comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex presse posuit. cũ dicer& crudelia multa. & mandarit
& fecerit. S quia noui quid maximȩ & inuidiosȩ iacta¬
re c̃sueuerint. ideo ipse hoc cõ memoraui supeusq defen¬
di ne quic quã ineo facto eẽ criminis. ł ipsi manichei qui
corrigi uellent uł quis quã alius imperitoꝵ aut impi
requirendũest qđ exeis multos qͥsibi abserte ipso idolũ frabrica
uerunt sine ulla cuiꝰquã necessitudinis distinctione iussit interi¬
mi facileẽ ut intellegat᷑ hominũ illoꝵ int̾emptionẽ signifi¬
care uitio. taliũ qualib illi adeandẽ idolatriã defluxerunt
ntalia quippe uitia sȩure nos iub&̃ psalm cũ dic hasciminis
nolite pec care. Intalia uitia seuire nos iub& apł̃scũdic̃ Mortifica¬

Expanded text:
non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusqdi, ne quidquam in eo facto esse criminis, vel ipsi Manichaei qui corrigi vellent, vel quisquam alius imperitorum aut imprequirendum est, uerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet apostolus, cum dic
Abbreviated transcription (Latin):
gentib animȩ p̾ciosȩ tanquã uasaurea & argentea cũ suis itaq corporib
qł uestes significant ad iungunt seppło dĩ simul dehoc sło tam quã
deȩ gipto liberent᷑. Si uehoc gͦ siue illud. si ue aliqd̃ aliud hinc fu¬
eri t figuratũ. certũ est tamen eis quihas litteras legunt.
ñ frustra neq sine p̃nuntiatione futuroꝵ eẽ illa uissa facta
ẽ scripta. Iã porro debellis quȩ ꝑ moysen gestasunt. nimis lon¬
gũ est om̃a ꝑtractare Satis gͦ sit qd̾ de illobello gesto cum
amalech iã superius in hoc ipso opere quo fausto risponde o
quantũ satis ꝓsuscepto ne gocio uidebat᷑. ꝗd ꝓphetiȩ p̃mitce¬
pa quid mysterii c̃tiner& exposui. Nc̃ illud uideam in quo
crudelitatis uitiũ solent obicere moysi. ł in imici harum
litterarũ. uel exꝑtes omĩũ litterarũ. qđ quidẽ faustus

Expanded text:
gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypto liberentur: siue hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantum satis pro suscepto negotio uidebatur, quid prophetiae praemitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus
Abbreviated transcription (Latin):
cuius facilime occurrit. in iuiriosũ nobis inhac peregrinatione
int emptũ ma nifestũ est euis iã morticinã p̃sentiã ine is latere
quiñ habent stabile fundam̃tũ: Unde ȩccł̃am dñs suꝑ paerã e disi¬
cat & eos quiaudiunt uerbũ eiꝰ & faciunt. cõparat prudenti ui¬
ro quiȩ dificatt domũ suã sux param. ne tẽptationibu cẽdodissc
cor quat illos aũ quiaudiunt & ñ façiunt. cõparat stlto gedificm¬
ti fu para arenã. cuĩ tep̃tata dom̾ ruina fit magna: Iuod uer
& poliauit & cptios iussudnĩ dĩ sui. nihil nisi iustissime iubentis
p̃figura uerit. lã inquib dã libris quos dedoc tina xpiana p̃notaui
quantũ mihi tc̃ occurrit merecolo posuisse. qđ auro argento & ueste
a ptioꝵ significatȩ sint quȩdã doctrinȩ quȩ in ipsa c̃suetudine gen¬
tiũ ñ inutili stucdio discant᷑: Seasiue hoc sig nifice. siue illud qđ ex ipsis

Expanded text:
cuiuis facillime occurrit iniuriosum nobis in hac peregrinationecuiuis facillime occurrit iniuriosum nobis in hac peregrinationeinteremptum, manifestum est eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyptios iussu domini dei sui, nihil nisi iustissime iubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, quod ex ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
xfilios isrł ꝓgentib & c̃gregabunt᷑ inquid filii uide & filii isrł pa¬
rit᷑. & ponent sibi ma caput unũ & ascendant det̾ra. Huic itaq ꝓphe¬
ciȩ tam manifiste ipsorerũ effectu declarate quis quis c̾gadicit ñ
solũ ꝓpheticis uerũ &iã apostolicis litteris. nec solũ quib lib&e litte¬
ris. uerũ &iã reb impletis. & clarissimaluce ꝑfusis inpudentissime
contradicit: Aliquid gͦ foctassis diligentioris requirebat intentionis
iude factũ uthȩc fornicaria quȩ sics nificat ȩccłam degentiliũ suꝑsti¬
tionũ ꝓstitutione collectã in habitu mulieris illis quȩ thamar appel¬
lata est poscit agnosci. hic aũ cũ ipsa scriptura seaperiat. cũq apo¬
toloꝵ c̃sonantib litteris inlustret᷑. Iuid hic ulterius immoram̃ ac
iã non uidemꝰ qđ restat defamulo dĩ moyse quid &iã ipsa sigra¬
ficent quȩ faustus obiecit : quodenĩ frẽm defendens occiđȩ siptium

Expanded text:
congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra. huic itaque prophetiae tam mani- . feste ipso rerum effectu declaratae quisquis contradicit, non solum propheticis, uerum etiam apostolicis litteris nec solum quibuslibet litteris, uerum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis inpudentissime contradicit. aliquid ergo fortassis diligentioris requirebat intentionis Iudae factum, ut haec fornicaria, quae significat ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam in habitu mulieris illius, quae Thamar appellata est, posset agnosci; hic autem cum ipsa scriptura se aperiat cumque apostolorum consonantibus litteris inlustretur, quid hic ulterius inmoramur ac non iam uidemus, quod restat de famulo dei Moyse, quid etiam ipsa significent, quae Faustus obiecit? Quod enim fratrem defendens occidit Aegyptium,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuras istũ relinquatis erregẽ & ueritatẽ catholicȩ fidei cognoscatis atq te¬
neatis. Alio quin longe aberit aueritate qđ sibi pollicet᷑ iniustꝰ cũ fiericȩpe¬
ptt qđ in iusto minatus ẽ ds̃ : De uita aut̃ patriartharũ iã quantũ satis arbitra¬
tꝰ sũ homini maledicoñ pauca respondi. qͥb niutiq in morte coerectis. ut
postpassionẽ suã iustificatis testimoniũ dñs ꝑhibebat cũ iudeos ad moner&s
utsi abrahȩ filii essent facta abraȩ facerent & qđ idẽ abrabhã eidẽ diem
uidere c̃cupiuerit gauisusq: fuerit cũ uidisse & qđ inciꝰsinũ idẽ nescio cui qͥee

Expanded text:
uiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teuiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit, . quod iniusto minatus est deus.' De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis testimonium dominus perhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fuerit, cum uidisset, et quod in eius sinum, id e
Abbreviated transcription (Latin):
saluatous acdhuc iaae itene bris adhuefla gicus om̃ib mergit᷑ adhuc inpu¬
ris omĩb uolutat᷑. Ita ñsolũ uita illoꝵ hominũ melior erat dõ urõ: uerũ &iã
mas ipsafelici&: In qͥb aut̃ sedib erant iusti qͥexierant exhac uta pͥusquã ⁊p̃s
in carne ueniss&e & utrũ xiã ipsos ad aliqd melius passioxp̃i trat̾tulerit qͥmeũ
uneorũ passurũ resurrecturũ ñ tantũ erediderant uerũ eiã hocipsũ sic̃ opte¬
tebat ꝓphetico spũ p̃nuntia uerant : inscripturis scis indagandũ est siquo modo
adliqdũ indagari potest ñ hinc temeritates opinantiũ c̃sectandȩ quoq lilte bomi¬
nũ necdũtã exxerabilis heresis ꝑuersitate nimis longe aueritate ab errantium
frustra sibisane ꝑ hanc obliqͥtatẽ pollicet᷑ faustꝰ aliquid posthanc uitã cui quã
pose p̃stari qđ sibi p̃staridũ in hacuita ñ cẽ parauerit : Bonũ estuobis ut dũ hic

Expanded text:
bris, adhuc flagitiis omnibus mergitur, adhuc in inpuris omnibus uolutatur . ita non solum uita illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant ex hac uita, priusquam Christus in carne uenisset, et utrum etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui in eum uenturum, passurum, resurrecturum non tantum crediderant, uerum etiam hoc ipsum, sicut oportebat, prophetico spiritu praenuntiauerant, in scripturis sanctis indagandum est, si quo modo ad liquidum indagari potest, non hinc temeritates opinantium consectandae quorumlibet hominum, nedum tam execrabilis haeresis peruersitates nimis longe a ueritate aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur Faustus aliquid post hanc uitam cuiquam posse praestari, quod sibi praestandum in hac uita non conparauerit. bonum est uobis, ut, dum hic
Abbreviated transcription (Latin):
tia & miro sub uersio. Eb igit in illodiuersis tẽ porib exstitit. pri¬
us bonũ & posteruis malũ. h in eccła misto ad huc scło si nul uno
tẽ pore ostendit᷑. Nã bono illius. bonos eccłȩ. malo aũ illius. talos
eccłȩ significatos puto. tãꝙ̃ inunitate unius areş Sic̃ in
illo unohomine bonos ingranis. malos in palea. ut umtate
unius segitis. bonos intritco. malos inzizaniis. Si ꝗd hinc
sane hisq: de illo scriprasunt. diligatius ꝑtractatis. siuem. siue
hoc doctorib atꝙ meliorib. aliud ꝓbabilius elucere potuert.
N unctam̃ nͣ eã remꝗͥta dimisimꝰ. ut intentionẽ nram̃ in alia ꝓpe¬
rantẽ tã ꝗ int̃ rupia series c̃ textionis inpediat. Deo seȩ asi ꝓphe

Expanded text:
tia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, pritia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. nam bono illius bonos ecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae significatos puto, tamquam in unitate unius areae — sicut in illo uno homine — bonos in granis, malos in palea, ut in unitate unius segetis bonos in tritico, malos in zizaniis. si quid hinc sane his quae de illo scripta sunt diligentius pertractatis siue mihi siue hoc doctioribus atque melioribus aliud probabilius elucere potuerit, nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem tamquam interrupta senes contextionis inpediat. De Osee autem prop
Abbreviated transcription (Latin):
cordiã liberauit. amemꝰ e istũ do qͥtã graue in se uulnꝰ uuqͥ tatis.
penitentiȩ humilitate sanauit. Iã de salo mone ꝗđ dicã: Qũẽ uehem̃¬
ter arguit scã scriptura.atq c̃dem nat. nihilq depenitentiaeł ut in er̃
indulgentiȩ dĩ omiuno cõmemorat. neo mͥpror sus occurit. Auidsal¬
tt̃ in allegoriã bonisignisict. hȩc eiꝰ flenda sub mersio. uisi sor tequis
dicat mulieres alienigenas. qua rĩ amore ęxarserat significart ȩcctas
electas degentib Poss& hoc fortas se ñ absurde intellegi:. sullȩ ꝓo¬
t̃ salo monẽ desererent deos suos. & colerent dm̃ eiꝰ. Cũ uͦ ipse ꝓpt̾ il¬
las offendit dm̃ suũ & coluit deos alienos ñ ẽ ꝗd in deboni
posimꝰ. Nectam̃ tuhil arbitrot significare. sed malũ sic de uxore fili¬
ab ꝙ loth diximꝰ. A paret enĩ in ꝑsona huius salomonis. mraexcellen¬

Expanded text:
cordiam liberauit; amemus et istum Dauid, qui tam graue in se uulnus iniquitatis cordiam liberauit; amemus et istum Dauid, qui tam graue in se uulnus iniquitatis paenitentiae humilitate sanauit. Iam de Salomone quid dicam ? quem uehementer arguit sancta scriptura atque condemnat nihilque de paenitentia eius uel in eum indulgentia dei omnino commemorat. nec mihi prorsus occurrit, quid saltem in allegoria boni significet haec eius flenda submersio, nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, significare ecclesias electas - de gentibus. posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomonem desererent deos suos et colerent deum eius. cum uero ipse propter illas offendit deum suum et coluit deos earum, non est, quid inde bonipossimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. apparet enim in persona huius Salomonis mira excellen
Abbreviated transcription (Latin):
tione significat: huius em̃ pessimoc̾ iugiodelegati. om̃s qͦs grãdr̃ li¬
brat ut eccła si ne macula &. rugo. saluatori ꝓprio copulet᷑ Urias nãꝙ
inter p̃tat᷑ lux meadĩ cheiͥeus aũ abscsus. siue qđ inueritate ñ stetit.
Sedaluce sua suꝑna ꝙͣ dedõ habebat suꝑbiȩ merito abscisusẽ. siue qđ ca¬
dendo ueris uirib ꝑditis. trans figurat setam̃ mangelũ lucis. audens ad¬
hucdicere lux meadĩ ẽ. Er go iste qͥdẽ dð grauit̾ scelerateq pelcaũ qđ¬
do. Uerũ tam̃ ille desiderabilis om̃ib gentib: ad amauit eccłam suꝑ tre¬
tũ selauantẽ idẽ mundantẽ. sea soidib scłi. & domũ luteã spĩtalicon¬
tẽ platione transcenden tẽ atq calcantẽ. & inchoata cũ illa pͥme con¬
uentionis noticia pꝰ ab capenitus separatũ diabolũ eccidit. eãꝙ sibi
ppetuo conubio copulauit. Oderimꝰ erge peccatũ. sed ꝓphetiã ñextin¬
puamꝰ. Amemꝰ illũ dauud quantũ amandus ẽ qͥ nos adiabelo ꝑmiseri¬

Expanded text:
ius erant pessimo coniugio deligati omnes, quos gratia dei liberat, ut ecclesia sine macula et ruga saluatori proprio copuletur. Uria namque interpretatur "lux mea dei." Chetteus autem "abscisus," siue quod in ueritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de deo habebat, superbiae merito abscisus est, siue quod cadendo ueris uiribus perditis transfigurat se tamen in angelum lucis, audens adhuc dicere: "lux mea dei est. " ergo iste quidem Dauid grauiter scelerateque peccaupaenitendo. uerum tamen ille desiderabilis omnibus gentibus adamauit ecclesiam super tectum se lauantem, id est mundantem se a sordibus saeculi et domum luteam spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem, et inchoata cum illa primae conuentionis notitia postea ab ea penitus separatum diabolum occidit eamque sibi perpetuo conubio copulauit. oderimus ergo peccatum, sed prophetias non extinguamus; amemus illum Dauid, quantum amandus est, qui nos a diabolo per miseri
Abbreviated transcription (Latin):
& mbratĩ qͦ dã modo articulatiꝙ scrutarer. atq disserert̃.ꝗͣ t̾ũ inten¬
tionẽ mea dñs adiuuaret Nisime ab hac laboriosiore diligentia fimen¬
dihuiꝰ operis. qđ plus quã uellẽ ĩ ꝓlixũ ẽ cura ꝓhiberet: Nunc pecca¬
tũ dđ ꝗd in ꝓphetia signisi cauerit. ꝗͣ ta pos sũ breuitate ꝑstringam.
Nominaquippe ipsa int̾ p̃tata. satis ostendunt. ꝗđ etiã hoc factũ p̃figu¬
rauerit. dd int̾ p̃tat᷑ manisortis. siue desiderabilis. & ꝗd forcior leo¬
ne illo detribu uida. qͥuicit mundũ : Et ꝗd desiderabilius illo de qͦ ꝓphe¬
tadicit. ueniae desideratus om̃ib gentib Bersabe e int̾ p̃tat᷑ puteus
sattatis siue puteus soptimꝰ. Quã libet aũt harũ nominis huius
int᷑ p̃tationũ in id qđ dicere intendimꝰ as sumamꝰ. satisc̃ gruit. Nãce

Expanded text:
mbratim quodam modo articulatimque scrutarer atque dissererem, quantum intentionem meam dominus adiuuaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia finiendi huius operis, quod plus quam uellem iam prolixum est, cura prohiberet. Nunc peccatum Dauid quid in prophetia significauerit, quanta possum breuitate perstringam. nomina quippe ipsa interpretata satis ostendunt, quid etiam hoc factum praefigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius illo, de quo propheta dicit: ueniet desideratus omnibus gentibus? Bersabee interpretatur "puteus satietatis" siue "puteus septimus;" quamlibet autem harum nominis huius interpretationum in id, quod dicere intendimus, adsumamus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uelit qđ priufecit ut ipsũ uitulũ igne cõburer&. minͥtatĩ con¬
cidere & inaquã spargera&. upotũ ppło dar& maiorẽ intentionẽ
ꝑscrutande significationis inquirit: Si enĩ tabulas quasdigito dĩ.
hocẽ operatione sp̃s scĩ scriptas acceperat ideo fregit quia indignos
eos qͣb eas legere iudicauit. Sic deniq ut abeis ille uitulus penitus abole¬
et incendit eũ ẽriuit. in aqua sparsit atq submersit. uitquid
hocppłodedit : Iuẽ non excitae factũ hoc ad inqͥrendã & intelle¬
gendã ꝓpheticã significationẽ. Occurrat gͦ iã intentis m̃tib tam¬
quã diabolicorpus inuitulo. Idẽ homines in om̃ib gentib quib
adhec sacrilegiacaput. hocẽ auctorẽ diabolus aureũ ꝓpt̾rea
quia uident᷑ ido latriȩ rit uelut asapientib: instituti: Deqͥb dic̃ apłs

Expanded text:
im concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos quibus eas legeret iudicauit; si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quidinquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor est diabolus; aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit apos
Abbreviated transcription (Latin):
&erit in loco ubi dictũ esteis non ppłus m̃s uos. bbi uoçabunt᷑ filii
dĩ uiiu. hoc ͦ degentib ꝓphetatũ paulus ostendit. Unde & peru
scribens adgentes. ꝓpheta quidem ipso non nominato ꝓpheciã
tam̃ eius uerbissuis inseruit dicens. Uos autẽ gen electum rega¬
le sacer dotiũ gens scã. ppłus ad quisitionis. quo uirtutes eius
annunticeis quite nebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum

Expanded text:
us meus uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. unde et Petrus scribens ad gentes propheta quidem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis inserit dicens: uos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus adquisitionis, quo uirtutes eius adnuntietis, qui de tenebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum:
Abbreviated transcription (Latin):
beatꝰ. Merito & illius centurionis dicentis & ego homo sũ sub potestate c̃stito¬
t. hbens sub me milites & dico huic uade & uadit. & alioueni & uenit. et
seruo meo fac hoc & facit. Fidẽ laudauit. ñ illius miliciȩ desertionẽ impe¬
rauit. Et de iustis qͥdẽ iniuistisꝙ bellis. nunc disputare longũ÷ & ñ necessariũ.
nt̃ ÷ enĩ quib causis quib ꝙ auc torib homines gerenda bella suscipiant. ordo
tam̃ ille naturalis mortaliũ paci accõmodatꝰ hoc poscit: ut suscipiendibelli
auctoritas atq c̃siliũ penes principessit. Exequendi aut iussa bellica mini¬
steriũ milites debeant paci salutiq cõmuni. Bellũ aut̃ qđ gerendũ dõ aue¬
⁊ ore suscipit᷑. recte suscipidubitare fasñ: ł ad terenda ł ad opterendã ł¬

Expanded text:
aebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constituaebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites; et dico huic: uade, et uadit, et alio: ueni, et uenit, et seruo meo: fac hoc, et facit, fidem laudauit, non illius militiae desertionem imperauit. et de iustis quidem iniustisque bellis nunc disputare longum est et non necessarium. Interest enim, quibus causis quibusque auctoribus homines gerenda bella suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci adcommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutique co mmuni. bellum autem, quod gerendum deo auctore suscipitur, recte suscipi dubitare fas non est uel ad terrendam
Abbreviated transcription (Latin):
puniantur. Adũsus uiolentiã resistentiũ suedõ. siue aliqͦ legitimo impe¬
rio iubente gerenda ipsabella suscipiunt᷑ abonis. cũ in eorerũ himanar ũ
ordine inueniunt᷑. Ubi eos ł uibere tale aliquid. ł intalib obȩdire iuste
ordo ipse c̃stringit. Alioquin ioħs cũ adeũ bapti Zandi milites uenirent
dicentes & nos ꝗd faciemꝰ. responderet eis. arma abicite. militiã istã dese¬
rite. neminẽ ꝑcutite. uulderate ꝓsternite. Sedqr sciebat eos cũhȩc mili¬
tando facerent ñ eẽ homicidas. sed ministros legis. & ñultor es inuiriars sua
sed salutis publice defensores. respondit eis. neminẽ ẽ cũsseritis. nulli calũnuã
cȩsiri qđ ioħs dic̃ debere sufficere militi. Redditegͦcesari. quȩ tȩsarist̃. & dõ¬
quȩdĩ st̃. & hoc enĩ tributa p̃stant᷑ ut ꝓpt̃ bella necessario militi stipendiũ p̃¬

Expanded text:
puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo impepuniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo imperio iubente gerenda ipsa bella suscipiuntur a bonis. cum in eo rerum humanarum ordine inueniuntur, ubi eos uel iubere tale aliquid uel in talibus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deserite, neminem percutite, uulnerate, prosternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam Caesari, quod Iohannes dicit debere sufficere militi. reddite inquit, Caesari, sunt. et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter bella necessario militi stipendium pr
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ c̃traria. Quid gͦ nunc respondebt̃. cũ idẽ ipse dic̃. anteamisi uossine sacculo
sitate p̃cepta. ł c̃silia ł ꝑmissa mutent᷑: Nlã sidicunt certimisteria grã.
hoc de tellendo sacculo &pera aem̃dogladiũ. locutufusse. Curn admittant cert
tollerr Irauiss fuerat &x ferire: Latelut certe dni uoluntas. curarma por¬
tart pcepisset quib eosuti uoluisset. uerũ tam̃ adillũ cũratione pcipere. adistos
aũt sine tractacione p̃cepta facere ꝑtinebat. Calunosa gͦ impericiamoy se srep¬
hendit qs bella gesserit. qmin rephendi debuit sisia sponte gerereti quãsi do aubbr
poriusse:. Ñcreder chminise. at mitius loquar cogitare nualentis diuine ꝓuidentie
ꝑcune ta suma atꝙima tendenti. nec nouũ eẽ qđorit᷑. nec perire q̃dmorit᷑. sedin suo

Expanded text:
esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo rsitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubepotuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo
Abbreviated transcription (Latin):
rat. dequͥb eo loco suã taceat sententiã. uidicanda nob ꝑmittit ñ laudan¬
tuiitate xp̃i sollicitꝰ. t ot infantes iussit occidi: athe factũ ibi ñuitupe¬
rat᷑. s tantũ narrat᷑ Sed nehocmniche uesana impudentia falsũ
admodũ ille tantũ modo narretur: nuituperetur. & tam̃ abom̃ib de¬
testotur. S ed inquiunt iste uidas qͥcũ scanur i c̃ cubuit : int̾xii patri¬
archas cõputatur. Quid enĩ & ille uidas qͥ dñin tͣdidit. none int̾ xn apłos¬

Expanded text:
emorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanChristi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum admodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum tradidit, nonne inter duo
Abbreviated transcription (Latin):
panꝰ quã libidinosi c̃cubit ardorẽ qͦ ise uelut ad meretricẽ uie ł intra¬
uerat. sic̃ inquib dã dr̃. iistificastis sodomã ide tantũ peccastis ut uob̾
tam̃ c̃sulta illa et̃na. lege iusticie quȩ naturalẽ ordinẽ ꝑtur bariuetat.
ñ utiꝙ tantũmͦ corpoꝵ s maxime ac pͥmitꝰ animoꝵ qr inpcreandisfilus
odinatã societatẽ ñ custodiuit merito culpabił inuenit᷑ quidmis ũ
si peccatrix apeccatore laudatur: qđ ia nobfaustꝰ ł ipsamnichea ꝑũsitas
arbitrat᷑ adũsũ. quasi nob inilluis scripturȩ uenerationͤ dignoꝙ p̃conio.
uicio hninũ quȩ illa cõmemorat necessesit apꝓbare. Quin pocius ne.¬
cesse ÷ ut quanto illã religiosius accipiniꝰ. tanto fidentius illa culpemos.
quȩ ꝑesueritatẽ cercius culpanda didicimꝰ. Ibienĩ fornicatio & om̃is in li
tubitꝰ diumo uire dãnantur. ac ꝑ hoc cũ talia qͦrundã facta cõm¬

Expanded text:
pans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrapans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inliubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta comm
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ ipse dnsdic̃. Asanguine abel. usq ad sangunẽ Zachriȩ & idpca quã
cȩpit impleri. qđ subfigurasalomonis. qđ latine int̃p̃tatur pacificꝰ dednõ

Expanded text:
sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaquam sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaquam coepit inpleri
Abbreviated transcription (Latin):
inttey itate usqadcapillir qurationẽ. Petrigla diũr euoe at iuaginã.
aure inimici p̃cisã reparat ad pristinã formã. Dicit se legionib angłoꝵ
imperare potiusse. ad delendos inimicos. Nisi calix bibendus esset quẽ
pat̾na uoluntas dedisset. Bibit p̃cedens. ꝓpinat sequentib uirtut ẽ
pacientiȩ. suo releuat p̃cepto. suo confirmat exẽplo. ꝓpt̃ qđ ds illũ susci¬
tauit amortius. & donauit ei nom̃ quod ẽ suꝑ omne nom̃. ut in nomine
patriarche & ꝓph&e. ut ista regna dm̃ dare & auferre ostenderetur
Nonhic regnauerunt apłi. & martires. vtregnũ cȩloꝵ desiderandũ pocius pan¬
deretur. Illi regi bellagesserunt: ut tales ꝗquicto  appareret dĩ uolun¬
tate p̃stari. Isti ñ resistendo int̃fecti st̃ ut pociorẽ eẽ docerent uictoriã.
ꝓfide ueritatis occidi. Quanquã & illi ꝓph&ȩ nouerant mori ꝓueritat

Expanded text:
integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat in uaginam, integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat in uaginam, aurem inimici praecisam . reparat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimicos, nisi calix bibendus esset, quem paterna uoluntas dedisset, bibit praecedens, propinat sequentibus, uirtutem patientiae suo reuelat praecepto, suo confirmat exemplo. propter quod deus illum suscitauit a mortuis et donauit ei nomen, quod est super omne nomen, ut patriarchae et prophetae, ut ista regna deum dare et auferre ostenderetur, non hic regnauerunt apostoli et martyres, ut regnum caelorum desiderandum potius panderetur. illi regia bella gesserunt, ut tales quoque uictorias adpareret dei uoluntate praestari, isti non resistendo interfecti sunt, ut potiorem esse docerent uictoriam pro fide ueritatis occidi. quamquam et illic prophetae nouerant mori pro ueritate,
Abbreviated transcription (Latin):
hecura contẽni & aliud regnũ ꝓqͥo portet om̃iũ t̃renoꝵ regnoꝵ adũsitatẽ¬
pacientissime sustinere łinde ꝑquoꝵ ẽfessiones. passiones & mortes. he dopla¬
cuit attestari. martires appellantur. qͥlatine testes int̃ p̃tantur. quoꝵumer
medio lupoꝵ misit. c̃gregatosuellet armare. atq aduiuare pugnantes. sic̃
eftos pitres aduuut quȩ gs resisterent quȩ reghia ñ cederent sedut p̃dlaris¬
sinũ testomoniũ ueritati ꝑhiberet᷑ qͣiã docendũ erat ñ ppt̃ tẽporalẽ in hac
uita sed ꝓp̃t̃ etnã pꝰ hancuitã felicitatẽ dõ et̃ seruiendũ eaquulgo uife
licitas dr̃ ꝓ illa felicitate subeunda fuerat et ferenda: Ita qunpleni¬
tudine tẽpoꝵ filiusdi fac t exmuliere fact sublege. ut eosqͥsublete
anima aut n passunt occudere. ꝓmitit &ia ipsius corporusreno uandã

Expanded text:
haec uita contemni, et aliud regnum, prhaec uita contemni, et aliud regnum, prineri. Proinde per quorum confessiones, passiones, et mortes hoc Deo placuit attestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus medium luporum misit , congregatos vellet armare atque adjuvare pugnantes, sicut Hebraeos patres adjuvit, quae gentes resisterent? quae regna non cederent? Sed ut praeclarissimum testimonium veritati perhiberetur, qua jam docendum erat, non propter temporalem in hac vita, set ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub lege animam autem non possunt occidere, promittit etiam ipsius corporis renouandam
Abbreviated transcription (Latin):
Risnisi adõ suit ubente suic sinente. Cũ gͥur uistꝰ si forte subrege hmine &ciã si¬
esilego iulitet recte possit illo uibente bellare cuuice pacis ordint seruinꝰ. eui
pai faciat inquitas im perandi inmocente aut milet ostudet ou doseriuendi
gerat. que mi le aliql ubere ñposse nemo qͥei seruit ignorat. Siaut ꝓprit ner
butio nain tepoꝵ ordoposcebat inprius appareret ocia ipsabona trena qbroi
humana regna et exhostib uictoriȩ deputantur ꝓpt̃ꝙ maxime cuutasimpieꝵ
difusa ꝓ mundũ supplicare idolis & demonib solet ñnisi adunius diueri potes¬
tatẽ atq arbitriũ ꝑtinere. Unde & uetus testanitu secretũ regni celoꝵ tẽpr opor¬
tuno aperiendũ ꝓmissionib trenis operuit & qͦdãmodo ũbrosuis opacauit duibu
aut ueiit plenitudortẽporis ut nouũ testam̃tũ reuelaritur qł figuris ueters
uelabatur euidenti testificatione iã demonstrandũ erat eẽ aliã uitã ꝓqͣ debet

Expanded text:
s, nisi a Deo, sive jubente sive sinente. Ergo vir justus, si forte sub rege, homine etiam sacrilego, militet, recte potest illo jubente bellare, si, vice pacis ordinem servans, quod regem faciat iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi gerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea ibutionem temporum ordo poscebat, ut prius adpareret etiam ipsa bona terrena, quibus et humana regna et ex hostibus uictoriae deputantur, propter quae maxime ciuitas inpiorum diffusa per mundum supplicare idolis et daemonibus solet, non nisi ad unius dei ueri potestatem atque arbitrium pertinere. unde et uetus testamentum secretum regni caelorum tempore oportuno aperiendum promissionibus terrenis operuit et quodam modo umbrosius opacauit. ubi autem uenit plenitudo temporis, ut nouum testamentum reuelaretur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatione iam demonstrandum erat esse aliam uitam, pro qua debet
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio feriendos uoluisset inferri. & inp̃senti salubrit̾ t̾ruit. & assplina in
postert san& : Nã cũ nulla crudelitate sed magna dilectione fecisse qđ fecit.
uis ñ in ũbis es agnoscat orantis ꝓpeccato eoꝵ &dicentis. Si dimittisillispec¬
catũ. dimitte. Sinaũt deleme delibrotuo. Cõparansergo unusquisque
pie prudens illã cedẽ. & hat precẽ. uidet ꝓfecto aꝑtissimeq uidet. quantĩ
malũ sit animȩ ꝑsimulacra dȩmonũ forncari quando set seuit. qͥ sic
amat Sic plane. & apłs ñcrudelit̃. sed a mabilit tradidit hominẽ
satane in interitũ carnis. ut sp̃s saluus sit in diedrũħu. Tradidit et
alios ut discerent ñ blasphemare. Legunt seripturas apodirifas manichei

Expanded text:
iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare. legunt scripturas apocryphas Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
humanar ũ uoluntatũ eisdẽ ꝓsperitatib alii corrũpant᷑ alii tẽperant᷑ utant᷑. et eis¬
ł mori in bello aut imperare ł pugnare ł uincere ł occidi : Cũ hoc tam̃ c̃stet. et
utinã homuinũ & ñ dĩ. Seriuerint dispensatores ueteris testam̃ti. Idẽꝙ p̃nunci¬
atores noui testam̃ti peccatores occidendo. seruierint. dispensatores noui
testam̃ti. idẽq expositores ueteris testam̃ti apeccatorib moriendo. dõ tam̃
uni utriq seruier̃. ꝑdiusa & c̃grua tẽpora. docentibona tẽporalia. & appe
tenda. & ꝓpt̃ se c̃tẽnenda molestias tẽporales. & a se posse impetrari. & ꝓpt̃
se deberetollerari. Quid gͦ crudele moyses. aut mandauit autfecit cũ com¬
missũ sibi ppłm scȩ Telans & uni uꝰ dõ subditũ cupiens. postea quã cognouit
id fabricandũ. & colendũ idolũ defluxissẽ. intẽꝙ inpudicã ꝓstitiusse demo¬
nib in paucos eoꝵ undicansgladio. quos dsipsẽ quẽ offenderant alto . & secreto

Expanded text:
um uoluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur, et eise uel uacare uel mori, in bello autem imperare uel pugnare uel uincere uel occidi ? cum hoc tamen constet et utinam hominum et non dei? seruierint dispensatores ueteris testamenti idemque praenuntiatores noui testamenti peccatores occidendo, seruierint dispensatores noui testamenti idemque expositores ueteris testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen uni utrique seruierunt per diuersa et congrua tempora docenti bona temporalia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse inperari et propter se debere tolerari. quid ergo crudele Moyses aut mandauit aut fecit, cum commissum sibi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto
Abbreviated transcription (Latin):
sionc uerboꝵ: quando quide apłs palma ꝑcussus pocius dm̃regauitut
inuirioso homini infuturo scło parceretur. inp̃senti aũt illa in iu¬
ria ñ inulta relinqueretur: quã uel prebuit. ferienti alterã partẽ

Expanded text:
sione uerborum, quandoquidem apostolus palma percussus potius deum rogauit. ut sione uerborum, quandoquidem apostolus palma percussus potius deum rogauit. ut iniurioso homini in futuro saeculo parceretur, in praesenti autem illa iniuria non inulta relinqueretur, quam uel praebuit ferienti alteram parte
Abbreviated transcription (Latin):
fulli nosartri s iaea quã conuiuantib ministraret ealeo irrirensin¬
tes erut manũq eius qua capud apłi leui ic tuꝑcusserat a corps it al¬
uulsam. sceđmi uerbũ eius dẽ apłi. idoptantis atꝙ inp̃cantis caniis uttli
mensis inquib ipse discumbebat apłs. Qud hoc uideri crudelus potes
Ueru ibinisi t am fallor hoc & iam scriptũ est qđ ciueniã in sclo futui uo
petiuqrit facti ẽ cõpensatio beneficii maioris. ut q apłs quã carusdõ
fimenda. inętnũ consuler etur. Utrũ illa uera sit aut confic tanar¬
ratio nihil mea nunc int est. Certe ent maniche aquib illȩ scripture
quas canoecđasticus respuit tãqua uere atque sincert acceptantur. sal¬
tinhine ceguntur sateri uir tutem illam pacientiȩ qua docet dnis diccus
iquis te ꝑcusserit inmaxillã tuã derterã. prebe illi & alterã. Poisse ec̃
in p̃ paratione cordis. & ia si non exhibeatur gestu corporis. & expres¬

Expanded text:
unde aquam conuiuantibus ministraret, eum leo inruens interemit manumque eius, qua caput apostoli leui ictu percusserat. a corpore auulsam secundum uerbum eiusdem apostoli id optantis atque inprecantis canis intulit mensis, in quibus ipse discumbebat apostolus. quid hoc uideri crudelius potest? uerum quia ibi, nisi tamen fallor, hoc etiam scriptum est, quod ei ueniam in saeculo futuro petiuerit, facta est conpensatio beneficii maioris, ut et apostolus, quam cafiniendam in aeternum consuleretur. utrum illa uera sit aut conficta narratio, nihil mea nunc interest. certe enim Manichaei, a quibus illae scripturae, quas canon ecclesiasticus respuit, tamquam uerae atque sincerae acceptantur, saltem hinc coguntur fateri uirtutem illam patientiae, quam docet dominus dicens: si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, posse esse in praeparatione cordis, etiamsi non exhibeatur gestu corporis et expres
Abbreviated transcription (Latin):
cũꝙ ii a tionũ pericuł & labore uersant᷑ ꝓpterea lie filius malapanr¬
dragorica inuenit exiens magrũ id est honeste ambulans ad eosqͥ forasion
oc triia u illa sapientie que auulgi strepituremotissima. inc̃ teplatione
ueritatis dultidelectacione defigitur. lnc populare glam ñ asseque
nis administratur utilitas & quoꝵ auc toritas ppłis cara: testimoniuõ
quodamodo mala mandragor ica ꝑlia ꝑueniunt adrachel. ad ipsã uero
liã ꝑfiliũ pͥmgenitũ. id: ꝑhonor ẽ fecunditatis esꝰ. inqͣ: omĩs fruct labo¬
riose atq int̾ tẽptamina tẽptacionũ periclitantis actionis quã pleriꝙ¬
bonoingenio p̃ditistudioꝓ flagrantes. quãuis i done regendis pplis et̃
possint: tam̃uitant ꝓpt̃ turbulentas occupationes & indoc trinȩ ociũ
toto pectore tãquã speciosȩ rachelferuntur amplexu. Sedqr bonũ:
aut ut eãc̃ seqtur si amatorẽ suũ ad ministrandis ecđasticis curis aptur̃

Expanded text:
ue in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulnis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium quodammodo mala mandragorica per Liam veniunt ad Rachel. Ad ipsam vero Liam per filium primogenitum, id est, per honorem fecunditatis ejus, in qua est omnis fructus laboriosae atqbono ingenio praediti, studioque flagrantes, quamvis idonei regendis populis esse possint, vitant tamen propter turbulentas occupationes, et in doctrinae otium toto pectore tanquam in speciosae Rachel feruntur amplexum. 23. Sed quiaautem ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum
Abbreviated transcription (Latin):
uxo ñ ħt̃ potestatẽ corporissui sediuR. & ꝓeo tunc seruitutis illaꝵ uicissitudo
faciebat: Conuigali ꝗͦ ꝓotestate multo uincibiluꝰ uteret᷑ siformȩ desiderio
uirilit femns utelatur utdelec tacion carnli ñ subiceret᷑. sed doninret᷑.
mgis ꝗd deberet quã qđ ei deberet᷑ at tendit: nec adppͥã uoluprate suapores
date abuti uoluit. siliuꝰ debitir edditor quã exactor eẽmluit. Unde c̃ sequens
erat ut eredderet quã ꝓse idaccipere illa cui debelut᷑ elegit. qͥear ũplacito
pactoꝙ c̃pto cũ repente atq inopinte apulcherrim c̃ iuge reuocaretus
& adminis detorã ocaret᷑ mnita candut. ñ tristicuamibilat: Honcarutꝰ¬

Expanded text:
uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruuxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc serufiebat? Conjugali ergo potestate multo vincibilius uteretur, si formae desiderio viriliter feminis utebatur ut delectationi carnali non subjiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei debebatur, atttate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatu
Abbreviated transcription (Latin):
eã tͣ legaret ad debitorẽ suũ: Nã he nmine id appellat apłs. uxorunquit
uirdebitũ reddat. cui gͦ uir debitor erat iã acceperat asorore qð eligerat
uoluntate ut eidaret qͣdhbebat in potestate. Hic uͦ ille quẽ faustꝰ tãquã in pu¬
dicũ clausis ł pocius extinctis ocuł crimnat᷑. si c̃cupiscentiȩ ñ uisticiȩ seruꝰ
eẽt nonne ꝑ totũ diẽ inuoluptatẽ illius noctis estuaret. q erat cũpulchrio¬
re c̃cubiturꝰ quã certe ampliuis diligebat. & ꝓqͣuis septenariũ annoꝵ labor
gratuitũ penderat. Cũ gͦ iã die ꝑacto inesiret amplexꝰ qͣndo inde auteret᷑
si tał eẽt qͥlẽ micheinihil intellegentes opinant᷑. nonneplacito ẽtẽpto
mulier intͣret poc& ad suã speciosã quȩ illi noctẽ ipsa ñ solũ c̃iugismore
uer & iã ordinis iure debebat. ut eretur ipse pocuiꝰ potestate mrital qr et

Expanded text:
eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ceptas calunas ore inmundissin pareret & stilo audacissin & iã menriȩ c̃m̃da¬
ret. Nulla enĩ ancillar ũ uirũ iacob ab altera raput. nulla de illiuꝰ c̃cubita
cũ altera litigauit. Idõmgis ordoerat qr libido ñerat:. & tanto fir musser¬
uabant᷑ c̃uigał potestatis uira. quanto tastuꝰ utebutꝰ carnlis cupiditatis in
dicta miicheoꝵ ipsa ueritas clamat. Ndenĩ operat utcũ altera c̃duceret. isi
qr ordo alterius erat ut adea mritꝰ intͣret. neꝙ eniadaliã nũquã aecessisset isi eũ
c̃ duxisset seditiq iustis ad eã uicib accedebat deqͣ tot filiospereauerat. et cuiobȩ
rachel noc tẽ lbebat in ordine utmneret cũ uiro. tiuic penes eã potestas
illa erat deqͣ ꝑapłm uox certe noui testam̃t ñ tacuit dicenꝰ. simlit & uirũht¬
potestatẽ sui corporis sẽmulier. Idõ cũ sorore pacta erat cui facta deburix

Expanded text:
conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaconceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalidicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedRachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: similiter et upotestatem sui corporis, sed mulier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ ñ auiditate c̃sequendȩ laudis. s caritate semmydȩ ueritatis. itascĩ patri¬
achȩ c̃iugib excipientib sem̃ suũ iscebant᷑ ñ c̃cupiscentia ꝑficiende uolup¬
tatis. sed pudentia ꝓpagandȩ successioiis. ac ꝑhe nec illiᷤs ambiciosos multitudo
quib excelentissimũ testinnũ diuin uoce ꝑhibetur. cũ ipsas femnas satis
eluceat nihil aliud inc̃ cubiti appetisse quã filios. quippe ubi se miime parere
uiderunt famulassuas dederunt uirosuo. ut illas mtres facerent carne. ipse
fierent uoluntate. Nã & illud qd m̃dacissim trimrcione faust̾ obiecit Iybuisse
at̃ se uelut quatuor scorta certam̃. quȩ nã eũ ad concubitũ raperet ubih
nesco. isi forte incorde suo tamquã in libro nefariarũ fallaciar. ubi uere ipse
aũtendo corũperet. Ita eni huic serpent amcis ist ut cũ p̃stitisse pociꝰquã
nocuisse c̃tendant.
ipse plane fausti ꝑsuasit pector i adulterato falsitatis sẽnina in fundenꝰ. uthsiyle

Expanded text:
tatis: ita sancti patriarchae coniugibus excipientibus semen suum miscebantur non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas dederunt uiro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male
Abbreviated transcription (Latin):
refrenantẽ. regali suȩ iussioni diuinitimoris pondus adiciens. & dicens¬
Hoc meritis suis redditũ suꝑno uidicio. qͦ ille in uirios missus eẽt. ut in eũ
talia iacularetur obꝓbria. Ibi in gregẽ sibi cõmissũ tanta dilectio pasto¬
ralis ut ꝓeis ipse uellet mori. quando ppłonumerato peccatũ eiꝰ sic punis
del ninũ copia se extulerat. tumorẽ animi humni eiusdẽ copiȩ diminu¬
cionẽ sinauit. Ibi tarligiosus di timor sacram̃tũ xp̃i inscã unctione ser¬
uauit ut eo eiꝰ pia sollicitudine trepidauerit. qđo exiguã particulã
de ueste ipsius saulis latent̃ abscidit. ut lberet unde illi fide faceret. ꝙr
nollet eũ cũ posset occidere. Ibi tã prudens infilio. & tanta clemen¬
tia. ut cũ in nocentẽ puerũ. ꝓqͥ egrotante multis lacrimis en¬

Expanded text:
refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicensrefrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numerato peccatum elationis eiusde hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posset, occidere. ibi tam prudens in filios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis e