comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cũ gr̃a non operib reddat᷑ sed gratis detur. sine ulla du¬
bitatione confitendum ẽ id eo gr̾amꝰ uit̾a ȩt̃nã uocari. quia
his meritis redelitur quȩ gr̃a contulit homini. Rec̾te quippe
numerum quos diꝰ gr̃a siue nondũ habentes ullũ liberũ arbi
bero quia ꝑ ipsam gr̃am liberatos ꝑducit ad regnũ. Hi erg
qui non ꝑtinent ad istam certissimũ et felicissimũ numerum.
ꝓmeritis iustissime uidicantur. Aut enĩ iacent subpeccato qđ
origmalit̃ generatione traxerunt. et cũ illo hereditario debi¬
to hinc exeunt qđ non ẽ regeneratione dimissũ. aut ꝑ libe¬
rũ arbitriũ alia insuꝑ addiderunt. Arbitriũ in quã liberũ:
sed ñ liberatũ. Libcrũ iustitiȩ.peccati aũt seruũ. qͦuoluunt᷑
ꝑ diuersas norias cupiditates. alii magis. alii minꝰ. sed om̃s
mali et ꝓipsa diuersitate diuersis suppliciis iudicandi. aut

Expanded text:
tur , cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dutur , cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quippe numerum, quos Dei gratia sive nondum habentes ullum liberum suae bero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicisspro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum, aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
głabitur mundũ se e̾ẽ apeccato: Ac ꝑ hoc. etiã ibi dĩ miscdã
necessaria ẽ. qua fiet beatus cin ñ imputabit dñs peccatum.
sed tc̃ ꝓ bonoꝵ operũ meritis usto iudicio & iã ipsa miscdĩa
tribuetur. Cum enĩ dicit᷑ udiciũ sine miscdĩa illi qͥ ñ fecit
misccłiam.manifestatur in his in quib inuemuntur bona
oꝑa miscdĩȩ uidiciũ cũ miscłia fieri. ac ꝑ hoc etiã ipsam mmi¬
secłiam meritis bonoꝵ operũ reddi. Nonsic ẽ nẽ quando
solũ nullis bonis secd etiã multis malis operib p̾cedentibus
et quȩ facturꝰ fuerat nͥ dĩ gr̃a regeret᷑. & quȩ passurus fuerat
n ȩt̾num msi erueret᷑ apotestate tenebrarũ et trans ferretur
in regnũ filii caritatis dĩ. Uerũtam̃ quia et ipsa uita ȩterna
quã certũ ẽ bonis operib. debitã reddi atanto apło gr̃a dĩ dici¬

Expanded text:
gloriabitur mundum se esse a peccato ? Ac per hoc etiam ibi Dei misericordia gloriabitur mundum se esse a peccato ? Ac per hoc etiam ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui non imputavit Dominus peccatum . Sed tunc pro bonorum operum meritis justo judicio etiam ipsa misericordia tribuetur. Cum enim dicitur, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; manifestatur in his in quibus inveniuntur bona opera misericordiae, judicium cum misericordia fieri; ac per hoc etiam ipsam misericordiam meritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus praecedentibet quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Verumtamen quia et ipsa vita aeterna, quam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Apostolo gratia Dei dici
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ inuitur. cleinceps iã securi nũquã se abillo ẽe cafuros.
Quȩ p̃sũptio misto tẽptationũ loco ñ eapedit. ubi tanta ẽ in fir¬
nitas. ut suꝑbiã possit generare securitas. Demq etiam hoc erit
sed tunc qđ iam ẽ in angelis etiã in hominib. erit. quando ulla
p̃deftinatus. donata sibi etia usq. infinem ꝑseuerantia illuc
uertutur siue cũ pręliant᷑. siue cũ coronantur. Nam & t̃c
dedño dõ dicit ammȩ suȩ. Qui coronat te inmiseratione ei
qui ñ fecit miscdiam ubi ostendit etiã imillo iudicio in ͦqͦ iusti
coronantur in uistiq dãpnantur. alios cũ miscdĩa. alios sine
misccłia uidicandos. Propt̃qd̃ etiã mat̃ machabeoꝵ filiosuo
dicit. Ut in illa miseratione cũfrib te recipiã. Cum eñ reox
iustus sicut scriptũ ẽ sed erit inthrono. n aduersabituran¬
te eũ om̃e malum. Qins głabit᷑ castũ se habere cor.  Aut qu

Expanded text:
pie uiuiturpie uiuiturQuae praesumptio in isto tentationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla am Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc vertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam  in miseratione et qui non fecit misericordiam : ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
cultari op ẽ in hoc loco. ubi sic cauenda elatio ut etiã ꝑ sa¬
apłis dicebatur. Si manseritis inme. dicente illo qui eos scie
at utiq. mansuros. Et ꝑ prophetã. Si uolueritis et obaudier¬
tis me. Cũ sciret ipse in quib operaretur et uelle. et similia
multa dicuntur. Nam ꝓpt᷑ hinus utilitatẽ secreti ne forte quis
extollatur. sed om̃is etã qui bene currunt timeant dũ occultũ
qui ꝑueniant. Propt̃ huiꝰ gͦ utilitatẽ secreti. credendũ est
quosdam defilus ꝑditionis non accepto dono ꝑ seuerandi usq¬
infinem infide quȩ ꝑdilectionẽ operat᷑ incipere inuere. et ali¬
quandiu fidelit᷑ aciuste inuere & postea cadere. neq dehac
uita priusquã hoc eis contingat auferri. Quoꝵ si nemim conti¬
isset. tamdiu haberent homines istũ salub̃rimũ timorẽ quo
intiũ elationis oppͥmit᷑. donec ad ap̃i gr̃am ꝑuenirent qua

Expanded text:
ccultari opus est in hoc loco, ubi sic cauenda est elatio, ut etiam per saccultari opus est in hoc loco, ubi sic cauenda est elatio, ut etiam per sas? hinc apostolis dicebatur: si manseritis in me, dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros; et per prophetam: si uolueritis et obaudieritis me, cum sciret. ipse in quibus operaretur et uelle; et similia multa dicuntur. propter huius utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usqin finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ t̾ram. atq. ita homo dĩ ñsolũ quia miscdam consecutus
dĩ. quoꝵ ita certꝰ ẽ numerꝰ. ut nec addatur eisquisquã. nec
minuatur e& eis. non dehis qui cũ adnuntiasset & locutꝰ eei
multiplicati sunt suꝑ numerũ. ipsi aũt uocati lici possunt
ñ aũt electi. quia ñ scđm ꝓpositũ uocati. Certũ uͦ ẽẽ nume¬
rũ electoꝵ. neq. augendũ neq minuendũ. quãuis et ioħs
baptista significet ubi dic̃ facite gͦfructũ dignũ poemtenti
& nolite dicere apuduosmetipsos patrẽ hahemꝰ abrahã. Potens
ẽ enĩ ds̃ delapidib istis suscitare filios abrahȩ. ut ostendat sic
e̾e istos amputandos si ñ fecerint fructũ. ut ñ desit numerus
qͥ ꝓmissus ẽ abrahȩ. tam̃ aꝑtius inapocalipsi dicitur. Tene qđ
habes. ne alius accipiat coronã tuã. Si em̃ alius ñ ẽ acceptu¬
incertũ. ñ alit̾ hec audire debent quib expedit ñ altũ saꝑe

Expanded text:
super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolite dicere apud vosmest enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae , ut ostendat sic esse istos amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae; tamen apertius in Apocalypsi dicitur: Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est acceptuincertum, non aliter haec audire debent quibus expedit non altum sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
nompossent. quia deficientes infirmtate nec uelle aut nonita
uellent infirmitate uoluntatis ut possent. Subuentũ ẽ gͥ infir¬
mitati uoluntatis humanȩ. ut diuma gr̃a indeclinabilit᷑ et in¬
superabilit̾ ageretur. et ideo quãias infirma ñ tam̃ deficeret.
neq ad uersitate aliqua uinceretur. Ita factum ẽ ut uoluntas ho¬
minis in ualida et inbecilla in bono ad huc paruo ꝑseueraret
per uirtutẽ dĩ. cũ uoluntas primi hominis fortis et sana in bo¬
no ampliore ñꝑseuerauerit habens uirtutem liberi arbitri
quãius non defuturo ad uitorio dĩ sine quo ñ posset ꝑseuera¬
re si uellet. ñtam̃ tali quo in illo d̃s̃ operaretur ut uellet.
Fortissimo quippe dimisit atq ꝑmisit facere qđ uellet. in fir¬
mis seruauit ut ipso donante in unctissime qđ bonũ ẽ uellent.
ut hoc deserere in uictissime nollent. Dicente gͦ xp̃o rogain

Expanded text:
non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, R
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ uirtus. nͥ ut qͥgłatur in dño gloriet᷑ : Ac ꝑ hoc nec de ipsa ꝑse¬
uerantia bom. uoluit d̃s scõs suos inirib sis sed in ipso głari. qui
eis nonsolũ dat adiutoriũ quale pͥmo homim dedit sine quo no
possint ꝑseuerare si uelint. sed ineis etiã operatur et uelle. ut qͣm
non ꝑseuerabunt nͥ et possint et uelint. ꝑ seuerandi eis et possibili¬
tas et uoluntas diumȩ gr̃ȩ largitate donetur. lantũ quippe sp̃u
sp̃u accenditur uoluntas eoꝵ. ut ideo possint quia sic uolunt
idõ sic uelint. quia d̃s operat᷑ ut uelint. Nam si intanta infirmi¬
tate intȩ hinꝰ in qua tam̃ infirmitate ꝓpt̃ ȩlationẽ repͥmendã
ꝑfici u̾rtutẽ oportebat ipsis relimqueretur uoluntas sua ut
inadutorio dĩ sine qͦ ꝑseuerare ñpossent manerent si uellent.
nec d̃s meis operaretur ut uellent. int̾tot et tantas tẽptationes
infirmitate sua uoluntas ipsa subcũberet. Et ideo ꝑseuerare

Expanded text:
us, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare
Abbreviated transcription (Latin):
quereretur apatrib et diceretur. quid tria. Nec essentias. nec
substantias. nec naturas dicere ausi sunt. ne aliqua forte diuer¬
itas crederetur essentiarũ. aut naturarũ triũ aut substantiar

Expanded text:
quaereretur a Patribus, et diceretur: Quid tria? nec essentias, nec quaereretur a Patribus, et diceretur: Quid tria? nec essentias, nec substantias, nec naturas dicere ausi sunt; ne aliqua forte diversitas crederetur essentiarum, aut naturarum, aut substantiar
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s. Et tam̃ ñdicimꝰ nec tres deos. nec tres bonos. nec trespios.
nec tres uistos. nec tres om̃ĩpotentes. sed unũ dm̃bonũ. piũ. iustũ.
om̃potentẽ. patrẽ et filiũ et sp̃m scm. ubi ẽ una natura essentia
uł substantia. Q̾uodlibet enĩ dehis nominib milla scã sũmaq tri¬
nitate dixeris unũ idemq. significat. Non ẽ diuersa patris et
ilii et sp̃s scĩ essentia. Quodsi e̾e̾t. nec ueracit᷑ filius filius apatri
gigneretur. nec sp̃s sc̃s apatre filioq ꝓcederet. Sed quia uer ẽ
filius. idẽ de essentia patris genitus. uerꝰ ẽ et pat̃. uerus ẽ et sp̃s
sc̃s. apatre filioq ꝓcedens. Quodsi filius aut sp̃s sẽs alterius ge¬
neris sunt quã pat̾. nec filius ueracit᷑ patris ẽ. quẽ ex tranei
facit differens essentia. Similit̾ nec sp̃s sc̃s apatre filioq ꝓcederet.
qd dementis ẽ dicere. quia scã scriptura et filiũ apatre genitum.
et sp̃m sc̃m apatre ꝓcedentẽ. fideli manfestat narratione. Ergo

Expanded text:
s sanctus. Et tamen non dicimus nec tres Deos, nec tres bonos, nec tres pios, nec tres justos, nec tres omnipotentes, sed unum Deum, bonum, pium, justum, omnipotentem, Patrem et Filium et Spiritum sanctum: ubi est una natura, essentia, vel substantia. Quodlibet enim de his nominibus in illa sancta summaque Trinitate dixeris, unum idemque significat. Non est diversa Patris et Filii et Spiritus sancti essentia. Quod si esset, nec veraciter Filius a Patre gigneretur, nec Spiritus sanctus a Patre Filioque procederet. Sed quia verus est Filius, id est de essentia Patris genitus, verus est et Spiritus sanctus, a Patre Filioque procedens. Quod si Filius aut Spiritus sanctus alterius generis sunt quam Pater, nec Filius veraciter Patris est, quem extraneum facit differens essentia; similiter nec Spiritus sanctus a Patre Filioque procederet, quod dementis est dicere: quia sancta Scriptura, et Filium a Patre genitum, et Spiritum sanctum a Patre procedentem fideli manifestat narratione. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
hanc euangeli ⁊ant pacẽ deginb p̃dictũ ẽ quã speciosi pe¬
des eoꝵ qͥadnunciant pacẽ et qͥ adminciant bona. nobis qͥde
tr̃ incipit ẽẽ quisq filius pacis. cũ oboedierit et credideri
binc eugło. et ex fide ustificatꝰ pacẽ addm̃ habeantre cȩ¬
fuerit inqͥd filius pacis. requiescet suꝑilłã pax ũra. Iam gͦ
et anteq. alli ad nunciaret᷑ hȩc pax. filius pacis ibi erat sicut eũ
nouerat atq p̃scierat non euangłista sed ds̃. Ad nos gͦ qͥ nescimus
quis nã sit filius pacis aut ñsit. ꝑtinet nullũ exceptũ facere.
nullũq. discernere. sed uelle om̃s saluos fieri quib. p̃dicamus
hanc pacẽ. Neq enĩ metuendũ ẽ ne ꝑdamꝰ eã si illã ciu p̃dicamꝰ
non ẽ filius pacis ignorantib. ad nos enĩ reuertetur. Ideo nobis
ꝓderit ista p̃dicatio. ñ et illis. Si aũt suꝑ eñ pax p̃clicata requie¬
uerit. et nobis. et illi. Qina gͦ nos quisalui futuri sunt nescien¬

Expanded text:
anc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificatus pacem ad Deum habere coefuerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescien
Abbreviated transcription (Latin):
perat posse si uellet. Sed ñ habit uelle qđ posset. Nã si ha¬
binsset. ꝑseuerasset. Posset em̃ etiã ꝑseuerare si uellet. qđ ut
nollet delibero descendit arbitrio. Quod t̾c ita liberũ erat.
ut bene uelle posset et male. Qind erit aũt liberus libero
arbitrio. quando ñ potuerit seruire peccato : uȩ futura
erat & homimi sicut facta ẽ. et angelis scĩs merces meriti. Nẽ
au̾t ꝑpeccatũ ꝑdito̾ homine bono merito. in his qui liberam̃
factum ẽ donũ gr̃ȩ. quȩ merces meriti futura erat. Qua ꝓpter
bona ista quid interse differant. diligent et ingilant᷑ intuen¬
dũ ẽ. posse non peccare. et non posse peccare. posse ñ mori.
et ñ posse mori. bonũ posse ñ deserere bonũ ñ posse desere¬
re. Potiit enĩ ñ peccare primꝰ homo. potuit ñmori. potuit
bonũ ñ deserere. Nũquid dicturi sumus ñpotuit peccare.
rere. cũ hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit. An¬

Expanded text:
perat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset; nam si haperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset; nam si habuisset, perseverasset. Posset enim perseverare si vellet: quod ut nollet, de libero descendit arbitrio; quod tunc ita liberum erat, ut et bene velle posset et male. Quid erit autem liberius libero arbitrio, quando non poterit servire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est Angelis sanctis, merces meriti? Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. CAPUT XII. 33. Quapropter, bina ista quid inter se differant, diligenter et vigilanter intuendum est; posse non peccare, et non posse peccare, posse non mori, et non posse mori, bonum posse non deserere, et bonum non posse deserere. Potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. Numquid dicturi sumus, Non potuit peccare, rere, cum hoc peccando deseruerit, et ideo mortuus sit?
Abbreviated transcription (Latin):
primũ fac̾ti sunt cdefuisset. qm ñtalis naturaᷤ facta erat ut sine
dumo aduitorio posset manere si uellet. ñ utiq sua culpa
cecicissent. Aduitoriũ quippe defuisset. sine qͦ manere ñ pos¬
sent. Nunc aũt quib de ẽ tale adiutoriũ iã pęna peccati ẽ.
Qib aũt datur. scđm gr̃am datur. ñ scdm debitũ. Et tanto aplis¬
datur ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m quib. id dare dõplacint. ut ñ solum
ad sit sine quo ꝑmanere ñ possumꝰ etiã si uelimꝰ. uerũ etiã tan¬
tũ ac tale sit ut uelimus. Fit quippe innobis ꝑhanc dĩ gram in
bono recipiendo et ꝑseuerant᷑ tenendo ñ solũ posse qđ uolum
uerũ etiã uelle qđ possumꝰ. qđ ñ fuit in primo homine. Unũ
em̃ horũ in eo fuit. alterũ nonfuit. Namq ut reciperet bonũ
gr̃a ñ egebat. quia nondũ ꝑ diderat. Et aũt ineo ꝑmaneret.
egebat adiutorio grȩ sinequa aliquid om̃mo ñ posset. et acce¬

Expanded text:
primum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine primum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est: quibus autem datur, secundum gratiam datur, non stum Dominum nostrum, quibus id dare Deo placuit, ut non solum adsit, sine quo permanere non possumus, etiamsi velimus, verum etiam tantum ac tale sit ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. enim horum in illo fuit, alterum ngratia non egebat, quia nondum perdiderat: ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae, sine quo id omnino non posset: et acce
Abbreviated transcription (Latin):
non posse sine illa uel apphendere bonũ uel ꝑmanere in bono
si uelit. nͥ etiã efficiatur ut uelit. Tunc gͦ dederat homimi
d̃s bonã uoluntatẽ. In illa quippe eũ fecerat. qui fecerat rec¬
um. Declarat adiutoriũ. sine qͦ in ea ñ posset ꝑmanere si uel¬
let. Ut aũt uellet. in ei libero reliqui darbitrio. Posset gͦ ꝑ
manere si uellet. quia ñ deerat ad uitoriũ ꝑ qđ posset. et
sine qͦ ñ posset ꝑseuerant̃ bonũ tenere qđ uellet Sed quia
nolit ꝑmanere. ꝓfecto eiꝰ ẽ culpa cinꝰ meritũ fusset si
ꝑmanere uolinsset. sicut fecerunt angłi scĩ qͥ cadentib ali¬
is ꝑliberũ arbitriũ. ꝑ idem liberũ arbitrũ steterunt ipsi. et hui
nansionis debitã mercede recipere meruerunt. tanta scilicet
beatitudinis plenitudine qua eis certissimũ sit semꝑ se in illa
ee mansuros. Si aũt hoc aduitoriũ uel angło uł homini cũ

Expanded text:
non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut fecerunt Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus permansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, cum
Abbreviated transcription (Latin):
trio. qm liberũ arbitriũ arbitrat ad malũ suffic̃. ad bonũ aũt pa¬
rũ ẽ. nadiuuetur ab om̃potentibono. Quod adiutoriũ si homo
ille ꝑliberũ non deserinsset arbitriũ. semꝑ e̾et bomiis. sedde¬
serit. et desertus ẽ. Iale quippe erat aduitoriũ qđ desereret
Hȩc ẽ prima g̃a. quȩ data ẽ primo adam. Sed hac potentior
ẽ in scđo adam. Prima ẽ enĩ quafit ut habeat homo iustitiã si
uelit. scda gͦ plus potest qua etiã fit ut uelit. et tantũ uelit
tantoq ardore diligat. ut carnis uoluntatẽ contraria con
cupiscentẽ uoluntate sp̃s uincat. Nec illa quidẽ parua erat
qua demonstrata ẽ etiã potentia liberi arbitrii. qm̃ sic ad¬
iuu̾batur. ut sine hoc ad uitorio in bono ñ maneret. sed hoc
adiutoriũ si uellet desereret. Hȩc aũt tanto maior ẽ. ut pa¬
rũ sit homimi ꝑ illa reparare ꝑditã lib̾tatem. parũ sit demq

Expanded text:
trio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem patrio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono. Quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adjutorium, quod desereret Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed haec potentior est in secundo Adam. Prima est, qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit tantoque arcupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitas ꝓfecto gratinta. conundeit inuitatẽ ꝑsone ho¬
minẽ dõ. carnẽ uerbo. lstã natiuitatẽ bona oꝑa secuta st̃.
onbona opera meruerunt. Neq enĩ metuendũ erat. ne
isto in effabili mͦ munitate ꝑsonȩ uerbo dõ natura humana.
suscepta ꝑliberũ uoluntatis peccaret arbitriũ. cũ ista su¬
sceptio talis e̾e̾t. ut natura hominis adõ ita suscepta nullũ
inse motũ male uoluntatis adiitteret. Per hunc mediato¬
rem d̃s ostendit eos quos eiꝰ sangume redennt facere se e&ma¬
lis deinceps inȩternum bonos. quẽ sic suscepit ut nũ quã ẽẽt malu.
nec ex malo factus semꝑ eet bomus. Istam gr̃am ñ habuit homo pͥ¬
mus qua numquã e̾ẽ uellet malus. sed sane habinit inqua si ꝑmane¬
re uellet numquã malus e̾et. et sine qua etiã cũ libero arbitrio
bonus ee ñposset. sed ea tam̃ ꝑ liberũ arbitriũ deserere posset.
Nec ipsũ gͦ d̾s esse uoluit sine sua gra quẽ reliqind in eiꝰ libero arbi¬

Expanded text:
ita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in ejus libero arbi
Abbreviated transcription (Latin):
ł rima gͦ lib̾tas uoluntatis erat posse ñpeccare. nouissima
erit multo maior ñposse peccare. Prima in mortalitaser.
posse ñmori. nouissima erit multo maior ñ posse mori.
P rima erat ꝑseuerantiȩ potestas bonũ posse ñ deserere. no¬
uissima erit ꝑseuerantie felicitas bonũ ñposse deserere.
ũquid quia erunt bona noiissima potiora atq meliora
ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua: ltemq ipsa
aduitoria distinguenda sunt. Aliud ẽ ad itoriũ sine quo
aliquid ñfit. et aliud ẽ adutoriũ q aliquidfit. Nam sine a¬
mentis ñ possumꝰ uiuere. nec tam̃ cũ ad fuerint alimenta
eis fit ut inuat ꝯmori uoluerit. Ergo ad uitoriũ alimen
non habet homo. cũ data fuerit continuo fit beat. Adui¬
toriũ ẽ em̃ non solũ sine quo ñfit. uerũ etiã quofit ꝓpt̾ qđ datur.¬
Qua ꝓpt̃ hoc adiutoriũ et quo fit ẽ. et sine quo ñfit. qina et si da¬
ta fuerit homim beatitudo continuo fit beatus. et si data

Expanded text:
rima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentotitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. aditorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quoQuapropter hoc adjutorium et quo fit est, et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus; et si data
Abbreviated transcription (Latin):
eque eñ quisquã tanta reihinꝰ et fidei cęcꝰ ẽ ignorantia. ut
audeat dicere quãins despu scõ et uirgine maria filiũ homi¬
nis natũ. ꝑ liberũ tam̃ arbitriũ bene uiuendo et sine pecca¬
to bona opera faciendo merusse ut e̾et dĩ filius. resistente
cungło atq dicente. uerbũ caro factũ ẽ. Nam ubi hoc factũ
ẽ. nͥ in utero uirgiali unde fuit mitiũ hominis ap̃i. ltẽq
uirgine requirente qͦmͦ id fieret qđ ei ꝑangłm nunciabatur.

Expanded text:
eque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut eque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ille uͦ nulla tali rixa aseipso aduersus seipsum tẽptatꝰ atqtu¬
batus. in illo beatitudinis loco sua secũ pace fruebatur. Proide
et si ñ interĩ letiore ñc̃. uerũtam̃ potentiore gr̃a indigent is¬
ti. Et quȩ potentior. quã dĩ unigenitꝰ filius ȩqualis patri et co¬
termis peis homo factus. et sine suo ullo uel orignali uł ꝓpͥo
peccato ab hominib. peccatorib crucifixus: Qui quãins die
t̃rio resurreait nũquã moriturꝰ ulterins. ꝑtulit tam̃ ꝓmor¬
talib mortẽ. qui mortuis p̾stitit uitã. ut redempti euis sar¬
gume tanto ac tali pignore accepto dicerent. Si d̃s̃ ꝓnob. qͥs
ẽ aminã ritionalẽ carnemq hominis xp̃c suscep̃ susceptio¬
ne singularit̾ mirabili uł mirabilit̾ singulari. ut nullis iusti¬
tiȩ sue p̃cedentib meritis filius dĩ sic esset ab imtio qͦ e̾e ho¬
mo cȩpisset. ut ipse et uerbũ qđ sine intio ẽ ẽẽt una ꝑsona.¬

Expanded text:
Ille vero nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tamen pro mortalibus mortem, qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: Si Deus pro nobis, quis  animam rationalem carnemque hominis Christi suscepit, susceptione singulariter mirabili vel mirabiliter singulari, ut nulli justitiae suae praecedentibus meritis Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona
Abbreviated transcription (Latin):
dõ serinant. idẽ ñ altũ sapiant sedtimeant. qđ significat
non suꝑbiant sed humiles sint: Un de alibi dicit. Nonal¬
ta sapientes. sed humilib. consentientes. Exultent dõ sec̃
cũ tremore. ut in nullo gloriantes quando nr̃m nihil sit.
iã ambulare cęperunt. dũ sibi hoc ipsũ adsignant qđ iea
unt. his uerbis usus ẽ et apłs ubi ait. Cũ timore et tremori
urãm ipsoꝵ salutem operamin. Et ostendens quare cũ timo
re et tremore. os̃ ẽ enã in qͥd qui oꝑatur innobis et uelle et
perari ꝓbona uoluntate. Non enĩ habebat hc̃ timorẽ et tre¬
morem qui dicebat in habuncdantia sua ñ mouebor in ȩt̃̾nũ.
sed quia filius erat ꝓmissionis ñꝑditionis. exꝑtus dõ paululũ desc¬
rente qͥđ e̾et ipse. dñe in qđ̃ inuoluntate p̾stitisti decori meo¬

Expanded text:
Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salu enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Non enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum. Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dic̃. Om̃e qđ dat mͥpat̃ adme ueniet. et eũ qͥuenit ad me
tia in bono usq infmnem. Neq enĩ daturꝰ nͥ eis qͥñꝑibunt. qm̃
qui ñ ꝑseuerant ꝑibunt. lalib ds̃ diligentib eũ om̃a cooꝑatur¬
mbonum. Usq ad eo ꝓrsus om̃a. ut etiã siqui eoꝵ deinant et
xorbitant. etiã hoc ipsũ eis faciat ꝓficere in bonũ. quia hu¬
miliores redeunt. atq doctiores. Discunt em̃ impsa ina uis¬
ta cũ tremore se exultare deb̃e. ñ sibi arrogando tamquã de
sua uirtute fidiciã ꝑmanendi. nec dicendo in habundantia
sua non mouebor inȩternũ. Propt̃ qđ eis dicit᷑. Seruite dño
intimore. et exultate ei cũ tremore. nequando irascatur
dñs. et pereatis de ina iusta. Neq em̃ ait et ñueniatis ad
nã iustam. sed ne ꝑeatis in qͥđ deina iusta. Quid ostender
nͥ eos e̾e̾ cõmonitos qui iã ambulant in uia uasta ut in timore

Expanded text:
ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, antia in bono usque in finem: neque enim datur, nisi eis qui nin bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore
Abbreviated transcription (Latin):
iam facta sunt. p̃scunt. p̃destinauit. uocauit. iustificauit. qͣm
et om̃s iã p̾sciti et p̃destinati sunt. et multi iã uocati. atq uisti¬
ficati. Quod aũt posint infine illos et glorificauit. siquidẽ illa
gła ẽ hic intellegenda dequa idem dicit. Cũ ap̃c apparuerit
et illa duo idẽ uocauit et iustificauit. ñ momĩb facta sint
dequib dicta sunt. Adhuc enĩ usq infinẽ scłi multi uocandi
et uistificandi sunt. et tam̃ uerba p̃teriti temporis posuit dere¬
bsꝰ etiã futuris taquã iã fecerit d̾s. quȩ iã ut fierent ex ȩter¬
itate disposint. Idõ deillodic̃ et ꝓpħa. isaias. Qin fec̃ quȩ fu¬
tura sunt. Quicũq xͦ in dĩ ꝓudentiassima dispositione p̾sciti
p̃destinati. uocati. iustificati. glorificati sunt. ñdico etiã ñ¬
dũ renati sed etiã non dũ nati ia filii dĩ sunt. et om̃mo ꝑire
non possunt. hi uere uenuit ad xp̃m. quia ita uemunt qͦmͦ

Expanded text:
ocavit, justificavit, » quoniam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati. Quod autem posuit in fine, illos et glorificavit, siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit: « Cum Christus apparuerit et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Hi vere veniunt ad Christum; quia ita veniunt, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝑliberũ arbitriũ dm̃ deserint. ustũ udiciũ dĩ exꝑtꝰ ẽ. ut
cũ tota sua stirpe quȩ in illo adhuc posita tota cũ illo pecca¬
int dampnarentur. Quotquot em̃ ea hac stirpe gr̃a dĩ liban¬
tur: adampnatione utiq liberantur quã iã tenentur obstric¬
ti. Unde etiã simillus liberarent᷑. uistũ dĩ uidiciũ nemo iuste
ep̃henderet. Quod gͦ pauci incõparatione pereuntiũ. insu
uͦ mimero multi lib̃antur. gr̃a fit. gratis fit. grȩ sunt agendȩ.
quia fit nequis uelut desuis męritis extollatur. sed om̃e os
bonis erat. quȩ bonitate sin conditoris acceperat. Neque em̃
ea bona et ille sins meritis cõparauerat. in quib ꝓrsus nullũ
patiebatur malũ. Scĩ uͦ inhac uita ad quosꝑtinet liberationiᷤᷤ
hec gra inmalis sunt. e& quib clamant ad d̾m libera nos amalo.
lle mn illis bons xp̃ morte ñ eguit. istos areatu et hȩreditario

Expanded text:
vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omne os bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario
Abbreviated transcription (Latin):
suã futurã miseriã. mmnore quadẽ sedtam̃ beatitudine sine uil¬
lo intio fruebantur. Namsi suũ casum futurũ nossent ȩt̃nũq
suppliciũ. beati utiq e̾e ñ possent quos huiꝰ tanti mali metus
iã tr̃ miseros e̾e cõpelleret. Sic et hominẽ fec̃ cũ libero arbi¬
trio. et quã iussui futuri casus ignarũ. tam̃ idõ beatũ. gina
et ñ mori et miserũ ñfieri insua potestate sentiebat ee.
In qͦstatu recto ac sine uitio si ꝑ ipsũ liberũ arbitriũ manere
uoluisset. ꝓfecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento
acciperet illã merito huius ꝑmansionis et beatitudinis pleni¬
tudinẽ qua et scĩ angeli sunt beati. idẽ ut cadere ñ posset ul¬
teruis. et hoc certissime sciret. Nam nec ipse posset etiã insin
paradiso miser e̾e. immo ibi ñ e̾e̾t ubi e̾e̾ miserũ ñ deceret. si
eũ sin casus prescientia timore tanti mali miserũ faceret. Qina

Expanded text:
suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ulsuam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ros. quanto magis hoc ipsi reuelata sibi sublimius ueritate ne¬
uerunt: Nob̃ quippe beata sine fine uita ꝓmissa ẽ et ȩqualitas
angłoꝵ. Ex qua ꝓmissione certi sumꝰ cũ ad illã intã pꝰ iudiciũ
uenerimꝰ ñ inde nos e̾e̾ lapsuros Quod si dese ipsis angelines¬
unt. ñ equales sed beatiores erimꝰ. Ueritas aũt. nobis eoꝵ ꝓmisit
equalitatẽ. Certum ẽ gͥhoc eos nosse ꝑspeciẽ. qđ nos ꝑfidem.
nullã scilicet iã rum̃a cinquã scĩ angeli iã futurã. Diabolus uͦ
et angłi eiꝰ et si beati erant antequa caderent. et se in miseriã¬
casuros e̾ẽ nesciebant. erat tam̃ adhuc qđ eoꝵ aadderet beatitu.¬
nisi ꝑliberum arbitriũ inueritate stetissent. donec istam summȩ
beatitudinis plenitudinẽ tamquã p̃mium ipsius ꝑmansionis ac̾ci
cadẽ ulterius om̃mo ñpossent. et hoc dese certissime nossent.
Sanc plentudinẽ beatitudinis ñ habebant. sed quia nescieba

Expanded text:
ros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriacasuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciptatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant
Abbreviated transcription (Latin):
caint. qui ꝑseuerantiã ñ accepit: Neq em̃ dici potest ideo ñ
accepisse. quia ñ ẽ discretus amassa ꝑditionis gr̃ȩ largitate.
ondũ quippe erat in illa genere humano ꝑditionis massa ai¬
scunt et scunt magis ad suã omĩpotentissimã bonitatẽ ꝑtin¬
re etiã de malis benefacere quã mala ee nonsmere. sic ortdinas¬
se angłoꝵ et hominum uitam. ut in ea prius oftenderet quid
posset eoꝵ liberũ arbitriũ. deinde quid posset suȩ gr̃e bene¬
ficium ustitiȩq uidiciũ. Demq angłi quidã quoꝵ princeps
ẽ qui dicitur diabolus. ꝑ liberũ arbitriũ ad no do refugȩ fac¬
ti sunt. Refugientes tam̃ eiꝰ bonitatẽ qua beati fuerunt᷑. non
potuerunt eius effugere uidiciũ. ꝑ quod miserru effecti si
suo casu nũquã futuro certissimã scire meruerunt. Si enim
nos descripturis scĩs nosse potimꝰ scõs angłos iã nullos ee̾ casu¬

Expanded text:
cavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non cavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa anaescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti ssuo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casu
Abbreviated transcription (Latin):
bere intiũ ea quo cecidit. et sic cepit. antequã cepisset utiq sine
intio fint. Alud ẽ emĩ ñ habere intiũ. et aliud ẽ in ea bonitate in
qua millum ẽ uitiũ non manere. Eoquippe ipso qđ ñ dicitur misꝙ
sine intio fuisse. sed dicit᷑ sine intio ñ ꝑmansisse. ꝓculdubio dẽmi¬
tratur sine intio fuisse. in qͦ bono ñ ꝑmansisse culpatur. Sed illud
magis querendũ ẽ operosiusq tractandũ ẽ. qͦmͦ respondeamꝰ
eis qui dicunt si inilla rectitudine in qua sine uitio factus ẽ ha¬
buit ꝑseuerantiam. ꝓculdubio ꝑseuerauit i ea. Et si ꝑ seuerau
utiq ñ peccauit. nec illã suũ rectitudinẽ dm̃q deseruit. Cum
aũt peccasse. et desertorẽ bon fuisse ueritas clamat. Non gͦ
habuit millo bono ꝑseuerantiã. et si ñ habuit. ñ utiq. accep̃.
uomodo em̃ et accepisset ꝑseuerantiã. et ñꝑseuerasset : Porro
si ꝓpterea ñ habint quia ñ accepit. qͥd ipse ñ ꝑseuerantlo per¬

Expanded text:
sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo esi propterea non habuit, quia non accepit, quod ipse non perseverando pec
Abbreviated transcription (Latin):
alia questio. ñ sane contẽpnenda. sed madiutorio dm̃ in curiᷤᷤ
mani sunt et nos et sermones nr̃i ad gredienda atq soluenda.
Queritur enĩ a nobis quantũ adtinet ad hoc donũ dĩ qđ ẽ mnbo¬
no ꝑ seuerare usq infimem.qͥd deipso primo homine sentiamꝰ
quicerte sine ullo intio factus ẽ rectus nec dico si ꝑseuerami¬
am ñ habint. qͦmͦ sine intio fuit. cui tam̃ necessarium dĩ donĩ

Expanded text:
alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum
Abbreviated transcription (Latin):
rat conturbatꝰ. sed quia didicit ñ dese ip̃so fide. etiã hoc ei ꝓficit
mbonũ. faciente illo qͥdiligentib eũ omã cooperatur in bonum.
quia sc łm ꝓpositũ uocatus erat. ut nemo eũ posset eripere de
mami xp̃i cin datus erat. Nemo gͦ dicat ñ ẽe corripiendũ qͥ
exorbitat de ina uista. sed ei creditũ et ꝑseuerantiã a dño ta¬
tum ẽe poscendã. Nemoprudens et fidelis hoc dicat. Si em̃
scđm ꝓpositũ uocatus ẽ iste. ꝓculdubio illi etiã qđ corripi¬
tur. d̃s cooperatur inbonũ. Utrũ aũt ita sit uocat᷑ qm̃ qui cor¬
ripit nescit. faciat ipse cũ caritate. qđ scit e̾e̾ faciendũ. Scit
enĩ talẽ corripiendũ facturo dõ. aut ad miscdam aut ad iudici¬
um. Miscdam quidem. si amassa ꝑditionis ille qͥ corripitur
gr̃ȩ largitate discretus ẽ. et ñ ẽ int̾uasa ire quȩ ꝑfecta sunt

Expanded text:
rat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit rat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Christi, cui datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt