comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo ex iudeis dñs natus ẽ: hodie
celebramꝰ quo agentib ad oratus
est. Qm̃ salus ex iuideis: s hec sa¬
lus usq ad fines trȩ. Nam in illo die pastoreᷤ
adorauert̃: hodie magi. Iuis angłi: istis
autem stella ñtiauit. Utriq de celo didi.¬
cerunt: cũ regem cęli intra uidert̃: ut eẽt.
gła in excelsis dõ. & in t̾ra pax hominib
bonȩ uoluntatis. Ipse est enĩ pax nr̃a: qui
fecit utraq unũ. Iam hinc infans natus
atq annuntiatꝰ ostendit᷑. lapis ille angula¬
ris iam in ipso primordio natiuitatis appa¬
ruit. duos ex diũso parietes inse copulare
iam cepit: pastores auidea. magos aborien¬
te ꝑducens. ut duos conderet inse. inunũ
nouũ hominẽ faciens pacẽ. Pacem his qͥ lon¬
ge: & pacem his qui prope. Ideo illi ipsodie
deꝓximo accedentes. de longinquo isti ho¬
die uenientes. duos dies celebrandos posteriᷤ
signauert̃: unã tam̃ lucẽ mundi utriq ui
de remotis t̃re finib fides duxit ad xp̃m. ue.

Expanded text:
quo ex Judaeis Dominus natus est: hodie celebramus, quo a Gentibus adoratus est. Quoniam salus ex Judaeis : sed haec salus usque ad fines terrae . Nam et illo die pastores adoraverunt, hodie Magi. Illis Angeli, istis autem stella nuntiavit. Utrique de coelo didicerunt, cum regem coeli in terra viderunt, ut esset gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum. Jam hinc infans natus atque annuntiatus ostenditur lapis ille angularis, jam in ipso primordio nativitatis apparuit. Duos ex diverso parietes in se copulare jam coepit, pastores a Judaea, Magos ab Oriente perducens: ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem; pacem his qui longe, et pacem his qui prope . Ideoque illi ipso die de proximo accedentes, de longinquo isti hodie venientes, duos dies celebrandos posteris signaverunt, unam tamen lucem mundi utrique vide remotis terris fides duxit ad Christum.
Abbreviated transcription (Latin):
incarnem. Assumpsit enĩ humanitatem:
ñ amisit diuinitatem. lta idem d̾s & idẽ
homo in natura dĩ ȩqualis patri: in nat᷑a
hominis factus .ẽ. mortalis ꝓ̃ nob̾: in nob̃.
de nob̾: manens qđ erat: & suscipiens qd̾ ñ
erat: ut libaret qđ fecerat. Hȩc est gͦ dnĩcȩ
natiuitatis magna sollempnitas: hec est
diei huus noua & glosa festiuitas. aduen¬
tus dei factus ad homines. Itaq dies iste
Quemq ideo obseruare ꝑ reuolutum cir¬
culum auni sollempnitate festa debemus:
ut in memoriã reuocetur qd̾ natus est¬

Expanded text:
in carnem. Assumpsit enim humanitatem, in carnem. Assumpsit enim humanitatem, non amisit divinitatem; ita idem Deus et idem homo, in natura Dei aequalis Patri, in natura hominis factus mortalis, in nobis, pro nobis, de nobis, manens quod erat, suscipiens quod non erat, ut liberaret quod fecerat. Haec est ergo Dominicae Nativitatis magna solemnitas. Haec est diei hujus nova et gloriosa festivitas, adventus Dei factus ad homines. Itaque dies istequemque ideo observare per revolutum circulum anni festiva solemnitate solemus, ut in memoriam revocetur Christus
Abbreviated transcription (Latin):
alaus dni dies ea decausa ap.¬
trib uotiuȩ sollempnitatis u¬
stitutus est: qi in eo xp̃c ꝓ re
demptione mundi nasci corꝑal̃.¬
uoluit: ꝓdiens ex iurginis ut̃o qui erat in
patris imꝑio. Cuius susceptȩ carnis causa
hec est. Postqua enim inuidia diaboli pa¬
rens ille primus spe seductus mani deci¬
dit: confestim exul & ꝑditus in omne
genus suum radicem maliciȩ & peccati
transeluxit. Crescebatq ni malum uehe¬
mentius om̃e genus mortalium. diffu¬
sis ubiq scelerib: & qđ est nequius om¬
nium. cultib idoloꝵ. Uolens gͦ termina¬
re peccatum d̃s: consuluit u̾bo: lege: ꝑ¬
phetis. signis: plagis. ꝓdigiis. S cum nec
sic quidẽ errores suos ammonitus agnosoe¬
ret mundus: misit ds filium suiĩ ut car¬
nem indueret: &e hominib appareret. &
peccatores sanaret. Qui ideo in homine ue¬
uit: qr ꝑ seipsum ab hominib agnosci ñ
potuit. Ut autem uicłetur. u̾bum caro
factum est: assutnendo carnẽ ñ mutatũ

Expanded text:
alis Domini dies ea de causa a Patribus votivae solemnitatis institutus est, quia in eo Christus pro redemptione mundi nasci corporalitvoluit, prodiens ex Virginis utero, qui erat in Patris imperio: cujus susceptae carnis causa haec est: Postquam enim invidia diaboli parens ille primus spe seductus inani cecidit, confestim exsul et perditus in omni genere suo, radicem malitiae et peccati transduxit: crescebatque in malum vehementius omne genus mortalium, diffusis ubique sceleribus, et, quod est nequius, omnium cultibus idolorum. Volens ergo Deus terminare peccatum, consuluit verbo, lege, prophetis, signis, plagis, prodigiis. Sed cum nec sic quidem errores suos admonitus agnosceret mundus, misit Deus Filium suum, ut carnem indueret, et omnibus appareret, et peccatores sanaret. Qui ideo in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Ut autem videretur, Verbum caro factum est, assumendo carnem, non mutatum
Abbreviated transcription (Latin):
ALUATOR Nr̃ dilectissimi ho¬
die natus est: gaudeamus. Ne¬
q enĩ locum fas est. eẽ. tristiciȩ
ubi natalis est uitȩ: quȩ con¬
sumpto morcalitatis timore. ingerit no
cle ꝓmissa eternitate leticiã. semo ab
acritatis parcicipatione secernitur:

Expanded text:
alvator noster, dilectissimi, hodie natus est, gaudeamus. Neque enim locum fas est esse tristitiae, ubi natalis est vitae, quae consumpto mortalitatis timore ingerit nobis de promissa aeternitate laetitiam. Nemo ab ejus alacritatis participatione sece
Abbreviated transcription (Latin):
miscd̃iam suam qua dilexit nos misertꝰ ẽ
nr̃ii & cum cẽmus mortui in peccatis con¬
iuuficauit nos xp̃o: ut essemus in ipso
noua creatura nouumq figmentũ. Depo¬
namus gͦ uet̾em hominẽ cum actib su¬
is: & adepti participationem generationis
xpi carnis renuncienus oꝑib. Agnosce o
r xp̃iane dignitatem tuam: & diuine con¬
sors factus nature noli in ueterem ulita¬
tem degeneri conu̾satione redire. Mem̃to
cuius capitis & cuius sis corꝑis membrũ:
reminiscere qi erutus de potestate tene¬
brarum. translatus es in d̾i lumen& re¬
gnum. ꝑ baptismatis sacram̃tum: sps scĩ
factus es templum. Noli tantum habi¬
tatorem praius de te actib effugare: &
diaboli te iterum seruituti slibicere: qr p̃¬
cium tuum sanguis est xpi: qr in uerita¬
te te uidicabit qui in misołia te rede

Expanded text:
misericordiam suam, qua dilexit nos, misertus est nostri; et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo , ut essemus in ipso nova creatura, novumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis ; et adepti participationem generationis Christi, carnis renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione redire. Memento cujus capitis et cujus corporis sis membrum. Reminiscere quia erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum. Per baptismatis sacramentum Spiritus sancti factus es templum: noli tantum habitatorem pravis de te actibus effugare, et diaboli te iterum subjicere servituti: quia pretium tuum sanguis est Christi; quia in veritate te judicabit, qui in misericordia te rede
Abbreviated transcription (Latin):
dependendum conditionis nr̃e debitum
natura iniuolabilis. naturȩ .ẽ. unita passi¬
bili. dsq uerus & homo uerus in unitate
contemperatur: ut qđ nris remediis con¬
gruetat. unus au idem d̾i hominumq
mechator & mori posset ex uno. & resur¬
gere posset ex altero. Merito uirgineȩ in¬
tegritati nichil corruptionis intulit par¬
tus salutis: qi custodia pudoris fuit edi¬
tio lieritatis. Calis gͦ dilectissimi natuutaᷤᷤ
decuit di uirtutem & dĩ sapientiã. xp̃m:
qua nob̾ ꝙ humanitate congruieret. & di¬
uinitate p̃celleret. Nlisĩ enim eẽt d̾s uerus
ñ afferret remedium: nͥ eẽt homo uerus ũ
p̃b̾et exemplum. Ab exultantib angłis
nascente dño gła in excelsis dõ canitur:
& pax in terra bonȩ uoluntatis hominib
nunciatur. Uident enĩ cȩlestem ierłm: ex
omĩb mundigentib fabricari. De quo
inenarrabili diuinȩ pietatis oꝑe quantũ
letari debet hunuilitas hominũ : cũ tan¬
tum gaudeat sublimitas angłorum:¬

Expanded text:
 conditionis debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili, Deusque verus et homo verus, in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Dei hominumque mediator , et mori posset ex uno, et resurgere posset ex altero. Merito igitur virgineae integritati nihil corruptionis intulit partus salutis: quia custodia fuit pudoris, editio veritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutequa nobis et humanitate congrueret, et divinitate praecelleret. Nisi enim esset, Deus verus non afferret remedium; nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exsultantibus ergo angelis nascente Domino, Gloria in excelsis Deo canitur, et pax in terra bonae voluntatis hominibus nuntiatur . Vident enim coelestem Jerusalem ex omnibus mundi gentibus fabricari: de quo inenarrabili divinae pietatis opere, quantum laetari debet humilitas hominum, cum tantum gaudeat sublimitas angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
manamq plem pͥus conciꝑet mente quã
corꝑe. Et ne suꝑni ignara consilii ad inusi¬
tatos paueret effectus: qd̃ in ea oꝑandum
erat a spii scõ. colloquio discit angłico.
Nec dampnum credit pudoris: dei geni¬
trix mox futura. Cur enĩ de conceptionis
nouitate desꝑet: cui efficientia de altissi¬
mi uirtute ꝓmititur: Confirmat᷑ cre¬
dentis fides. etiam p̃euntis attestatione
miraculi: donaturq elysabeth inopinata
fexunditas: ut qui conceptum dederat.
sterili. daturus ñ dubitaretur & uirgi¬
ni. Uerbum gͥ dei d̃s. filius dei qui i
principio erat apud dm: ꝑ quem facta sunt
omiã & sine quo factum est nichił: ꝓpt̾ libe¬
randum hominẽ ab eterna morte. factus .ẽ
homo: ita se ad susceptionem hunilitatis
nr̃e sine diminutione suȩ maiestatis incli¬
naus ut manens qd̃ erat assumensq qd ñ
erat: lieram serui formã ei formȩ in qua pa-
tri .ẽ. ęqualis uniret: & tanto federe natu-¬

Expanded text:
manamque prolem prius conciperet mente quam manamque prolem prius conciperet mente quam corpore. Et ne superni ignara consilii ad inusitatos paveret effectus, 65 quod in ea operandum erat a Spiritu sancto, colloquio discit angelico. Nec damnum credit pudoris, Dei genitrix mox futura. Cur enim de conceptionis novitate desperet, cui efficientia de Altissimi virtute promittitur? Confirmatur credentis fides etiam praeuntis attestatione miraculi, donaturque Elizabeth inopinata fecunditas; ut qui conceptum dederat sterili, daturus non dubitaretur et virgi. Verbum igitur Dei Deus, Filius Dei, qui in principio erat apud Deum, per quem facta sunt omnia, sine quo factum est nihil, propter liberandum hominem ab aeterna morte factus est homo, ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine diminutione majestatis suae inclinans, ut manens quod erat, assumensque quod non erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret, et tanto foedere natu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ peccati mortisq destructor sicut nul¬
an a reatu libum repꝑit. ita lib̾ancdis
om̃ib uenit᷑. Exultet sc̃s: qi ꝓꝓpinquat
ad palmam. Gaudeat peccator: q uiuitat᷑
ad ueniam. Animet᷑ gentilis: qi uocat᷑ ad
uitam. Pei namq filius scđm plenitudinẽ
tempis quã duiiii consilii inserutabilis altitu¬
do disposuit. reconciliandã auctori suo natu¬
ram getieris assumpsit humani: ut inuen¬
tor mortis diabolus ꝑ ipsam quã uicerat.
uinceretur. In quo conflictu ꝑ nob̾ inito
magno & mirabili equitatis iure certatũ
naturam: mortalitatis quidẽ nr̃ȩ participẽ:
s peccati totius exꝑtem. Alienum quippe
ab hac uatiuitate est: qd̃ de omĩb legitur.
Nemo mundus ã sorde: nec infans cuius . ẽ.
unius diei uita suꝑ terram. Nichil in istam
singłarem natiuitatem de carnis concupis.¬
centia transiuit: nichil de peccati lege ma-¬
nauit. Uirgo regia dauitice stẏrpis eligit᷑:
quȩ sacro grauidanda fetu. diuinam hu¬

Expanded text:
r, peccati mortisque destructor, sicut nullum a reatu liberum reperit, ita liberandis omnibus venit. Exsultet sanctus, quia propinquat ad palmam. Gaudeat peccator, quia invitatur ad veniam. Animetur gentilis, quia vocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudinem temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, reconciliandum auctori suo naturam generis assumpsit humani, ut inventor mortis diabolus, per ipsam quam vicerat vinceretur. In quo conflictu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum naturam, mortalitatis quidem nostrae participem, sed peccati totius expertem. Alienum quippe ab hac nativitate est, quod de omnibus legitur: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo regi Davidicae stirpis eligitur, quae sacro gravidanda fetu divinam hu
Abbreviated transcription (Latin):
ctor & enim mortis nr̃ȩ: ꝑ fructum ligni uetiti
uite p̃cepta transgressus est. Quigͦ a paradisi
gaucliis ꝑ cibum cecidimus: adhȩc in quantũ
possumus ꝑ abstinentiã resurgamus. S ne-¬
mo sibi eandẽ abstinentiã solam posse credat

Expanded text:
ctor etenim mortis nostrae per fructum ligni vetiti ctor etenim mortis nostrae per fructum ligni vetiti vitae praecepta transgressus est. Qui ergo a paradisi gaudiis per cibum cecidimus, ad haec in quantum possumus, per abstinentiam resurgamus. 6. Sed nemo sibi eamdem abstinentiam solam credat
Abbreviated transcription (Latin):
enum die usti ad paschalis sollempnitatis gau-¬
dia: sex ebdomades ueniunt. Quaruĩ uidelicet
dies: qͣdraginta duo fiunt. Ex quib dum sex di¬
es dñici abstinentiȩ subtrahunt᷑. ñ plus in ab
trecentes & sexaginta dies annus ducit᷑. nos au-¬
tem ꝑ tͥginta & sex dies affliginur: quasi anni
nr̃i decimas d̾o damus. ut qui nob̾metipsis ꝑ ac-¬
ceptum antũ uiximus. auctori nr̃o nos in euis de¬
cimis ꝑ abstinentiã mortificemus. Unde fr̃s kinĩ
sicut offerre in lege iubemini decimas rerum:
ita ei offerre contendite & decimas dierũ. Unus¬
quisq in quantũ uirtus suꝑpetit carnem mace¬
ret: eiusq desidia asstigat. Concupiscentias tur¬
pes int̾ficiat: ut uirta pauli uocẽ hostia uiua
fiat. Hostia quippe & immolatur & uiua est.:
quando & ab hac uita homo ñ deficit. & tamen
se a carnalib desidiis occidit. Caro nos lȩta tra-¬
xit ad culꝑam: affticta reducat ad ueniam. Au¬

Expanded text:
enim die usque ad Paschalis solemnitatis gauenim die usque ad Paschalis solemnitatis gaudia sex hebdomadae veniunt, quarum videlicet dies quadraginta duo fiunt. Ex quibus dum sex dies Dominici ab abstinentia subtrahuntur, non plus in abstrecentos et sexaginta quinque dies annus ducitur, nos autem per triginta et sex dies affligimur, quasi anni nostri decimas Deo damus, ut qui nobismetipsis per acceptum annum viximus, auctori nostro nos in ejus decimis per abstinentiam mortificemus. Unde, fratres charissimi, sicut offerre in lege jubemini decimas rerum , ita ei offerre contendite et decimas dierum. Unusquisque in quantum virtus suppetit, carnem maceret, ejusque desideria affligat, concupiscentias turpes interficiat, ut juxta Pauli vocem, hostia viva fiat . Hostia quippe et immolatur et viva est, quando et ab hac vita homo non deficit, et tamen se a carnalibus desideriis occidit. Caro nos laeta traxit ad culpam, afflicta reducat ad veniam. Au
Abbreviated transcription (Latin):
abstinuit. Ipse auctor hoĩum ad homines ueni¬
ens: in quadraginta dieb nullum omĩno cibũ
sumpsit. Nos quoq in quantũ possumus: an-¬
nuo quadragesimȩ temꝑe carnem nr̃am ꝑ absti¬
nentiã affligere conamur. Cur gͦ in abstinen¬
tia quadragenarius numerus custoditur: nͥ
quia uirtus decalogi ꝑ libros quatuor scĩ euan¬
gelii impletur: Denarus eͣnĩ quat̃ ductus. in
quadragenariũ surgit: quia tẽ decalogi man¬
data ꝑficimus. cum ꝓfecto quatuor libros scĩ
euangłu custodimus. Ex qua re sentiri & aliud
potest. In hoc enĩ mortali corꝑe. ex quatuor ele¬
mentis subsistimus: & ꝑ uoluptates eiusdem
corꝑis p̾ceptis dũcis contraimus. Pcepta autẽ
dnica: ꝑ decalogum sunt accepta. Qui gͦ ꝑ car¬
nis desidia decalgi mandata contempsimus:
dignum .ẽ. ut eandẽ carnem quat̾deties affli-¬
gamus. Quãuis de hoc quadragesimȩ temꝑe
est aclhuc alud qd possit intelligi. A p̃senti ce¬

Expanded text:
abstinuit. Ipse auctor hominum, ad homines veniabstinuit. Ipse auctor hominum, ad homines veniens, quadraginta diebus nullum omni modo cibum sumpsit. Nos quoque in quantum possumus, annuo quadragesimae tempore carnem nostram per abstinentiam affligere conamur. Cur ergo in abstinentia quadragenarius numerus custoditur? Nisi quia virtus decalogi per libros quatuor sancti Evangelii impletur. Denarius etenim quater ductus in quadragenarium surgit, quia tunc decalogi mandata perficimus, cum profecto quatuor libros sancti Evangelii custodimus. Ex qua re sentiri et aliud potest. In hoc enim mortali corpore ex quatuor elementis subsistimus, et per voluptates ejusdem corporis praeceptis Dominicis contraimus: praecepta autem Dominica per Decalogum sunt accepta. Qui ergo per carnis desideria Decalogi mandata contempsimus, dignum est ut eamdem carnem quaterdecies affligamus. Quamvis de hoc Quadragesimae tempore est adhuc aliud quod possit intelligi. A praesenti et
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba respondit. Portat quẽ punire poterat:
ut hoc in laude eius attius cresceret. si hostẽ
suum ñ extinguendo s int̾im patiendo su-¬
ꝑaret. Notandum uͦ qđ subditur: qi rece¬
dente diabolo angłi ministrabant ei. Ex qua
re qͥd aliud quã unius ꝑsonȩ utraq natura
ostendit᷑. quia & homo est quẽ diabolus tẽp¬
tat. & ipse idem ds est cui ab angłis ministrat᷑.
Cognoscamus gͥ in eo naturam nr̃am: quia
nisi hẽ diabolus hoĩem cerneret. ñ temptar&.
Ueneremur in illo diuitͣatem suam: quia nͥ
suꝑ omĩa d̾s existeret. ei nullomͦ angłi mini¬
strarent. S quia dieb lectio congruit. nam
qͣdraginta dierum abstinentiã redemptoris¬
nr̃i audiuimus. qui qͣdragesimȩ tempꝰ uicͥoamꝰ:
discutiendum nob̃ est cirr hȩc ipsa abstinentia
ꝑ qͦdraginta dierum numerũ custoditur. Moỹ
ses eni ut legem acciꝑet sccło: dieb qͣdraginta
ieiunauit. Helias in deserto quadraginta dieb

Expanded text:
verba respondit. Portat quem punire poterat, verba respondit. Portat quem punire poterat, ut hoc in laudem ejus altius cresceret, si hostem suum non exstinguendo, sed interim patiendo superaret. 4. Notandum vero quod subditur, quia, recedente diabolo, angeli ministrabant ei. Ex qua re quid aliud quam unius personae utraque natura ostenditur? Quia et homo est quem diabolus tentat, et idem ipse Deus est cui ab angelis ministratur. Cognoscamus igitur in eo naturam nostram, quia nisi hunc diabolus hominem cerneret, non tentaret. Veneremur in illo divinitatem suam, quia nisi super omnia Deus existeret, ei nullo modo angeli ministrarent. 5. Sed quia his diebus lectio congruit, nam quadraginta dierum abstinentiam nostri Redemptoris audivimus, qui Quadragesimae tempus inchoamus, discutiendum nobis est cur haec ipsa abstinentia per quadraginta dierum numerum cuses enim, ut legem acciperet secundo, diebus quadraginta jejunavit. Helias in deserto quadraginta diebus
Abbreviated transcription (Latin):
riciam temptat: cum regna omĩa mundi ostñ-¬
dit dicens. Hȩc omĩa tibi dabo: si ꝓcidens ad¬
uincitur. quib primũ se uicisse głabatur:¬
ut a nr̃is cordib ipso aditu captus exeat. quo
nos aditu intromissus tenebat. S est aliud fr̃s
debemus: qr temptatus a diabolo dñs sacri elo¬
quii p̃cepta respondit. & qui eo u̾bo qd erat
temptatorẽ suum in abyssum mergere pote¬
rat. uirtutem suȩ potentiȩ ñ ostendit: sola
diuinȩ scͥpturȩ p̃cepta edidit. quatinus nob̾
suȩ patientiȩ pbet exemplum. ut quotiens
a prauis hominib aliqͥd patimur. ad doct᷑¬
nam excitemur potius quã ad uindictam.¬
Q Pensate qͣnta est patientia d̾i: qͣnta impatien¬
tia nr̃a. Nos si iniuriis aut aliqua lessone ꝓ¬
uocamitr: furore ꝑmoti aut quantũ possu¬
mus nosmet ipsos ulciscim᷑. aut qđ ñ possu-¬
mus facere minamur. Ccce aclu̾sitatẽ diabo¬
li dñs ꝑtulit: & nichil ei nͥ mansuetudinis

Expanded text:
ritiam tentat, cum regna omnia mundi ostenritiam tentat, cum regna omnia mundi ostendit, dicens: Haec omnia tibi dabo si procidens advincitur quibus primum hominem se ut a nostris cordibus ipso aditu captus exeat, quo nos aditu intromissus tenebat. Sed est aliud, fratdebemus, quia tentatus a diabolo Dominus sacri eloquii praecepta respondit, et qui eo verbo quod erat tentatorem suum mergere in abyssum poterat, virtutem suae potentiae 1494 non ostendit, sola divinae Scripturae praecepta dedit, quatenus suae nobis patientiae praeberet exemplum, ut quoties a pravis hominibus aliquid patimur, ad doctrinam excitemur potius quam ad vindictam. Pensate quanta est patientia Dei, et quanta impatientia nostra. Nos si injuriis, aut aliqua laesione provocamur, furore permoti, aut quantum possumus nosmetipsos ulciscimur, aut quod non possumus facere minamur. Ecce adversitatem diaboli Dominus pertulit, et nihil ei nisi mansuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ consensum subdidit. Ex gula quippe tẽp¬
tauit: cũ cibum ligni uetitum ostendit.
ato ad comedendũ suasit. Eax uana autẽ
gła temptauit: cum diceret. eritis sic̃ dii.
Et ꝑuectu auariciȩ temptauit cũ diceroei
scientes bonũ & malum. Auaricia enĩ ñ so-¬
lum peccuniȩ est: s etiã altitudinis. Recte
enĩ auaricia clicitur: cũ supra modũ subli¬
mitas ambitur. Sienĩ ĩi ad auariciã honoris
rapina ꝑtineret: nequaꝗͣ paulus de unige¬
nito filio dicetet. ñ rapinã arbitratus . ẽ. eẽ.
se eqͣlem d̾o. In hoc gͦ diabolus parentẽ nr̃m
ad suꝑbiam traxit: qd̾ eum ad auariciam
sublimitatis excitauit. S quib modis pri-¬
mum hoĩem strauit: eisdẽ modis scdo ho¬
mini temptato succubuit. ꝑgulam qͥppe
temptat: qui dicit. dic ut lapides isti panes
fiant. ꝑ uanam głam temptat: cum dicit. si fi¬
lius dies mitte te deorsum. ꝑ sublimitatis aua-

Expanded text:
per consensum subdidit. Ex gula quippe tenper consensum subdidit. Ex gula quippe tentavit, cum cibum ligni vetitum ostendit, atque ad comedendum suasit. Ex vana autem gloria tentavit, cum diceret: Eritis sicut Dii. Et ex profecta avaritiae tentavit, cum diceret: 'Scientes bonum et malum'. Avaricia enim non solum pecuniae est, sed etiam altitudinis. Recte enim avaritia dicitur, cum supra modum sublimitas ambitur. Si enim non ad avaritiam honoris rapina pertineret, nequaquam Paulus de unigenito Dei filio diceret: 'Non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo'. In hoc ergo diabolus parentem nostrum ad superbiam traxit, quo eum ad avariciam sublimitatis excitavit. Sed quibus modis primum hominem stravit, eisdem modis secundo homini temptando succubuit. Per gulam quippe temptat, cum dicit: 'Dic, ut lapides isti panes fiant'. Per vanam gloriam temptat, cum dicit: 'Si filius Dei es, mitte te deorsum'. Per sub
Abbreviated transcription (Latin):
sua morte suꝑare. S sciendum nob. ẽ qi tribꝰ
modis temptatio agitur: suggestione. dele¬
ctatione. consensu. Et nos cum temptamur.
plerumq in delectatione aut etiã in consen-¬
su labuur: quia ex carnis peccato ꝓpaga¬
ti. in nob̾ ipsis etiã gerimus unde certamina
toleramus. Ds̃ uͦ qui in ut̃o uirginis in car-¬
natus in mundũ sine peccato uenerat: ni¬
chil contͣdictionis in semetipso tolerabat.
Temptari gͦ ꝑ suggestionẽ potuit. s eius
mentẽ peccati delectatio ñ momordit: atq
id̾o omĩs illa diabolica temptatio foris ñ in¬
tus fuit. S si ipsum ordinẽ temptationis
eius aspicimus: pensamus qͣnta magnitu¬
cline nos a temptationib lib̾amur. Anti¬
quus hostis. contra pͥmum hoĩem parentẽ
nr̃m in trib se temptationib erexit: qr
hc̃ uidelicet gula. uana gła. & auaricia tẽp-¬
tauit. S temptando suꝑauit: quia sibi eũ

Expanded text:
sua morte superare. Sed sciendum nobis est, quia tribus sua morte superare. Sed sciendum nobis est, quia tribus modis tentatio agitur, suggestione, delectatione, consensu, et nos cum tentamur, plerumque in dilectione, aut etiam in consensu labimur, quia de carnis peccato propagati in nobis ipsis etiam gerimus, unde certamina toleramus. Deus vero, qui in utero virginis incarnatus, in mundum sine peccato venerat, nihil contradictionis in semetipso tolerabat, tentari ergo per suggestionem potuit, sed ejus mentem peccati delectatio non momordit. Atque ideo omnis diabolica illa tentatio feris non intus fuit; sed si ipsum ordinem tentationis ejus aspicimus, pensemus, quanta magnitudine nos a tentatione liberamur. Antiquus hostis contra primum hominem, parentem nostrum, in tribus se tentationibus erexit. Quia hunc videlicet gula, vana gloria, et avaritia tentavit. sed tentando superavit, quia sibi eum
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit eum in montẽ excel-¬
sum. S uere & absq ulla questione conueni-¬
enter accipit᷑. ut a scõ spũ in desertum ductꝰ
credatiur: ut illuc eum sp̃s suus duceret. u¬
bi hc̃ ad temptandum sp̃s malignus inueni
ret. S ecce cũ dicitur d̃s homo uł in excelsũ
montem uł in scãm ciuitatẽ a diabolo assũp¬
tus. mens refugit: humane hoc aures audi-¬
re expauescunt. Qui tamen ñ. eẽ incredibilia
ista cognoscimnuis: si in illo & alia facta pensa¬
mus. Certe iniquoꝵ omĩum diabolus caput:
est: & huius capitis m̾bra sunt om̃s nuqui
Anñ diaboli m̃brum fuit pilatus: Anñ di¬
aboli membra uidei ꝑsequentes & milites
crucifigentes fuerunt: Quid gͦ mirum si
se ab ilio ꝑmisit in montẽ duci: qui se ꝑtu¬
lit etiã & a membris illius crucifigi: Nõ
est gͦ indignum redemptori nr̃o qđ tempta¬
ri uoluit: qui uenerat occidi. lustum quippe
erat. ut sic temptationes nr̃as suis temptati
onib uinceret: sicut mortẽ nr̃am uenerat

Expanded text:
m in montem excelsum . Sed vere et absque ulla quaestione convenienter accipitur ut a sancto Spiritu in desertum ductus credatur, ut illuc eum suus Spiritus duceret, ubi hunc ad tentandum spiritus malignus invenisum montem, vel in sanctam civitatem a diabolo assumptus, mens refugit, humanae hoc audire aures expavescunt. Qui tamen non esse incredibilia ista cognoscimus, si in illo et alia facta pensamus. Certe iniquorum omnium caput diabolus est, et hujus capitis membra sunt omnes iniqui. An non diaboli membrum fuit Pilatus? An non diaboli membra Judaei persequentes, et milites crucifigentes Christum fuerunt? Quid ergo mirum si se ab illo permisit in montem duci, qui se perculit etiam a membris illius crucifigi? Non est ergo indignum Redemptori nostro quod tentari voluit, qui venerat occidi. Justum quippe erat ut sic tentationes nostras sonibus vinceret, sicut et mortem nostram venerat
Abbreviated transcription (Latin):
magis ieiunium qđ elegi: frange esurienti
panem tuum: & egenos uagosq induc in do¬
mum tuã. Cum uideris nudum oꝑi eum: &
sinarum leuat: qđ cum ꝓximi dilectione agit᷑.
qiđ̃ ex pietate conditur. Hoc gͦ qđ tͥ subtrahĩ
alteri largire: & unde tua caro affligitur. inde
enim comedit & bibit: qui alimenta corporis
quȩ st̃ cõmunia dona conditoris. sine indigen:¬
tib ꝑcipit. Et sibi quisq iciunat: si ca quȩ si¬
bi ad tempus subtrahit ñ pauꝑib tribuit. sS
uentri postmodũ offerenda custodit. Hinic ꝑ
ioel dicitur: scĩficate ieiunium. Ieunium qͥp¬
pe scĩficare est: aclianctis bonis aliis dignam
d̾o abstinentiã carnis ostendere. Cesset ita: sopi¬
autiu iurgia. Incassum enĩ caro atterit᷑. si a
prauis siuie uoluptatib animus ñ refreuat᷑:
stri inuenit᷑ uoluntas ur̃a: & om̃s debitores
ur̃os repetitis. Neq enĩ qui debitorem suum
hoc qđ dedit rẽpetit aliquid iniuste facit: s

Expanded text:
ti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam: cum videris nudum, operi eum, et synarum levat, quod cum proximi dilectione agitur, quod ex pietate conditur. Hoc ergo quod tibi subtrahis, alteri largire; et unde tua caro affligitur, inde enim comedit et bibit qui alimenta corporis, quae sunt communia dona conditoris, sine indigentibus percipit. Et sibi quisque jejunat, si ea quae sibi ad tempus subtrahit non pauperibus tribuit, sed ventri postmodum offerenda custodit. Hinc per Joelem dicitur: Sanctificate jejunium . Jejunium quippe sanctificare est, adjunctis bonis aliis, dignam Deo abstinentiam carnis ostendere. Cesset ira, sopiantur jurgia. Incassum enim caro atteritur, si a pravis suis voluptatibus animus non refrenatur, stri invenitur voluntas vestra, et omnes debitores vestros repetitis . Neque enim qui debitorem suum, hoc quod dedit repetit, aliquid injuste facit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
inferior. nuio furore succendim᷑: Q a ibi
timiumus hominẽ: hic dm timere nolui¬
mus. Unde rogo uos fr̃s: quantũ possumꝰ
cum di acdiutorio cor nr̃m ad patientiã
p̃pͣ emus: & in om̃ib malis hominib me¬
dicoꝵ uicem agere studeamus. ut ñ ipsos
homines s ipsoꝵ maliciam oclio habea¬
mus ł bonis ormus ut semꝑ ad meliora
conscendant. ꝑ iualis ut cito ad emenda

Expanded text:
inferior, nimio furore succendimur? Quod ibi inferior, nimio furore succendimur? Quod ibi timuimus hominem, hic Deum timere nolumus. Unde ergo nos, fratres, quantum possumus, cum Dei adjutorio cor nostrum ad patientiam praeparemus, et in omnibus malis hominibus medicorum vicem agere studeamus, et non ipsos homines, sed illorum malitiam odio habeamus; pro bonis oremus, ut semper ad meliora cons
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenires: Qd̃ gͦ alius sustinet ꝓpt̾ subs in¬
tiam t̾renam: ti sustine ꝓpt uitã et̾nã.
Conuincimur enĩ certissura ratione: qr
pot̃ dm possumus quidẽ s nolumꝰ uuu¬
rias sustinere. Deniq si nob aliqua potens ꝑ¬
sona iniuiriam faciat. si nos etiã in facie ma¬
ledicat: nec respondere aliquid aspum ñ
dican uicem reddere audemus. Quaree Ne
ab illa ꝑsona potente. adhuc maiora quã
hominis timor: debuerat a nob̾ exigere
xp̃i amor. Si gͦ potens ꝑsona seuit contͣ nos
tacemus. & nichil dicere ausi sumus: si uͦ eqͥ¬
lis aut forte inferior uł leuem nob̾ contu¬
meliam fecerit: quasi fera bestia sine ulla
patientia & sine ulla di contemplatione cõ-¬
surgimus: & aut in p̃sentiarum nrãm inuui-¬
tiam undicamus. aut certe ad maiorem
uicem reddendã nr̃m auimum p̃ꝑamus.
Qͥa est hoc qđ quando potens ꝑsona nob̾
inuiriam intulit. patient᷑ accipinus: qͣndo

Expanded text:
pervenires? Quod ergo alius sustinet propter substanpervenires? Quod ergo alius sustinet propter substantiam terrenam, tu sustine propter vitam aeternam. Convincimur enim certissima ratione, quia propter Deum possumus quidem, sed nolumus injurias sustinere. Denique si nobis aliqua potens persona injuriam facit, si nos etiam in faciem maledicit; nec respondere aliquid asperum, non dicam vicem reddere, audemus. Quare hoc? Ne ab illa persona potente adhuc majora quam hominis timor, debuerat exigere Christi amor. Si ergo potens persona saevit contra nos, tacemus et nihil dicere ausi sumus; si vero aut aequalis, aut forte inferior vel levem nobis contumeliam fecerit, quasi fera bestia sine ulla patientia ac sine aliqua Dei contemplatione consurgimus, et aut in praesenti nostram injuriam vindicamus, aut certe ad majorem vicem reddendam nostrum animum praeparamus. Quid est hoc, quando potens persona nobis injuriam intulit, patienter accepimus; quando
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliari fr̃i tuo: & tẽ ueniens offer ru
nus tuum. At nos pugnas habentes int̾¬
secus & dolos in corde u̾santes: quasi bouã
conscientiã habeamus p̃suminus axecdere
ad altare. si timentis qđ scͥptum. ẽ. qui man¬
ducat & bibit indigne. uidiciũ sibi man¬
ducat & bibit. S dicit aliquis. Grancdis
exorare. Nec nos negamus fr̃s. N pariuil
q ndẽ labor est in hoc scło: s grande erit
p̃ um in futuro. ł amorem enĩ hominiꝰ
inunici: efficieris amicus di. Imino ñ so¬
lum amicus s etiã filius: sicut ipse dñs¬
lixit. Diligite inimicos ur̃os. benefacite
his uui uos odunt: ut sitis filii patͥs ur̃i
qui in celis est. Si te aliqͥs homo diues in
hoc scło uellet adoptuum filiũ facere:
quomͦ seriuires: quas indignitates enã ser¬
uorum eius. quȩ seri icia durissima & a¬
liquotiens etiã turpissima sustine es: ut
ad caducam & fragilem hereditat n illiꝰ

Expanded text:
reconciliari fratri tuo; et tunc veniens offerrreconciliari fratri tuo; et tunc veniens offerrnus tuum . At nos pugnas habemus intrinsecus, et dolos in corde versantes, quasi bonam conscientiam habeamus, praesumimus accedere ad altare, non timentes, quod scriptum est: Qui manuinem eius indigne, iudicium sibi manducat et bibit. Sed dicit aliquis: grandis eibus subplicare. nec nos negamus, fratres. non paruus quidem labor est in hoc saeculo, sed grande est praemium in futuro. per amorem enim hominis inimici efficeris amicus dei, immo non solum amicus sed etiam filius, sicut et ipse dixit: diligite inimicos uestros et cetehis qui vos oderunt; ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . Si te aliquis homo dives in hoc saeculo vellet adoptivum filium facere, quomodo servires, quas indignitates etiam servorum ejus, quae servitia durissima, et aliquoties etiam turpissima sustineres convicia, ut ad caducam et fragilem haereditatem ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
qualit᷑ a dño iudicem᷑ͣ. Si inqͥt dimseritis.
dimittet᷑ uob̾. Iam sepe dixi frͣs.&. fr equentiꝰ
dicere debeo: nemo se circũueniatmo se
seducat. Qui uel unũ hominẽoc mu̾do
ro om̃s facultates meas in cibo pauperũ. &
si tradidõ corpꝰ meũ ita ut ardeam. caritatẽ
aut̃ non habuero: nichil mͥ prodest. Quã rẽ
etiã beatus ioħes confirmat dicens. Om̃is qͥ
ñ diligit firẽm suum: manet in morte. Q iteruĩ.
Qui oddit frẽm suum: homicida est. Hoc loco
frẽm omnẽ hominẽ oportet intelligi. Om̃s enĩ
in xp̃o fr̃s sumus. Nemo itaq sine caritate
nemo de orationib confidat: qi quãdui inimi¬
ciciam in corde tenuerit: neq istis neq aliis
quib libet bonis oꝑib placare sibi dñm po¬
dignetur audire consilium bonũ. Audiat ñ
me s ipsum dñm suũ. Si inquit offers mu¬
nus tuũ ad altare. & ibi recordatus fueris
qi fr tiuis habet aliquid adu̾sum te: relin
que munus tuũ ante altare. & uade prius

Expanded text:
qualiter a Domino judicemur. Si, inquit, dimiseritis, dimittetur vobis. Jam saepe dixi, fratres, et frequenter dicere debeo, nemo se circumveniat, nemo se seducat; qui vel unum hominem in hoc mundo ro omnes facultates meas in cibos pauperum, et si tradidero corpus meam, ut ardeam, caritatem autem non hetiam beatus Joannes confirmat, dicens, Omnis enim qui non diligit fratrem suum, manet in morte; et iterum, Qui fratrem suum oderit, homicida est . Hoc loco fratrem, omnem hominem oportet intelligi: omnes enim in Christo fratres sumus. Nemo itaque sine charitate nemo de orationibus confidat: quia quamdiu inimicitiam in corde tenuerit, neque istis, neque aliis quibuslibet bonis odignetur audire consilium bonum; audiat non me, sed ipsum Dominum suum. Si, inquit, offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, rque munus tuum ante aliare, et vade prius
Abbreviated transcription (Latin):
uie dñi misccłia & ueritas. miseriã nr̃am
p̃sentem nouimus qi sentimus : & id̾o mise¬
ricordiam dñi quã nob̃ de miseria lib̾andis
exhib̾i uolumus plus amanius: eamq coti¬
die maxime ꝓ peccatoꝵ temussione poscimiꝰ
& babemus. Hec ꝑ petrum significata. ẽ. plꝰ
mus: qi ñdum noiumus nec habemus. Hec
ꝑ ioh̾em significata .ẽ. minus amantem: ate
ideo & ad ipsam & ad eius in nob̃ amorem
qualis ei debet᷑ unplendum. donec ueniat dñs
expectantem: s plus amatum: qi id q ꝑ illũ
figuratum.ẽ. hoc efficit beatum. Nlemo tam̃
istos insiones apłos separet. Et in eo qđ sig¬
nificabat petrus ambo erant: & in eo qd̃
significabat ioħes ambo futuri erant. Ambo¬

Expanded text:
 miseriam nostram praesentem novimus, quia sentimus; et ideo misericordiam Domini, quam nobis de miseria liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime pro peccatorum remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus mus, quia nondum novimus nec habemus: haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus exspectantem; sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. 7. Nemo tamen istos insignes apostolos separet. Et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant.
Abbreviated transcription (Latin):
dei uista: de qua scͥptura:. homo inquit na-¬
tus ex muliere. breius uutȩ & plenus irȩ:
cum ira di ñ sit ut hominis. id . ẽ. ꝑturba¬
tio concitati animi: s tranquilla uisti sup-¬
plicii constitutio. In hac ira sua cd̃s ñ conti
miseroꝵ que generi humano p̃b̃e ñ cessat.¬
ne temꝑis. quo ipse sciebat hoc. ẽẽ. facien
nis soluto reatu omĩũ peccatoꝵ lib̾aren¬
tur a dampnatione ꝑpecua: & uuerent
in fide & spe & caritate. ꝑ egrinantes in ho
scło atq in eius temptationib laboriosis
& ꝑicłosis: consolationib autem di & cor-¬

Expanded text:
Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, naDei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non contimiserorum quae generi humano praebere non cessat,ne temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendumegenerationis soluto reatu omnium peccatotur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et cor
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorib u̾bis dicendo. etiam dñe tu scis:
satis & ipse declarauit scientem dñm int̾¬
rogasse qđ int̾rogauit. Sciebat gͥ dñs: qd̾¬
uirib quas ipse donauerit disputare.
hoc sit exordium: ut meminerimus in hoc
corruptibili corꝑe qđ aggrauat animã
uitam nos miserã uiuere. S qui iam re¬
dempti ꝑ mediatorem sumus. & spm̃ scm̃
habenius: & si re ñdum tenemus. Spes au¬
itaq uitam de qua scͥptum. ẽ. temptatio
est uita humana suꝑ t̾rami: in qua cotidie
clamanius ad dm. lib̾a nos a malo: cogit᷑
homo tolerare. etiã remissis peccatis: qͣus
ut in eam ueniret miserianr pͥmũ fuerit
causa peccati . ł ductior. ẽ enim pena quã
culpa. ne parua putaret᷑ culpa si cum il¬
nem detinet pęna: & quẽ iam ad dampna¬
tionem sempit̾nam reum ñ detinet cul¬
pa. Hec .ẽ. istoꝵ dierũ quos in hac morta¬
rephiendenda conditio. uenit enim de tra

Expanded text:
superioribus verbis dicendo: Etiam Domine, tu scis, superioribus verbis dicendo: Etiam Domine, tu scis, satis et ipse declaravit, scientem Dominum interrogasse, quod interrogavit. Sciebat igitur i, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: . Exponendae vero ejus hoc sit exordium; ut meminerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempti per Mediatorem sumus, et Spiritum habemus, etsi re ipsa nondum tenemus. Spes auquam condiscipulus ejus diligitur a Christo; an ille est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Deum: Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis, quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccati; productior est enim poena quam culpa, ne parva putaretur culpa, si cum ilnem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortareprehendenda conditio. Venit enim de ira
Abbreviated transcription (Latin):
magis credit᷑ corpus eius in sepulchro
exanime sicut alioꝵ mortuoꝵ iacet:
restat. ut si uere ibi fit qđ sparsit fama
de terra quȩ subinde ablata succrescit.
aut ido fiat ut eo mͦ commendet᷑ p̃ci¬
osa mors eius: qnĩ ñ eam cõmendat mar¬
latet. Illud etiã in his duob apłis pe¬
tro & iohanne quẽ ñ moueat ad q̃ren¬
dum: cur ioħem plus dilererit dñs.
cũ ipsum dnm̃ plus dilexerit petrus:
Ubicuq enim se cõmemorat iołies hoc¬
addit qd eum diligebat iħe:ͥ quasi so¬
lum diligeret: ut hoc signo discernere¬
tur a cet̾is qͦs om̃s utiq diligebat. Qͥd
gͦ nͥ se amplius dilectum cũ hoc dicerce
uolebat intelligi: Qđ absit ut menda¬
ret: ubi int̾rogaus eum dixit. Diligis mne
plus his: Qđ utiq sciebat & tamen uit¬
ga dñm & illo int̾rogante. & isto respon¬
dente uossemis. Qđ autem ineo qd̾ res¬
pondit petrus amo te ñ addidit plꝰ¬
his: hoc respondit qđ de seipso sciebat. si
qui cor alt̾ius uidere ñ poterat. S tamen

Expanded text:
aretur, corpusque ejus in sepulcro ejus exanime, sicut aliorum mortuorum, jacet, restat ut si vere ibi sit, quod sparsit fama de terra quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat, ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat maram. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? ubicunque enim se commemorat Joannesaddit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos omnes utique diligebat. Quid ergo nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaret, ubi interrogans eum dixit: Diligis me plus his? quod utique sciebat, et tamen intga Dominum, et illo interrogante, et isto respondente, nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te, non addit plhis, hoc respondit quod de se ipso sciebat. Nonqui cor alterius videre non poterat. Sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
resistunt: est utiq cordium & auriũ cir¬
ciuncisio. Et si est cordium & aurium: ẽ.
& omĩum ext̾ioris interiorisq hominis
nr̃t sensuum. Qui enim uiderit mulierẽ
ad concupiscendũ eam. qui habuerit ocu¬
los sublunes: huius incͥcumcisus. ẽ. iusus.
Quib uoce ueritatis dicitur. qui est ex d̾o
uerba dei audit. ꝓpt̾ea uos ñ auditis q ex
deo ñ estis: incͥcumcisi sunt aurib. lncͥcum¬

Expanded text:
resistunt, est utique cordium et aurium circumcisio. Et si est cordium et aurium, est et omnium exterioris interiorisque hominis nostri sensuum. Qui enim viderit mulierem ad concupiscendam eam, qui habuerit oculos sublimes, hujus incircumcisus est visus: quibus voce Veritatis dicitur: Qui est ex Deo, verbum Dei audit. Propterea nos non auditis, quia ex Deo non estis . Incircumcisi sunt auribus, incircum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ t̾ram erit solutum & incelis: uniu̾sã
significabat çccłiam: quȩ in boc scło diu̾sis
temptationib uelut imbrib. fluminib.
tempestatib quatit᷑ & ñ cadit: qmĩ fundata
est supra petram. unde petrus nomen acce¬
pit. Ideo quippe ait dñs suꝑ hanc petrã¬
petram quã confessus es: edificabo ȩccłiam
fundam̃tum quippe aliud nemo potest
ponere p̃t̃ id qđ positum est: qđ . ẽ. xp̃c iħc.¬

Expanded text:
ram, erit solutum et in coelis , universam significat Ecclesiam, quae in hoc saeculo diversis tentationibus velut imbribus, fluminibus, tempestatibus, quatitur et non cadit, quoniam fundata est super petram, unde Petrus nomen accepit. Petram quam confessus es, aedificabo Ecclesiam Fundamentum quippe aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
isse consortium: se ꝑcepta in ap̃õ pu-¬
rificatione baptismi salutaris diriuatũ
a nomine xp̃i gaucleant mutͥ asse cog¬
nomen: & hoc usq ad finem firmum
intemeratumq seruare contendant:
gaudentes ui se ysaiȩ uaticinium. eẽ. cõ¬
pletum. & seruos suos uocabit nomine
alio. hoc .ẽ. nomine xpĩano: quo nẽ om̃s ser
ui xp̃i delectant᷑ insigniri. Neq enim no¬
men aliud sub celo datum. ẽ. hominib:
in quo oplrteat saluos fieri. Uncde ꝓpħia
conseciuentꝰ adiungit. In quo qui beneeli¬
Dicit & alias de eodem: multeplicanciã
etiam de gentib eccłiam alloquens.
Uidebunt gentes iustum tuum. &
cuncti reges inditum tuum: & uo¬
cabitur tͥ nomen nouũ qđ os dñi¬

Expanded text:
isse consortium, si percepta in Christo puisse consortium, si percepta in Christo purificatione, baptismi salutaris derivatum a nomine Christi, gaudeant mutuasse cognomen, et hoc usque ad finem firmum intemeratumque servare contendant, gaudentes in se illud Isaiae vaticinium esse completum: Et servos suos vocabit nomine alio , hoc est nomine Christiano, quo nunc omnes servi Christi se delectantur insigniri. Neque enim nomen aliud sub coelo datum est hominibus, in quo oporteat eos salvos fieri. Unde propheta consequenter adjungit: In quo benediDicit et alias de eodem, multiplicandam etiam de gentibus Ecclesiam alloquens: Videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum. et vocabitur t
Abbreviated transcription (Latin):
constitui te. Quȩ fidelissima ꝓmissio
tam late ꝑ orbem iam patet impleta:
ut etiã nos ipsi de gentib ad ficlei illiꝰ
deuotionem uocati. ipsum nos patrem
spũalit̃ hab̾e gaudeamus: licente etiã
inquit urorem tuã ñ uocabis sarais
saram. id.ẽ. ñ uocabis pͥncipem meã
s principem: uidelicet aꝑte docens ut
eam quȩ tantȩ fidei particeps & socia
principẽ. id .ẽ. omium recte credentiũ fe¬
minarum uocaret: & intelliger&. ẽẽ paren¬
tem. Unde beat᷑ apl̃s petrus credentes
de gentib feminas ad humilitatis. ca¬
stitatis. & modestiȩ uirtutem ꝓuocans:
eiusdem matris nr̃ȩ sarȩ debita cum
laude meminit: sicut sara inquit obe¬
diebat abrahã dnm̃ eum uocaris. cuiꝰ
estis filiȩ benefacientes & ñ tunentes ul-¬
lam ꝑturbationẽ. Hec dilectionem urãm¬
ammonere curauimus: ut singlĩ ur̃m
memninerint. etiã seipsos ꝑcepta fide xp̃i
cum patriarchis. nominis excelsi meru¬

Expanded text:
constitui te. Quae fidelissima promissio constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaudeamus, dicente etiam uit, uxorem tuam. non vocabis Sarai, sed Saram, id est, non principem meam, sed principem: videlicet aperte docens ut eam quae tantae fidei particeps et socia principem, id est, omnium recte credentium feminarum vocaret, et intelligeret esse parentem. Unde beatus apostolus Petrus credentes de gentibus feminas ad humilitatis, castitatis et modestiae virtutem provocans, ejusdem matris nostrae Sarae debita cum laude meminit. Sicut Sara, inquit, obediebat Abrahae, dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non timentes ullam perturbationem . Hadmonere curavimus, ut singuli vestrum meminerint etiam seipsos percepta fide Christi cum patriarchis nominis excelsi meru
Abbreviated transcription (Latin):
it offerri: cuius dici dehinc tͥcesuna t̾cia
dño opitulante ur̃a karitas auditura si¬
mul est & celebratura mysterium. Cun¬
cta inquã & legalis & euangłice purificati¬
onis genera. qui nullo indiguit dñs susci
legis decreta suo tempore doceret esse
salubrima: & acluenientis euangłii cun¬
ctis fidelib ostenderet eque subeunda
remedia. S & hoc qđ eodem die suȩ circũ¬
cisionis nomen ut tħc uocaret᷑ accepit:
ad imitationem fecit priscȩ obseruationĩ:
quã ex eo crelimus sumptã qd̃ abrabam
patriarcha qui pͥmus cͥcuimcisionis sacra-¬
mentum. in testimonium suȩ magne fi¬
dei & diuinȩ ad eum ꝓmissionis accepit.
eodem die suȩ suorq circunsionis etiã
nominis amplificatione cum sua com iu¬
ge benectiei ꝓmeruit ⁊ ut qui hactenꝰ abrã¬
id .ẽ. pat̃ excelsus est. deuide abralam id
est pat̾ multarũ gentium uocaret᷑: qr
pattem inquit dñs multarum gentium

Expanded text:
it offerri. Cujus die dehinc tricesima tertia, it offerri. Cujus die dehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genera, qui nullo indiguit, Dominus summandae jam legis decreta suo tempore doceret esse saluberrima, et advenentis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. Sed et hoc quod eodem die suae circumcisionis nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium