comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritalia. consortes eos faciant carnalium
suoꝵ: non in auaritiam. sed in necessita¬
tem. Hȩc historice dixerimus. Ceterũ
scđm anagogen. non licet magistris.
aurum & argentum. & pecuniam quȩ
in zonis est possidere. Aurum sepe le¬
gimus ꝓ sensu: argentum ꝓ sermone.
ȩs. ꝓ uoce. Hȩc dona uob̾ non licet ab
aliis acciꝑe: sed data a dño possidere:
neq hereticoꝵ & philosophoꝵ. ꝑuer¬
sȩq doctrine susciꝑe disciplinas. Non
scłi pondere premi. neq dupplici esse
animo. neq pedes nr̃os mortiferis uin¬
culis alligare: sed scãm terram ingre-¬
dientes esse nudos. Neq habere uir¬
gam quȩ uertatur in colubrum: neq
in aliquo presidio carnis immiti: qͥa
istius modi uirga & baculus arundi¬
neus est. Quem si paululum presse¬
ris frangitur. & manum transforat

Expanded text:
ritualia, consortes eos faciant carnalium ritualia, consortes eos faciant carnalium suorum, non in avaritia, sed in necessitate. Haec historice dixerimus. Caeterum secundum anagogen: Non licet magistris aurum et argentum et pecuniam quae in zonis est, possidere. Aurum saepe legimus pro sensu, argentum pro sermone, aes pro voce. Haec nobis non licet ab aliis accipere, sed data a Domino possidere. Neque haereticorum et philosophorum perversaeque doctrinae suscipere disciplinas, non saeculi pondere premi, neque duplici esse animo, neque pedes nostros mortiferis vinculis alligare, sed sanctam terram ingredientes esse nudos, neque habere virgam quae vertatur in colubrum, neque in aliquo praesidio carnis inniti, quia istiusmodi virga et baculus arundineus est, quem si paululum presseris, frangitur, et manum transforat
Abbreviated transcription (Latin):
una quis tunica debeat ẽẽ contentus:
sed quod in tunica uestimentum intelli¬
gamus. ne alio uestiti. aliud nobis futu¬
rorũ timore seruemus. Neq calciamen¬
ta. Et plato precepit duas corporis sũ¬
mitates non ẽẽ uelandas. nec adsuefieri
debere molliciem capitis & pedum. Cum
enim hȩc habuerint firmitatem: cete¬
ra robustiora sunt. Neq uirgam. Qui
dñi habemus auxilium.⁊ baculi pre¬
sidium cur queramus: Quia quodã¬
modo midos & expeditos ad predican¬
dum apłos miserat. & dura uidebatur
esse conditio magistroꝵ: seueritatem p̃¬
cepti. sequenti sententia temꝑauit di-¬
cens. Dignus est oꝑarius cybo suo. Tan¬
tum inquit accipite: quantum uictu
& uestitu uob̾ necessarium est. Unde &
apłs replicat. habentes uiclum & uesti¬
tum: his contenti simus. Et in alio loco.
Communicet autem is qui catheciza
tur uerbo: ei qui se cathecizat in om̃i
bono. Ut quoꝵ discipuli metunt spi¬

Expanded text:
una quis tunica debeat esse contentus: una quis tunica debeat esse contentus: sed quo in tunica vestimentum intelligamus: ne alio vestiti, aliud nobis futurorum timore servemus. Neque calciamenta. Et Plato praecepit duas corporis summitates non esse velandas, nec assuefieri debere mollitiei capitis et pedum. Cum haec enim habuerint firmitatem, caetera robustiora sunt. Neque virgam: Qui Domini habemus auxilium, baculi praesidium cur quaeramus? 59 Et quia quodammodo nudos et expeditos ad praedicandum apostolos miserat, et dura videbatur esse conditio magistrorum, severitatem praecepti sequenti sententia temperavit, dicens: Dignus est operarius cibo suo. Tantum, inquit, accipite, quantum in victu et vestitu vobis necessarium est. Unde et Apostolus replicat: Habentes victum et vestitum, his contenti simus . Et in alio loco: Communictur verbo, ei qui se catechizat, in omni bono ; ut quorum discipuli metunt spi
Abbreviated transcription (Latin):
gister & dominus absq pretio hoc uobis
tribui: et uos sine precio hoc date: ne
euuangłii grã corrumpatur. Nolite pos¬
sidere aurum neq argentum & cetera.¬
gratis accepistis gratis date. Si enim
sic predicant. ut precium non accipi¬
ant: suꝑflua est auri & argenti num¬
morumq possessio. Nam si habuissent
aurum & argentum: uidebantur non
causa salutis hominum. sed causa lu¬
cri predicare. Neq es in sacculis. Qui
diuitias detruncarat ꝓpe modum. &
tores uerȩ religionis. qui instituebant
omnia dei ꝓuidentia gub̃nari. seipsos
ostenderent nichil cogitare de crasti¬
no. Neq peram in uia. Ex hoc p̃cep¬
to arguit philosophos. qui uulgo ap¬
pellantur bac troperitȩ: quod contemp¬
tores scłi & om̃ia ꝓ nichilo ducentes. cel¬
larium secum uehant. Neq duas tu¬
nicas. In duab tumcis uidetur mͥ dup¬
plex ostendere uestimentum. Non quo
in loco seythiȩ. & glaciali niuȩ rigentib

Expanded text:
gister et Dominus absque pretio hoc vobis gister et Dominus absque pretio hoc vobis tribui, et vos sine pretio date, ne Evangelii gratia corrumpatur. Nolite possidere aurum, neque argentum, Gratis accepistis, gratis date. Si enim sic praedicant, ut pretium non accipiant, superflua est auri argentique et nummorum possessio. Nam si habuissent aurum et argentum, videbantur non causa salutis hominum, sed causa lucri praedicare. Neque aes in sacculis. Qui divitias detruncarat  Al. detrunctores verae religionis, qui instituebant  Al. instruebant omnia providentia Dei gubernari, seipsos ostenderent nihil cogitare de crastino. Non peram in via. Ex hoc praecepto arguit philosophos, qui vulgo appellantur Bactroperitae, quod contemptores saeculi et omnia pro nihilo ducentes, cellarium secum vehebant. Neque duas tunicas. In duabus tunicis videtur mihi duplex ostendere vestimentum. Non quo in locis Scythiae et glaciali nive rigentibus
Abbreviated transcription (Latin):
eritis. & in ciuitates samaritanoꝵ ne
intraueritis: sed potius ite ad oues quȩ
perierunt domus isrł. Non est contra¬
rius locus iste ei precepto quod post¬
ea dicitur: euntes docete om̃s gentes
nẽ. illud post resurrectionem precep¬
tum est. Et oportebat pͥmum aduen¬
tum xp̃i nuntiare uidȩis. ne iustam
haberent excusationem: dicentes se
iđo dñm reiecisse. quia ad gentes & sa-
maritas apłos miserit. Iuxta tropologi¬
am uero precipitur nobis qui xp̃i cen¬
semur nomine. ne in uiam gentium
& heretieoꝵ ambulemus errorem: ut
quoꝵ religio se parata est. se paretur &e
uita. Euntes autem predicate dicentes :
quia appropinquauit regnum celorũ.
Infirmos curate. mortuos suscitate. demo¬
nia eicite: ut magnitudinem promissoꝵ.
probet magnitudo signoꝵ. Et quia semꝑ
dona spiritalia si merces media sit. uili¬
ora fiunt: adiungitur auaritie condẽp¬
natio. Gratis accepistis. gratis date. E go ma¬

Expanded text:
eritis: et in civitates Samaritanorum ne eritis: et in civitates Samaritanorum ne intraveritis: sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel. Non est contrarius locus iste ei praecepto quod postea dicitur: Euntes docete omnes gentesnem, illud post resurrectionem praeceptum est. Et oportebat primum adventum Christi nuntiare Judaeis, ne justam haberent excusationem, dicentes ideo se Dominum rejecisse; quia ad gentes et ad Samaritanos apostolos miserit. Juxta tropologiam vero praecipitur nobis qui Christi censemur nomine, ne in via gentium et haereticorum ambulemus errore, ut quorum religio separata est, separetur et vita. Euntes autem praedicate, dicentes: quia appropinquavit regnum coelorum, infirmos 58 curate, mortuos suscitate, nes ejicere, ut magnitudinem promissorum probet magnitudo signorum. Et quia semper dona spiritualia si merces media sit viliora fiunt, adjungitur avaritiae condemnatio. Gratis accepistis, gratis date. Ego ma
Abbreviated transcription (Latin):
carne quam spũ. Iacobum & iohannẽ.
qui patrem corporis relinquentes. ue¬
rum patrem secuti sunt. Philippum
& bartholomeum: thomã quoq & ma¬
theum publicanun. Ceteri euange¬
listȩ in conuinctione nominũ pͥmũ
ponunt matħm: & postea thomam.
Nec publicam nomen ascri
tam uiderentur. Iste uͦ ut supra diximꝰ
& post thomam se ponit. & publicanũ
appellat: ut ubi abundauit peccatum.
suꝑ abundet grã. Symon chananeus.
ipseest qui in alio euuangłista scribit᷑
Zelotes. Chana quippe: zelus interp̃¬
abgarum regem osroente: qui ab euũ¬
głista luca uidas iacobi dicitur. Et ahbi
appellatur lebbeus: quod interpretat᷑
corculus. Credendumq est eum fuisse
trium nomiñ sicuti simon petrus & filii¬
minati sunt. Iudas autem scariothis.¬
bu ysachar uocabulum sumpsit: ut
quodam uaticinio in condempnationẽ
sui natus sit. Isachar enim interpreta¬
tus est merces: ut significetur preci¬
um ꝓditoris. In ulam gentium ne abi¬

Expanded text:
carne quam 57 spiritu. Jacobum et Joannem, carne quam 57 spiritu. Jacobum et Joannem, qui panem corporis relinquentes, verum Patrem secuti sunt. Philippum et Bartholomaeum, Thomam quoque et Matthaeum publicanum. Caeteri evangelistae in conjunctione nominum, primum ponunt Matthaeum; et postea Thomam, nec publicani nomen ascribtam viderentur. Iste vero ut supra diximus et post Thomam se ponit, et publicanum appellat, ut ubi abundavit iniquitas, superabundet et gratia . Simon chananaeus. Ipse est qui in alio Evangelista  Al. Evangelio scribitur Zelotes . Chana quippe, zelus interpreAbgarum regem Osroenae, qui ab evangelista Luca Judas Jacobi dicitur: et alibi appellatur Lebaeus , quod interpretatur corculum. Credendumque est eum fuisse trinomium: Sicut Simon, Petrus ; minati sunt. Et Judas Ischariotes,bu Isachar vocabulum sumpsit: ut quodam vaticinio in condemnationen sui natus sit. Isachar enim interpretatur merces, ut significetur pretium proditoris. In viam gentium ne abi
Abbreviated transcription (Latin):
ac magister. non inuidet
seruis atq discipłis uir¬
tutes suas. Et sicut ipse
eurauerat omnem lan¬
guorem & omnẽ infir
tantia est: inter habere & tribuere: do¬
nare & accipere. Iste quodeũq agit. po¬
testate dñi agit: illi si quid faciunt im¬
becillitatem suam. & uirtutem dñi con-¬
fitentur. dicentes. In nomine iħu: sur¬
ge & ambula. Notandum aut̾ẽ: quod
in duodecimo loco potestas signoꝵ apo¬
stolis concedatur. Duodecim autẽ apłoꝵ
nomina sunt hec. Catalogus apłoꝵ ic¬
cireo ponitur: ut extra hos qui ꝑseudo¬
apłi futuri sunt excludantur. Primus
sẏmon qui dicitur petrus: & andreas
frater eius. Ordinem apłoꝵ. & meritũ
uniuseuiꝰq illius fuit distribuere: qui
cordis archana rimatur. Primus scri¬
bitur sẏmon cognomento petrus: ad
distinctionem alterius symonis. qui
appellatur chananeus de uico galileȩ¬
chana. ubi aquas dñs uertit inuinũ.
Iacobum quoq appellat zebedei: qͥa
git petrum & andream frẽs : non tam

Expanded text:
ac magister, non invidet servis atque discipulis virtutes suas. Et sicut ipse curaverat omnem languorem et omnem infirmtantia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcumque agit, potestate Domini agit: illi, si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confitentur, dicentes: In nomine Jesu surge, et ambula . Notandum autem quod in duodecimo loco, potestas signorum apostolis concedatur. Duodecim autem apostolorum nomina sunt haec. Catalogus apostolorum ponitur, ut extra hos qui pseudoapostoli futuri sunt, excludantur. Primus Simon, qui dicitur Petrus, et Andreas frater ejuuniuscujusque, illius fuit distribuere, qui cordis arcana rimatur. Primus scribitur Simon, cognomento Petrus; ad distinctionem alterius Simonis, qui appellatur Chananaeus, de vico Chana Galilaeae, ubi aquam Dominus vertit in vinum . Jacobum quoque appellat Zebedaei, quia git Petrum et Andream fratres, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
la enim xp̃i crux est quȩ dissoluit. tene¬
bras & regnũ demonum dissipauit:
et omnem terrorem malignantium
abstulit. Crux scĩtatem ꝓuidit: crux
nobis sol iusticiȩ facta ẽ. ut illummati
miscł̃ia eius glorificemꝰ patrem & fi

Expanded text:
la enim Christi crux est quae dissolvit tenebras, et regnum daemonum dissipavit, et omnem terrorem malignantium abstulit. Crux sanctitatem providit, crux nobis sol justitiae facta est, ut illuminati misericordia ejus, glorificemus Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
becur. Neq enim sine miratione ẽ.
cur duo illa a dertͥs: et unum hoo a
sinistris esse dicatur. Et rursum quȩ¬
rendum ẽ cur aquila non a dertrio e
tiones obicimnus: quas oportet ut a¬
ꝑiente dño dissoluamꝰ. Homo gͥ ec
leo a dextris. uituius uero a sinists
esse ꝑhibet᷑. A dextris etenim leta.
ã sinistris uero tristia habemus. un¬
de &e sinistrum nobis ẽẽ dicimus: hoc
quod aduersum esse deputamus. &
sicut prȩfati sumus per hominem
incarnatio. ꝑ uitulum passio. ꝑ leo¬
nem uͦ auc̃toris nr̃i resurrectio esse¬
designatur. De incarnatione autem
unigeniti filii qua redempti sumus
om̃s elec̾ti letati sunt. de morte uero
stati: qui iterum dde euis resurrecti¬
natiuitas & resurrectio lȩticiam dis

Expanded text:
beatur. Neque enim sine mira ratione est, beatur. Neque enim sine mira ratione est, cur duo illa a dextris, et unum hoc esse a sinistris dicatur. Et rursum quaerendum est cur aquila non a dextris, vel tiones objecimus, quas oportet ut aperiente Domino, dissolvamus. Homo igitur et leo a dextris, vitulus vero a sinistris esse perhibetur. A dextris etenim laeta, a sinistris vero tristia habemus. Unde et sinistrum nobis esse dicimus hoc quod adversum esse deputamus. Et sicut praefati sumus, per hominem incarnatio, per vitulum passio, per leonem vero auctoris nostri resurrectio designatur. De incarnatione autem unigeniti Filii, qua redempti sumus, omnes electi laetati sunt: de morte vero li contristati, qui iterum de ejus resurrectinativitas ejus, et resurrectio laetitiam dis
Abbreviated transcription (Latin):
mnis itaq qui in ratione per¬
fectus ẽ. homo est. Et qm̃ se¬
met ipsum ab huius seculi uo¬
luntate mortificat. uitulus : quia u̾
ipia sua spontanea mortificatione con¬
tra aduersa omnia fortitudin̾e secu¬
ritatis habet: leo est. Unde scriptum
est. Iustus autem quasi leo cmnsideis
absq terrore erit. Q uia ñ sublimicer
onemplatur ea quȩ cȩlestia atque¬
sterna sunt: aquila est. Igiur qm iri
stus quisq ꝑ rationem hom̃o. ꝑ sacrisi¬
cium mortificationis suȩ uitulus: ꝑ
fortitudinẽ securitatis leo: ꝑ conem¬
plationem uͦ efficitur aquua. recte
ꝑ bec sc̃a animalia signari unus quisq
ꝑfectus potest. Q uod iccuto diemius:
ut ea quȩ de quatuor animalib die¬
ta sunt: ꝑtinere etiam ad ꝑsectorum
singulos demonstremus. S magna no¬
bis de eisdem ȩuuangłistis ce sc̃ĩt predi¬
catorib questio oritur. cur homo & leo
a dextris ipsorum quatuor. initulus ue¬
ro a sinstris ipsorum quatuor ẽẽ ꝑhi¬

Expanded text:
mnis itaque, qui in ratione perfectus est, homo est. Et quoniam semetipsum ab hujus saeculi voluptate mortificat, vitulus est. Quia vero ipsa sua spontanea mortificatione contra adversa omnia fortitudinem securitatis habet, leo est. Unde scriptum est: Justus autem quasi leo confidens, absque terrore erit . Quia vero sublimiter contemplatur ea quae coelestia et aeterna sunt, aquila est. Igitur quoniam justus quisque per rationem homo, per sacrificium mortificationis suae vitulus, per fortitudinem securitatis leo, per contemplationem vero efficitur aquila, recte per haec sancta animalia signari unusquisque perfectus potest. Quod idcirco dicimus, ut ea quae de quatuor animalibus dicta sunt pertinere etiam ad perfectorum singulos demonstremus. Sed magna nobis de iisdem evangelistis et sanctis praedicatoribus quaestio oritur, cur homo et leo a dextris ipsorum quatuor, vitulus vero a sinistris ipsorum quatuor esse perhi
Abbreviated transcription (Latin):
ptame uta robur eque demor strat. Si
eĩ scire
uolumus quomͦ in xp̃m credi
ganteat. quid lucidius eo quos ait adeũ
ptrus. tues xp̃e filius di uiui. Rursus si
audire delectat quantũ hȩc fides ualeat.
quid aꝑtuis eoquod ait dñs de ecełia quȩ
suꝑ eum edifrancta erat et portȩ inferi ñ
preualebunt aduersus eam: Sed hes s. us
I locis pleniis exponentia merdene leci
reuertentes ad explanandã exordine lecti¬

Expanded text:
tamenta robur aeque demonstrat. Si enim scire volumus quomodo in Christum credi oporteat, quid lucidius eo quod ait ad eum Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi? Rursus si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia, quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam in ordine lecti
Abbreviated transcription (Latin):
stinctionem falsoꝵ d̃oꝵ. quos uario de¬
lusa errore gentilitas. uel de mortuis si¬
bi hominib instituit: uel maiore dem̃tia
de insensibili materia. quod adoraret
creauit. De qualib canitur in psalmo.
Simulachra gentium argentũ & aurũ.
oꝑa manuũ hominum: os habent & ñ
loquentur. & cetera. Notet aittẽ dilectio¬
ur̃a quam miranda distinctione sit fac¬
tum. ut cũ de utraq eiusdem dñi & sal¬
uatoris nr̃r natura ab ipso dño & a fideli
eus discipło e̾ẽt ꝓferenda sententia: dñs
ip̃e humilitatẽ assũpte humanitate ꝓfi¬
teatir discipulꝰ excellẽtiã diuine et̾nita¬
tis oftẽdat. Dr̃s de se quod minus est:
płs declaiat. de dño. quia ip̃e esti qui fe

Expanded text:
stinctionem falsorum deorum, quos vario destinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, etc. . Notet autevestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostentet. Dominus de se quod minus est, pulus declarat de Domino quia ipse est qui fe
Abbreviated transcription (Latin):
qui de filio hominis tantum loqui noue¬
rant: qui diuinitatis eiꝰ archana nescie¬
bant. slam qui diuinitatis eius myste¬
ria caꝑe norunt. merito supra homines
ẽẽ dicuntur. apło atcestante qui ait. qͦd
oculus non uidit nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit quȩ p̃pa
tis corde. aure & ocło premitteret:. mox
de se ac de siis similibꝰ qui generalem hu¬
manitatis scientiam transcenderant ad¬
iecit. Nobis autẽ rer lacuit ds̃ ꝑ sp̃m su¬
um. Cui simile est quod hic dñs eũ in¬
terrogassec discipłos. quẽ eum dicerent¬
ẽẽ homines. & illi diuersas diuersorum
opiniones p̃misissent. dicit illis. Uospu¬
tem quẽ m: ẽẽ dicitis: Quasi ab homi¬
num generalitate illos sequestrans: &
dos ec: lios ꝑ adoptionem iam factos
insini ns. uxta illud psalmistȩ. Ego¬
autẽ dixi dii estis: & filii excelsi om̃s. Re¬
pondens symon petrus dixit. Tues. xp̃c
filius di uiui. Dm̃ uiuũ appellat ad di¬

Expanded text:
qui de Filio hominis tantum loqui novequi de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mysteria capere norunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hotis corde, aure et oculo praemitteret, mox de se ac de suis similibus, qui generalem humanitatis scientiam transcenderant, adjecit: Nobis autem revelavit Deus per spiritum suum . Cui simile est quod hic Dominus, cum interrogasset discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Respondens Simon Petrus, dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi. Deum vivum appellat ad di
Abbreviated transcription (Latin):
tur lybani montis. & est terminꝰ iudeȩ
contra septemtrionẽ appellauit eam ce¬
sareȩ philippi. in memoriã uidelicet sui
nominis. parit̾q honorem tẏberii cesa¬
ris sub quo ipse regnabat. In cuiꝰ partes
ueniens iħe: interrogabat discipłos suos
dicens. Quem dicunt homines ẽẽ filium
heminis : Non autẽ quasi nesciens sen
tentiam de se. uel discipłoꝵ uel extraneoꝵ
inquirit: sed iło discipłos quid de se senti¬
ant interrogat. ut confessione rectȩ fidi
illoꝵ digna mercede remuneret. Nam si¬
cut interrogatis generaliter om̃ib petrus
respondit unus ꝓ om̃ib. ita quod petro
dñs respondit. in petro om̃ib respondit.
Idco quid alii de se sentiant ĩquirit:
ut expositis primo sententiis errãtiũ.
discipuli ꝓl arc̃tur ueritatẽ sue cõfissioĩs.
nonde opinione uulgata: sed de iũs per¬
cepisse domimice reuelationis anhano
Que inquit dicunt homines ẽẽ filipxĩ
hominis. Pulchre homines appellat eos.

Expanded text:
montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam videlicet sui nominis pariterque honorem Tiberii Caesaris sub quo ipse regnabat. In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominitentiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos
Abbreviated transcription (Latin):
te fastidrum: nullum suꝑ perhenni
laudum suarum exultatione defectũ.
Habemus plenam heatitudinem inter
illa immensa beneficia dei: non ut ñ¬
quam in referenda ei gr̃arum actione
lassemur: Co heredes eius effecti qͥ¬

Expanded text:
te fastidium, nullum sub perenni te fastidium, nullum sub perenni laudum suarum exultatione defectum. habebimus plenam beatitudinem inter illa inmensa beneficia dei nostri, ut numquam in referenda ei gratiarum actione quassemur coheredes effecti
Abbreviated transcription (Latin):
ne sumus. contra ipsam carnem dimi
cemus. Uincamus uoluntates nrãs &e in¬
tentiones nr̃as dum uenit tempus uld̃
erpectantissimum ac beatissimum: in qͦ¬
sistat infirmitas. nulla contradicat mi¬
serlȩ carnisq aduersitas: nulla ulterus
remaneat. pugnandi necessitas. ueniet in¬
retur cibus. omnisq refectio. nulla sentiat᷑.
ieiumi lassitudo. nulla timeatur uel de
carne inquietudo. uel de hoste tempta¬
tio. s aduersario inferni profunda detru¬
so perfruemur hac primum felicitate.
ut incipiamꝰ nec ultra uelle peccare nec
posse. Cessante omni iniquitate. omni
mileria. omni merore: totum innas¬
centia. totum lȩcicia. totum felicitate.
possidebitur. Nuila inferior miseria:
nulla infȩlicior timebit inuidia: quia
transiuit in pectora hominum caritas
angelorum: quibus ammixti homines
iam celestes recepta carne. sine carnis
infirmitate lugebunt. Idõ nullũ ulterĩ
patientur de sempiterna dñi seruitu¬

Expanded text:
ne sumus contra ipsam carnem quotidie ne sumus contra ipsam carnem quotidie dicamus, vincamus voluntates et intentiones nostras, dum nobis tempus illud exspectatissimum ac beatissimum stabit infirmitas, nulla contradicet miserae carnis adversitas, nulla vel ulterius remanebit pugnandi necessitas. Veniet, inretur cibus, omnisque refectio; nulla sentiatur jejunii lassitudo, nulla timeatur vel de carne inquietudo, vel de hoste tentatio: sed adversario in inferni profunda detruso, perfruemur hac primum felicitate, ut incipiamus nec velle ultra peccare, nec posse. Cessante omni iniquimiseria, omni maerore totum innocentia, totum laetitia, totum felicitas possidebit. nullam inferior miseriam, nullam felicior timebit inuidiam, quia transibit in pectoribus hominum caritas angelorum, quibus admixti homines iam caelestes recepta carne sine carnis infirmitate fulgebunt. et ideo nullum ulterius patientur de sempiterna domini sui uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
to metu urgeremus fedata componere:
maculata tergere: uulnerata cii care. Idõ¬
q quia non possumus ocul: eceporis. in¬
spiciamus in quantum possumus ocłis
coidis: et uniisquisq conscientias nras.
ante conspectum interioris constituamꝰ¬
hominis. ipsi nosmet ipsos cotidie cas¬
ligemus. ipsi nob̾cum rationem de co¬
tidiana conuersatione faciamus. Auo¬
quatur se in secretis coidis una quȩq
anima: et dicat. Uideamus si hano di¬
em sine peccato. sine inuidia. sine ob¬
trectatione. sine murmuratione trans¬
egi. Uideamus si hodie alquid quod ad
allorum ꝑtinet. oꝑatus sum. Puto quod
hodie mentitus sum. ꝑuraui. in ira uł
concupiscentia uictus sum: non alcui
bene feci. nec pro timore ȩternȩ mortis
ingemui. Quis michi reddit hanc diẽ.
quam in uanis rebus perdidi: quam in¬
cogitationibus noriis pessimisq consũp¬
si: hec si fr̃s de omnib negligentiis nr̃is
compungamur. in cubilibus id est in cor¬

Expanded text:
toque metu urgueremur foedata conponere, toque metu urgueremur foedata conponere, maculata detergere, uulnerata curare. ideoque, quia non possimus oculis corporis, inspiciamus nos, in quantum possimus, uel oculis cordis et nunc conscientias nostras ante conspectum interioris hominis constituamus. ipsi nosmet ipsos castigemus, ipsi nobiscum rationem de cotidiana conuersatione faciamus. alloquatur se in secretis cordis unaquaeque anima et dicat: uideamus, si hunc diem sine peccato, sine inuidia, sine obtrectatione, sine murmuratione transegi, uideamus, si hodie, quod ad pertinet, operatus sum. puto, quod hodie mentitus sum, per iram uel concupiscentiam uictus sum nec alicui bene feci nec postremo metu aeternae mortis ingemui. quis mihi reddet hanc diem, quam in uanis rebus perdidi, quam cogitationibus obnoxiis pessimisque consumpsi? Ac sic, fratres, de omnibus neglegentiis nostris conpungamur in cubiculis, id est in cor
Abbreviated transcription (Latin):
rursumq illud resurrectionis tempo¬
re receptura. ut cum eodem recipiat
prout gessit: siue bonum siue małũ.
Cum purissimis angłoꝵ aspectibus of
motis enĩ omnibus probationib. cer¬
tum est in die illa ipsum dc se hominẽ
constituendum. & ipsa sibi anima in cor¬
dis speculo demonstranda: & testes con¬
tra eam non deforis & aliunde. seo m¬
tus de ipsa anima ꝓferendos obicien¬
da erunt. non aliqua pegrina sed nimi
um testimonia nota. id est oꝑa sua. Or
dum licet emendare neglexerit: ante
illum cȩlestem populum primum ex¬
cepturus erit de confusione supplicium.
geretur si iam nunc sic peniteremus
suꝑ malis nr̃is: quomͦ tunc sine ullo re¬
medio penitebimus. Sic feditates & con¬
fusiones nrãs quemadmodum tunc uisu¬
ri sumus: sic eas iam nunc uidere & hor¬
iere possimus. O si iam nunc uultum illũ
conscientiȩ nĩȩ faciem in oculorum prȩ¬
sentiam ꝑmiitimur adclucere. Quodsi ui¬
ceret: nec dici potest quanm studio. qͣn¬

Expanded text:
rum illud resurrectionis tempore recepturi, ut cum eodem recipiamus prout gessimus, sive bonum, sive malum.cii purissimis angelorum conspectibus offmotis enim omnibus probationibus, certum est in die illa ipsum ante se hominem constituendum, et ipsam sibi animam in cordis speculo demonstrandam, et testes contra eam non de foris aliunde, sed intus de semetipsa proferendos; adjicienda erunt non aliqua pnota testimonia, id est opera sua. orddum liceat, emendare neglexerit, ante illum caelestem populum primum excepturus erit de confusione supplicium geretur, si iam sic nunc paeniteremus super malis nostris, quomodo tunc sine ullo remedio paenitebimus, si foeditates et confusiones nostras, quem ad modum tunc uisuri sumus, sic eas iam nunc uidere et horrere possemus. o si iam nunc faciem peccatconscientiae nostrae uultum in oculorum praesentiam permitteremur adducere! quod si liceret, nec dici potest, quanto studio quan
Abbreviated transcription (Latin):
quos ad lucem uocauit profecti¬
b honorat᷑. Et alter uenit dicẽs.
Domine. ecce gna tua. quam
habui repositam in sudario. Ti¬
mui enim quia homo austerus
es. tollis quod non posuisti. &
metis quod non seminasti. Ser¬
uus qui negotiari iussus accep¬
tam dñi pecuniam in su dario
reposuit. ostendit eos qui ad pre¬
dicandum idonei predicationis
officium iubente domino per
eccłiam. uel saltem susciꝑe. uel
susceptum digne gerere decrectãt
Pecuniam quippe in sudario li¬
gare ÷ ꝑcepta dona sub ocio len¬
ti torporis abscondere. Sunt eñ
homines hac sibi ꝑuersitate blan¬
dientes. ut dicant. Su fficit ut
de se unusquisq rationem reddat.

Expanded text:
profectibus honoratur. Et alter venit, dicens: Domine, ecce mina tua, quam habui repositam in sudario. Timui enim, quia homo austerus es, tollis quod non posuisti, et metis quod non seminasti. Servus qui, negotiari jussus, acceptam Domini pecuniam in sudario reposuit, ostendit eos qui, ad praedicandum idonei, praedicationis officium jubente Domino, per Ecclesiam, vel saltem suscipere, vel susceptum digne gerere detrectant. Pecuniam quippe in sudario ligare est, percepta dona sub otio lenti torporis abscondere. Sunt enim homines hac sibi perversitate blandientes, ut dicant: Sufficit ut de se unusquisque rationem reddat.
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ quoq testimoniis edocemur: qͥa
ipse est ds. ipse fecit nos & non ipsinos.
Non solum scilicet ut homines simus.
uerum etiam ut scĩ & beati homines si¬
mus: cuiꝰ dona gr̃ȩ si puro semꝑ & infa-¬
tigabili corde sectamur. ipse iuxta eo¬
rũdem patrum promissa ꝓpitius fit
om̃ibus mniquitatib nr̃is. ipse saciat
in bonis desiderium nrm: ipse non in
oꝑib iusticiȩ quȩ ex nob̃ habere poti¬
imus. sed & in miseratione & miscđia

Expanded text:
illorum quoque testimoniis edocemur, quia illorum quoque testimoniis edocemur, quia ipse est Deus, ipse fecit nos et non ipsi nos, non solum scilicet ut homines simus, verum etiam ut sancti et beati homines simus. Cujus dona gratiae si puro semper et infatigabili corde sectamur, ipse juxta eorumdem patrum promissa propitius sit omnibus iniquitatibus nostris, ipse satiet in bonis desiderium nostrum, ipse non in operibus justitiae quae ex nobis habere potuimus, sed in miseratione et miseri
Abbreviated transcription (Latin):
studebant. & nichilominus in gr̃a do¬
mini iħu non autẽ in oꝑum suoꝵ ui-
sticia salutem sꝑare didicerant. Hinc
namq unus ex eis dicit. Iustus autẽ
ex fide uiuit. Unde & apte subuin¬
gitur. Parare dño plebem ꝑfectam.
Hȩc & enim pulcherrima dñicȩ plebis
ꝑfectio est: quam & ioħes suo temꝑe
predicando parabat: & nunc dñs ip̃se
donando ꝑ orbem latius adimplet:
cum nos euuangłicis & uerbis institu¬
ti. & imbuti mnysteriis. eandem fidẽ
ac dilectionem habere discimus. quã
legalib preceptis edocti patres habu¬
isse. ꝓbantur. Hoc ꝑfectissimũ scȩ eccłe
decus est. cum eadem quȩ illos intrasse
constat suꝑnȩ pacis gaudia suspiramꝰ:
atq ut hȩc etiam nos intrare merea¬
mur. celestem in terris exercere uitam
contendimus: cũ eoꝵ exemplo nulla
quȩ facimus uel ꝑcipimꝰ bona nris
meritis asscribimus: sed ad auctoris
nr̃i ꝑ om̃ia gram̃ respicimus. De quo

Expanded text:
studebant, et nihilominus in gratia Dostudebant, et nihilominus in gratia Domini Jesu, non autem in operum suorum justitia, salutem sperare didicerant. Hinc namque unus ex eis dicit, Justus autem ex fide vivit; unde et aperte subjungitur: Parare Domino plebem perfectam. Haec etenim pulcherrima Dominicae plebis perfectio est, quam et Joannes suo tempore praedicando parabat, et nunc Dominus ipse donando per orbem latius adimplet, cum nos evangelicis et verbis instituti et imbuti mysteriis eamdem fidem ac dilectionem habere discimus, quam legalibus praeceptis edocti patres habuisse probantur. Hoc perfectissimum sanctae Ecclesiae decus est, cum ad eadem quae illos intrasse constat supernae pacis gaudia suspiramus, atque ut haec etiam nos intrare mereamur, coelestem in terris exercere vitam contendimus, cum eorum exemplo nulla quae facimus vel percipimus bona nostris meritis ascribimus, sed ad auctoris nostri per omnia gratiam respicimus. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
horribilis: ut conuertat cor patrum ad
filios. & cor filiorum ad patres eoꝵ. U
num gͥ atq idem utriusq opus est:
fidem scilicet atq intellectum quem
habuere patres filiorũ mentib predi¬
cando infundere. Nam patres & iusti
appellantur ueteres scĩ: de quib sal¬
uator ait discipłis. Multi ꝓpħȩ & iusti
cupierunt uidere quȩ uos uidetis. &
non uiderunt. Filii uͦ & incredibiles
ilhus eui homines. quo uel helyas p̾¬
dicaturus est. uel iohannes predicabat:
uocantur. Conuertit autẽ iohannescor¬
da patrum in filios: quasi sapientiam
quam habuerunt patres xp̃m creden¬
tes ac desiderantes in carne uenire. tͣns¬
fudit in filios. docendo eos credere &
gaudere.xp̃m in carne uenisse. Con¬
uertit incredibiles ad prudentiam
iustoꝵ: quia eos quos sine fide xp̃i in¬
uenit de oꝑib legis frustra głantes
docuit credere inxp̃m. eiusq se gr̃e
tota intentione summitere. ac prece¬
dentium iustoꝵ imitari prudentiã:
qui & legem ꝑficere diligentissime

Expanded text:
l., et convertet corda patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum . Unum igitur atque idem utriusque opus est, fidem scilicet atque intellectum, quem habuere patres, filiorum mentibus praedicando infundere. Nam patres et justi appellantur veteres sancti, de quibus Salvator ait discipulis: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae vos videtis, et non viderunt. Filii vero et incredibileevi homines, quo vel Elias praedicaturus est, vel Joannes praedicabat, vocantur. Convertit autem Joannes corda patrum in filios, quia sapientiam quam habuerunt patres Christum credentes ac desiderantes in carne venire, transfudit in filios docendo eos credere et gaudere, Christum in carne venisse. Convertit incredibiles ad prudentiam justorum, quia eos quos sine fide Christi invenit de operibus legis frustra gloriantes, docuit credere in Christum, ejusque se gratiae tota intentione submittere, ac praecedentium justorum imitari prudentiam, qui et legem perficere diligentissime
Abbreviated transcription (Latin):
adquisitione gaudium suꝑnȩ patͥȩ¬
quia sicut helyas in magna uirtute
sp̃c̃ scdm eius aduentum p̃ueniet: ita
ioh̾es non minore sp̃c potentia p̃ditus
preuenit pͥmum. Sicut ille precur¬
sor futurus est iudicis: ita iste precur¬
sor factus est redemptoris. Nec solum
aduentus ordine: sed doctrinȩ quoq
similitudine ioħes in sp̃ũ & uirtute
helyȩ dnm precessit. Nam sicut de io¬
hanne angłs subuingit. ut conu̾tat
corda patrũ infilios. & incredulos ad
prudentiam iustoꝵ: ita & dñs ꝑ pro

Expanded text:
acquisitione gaudium semper patriacquisitione gaudium semper patriquia sicut Elias in magna virtute spiritus secundum ejus adventum praeveniet, ita Joannes non minore spiritus potentia praeditus praevenit primum. Sicut ille praecursor futurus est judicis, ita iste praecursor factus est Redemptoris. Nec solum adventus ordine, sed doctrinae quoque similitudine Joannes in spiritu et virtute Eliae Dominum praecessit. Nam sicut de Joanne angelus subjungit. Ut convertat corda patrum in filios, et incredibiles ad prudentiam jus
Abbreviated transcription (Latin):
ea qui cornelium ac domum eius ante
ꝑceptionem baptismi sua grã consecra¬
uit. ipse utiq ioħem non solum ante
circumcisionem sed & ante natiuitatẽ
eiusdem gr̃e mu nere ꝑfudit: ita ut
officium suȩ precursionis dño adhuc
in utero positus. quia loquendo necdũ
poterat. iam gratulando p̃beret: quan¬
do sicut sequentia sc̃i euuangłii testan¬
tur. intrante beata di genitrice & salu¬
tante eliz abeth. exultauit in gaudio
infans inutero eius. Sed & in eo quod
illum multos filioꝵ isrł ad dñm dm ip¬
soꝵ conuersurum asseuerat: manifeste
angłs quam magnus coram dño ẽẽt fu¬
turus indicat: quem optimo genere
conuersandi uitam ꝑacturum esse de¬
clarat. Quȩ enim inter homines subli¬
mior. & do gratior conuersatio potest¬
ẽẽ: quam eos qui se castigant a uiciis
gant. insuꝑ etiam alios cotidiano exer¬
citio ad auctoris sui grãm student con-¬
uertere: & crebra animarũ fidelium

Expanded text:
ea qui Cornelium et domum ejus ante ea qui Cornelium et domum ejus ante perceptionem baptismi sua gratia consecravit, ipse utique Joannem non solum ante circumcisionem, sed et ante nativitatem ejusdem gratiae munere perfudit, ita ut officium suae praecursionis Domino adhuc in utero positus, quia loquendo nondum poterat, jam gratulando praeberet, quando sicut sequentia sancti Evangelii testantur, intrante beata Dei genitrice, et salutante Elizabeth, exsultavit in gaudio infans in utero ejus. Sed et in eo quod illum multos filiorum Israel ad Dominum Deum ipsorum conversurum asseverat, manifeste angelus quam magnus coram Domino esset futurus indicat, quem optimo genere conversandi vitam peracturum esse declarat. Quae enim inter homines sublimior, et Deo gratior esse conversatio potest, quam eorum qui se castigant  Al., abgant, insuper etiam alios quotidiano exercitio ad auctoris sui gratiam student convertere, et crebra animarum fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
uinum inquiens & siceram ñ bibet. &
spũ scõ replebitur adhuc ex utero mats
suȩ: & multos filioꝵ isrł conuertet ad do¬
minũ đm ipsoꝵ. Siquidem in eo quod
illum a uino & sicera. id est ab om̃i quod
inebriari potest continentiã habiturũ
asseruit: patenter indicauit quia ab
om̃ib uiciis & mundi illecebris quȩ
statum mentis solent euertere futurus
esset immunis. In eo autem quod illum
ad huc ex utero matris spũ sc̃õ replendũ
ẽẽ memorauit: ꝓfecto quia natus in mun-¬
do cunctis uirtutũ fructib ee̾t clarifican¬
dus ostendit. Quid enim uiuenti & con-¬
uersanti inter homines poterat deesse
uirtutis: qui & si ut homo in iniquita¬
tib conceptus est contra morem tamen
humane conditionis non in delictis eũ
preudtionis: sed in gr̃a remissionis ma¬
ter sua peperit: Neq enim dubitandũ
est: quia sp̃c sc̃s qui eum repleuit. etiã
a peccatis om̃ib absoluit. Constat quip¬
pe ueridica patrum sententia. quia lege

Expanded text:
uiens, et siceram non bibet, et Spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matris suae, et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum. Siquidem in eo quod illum a vino et sicera, id est ab omni quod inebriare potest, continentiam habiturum asseruit, patenter indicavit, quia ab omnibus vitiis et mundi illecebris, quae statum mentis solent avertere  Al., evertere, futurus esset immunis; in eo autem quod illum adhuc ex utero matris Spiritu sancto replendum esse memoravit, profecto quia natus in mundum, cunctis virtutum fructibus esset clarificandus ostendit. Quid enim viventi et conversanti inter homines poterat deesse virtutis, qui etsi ut homo in iniquitatibus conceptus est, contra morem tamen humanae conditionis non in delictis eum praevaricationis, sed in gratia remissionis mater sua peperit? Neque enim dubitandum est quia Spiritus sanctus qui eum replevit etiam a peccatis omnibus absolvit. Constat quippe veridica Patrum sententia quia lege
Abbreviated transcription (Latin):
spem totam auerterat: ut neq angło pro¬
mittenti crederet. nasci sibi filium posse.
Sed hoc certissime sciendum quia ꝓ po-¬
płi saluatione rogabat: que & maximo
peccatoꝵ languore uexatum. & insuper
alienigenȩ regis dominio p̃ssum noue¬
rat. Unde angłico oraculo & se exaudĩ-¬
tum cognouit adõ: & quo ordine salus
quam querebat. ẽẽt aduentura didicit.
Quia uidelicet nasceretur sibi filius. qͥ
ꝓpħa & doctor eximius existens: eun¬
dem popłm ad uiam ueritatis spemq ꝑ¬
merendȩ salutis conuerteret: & mox se¬
queretur ipse saluator: qui ei regni cȩlestiᷤᷤ¬

Expanded text:
spem totam averterat, ut neque angelo prospem totam averterat, ut neque angelo promittente crederet nasci sibi filium posse. Sed hoc certissime sciendum quia pro populi salvatione rogabat, quem et maximo peccatorum languore vexatum, et insuper alienigenae regis dominio pressum noverat. Unde angelico oraculo et se exauditum cognovit a Domino, et quo ordine salus quam quaerebat esset adventura didicit: quia videlicet nasceretur sibi filius qui propheta et doctor eximius existens, eumdem populum ad viam veritatis spemque promerendae salutis converteret, et mox sequeretur ipse Salvator, qui ei  Al. om. ei
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ scõꝵ ad adolenda thimiamata erat sta¬
tutum: quod interiorem ꝑfectioremq
noui testamenti & cultoꝵ illius grãm
designat. Stabat etiam a dextris eiusdẽ
altaris. ut non terrena & infima. sed
gaudia cȩlestis & sempiternȩ beatitudi-¬
nis quȩ ꝑ dexteram solent figurari. ho¬
minib se promittere monstraret: illis ma¬
xime. qui ꝑ cordis sui mundiciam ipsi al¬
tare aureum effici. qui ꝓpe ingressum
regni cȩlestis sedula cogitatione assistere.
qui aromata orationum ꝑ ignẽ amoris
deo incendere. qui dicere possint cũ pro-¬
pha. Dirigatur oratio mea sicut incen-¬
sum in conspectu tuo. Quod autem ait
zachariȩ. qm̃ exaudita est dep̾catio tua.
& uxor tua elisabeth pariet tibi filium:
non est arbitrandum quia pontifex qui
pro popło oraturus intrauerat. mutato
repente animo ꝓpͥuatis negotiis ceperit
rogare: maxime ꝓliberis a quoꝵ genera¬
tione intantum homo senex ac decrepitꝰ

Expanded text:
Sancti sanctorum, ad adolenda thymiamata erat staSancti sanctorum, ad adolenda thymiamata erat statutum, quod interiorem perfectioremque Novi Testamenti et cultorum illius gratiam designat. Stabat etiam a dextris ejusdem altaris, ut non terrena et infima, sed gaudia coelestis et sempiternae beatitudinis, quae per dextram solent figurari, hominibus se promittere monstraret: illis maxime qui per cordis sui munditiam ipsi altare aureum effici, qui prope ingressum regni coelestis sedula cogitatione assistere, qui aromata orationum per ignem amoris Deo incendere, qui dicere possunt cum Propheta: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Quod autem ait Zachariae: Quia exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elizabeth pariet tibi filium, non est arbitrandum quod pontifex, qui pro populo oraturus intraverat, mutato repente animo, pro privatis negotiis coeperit rogare, maxime pro liberis, a quorum generatione in tantum homo senex ac decrepitus
Abbreviated transcription (Latin):
ut agnosceret caritas ur̃a quam congru-¬
enter in ea noua gr̃ȩ preconia sumpserint
exordium. in qua tam multipliciter opꝰ
eiusdem gr̃ẽ & totius mundi redemptio
signabatur. Apparuit autẽ oranti ⁊acha-¬
riȩ angłs: stans a dextris altaris incensi.
Qui notandum quod non solum uirtu
statu temporis & loci situ in quo appa¬
ruit: gr̃ȩ quam euuangłizare uenerat.
testimoniũ ꝑhibet. Tempore quippe
oblationis sacerdoti apparuit: ut uerũ
se ȩternumq pontificem. ueram ꝓ mun-¬
di salute hostiam uenturam predicare
signaret. Stabat uixta altare incensi: ut
noui testamenti preconem se uenisse do¬
ceret. Duo namq altaria erant intem¬
plo: quȩ duo testamenta signant in ȩccła.
Primum altare holocausti ȩre cooꝑtum.
& ante fores templi ad offerendas uictimas
& sacrificia positum: quod carnales uete¬
ris testamenti cultores significat. Demde
incensi auro tectum ꝓpe ostium

Expanded text:
ut agnosceret charitas vestra quam congruut agnosceret charitas vestra quam congruenter in ea nova gratiae praeconia sumpserint exordium, in qua tam multipliciter opus ejusdem gratiae et totius mundi redemptio significabatur. Apparuit autem oranti Zachariae angelus, stans e dextris altaris incensi. Quo notandum quod non solum statu temporis, et loci situ in quo apparuit, gratiae quam evangelizare venerat, testimonium perhibet. Tempore quippe oblationis sacerdotii apparuit, ut verum se aeternumque pontificem veram pro mundi salute hostiam venturam praedicare signaret. Stabat juxta altare incensi, ut Novi Testamenti praeconem se venisse doceret. Duo namque altaria erant in templo, quae duo Testamenta signant in Ecclesia. Primum altare holocausti aere coopertum, et ante fores templi ad offerendas victimas et sacrificia positum, quod carnales Veteris Testamenti cultores significat. Deinde altare incensi auro tectum, prope ostium
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autẽ hac die pontifex scũarium
& tab̾nacłm testimonii atq altare sac̾¬
dotes quoq & uniuersũ popłm expia-¬
re iussus est. ioħes ipse qui sit iste pon¬
tifex quȩ hȩc expiatio manifestat: cum
illo ueniente ad baptismũm suum loqͥ¬
tur dicens. Eece agnus di: ecce qui tollit
peccata mundi. Quȩ uidelicet expiatio¬
semel manno cȩlebrari statuta est: quia
Quod autẽ pontifice ad rogandum in-¬
grediente scũarium neminẽ hominũ
intab̾nacło ẽẽ licebat donec exiret: in¬
firmitatẽ scẽ ȩccłiȩ designat. quȩ pro
fide eius pati necdum erat ydonea. Qͦd
in ipsis patefactum est apłis: qui in cho¬
ata eãdem passione illius om̃s relicto eo
fugerunt. E grediebatur autẽ expleta
expiatione pontifex ut & aliis tab̾nacu-¬
lum intrandi facultas daretur: quia
ꝑfecto suȩ sacrificio passionis apparuit
quoq corda roborauit. Hec de obseruan-¬
tia festiuitatis legalis latius exposuimus:

Expanded text:
Quod autem hac die pontifex sanctuarium Quod autem hac die pontifex sanctuarium et tabernaculum testimonii, atque altare, sacerdotes quoque et universum populum expiare jussus est, Joannes ipse quis sit iste pontifex, quae haec expiatio manifestat, cum illo veniente ad baptismum suum loquitur, dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Quae videlicet expiatiosemel in anno celebrari statuta est, quia,Quod autem pontifice ad rogandum ingrediente sanctuarium, nemini hominum in tabernaculo esse licebat donec exiret, infirmitatem sanctae Ecclesiae designat, quae pro fide ejus pati necdum erat idonea. Quod in ipsis patefactum est apostolis qui, inchoata eadem passione illius, omnes relicto eo fugerunt. Egrediebatur autem expleta expiatione pontifex, ut et aliis tabernaculum intrandi facultas daretur, quia perfecto suae sacrificio passionis, apparuitquoque corda roboravit. Haec de observantia festivitatis legalis latius exposuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui consũmationẽ obseruantiȩ legalis
& euuangłice gr̃ȩ predicaret initium:
quia ortus monstrabatur illius. qui pͥmꝰ
om̃ium & uenire etiam adẽẽ ostendet
dnm̃ saluatorem. De quo sc riptum ẽ. Finis
enim legis xp̃c. ad iusticiam om̃i credenti.
Nam & septenario propt̾ sabbatum. et
denario numero propter decalogum:
legis adimpletio recte figuratur.Dies
hec ꝓpitiationis erat & expiationis: in
qua popłs omĩs ab oꝑib uacare & ꝑora-¬
tiones absq abstinentiam affligi & casti¬
gari preceptus est. Quod beati iohannis
& uitȩ & predicationi multum con¬
gruit: qui & ipse amundanis uacans o-¬
ꝑib. cȩlestib solum studiis ac desideriis
animum dabat. & conuenientes ad se tͣn¬
bas a malis oꝑib abstinere. ac ꝑpenicen-¬
tiam fidemq expiari. & xp̃o consecrari
docebat: quia tempꝰ iam diuinȩ ꝓpiti-¬
ationis instaret. in qua cunctis pie que¬
rentib regni cȩlestis patẽret ingressus.

Expanded text:
qui consummationem observantiae legalis, qui consummationem observantiae legalis, et evangelicae gratiae praedicaret initium: quia ortus monstrabatur illius, qui primus omnium et venire, et jam adesse ostenderet Dominum salvatorem, de quo scriptum est: Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Nam et septenario propter sabbatum, et denario numero propter decalogum, legis adimpletio recte figuratur. Dies haec propitiationis erat et expiationis, in qua populus omnis ab operibus vacare, et per orationes atque abstinentiam affligi et castigari praeceptus est. Quod beati Joannis et vitae et praedicationi multum congruit, qui et ipse a mundanis vacans operibus, coelestibus solum studiis ac desideriis animum dabat, et convenientes ad se turbas a malis operibus abstinere, ac per poenitentiam fidemque expiari, et Christo consecrari docebat: quia tempus jam divinae propitiationis instaret, in quo cunctis pie quaerentibus regni coelestis pateret ingressus.