comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ca. Cum lauid sugeret saulem. uenit
ad sac̾dotẽ abimelech. Qsusceptus
ab eo: et panes ꝓpositionis suscepit.
et gladium quo occid̾ãt goliam. Pa-¬
nes ꝓpositionis significant saẽdotẽ:
gladius sacratus. futurũ potentissimũ
regẽ. Ibi casu inuentuᷤᷤ dohec idumeus
p̃positus mulorũ. nuntiauit omnia
regi sauli. Tunc iratꝰ saul: abimelech
cum aliis sac̾dotib eiusdẽ ciuitatis.
abipso fecit int̾fici. Iste aũt dohȩe¬
ꝑ quẽ talia ꝓuenert̃. patriotico noĩe
cognominat᷑ est idumeus: q̃ utraq
u̾ba comiuncta. sicut patrũ tradit
auctoritas. indicant motꝰ terrenos.
Quȩ significatio u̾borum: antixp̃i a
ctib non ĩmerito deputatur. Dohec
enim idumeus. dauid adu̾sarius
cerdotes extinxit: ille facturꝰ est
martyres. Iste nominis significatiõe
indicat motꝰ terrenos: ille cunctũ
orbem moturꝰ est. dum eum p̃sũp.¬
tione sacͥlega ad culturã su nominᷤ
cogit. Qua ꝓpt̃. ꝑ nom̃ dohȩc idu.¬

Expanded text:
. Cum David fugeret Saulem, venit ad sacerdotem Abimelech, qui susceptus ab eo, et panes propositionis accepit et gladium quo occiderat Goliam. Panes propositionis significaverunt sacerdotem, gladius sacratus futurum potentissimum regem. Ibi casu inventus Doech Idumaeus praepositus mulorum, nuntiavit omnia regi Sauli . Tunc iratus Saul, Abimelech cum aliis sacerdotibus ejusdem civitatis ab ipso fecit interfici. Iste autem Doech per quem talia provenerunt, patriotico nomine cognominatus est Idumaeus. Quae utraque verba conjuncta, sicut Patrum tradit auctoritas, indicant motus terrenos. Quae significatio verborum Antichristi actibus non immerito deputatur. Doech enim Idumaeus David adversarius cerdotes exstinxit, ille facturus est martyres: iste nominis significatione indicat motus terrenos, ille cunctum orbem moturus est, dum eum praesumptione sacrilega ad culturam sui nominis coget. Quapropter per nomen Doech Idum
Abbreviated transcription (Latin):
i inuenerit uir puellam uirgii
quȩ non habet sponsum. & ap¬
prehendens concubierit cum ea: q irs
ad iuditium uenerit: dabit qui dor¬
miuit cum ea patri puellȩ quinqua¬
ginta siclos argenti: & babebit. eam
uxorem. quia humiliauit eam. Nõ
poterit dimittere eam: cunctis dieb

Expanded text:
i invenerit vir puellam virginem, quae non habet sponsum et apprehendens concubuerit cum ea, et res ad judicium venerit, dabit qui dormivit cum ea patri puellae quinquaginta siclos argenti, et habebit eam uxorem, quia humiliavit illam. Non poterit dimittere eam cunctis diebus
Abbreviated transcription (Latin):
isit interea nuntios moxseᷤ
de cades ad regem edom
qui dicerent. Hȩc mandat
fr̃ tuus isrł. Nosti omnẽ la¬
borem qui app̃bendit nos:
quomodo descenderuit patres nr̃i in
egyptum et habitauerimus ib mul¬
to tempore: afflixerintq nos egyp¬
tii et patres nr̃os: et quomͦ clãmaue¬
rimus ad dñm et exaudierit nos mi¬
seritꝙ angłm qui eduxerit nos de
egypto. Ecce in urbe cades que ẽ in
extremis finbꝰ tuis positi: obsectamꝰ¬

Expanded text:
isit interea nuntios Moyses de Cades ad regem Edom, qui dicerent: Haec mandat frater tuus Israel. Nosti omnem laborem qui apprehendit nos, quomodo descenderunt patres nostri in Aegyptum, et habitaverimus ibi multo tempore, afflixerintque nos Aegypti et patres nostros, et quomodo clamaverimus ad Dominum et exaudierit nos, miseritque angelum, qui eduxerit nos de Aegypto. Ecce in urbe Cades, quae est in extremis finibus tuis positi, obsecram
Abbreviated transcription (Latin):
frondosã sed eteffiminati fuer̃ in t̾ra. Feteruntq om̃s.
abominationes gentiũ. qs at triũ dñs antefaciem filioꝵ isrł. Sign¬
ficateꝰ malos rectores niccła: qͥterrenis copĩtadib dediti negligunit
cura habtre subditoꝵ & delectantes gaudent in multitudine s ibiobse¬
quentib̃. nectam̃ condinã hit sollicitudine sibi cõmissoꝵ: Interpat᷑
aut̃ roboa. latitudo popłi. Et bene latinido popłi nominari poss̃.¬
qͥlatã iua i spatiosã gradientes ꝓ qua mubtiuadunt ad mortẽ Angista
patrũ consilio quoꝵ dicta ⁊ exẽpla a dcclsitudine tendunt ꝑfectionis.
eligunt iuueꝵ obtẽ perare p̃cipus. hoc ẽ coꝵ qͥ iiuenilib desiderus
mancipati. laudib iniqs ⁊ adulationib. eos granant et sit intis qd¬

Expanded text:
ondosam. Sed et effeminati fuerunt in terra. Feceruntque omnes abominationes gentium quas attrivit Dominus ante faciem filiorum Israel. Significat ergo malos rectores in Ecclesia, qui terrenis cupiditatibus dediti negligunt curam habere subditorum, et delectantes gaudent in multitudine sibi obsequentium, nec tamen condignam habent sollicitudinem sibi commissorum. Interpretatur autem Roboam latitudo popqui latam et spatiosam viam gradientes, per quam multi vadunt ad mortem, angustaPatrum consilio, quorum dicta et exempla ad celsitudinem tendunt perfectionis, eligunt juvenum obtemperare praeceptis, hoc est, eorum qui, juvenilibus desideriis mancipati, laudibus iniquis et adulationibus eos gravent. Et fit in eis q
Abbreviated transcription (Latin):
pit. hoc ÷ adurã qͥ in sequentib lapͥidat᷑ describit᷑. et eiꝰ simi¬
salomonis qͥ utili senioꝵ consilio relicto. ado lescentiũ consiltuõ
secutus ẽ .: lic& dedomođđ fuerit. tam̃ inuia eiꝰ ñ gradiebat᷑
Fec̃ enĩ uidas scriptura testante regũ. in illis dieb mabõ co¬
rã dño. ⁊ irritauer̃ eũ suꝑ om̃ĩb q̃ fecerant patreseoꝵ in¬

Expanded text:
est, cum Aduram, qui in sequentibus lapidatus describitur, et ejus simiest, cum Aduram, qui in sequentibus lapidatus describitur, et ejus simiSalomonis, qui, utili seniorum consilio relicto, adolescentium consilium secutus est, licet de domo David fuerit, tamen in via ejus non gradiebatur. Fecit enim Judas, Scriptura regum attestante, in illis diebus malum coram Domino, et irritaverunt eum su
Abbreviated transcription (Latin):
lomonẽ : statĩ reuersus ẽ uocaueruntq. eũ ⁊ uenit cũ unũso
isrł. ⁊ locutis ad roboa dicentes. Pat̃ tuus durissimo iugo
nos p̃ssit: tuleui ora ĩpera patrituo. qͥ nob̃ grauẽ ĩ posuit seru¬
tutẽ. et paululũ deonere subleua: ut serui amꝰ tibi. Iuiait. fost
tres dies rtũti mini adme. Cũq abiss& popłs. init consiliũ cũ se
nib qͥstiterant corã patre eiꝰ salomone. dũ adhuc uiuer& dic̃s.
quid datis consilii utres pondea popło: qͥdixer̃ ei. Si placueris
popło huic ⁊ lenieris cos uerb dem̃tib. seruient tibi omĩtẽ¬
pore: At illt reliꝗt consilrõ sene. ⁊ cũi uuenib tractart cȩpit
qͥ cũ eo nutriti fuerant. ⁊ erant in comitatuillius Et ceter&.
Senes illos qͥsteter̃ corã salomone patre roboã estimant hebreiet̃
banaiã filiõ ioiadȩ. ⁊ achiel filiũ achomoni. qͥalio nomine chila
uocabat᷑: quoꝵ consilio relicto roboa cũ iuuenib tractare cȩ¬

Expanded text:
im reversus est vocaveruntque eum et venit cum universo Israhel et locuti sunt ad Roboam dicentes pater tuus durissimo iugo nos pressit tu leviora impera patre tuo qui nobis gravem inposuit servitutem et paululum de onere subleva ut serviamus tibi qui ait post tres dies revertimini ad me cumque abisset populus iniit consilium nibus qui steterant coram patre ejus Salomone, dum adhuc viveret dicens: Quid datis consilii ut respondeam populo? Qui dixerunt ei: Si placueris populo huic et lenieris eos verbis clementibus, servient tibi omni tempore. At ille reliquit consilium senum et cum juvenibus tractare coepit qui cum eo nutriti fuerant, et erant in comitatu illius, etc. Senes illos qui steterunt coram Salomone patre Roboam aestimant Hebraei esse Banaiam filium Joiadae, et Ihachel filium Acomoni, qui alio nomine Chila vocabatur, quorum consilio, relicto Roboam cum juvenibus tractare c
Abbreviated transcription (Latin):
& domꝰ regis : Omĩ aq secu tolit ⁊ clipros aureos qͦs fecerat salomon.
ꝓ quib fec rex anios. & tradidit illos principib scutarioꝵ. qͥ custo¬
& thesauros regios. nisi qd̃ mali rectores ꝓpt̃ neglegentiã suã re
gẽ aegẏpti. hoc ẽ principẽ tenebrarũ in hierł typica ꝓuocant
ineccłam uidelicet sibi cõmissã ubi ipsi ad tẽpꝰ dominari uident᷑
Quithesauros domꝰ dnĩ ⁊ thesauros regios abstulit: cu scientiã
scãrũ scipturaru. simul & oꝑa uirtutũ ab incautis & desidio¬
sis ab strahit. Scsac gͦ byssus cili cu siue gaudiũ cllicium¬

Expanded text:
omus regis, omniaque secum tulit et clypeos aureos quos fecerat Salomon. Pro quibus fecit rex aeneos, et tradidit illos principibus scutariorum qui custoet thesauros regios, nisi qgem Aegypti, hoc est, principem tenebrarum in Jerusalem typicam provocant, in Ecclesiam videlicet sibi commissam: ubi ipsi ad tempus dominari videntur, qui thesauros domus Domini et thesauros regios aufert, cum scientiam sanctarum Scripturarum simul et opera virtutum ab incautis et desidiosis abstrahit? Sesac ergo byssus cilicii sive gaudium cilici
Abbreviated transcription (Latin):
ruit ꝓsperabunt᷑ Anno aut̃ uͦ regni roboã. ascendit sesac rex
bus scilic& ⁊ trogodite & athiopes. Cȩpitq cuitates muntissi¬
mas in uda. ⁊ uenitusq. huerłm. Sentias aut̃ ꝓpheta in gressẽ
ad roboã ⁊ principes uida qͥ congregati fuerant in hierł. fugientes
scsac̃. Dixitq adtos. hȩc dic̃ dñsꝰ uos dereligstis me. et ego relicqͥuos
uimanx sesac. Const̾natiq principes isrł ⁊ rex. dixer̃ lustus
ẽ dñs̃. Cũq indiss& dns qđ humiliatiessent. factus ẽ sermodnĩ ad
semeiã dics. R humiliatis ñ disꝑdã eos. daboq eis paigillũ augxlii.
et ñstillabit furo ms suꝑ hierłm ꝑman sesacͤ. Uerũta m̃ seruient

Expanded text:
um eo anno autem quinto regni Roboam ascendit Sesac rex bies scilicet et Trogoditae et Aethiopes cepitque civitates munitissimas in Iuda et venit usque Hierusalem Semeias autem propheta ingressus est ad Roboam et principes Iuda qui congregati fuerant in Hierusalem fugientes Sesac dixitque ad eos haec dicit Dominus vos reliquistis me et ego reliqui vos in manu Sesac consternatique principes Israhel et rex dixerunt iustus est Dominus cumque vidisset Dominus quod humiliati essent factus est sermo Domini ad Semeiam dicens quia humiliati sunt non disperdam eos daboque eis pauxillum auxilii et n
Abbreviated transcription (Latin):
natu isrł . & tribuni. ierunt addeportandã arcã
federis dni. dedomo obed edom cũ lȩtitia. Cũq adi¬
uis set dñs lȩuitas qͥ portabant arcã federis dnĩ : immo¬
labantur uiiͣ tauri. ⁊ uii Aerietes. Porro dđ erat in¬
dutus stola bissina. et uniũ si lȩuitȩ qͥ portabant arcã
intoresq. & chonenias princeps ꝓphetiȩ. int̃ cantores
auid aut̃ indutꝰ erat etiã ephod lineo. & unuiersꝰ isr ł dedi
posit. uet tam̃ iuhilarbitror significare s malũ. sic uti detxore filia¬
busꝙ loth diximꝰ. Appar& enĩ in ꝑsona salomonis mira excellentia.
& nira submersio Tđ gͥ in illodiũsis tẽporib extitit pͥusbon &
ostendit᷑ Na bona illius bonos ȩcłȩ. mala aut̃ illiũ malos eccła
significare puto. tãꝙ in unitate illius are&: sic ⁊ iillo uno homi¬
ne bonos ingranis. malos in paleis. Aut inunitait unius segetis bo¬
nos intritico. malos inzrzanus accepimus. E Eł lĩ T VOS¬

Expanded text:
natu Israhel et tribuni ierunt ad deportandam arcam foederis Domini de domo Obededom cum laetitia cumque adiuvisset Deus Levitas qui portabant arcam foederis Domini immolabantur septem tauri et septem arietes porro David erat indutus stola byssina et universi Levitae qui portabant arcam cantoresque et Chonenias princeps prophetiae inter cantores David autem indutus erat etiam ephod lineo universusque Ipossit, nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Lot diximus. Apparet enim in persona Salomonis mira excellentia et mira submersio. Quod ergo in illo diversis temporibus et prius bonum, et ostenditur; nam bona illius bonos Ecclesiae, mala autem illius malos Ecclesiae significare puto: tanquam in unitate illius arcae, sic et in illo uno homine bonos in granis, malos in paleis; aut in unitate unius segetis, bonos in tritico malos in zizaniis accepimus. L
Abbreviated transcription (Latin):
quã ẽt̃imo &otian magis gre cosermoni conutuire quam
hebito. Cuitusebius & apollonaris pari sententia rtspon¬
derunt. susannȩ belisq acdraconis fabulas ñ continere
regis babilonis. cũdãnihelẽ & tres puttos detribu iuda
fuisse scã scriptura testatur. Unde & nos ante annos plo¬
rimos cũ uesttrenꝰ danhelẽ : has uisiones obelo p̃no¬
tuimꝰ. signaficantes eas in hebraico ñ habtri. Et miror

Expanded text:
quam etymologiam magis Graeco sermoni convenire, quam eo. Cui et Eusebius et Apollinarius pari sententia responderunt: Susannae Belisque ac Draconis fabulas non contineri regis Babylonis: cum Danielem et tres pueros de tribu Juda fuisse, sancta Scriptura testetur. Unde et nos ante annos plurimos cum verteremus Danielem, has visiones obelo praenotavimus, significantes eas in Hebraico non haberi. Et miror
Abbreviated transcription (Latin):
& tinikion. quod ꝓpͥe truiphũ palmaq significat
Sed&hos nosse debenꝰ. int̾ cetita porphyriũ indamhelis nobis
libro obicere. id circo illũ apparere confictũ. nechabe¬
ria pudhebrtos. s greti sermonis et̃ cõmentũ. qe insusannȩ
fabula contineat᷑ di cente danhele ad presbiteros.¬

Expanded text:
e triumphum palmamque significat. Sed et hoc nosse debemus inter caetera, Porphyrium de Danielis libro nobis objicere, idcirco illum apparere confictum, nec haberi apud Hebraeos, sed Graeci sermonis esse commentum, quia in Susannae fabula contineatur, dicente Daniele ad presbyteros
Abbreviated transcription (Latin):
& marclla. am ca rone scitats exeplar iunctos fidt
tur ad ꝓphetã a peri os inũ. ⁊ implebo illude. Sienĩ cum
app̃hensi futrimꝰ ante uidices ei tribimalia. monit neco¬
gitemꝰ ꝗd respondere debeamꝰ. qntomagis contra adutrsa¬
rios blasphemantes. sua potest bellabellare et inserius
suis uincere. Unde ⁊psalmi primũ illud hebraicũ qđ
intitulis ponit᷑. lamanasse. ꝓ qđ lxx transtuler infi¬
nẽ. mazis ꝓuictoria continoit Aquila enĩ interp̃tatꝰ e

Expanded text:
t Marcella, unicum Romanae sanctitatis exemplar, junctos fide tur ad prophetam: Aperi os tuum, et implebo illud . Si enim cum apprehensi fuerimus ante judices et tribunalia, monet ne cogitemus quid respondere debeamus : quanto magis contra adversarios blasphemantes, sua potest bella bellare, et in servis suis vincere? Unde et psalmi plurimi illud Hebraicum, quod in titulis ponitur LAMANASSE  , pro quo LXX transtulerunt, in finem, magis pro victoria continent. Aquila enim interpretatus e
Abbreviated transcription (Latin):
rũ tẽ uenturũ. ꝗđ ẽ cõmunȩ cũ ceteris. sed quo tẽpo¬
re uenturussit docet Et reges ꝑ ordinẽ digerit. & an¬
nos enumerat. ac manifestissima signa p̾̃nuntiat. Quat
quia uidit porphyfius xniutrsa cõpleta. & trans acta
negare ñ poterat. su peratꝰ historie ueritatt. in hanc ꝓru¬
pit calũniã. ut ta que inconsumatione mundi de antichristo
futura dicunt᷑ propt̃ gestoꝵ inqͥbus da sinilitudint̃ sub antio¬
cho eplphane implita et contendat. Cuius impugnatio
testimoniũ uertiatis ẽ Ianta enĩ dictoꝵ fides fuit. ut pro¬
phiea in credulis hominib ñuideat᷑. fitura dixisse. sednar
rase. Ettam̃ si cubis e occasio in explanatione eiusdt̃
uolimins dederit. calũnit illius stricti respondere cona¬
ber & philosophiȩ artib immo malitiȩ scłari per
quã suburr arentitor ueritate. ⁊ qͥbusdã p̃stigi is
darũ o culoꝵ lum̃ austrre. txplanatione simꝑlici con

Expanded text:
eum esse venturum, quod est commune cum caeteris: sed etiam quo tempore venturus sit docet; et reges per ordinem digerit, et annos enumerat, ac manifestissima signa praenuntiat. Quae quia vidit Porphyrius universa completa, et transacta negare non poterat, superatus historiae veritate, in hanc prorupit calumniam, ut ea quae in consummatione mundi de Antichristo futura dicuntur, propter gestorum in quibusdam similitudinem sub Antiocho Epiphane impleta contendat. Cujus impugnatio testimonium veritatis est. Tanta enim dictorum fides fuit, ut propheta incredulis hominibus non videatur futura dixisse; sed narrasse praeterita. Et tamen sicubi se occasio in explanatione ejusdem voluminis dederit, calumniae illius strictim respondere conabor, et philosophiae artibus, immo malitiae saeculari, per quam subvertere nititur veritatem, et quibusdam praestigiis clarum oculorum lumen auferre, exp
Abbreviated transcription (Latin):
ID UODECIMUAN
VIBRVMI SERPSIT Porphirios.
polens eum abipso cuius inscrip¬
tiis est nomine tẽ compositũ. sed
A quodã quitt̃poribus antiochi qui appellatus eft
epifanes fuerit inudet. Et nontã damhele uentura
dixisse. quã illũ narrasse p̾ttrita: Pemq quic ꝗdusq
adantiochs dixerit. uerã historiã continert. siꝗd
decimo. ⁊ uicesimo. Apollonaris qsq. uno grandilibro.

Expanded text:
duodecimum librum scripsit Porphyrius, nolens eum ab ipso, cujus inscriptus est nomine, esse compositum: sed a quodam qui temporibus Antiochi qui appellatus est Epiphanes, fuerit in Judaea, et non tam Danielem ventura dixisse, quam illum narrasse praeterita. Denique quidquid usque ad Antiocdecimo, et vicesimo; Apollinarius quoque uno grandi libro,
Abbreviated transcription (Latin):
curtaueri librũ. cũ & otigenes & cusebius a a pollina¬
ris. aliiq ecclastici uiri ⁊ doctoris getiȩ has ut dixi
uisiones ñ habeti. apudhebrtos fateant᷑. ntt se debtreres¬
pondere porphyrio ꝓhis. quae nulla scriptarȩ seę aucto¬
ricate p̾beant. Illud qͦq lectorẽ a moneo. danihelẽ
ñ iuxta lxx interp̃tes. sed iuxta thtodotionẽ ecłas
legere. Quiutiq posta duentũ xpĩ in credulus fuit.
Licet rũ quidã dicant ebionitã. qͥ altero genere iude¬
us est: Sed & erigenes extheodotionis opere inedi¬
tione uulgata asteris cõs posunt. docens de fuisst qua
additas. Et rur sũ quosdã uers obelos p̃n otautt:
suꝑflua quai designans. Cũq om̃s xp̃i eccłe tã¬

Expanded text:
curtaverim librum: cum et Origenes et Eusebius et Apollinarius aliique ecclesiastici viri et doctores Graeciae has, ut dixi, visiones non haberi apud Hebraeos fateantur, nec se debere respondere Porphyrio, pro his, quae nullam Scripturae sanctae auctoritatem praebeant. Illud quoque lectorem admoneo, Danielem non juxta LXX interpretes, sed juxta Theodotionem Ecclesias legere, qui utique post adventum Christi incredulus fuit: licet eum quidam dicant ebionitam, qui 621-622 altero genere Judaeus est. Sed et Origenes de Theodotionis opere in editione Vulgata asteriscos posuit, docens defuisse quae addita sunt, et rursus quosdam versus obelis praenotavit, superflua quaeque designans. Cumque omnes Christi Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
mo seipionis. libro.iͦ. Phici bec maxime
in ouini cͥca magnitudĩen soł inqͥsitõne ⁊¬
sequi uolu̾nt qͣnto maior possit ẽẽ qͣm t̾ra
Heratostenes in libris dmisionis sic ait. Mẽ¬
sura t̾re septies ⁊ iucies młtplicata: men¬
suram solis efficiet. Possidomꝰ młto młtoq

Expanded text:
. Physici hoc maxime in omni circa magnitudinem solis inquisitione uoluerunt, quanto maior possit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «mensura terrae septies et uicies multiplicata mensuram solis efficiet»; Posidonius multo multoque
Abbreviated transcription (Latin):
comite: & habebit filiũ sara uxor
tua: Quo audito: risit pꝰ ostium
tab̾nacłi: Butirũ tollimꝰ: cũ bene¬
ficia caritatis aliis impendenda
aggredim᷑: Lac sumimꝰ : cũ inno¬
center in nob̾ ipsis uiuimꝰ: St̃ enĩ
qͥ S̾ innoxie uiuunt: s aliis ni¬
chil pietatis impendunt. Butirũ
autẽ ñ solum esui suaue ẽ. s ⁊ alia
impinguat: un & obseqͥum caritatĩ
significat. Ioem in ꝓpħa sentimꝰ uͥ legi
mꝰ corã eis. ingenio scił. memoria. ⁊ sen¬
sib nr̃is: ut hȩo dͥ inuiscerando ac si

Expanded text:
filium Sara uxor tua. Quo audito Sara risit post ostium tabernaculi. Butyrum tollimus cum beneficia charitatis aliis impendenda aggredimur: lac sumimus, cum innocenter in nobis ipsis vivimus; sunt enim qui sibi innoxie vivunt, sed aliis nihil pietatis impendunt: butyrum autem non solum esui suave est, sed et alia impinguat, unde et obsequium charitatis significat; idem in propheta sentimus, ubi legitmus: coram eis, ingenio scilicet, memoria et sensibus nostris, ut haec sibi inviscerando ac si
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ lumine diuino lustrati accipi¬
mꝰ: id÷ forti ꝯtinentia corripimuꝰ:
Quicqͥd enĩ ex parte nr̃a ẽ: pecca¬
neipit liber quinꝰ.

Expanded text:
et lumine divino lustrati accipimus, id est forti continentia corripimus; quidquid enim ex parte nostra est, peccaEXPLICIT LIBER QU
Abbreviated transcription (Latin):
faciendi ille poposcerat : ui¬
de & laciniosiori quam cȩter
oratione tractaui. & pauca
liter fieri debeat sermo. p̾te¬
ui: reliqua aut̃ ex eoꝵs quȩ
ceꝑam exꝑientia. sola spe d¬
uina presumpsi.

Expanded text:
faciendi ille poposcerat, unde et laciniosiori quam caetera oratione tractavi et pauca qualiter fieri debeat sermo praetexui; reliqua autem ex eorum quae coeperam experientia sola spe divina praesumpsi.
Abbreviated transcription (Latin):
Cio quosdã ñ eqͥs
ocłis ea q̃ dicꝰtamꝰ
attendere:& de re¬
rum nouaꝵ moli-¬
tionibꝰ coargutos.
ad uiciũ q̃ pie ge-¬
rimꝰ intorquendo. nos & si latenter
tam̃ mordacibꝰ susurriis impet̾ẽ:
Louũ plane ẽ qđ̃ cudimꝰ: ĩ nullo
dissoni a ueterib aut fide aut sen¬
sibꝰ: qͥa secđm noui mandati carita¬
tẽ agimꝰ÷ & si ab aliqͥbꝰ rodimꝰ. cũ
his quos uet̾es & antiqͦs uocitãt eqͣ¬

Expanded text:
cio quosdam non aequis oculis ea quae dictamus attendere, et de rerum novarum molitionibus coargutos, ad vitium quae pie gerimus intorquendo, nos etsi latenter tamen mordacibus susurris impetere. Novum plane est quod cudimus, in nullo dissoni a veteribus, aut fide, aut sensibus, quia secundum novi mandati charitatem agimus, et si ab aliquibus rodimur, cum his quos veteres et antiq
Abbreviated transcription (Latin):
decta figuris: ex libris ma.
ifigurata misteria singillatĩ exlit.¬
teris sc̃oꝵ uiroꝵ. sublata sub iun-¬
ximꝰͦ: paucascilicet ex eoꝵ stilo ꝓmen¬
tes: Na omia legis quis poterit inda¬
gars  quȩ tã inm̃saẽ: ut nec iuxta
historiȩ textũ explicari facile possit.
Pinde tantũ secutisumꝰ. quantum
conti guo oꝑi suffiendũ putauimꝰ:¬
ut nec libellus excedat modũ: nec
lectoꝵ incurat fastidiũ: Deseptuginta

Expanded text:
ecta figuris, ex libris majoet figurata mysteria singillatim ex litteris sanctorum virorum sublata subjungimus, pauca scilicet ex eorum stylo promentes. 3. Nam omnia legis quis poterit indagare, quae tam immensa sunt, ut nec juxta historiae textum explicari facile possint? Proinde tantum secuti sumus, quantum contiguo operi sufficiendum putavimus, ne libellus excedat modum, nec lector incurrat fastidium. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
In ipso fecit et carnales: qui necdũ
terrenũ hoĩem deposuerunt: Tra
aut̃ erat inanis. ⁊ uacua T̃ra scilicet
carnis nr̃e manis erat ⁊ uacua pͥus.¬
quã doctrine acciꝑet formã: Et tene¬
brȩ erant suꝑfaciẽ abissi: Quia de¬
lictorum cecitas. & ignorantiȩ ꝓfunda
obscuritas. corda nr̃a tegebat: Sp̃c¬
subsistentes requiescẽ nus: Cuius ꝙ¬
iã uiuificamur flatu: et cuiꝰ unda ab.¬
iluminatio cecitatis appareat: Pri¬
ina enim die lucẽ fidĩ dedit: qr prima.
ẽ inconu̾sioẽ fides Unde et istud pri¬
mum inp̃ceptis mandatum :: dñs d̾s

Expanded text:
in ipso fecit et carnales, qui necdum terrenum hominem deposuerunt. Terra autem erat inanis et vacua. Terra scilicet carnis nostrae inanis erat et vacua, priusquam doctrinae acciperet formam. Et tenebrae erant super faciem ablictorum caecitas et ignorantiae profunda obscuritas corda nostra tegebat. Spibsistentes requiesceremus, cujusque vivificaremur flatu, et cujus unda abilluminatio credulitatis appareat. Prima enim die lucem fidei dedit, quia prima est in conversione fides. Unde et istud primum in Dei praeceptis mandatum est: Dominus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid habere udebant᷑. continua
expositione digestasinuenies. Suscipe
gͥ quod rogasti: sitq tibi pignꝰ amors.
ñriq te memorem tus in oratiomibꝰ¬
t̃ram. Inpͥncipio inquit. et ante
creaturam omnem: creauit ds̃ce.¬
lum et terram. Hoc enim et psal¬
mista testat᷑: dicens: et tu in pͥn¬
cipio dñe t̃ram fundasti. Non gͥ¬
Ede est ulud. Qui uiuit mnęt̾num.
creauit omnia simul. Nam et si
sex diebꝰ omia ds̃. hoc eodem
in libro fecisse narratur. simul tñ
ex nichilo cuncta creasse dubitari
ñ debet. Ipsam enim omnium reꝵ
materiam simul creauit: exqua dis¬
cretis temporibꝰ cetera ꝓut uoluit
fieri p̃cepit. Dicat᷑ gͦ. In pͥncipio crea¬
turarum omnium. creauit ds̃ clũ.
et ea scilicet que continent᷑ in eo:. idẽ
angiis. uir tutesq celestes: et t̾ram
iam quasi pregnantem. et parturi¬
entem. omniumq eoꝵ materiam
et matrem. que ex ea oriunt᷑. Mani.¬

Expanded text:
aliquid habere videbantur, continua aliquid habere videbantur, continua expositione digestas invenies. Suscipe ergo quod rogasti, sitque tibi pignus amoris, nostrique te memorem semper tuis in orationibuterram. » In principio, inquit, et ante omnem creaturam creavit Deus coelum et terram. Hoc enim et Psalmista testatur, dicens: « Et tu in principio Deus terram fundasti, et ode et istud: « Qui vivit in aeternum creavit omnia simul . » Nam et si sex diebus omnia Deus hoc eodem in libro fecisse narratur, simul tamen ex nihilo cuncta creasse dubitari non debet. Ipsam omnium rerum materiam simul creavit, ex qua discretis temporibus caetera, prout voluit, fieri praecepit. Dicatur ergo: In principio creaturarum omnium creavit Deus coelum, et ea scilicet quae continentur in eo, id est angelos, virtutesque coelestes, et terram jam quasi praegnantem et parturientem, omniumque eorum materiam et matrem quae ex ea oriuntur. Mani
Abbreviated transcription (Latin):
me dilectissi
erga me semꝑ exub̾at. ut merito
ñ rogare: s iubere debuisses: qua¬
tinus librum geneseos. tͥ expon̾em.
s quia multis ut ipse optune
nosti. et que curare non decebat.
impeditus fui: idõ usq ad p̃sens.
tuam peticionem ad inplere ne.¬
quiii. Magisq tͥ quem ad ignos¬
cendum facilem ẽẽ sciebam. ad te¬
pus inobediens existere uolui: qͣm
ea ñ agere: que si ñ egissem: ł quo¬
q rep̃hensibilis apparerem. Tandẽ
gͥ et si tarde: feci tamen quod ro¬
gando uissisti. Aprincipio autem
libri usq post atcha noe fabricati¬
onem qm̃ difficiliora esse uideban.¬
tur: ꝓut necessarium uisum fuit.
continue cuncta exposita sunt. In¬
de uͦ usq ad eum locum in quo ia¬
cob benedictionibus ꝓpriis filios
benedicit. ꝑ singula queq capitula.
quȩcumq expositione indigere
uidebant᷑: breuit̃ hystoriis p̃no¬
tatis. satis compendiose allegorias
supposuimꝰ Benedictiones quoq
iacob. qm̃ et ipse difficultatis¬

Expanded text:
ilectionis rga me semper exuberat ut merito non rogare, sed jubere debuisses, quenus librum Geneseos tibi exponerem. Sed quia multis, ut tu ipse optime nosti, et quae evitare non decebat, impeditus fui, ideo usque ad praesens tuam petitionem adimplere nequivi, magisque tibi, quem ad ignoscendum facilem esse sciebam, ad tempus inobediens existere volui quam ea non agere; quae si non egissem, tibi quoque reprehensibilis apparerem. Tandem igitur, et si tarde, feci tamen quod rogando jussisti. A principio autem libri usque post arcae Noe fabricationem, quoniam difficiliora esse videbantur, pernecessarium visum fuit, continue cuncta exposita sunt. Inde vero usque ad eum locum, in quo Jacob benedictionibus propriis filios benedicit, per singula quaeque capitula, quaecumque expositione indigere videbantur, breviter historiis praenotasuimus. Benedictiones quoque Jacob, quoniam et ipsae difficultatis
Abbreviated transcription (Latin):
uł quid de eo scriptũ
domũ suam ananieq mi¬
saeli. & arariȩ sociis suis indicauit ne¬
gotium ut quęrerent miscłiam a fa-¬
cie dĩ celi suꝑ sacͣmento isto: &e non ꝑi¬
rent cdamel & socii eiꝰ cum cȩteris fapi¬
entib babilonis. Ptres istos damelis
socios indiuiduos. & comites inseꝑa-¬
biles. cirẽspectionẽ. disc̾tionem. de

Expanded text:
 quid de eo scriptum domum suam, Ananiae, Misaeli, Azariae sociis suis indicavit negotium, ut quaererent misericordiam a facie Dei coeli super sacramento isto, et non perirent Daniel, et socii ejus, cum caeteris sapientibus Babylonis . Per tres istos, Danielis socios individuos, et comites inseparabiles, circumspectionem, discretionem, de
Abbreviated transcription (Latin):
ysticam¬
ysi archã
libet si li.¬
ceat er in¬
spiratio¬
nis illius
munere.
qui hab
clauem scientiȩ. lucubracunculȩ
nr̃e expositione uł ad aliquid resera¬
re: et siquid adhuc in hoc archanoꝵ
diumorum secretario. screntiarũq
reconditorio. repositum latet. quod

Expanded text:
ysticysi arcam libet, si liceat ex inspirationis illius munere qui habet clavem scientiae lucubratiunculae nostrae expositione, vel ad aliquid reserare, et si quid adhuc in hoc arcanorum divinorum secretario, scientiarumque reconditorio repositum latet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
G O nabucho¬
donosor quirtus
eram indomo mea
et forens inpalatio
meo. Quid per
domum intelli¬
gamus: nisi con¬
screntiam: et qͥd
ꝑ palatium. nisi conscientiȩ securitatẽ.¬

Expanded text:
go Nabuchodonosor quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo . Quid per domum intelligimus, nisi conscientiam, et quid per palatium, nisi conscientiae securitate
Abbreviated transcription (Latin):
quib doctor nr̃ prȩcipit dicens. Sc̃i esto¬
te sicut & ego sanctus sum. Uos igitur
qui scĩficamim hodie a cras indiem t̾ciũ:
nolite negligent̾ attendere. quid sibi
uelit quod dr archa scĩficõnis. S si mo¬
ysi iure crȩditur: sumus quod quic̃q te¬
tigerit eam. scĩficabitur. Si omnino sic
est: merito omĩs popłs quęxit eam tan¬
gerȩ : si uirtuf scĩficationis erit ab ea.
O siquis inueniatur in uob̾ uir unus
sicut ille de ramathaim qui indutus
uestimentis głiȩ sicut decet summũ¬

Expanded text:
quibus doctor noster praecipit dicens: Sancti estoquibus doctor noster praecipit dicens: Sancti estote sicut et ego sanctus sum . Vos igitur qui sanctificamini hodie, et eras, in diem tertium, nolite negligenter attendere quid sibi velit quod dicitur arca sanctificationis Sed si Moysi jure creditur, scimus quod quicunque tetigerit eam sanctificabitur . Si omnino sic est, meriti omnis populus quaerit eam tangere si virtus sanctificationis exit ab ea. O si quis inveniatur in vobis vir unus sicut ille de Ramathaim qui indutus vestimentis gloriae, sicut decet summu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a exiguitate ad aliquorum utili¬
tatem erui possit: non nos pigebit
in publictim erponere. et in cõmu¬
ne proponere. Multa quidem de
hac matheria utiliter iam dicta st̃:
restant adhuc multa que de eadem
utiliter dici possunt. Quid uixta
allegoricum sensum hȩc archa mysti
a doctorib iam ante nos dictum. & a
ꝑspicatiorib ꝑtractatum est. nec iccir¬
co tamen temeratitis incuriam incurre
nos suspicamur: si aliquid adhuc ine.
antdem materiam moralĩt loquamͣ.
Uerumtam̃ ut huius nob̃ materiȩ
studiosa ꝑtractatio amplius dulcescat:
nr̃mq desiderium in eius ammira¬
tionem uehementuis trahat: cogite¬
mus quid ille propħarum exmiius.
de ea sentiat. qui eam archam scĩficõ¬
nis uocat. ¶ Surge in quit domi¬
ne in requiem tuam: tu et archascĩ¬
ficõnis tuȩ. Archa scĩficonis. Putamꝰ¬
fratres an habeat nomen erre. hȩc q̃
dicitur archa scĩficõnis: Diligenter at¬
tendum & ꝓfunde retinendum. qd hȩc

Expanded text:
ra exiguitate ad aliquorum utilitatem erui possit, non nos pigebit in publicum exponere et in commune proponere. Multa quidem de hac materia utiliter jam dicta sunt. Restant adhuc multa quae de eadem adhuc utiliter dici possunt. Quid juxta allegoricum sensum haec arca mysticea doctoribus fuit jam ante nos dictum et a perspicacioribus pertractatum. Nec idcirco tamen temeritatis incuriam incurrere nos suspicamur, si aliud in eamdem adhuc materiam moraliter loquamur. Verumtamen ut hujus nobis materiae studiosa pertractatio amplius dulcescat, nostrumque desiderium in ejus admirationem vehementius trahat, cogitemus quid ille prophetarum eximius de ea sentiat, qui eam arcam sanctificationis vocat: Surge, inquit, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae . Arca sanctificationis, putamus an habeat nomen ex re, haec quae dicitur arca sanctificationis? Diligenter attendendum, et profunde retinendum quod haec
Abbreviated transcription (Latin):
ex tunc quedã familiaritas inter dm et animam
fieri & amicicia confedari: eo qd̃ hec se sentiat ab
illo sepiꝰ insitari ⁊ ex eiꝰ adtientu ñ dm̃ iã ꝯsolari.

Expanded text:
extunc quaedam familiaritas inter Deum et animam fieri, et amicitia confoederari, eo quod haec se sentiat ab illo saepius visitari, et ex ejus adventu non tantum jam consolari
Abbreviated transcription (Latin):
inimo aliqͦtiens qͦbã in effabili gaudio repleri:
hanc amicidie ꝯfed̾ationẽ nͥ fallor lia p̃senserat:
qn iam nato leui cum magna exultaciõe ꝓ cla-¬
mus: qñ ei ꝑuerũ amorẽ inheremꝰ. Inmou̾
tuinc sͥ nos ille connectit: qͣndo nos quibdã int̾¬
nis commertiis ad suũ amorẽ accendit. ⁊ artiꝰ¬

Expanded text:
imo aliquoties quodam ineffabili gaudio repleri. Hanc amicitiae confoederationem nisi fallor Lia praesenserat, quando jam nato Levi cum magna exsultatione proclamus, quando ei per verum amorem inhaeremus. Imo vero tunc sibi nos ille connectit, quando nos quibusdam interius commerciis ad suum amorem accendit, et arcti
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ã eũgłia contexunt᷑. p̃cepta man¬
data testimonia exempla. In p̃ceptis
iusticia. ĩ mãdatis caritas. ĩ testimo¬
niis fides. inexemplis ꝑfectio. Precep¬
ta huiꝰmodi. In uiã ge̾ntiũ neabieri¬
nia que ĩ ore duoꝵ uł triũ testiũ.
Ut hoc ioħ̾s ꝑhibet testimoniũ de¬
me. ⁊ cͥ. S habeo testimoniũ maiuis
ioh̾e .i. pat̃ ip̃e qui ĩ me manet testi¬
monium ꝑhibet de me. ⁊ c̃. exẽpla

Expanded text:
texuntur: praecepta, mandata, testimonia, exempla. In praeceptis justitia, in mandatis charitas, in testimoniis fides, in exemplis perfectio. Praecepta hujusmodi: In viam gentium ne abierinia, quae in ore duorum vel trium, ut hoc: Joannes testimonium perhibet de me, sed habeo testimonium majus Joanne . Pater ipse qui in me manet, testimonium perhibet de me. Exempla,
Abbreviated transcription (Latin):
¶er̾. Iesus hebĩce.
Sother. Grece. sali¬
g̾ce. messias. hebĩ¬
ce. Unctus latins
.i. rex ⁊ sacerdos di
de gn̾e dauid re¬
gis. ⁊ leuitico.

Expanded text:
i. Jesus Hebraice, Soter Graece, SalGraece, Messias Hebraice, unctus Latine, id est, rex sacerdos: dicitur de genere David regis, et Levitico.
Abbreviated transcription (Latin):
sermonem quo
se uentarum ad¬
tate p̃dixit. passu¬
rum se ostendit.
ut sacram̃tũ cru¬
cis admixtum et¬
głe et̃ñitatis ad¬

Expanded text:
sermonem quo se venturum tate praedixit, passurum se ostendit, ut sacramentum crucis admistum esaeternitatis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Homacio ⁊ helyodoro epis. iheronimus Incipit libet Tobye.
p̾sbit᷑ in dño salutem Mirari ñ desino exationis ur̃e instantiam. Etigi¬
tis enim ut librũ chaldeo sermone ꝯscriptum ad latinum stilum trahã
librum utiq tobie. ꝙ hebrei d̾ catalogo diuinarum scripturarum secãtes
his q̃ agyo grapha memorant manciparũt. feci satis desiderio ut̃o ñ tñ m̃o
studio Antuumt enĩ nos hebreoꝵ studia ⁊ ĩputant nob̾ contia suñ canonem iatenis auei¬
bus ista transferre. s meliꝰ et̃ iudicans pħiseorum displicere iudicio ⁊ epoxiussionib dse¬
uire: institiut potui. ⁊ quia uicina est caldeoꝵ lingua sermoni hebraico: iitriusq lingue
peritisłimum lo quacem reꝑiens uinius diei laborem arripui. Et quicqͥd ille michi heb¬
icis uerbis expressit ħ ego iccito notario sermonib latinis exposui. roronibe ur̃is m̾ce¬

Expanded text:
omatio et Heliodoro episcopis Hieronymus presbyter in Domino salutem. Mirari non desino exactionis vestrae instantiam: exigitis enim, ut librum Chaldaeo sermone conscriptum, ad Latinum stylum traham, librum utique Tobiae, quem Hebraei de catalogo divinarum Scripturarum secantes, his, quae apocrypha memorant, manciparunt. Feci satis desiderio vestro, non tamen meo studio. Arguunt enim nos Hebraeorum studia, et imputant nobis, contra suum canonem Latinis auribus ista transferre. Sed melius esse judicans pharisaeorum displicere judicio, et episcoire, institi ut potui. Et quia vicina est Chaldaeorum lingua sermoni Hebraico: utriusque linguae peritissimum loquacem reperiens, unius diei laborem arripui: et quidquid ille mihi Hebraicis verbis expressit, hoc ego accito notario, sermonibus Latinis exposui. Orati
Abbreviated transcription (Latin):
enim eccłie sacram̃ta continet. Ip̃e enim tobias ppłm isrłr significat qui ceterits
tib ydolatrie deditis fide recta ⁊ oꝑib dõ seruiebat. Uñ cũ irent omnes aduitu¬

Expanded text:
net sacramenta. Ipse enim Tobias populum Israel significat, qui caeteris gentibus idololatriae deditis, fide recta et operibus Deo serviebat. Unde: « Cum irent,
Abbreviated transcription (Latin):
conformis utiq factus corꝑi głiȩ eiꝰ. Qđ
fructũ suũ dabit in tp̃re suo. Dabit enĩ
fructũ ñ qͦcũq tp̃re: s p̃scripto illo scilicet
cũ deuictis potestatib pͥncipatib q tra¬
diderit regnũ dõ & patri. conformatꝰ¬

Expanded text:
conformis utique factus corpori gloriae ejus. Quod fructum suum dabit in tempore suo. Dabit enim fructum non quocumque tempore, sed praescripto: illo scilicet cum devictis potestatibus principatibusque tradiderit regnum Deo Patri, conformat
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ desunt dicens. Beati om̃s qui
confidunt in eo. Alit̃. Beatꝰ qͥ ñ cogita¬
uit. nec fecit. nec docuit mala. Aliter.
Beatꝰ qͥ ñ ẽ iudaicꝰ. ñ ẽ gentilis. & hereticꝰ.
Alit̃. Tertullianꝰ in libro de spectaculis.
asserit hc̃ psalmũ & de iosepb posse in¬
delligi qͥ corpꝰ dñi sepeliuit: & de his
qͥ ad spectacula gentiũ ñ conueniunt.
t inuia pecc̃oꝵ ñ stetit. Ñ dix̃ &e in
ia peccoꝵ ñ ambulaũ. hoc qͥppe im¬
possibile ẽ. qͥa nullus absq peccato.

Expanded text:
udine desinit, dicens: Beati omnes qui confidunt in eum. Aliter: Beatus qui non cogitavit, non fecit, non docuit mala. Aliter: Beatus qui non est Judaeus, gentilis, haereticus. Aliter: Tertullianus, in libro de Spectaculis, asserit hunc psalmum et de Joseph posse intelligi, qui corpus Domini sepelivit, et de his qui ad spectacula gentium non conveniunt. Et in via peccatorum non stetit. Non dixit, et in via peccatorum non ambulavit: hoc quippe impossi
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ enis die ac nocte. Et erit tanquã
cł plantatũ. transplantatũ aquila tͣnstulit
Lignũ autẽ cin uir iustus cõꝑatur. sapien¬
tiam puto. de qͣ ⁊ salomon loquit᷑. Lignũ
ẽ uitȩ his qͥ sequunt᷑ eã. Sapientia aut̃¬

Expanded text:
Et erit tamquam o plantatum, transplantatum Aquila transtulit. Lignum autem cui vir beatus comparatur, sapientiam puto, de qua et Salomon loquitur, Lignum vitae est his qui sequuntur eam . Sapientia aut
Abbreviated transcription (Latin):
non stetit. hoc ẽ qui ñ ꝑseuerauit in dc¬
licto: s ꝑ penitentiã ad meliora conũsus
ẽ. Et in cathedra pestilentiȩ ñ sedit. Pro
pestilentib in hebreo delusores ht̃: qđ
scilicet om̃s discipłos. ꝑu̾sus doctor illu¬
dat. Uñ hieremias. Non sedi ait in con¬
silio ludentiũ. S ed in lege dm̃ uoluntas
eiꝰ. Trib duo rettulit. ut habeat uolunta¬
tẽ: ut uoluntati iungat ⁊ studiũ. Et in
lege eiꝰ meditabit᷑ die ac nocte. Medita¬
tio legis ẽ ñ solũ in legendis scripturis.

Expanded text:
qui non perseveravit in delicto, sed per poenitentiam ad meliora conversus est. Et in cathedra pestilentiae non sedit. Pro pestilentibus in Hebraeo delusores habet, quod scilicet omnes discipulos perversus doctor illudat. Unde Jeremias: Non sedi, ait, in consilio ludentium . Sed in Lege Domini voluntas ejus. Tribus duo retulit, ut habeat voluntatem, et voluntati jungat et studium. Et in lege ejus meditabitur die ac nocte. Meditatio
Abbreviated transcription (Latin):
ostñdr̾ plenꝰ oĩ bono ĩ se.qr nĩ
ẽ. ꝑfecta laus. fugẽ uttuꝑã¬
da. nͥ seqͣntut laudanda.
actꝰ. Ille lib̃. iste uͦ sesuis. I tẽ alind lex littẽ. q̃ scbit᷑ suo.
alid̾ lex scĩtatis. q̃ m̃te ꝯspicitur a fllio. qͥñ indiget litt̾is.

Expanded text:
stus plenus omni bono in se, quia non est perfecta laus fugere vitui sequantur laudanda. actus. Ille liber, iste vero servus. Iterum: Aliud est lex litterae, quae scribitur servo; aliud lex sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
timam templidestru¬
ctionẽ indicati q̃ in ꝑ¬
petuũ ꝑseuerat. pꝰ ba-¬
bilonicã . it caꝑtiui¬
catẽ armobabel tem¬
plũ edificatũ ẽ ⁊in
co diu sacͥficatũ est:¬
¶ Nolui. preterito
quam sacrificia iu¬
deorum amasse. s ꝑp
significatum: ad
dempus sustinuis¬
se Iuero sacrificio
impleto. pro nichi¬
lo remitasso¬

Expanded text:
timam templi destructionem indicat, quae in perpetuum perseverat. Post Babylonicam enim captivitatem, a Zorobabel templum aedificatum est, et in eo diu sacrificatum estnus praeterito quam sacrificia Judaeorum amasse, sed propter significatum ad tempus sustinuisse, et vero sacrificio impleto pro nihilo reputass
Abbreviated transcription (Latin):
rbs leuitarum. Post bellorum
turbines. data ẽ eisti requies adomi¬
no. In consultu res fc̃a attibu ru¬
pͥncipio. cuncta iosue isrł cum obte¬
cong̾gatis cumpacto arestationis al¬
loquitur eosiosue:

Expanded text:
rbes Levitarum. XXX. Post bellorum turbines data est requies a Domino. XXXI. Inconsulta re factum a tribu Ruprincipio Josue cuncta Israeli cum tecongregatis cum pacto obtestationis, alloquitur eos Josue.
Abbreviated transcription (Latin):
Sons mde. S ors filiorum ioseph.
effraim ⁊ manasse. Iilii ioseph
petunt sͥ agm̾tan funiculum aio¬
sue. quib att. ascend entem in mon¬
tem ⁊succidite siluam.⁊ mundate
uob ad habitandum spatia Con¬
g̾gatiq sunt omnes filii isrł insilo.

Expanded text:
. Sors filiorum Joseph, Ephraim, et Manasse. XXV. Filii Joseph petunt sibi augmentari funiculum a Josue, quibus ait: Ascendite in montem, et succidite silvam, et mundate vobis ad habitandum spatia. XXVI. Congregatique sunt omnes filii Israel in Silo.
Abbreviated transcription (Latin):
coram isrł ut sciant. qi sic̃ fui
cum moyse ita ⁊tecum sum.
iordans alueo. ab cominemo¬
rationẽ futur temꝑis.
am. t̾nti sunt cuncti reges.
Iec autem cansa c̃ secile cir¬
cuumcisionis.
stendit se angłus domini iosue.
quidix̾ pͥnceps ex̾citus sum domiͥ.¬

Expanded text:
rael, ut sciant quia sicut fui cum Moyse, ita et tecum sum. V. Jordanis alveo ob commemorationem futuri temporis. am, territi sunt cuncti reges. VIII. Haec autem causa est secundae circumcisionis. IX. Ostendit se angelus Domini Josue, qui dixit: Princeps exercitus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯp̾catio rosue. riche
Ineuaticatio ppłi. Confortat dñs
regum. Simulatio gabaonitarũ.
dunt tunc imꝑauit soli. istetit spa¬
tio diei uituis. Quante domino
extincti sunt reges cum exercitu suo.
Nuben ⁊ gad. ⁊ dimdie tͥbui manas¬

Expanded text:
catio Josue. XIII. Praevaricatio populi. XIV. Confortat Dominus regum. XVI. Simulatio Gabaonitarum. derunt. Tunc imperavit soli, et stetit spatio diei unius. XVIII. Juvante Domino, exstincti sunt reges cum exercitu suo. XIX. Ruben, Gad et dimidia tribus Manas
Abbreviated transcription (Latin):
lienos del¬
inauunt.
In h autem
libro ad or¬
dinem re¬
ditur quo¬
dasimula¬
ẽ deflurit.
intͥpositis
temporib
quib ea
gesta st̃
adilla

Expanded text:
lienos declinaverunt. In hoc autem libro ad ordinem reditur, quoda simulacra defluxit: interpositis temporibus, quibus ea gesta sunt, ad illa
Abbreviated transcription (Latin):
Ios. historia libri uidicum
ñ parua mistĩorum indicat sa¬
les quos ip̃ ad spem ꝓmissiõis
in ħ uolumine iudaicippͥ. de¬
licta. ⁊ seruitus damorq eorũ
⁊miseratio di continentur.
multis enim annis ꝓpecͥcis st
senuerunt. ⁊ conu̾si sib̾ati sun
quia pecc̾a nr̃a uires hostib
p̾bent. ⁊ qn̾ malum facimus
inconspectu domini ⁊ confor¬
tantur ad u̾satii nr̃i .i. demo¬
nes Cum autem conũtimur
mittit in
auxilium¬
eorum qͥ¬
toto corde¬
clamant

Expanded text:
im. Historia libri Judicum non parva mysteriorum indicat sales, quos ipse ad spem promissionis hoc volumine Judaici populi delicta, et servitus clamorque eorum et miseratio Dei continentur. Multis enim annis pro peccatis suis servierunt, et conversi liberati sunt: quia peccata nostra vires hostibus praebent; et quando malum facimus in conspectu Domini, confortantur adversarii nostri, id est daemones. Cum autem convertimur,mittit in auxiliumeorum qtoto cordeclamant
Abbreviated transcription (Latin):
uite. luxtiera de patrenas¬
citur. ⁊ omnia peripm̃ fac¬
ta sunt ⁊ sine ipõ fcm̃ estu
chil quisquis hac sapĩa

Expanded text:
vitae, lux vera, de Patre nascitur, et omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Quisquis hac sapi
Abbreviated transcription (Latin):
cipte ab eterna del sapĩa¬
est semperante secsa se
cunclum illud. inprin¬
cipio erat uerbum ⁊ rĩ
bum eratapud dm̃ ⁊ c̃¬

Expanded text:
Incipit ab aeterna Dei sapienest semper ante saecula, cundum illud: In principio erat Verbum, et bum erat apud Deum . A Do
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit d̾s beseleel ex nomĩe.
figuram. que ostensa ẽ: ĩ monte.
Ergo et nunc. quorũdã satͥficio¬
rum intelligibilium imagi¬
nẽ describere precepit. Hẽc
reuocatio quippe: quandam
dispensationem rerum. ł uer¬
boꝵ ad suꝑiora respicientium.¬

Expanded text:
vocavit Deus Beseleel ex nomine, figuram, quae ostensa est in monte: ergo et nunc quamdam sacrificiorum intelligibilium imaginem describere praecepit; haec revocatio quippe quamdam dispensationem rerum vel verborum ad su
Abbreviated transcription (Latin):
Ai. Infilio. quo humanato: patuit qui
essent celestes. qui terreniz
¶Celum: creatur sp̃ualis ab exordio ꝑfecta.¬
perfecta
uite. sicut in se potest existere. non conuer¬
sa ad creatorem. inquo formatur. tetitn cor¬
poralem. sine omniqualitate. que apparet
inmateria formata
ostendit. hoc enim terra subdit: ꝙ deceloin¬
telligi uoluit. hoc enim suꝑus celum. qd̾
auolubilitate mundi secretum est: mox
ut creatum est: sc̃ĩs angelis impletum est.¬
quos in principio cum celo. ⁊terra: conditoᷤ
testatur dominus. dicens. ubi eris cum:
celo enim. inquo posita sunt luminaria

Expanded text:
. » Filio, quo humanato patuit qui essent coelestes, qui terreni. Coelum, creatura spperfecta? vitae, sicut in se potest existere non conversa ad Creatorem in quo formatur. Terram, corporalem, sine omni qualitate quae apparet in materia formata. ostendit. Hoc enim de terra subdit, quod de coelo intelligi noluit. Hoc enim superius coelum quod a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, squos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum oelum enim in quo posita luminaria
Abbreviated transcription (Latin):
¶B. Et tenebre erant .s. f.a. Non sunt audĩ¬
endi: qui reprehendendo dicunt. deum pri¬
us creasse tenebras.: quam lucem. quia nul¬
las inaqua. ł aere: fecit tenebras. s distincto
ordine ꝓuidentie pnusaquas cum celo crea

Expanded text:
. « Tenebrae erant, » etc. Non sunt audiendi qui reprehendendo dicunt Deum prius creasse tenebras quam lucem: quia nullas in aqua, vel aere fecit tenebras; sed distincto ordine providentiae prius aquas cum coelo crea
Abbreviated transcription (Latin):
Inutilis .s. inftuctuosa. ⁊ incom¬
posita. omnia enim elementa
hoc aeris spacium: aquis ple¬
num. non quales nunc sunt.
s sicut nebule tenues erant.
quales ad huc suꝑ celestes sunt:

Expanded text:
icet, et infructuosa, et incomposita. Omnia enim elementa hoc aeris spatium aquis plenum; non quales nunc sunt, sed sicut nebulae tenues erant, quales adhuc supercoelestes sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
notat exordium creature: existentis ab il
do formam uerbi incominutabilem. Nõ
enim habet uitam informẽ: uerbum dei.
cui est esse:. ꝙ uiuere. immo: idem uiue¬
re. ꝙ beate iuuere. creatura uero ⁊̃ spiritu¬
alis: habet informem uitam. quia ei non

Expanded text:
notat exordium creaturae existentis ab illdo formam Verbi incommutabilem. Non enim habet vitam informem Verbum Dei, cui est idem esse quod vivere; imo idem vivere quod beate vivere. Creatura vero spiritualis habet informem vitam, cui non
Abbreviated transcription (Latin):
Celum: non uisibile firmamen¬
tum: s empireum .i. igneum
ł intelleatuale: ꝙ non abardore
s a splendore dicitur. ꝙ statim
repletum est angelis uñ. cum me

Expanded text:
elum non visibile firmamentum, sed empyreum, id est, igneum vel intellectuale, quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim repletum est angelis. Unde