comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cura tantũ diuini cultus expeterent: &
aduerterent eũ uera annuntiare de xp̃o.
qui ꝑ assertionẽ iusticiȩ ut illicitas hero¬
dis nuptias increparet. nec regem tunuis¬
sit offeude. nec squalorẽ carceris decliriasse
nec tẏrannico gladio refugisset oecidi. Au¬
diamus adhuc paululũ fr̃s: quid ad ꝓuec¬
tũ omiũ nr̃m saluatoris nuntius p̃dicabat.
Parate inquit uiã dño: rectas facite semiitas
ca esset natiuitas: qui &e illis de parentibus
quoꝵs eẽt. desꝑata posteritas di munere na¬
sceretur. Nam tanta auetoritate tantoq do¬
cendi pondere inuocẽ scẽ predicationis erui.¬
pit: ut & instantẽ dñi nunciaret aduentũ.
& in semitas rectas male uiuentiũ diri.¬
geret prauitatẽ. Quid ẽ. enĩ dño parare
uiam. nisi aduentanti de celo iudici pur.¬
gato auicus pectore simplicis cordis habi.¬
taculũ p̃parare : Quid est rectas facite se.¬
mitas dei: nisi ut tales actuũ tuoꝵs tibi

Expanded text:
cura tantum divini cultus expeterent, et cura tantum divini cultus expeterent, et adverterent eum vera enuntiare de Christo, qui per assertionem justitiae, ut illicitas Herodis nuptias increparet, nec regem timuisset offendere, nec squalorem carceris declinasset, nec tyrannico gladio refugisset occidi. Audiamus adhuc paululum, fratres, quid ad profectum omnium nostrum Salvatoris nuntius praedicabat: Parate, inquit, viam Domino, rectas facite semitas ca esset nativitas, qui et illis de parentibus, quorum esset desperata posteritas, Dei munere nasceretur. Nam tanta auctoritate, tantoque docendi pondere in vocem sanctae praedicationis 209 erupit, et instantem Domini nuntiaret adventum, et in semitas rectas male viventium dirigeret pravitatem. Quid est enim, parate viam Domino, nisi adventanti de coelo judici, purgato a vitiis pectore, simplicis cordis habitaculum praeparare? Quid est, rectas facite semitas Dei, nisi ut tales actuum tuorum tibi
Abbreviated transcription (Latin):
& intra secreta mat̾noꝵ uiscerũ paruulito.¬
tius mundi gaudia futura p̃ludunt: Nec
enũ poterat ueteri sub lege ordinẽ suũ mor-¬
talis seruare natura: quando ꝑ nouã diui.¬
nitatis gr̃am nouũ saluti om̃ium mysteriũ
parabat᷑. Hic gͦ est ioħes: de quo ꝓphauit
isaias dicens. Uox clamantis in deserto: pa-¬
rate uian dñi: rectas facite senutas dĩ nr̃i.
uox inquit clamantis. Quã bene uox dicit᷑.
qui uenientẽ de clestib in carne hominis
unigenitũ dĩ pleno lȩtus ore clamabat.
Recte uox dicitur: cuius intonante p̃conio
sacram̃tũ redemptionis humanȩ surda du-¬
dũ cepit audire mortalitas. Ut enĩ uene.¬
raudus baptista muto patri aꝑuit linguã:
ita aures hominũ salutaris grȩ innouauit
uiditu. Clamabat autem indeserto ubi p̃.u.¬
dicationẽ eius nec insolens turba ꝑstreꝑet.¬
nec in fidelis rideret auditor. sed hi tantũ
audire possent qui p̃dicantẽ uerbũ salutis

Expanded text:
et in secreto maternorum viscerum parvuli toet in secreto maternorum viscerum parvuli totius mundi gaudia futura praeludunt; nec enim poterat veteri sub lege ordinem suum mortalis servare naturam, quando per novam Divinitatis gratiam, novum saluti omnium mysterium parabatur. Hic ergo esIsaias dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Vox, inquit, clamantis; quam bene vox dicitur, qui venientem de coelestibus in carne hominis Unigenitum Dei pleno laetus ore clamabat. Recte vox dicitur, cujus intonante praeconio sacramentum redemptionis humanae, surda dudum coepit audire mortalitas. Ut enim venerandus Baptista muto patri aperuit linguam, ita aures hominum salutaris gratiae innovavit auditum. Clamat autem in deserto, ubi praedicationem ejus nec insolens turba perstreperet, infidelis rideret auditor, sed hi tantum audire possunt, qui praedicantem verbum salutis,
Abbreviated transcription (Latin):
turi ꝓpħȩ. quia hoc ipsũ quod gerebat᷑ an¬
gelo loquenti ñ credidit. usus loquentis ani¬
sit: donec ꝓmissione cõpleta. natus nouiho.¬
minis preco paternȩ linguȩ tuncula rela¬
raret. Os enĩ qđ angłs clauserat: ꝓmissus
ab anglo filius reserauit. Nam cũ de nuncupa¬
tione paruuli cognatoꝵs uicinoꝵ q hesitaret
arbitriuĩ: proprietatẽ ueri nominis eius qͣm
augło dictante didicerat. recepta subito pris
tina faculiate sermonis. pater inutus aꝑuit:
ut cuiꝰ natiuitatẽ p̃ceptione cȩlefti tacitus ex-¬
pectabat. nati uocabulii loqueret᷑. & agnosce.¬
ret anxius senex ꝑ eum se sibi redditũ quẽ
de se nõ credidat nasciturũ : nec dubitaret
ultra cęlitus illũ uel ꝓmissũ fuisse uel na¬
tũ. cuius causa se ce amisisse probabat oe re.¬
cepisse sermonẽ. Quid hac fr̃s religione gło:¬
sius. quid hac insignius fide: in qua steri¬

Expanded text:
turus prophetae; quia hoc ipsum, quod gerebatur, anturus prophetae; quia hoc ipsum, quod gerebatur, angelo loquenti non credidit, usum loquentis amisit, donec, promissione completa, natus novi hominis praeco paternae linguae vincula relaxaret. Os enim quod angelus clauserat, promissus ab angelo filius reseravit. Nam cum de nuncupatione parvuli cognatorum, vicinorumque haesitaret arbitrium, proprietatem veri nominis ejus, quam angelo dictante didicerat, recepta pristini subito 208 facultate sermonis, pater mutus aperuit; ut ejus nativitatem praeceptione coelesti tacitus exspectabat, nati vocabulum loqueretur, et agnosceret anxius senex, per eum se sibi redditum, quem de se non crediderat nasciturum. Nec dubitaret ultra coelitus illum vel promissum fuisse, vel natum, cujus causa, et amisisse probabat, et recepisse sermonem. Quid hac, fratres, religione gloriosius? Quid hac insignius fide? in qua steri
Abbreviated transcription (Latin):
est uox salutationis tuȩ in aurib meis: exul¬
tauit in gaudio infans in utõ meo. Quid
hoc est miraculi fr̃s. quȩ tantoꝵs nouitas gau.¬
diorũ: ut habere se in utero elysabeh testare¬
tur infantẽ. qui nec dũ semetipsũ sentiens
dnicũ iam sentiret aduentũ ⁊ uere hic oñ¬
um beatissimus paruuloꝵ: qui intra uise¬
ra adhuc mat̾na conclusus. ad esse saluatorẽ
mundi quia nec dũ sermone poterat ꝓpħi.¬
.III. co gaudio reuelauit. Nullus ignorat Rm̃i:
omnẽ paruulũ materno ab utero ꝓdeuntẽ.
int̃ ipsa lucis exordia mestis concrepareua.¬
gitib. Solus baptista dñ: ultra legẽ nasiẽ¬
tiũ natiuitatẽ suã lȩticiȩ exultatione p̃ue.¬
nit. Et quã decuit fr̃s. ut de matre sterili
nasceretur: qui fȩcunditatẽ uirginis reuela¬
bat: quatinus mirabilẽ partũ mirabiliter
natus ostenderet. Illud ȩtiã quã stupendũ ꝙͣ.¬
ꝙ magnificũ: quod Racharias sac̃dos pat̃ fu.¬

Expanded text:
 vox salutationis tuae in auribus meis, exul vox salutationis tuae in auribus meis, exultavit in gaudio infans in utero meo . Quid hoc est miraculi, fratres; quae tantorum novitas gaudiorum, ut habere se in utero Elisabeth testaretur infantem, qui nec dum semetipsum sentiens, dominicum jam sentiret adventum? Vere hic omnium beatissimus parvulorum, qui intra viscera adhuc materna conclusus, adesse Salvatorem mundi, quia nec tum sermone poterat, prophetico gaudio revelavit. Nullus ignorat, carissimi, omnem parvulum, materno ab utero prodeuntem, intra ipsa lucis exordia moestis concrepare vagitibus; solus Baptista Domini ultra legem nascentium nativitatem suam laetitiae exsultatione praevenit. Et quam decuit, fratres, ut de matre sterili nasceretur, qui fecunditatem virginis revelabat; quatenus mirabilem partum mirabiliter natus ostenderet. Illud etiam quam stupendum, quamque magnificum, quod Zacharias sacerdos, pater fu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ fr̃s km̃i: uitȩ p̃sentis occasus
& suscepta ab eis ꝑ xp̃i nomine
passio consecrauit. Multimoda namq ue.¬
terũ relatione didicimus non nullos mar.¬
tyrũ prostratos gladio. igni alios concrema¬
tos. cũ plures bestiarũ dilaceratos dentib.
in numeros etiã uariis torm̃toꝵ cruciatib
affectos spreta sui corporis morte xp̃ianȩ fidei
testimoniũ reddidisse: beatus uͦ baptista iohs
illi quidẽ in dubitata iã gła regnantẽ confesi
sunt dĩ filiũ: hic autẽ & nasciturũ dñm pro¬
pħalis sp̃c illuminatione p̃uidit. & natũ pri¬
uilegio gratiȩ singularis ostendit. In tantum
autẽ specialis in eo p̃fulsit electio. ut ante me.¬
reretur annuntiare dñm quã nascendi initi.¬
um uel linguã quȩ nunciare posset accipet.
Deniq elisabeth illa. uetus mulier & noua ma¬
ter quȩ ante partũ suũ de futuri filii letaba¬
tur officio: uenienti ad se beatȩ mariȩ in ip.¬
so salutationis occursu ait. E oce ex quo facta¬

Expanded text:
res carissimi, vitae praesentis occasus, et suscepta ab eis pro Christi nomine passio consecravit. Multimoda namque veterum relatione didicimus nonnullos martyrum prostratos gladio, igni alios concrematos, complures bestiarum dilaceratos dentibus, innumeros et jam variis tormentorum cruciatibus affectos, spreta sui corporis morte Christianae fidei testimonium reddidisse. Beatus vero Baptista Joailli quidem indubitata jam gloria regnantem confessi sunt Dei Filium; hic autem et nasciturum Dominum prophetalis spiritus illustratione praevidit, et natum privilegio gratiae singularis ostendit. In tantum autem specialis in eo praefulsit electio, ut ante mereretur annuntiare Dominum quam nascendi initium vel linguam, quam enuntiare posset, acciperet. Denique Elisabeth illa vetus mulier, et nova mater, quae ante partum suum de futuri filii laetabatur officio, venienti ad se beatae Mariae in ipso salutationis occursu, ait: Ecce, ex quo facta
Abbreviated transcription (Latin):
sint lumbi ur̃i p̃cincti: nisi declinatea
malo: Quid ẽ. sint lucernȩ ardentes: nsi
bi dũ concupiscentia mala cõprimit᷑: dum
iniqua cogitatio cohibetur: dũ libidini resi¬
stit animus: dũ lasciuiȩ denegat᷑ effectus:
dum calcat᷑ luxuria: dũ auaricia contẽpni.¬
tur & rapina: dũ ꝓximi lȩsio de uitat dũ
suꝑbia uincit᷑: dum inuidia suꝑatur. Arder
uͦ lucernȩ fideliũ dum recte fidei regulã ser¬
uant: dũ in sinu matris ȩccłie longaninit̃
ꝑseuerant. dũ terrena contempnunt. & celes¬
tia concupiscunt: dũ solliciti pacem custor¬
diunt: dũ se inuicem pure diligunt: dum
mutuo se honore p̃ueniunt: dũ mansuetu¬
dine cordis & humilitate ꝑficiunt: dũ mi-¬
sccłiȩ oꝑa libent̃ atq hilariter faciunt: dũ

Expanded text:
Sint lumbi vestri praecincti, nisi, Declinate a malo? Quid est, Sint lucernae ardentes, nisi, bi, dum concupiscentia mala comprimitur, dum iniqua cogitatio cohibetur, dum libidini resistit animus, dum lasciviae denegatur affectus, dum calcatur luxuria, dum avaritia contemnitur et rapina, dum proximi laesio devitatur, dum superbia vincitur, duervant, dum in sinu matris Ecclesiae longanimiter perseverant, dum terrena contemnunt et coelestia concupiscunt, dum solliciti pacem custodiunt, dum se invicem pure diligunt, dum mutuo se honore praeveniunt, dum mansuetudine cordis et humilitate proficiunt, dum misericordiae opera libenter atque hilari
Abbreviated transcription (Latin):
di uita. Hoc quando caꝑet caro. qd̾ dixit
panem carnem: uocatur caro: qd̾ ñ capit ca¬
ro. Et ideo magis ñ capit caro: qi uocatur
caro. Hoc enĩ exhorruerunt: hoc ad se mul¬
tum. eẽ. dixerunt. hoc ñ posse fieri puta¬
uerunt. Caro mea est inquit ꝓ mundi uita.
Norunt fideles corpts xp̃i: si corpus xp̃i. eẽ
ñ negligant. fiant corpus ap̃i: si uolunt ui
homo es: & sp̃m habes. & corpus habes. Spm̃
dico quȩ anima uocatur: qua constas qł ho¬
mo es. Constas enĩ ex anima & corꝑe. Habes
itaq sp̃m inuisibilem: corpus uisibile. Die
mͥ quid ex quo uiuat. Sp̃s tuus iuuit ex
corꝑe tuo. an corpus tuum uiuit de spu
tuo: Respondet omĩs qui uiuit. Qui autẽ
hoc ñ potest respondere: nescio si uiuit. Qͥd
respondet omĩs qui uiuit: Corpus utiq
meum uiuit de sp̃ũ meo. Uis gͦ & tu uiue.¬

Expanded text:
di vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit di vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem, carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt, hoc ad se multum esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligant. Fiant corpus Christi, si volunt Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vive
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ñcorꝑalem alt̾am. qr illi manna: nos
alud. Sp̃ualem uͦ eandẽ quã nos: s patres
nr̃i ñ patres illorum. quib nos similes su-¬
mus: ñ quib illi similes fuerunt. & ad¬
iungit. & om̃s eundem potum spũ alembi-¬
berunt. Alud illi: aliud nos.S specie uisi-¬
bili: qđ tamen hoc idem significaret uir¬
tute spũali. Quomi enĩ eundem potum: Bi
carne. Et quomͦ bib̃unt: ꝑcussa. ẽ. petra de
uirga bis. Gemina ꝑcussio: duo ligna cru-¬
cis significat. Hic est gͦ panis de celo descen-¬
dens: ut siquis ex illo manducauerit nõ¬
moriatur. S qd̾ ꝑtinet ad uirtutẽ sacra¬
menti: ñ qđ ꝑtinet ad uisibile sacram̃tũ.
qui manducat intus ñ foris: qui manducat
in corde ñ quip̃iit dente. Ego sum panis
uiuus. qui de cȩlo descendi. Id̾o uiuus: qi de
cȩlo descendi. De celo descendit & manna.s¬
manna unbra erat: iste ueritas. ẽ. Siqͥs min¬
ducauerit ex hoc pane: uiuet in ȩt̃num. o
panis quem ego dabo caro mea est ꝓ mun¬

Expanded text:
dem; nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibcarne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis manducaverit tur. » Sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum: qui manducat intus, non foris: qui manducat in corde, non qui premit dente. « Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. » Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descendit et manna. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum: et panis quem ego dabo, caro mea est pro mun
Abbreviated transcription (Latin):
cotidiana: uł ñ sint mortifera. Anteꝗͣ ad alta¬
re accedatis: attendite qͥd dicatis. Dimitre.
nob debita nr̃a: sicut & nos dimittimus
debitorib nostris. Dimittis: dimittit᷑ ⁊.
Securus accede: panis est ñ uenenũ.S ui¬
de si dimittis. Nlam si ñ dimittis: mentirĩ.
& ei mentiris quẽ ñ fallis. aaentiri deo po
tes: fallere d̾m ñ potes. souit ille qͥd agas.
lutus te uidet. intus te examinat. intus
inspicit. intus iudicat. intus aut damp¬
nat aut coronat. Patres autem istorum.
id est. mali patres malorũ. infides patres
infidelium. murmuratores patres mur¬
muratorũ. Nam de nulla re magis d̾m offen¬
disse popłs ille dictus est: quã contra d̾m
murmurando. ldeo & dñs eos uolens osten¬
dere talium filios: hinc ad eos cȩꝑit. Quid¬
murmuratis inuicẽ murmuratores. filũ
murmuratorum: Patres ur̃i manna man¬
ducauerunt: & mortui sunt. Non qr ma-¬
lum erat manna: s qi male manducaue-

Expanded text:
quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altaquotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres autem id est mali patres malorum, infideles patres infidelium, murmuratores patres murmuratorum; nam de nulla re magis Deum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus volens ostendere talium filios, hinc ad eos cmurmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaveru
Abbreviated transcription (Latin):
numqͥd nos ñ morimur. qr manducamus
panem de cȩlo descendentem: Sic siit mor¬
tui & uli quẽ admodũ & nos sumus moritu¬
ri: quantũ attinet ut dixi ad mortẽ huius
corꝑis uisibilem atq carnalem. Quantũ au¬
tem ꝑtinet ad illam mortem. de qua t̾ret añs
qr mortui sunt patres istoꝵ: manducauit
manna & moyses. manducauit. manna &
aaron. manducauit manna & finees. man-¬
Quare: uia uisibilem cibum spũalit᷑ in¬
tellexerunt. spũalit esurierunt: spualit̃
gustauerunt. ut spũalit̃ saciarentur. Nlam
& nos hodie accipimus uisibilem cibum: s
aliud. ẽ. sacram̃tum aliud uirtus sacram̃ti.
Quã multi de altari accipiunt & moriunt᷑:
& accipiendo mnoriunt᷑. Uude dicit apłs .iii.
dicium sibi manducat & bibit. Non enim
buecella diĩca uenenum fuit uidȩ. ꝙ ta
bonum male malus accepit. Uidete gͥ fr̃s:
panem cȩlestem sp̃ualit̃ manducate. innocen¬
tiam ad altare apportate. Peccata & si sint

Expanded text:
numquid nos non morimur qui manducamus numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manQuare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tabonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ubi morerer᷑ ꝓte. Ab hominib enĩ carnem assũ¬
psit: s ñ more hominũ. Nam pattẽ habens
in cȩlo: matrem elegit in terra. & illic natus
sine matre: & hic sine patre. assumpsit gͦ u
ta mortem: ut uita occicłet mortem. slamqͥ
in me credit inquit: habet uitam ȩt̃nam.
Ñ qd̾ patet: s qd̾ latet. Uita enim etna u̾bũ
in pͥncipio erat apud d̾m. & d̾s erat ubum:
& uita erat lux hominũ. Ipse uita ȩcerna:
dedit & carni susceptȩ uitam et̾nam. Mori
uenit: s die tercia resurrexit. lnt̃ uerbum
suscipiens & carnem resurgentem: mors mecdia
manducauert̃ in desirto manna: &e inortui
sunt. Quid ẽ. unde suꝑbĩtis: Manducauert̃
manna: & mortui sunt. Quare manduca uert̃
& mortu sunt: fluia qđ uidebant credebant:
qđ ñ uidebant ñ intelligebant. lleo patres ur̃i.
q similes estis illorũ. Nam quantũ ꝑtinet
fr̃s mei ad mortẽ istam uisibilem & corꝑalẽ.

Expanded text:
ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media cmanducaverunt in deserto manna, et mortui sunt. Quid est unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem,
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã: nisi is qui est ad̾o hic uidit patrẽ.
quid. ẽ. qđ ait: Ego uidi patrem.Uos ñ uidi¬
stis patrem: & tam̃ ñ uenitis ad me nͥ traha¬
mini a patre. Quid. ẽ. autẽ uoħ trabi ã patre
nͥ discere ã patre: quid est discere a patre.
nͥ audire ã patre: Quid.ẽ. audire a patre.
nͥ audire. uerbum patris. id. ẽ. me: Ne forte
gͦ cum dico uob̃. omis qui audiuit ã patre
ã meipso audite. Non qr patrem uidit qͥs qͣ
s qui. ẽ. a deo hic uidit patrem. Ego noui pa¬
trem: ab illo sum. S quomͦ uerbũ ab illo cu¬
net cum dicente & trahit auclientẽ. Animo
dit in me habet uitam ȩt̃nam. Reuelare se uo-¬
luit quid eẽt. Nam compendio dicere potuit.
Qui credit in me habet me. Ipse enini xp̃c ue
rus deus est: & uita ȩt̾na. Quigꝰ credit in me
inquit: it in me. & qui it in me: habet me.
Quid.ẽ. autem hab̾e mes hab̾e uitam ȩt̾iã.
uita ȩterna mortem assumpsit: uita eterna
nori uoluit. s de tuo ñ de suo. Accepit a te:

Expanded text:
quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Quid est quod ait? Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamen non venitis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? quid est discere a Patre, nisi audire a Patre? quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis, Omnis qui audivit a Patre a meipso audite. « Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. » Ego novi Patrem, ab illo sum: sed quomodo Verbum ab illo cunet cum dicente, et trahit audientem. « dit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit quid esset: nam compendio dicere potuit, Qui credit in me, habet me. Ipse enim Christus verus Deus est et vita aeterna. Qui ergo credit in me, inquit, it in me; et qui it in me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuens pat̃ & ego uuo ꝓpt̃ patrem. & qui man¬
ducat me & ipse uiuet ꝓpt̾ me. acsi diceret.
Ut ego uiuam ꝓpt̃ patrem. id. ẽ. ad illum tam¬
quam ad maiorem referam uitã meam: ex i¬
nanitio mea fecit in qua me mistt. Ut autem
quisq uiuat ꝓpt̃ me: participatio facit. qua
manducat me. Ego itaq humiliatus uiuo
ꝓpt̃ patrem: ille erectus uiuit ꝓpter me.
Si autem dictum.ẽ. uiuo ꝓpt̃ patrem. q ip¬
se de illo ñ ille de ipso est: sine detͥmento
ȩqualitatis dictum. ẽ. Nec tam̃ dicendo ꝙ
qui manducat. me &e ipse uiuet ꝓpt̃ me:
eandem nr̃am ꝙ sitã ȩqualitatem significa
nis qui de cęlo descendit ut illum mandu¬
cando uiuamus: qi et̃nã uitam ex nobis
habe ñ possumus. Non sicut manducauert
inquit patres ur̃i manna: & mortui sunt.
Qui manducat hc̃ panem: uiuet in ȩternũ.¬

Expanded text:
vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manvivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me: ac si diceret, Ut ego vivam propter Patrem, id est, ad illum tanquam majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit; ut autem quisque vivat propter me, participatio facit qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Si autem ita dictum est, Vivo propter Patrem, quia ipse de illo, non ille de ipso est; sine detrimento aequalitatis dictum est. Nec tamen dicendo, et qui manducat me, et ipse vivet propter me, eamdemnis, qui de coelo descendit. Ut illum manducando vivamus, qui aeternam vitam ex nobis habere non possumus. Non sicut manducaverunt, inquit, patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem vivet in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
lis. sicut participatio filii ꝑ unitatem corꝑis
eius ac sangumis qd̾ illa manducatio potatio¬
q significat. nos efficit meliores. Uiuimus
gͦ nos ꝓpt̾ ipsum. manducantes eũ. id.ẽ. ip¬
sum accipientes uitam ȩt̾nã quam ñ habeba ł. i¬
mus ex nob̾: uiuit autẽ ꝓpͣt̃ patrem missus
ab eo. qr semet ipsum exinamuit factus obe¬
diens usq ad mortem crucis. Si enĩ scdm id
accipimus. uiuo ꝓpt̃ patrem. qd̾ alibi ait. pa¬
ter maior me. ẽ. sicut & nos uiimus ꝓpt̃
ipsum qr maior.ẽ. nob: hoc ex eo qđ missus
est factum. ẽ. Missio quippe eius exinanitio
sumnet ipsuis. ẽ: & formȩ seruilis acceptio.
Qd̾ recte intelligitur: seruata etiã filii cum
patre ȩqualitate naturȩ. Maior enim. ẽ. pat̃
homine filio. s equalẽ habet d̾m filium: cũ
idem ipse sit & d̾s & homo. dei filius & hominiꝰ
filius: unus xp̃c iħc. In quã sententiã si recte
accipiunt᷑ hȩc uerba. ita dirit sicut misit me

Expanded text:
. Participatio Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficit meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habebamus ex nobis: vivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo; quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad mortem crucis . Si enim secundum id accipimus, Vivo propter Patrem, quod alibi ait, Pater major me est ; sicut et nos vivimus propter ipsum, qui major est nobis: hoc ex eo quod missus est, factum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est, et formae servilis acceptio: quod recte intelligitur, servata etiam Filii cum Patre aequalitate naturae. Major enim est Pater hoidem ipse sit et Deus et homo, Dei Filius et hominis filius, unus Jesus Christus. In qua sententia si recte accipiuntur haec verba, ita dixit: « Sicut misit me
Abbreviated transcription (Latin):
bum meum: Si ego cũ homo sim illum do¬
patre: doceat te pater. audi uerbũ eius. ad
uerbũ eius inquis audio: In pͥncipio erat
u̾bum. Non factum.ẽ. s erat. Et uerbum
Serat apud d̾m. & d̾s erat u̾bum. Quomꝰ ho¬
mines in carne constituci audiant tale uer

Expanded text:
bum meum? Si ego cum homo sim, illum dobum meum? Si ego cum homo sim, illum doPatre; doceat te Pater, audi Verbum ejus. Quod Verbum ejus, inquis, audio? In principio erat Verbum; non factum est, sed erat: Et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo homines in carne constituti au
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s docibiles dei. Quare hoc dixi õ u¬
dei: Pater uos ñ docuit: quomꝰ me po¬
testis agnoscere: Om̃s regni illiꝰ homines
docibiles dei erunt: ñ ab hominib audi¬
ent. Et si ab hominib audiunt: tam̃ qd in¬
telligunt intus datur. intus choruscat. in¬
tus reuelatur. Qͥd faciunt homines forin¬
secus annunciantes. qͥd facio ego mͦ cumlo¬
quore Strepitum u̾boꝵ ingero aurib ur̃is.
Nisigͦ reuelet ille qui intus. ẽ. quid dico
aut qͥd loquor: Eat̾ior cultor arboris: inte¬
rior. ẽ. creator. Qui plantat & qͥ rigat: exte¬
rius oꝑatur. Hoc facimus nos. S neq qui
plantat. ẽ. aliquid neq qui rigat: s qui in¬
crem̃tum dat ds̃. hoc. ẽ erunt om̃s docibi
& didicit: uenit ad me. Uidete quomꝰ trabit
pater. Docendo delectat: ñ necessitatẽ impo¬
chil hic docuit: Quid qđ patrem magistrũ
homines ñ uicłunt. filium uidunt : filius
dicebat: s pater docebat. Ego cum homo

Expanded text:
omnes docibiles Dei. Quare hoc dixi, o Juomnes docibiles Dei. Quare hoc dixi, o Judaei? Pater vos non docuit; quomodo potestis me agnoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt omnes doet didicit venit ad me. » Quomodo trahit Pater docendo et delectat, non necessitatem pohil hic docuit? Quid quod Patrem magistrum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo
Abbreviated transcription (Latin):
trabunt. qm̃ uerum. ẽ. trabit sua quemq
uoluptas: ñ trahit reuelatus. xp̃s apatre:
Quid enĩ fortius desicłat anima quam ue-¬
ritatem: Quo auidas fauces hab̾e debet:
unde optare ut sanum sit intus palatũ
uera iudicandi. nͥ ut manducet & bibat
sapientiam. usticiã. ueritateni. & et̾nita-¬
tem: Ubi autem hoc : lbi melius: uerius
ibi. plenuis ibi. Nam hic facilius possumꝰ
esurire ꝙ hoc sibonam spem habemus:
quam saciari. Beati inquit qͥ esuriunt &
siciunt iusticiam. s hic: qm̃ sattirabun¬
tur. s ibi. Id̾o cum dixisset. nemo uenit ad
ine nͥ pat̾ qui misit me traxerit eum: qͥd
subiecit: & ego resuscitabo cũ in nouissi¬
mo die. Reddo illi quod amat. redlo qd̃
sꝑat: uidebit qd̾ adhuc ñ uidendo credi¬
dit. Manducabit qd̃ esurit: saturabit᷑
eo quod sitit. Ubie in resurrectione mortu¬
orum: qr ego resuscitabo eum in nouissi¬
mo die. Scͥptum.ẽ. enim in ꝓpħis. Et ert̃

Expanded text:
trahunt; quoniam verum est, « Trahit sua quemque trahunt; quoniam verum est, « Trahit sua quemque voluptas; » non trahit revelatus Christus a Patre? Quid enim fortius desiderat anima quam veritatem? Quo avidas fauces habere debet, unde optare ut sanum sit intus palatum vera judicandi, nisi ut manducet et bibat sapientiam, justitiam, veritatem, aeternitatem? 6. Ubi autem hoc? Ibi melius, verius ibi, plenius ibi. Nam hic facilius possumus esurire, et hoc si bonam spem habemus, quam satiari: Beati enim, inquit, qui esuriunt et sitiunt justitiam, sed hic; quoniam saturabuntur , sed ibi. Ideo cum dixisset, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum, quid subjecit? Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Reddo illi quod amat, reddo quod sperat: videbit quod adhuc non videndo credidit; manducabit quod esurit, saturabitur eo quod sitit. Ubi? In resurrectione mortuorum, quia ego resuscitabo eum in novissimo die. 7. Scriptum est enim in Prophetis, Et erunt
Abbreviated transcription (Latin):
heretice loqueris: Quid est apẽ : Non inqͥt
ds uerus: s quem fecit ds uerus. Non te
traxit pater: ñ enĩ intellexisti patrẽ
cuius filium negas. Aliud cogitas: ñ. ẽ
ipse filus. Nec ã patre traberis: nec ad
filium trãberis. Aliud.ẽ. enim filius: ali¬
ud qd̾ tii dicis. fotinus dixit. homo solũ¬
xp̃c filius d̾i uiui. Non sicut ꝓpħa. ñ sicut
iohanues. ñ sicut aliqͥs magnus iustus: s sic̃
unicus. sic̃ ȩqualis. Tu es xp̃c filius d̾i uiui¬
ait. Uide qr tractus est: & ã patre tractus ẽ.¬
ñ reuelauit tͥ caro & sangiuis. s pater ms̃
qui est in cęlis. Ista reuelatio: ipsa est attra¬
ctio. Ranium uiridem ostendis oui:q tra-¬
his illam. Nuces puero demonstrant᷑ & tra¬
hitur: & quo currit trabitur. Amando tra-¬
hitur. sine lesione. corꝑis trahitur: cordis
uincło trahitur: Sigͦ ista quȩ int̾ delicias
uoluptatesq t̾renas reuelant᷑ amantibus

Expanded text:
haeretice, loqueris? quid est Christus? Non, inquit, haeretice, loqueris? quid est Christus? Non, inquit, Deus verus; sed quem fecit Deus verus. Non te traxit Pater: non enim intellexisti Patrem, cujus Filium negas: aliud cogitas, non est ipse Filius; nec a Patre traheris, nec ad Filium traheris: aliud est enim Filius, aliud quod tu dicis. Photinus dixit: Homo soluus Dei vivi. Non sicut propheta, non sicut Joannes, non sicut aliquis magnus justus; sed sicut unicus, sicut aequalis, tu es Christus Filius Dei vivi. Vide quia tractus est, et a Patre tractus e revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est . Ista revelatio, ipsa est attractio. Ramum viridem ostendis ovi, et trahis illam. Nuces puero demonstrantur, et trahitur: et quo currit trahitur, amando trahitur, sine laesione corporis trahitur, cordis vinculo trahitur. Si ergo ista quae inter delicias et voluptates terrenas revelantur amantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
bis eos. qm̃ apud te. ẽ. fonsuitȩ. ꝙ inlu¬
mine tuo uidebimus lumen : Daaman.¬
tem: ꝙ sentit qd̾ dico. Da disicłantem. da
feruentem. da inista solitucline peg̾nantẽ
atq sitientem. & fontem ȩtne patriȩ sus¬
pirantem. da talem: & scit qͥd dicam. Si
autẽ frigido loquor. qͥd loquor: Tales erãt
isti.:qͥ inuicem murmurabant. Pater inqͥt
Si trahendi sumus: ab illo trahamur cui
dicit quȩdã quȩ diligit. Post odorem un¬
guentoꝵ tuoꝵ curremuis.S qͥd intelligi
uoluit adu̾tamus frs̃: & quantũ possu-¬
mus capiamus. Trahit pat̾ ad filium
eos: qui ꝓpt̃ea credunt in filium qi eum
cogitant patrẽ hab̾e d̾m. Ds̃ enĩ pat̃: eqͣlẽ
sibi genuit filium. & qui cogitat atq in
fide sua sencit & ruminat ȩqualem. eẽ. pa¬
trieum in quẽ crecdidit: ipsum trahit pat̃
ad filium. Arrius credit creaturã. Noneũ
traxit pat̾ : qr ñ consicdat patren qͥ filium
ñ credit equalem. Quid dicis oarri. quid

Expanded text:
bis eos; quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen ? Da amantem, et sentit quod dico. Da desiderantem, da esurientem, da in ista solitudine peregrinantem atque sitientem, et fontem aeternae patriae suspirantem: da talem, et scit quid dicam. Si autem frigido loquor, nescit quid loquor. Tales erant isti qui invicem murmurabant. Pater, inquiSi trahendi sumus, ab illo trahamur cui dicit quaedam quae diligit, Post odorem unguentorum tuorum curremus . Sed quid intelligi voluit, advertamus, fratres, et quantum possumus capiamus. Trahit Pater ad Filium eos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum: Deus enim Pater aequalem sibi genuit Filium: ut qui cogitat, atque in fide sua sentit et ruminat aequalem esse Patri eum in quem credidit, ipsum trahit Pater ad Filium. Arius credidit creaturam, non eum traxit Pater; quia non considerat Patrem, qui Filium non credit aequalem. Quid dicis, o Ari? quid,
Abbreviated transcription (Latin):
tem fut᷑um est. id. ẽ. głificatio. huius reisa¬
cram̃tum. id.ẽ. unitatis corꝑis ꝙ sangui¬
nis .xpi: alicubi cotidie. alicubi certis in¬
teruallis dierum in dnĩca mensa p̃ꝑatur.
& de mensa dnĩca sumitur quib dam ad
uitam. quibꝰdã ad exic̾ium. Res uͦ ipsa cu¬
uis sacram̃tũ est om̃i homini ad uitam: nul¬
li ad exitium quicũq eius particeps fue¬
rit. Ne autẽ putarent sic in isto cibo ce po¬
tu ꝓmitti uitã tternã. ut qͥ eam sumerent¬
iani ñ corꝑe morerent᷑: huic cogitationi. ẽ.
dignatus occurrere. sam cum dixisset. qͥ
manducat meã carnem & bibit meũ san¬
guinem habet uitam et̾̃nam: continuo sub

Expanded text:
m est, id est, glorificatio. Hujus rei Sacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in dominica mensa praeparatur, et de mensa dominica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. 16. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu promitti vitam aeternam, ut qjam nec corpore morerentur, huic cogitationi est dignatus occurrere. Nam cum dixisset: « Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam, » contin
Abbreviated transcription (Latin):
mo die. Caro enĩ mea inquit uere. ẽ. cibus:
& sanguis mõ uere. ẽ. potus. Cum enim ci-¬
bo ꝙ potu id appetant homines ut ñ esu-¬
riant neq siciant: hoc ueracit᷑ ñ p̃stat nisi
iste cibus & potus qui eos a quib sumitur
immortales & incorruptibiles facit. id. ẽ.
societas ipsa scõrum. ubi pax erit ꝙ unitã
um in eis reb cõmendauit: que ad unum.
aliqͥd recliguntur ex multis. Namq aliud
unum ex multis granis conficit: aliud in u¬
num ex multis acinis confluit. Deniq iã ex-¬
ponit quomͦ id fiat qd̾ loquitur: & qͥd sit
qui manducat meã carnẽ & bibit meũ san¬
guinem: in me manet & ego in eo. Hoc. ẽ. gͦ
mancducare illã escam & illum bib̾e potum:
in xpo manere. & illum manentẽ in se hab̾e.
Ac ꝑ hoc qui ñ manet in xp̃o & in quo non

Expanded text:
. Caro enim mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non praestat, nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit, et unitas um in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis: namque aliud in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid « Et qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo. » Hoc est ergo manducare illam escam et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se bibere. At per hoc qui non manet in Christo, et in quo non
Abbreviated transcription (Latin):
nus ꝑiculosũ est in his quȩ rate aginus
aduersantiũ nos impbitate fatigari. qͣm
honorantiũ fauore demulceri. hic et em̃
securiorẽ sepe corrũpit animũ: hȩc cir¬
cũ spectũ semꝑ reddit & cautũ. Unde dñs
uiam nobis uitȩ quã sequam᷑ inicians.
cũ hi qui uirtutes eius admirabantur
regem eũ facere uellent fugit in montẽ
orare: cũ uero illi qui uirtutib eius
inuidebant eũ morti tradere disponerẽt
occurrit proptus. & uinciendũ se eruci¬
figendũq furentib obtulit. euidenti nos
informans exemplo. ut parati sinuis ad
aouersa scli toleranda. cauti ad blandiũta
cũ forte arriserint declinanda. &e uenos
prosꝑa mundi si adfluant emolliendo
decipiant crebris adnõ p̃cib implor emꝰ.¬

Expanded text:
multo periculosum est in his quae recte agimus multo periculosum est in his quae recte agimus adversantium improbitate fatigari, quam honorantium favore demulceri. Hic etenim securiorem saepe corrumpit animum: illa circumspectum semper reddit et cautum. Unde Dominus viam nobis vitae quam sequamur nuntians, cum hi qui virtutes ejus admirabantur regem eum facere vellent, fugit in montem orare. Cum vero illi qui virtutibus ejus invidebant eum morti tradere disponerent, occurrit promptus, et vinciendum se crucifigendumque furentibus obtulit. Evidenti nos informans exemplo ut parati simus ad adversa saeculi toleranda, cauti ad blandimenta, cum forte arriserint declinanda, et ne nos prospera mundi, si affluant, emolliendo decipiant, crebris a Domino precibus implorem
Abbreviated transcription (Latin):
dumiteret turbas. Quare coegerit disci¬
pulos ascendere nauem & ipse mox di¬
misso popło in montẽ oraturus abierit.
ioħes manifeste declarat: qui cõpleta re.¬
fectione illa cęlesti. continuo subiecit. Ih̃e
gͦ cum cognouissent quia uenturi essent
ut raꝑent eum & facerent eũ regem: fu¬
git iterũ in montẽ ipse solus. ubi neces¬
sariũ nobis uiuendi monstrat exemplũ.
ut in bonis quȩ aginius humani fauoris
retributionẽ uitemus. neq nos sepa¬
ratio urtutũ spualiũ ad concupiscentiã
reflectat temporaliũ uoluptatũ. Non nillie
& enĩ contigit ut dũ ꝑ meritũ uitȩ sublimi¬
oris. mirandi minorib ac laudabiles exs¬
terent & uire honorandi putarent᷑. acceps¬
tis pecunũs siue p̃diis inchoata iusticis
rudim̃ta ꝑderent: & cũ carnalib sese ile¬
cebris atq auaricia in cauti corrumpent
ipsis ȩtiam aquib honorabant᷑ ꝑbonis.
denuo ꝓ malis actib ñ solũ infastidiũ ne.¬
rũ ȩtiãm deuenirent in odiũ. Multoq

Expanded text:
um, etc. Quare coegerit discipulos ascendere navem, et ipse mox dimisso populo in montem oraturus abierit, Joannes manifeste declarat, qui, completa refectione illa coelesti, continuo subjecit: Jesus ergo cum cognovisset, quia ventur essent ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus . Ubi necessarium nobis vivendi monstrat exemplum, ut in bonis quae agimus, humani favoris retributionem vitemus, neque nos operatio virtutum spiritualium ad concupireflectat temporalium voluptatum. Nonnullis etenim contigit, ut dum per meritum vitae sublimioris mirandi minoribus ac laudabiles existerent et jure honorandi putarentur, acceptis pecuniis sive praediis inchoata justitiae rudimenta perderent. Et cum carnalibus sese illecebris atque avaritia incauti corrumperent, ipsis etiam a quibus honorabantur pro bonis, denuo pro malis actibus, non solum in fastidium, verum etiam devenirent in odium. Minusque
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Si multi nobiles. sublimes. doc¬
d ea se uidisse dixert̃: & quod uidert̃
diffamare curarunt: eis mundũ cre
tis. eam se uidisse dicentib & scribẽ¬
tibus. credidit mundus: cur pauci
obstinatissimi qui remansert̃. ipsi
mundo iam credenti adhuc usq nõ
credunt: Qui proptea numero exi¬
guo ignobiliũ. infimors. imꝑitorũ
hominũ credidit: quia in tã contẽp¬
tibilib testib multo mirabilius diui¬
nitas se ipsa ꝑsuasit. E loquia namq per¬
suadentium quȩ dicebant: mira fuert̃
facta non uerba. Qui enĩ xp̃m in carne
uidant: id se uidisse narrantib nõ lo
uel ut multũ duarũ linguarũ fuisse
nouerant : repente linguis om̃ium
in xp̃i nomine post quadraginta an¬
nos incolum̃ constitisse: sudaria de
corporib eors ablata sanandis ꝑfuisse
languentib: in uia qua fuerant transi-¬
turi positos innumerabiles morbis ua-¬
riis laborantes. ut ambulantiũ super
eos umbra transiret. continuo salutẽ

Expanded text:
t? Si multi nobiles, sublimes, docti eam se vidisse dixerunt, et quod viderunt, diffamare curarunt, eis mundum credtis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, cur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt ? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, imperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba. qui enim Christum in cauiderant, id se uidisse narrantibus, non luel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium in Christi nomine post quadraginta annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem
Abbreviated transcription (Latin):
eis: alioquin mercedẽ ñ habebitis aps
patrẽ ur̃m qui in celis ẽ. S ed rursus
ne hoc ꝑuerse intelligñtes hominib
placere metuerent: minusq ꝓdessent
latendo quod boni sunt : demonstians
quo fine in notescere deberent. lucast
inquit oꝑa ur̃a corã hominib: ut ui¬
deant bon̾a facta ur̃a: & glorificent p
trẽ ur̃m qui in cęlis ẽ. Non gͦ ut ui¬
deamini ab eis. id ẽ hac intentione
ut eos ad uos conũti uelitis: quia ñ
ꝑ uos aliquid estis: s ut głificent pa¬
trẽ ur̃m qui in celis ẽ. ad quẽ conũ¬
U. si fiant quod estis. Deniq non solũ¬

Expanded text:
eis; alioquin mercedem non habebitis aput eis; alioquin mercedem non habebitis aput patrem uestrum, qui in caelis est. Sed rursus ne hoc peruerse intellegentes hominibus placere metuerent minusque prodessent latendo, quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent: Luceant, inquit, opera uestra coram hominibus, ut uideant bonaatrem vestrum, qui in coelis est . Non ergo, ut videamini ab eis, id est hac intentione ut eos ad vos converti velitis, quia non per vos aliquid estis: sed ut glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, ad quem conversi fiant quod estis. Hos secu
Abbreviated transcription (Latin):
etiã summe detestatiom habebat᷑.
tenentes qđ audierant a bono magis¬
tro eodẽq medico nĩtiũ. si quis me
negauerit corã hominib negabo eũ
corã patre meo. qui in cęlis ẽ &e corã
angłis di: int̾ maledicta et obꝓbria.
int̾ grauissimas ꝑsecutiones crudeles¬
q penas ñ sunt det̾riti a p̃dicatione
salutis humanȩ: tanto fremitu offen¬
sionis humane. Quia uͦ eos diuina
facientes atq dicentes. diuineq uuinẽ¬
tes. debellatis quodã mͦ cordib duris
atq introducta pace iusticie. ingens
in eccła xp̃i gloria consecuta ẽ. nõ
in ea tanquã in sue uirtutis fine
quieuert̃: s eã quoq ipsã ad dĩ glo¬
riã referentes. cuiꝰ grã tales erant.
isto quoq fomite eos quib consule¬
bant ad amorẽ illius aquo & ipsi ties
fierent accendebant. Nam ne propthi
manã głam boni essent: docuerat cosmi¬
gister eorũ dicens. Cauete facere iustiui
ur̃am corã hominib ut uideamini ab

Expanded text:
etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iustitiae ingens in ecclesia Christi gloria consecuta est: non in ea tamquam in suae uirtutis fine quieuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab
Abbreviated transcription (Latin):
utiq in credibile est creditũ esse qđ in cre-¬
dibile est. Sed ipse modus quo mundus
credidit si considẽtur: incredibilior inue¬
nitui: In eruditos lib̃alib disciplinis:
& omino quantũ ad scłares doctrinas
impolitos: ñ ꝑitos grãmatica: ñ armatoᷤᷤ
dialectica: non rechorica inflatos: pisca¬
tores xp̃c cum retib fidi ad mare huiꝰ
scłi paucissimos misit: atq ita ex om̃i
genere tam multos pisces & tanto mri¬
rabiliores quanto rariores. etiã ipsos phi-¬
disse cũ carne: incredibile ẽ. mundũ
rem tam in credibilẽ credidisse: incre¬
dibile est homines ignobiles. infimos:
paucissimos: imꝑitos. rem tam incre-¬
dibilẽ tam efficacit̃ mundo & in illo
etiã doctis ꝑsuadere potuisse. Resurre-¬

Expanded text:
utique incredibile est. sic creditum esse, quod increutique incredibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec credidit, si consideretur, incredibilior invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino quantum ad istorum doctrinas attinet impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica inflatos, piscatores Christus cum retibus fidei, ad mare hujus saeculi paucissimos misit. Atque ita ex omni genere tam multos pisces, et tanto mirabiliores quanto rariores, etiam ipsos phidisse cum carne: incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse: incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos rem tam incredibilem, tam efficaciter mundo, et in illo etiam doctis persuadere potuisse. Hor
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ ȩtiam post obitũ eoꝵs ꝑ posteros
eorũ int̾ horrendas ꝑsecutiones & ua¬
rios cruciatus ac funera martyrã.
p̃dicatũ est toto orbe eugłiũ: contes¬
tante dõ signis & ostentis et uariis ur¬
tutib &e sp̃s scĩ munerib : ut populi
gentiũ credentes in eũ qui ꝑ eoꝵ redẽp¬
tione crucifixus ẽ. xp̃iano amore ue¬
nerarent᷑ sanguinẽ martyrũ quẽ dia¬
bolico furore fudunt: ipsiq reges qͦrũ
legib uastabat᷑ eccłia. ei nomini salu¬
brit̃ sub derent᷑ quod de terra crude¬
lit̃ auferre conati sunt: & falsos deos
inciꝑent ꝑsequi. quorũ causa cultores
didit mundus sublatũ terrenũ xp̃i
corpus in celũ: resurrectionẽ carmꝰ
& ascensionẽ in suꝑnas sedes. pauas¬
sunis remanentib atq stupentib uel doc¬
tis uel in doctis. iam credid̾unt docti uel
in docti. Si rem credibilẽ credidunt: ui-¬
derint quã sint stolidi qui ñ credũt. Si
autem res incredibilis credita ẽ: etiã hoc

Expanded text:
uerum etiam post obitum eorum per posteros eorum inter horrendas persecutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto orbe euangelium, contestante Deo signis et ostentis et uariis uirtutibus et Spiritus sancti muneribus; ut populi gentium credentes in eum, qui pro eorum redemtione crucifixus est, Christiano amore uenerarentur sanguinem martyrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nomini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultores didit mundus sublatum terrenum Christi corpus in caelum; resurrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel indoctis. iam crediderunt et docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non credunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hierłm & in totã iudeam & samariã:
et usq in fines terrȩ: primũ se ab hie.¬
IiI. rusalẽ diffudit eccłia. Et cũ in uidea
& samaria plurimi credidissent: &¬
in alias gentes itũ est: eis annunti¬
antib eugłiũ quos ipse sicut lumina-¬
ria & aptauerat ũbo. & accendat spũ
scõ. Dixerat enĩ eis. Nolite tunere eos

Expanded text:
em et in totam Iudaeam et Samariam et usque in fines terrae, primum se ab Hierusalem diffudit ecclesia, et cum in Iudaea adque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis adnuntiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos,