comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fero furentẽ cientem tolerauit : s et plaux extiuctũ. Non eñ
caruali zelo urretitꝰ tenebat᷑. quẽ nullo iudeo ĩiurie sue
s pectata filii cõmonebaut. Nam ideo si uiucet eũ occidi
phibuerat. ut edomiito seruaret᷑ peritendi locꝰ. Et quia nõ po¬
tuit nõ orbitatem doiluit iu eiꝰ ĩ teritũ: s nouerat ĩ quas pe¬
nas Ra nupia et adultera et parritidał aĩa raꝑet᷑: Namq
alio pͥus filio qͥm notens erat : pro quo egrotante affligxe¬
baut᷑ moriente letatꝰ est. Et hoc maxĩe apparet: quia mo¬
utebant᷑. Quod t̾ũ in nnã illicite irriusset rex idem estu quo¬
dam etatis et tẽꝑaliũ reꝵ ꝓsꝑitatis arreptꝰ cuiꝰ et maritum
occideudum p̃ceꝑat: accusatus est ꝑ ppħam Qm tũ adeum
uenisset cõmucẽdum depectato. ꝓposunt ei suilitudincin
de pauꝑe qui habebat oñe unã ciuiꝰ uiciuꝰ multas cũ nõ ha¬
beret ad aduentum hospitis sin mucã potiꝰ incim su pari¬

Expanded text:
etiam planxit exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vinceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: et quia non potuit, non orbitatem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moutebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex idem, aestu quodam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus abreptus, cujus etiam maritum occidendum praeceperat; accusatus est per propheposuit ei similitudinem de paupere qui habebat ovem unam, cujus vicinus cum haberet multas, ad adventum hospitis sui unicam potius vicini sui pau
Abbreviated transcription (Latin):
quia in treco uox iurantis maifesta est sine ambigno
sono. Karissime c et difficilluue in uenrri potest ambi¬
tuitas iũ ꝓpris uerbis quãtim ad libros diuiuaꝵ striptura¬
rum spectat. quã nõ aut c̃tũstantia ipa stauoius qua
cotnostit᷑ striptoꝵ ĩ tentio aut iuspretũ colatio aut pse¬

Expanded text:
quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut prae
Abbreviated transcription (Latin):
non toherebit. Qualibet autẽ uote ꝓuũtiet᷑ illũd quod
nactauael dixit auazaret potest aliquid bom cẽ sue.
affirmãtis ut illud solũ ad introgationẽ ꝑtiueat qd̾
ait auazaret: sie totum cũ dubitatione ĩtrogantis
nõ uideo quom disteruat᷑ ut̾q aũt scusꝯ fidem nõ
impedit. Est et ambiuitas in souodubio sillabarũ
et het utiq ad ꝓuũtiationẽ ꝑtiuẽs. Nam ꝙ scriptum est
nõ est abstõditũ ate os ncũ quod fccisti ĩ abstodito.
non clucet legenti utrio correpta lictera os ꝓuũtiet
an ꝓͥducta. di eñi corripiat abeo quod sunt ossa si aut̾e
ꝓducat abeo qd sũt ora: int̾eluigit᷑ nuuerꝰ sungularis
d talia liugue p̃cedentis inspectione diuidicant᷑. Ilã
da cõsuctũdo uulgaris utilior est signifficandus rebꝰ quã
interyritas licterata. Mallem quippe cum borbarisiuo.
dici nõ est abstonditũ ate ossum iucũ qua ut ideo ium¬

Expanded text:
bet autem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit: A Nazareth potest aliquid boni esse, sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait, A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis, non video quomodo discernatur: uterque autem sensus fidem non impedit. Est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens: nam quod scriptum est, non non elucet legenti, utrum correpta littera os pronuntiet, an producta. Si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa; si autem producat, ab eo quod sunt ora, intelligitur numerus singularis. Sed talia linguae praecedentis inspectione id judicantur: nam di consuetudo uulgaris utilior est significandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum meum, quam ideo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ post aduc̃tum dm̃ diuina p̃tepta custodiũt ficguram ad
intelligxutia referat : factũ uͦ ipsum adiuores nõ trãfferat
Mlulta cm̃ sunt que illo tỹi officise facta sunt : q̃ iodo
aĩaducrtere atq iudacare potucrit ⁊ ei tauĩẽ ieste ꝓͥctatẽ
adhunc usum asfinuat ut se neq̃quã ⁊ ecte factis suis huit¬
et fleuda uanfragia. Ad hoc cñi et pectata illoꝵ hominũ
srryta sunt ut ap̃łica illa seutentia ubi ꝙ tuuẽda sat qua
ait qua ppt qui uidet᷑ store uideat ne cadat. Nulla em̃ sere
tandum est tru ꝓpͥa sut an ficyurata loquitio. qriĩtellig̃ẽ
conarõ. Nam cõꝑto quod ficgurata sit adhibitis reculia reꝵ
quas in pmo libro detessunꝰ facile est. eam uersare ui¬
bus modis douec ꝑueniauiꝰ ad seutentiã ueritatis: pre¬
sertim tum usus accesserit pictatis extrtitatione roboratꝰ
Inuerimꝰ aut̾e utrũ ꝓpͥa sit on ficgurata locutio. illa
in tuentes que supͣdicta funt. Quod cũ apparuerit.¬

Expanded text:
qui post adventum Domini divina praecepta custodiunt; figuram ad intelligentiam referat, factum vero ipsum ad mores non transferat. Multa enim sunt quae illo tempore officiose facta sunt, quae modo animadvertere atque indagare potuerit; rei tamen gestae proprietatem ad hunc usum assumat, ut se nequaquam recte factis suis jet flenda naufragia. Ad hoc enim etiam peccata illorum hominum scripta sunt, ut Apostolica illa sententia ubique tremenda sit, qua ait: Quapropter qui videtur stare, videat, ne cadat . Nulla enim fere gandum est utrum propria sit, an figurata locutio, quam intelligere conamur. Nam comperto quod figurata sit, adhibitis regulis rerum quas in primo libro digessimus, facile est eam versare omnibus modis, donec perveniamus ad sententiam veritatis, praesertim cum usus accesserit pietatis exercitatione roboratus. Invenimus autem utrum propria sit, an figurata locutio, illa intuentes quae supra dicta sunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
flacyniũ acq farius ad isto et tp̃ia quis putet adfium uuat
pose tranfferii quo iusi dũante cupiditate et isaꝵ quot
srupturaꝵ quib euertenda est satellitiũ puerete uõ faner
Non iutelligit mser adhant utilitate illa ẽẽ sit psita ut
spei boue homines salubr̃t uideant et rosuetudĩe quã asꝑ¬
nant᷑ posse hab̃e usum bonũ et cam quã amplexaut᷑ dẽ posse
daiuabilẽ. si et ibi caritas uteutiũ et hic cupiditas actedat᷑
Nam si nultis uxoribꝰ caste uti quisꝙͣ ꝓtepe potuit. potest
alius nua libidiuose. Maggis cm̃ approlo multaꝵ fccũditate
utc̃tem ꝓp̃t aliud: ꝙͣ uiuꝰ corue fruc̃tem pt ipsam. ibi em̃ q̃¬
ritur utilitas tempoꝵ oportuuitatibꝰ cõgrua: hic satiatur
cupiditas tpralibꝰ uoluptatibꝰ implicata. Inferioris ꝑ gradꝰ
ad dñm sunt quibꝰ scdm ueniã c̃sedit apłs carualẽ cum suĩ¬

Expanded text:
quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum sin
Abbreviated transcription (Latin):
cess scicutia inflat ueritas edifitat. Ita em̃ sertiat¬
quã quã ius de egipto diues exeat: tanẽ iusi past̾ha
illad quod iyse clamar tamꝙ̃ ad eos qͥuos ĩ etxirto sub
pharaoue uidet loborare. ueinte adme dĩs qui laboratier

Expanded text:
cesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentitcesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentit, quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi pascha illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet
Abbreviated transcription (Latin):
doctor suouissimꝰ et ñr beatssumꝰ. quanto lactantiꝰ
quanto nctorinꝰ̃ obtatus. hyloriꝰ ut deuinis taccã
q̃ntum ĩ inuuerabiles ggreti: quod pͥor iise fidelissunus
dei fauiulꝰ moyses fecerat. de quo scriptum est quod
cruditꝰ fucrit oĩi sapientia egiptioꝵ: Ingiuibꝰ oĩbꝰ
pliuas quas utiles habebat nũꝙͣ cõmodaret : si eas iu
Usum colendi uncꝰ diei quo uauꝰ iddloꝵ cultꝰ exti¬
deret᷑ cõuertendas suspitaret᷑. d dederũt auiũ etar¬
exutũ et uestem suã excunte de ecipto ppło dei: uc¬
sticutes quẽ ad modum illa que dabant ĩ xp̃i obsequiũ
redderent᷑. Illud eñi nñ exedo factu siuie dubio figuratũ
est: ut hoc p̃sicnaret quod siue p̃iudicio alteriꝰ aut
paris aut iuclioris intelligontie dixerim. Ded hoc modo
instructꝰ diuinaꝵ scriyturaꝵ studiosus cũ ad eas ꝑ¬
strutaudas atcede ceperit illud apłitũ cotitare non

Expanded text:
doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipseDei famulus Moyses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. Quibus omnibus quebatur, disciplinas quas utiles habebat nunquam commodaret, si eas in usum colendi unius Dei, quo vanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim in exhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius aut paris aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non
Abbreviated transcription (Latin):
doctͥue om̃is gentiliũ nõ slum sauulta et suꝑsticiosa
ficyũta. tyrauesq sarciuas suꝑnacauei laboris habent
que unꝰ quisqs nr̃m duce xp̃o desocictate eeutiliũ exieus
debet abhoruinari acq deuitore ẜ̾ ccia libales distipliuas
usuni ueritatis: aptiores et quedam moꝵ p̃cepta utilissima
apud eos quod eoꝵ tauꝙͣ aurũ et argentũ quod nõ ipsi
iustituerũt. ẜ de quibꝰdam quasi netollis diuine ꝓuidõne
que ubig u fusa est cruert. et qͦ ꝑuerse acq ĩiuriose ad
obsequia demuonũ auutͣcut᷑. cum ab eoꝵ iuiscra sotictate
auiio separat debet ab cis auferre xp̃i anꝰ. adusiu
uestum p̃decandi euãgelii. Uestem quoꝵ illoꝵ id et hom̃
quidem instituta ẜ tauie accomodata huiaue sonctati qua ĩ
hac uita carore non possinuꝰ: acciꝑe acq hobere licuerit¬
et in usum cõuertenda xp̃iauũ. Nauggiid aliud fecerunt
multi bom fideles nr̃o. Nont aspitiũꝰ quanto auro etar¬
ieuto et ueste suffarciuatus exierit de ccipto cipͥauꝰ et

Expanded text:
doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidenque infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et
Abbreviated transcription (Latin):
dinuntꝰ iustitutũ ciiꝰ uimi signifirationẽq intelligit
nõ hoc ueuerat᷑ quod udet᷑ et traufit: ẜ illud potiꝰ
qͣ talia cuucta refereuda sunt. Talis aũt homo spũat
et liber est et tp̃s seriitutis qͦ. cornalibꝰ auimis nõ dum
oportet sigya illa reuelari. quoꝵ igo edomandi funt
Cales autẽ spũales erant patarche ac ꝓpħe: oiĩs in ppło

Expanded text:
tionemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelari, quorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, o
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ fedissua mule flõma ĩ iulisiuũ ardestat et samiꝰ
quisq malucrit more dñi piste nesti ꝙͣ lenticula more esau
nepotis abraham. aut ordco more iuiuctoꝵ. Nõ em̃ pptca¬
tõtiuẽtiores suunt nõb plereq bestie: quia uilioribꝰ aliuit᷑ estis
Nam nn om̃ibꝰ hinꝰ cemodi ⁊ebus non exearũ rerũ natura
quibꝰ utiui᷑. s excausa utendi et iuedo appetendi uł ꝓbaudũ

Expanded text:
em foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim proptercontinentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis. nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi uel probandum
Abbreviated transcription (Latin):
tentĩã ut sit stã et corꝑe et sp̃u an nũdemuꝰ nos ab
omi inquinatione coruis ut aliꝰ sit seusus et spũs
ꝑficientes stificationẽ intimore dei capite nos Tales
sruanda sunt et in ambicyus ꝓnũtiacioruh ulant ip̃
riunt aui p̃tedeutit uł c̃sequẽts cõlgxione scrmouus¬
dubie iemanebũt. ut quolibet modo lector ꝓ ur̃tiaueut
cõ sit in rulpa Uisi eñ fides reuocet qua crediuiꝰ
diñ nõ ad cusaturũ aduersus electos suos et xp̃m non
cõdemynatuꝵ electos suos: potest illud sic ꝓuãciari.
quis actusabit aduersꝰ electos dĩ. ut hauc introrgatio¬
nẽ quasi respontio cosequat᷑ dẽ qui iustificat Et ĩtuꝰ

Expanded text:
an Mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus, Et spiritus perficientes sanctificationem in timore Dei capite nos sic.ervanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus; quae nisi riguntur, aut praedubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa. Nisi enim fides revocet, qua credimus Deum non accusaturum adversus electos suos, nec Christum condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari. Quis accusabit adversus electos Dei, ut hanc interrogationem quasi responsio consequatur, « Deus qui justificat
Abbreviated transcription (Latin):
ius purgatoria. ne inflante stiencia dediuicus ab ecipto
ablatis suꝑbe aliquid pulmo tuiudus anhelet. Asꝑges ic
inquid yopo et nũdabor: labo lauobis me et suꝑ uiuẽ
de albabor. Audi tin meo dabis exultationẽ et leticiam.
De inde cõstquẽter auuectit: ut ostendat puroationẽ asuꝑbia
sucinficori ysopo ullabunt ossa humiliata. Quãtum aũt¬
niiuor est aurri arcꝑnti uestisq copia quã de ccripto setũ ille
¶tue ab stulit in cõꝑotione diuitiaꝵ quas postor ier polure
osepuntꝰ est q̃ maxiuis insalonions rege ytendunt᷑. tarto¬

Expanded text:
is purgatoria, ne, inflante scientia, de divitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: Asperges me, inquit, hyssopo et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. Deinde consequenter annectit, ut ostendat purgationem a superbia significari hyssopo: Exsultabunt ossa humiliata. Quanto autminor est auri, argenti vestisque copia, quam de Aegypto secum ille populus abstulit, in comparatione divitiarum quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur. Tant
Abbreviated transcription (Latin):
Cmpiditatem noto motũ amiui ad frucndum se et ꝓxuno
et quodlibet corpore nõ ꝓp̃t dñ. Quod autẽ acgit ĩ doiuta
cupiditas adcorrumpendũ aiũ et corpꝰ sitũ flagitiũ uocat᷑
quod aute acit ut alti noceat faciuꝰ dd. et hec funt duo
iicuera õiu pectatoꝵ ẜ flagitia perora sũt que tum
exinauincrit aĩmũ et ad qͣndam ccestatem ꝓduxerĩt in¬
faciuora ꝓsilit᷑: quibꝰ remoneant᷑ impediũta flagitioꝵ
aut adiiuẽta q̃rant᷑. Itcm quod acxit karitas quo sabi
utilitas est quod aute ac̃ ut ꝓsit ꝓxuno beneficictia uo¬
catur. et hic p̃cedit utilitas quia neuio potest exeo quod

Expanded text:
imi ad fruendum se et proximo, et quolibet corpore non propter Deum. Quod autem agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum et corpus suum, flagitium vocatur; quod autem agit ut alteri noceat, facinus dicitur. Et haec sunt duo genera omnium peccatorum, sed flagitia priora sunt. Quae cum exinaniverint animufacinora prosilitur, quibus remoueantur impedimenta flagitiorum ant adiumenta quaerantur. item quod agit caritas quo sibi prosit, utilitas est; quod autem agit, ut prosit proximo, beneficientia nominatur. et hic praecedit utilitas, quia nemo potest ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
alibi didicit nulto hobiundanti ꝰ ibi i ueuiet et ca que
iusꝙͣ om̃io alibi: ẜ in illaꝵ tantĩ id̾do strigturaꝵ mi¬
rabili altaudinẽ et murabili huuulitate destitur. Hat
iͥ Ristrictione p̃ditũ cum simua ĩ coguita lectorem
nõ impedierunt nute et humulẽ corde sub nigatũ leuĩt
xp̃o et honcratũ sartina leui fundatũ et radicatũ et
edificatũ in karitate quc̃ stientia in flore nõ pssit.
accedat ad ambigua sigua instripturis tosideranda
et distrtieuda de quib ꝰ lam tcio noluiuine dice acgre¬
diar. quod dñs douare dicgnabit᷑ amon

Expanded text:
 multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum leniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in scripturis consiet discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sit latitudo et altitudo et ꝓfuudum. id est trucẽ dĩn cuiq
latitudo decit᷑ intͣusuero lugno quo extendunt᷑ manꝰ
longitudo atcrra Uq ad iysan latitudau̾t qͦ amanibꝰ et
infra totum corpꝰ affigit᷑ altitudo alatitudiuẽ sursum
usis ad sũnũ quo adheret caput ꝓfundum utro quod terre
in fixũ abstondit᷑: Iuo sucno crutis omuis accio destri

Expanded text:
t longitudo, et altitudo, et profundum, id est, crucem Domini: cujus latitudo dicitur in transverso ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo
Abbreviated transcription (Latin):
quereutibꝰ salu brĩt p̾cipi ut nullas doctͥuas que p̃ter eccłia
xp̃a excrcent᷑ tanꝙ̃ ad beatã intam capesseũda seture seqri audeut¬
sed cas sobrie diligent q diuudicẽt et si quas in uentrĩt ab ho¬
nnnibꝰ ĩstitutas uarias ꝓp̃t uiuersam uoluntate ĩstituẽtiũ
et icyuotas ꝓpt suispitiones crrantiũ. maxĩe si habent¬
et cum demonibꝰ uiutã socictatẽ ꝑ quarũdam sicuffica¬
cionũ q̃si quedam pacta atqꝙ conuenta repudient peuit
et detesteut᷑ alicuẽt et stũdiũ astuꝑflius et luxuriosis
homiinũ ĩstitutis. Illa uero iustituta hominũ que
ad societatem cõuiuẽtiũ ualeut : ꝓ ipsa inte huiꝰ ne¬
cessitate nõ uerligant. Incẽtis autẽ doctus que apide

Expanded text:
quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam capessendam secure sequi audeansed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxietiam cum daemonibus initam societatem per quarumdam signi cationum quasi quaedam pacta atque conventa; repudient penitus et detestentur; alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. Illa vero instituta hominum, quae ad societatem conviventium valent, pro ipsa hujus vitae necessitate non
Abbreviated transcription (Latin):
semuisser nõ habent. Diue mͦ iuse iysis c̃iderent᷑ suue desicroaait
aui a ouoꝵ aliat̃ ne motionũ leges iuutri adhribeant᷑¬
au coniutabiles reigulas habent: neq ullo iuedo ab houiuubꝰ
ĩstiutas s iucyenosoꝵ sagracitate toꝑtas. Que tauiẽ ourã
quisquis ita dixerit ut iactare se ult imꝑitos ulit et non
potiꝰ quercre unde suit uera que tautũ modo uera esse per¬
senserir. et unde q̃dam nõ solum uera s et ĩ cõuntabilia
ẽẽ cõpreheuderit. at si abspetie coryoꝵ usq ad huirauã uẽtem
ꝑuenieus cũ et ipsã mutabilẽ in uenerit quod ĩt decta nũt
indocta sit: cõstituta taniẽ int incõnuitabilẽ supͣ seueritotẽ
et uintabilia infra se cc̃ta ad uiuꝰ dĩ laudemi acq uilectioũ
cucta touerte aliqͦ. tũcta ẽẽ coguostit doctus iudi potest q̃se¬
autẽ sapicus nullo modo. Quã obremi indet᷑ michi studiosis
et iugeniosis adolestẽtibꝰ et tuuc̃tibꝰ dñ beata que uitam

Expanded text:
se ipsis considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabiliapecie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen intra incommutabilem, supra seruitutem et mutabilia infra se cetera, ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere a quo cuncta esse cognoscit, doctus uiautem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam
Abbreviated transcription (Latin):
intellicyit Ditut eͦ hee oñis sacnificationes ꝓ saie cuꝰq
societatis tõsensione animos mouẽt et quia diuersa cõseu¬
sio est diuerse mouẽt: uec ideo consenserũt iu eas homi¬
nes quia iam ualebant ad significationẽ s ideo ualẽt
quia tõsenserũt ineas. sicut et illa siggua quibꝰ ꝑuitiesa
deuionũ societas cõꝑatur ꝓtinqꝑ obseruationibꝰ ualent. qd
minfestissuue ostendit ritus augurũ. qͥ et auteꝙͣ obseruent
stea quã obseruata sicgua teuuerĩt. id agunt ne
aut uolatꝰ aut audiant uoces aniũ: quia nulla ista signa
sunt nͥ cõsensus obseruãtis accedat. Quibꝰ amputatis acꝙ¬

Expanded text:
intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse monent, nec ideo consenserunt in eas homines, quia iam ualebant ad significationem, sed ideo ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum somanifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obseruantis accedat. CCLX. DE SC
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sũcione ammoꝵ quasi tomum q̃dam liuogna cũ dero¬
nibꝰ federata sunt: q̃ taĩe pleua sunt onĩa pestisere perres¬
tatis crutiantis sollicitudiuis mortifere seruitutis. Non
em̃̃ quia ualebant amaducisa sunt ẜ amĩaduertendo acp
siguando factu est ut ualerent: et ideo diuersis diuerse
puenĩt scdm coritationes et p̃sũptiones suas illi eũi
spũs qui derꝑe uolunt. talia ꝓturãt tiug. qualibꝰ erum
irrecitũ ꝑsuspiciones et cõsentiones eius uident. dicrt em̃
uerbi ggr̃a unafigura lictere que decrrsatim̃ notatur
alud capud gretos aliud apũd latiuos ualet nõ uãͣ
sed placito et cẽreussione sicgnfficaudi: et ideo qui utra ꝑ
liugu̾a nouit. si homini greto uelit aliquid sugnificare᷑
scribendo. nõ meri signifficatione pouit haut licterã in qua
eã pouit cũ homiimi stribit latiuo. Et ueta uno eodeq son
apud tgretos lictere: apud latiuos oleris nomẽ ẽ. Et cũ
Dico legx ihus duabꝰ sillabis alud grecꝰ oliud latiuus

Expanded text:
sumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩaius elaborata et cõstripta nõ arbituuir in ueuiuis
sed sine ꝓp̃t turbas ueglicentiũ siue ꝓ̃t ĩuidoꝵ octulta¬
ciones latent quod utrũ deratione disputandi fieri po¬
ssit iuoro et uidet᷑ iichi nõ posse quia ꝑtotum legtũ
scriptura celligata est ueruoꝵ iute et idco magis ad¬

Expanded text:
 conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et id
Abbreviated transcription (Latin):
cardus aũ nõ eã indet ẜ multo nunꝰ quod de illa pre¬
cipiut. Mlagis ꝙ iu his om̃ibꝰ iisa expectacła ueritatis
sepe delectant quã exeis indisputando aut indicaudo aduiua¬
mux: non forte quod exertitiora reddiuit incema sic et
maliguora aut inflatiora nõ reddant . lyoc estͬant derꝑe
uerisiuule sermone atq introrpationibꝰ aiiẽt aut aligĩd
magnũ qͥ se boius acẜ ĩnocc̃tibꝰ aut̃ porãt. se assecuta¬
ciuilibet tardissio clarũ est quod nõ sit ab horuibꝰ
iustituta: ẜ potiꝰ iudagata et in uenta Alon eñ sicut
spͥma sillabam italie quã bren̾e ꝓuũtiauerũt ueteres
uolunt uirgiliꝰ et longna facta est ita quisꝙ̃ potet effice̾
cum uluerit ut t̃ t̾ua aut nõ suit nouẽ aut nõ pessuit
effic̃e quadratã ficaunra aut non adtuoriũ nuueꝵ tripla sunt¬

Expanded text:
eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, qcuilibet tardissimo clarum est, quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam fi
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ flagitant: quod etͣgo hũ fecert dehĩs ⁊ ebꝰ ut nõ sit ue¬
cesse xp̃rauo ĩ multis ꝓp̃t pauta laborare sit uideo posse
ficri su quẽ eoꝵ qui pessunt beniguã sant oꝑam frue uti¬
litati delectet impendere ut quostũq terrorũ lotos que¬
ne auimalia uł erbas acq arbores siue lapides uel
inetallo ĩ coguita spetissq qͣslibet scriptura foiueiuorat
ca gẽnanti digereus sola exposita licteris mandet. Põt

Expanded text:
: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Pot
Abbreviated transcription (Latin):
oies iusi cẽsensus accedat. Inpicturis uero et statuis ce¬
risq huiꝰmodi siuiltatis oꝑibꝰ maxĩe ꝑitoꝵ artificum
ncuio errat cũ similia inderit: ut aguostat quibꝰ suit
rebꝰ similia Et hoc totum tenꝰ int suꝑflua hominũ isti
ubi et quãdo et cuiꝰ autoritate fiat. Illilia de iuq ficta¬
rum fabulaꝵ et falcitatũ quaꝵ mẽdatus homines delet¬
tantur humana ĩstituta sunt. et nulla magis honinũ
ꝓͥa que ase ipsis habent existimanda sunt q̃ quoꝵ falsa
acs mẽdacia. Commoda uero et necessaria hominũ cum
hominibꝰ instituta sunt quetũq inhabitu e cultu cor¬
poris. ad sexus uł honores disteruendos. differeutia platuit
et ĩ inuerabilia gentra sicynificationũ sine quibꝰ hu

Expanded text:
homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caehomines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instiubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quib
Abbreviated transcription (Latin):
homir̃ nõ suꝑsticiose: id est lĩo cum demonibꝰ ⁊ cũ iysis hõmbꝰ
iustitute. Namꝑ om̃ia que ideo ualent inter homines quia
platuit ĩt eos ut uabeant instituta hominũ sunt: quoꝵ
ꝑtim suꝑflua luxuriosaq iustituta sunt ꝑtrmm cõmoda et
necessaria. Illa em̃ que saltando faciũt histriones sinatura
nõ ĩstituto et cõsensione hominũ ualerent: nõ pͥus tẽpo¬
ribꝰ saltante pantomino p̃co pu̾ntiaret ppłis carthagiuus
quid saltator uellet intelligi. quod adhuc multi iuenuert
seues quoꝵ relatu hec selciuꝰ audire. Quod ideo credendu
est quia nũc quoq siquis theatiũ laliũ ntxꝵ iuꝑitus
intranerit : insi ei dicat ab alto quid illi uiotꝰ sicgnnficent
frustia totꝰ intentꝰ est Appetunt tamẽ oiũs qͣndam simi¬
litudine significando: ut iysa signa quãtum possunt
rebꝰ que signficant᷑ sumilia suit. Ded quia multis modis
sinule aliquid alitui potest esse: nõ cõstant talia siqua uet

Expanded text:
hominum non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est taiẽ uera regła cõclusionis Non cm̃ sicut ab
est cum ditimꝰ. si orator est homo ẽ exqua ppositione
si assiuamꝰ nõ est aũt orator. nõ erit cõsequẽs cum¬
culas conepionũ: aliud sentertiaꝵ ueritatẽ. In illis ditit᷑
quid sit terseguẽs: quid nõ cõseqũẽs quid repugdiãs. Consequẽs
est. si orator e homo est Incĩsequẽs: si homo est orator est
Repuguas Si homo ẽ q̃drupes est hic gͦ de ipsi couexios
idicat In ueritate autẽ seutẽtiaꝵ: iyse ꝑse seutẽtie nõ
cum interte uera conepione ingunt᷑: et ipse certe fiõt
uecesse est. Quidam autẽ sit se ractant cum ueritatem
couexionũ didicerĩt: quasi sentẽciaꝵ ipsa sit ueritas
Et rrisus quidã plerũs retiuctes ucra seutẽtiam malese
cõtempiũt. quio leges cõtlusioiuis iguorat: cĩ iulior sut
qui nouit eẽ resurpectionẽ mortuoꝵ qͣm ille qui uouit
cõsequẽs ec̃. ut si resurocctionẽ mortuoꝵ nõ est. neque

Expanded text:
non est tamen vera regula conclusionis. Non enim sicut ablest, cum dicimus, Si orator est, homo est: ex qua propositione si assumamus, Non est autem orator; non erit consequegulas connexionum, aliud sententiarum veritatem. In illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, orator est: repugnans, Si homo est, quadrupes est. Hic ergo de ipsa connexione judicatur. In veritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ut, si resurrectio mortuorum non est
Abbreviated transcription (Latin):
aegit᷑ opinione ił cõcessione cõsistit Ideraũt ut supra
dixiuꝰ infetur uera conexione quod falsum est: ut
eũ cuiꝰ eriorẽ corigere uolummꝰ peniteat cõsensisse p̃¬
cedentia. quoꝵ cõstiuẽtia udeet ẽẽ ⁊ epuenda Iam huit
intelligh̃e facile st sicut in falsis seutetus ueras: sita
ueris sentẽtiis falsas toclusiones ẽẽ pose fat cm̃ aliquẽ
ꝓpesusse. si iustꝰ est ille uouꝰ est et eẽ cõcessum. Deuide¬

Expanded text:
agitur, opinione vel concessione consistit. Ideo autem, ut supra agitur, opinione vel concessione consistit. Ideo autem, ut supra diximus, infertur vera connexioneeum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; dei
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã p̃cederte qua dicebant nõ ẽẽ resurrectionẽ mortuoꝵ
uecessario sequit᷑. neq xp̃s resuriexit. hoc aute quod seguit᷑
falsum est. xp̃s em̃ resurrexit falsum est cͦ. quod p̾cedit.
pcedit aũte non esse restrirexion̾ẽ mortuoꝵ. est ꝙͣ resurret¬
uecessens quod p̾cedit. nõ instituer̃t honues ẜ estererĩa Et
hec regula ꝑtinet adueritatẽ conexionũ: nõ ad ueritaie
sertctiaꝵ. S inhoc loco de resurrectione cum agerett
regula conexionis uera est et ipsa intõclusione scutẽtia In
salsis aute senteritus. conex iouis ueritas est isto modo
Fatiauiꝰ aliquẽ concessisse. si auimal est clo coclea: uoce
habet hoc cõcesso cũ ꝓbatũ fuit uocẽ toclea nõ habere qũ
cõsequẽti ablato illud quod p̃cedit aufertur: cõcludit᷑ uõ
et̃ auimal cocleam. que sentertia falsa est: sed excõcesso
falso ucia tclusionis couexio. Deritas itaq seutetie
ꝑ se ipsam ualet: ueritas autẽ couexionis exeiꝰ tũ quo

Expanded text:
tentiam praecedentem, qua dicebant non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Christus resurrexit. Hoc autem quod sequitur, falsum est; Christus enim resurrexit: falsum est ergo quod praecedit. Praecedit autem non esse resurrectionem mortuorum: est igitur resurrecnecessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrecregula connexionis vera est, et ipsa in conclusione sententia. In falsis autem sententiis, connexionis veritas est isto modo: faciamus aliquem concessisse, Si animal est cochlea, vocem habet; hoc concesso, cum probatum fuerit vocem cochleam non habere, quoniam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cochleam. Quae sententia falsa est, sed ex concesso falso vera est conclusionis connexio. Veritas itaque sententiae per seipsam valet; veritas autem connexionis ex ejus cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ ꝑtiuẽt. ubi dist pliua reguat disputationis et nuimeri
d disputationis distiplina ad om̃ia teuera questionũ
que iulict̃is st̃is sunt. penctranda et dissoluẽda plurimum
ualet. Tantũ ibi caucuda est. libido rixandi: et pucrił
quedam ostentatio detipiendi aduersariũ. dunt cm̃i multa
que appellant᷑ sophisiata false cõclusiones rationũ et ple¬
rũq ita ueras imutantes. ut nõ solũ tardos s iugemosos
et iumꝰ diligeñt actentos decipiant. Propesint cm̃ quidam
diceus ei tũ quo loquebat᷑: quod eno sum tu nõ es. At ille
cõsensit. Uerũ em̃ erat eoꝑte: uł eo ipso quod iste iusidi¬
osus. ille sumplex erat. Tuut iste addidit ego autẽ homo
sum. hoc quop tũ ab illo accepisset cõclusit diceus. En ꝯͣ¬

Expanded text:
animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ualet; tantum ibi cauenda est libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. sunt enim multa, quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. proposuit enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego sum, tu non as". at ille consensit. uerum enim erat ex parte uel eo ipso, quod iste insidiosus, ille simplex erat. tum ille addidit: „ego autem homo sum." hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ espondere cẽsuerũt. Dequa tota cogintione: quãtũ ad usg¬
cẽtarum quibꝰ aliquũ fabritat᷑ uł quod reuaueat post
oꝑationẽ artifitis ab illo effectũ sicut domꝰ. et stanuu
et uas aliquot acq alia hiiꝯcemodi uł que nuiuisteriu
quoddam exhibent oꝑanti deo sicut meditiua et agricua¬
tura et eguueruatio. uł quoꝵ ouũs effectꝰ est actro sit
saltationũ. et cursionũ. et luctaminũ. arum cͦ. cũctoꝵ
artiũ de p̃teritis exꝑinta faciũt et fut᷑a conici. Nam uullꝰ¬
eaꝵ artifex mẽbra mouet᷑ in oꝑando. nͥ p̃titoꝵ meniorĩa cũ
futuroꝵ expectatione cõtexat. Harũ aut cohuicio teruũt
in iysa huana uita cursiq usurpanda est nõ ad oꝑ¬
audum iusi forte officiũ aliquod cogat de quo nñt non
acimꝰ : sed ad indicandum ne diuo nestiamꝰ quid strĩpta
uelit insumore cũ de his artibꝰ aliqͣs figuratas loqutioues

Expanded text:
, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad , respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad caeterarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullearum artifex mfuturorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas figuratas locutiones
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑre ixsam coguitio qͣuiꝙ̃ suꝑstitionẽ uõ alliget no ualtus
tais acppe inchil adiuuat tctacionẽ diuinaꝵ striptu¬
raꝵ: et infiuctuosa intentione plus impedit. Et quia
familiaris est et ꝑiiciosissimo criori fatua fata cãtantiũ
cõmodi ꝰ honestia tõtepint᷑. habet et p̃ter deiuestrationẽ
p̃sentiũ et p̃teritoꝵ uorrationi siuule aliqd. quod apsenti
positione motu siderũ et inp̃terita eoꝵ uestigia ⁊ egula¬
riter lit ⁊ccuroere. habet et futoꝵ ⁊ enulares cõiecturas
nõ suspitiosas et omiuosas. ẜ ratas et c̃tas. nõ ut exeis
aliquid trahere ĩ nr̃a facta et euẽta tempteniꝰ. qͣlis geuech¬
laicoꝵ deluaũta sũt. ẜ qͣntũ adipsa ꝑtinet sidera. Nam
is qui cõputat liuã. cum hodie inspexerit quota sit luua
et aũt qͣt libet annos quota fuĩt et posest quotlib q̃ta fu¬
tura sit potest dic̃e. sic de uno ꝙ siderũ qͥea ꝑite cõputãt¬

Expanded text:
stitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ adetatem dm̃ nõ potuerit ad secretiõre ust
instructionẽ humam corporis r eferat᷑ quod indiu
ꝓpͣt nos nõ dedignatꝰ est uiucꝰ dĩ filiꝰ ꝑ que facta
tos q̃nta uor ambresiꝰ questionẽ soluit calĩmantibus
platonis lectoribꝰ et dilectoribꝰ qui dicere ausi sanit

Expanded text:
numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quod indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta cos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicere ausi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de ordĩe tempoꝵ krausactoꝵ iudicat eaque appellat᷑ istoria.
pluriuũ nos adiurat ad libros st̃os intelligendos: et si pt
etclesiam pucrili eruditione distatur. Nam et ꝑ olimpia¬
das et ꝑ cõsulũ noĩa multa sepe querũt auobis et iquo¬
rautia cõsulatꝰ qͦ uatꝰ est dñs et qͦ pasus est. uõ nullos
ẽt̃ dontnũ. quia. per tot auuos edificatũ templum¬
et̃ dictũ est aiideis quod uuagiuẽ dũti corporis ha¬
uebat Et aunoꝵ qͥdem fere .xxx. uaptizatũ ẽẽ retiuẽ¬
uius auctoritate euatelica ẜ postea qͦt anuos ĩ hat
uita egerit qͣmꝙͣ tcctu ip̃so actionũ eiꝰ aĩaduerti
possit: tauẽ ne aliunde caligo dubitationis oriatur
de istonia ienciũ collata cum enãtielio liquidiꝰ certe h
tolliorit. Cunc em̃ uidebit᷑ nõ srustia ẽẽ dictum quod̃¬
uł uor auius templũ ed fitatũ sit: ut c̃u reftrriste

Expanded text:
de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per consulum nomina, multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consesse Dominum: quia per tot annos aedificatum esse templum, dictum est a Iudaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annomus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quodquadraginta annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est deuonũ ꝑtineut peuitꝰ ⁊ epudianda s¬
et et de testanda. ca uͦ que honines cũ homuubꝰ habent
assiuũeda. ĩ quãtum nõ sunt luxuriosa. atq suꝑflua.
et maxiine lictarum ficgure siue quibꝰ lege nõ pessumꝰ
lingnarũq ueritas quãtum satis est de qua suꝑius dispu¬
lauimꝰ. exeo teue sauit et uote. quas didicerũt ꝓprie
iam notarii appellant᷑. Utilia sunt ista uec ditũtur
illitite. uec suꝑstitione nuplicant. uec luxueueruãt.
sa tautũ occupent. ut maroribꝰ rebꝰ ad quas adipistẽ¬
das seruie debent nõ sant im̃pedunto. Iam nͦ illa que¬
nõ iustitueudo. ẜ aut trausacta tp̃ribꝰ. aut diuntꝰ
instituta in uestigando homines ꝓdiderũt. ubitũs distaut᷑
nõ sunt hominũ iustituta existiuãda : quoꝵ alia sunt
ad scusus torꝑis. alia uero adrationẽ auũm ꝑtiuẽtia D
illa que seusu corꝑis actigunt᷑ uł uarrata credimꝰ
ul deiõtrata sentuuꝰ: uł exꝑta conitimꝰ. Quicgud gͥ

Expanded text:
epudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimento. CAPUnon instituendo, sed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta investigando homines prodiderunt, ubicunque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum sunt alia ad sensus corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae ad sensus corporis attingunt, vel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta conjicimus. Quidquid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
falsis repudiatis qm̃ uera erũt si mortm nõ resuregunt:
cõsequens erit resurpectio mortuoꝵ. Cum n ͦ suit uereco¬
nexiones nõ solui ueraꝵ ẜ et falsaꝵ sentẽtiaꝵ. facile est
ueritatẽ conexionũ et iustolis illis distere que p̃ter eccłias
sunt Deutetiaꝵ aũte ueritas iu stĩs libris ecclesiasticis iu¬
uestiganda est. Ipsa tauiẽ ueritas conexionũ nõ ĩstituta
sed aĩaducya est ab hominbꝰ et notata ut eam possunt
ut diste uł docere. Nam est iureꝵ ratione. ꝓpetua et dintꝰ
istituta ditut cũ quꝰ norxat ordiu̾e ip̃r uõ eñ ipse
coponit et lognoꝵ situs. aut uat᷑̾as aĩałiũ uł strpiũ uł
lapidum qui ostendit nõ ⁊ esosteudit ab homiubꝰ ĩstitutas.
et ille qui dem̃ostiat sydcra eoꝵ que motꝰ nd̃ ase icł abhoĩe
aliqᵒ ⁊em ĩ stitutam deiuõstrat. sit et qui udicit cũ falsam
est quod cõseguit᷑ necesse est ut falsum sit quod p̾cedit

Expanded text:
falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit: "cum falsum est quod consequitur, necesse est, ut falsum sit quod praecedit