comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dellig̃r locutꝰ corinthiis ꝓficit. Clłita. si¬
ue enĩ. Excessũ m̃tis dicit. qͦd m̃te leuat᷑
ad intellig̾nda celestia. Extasis uerbũ:
g̃cum. latine aũ uno u̾bo exponi pot̃. si
dicat᷑ excessus. In excessu uͦ m̃tis duo in¬
telligunt᷑ uł pauor. uł intentio ad suꝑ¬
na. ita ut qͦdãmͦ a memoria labant᷑ in¬
feriora. In hm̃tis excessu. fuer̾t om̃s sc̃i.
qͥb archana di mundũ istũ excedentia.
reuelata st̃. De hm̃tis excessu. loqͥt᷑ ħ pau
noscit excessũ nr̃m. Ille enĩ uidet qͦd usd̃¬
mꝰ in excessu m̃tis. ñ uob̾ ẽ qͥ ñ potestisca¬

Expanded text:
ita, sive enim. Excessum mentis dicit quod mente levatur ad intelligenda coelestia. Exstasis verbum est Graecum, Latine autem uno verbo exponi potest, si dicatur excessus. In excessu vero mentis duo intelliguntur, vel pavor, vel intentio ad superna, ita ut quodammodo a memoria labantur inferiora. In hoc mentis excessu fuerunt omnes sancti, quibus arcana Dei mundum istum excedentia revelata sunt. De hoc mentis excessu loquitur hic Paulnoscit excessum nostrum. Ille enim videt quid videmus in excessu mentis; non vobis est qui non potestis ca
Abbreviated transcription (Latin):
tissime existimamꝰ. qͥa si xp̃c caritate ꝓ
om̃ib mortuus ẽ tẽ constat om̃s mortu¬
eos a morte lib̾aret. Qũȩ gr̃a ne mnutilis
sit homz¬
ut eos al¬
liciant.¬
necessario se laudant. ꝑglain enĩ ⁊ m̾̃itũ apłoꝵ.
agnoscit᷑ gr̃a: & bñficiũ xp̃i. Clł ita. Siunꝰ. scił. so¬

Expanded text:
tissime aestimamus, quia si Christus charitate pro omnibus mortuus est, tunc constat omnes mortueos a morte liberaret. Quae gratia ne inutilis sit ho eos alliciant,necessario se laudant. Per gloriam enim et meritum apostolorum agnoscitur gratia et beneficium Chri
Abbreviated transcription (Latin):
tio. ⁊ ordinatio. donec in die iudicii nos õs.
qͥ sumꝰ in unitate fidei .i. inuna. ⁊ ñ discre¬
panti fide ⁊ unitate agnitiõis filii dei.
.i. in una. nos differenti. agnitiõe filii dei.
uł in unitate agnitiõĩs filii dei .i. in nir¬
tutib qͥb agnoscit᷑ filius dei. eẽ in nob̾.
uł qͥb agnoscemꝰ eũ in fut᷑o. donec inqͣm

Expanded text:
tio et ordinatio, donec in die judicii nos omnes, qui sumus in unitate fidei, id est in una, et non discrepanti fide, et unitate agnitionis Filii Dei, id est in una et non differenti agnitione Filii Dei. Vel, in unitate agnitionis Filii Dei, id est virtutibus quibus agnoscitur Filius Dei esse in nobis, vel quibus agnoscemus eu
Abbreviated transcription (Latin):
tñ fuert̃ qͥdam in pͥmordio fidei. fut᷑a p̃di¬
& septẽ diaconi. sub apłis. Euͣgłistȩ enĩ dia¬
com st: qͥa ⁊ si ñ sint sacerdotes. tñ eugłizare
posst̾. Alios aũ pastores.⁊ doctores ut ep̃os.
qͥ uerbo. & etiã exemplo docere debent. ⁊ iõ
comunxit. qͦs tamꝗͣ unũ aliqͥd duob nõib
cõplexꝰ ẽ. ut urtellig̾ent pastores. ad officiũ
suũ ꝑtinere doctnam. Pastor enĩ ñ ẽ: ñ ha¬
beat doctͥnam qua pascat gregẽ. Ecce qͦm
alii plus: alii minꝰ dedit. Hominib dat ad
m̃ surã. ip̃e uͭ ñ ad m̃surã accipit. hos autẽ

Expanded text:
tamen fuerunt quidam primordio fidei futura praediet septem diaconi sub apostolis. Evangelistae enim diaconi sunt, quia et si non sint sacerdotes, tamen evangelizare possunt. Alios autem pastores et doctores, ut episcopos, qui verbo etiam et exemplo docere debent, et ideo conjunxit: quos tanquam unum aliquid duobus nominibus complexus est, ut intelligerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. Pastor enim non est nisi habeat doctrinam, qua pascat gregem. Ecce quomodo alii plus, alii minus dedit. Hominibus dat ad mensuram; ipse vero non ad mensuram accipit.
Abbreviated transcription (Latin):
tanq̃ caput m̃bris suis. accepit in homini¬
b idem ipse utiq in m̃bris suis. Ipse ergo
xp̃c. ⁊ dedit de celo. ⁊ accepit interra. dedit.
qͥa d̾s cũ patre scđm qͦd dat accepit. qͥa ip¬
se in suis ẽ in eccłia. in qͣ accipit. ħẽ in ho¬
minib acciꝑe. Nẽc moueat qͦd ait dona. ñ
donũ: cui etiã concordat ꝓpħa. Pculdubio
sp̃s sc̃s donũ dei ẽ. de quo
dñs ait. samaritanȩ. Si scires donũ dei. ⁊¬
cet̃a. S iõ pluralit̃ dona ambo dixer̃c: q̃a
om̃ia. s hi illa. alii alia. qͣmuis ipsũ donũ
a qͦ unicuiq ꝓpͥa diuidunt᷑. idem habent.¬

Expanded text:
tanquam caput membris suis, accepit in hominibus idem ipse utique in membris suis. Ipse ergo Christus et dedit de coelo, et accepit in terra, dedit quia Deus cum Patre, secundum quod ait, accepit, quia ipse in suis est in Ecclesia, in qua accipit. Hoc est in hominibus accipere. Nec moveat quod ait dona non donum, cui etiam concordat Propheta, procul dubio Spiritus sanctus donum Dei est: de quo Dominus ait Samaritanae: Si scires donum Dei, etc. . Sed ideo pluraliter dona ambo dixerunt, quiomnia, sed hi illa, alii alia, quamvis ipsum donum a quo unicuique propria dividentur, idem habent
Abbreviated transcription (Latin):
rint. de scĩs lib̾s m̃ulta u̾ba ꝓnuntiant.
liqͦ ostendat᷑ scimꝰ qͦd lex bona c̃ scđm eõ¬
uͦ qͥ carnalit̾ tm̃ intelligunt ñ ẽ bona. qi
tur ea legitime .i. sp̃italit̃. sicut ipsa do¬
cet. ut scił. ꝑ eã agnoscat morbũ. ⁊ q̃rat
tẽpusdatam. ⁊ sub xp̃o deserit. nã ius¬
tis ꝑ remissionẽ. ñ ẽ opus lege a qͣ lib̾i
re subdit. tñ scientes ħ etiã qͦd ñ illi sci¬
unt. scił. qͦd iusto ñ ẽ lex posita .i. impo¬
sita. it supͣ illũ sit ut ei dñet᷑ in illa enĩ¬
ẽ potiꝰ. ⁊ cũ ipsa. qͣm subipsa. qͥa amicus
iusticiȩ ẽ. cuiiꝰ inmicꝰ ẽ: qͥ pene timore ñ
peccat. Amicꝰ uͦ. qͥ eiꝰ amore ñ peccat. ⁊ tẽ

Expanded text:
tiant valiquo ostendatur, scimus quia lex bona est; vero qui carnaliter tantum intelligunt non est bona, quia tur ea legitime, id est spiritualiter sicut ipsa docet, ut, scilicet per eam agnoscat morbum, et quaertempus datam, et sub Christo deseri. Nam justis per remissionem non est opus lege a qua liberre subdit inde: Scientes etiam hoc, quod non illi sciunt, scilicet quod justo non est lex posita, id est imposita, ut supra eum sit, ut ei dominetur. In illa enim potius quam sub ipsa et cum ipsa, quia amicus justitiae est, cujus inimicus est qui poenae timore non peccat. Amicus vero qui ejus amore non peccat, et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
get iã pedagogo s iniustꝰ ut fiat iustꝰ.⁊
legitime lege utendi. multiplex ẽ mooꝰ.
ut scd̾m aliũ iustꝰ. ⁊ scd̾m aliũ inustus.
recte dicat᷑ legitime uti lege. Iniustꝰ enĩ
lege utit᷑ legitime. cũ intellig̃ns qͣre sit
data. eiꝰ cõminatiõe tanqͣ pedagogo ꝑ¬
duꝯturad gr̃am: ꝑ qͣm ustꝰ fiat. Iustus
uͦ etiã ea legitime utit᷑. cũ eã terrendoĩ

Expanded text:
get paedagogo, sed injustus ut fiat justus. Et lege legitime utendi multiplex est modus, ut secundum aliud justus, et secundum aliud injustus recte dicatur legitime uti lege. Injustus enim lege legitime utitur cum intelligens quare sit data, ejus comminatio ne tanquam paedagogo perducitur ad gratiam per quam justus fiat. Justus vero etiam ea legitime ut
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓbat hic adu̾sarios. qͥ legalia trade¬
bant dicens. a qͥb. scił. fide ⁊ spe. & cari¬
tate. qͥdã aberrantes conu̾si sc̃. inuam¬
loqͥum. de legalib putantes ea serua¬
rroebere pꝰ xp̃m. nescientes miniffium le¬

Expanded text:
bat hic adversarios qui legalia tradebant dicens: A quibus, scilicet fide, spe et charitate, quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium de legalibus putantes ea servari debere post Christum, nescientes mysterium le
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdã sorte iungunt᷑. Om̃iũ gͥ hec sũma ẽ: ut
intelligat᷑ legis. ⁊ om̃iũ diuinarũ scͥptu¬
rarũ plenitudo eẽ dilectio rei. qͣ fruendũ ẽ.
diligat: alio speciali p̃cepto nẽ opꝰ. Caritaᷤᷤ
ista amor di ẽ. ⁊ ꝓximi. amor huiꝰ seculicu¬
piditas dr. minuit᷑ cupiditas: caritate creᷤ¬
cente. Cupiditas gͦ refrenet᷑. caritas excite¬
t᷑. qͥa caritas finis ẽ p̃cepti .i. ad caritatẽ

Expanded text:
guntur. Omnium igitur haec summa est, ut intelligatur legis et omnium divinarum Scripturarum plenitudo, esse dilectio rei qua fruendum est, diligat alio speciali praecepto non est opus. Charitas ista amor Dei et proximi est. Amor hujus saeculi cupiditas dicitur, minuitur cupiditas charitate crescente; cupiditas ergo refrenetur, charitas excitetur. Quia charit
Abbreviated transcription (Latin):
cepti. qͣlis caritas. ꝓcedens de corde puro
.l. de puro intellectu. ut nicħ d̾s nͥ diliga¬
tur. & de conscientia .i. spe bona. Conscies¬
tia hic ponit᷑ ꝓ spe. ille enĩ se ad id qͦd dili¬
git ꝑuenturũ eẽ desꝑat. cui male consqẽ¬
tie scrupulus in est. Iile enĩ sꝑat. qͥ bonã:
conscientiã gerit. quẽ uͦ pungit conscien¬
tia mala. retrahit se a spe. addit & de fide

Expanded text:
cepti. Qualis charitas? procedens de corde puro, id est de puro intellectu, ut nihil nisi Deus diligatur. Et de conscientia, id est spe, bona. Conscientia hic ponitur pro spe. Ille enim se ad id quod diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Ille enim sperat qui bonam conscientiam gerit, quem vero pungit mala conscientia retrahit se a spe. Addit: Et de fide
Abbreviated transcription (Latin):
mine admixto & sangͥnis coagło gen̾ari. aliud ñ
ꝑmixtioẽ. s uͥtute. ꝓcreari: posst̾ enĩ hoĩes gen̾a¬
re filios hoĩes. s ñ facere. Itẽ. & si ñ ĩtercessit sem̃ ho¬
minis in conceptioe uͥginis. tñ qͥa ex ea carne for
ne. Questio. Querens aũ utrũ xp̃c debeat dici cre¬
at᷑a. uł res creata simplicit̃. audiat augͦtinũ suꝑ
ĩ hoc qͦd fc̃m ẽ conu̾sũ atq mutatũ. s carne ut
carnalib congruent̃ appareret indutũ. Ita sa¬
ne factũ. ut ibi sit ñ tm̃ uerbũ dĩ & hom̃inis ca¬
ro. s etiã rõnalis hominis aĩa. Atq ħ totũ & ds̃¬

Expanded text:
agulo generari; aliud non permistione, sed virtute procreari. Possunt homines generare filios homines, sed non facere. Item, etsi non intercessit semen hominis in conceptione Virginis, tamen, quia ex ea carne Chrine. Quaerens autem utrum debeat dici creatura, vel res creata simpliciter, audiat Augustinum super in hoc quod factum est conversum atque mutatum, sed carne ut carnalibus congruenter appareret indutum. Ita sane factum ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima, atque hoc totum et D
Abbreviated transcription (Latin):
nito: hoc ingenito. Alt̾ ẽ ab altero: & ut̾ꝙ unũ.
Is scił qͥ ẽ inchil hñs. qͦd ñ sit etiã in eo a qͦ ẽ. ñ duo
umꝰ s alnus in alio. qͥa ñ aliud inutͦq ut unũ
sint in fide nr̃a ut̃q. ñ unus. nec eundẽ utr̃ꝙ nec
aliud confitem᷑. qͥa d̃o ex do nato. nec eundẽ nati¬

Expanded text:
 unum. Is scilicet qui est nihil habens quod non sit etiam in eo a quo est, non duo unus, sed alius in alio, quia non aliud in utroque, ut unum sint in fide nostra: uterque non unus, nec eumdem utrumque; nec aliud confitemur, quia Deum ex Deo natum, nec eumdem nati
Abbreviated transcription (Latin):
mam᷑aũ dixit .i. de forma ĩ formam
mutam᷑. ⁊ tͣnsimꝰ de obscura formaĩ
lucidã formã. qͥa & ipsa obscura ym¬
ago di ẽ. łłec ẽ ymago ĩ qͣ homines cre¬
ati st̃ qͣ cet̾is aĩalib p̾sunt q̃ creat᷑a ĩ
reb creatis excellentissima. cũ a suo
creatore ab ĩpietate iustificat᷑. a defor¬
Erat enĩ etiã int̾ uitia nat᷑a bona. &
creatiõis. ĩ głam iꝰtificatioĩs. Uł de
gła fidi. uͭ filii di sumꝰ ĩ głam speciei.
uͥ ei similes erimꝰ. cũ uidebimꝰ eũ sicut
dens a gr̃a di nob̃ conferri tã obtabi¬
lis tͣnsformatiõis bonũ. Uerũ huiꝰ
ymaginis q̃nq fut᷑a ẽ ꝑ fectio. ad qͣm
conseq̃ndã nos erudit magist̃ bonꝰ¬

Expanded text:
m, dixit, id est de forma in formam mutamur, et transimus de obscura forma in lucidam formam, quia et ipsa obscura imago Dei est. Haec est imago in qua homines creati sunt, qua caeteris animalibus praesunt, quae creatura in rebus creatis excellentissima cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deforErat enim etiam inter vitia natura bona. Et creationis in gloriam justificationis. Vel, de gloria fidei, ubi filii Dei sumus, in gloriam speciei, ubi ei similes erimus, cum videbimus eum sicuti dens a gratia Dei nobis conferri, tam optabilis transformationis bonum. Verum hujus imaginis quandoque futura est perfectio, ad quam consequenda
Abbreviated transcription (Latin):
tio ẽ ⁊ uñ dicat᷑. illd̾ occurrit qͦd ĩspe¬
culo ñ nͥ ymago cernit᷑ Ubi qͥppespe¬
culũ ẽ apparent ymagines rerum.
Specula uͦ ẽ: de cuiꝰ altitudine longiꝰ
aliqͥd intuem᷑. Speculantes ꝙͦ dicit
a speculo. ñ a specula. qͦd ĩ g̃co ñ est
ãbiguũ. uñ in latinũ hec scͥpt᷑a tͣns¬
lata ẽ. Satisq apparet dixisse. specu¬
d̃i. uidentes: ñ de specula ꝓspicien¬
tes. Hoc gͦ conam᷑ ut ꝑ han̾c ymagi

Expanded text:
tio, et unde dicatur, illud occurrit quod in speculo non nisi imago cernitur. Ubi quippe speculum est, apparent imagines rerum. Specula vero est, de cujus altitudine longius aliquid intuemur. Speculantes ergo dicit a speculo, non a specula, quod in Graeco non est ambiguum, unde in Latinum haec scriptura translata est. Satisque apparet dixisse, specuDei videntes, non de specula prospicientes. Hoc ergo conamu
Abbreviated transcription (Latin):
nicationẽ. ⁊ cẽta. Descͥbit delicta. quȩ
m̃bͣ appellat. ut pꝰ acceptã u̾itatis rõ¬
nẽ. bonȩ uitȩ oꝑam darent. Alultum
enĩ obest scire rõnem ueri: & ñ eã fac¬
tis exeqͥ. N enĩ scit uoluntatẽ dm̃ sui
⁊ ñ facit: plagis uapulabit multis.
formcatio ẽ om̃is concubit᷑ prec̃ legi¬
timũ conubiũ. ⁊ ĩmunditiã. q̃ ẽ ꝯtͣ
naturã. libidinẽ. scił. ardorẽ ꝑqͣsli¬

Expanded text:
nicationem, etc. Describit delicta, quae membra appellat, ut post acceptam veritatis rationem bonae vitae operam darent. Multum enim obest scire rationem veri, et non eam factis exsequi. Qui enim scit voluntatem domini sui, et non facit, vapulabit multis. Fornicatio est omnis concubitus praeter legitimum connubium; immunditiam, quae est contra naturam; libidine
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ in honore aliqͦ. illis. qͥa trimcati
st̃ a capite xp̃o. toto se dantes mun¬
do. explentes sensũ carnis um̃ subd̃.
⁊ ẽ ad sat᷑itatẽ carnis. Sagina enĩ car¬
nalis sensus ẽ. tͣditio humana. q̃ ħ
dicit sufficere. qͦd carnis tͣdit pru¬
consurrexistis .i. aĩo. ⁊ corꝑe surre

Expanded text:
n est in honore aliquo illis quia truncati sunt a capite Christo, toto se dantes mundo, et explentes sensum carnis. Unde subdit: et est ad saturitatem carnis. Sagina enim carnalis sensus est, traditio humana, quae hoc dicit sufficere quod carnis tradit pruconsurrexistis, id est animo et corpore
Abbreviated transcription (Latin):
regnans in eqͣlitate patͥs. ⁊ tta in sũ¬
ma ẽ excellentia. ⁊ ꝑ ħ certũ ẽ. qͦd ꝑ
eũ ad excelsa puenire potestis. que¬
rite dico q̃ sursũ st̃. inuenta aũ iocunda
habete. & hẽ qͦd subdit sapite etiã intel¬
lig̾ntia. ⁊ caritate q̃ sursũ st̃. ñ q̃ suꝑ t̾rã
sursũ st̃ q̃rite. ñ q̃ suꝑ t̾ram. qͥa mortui

Expanded text:
regnans in aequalitate Patris, et ita, in summa est excellentia, et pro hoc certum est, quod per eum ad excelsa pervenire potestis. Qurite dico, quae sursum sunt; inventa autem jucunda habete. Et hoc est quod subdit: Sapite intelligentia et charitate quae sursum sunt; non quae super terram sursum sunt quaerite non quae supra terram, quia Mortui
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in suꝑstitiõe .i. in simulata religiõe.
qͥa tͣditioni humanȩ. nom̃ religiõis
applicant. ut religio appellet᷑ cũ sit sa¬
c̾legiũ. qͥa qͦd contͣ auctorẽ÷. sacͥlega
m̃te inuentũ ẽ. Simulata gͦ ibiẽ reli¬

Expanded text:
 in superstitione, id est in simulata religione, quia traditioni humanae nomen religionis applicant, ut religio appelletur, 194 cum sit sacrilegium, quia quod contra auctorem est, sacrilega mente inventum est. Simulata ergo ibi
Abbreviated transcription (Latin):
se gͦ ẽ. ab inuisibilitatis suȩ magni¬
tudine se uisibilẽ demonstͣsse ꝑfor¬
mã serui susceptã. aiͣ enĩ dignitate se
exuit. dũ formã seruis uniuit forma
dei. Et ne putares formã ser
factus ẽ scłm formã serui. qͥ erat infectꝰ
scđm formã dei. factꝰ inꝗͣ in similitudi¬

Expanded text:
b invisibilitatis suae magnitudine, se visibilem demonstrasse, per formam servi susceptam, quasi enim dignitate se exuit, dum formam servi sibi univit forma Dei. Et ne putares formam servFactus est, secundum formam servi qui erat infectus secundum formam Dei, factus, inquam, in similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ ẽ. Uł ñ ẽ arbittus eẽ se eqͣlem do
scđm humanitatẽ. scił. qͦd eẽt facere
rapinã .i. ñ suũ p̃sumere. S semetip¬
sũ. Ostensa altitudine. subdit de hu
erat. exmnaniuit semetipsũ. Qͣmͦ:
Non sub̃am euacuans. ñ formã mu¬

Expanded text:
genitus est. Vel, non est arbitratus esse se aequalem Deo, secundum humanitatem, scilicet quod esset facere rapinam, id est non suum praesumere. Sed semetipsum. Ostensa altitudine subdit de humerat exinanivit semetipsum. Quomodo? non substantiam evacuans, non formam
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ hñtes talem spẽ scił. uidendi głã
dei. utim᷑ multa fidutia .i. usu exer¬
cemꝰ nos in bonis oꝑib. uñ crescit no¬
bis fi̾dutia. C̃m̃ enĩ uidebimꝰ: qͣntũ
credimꝰ. Et qͥa aꝑta ẽ gła. ñ celamꝰ
sensũ nr̃m. sicut moyses qͥ ponebat
lii isrł. ñ intendent in faciẽ eiꝰ .i. in
sp̃ualẽ intelligentiã. legis: qͥa ñ põ¬
t̾ant pati causa peccati. qͦd uelam̃

Expanded text:
gitur talem spem, scilicet videndi gloriam Dei, utimur multa fiducia, id est usu exercemus nos in bonis operibus, unde crescit nobis fiducia. Tantum enim videbimus quantum credimus, et quia aperta est gloria, non celamus sensum nostrum: Sicut Moyses qui ponebat lii Israel non intenderent in faciem ejus, id est spiritualem intelligentiam legis, quia non poterant pati causa peccati, quod velamen
Abbreviated transcription (Latin):
uł possidebunt. Nonatt. qͥ hec oĩa
fecerint. uł simul habuerint. s qͥ ta¬
lia agunt. qͥa etiã singula regnum
tollunt. Hec aũ apłica sententia fal¬
saẽ: si tales pꝰ qͣntalibet tẽpora libera¬
ti regnũ dei possideb̾t. s qͥa falsa ñ
ẽ: ꝓfecto regnũ di ñ possideb̾t. Eo si
in regno dei nũqͣm er̃t ȩt̃no utiq su¬
pplicio tenebunt᷑ qͥa nullus mediꝰ
locus ẽ. uͥ ñ sit in supplicio. qͥ illo ñ
fuerit constitutꝰ in regno. Fructꝰ aũ¬

Expanded text:
l possidebunt: non ait, qui haec omnia fecerint, aut simul habuerint, sed qui talia agunt, quia etiam singula regnum Dei tollunt. Haec autem apostolica sententia falsa est, si tales post quantalibet tempora liberati, regnum Dei possidebunt, sed quia falsa non est, profecto regnum Dei non possidebunt. Et si in regno Dei nunquam erunt, aeterno supplicio tenebuntur, quia nullus medius locus est, ubi non sit in supplicio, qui illo non fuerit restitutus in regno. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
accide aminȩ ex carne. error ẽ. Non
eñ om̃ia uitȩ miquȩ uitia. tͥbuen¬
da st̃ carm: ne abhis om̃ib mun¬
demꝰ diabolũ. qͥ carnẽ ñ habet. Sed
in hȩc caditNenĩ habendo carnẽ. s

Expanded text:
Non enim omnia vitae iniquae vitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus mundemus diabolum qui carnem non habet. Sed in haec cadit. Non enim habendo carnem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
riae. qñ ex ira inuicẽ se ꝑcutiunt. diͦ¬
sensiones. qñ partes faciunt mnȩccłia.
secte quȩ grece dñr hereses. inuidiȩ.
de alienis bonis. omicidia. ebrieta¬
tes. assidue. comessationes. suꝑflue:
&e his similia: Attende qͦd ñ hec oĩa
q̃ enum̃ata sunt in oꝑib carnis q̃
manifesta ẽẽ dixit. ad uoluptatẽ car¬
nis ꝑtinent. s uitia st̃ anmi. ut ri

Expanded text:
rixa, quando ex ira invicem se percutiunt; dissensiones, quando partes faciunt in Ecclesia; sectae, quae Graece dicuntur haereses; invidiae, de alienis bonis; homicidia, ebrietates assiduae; commessationes superfluae, et his similia. Attende quod non haec omnia quae enumerata sunt in operibus carnis quae manifesta esse dixit, ad voluptatem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit a mortuis. & ascendit ad celos. ita
ꝑ ipsũ sꝑamꝰ resurrectionẽ. ⁊ ad głam e¬
terne beatitudinis ascensionẽ. paulus¬
iꝗͣ inqͣm scribit thymotheo dilecto fi¬
liosuo. in fide. & añ alia salutat ĩ hc̃ mo¬
tatiõe tͥa ponit. q̃ ei optat. cũ in aliis tm̃
salutationẽ. pͥus de pseudo repellendis
incipit hic. legẽ adhuc tenendã docen

Expanded text:
surrexit a mortuis, et ascendit ad coelos, ita per ipsum speramus resurrectionem, et ad gloriam aeternae beatitudinis ascensionem. Paulus, inquam, scribit Timotheo dilecto filio suo in fide, et ante alia salutat in hunc motatione tria ponit quae ei optat, cum in aliis tantum salutationem prius de pseudo repellendis incipit hic, legem adhuc tenendam docent
Abbreviated transcription (Latin):
& nos asꝑe increpabimꝰ illũ.
⁊ ne cõmisceamini cũ illo.
ut confundatꝰ i. erubescat
abiectꝰ ab om̃ib. it sic se su¬
biciat p̃ceptis apłi ⁊ tũno

Expanded text:
et nos aspere increpabimus illum, et non commisceamini cum illo ut confundatur, id est erubescat abjectus ab omnibus, ut sic se subjiciat praeceptis Apostoli.
Abbreviated transcription (Latin):
amen. Propt̃ adult̾atores
scͥptura. manu sua in fine
subscribe testat᷑ ut subno¬
mine eius. epła nulla acci¬
piat᷑ que ñ fuerit manu
eiꝰ subscripta.
ce cẽta. Hanc
epłam scribit apostołꝰ.
us mulieris fidelis.
testimoniũ. fr̃s qui e¬
rant lystris. ⁊ ycomo.¬
he uoluit paułꝰ ꝓficisci secũ. ⁊ iõ cͥcuncidit
ctt᷑ sit in eccłiastica ordinatiõe. Thymothe¬
o enĩ i asia relicto ep̃o. scͥbit paulus de of
ues ordinet. qͣles iuduas honoret. qͣm in
excłia se babeat. ⁊ qͦmͦ eam regat. Et ẽ intes¬
tio apłi. in hac epła instruere tymothe¬
um de ep̃alis dignitatis officio. Alodꝰ taliꝰ.
Yrmo salutat eũ deĩ monet. ut pseu¬
doapłis resistat. postea instruit de ep̃ali
officio. docens qͣles debeat ordinare pre¬
at postea de mͦ correctioĩs instruit eum.
in fine aũ monet. ut uitet ꝓfanas no¬
poit. ut hac auctoritate thymotheus
munit᷑ resistat pseudo apłis. apłs dico se¬

Expanded text:
Amen. Propter adulteratores Scripturarum manu sua in fine subscribere testatur, ut sub nomine ejus Epistola nulla accipiatur, quae non fuerit manu ejus subscripta.  etc. Hanc Epistolam scribit Apostolus cujusdam mulieris fidelis ptestimonium fratres, qui erant in Listris et Icovoluit Paulus proficisci secum: et ideo eum circumcidi citus sit in ecclesiastica ordinatione. Timotheo enim in Asia relicto episcopo scribit Paulus de epines ordinet, quales viduas honoret, quomodo in Ecclesia se habeat, vel quomodo eam regat. Et est intentio Apostoli in hac Epistola instruere Timotheum de episcopalis dignitatis officio. Modus talis: Primo salutat eum, deinde monet, ut pseudoapostolis resistat, postea instruit de episcopali officio docens qat; postea de modo correptionis instruit eum; in fine autem monet ut vitet profanas noaeponit, ut hac auctoritate Timotheus munitus, resistat pseudoapostolis
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ent in seruitutẽ legis. qͦd cũ facere neqͥrent. po¬
pulũ contͣ nos excitare moliebant᷑ ⁊ iõ cessimꝰ¬
cͥcuncidendo timotheũ. Ad horã cessimꝰ. ita ut
ccuncisio aliqͥd confert. nec p̃putiũ: s fides. Hec
ñ erat ap̃ iudeos. qͥa credentes cͥcuncidebant
filios suos. Attende diligent̃. Qd aũ bis illã lit

Expanded text:
gerent in servitutem legis: quod cum facere nequirent, populum contra nos excitare moliebantur: et ideo cessimTimotheum; ad horam cessimus, ita ut circumcisio aliquid confert, neque praeputium, sed fides: hoc enim erat apud Judaeos, quia credentes circumcidebant filios suos. Attende diligenter quod Ambrosius illam
Abbreviated transcription (Latin):
scandalo iudeoꝵ. ne uideis sic uidet᷑ detestari.¬
cͥcuncisionẽ sicut ydolatͥa decestanda ẽ. cũ illã
d̃s fieri p̃ceꝑit. hanc sathanas ꝑsuaserit. Idẽo
gͦ ñ fecit in cyto qͦd intymotheo. ut ostendet il¬
la sacͣm̃ta. nec tanqͣ necessaria deb̾e appeti. nͦ
tanꝗͣ saclega debere dampnari. Uł scđm aliã
s alibi ad horã cessimꝰ subiectioni. ut in cͥcunc¬
sione tymothei. Reddit aũ causã. qͣ cõpulsus
ẽ facere. qͦd nolebat. scił. ꝓ scandalo iudeoꝵ: p̃¬

Expanded text:
detestari, sicut idololatria detestanda est: cum illam Deus fieri praeceperit, hanc Satanas persuaserit. Ideo ergo non fecit in Tito quod in Timotheo, ut ostenderet illa sacramenta nec tanquam necessaria debere appeti, nec tanquam sacrilega debere damnari. Vel secundum aliam sed alibi ad horam cessimus subjectioni, ut in circumcisione Timothei. Reddit autem causam quare compulsus est facere quod nolebat, scilicet pro scandalo Judaeorum, pr
Abbreviated transcription (Latin):
na. fenũ. stipulã: Hoc ẽ qui suꝑ fundamentũ.
iusta oꝑa edificat. aurũ. argentũ. lapides p̃ci¬
osos: edificat: si aũ peccata. ligna. fenũ. stipu¬
lã. Cyrillus ꝙͦ ait. Natura pecc̃i. similis ẽ ma¬
teriȩ. q̃ cito consumit᷑ igni. qͣm edificari apłs
a pec̃orib dicit. qͥ suꝑ fundam̃tũ xp̃i edifi¬
cant. ligna. fenũ. stipulã. in qͦ manifeste osten¬
dit᷑ eẽ quedã pecc̃a. ita leuia. ut stipulȩ cõpa¬
rent᷑. feno. lignis. Sciendũ qͦqͣ qͦd sicut fundam̃¬
tũ corporalis fabrice. ẽ in imo. ita fundam̃tũ
sp̃itualis fabricȩ ẽ in sũmo. Ideoꝙ sicut pondus
parietũ tendit ad una. uͥ ẽ suũ fundam̃tũ. ita
sp̃itualis edificatio tendit ad sũma. uͭ suũ est

Expanded text:
num, stipulam. Hoc est qui supra fundamentum justa opera aedificat, aurum, argentum, lapides pretiosos aedificat; si autem peccata, lignum, fenum, stipulam. Grillius quoque ait: Natura peccati similis est materiae, quae cito consumitur igni, quam aedificari Apostolus a peccatoribus dicit, qui supra fundamentum Christi aedificant lignum, fenum, stipulam. In quo manifeste ostenditur esse quaedam peccata ita levia, ut stipulae comparentur, feno et lignis. Sciendum quoque quod sicut fundamentum corporalis fabricae est imo, ita fundamentum spiritualis fabricae est in summo: ideoque sicut parietum pondus tendit ad ima, ubi est suum fundamentum, ita spiritualis
Abbreviated transcription (Latin):
Nec hoc obscurũ ẽ: qͥa qui p̃dican¬
recipit questionẽ. qͥa ñ st̃ ueri apłi
nͥ missi. nec p̃dicabunt nͥ mittant᷑
Nu̾lla enĩ signa uirtutũ. hiis testi¬
gentes missi st̃ p̃dicatores. & sic re¬
fellit eos apłs. qͥ putabant iuideis
ad ipsam gr̃am cõmendandã ualeq̃.
nire ostendat᷑ Dicit enĩ qͦd credere
ex missione dei p̃dicare. ut ita totũ
descendat ex fonte gr̃ẽ. Predicatio
aũ uere est exmissione. qͥa etiã pse¬
udo bene nuntiantes misit deus. qͥ
in bono malis nouit uti. Aliqñ etiã
& malos malis mittit in ira .i. p̃dica¬
re ꝑmittit malos malis ad eoꝵdem
penã. ut uicissĩ ꝑ se ꝑeant sic̃ iustũ
ẽ meritis eoꝵ exigentib. Seqͥt᷑. Sicut
scͥptum ẽ. Qiͣ ñ p̾dicabunt nͥ mit

Expanded text:
Nec hoc obscurum est, quia qui praedicanrecipit quaestionem, quia non sunt veri apostoli nisi missi, nec praedicabunt nisi mittantur. Nulla enim signa virtutum his perhigentes missi sunt praedicatores. Et sic refellit eos Apostolus quem putabant Judaeis ad ipsam gratiam commendandam valent, nire ostendatur. Dicit enim quod credere ex missione Dei, ut ita totum descendat ex fonte gratiae. Praedicatio autem vere est ex missione, quia etiam pseudo bene nuntiantes misit Deus, qui in bono malis novit uti. Aliquando etiam et malos malis mittit in ira, id est praedicare permittit malos malis ad eorumdem poenam, ut vicissim per se pereant, sicut justum est meritis eorum exigentibus. Sicut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
audimꝰ a te: Niͣ. aliqͥs credit ñ om̃is. Qd̾am
int̾ se musitant. & uͥ posst̾ ꝓclamant. &
tͣbulenta disceptatiõe contendunt dicentes.
qͥd fecer̃t uidei. uł quȩ culpa eoꝵ fuit sine¬
cesse erat ut sermo impleret᷑ ysaiȩ. quem

Expanded text:
i dicat: Aliquis credidit, non omnis. Quidam inter se mussitant, et ubi possunt proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat, ut sermo impleretur Isaiae quem
Abbreviated transcription (Latin):
lirantium bona.
rit. Hoc aũ ñ potest aliqͥs aduersus.
qͥa qͦmͦ inuocabunt in quẽ ñ credi¬
der̃t: Non inuocabunt: nͥ credant.
aliqͥs credidit. qͥ ñ aliqͦm audiuit.

Expanded text:
lizantium bona. rit. Hoc autem non potest aliquis adversus, quia quo modo invocabunt in quem non crediderunt? non invocabunt nisi credant. aliquis credidit qui non aliquo modo audivit,
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ aues celi. ñ ẽ dubiũ qͥn diluuio ꝑie¬
rint. & igne ꝑiti sint. De suꝑiorib autẽ cȩ¬
lis celoꝵ. utrũ & ipsi ꝑituri sint igne. q̃stio
ẽ ⁊ disceptatio scrupulosior. int̾ doctos &
erit incen diũ mundi. ñ incendens scõs
dei. qͦd enĩ fuit caminꝰ ignis trib pueris.
ħ erit ardens inuiroꝰ iustis. in tͥnitate signa

Expanded text:
 est dubium quin diluvio perierint, et igne perituri sint. De superioribus autem coelis coelorum, utrum et ipsi perituri sint igne, quaestio est et disceptatio scrupulosior inter doctos, et erit incendium mundi non incendens sanctos Dei. Quod enim fuit caminus ignis tribus pueris, hoc erit ardens mundus justis Trinitate sig
Abbreviated transcription (Latin):
excellentiã. iterũ redit ad et̾nitatẽ filii off̾n¬
dendã. utens auctoritate ꝓpħȩ qͥ de filio &
ad filiũ ait ita. & tu o dñe fili dei. in pͥnci¬
pio rerũ .i. añqͣm res eẽnt. fund asti terrã ad
litterã. Ioẽo dicit in pͥncipio. qͥa creator añ
creaturã extitit. sñ ullo inicio. aiͦ. dicer& ño¬
ui et̾nitatẽ tuã qͣ p̃cedis omĩa q̃ fecisti. qͥdi¬
xisti ego sũ q̃ sũ. & celi simul cũ terra. st̃ oꝑa
manuũ tuaꝵ. ħ ita dicit. aiͦ. sp̃alit̾ in eis ope¬
rat᷑ sit. Alanꝰ aũ ẽ uirtꝰ uissionis .i. potentia

Expanded text:
excellentiam iterum redit ad aeternitatem Filii ostendendam, utens auctoritate Prophetae, qui de Filio et et ad Filium ait ita: Et tu, o Domine, fili Dei, in principio rerum, id est antequam res essent, fundasti terram ad litteram. Ideo dicit in principio, quia Creator ante creaturam exstitit sine ullo initio. Quasi dicat: Novi aeternitatem tuam qua praecedis omnia quae fecisti, qui dixisti: Ego sum qui sum ; et: Coeli simul cum terra, sunt opera manuum tuarum. Hoc ita dicit, quasi specialiter in eis operatus sit. Manus autem est virtus jussionis, id est potentia
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s a d̾o. & ipse ds ut ungeret᷑. homo erat.
ticiȩ uł exultationis. qͥa ĩmunis fuit a pecca¬
to. uĩ & conscientia hẏlaris fuit ei. Unxit
ta ut solet locutione sig̾cat. Hac unctione.
filiꝰ q̃ sic homo factꝰ ẽ. ut man̾et d̾s plenus

Expanded text:
Deus a Deo, et ipse Deus ut ungeretur, homo erat. titiae, vel exsultationis, quia immunis fuit a peccato. Unde et conscientia hilaris fuit ei. Unxit ta, ut solet, locutione significat. Hac unctione Filius qui sic homo factus est ut maneret Deus, plenus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ait. facit sp̃s angłos suos. cũ leta. &
leuia ñtiant. ⁊ ministͦs suos facit flam¬
mã ignis. dũ ad exercitiũ uindictȩ mit¬
tit ut in sodoma. & in aliis płib locis.
Et sicut scdđ̾m litterã fit in creat̾is sic in
głos suos .i. nuntios uerbi sui. & ministͦs
suos flammã ignis. Qͥa minist᷑ eccłiȩ etiã
ignis ft̃. dũ sp̃u feruent. & uitia nr̃a urimꝰ.¬

Expanded text:
os suos, cum laeta et laevia nuntiant, et ministros suos, sicut flammam ignis, dum ad exercitium vindictae mittit, ut in Sodoma, et in aliis pluribus locis. Et sicut secundum litteram fit in creaturis, sic in gelos suos, id est nuntios verbi sui, et ministros suos flammam ignis, quia ministri Ecclesiae etiam ignis
Abbreviated transcription (Latin):
missã sepe beatitudinẽ. & qͣsi
aliqͥs quereret an sc̃ factȩ ꝓmis¬
siones: Respondet. & factas eẽ.
& q̃ sint dicens. abrahȩ nãq. &
cet̾a. Sciebat placere iudeis ꝓ¬
missiões patrũ memorari. ⁊iñ
mͦ his laudib extollit eos. qͦs
supͣ obduratoꝵ exẽplo t̾ruit.

Expanded text:
epe beatitudinem. Et quasi aliquis quaereret: An sunt factae promissiones? Respondet. Et factas esse, et quae sint, dicens: Abrahae namque, etc. Sciebat placere Judaeis pmissiones patrum memorari. Unde modo his laudibus extollit eos quos supra obduratorum exemplo terruit.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs. ⁊ ħ ad expletionẽ spei .i. ut
in fut᷑o cõpleat᷑ in uobis: qͦd mͦ
sꝑatis. Alultã dilectionẽ erga
illos ostendit. & eandẽ cͥca singu
re sollicitudinẽ. ut ñ segnes
efficiamini. in hac sollicitu¬
dine. uerũ imitatores eoꝵ scił.¬

Expanded text:
is. Et hoc ad expletionem spei, id est ut in futuro compleatur in vobis quod modo speratis. Multam dilectionem erga illos ostendit, et eamdem circa singulre sollicitudinem. Ut non segnes efficiamini in hac sollicitudine, verum imitatores eorum, scil
Abbreviated transcription (Latin):
bis ꝯfidimꝰ. qͥa olim multa bona
oꝑatiestis. ꝑ qͥbꝰ si penitetis de
malis bñfaciet uob̃ d̾s. Sicut
eni pͥora bona ꝑ seq̃ntia mala
mortua fuerant. ⁊ irrita facta.
ita ipsa eadẽ ꝑ penitentiã ⁊ a¬
liabona seq̃ntia mala reuius
cistis. ⁊ hec om̃ĩa fecistis. innoĩe
oꝑis. qͥa ministͣstis olim. ꝙ ad¬
huc minstͣtis scĩs: ħ est opꝰ qͦd
dixi. Alagna illis testificatus ẽ.
tͥa enĩbona cõmendat in eis. scił.
q̃ informat actiones. ecce alacͥ¬
tas. ⁊ h ad głam dei. ecce recta¬
& pura intentio: ecce tͥplex bo
bis cupio.⁊ hẽ. Cupimꝰ aũ unu¬

Expanded text:
bis confidimus quia olim multa bona operati estis, pro quibus, si poenitetis, de malis benefaciet Deus vobis. Sicut enim priora bona persequentia mala mortua fuerunt, et irrita facta, ita ipsa eadem per poenitentiam, et alia bona sequentia mala reviviscistis. Et haec omnia fecistis, in nominoperis, quia ministrastis olim adhuc ministratis sanctis, hoc est opus quod is. Magna illis testificatus est. Tria autem bona commendat in eis, scilic, quae informat actiones; ecce alacritas, et hoc ad get pura intentio. Ecce triplex bobis cupio. Et hoc est, cupimus au
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ sicut anchorã animȩ. Sicut
enĩ anchora nauẽ. sic spes tenet ani¬
mã. ne mergat᷑ in salo huiꝰ mundi.
consentiendo miqͥtati. Sigͦ uideris
fluctuare in mari isto. noli abrũpi
ab anchora añꝗͣ intres in portũ. flu¬
ctuat naius in anchoris. s ñ longe
a terra ꝓicit᷑. nec in ęt̾num fluctua¬
bit. ⁊ si ad tempꝰ flũctuet. Anchora gͦ
aminȩ spes ẽ. uñ ait. qͣm habemꝰ sicire
anchorã animȩ. tutã. quȩ tͥbulatio¬
nũ impulsu ñ destruat᷑ ac firmã. quȩ

Expanded text:
habemus sicut anchoram animae. Sicut enim anchora navem, sic spes tenet animam: non emergatur in salo hujus mundi consentiendo iniquitati. Si ergo videris fluctuare in mari isto, noli abrumpi ab anchora, antequam intres in portum. Fluctuat navis in anchoris, sed non longe a terra projicitur, nec in aeternum fluctuabit, etsi ad tempus fluctuet. Anchora ergo animae spes est. Unde ait: Quam habemus sicut anchoram animae tutam, quae tribulationum impulsu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾iorem & uelatam beatitudinẽ. ꝗͣ ne
int̾iora p̾cursor iħc intͦiuit ꝓ nob̾ intͦ¬
ducendis ⁊ ita patet. nos posse seqͥ. Ad
ħ enĩ ipse p̃curriti ut nos seqͣmur qͥ
bñ dr cursor qͥa nulla culpa eũ im¬
peduut. scđm illd̃. Excultauit ut gy¬
gas ad currendã uiam. Q alibi. Ir
ina pecc̃oꝵ ñ stetit. & p̃cursor. qͥa añ

Expanded text:
n interiora, praecursor Jesus introivit pro nobis introducendis: et ita patet nos posse sequi. Ad hoc enim ipse praecurrit ut nos sequamur qui benedicitur cursor, quia nulla culpa eum impedivit, secundum illud: Exsultavit ut gigas ad currendam viam . Et alibi: In via peccatorum non steti
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ hũit maiorẽ se. ꝑ quẽ
iuraret. iurauit inꝗͣ dicens. o
abrahã. nͥ hic bñdicens bñdicã
te. increm̃to uͥtutũ. ⁊ multipli¬
cans multiplicabo te. in futura
b̾atitudine magnitudine głȩ.
aposiopesis ẽ hic .i. defectio.&i. si
ħ ñ fecero: ñ mͥ credat᷑ de aliqͦ
¶lł ita distingue. bñdicens. bñ¬
dicam te. scił. assidue. in his qͥ
stelle st̃. ⁊ multiplicans multi¬
plicabo te. sñ fine. in his qͥ st̾ ha¬
rena. ⁊ sic abrahã certꝰ longam¬
mit̾ ferens .i. int̾ multa adu̾̃¬
sa uiu patient̃ expectans. tan

Expanded text:
neminem habuit majorem se per quem juraret. Juravit, inquam, dicens, o Abraham, nisi hic benedicens benedicam te, incremento virtutum, et multiplicans multiplicabo te, in futura beatitudine magnitudine gloriae, aposiopesis est hic, defectio. Quasin fecero, non mihi credatur de aliquo. Vel ita distingue, benedicens benedicam te, scilicet assidue in his qui sunt stellae, et multiplicans multiplicabo te, sine fine, in his qui sunt arena. Et sic Abraham certus, longanimiter ferens, id est inter multa adversa diu patienter exspec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cõfusa & informis. uñ omĩa fierent. quȩ
distincta.⁊ formata st̃. qͣm credo a grecis
chaos appellari. & iõ recte d̾s credit᷑ oĩa
de nichilo fecisse. qͥa etiã si om̃ia forma¬
ta de ista materia facta st̃: hec ipsa tñ
mat̾ia de nichilo facta ẽ. qͣm moy ses sig¬
inficauit dicens. In pͥncipio fecit ds ce¬

Expanded text:
est confusa et informis, unde omnia fierent quae est confusa et informis, unde omnia fierent quae distincta et formata sunt quam credo a Graecis chaos appellari. Et ideo recte Deus creditur omnia de nihilo fecisse, quia etiam si omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est quam Moyses significavit dicens: In principio fecit Deus coe
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ẽ qͦd ait. in hac enim .i. ꝓpt̾ hanc fi¬
dẽ. senes .i. antiqͥ patres sunt consecu¬
ti. ad eo uł ab hominibꝰ testimomũ
iusticiȩ. qͥa ꝓpt̾ fidem d̾s testatꝰ ẽ eos
ẽẽ iustos. Senes dicit. ñ qͥa senes ẽent
etate. s qͥa añcessores eoꝵ. ꝙ sic con¬
stat fidẽ ñ ẽẽ nouam. cũ antiqͥ tenu¬
erint eam. Fide intelligimꝰ. Exẽplis
utitur ad comm̃dationẽ fidei. & ad
ostendendũ. qͦd de ñ apparentib sit
fides. &i. fides ẽ argum̃tũ. ñ apparẽ
tum .i. credere debemꝰ quȩ ñdum
apparent. sicut fide tm̃ intelligimꝰ
scła ẽẽ aptata .i. sapient̃ disposi¬
ta uerbo dei .i. p̃cepto dei. ita utiq
ut ex in uisibilib .i. ex informi¬
belem̃tis. uisibilia formata fie¬
rent. Ante enĩ qͣm d̾s rerũ om̃iũ
formas. locis ⁊ sedib suis ordi¬
nata distinctiꝰne. dispoñet tenebrx eran.
& erant inuisibilia elem̃ta. s in eoꝵ seꝑa¬
tione. nata ẽ lux. Pria gͦ materia facta

Expanded text:
est quod ait: In hac enim, id est propter hanc fidem, senes, id est antiqui patres sunt consecuti a Deo vel ab hominibus testimonium justitiae, quia propter fidem Deus testatus est esse justos. Senes dicit, non quia senes essent aetate, sed quia antecessores horum. Et sic constat fidem non esse novam cum antiqui tenuerunt eam. Fide intelligimus. Exemplis utitur ad commendationem, et ad ostendendum quod non de apparentibus sit fidestium, id est credere debemus quae non apparent. Sicut fide tantum intelligimus saecula esse aptata, id est sapienter disposita verbo Dei, id est praecepto Dei, ita utique ut ex invisibilibus, id est ex informibus elementis, visibilia formata fierent. Ante enim quam Deus rerum omnium formas locis, et sedibus suis ordinata distinctione disponeret, tenebrae erant, et erant invisibilia elementa, sed in eorum separatione nata est lux. Prima ergo materia facta
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. hec eadẽ informis mat̾ia. etiã terra
inuisibilis & imꝯposita appellata ẽ. terra
iõ. qͥa int̾ om̃ia elem̃ta mundi. terra minꝰ
speciosa ẽ. qͣm cet̾a. inuisibilis aũ ꝓpt̃ ob¬
scuritatẽ. eadẽ materia informis etiã aqͣ
dicta ẽ. suꝑ qͣm ferebat᷑ sp̃s dñi. sicut suꝑ¬
fertꝰ fabricandis reb uoluntas arcificis.
Ioeo uͦ aqͥ dicta ẽ illa materia. qͥa omĩa quȩ
in t̾ra uascunt᷑. siue animalia. siue arbores
uł herbȩ. & similia ab humore incipiunt
formari. atq nuitͥri. Eadẽ etiã materia.
dicta ẽ abissus. qͥa ꝯfusa erat & cõmixta.
sp̃e carens. ł łec gͦ omĩa. scił. celũ & t̾ra.
terra inuisibilis. ⁊ inꝯposita. ⁊ abyssus cũ

Expanded text:
 informis materia etiam terra invisibilis et incomposita appellata est; terra ideo, quia inter omnia elementa mundi terra minus speciosa est quam caetera; invisibilis autem, propter obscuritatem, eadem materia informis etiam aqua dicta super quam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus voluntas artificis. Ideo vero aqua dicta illa materia, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia sive arbores vel herbae et similia ab humore incipiunt formari atque nutriri. Eadem etiam materia dicta est abyssus, quia confusa erat et commista specie carens. Haec ergo omnia coelum et terra; terra invi
Abbreviated transcription (Latin):
sig̾cauit .i. nominib uisibuiũ rerum.
ꝓpt̾ infirmitatẽ pariiuloꝵ qͥ minꝰ ydo¬
nei fc̃. inuisibilia: comp̃hend̾e. & tunc
erant tenebrȩ .i. lucis absentia. Non
enĩ tenebix aliqͥd st̃. s ipsa lucis absen¬
tia. sicut silentiũ ñ aliqͣ res ẽ. s uͥ somis¬

Expanded text:
inibus visibilium rerum, propter infirmitatem parvulorum qui minus idonei sunt invisibilia apprehendere, et tunc erant tenebrae, id est lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia, sicut silentium non aliqua res est, si
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ ñ uident᷑. de qͥb ꝓpͥe fides ẽ:
Ue uisis enĩ ñ est fides: s agnitio.
łlec ẽ laus fidei. si qͦd credit᷑. ñ utdee
Nam & thomas cui dictũ ẽ. qͥ a uidi¬
sti me credidisti. ñ ħ credidit. qͦd ui¬
uitis alurd uidit: & aliud credroit.
Clidit enĩ hominẽ. credidit dm. cer¬
nebat qͥppe ⁊ tangebat carnem ui¬
uentẽ. qͣm uid̾at morientẽ. ⁊ crede¬
bat dm in ipsa carne latentẽ. Crede¬
bat gͦ m̃te qͦd ñ uidebat. ꝑ ħ qͦd sen¬
sib corꝑis apparebat. Si aũ dñr cre¬
di quȩ uident᷑ sicut dicit unꝰ quisq
oculis suis credidisse. ñ ipsa ẽ quȩ n
nob̾ edificat᷑ fides. s ex reb q̃ uidũr
agit᷑ in nobis ut ea credant᷑. quȩ ñ

Expanded text:
ea quae non videntur de quibus proprie fides est. De visis enim non est fides, sed agnitio. Haec est laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam et Thomas cui dictum est: Quia vidisti, credidisti : non hoc credidit quod vidit, sed aliud vidit et aliud credidit. Vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe et tangebat carnem viventem quam viderat morientem, et credebat Deum ipsa carne latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si autem dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis credidisse, non ipsa est quae in nobis aedificatur fides, sed ex rebus quae videntur agi
Abbreviated transcription (Latin):
cabo ut potero. Quadã iusticia dĩ. in potestatẽ di¬
aboli tͣditũ ẽ genus humanũ pecc̃o pͥmi hoĩs. in
om̃s utͥusꝙ sexus cõmixtioẽ nascentes. origina¬
lit̃ tͣnseunte. & debito pͥmoꝵ parentũ obligan¬
te. qͦ cͥca om̃s homines ab origine st̃ sub pͥncipe
tatẽ. ñ ita debet intelligi tanꝗͣ & d̃s hoc fecerit.
aut fieri iusserit. s qͦd tm̃ ꝑmiserit. iuste tam̃
illo deserente peccantẽ. pecc̃i auctor ilico inua¬
sit. ñ tñ d̾s continuit uura sua miseratiões su¬
as. nec hominẽ a lege suȩ potestatis amisit qñ
ĩ potestate diaboli ẽẽ ꝑmisit. s int̾ mala pena¬
lia etiã malis multa prestitit bona. & tam̃ ho

Expanded text:
potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et debito primorum parentum obligante, quocirca omnes homines ab origine sunt sub principe diaboli, non ita debet intelligi, tanquam Deus hoc fecerit, aut fieri jusserit, sed quod tantum permisit, juste tamen illo deserente, peccantem peccati auctor illico insit: non tamen Deus continuit in ira miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in potestate diaboli esse permisit, sed inter mala poenalia, etiam malis multa praestitit bona, et tandem ho
Abbreviated transcription (Latin):
quantomagis possumꝰ iudicare secu¬
laria .i. de reb seculi: Secularia. & ce
tera. Sicut iam reprehendit eos quia
causas agebant apud infideles. con¬
tis fidelib. ita nunc reprehendit e¬
os qͦd contentibiles iudices licet fide¬
les constituebant quasi. & quia de¬
betis iudicare: gͥ. si habueritis iud¬
cia secularia. iõ dicit. si habueritis.
qͥa nec habenda st̃. s potiuis ẽ condo¬
CA tuite ad iuidicandũ illos contenti

Expanded text:
quanto magis possumus judicare saecuquanto magis possumus judicare saecularia, id est de rebus saeculi? Saecularia igitur, etc. Sicut jam reprehendit eos, qui causas agebant apud infideles, contemptis fidelibus, ita nunc reprehendit eos quod contemptibiles judices, licet fideles constituebant. Quasi dicat: Et quia debetis judicare, igitur si habueritis saecularia judicia, ideo dicit, si habueritis, quia nec habenda sunt, sed potius est condotuite ad judica
Abbreviated transcription (Latin):
& fraudabant. & alia huiꝰmodi. Qͭ.
dicat. dixi qͦd debetis iudicare. de his
qui inuis sc̃. ⁊ cũ hoc debeatis. aliqͥs
ur̃m habens negotiũ adu̾sus alte¬
qͥcumꝙ mͦ possunt. & lages diuinas
aut om̃ino sꝑnunt aut ꝓp̃t oppri¬
mendos bonos falsa expositiõe in¬
tes iusticiã seruarent. & legũ ueritati
salua caritate. &e caritati salua uerita¬
sci iudicare: Sequit᷑. & ait An nescitis
qm̃ scĩ de hoc mundo iudicab̾t. qui in
errore ẽ: Ed ñ ociose dixit apłs. iõ enĩ
dicabunt sc̃i. melioris facti cõꝑatioe.
qͥa exemplo fidei illoꝵ ꝑfidia huius
mundi dãpnabitur. & iudicabunt
etiã auctoritate. & potestate. & si mun
tis qui iudicetis de istis minimis: Qͣ.
iudicabimꝰ etiã angelos apostatas. qui
cũ eẽnt creati digni .i. in dignitate. tñ
lapsi st̃. cum isti fragiles stent. & iõ an
geli etiã iudicabunt᷑ qͥa impugnantes
scõs uicti sunt ab eis. & nescitis uos hoc
scilicet quod angelos iudicabimꝰ. &

Expanded text:
 fraudabant, et alia hujusmodi. Quasi dicat: Dixi quod debetis judicare de his qui intus sunt, et cum hoc debeatis, aliquis vestrum habens negotium adversus altequocunque modo possunt, et leges divinas aut omnino spernunt, aut propter opprimendos bonos falsa expositione inntes justitiam, et legum veritati salva charitate, et charitati salva verita judicare? Et ait: An nescitis quoniam sancti de hoc mundo judicabunt, qui in errore est? Quod non otiose dixit Apostolus. Ideo enim dicabunt sancti meliores facti comparatione, quia exemplo fidei illorum, perfidia hujus mundi damnabitur. Judicabunt etiam auctoritate et potestate. Et si in tis qui judicetis de istis minimis. Quasjudicabimus etiam angelos apostatas, qui cum essent creati digni, id est in dignitate, tamen lapsi sunt, cum isti fragiles stent, et ideo etiam angeli judicabuntur, quia impugnantes sanctos, victi sunt ab eis. Et nescitis vos hoc, scilicet quod angelos judicabimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
te ad iudicandũ qͥ st̃ in eccłia contẽ¬
tibiles . i aliqͦs sapientes. qͥ tñ st̃ mi¬
noris m̾iti. Apłi enĩ p̃dicando. cur¬
cũ euntes: talib ñ uacabant. Sapien¬
tes gͦ qͥ in locis consistebant fideles &
sc̃ĩ. ñ qui hac. atq hac ꝓpt̾ eugłium
discurrebant. taliũ negotioꝵ exami¬
natores ẽẽ uoluit. a quib nos excusa¬
inuoco. qm̃ mallẽ ꝑsingulos dies cer
horas hab̾e liberas ad legendũ. & oran¬
dũ. uł ad agendũ aliqͥd de diuinis
litt̾is. qͣm tumultuosissimas ꝑplexi¬
tates uerboꝵ. uł causaꝵ pati de ne¬
gotiis secularib. uł iudicando diri¬
mendis. uł int̃ueniendo p̃cidendis.
Dico constituite contentibiles. hoc
licet hii terrenas causas examinens.
aũ sp̃itualib donis ditati st̃. t̾renis
ñ debent negotiis implicari. ut dũ
ñ cogunt᷑ inferiora bona disponere.
ualeant bonis oꝑib deseruire. S¬
donis sp̃itualib emicant neqͣꝗͣ ꝓni¬

Expanded text:
esia contemptibiles, id est aliquos sapientes, qui tamen sunt minoris meriti. Apostoli enim praedicando circumeuntes talibus non vacabant. Sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sancti, non qui hac atque hac propter Evangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse voluit. A quibus nos excusainvoco, quoniam mallem per singulos dies certhoras habere liberas ad legendum, orandum, vel ad agendum aliquid de divinis litteris, quam tumultuosissimas perplexitates causarum pati de negotiis saecularibus, vel judicando dirimendis, vel interveniendo praecidendis. Dico constituite contemptibiles. Hoc licet ii terrenas causautem spiritualibus addicti sunt, terrenis non debent negotiis inon coguntur inferiora bona disponere, valeant bonis superioribus deservire. donis spiritualibus emicant, neq