comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾titur diabolus ad sedem suã pristinam.
& septenario sibi numero demonũ additoha¬
in synagogis suis axpin iħm: qua in egypto pos¬
sessi fuerant ante legis noticiam. qi aliud est
uenturum ñ credere. aliud eum ñ suscepisse qui
uenerit. Septenarium autẽ nunerũ adiunctũ
radice iesse. & florem qui de radice conscendit
septem sp̃s uirtutum descendisse narrantur.
ita econt᷑rio uicioꝵ numerus in diabolo conse¬
cratus sit. Adhuc eo loquente ad turbas: ecce
mat̾ cius & fr̃s stabant foris quęrentes loqui ei.
Dirit autem ei quidã. Coce mat̃ tua & fr̃s itu
foris stant: quęrentes te. Occupatus erat dñs
in oꝑe sermonis. in doctrina popłoꝵ: in officio
p̃dicandi. Mat̾ & fis ueniunt & foris stant:
& ei desid̾ant loqui. Lunc quidã nunciat sal¬

Expanded text:
revertitur diabolus ad sedem suam pristinam: revertitur diabolus ad sedem suam pristinam: et septenario sibi numero daemonum addito, hain synagogis suis Christum Jesum, quam in Aegypto possessi fuerant ante Legis notitiam: quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur ; ita econtrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris quaerentes loqui ei. Dixit autem ei quidaforis stant quaerentes te. Occupatus erat Dominus in opere sermonis in doctrina populorum, in officio praedicandi. Mater et fratres foris stant et ei desiderant loqui. Tunc quidam nuntiat Sal
Abbreviated transcription (Latin):
pugna discordiȩ. Cum hȩc intelligentia plau-¬
sum quendã & colorem doctrinȩ p̃ferat: nescio
an habeat ueritatem. Ex eo enim qd finita uł
parabola uł exemplo dicitur. sic erit & gene¬
rationi huic pessimȩ: compellim᷑ ñ ad hercti¬
cos & quoslibet homines s ad ud̾oꝵ popłm
referre parabolam: ut contextus loci ñ pas¬
siuus & uagus in diu̾sum fluctuet atq
dus sp̃s exiuit a uideis. qͣndo acceꝑunt le¬
gem: & ambulauit ꝑ loca arida quȩrens
sibi requiem. Expulsus uidelicet a iudeis:
ambulauit ꝑ gentium solitudines. Quȩ cũ
postea dño credidissent: ille ñ inuento loco in
dimiseram. & ueniens inueuit eam uacantem.
& xp̃m hospitem ñ habebat dicentem. surgi¬
te. abeamus hinc: & in alio loco dimittet᷑ uob̾
domus ur̃a deserta. Quia gͥ & d̾i & angłorum
p̃sidia ñ habebant. & ornati erant suꝑflius
obseruationib legis. & tradicionib phariscoꝵ:

Expanded text:
pugna discordiae. Cum haec intelligentia plaupugna discordiae. Cum haec intelligentia plausum quemdam et colorem doctrinae praeferat, nescio an habeat veritatem. Ex eo enim quod finita vel parabola, vel exemplo, sequitur: Sic erit et generationi huic pessimae: compellimur non ad haereticos et quoslibet homines: sed ad Judaeorum populum referre parabolam, ut contextus loci non passivus et vagus in diversum fluctuet, atqudus spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt Legem, et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines: quae cum postea Domino credidissent, ille, non invento loco in dimiseram. Et veniens, invenit vacantem, m hospitem non habebat, dicentem: Surgite, et abeamus hinc . Et in alio loco: Dimittetur vobis domus vestra deserta . Quia igitur et Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Legis, et traditionibus Pharisaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ audire sapientiã salomonis. Codẽ mͦ
condempnabit regina austri popłm iude¬
orum: quo condempnabunt uiri ninuute
isrłes incredulum. Ista est autẽ regina saba
de qua in regum uolumine &e in paralipo¬
menon legimus: que ꝑ tantas difficulta¬
tes. gente sua & imꝑio derelictis. uenit
fides nationum p̃fertur. isrłi. Cum aucẽ¬
immundus sp̃s erierit ab homine: ambulat
ꝑ loca arida querens requiem & ñ inuenit. Q
dam istum locũ dehereticis dictum putant:
qd̃ immundꝰ sp̃s qui in eis ante habitauerat
qͣndo gentiles erant. ad confessionem uere fi¬
dei eiciatir. postea uͦ cum se ad heresim trans¬
tulerint & simulatis uirtutib ornauerint do¬
mum suã. t̾c̾ aliis seꝑtem neqͣ spiritib adiun¬
ctis. rcu̾tatiur ad eos diabolus & habitet in
illis. fiantq nouissima eoꝵ peiora prioribus.
Multo quippe peiori conditione sunt heretici
quã gentiles: quia in his spes fidei est: in istis

Expanded text:
terrae audirterrae audircondemnabit regina Austri populum Judaeorum, quo condemnabunt viri Ninivitae Israelem incredulum. Ista autem est regina Saba, de qua in Regum volumine et in Paralipomenon legimus : quae per tantas difficultates, gente sua et imperio derelictis, venit  Al. occulta fides nationum praefertur Israel. Cum auteimmundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida, qdam istum locum de haereticis dictum putant, quod immundus spiritus, qui in eis antea habitaverat quando gentiles erant, ad confessionem verae fidei ejiciatur: postea vero cum se ad haeresim transtulerint et simulatis virtutibus ornaverint domum suam, tunc aliis septem nequam spiritibus adjunctis, revertatur ad eos diabolus et habitet in illis: fiantque novissima eorum pejora prioribus. Multo quippe pejori conditione sunt haeretici quam gentiles: quia in illis spes fidei est, et in istis
Abbreviated transcription (Latin):
in cominentario ione ꝓpħȩ plenius dispu¬
tauimus. Ad illum gͦ locum lectoris intel¬
ligentiam remittimus: hoc breuit᷑ nunc
drxisse contenti. qđ sinedochicos tantum in¬
telligatur ex parte. ñ quo om̃s tres dies et
parasceues & dñicȩ & tota die sabbati tres dies
& totidem noctes intelligant᷑. Uiri niniuitȩ
surgent in iudicio cum generatione ista: &
condempnabunt cã. ñ sententie potestate¬
s comꝑationis exemplo. Ꝙ ecce plus ꝗͣ iona
hic. Hic adu̾bium loci ñ ꝓnom̃ intelligaᷤ.
lonas sccłm septuaginta interp̃tes triduo p̃¬
dicauit: ego tanto temꝑe. Ille assiriis genti
incredule.: ego udeis popło di. Ille ꝑegrurꝰ:
ego ciuib. Ille uoce loquutus . ẽ. simplici. ni¬
chil signoꝵ faciens: ego tanta signa faciens.
beelaebub calumpniã sustineo. Elus gͦ. ẽ. iona
hic. id est. inp̃sentiarum int̾ uos. Regina au¬
stri surget in iudicio cum generatione ista
& condempnabit eam: quia uenit a finib

Expanded text:
in Commentariis Jonae prophetae disputavimus: ad illum ergo locum lectoris diligentiam remittimus. Hoc breviter nunc dixisse contenti, quod synecdochice totum intelligatur ex parte: non quod omnes tres dies et Parasceves, et Dominicae, et tota die sabbati, tres dies et totidem noctes intelligantur. Viri Ninivitae surgent in judicio cum generatione ista, et condemnabunt eam: quia poenitentiplo. Et ecce plus quam Jonas hic. Hic, adverbium loci, non pronomen intelligas. Jonas, secundum Septuaginta Interpretes, triduo praedicavit: ego tanto tempore. Ille Assyriis genti incredulae: ego Judaeis populo Dei. Ille peregrinis: ego civibus. Ille voce locutus est simplici, nihil signorum faciens: ego tanta faciens signa, Beelzebub calumniam sustineo. Plus ergo est Jona hic, id est, in praesentiarum inter vos. Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam quia venit a finibus
Abbreviated transcription (Latin):
ic signum postulant: quasi
quȩ uiderant signa ñ fue¬
ruit. S in alio euangłista qͥd
petant plenius explicatur.
Uolumus a te signum uidere
de celo. Uel in morem helie ig¬
nem de sublimi uenire cupiebant: uł in
similitudinẽ samuelis temꝑe estiuo contͣ
naturam loci mugire tonitrua. chorusca-¬
re fulgura: imbres riiere. quasi ñ possint¬
& illa calumpniari. & dicere ex occultis et
uariis aeris passionib accidisse. Nã qui
calumpniaris ea quȩ oculis uides. manu
tenes. utilitate sentis: quid facturus es de
his quȩ de celo uenerint: Uaq responde¬
Egregie dirit adultera: quia dimiserat ui¬
rum. & uxta ierechiel multis se amatorib
copularat. Signum quęrit: & signum nõ
cdabitiur ei nͥ signum ionȩ ꝓpħe. Sicut enĩ
fuit ionas in uentre ceti trib dieb & tribꝰ

Expanded text:
ic signum postulant, quasi quae viderant, signa non fuerint. Sed in alio Evangelista quid petant plenius explicatur: Volumus 83 a te signum videre de coelo . Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis, tempore aestivo contra naturam loci mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. Nam qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis: quid facturus es de his quae de coelo venerint? Utique respondeEgregie dixit adultera: quia dimiserat virum, et juxta Ezechielem, multis se amatoribus copulaverat . Signum quaerit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae . Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti trib
Abbreviated transcription (Latin):
alio euangłii loco fr̃s diũ legimus appellatos.
fr̃s autem consobrinos dici: om̃ĩs scͥptura demõ¬
strat. Dicamus & alit̃. Saluator loquit᷑ ad tur-¬
bas: intͥnsecus erudit nationes. Mat̾ eius et
Cumq rogauerint & quęsierint. & nuncium
mniserint: responsum accipient lib̾ieos. cẽ. ar¬

Expanded text:
alio Evangelii loco fratres Domini legimus appellatos. alio Evangelii loco fratres Domini legimus appellatos. Fratres autem consobrinos dici, omnis Scriptura demonstrat. Dicamus et aliter: Salvator loquitur ad turbas, intrinsecus erudit nationes. Mater ejus etCumque rogaverint, et quaesierint, et nuntium miserint, responsum accipient  Al. a
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit nunciare: s insidians temptare utrũ
spu̾ali oꝑi carnem & sanguinẽ pferat. Unde &
dñs ñ quo matrem negarit & fr̃s exire contẽp¬
sit: s quo responderet insidianti extendens
manus in discipulos ait. Ccce mat̾ mea & fr̃s
mei. Isti sunt mat̾ mea qui me cotidie in creden¬
tium animis generant: isti sunt fr̃s mei qui fa¬
ciunt oꝑa patris mei. Nlgͦ uirta marcionem &
manicheum matrẽ negauit. ut natus de fan¬
tasmate putaretiui: s apłos cognationi p̃tulit.
ut & nos in comꝑatione dilectionis carni spm̃
p̃feramus. Ecce mat̾ tua e fr̃s tui foris stant:
querentes te. Quidã fr̃s dni de alia uxore io-¬
seph filios suspicant᷑: sequentes deliramenta
fingentes. Nos autẽ sicut in libro quẽ contra
heliuidium scͥpsimus continet᷑. fr̃s dni non
filios ioseph s consobrinos saluatoris mariȩ li¬
beros intelligimus mat̾cerȩ dnĩ. quȩ. cẽ. dicit᷑
mat̾ iacobi minoris & ioseph & uidȩ. quos in

Expanded text:
simpliciter nuntiare, sed insidias tendere, utrum spirituali operi carnem et sanguinem praeferat. Unde et Dominus non quo matrem negaret et fratres exire contempsit, sed quo responderet insidianti, extendens manum in discipulos ait: Ecce mater mea et fratres mei, isti sunt mater mea, qui me quotidie in credentium animis generant. Isti sunt fratres mei, qui faciunt opera Patris mei. Non ergo juxta Marcionem et Manichaeum matrem negavit, ut natus de phantasmate putaretur; sed apostolos cognationi praetulit, ut et nos in comparatione dilectionis carni spiritum praeferamus. Ecce mater tua, et fratres tui foris stant, quaerentes te. Quidam fratres Domini de alia uxore Joseph filios suspicantur, sequentes deliramenta mulierculam confingentes. Nos autem sicut in libro, quem contra Helvidium scripsimus, continetur, fratres Domini, non filios Joseph, sed consobrinos Salvatoris, Mariae liberos intelligimus materterae Domini quae esse dicitur mater Jacobi Minoris et Joseph et Judae, quos in
Abbreviated transcription (Latin):
pater inquit unũ sumus: sicut etiã hester¬
no die quantũ potui cõmendaui. Cũ audit
sumus. abscedat confusus sabellianus: cum
audit unũ. abscedat confusus arrianus. Gu¬
bernet catholicus int̾ utrũq fidei nauigiũ.¬

Expanded text:
Pater, inquit, unum sumus , sicut etiam hesterPater, inquit, unum sumus , sicut etiam hesterno die, quantum potui, commendavi. Cum audit, sumus, abscedat confusus sabellianus; cum audit, unum, abscedat confusus arianus: gubernet catholicus inter utrumque fidei su
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Breuiter gͦ hesterno die insinuauimus ca¬
ritati ur̃ȩ e̾ẽ hereticos qui uocant᷑ patripassia¬
ni: uel a suo auctore sabelliani. hi dicunt ipsũ
ẽẽ patrẽ qͥ est filius: nomina diuersa. unã ue
filius: tam̃ unus ẽ. Itẽ sunt alii heretici: qͥ uo¬
cant᷑ arriani. Confitent᷑ quidẽ unicũ patris
lius. ẽ. nõ ẽẽ patrẽ. Confitent᷑ generationẽ: sed
negant ȩqualitatẽ. Nos id .ẽ. catholica fides
ueniens de doctrina apłors. plantata in nob̾.
ꝑseriẽ successionis accepta. sana ad posteros
transmittenda: int̾ utrosq idẽ. int̾ utrũq:
errorẽ tenuit ueritatẽ. In errore sabellianoꝵs
unus ẽ solus. ipse.ẽ. pat̾ qui filius: in errore
arrianoꝵ alius ẽ quidẽ pat̾ alius filius: sed
ipse filius ñ solũ alius s etiã aliud. Tu inme¬
sti sabellianũ: exclude &e arrianũ. Pat̾ pat᷑
.ẽ. filius filius est. alius ñ aliud: quia ego&

Expanded text:
rent. Breviter ergo hesterno die, insinuavimus Charent. Breviter ergo hesterno die, insinuavimus Charitati vestrae, esse haereticos qui vocantur Patripassiani, vel a suo auctore Sabelliani: hi dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius; nomina diversa, unam verFilius: tamen unus est. Item sunt alii haeretici qui vocantur Ariani. Confitentur quidem unicum Patris est non esse Patrem: confitentur generationem, sed negant aequalitatem. Nos, id est, catholica fides veniens de doctrina Apostolorum, plantata in nobis, per seriem successionis accepta, sana ad posteros transmittenda, inter utrosque, id est, inter utrumque errorem tenuit veritatem. In errore Sabellianorum unus est solus, ipse est Pater qui Filius: in errore Arianorum, alius est quidem Pater, alius Filius; sed ipse Filius non solum alius, sed etiam aliud est: tu in mesti sabellianum, exclude et arianum. Pater, Pater est; Filius, Filius est: alius, non aliud; quia ego et
Abbreviated transcription (Latin):
S tam̃ cũ te nouerimus. quia patrẽ nũdum
nouimꝰ. inflãmamͣ desiderio illiꝰ uidendi quẽ
nũdũ uidimꝰ: acꝑ hoc quia te nouimꝰ sed ñ
nob̾ sufficit donec & patrẽ nouerimus. osten¬
de nob̾ patrẽ & sufficit nobis. Et dñs ut sci¬
rent ñ se nosse qđ se putabant iã nosse. tã¬
to tempore uobiscũ sũ &e me nescistis: Philip¬
pe: qui uidet me uidet &e patrẽ. Nũquid ha-¬
bet ista sententia ũbũ dubitationis. nũqͥd
dixit qui me uidet forsitan uidet & patrẽ:
Quare: Quia fidelis audiebat ñ fidei ꝑsecu-¬
tor: idõ ñ erat dñs increpator sed doctor. Qui
me uidec uidet &e patrẽ: & hic si me sciretis.
et patrẽ meũ sciretis. Tollamꝰ ũbũ qͦ notata . ẽ.
infidelitas audientiũ: & ipsa sententia ẽ. Iam
hesterno die cõmendauimus Raritati ur̃e &x
diximus sententias ioħis ȩuanglistȩ qͥb nob̃ nar¬
rat qđ a dño didicit. nec discucrendas fuisse
si fieri posset: nͥ hȩc hereticoꝵs cõmenta compelle¬

Expanded text:
te noverimus, quia Patrem nondum novimus, inflammamur desiderio illius videndi quem nondum novimus: ac per hoc quia te novimus, sed non nobis sufficit, donec et Patrem noverimus; ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Et Dominus ut scirent non se nosse quod se putabant jam nosse: Tanto tempore vobiscum sum, et me nescitis? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem . Numquid habet ista sententia verbum dubitationis? numquid dixit, Qui me vidit, forsitan vidit et Patrem? Quare? Quia fidelis audiebat, non fidei persecutor: ideo non erat Dominus increpator, sed doctor. Qui me vidit, vidit et Patrem; et hic, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis: tollamus verbum quo notata est infidelitas audientium, et ipsa sententia est. 6. Jam hesterno die commendavimus Charitati vestrae, et diximus sententias Joannis evangelistae, quibus nobis narrat quod a Domino didicit, nec discutiendas fuisse si fieri posset, nisi haereticorum commenta compelle
Abbreviated transcription (Latin):
let ñ pateret᷑. si ñ pateret᷑. sanguis ille ñ fun¬
deretur. Si sanguis ille ñfunderet᷑: mundus
ñ redimeret᷑. agamꝰ itaq grãs et potestati di¬
uinetatis. et miserationi infirmitatis eiꝰ: & de
occultata potentia quã uidei ñ nouerant.
unde illis mͦ dictũ. ẽ. neq me nostis neq pa¬
trẽ meũ: &e de carne suscepta quã iudei noue¬
rant. & cuiꝰ patriã sciebant. unde illis alio lo¬
codixit. & me nostis et unde sim scitis. Utrũq
nouerimꝰ in xp̃o: et unde equalis. ẽ. patri. et
unde illo maior .ẽ. pat᷑. Illud uerbũ. ẽ. illud
caro: illud ds̃.ẽ. illud homo. sed unꝰ. ẽ. xp̃c ds̃
ce homo:¬

Expanded text:
let, non pateretur; sed si non pateretur, sanguis illius non funderetur; si sanguis ille non funderetur, mundis non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus, de occulta potentia, quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est: « Neque me nostis, neque Patrem meum. » Et de carne suscepta, quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant. Unde illis alio loco dixit: « Et me scitis, et unde sim scitis. » Utrumque noverimus in Christo, et unde aequalis Patri, et unde illo major est Pater: illud Verbum est, illud caro; illud Deus est, illud homo; sed unus Christus, Deus et homo
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ: qđ duoꝵ hominũ testimoni¬
tm uerũ est. Ego sũ qui testimonium
phibeo de me: & testimoniũ ꝑhibet de me
qui misit me pater. Ex his uerbis hesterno¬
die. ut dixi redditus ẽ. sermo aurib & m̃tib
ur̃is. Hȩc cũ dñs dixisset: illi qui audi ert̃
uos scđm carnẽ iudicatis manifestauer̃t qd
audierunt. Respondunt enĩ dño loquenti
de dõpatre suo & dixerunt. Ubi est pater
tuus ͤ Patrem . xp̃i carnalit̃ acceꝑunt: qͥa
uerba. xp̃i scdm carnẽ udi cauerunt. Erat
autẽ qui loquebatur in aꝑto caro. in occul.¬
to uerbũ: homo manifestus. ds occultus.
Uidebant indumentũ: et contempnebant in-¬
dutũ. Contempnebant quia nesciebant: nesci-¬
ebant quia nõ uidebant. non uidebant quia
cȩci erant: cȩci erant quia ñ credebant. Uide¬
amus gͦ &x ad hȩc dñs quid responderit. Ubi:

Expanded text:
testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater . Ex his verbis hesterno, ut dixi, die redditus est sermo auribus et mentibus vestris. Haec cum Dominus dixisset; illi qui audierunt, Vos secundum carnem judicatis, manifestaverunt quod audierunt. Responderunt enim Domino loquenti de Deo Patre suo, et dixerunt, Ubi est pater tuus? Patrem Christi carnaliter acceperunt, quia verba Christi secundum carnem judicaverunt. Erat autem qui loquebatur in aperto caro, in occulto Verbum: homo manifestus, Deus occultus. Videbant indumentum, et contemnebant indutum: contemnebant, quia nesciebant; nesciebant, quia non videbant; non videbant, quia caeci erant; caeci erant, quia non credebant. 2. Videamu
Abbreviated transcription (Latin):
breint᷑ dicitur: ñ breuiter
oportet exponi: ut quod
audit᷑ intelligat᷑. Uerba
enĩ dñi pauca s magna sunt: ñ nume.¬
ro estimanda s pondere: nec idõ contẽ¬
pnaenda qr pauca. s ideo querenda qͥa
magna. Qui affiustis hesterno die au.¬
distis. ut potiumꝰ disputaui mus ex eo
qđ ait dñs. uos scdm carnẽ iudi catisego
ñ uidico quẽquã: s & si iudico ego i

Expanded text:
breviter dicitur, non breviter oportet exponi, ut quod auditur, intelligatur. Verba enim Domini pauca, sed magna sunt; non numero aestimanda, sed pondere: nec ideo contemnenda, quia pauca; sed ideo quaerenda, quia magna. Qui adfuistis hesterno die, audistis, ut potuimus disputavimus ex eo quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam. Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Nota quod gentilib sepe adõ som¬
nia reuelẽt᷑: & quod in pilato & uxo¬
re illiꝰ ustũ dñm confitentib gencił
popłi cestimoniũ sit. Dicit illis pilatꝰ.
Dicunt om̃s. Crucifigat᷑. Ait illis pre.¬
ses. Quio enĩ mali fecit: At illi magis

Expanded text:
. Nota quod gentibus saepe a Deo somnia revelentur; et quod in Pilato et uxore ejus justum Dominum confitentibus Gentilis, populi testimonium sit. Dicit illis Pilatus: Dicunt omnes: Crucifigatur. Ait illis praeses:
Abbreviated transcription (Latin):
contristari. & aliud inciꝑe contrista.¬
ri. Contristabat᷑ autẽ non timore pa¬
tiendi qui ad hoc uenerat ut pateret᷑.
& petrum temeritatis arguerat: sed
propt̃ infelicissimũ iudã. & scanda¬
lum omĩum apłoꝵ. et abiectionẽ po.¬
puli uideoꝵ. & euersionẽ miser ȩ ieru¬
salem. Unde et ionas suꝑ ariditate
cucurbitȩ uel edere contristat᷑. nolẽs

Expanded text:
contristari, et aliud incipere contristacontristari, et aliud incipere contristari. Contristabatur autem non timore patiendi, qui ad hoc venerat ut pateretur, 219 et Petrum timiditatis arguerat; sed propter infelicissimum Judam, et scandalum omnium apostolorum, et rejectionem populi Judaeorum, et eversionem miserae Jerusalem. Unde et Jonas super ariditate cucurbitae vel hederae contristatus es
Abbreviated transcription (Latin):
hac nocte antequã gallus cantet ter
me negabis. & petrus de ardore fi.¬
dĩ ꝑ mittebat: et saluator quasi ds
futura nouerat. Et nota quod pe¬
trus in nocte neget: & neget tercio.
Post quã aut̃ gallus cecinit & decre¬
scentib tenebris uicina lux nuntiata
est conuersus fleuit a marit̾: negati¬
uenit iħe cũ illis. in uillã quȩ dicitꝰ
gethsemani: &e dixit discipłis suis.
Sedete hic: donec uadã illuc &e orẽ.
Gethsemani int̾pretat᷑ uallis pin¬
guissima. in qua iuissit discipulos
sedere paulisꝑ. ce expectare redeun.¬
tem. donec ꝓcunctis dñs solus ora.¬
ret. Et assumpto petro & duob filiis
zebedĩ. cȩpit contristari et mestus esse.
Iulud quod supra diximꝰ de passione
& pro passione ȩtiam inp̃senti capi¬
tulo ostenditͦ quod đns ut uerita.¬
re quide contristatus sit: s ne passio
in animo illius dominaret᷑. ꝑ ꝓpas.¬
sionẽ cȩꝑat contristari. Aliud ẽ. enĩ

Expanded text:
hac nocte antequam gallus cantet, ter hac nocte antequam gallus cantet, ter me negabis. Et Petrus de ardore fidei promittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota quod Petrus in nocte neget, et neget tertio. Postquam autem gallus cecinit, et decrescentibus tenebris vicina lux nuntiata est, conversus flevit amare, negatiin villam, quae dicitur Gethsemani, et dixit discipulis suis: Sedete hic, donec vadam illuc et orem. Gethsemani interpretatur, vallis pinguissima, in qua jussit discipulos sedere paulisper et exspectare redeuntem, donec pro cunctis solus Dominus oraret. Et assumpto Petro et duobus filiis Zebedaei, coepit contristari et moestus esse. Illud quod supra diximus de passione et propassione, etiam in praesenti capitulo ostenditur, quod Dominus, ut veritare quidem contristatus, sit, sed ne passio in animo illius dominaretur, per propassionem coeperit contristari. Aliud est enim
Abbreviated transcription (Latin):
s agentes penitentiã libent᷑. Et signã¬
ter addidit in ista noẽte scandalũ pa.¬
tiemini: qr quomͦ qͥ in ebriantur
nocte in ebriant᷑. sic &e qui scandalũ
patiunt᷑ in nocte et in tenebris sus.¬
tinent. Nos uͦ dicamꝰ: nox p̃teriit. dies
autem appropinquauit. Scriptũ ẽ.
enĩ. Percutiã pastorem. &e disꝑgent᷑
oues gregis. Hoc aliis uerb in zacha¬
ria propheta scriptũ est: & nͥ fallor
pastorem & disꝑgent᷑ oues: sexage¬
simo quoq et octauo psalmo qͥ totus
animã suã ꝓ ouib suis: & de mul¬
tis gregib erroꝵ fiat unus grex &
unus pastor. De hoc testimonio in
libello quẽ de optimo genere inter.¬
p̃tandi scripsimus plenius dictũ ẽ.
Respondens aut̃ petrus. ait illi. Et
si om̃s scandalizati fuerint inte:
ego uͦ ñquã scandaliz abor. Non est
temeritas. nec m̃datiũ. s fides ẽ. apł̃i
petri. & ardens affectus erga dñm
saluatorẽ: de quo supra diximus.
Ait illi iħc. Am̃ dico tibi: quia in

Expanded text:
es poenitentiam liberentur. Et signanter addidit, in nocte ista scandalizabimini: quia quomodo qui inebriantur nocte inebriantur, sic et qui scandalum patiuntur in nocte et in tenebris sustinent. Nos vero dicamus: Nox praeteriit, dies autem appropinquabit . Scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis. Hoc aliis verbis in Zacharia propheta scriptum est, et ni fallor pastorem, et dispergentur oves . Sexagesimo quoque octavo psalmo, qui totus animam suam pro ovibus suis, et de multis gregibus erronum fiat unus grex et unus pastor . De hoc testimonio in libello, quem de Optimo Genere interpretandi scripsimus, plenius dictum est. Respondens autem Petrus, ait illi: Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor. Non est temeritas, nec mendacium; sed fides est apostoli Petri, et ardens affectus erga Dominum Salvatorem, de quo supra diximus. Ait illi Jesus: Amen dico tibi, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
ciauerunt a filiis isrł: et dedert̃ eos
in agrũ figuli. sicut constituit in dñs.
Hoc testimoniũ in hieremia ñ in ueni¬
tur: in zacharia uͦ qui penultimꝰ du
odecim ꝓpħarũ est quedã similitudo
fertur. & quã quã sensus ñ multũ dis¬
crepet. tam̃ et ordo ee uerba diũsa st̃
nazarenȩ secte hebreus optulit hie¬
remiȩ apocrifũ: in quo hȩc ad u̾bũ
scripta repꝑi. S tam̃ michi uidetur
magis de zacharia sumptũ testimo¬
gato: qui ũboꝵ ordine p̃termisso. sen.¬
sus tantũ de ueteri testam̃to ꝓferunt
in exemplũ. Iħe autẽ steait ante p̾si¬
dem: & int̾rogauit eum p̾ses dicens.
Tues rex iudeoꝵ: Pilato nichil ali.¬
ud criminis int̾rogante nisi utrũ rex
udeoꝵ sit: arguunt᷑ impletatis iudĩ
qđ ne ͤ falso quidẽ inuenire potue¬
rint quod obicerent saluatori. Dicit ei
rũ diceret &e sermo eius calũpniȩ ñ
pateret. Et attende qͦd pilato qui in.¬
uitus ꝓmebat sententiã aliqͣ expar¬

Expanded text:
Israel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi Dominus. Hoc testimonium 228 in Jeremia non invenitur. In Zacharia vero, qui pene ultimus est duodecim prophetarum, quaedam similitudo fertur : et quamquam sensus non multum discrepet, tamen et ordo et verba diversa sunt. e mihi Hebraeus obtulit, Jeremiae apocryphum, in quo haec ad verbum scripta reperi. Sed tamen mihi videtur magis de Zacharia sumptum testimogato, qui verborum ordine praetermisso, sensus tantum de veteri Testamento proferunt in exemplum. Jesus autem stetit ante praesidem, et interrogavit eum praeses, dicens: Tu es rex Judaeorum? Pilato niud criminis interrogante nisi utrum rex Judaeorum sit, arguuntur impietatis Judaei, quod ne falso quidem invenire potuerint quod objicerent Salvatori. At ille rrum diceret, et sermo ejus calumniae non pateret. Et attende quod Pilato, qui invitus ferebat sententiam, aliqua in par
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͥ condẽpnat iħm: s causã refert
in popłm uideoꝵ. Non audis quanta ad¬
uersũ te dicunt testimonia: Iħc autem
nichil responde uoluit: ne crim̃ dilu¬
in eugłio qd̾ inscribit᷑ iuxta hebreos
filius magistri eoꝵ int̾pretat᷑: qͥ propt̃
seditionẽ & homicidiũ fuerat condẽp¬
natus. O ffert autẽ eis optionẽ pilatus
dimittendi quẽ uellent. latronis an
iħ u: ñ dubitans iħm potius eligenđu.
sciens eũ propt̃ inuidiã traditũ. Igitꝰ
causa crucis manifeste inuidia ẽ. Sedẽ.¬
te autem ꝓtribunali. misit ad eum u.¬
xor eius dicens. Nichil tibi & iusto illi:

Expanded text:
est, qui condemnat Jesum: sed causam refert in populum Judaeorum. Non audis quanta adversum te dicunt testimonia? Jesus autem nihil respondere voluit, ne crimen diluin Evangelio, quod scribitur juxta Hebraeos, filius magistri eorum interpretatur, qui propter seditionem et homicidium fuerat condemnatus. Offert autem eis optionem Pilatus dimittendi quem velint, latronem, an Jesum: non dubitans, Jesum potius eligendum, sciens eum propter invidiam traditum. Igitur causa crucis manifeste invidia est. Sedente autem illo pro tribunali, misit ad eum uxor ejus, dicens: Nihil tibi et justo il
Abbreviated transcription (Latin):
mit᷑ pęnitentia. Noc ẽ. qđ in psalmo
de eodẽ infelicissimo uida dicit᷑. & ora¬
tio eius fiat in peccatũ: ut ñ solũ em̃¬
dare nequiuerit ꝓditionis nefas. sed
ad prius scelus ȩtiam ꝓprii homicidii
crim̃ addidit. Tale quio & apls inscda¬

Expanded text:
mitur poenitentia. Hoc est quod in psalmo mitur poenitentia. Hoc est quod in psalmo de eodem infelicissimo Juda dicitur: Et oratio ejus fiat in peccatum ; ut non solum emendare nequiverit proditionis nefas, sed ad prius scelus etiam proprii homicidii crimen addiderit. Tale quid et Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinẽ impietatis pondus ex.¬
clusit. Uidens iudas dñm ad iudicatũ
morti.p̃tiũ retulit sac̃dotib: quasi
in potestate sua eẽt. ꝑsecutoꝵ muta¬
re sententiã. Itaq licet mutauerit uo.¬
luntatẽ suã : tam̃ uoluntatis pͥmȩ exitu
ñ mutauit. Si autẽ peccauit ille qͥ tradi¬
dit sanguinẽ iustũ: qͣntomagis pecca¬
uerunt qui emerunt sanguinẽ iustũ. &
offerendo p̃tiũ ad ꝓditionẽ discipłm ꝓ
uocarũt: Qui diu̾sas naturas conant᷑
introducere. & dicunt udã ꝓditorẽ mi¬
le fuisse naturȩ. nec electione apłatus¬
potuisse seruari: respondeant quomͦ
mala natura ȩgerit pęnitentiã. At ill
dixerunt. Quid ad nos: Tu uideris.
Et proiectis argenteis in templo reces¬
sit: & abiens laqueo se suspendit. Ni¬
chil ꝓfuit egisse penitentiã: ꝑ quã
scelus corrigere ñ poduit. Si quando
sic fr̃ peccat in frẽm ut em̃dare uale¬
at quod peccauit. potest ei dimitti: sui
aũt ꝑmanent oꝑa. frustra uoce assu¬

Expanded text:
magnitudine impietatis pondus exclusit. Videns Judas Dominum adjudicatum morti, pretium retulit sacerdotibus, quasi in potestate sua esset persecutorum mutare sententiam. Itaque licet mutaverit voluntatem suam, tamen voluntatis primae exitum non mutavit. Si autem peccavit ille qui tradidit sanguinem justum, quanto magis Judaei peccaverunt, qui emerunt sanguinem justum, et offerendo pretium, ad proditionem discipulum provocarunt? Qui diversas naturas conantur introducere, et dicunt Judam proditorem malae fuisse naturae, nec electione potuisse servare, respondeant quomodo mala natura egerit poenitentiam. At illi dixerunt: Quid ad nos? Tu videris. Et projectis argenteis in templo, 227 recessit: et abiens, laqueo se suspendit. Nihil profuit egisse poenitentiam, per quam scelus corrigere non potuit. Si quando sic frater peccat in fratrem, ut emendare valeat quod peccavit, potest ei dimitti. Sin autem permanent opera, frustra voce assu
Abbreviated transcription (Latin):
tabat signa quȩ saluatorem uiderat fa¬
cientẽ nõ maiestate diuina s magicis
artib facta: & quia eũ forte audierat
in monte transformatũ timebat ne simi¬
li transformatione elaberet᷑ e manibus
ministroꝵ. Dat gͦ signũ : ut sciant ipsũ
esse quẽ osculo demonstraret. & confe¬
stim accedens ad iħm dixit. Aue rabbi.
Et osculatus ẽ. eũ. Impudens quidẽ &
scelerata confidentia magistrũ uocare
& osculũ ei ingerere quẽ tradebat: ta.¬
men adhuc aliquid habet de uerecun¬
dia discipłi cũ ñ eũ palã tradidit ꝑsecu¬
torib s ꝑ signũ osculi. Hoc est signũ qđ
posuit ds̃ in cain: ne qui cũq inuenis¬
set interficeret eũ. Dixit q illi iħc. Ami¬

Expanded text:
quae Salvatorem viderat facientem, non majestate divina, sed magicis artibus facta. Et quia eum forte audierat in monte transfiguratum, timebat ne simili transformatione elaberetur e manibus ministrorum. Dat ergo signum, ut sciant ipsum esse, quem osculo demonstraret. Et confestim accedens ad Jesum, dixit: Ave, Rabbi. Et osculatus est eum. Impudens quidem et scelerata confidentia, magistrum vocare, et osculum ei ingerere, quem tradebat. Tamen adhuc aliquid habet de verecundia discipuli, cum non eum palam tradit persecutoribus, sed per signum osculi. Hoc est signum, quod posuit Deus in Cain, ne quicumque invenisset, interficeret eum . Dixitque illi Jesus: Ami
Abbreviated transcription (Latin):
sic illud manifestissime uaticinatꝰ est
quod circũdaret᷑ ierłm ab exercitu.
& ñ relinqueretur lapis suꝑ lapidem
in templo. Petrus uͦ sedebat foris in a¬
trio. Foris sedebat ut uidet exitũ rei:
& ñ appropinquabat iħu. ne minis¬
tris aliqua suspicio nasceret᷑. & iterũ
uirauit cũ iuram̃to. qr ñ noui hominẽ.
trũ locũ hunc ita int̾pretatos. ut di.¬
dñm mendaciĩ reũ faciant. Si enĩ istȩ
ter me negabis. Cerne quid dicat. me
negab̾ ñ hominẽ. Uere &e tu ex illis es:
nam ce loquela tua manifestũ te facit.
Non quo alteriꝰ sermonis eẽt. petrus
aut gentis externȩ: om̃s qtuippe hebrei
quendi sonũ uitare ñ possit. Unde or e.¬
fratei in uidicũ libro ñ possunt sinte.¬
ma dicere. Tunc cȩpit detestari & iura

Expanded text:
sic illud manifestissime vaticinatus est, sic illud manifestissime vaticinatus est, quod circumdaretur Jerusalem ab exercitu, et non relinqueretur lapis super lapidem in templo. Petrus vero sedebat foris in atrio. Foris sedebat, ut videret exitum rei. Et non appropinquabat Jesu, ne ministris aliqua suspicio nasceretur. Et iterum negavit cum juramento, quia non novi hominem. trum, locum hunc ita interpretatos, ut diDeum mendacii reum faciant. Si enim iste nter me negabis. Cerne quid dicat, me negabis, non hominem. Vere et tu ex illis es: nam et loquela tua te manifestum facit. Non quod alterius sermonis esset Petrus, aut gentis exterae. Omnes quippe Hebraei quendi sonum vitare non possit. Unde et Ephrathaei in Judicum libro non possunt σύνθημα dicere. Tunc coepit det
Abbreviated transcription (Latin):
uersus pilatũ &e aduersũ cayphan si.¬
milis responsio est: ut propria senten¬
de solio sacerdotali furor excusserat.
eadẽ rabies ad scindendas uestes ꝓ uo¬
cat. Scindit autẽ uestim̃ta sua: ut ostẽ¬
dat udeos sac̃dotii głam ꝑdidisse. &
uacuã sedẽ hab̃̾e pontificis. S et consu¬
etudinis uidaice : cũ aliquuid blasphe.¬
mũ &e quasi contra dñ audierint sem.¬
dere uestim̃ta sua: quod paulũ quoq
& barnaban quando in licaonia deoꝵs
cultu honorabant᷑. fecisse legimꝰ. Hero¬
des autem quia ñ dedit honorẽ dõ sed
ad quieuit immoderato fauori popłi:
statim ab angło ꝑcussus ẽ. Tunc expu¬
erunt in faciem eitis: & colaphis eum
ciciderunt. Ut compleret᷑ quod scriptũ
est. Dedi maxillas ineas alapis: &e faci.¬
em meã non auerti a confusione spu.¬
torũ. Alii autem palmas in faciem ei
dedunt: dicentes. Propħiza nob̃ xp̃e.
Quis ẽ. qui te ꝑcussit: gͣtultũ erat uer

Expanded text:
ersus Pilatum et adversus Caipham siersus Pilatum et adversus Caipham similis est responsio, ut propria sentende solio sacerdotali furor excusserat, eumdem rabies ad scindendas vestes provocat. Scidit autem vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotii gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontificis. Sed et consuetudinis Judaicae est, cum aliquid blasphemiae et quasi contra Deum audierint, scindere vestimenta sua. Quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus. Herodes autem quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est. erunt in faciem ejus et colaphis eum ceciderunt. Ut compleretur quod scriptum est: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a confusione sputorum . Alii autem palmas in faciem ei dederunt, dicentes: Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit?
Abbreviated transcription (Latin):
alia uoluntate: ut ȩternũ impietatis
suȩ relinquerẽt exagri emptione mo.¬
nim̃tũ. Ceterũ nos qui ꝑ egrini era¬
mus alege & propħis. praua eoꝵ studia
suscipimus in salutẽ: et in p̾̃cio sangui¬
nis eius requiescimus. Figuli autem
ager appellat᷑: quia figulus ñr ẽ. xp̃c.¬

Expanded text:
alia voluntate, ut aeternum impietatis suae relinquerent ex agri emptione monimentum. Caeterum nos, qui peregrini eramus a Lege et prophetis, prava eorum studia suscepimus in salutem: et in pretio sanguinis ejus requiescimus. Figuli autem ager appellatur, quia figulus noster
Abbreviated transcription (Latin):
gallus cantaiit. In alio eugłio legimꝰ
qr post negationẽ petri & cantũ galli
respexerit saluator petrũ: et intuitu suo
eũ ad amaras lacrimas prouocarit. Nlec
fieri poterat ut in negationis tenebris
ꝑmaneret: quẽ lux respexerat mun¬
di. Et egressus foras fleuit amare. In
atrio cayphȩ sedens ñ poterat agere pe¬
nitentiã: egreditur foras de impioꝵ cõ¬
cilio. ut pauidȩ negationis sordes ama¬
ris flecib lauet. M ane autẽ facto con¬
siliũ inierunt om̃s principes sac̃dotũ
& seniores popłi aduersũ iħm: ut eũ
morti tradent. Et uinctũ ad duxeru :
& tradidunt pontio pilato p̃sidi. Non
solũ ad pilatũ s etiam adherodẽ du.¬
ctus ẽ: ut uterq dnm illudent. Et
cerne sollicitudinẽ sac̃dotũ. In malo
dota nocte uigilauerunt: ut homici¬
diũ facerent. & uinctũ tradidunt pi¬
lato. Habebant enĩ hunc morẽ: ut
quẽ ad iudicassent morti. ligatũ udi¬

Expanded text:
gabis. In alio Evangelio legimus: quia post negationem Petri, et cantum galli, respexerit Salvator Petrum, et intuitu suo eum ad amaras lacrymas provocarit. Nec fieri poterat, ut in negationis tenebris permaneret, quem lux respexerat mundi. Et egressus foras, flevit amare. In atrio Caiphae sedens, non poterat agere poenitentiam. Egreditur foras de impiorum concilio, ut pavidae negationis sordes amaris fletibus lavet. Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sacerdotum et seniores populi adversus Jesum, ut eum mortiet tradiderunt Pontio Pilato praesidi. Non solum ad Pilatum, sed etiam ad Herodem ductus est, ut uterque Domino illuderet. Et cerne sollicitudinem sacerdotum: in malo tota nocte vigilaverunt, ut homicidium facerent, et vinctum tradiderunt Pilato. Habebant enim hunc morem, ut quem adjudicassent morti, ligatum judi
Abbreviated transcription (Latin):
Non indigeo duodecim apłoꝵ auxilio.
etiam si om̃s me defenderent: qͥpossũ
habere duodecim legiones angłici exer¬
citus. Una legio apud ueteres sex mili¬
bus complebat᷑ hominũ. Pro breuitate
temꝑis numeroꝵ ñ occurrimus expli¬
care typos: tantũ dixisse sufficiat. sep.¬
tuaginta duo milia angloꝵ in quot gen¬
tes hominũ lingua diuisa ẽ. de duode.¬
cim legionib fieri. Sequens sententia
promptũ ad patiendũ demonstrat ani¬
mũ: quod frustra ꝓpħȩ cecinerint. nͥ
dñs eos uera dixisse. passione sua asse¬
ruerit. In illa hora dixit iħe. Tanqͣm¬
ad latronẽ existis cum gladiis &e fustib
comp̃hendẽ me: cotidie apud uos sede.¬
tis. Stultũ est in quit eum cũ gladiis
& fustib querere. qui ultro se ur̃is tra.¬
dat manib : & in nocte quasi latitan¬
tem &e ur̃os oculos declinantẽ ꝑ prodi¬
torem in uestigare. qui cotidie intem.¬
plo doceat. S ideo aduersũ me intene¬

Expanded text:
Non indigeo duodecim apostolorum auxilio, Non indigeo duodecim apostolorum auxilio, etiamsi omnes me defenderent, qui possum habere duodecim legiones angelici exercitus. Una legio apud veteres sex millibus complebatur hominum. Pro brevitate temporis numerum non occurrimus explicare, typos tantum dixisse sufficiat: septuaginta duo millia angelorum, in quot gentes hominum lingua divisa est, duodecim legionibus fieri. Sequens sententia promptum ad patiendum demonstrat animum, quod frustra prophetae cecinerint, nisi Dominus eos vere dixisse, passione sua asseruerit. In illa hora dixit Jeistis cum gladiis et fustibus comprehendere me? Quotidie eram apud vos in temtis. » Stultum est, inquit, eum cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se tradidit vestris manibus: et in nocte quasi latitantem, et vestros oculos declinantem per proditorem investigare, qui quotidie in templo doceat. Sed ideo adversum me in tene
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fecerit: eodẽ mentis ardore quo ce.
tatur dextera ẽ. Transitoriȩ dicendũ qđ
malcus id est rex quondã popłs iudeoꝵ.
seruus factus sit impietatis & deuorati¬
onis sac̃dotũ: dextrã q ꝑdiderit auri¬
culã. ut totam litcerȩ uilitatẽ audiat
in sinistra. S dñs his qui ex iudeis cre.¬
dere uoluerint reddidit aurẽ dextrã:
& ferit seruũ genus regale ac sacerdota¬
le. Tunc ait illi tħc. Conũte gladiũ tuũ.
in locũ suũ. Om̃s enĩ qui acceꝑint gla¬
diũ. gladio ꝑibunt. Et si ñ frustra por¬
tat gladium qui ultor dominicȩ irȩpo.¬
situs est in eum qui malũ oꝑat᷑: at tam̃
qui cũq gladiũ sumpserit gladio ꝑibit.
Quo gladioe Illo nempe qui igneus
ũtitur ante paradysũ: &e gladio sp̃e qͥ
in dĩ describit᷑ armatura. An putas qr.
ñ possũ rogare patrẽ meũ: ut ex hibe¬
at michi modo plus quã duodecĩ le.¬
giones angłorũ: Quomͦ ergo imple.¬
bunt᷑ scripturȩ: Quia sic oportet fieri.

Expanded text:
hoc fecerit, eodem mentis ardore quo caettatur, dextera est. Transitorie dicendum, quod Malchus, id est, rex quondam populus Judaeorum, servus factus sit impietatis et devorationis sacerdotum. Dexteramque perdiderit auriculam, ut totam litterae vilitatem audiat in sinistra: sed Dominus in his, qui ex Judaeis credere voluerunt, reddidit aurem dextram, t fecit servum genus regale et sacerdotale. Tunc ait illi Jesus: Converte gladium tuum in locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt. Et si non frustra portat gladium, qui ultor Dominicae irae positus est in eum, qui malum operatur: attamen quicumque gladium sumpserit, gladio peribit. Quo gladio? illo nempe qui igneus vertitur ante paradisum : et gladio spiritus, qui in Dei describitur armatura . An putas quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones angelorum? Quomodo ergo implebuntur Scripturae: quia sic oportet fieri?
Abbreviated transcription (Latin):
& orauit dicens. Pat̾ mi: si ñ potest ca.¬
lix istȩ transe̾re nisi bibã illũ. fiat uo.¬
luntas tua. Scdõ orat ut si niniue alit̾
saluari ñ potest. nisi aruerit cucurbi¬
ta fiat uoluntas patris quȩ ñ est contra¬
ria filii uoluntati: dicente ipso ꝑ pro¬
pħam. ut facerẽ uoluntatẽ tuã ds m̃s
uolui. & uenit iterũ. & inuenit eos
dormientes. Erant enĩ oculi eoꝵ graua
ti. Solus orat ꝓ om̃ib: sicut & solus
pacit᷑ pro uniũsis. Languescebant aut¬
& opprimebant᷑ apłoꝵ oculi: negatio¬

Expanded text:
avit, dicens: Pater mi, si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua. Secundo orat, ut si Ninive aliter salvari non potest, nisi aruerit cucurbita, fiat voluntas Patris, quae non est contraria Filii voluntati, dicente ipso per prophetam: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui . Et venit iterum, et invenit eos dormientesti. Solus orat pro omnibus, sicut et solus patitur pro universis: languescebant autem et opprimebantur apostolorum oculi negatio
Abbreviated transcription (Latin):
est ad mortẽ. At illi tenentes iħm du¬
xerunt ad cayphan principẽ sac̃dotũ.
ubi scribe &e seniores conuenerant.
Moyses dõ iubente p̾ceꝑat ut pontifi¬
ces patrib succederent: & generatio¬
nis in sac̃dotib series texeretͦ. Refert
iosephus istum cayphan uniꝰ tantũ
anni pontificatũ abherode pͣcio rede¬
misse. Non gͦ mirũ ẽ: si iniquus pon¬
tifex inique iudicet. Petrus aũt seque¬

Expanded text:
d mortem . At illi tenentes Jesum, duxerunt ad Caipham principem sacerdotum, ubi Scribae et seniores convenerant. Moyses, Deo jubente, praeceperat, ut pontifices patribus succederent, et generationis in sacerdotibus series texeretur . Refert Josephus istum Caipham unius tantum anni Pontificatum ab Herode pretio redemisse. Non ergo mirum est, si nequam pontifex inique  Al. iniquus judicet. Petrus autem seque
Abbreviated transcription (Latin):
quasi tim̃tes &e retractantes: ultro ꝑga¬
mus ad mortẽ. ut confidentiã & gau¬
diũ passuri uideant. Qui aut tradioit
eum: dederat illis signũ dicens. Quẽcũq
osculatus fuero ipse est: tenete eũ. Miser

Expanded text:
quasi timentes et retrahentes, ultro pergamus ad mortem, ut confidentiam et gaudium passuri videant. Qui autem tradidit eum, dedit illis signum, dicens: Quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum. Mise
Abbreviated transcription (Latin):
Uigilate ce orate: ut ñ intretis intẽp¬
tationẽ. Impossibile est humana ani.¬
mã ñ tẽptari. Unde & in oratione d̾ni¬
ca dicius. ne nos inducas intẽptati
nendi in tẽptationib dep̃cantes. Ergo
& in p̾sentiarũ ñ ait. uigilate &e orate
ne temptemini. s ne intretis intẽptati¬
onẽ: hoc est ne temptatio uos suꝑet ce
uincat. & intra suos casses teneat. Uerbi
nis retib ligatus ñ est. Qui autẽ negat:
in plagas tẽptationis incurrit. Sp̃c qͥdẽ
sũ temerarios: qui qđ credidint putart
se posse consequi. Itaq qͣntũ de ardore
m̃tis confidimus : tantũ de fragilitate¬

Expanded text:
tretis in tentationem. Impossibile est humanam animam non tentari. Unde et in Oratione Dominica dicimus: Ne nos inducas in tentationendi in tentationibus deprecantes. Ergo et in praesentiarum non ait: Vigilate et orate, ne tentemini; sed, ne intretis in tentationem, hoc est, ne tentatio vos superet et vincat, et vos intra casses suos teneat. Verbi nis retibus non ligatur. Qui autem negat, in plagas tentationis incurrit. Spiritus qusum temerarios, qui quidquid crediderint, putant se posse consequi. Itaque quantum de ardore mentis confidimus, tantum de carnis fragilitate
Abbreviated transcription (Latin):
natũ. Unde &e signant̃ ñ dixit transe¬
at ame calix. s calix istȩ: hoc ẽ. ppłi
uideoꝵ qui excusationẽ ignorantie ha¬
bere ñ potest si me occidit. habens le¬
gem & propħas. qui me cotidie uati¬
cinant᷑. & tam̃ reuertens in semet᷑ip.¬
sum: quod ex hominis ꝑsona trepidã.¬
ter renuerat. ex dĩ filii q confirmat.
Uerũptam̃ non sicut ego uolo: s sicut
tu. Non hoc inquit fiat. qđ humano
affectii loquor: s ꝓpt̾ quod ad t̾ras tua
uoluntate descendi. & uenit ad disci

Expanded text:
natum. Unde et signanter non dixit, transenatum. Unde et signanter non dixit, transeat a me calix, sed calix iste, hoc est, populi Judaeorum, qui excusationem ignorantiae habere non potest, si me occiderit, habens Legem et prophetas, qui me quotidie vaticinantur. Attamen revertens in semetipsum, quod 220 ex hominis persona trepidanter renuerat, ex Dei Filiique confirmat. Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu. Non, inquit, hoc fiat, quod humano affectu loquor; sed propter quod ad terras tua voluntate descendi. Et veni
Abbreviated transcription (Latin):
ma ẽ: & ñ propt̾ mortẽ s usq ad mor¬
tem contristat᷑. donec apłos sua libe¬
ret passione. Quod aũt p̃cipit susti¬
nete hic & uigilate mecũ: ñ a somno
phibet cuiꝰ tempus ñ erat imminẽte
discrimine. s a somno infidelitatis
& torpore mentis. Dicant qui irraci¬
onabilem iħm animã sũpsisse suspi¬
cant᷑ : quomͦ contristet᷑ & nouerit
nec causas nec tempus usq ad qđ debe¬
ant c̃tristari. Et ꝓgressus paululũ. ꝓci.¬
dit in faciẽ suã: ad orans & dicens. Mi¬
pater. si possibile est: transeat a me ca.¬
lix istȩ. Uerũptam̃ ñ sicut ego uolo. sed
sicut tu. Dato apłis p̃cepto ut sustine¬
rent uigilarentq cũ dño. paululũ ꝓ¬
cedens ruit infaciẽ suã. & humilitatẽ
m̃tis habitu carnis ostendit. dicitq
blandiens mi pat̾: &e postulat ut si pos¬
sibile est transeat ab eo passionis calix.
de quo supͣ dicͣimus. Postulat audem
ñ timore paciendi s miseratiͫ pͤrioris
populi: ne ab illis bibat calicem ꝓpi¬

Expanded text:
sed non propter mortem, sed usque ad mortem contristatur, donec apostolos sua liberet passione. Quod autem praecepit: Sustinete hic, et vigilate mecum, non a somno prohibet, cujus tempus non erat imminente discrimine; sed a somno infidelitatis, et torpore mentis. Dicant ergo qui irrationabilem Jesum sumpsisse animam suspicantur, quomodo contristetur et noverit nec causas, nec tempus usque ad quod debeant contristari. Et progressus pusillum, procidit in faciem suam, orans et dicens: Pater mi, si possibile est, transeat a me calix iste. Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu. Dato apostolis praecepto, ut sustinerent, vigilarentque cum Domino, paululum procedens ruit in faciem suam, et humilitatem mentis habitu carnis ostendit, dicitque blandiens: Mi Pater, et postulat ut, si possibile est, transeat ab eo passionis calix, de quo supra diximus. Postulat autem non timore patiendi, sed misericordia prioris populi, ne ab illis bibat calicem propi
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris &e calice saturatꝰ et in ebri¬
atus fuerit. potest laudare dm. & cõ.¬
scende in montẽ oliueti: ubi laboꝵ
refectio. dolorisq solatiũ. et nerilu.¬
minis noticia ẽ. Tunc dicit illis iħc.
Oñs uos scandalũ patiemini in me

Expanded text:
Salvatoris pane saturatus, et calice inebriSalvatoris pane saturatus, et calice inebriatus fuerit, potest laudare Dominum et conscendere in montem Oliveti, ubi laborum refectio, dolorisque solatium, et veri luminis notitia est. Tunc dicit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me