comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quibusdã autẽ erat odor & gust
uitȩ ad uitã aeternã ꝓcipiendã:
quia ꝑ illam saluabantur: Sicut
erũ credentes ꝑillã salui fiebant :
ita increduli dãpnabantur.
quia in excusabiles erant. Et ad
hȩc subauđ discernenda. quis
tantũ id oneus & aptus p̃dicator
est ut possit discernere qui sinit
eius p̃dicatione saluandi & qui
dãpnandi : Nullus. Ideoq omĩb
imperidendus ÷ sermo p̃dicatio¬
.Ns. Nonerũ sumus nos apłi sic̃
plurimi : adulterantes uerbũ
dĩ. Hinc ꝑcutit pseudo apłos.
Sicut enĩ adulter non causa
amoris filioꝵ adulterat alterius
uxorẽ. sed causa suȩ libidinus
explende: Ita falsi apłi adult̃a¬
bant uerbũ dei. quia non ideo
p̃dicabant ut filios spiritales
dõ ad quirerent qui falio p̃dica
docebant: dicentes xp̃m non
esse mortuũ. neq amortuis
surrexiss: Apłi autẽ non adul¬
.terabant: quia spiritales dõfilios
adquirere denderabant Non
plucris temporalib sed ꝓp̃mio
aeterne beatitudinis p̃dicationi

Expanded text:
gustus vitae ad vitam aeternam percipiendam, qui per illam salvabantur. Sicut enim credentes per illam salvi fiebant, ita increduli damnabantur, quia inexcusabiles erant. Et ad haec, subaudis discernenda, quis tam idoneus et aptus praedicator est, ut possit discernere qui sint ejus praedicatione salvandi atque damnandi? Nullus. Ideoque omnibus impendendus est sermo praedicationis. Non enim sumus nos apostoli sicut plurimi adulterantes verbum Dei. Hic percutit pseudoapostolos. Sicut enim adulter non causa amoris filiorum adulterat alterius uxorem, sed causa suae libidinis explendae, ita falsi apostoli adulterabant verbum Dei, quia non ideo praedicabant ut filios spiritales Deo acquirerent, quia falso praedicabdocebant, dicentes Christum non esse mortuum, neque a mortuis surrexisse. Apostoli autem non adulterabant, quia spiritales filios Deo acquirere desiderabant, et non pro lucris temporalibus, sed pro praemio aeternae beatitudinis praedicationi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid anobis quasi ex nobis.
sed sufficientia nr̃a ex dõ ÷ hic
destruit omniẽ confidentiam
libi arbitrii. ꝑ qđ multi putant
dei grã & id circo ista omĩa ait:
facere. Dicit ergo: Non habemus
talẽ fidutiã uł audatiam qđ
simus sufficientes iđ qđ possimꝰ
cogitare a nob̾ aliquid bonide ur̃a
salute uł ñra. quasi ex uob̾aliqid̃

Expanded text:
aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Hic destruit omnem confidentiam liberi arbitrii, per quod multi putant Dei; et idcirco ista omnia ait, facere. Dicit ergo: Non habemus talem fiduciam vel audaciam, quod simus sufficientes, id est, quod possimus cogitare a nobis aliquid boni de vestra salute vel nostra, quasi ex nobis aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ps ds̃ duritiã cordis iudȩoꝵ
eandẽ legem quã eis dabat i
lapide scripsit: ut ꝑ lapidẽ duri.¬
tia cordis illoꝵ designaretur:
ꝑtabulas ergo lapideas: debemꝰ
intelligere dura corda homi¬
nũ & insensibilia in quib nori
scribitur fides xp̃i qr nulla p̃¬
dicatione. nullis terroribus
emolliri possunt: ꝑhoc uero qđ
dicit intabulis cordis car.¬
Nalib debemꝰ iNtelligere cor
molle & sensibile. qđ sentit et
flectitur ad molliciẽ. & in telli¬
git qđ dicitur. & recipit & con¬
tinet: iN quib scribitur epła¬

Expanded text:
otens Deus duritiam cordis Judaeorum, eamdem legem quam eis dabat, in lapide scripsit, ut per lapidem duritia cordis illorum designaretur. Per tabulas ergo lapideas debemus intelligere dura corda hominum et insensibilia, in quibus non scribitur fides Christi, quia nulla praedicatione, nullis terroribus emolliri possunt. Per hoc vero quod dicit: Sed in tabulis cordis carnalibus, debemus intelligere cor molle et sensibile, quod sentit et flectitur ad mollitiem, et intelligit quod dicitur, recipit et continet, in quibus scribitur ep
Abbreviated transcription (Latin):
ipse utiq resister& aduersarus.
& tytus p̃dicaret simpliciorib
qui desiderabant credere : Ap.¬
.paruit quoq ei in eodẽ loco
uir macedo dicens Transietis in
macecdoniã adiuuanos: qui ad oc.¬
torib angłs bonus eizdẽ gentis
p̃positus fuisse creditur: Dõaut̃ẽ
subaudis patrigrãs referiuus
qͥ semꝑ triumphat Nos. id t̃ qͥ sẽꝑ
nos facit triũphare & iuctoriam
iħm infidelitatẽ defouerido.
& fidẽ in dordib credentium
plantando de ifidelib efficiens
fideles: Et odorẽ notitiȩ suae
manifestat ꝑ nos inomĩ loco:
tã inindȩis qũã ingentibus.
O dorẽ iNhoc loco appellat cogni¬
tionẽ sc̃ȩ̃ trinitatis. Aromata
igitur & unguenta cũ alibisint.
alibi odorẽ reddunt: Sic apłis
p̃dicantib fidẽ sc̃ȩ trinitatis.
& notitiam diuinitatis om̃pis
dĩ: cũ ipsa diuinitas non uideret᷑.

Expanded text:
ipse utique resisteret adversariis, ipse utique resisteret adversariis, et Titus praedicaret simplicioribus qui desiderabant credere. Apparuit quoque ei in eodem loco vir Macedo, dicens: Transiens in Macedoniam adjuva nos , qui a doctoribus angelus bonus ejusdem gentis praepositus fuisse creditur. Deo autem, subaudis Patri, gratias referimus, qui semper triumphat nos, id est, qui facit nos semper triumphare, et victoriam m infidelitatem destruendo, et fidem in cordibus credentium plantando, et infidelibus efficiens fideles, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, tam in Judaeis quam in gentibus. Odorem in hoc loco appellat cognitionem sanctae Trinitatis. Aromata igitur et unguenta cum alibi sint, alibi odorem reddunt, sic apostolis praedicantibus fidem sanctae Trinitatis, et notitia divinitatis omnipotentis Dei, cum ipsa divinitas non
Abbreviated transcription (Latin):
indño. idt̃ multa corda hominũ
parata ꝑdm̃ ad credendũ N
habui requiẽ in sp̃ meo. id est
non inuenerĩ. titũ frẽm meũ
sed uale facienis eis idt̃ salutans
eos ꝓfectussũ in macedoruam
ꝓrunciã aliã grecoꝵ: Dicit
beatus hieronimus quia non
inuenit phistulã suã apł .s. id
titũ interpretẽ suũ: ideo reces¬
sit Sed questio ÷ iNhoc loco: si
apłs omnuũ gentiũ linguis po¬
terat loqui sicut ipse dicit iN
priori epła: Grãs ago dõ quia
omnuũ ur̃m linguis loquor
quare recesserit atroade licet
tytus de ess& maximae cum
multa essent corda parata mͥ
adcredendũ Quȩ hoc modo
soluitur: Quia dũ uenisset troa.¬
dẽ. licet multa corda inuenis¬
set parata ad crecdendũ inuenit
tamen multos aduersarios et
contraditores philosophos uide¬
lic& magos & alios plurimos
nec poterat ipse solus utrumq
agere. &philosophis resistere. &
uolentib credere uerbũ salu¬
.tis p̃dicare. Si autẽ tytũ in¬
ueniss& ibi sicuti sperabat:

Expanded text:
id est, multa corda hominum parata per Dominum ad credendum, non habui requiem in spiritu meo, id est non invenerim Titium, fratrem meum, sed valefaciens eis, id est, salutans eos, profectus sum in Macedoniam provinciam aliam Graecorum. Dicit beatus Hieronymus: Quia non invenit fistulam suam Apostolus, id est Titum interpretem suum, ideo recessit. Sed quaestio est in hoc loco: Si Apostolus omnium gentium linguis poterat loqui, sicut ipse dicit in priori epistola: Gratias ago Deo quod omnium vestrum linguis loquor , quare recesserit a Troade quod scilicet Titus abesset, maxime cum multa corda essent parata illi ad credendum? Quae hoc modo solvitur, quia dum venisset Troadem, licet multa corda invenisset parata ad credendum, invenit tamen multos adversarios et contradictores, philosophos videlicet, magos, et alios plurimos, nec poterat ipse solus utrumque agere, et philosophis resistere, et volentibus credere verbum salutis praedicare. Si autem Titum invenisset ibi sicuti sperabat,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ deprauatiobonoꝵ ullo¬
cutio: maloꝵ: Euigilate
iuste. & nolite peccãre.uc
codices halx ent cuigilate
iusti. quasi illos precẽperi:
ut euigilent a somtio.
fidelicatis. & a torponi er¬
roris: Aduerbialiter eri
.dixit eiuigilate iuite qestis¬
in sõno erroris & infidelitatis. ñ
credentes resurrectionẽ: & noli¬
te peccare iniuste in bonis oꝑb
conuersantes. ut possitis ad głam
resurgere Ignorantiã enĩdĩ qͥdã
habent. id ÷ quidã ur̃m ignoran.¬
tiã habent uerboꝵ dĩ. quibus

Expanded text:
epravatio bonorum, allocutio est malorum. Evigilate juste, et nolite peccare. Quidam codices habent: Evigilate, justi, quasi illos praeciperet ut evigilent a somno infidelitatis, et a torpore erroris. Adverbialiter enim dixit, Evigilate juste, quiin somno erroris et infidelitatis, non credentes resurrectionem, et nolite peccare, ut, juste in bonis operibus conversantes, possitis ad gloriam resurgere. Ignorantiam enim Dei quidam habent, id est, quidam vestrum ignorantiam habent verborum Dei, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
simus eugłu : quatinus adillam
głam dignisimus ꝑtingere quã
ꝓmittit. Nam nec glorificatũ
ẽ qđ claruit in hac parce ꝓpt̃
excellentẽ głam In hac parte
dicit inmoy se uł qđ narratur
inbac parte libri exodi de
spleridore uultus illius: Excel¬
lentẽ głam appellat quadt̃is
glorificatus ÷ in monte : & qua
glorificandi sunt om̃s electi:
Q est sensus: Iluo qđ splenduit
infacie moys noi dorificatũ
id̃ non fuit gła ueri quia eua¬
cuari potuit ꝑ morte illus Nec
fuit gloriosũ cõpatatu.
enũ quod nulli ꝓfuit gła uul
enis quasi non fuit gła: quia ri
habuit fructũ głae alixer
Qđ dicit in hac parte quasi in ista
partẽ idt̃ qđ claruit & splenduit
in mosse non eglorificatun
maiorẽ: Si eni qđ euacuatur
ꝑ głam ẽ. multo magis qđ maua¬

Expanded text:
simus Evangelii: quatenus ad illam simus Evangelii: quatenus ad illam gloriam digni simus pertingere quam promittit. Nam nec glorificatum est quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam. In hac parte dicit in Moyse , vel quod narrat in hac parte libri Exodi de splendore vultus illius, excellentem gloriam appellat, qua Dominus glorificatus est in monte, ex qua glorificandi sunt omnes electi, et est sensus: Illud quod splenduit in facie Moysi, non est glorificatum, id est, non fuit gloria vera, quia evacuari potuit per mortem illius: nec fuit gloriosum comparationenim quod nulli profuit gloria vultus ejus, quasi non fuit gloria, quia non habuit fructum gloriae. Aliter: Quod dicit in hac parte, quasi in istam partem, id est quod claruit et splenduit in Moyse, non est glorificatum majorem. Si enim quod evacuatur, per gloriam est, multo magis qu
Abbreviated transcription (Latin):
& docenit qđ nũquã euacuatur:
Hansi minustratio dãpnationuis
gła . ẽ. multo magis habundat
minusteriũ iustitiȩ iNgloria:
Repeticio ẽ superioꝵ : mutato
sermone : Namsi minstratio
dãpnationis gła ẽ: id ÷ silex
quȩ ministra erat dãpnatio.¬
Nus & mortis tautã gloriam
p̃stat moysi suo ministraͣri
Nobis iustitia salus & uita ȩt̃na
tẽpore baptismatis: sicut dtis
dicit apłis. Ite docete om̃s gentes:
id÷̃ ministrate illis eugłm Qui
crediderit & baptizatus fuerit
saluus erit salute aeterna. quia
mundabitur ab omĩb peccatis
& efficietur iustus: Gta detiiq
eugłii quȩ datur ministratorib
eis & obseruatorib: maiorest gła
legis quȩ splendunt it ifacie
moysi: quia illa fuit tẽporalis.
& a quocũq ferri potuit: & iudi¬
abaliis Ista autẽ aeterna erit:
nec potuit ferri ab apłis. quando
adtio osterisa ÷ in monte. quia
statim lapsisunt in terrã uelut
mortui. Qua propter laboran-¬
dum ÷ omĩb ut obseruatores

Expanded text:
am evacuatur? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis abundat ministerium justitiae in gloria. Repetitio est superiorum mutato sermone. Nam si ministratio damnationis gloria est, id est, si lex quae ministra erat damnationis et mortis, tantam gloriam praestitit Moysi suo ministratorinobis justitia, salus, et vita aeterna tempore baptismatis, sicut Dominus dicit apostolis : Ite, docete omnes gentes, id est, ministrate illis Evangelium. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit salute aeterna: quia mundabitur ab omnibus peccatis: et efficietur justus. Gloria denique Evangelii quae datur ministratoribus ejus et observatoribus, major est gloria legis quae splenduit in facie Moysi, quia illa fuit temporalis, et a quocunque ferri potuit et videri, ista autem aeterna erit, nec potuit ferri ab apostolis quando a Domino ostensa est in monte, quia statim lapsi sunt in terram velut mortui. Quapropter laborandum est omnibus ut observatores
Abbreviated transcription (Latin):
uult ostẽndere ut sicut ipse iN¬
dulsit peccanti quando illi dimi¬
serunt sic & illi indulgeant dũ
ipse indulget. Quaꝓpt̃ subdit
Nam & ego qđ doriaui siue indul¬
si illi: siquid donaui ꝓpter uos
qui uolebatis dimittere. indulsi
quando apłis dedit potestatem
ligandi & soluendi. Non leuiter
dabat indulgentiã apłs deli¬
quentibus. insi illi quẽ uidebat
axp̃o esse solutũ. cunus potentia
accepta erat dõ Ut non circũue¬
niam᷑. id ÷̃ decipiam a satana:
Ideo inquit p̃cipio uob ut indul¬
geatis frĩ peccanti. sicut & ego
indulgeo: nedecipiamͣ asatana
dimittendo ei qđ deliquit. et
reconciliari conuentui fideliũ
alius diabolo suadente non
uult indulgere ꝑ maneris in
duritia sui cordis. unde solent
oriri discordiȩ & rixȩ int̃ illos
qͥ dissident & discordant iniudi¬
tio: Nonenĩ ignoramus cogita.¬
tiones eius: id÷ astutias dolos.
& fraudes diaboli: non ignoramꝰ
sed scimus Cũ uerussẽ autem

Expanded text:
vult ostendere ut sicut ipse invult ostendere ut sicut ipse indulsit peccanti quando illi dimiserunt, sic et illi indulgeant dum ipse indulget. Quapropter subdit: Nam et ego quod donavi, sive indulsi illi, si quid donavi propter vos, qui volebatis ei dimittere, indulsi apostolis dedit potestatem ligandi et solvendi. Non leviter dabat indulgentiam Apostolus delinquentibus, nisi illi quem videbat a Christo esse solutum, cujus poenitentia accepta erat Deo. Ut non circumveniamur, id est decipiamur, a Satana. Ideo, inquit, praecipio vobis ut indulgeatis fratri peccanti, sicut et ego indulgeo, ne decipiamur a Satana dimittendo ei quod deliquit et reconciliare conventui fidelium, alius diabolo suadente non vult indulgere permanens in duritia sui cordis. Unde saepe solent oriri discordiae et rixae inter illos qui dissident et discordant in judicio. Non enim ignoramus cogitationes ejus, id est, astutias, dolos et fraudes diaboli non ignoramus, sed scimus. Cum venissem autem
Abbreviated transcription (Latin):
inillũ caritatẽ. recipiendo illũ
INur̃am societatẽ & cõmunionẽ:
I dõ et ũ scripsi uobis subaud ista
de receptione illius fr̃ĩs ut cog.¬
Noscã experimentũ urm̃. id ÷ ut
ꝓbẽ an in iomnib oboedientes
sitisquȩ uob p̃cepero: Iam suꝑius
oboedientes illi fuerant: quando
illũ a suo collegio expulerunt.
& quar ido p̃cepit ut uiri non
uelato capite starent in ȩccła
mulieres uelato. & uolebat ad¬
huc ꝓbare oboedientiã illoꝵ iti
hoc ut reuocarent electũ: Cui
autẽ aliquid donastis: & ego Paulo
apło morante apud eos cuidam
peccanti dimiserunt qđ deliq̃rat:
& ipse apłs ne uideret᷑ se ab illoꝵ¬
ut uone se iungere: indulsit
&iã ipse illi. Unde dicit modo
Cui autẽ donastis siue indulsistis
quando apud uos eram: & ego
similit̃ donaui. id̃ indulsi Con¬
suectido ⁊ dicendi: donauit mͥ
peccatũ: id̃ indulsit Uolenis
ergo apłs ꝓuocare illos ad concili¬
ationẽ eiecti: & ut ei dimitterẽt

Expanded text:
llum charitatem, recipiendo illum in vestram societatem et communionem. Ideo enim et scripsi vobis, subaudis ista de receptione illius fratris, ut cognoscam experimentum vestrum, id est, ut probem an in omnibus obedientes sitis, quae vobis praecepero. Jam superius obedientes illi fuerant, quando illum a suo collegio expulerunt, et quando praecepit ut viri non velato capite starent in ecclesia, mulieres velato, et volebat adhuc probare obedientiam illorum in hoc, ut revocarent ejectum. Cui autem aliquid donastis et ego. Paulo apostolo morante apud eos, cuidam peccanti dimiserunt quod deliquerat, et ipse Apostolus ne videretur ab illorum unione sejungi, indulsit etiam ipse illi. Unde dicit modo: Cui autem donastis, sive indulsistis, quando apud vos eram, et ego similiter donavi et indulsi. Consuetudo est dicendi, donavit mihi peccatum, id est indulsit. Volens ergo Apostolus provocare illos ad reconciliationem ejecti, et ut ei dimitterent,
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷̃ fides. remissio peccatoꝵ
ecuncta dĩ dona quȩ gratis
dantur fidelibus: Caritas mea
cũ omĩb uobis Idest ea dilecti.¬
one qua uos diligo diligq uos
iNuicem: & ea caritate quadm̃
diligo. diligatis eũ: fiat quod
opto ut uera sint omĩa superi¬
pos tolo recedente acorin-¬
Athus cũ audisset eos seduc.
quoq habere: scripsit eis prio.¬
rem epłam. inqua fortiter illos¬
redarguit qui dissensiones int̃
fr̃s seminabant & eos qui cum
illo societatẽ habebant. nec Ni
& illũ quiuxorẽ patris accepat:
quẽ precipit eici a consortio
omnuũ. tradens illũ satanȩ
ad cruciandũ. inqua tradidit
eis misteriũ corporis & sangui-¬
tus dñi: & quomodo deberent
illud sumere. quomodo debe-¬
rent uiri & mulieres in aeccła
stare : deresurrectione quoq
instituit illos. & demultis
alus rebus. Postquã uero cogno.¬
.uit eos poenitentiã egisse de.
sus errorib: illũ quoq: a suo õ.¬
sortio exclusisse quircertũ
patrauerat uxorẽ patris acer¬

Expanded text:
 fides, remissio peccatorum, et cuncta Dei dona quae gratis dantur fidelibus. Charitas mea cum omnibus vobis; id est, ea dilectione qua vos diligo, diligite vos invicem, et ea charitate qua Deum diligo, diligatis eum. Amen, id est, fiat quod opto; vel, vera sint omnia superipostolo recedente a Corinthiis, cum audisset eos seductoquoque habere, scripsit eis priorem Epistolam in qua fortiter redarguit illos qui dissensiones inter fratres seminabant, et eos qui cum illo societatem habebant, necnon et illum qui uxorem patris acceperat, quem praecipit ejici a consortio omnium, tradens illum Satanae ad cruciandum; in qua tradidit eis mysterium corporis et sanguinis Domini, et quod deberent illud sumere, et quod deberent viri et mulieres in ecclesia stare. De resurrectione quoque instituit illos, et de multis aliis rebus. Postquam vero cognovit eos poenitentiam egisse de suis erroribus, illum quoque a suo consortio exclusisse qui incestum patraverat, uxorem patris acc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in uobis p̃dicatus : ꝑme & silua.¬
nũ. & timotheũ: Siluanus ipse :
silas & sileas. sicut lucuis ipse ÷
lucas: Quare ergo ponit᷑ siluanꝰ
ante timotheũ: qr ante electus
est ad fidẽ. & con uinctus adp̃.¬
dicationis officiũ paulo apło
sicut ipse dixit: Egosũ ueritas:
Q uot quot erũ ꝓmissiones dei
patris sunt factȩ ꝑꝓpħas de
natiuitate xp̃i. passione. morte.
resurrectione. atq ascensione.
ueraciter qui semꝑ esse habet
ꝓmissionũ : Unde ipse dicit:
peridetis incruce Censũmatũ

Expanded text:
 in vobis praedicatus est per me, et Sylvanum, et Timotheum. Sylvanus ipse est Sylas et Syleas, sicut Lucius ipse est Lucas. Quare ergo ponitur Sylvanus ante Timotheum? Quia ante electus est ad fidem, et conjunctus ad praedicationis officium a Paulo apostolo sicut ipse dixit: Ego sum veritas . Quotquot enim promissiones Dei, Patris sunt factae per prophetas de nativitate Christi, passione, morte, resurrectione atque ascensione tae sunt veraciter, qui semper esse habet, omissionum. Unde ipse dicit pendens in cruce: Consu
Abbreviated transcription (Latin):
icus. expleto omni ministerio
suo apud scõs hierosolimis uene¬
runt ad paulũ: antequã redis.¬
sent coritithũ. Nam corinthii
erant genere. in quorũ p̾sentia
Ubi datur intelligi qđ ministra¬
uer̃ apło ex sua substantia qđ
alii corinthiiquib haet scribe.¬
bat non egerant Nnde ait.
Qđ uobis de erat ipsi suppleuer̃.
uidelic& minustrando mihi.
Refecerunt etũ &̃ meũ spiritũ.
utiq famȩ. si & laboribus
fatigatũ. & iiii. quilętiti estis
audientes qđ mihi miuistrarerit

Expanded text:
icus, expleto omni ministerio icus, expleto omni ministerio suo apud sanctos Hierosolymis, venerunt ad Paulum antequam redissent Corinthum. Nam Corinthii erant genere, in quorum praesentiubi datur intelligi quod ministraverunt Apostolo ex sua substantia, quod alii Corinthii quibus haec scribebat non egerant, unde ait, Quod vobis deerat, ipsi suppleverunt, videlicet ministrando mihi. Refecerunt enim et meum spiritum utique fame, siti, et laboribus fatigatum; et vestrum, qui laetati estis audiente
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑando qđ credit: State iNfide.
Nesub cũbatis decepti ab infide¬
lib ut possitis audire cũ moyse
tu autẽ hic sta mecũ Uiriliter
agite. non mollitłr Neq muli¬
ebriter: sed firmiter pugnate
coritra diaboli tẽptamenita
Confortamin subaudis in dño.
non inur̃is meritis neq inur̃a
uirtute: Omĩa ur̃a incaritate
fiant id÷ indilectione dĩ & ꝓx-¬
mi: non duplici animo neq
causa inanis głae Nostis domũ
stephane & fortunati Stepha-¬
Ma. cuius familia facta erat
primitiae achaiaez. Qm̃ primi
crediderunt ex omĩb achaicis.
& ordinauerunt se ut mitus.¬
trarent scĩs quis hierosolimis
Obsecro autẽ ut & uos subditi
sitis eius modi id imitatores
sitis ministrantes scĩs. et omni
co oꝑanti & laboranti suba uđ
sitis subditi siue imitatores:
Gaudeo autẽ inp̃sentia stephanȩ.¬
& fortunati. & achaici. Datur in¬
telligi qđ hi tres. stephana uide.¬
lic& fortunatus nec nor & a cha¬

Expanded text:
operando quod credit; state in fide, operando quod credit; state in fide, ne succumbatis decepti ab infidelibus, ut possitis audire cum Moyse: Tu autem hic sta mecum . Viriliter agite, nec molliter, neque muliebriter, sed firmiter pugnate contra diaboli tentamenta. Confortamini, subaudis in Domino, non in vestris meritis, neque in vestra virtute. Omnia vestra in charitate fiant, id est dilectione Dei et proximi, non duplici animo, neque causa inanis gloriae. Nostis domum Stephanae et Fortunati. Stephana, cujus familia facta erat primitiae Achaiae, quoniam primi crediderunt ex Achaeis, et ordinaverunt se ut ministrarent sanctis qui sunt Hierosolymis. Obsecro autem ut et vos subditi sitis ejusmodi, id est, imitatores sitis ministrantes sanctis; et omni cooperanti et laboranti, subaudis sitis sudditi sive imitatores. Gaudeo autem in praesentia Stephanae et Fortunati et Achaici. Datur intelligi, quod hi tres, Stephana videlicet, Fortunatus, necnon et Acha
Abbreviated transcription (Latin):
quim aduersantur ꝓsus ꝓpini¬
quis & amuicis: quos ⁊ p̃o conium⁊
Diuenerit aduos timotheus qͥhanc
epłam uobis portabit: uidece
ut sine timore sit apud uos
Forsitan fuerat iam apud illos cũ
timore : quia pseudo apłi excita¬
bant ꝑsecutionẽ paganorum
coritra fideles: Opus drũ oꝑdit᷑¬
sicut & ego id̃ doctrinã & mira¬
culoꝵ uirtutẽ ad salutẽ anima¬
rum ur̃arũ: Nequis ergo illum
spernat: Quia forsitan iam illũ
spreuerant hoc ait De apollo
autẽ fratre: Notũ uob facio
fr̃s: hic episcopus corinthiorum
apaulo fuerat ordinatus: sed
ut illi ceperunt dicere ego sum
pauli. ego apollo. ego uero cȩphȩ
cum non potuisset errorem eoꝵ¬
sed are relictis illis habiit
ephesũ ad apłm paulum: quẽ
ut rediret corinthũ Noluit.
quia incorrectos eos adhuc
sciebat Ueniet inquit cum ei
uacuum fuerit: id ÷ cum uos
emendatos esse audierit igi¬
late: Uigilat : qui ad aspectũ
ueri luminis mentis oculos
aꝑtos teret: Uigilat: qui seruat

Expanded text:
 adversantur pro suis propinquis et amicis quos Christo conjunxi. Si venerit ad vos Timotheus, qui hanc Epistolam vobis portabit, videte ut sine timore sit apud vos. Forsitan fuerat apud illos jam cum timore, quia pseudoapostoli excitabant persecutionem paganorum contra fideles. Opus enim Domisicut et ego, id est doctrinam et miraculorum virtutem ad salutem animarum vestrarum. Ne quis ergo illum spernat, quia forsitan jam illum spreverant. De Apollo autem fratre notum vobis facio, fratres. Hic episcopus Corinthiorum a Paulo fuerat ordinatus, sed ut illi coeperunt dicere: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego vero Cephae, cum non potuisset eos sedare, relictis illis abiit Ephesum ad apostolum Paulum; quem hic dicitur, ut rediret Corinthum, noluit, quia incorreptos eos adhuc sciebat. Veniet autem, cum ei vacuum fuerit, id est cum vos emendatos esse audierit. Vigilate. Vigilat, qui ad aspectum veri luminis, mentis oculos apertos tenet; vigilat, qui servat
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ bonoꝵ malorũq
Unus quisq: in suo ordiru: Ne
dicerent illi . & forsitan dice¬
bant. quare iusti qͥ aute xp̃i¬
mortui sunt ante eum ñ resurre¬
xerunt: quia ꝑcuuis uirtutem
quidã illoꝵ surrexerunt. & om̃s
homines surrecturi s̃. primitiȩ
debuit esse dormentiũ. id est
primꝰ debuit resurgere sicut¬
& fecit: deinde om̃s in suo ordi¬
ne subaudis aut iã surrexert̃.
aut resurrectisunt: post xp̃m
uidelicet qui resurrexit primꝰ :
Deinde hquisunt xp̃i : in aduen
tu eiꝰ quidã codices habent. de¬
inde hiqui sunt xp̃iqui in ad.

Expanded text:
mortuorum, bonorum malorumque. Unusquisque autem in suo ordine. Ne dicerent illi, et forsitan dicebant: Quare justi qui ante Chrimortui sunt, ante eum non resurrexerunt? Quia per cujus virtutem quidam illorum surrexerunt et omnes homines surrecturi sunt. Primitiae debuit esse dormientium, id est primus debuit resurgere, sicut et fecit: deinde omnes in suo ordine, subaudis, aut jam resurrexerunt aut resurrecturi sunt, post Christum videlicet, qui resurrexit primus. Deinde hi qui sunt Christi, in jus. Quidam codices habent: Deinde qui
Abbreviated transcription (Latin):
illud fecerit: offerat arietem. aut
aliquid tale & muridabitur.
Post dñi autẽ aduentũ in quo cõ¬
pleta sunt inueritate omĩa illa
figuratiua & ũbratica: quicũq
uoluerit eandẽ legẽ seruare
carnaliter. morietur inanima:
qr anima quȩ peccauerit moriet᷑.

Expanded text:
illud fecerit, offeret arietem aut illud fecerit, offeret arietem aut aliquid tale, et mundabitur. Post Domini autem adventum, in quo completa sunt in veritate omnia illa figurativa et umbratica: quicunque voluerit eamdem legem carnaliter observare, morietur in anima quia anima quae peccaverit morietur.
Abbreviated transcription (Latin):
lex Non occides: ñ adulterium
facies qͥ occiderit uł qui ad ulte.¬
rium aut tale aliquod ꝑpetra¬
uerit. reus erit iuditio: id est
occidet᷑. igrie cremabit᷑. lapidib
obruetur. inpatibulo suspet¬
det᷑ & non iuuat quomodo im¬
pleatur. ꝓcul dubio ipsa occi¬
dit hominẽ quȩ iuditiũ dat
ut occidatur. licet ipsa nonsit
causa mortiseius Sp̃s autem
.taliter intelligitur & qđ spm¬
scm̃ prestat non solũ non ocoidit
hominẽ inp̃senti. sed in super
uiuificat: idt̃ uitã aeternã p̃stat
ad poenutentiã ꝓmittens uitam
aeternam: Poenitentiã iniquit
agite. apppiniquabit regnum
celoꝵ. AlITER: Ante dnu
aduentũ : erant quȩdã oꝑa legis.
quȩ aleuiorib peccatis munda.¬
bant suos obseruatores Uerbi
grã. Sicut circũcisio quȩ origi¬
nale peccatũ tollebat. quã uis
aditũ patriȩ cęlestis non reserar&
&sicut erant multa alia ꝓqͥb
offerebantur holo causta. & de
quib dicebatur Siquis hoc uł

Expanded text:
lex: Non occides, non adulterium lex: Non occides, non adulterium facies; qui occiderit, vel qui adulterium aut tale aliquid perpetrarit, reus erit judicio, id est occidetur, igni cremabitur, lapidibus obruetur, in patibulo suspendetur, et non juvat quo impleatur procul dubio ipsa occidit homine, quae judicium dat ut occidatur, licet ipsa non sit causa mortis ejus. Spiritus autem taliter intelligitur, et m praestat, non solum non occidit hominem in praesenti, sed insuper vivificat, id est vitam aeternam praestat.ad poenitentiam, promittens vitam aeternam: Poenitentiam inquit agite, appropinquabit regnum coelorum . Aliter. Ante Domini adventum erant quaedam opera legis, quae a levioribus peccatis mundabant suos observatores, verbi gratia: sicut circumcisio, quae originale peccatum tollebat, quamvis aditum patriae coelestis non reseraret, et sicut erant multa alia, pro quibus offerebantur holocausta , et de quibus dicebatur: Si quis hoc vel
Abbreviated transcription (Latin):
posse: Idt̃ Non solũ non ualemꝰ
bonũ aliqđ ꝑficere sine dĩ
& sub sequente: sed nec cogitare.
dĩ enĩ grã nos p̃uenit ut uelimꝰ.
& ipiã nos sub sequit᷑ ut possimꝰ:
Unde ex orabat psalmista dicens.
ricordia tua subsequatur me
Sierũ non ualemus cogitare qͦmͦ
idoneos: idt̃ aptos & congruos
mirustros noui testameniti
non littera sed spũ Idt̃ non fecit
Nosmit ustros in littera legis
ut p̃dicaremꝰ circũcisioñe carna.¬
.liter obseruandã aut sabbati
otiũ. aut neomeniarũ uł sacri¬
ficioꝵ ritũ celebrandũ : sed ini
spiritali intelligentia euangelu
qđ spiritaliter ÷ intelligendum.
& cuius obseruatio sp̃m scm trr¬
.buit tẽpore baptisinatis: Quod
autẽ dicit idoneos minustros
minister ÷ ꝓprie congruus et
utilis. atq illi rei aptus dequa
sermo agitur. Littera erum
occidit spĩ autẽ uiuificat.
Duob modis intelligendum ÷
Littera legis mosa ycȩ occidit
hominẽ corporaliter: iubendo
& non iiuando: Dũ enĩ dicit

Expanded text:
se, id est, non solum non valemus bonum aliquod perficere sine Dei et subsequente sed nec cogitare. Dei enim gratia nos praevenit, ut velimus, et ipsa nos subsequitur, ut possimus. Unde exorabat Psalmista dicens: ricordia tua subsequetur me . Si enim non valemus cogitare, quomidoneos, id est aptos et congruos, ministros Novi Testamenti, non littera, sed spiritu, id est, non fecit nos ministros in littera legis, ut praedicaremus circumcisionem carnaliter observandam, aut sabbati otium, aut neomeniarum vel sacrificiorum ritum celebrandum, sed in spiritali intelligentia Evangelii, quod spiritaliter intelligendum est: et cujus observatio Spiritum sanctum tribuit tempore baptismatis. Quod autem dicit idoneos ministros minister est proprie congruus et utilis, atque illi rei aptus de qua sermo agitur. Littera enim occidit, spiritus autem vivificat. Duobus modis est intelligendum. Littera legis Mosaicae occidit hominem corporaliter, jubendo, et non juvando. Dum enim dicit
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ subditi estote illis. cum
humilitate qͥ talia agut ac
.Salutant uos aeccłae oms aside
id ÷ salute uobis optant. Quas.
lutant uos frs oms hic tangto
oms adiutores suos. Malutatr
inuice inosculo sc̃o iđ÷ carto
& uero Salutatio mea mariu
pauli. Alius hanc epłam scrip.¬
serat sicut & aliass sed ipse paulus
apłs ꝓpria manu infino hoc
addidit. diquis non amat diun
A nathema greto sermone du
ꝑditus. uł condepnatus. id
alienus & separatus adno .
infert maranatha qđ maui
syrũ qua hebreu. camsic xC¬

Expanded text:
 subditi estote illis cum humilitate, qui talia agunt. Salutant vos Ecclesiae omnes Asiae, id est, salutem vobis optant; quasi lutant vos fratres omnes. Hic tangit omnes adjutores suos; salutate invicem in osculo sancto, id est casto et vero. Salutatio mea manu Pauli. Alius hanc Epistolam scripserat, sicut et alias: sed ipse Apostolus propria manu in fine hoc addidit Si quis non amat Dominum Anathema Graeco sermone dicitur perditus vel condemnatus, id est alienus et separatus a Deo. Et subinfert maranatha, quod magis est Syrum quam Hebraeum, tametsi
Abbreviated transcription (Latin):
Noscat quȩ scribo uobis quia
dñi sunt mandata. id t̃ intelli.¬
gat & ap ꝓbet quia dni ÷ manda¬
tũ Eseudo apłi ase ipsis & adia-¬
bolo loquebantur Apłs autem
paulus & reliqui dĩ mandata
ꝓferebant. Idõq his uerbis tangit
illos qͥ ꝓlucris tẽporalib & desi-¬
derus hominũ non diuina sed
t̃rena docebant. Si quis autem
ignorat subaudis haec mandata
drii. ignorabitur. id÷ siquis repu.¬
diat uł non apꝓbat hȩc manda¬
ta dñi: repudiabitur. nec apꝓ¬
babitur ad nĩo indie iuditi.
Itaq fr̃s mei infide. emulamini.
id ÷ stude tote & diligite ꝓpħare.
id ÷ scripturas inter pretari et
aꝑte exponere. & etiam siquis
uult uł potest linguis loqui
nolite ꝓhibere tantũ ut habeat
inter prece. Omĩꝰ autẽ honeste
fiant in uob id÷ sine dedecore¬

Expanded text:
quia Domini mandata sunt, id est, intelligat et approbet quia Domini est mandatum. Pseudoapostoli a seipsis et a diabolo loquebantur, apostolus autem Paulus et reliqui Dei mandata proferebant. Ideoque his verbis tangit eos qui pro lucris temporalibus et desideriis hominum non divina, sed terrena docebant. Si quis autem ignoratn, subaudis haec mandata Domini, ignorabitur; id est, si quis repudiat, vel non approbat haec mandata Domini, repudiabitur, nec approbabitur a Domino in die judicii. Itaque, fratres, mei infide, aeumulamini, id est, studetote et diligite prophetare, id est Scripturam interpretari, et aperte exponere, etiam si quis vult vel potest linguis loqui, nolite prohibere, tantum ut habeat interpretem. Omnia autem honesto fiant in vobis, id est cum decore
Abbreviated transcription (Latin):
catũ stimulus appellatur : qm̃
uelut stimulus carnẽ. sic pecca¬
tũ purigit & uulnierat animã
& corpus: Virtus uero id forti¬
tudo peccati lex subaudises ⁊
quia quodã modo uires mirustrat
peocato lex: Accenderido homi¬
nẽ ad peccatũ dũ ꝓhib& peccatũ.
Naturale namq ẽ humane fra¬
gilitati. ut omẽ qđ plus ꝓhibet᷑
ardentius corcupiscat. Uł uirtꝰ
peccati ÷ lex: quia ꝑlegẽ quantũ¬
cũq sit uniũ qđq peccatum
cognioscitur. Quierũ sine lege
peccat: uidetur ei quasi inpime
peccet. Cũ autẽ ad legẽ transi-¬
erit. si ultra peccauerit: quanta
uirtus peccati. id÷ quanta magni¬
tudo peccatisit agrioscit: Deo
autẽ gr̃as qͥ dedit nobis uictori¬

Expanded text:
catum stimulus appellatur: quoniam catum stimulus appellatur: quoniam velut stimulus carnem, sic peccatum pungit et vulnerat animam et corpus. Virtus vero, id est fortitudo peccati lex, subaudis est: quia quodammodo vires ministrat peccato lex accendendo hominem ad peccatum dum prohibet. Naturale namque est humanae fragilitati, ut omne quod plus prohibetur ardentius concupiscatur. Vel virtus peccati est lex: quia per legem quantumcunque sit unumquodque peccatum cognoscitur. Qui enim sine lege peccat, videtur ei, quasi impune peccet: cum autem ad legem transierit, si ultra peccaverit, quanta virtus peccati, id est quanta magnitudo peccati sit agnoscit. Deo autem gratias, quae aedit nobis victori
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectiorus Ubi ÷ mors uic.¬
toria tua Uox scõꝵ resuscita.¬
toꝵ insultantiũ morti Vbi est
inquit illa uictoria tua o mors.
quagerius humanũ tibi subie.¬
cisti. qua etiã filio dei homini
facto dominari uoluisti: & est
serisus: Neglorieris ultra qm̃
Nos iam resurreximꝰ qui tuam
a maritudinẽ quandoq sentiuimꝰ.
& quid tib ꝓfuit omors malignia
qđ głabaris: ecce qui ꝑ transier̃
regnabt̃ inuita aterna felices
cũ xp̃o quite superauit Ubiẽ
mors stimulus tuus: Sicuident᷑
haec uerba sonare. quasi demor.¬
te stimulus ꝓcedat: Sed quia
iste stimulus peccatũ ÷ datur
INtelligi. qđ mors destimulo.
id ÷ depeccato ꝓcessit: Nã primꝰ
homo nisi peccasset: mori utiq
Non posset Peccauit: &idõ mor¬
tẽ arumȩ & corporis incurrit.
Nec uero dicitur morti: Omors
ubi ÷ peccatũ ꝓquo muridi domi.¬
Nabaris & ubi ÷ stimulus tuus:
unde aperiens quid stimulũ ap.¬
facit: peccatũ est Qrecte pec¬

Expanded text:
ionis. Ubi est, mors, victoria tua? Vox sanctorum resuscitatorum insultantium morti. Ubi est inquiunt victoria tua, o mors, qua genus humanum tibi subjecisti, qua etiam Filio Dei homini facto dominari voluisti; et est sensus: Ne glorieris ultra, quoniam nos jam resurreximus, qui tuam amaritudinem quandoque sensimus. Et quid tibi profuit, o mors maligna, quod gloriabaris? Ecce qui per te transierunt regnabunt in aeterna vita felices cum Christo qui te superavit. Ubi est, mors, stimulus tuus? Sic videntur haec verba sonare, quasi de morte stimulus procedat. Sed quia iste stimulus peccatum est, datur intelligi quod mors de stimulo, id est de peccato processit. Nam primus homo, nisi peccasset, mori utique non posset. Peccavit, et ideo mortem animae et corporis incurrit. Nec vero dicitur morti: O mors, ubi est peccatum pro quo mundo damnabaris? sed ubi est stimulus tuus? Unde aperiens quid stimulum apfacit, peccatum est. Et recte pec
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tatione Si interp̃tari
potest ille qui loquit᷑ linguis. ñ
erit minor illo qui explanat
ꝓpłas . quia & ipse similiter edam
aedificat: hoc enĩ mauis ÷ quod
homunub ꝓdest Nunc autem
fr̃ssiuenero aduos linguis loquers
quid uob̾ ꝓdero subaudis silocutꝰ
fuero uob̃ iNcogruta nisi uobis
loquar aut inreuelatione: id ÷
interp̃tatione manifestoq ser-¬
mone. aut scientia. aut ꝓphetia.

Expanded text:
interpretatione. Si interpretari interpretatione. Si interpretari potest ille qui loquitur linguis, non erit minor illo qui explanat prophetas, quia et ipse similiter Ecclesiam aedificat. Hoc enim majus est quod omnibus prodest. Nunc autem, fratres, si venero ad vos linguis loquens, quid prodero vobis? subaudis si locutus fuero lingua incognita, nisi vobis loquar aut in revelatione, id est interpretatione manifestoque sermo
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ intellectus: quia intelligͥt
quȩ ꝓferunt᷑ adoctore & soluti¬
onẽ questionũ addiscit ad exhor.¬
tationẽ. quia exhortatur alios
ut desideriũ habeant explanandi
& possint aliis exponere : & con¬
solationẽ. quia accipiunt in
lingua sibi nota unde alii extol¬
lunt᷑ inignota. Qui loquit᷑ lingua
subaudis incognita: aliis autem
in obscuritate sermonis. semet¬
ipsum aedificat & non alios : qr
ipse tantũ modo intelligit quid
loquatur: Qui autẽ ꝓpħat mani¬
feste loquens ꝓpħas explanando:¬
a eccdam aedificat. id ÷ conuen¬
tũ fideliũ Nedicerẽt᷑ corinthu.
INuides nobis apostole paule
loqui linguis: subdit idẽ apłs:¬
U olo antẽ uos om̃s loqͥ linguis
scripturarũ obscura in lucem
ꝓducatis aꝑte explanando: Nam
maiorẽ qui ꝓpħat. id ÷ qui aꝑte
docet exponendo ꝓpłas qũa qui
loquitur linguis: nisi forte inter.¬
pretet᷑ plano sermorie hoc quod
loquitur malia lingna. ut ȩcła
a edificationẽ accipiat ex eius

Expanded text:
ectus, quia intelligunt quae proferuntur a doctore, et solutionem quaestionum addiscunt, et exhortationem, quia exhortatur alios ut desiderium habeant explanandi, et possint aliis exponere, et consolationem, quam accipiunt in lingua sibi cognita, unde alii extolluntur in ignota. Qui loquitur lingua, subaudis incognita aliis, aut in obscuritate sermonis, semetipsum aedificaipse tantummodo intelligit quid loquatur: qui autem prophetat, manifeste loquens prophetas explanando, Ecclesiam Dei aedificat, id est conventum fidelium. Ne dicerent Corinthii: Invides nobis, apostole Paule, loqui linguis; subdit idem Apostolus: Volo autem vos omnes loqui linguis,Scripturarum obscura in lucem producatis aperte explanando. Nam major est qui prophetat, id est qui aperte docet exponendo prophetas, quam qui loquitur linguis, nisi forte interpretetur plano sermone hoc quod loquitur in alia lingua, ut Ecclesia aedificationem accipiat ex ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipiebant: Quia xp̃ibonus
odor sumus dõ. inhis qͥ pereuN
& inhis qui salui fuint Legimꝰ
inigeriesi qđ noe offerente sacri¬
.fitiũ post diluuii cessationiem
odoratus ÷ dñs odorẽ suauitatis.
Intantũ ut benediceret illis et
filuis eius. Nondebemus ergo
pueriliter intelligere qđ dt̃is

Expanded text:
ebant: quia Christi bonus odor sumus Deo in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt. Legimus in Genesi, quod Noe offerente sacrificium post diluvii cessationem, odoratus est Dominus odorem suavitatis intantum ut benediceret illi et filiis ejus. Non debemus ergo pueriliter intelligere quod Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
modũ uero efficietur inmor¬
ascenidit incęlũ. Nisi qui de
cęlo descendit: filius hominis
qui ÷ iNicȩlo. Non ipse homo
ꝑse decȩlo descendit. sed indi
cȩlestis eius fuit in carnatio
natiuitas & resurrectio. & cętera
talia. qm̃ ipse patrauit positꝰ
INmurido ꝑ presentiã carnis
Doctrina quoq eius & miracula

Expanded text:
modum vero efficitur immormodum vero efficitur immorascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Non ipse homo per se de coelo descendit, sed in dicoelestis fuit ejus incarnatio, nativitas, resurrectio, et caetera talia quae ipse patravit, positus in mundo per praesentiam carnis: doctrina quoque ejus et miracula
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ uunficantẽ: hoc apłs ad di¬
dit de suo Adã factus ÷ in animã
est & corpus eius animatũ est:
ita ut si peccaret sicut & fecit
mori potusset : Ideoq mortat
extitit: Nouissimus adam id ÷
emisit in resurrectione corpus
eius uiuificauit: Ergo anima.¬
le corpus inadam idt̃ inmor¬
tale. in xp̃o uero spiritale qđ
ꝑ resurrectione ÷ glorificatũ:
Sed intuendũ est quare ap̃s
aut nouissimus adam aut
scđs dicatur cũ multi in ter
adam dequo non ÷ ambiguũ¬
Iͥnprimus sit & inter xristũ
fuerint: Ad quod dicendum
quia uidelicet inada qͥ pecca¬
to suos fideles in baptismate
absq peccato facit esse qm̃
rographũ mortis perutus
tollit: Itaq scđs aut nouissi¬
nius adam recte dicitur. non
adã ꝑtines. Deinceps uero ad
scđm adã. qͥ preuaricationes
primi remictat: Nã a tũ primꝰ
qđ spiritale ÷ sed qđ animale
est: deinde qđ sp̃iritale ÷ qm̃
primus homo mortalis post¬

Expanded text:
m vivificantem, hoc Apostolus addim vivificantem, hoc Apostolus addidit de suo. Adam factus est in animam est, et corpus ejus animatum est, ita ut si peccaret, sicut et fecit, mori potuisset, ideoque mortalis exstitit. Novissimus Adam, id eemisit, in resurrectione corpus ejus vivificavit. Ergo animale corpus fuit in Adam, id est mortale: in Christo vero spiritale, quod per resurrectionem est glorificatum. Sed intuendum est quare Christus aut novissimus Adam aut secundus dicatur, cum multi inter Adam de quo non est ambiguum quin primus sit et inter Christum fuerint. Ad quod dicendum, quia videlicet in Adam peccato suos fideles in baptismate absque peccato facit esse, quoniam chirographum mortis penitus tollit. Itaque secundus vel novissimus Adam recte dicitur, non Adam pertines, deinceps vero ad secundum Adam, qui praevaricationes primi remittat. Nam et tu primusquod spiritale est, sed quod animale est, deinde quod spiritale est, quoniam primus homo est mortalis, post
Abbreviated transcription (Latin):
non potest mouere. qm̃ ĩmobile¬
redditu : si mi in urtute sub¬
iudisdei. Ali:÷ in uitute
qua ultra nposi quia
corpus spiritale. Sicu.
Nam electoꝵ corpora ut ait
gregorius papa. in illa resurrec¬
tione erunt palpabilia ꝑueri¬
tatẽ naturae sicut dominucũ
corpus fuit post resurrectioriẽ
quia uerã carnẽ habebunt.
sed subtilia erunt ꝑeffectum
diuine potentiae Non erunt
sp̃s ut palpari & uideri nor
possint: sed iN hoc erunt spiri¬
talia. quia sicut sp̃s id ÷ anima
Nr̃a non potest mori. non indi¬
get cibo & potu: ita & illa in¬
mortalia erunt. nec indigebt̃
cibo aut potu. Idẽq dicit semi¬
.natur corpus id÷ sepelitur : qu
uel ut granũ uiriditate resur¬
rectionis dominabitur. si es t
corpus animale modo in hac
uita ÷ & spiritale. id ÷ erit &¬
spiritale in alia uita. qđ non
supra diximus factus ÷ primꝰ
homo adam inanimã uiuentẽ:
hoc scriptũ ÷ ingenesi: Qđ uero
sequitur Nouissimus addẽ¬

Expanded text:
non potest movere: quoniam inon potest movere: quoniam iredditum est; surget in virtute, subaudis Dei, vel in virtute qua ultra non possit surget corpus spiritale. Sicut nam electorum corpora, ut ait Gregorius papa, in illa resurrectione erunt palpabilia per veritatem naturae, sicut Dominicum corpus fuit post resurrectionem: quia veram carnem habebunt, sed subtiliora erunt per effectum divinae potentiae. Non erunt spiritus ut palpari et videri non possint, sed in hoc erunt spiritalia; quia sicut spiritus, id est anima nostra non potest mori, non indiget cibo et potu, ita et illa immortalia erunt, nec indigebunt cibo aut potu, ideoque dicit: Seminatur corpus, id est sepelitur; quia velut granum viriditate resurrectionis donabitur. Si est corpus animale modo in hac vita, est et spiritale, id est erit spiritale in alia vita, quod non supra diximus. Factus est primus homo Adam in animam viventem. Hoc scriptum est in Genesi. Quod vero sequitur, novissimus Ad
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. alia t̾restriũ in suo statu
ne: magnitudine uelocitate
Alia claritas solis: alia lunȩ. &cȩt̃a:
Sicut sol & luna ac stellȩ cũ sint
unuius generis. merito tameN
dissimiles er̃ iNgła : sicut ipse
manifestat subdens: Sic erit
non qđ alib iste. alibi ille sit re¬
munerandus: sed sicut sol & luna
ac stellȩ om̃s differentes a seclari¬
tate iimo sunt caelo ita diff¬
rentes electi meritis unio coro¬
nabunt᷑ in regno. Seminatur.
id÷ corpus sepelitur incorrup¬
labore uł corruptione corrũpet᷑.
minatur inignobilitate. id ÷
sepelitur idugnominia surget in
gła. idt̃ in in corruptione &in im¬
.passibilitate. Ignobilis dicitur
quasi si nomine: An mortiuis ñ ÷
sine nomine qi iã non ÷ hama
sed ca dauer qđ acadendo di
uł ignobilis ÷ sine dignita ⁊s
nomine: Quid erũ ignobilius
carnie mortua: uł quid iterum
gloriosius iNcreaturis surgente
ea & incorruptelã ꝑcipiente.
Seminatur in infirmitate qr se

Expanded text:
ritas; alia terrestrium, in suo statu. ritas; alia terrestrium, in suo statu. ate, magnitudine, velocitate. Alia claritas solis, alia lunae, etc. Sicut sol et luna ac stellae cum sint unius generis, merito tamen dissimiles erunt in gloria, sicut ipse manifestat, subdens: Sic erit non quod alibi iste, alibi ille sit remunerandus, sed sicut sol et luna ac stellae omnes differentes a se claritate, in uno sunt coelo, ita differentes electi meritis, omnes uno coronabuntur in regno. Seminatur, id est sepelitur corpus in corruplabore vel corruptione corrumpetur. Seminatur in ignobilitate, id est sepelitur in ignominia; surget in gloria, id est in corruptione et in impassibilitate. Ignobilis dicitur, quasi sine nomine. Mortuum enim est sine nomine, quia jam non est homo, sed cadaver, quod a cadendo di ignobilis, id est sine dignitatis nomine. Quid enim ignobilius carne mortua? vel quid iterum gloriosius in creaturis surgente ea et incorruptelam percipiente? Seminatur in infirmitate, qui a se
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sed granũ qđ seminatur
det̾ra pullulat. sic non malienio¬
corpore sed inproprio resurget
ait. Incarne mea uidebo deũ.
quẽ uisurus sũ ego ipse & non
alius .: Non omĩs caro eadẽ caro.
sed alia hominũ alia pe coꝵ.
id ÷ omĩs caro non ÷ unia: & simił
caro: Omĩs quidẽ caro quattuor
elementoꝵ ãmixtione format᷑.
sedunia ex origine diuersa capi-¬
unt loca : ut uolucres aerem.
homines t̃rã. pisces aquȩ fluenta.
Ergo sicut unil qđq animal ꝓpͥũ
hab& corpus nec habere potest
alterius: ita unuis quisq homo
suũ non alterius resumet corpꝰ
indie iuditu: Qquẽ ad modũ
exunia inpensa diuersa est caro
animantiũ : ita unius carrus
homines diuersier̃ dignitate
in resurrectione : ut talis unus¬
quisq appareat qualis fuerit
& animaliũ terrã incolentium
Uł corpora cȩlestia sol luna et
stellȩ : quȩ corporea sunt ut¬
potẽ ignea. Nã & uident᷑ alia
cȩlestiũ gła. id÷ dignitas uł cla¬

Expanded text:
aliud, sed granum quod seminatur, aliud, sed granum quod seminatur, de terra pullulabit, sic non in alieno, sed in proprio resurget ait: In carne mea videbo Deum , quem visurus sum ego ipse, et non alius. Non omnis caro eadem caro, sed alia hominum, alia pecorum, id est omnis caro non est una et similis caro. Omnis quidem caro, quatuor elementorum admistione formatur, sed una ex origine diversa capiunt loca, ut volucres aerem, homines terram, pisces aquae fluenta. Ergo sicut unumquodque animal proprium habet corpus, nec habere potest alterius, ita unusquisque homo suum, non alterius resumet corpus in die judicii. Et quemadmodum ex una impensa diversa est caro animantium, ita unius carnis homines diversi erunt dignitate in resurrectione, ut talis unusquisque appareat, qualis fuerit et animalium terram colentium. Vel, corpora coelestia, sol, luna, stellae, quae corporea sunt, utpote ignea. Nam et videtur alia coelestium gloria, id est dignitas vel cha