comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catur. Hynnꝰ ẽ. canticũ laudantiũ.
qd̾ de greco in latinũ laus int̾p̃tat᷑.
ꝓ eo qd̾ sit canticũ leticie & laudis.¬
Propͥe aut̃ hynni sunt continentes
laudem dei. Si gͦ sit laus et ñ sit dĩ:
ñ ẽ hymnꝰ. Sisit & laus et dĩ laus &
ñ cantet᷑. ñ ẽ hymnꝰ. Si gͦ et in laudẽ

Expanded text:
catur. Hymnus est canticum laudantium, catur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetiProprie autem hymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus et non sit Dei, non est hymnus: si sit et laus et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Si ergo et in laudem
Abbreviated transcription (Latin):
tantis eloquit᷑. Palmꝰ uͦ cantici quod
humana uox p̃loqͥtur. ars organi
modulantis imitat᷑. Psalmꝰ aut̃ a
psalti̾o dr̃ unde nͣ mos ẽ. ex alio o¬
ꝑe eũ cõponi. Tres aut̃ gͣaus sunt.
in cantando. Prunus succentoris.
scd̾s incentoris. t̾cius accentoris. dia¬
psalma qͥdam hebreũ uerbũ ẽẽ uo¬
lunt. qͦ significatur semꝑ. id ẽ. qd
illa qͥbus hoc int̃ponit᷑ sempit̃na
eẽ confirment. Quidam uͦ grecũ
u̾bum existunant. qd̾ significat᷑
inter uallũ psallendi: ut psalma
sit qd̾ psallitur. Diapsalma li int̾¬
positũ ẽ in psallendo silentiũ. ut ꝙ̃¬
admodũ sinpsalma dr̃ uocis copula¬
tio. in cantando: ita diapsalma di¬
siunctio earũ ubi quȩdam reqͥes di¬
stincta continuationis ostenditur.
Unde illud ꝓbabile ẽ. ñ coniungen¬
das sententias in psallendo. ubi dipsal
ma int̃positũ fu̾it. qͥa idõ interponit᷑.
ut conu̾sio sensuũ uł ꝑsonarũ ẽẽ nos¬

Expanded text:
tantis eloquitur. Psalmus vero cantici, cum quod tantis eloquitur. Psalmus vero cantici, cum quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper; id est, quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confirment. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi; ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum synpsalma dicitur vocis copulatio in cantando, ita diapsalma disiunctio earum, ubi quaedam requies distincta continuationis ostenditur. Unde illud probabile est, non coniungendas sentma interpositum fuerit: quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse nos
Abbreviated transcription (Latin):
choree ludicrũ cantilene uł saltatio¬
nes classiũ sunt. Antiphona ex g̾co in¬
tpõtatur uox recipioca. duobꝰ scilicet
choris alternatĩ psallentibꝰ ordine cõ¬
mutato: siue de uno ad unũ. Qd ge¬
N psallendi g̾ci inuenisse traduntur.
Responsorias itali tradid̾unt. quos ĩn
responsorios cantꝰ uocant: qd̾ alio de¬
sinente id alt̃ respondeat. Int̾ respon¬
soriũ aut̃ et antiphonã. Hoc differt
qd̾ in responsoriis unũ u̾sũs dicit.
n antiphonis aut̃ u̾sibꝰ alternant
chori. Lectõ dicit᷑. qͥa ñ cantat᷑ ut psa¬
lmiss uł himnꝰ. s legit᷑ tantũ. Illic e¬
nĩ modulatio. hic sola ꝓnunciatio
querit᷑. Canticũ ẽ uox cantantis in
leticia. Psalmꝰ aut̃ dr̃. qͥa cantat᷑ ad
in magno mist̾io ꝓdit historia. ħ
aut̃ duo. in qͥbꝰdam psalmorũ trtłis.
iuxta musicam artẽ. alt̾natĩ sibi a¬
pponunt᷑. Nam canticũ psalmi ẽ. cũ
id qd̾ organo modulat᷑. uox pꝰ ea can¬

Expanded text:
chorea ludicrum cantilenae vel saltatiochorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca; duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum modulatur, vox postea can
Abbreviated transcription (Latin):
gña esse: p̃cipuũ illud qd in
sacris diuinisq rebꝰ habet᷑. Offieũ
aut̃ ab efficiendo dictũ qͣi efficum
ꝓpt̃ decorẽ sermonis. una mutatil¬
tt̾a uł certe ut qͥsq illa agat quen
lli officiant s ꝓsint om̃ib lespn
officiũ ẽ in noctis inicio uocatũa
stella uesꝑe. quȩ surgit oriente nob
Matutinũ uͦ officiũ ẽ in lucis iniu
abstella lucifero appellatũ: que oi
inchoante mane. Quorũ duorũ pͥ
porũ significatione ostendit᷑: utdo
ris mittuntur clamante leuita. is
catecuminus remansit exeat fos
et inde missa qͥa sacramentis alla¬
ris int̾ esse ñ possunt: qͥ ñdũ rgde¬
rati noscuntur. Chorus ẽ. muluti¬
do in sacris collecta. et dictꝰ choll
qd̾ inicio ĩmodũ corone circa ali
starent: et ita psallerent. Ain de¬
dixerunt a concordia quȩ incat¬
tate consistit. qͥa si caritatẽ q
habeat: respondere conuenient
latine sinciniũ dr̃. Cũ ũ duo canunt:
baciniũ appellat᷑. Cum multi chorꝰ. Nã¬

Expanded text:
sse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut diris mittuntur, clamante levita: 'Si quis catechumenus remansit, exeat foras'; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii dixerunt a concordia, quae in charitate consistit, quia si charitatem non habeat, respondere convenienteLatine sincinnium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellat
Abbreviated transcription (Latin):
qr siub tegum̃to corꝑaliũ rerũ is
piuina secretiꝰ. salutẽ eoꝵdẽ sacm̃toꝵ
opatur. Uñ & a secretis uirtutibꝰ uel a
sacris sacram̃ta dicunt᷑. Quȩ ideo fru¬
uose penes eccłam fiunt: qͥa sc̃s̃ in
ea manens sp̃c eorũdẽ sac̃mentorũ
satenter oꝑat᷑ effectũ. Uñ seu ꝑbonos
seu ꝑ malos ministros it᷑ dĩ eccłam

Expanded text:
to corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur; unde et a secretis virtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei ecc
Abbreviated transcription (Latin):
nis offerunt᷑. in suo usu his carerem
hoĩes: qd̾ nom̃ ã in usu ẽ. litt̾arm
scãrũ. Alii cerimonias ꝓpͥe in obla¬
uationibꝰ iudeorũ credunt abstim¬
tiã scilicet qͣrumdã ȩscarũ scd̾mi
te̾m legẽ: eoqd̾ obseruantes carar
his reb qͥbꝰ se abstinuerint. Sacn

Expanded text:
nis offeruntur, in suo usu id carerent homines. Quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii cerimonias proprie in observationibus Judaeorum credunt, abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes ea careant his rebus, quibus se absti
Abbreviated transcription (Latin):
estiuitas dicta. a festis diebꝰ qsi
festiditas: eo qd̾ in eis sola res di¬
uina fit. Qͥbꝰ contrarii sunt fasti in
dr̃ ita suscepta: ut mutari ob religi¬
onẽ ñ debeat ab soluto. id ẽ. firmo
atq solido noĩata. uł ex er q̃o sole¬
at fieri in anno. Celebritas aut̃ uoca¬
sdir. qd ñ ibi t̾rena s celestia tantũ

Expanded text:
estivitas dicta a festis diebus, quasi festiditas, eo quod in eis sola res divina fit, quibus contrarii sunt fasti, in dicitur, ita suscepta, ut mutari ob religionem atque solido nominata. vel ex eo, quod soleat fieri in anno. Celebritas autem vocatur quod non ibi terrena, sed caelestia tantum
Abbreviated transcription (Latin):
naculorũ dedicatio interp̃tatur
q̃ exlebrat᷑ a iudeis. in memoriam
expedicionis. cũ ab egypto ꝓmo¬
ti in tabernaculis agebant᷑: et ex
apud hebreos septembri m̃se gele¬
bratur. Neomenia ap̃ nos kl̃e. ap̃
hebreos aut̃ qr scd̾m lunarẽ cur¬
sum m̃ses suppritant᷑. et grocȩ me¬
ne. luna appellat᷑: inde neomenia
id ẽ luna noua. Erant enĩ ap̃ hebre¬
os ip̃i dies kłarũ. ex legali instituti¬
one sollemnes: de qͥbꝰ in psalt̾io dr̃.¬

Expanded text:
naculorum dedicatio interpretatur; naculorum dedicatio interpretatur; elebrabatur a Iudeis in memoriam expeditionis, cum ab Egypto promoti in tabeapud Hebraeos Septembri mense celebratur. Neomenia apud nos Calendae, apud Hebraeos autem quia secundum lunarem cursum menses supputantur, et Graece mene id est nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies kalendarum ex legali institutione sollemnes, de quibus in Psalterio d
Abbreviated transcription (Latin):
lb̃o. Pascha festiuitatũ omiũ pͥma ẽ.
thecosten sic̃ & pascha apud hebre¬
os çȩlebris dies erat qd̾ pꝰ qͥnq de¬
cades pasche celebratur: unde et
uocabłm sumpsit. Pente enĩ grecȩ
qͥnquȩ: in qͦ die scd̾m legẽ panes ꝓ¬
positionis de nouis frugibꝰ offere¬
bant᷑. Cuiꝰ figurã annus iubeleꝰ
intestamento uet̾i gessit: quȩ nẽ
nã requiẽ p̃siguratur. Epiphania
g̾cȩ. latine apparicio. siue manife¬
statio uocat᷑. Eo enĩ die xp̃c syderis
indicio magis apparuit ad oran¬
dus. qd fuit figura pͥmiciȩ creden¬
tiũ gentiũ: qͦ die ee dñici baptis¬
matis sacram̃tũ. et ꝑmutate in
uinũ aquȩ factorũ ꝑ dñm signors
pͥncipia extiterunt. Duȩ sunt aũ
epiphaniȩ. pͥma in qua natus est¬
xp̃c. et pastoribꝰ hebreorũ angło ñti¬
ante apparuit. Scd̾a. in qͣ exgenti¬
ũ ppłis stella uidice p̃sepis cun a¬
bula magos. ad oraturos exhi¬
buit. Sçenophegia solleminitas
hebreoꝵ degreco in latinũ. taber¬

Expanded text:
. Pascha festivitatum omnium prima est, tecoste sicut et Pascha apud Hebraeos celebris dies erat, quae post quinque decadas Paschae celebratur; unde et vocabulum sumpsit. Πέντε enim Graece quinque, in quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur. 5. Cujus figuram annus jubilaeus in Testamento veteri gessit; quae nunc nam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio Magis apparuit adorandus. Quod fuit figura primitiae credentium gentium. Quo die et Dominici baptismatis sacramentum et permutatae in vinum aquae, factorum per Dominum signorum principia extiterunt. Duae sunt autem epiphaniae: prima, in qua natus Christus et pastoribus Hebraeorum angelo nuntiante apparuit; secunda, in qua ex gentium populis stella indice praesepis cunabula Magos adoraturos exhibuit. Scenopegia sollemnitas Hebraeorum, de Graeco in Latinum taber
Abbreviated transcription (Latin):
fiebant: anꝗͣ ad hostem ꝑgerent.
hostibꝰ ĩmolabantur. et erant iueh
maiora sacrificia ꝗͣ hostiȩ. Alii iugd¬
mã dictam putau̾nt qͥa ictu ꝑcus
cadebat: uł qͥa uincta ad aras dug¬
bat᷑. Holocaustũ illud ẽ. ubi totũ iu
consumit᷑ qd̾ offert᷑. Antiqͥ enĩ cũ ni¬
xima sacͥficia administrarent. solh
totas hostias in sacrorũ consument
mas. et ipsa erant holo caustomat.¬

Expanded text:
 ad hostem pergerent. hostibus, immolabant. Et erant victimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ noua tẽpli edificatio. Grece enĩ
aliqͥd nouũ dedicatur encema dr.
hanc dedicationis tẽpli sollemni¬
tatẽ iudĩ octobriꝰ mense colebãt.
tur. Tunc gͣdiens cũ ramis palmaꝵ
multitudo plebiũ obuiã ei: clama¬
qͥ ungendi sunt: ne obseruatione qͣ¬
dragesimȩ sordidata adunctionẽ
acced̾e̾nt. Hoc aut̃ die simbolũ cõ¬
petentibus tͣditur: ꝓpt̾ confinẽ dñi¬
ci pasche sollemnitatẽ. ut qͥ iã ad
di gr̃am ꝑcipiendã festinant: fidẽ
et usq hodie sic̃ ẽ. traditũ celebrat᷑
scm̃q in eo crisma conficitur: atꝙ
initiũ noui et ueteris testam̃ti ce
ssatio declarat᷑. Salb̃m ab hebreis
ex int̃pretatione uocabuli sui re¬
qͥes noĩat᷑. qd̾ as in ipso ꝑfecto mũ¬
do requieuiss.Siquidem et in ea
die requieuit dñs in sepulcro. ut
qͥetis illiꝰ misteriũ confirmaret.
ꝗ̃ iudeis oberuandũ inumbra futu
ltura sua. eiꝰ figurã adimpleuit. q
ẽ: et ex illo habe̾ cepit festiuitatẽ sa

Expanded text:
 nova templi dedicatio. Graece enim aliquid novum dedicatur, encaenia dicitur. Hanc dedicationis templi solemnitatem Judaei Octobri mense celebrant. tur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaqui ungendi sunt, ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. 278 15. Hoc autem die symbolum competentibus traditur propter confinem dominicae Paschae solemnitatem: ut qui jam ad Dei gratiam percipiendam festinant fidem, uod hodie, sicut est traditum, celebratur, sanctamque in eo chrisma conficitur, atque initium novi, et veteris cessatssatio declaratur. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futurltura sua eius figuram adinplevit, obest, et ex illo habere coepit festivitatem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
latinis. nͨ barbaris licet in suã lin¬
guã omino tͣnfferre. uł alia lingͣ
enuntiare. Nam ꝗͣ uis interp̃tari po¬
ssent: ꝓpt̃ sanctiorẽ tñ auctoritatem
seruata ẽ. ab epłis in his ꝓpͥe linguȩ
antiqͥtas. Tanto enĩ sacra sunt noia:
ut etiã ioħs in apocalipsi referat.
se sp̃u reuelante uidisse et audisse
uocẽ cȩlestis exercitꝰ tanꝙͣ uocẽ aqͣ¬
rum multarũ & tonitruũ ualidoꝵ.¬
resonant. O sanna in alt̾ius lingue
interp̃tationẽ in toto transire ñ
pot̃. Osi enĩ saluifica int̃p̃tatur.
Anna intiectio ẽ. motũ animmi si¬
gnificans sub dep̃cantis affectu.
Integre aut̃ dr̃ osanna. qd̾ nos corru¬
pta media uotali littera et elisa di¬
cimꝰ osatina: sic̃ sit inu̾sibꝰ cũ scan¬
dimꝰ. Litt̾a enĩ pͥma u̾bi sequentis:
extremã pͥoris uerbi ueniens exclu¬
dit. Q̾ d̃r hebraice osanna qd̾ inter¬
p̃tat᷑ salu ifica sub audiendo. uł po¬
płm tuũ. uł totũ mundũ. Offertori¬

Expanded text:
Latinis nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre vel alia lingua adnuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi referat se spiritu revelante vidisse, et audisse vocem coelestis exercitus, tanquam vocem aquarum multarum et tonitruresonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertori
Abbreviated transcription (Latin):
uł accipiunt᷑. uł dant᷑. Duo sunt
aut̃ q̃ offerunt᷑: donum & sacͥficiũ.
Donum dr̃. qͥcqͥd auro argentoq
aut qͣlibet alia sp̃e efficitur. Sacrifi¬
ciũ aut̃ ẽ uictima. et q̃cumq in
ara cremant᷑. seu ponunt᷑. omne
aut̃ qd deo dat᷑: aut dedicat᷑. aut
consecrat᷑. Qd̾ dedicat᷑ dicendo dat᷑.
uñ & appellat᷑. Unde e̾rant qͥ con¬
secrationẽ dedicationẽ putant si¬
gnificari. Immolatio ab antiqͥs
dicta eo qd̾ in mole altaris posita ui¬
cdima cede̾tur. Uñ & mactatio pꝰ
ĩmolationẽ ẽ. Hunc aut̃ ĩmolatio
panis et calicis conuenit. Libatio
aut̃ tantũm calicis oblatio ẽ. Hĩc

Expanded text:
 dantur. Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est. Nunc autem immolatio panis et calicis convenit, libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
qr neq qͥ plantat ẽ aliqͥd aut qui
ngat. s qui incrementũ dat deus.
Uñ et g̾cȩ inisteriũ dr̃. qd secretam
et ieconditã habeat dispositionẽ. Ba¬
ꝑtismũ gͥce latinȩ tinctio int̾p̃tat᷑.
ud ꝙͣ. erat efficit᷑. Priꝰ enĩ fedi eramus
deformitate peccõꝵ: in ip̃a intunctioe
reddimꝰ pulcri de albatione uͥtutum.
nde et in canticis scribit᷑ canticorũ.
Que ẽ ista q̃ ascendit de albata. Cuiꝰ
misteriũ ñ alit̃ nͥ sub tͥnitatis designa¬
tione id ẽ patͥs & filii et sp̃e scĩ. cogno¬
minatione cõplet᷑. dicente dño ad

Expanded text:
neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus'; unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; ud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum8, 5: 'Quae est ista quae ascendit dealbata?' Cuius mysterium non aliter nisi sub Trinitatis designatione, id est Patris et Filii et Spiritus sancti, cognominat
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qͥnq id ẽ. honestũ. admrabile. humile.
anceps obscurũ. honestũ cause genꝰ ẽ: cũ statim si
oratione nr̃a fauet animꝰ auditoris. Admirabile o
qd̾ negligit᷑ ab auditoee. Anceps ẽ in qͦ aut uidic¬
tio dubia ẽ. aut causa honestatis ⁊ turpitudinuis
particeps: ut benuolentia pariat offensã. Obsci¬
rum inqͦ aut tardi auditores sunt: autt difficilior¬
b ad cognoscendũ negociis. ciusa cernit᷑ implicd¬

Expanded text:
nque: id est honestum, admirabile, humile, nque: id est honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris. Admirabile, a quod neclegitur ab auditore. Anceps est, in quo aut iudicatio dubia est, aut causa honestatis et turpitudinis particeps, ut benivolentiam pariat et offensam. Obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur inplic
Abbreviated transcription (Latin):
dicamꝰ annon: Iuncta ẽ ex plurib q̃stionib
inqͥ plura querunt᷑ hoc pacto utrũ Rartago
diruat᷑. an kartaginensib reddat᷑. an eo colonta
deducat᷑. Ex cõꝑatione. utrũ potius aut qͥd po
tissimũ querit᷑ ad hc modũ. utr̃ exercitus in ma-¬
cedoniã contͣ philppũ mittat᷑ qͥ socus fit auxilio.
an teneat᷑ initalia: ut qͣm maxime contͣ anni
exoediũ. narratio. arguñtatio. cõdusio. Hag
pͥma auditoris animũ ꝓuocat. scdã res gestas ex¬
plicait. Tcia fidẽ asscrcionib facit qͥrta finẽ toci¬
us or̃onis cõplectit᷑. In coandũ ẽ. itaq talit ut be¬
niuolũ. docilẽ. ł adtentũ auditorẽ faciamꝰ. Beni¬
uolũ p̃cando. docilẽ instruendo. adtentũ excitan¬
do. Narrandũ ẽ. ita ut breuĩt atq atq aꝑte lo¬
quamͣ. Argum̃tandũ ẽ. ita ut pͥmũ nr̃a firmemꝰ:.
de hinc adu̾sa confringamꝰ. Concludendũ ita. ut

Expanded text:
dicamus an non?' Iuncta est ex pluribus quaestionibus, dicamus an non?' Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto: utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur. Ex comparatione utrum tissimum quaeritur, ad hunc 81 modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittantur, qui sociis sit auxilio; an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Annibexordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat; secunda res gestas explicat; tertia fidem assertionibus facit; quarta finem totius orationis complectitur. 2. Inchoandum est itaqnivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus; concludendum ita, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tio ⁊ definicio legalis. Scͥptũ ⁊ uoluntas ẽ. qñ ipsa
u̾ba uident᷑ cũ sententia scͥptores disidẽ. Iegi cõ¬
trarie status ẽ. qñ int̾ se due leges aut plures
discrepare noscunt᷑. Ambiguitas ẽ: cũ id qd̾ scͥp¬
tũ ẽ. duas aut plures res significare uidet᷑. Collecti
finitiua c̃stitutione in qͥ posita sit querit᷑. Status
gͦ tãtationales. qͣm legales. aqͥb dã certiꝰ decem &¬
orto cõnumerati st̃. Cec̃m scdm̃ rechocicos tullii de¬
rationales pͥncipalit affixit status. Iñ se ipse ꝙ̃¬
cicero rep̃hendens. tͣnslationẽ legalib statib Ap¬
plicauit. De triꝑtita controuersia .ui.¬
tiꝑtita cõtrou̾sia: iuxta ciceronẽ aut sim¬
plex ẽ aut uincta. Et si uuncta erit. considandũ
ẽ utrũ ex plurib questionib incta sit: an ex ali¬
qua cõꝑatione. Cõtrou̾sia simplex ẽ. q̃ absolutã

Expanded text:
tio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba tio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba a videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges, aut plures discrepare noscuntur. 10. Ambiguitas est, cum id quod scriptum est duas aut plures res significare videtur. Collectio finitiua constitutione in qua posita sit quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius XVIII connumerati sunt. Ceterum secundum Rethoricos Tullii Xrationales principaliter affixit status; unde se ipse hendens translationem legalibus statubus adplicavit. § 6 De tripertita controversia. Tripertita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam
Abbreviated transcription (Latin):
qua causa c̃sistit: ĩd ẽ constitutio. Greci aũ sta¬
dim acontentione stasin dicunt. Iatini aũ ñ solũ
apigna ꝑ qm expugnent ꝓposicionẽ adu̾sarii: s
qꝓͥ ineo pars uteaq consistat sit aũ ⁊ intentione.
& de pusione. Status aũ causaꝵ sunt duo. tatio¬
nalis ⁊ legalis. De ratinali oruint᷑ cõiectura. finis.
qͥlitas. tͣslaciõ. De fine iudicialis. ⁊ negotialis. De
iudiciali. absoluta ⁊ absũptiua. De ad sũptun. con¬
cessio. remocio. criminis. relacio cͥminis. cõparitio.
De concessione: purgacio. ⁊ dep̃catio. Coniesturalis¬
finitiuus status ẽ. cũ id qd̾ obicit᷑. ñ hoc ẽe cõten¬
ditur: s qͥd illd̾ sit adhibitis definitionib appba¬
tur. Qualitas ẽ: dũ qͥlis res sit querit. Et qr de¬
.iii. ⁊ gen̾e negocii controu̾sia agit᷑: constitutio
gen̾alis. appellat᷑. Tramslatio ẽ. cũ causa ex eo pen¬
det. qd̃ ñ aut is ag̾e uidet᷑ quẽ oportet. aut ñ ap̃

Expanded text:
it, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniefinitiuus status est cum id, quod obicitur, non hoc esse contendimus, sed quid illud sit adhibitis definitionibus approbamus. Qualitas est cum qvi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud
Abbreviated transcription (Latin):
in angustũ finit sic̃ ortogoniũ.
Pyramiscẽ. figura q̃ immodũ
ignis ab amplo in acumen
consurgit. ignis enĩ aput g̾cos
phyrm appellatur.
Sicut aut̃ infra decem omĩs
ẽ num̾u̾s ita intͣ hunc circulum omĩs
sigurarum conclũdit᷑
ambitos.
rima aut̃
figura hu¬
ius artis pun¬
ctus ẽ. cuiꝰ pars nu¬
ila est.
Scd̾a ẽ linea. p̃ter latitudinem.
longitudo. Recta linea est quę
ex equo in suis punctis iacet. Su¬
lineȩ sunt. quorum forme ideo
qͥa intra ẽas inuemiuntur.

Expanded text:
in angustum finit, sicut orthogonium. in angustum finit, sicut orthogonium. Pyramis est figura, quae in modum ignis ab amplo in acumen consurgit; ignis enim apud Graecos πῦρ appellatur. Sicut autem infra X omnis est numerus, ita intra hunc circulum omnium figurarum concluditur ambitus. Prima autem figura huius artis punctus est, cuius pars nulla est. Secunda linea, praeter latitudinem longitudo. Recta linea est, quae ex aequo in suis punctis iacet. Sulineae sunt, quorum formae ideo quia intra eas inveniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
latitudine continent᷑. q̃ sunt iu¬
xta platonẽ num̾o quinq Nu¬
m̾abilis magnitudo ẽ. que nume¬
ris arithinetice diuidi pot̃. Ma¬
gnitudines rationales sunt: qͦrũ
insuram scire possumꝰ. Irrõnales
uͦ qͦrũ m̃sure qͣntitas cognita ñ
De figuris geometrice .iii.¬
igure solide sunt. quȩ longi
circulus ẽ figura plana. quȩ uo¬
c̾at᷑ circumducta. cui inmedio
punctus ẽ. qͦ cuncta. conu̾gunt
quod centrũ geometrici uocant.
latini punctũ circuli uocant.
Quadri lat̾a figura
ẽ in plano q̃drata. q̃¬
sub qͣtuor lineis rectiᷤ iacet.
De natheton grammon. figu¬
Orrogoniũ to ẽ. rectiangłm¬
figura plana ẽ enĩ triangłm¬
⁊ habet angłm rectũ.¬
Isopleros figura plana recta &
subt̃ constituta.
Sꝑa ẽ figura in rotundũ for
longitudine latitudine & alti¬
tudine continet᷑.
Calindrꝰ ẽ. figura qͣdrata hñs
suꝑius circulum.¬
Conon figura quȩ ab amplo¬

Expanded text:
latitudine continentur, quae sunt iulatitudine continentur, quae sunt iuxta Platonem numero quinque. Numerabilis magnitudo est, quae numeris arithmeticae dividi potest. Magnitudines rationales sunt, quorum mensuram scire possumus, inrationales vero, quorum mensurae quantitas cognita non De figuris geometriae. Fiigure solide sunt, que longitucirculus est figura plana, quae vocatur circumducta; cuius in medio punctus est, quo cuncta convergunt, quod centrum geometriae vocant, Latini punctum circuli nuncupant. Quadrilatera figura est in plano quadrata; qsub quattuor rectis lineis iacet, Dianatheton grammon figuOrthogonium, id est rectiangfigura plana. Est enim triang habet angulum rectuIsopleuros figura plana, recta et subter constituta.o a est figura in rotundum longitudine latitudine et altitudine continetur. Cilindrus est figura quadrata, habens superius Conon, figura quae ab amplo
Abbreviated transcription (Latin):
cometriȩ disciplina pͥmum
undante nilo et omiũ possessi¬
onibus limo obductis. inicium
terie diuidende ꝑ lineas et m̃¬
suraᷤ nom̃ arti dedit. Quȩ inde lon¬
giꝰ acumine sapientiũ ꝓfecta: &
maris. et cȩli. et aeris. sꝑacia meti¬
untur. Nam ꝓuocati studiosi cpe¬
runt pͦ t̾re dim̃sionẽ. et celi spa¬
cia querere. quanto int̾uallo lu¬
na a terris. aluna sol ipse dista¬
ret et usq ad u̾ticẽ celi quã¬
ta se m̃sura distenderet: sicq inter¬
ualla ipsa cęli orb̃q ambitũ. ꝑ nu¬
merũ stadiorũ ratione ꝓbabili di¬
stinxerunt. S quia ex terre dim̃¬
sione disciplina hec cepit: ex ini¬
cia sui et nom̃ seruauit. Nam geo¬
metͥa de terra & de m̃sura nuncu¬
pata ẽ. Terra enĩ g̾ce.ge. uocatur.
metra m̃sura. Huiꝰ discipline ars
continet inse linamentũ. inter¬
ualla magnitudines. et figuras.
& infiguris dim̾siones et numeros.
cometriȩ quadriꝑtita ẽ diui-¬
ne figure sunt. q̃ longitudine &

Expanded text:
ometria disciplina, primum undante Nilo et omnium possessionibus limo obductis, initium terre dividende, per lineas et mensuras nomen arti dedit. Que inde longius acumine sapientium producta et maris et celi et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studiosi, ceperunt post terre dimensionem et celi spatia querere, quanto intervallo luna a terris, a luna sol ipse distaret et usque ad verticem celi quanta se mensura distenderet. Sicque intervalla ipsa celi, orbisque ambitum per numerum stadiorum, ratione probabili distinxerunt: sed quia ex terre dimensione hec disciplina cepit, ex initio sui et nomen servavit. Nam geometria de terra et de mensura nuncupata est. Terra enim grece ge vocatur, metra mensura. Huius discipline ars continet in se lineamenta, intervalla, magnitet in figuris dimensiones et numeros. Geometriae quadripertita divinae figurae sunt, quae longitudine et
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ tumores: et ad ext̃gendas lippitu¬
dines utiles. Candide sfungie cura fiunt.
Pestatẽ enĩ ad solẽ sternunt᷑ : et sic̃ cera
punica candorẽ bibunt. Aĩaliũ om̃iũ
ta qͣtuor plimiꝰ ait. diuisa in generib
beluarũ serpentiũ: cõmuniũ t̾rȩ et aq̃.
icancporũ. concarũ. locustarũ. pelori¬
du poliroũ bolearu lacrtonunt luls¬
go. ⁊ huic similia. ex qͥbꝰ multa quedam
natiux intellectu. ordinẽ tẽporũ suorũ
agnoscunt. q̃dã uͦ in suis locis sine muta¬
tione uagant᷑. Inpiscibꝰ aut̃ femininis
aliȩ cõmixtione mascłi concipiunt et
pariunt catulos. aliȩ ponunt oua sine
mascłi susceptione concepta. q̃ idem in¬
sequens sui seminis iactu ꝑfundunt᷑.
& q̃ hoc mun̾e̾ fu̾nt. afflata gen̾abi¬
seuerant aue putrescunt.
De auibꝰ.uii.

Expanded text:
lorum tumores, et ad extergendas lippitulorum tumores, et ad extergendas lippitudines utiles. Candidae sfungiae cura fiunt; per aestatem enim ad solem sternuntur, et, sicut cera Punica, candorem bibunt. 63. Animalium omnium V, Plinius ait, divisa in generibus belluarum, serpentium communium terrae, et aquae, cancrorum, concharum, locustarum, peloridum, polypo huic similia; ex quibus multa quodam naturae intellectu ordinem temporum suorum agnoscunt, quaedam vero in suis locis sine mutatione vagantur. In piscibus autem feminis aliae commixtione masculi concipiunt et pariunt catulos; aliae ponunt ova sine masculi susceptione concepta, qui idem insequens, sui seminis iactu perfunduntur; et quae hoc munere fuerint afflata generabierseverant aut putrescunt. De avibus .
Abbreviated transcription (Latin):
uernas sub aꝙͣ. Polipꝰ id ẽ multipes: plu¬
rimos enĩ nexus habet. Iste ingenio¬
sus amũ appetens. brachiis cõplectit᷑
ñ morsu: nec pͥus dimittit quã escam
circum roserit. Torpedo uocata. eo qd̾
corpꝰ torpescere faciat si eã qͥsq uiuen¬
tẽ tangat. Narrat plimꝰ. sods ex indi¬
co mari torpedo etiam ꝓcul & e lon¬
ginqͦ uł si hasta uirgaq ad tingat᷑.
ꝙͣ uis p̃ualidos lacertos torpesc̾e̾. ꝙͣ li¬
bet ad cursũ ueloces alligare pedes.¬
Tanta enĩ uis eiꝰ ẽ ut etiã aura corꝑis
sui adficiat m̃bra. Sepia dr̃. qͥa sepiꝰ
int̾clusat faciliꝰ capit᷑. Incoeundo ob¬
scenũ genus : ore enĩ concipit sic̃ iuꝑa.
Cuiꝰ attramenti tanta iuis ẽ. ut lucer¬
ne additũ ȩthiopas inderi ablato pͥo¬
ri lumine qͥdam tradunt. Lulligo.
Tradunt in occeano mauritanie. ñ
ꝓcul alixo flumine. tantã multitu¬
dinẽ lulligiũ euocari ex aqͣ: ut eti¬
am naues dem̾gere possint. Conche

Expanded text:
us . . . . . Polypus, id est, multipes; plurimos enim nexus habet. Iste ingeniosus hamum appetens brachiis complectitur, non morsu; nec prius dimittit quam escam circumroserit. 45. Torpedo vocata, eo quod corpus torpescere faciat, si eam quisquam viventem tangat. Narrat Plinius Secundus, « ex Indico mari torpedo etiam procul, et e longinquo, vel si hasta virgaque attingatur, quamvis praevalidos lacertos torpescere, quamlibet ad cursum Tanta enim vis eius est ut etiam aura corporis sui adficiat membra. Sepia dicitur, quia sepibus interclusa facilius capitur: in coeundo obscenum genus; ore enim concipit sicut vipera. Cuius atramento tanta vis est ut lucernae addito Aethiopas videri ablato priori lumine quidam tradant. Lulligo. Tradunt in Oceano Mauretaniae, non procul a Lixo flumine, tantam multitudinem lulliginum evolare ex aqua ut etiam naves demergere possint. Conchae
Abbreviated transcription (Latin):
isces dicti. unde et pecus.
a pascendo scilicet. Reptilia idõ
dñr. hec quȩ natant. eoqd̃ reptandi¬
hãnt sp̃em. et nat᷑am. quamuis se in
ꝓfundũ ini̾gant. tñ in naptando
repunt. Uñ & dauid ait. Hoc mare
magnũ et spatiosũ:. illic reptilia quoꝵ
ñ ẽ numerꝰ Anfiuia sunt q̃dam ge¬
nera pisciũ. dicta eoqd ambulandi
in t̾ris usũ et naptandi in aqͥs offitiũ
habeant. Anfi enĩ grece utrũq dici¬

Expanded text:
isces dicti unde et pecus, a pascendo scilicet. Reptilia ideo dicuntur haec quae natant, eohabeant speciem et naturam: quamvis se in profundum inmergant, tamen in natando repunt. Unde et David ait: Hoc mare magnum et spatiosum, illic reptilia, quorum non est numerus . Anfivia sunt quaedam genera piscium, inde dicta eo quod ambulandi in terris usum, et natandi in aquis officium habeant. Anfi enim Graece utrumque dici
Abbreviated transcription (Latin):
piones ad eũ locũ cong̾gari. Aranea ge¬
nꝰ piscis dictꝰ. qd aure feriat. Habet enĩ
stimulos: a quibꝰ ꝑcutit. Cocodrillus
acroceo colore dictus. gignit᷑ in nilo.
ammal qͣdrupes in t̾ra. et in aqͥs uale
longitudine plerũq uigniti cubitoruĩ
dentiũ ⁊ unguiũ inmanitate armati
tanteq cutis duritia. ut ꝗqͣuis fortiuĩ
Nocte in aqͥs. die in humo qͥescit: a
interra fouet.mascłs ⁊ femina. uicel
nes serratã hñtes cristã. tenã uent̾um
hinnutu. rostro resupinato. aptis
destibꝰ unglis binis. cauda tortuola.
eina qͥs cõmoratur. nocte segetes depa¬
sas a hunc nilus gignit. Pagrũ quẽ
Sentes habeat. ita ut ostreis in maria¬
satui. Pentix ꝓmnultitudine & grandi¬
tate dentiũ dictꝰ. Lepꝰ a similitudine
capitis nuncupatꝰ. Lupũ ut dictũ ẽ
auiditas appellauit. piscẽ in capt᷑a in¬
geuosum. Deniq reti curũdatꝰ. fert᷑ are¬
has arare cauda. atq conditꝰ tͣnsire rete.

Expanded text:
piones ad eum locum congregari. Aranea gepiones ad eum locum congregari. Aranea genus piscis, dictus quod aure feriat; habet enim stimulos e quibus percutit. Crocodillus, a croceo colore dictus, gignitur in Nilo, animal quadrupes in terra et aquis valens, longitudine plerumque viginti cubitorum, dentium et unguium inmanitate armatum, tantaque cutis duritia ut quamvis fortium Nocte in aquis, die humi quiescit. Ova in terra fovet: masculus et femina vices m serratam habentes cristam tenera ventrium hinnitu, rostro resupinato, aprinis dentibus, cauda tortuosa. Die in aquis commoratur, nocte segetes depascitur: et hunc Nilus gignit. Pagrum, quem dentes habeat, ita ut ostreis in mari alatur. Dentix pro multitudine et granditate dentium dictus. Lepus a similitudine capitis nuncupatus. Lupum, ut dictum est, aviditas appellavit, piscem in captura ingeniosum: denique rete circumdatus fertur arenas arare cauda, atque ita conditus transire rete.
Abbreviated transcription (Latin):
piti feriunt: tẽpestates significare uion¬
tur. Hi ꝓpͥe simones noĩant᷑. Est et del¬
finũ genus in nilo dorso ferrato: qͥ coco
drillos tenera uentriũ sequantes interi¬
munt. Porci marini. qͥ uulgo uocant᷑
siulli: qr dũ escam quer̃t moresius t
subaqͥs fodiunt. Circa gutt᷑ enĩ hñt o
officiũ. ⁊ nͥ rostrũ arenis inmergant. pa¬
stũ ñ collig̃t. Corui.a cordis uoce dictr
qr grĩiiint pectore suaq uoce ꝓditiea¬
piunt᷑. Tynni g̾cũ nom̃ hñt. hiingre¬
diunt᷑ ueris tp̃r. intrant dextro lat̾e leu
exeunt. Hoc iñ credit᷑. qd̾ dextͥs ocłis aci¬
tius uideant ꝗͣ sinistris. Gladiꝰ dr̃ eogo
rostro mucronato sit: obhoc naues pft¬
ssas mergit. Serra nuncupata. qr ser¬
ratã cristam ht̃. et subt̾natans nauẽ
secat. Scorpio dictꝰ qr ledit. dũ manu
tollit᷑. Tradt̃ decẽ cancris cũ ocuni ma¬
mpulo colligatis. om̃s qͥ ibi sunt scor¬

Expanded text:
piti feriunt, tempestates significare videnpiti feriunt, tempestates significare videntur. Hi proprie Simones nominantur. Est et delfinum dillos tenera ventrium secantes interimunt. Porci marini, qui vulgo vocantur suilli, quia dum escam quaerunt, more suis terram sub aquis fodiunt. Circa guttur enim habent oris officium, et nisi rostrum arenis inmergunt, pastum non colligunt. Corvi a cordis voce dicti, quia grunniunt pectore, suaque voce proditi capiuntur. Thynni Graecum nomen habent. Hi ingrediuntur veris tempore, intrant dextro latere, laevo exeunt. Hoc inde creduntur quod dextris oculis acutius videant quam sinistris. Gladius dicitur eo quod rostro mucronato sit: ob hoc naves perfossas mergit. Serra nuncupata, quia serratam cristam habet, et subternatans navem secat. Scorpio dictus, quia laedit dum manu tollitur. Tradunt decem cancris cum ocimi manipulo alligatis omnes qui ibi sunt scor
Abbreviated transcription (Latin):
belua ꝑhibet᷑: hinc & muscłi coclea¬
rũ qͦrum lacte concipiunt ostree.
Ballene aut̃ sunt inm̃se magnitu
dinis bestie ab emittendo et funden¬
do aꝗͣs uocate. Cet̾is enĩ bestiis ma¬
ris altiꝰ iaciunt undas. Bali enĩ g̾ce
te.Sunt enĩ ingentia genã beluaꝵ.
et eqͣlia montiũ corꝑa qͣlis cetꝰ excep̃
ionam. cuiꝰ aluuis tante magnitu¬
dinis fuit. ut instar obtine̾t infer¬
ni dicente ꝓpħa. et exaudiuit me de
uentre infem. Eqͣ marini qd pͥma
parte eqͥ st̃: postrema soluunt᷑ inpi¬
sce. Bocas ẽẽ dic̃t boues marinos: qͣsi
boacas. Cerulei a colore appellati. nã
cełulũ ẽ uiride cũ nigro. ut ẽ mare.
Delfines certũ hñt uocabulũ: qđ uo¬
ces hõiũ sequant᷑. uł qd ad sympho¬
niã gregatĩ conueniunt. Nicħ in
mari ueloci iitis. Ilam pleꝵxq lalien¬
tes naues tͣnsuolant : gñ aut̃ pludiupt
in fluctibꝰ. & undarũ se molib saltu p̾e¬

Expanded text:
bellua perhibetur. Hinc, et musculi cochleabellua perhibetur. Hinc, et musculi cochlearum, quorum lacte concipiunt ostreae. 7. Balenae autem sunt imdinis bestiae, ab emittendo et fundendo aquas vocatae; ceteris enim bestiis maris altius iaciunt undas; βάλλειν enim Graece tem. Sunt enim ingentia genera beluarum et aequalia montium corpora; qualis cetus excepit Ionam, cuius alvus tantae magnitudinis fuit ut instar obtineret inferni, dicente Propheta2, 3: 'Exaudivit me de ventre inferni.' Equi marini, quod prima parte equi sunt, postrema solvuntur in piscem. Bocas dicunt esse boves marinos, quasi boacas. Caerulei a colore appellati: nam caeruleum est viride cum nigro, ut est mare. Delfines certum habent vocabulum, quod voces hominum sequantur, vel quod ad symphoniam gregatim conveniunt. Nihil in mari velocius istis: nam plerumque salientes naves transvolant. Quando autem praeludunt in fluctibus, et undarum se molibus saltu praeci
Abbreviated transcription (Latin):
uas inpressa lumina habeat ste¬
uarũ ueluti signa. Nam celatũ dr̃ uaᷤ:
q̃d̾ signis eminentioribꝰ refulget. Distin¬
xit enĩ eũ ds̃ claris luminibꝰ. et ĩpleuit:
sole sciłi et lune orbe fulgenti et astroꝵ
micantiũ splendentibꝰ signis ad orna
T Ay. id ẽ auidendo eoqd̾ aer ꝑspicuꝰ
sit: et ad specłandũ purior. Celũ aut̃
in scripturis sc̃is idõ firmam̃tũ uocatũ:
qd̾ sit cursu sydum. et ratis legibꝰ fixis
q firmam̃tũ. Int̾dũ et celũ ꝓ aere acci¬
pit᷑: ubi uenti et nubes et ꝓcelle. et tͦbi¬
in consuetudine hunc aerẽ celũ appe¬
llamꝰ. Nã cũ de sereno uł nubilo q̃rimꝰ.

Expanded text:
vas impressa stellarum habeat luminaria veluti signa: nam caelatum dicitur vas, quod signis eminentioribus refulget. Distinxit enim illud Deus claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splendentibus signis adornaviea, id est a videndo, eo quod aer perspicuus sit et ad speculandum purior. Coelum autem in Scripturis sanctis ideo firmamentum vocatur, quod sit cursu sidque firmatum. Interdum et caelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes et procellae et turbiin consuetudine hunc aerem caelum appellamus. Nam cum de sereno vel nubilo quaerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dm̃ sic natũ de uirgine. ut in
eo substantiã & diuinȩ & humanȩ
confiteam᷑ nature. Hee st̃ quatuor
sy nodi pͥncipales: fidei doctrinã
plenissime p̃dicantes. S & siqua st̃
concilia que scĩ patres sp̃n dei ple¬
ni sanxerẽ.pꝰ istorũ qͣtuor auctori¬
tatẽ om̃i manent stabilita uigore:
qͦrũ gesta in hoc oꝑe condita conti¬
nentur. Synodũ aut ex greco int̾¬
p̃tari. comitatũ uł ꝯtũ: concilii uͦ
nom̃ tractũ ex more romano. Tp̃a
enĩ qͦ cause agebant᷑ conueniebant
om̃s in unũ. cõmuniq intentioẽ¬

Expanded text:
m sic natum de Virgine, ut in eo substantiam et divinae et humanae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, conveniebant om
Abbreviated transcription (Latin):
corrigat. Canones aut̃ gñaliũ concili¬
orũ. a tẽporibꝰ constantini ceꝑunt.
Inp̃cedentibꝰ nãq annis ꝑ secutione
feruente docendarũ plebiũ minime
dabat᷑ facultas. Inde xp̃ianitas in di¬
u̾sas hẽses scissa ẽ qͥa ñ erat licentia
ep̃is in unũ conuenire: nisi tp̃r supͣ¬
dicti ĩꝑatoris. Ip̃e enĩ dedit facultatẽ
xp̃ianis lib̾e congregari. Sub hoc eti¬
ã sc̃i patres in concilio niceno de om¬
m orbe t̾rarũ conuenientes iuxta fi
sinodos quȩ totam principaliter fidẽ
cõplectuntur: quasi qͣtuor euangłia uł
totidem paradisi flumina. Harũ pͥor
nicena sinodus.trecentorũ decẽ et¬
octo ep̃oꝵ constantino augꝰto ĩꝑante
pacta ẽ. in ꝗͣ arriane ꝑfidiȩ ꝯdemnata
blasphemia ꝗͣ de in eqͣlitate scẽ
tͥnitatis idem arriꝰ asserebat. consub¬
stantialẽ deo patͥ dm̃ filiũ eadẽ scã
synodꝰ ꝑ symbolũ defimuit. Sc̃a sy¬

Expanded text:
generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. 3. Inde Christianitas in diversas haereses est scissa, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse namque dedit facultatem Christianis libere congregari. 4. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, juxta fidsynodos, quae totam principaliter fidem complectuntur, quasi quatuor Evangelia, vel totidem paradisi flumina. 6. Harum prima Nicaena synodus trecentorum octodecim episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae damnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius asserebat; consubstantialem Deo Patri, 265 Deum Filium eadem sancta synodus per symbolum definivit. 7. S
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ condemnans. consubstantialem
dans symboli formã ꝗͣ tota g̾corũ
& latinorũ confessio in ecłiis p̃dicat.
Tercia synodꝰ ephesiana pͥma. ducẽ¬
torũ ep̃orũ sub iuniore theodosio au¬
gusto edita. quȩ nestorium duas ꝑ¬
sonas in xp̃o asserentẽ. iusto anathe¬
mate condemnauit. ostendens ma¬
dotũ sub martiano pͥncipe habita
ẽ. in qua euticẽ constantinopolita¬
nũ abb̃em u̾bi dĩ. & carnis unam
natãm ꝓnuntiantẽ. & eiꝰ defensorẽ
dioscoꝵ qͦndã alexandrinũ ep̃m. &
ip̃m rursus nestoriũ cũ reliqͥs he̾ti

Expanded text:
e condemnans, consubstantialem dans symboli formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima ducentorum episcoporum sub iuniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo adserentem iusto anathemate condemnavit, ostendens madotum sub Marciano princest, in qua Eutichen Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et ejus defensorem Dioscorum quondam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursus Nestorium cum reliquis haereti
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuatoꝵs hõiũ acta dictis aut
gestu cantabant: atq stupͣ uir¬
qͥ in organis & liris et citharis
precantabant. et dicti temeliei quod
olim in orcistra stantes cantabant
qͥ muliebri indum̃to gestu impu¬
dicarũ feminarũ expͥmebant. hi
aut̃ saltando etiã istorias & res ge¬
stas demonstrabant. Dicti aut̃ istoẽs
siue qd̃ abistria id genꝰ sit addu¬
ctũ. siue qd̾ ꝑplexas istoriis fabu¬
las expͥmerent. qͣsi istoriones. Di

Expanded text:
atorum hominum acta dictis aut gestu cantabant, atque stupra virqui in organis et lyris et citharis praecanebant. Et dicti thymelici quod olim in orchestra stantes cantabant  muliebri indumento gestus inpudicarum feminarum exprimebant; hi autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones sive quod ab Histria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones. De
Abbreviated transcription (Latin):
oni deudetio desideraui
nunc indere fatiem tuam: et
utinam aliquando impleret
ds̃ uotum meum ante quam
indeiat. Ad presens autem deprecor ut com¬
mendes me dõ orationib tuis. ut ꝙ in hac
uita spem meam impleat: ꝙ in futuro bea¬
titudinis tue consoecium mͥ concedat. Et ma¬
nu sua. Ora ꝓnobis beatissime dñe ꝙ frater:¬

Expanded text:
ni desiderio desideravi nunc videre faciem tuam, et utinam aliquando impleret Deus votum meum, antequam moriar. Ad praesens autem deprecor ut commendes me Deo orationibus tuis, et, ut in hac vita spem meam impleat, et in futura beatitudinis tuae consortium mihi concedat. Et manu sua. Ora pro nobis, beatissime domine et frater
Abbreviated transcription (Latin):
t̃p̃tes qͥ ex hebixa lingͣ in g̾cũ sacra
eloqͥa transtulerunt: sic̃ aqͥla sỹma¬
chus. et theodocion. sic̃ etiã & uulga¬
ris illa int̾p̃tatio eꝰ auctor ñ appare:
& ob hoc sine noĩe int̃pres qͥnta edi¬
cio ñcupat᷑. Pretẽa sertã & septimã
edicionẽ. origenes miro labore repꝑit.
& c̃ cet̾is editionibꝰ cõꝑauit. Presbit
qͦ ieronimꝰ tͥũ lingͣrũ ꝑitꝰ. ex hebreo
in latinũ eloqͥũ easdẽ script᷑as con

Expanded text:
a lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in L
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis suis timotħo tito et filem¬
ni. Ad hebreos aut̃ epła a plerisꝙ
latinis eiꝰ e̾e̾ incerta ẽ ꝓpt̃ dissonan¬
am sermonis. eandeq alii barua¬
bam conscͥpsisse alii aclem̃te septam
fuisse suspicant᷑. Petrꝰ scͥpsit duas qi¬

Expanded text:
o, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sermones eoꝵ breues sunt : uñ
& coneri sibimet inuicẽ in uno uo¬
lumine continent᷑. Quoꝵs noĩa st̃
osee. iohel. amos. abdias. ionas. mi¬
cheas. naũ.abacuc. sophonias. ag¬
geus.⁊acharias. et malachias. Esdix
lib̃ auctoris sui titulo p̃notat᷑: in cꝰ
putant᷑. Hest̃ librũ esdras credit᷑ con¬
scripfisse: in qͦ ead̾ regina sub figura
eccłiȩ dĩ ppłm a seruitute & morte eri¬
puisse scribit᷑. atq int̾fecto aman qͥ
int̾p̃tat᷑ iniqͣtas. diei celebritas in po¬
steros mittit᷑. Lib̾ sapientiȩ ap̃ hebreos
q̃ntiã redolet. Hẽ iud̾i filonis ẽẽ ad

Expanded text:
a sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in putantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos quentiam redo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥi similitudinẽ salomonis titulo
p̃notat᷑. Dictu aut̃ eccłiasticꝰ eo qd̾
de tociꝰ eccłiȩ disciplina religiose con¬
u̾satiõis. magna cura et ratione
sit editꝰ. Hic & ap̃ hebreos reꝑit᷑. s
int̾ apocriphos habet᷑. Iudith uͦ &
tobi siue machabeoꝵ libri qͥbꝰ au¬
ctoribꝰ seͥpti sint : minue constat.
gesta scribuntyr
scripsert. Primꝰ matħs conscͥpsit eu̾¬
głiũ litt̾is hebraicis et sermonib
ex semine patͥarchaꝵ xp̃m sicut¬

Expanded text:
tulo prenotatur. Dictus est autem Ecclesiasticus eo quod de totius ecclesie disciplina religiose conversationis, magna cura et ratione sit editus, hic apud Hebreos reperitur, sed inter apocriphos habetur. Iudith vero et Tobias, sive Machabeorum libri, quibus authoribus scripti sint minime constat, gesta scribuntur. scripserunt. Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibusex semine patriarcharum C