comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueriturquare cũ primũ fugae montis
segor preculerit. & eam in habitaculũ
suũ uoluerit liberari Nunc de segor rursũ
admontem migret.¬
M Pespon debimus ueram esse illam haebrȩ¬
orum coniecturã desegor quod frequenter
tenire moto subruta balae primũ & postea
salisa appellata sit timueritq lothdicenis
Sicum ceterae ad huc urbes stareñ ista sepe
subuersa est quanto magis nunc in communi
runa non poterit liberari : & hac occasione
infidelitatis etiam infilias coitus dedisse prin¬
cipium. Qui eruim ceteras subrui uiderat
ciuitates & hanc stare seque dĩ auxilio erep¬
tum. utiq de eo qd sibi concessum audierat
ambigere non deburt. Illud aut̃ quod pro
excusatione filiarum dicitur eo qd̃ putaue¬
rint defecisse humanũ genus. &ideo cũ patre
concubueriN non excusant patrẽ: Deni que
haebraei quod sequitur & nesciuit cũ dormi¬
rent cumeo &cũ surrexissent abeo Ad pun¬
gunt desuꝑ quasi in incredibile & quod rerũ

Expanded text:
Quaeritur quare eum primum fugae montis Quaeritur quare eum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari: nunc de Segor rursum ad montem migret. Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terraemotu subruta, Bale primum, et postea Salissa appellata sit: timueritque Lot dicens: Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? et hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras subrui viderat civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio ereptum, utique de eo quod sibi concessum audierat ambigere non debuit. Illud autem quod pro excusatione filiarum dicitur, eo quod putaverint defecisse humanum genus, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei quod sequitur, Et nescivit eum dormisse cum ea, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper quasi incredibile, et quod rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ad sod o mẽnos dixerat. ecceduae filiae meae
quae non cognouerunt uirũ : & nunc scriptura
commemorat habuisse generos Non nulli
arbi trantur quae uiros habuerant in sodomis
remansisse & eas exisse cũ patre quae uirgines
fuerunt Quod cũ scriptura nondicat : hae¬
braeica ueritas exponenda est inquascribitur
egressus ẽ loth & locutus est adsponsos quiaccep¬
turi erant filias cius. Necdum ergo uirgines¬
filiae matrimonio fuerant copulatae. Securtur
t dixit ecce ad miratus sum faciem tuam
in haebrȩo hab&. Ecce suscepi faciem tuam
idest ad quiesco precibus tuis. Quod symmachis
secundum sensum interpretans ait.
Ecce ascendebat flamma deterra quasi uapor
fornacis. proquo legimus in haebraeo. ex ce
ascendebat citor quasi ãna ormaciõ for¬
nacis. quod nos uaporem uel fumũ siue fauillã
possumus dicere
Et ascendit lothdesegor & sedit inmonte &
duae filiae eius cum eo . timuit enim sedere

Expanded text:
ad Sodomenas dixerat: Ecce duae filiae meae, ad Sodomenas dixerat: Ecce duae filiae meae, quae non cognoverunt virum: et nunc Scriptura commemorat eum habuisse generos. Nonnulli arbitrantur illas quae viros habuerunt in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre quae virgines fuerint. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraica veritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est ad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Necdum ergo virgines matrimonio fuerunt copulatae. Sequitur: Et dixit ei, Ecce admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet, Ecce suscepi faciem tuam, id est, acquiesco precibus tuis. Quod Symmachus secundum sensum interpretans ait: υ. Ecce ascendebat flamma de terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in Hebraeo, Ecce ascendebat Kitor quasi ἀναπνεύμασις fornacis, quod nos vaporem, vel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte, et duae filiae ejus cum eo: timuit enim sedere
Abbreviated transcription (Latin):
risus futurus es set incredulis xp̃s. siue qd̃ omnes
inimicos iniudioio suo esset dirisurus ut scriptũ
est. ego quoq in interitu uestro ridebo & subsan¬
nabo & cetera Vnde & ipse quinatus ẽ de sarta
risus uocatus est. Deinde rursum idem isaac
filius ꝓmittitur futurus ingentẽ magnã. & be¬
nedicentẽ in eo omnes gentes terrae. ait¬
quib: uerbis duo historialiter illi promissae sunt
gentes iudaeorũ secundum carnẽ & om̃s genes
secundum fidem. Sequitur
Et dexit abraham. Nequeso iras caris dñe si
locutus fuero & reliqua usque adsubuers¬
onem urbium. Heroiontis
perat prefatione quod quaerit. Seourrur
Dixitque dñs. Num celare poterimus amicũ
nostrum abrocham urq ad id. Numquid de¬
lebo propterdecim. & reliqua
It locutus est lothad generos suos qui acceperaN
filias eius. Ieronionis
Quia igitur postea duae filiae loth uirgines
fuis sedicuntur. De quibus & ipse dudum

Expanded text:
risus futurus esset incredulis Christus, sive quod omnes risus futurus esset incredulis Christus, sive quod omnes inimicos in judicio suo esset derisurus, ut scriptum est: Ego quoque in interitu vestro ridebo et subsannabo, etc. . Unde et ipse qui natus est de Sara, risus vocatus est. Isaac enim filius promittitur futurus in gentem magnam. Et benedicentur in eo, ait, omnes gentes terrae. Quibus verbis duo historialiter illi promissa sunt: gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum fidem. Sequitur. Et dixit Abraham, Ne quaeso irascaris, Domine, si locutus fuero, et reliqua, usque ad subversionem urbium. Hieronymus.perat praefatione quod quaerit. Sequitur Dixit Dominus: Num celare poterimus amicum nostrum Abraham, usque ad id, Nunquid delebo propter decem, etc. Et locutus est Lot ad generos suos, qui acceperant filias ejus. Hieronymus. - Quia igitur postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur, de quibus et ipse dudum
Abbreviated transcription (Latin):
i fermentasse Agimi autẽ panes eo qđ sine ferm̃to
malitiae & sine languore nequitiae : sine feruore
ꝑuersae doctrinae oporteat esse credentiũ unitatẽ
Subcinericii aũ ideo ut ꝑpenitentiã preteritorum
delictorũ sp̃s sc̃ĩ uapore decocq uelut esca bene pla¬
cita dõ acceptabiles efficiantur. Cub arbore autẽ
eos sedisse passionis dominicae erat signũ cuius
ipsi sunt predicatores Quod aũ promittit ds̃ sarrȩ
sterili filiũ dicens circa tempus hoc ueniã : Non
de temporib signi ficat sed qualitatẽ aduentus sui
quando perfiliũ reꝓmissũ fidelis erat populus nas¬
citurus. Ista est enĩ sarra sterilis ciui ꝑ prophetam
dñs dicit. Ha&are sterilis quae nonparis erũ pe
& clama quae non parturis quia amplius filii
desertae magis quam eius quae habet uirum
Risus aut̃ sarrae ni est dubitatio sed prophetia
quirisus duplicem hab& significantiã. siue quod

Expanded text:
 fermentasse. Azymi autem panes, eo quod sine fermento  fermentasse. Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae et sine angore nequitiae, et sine fervore perversae doctrinae oporteat esse credentium unitatem. Subcineritii autem ideo ut per poenitentiam praeteritorum delictorum Spiritus sancti vapore decocti velut esca beneplacita Deo acceptabiles efficiantur. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promisit Deus Sarae sterili filium dicens: Circa tempus hoc veniam, non de temporibus significat, sed qualitatem adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Sara sterilis, cui per Prophetam Dominus dicit: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis, quia plures filii desertae magis quam ejus quae habet virum . Risus autem Sarae non est dubitatio, sed prophetia. Qui risus duplicem habet significantiam, sive quod
Abbreviated transcription (Latin):
poteratis fiec ad huc quuidem potestis tradiderat
eninillis lagis mandatũ quasi lac deuberib diarũ
tabularũ expressũ. hoc est testimentũ fidei. Nec¬
dum enim poterant propt̃ in fantiã sensui euangȩ¬
o licae fidei doctrinae solidam & robustã es cam
accipere. Butirum aut̃ uberrimũ &pinguissimũ
cuangeliorũ est testimoniũ. quod ueluti oleum
fidelib: in signũ datur. Sel pro inde uitulũ cũ laste
& butiro abraham adedendũ ad posuit. quia nec cor¬
pus dñi qd est uitulus sine lacte legis. Neo lac legis
sine butiro hoc est sine euangelii testimonio esse
potest. Tria aut̃ unde sarra panes subcinericios
fecit trium filiorũ noe imaginẽ indicauerunt
ex quib: omne hominũ genus natũ est. quidiuinȩ
trinitati credentes ex aqua baptis matis ꝑ ecclesiam
cuius imago sarra erat conspargendi esseNt & in
uno pane xp̃i corporis redigendi. Haec sunt illa
tria sata quae mulier in euangelio cognoscitur¬

Expanded text:
poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. Tradiderat poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. Tradiderat enim illis legis mandatum, quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum: hoc est, testamentum fidei. Necdum enim poterant propter infantiam sensus sui Evangelicae doctrinae solidam et robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyro Abraham ad edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne hominum genus natum est. Qui divinam Trinitatem credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspargendi essent, et in uno pane Christi corpori redigendi. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicaturus. Vnde & inmonte dum dñs fuirret
trans figaratus hii duo moyses & helias cum heo
ab a postolis uisi sunt. Quod uero abraham tres
uatorem ostendens cuius iam aduentũ est
p̃stolatus. iuxta qd̃ in euangelio dñs ait.
Abraham quȩ siuit uidere diem meũ uidit &ga¬
uisus est tunc enĩ futuri aspexit mysterium
sacramenti. unde & pedes eorũ lauabat ut inex¬
tremo fine mundi lauacri purificationem
de monstraret futuram pedes enim noussima
significant. Si quidem & conuiuiũ praeparat
uitulũ scilic& saginatũ Iste aut̃ uitulus tener
saginatus. dñi ihũ xp̃i est corpus. hic est & uitu¬
lus dni qui propt᷑ salutem credentiũ ad arborẽ
crucis est immolatus. Hic est uitulus dominici
corporis. qui in euangelio propeccatore occiditur
filio. Sed & butirũ & lac cum carne uituli ad po¬
suit. Hac quippe priscae legis habuisse figuram
apostolus noster adnuntiat dicens
bis potum dedi non escam. Nondum enim

Expanded text:
praedicaturus. Unde et in monte dum Dominus fuisset praedicaturus. Unde et in monte dum Dominus fuisset transfiguratus, hi duo Moyses et Elias cum eo ab apostolis visi sunt . Quod vero Abraham tres vatorem ostendens, cpraestolatus; juxta quod in Evangelio Dominus ait: Abraham quaesivit videre diem meum, vidit, et gavisus est . Tunc enim futuri aspexit mysterium sacramenti, unde et pedes eorum lavat, ut in extremo fine mundi lavacri purificationem demonstraret futuram: pedes enim novissima significant. Siquidem et convivium praeparat, vitulum scilicet saginatum. Iste autem vitulus tener saginatus, Domini Jesu Christi est corpus: hic est et vitulus Domini qui propter salutem credentium ad arborem crucis est immolatus. Hic est vitulus dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio. Sed et lac et butyrum cum carne vituli apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus noster annuntiat dicens: Lac vobis potum dedi, non escam . Nondum enim
Abbreviated transcription (Latin):
Axxiliouentura docet quod sangiune x p̃r
humana progente pius occumberet agnus
Sciendum quoq quod quattuor inueteri testa¬
mento absq ullo uelamine nominib: sius ante¬
quam nascerentur uocatis uNT. Ismahel
quod abraham habeat triplicẽ figuram
unicũ filiũ. Tertiam uero quae hoc loco est fg¬
rar gestauit scõrum. quiaduentum xp̃i cũgudo
sus ceperun. Tabernaculũ aut̃ illud abrabae
tꝰpum hierusalẽ habuit ubi protem poro ꝓphade
&a postoli habitauerunt. ubi & primũ dñs aduen¬
ens a credentib: exceptus ab incredulis in lignin
suspensus ẽ In trib: autẽ uris qui uenerunt adiũ
dñi ihũ xp̃i pronuntia batur aduentus cumquo
duo angeli comitabantur quos pleriq morsen
& heliam accipiunt unum priscae legis latorm
quiper eandẽ legẽ aduentũ dñi indicauuit Alũ
qui in fine mundi uenturus est denuntiaturus¬
& secundũ aduentũ xp̃i atq eius euangeliũ iudues

Expanded text:
Auxilio ventura docet, quod sanguine Christi, Auxilio ventura docet, quod sanguine Christi, Humana pro gente pius occumberet Agnus. Sciendum quoque quod quatuor in Veteri Testamento absque ullo velamine nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, quod Abraham habeat triplicem figuram ilium suum; tertiam vero, quae in hoc loco est, figuram gestavit sanctorum, qui adventum Christi cum gaudio susceperunt. Tabernaculum autem illud Abrahae  Hierusalem: ubi pro tempore prophetae et apostoli habitaverunt; ubi et primum Dominus adveniens a credentibus exceptus, ab incredulis in ligno suspensus est. In tribus autem viris qui venerunt ad illum, Domini Christi praenuntiabatur adventus, cum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysem et Eliam accipiunt, unum priscae legislatorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit, alium qui in fine mundi venturus est, denuntiaturus secundum adventum Christi, atque ejus Evangelium Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
Risit aut̃ in semet ipsa dicens Necdum hoc mihi
factũ est usq nunc. & dñs meus senex est
Aliter legitur in haebrȩo &risit sasra insem&¬
ipsa dicens post quam adtrita sũ facta ẽ mihi
uoluptas Simul nota qõ ubi nos posuimus
uoluptatẽ edem scriptum est inhaebrȩo
symmachus hunc locum ita transtulit. postquã
uetustate consenui fac ta est mihi adulis centia
Dequa etiam po&a cecinit.
Saucia iamuetule marcebant uiscera sarrae
Crandẽ uo consumpta situ prolemq nega bant
Frgidus annaso moriens incorpore sanguis
Cum seniore iuro gelida prae cordia uentris
Inpartum tumuere nouum tremebundaq matẽ:
Algentes onerata sinus spemgentis opime
Ededit & serum suspendit adubera natum
Mactandum que dõ pater obtulit at sacer iprã
Propuero iugulis aries mactatur ad aram
Oiustimens scã uiri pietate remota
plus pietatis habens contempsit uulnera nati
Amplexus precepta dĩ trpicique cruoris

Expanded text:
Risit autem in semetipsa dicens: Necdum hoc mihi Risit autem in semetipsa dicens: Necdum hoc mihi factum est, usque, Nunc et Dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa dicens, Postquam attrita sum, facta est mihi voluptas. Simul nota quod ubi nos posuimus voluptatem, Eden scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est mihi adolescentia, de qua etiam poeta cecinit: Saucia jam vetulae marcebant viscera Sarae, Grandaevo consumpta situ, prolemque negabat Frigidus annoso moriens in corpore sanguis: Cum seniore viro gelidi praecordia ventris In partum tumuere novum, tremebundaque mater Algentes onerata sinus, spem gentis opimae Edidit, et serum suspendit ad ubera natum, Mactandumque Deo pater obtulit: at sacer ipsam, Pro puero jugulis aries mactatur ad aram. O justi mens sancta viri, pietate remota, Plus pietatis habens contempsit vulnera nati. Amplexus praecepta Dei, typicique cruoris
Abbreviated transcription (Latin):
Fecitque subcinericios panes sanit : Abra ham
autem cucurrit ad gregem Noc cisum parauit
bat iuxta eos sub arbore cumq comedissent
dixerunt adeum. Vbi est sarra uxortua : At ille
ecce inquit in tabernaculo est Dixit aut̃. Reuer¬
tens ueniam adte in tempore hoc in hora. & habe¬
bit filium sarste: Pro hora uitam legimus in hae¬
brȩo ut sit ordo uelsensus Reuertar ad te
intempore uitae quasi dixerit si uixero si fuerit¬
uita comitato
Et cecidit abraham suꝑ faciem suam. & risit &
dixit incorde suo sicentinario nascltur filius
& sisarra nonagenaria pari&: & post paulolum
& uocabis nomen eius isaac. HeRox icrcis
Iiuersa opinio seduna et oicooria quare
appollatus sit isaac interpretatur enim isa ac
risus : Alii dicunt quia sac ra riserit ideo eum
risũ uocatum esse qđ falsum est Alii uero
quod riserit abraham qd & nos probamus
Post quã enim ad risũ abrahae uocatus est fili¬
us eius isaac. tunc legimus risisse & sa ram

Expanded text:
Fecitque subcineritios panes Sara, Abraham Fecitque subcineritios panes Sara, Abraham autem cucurrit ad gregem, et occisum paravit bat iuxta eos sub arbore cumque comedissent dixerunt ad eum ubi est SarEcce, inquit, in tabernaculo est. Revertens veniam ad te in tempore hoc, et habebit filium Sara. Pro hora vitam legimus in Hebraeo, ut sit ordo vel sensus: Revertar ad te in tempore vitae. Quasi dixerit, si vixero, si fuervita comitata, Edixit in corde suo: Si centenario nascetur filius? et si Sara nonagenaria pariet. Et post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Hieronymus. - Diversa opinio, sed una etymologia, quare appellatus sit Isaac: interpretatur enim Isaac risus. Alii dicunt quia Sara riserit, ideo eum vocatum risum esse, quod falsum est; alii vero quod riserit Abraham, quod et nos probamus. Postquam enim ad risum Abrahae vocatus est filius ejus Isaac, tunc legimus risisse et Saram.
Abbreviated transcription (Latin):
redemptionis ꝑtenero testatur. unde etiam paren¬
tum mutantur & nomina. ut omnia resonent
nouitatẽ. Nam abram qõ antea uocabatur interTe¬
p̃tatur pat̃ excelsis. ab raham pater gentiũ. quo Aͦ de abra har¬
nomine p̃nuntiabatur. quod multae gentes fider
eius uestigia sequerentur: Seguiitur
cinde apparuit dñs abrahae in conualle mambit
sedenti adhostiũ tabernaculi Cumq eleuass&
oculos suos apparuerunt tres uiri stantes uexta
eum. quos cum uidisset adorauit &ait
Dnẽ si inueni gratiam inoculis tuis lauentur
pedes uestri & quiescite sub arbore et abiit abra¬
ham ad sarram & dixit festina tres mensuras
farinae similae commisce. He ronimnus
Quia tres mensurae absolutae hic dictaȩ uidentꝰ
& est incerta mensura. propter ea addidi quod
in haebraeo trea satoi habeat idest tres anforas
ut idem mysteriũ & hic & in euangelio ubi mulier
tria sata fermentare dicit̃ cognoscamus. Sequrtan

Expanded text:
redemptionis pertinere testatur. redemptionis pertinere testatur. tum mutantur et nomina, ut omnia resonent novitatem. Nam Abram quod antea vocabatur, interpretatur pater excelsus: Abraham pater gentium, quo nomine praenuntiabatur quod multae gentes fidei ejus vestigia sequerentur. Sequitur: Deinde apparuit Dominus Abrahae in convalle Mambre, sedenti ad ostium tabernaculi: cumque levasset oculos suos, apparuerunt tres viri stantes juxta eum. Quos cum vidisset, adoravit et ait: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, laventur pedes vestri, et quiescite sub arbore. Et abiit Abraham ad Saram, et dixit: Festina, tres mensuras farinae similae commisce. Hieronymus. - Quia tres mensurae absolute hic dictae videntur, et est incerta mensura, propterea addidi quod in Hebraeo tria sata similae habeat, id est tres amphoras: ut idem mysterium et hic et in Evangelio, ubi mulier tria sata fermentare dicitur, agnoscamus. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ceps est Quidam pessime suspicantur. ante eãm
lepram fuisse uocitatã & postea principẽ cum lepra
sarath dicatur quae in nostra quidem lingua
uidecur aliquã habere similitudinẽ. in hȩbreico
autẽ penitus ẽ diuersa. Scribitur enim per
tur discrepare mani festum est.
iciam declaratur promissio deuocatione gentium
inisaac filio promissionis idest gratia non nature
quia desene patre &sterili matre. & quia hoc non
ꝑ generationẽ qui est is mahel sed ꝑ regenerationem
futurum erat adõ. Ibidem imperata est circum cisio
quando desarra promittitur filius intypo ecdesiȩ
Non quando ismahel qui trpum tenuit iudaeorũ
Sedquid aliud circũcisio significat nisi renouatũ
tẽ naturã ꝑ baptismũ post expoliationẽ u&eris hominis
s&quis est octauus dies nisi xp̃s qui ebdomate comple¬
los id. hocest post sabbatum surrexit.
Quod uero non solũ filios sed & seruos uernaculos
emptitios circũ cidi precepit a domnes gratiam

Expanded text:
ceps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam ceps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem: cum lepra SARATH   dicatur, quae in nostra quidem lingua videtur aliquam habere similitudinem; in Hebraeo autem penitus est diversa. Scribitur enim per tur, discrepare manifestum est. - Hic jam declaratur promissio de vocatione gentium in Isaac filio promissionis, id est gratia, non natura: quia de sene patre et sterili matre, et quia hoc non per generationem, qui est Ismael, sed per regenerationem futurum erat a Deo, ibidem imperata est circumcisio, quando de Sara promittitur filius in typo Ecclesiae, non quando Ismael, qui typum tenuit Judaeorum. Sed quid aliud circumcisio signitam naturam per baptismum post expoliationem veteris hominis? Et quid est octavus dies, nisi Christus, qui hebdomada completa, hoc est, post Sabbatum resurrexit? Quod vero non solum filios, sed et servos, et vernaculos, et emptitios, circumcidi praecepit, ad omnes gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunam R scriptã fuisse & postea alteram R
additam quia .R. apud grecos centinarius
numerus ẽ: multa suꝑ nomine eius in epta
suspicantur. cum utiq & cumq uolent &
uocabulũ commatatã. Non grecã sed hebreã
deut habere rationem. Cum ipsud nomen haebrei¬
cum st. Nemo aut̃ altera linguci quempiã uocaus
et ormonorian uocabuli sumit ex alterte
Sam igitur primũ uocata est. per. Sin Res sod¬
A sublita ergo iod idest ÷ elemento addita est e.
lit tert quao per .a legitur. & uocata est sar a.
Causa aut̃ nominis inmutati haec est. qõ antea di¬
cebatur princeps mea unius tantũ modo domus
mater familiae. postea uero dicitur ab solute prin¬
ceps idest apxotea. Sequitur enim. Dabo tibi
exeafilium & benedicam ei. &erit ingentes & re¬
ges populorũ erunt exea signanter nonut ingre¬
cabis nomen eius sarat. Io est non dicis ei princeps
mea es. Omnium quippegentiũ futura iam prin¬

Expanded text:
unum R scriptam fuisse, et postea ei alterum R unum R scriptam fuisse, et postea ei alterum R additum. Et quia R apud Graecos centenarius numerus est, multas super nomine ejus ineptias suspicantur: cum utique utcumque volunt ei vocabulum commulatum, non Graecam, sed Hebraeam debeat habere rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli sumit ex altera. SARAI   igitur primum vocata est per SIN, RES, IOD: sublato igitur IOD, id est, I elemento, addita est HE littera, quae per A legitur: et vocata est SARA  . Causa autem ita nominis immutati, haec est, quod antea dicebatur, princeps mea, unius tantum domus materfamiliae. Postea vero dicitur absolute, princeps, id est, ἄρχουσα. Sequitur enim: Dabo tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes: et reges populorum 332 erunt ex eo. Signanterque, non ut in Graecabis nomen ejus Sarai, id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe gentium futura jam prin
Abbreviated transcription (Latin):
in haebraeo scriptũ habet. papa qõ int̃ p̃tatir
onager significat aut̃ semen eius habitaturum
in bẽremo i dest saracenos uagos incertisq salib
quiuni uersas gentes quibus desertũ ex latere¬
iungitur incurrant & inpugnantur ab omnibus
s& non uocabitur ad huo nomentuũ abram sed
abraham quia patrẽ multarum gentium
posuite hieronimnus
Notandum qd ubicumq ingreco testamentum
legimus ibi in haebrģico sermone sit foedus siue
pactum . io est berith : Dicunt autem haebrei
quod ex nomine suo ds̃ qd̃ apud illos tetragrã mũ
tatur pat̃ excelsis & postea uocatus ẽ ab raham¬
non habetur in nomine sed sub auditur:
Neo mirandũ quare cum apud grecos & apud
nos .a. littera uideatur addita nos .e. litterã
haebrȩam additã dixerimus Idioma exum
linguae illius est per .e. quidem scribere
sed ꝑ .a. lit tera sicut econtrario .a. litterã sepe
non uocabis eam sarai. sed sarra erit nom̃ eius
Enunt quiputari primũ salrã. He ponm̃

Expanded text:
in Hebraeo scriptum habetur Phere, quod interpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes quibus desertum ex laterjungitur incursantes, impugnantur ab omnibus.et non vocabitur adhuc nomen tuum Abram, sed Abraham. quia patrem multarum gentium posui te. Hieronymus. - Notandum quod ubicunque in Graeco testamentum legimus, ibi in Hebraico sermone sit foedus sive pactum, id est, Berith. Dicunt autem Hebraeiquod ex nomine suo Deus, quod apud illos tetragrammatontatur pater excelsus; et postea 321 vocatus est Abrahamnon habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum quare, cum apud Graecos et quosdam alios a littera videatur addita, nos  Ms., e litteram Hebraeam additam dixerimus; idioma enim linguae illius est per  Ms., e quidem scribere, sed per a legere; sicut e contra a litteram saepe non vocabis eam Sarri, sed Sarra erit nomen ejusErrant qui putant primum Saram per
Abbreviated transcription (Latin):
suggerit ne si haec moderata discretio
minus caute ꝓspexerit. in licitae se concu¬
piscentiae quis uoragine mergat. Isidorus
Iam quod iste esau primogenita sua propt̃
escã fratrisuo iuniori uenundauit ac post¬
modũ paterna benedictione sibi promissa
priuatus ẽ. significat eundem populũ is rahe¬
liticũ qui ideo ut ex odi indicat liber primo¬
genitus filius nuncupatus est quia propter
p̃sentis sacculi lucra non solũ primatus sui
honorẽ amisit . uerum etiã & regni caelestis
premiũ praeparatũ adipisci non meruit
dño quodã modo id eidem ex ꝓbrante cũ dicio
Auferetur a uobis regnũ dĩ. & dabitur genti
facienti uoluntatẽ eius. Primo genita autẽ¬
ipsa uestis erat sacerdo talis. quã maiores natu
cũ benedictione patris induti uictimas dõ
uelut pontifices offerebaNt. Hoc donũ terreni
amoris desiderio caruerunt iudaei cũ gloria
regni futuri. Seoui tur

Expanded text:
suggerit, ne si haec moderata discretio suggerit, ne si haec moderata discretio minus caute prospexerit, illicitae se concupiscentiae quis voragine mergat. Isidorus. - Nam quod iste Esau primogenita sua propter escam fratri suo juniori venundedit, ac postmodum paterna benedictione sibi promissa privatus est, significat eumdem populum Israeliticum; qui ideo ut Exodi indicat liber, primogenitus filius nuncpraesentis saeculi lucra, non solum primatus sui honorem amisit, verum etiam et regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino quodammodo id eidem exprobrante, cum dicit, Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primoipsa vestis erat sacerdotalis, qua majores natu, cum benedictione patris, induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc demum terreni amoris desiderio caruerunt Judaei cum gloria regni futuri. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
quam dũ uenditis primogenitis praetulit
quo in illo appetitu anhelaret indicauit.
Heq enim cibus sed appetitus in uitio est
unde & lautiores cibos plerumq sine culpa
sumimus & ab iectiores non sine reatu con¬
scientiae degustamus. Hic quippe quem
diximus esau primatũ ꝓlenticula ꝑdidit
ehelias inheremo uirtutẽ corporis carnis
edendo seruauit. Vnde & antiquus hostis
quia non cibũ sed cibi concupiscentiã esse
causã demnationis intellegit. & primum
Hinc qđ plerumq adam culpa commitatur
etiam cũ abiecta & uilia sumuntur. Ne que
adam &enim solus ut auecito se pomo sus¬
penderet preceptũ prohibitionis accepit:
Nam cũ alimenta quaedã saluti nostrae
ds̃ contraria indicat ab his nos quasi ꝑ sentor¬
tiã uetat &cũ concupiscentes noxia ad tngi¬
mus profecto quid aliud quã uetita degusta¬
mus : Ea itaq: sumenda sunt quae naturae
necessitas quaerit . & non quae edendi libido

Expanded text:
quam dum venditis primogenitis praetulit, quam dum venditis primogenitis praetulit, quomodo in illo appetitu anhelaret, indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu concupiscentiae degustamus. Hic quippe, quem diximus, Esau, primatum pro lenticula perdidit, et Elias in eremo virtute corporis carnis edendo servavit. Unde et antiquus hostis, quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intelligit, et primum Hinc quod plerumque Adam culpa committitur, etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque Adam etenim solus, ut a vetito se pomo contineret, praeceptum prohibitionis accepit. Nam cum alimenta quaedam saluti nostrae Deus contraria indicat, ab his nos quasi per sententiam vetat. Et cum concupiscentes noxia attingimus, profecto quid aliud quam vetita degustamus? Ea itaque sumenda sunt, quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido
Abbreviated transcription (Latin):
desiderat. & tamer in ipso aestu in mensi
desiderii deterius peccat quae uitiorũ tẽpo
ra melius ostendimussi haec exemplis eui¬
dentiorib: ad probenius mortis quippe sen¬
tentiã patris ore ionathan meruit quia in
gustu mellis constitutũ edendi tempus ante¬
cessit & ex aegypto populus eductus in he¬
remo occubuit. Quia de specto manna cibos
carniũ petit. quos lauciores putauit¬
& prima filiorũ heli culpa suborta est. quod
ex eorũ uoto sacerdotis puer non anti quo
more coctas uellet desacrificio carnis accipere
sed crudas quaereret quas accuratius ex hibe¬
ret. & cũ ad hierus alom dicitur. Hate fuit
iniquitas sodomae sororis tuae superbia
saturitas panis & habundantia aquae:
A perte ostenditur qđ idcirco salutẽ ꝑdidit
quia cũ superbiae uitio mensurã in inoderate
refectionis excessit: Hinc primo genitorã
gloriã amisit quia magno aestu desidera¬
bilem cibũ idest lenticulã concupiuit

Expanded text:
desiderat, et tamen ipso aestu immensi desiderat, et tamen ipso aestu immensi desiderii deterius ra melius ostendimus, si haec exemplis evidentioribus approbemus. Mortis quippe sententiam patris ore Jonathan meruit, quia in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit; et ex Aegypto populus eductus in eremo occubuit, quia despecto manna cibos carnium petiit, quos lautiores putavit. Et prima filiorum Heli culpa suborta est, quod ex eorum voto sacerdotis puer non antiquo more coctas vellet de sacrificio carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius exhiberet. Et cum ad Jerusalem dicitur: Haec fuit iniquitas Sodomae sororis tuae superbia, saturitas panis, et abundantia aquae , aperte ostenditur quod idcirco salutem perdidit, quia cum superbiae vitio mensuram immoderatae refectionis excessit. Hinc primogenitorum gloriam amisit, quia magno aestu desiderabilem cibum, id est, lenticulam concupivit:
Abbreviated transcription (Latin):
derelinquunt In cobuero simplex intaberna¬
culis habitre ꝑ hibetur. quia nimirũ omines
qui incuris exteriorib spargere fugunt . su¬
plides in cogitatione atq in conscientiab suono
babittione consistunt: In tabernaculis enĩ
tut in domo habrare est se in tra ments secrea
resttingere & nequaquã exterius ꝑ desidere
dissipare. pedum admulta foras inhianta dse¬
isis alienatis cogitationib recediñ. hie ron
one ista rubea. quia deficio. Prpbrũ onr
uocea tũ est. nomen cius edom  Rubrũ enim
suos fuluum lingia haebraea edone dicrcir
to sue ful ur edest edom sortitus est nomer
Sciendum quia quinq nos mods gulae uitũ
tampatt: Aliquando namq indigent re
ampor pracuenit. liquando tempus tor
puenit sedaibos lautiores quaerit : Aliquand
napote . Ali qui dido nuit & qualitate eiborum
& tempore congruit. sed inipsa quanti tate
sumendi mensuram refectionis excidit.
Nonnum quã uero & ab iectius est quod

Expanded text:
derelinquunt. Jacob vero simplex in tabernaderelinquunt. Jacob vero simplex in tabernaculis habitare perhibetur, quia nimirum omnes qui in curis exterioribus spargere fugiunt, simplices in cogitatione atque in conscientia sua habitatione consistunt. In tabernaculis enim aut in domo habitare, est se intra mentis secreta restringere, et nequaquam exterius per desideria dissipare, nedum ad multa foras inhiant, a seipsis alienatis cogitationibus recedant. Hieronyone ista rubea, quia deficio . Propterea vocatum est nomen ejus Edom. Rubrum enim sive fulvum lingua Hebraea Edom dicitur. va sua fulvi, id est, Edom sortitus est nomen.Sciendum quia quinque nos modis gulae vitium tentat. Aliquando namque indigentiae tempora praevenit. Aliquando vero tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit. Aliquando expetit. Aliquando autem et qualitati ciborum, et tempori congruit, sed in ipsa quantitate sumendi mensuram refectionis excedit. Nonnunquam vero et abjectius est quod
Abbreviated transcription (Latin):
Sed timen einnobis gratia dĩ populus porubiur
superite &emaior serut minori. seruit & erum
caro spũ. &uitia uirtutibus cedunt.
Procedit eni esau pronus rufus ee totas oomos
pellis hyrsutus. Deinde gete frater ciuas ucob
&manus eius inplexerat calcaneo esaus
Sed cur ille totus rabeus & hyspidus. puisi quia
populus prior prephetirũ & xp̃ĩ fuit eruore
pollutus. ac peccati & nequitiae squalore e¬
tenit circũ datus : Cuius ideo minor alcancum
tenuit quia mrstice maiorẽ populã minor
superaturus esseo Sequitur
Hactus st esau uitgnarus uemandi ee liaino
a gricolo: lacob autẽ simplex habrtaibat ie
abernaculis: & sicut in alia trans latione
habetur. habitauit domi GREGORITIS
Iuid ꝑ uenationẽ esa tus. corũ uta figura t¬
Q qui inexteriorib uoluptatib fusi carẽ
sequuntut: qui etiã agricola esse dis cribitur
quia amatores huius saeculi tanto magis ex¬
teriora in colunt quanto interiora sua in cula

Expanded text:
sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Procedit enim Esau primus rufus, et totus tanquam pellis hirsutus. Deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexerat calcaneo Esau . Sed cur ille totus rubeus et hispidus, nisi quia populus prior prophetarum et Christi fuit cruore pollutus, ac peccati et nequitiae squalore exstitit circumdatus. Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superatus esset. Sequitur. Factus est Esau vir gnarus venandi, et homo agricola. Jacob autem simplex habitabat in tabernaculis . Et sicut in alia translatione habetur, habitavit domi. Gregorius. - Quid per venationem Esau, nisi eorum vita figuratur, qui in exterioribus voluptatibus fusi carnem sequuntur; qui etiam agricola esse describitur, quia amatores saeculi hujus tanto magis exteriora incolunt, quanto interiora sua inculta
Abbreviated transcription (Latin):
quia praedistinatio precib impletur
quando is in quo ds̃ multiplicare semenau¬
brahas praedistina uerat. oratione obtenur
un filios habere potiuiss&r. Recaprtulot
gtir is ac dum rogaret dñm ut pareretapor
dius quas sterilis erat. concessit dñs quae
postulabat: inlidebanturq gemini inutero
eius inclusi angustia. Quaedum agerentur
int̃rogauit dnm accepitq responsum
Duuae gentes inutero tuo sunt. & duo popul
deuentre tuo diuidentur populusq popu¬
lũ superabit & maior seruiet minori
Iuoa figuraliter factũ etiam ipsis idae is dose
Lo dosrab uatũ est. qualiter populus ecdes ȩ
synagoga populũ superabit. & quomodo
plebs iudaeorã tempore maior seruit minori
populo xp̃i anorũ si quidem & insingulis nobis
Hoc dici potst qõ diac gentes & duo populi sunt
maranos uitiorũ scili&᷑ atq uirartũ sedistcu
minor est ille maior. Sem ꝑemim plaresi cib: s̃¬
mile qus boni: & atta numerosi ora uirtttib sq̃

Expanded text:
quia praedestinatio precibus impletur, quia praedestinatio precibus impletur, quando is in quo multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, oratione obtinuit, ut filios habere potuisset. Recapitulatio. - Igitur Isaac, dum rogaret Dominum ut pareret uxor ejus, quae sterilis erat, concessit Dominus quae postulabat, illidebanturque gemini in utero ejus inclusi angustia: quae dum agerentur, interrogavit Dominum, accepit responsum: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo dividentur, populusque populum superabit, et major serviet minori . Quod figuraliter factum etiam ipsis Judaeis non credentibus notum est, qualiter populus Ecclesiae Synagogae populum superabit, et quomodo plebs Judaeorum tempore major servit minori populo Christianorum. Siquidem et in singulis nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sunt intra nos, vitiorum scilicet atque virtutum; sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni; et vitia numerosiora virtutibus sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Cui etiã dixit. Patrẽ multarũ geritium
posuite cuirursũ promisit dicens¬
Benedicens benedicã tibi. & multipli cabo
sementuũ sic̃ stellas aeli & uelut harenam
quae est in litore maris. Ex quare aperte
constat quia omp̃s ds̃ semen abrahae multi¬
plicare ꝑisaac prae distinauerat. & tamen
scriptũ est. De precatus est isa ac dnm̃ pro
uxore sua eo qđ sterilis esset qui ex audiuit
eũ & dedit conceptũ rebeccae.: Si ergo mul¬
tiplicatio generis ab rac hae ꝑisaac predistinata
fuit. cur coniugẽ sterilem accepit.
Manamq quae uiri sci orando effici¬
unt ita p̃distinata sunt ut precib
obtineantur. : Nam ipsa quoq ꝑennis
regni prae distinatio ita est ab omni potenti
dõ disposita ut ad hoc electi ex labore per¬
ueniaNt: Qua tenus postulando mereantꝰ
accipere qd̃ eis omp̃s ds̃ ante saecula donare
Eposuit: quod uttum uerum sit. pensr
quae proposuisti & concito uales probare

Expanded text:
Cui etiam dixerat: Patrem multarum gentium Cui etiam dixerat: Patrem multarum gentium constitui te. Cui rursum promisit dicens: Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et velut arenam quae est in littore maris. Ex qua re aperte constat quia omnipotens Deus semen Abrahae multiplicare per Isaac praedestinaverat. Et tamen scriptum est: Deprecatus est Isaac Dominum pro uxore sua, eo quod esset sterilis. Qui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae. Si ergo multiplicatio generis Abrahae per Isaac praedestinata fuit, cur conjugem sterilem accepit? Ea namque quae viri sancti orando efficiunt, ita praedestinata sunt, ut precibus obtineantur. Nam ipsa quoque perennis regni praedestinatio ita est ab omnipotente Deo disposita, ut ad hoc electi ex labore perveniant, quatenus postulando mereantur accipere quod eis omnipotens Deus ante saecula donare disposuit. Quod utrum verum sit, pensa quae proposuisti, et concite vales probare,
Abbreviated transcription (Latin):
occubuit. Idest inmanib: omniũ filiorum
suorũ mortuus ẽ suꝑstitib liberis & nullo
prius morte prae repto : Pratres autem
ꝓfiliis appellari iacobad laban de monstrat
dicens. Quod est peccatũ meũ quia ꝑ secutis
es postme & quia scrutatus es omnia uasã
mea : Siquid inuenisti de uni uersis uasis
domus tuae ponatur corã fratrib meis &i fra¬
trib tuis & diiudicent internos. Nec enĩ
possumus credere ut scriptura comiemorat
qd̃ incob exceptis liberis secum fratres aliquos
habuerit. Sequitur¬
De corceptiono reseccas¬
.s. eo quod sterilis essec & ex audiuit aun
deditq conceptũ rebeccae. H enoñ
Et concepit rebecca & mouebantur
uelut aquila transtulit. confringebant qͣ
filii inutero eius symma chus uero.
RIEΝΑΕΟΝ id est insimili tudine auis
insuper ficie ferebantur. Sequitur
Egressusq primus rubeus sicut pellism¬
legimus seir id est pelosus est dictus
dicens. in isaac uocabitur tibi semen

Expanded text:
occubuit, id est, in manibus omnium filiorum occubuit, id est, in manibus omnium filiorum suorum mortuus est, superstitibus liberis, et nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro filiis appellari, Jacob quoque ad Laban demonstrat, dicens: Quod est peccatum meum, quia persecutus es post me: et quia scrutatus es omnia vasa mea? Quid invenisti de universis vasis domus tuae? Ponatur coram fratribus meis et fratribus tuis: et dijudicent inter nos . Nec enim possumus credere, ut Scriptura commemoret, quod Jacob, exceptis liberis, secum fratres aliquos habuerit. Et concepit Rebecca, eo quod sterilis esset, et exaudivit eum, deditque conceptum Rebeccae . Hieronymus. Et concepit Rebecca, et movebantur vel, ut Aquila transtulit, confringebantur filii in utero ejus. Symmachus vero διέπλεον, id est, in similitudine navis in superficie ferebantur. Sequitur: Egressusqlegimus, Seir, id est, pilosus est dictusdixit: In Isaac vocabitur tibi semen.
Abbreviated transcription (Latin):
llud quoq qđ nos posuimus in senee cute
bona senex &plenus in grecis codicibus
ponitꝰ plenus dierũ. quod cũ sensũ uideatus
ex ponere eo quod luce &i diei operibus
plenus occubuerit. Itec
&reliqui usq ad eum locum ubi ait
& abi tauerunt ab euila usq sur quae est¬
s. contra faciem ae gypti. uenientib in as syri¬
os in conspectu omniũ fratrũ suorũ cecidit.
Nuodecim filii nascuntꝰ ismaelo equib:
primogenitus fuit nabeoth a quo omnis
regio ab eufrate usq ad mare rubrũ naba the¬
na usq hodie dicitꝰ. Quae pars arabiae est
Nam & filiae earũ oppidaq: & pagi ac muni¬
ta castella & tribus. horum appellatione
cae lebrantur. ab uno & his cedar inde ser¬
to & duma alia regio & themana ad austrũ
& cedem adorientẽ plaga dicitur
Quod aut̃ in extremo huius capituli iuxta
lxx. legimus. contra faciem omniũ
fratrum suorũ habitabit. uerius est illud qđ
nos posuimus coram omnib: fratrib: suis

Expanded text:
Illud quoque quod nos posuimus, in senectute Illud quoque quod nos posuimus, in senectute bona senex et plenus: in Graecis codicibus ponitur, plenus dierum. Quod cum sensum videatur exponere, eo quod luce et diei operibus plenus occubuerit: tamen reliqui, usque ad eum locum ubi ait: Et habitaverunt ab Evila usque Sur, quae est contra faciem Aegypti venientibus in Assyrios, in conspectu omnium fratrum suorum cecidit. Duodecim filii nascuntur Ismaeli, e quibus primogenitus fuit Nabajoth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabathena usque hodie dicitur, quae pars Arabiae est. Nam et familiae eorum, oppidaque et pagi, ac munita castella, et tribus eorum hac appellatione celebrantur: ab uno ex his, Cedar in deserto, et Duma alia regio, et Theman ad austrum, et Cedema ad orientalem plagam dicitur. Quod autem in extremo hujus capituli, juxta Septuaginta legimus, contra faciem omnium fratrum suorum habitavit : verius est illud quod nos posuimus, coram omnibus fratribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
illi semen quasi stellae caeli exisaac filio io¬
mitteretur. Ergo uidemus quid sibi uellt
significauerunt arnales ueteris testamenti
quise ad estamentũ nouum estimant ꝑtinere
sed filii concubinae dicuntꝰ. Sola sarra semꝑ
ax or uocatur sicut scriptum est. una est
olãbamea una est ꝑfecta mea: Sequi tux
Quid datur intellegi qđ abrahã cuncta quee
pos sedebat dedit filio suo is aac. filiuis autẽ
concubinarũ largitus est munera . & separa¬
utt abinuicem. Dantur quippe & non null
munera filiis concubinarũ idest carnalium
sed nonꝑ ueni unt ad regnũ promissũ ruec
heretici nec iudaei quia carnalia lucrasce¬
tantur prretor isaac enim nullun ẽ lieros
utq: quia non filii carnis sed filii promis si¬
onis deputantur insemine:
Qt mortuus ẽ a braham inseneo curte bors
senex aiplenus dierũ. & collectus est
additũ est. a brabã deficiens mortius est
quia non conuenit a brahae deficero & munui

Expanded text:
illi semen quasi stellae coeli ex Isaac filio proilli semen quasi stellae coeli ex Isaac filio promitteretur. Ergo videamus, quid sibi velit cauerunt carnales ueteris testamenti,qui se ad Testamentum Novum aestimant pertinere, sed filii concubinae dicuntur. Sola Sara semper uxor vocatur, sicut scriptum est: Una est columba mea, una est perfecta mea . Sequitur. Quid datur intelligi quod Abraham cuncta quae possidebat dedit filio suo Isaac, filiis autem concubinarum, largitus est munera et separavit ab invicem. Dantur quippe et nonnulla munera filiis concubinarum, id est, carnalium, sed non perveniunt ad regnum promissum nec haeretici nec Judaei, quia carnalia lucra sectantur: praeter Isaac enim nullus est haeres, utique quia non filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine. - Et mortuus est Abraham in senectute bona, senex et plenus dierum, et collectus est additum est, et deficiens Abraham mortuus est: quia non convenit Abrahae deficere, et imminui.
Abbreviated transcription (Latin):
agnito uitia sua gentilitas deseruit . & ab elat¬
one celsi tudinis uiam humilitatis petiuit
Quas etiã & uerecundata pallio uelabatur
quia coram eo de errorib prioris uitae couisfest¬
ditrQđ uero inclinato iam die egressus est
in agrũ isaac hoc significabat qd ex tremo
huiuas mundi tẽpore uel ut in diei fine uenieis
aps. qui quasi in agrũ foras gxuto rio cũst
inusibilis so unen uisibilẽ in hoc mundo
uenienti exgentib ee clesiae demonstrauit
Ituenit aut̃ eum ecdesia ad puteũ uisionis
Sidest in contẽ platione & in telle gentia ueri¬
tatis ubi intellectũ ꝑcipiat altiorẽ siue laua¬
crã aquae ubi puri ficet᷑ sic que dehine copu¬
latur sponso suo xp̃o ad herens illigloria
aetrnitatis & regno. Sequi tuR
Quid auttẽ sibi uellit qđ abrabiã postobitud ib¬
simee cechiurã duxit uxorem pum quid le
in continentiã dum esset umn aetato grandeuis
Absit sed propt̃ filiorũ procreationẽ uelur

Expanded text:
agnito vitia sua gentilitas deseruit, et ab elatagnito vitia sua gentilitas deseruit, et ab elatione celsitudinis viam humilitatis petivit. Quae etiam et verecundata pallio velabatur, quia coram eo de erroribus prioris vitae confunditur. Quod vero inclinato jam die egressus est in agrum Isaac, hoc significabat quod extremo hujus mundi tempore velut in diei fine veniens Christus, qui quasi in agrum foras exiit, quia cum sit invisibilis, se tamen visibilem in hoc mundo venienti exigentibus Ecclesiae demonstravit. Invenit autem eum Ecclesia ad puteum visionis, id est, in contemplatione et intelligentia veritatis, ubi intellectum percipiat altiorem, sive lavacrum aquae, ubi purificetur; sicque dehinc copulatur sponso suo Christo, adhaerens illi gloria aeternitatis et regno. Sequitur. Quid enim sibi velit quod Abraham post obitum Sarae Ceturam duxit uxorem? Nunquid ob incontinentiam, dum esset jam aetate grandaevus? Absit, sed propter filiorum procreationem, dum
Abbreviated transcription (Latin):
uenturũ dm̃ caeli. Senior aut̃ iste imagine
sia despondebatur. Abi it raque puer
sime sopotamiã inciuitatẽ nachor stetitq
circa fontẽ quaerens sponsã filio dñi sui
Sio eelex quae post fidem est uenit ad fontẽ
baptismatis ibi ontns occurrit ei uirgo re¬
becta i dest ec cdesia: Uidit autẽ rebecca
puerũ idest sermonẽ propheticũ. de ponit
de hamero hxdriã. utiqi elatã saecul facun¬
diam & ad humilẽ propheticũ se inclinat
sermonẽ. Accepit aut̃ apuero in aurẽ aurea
id est suscepit fidei ornamenta uel morum
ul etiã aureos scripturarũ sensus. & cdarum
argenti eloquiũ. Sicq secuta puerũ rebecca
uenit adisaac. secuta uerbũ propheti cum
ee clesia uenit ad xpm̃ Quae tam̃ cameli
dorso deducit̃ quia ad xp̃m exgentilitate
ec desia ꝓperans intortis uitiosisq uitae
ueteris conuersationibus inuenitur
Quao is⁊ acuiso descendit decamelo quia dr̃o

Expanded text:
venturum Deum coeli. Senior autem iste imaginem venturum Deum coeli. Senior autem iste imaginem sia desponsabatur. Abiit itaque puer in Mesopotamiam, in civitatem Nachor, stetitque circa fontem quaerens sponsam filio domini sui . Sic et lex, quae post fidem est, venit ad fontem baptismatis, ibi orans occurrit ei virgo Rebecca, id est, Ecclesia. Vidit autem Rebecca puerum, id est, sermonem propheticum, deponit de humero hydriam , utique elatam saeculi facundiam, et ad humilem propheticum se inclinat sermonem. Accepit autem a puero inaurem auream, id est, suscepit fidei ornamenta, vel morum, vel etiam aureos Scripturarum sensus, et clarum argenti eloquium; sicque secuta puerum Rebecca venit ad Isaac. Secuta verbum propheticum Ecclesia, venit ad Christum, quae tamen cameli dorso deducitur, quia ad Christum ex gentilitate Ecclesia properans intortis vitiosisque vitae veteris conversaionibus invenitur. Quae, Isaac viso, descendit de camelo, quia Domino