comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam suscitatum qui non ut hõ paulatim
it ut per hoc sit maior per qd̃ uidebat᷑¬
ẽẽ minor. cet̾i enĩ apłi uidebantur esse
maiores. qr priores. iste minimus. qr
nouissimus. o inde apparet dignior
qͣr priores ꝯstituti sunt per xp̃m adhuc
ex ꝑte hoĩem .i. mortalem. Nouissimus
u̾o paulus per xp̃m iam totum dm̃ .i.
ex om̃i parte. iam mortalem. ⁊ dm̃ pr̃em

Expanded text:
jam suscitatum. Qui non ut homo homines it: ut per hoc sit major, per quod videbatur minor. Caeteri enim apostoli videbantur esse majores: quia priores. Iste minimus, quia novissimus. Sed inde apparet dignior: quia priores constituti sunt per Christum adhuc ex parte hominem, id est mortalem. Novissimus vero Paulus per Christum jam totum Deum, id est ex omni parte immortalem. VERS. 2.--
Abbreviated transcription (Latin):
.i. a deo pr̃e constitu¬
tus ẽ ꝑfilium qui¬
est saluatori retͣ
nõ ergo contratiꝰ¬
est deo a quo ꝑfili¬
um electus est. et¬
stitutione legis.¬
Imponebãt enĩ illi
qd̾ contraria deo p̾¬
dicarer eo qd̃ legem
adeodatam destru¬
eret. uł ita. neq cõ¬
stitutus per hoĩe

Expanded text:
eo Patre constitutus est per Filium,est salvator et rex. Non ergo contrariest Deo a quo per Filium electus est etstructionem legis.Imponebatur enim illi quod contraria Deo pdicaret, eo quod legem a Deo datam deret. Vel ita, neque constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
lutem.⁊ petrum ⁊ iacobum ⁊ alios qui cũ
dño fuerant legis obseruancias cum euã¬
gelio miscuisse. ip̃m quoq paulũ aliud
in indea facere. aliud in gentib p̾dicare. hiis
itaꝙ hiꝰ galathas subuerterunt a deo ut e¬
is assencientes inlegis obsetuancias tnͣsi¬
rent. Io hos apłs reuocat ad u̾itatem fidei
xp̃iane ⁊ doctrine euangelice. scribens eis
ab epheso de gr̃a. de qua ⁊ romanis scripsit
legem similiter uenerantib. s romanis
tanquam sapientibz alriori sensir ⁊ ꝓficu¬
diorib usus est acgumentis. Istis uero

Expanded text:
ios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scribens eis ab Epheso de gratia de qua et Romanis scripsit, legem similiter venerantibus, Hieron. sed Romanis tanquam sapientibus, altiori sensu et profundioribus usus est argumentis; istis vero
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aliis salutationem prescribit. ⁊no¬
men suum qd̃ celebre erat om̃ib genti¬
b p̾ponit. ut magr̃i noĩe audito acqui¬
escant correctioni. ĩqi eis uilis etat.
apponit dignitatis nomina ñ humi¬
litatis ut seruus. Post salutationem
pro donis eoꝵ qui boni erant intere¬
os gracias agit. deinde increpat illos
qui de baptistis se iactabant. Post recͣ¬
h̾it eos ab amoreterrene sapiencie. de¬
inde redarguit eos defornicatore quẽ
inter se ẽẽ ferebant.deinde increpat e¬
eos. qui sibi inuicem iniurias ⁊ frã¬
udes faciebant. ⁊ infidelium examina
requirebant. postea instruit eos de ma¬
trimoniis. ⁊de ꝑceptione eucharistie
ubi płimi errabant ⁊ dealiis płibus
cirta finem ueto subditur moralis ã¬
monitio. p̾mitcit aũ salutatio nem

Expanded text:
 aliis salutationem praescribit, et no aliis salutationem praescribit, et nomen suum quod celebre erat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine audito acquiescant correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, post salutationem pro donis eorum qui boni erant inter eos gratias agit. Deinde increpat illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenae sapientiae. Deinde redarguit eos de fornicatore quem inter se esse ferebant. Deinde increpat eos quia 67 sibi invicem injurias, et fraudes faciebant, et infidelium examina requirebant. Postea instruit eos de matrimoniis, et de perceptione Eucharistiae, ubi plurimum errabant, et de aliis plurimis. Circa finem vero subditur moralis admonitio. Praemittit autem salutationem
Abbreviated transcription (Latin):
ut debaptistis se¬
iactarent. unssa¬
tem ecce scinden
dos ⁊ sacramento¬
rum uirrutem. ⁊¬
usum ex ministro¬
rum mertus udi¬
sarent. putabãt
enĩ sacramenta¬
maioris ẽẽ usus
siper bonos tracta¬
rentur. maioris
ã uł minoris eẽ¬
usus. si ꝑ magis
uł minusbonos¬
darentur. Ita quo¬
qr subu̾si erant.
ut contempto apło
nr̃o. phia delectabantur. ite subno
mine xp̃i his imbuerentur quecon¬
traria sunt fidei. Infladi quoqr erant
eo qd̃ non iret ad eos apłs. fornicato¬
rem quo qui uxorem pr̃is tenebat
inter se ẽe paciebantur. sune ⁊ alia sa¬
pitula in sius locis notanda. dehiis et
aliqñ blandiens. aliqn arguens. Nã
multe sunt cause pp̃ quas scribit eis
aberrorib ad rectam fidem. ⁊ abscis¬
matib eos reuocans ad unitatem.
est igitur intentio apłi. in hac epła co¬
rinthios. ab ertorib ⁊ scismatib ad
fidem rectam. ⁊ auiciis ⁊ aliis peccatis
ad bonos mores reuocare ⁊ in eis confir¬
mare. Modus talis est huic eple sicut¬

Expanded text:
t de baptistis sactarent, unitatem Ecclesiae et sacramentorum virtutem, usum ex ministrorum meritis judntes. Putabant enim sacramentamajoris esse usus, si per bonos tractarentur, majoris autem vel minoris eusus si per magis vel minus bonosdarentur. Ita quoque subversi erant ut contempto Apostrena philosophia delectabantur, ut sub ti his imbuerentur quae contraria sunt fidei. Inflati quoque erant eo quod non iret ad eos Apostolus. Fornicatorem quoque qui uxorem patris tenebat inter se esse patiebantur. Sunt et alia capitula in suis locis notanda. Ambrosiusaliquando blandiens, aliquando arguens. Nam multae sunt causae propter quas scribit eisab erroribus ad rectam fidem et a schismatibus eos revocans ad unitatem. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Corinthios ab erroribus et schismatibus ad fidem rectam, et a vitiis et aliis peccatis ad bonos mores revocare, et in eis confirmare. Modus talis, huic Epistolae sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i iħu. hic aliter incipit quan ad ro¬
manos. qr talia cã est hic: quã ibi.
hic enim non uocat se seruum sic̃ ibi
qd̾ pocius erat opus hic auctoritate.
⁊ a mendatio est contra suꝑbiam cori

Expanded text:
i Jesu. Hic aliter incipit quam ad Romanos, quia alia causa est hic quam ibi. Hic enim non vocat se servum sicut ibi, quia opus erat hic potius auctoritate, et commendatio
Abbreviated transcription (Latin):
se. nõ eum sibrn hac salutatione adiũ¬
git. per hoc indicans qd̾ ꝓ illis ualde
sollicitus erat. ecce pereum qui inter
eos ru̾sabatur culpas eoꝵ sescire ĩnu¬
it. Ideo ã frater dicit. qr per hoc remouet
suspicionem sinistram ab illo. osten

Expanded text:
se, et ideo eum sibi in hac salutatione adjungit, per hoc indicans quod pro illis valde sollicitus erat. Ecce per eum qui inter eos conversabatur, culpas eorum se scire innuit. Ideo autem frater dicit, quia per hoc removet suspicionem sinistram ab illo, osten
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auctorem negoci inquib congrue
capiat beniuolenciam. post salutationẽ
u̾o utusq ꝑtis uicia argnit. ostendens
gentiles a naturali ratione. ⁊ iideos a
lege exhorbitasse. deinde płib modis
ostendit iusticiam ⁊ salutem. eque utri¬

Expanded text:
et auctorem negotii: in quibus congrue et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. Deinde pluribus modis ostendit justitiam et salutem aeque utri
Abbreviated transcription (Latin):
les sub pecco tenesantur. s pergratiam
dicta scribit romanis. confutans modo
uari ut oĩa atcribuant gr̃edei. ⁊ ostendẽ
om̃ib gratis uenisse. grãm fidei.⁊ euã
dto qr ñ quasi debitum iusticie reddita
est. s gratiuto data. Qlud enĩ est grati¬
tibi debebatur anteqm gr̃am hr̃es. mes¬
ces tibi reddita ẽ. ñ gracia donata. Me
quare apłs romanis scripserit super¬
est de mat̾ia ⁊ intentione. ⁊ modotrac̾¬
tandi erequi. generalis oĩm epłarũ
matia est doctrina euangelii. interta¬
one monet. adobediendum enanglice
doctrine. pͥter hec ã insingłis ꝓprias in¬
tentiones ⁊ mat̾ias requirimus. prima
atꝙ gr̃e dei bona ad que eos hortatur
Intentio est iicia eoꝵdem increꝑare.⁊ ad
ueram pacem.⁊ frat̾nam concordiam
sub manu gr̃e hũiliare. Modus tractã¬
ditalis ẽ. More seribencium epłas salu¬
tationẽ premitint. in qua tria facit. com¬
mendat enĩ ꝑsonam suam ⁊ negocium

Expanded text:
les sub peccato tenebantur, sed per gratiam les sub peccato tenebantur, sed per gratiam aedicta scribit Romanis, confutans modo liari, ut omnia attribuant gratiae Dei, et ostendens omnibdit, quia non quasi debitum justitiae reddita est, sed gratuito data. Quid enim est gratitibi debebatur, antequam gratiam haberes, merces tibi reddita est, non gratia donata. Merquare Apostolus Romanis scripsit, superest de materia et intentione et modo tractandi exsequi. Generalis omnium Epistolarum materia est doctrina Evangelii; intentio, monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias intentiones et materias requiremus. Prima atque gratiae Dei bona, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae humiliare. Modus tractandi talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio att. ñ sum missus nisi ad oues
que pierunt domus isis G̃entiles aũ e
contradicebant. quanto pła beneficia
uobis exhibita memoratis: tanto uos de¬
teriores ẽẽ ostendius. Pisdem siquidem
pedib quib mare transistis. añ ydola
postea saltastis. que ⁊ ꝓpriis manib fe¬
cistis ⁊ illo ore quo pauloante desubi̾si¬
one pharaonis ⁊ egyptioꝵ laudes deo
ꝑsoiueratis: ydola adorastis. pret̾ea
manna celitus datum in deserto fasti¬
dictis. eupientes redire in egypto ad ol¬
ad ullimũ xp̃m uobis in lege ⁊ ꝓpħeuis
ꝓmissũ occidistis. Nos itaq uobis dig¬
mores sumus. quiut de xp̃o auduumꝰ.
ineum credidimus. Uñ perꝓpħam do¬
minus ait. ppłs quẽ nõ. cog ser.mͥ. in.¬
triq: s ex ignorantia deliquisse. Sienĩ
nõ coluissemus. Qd̃ ã degen̾is nobilita¬
de uos iactatis. si qua talium głia est tĩ
hysmael ⁊ esau possunt ꝑicer głiarrẽ
los alloqus ad unam concordiam õs¬
addurit. oftendens nullos illoꝵ seusi

Expanded text:
sus nisi ad oves quae perierunt domui Israel . Gentiles autem contra dicebant: Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad olAd ultimum Christum vobis in lege et prophetis promissum occidistis. Nonne itaque vobis digniores sumus, qui ut de Christo audivimus, in eum credidimus? Unde per Prophetam Dominus ait: Populus quem non congregavitia sed ex ignorantia deliquisse. Si enim non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum llos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis m
Abbreviated transcription (Latin):
tecicos p̾muniret pranitates. ⁊ subori¬
encia uicia resetaret.⁊ post futuras qͥõ¬
nes excludet. hii sunt panni qui ad ex¬
trahendum ieremiam delacu funib
crumligatisunt. epłaꝵ siquidẽ doct᷑¬
na legis. ⁊ ꝓphecie atq euangłi ꝯsonis¬
de testimonus uelut triplici finecireũ¬

Expanded text:
ticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extrahendum Jeremiam de lacu, funibus circumligati sunt . Epistolarum siquidem doctrina, legis et prophetiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut
Abbreviated transcription (Latin):
conditione. a dig¬
a noĩe: dicens. pau¬
Dt lus. aconditione: seruus. a di-¬
gnitate: apłs. ab officio: segregatus
etus grece. modieus latinesonat .i. hoc
nonien paulus qd̃ est hebraitum origi¬
ne ⁊ inuentione. nõ derminatione im¬
positum est appło pprie ut notam gem¬
ine iuctutis .s. modieitatis ⁊ quietis. qͣ¬
rum alteram notathoc nomen geu̾a¬
li appellatione apud grecos .i. qͣtuetẽ.¬

Expanded text:
conditione, a digA nomine, dicens, Paulus; a conditione, servus; a dignitate, apostolus; ab officio, segregatus etus Graece, modicus Latine sonat, id est hoc nomen Paulus, quod est Hebraicum origine et inventione, non terminatione, impositum est Apostolo proprie in notam geminae virtutis, scilicet modicitatis et quietis, quarum alteram notat hoc nomen generali appellatione apud Graecos, id est quiete
Abbreviated transcription (Latin):
tero ita ut sint du¬
e dictiones .i. dea¬
delegalib. nemomͥ¬
ones tedium sibi fieri de re. quantũ satis
erat exposita. uł sic̃ ingreco legrtur. dece¬
ro nemo michi laborem exhibeat. uł p̃re¬
stet .s. ut rursum inuobis neccitatẽ hãm
laborandi. laborem enĩ prestat magr̃o
qui ałr sentit qmͣ docuit. dico ut nemo
michi molestus sit. cuiutiq ñ est faciẽ¬
da molestia. ego enĩ. por.ini. cor . in. pro
fideli. stig. do.n. re xp̃i. u signa miliciexͥ.¬

Expanded text:
tero, ita ut sint duae dictiones, id ede legalibus, nemones taedium sibi fieri de re quantum satis erat exposita. Vel sicut in Graeco legitur: De caetero nemo mihi laborem exhibeat vel praestet, scilicet ut rursum in vobis necessitatem habeam laborandi. Laborem enim praestat magistro, qui aliter sentit qsit molestus mihi, cui utique non est facienda molestia. Ego enim porto in corpore meo, pro fidelibus stigmata Domini Jesu, id est signa militi
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ atcenditis. stigmata etgoappella¬
uit .a. notas penaꝵ de ꝑsecutionib quas
paciebatur. stigna enim drpunctum. ẜ
nota aliquo ferro fc̃a.⁊ ẽ sensus. so nõ de¬
bet michi fieri molestia. q ego habeo ali¬
os conflictus. ⁊ certamina que in ꝑsecuti¬
onibus quas patior mecum dimicant.
ratia. Ecce conclu-¬

Expanded text:
os non attenditis. Stigmata ergo appellavit quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. Stigma enim dicitur punctum vel nota aliquo ferro facta. Et est sensus: ideo non debet fieri mihi molestia, quia ego habeo alios conflictus, et certamina quae in persecutionibus quas patior mecum dimicant. Gratia. Ecce conclu
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ hanc
bit apłs tyto quẽ
l. monens eum fore souirtũ
in estastica disciplina. Tyto
enĩ relicto crete ep̃o ex humilitate. ⁊ ex
simplicitate minis pacienti a nicõpo¬
li scribit de ep̃ali officio imꝑiose ⁊ potes¬
tatiue tractando p̾scripta ei aucorita¬
de sua utili. Debet enĩpontifer hr̃e mat̾¬
nam pietatem ⁊ pr̃is seu̾itatem ut sit for¬
lis superbis ⁊ suauis modestis ite si hñs
timoris angulum nec electionis supcili¬
um urati siceat. Uñ. inueste legalis põ¬
tificis erat coccus bis tinctus qui hẽbat
sp̃emignis. Ignis aũ duo facie urit uu

Expanded text:
 Hanc ibit Apostolus Tito, quem commonens eum fore sollicitum in ecclesiastica disciplina. Tito enim relicto Cretae episcopo ex humilitate et simplicitate nimis patienti, a Nicopoli scribit de episcopali officio imperiose et potestative, tractando praescripta ei sua auctoritate utili. Debet enim pontifex habere maternam pietatem et patris severitatem, ut sit fortis superbis, et suavis modestis · ut non habens timoris angulum, nec elationis supercilium, urat, et luceat. Unde in veste legalis pontificis erat coccus byssinus, qui habet speciem ignis. Ignis autem duo facit, urit et
Abbreviated transcription (Latin):
metuenda comminatione ilurerefo¬
uendo blandis ⁊ delectabilia ꝓmittẽ¬
do. iõ demanna d̾r qd̾ indurabatur ad
ignem ⁊ siquescebat ad solem ⁊ bacls
pontificalis ab inferiori ꝑte pungioi
in summo inantiora excenditur inse
rediens. qr eecasticus doctor gladio ii¬
bi pungere debet .i. aspere redarguere
pectantes qd̃ ẽ ex inferiori natura ⁊ corre¬
ctos in antetiora dicigere itatñ in ad
propriam conscĩam sui consideratione
redeat si forteinse hẽat quiealuis annim¬
ꝑiose tractet ⁊ hereticos uitet. Modus to¬
lis primo salutat deinde instruit eum
de ep̃ali officio. docens eum quid agere
debeat ⁊ quales ep̃os per ciuitates con¬
stiuuere. deinde qualr diuersos l sexuus
etate ł conditione insticuere debeat post

Expanded text:
metuenda minatione, et lucere blandis fovendo, et delectabilia promittendo. Ideo de manna dicitur quod indurabatur ad ignem, et liquescebat ad solem. Et baculus pontificalis ab inferiori pungit, et a summo in anteriora extenditur, in se rediens, quia ecclesiasticus doctor gladio verbi pungere debet, id est aspere redarguere peccantes: quod est ex inferiori natura, et correctos in anteriora dirigere, ita tamen ut ad propriam conscientiam sui consideratione redeat, si forte in se habeat quae aliis annuneriose tractet, et haereticos vitet. Modus talis: Primo salutat, deinde instruit eum de episcopali officio, docens eum quid agere debeat, et quales episcopos per civitates constituere: deinde qualiter diversos vel sexu, vel aetate, vel condit
Abbreviated transcription (Latin):
nequerant aliena i .a. quis quereret.
uñ aũ res erit illis. uñ habet tytus qd̾
eis ad uiatitum largiatur. respondet.
Diseant aũ

Expanded text:
ne quaerant aliena. Et quasi quis quaereret: Unde autem res erit illis? Unde habet Titus quod eis ad viaticum largiatur? respondet: Discant au
Abbreviated transcription (Latin):
sit apollo. s q
huius ꝓfessioniᷤ
fuerat in synago¬
ga ⁊ appollo qui
petfectus erat in¬
scripturis sollici¬
te premitce ita

Expanded text:
sit Apollo, sed hujus professionis fuerat in SynagoApollo, quia perfectus erat inScriptura, sollicite praemitte, ita
Abbreviated transcription (Latin):
cõpellerent: ⁊ eos suꝑare nõ pos¬
sent. hunc ergo eis humanum
timorem dominus uoluit eis ĩ¬
putari ⁊ sic appareret in eoque¬
dam sub defectio fidei que si ĩ eis
fortis fuiss ea sequerentur q̃¬

Expanded text:
compellerent, et eos superare non possent? Hunc ergo eis humanum timorem Dominus noluit imputare, etsi apparet in eo quaedam subdefectio fidei, quae si fortis in eis esset, ea sequerentur q
Abbreviated transcription (Latin):
hromatio ⁊helicdoro episcopis ieronimus pres-¬
biter in domino salutem. Mirari non desmo
ex actionis ur̃e in stanciam. Exigitis eñ ut li¬
bꝵ chaldeo sermone ꝯscriptum ad latinũ stilũ
trabam. librum utiq tobie quẽ hebrei de cathalago diuina¬
rum scripturaꝵ secantes his que agiographa memorant
manciparunt. feci satis desiderio ur̃o.¬

Expanded text:
HROMATIO et Heliodoro episcopis, Hieronymus presbyter in Domino salutem. Mirari non desino exactionis vestrae instantiam: exigitis enim, ut librum Chaldaeo sermone conscriptum, ad Latinum stylum traham, librum utique Tobiae, quem Hebraei de Catalogo divinarum Scripturarum secantes, his, quae apocrypha memorant, manciparunt. Feci satis desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
tur grecoꝵ studiũ ⁊ benenolencium. qui post.lix. translatores iam xp̃i eungłio
choruscante. sudeos ⁊ ebionitas legis uet̾is int̾pretes. aquilã uidelicet. ⁊ symatũ.
⁊ theodocionem ⁊ curiose legũt. ⁊ ꝑ originis laborem eciam esdra ecc̃iis dedica¬
aliꝙ mutuari. primũ em̾i magnoꝵ sũptuum estre infinite difficuitatis exẽ¬
plaria posse hr̃e oĩa. deinde ⁊̃ qui hũerit ⁊ hebrei sermonis ⁊ignarii sũt. ina¬
gis ignorantes errabunt qui emultis in uis clixerit. Qd̃ ⁊̃ sãpientissimo cui¬
dam nuꝑ apud grecos accidit irt interd̾ scripture sensũ relinquens unius cuius
. Sicut cyrus destructo chaldeox ĩꝑio ppłin dei lib̾a¬
no electos suos qui erant disꝑsi. ab eiꝰ tyramude in
ecc̃am ⁊ gregauit que in presenti iustificata ex fi
cis festinat. Ierłm quippe uisio pacis d̾r templũ
quo incensum restaurari facit. cũ illos qui in si¬
diis diaboli fidem ꝑdiderant. ad salutẽ reducens

Expanded text:
ntiam, qui post Septuaginta translatores jam Christi Evangelio coruscante, Judaeos, et Ebionitas Legis veteris interpretes, Aquilam videlicet, Symmachum et Theodotionem, curiose legunt, et per Origenis laborem ἐν ἑξαπλοῖς Ecclesiis dedicaaliquid mutuari? Primum enim magnorum sumptuum est et infinitae difficultatis, exemplaria posse hgis errabunt, ignorantes quis e multis verius dixerit. Quod etiam sapientissimo cuidam, nuper apud Graecos accidit, ut interdum Scripturae sensum relinquens, uniuscujus ille destructo Chaldaeorum imperio populum Dei libera electos suos qui erant dispersi ab ejus tyrannide in Ecclesiam congregavit, quae in praesenti justificata ex fidcis festinat. Hierusalem quippe visio pacis dicitur. Templum quoque incensum restaurari fecit, cum illos qui insidiis diaboli fidem perdiderant ad salutem reducens,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓduxerũt. hii merito enfra¬
ter ⁊ de bethleem uda orti fũt
qui celesti pane saciati ꝑ pre¬
dicationẽ eungelii fructũ
preclicatioĩs collegerũt. eu¬
frateus eñi frugifer bethleẽ
domus panis iudas efessio . Uñ¬

Expanded text:
erunt. Hi merito Ephrathaei et de Bethlehem Juda orti sunt: qui coelesti pane satiati per praedicationem Evangelii fructum praedicationis collegerunt. Ephrathaeus enim frugifer, Bethlehem domus panis, Juda confessio in
Abbreviated transcription (Latin):
bucħ intelligitur nisi forte dicanuus ꝙ cambises qui gentes finis rimas impugnasse
atphaxat in media repugnantem uicerit. atq suo imꝑio sub iugauerit.

Expanded text:
ue ad nisi forte dicatur quod Cambyses qui gentes finitimas impugnasse,Arphaxat in Media repugnantem vicerit, atque suo imperio subju averit.
Abbreviated transcription (Latin):
Es. Hystoria libri uidicũ non
parua misterioꝵ indicat sacra¬
iuenta. post iosue eni succedũt
les quod ip̃e ad sꝑem ꝓ missio¬
nis eterne ꝑducit. ꝑomĩa aut̃
ihoe uolumine uidaici ppłi
delicta. ⁊ serurtus. clamorq e¬
or ⁊ miseratio dei ꝯtinentim.
multis .n. annis ꝓ pecc̃is suis
seruierũt: et ⁊uersi liberatl
sunt. qr pect̃a nr̃a iures hosti¬
b prebent es qñ malũ facimꝰ
inconspectu dm̃ ⁊ fortantur
aduersarii nri .i. demones.
dum autẽ ⁊uertimur suscitat
auxilium eoꝵ quitoto corde
clamant ad dominum:¬

Expanded text:
. Historia libri Judicum non parva mysteriorum indicat sacramenta. Post Josue enim succedunt les, quos ipse ad spem promissionis aeternae perducit. Per omnia autem in hoc volumine Judaici populi delicta, et servitus clamorque eorum et miseratio Dei continentur. Multis enim annis pro peccatis suis servierunt, et conversi liberati sunt: quia peccata nostra vires hostibus praebent; et quando malum facimus in conspectu Domini, confortantur adversarii nostri, id est daemones. Cum autem convertimur, suscitat auxilium eorum qui toto corde clamant ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
indeamur obprobrium tũ egy¬
pti non est ablatum a uobis. si
omne iniciũ ire suꝑbie inuidie
libiclinis ⁊ hi abstergentur ob¬
ꝓbria egypti ⁊ transsatus in t̾¬
rai ꝓmissionis celestem hece¬
ditatem accipies ꝑ iħm xp̃m

Expanded text:
ideamur, opprobrium tamen Aegypti non est ablatum a nobis. Si te omne vitium, irae, superbiae, invidiae, libidinis et hujusmodi, abstergentur opprobria Aegypti, et translatus in terram promissionis, coelestem haereditatem accipies per
Abbreviated transcription (Latin):
tes cdices. qr moyses famulus
troire gentes ad fidem eccłias
extrui altaria sĩ cruore pecu
non sangumem tauroꝵ aut
hyrcoꝵ s uerbum dei ꝑgr̾am

Expanded text:
to quia Moyses famulus troire gentes ad fidem, ecclesias instrui, altaria non cruore pecudnon sanguinem taurorum et hircorum, sed verbum Dei per
Abbreviated transcription (Latin):
sum quem a deo inhe
illum locum in herecli¬
rit. si ergo usq ad xp̃m
sedentem indextera dei
dabit tibi deus ut nõ
solum efficiaris heres

Expanded text:
sum, quem a Deo in haillum locum in haeredi» Si ergo usque ad Christum sedentem in dextera Dei dabit eum tibi Deus: tu non solum efficeris haeres
Abbreviated transcription (Latin):
ego de archinis hebreoꝵ eleuans. u̾bũ eu̾lo exp̃ssius
tñstuli quẽ libꝵ editio uulgata latiosis. hinc
inde u̾boꝵ finib trahitaddens ea q̃ extp̃re dicipot̾ant:
et audiri. sicut solitũ est scolarib disciplinis sũpto chemate ex¬
cogitare. quib u̾bis uti potuit qui in uiriã passus ẽ. uł ille quĩ

Expanded text:
ego de archivis Hebraeorum relevans, verbum e verbo pressius transtuli. Quem librum editio Vulgata laciniosis hinc inde verborum sinibus trahit: addens ea quae ex tempore dici poterant, et audiri, sicut solitum est scholaribus disciplinis sumpto themate, excogitare, quibus verbis uti potuit qui inju
Abbreviated transcription (Latin):
Propter paucitatẽ sp̃u¬
alium doctoꝵ quib iu-¬
dicandi datur auctori¬
tas fc̃a est fames u̾bi
traditionis corrupta¬

Expanded text:
Propter paucitatem spalium doctorum quibus judicandi datur auctorfacta est fames verbi traditiones corrup
Abbreviated transcription (Latin):
saias. mathanas. beseleel: ⁊ bennui. ⁊ manasse. Et de filiis erem. e¬
lieter. iesue. melchias. semeias. symeon. beniamin. maloth. sama¬
nas. Et de filiis asom. mathanai. mathatheth. azabeth. elipheleth.
ermai. manasse semei. De filiis bani. maddi. anram. ⁊ hurel.
baneas. ⁊ badaias. cehilan. uanma. marimuch. ⁊ eliasipli ma¬

Expanded text:
sias, Mathanias, Beseleel, et Bennui, et Manasse. Et de filiis Erem, Eliezer, Jesue, Melchias, Semeias, Simeon, Benjamin, Maloch, Samarias. De filiis Asom. Mathanai, Matthetha, Zabed, Eliphelet, Jermai, Manasse, Semei. De filiis Bani, Maadi, Amram, et Uel, Baneas, et Badaias, Cheliau, Vania, Marimuth, et Eliasib, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
iudeanuit obprobrium tũ egy¬
pti non est ablatum a uobis. si
ꝓbria egypti ⁊ translatus in t̾¬
ram ꝓmissionis celestem hece-¬
E

Expanded text:
ideamur, opprobrium tamen Aegypti non est ablatum a nobis. Si probria Aegypti, et translatus in terram promissionis, coelestem haere
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ regum syrie usꝙ ad nouissimũ
anuil demetrii sotheris ꝑcluxerimꝰ fũ¬
ma prioris mr̃itota ib̃i muenctures
mrũ qũo insequentib adicaturuu¬
das incentesmo octauo octogestmo
anno cũ senatu aristobolo magro ptho¬
lomei regis dlixisse salutẽet mandas¬
se depurificatione templi qmt ip̃i ftũ¬
ri erant quinta ⁊ iucesima alie insis
casleil.cum udas inpriori libro si¬
pradc̃o demetrio legrtur multoañ
ẽẽ defumetus. si eluidem . uiͦ. anno deme¬
trii scd̃m cronicoꝵ fidem inuenitur
occisus.s q in certi sũt ip̃i auctores
libroꝵ nõ absurde uidentur in com¬
putatione temꝑũ liscrepare maxi¬
mecũ in legali libris septuaginta¬
incerp̾tum editio. cũ hebraica ueri¬
tate incõpoto annoꝵ multũ ddiscordet.¬

Expanded text:
norum regnum Syriae usque ad novissimum norum regnum Syriae usque ad novissimum annum Demetrii Sotheris perduxerimus, summa prioris numeri tota ibi invenitur. Sed mirum quomodo in sequentibus dicatur Judas in centesimo octogesimo octavo anno cum senatu Aristobulo, magistro Ptolomaei regis, dixisse salutem et mandasse de purificatione templi, quam ipsi facturi erant quinta et vicesima die mensis Casleu; cum Judas in priori libro supradicto Demetrio vivente legatur multo ante esse defunctus: siquidem sexto anno Demetrii secundum chronicorum fidem invenitur occisus. Sed quia incerti sunt ipsi auctores librorum, non absurde videntur in computatione temporum discrepare, maxime cum in legalibus libris LXX Interpretum editio cum Hebraica veritate in computo annorum multum dicordet
Abbreviated transcription (Latin):
putatus est hx est centesimꝰ exagesinꝰ
nouꝰ de currit. Nam antiocbris epipba¬
nes qui post centesimũ tricesimũ sep¬
timũ anuũ regna grecoꝵ cepit regnate
reguauit annis undecim antiochus en¬
pator amus duob ct demecrius socher
auris .xii. qui sũtanni a principio reg¬
ui seleuct nichanoris regit syrie aquõ
regni grecoꝵ computantur dempora
iuq ad fiue̾ de metrii centesimo sexa¬
gesimo icd̾o. Quib si adiciantur an
nidii. de regno alexandri quugnobi¬
lis tuitiosus inlignusq regia dignita¬
te apompeio drogo describituris tñ reg¬
primus post alexandꝵ asye regnauit
uii. anno regni sui semet ip̃m seleuche
tradidit.⁊ ꝯuincta est asya regno sy¬
rie anno soleuci nicharioris. uicesuo
uiii. Si ergo ceperimꝰ cõputare iuunc
seriem annoꝵ aprimo auno regni
autigomi qui regnauit in asya ãnis
uii. anteqm seleuchus in syria regna¬
re cepiss p̾ponentes eosdem uii. aunos
regni selenti ⁊ eo modo compotũ au¬

Expanded text:
putatus est, hoc est, centesimus sexagesimus nonus, decurrit. Nam Antiochus Epiphanes, qui post centesimum tricesimum septimum regni Graecorum coepit regnare, regnavit annis undecim. Antiochus Eupator annis duobus, et Demetrius Sother annis duodecim, qui sunt anni a principio regni Seleuci Nicanoris, regis Syriae, a quo regni Graecorum computantur tempora, usque ad finem Demetrii centesimo sexagesimo secundo, quibus adjiciantur anni septem de regno Alexandri, qui ignobilis et vitiosus, indignusque regia dignitate a Pompeio Trogo describitur, sed cum regprimus post Alexandrum Asiae regnavit septimo anno regni sui semetipsum Seleuco tradidit, et conjuncta est Asia regno Syriae anno Seleuci Nicanoris vigesimo octavo. Si ergo coeperimus computare nunc seriem annorum a primo anno regni Antigoni, qui regnavit in Asia annis septem antequam Seleucus in Syria regnare coepisset, praeponentes eosdem septem annos regno Seleuci, et eo modo computum an
Abbreviated transcription (Latin):
Omino excellentissi¬
mo et incultu xp̃ia¬
ne religionis strenu¬
issimo lodonico regi.
Rabbamis uillissimu
rũ perpetuã optat sa¬
lutẽ. eum sun promp¬
tus animo ad parend̾ atq sermiend̾ nr̃e
uoluntati cotidie cogito quid honorifi

Expanded text:
omino excellentissimo, et in cultu Christianae religionis strenuissimo, LUDOVICO regi, RABANUS, vilissimus rum perpetuam optat salutem Cum sim promptus animo ad parendum atque serviendum vestrae voluntati, quotidie cogito quid honorifi
Abbreviated transcription (Latin):
aiunt historici mennonis
nom̃ accepisse. Ibi est regia
domꝰ cyri. lapide canlido ⁊
uario colũpnis aureis ila¬
ta celi continens simulactũ
stellis micantib ĩsignitũ¬

Expanded text:
aiunt historici Memnonis nomen accepisse. Ibi est regia domus Cyri lapide candido et vario, columnis aureis, et lata: coeli continens simulacrum stellis micantibus insignitu
Abbreviated transcription (Latin):
cus. S ideo prinuis regnasse d̾r ingrecia alexander q
bis inꝑsas arma corripiens apud gangicũ flumũ
ñto certamine darii duces superauit. ⁊ adextremũ:
ip̃m ꝑcussi arietẽ. ⁊ duo eiꝰcornua. confregit. medos
atq ꝑsas. misitq eũ subpetlib suise futrũq cornu
de ip̃a grecia sigc. cethim enĩ .ii. funit de posteris noc ħ
est de filiis iauan. filii iaphec. filii noe. et scitimam
est.⁊ abea om̃s insule ⁊ maritima loca cechun. he¬
braice noĩantur. legamus narronis deantiquita¬
tib libros. ⁊ sifimii capitonis ⁊ gretum flegon¬
ta. ceteros q eruditissimos uiros ⁊ uidebimꝰ om̃s
pene insulas ⁊ tocuis orbis litora ⁊ t̾ras mari uici¬
nas. agretis accolis occupatas qui ab amano ⁊ tau¬
ro montib omĩa maritima loca. usq adocceanũ
possedere. britannncũ. Gonstitinit inquit prelia
multa ⁊ oĩm obtimut munitiones ⁊ int̾fecit

Expanded text:
tes; sed ideo primus regnasse dicitur in Graecia Alexander, qutes; sed ideo primus regnasse dicitur in Graecia Alexander, qubis, in Persas arma corripiens apud Gangem fluvium inito certamine Darii duces superavit, et ad extremum ipsum percussit arietem, et duo ejus cornua confregit, Medos ac Persas, misitque eum sub pedibus suis et utrinque cornu de ipsa Graecia significat. Sethim enim fuit de posteris Noe, hoc est, filius Javan, filii Japhet, filii Noe, et Sitea omnes insulae et maritima loca Cethim Hebraice ntibus libros et Sisinnii Capitonis et Graecum Flegonta caeterosque eruditissimos viros, et videbimus omnes pene insulas et totius orbis littora et terras mari vicinas a Graecis accolis occupatas, qui ab Amano  Ms., Damano et Tauro montibus omnia maritima loca usque ad Oceanum possedere Britannicum. Constituit, inquit, praelia multa, et omnium obtinuit munitiones, et interfecit
Abbreviated transcription (Latin):
lippi rex macedo qui primus regnauit ingrecia. eg̃s¬
sus de t̾ra cechim. dariũ ꝑsaꝵ regem ⁊ medoꝵ. Itaq a¬
lexandꝵ philippi: ⁊ olimpiadis filiũ dariũ regem ꝑ¬
sax ato medoꝵ occidisse om̃ib manifestũ est. Quodͥ
ee damel inuisione sua qua hyrcũ capraꝵ arietẽ uen¬
tilantẽ cornib ꝯtriuisse describit euidenter exp̾ssit.
s queritur qũo dicatur alexander primus regnas¬
se ingretia. cum multi ibidem indiuersis locis ante
regnasse reperiantur. Multo .N. añ margnus athe¬
mensib. lacedemoniis cormchiis ⁊liddis reges p̾fue.¬
rũt. nec ñ in macedonia nõ primus rex a lexander ẽẽ
inuenitur s uicesimꝰ quartus primiis eũ rex mace¬
donũ carranus erat eotp̃re quo hebreoꝵ uida adãri¬
as. qui ⁊ otias rex fuit. et hebreoꝵ isrł rex ieroboam
latinoꝵ quor ꝓ cax silums ⁊ lacedemonioꝵ calcame¬
nes coruthioꝵ q alexandrũ ⁊ athemensiũ. thesphi¬

Expanded text:
gnavit in Graecia, egressus de terra Cethim, Darium Persarum regem et Medorum. Itaque Alexandrum, Philippi et Olympiadis filium, Darium regem Persarum atque Medorum occidisse omnibus manifestum est. Quod et Daniel in visione sua, qua hircum caprarum arietem ventilantem cornibus contrivisse describit, evidenter expressit. Sed quaeritur quomodo dicatur Alexander primus regnasse in Graecia, cum multi ibidem in diversis locis ante regnasse reperiantur; multo enim ante Argivis, Atheniensibus, Lacedaemoniis, Corinthiis et Lydis reges praefuerunt. Nec vero in Macedonia primus rex Alexander esse invenitur, sed vicesimus quartus: primus rex enim Macedonum Caraunus erat, eo tempore quo Hebraeorum Juda Azarias, qui et Ozias, rex fuit , et Hebraeorum Israel rex Jeroboam . Latinorum quoque Procas Sylvius, et Lacedaemoniorum Calcamenes, Corinthiorumque Alexander, et Atheniensium Thespi
Abbreviated transcription (Latin):
chielis ꝓpħecodiscriptũ est. Et fc̃m est intricesio ã nõ
inquarto m̃se ⁊ c̃. uñ primũ uob̾ qõ oritur curris q
adhuc uichil dixerat. ita exorsus est clicens. Et fc̃m̃ ẽ
postciuã ꝑtussit alexander. treliqua. et naniq ser¬
mo riunctionis est. et scimus qr non ⁊iungitit
sermo subsequens uis sermoni precedenti. auigͥ ni¬
chil dixerat curclicit. Et fc̃m est cum nõ sit sermo cui
hoc qd̃ incipit subiungatur. Qua iuire intuend̾ ẽ.
qr sicut nos corporalia sic ꝓpħe et scriptores cliumo¬
rum libroꝵ sensu sp̃ualia aspiciũt eisq ⁊ illa sũt
presencia que nr̃e ignorantie ab sencia uidentur ue¬
int̾iora. quatins simul utraq uideant simulq in
eis fiat et intus uerbũ qd̾ audiũt ⁊ foris ꝙ ddñt. patet
gͥ causa: cur qui nichil dixerat in choauit clicẽs. et fc̃m¬

Expanded text:
t: Et factum est in trigesimo anno, in quarto mense, etc. Unde primum nobis quaestio oritur cur is qui adhuc nihil dixerat, ita exorsus est, diens: Et factum est postquam percussit Alexander, etc. Et namque sermo conjunctionis est, et scimus quod non conjungitur sermo subsequens nisi sermoni praecedenti; qui ergo nihil dixerat, cur dicit: Et factum est, cum non sit sermo cui hoc quod incipit subjungatur? Qua in re intuendum est quia sicut nos corporalia, sic prophetae et scriptores divinorum librorum sensu spiritualia aspiciunt, eisque et illa sunt praesentia quae nostrae ignorantiae absentia videntur; uinteriora, quatenus simul utraque videant simulque in eis fiat, et intus verbum quod audiunt, et foras quod dicunt. Patet igitur causa, cur qui nihil dixerat inchoavit, dicens: « Et f
Abbreviated transcription (Latin):
ad fines t̾re. ⁊ accepit
spolia multitudinis
gencũ ⁊ siluit t̾ra in
conspestu eius. Et
congregauit uirtutẽ
et exercitum fortem ni
fc̃ĩ sunt illi intribu¬
tũ. Et posthec decidit

Expanded text:
ccepit spolia multitudinis gentium, et siluit terra in conspectu ejus, et congregavit virtutem, et exercitum fortem nimfacti sunt illis in tributum. Et post haec decidit
Abbreviated transcription (Latin):
tabule. Muitis .ii. modis
do implendum fuit.
Qd̃ autẽ sub t̾rebinto sta¬
tutus est lapis hoc sigc̃at
ꝙ uirga ad petram ut a¬
qua proflueret ⁊ qr ne
hic sineligno statutus ẽ
lapis. Ideo autẽ subt̾ qr ñ
finss incruce exaltatus
nͥ humilitate subiectus
urꝰ ꝙ illo tp̃re quo id faci¬
ebat iłx nane adhuc ob¬
umbrand̾ mist̾uuim fuit.

Expanded text:
tae . Multis enim modis do implendum fuit. Jamvero quod sub terebintho statutus est lapis, hoc significat, quod virga ad petram, ut aqua proflueret; quia neque hic sine ligno statutus est lapis. Ideo autem subter, quia non fuisset in cruce exaltatus, nisi humilitate subjectus; vel quod illo tempore, quo id faciebat Jesus Nave, adhuc obumbrandum mysterium fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Augꝰ In fine libriihu
nanebreuiter narra¬
tur porrexit hystoria.
quo usqͥ filii isrł ad
colendos deos alienos
declinauerĩte. In hoc ã
libro adordinem redi¬
tur qũo ⁊sequencia ge¬
sta fuerũt. post mortẽ
ih̃u filii naue. Nongͦ
ab illo tp̃re incipit n¬
berquo ppłs adcolen¬
da simislachra deflu¬
xit. s apriorib inter¬
posicis temporib qui¬
b ea gesta sũt postq
ad illa peruenit.

Expanded text:
 In fine libri Iesu Naue breuiter narrator porrexit historiam, quo usque filii Israhel ad colendos deos alienos declinauerunt; in hoc autem libro ad ordinem reditur, quomodo consequentia gesta fuerint post mortem Iesu Naue. non ergo ab illo tempore incipit liber, quo populus ad colenda simulacra defluxit, sed a prioribus interpositis temporibus, quibus ea gesta sunt, post quae ad illa peruenit.
Abbreviated transcription (Latin):
renouauit captinos inierłm
reduxit domum dñi maiorib
donis sublimauit. ⁊ cluces ac
presides transflumen eufraten.
qui legem dei nossent ꝯstituit.¬
⁊ filios transmnigrationis ab ux¬
orib exterus sastigauit. Re

Expanded text:
renovavit, captivos in Jerusalem reduxit, domum Domini majoribus donis sublimavit, et duces, et praesides trans flumen Euphratem, qui legem Dei noscerent, constituit, filios transmigrationis ab uxoribus extraneis castigavit,
Abbreviated transcription (Latin):
it: ita nob̾ cͣc sutripienciũ lac̃os
blandiciaꝵ cautele custodiã da¬
pontificis ⁊ hiis qui timebatit
dñm cuncti cõpuncti sũt cor¬
de qui peccauerũt ⁊ eiecerunt
uxores alienigenas.⁊ sic ex
pirlsa turpitudine luxitrie re¬
dit decus castimome ⁊ in ciui¬
tate dm̃i eiecto rudere uicioꝵ res¬

Expanded text:
 subripientium laqueos blanditiarum cautelae donet custodiam. Depontifice et his qui timebant Dominum cunctis, compuncti sunt corde qui peccaverant, et ejecerunt uxores alienigenas; sicque, expulsa turpitudine luxuriae, rediit decus castimoniae, atque in civitate Domini, ejecto rudere vitior
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Abiit homo ⁊c̃. Quẽ qͥ¬
dam de calogum legis
synagogam ⁊ duos fili¬
os regalem honorẽ ⁊ sa¬
cerdotalẽ qui ñ solũ

Expanded text:
 Abiit homo. Quem quidam Decalogum legis synagogam, et duos filios, regalem honorem cerdotalem: qui non solum
Abbreviated transcription (Latin):
nim uocant ⁊ adiu¬
dicura ldoxqriẽ hebrei sopthim appellant
sd extch quos ⁊ hester quos idem nonuni¬
b efferunt monemusq lectorem ut
siliam hebraicor nominu⁊ alisrctio
satus sum sciat me nõ in reprehensio¬
ne neterum noua cudere sicutamnisi

Expanded text:
ant, et ad Judicum librum, quem SOPHTIM appellant, ad RUTH quoque et ESTHER , quos iisdem nominibus efferunt. Monemusque lectorem, ut silvam Hebraicorum nominum, et distinctionstatus sum, sciat me non in reprehensionem veterum nova cudere, sicut amici
Abbreviated transcription (Latin):
is quod ero tiui simlis arguamte et
statilam cͥc facientua. Que .n. aucliẽ¬
iis uł legentis itilitas est nos laborã¬
do desudare. ⁊ alios detrahendo laborate
dolere iuideos quod calũpmandi en⁊
irridendi xp̃ianos sit oblata decasio
.ł ecc̃e hoĩes id despicere immolacerare
uñ aduersarii torqueantur. auod si
uetus eis tm̃ int̾pretatio placet que ⁊
michi non displicet ⁊ nichil extra re¬
cipiend̾ putant. cur ea que sub asficis
⁊ obelis uł addita sũt. uł amputata

Expanded text:
 quod ero tui similis: arguam te, et statuam contra faciem tuam. Quae enim audientis vel legentis utilitas est, nos laborando sudare, et alios detrahendo laborare? dolere Judaeos quod calumniandi eis et irridendi Christianos sit ablata occasio, et Ecclesiae homines id despicere, immo lacerare, unde adversarii torqueantur? Quod si vetus eis tantum interpretatio placet, quae et mihi non displicet, et nihil extra recipiendum putant: cur ea quae sub asteriscis et obelis, vel addita sunt, vel amputat
Abbreviated transcription (Latin):
toritatis habent testimomium. qr
ꝑ .iiii. mundi partes fidem nunti
quadriga dñ que uehit eum ꝑ
prelicationem en angłii ⁊ gemis
humanum quadrifida morte per¬
emptum eoꝵ erat predieatoneu
inficanqum. Unde ⁊ alioꝵ euange¬
łia decid̾unt. nec tecepta sunt. qi¬

Expanded text:
toritatis testimonium: quia per quatuor mundi partes fidem nuntiaquadriga Domini, quae vehit eum per praedicationem Evangelii, et genus humanum quadrifida morte peremptum eorum erat praedicatione vivificandum: unde et aliorum evangelia deciderunt, nec recepta sunt: q
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem xp̃i principaliter inmo¬
ratur. Matcus in leone: qr agit de
tesurrone. lucas in uitulo: agens
de lacerdotio. Iohes in aquilã scri¬
bens sacramenta diminitatis xp̃e
uero quem describtnt homo fuit
de uirgine natus yitilua in tnmo¬
lat̾one leo in resuriõne. aquila
mascensione ul in homine hũa¬
nitas. inuitulo sacerdotium. In
leone regnum. In aquila exprimi¬
tur diimitatis sacramentum
de õib elegit quor filius dicitur
ep̃t ut indeis quib scripsit scien¬
tib ex lege xp̃m uenturum appa¬
teret hune esse qui ã muerat pro¬
missus. in quo nderent impleri
ola uaneinia. htis .ni. solis in ue¬
teci testam̃to logitur facta ꝓmis¬
sio abrale. In semine cuo. be. om.

Expanded text:
iter immoratur. Marcus in leone, quia agit de resurrectione. Lucas in vitulo, agens de sacerdotio. Joannes in aquila, scribens sacramenta Divinitatis. Christus vero quem describunt, homo fuit de virgine natus: vitulus in immolatione, leo in resurrectione, aquila in ascensione. Vel in homine humanitas, in vitulo sacerdotium, in leone regnum, in aquila exprimitur Divinitatis sacramentum. de omnibus elegit quorum Filius dicitur Christus, ut Judaeis quibus scribit, scientibus ex lege Christum venturum, appareret hic esse qui diu erat promissus, in quo viderentur impleri omnia vaticinia; his enim solis in Veteri Testamento legitur facta promissio Abr
Abbreviated transcription (Latin):
pc̃calonge poĩtes inlignatois cla¬
I more clignos¬
cr Indeseito fit nox ⁊ clamor. qr
deseria domus indeauacans scopa¬
ta sine sp̃u dei ꝓpla. rege sacerdote
ynde ihe ⁊ ioles querunt qd̾ in de¬
scrto amissum est. Ubiuitit cuia¬
bolus ibi iuncitur ubi ccidit ho
ibi erigitur.

Expanded text:
indignationis clamore dignosIn deserto fit vox et clamor: quia deserta domus Judaea vacans scopata sine spiritu Dei, propheta, rege, sacerdote. Unde Jesus et Joannes quaerunt quod in deserto amissum est. Ubi vicit diabolus, ibi vincitur: ubi cecidit homo, ibi resurgit.
Abbreviated transcription (Latin):
c&. In deserto fit uox ⁊ clamor. c
deserta domus udea nacans sco¬
ta sine sp̃u dei ꝓpħa. rege. sacerde
serto amissum est. ubiuicit cb¬
bolus ibi iuncitur ubi ecciclit

Expanded text:
. In deserto fit vox et clamor: quia deserta domus Judaea vacans scopata sine spiritu Dei, propheta, rege, sacerdotnt quod in deserto amissum est. Ubi vicit diabolus, ibi vincitur: ubi cecidit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stults sollicitatonib sedꝑti ectident a uentate el aborare d uie
ut in prmcipio euangłii iohennis natiustate presumpta. aneuan¬
gelium scrtet ⁊ inquo electus scriset mdicaret. contestan  i se com¬
pleta esse que ab qͣlus eent inchoata. auiido post bap̃m fibii dei aꝑfet¬
tone gñanionis inxpoimplere Erepetende aprmopio naduau u¬
mane po destas permissa est ut requirentibe demonstrart n qͣuo appͣ¬
lencens erat per nathan filium dauid nntcoiti recimentis in deum
genationis adrinlo inseꝑabilis dei it prechicans hõib xp̃m sumi

Expanded text:
a veritate, elaboraret. Dehinc ut in principio Evangelii Joannis nativitate praesumpta: cui Evangelium scriberet, et in quo electus scriberet, indicaret: contestans in se completa esse, quae essent ab aliis inchoata. Cui ideo post baptismum Filii Dei, a perfectione generationis in Christo impletae, repetmanae, potestas permissa est: ut requirentibus demonstraret, in quo apprehendens erat per Nathan filium David introitu, recurrentis in Deum generationis admisso, inseparabilis Dei, ut praedicans in omni
Abbreviated transcription (Latin):
bet significatdnem aliqtiando
enim̃ tp̃rales motus sełmam
logiam alioꝵ ueiboꝵ declarat.
aliquando subam iniusciius¬
ꝙ reb de qua predicatur sinẽ
ullo tp̃iali motu designat. ideo
nitur erat.

Expanded text:
bet significationem: aliquando enim, temporales motus, secundum analogiam aliorum verborum, declarat; aliquando substantiam uniuscujusque rei, de qua praedicatur, sine ullo temporali motu designat, ideo nitur, erat.
Abbreviated transcription (Latin):
angelus licinit ioħes
non societate nature. ĩ
m̃ticur origenes. s of¬
ficudignitate sicut.⁊
sacerdotes de quib clicit
labia sacerdotis custodi¬
quirunt ex ore eius qiã
Uiam .ł uia dñ qua ad
hoĩes ingreditur est pe¬
intentia ꝑ quam cleus
ad nos descendit. ⁊ nos al̃
illum alcendimus. Unde
angl̾iascendentes e⁊ des¬
cendentes qr memorant¬
super filium homiinis.

Expanded text:
Angelus dicitur Joannes non societate naturae, ut mentitur Origenes, sed officii dignitate: sicut et sacerdotes, de quibus dicitur: Labia sacerdotis custodiquirunt ex ore ejus, quia uam. Via Domini, qua ad homines ingreditur, poenitentia est, per quam Deus ad nos descendit, et nos ad illum ascendimus. Unde angeli ascendentes, descendentesque memorantur ad filium hominis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qld ⁊simmatur per
sponsum iniatur per
panynphum. unde ca¬
thecumini .i. instructi
inciptunt ꝑ saccrdotẽ¬

Expanded text:
summatur per sponsum, initiatur per paranymphum. Unde catechumeni, hoc est, instructi, incipiunt per sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
posterus ne premisso abra¬
ham generatõnis ⁊texio in¬
terrumꝑetur. hoꝵ dnoꝵ sp̃a¬
liter dicccur filius qr tuuis
primus inter patriatchas.
alter initer regts ad quos

Expanded text:
posterus ne praemisso Abraham, generationis contextio interrumperetur. Horum duorum specialiter dicitur Filius: quia unus primus inter patriarchas, alter inter reges ad quos
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitadem tpralem ⁊ temporali¬
a eus fac̾ta que gessit in hõie
sufficienter exponunt ⁊ de diui¬
nitate panca clixerunt . q aĩalia
gressibilia citm domino ambulãt
interta hie autem panca de tp̃ia¬
lib ens gestis edisserens s di¬
uinitatis potentiam sublimius
ꝯtemplans cim dño ad celitm
uolat. Qi .n. sipra pectus elm̃
in ceua recubuit celestis haustũ¬

Expanded text:
tivitatem et temporalia ejus facta, quae gessit in homine sufficienter exponunt, et de divinitate pauca dixerunt, quasi animalia gressibilia, cum Domino ambulant in terra. Hic autem pauca de temporalibus ejus gestis edisserens, sed divinitatis potentiam sublimius contemplans, cum Domino ad coelum volat. Qui enim supra pectus Domini in coena recubuit, coelestis haustu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uinfine a mortiis resusetcan¬
di desiderio pariter. ⁊ amore fir¬
maret.
Lucas qui sacerdotimm xp̃i ceceti
amplius exponendo suscepit ⁊ id̾o
euangelium suum a ministerio
templi per sacerdotium ⁊ acharie
non in uictimaꝵ sangnine s in
laude dei ⁊ benedictone acludit:¬
Aut̃. Omnib diuine scripture
paginis euangłm excellit sid̃ .ii.
lex⁊ pplede fututiim predix̾unt
hoc impletum dicit euangłm. In¬
ter ipsos autem euangłioꝵ scrip¬
bendi usq ad uttima domiciaui
predicauit tp̃ia. s ccciso domicia¬
no cum ꝑmiccende nerua de exi

Expanded text:
in fine a mortuis resuscitandi desiderio pariter et amore firmaret. Lucas qui sacerdotium Christi caeteris amplius exponendum suscepit, et ideo Evangelium suum a ministerio templi per sacerdotium Zachariae non in victimarum sanguine, sed in laude Dei et benedictione concludit. Omnibus divinae Scripturae paginis, Evangelium excellit, quia quod lex et prophetae futurum praedixerunt, hoc completum dicit Evangelium. Inter ipsos autem evangeliorum scripbendi usque ad ultima Domitiani praedicavit tempora. Sed occiso Domitiano, cum permitten