comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
or uoluptas. ad uene̾m reuersa: cunc¬
ta eius aurib intimauit. que delitiosa
mollitie & int̾rumpente genas rubo¬
re pene ꝓdidit susurrata. Tuncq mar¬
ciduł̃ decent̃ peta luminib maiuge-¬
nam conspicat᷑. quodam aspectu ꝓ¬
mutentis illȩx̃. quam saturnia de ꝓ¬
pinquo. uelut dephendentis castiga¬
bat obtutib. Que dum gerunt᷑. pedia
que egressa dudum cum alia femina
miri decoris ingredit᷑. Cui quedam
maiestas nobilissime uetustatis ⁊ ip-¬
siuis tonantis natalib. ortuq p̾celsi¬
or uultꝰ ipsiꝰ lumine renitebat. Que
etiam miraculis quibdam capitis
reuerenda uidebat᷑. Nam pͥmo a
fronte uno s uix intelligibili tadio
candicabat. ex quo alt̾ item erumpẽs.
quadam ex pͥmo linea defluebat. De¬
hinc terciꝰ ⁊ quartꝰ. tuncq etiam no¬
nꝰ decuriatꝰq pͥmus honorum reue-¬

Expanded text:
or Voluptas ad Venerem regressa cuncta eius auribus intimauit. Quae deliciosa mollitie et interrumpente genas rubore paene prodidit susurrata, tuncque marcidulis decenter paeta luminibus Maiugenam conspicata quodam aspectu promittentis illexit, quam Saturnia de propinquo uelut deprehendentis castigabat obtutibus. Quae dum geruntur, Paedia, quae egressa dudum, cum alia femina miri decoris ingreditur, cui quaedam maiestas nobilissimae uetustatis et ipsius Tonantis natalibus ortuque praecelsior uultus ipsius lumine renidebat. Quae etiam miraculis quibusdam capitis reuerenda uidebatur; nam primo a fronte uno sed uix intelligibili radio candicabat, ex quo item alter erumpens quadam ex primo linea defluebat; dehinc tertius et quartus, tuncque etiam nonus decuriatusque primus honorum reue
Abbreviated transcription (Latin):
Anlor doctisicꝰ nr̃e q industria sortis.
Que facis arbitũ sapientis preura cure
Acratioĩs apex. diuũq hominũq sacernoys
UIt t̃ga means rapidi ac splendentis olimpi.
Celsior una ioue flãmantiꝰ cirełs ethre.
Etis ac in nũis prior igni tercia lune
Quã docto asun ilãt habitu qͥ agalmata sirmãt.
Hinc nã t̃ gemine rutilant de u̾tice criste

Expanded text:
ardor doctificus nostraeque industria sortis, quae facis arbitrium sapientis praeuia curae ac rationis apex diuumque hominumque sacer nus, ultra terga means rapidi ac splendentis Olympi, celsior una Ioue, flammantis circulus aethrae, ἑπτὰς in numeris, prior igni, tertia Lunae, quam docto assimulant habitu qui agalmata firmant: Hinc nam tergeminae rutilant de uertice c
Abbreviated transcription (Latin):
tes: stationes faciunt uesꝑtinas. Quas
etiam sodas dicunt. qui suꝑiores pri¬
mas c̃t dixerunt. Consecutꝰ autem
radius intra .xii. partes cas oppͥmit
occultat. S cursus diũsitatem alti¬
tudinisq causas. consistendi retrogra¬
dandiq atq ncedendi onnub supta
dictis importat. radius solis affulgens.
Qmͣ cas ꝑcuticns. aut in sublime attoi

Expanded text:
tes stationes faciunt uespertinos, quas tes stationes faciunt uespertinos, quas etiam secundas dicunt, qui superiores primas esse dixerunt. Consecutus autem radius intra XII partes eos opprimit et occultat. Sed cursus diuersitatem altitudinisque, causas consistendi retrogradiendique atque incedendi omnibus supra dictis importat radius Solis affulgens, qui eos percutiens aut in sublime Li
Abbreviated transcription (Latin):
hengnis autem hoc est saturu . prt¬
latius om̃ib sydus. modico nimꝰ annis
.xxx. currłmi sium ꝑ longitudinem cir¬
cumcurrit. In latitudine uͦ trib tan¬
tum ant etiam duab partib ꝑuaga¬
tur. Alcitudo quidem huiꝰ circuili in scor¬
pionis signo grandescit. Uerum absis
ipsius in libix .xxi. portione. Ortus aũ¬
tam ei quam duob inferiorib funt
similes. cum ultra partes .xii. eos matu¬
tini radius pͣresserit solis. Tunc quip¬
pe matutinum ortum facere ꝑhibent᷑.
Occasuni autem. cum sole dimierso re¬
mote tot partib poterunt appatere.
cum sole intra oritontem demergente.
de orientis facic clarum platiete uascen¬
tis sẏdus cͥincrgit. Occultationes uͦ eor
fiunt: cum radio consequente ꝓptii lu¬
minis uibratum amittunt. Deniq a
partib .cxx. stationes matutinas effi¬
ciunt. moxq in contͣrio in. clxxx. par¬
tib erortus faciunt uesꝑtinos. Itemq
in alio latere in .c xx. partib icinan¬

Expanded text:
enonis autem, hoc est Saturni, praelatius omnibus sidus modico minus annis XXX circulum suum per longitudinem circumcurrit, in latitudine uero tribus tantum aut etiam duabus partibus peruagatur. Altitudo quidem huius circuli in Scorpionis signo grandescit, uerum absis ipsius in Librae uicesima portione. Ortus tam ei quam duobus inferioribus sunt similes, cum ultra XII partes eos matutini radius non presserit Solis; tunc quippe matutinum ortum facere perhibentur, occasiuum autem, cum Sole demerso remotae totidem partibus poterunt apparere. cum Sole intra horizontem demergente de orientis facie clarum planetae nascentis sidus emergit. Occultationes uero eorum fiunt, cum radio consequentis proprii luminis uibratus amittunt. Denique a partibus CXX stationes matutinas efficiunt, moxque in contrario in CLXXX partibus exortus faciunt uespertinos; itemque in alio latere in CXX partibus uicinan
Abbreviated transcription (Latin):
ostquam conticuit
ptudens ꝑmensio
t̃re. Innuba soller¬
tes curam que in¬
stigat in artes. Sic
abacum ꝑstare ni

Expanded text:
ostquam conticuit prudens Permensio terrae, Innuba sollertes curam quae instigat in artes sic abacum perstare i
Abbreviated transcription (Latin):
am faacib lassos spectats
marcentib ignes. Iustau.¬
rart iubet. tunc himenea
uenus. Quis modis inquit
erit. quo nam sollertia fłnc.
inpedient thalamos iudẽ
gymnasia. D iriguto co¬
mis blandisq assucta uolup¬
tas. Et nr̃ pallens contra¬
hit o̾ra pͦuci. Ipsa etiam
fulchris redimicła uecte su¬
eta. E iora decens. trina an¬
xia cum carite est. Nec me¬
licum recuiens modulatur
Nec dulcis tẽptat psallere mel pomene.
Omĩa que tcͣneto moris furuesc̾e̾ ludo
In cumulũ docte uocis honore tacent.
Nec fuada illccebiis sponsalia pectoia mulcet.
Dec stimula mcenso allicit aculco.
Quim etiã intulos gaudenꝰ dissolue nexis
Blandificaq libens striuge corda facs.
Nictantes ocłos repͥnit. stupefacta uapor.
Nec ꝑferre ualet gorgonos ora trlicis.
Si cͣrudita placent certe sponsalia o diui.
Saltem docta ferat carmina calliope
Nam simul oblectans uario modulamĩe m̃teͤ.
Ttdia dulcisonis auferet illa tomis:
Quippe scruposis fateor lassata pͥtiellis.

Expanded text:
am facibus lassos spectans marcentibus ignes instaurare iubet tunc hymeneia Venus: «Quis modus — inquit — erit? Quonam sollertia fine impedient thalamos ludere gymnasia? Deriguit comis blandisque assueta Voluptas, et noster, pallens, contrahit ora puer; ipsa etiam, fulcris redimicula nectere sueta, Flora decens trina anxia cum Charite est; nec melicum, reticens, modulatur nec dulcis temptat psallere Melpomene: omnia quae tenero moris feruescere ludo, in cumulum doctae uocis honore tacent; nec Suada inlecebris sponsalia pectora mulcet nec Stimula incenso allicit aculeo; quin etiam interulos gaudens dissoluere nexus blandificaque libens stringere corda face, nictantes oculos reprimit stupefacta pauore nec perferre ualet Gorgonos ora trucis. Si erudita placent certe sponsalia diui, saltem docta ferat carmina Calliope: nam, simul oblectans uocis modulamine mentes, taedia dulcisonis auferet illa tonis; quippe, scruposis, fateor, lassata puellis,
Abbreviated transcription (Latin):
Et si qͥd illa nr̃c. Et uulsa fellis atro.
Laceros trahat capillos.
uo dicdo renitens & plus solito leti-
Quoluptas. ad uen̾em reuersa: cunc¬
ta cius aurib intimauit. que delitiosa
mollitie & int̾rumpente genas rubo¬
re penc ꝓdidit susurrata. Tuncq mar¬
ciduł decent̃ peta luminib mauige¬
nam conspicat᷑. quodam aspectu ꝓ¬
mutentis illęx̃. quam saturma de ꝓ¬
pinquo. uelut dep̃hendentis castiga¬
bat obtutib. Que dum gerunt᷑. pedia
que egressa dudum cum alia femina
miri decoris ingredit᷑. Cui quedam
maiestas nobilissime uetustatis ⁊ ip¬
sius tonantis natalib. ortaq p̾celsi¬
or tltꝰ ipsiꝰ lumine renitebat. Que
ctiam miraculis quibdam capitis
reuerenda udebat᷑. Nam pͥmo ã
fronte uno s uix intelligibili radio
candicabat. ex quo alt̾ item erumpẽs.
quadam ex pͥmo linea defluebat. De¬
hinc terciꝰ ⁊ quartꝰ. tuncq etiam no¬
nꝰ decuriatꝰ q pͥnus honorum reue

Expanded text:
s tactura morsum et uulsa fellis atro laceros trahat capillos.» Quo dicto renidens et plus solito laetior Voluptas ad Venerem regressa cuncta eius auribus intimauit. Quae deliciosa mollitie et interrumpente genas rubore paene prodidit susurrata, tuncque marcidulis decenter paeta luminibus Maiugenam conspicata quodam aspectu promittentis illexit, quam Saturnia de propinquo uelut deprehendentis castigabat obtutibus. Quae dum geruntur, Paedia, quae egressa dudum, cum alia femina miri decoris ingreditur, cui quaedam maiestas nobilissimae uetustatis et ipsius Tonantis natalibus ortuque praecelsior uultus ipsius lumine renidebat. Quae etiam miraculis quibusdam capitis reuerenda uidebatur; nam primo a fronte uno sed uix intelligibili radio candicabat, ex quo item alter erumpens quadam ex primo linea defluebat; dehinc tertius et quartus, tuncque etiam nonus decuriatusque primus honorum reue
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ formarũ ductib cquer
Ait̾a tõ etiam getularũ accire uibet᷑.
Germanam doctam tũdũ q̃ adm̃sa soreuᷤ.
Nec mora digredit᷑. tõ rursus dia uolupta.
Ipsiꝰ etheria cyllenii ĩm᷑murat aure.
Cum doctas suꝑis admirandasq puellas.
Aꝑꝓbat. arimpotẽs. tu optati lentꝰ aitori.
G audia longa trahis. captũ q̃ laud̾ honore.
Seria marcentẽ stupidãt cõm̃ta maritũ.
Talia cõplacita spectat fastigia uirgo.
Nec te cura thori. nec te puet abit herilis.
Nec mnca mella raps. q̃ uã hẏmencia lex ẽ:
n ucin̾̃s agro pallas sͥ uendicat ustm.
uã mcliꝰ thalamo dulcis petilantia feruet.
asta maritalẽ repͥmit t̾coma mentẽ.
t nupte ñ equa uenit. posocuda dyone c̃.
onucnuiensq tͥ potiꝰ celobrare pͥaꝑamn
Iis athlantiades auditis: licet ri¬
sũm uix iilub̾e posset. uc infacetꝰ tam̃
& impar lepidulis uide̾tur: hylaro
susurramine sic respondit.

Expanded text:
 formarum ductibus aequor. altera tunc etiam gerularum accire iubetur germanam doctae, mundum quae admensa, sororis, nec mora digreditur. tunc rursus dia Voluptas ipsius aetheria Cylleni immurmurat aure: 'cum doctas superis admirandasque puellas approbat Armipotens, tu optati lentus amoris gaudia longa trahis captumque eludis honorem? seria marcentem stupidant commenta maritum? talia complacita spectat fastidia virgo, nec te cura tori, nec te puer ambit herilis, nec mea mella rapis? quaenam haec hymeneia lex est? In Veneris sacro Pallas cibi uindicat usum; quam melius thalamo dulcis Petulantia feruet! Casta maritalem reprimit Tritonia mentem et nuptae non aequa uenit; poscenda Dione est, conueniensque tibi potius celebrare Priapum.» His Atlantiades auditis licet risum inhibere uix posset, ne infacetus tamen et impar lepidulis haberetur, hilaro susurramine sic respondit
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod dux saugͥneo p̾sulꝙ chorusca duello
Ul tͥ qd̾ fulget rapitur q triangłs ignis.
Hinc tͥ dat lẏpcũ sap̃ia qd̾ regat orbem
Uel rõnis opẽ qd̾ spumea prelia poscant

Expanded text:
quod dux sanguineo praesulque corusca duello, vel tibi quod fulget rapiturque triangulus ignis. 569 hinc tibi dant clipeum, sapientia quod regat orbem, vel rationis opem quod spumea proelia poscant
Abbreviated transcription (Latin):
prudens ꝑmensio
t̃re. Innuba soller¬
tes curam que in¬
stigat in artes. Sic
abacum ꝑstare iu¬
bet. sic tegnune
gla u c o

Expanded text:
prudens Permensio terrae, Innuba, sollertes curam quae instigat in artes, sic abacum perstare iubet, sic tegmine glauco
Abbreviated transcription (Latin):
Pande pulu̾eũ. formarũ ductib equor.
Alt̾a tõ etiam gerularũ accire iuibet᷑.
Germanam doctam mnũdũ q̃ adm̃sa sororiͤ.
Nec mora digredit᷑. tc̃ rursus dia uoluptaᷤ.
Ipsiꝰ etheria cyllenii ĩm᷑murat aure.
Cum doctas suꝑis ad mirandasq puellas.
Apybat armmipotẽs. tu optati lentꝰ amori.
Gaudia longa trahis. captũ q̃ laud̾ honore.
Seria marcentẽ stupidãt cõinta maritũ.
Galia cõplacita spectat fastigia uirgo.
Nec te cura thori. nec te puer ãbit herilis.
Dec mea mella rapi. q̃ nã hymeneia lex ẽ:¬

Expanded text:
pandere pulvereum formarum ductibus aequor. altera tunc etiam gerularum accire iubetur germanam doctae, mundum quae admensa, sororis, nec mora digreditur. tunc rursus dia Voluptas ipsius aetheria Cylleni immurmurat aure: 'cum doctas superis admirandasque puellas approbat Armipotens, tu optati lentus amoris gaudia longa trahis captumque eludis honorem? seria marcentem stupidant commenta maritum? talia complacita spectat fastidia virgo, nec te cura tori, nec te puer ambit herilis, nec mea mella rapis? quaenam haec hymeneia lex e
Abbreviated transcription (Latin):
Glaucã dãt uoluerẽ qd lumine c̃color igni eᷤ.
Tuq ignis flos es. clius ⁊ glau copis athene.
An mage noc tuide tͥ tͣditur alitis usus.
Qd̃ uigil insõnes ducat sollertia curas.
Pectore saxificã duct̃. horrere medusã.
Qd pauidũ ssupidet sapiẽs sollettia uulgꝰ.
Airib ur banis uet̾es tͥ templa sacraruis.
Qd̾ tõ amplificet. qdꝙ ẽ elatior urbes
Hinc de patre fer̾t sunic matͥs fecłe natã.
Prouida consiliũ qd̾ nescit curia matrũ.
Consultisꝙ urũ p̾sis. hinc dicta uitago.
Osacra doctarũ prudentia fontigenarũ.
Inspirans nob̾ graias latialit̃ artes.

Expanded text:
Glaucam dant uolucrem, quod lumina concolor igni es, tuque ignis flos es cluis et glaucopis Athene. An mage noctiuidae tibi traditur alitis usus, quod uigil insomnes ducat sollertia curas? Pectore saxificam dicunt horrere Medusam, quod pauidum stupidet sapiens sollertia uulgum. Arcibus urbanis ueteres tibi templa sacrarunt, quod ratio amplificet, quodque est elatior, urbes. Hinc de patre ferunt sine matris foedere natam, prouida consilium quod nescit curia matrum, consultisque uirum praesis; hinc dieta uirago. O sacra doctarum prudentia fontigenarum, inspirans nobis Graias Latiariter artes.
Abbreviated transcription (Latin):
singula queq nos a planetis accepisse
dicunt philosophi. A sole quidem uitã
quia ille medius planetarũ quasi qui¬
dam sp̃c fertur uiuificare mũdum. A
luna corpꝰ. quia illa est humida. A sat᷑¬
no tarditatẽ ⁊ frigiditatem. Quanto
enim extime spere uicimor. tanto tar-¬
dior. ⁊ qͣnto a sole remotior: tanto frigi¬
dior est. A ioue temꝑantiam. A marte
feruorem uł iracundiam. Auene̾ uolup¬
tatem. a mercurio prudentiam. quia cũ
sole gradiens quodam mͦ mexhausta lu-¬
ce sapientie irradiat᷑. Cunc diu̾sa¬
undarum uiolensq rapiditas singlas
p̃cipites lapsus rapidis turbinib ꝑtrahe¬
bat: ita ut alius easdem plerunq tͣranᷤ
longa collisione uexarat. Alter qͥe ripe
redłet: aut amne mersaret. Non tam᷑¬

Expanded text:
singula queque nos a planetis accepisse dicunt philosophi: a sole quidem uitam, quod ille medius planetarum, quasi quidam spiritus, fertur uiuificare mundum; a luna corpus, quod illa humida est; a Saturno tarditatem et frigiditatem; quanto enim extime spere uicinior est, tanto tardior, <et> quanto <a> sole remotior, tanto frigidior est; a Ioue temperantiam; a Marte feruorem uel iracundiam; a Venere uoluptatem; a Mercurio prudentiam, quod cum sole gradiens quodam modo inexhausta <luce> sapientie radiatur. DIundarum uiolensque rapiditas singulaspraecipites lapsus rapidis turbinibus pertrahebat, ita ut alius easdem plerumque alterilonga collisione uexarat, alter aut ripae redderet aut amne mersaret. Non tam
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire. Nec mirum quod apolliniᷤ
silua ita rata modificatione congrue-¬
ret cum celi quoq orbes idem delius
modulet᷑ in sole. hincq esse quod ille
pheb ⁊ hic uocitetur auricomꝰ. Nam
solis augustum cap̾t radiis ꝑfusum
cncumactumq flaminantib uelut
auratam cesariem rutili uerticis imi¬
tatur. hmc quoq sagittariꝰ. hinc qͦ
uulnificus. quod possit radiorũ iacu¬
lis icta penetrare. Demonstrabat p̾¬
terea uirtuti cyllemus ane quosdã
celitus defluentes. quos transeondos
esse ꝑhibebat. ut ad dm ĩpsinm quẽ
repꝑire cureꝰ est ꝑuenirent. Quod¬

Expanded text:
conuenire. Nec mirum quod Apollinis silua ita rata modificatione congrueret, cum caeli quoque orbes idem Delius moduletur in Sole, hincque esse quod illic Phoebus et hic uocitetur Auricomus; nam Solis augustum caput radiis perfusum circumactumque flammantibus uelut auratam caesariem rutili uerticis imitatur, hinc quoque Sagittarius, hinc quoque Vulnificus, quod possit radiorum iaculis icta penetrare. Demonstrabat praeterea Virtuti Cyllenius amnes quosdam caelitus defluentes, quos transeundos esse perhibebat, ut ad deum ipsum, quem reperire cura est, peruenirent.
Abbreviated transcription (Latin):
orum uicinia ⁊ confinio coloratus. exi¬
guum ꝓpͥi saporis haustum multa muta¬
bił admixtiõe traxere. Nã alt̾ntmia celeritate fe¬
stmꝰ. ac plerũq consistens relabensq ferebat᷑.
Aliꝰuͦ qͦnd̃a undar̃ originẽ gestans. flexuosis¬
q anfractib errabundus spumabat.
cunctis seminib fluentorum. Hi igitur
cursus discoloris amnis p̾dictas rerum
nationũq fortunas ĩmensis pͥmo sim¬

Expanded text:
orum uicinia et confinio coloratus exiorum uicinia et confinio coloratus exiguum proprii saporis haustum multa mutabilis admixtione traxere. Nam alter nimia celeritate festinus ac plerumque consistens relabensque ferebatur; alius uero quandam undarum originem gestans flexuosisque anfractibus errabundus spumabat cunctis seminibus fluentorum. Hi igitur cursus discoloris amnes praedictas rerum nationumque Fortunas immensis primo sin
Abbreviated transcription (Latin):
annes diu̾si color fluentorum discre¬
pantium unda raptabat. Quippe
pͥmus diffusioris ac ꝓlixi ambitꝰ guͣr-¬
ges. liuentis aque uolumine nebulo-¬
so atq algidis ad modũ pigrisq cur¬
broq igne rutilantes festimataq ra¬
piditate p̃cipites fragososq cursus.
anhela sułphureus celeritate torque¬
bat. Qui himc sequebat᷑ auratꝰ ac ful¬
gidus ⁊ flaminis choruscantib ruti¬
lans. sed diu̾sitate fluminiꝰ utrnnq
comunctus. quibꝰdam riuuilis inter¬
mixtis. qnͣtum pensabat mod̾atio
temꝑabat. Uerum int̾ior illo electro
purior resplendebat annis. quẽq
p̾cet̾ s fortunarum ille ꝯsistẽs ppłs ap¬
petebat. quarum alias eiꝰ odor ⁊ ala-¬
tus illexerat. alias lenis unde canori
ꝑmulsere modulatꝰ. Gustum autem
cissimo gurgite sitiebant. Nec deerant.
qui eadem abliuq lẏmpha. ac se in
illam iacere cupiebant. Pretẽa duo una¬
restrictiores ac simi abituq paruo.
raptabant᷑ int̾ius. Quorum ut̃q ꝓ ali¬

Expanded text:
amnes diversicolor fluentorum discrepantium unda raptabat; quippe primus diffusioris ac prolixi ambitus gurges liventis aquae volumine nebuloso atque algidis admodum pigrisque curbroque igne rutilantes festinataque rapiditate praecipites fragososque cursus anhela sulphureus celeritate torquebat. Qui hunc sequebatur auratus ac fulgidus et flammis coruscantibus rutilans; sed diuersitate fluminum, utrimque coniunctus quibusdam riuulis intermixtis, quantum pensabat moderatio, temperabat. Verum interior illo electro purior resplendebat amnis, quem praeter ceteros Fortunarum ille consistens populus appetebat, quarum alias eius odor et halatus illexerat, alias lenis undae canori permulsere modulatus; gustum autem cissimo gurgite sitiebant. Nec deerant, qui eadem foueri abluique lympha ac se in illam iacere cupiebant. Praeterea duo restrictiores ac sinu ambituque paruo raptabantur interius, quorum uterque pro ali
Abbreviated transcription (Latin):
nepotum etheria multitudo. ⁊ inter se
quodam celicolarum complexu ac fecde
potirent᷑. p̃sertimq potissimos comubi¬
alis bearet adiectio. idq deditũ mundo

Expanded text:
um aetheria multitudo et inter se quodam caelicolarum complexu ac foedere potirentur, praesertimque potissimos conubialis bearet adiectio, idque diditum mundo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis oratoris aut aduersarii. Audito¬
ris sic. Ut qualem te antea p̾tor p̾buisti.
cum huic eidem questioni iudex preẽes
uare antea cuncto cum senatu solebã
ꝓppetius eius in nr̃am rem publicam
meritis. Oratoris uͦ: cum de se nͭ suꝑbe
s moderate loquit᷑. Ut ẽ. illud. Cum
questor in sicilia fuissem iuidexq ex ea

Expanded text:
ipsius oratoris aut aduersarii. Auditoipsius oratoris aut aduersarii. Auditoris sic: «ut qualem te antea populo Romano praebuisti, cum huic eidem quaestioni iudex praeesseiotaro: «quem ornare antea cuncto cum senatu solebam pro perpetuis eius in nostram rem publicam meritis». Oratoris uero, cum de se non superbe, sed moderate loquitur, quale illud est: «cum quaestor in Sicilia fuissem, iudices, itaqu
Abbreviated transcription (Latin):
um: in necessitate ut torm̃torum .¶ Ab
scͥpto argum̃tum petit᷑. cum ad dubie
rei ꝓbationem uł cyrographum uł tes¬
tam̃tum tͣusactionis tabule recitent᷑.
ceteraq huimodi. que ita nota sunt
ut exempla deoratione ñ querant.
Ab auctoritate uͦ. ut africanum dixis¬
se. uire cesum ẽẽ. tyberium graccum.¬
¶ Aut cum testimonium quo ueritas
so frum̃to celerit̃ testem nob̾ orator in¬
ducit. Auctoritas gͥ aut iudicantis
aut testis ẽ. Huic parti adiungunt᷑
oracula ceteraq id genꝰ. Necessitas uͦ
dat fidem in torm̃tis. aut sompno.
Nam nec causa dicentis atdendit᷑. ⁊ ꝑ¬
sona tractat᷑. & ipsius scͥpture secum.
aut cum causa qualitas comꝑat᷑. ¶ Se¬
quit᷑ ut ad ea que conciliant. aut ꝑ¬
mouent auditores intentionem suã
flectat assertor. qmͣ ad fidem faciendã
quoq ħ ꝑtinerc p̾diximꝰ. Conciliant᷑
gͥ ammi tum ꝑsone. tum rei digni¬
tate. ꝑsone aut auditoris aut rei. uł

Expanded text:
um, in necessitate, ut tormentorum. Ab um, in necessitate, ut tormentorum. Ab scripto argumentum petitur, cum ad dubiae rei probationem uel chirographum uel testamentum uel transactionis tabulae recitantur ceteraque huius modi, quae ita nota sunt, ut exempla de oratione non quaerant. Ab auctoritate uero, ut Africanum dixisse iure caesum esse Tiberium Gracchum, aut cum testimonium, quo ueritas so frumento celeriter testem nobis inducit»; auctoritas igitur aut iudicantis aut testis est. Huic parti adiunguntur oracula ceteraque id genus. Necessitas uero dat fidem ex tormentis aut somno Nam et causa dicentis attenditur et persona tractatur et ipsius scripturae secum aut cum causa qualitas comparatur. Sequitur ut ad ea, quae conciliant aut permouent auditores, intentionem suam flectat assertor, quoniam ad fidem faciendam haec quoque pertinere praediximus. Conciliantur igitur animi tum personae, tum rei dignitate: personae aut auditoris aut rei uel
Abbreviated transcription (Latin):
tiq posse ꝓbat ⁊ alienos quod minꝰ est.
Terentiꝰ. Nlam qui mentiri aut fallere in¬
stituerit apatrem aut audebit: tanto
magis audebit ceteros. a minoꝵ com¬
ꝑatione: ut publus scipio pontifex ma¬
ximꝰ tyberiꝰ graccum mediocrit̾ labefac¬
tantem statum rei publice pͥuatꝰ int̾fe-¬
cit. Deinde iungit questionem. ubi no¬
dus ẽ. Quendam catilinam orbem ter¬
re cede atq incendiis uastare cupientẽ
nos consules ꝑferemꝰ. Ex hoc terentius
loco illud. Hic parue consuetudinis cau-¬
sa. huiꝰ mortẽ tam fert familiarit᷑.¶ A pa-¬
rium comꝑatione. Cycero. Et si ñ minꝰ
iocundi atq illustres sunt hi dies quib
legib rem publicam uexet. an alios ue¬
xare patiat᷑. Ihis gͥ breuit̃ demonstra¬
tis. illa que ñ excogitant᷑ ab oratore. s
a causa aut a reis suggerunt᷑: in trib
ut diximꝰ reb posita sunt. In scriptura
ut tabularum: in auctoritate ut testi¬

Expanded text:
tique probat et alienos posse, quod minus est. tique probat et alienos posse, quod minus est. Terentius: «nam qui mentiri aut fallere instituerit patrem aut audebit, tanto magis audebit ceteros.» A minorum comparatione, ut «Publius Scipio pontifex maximus Tiberium Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae priuatus interfecit»; deinde iungit quaestionem, ubi maius est quiddam: «Catilinam orbem terrae caede atque incendiis uastare cupientem nos consules perferemus?» Ex hoc Terentius loco illud: «hic paruae consuetudinis causa huius mortem tam fert familiariter». A parium comparatione Cicero: «et si non minus iucundi atque illustres sunt ii dies, quibulegibus rem publicam uexet, an alios uexare patiatur». His igitur breuiter demonstratis illa, quae non excogitantur ab oratore, sed a causa aut a reis suggeruntur, in tribus, ut diximus, rebus posita sunt: in scriptura, ut tabularum, in auctoritate, ut testi
Abbreviated transcription (Latin):
patet. ⁊ multa disputatione tractat᷑.
s minc formam eius satis fuerit demõs¬
trare sub hoc exemplo. S cum obtua
decreta. ob iudicia. ob imꝑia dabã¬
tur. non ẽ ita querendũ
cuiꝰ manu numerarentur.
s cuius iniuria cogerent᷑. Sic ⁊ uir¬
gilius. Mene fugis. & cetera. b effec¬
tis fit argum̃tum. cum in causa dubi¬
tatio ẽ. ut factum ꝓbetur ex eo quod
homines etiam inuiti seruabant᷑ in
uita. fatuni enim ẽ. causa uł uite uł
mortis. Illa uͦ effecta sunt fati. uiuere
posse uł mori. Cycero hinc ꝓbat. Auli
hyrcii uita populo cara ẽ. quod ei po¬
pulus plaudit. hoc ⁊ uirgilii. Degene¬
res ammos timor arguit᷑. Nam timor
ẽ causa. ut degener sit animꝰ. quod
timoris effectus ẽ. ẜ A comꝑatione ma¬
iorum. Quis dubitet a sicłis petisse
peccuniam uerrẽ. cum a marco octa¬
uio ligure postularit: Hirgiliꝰ. Tu potes
unammes armare in p᷑lia fr̃s. Ex hoc u¬

Expanded text:
patet et multa disputatione tractatur; patet et multa disputatione tractatur; sed nunc formam eius satis fuerit demonstrare sub hoc exemplo: «sed cum ob tua decreta, ob iudicia, ob imperia dabantur, non est ita quaerendum, cuius manu numerarentur, sed cuius iniuria cogerentur». Sic et Vergilius «mene fugis?». Ab effectis fit argumentum, cum in causa dubitatio est, ut fatum probetur ex eo, quod homines etiam inuiti seruabantur in uita. Fatum enim est causa uel uitae uel mortis; illa uero effecta sunt fati, uiuere posse uel mori. Cicero hinc probat Auli Hirtii uitam populo caram esse, quod ei populus plaudit. Hoc est Vergilii «degeneres animos timor arguit», nam timor est causa, ut degener sit animus, quod timoris effectum est. A comparatione maiorum: «quis dubitet a Siculis petisse peeuniam Verrem, cum a Marco Octauio Ligure postularit?» Vergilius: «tu potes unanimos armare in proelia fratres.» Ex hoc u
Abbreviated transcription (Latin):
rit: uos potestis dubitare quid fecerit:
Precessit enim p̾dictio: ubi ẽ argumen¬
tum. Secutũ ẽ factum. unde est qͦstio.
A consequentib uͦ conũsim ut questio
m antecedentib sit argum̃tum. in¬
sequentib hoc mͦ. Ut si hoc secutum ẽ.
illud p̾cesserit. Ut si pepereit cum uiro
concubuit. Exemplum de uerrinis. Si
finem edicto p̾toris afferunt kalende ia¬
nuarie. cur nͨ mitium quoq nascit᷑ a
kalendis ianuariis: A repugnantib
argum̾tum. cum ostendit᷑ duo sibi co¬
herere nͨ posse. Uerbi causa ut & ꝑasi¬
tus qui sit. & ridiculus ñ sit. Que ꝑ ne-¬
gationem simul eẽ. ñ posse p̾dicant᷑ ħ
iiiͦ. Non & ꝑasitꝰ est gnato & ridiculus
ñ ẽ. Eius loci exemplum ẽ. in re magis
ornatꝰ. arguit᷑ domui sue te interfic̾e
uoluisse. Et in cornelia pͥma repugna¬
re dicit. Ut diuisores quos honoris sui
ministros ẽẽ uoluerat: lege ambitꝰ uel¬
let affligere. ¶Causarum locuslate

Expanded text:
ret, uos potestis dubitare, quid fecerit?» ret, uos potestis dubitare, quid fecerit?» Praecessit enim praedictio, ubi est argumentum; secutum est factum, unde est quaestio. A consequentibus uero conuersim, ut quaestio in antecedentibus sit, argumentum insequentibus, ut, si hoc secutum est, illud praecesserit, ut «si peperit, cum uiro concubuit». Exemplum de Verrinis: «si finem edicto praetoris afferunt kalendae Ianuariae, cur non initium quoque nascitur a kalendis Ianuariis?» A repugnantibus argumentum, cum ostenditur duo sibi cohaerere non posse, uerbi causa, ut et parasitus quis sit et ridiculus non sit, quae per negationem simul esse non posse praedicantar  et parasitus est Gnatho et ridiculus non est». Eius loci exemplum est in re magis ipsa ornatus arguitur domi suae te interficere uoluisse». Et in Corneliana prima repugnare dicit, ut diuisores, quos honoris sui ministros esse uoluerat, lege ambitus uellet affligere. Causarum locus late
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑ ⁊ cetera. Huic dissimilitudo con¬
traria ẽ: que a cycerone differentia no¬
minat᷑. Que res int̾ se diũsas ñ adũsas
ostendit. Cuiꝰ cycero ponit exemplum
in uerrem. S tu idem fecisse eris existi¬
mandus. si eodem consilio fecisti. Hoc et
in ꝑsonis ostendit᷑. ⁊ in reb & in temꝑe.
⁊ in locis ⁊ in aliis que nunc memorare
longissimum ẽ. A contrario. ut uite.
mors. Ex quib terentiꝰ sic. Namut illũ
obuirges uite qui auxilium tulit. qͥd
facies illi qui dedit dampnum. aut
malũ: Cycero. Si ille consul stistilariũ
meruerit: legiones quid que consulẽ
reliquerũt: A comunctis aũt fides pe-¬
tit᷑. cum que singula infirma sunt. ea
coniuncta ium uitatis assumunt. Ut
quid si accidit ut tenuis ante fueris:
si ut euis qui occisus ẽ mnimicꝰ: Singła
ħ que ñ sufficiunt iccirco congregata
ponunt᷑. Ab antecedentib ꝙycero. Cũ
ille ñ dubitauerit aꝑire quid cogita¬

Expanded text:
t cetera. Huic dissimilitudo cont cetera. Huic dissimilitudo contraria est, quae a Cicerone differentia nominatur, quae res inter se diuersas, non aduersas ostendit, cuius Cicero ponit exemplum in Verrem: «sed tu idem fecisse eris existimandus, si eodem consilio fecisti». Hoc et in personis ostenditur et in rebus et in tempore et in locis et aliis, quae nunc memorare longissimum est. A contrariis uitae mors quae ex quibus Terentius sic: «nam si illum obiurges, uitae qui auxilium tulit, quid facies illi, qui dederit damnum aut malum?» Cicero: «si ille consul, fustuarium meruerunt legiones quid quae consulem reliquerunt.» A coniunctis autem fides petitur, cum, quae sconiuncta vim veritatis assumunt, ut 'quid si accedit, ut tenuis antea fueris? eius, qui occisus est, inimicus?' singula haec quia non sufficiunt, idcirco congregata ponuntur. 490 ab antecedentibus Cicero: 'cum ille non dubitauerit aperire quid cogita
Abbreviated transcription (Latin):
bilisq uideat᷑. possit q ex amore in odi¬
um cõmutari. Hac ratione illud cycero¬
nisastrut᷑. Nam cum om̃ium ꝓuincia¬
rum socioꝵq rationẽ diligent̃ habere
debeatis. tum p̃cipue sicileꝰ udices. Hc̃
locum ille a toto iuudet᷑ unitari.d int̾¬
ẽ illud quod m illo definitione. hic ab
ipsa ratione qua genꝰ c̃. argum̃ta di¬
cunt᷑. Quod totum in genere ẽ. quod
totum indiuisione ꝑit. Genꝰ manet eti¬
am partib distͥbutum. A sp̃c uł a forma
ducit᷑ argum̃tum. ut fidem generali fa-¬
ciat questioni. ut cycero in phylippieis.
Est quedam lex. Actum enim genꝰ est.
quod ab sp̃ẽ .i. lege lata acesare compro¬
batum ẽ. Quod idem confirmat a simi¬
lib. Quere acta grachi. leges semꝑnie ꝓ¬
ferunt᷑. Quere sylle. cornelie. A simili. ꝑ
se. ut helena troianis sic ciuib belli se¬
men tu fiuisti. Item. ut sepe homines
egri morbo graui cum estu febriq iac¬

Expanded text:
bilisque uideatur possitque ex amore in odibilisque uideatur possitque ex amore in odium conis astruitur: 'nam cum omnium provinciarum sociorumque rationem diligenter habere debeatis, tum praecipue Siciliae, iudices'. hunc locum ille a toto videtur imitari, sed interest illud, quod in illo ‹a› definitione, hic ab ipsa ratione, qua genus est, argumenta ducuntur, et quod in genere totum est, quod totum divisione perit, genus manet etiam partibus distributum. 486 ab specie vel a forma ducitur argumentum, ut fidem generali faciat quaestioni, ut Cicero in Philippicis: 'est ‹quodquod ab specie, id est lege lata a Caesare, comprobatum est; quod item confirmat a similibus: 'quaere acta Gracchi: leges Semproniae proferentur. quaere 487 Sullae; Corneliae'. a simili per se: 'ut Helena Troianis, sic civibus belli semen tu fuisti'. item: 'ut saepe homines aegri morbo gravi, cum aestu febrique iac
Abbreviated transcription (Latin):
concludimꝰ partem. in qua sit questio
constituta. Ht si dicas. Equum hunc quẽ
habes aut emisti. aut dono accepisti. aut
natꝰ est domi aut furatꝰ eᷤ. Non aũt emisti.
llec dono tͥ datꝰ ẽ. neq natꝰ ẽ domi. fura
consulit rei publice quid aliud tullius
fecit. cum affecit supplicio conuiratos:
Quo in loco originem uocabuli tantũ
negotium attingere. argum̃ta dñr ħ¬
mͦ  Primũ a coniugatis. que uno no¬
mine ꝓposito pͥncipali. ꝑ eius diriua¬
tionem casu aut tempore cõmutati a¬
liquid approbamꝰ. Yt si pietas uirtus
ẽ. quod pie factumẽ laudari oportet.
Constat enim laudabilem ẽẽ uirtutem.
Qui locꝰ a suꝑiore ħ differt. quia aliud
ẽ unde nom̃ impositum fuerit ꝑscruta¬
ri. Alliud ꝑ cognationẽ uerbi. ab alio de¬
flexi argum̃ti uim sumẽ. Agen̾e aũt.
cum quod in toto ualet ad speciem ꝙͦ
deducit᷑. Ut si uarium ⁊ mutabile qd¬
dam ẽ femina: dido etiam uaria muta¬

Expanded text:
concludimus partem, in qua sit quaestio concludimus partem, in qua sit quaestio constituta, ut si dicas: 'equum hunc, quem habes, aut emisti aut dono accepisti aut natus est domi aut furatus es. non autem emisti nec dono tibi datus est neque natus est domi: furatconsulit rei publicae, quid aliud Tullius fecit, cum affecit supplicio coniuratos?' quo in loco originem vocabuli tantum negotium videntur attingere, argumenta d primum a coniugatis, cum uno nomine proposito principali per eius deriuationem casu aut tempore commutato aliquid approbamus, ut «si pietas uistus est, quod pie factum est, laudari oportet.» Constat enim laudabilem esse uirtutem. Qui locus a superiore hoc differt, quia aliud est, unde nomen impositum fuerit, perscrutari, aliud per cognationem uerbi ab alio deflexi argumenti uim sumere. A genere autem, cum quod in toto ualet ad speciem quoque deducitur, ut, si uarium et mutabile quiddam est femina, Dido etiam uaria muta
Abbreviated transcription (Latin):
NAccidens ẽ. quod in aliquo positum.
nec pars eius ẽ. ne C seꝑari ab eo
pot̾. ut ꝑ se po existere. Ut
color in corꝑt. in animo disciplina. ¶¬
A parte uͦ argum̃tum. ñ ad totumꝑ
bandum dicit᷑. s. ad aliam partẽm
que continet questionẽ. Nec enĩ parͤ
ꝓbata totum ꝓbat. Ut puta. Si oculus
uidet. ñ ideo totum corpꝰ uidet. s re¬
futat᷑ totum uide corpꝰ. S dialectic̃
iste tractatꝰ ẽ. Nunc quem admodum
argum̃tum a parte ad partem suma¬
tur: ostendam. Si pedes. si brachia.
tueri debemꝰ: utiq oculos dilegentiũ
asseruare. Cuiꝰ argum̃ti loco. incurrẽ
aliquando & alius pot̾. qui a minore
ad maĩałr. Nec tam̃ ideo pͥncipalis ar¬
gum̃ti ratio ꝑturbat᷑. quia gemina¬
ri aliquanta argum̃ta natura ꝑmit¬
tit. hoc seꝑe cont̾ing̾e & in figurĩ solet.
De quib postea nobis erit dicendum.
gum̃tum. cum inducta partitione & ꝓpo¬
sitis partib plurib ceteris refutatis aliq̃

Expanded text:
Accidens est, quod in aliquo positum Accidens est, quod in aliquo positum nec pars eius est nec separari ab eodem potest, ut per se possa existere, ut color in corpore, in animo disciplina. A parte uero argumentum non ad totum probandum dicitur, sed ad aliam panem, quae continet quaestionem. Nec enipars totum probat, ut puta, si oculus videt, non ideo totum corpus videt, cum refutetur totum videre corpus: sed dialecticus iste tractatus est. nunc quemadmodum argumentum a parte ad partem sumatur ostendam: 'si pedes, si bracchia tueri debemus, utique oculos diligentius asservare'. cuius argumenti loco incurrere aliquando et aliud potest, quod a minore ad maius dicitur. nec tamen ideo principalis argumenti ratio perturbatur, quia geminari aliqua argumenta natura permittit. hoc saepe contingere et in figuris solet, de quibus postea nobis erit dicendum. gumentum, cum inducta partitione et propositis partibus pluribus, ceteris refutatis, aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Tam̃ hec ut potero breuit̃ stͥctim¬
ꝙ ꝑcurram. Genus ẽ. gͥ ad multas sp̃es
differentiasq notio ꝑt̾inens. Ut animal
quod refert᷑ ad hominem. pecudem. auẽ.
piscem. ceteraq que ñ tantum numero
s etiam sp̃e disꝑant᷑. quod alia aeria. alia
aquatilia. terrenaq alia rationabilia.
alia rationis exꝑtia. que sub nomine col¬
lecta cum fucrint: nomine gen̾is appel¬
lant᷑. Spẽs ẽ que agn̾e pendens. alia con¬
tinet numero tantum mͦ disgregata.
Ut homo continet & demostenem ⁊ cy¬
ceronem. Quib una spẽs c̃. s numero
distant. Differentia uͦ ẽ: sufficiens discre¬
tio questioni. Ut si querat᷑ int̾ hominẽ
leonemq quid int̾sit respondeat᷑. quod
homo mitis. leo ferꝰ sit. Quod quidem nec
hominem a mitib ceteris. nec leonem
aferis aliis distinguit animalib. s ꝑ¬
pͥumẽ. quod rem aliꝗͣ ab omnium cõ¬
munione seceruit ut risus. Hoc enim
non est homini cõmune cum ceteris.

Expanded text:
runt. Tamen haec ut potero breuiter strictimque percurram. Genus est igitur ad multas species differentiasque notio pertinens, ut animal quod refertur ad hominem, pecudem, auem, piscem ceteraque; quae non tantum numero, sed etiam specie disparantur, quod alia aeria, alia aquatilia terrenaque, alia rationabilia, alia rationis expertia, quae sub uno nomine colletta cum fuerint, nomine generis appellantur. Species est, quae a genere pendens alia continet numero tantummodo disgregata, ut homo continet et Demosthenem et Ciceronem, quibus una species est, sed numero distant. Differentia uero est sufficiens quaestioni diseredo, ut, si quaeratur, inter hominem leonemque quid intersit, respondeatur, quod homo mitis, leo ferus sit; quod quidem nec hominem a mitibus ceteris nec leonem a feris aliis distinguit animalibus. Proprium est, quod rem aliquam ab omnium communione discerna, ut risus; hoc enim non est homini commune cum ceteris.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a gustu nom̃ dulce lib̾tatis. Herum ñ
debet hec translatoꝵ alienoꝵq u̾borum
affectatio sine mod̾atione captari. nec
longe petita debent ẽẽ translata. Ut
si dicas luxuriosum caribdim. Uitan¬
dum qͦ ne turpis sit similitudinis usur¬
patio. Ut si dicas castratam africani mor¬
te rem publicã. aut clodiũ stercꝰ senatus.
In hoc genere tͣnsferendi etiam allegori¬
am poete p̾cipue nexuerunt. Et cycero
cum dicit. senatum a gub̃naculis deie
chipirata. cum grege p̾donũ in purissi¬
mum plenissimis ueł naiigares. Et in
pisonem. Ut qui in marimis tempesta

Expanded text:
et a gustu «o nomen dulce libertatis». Verum non et a gustu «o nomen dulce libertatis». Verum non debet haec translatorum alienorumque uerborum affectatio sine moderatione captari; nec longe petita debent esse translata, ut si dicas luxuriosum «Charybdim». Vitandum quoque, ne turpis sit similitudinis usurpatio, ut si dicas «castratam» Africani morte rem publicam aut Clodium «stercus senatus». In hoc genere transferendi etiam allegoriam poetae praecipue nexuerunt, et Cicero cum dicit «cum senatum a gubernaculis deiecchipirata cum grege praedonum impurissimo plenissimis uelis nauigares»; et in Pisonem «ut qui in maximis tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dixerunt. quod nom̃ nunquam fue¬
rat in latinis. quo ⁊ aurib temꝑandum.
& insolentia fugienda. Quam uitans cy-¬
cero: sotherem saluatorem uoluit noni¬
nare & ait. Qui salutem dedit. Illud enĩ
minis insolens uidebat᷑. Deruiatione qͦ
fiunt uerba. que gramatici paragoga
nominauerunt. Yt cum dicimꝰ florea
rura. & campiq ingentes florib albent.
Quod satis crispa flexione oratius albicãt
gͣndiloquos oratores. huic diligentie sub-¬
iungit᷑ translatoꝵ cura uerborum cum
res aut sua nͨ inuenit uerba. aut cum
uolumꝰ splendidiꝰ explicari. aliquid. Ergo
aut mopie aut decoris causa transferre.
Inopie: cum dicimꝰ gẽmare uitem. luxu¬
ilare segetes. letasq phibemꝰ. Desune em̃
ꝓpͥa. & cõmodamꝰ ascita. Decoris uero: ure
subito exarsit bellum: cum potuerit di-
ciextitit. Et item possumꝰ ab om̃ib sen¬
sib mutuari: ut ab oculis. lucem lib̾ta

Expanded text:
esse dixerunt, quod nomen numquam fueesse dixerunt, quod nomen numquam fuerat in Latinis. In quo et auribus temperandum et insolentia fugienda. Quam uitans Cicero soterem «saluatorem» noluit nominare et ait «qui salutem dedit»; illud enim nimis insolens uidebatur. Deriuatione quoque fiunt uerba, quae grammatici paragogi, nominarunt, ut dicimus «florea rura» et «campique ingentes ossibus albent», quod satis crispa flexione Horatius «albicant«grandiloquos oratores». Huic diligentiae subiungitur translatorum cura uerborum, cum res aut sua non inuenit uerba aut cum uolumus splendidius aliquid explicari. Ergo aut inopiae aut decoris causa transferuntur: inopiae, cum dicimus «gemmare uitem» et «luxuriare segetes» «laetas» que perhibemus; desunt enim propria et commodantur ascita. Decoris uero, ut «bellum subito exarsit», cum potuerit dici «exstitit». Et item possumus ab omnibus sensibus mutuari, ut ab oculis «luce libertat
Abbreviated transcription (Latin):
di copulationis ipsiꝰ decore seruet᷑. Insm¬
głis uͦ reb aut ꝓpͥum. aut tͣnslatum. mu¬
tuatũq conquirit᷑. Ppͥa sunt: uetusta
p̾cipue. Nam tum cũ ꝓceres uł nescirẽt
hec dicendi ornam̃ta. uł appet̾e ñ aud̃¬
rent: ꝓpriis utebant᷑. d quia u̾boꝵ uete¬
rum iam exoleuit usus: ñ sunt audaciꝰ
usurpanda illa. que cum etate mutata
tudo recipiet. Nec tam̃ sordidis nͥ cum
rei sententieq uis exigit. Ut cum cyce¬
ro uolens crudelitatis inudiam fac̾e
ait. Gurgulionib exectis reliquerũt.
⁊ uirgis plebem romanam concidẽ. Nec
in decore uirgiliꝰ uitande humilitatis
aucupio. licħ nos ꝓ lucerius posuit. Qđ
si sua resꝓpͥa uerba ñ habeat nouanda
sunt. aut alienis utendum. Nouant᷑
aũt duob modis uerba. Aut quadam
fictione aut declinatione p̾sumpta.
aut duoꝵ que usitata sunt comuncti-¬
one composita. fingunt᷑ marime. cũ
transferimꝰ ut qui poeoteta. qualitates

Expanded text:
di copulationis ipsius decori seruetur. In sidi copulationis ipsius decori seruetur. In singulis uerbis aut proprium aut translatum mutuatumque conquiritur. Propria sunt uetusta praecipue; nam cura et proceres uel nescirent haec dicendi ornamenta uel appetere non auderent, propriis utebantur. Sed quia uerborum ueterum iam exoleuit casus, non sunt audacius usurpanda illa, quae cum aetate mutata tudo recipiet, nec tamen sordidis, nisi cum rei sententiaeque uis exigit, ut cum Cicero, uolens crudelitatis inuidiam facere, ait «gurgulionibus exsectis reliquerunt» et «uirgis plebem Romanam concidere». Nec indecore Vergilius uitandae humilitatis aucupio «lychnos» pro lucernis ait. Quod si qua res propria uerba non habeat, nouanda sunt aut alienis utendum. Nouantur autem duobus modis uerba: aut quadam fictione aut declinatione praesumpta, aut duorum, quae usitata sint, coniunctione composita. Finguntur maxime cum transferimus, ut qui poeotetas «qualitates»
Abbreviated transcription (Latin):
re partib expeditis ad p̾scͥptionem le-¬
gis accessit ordine uideł cõmutato. Ne
s̃i cluentium legis assertione defencdẽt
fugere causam diffidentia uicdẽt᷑. ¶Du-¬
ab his officii partib absolutis: elocutio¬
nis cura ẽ intimanda. Que cum constet
insingłorum ammadu̾sione u̾borum: ħ
ab eloquentie nomine seꝑat᷑ quod illa ope¬
ris totiꝰ oratorii uirtꝰ ẽ: hec pars habet᷑ of¬
ficii. Cuiꝰ cycero duo quasi fundam̃ta duo
dic̃ eẽ fastigia. fundam̃ta: latine loqui
planeq dicẽ. Quorum unũ gramatice
loquente didicistis: cum eius uob̃ infi¬
nuata ẽ subtilitas. fastigia uͦ sunt orna¬
te copioseq dice. Quod non ingenii s
laboris ẽ maximi. exercitationis etiam
diuturne. Qua ñ solum ub̃ior s etiam
illustrior facultas adquirit᷑. huiꝰ rei du¬
pplex ratio ẽ. Una: qua in singulis uerbis
lum᷑ appareat. altera: ut dign̾itas eloqͦn¬

Expanded text:
rae partibus expeditis ad praescriptionem lerae partibus expeditis ad praescriptionem legis accessit, ordine uidelicet commutato, ne, si Cluentium legis assertione defenderet, fugere causam diffidentia uideretur. Duabus hic officii partibus absolutis elocutionis cura est intimanda. Quae cum constet in singulorum animaduersione uerborum, hoc ab eloquentiae nomine separatur, quod illa totius operis oratorii uirtus est, haec pars habetur officii, cuius Cicero duo quasi fundamenta, duo dicit esse fastigia: fundamenta Latine loqui planeque dicere, quorum unum Grammatice loquente didicistis, cum eius uobis insinuata subtilitas. Fastigia uero sunt ornate copiose que dicere, quod non ingenii , sed laboris est maximi, exercitationis etiam diuturnae, qua non solum uberior, sed illustrior quoque facultas acquiritur. Huius rei duplex ratio est : una, qua in singulis uerbis lumen appareat; altera, ut dignitas eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ narratio. particio. ꝓpositio. argum̃ta¬
tio. concdusio. epylogusq conseqͣiit᷑. Ar¬
tificio oratoris. cum ꝑ membra orationiᷤᷤ
que dicenda sunt digerimꝰ. ⁊ hoc ex cau¬
se utilitate ñ ex temporis serie coaptamꝰ.
ut ꝓ milone factum. Cum questiones
quasdam ante narrationẽ ut p᷑iudicia
refutaret: induxit quod ñ ex ordine na-¬
ture. s ex cause utilitate mutauit. Et
ꝓ cornelio pͥma refutata sunt cͥmina. qͣ
secuta sunt tͥbunatum. Post ad ipsum
tͥbunatum: recursus ẽ factus. Que dispẽ¬
satio artificiał ut diximꝰ nominat᷑. In
uerre᷑ aũt naturalem tempoꝵ ordinẽ
tenuit. ut pͥmũ questurã. tum legatio¬
nem deinde duas ei p̾turas. obiceret ser-¬
uata tempoꝵ ratione. Quam nͥ cause
repugnãt utilitas: necessario ꝑsequem᷑.
At uͥ maiora queq potissimũ ⁊ iuidio¬
siora purganda sut. ab his sumit᷑ refuta¬
tionis exordium. ut ꝓ cluentio comectu¬

Expanded text:
m narratio, partitio, propositio, argumentam narratio, partitio, propositio, argumentatio, conclusio epilogusque consequitur; artificio oratoris, cum per membra orationis, quae dicenda sunt, digerimus. Et hoc ex causae utilitate, non ex temporis serie coaptamus, ut pro Milone factum, cum quaestiones quasdam ante narrationem, ut praeiudicia refutaret, induxit, quod non ex ordine naturae, sed ex causae utilitate mutauit; et pro Cornelio primo refutata sunt crimina, quae secuta sunt tribunatum,post ad ipsum tribunatum recursus est factus, quae dispositio artificialis, ut diximus, nominatur. In Verrem autem naturalem temporum ordinem tenuit, ut primum quaesturam, tum legationem, deinde duas ei praeturas obiceret ceruata temporum ratione, quam, nisi causae repugnet utilitas, necessario persequemur. At ubi maiora quaeque potissimum et inuidiosiora purganda sunt, ab hic sumitur refutationis exordium, ut pro Cluentio coniectu
Abbreviated transcription (Latin):
hanc urbem lucem orbis t̾rarum. arcem
omnium gentium fubito uno incendio
concidentem. Spe quoq animi ꝑturbã¬
tur. cum beneficiant aut obsequia ꝓmit¬
tunt᷑. Ut cum fidem milonis pompeio
pollicet᷑. ⁊ celii m omni inta seruitium
ueheñt animosturbat. ut cum exagge¬
rat tulluiᷤᷤ ⁊ exclamat. in curia sedere
Nim .s.c. Similes alii ꝑmiscent᷑ affectus.
Qui cum ad ꝑsuadendũ płimũ ualeant.
extra causam tam̃ sunt nec apparẽ mo-¬
rat ore manifestiꝰ debent ne insidiis ui¬
dicem caꝑe. ñ ratione duc̃e uideat᷑. his
g̃ ad fidem faciendam prudent̃ inuen-¬
tis: ordo rerum ẽ. sociandꝰ. Que pars dis¬
positio nuncupat᷑. Quia quid dicendũ.
quo ue loco. quid penitꝰ omittendum. qͦ¬
mͦ etiam. uł quando ⁊ ubi: prudent̾ ins¬
picimꝰ. Dupplex gͥ huiꝰ partis eꝰ ratio. Aut
enim naturalis ẽ. ordo. aut oratoris arti¬
ficio comꝓbat᷑. Naturalis cum pꝰ pͥncipiũ¬

Expanded text:
hanc urbem, lucem orbis terrarum, arcem hanc urbem, lucem orbis terrarum, arcem omnium gentium, subito uno incendio concidentem». Spe quoque animi perturbantur, cum beneficia aut obsequia promittuntur, ut cum fidem Milonis Pompeio pollicetur, et «Caelii in omni uita seruitium uehementer animos turbat, ut cum exaggerat Tullius et exclamat in curia sedere i.» Similes alii permiscentur affectus, qui cum ad persuadendum plurimum ualeant, extra causam tamen sunt, nec apparere in oratore manifestius debent, ne insidiis iudicem capere, non ration.e ducere uideatur. His igitur ad fidem faciendam prudenter inuentis ordo rerum est so- ciandus, quae pars dispositio uocitatur, qua quid dicendum quoue loco, quid penitus omittendum, quomodo etiam et quando et ubi, prudenter inspicimus. Duplex igitur huius partis est ratio; aut enim naturalis est ordo aut oratoris artificio comparatur: naturalis, cum post principiu