comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Popłs iudeors partẽ dĩ esse se iactans. cõmu¬
nes cibos uocat quib dm̃s utunt᷑ homines:
u̾bigr̃a suillã carnẽ. ostreas. lepores. & istiꝰ¬
modi animantia quȩ ungulã ñ findunt
nec ruminant. nec scamosa in piscib sunt.
cet̾is hominib patet &e quasi ñ ẽ. de parte
dĩ: pro in mundo appellat᷑. Nõ qđ intrat
in os coinqͥnat hominẽ: s qđ procedit ex
ore hoc coinqͥnat hominẽ. Opponat prudẽs
lector &e dicat. Si qd̾ in os intrat nõ coinqͥ¬
nat hominẽ. qͣre idolotitis nõ uescim᷑: et
apłs scribit. nõ potestis calicẽ dni bibere¬

Expanded text:
rtem Dei esse se jactitans communes cibos vocat, quibus omnes utuntur homines. Verbi gratia, suillam carnem, ostreas, lepores, et istiusmodi animantia quae ungulam non findunt; nec ruminant, nec squamosa in piscibus sunt.caeteris hominibus patet, et quasi non est de parte Dei, pro immundo appellatur. Non quod intrat in os communicat hominem: sed quod procedit ex ore hoc coinquinat hominem. Opponat prudens lector, et dicat: Si quod intrat in os non coinquinat hominem, quare idolothytis non vescimur? Et Ap
Abbreviated transcription (Latin):
tes. egestate cõficiebant᷑: atq ita fiebat ut
oblatio liberoꝵ sub occasione templi & dĩ in
sacerdotũ lucra cederet. Hȩc pessima pharise¬
ti habentes obligatos ere alieno e nolentes sibi
creditũ reddere. delegahant sacerdotib:
ut exacta pecunia ministeriis templi & eoꝵ
usib deseruiret. Potest aut̃ &e hunc breuit᷑
habere sensũ: munꝰ qđ ex me est tibi ꝓderit.
Compellitis in qͥt filios: ut dicant parentib
suis. Qd̾cũq donũ oblaturus erã dõ in tuos
cõsumo usus tibiq prodest o pat̾ &e mater:
ut illi cimentes acciꝑe qđ dõ uidebant mã¬
cipatũ in opẽ magis uelint uitã ducere. ꝗͣ
comedere de consecratis. Nõ qũ inos intrat.
cõmunicat hominẽ. sed qđ ꝓcedit exore hoc
cõmunicat hominẽ. Uerbũ cõmunicat ꝓpͥe

Expanded text:
tes, egestate conficiebantur. Atque ita fiebat ut tes, egestate conficiebantur. Atque ita fiebat ut oblatio liberorum, sub occasione templi Dei, in sacerdotum lucra cederet. Haec pessima Pharisaeti habentes obligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, delegabant sacerdotibus, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserviret. Potest autem et hunc breviter habere sensum. Manus quod ex me est, tibi proderit: Compellitis, inquit, filios, ut dicant parentibus suis: quodcumque donum oblaturus eram Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater, et mater, ut illi timentes accipere quod Deo 112 mancipatum videant, inopem magis velint vitam ducere, quam comedere de consecratis. Non quod intrat in os communicat hominem: sed quod procedit ex ore, hoc communicat hominem. Vebum communic
Abbreviated transcription (Latin):
honor inscript᷑is nõ tantũ insalutationib
&e officiis deferendis quantũ in elemosinis
ac munerũ oblatione sentitur. honora in¬
qͥt apłs uiduas quȩ uere uiduȩ st̃. hic ho-¬
nor donũ intelligit᷑. Et in alio loco. Prb̃ri
du. plici honore honorandi: maxime qui
laborant in u̾bo ce doctrina dĩ. Et ꝑ hoc mã¬
datũ iubem᷑. ut boui trituranti os ñ clau-¬
damꝰ: & dignus sit oꝑarius mercede sua.
Preceꝑat dñs uel inbecillitates uel etates.
uel penurias parentũ considerans: ut filii
honorarent eciã in uite necessariis mini-¬
strandis parentes suos. hanc ꝓuidentissi¬
mã dĩ legẽ uolentes scribȩ phariseiq sub¬
uertere. ut impietatẽ sub nomine pieta¬
tis inducerent: docuerunt pessimos filios
ut siqͥs ea quȩ parentib offerenda sunt deo
uouere uoluerit qui uerus . ẽ. pat̾. oblatio
diũ p̃ponat᷑ parentũ munerib. Uel certe
ipsi parentes quȩ dõ consecrata cernebant.
ne sacrilegii crim̃ incurrerent declinan¬

Expanded text:
Honor in Scripturis non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum 111 in eleemosynis ac munerum oblatione sentitur . Honora, inquit Apostolus, viduas, quae vere viduae sunt ; hic honor donum intelligitur. Et in alio loco: Presbyteri duplici honore honorandi, maxime qui laborant in verbo et doctrina Dei . Et per hoc mandatum jubemur, ut bovi trituranti os non claudamus . Et dignus sit operarius mercede sua . Praeceperat Dominus, vel imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent, etiam in vitae necessariis ministrandis, parentes suos. Hanc providentissimam Dei legem volentes Scribae et Pharisaei subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parentibus offerenda sunt, Deo vovere voluerit qui verus est Pater, oblatio Domini praeponatur parentum muneribus: vel certe ipsi parentes, quae Deo consecrata cernebant, ne sacrilegii crimen incurrerent, declinan
Abbreviated transcription (Latin):
st̃: ut fiat in eis uerbũ dĩ. Ipse aut̃ respõ¬
dens ait illis. Quare & uos trans gredimi-¬
ni mandatũ dĩ propt̾ traditionẽ ut̃am:
falsam calũpniã uera responsione confu¬
tat. Cũ inqͥt uos ꝓpt̾ craditiones hominũ pre¬
cepta dñi negligatis. quare discipłos meos
arguendos creditis quod senioꝵ uissa par-¬
uipendant ut dĩ scita custodiant : nã ds̃
dixit. honora patrẽ & matr̃e. & qui ma-¬
ledixerit patri uel matri morte moriat᷑.¬
uos aut̃ dicitis. Quicũq dixerit patri uel

Expanded text:
 Ipse autem respondens, ait illis: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? Falsam calumniam vera responsione confutat, cum, inquit, vos propter traditionem hominum praecepta Domini negligatis, quare discipulos meos arguendos creditis, quod si morum jussa parvi pendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem; et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatu
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Iã incipiunt misteria. Non enĩ frustra
fatigat᷑ iħc. ñ enĩ frustra fatigat᷑ uirtusdi:
ñ enĩ frustra fatigat᷑ ꝑ quẽ fatigati recre¬
ant᷑. ñ enĩ frustͣ fatigat᷑. qͦ deserente fatigam᷑.
qͦ p̾sente firmam᷑. fatigatur tam̃ iħs. et fati¬
gatur ab itinere: &e sedet. Iuxta p̃diũ sedet. &¬
hora sexta fatigatꝰ sedet. Omĩa ista innuunt
aliqͥd. indicare uolunt aliqͥd: intentos faciũt.
ut pulsemꝰ hortant᷑. Ipse gͦ aꝑiat & nob̃ oe uob̾.
qui dignatus est ita hortari ut diceret. pul¬
sate & aꝑiet᷑ uob̾. Tibi fatigatꝰ ẽ ab itinere iħc.
Inuenimꝰ uircutẽ iħm: & inuenimꝰ infirmũ

Expanded text:
Non enim frustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatigatur tamen Jesus; et fatigatur ab itinere, et sedet, et juxta puteum sedet, et hora sexta fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis . Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum
Abbreviated transcription (Latin):
congruere potuisse. fiebat enĩ sexus infirmior:
& magis de carne infirmitas fieri debuit ꝗͣ
os: &e de tracto osse formata ẽ mulier. & in lo¬
cũ ossis caro ad impleta ẽ. Poterat ꝓosse os red¬
dere: poterat ad faciendã mulierẽ ñ costam
sed carnẽ detͣhere. Quid gͥ significabat : fa̾c¬
ta est mulier in costa tãquã fortis: factus ẽ
lius infirmitas nr̃a  fortitudo. Quare gͦ ho¬
ra sexta: Quia ȩtate scłi sexta. Computa in
ȩuãgłio tãꝗͣ unã horã unã ȩtatẽ. ab adã usq
ad noe: scd̾am a noe usq ad abrahã. t̾eiã iã
ab abrahã. usq ad dauid. quartã a dauid
usq ad tͣnsmigͣtionẽ babiloniȩ. qͥntã a trãs

Expanded text:
congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, sed carnem detrahere. Quid igitur haec significant? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est lius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyl
Abbreviated transcription (Latin):
ł Sic gͦ infirmꝰ iħc: fatigat᷑ ex itinere. Iter
bet. qui ubiq est. qui nusꝗͣ de est: Iuo it aut
unde it. nͥ quia ad nos ñ ueniret nisi formã
usibił carnis assumeret : Quia gͦ uenire
ad nos eomodo dignatus ẽ ut forma serui
assũpta carne appareret: ipsa carnis assũp¬
tio it̃ est ipsiꝰ. Idõ fatigatꝰ ab itinere quid est
aliud ꝗͣ fatigatus in carne: Infirmus in car¬
ne iħc: sed noli tu infirmari. In illiꝰ infirmi¬
tate tu fortis esto: quia qd̾ infirmũ est dei.
fortiꝰ ẽ. hominib. Sub hac rerũ imagine adã
qui erat forma futuri p̾buit nob̾ magnũ
indiciũ sacram̃ti: immo ds̃ in illo p̃buit. Nã &e
futura erat ȩccłia de latere eiꝰ. De latere. scł.
dormuentis: quia &e de latere in cruce pendẽ¬
tis lancea ꝑcusso. sacram̃ta ȩcelle ꝓfluxerunt.
mitas. xp̃i nos facit fortes. Magna ibi imago
p̃cessit. Potuit enĩ ds̃ carnẽ decrahere homini
uude faceret feminã: & magis uidet᷑ quasi

Expanded text:
. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter bet qui ubique est, qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. firmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi
Abbreviated transcription (Latin):
pocłm utiq uinide aqua factum sentiet.
quia se suãq uitam & regnũ. s & ipsumre¬
gem ibi scriptũ legere nouit. ubi prius qua
si de aliis uȩt̾em legebat hystoriam. Quinta
etate scłi popłs peccans captiuante nabugo¬
donosor babiloniã tͦnsmigratur. s post sep¬
tuaginta annos penitens & correctus patͥã¬
ꝑ iłim sacerdotem magnũ reducit᷑: ubi do¬
mum di quȩ utcensa est. & ciuitatem scãm
quȩ destructa erat reedificat. Hȩc legens.
siue audiens quisq peccandi metum corripit.
ad penitendi remediũ confugit: aqua hẏdriȩ
purificantis ablutus est. Si uͦ intelligere di¬
dicerit ierłm & templũ d̾i & eccłiam xp̃i.
babilonem confusionẽ peccatoꝵ. nabugodo¬
nosor q̃iabolum. iħm sacerdotem magnũ ue¬
rum ẽnumq pontificem. eẽ. iħm xpĩn: sep¬
ter decalogum. & septiformem euiꝰdẽ sp̃s
gr̃am. uideritq hoc coticlie fieri. aliis nimi

Expanded text:
poculum utique vini de aqua factum sentiet; poculum utique vini de aqua factum sentiet; quia se suamque vitam et regnum, sed et ipsum regem ibi scriptum legere novisi de aliis veterem legebat historiam. Quinta aetate saeculi populus peccans, captivante Nabuchodonosor, in Babylonem transmigratur ; sed post septuaginta annos poenitens, et correctus, in pamagnum reducitur, ubi domum Dei, quae incensa est, et civitatem sanctam, quae destructa est, reaedificat. Haec legens sive audiens quisque peccandi metum corripit, ad poenitendi remedium confugit, aqua hydriae purificantis ablutus est. Si vero intelligere didicerit Hierusalem et templum Dei Ecclesiam Christi, Babylonem confusionem peccatorum, Nabuchodonosor diabolum, Jesum sacerdotem magnum, verum aeternumque pontificem esse ter decalogum et septiformem ejusdem Spiritus gratiam, videritque hoc quotidie fieri, aliis nimi
Abbreviated transcription (Latin):
unici dilecti. passionem eius intelligit de qͦ
dicit pater. hic est filius meus dilectus in
quo mͥ bene complacui. in qua. quia diui¬
nitate impassibili ꝑmanente. sola humanitas
mortem passa est & dolorem. quasi filius
offertur s aries mactatur ⁊si intelligis be¬
nedictionem quȩ abrahȩ ꝓmissa est. in te qͥ
de gentib credis munus. eẽ completum: ni¬
mirum tͥ de aqua uinum fecit. qi spũalem
sensum. cuius noua flagrantia debriaris ape¬
ruit. Quartȩ etatis micus. dauid ꝓ saule. re¬
gnum isrlitice gentis sortitur:. humilis. in¬
nocens. & mitis. exul ꝓ illo cuius iniusta diu
ꝑ sequutione cruciabat᷑. Coce hydria quarta:
fonte salutari repleta. Quisqͥs hȩc audiens
humilitati atq innocentiȩ studere. & suꝑbrã
cȩꝑit atq inuidiam suo de corde repellere:
quasi haustum aquȩ limpidissimȩ. quo
reficiatur inuenit. At si in saule. iudeos ꝑse¬
ri cognouerit. illoꝵ ob ꝑfidiam & carnale

Expanded text:
unici dilecti passionem ejus intelligis, de quo unici dilecti passionem ejus intelligis, de quo dicit Pater: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ; in qua quia divinitate impassibili permanente, sola humanitas mortem passa est et dolorem, quasi filius offertur, sed aries mactatur. Si intelligis benedictionem, quae promissa est Abrahae, in te de gentibus credendis munus esse completum, nimirum tibi de aqua vinum fecit, quia spiritualem sensum, cujus nova fragrantia inebriaris, aperuit. Quartae aetatis initiis David pro salute regnum Israeliticae gentis sortitur, humilis, innocens et mitis, exsul pro illo cujus injusta diu persecutione cruciabatur. Ecce hydria quarta fonte salutari repleta. Quisquis haec audiens humilitati atque innocentiae studere, et superbiam coeperit atque invidiam suo de corde repellere, quasi haustum aquae limpidissimae, quo reficiatur, invenit. At si in Saule Judaeos perseri cognoverit, illorum ob perfidiam, et carnale
Abbreviated transcription (Latin):
electis. timens ext̾iinari cum reꝑbis: hydri¬
am ꝓfecto aquȩ qua mundaret᷑ur accepit.
at uͦ dum altius aspicere cȩꝑit. & in ar¬
cha eccłiam. in noei xp̃m. in aqua delente
peccatores aquã baptismi que peccata
diluit. in homitib uł in animalib que
archa continebat multiphariã baptira¬
torum differentiã. in columba quȩ post
diluuiũ ramum oliuȩ intulit in archã.
unctionem sp̃s scĩ qua baptrati imbuun
tur intellexerit: uinum ꝓfecto de aqua
factum miratur:. qr in uetĩs hẏstoria fa¬
caustum sibi offerre p̃cepit. Ni differt
abraham facere qd̾ iubetur: s ꝓ filio aries¬
immolat᷑. Ipse tamen ꝓ obedientiȩ uirtute ex¬
imia: ꝑpetuȩ benedictionis hereditate dona¬
tur. Ecce habes hydriam t̾ciam. Audiens
enim quanta uirtus obedientiȩ. quanta mer-¬
cede remuneret᷑: & ipse obeclientiam discere
atqi hab̾e satagis. Qd̃ si immolationem filii

Expanded text:
electis, exterminari timens cum reprobis, hydrielectis, exterminari timens cum reprobis, hydriam profecto aquae, qua mundaretur, vel reficeretur, accepit. At dum altius sapere coeperit, et in arca Ecclesiam, in Noe Christum, in aqua delente peccatores, aquam baptismi, quae peccata diluit, in hominibus et in animalibus quae arca continebat multifariam baptizatorum differentiam, in columba, quae post diluvium ramum olivae intulit in arcam , unctionem Spiritus sancti, qua batur, intellexerit, vinum profecto de aqua factum miratur, quia in veteris historia facaustum sibi offerri praecepit. Non differt Abraham facere quod jubetur, sed pro filio immolatur aries, ipse tamen pro obedientiae virtute eximia perpetuae benedictionis haereditate donatur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens enim quanta sit virtus obedientiae, quanta mercede remuneretur, et ipse obedientiam discere atque habere satagis. Quod si immolationem filii
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. exemplũ recte credendi ac uuiendi
ꝓposita est generi humano ꝑ sex scłi laben¬
ti. unt p̃cordia iustoꝵ. utpote illius fide &
ectione solidata lapidis quem uidit da¬
niel p̾cisum de monte sine manib. factumq
inmontem magnum. & unplesse omnẽ ter¬
ram: o de quo dicit ⁊ acharias. in lapide
uno septem oculi sunt. id.ẽ. in xp̃o unit̾i̾si.¬
tas scientiȩ spũialis inhabitat. Cuius & apłs
petrus meminit ita dicens. Ad quem
accedentes lapidem uiuum: & ipsi tamꝙͣ
driȩ: quia udeorum tancũ popło lex ꝑ
moysen data est. Nam gr̃ã & ueritas eͥuan¬
xpm̃ facta est. Capientes inquit siugłe me-¬
tretas binas uł ternas: quia scripture sc̃e
auctores & ministri ꝓpħȩ mͦ de patre tan-¬
tum loquunt᷑ & filio ut est illud. omtã in
sapientia fecisti. uircus enim & sapientia

Expanded text:
fidei ad exemplum recte credendi ac vivendi fidei ad exemplum recte credendi ac vivendi proposita est generi humano per sex saeculi labentia sunt praecordia justorum, ut pote illius fide et dilectione lapidis solidata quem vidit Daniel praecisum de monte sine manibus, factumque in montem magnum, et implesse omnem terram . Et de quo dicit Zacharias: In lapide uno septem oculi sunt , id est, in Christo universitas scientiae spiritalis inhabitat; cujus et apostolus Petrus meminit ita dicens: Ad quem accedentes lapidem vivum, et ipsi tanquam driae, quia Judaeorum tantum populo lex per Mosen data est; nam gratia et veritas Evanesum Christum facta est. Capientes, inquit, singulae metretas binas vel ternas. Quia Scripturae sanctae auctores et ministri prophetae, modo de Patre tantum loquuntur et Filio, ut est illud: Omnia in sapientia fecisti , virtus enim Dei et sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
fragilitatem sumꝑtȩ ex te humanitatis. de¬
monstrem: prus est ut potentiã ȩterne
deitatis uirtutes oꝑando patefaciam. Ue¬
nit autem hora ut quid sibi& matͥ eẽt
comiune ostenderet: cum eã moriturus
in cruce discipło uirgini uirginẽ cõm̃lare
curauit. Carnis namq infirma ꝑpetiens ma¬
trem de qua hanc suscepit pie cognitam u
quẽ marime diligebat discipło cõmenda¬
uit: quã diuna facturus quasi in cognitã
se nosse dissimulat. qi hanc diune natiui¬
tatis auctorem ñ eẽ. cognoscit. Erant autẽ
ibi lapideȩ hydriȩ sex posite scđm purifica¬
tionem uideoꝵ: capientes singłe metretas bi¬
nas uł ternas. Hydriȩ uocant᷑ uasa aquarũ
receꝑtui parata. Grece enim aqua hydor dici-¬
tur: Aqua autẽ scripturȩ sacrȩ scientiã de-¬
signat: que suos auditores & a peccatoꝵ sor¬
de abluere. & dunȩ cognitionis solet fon¬
te potare. Uasa sex quib continebat᷑ corda
sunt deuota scõrum: quoꝵ ꝑfectio uitȩ &

Expanded text:
fragilitatem sumptae ex te humanitatis moriendo demonstrem: prius est ut potentiam aeternae deitatis virtutes operando patefaciam. Veniet autem hora ut quid sibi et matri commune esset ostenderet, cum eam moriturus in cruce discipulo virgini virginem commendare curavit. Carnis namque infirma perpetiens, matrem, de qua haec suscepit, pie cognitam, ei, quem maxime diligebat, discipulo commendavit, quam divina facturus quasi incognitam se nosse dissimulat, quia hanc divinae nativitatis auctorem non esse recognoscit. Erant autem ibi lapideae hydriae sex positae secundum purificationem Judaeorum, capientes singulae metretas binareceptui parata, Graece enim aqua ὕδωρ dicitur. Aqua autem Scripturae sacrae scientiam designat, quae suos auditores et a peccatorum sorde abluere et divinae cognitionis solet fonte potare. Vasa sex quibus aqua continebatur, corda sunt devota sanctorum, quorum perfectio vitae et
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos dño. uos estis lux mundi: & apło
paulo. fuistis aliquando tenebre: nc̃ au¬
tem lux in dnõ. S mulcum distat uit̃
lucem quȩ illuminat᷑ & lucem quȩ
iuminat: int̾ eos qui participatione uere
teate suifficit. Ad cuius comꝑationem uiere
uicis ñ tantum minores quilibet electi. ue¬
cum etiã ipse iohannes quo maior uit na¬
tos raulierum nemo surrexit lux nee
licet fide & dilectione: lucens uerbo &
actione: gr̾am uͦ lucis pectorib infun-¬
dere soluis est eius de quo dicit᷑: erat
lux uera: quȩ illuminat omnẽ homi¬
nem uenientem in hẽ mundum. Omuẽ
uidelicet qui illuminat᷑: siue naturali
ingenio seu sapientia diuina. Sic̃ enĩ
nemo a semet ipso esse. ita etiam nemo
a seipso. eẽ. sapiens potest: s illo illustn¬
te de quo scͥptum et. omĩs sapientia a
dño do est. Cuius utramq naturã. & di
uinam uidelicet qua semꝑ ubiq totus
manet. & humanam ex qͥua in temꝑe

Expanded text:
ad eos Domino: Vos estis lux mundi . Et apostolo ad eos Domino: Vos estis lux mundi . Et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur, et lucem quae illuminat; inter eos qui participationem verae strare sufficit. Ad hujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit, lux nonlicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicit: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; omnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo esvinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fr̃s sibi quib regnum patris sui clare
posset adquireret. Deus ex d̾o natus est: &
noluit d̾i tantum filius matere. Hominiᷤ
quoq filius fieri dignatus est: ñ amit¬
tens qđ erat s assumens qd̃ ñ erat: ut ꝑ
hoc homines in d̾i filios transferret: glȩq
suȩ faceret coberedes: qui qđ ipse semꝑ
habebat ꝑ naturam inciꝑent habere ꝑ
grãm. Considemus quanta est uirtus fi¬
dei: cuius merito potestas datur homini¬
b filios dĩ fieri. Unde bene scͥptum est: qi
iustus ex fide uiuit. Uiuit enim ustus
ex fide: ñ quȩ labiorum tantũ confessio¬
ne ꝓfertur. s quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
Alioquin. fides siñ habeat oꝑa: mortua.ẽ
in semet ipsa. Hullus seipsum despiciat:
nullus de sua salute desperet. Curramus
om̃s curramus singłi: ut qui eramus lon¬
ge. mereamur fieri ꝓpe in sanguine. xp̃i.
Uideamus qd̾ dicitur: qi quotqͦt recepe¬
runt eum dedit eis potestatem filios

Expanded text:
ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret: Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere; hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod non erat, ut per hoc homines in Dei filios transferret, gloriaeque suae faceret cohaeredes: ut quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, Quia justus ex fide vivit . Vivit enim justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilectionem operatur; alioquin fides si non habet opera, mortua est in semetipsa. Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet: curramus omnes, curramus singuli, ut qui eramus longe, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur, Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filio
Abbreviated transcription (Latin):
mitate miraculis choruscantẽ reciꝑe no¬
luerunt. Et qđ grauius est sui eum ñ
receꝑunt: homines scilicet qͦs ipse crea-¬
uit: uidei qͦs peculiarem sibi elegerat
in plebem: quib suȩ cognitionis reue-¬
lauerat archanum: quos mirificis pa¬
trum głificauerat actis: quib sue le-¬
gis doctrinam contulerat: ex quib se in¬
carnandum ꝓmiserat: & in quib se in¬
carnatum ut ꝓmiserat ostendit: ipsi
eum reciꝑe uenientem magna ex par-¬
te recusarunt. Neq enim oñs recusa-¬
runt: alioquin nullus ẽẽt saluus. Nẽ
autem multi eum ex utroq popło
credendo receꝑunt: de quib eu̾głista
consequent insinuat dicens. Quotqͣt
autem receꝑunt eum : dedit eis po¬
testatem filios dei fieri his qui credũt
in nomine eius. Consicłemts fr̃s
kiñ quanta gr̾a redemptoris nr̃i:
quã magna sit multitudo dulcedinis
euis. Uiicus ex patre natus est: et¬
noluit remanete unus. Descendit ad t̾tã:

Expanded text:
mitate, miraculis coruscantem recipere nomitate, miraculis coruscantem recipere noluerunt. Et quod gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostendit, ipsi eum recipere venientem magna ex parte recusarunt. Neque enim omnes recusarunt; aliautem multi eum ex utroque populo credendo receperunt, de quibus evangelista consequenter insinuat dicens: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus. Coni, quanta gratia Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, etnoluit remanere unus; descendit ad terram,
Abbreviated transcription (Latin):
erat & mundus ꝑ ipsum factus est:
qi ł̃s erat: qi totus ubiq: qr suȩ p̃sen¬
tia maiestatis. sine labore regens: & sine
onere contiuens qd fecit. Et mundus
eum ñ cognouit: q lux in tenebris lu¬
cet & tenebrȩ eam ñ cophendĩuit. Mun-¬
dum namq hoc loco dicit honunes
mundi amore deceptos: atq niheren¬
do creaturȩ ab agnoscenda creatoris
sui maiestate deflexos. In ꝓpͥa uenit:
qi in mundo quem ꝑ duunitatẽ fecit
ꝑ humanitatem apparuit. In ꝓpria ue¬
uit: qi in gente udea quam sibi p̃ cetis
uationib speciali gr̃a compleuerat. incar¬
nari dignatus . ẽ. In mundo gͦ erat: & iu
mundum uenit. In mundo erat ꝑ diui¬
nitatis est: manere diuinitatis. Qura gͦ
cum in nuuudo eẽt ꝑ diuinitatẽ mun-¬
dus eum ñ cognouit: dignatus est ue¬
iure in mundum ꝑ humanitatẽ: ut uł
sic eum mundus agnosceret. S udea¬
mus qͥd sequitur. In ꝓpͥa uenit: & sui
eum ñ receꝑunt. Quem enĩ in poten¬
tia deitatis cuncta creantem. rege ntẽ

Expanded text:
ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo erat ergo, et in mundum venit. In mundo erat per divinitatis est; manere et esse, divinitatis. Quia ergo, cum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit, dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia divinitatis cuncta creantem regentemque
Abbreviated transcription (Latin):
bum caro factum est: nichil aliud debet
sicut unusqͥsq nrm. unus homo ex car¬
ne constat & anima: ita unus ab incarna¬
tionis temꝑe xpc̃. ex diuinitate. carne. &
anima constet ÷ ds ab ȩtexno in ecernum
existens uerus ut erat: hominem ex tem¬
pote assumens in unitatem suȩ ꝑsonȩ ue¬
rum. quẽ ñ habuerat. Sequitur. Ꝙ iudi¬
mus głam eius głam quasi unigeniti ã
patre: plenum gr̾e & ueritatis. Głam xp̃i
quam ante incarnationẽ uidere ñ pote¬
rant homines post incarnationẽ uidert̃:
aspicientes humanitatẽ miracłis refulgen¬
tem. & intelligentes diuinitatem intus
latitantem: illi maxime qui ꝙ eius cla¬
ritatem ante passionem tranꝰfigurati in
monte scõ contemplari meruerunt. uoce
lapsa ad eum huuiseemodi a magnifica
ashic est filius meus dilectus in quo

Expanded text:
bum caro factum est, nihil aliud debet bum caro factum est, nihil aliud debet sicut quisque nostrum unus homo ex carne constat et anima, ita unus ab incarnationis tempore Christus ex divinitate, carne et anima constat: Deus ab aeterno in aeternum existens verus, ut erat, hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Gloriam Christi quam ante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem; illi maxime, qui et ejus claritatem, ante passionem transfigurati in monte sancto, contemplari meruerunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est enim ꝑsonarum acceptor ds: s in
omĩ gente qui timet d̃m & oꝑatur u¬
sticiam: acceptus est illi. Quo autem or
quantũ hȩc generatio ã carnali distet:
subsequutꝰ euangłista designat. Qui ñ
ex sanguinib neq ex uoluntate carnis
neq ex uoluntate uiri: s ex do natist̃.
tur: quam a carnali distinguens dñs
ait. blisi quis renatus fuerit ex aqua
& spũ scõ: ñ potest introire in regnum
homunum dubitet filium se dei & cohere¬
dem xp̃i posse fieri: dat exemplum euan¬
gelista quia & ipse filius dei homo fieri ꝙ
manȩ particeps existendo fragilitatis. ho¬
mines diuinȩ uirtutis suȩ donaret. eẽ par¬
tauit in nob̃. Qd est dicere. Et filius dei
homo factus est: & int̾ homines conu̾satꝰ t̃
Solet namq scͥptura mͦ animȩ mͦ carnis
uocabulo totum designare homunẽ. Ani¬
mȩ uidelicet ut scͥptum est : qr descendit
ia cob inegyptum in animab septuagiri¬
ꝑ carnem. Sic gͦ hoc loco qd̾ dicitur. ꝙ uer¬

Expanded text:
n est enim personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi. Quo autem ordquantum haec generatio a carnali distet, subsecutus evangelista designat. VERS.  inquit neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. tur; quam a carnali distinguens Dominus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum hominum dubitet filium se Dei cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri, eumanae particeps existendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret esse partavit in nobis. Quod est dicere, et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem; animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum, in animabus septuaginper carnem. Sic ergo hoc in loco, quod dicitur: Et Ver
Abbreviated transcription (Latin):
recreati simuis cum ꝑditi eẽmus. & quidẽ
duuna conditoris nr̃i uirtus sine assump¬
tione humanitatis nos creare erat idonea:
humana autẽ eiusdẽ redemptoris nr̃i infir¬
mitas sine assumente se & inhabitante in
se & oꝑante ꝑ se duuinitate uos recreare ne¬
quiuit. Atq ideo u̾bum caro factum . ẽ.
id est. ds homo factus est. & habitauit.
in nob̾: ut ꝑ cognatum nob̃ hominis habi¬
tum nob conu̾sando congruere:nos allo¬
quendo iustruere: nob̃ uiuendi uiam p̾be¬
re: ꝑ nob contra hostem confligere: nr̃am
mortem moriendo ac resurgendo posset
destruere: ꝑ coet̾nam uͦ patri diuinitatẽ
nos int̾ius iuiuficando. ad cluuna slistolle
scĩ dona concederet: & post bonorum ꝑfecti¬
onem oꝑum ñ solum nos ad uidendã glam
clarificatȩ suȩ ꝑduceret humanitatis. s in
comnuitabile nob̃ cẽntiam suȩ diuinȩ ma¬
iestatis ostenderet: in qua uiuit & regnat

Expanded text:
recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas, sine assumente se, et inhabitante in se, et operante per se divinitate, nos recreare nequivit. Atque ideo Verbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustollerpiritus sancti dona concederet, et post bonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam clarificatae suae perduceret humanitatis, sed et incommutabilem nobis essentiam suae divinae majestatis ostenderet, in qua vivit et regna
Abbreviated transcription (Latin):
omini qui ẽẽt in diuinitate unigenitus
patre conueniret. Qd autem sequit᷑ ple¬
ium gr̃ȩ & ueritatis: gr̾a plenus erat idẽ
lic. nortalib datum est. ut statim ex quo in
atero uirgus concipi & homo fieri incipet.
ꝑfectus eẽt & d̾s. Unde & eadem glosa sem¬
ꝑ uirgo maita: ñ solum hominis xp̃i s &
Mdei genitrix recte credenda & confitenda
est. Iclem ueritate plenus erat & est: ipsa u¬
delicet uerbi diuinitate. quȩ hominem il¬
lum singłarit̾ electum. cum quo una ꝑso¬
na xp̃i eẽt assumere dignata est : ñ aliquid
suȩ duunȩ substantiȩ ut heretici uolunt
ui faciendam hominuis naturã cõmiitans:
s ipsa apud patrem manens totũ qd̾ erat:
cotam de semine dauid naturã ueri homi¬
nis quam ñ habebat suscipiens. Unde opor
ris nr̃i natiuitatem hodie aunua deuotio¬
ne recolimus. & diuinã parit̃ & humanã
erus naturam ñ anuuo s continuo semꝑ
amplectamur amore. Diumã ꝑ quam crea¬
ti sumus cum ñ eẽtus: hiunanã ꝑ quam

Expanded text:
et in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenum gratiae et veritatis. Gratiae plenus erat idem ris mortalibus datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi, et homo fieri inciperet, verus esset et Deus; unde et eadem gloriosa semper virgo Maria non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritatis plenus erat, et est ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una na esset, assumere dignata est, non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, in faciendam hominis naturam commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non habebat, suscipiens. Unde oportris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
dicerunt: hic autẽ quasi ad cęlũ uolat
cum dño: qui ꝑpauca de temꝑalib eius
actis edisserens. et̃nam diuinitatis eius po¬
tentiam ꝑ quã omĩa facta sunt sublimi¬
us mente uolando & limpidius speclando
cognouit: ac nob̾ cognoscendã scribendo sẽ¬
tradidit. Ergo alii euangłistȩ xpm̃ ex tẽ¬
u̾bum. Alii int̾ homines eum subito appa¬
ruisse commemorant: ille ipsum apud d̾m
semꝑ fuisse declarat dicens: & u̾bum erat
apud d̾m. Alii eum uerũ hominẽ: ille ue¬
rum confirmat. ẽẽ. d̾m dicens: & d̾̃s erat.
u̾bum. Alii hominẽ eum apud homineᷤ
temꝑalit̃ conu̾satum: ille dm apud d̾̃m
iu pͥncipio manentem ostendit dicens. hoc
erat in principio apud đm. Alii magnalia
que in homine gessit ꝑhibent: ille qd̾ om
ipsum ds pat̾ fec̾it docet dicens. Omnia ꝑ
ipsũ facta sunt : & sine ipso factũ . ẽ. nichil.

Expanded text:
dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex temincipio erat Verbum. Alii inter homines eum subito apparuisse commemorant, ille ipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille verum confirmVerbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum, apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent ille qipsum Deus Pater fecit docet, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i natuitatem que ho¬
dierna die facta est. scõꝵ
uerbis euangłistarũ ma¬
thei uidelicet & luce manifestatam oog¬
nouimus: libet etiã de uerbi id. ẽ diui¬
nitatis eius et̃nitate in qua patri manet
semꝑ ȩqualis. beati iohannis euagłiste
dicta scrutari. qui singłaris pͥuilegio me¬
ruit castitatis sut᷑ cecis altius diumita
tis ipsius capet simul & patefaceret ar¬
chanum. Neq enĩ frustra in cena supra
pectus dñi iħu recubuisse ꝑhibetur: s
ꝑ hoc typice docetur qr cęlestis haustum
sapientiȩ cetĩs excellentius de scĩssimo
euisdẽ pectoris fonte potauerit. Unde
& merito in figura quatuor animaliũ.
aquilȩ uolanti comꝑatur. Cunclis qͥppe
aiib aquila celsuis uolarei cunctis
animantib clarius solis radus infige¬
re consueuit obtutꝰ. Et cete eugliste qͣsi
sm terra ambulant cum dño: qui tempalẽ
sipeuis generationem parit᷑ & temꝑalia facta
lissufficient̃ exponentes pauca de diuinitate

Expanded text:
e hodierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitatis ut caeteris altiupatefaceret arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate
Abbreviated transcription (Latin):
cipiet & pariet filium: & uocabunt
nomen eius einma. nuel. qđ int̾p̃tatur no¬
b̾cum d̃s. Nob̾cum d̃s: cum illis homo.
& maledictus homo: qui spem suã ponit
in homine. Audiant qui requirunt qͥs . ẽ.
qui natus. ẽ de maria. Pariet inqͥt angłs
genu flectatur celestium t̾restrium & in
iiii. fernoꝵ. Et tu quid sit iłic dolosus cognitor¬
ne requiris : Omis iam liugua confitet᷑¬

Expanded text:
cipiet, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod interpretatur Nobiscum Deus . Nobiscum Deus, cum illis homo. Et maledictus homo, qui spem ponit in homine . Aqui natus est de Maria? Pariet Filium, inqugenu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum . Et tu quid sit Jesus, dolosus cognitor requiris. Omnis jam lingua confitet
Abbreviated transcription (Latin):
uinum est ñ humanum. Cesset gͦ ianiᷤ
phy losophiȩ labor. blasci xp̃m ñ fuit
necessitas s potestas: fuit honor. iniuria
ñ suit. Sacram̃tum pietatis fuit: deita¬
tis ñ fuit detrimentũ. Fuit hoc reꝑatio
salutis humanȩ: imminutio substantiȩ
ñ fuit hoc diuine. Qui tangendo ex in¬
tacto linio fecit hominẽ: nascendo ipse.
hominem de corꝑe fecit urtacto:. iħ c xp̃c¬

Expanded text:
vinum est, non humanum. Cesset ergo inanis vinum est, non humanum. Cesset ergo inanis philosophiae labor, nasci Christum non fuit necessitas, sed potestas; fuit honor, injuria non fuit; sacramentum pietatis fuit, deitatis non fuit detrimentum; fuit reparatio salutis humanae, imminutio substantiae non fuit hoc divinae. Qui non nascendo ex intacto limo fecit hominem, nascendo ipse hominem de corpore fecit intacto; m
Abbreviated transcription (Latin):
bis nomen eus iħm. Iꝑse eium saluũ faci-¬
faciet popłm suum. Unde: A peccatis eoꝵ.
Esse dm qui peccata donat sixp̃ianis ñ
credis: crede infidelissime uł uideis dicen¬
tib cum sis homo facis teipsum dm: ne-¬
mo potest peccata dimittere nͥ solus d̃s.
Illi eum negant dm qui eum peccata di¬
mittere ñ credebant: tu ab eo peccata dimit¬
ti crelis & dm dubitas confit̾ie u̾bum caro¬
factum est ut homo caro ꝓmoueretur in
głam dei: ñ ut ds in carnis u̾teret᷑ inuiri¬
am. Sicut dicit apłs qui se uingit dũo
unus sp̃s est & quomͦ ñ quaudo se uin¬
git d̾s homini unus ds est: Humane le¬
ges intra triginta annos litigiosas om̃s
int̾imunt q̃stiones: & xp̃e circa qͥngentos
aios natiuitatis sue causas p̾stat: ortus
sui lites patitur: status sui continet q̃stionẽ.
heretice desine iudicare iudicem tuum:
& adora in celis dnm dm quẽ magus ad¬
do s signum: ñ est ratio s uirtͦ. auctoritaᷤ
est ñ natura. N est commune s solũ: di¬

Expanded text:
bis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum facifaciet. Unde? A peccatis eorum. Esse Deum, qui peccata donat, si Christianis non credis, crede infidelissime vel Judaeis dicentibus: Cum sis homo, facis teipsum Deum . Quis potest peccata dimittere, nisi solus Deus ? Illi eum negabant Deum, qui eum peccata dimittere non credebant; tu ab eo peccata dimitti credis, factum est, ut homo caro promoveretur in gloriam Dei, non ut Deus in carnis verteretur injuriam, sicut dicit Apostolus: Qui se jungit Domino, unus spiritus est . Et quomodo non quando se jungit Deus homini, unus est Deus? Humanae leges intra triginta annos litigiosas omnes interimunt quaestiones, et Christus circa quingentos annos nativitatis suae causas praestat, ortus sui lites patitur, status sui sustinet quaestiones? Haeretice, desine judicare judicem tuum, et adora in coelis Deum, quem Deum magus addo, sed signum; non est ratio, sed virtus; auctor est, non natura; non est commune, sed solum; di
Abbreviated transcription (Latin):
rum testimonia nasceret᷑. hoc respoudunt
de ꝓphico eloquio qđ indicabat stella de cȩlo:
Quȩ utiq pot̾at magos ierosolimis p̾t̃mis¬
sis usq ad cunabula pueri sicut postiodũ
fecit sua significatione ꝑclucere: nͥ ad confu¬
tandam iudeoꝵ duriciã ꝑtinusset. ut ñ so¬
lum ductu sẏderis s etiã ipsoꝵ ꝓfessione in¬
notesceret natiuitas saluatoris. Iam gͦ ad
eruditionẽ gentium ꝓpħicus sermo transibat.
& p̾niuiciatum antiqͥs oracłis xp̃m̃ alienige¬
nariun corda discebant: cum uideoꝵ infide¬
litas ueritatem ore ꝓferret. & mendaciũ cor¬
de retineret. Noluert̃ enim agnoscere oculis
quẽ de sacris indicabant libris: ut quem ñ
adorabant in infantiȩ uifirmitate humilem.

Expanded text:
rum testimonium nasceretur, hoc responderunt de prophetico eloquio, quod indicabat stella de coelo. Quae utique potuerat mages Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri sicut postmodum fecit, sua significatione perducere, nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum professione innoeruditionem gentium propheticus sermo transibat, et praenuntiatum antiquis oraculis Christum alienigenarum corda discebant: cum Judaeorum infidelitas veritatem ore proferret, et mendacium corde retineret. Noluerunt enim agnoscere oculis quem de sacris indicaverant libris: ut quem non adorabant in infantiae infirmitate humilem
Abbreviated transcription (Latin):
& cruentissimi ꝑsequutoris impietas. Tẽ
autem etiã egypto saluator illatus est:
ut gens antiquis errorib dedita. iam ad
uicinã salutem ꝑ occultã gr̾am uocaret᷑¬
gͥ diłmi dies iste manifestatione dñi conse¬
eratus. specialem in toto inundo optinuit
dignitatem: quȩ in cordib nr̃is digno de¬
bet spendore clarescere. ut rerum gestarũ
ordinem ñ solum credendo s etiã inteili¬
ł gendo
ueneramur. Quantã enim gr̾arũ actionem

Expanded text:
et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc autem Aegypto Salvator illatus est, ut gens antiquis erroribus dedita, jam ad vicinam salutem per occultam gratiam vocaretutissimi, dies iste manifestatione Domini consecratus specialem in toto mundo obtinuit dignitatem, quae in cordibus nostris digno debet splendore clarescere, ut rerum gestarum ordinem non solum credendo, sed etiam intelligendo veneremur
Abbreviated transcription (Latin):
tatem natiuitatis ap̃i. festiui¬
tas declarationis eius illuxit: & quẽ in illo
die uirgo peꝑit. in hoc mundus agnouit.
Uerbũ enim carofactum sic susceptionis
dentib manifestus. & ꝑsequentib eẽt oc¬
cultus. Iam t̾c gͦ celi enarrauerunt głam d̾i
& in omnẽ t̾ram sonus ueritatis exiuit:
quando & pastorib exercitus angłoꝵ salua¬
toris editi annunciator apparuit. & magõ
ad eum adorandum p̃iua stella ꝑduxit.
ut a solis orcu usci ad occasum ueri regis
generatio choruscaret. cum rerũ fidem &e
regna orientis ꝑ magos discerent. & roma¬
num imꝑium ñ lateret. Nam seiuicia hero¬
dis uolens pͥmordia suspecti sibi regis ea cui¬
guere. huic dispensatiomi nesciens seriue¬
bat: ut dum atroci intentus facinori. ig¬
notum sibi puerum indiscreta insantium
cede ꝑsequit᷑. annunciatũ oȩlitꝰ dñatoris or¬
tum insignior ubiq fama loqueret᷑. quã
ꝓmptiorem ad narrandũ diligentioremq
faciebat & suꝑne significationis nouitas.

Expanded text:
tatem nativitatis Christi, festivitas declarationis ejus illuxit; et quem in illo die virgo peperit, in hoc mundus agnovit. Verbum enim caro factum sic susceptionis dentibus manifestus, et persequentibus esset occultus, et in omnem terram sonus veritatis exivit , quando et pastoribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret. Nam et saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ut dum atroci intentus facinori, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus Dominatoris ortum insignior ubique fama loqueretur, quam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novitas,
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ: Quare laniastis columbã. unmo lania¬
stis uiscera ur̃a: Nam uob̾ laniatis: colum¬
ba integra ꝑseuerat. Ergo fr̃s mei.si ubiq. ñ
habent qã clicant. ego dico qd̃ faciant. Ueni¬
ant ad catholicam: & nob̾cum habebunt ñ
solum terram. s etiã illum qui fecit celũ

Expanded text:
suae? Quare laniastis columbam? Imo laniasuae? Quare laniastis columbam? Imo laniastis viscera vestra: nam vobis laniatis, columba integra perseverat. Ergo, fratres mei, si ubique non habent quod dicant, ego dico quod faciant: veniant ad Catholicam, et nobiscum habebunt non solum terram, sed etiam illum qui fecit coelum
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur ꝑmanere. Relegunt᷑ eni leges
manufeste: ubi p̃ceꝑunt imꝑatores eos qͥ p̃t̃
excłiȩ catholicȩ communionẽ usurpant sibi
nom̃ xp̃ianum nec uolunt colere pacis au¬
ctorem. nichil nomine excłiȩ audeant possi¬
dere. S quid nob & imꝑatori: S iam dixi.
de iure humano agitur: & tam̃ apłs uoluit
seriuiri regib. uoluit honorari reges & dix̃
Regem reueremini. Holi dicere. qͥd mͥ & re-¬
gi. Quid tibi gͦ & possessioni: ꝑ uira gͦ regum
possidentur possessiones. Dixisti. quid mͥ & re¬
gi. uoli dicere possessiones tuas. quia ad ipsa
iura humana renunciasti quib possident᷑
possessiones. S de diuino ure ago ait. Ergo
euangłm recitemus: uideamus quousq ec¬
cdia catholica xp̃i est suꝑ quem uenit colũba
quȩ docuit. hic est qui baptiat. Quomͦ gͦ ui¬
re diuno possideat qui dicit ego baptio cũ
dicit columba hic est qui baptriat: cũ dicat
scͥptura. una est coluniba mea. una est matri

Expanded text:
ermittitur permanere? Releguntur enim leges ermittitur permanere? Releguntur enim leges manifeste, ubi preceperunt imperatores eos, qui preter ęcclesię catholicę communionem usurpant sibi nomen christianum, nec volunt in pace colere pacis auctorem, nichil nomine ęcclesię audeant possidere. Sed quid nobis et imperatori? Sed iam dixi: de iserviri regibus, voluit Honorari reges, et dixit: Regem reveremini . Noli dicere: Quid mihi et regi? Quid tibi ergo et possessioni? Per jura regum possidentur possessiones. Dixisti, Quid mihi et regi? noli dicere possessiones tuas; quia ad ipsa jura humana renuntiasti, quibus possidentur possessiones. Sed de divino jure ago, ait. Ergo Evangelium recitemus; videamus quo usque Ecclesia catholica Christi est, super quem venit columba, quae docuit, Hic est qui baptizat. Quomodo ergo jure divino possideat, qui dicit, Ego baptizo; cum dicat columba, Hic est qui baptizat; cum dicat Scriptura, Una est columba mea, una est matri