comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tͣns ⁊ extens. manducans ⁊ bibens pꝰ
resurrectionẽ carnis sue. Quo nu-¬
mero qͣdragesimo huiꝰ scłi significa¬
ri uidet᷑ excursus: in his qͥ uocantur
ꝑ grãm. ad eũ qͥ ñ uenit legem solu̾e
s ad implere. Decẽ nãq st̃ p̃cepta
legis iam gr̃a xp̃i ꝑ mundũ diffusa:
plicata .xl. faciunt. qm̃ qͥ redep̃ti st̃
a dño de regionib ꝯgregauit eos ab oriente
loccidente ⁊ aqͥlone ⁊ mari. Ieuinans
itaq qͣdraginta diebꝰ ante mortem
carnis: uelut clamabat. Abstinete uoᷤ
.xl. diebꝰ pꝰ resurrectionẽ carnis: ułut
clamabat. Ecce enĩ uob̾cũ sũ usq ad
ꝯsũmationẽ scł̃i. Ieuiniũ qͥppe est in
tribulatione certaminis: qm̃ qͥ magone
ẽ. ab oĩb abstinens ẽ. Sibus aũ in spe
pacis: quȩ ꝑfecta ñ erit. nisi cũ corpꝰ
nr̃m cuiꝰ expectamꝰ redẽptionẽ uidu-¬
erit immortalitatẽ. Qd̃ ñdũ adipis¬
cendo gloriam᷑. s sperando iam pas¬
cim᷑. Utrũq apd̾ nos simul agere

Expanded text:
ns et exiens, manducans et bibens, post resurrectionem carnis suae . Quo numero quadragesimo hujus saeculi significare videtur excursus in his qui vocantur ad gratiam, per eum qui non venit legem solvere, sed adimplere. Decem namque sunt praecepta laginta faciunt. Quoniam qui redempti sunt a Domino , de regionibus congregavit eos, ab Oriente, et ab Occidente, ab Aquilone, et mari. Jejunans itaque quadraginta diebus ante mortem carnis, veluti clamabat: Abstinete vos XL diebus post resurrectionem carnis velut clamabat: Ecce ego vobiscum sum, usque ad consummationem saeculi . Jejunium quippe est in tribulatione certaminis, quoniam qui in agone est, ab omnibus abstinens est. Cibus autem in spe pacis, quae perfecta non erit, nisi cum corpus nostrum, cujus exspectamus redemptionem, induerit immortalitatem, quod nondum adipiscendo gloriamur, sed sperando jam pascimur. Utrumque Apostolus simul nos agere
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣntũ dat᷑ eis qͥb dat᷑. Apd̾ se aũ ds̃
ẽ.⁊ sinemini det᷑: qr ds̃ erat patri ⁊ fi¬
lio coeternis anteꝗͣ cuiꝗͣ. daret᷑. Nec
qi illi dant. ipse dator a minor ẽ. illis:
ita enĩ dat᷑ sic̃ dĩ donũ. ut se ipsum

Expanded text:
in quantum datur eis quibus datur. apud se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
uidebimus: quomodo nunc facies nr̃as alteru¬
trum uidemus. Hoc primũ intelligentes qd̾
Com̃is prophetia scripturȩ propria inter
qd̃ iuperius ait: cui bene facitis attendentes.
Qui enĩ propħarũ uerbis attendunt. bene u¬
tiq faciunt: ut per hec lucẽ habere possir̃
scientiȩ. Hoc primũ intelligere debent. qr
nullus propħarum sc̃oꝵ ꝓpria sua interpre¬
tatione popłis docmata uite predicarit: sed
quȩ a dño didicerant. hec suis auditoribus a-¬
genda commendabant. queq in secreto cȩles-¬
tia archana perte perant: hec simplici¬
ter uel loqu endo. uel scribendo. d̃i plebi tra¬
debant. Et non sicut gentiũ diuini. queq
ipsi de corde suo finxerant: hec turbis decep¬
toꝵ. quasi diuini oraculi consulta profere¬
bant. Sicut gͦ prophȩ non sua propria ses
dei uerba scribebant: ita lector eoꝵ non suas
propria interpretatione potest uti ue a seni¬
su ueritatis exorbitet: sed hoc om̃imodis debe

Expanded text:
videbimus, quomodo nunc facies nostras alteruvidebimus, quomodo nunc facies nostras alterutrum videmus. Hoc primum intelligentes, quod omnis prophetia Scripturae, quod superius ait: Cui bene facitis, attendentes; qui enim prophetarum verba attendentes bene utique faciunt, ut per haec lucem habere possint scientiae, hoc primum intelligere debent, quia nullus prophetarum sanctorum propria sua interpretatione populis dogmata vitae praedicarit, sed quae a Domino didicerant, haec suis auditoribus agenda commendabant, quaeque in secreto coelestia arcana perceperat, haec simpliciter vel loquendo vel scribendo Dei plebi tradebant, et non sicut gentium divini, qui quae ipsi de corde suo finxerant, haec turbis deceptorum, quasi divini oraculi consulta, proferebant. Sicut ergo prophetae non sua propria, sed Dei verba scribebant, ita et lector eorum non sua propria interpretatione potest uti, ne a sensu veritatis exorbitet, sed hoc omnimodis debet
Abbreviated transcription (Latin):
caliginoso loco: bene facitis. In
huius ⁊ enim scłi nocte te. nebrosis tẽp¬
tationibus plena. ubi difficile quisquam
inuenitur qui non offendat: quid essemꝰ
si lucernã propħici sermonis non haberemꝰ:
Seo nunquid sẽꝑ lucerna erit necessaria:
Non utiq. Donec dies inquit lucescat. Mane
enim inquit astabo tibi: ⁊ contemplabor.
Ad lucernam interim nocturnam pertinet.
qd̾ filii di sumus: ⁊ non dum apparuit quid
erimus. Et in comparatione quidem impioꝵ
dies sumus: paulo dicente. Fuistis aliquando
tenebre: nunc aut̾e lux in dño. Sed si compa¬
remur illi uitȩ inqua futuri sumus: ad huc
nox sumus ⁊ lucerna indigemus. & lucifer
oriatur in cordibus ur̃is. Quis est lucifer iste:
Di dñm dicas: parum est. Lucifer ipse clarus:
intellectus nr̃ est. Ipse enĩ oritur incordib
nr̃is: ipse illustrabitur: ipse manifestabitur.
Dilectio erit qualem nunc optamus: ⁊ qm̃ ñ ẽ
suspiramus. Et qualis erit. singuli in singłis

Expanded text:
inoso loco, bene facitis. In hujus etenim saeculi nocte tenebrosis tentationibus plena, ubi difficile quisquam invenitur qui non offendat, quid essemus si lucernam prophetici sermonis non haberemus? Sed nunquid lucerna semper erit necessaria? Non utique. Donec inquit dies lucescat. Mane enim astabo et contemplabor . Ad lucernam interim nocturnam pertinet quod filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus . Et in comparatione quidem impiorum, dies sumus, Paulo dicente: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed si comparemur illi vitae in qua futuri sumus, adhuc nox sumus, et lucerna indigemus. Et lucifer oriatur in cordibus vestris. Quis est lucifer iste? Si Dominum dicas, parum est. Lucifer ipse, clarus noster intellectus est. Ipse enim oritur in cordibus nostris, ipse illustrabitur, ipse manifestabitur. Dilectio erit qualem nunc optamus, et quoniam non est suspiramus, et qualis erit, singuli in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
terra eoꝵ fumigabunda constat. qd̾ fruc-¬
tus eius pulcherrimi cinerem habent in-¬
tus ⁊ fetorem: aꝑte om̃ibus scłis innuit:
quia delectatio carnalis. ⁊ si stultoꝵ menti-¬
bus adpresens arridet. nil tamen in inui-¬
sibilibus nisi incendiũ sibi reseruat: nisi
ut fumus tormentoꝵ eius in scła scłoru̾
ascendat. Et iustum loth oppressum a ne

Expanded text:
terra eorum fumigabunda constat, quod fructerra eorum fumigabunda constat, quod fructus ejus pulcherrimi cinerem habent intus et fetorem, aperte omnibus saeculis innuit quia delectatio carnalis, etsi stultorum mentibus ad praesens arrideat, nihil tamen in invisibilibus nisi incendium sibi reservat, nisi ut fumus tormentorum ejus in saecula saeculorum ascendat. Et justum Loth oppressum, e
Abbreviated transcription (Latin):
nauit. Quia ciuitates impioꝵ in cine¬
rem redactas asserit. duppliciter intel¬
ligi debet: quia ⁊ primo per incendi¬
um eas cũ ad iacentibus terris in cinerẽ
redegit. ⁊ cũ loca incendii postmodum
mortui maris undis contexerit: seuare
ad huc uoluit circumpositam regionẽ
priscȩ speciem pene. Nascunt᷑ enim ibi¬
poma pulcherrima: quȩ ⁊ edendi cupidi¬
tatem spectantibus generent. Si carpas.
fatiscunt. ac resoluuntur in cinerem: fu-¬
mumq excitant quasi ad huc ardeant.
Inde in libro sapientiȩ dicit᷑. Hec iustũ
apereuntibus impiis liberauit fugien¬
tem: descendente igne in pentapolim.
Quius in testimonium nequitiȩ fumi¬
gabunda constat deserta terra: ⁊ incer¬
to tempore fructus habentes arbore.
Subauditur: n ipie fumigabunde cons¬
tant desertȩ. & hoc est qd̾ hic quoq
subiungitur. Exemplũ eoꝵ qui impie
acturi sunt ponens. Nam ⁊ ignis qͥ sodo¬
mitas semel puniit: ostendit patenter
quid impii sint sine fine passuri. Et qd̾

Expanded text:
. Quia civitates impiorum in cinerem redactas asserit, dupliciter intelligi debet. Quia et primo per incendium eas cum adjacentibus terris in cinerem redegit, et cum loca incendii postmodum mortui maris undis contexerit, servare adhuc voluit circumpositam regionem priscae speciem poenae. Nascuntur enim poma pulcherrima, quae et edendi cupiditatem spectantibus generant. Si carpas, fatiscunt, ac resolvuntur in cinerem, fumumque excitant, quasi adhuc ardeant. Unde in libro Sapientiae dicitur: Haec justum a pereuntibus impiis liberavit fugientem descendente igne in Pentapolim. Cujus in testimonium nequitiae fumigabunda constat deserta terra, et in certo tempore fructus habentes arbores . Subauditur: Et ipsae fumigabundae constant desertae. Et hoc est quod hic quoque subjungitur: Exemplum eorum qui impie acturi sunt ponens. Nam et ignis qui Sodomitas semel puniit, ostendit patenter quod impii sint sine fine passuri. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Cruciabant quidem uirũ sc̃m ini¬
qua proximoꝵ facta parit̾ ⁊ uerba: quȩ
cotidie cernens nullatemis corrigere ua-¬
lebat. Sed tamen ipse tam ꝑfectȩ se age-¬
bat. ut nec uisis eoꝵ flagiciis nec audi¬
tis. in aliquo castȩ suȩ mentis fuscaret
intuitũ: sed indefessa intentione ceptis
suȩ iusticiȩ insistebat actibus. Uel certe
aspectu.⁊ auditu iustus erat: quia in il¬
lo nichil presentes. nisi iusticiȩ opera cer¬
nebant. ⁊ audiebant eloquia: nichil fa¬
ma de illo per absentes. nisi qd̾ ad iusti¬
ciam ꝑtineret uulgabat: ad exemplum
beati iob qui dicit. Auris audiens beati¬
ficabat me: ⁊ ocłs uidens testimonium
reddebat michi. Et notandũ: qd̾ beatꝰ
petroos hoc in loco. dominici magis¬
terii sequitur. Et ipse enĩ dñs in euan-

Expanded text:
etc. Cruciabant quidem sanctum virum iniqua proximorum facta pariter et verba; quae quotidie cernens nullatenus corrigere valebat; sed tamen ipse tam circumspecte se gerebat, ut nec visis eorum flagitiis, nec auditis, in aliquo castae suae mentis fuscaret intuitum, sed indefessa intentione coeptis suae justitiae insistebat actibus. Vel certe aspectu et auditu justus erat, quia nihil in eo praesentes nisi justitiae opera cernebant et audiebant eloquia, nihil fama de illo per absentes, nisi quod ad justitiam pertineret vulgabat, ad exemplum beati Job, qui ait: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi . Et notandum quod beatus Petrus in hoc loco Dominici magisterii sequitur exemplum. Et ipse enim Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
it impleuit: ita potestatis eoꝵ non erat ut
queq uellent docerent sed quȩ sp̃u illustra¬
ti didicerant: ea sola dicebant. Hec id̾o dici¬
mus: nequis ad libitum suum scripturas
exponere audeat. Ridicule quidam hec pe
tri uerba interpretatus est. dicens. qd̾ sicut
fistula flatu oris humani ut resonet accipiti
nec sonum tamen ipsa quȩ ministrat quia
insensibilis nature est intelligere ualet: ita
propħȩ d̾i sp̃u inspirati. ea quȩ idem ipse sp̃s
uellet ore proferrent: nec tam̃ ea quȩ dicerer.
ipũ mente tenerent: iuxta illud maronis.
PDat sine mente sonum. Qd̾ imprudentissimi
erroris esse palam claret. Quomodo eni audi¬
entibus tam sana uiuendi consilia darent:
ii insanis similes ipsi quȩ loquerentur nesci¬
rent: Quare uidentes appellant᷑ propħȩ ͥ qͦ
ratione scriptu est. uerbum qd̾ uidit ysaias.
aut aliquis alius propħa. nisi quia in occul¬
to uisionum cęlestium. lucidissimo mentis
intuitu cognoscebant archana quȩ foras su¬

Expanded text:
it implevit; ita etiam potestatis eorum non erat, ut quaecunque vellent docerent, sed quae Spiritu illustrati didicerant, ea sola dicebant. Haec ideo dicimus, ne quis ad libitum suum Scripturas exponere audeat. Ridicule quidam haec beati Petri verba interpretatus est, dicens quod sicut fistula flatum eris humani, ut resonet, accipit, nec sonum tamen ipsa quem ministrat, quia insensibilis naturae est, intelligere valet; ita prophetae Dei Spiritu inspirati, ea quae idem Spiritus vellet ore proferrent, nec tamen ea quae dicerent ipsi mente tenerent, juxta illud Maronis: Dat sine mente sonum; quod impudentissimi erroris esse palam claret. Quomodo enim audientibus tam sana vivendi consilia darent, si insanis similes ipsi quae loquerentur nescirent? Quare videntes appellantur prophetae? Qua ratione scriptum est: Verbum quod vidit Isaias , aut aliquis propheta, nisi quia in occulto visionum coelestium lucidissimo mentis intuitu cognoscebant arcana, quae foras su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfruunt᷑ ȩterna. Octaua ẽ uentura tẽpore re¬
surrectionis om̃iũ: ⁊ uniuersalis iudicii. Iusti¬
cie autẽ p̃coñe noe cognominat: quia iusti¬
ciȩ opera faciens cunctis intuentibus quali¬
ter coram dño uiuendum esset ostendit.
Seq enĩ uerbo quempiam
docere
repperitur. quippe cuius
nec
unus sermo repperitur ad dm̃n ꝓlatꝰ
uel hominẽ : sed qd̾ maximȩ uirtutis
est. in tota arche fabrica in aduentu
diluuii. in sequentis eui primordiis.
ore quidem silente sed cordis deuotione
proitissima iussis obtemperare celesti.¬
bus. & ciuitates sodomoꝵ ⁊ gomorre¬

Expanded text:
perfruuntur aeterna, octava est ventura tempore reperfruuntur aeterna, octava est ventura tempore resurrectionis omnium et universalis judicii. Justitiae autem praeconem Noe cognominat, quia justitiae opera faciens cunctis intuentibus, qualiter coram Domino vivendum esset ostendit. Neque enim verbo quempiam docere reperitur, quippe cujus nec unus sermo reperitur ad Deum prolatus vel hominem, sed quod maximae virtutis est, in tota arcae fabrica, in adventu diluvii, in sequentis aevi primordiis, ore quidem silente, sed cordis devotione promptissima jussis obtemperare coelestibus. Et civitates Sodomorum et Gomorr
Abbreviated transcription (Latin):
aquis iminutata. Nam .i si montes aliqui atq
conualles ab initio facti credunt᷑: non tamen
tanti quanti nunc in orbe cernuntur uniu̾so.
Qd̾ negari forte potuisset: si non &e nunc oĩ.¬
bus annis terrarũ faciem cerneremꝰ aquarũ
subuersione mutata. Qd̾ tanto magis tunc
fuisse factũ creditur: quanto inaior ac diut᷑¬
nior impetus aquarũ terras obsidens allue¬
bat. Sed octauum noe iusticiȩ preconem
cens. Constat om̃ibus quia noe. decima ab
adam generatione natus est. Sed octauum
eum nominat. quia octo homines diluuiũ
euaserunt: e quibus ille unus erat. Idcirco
autẽ octaui numeri facit mentionẽ: ut occul¬
te insinuet quia tẽpora diluii. discrimen sig¬
nificet examinis ultimi: quando dampna¬
tis om̃ibus reprobis. om̃s iusti głam uitȩ
perpetis accipiunt. Sex uenĩ sunt scłi pre
sen tis etates. Septima &e nc̃ agit᷑ etas in illa ui¬
ta: ubi animȩ sc̃oꝵ sabbato felici. id÷ requiȩ

Expanded text:
aquis immutata. Nam etsi montes aliqui atque aquis immutata. Nam etsi montes aliqui atque convalles ab initio facti creduntur, non tamen tanti quanti nunc in orbe cernuntur universo. Quod negari forte potuisset, si non etiam nunc omnibus annis terrarum faciem cerneremus aquarum subversione mutatam. Quod tanto magis tunc fuisse factum creditur, quanto major ac diuturnior aquarum impetus terram obsidens alluebat. Sed octavum Noe justitiae praeconem etc. Constat omnibus quia Noe decima ab Adam generatione natus est, sed octavum eum nominat, quia octo homines diluvium evaserunt, e quibus ille unus erat. Idcirco autem octavi numeri facit mentionem, ut occulte insinuet quia tempus diluvii discrimen significet examinis ultimi, quando, damnatis omnibus reprobis, omnes justi gloriam vitae perpetis accipient. Sex etenim sunt praesentis saeculi aetates, septima etiam nunc agitur aetas, in illa vita ubi animae sanctorum Sabbato felici, id est, requie
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersus conditorem erexerunt. ipsis elatio¬
nis suȩ conatibus in abyssi profunda sunt
rapti. Quidam codices habent: sed rugienti¬
bus inferni detractos. in tartarũ tradidit. Qd̾
uocem uel suꝑbe ȩlationis: uel ȩiulatus in
penis significat. Rugiunt namq ferȩ. uel
cum famem uel quid aliud molestiȩ pati¬
untur: propter nimiȩtatẽ ȩlationis ferre.
non ualentes. siquid eis ad uersitatis occur-¬
rerit. E originalianundo non pepercit
dem ipse. iundus. est
in quo nunc
humanũ genus habitat
qu̾e in habita¬
nuerunt hi qui ante dilu¬
uiũ fuerunt.
Sed tamen recte originalis mundus illȩ qͣsi
alius dicit᷑: quia sicut insequentibus huius
epistolȩ scriptũ continet᷑. ille tunc mundus a¬
qua in undatus periit: ⁊ celis uidelicet qui erat
prius id est cunctis aeris huius turbulenti spa¬
ciis aquarũ accrescentiũ altitudine consũptis.¬
⁊ terra quoq in alteram faciem excedentibus

Expanded text:
adversus Conditorem erexerunt, ipsis elatioadversus Conditorem erexerunt, ipsis elationis suae conatibus in abyssi profunda sunt rapti. Quidam Codices habent: Sed rugientibus inferni detractos in tartarum tradidit, quod vocem vel supernae elationis, vel ejulatus in poenis significat. Rugiunt namque fere, cum vel famem vel quid aliud patiuntur, propter nimietatem elationis ferre non valentes, si quid eis adversitatis occurrerit. Et originali mundo non pepercit. Idem ipse mundus est, in quo nunc humanum genus habitat, quem inhabitaverunt hi qui ante diluvium fuerunt. Sed tamen recte originalis mundus ille, quasi alius dicitur, quia sicut in consequentibus hujus Epistolae scriptum continetur, ille tunc mundus aqua inundatusprius, id est, cunctis aeris hujus turbulenti spatiis aquarum accrescentium altitudine consumptis, terra quoque in alteram faciem excedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
inferni detractos in
tartarii. tradidit¬
uersiculũ alia tranlatio
sic habet. Sed
carceribus caliginis inferi
retrudens: tradidit in uditio puniendos re¬
seruari. Ostendit gͦ ad huc angłis apostatis
ultimi iudicii penam deberi. de qua dñs di¬
cit: ite in ignem ȩternũ qui preparatus est
diabolo ⁊ angłis eius: quauis iam penaliter
hunc infernũ hoc est inferiorem caliginosũ
aerem tãqua carcerem acceperint. Quantũ
enĩ ad sublimitatem cęli iam huius aeris spa¬
tium dici infernuis potest: sic & quantu ad eiꝰ¬
dem aeris altitudinẽ. terra quȩ inferius ia-¬
N udentes autẽ inferni appellat ipsam superbiȩ
iactantiã: qua angłicus sp̃s contra condito¬
rem intumuit. Rudentes quippe dicuntur
funes quibus naute uela suspendunt:
ut flante aura portꝰ
Itranquillitatẽ re¬
linquant: seieq semꝑ ambigus ponti fluc¬
tibus credant. Quibus conuenienter ruden¬
tibus immundoꝵ sp̃uum conamina cõpara¬
tur: qui mox ut flatu suꝑbiȩ impulsi se

Expanded text:
rudentibus inferni detractos in tartarum tradiditrsiculum alia Translatio sic habet: Sed carceribus caliginis inferi retrudens, tradidit in judicio puniendos reservari. Ostendit ergo adhuc angelis apostatis ultimi judicii poenam deberi, de qua Dominus dicit: Ite in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus , quamvis jam poenaliter hunc infernum, hoc est inferiorem caliginosum aerem, tanquam carcerem acceperint. Quantum enim ad sublimitatem coeli, jam hujus aeris spatium dici infernus potest, sic et quantum ad ejusdem aeris altitudinem, terra quae inferius ja Rudentes autem inferni appellat ipsam superbiae jactantiam, qua angeli ejus spiritus contra Conditorem intumuit. Rudentes quippe dicuntur funes, quibus nautae vela suspendunt, ut flante aura portus tranquillitatem relinquant, seseque ambiguis semper ponti fluctibus credant. Quibus convenienter rudentibus immundorum spirituum conamina comparantur, qui mox ut, flatu superbiae impulsi, se
Abbreviated transcription (Latin):
cessat. nisi quia iam olim cepit iudiciũ ꝑditi¬
onis impioꝵ. qd̃ eos presentialiter semꝑ ex.¬
crucians. nullo um qũa fine cessabit:
Si enim angłis
peccantibus non peper¬
cit: ⁊ cet̾a. Qulti hic uersicłi uno fine clau¬
duntur. Nouit dñs pios de temptatione eripe¬
re. Si enĩ inquit d̾s angłis peccantibus non
pepercit. sed eos inferni traditos penis. ad ma¬
iores in die iudicii seruat cruciatus. si originalẽ
mundũ propt̃ scesera diluuio ꝑdens. noe iustũ
seruauitꝰ. si sodomoꝵ flagitia puniens. loth
iusticiȩ cultorem ab iniustis eruit: constat pro
certo quia nouit dñs pios de temptatione eripe¬
re. iniquos uͦ in die iuditii cruciandos reserua¬
re. Et notandũ in eo qd̾ ait. om̃ angłis peccan

Expanded text:
etur, nisi quia jam olim coepit judicium perditietur, nisi quia jam olim coepit judicium perditionis impiorum, quod eos praesentialiter semper excruciat, nullo unquam fine cessabit. Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit. Multi enim hic versiculi uno fine clauduntur: Novit Dominus pios de tentatione eripere. Si enim, inquit, Deus angelis peccantibus non pepercit, sed eos inferni traditos poenis ad majores in die judicii servat cruciatus; si originalem mundum propter scelera diluvio perdens, Noe justum servavit; si Sodomorum flagitia puniens, Loth justitiae cultorem ab injustis eruit; constat pro certo quia novit Dominus pios de tentatione eripere, iniquos vero in diem judicii cruciandos reservare. Et notandu
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus concepti. ⁊ sine delicto a matre sua
geniti. nullum prorsus habent peccatum
qd̾ sibi debeat dimitti. id̾oq xp̃s non ẽ sal¬
uator om̃ium electoꝵ. & ceteri cum his he-¬
retici dñm profecto qui emit eos precio
sanguinis sui negant: quia illum non qͦͣlẽ
ueritas ostendit. sed qualem sibi ipsi fingur̃
predicant: ⁊ propterea a redemptore alieni
facti: nichil certius qũa foueam perditioĩs
non solum in eis quos sue heresis seductos as¬
iociant. sed in eis quoq quos ꝑ impurissima
sua facta ⁊ sacrificia. uel mysteria execran¬
da quȩ faciunt. in odium xp̃iani nominis
concitant: ex istimantibus imperitis om̃s xp̃i-¬
anos huiusmodi flagitiis esse mancipatos.
Qualib dicit scriptura. ꝑ uos nomen meum
blaspliematur in gentib. Quibus iudicium
iam olim non cessat. Cum iam olim preteri¬
tum tempus significet. non cessat autẽ uer¬
bum presentis sit temporis: quare dicit non

Expanded text:
tatibus concepti, et sine delictis a matre sua tatibus concepti, et sine delictis a matre sua geniti, nullum prorsus habent peccatum quod sibi debeat dimitti, ideoque Christus non est Salvator omnium electorum; » et caeteri cum his haeretici Dominum profecto, qui emit eos pretio sanguinis sui, negant, quia illum non qualem veritas ostendit, sed qualem ipsi sibi fingunt praedicant. Et propterea a Redemptore alieni facti, nihil certius quam foveam perditionis non solum in eis quos suae haeresi eductos associant, sed in eis quoque quos per impurissima sua facta et sacrificia, vel mysteria exsecranda quae faciunt, in odium Christiani nominis concitant, existimantibus imperitis omnes Christianos hujusmodi flagitiis esse mancipatos. Qualibus dicit Scriptura: Per vos nomen meum blasphematur in gentibus . Quibus judicium jam olim non cessat. Cum jam olim praeteritum tempus significet, non cessat autem verbum praesentis temporis sit  sic , non
Abbreviated transcription (Latin):
te latine. grece dicunt᷑ hereses: cum quis
stulta obstinatione. errorem qũe semel cepit.
semꝑ sectari nullatenus cessat. Qd̃ hereticoꝵ¬
esse proprium quis nesciat sꝰ Et eum qui emit
ditionem. De hoc emptore: ⁊ paulus ait.
mpti estis pretio magno: głificate ⁊ portate
om̃ in corpore ur̃o. Merito autẽ sibi celerem
ꝑditionem suꝑducunt: qui redemptorem suũ
negantes. hunc recte confitendo głificare.
n bene faciendo. suo in corpore ferre detrectañ.
Quod om̃s faciunt heretici. Nam n arrius
qui redemptorem nr̃m in diuinitate patre
minorem dicit. ⁊ focinus qui dicit. xp̃s homo
est. d̾s non est: ⁊ manicheus qui dicit. xp̃s
deus tantui ẽ. homo uerus non est. & ebion
qui dicit. xp̃s ante Mariasi non erat. ex ipsa
originem sũpsit: et apollinaris qui dicit . xp̃s¬
d̾s tantũ ⁊ caro ẽ. anim̃a rationabilem nũꝗͣ.
suscepit: ⁊ pelagius qui dicit. xp̃s redemptor
paruuloꝵ in baptismo non ẽ. qr sine iniqui-¬

Expanded text:
ta Latine, Graece dicitur haeresis, cum quis stulta obstinatione errorum quem semel coepit semper sectari nullatenus cessat. Quod haereticorum proprium esse quis nesciat? Et eum qui emit . De hoc emptore et Paulus ait: Empti enim estis pretio magno, glorificate et portate Deum in corpore vestro . Merito autem sibi celerem perditionem superducunt, qui Redemptorem suum negantes, hunc recte confitendo glorificare, et bene faciendo suo in corpore ferre detrectant: quod omnes faciunt haeretici; nam et Arius, qui Redemptorem nostrum in divinitate Patre minorem dicit, et Photinus, qui dicit: « Christus homo est, Deus non est, » et Manichaeus, qui dicit: « Christus Deus tantum est, homo verus non est, » et Ebion, qui dicit: « Christus ante Mariam non erat, ex ipsa originem sumpsit, » et Apollinaris, qui dicit: « Christus tantum Deus et caro est, animam rationalem nunquam suscepit, » et Pelagius, qui dicit: « Christus Redemptor parvulorum in baptismo non est, quia sine iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
goge: ꝑcuciebant eũ ante tͥbunal.
Ing̾co meliꝰ scͥptũ ÷. Ad p̃hendentes aũ
õs g̾ci sofchenen: ludeis enĩ cũ ignomi¬
na expulsis atͥbunali: gentiles ⁊̃ pͥn¬
cipẽ eoꝵ maiore ꝯtumelia u̾b̾antes
afficiebant. Fr̃ib ualefaciens migͣuit
siriã ⁊ cũ eo pͥscilla ⁊ aqͥla qͥ sibi to¬
feste ut inp̃cedenti libro docuimꝰ :
hoc de paulo dictũ intelligit. Posita
nãq sententia in epła ad augustinũ:
ꝯtinuo subiecit ⁊ ait. Esto ut ibi. id÷
in circ̃cisione timothei. iudeoꝵ timore
ꝯpulsus sit fac̾e qd̃ ñ licebat: qͣre comã
nutͥui t ex uotori pꝰea eã incenchriᷤᷤ
aqͥlã attonsũ ẽẽ dixerimꝰ: restat in
fine huiꝰ libelli locꝰ. uͥ ⁊̃ paulũ ad ton¬
sũ siue rasũ eẽ legimꝰ. Fallunt᷑ autẽ

Expanded text:
nte tribunal. In Graeco melius scriptum est: Apprehendentes autem omnes Graeci Sosthenen. Judaeis enim cum ignominia expulsis a tribunali, gentiles etiam principem eorum majore contumelia verberantes afficiebant. Fratribus valefaciens migravit in Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, qui sibi tofeste, ut in praecedenti libro plenius docuimus, hoc de Paulo dictum intelligit. Posita namque sententia hac in epistola ad Augustinum, continuo subjecit et ait: « Esto ut ibi idem in circumcisione Timothaei Judaeorum timore compulsus sit facere quod licebat, quare comam nutrivit ex voto, et postea eam in Cenchris ttonsum dixerimus, restat in fine hujus libelli locus ubi etiam Paulum attonsum, sive rasum, legimus. Falluntur autem
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑: qr qͣita die anteꝗͣ hec cum
petͦ loqueret᷑. ieninus ad horã usq
tabile dõ fieri posset: a serta diei hora
usq ad nonã deuotus p̃cibꝰ agebat.
Idõq qd tanta ieunu ⁊ orationis ins¬
tantia querebat obtinere ꝓmeruit.
hic hospitat᷑ in domũ symonis coria¬
tu tuo õs adsumus. In greco habet.
in ꝯspectũ dĩ adfumus. Qd̃ recte di-¬
cebat᷑ ab eo qͥ ꝓmptũ habeb animũ
diume uoluntati: mox ut eã disc̾et
obtẽperare ⁊ eiꝰ ubiq maiestatẽ crede¬
bat eẽ p̃sentẽ. Nobis qͥ manducauimꝰ
ibibimꝰ cũ illo: pꝰquã resurrexit a
nã erit ꝯtrariũ iohanni qui octo dieᷤᷤ
illos int̾posuit qͥb eis uisus ñ ÷ ut
dies alibi exponens ait. Ieninauit cũ
tẽp̃taret᷑ ante mortẽ cibo adhuc indi¬
gens: manducauit aũ ⁊ bibit cum
glorificaret᷑. iam cibo non indigens.

Expanded text:
 haec cum Petro loqueretur, jejunus ad horam usque tabile fieri posset, a sexta diei hora usque ad nonam, devotis precibus agebat; ideoque quod tanta jejunii et orationis instantia quaerebat, obtinere promeruit. Hic hospitatur in domo Simonis coriaunt a Domino. In Graeco habetur: In conspectu Dei adsumus. Quod recte dicebatur ab eo qui promptum habebat animum divinae voluntati, mox ut eam disceret, obtemperare, et ejus ubique majestatem credebat esse praesentem. Nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a Nam erit contrarium Joanni, qui octo dies illos interposuit, quibus eis visus non est, ut dies alibi exponens ait: « Jejunavit cum tentaretur ante mortem, cibo adhuc indigens; manducavit autem et bibit, cum glorificaretur, jam cibo non indigens.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fec̾at lib̃tate ñ necessitate. ꝓpt̾
scandalũ iudeoꝵ. ñ ꝓpt̾ salutẽ timo¬
thei: uidit illos accepisse ocasionẽ
alteriꝰ p̃dicationis: ⁊ mouende in
paulũ male suspitionis: ⁊ noluit
circũcide titum. Apparet gͦ qͣre illũ
uoluerit: qͣre istũ noluerit. Illũ ꝓpt̾

Expanded text:
hoc fecerat libertate, non necessitate, propter scandalum Judaeorum, non propter salutem Timothei, vidit illos accepisse occasionem alterius praedicationis, et movendae in Paulum malae suspicionis, et noluit circumcidere Titum. Apparet ergo quare illum voluerit, quare istum noluerit: illum propter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsolationis ⁊ uocari ⁊ ẽẽ meruit: ita
saulus pꝰ acceptũ apłatꝰ gradũ pau¬
li nom̃ accepit. Quia enĩ de suꝑbo
humilis factus fuerat: recte ꝓsaulo
paulus uocatꝰ ÷. Saulus qͥppe ꝓ saule
impio ⁊ ꝑsecutore rege: paulus uͦ ab
humili spũ ⁊ modico nominat᷑. Pau¬
lum enĩ modicũ ÷. Unde nom̃ suũ
qͦdã mͦ int̾p̃tatꝰ ipse dicebat. Ego em̃
sũ minimꝰ apłoꝵ qͥ ñ sũ dignus uo
uocari apłs: qr ꝑsecutus sum eccłiã
dĩ. Ꝙ ꝯfestim cecidit in eũ caligo et
secutꝰ qr nom̃ hoc latine singularem
numerũ ñ habet. qd̾ idẽ supͣ positũ¬

Expanded text:
solationis et vocari et esse meruit; ita Saulus post acceptum apostolatus gradum Pauli nomen accepit. Quia enim de superbo humilis factus fuerat, recte pro Saulo Paulus vocatus est: Saulus quippe pro Saule impio et persecutore rege, Paulus vero ab humili spiritu et modico nominatur. Paululum enim Modicum est. Unde nomen suum quodammodo interpretans ipse dicebat: Ego enim sum minimus apouia persecutus sum Ecclesiam Dei . Et confestim cecidit in eum caligo et secutus, quia nomen hoc Latine singularem numerum non habet quod idem et su
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ: iasonẽ ⁊ qͦsdã alios fr̃s. Unde
intelligendũ ẽ: iasonẽ qͦ frẽm. hoc
÷ fidelẽ xp̃o fuisse. Multi qͥdẽ credi¬
‸ der̃ ex eis :⁊ gentiũ mulier̃ honestar̃:
i uiri ñ pauci. Meliꝰ ⁊ ꝯsequentiꝰ ha¬
bent qͥdã codices: iuxta exẽplar gre¬

Expanded text:
tum est: Et quosdam alios fratres; unde intelligendum est Jasonem quoque fratrem, hoc est, fidelem Christo fuisse. Multi quidem crediderunt ex eis et gentium mulierum honestarum, et viri non pauci. Melius et consequentius habent quidam Codices juxta exemplar Grae
Abbreviated transcription (Latin):
descͥpsisse fert᷑ epłam. Porro romanoꝵ
epłam: pꝰea scͥptã ratio manifestat.
Nãq hanc se ipse ꝓficiscentẽ hierosolimã
scͥpsisse testat᷑. Ita ut ⁊̃ suꝑ languidos
def errent᷑ a corꝑe eiꝰ sudaria uł semi

Expanded text:
de, scripsisse fertur Epistolam: Porro Romanorum Epistolam postea scriptam ratio manifestat. Namque hanc se ipse proficiscentem Jerosolymam scripisse testatur. Ita ut etiam super languidos deferrentur a corpore ejus suda
Abbreviated transcription (Latin):
obseqͥo uenirent. & cũ dies factus
fuisset: misert̃ magistratꝰ lictores.¬
& cet̾a. Lictores dicebant᷑: qͥ reis pu
nit helariꝰ in expositiõe sententie
apłi qua dicit. Quid uultis: in uirga
ueniã ad uos an in spũ mansuetudi-¬
nis: Nũqͥd in qͥens paulo ius p̃toriũ
erat. ut uirgã cõminaret᷑.i officio lic¬

Expanded text:
o venerant. Et cum dies factus esset, miserunt magistratus lictores. Lictores dicebantur, qui reis punnit Hilarius in expositione sententiae Apostoli, qua dicit: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in spiritu mansuetudinis ? Nunquid inquiens, Paulo jus praetorium erat, ut virga comminaretur, et cum officio lic
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ ꝓpͥetate qͣ de sanguine ꝯc̾iliorũ
ꝯficit᷑ designat. Lidia aũ apłm cũ
comitib siuis domũ suã intͣre ibiq
manere coegit: qr repulsã a iudeis
euangłu p̃dicationẽ eccłia int̾na cor¬
tib nob̾ adorationẽ: puellã qͣndã
habentẽ sp̃m phitonẽ obiuare
nob̾. & cet̾a. Qui purpurariã cre-
inmundo ore dĩ magnalia p̃di¬
cantẽ districte iudicans nefaria
arte pͥuauit. Hec ÷ nãq potestas
illa quã a dño scĩ accepere apłi
cũ ait. Quec̃q alligau̾itis suꝑ t̾ram
Qd aũ scͥpsi in libro pͥore qr phito¬
na hebraice os abissi posset signi¬
ficare: scͥpsi qd̾ in libro hebreorũ
nominũ inueni u̾bũ. Sciat lector
ronimꝰ ñ tacuit: qͣsi phitona dic̾et᷑.
.P. nãq litterã hebrei ñ habent:
s inũbis barbaris ꝓ illa . s. utunt᷑.
Sane notandũ qr in hac lectione
ubi scͥptũ ẽ. puella obuaret nob̾:¬

Expanded text:
de sanguine conchyliorum conficitur, designat. Lydia autem Apostolum cum comitibus suis domum suam intrare, ibique manere coegit, quia repulsam a Judaeis Evangelii praedicationem Ecclesia interna devtibus nobis ad orationem, puellam quamdam habentem spiritum Pythonis, obviare nobis, etc. Qui purpurariam credeimmundo ore Dei magnalia praedicantem, districte judicans arte nefaria privavit. Haec est namque potestas illa, quam a Domino sancti actis super terram, Quod autem scripsi in libro priore, quia pythona Hebraice os abyssi posset significare, scripsi quod in libro Hebraeorum nominum inveni. Verum sciat lector ronymus non tacuit, quasi Fythona diceretur: p namque litteram Hebraei non habent, sed in verbis barbaris f pro illa utuntur. Sane notandum quia in hac lectione, ubi scriptum est puellam obviare nob
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ÷. placuit enĩ sp̃ũi scõ ⁊ nob̾. Dimis¬
si st̃ in pace afr̃ib: ad eos qͥ misert̃ illo̾.
latas. S intelligendũ qr timotheum
circũcidit ꝓpt̾ scandalũ iudeoꝵ: ut
ꝑ ipsũ ostendet ñ se mosayce legis sa¬
cram̃ta dap̃nare. s ea gentib tanqͣm
saluti necessaria ñ impoñe. S pea¬
quã circũcidit timotheũ: qͥdã ex iudeiᷤᷤ
qr ꝓpt̾ea nolebant circũcidi g̃s qd̃ di¬
c̾ent sine illis sacͣm̃tis salutẽ eis ẽẽ ñ
posse. iactare se ceꝑunt ⁊ dic̾e. Quia
⁊ paulus hoc tenet qd̃ ⁊ nos dicunꝰ:
qd̃ sine sacram̃tis salus eẽ. ñ pot̾. Nã
si hoc ñ credit: qͣre timotheũ circũ

Expanded text:
ui sancto, et nobis. Dimissi sunt cum pace a fratribus ad eos, qui miserunt illos. latas. Sed intelligendum quia Timotheum circumcidit propter scandalum Judaeorum ut per ipsum ostenderet non se Mosaicae legis sacramenta damnare, sed ea gentibus tanquam saluti necessaria non imponere. Sed posteaquam circumcidit Timotheum, quidam ex Judaeis, qui propterea volebant circumcidi gentes, quod dicerent sine illis sacramentis salutem eis esse non posse, jactare se coeperunt, et dicere: Quia et Paulus hoc tenet, quod et nos dicimus, quod sine his sacramentis salus esse non potest. Nam si hoc non credit, quare Timotheum cir
Abbreviated transcription (Latin):
tis iterũ in timore: s accepistis sp̃m
adoptionis filioꝵ in qͦ clamamꝰ abba
pat̾. Ut abstineant se a ꝯtaminatio¬
nibꝰ simulacroꝵ.⁊ fornicatione et
suffocatis ⁊ sangume. Suffocatũ mor¬
ticinũ dicit: de qͦ iezechiel ꝓpħa scͥbit.
Omne morticinũ ⁊ captũ de auibꝰ et
iuxta litterã inqͥt. uł noui generis

Expanded text:
m adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba Pater . Ut abstineant se a contaminationibus simulacrorum, et fornicatione, et suffocatis et sanguine. Suffocatum morticinum dicit, de quo Ezechiel scribit: Omne morticinum et captum a bestia, et i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ faciendũ qͥsqͥs hebraicã u̾itatem
seqͥt᷑ inuenit. Qd̃ aũ ipse in p̃cedenti
libro scͥpsi. iudices popłm amoyse
rexisse: chronicoꝵ auctoritatẽ secutꝰ
sum. necdũ animadu̾tens eã hebree
ueritati ñ ẽẽ ꝯsonã. Dicebat quem
me arbitramini ẽẽ ñ sum ego. In g̾co

Expanded text:
endum quisquis Hebraicam veritatem sequitur invenit. Quod autem ipse in praecedente libro scripsi, judices populum a Moyserexisse, Chronicorum auctoritatem secutus sum, necdum anni advertens eam Hebraicae veritati non esse consonam. Dicebat: Quem me arbitramini esse, non sum ego. In Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s. Segregate mͥ barnaban et
paulũ. in opꝰ qͥd̃ assũpsi eos. Hoc post¬
mortẽ herodis factũ ẽẽ uidet᷑: qͥ iortu-¬
us ẽ t̾cio claudii pͥncipis aimo. qͥ ÷ iux-¬
ta fidẽ cronicoꝵ. t̾cius decimꝰ apassio-¬
ne dnĩ annis. Cũ gͦ constat paulum
cũ barnaba pꝰ tantũ tẽpꝰ ꝑacte dnĩce
passionis in apłatũ eẽ segregatũ: pa-¬
tet ꝓfecto eos multũ errare. qͥ librũ
cuiꝰ supͣ meminimꝰ. de obitu scẽ ma-¬
riȩ ꝯposuert̃ uł suscepert̃. Scͥptum
nãq ÷ in eodẽ figm̃to ut sepe cõmemo
rauimꝰ: qr sccło anno pꝰ ascensionem
diũ cũ moritura ẽẽt eadẽ beatissima
dĩ genitrix. apłi iam tc̃ ꝑ orbẽ ad p̃¬
dicandũ disꝑsi. subito ad eã uisitan¬
dã õs in nube rapti ꝯuener̃ĩnt. In qͥb
⁊ paulꝰ nuꝑ ad fidẽ ꝯu̾sus: ac mox
cũ barnaba gentiũ factꝰ apłs. Qđ

Expanded text:
sanctus: Segregate mihi Barnabam et Paulum in opus ad quod assumpsi eos. Hoc postmortem Herodis factum esse videtur, qui mortuus est tertio Claudii principis anno, qui, est juxta fidem chronicorum, tertius decimus a passione Domini annus. Cum ergo constet Paulum cum Barnaba post tantum tempus peractae dominicae passionis in apostolatum esse segregatum, patet profecto eos multum errare, qui librum cujus supra meminimus de obitu sanctae Mariae composuerunt vel susceperunt. Scriptum naravimus, quod secundo anno post ascensionem Domini, cum moritura esset eadem beatissima Dei genitrix, apostoli jam tunc per orbem ad praedicandum dispersi, subito ad eam visitandam omnes in nube rapti convenerint; in quibus et Paulus nuper ad fidem conversus, ac mox cum Barnaba gentium factus apostolus. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ ⁊ in psalmo scͥptũ ÷. Filiꝰ m̃s es
tu ego hodie genuite. Cũ suscitauit
eũ a mortuis: ampliꝰ ñ regressurũ
in interitũ. Uox gͦ hȩc dĩ patris
sccłm apłm in die resurrectiomis
extstit. & pꝰ paulopꝰ cõmemorata¬

Expanded text:
sicut et in psalmo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te, cum suscitavit eum a mortuis, amplius non regressurum in interitum . Vox ergo haec Dei Patris secundum Apostolum in die resurrectionis existi. » Et paulo po
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ samuheli.xx. aũ annos adsig¬
nau̾it sauli. S &̃ relictis sollercius
eusebiꝰ hoc in loco auctoritatẽ sequi
noluerit sic̃ nec in annis iosue. cui
cũ iosephus.xxui. annos tribuat.
uit. Hoc gͦ in causa fuit: qr si illum
annoꝵ muerũ ab exitu isrłis ex
egipto usq dũ tẽplũ ȩdificari inci¬
ꝑetur plenũ poss habere s decem
minus annos eiꝰdẽ etatis in suis codi¬
cibꝰ inueniret. Qd̃ idõ passꝰ ẽ: qr.lxx.¬
int̾p̃tes sequens. hailon iudicẽ qͥ pꝰ
abessa .x. annos popłm rexit. in suis
chronicis ponere suꝑ sedit. Uerum
niti calculi in historia sacra iuxta
editionẽ quã sequebat᷑ de ẽẽ: curaũ
hos de suo ubi cõmodũ ⁊ historiȩ
sacre minus ꝯtrariũ uidebat᷑ adic̾e.
Adiecit gͦ tẽporib iosue annũ unũ:
tẽꝑib samueł ⁊ sauł annoᷤ.uiii. ⁊ ut

Expanded text:
os assignaverit Sauli. Sed et, relectis solertius Eusebius hoc loco auctoritatem Josephi sequi noluerit, sicut nec in annis Josue, cui cum Josephus viginti sex annos tribuat, vit. Hoc ergo in causa fuit, quia si illum annorum numerum ab exitu Israelis ex Aegypto, usque dum templum aedificari inciperet, plenum posset habere, sed decem minus annos ejusdem aetatis in suis Codicibus inveniret. Quod ideo passus est, qinterpretes sequens, Ahialon judicem, qui post Abessam decem annis populum rexit, in suis Chronicis ponere supersedit. Verum niti calculi in historia sacra juxta Editionem, quam sequebatur, deesse, curavit hos de suo, ubi commodum et historiae sacrae minus contrarium videbatur, adjicere. Adjicit ergo temporibus Josue annum unum, te
Abbreviated transcription (Latin):
male intelligentibꝰ discipłi ñ seruasse
mandatũ dĩ qͦ ait. nolite solliciti eẽ de
crastino: uł qd̾ paulꝰ sepe de se ipso tes¬
tatur. qd manibꝰ suis oꝑatꝰ ẽ. ne quem
qͣuaret. Non uidet᷑ uixta mandatum
dñi imitatus uolatilia celi ⁊ lilia agͥ:
s his ⁊ huiꝰ modi scͥpturarũ locis satis
apparet dnm̃ nr̃m ñ hoc imꝓbare
si qͥs humano more ista ꝓcuret. s siqͥs
ꝓpt̾ ista dõ militet. ut in oꝑibꝰ suis nõ
regnũ dĩ s istoꝵ adqͥsitionẽ intueatur.
Ad hane gͦ regulam hoc totũ p̃ceptũ¬
redigit᷑: ut ⁊̃ in istoꝵ ꝓuisione regnũ
dĩ cogitemꝰ. In militia uͦ dĩ: ista ñ cogi¬
habent: in greco sandalia habent᷑. Qd̃
sensus. Habebant enĩ pedẽ apł̃i neq
tectum neq nudũ ad t̾rã: ut admone¬

Expanded text:
ligentibus discipuli non servasse mandatum Domini, quo ait: Nolite solliciti esse de crastino , vel quod Paulus saepe de se ipso testatur, quod manibus suis operatus est, ne quem gravaret, non videtur juxta mandatum Domini imitatus volatilia coeli et lilia agri. Sed his et hujusmodi Scripturarum locis satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret; sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intueatur. Ad hanc dirigitur, ut etiam in istorum prouisione regnum dei cogitemus, w in militia uero regni dei ista non cogihabent, in Graeco sandalia habentur. Calsensus. Habebant enim pedem apostoli nec tectum neque nudum ad terram, ut admone
Abbreviated transcription (Latin):
opimonẽ secutꝰ: sic̃ in p̃cedenti libro
iam diximꝰ. Uerũ qd̾ ibi dixi. qr euse¬
bius iosephũ secutus. pͥncipatui sa
dũ in historias iosephi diligentius
ex tẽpore ꝑspiciens. uidi qd̃ ñ ipse

Expanded text:
em secutus, sicut in praecedenti libro jam diximus; verum quod ibi dixi, quia Eusebius Josephum secutus principatui Samdum historias Josephi diligentius ex tempore perspiciens, vidi quod non ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Sac̃dos qͦ iouis qͥ earat ante enui¬
tatẽ. tauros ⁊ coronas ante iamias affe¬
rens. & cet̾a. Moris erat gentiliũ teste
plimo: ut deoꝵ suoꝵ honori sacͥfican¬
tes sum̾ent cororonas. uictimis simul
coronatis. Suꝑuener̃ aũ qͥdã ab an¬
tiochia ⁊ iconia iudei. In g̾co ita in¬
cipit hec narratio. Demorantibꝰ aũ eis

Expanded text:
XIV. Sacerdos quoque Jovis, qui erat ante civitatem, tauros et coronas ante januas afferens, etc. Moris erat gentilium, teste Plinio, ut deorum suorum honori sacrificantes, sumerent coronas victimis simul coronatis. Supervenerunt autem quidam ab Antiochia et Iconia Judaei. In Graeco ita incipit haec narratio: Demorantibus autem eis
Abbreviated transcription (Latin):
ex inanuit formã serui accipiens
icetera: & in gloria inqͥt dĩ pat̾s
hodie genitꝰ nascit᷑: id÷ in manentẽ
ante dĩ formã ꝑ p̃miũ mortis for¬
me seruilis assũptio honestatur.
fitq sub tẽpore noua nec tam̃ in¬
usitata natiuitas: cũ ꝑsum̃dã głiã
dĩ patris. qͥ ex forma dĩ informa
hominis erat reꝑtꝰ pͥmogenitꝰ ex
mortuis nasc̾et᷑. Nidete ꝯtẽptores:i
admiramini ⁊ disꝑ dimini. In greco
ita scͥptũ ÷. Audite ꝯtẽptores ⁊ am¬
miramini: respicite ⁊ disꝑdimini.
Qͥ loquentes suadebant᷑ ut ꝑman̾ẽt
in grã dĩ. Hic in greco seqͥt᷑ u̾sus.
quẽ nr̃i codices ñ habent. Factum

Expanded text:
exinanivit formam servi accipiens , et caetera: « Et in gloria, inquit, Dei Patris hodie genitus nascitur, id est, in manentem antea Dei formam per praemium mortis formae servilis assumptio honestatur, fitque sub tempore nova, nec tamen inusitata nativitas, cum ad resumendam gloriam Dei Patris, qui ex forma Dei in forma servi erat repertus, primogenitus ex mortuis nasceretur. » Videte, contemptores, et admiramini, et disperdimini. In Graeco ita scriptum est: Audite, contemptores, et admiramini; respicite, et disperdimini. Qui loquentes suadebant eis ut permanerent in gratia Dei. Hinc in Graeco sequitur versus, quem nostri Codices non habent: Factum
Abbreviated transcription (Latin):
solunã ꝓ questione cirõcisionis
barnaba ad huc secũ comitante
di hierosolimã cũ barnaba assũp-¬
to ⁊ tito: ⁊ ꝯtuli cũ illis euͣgłiũ qd̾ p̃¬
dico ingentib Contulit enĩ cũ illis
euͣgłiũ qd̃ p̃dicabat. sollert̃ in ꝯsilio
apłoꝵ disqͥrens an recte fac̾et p̃di-¬
cando. qd̃ gñs ꝑ babtisma fidei sine
circũcisione possent ad salutẽ ꝑue¬
nire. Nõ qd̾ ipse de hac re aliqͥd
dubitaret: s ut m̃tes dubitantiũ apoᷤ¬
tolicȩ sinodi auctoritate ꝯfirmaret.¬

Expanded text:
solymam pro quaestione circumcisionis, solymam pro quaestione circumcisionis, Barnaba adhuc secum comitante, di Hierosolymam cum Barnaba, assumpto Tito, et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in gentibus. Contulit enim cum illis Evangelium quod praedicabat, solerter in consilio apostolorum disquirens an recte faceret praedicando, quod gentes per baptisma fidei sine circumcisione possent ad salutem pervenire; non quod ipse de hac re aliquid dubitaret, sed ut mentes dubitantium apotolicae synodi auctoritate confirmare
Abbreviated transcription (Latin):
apłm dictũ fuisse u̾biseminatorẽ.
dictũ ÷ qͥdẽ abirridentib s ñ res¬
puendũ ÷ acredentib. Erat enĩ ille
reuera. seminator u̾boꝵ: s messor
moꝵ. & nos licet tantilli ⁊ neqͣqͣm
illiꝰ excellentie cõ parandi: in agro
⁊ uberẽ messẽ de ur̃is moribꝰ expecta-¬
mꝰ. Fecitq ex uno omne genus ho¬
⁊minũ. Qd̃ dic̃ ex uno: patet qr ex uno
homine significat. S pleniꝰ habet᷑
in greco. Fecit ex uno sanguine. Qd̃
idẽ significare nulli dubiũ ÷. Nomi¬
ne enĩ sanguinis: ꝓpaginẽ carnis de-¬
signat. & ꝑ carnẽ: more solito scͥptu¬
rarũ hominẽ uult inrtelligi. iuxta
illud psalmiste. Ad te oĩs caro ueni
et. Q migͣns inde: intͣuit in domum
aut merito iusticie a romanis qͥ eũ
nouerant ita cognominabat᷑. Non
aũ putandũ ÷ hunc eẽ ticũ discipłm
apłi pauli. cui ipse scͥpsit epłam.
& eũ cretensiũ ordinauit ep̃m: ille
enĩ titus multo ande hȩc tẽpore
cũ illo fuit. cũ de antiochia hiero¬

Expanded text:
m dictum fuisse verborum seminatorem. Dictum est quidem ab irridentibus, sed non respuendum est a credentibus. Erat enim ille revera seminator verborum, sed messor morum. Et nos licet tantilli, et nequaquam illius excellentiae comparandi, in agro et uberem messem de vestris moribus exspectamus. » Fecitque ex uno omne genus hominum. Quod dicit ex uno, patet, quia ex uno homine significat. Sed plenius habetur in Graeco: Fecit ex uno sanguine, quod idem significare nulli dubium est. Nomine enim sanguinis propaginem carnis designat; et per carnem, more solito Scripturarum, hominem vult intelligi juxta illud Psalmistae: Ad te omnis caro veniEt migrans inde intravit in domum aut merito justitiae a Romanis, qui eum noverant, ita cognominabatur. Non autem putandum est hunc esse Titum discipulum apostoli Pauli, cui ipse scripsit Epistolam, et eum Cretensium ordinavit episcopum. Ille etenim Titus multo ante hoc tempore cum illo fuit, cum de Antiochia Jero
Abbreviated transcription (Latin):
eũ diligunt eũ. Intantũ gͦ donũ dei:
in qͣntũ dat᷑ eis qͥb dat᷑. Apd̾ se aũ ds̃
ẽ.⁊ sinemini det᷑: qr ds̃ erat patri ⁊ fi¬
lio coeternis anteꝗͣ cuiꝗͣ. daret᷑. Nec
qi illi dant. ipse dator a minor ẽ. illis:
ita enĩ dat᷑ sic̃ dĩ donũ. ut se ipsum
det sic̃ ds̃. Sp̃c enĩ ubi uult spirat.¬

Expanded text:
eum diligunt Deum. In tantum ergo donum Dei est, in quantum datur eis quibus datur; apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam cuiquam daretur; nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur, sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Spiritus enim ubi vult spirat
Abbreviated transcription (Latin):
cim᷑. Utrũq apd̾ nos simul agere
ostendit dicens: spe gaudentes intri-¬
bulatione patientes. tanꝗͣ. illud eẽt
in cibo hoc in ieuinio. Simul enĩ
cũ uiã dm̃ carpimꝰ: i auanitate p̃-¬
sentis scłi ienunamꝰ. ⁊ futura ꝓmissio¬
ne reficim᷑. Hic ñ apponentes cor :
illic pascentes sursum cor. Ꝙ opstu

Expanded text:
cimur. Utrumque Apostolus simul nos agere cimur. Utrumque Apostolus simul nos agere ostendit, dicens: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Tanquam illud esset in cibo, hoc in jejunio. Simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et futuri promissione reficimur, hic non apponentes cor, illic pascentes sursum cor. Quod au