comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum eis debeant conuersari. q̃¬
ponatu finis prime parti hiꝰ
secundi libri in qua agitur de
regimine coniugali. uidetur tñ
ditum noticiam regiminis n¬
ad que opera coniuges ordinã¬
de sunt.Si enim indecens ẽ eã

Expanded text:
cum eis debeant conversari, imponatur finis primae parti huius secundi Libri, in qua agitur de regimine coniugali. Videretur taditam notitiam regiminis nad quae opera sint coniuges ordinandae: si enim indecens est ea
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatiua legumi s nõ cuiꝰlz
est leges condere. ¶Scda uia
ad inuestigandum hoc idẽ siũ¬
tur ex eo ꝙ leges coactuuã hñt
potentiam pt enimi quilz ex po¬
pulo monere ⁊ persuadere alte¬
ri ut bñ agat s hiꝰ moriitões¬
⁊ hiꝰ persuasiones non dñr le¬
ges. qr nichil hñt coactiuum.
extendendo autẽ nomen legis
quelz mandata ⁊ q̃lib moni¬
tõnes leges diti possunt. ẜ quẽ
ꝙ unusquisq statuit leges pu-¬
eris ⁊ uxorib. uolebat enim ho¬
merus ꝙ monitõnes ⁊ p̃cepta
que facit pr̃familias uxori fi-¬
liis ⁊ aliis exñtib in domo le¬
ges nommari possent. sz hec r̃ĩ
est scd̃m ꝓpriam acceptõem le¬
gum. nam sicut una persona
singularis ordinatur ad boñ
domesticum: ꝙ ẽ bonum tota¬
lius ⁊ cõmunius: sic bonuz
domesticum ordinatur ad bo¬
num cuule ⁊ ad bonum regni
ꝙ ẽ ⁊̃ totalius ⁊ perfestius q̃r
si a bono perfectiori ꝙ magish̃t
rõnem finis sumende sunt le¬

Expanded text:
observativa legum, sed non cuiuslibet est leges condere. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex eo quod leges coactivam habent potentiam. Potest enim quilibet ex populo movere et persuadere alteri ut bene agat, sed huiusmodi monitiones et persuasiones non dicuntur leges, quia nihil habent coactivum. Extendendo autem nomen legis, quaelibet mandata, et quaelibet monitiones leges dici possunt. Secundum quem quod unusquisque statuit legis pueris et uxoribus: volebat enim Homerus quod monitiones et praecepta, quae facit paterfamilias uxori, filiis, et aliis existentibus in domo, leges nominari possent: sed hoc non est secundum propriam acceptionem legum; nam sicut una persona singularis ordinatur ad bonum domesticum, quod est bonum totalius et communius: sic bonum domesticum ordinatur ad bonum civile, et ad bonum regni, est etiam totalius et perfectius. Quare si a bono perfectiori quod magis habet rationem finis sumendae sunt le
Abbreviated transcription (Latin):
se periculo pro defensione prĩe
non ergo sic seꝑandi sunt bel¬
latores ab artificib ⁊ ab aliis
ciuib ꝙ̃ tiues alios pro defen¬
sione patrie bellare non oporte¬
at. Melius est ergo dr̃e ĩ tiui¬
sunt ibi ciues ualentes portare
arma qͣm seꝑare bellatores ab
aliis ciuib. ¶ Scd̾a uia sic p
nam constituere tantam ml¬
titudinem bellatoꝵ in qual
ciuitate ut quinq melia uł ⁊̃
mille ẽẽt ualde difficile ⁊ one

Expanded text:
se periculo pro defensione patriae. se periculo pro defensione patriae. non ergo sic separandi sunt bellatores ad artificibus et ab aliis civibus, quod cives alii pro defensione patriae bellare non oporteat. melius est ergo dicere in civisunt ibi cives valentes portare arma, quam separare bellatores ab aliis civibus. Secunda via sic patet, nam constituere tantam multitudinem bellatorum in qualibet civitate ut quinque milia, vel etiam mille, esse valde difficile et one
Abbreviated transcription (Latin):
nec esse utile eosdem semper ĩ
eisdem magistratib p̃fici. ut
socrates statusse idebatur. Re-¬
stat ergo exequi de dĩone ⁊ or¬
dine ciuitatis quam socrates
ordinauit. ¶Dicebat enim
Ciuitatem quinq in se debere
habere Uidelicz principem: con¬
siliarios: bellatores. artifices: ⁊
agricolas Holebat enim bellan¬
tes ẽẽ ꝑtem ciuitatis distinc¬
tam ab aliis ciuib / numerũ
autẽ bellantium statuebat di.¬
tens in qualz ciuitate debere ẽẽ
ad plus quinq milia ad miniꝰ
mille. ¶Hiꝰ autẽ statutum
qntum ad bellatores triplicit̃
ip̃is bellantib socrates statueba
¶Primo enim dicebat eos
esse alios ⁊distinctos ab aliis
nato numero. ¶Prima uia
sic patz nairi semper bonum cõ¬
mune preponeridum ẽ bono p̾¬
uato naturale est enimi paitẽ
se exponere peritulo pro toto. u
brachium statim exponit se pe¬
riculo pro defensione corporis.
pret̾ ordinem ergo naturaiem
agit quilz tiuis si non expõat

Expanded text:
nec esse utile, eosdem semper in nec esse utile, eosdem semper in eisdem magistratibus praefici, ut Socrates statuisse videbatur. Restat ergo exequi de iussione et ordine civitatis, quam Socrates ordinavit. Dicebat enim civitatem quinque in se debere habere. videlicet principem, consiliaros, bellatores, artifices, et agricolas. Volebat enim bellantes esse partem civitatis distinctam ab aliis civibus. Numerum autem bellantium statuebat, dicens, in qualibet civitate debere esse ad plus quinque millia, ad minus mille. Huiusmodi autem statutum quantum ad bellatores tripliciter ipsis bellantibus Socrates statuebat. Primo enim dicebat eos esse alios et distinctos ab aliis nato numero. Prima via sit patet. nam semper bonum commune praeponendum est bono privato: naturale enim est partem se exponere periculo pro toto, ut brachium statim exponit se periculo pro defensione corporis, praeter ergo ordinem naturalem agit quilibet civi, si non exponat
Abbreviated transcription (Latin):
ris p̾ficiantur alii uidentes
se esse despectos: ad seditõnem
consurgunt ⁊ ciuitatem t̾bãt:
hanc autem terciam rõm im¬
probantem ordinatõem socrati¬
cam tangit ph̾s ẜo pol̾. cũ acc¬
ꝙ socrates semper facit eosdem
principes ꝙ est seditõnis c̃ã a¬
pud nullam dignitatem pos¬
sidentes uidentes enim se nul¬
lam dignitatem posfidere si cõ¬
tingat eos esse uiriles ⁊animo¬
sos seditõnes mouent. Capł.¬
sordine cuiium non sñ rõne lo¬
citos fuisse. Idõ bñ seht̃ eorũ
opiniones tractare non osten¬
tationis cãi s qr hoc requirit p̃¬
sens methodus quam intendi¬
mus tradere de regimine tiui¬
tatis ⁊ regni. ¶iso enim ꝙͥ
circa hoc senserunt phi ⁊ ꝑtrac¬
tatis eoꝵ opinionib clarius
apparebit quid curca hiꝰ regim̃
sit sensendum qr cum patest
sit in p̃cedentib non expedire
ciuitati possõnes. uxores. ⁊ fili¬
as. ẽẽ communes ut sotrates
statuebat nec esse decens muli-¬
eres ordinari ad opera bellica.

Expanded text:
ris praeficiantur, alii videntes se esse despectos ad seditionem consurgunt, et civitatem turbant. Hanc autem tertiam rationem improbantem ordinationem Socraticam tangit Philosophus 2. Poli. cum ait, Socrates semper facit eosdem principes. quod est seditionis causa apud nullam dignitatem possidentes: videntes enim nullam dignitatem possidere, si contingat eos esse viriles et animosos, seditiones movent. ordine civium, non sine ratione locutos fuisset ideo bene se habet eorum opiniones tractare, non ostentationis causa, sed quia hoc requirit praesens methodus, quam intendimus tradere de regimine civitatis, et regni. Viso enim quid circa hoc senserunt Philosophi, et pertractatis eorum opinionibus, clarius apparebit quid circa huiusmodi regimen sit censendum. Quare cum patefactum sit in praecedentibus, non expedire civitati possessiones, uxores, et filios esse communes, ut Socrates statuebat; nec esse decens, mulieres ordinari ad opera bellica;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ponuntur. na sũ medici nõ
est consiliari de sanitate: s eiꝰ
ẽ intendere sanitatem tanqͣmi
finem sic eius cuius est ciui-¬
tatem ordinare non est consi-¬
liari de pace ⁊ de concordia ci¬
uium. nam ut dr̃ tercio etħ̃
consilium non est de fine s de
hus que sunt ad finempa-¬
cem enim ⁊ concordiam ciuiũ
d intendere rector ciuitatis tã¬
quam finem.Sic ergo est dis¬
ponenda tiuitas ut conseruet᷑
in pace ⁊ ut ibi seditõnes nõ
insurgant. Mutare autemi
aliqñ magistratus ⁊ princi-¬
patus ⁊ distribuere eos dui̾¬
sis personis ut innuit ph̾s ẜo

Expanded text:
praeponuntur. Nam sicut medici non est consiliari de sanitate, sed eius est intendere sanitatem tanquam finem: sic cuius est civitatem ordinare, non est consiliari de pace et de concordia civium. nam ut dicitur 3. Ethic. consilium non est de fine, sed de iis quae sunt ad finem pacem enim et concordiam civium debet intendere rector civitatis tanquam finem. sic ergo disponenda est civitas, ut conservetur in pace, et ut ibi seditiones non insurgant. Mutare autem aliquando magistratus et principatus, et distribuere eos diversis personis, ut innuit philo
Abbreviated transcription (Latin):
brum ordinetur ad opus sibi de¬
bitum. hõ enim non audit per
os s per aurem. frustra igitur
cum quis uult audire alium
retinet os apertum./ Sic ⁊ hõ
nõ loquitur pedib nec maĩb
nec spatulis. s ore. Sic̃ ergo ha¬
bent indisciplinatos gestus qͥ
cũ uolunt audire alios ora te¬
nent aperta. sic sunt indiscipli
extendunt pedes et crura uł ni
mis spissim mouent brachia
uł erigunt hum̾os. ul faciunt
alia que ad locutõem nichil de¬
seruiunt ¶ sic igitur disciplinãdi
sunt iuuenes ut hant tales ge¬
stus ⁊ ut sic utantur motibus
membroꝵ ut deseruiunt ad o¬
pera que intendunt. nam agẽ
aliquos motus membroꝵ non
deseruientes operi intento uel ꝓ¬
cedit ex insipĩa mentis uel ex
elatõne aĩ uel ex aliquo alio ui¬
tio. ¶Hus uisis restat exequi
de t̾cio qd̾ proponebatur in prĩ¬
cipio capituli uidelicet qualit̾
se debeant hr̃e iuuenes cura uesti¬
tum uestimenta quid̃ ad tria

Expanded text:
ibet membrum ordinetur ad opus sibi deibet membrum ordinetur ad opus sibi debitum. Homo enim non audit per os, sed per aurem. Frustra ergo, cum quis vult audire alium, retinet os apertum. Sic etiam homo non loquitur pedibus, nec manibus, nec spatulis, sed ore. Sicut ergo habent indisciplinatos gestus, qui cum volunt audire alios, tenent ora aperta: sic sunt indisciplinextendunt pedes et crura, vel movent nimis spissim brachia, vel erigunt humeros, vel faciunt alia, quae ad locutionem nihil deserviunt. Sic ergo disciplinandi sunt iuvenes, ut habeant tales gestus, et ut sic utantur motibus membrorum, ut deserviant ad opera quae intendunt. Nam agere aliquos motus membrorum non deservientes operi intento, vel procedit ex insipientia mentis, vel ex elatione animi, vel ex aliquo alio vitio. Hiis visis, restat exequi de tertio, quod proponebatur in principio capituli, videlicet qualiter se habere debeant iuvenes circa vestimentum. Vestimenta quidem ad tr
Abbreviated transcription (Latin):
aliquas delc̃ationes ne defici-¬
ant aconsecutione finis. Sic
ergo instruendi sunt pueri er¬
ga ludos ut non oĩo prohibean¬
tur aludis: s ut moderate ha¬
beant ludos honestos ⁊ liberaleᷤ:
nam ludi turpes ⁊ eloquia tur¬
pia ⁊ deductõnes inhoneste pro¬
hibende sunt a iuuenib ut ult̾¬
iuuenes se hr̃e debeant circa lu¬
dos. Restat uidere qualr sehr̃e
debeant circa gestus: gestus aũt
anime. Uidemus enim pruden¬
tes ⁊ bonos h̃re gestus ordinatoᷤ
⁊honestos. cohilent enim tales¬
sua membra ne aliquemi motũ
hant ex quo quis comecturari
quia ipse intentus est circa rõm
⁊ intellectum non sic percipit
naturales impetus nec sic agit
ex naturalũstinctu ut aues et
bestie aues enim ⁊ alia aĩalia
ex naturali instinctu agentia
non sic inligent disciplina ut
homo qui utitur ratione ⁊ in¬
tellectu. ⁊ ad agendum oꝑa sibi
debita non sufficienter iriclinat
ex natura. disciplina aut̃ q̃ ẽ

Expanded text:
aliquas delectationes, ne deficialiquas delectationes, ne deficiat a consecutione finis. Sic ergo instruendi sunt pueri erga ludos, ut non omnino prohibeantur a ludis: sed ut moderate habeant ludos honestos, et liberales. Nam ludi turpes, et eloquia turpia, et deductiones inhonestae prohibendae sunt a iuvenibus, ut vultiuvenes se habere debeant circa ludos. Restat videre, qualiter se habere debeant circa gestus. Gestus autemanimae. Videmus enim prudentes et bonos habere gestus ordinatos et honestos: cohibent enim sua membra, ne aliquem motum habeant, ex quo quis coniecturari quia ipse intentus est circa rationem et intellectum, non sic percipit naturales impetus, nec sic agit ex naturali instinctu, ut aves et bestiae. Aves enim et alia animalia ex naturali instinctu agentia non sic indigent disciplina, ut homo, qui utitur ratione et intellectu; et ad agendum sibi opera debita, non sufficienter inclinatur ex natura. Disciplina autem, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
Prima uia sic pz nam mens
humana nestit ociosa ẽẽ. Cu
ergo quis uacat otio ⁊ non in¬
tendit aliquib delcationib
licitis statim incipit uagari
cogitando de illicitis. uñ pħ̾s
quare ne sollicitemur circa ali¬
qua illicita ⁊ ut uitemus delcã¬
tiones illicitas: expedit aliqͣndo
hr̃e aliquos ludos ⁊ aliquas de¬
ductiones licitas ⁊ honestas. qͥ
sunt autem illi ludi ⁊ que sũt
ille deductõnes cura quas debẽt
uacari pueri infra dicetur.
¶ Sed̾a uia ad ostendendũ hoc
id̾ sumit᷑ ex adeptõne finis ĩ¬
tenti. nam non semper statim
quis habere p̃t finem intentu.
Ne ergo p̃p̃ continuos labores
deficiat᷑ a consecutõne finis ex¬
pedit aliquos ludos ⁊ aliqͣs de¬
ductõnes int̾ponere suis curis:
ut ex hoc aliquam requiem re¬
cipientes magis possint labora¬
re in consetutione finis. Uñ et
to ⁊ qr aliqñ quis constituit si¬
bi finem in quo diu laborat ã¬
teqͣm consequatur illum. Ideo
oz interponere aliquos ludos ⁊

Expanded text:
Nam mens humana nescit ociosa esse: cum ergo quis vacat ocio, et non intendit aliquibus delectationibus licitis, statim incipit vagari cogitando de illicitis: unde Philquare ne solicitemur circa aliqua illicita, et vitemus delectationes illicitas, expedit aliquando habere aliquos ludos, et habere aliquas deductiones licitas et honestas. Qui sunt autem illi ludi, et quae sunt illae deductiones, circa quas debent vacare pueri, infra dicetur. Secunda via ad ostendendum hoc idem, sumitur ex adeptione finis intenti. Nam non semper statim quis habere potest finem intentum: ne ergo propter continuos labores deficiat a consecutione finis, expedit aliquos ludos et aliquas deductiones interponere suis curis, ut ex hoc aliquam requiem recipientes, magis possint laborare in consecutione finis. Unde etto, et aliquando quis constituit sibi finem, in quo diu laborat, antequam consequatur illum, ideo oportet interponere aliquos ludos, et
Abbreviated transcription (Latin):
stum uel utile uł honestũ siue
honorabileͣ. bonum enim hone¬
stum bonum horiorabile dͥ pt̃.
nam honestum id̾ ẽ ꝙ honoris
status. Si ergo uestimenta q̃¬
runtur pp̃ bonum delc̃abile. sic
queruntur delicata ⁊ mollia .si
runtur salida ad repellendum
frigus tempore hyemali. uel ñ
calida tp̃r estiuo. Si uero q̃rã¬
tur pp̃ bonum honorabile. sic
q̃runtur pulchra ⁊ decora ¶n¬
detens ẽ autem nimis sollici¬
tari circa molliciem uestium:
⁊ circa delc̃atonem in ip̃is ¶nã
ex hoc efficitur quis intemꝑa¬
tus ⁊ timidus/ de leui enim qͥ
ad lasciuiam ⁊ ad mollitiem
carnis prorumpit si nimis de¬
lectetur in mollicie uestium. ui
¶ Secundo nimia mollicies
uestium reddit hoĩem timidũ
nam cum aria ⁊ ferrea ĩle qͣñ¬
dam duriciem hant qui semꝑ
sollicitatur circa mollia uestim¬
ta dubitat arma arripere ⁊ ef
ant arma instruendi sunt ut
non nimis delecteritur in mol¬
licie uestium. ¶Dicto qũo¬

Expanded text:
 vel utile, vel honestum sive honorabile. Bonum enim honestum, bonum honorabile dici potest: nam honestum idem est, quod honoris status. Si ergo vestimenta quaeruntur propter bonum delectabile: sic quaeruntur delicata, et mollia. Si runtur calida ad repellendum frigus tempore hyemali, vel non calida tempore aestivo. Si vero quaerantur propter bonum honorabile: sic quaeruntur pulchra, et decora. Indecens est autem nimis solicitari circa molliciem vestium, et circa delectationem in ipsis: nam ex hoc efficitur quis intemperatus et timidus. De levi enim quis ad lasciviam et ad molliciem carnis prorumpit, si nimis delectetur in mollicie vestrum, et  Secundo, nimia mollicies vestium reddit hominem timidum. Nam cum arma ferrea in se quandam duriciem habeant, qui semper solicitantur circa mollia vestimenta, dubitant arma arripere, et eant arma, instruendi sunt, ut non nimis delectentur in mollicie vestium. Dicto, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tõib felicitatẽ nõ ẽẽ ponẽdã incimili
potentia. P̾rima ua sumit᷑ eõ ꝙ talis
principat᷑ꝰ. nõ multũ durat. S̾a ex eo
quod ẽẽ põt sine bonitate bite. Tcia
uero eo quod est indignus. Quarta
uiero ex eo ꝙ per hius principia tũ ciues or¬
dinant᷑ adminora bona. ¶Quuita u̾o ex
co ꝙ tale dm̃ũ ut plurimum infert no¬
cumentũ ¶sprima una sic p nam per cini¬
lem potenciam uelle sͥ sb̾ite natõnes hoc

Expanded text:
civili potentia. Prima via sumitur, ex eo quod talis principatus non multum durat. Secunda, ex eo quod esse potest sine bonitate vitae. Tertia vero, ex quod est indignus, Quarta autem, ex eo quod per huiusmodi principatum cives ordinantur ad minora bona. Quinta vero, ex eo quod tale dominium ut plurimum infert nocumentum.Prima via sic patet. nam per civilem p
Abbreviated transcription (Latin):
felicitas sic fins omnium operatoꝵ qͥl
totam uitam suam ⁊ omnia opera sua
ut plurimum ordinat ad id inquo suã
felicitatem ponit. Ponens gͥ suamfe¬
licitatem in cuuli potentia ⁊ insubiti¬
endo sibinacõnes forte bene se hẽbit
tempore belli tempore tñ pacis nesciet
bene uiueres/ nam cum ut plurimum¬
nõ studerunt nisi ex̾ticiis bellicis et
totam uitam suam ordinauerit ad
fortitudinem nõ adiusticiam ⁊ tem¬
panciam tempore pacis in quo opusẽ
iusticia ⁊ temperantia nesciet uiuere.
s fiet uitõsus ⁊ inturret nocumẽcum
felicitatem inciuilipotentia ait turpe
ẽẽ cum bellamus participare bonis.¬
cum uero uacamus ⁊ sumus in pate
fieri lucõsos quare si inconueniens
est ponere felicitatẽ maliquo nõ diu¬
turno ⁊ in eo ꝙ põt ẽẽ sine bonitate
uite ⁊ est quid indignum ⁊ per quod

Expanded text:
felicitas sit finis omnium operatorum, quilibet totam vitam suam, et omnia opera sua ut plurimum ordinat ad illud in quo suam felicitatem ponit: ponens ergo suam felicitatem in civili potentia, et in subiiciendo sibi nationes, forte bene se habebit tempore belli: tempore tamen pacis nesciet bene vivere. nam, cum ut plurimum studuerit, nisi in exercitiis bellicis, et totam vitam suam ordinaverit ad fortitudinem, non ad iustitiam, et temperantiam, tempore pacis, in quo opus est iustitia, et temperantia, nesciet vivere, sed fiet vitiosus, et incurret nocumentum felicitatem in civili potentia, ait, turpe esse, cum bellamus, participare bonis,cum vero vacamus et sumus in pace, fieri vitiosus. Quare si inconveniens est ponere felicitatem in aliquo non diuturno, et in eo quod potest esse sine bonitate vitae, et est quid indignum, et per qu
Abbreviated transcription (Latin):
offendũt alios. quod regno nõ expe¬
⁊ dit sic ⁊̃ debet ẽẽ cure ip̃i principi de
debita fama qr per hec inducuntur sb̃.¬
diti ad uirtutem snam us plurimum
qualis est princeps calis est populus.
Cumgͥ printeps bonus pͣtur. sb̃diti
suscipiunt mat̾iam benefatiendi: sic
⁊̃ sanitas płchritudo ⁊ fortitudo com¬
petunt principi nõ ꝙ ineis sit propͥe
felicitas s quia possunt eẽ organa ad
felicicatẽ talia ergo diligenda sunt ut
sunt organa ad felicitatem ⁊ ut faciunt
ad quandam claritatem felicitatis pp̃ꝙ¬

Expanded text:
ostendunt alios, quod Regno non expeostendunt alios, quod Regno non expedit. Sic etiam debet esse curae ipsi principi de debita fama, quia propter hoc inducuntur subditi ad virtutem. Nam ut probatum qualis est princeps, talis est Populus. Cum ergo princeps, bonus praedicatur, subditi suscipiunt materiam benefaciendi. Sic etiam, sanitas, pulchritudo, et fortitudo competunt principi, non quod in eis sit proprie felicitas, sed quia possunt esse organa ad felicitatem. Talia ergo diligenda sunt, ut sunt organa ad felicitatem, et ut faciunt ad quandam claritatem felicitatis. Prop
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃oꝵ ꝙ nõ decet principẽ fuã felicitatem
pon̾e inboluptatib corporalib: nec ĩdiui¬
cus q̃nec in honorib : nec infama᷑ nec in
timili potencia : nec in santate: nec in
corporali robore.: nec inpulchritudine.
õmnb tamẽ istis deb uti ut sunt or¬
gana ad felicitatẽ ¶ deb uti tibis inqͥb
posset consurge̾ malum gentis ¶ d uti
actu mr̃io mali propt̾ conseruatõnem
spẽi: siue ꝓpt̾ procreatõnem prolis snã
ex deftũ filioꝵ multa regna passa sunt
dĩom ⁊ scandala / decedentib em̃ printi¬
pibus absq liberis plures msurgunt
ut dñiuentur ⁊ faciunt dissentõnem
inpopulo¶ Debet ⁊̃ princeps possidere
sufficientes diuitias ut possit regnum
personas dignas ꝙͦ sine diuitũs fĩ nõ
põt ¶ sit ⁊̃ ne uilipendatur maiestas re¬
gia. est rex dignus honore  ⁊ expedit ei
hr̃e ciuilem potentiams nam proptẽr
paripensõm iudicis uł principis uͭ
plurimum aliqui operant᷑ malaiet

Expanded text:
d non decet principem felicitatem ponere in voluptatibus corporalibus, nec in divitiis, nec in honoribus, nec in fama, nec in civili potentia, nec in sanitate, nec in robore corporali, nec in pulchritudine: om nibus tamen istis debet uti, ut sunt organa ad felicitatem. Debet enim uti cibis, in quibus posset consurgere malum gentis. Debet uti actu matrimoniali propter conservationem speciei, sive propter procreationem prolis: nam ex defectu filiorum multa regna passa sunt divisionem, et scandala: decedentibus enim principibus absque liberis, plures insurgunt, ut dominentur, et faciunt dissensionem in Populo. Debet enim princeps possidere sufficientes divitias, ut possit regnum personas dignas: quod sine divitiis fieri non potest. Sic etiam, ne vilipendatur maiestas regia. est rex dignus honore, et expedit ei habere civilem potentiam: nam propter parvipensionem principis, ut plurimum aliqui operantur mala, et
Abbreviated transcription (Latin):
sani felicitatẽ pomĩ ł in sanitate :⁊
mẽdici indiuitus turpes uero inpultͥ¬
tudine, debiles mrobore ¶Sz ꝙ nõ sit fe¬
licitas/ nec inrobore nec insanitate nec
ipulcritudine triplici lua uenari pos¬
sumus ¶ Primo qr talia bona sunt cor¬
poralia. secundo qr sunt quodãmͦ exti¬
ora. Tertio qr sunt de facili mutabilia.
¶Corporalia emĩ sunt qr hñt ẽẽ nicor¬
poralib ut insb̾o nam sanitas est in
hũorib pultricudo inmẽbris robur in
de eligendis sanitas est debica equa ñ
tõ hũoꝵ pultritudo debita comñsura¬
tõ membroꝵ robur debita proportõ
ossium ⁊ neruoꝵs quare cum hũores
membra nerui ⁊ ossa sĩt torporalia sa
dñrsnõ ergo in eis est ponenda felici¬
ni nõ debet qr sunt quo daminodo ex¬
teriora bona nam bomo setundum pħm nͣeͣ

Expanded text:
sani, felicitatem ponunt in sanitate, et sani, felicitatem ponunt in sanitate, et mendici in divitiis, turpes in pulchritudine, debiles in robore. Sed quod non sit felicitas in robore, nec in sanitate, nec in pulchritudine, triplici via venari possumus. Primo, quia talia bona sunt corporalia. Secundo, quia quodammodo exteriora.Tertio, quia sunt de facili mutabilia. Corporalia enim sunt, quia habent esse in corporalibus, ut subiecto: nam sanitas est in humoribus, pulchritudo in membris, robur in De eligendis sanitas est debita adaequatio humorum. Pulchritudo est debita commensuratio membrorum. Robur debita proportio ossium et nervorum. Quare cum huomores, membra, nervi, et ossa sint corporalia, sasse dicuntur; non ergo in eis est ponenda felicini non debet, quia sunt quodammodo exteriora bona. Nam homo secundum P
Abbreviated transcription (Latin):
mtonis corporalib nõ est ponẽ E¬
da felicitas. Sunt tñ triabona corpo¬
ris que homines maxime de siderare
udentur. bidelicet santatem pulcri¬
tudinem ⁊ robur. Immo nõ nulli
nitalib suam felititatẽ pomnt.
bi enimom̃mo ẽe contrariũ de bõis
corporis ⁊ anime bona enĩ corpora¬
lia quanto mimis hũr magis desi¬
derantur: prius enini quambona illa pregꝰ¬
tent᷑ credñr ẽẽ maiora qmͣ sĩt eis aũt ad ep¬
tis app̃ nõ ẽe tauta quanta credebantur.
uirtutes aũc ⁊ bona intellectualia mod̾.
cõu̾sum tenent nam eis adeptis inuẽi¬
unt᷑ maiora quã credant᷑ ideo ignoran¬
nõ solum nõ increparent dances se stiẽ¬
ciis ⁊ uirtutib. S ⁊̃ deriderent quicunq
talib nõ uacarent bona gͦ corporaliaqr
nõ h̾ita reputant᷑ maiora quã sint młti
carentes corporalib bonis/ adeo affrãnt
ea ⁊ credunt ip̃a ẽẽ tante excellentie. lit
sibr̃ent illa reputarent se ẽẽ felices ĩo

Expanded text:
bonis corporalibusque non est ponenda felicitas. Sunt tamen tria bona corporis, quae homines maxime desiderare videntur, videlicet, sanitatem, pulchritudinem, et robur. Immo nonnulli in talibus suam felicitatem ponunt. Videtur enim omnino esse contrarium de bonis corporis, et animae. Bona enim corporalia quanto minus habetur, magis desiderantur: prius enim, quam talia bona praegustentur, creduntur esse maiora, quam sint: eis autem adeptis, apparent non esse tanta, quanta credebantur. Virtutes autem, et bona intellectualia modum conversum tenent: nam eis adeptis, inveniuntur maiora, quam crederentur. Ideo ignorannon solum non increparent dantes se scientiis et virtutibus, sed etiam deriderent quicunque talibus non vacarent. nona ergo corporalia, quia non habita reputantur maiora quam sint, multi carentes corporalibus bonis, adeo affectant ea, et credunt ipsa esse tantae excellentiae, ut si haberent illa, reputarent se esse felices. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
poł. dñtẽ: ꝙ testis est nobis deus ꝙ feli :¬
citas in bonis int̾iorib est ponenda tes¬
tificat᷑ eñ ħ deus per se ip̃m ut ide̾ ĩdem
innuit Inam deus nõ est beatꝰ per aliqͣ
ext̾iora bona s per ea que sunt in se ip̃o¬
.: ¶ Sig anima beata assimulat᷑ deo nõ
erit beata insi per bona que sunt in se¬
ip̃a ¶Gertio in talib bonis nõ est ponẽ¬
da felicitas qͥa sunt ualde mutabilia
Equatõ em̃ hũorum ꝯsõsit motui sr̃¬
celestium corporũ fiariatõn acris mu¬
manet in eis color debit᷑ amittũt cõformi¬
tatẽ illam inqua resuatur decor ⁊ pulch¬
lcͣ tudo nõ gͥ decet regẽ. net ⁊̃ aliꝙ̃ hominẽ

Expanded text:
od testis est nobis Deus, quod felicitas in bonis interioribus est ponenda. Testificatur enim hoc Deus per seipsum, ut idem ibidem innuit: nam Deus non est beatus per aliqua exteriora bona, sed per ea quae sunt in seipso. Si ergo anima beata assimilatur Deo, non erit beata, nisi per bona. quae sunt in seipsa. Tertio in talibus bonis non est ponenda felicitas, quia sunt valde mutabilia. Aequatio enim humorum, cum subsit motui supercoelestium corporum, variationi aeris, mumanet in eis color debitus: amittunt conformitatem illam, in qua reservatur decor, et pulchritudo. non decet ergo regem, nec al
Abbreviated transcription (Latin):
Egetius
dare inidet᷑ belloꝵr industriam:
hoc em̃ secundum ip̃m est ꝙ romã
maxime exalcauit qr maxime de¬
derunt operã ⁊̃ reb bellicis ⁊ summo
opere studerunt quõ sibi possent subi

Expanded text:
egetius detur bellorum industriam. Hoc enim secundum ipsum est quod Romam maxime exaltavit, quia maxime dederunt operam rebus bellicis, et summo opere studuerunt, quomodo possent sibi
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus. Inmo sicut ignis quiest nͨ cali¬
de naturalt̾ agit ꝯcalefacit sic qr homo
nõ gͥ rex d se cred̾e ẽẽ felicẽ si per luolẽti¬
am ⁊ per cuulem potẽtiã dñetur. quia
tale dñium cũ sit uiolẽtũ ⁊ contra nacu¬
ram diu durare nõ põt felicitas aũt nõ
est ponẽda maliquo cransitorio s mag̃
ialiquo sempit̾no ¶ Serundo inciuili
absq bonitate lute felicitas aũt ut supͣ
dicebat᷑. est perfcm ⁊ per se sufficiens bo¬
÷ nuĩsimpossiblẽ est aũt mualiquo esse
maximũ bonũ. nͥ ille bñ uiuat. ⁊ sit ma¬
xime bonus. sic̃ impossibłe̾ ẽ maliquo
ẽe intẽsam albedinẽ. insi sit ille intense
albus quod aũt ciuuł potentia possit ĩ eẽ
alicui absq bonitate uite põt pat̾e ex hiis
q̃ temporib retroactis fc̃a conspeximus.
uaidimus enĩ multos tyrannos pessimos
maxime habundasse inciuili pͣosnam dy
onisius siratusanus sĩ dyo sycilianus
ut recitat pħ̾s inpoliticis maxime hñ¬

Expanded text:
potest. Immo sicut ignis, qui est nuturae calidae, anturaliter agit, cum calefacit: sic homo, Non ergo rex debet se credere esse felicem, si per violentia, et per civilem potentiam dominetur: quia tale dominium cum sit violentum, et contra naturam, diu durare non potest: felicitas enim non est ponenda in aliquo transitorio, sed magis in aliquo sempiterno. Secundo in civili  felicitas enim, ut supra dicebatur, est perfectum, et per se sufficiens bonum. Impossibile est autem in aliquo esse maximum bonum, nisi ille bene vivat, et sit maxime bonus: sicut impossibile est in aliquo esse intensam albedinem, nisi ille fit intense albus. Quod autem civilis potentia possit inesse alicui absque bonitate vitae, patet ex iis quae temporibus retroactis facta conspeximus. Videmus multos Tyrannos pessimos maxime abundasse in civili potentia. Nam Dionysius Syracusanus, sive Sicilianus, ut recitat Philisophus in politicis, maxime abu
Abbreviated transcription (Latin):
putate ẽẽ felicẽ si abiciat bene uiuere sñõ
gͦ niciuili potentia est felicitas ponẽda q̃¬
sine bonitate uite ẽẽ põt ¶ Tertio inhi
potencia nõ est ponenda felicitas quialiꝰ
principat᷑ nec est optimꝰ nec est dignus.
ciam est principari suis nõ liberis: nam
talis principatus est per toactõm ⁊ bio¬
:lentiam. Cum gͦ principatꝰ. se extẽdant
ad inuicem scd̾m eos quib quis principa.
ut uult pħs inpolit̾. quanto libeti melior¬
es seruis tanto principari liberis est me¬
lius ⁊ dignius quam principariseruis.
principatus gͥ per coactõnẽ ⁊ cuulem po¬
tenciam cum nõ sit liberoꝵ s suoꝵ niõ ẽ

Expanded text:
abiiciat bene vivere. Non ergo in civili potentia est ponenda felicitas, quae sine bonitate vitae inesse potest. Tertio in huiusmodi potentia non est ponenda felicitas, quia huiusmodi principatus non est optimus, nec est dignus. tiam, est principari servis, non liberis: nam talis principatus est per coactionem, et violentiam. Cum ergo principatus se extendant adinvicem, secundum eos quibus in Politicis, quanto liberi sunt meliores servis: tanto principari liberis, est melius et dignius, quam principari servis. principatus ergo per coactionem, et civilem potentiam, cum non sit liberorum, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
filio cuiusdam ma romãi principis no ꝑ¬
mine torquati qui nmii honoris auid
cõtra imperium pris ut honorẽ cõset̃i¬
retur se exposuit periculis bellicis. Uñ
torquatus romanus princeps ne alii
ex hoc exemplum assum̾ent ⁊ ne ẽẽnt
nimii honoris auidi filium sic p̾sump¬
tuo sum occidit/ ñõ obstante quod dc̃ns
filius bictoriam optinuerat abhoste.
Ne ergo princeps se precipitet ⁊ ne¬
⁊ nĩmis presurat nõ expedit ei suam
felicitatem inlonorib ponere. ¶ Tertiohͦ
est indecens ei ne sit iniustus ⁊ inequal̾
decet enim principem suabona distribũ¬
ere scd̾m dignitatẽ personaꝵ ut plura
bona det dignis ⁊ sapientib qũaindig¬
is ⁊ hystͥonib S si prĩceps suã felicita¬
tẽ in bonorib ponat qr finis summo ar¬
dore diligitur nõ curabit renum̾are per¬
sonas secundum propriã dignitatem.
s solum eo modo bñficia diuid quo plꝰ
misso/ quia nõ curabit eum periculis p̃¬

Expanded text:
filio cuiusdam Romani principis nofilio cuiusdam Romani principis nomine Torquati, qui nimii honoris avidus, contra Imperium Patris, ut honorem sequeretur, se exposuit periculis bellicis: unde Torquatus Romanus princeps, ne alii ex hoc exemplum assumerent, et ne essent nimii honoris avidi, filium sic praesumptuosum occidit, non obstante quod dictus filius victoriam obtinuerat ab hoste. Ne ergo princeps se praecipitet, et ne nimis praesumat, non expedit ei suam felicitatem in honoribus ponere. Tertio hoc est indicens ei, ne sit iniustus et inaequalis: decet enim principem sua bona distribuere secundum dignitatem personarum, ut plura bona decet dignis, et sapientibus, quam indignis, et Histrionibus. Sed si princeps suam felicitatem in honoribus ponat, quia finem summo ardore diligit, non curabit remunerare personas secundum propriam dignitatem, sed solum eo modo beneficia dividet, quo plus misso, quia non curabit eum periculis pr
Abbreviated transcription (Latin):
decens regie maiestatisꝙ ⁊̃ tripli ciliia
uenari possumus.¶ Si eñ rex suã feliti¬
tatem inhonorib ponat sequent᷑ ip̃m
tria malaserit enim superficialr̃ bonus:
erit p̾sumptuo sus ¶ ⁊ erit inustus ⁊ ine¬
qualis. Nam si princeps suam felicita¬
tem inhonorib ponat cum sufficiat ad
ħ ꝙ quis honoretur ꝙ bideat᷑ ẽẽ bonus:
nõ curabit ẽẽ bouus exñt̾ s appatenter
⁊ superficialit̾. Uñ ⁊ pħs inpoliticis curã
tes de honore tm̃ dicit ẽẽ fictos ⁊ super¬
ficiales ¶ Sigͦ maxime decet regẽ ẽẽ bo¬
num exñt̾ maxime indecens est ip̃m
ponere felicitatẽ in honorib ne sit fictus
⁊ supetfitialis. ¶ Secundo indecens est
regipon̾e suam felicitatẽ inhonoribus
qr ex hoc efficiet᷑ ꝑiditator populi ⁊ p̾sũp¬
tuosus nam cum finis maxime dili¬
gatur si princeps suam felicitatem
in honorib ponat: ut possit honorẽ ton¬
sequi p̾sumet suamgentẽ expon̾e om̃i
periculo: exemplum huius hẽmus de

Expanded text:
ecens regiae maiestati. quod etiam triplici via venari potest. Si enim rex suam felicitatem in honoribus ponat, sequentur ipsum tria mala: erit enim superficialiter bonus erit praesumptuosus, et erit iniustus, et inaequale. Nam si princeps suam felicitatem in honoribus ponat, cum sufficiat ad hoc quod quis honoretur, quod videatur esse bonus, non curabit esse bonus existenter, sed apparenter, et suptes de honore tantum, dicit esse fictos, et superficiales. Si ergo maxime decet regem esse bonum existentem, maxime indecens est ipsum ponere felicitatem in honoribus, ne sit fictus, et superficialis. Secundo indecens est Regi, ponere suam felicitatem in honoribus, quia ex hoc efficietur periclitator Populi, et praesumptuosus: nam cum finis maxime diligatur, si princeps suam felicitatem in honoribus ponat, ut possit honorem consequi, praesumet suam gentem exponere omni periculo. Exemplum huiusmodi habemus de
Abbreviated transcription (Latin):
ponenda. ¶Quod uero dicebat᷑ ꝙ ẽ
transint caucasũ mõtem. qũo gͥ fa¬
ma unius hominis per uniu̾sã t̾ram
se extẽdet ¶ s cum tota t̾ra sit quasi pũc
stella fixa uasu notabił. sit maiorto¬
ta t̾ra. arta ⁊ exigua est fama cuĩlz
hominis Rursus ħꝰ mõi fama est bͤ¬
uis nõ diut᷑na cum totũ tp̃s inite p̾¬
sit Immortalis i eo deb felicitatem
ponere ꝙͦ in mortalit̾ ⁊ perpetue du¬
tare possit/ Q u̾o dicebat᷑ m̾cedem
tribuendam ẽẽ regib. ⁊ banc ẽe ho¬
norẽ ⁊ gloriam nõ intelligendus
merito querere debeant gloriam ⁊
famã hominũ qr modicus eẽt eoꝵ¬

Expanded text:
vero dicebatur, quotransivit Caucasum montem. quomodo ergo fama unius hominis per universam terram se extenderet? sed, cum tota terra sit quasi puncustella fixa visu notabilis sit maior tota terra, arta et exigua est fama cuiuslibet hominis. Rursus homini fama est brevis non duturna, cum totum tempus vitae praesit immortalis, in eo debet felicitatem ponere, quod immortaliter et perpetuo durare possit. Quod vero dicebatur mercedem tribuendam esse Regibus, et hunc honorem et gloriam. Non est intelligendus merito quaerere debeant gloriam, et famam Hominum, quia modicus esset eo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ põt ꝙ aͥs apud deum sit ingloria ⁊ in
fama uł sit ap̾ ip̃m indara noticia cũ
laude inisi sit bonis ⁊ beat᷑ ut exigit
status suus h gͦ sic sit de notitia deuet
de fama ⁊ gloria apud ip̃m: neqͣꝙͣ tñ¬

Expanded text:
 aliquis apud Deum sit in gloria, et in fama, vel sit apud ipsum in clara notitia cum laude, nisi sit bonus, et beatus, ut exigit status suus. Licet ergo sic sit de notita Dei, et de fama, et de gloria apud ipsum Deum, n
Abbreviated transcription (Latin):
tos ⁊ magͣnĩos ¶Magnanmi aũt
licet nõ intendant principalit̾ hono¬
rem s bonũ. honor tñ eos cõsequitur.
⁊ decet eos acceptare honorem spbre
mag̾. quod eis tribuant ut dicitur
iiiͦi. ecħ̾ nõ ꝙ honor sit condigna re¬
tributo eis ut ibidem dẽ Patteptare
ergo tanquam retributõnem cõdignã
ris in se uestit procedit exafft̃ione dã¬
tis honor aũt inse. cũ nõ sit insiquoddã
signum ⁊ quodda testimonumboni
tñ ut hu̾ius honor procedit ex affr̃one
dancium ht̃ iͥ ẽẽ quedam cõgrua remu¬
neratõnam eo ͣ quod dantes nõ hñt¬

Expanded text:
os. Magnanimi autem licet non intendant principaliter honorem, sed bonum: honor tamen eos consequitur, et decet eos acceptare honorem sibi s aliquid maius, quod eis tribuant, ut dicitur 4. Ethic. non quod honor fit condigna retributio eis, ut ibidem dicitur. Acceptare ergo honorem tanquam retributionem condignam,ris in se, vel ut procedit ex affectione dantium. Honor autem in se, cum non sit nisi quoddam signum, et quoddam teshonor procedit ex affectione dantium, habet ibi esse quaedam congrua remuneratio: nam eo ipso, quod dantes non h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ m̾ces quedam danda est principib h a̾
est honor ⁊ gloria quib si cõtenti nõ sint ty¬
ut sac̾ põt patere perhĩta felicitas nõ est
tm̃ signũ boni. s est etiã perfc̃m ⁊ per se
sufficiens bonũ scd̃o felicitas inẽ tm̃bo

Expanded text:
 merces quaedam danda est principibus, haec autem est honor et gloria, quibus si contenti non sint, Tyut satis potest patere per habita, felicitas non est tantum signum boni. sed est etiam perfectum, et per se sufficiens bonum. Secundo felici
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̾tio atiͦ sic gloriã ⁊ famã large ⁊ pro eod̾.
posset forte alicui inderi felicitatẽ ponedã
ẽẽ infama ⁊ gloria eo ꝙ ip̃a ẽẽ possit mͣg
ne latitudinis: cum ad diu̾sas partes di¬
uulgari possit ⁊ magne diutͣnitatis cũ
per mła tempora contingat ip̃am indebilẽ

Expanded text:
piendo sic gloriam, et famam large, et pro eodem, posset forte alicui videri felicitatem ponendam esse in fama et gloria, eo quod ipse possit esse magnae latitudinis, cum ad diversas partes divulgare possit: et magnae diuturnitatis, cum per multa tempora contingat ipsam indele
Abbreviated transcription (Latin):
ora signa pertinentia ad reu̾etiam:
gloria quidẽ ⁊ fama proeod̾e accipi cõ¬
sneu̾nt. nam gloria est quedam clara
noticia de aliquo est enĩ gloria claricaᷤ
quedam hꝰ ⁊̃ est famasqr fama est q̃dã
cdara cum laude noticia sitñ uellemus
aliquo modo distinguere int̾ gloriã
⁊ famam dic̾emus ꝙ fama oritur ex
exhonores nam ex hͦꝙ a̾s est in magno honore
⁊ inmagno aꝑpatu exhoc apparet clarus et
gloriosuis ¶ fama cũt orit᷑ ex honore ⁊ gloria

Expanded text:
ora signa pertinentia ad reverentiam. Gloria quidem et fama pro eodem accipi consuevit: nam gloria est quaedam clara notitia de aliquo: est enim gloria claritas quaedam: haec etiam est fama, quia fama est quaedam clara cum laude notitia. Si tamen vellemus aliquo modo distinguere inter gloriam, et famam: diceremus quod fama oritur ex x honore: nam ex hoc quod aliquis est in magno honore, et in magno apparatu, ex hoc apparet clarus, et gloriosus: fama autem oritur ex honore et gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ceps se credat ẽẽ felicem si hũdet incuuli
potencia nõ ordinabit ciues nsi ad ex̃¬
ticiũ armorum et ad ea perque sibipos¬
nõ ergo ordinabit ciues ad bona ma¬
iora ut ad iusticiam s solum ad mino¬
ra ut ad fortitudinem¶ ne gͦ peridicet᷑.
bonum gentis quod est diuimus qͣm
aliquod bomũ singulare / nõ detet prin

Expanded text:
ceps se crederet esse felicem, si abundet in civili potentia, non ordinabit cives, nisi ad exercitum armorum, et ad ea, per quae sibi posnon ergo ordinabit cives ad bona maiora, ut ad iustitiam, sed solum ad minora, ut ad fortitudinem. ne ergo periclitetur bonum gentis, quod est divinius, quam aliquod bonum singulare, non decet
Abbreviated transcription (Latin):
quam sibonitas ⁊ qͦ ip̃i prani participa¬
te possunt ⁊ magis mintit᷑ ext̾ioribus
signis quam int̾iori bonitati. incõuem
ens est ꝙ rex se credat ẽẽ felicẽ si sit fa¬
mo sus apud homines uel sisit in po¬
pulis gloriosus. ¶Mongͥ d rex se
tred̾e ẽẽ beatum si fit ingloria apud ho
añt noticia ut ad p̾sens spectat ĩ tͥbus
differt a notitia nr̃a nam notitia
dei causat res. notitia nr̃a causatur
sus noticia dei est infalli ͤ noticia nr̃a
płies fallit᷑ ampꝰnoticia dei est de ip̃is
intimis nr̃is. noticia uero nr̃a per se
⁊ directe solum ext̾iora cõp̾hendit.
bonitas gͦ ña per se deprehendet a
noticia dei tanquam effcũs a sua cã.
rursus cirta bonitatẽ nram notitia
dei ño fallit᷑ cum scĩa sua falli nõ pos¬
sit. ¶ Ampꝰ bonitatẽ ⁊ maliciã nĩa¬

Expanded text:
am sit bonitas, et quod ipse pravi participare possunt, et magis innittitur exterioribus signis, quam interiori bonitati: inconveniens enim est, quod rex se credat esse felicem, si sit famosus apud Homines, vel si sit in populis gloriosus. Non igitur debet rex se credere esse beatum, si sit in gloria apud homautem notitia ut ad praesens spectat in tribus differt a notitia nostra: nam notitia Dei causat res, notitia nostra causatur sus notitia Dei est infallibilis, notitia nostra pluries fallitur. Amplius notitia Dei est de ipsis intimis nostris, notitia vero nostra per se, et directe solum exteriora comprehendit: bonitas ergo nostra per se dependet a notitia Dei, tanquam effectus a sua causa. Rursus circa bonitatem nostram notitia Dei non fallit, cum scientia sua falli non possit. Amplius bonitatem, et malitiam n
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatis: quam sit ip̃a bonitas. ñõ solum
cõpetit bonis s ĩ ut plurimũ cõpetit ip̃is
prauis ¶ Rursus mag̾ ĩnitit᷑ ext̾iorib
signis: quam int̾iori bonitati siem̃ fa
s mag̾ sit signum eaꝵ ⁊ quid cãtũ ab e¬
ĩ is famanec est bonitas nostra necabea
dependet bonitas nr̃a s solumest ꝙ dam
aꝑpens signũ nr̃e bonitatis. Inea gͥ feli¬
citas nr̃a ẽẽ nõ põt. ¶ Secundo hoc stare
nõ põt qr fama ⁊ gloria apud homines
nõ solum hẽt᷑ debonis s ⁊̃ de lyminibus
praiis q̃r emĩ mlo̾ciens iludicando deci¬
pimͣ contragit ut plurimum illa detes
in fauia. ¶Tercio infama nõ est ponen¬
da felicitas qr mag̾muitit᷑ ext̾iorib sigͥs.
quam int̾iori bonitatiinam homo nõ in¬
tuet᷑ nͥ ea que foris patent nõ eñ indem᷑
ip̃as cogitatõnes mentis nec ip̃as uirtu¬
tes łmalicias in animo exnͣtes s si iudi¬
camus aliꝙ̃ bonum ⁊ uirtuosum hͦ est
ex hiis que nobis ext̾ius innotescunt si¬

Expanded text:
bonitatis, quam sit ipsa bonitas. Et non solum competit bonis, sed etiam ut plurimum competit ipsis pravis. Rursus magis innittitur exterioribus signis, quam interiori bonitati. Si enim sed magis sit signum earum, et quid causatum ab eis: fama nec est bonitas nostra, nec ab ea dependet bonitas nostra, sed solum est quoddam apparens signum nostrae bonitatis. in ea igitur felicitas nostra esse non potest. Secunfama, et gloria apud homines non solum habetur de bonis, sed etiam de hominibus pravis: quia enim multotiens in iudicando decipimur, contingit ut plurimum illa detestin fama. Tertio in fama non est ponenda felicitas, quia magis innititur exterioribus signis, quam interiori bonitati: nam Homo non intuetur nisi ea quae foris parent: non enim videmus ipsas cogitationes mentis, non ipsas virtutes, et malitias in animo existentes: sed si iudicamus aliquem bonum, et virtuosum, hoc est ex his quibus exterius innotescit. Si
Abbreviated transcription (Latin):
est honor si dz mainfestare iurtutem
eius cra exhibetur. nõ sufficit ꝙ sit cogita¬
ta incorde s requirit᷑ ꝙ ext̾ius proferatur.
bonor ergo ht̃ rõnem bom extrinseci cum
sit reuerencia exhibita per quedã ext̾iora
signa quare si felicitas nõ est ponenda ĩ
bonis extrinsecis que sunt bona minora:
honor magis est in eo quifacit ip̃m qͣm
ineo qui per huius reuerentiam honorat᷑.
¶Apparet aũt hoc ẽẽ sensibilit̾ ma. nã
si aͥs intlinans se reueret᷑ aliũ uł honorat
ip̃m constat indinacõm ullam proprie ẽẽ
in indiante. nõ ineo cui inclinatõ exhi¬
betur accͣns enĩ proprie est insuo sb̃o nõ
aũt in obsta uel si aliquo modo est in ob̃o
magis tñ est in sb̃o. Inclinatõ ergo illa ⁊
est ut insb̾o quam ieo cuifit in quo

Expanded text:
est honor, si debet manifestare virtutem est honor, si debet manifestare virtutem eius cui exhibetur, non sufficit, quod si cogitata in corde, sed requiritur, ut exterius proferatur. Honor ergo habet rationem boni extrinseci, cum sit reverentia exhibita per quaedam exteriora signa. Quare si felicitas non est ponenda in bonis extrinsecis, quae sunt bona minora; honor magis in eo est, qui facit ipsum, quam in eo qui per huiusmodi reverentiam honoratur. Apparet autem hoc esse sensibiliter verum: nam si aliquis inclinat se reverenter ad alium, vel honorat ipsum, constat inclinationem illam proprie esse in inclinante, non in eo cui inclinatio exhibetur. Accidens enim proprie est in suo subiecto, non autem in obiecto: vel si aliquo modo est in obiecto, magis tamen est in subiecto. Inclinatio ergo illa et est in
Abbreviated transcription (Latin):
Orte multi
credunt felicitatem ponẽdam ẽẽ
in honorib eoꝙ ut plurium ciues.
marime honorari desiderant.sunt aũt
bonum extrinsetum. tertio est magis ĩ
honorante quam in honorato. ¶Felici¬
tas autem econtͣrio nõ est bonum ad
aliud ordinatum s est lomu ad quod
est illa felicitas quod em̃honor sit boñ.
reuerentie intestimonium uirtutis. Cã
norari est ut appareant sapiͣtes ⁊ urtu
reuerencia talium nõ est debitum testi¬
moniũ sapientie ⁊ uirtutis: quare sĩ
honor est bonũ ordinatum ad uirtutẽ:
in honore nõ est ponenda felicitas s po¬
cius inip̃is untutib uł in actib eaꝵ.¬
¶ Setundo nõ debite põ felicitas mlo¬
norib q honor nõ est bonum intrisetum
s extrinsecums dc̃m est enim ꝙ honor est
renerencia exhibita insignum uitutis:
signum aũt uł testimomium si plene ma¬
nota ⁊ mainfesta s extrinsecas nõ emm
cognostimus que quis incorde cogitatis
que exterius repñtat. reuerẽtia ergo que

Expanded text:
orte multi credunt felicitatem ponendam esse in honoribus, eo quod ut plurimum Cives maxime honorari desiderant. Sunt autem bonum extrinsecum. Tertio, est magis in honorante, quam in honorato. Felicitas autem e contrario. non est bonum ad aliud ordinatum, sed est bonum ad quod est illa felicitas. Quod autem honor sit bonum reverentiae in testimonium virtutis. Causa norari, est, ut appareant sapientes, et virtuoreverentia talium non est debitum testimonium Sapientiae, et virtutis quare si honor est bonum ordinatum ad virtutem, in honore non est ponenda felicitas, sed potius in ipsis virtutibus, vel in actibus earum. Secundo non debite ponitur felicitas in honoribus, quia honor non est bonum intrinsecum, sed extrinsecum, dictum est enim quod honor est reverentia exhibita in signum virtutis: signum autem, vel testimonium, si plene manota, et manifesta, sed extrinseca: non enim cognoscimus quae quis in corde cogitat, sed quae exterius repraesentat. Reverentia ergo, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quid agendum. ¶Quarto no¬
biles comienit ẽẽ polliticos et
affabiles qnam quia ut plurimũ
incutus nobilium consueuit eẽ
magna societas conueit eos eẽ
politicos ⁊ sociales: quia ut plu¬
rimum insocietate iuxerunt si¬
cut enim rustici. qr .q. solitaruiui¬
uunt fiuint rudes ⁊ siluestres sic
nobiles econtrarioiita sociali
uiuentes fiuint sociales ⁊ affabi¬
les.hos aũt mores qui possunt
eẽ boni ⁊ laudabiles quomodo
hr̃e oporteat reges ⁊ principes ĩ
añ hĩtis sufficienter est dictum.
Diximus enim supra cum de
uirtutib tractabamus quomo¬
do decet reges ẽẽ magnanimos¬
quomodo magnificos quomo¬
do prudentes ⁊ dociles ⁊ quomo¬
do affabiles ⁊ sociales ¶ Uisoqͥ
mores nobilium sint laudabi¬
lesuide restat qui mores sunt
uicupetabiles. Uarrat autem
competere ip̃is nobilibus  nobi¬
re uult adid quod ht̃  ideo qui
incipumt ditari uolunt fieri
ditiores: ⁊̃ qui sunt honorabileᷤᷤ
uolunt ẽẽ honorabiliores. No¬

Expanded text:
quid agendum. Quarto nobiles contingit esse politicos, et affabiles. Nam quia ut plurimum in curiis nobilium consuevit esse magna societas, convenit eos esse politicos et sociales, quia ut plurimum in societate vixerunt. Sicut enim rustici, quia quasi solitarii vivunt, fiunt rudes et sylvestres: sic nobiles econtrario vita sociali viventes, fiunt sociales et affabiles. Hos autem mores, qui possunt esse boni et laudabiles, quomodo habere oporteat reges, et principes, in antehabitis sufficienter est dictum. Diximus enim supra cum de virtute tractavimus, quomodo decet reges, et princiquomodo magnificos, quomodo prudentes et dociles, et quomodo affabiles et sociales. Viso qui mores nobilium sunt laudabiles: videre restat qui mores sunt vituperabiles. Narrat autem competere ipsius nobilibus. Prire ad id quod habet. Ideo qui incipiunt ditari, volunt fieri ditiores: et qui sunt honorabiles, volunt esse honorabiliores. No
Abbreviated transcription (Latin):
enmittitur diuicus que sunt bo¬
na ext̾iora: diuicie ergo si ordinẽ¬
tur ad opera nutuosa deseruiũt
felicitati nr̃e ⁊ sunt organa ad
ip̃am ⁊ faciunt ad quandam eiꝰ
claritatem s si ordinentur ad ia-¬
ctam uel ad contumeliam uel
ad intemperanciam uel ad alia
opera uitiosatunt magis red¬
dunt hominem infelitem quã

Expanded text:
e sunt bona exteriora. Divitiae ergo, si ordinentur ad opera virtuosa, deserviunt felicitati nostrae, et sunt organa ad ipsam, et faciunt ad quandam eius claritatem. Sed si ordinentur ad iactantiam, vel ad contumeliam, vel ad intemperantiam, vel ad alia opera vitiosa: tunc magis reddunt hominem infelicem, qua