᷑
fecerit: aliis pate fecerunt. Omẽ patꝰ
aꝗedar congregabit᷑ tibi: arietes nabaioth
ministrabunt tibi. Quãtum ad litteram
ꝑtin&. peccus appellat oues &e dapras: per
quas debemus intelligere supplices quosq
Cedar filius fuit hismahelis: & abillo re¬
gio illiꝰ nom̃ sumpsit. ut cȩdar uocaret᷑
ubi modo saraceni habitant. descenden¬
tes de ullius ꝓsapia. A rietes inqͥt nabaioch
ministrabunt tibi: ꝑ arietes qui ducatum
prestant gregib in telliguntur principes

Expanded text:
tionis munus Domino offerentes, id est per fidem tionis munus Domino offerentes, id est per fidem puram quae per aurum designatur, et orationes mundas quae intelliguntur per thus, venerunt ad Ecclesiae primitivae societatem, et exornaverunt eam suis orationibus et suis virtutibus. Nec sua solummodo salute sunt contenti, sed aliis laudem Domini praedicaverunt, ipsius, et majestatem Christi, id est miracula et virtutes quas operatus est, et quomodo per ipsum omnia Deus Pater fecerit, aliis patefecerunt. « Omne pecus Cedar congregabitur tibi, arietes Nabaioth ministrabunt tibi. » Quantum ad litteram pertinet, pecus appellat oves et capras, per quas debemus intelligere simplices quosque. Cedar filius fuit Ismaelis, et ab illo regio illius nomen sumpsit, ut Cedar vocaretur, ubi modo Saraceni habitant, descendentes de illius prosapia. Arietes, inquit, Nabaioth ministrabunt tibi. Per arietes qui ducatum, praestant gregibus intelliguntur principes
Abbreviated transcription (Latin):
dicͤit. facilius ÷ camelum ꝑforamen acus
transire : quĩ diuitem intrare in regnũ
li. Dromedarius uł dromas dromadis qđ
utrũq facit: animal ÷ minus camelo sed
uelotus. Idõq ꝑ dromedarios debemus
incelligere gentiles : qui uelocit᷑ ad fidẽ
Anĩ concurrerunt. Madian &eesfa: regiones
sunt trans arabiam habundantes camelis ac
Aromedariis: om̃isq. ꝓuinctia appellatur
saba. dequa fuit &e regina saba. que uenit
audire sapientiam salomonis. Perquas regio¬
nes significabatur qđ om̃s gentes & regiones
ad añi fidem erant uenture. Nec uacat amiste¬
rio: qđ aurũ & thus dicuntur offerre. Per
aurĩ siquidem intelligitur sensus fidĩ. per
thus orationes mundę. sicut psalnista de¬
darit. Dirigatur oratio mea ficut incensum
in conspectu ruo. Madian iniquitas int̃pre¬
tatur: ꝙha resolutus uł effundens. Saba
captiuitas uel conuerfio. Greges igit᷑ camelo
animas suas effuder᷑ dño. & om̃s reuerten¬
tes decaptiuitate diaboli & suȩ conuersa¬

Expanded text:
dixit: « Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum Dei . » Dromedarius, vel dromas dromadis, quod utrumque facit, animal est minus camelo, sed velocius. Ideoque per dromedarios debemus intelligere gentiles, qui velociter ad fidem Domini concurrerunt. Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam, abundantes camelis ac dromedariis, omnisque provincia appellatur Saba, de qua fuit et regina Saba, quae venit audire sapientiam Salomonis. Per quas regiones significabatur, quod omnes gentes et regiones ad Domini fidem erant venturae. Nec vacat a mysterio, quod aurum et thus dicuntur offerre. Per aurum siquidem intelligitur sensus fidei, per thus orationes mundae, sicut Psalmista declarat: « Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo. » Madian iniquitas interpretatur; Epha resolutus vel effundens; Saba, captivitas vel conversio. Greges igitur cameloanimas suas effuderunt Domino, et omnes revertentes de captivitate diaboli et suae conversa
Abbreviated transcription (Latin):
replecus. habitans in illo om̃ĩs plenitu¬
do diuinitatis corporaliter dicit: qͥ a
ipse ds̃ & liomo solus sinie peccato
mansit. feccatũ enim non fecit. nec
dolus inuentus est in ore eiꝰ. Ipse inqͥt¬
sps̃ sẽs qui ÷̃ in me uel maior me qui
unxit me: ipse misit me ad ad nuntian¬
hoc ÷ ut sanarẽ eos qui contritũ cor habent
contristantes de suis pecratis dequib. dicit
psalmista. Cor contritũ & humiliatum
ais̃ nonsꝑnit. Ut p̃dicarem cautiuis indul¬
gentiam misit me id ÷ ut gentilib om̃ib.q.
hominib qui captiui tenebant᷑ adiabolo
& uariis errorib p̃dicarem indulgentiam
peccatoꝵ dicens. poenitentia agite: apꝓ¬
pinquabit enĩ regnũ cȩlorũ. Et clausit in¬
quit subaudis incarcere infidelitatis aigno¬
rantiȩ. aꝑtionẽ id est relaxationẽ patatoꝵ
uł sicut simmacus aꝑtiꝰ transtulit: iunc̾¬
tisi resolutionẽ. Sequitur. Ut p̃dicarem

Expanded text:
repletus, habitans in illo omnis plenitudo divinitatis corporaliter dicit: quia ipse Deus et homo solus sine peccato mansit. « Peccatum enim non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. » Ipse inqs sanctus qui est in me, vel major me, qui unxit me, ipse misit me ad annuntianhoc est, ut sanarem eos qui contritum cor habent contristantes de suis peccatis, de quibus dicit Psalmista: « Cor contritum et humiliatum Deus non spernit . » Ut praedicarem captivis indulgentiam misit me, id est, ut gentilibus omnibusque hominibus, qui captivi tenebantur a diabolo et variis erroribus, praedicarem indulgentiam peccatorum dicens: « Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . » Et clausis inquit, subaudis in carcere infidelitatis et ignorantiae apertionem, id est, relaxationem peccatorum. Vel sicut Symmachus apertius transtulit: Vinctis resolutionem. Sequitur. « Ut praedicarem
Abbreviated transcription (Latin):
lor oꝑia te siue exornabit. dromedarii
madian & epha. Onĩs desaba uenient: au¬
rum & chus deferentes. & laudẽ dño ad¬
uuntiantes. Camelus animal ÷ grbbosũ:
honera assuetũ ferre Idõq. ꝑ camelos non
incongrue intelligint᷑ diuites huiꝰ scłi.
qui honera diuiciarũ & parator portant:
& possunt dicere  psalmista. qm̃ iniqͥtates¬

Expanded text:
lorum operiet te » sive exornabit, « dromedarii lorum operiet te » sive exornabit, « dromedarii Madian et Epha. Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. » Camelus animal est gibbosum, onera assuetum ferre. Ideoque per camelos non incongrue intelliguntur divites hujus saeculi, qui onera divitiarum et peccatorum portant, ut possint dicere
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ filios. & afflues fidelib sicuti fluuuis aqͥs
& mirabitur cor tuum p̃mubtitudine popłoꝵ
immo dilatabitur siue amplificabitur cor
cuum in latitudine leticiȩ : p̃magnitudi¬
ne gaudii. Sicut enĩ qͥ intristicia est positꝰ
quasi quodã modo coangustat᷑. ita qͥ inleti¬
cia consistit. quasi dilatat᷑. De hac dilataci¬
one &ẽ lȩticia : dicit apostolus. Quȩ ÷ enĩ
corona & gaudium nr̃m. non ne uos estis
in dño: Et illud. Osmeum patce ad uos
ochorintii : cor meum dilatatũ ÷ utu uobis
iterũq. dilatamini & uos. Quo tempore
autẽ ista uentura. eent̃. ęccłiȩ primitiuȩ.
manfestat cum dixit. Tunc inquiens
miralitur & dilatabit᷑ cor tuum quando
conũsa fuerit ad te ꝑfidẽ multitudo ma¬
ris id ÷ om̃s nationes istius mundi qͥ intel¬
ligit᷑ ꝑ mare fortitudo gentiũ uenerittͥ.
reges uidelic&e. pͥncipes ac potestates huiꝰ
scłi.ti undatio id ÷ habundantia came¬

Expanded text:
tibi filios, et afflues fidelibus sicuti fluvius aquis. tibi filios, et afflues fidelibus sicuti fluvius aquis. Et mirabitur cor tuum prae multitudine populorum, imo dilatabitur sive amplificabitur cor tuum in latitudine laetitiae, prae magnitudine gaudii. Sicut enim qui in tristitia est positus, quasi quodammodo coangustatur, ita qui in laetitia consistit, quasi dilatatur. De hac dilatatione et laetitia dicit Apostolus: « Quae est enim corona et gaudium nostrum, nonne vos estis in Domino? » Et illud: « Os meum patet ad vos, o Corinthii, cor meum dilatatum est in vobis, iterumque dilatimini et vos . » Quo tempore autem ista ventura essent Ecclesiae primitivae, manifestat cum dicit: « Tunc inquies mirabitur et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te per fidem multitudo maris, » id est, omnes nationes istius mundi qui intelligitur per mare, fortitudo gentium venerit tibi, reges videlicet, principes ac potestates hujus saeculi. « Inundatio, » id est abundantia « came
Abbreviated transcription (Latin):
latus xp̃i aꝑuit : statimq ꝓfluxit san¬
gus redempcionis & aqua baptis matis.
equib aedificata ÷ ęccła : sicut eua mat̃
om̃ium ex costa lateris adȩ formata est.
Qđ ita÷ coniunctũ . ut neq aqua sine
sanguine possimꝰ saluari. neq sanguine
sine aqua. Nisi enim xp̃i passionem & re.¬
surrectionẽ credidimus. & ꝓ nr̃a redẽptio¬
ne cum hȩc omĩa. eẽ. passum cognouerimꝰ:
non saluabimur lic& baptizemut. Si uͦ
credidimus eiꝰ passionẽ. & resurrectionẽ
& nr̃am redẽptionem ꝑ hȩc nobis ad futu¬
ram : non merebimur saluari nisibap¬
tizati fuerimꝰ. in nomine scẽ trinitatis.
I unt uidebis ⁊ afflues. & mirabit᷑.
& dilatabit᷑ cor tuum : quando con
uersa fuerit ad te mulcitudo maris. for¬
titudo gentium uenerit tibi. Lunc inqͥt
cũ leuaueris oculos tuos ⁊ filu tui delor¬
ge uenerint : filiȩq tuȩ lac sucxerint.
uidebisꝰ abomĩb mundi partib uenire

Expanded text:
latus Christi aperuit, » statimque profluxit sanlatus Christi aperuit, » statimque profluxit sanguis redemptionis et aqua baptismatis, e quibus aedificata est Ecclesia: sicut Eva mater omnium ex costa lateris Adae formata est . Quod ita est conjunctum ut neque aqua sine sanguine possimus salvari, neque sanguine sine aqua. Nisi enim Christi passionem et resurrectionem crediderimus, et pro nostra redemptione eum haec omnia esse passum baptizemur. Si vero crediderimus ejus passionem et resurrectionem, et nostram redemptionem per haec nobis affuturam: non merebimur salvari, nisi baptizati fuerimus in nomine sanctae Trinitatis. « Tunc videbis et afflues, et mirabitur et dilatabitur cor tuum: quando co maris, fortitudo gentium venerit tibi. » Tunc inquit cum levaveris oculos tuos, et filii tui de longe venerint, filiaeque tuae lac suxerint, videbis ab omnibus mundi partibus venire
Abbreviated transcription (Latin):
credontes robustiores infide & intellet¬
tu: qui ꝑse delonge ueniunt. & ad fidẽ
congregantur : dequib dicit apłs. &
simultos habetis patres scđm carnem.
tam̃ ꝑ euangłium ego uos genui. filiȩ uͦ
lac suggentes : anime sunt fidelium
utriusq̃. sexus. lactentes id ÷ simplicẽ
&rbum querentes: quib dicit apłs paulus.
Tanquã pariuł in xp̃o. lao uobis potum
dedi non escam. nondũ enim poteratis.
Et petrus. Quasi m geniti infances. lac
concupiscitis. Tener & enim cib. est. cognitio
lnmanitatis dĩ. Solidus uͦ : de eius diuini¬
tate. Dicitur gͦ pͥmitiue eccłiȩ. Filui tuigen¬
tiles delange uenient ad re ꝑfidem ab
ydolatria recedendo : & filiȩ tuȩ anime
fidelium simplicium lac idt simplicem
doctrinã suggent. Qđ si dixerimꝰ. & filu
cui delatere surgent: qđ quidã codices ha¬
bent. ita erit in telligendũ. Legimus in
euangłio iohannis qđ unus militũ lancea

Expanded text:
credentes robustiores in fide et intelleccredentes robustiores in fide et intellectu, qui per se de longe veniunt, et ad fidem congregantur: de quibus dicit Apostolus: « Et si multos habetis patres secundum carnem, tamen per Evangelium ego vos genui . » Filiae vero lac sugentes animae sunt fidelium utriusque sexus, lactentes, id est, simplicem cibum quaerentes, quibus dicit apostolus Paulus: « Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi non escam, nondum enim poteratis . » Et Petrus: « Quasi modo geniti infantes, lac concupiscitis . » Tener etenim cibus est cognitio humanitatis Dei. Solidus vero, de ejus divinitate. Dicitur ergo primitivae Ecclesiae: Filii tui gentiles de longe venient ad te per fidem ab idololatria recedendo, et filiae tuae animae fidelium simplicium lac, id est, simplicem doctrinam sugent. Quod si dixerimus, et filiae tuae de latere surgent, quod quidam codices habJoannis quod « unus militum lancea
Abbreviated transcription (Latin):
leua oculos mentis in circuitu tuo: &
uide. hoc t consid̾a Om̃s isti congregatist̃
uener̃ tibi : idt̃ ad hoc ai uener̃ ut tibi
socientur in unitate fidĩ. uł ut tui filu
sint. De illis loquitur de quib scripsit
lucas in actib apłorũ. quia erant in hie¬
rłm uiri iudei religiosi ex om̃i natione
Leua inqͥt o eccłia primitiua oculos tuos.
& consicła ab oriente. & occidente. om̃ib.q.
mundi partib om̃i isti gentiles incit tu¬
itu tuo cõmorantes. congregabunt᷑ ad fide
tuã & uenient tͥ ut tui sint filii. De hoc
alio in loco dr̃. Gaude filia sion. quia
ecce uenio & habitabo in medio tui. &
uenient gentes multe adte.Cilii cui
de longe uenient: & filie tuȩ¶lac sug¬
gent. Quidã codices habent. filiȩ cuae
neq sensus expositionis beati hieronimi
ad ea indinatur. Filii & filiȩ pͥmitiuę
ecrłiȩ de longe uenientes. sunt gentiles
de longe adõ recesserant ꝑ iđdolatriã
dit. Filii gͦ primitiue eccłiȩ sunt om̃s

Expanded text:
in circuitu tuo: et vide, hoc est, considera. Omnes isti congregati sunt, venerunt tibi, id est, ad hoc venerunt ut tibi socientur in unitate fidei, vel ut tui filii sint. De illis loquitur de quibus scripsit Lucas in Actibus apostolorum : quia « erant in Hierusalem viri Judaei religiosi ex omni natione Leva, inquit, o Ecclesia primitiva, oculos tuos, et considera ab oriente et occidente omnibusque mundi partibus: omnes isti gentiles in circuitu tuo commorantes congregabuntur ad fidem tuam, et venient tibi, ut tui sint filii. De hoc alio in loco dicitur: « Gaude, filia Sion, quia ecce venio et habitabo in medio tui, et venient gentes multae ad te . » « Filii tui de longe venient, et filiae tuae lac sugent. » Quidam codices habent, filiae tuae invenitur, neque sensus expositionis beati Hieronymi ad ea inclinatur. Filii et filiae primitivae Ecclesiae de longe venientes, sunt gentiles qui longe a Deo recesserant per idololatriam, dit. Filii ergo primitivae Ecclesiae sunt omnes
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ illiꝰ : dicit dñs in euagłio. Multi ue¬
nient aboriente & occidente : & cetã. &
quando timebunt nom̃ dnĩ. Cumuenerit
ipse filiꝰ dĩ ꝑ incarnationis misterium
in mundum uł conuenerit ad gentes ꝑ p̃di
currens. quẽ sp̃s dni cogit uenire ad redim̃¬
dum genus humanũ : & uenerit sỹm id ÷
popło iudeoꝵ inse credenti uł ȩccłiȩ re¬
demptor xpc̃. & eis &iam uenerit qͥ rede¬
unt abiniquitate infidelitatis & uiegatio¬
nis ad iacob dicit dñs: hoc ⁊ ad illos qui
supplantant uicia. Filius dĩ fluuio com¬
ꝑatur. quia doctrinȩ suȩ fluenta nobis
totum mundum inter spaqum trium an¬
norum & semis: ꝑ acta sua passione re¬
dim̃do sibi subegit. sicut resurgens amor¬
suꝑius dixit. Requiesc& suꝑ enmꝰ sp̃s dñi.¬

Expanded text:
Filium illius, dicit Dominus in Evangelio: « Multi venient ab Oriente et Occidente, » et caetera. Et quando timebunt nomen Domini? Cum venerit ipse Filius Dei per incarnationis mysterium in mundum, vel cum venerit ad gentes per pracurrens, quem Spiritus Domini cogit venire ad redimendum genus humanum: et venerit Sion, id est, populo Judaeorum in se credenti vel Ecclesiae redemptor Cunt ad iniquitate infidelitatis et negationis ad Jacob, dicit Dominus, hoc est ad illos qui supplantant vitia. Filius Dei fluvio comparatur, quia doctrinae suae fluenta nobis totum mundum inter spatium trium annorum et semis peracta sua passione, redimendo sibi subegit: sicut resurgens a morsuperius dixit: « Requiescet super eum Spi
Abbreviated transcription (Latin):
scd finito extrano iuditio & dãpnatis reꝓbis.
soli iusti tunc remanebunt ex quib post¬
modũ nullus minuetur. neque & ĩam
augebit᷑. Quantũ autẽ ad litterã ꝑtin&
dicit beatꝰ ysidorus in libro creaturarũ
qđ transacto die iuditu sol mercedan
laboris sui. ꝑcipi&. iuxta illud ꝓpħȩ
L ucebit inquit sol septempliciter᷑: & nor
ueni& ad ocasum post modũ neq sol
neq. luna sed in ordine suo qͦ creati st̃
stabunt. ne impii intorm̃tis postci ꝑ¬
fruantur eoꝵ luce sub terra: iuxta
minabuntur siue finem ꝑcipient
dies luctus tui. Scã eccłia quȩ
in p̃senti lug&. & deplorat sua & alioꝵ
pecrata. uł quia differtur a regno indie
uditi accipi& consolacionem. sicut ipse
dñs dixit. Beati lugentes: qm̃ ipsi conso¬
labuntur. Popłs autem cuus o ȩccła¬

Expanded text:
sed finito extremo judicio et damnatis reprobis, sed finito extremo judicio et damnatis reprobis, soli justi tunc remanebunt: ex quibus nullus postmodum minuetur, neque etiam augebitur. Quantum autem ad litteram pertinet, dicit beatus Isidorus in libro creaturarum, quod transacto die judicii sol mercedem laboris sui percipiet, juxta illud prophetae: « Lucebit inquit sol septempliciter . » Et non veniet ad occasum postmodum neque sol, neque luna; sed in ordine suo quo creati sunt stabunt, ne impii in tormentis positi perfruantur eorum luce sub terra. Juxta minabuntur, sive finem percipient dies luctus tui. Sancta Ecclesia, quae in praesenti luget et deplorat sua et aliorum peccata, vel quia differtur a regno, in die judicii accipiet consolationem. Sicut ipse Dominus dixit: « Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . » . « Populus autem tuus, » o Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
Fulgebunt iusti sicut sol inregno patris
sui. Sed erit cibi dñs in lucem sempit̃¬
nam. idt̃ scã trinitas & indiuisa uni¬
tas illuminabit te: & ds̃ tuus erit
tͥ ingła. Non occid& ultra sol tiuis
& luna tua non minuertir: qͥa dris
erit inlucem sempitñam. & cõplebunt᷑
dies luctus tui. Solem hic sp̃ualiter
& ꝑ lunã eccłiam dequa dr̃ in cantico
canticorũ. pulchra ut lunã: electa
ut sol. Eccłia autẽ idcirco lunȩ com¬
paratur : quia sicut luna mutuatum
lum̃ asole accipit. & abillo omnẽ
sole illuminatur. & quiequid boni
hab&. ab illo ꝑcipit. ldõq dicit luna
tua non minuetur : quia unp̾senti
scło aliquando minuitur ęccłia.
aliquando augetur. Al inuitur: cum
aliquis inhereticam prauitatem cadit.
uł post baptismũ inpeccatis morit᷑.
A ugetur autem cum cotidie numerus
electorũ completur uidelic& dũ qui¬
lib& paganus conuertitur ad fidem
uel aliquis paruulus baptitatur.

Expanded text:
Fulgebunt justi sicut sol in regno patris Fulgebunt justi sicut sol in regno patris sui . » Sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, id est, sancta Trinitas et indivisa unitas illuminabit te, et Deus tuus erit tibi in gloria. « Non occidet ultra sol tuus et luna tua non minuetur: quia Dominus erit in lucem sempiternam, et complebuntur dies luctus tui. » Solem hic spiritualitper lunam Ecclesiam, de qua dicitur in Cantico canticorum: « Pulchra ut luna, electa ut sol. » Ecclesia autem idcirco lunae comparatur, quia sicut luna mutuatum lumen a sole accipit, et ab illo omnem sole illuminatur: et quidquid boni habet, ab illo percipit. Ideoque dicit luna tua non minuetur, quia in praesenti saeculo aliquando minuitur Ecclesia, aliquando augetur. Minuitur, cum aliquis in haereticam pravitatem cadit, vel post baptismum in peccatis moritur. Augetur autem, cum quotidie numerus electorum completur, videlicet dum quilibet paganus convertitur ad fidem, vel aliquis parvulus baptizatur:
Abbreviated transcription (Latin):
miquitas siue pecratum in terra uiuen¬
tium dequa dicit psalmista. Credo
iud̾e bona dni. interra uuentium.
Uastitas id÷ afflictio & cmntricio siue
miseria non erit interminis cuis. id ÷
interra uiuentiam: quia mecũ reg¬
nabis ibeatitudine sempiterna
t occupabit id est reg& uel reple¬
bit muros tuos salus siue saluator
qui in hebraico legitur iħo. & portas
eam suis scriptis . & suis doctrinis.
contra hereticos & paganos. & contra
incursum demonum. Ipsi sunt portȩ:
qͥa ꝑeorum ministerium introdu
tionem. dehac iterũ introducinr
impatriam glestem. Nonerit tͥ
amplius sol adluaendum ꝑdiem nec splen¬
dor lunȩ inluminabit te. Sed erit tͥdñs
in lucem sẽpiternam : & ds tuus ingłam
tuam. Eex quȩ hic dicuntur: ad diem
iuditu ꝑtinent. P ost quã iqͥd transie¬
ris o ęccłia ad eternam beatitudinem.
non lucebit tͥ sol iste uisibilis ne splen¬
dor lunȩ illuminabit te quia tu ful

Expanded text:
iniquitas sive peccatum in terra viveniniquitas sive peccatum in terra viventium. De qua dicit Psalmista: « Credo videre bona Domini in terra viventium . » Vastitas, id est, afflictio et contritio sive miseria, non erit in terminis tuis, id est, in terra viventium: quia mecum regnabis in beatitudine sempiterna. « Et occupabit, » id est, teget, vel replebit « muros tuos salus » sive salvator, qui in Hebraico legitur Jesus « et portas eam suis scriptis et suis doctrinis contra haereticos et paganos, et contra incursum daemonum. Ipsi sunt portae, quia per eorum ministerium introductionem de hac iterum introducimur in patriam coelestem. « Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem, nec splendor lunae ilempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam. » Haec quae hic dicuntur, ad diem judicii pertinent. Postquam inquit transieris, o Ecclesia, ad aeternam beatitudinem, non lucebit tibi sol iste visibilis, nec splendor lunae illuminabit te: quia tu fulg
Abbreviated transcription (Latin):
prianus. aliiq quam plurimi. Et t
ponam iusitacionẽ tuam pacem. & repo¬
sitos tuos iusticiam. Uox dĩ ad eccłiam.
Uisitacionem hic : posuit ꝓuisitatore.
Talequid legitur in epistola pauli apłi
Ponamꝰ inquit principes tuos impacem.
& episcopes tuos in iusticiam. Uistatorẽ
pacis uł ipsum dñm debemꝰ acciꝑe qͥ est
pax nr̃a : uel apłos & pastores aeccłiȩ
eus. Qui idõ pax & iusticia dicuntur.
quia pacẽ predicantes & iusticiam do¬
centes. iustificant subiectos suos. & paci¬
ficant eos dõ. Ponam iusitacionem tuam
pacem : id ÷ faciam ep̃os & pastores tu¬
os pacificos. ppositos tuos uistos ut rec¬
te doceant te colere creatorẽ tuum. &
uste uidicent non ad tendentes ꝑsonã
in iuditio. Non audietur ultra
imquitas siu̾e peccatum in terra tua.
hoc ÷ interra uiuentium. Uastitas &
contricio: subaudis non erit intermi¬
nis tus. Postquã transieris ad ȩcernã
beatitudinem: non audietur ultra

Expanded text:
prianus, aliique quamplurimi. « Et prianus, aliique quamplurimi. « Et ponam visitationem tuam pacem, et praeposiVisitationem hic posuit pro visitatore. Tale quod legitur in Epistola Pauli apostoli Ponam inquit principes tuos in pacem, et episcopos tuos in justitiam. Visitatorem pacis vel ipsum Dominum debemus accipere, qui est pax nostra, vel apostolos et pastores Ecclesiae ejus. Qui ideo pax et justitia dicuntur, quia pacem praedicantes et justitiam docentes, justificant subjectos suos et pacificant eos Deo . Ponam visitationem tuam pacem, id est, faciam episcopos et pastores tuos pacificos, praepositos tuos justos: ut recte doceant te colere Creatorem tuum, et juste judicent non attendentes personam in judicio. « Non audietur ultra iniquitas » sive peccatum « in terra tua, » hoc est in terra viventium. « Vastitas et contritio, » subaudis non erit « in terminis tuis, » postquam transieris ad aeternam beatitudinem, non audietur ultra
Abbreviated transcription (Latin):
angło. & te redemi sanguine meo. uł etiã
scies quia ego sum redem̃ptor tuus qui
fortitudinem tribuo subplantatoribus
uitiorum. ut semper resistere possint
in sidus demonũ. Pro aere afferam
aurum: ⁊ ꝓferro afferam argentũ. &
ꝓlignis aes : & ꝓ lapidib ferrũ. Per
ligna ⁊ lapides accipiuntur duri cor¬
de & stulti atq insensati. idola ꝓdeo
colentes : qui credentes conuersi surt
in aliquã utilitarem acłiȩ qđ significat᷑
ꝑ ferrũ & aes. & rursum monstratur
id ipsum in auro ⁊ argento. unde ipsi
accedunt ad ꝑfectum fidĩ sensum. &
confessionem puram. Uel etiam ꝑ aes &
ferrũ debemꝰ intelligere eos qui alicuꝰ
erant utilitatis ingentib seđhis muta¬
tis diuersȩ sunt grẽ. quia alii inp̃dicai¬
one. sonores facti sunt ut aes. Alu
doctores qđ signat᷑ per aurum & ar¬
gentum ut illud. Thesaurus desidabil
requiescit in ore sapientis : alii forres
in fide ut martires efficerent᷑ ut cy¬

Expanded text:
angelo, et te redemi sanguine meo: vel etiam, angelo, et te redemi sanguine meo: vel etiam, scies quia ego sum Redemptor tuus, qui fortitudinem tribuo supplantatoribus vitiorum, ut semper resistere possint insidiis daemonum. « Pro aere afferam aurum, et pro ferro afferam argentum, et pro lignis aes, et pro lapidibus ferrum. » Per ligna et lapides accipiuntur duri corde et stulti atque insensati, idola pro Deo colentes: qui credentes conversi sunt in aliquam utilitatem Ecclesiae, quod significatur per ferrum et aes: et rursum monstratur idipsum in auro et argento, unde ipsi accedunt ad perfectum fidei sensum et confessionem puram. Vel etiam per aes et ferrum debemus intelligere eos qui alicujus erant utilitatis in gentibus: sed his mutatis diversae sunt gratiae quia alii in praedicatione sonori facti sunt ut aes, alii doctores: quod signatur per aurum et argentum, ut illud thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. Alii fortes in fide, ut martyres efficerentur, ut Cy
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑtrasssirae pbendo auxilium : ponam
te insuꝑbiam scłoꝵ. hoct in culmine
uirtutũ omĩum tẽporum. & ingła etña.
Et ponã ce gaudium. hoc ÷ ut semꝑ gau¬
deas ingeneratione iudeoꝵ & generationẽ
gentium. uł in omĩa futurã tẽpora.
Hoc etiã qđ dicit. non erat quiperte tͣri¬
sir&: ita potest intelligi. Non erat qͥ
ut p̃tereuntes ꝑuiam benedicerent uix¬
ca oꝑantes sicut legimꝰ bor fecisse. qͣn¬
lac gentium. hoc ⁊ simplicẽ doctrinam
& simplicẽ fidem doctoꝵ gentium: & ma¬
nuilla regum lactaberis. id ÷ doctrinus
apłorum aliorũq. doctorum epulaberis.
dequib regib & pͥncipib dicitur. Cons¬
titues eos p̾rincipes suꝑ omnem terram.
Suggentes hic: significant illos qͥdegenti¬
litate plem sapientia uenerunt ad fidẽ.
& docuer̃ multos. dans aliis simplicem
doctrinã. & aliis solidum ꝙybum. Seqͥt᷑.
e saies o ꝓcclia cum fueris instructa
doctrinis magistrorum. quia ego dñs sal¬

Expanded text:
lium, ponam te in superbiam saeculorum, hoc est in culmine virtutum omnium temporum et in gloria aeterna. Et ponam te gaudium, hoc est ut semper gaudeas, in generatione Judaeorum, et generatione gentium, vel in omnia futura tempora. Hoc etiam quod dicit, non erat qui per te transiret, ita potest intelligi. Non erat qui ut praetereuntes per viam benedicerent juxta operantes, sicut legimus Booz fecisse quanlac gentium, hoc est simplicem doctrinam et simplicem fidem doctorum gentium, et mamilla regum lactaberis, id est doctrinis apostolorum aliorumque doctorum epulaberis. De quibus regibus et principibus dicitur: « Constitues eos principes super omnem terram . » Sugentes hic significant illos, qui de gentilitate pleni sapientia venerunt ad fidem, et docuerunt multos dantes aliis simplicem doctrinam, et aliis solidum cibum. Sequitur: Et scies, o Ecclesia, cum fueris instructa doctrinis magistrorum, « quia ego Dominus sal
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. in p̃senti ȩccła uel etiam indie
iuditii erit suꝑ mille: uł suꝑ gentem
fortissimã electoꝵ: audiens ad nõ.
Euge serue bone. esto suꝑ decem uł quidq
ciuitates. Complebiturq inillo: quod
drĩs ei ꝓmisit. Quicũq. gͦ humiliauerte
se sicut paruulus iste : hic erit maior
i regno gelorũ. suꝑ om̃s qͦs docuit uel
quib. exemplum humilitatis prebuit.

Expanded text:
el etiam in die judicii, erit super mille vel super gentem fortissimam electorum, audiens a Domino: « Euge, serve bone, esto super decem vel quinque civitates . » Complebiturque in illo quod Dominus ei promisit: « Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic erit major in regno coelorum , » super omnes quos docuit vel quibus exemplum humilitatis praebuit.
Abbreviated transcription (Latin):
istud. In tempore eius. id ÷ in tempore
aduentꝰ xp̃i. uel intẽpore oportuno.
uel constituto : cũ miserit filins hominis
angłos suos ut congregent de regno eius
om̃ia scandala. subito siue. insperate
fi& istud. hoc est constituetur ille qͥ humi¬
lis & paruulus fuerit in oculis suis super
multa bona patriȩ celestis. dequib. gaudeat
ꝑhenit̃. Idõ autẽ dicit subito quia dies
iuditu cito & dum non sꝑabitur ueni&.¬

Expanded text:
 in tempore adventus Christi, vel in tempore opportuno vel constituto: cum miserit Filius hominis angelos suos ut congregent de regno ejus omnia scandala, subito sive insperate fiet istud, hoc est constituetur ille qui humilis et parvulus fuerit in oculis suis, super multa bona patriae coelestis, de quibus gaudeat perenniter . Ideo autem dicit subito, quia dies judicii cito, et dum non s
Abbreviated transcription (Latin):
scłoꝵ. gaudium ingeneratione agͥenerati¬
ouem. Eccłla delicta siue deserta fuit
in uideis infidelib & gentib idolatris: &
odio habita abitroq. popło. ludei id circo
illã odio habebant : quia fidem xp̃i tenebat
& p̃dicabat tenendã quem ipsĩ contempnedi¬
do crucifixerant. Eentes autemidõ exosam
illam habebant : quia idola dicebat nichil
.eẽ. quȩ ipse colebant. & eorũ uanissimos
errores ꝓnichilo ducebat. Et quando dñs
uenit ꝑ incarnations misterium : neq iN
iudeis neq ingentib erat ꝓpħa aut apłs.¬
qͥ pertransir&e per eos & au xilium pb̾ae.
Hoc autem qđ dicit. ponam te insupbiam scłoꝵ.
Suꝑbia isto inloco inbonam partẽ. hoc ÷ ꝓgła

Expanded text:
 gaudium in generatione et generationem. » Ecclesia derelicta sive deserta fuit in Judaeis infidelibus et gentibus idololatris, et odio habita ab utroque populo. Judaei idcirco illam odio habebant, quia fidem Christi tenebat et praedicabat tenendam, quem ipsi contemnendo crucifixerant. Gentes autem ideo exosam illam habebant, quia idola dicebat nihil esse, quae ipsi colebant, et eorum vanissimos errores pro nihilo ducebat. Et quando Dominus venit per In carnationis mysterium, neque in Judaeis neque in gentibus erat propheta aut apos pertransiret per eos et auxilium praeberet. Hoc autem quod dicit, ponam te in superbiam saeculorum, superbia isto in loco in bonam partem a
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit᷑ gͦ eccłiȩ primitiuȩ ex uideis. apłis
uideliae aliisq credentib Surge
in luminare hierłm. Cadenti uel
iacenti : dr̃ ut surgat. Et illa corrue¬
rat in infidelib & iacebat in uiciis.
idõq dicitur ei. Surge ꝑsidem ad
bona oꝑa agenda o primitiua eccłia
que cecidisti per infidelitatem.
Quȩ cecidisti insinagogis. surge in
eccłus. Quȩ cecidisti in uideis. sur¬
ge ingentibus. Quȩ cecidisti ꝑne
gationem : surge ꝑ ueram c̃fessio¬
nem. Quȩ cecidisti in uiciis: surge
in uirtutib Et post quã exsurrexe

Expanded text:
Dicitur ergo Ecclesiae primitivae ex Judaeis apostolis Dicitur ergo Ecclesiae primitivae ex Judaeis apostolis videlicet aliisque credentibus: « Surge, illuminare, Jerusalem. » Cadenti vel jacenti dicitur, ut surgat. Et illa corruerat in infidelibus, et jacebat in vitiis, ideoque dicitur ei: Surge per fidem ad bona opera agenda, o primitiva Ecclesia. Quae cecidisti per infidelitatem, quae cecidisti in synagogis, surge in Ecclesiis. Quae cecidisti in Judaeis, surge in gentibus. Quae cecidisti per negationem, surge per veram confessionem. Quae cecidisti in vitiis, surge in
Abbreviated transcription (Latin):
lucas. qđ una die crabider̃ tria milia.¬
⁊ cetera quȩ sequuntur. Sed & lio consi¬
đandum est quia hierłm quatuor mo¬
dis incelligitur in sacro ȩloquio. Primũ
in celligitur ad sensum littere. hierłm
ciuitas magna que olim iebus & inde
salem appellata ⁊ in monte sron uł
moria sita. ubi abraham obtulit filiũ.
Secundo dr̃ cȩlestis beatitudo. ubi mul¬
titudo angłorum & çelestium uirtutũ
dicator. Illa autẽquȩ sursum ᷑:. hic¬
rusalem lib̾a est. Tercio mͦ appella¬
tur herłm p̃sens eccłia. id ÷ congre¬
gatio fidelium & electoꝵ inpacedũ
constituta. & in uisione & contẽplati¬
one illiꝰ sursũ eleuata: dequa dicit᷑.
Hierłm quȩ ȩdificatur ut ciuitas. Et
illud. Fundam̃tum eiꝰ in montib
scĩs : diligit dñs portas syon. Quar¬
to etiam mͦ hierłm appellat᷑ una¬
quęq. anima fidelis quȩ in monte fyon
hioc ÷ in contẽplatione nĩtis consistit.

Expanded text:
LucasLucaset caetera quae sequuntur. Sed et hoc considerandum est, quia Hierusalem quatuor modis intelligitur in sacro eloquio. Primum intelligitur ad sensum litterae Hierusalem civitas magna, quae olim Jebet et inde Salem appellata est in monte Sion vel Moria sita, ubi Abraham obtulit filium ,Secundo dicitur coelestis beatitudo, ubi multitudo angelorum et coelestium virtutum aedicator: « Illa autem quae sursum est Jerusalem, libera est . » Tertio modo appellatur Hierusalem praesens Ecclesia, id est congregatio fidelium et electorum in pace Domini constituta, et in visione, et contemplatione illius sursum elevata, de qua dicitur: « Jerusalem quae aedificatur ut civitas . » Et illud: « Fundamentum ejus in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion . » Quarto etiam modo Hierusalem appellatur unaquaeque anima fidelis, quae in monte Sion, hoc est, in contemplatione mentis consistit.
Abbreviated transcription (Latin):
mille annoꝵ qͦ dicunt se regnaturos cũ
auream & ornatã. quã autumant descen¬
de de glo: cuiꝰ ioħs euangłista facit m̃ti¬
oneni in apocalipsi : suꝑ quam nosscãm
eccłiam in celligimus. quȩ ÷ ornata ua¬
riis ordinib & diuersis uirtutib Dicunt
etia ipsi falsiloqui grauati sermorie:
erroris. qđ om̃s gentes tunc temporis
seruiture sint eis. & cameli ac dromedes
madran & effa de saba uenientes. au¬
rum deferant ⁊thus : & om̃s oues cedar
aongregent᷑. & arieces nabuioth ad offe¬
rendum dõ suꝑ altare templi qđ illi
excruser̃ : & detera uentura sint eis
que hic narrant᷑. Sedhȩc omĩa nosfal¬
sissima & uanissima deputantes. ad
eccłiam pͥmitiuã ea referimꝰ. quae
collecta ÷ ex uideis. in apłis uidelica
qui ante passionem dñi crediderunit
⁊ in illis qui post illius resurrectionẽ.
ascensionẽq ad çelos. p̃dicantib apłis
fidem dñi ꝑceperunt. dequib. dicit

Expanded text:
mille annorum, quo dicunt se regnaturos cum mille annorum, quo dicunt se regnaturos cum auream et ornatam, quam autumant descendere de coelo, cujus Joannes evangelista facit mentionem in Apocalypsi : super quam nos sanctam Ecclesiam intelligimus, quae est ornata variis ordinibus et diversis virtutibus. Dicunt etiam ipsi falsiloqui gravati sermone erroris, quod omnes gentes tunc temporis serviturae sint eis, et cameli ac dromades Madian et Epha de Saba venientes, aurum deferant et thus: et omnes oves Cedar congregentur, et arietes Nabaioth ad offerendum Deo super altare templi quod illi exstruxerunt, et caetera ventura sint eis quae hic narrantur. Sed haec omnia nos falsissima et vanissima deputantes, ad Ecclesiam primitivam ea referimus, quae collecta est ex Judaeis, in apostolis videlicet qui ante passionem Domini crediderunt, et in illis qui post illius resurrectionem ascensionemque ad coelos, praedicantibus apostolis fidem Domini perceperunt: de quibus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquẽ futura p̾dicis : & uerba mea
que posui in ore tuo non recedent de ore
tuo & de ore seminis cui dix̃ dñs amodo
& usq insempiternum. Sem̃ illnis debe¬
mꝰ incelligere om̃i successores eiꝰ qͥ eodẽ
spũ scõ repleti fuer̾ ut fuit hieremias.
& ceceri ante captiuitatem. E zechi hel &
damhel incaptiuitate. aggeus. Tacharias.
ac malachias. post captiuitatem. & dem¬
de apłi. martires. om̃iq doctores scẽ
xccłiȩ dequoꝵ ore ꝓcessit doctrina uete¬
ris & noui testam̃ti. Sp̃s enĩ scs̃ qͥ docuit
isaiam. transiuit ꝑsuctessores ad apłos
Idõ autem dicit amodo & usq. insẽpiternũ.
subaudis non recedent uerba mea de ore
tuo & de ore seminis tii: qͥa euangłio
non succeda alia lex. Inde & ioħs euan¬
ledit euangłicam doctrinã dequa ipse
dixit. Cęlum ⁊ t̾ra transibunt. uerba
autem mea non p̃teribunt. Surge
so errore decepti. & quedã uana somima
sibi fingentes. referunt hȩc om̃ia ad cẽpꝰ

Expanded text:
quem futura praedicis: « et verba mea quae posui in ore tuo non recedent de ore tuo, et de ore seminis tui, dixit Dominus, amodo et usque in sempiternum. » Semen illius debemus intelligere omnes successores ejus, qui eodem Spiritu sancto repleti fuerunt, ut fuit Jeremias, et caeteri ante captivitatem, Ezechiel et Daniel in captivitate, Aggaeus, Zacharias, ac Malachias post captivitatem, et deinde apostoli, martyres, omnesque doctores sanctae Ecclesiae, de quorum ore processit doctrina Veteris et Novi Testamenti. Spiritus enim sanctus qui docuit Isaiam, transivit per successores ad apostolos. Ideo autem dicit, amodo et usque in sempiternum, subaudis non recedent verba mea de ore tuo et de ore seminis tui: quia Evangelio non succedet alia lex. Unde et Joannes evandedit Evangelicam doctrinam; de qua ipse dixit: « Coelum et terra transibunt, verba autem mea nonso errore decepti, et quaedam vana somnia sibi fingentes, referunt haec omnia ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
quã plurimi. qui fidem xp̃i habuerunt..
uel etiã reges sunt scĩ qui filii regis exis¬
tentes. sem& ipsos bene rexerunt. deqͥb
dicit᷑. Cor regis in manndĩ: id .ẽ. ad qđ¬
cũq uoluerit uert& illud. Ilos om̃s & re¬
ges & gentes in lumine apłoꝵ ambulamꝰ.

Expanded text:
quamplurimi qui fidem Christi habuerunt. quamplurimi qui fidem Christi habuerunt. Vel etiam reges sunt sancti qui filii regis existentes, semetipsos bene rexerunt, de quibus dicitur: « Cor regis in manu Dei, ad quodcunque voluerit vertet illud . » Nos omnes et reges et g
Abbreviated transcription (Latin):
querentes. & terrena sapientes. carnalit᷑
illud intelligentes. si audieritis me.
bona terre comedeas. & caligo id est
fidem in cordib apłorũ aliorumq cre¬
dencium : tenebre infidelitatis oꝑuerunt
iudeos: trena solummͦ cõmoda appecen¬
tes. quia uidentes eiꝰ miracula crede no¬
Doñs. sicut oritur sol: ut te illuminet
uidebitur oculis corꝑis & oculis mentis.
dequa gła dicitur. Uidimꝰ głam eiꝰ. qͣsi
unigeniti a patre. In apłis siquidẽ insa
est gła : quia illis uidentib miracula fec̾.
Et ambulabunit gentes in lumine tuo. o
pͥoutiua eccła. hõc est infide tua. uł idi
xp̃o tuo. a quo tu illuminaris: quȩ antea
ambulabant in tenebris peccatorũ. Et
reges insplendore ortꝰ tui: quando nata
illud. Nisi quis renatꝰ fuerit ex aqua & spũ
scõ. & cetera. Et qͦtquot receper̃ eum. dedit
ens potestatẽ filios dĩ fieri. Reges hic du

Expanded text:
quaerentes et terrena sapientes, carnaliter quaerentes et terrena sapientes, carnaliter illud intelligentes: « Si audieritis me, bona terrae comedetis . » « Et caligo, » id est fidem in cordibus apostolorum aliorumque credentium, tenebrae infidelitatis operuerunt Judaeos, terrena solummodo commoda appetentes: quia videntes ejus miracula credere noDominus » sicut oritur sol, ut te illuminet,videbitur » oculis corporis et oculis mentis. De qua gloria dicitur: « Vidimus gloriam ejus quasi unigeniti a Patre . » In apostolis siquidem visa est gloria, quia illis videntibus miracula fecit. « Et ambulabunt gentes in lumine tuo, » o primitiva Ecclesia, hoc est in fide tua, vel in Christo tuo a quo tu illuminaris: quae antea ambulabant in tenebris peccatorum. « Et reges in splendore ortus tui » quando nata illud: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto , etc. » Et « quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . » Reges hic dup
Abbreviated transcription (Latin):
nationis misteriũ aquo illuminab̾is si
fidem eiꝰ susceperis. E gła dñi suꝑ te &ta
est: o eccłia. sicut sol oritur & illuminat
mundũ. que quondã morsi in deserto dedi¬
canti tab̾naculũ. & salomoni dedicanti tẽ¬
plum infigurã apparuit. Legimꝰ qł an
quando morses aedificauit tab̾naculũ
& salomon templũ gładm̃ ostensa÷ eis
quȩ p̾figurabat filium dĩ : qui est gła
patris. sicut idem pater dixit ei. Exsur¬
ge gła mea: & respondit illi gła sua.
Exsurgã diluculo. Uel etiam ꝑ hoc quod
gła dm̃ est quicqͥd mirabile fit in celo &
in tr᷑a. Possumus & hoc referre. ad głam
miraculor ipsius. Gła enun dm̃ fuit
quando aqua in uinum conuersa est. mor¬
tui sunt suscitati. lepsi mundati. ꝑ alitici
sanati. aliaq signa & m̃iracula quȩ abip¬
est ut tu głificeris. Sequitur. Iuia
ecce tenebre subaudĩ infidelitatis. oꝑient
terrã hoc ÷ iudeos trena solũ modo

Expanded text:
nationis mysterium, a quo illuminaberis, si fidem ejus susceperis. Et gloria Domini super te orta est, o Ecclesia, sicut sol oritur et illuminat mundum, quae quondam Mosi in deserto dedicanti tabernaculum, et Salomoni dedicanti templum in figuram apparuit. Legimus, quod quando Moses aedificavit tabernaculum, et Salomon templum, gloria Domini ostensa est eis quae praefigurabat Filium Dei, qui est gloria Patris: sicut idem Pater dixit ei: « Exsurge, gloria mea. » Et respondit illi gloria sua: « Exsurgam diluculo. » Vel etiam per hoc quod gloria Domini est, quidquid mirabile fit in coelo et in terra, possumus et hoc referre ad gloriam miraculorum ipsius. Gloria enim Domini fuit quando aqua in vinum conversa est, mortui sunt suscitati, leprosi mundati, paralytici sanati, aliaque signa et miracula quae ab ipest, ut tu glorificeris. Sequitur: « Quia ecce tenebrae, » subaudis infidelitatis, « operient terram » hoc est, Judaeos, terrena solummodo
Abbreviated transcription (Latin):
redẽmptor. & eis qui redeunt abiniqͥtate
ad iacob dicit dnis. Suꝑius loquutus :
sermo ꝓpħicus de interfectione iudȩorũ
quȩ facta ÷ aromanis. in quib. dñs uenit
p̃ꝑatus aduindictam contra suos inimi¬
cos. indutus lorica iusticię & galea salutis.
nunc uͦ defide gentium loquitur. quȩ a
quatuor mundi partib concurrer̃ adfi¬
dem audientes p̾dicationem apłorũ. Et
timebunt inquit timore scõ & filiorum
qui ab occidente sunt nom̃ dm. id ÷ nom̃
tam nom tuum hominib Et qͥ ab ortu
solis s̃ : timebunt głam eiꝰ filium uide¬
lic& dĩ patris qui uenit in nomine ip¬
sius : ⁊ cui dicit ipse pater exurge gła
mea. Duo sunt timores. Est timor ser¬
uilis. quo tim& seruus dnm suum: ne ab illo
flagelletur. Est cimor amoris quo tim&
filius patrem: ne abillo exheredetur: deqͦ
dicitur. Timor dni castus ꝑman&e: & ini¬
tium sapientiȩ timor dnĩ. Et beatur uir

Expanded text:
tate ad Jacob, dicit Dominus. » Superius locutus est sermo propheticus de interfectione Judaeorum, quae facta est a Romanis, in quibus Dominus venit praeparatus ad vindictam contra suos inimicos, indutus lorica justitiae et galea salutis: nunc vero de fide gentium loquitur, quae a quatuor mundi partibus confluxerunt ad fidem, audientes praedicationem apostolorum. Et timebunt, inquit, timore sancto et filiorum, qui ab occidente sunt nomen Domini, id estavi nomen tuum hominibus . » Et qui ab ortu solis sunt, timebunt gloriam ejus, Filium videlicet Dei Patris: qui venit in nomine ipsius cui dicit ipse Pater: « Exsurge, gloria mea. » Duo sunt timores: est timor servilis, quo timet servus dominum suum, ne ab illo flagelletur. Est timor amoris quo timet filius patrem ne ab illo exhaeredetur, de quo dicitur: Timor Domini castus permanet. Et, « Initium sapientiae timor Domini » . Et: « Beatus vir
Abbreviated transcription (Latin):
tum est dõ patri: quia multitudo fideliũ
p̃dicatione apłoꝵ eorũq. sequatium saluata
⁊ ꝑfidem & saluabitur. Dequo tẽpore :¬
dicit apłs. Ecce nunc tempus acceptabile :¬
are dies salutis. Et non solum p̃dicauit
aranum placabilẽ dr̃o patri. exhis qui
crediderunt : sed etiam diem ultionis siue
dampnationis iudeoꝵ que uenit ꝑ roma¬
nos pͥost asceionem eius ua̾iciuit dicens.
U ement cdies inte & c̃ircũdabunt te inimici
cui uallo. Et cũ uideritis ab exercitu hie

Expanded text:
st Deo Patri: quia multitudo fidelium praedicatione apostolorum eorumque sequacium salvata est per fidem, et salvabitur. De quo tempore dicit Apostolus: « Ecce nunc tempus acceptabile, ecce dies salutis . » Et non solum praedicavit annum placabilem Domino Patri ex his qui crediderunt, sed etiam diem ultionis sive damnationis Judaeorum, quae venit per Romanos post ascensionem ejus, praedicavit dicens: « Venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo. » Et cum vide
Abbreviated transcription (Latin):
longe stetit. quia recedens a nobis ingen¬
tib mansit: que longe erant adõ. Et
quare lioc actum sit : insubsequertib
manifestant cum sub uangunt.
uia corruit in platea ueritas. &
equitas non potuit ingredi. Corruit
id ÷ nonstetit nec mansit ueritas xp̃c.
in platea hoc ÷ in illis qui desideria
sua sequebantur: & ęquitas non potuit
ingredi ad corda udȩoꝵ ꝓpt̃ infide¬
litatem: quia ꝑfidem habitat incor¬
dibus electorum iuxta quod paulus
dicit. habitare xp̃m ꝑfidem incor¬

Expanded text:
longe stetit, » quia recedens a nobis in gentibus mansit, quae longe erant a Deo. Et quare hoc actum sit, in subsequentibus manifestant, cum subjungunt: « Quia corruit in platea veritas,, et aequitas non potuit ingredi. » Corruit, id est non stetit nec mansit veritas Christus in platea, hoc est, in illis qui desideria sua sequebantur: et aequitas non potuit ingredi ad corda Judaeorum propter infidelitatem, quia per fidem habitat in cordibus electorum, juxta quod Paulus dicit, « Habitare Christum per fidem in cor
Abbreviated transcription (Latin):
homo ÷ aliquando exꝑsona diunicatis.
loquitur ut ibi. Ego ⁊ pater unũ sumus.
Aliquando expersona humanitatis. ut
pater maior me ÷ & hic imp̃senti loco
quando in specie columbȩ reqͥeuit super
eum sp̃s scĩ. Dequa unctione : dicit idẽ

Expanded text:
homo est, aliquando ex persona divinitatis loquitur, ut ibi: « Ego et Pater unum sumus. » Aliquando ex persona humanitatis, ut Pater major me est, et hic in praesenti loco,quando in specie columbae requievit super eum Spiritus sanctus . De qua unctione dicit idem