comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Siterũ abeo ad quẽ iugulandũ deuagina mortał infamiȩ
edux̃ gladiũ obedientiã exigit. desipit dõnꝰ abba ille aut
insanit. & apostatȩ angłi pũsitate nitit᷑. qͥ hominib sug¬
gerit ut sibi obȩdiant qͦs ad mortẽ ille ꝑseqͥt᷑. Pat̃ optiꝰ¬
me non.ẽ. tutũ male astuto pastori obȩdire. qͥ iã de exe-¬
cutione iniunctȩ discipło obȩditionis argum̃tũ assũpsit
cont᷑ discipłm criminosẽ accusationis. Precepit enĩ pas-¬
tor ille crudelit̾̃ astutꝰ oui simplici ut se qͣsi int̃ frutecta
abscondet. qͣtinꝰ nullo reclamante eã lupina consuetu-¬
dine criminando deuoraret. Pastor ille bonꝰ euangelicꝰ
lassã ouẽ uexisse legit᷑ ñ abiecisse. & quã dãpnatã inuenit
libauit. ñ libam condẽpnauit. Ualete. & ualeat nob̾
apđ uos magnȩ discretionis pat̃ ȩqͥtatis censura. decep¬
ti monachi innocentia. qͣ uos dibimꝰ cordis nr̃i sinceritas.
& si unquã bene aliqͥd deuob ꝓmeruit nr̃a humilitas.

Expanded text:
Si iterum ab eo, ad quem jugulandum de vagina mortalis infamiae eduxit gladium, obedientiam exigit, desipit domnus abbas ille, aut insanit, et apostatae angeli perversitate nititur, qui hominibus suggerit ut sibi obediant, quos ad mortem ille persequitur. Pater optime, non est tutum male astuto pastori obedire, qui jam de exsecutione injunctae discipulo obeditionis argumentum assumpsit contra discipulum criminosae accusationis. 114 Praecepit enim pastor ille crudeliter astutus ovi simplici ut se quasi inter fruteta absconderet, quatenus nullo reclamante eam lupina consuetudine criminando devoraret. Pastor ille bonus evangelicus lassam ovem vexisse legitur, non abjecisse , et quam damnatam invenit, liberavit, non liberam condemnavit. Valete, et valeat nobis apud vos, magnae discretionis Pater, aequitatis censura; decepti monachi innocentia; qua vos diligimus, cordis nostri sinceritas; et, si unquam bene aliquid de vobis promeruit, nostra humilitas.
Abbreviated transcription (Latin):
Indecretis scĩssimi felicis pape pͥoris legit᷑. qđ tam̃
innicena frnodo longe ante constitutũ fuisse re-¬
ꝑit᷑. qđ siqͥs libet impetit᷑ crimine. nulla detentionis
custodia teneat᷑. s liceat ei in om̃ib liberã habe
potestatẽ. ad repellenda uidelicet impetitoꝵ machi-¬
nam̃ta & p̃parandas suas responsine satu. mou
quererda iuuamina domec aut conumeat suen aist

Expanded text:
In secretis sanctissimi Felicis papae prioris legitur; quod tamen In secretis sanctissimi Felicis papae prioris legitur; quod tamen in Nicaena synodo longe ante constitutum fuisse reperitur; quod si quislibet impetitur crimine, nulla detentionis custodia teneatur, sed liceat ei in omnibus liberam habere potestatem, ad repellenda videlicet impetitorum machinamenta, et praeparandas suas responsiones, atque amicorum quaerenda juvamina, donec aut convincat
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ ñ latina quã ñ didic̃ lingua. s mat̾na respondet
& dic̃. in hoc tantũ mͦ sẽ. et̃. culpabilẽ qđ ab bi ut se ab¬
sentaret p̃cipienti obediuit. Degȩtõ aut̃ sic̃ in hoc
solũ se fatet᷑. eẽ culpabilẽ. ita se inculpabilẽ ñ refugit
incuria urã ostende : & seductũ potiꝰ quã seductorẽ
fuissẽ. Qđ si uerũ ẽ immo qͥa uerũ. eẽ. iã exparte
cognouimꝰ abba contͣ nos nec indignari rationabilit̃
nec iuste de nob conqueri potuit si ueritatis cauisam
sustinemꝰ. Cũ enĩ xpc̃ sit ueritas si inxp̃o manere uo¬
lumꝰ. necesse. ẽ. ut inueritate maneamꝰ & ꝓuerita:¬
de etiã usq ad mortẽ si opꝰ fuerit decertem. Qđ p̃dictꝰ
abbus iã dictũ monachũ admonet ut ad sereũtat᷑:
& eũ quẽ sine causa publice criminatꝰ. ẽ. sũb potesta-¬
te sua. eẽ. conat᷑. hoc canonica ratio ꝓhibet ñ p̃cipit.
nec monastica religio cogit. Absit enĩ ut religio
monastica canonicȩ ueritati inueniat᷑ contraria.

Expanded text:
ina, quam non didicit, lingua, sed materna respondet, et dicit in hoc tantummodo se esse culpabilem, quod abbati, ut se absentaret, praecipienti obedivit. De caetero autem, sicut in hoc solum se fatetur esse culpabilem; ita se inculpabilem non refugit in curia vestra ostendere, et seductum potius quam seductorem fuisse. Quod si verum est, imo quia verum esse jam ex parte cognovimus, abbas contra nos nec indignari rationabiliter, nec juste de nobis conqueri potuit, si veritatis causam sustinemus. Cum enim Christus sit veritas, si in Christo manere volumus, necesse est ut in veritate maneamus, et pro veritate etiam usque ad mortem, si opus fuerit, decertemus. Quod praedictus abbas jam dictum monachum admonet 112, ut se revertatur, et eum, quem sine causa publice criminatus est, sub potestate sua esse conatur, hoc canonica ratio prohibet, non praecipit, nec monastica religio cogit. Absit enim ut religio monastica canonicae veritati inveniatur contraria!
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fastũ e hoc p̃suptuosa & ꝑnitiosa fec seditio
dios aut᷑ quȩ uidimꝰ & audiuimꝰ. nec possumus
ne debemñ loqͥ Inilla siqͥdẽ actione immo uil-¬
gi conspiratione quã ꝓ electione reputatis. lex
uelut int̾arma siluit. uox diuina locũ ñ habuit. totũ
ibi lȩuitas uindicauit & uanitas. ubi mima quȩdã &
mulier publica quȩ uos garrulit̃ acclamabat ampltꝰ
potuit quã plebis maturitas uł cdericał honestas po-¬
tuerit. Hinc ildeb̾tꝰ uir religiosus qͥ pꝰ metropolitanũ

Expanded text:
editio. Nos autem quae vidimus et audivimus, nec possumus nec debemus non loqui. In illa siquidem actione, imo vulgi conspiratione, quam pro electione reputatis, lex velut inter arma siluit; vox divina locum non habuit. Totum ibi levitas vindicavit et vanitas, ubi mima quaedam et mulier publica, quae vos garruliter acclamabat, amplius potuit quam plebis maturitas, vel clericalis honestas potuerit. Hinc Ildebertus vir religiosus, qui post metropolitanum
Abbreviated transcription (Latin):
habe studuert̃ contẽpta. matri quȩ foũalit eũ gemunt
nouis & execrandis consuetudinib cartã libtate ꝓpiiis
mamib saluatoris scriptã parit̃ & sigillatã conot au¬
tet uos xpĩanȩ legis auc toritate monitũ simuligemu¬
nimiũ creuit. lima canonicȩ dicretionis ampideate
matre sa beato ioħi custodiendã cõmisit. aneillã fieri
uditis & tacueritis. quã debiussetis mortua suscitate
diuure legis & iustitiȩ iura sepeliens illã penit exteris¬
xitis. ⁊ullũ utiq apianũ gregẽ multo miꝰ de gregis
pistore decet apĩ legẽ & iustitiã quȩ mortuos utufi¬
cant tanquã mortuũ sepelire s hunc specialit᷑ opori¬
tet ut iustitie ueritatẽ p̃dicans dĩ legẽ ñ sileat. & qͥcqͥd
generat᷑. UalCTE

Expanded text:
habere studuerunt, contempta, matri, quae spiritualiter eum genuit, novis et exsecrandis consuetudinibus chartam libertatis, propriis manibus Salvatoris scriptam pariter et sigillatam, conatur autet vos Christianae legis auctoritate monitum simul et munimium crevit, lima canonicae discretionis amputare. Matrem suam B. Joanni custodiendam commisit ancillam fieri videritis, et tacueritis, quam debuissetis mortuam suscitare, divinae legis et justitiae jura sepeliens, illam penitus exstinxistis. Nullum utique Christianum gregem, multo minus igitur gregis pastorem, decet Christi legem  oportet, ut justitiae veritatem praedicans, Dei legem non sileat, et quidquid generatur. Valete
Abbreviated transcription (Latin):
scđm dm̃ ñ quȩ scđm diabolũ. eẽ. dinoscit᷑ uictoriã
quę̧rat. Humilitate. patientia. benignitate uincere :
uictoria dĩ . ẽ. Suꝑbia. impacientia ac malignitate
suꝑꝑare : uictoria diaboli. Ex his duob: timeamꝰ qđ dã¬
pnat : & qđ coronat totis uiscerib: amplectam̃. & ad
caritatẽ quȩ oꝑit multitudinẽ peccatoꝵ qͥcqͥd ab illa
sẽparat contẽpnentes reũtam᷑. sine qͣ cȩt̾as uirtutes ha
& bono dño fidelis seruius. Nouerit bonitas ur̃a
se. Nec dedignatꝰ. ẽ. andegauĩ uenire suꝑ equã. qͥ nouit
saluatorẽ suũ & om̃iũ hierłm uenisse suꝑ asmã. Sibi
qͥdẽ ñ magna facultas ueniendi inerat uł uoluntas.
retinere ñ potuit : uł quȩlibet sua necessitas. Uenit
itaq & multũ fatigatꝰ uenit. Quid mirũ. qͥ indesmen¬¬
tes pluuiarũ inundationes. ac paludũ reꝑcussiones
septꝰ usq ad oculos ipsõs sustinuit. Ualete & tantus
labor quẽ ut estimo urm̃ facitis cõpassĩonis affectu:

Expanded text:
 victoriam quaeret. Humilitate, patientia, benignitate vincere, victoria Dei est; superbia, impatientia, ac malignitate superare, victoria diaboli. Ex his duobus timeamus quod damnat; et quod coronat totis visceribus amplectamur, et ad charitatem quae operit multitudinem peccatorum , quidquid ab illa separat contemnentes, revertamur, sine qua caeteras virtutes habet bono domino fidelis servus. Noverit bonitas vestrse: nec dedignatus est Andegavim venire super equam, qui novit Salvatorem suum et omnium Hierusalem venisse super asinam. Sibi quidem non magna facultas veniendi inerat, vel voluntasretinere non potuit, vel quaelibet sua necessitas. Venit itaque, et multum fatigatus venit. Quid mirum? qui indesinentes pluviarum inundationes, ac paludum repercussiones saepius usque ad oculos ipsos sustinuit. Valete, et tantus labor, quem, ut aestimo, vestrum facitis compassionis affectu,
Abbreviated transcription (Latin):
uob celare nec possũ nec debeo: qđ cũ guillelmo
cõmunionẽ habuerit & habet excõmunicato nr̃o.
Quẽ qͥa res eccłiȩ nr̃ȩ subtͣxerat & frĩ suo contule-¬
rat. inqͣntũ fas. ẽ. & eccłiastica censura exigit : ex-

Expanded text:
vobis celare nec possum, nec debeo, quod cum Guillelmo vobis celare nec possum, nec debeo, quod cum Guillelmo communionem habuerit et habet excommunicato nostro. Quem, quia res Ecclesiae nostrae subtraxerat et fratri suo contulerat, in quantum fas est et ecclesiastica censura exigit, excom
Abbreviated transcription (Latin):
extuxert̃. Quos utinã suꝑbi saulis mors digna. & mariȩ
sororis a aron lepra. atq iudȩ ꝑũsi discipłi pęna de-¬
t̾rerent : & sic mortua in ipsis suꝑbia quȩ mat̃ . ẽ. &
nutrix totiꝰ iniqͥtatis. & maxime cupiditatis. a monas¬
ticȩ fr̃nitatis infestatione desisterent: nec ponti-
tifici sic̃ maria moysi derogarent. Ualete. Iustitia
ura nota sit om̃ib hominib : &ampliꝰ nob qͥ inde
didisse. nͥ eas sigillatas sigillo ur̃o uidisse. Ibi enĩ dr̃
uoselettiom petri bellilocensis consensisse. & idõ nẽ
necesse habetis ut tũ in abbatẽ consecretis: Qđ siita
iẽ paruitatis nr̃ȩ consilio suꝑ hoc ampliꝰ ñ indige-¬
tis. qͥppe qͥa rẽ iã factã habetis. Tam̃ si placet &
bonũ uob uidet᷑ ut adhoc me expectare dignemini :
t̃mino qđ mandaueritis ad uosueniã. & quiꝰqͥd meliꝰ
consulere uob̵ potõ minime dissimulabo. Unũ tam̃

Expanded text:
exstinxerunt. Quos utinam superbi Saulis mors digna, et Mariae exstinxerunt. Quos utinam superbi Saulis mors digna, et Mariae sororis Aaron lepra, atque Judae perversi discipuli poena deterrerent, et sic mortua in ipsis superbia, quae mater est et nutrix totius iniquitatis, et maxime cupiditatis, a monasticae fraternitatis infestatione desisterent, nec pontifitifici, sicut Maria Moysi, derogarent. Valete. Justitia vestra nota sit omnibus hominibus, et amplius nobis, qui didissem, nisi eas sigillatas sigillo vestro vidissem. Ibi enim dicitur vos electioni Petri Bellilocensis consensisse, et ideo nunc necesse habetis ut eum in abbatem consecretis. Quod si ita est, parvitatis nostrae consilio super hoc amplius non indigetis, quippe quia rem jam factam habetis. Tamen si placet et bonum vobis videtur, ut ad hoc me exspectare dignemini, termino quo mandaveritis ad vos veniam, et quidquid melius consulere vobis 103 potero minime dissimulabo. Unum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sui pacifice tenuer. & deqͣ eis uob̃ p̃sente optulimus
iustitiã. contͣ int̾dictũ urm cũ gladiis & fustib
qͣsĩ etiã herodianis adductis secũ nob̾ aufert̃. &
alterã etiã quã antea ñ auferebant. & sic nob ma-¬
caꝑent decimã illã. eosq ad moniustis ut uenirent
incuriã uram. inde habituri omẽm iustitiã. Ipsi
uͦ uerbi & scripti ur̃i parit̃ contẽptores magis ac
magos nos infestare conant᷑: & urãm auctoritatẽ
ꝑseqͥ & uob derogare uident᷑. Unde pat̾nitati urẽ
humilit̃ supplicamꝰ qͣ tinꝰ exadũso ascendatis. & murũ
ꝓdomo isr ł in obedientib opponatis: qđ nob neces-¬
sariũ. & uob honorificũ. eẽ minime dubitatis. Mira-¬
ri tam̃ nec possumꝰ nec debemꝰ si in nos & inuos qͣñ
inarido hoc faciunt: qͥ inuiride lignũ inpastorẽ sci-¬
licet ꝓpͥũ turonensẽ archiep̃m sulphureo igne qͦn¬
dã exarsert̃: nec male accensũ sulphuris ignẽ postea

Expanded text:
de qua eis, vobis praesente, obtulimus justitiam, contra interdictum vestrum, cum gladiis et fustibus, quasi etiam Herodianis adductis secum, nobis auferunt, et alteram etiam, quam antea non auferebant, et sic nobis macaperent decimam illam, eosque admonuistis, ut venirent in curiam vestram, inde habituri omnem justitiam. Ipsi vero verbi et scripti vestri pariter contemptores, magis ac magis nos infestare conantur, et vestram auctoritatem et vobis derogare videntur. Unde paternitati vestrae humiliter supplicamus, quatenus ex adverso ascendatis, et murum pro domo Israel inobedientibus opponatis; quod nobis necessarium, et vobis honorificum esse minime dubitatis. Mirari tamen nec possumus, nec debemus, si in nos et in vos quasi in arido hoc faciunt, qui in viride lignum , in pastorem scilicet proprium Turonensem archiepiscopum, sulfureo igne quondam exarserunt, nec male accensum sulphuris ignem postea
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat a seruicio nr̃o dui remoueramꝰ. questionẽ qͣn-¬
dã sinistra admiratione dignissim̃ã nob̾ ꝓposuit
postꝗͣ a uob̃ recessimꝰ. De duob uiris loquebat᷑. quoꝵ
gaudio & honore suscepit. nec sua tantũ uerũetiã se¬
ipsũ in epi seruitiũ tota dilectione exhibuit. Mona-¬
chus epm̃ ibi diutiꝰ manere uoluisset: si ep̃s consen-¬
sisset. Ille recessit. recedenti monachus unũ defamu¬
lis suis assõciauit. qͥ sibi quã diu uoluit seruientis ex-¬
pleuit officiũ. Ep̃s cũ famulo locutꝰ cepit ab ipsõ in-¬
nocentis hofpitis uitã ñ aꝓꝓbando ꝓut dignũ fu-¬
erat s rȩꝓbando inqͥrere : & qͥb potat uerbis uas
caritate plenũ conabat᷑ incrustare. Quib auditis.
respondimꝰ hoc. eẽ. nouu sceleris genꝰ. & in noui scele¬¬
ris facto. maiorũ necesse erat uti consilio. Unde uos
p̃cipue in t̾rogare uolumꝰ. & qͥd suꝑ hoc sentiat urã
magnitudo audire desid̾amꝰ. Nr̃ȩ aut̃ paruitati ui-¬

Expanded text:
fecerat, a servitio nostro diu removeramus, quaestionem quamdam sinistra admiratione dignissimam nobis proposuit, postquam a vobis recessimus. De duobus viris loquebatur, quorum gaudio et honore suscepit, nec sua tantum 106, verum etiam seipsum in episcopi servitium tota dilectione exhibuit. Monachus episcopum ibi diutius manere voluisset, si episcopus consensisset. Ille recessit; recedenti monachus unum de famulis suis associavit, qui sibi, quandiu voluit, servientis explevit officium. Episcopus cum famulo locutus, coepit ab ipso innocentis hospitis vitam non approbando, prout dignum fuerat, sed reprobando inquirere, et, quibus poterat verbis, vas charitate plenum conabatur incrustare. Quibus auditis, respondimus hoc esse novum sceleris genus, et in novi sceleris facto, majorum necesse erat uti consilio. Unde vos praecipue interrogare volumus, et quid super hoc sentiat vestra magnitudo, audire desideramus. Nostrae autem parvitati vi
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ab ipso electi & consecrati fuer̃. In aliis uͦ om̃ib
a nullis aliis fieri licet : nͥ auicariis xp̃i. Sunt aut̃
uicarii xpi clerici melectione: epĩ inconsecratione.
Cȩtĩ om̃s petere qͥdẽ ep̃m posst: eligere uͦ uł conse:¬
crare ñ posst̃. Quicũq gͥ alio mͦ qͣsi sub nomine pon-¬

Expanded text:
m ab ipso electi et consecrati fuerunt; in aliis vero omnibus, a nullis aliis fieri licet, nisi a vicariis Christi. Sunt autem vicarii Christi clerici in electione, episcopi in consecratione. Caeteri omnes petere quidem episcopum possunt; eligere vero vel consecrare non possunt. Quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥ diligunt iustitiã & odio habent iniqͥtatẽ. isti sati-¬
abuntur: Ego sũ ille certissime credatis. qͥ anxietates
& tribulationes ur̃as meas facio affectu cõpassonis.
& adũsariis eccłiȩ dĩ uob̾cũ resistere opto etiã si neces¬

Expanded text:
sed qui diligunt justitiam et odio habent iniquitatem, isti satised qui diligunt justitiam et odio habent iniquitatem, isti satiabuntur. Ego sum ille, certissime credatis, qui anxietates et tribulationes vestras meas facio affectu compassionis, et adversariis Ecclesiae Dei vobiscum resistere opto, etiam, si neces
Abbreviated transcription (Latin):
epm̃ ñ. eẽ. qͥ timet exiliũ. dolorẽ uł mortẽ. aut qͥ
ea quȩ st̃ his contͣria ȩqͥtati ante ponit. Nolite igit᷑
indefensione scẽ eccłiȩ deficere. nolite consili is eoꝵ
qͥ carnalit̾ uiuere uolunt aurẽ cordis inclinare :
nolite auia iustitię pedẽ retͣhere. ne icidatis in sa-¬
tanȩ muscipulã : inꝗͣ capiat᷑ anima ur̃a. ubi pe-¬
reat. & sine finȩ qđ dĩ abnuat torqueat᷑. Proptẽa
uerendũ uob̃. ẽ ne de incepta iustitia in conspectu
hominũ uilescatis : qđ utiq fiet si defeceritis. Defectione
urã ȩccłia dĩ quȩ casta & lib̾a uob cõmissa dinoscit᷑. me-¬
retrix efficiet᷑ & ancilla. Si aut̃ constant̾ egeritis simn¬
ceptã iuste ustitiã optimo fine consũiaueritis. totiꝰ
pecuniȩ suȩ. uł cuiꝰlibet rei occasione uob suggerit ut
deficiatis : dicite sibi. Siqͥs ẽ dnĩ : iungat᷑ mͥ. Et qͥa esu-¬
rientes & sĩtientes pecuniã minimẽ iusti st̃ apđ dm̃.

Expanded text:
m non esse, qui timet exsilium, dolorem, vel mortem, aut qui ea, quae sunt his contraria, aequitati anteponit. Nolite igitur in defensione sanctae Ecclesiae deficere; nolite consiliis eorum qui carnaliter vivere volunt, aurem cordis inclinare; nolite a via justitiae pedem retrahere, ne incidatis in Satanae muscipulam, in qua capiatur anima vestra, ubi pereat, et sine fine, quod Deus abnuat! torqueatur. Propterea verendum vobis est ne de incoepta justitia in conspectu hominum vilescatis; quod utique erit, si defeceritis. defectione vestra Ecclesia Dei, quae casta et libera vobis commissa dignoscitur, meretrix efficietur et ancilla. Si autem constanter egeritis, si incoeptam juste justitiam 104 optimo fine consummaveritis, totiuspecuniae suae, vel cujuslibet rei occasione, vobis suggerit ut deficiatis, dicite sibi: Si quis est Domini, jungatur mihi ; et quia esurientes et sitientes pecuniam minime justi sunt apud Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
hubtꝰ qͥ uos multũ diligit. nec me multũ ut ar¬
bitror odit. deur̃o honore & nr̃a utilitate sollicitꝰ.
cũ audit quȩ nos amutua caritate debeant separa¬
re. statĩ aut ꝑ se aut ꝑnuntios suos omẽm culpã
in animã mea trans fundit. adeo me increpans qđ
uissime aut̃ dieb istis ita gladio oris sui uiscera
mea penit᷑uit : qđ in eis nichil pȩne sanitatis reliqͥt
& salutẽ urãm fuisse locutũ. Si uos dicitis ũba ura
refellere ñ audeo: qͥa ep̃s estis. Alt̃ uͦ qͥcũq suꝑ hoc
se fecerit assertorẽ. ueniat palã. & suȩ falsitatis me
inueniet ueridicũ correctorẽ. Cont᷑ magnitudinẽ
urãm sic̃ doxi ꝓferre qͥcquã nec possũ nec debeo. sed
unũ tam̃ firimit̃ teneo qđ in legib criminosũ ha¬
bet᷑ amicũ causari immerito. Illũ p̃sertĩ qͥ eos qͥ
se diligunt colere nouit ualde felicit̾: & cui semꝑ
uerecundũ extitit de emulis suis quicquã suggerere
latent̃. UaLETE.

Expanded text:
us, qui vos multum diligit, nec me multum, ut arbitror, odit, de vestro honore, et nostra utilitate sollicitus, cum audit quae nos a mutua charitate debeant separare, statim aut per se, aut per nuntios suos omnem culpam in animam meam transfundit, adeo me increpans, quvissime autem diebus istis ita gladio oris sui viscera mea penetravit quod 105 in eis nihil pene sanitatis reliquit. et salutem vestram fuisse locutum. Si vos dicitis, verba vestra refellere non audeo, quia episcopus estis. Alter vero quicunque super hoc se fecerit assertorem, veniat palam, et suae falsitatis me inveniet veridicum correctorem. Contra magnitudinem vestram, sicut dixi, proferre quidquam nec possum nec debeo. Sed unum tamen firmiter teneo, quod in legibus criminosum habetur, amicum causari immerito, illum praesertim, qui eos qui se diligunt colere novit valde feliciter, et cui semper verecundum exstitit de aemulis suis quidquam suggerere latenter. Valete.
Abbreviated transcription (Latin):
n sacuuo t̃ ĩb quȩ audiunt s sola quȩ conspniunt
exepla pͥuutatis imitant᷑. Pronior ẽ enĩ ad unitatio¬
nẽ mali humana fragilitas: quȩ si nr̃is morib qđ
ab sit destruit᷑ eiꝰ sanguis nob̵ a dño reqͥret᷑. Qua ꝓpt̃
ñ odibilit̃ nob agendũ ẽ. dilec tissime. qͦs magis ꝓdesse
quã peẽ. decet. & dereddenda ratione animarũ nr̃e
fidei cõmissarũ plurimũ eẽ sollicitos. Et qm̃ scitatis
nom̃ &eordinẽ accepimꝰ: cȩcos illuminare ñ eosqͥt-
dent excecare debemꝰ. dũ nos inucẽ qđ eruminalit̃
percare ẽ odio & linguȩ gladio ꝑseqͥm: ꝓluce tene¬
xtmꝰ ꝓnꝰ ẽ. ad peccatũ. cũ ꝑiculo animarũ nrãrũ ad
pricer tanta qlistantia. ẽ. int peccatũ pastoras &t pecca-¬
tũi popli : qͣͥnta distantia fut int̃ peceatũ ane ln &¬

Expanded text:
 quae audiunt, sed sola quae conspiciunt exempla pravitatis imitantur. Pronior est enim ad imitationem mali humana fragilitas; quae si nostris moribus, quod absit! destruitur, ejus sanguis nobis a Domino requiretur. Quapropter non odibiliter nobis agendum est, dilectissime, quos magis prodesse quam praeesse decet, et de reddenda ratione animarum nostrae fidei commissarum plurimum esse sollicitos. Et quoniam sanctitatis nomen et ordinem accepimus, caecos illuminare, non eos qui vident, excaecare debemus; dum nos invicem, quod criminaliter peccare est, odio et linguae gladio prosequimur, ximus, pronus est ad peccatum, cum periculo animarum nostrarum ad pene tanta distantia est inter peccatum pastoris et peccatum populi, quanta distantia fuit inter peccatum angeli e
Abbreviated transcription (Latin):
bili andegauoꝵ ep̃o .G. uindocinensis monastũ
seruus. ueracit̾ & simplicit̃ in om̃ib agere. Ca¬¬
lũpniã quã abba beati nicholai inmonachũ suũ
absentẽ qͥdẽ s quẽ ipse absentauerat ꝓtulerit au-¬
diuimꝰ & qͥa crim̃ sacrilegii. seductionis & monastũ
sui dissipationẽ in eũ intendit qm̃ p̃sentes eramꝰ ig¬

Expanded text:
docinensis monasterii servus, veraciter et simpliciter in omnibus agere. Calumniam, quam abbas B. Nicolai in monachum suum absentem quidem, sed quem ipse absentaverat, protulerit, audivimus; et quia crimen sacrilegii, seductionis, et monasterii sui dissipationem in eum intenderit, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
corrigere qđ utilit̃ utare debiumꝰ. Diuna grãma
gis quã nris meritis dĩ excłiȩ p̃lati sumꝰ qđ siintasita
uositi dignitate alt̃ alterũ odio habens delinquimꝰ. ñ
solũ nras lãpades ñ illuminamꝰ: uerũ etiã alioꝵ ar¬
dentes sinistrȩ oꝑationis exẽplo extirgumꝰ. Cũestri¬
be portamꝰ inoculo nr̃o: festucã considare ñ postunꝰ

Expanded text:
 utiliter vitare debuimus. Divina gratia, magis quam nostris meritis, Dei Ecclesiae praelati sumus. Quod si in tanta positi dignitate alter alterum odio habens delinquimus, non solum nostras lampades non illuminamus, verum etiam aliorum ardentes sinistrae operationis exemplo exstinguimus. Cumque trabem portamus in oculo
Abbreviated transcription (Latin):
& qui accusant quomͦ accusare debeant: ordinare
uolumꝰ. Ordinamꝰ itaq & ordinando sub nomine sc̃ȩ
obedientiȩ p̃cipimꝰ : ut alt̾ alteriꝰ culpã sic in capło
notificet. quatinꝰ eũ minari ñ p̃sumat nec increpet.
suero qui accusatꝰ fuerit aduersus suũ accusator ẽ
uerbis quib lib& ñ contendat: sed unde accusatur
soli abbati. uł eiꝰ priori humilit̾ atq ueracit̾ respon¬
deat. Liceat unicuiq qͥ accusat᷑. aut humiliter
culpã agnoscere. uł si culpabilis minime fuerit: se
ñ audacter. sed patient̃ excusare. Ordinationẽ istã
adõ potiꝰ quã a nob ꝓpace & quiete animarũ &
corpoꝵ fratrũ nr̃oꝵ factã. siqͥs scient̃ uiolauerit. p̃t
p̃sentiũ plagas uirgarũ. septẽ continuatis dieb absq

Expanded text:
et qui accusant quomodo accusare debeant, ordinare et qui accusant quomodo accusare debeant, ordinare volumus. Ordinamus itaque, et ordinando sub nomine sanctae obedientiae praecipimus ut alter alterius culpam sic in capitulo notificet quatenus eum minari non praesumat, nec increpet. Is vero qui accusatus fuerit adversus suum accusatorem verbis quibuslibet non contendat, sed unde accusatur soli abbati, vel ejus priori humiliter atque veraciter respondeat. Liceat unicuique qui accusatur aut humiliter culpam agnoscere, vel si culpabilis minime fuerit, se non audacter, sed patienter excusare. Ordinationem istam, a Deo potius quam a nobis pro pace et quiete animarum et corporum fratrum nostrorum factam, si quis scienter violaverit, praeter praesentium plagas virgarum, septem co
Abbreviated transcription (Latin):
epe int̾ monachos agit᷑ ut ꝑ eos qui de aliis in
capitulo clamores faciunt et ꝑ illos de qͥbus
clamores fiunt. animoꝵ ꝑtͣbationes. uerba
amara. contentiones nascant᷑ : ꝓpt̾ hoc maxime qd
peccati & ex dilectione fr̃is culpã tantũ notificare de¬
beant qui accusant: non ita faciunt: sed minantur
& increpant. Illi aut̃ qui increpant᷑. cũ patientiã
corã tondente ñ aꝑuit ossuũ: nec in sua passione
cont᷑ suos accusatores impios & mendaces uerba con¬
tumeliosa ꝓtulisse. s ndici se lic& in iuste iudicanti
patient̃ respondisse legit᷑: qd̾ xp̃s fecit facere eru
um etiã monachatũ sũme uidelic& humilitatis
signũ obluuscunt᷑. & uerba suꝑba. & litigiosa con¬
tra eos p̃parant qͥ de ipsis loqunt᷑: atq malis pͥorib
peiora iungentes: suos similes ad iutores inuocart
quasi in uiriarũ ultores. Unde dõ auctore qͦmͦ uł
cui. filii & fr̃s nostri in capło accusati respondere.

Expanded text:
epe inter monachos agitur, ut per eos, qui de aliis in capitulo clamores faciunt, et per illos, de quibus clamores fiunt, animorum perturbationes, verba amara, contentiones nascantur, propter hoc maxime, quod peccati et ex dilectione fratris culpam tantum notificare debeant qui accusant, non ita faciunt, sed minantur et increpant. Illi autem qui increpantur, cum patientiamcoram tondente non aperuit os suum, nec in sua passione contra suos accusatores impios et mendaces verba contumeliosa protulisse, sed judici, se licet injuste judicanti, patienter respondisse legitur, quod Christus fecit facere eruum etiam monachatum, summae videlicet humilitatis signum, obliviscuntur et verba superba et litigiosa contra eos praeparant, qui de ipsis loquuntur atque malis prioribus pejora jungentes, suos similes adjutores invocant, quasi injuriarum ultores. Unde, Deo auctore, quomodo vel cui, filii et fratres nostri 304 in capitulo accusati respondere,
Abbreviated transcription (Latin):
quã debeant: dũ cirea falsos doctores ds̃ ipse tał existit.
plebs xp̃iana disceret portare iugũ xp̃i ueri sacer¬
dotis. etiã sub falso sacerdote. Meminisse monachi
debent. qm̃ abbates ds̃ instituit. abbates aũ. mona¬
chos constituer̃. Qđ sinos aliqͥd audere cont᷑ dñi
possumꝰ qui abbates facit: possunt & contͣnos au-¬
dere monachi ã qͥb fuint. Qualescũq sint ȩccłiȩ
doctores. de ipsis tam̃ dñs dic̃. Qui uos audit me au¬
dit & qui uosspernit me sꝑnit. Et qui tangit uos:
tangit pupillã occuli mei. Tangere hoc in loco ñ
uerberũ ꝗlib& actionẽ significat. s que fit in p̃la-¬
tos asubditis. p̃loquente p̾lato eis diabolo: linguȩ
uł cordis detctionẽ. Maria utiq soror aaron pro

Expanded text:
quam debeant, dum circa falsos doctores Deus ipse talis existit. quam debeant, dum circa falsos doctores Deus ipse talis existit. plebs Christiana disceret portare jugum veri sacerdotis, etiam sub falso sacerdote. Meminisse monachi debent, quoniam abbates Deus instituit; abbates autem monachos constituerunt. Quod si nos aliquid audere contra Deum possumus, qui abbates facit; possunt et contra nos audere monachi, a quibus fiunt. Qualescunque sunt Ecclesiae doctores, de ipsis tamen Dominus dicit: Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit ; et: Qui tangit vos, tangit pupillam oculi mei . Tangere hoc in loco non verberum quamlibet actionem significat, sed quae fit in praelatos a subditis, praeloquente praelato eis diabolo, linguae vel cordis detractionem. Maria utique soror Aaron pro
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ culpã agnouit. & qr noxã ex ignorantia contraxe¬
rit asseruit dicens. nesciebã fr̃s qr pontifex. eẽt. Scriptũ
est enĩ.Principẽ populi tui ñ maledices. Et alibi dicit.
Non est potestas. nisi adõ. Et qͥ resistit potestati: diuinȩ
ordinationi resistit. Qqͥ resistunt: ipsi sibi dãpnatio
quãuis illi nec timorẽ dei nec agnitionẽ xp̃i seruassent.
docuit sacerdotẽ apellabat quẽ sciebat. eẽ. saclegum.
Item sub ictu passionis cũ alapã accepiss&e & ei diceret᷑
sic respondes pontifici. nichil contumeliose locutꝰ est in¬
ꝑsonã pontificis s magis innocentiã suã seruauit di¬
cens. Si male locutus sum exprobra de mabo. si aut̃
bene quid me cedis: Quȩ omnia ab eo ideo facta sunt
humilit̾ atq patient̃: ut nos su& humilitatis ac pati¬
entiȩ hab̾emꝰ & sequerem᷑ exẽplũ. Docet doctores
eccłie legittine & plene honorari. etiã si alit̃ agan

Expanded text:
statim culpam agnovit: et quia noxam ex ignorantia contraxestatim culpam agnovit: et quia noxam ex ignorantia contraxerit, asseruit dicens: Nesciebam, fratres, quia pontifex esset. Scriptum est enim: Principem populi tui non maledices . Et alibi dicit: Non est potestas nisi a Deo. Et qui resistit potestati, divinae ordinationi resistit; et qui resistunt, ipsi s et sacerdotibus, quamuis illi nec timorem Dei nec agnitionem Christi seruassent. docuit sacerdotem adhuc appellabat quem sciebat esse sacrilegum. item sub ictu passionis cum alapam accepisset et ei diceretur: sic respondes pontifici, nipersonam pontificis, sed magis innocentiam suam servavit, dicens: Si male locutus sum, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? Quae omnia ab eo ideo facta sunt humiliter atque patienter ut nos suae humilitatis ac patientiae haberemus et sequeremur exemplum. Docet doctores Ecclesiae legitime et plene honorari, etiamsi aliter agant
Abbreviated transcription (Latin):
retur exclamauit dñs & dix̃. Non te spreuer̃ s me. Et ut
tẽptꝰ sacerdos ultione diuina uindicaret᷑. Dauid sc̃s cũ orã
clamiđ saulis regis pessimi &iã in dĩ dispositione deposia
occulte abscidiss& qd factũ pariussimã contͣ doctorem
musitationẽ significat. magna cordis contritione se cor.¬
rexit. qr in peccatore p̃posito dei potestatẽ quã uenerari
debuss& & auctoritatẽ agnouit: quȩ nec maior iustis
pastorib adõ concedit᷑ nec minor in iustis. S & salomon
in sp̃u sc̃o constitutꝰ docet quȩ sit sacerdotał auctoritas
& potestas dicens. Ex tota anima tua time dñi & sacer.¬
dotes eiꝰ scifica. Et iterũ. Honora dm̃ cuũ ex tota anima
tua : & honorifica sacerdotes eiꝰ. Quoꝵ p̃ceptoꝵ memor
beatꝰ paulus cũ sacerdoti. nesciens eũ sacerdotẽ. ẽẽ. male.¬
dicceret & ei diceret᷑ sic insilis in sacerdotẽ maledicendo:

Expanded text:
retur, exclamavit Dominus, et dixit: Non te spreverunt, sed me . Et ut retur, exclamavit Dominus, et dixit: Non te spreverunt, sed me . Et ut temptus sacerdos ultione divina vindicaretur. David sanctus, cum oram chlamidis Saulis regis pessimi, 191 et jam in Dei dispositione depositi, occulte abscidisset, quod factum parvissimam contra doctorem musitationem significat; magna cordis contritione se arrexit, quia in peccatore praeposito Dei potestatem, quam venerari debuisset, et auctoritatem agnovit, quae nec major justis pastoribus a Deo conceditur, nec minor injustis. Sed et Salomon in Spiritu sancto constitutus docet quae sit sacerdotalis auctoritas et potestas, dicens: Ex tota anima tua time Deum, et sacerdotes ejus sanctifica . Et iterum: Honora Deum tuum ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes ejus . Quorum praeceptorum memor, B. Paulus, cum sacerdoti, nesciens eum sacerdotem esse, malediceret, et ei diceretur: Sic insilis in sacerdotem maledicendo?
Abbreviated transcription (Latin):
deuteronomio dicat. Qhõ qui cũq fecerit insuꝑ¬
bia ut ñ exaudiat sacerdotẽ aut iudicẽ. qͥcũq fuerit
hõ ille: moriet᷑. Et omnis populus cũ audierit time¬
bit: & ñ aget impiȩ ne moriat᷑. Aut sciamꝰ hanc
dei uocem cũ uera & sũma maiestate eiꝰ ꝓcessisse ad
honorandos & uindicandos sacerdotes qui in eiꝰ loco
stant aut de eiꝰ loco cadunt cũ ad u̾sus aaron sacer¬
dotẽ tres de ministris. chore. dathan. & abiron. ausi
sunt suꝑbire. hiatu t̾re absorti ac deuorati penas
statĩ sacrilege audatiȩ ꝑsoluer̃. Nec illi soli s & cet̃i
ducenti qͥnqͣginta qͥ eoꝵ comites ad audatiã fuer̃: pro¬
rũpente a dño igne consũpti sunt. Unde uera pro¬
positione ꝓbat᷑ : qđ ñ solũ qui contͣ p̃positos ȩccłiȩ
suꝑbiunt sec etiã qui consentiunt eis adõ dãpnant᷑. In
libro quoq regnoꝵ cũ samuel sacerdos apopło contẽpne.¬

Expanded text:
Deuteronomio dicat: Et homo quicunque fecerit in supDeuteronomio dicat: Et homo quicunque fecerit in superbia ut non exaudiat sacerdotem aut judicem, quicunque fuerit homo ille morietur, et omnis populus cum audierit, timebit, et non aget impie, ne moriatur . Et ut sciamus hanc Dei vocem cum vera et summa majestate ejus processisse, ad honorandos et vindicandos sacerdotes, qui in ejus loco stant, aut de ejus loco cadunt cum adversus Aaron sacerdotem tres de ministris Core, Dathan et Abiron ausi sunt superbire, hiatu terrae absorpti ac devorati poenas statim sacrilegae audaciae persolverunt. Nec illi soli, sed et caeteri ducenti quinquaginta, qui eorum comites ad audaciam fuerunt, prorumpente a Domino igne consumpti sunt . Unde vera propositione probatur, quod non solum qui contra praepositos Ecclesiae superbiunt, sed etiam qui consentiunt eis, a Deo damnantur. In libro quoque regnorum, cum Samuel sacerdos a populo contemne
Abbreviated transcription (Latin):
rater. G. dilecto confr̃i amblardo lemouicensi
abbi sic fr̃s tibi cõmissos diligere. ne ate eorũ
diligant᷑ errores. Plectis litteris tius qͥb de mo-¬
nacho tuo conquestꝰ es agnouimus. quod in memor
eccłiastici uigoris & honoris. & officii ac ministerii
sui oblitꝰ. linguȩ aculeis . te exacerbare p̃sũpserit.
Lingua qͥdẽ scđ̃m ia cobũ inqͥetũ malũ est. modicũq
membrũ sed magnã siluã incenditiqr & animȩ & corpo¬
ris substantiã ꝑdit. Lingua ignis est. & in ea uniu̾sitas
iniqͥtatis consistit. Lingua gladiꝰ est qͦ conditor & re¬
demptor nr̃ auideis in t̃fectus noscit᷑: nec illis tantũ
qui xp̃m gladio ferri quantũ illis qui eũ gladio uerbi
ꝑemer̃. mors xp̃i deputatur. Siigitur linguȩ ꝑu̾sitas
ñ restringitur: ñ multũ ꝓdest sicetera mala corrigant᷑.
Habes circa huimodi delinquentes & in ueteri & in nouo
testam̃to diuina consilia & p̃cepta: cũ dñs deus in

Expanded text:
Goffridus, dilecto confratri Amblardo Lemovicensi abbati, sic fratres tibi commissos diligere, ne a te eorum diligantur errores. Perlectis litteris tuis, quibus de monacho tuo conquestus es, agnovimus quod immemor ecclesiastici vigoris, et honoris, et officii ac ministerii sui oblitus, linguae aculeis te exacerbare praesumpserit. Lingua quidem secundum Jacobum, inquietum malum est, modicumque membrum, sed magnam silvam incendit, quia animae et corporis substantiam perdit. Lingua ignis est, et in ea universitas iniquitatis consistit . Lingua gladius est, quo Conditor et Redemptor noster a Judaeis interfectus noscitur, nec illis tantum qui Christum gladio ferri, quantum illis qui eum gladio verbi peremerunt, mors Christi deputatur. non restringitur, non multum prodest, si caetera mala corrigantur. Habes circa hujusmodi delinquentes, et in Veteri et in Novo Testamento, divina consilia et praecepta, cum Dominus Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipat ẽ. concupiscentia m̃tis & corporis. Per concupis¬
centiã m̃tis quãlibet ꝑuersã cogitationẽ intelligimꝰ. &
ꝑconcupiscentiã carnis omẽm prauã oꝑationẽ. Bona¬

Expanded text:
principalis est concupiscentia mentis et corporis. Per concupisprincipalis est concupiscentia mentis et corporis. Per concupiscentiam mentis, quamlibet perversam cogitationem intelligimus, et per concupiscentiam carnis, omnem pra
Abbreviated transcription (Latin):
sos oꝑat᷑. Ut siat. id. ẽ ut scire hoc mͦ eos faciat reꝓbare
malũ: a malo scilicet declinare. & eligere bonũ. melectio¬
ne boni usq infinẽ ꝑseuerare. sic̃ ipsẽ ineuangłio dic̃. Qui
melle suã beatissimã matrẽ maxime xp̃e cibauit. hac
sua & ꝓximi dilectione eiꝰ sacrauit uisctra. deqͥb sibi
humana menbra aptauit. Nũquã tñi inea carnẽ sũ¬
psisset: ñ priꝰ ab eo caritate cibata fuisset. Sed ista cari.¬
tatis grã maria repleta dõ pͥma deuouit uirginitatẽ
unde᷑ filiũ hab̾e meruit. suũ & om̃iũ patrẽ. Hȩc. ẽ illa
certe bona mulier. immo beatis sima dĩ mat̃. cuiꝰ mñtiorẽ
dñs faciebat qͣndo inparadyso diabolo cõminabat᷑ qͥ inspe-¬
cie serpentis latebat. Ponã inquit inimicitias int̾ te &
mulierẽ : & int̾ sem̃ tuũ & sem̃ illiꝰ. ipsa conteret tͥ caput.
Uere beata maria diaboli caput contriuit: quȩ in se pͥm¬
cipalẽ eiꝰsuggestionẽ penitꝰ extinxit. Suggestio diaboli

Expanded text:
sos operatur. Ut sciat, id est, ut scire hoc modo eos faciat, reprobare malum, a malo scilicet declinare, et eligere bonum, in electione boni usque in finem perseverare, sicut ipse in Evangelio dicit: Qui am beatissimam matrem maxime Christus cibavit. Hac sua et proximi dilectione ejus sacravit viscera, de quibus sibi humana membra aptavit. Nunquam enim in ea carnem sumpsisset, nisi prius ab eo charitate cibata fuisset. Sed ista charitatis gratia Maria repleta, Deo prima devovit virginitatem, unde filium habere meruit, suum et omnium Patrem. Haec est illa certe bona mulier, imo beatissima Dei mater, cujus mentionem Dominus faciebat, quando in paradiso diabolo comminabatur, qui in specie serpentis latebat. Ponam, inquit, inimicitias inter te et mulierem, et inter semen tuum et semen illius: ipsa conteret tibi caput . Vere beata Maria diaboli caput contrivit, quae in se principalem ejus suggestionem penitus exstinxit. Suggestio diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
głs gabriel missus a dõuenit ad mariã uirginẽ: annunti¬
ans ei diumã simul & humanã ex ea futurã natiuitatẽ. Xp̃s
itaq deuirgine carnẽ. in uirgine ñ qͥdẽ deadã peccatore s
unde adã ustꝰ ammã suscepit : & ꝑuirginẽ carnẽ egrediens¬
dĩ homo mundo apparuit. Adõ data .ẽ. adȩ anima sic̃ inge-¬
nesi legit᷑. inspirauit infaciẽ eiꝰ sprraculũ uitȩ. & qͥ carnẽ
adȩ animauit factam de limo: : animauit &
xp̃i carnẽ inmatris utero sp̃i sc̃s. Igit᷑ unde adã longe
qͥ st̃ homines tantũ nascunt᷑ lege hominũ inpeccato scĩli-¬
cet cũ dolore & corripptione matr̃u. Filiꝰ aut̃ dĩ qͥ dr̃erat¬
& homo. lege qͥdẽ hominis natꝰ ẽ. s ampliꝰ lege dĩ. Inqͣn¬
tũ natꝰ ẽ defemina natꝰ ẽ. lege hominis. s: ampliꝰ lege
dĩ natꝰ ẽ qͥa sine peccato & sine dolore & corruptione
matris. In eo qđ defemina natꝰ. ẽ se uerũ hominẽ osten¬

Expanded text:
s Gabriel missus a Deo venit ad Mariam virginem, annuntians ei divinam simul et humanam ex ea futuram nativitatem. Christus itaque de Virgine carnem in Virgine, non quidem de Adam peccatore, sed unde Adam justae anima, sicut in Genesi legitur: Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae . Et qui carnem Adae animavit factam de limo, animavit et Christi carnem in matris utero Spiritus sanctus. Igitur unde Adam longe qui sunt homines tantum, nascuntur lege 339 hominum, in peccato scilicet, cum dolore et corruptione matrum. Filius autem Dei qui Deus erat et homo, lege quidem hominis natus est, sed amplius lege Dei. In quantum natus est de femina, natus est lege hominis, sed amplius lege Dei natus est, quia sine peccato et sine dolore et corruptione matris. In eo quod de femina natus est, se verum hominem osten
Abbreviated transcription (Latin):
dierna die dematre uirgine natũ toto corde credamꝰ
& confiteam.: & cũ dignis nr̃ȩ fidei laudib ipsũ & be-¬
atissimã eiꝰ matrẽ mariã uirginẽ humilit̾ atq suppli-¬
cit̃ imploremꝰ: ut sua dulcissima pietate. & suȩ dulcis¬
simȩ matris int̾̃cessione ainmas & corpora nr̃a. a pecca-¬
tis om̃ib purget. uirtutib illustret. qͣtinꝰ hanc suȩ
sc̃ĩssimȩ natiuitatis festiuitatẽ digne celebremꝰ: & eũ

Expanded text:
dierna die de matre Virgine natum toto corde credamus et confiteamur, et condignis nostrae fidei laudibus, ipsum et beatissimam ejus matrem Mariam virginem humiliter atque suppliciter imploremus, ut sua dulcissima pietate, et suae dulcissimae matris intercessione, animas et corpora nostra a peccatis omnibus purget, virtutibus illustret, quatenus hanc suae sanctissimae Nativitatis festivitatem di
Abbreviated transcription (Latin):
caro : nichil .ẽ. aliud quã dĩ filiꝰ factꝰ homo. habitauit
in nob̵: id ẽ in carne nr̃a. Nrãm dico scđm carnis ꝓpͥe¬
tatẽ: ñ scđ̾m peccati originẽ. Ipse enĩ scam in scã. im-¬
maculatã in immaculata matre animã suscepit &
carnẽ : totũ ut dictũ. ẽ in uirgine hominẽ. Xp̃s fr̃s
ñ solũ homo factꝰ. ẽ s seruus hominũ. Suscepit inqũã for-¬
mã serui filiꝰ dĩ: inqͣ seruiuit hominib usq ad mortẽ : &usq
ad ipsã quã peccando ꝑdid̾ant uitȩ cȩlestis reparationẽ. Pri-¬
mꝰ & enĩ homo peccauerat. & confractꝰ.ẽ. elapsus deparady-¬
so: s ds̃ misericors cõpatiens misero collegit fracturas. & con-¬
flauit igne caritatis incruce: & qđ confractũ fuerat integr̃
fec̃. Sic peccatorẽ hominẽ dr̃ homo & suȩ diuinȩ nobilitatis

Expanded text:
Filius factus homo. Habitavit in nobis, id est in carne nostra; nostram dico, secundum carnis proprietatem, non secundum peccati originem. Ipse enim sanctam in sancta, immaculatam in immaculata matre animam suscepit, et carnem, totum, 342 ut dictum est, in Virgine hominem. Christus, non solum homo factus est, sed servus hominum. Suscepit, inquam, formam servi Filius Dei, in qua servivit hominibus usque ad mortem, et usque ad ipsam, quam peccando perdiderant, vitae coelestis reparationem. Primus etenim homo peccaverat, et confractus est, elapsus de paradiso, sed Deus misericors compatiens misero, collegit fracturas, et conflavit igne charitatis in cruce, et quod confractum fuerat, integrum fecit. Sic peccatorem homin
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. Ad hoc etiã nob̾ apparuit : ut suȩ nos in nocentiȩ.
humilitatis & patientiȩ priꝰ exemplo doceret : quã ꝓ
indiuinitate. Hic pius. humđ. dulcis. benignꝰ datꝰ.ẽ. nob̃:
nr̃e utiq p̃ciũ redẽptionis. Debitores eramꝰ diaboli. &
qͥa nemo nr̃m soluere pot̾at qđ ei debebat᷑ ꝑ pͥmi ho-¬
minis peccatũ : in eiꝰ carcere tenebam᷑ꝰ captau. duris &
diris legib peccatoꝵ astricti. Nos aut̃ a peccato liba-¬
re nemo ualebat. nͥ qͥ solus erat sine peccato: filiꝰ dĩ.
lste sapientis more medici qͥ languebat diligens homi-¬
nẽ. & odio habens hominis languorẽ. carnẽ assũpsit.
& decarne̾ sua nr̃i fec̃ medicinã peccati. Uere assũpsit
carnẽ. inestimabił scilicet miscđiȩ artẽ inuenisse uera-

Expanded text:
ipse. Ad hoc etiam nobis apparuit, ut suae nos innocentiae, ipse. Ad hoc etiam nobis apparuit, ut suae nos innocentiae, humilitatis, et patientiae prius exemplo doceret, quam proin divinitate. Hic pius, humilis, dulcis, benignus datus est nobis, nostrae utique pretium redemptionis. Debitores eramus diaboli, et quia nemo nostrum solvere poterat quod ei debebatur per primi hominis peccatum, in ejus carcere tenebamur captivi, duris et diris legibus peccatorum astricti. Nos autem a peccato liberare nemo valebat, nisi qui solus erat sine peccato, Filius Dei. Iste sapientis more medici, qui languebat diligens hominem, et odio habens hominis languorem, carnem assumpsit, et de carne sua nostri fecit medicinam peccati. Vere assumpsit carnem, inaestimabilis scilicet misericordiae artem invenisse
Abbreviated transcription (Latin):
nob̵ : Quid iterũ filiꝰ & datꝰ ẽ nob̾ : Pueri naturȩiẽ nul¬
li nocere. humilit̃ obȩdire: suã cito condonare iniuriã.
Puer xp̃c nulli nocuit. om̃ib ꝓfuit. patri usq ad mo¬
tẽ obediens fuit: mortis suȩ condonauit inueriã. ꝓilł
etiã qͥ eũ occidert̃ diligent᷑ orauit. Puer iste fr̃s uer
in nocens uerꝰ humł uerꝰ patiens & nr̃ȩ fragilitati
multũ cõpatiens: pueros quȩrebat ñ ȩtate si maligni¬
tate paruos: nec tam̃ equales sibi s similes. Huic eñĩ pu¬
ero equari nemo potest. Sed sic̃ ei nemo potest eqͣri.
ita nemo ẽ. qͥ eũ in aliqͦ qͦ saluari ualeat eo adiuuante
ñ possit imitari. hatꝰẽ. nob: nr̃ȩ uidelicet causa salu¬
tis. Ad hoc enĩ natꝰ. ẽ ut sacerdos. eẽt. nec sacerdos tantĩ
s sacerdos & sacrificiũ. Non .ẽ. sacerdos scđm id qđ natꝰ
.ẽ. depatre s ꝓpt̃ carnẽ assũptã deiurgine matre.
Propt̃ uictimã utiq quã accepit a nob: & ꝓ nob optulit

Expanded text:
nobis, et filius datus est nobis . Pueri naturae est, nulli nocere, humiliter obedire, suam cito condonare injuriam. Puer Christus nulli nocuit, omnibus profuit, Patri usque ad mortem obediens fuit, mortis suae condonavit injuriam; pro illis etiam qui eum occiderunt, diligenter oravit. Puer iste, fratres, verus innocens, verus humilis, verus patiens, et nostrae fragilitati multum compatiens, pueros quaerebat non aetate, sed malignitate parvos, nec tamen aequales sibi, sed similes. Huic enim puero aequari nemo potest; sed, sicut ei nemo potest aequari, ita nemo est qui eum in aliquo, quo salvari valeat, eo adjuvante, non possit imitari. Natus est nobis, nostrae videlicet causa salutis. Ad hoc enim natus est, ut sacerdos esset, nec sacerdos tantum, sec sacerdos et sacrificium. Non est sacerdos secundum id quod natus est de Patre, sed propter carnem assumptam de Virgine matre. Propter victimam utique quam accepit a nobis, et pro nobis obtulit
Abbreviated transcription (Latin):
Scire aut̃ & firimit̃ crede debemꝰ. qđ xp̃i natiuitas & mors
eiꝰ. illis solũmꝰ ꝓfic̃ qͥ dilectione secunt᷑ eũ: sic̃ sequendũ se do-¬
cuit. hos aut̃ ñ sua membra tantũ : s: sua uiscera fac̃. fir¬
mat eos in bono: & amalo custodit. Unde ꝑ ꝓpħam dicit᷑.
Butyrũ & mel comedet: ut sciat reprobare malũ & elige

Expanded text:
debemus quod Christi nativitas, et mors ejus, illis solummodo proficit, qui dilectione sequuntur eum, sicut sequendum se docuit. Hos autem non sua membra tantum, sed sua viscera facit, firmat eos in bono, et a malo custodit. Unde per prophetam dicitur: Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum et elige
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ om̃i potentẽ. Nec credendũ. ẽ impossibile fius se eiqͥ
om̃ia potest & seipsũ in matre & dematre creasie homi¬
nẽ & matris suȩ seruasse uirginitatẽ. Potuit itaq &
uoluit ds̃ & homo fieri & deurgine nasci: ut ꝑhocqđ
factꝰ ẽ. homo ueritatẽ ostendet᷑ carnis. ꝑ hoc aut̃ qđ in¬
uiolato uirginitatis sigillo ꝓdiit dematris ut̃o. om̃i¬
potentiã diuinitatis monstraret. Pret̾ẽa alioꝵ homiñ
priꝰ formant᷑ corpora in uteris matrũ. & formatis cor¬
porib infpirant᷑ postea animȩ qͥb corpora ipsa uiui¬
ficant᷑ filii uͦ dĩ uera caro ñ priꝰquã ipse uenis set inuit¬
giẽ inut̃o uirginis concepta. ẽ: nec postꝗͣ carnẽ sus

Expanded text:
m omnipotentem. Nec credendum est impossibile fuisse ei qui omnia potest, et seipsum in matre, et de matre creasse hominem, et matris suae servasse virginitatem. Potuit itaque et voluit Deus et homo fieri, et de virgine nasci, ut per hoc quod factus est homo, veritatem ostenderet carnis; per hoc autem quod inviolato virginitatis sigillo prodiit de matris utero, omnipotentiam divinitatis monstraret. Praeterea aliorum hominum prius formantur corpora in uteris matrum, et formatis corporibus inspirantur postea animae, quibus corpora ipsa vivificantur. Filii vero Dei vera caro, non priusquam ipse venisset in virginem, in ut
Abbreviated transcription (Latin):
catũ mod̾ata correctio. Absit ut odio culpȩ: ꝑire faciã
ira naturȩ. Natura enĩ humana sibi indulgeri querit.
ñ ult modũ affligi. Et qͥa satis cito ꝑ se labit᷑ eã erigi
necesiẽ .ẽ ñ conculcari. Qđ ẽ diaboli in homine dr piri
faciat: & qđ suũ ẽ seruet ne ꝑeat. Adiabolo culpa ẽ.
creatura a dõ. Diuina itaq modatio inme suã etiã
iustitiã tẽꝑet. nedũ qͣs amore iustitiȩ culpã ꝑsẽqui
uideor. pire continguat creaturã. Et siquẽ disciplinȩ

Expanded text:
catum moderata correctio. Absit ut odio culpae perire faciam catum moderata correctio. Absit ut odio culpae perire faciam jura naturae! Natura enim humana sibi indulgeri quaerit, non ultra modum affligi; et quia satis cito per se labitur, eam erigi necesse est, non conculcari. Quod est diaboli in homine Deus perire faciat; et quod suum est, servet ne pereat. A diabolo culpa est, creatura a Deo. Divina itaque moderatio in me suam etiam justitiam temperet, ne, dum quasi amore justitiae culpam persequi videor, perire contingat creatur