comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lno: filius m̃i dilectus: inquo mͥ conplacii.
& quando illum tercia die suscitauit. Quis
contradicit mͥ: id ÷ quis potest dicere me ñ
.eẽ. iustũ : Stemus simul. subaudis adiudi¬
cium. Quis ÷ aduersarius m̃s : accedat
adme. Tale est illuo : quod ⁊ in euangłio
dicit. Quis inquit ex uobis arguet me de
peccato : & est sensus suꝑioris uersiculi.
Siquis inquit ex uobis nudeis putat me iuste
crucifixũ. & aliquod fecisse peccatũ. acce¬
dat adme ut udicemus simul. Eoce cd̃s
dĩ auxiliator ms. Quis ÷ ex uobis qui
condẽpnet me: Nullus potest me condẽp¬
nare. Ecce om̃s iudei qui mͥ contradicunt.
quasi uestim̃tum conterentur : tinea come¬
det eos. id ÷̃ ꝓpria conscientia. Sicut uesti¬
m̃tum duob. modis consumitur. uecustate
temporis & tinea: ita illi quia tempore
quadragirita annorũ sibi dato adpeniten¬
tiam noluer̃ conuerti : contriti sunt ad¬

Expanded text:
Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Et quando illum tertia die suscitavit: Quis contradicit mihi? Id est, quis potest dicere me non esse justum? « Stemus simul, » subaudis ad judicium. « Quis est adversarius meus? » accedat « ad me. » Tale est illud quod et in Evangelio dicit: « Quis inquit ex vobis arguet me de peccato? » Et est sensus superioris versiculi: Si quis inquit ex vobis Judaeis putat me juste crucifixum et aliquod fecisse peccatum, accedat ad me ut judicemus simul. « Ecce Dominus Deus auxiliator meus, quis est ex vobis qui condemnet me? » Nullus potest me condemnare. « Ecce omnes Judaei, qui mihi contradicunt, quasi vestimentum conterentur, tinea comedet eos, » id est propria conscientia. Sicut vestimentum duobus modis consumitur, vetustate temporis, et tinea: ita illi quia tempore quadraginta annorum sibi dato ad poenitentiam noluerunt converti, contriti sunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
auoluntate illius non recessi: quia quę
placita sunt ei facio semꝑ. Corpus meum
dedi ꝑcutientibus : uideis & militib. roma¬
nis. pro salute generis humani: & genas
meas uellentibus. Gęne sunt loca : ubi
primĩ barba nascitur. Tunc dedit genas
suas. siue barbã aduellendum : quando
uelauerunt faciem eiꝰ. &dabant ei alapas
illo non contẽpnerite. Faciem id ÷ p̃sentiã
meam. uel faciem corporis non auerti.
siue non declinaui: ab increpatabus &
conspuentib Hlex omĩa inpassione. illius
pater auxiliator ñs subaudis fuit in
passione : idõ non sum confusus. ldõ non
erubui: neque sustinui obꝓbrium. Tunc
sustineret confusionem : si cercia die nori
resurrexisset. Idõ quia ipse ÷ auxiliator
m̃s. Posui faciemmeã ut pecrã durisi¬
mani. ut apassione non me auerterem.
Et scio qm̃ non confundar.: id est non peribo.
me. Tunc iustificauit illum quando dixit.

Expanded text:
a voluntate illius non recessi, quia quae a voluntate illius non recessi, quia quae placita sunt ei facio semper. « Corpus meum dedi percutientibus, » Judaeis et militibus Romanis, pro salute generis humani , « et genas meas vellentibus. » Genae sunt loca abi primum barba nascitur: tunc dedit genas suas sive barbam ad vellendum, quando velaverunt faciem ejus, et dabant ei alapas, illo non contemnente. « Faciem, » id est poenitentiam meam, vel faciem corporis « non averti » sive non declinavi « ab increpantibus et conspuentibus. » Haec omnia in passione illius subaudis Pater, « auxiliator » meus subaudis, fuit in passione, « ideo non sum confusus, » ideo non erubui, neque sustinui opprobrium. Tunc sustineret confusionem, si tertia die non resurrexisset. Ideo, quia ipse est auxiliator meus, « posui faciem meam ut petram durissimam, » ut a passione non me averterem. « Et scio quoniam non confundar, » id est non peribo. me. » Tunc justificavit illum, quando dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
mnͥlinguam eruditã in lege omiq sapi¬
entia : ut sciam sustentare eum uerbo
qui lapsus ẽ. subaudis inpeccatum: &
mortẽ genus uidelicet humanũ. Quo
uerbo dicit se sustentare genus humanũ :
uerbo p̃dicationis & penitentiȩ dicendo
penitentiã agite : apꝓpinquauit enim
regnũ glorum. Et uenite adme om̃s qui
labonitis & onerati estis : & ego uos reficiã.
Q uod dicit dñs dedit mͥ linguam eruditam
uox humanitatis ÷ scđ̃m quam & post
p̃dicationis. Mane erigit mͥ aurẽ id ÷ IN¬
tellectũ mentis ut audiam illũ quasi magis¬
trũ : & ne alia loquar nisi quȩ ab illo audie¬
ro. de hoc dicit ipse ineuangłio iohannis.
Ego ame ipso non loquor. Lo quitur drĩs
more dascipłi: qui matutino tempore ama¬
gistro docetur ¶Das ds̃. aperuit mͥ
aurem. idt intelligentiam. Ego autem
non contradico : id est contra uoluntatẽ illiꝰ
non ago. Netrorsũ non abii. hoc est

Expanded text:
mihi linguam eruditam in lege omnique sapimihi linguam eruditam in lege omnique sapientia, ut sciam sustentare cum verbo qui lapsus est, subaudis in peccatum et mortem, genus videlicet humanum. Quo verbo dicit se sustentare genus humanum? Verbo praedicationis et poenitentiae dicendo. « Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum colaboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . » Quod dicit, Dominus dedit mihi linguam eruditam, vox humanitatis est: secundum quam et post praedicationis. « Mane erigit mihi aurem, » id est intellectum mentis, « ut audiam » illum « quasi magistrum » et ne alia loquar nisi quae ab illo audiero. De hoc dicit ipse in Evangelio Joannis: « Ego a meipso non loquor . » Loquitur Dominus more discipuli, qui matutino tempore a magistro docetur. « Dominus Deus aperuit mihi aurem, » id est intelligentiam. « Ego autem non contradico, » id est contra voluntatem illius non ago. « Retrorsum non abii, » hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
tudie aeris aliquando nobis splendorem
solis abstrabit. Non cęlum ergo sacce ob¬
uoluitur sed interdum sol unnetio celi
positus : aer nobis obscaratur. Allagori¬
cȩ autẽ hic ÷ sensus. Induam celos genebris.
id ÷̃ faciam ut scĩ recognoseat se. cẽ. pecra¬
tores: urxta illud. lustus. in principio
accusator est sui. Et si dixerimus quia
peccatũ non habeamus : mendaces erimus.
Et saccum id ÷ cilicium ponã oꝑiñtum eorũ.
ut penitentiã agentes. dicant cũ psalmista.
ditam id ÷ doctam: ut sciam sustentare
eum qui lapsus ÷ uerbo hebrei nolunt
hoc referre ad xp̃m : sed potius adisaiam.
cui dñs linguã eruditã dedit: ut susten¬
taret popłm iudaicum. & qui multa obꝓ¬
bria ab eis sustinuit. in tantũ ut serra
lignea secaretur. Sed melius ÷ ut refe
& reuocandum ad penitentiã pecatores
& qui ꝓsalute generis humani. hec pati
uoluit. Dñs inquit id ÷ ds̃ pater dedit

Expanded text:
tudine aeris aliquando nobis splendorem tudine aeris aliquando nobis splendorem solis abstrahit. Non coelum ergo sacco obvolvitur, sed interdum sole in medio coeli posito, aer nobis obscuratur. Allegorice autem hic est sensus: Induam coelos tenebris, id est faciam ut sancti recognoscant se esse peccatores: juxta illud, Justus in principio accusator est sui . Et, « Si dixerimus quia peccatum non habemus, mendaces erimus . » Et saccum, id est cilicium, ponam operimentum eorum, ut, poenitentiam agentes, dicant cum Psalmista: ditam, » id est doctam, « ut sciam sustentare eum, qui lapsus est, verbo. » Hebraei nolunt hoc referre ad Christum, sed potius ad Isaiam, cui Dominus linguam eruditam dedit ut sustentaret populum Judaicum, et qui multa opprobria ab eis sustinuit, in tantum ut serra lignea secaretur. Sed melius est ut refet revocandum ad poenitentiam peccatores, et qui pro salute generis humani haec pati voluit. Dominus inquit, id est Deus Pater dedit
Abbreviated transcription (Latin):
sicut olim torrentẽ arnon. & iordanen.
Cam putresc ent pisces sine aqua &
morientur insiti: quem admodũ in illo
flumine egĩpti. Et est sesus. Ego qͥ illa
feci & modo possum similia facere : non
habeo quicquam amissum depotentia mea.
Allegorixe autẽ mare significat hunc mundũ :
qđ semꝑ inmotu est. Ecce inquit in indig¬
natione mea desertũ faciam hunc muni¬
dum indie iuditii abomĩ a marttudine
& ab om̃ib habitatorib suis. Et ponam
flumina insiccũ : id ÷ doctrinã hereticoꝵ
& sapientiam phi losopborũ. ex siccabo
Et conputrescent id ÷ deficient pisces sine
aqua: hoc ÷ curiosi & peccatores sine gr̃a sp̃s
aquã. dequa dixit dñs. Qui sitit ueniat ad
me & bibat: & deuentre eiꝰ fluent aquȩ
uiue. Inducã celos subaudis aereos inte¬
nebris: & saccum ponã oꝑimtum eorum
Philosophi dicunt decem stadis celum disten¬
di a terra non amplius : qđ spatium crassi¬

Expanded text:
sicut olim torrentem Arnon et Jordanem. sicut olim torrentem Arnon et Jordanem. « Computrescent pisces sine aqua et morientur in siti » quemadmodum in illo flumine Aegypti. Et est sensus: Ego qui illa feci et modo possum similia facere, non habeo quidquam amissum de potentia mea. Allegorice autem mare significat hunc mundum, quod semper in motu est. Ecce inquit in indignatione mea desertum faciam hunc mundum in die judicii ab omni amaritudine, et ab omnibus habitatoribus suis. Et ponam flumina in siccum, id est doctrinam haereticorum, et sapientiam philosophorum exsiccabo. Et computrescent, id est deficient pisces sine aqua, hoc est curiosi et peccatores sine gratia Spiaquam de qua dixit Dominus: « Qui sitit veniat ad me et bibat, et de ventre ejus fluent aquae vivae . » « Induam coelos, » subaudis aereos, « in tenebris, et saccum ponam operimentum eorum, » Philosophi dicunt decem stadiis coelum distendi a terra non amplius: quod spatium crassi
Abbreviated transcription (Latin):
similituoiẽ dĩ. qui contra uicium ac
diabolũ uiriliter pugnaret : sed more
bestiarum om̃s uiuebant. uxta qđ eis
ioħs imꝓperabat dicens. Genimina uipe¬
rarum. quis uobis demonstiauit fugere
auentura ira: Vnde & subdit. U ocaui ꝑpęnite¬
penitentiã agite: apꝓpinquauit enĩ
regnum celorum. Et nonerat qui audi¬
ret it̃ qui obediret uel qui intelligeret
ata & paruula facta ÷ manus mea id÷
potentia mea ut nompossim redimere.
popłm meum debabslone uel decaptiuitate
diaboli illum qui inme creliturus est
sicut olim reddemi filios ifrł de egipto:
A ut non÷ in me urtus ad lib̾andum popłm
meum uł ad lib̾andum me de morte : Ecre
inu crepatione id ÷ in idignatione uel
uisione mea desertum faciam mare. id est
uacuum reddam asuis aquis si uoluero.
sicut quondã intransitu filiorũ isr ł: ponã
fluminia subaudis alia insicum si uoluero.

Expanded text:
similitudinem Dei: qui contra vitium ac similitudinem Dei: qui contra vitium ac diabolum viriliter pugnaret: sed more bestiarum omnes vivebant, juxta quod eis Joannes improperabat, dicens: Genimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a ventura ira ? Unde et subdit: « Vocavi » peenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . » « Et non erat qui audiret, » id est qui obediret vel qui intelligeret, ata et parvula facta est manus mea, » id est potentia mea, « ut non possim redimere » populum meum de Babylone vel de captivitate diaboli, illum qui in me crediturus est: sicut olim redemi filios Israel de Aegypto? « Aut non est in me virtus » ad liberandum populum meum, vel ad liberandum me de morte? « Ecce in increpatione, » id est in indignatione vel visione, « mea desertum faciam mare, » id est vacuum reddam a suis aquis, si voluero, sicut quondam in transitu filiorum Israel. « Ponam flumina, » subaudis alia, « in siccum, » si voluero,
Abbreviated transcription (Latin):
cui tanta debeo. ut ñ habeam qͥd reddam.
nisi uos tradidero a: Popłm iudȩorum
alloquitur. recedentẽ ase : loquens scđm
con suetudinem eorum qui suis uxoribus
dabant libellos repudii. id ÷ cartam abiec̃¬
tionis : ut possent accipere alias. Dicit ergo.
Ouidei forsitan dicitis me ab iecisse matrem
urãm. quȩ olim uocata ⁊ sponsa mea: sed
nunc dicite quomodo dimiserim eam. Non
ergo ego dimisi eam. neque dedi inconpen¬
satione peculi sed ipsa reces aͣme tradens
se diabolo: facta que ÷ ad ultera me de¬
linquendo ꝓprium uirum. Eece iniqͥ¬
tatib. ur̃ĩs uenditi estis diabolo : & in scele¬
rib uris dimisi matrem uram̃. Non ÷ pu¬
tandum qđ ipse primũ dimiserit eam. sed
ipsa adulterante & recedente ibillo: ꝑ misit
abire. Ini quitate uenditur homo: quan¬
do ꝓ luxuria & libioine subdit se atiabolo
Quia ueni subaudis ꝑ incarnationis miste¬
rium. & non crat uir subaudis habenis

Expanded text:
cui tanta debeo ut non habeam quod reddam, cui tanta debeo ut non habeam quod reddam, nisi vos tradidero ei? Populum Judaeorum alloquitur, recedentem a se, loquens secundum consuetudinem eorum qui suis uxoribus dabant libellos repudii, id est chartam abjectionis, ut possent accipere alias. Dicit ergo: O Judaei, forsitan dicitis me abjecisse matrem vestram, quae olim vocata est sponsa mea, sed nunc dicite quomodo dimiserim eam. Non ergo ego dimisi eam, neque dedi in compensatione peculii, sed ipsa recessit a me tradens se diabolo, factaque est adultera me derelinquendo proprium virum. « Ecce iniquitatibus vestris venditi estis, » diabolo, « et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. » Non est putandum quod ipse primum dimiserit eam, sed, ipsa adulterante et recedente ab illo, permisit abire. In iniquitate venditur homo, quando pro luxuria et libidine subdit se diabolo. « Quia veni, » subaudis per incarnationis mysterium, « et non erat vir, » subaudis, habens
Abbreviated transcription (Latin):
aꝰ ascendentes¬
dñmq. innixum scalae : audiuit dicentẽ
Lacob: terrã inqua dormis tͥ dabo. & semi¬
ni tuo. Tunc data ⁊ ei custodia angłorũ:
qui eũ custodire t in mesopotamiam.
Reuertente autẽ illo &ueniente in eodem
loco : apꝓpinquarite mane uidit castra
di. Unde ⁊ appellauit eumoem locũ ma¬
naim: id⁊ castra. Apparuit ei etiam an
głs qui eum seruauerat quandiu moratꝰ
⁊ in mesopotamia. & dixit ei. Dimitte
me subandis ut uadã adeum quime mifit.
Procidensq. statim int̾ram: coepit orare &
dicere. Non dimittãte : uł÷ non cessa¬
bo ap̃cibus : donec benedicas michi. &
benedixit eum dicens. Sicũ dõ fortis es
in oratione: quanto magis c̃tra homines
p̃ualebis : id ⁊ si moratione ꝑ manseris
quomͦ poteris uinci ab esau: Tunc di¬
misit eum: cessando ap̃cib Aliter enĩ
illũ non tenut. neq. cum eo luctatꝰ est.
synagoge. quo dimisi eam. aut quis est
creditor m̃s cui uendidi uos: ĩd quis.ẽ:

Expanded text:
scendentesDominumque innixum scalae audivit dicentem: « Jacob, terram in qua dormis tibi dabo, et semini tuo . » Tunc data est ei custodia angelorum, qui eum custodirent in Mesopotamia. Revertente autem illo et veniente in eumdem locum, appropinquante mane, vidit castra Dei. Unde et appellavit eumdem locum Manaim, id est castra. Apparuit etiam ei angelus, qui cum servaverat quandiu moratus est in Mesopotamia, et dixit ei: « Dimitte me , » subaudis ut vadam ad eum qui me misit. Procidensque statim in terram, coepit orare et dicere: Non dimittam te, id est non cessabo a precibus, donec benedicas mihi. Et benedixit cum, dicens: Si cum Deo fortis es in oratione, quanto magis contra homines praevalebis? Id est, si in oratione permanseris, quomodo poteris vinci ab Esau? Tunc dimisit eum cessando a precibus. Aliter enim illum non tenuit, neque cum eo luctatus est Synagogae, « quo dimisi eam, aut quis est creditor meus cui vendidi vos? » id est quis est
Abbreviated transcription (Latin):
multi reges ⁊ ꝓpħȩ uoluerunt uidere
quȩ uos uidetis. ⁊ non uiderunt : & ha
brahã pat̾ ur̃ exultauit ut uidet diem
meum. Unde dauid magno succensus a¬
more uidendi eum incarne. dixit. Excita
dnẽ potentiã tuam & uem: per in carna¬
tionis mysterium. Et esaias. Etinam
disrũperes cȩlos: & descendes. Qđ autẽ
sequitur desid̾auimus eum uide. uirum
doloꝵ. id ÷ positum in dolore &scientẽ
pacient ferre infirmitatem : non dubita¬
tiue credendum ÷ sustimusse eum dolo¬
rem passionis sicut quidam hereacorum
dixerunt : sed sicut in ueritate uerũ corpꝰ
habuit. ita inueritate maximũ dolorem
passionis sensit scđm humanitatem: di¬
ui nitas autem sine dolore mansit. Unde¬
⁊ ipse dixit nocte qua conp̾hensus est.
ipse tulit subaudis anobis uelud medi¬
cus infirmitatem ab ȩgroto non ut ipse
inse acciꝑet. sed ut curaret: & dolores
pore suo suꝑ lignum. Et nos puta.¬
uimis eum quasi lepsum. id ÷ peccato¬
rem : & percussum adõ ꝓpter suapec¬

Expanded text:
e voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt . » « Et Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum . » Unde David magno succensus amore videndi eum in carne, dixit: « Excita, Domine, potentiam tuam, et veni , » per incarnationis mysterium. Et Isaias: « Utinam disrumperes coelos et descenderes . » Quod autem sequitur, desideravimus eum videre virum dolorum, id est positum in dolore et scientem patienter ferre infirmitatem, non dubitative credendum est sustinuisse eum dolorem passionis, sicut quidam haereticorum dixerunt, sed sicut in veritate verum corpus habuit, ita in veritate maximum dolorem passionis sensit secundum humanitatem, divinitas autem sine dolore mansit. Unde et dixit nocte qua comprehensus est: « ipse tulit, » subaudis a nobis, velut medicus infirmitatem ab aegroto, non ut ipse in se acciperet, sed ut curaret, « et dolorpore super lignum: « et nos putavimus eum quasi leprosum, » id est peccatorem, « et percussum a Deo » propter sua pec
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem. & dominationẽ.
⁊ fluent ad eum om̃s gentes: & ibunt
popłi multi & dicent. Dno aduemente
in mundumm. closq ꝑ acta redemptione
penitrante: om̃s gentes & popłi ad fidẽ
ciꝰ confluxerunt. dequib. & dictũ fuerat
apatre. Postula ame & dabo tͥ gentes
hereditatem tuam. Sed isti popłi gen¬
tesq nequaquã ꝓpͥa salute cortenti: hor¬
raburtur se inuicem dicentes.

Expanded text:
onem. « Et fluent ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi et dicent: » Domino adveniente in mundo, coelosque peracta redemptione penetrante, omnes gentes et populi ad fidem ejus confluxerunt. De quibus et dictum fuerat a Patre: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Sed isti populi gentesque nequaquam propria salute contenti, hortabantur se invicem dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
ad cimotheum. Scito inqͥt quomͦ te opor¬
beneplacitũ . ẽ. dõ habitare in eo. Sed
quis uidit umquã montem supra uer¬
ximus. Alontes uero angłi sunt : celestess
confessores: qͥ doctrina sua. fide & oꝑatio¬
ne. signisq. miraculoꝵ fortit̾ micuerurt.
Colles uͦ. simplices qͥq & fideles : ut sunt
heremitȩ. continentes. uiduȩ & indui bo¬
niq coniugati. Quiliboe doctrina & sig¬
nis miraculoꝵ non daruissent : fide ta¬
m̃ & oꝑatione ꝑfecti fa̾eriꝑnt. Dehis mon¬
tib. collib. q: psalmista decantat inqͥens.
Montes incircuitu eiꝰ. Et acła in cantico
cancicoꝵ Ecce iste uenit saliens in montib.
transiliensq colles. Maons gͦ domꝰ drũ

Expanded text:
ad Timotheum: « Scito, inquit, quomodo te oporad Timotheum: « Scito, inquit, quomodo te oporbeneplacitum est Deo, habitare in eo . » Sed quis vidit unquam montem supra verontes vero angeli sunt, coelestesque confessores, qui do trina sua, fide, et operatione, signisque miraculorum fortiter micuerunt. Colles vero simplices quique et fideles, ut sunt eremitae, continentes, viduae, et vidui, bonique conjugati. Qui, licet! doctrina et signis miraculorum non claruissent, fide tamen et operatione perfecti fuerunt. De his montibus collibusque Psalmista decantat, inquiens: Montes in circuitu ejus. Et Ecclesia in Cantico canticorum: « Ecce iste venit saliens in montibus, transil
Abbreviated transcription (Latin):
M irum ualoet nimisq annmo ꝑperi¬
uidisse. Quo enĩ modo potest homo uerbũ
uide : Et qđ est istud uerbum: Nimirum
illud: de quo iołis dicit. Inpͥncipio erat
uerbum. Istud deniq uerbum. sapientiã
mente intellexit illum uenturũ. idõq
subumxit. Et erit in noussimis cdiẽb
p̃patus mons domus ddũ inuertice mon¬
cium: & eleuabitur super colles. Istino¬
uissimi dies sunt : dequib. iacob patri¬
archa dixcit. Uenite filii iacob. audite
isrł patrem ur̃m: & annuntiabo uobis
quȩ uentura sunt in nouissimis dieb
id . ẽ. in nouissima sdi ȩcate. Et ꝓtimis ad¬
didit. Non defici& dux deiuda: donec
ueniat qui mit cendus est. Notandũ autẽ
istum. eẽ. montẽ : quẽ supius appella¬
uit uerbum. Et iste ⁊ lapis. qui uisus:
daniheli creuisse montẽ magnũ. & imn¬
plesse omnẽ terram. Iste quippe modis.
psalmographus ceciit. Unã petu a
dño hanc requiram : ut inhabatem in
domo drũ. Egregius quoq p̃dicator :¬

Expanded text:
Mirum valde est, nimisque animo pervidisse. Quo enim modo potest homo Verbum videre? Et quod est istud Verbum? Nimirum illud, de quo Joannes dicit: « In principio erat Verbum. » Istud denique Verbum, sapientiam mente intellexit illum venturum, ideoque subjunxit: « Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super per colles. » Isti novissimi dies sunt, de quibus Jacob patriarcha dixit: Venite, filii Jacob, audite Israel patrem vestrum; et annuntiabo vobis quae ventura sunt in novissimis diebus, id est, in novissima saeculi aetate. Et protinus addidit: « Non deficiet dux de Juda, donec veniat qui mittendus est . » Notandum autem istum esse montem, quem superius appellavit Verbum. Et iste est lapis, qui visus est Danieli crevisse in montem magnum, et implesse omnem terram. Iste quippe mons, mpsalmographus cecinit: « Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini . » Egregius quoque praedicator
Abbreviated transcription (Latin):
non uala ꝓferre si defuerit aqua ex
qua irrigetur : ita cumfuerit uobis aqͣ
id. ẽ. scientia diuinarũ scripturarum
spũalisq gr̃ã quam dñs ꝓmisit deuen¬
tre ad se uenientium manare: non ua¬
lebitis cenere & custodire oꝑa fructꝰq.
urõs uacuos. nulliusq utilitatis: qr̾
ariditate siccabimini. hoc . ẽ. deficie¬
tis inpeccatis ur̃ĩs. Et notandũ: quia¬
quib. sacrificauerunt: repente ocu¬
lum mentis uercit ad scdam ꝑsonã
popłi inquiens. & erubescetis suꝑorcis
quos elegeratis & cettra.

Expanded text:
non valet proferre si defuerit aqua ex non valet proferre si defuerit aqua ex qua irrigetur: ita cum defuerit vobis aqua, id est, scientia divinarum Scripturarum, spiritualisque gratia, quam Dominus promisit de ventre ad se venientium manare, non valebitis tenere et custodire opera, fructusque vestros vacuos, nulliusque utilitatis: quia ariditate siccabimini. Hoc est, deficietis in peccatis vestris. Et notandum: ququibus sacrificaverunt, repente oculum mentis vertit ad secundam personam populi, inquiens: Et erubescetis super hortis quos elegeratis, et caetera.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores. Et conter&e sceleratos
& peccatores sunul: & qui deliquerunt
dnm consum̃tur. Scelerati & peccato¬
res illi utiq intelligunt᷑: qui in xp̃i
nece consenser̃ eiusq fidem postmodũ
reciꝑe noluerunt. Qui merito contriti
& consũpti sunt : tam aromanis quam
ctiam pęnis instrni. Quia deliquer̃
dnm̃ : ꝑmanentes infua malitia.
onfundentur enim abidolis quib
sacrificauer̃ : & erubescetis suꝑ ortis
quos elggeratis. Confusio: sȩpissime
ꝓ erubescentia ponit᷑. Per ortos qͦrũ
fecit m̃tionem: debemꝰ acciꝑe lucos &
nemora. inquib. in molabant & sacri¬
ficabant demonibus: lipcuriam suã
ante aras idoloꝵ in uerecunde ꝑpe¬
trantes. Quo uero tẽpore erubescere
debeant abidolis & suꝑ ortis quos ele¬
gerant : aperte manifestat dicens.
ori fueritis uelut quercus de¬
fluentib. foliis: auelut ortus
bsq aqua. Et est sensus. Sicut a
quertu ariditate concussa defluunt
folia : &sicut ortus fructus herbarũ

Expanded text:
res. « Et conteret sceleratos et peccatores simul, et qui dereliquerunt Dominum consumentur. » Scelerati et peccatores illi utique intelliguntur qui in Christi necem consenserunt, ejusque fidem postmodum recipere noluerunt. Qui merito contriti et consumpti sunt, tam a Romanis quam etiam poenis inferni, quia dereliquerunt Dominum, permanentes in sua malitia. « Confundentur enim ab idolis quibus sacrificaverunt, et erubescetis super hortis quos elegeratis. » Confusio saepissime pro erubescentia ponitur. Per hortos quorum fecit mentionem, debemus accipere lucos et nemora, in quibus immolabant et sacrificabant daemonibus, luxuriam suam ante aras idolorum inverecunde perpetrantes. Quo vero tempore erubescere debeant ab idolis, et super hortis quos elegerant, aperte manifestat, dicens: « Dum fueritis velut quercus defluentibus foliis, et velut hortus absque aqua. » Et est sensus: sicut a quercu ariditate concussa defluunt folia, et sicut hortus fructus herbarum
Abbreviated transcription (Latin):
A dueniente cẽpore ꝑsecutionis & capti¬
uitatis eius : om̃is forcitudo & suꝑbia
iudȩoꝵ qui dñm deliquerunt inqua
confidebant ad nichilum ralacta est :
sicut facile consumitur fauilla stupȩ.
& om̃e opus eoꝵ quosꝑabant secũcri.
subito ꝑtransut sicut scintilla ignis
subito enolat. Et succendetur utrũq.
simul: & non erit qui exanguat. hoc
est & fortitudo suꝑbiȩ ⁊ opus falsũ
simul ꝑibunit. & non erit qui salu&.¬

Expanded text:
dveniente tempore persecutionis et captivitatis ejus: omnis fortitudo et superbia Judaeorum qui Dominum dereliquerunt, in qua confidebant, ad nihilum redacta est: sicut facile consumitur favilla stupae. Et omne opus eorum, quo sperabant se tueri, subito pertransiit: sicut scin tilla ignis subito evolat. « Et succendetur utrumque simul, et non erit qui exstinguat. » Hoc est, et fortitudo superbiae, et opus falsum simul
Abbreviated transcription (Latin):
stultus contra sapientem. & ignobilis
contra nobil ẽ. Sic fit plerũq. inscã
enĩ principes adbellanda p̃lia drũ
fortes: rectoresq religiosi. qui plebẽ
dĩ sodm eius placitũ nouerunt regere :
consiliarii quoq & doctores prudentes.
Sicq confunditur om̃ĩs ordo: & consur¬
git uir contra frẽm suum. puer
sumit audaciã murmurandi contͣ
senẽ: & ignobilis genere & conuer

Expanded text:
stultus contra sapientem; et ignobilis stultus contra sapientem; et ignobilis contra nobilem. Sic fit plerumque in sanenim principes ad bellanda praelia Domini fortes, rectoresque religiosi: qui plebem Dei secundum ejus placitum noverunt regere, consiliarii quoque, et doctores prudentes. Sicque confunditur omnis ordo, et consurgit vir contra fratrem suum: puer sumit audaciam murmurandi contra senem, et ignobilis genere, et conver
Abbreviated transcription (Latin):
despecto consilio senum: secutꝰ. e. consilia
iuuenum. Nonquo puer aut iuuenis. cẽt.
ȩtate quãdo accepit regnum: ut pote qͥ
gessit & dissolute. Qđq sequitur. &
effeminati dominabunt᷑ eis: idem sensꝰ
est. Effeminati autem sunt: qui for¬
citudinẽ stabilitatẽq uirilem. infemi¬
neam molliciem habent redactã. Iales
sunt hodie pͥncipes iudȩoꝵ: pueriliter
uidelicoe cuncta agentes nulliusq uir¬
tutis existentes. Et irruce popłs uir
aouirum : unus qͥsq ad ꝓximũ suum.
Tumultuabit᷑ puer contra senẽ : & ignobił
contra nobilem. Cum pueri fueruit
pͥncipes eoꝵ. & effeminati fuerint eis
dominati: tunc utiq nec ętatis nec dig¬
nitatis ullius ordo seruabitur. sod irru&e
siue consurgor popłs aduersus sem&e ip¬
sum. soluto federe pacis & ciuilitatis :
uir sellice contra uirũ. & unus quisq
aduersus ꝓximũ suum. Puer quoq
aetate. murmurabit contra senẽ : siue

Expanded text:
despecto consilio senum, secutus est consilia despecto consilio senum, secutus est consilia juvenum . Non, quod puer aut juvenis esset aetate quando accepit regnum, utpote quodgessit, et dissolute. Quodque sequitur, et effeminati dominabuntur eis, idem sensus est. Effeminati autem sunt, qui fortitudinem stabilitatemque virilem in femineam mollitiem habent redactam. Tales sunt hodie principes Judaeorum, pueriliter videlicet cuncta agentes, nulliusque virtutis existentes. « Et irruet populus, vir ad virum, et unusquisque ad proximum suum. Tumultuabitur puer contra senem, et ignobilis contra nobilem. » Cum pueri fuerint principes eorum, et effeminati fuerint eis dominati, tunc utique nec aetatis, nec dignitatis ullius ordo servabitur: sed irruet sive consurget populus adversus semetipsum, soluto foedere pacis et civilitatis: vir scilicet contra virum, et unusquisque adversus proximum suum. Puer quoque aetate murmurabit contra senem, sive
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ eloquii mistici: id est prudentẽ
doctorẽ. qui doceđ eloquia mistica. siue
diuina: uł ut quidã uolunt dicere pru¬
dentem auditorẽ. qͥ possit discernere p̃di¬
cationẽ docentis: illum auferae abeis.
Ad miranda ⁊ enu sentencia cuius dam
poctȩ greci: qui dicit pͥmũ. ec̃. beatum
qui ꝑse sapiat. scłm: qui sapientẽ audiat
c dabo pueros pͥncipes eorũ. & effemi¬
nati dominabuntur eis. Loquente exꝑ
sona sua ꝓpħa. ea quȩ scꝑiꝰ dicta sunt.
subito scłm morem ꝓpħicum loquitur
exꝑsona sua ds̃ ꝑ propħam dicens.
Dabo pueros pͥncipes eoꝵ : id est sub¬
latis his quos ante donauerã pͥncipes.
uidelicae quinquagenario seneq &
prudente consiliario. ꝓhis dabo pͥnci¬
pes lasciuos. &disolutos : more pue¬
roꝵ. Non enĩ pueros solũ mͦ aetate
debenius intelligers: sed moribus
c conuersatione. De talibus pueris
niliter agens. Talis fuit roboam: qui

Expanded text:
dentem eloquii mystici, id est, prudentem dentem eloquii mystici, id est, prudentem doctorem, qui docet eloquia mystica sive divina; vel, ut quidam volunt dicere, prudentem auditorem, qui possit discernere praedicationem docentis: illum auferet ab eis. Admiranda est enim sententia cujusdam poetae Graeci: qui dicit primum esse beatum qui per se sapiat: secundum, qui sapientem audiat. « Et dabo pueros principes eorum, et effeminati dominabuntur eis. » Loquente ex persona sua propheta ea quae superius dicta sunt, subito secundum morem propheticum, loquitur ex persona sua Deus per prophetam, dicens: Dabo pueros principes eorum, id est, sublatis his quos ante donaveram principes, videlicet quinquagenario, seneque, et prudente consiliario: pro his dabo principes lascivos, et dissolutos, more puerorum. Non enim pueros solummodo aetate debemus intelligere, sed moribus et conversatione. De talibus pueris niliter agens. Talis fuit Roboam qui,
Abbreviated transcription (Latin):
i senem: subaudis auferce dñs ab iuda
& ab icrłm. Nondubium: quin om̃s istos
abstulerit dñs auideis. Uirũ enim
bellatorem & fortem quẽquam nodi
habent : sed om̃s sunt infirmi & pleni
formidine. In hoc quoq apparce eas
iudices non habe: quia ipsi iudicantur
aromanis pͥncipib. Propħauerꝰ senexq
sapiens : iam desit. cẽ. exillis. Qnoa
solum alios : sed etiam ipsos ariolos.
abstulit dñs abcis. Arioli autem sunt
in cantatores : qͥ quibusdã incantationib.
remꝑagunt. Per quos etiam plerũq
futura p̃dicantur : sicut debalaam
ariolo legimus. adediumis quinq.
dearthicectis. & prudentẽ eloquii mꝑxtici.
cupatur : om̃s pͥncipes uideorũ incelligi¬
mus. eẽ. ablatos. Int̾ cȩceras qͦq grãs etiã
hoc aufer& dñs auideis : ut nullũ habe¬
ant honorabilẽ uulcu. qui ꝓsua reueren¬
tia honorecur. nullum consiliarium.
sed cuncta facient absq consilio. Principẽq
artificũ : qualis fuit beselehel & pru¬

Expanded text:
et senem. » Subaudis auferet Dominus ab Juda et ab Hierusalem. Non dubium, quin omnes istos abstulerit Dominus a Judaeis. Virum enim bellatorem et fortem quemquam non habent, sed omnes sunt infirmi et pleni for midine. In hoc quoque apparet eos judices non habere, quia ipsi judicantur a Romanis principibus. Propheta verus, senexque sapiens, jam desiit esse ex illis. Et non solum alios, sed etiam ipsos ariolos abstulit Dominus ab eis. Arioli autem sunt incantatores, qui quibusdam incantationibus rem peragunt. Per quos etiam plerumque futura praedicantur, sicut de Balaam ariolo legimus, et de divinis quinque de architectis, et prudentem eloquii mystici. cupatur omnes principes Judaeorum intelligimus esse ablatos. Inter caeteras quoque gratias, etiam hoc auferet Dominus a Judaeis: ut nullum habeant honorabilem vultu, qui pro sua reverentia honoretur: nullum consiliarium, sed cuncta facient absque consilio. Principemque artificum, qualis fuit Beseleel; et pru
Abbreviated transcription (Latin):
aufer& abhierłm & auida ualidum &
fortem. Uox ꝓpħȩ dirigitur ad uidȩos.
qui dnm ꝑsecuti surt. Quia inqͥt nolu¬
istis quiescere ab homine cuiꝰ sp̃s innarib
eiꝰ. qͥ excelsus credendꝰ ÷ sed econtͣrio
fudistis saguinem in nocentis. eoce do¬
minacor dm̃s auferae abhierusalẽ uali¬
dum ⁊ fortẽ. omnẽq uirũ bellatorem.
ut nemo remaneat. qͥ alicuiꝰ sit uirtutis :
sed om̃s sint languidi & in becilles.
cibo & potu accipitur : quȩ dñs abstulit
auidȩis. intantũ ut filios suos fame.
urgente comedent. Allegoricos autẽ
ꝑpanem & aquã. diuina accipitur scrip¬
tura: que inquib. dã locis cibus⁊ inqͥb¬
dam potus. Quam abstalit dñs auideis :¬
& tradidit illam gentib ut faciant
fructus eiꝰ sicut ipse dicit. Ao ferecur
auobis regnũ dĩ. & dabiturgenti facieati
fructus eiꝰ. Ubicũq enim grauis ÷ ad
incelligendũ. & cum difficultate sumit᷑.
cibus. ẽ. qĩ quodã modo mandendo glut¬
titur. Ubi uero facile: incelligitur .

Expanded text:
et a Juda validum et fortem. » Vox prophetae dirigitur ad Judaeos, qui Dominum persecuti sunt. Quia, inquit, noluistis quiescere ab homine cujus spiritus in naribus ejus, qui excelsus credendus est, sed econtrario fudistis sanguinem innocentis, ecce dominator Dominus auferet ab Hierusalem validum et fortem, omnemque virum bellatorem: ut nemo remaneat, qui alicujus sit virtutis, sed omnes sint languidi et imbecilles. cibo et potu accipitur: quae Dominus abstulit a Judaeis, in tantum ut filios suos fame urgente comederent. Allegorice autem per panem et aquam, divina accipitur Scriptura: quae in quibusdam locis cibus est, in quibusdam potus. Quam abstulit Dominus a Judaeis et tradidit illam gentibus, ut faciant fructus ejus, sicut ipse dicit: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . » Ubicunque enim gravis est ad intelligendum, et cum difficultate sumitur, cibus est: quia quodam modo mandendo glutitur. Ubi vero facile intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi & agła maiestatis eiꝰ cũ surrexe¬
rit ꝑcutere t̾ram. subauditur udȩor
uel ipsos iuditos tr̃ea sectantes. Sic
factũ ÷ quando suꝑ ueniente hostili
exercitu. ꝓiecer̃ idola sua iudȩi abs¬
cđunitq se incauernis: ut effugere
possent iram dñi. Qđ autẽ dicit. ut
adorarent talpas & uesꝑtiliones: nodi
est intelligendũ qđ simulachra ha¬
b̾ent ad similitudinẽ talpȩ quod ÷
animal lumine carens oculoꝵ. aut
uesꝑtilionis. quȩ ÷ auis lucifuga.
Sed despectiue atq irrisorie ꝓtulit
idola eoꝵ talpis & uesꝑtilionibus
cõꝑans : quȩcũ oculos uideantur
hab̾e. minime uident : sicut psal¬
bitur ipse. Consid̾ans ꝓpħa isaias iu¬
dȩos conciues suos ꝑdendos ꝓpt̃ mala
que xp̃o ꝑfida mente intulerunt
Noneo ergo atq p̃cipio: ut quiescatis
abhomirie xpõ. qui scł̃m carnem

Expanded text:
ia majestatis ejus, cum surrexerit percutere terram. » Subauditur Judaeorum, vel ipsos Judaeos terrena sectantes. Sic factum est, quando superveniente hostili exercitu projecerunt idola sua Judaei, absconderuntque se in cavernis, ut effugere possent iram Domini. Quod autem dicit, ut adorarent talpas et vespertiliones, non est intelligendum, quod simulacra haberent ad similitudinem talpae quod est animal lumine carens oculorum, aut vespertilionis, quae est avis lucifuga. Sed despective atque irrisorie protulit, idola eorum talpis et vespertilionibus comparans, quae cum oculos videantur habere, minime vident, sicut Psalbitur ipse. » Considerans propheta Isaias Judaeos concives suos perdendos propter mala, quae Christo perfida mente intulerunt, possunt. Moneo ergo atque praecipio, ut quiescatis ab homine Christo, qui secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑxcelsus & głiosus fortisq. apparebit.
cum tradiderit inimicos suos iudaeos
in oregladu caldeoꝵ romanoꝵ q:
tunc penicus conterentur idola iudeoꝵ
cũ culcorib suis. Lic& indñi aduentu
non legantur iudei idola coluissȩ.
cam̃ quando captiuati sunt acaldȩis.
idola colebant: sic̃ iezechneli ostensũ
.ẽ. Qua ꝓpt̾ quia sermo ꝓpħicus mꝑx¬
tim loquit᷑ deutraq captiuitate &
uastatione: specialit̾ ad pͥorẽ referen¬
dũ ÷ quod dicitur. idola poenitus
conterentur. Contrita sunt enĩ idola
iudeoꝵ acaldeis: & metalla eorũ
in babilonem ducta. Et incroibunt
in speluncas petrarum: & inuoragi¬
tere terram. Prȩsentia cũ sequentib
adutrãq uastacionem iudȩoꝵ ꝑti¬
nent: quando effugere nitentes dei
uindictã. absc̃debant se inspeluncis.
& uołaginibus terrae. Bene autem
dicitur agła potentiȩ dm̃i: cũ surrexe¬
rit ꝑcutere cerram. Quodã mͦ enim
homines. terrena solũmodo cagitan¬

Expanded text:
xcelsus et gloriosus fortisque apparebit: cum tradiderit inimicos suos Judaeos in ore gladii Chaldaeorum Romanorumque, tunc penitus idola conterentur Judaeorum cum cultoribus suis. Licet in Domini adventu non legantur Judaei idola coluisse, tamen quando captivati sunt a Chaldaeis, idola colebant, sicut Ezechieli ostensum est . Quapropter quia sermo propheticus mixtim loquitur de utraque captivitate et vastatione, specialiter ad priorem referendum est, quod dicitur, idola penitus conterentur. Contrita sunt enim idola Judaeorum a Chaldaeis, et metalla eorum in Babylonem ducta. « Et introibunt in speluncas petrarum, et in voragiexerit percutere terram. » Praesentia cum sequentibus ad utramque vastationem Judaeorum pertinent, quando effugere nitentes Dei vindictam, abscondebant se in speluncis et voraginibus terrae. Bene autem dicitur: A gloria potentiae Domini, cum surrexerit percutere terram. Quodammodo enimhomines, terrena solummodo cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ homo ÷ uerus. habens animã &spi¬
rans. & alitũ trahens naribus. sicut nos
puri homines spiramꝰ & inuimus. sedscđm
diuinã maiestacẽ excelsus reputatur ipse :¬
& credicur quia ęquał est dõ patri. Ca¬
uete ne offendatis eum in aliquo: quia
lic& spir&᷑ ut homo. ds̃ uerus cam̃ est
Et si feceritis : uenient uobis ꝓꝑe omnia
mala suꝑiuis dicta. Qđ redep̃tor nr̃
excelsus sit : psalmista indicat dicens.
Excelsus suꝑ om̃i gentes dñs : & suꝑcelos

Expanded text:
quidem homo est verus, habens animam et spirans, et halitum trahens naribus, sicut nos puri homines spiramus et vivimus, sed secundum divinam majestatem excelsus reputatur ipse, et creditur, quia aequalis est Deo Patri. Cavete ne offendatis eum in aliquo, quia licet spiret ut homo, Deus verus tamen est. Et si feceritis, venient vobis propere omnia mala superius dicta. Quod Redemptor noster excelsus sit, Psalmista indicat, dicens: Excelsus super omnes gentes Dominus, et s
Abbreviated transcription (Latin):
cõprehensi sunt qͥ inportib cõmora¬
sequitur. ⁊ suꝑ om̃e qđ pulchrum ⁊
uisu: intelligendũ ÷ suꝑ templum
& scũarium. ubi erat maxima pul¬
diritudo & suꝑ om̃s uirgines & iuiue¬
nes. suꝑ om̃e quoq. qđ delectabile
erat ad uidendum diem ultionis ue¬
nisse: quando simul omĩa bona illiꝰ
ꝑopłi. destructa & cuacuata sunt.
t incuruabitur sublimitas homi¬
num : &e humiliabitur altitudo uiroꝵ
Per sublimitatẽ hominũ altitudinẽq
iuiroꝵ: fastus potentiȩ & nobilitas
generis accipitur. Sicut paulo suꝑiꝰ
dictũ ⁊ qr̾ incuruata & humiliata
sunt. quãdo quidẽm ocoisi. quidam
uero inseruos sunt uenundati.
elcuabitur dñs solus inchȩ illa :

Expanded text:
comprehensi sunt, qui in portibus commoracomprehensi sunt, qui in portibus commorasequitur, et super omne quod pulchrum est visu, intelligendum est super templum et sanctuarium, ubi erat maxima pulchritudo, et super omnes virgines et juvenes: super omne quodque quod delectabile erat ad videndum, diem ultionis venisse: quando simul omnia bona illius populi destructa et evacuata sunt. « Et incurvabitur sublimatas hominum, et humiliabitur altitudo virorum. » Per sublimitatem hominum, altitudinemque virorum, fastus potentiae, et nobilitas generis accipitur, sicut paulo superius dictum est, quia incurvata et humiliata sunt, quando quidam occisi, quidam vero in servos sunt venundati. « Et elevabitur Dominus solus in die illa,
Abbreviated transcription (Latin):
Uel etiã ꝑturrĩ specialit̾ possunt intel¬
ligi illi. qͥ p̃minebant inpopło. sicut
curris inciuitate. Per murũ uero mu¬
nicũ : diuites potentesq qui se muni¬
ebant diuitus. suꝑ quos dm̃ dies ue¬
ni&. Et suꝑ om̃s naues charsis.
&e suꝑ omne qđ uisu pulchru. ẽ. subau¬
dis diesclrũ ueni&e. Lebrei omĩa ma¬
ria tharsis appellant. & congrega¬
tionẽ a quarũ nomine maris uocteant.
iuxta illuo in genesi. Congregationes¬
q. aquarũ : appellauit maria. Qua¬
ꝓpt̾̃ hoc loco non simplicit᷑ illud mare
accipiendũ ⁊ qđ ad iacce tr̃ȩ reꝓmissio¬
nis: sed &iã omĩa flumina uicina. ꝑ
quȩ iudei soliti erant nauigare. &
negotia exercere. Ꝙ cranslatiue ꝑ
naues intelliguntur hi qui innauib.
residentes. negotiationis causa pelagꝰ
⁊ flumina nauigabant. Suꝑ qͦs dies
uindicte dñi uenit : quando sic̃ ioseppꝰ
narrat. aduenientib romanis illi

Expanded text:
Vel etiam per turrim specialiter possunt intelVel etiam per turrim specialiter possunt intelligi illi qui praeminebant in populo, sicut turris in civitate. Per murum vero munitum, divites potentesque, qui se muniebant divitiiis: super quos Domini dies veniet. « Et super omnes naves Tharsis, et super omne quod visu pulchrum est. » Subaudis, dies Domini veniet. Hebraei omnia maria Tharsis appellant, et congregationem aquarum nomine maris vocitant: juxta illud in Genesi: « Congregationesque aquarum appellavit maria . » Quapropter hoc loco non simpliciter illud mare accipiendum est, quod adjacet terrae repromissionis: sed etiam omnia flumina vicina, per quae Judaei soliti erant navigare, et negotia exercere. Et translative per naves intelliguntur hi, qui in navibus residentes, negotiationis causa pelagus et flumina navigabant. Super quos dies vindictae Domini venit: quando sicut Josephus narrat, advenientibus Romanis, illi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s colles eleuatos. subaudis uem& dies
dm̃i. Alontes ⁊ collos: plerũq. inbonã
partem accipiuntur. Pro scĩs uidelic&e:
uarietate uirtutũ decoratis. Plerũq.
autẽ ipsi impu ꝓdiu̾sitate uitiorum
maximeq suꝑbi. montes appellantur
& colles : sicut inp̃senti loco. Dehis mori¬
tibus collib. q dic̃ iez echiel ꝓpħa.
Hȩc dicit dñs montib. ⁊ collib ecce ego
inducã superuos gladium
t suꝑ omnẽ currim excelsã: &
suꝑ omnẽ murum munitũ. sub¬
audis ueni&e̾ dies dñi. Quantũ adlit¬
tere sensũ spectat : ad ueniente roma¬
no exercitu. diesdni uindictȩ super
turrĩ ⁊ suꝑ omnẽ murum uideorum
fuit: qmĩ sunditus sunt om̃s euersi
Metaphoricos autẽ ꝑturrĩ &murum :¬
intelligunt᷑ hi qͥ in altitudine turriũ
& firmitate murorũ potius confidebant :¬
quã indõ. Suꝑ quos dies ultionis dñi
uenit : qr fame. mortalitate. & gla¬
dio sunt cosũpti: & inp̃cium distracti.

Expanded text:
omnes colles et elevatos. » Subaudis, veniet dies omnes colles et elevatos. » Subaudis, veniet dies Domini. Montes et colles plerumque in bonam partem accipiuntur. Pro sanctis videlicet, varietate virtutum decoratis. Plerumque autem ipsi impii pro diversitate vitiorum, maximeque superbi, montes appellantur et colles, sicut in praesenti loco. De his montibus collibusque dicit Ezechiel propheta: « Haec dicit Dominus montibus et collibus: Ecce ego inducam supet super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum. » Subaudis, veniet dies Domini. Quantum ad litterae sensum spectat, adveniente Romano exercitu, dies Domini vindictae super turrim et super omnem murum Judaeorum fuit: quoniam funditus sunt omnes eversi. Metaphoricos autem per turrim et murum intelliguntur hi, qui in altitudine turrium et firmitate murorum potius confidebant quam in Deo. Super quos dies ultionis Domini venit, quia fame, mortalitate, et gladio sunt consumpti et in pretium distracti.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ : ihumiliabit᷑ suꝑ om̃i arro gans
⁊ suꝑbus. Et suꝑ om̃s çedros liba-¬
ni: sublimes ⁊ erectas. ⁊ suꝑ om̃s
quercus basan: subauditur ueni &
dies dni. Libanus mons ÷ phenicis re¬
gionis. excelsissimas cȩdros conti¬
nens : quȩ sicut cassiodorꝰ in exposi¬
cione psalmoꝵ dicit. sua ꝓceritate
transceridunt omẽm altitudinem
arboꝵ. Dasan uero regio ⁊ arabiȩ.
cui imꝑauit og rex : habens glandi¬
feras quercus. quarũ fructus porcor
cibus ⁊ non hominum. Aletaphoricos
autem ꝑcedros libani sublimes &erec¬
tas: intelliguntur suꝑbi quiq. Per
quercus autẽ basar quȩ int̾̃pretatur
ignomirua. qui oꝑa ignominiȩ
exercent. ⁊ in cȩno libidinis uolu¬
tant᷑: quorum fructus porcorũ est
id ÷ demonum. Suꝑ om̃s autem istos:
iundicta ⁊ dies ux dñ consurgoe.
Detalib. cedris : dicitur in psalmo.
Uox dmĩ conterentis cȩdros. Et item.
U idi impium suꝑ exaltatum: sicut
ccdros libani
Et suꝑ om̃s montes excelsos: & siper

Expanded text:
iabitur super omnes arrogantes et superbos. « Et super omnes cedros Libani sublimes, et erectas, et super omnes quercus Basan. » Subauditur, veniet dies Domini. Libanus mons est Phoenicis regionis excelsissimas cedros continens, quae, sicut Cassiodorus in expositione psalmorum dicit, sua proceritate transcendunt omnem altitudinem arborum. Basan vero regio est Arabiae, cui imperavit Og rex, habens glandiferas quercus, quarum fructus porcorum est cibus, non hominum. Metaphoricos autem per cedros Libani sublimes et erectas, intelliguntur superbi quique; per quercus autem Basan, quae interpretatur ignominia, qui opera ignominiae exercent et in coeno libidinis volutantur: quorum fructus porcorum est, id est, daemonum. Super omnes autem istos, vindicta et dies irae Domini consurget. De talibus cedris dicitur in psalmo : « Vox Domini conterentis cedros. » Et item. Vidi impium superexaltatum, sicut cedros Libani. « Et super omnes montes excelsos, et super
Abbreviated transcription (Latin):
irã ⁊ uindictam nullꝰ poterit effuge¬
re. Possunt autẽ hȩc eadẽ non incõpe¬
tent̃ addiem excremi examinis referri:
inqua om̃is creatura diuinȩ maiestati
atq. potentiȩ humiliabitur. & cõꝑatio¬
ne allius cagnosc& se niduil. eẽ. Red¬
ditq causam: quare debeat humiliari
funcuruari. Quia dies dñi exer¬
cituum suꝑomnem suꝑbum & excelsũ
⁊ suꝑ omnem arrogantẽ : & humilia¬
bitur. Ubicũq. deuindicta & iuctoria
dm̃i ꝓpħicus sermo loquitur: dnm
excrcituum solitus ÷ illum uocare.
ia⁊ miliciarum : qđ hebraice dicitur
sabaoch. Ipse enim dñs ÷ miliciarum
suarũ. siue exercituum : angłorum
scilico atque hominũ. Dies autem
dñ: id est dies undictȩ illus anpli¬
cit̃ intelligitur : cẽpus uidelic& capti¬

Expanded text:
iram et vindictam nullus poterit effugeiram et vindictam nullus poterit effugere. Possunt autem haec eadem non incompetenter ad diem extremi examinis referri: in qua omnis creatura divinae majestati atque potentiae humiliabitur, et comparatione illius cognoscet se nihil esse. Redditque causam, quare debeat humiliari et incurvari. « Quia dies Domini exercituum super omnem superbum, et excelsum, et super omnem arrogantem: et humiliabitur. » Ubicunque de vindicta et victoria Domini propheticus sermo loquitur, Dominum exercituum solitus est illum vocare, id est, militiarum, quod Hebraice dicitur sabaoth. Ipse enim est Dominus militiarum suarum, sive exercituum, angelorum scilicet, atque hominum. Dies autem Domini, id est, dies vindictae illius, dupliciter intelligitur: tempus videlicet capti
Abbreviated transcription (Latin):
interreno corpore constitutus. qđ
designatur ꝑhumũ. absconditur &
celat infirmitates carnalos: ne uide¬
lice omĩa illecebrosa ꝑoꝑationem
forinsecus ostendat. quȩ caro desidat
ꝑficere. Qeuli sublimis hominis
humiliati sunt : & incuruabitur ab¬
titudo unrdrũ. exatabitur autem
añs solus indie illa. Per oculos sublimis
hominis qui humiliatisunt altitudnẽq.
uirorũ: accipitur fastus potentiae. &
nobilitas generis. Cũ inqͥt hostes suꝑ¬
uenerint : tunc nec diuitiȩ nec nobilitas
generis. nec potentia dignitatum. aliquẽ
de fende poterit. qͥppe cũ una sit cap¬
tiuitas om̃ib Sedhumiliabunt᷑ oculi
potentis diuitisq. hominis : qui coruide
cũ suꝑcilio respiciebat aliquẽ. Incur¬
uabitur quoq altitudo uiroꝵ : id est
contẽpnetur. ac ꝓnidulo repucabicur
Nobilitas generis. Dñs aut̃ solus exalta¬
bitur uidie illa: hoc ⁊ intẽpore ad¬
uentus chaldeoꝵ romanorũq cuiꝰ

Expanded text:
in terreno corpore constitutus, quod in terreno corpore constitutus, quod designatur per humum abscondit et celat infirmitates carnales, ne videlicet omnia illecebrosa per operationem forinsecus ostendat, quae caro desiderat perficere. « Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum: exaltabitur autem Dominus solus in die illa. » Per oculos sublimis hominis qui humiliati sunt, altitudinemque virorum, accipitur fastus potentiae et nobilitas generis. Cum, inquit, hostes supervenerint, tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterit, quippe cum una sit captivitas omnibus. Sed humiliabuntur oculi potentis, divitisque hominis, qui torvide cum supercilio respiciebat aliquem. Incurvabitur quoque altitudo virorum, id est, contemnetur, ac pro nihilo reputabitur nobilitas generis. Dominus autem solus exaltabitur in die illa, hoc est in tempore adventus Chaldaeorum Romanorumque, cujus