comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ plures ex nobili genere
ortos toto tp̃r utte sue nõ agẽte
aliꝙ iustum bellum ut ex eo po¬
sent acquirere aliquos ancilla¬
res et seruos ne ergo tales oĩo
priuentur ministris ad supplẽ¬
dam indigentiam domestica
oportuit esse aliquos ministros
conductos seruientes intuitu m̾¬
cedis ⁊ aliquos dilectiuos ⁊ u-¬
tuosos: ministrantes ex amore
boni ¶ ad hos ministros quos a¬
seruiendum decet princi ͭ ͤᷤ se
regere non regimine seruili s
magis .q. pr̃nali ⁊ regali. ¶ Doᷤᷤ

Expanded text:
ancillantes. ex nobili genere ortos toto tempore vitae suae non agere aliquod iustum bellum, ut ex eo possent acquirere aliquos ancillantes et servos: ne ergo tales omnino priventur ministris, ad supplendum indigentiam domesticam oportuit esse aliquos ministros conductos servientes intuitu mercedis, et aliquos dilectivos virtuosos ministrantes ex amore boni. ad hos autem ministros quos vserviendum, decet principantes se regere non regimine servili, sed magis
Abbreviated transcription (Latin):
gis honorandos premandosq
qͣm ceteros.  Prima uia sĩ¬
tur ex dignitate ip̃oꝵ ministnͣ¬
tium. Scd̾a ex unitate ⁊ ꝓpinqͥ¬
tate quant hñt ad principantẽ
¶Prima uia sic pr nã semꝑ
digniorib sunt semꝑ amplio¬
ra bñficia tribuenda cũ ergo
iurtuosus seruiens ex amorẽ
honesti ⁊ ex dilectione boni dig¬
nior sit mercennario qui prĩ¬
cipalit seruit ex condũto ⁊ ex
mertede ⁊dignior sit seruien¬
te non ex amore honesti s qr
ẽ superatus in bello ⁊ oĩo sit
melior barbaro qui ministrat
eo ꝙ nesciat se ip̃m regere ⁊ de¬
nistrosa principãte esse magis
honorandos ⁊ prmiandos.
Scd̾a uia ad ostenderidu
hoc idem sumitur ex unitate
⁊ propinquitate qͣm hñt hĩ¬
modi ministri ad principantẽ:
dignum est enim ut partes ꝓ¬
pinquiores aque fontis plus
ꝑfundantur aqua q̃r si omnis
amor quadã uitutẽ unitiua
⁊ coniunctiuam hr̃e dr̃ ut ult̃

Expanded text:
gis honorandos, et praemiandos, quam caeteros. Prima via sumitur ex dignitate ipsorum ministrantium. Secunda ex unitate et propinquitate, quam habent ad principantem. Prima via sic patet. nam dignioribus semper sunt ampliora beneficia tribuenda: cum ergo virtuosus serviens ex amore honesti, et ex dilectione boni, dignior sit mercenario, qui principaliter servit ex conducto et ex mercede, et dignior sit serviente non amore honesti sed quia est superatus in bello, et omnino sit melior Barbaro qui ministrat, eoquod nesciat seipsum dirigere et denistros a principante esse magis honorandos et praemiandos. Secunda via ad ostendendum hoc idem, sumitur ex unitate et propinquitate, quam habent huiusmodi ministri ad principantem. Dignum est enim ut partes propinquiores fonti plus profundantur aqua: quare si omnis amor quandam virtutem unitivam et coniunctivam habere dicitur, ut vult
Abbreviated transcription (Latin):
fluentia recipere ⁊ ãpliꝰ honora¬
ri ⁊preniari a principante. Cã¬
xui. qũo in domib regũ ⁊ prĩ¬
cipum sunt ip̃is ministris offi
principum ministris of¬
ficia dispensantur ut aliqui
presint m̃sis aliqui multitu¬
dini equoꝵ aliqui u̾o reb a¬
lus prout requirit modus do
tas exeq̃ndi ⁊ tonditõ mnus¬
trantium. ¶Primo enĩ
atrendendum est officia dome¬
stica sic esse ꝯmittenda mini¬
stris ut reseruetur ibi debitꝰ
illd̃ commissum rõ aut̃ hꝰ assi¬

Expanded text:
fluentia recipere, et amplius honorari, et praemiari a principante. Quod in domibus regum et principum sunt ipsis ministris offics regum et principum ministris officia dispendantur, ut aliqui praesint mensis, aliqui multitudini equorum, aliqui vero aliis rebus prout requirit modus domitas exequendi, et conditio ministrantium. Primo enim attendenda sunt officia domestica sic esse committenda ministris, ut reservetur ibi debitusicium commissum. Ratio autem assi
Abbreviated transcription (Latin):
tur ex salute debellatoꝵ nã
pp̃ hanc legem multociens
superati in bello saluantur.
homines enĩ alios debellan¬
tes proniores essent ad hoĩ¬
cidium si scirent se ex eis nul¬
lam utilitatem consecuturos
s tũ cogitant eos acquirere ĩ
seruos reseruant ip̃os p̃p uti¬
litatem quã inde consequi spe¬
rant. Uñ seruus scd̃m una
ethimologiam dr̃ a seruãdo:
qr tales auictorib reseruant᷑
in bello ⁊ non occiduntur ut

Expanded text:
tur ex salute debellatorum: nam propter hanc legem multotiens superati in bello salvantur: homines enim alios debellantes proniores essent ad homicidium, si scirent se ex eis nullam utilitatem consecuturos; sed cum cogitant eos acquirere in servos, reservant ipsos propter utilitatem quam inde consequi sperant. Unde servus secundum uni etymologiam dicitur a servando: quia tales a victoribus reservantur in bello; et non o
Abbreviated transcription (Latin):
assumimus in magna distre¬
dentes nobis ip̃is uelud nõ suf¬
ficientib dinoscere. ¶Rurs
hoc idemi pex eo ꝙ consilium ẽ
circa agibilia ꝑticularia. In qͥb̃
multum ualet exꝑientia. nam
in talib ut dr̃ primo metħ. plꝰ
proficit exꝑtus: qm artifex. qr̃
cum plures plura exꝑti sint
qͣm unus solus. decet ad hiꝰ ne¬
gocia alios aduocare ut ꝑ eoꝵ
consilium possit eligi iua meli¬
or. quales autem ẽẽ debeant cõ¬
siliarii aduocandi in proseq̃ndo
patebit. ¶Quarto est in con¬
siliis atterdendũ ut secieta ha¬
beantur que ibi dñr. nam mlita
ibi plures simul consedere debẽt
s forte melius dr̃e possumus ꝙ
consilium dẽm sit a con ⁊ sileo
ut illd̃ dicatur ẽẽ consilium qd̃
simul aliqui plures silent ⁊ ta

Expanded text:
assumimus in magna discernentes, nobis ipsis velut non sufficientibus dignoscere. Rursus hoc idem patet ex eo quod consilium est circa agibilia particularia, in quibus multum valet experientia, Nam in talibus, ut dicitur primo Mera, plus proficit expertus, quam artifex. Quare cum plures plura experti sint, quam unus solus: decet ad huiusmodi negocia alios advocare, ut per eorum consilium fossit eligi via melior quales autem esse debeant consiliarii advocandi, in prosequendo patebit. Quarto est in consiliis attendendum, ut secreta habentur, quia ibi dicuntur, nam multa ibi plures simul consedere debent. Sed forte melius dicere possumus, quod consilium dictum sit a Con, et Sileo. ut illud dicatur esse Consilium, quod simul aliqui plures silent et ta
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝙ scm̃ regni ꝓponitur. qͣnto¬
illud plurib modis fieri pot̃
⁊ qnͣto mirius ht̃ certas ⁊ det̾¬
minatas uias. tarcto per plus
tempus ẽ consiliandum ut de
illis uiis facilior ⁊ melior eli¬
gatur. ¶Secundo ẽ in consi¬
lus attendendum ut non tõsi¬
liemur de quibcunq minimis
s de magrus. Ditebatur eniz
supra ꝙ timor consiliatiuos. fa¬
cit. qui ergo consiliatur uidet᷑
tinere ⁊dubitare ne aliquo in¬
fortunio contingente deficiat
a consecutõne optati boni. uel
inturrat aliquod dampnum

Expanded text:
ponitur, quantoponitur, quanto pluribus modis fieri potest etr quanto minus habet certas et determinatas vias, tanto per plus tempus est consiliandum, ut de illis viis facilior et melior eligatur. Secundo est in consiliis attendendum, ut non consiliemur de quibuscumque minimis, sed de magnis. Dicebatur enim supra, quod timor consiliativos facit: qui ergo consiliatur, videtur timere et dubitare ne aliquo infortunio contingente deficiat a consecutione optati boni, vel incurrat aliquod damnum
Abbreviated transcription (Latin):
etħ. licet omne consilium sit
lum que dependerit ex oꝑibz
nr̃is: consilium erit q̃õ non de
quib cunq s solum de agili¬
b humanis possunt autem
debent. ¶ Uiso quid est consili¬
um: qr est qõ agibilium hũ a¬
noꝵ. Restat uidere quałr ẽ con¬
siliandum: et quem modum
in consiliis hr̃e debemus¶ St̃
autem qͣntum ad p̃sens spec¬
tat. sex obseruanda ut sciam
qualit sit consiliandum pri¬
mum est qr qͣnto aliquid ẽ ma¬
gis determinatum. tanto mino¬
ri eget consilio. Inmo si omĩo
determinatum esset nullo egẽt
ca certas oꝑatõnes disciplinaꝵ
non ẽ consilium puta de lũs nõ
enim consiliatur scriptor nisi
sit omnino ignorans qualiter
debeat scribere lrãs qz hoc suffici¬
ent̾ determinatur ꝑ artem scri¬
bencli. ¶De hiis ergo suntse
consilia que possunt fieri ꝑ nos
⁊ non sunt omnino certa ⁊ detͥ¬
minata qualiter fi debeant. Iõ
dubitamus ⁊ consiliamur
ccͣ ip̃a. ¶ Est ergo unus mod
in consuus adhibendus ꝙ qñ¬

Expanded text:
 licet omne consilium sit lum quae dependent ex operibus nostris, consilium erit quaestio non de quibuscunque, sed solum de agibilibus humnis: possunt autem debent. Viso quid est consilium, quia est quaestio agibilium humanorum: restat videre qualiter est consiliandum; et quem modum in consiliis habere debemus. Sunt autem quantum ad praesens spectat sex observanda, ut sciamus qualiter sit consiliandum. Primum est, quia quanto aliquid est magis determinatum, tanto minori eget consilio: immo si omnino determinatum esset, nullius egeca certas operationes disciplinarum non est consilium puta de litteris, non enim consiliatur scriptor nisi sit omnino ignorans qualiter debeat scribere litteras, quia hoc sufficienter determinatum est per artem scribendi. De his ergo sunt consilia, quae possunt fieri per nos; et non sunt omnino certa et determinata qualiter fieri debeant, ideo dubitamus et consiliamur circa ipsa. Est ergo unus modus in consiliis adhibendus, q
Abbreviated transcription (Latin):
liber egidii de regiuine pncipumn¬
x regia/ ac sc̃sima pro¬
sapia oriumd suo dño
sp̃ali. Donno philip¬
po primogesito ⁊ ħedi.¬
pͥdarissimi Iri dñi phi¬
lipp doige illustrissimi reqͥ francoꝵ.
Suns deiotꝰ fr̾ Egidius iianus or¬
dinis fratrim ħemitaꝵ sci Igustini ꝯ
reconmenditõne se ip̃m ⁊ omnia fa-¬
mulatum.¶Clamat polipoꝵ sentẽ¬
cia om̃s pr̃ictatus nõ ẽẽ eqalit̾ diutͣ¬
nos. nec equali ꝑyodo singa reginũa
mensari s edaliqua sunt nnalia. a¬
liqua ad uitam aliqua u̾oꝑ h̾editatẽ
et per successionẽ infiliis ꝙpdã modo
suis post̾iorib filiie suũ prcipatum
perpetuari desideratsũmo ¶re stud̾e
deb ut sit suũ regim̃ natuie. Nũ¬
quam eẽ quis naturalis tor effici¬
tur sipassione aut uolunte cupi
dum. Nam ut testatͣ pħetut est¬

Expanded text:
De regimine principumx regia ac sanctissima prosapia oriundo suo Domino speciali Domino Philippo primogenito, earissimi viri Domini Philippi Dei gratia Illustrissimi Regis Francorum, Suus devotus Fr. Aegidius Romanus Ordinis Fratrum Eremitarum S. Augustini, cum recommendatione seipsum, et ad omnia famulatum. Clamat Politicorum sententia, omnes principatus non esse aequaliter diuturnos, nec aequali periodo singula regimina mensurliqua ad vitam, aliqua vero per haereditatem et successionem in filiis, quae quodammodo suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuari desiderat, summopere studere debet, ut sit suum regimen naturale. Nunquam autem naturalis quis rector efficitur, si passione, aut voluntate cupiauat imperandum. Nam ut testatur
Abbreviated transcription (Latin):
sitas glorlosa me amicaba requi
dinimꝰ quã aliꝙͦͣ singłare inrecusablit̾
indinat᷑ auxiliante altissimo delectabi¬
lit̾ opus aggrediar. Ut ut̃a ueneranda
do sermonis in u di praeden¬
illius rei ⁊ nõ mag̾ nec mi giine
ut ułt pħs .uii. mecħ. Si gͦ de princi.
regimine pͥncipũ sũi regũ. intẽ
dimus artẽ ⁊ noticiã trad̾e̾. ut nõ
fiant ult̾iores ⁊ sb̃tiliores smones¬
qͣm p̾sens opꝰ requirat pͥmo uudend̃
est quis sit modus procedendi in hac¬
arte. Sciendũ est gͥ quod iitoto mo

Expanded text:
sitas gloriosa me amicabiliter rnum aliquod singulare, irrecusabiliter inclinatus auxiliante altissimo delectabiliter opus aggrediar, ut vestra reverenda do sermonis in unaqillius rei, et non et rex regum, vestrae domus sanctissimae curam gerere specialem: cum vestram pudicam, ac venerabilem infantiam inclinavit, ut sequens suorum patrum, ac praedecessorum vestigia, in quibus peramplius et perfectius viget et viguit zelus fidei et religio christiana, non passione et voluntate, sed lege et in
Abbreviated transcription (Latin):
pliciter et naturale/ aliud uero
ticulariter et ex elcõne: de leui
uideri p̃t quõ differt hoc regim̃
ab illo ex parte operum fiendoꝵ:
net eos ad alia oꝑa qͣm ux̃. nã
filiz instruendi sunt ad opera
militaria uł ciuilia quib ua-¬
care debeant cũ sunt adulti/ ad
que non st̃ instruende uxor̾. qr
talib uacare non debent. p gͥ
qũo decet omnes ciues alio re¬
gimine preesse ux̃. ⁊ alio filiis:
tanto tamen hoc decet mag̃ re¬
ges ⁊ principes qͣnto ip̃i plus de¬

Expanded text:
pliciter et naturale; aliud vero pliciter et naturale; aliud vero ticulariter et ex electione: de levi videri potest, quomodo differt hoc regimen ab illo ex parte operum fiendorumnet eos ad alia opera, quam uxorem. Nam filii instruendi sunt ad opera militaria, vel civilia, quibus vacare debeant cum sint adulti: ad quae non sunt instruendae uxores, quia talibus vacare non debent. Patet ergo, quomodo decet omnes cives alio regimine praeesse uxoribus, et alio filiis. tanto tamen hoc magis decet reges et principes, quanto ipsi plus ob
Abbreviated transcription (Latin):
politicum est magis ꝑti ͤ ⁊ ex e
lestõne. nam pesse regalit̾ ẽ pre
esse totalit̾ sccdm arbitrium.
licet oẽ regimen si sit rectum sit
naturale attñ regimen politic̃
qͣntũcũq sit rectum non ẽ adeo
naturale sic̃ regale. Inmo illud
regimen quodam modo ẽ ex elcc̃e.
cum in tali regimine ciues sibi do¬
minũ eligant. Ex hoc ã maĩ ͭ ͤ
Ruisus dñium pat̾nale mag̃
est scd̃m naturam qm coniu¬
gale. aliquo eĩ modo uxor iudi¬
catur aͦ patria curi uiro ⁊ eligit
sibi uirum filii autem non sic
iuilicantur ad ꝑia cum pr̃e nec
eligunt filii patrem. s natura¬
liter producũtur ab ip̃o. dicit᷑¬
ergo dñium paternale ẽẽ plus
scd̃m naturam qͣm coniugale
qr licet homo. sit naturaliter
titum et ex elcõne sicut homo
naturaliter ẽ aptus ad loq̃nd̾
ld̾ hoc est scd̃m placitum ⁊ ex
elcõne. conuigale ergo regimen
nõ est sit naturale ut p̃rnum.
qr filii nullo modo eligunt sibi

Expanded text:
politicum est magis paternale et ex politicum est magis paternale et ex electione. Nam praeesse regaliter est esse totaliter et secundum arbitrium: licet omne regimen si sit rectum sit naturale, attamen regimen politicum quantumcunque sit rectum, non est adeo naturale, sicut regale. immo illud regimen est quodammodo ex electione, cum in tali regimine cives sibi dominum eligant. Ex hoc autem maximeRursus, dominium paternale magis est secundum naturam, quam coniugale: aliquo enim modo uxor iudicatur ad paria cum viro, et eligit sibi virum. Filii autem non sic iudicantur ad paria eum patre, nec eligunt sibi patrem, sed naturaliter producuntur ab ipso. Dicitur dominium paternale esse plus secundum naturam, quam coniugale: quia licet sit naturaliter citum et ex electione: sicut homo naturaliter est aptus ad loquendulo, hoc est secundum placitum et ex electione. coniugale ergo regimen non est sic naturale, ut paternum: quia filii nullo modo coniugale a
Abbreviated transcription (Latin):
in po ͣ ᷤᷤ assilantur duo regĩa do¬
mus. paternale et coniugale.
nam regimen pr̃nale assilatur
⁊ scd̃m conuentões ⁊ pacta sed
pr̃ d preesse filiis scd̃m abitri¬
um.⁊ scd̃m regimen regale. In¬
ter patrem eĩ et filiũ non int̾¬
ueniunt conuentõnes ⁊ pacta.
qũõ eum rege̾ debeat s pater ẜ¬
arbitriũ prout melius uiderit
filio expedire ip̃m gub̃̾nat ⁊ re¬
git. sicut ⁊ rex gentẽ sibi sb̾iectã
rege̾ d scd̃m suũ arbitrium ꝓ¬
ut melius uiderit illi genti ex¬
pelire. quare tale regimen rec¬
te dicitur regale. S int̾ uxorẽ
et uirum semꝑ int̾ueniũt q̃¬
dam conuentiones ⁊pasta et
illi regĩ. quo ciues uocantes do¬
minum: ostendunt ei pacta ⁊
conuentões que d in suo regĩe
obseruare. ex ip̃o ergo modo re¬
gendi qr unum est politicũ ali¬
ud regale. differt regimen conu¬
gale a regimĩe pr̃nali. Uidemu
enĩ ꝙ regimen regale ẽ magis
totale ⁊ naturale. regimen uero

Expanded text:
in Polit. assimilantur duo regimina domus, paternale, et coniugale. Nam regimen paternale assimilatur et secundum conventiones et pacta. Sed pater debet praeesse filiis secundum arbitrium, et secundum regimen regale. Inter patrem enim et filium non interveniunt conventiones et pacta, quomodo eum regere debeat: sed pater arbitrium prout melius viderit filio expedire, ipsum gubernat et regit: sicut et rex gentem sibi subiectam regere debet secundum suum arbitrium, prout melius viderit illi genti expedire. quare tale regimen recte dicitur regale. Sed inter virum et uxorem semper interveniunt quaedam conventiones et pacta, etilli regimini, quo cives vocantes dominum, ostendunt ei pacta et conventiones quasdam in suo regimine observare. Ex ipso ergo modo regendi, quia unum est politicum, aliud regale, differt regimen coniugale a regimine paternali. Videmus enim quod regimen regale est magis totale et naturale: regimen vero
Abbreviated transcription (Latin):
optime perficiet suum opus si
non multis operib sit seruiens
s lini. qr̃ cum natura ordĩaue¬
rit coniugem ad gn̾atõem: Inde¬
cens ẽ ꝙ ordinetur ad seriend̃.
nõ est ergo naturalis ordo uirũ
p̃esse ux̃. eo regimine quo dñs pre¬
est seruis. licet ergo sic sit scd̃m
ordinem naturalem tñ apud a¬
liquas gentes sicut apud barba¬
ras Id sunt femina et seruus ut

Expanded text:
optime perficiet suum opus, si non multis operibus sit serviens, sed uni. Quare cum natura ordinaverit coniugem ad generationem, indecens est quod ordinetur ad serviendum. Non est ergo naturalis ordo, virum praeesse uxori eo regimine quo praeest dominus servis. Licet ergo sic sit secundum ordinem naturalem, tamen apud aliquas gentes sicut apud Barbaros, idem sunt foemina et servus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bona fortuna ait. impetus na¬
turales quos habemus in aĩa
ẽẽ in nobis adeo tanqͣm a mo¬
uente totam naturam. Sic̃
ergo in artifitio fcõ a sapienti
artifice non inuenietur aliqͥd
suꝑfluum nec aliquid dĩmu¬
tum. Sic natura nisi impedi¬
atur eo ꝙ mouetur ⁊ dirigit᷑
a sapientissimo artifice ut adõ
nichil agit suꝑfluũ nec deficit
in nctiis quicquid ergo natura
le naturam dirigit a quo omĩs
ordo est. Cum ergo tunt sit ali¬

Expanded text:
bona fortuna ait, Impetus naturales quos habemus in anima esse in nobis a Deo tanquam a movente naturam totam. Sicut ergo in artificio facto a sapienti artifice non inveniretur aliquid superfluum, nec aliquid diminurum: sic natura, nisi impediatur, eo quod movetur et dirigitur a sapientissimos artifice ut a Deo, nihil agit superfluum, nec deficit in necessariis. quicquid ergo natura le naturam dirigit, a quo est omnis ordo. Cum ergo tunc sit ali
Abbreviated transcription (Latin):
ptiale quomodo uir p̃est uxori:
pr̃nale quomodo pater preest
filiis ⁊ dominatiuum qũo do¬
minus preest seruis. ¶Post¬
qͣm ergo distinximus regim̃
coniugale a pr̃nali. qr pat̾na¬
le ẽ magis totaliter ⁊ simplicit̾
illd̃ uero magis ꝑaticulariter
et qr pr̃nale est magis scd̾m nͨ¬
am. Illud uero quodam modo
ẽ ex elcõne ¶⁊ ruisus qr ad alia
qũo coniugale regimẽ diffat
a seruili. Qd̾ autẽ nõ debeat
uti sua coniuge tanqͣm ẜua
triplici uia uenari possumu¬
Drima sumitur ex ip̃o ordĩe
naturali. scd̾̃a ex ꝑfcõne domꝰ¬

Expanded text:
est uxori. paternale, quo pater praeest filiis. et dominativum, quo praeest servis. Postquam ergo distinximus regimen coniugale a paternali, quia paternale est magis totaliter et simpliciter, illud vero magis particulariter: et quia paternale est magis secundum naturam, illud vero est quodammodo ex electione: rursus, quia ad alia quomodo coniugale regimen differt a servili. Quod autem non debeat uti sua coniuge tanquam serva, triplici via venari possumuPrima sumitur ex ipso ordine naturali. Secunda ex perfectione dom
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ait ibid̃: nichil tale natura
facit sicut faciebant fabri fabri¬
pud delphos eĩ fiebant gladii ꝓp̃
pauperes ita ꝙ unus gladius de¬
seruiebat plurib officiis ut pu¬
ta pauperes illi non ualentes
hr̃e plura instrumenta faciebãt
aliq instrumentũ fabricari q̃
possent uti ad plura officia. na
autem nõ sic agit: S ut meli

Expanded text:
 ait ibidem nihil tale natura facit, sicut faciebant fabri forpud Delphos enim sic fiebant gladii propter pauperes, ita quod unus gladius deserviebat pluribus officiis. utputa pauperes non valentes plura habere instrumenta, faciebant aliquod instrumentum fabricari, quo possent ad plura uti officia. natura autem non sic agit, sed ut meli
Abbreviated transcription (Latin):
rosum ip̃is tuub. Onerosu
enim ⁊ difficile ẽet ciuib u¬
nius ciuitatis sustentare mil
it cum adesset oportunitas
⁊ onerosius ⁊ qiͣ oĩo importa¬
bile eẽt sustentare sit quinq¬
milia õporteret enim ciuitatẽ
illam hr̃e possõnes quasi ad uo¬
tum ut posset ex communib
sumptib tantam multitudi¬
dine ciuitatis atĩ ꝙ oporteret
ciuitatem illam sic instituta
esse in regione babilonica uͥ for¬
te pp̃ magnitudinem desertoꝵ
est magnum spacium terraꝵ
ex quo poss magria multitu¬
do pasci. difficile est enim ut

Expanded text:
rosum ipsis civibus. Onerosum enim et difficile esset civibus unius civitatis sustentare millre, cum adesset oportunitas: et onerosius et quasi omnino impossibile esset sustentare sic quinqmilia: oporteret enim civitatem illam habere possessiones quasi ad votum, ut posset ex communibus sumptibus tantam multitudiordine civitatis, ait, quod oportet civitatem illam sic institutam esse in regione Babilonica, ubi forte propter magnitudinem desertorum est magnum spatium terrarum, ex quo posset magna multitudo pasci. Difficile est enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
põt nominare familiam iea
contencam sicut ⁊ ciuiitas alñ¬
nominat muros ⁊ ambitum
ciuitatis: aliquando uero gen¬
tem hĩtantem in ip̃a/dĩs
enim alñ ciuitatẽ aliquam
lioc fecisse nõ quod muit nel
edifitia hoc egerĩt s qr incole
ciuitatis fecerunt illudssic a¬
liqui dicere consueuerunt
domos suas ħ operatas esse.
nõ quia lapides illud egerĩt
s quia sui progenitores fecer̃
illud q̃uare sicut communica¬
tio cunum cĩtas nominatur.
sic societas ⁊ commnunicatio
personaeum hĩtantium in
una domo donius muicupari p̃t.¬
¶ Domus ergo de qua principi¬
licet incenditur minorali nego¬
tio nõ est ip̃m edificium sed est cõ¬
municatio domesticarum perso¬
narum: spectat enum admoralẽ

Expanded text:
otest familiam in ea contentam. Sicut et civitas aliquando muros, et ambitum civitatis: aliquando vero gentem habitantem in ipsa. Dicimus enim aliquando civitatem aliquam hoc fecisse, non quod muri vel aedificia hoc egerint, sed quia incolae civitatis fecerunt illud. Sic aliqui dicere consuerunt domos suas hoc operatas esse, non quia lapides illud egerint, sed quia sui progenitores fecerunt illud, quare sicut communicatio civium civitas nominatur, sic societas et communicatio personarum habitantium in una domo domus nuncupari potest. Domus ergo de qua principaliter intenditur in morali negocio non est ipsum aedificium, sed est communicatio domesticarum personarum. spectat enim ad moralem
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ sunt edificia possõnes ⁊ nũ¬
mismata. de quatuor tñ dd̾ e¬
rit declarabitur eniri primo
cundo det̾minab̾r̃ de ipĩs pos¬
sessionib. Tertio de nummiᷤ¬
matib. Quarto de ministris
¶Inter alia autem que consi¬
deranda sunt in edificiis ut tͣ¬
dit pallacdius in libro de agri¬
tultura ẽ inclustria oꝑis ut
edificium sit sb̃tilit̾ ⁊ debite
fcm̃ ⁊ temperamentũ aeris u
sit indebito aere collocatum.

Expanded text:
im sunt aedificia, possessiones, et numismata. De quatuor ergo dicendum erit. Declarabitur enim primo, cundo determinabitur de ipsis possesisonibus. Tertio de numismatibus. Quarto de ministris. Inter alia autem, quae consideranda sunt in aedificiis, ut tradit Pallad. in lib. de Agric. est industria operis, ut aedificium sit subtiliter et debite factum: et temperamentum aeris, ut sit in debito aere collocatum.
Abbreviated transcription (Latin):
instruamus. quałr cc indum̃¬
ta et cira alia corporis ornam̃¬
ta debeant congrue se hr̃e, auer¬
tendum qd̃ ct̃ ornatum uesti¬

Expanded text:
instruamus qualiter circa indumenta et circa alia coporis ornamenta debeant se habere, advertendum quod circa ornamentun vesti
Abbreviated transcription (Latin):
est o ꝙ sit tale bonũ quale recta rõ pro¬
nõ inbonis corporis.E Cum enim corpu̾
ordinet᷑ ad animam sicut mat̾ia ad for¬
mani ⁊ sicut inpersc̃mad suã perfectio¬
nem bona corporis sunt inperfectã respͤ¬
tu bonorum anime ꝓp̃ quod huius bõa
nõ dcãt ratio sic prosequẽta ẽẽ ut bõa
aĩe felicitas gͥ ex quo dicit bonum per¬
ftm dicit bonin scd̃m animam ⁊ ẜ in
rõm consistit petfc̃m bonũ humanũ:
luptates ⁊ delc̾atõnes sensibiles. non
sint bomim petfcm net bonum scd̃m
animam ⁊ secundum rõnen constat
ꝙͦ sic bonum est saciat appetitum huiꝰ
aũt noluptares appetitum saciare ap¬
petitum nõ possunt. ut inse ip̃o quil ex
talibus delc̃atõnib ait ꝙ insaciabilis
est delc̃abilis appetitus. ¶ Secundo inta.¬
lib nõ est pouenda felicitas qr nõ sunt
bona secundum rõnem s mag̾ sunt
bona setundum sensum: bonci autemi
scd̾m rõnem quanto maiora sunt tan¬
to mag̃ reddunt rõn liberam ⁊ expe

Expanded text:
et quod sit tale bonum, quale recta ratio pronon in bonis corporis. Cum enim corpus ordinetur ad animam, sicut materia ad formam, et sicut imperfectum ad suam perfectionem, bona corporis sunt imperfecta respectu bonorum animae: propter quod huiusmodi bona non dictat ratio sic prosequenda esse, ut bona animae. Felicitas igitur, ex quo dicit bonum perfectum, dicit bonum secundum animam, et consistit perfectum bonum humanarum, voluptates, et delectationes sensibiles non sint bonum perfectum, nec bonum secundum animam, et secundum rationem, constat quod sic bonum est, satiat appetitum: huiusmodi autem voluptates appetitum satiare non possunt, ut in seipso quilibet talibus delectationibus ait, quod insatiabilis est delectabilis appetitus. Secundo in talibus non est ponenda felicitas, quia non sunt bona secundum rationem, sed magis sunt bona secundum sensum, bona enim secundum rationem quanto maiora sunt, tanto magis reddunt rationem liberam, et exped
Abbreviated transcription (Latin):
cie st̃ quid magnũ. impo ᷝ ͤ est talemẽe
nag nanimuni si gͦ magnificencia et
magnamtuitas sunt maxima bona et
maxime decet regiam maiestatem ẽẽ
ornatam talib nirtutib detestabile est
ei suã felititatem in calib ponere. ¶ Se¬
cuido detestabile c̃ regi uł principi suã
tẏrannus efficitur ¶ ẽ enĩ dr̃a inter re¬
gem ⁊ tỹranium ut patebit intertio
libro cum dec̾minabit᷑ de regimine reg

Expanded text:
tiae sunt quid magnum, impossibile est tamen esse Magnanimum. Si ergo Magnificentia, et Magnanimitas sunt maxima bona, et maxime decet regiam maiestatem esse ornatam talibus virtutibus, detestabile est ei suam felicitatem in talibus ponere. Secundo detestabile est Regi, vel principi suam Tyrannus efficitur. est enim differentia inter regem et Tyrannum, ut patebit in 3. lib. cum determinabutur de regimine
Abbreviated transcription (Latin):
ex institutõne hominum tũ qr cñ sĩt
corporalia tp̃i indigencie corporali per
se nõ sufficunt. meis nõ est ponenda
felicitas. ¶Quod aũt innaturalib
diuicus aunsmodi sunt cibus ⁊ potus ⁊ ea
que per se indigencie corporali satisfa¬
ciunt nõ sit ponenda felicitas. de leni p.
nam tum felicitas sit bonum optimũ.
sit portior corpore. felicitas nõ est ponen¬
da intalibr diuitiis que sunt bona cor
sed ut superius dicebat᷑ ponenda est in
actib uirtutum que sunt bona aĩe.
¶Cuilz gͦ hõi decestabile est ponere suã
felicitatem indiuitus. s maxime dete¬
stabile est regeie maiestati ¶ nam si
rex aut princeps ponat suam felitita¬
tẽ in diuitus tria maxima malaũde
consequit᷑  primo qr anuttit maxĩa
bona secundo qr efficit᷑ tỹtãnus ¶ ter¬
cio qr efficit᷑ ppłi dep̾dator. ¶Dili¬
gens enĩ pectunam ut finem ⁊ ti¬
mens pectumam elargiri/ nunquam
po̾t ẽẽ magnifitus cuius est fatere
magnos sumptus¶ net ⁊ põt ẽẽ mag¬

Expanded text:
ex institutione Hominum, tum quia cum sint corporalia, ipsi indigentiae corporali per se non sufficiunt, in eis non est ponenda felicitas. Quod autem in naturalibus divitiis, cuiusmodi sunt cibus, et potus, et ea quae per se indigentiae corporali satisfaciunt, non sit ponenda felicitas de levi patet. nam cum felicitas sit bonum optimum, sit potior corpore, felicitas non est ponenda in talibus divitiis, quae sunt bona corporis, sed ut superius dicebatur ponenda est in actibus virtutum, quae sunt bona animae. Cuilibet ergo Homini detestabile est ponere suam felicitatem in diviiis, sed maxime detestabile est regiae maiestati. Nam si rex aut princeps ponat suam felicitatem in divitiis, tria maxima mala inde consequuntur. Primo, quia amittit maxima bona. Secundo, quia efficitur Tyrannus. Tertio, quia efficitur populi depraedator. Diligens enim pecuniam ut finem, et tamen pecuniam elargiri, nunquam potest esse magnificus, cuius est facere magnos sumptus: nec etiam potest esse Mag
Abbreviated transcription (Latin):
minum tm̃/ nũmisiata aũt nõ hñt
ꝙ sint duncie nisi ex ordinatõne hõim.
unde primo polyticoꝵ dẽ ꝙ transmutas¬
tis utentib .i. transmutata dispõne u¬
tencium siue trãmutato ordine ⁊ dis¬
tritici . hͦ est qr nũmismata reputant᷑
magna in opõnie homintum. ⁊ qz sic ułt
ordo ⁊ dispõ utẽtium eis ¶ Gertio in
talib nõ est ponenda felicitas quia o¬
aurum ⁊ argentum ⁊ omnia nũmis¬
mata nõ solum animã nõ saciant nec
sunt perfc̃m bonũ s ⁊̃ per se ip̃a nõ sa¬
tis faciunt indigẽtie corporalis põt eñi
diues peccuma fame moriatur.¶ Re¬
cicatur enum ibi dequodam cuius notnẽ
erat meda qui cum minis eẽt auidus au¬
tint fabulose dr̃ impetrauit adõ ut quic¬
quid tangeret fieret autum. Cum gͦ ta¬
ctus resuet᷑ insingulis partib corporis ⁊̃
ore nich tange̾ poterat quin cõuerteret᷑
maurum. Erat gͦ ei magna copia au¬

Expanded text:
ismata autem non habent quod sint divitiae nisi ex ordinatione Hominum. Unde I. Politicorum dicitur, transmutatis utentibus, idest transmutata dispositione utentium, sive transmutato ordine, et distritici, hoc est, quia numismata reputantur magna in opinione Hominum, et quia sic vult ordo, et dispositio utentium eis. Tertio in talibus non est ponenda felicitas, quia aurum, et argentum, et omnia numismata non solum animam non satiant, nec sunt perfectum bonum, sed etiam per seipsa non satisfaciunt indigentiae corporali. potest enim dives pecunia, fame moriatur. Recitatur enim ibi quodam, cuius nomen erat Mida, qui cum nimis esset avidus auri ut fabulose dicitur impetravit a Deo, ut quicquid tangeret, fieret aurum. Cum ergo tactus reservetur in singulis partibus corporis, etiam ore nihil tangere poterat, quin convertetur in aurum. Erat ergo ei magna copia au
Abbreviated transcription (Latin):
lcãtõnes sensibiles dato ꝙ sit senex tempo¬
re qr est puer morib indignus est princi¬
⁊ senex morib dignus est principari. nõ
si constat eos hr̃e mores semles ⁊ uigere
prudencia digͥ sunt principari/ sit gͦ condõ¬

Expanded text:
lectationes sensibiles, dato quod sit Senex tempolectationes sensibiles, dato quod sit Senex tempore, quia est Puer moribus, indignus est princiet Senex moribus, dignus est principari. non si constat eos habere mores seniles, et vigere Prudentia, digni sunt principari. Sit ergo con
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ⁊ totalit̾ diuinum. nam ut dr᷑
maior prĩceps existit tanto alios ma¬
g̾ excellere d indignitate uite ⁊ ĩma¬
gnitudine bonitatis. Initanto gͦ gͣ¬
du exns indignum est ut uitam pecu¬
dum eligat qr per cam ualde deprimi¬
tur. ¶ Secundo hoc est detestabile re¬
gi quia se ip̃m contẽptibilem rẽdit uͣ¬
pħ̾s quinto politicoꝵ ait ꝙ maxime
expedit principib ẽẽ moderatos inde¬
lc̃atõnib corporalib. Innuit᷑ ip̃e ibi¬
dem ꝙ dantes se delc̃ationib talibus.
sunt similes dormentibz ⁊ ebrus.
nam dediti huius uoluptatib usũ
qui sobrius s qui ebrius nec qui uigil.
sz qui dormiens decet regiam maies¬
tatem tales delectatõnes miodera¬
decz principem talia de testari ne principari
efficiatur indignus snam nullus eligit
pu̾m principari. s ut dr̃ primo ecħꝰ dif¬
ftͥ aũt nich̾ iuenis secundum etatem:
aut scd̾m morẽ iuueml. sequens eñ de¬

Expanded text:
Hominem, et totaliter divinum. Nam ut dicHominem, et totaliter divinum. Nam ut dicmaior princeps existit, tanto alios magis excellere debet in dignitate vitae, et magnitudine bonitatis. In tanto ergo gradu existens, indignum est, ut vitam pecudum eligat, quia per eam valde deprimitur. Secundo hoc est detestabile Regi, quia seipsum contemptibilem reddit. uphus 5. Politicorum ait, quod maxime expedit principibus, esse moderatos in delectationibus corporibus. Innuit enim ipse ibidem quod dantes se delectationibus talibus, sunt similes dormientibus, et ebriis: nam dediti huiusmodi voluptatibus, usum qui sobrius, sed qui ebrius, nec qui vigil, sed qui dormiens, decet Regiam maiestatem tales delectationes immoderayur. Tertio decet principem talia detestari, ne principari efficiatur indignus, nam nullus eligit Puerum principari. Sed ut dicitur I. Ethic. differt autem nihil iuvenis secundum aetatem, aut secundum morem. Sequens enim de
Abbreviated transcription (Latin):
alique licite ⁊ honeste eo ꝙ ip̃a opera
uirtutum homimibono ⁊ uirtuoso
magnam delectatõnem hẽant nul
latñ delectatõ est eeͣnłr̾ ip̃a felicitaᷤ.
l possit ẽẽ aliquid felicitatẽ cõse¬
quens s hͦ declarare nõ est pñtis ne¬
gotũ. forte tñ dehoc aliquid infra
dicetur. Ad p̾sens aũt scire suffĩci¬
at quod nõ decet aliquem hominẽ
suam felicitatem ponere ĩ delcatõ¬
mib sensibilibus. Est gͥ detesta ͤ cuil
homini ponere suam felicitatem inuo¬
luptatib s maxime hoc est detesta ͤ re¬
gie maiestati qͦ etiam triplici uia ue¬
nari possumus. primo eñ talia sunt
de testabilia regi qr ip̃m maxime depri
num principari. ¶Dicebat᷑ enim su¬
pra quod in uita uoluptuosa conueni¬
mus cũbrutis ⁊ desiderantes sic uiuere
sunt uitam petudum eligẽtes. quan¬
to ergo quis inalt̾ori gradu existit tã¬
to per hanc uitam mag̾ de primitur:
Dc̃m est enĩ ꝙ decet principẽ ẽẽ supra

Expanded text:
aliquae licitae, et honestae, eo quod ipsa opera virtutum Homini bono, et virtuoso magnam delectationem faciant: nulla tamen delectatio est essentialiter ipsa felicitas, licet possit esse aliquid felicitatem consequens, sed hoc declarare non est praesentis negocii. Forte tamen de hoc aliquid infra dicetur. Ad praesens autem scire sufficiat, quod non decet aliquem hominem suam felicitatem ponere in delectationibus sensibilibus. Est ergo detestabile cuilibet Homini ponere suam felicitatem in voluptatibus. sed maxime hoc est detestabile Regiae maiestati: quod etiam triplici via venari possumus. Primo enim talia sunt detestabilia regi, quia ipsum maxime deprimnum principari faciunt. Dicebatur enim supra, quod in vita voluptuosa convenimus cum brutis, et desiderantes sic vivere sunt vitam pecudum eligentes: quanto ergo quis in altiori gradu existit, tanto per hanc vitam magis deprimit. Dictum est enim quod decet principem esse supra
Abbreviated transcription (Latin):
uestitum desuiunt. int̾ naturales dĩ¬
cias computant artificiales aũt d̾itie
sunt que per artem ⁊ industriam hõmi
inuentesi mnhas naturales diuicias
cõmnutant᷑. cuius modi sunt aurum
mediate indigentias corporales nõ suꝑ¬
plent s per cõmuitatõnem deseruunt in¬
digencie corporalis aurum eni ⁊ argẽtũ¬
h sinc naturalia metalla sunt tñ artifi ᷝ ͤ ᷤ di¬
uicieim neutris añt diuitus est ponenda fe¬
lib diuicus felicitatem nõ ẽe ponẽdaur
primo qr artificales diuicie ad natinaleᷤ
ordinant᷑ secundo qr talia hñt ꝙ sint d̾i¬

Expanded text:
urales divitias computantur. Artificiales autem divitiae sunt, quae per artem, et industriam hominum inventae, in has naturales divitias commutantur, cuiusmodi sunt aurum,mediate indigentias corporales non supplent, sed per commutationem deserviunt indigentiae corporali. Aurum enim, et argentu sint naturalia metalla, sunt tamen artificiales divitiae. In neutris autem divitiis est ponenda felibus divitiis felicitatem non esse ponendam. Primo, quia artificiales divitiae ad naturales ordinant
Abbreviated transcription (Latin):
uehementes sint cogitatõnem .i. rõm
pertutiuuit. ¶Tert̃o nõ est ponenda
felicitas nlolup ᷤᷤsensibilib quia ta¬
lia magis sunt bona corporis quam
le bonum ad quod bona alia ordinã¬
tur. huius bonũ nõ est ponendum ĩ
uoluptatib sensibilib que sunt bo¬
na corporis s magis moperib uirtu

Expanded text:
tes sint, cognitionem idest rationem percutiunt. Tertio non est ponenda felicitas in voluptatibus sensibilibus, quia talia magis sunt bona corporis, quamle bonum, ad quod bonum alia ordinantur, huiusmodi bonum non est ponendum in voluptatibus sensibilibus, quae sunt bona
Abbreviated transcription (Latin):
cum hͦ est ex conseq̃nti ut inꝙͣ exbono
cõi euẽĩt ei aliꝙ bonũ proprium . Cũgͥ
finis maxime diligat᷑ potens suam felici¬
tatem innuminisinate. principaliter
intendit thesauritare sibi ⁊ cõgregare
peccumam nõ ergo est rex s tyrannu.
cum nõ intendat principałr bonum
publicũ sed priuatum. ¶Gercio hoc
posito sẽ ꝙ rex sit ppłi dep̾datori nã
finis adeo intense dilig᷑ ꝙ quilz stud
finem suum. Ponens ergo suam
felicitatem in diuiticiis nõ erit sibi
cure si opprimat uiduas ⁊ pupillos.
si dep̾detur populum ⁊ rem publicã.
dum tñ possit pectuniã congregare:
qui enim bene intelligit ꝙͥ impd̾tat᷑¬
nomine finis nõ põt eum lat̾e qͥn omnibui¬
p̃libet
a qͣ põt uelle consequi finem sims est gͥ
rex tytãnus si sic nult ẽẽ dñs ꝙ tñ bomun

Expanded text:
t ex consequenti, ut inquantum ex bono communi evenit ei aliquod bonum proprium. Cum ergo finis maxime diligatur, ponens suam felicitatem in numismate, principaliter intendit reservare sibi, et congregare pecuniam. non ergo est rex, sed Tyrannus, cum non intendat principaliter bonum publicum, sed privatum. Tertio hoc posito sequitur quod rex sit populi depraedator. nam finis adeo intense diligitur, quod quilifinem suum. Ponens igitur suam felicitatem in divitiis, non erit sibi curae, si opprimat viduas, et pupillos, si depraedetur Populum et Rem publicam, dum tamen possit pecuniam congregare, qui enim bene intelligit, quid importatnomine finis, non potest eum latere quemlibet, a qua potest, velle consequi suum finem. est igitur rex Tyrannus, si sic vult esse Domin
Abbreviated transcription (Latin):
maxime sensibiles cuiꝰmodi sũt caai¬
delectatõnes tactus ⁊ gustus absob¬
luce applłamus uoluptates ⁊ delet¬
tatõnes cum tñ simpłr loquẽdo. delec¬
tatõnes intelligibłes ⁊ spuales sine

Expanded text:
maxime sensibiles, cuiusmodi sunt delectationes, tactus, et gustus, absolute appellamus voluptates, et delectationes, cum tamen simpliciter loquendo delectationes intelligibiles
Abbreviated transcription (Latin):
nolupͣ sẽi . nõ eẽ felicitatem ponendã tͥ¬
plici iua uenari possumus qͣntum enim
ad pͥsens spectat felicitas tria impor᷑are
u. felicitas em̃ dicit perfcm ⁊ pet se suf¬
ficiens bomum Inam tũc diñs aliꝙ̃ ẽẽ fe¬
licẽ qñ assetutꝰ est id inquo consistit suũ
bens felicitatẽ. ait ꝙ felicitas est finis

Expanded text:
us non esse felicitatem ponendam. triplici via venari possumus. Quantum enim ad praesens spectat, felicitas tria importare videtur. Felicitas enim dicit perfectum, et per se sufficiens bonum. Nam tunc dicimus aliquem esse felicem, quando assecutus est id, in quo consistit suum corum describens felicitatem, ait, Felicitas est finis
Abbreviated transcription (Latin):
se hr̃e ꝟin regem ⁊ dilig̾e tom¬
mune bonum:. si uice uersa nõ
diligeret ip̃m regem. ¶Quin¬
ta cautela tyrannica ẽ hr̃e ml¬
tos exploratores ⁊ temptare ñ
latere ip̃m quicquid a ciuib a¬
gitur. Cum enim tyranni sci¬
ant se non diligi a populo eo
ꝙ in multis offendant ip̃m uo¬
lunt hr̃e exploratores multos
ut si uideant aliquos ex ppło m¬
achinari aliquid contra eos pos¬
sint obuiare illis. Inimꝰ eo ipso
ꝙ ciues credunt tyrannũ hab̾e

Expanded text:
e verum regem, et diligere commune bonum, si viceversa non diligeret ipsum regem. Quinta cautela tyrannica, est habere multos exploratores, et tenptare non latere ipsum quicquid a civibus agitur. Cum enim tyranni sciant se non diligi a populo, eo quod in multis offendant ipsum, volunt habere exploratores multos, ut si viderent aliquos ex populo machinari aliquid contra eos, possint obviare illis. Immo eo ipso quod cives credunt tyrannum habe
Abbreviated transcription (Latin):
deceat ipsos se hr̃e ccͣ possõnes ⁊
nũmismata et circa regimen
familie ⁊ ministroꝵ qd̾ auten
omnia hec considerare deceat p̃¬
dentem patrem familias ł doc¬
tum gubernatorem familie
⁊ ꝙ hee materie sint connexe
ut in principio capituli ꝓpo¬
nebatur. sufficienter ostendit
phs primo pol. ostendit autem

Expanded text:
deceant ipsos se habere circa possessiones, et deceant ipsos se habere circa possessiones, et numismata, et circa regnum familiae, et ministrorum. Quod autem omnia haec considerare deceat prudentem patremfamilias, vel doctum gubernatorem familiae: et quod hae materiae sint connexae, ut in principio capituli proponebatur, sufficienter ostendit Philosophus I. Poli. Ostendit autem
Abbreviated transcription (Latin):
Igestis duab partib hꝰ
scdĩ libri in quo agitur
de regimine domus qr osten¬
sum est qualiter decet uiros su¬
as coniuges regere ⁊ qualiter
patres suos filios gubernare.
Restat exequi de parte tercia
in qua agetur de regimĩẽ mi¬
nistrox uel de regimine familie
huic parti in qua agetur de te¬
gimine ministroꝵ et familie
cetere: ut in proseq̃ndo patebit cõ¬
necti põt materia illa in quaa¬
gitur de hiis que supplent in¬
digentiam corporalem ⁊que fa¬
ciunt ad conseruatõnem uł ad
sufficientiam uite cuiꝰ sunt de¬
centia edificioꝵ multitudo num¬
mismatum ⁊ copia possõnum
aliaꝵ. In hac ergo parte tercia
re uolentes suas domos debite
gubernare non sol qͣntum ad
regimen ministroꝵ et familie:
nantur ad conseruationem
ad sufficientiam uite que suꝑ¬
plere uidentur indigentiam.
corporalem. ¶Determinabi¬
huiꝰ scd̃i libri qu̾am decentent
h̃ctatõm reges ⁊ principes et
ułr om̃s ciues hr̃e debeant / qũo

Expanded text:
estis duabus partibus huius secundi libri, in quo agitur de regimine domus: quia ostendum est, qualiter decet viros suas coniuges regere, et qualiter patres suos filios gubernare. Restat exequi de parte tertia, in qua agetur de regimine ministrorum, vel de regimine familiae. Huic autem parti, in qua agetur de regimine ministrorum et familiae caeterae ut in prosequendo patebit connecti potest materia illa, in qua agitur de iis quae supplent indigentiam corporalem, et quae faciunt ad conservationem et ad sufficientiam vitae. cuiusmodi sunt decentia aedificiorum, multitudo numismatum, et copia possessionum aliarum. In hac ergo parte tertia re volentem suas domus debite gubernare, non solum quantum ad regimen ministrorum et familiae, nantur ad conservationem vel ad sufficientiam vitae, quae suplere videntur indigentiam corporalem. Determinabihuius secundi libri, quam decentem habitationem reges et principes etr omnnes cives habere debeant: quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
stenso ꝙ non decet puellas
esse uagabundas nec decz
eas uiuere ociose. Restat ut
nunc t̾cio ostendamus ꝙ decet
eas tatiturn as ẽẽ ꝙ triplici
uia uenari possumus. Prima
sumitur ut magis appareant
ornate ⁊ decentes ⁊ ut a uiris
suis magis diligantur. Sid̾a
ne loqũatur indebite ⁊ incau¬
te. Cercia ne sint prone ad iur¬
gia ⁊ ad lites. ¶Prima uia
sic pr: nam cum desiderium
beri magis uidetur arduũ ⁊ in¬
acessibile tanto mag̾ uidr̃ abeẽ
igitur eo ip̃o ꝙ ẽ loquax quodã¬
modo se nimis familiarem ex¬
hibet ⁊ quodammodo se cõtẽp
rum est̾ silentium. Si enĩ mu¬
lieres sint debito modo tacitur¬
ne qr se sic nõ familiares exhibẽt
eoꝵ consortium uidr mag̾ abeẽ.

Expanded text:
stenso, quod non decet puellas esse vagabundas, nec decet eas vivere otiose: restat ut nunc tertio ostendamus, quod decet eas taciturnas esse quod triplici via venari possumus. Prima sumitur, ut magis appareant ornatae et decentes, et ut a viris suis magis diligantur. Secunda, ne loquantur indebite et incaute. Tertia, ne sint pronae ad iurgia et ad lites. Prima via sic patet nam cum desiderium beri, magis videtur arduum et inaccessibile; tanto magis videtur abesse ergo, eo ipso quod est loquax, quodammodo se nimis familiarem exhibet, et quodammodo se contemptrum est silentium. si enim mulieres sint modo debito taciturnae, quia se sic non familiares exhibent, eorum consor
Abbreviated transcription (Latin):
cia uia ad hec id̃ sumitur ne sĩt
ꝓne ad iurgia ⁊ ad lites/ nã cũ
me deficiant a rõnis usu nisi
sint modo debito taciturnie et
nisi sermones dicendos diligẽ
tum de facili loqui possunt per¬
tinentia ad simplicitatem ⁊ im¬
prudentiam. sic de facili loqui
possunt pertinentes ad lites ⁊
iuirgia. decet igitur ip̃as per de¬
bttam tacitunitatem adõ exa¬
minare dicenda ut nec dicant
aliqua ꝑ que iudicentur ĩpru¬
dentes. nec dicant aliqua que
possint turbare audientes p̃p̃ ꝙ
iudicentur litigiose ⁊ discole.
qr decet ip̃as ẽẽ taciturnitas ne
in u̾ba litigiosa prorumpant
a uerbis autem litigiosis feĩe
qͣm litigare incipiunt nescĩt
alitigio abstinere. deficit enĩ
m eis rationis usus per quez
concupĩe refrenantur. Idõ post¬
qͣm morte sunt et litigare ce¬
perunt augetur in eis concu¬
piscentia litium. qm per ra¬
tionem de facili reffenare non
possunt eo ꝙ ab usu rõnis de¬
ficientes ut plurimum plꝰ ui¬
uunt passione qm rõne. Cap̃¬

Expanded text:
 sumitur, ne sint pronae ad iurgia et ad lites. nam cum puellae deficiant a rationis usu, nisi sint modo debito taciturnae, et nisi sermones dicendos diligenttum de facili loqui possunt pertinentia ad simplicitatem, et imprudentiam, sic de facili loqui possunt pertinentes ad lites, et ad iurgia. Decet ergo ipsas per debitam taciturnitatem adeo examinare dicenda, ut nec dicant aliqua, per quae iudicentur imprudentes; nec dicant aliqua, quae possint turbare audientes, propter quod iudicentur litigiosae, et disciolae: quare decet ipsas esse taciturnitas, ne verba litigiosa prorumpant. A verbis autem litigiosis potissquia postquam litigare incipiunt nesciunt a litigio se abstinere: deficit enim in eis rationis usus, per quem concupiscentiae refraenantur. Ideo postquam motae sunt, et litigare coeperunt, augetur in eis concupiscentia litium, quam per rationem de facili refraenare non possunt, eo quod ab usu rationis deficientes ut plurimum plus vivunt passione quam ratione.
Abbreviated transcription (Latin):
uidr̃ cuilz pulchrum ⁊ decens
ꝙ amat. si mulieres taciturne
magis amantur. ex hoc ip̃o ma¬
gis apparent decentes ⁊ ornate
ab ip̃a igitur puerilitate instͦ¬
ende sunt puelle ad taciturnita¬
tem qr si contingat eas post mo¬
dum per cõnubium suis uiris
copulari ab eis si sint debite ta¬
citurne feruentius diliguntur.
ut uitetur loqutõ incanta. dice¬
batur enim supra ibi semꝑ ma¬
iorem cautelam adhibendam
eẽ ubi consueuit ẽẽ maior defc̃s¬
et consurgere. Cum ergo quis
loqͣtur prudenter ⁊ caute ex hoc¬
ꝙͣ uget prudentia ⁊ acĩie intel¬
lectus qͣnto quis magis a rõne
deficit tanto magis contingit
ip̃m incaute loqui. cum ergo
mulieres magis deficiant a rõ¬
nis usu qͣm iuri ⁊ puelle mag
qm femine iam adulte ccͣ feĩas
et maxime cuca puellas sollici

Expanded text:
ur esse pulchrum, et decens quod amati si mulieres taciturnae magis amantur, ex hoc ipso magis apparent decentes et ornatae. Ab ipsa ergo puerili aetate instituendae sunt puellae ad taciturnitatem: quia si contingat eas postmodum per connubium suis viris copulari, ab eis, si sint debite taciturnae, ferventius diligentur. ut vitetur locutio incauta. dicebatur enim supra, ibi semper maiorem cautelam adhibendam esse ubi consuevit maior defectus consurgere. cum ergo ex hoc quis loquatur prudenter, et caute, quia viget prudentia, et acumine intellectus: quanto quis magis a ratione deficit, tanto magis contingit ipsum incaute loqui. cum ergo mulieres magis deficiant a rationis usu quam viri, et puellae magis quam foeminae iam adultae: circa foeminas, et maxime circa