comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicta bestiola. cũ undiq cãpis late
patentib nullũ. e&e refugiũ: mortẽ
iminentẽ. iãiãq capienda crebris fle¬
xib differebat. Cuiꝰ periculũ uir beatꝰ
pia m̃te miseratꝰ imperat canib ut
desisterent seqͥ. & sinerent. abire fugi-¬
entẽ. Qui continuo ad primũ ser¬
monis ĩꝑiũ constiter᷑. Crederes uin-¬
ctos. ĩmo p̾otiꝰ affixos: in suis herere
uestigiis. Ita lepusculus ꝑsecutorib
alligatis: in columis euasit. Ope p̾ciũ
autẽ . ẽ: etiã familiaria illiꝰ uerba sp̃u-¬
alit̾ sale condita memorare. Ouro
recens tonsa forte conspexerat: Euan-¬
głicũ inqͥt mandatũ ista cõpleuit.
Duas habuit tunicas: unã earũ largita
.ẽ. ñ habenti. Ita gͦ. & uos facere debetis.
tim cũ subulcũ algentẽ ac pene nudũ
in pellicia ueste uidisset: en inqͥt ad ã
eiectꝰ de paradiso. in ueste pellicia sues
pascit. Sed nos illo uetere deposito

Expanded text:
victa bestiola, cum undique campis late victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, inquit, Adam ejectus de paradiso in veste pellicea sues pascit: sed nos illo vetere deposito,
Abbreviated transcription (Latin):
cudẽ consistere iubet: Quȩ mox ad
uerbũ illiꝰ. stare cȩpit ĩmobilis: cũ in¬
monẽ suꝑsed entẽ. Quẽ in crepans.
discede inqͥt funeste de pecude:
& innoxiũ animal agitare desiste.
Paruit nequã sp̃s: & recessit. Nec de¬
fuit sensus in bucula: quin se intel¬
ligeret lib̾atã. Ante pedes scĩ recepta
quiete ꝓsternit̾. Dein iubente mar¬
tino gregẽ suũ petiit: seq agmini
cȩterarũ oue placidior ĩmiscuit.
Hoc illud fuit tẽpus: qͦ int̾ medias flãmas
positꝰ. ñ sensit incendiũ. Qd mͥ ñ arbi¬
tror.eẽ. referendũ: quia hoc iste sul-¬
piciꝰ pleniꝰ licet in libro suo p̃teritum.
Quã tu postumiane aut credo legisti:
aut si incognita tibi. ẽ. cũ libuerit
in ꝓitu ex illo armario habes. Nos
ab illo omissa referimꝰ. Quodã
autẽ tẽpore. dũ dioceses cir cũiret:
uenantiũ agm̃ incurrimꝰ Canes le¬
porẽ sequebant᷑. Iãq multo spacio

Expanded text:
cudem consistere iubet: quae mox ad cudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum inmonem supersedentem: quDiscede, inquit, funeste, de pecude, et innoxium animal agitare desiste. Paruit nequam spiritus, et recessit. Nec detuit sensus in bucula, quin se intelligeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, deinde jubente Martino gregem suum petiit, seque agmini caeterarum ove placidior immiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter medias flammas positus non sensit incendium: quod mihi non arbitror esse referendum; quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, quam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus. Quodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio
Abbreviated transcription (Latin):
sacrarũ uirginũ multitudine. Prȩ¬
teriens . gͦ. martinꝰ: in secretario ȩc¬
cłȩ habuit mansionẽ. Post discessũ
illiꝰ: cunctȩ in secretariũ illud uir¬
gines irruunt. Allãbunt singula
loca: ubi aut sederat uir beatꝰ
aut steterat. Stram̃tũ etiã in qͦ qͥe¬
uerat partiunt᷑. Una earũ post dies
paucos: partẽ straminis quã sibi
ꝓbenedictione collegerat. inergu¬
mino que sp̃s erroris agitabat de
ceruice suspendit Hec mora: dicto
citiꝰ ciecto lemone. ꝑsona purgata ẽ
Her idẽ fere tẽpus: martino a tre¬
ueris reuertenti. fit obiuã uacca:
quã demon agitabat. Quȩ relicto grege
suo. in homines ferebat᷑: & iã multos
noxie petulca confoderat. Uerũ ubi
nob̾ cȩpit ec̃ contigua: hii qͥ eã eminꝰ
sequebant̾ p̃dicere magna uoce cȩper̃
ut caueremꝰ. Sed postquã ad nos toruis
furibunda luminib ꝓpiꝰ accessit:
Martinꝰ eleuata obiuix manu pe¬

Expanded text:
sacrarum uirginum multitudine. praesacrarum uirginum multitudine. praeteriens ergo Martinus in secretario ecclesiae habuit mansionem. post discessum illius cunctae in secretarium illud uirgines inruerunt: adlambunt singula loca, ubi aut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur. una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pe
Abbreviated transcription (Latin):
quent̾ ipsã audissẽ alios etiã qͥ
talia agerent increpantẽ: tanta
mͥ omĩũ feminarũ cunctorũq
monachorũ odia concitaui. ut
aduersũ me utreq legiones uirata
bella susceperint. Vnde quȩso tace¬
atis: ne etiã hoc qđ uos loquimini
ad meã referat᷑ inuidiã. Tõta uob̾
istoꝵ m̃tio relinqͣt᷑: ad martinum
potiꝰ reuertam. Tu galle ut aggress
es: cȩptũ opus explica. Tũ ille. iã qͥdẽ
uob̾ inqͥt tnta narraui: ut satis facere
studiis ur̃ĩs is sermo debuerit Sed
quia uoluntati ur̃ę ñ obsecundare
mͥ ñ licet: quantũ adhuc diei suꝑ ẽ.
loqͣr. Nã certe dũ stram̃ illud qđ
in lectos nr̃os parat᷑ aspicio: sub¬
uenit in memoriã. etiã de stramine
in qͦ martinꝰ iacuerat: factã. ẽẽ uir¬
tutẽ. Res ita gesta ẽ Claydio¬
Macus uicꝰ ẽ. in confinio bituricũ.
atq turonorũ. Eccła ibi . ẽ. celebris
religione scõꝵ: nec minꝰ gloriosa

Expanded text:
quenter audissem alios etiam, qui quenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut aduersum me utraeque legiones iurata bella susceperint. unde quaeso taceatis, ne etiam quod uos loquimini ad meam referatur inuidiam. tota nobis istorum memoria relinquatur: ad Martinum potius reuertamur. tu Galle, ut adgressus es, coeptum opus explica. Tum ille, iam quidem uobis, inquit, tanta narraui, ut satisfacere studiis uestris meus sermo debuerit: sed quia uoluntati uestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest loquar. nam certe dum stramen illud, quod in lectos nostros paratur, aspicio, subuenit in memoriam etiam de stramine, m quo Martinus iacuerat, factam esse uirtutem. res ita gesta est. Claudiomagus uicus est in confinio Biturigum adque Turonorum. ecclesia ibi est celebris religione sanctorum nec minus gloriosa
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa teneat exẽplũ. Talis causa sit.
talisq ꝑsona. tale obseqͥũ. tale con¬
uiuiũ. & in omĩ uita semel tantũ
Prȩclare inqͥt postumianꝰ nr̃os istos
ut martini ñ egrediant᷑ exẽplum:
tua constringit oratio. Sed pfiteor
tibi: quia hec surdis aurib audieq̃.
Nã si martini sequerem̃ uias: nunquã
causas de osculo dicerem. & uni¬
uersis sceuȩ opinionis obꝓbriis ca¬
reremꝰ. Uerũ sicut tu soles dicere.
cũ edacitatis argueris. galli sumꝰ:
ita nos in hac parte nunquã uel
martini exẽplo. uel tuis disputati¬
sumꝰ. Uerũ tam̃ hec nob̾ iã dudũ
agentib. qͥd tu tã obstinate sulpici
taces: Egone inquã : Non solũ-
modo taceo: sed oli de istis tacere
disposui. Nã quia quandã uiduã
uagã. nitidulã. sũptuosã obiur¬
gauerĩ lasciuiꝰ uictitantẽ: itidẽq
uirginẽ adolescenti cuidã mͥ laro
indecentiꝰ adherentẽ: cũ qͥdẽ fre¬

Expanded text:
omnia teneat exemplum: talis causa sit omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exeuerumtamen haec nobis iam dudum agentibus, quid tu tam obstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam fre
Abbreviated transcription (Latin):
stitueret. bona adempta redhib̾et.
Hȩc quanti putas constare ep̃o de-¬
biisse. ut ꝓ his omib ñ aliquantulũ
de rigore ppositi relaxaret : Uerũ¬
tam̃ quia occasione huiꝰ exẽpli male
usuros eẽ. aliqͦs arbitraris: illi uͦ. fe¬
lices er̃. si adisciplina exẽpli istius
uiri ñ recedant. Uid eant enĩ: qͥ a
martino semel tantũ inuita: iã
septuagenario. ñ uidua lib̾a. ñ uirgo
lasciuiens. sed sub uiro uiuens. ipso
uiro parit̾ supplicante. regina ser-¬
denti. ñ cũ epulante discubuit:
nec ausa .ẽ. participare conuuuũ.
sed deferebat obsequiũ. Disce igitꝰ
disciplinã. Seruat tibi matrona.
ñ ĩperet. & seruiat ñ recũbat: sicut
martha illa ministrauit dño. nec
tam̃ ẽ ascita coniuiuo. ĩmo p̾lata
.ẽ. ministranti. quȩ uerbũ potiꝰ au¬
diuit. Sed in martino ista regina
utrunq cõpleuit: & ministrauit
ut martha: & audiuit ut maria.
Qđ si qͥs hoc uti uoluerit exẽplo: ꝑ

Expanded text:
stitueret, bona adempta redhiberet: stitueret, bona adempta redhiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? Verumtamen quia occasione hujus exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi vero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. Videant enim, quia Martino semel tantum in vita, jam septuagenario, non vidua libera, non virgo lasciviens, sed sub viro vivens, ipso viro pariter supplicante, regina serstitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur disciplinam: serviat tibi matrona, non imperet; et serviat, non recumbat: sicut Martha illa ministravit Domino, nec tamen est adscita convivio; immo praelata est ministranti quae verbum potius audiebat. Sed in Martino ista regina utrumque complevit: et ministravit ut Martha, et audivit ut Maria. Quod si quis hoc uti voluerit exemplo, per
Abbreviated transcription (Latin):
illi merito cõparanda. quȩ uenit
a finib t̾rȩ audire salomonẽ: siqͥdẽ
simplicẽ seqͣm̾ historiã. Sed si fides
reginarũ .ẽ. conferenda : qđ mͥ liceat
separata mysterii ma state dixisse.
lla expetiit audire sapientẽ ista ñ
tantũ audisse contenta. sed & meruit.
seruire sapienti.Ad hȩc postumianꝰ.
iã dudũ inqͥt galle audiens de lo¬
quentẽ: uehem̃t̾ admiror reginȩ
fidẽ. Sed illud ubi. ẽ. qđ nulla unquã
femina ferebat ppiꝰ astitisse martino.:
Ecce ista regina ñ solũ astitit: sed etiã
ministrauit. & uereor ne isto aliquan¬
tulũ se tueant᷑ ex ẽplo: qͥ libent̃ fe¬
minis inserunt᷑. Tũ gallus : qͥd tu inqͥt
ñ uides qđ solent docere grãmatici
locũ tẽpus. ꝑsonã. c̃ẜpone enĩ tibi
ante oculos captũ in palatio. ĩꝑatoris
p̃cib ambiri. reginȩ fide cogi. tẽporis
necessitate constringi: ut elausos
carcere lib̾aret. exiliis dãnatos re¬

Expanded text:
illi merito comparanda, quae venit illi merito comparanda, quae venit a finibus terrae audire Salomonem; siquidem simplicem sequamur historiam: sed si fides reginarum est conferenda quod mihi liceat separata mysterii majestate dixisse, illa expetiit audire sapientem; ista non tantum audisse contenta, sed et meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, Quid tu, inquit, non vides quod solent docere grammatici, locum, tempus, personam? Propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exsiliis datos re
Abbreviated transcription (Latin):
istiꝰ assiduitatẽ. imo potiꝰ seruitutẽ
ñ poterat euadẽ. Non Qla opes regni:
ñ iꝑii dignitatẽ: ñ diadema ñ pur¬
purã cogitabat. Diuelli a martini
pedib solo strata ñ poterat. Postremo
a uiro suo poscit. dein martinũ utq
cõpellunt: ut ei remotis omĩb ministris
p̾beret sola conuiuiũ. Nec potuit
uir beatꝰ obstinatius reluctari. Cõ¬
ponit᷑ castꝰ reginȩ manib apparatꝰ:
Sellulã ipsa consternit: mensã admo¬
uet: dquã manib sũministrat: c̃ibũ
quẽ ipsa coxerat apponit. Ipsa illo
edente eminus scłm famulantiũ
disciplinã solo fixa consistit ĩ mobilis.
ꝑ omĩa ministrantis modestiã & hu¬
militatẽ ex hibens seruientis. Mlis¬
euit ipsa bibituro: & ipsa porrexit.
Finita cęnula. fragm̃ta panis absũpti.¬
micasq collegit: satis fidelit̾ illas
reliqͥas ĩꝑialib epulis anteponens.
Beata mulier tantȩ pietatis affectus

Expanded text:
istius adsiduitatem, immo potius seruitutem istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmmicasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. Beata mulier! tantae pietatis affectu
Abbreviated transcription (Latin):
ut sẽꝑ pauptatis suȩ custos cuncta
reiecit. & quia palaciũ semel in¬
gressi sum: licet diuersis in palacio
tẽporib gesta connectã. Neqͣꝗ enĩ p̃t̃¬
mittendũ uidet᷑: circa martini ãmi¬
rationẽ reginȩ fidelis exẽplũ
aximꝰ ĩꝑator rẽ publicã gub̾nabat.
uir omĩ uita merito p̃dicandus.
si ei uel diadema ñ legitime tumul¬
tuante milite ĩpositũ repudiare. uel
armis ciuilib abstinere licuisset. Sed
magnũ ĩꝑiũ. nec sine ꝑiculo renui
nec sine armis potuit teneri. Hic mar¬
tinũ sepiꝰ euocatũ : receptũq intra
palaciũ. uenerabilit̾ honor ab at.
Totꝰ illi cũ eo sermo de p̾sentib. de
futuris: de fideliũ gła. de ȩt̾nitate
scõꝵ: cũ interĩ dieb ac noctib de
ore martini regina pendebat. Euan-¬
głico illo ñ inferior exẽplo: pedes scĩ
fletu rigabat: crine tͣgebat. Martinꝰ
quẽ nulla unquã femina contigisset:

Expanded text:
ut semper, paupertatis suae custos cuncta ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate nctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Cibo potuq abstinet: orationẽ dieb
astitit ei angłs. Iubet eũ ad palatiũ
ire securũ : Regias fores quãlibet
clausas sponte reserandas: impatoris
sp̃m suꝑbũ molliendũ. Igit᷑ istimodi
p̃sentis angł̃i confirmatꝰ alloqͥo & fretꝰ
auxilio: palatiũ petit. Patent limina
nullus obsistit. Postremo: usq ad regẽ
nemine ꝓhibente ꝑuenit. Qui cũ ue¬
nientẽ eminꝰ uideret: infrendens cur
fuisset admissus: neqͣquã assurgere. ẽ.
dignat᷑ astanti. donec regiã sellã ignis
opiret: ipsũq regẽ ea parte corporis
qͣ sedebat afflaret incendiũ. Ita solio
assurgit. Multũq cõplex quẽ sꝑnere.
ante decreuerat: uirtutẽ se sensisse di¬
uinã em̃datior fatebat᷑. Nec expectatis
martini p̃cib : priꝰ omĩa p̃stitit. quã
rogaret᷑. Colloqͥo illũ atq conuiiuo
frequent̾ asciuit. Postremo ab eunti
multa munera obtulit: quȩ uir beatꝰ

Expanded text:
cibo potuque abstinet, orationem noctibcibo potuque abstinet, orationem noctibadsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet clausas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum molliendum. igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus,
Abbreviated transcription (Latin):
galle: qđ etiã nunc de martino
suꝑ est sermonis euoluere. Nã etiã
minima illiꝰ & quotidiana animꝰ
festinat agnoscere: quia minima illiꝰ
alioꝵ maximis maiora. ẽẽ. nulli du¬
buĩ.ẽ. Ita faciã gallus inqͥt. Uerũ
id qđ dicturꝰ sũ: ipse ñ uidi. Priꝰ enĩ
gesta res.ẽ: quã me illi uiro ungerẽ.
Sed factũ celebre ẽ. fideliũ fr̃m qͥ
int̾fuerant. sermone uulgatũ.
odẽ fere tẽpore qͦ pͥmũ ep̃s datꝰ
.ẽ. fuit ei necessitas adire comi¬
tatũ. Ualentinianꝰ tũ maior: regno
potiebat᷑. Is cũ martinũ ea petere
cognouisset. quȩ p̃stare nolebat:
iussit eũ palatii forib arceri. & enĩ
ad animũ illiꝰ ĩmitẽ ac supbũ uxor
accesserat arriana: quȩ totũ illũ
a scõ uiro ne ei debitã reuerentiã
p̃staret auerterat. Itaq martinꝰ ubi
semel atq iterũ suꝑbũ pͥncipẽ ad¬
ire teptauit: recurrit ad nota p̃sidia.
Cilicio obuoluit᷑: cinere consꝑgit᷑:

Expanded text:
Galle, quod etiam nunc de Martino Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo fere tempore, quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur,
Abbreviated transcription (Latin):
paruulũ matri restituit. Tũ uͦ. mul¬
titudo omis in cęlũ clamore sublato.
xp̃m dm̃ fateri: Postremũ cuncti
cateruatĩ ad genua beati iuiri ruere
cȩper̃. fidelit̾ postulantes. ut eosfaceret
xp̃ianos. Nec cunctatꝰ. in medio ut
erant capo. cunctos ĩposita uniuersis
manu catecuminos fecit: cũ qͥdẽ ad
nos conuersus diceret. ñ irrationa¬
bilit̃ in cãpo catecuminos fieri. ubi
solerent martyres conserrari. Hicisti.
in qͥt postumianꝰ. galle uicisti. ñ utiq
me qͥ martini sũ potius assertor
& qͥ hec omĩa de illo uiro & scui
sẽp̃ & credidi : sed heremitas oms
anachoretasq uicisti. Hemo enĩ
illoꝵ sicut martinꝰ hic ur̃. ĩmo nr̃
mortib ĩ pauit. Meritoq hunc
iste sulpiciꝰ apłis cõparat & ꝓpħis
quẽ ꝑ omĩa illis eẽ. consimilẽ. fidei
uirtus ac uirtutũ oꝑa testant᷑. Sed
ꝑge quęso. quanquã nichil magni¬
ficentius audire possimꝰ: ꝑge tam̃

Expanded text:
parvulum matri restituit. Tum vero mulparvulum matri restituit. Tum vero multitudo omnis in coelum clamore sublato Christum Deum fateri: postremo cuncti catervatim ad genua beati coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
imanis turba ꝓcessit. quȩ erat tota
gentiliũ. Nã nemo in illo uico: no¬
uerat xp̃m. Uerũ ad famã tanti
uiri: cãpos om̃s late patentes. con-¬
fluentiũ multitudo contexerat.
Sensit hic martinꝰ oꝑandii: & annun-¬
tiante sibi spu totꝰ infremuit. Hec
mortale sonans uerbũ dĩ gentih
p̃dicabat: sepi ingemiscens. cur tanta
dñm saluatorẽ turba nesciret. Interea.
sicut nos incredibilis circundederat
multitudo: mnulier quȩdã cuiꝰ filiꝰ
paulo ante defecerat. corpus exa-¬
nime beato uiro ꝓtensis manib
cȩpit offerre dicens. Scimꝰ quia amicꝰ
di es Restitue mͥ filiũ meũ: quia
unicꝰ mͥ. ẽ. Iunx̃ se cętera multitudo.
& matris p̃cib acclamabat. Tũ mar¬
tinꝰ uidens ꝓ expectantiũ salute. ut
postea nob̾ ipse dicebat conseqͥ se
posse uirtutẽ: defuncti corpus ꝓpͥis
manib accepit. & cũ expectantib
cunctis genua flexisset: ubi consũ¬
mata oratione surrex̃. uiuificatũ

Expanded text:
inmanis turba processit, quae erat tota inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse diposse virtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit; et cum inspectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, vivificatum
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse sub oculis omiũ uiderimꝰ. Multa
qͥdẽ illiꝰ priꝰ gesta innotuere mundo:
neq potuere celari. Sedl innumera¬
bilia. eẽ dicunt᷑: quȩ dũ ĩãctantiam
uitat. occultauit: net in hominũ
noticiã passus. ẽ ꝑuenire. Quippe qͥ
humanã substantiã suꝑgressus: uir-¬
tutis suȩ conscientia. mundi głam
calcans. cȩlo teste frueret᷑. Qđ uerũ
.eẽ. uel ex his quȩ cõpta nob̾ sunt nec
latere potuer̃ possumꝰ estimare: siqͥdẽ
ante episcopatũ duos mortuos uitȩ
restituerit. qđ liber tuus pleni ẽ lo¬
cutꝰ: in episcopatu uͦ qđ p̃t̾ misisse te
miror. unũ tantũmodo suscitarit.
Cuiꝰ rei ego testis sũ: si tam̃ nichil de¬
minꝰ idoneo teste dubitatis. Id ipsũ
autẽ uob̃: qͣlit̾ gestũ sit explicabo.
Fuerat causa nescio qua: carnotum
oppidũ petebamꝰ. Interea dũ uicũ
quendã habitantiũ multitudine
frequentissimũ p̃terimꝰ: obuiã nob̾

Expanded text:
fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
& ut eos abire sineret postulantes.
Satis se uel sola conscientia dedisse
penarũ. satisq intellexisse quã
eosdẽ ipsos uiuos absorb̾e t̾ra po-¬
tuisset. uel ipsi potiꝰ amissis sensib
in ĩmobilẽ saxorũ naturã rigescere
debuissent: sicut affixa locis qͥb
steterant ium̃ta uidissent. Orare
se atq obsecrare. ut indulgeret sce¬
leri ueniã: & copiã p̃staret ab e¬
undi. Senserat etiã priꝰ quã accur¬
rerent. uir beatꝰ illos teneri. nob̾q
id ante iã dixerat. Ueniã tam̃ cle¬
m̃t̾ indulsit: eosdẽq abire ꝑmisit.
animalib restitutis. Illud autẽ
anĩaduerti sepe sulpici martinum
tibi dicere solitũ. neqͣquã sibi in
episcopatu eã uirtutũ grãm sup¬
petisse: quã priꝰ se habuisse meminisset.
Qđ si uerũ. ẽ ĩmo quia uerũ ẽ conicere
possumꝰ quanta fuer̃ illa. quȩ monachus
opatꝰ. ẽ & quȩ teste nullo solus exer-¬
cuit: cũ tanta illũ in episcopatu signa

Expanded text:
et ut eos abire sineret postulantes: et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. od si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. Consurgunt deinde oms
parit̾ in uerb̾a. Consumit gallicas
mularũ pęna mastigias. Tota rapit᷑
silua de ꝓrimo: trabib ium̃ta tun¬
dunt̾. sed nichil penitꝰ sȩuȩ manꝰ age¬
bant: uno atq codẽ in loco stabant
fixa simulachra. Quid agerent infe¬
lices homines nesciebant. Nec iã ultra
dissimulare poterant: quin quam¬
libet brutis pectorib agnoscerent.
diuino numine se teneri. Tandẽ gͦ.
in se regressi. cȩper̃ quȩrere qͥs ille
.eoe. quẽ in eodẽ loco ante paululũ
cicidissent: cũ ꝑcontantes cognos¬
cunt ex uiantib martinũ a se tã
crudelit̾ i serberatũ. Tũ .uͦ. apparere
om̃ib cauisa manifesta: nec igno¬
rare iã poterant. qͥn ob illiꝰ uiri in¬
iuriã tenerent᷑. Igit̾ oms rapidis nos
passib consequunt᷑: Conscio facti
ac meriti pudore confusi. flentes.
& puluere qͦ se ipsi fȩdauerant caput
atq ora consꝑsi. ante martini se
genua ꝓuoluunt: ueniã p̾cantes.

Expanded text:
bantur. consurgunt deinde omnes bantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes
Abbreviated transcription (Latin):
udistis misera illa animalia conglo¬
bant᷑ ordines miscuer̃. Dũꝙ ȩgre
expediunt᷑ morã fecere ꝓperan¬
tib Qua ꝑmoti in iuria militan¬
tes: p̃cipitatis in t̾rã saltib se deder̃:
Dein martinũ flagris ac fustib ur¬
gere cȩper̃: eũ qͥdẽ ille mutꝰ & in¬
credibili patientia p̾bens t̾ga cȩ¬
dentib. maiorẽ insaniã infelicib
cõmoueret: magis ex hoc furentes.
qđ ille qͣsi ñ sentiens uerb̾a illata
contẽneret. Nos ilico consecuti:
fede cruentũ. atq uniuersa cor¬
poris parte laniatũ. cũ ex animis
in t̾ra ꝓcubuisset: inuenimꝰ Statĩq
eũ asello suo ĩposium: ac locum
cȩdis illiꝰ execrantes. raptĩ abire
ꝓperauimꝰ. Interea illi regressi
ad redã suã. furore satiato agi
qͦire cȩꝑant ium̃ta p̾cipiunt.
Quȩ cũ omĩa solo fixa ac si ȩnea
riguissent: tollentib altius uocẽ
magistris. flagris hinc atq inde
resonantib. nichil penitꝰ moue¬

Expanded text:
uidistis, misera ipsa animalia conglouidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus moue
Abbreviated transcription (Latin):
derat fixit. Tum .uͦ. mira dictur
sũ. uidimꝰ uenenũ ex omi parte
reuocatũ : ad martini digitũ
cucurrisse:. Deinde ꝑ illud ulceris
foram̃ exiguũ ita uirus stipasse
cũ sanguine: ut solet ex uberib
capͣrũ aut ouiũ. pastorũ manu
p̃ssis longa linea copiosi lactis
effluere. Puer surrex̃ in columis.
Ios obstupefacti tantę rei miraculo.
id qđ ipsa cogebat ueritas fatebam̃
ñ. eẽ. sub cȩlo. qͥ martinũ possit imi¬
tari. Con seguenti itidem tẽpore.
it̾ cũ eõdẽ dũ dioceses uisitat age¬
bamꝰ. Nob̾ nescio qͣ necessitate re¬
morantib aliquantulũ ille ꝓces¬
serat. Interi ꝑ aggerẽ publicũ plena
militantib uiris fiscalis reda ueni¬
ebat. Sed ubi marcinũ in ueste
hispida. nigro & pendulo pallio
circũtectum. contigua de latere
ium̃ta uider̃: paululũ in partẽ al¬
terã pauefacta cesser̃. Dein funib¬
implicatis: ꝓtentos illos quib ut sepe

Expanded text:
derat, fixit. tum uero — mira dicturus derat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibinplicatis protentos illos, quibus, ut saepe
Abbreviated transcription (Latin):
er idẽ fere tẽpuis cũ euantius
auunculus ms. uir licet scłi
negotiis occupatꝰ tam̃ ad modũ
Ixp̃ianꝰ. grauissima egritudine
extremo mortis ꝑiculo cępisset
urgeri: martinũ euocauit. Hec
cunctatꝰ ille: ꝓperauit. Priꝰ tam̃
qua mediũ uię spaciũ uir be¬
atꝰ euolueret: iurtutẽ adue¬
nientis sensit. egrotꝰ. Receptaq
continuo sanitate: uenientib
nob̾ obuiã ipse ꝓcessit. Altera
die redire cupientẽ. magna
p̃ce detinuit: cũ interĩ unũ
e familia puerũ lȩtali ictu
serpens ꝑculit. Quẽ iã ex animẽ
ui ueneni: ipse euantius suis hu¬
meris illatũ ante pedes scĩ uiri
nichil illi ĩpossibile confisus ex¬
posuit. Iãq se malũ serpentis ꝑ
omĩa m̃bra diffuderat: Cerneres
omib uenis inflatã cutẽ: & ad
utris instar tensa uitalia. Martinꝰ
porrecta manu uniuersa pueri
m̃bra ꝑtrectans: digitũ ꝓpe uul¬
nusculũ ipsũ qͦ bestia uirus infu¬

Expanded text:
Per idem fere tempus cum Euanthius Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infu
Abbreviated transcription (Latin):
bernis bigerrimã uestẽ. breuẽq
atq hispidã. qͥnq cõparatã argen¬
teis. rapit: atq ante martini pedes
iratꝰ exponit. En in qͥt uestẽ: sed
pauꝑ hic ñ. ẽ. Ille nichil motꝰ.
iubet eũ paululũ stare ꝓforib
secreto utiq ꝓcurans. dũ sibi uestẽ
nudus ĩponeret. totis uirib ela¬
borans. ut possit occultũ. ẽẽ. qđ
fecerat. Sed quando in scĩs uiris
latent ista: querentib uelint¬
nolint cuncta ꝓdunt᷑. Cu
hac gͥ. oblaturus sacriẜ ciũ dõ
ueste ꝓcedit. Quo qͥdẽ die. mira
dicturꝰ sũ: cũ iã ad altariũ sicut
.ẽ. solenne benediceret: globum
ignis de capite illiꝰ uidimꝰ emicare
ita ut in sullime contendens.
longũ admodũ crinẽ flãma
ꝓduceret. Hoc licet celeberrimo
factũ die in magna popłi mul¬
titudine uiderimꝰ: una tantũ de
uirginib & unꝰ de prb̃is: tres tantũ
uide de monachis. Cȩteri cur ñ
uiderint: non potest nr̃i. eẽ. iu dicii.

Expanded text:
bernis bigerricam vestem, brevem bernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est. Ille nihil motus, iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelintnolint cuncta produntur. cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii.
Abbreviated transcription (Latin):
patis Ergo hoc secretũ beati uiri
paup illẽ captatũ. cũ ei archidiaconꝰ
dare tun cã distulisset. irrupit: dis-¬
simtila cũ se a clerico quȩrens. al¬
gere deplorans. Nec mora sc̃s pauꝑe
ñ uidente intra amfibalũ sibi tu-¬
nicã latent̾ edux̃: pauꝑemq con-¬
tectũ discede iuibet. Dem paulo
post archidiaconꝰ ingressus. ãmo¬
net ꝓ co. isuetudine expectare in
eccła popłm: illũ ad agenda solen¬
nia deb̾e ꝓcede. Cui ille respondens
ait. pauꝑem priꝰ de se autẽ dice¬
bat. oportere uestiri : se ad eccłam
ñ posse ꝓcedcre. nisi uestẽ pauꝑ
acciꝑet. Diaconus uͦ. nichil in¬
telligens. quia extrinsecꝰ indutũ
amfibalo ueste nudũ interiꝰ ñ
uidebat: postremo pauperẽ ñ
cõparere causatur. Michi in qͥt
uestis quȩ p̃parata . ẽ. deferatur:
pauꝑ ñ deerit uestiendus. Artatꝰ
demũ clericꝰ necessitate cõpulsus.
iaq felle cõmoto. epximis ta¬

Expanded text:
patis; hoc ergo secretum beati viri patis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit, dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans. Nec mora: Sanctus paupere non vidente, intra amphibalum sibi tunicam latenter educit, pauperemque contectum discedere jubet. Dein paulo post archidiaconus ingressus admonet, pro consuetudine exspectare in ecclesia populum: illum ad agenda solemnia debere procedere. Cui ille respondens ait, pauperem prius de se autem dicebat oportere vestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi vestem pauper acciperet. Diaconus vero nihil intelligens, quia extrinsecus indutum amphibalo, veste nudum interius non videbat, postremo pauperem non comparere causatur. Mihi, inquit, vestis quae praeparata est, deferatur: pauper non deerit vestiendus. Arcta tum demum clericus necessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis ta
Abbreviated transcription (Latin):
currit: orans sibi uestim̃tũ dari. Tunc
ille arcessito archidiacono: iussit al¬
gentẽ sine dilatione uestiri. Deinde
secretariũ ingressus. cũ solus ut erat
illi consuetudo resideret: hanc enĩ
sibi etiã in ȩccła solitudinẽ ꝑmissa cle¬
ricis lib̾tate prestabat: cũ qͥdẽ in alio
secretario prb̃i residerent. uel salutati¬
onib uacantes. uel audiendis negotiis
occupati. Martinym .uͦ. usq in eã
horã qͣ solennia popło agi consue¬
tudo deposceret. sua solitudo cohi¬
bebat. Illud ñ p̃teribo: qđ in secre¬
tario sedens. nunquã cathedra usus
.ẽ. Nã in ȩccła nemo unquã illũ sede
conspexit: sicut quendã nuꝑ destor
dm̃ non sine meo pudore. uidi sullimi
solio & qͣsi regio tribunali celsa sede
residentẽ. Sedebat autẽ martinus
in sellula rusticana. ut sunt in usib
seruuloꝵ: quas nos rustici galli tri¬
petias. uos scolastici. aut cẽrte tu qͥ
de gretia uenis: tripodas nuncu¬

Expanded text:
currit, orans sibi vestimentum dari. Tunc currit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, ut sunt istae in usibus servulorum, quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
nomine lingua resoluta .ẽ. Cȩcerũ
cũ sis scolastic᷑. hoc ipsũ qͣsi scolasticꝰ
artificiose facis: ut excuses ĩpiciam
quia exuberas eloquentia. Sed
neq monachũ tã astutũ: neq gallũ
decet. ẽẽ. tã callidũ. Uerũ aggredere
potiꝰ: & qđ te manet explica. Nimiũ
enĩ dudũ alias res agentes consumimꝰ
tẽpus: etiã solis occidui umbra pli-
xior. monet ñ multũ diei uicina
nocte suꝑ esse. Deinde cũ paululũ
oms conticussem : gallus ita cępit.
Cauendũ mͥ in primis. ẽẽ arbitror.
ne ea de martini uirtutib repetã.
quȩ in libro suo sulpitiꝰ iste memo¬
rauit. Unde pͥma illiꝰ in t̾ militandũ
gesta p̃tereo: neq ea attingã quȩ
laicꝰ egit ac monachiis. Nec uͦ au¬
dita ab aliis potiꝰ: quã quȩ uidi ipse
UO PRIMO IgIT̃
tẽpore relictissco¬
lis beato me uiro
blunxi: paucos post
dies. euntẽ ad
rim ei semi¬
nudus hybernis mensib pauꝑ oc¬

Expanded text:
nomine lingua resoluta est. ceterum nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra pxior monet, non multum diei vicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: Cavendum mihi imprimis esse arbitror, ne ea de Martini virtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memoravit. Unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea attingam quae laicus egit ac monachus: nec vero audita ab aliis potius quam quae vidi ipse, Quo primo igitur tempore relictis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad rim ei seminudus hibernis mensibus pauper oc
Abbreviated transcription (Latin):
sarii sermonis hystoriã gallus euol¬
uat: quia ut dixi. & nob debet
loquendi uicẽ & martino suo
credo p̾stabit. ut ñ grauate illiꝰ
facta cõmemoret. Ego pla¬
go plane
oneri: tam̃ relatis suꝑiꝰ a postumi¬
ano obędientiȩ cogor exẽplis. ut
munꝰ istud qđ imponitis ñ recusem.
Sed dũ cogito me hominẽ galluĩ
int̾ aqͥtanos uerba facturũ: uereor
ne offendat uras nimiũ urbanas
aures. sermo rusticior. Audiecis ine
tam̃ ut gurdonicũ hominẽ nichil
cũ fuco aut coturno loquentẽ. Nã
si mͥ tribuitis martini me. eẽ disci¬
pulũ: illud etiã concedite. ut mͥ li¬
ceat exẽplo illiꝰ in anes sermonũ fa-¬
leras. & uerboꝵ ornam̃ta contẽnere.
Tu .uͦ. inqͥt postumianꝰ uel celtice aut
si mauis gallice loquere: dũ modo
iã martinũ loqͣris. Ego autẽ ꝓfiteor
etiã si mutꝰ esses. ñ de futura uerba
tibi quib martinũ facundo ore
loquereris: sicut zachariȩ in iohis

Expanded text:
sarii sermonis historiam Gallus euolsarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemoret. Ego plane, oneri, tamen relatis superius a Postumiano obedientiae cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis, non recusem: sed dum cogito, me hominem Gallum inter Aquitanos verba facturum, vereor ne offendat vestras nimium urbanas aures sermo rusticior. Audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem: nam si mihi tribuitis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum phaleras et verborum ornamenta contemnere. Tu vero, inquit Postumianus, vel Celtice; aut, si mavis, Gallice loquere, dummodo  Martinum loquaris. ego autem credo, quia, etiams mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis
Abbreviated transcription (Latin):
ista: sed diaboli. Hec martino in hac
parte detrahit᷑: sed fidei :uangłiis
derogat᷑. Nã cũ dñs ipse testatꝰ sit.
istimodi oꝑa quȩ martinꝰ ĩpleuit
ab omib fidelib ẽẽ. facienda : qͥ mar¬
tinũ ñ credit ista fecisse. ñ credit
xp̃m ista dixisse. Sed infelices. de¬
generes. somnolenti. quȩ ipsi fa¬
cere ñ possunt. facta ab illo eru-¬
bescunt: & malunt illiꝰ negare uir-¬
tutes. quã suã inertiã confiteri.
ERUm nob ad alia ꝓperantib:
omĩs istorũ memoria relinquat᷑.
Tu potius. ut iã dudũ desidero. re¬
sidua martini oꝑa contexe. dt ego
in quã. arbitror: rectiꝰ istud a gallo
eẽ. poscendũ. Quippe. qͥ & plura
nouerit. neq enĩ ignorare potuit
magistri facta discipłs. & qͥ ñ ĩme¬
rito istã uicẽ ñ solũ martino sed
etiã nob debeat. ut quia ego iam
librũ edidi. tu actenꝰ orientaliũ
gesta memorasti. istã demũ neces-¬

Expanded text:
ista, sed diaboli, nec Martino in hac ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. sed infelices, degeneres, somnulenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt, et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri. uerum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat, quia ego iam librum edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum neces
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt postumianꝰ ita mecũ qͣsi ñ
eadẽ tecũ sentiã. sẽꝑq senserim:
egypti monachos p̃dicabo. lau¬
dabo anachoretas. mirabor here-¬
mitas: martinũ sẽꝑ excipiã. Non illi
ego quẽquã audebo monachorũ.
certe ñ episcoporũ quẽpiã cõparare.
Hoc egyptꝰ fatet᷑: hoc sẏria. Hoc
ethiops cõꝑit. hoc indus audiuit:
hoc parthus & ꝑsa nouer̃. Nec i¬
gnorat armȩnia: bosphorus ex¬
clusa cognouit. & postremo: si qͥs
aut fortunatas insulas. aut glati¬
alẽ frequentat oceanũ. Quo mi¬
serior. ẽ. regio ista nr̃oꝵ : quȩ tantũ
uirũ cũ in pcimo habuerit nosse
ñ meruit. Nec tam̃ huic crimini
miscebo populares. Soli illũ clerici:¬
soli nesciunt sacerdotes. Nec imerito
nosse illũ inuidi noluer̃: quia si uir
tutes illiꝰ nossent. sua uitia cognouissen.
Horreo. dicere: qđ nuꝑ audiui: infelicẽ
dixisse nescio. quẽ. te in illo libro tuo
plura m̃titũ. Non ẽ. hominis uox

Expanded text:
inquit Postumianus, ita mecum? quasi non inquit Postumianus, ita mecum? quasi non eadem tecum sentiam semperque senserim. Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops comperit, hoc Indus audivit, hoc Parthus et Persa noverunt, nec ignorat Armenia; Bosphorus exclusa cognovit, et postremo si quis aut fortunatas insulas, aut glacialem frequentat oceanum: quo miserior est regio ista nostra, quae tantum virum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. Nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici,soli nesciunt sacerdotes. Nec immerito nosse illum tutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox