comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerant : dum terrena contempnunt : &
cȩlestia concupiscunt: Dum solliciti pacem
custodiunt : dũ se inuicẽ pure diligunt.
dum mutuo se honore p̃ueniunt. dumman¬
suetudite cordis & humilitate ꝓficiunt.
dum miscđiȩ opera libent̃ atq hilariter
faciunt : dũꝙ in operibus bonis. non homini¬
bus sed deo placere contendunt: Omnis ergo
xp̃ĩanus p̃cinctos habeat lũbos ut fugiat
libidinẽ: ardentẽ habeat luc ernã ut custo¬
diat castitatẽ: Precincd¬
ut aliquid alienum nec rapi
operetur: Pcinctos habeat lũbos ut minor ẽ
non opprimat : ardentem habeat lucernam
ut oppresso uelam̃ iustitiae dumtaxat de¬
fensionis impendat: Precinctos habeat
lũbos ut habenti non auferat cybũ : arden¬
tẽ habeat lucernã ut esurienti tribuat ali¬
mentũ Pcinctos habeat lũbos ut non eapoli&
uestitũ : ardentẽ habeat lucernã ut uestiat
nudum Precinctos habeat lũbos ut domum
nullius inuadat: ardentẽ habeat lucernam

Expanded text:
verant, dum terrena contemnunt et verant, dum terrena contemnunt et coelestia concupiscunt, dum solliciti pacem custodiunt, dum se invicem pure diligunt, dum mutuo se honore praeveniunt, dum mansuetudine cordis et humilitate proficiunt, dum misericordiae opera libenter atque hilariter faciunt, dumque in operibus bonis non hominibus, sed Deo placere contendunt. 12. Omnis ergo Christianus praecinctos habeat lumbos, ut fugiat libidinem; ardentem habeat lucernam, ut custodiat castitatem: praecinctut aliquid alienum nec rapiaoperetur: praecinctos habeat lumbos, ut minorem non opprimat; ardentem habeat lucernam, ut oppresso velamine justitiae justae defensionis auxilium impendat: praecinctos habeat lumbos, ut habenti non auferat cibum; ardentem habeat lucernam, ut esurienti tribuat alimentum: praecinctos habeat lumbos, ut non spoliet vestitum; ardentem habeat lucernam, 551 ut vestiat nudum: praecinctos habeat lumbos, ut domum nullius invadat; ardentem habeat lucernam,
Abbreviated transcription (Latin):
his a mon& uerbis: Auferte malũ cogita¬
tionũ ur̃arũ ab oculis meis Qui escite age¬
re ꝑuerse : discite bene facere: Hoc ergo
nunc dñs ꝑse ipsũ p̃cipit : quod nobis & iam¬
ꝑ scõs patriarchas ꝓpħasq mandauit: Quid
est enĩ sint lũbi ur̃i p̃cincti. nisi de clinate
amalo: Quid est lucernȩ ardentes. nisi
facite bonũ: Quid est sint lũbi ur̃i p̃cinti.
nisi qui escite agere ꝑuerse: Quid est.
sint lucernȩ ardentes. nisi discite bene¬
facere: Prȩcingunt᷑ igit᷑ fideliũ lumbi :
dum concupiscentia mala conprimit᷑: dũ
iniqua cogitatio cohbet᷑. dum libi dini re¬
sistit animus: dum lasciuiȩ de negatur
effectus. dum calcatur luxuria. dum
auaricia contẽpnit᷑. & rapina dum proxi¬
mi lesio debilitatur : dum suꝑbia uincitur.
dum inuidia suꝑatur: Ardent uero lucernȩ
fideliũ : dumrecte fidei regulã seruant.
dum insinu matris eccłȩ longanimiter ꝑse¬

Expanded text:
his admonet verbis: Auferte malum cogitahis admonet verbis: Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis; quiescite perverse agere, discite benefacere . Hoc ergo nunc Dominus per seipsum praecipit , quod nobis per sanctos etiam patriarchas prophetasque mandavit. Quid est enim, Sint lumbi vestri praecincti, nisi, Declinate a malo? Quid est, Sint lucernae ardentes, nisi, Facite bonum? Quid est, Sint lumbi vestri praecincti, nisi, Quiescite agere perverse? Quid est, Sint lucernae ardentes, nisi, Discite benefacere? 11. Praecinguntur igitur fidelium lumbi, dum concupiscentia mala comprimitur, dum iniqua cogitatio cohibetur, dum libidini resistit animus, dum lasciviae denegatur affectus, dum calcatur luxuria, dum avaritia contemnitur et rapina, dum proximi laesio devitatur, dum superbia vincitur, dum invidia superatur. Ardent vero lucernae fidelium, dum rectae fidei regulam servant, dum in sinu matris Ecclesiae longanimiter perse
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : In lũbis itaq : concupiscentia car¬
nalis ostendit᷑ : In lucernis uero: fides
& caritas xp̃iana monstratur : Iubens
igitur dñs lũbos nr̃os p̃cingi : concupis¬
centias carnis sine dubio p̃cepit refrenari:
Imperans autẽ ut lucernas ardentes habea.¬
mus: hoc utiq iub&. ut & lumine uerȩ
fidei splendeamus. & scȩ̃ caritatis operibꝰ
ferueamus: Iubens ut sint lumbi nr̃i p̃cine¬
ti : mandat ut mala desideria atꝙ opera
fugiamus: lubens ut sint lucernȩ nostrȩ
ardentes :: mon& ut bona diligamus atque
cũ propheticis sermonibus con¬
feramus: Utrũq enĩ testamentũ ds̃ unꝰ
instituit : unus dñs dedit: & si sunt utri¬
usq testam̃ti diuersa ꝓtemporibus sacra¬
m̃ta: concordat tam̃ in utroq salltis humanȩ
sententia qua p̃cipitur ut non peccemus. &
iubet᷑ ut bonis oꝑibus insistamus: Precipit
itaq dñs ꝑbeatum dauid dicens: de clina
amalo & facbonũ: Pesaiam quoꝙ omnes

Expanded text:
sunt . In lumbis itaque 550 concupiscentia carsunt . In lumbis itaque 550 concupiscentia carnalis ostenditur, in lucernis vero fides et caritas Christiana monstratur. Jubens igitur Dominus lumbos nostros praecingi, concupiscentias carnis sine dubio praecipit refrenari. Imperans autem ut lucernas ardentes habeamus, hoc utique jubet ut et lumine verae fidei splendeamus, et sanctae caritatis operibus ferveamus. Jubens ut sint lumbi nostri praecincti, mandat ut mala desideria atque opera fugiamus; jubens ut sint lucernae nostrae ardentes, monet ut bona diligamus atque mus, cum propheticis sermonibus conferamus. Utrumque enim Testamentum Deus unus instituit, unus Dominus dedit; et si sunt utriusque Testamenti diversa pro temporibus sacramenta, concordat tamen in utroque salutis humanae sententia, qua praecipitur ut non peccemus, et jubetur ut bonis operibus insistamus. Praecipit itaque Dominus per beatum David, dicens: Declina a malo, et fac bonum . Per Isaiam quoque omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m erit: Vt ergo incȩlis thesauritemus:
cȩlestia diligamus: Vis nosse ubi thesauri¬
ras : ad tende qđ amas : Uis nosse qđ amas:
adtende qͥd cogitas: Ita fi& ut thesaurũ
tuũ ex tuo amore cognoscas: & amorẽ tuũ
indiciũ tue cogitationis intelligas: Osten¬
dens autẽ dñs. quo modo incelis thesaurira¬
re possimus. ait: Sint lũbi ur̃i p̾cincti. &
lucernȩ ardentes : Sustũ dñi sermonẽ
scđm litterã uelimus acciꝑe : nihil in eo
cõmodi spiritalis possĩmus inuenire : Quid
enĩ ꝓficit ad animȩ salutẽ si aliquis corpo¬
ralit̃ aut lũbos suos p̃cingat. aut lucerñã
accendat: Alia ergo in p̃cinctis lũbis
& lucernis ardentibus querenda est
intellegentia spiritalis: quȩ scilicet di-¬
uino sit p̃cepto condigna. quȩ nrãe salu¬
ti congrua re:periatur & cõmoda: Neq
enĩ frustra quodã loco ipse dñs ait : Uerba
que ego locutus sũ uobis: spiritus et uit a

Expanded text:
um erit . Ut ergo in coelis thesaurizemus, um erit . Ut ergo in coelis thesaurizemus, coelestia diligamus. Vis nosse ubi thesaurizas? attende quid amas. Vis nosse quid amas? attende quid cogitas. Ita fiet ut thesaurum tuum ex tuo amore cognoscas, et amorem tuum indicium tuae cogitationis intelligas. Ostendens autem Dominus quomodo in coelis thesaurizare possimus, ait: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . 9. Si istum Domini sermonem secundum litteram velimus accipere, nihil in eo commodi spiritalis possumus invenire. Quid enim proficit ad animae salutem, si aliquis corporaliter, aut lumbos praecingat, aut lucernam accendat? Alia ergo in praecinctis lumbis et lucernis ardentibus quaerenda est intelligentia spiritalis, quae scilicet divino sit praecepto condigna, quae nostrae saluti congrua reperiatur et commoda. Neque enim frustra quodam loco ipse Dominus ait: Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita
Abbreviated transcription (Latin):
Efficiatur ille gloriose dignus: sit iste lau¬¬
dabilit̃ largus Sit ille scẽ pauꝑtatis arden¬
tissimus amator: sit iste sc̃oꝵ pauperum
piissimus consolator: Habeat iste apud
dm̃ patronos pauperes : quos ille se gaud&
uirtutis hab̾e consortes Sit ille talis qui
cum dño iudicaturus sedeat : sit iste talis
qui ad dexterã iudicandus ad sistat
Sit ille talis qui aeterna tabernacula ꝑpe¬
tuo iure possideat : sit iste talis quẽ ille
recipiat: A mon& enĩ nos dñs dicens:
Facite uob̾ amicos de m̃amona iniquitatis.:¬
sterilis : Nemo p̃sentiũ dilectione. futura con¬
tempnat. nemo aet̾na dispiciens: sola tẽpora¬
lia ꝑuersus accipiat : Nemospiritalibus: cor¬
poralia p̃ferat: Nemo t̾rena: çelestibus
possimus: Nec esse est enĩ ut quo
p̃cesserit dilectionis thesaurus. illuc etiam
cogitationis sequatur affectus: Ideo ueritas
ait: Ubi enĩ thesaurus uester ẽ. ibi & cor

Expanded text:
Efficiatur ille gloriose dignus, sit iste lauEfficiatur ille gloriose dignus, sit iste laudabiliter largus. Sit ille sanctae paupertatis ardentissimus amator, sit iste sanctorum pauperum piissimus consolator. Habeat iste apud Deum patronos pauperes, quos ille se gaudet virtutis habere consortes. Sit iste talis qui cum Domino judicaturus sedeat; sit ille talis qui ad dexteram judicandus assistat. Sit ille talis qui aeterna tabernacula perpetuo jure possideat; sit iste talis quem ille recipiat. Admonet enim nos Dominus dicens: Facite vobis amicos de mammona iniquitatisterilis, nemo praesentium dilectione futura contemnat, nemo aeterna despiciens, sola temporalia perversus aspiciat; nemo spiritalibus corporalia praeferat, nemo terrena coelestibus s habere possimus. Necesse est enim ut quo praecesserit dilectionis thesaurus, illuc etiam cogitationis sequatur affectus. Ideo Veritas ait: Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ a fidelibussuis : A postolus enĩ ueracit̃ dicit :¬
quia neꝙ auari. neq rapaces. regnũ dĩ posside¬
bunt: Manifestũ ẽ. autẽ quia om̃s qui aregno
dĩ alienantur : in aet̾no igne cũdiabolo eiusq
angelis damnabuntur: F o inde dilectissimi.
si non om̃s possunt implȩre qđ dñs ait. Uendite
bona uoluntas. omnibus facile si non adsistat
dira cupiditas. omnibus salubre si ferueat
caritas: Cunctis ergo deb& eẽ cõmune. ut
omnibus donet᷑ aet̾na felicitas Qui ergo tan¬
tam uirtutẽ accepit a dñõ ut omnia quȩ
in mundo sunt caelestis regni amore contẽp¬
nat : quȩ habet uendat. & egenis expendat:
Qui ergo tantȩ uirtutis nondũ ẽ: dehisquȩ
habet. in quantũ hab& elemosynã faciat
Tantũ operet᷑ bona uoluntas : quantũ suppetit
facultas Perfectus possideat primũ uirtu¬
tis locũ : in ꝑfectus saltĩ ꝑueniat ad scđm:

Expanded text:
Deus a fidelibus suis. Apostolus enim veraciter dicit Deus a fidelibus suis. Apostolus enim veraciter dicit quia neque avari, neque rapaces, regnum Dei possidebunt . Manifestum est autem quia omnes quia a regno Dei 549 alienabuntur, in aeterno igne cum diabolo ejusque angelis damnabuntur. 7. Proinde, dilectissimi, si non omnes possunt implere quod Dominus ait, Vendite bona voluntas; omnibus facile, si non adsit dira cupiditas; omnibus salubre, si ferveat caritas: cunctis ergo debet esse commune ut omnibus donetur aeterna felicitas. Qui ergo tantam virtutem accipit a Domino ut omnia quae in mundo sunt coelestis regni amore contemnat, quae habet vendat, et egenis expendat. Qui vero tantae virtutis nondum est, de his quae habet, in quantum habet, eleemosynam faciat. Tantum operetur bona voluntas quantum suppetit facultas. Perfectus possideat primum virtutis locum, imperfectus saltem perveniat ad secundum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ohediens xp̃o uendat quȩ possidet: & elemosina
det. ut de t̾ra cor ad celũ leuet ut auariciã
calc&. ut adꝑfectionis culmen tota mentis
intentione festinet: Ut non sit sollicitus
que sunt mundi : sed quȩ sunt dñi : Vt mun¬
dũ sibi crucifixũ habeat : seq mundẽ cruci¬
fixũ exhibeat: Vt sit omnino pauꝑ inseculo:
& diues in xp̃o Quis ignorae. bonihuius mag¬
nitudinẽ : uidemus autẽ non omnibus uenden¬
darũ rerũ suarũ in eẽ uirtutem: Vnusquisq
sic: alius autẽ sic Ecce hoc tam magnũ bonũ
implere pauci possunt : multi non possunt:
Nũ quid quia paucis donatur ista ꝑfectio. ꝓpte¬
rea debent eẽ pessimi qui cũꝙ inbono nondũ
possunt eẽ ꝑfecti : Nũ quid ꝓpterea xp̃iamis
deb& uicio rapacitatis insistere. quia forte
nondũ potest om̃s ressuas pauperibus eroga¬
re: Aut ideo debet aliena concupiscere.
quia ꝓpria necdũ potest omnino contẽpnere:
Absit hoc fr̃s ab õnibus xp̃ianis : auertat hoc

Expanded text:
endat quae possidet et eleemosynam det, ut de terra cor ad coelum levet, ut avaritiam calcet, ut ad perfectionis culmen tota mentis intentione festinet, ut non sit sollicitus quae sunt mundi, sed quae sunt Domini ; ut mundum sibi crucifixum habeat, seque mundo crucifixum exhibeat; ut sit omnino pauper in saeculo et dives in Christo. Quis ignoret boni hujus magnitudinem? 6. Videmus autem, non omnibus vendendarum rerum suarum inesse virtutem. Unusquisque o, alius autem sic . Ecce hoc tam magnum bonum implere pauci possunt, multi non possunt. Nunquid quia paucis donatur ista perfectio, propterea debent esse pessimi quicunque in bono nondum possunt esse perfecti? Nunquid propterea Christianus debet vitio rapacitatis insistere, quia forte nondum potest omnes res suas pauperibus erogare? Aut ideo debet aliena concupiscere, quia propria necdum potest omnino contemnere? Absit hoc, fratres, ab omnibus Christianis; avertat hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ailica psalmoꝵ aiãs decorat. inuitat
angłos inadiutoriũ. Effugat demoneᷤ.
Expellit tenebras pecc̃oꝵ. effici scĩtatẽ. hoĩ
peccatori. refectio est mentis. Delet pecca.
ignis. exurit. sicut soliũ defluit. Diabolum
Pars angłoꝵ electa. Asꝑitatẽ eic̃. Oẽm furo¬
rẽ depͥmit. lracundiam frangit. Laus dei
assidua similis est melli. Cantaca psalmoꝵ
carm̃ est electũ apud dm̃. Onĩe peccm expel¬
lit Ninculũ caritatis emendat. Omĩa pene
trat̃. Omĩa suffert. Omĩa doc&. Omia ĩplet.
Omĩa scificat. Aĩã magnificat. Os purificat.
Corletificat. Turrim excelsam edificat. hõiẽ
clarificat. sensum aꝑit. Omẽ malũ occidit.
Perfectionẽ instruit. Excelsa demonstrat.
Desidium regni celestis dat. Pacẽ int̾ corpꝰ
& animã facit. Ignẽ sp̃alẽ incorde succendit.
bonũ cotidie est. Radicẽ om̃iũ maloꝵ ex¬
pellit. Sicut lorica induit. sic galea defen¬
dit. Spes salutis est. Consolatio doloris.
Refectio laboris. Noticia ueri luminis.

Expanded text:
anticum psalmorum animas decorat, invitat angelos in adjutorium, fugat daemones, expellit tenebras, efficit sanctitatem homini peccatori. Refectio mentis est, delet peccataignis exurit, sicut oleum lenificat, diabolum pars angelorum electa. Asperitatem ejicit, omnem furorem deprimit, iracundiam frangit. Laus Dei assidua est. Simile est melli. Canticum psalmorum carmen electum est apud Deum. Omne peccatum expellit, vinculum charitatis connectit. Omnia ptrat, omnia suffert, omnia implet, omnia docet, omnia significat, animam magnificat, os purificat, cor laetificat, turrim excelsam aedificat, hominem clarificat, sensum aperit, omne malum occidit, perfectionem instruit, excelsa demonstrat, desiderium regni coelestis dat, pacem inter corpus et animam facit. Ignem spiritalem in corde succendit, quotidie radicem omnium malorum expellit, sicut lorica induta et sicut galea defendit. Spes salutis est, consolatio doloris, perfectio laboris, notitia veri luminis,
Abbreviated transcription (Latin):
tas impedit. aꝑtius inlatinũ t̃hatur ad sen¬
sum. Pinde p̃cans ego cliens ur̃ ut uox ipsa
psallencium. insede rõa die noctuq canat᷑.
retur. ubi deus & homo honorabili uoce di¬
omĩ loco cõmuniter respondeatur noctur

Expanded text:
tas impedit, apertius, et Latine trahatur sensus. Precatur ergo cliens tuus, ut vox ista psallentium in sede Romana die noctuque canatur: et retur. Ubi autem Deus et homo honorabili voce caomni loco communiter respondeatur nocturn
Abbreviated transcription (Latin):
uc̃ aũ exposumus originẽ omnium
psalmoꝵ ⁊nc̃ exponemus quo mͦ hebre¬
i libr̃ psalmoꝵ inqͥnq diuidant libros. ld
adlax. pͥmũ. T̃cius lib sic continetuta lxx¬
ii.usq ad lxxxuiiii. Quartus lib̾ sic ꝯtine¬
tur. ablxxxuiiii. usq ad .cu. Quintus lib sic

Expanded text:
c autem exposuimus originem omnium psalmorum. Et exponimus, quomodo Hebraei librum psalmorum in quinque dividant libros. Priad LXXI. Tertius liber sic continetur a LXXII usque ad LXXXVIII. Quartus liber sic continetur a LXXXIX usque ad CV. Quintus liber sic
Abbreviated transcription (Latin):
flagellatur exuritur : & distentus
membyrs crescit ad poenã. Inseritur
ipsa s candentis ferri acies liquore.
stridens flãma aruina respergitur
uulnera uulnerib: infliguntur : tor¬
mentis torm̃ta desaeuiunt. Salis
ignib sparsi crepitantes minutiȩ¬

Expanded text:
flagellatur, exuritur, et distentis membris crescit ad poenam. Imprimuntur ipsas candentes ferri acies liquore guttarum stridens flamma respergitur, vulnera vulneribus imprimuntur, tormenta tormentis desaeviunt, sales ignibus sparsi crepitantibus minuti
Abbreviated transcription (Latin):
dignat᷑: Ibi ẽ quod omm aeta congruat.
ib quod omni ꝓfessioni conueniat : Ibi audi¬
mus p̃cepta quȩ faciamus: ibi cognoscimus
p̾inia quȩ speremus: Ibi ẽ iussio quȩ nos per
lixterã doceat & instruat ad scientiã: ibi
suit dñs spec ialit uolens officiũ de monstra¬
re. Ait quod exeuangelio modo audiuimus:
Quis pitas est fidelis dispensitor & prudens
quẽ cpnstituit dñs supra familiã suã ut det

Expanded text:
dignatur; ibi est quod omni aetati congruat, dignatur; ibi est quod omni aetati congruat, ibi quod omni professioni conveniat; ibi audimus praecepta quae faciamus, ibi cognoscimus praemia quae speremus; ibi est jussio quae nos per litteram doceat et instruat ad scientiam; ibi suit, Dominus speciale volens officium demonstrare, ait, quod ex Evangelio modo audivimus: Quis putas est fidelis dispensator et prudens, quem constituit Dominus supra familiam suam, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
ONMICUS sermo quẽ debemꝰ
om nsolũ studiose uerũ & im
sapient᷑ audire. Cui nos oport&. humiliter
ac delectabilit᷑ obedire. moderationis suae
tenens ubiq tẽperiem. ut nec ouibus de sint
babula nec pastoribus alimenta : quȩdam
spetialiter solis p̃cipit nobis: quȩd̃ uero ge¬
neralit̃ & nobis & uobis : Nobis namꝙ id est
seriui quos pat̃ ille familias rerũ omniũ dñs
adhoc insua magna domo constituit. ut
populo eius uerbũ gr̃e ministremus: specia¬
lit̾ in iungit᷑ scẽ p̃dicationis officiũ. Genera¬
lit̃ uero et nobis & uobis: salutaris dicitur
ohedientia mandatorũ: In quibꝰ denuo man¬
datis tamquã ditissimis ferculis. sic cȩlestiũ
deliciarũ copia spiritalis exuberat : ut in
Ibi ẽ enĩ simul & lacteus potus. quo tenera
fideliũ nutriatur infantia : Et solidus cybris
quo rubusta ꝑfectorũ iuuentus spiritalia
scẽ uirtutis accipiat in crem̃ta Ibi pror sus
adsalutẽ consulit᷑ uniuersis : quos dñs saluare

Expanded text:
nicus sermo, quem debemus omnes, non solum studiose, verum etiam sapienter audire, cui nos oportet humiliter ac delectabiliter obedire, moderationis suae tenens ubique temperiem, ut nec ovibus desint pabula, nec pastoribus alimenta, quaedam specialiter solis praecipit nobis, quaedam vero generaliter et nobis et vobis. Nobis namque, id est servis quos pater ille familias, rerum omnium dominus, ad hoc in sua magna domo constituit, ut populo ejus verbum gratiae ministremus, specialiter injungitur sanctae praedicationis officium: generaliter vero nobis et vobis, salutaris indicitur obedientia mandatorum. In quibus denuo mandatis, tanquam ditissimis ferculis, sic coelestium deliciarum copia spiritalis exuberat, ut in Ibi est enim simul et lacteus potus, quo tenera fidelium nutriatur infantia, et solidus cibus, quo robusta perfectorum juventus spiritalia sanctae virtutis accipiat incrementa. Ibi prorsus ad salutem consulitur universis quos Dominus salvare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nobis ẽ fr̃s illa sentenđ com¬
antis qua
dicitur: Omĩs arbor quȩ ñ facit fructũbonũ.
excidetur & inignẽ mittet᷑ Quod sisterili¬
tas in ignẽ mittit᷑. rapacitas quid meretur:
Aut quid recipi& qui alienũ tulerit. sisemꝑ
ardebit qui de suo nondederit : & si iudiciũ
sine miscđia erit illi qui ñfecit miscđiam.
quale iudiciũ erit illi qui fecerit & rapinã :

Expanded text:
da nobis est, fratres, illa sententia comminda nobis est, fratres, illa sententia comminantis, qua dicitur: Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur . Quod si sterilitas in ignem mittitur, rapacitas quid meretur? Aut quid recipiet qui alienum tulerit, si semper ardebit qui de suo non dederit? Et si judicium sine misericordia erit illi qui non fecit misericordiam , quale judicium erit illi qui fecer
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s ualde congruũ. ualde cõmodũ. & maxi¬
me xpĩanis omnibus appetendũ : ut unusquisꝙ
deficere non delectetur inpeius. sed omnes
ꝓficere studeamus in melius : Arbores
sumus fr̃s in agro dominico constituti: ds̃
est autẽ nr̃ agricola: Ille nos conpluit.
ille colit. ipse fecunditatẽ donat. ipse fructi¬
ficandi grãm subministrat: Pluiia dĩ est
sermo scẽ p̃dicationis Cultura dĩ est in¬
fusio gratiȩ spiritalis: Ds̃ igitur p̃cepto nos
compluit : ad iutorio colit : Dũ conpluit :
aufert a nob̾ ignorantiȩ sic citatẽ: Dũ colit.
bene uiuendi condonat ub̾tatẽ: Dum pluit:
terrã nri cordis irrigat: Dum uero colit:
de ipsa t̃ra sp̃inas & tribulos mundanȩ cupi¬
ditatis extirpat: Debemus itaq fecundari
caelestibus pluii ns : debemus itaq congrua
ifructificatione manib s suꝑni respondere
cultoris: & si non possi om̃s arbor es equales
fructis afferre : nulla m̃ ebe inigro
don nico sterilis ꝑmanes: Atũ metuen¬
tũ metuen¬

Expanded text:
, valde congruum, valde commodum, et maxime Christianis omnibus appetendum, ut unusquisque deficere non delectetur in pejus, sed omnes proficere studeamus in melius. 4. Arbores sumus, fratres, in agro dominico constitutae. Deus est autem noster agricola: ille nos compluit, ille colit, ipse fecunditatem donat, ipse fructificandi gratiam subministrat. Pluvia Dei est sermo sanctae praedicationis, cultura Dei est infusio gratiae spiritalis. Deus igitur praecepto nos compluit, adjutorio colit. Dum compluit, aufert a nobis ignorantiae siccitatem; dum colit, bene vivendi condonat ubertatem; dum pluit, terram nostri cordis irrigat; dum vero colit, de ipsa terra spinas et tribulos mundanae cupiditatis exstirpat. Debemus itaque fecundari coelestibus pluviis, debemus congrua fructificatione manibus superni respondere cultoris. Et si non possunt omnes arbores aequales fructus afferre, nulla tamen dominico sterilis permanere. 5. Multum metuen
Abbreviated transcription (Latin):
celebramꝰ laudes addidis¬
se. aliqͥd decerpsisse est: cũ siquidẽ
uirtutũ eius gr̃a non sermonibus
exponenda sit sed oꝑibus cõpro¬
banda. Cũ enĩ dicat scriptura
gła patris est filius sapiens. ꝗtae
Puuis sunt głae qui tantoꝵ fili¬
oꝵ sapientia & deuotione leta¬
ipse nos genuit: Quicqͥd igit᷑
n hac scã plebe potest eẽ uir¬
tutis & grãe: de hoc quasi
quodã forte lucidissimo. om̃iũ
riuuloꝵ puritas emanauit. Et¬
enĩ quia castitatis pollebat ui¬
gore. quia abstinentię głaba¬
dur angustiis quia blandim̃tis
erat p̃ditus lenitatis: om̃iũ cuuũ
in dm̃ ꝓuocauit affectũ. Quia
pontificis ad ministratione fulge¬
bat: plures e discipulis reliquit
sui sacerdotii successores: Bene
& congrue in hac die quã nobis
beati patris nr̃i .Ñ. ad paradi¬
sũ transitiis exultabilẽ reddit:
psentis psalmi uersiculũ decan¬
tabimus. In memoria et̃na crit

Expanded text:
celebramus addidisse aliquid, decerpsisse est; siquidem virtutum ejus gratia non sermonibus exponenda est, sed operibus comprobanda; cum enim dicat Scriptura: Gloria patris est filius sapiens , quantae hujus sunt gloriae, qui tantorum filiorum sapientia et devotione laetaipse nos genuit . Quidquid igitur in hac sancta plebe potest esse virtutis, et gratiae, de hoc quasi quodam fonte lucidissimo omnium rivulorum puritas emanavit. Etenim quia castitatis pollebat vigore, quia abstinentiae gloriabatur angustiis, quia blandimentis erat praeditus lenitatis, omnium civium in Deum provocavit affectum; quia pontificis administratione fulgebat, plures discipulos reliquit sui sacerdotii successores. Bene et congrue in hac die, quam nobis beati Patris nostri hujus ad paradisum transitus exsultabilem reddit, praesentis psalmi versiculum decantavimus
Abbreviated transcription (Latin):
immo ꝑista frater aduertere eũ. et ut
hominẽ infirma ꝓinfirmis ꝑtulisse: et ut
dm̃ potentiã exercuisse caelestẽ: Hic nãq
qui sordentibus circũdat᷑ pannis: regiis
pcal deos muneribus honorat᷑ Hic qui
in p̃sepi humilis iac& : lumine noui sideris
cͥoruscat ecaelo: Hic qui uagitus reddidit
infanciȩ : angelicis exercitus uocibus con¬
laudat᷑: hic̃ qui femineo lacte nutritur:
multa hominũ milia paruissimo pane sa¬
ciauit Quid illud adiciã : qđ dm̃ illum.
& uerũ dĩ eẽ filiũ resurgens amortuis
latarus ꝓbat Receptus lumen caecus ad¬
nunciat᷑. uenerandis eius calcata uestigiis :¬
maris. unda testat᷑: Et qđ p̃cellit hẽc
om̃a resultans: ecaelo uox paterna con¬
firmat. Propt̃ qđ dilectissimi tã magnũ
hoc natiuitatis dominicȩ sacramentũ
dignis uocibus honoremꝰ : Diligamus
p̃ õmnibus castitatẽ quia ut placere hanc
sibi xp̃c̃ ostender& pudicitiã uteri uir¬

Expanded text:
Imo per ista, frater, adverte eum, et ut Imo per ista, frater, adverte eum, et ut hominem infirma pro infirmis pertulisse, et ut Deum potentiam exercuisse coelestem. Hic namque qui sordentibus circumdatur pannis, regiis per Chaldaeos muneribus honoratur. Hic qui in praesepi humilis jacet, lumine novi sideris coruscat e coelo. Hic qui vagitus reddit infantiae, angelici exercitus vocibus collaudatur. Hic qui femineo lacte nutritur, multa hominum millia parvissimo pane satiavit. Quid illud adjiciam, quod Deum illum et verum Dei esse Filium resurgens a mortuis Lazarus probat, receptus ad lumen caecus annuntiat, venerandis ejus calcata vestigiis maris unda testatur, et quod praecellit haec omnia, resultans e coelo vox paterna confirmat? Propter quod, dilectissimi, tam magnum hoc nativitatis Dominicae sacramentum dignis vocibus honoremus. Diligamus prae omnibus castitatem: quia ut placere hanc sibi Christus ostenderet, pudicitiam uteri vir
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate deopere quur̃ re tractas: omã
enĩ sicut legitur. dñs que uoluit fecit.
in caelo et interra. Et si sollicitus per¬
struteris praet̃ hunc legitimũ humane
conceptionis usũ : tresualde mirabilis.
nascendi species operatã reperies trinita¬
tẽ: Et prima ẽ quidẽ: qđ adã figuratꝰ
exlimo ẽ. Secunda qđ mulier formata
de masculo. Tertia. quae et cȩlestis ẽ
nonnouũ. quid hoꝵ non mirabile.
quid hoꝵ nisi fidẽ sequamur inquisitio
poterit humana conplecti. Quod autẽ
mistico hoc cepto uisitare mundũ suũ
dĩ dignatus ẽ filius: nrãe hoc salutis¬
necessitas flagitabat: nimirũ ut caelestis
tandẽ generatio reparar& qđ natiuitas
terrena ꝑdiderat: Sed fortassis hunc
quinatus p̃dicat᷑ ex femina: dũ uilibus
obuoluitur pannis : dũ iacere contentꝰ ẽ
in p̃sepi. dũ lacrimosis uagitib concrepat:
dũ maternis lactat᷑ uberib dm̃ eẽ diffidis:

Expanded text:
voluntatem, de opere cur retractas? Omnia voluntatem, de opere cur retractas? Omnia enim, sicut legitur, Dominus quae voluit, fecit in coelo et in terra . Et si sollicitus perscruteris, praeter hunc legitimum humanae conceptionis usum, tres valde mirabiles nascendi species operatam reperies Trinitatem. Et prima est quidem, quod Adam figuratus ex limo est: secunda, quod mulier formata de masculo: tertia, quae et coelestis estnon novum? quid horum non mirabile? quid horum, nisi fidem sequamur, inquisitio poterit humana complecti? Quod autem mystico hoc conceptu visitare mundum suum Dei dignatus est Filius, nostrae hoc salutisnecessitas fltandem generatio repararet, quod nativitas terrena perdiderat. Sed foqui natus praedicatur ex femina, dum vilibus obvolvitur pannis, dum jacere contentus est in praesepi, dum lacrymosis vagitibus concrepat, dum maternis lactatur uberibus, Deum esse diffidis.
Abbreviated transcription (Latin):
angłs beatissime mariae. sp̃s scs̃ suꝑ ueni&¬
inte. et uirtus altissimi obũbrauit tibi.
praetexit. Ne coniecturis carnalis dis¬
putationis hebetatus caeleste tibi ipse
mysteriũ terrena argum̃tatione con
in aluo uirginis potuisse formare. Qui
cũ pͥmũ conder& hominẽ nec semen
patris nec uiscera materna quȩ siuit
Sic itaq qui cũ es suꝑnȩ dispensitionis
arbiter & discussor quae tibi uidetur
uirtus eminentior partũ dedisse uirgini
aut ꝑfectũ hominẽ creasse de terra.
Primus enĩ homo ut ait apłs de terra
terrenus. Secundus homo decaelo cȩles-¬
tis : Si contra naturã eẽ contendis quod
inmysterio redẽptionis nrãe sine uiro
puella asseritur concepisse cuiꝰ quȩso.
Naturae ẽ qđ inparente generis nrãe
caro sine carne formata ẽ. Quae ista ẽ
ratio. immo quã caeca contentio. ut ñ
credat᷑ ds̃ facere hominẽ posse de femina:
potentis ohomo tali innegotio eẽ ꝑspicis

Expanded text:
angelus beatissimae Mariae: Spiritus sanangelus beatissimae Mariae: Spiritus sanAltissimi obumbrabit tibi: praetexit, ne conjecturis carnalis disputationis hebetatus, coeleste tibi ipse mysterium terrena argumentatione conin alvo Virginis potuisse formare, qui cum primum conderet hominem, nec semen patris, nec viscera materna quaesivit? Dic itaque, quicumque es supernae dispensationis arbiter et discussor, quae tibi videtur virtus eminentior, partum dedisse virgini, aut perfectum hominem creasse de terra? Primus enim homo, ut ait Apostolus, de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Si contra naturam esse contendis, quod in mysterio redemptionis nostrae sine viro puella asseritur concepisse; cujus, quaeso, naturae est, quod in parente generis nostri caro sine carne formata est? Quae est ista ratio, imo quam caeca contentio, ut non credatur Deus facere hominem posse de femina, potentis, o homo, tali in negotio esse perspicis
Abbreviated transcription (Latin):
paternȩ p̃uaricationis metus: quẽ diabo-¬
licis dudum fraudib incurrit. circũ¬
uenta mortalitas. Ad ẽ enĩ nobis caeli
terraeq udex : qui reci so cyrographo
delictorũ reat᷑u nr̃m miseratus absol¬
uit. Adẽ ille dñs qui iugũ captiuitatis
antiq nr̃is aceruicib soluens merorẽ
mundi. aeterna lib̾tate laetific&. Ad
ẽ. ille rex mansuetus qui ꝑspatia totius
orbis : caelestis iustitiae gressib ince-¬
dens suꝑbientẽ furentis inimici conte¬
rat tẏrannidẽ: Hodie nãq parturiente
maria natus ẽ nobis dĩ filius ut germane
carnis nrãe conceptione ꝓductũs creato
a se homini & pietat̾e paternã & frat̾nũ
largiret᷑ affectũ. Et natus sane ab in¬
tacta ẽ femina ut eũ parit̾ & hominẽ
testaret᷑ partus humanus. & dm̃ pro¬
bar& aeterna uirginitas Nã sicut non
poterat nisi caro de carne nasci. Ita non
poterat dei caro defemineo utero nisi
sine generante ꝓdire. Propter qđ ait

Expanded text:
paternae praevaricationis metus, quem diabolicis dudum fraudibus incurrit circumventa mortalitas. Adest enim nobis coeli terraeque Judex, qui rescisso chirographo delictorum, reatum nostrum miseratus absolvit. Adest ille Dominus, qui jugum captivitatis antiquae a nostris cervicibusmundi aeterna libertate laetificat. Abest rex ille mansuetus, qui per spatia totius orbis coelestis justitiae gressibus incedens, superbientem furentis inimici contrivit tyrannidem. Hodie namque, parturiente Maria, natus est nobis Dei Filius, ut germana carnis nostrae conceptione productus, creato a se homini et pietatem paternam, et fraternum largiretur affectum. Et natus sane ab intacta est femina, ut eum pariter et hominem testaretur partus humanus, et Deum probaret aeterna virginitas. Nam sicut non poterat nisi caro de carne nasci, ita non poterat Dei caro de femineo utero nisi sine generante prodire. Propter quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
rant redierunt : Uia mutiitit: uitit mu-¬
tatit ẽ & nob̾ cȩli enarrauerunt głam
dĩ : et nos ad xp̃m adorandũ fulgens
ex euangelio ueritits tã quã decaelo stella
ꝑ dux̃ Et nos ꝓphetiã in gente iudaica
celebratĩt tũ quam indiciũ iudaeoꝵs ñ
nobiscũ ꝑgentiũ fideli aure ꝓcepimus.
& nos et regẽ et sacerdotẽ. & pro nob̾
mortuũ xp̃m agnoscentes atq laudantes
iã in auro & thure et myrra honorabimꝰ.
suꝑ ẽ ut eũ euangelizantes nouã uiam
carpamꝰ. ñ qua uenimꝰ reuertitmur : ad¬

Expanded text:
rant redierunt. Via mutata, vita murant redierunt. Via mutata, vita mutata est. Et nobis coeli enarraverunt gloriam Dei ; et nos ad Christum adorandum fulgens ex Evangelio veritas, tanquam de coelo stella, perduxit; et nos prophetiam in gente Judaica celebratam, tanquam indicium Judaeorum non nobiscum pergentium, fideli aure percepimus; et nos regem et sacerdotem et pro nobis mortuum Christum agnoscentes atque laudantes, tanquam in auro et thure et myrrha honoravimus: superest ut eum evangelizantes novam viam carpamus, non qua venimus redeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃u eis non adorauerunt : Nonne hoc uidemꝰ
etiam nunc. quando ex ipsis sacramentis
quib eoꝵ duritia subditur nichil aliud
quã xp̃s inquẽ nolunt credere ostendit᷑:
Nonne et quando occidunt oue & pascha
manducant gentib xp̃m demonstrant.
quẽ cũ eis nõnadorant: nã illud quale ẽ
qđ sȩpe detestimoniis ꝓpheticis quibus
futura sed factit. ad iudeoꝵ codices
ꝓuocamus. ut animos dubitantiũ con¬
firmemꝰ. Nonne enĩ tunc iudei xp̃m
ostendunt gentib quẽ nolunt adorare
illĩ magi primitiaẽ. nos hereditas xp̃i
usq ad t̃minos terrȩ. ꝓpt quoscȩcitts
ex parte isrł factit est. ut plenitudo
iacuit in angusto diuersorio. nc ꝓpter
sublimandõs sed& incaelo: Sic ad min-¬
tiemꝰ eũ in hac t̾ra. in hac regione carnis
nraẽ. ut ñ qua uenimꝰ redeamus. nec
prioris nraẽ c̃uersationis uestigia repetit¬
mꝰ: Hoc ẽ enĩ qđ & illi magi non qua uene.¬

Expanded text:
cum eis non adoraverunt? Nonne hoc videmus cum eis non adoraverunt? Nonne hoc videmus etiam nunc, quando ex ipsis sacramentis, quibus eorum duritia subditur, nihil aliud quam Christus, in quem nolunt credere, ostenditur? Nonne et quando occidunt ovem et Pascha manducant , gentibus Christum demonstrant, quem cum eis ipsi non adorant? Nam illud quale est, quod saepe de testimoniis propheticis, quibusfutura, sed facta, ad Judaeorum codices provocamus, ut animos dubitantium confirmemus? Nonne etiam tunc Judaei Christum ostendunt Gentibus, quem nolunt adorare illi Magi primitiae, nos haereditas Christi usque ad terminos terrae, propter quos caecitas ex parte in Israel facta esjacuit in angusto diversorio, nunc propter sublimandos sedet in coelo; sic eum annuntiemus in hac terra, in hac regione carnis nostrae, ut non qua venimus redeamus, nec prioris nostrae conversationis vestigia repetamus. Hoc est enim quod et illi Magi non qua vene
Abbreviated transcription (Latin):
toribꝰ in cõmutabili ueritate fulgebat:
& ꝓpt̾ angustũ diuersoriũ in p̃sepi
iacebat Ab ipso in caelo stella demons¬
trabat᷑ : et ipsũ ad orandũ de monstra.¬
bat int̾ra: & tit men infans tĩt potens.
tã magnus. paruulus ꝓpt̾ inimicitias
herodis in aegyptũ portantib parentib
fugit : itit non dũ sermone sed factis
iam suis m̃bris loquens. & tacitꝰ dicens:
Si uos ꝑsecuti fuerint inunã ciuitatẽ.
fugite in aliã: Mortulẽ quippe carnẽ¬
in qua nos p̃figurar& gerebat. in qua
erat etiam ꝓ nob̾ oportuno tempore mo-¬
riturus : Vnde amagis ilł non solũ aurum
honorandus. & thus ad orandus: uerũ
etiã myrram sepeliendus acceperat:
Quales etiã fuissent ꝓ eiꝰ noĩe morituri.
quã in nocentes quã humił ostendit in
paruulis : quos herodes occidit Nã ex quib¬
merũ p̃ceptoꝵ significauit bimatus illoꝵ:
qd̃ magoꝵ inquisitioni ubi xp̃s nasceret᷑.
iudȩ i de scriptura responderunt. & ipsi

Expanded text:
rbum incommutabili veritate fulgebat, et propter angustum diversorium in praesepi jacebat. Ab ipso in coelo demonstrabatur stella, et ipsum adorandum demonstrabat in terra. Et tamen infans tam potens, tam magnus, parvulus propter inimicitias Herodis in Aegyptum portantibus parentibus fugit: ita nondum sermone, sed factis jam suis membris loquens, et tacitus dicens, Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Mortalem quippe carnein qua nos praefiguraret, gerebat, in qua erat etiam pro nobis opportuno tempore moriturus. Unde a Magis illis non solum aurum honorandus, et thus adorandus, verum etiam myrrham sepeliendus acceperat. Quales etiam fuissent pro ejus nomine morituri, quam innocentes, quam humiles, ostendit in parvulis, quos Herodes occidit. Nam ex quibmerum praeceptorum significavit bimatus illorumquod Magorum inquisitioni, ubi Christus nasceretur, Judaei de Scriptura responderunt, et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
gladio sp̃ntdi ꝑ uniuersũ orbẽ regnũ
diaboli. Haec prima puer spolia ĩdo.¬
latrȩ dominationi de traxit: ut ad se
aderandũ magos conuersos apeste
illiꝰ suꝑstitionĩs auerter&. & in hac
t̾ra ñdũ loquens ꝓlinguã. loqueret᷑
decȩlo ꝑstellã: ut et quis ẽẽt & quo

Expanded text:
gladio spirituali per universum orbem regnum gladio spirituali per universum orbem regnum diaboli, haec prima puer spolia idololatriae dominationi detraxit, ut ad se adorandum Magos conversos a peste illius superstitionis averteret, et in hac terra nondum loquens per linguam, loqueretur de coelo per stellam; ut et q
Abbreviated transcription (Latin):
res: magi gentiles: Illi ꝓpe: isti longe :
apłs dicit. Euangelizauit pacem
nob̾ qui eramus longe & pacẽ his qui
ꝓpe. Ipse ẽ eni pax nr̃a qui fecit utraq
unũ. & duis condidit in se. inunũ nouũ
hominẽ faciens pacẽ. & cõmutituit
utrosq in uno corpore dõ: in t̾ficiens
inimicitias insemet ipso: Merito istum
uoluerunt. quia nec unitatẽ amant:
nec orientali eccłȩ ubi apparuit illa
stella cõmunicant Nos aut̃e manifesta-¬
primitias gentiũ de libauit: inunitit¬
tẽ gentiũm celebramus: Tunc enim
puer prius quã scir&e uocare patrem
aut matrẽ sicut de illo fuerat ꝓphetitt̃u.
accepit uirtutẽ damasci. illud scilic&e
unde damascus p̾sumebat: In diuicus
quippe ciuitits illa scđm scłm florens
aliquando p̃sũpserat: in diuitiis autẽ
principatꝰ auru de fert᷑. qđ xp̃o magi
pidolatria positit ẽ: Illic enĩ popłs
isrł auersus dño ad idola conuersus
colenda ẽ: De bellaturus scilic& xp̃s

Expanded text:
res, Magi gentiles: illi prope, isti longe: uApostolus dicit, evangelizavit pacem nobis qui eramus longe, et pacem his qui prope. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum, et duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, et commutavit utrosque in uno corpore Deo, interficiens inimicitiebrare voluerunt: quia nec unitatem amant, nec Orientali Ecclesiae, ubi apparuit illa stella, communicant. Nos autem manifestaprimitias Gentium delibavit, in unitate Gentium celebremus. Tunc enim puer, priusquam sciret vocare patrem aut matrem, sicut de illo fuerat prophetatum, accepit virtutem unde Damascus praesumebat. In divitiis quippe civitas illa secundum saeculum florens aliquando praesumpserat. In divitiis autem principatus auro defertur, quod Christo Magi pro idololatria posita est. Illic enim populus Israel aversus a Domino, ad idola colenda conversus est. Debellaturus scilicet Christus
Abbreviated transcription (Latin):
St̃ Mundũ notit sollẽpni¬
tits quid nob̾ afferat festi¬
uittitis. quidue anniuersa¬
ria repetitione cõmemora : anniuersa¬
rio quoꝙ sermone tẽpus ã mon& ut
loquam: Epiphania quippe latine
manifestatio dici potest Hac autem
die magi dñm nr̃m adorasse ꝑhibent᷑.
Stella scilic&: apparente cõmoniti. & pre¬
cedente ꝓducti Eo quippe die quonatꝰ ẽ.
illi stellã in oriente uiderunt: & quem
natũ in dicauerit agnouerunt: Exillo¬
bethleem ciuitittẽ ubi dñsnatꝰ fuerat
inuenerunt. Ad ipsũ dñm stella eadẽ
ducente uenerunt. de monstratũ adora¬
uerunt. Aurũ thus & mirrã obtulerunt.
alio itinere redierunt: Manifestittuse.
quidẽ & qdie ipso natiuitiitis suȩ dñs
pastoribꝰ angeł ãmonitis. eo etiam die
ꝑstellã etiam ilł longe inoriente nun-¬
tiatus. sed in isto die abeis ẽ adoratus:
Suicipite ergo deuotissime istũ diem¬
quoq celebrandũ uniuersa eccła genti-¬
ũ. Quia & illi magi quid iã fuerunt

Expanded text:
sum mundum nota solemnitas quid nobis afferat festivitatis, quidve anniversaria repetitione commemoret, anniversario quoque sermone tempus admonet ut loquamur. Epiphania quippe graece, latine manifestatio dici potest. Hoc enim die Magi Dominum adorasse perhibentur; stella scilicet apparente commoniti, et praecedente perducti. Eo quippe die quo natus est, illi stellam in Oriente viderunt; et quem natum indicaverit, agnoverunt. Ex illBethlehem civitatem, ubi Dominus natus fuerat, invenerunt. Ad ipsum deinde Dominum stella eadem ducente venerunt, demonstratum adoraverunt; aurum, thus, et myrrham obtulerunt; alio itinere redierunt . Manifestatus est quidem et die ipso nativitatis suae Dominus pastoribus ab angelo admonitis; quo etiam die per stellam et illis est longe in Oriente nuntiatus: sed isto die ab eis est adoratus. Suscepit ergo devotissime istum diem celebrandum universa Ecclesia Gentium: quia et illi Magi quid jam fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib diuinis. sed maleficĩis reputantes
dabant fremitꝰ int̾se populi et infinitos
clamores ad caelos. Tunc beata agnes
expandens manussuas in medio ig̃nis. His
euasi minas hominũ ĩpioꝵ. et spurcitias
diaboli inpolluto calle transiui Ecce nẽ¬
me morit᷑. flãma diuidit᷑ et ardor incen¬
dii ad eos aquib inme ministrat᷑ refun¬
dit᷑: Benedico te pat̾ p̃dicande qui etiã
inter flãmas intrepidã me ad te uenire
ꝓmisisti. Ecce iã qđ credidi uideo. qđ
sꝑaui iã teneo qđ concupiui cõplector.
Te confiteor labiis. te corde totis uisceribꝰ
concupisco. ecce ad te uenio uiuũ et uerũ

Expanded text:
virtutibus divinis, sed maleficiis reputantes, virtutibus divinis, sed maleficiis reputantes, dabant fremitus inter se populi, et infinitos clamores ad coelum. 13. Tunc beata Agnes extendens manus suas in medio ignis, his evasi minas hominum impiorum, et spurcitias diaboli impolluto calle transivi. Ecce nme ignis, flamma dividitur, et ardor incendii hujus ad eos a quibus ministratur, effunditur. Benedico te, Pater praedicande, qui etiam inter flammas intrepidam me ad te venire permittis. Ecce jam quod credidi, video: quod speravi, jam teneo: quod concupivi, complector. Te confiteor labiis et corde, et totis visceribus concupisco. Ecce ad te venio vivum et verum
Abbreviated transcription (Latin):
& confortans anim̃u eiꝰ iuuenẽ suscitauit.
Iuuenis uͦ egressus foras. coepit publica uoce¬
clamare et dicere  Unus ds̃ incaelo et
int̾ra et in mari : qui est ds̃ xp̃ianorũ : Nã
omĩa tẽpla uana sunt: Dii qui locunt᷑ om̃s
uani sunt : et penitꝰ nec sibi possunt nec
aliis aliquod auxiliũ exhibere : Adhanc
uocẽ om̃s aruspices et tẽploꝵ pontifices
conturbant᷑. et fit ꝑ eos uehementior quã
fuerat seditio populorũ atꝙ om̃s una uoce
clamabant: Tolle magã. tolle maleficã.
quȩ et m̃tes mutat & animos alienat:
Prefectꝰ autẽ uidens tanta mirabilia obstu
fices agera: et agmen contra suas senten¬
tias defensara : uicariũ ad seditionem
populi dereliquit. ipse autem abscessit
liberare. Tunc ui carius aspasius nomine.¬
impletũ : statĩ in duas partes diuisae sunt
flãmae hinc atꝙ inde: seditiosus populus
exurebat᷑. ipsam autẽ penitus innullo
contingebat incendiũ. eo magis hoc non

Expanded text:
et confortans animum ejus, juvenem suscitavit. et confortans animum ejus, juvenem suscitavit. Qui egressus foras coepit voce publica clamare et dicere: Unus est Deus in coelo et in terra et in mari, qui est Deus christianorum; nam omnia templa vana sunt: dii qui coluntur, omnes vani sunt, et penitus nec sibi possunt, nec aliis aliquod auxilium exhibere. 12. Ad hanc vocem omnes haruspices, et templorum pontifices conturbabantur, et fit per eos vehementior quam fuerat, seditio populorum, atque omnes una voce clamabant: Tolle magam, tolle maleficam, quae et mentes mutat, et animos alienat. Praefectus autem videns tanta mirabilia, obstupfices ageret, et Agnem contra suas sententias defensaret, vicarium suum ad seditionem populi judicem dereliquit, ipse autem tristis abliberare. Tunc vicarius Aspasius nomimpletum, statim in duas partes divisae sunt flammae, et hinc atque illinc seditiosos populos exurebant: ipsam autem penitus in nullo contingebat incendium. Et magis non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ feminarũ ad filiũ meũ uoluisti
a podixĩ artis tuae magicȩ de monstrare.
Et cũ talia at ꝙ huiuscẽmodi uerba multa¬
repetera et causas mortis eiꝰ ab ea uehem̃t᷑
inquirer& : ait ad eũ beata agnes: Ille cuiꝰ
uoluntate uolebat ꝑficere. ipse ineũ potesta¬
tẽ accepit Iuare autẽ om̃s qui ad me in¬
gressi sunt sani sunt. quia uniuersi dedert̃
honorẽ dõ qui michi misit angelũ suum¬
qui et induit me hoc indum̃to misericor
diȩ et custodiuit corpus meũ qđ ab ipsis
cunabulis ꝓx põ consecratũ est et oblatum:
Uidentes autẽ illi splendorẽ angelicũ. ad¬
orabant om̃s et abscedebant illesi Hic
aut̃ inpudens stati ut ingressus est sȩui¬
re coepit & flẽmere Cũꝙ manũ suam
tus : In hoc apparebit quia ñ magicis artibꝰ
ista gesusti. si dep̃cata fueris angelum ut
iuuenẽ suscitara: Orante aut̃ illa : appa¬
ruit angłs dñi qui et leuauit eã flentem.

Expanded text:
omnium feminarum, ad filium meum voluisti omnium feminarum, ad filium meum voluisti apodixin tuae artis magicae demonstrare; et cum talia atque alia hujuscemodi innecteret, et causam mortis ejus ab ea vehementer inquireret, ait ad eum beatissima Agnes: Ille cujus voluntatem volebat perficere, ipse in eum potestatem accepit. Quare autem omnes qui ad me ingressi sunt, sani egressi sunt: quia omnes dederunt honorem Deo, qui misit angelum suum, et induit me hoc indumento misericordiae suae, et custodivit corpus meum, quod ab ipsis cunabulis Christo consecratum est et oblatum. Videntes autem splendorem angelicum, adorabant omnes, et abscedebant illaesi: hic autem impudens statim ut ingressus est, saevire coepit et fremere; cumque manum suam tus: in hoc apparebit quia non magicis artibus ista gessisti, si deprecata fueris ipsum angelum, utjuvenem suscitaret. Orante autem illa, apparuit ei angelus Domini, et levavit eam flentem,
Abbreviated transcription (Latin):
non deluserint: Et irridens eos : Locum
in quo uirgo orabat audacter ingressus ẽ :
Vidensq tantũ lum̃ circa eã. ñ dedit honorẽ
dõ: sed irruens in ipsũ lum̃. priꝰ quã manu
eã c̃tingera. cecidit infaciem suã: & ꝓfligatꝰ
adiabolo ex pirauit identes autẽ socũ
eiꝰ qđ moras intus in necter& : putabant
obscens eũ operibus occupari: & in grediens
unus ex iuuenib qui ei familiarior erat.
ut quasi c̃gratularet᷑ insultationi eius.
mortuũ eũ inueniens. exclamauit uoce
magna Piissmi romani suc currite :
Magicis artibus ista meretrix prefecti
filiũ interfecit Fit repente concursus
populoꝵ adteatrũ: et uaria uulgi fu-¬
rens ac clamatio: Alii dicebant magam.
alii in nocentẽ : alii sacrilegã c̃clamaban:
Prefectꝰ aut̃ audiens filiũ suũ interisse :
cũ ingenti luctu & tumultu uenit ad tea¬
trũ: Et ingressus locũ in quo corpus eiꝰ¬
filii iacebat exanime: cũ ingenti clamore
dicebat beatissimae uirgini: Crudelissima

Expanded text:
ros judicare. Et irridens eos, locum in quo virgo adorabat, audacter ingressus est: et videns tantum lumen circa eam, non dedit honorem Deo: sed irruens in ipsum lumen, priusquam vel manu eam contingeret, cecidit in faciem suam, et praefocatus a diabolo exspiravit. Videntes autem socii ejus, quod moras intus innecteret, putabant obscoenis eum operibus occupatum. Et ingrediens unus ex juvenibus, qui ei familiarior erat, ut quasi congratularetur insultationi ejus, et mortuum eum inveniens, exclamavit voce magna, dicens: Piissimi Romani, succurrite: magicis artibus ista meretrix praefecti filium interfecit. Fit repente concursus populorum ad theatrum, et varia furentis populi acclamatio. Alii dicebant magam, alii innocentem, alii sacrilegam conclamabant. 10. Praefectus autem audiens filium suum interiisse, cum 482 ingenti tumultu ac luctu venit ad theatrum; et ingressus locum, in quo corpus filii ejus jacebat exanime, cum magno clamore dicebat beatissimae virgini: Crudelissima