comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ttincia sed priuacio bon¬
U̾ Id ergo illic malũ erat. nisi qrmo.
tus uoluntatis non erat. aquo esse
debuerait. & id̾o non erat. quia ad alud erait.
aut quod eẽ non debucint. nec tam̃ ad hoc esse.
sed cid illud nõ eẽ peccatũ erat. Quĩ si illud
non eet. &iam si hoc eȩt: peccatũ non esset.
ens utiq iticioncilis. sic̃ uoluntatem non¬

Expanded text:
tantia, sed privatio boni. Quid ergo illic malum erat nisi quia motus voluntatis non erat ad quod esse debuerat? et ideo non erat quia ad aliud erat ad quod esse non debuerat, nec tamen ad hoc esse sed ad illud non esse peccatum erat, quia si illud non esset etiam si hoc esset, peccatum non esset. Mens itaque rationalis sicut voluntatem ac
Abbreviated transcription (Latin):
non est. & ibi malũ illi ercit. scdm mensuram
nõ moueri. neq illi malum ercit moueri. ad
quod moiti est. sed scd̾m in ensunim nõ moueri
ad quod mota non est. quii si scđm mensurã
mota fuissoe. & iam ad hoc motti peccatũ non
fuisset. E xtrai mensurtĩ cuit moueri uolunta¬
te. erat apetere quod concessum non ertit in quo
scđ̾m mensuram nõ moueri erat. & id malũ erct.
ipsum cuit̃ occasio mali. Quia enĩ extrti mẽ¬
surcim. uolunntas molti est. scd̾m mensuraĩ ñ
ẽ motti. nec tam̃ illi malũ erat. moueri ad
quod motti est sed scđm mensimĩ non moueri
scđm quod motti nõ est. & hoc si nõ fuusset
malum nullum fuissce. +oc utiq malum
factũ est uoluntati auertenti se. & trangrediẽ¬
ti mensiram. quod turpis fcicta ẽ & pitua.
& in ordincati effluens & non tenens modũ oe
legem pulcritudinis sue. Que aut̃ recto mo¬
bat᷑. & scđm cretitoris uoluntatẽ con formo¬

Expanded text:
suram non moveri. Neque illi malum erat moveri ad quod mota est; sed secundum mensuram non moveri ad quod mota non est quia si secundum mensuram mota fuisset etiam ad hoc mota peccatum non fuisset. Extra mensuram autem moveri voluntate erat appetere quod concessum non erat; in quo secundum mensuram non moveri erat, et id malum erat; ipsum autem occasio mali. Quia enim extra mensuram voluntas mota est, secundum mensuram mota non est. Nes tamen illi malum erat moveri ad quod mota est, sed secundum mensuram non moveri secundum quod mota non est. Et hoc si non fuisset, malum nullum fuisset. Hoc itaque malum factum est voluntati avertenti se et transgrediendi mensuram, quod turpis facta est et prava et inordinata, effluens et non tenens modum et legem pulchritudinis suae. Quae autem recte movebatur et secundum Creatoris voluntatem conforma
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta scilicoe. Nã cũ pͥmũ medicꝰ ds̃ ad hominẽ egͦ.¬
tum curandũ accessit. totũ &ccupiuenat morbus.
quẽ totũ reliquerat salꝰ. Et apposuit in corꝑe gen̾iᷤᷤ
humani in pͥmis pauca cutrnotti. & paucis membriᷤᷤ
hoc ẽ ꝑ sonis paucis. ut paulatim morbꝰ deficeret. & sa¬
lus cresceret. P osteti sublege scripia. remedia plurti
nõ uis: alii ne feceris. Et quetũq uultis ut ub
faciãt hoĩes. eadẽ & uos sticite illis. Tria sacram̃.¬
tti. decime. oblaciones. & sacrificia. Decime in
rcionibꝰ. oblaciones in rebꝰ. sacrificia in animali
Sub lege scripti multa fuer̃ p̃ceptti. & multa sa¬
citm̃iti. Precepiti enĩ legis scripte aliei fuer̃ mobilia alia ĩobilia
Mobilia sunt. que ex dispenftcione ad tempꝰ sunt
ordinata. Iminobilici sunt que anat᷑a ueniunt. & ł
itti mala sunt ut nullo tp̃re sine culpa possint fieri. ul
ita bona : ut nullo tpr̃e sine culpa possint dinuti¬

Expanded text:
et sacramenta. Nam cum primum medicus Deus ad hominem aegrotum curandum accessisset, totum occupaverat morbus, quem totum reliquerat salus. Et apposuit in corpore generis humani in primis pauca antidota, et paucis membris, id est paucis personis, ut paulatim morbus deficeret et salus cresceret. Postea sub lege scripta, remedia plura non vis fieri, alii ne feceris . Et quaecunque vultis ut vobis faciant homines, eadem et vos facite illis . Tria sacramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta multa fuerunt praecepta, et multa sacramenta. Praecepta enim legis scriptae, aliia, sunt quae ex dispensatione a Deo sunt ordinata. Immobilia, sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine culpa possint fieri; vel ita bona, ut nullo tempore possint sin
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ gestaꝵ: exordiũ & cõstitutiõẽ namit
opũ conditionis Non enĩ cõueniẽt os¬
tende possae qualit̾ hõo repanitꝰ. sit. nisi
prius dmonstruroe qualit̃ sit laps. Neque
uero laipsum eius cõuenient̃ ostenderet.
nisi prius qualit̃ in stitutꝰ. ađdo fuerit ex¬
plicarae. ad ostendendcĩ autẽ pͥmam in¬
stitutionẽ hõis oportuit ut &iam tocuis

Expanded text:
constitutionem narrat operum conditionis. Non enim convenienter ostendere posset qualiter homo reparatus sit, nisi prius demonstraret qualiter sit lapsus; neque vero lapsum ejus convenienter ostendere, nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit
Abbreviated transcription (Latin):
Roba biLe zam̃ ẽ om̃ino hoĩẽ ad hec exertẽda
aprincipio cdo instructum. et eruditũ fuisse
ut primi contẽptꝰ culpã subsequentis deuo.¬
cionis studio abolerte. & qui in semetipso cõtumax
extitenit: in suis postincdum obtemꝑare cõsuesceret
U nd homo reꝵ suaꝵ decimã pociꝰ quã nou̾am.
uł octauã. uł aliã quãcũq partem offerendam eẽ
sene potu̾ss&: nisi ado doctꝰ fuisso: Ex qͦ concinius.
qͥ ds quidẽ hoĩẽ aprincipio ad hec exercenda consilio
erudiit. s p̃cepto nõ obligauit: donec pestea illa¬
paruulos cõsilio nutriuit. postea sublege exercitatos
p̃cepto temptauit. nouissime subgrã ꝑ fectos in lib̾ta.
te cop̃s ambulare ꝑmitit. Ut gͥ breuit᷑ sułm dictti ad
memoriã reuocemꝰ : que sit differencia int̾ sacram̃tti

Expanded text:
robabile tamen est omnino hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto non obligavit, donec postea inparvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differenti
Abbreviated transcription (Latin):
fomentum. &. pauca sufficere possõ. & ad sa.¬
cietatẽ modica. Ittq ꝓuidençia carnis.¬
non tam labor quã oblecitim̃tũ & exereitti¬
cio futura foret. si homo uisticiã tenusso.
Sed quia sp̃s supii se elat. appetitum suũ
intra m̃sunĩ cohibere uoluit id cirro ad¬
laberem & iniseriã ipsius factũ est. ut
ic̃ in appetitu carnis sue mensum̃ tenere nõ
possit. Propt̾ peccatũ enĩ sp̃s puraendum.
fregit ds̃ mortalitutẽ in tegritatẽ corporiᷤ
humani. & ob hoc pluribꝰ: iam fom̃tis in¬
tem & in columitttẽ quantũ periit. quã
ad consuandam. quantum remansit.
Hfinc illa dini necessittis girnit᷑. ut ex¬
tra ordinẽ prime disposicionis. necessario
appetitum extendat. quatinꝰ scilicae non
solum naturã custodiat. sed ut c̃e ipsius
nat᷑e uiciĩ & coiruiptionẽ ex pellat. Sp̃s
enim sic̃ ei natͣtilit̾ dutũ est comodum ctir¬
nis sue diligere. sic nat̾tilit & iã habr. ut

Expanded text:
fomentum et pauca sufficere possent, et ad safomentum et pauca sufficere possent, et ad satietatem modica. Itaque prudentia carnis tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret si homo justitiam tenuisset. Sed quia spiritus supra elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco factum est ut jam in appetitu carnis suae mensuram tenere non posset. Propter peccatum enim spiritus puniendum fregit Deus mortalitate integritatem corporis humani; et ob hoc pluribus jam fomentis inm incolumitatem quantum periit quam ad conservandam, quantum remansit. Hinc illa dira necessitas gignitur, ut extra ordinem primae dispositionis necessario appetitum extendat, quatenus scilicet non solum naturam custodiat, sed etiam ut ipsius naturae vitium et corruptionem expellat. Spiritus enim sicut naturaliter datum est ei commodum carnis suae diligere, sic naturaliter etiam habet ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sideliit carni. & ipsa caro. uim̃itum sp̃s
enit Propt̾eti ad sessorem ꝑtinebat. ut iu¬
m̃to suo pabulimm ꝓuidene. ne deficeite.
Et hoc solum fortassis tunc sufficere potus.
Nam modo p̾t̾ pabulum & freno &
unc etgo solum pabulum ministrans sine
freno & calearibꝰ suauit̾ portaret. & si for¬
te frenum ibi eẽt. quo ꝑ se nescici in sidere.
regeret᷑ nec pungi tum̃ opꝰ haber&. quia
ion eẽt prgra. nec cohiberi: quia non eẽ
tũ est ei officiũ. ut iumento suo pabukun
ꝓuideret. Ne uero millo ex sequendo. si so¬
la hoc p̃cepriucione. non criã ex amore
impleite seruili condicione p̃meret᷑. dedit
ci ds̃ affectum. quo corpꝰ sium amarce
ut sic̃ eiꝰ in tetgitutem & sanitatem diligt.¬
ie. sic oiam omĩa que ad illam con seruã¬
dam ualcit̾e. libent̃ ꝓuderte. Rursum
ne uł in illis querentlis labor eet. uł in sumẽ¬
dis pericłm. i diginciã sinł & appetitum
carnalẽ certa mensum t̃ꝑrauit quatmꝰ ei ad

Expanded text:
praesidebat carni, et ipsa caro jumentum spiritus erat. Propterea ad sessorem pertinebat ut jumento suo pabulum provideret ne deficeret: et hoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, et freno et Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, neque pungi tamen opus haberet quia non esset pigra; nec cohiberi, quia non esse injunctum est ei officium ut jumento suo pabulum it. Ne vero in illo exsequendo, si ex sola hoc praeceptione non etiam ex amore impleret, servili conditione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset, vel in sumendis periculum, indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit; quatenus ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
quia bonis uti aut frui laudabile nõ est. iuisi
bene uttris & fruaris defmiti est homini mẽ¬
suni. scđm quã bors suis tpr̃alibꝰ bene uteret᷑.
usu in ferioris boni. quadriꝑ.¬
titꝰ constabat: ꝑrimo ut uteret᷑
his uintũ quibꝰ uti deberre:. Scd̾o
ut qualit deberre Tercio ut quantum
Quarto ut quando. Horum quecumꝙ:
homo preteriret. mensuiti amiteret.

Expanded text:
quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura secundum quam bonis suis temporalibus bene uteretur,usu inferioris boni quadripertitus constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque homo praeteriret, mensuram amitteret.
Abbreviated transcription (Latin):
et ille que sunt supni celum nõ cõgregãtur ne¬
q eiꝰ. locꝰ. tribuit᷑. unꝰ sed relinqũtur diffuse.
atͥq expanse quasi que coartari nolint uel
collico. Quid ꝓutas ħ sibi uult nisi quod
caritas dei disfusa ẽ in cordibꝰ. nr̃is ꝑ sp̃m sc̃¬

Expanded text:
on congregantur neque eis locus unus tribuitur, sed relinquuntur diffusae atque expansae, quasi aquae coarctari nolint vel colligi. Quid putas hoc sibi vult nisi quod Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per S
Abbreviated transcription (Latin):
uiã uob demonstrabo. Si lingis hõiũ loquar
et angłoꝵ. si habuero om̃ẽ ꝓħia̾. si noue̾ro m̾is¬
tĩa omia quid est . ⁊̃ Nalul ꝓdest si bearitatẽ
nõ habeam.⁊ Pax ait di que ex siꝑit om̃ẽ sẽ¬
sum custodiat cordaum et intellegetiaᷤ ũtis
Iam quadã modo cudemꝰ. quare aque ille
que supͣ celum sunt ñ debuerunt colligi et in
unũ coartari. qm̃ caritus amplificanda semꝑ
ẽ. et dilatanda. & quanto laciuis pandit᷑. tũto
celsiꝰ sublimat᷑. Que sub cęlo sunt aut̃ciq̃
cong̃gande sunt. & cõstringđ in unũ locum.
ut inde ꝑ certoᷤ tiaimiteᷤ ⁊ exitꝰ ordinato
uacumq deducant᷑. Qm̃ affectꝰ aĩe i¬
feriornisi certti lege constrĩgat᷑ nõ potest
ne forte cũ aliis p̃dicauerit spse repꝰ fiat.¬

Expanded text:
vobis demonstro . Si lingua hominum loquar et angelorum; si habuero omnem prophetiam; si novero mysteria omnia, quid est? nihil prodest si charitatem non habeam . Pax, ait, Dei quae exsuperat omnem sensum custodiat corda vestra et intelligentias vestras . Jam quodammodo videmus quare aquae illae quae supra coelum sunt non debuerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatur. Quae autem sub coelo sunt aquae, cut inde per certos tramites et exitus ordinatos, quacunque deducantur. Quoniam affectus animae inferior nisi certa lege constringatur, non potest ne forte cum aliis praedicaverit, ipse reprobus fiat
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Post illud aut̃ aluid sub illo eẽt & subiectũ
illi. Demde aliud nouissimũ & in uno cõstitutỹ.
& cet̾is duobꝰ subiectũ. Erat quippe in homine
racio. sup̃mo loco cõstitutoi. solis diumis minsi¬
illa in formata. subiecte sibi sensualitati dña.¬
bat᷑. que t̃cio & ĩmo loco fuenit constituta. Dic
ittiq tria m uẽiti s̃ in hõie. sapiẽcia. prudencia.
sensualitas. Sapiẽcia scilic&. hoc ẽ iicio ad
bat᷑ tm̃ & nõ regelat. Media uͦ rõ. & a suꝑiori rege.¬
bat᷑. & inferiꝰ regebat. Ad hanc similitudinẽ t̾ca
cũalia foris factt sunt. unũ r̃nale qd̾ dñabat᷑. aliud¬

Expanded text:
lo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine ratio supremo loco constituta, solis divinis et invisiilla informata subjectae sibi sensualitati dominabatur, quae tertio et imo loco fuerat constituta. Sic itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, prudentia et sensualitas. Sapientia scilicet hoc est ratio adbatur tantum et non regebat. Media vero ratio et a superiori regebatur et inferius regebat. Ad hanc similitudinem tria animalia foris facta sunt. Unum rationale quod dominabatu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uult mouetit᷑. Ex inde gͦ carnał comerciũ ab
hoiẽ exerceri dõ dbuit. exqͦ ilłd sme tr cõcupiscẽ.¬
cia & carnali libidine exerceri nõ potuit. Ipse
enĩ ħ sibi illicitũ fecit. ex qͦ se talẽ focit. qͥ ilłs licite
implere nõ possit. S qr carnis humane int̾irmi.¬
tas turpiꝰ ad oẽ cõcupiscẽciã estluer&. si nõ in parte
aliꝗͣ licite excipet᷑. cõcessũ ẽ postea ad pemediũ qd
Pꝰ ad officiũ solũ fuenit in stitutũ : dũ ꝑ in ddul¬

Expanded text:
inde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indul
Abbreviated transcription (Latin):
asuꝑiori qͥdẽ regelut᷑. & cũ suꝑiore inferiori dñabat᷑.
Eitit gͥ uir. inago sapiẽcie. fm̃a forma prudẽcu
bestie auit̾ similitudo sensucilitatis. & cõcupiscẽcice.
ꝓpt̃eci serpens fmñã pcẽm suadẽdo decepit. Femi.¬
na uͦ uirũ dcepłti ad cõsensũ in clincuut. qr con¬
cupiscencia prudẽcie carnis pͥmũ delectaciõẽ pc̃ci
suggit. Deinde prudẽcia carnis ꝑ delectacioẽ
pec̃i d̃ cepiti. rõnẽ ad cõsẽsũ iiqͥtatis trahit
natti. ut in alt̾ai part̾e robustior eẽt. in alt̾a uͦ in¬
firmior. demõstraret᷑. ut inea unũ in ueniretur
foris in carne &ẽ discrecio sexuũ:. Que quidem

Expanded text:
iori quidem regebatur, et cum superiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis primum delectationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem peccati decepta, rationem ad consensum iniquitatis trahit. natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demonstraretur, ut in ea unum inveniretur foris in ca
Abbreviated transcription (Latin):
obediẽcie positũ ẽ aĩe cũctis ꝑ ilłd trinseutibꝰ mianfeste
ostẽdit᷑ qm̃ cũ culpa in obedietie genãt᷑. Quasi en
in ipso titulo qui porte in scriptꝰ ẽ. ꝑ quã tianseunt
agnoscũt unde uenuĩt : & quo uadũt ł ropter
sine culpai oꝑtiri possunt. Hoc uͦ mẽbrũ. in qͦcõcupiᷤᷤ

Expanded text:
est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedientiae generantur. Quasi enim in ipso titulo qui portae inscriptus est per quam transeunt, agnoscunt unde veniunt et quo vadunt Propter sin
Abbreviated transcription (Latin):
crecitorẽ siuĩ ꝑ suꝑbiã intimuit: merito in suo in¬
feriori uis antiq dnaciõis amisit. ut mẽbra corꝑiᷤᷤ
iã eiꝰ imꝑio ad in uiriã c̃atoris ulciscẽdam ꝯtͣdicet.
que illi nisi ꝑ c̃atorẽ subiecta eẽ nõ deberet. Liuauͦ
uitti humana nullatenꝰ subsistẽ possit si miẽbriᷤᷤ
corpis sui nullã sps rõnalis potestatẽ ħ̃ret. uindic¬
lam suã dc̃ in parte ꝑ iusticiã exercuit. & in parte

Expanded text:
creatorem suum per superbiam intumuit, merito in suo inferiori jus antiquae damnationis amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam contradicerent, quae illi nisi per creatorem suum subjecta esse non deberent. Quia vero vita humana nullatenus subsistere posset si in membris corporis sui nullam spiritus rationalis potestatem haberet, vindictam suam D
Abbreviated transcription (Latin):
si uoluntaria nõ eẽt. nec uera dilectio. nec u̾e
dilectionis sacram̃tũ eẽ poss&. Itẽ ut aliud
sacitim̃tũ in hac societate formaret᷑. p̃cep̃ ds̃ ut maᷤ¬
culꝰ & fmña in una carne uingent᷑. tͥ sacnim̃to¬

Expanded text:
si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
en eiꝰ dilectio necessittite mag̾ coutebat᷑᷑ ad suꝑi¬
orem. Duꝑior diligẽdo beneficiũ p̃stitit. In¬
ferior diligẽdo beneficiũ accipit. Huiꝰ gͦ socie¬
ttitis quẽ utrĩq dilectione mutti cõstabat.
sacram̃tũ formatũ est. quo cõuigiũ institutũ
ẽ. clt̾uis societatis sacramtũ. in cõuigh. alt̾iꝰ
societutis sacram̃tũ in cõuigii officio P ropt̃eti
nat᷑ti humomͣ duplici qualitate distincta est. ut
in iuiro quidẽ robustior. in femina uero infir.¬
mior & aliena opeegẽs appureret. & uicti sunt
duo munũ una dilectioẽ & societate una. ut
inunc dilectiõe ẽent. & ꝑ dilecliõẽ unã in unꝰ
societute manerẽt. Et uir quidẽ ut imago dei
fiera. in hoc sacitim̃to pietate ad dilectionem
in clinciret᷑. feminc uͦ at formã anime ra¬
nał expͥm̃et. necessetate mag̃. & quasi respec.¬
tu comoditatis cuiꝰdam. cimare ꝑ suadet᷑ sic
tam̃ ut utrĩq uolũttiria eẽt dilectio.  uia

Expanded text:
ea ejus dilectio necessitate magis convertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitit, inferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramentum formatum est, quando conjugium institutum est alterius societatis sacramentum, in conjugio, alterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditatis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia
Abbreviated transcription (Latin):
debuerat. Ut meo cõiuĩcti ⁊ exerẽent᷑ ꝑ obedi¬
ciã ad uirtutẽ. & fructificarã ꝑ ꝓlis geñaciõe
In qͦ officio mascło quidẽ qͥ suꝑior erat datũ ẽ. qd̾
ꝓpaigãdũ fuiss d suo seminare. fm̃e auit̃ cõcipȩ &
parere. Ut in eadẽ similitudine de mostraret᷑. qm̃
milla in uisibili. societtite aĩa rõnał nullatenꝰ
fructificare posset. nisi pͥ sem̃ uͥtutis ađo cõciꝑet.

Expanded text:
t in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet.
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq scicͣm̃tũ erat. Cõuigiũ cõstabat in consẽ.¬
su fid̾i: sociał officiũ cõiugii cõstalat in copula
carnis. Cõuigiũ sacͣm̃tũ fuit cuiꝰdã societatis sp̃u¬
ał̃. que ꝑ dilectionẽ enat int̾ dm̃ & aĩam. In qua
societate aia spõsa eit. & sponsꝰ dẽ. Officiũ cõui.

Expanded text:
utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis spiritualis quae per dilectionem erat inter Deum et animam in qua societate anima sponsa erat et sponsus Deus. Off
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. utrũq ad scicrtum̃tũ. ut cõiugiũ : quidẽ
scĩficart᷑. pura m̃tis dilectione. officiũ quoq
coniugii impleret᷑. sine carnis pollcione
ruptti ẽ iã post pcc̃m carnis. comixtio sine
carnali cõcupiscẽcia fieri nõ potest. Fortts.¬
sis aut̃ ailiquẽ mouere potest. quare post peẽm hõo
s potissimũ opꝰ sine pcc̃o explere nõ potest. S di¬
ligẽt̃ cõsid̾anti. rõ manifestti oecurit. Quandui
enĩ sp̃s ronalis crectori suo subiectꝰ fuit. nullã incar

Expanded text:
cium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur pura mentis dilectione; officium quoque conjugii impleretur sine carnis pollutionerupta est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere potest, quare post peccatum homo hoc potissimum opus sine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio manifesta occurrit. Quandiu enim spiritus rationalis creatori su
Abbreviated transcription (Latin):
potuit: ad fituidem se conuertit. ut
dolo homniẽ subplantture. quẽ uirtute suꝑare
non posset. Nenut̃ finus illiꝰ omnino nulla
eẽt. si nimis manifesiturt᷑: in ꝓpria forma ue¬
nire non debuit. ne manifeste cognosceret. &
mul si ds̃ eum tale frauide que caueri non poᷤᷤ¬
s& decipi ꝑmiteret. in uiriã pati uideretur.
in alienͣ quidem forma uenire ꝑmissꝰ est sed
itili in qͣ eius malicia prorsꝰ non celaret᷑. U t
igit᷑ in ꝓpria forma non ueniret: sua uolunta¬
te stictum est. ut aliã formã nisi talem que
malicie sue conueniret.habere non posset diui.¬
na ordinaicione dispositũ est. Senit ergo ad
hominẽ in serpentem callidꝰ hostis. qui fortas¬
sis si ꝑmissus fiuissẽt. in forma co lumbe ue¬
nire maliuss&. S et hoc uas sp̃s sẽs sibi
reseruciut. quici ꝓfecto dignum nõ ent.
ut sp̃s malignꝰ illam formã homini odio.¬
sam facer&. in qua postinodum eidem sp̃s¬

Expanded text:
potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, mul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibi reservavit, quia profecto dignum non erat ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ ei retribut᷑ qd eiꝰ merito debet᷑. & est illie poteᷤᷤ.¬
tas usta. qua dẽs iuste facit. & ipse iustꝰ est
Hic retribrcio equa. qͣ pec̃or iuste patitur : qua
ds̃ iustibicat pcc̾orẽ iuste agit. & iustꝰ ẽ iusticia
potestatis quia ei hoc lic&. qui uͦ iustificattitur:
iustꝰ ẽ iusticie quã accipit. s nõ in eo qd̾ contra
meritum suũ accipit. s ttim̃ iniustꝰ nõ eiꝰt: qr
nõ faicit ipse quod accipit. qr ꝑ se nõ accipit .s
qua fac̃. & ẽ iustꝰ qͥ accipit. iusticia quã accipit. no¬

Expanded text:
e retribuitur quod ejus merito debetur. Et est illic potestas justa, qua Deus juste facit; et ipse justus est. Hic retributio aequa, quia peccator juste patitur. Qua Deus justificet peccatorem, juste agit, et justatis qua ei hoc licet. Qui vero justificatur justus est justitia quam accipit, sed non in eo quod contra meritum suum accipit; sed tamen injustus non est, quia non facit ipse quod accipit, quia per se non accipit, sed qua fac
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝑ cõtemplacionẽ p̃sente habe in cipiat. &
nulla iã rõne ab eiꝰ fide ⁊ dilectione &ẽ si totꝰ
mundꝰ in mincła uttit᷑ auelli queat. Isti sũt
gͦ tres gradꝰ ꝓmocionis fid̾i. quibꝰ fides crescens
ad ꝑfectũ concendit. ł rimꝰ ꝑ pietatẽ elig̃e

Expanded text:
ntem habere incipiat; et nulla jam ratione ab ejus fide et dilectione etiam si totus mundus in miracula vertatur avelli queat. Isti ergo sunt tres gradus promotionis fidei, quibus fides crescens ad perfectum conscendit. Primus per pietatem elige
Abbreviated transcription (Latin):
Alii fidẽ & cagnicione & affectu magnã hũt
Alii & cognicione & affectu paruã. Ueꝵtam̃
affectũ magnũ in fide magis laudabilẽ ẽe quã
cognicionẽ magnã dñs manifeste ostendit. ubi
fidẽ grano sinapis cõpamuit. qd quãtitute qͥdẽ par¬
uũ est. s nõ feruore. Hinc mulieri cananee
est. Mulier magna est fides tua.Illa nãq
uigeat scientia. ꝑ constanciã tam̃ fortis ͦ¬
Cũ gͦ fides cognicione crescit ad uiuat̃.
Cũ uͦ affectu cresc̾: ꝓmetur.Itẽ. Scđm in cre¬
menta fidei. tria gen̾a cred̾entiũ in ueniunt᷑.
Quidã enim fideles sũt qui sola pietate cred̾e
eligunt. qd̾ tam̃ utrũ gredendũ sit uł nõ credẽ
dũ racione nõ cõphendũt. Alii racione appro¬
bant qd̾ fide credant. Alii puritate cordis et
munda conscientia. int̾iꝰ iã gustare in cipi̾t
qd̾ fide credũt. In pͥmis sola pietas fac̃ electiõẽ
in telligeneie ap̃hendit c̃titudinẽ. Quartũ genꝰ

Expanded text:
idem et cognitione et affectu magnam, alii cognitione et affectu parvam habent. Verum affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit, ubi fidem grano sinapis comparavit , quod quantitate quidem parvum est, sed non fervore. Hinc mulieri Chananaeest: Mulier, magna est fides tua . Illa namque vigeat scientia, per constantiam tamen fortis Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur, cum vero affectu crescit promeretur. Item secundum incrementum fidei, tria genera credentium inveniuntur. Quidam enim fideles sunt qui sola pietate credere eligunt, quod tamen utrum sit credendum an non credendum sit ratione non comprehendunt. Alii ratione approbant quod fide credunt. Alii puritate cordis et munda conscientia interius jam gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas facit electionem: intelligentiae apprehendit certitu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane sacͣmti cũ cet̾is fidelibꝰ usu ꝑcipiunt. qͣr̾
sunt afide. Tam̃ huiꝰ mͦ aliqno diumna giti uisi.¬
icit᷑. & ad sui cõsidacionẽ excit̾it᷑. ut qͣr homo nat
ustis & peccatoribꝰ torm̃ta repositti suit. &
post finem oꝑis seqͣt p̃miũ uste retribucionis.
Cali gͦ cõsidacione in corde oboriti. magno mox
trepidacionis motu d dubio uite mortalis cõ sciẽ¬
cici ipsa cõcutit᷑. &e quantomagis sibi enunti ꝑier¬
lũ iminere cernit tanto maccis ad cognicionẽm
ueritits ꝑ uenire sattigit. Cõsid̾at in ħ mũdo
tum diuersas eẽ hõuiũ existinaciones. suꝑhis in qͥbꝰ t̃

Expanded text:
ianae sacramenta cum caeteris fidelibus usu percipiunt, quare sunt a fide. Tamen hujusmodi aliquando divina gratia visitantur; et ad sui considerationem excitantur, ut quare homo natus justis et peccatoribus tormenta reposita sint; et an post finem operis sequatur praemium justae retributionis. Tali consideratione in corde oborta, magno mox trepidationis motu de dubio vitae mortalis conscientia ipsa concutitur; et quanto magis sibi erranti periculum imminere cernit, tanto magis ad cognitionem veritatis pervenire satagit. Considerat in hoc mundo tam diversas esse hominum ex
Abbreviated transcription (Latin):
solum. Qm qͥ cretitorẽ dicit intuestatẽ cõficet᷑. Qͥ
saluatorẽ in relligit pictatẽ uenent᷑. Et maiꝰ bo.¬
nũ hoĩs eẽ ut indeo suo. & maiestatẽ inueniat. qͣ.
ocło cordis cõtemplet᷑.  humanitatẽ quã occło car.¬
is speculet᷑. ut totꝰ hõo in do beaitificet᷑: His n¬
nibꝰ cinimꝰ cõ foriatꝰ ad ampliorẽ religionis diuine
deuocionẽ excittit᷑. Deuocione aut̃ mũdat᷑ &.¬
purificat᷑. ut mũdo corde. iã qͦdã modo p̃gusttre
in cipiat. id ad qd fide &e deuocione cognoscendum
festin t. I io mũda cõ sciẽcia iniusibilibꝰ docum̃tiᷤᷤ.
&e secreta hac ftmiliari iusuticione de do suo co-

Expanded text:
dicit majestatem confitetur; qui Salvatorem intelligit, pietatem veneratur. Et maximum bonum hominis est ut in Deo suo et majestatem inveniat quam oculo cordis contempletur; et humanitatem quam oculo carnis speculetur, ut totus homo in Deo beatificetur. His rationibus animus confortatus, ad ampliorem religionis divinae depurificatur ut mundo corde jam quodammodo praegustare incipiat, id ad quod fide et devotione cognoscendum festinat. Ita munda conscientia invisibilibus documentis, et secreta et familiari visitatione de Deo su
Abbreviated transcription (Latin):
sciẽcia cagnicio est. q̃ sic̃ sine illa sciẽcii eẽ pot̃. qͣ
res eẽ uł nõ eẽ scit᷑. ita sine fide eẽ pot̃. qͣ res eẽ uł
nõ eẽ credit᷑. Ad hãc cognicionẽ si fides ciccedat. ut
credat᷑ qͥ audiebat᷑. & in telligebat᷑. est credulittis in
cognicioe ⁊ ĩuenit᷑ in credulitate fid̾i suba. in cag.

Expanded text:
scientia cognitio est, quae sicut sine illa scientia esse non potest qua res esse vel non esse scitur, ita sine fide esse potest qua res esse vel non esse creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei s
Abbreviated transcription (Latin):
Cognicio. & affectꝰ id̾t costancia uł firmi¬
tas credẽdi. In alt̾o cõstat. qr ipsa illud
est. In alt̾o ꝯstat. qr ipsci in illo est. In afłectu enĩ
subci fid̾i in uenit᷑. In cogucioẽ mat̾ia. Aliud
est enĩ fides qͣ credit᷑. ciliud qd credit᷑. In affectu in

Expanded text:
cognitio et affectus, id est constantia vel firmitas credendi. In altero constat quia ipsa illud est; in altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua creditur; et aliud q
Abbreviated transcription (Latin):
bene oꝑtĩdo spe suã excitinx. S aliud ẽ mn
qͥbꝰdã cognicionẽ fide trãscẽde. aliud illa que nũ.¬
quã ignorĩda sunt credẽda nescire. Illic meri¬
tũ fides ht̃. ubi &̃ cognicione nõ disce̾nit. Hic
qr acognicione oĩo destitiuit᷑ cadit ipsa ⁊ fides eẽ

Expanded text:
bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt credenda nescire. Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione non discernit; hic quia a cognitione omnino destituitur cadit ipsa, et fid
Abbreviated transcription (Latin):
debet cui mandat᷑ mandatũ. Neq aliquid mã¬
ri debre nisi qd̾ bonũ illi ẽ cui mandat᷑ mandat
Frust̾ enim mandatũ fieret si illi ꝓpt̾ quẽ fie¬
ret bonũ nõ eẽtmaxime cũ abono mandatum ẽẽt.
qui nichil p̃t̾ bonũ mandare deberet. Neq enim
creciture sue ds̃ auctor mali eẽ debet. neq cau-¬
sacionẽ illiꝰ assum̃e sibi quasi docendo corruꝑit
qd̃ creciuertt in corruptũ. Non itiq ht̃ ali¬
ut illi p̃ciꝑe nͥ solum qd̃ bonũ est illi iqͦ ht̃
illa totũ qd bonũ habet. & quod malum habet
nichil. Qm̃ igit᷑ crecitor nulli creciture siue
uctor mali eẽ potest hoc solum illi p̾ciꝑe h
qd̃ bonũ est illi. ut sincera sit eiuis instruccro
quẽ ad modũ condicio in corupiti fuit:¬

Expanded text:
mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi docendo corruperit quod creaverat incorruptum. Non itaque habet aliud illi praecipere nisi solum quod bonum est illi; a quo habet illa totum quod bonum habet, et quod malum habet nihil: Quoniam igitur Creator nulli creaturae suae auctor mali esse potest: hoc solum illi praecipere habet quod bonum est illi, ut sincera sit ejus instructio, quemadmodum conditio incorrupta fuit
Abbreviated transcription (Latin):
cionem &e dileccictiẽ. non similia quidem signa pͣ¬
oribus sed demonstraciones tuntum significaciões
apbacionis & complaciti. in eo quid bonũ sit
Et nc̃ in eo quid eẽ honũ sit siue honũ ipsum si¬
ue malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc
quidem quid in suma sit uoluntate ut fiat. sed qͥd¬
in complacito & aprobacione sit si ficit. & tum̃ utrumq
uoluntatis eẽ et hoc bonũ eẽ &̃ si nõ fiat. illud aut̃ sic bo¬

Expanded text:
t non similia quidem signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed qplacito et approbatione sit si fiat; et tamen utrumque voluntatis esse et hoc bonum esse etiam si non fiat: illud autem sic bo
Abbreviated transcription (Latin):
bonum non es d
OPTIGLI Aut̃ a uod bonum
est aliciius bonum ẽẽ illius¬
bonum ad omĩa & iteꝵ quod
malũ est alicuuis malũ eẽ illiꝰ & bonum
om̃iũ eẽ qm̃ ex eo bonum est om̃iũ. & quod
bonũ ẽ. & alicui bonũ est. minꝰ. ẽẽ bonum qͣm
qd̾ in alum est & alicui malum est qm̃ ex ipso
mauis bonum est ex quo omniũ bonũ est.ꝙ
mauis bonũ est eẽ illud aquo mauis bonũ
est. & iam cum illud alicui bonũ non est qm̃¬
idi toto bonũ est. Non debet aut̃ in compen¬
sacione minoris boni impediri qd̾ mauis est
bonũ ab illo qui obtimus est. Et diximꝰ. qm̃
mauis bonum ẽ eẽ bonũ ex malo & bono ꝗͣ
ex solo bono. Lermiti ittiq malci debuer̾ ut
ȩent. id honũ erat. ex quibꝰ bonũ futurum
eitit. Precepit utiq ds̃ quod bonum erat
singłis & ꝑmisit quod bonũ ercit unuiersis.
qm̃ & inauis erat bonũ uniũsitatis qd̾ impedi.¬
re non debuit. & non bonũ eitit qd̃ malũ ercit
cilicui euuis cuictor cẽ non potuit. Et ideo

Expanded text:
bonum non est. Contingit autem quod bonum est alicujus, bonum esse illiusbonum ad omnia; et iterum quod malum est alicujus malum esse illius; et bonum omnium esse, quoniam ex eo bonum est omnium. Et quod bonum est et alicui bonum est, minus esse bonum quam quod malum est et alicui malum est; quoniam ex eo ipso majus bonum est: ex quo omnium bonum est. Et majus bonum est esse illud a quo majus bonum est, etiam cum illud alicui bonum non est; quoniam in toto bonum est. Non debet autem in compensatione minoris boni impediri quod majus est bonum ab illo qui optimus est. Et diximus quod majus bonum est esse bonum ex malo et bono, quam ex solo bono. Permitti itaque mala debuerunt ut eerat. Praecepit itaque Deus quod bonum erat singulis et permisit quod bonum erat universis. Quoniam et majus erat bonum universitatis quod impedire non debuit, et non bonum erat quod malum erat alicui, cujus auctor esse non potuit. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
&e diligit. & amicci sibi iuidicat bonai que p¬
cipit. & malai que ꝓibet odit. & de testat᷑.
& nõ inuenit concordiã & cmiciciã in illis.
ꝓpt̃ inauis bonum quod ex illis est quod
mauis uult. S ed non ꝑtinet cid nos neq
exigit᷑ cinob̾ nisi quod nr̃m est. & quod bo¬
num nr̃m est tntum. ut faciamꝰ & appro.¬
bemus. & diligtimus in nobis sicut & ds̃
diligit. & cipprobat bonũ nr̃m tantum in
nob̾ ut ei simile simꝰ. diligendo & fticiendo
bonai sic̃ & ipse bonai ttintũ diligit & fticit

Expanded text:
 diligit et amica sibi judicat bona quae praecipit, et mala quae prohibet odit et detestatur; et non invenit concordiam et amicitiam in illis, propter majus bonum quod ex illis est, quod magis vult. Sed non pertinet ad nos neque exigitur a nobis nisi quod nostrum est et quod bonum nostrum est, tantum ut faciamus et approbemus et diligamus in nobis, sicut et Deus diligit et approbat bonum nostrum in nobis; ut ei similes simus diligendo et faciendo bona, sicut et ipse bona tantum dili
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ nisi qd ipse uult fieri siue sticiamus siue nõfti¬
ciamiis qd̃ precepit nob̾ & sticimꝰ bonũ uoluit hoc
dẽ. & uoluit quia factũ est hoc & aprobat qd̾ ftictũ
est. & quod fuctũ est uult. quia factũ est & bonũẽ.
lum quod faicimus qm̃ malum est. & tam̃ uult qd̾
factum est quici factum est qm̃ id bonũ est quia scic.¬
tum est. & uul ipse quod bonum est. Et constat õi¬
potens uolimitis euis certa & firma in beneplaci.¬
to suo aproliis bona & ꝑmitens mala ꝓpt̃ bona
que nec potest impediri ut non faciat quod impsa
est. neq infirmari ciliqño ut fiat. quod inipsa nõ est.
na sunt quid ẽẽ bonũ sit etiã
si illud bonũ nõ sit p̃cepciõ⁊
ꝓibicio signa sunt quid sit¬
bonum etiasi illud ẽẽ bonũ no¬

Expanded text:
tum quod ipse vult fieri, sive faciamus sive non faciamus quod praecepit nobis. Et si facimus bonum, voluit hoc Deus; et voluit quia factum est hic, et approbat quod factum est et quod factum est; vult quod factum est et bonum est. lum quod facimus quoniam malum est; et tamen vult quod factum est quia factum est, quoniam id bonum est quod factum est, et vult ipse quod bonum est. Et constat omnipotens voluntas ejus certa et firma in beneplacito suo, approbans bona et permittens mala propter bona, quae nec potest impediri ut non fiat quod in ipsa est, neque infirmari aliquando ut fiat quod in ipsa non est.na sunt quid esse bonum sit, etiam si illud bonum non sit; praeceptio et prohibitio signa sunt quid bonum
Abbreviated transcription (Latin):
a his erigus tribꝰ diebꝰ. disposita est
umniũsitatis huiꝰ. machina: & partibꝰ suis
distributa firmam̃to d suꝑ expanso. deinde
tra releuatt atq in iimo residẽte. et suo pon¬
de librata collectisq aquaꝵ molibꝰ. int̾ rece¬
ptticła sua aere serenato. quatuor mundi
elem̃tti locis sius distincta ⁊ ordmata sunt

Expanded text:
 his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordinata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiã eẽ. qm̃ in imittitis sue simplicittite in diuidue
semꝑ existens augeri uł multiplicari oĩo nõ potest.
S implex enĩ nat᷑a ꝓpagciciõe nõ facit. ubi ad id qd̾
ꝓpigtidũ ẽ ex eo aquo ꝓpgndũ est. pns sumi nõ pot̾.
nisi totũ transierit. Q̾ d̾ gͦ iũ ẽ int̾ duo sitotũ trãsierit.

Expanded text:
iam in unitatis suae simplicitate individue semper consistens augeri vel multiplicari omnino non potest. Simplex enim natura propagationem non facit, ubi ad illud quod propagandum est ex eo a quo propagandum est pars sumi non potest nisi totum transierit. Quod ergo u
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ itti est. & qm̃ uariari &
mutari nõ post ds oĩno. Nõ
enĩ augeri potest quͥ in m̃¬
sus est : nec minui qui unus
est. nec loco mutari qui ubiq est. nec
tp̃re qui et̾nus est: nec cognicione qͥ
czapiẽtissimus est. nec affectu qui obtin¬

Expanded text:
m ita est, et quoniam variari et mutari non potest Deus omnino. Non enim augeri potest qui immensus est; nec minui qui unus est. Nec loco mutari qui ubique est; nec tempore qui aeternus est. Nec cognitione qui sapientissimus est; nec affectu qui opti
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝓpt̃ illum cui pcipit.
Si ꝓpt̃ se p̃cip̃ ad bonũ eius
est quod p̃cipit. & bonũ illi ẽ
p̃cepti sui implecio. Sed qͦ¬
modo p̃cip̃ ꝓpt̃ se qui ꝓfectiinõ in diget inse
neq bonoalieno auuari potest qui melior
eẽ non potest. Clamat hoc scriptura. &
ꝑfector mandati in scripturçi. ds̃ m̃s esto.
pcipit dc̃ quod p̃cipit. sed ꝓpt illum cui p̃ci¬
pit . qm̃ bonũ ẽ illi qd p̃cipit᷑. cui bonũ p̃cipit̾¬

Expanded text:
an propter illum cui praecipit. Si propter se praecipit ad bonum ejus est quod praecipit, et bonum illi est praecepti sui impletio. Sed quomodo praecipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno adjuvari potest, qui melior esse non potest? Clamat hoc Scriptura, et perfector mandati in Scriptura: Deus meus es tu,praecipit Deus quod praecipit; sed propter illum cui praecipit, quoniam bonum est illi quod praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
unum qd̃ bonũ est & alicui bonͣ ñ¬
ipsum bonum non est qm̃ qd̾ bonũ ẽ. solũ & aili¬
cui bonũ nõ est. E x eo enim qd̾ bonũ non est
& alicyi bonũ est illud oiã sequi necesse est qđ
bonũ est oc alitui bonũ est. qd̾ inauis omnino
bonum est quã quod solum bonũ est & cilicui
bonum non est. Non enim bonum ẽẽt qd̾ bonũ
non est & alieri bonũ est: nisi ex eo eẽt qd̾ honũ
est & aliciu bonũ est. Litiq qd̾ bonũ est qm̃
ipsum bonũ est bonũ non est. cilicui qm̃ ex ip¬

Expanded text:
bonum non est et alicui bonum eipsum bonum non est, quam quod est bonum solum et alicui bonum non est. Ex eo enim quod bonum non est et alicui bonum est, illud etiam sequi necesse est quod bonum est et alicui bonum est: quod majus omnino bonum est quam quod solum bonum est et alicui non bonum est. Non enim bonum esset quod bonum non est et alicui bonum est, nisi ex eo esset quod bonum est et alicui bonum est. Itaque quod bonum est, quoniam ipsum bonum est, bonum non est
Abbreviated transcription (Latin):
siue bonci sint . siue malci. qm̃ seripti manifes.¬
te hostendit quicibonũ unũ & bonũ ipsum cli¬
Is est odor uite in uittim aliis ador mortis in
mortem . qm̃ ex bono malum. & ex malo boñ
ae bonũ malis ad malum. & malum bonis ad
bonũ . & qd̾ bonum in toto est mauis est qͣm
Q in parte est solum. & hoc ꝓbatur in hunc
modum : Omne enim uniuersale bonũ ma.¬
ius est qͣm id qd̾ in parte constat & qd̾ cõ¬
ducit magis & expedit. mauis ipsum¬
merito nominat᷑. Nunc aut̃ congͥegemꝰ. in unũ
& colligamꝰ. que diciti sunt. qm̃ implecio omnis
mandati bonũ illi est. ꝓpt̃ quem fcictum est ipsũ
mandaitũ. Et qm̃ omne bonũ aut ꝑse bonum
est cuit ciliquid & qd̾ ꝑ se bonũ nõ ẽ & alicribonẽ
mauis est bonũ qm qd̃ ꝑse solum est & alicui nõ¬
ẽ bonũ. & qđr magis conducit & expedit. iure se¬
suo ẽ om̃e bonũ. & est tam̃ om̃e quãtũ est

Expanded text:
sive bona sint sive mala. Quoniam Scriptura manifeste ostendit quod bonum unum et bonum ipsum aliis est odor vitae in vitam; aliis odor mortis in mortem ; quoniam ex bono malum et ex malo bonum, et bonum malis ad malum, et malum bonis ad bonum. Et quod bonum in toto est majus est quam quod in parte est solum: et hoc probatur in hunc modum. Omne enim universale bonum, majus est quam id quod in parte constat; et quod conducit magis et expedit, majus ipmerito nominatur. Nunc autem congregemus in unum et colligamus quae dicta sunt, quoniam impletio omnis mandati bonum illi est propter quem factum est ipsum mandatum. Et quoniam omne bonum aut per se bonum est aut ad aliquimajus est bonum quam quod per se solum est et alicui bonum non est; et quod magis conducit et expedit, jure sesuo est omne bonum, et est tantum omne quantum est
Abbreviated transcription (Latin):
qm liberum arbitrium quod drcimꝰ.
trium ad psens tm̃ps non refertur. seo ad ea que
futi sunt. postea in contingenti:. O me enim
quod est de ĩminatũ est nec pot᷑ alud ẽẽ quani
est : dum ipsum est. Et si pot̃ aliud cẽ. potest
aliud eẽ. posteti. & non aliud ȩẽ. tunc quãdo
est hoc quod est. s& posteci ut desmat hoc ẽe qͥ
est. & in eipiat ciliud eẽ quod non est. Quod
enum potest. in p̃senti quidem potest. sed depresenti
non potest. & si de psenti potest. ttim̃ non slisi ad
futurum potest. Qd̾̃ igit᷑ pͥmũ scicti sunt ipsi.
non eẽ non potuerunt. quia facti sunt hoc totũ.
& non fecer̃ ipsi. & non potuerꝰ nõ eẽ hoc cum
pmũ cnãt. qm̃ tunc ipsum erãt. & eẽ ceꝑunt
soluni modo. Et si potestas illis erat. ut aluid
eẽt. quici libeꝵ arbitriũ erat. nõ eicit tum̃ po¬
testtis illis ut tunc ciliud ẽẽnt. quia hoc orãt.
sed ut hoc eẽ quod desm̃ent quod tunc ertait
et aluid in cipent quod non ercĩt Non em̃ eẽ pote¬

Expanded text:
 liberum arbitrium quod diximus trium ad praesens tempus non refertur, sed ad ea quae futura sunt postea in contingenti. Omne enim quod est determinatum nec potest aliud esse, quam est dum ipsum est; et si aliud potest aliud postea; et non aliud esse tunc quando est hoc quod est, sed postea ut desinat hoc esse quod est, et incipiat aliud esse quod non est. Quod enim potest in praesenti quidem potest, sed de praesenti non potest; et si de praesenti potest, non tamen nisi ad futurum potest. Quod igitur primum facti sunt ipsi, non esse non potuerunt, quia facti sunt hoc totum; et non fecerunt ipsi et non potuerunt non esse hoc cum primum erant, quoniam tunc ipsum erant, et esse coeperunt solummodo. Et si potestas illis erat, ut aliud essent, quia liberum arbitrium erat, non erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia hoc erant, sed ut hoc esse desinerent quod tunc erant et aliud esse inciperent quod non erant. Non enim esse pote
Abbreviated transcription (Latin):
si ipsum in p̃senti est. sed spectat semꝑ ad futu.¬
ros euentus. & eos solum qui in contingenti cõ¬
sistunt. Futuni quippe que ex necessitate futini
sunt. liberum arbitriũ non sequit᷑. sed constant
ĩmobilit̾ ad unũ ttm̃. nec recipiunt utrumlibre
contingendis. S ic igit᷑ libeꝵ arbitriũ tunc
m illis erat. nõ quide̾ ut tue ciluid essent. quã

Expanded text:
tsi ipsum in praesenti est; sed spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipiunt utrumlibet contingentis. Sic igitur liberum arbitrium erat tunc in illis, non quidem ut tunc aliud essent qua
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ scixꝰ cibsolutꝰ om̃io fuisse comꝓꝓbat᷑. S merito
querit᷑ si hiĩ qͥ diẽ ocituiũ negligenciã. siue cõtemp
tũ diumũ ħ sacitim̃tũ nõ nisi die ocltua celebrandõ
in dixerit.E̾ potest fortasse nõ inticionabilit̾ cre
di qd sic̃ dgñtbꝰ ad ritũ legis. ueniẽtis hoc sacram̃tũ
qualib& ettite ad salutẽ ꝑceput. itti &̃ si quis sub
lege. tp̃re suo hoc nõ ꝑcepisset ad salutẽ & tam̃ ad
remediũ eiꝰ oꝑatũ sit. si illud postmodũ suscipiẽdo
pͥorẽ negligenciã corrͦuer̃: Sic gͥ circũcisionis saicͣ¬
m̃tũ seminiꝰ abrahe scĩficãdo. & signãdo parit᷑da

Expanded text:
absolutus omnino fuisse comprobatur. Sed merito quaeritur, an ii qui diem octavum negligentia sive contempttum divinum hoc sacramentum non nisi die octavo celebrandum indixerit.itum legis venientes, hoc sacramentum qualibet aetate ad salutem perceperunt, ita etiam si qui sub lege tempore suo hoc non percepissent, ad salutem tamen et remedium eis operatum sit, si illud postmodum suscipiendo priorem negligentiam correxerunt. Sic igitur circumcisionis sacramentum semini A
Abbreviated transcription (Latin):
imittis ppłi di cepit. & unittis cõuersacionis fidelis que
pͥmũ signata est ꝑ sacram̃tũ cutũcistonis. postea signã¬
da ꝑ sacitimtũ baptismatis. Primũ signaculũ in car¬
ne sub quo uniendi erant qui in carne unũ erãt. Prop¬
t̃eti cucucisio data nõ est nisi semini abrahe. ut incar¬
ne signarẽt᷑: qui in carne unirent᷑. Postquã aut̃ ad
nc umitatẽ accesser̃. qui scđm carnis genencione
cułm unciõis extra substanciã carnis. quia sp̃ũ ⁊ sid̾
unũ fadi sunt. qui carne nõ fuer̃:¬

Expanded text:
i Dei incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signata est per sacramentum circumcisionis postea signanda per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis generationem lum unionis extra substantiam carnis, quia spiritu et fide unum facti sunt, qui unum carne non fuer