comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uida. donec ueniat qui mittendus est.
& ipse erit expectacio gentium & bra¬
chium meum hoc ÷ filium meum susti¬
nebunt : ꝑquem oĩa feci. Leuate incelã
dete idͥ est comsiderate uel conp̃hendite :
quia cȩli subandis aerii sicut fumus
liquescent id ⁊̃ euanescent. & terra sicut
uestim̃tum atteretur hoc est deficiet:
& habitatores enis id ÷ om̃s bestiȩ uo¬
lucresq & om̃s ereature. quȩ inuencȩ
fuerunt tunc tempdris in ea sicut hȩc
interibunt: id est om̃ia morientur
Idem est qđ dñs in euangłio dicit. Clñ
C cerra transibunt. ꝑ inmutacionem
subaudis & inmeliorationẽ nͣon ꝑ essentiam.
Lipxta quod sal omon dicit. Generatio p̃terit
& generatio aduenit : terra uero inȩc̃num
stabit. Sed licetꝰ uͤmĩa transeant : salus mea
insempit̾num erit & iusticia mea non defici¬
&. Salus ⁊ iusticia dĩ patris filaus est: qr
ꝑillum saluat & iustificat p̃destinatos ad

Expanded text:
uda, donec veniat qui mittendus est: et ipse erit exspectatio gentium ; » « et brachium meum, » hoc est Filium meum « sustinebunt » per quem omnia feci. « Levate in coelum videte, » id est considerate, vel comprehendite « quia coeli, » subaudis aeris, « sicut fumus liquescent, » id est evanescent, « et terra sicut vestimentum atteretur, » hoc est deficiet, « et habitatores ejus, » id est omnes bestiae, volucresque, et omnes creaturae quae inventae fuerint tunc temporis in ea, « sicut haec interibunt, » id est omnia morientur. Idem est quod Dominus in Evangelio dicit: « Coelum et terra transibunt , » per immutationem subaudis et in meliorationem, et non per essentiam. Juxta quod Salomon dicit: « Generatio praeterit et generatio advenit; terra vero in aeternum stat . » Sed licet omnia transeant, « Salus mea in sempiternum erit, et justitia mea non deficiet. » Salus et justitia Dei Patris Filius est, quia per illum salvat et justificat praedestinatos ad
Abbreviated transcription (Latin):
U ox ꝓpħȩ ⁊ popłi fidelis: dep̃cantis ꝓ aduentu
filii dĩ. O brachiudñ. id ÷ filii dĩ alcissi¬
me. surge de gła paternȩ maiestatis ad iai¬
carnationis tuę misterium adimplendum :
consurge adredim̃dum genus humanum
in duere fortitudinẽ diuinitatis cuȩ contͣ
demones. Consurge sicut indieb. antiqͥs
ingenerationib scłorum. Et est sensus.
Sicut in antiquis cẽporib. auxiliatus es popło
tuo. educens eum de egrpto: & sicut ingene¬
rationib patrũ it̃rum tuam ostendisti
fortitudinẽ : sic modo ueni incarne lb̾are
gemis humanũ de manu diaboli. Nũ quid
eum de celo: uulnerasti araconẽ pharaonem
inmari uel diabolum:. Ilum quid tu siccasti
mare. aquã abrssi uehem̃tis. ut transitũ
p̃beres popło cuo: Qui posuisti ꝓfundum
maris uiam. ut transirent lib̾ati electi tui.
Et est sensus. Siciti hȩc omĩa fecisti. sic qͦq.
ueni ad saluandum electũ popłm tuum
t nunc sredẽpti sunt adrĩo subaudis san¬

Expanded text:
 et populi fidelis, deprecantis pro adventu Filii Dei. O brachium Domini, id est Filii Dei altissime, surge de gloria paternae majestatis ad incarnationis tuae mysterium adimplendum: consurge ad redimendum genus humanum. Induere fortitudine divinitatis tuae contra daemones. « Consurge sicut in diebus antiquis in generationibus saeculorum. » Et est sensus: Sicut in antiquis temporibus auxiliatus es populo tuo educens eum de Aegypto, et sicut in generationibus patrum nostrorum tuam ostendisti fortitudinem, sic modo veni in carne liberare genus humanum de manu diaboli. « Nunquideum de coelo, « vulnerasti draconem, » Pharaonem, in mari, vel diabolum? « Nunquid non tu siccasti mare aquam abyssi vehementis » ut transitum praeberes populo tuo? « Qui posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati » electi tui. Et est sensus: Sicuti haec omnia fecisti, sic quoque veni ad salvandum electum populum tuum. « Et nunc qui redempti sunt a Domino, » subaudis san
Abbreviated transcription (Latin):
saluũ . eẽ. poterit : Proponit dñs questionẽ
quã ipse insubsequentib ex ponit. & ipse
qui ꝑisaiam ista locutus est: ipse etiam
ꝑsemet ipsum in euangłio similia ꝓtulit
dicens. Cd̃ fortis armatus custodit atri¬
um suum : inpace s̃ ea quȩ possidet. For¬
cem & robustũ uult intelligi diabolum.
quitã fortiter cenuit genus humanũ captũ :
ut nemo scõrum abeo posset auferri neq.
salomon ꝑsuam sapientiam: neq iob per
suam scĩtatem. nisi filius dĩ ꝑ incarnationis
suȩ misternum. Num qͥd gͦ tollecur a for¬
te aabolo p̃da generis humani ꝑ aliquẽ
scõrum. aut qđ captũ tenetur arobusto
diabolo saluari poterit. Quia hȩc dicit
dñs. & quidẽ captiuitas subaudis quȩ
captiuauit genus humanũ a forte tollet᷑
inmeo aduentu per passionẽ meã. & qđ
ablatũ fuerat dõ arobusto inimico per
suasionem saluabitur demorte adiu¬

Expanded text:
salvum esse poterit? » Proponit Dominus quaestionem, salvum esse poterit? » Proponit Dominus quaestionem, quam ipse in subsequentibus exponit. Et ipse qui per Isaiam ista locutus est, ipse etiam per semetipsum in Evangelio similia protulit, dicens: Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quae possidet . Fortem et robustum vult intelligi diabolum, qui tam fortiter tenuit genus humanum captum, ut nemo sanctorum ab eo posset auferre, neque Salomon per suam sapientiam, neque Job per suam sanctitatem, nisi Filius Dei per incarnationis suae mysterium. Nunquid ergo tolletur a forte diabolo praeda generis humani per aliquem sanctorum, aut quod captum tenetur a robusto diabolo, salvari poterit? « Quia haec dicit Dominus, et quidem captivitas » subaudis, quae captivavit genus humanum, « a forte tolletur » in meo adventu per passionem meam, « et quod ablatum fuerat » Deo « a robusto » inimico per suasionem « salvabit » de morte ad v
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ad orat. siue honorat qͣ ÷ caput
om̃ium electoꝵ. lionorat om̃s electos
qui sunt corpus xp̃i. Quodq. subra¬
git. ⁊ puluerem pedum tuorũ lingent
hoc significat quod reges ⁊ reginȩ per
quos designantur apłi & p̃dicatores qͥc¬
quid cerrem oꝑis &peccati adheserit
pedibus : id÷ actionibus acccłiȩ sermone
⁊ exẽplo suo mundabunt. & abstgent.
Puluerem in qͥt pedũ tuorum lingent: ĩ dest
terrenã conuersationẽ auferent & pecrata
dimiitent : iuxta qđ adnõ potestatẽ acce¬
perunt dicente eis. Quod cumq solueritis
interra: solutũ erit & incȩlo Et scies o
eccłia quia ego dñs subaudis cum filio meo
& spũ scõ: super quo id ÷ in me nonconfum¬
dentur in iuditio om̃s electi qui expectant
eum. recte credendo. bene uiuendo. & ꝑfecte
ꝑseuerando. Numquid tolletur a for¬
te p̃da. aut̃ qđ captum fuerit. arobusto

Expanded text:
Christum adorat sive honorat, qui est caput Christum adorat sive honorat, qui est caput omnium electorum, honorat omnes electos qui sunt corpus Christi . Quodque subjungit, « et pulverem pedum tuorum lingent, » hoc significat quod reges et reginae, per quos designantur apostoli et praedicatores, quidquid terreni operis et peccati adhaeserit pedibus, id est actionibus Ecclesiae, sermone et exemplo suo mundabunt et abstergent. Pulverem inquit pedum tuorum lingent, id est terrenam conversationem auferent et peccata dimittent, juxta quod a Domino potestatem acceperunt, dicente eis: « Quodcunque solveritis in terra erit solutum et in coelo . » « Et scies, » o Ecclesia, « quia ego Dominus, » subaudis cum Filio meo et Spiritu sancto « super quo, » id est in me « non confundentur » in judicio omnes electi « qui exspectant eum » recte credendo, bene vivendo, et perfecte perseverando. « Nunquid tolletur a forte praeda, aut quod captum fuerit a robusto
Abbreviated transcription (Latin):
reges. & nutrices reginas. & in ulnis & suꝑ
humeros portari ab illis : sed ꝑ reges &
nutricios debemꝰ intelligere a płos & p̃dica¬
tores qui se &alios regere bene studuerunt.
& ad uiã ueritatis nutrier̃. dequib. dicit¬
psalmista. Constitues eos principes super
omnẽ terram. Ipsi fuerunt regine: qui &
reges & nutricii. Num quid non reges &
regine fuer̃ petrus. & paulus. qui sua p̃¬
dicatione corda suꝑbor hominũ sub inga¬
uerunt xpõ : Num quid nudi erat paulus
mitricuis siue nutrix. quando dixit ꝑ
euangłium ego uos genui. & tanquam
paruulis inxpõ. lac uobis potũ dedinon
escam : Num quid petrus mitricius non
erat quando dixit. quasi modo geniti in¬
fantes. lac concupiscite :. Sic deceteris
apłis : intelligendũ .ẽ. Sequitur eͥgo
i dicitur ad pͥmitiuã excłam. Uultu int̾ri
dimisso id ÷ humiliato ad orabunt te
hoc ÷ honorabunt te o primitiua eccłia

Expanded text:
reges et nutrices reginas, et in ulnis et super reges et nutrices reginas, et in ulnis et super humeros portari ab illis. Sed per reges et nutritios debemus intelligere apostolos et praedicatores, qui se et alios regere bene studuerunt, et ad viam veritatis nutrierunt. De quibus Psalmista dicit: « Constitues eos principes super omnem terram . » Ipsi fuerunt reginae qui et reges et nutritii. Nunquid non reges et reginae fuerunt Petrus et Paulus, qui sua praedicatione corda superborum hominum subjugaverunt Christo ? Nunquid non erat Paulus nutritius sive nutrix, quando dixit: « Per Evangelium ego vos genui, et tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam ? » Nunquid Petrus nutritius non erat, quando dixit: « Quasi modo geniti infantes lac concupiscite » Sic de caeteris apostolis intelligendum est. Sequitur ergo, et dicitur ad primitivam Ecclesiam: « Vultu in terra demisso, » id est humiliato, « adorabunt te, » hoc est honorabunt te, o primitiva Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
manũ meam. hoc ÷ filium meũ ꝑ incar¬
nationis misterium : uel leuo deterra
ad celum ꝑascensionẽ ad popłos exalta¬
bo signũ meum : id⁊ signũ crucis. Nam
intantũ ÷ͥ iam exaltatũ signũ crucis.
ut om̃s gentes co credant cueri cumdĩ
ad uitorio ab om̃ib. insidis diabolqͥ.
Et cũ ego leuauero filium meum uel super
corda gentium uel adcelos eleuando: af¬
ad ȩternã beatitudinẽ: post finitum
Inuus laboris cursũ : sicut legitur de
lazaro: ⁊ filias tuas hoc ÷ sexũ femine¬
um adfidem trahendo. uel animas scõꝵ
adparadisum ducendo suꝑ humeros: id
est suis meritis apłi ueł angłi suis ora¬
tionib portabunt. Idõ dicit filios cuos
& filias tuas. qr exutroq sexu scã ȩccłia
constat. Leginus enĩ quatuor filias pbi¬
naliter intelligenda: sieut iuidȩi it¬
telligunt. qui dicunt se inaduentu xpĩ sui
quẽ adhuc prestolantur . hab̾e nutricios

Expanded text:
manum meam, hoc est Filium meum per incarmanum meam, hoc est Filium meum per incarnationis mysterium, vel levo de terra ad coelum per ascensionem. Ad populos exaltabo signum meum, id est signum crucis. Nam in tantum est jam exaltatum signum crucis, ut omnes gentes eo se credant tueri, cum Dei adjutorio, ab omnibus insidiis diaboli. « Et » cum ego levavero Filium meum, vel super corda gentium vel ad coelos elevando: « Afad aeternam beatitudinem, post finitum hujus laboris cursum, sicut legitur de Lazaro , « et filias tuas, » hoc est sexum femineum ad fidem trahendo, vel animas sanctorum ad paradisum ducendo, « super humeros, » id est suis meritis apostoli, vel angeli suis orationibus « portabunt. » Ideo dicit filios tuos et filias tuas, quia ex utroque sexu sancta Ecclesia constat . Legimus enim quatuor filias Phinaliter intelligenda, sicut Judaei intelligunt, qui dicunt se in adventu Christi sui quem adhuc praestolantur habere nutritios
Abbreviated transcription (Latin):
baudis in hoc quia dõ spũ ales filios
non enutriui : & rion pariens trans¬
migrata in babilonẽ &e captiua ducta
Et istos qui senutrunt : idõ dicit sterilis
& non pariens : quia post aggeum. ⁊a¬
chariam. & malachiam qui esdras ap¬
pellatur non habuer̃ ꝓpłias: qui eorũ
filios enutrirent in lege dĩ. Ego des¬
tituta adõ & desolata aꝓprio uiro dõ
om̃i potente isti subaudis indci uel gen¬
tiles credentes infilium dĩ: ubi hio¬
erant: huiꝰ modi generatio spũ alis est &
multos sunul infide parit : & idõ miratur
eccłia: quomꝰ tam cito coadunati sunt
Iec dicit dñs ds̃ sũbaudis pater. Eoce leuo
ad gentes manũ mcã & ad popłos exaltabo
signũ meum. dixit se acccłia mirari ua¬
dde tot filii adfidem eiꝰ uenerint: idõres¬
pondit ds̃ pater : ⁊ dicit. Al iraris quomͦ
ista suit facta: ego tͥ ostendã. Ecce in qͥt
leuo. id ÷ rereilo. uel demonstro: adgentes

Expanded text:
baudis in hoc quia Deo spirituales filios baudis in hoc quia Deo spirituales filios non enutrivi, « et non pariens transmigrata » in Babylonem « et captiva ducta. Et istos quis enutrivit? » Ideo dicit sterilis et non pariens, quia post Aggeum, Zachariam, et Malachiam qui Esdras appellatur, non habuerunt prophetas qui eorum filios enutrirent in lege Dei. « Ego destituta » a Deo « et desolata » a proprio viro Deo omnipotente: « isti, » subaudis Judaei vel gentiles credentes in Filium Dei, « ubi erant? » Hujusmodi generatio spiritualis est, et multos simul in fide parit, et ideo miratur Ecclesia quomodo tam cito coadunati sunt. « Haec dicit Dominus Deus, » subaudis Pater: « Ecce levo ad gentes manum meam, et ad populos exaltabo signum meum. » Dixit se Ecclesia mirari unde tot filii ad fidem ejus venerint, ideo respondet Deus Pater et dicit: Miraris quomodo ista sint facta, ego tibi ostendam: Ecce inquit levo, id est revelo vel demonstro ad gentes
Abbreviated transcription (Latin):
te. Deserta tua subaudis loca. id est
delicta: & solitudines cuȩ. & cerre rumȩ¬
tuȩ. subaudis quȩ omĩa destructa sunt
& longe fugabantur seribȩ & pharesȩi
aromanis : qui obsorbebantee id est
quite seꝑabant adõ tuo malo exemplo
uel praua doctrina. . Ahuc di¬
cent in aurib tuis ofilii. uel opͥpn¬
tiua eccłia: filii sterilitatis tuȩ. Sox
patris adfilium : & ad pͥmitiuã ȩccłiam.
Et quantũ adlitterã ꝑtin&e filii sterili¬
tatis uocantur : qui in infidelitate
quidem nati sunt sed ꝑostea ptican¬
cib. apłis credidunt. Aagustus
mͥ ÷ locus subauois insmagog̾is. fac
spacium mͥ ut habitem subaudis ingen¬
tibus & in toto mundo. Post ascensionẽ
dnĩ ad glos tantũ creuit fides credenti¬
um: ut non in iuidȩa solũ modo possent
habitare: isi spargerentur ꝑ uniuer¬
sum orbem. Et dices incorde tuo
opͥmitiua ȩccłia. Quis genuit mͥistos
subaudis filios spũales: ego sterilis su¬

Expanded text:
» subaudis loca, id est derelicta, « et solitudines tuae et terrae ruinae, » subaudis, quae omnia destructa sunt et longe fugabuntur » scribae et Pharisaei a Romanis « qui absorbebant ei » id est qui te separabant a Deo tuo malo exemplo, vel prava doctrina. « Adhuc dicent in auribus tuis, » o fili, vel o primitiva Ecclesia, « filii sterilitatis tuae. » Vox patris ad filium, et primitivam Ecclesiam. Et quantum ad litteram pertinet, filii sterilitatis vocantur, qui in infidelitate quidem nati sunt, sed postea praedicantibus apostolis crediderunt. « Angustus mihi est locus, » subaudis in Synagogis; « fac spatium mihi ut habitem, » subaudis, in gentibus et in toto mundo. Post ascensionem Domini ad coelos tantum crevit fides credentium, ut non in Judaea solummodo possent habitare, nisi spargerentur per universum orbem. « Et dices in corde tuo, » o primitiva Ecclesia: « Quis genuit mihi istos, » subaudis filios spirituales? « Ego sterilis, » su
Abbreviated transcription (Latin):
pelles hoc ÷ predicatores tuos extende.
& diffunde ꝑ orbem terrarũ. ne parcas.
neque cesses multiplicare eos. quatinus
illorum. munimine tuearis abestu demo¬
num. Longos fac funiculos tuos. io⁊
longe extende p̾dicationem tuam. &
p̃cepta diuina elonga. & clauos tuos
con solida : id est intelligentiam. & raci¬
onem tuam confirma & corrobora.
S equitur. Qadexerã enm asustrã
penetrabis: hoc ÷ om̃s gentes possidebis. uł
etiam prosꝑa sustinebis. & hic & infucuro
p̃ualebis. Quia nec ꝓsperis eleuaberis. nec
aduersis deprimeris. Possumus etiã ꝑdex¬
teram & sinistrã utrãq uitam acciꝑe : pre¬
sentem scilicet atq futurã. ut ꝑsinistram
intelligamus p̃sentem uitã. & ꝑ dexteram
aec̃nam : iuxta quod sapientia dicit. Ini
dextera eus longitudo dierũ. insinistra
uero diuitiȩ & gła. Scã excłia in sinistra¬

Expanded text:
pelles, hoc est praedicatores tuos extende pelles, hoc est praedicatores tuos extende et diffunde per orbem terrarum: Ne parcas, neque cesses multiplicare eos, quatenus illorum munimine tuearis ab aestu daemonum. Longos fac funiculos tuos, id est longe extende praedicationem tuam, et praecepta divina elonga, et clavos tuos consolida, id est intelligentiam et rationem tuam confirma et corrobora. Sequitur: « Ad dexteram enim et sinistram penetrabis, » hoc est omnes gentes possidebis, vel etiam prospera sustinebis, et hic et in futuro praevalebis: quia nec prosperis elevaberis, nec adversis deprimeris. Possumus etiam per dexteram et sinistram utramque vitam accipere, praesentem scilicet atque futuram: ut per sinistram intelligamus praesentem vitam, et per dexteram aeternam. Juxta quod Sapientia dicit: « In dextera ejus longitudo dierum, in sinistra vero divitiae et g
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłia locum tentorii sui dilatatũ habet.
quia ad orientem & ad aquilonẽ ad occiden¬
tem. & ad meridiem : a ecclesiȩ in xp̃i no¬
mine dilatate sunt. Pelles sc̃e ecłiȩ sunt
p̃dicatores ⁊ prelati qui eam ꝓtegunt ab
estu uiciorũ & demonũ. & ab om̃ib. aduersis.
Habebat cabnaculum sicut diximus. saga
cilicina: per quȩ designantur poenitentes
quia cilicium habitus poenitentiȩ est.
Habebat rubricatas pelles : per quas desig¬
nantur martires. Habebat & iacinctinas:
ꝑ quas designantur om̃s pallorẽ abstinei¬
tiȩ gestantes. Habebat aetiam fumculos:
ꝑ quos designantur p̃cepta diuina. H la¬
bebat clauos quib. extendebantur funes.
& firmabatur omẽ tabernaculũ possu
quȩ racionabilit̃ in celligimis. raciona¬
bilit̾ oꝑe ad implemus. Dicit gͦ adscam
eccłiam. Oęccłia. dilata locum tentorii
tui. ꝑ quattuor mundi clẏmata. nec con¬
claudaris uno angulo solũ modo iudȩȩ. &

Expanded text:
 » Sancta ergo Ecclesia locum tentorii sui dilatatum habet,  » Sancta ergo Ecclesia locum tentorii sui dilatatum habet, quia ad orientem et ad aquilonem, ad occidentem et ad meridiem, Ecclesiae in Christi nomine dilatatae sunt. Pelles sanctae Ecclesiae sunt praedicatores et praelati qui eam protegunt ab aestu vitiorum et daemonum, et ab omnibus adversis. Habebat tabernaculum sicut diximus saga cilicina, per quae designantur poenitentes: quia cilicium habitus poenitentiae est; habebat rubricatas pelles, per quas designantur martyres; habebat et hiacynthinas, per quas designantur omnes pallorem abstinentiae gestantes; habebat etiam funiculos, per quos designantur praecepta divina; habebat clavos quibus extendebantur funes, et firmabatur omne tabernaculum: per qquae rationabiliter intelligimus, rationabiliter opere adimplemus. Dicit ergo ad sanctam Ecclesiam: O Ecclesia, dilata locum tentorii tui per quatuor mundi climata, nec concludaris uno angulo solummodo Judaeae. Et
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera q̃ue ibi dicuntur. modo iterum
dr̃. ut dilatet tentorium suum ad simili¬
tudinem tabnaculi moysi & ut omĩa ha¬
bens que illud tab̃naculũ habuit : am¬
plificet ea. & amplius corroboret. Taber¬
naculũ moysi quod habuit centũ cubitos
habuit saga. & pelles rubricatas & ia¬
cinctinas funiculosq. ⁊ clauos. scãm eccł̃iam
significabat. Qui in tab̾naculis cõmorant᷑
de loco ad locum transeuntes: ad domum
tendunt. & ad terrã ꝓmissam. sicut udȩi
fecerunt. & scĩ inpresenti scło in tab̾nacu¬
lis habitant. hoc ÷ in ȩccłiis: quia ꝑegri¬
ni ⁊ aduene sunt in hoc scło. Sicut dicit
psalmista. In cola ego sum apud te. &
peregrinus. Tendentes ad domũ: Acq̃ua
idem psalmista dicit. Unã pecii ad ño
hanc requiram : ut in habitẽ in domo dnĩ
om̃ib. diebis uitȩ meȩ. & ad terrã reꝓ¬
missionis de qua dicit aetiam ipse.
Credo uid̃e bona dni : interra uiuentium.

Expanded text:
et caetera quae ibi dicuntur: modo iterum et caetera quae ibi dicuntur: modo iterum dicitur ut dilatet tentorium suum ad similitudinem tabernaculi Mosi, et ut omnia habens quae illud tabernaculum habuit, amplificet ea et amplius corroboret. Tabernaculum Mosi, quod habuit centum cubitos ine, et quod habuit saga et pelles rubricatas et hiacynthinas funiculosque et clavos sanctam Ecclesiam significabat. Qui in tabernaculis commorantur, de loco ad locum transeuntes ad domum tendunt et ad terram promissam, sicut Judaei fecerunt. Et sancti in praesenti saeculo in tabernaculis habitant, hoc est in ecclesiis, quia peregrini et advenae sunt in hoc saeculo. Sicut dicit Psalmista: « Incola ego sum apud te et peregrinus , » tendentes ad domum, de qua idem Psalmista dicit: « Unam petii a Domino, hanc requiram: ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae » Et ad terram repromissionis de qua dicit etiam ipse: Credo videre bona Domini in terra viventium.
Abbreviated transcription (Latin):
& redẽptorẽ nr̃m xcłia sterilis tã exiu¬
deis quam ex gentib quia mͦ inapies
dõ filios parere. De canta saluatori tuo.
& hnni id ⁊ magnifice gaude quȩ non
pariebas dõ filios. Pr̃o magnitudine
gaudii allusit adbinitũ equi tenden¬
tis adiuctoriam : p̃dicens quare p̾cepit
ei exultare ⁊ laudare dnm̃. Qñ mul¬
ti filii desertȩ subaudis ȩccłiȩ gentium.
quȩ quondã adõ delicta est. quã eius
id ÷ synagoge quȩ habet uirum dicit dũs.
hoc est quȩ putat se habere uirum dm̃
omĩpotentem. Et hoc notandum. quia cum
dr̃ plures filii deserte quã eis quae hab&
uirũ : non pęnitus excluditur a partu sy¬
tos filios dõ genuit: sed maxima multitu¬
do gentium ei prefertur Cilata locũ
tentorii tui & pelles tab̾natulorũ tuorũ
extendes ne parcas. Longos fac funiculos
tuos : & clauos tuos consolida. Cui suꝑius
dictũ est. lauoa sterilis quȩ non paris.

Expanded text:
et Redemptorem nostrum, Ecclesia sterilis, tam ex Juet Redemptorem nostrum, Ecclesia sterilis, tam ex Judaeis quam ex gentibus: quia modo incipies Deo filios parere. Decanta Salvatori tuo, et hinni, id est magnifice gaude, quae non pariebas Deo filios. Pro magnitudine gaudii allusit ad hinnitum equi tendentis ad victoriam, praedicens quare praecepit ei exsultare et laudare Dominue, » subaudis Ecclesiae gentium, quae quondam a Deo derelicta est, « quam ejus, » id est Synagogae, « quae habet virum, dicit Dominus; » hoc est quae putat se habere virum Deum omnipotentem. Et hoc notandum, quia cum dicitur: plures filii desertae quam ejus quae habet virum, non penitus excluditur a partu Sytos filios Deo genuit, sed maxima multitudo gentium ei praefertur. « Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculum tuorum extende, ne parcas: longos fac funiculos uos, et clavos tuos consolida. » Cui superius dictum est: Lauda, sterilis, quae non paris,
Abbreviated transcription (Latin):
ne. & resurrectionis gła: ninc uͦ reuertit᷑
ad uocationẽ gentium. & ad eos qui in eum
crediderunt. tam ex iudeis quã exgentib
S terilis isto in loco: appellatur gentilitas
specialit̾. quȩ dõ filios spũales non gene¬
rabat. quia non habebat legem. non pro¬
pħas. non patriarchas. & que mͦ plubes
filios dĩ generat quam fynagoga. quȩ
putat se dm̃ uirum hab̾e. Lotest etiam
ȩccłia quȩ in uideis deserta erat sterilis
appellari. quia dñõ adueniente. filios
eius non pariebat : ut ad utrãq. eccł iam.
tam exiudeis quã exgentib. referamus
hoc : scđ̾m qđ egregius p̃dicator suis
in uerbis ostendit. Assumens enĩ testimo¬
mum de ysaia qđ nunc habeniꝰ p̃manib.
ad reꝓmissionis retulit filios. ad ecłiam
degentib siue ex utroq. popło congrega¬
tam quȩ deserta & derelicta erat adõ. ac
sterilis ꝑmanebat : non habens uirũ dm̃
oimpotentẽ. Lauda inquit ꝙratorẽ tuũ

Expanded text:
ne, et resurrectionis gloria; nunc vero revertitur ne, et resurrectionis gloria; nunc vero revertitur ad vocationem gentium, et ad eos qui in eum crediderunt tam ex Judaeis quam ex gentibus. Sterilis isto in loco ap pellatur gentilitas specialiter, quae Deo filios spiri tuales non generabat; quia non habebat legem, non prophetas, non patriarchas: et quae modo plures filios Dei generat quam Synagoga, quae putat se Deum virum habere. Potest etiam Ecclesia, quae in Judaeis deserta erat, sterilis appellari, quia Domino adveniente filios ejus non pariebat, ut ad utramque Ecclesiam tam ex Judaeis quam ex gentibus referamus hoc: secundum quod egregius praedicator suis in verbis ostendit. Assumens enim testimonium de Isaia quod nunc habemus prae manibus, ad repromissionis retulit filios ad Ecclesiam de gentibus, sive ex utroque populo congregatam: quae deserta et derelicta erat a Deo ac sterilis permanebat, non habens virum Deum omnipotentem: Lauda inquit Creatorem tuum
Abbreviated transcription (Latin):
ante dictum sit. Beniamini inquit lupus
rapax : mane comedet p̃dam. & uesꝑe di¬
uidet spolia. Et de om̃ib. apłis. Lętibunt᷑
coram te: sicut exultant uictores capta
preda quando diuidunit spolia iitoto
orbe eccłias sibi diuidentes. Et quare fi&e
istuo: Ero eo qđ tradidit ipse filius dĩ
in mortẽ animã suam id ⁊̃ uitam suam.
& cũ sceleratis latronibus reputatiis est.
non adõ patre neq ascis sed apersecuto¬
rib. iudeis: ut illud alio in loco. & cum
inquis reputatus est. Et ipse peccata
multorũ tulit sanguine suo. & baptis¬
mi regeneratione : ac fide illorum
Et ꝓtrans gressorib iudcis: siue ꝑsecuto¬
ribus rogauit dicens. dum penderet in
cruce. Later ignosce illis. Sicut enim
in euuangłio Nazarenorum habetur
adhanc uocem dm̃ multa milia udȩorũ
dem. ⁊ bynmai quȩ non pariebas. hactenꝰ
loquiitꝰ est ꝓpħa denatiuitate dni. passio¬

Expanded text:
ante dictum sit: « Benjamin, inquit, lupus ante dictum sit: « Benjamin, inquit, lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia . » Et de omnibus apostolis: Laetabuntur coram te, sicut exsultant victores capta praeda quando dividunt spolia, in toto orbe ecclesias sibi dividentes. Et quare fiet istud? « Pro eo quod tradidit » ipse Filius Dei « in mortem animam suam, » id est vitam suam, « et cum sceleratis » latronibus « reputatus est, » non a Deo Patre neque sanctis, sed a persecutoribus Judaeis, ut illud alio in loco: et cum iniquis reputatus est. « et ipse peccata multorum tulit » sanguine suo, et baptismi regeneratione, ac fide illorum, « et pro transgressoribus » Judaeis, sive persecutoribus « rogavit » dicens, dum penderet in cruce: « Pater, ignosce illis . » Sicut enim in Evangelio Nazaraenorum habetur, ad hanc vocem Domini multa millia Judaeorum dem et hinni, quae non pariebas. » Hactenus locutus est Propheta de nativitate Domini, passio
Abbreviated transcription (Latin):
ens.m psẽ porcanit. id est abitulit iniqͥ¬
tates nr̃as. id ÷ poenam peccatorũ nĩtrum
sustiniit incorpore suo suꝑ lignum. &
culit a nobis peccata. quasi medicus lan¬
guores aegrotantium. Sequitur. Idõ
sub audis quia passus est ꝓsalute gne¬
ris bunatu. & omiã fecitꝰ quȩ p̾ceritus
sermo narrat . disꝑciam siue diudam
ei plurimos subaudis popłos: ut ꝓuna
plebe que non uult ineum credẽ. possi¬
deat om̃s gentes upeta quod ei apatre per
psalmistam dicitur. Postula ame & dabo
tibi gentes hereditatẽ tuam : & possessio¬
nem tuam terminos terrȩ: Unde & seqͥtur.
e fortium spolia diuidet subaudis das¬
cipłis suis. Predam gͦ forcium apłis
suis tradidit quando popłos qui subpotes¬
tate diaboli erant abstulit ab eo & illis
diuisit ut unis illorum p̃. eet̃. uni popło.
alius alio. Sicut petrus p̃fuit iudeis
credentib paulus gentib iobs & andreas
achaytis. Thomas indis : & ceteri ceteris.
Uideamus qͥd debeato paulo apło. longe

Expanded text:
t abstulit, iniquitates nostras, id est poenam peccatorum nostrorum sustinuit in corpore suo super lignum, et tulit a nobis peccata, quasi medicus languores aegrotantium. Sequitur. « Ideo, » subaudis quia passus est pro salute generis humani, et omnia fecit quae praeteritus sermo narrat, « dispertiam » sive dividam « ei plurimos » subaudis, populos. Ut pro una plebe quae non vult in eum credere, possideat omnes gentes. Juxta quod ei a Patre per Psalmistam dicitur: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Unde et sequitur: « Et fortium spolia dividet, » subaudis discipulis suis. Praedam ergo fortium apostolis suis tradidit, quando populos qui sub potestate diaboli erant abstulit ab eo, et illis divisit ut unus illorum praeesset uni populo, alius alii. Sicut Petrus praefuit Judaeis credentibus, Paulus gentibus, Joannes et Andraeas Achaicis, Thomas Indis, et caeteri caeteris. Videamus quid de B. Paulo apostolo longe
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ om̃is clectus qui usurus ÷ saluta¬
re dĩ : quia ego dñs saluans te o eccłia.
& redẽptor tuus qͥ te redemi sanguirie meo:
fortis iacob id ÷ qui dedi fortitudinẽ iacob
inluctacione cum angło. Uel etiam ꝑ
iacob possumus intelligere dnm̃. qͥfortis
extitit tẽpore passionis. intantũ ut ꝓ
crucifigentib se.: orauerit dicens. Lat̃:
ignosce allis. Quidã putant iacob ita
luctatũ . cc̃. eum angło: quem admodum duo
homines inuicẽ se tenentes. & brachis ac
toto corpore laborantes: decertare udent᷑.
Sed quomͦꝰ res corporalis luctari possit cũ
angło cactu corꝑis. qui natura incorpo¬
ralis est un uisibilis: minime apparet.
Quȩ quęstio: hoc mͦ soluenda ⁊ Dum fuger&e
ipse iacob inmesopotamiã ad labam a facie
fr̃is sui esau. & deuenissa in bethel: noc¬

Expanded text:
» id est omnis electus qui visurus est Saluta» id est omnis electus qui visurus est Salutare Dei, « quia ego Dominus salvans te, » o Ecclesia, « et Redemptor tuus » qui te redemi sanguine meo: « Fortis Jacob, » id est qui dedi fortitudinem Jacob in luctatione cum angelo. Vel etiam per Jacob possumus intelligere Dominum, qui fortis exstitit tempore passionis, intantum ut pro crucifigentibus se oraverit, dicens: « Pater, ignosce illis . » Quidam putant Jacob ita luctatum esse cum angelo, quemadmodum duo homines invicem se tenentes et brachiis ac toto corpore laborantes decertare videntur. Sed quomodo res corporalis luctari possit cum angelo tactu corporis, qui natura incorporalis est et invisibilis, minime apparet. Quae queastio hoc modo solvenda est. Dum fugeret ipse Jacob in Mesopotamiam ad Laban a facie fr
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ dicere. putredine & iinscria sua cor¬
sũpti deficient. non ut destoiant
.eẽ. sed ut iugit̃ crucient᷑. & quasi musto
sanguine suo in ebriabuntur. Non car¬
nalit̾ ista inteligenda sunt: qđ impu
& qui persecutores sunt scõrum carnes
suas comedant : & sanguinem suum bi¬
bant. sed ipsorũ carnes de uorabuntur
auermibus & bestus infernalib id est
in sua miseria & putredine ꝑibunt. &
sicut homo in ebriatur amusto ita illi
replebuntur miseri is. eo qđ multorũ
sanguinẽ scorum fude ͫ  lossumus
aetiam adp̃sens tempus referre. qđ
ꝑsecutorũ scõrum carnes auermib. co¬
medantur. & sanguis ebibatur . sicut
contigit herodi qui inter fecit pueros.
quiq. aetiam consũptus auermib ex¬
pirauit. Illisq. talib contigit qđ ꝓpħa
dicit: duplici contricione contere eos dñe.
uidelic& inp̃senti ⁊ futuro. Et cum
hȩc fecero inqͥt indie iuditii: uel in p̃¬
senti puniendo reꝓbos. scice᷑ omnis caro

Expanded text:
t dicere: putredine et miseria tua consumpti deficient, non desinant esse, sed ut jugiter crucientur, « et quasi musto sanguine suo inebriabuntur. » Non carnaliter ista intelligenda sunt, quod impii et qui persecutores sunt sanctorum carnes suas comedant et sanguinem suum bibant: sed ipsorum carnes devorabuntur a vermibus et bestiis infernalibus, id est in sua miseria et putredine peribunt, et sicut homo inebriatur a musto, ita illi replebuntur miseriis, eo quod multorum sanguinem sanctorum fuderunt. Possumus etiam ad praesens tempus referre, quod persecutorum sanctorum carnes a vermibus comedantur, et sanguis ebibatur. Sicut contigit Herodi, qui interfecit pueros, quique etiam consumptus a vermibus exspiravit. Illisque talibus contigit quod Propheta dicit: « Duplici contritione contere eos, Domine, videlicet in praesenti et in futuro . » « Et » cum haec fecero inquit in die judicii, vel in praesenti puniendo reprobos, « sciet omnis caro,
Abbreviated transcription (Latin):
mo eiꝰ sic teneatur firmꝰ. quasi iuram̃tũ.
Hec quȩ ꝓpħa exꝑsona dĩ patris loquitur :
duplicit̃ intelligi potest. ut ad xpi ꝑsonam
& ȩccłiȩ referatur. Om̃s eninscĩ : ornam̃tum
& uestim̃tum sunt xp̃ĩ. & ipse ornam̃tũ est
omĩum scor̃um. dicamus ⁊ alit̾ referentes
hoc ipsum ad ȩccłiam. Sicut sponsa orna¬
tur auro ⁊ gẽmis. uarusq ornam̃tis uesti¬
m̃torum: sic scã ȩccłia ornatur multitudi¬
ne credentiũ. diuersisq. ordinib. qui in ea
consistunt : episcopis uidelicet. presbiteris.
dhiaconib. subdiaconib nec non eciã conui¬

Expanded text:
mo ejus sic teneatur firmus quasi juramentum. mo ejus sic teneatur firmus quasi juramentum. Haec quae propheta ex persona Dei Patris loquitur, dupliciter intelligi possunt, ut ad Christi personam et Ecclesiae referantur. Omnes enim sancti ornamentum et vestimentum sunt Christi, et ipse ornamentum est omnium sanctorum. Dicamus et aliter, referentes hoc ipsum ad Ecclesiam: Sicut sponsa ornatur auro et gemmis, variisque ornamentis vestimentorum: sic sancta Ecclesia ornatur multitudine credentium diversisque ordinibus qui in ea consistunt, episcopis videlicet, presbyteris, diaconibus, subdiaconibus, nec non etiam mu
Abbreviated transcription (Latin):
apłis concurrerit multitudo iudȩorum
quȩ conuenerat ex diuersis partib. mundi:
adquas disꝑs fuerant p̃nimia ꝑsecutione
antiocł. epipbanȩ. temporib. machabeorũ¬
exquib sicut lucas dicit. Ina die triamilia
credidunt: altera die quinq milia. & de inceps
multa milia. Et de illis modo loquitur: ad
primitiuã ȩccłiam. Leua inquiens oculos
tuos oprimitiua eccłia & uide id ÷ con¬
ent᷑ tibi in unitate fidĩ. Potest etiã & admul¬
titudinem gentium referri. quȩ cotidie ex
om̃ib. munõi el imatib. confluit ad fidem
eccłiȩ. Quio ego dicit dñs. quia his om̃b.
subaudis credentib tã ex udȩis quã ex
gentib. uelut ornam̃to uestieris. id ⁊ or¬
naberis & circũdabis tͥ eos quasi sponsa.
Si dici fas ÷. illud qđ dr̃ iuiuo ego: iura¬
m̃tum dĩ ÷ sicut sepȩ inueteri testam̃to
locutꝰ ÷: & sicut innouo amem amedi.
I dõ autẽ dr̃ iurare more nr̃o : ut omĩs ser¬

Expanded text:
Apostolis concurrerit multitudo Judaeorum, Apostolis concurrerit multitudo Judaeorum, quae convenerat ex diversis partibus mundi, ad quas dispersi fuerant prae nimia persecutione Antiochi Epiphane, temporibus Machabaeoruex quibus sicut Lucas dicit, una die tria millia crediderunt, altera die quinque millia, et deinceps multa millia. Et de illis modo loquitur ad primitivam Ecclesiam: Leva inquiens oculos tuos, o primitiva Ecclesia, et vide , entur tibi in unitate fidei. Potest etiam et ad multitudinem gentium referri, quae quotidie ex omnibus mundi climatibus confluit ad fidem Ecclesiae. « Vivo ego, dicit Dominus, quia his omnibus, » subaudis credentibus, tam ex Judaeis quam ex gentibus, « velut ornamento vestieris, » id est ornaberis « et circumdabis tibi eos quasi sponsa. » Si dici fas est illud quod dicitur Vivo ego, juramentum Dei est, sicut saepe in Veteri Testamento locutus est, et sicut in Novo Amen, amen. Ideo autem detur jurare more nostro, ut omnis ser
Abbreviated transcription (Latin):
ut oblita fuerit misereri filio uteri sui.
mea de scripsi te uel depurxi te ut cui sẽꝑ
memoriã habeam. Auri tui : corã oculis
meis semper. Qui sunt isti muri. dequib.
loquitur : Latriarche. ꝓpħȩ. & iusti ex
illa plebe ꝓcreati. qui semper interpel¬
lant ꝓea : & quoꝵ orationib. din illi ual¬
lati sunt sicut ciuitas uallatur muro ma¬
theriali. Aluri tui : id ÷ ꝓpħȩ ⁊ patriar¬
chȩ: inp̃sentia mea sunt. ẽxorantes ugit᷑
ꝓte. ⁊ idõ miserebor tui. Uener̃ structo¬
res cul subaudis apłi ⁊ p̃dicatores : &
pͥmitiuȩ eccłiȩ aedificatores. Loquitur
de futuro quasi dep̃terito quasi iã uene¬
rint apłi reedificauer̃ hierłm: id est
congregationẽ fidelium. quȩ destructa
erat ꝑ infidelitatem uillis tam̃ qͥ exeis
crede uoluerunt Gestruentes subau¬
dis scribȩ ⁊ pharisȩi qui fsuper ponebant
traditiones suas legi dĩ. Et dissipantes
subaudis te suis exẽplis : ate exibutit

Expanded text:
ut « oblita fuerit » misereri filio uteri sui: mea. « Descripsi te, » vel depinxi te, ut tui semper memoriam habeam. « Muri tui coram oculis meis semper. » Qui sunt isti muri de quibus loquitur? Patriarchae, prophetae, et justi ex illa plebe procreati, qui semper interpellant pro ea, et quorum orationibus diu illi vallati sunt, sicut civitas vallatur muro materiali. Muri tui, id est prophetae et patriarchae in praesentia mea sunt; orantes jugiter pro te, et ideo miserebor tui. « Venerunt structores tui, » subaudis apostoli et praedicatores et primitivae Ecclesiae aedificatores. Loquitur de futuro quasi de praeterito, quasi jam venerint. Apostoli reaedificaverunt Jerusalem, id est congregationem fidelium, quae destructa erat per infidelitatem, in illis tamen qui ex eis credere voluerunt. « Destruentes, » subaudis, scribae et Pharisaei, qui semper praeponebant traditiones suas legi Dei, « et dissipantes, » subaudis, te suis exemplis, « a te exibunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quio precipit ut andiat᷑. ⁊ uia l ex
inquit subaudis euangłu ame exiet. &
inolitium meum id ÷ decretum inlucem:
hoc ⁊ infidem popłorum requiescet qͥ
intenebris infidelitatis erant iuxta
illud. Popłs qui ambulabat intenebris :¬
uidit lucem magnam. luditium discre¬
tionis fuit: ut uideis nolentib. cred̾e. gen
tiles adfidem uocarentur Hȩc quȩ diximꝰ.
exꝑsona filii dĩ ꝓ lata sunt : lioc uero
qđ sequitur uox patris ⁊ defilio. Prope
uirgine filius m̃s : non morabitur ampliꝰ. Egressus est
saluator mis id ÷ iam ame genitus: egre¬
dietur extempore amatre. Iustũ app el¬
lat dñs pater filium suum & saluatorem:
qr ꝑillum iustificat ⁊ saluat om̃s electos
suos. Qđ autem subiungit ⁊ brachiamea
popłos iudicabunt : apłos uult intelli¬
gi & apłicos uiros qui iudicaturi sunt
omis gentes indie iuditi : sicut ipse
dñs ꝓmisit dicens. Cum sederit inqui¬

Expanded text:
quid praecipit ut audiant? « Quia lex, quid praecipit ut audiant? « Quia lex, » inquit, subaudis Evangelii, « a me exiet, et judicium meum, » id est decretum, « in lucem, » hoc est, in fidem populorum « requiescet qui in tenebris » infidelitatis « erant » juxta illud: « Populus qui ambulabat in tenebris vidit lucem magnam . » Judicium discretionis fuit, ut Judaeis nolenm vocarentur. Haec quae diximus, ex persona Filii Dei prolata sunt: hoc vero quod sequitur, vox Patris est de Filio. « Propvirgine Filius meus: « non morabitur amplius. Egressus est Salvator meus, » id est jam a me genitus: egredietur tempore a matre. Justum appellat Dominus pater filium suum et Savatorem, quia per illum justificat et salvat omnes electos suos. Quod autem subjungit, « et brachia mea populos judicabunt, » apostolos vult intelligi et apostolicos viros, qui judicaturi sunt omnes gentes in die judicii: sicut ipse Dominus promisit, dicens: « Cum sederit inqui
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ ȩccłiam in apłis. Consolabitur om̃s
ruinas eiꝰ. de gentilitate ad fidẽ uenientes :¬
& eas complens. Et est sensus. Ego ds ompt̃s
qui olim abraham multiplicaui . possum
etiam consolari eccłiam. & augere filios eiꝰ.
t pon&e desertum eiꝰ. id ⁊ primitiue
eccłiȩ quasi delicias. & solitudinẽ enis qͣsi
ortum dnĩ : hoc ⁊̃ quȩ antea deserta erat
adõ id ÷ delicta & in solitudinem redacta :
habeat habitatorem inse dñ. & ꝓferat flo¬
res uirtutum : & fructꝰ bone oꝑationis.
Maudium ⁊lcacia inuenietur inea grarũ
actio. Et uox landis: hoc ÷ beneficiis sibi
adõ conlatis. Et quia relemit eam sangui¬
ne passionis suȩ. grãs referet ei : & lau¬
mea id ÷ qui credidistis ex iudȩis uel
gentibus : audite me. Iste est popłs.
& iste sunt tribus : dequib. gabrihel
loquitur ad ioseph. Ipse onm saluum
faciet popłm suum : apeccatis eoꝵ. Et

Expanded text:
 Ecclesiam in apostolis. « Consolabitur omnes  Ecclesiam in apostolis. « Consolabitur omnes ruinas ejus. » De gentilitate ad fidem venientes et eas complens. Et est sensus: Ego Deus omnipotens qui olim Abraham multiplicavi, possum etiam consolari Ecclesiam, et augere filios ejus. « Et ponet desertum ejus, » id est primitivae Ecclesiae, « quasi delicias, et solitudinem ejus quasi hortum Domini, » hoc est, quae antea deserta erat a Deo, id est derelicta et in solitudinem redacta, habeat in se habitatorem Deum, et proferat flores virtutum, et fructus bonae operationis. « Gaudium et laetitia invenietur in ea. Gratiarum actio et vox laudis. » Pro beneficiis sibi a Deo collatis. Et quia redemit eam sanguine passionis suae, gratias referet ei et laumea, » id est, qui credidistis ex Judaeis vel gentibus, « audite me. » Iste est populus, et istae sunt tribus, de quibus Gabriel loquitur ad Joseph: « Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . » Et
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩani uocamini. Dequa petra dicit
apłs. Petra autem erat xp̃s. Cauernam
laci possumus intelligere latus xpi qđ
perfossum ÷ lancea. sicut ipse dixit
inpsalmo. Foderunt manus meas & pe¬
des meos : de quo excisi sumus. quando
ex iuit sanguis redẽptionis nr̃ȩ. & a qua
baptismatis. Lossumus etiam cauernã
laci intelligi sepulchrũ dñi: dequo ip¬
se resurgens in numerabiles filios sibi
genuit. Tercio etiam modo cauernam
laci possumus dicere ecłiam. quȩ diu
sterilis fuit: & dequa cotidie excidimur.
id ÷ nascimur ꝑ lauachrũ baptismi
A̾tendere aa abralbuam parẽ urm̃
&e siram quȩ peperit uos. Idem sensus est qui
& suꝑius: quia unum id ⁊ solum uocaui eum
dicens. exi de cerra tua & decognatione cua.
& cetera quȩ ibi secuntur. Et benedixi
ei in om̃ib. oꝑib. suis. & multiplicani eũ
in auro ⁊ filus. Consolabit᷑ gͦ dñs sẏor:¬

Expanded text:
Christiani vocamini. De qua petra dicit Christiani vocamini. De qua petra dicit Apostolus: « Petra autem erat Christus . » Cavernam laci possumus intelligere latus Christi quod perfossum est lancea, sicut ipse dixit in psalmo: « Foderunt manus meas et pedes meos . » De quo excisi sumus, quando exivit sanguis redemptionis nostrae, et aqua baptismatis. Possumus etiam cavernam laci intelligere sepulcrum Domini, de quo, ipse resurgens, innumerabiles filios sibi genuit. Tertio etiam modo, cavernam laci possumus dicere Ecclesiam, quae diu sterilis fuit, et de qua quotidie excidimur, id est nascimur per lavacrum baptismi. « Attendite ad Abraham patrem vestrum, et Saram quae peperit vos. » Idem sensus est qui et superius, quia unum, id est solum « vocavi eum, » dicens: « Exi de terra tua et cognatione tua , » et caetera quae ibi sequuntur: « Et benedixi ei in omnibus operibus suis, et multiplicavi eum in auro et filiis. Consolabitur ergo Do
Abbreviated transcription (Latin):
Ambulate in lumine ignis ur̃i. idest in
tribulatione captiuitatis quã uobis pa¬
rastis : & in flaminis uastationis &
miseriȩ quas succendistis. Demanu mea
idest depotentia mea subaudis hoc
malũ uobis : oimpussimi iudex. Tale
.ẽ. hoc : qđ alio in loco dicitur. Si est
malum inaiuitate. qđ dnĩ non fecit. Indolo¬
ribus. subaudis uastacionis &e captiuitatis
dormietis . uel indolorib inferni iacen¬
loquutꝰ est contra iuideos incredulos. qͥ in ui¬
fidelitate ꝑmanserunt: nunc alloquitur
apłos & omne chorũ credentium. Audite
inquid me o apłi. id ÷ audientes me intel¬
ligite quȩ dico qui sequimini & qui imita
unde excisi estis. id . ẽ. ad habraham qui
petra fuit ꝓpter firmitatẽ. fidĩ. de quo
ꝓcessistis: & ad cauernã laci. id est ad
saram: dequa ex cisi estis. Uel aliter.
Aatendite ad pecram. id est ad xp̃m: unde
excisi estis. a quo fidem accepistis. & a quo

Expanded text:
Ambulate in lumine ignis vestri, » id est, in Ambulate in lumine ignis vestri, » id est, in tribulatione captivitatis quam vobis parastis, « et in flammis » vastationis et miseriae « quas succendistis. De manu mea, » id est de potentia mea, subaudis hoc malum vobis, o impiissimi Judaei. Tale est hoc quod alio in loco dicitur: Si est malum in civitate quod Dominus non fecit , « in doloribus, » subaudis vastationis et captivitatis, « dormieris, » vel doloribus inferni jacenlocutus est contra Judaeos incredulos, qui in infidelitate permanserunt: nunc alloquitur apostolos et omnem chorum credentium: Audite inquit me, o apostoli, id est audientes me, intelligite quae dico: qui sequimini et qui imitamunde excisi estis, » id est ad Abraham, qui petra fuit propter firmitatem fidei, de quo processistis, « et ad cavernam laci, » id est ad Saram de qua excisi estis. Vel aliter: Attendite ad petram, id est ad Christum, unde excisi estis, a quo fidem accepistis, et a quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpłia ⁊ sine honore: nisi inpatria sua. Qđ
ergo lumen uel que gła erat filio dĩ quan¬
do conspuebatur. & colaphis cedebatur:
Dicamus ⁊ aliter : referentes hoc ad gentiles
Qui gentilis popłs ambulauit intenebris m¬
fidelitatis. & non erat ei lumen incorde:
id ÷ xp̃s qui dixit. Ego sum lux munidi.
S ed quid subiungitur: Idõ ergo qr non ÷
ei lum̃. uel de xpõ. uel degentili popłospe¬
ret in nomine anĩ & innitatur suꝑ dnm̃n
suum : subaudis & tunc ueni&: adlum̃
accendentes ignẽ inuidie uł ignem
uastationis. contra uos propt̾ peccata
urã : & accincti flaminis idest circim¬
cdati peccatis. Ignẽ qͦ succensa est ci¬
uitas a romanis. ipsi accen de runt:
quando filium morti tradiderunt.
succensi igne zeli &inuidie contra eũ
Ldõ ergo dicit accincti flammis: quia
sicut iustus quilib& circundatur uir¬
tutibus : ita peccator iniquitatibus.

Expanded text:
propheta est sine honore, nisi in patria sua . » Quod propheta est sine honore, nisi in patria sua . » Quod ergo lumen vel quae gloria erat Filio Dei quando conspuebatur et colaphis caedebatur? Dicamus et aliter, ad gentiles hoc referentes. Qui gentilis populus ambulavit in tenebris infidelitatis, et non erat ei lumen in corde, id est Christus, qui dixit: « Ego sum lux mundi . » Sed quid subjungitur? Ideo ergo quia non est ei lumen, vel de Christo, vel de gentili populo, « Speret in nomine Domini, et innitatur super Dominum suum, » subaudis: et tunc veniet ad lumen accedentes ignem » invidiae, vel ignem vastationis contra vos propter peccata vestra, « et accincti flammis, » id est, circumdati peccatis. Ignem, quo succensa est civitas a Romanis, ipsi accenderunt, quando Filium Dei morti tradiderunt, succensi igne zeli et invidiae contra eum. Ideo ergo dicit accincti flammis, quia sicut justus quilibet circumdatur virtutibus, ita peccator iniquitatibus. «
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib. romanis. ⁊ in ipsa tribulatio¬
ne ꝓpͥa conscientia torquebantur eo quod
non credidissent in xp̃o : uel etia modo po¬
siti inpenis inferni. recordatione ꝓpriȩ
conscientiȩ corquentur. Quis ex uobis in¬
fidelib iudȩis timens am̃. audiens id est
intelligens uocem serui sui. id ÷ filii sui
dicentis. penitentiã agite: & oꝑe adimpl&.
Nullus. duo sunt timores. duȩ & seruitutes.
Est timor seruilis quo tunet seruus dnm
timens flagellari ab illo. Est & timor
amoris : quo tim& filius patre. speraxs
abillo hereditatem accipere. Dequo timo¬
re lic loquitur adiudȩos. qui dõ seriure
& timere debuerant. quatinus ab illo he¬
reditatem patriȩ glestis mererentur acciꝑe.
De hoc eciam timnore. dicitur. Initium sapientiȩ
& cdicitur. Quĩ subandis filius dĩ ambu¬
lanit intenebris. & non . ẽ. lumen ei id est
gła in illo popło: sicut ipse dixit. Nemo

Expanded text:
venientibus Romanis, et in ipsa tribulatiovenientibus Romanis, et in ipsa tribulatione propria conscientia torquebantur eo quod non credidissent in Christo. Vel etiam modo positi in poenis inferni, recordatione propriae conscientiae torquentur. « Quis ex vobis » infidelibus Judaeis « timens Deum, audiens, » id est, intelligens « vocem servi sui, » id est Filii sui, dicentis: « Poenitentiam agite : » et ope adimplet? Nullus. Duo sunt timores, duae et servitutes. Est timor servilis quo timet servus dominum, timens flagellari ab illo; est et timor amoris, quo timet filius patrem, sperans ab illo haereditatem accipere. De quo timore hic loquitur ad Judaeos, qui Deo servire et timere debuerant: quatenus ab illo haereditatem patriae coelestis mererentur accipere. De hoc etiam timore dicitur: « Initium sapientiae t dicitur: « Quis, » subaudis Filius Dei, « ambulavit in tenebris, et non est lumen ei, » id est gloria in illo populo, sicut ipse dixit: « Nemo