comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam fuisse non dubium ÷ Legi¬
mus qđ regnante achaꝵ: tacha¬
rias sac̃dos p̃fuit tẽplo dñi. cui p̃¬
cepit achat ut altare simile alta¬
ris damasci facerce. &dierũ liber
narrat. qđ et echias filius achat que¬
sierit dñm indieb. ⁊achariȩ. eruditꝰ
incimore dĩ. Exhibuit autẽ se esaias
catur genere feminidio ruha : iuxta
illud qđ s̃criptũ. ẽ. Accedite adeum a
illuminamitu. Sp̃u itaq sco conceptꝰ :
dñs iłis. & lic& humanꝰ sermo natiui¬
tatis eiꝰ nequeat explicare misteria :
tam̃ gabribel ipsi uirgini loquitur
filius dĩ. Ante quã humanũ corpꝰ
assumer& dñs. & iuxta infantiam
ut necdũ natus dñs popłm suum do¬
mũ dauid sola inuocatione saluar&.
Urias autẽ: interp̃tatur lux dñi.

Expanded text:
non dubium est. Legimus quod regnante Achaz sacerdos praefuit templo Domini, cui praecepit Achaz ut altare simile altari Damasci faceret; et Dierum liber narrat, quod Ezechias filius Achaz quaesierat Dominum in diebus Zachariae, eruditus in timore Dei. Exhibuit autem se Isaias catur genere feminino ruha, juxta illud quod scriptum est: « Accedite ad eum et illuminamini . Spiritu itaque sancto conceptus est Dominus. Et licet humanus sermo nativitatis ejus nequeat explicare mysteria: tamen Gabriel ipsi Virgini loquitur, nibus . Et antequam humanum corpus assumeret: et juxta infantiam ut necdum natus populum suum, domum David, sola invocatione salvaret. Urias interpretatur lux Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ut supra dictũ ⁊ Cũ autem uenissce
in nobe : tetendit ibi tento rium. uolens
diluculo occupare hierłm : & postquã
illic uenit. non cessauit usq media noc¬
ce : minari desolationẽ hierłm dicens
In ista sola ciuitas. poterit lib̾ari dema¬
nu mea: Non erit ita. Sed sicut feci sama¬
riȩ ⁊ regi eiꝰ : sic faciam hierłm & regup¬
sius ezechiȩ Sed postquã ierunt dormi¬
tum: om̃s ꝑcussisurit ab angło dñi
poe dominator dñs. confringet
tagũnculã interrore. Uox ꝓpħȩ de
passione onĩ. Laguncula diminiitiuum
nom̃ ÷ a lagena. Laguncula autẽ quȩ
lutea .ẽ. significat corpus dñi cũ quod
con fractũ ÷ tempore passionis. Intr̃ore
autem dicit: qr monum̃ta aꝑta st̃
atq. terrȩ motus factus ÷ magnus.
& cȩcera quȩ inpassione eiꝰ ostensa st̃.
Ex celsi succisi sunt: id÷ iudei humili¬
ati sunt: & appͥo solo succisi & ꝓiec
densitates salcuum ferro. Saltũ appel¬

Expanded text:
ut supra dictum est. Cum autem venisset ut supra dictum est. Cum autem venisset in Nobe, tetendit ibi tentorium, volens diluculo occupare Hierusalem: et postquam illuc venit, non cessavit usque mediam noctem minari desolationem Hierusalem dicens: En ista sola civitas poterit liberari de manu mea? Non erit ita; sed sicut feci Samariae et regi ejus, sic faciam Hierusalem et regi ipsius Ezechiae. Sed postquam ierunt dormitum, omnes percussi sunt ab angelo Domini. « Ecce Dominator Dominus, confringet laguncuculam in terrore. » Vox prophetae de passione Domini. Laguncula, diminutivum nomen est a lagena. Laguncula autem, quae lutea est, significat corpus Dominicum, quod confractum est tempore passionis. In terrore autem dicit, quia monumenta aperta sunt, atque terraemotus factus est magnus, et caetera quae in passione ejus ostensa sunt. « Excelsi succisi sunt, » id est Judaei humiliati sunt, et a proprio solo succisi et projdensitates « saltuum ferro. » Saltum appel
Abbreviated transcription (Latin):
sedes nr̃a siue gabaa: nondiscrepat. qr̾
alterius linguȩ ꝓpͥetatem ten&. Ga¬
baath uero sauus dicit᷑ quia saulis
quondã lecti dñi fuit sedes regĩa
ibi. nua hinai uoce cua: id ÷ eleua.
Uox ꝓpħȩ. Galli medaisa atq anathot
ciuitates israheliticarũ erant: ꝑquas
ciuitates sunt uidȩ. Adhuc dies est
ut in nob ciuitas stetur. id ÷ habitetur
a sennacherip. Nlob ciuitas t̾rȩ reꝓmissi¬
onis est: dequa fuit gesbi: qui fuit de
pomenon legimus. E Et autẽ non longe
ab hierłm. Q quare dicit. adhuc dies ÷
ut in nob stetur abillo: Quia quarido
sennacherip illuc ꝑuenit: parũ erat
adhuc diei. Agitabit gͦ manũ suam:
id÷ mouebit. minans multa mala hierłm.¬
& ꝓc̃ea autẽ suꝑ montem sr̃on & collem
ca collem. id ÷ circa uallem illiꝰ montis
sita ÷ Quando uero sennacherip exi¬
uit de egrpto: ꝓut citius quiuit accele¬
rauit gressũ. tendens iter adhierłm

Expanded text:
aae sive Gabaa non discrepat, quia aae sive Gabaa non discrepat, quia alterius linguae proprietatem tenet. Gabaath vero Saulis dicitur, quia Saulis quondam electi Domini fuit sedes regia ibi. « Hoc Hinni voce tua, » id est eleva. Vox prophetae. Gallim et Laisa, atque Anathoti civitates Israeliticae erant, per quas civitates sunt Judae. « Adhuc dies est, ut in Nobe civitate stetur, » id est habitetur a Sennacherib. Nobe civitas terrae repromissionis est, de qua fuit Gesbi qui fuit de tro Paralipomenon legimus. Est autem non longe ab Hierusalem. Et quare dicit: adhuc dies est ut in Nobe stetur ab illo? quia quando Sennacherib illuc pervenit, parum erat adhuc diei. « Agitabit » ergo « manum suam, » id est movebit, minans multa mala Hierpropterea autem « super montem Sion et collem ca collem, id est circa vallem illius montis sita est. Quando vero Sennacherib exivit de Aegypto, prout citius quivit, acceleravit gressum, tendens iter ad Hierusalem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendabit inciuitate magna uasa sua:
& sagmas id ÷ sarcinas. Transier̃ cursi.
Sic loquit᷑ ꝓpħa defuturo. quasi dep̃teri¬
to: quia transierunt cursimpopłi
qui cũ sennacherip uener̃. & quia trau¬
sierunt has ciitates iudeoꝵ quas e¬
numerauimꝰ. uł etiã ciuitatẽ magnã
ubi sarcinas suas cõmendauerunt.
sedes nra. Ibi enim habuit diuersoriũ
sicut dicit beatꝰ hieronimus : & cerri
ta urbs uicina rama. Quidã ica uo¬
lunt distinguere : ut ita iungatur
transierunt sedes gabeȩ cito: & sit
sedes pluralis numerus. & post ea
iungant nr̃a rama obstupuit sed ũ
ita est. Dicit enim beatus heronimus.
uia cum illitransissent uelociter ciui¬
tates magnas. & ibi conmendassent
sagmas suas. ꝑuenis sentq adgabaa.
habuer̃ ibi diuersorium sicut iã diximꝰ.
Gabaath autẽ saulis cũ hoc audisset:
fugit. Altera ÷ enim gabaa : & altera
gabaath. Gabaath autẽ hebreum no¬
m̃ est: & idõ utrum dicamꝰ gabee erit¬

Expanded text:
commendabit in civitate magna vasa sua » commendabit in civitate magna vasa sua » et saginas, id est sarcinas. « Transierunt cursim. » Sic loquitur propheta de futuro quasi de praeterito: quia transierunt cursim populi qui cum Sennacherib venerunt, et quia transierunt has civitates Judaeorum quas enumeravimus. Vel etiam civitatem magnam, ubi sarcinas suas commendaverunt, sedes nostra. » Ibi enim habuit diversorium, sicut dicit B. Hieronymus. Et territa est urbs vicina Rama. Quidam ita volunt distinguere, ut ita jungatur: Transierunt sedes Gabaae cito: et sit sedes pluralis numerus, et postea jungant nostra Rama obstupuit: sed non ita est. Dicit enim beatus Hieronymus, quia cum illi transissent velociter civitates magnas, et ibi commendassent saginas suas, pervenissentque ad Gabaam, habuerunt ibi diversorium, sicut jam diximus. Gabaath autem Saulis cum hoc audisset, fugit. Altera est enim Gabaa, et altera Gabaath. Gabaa autem Hebraeum nomen est, et ideo utrum dicamus. Gab
Abbreviated transcription (Latin):
Uax ꝓpħs contra sennacherip. Iã suꝑiꝰ
diximus : qualit̾ madiante sine ef¬
fusione sanguinis filioꝵ  ꝑemptist̃.
incerfectioni assiriorũ: quia sicut
illi sine cruore sanguinis udaici popłi
lige fortitudinẽ. It est sensus. Anteꝗ
suꝑce ueniat: ibit contra tarachã regẽ
ethiopiȩ. & transibit mare rubrũ &le¬
uabit eandem uirgã suꝑ egyptũ. &
tunc reuertet᷑ cum multo exercitu:
tẽpore ablata. ẽ. domiriatio sennache¬
rip decollo duarũ tribuum. Quari¬
do exercitus illius ab angło int̾emptꝰ :¬
⁊ conputresc&e id .ẽ. deficia iu
gum hoc ÷ dominatio & seruitus
de humero tuo opopłs duarũ tribuũ
a facie olei: id ÷ ap̃sentia miscdiȩ dei.
Per oleum nãquę : miscłia notatur
tio uiarũ. ꝑquȩ loca uenerit sennache¬
rip abaegypto usq in nob: ubi &
popłs eiꝰ periit. sicut insub sequentib.
uidebimus. O popłe m̃s uenie senna¬
cherip abegypto in lat: & nonfigoe ibi
tentoria sedtransibit in magroni. &

Expanded text:
ae contra Sennacherib: Jam superius diximus, qualiter Madianitae sine effusione sanguinis filiorum Israel perinterfectioni Assyriorum. Quia sicut illi sine cruore sanguinis Judaici populi lige fortitudinem. Et est sensus: Antequam super te veniat, ibit contra Tharacam regem Aethiopiae, et transibit mare Rubrum, et levabit eamdem virgam super Aegyptum. Et tunc revertetur cum multo exercitu, tempore ablata est dominatio Sennacherib de collo duarum tribuum? Quando exercitus illius ab angelo interempt computrescet, » id est deficiet « jugum, » hoc est, dominatio et servitus de humero tuo, o populus duarum tribuum, « a facie olei, » id est a praesentia misericordiae Dei. Per oleum namque misericordia notatur. tio viarum, per quae loca venerit Sennacherib ab Aegypto usque in Nob: ubi et populus ejus periit, sicut in subsequentibus videbimus. O popule meus, veniet Sennacherib ab Aegypto in Aioth, et non figet ibi tentoria, « sed transibit in Magron et
Abbreviated transcription (Latin):
termino io ÷ sub una potestate. Inue¬
nit quasi nidum manus mea. Sicuti
destruitur nidus quando recedunit
pulli abillo aquo inuenitur: sic des¬
truxit illa omĩa regna. Et metaphori¬
ce loqͥtur : ⁊dicit. & sicut colligunt᷑
oua: quȩ delicta sunt ab aiuibus. Me¬
caphoram seruat. sicuti ꝑnidũ regna:
ita etiã ꝑoua intelligere possumus ha¬
bitatores regnoꝵ. Q uidã codices ha¬
bent uuas: sed falso scriptum est.
Q uia enim primitus dixit denido: sic
post de ouis. & est uox senriacherip.
Et non fuit qui mouer& penuã: ia est
qui audero manũ contra me crigere.¬

Expanded text:
termino, id est, sub una potestate. « Invetermino, id est, sub una potestate. « Invenit quasi nidum manus mea. » Sicut destruitur nidus quo recedunt pulli, ab illo a quo invenitur, sic destruxit ille omnia regna. Et metaphorice loquitur, et dicit. « Et sicut colliguntur ovaque derelicta sunt ab avibus. » Metaphoram servat. Sicuti per nidum regna, ita etiam per ova intelligere possumus habitatores regnorum. Quidam codices habent uvas, sed falso scriptum est. Quia enim primitus dixit de nido, sic post de ovis. Et vox est Sennacherib. « Et non fuit, qui moveret pennam, » id est, qui auderet manum contra me erigere
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates quas enumerauit gentium
ciuitates erant. quas ipse iam ꝙꝓat
Numquid non ut cdamascus sic samaria
sub mea dominatione confistit: Da¬
mascus ciuitas est metropolis & regia.
quã condidit seruus abraam elieter:
suꝑquã regnabat rasin. Quomodo
inuenit manus mea id÷ potestas mea.
ragna idoli: Co ͤ sennacherip: quã¬
bitemaminiabatur de sua potentia.
⁊ nond saren dum affirmatiue
seł animĩ ratiue & int̾rogatiue:
hoc autẽ quod seputur. subauditione
eg&. Et est sensus. Sicut simulacra & reg¬
na quȩ suꝑius cõmemoraui sub meo do¬
muuo redacta sunt : sed & simulacra
samarie & hierłm mea sunt. pene sicut
aixit. ita &̃ impleuit. Nã om̃s ciuitates
x cribuum. & beniamin & iuda dep̃da¬
tus est. p̃ter hicrłm. Ex hierłm eciam¬
conp̃hendit inferiorẽ partẽ: quã tradi¬
dit ei somina scriba. Num qͥd non ut feci
popłoꝵ. Ipse enĩ sennacherip multa
regna conp̃hendit: & condusit subuuo

Expanded text:
civitates quas enumeravit. gentium civitates quas enumeravit. gentium civitates erant, quas ipse jam ceperat. « Nunquid non ut Damascus, sic Samaria, » sub mea dominatione consistit. Damascus civitas est metropolis et regia, quam condidit servus Abraham Eliezer, super quam regnabat Rasin. « Quomodo invenit manus mea? » id est, potestas mea, « regna idoli » Vox Sennacherib qualiter admirabatur de sua potentia. Et non est legendum affirmative, sed admirative et interrogative. Hoc autem quod sequitur, subauditione eget. Et est sensus: Sicut simulacra et regna, quae superius commemoravi, sub meo dominio redacta sunt: sic et simulacra Samariae et Jerusalem mea sunt. Pene sicut dixit, ita et implevit. Nam omnes civitates decem tribuum et Benjamin et Juda depraedatus est, pcomprehendit inferiorem partem, quam tradidit ei Sobna scriba . « Nunquid non ut feci populorum. » Ipse enim Sennacherib multa regna comprehendit, et conclusit sub uno
Abbreviated transcription (Latin):
dictã. quã dĩ ex illis exegit. uel sub
sennacherip uel etiam sub romanis
Ue assur. uoxdĩ ad sennacharip. e
popłm eius. Ue idt̾ interitus iuma¬
na tibi ꝑdicionis. Quare cõminat᷑
as̃ senniacherip: quia lioe ꝑmiserit
ei debellare.x. tribus : tamen nori
p̃cepit ei ut penicus contererde illos
sed flagellar&e & conculcara& eos sicut
lutum platearũ. Il e autẽ elatus iti
suꝑbiam. putauit se hoc facere suis
uiribus & forticudine. & non solum
illas x trib. capciuas duxit: sed etiam
maximã multitudinẽ eorum deleuit.
Uirgam autem & baculum uocat illum :
quia ꝑcussit & flagellauit per illũ
xii. tribus. Num quid non pͥncipes mei
reges sunt : hoc idõ dicit sennache¬
rip: quia quando uenit suꝑ decẽ trib.
multos reges addux̃ secũ quos ipse
iã sub iugauerat. Num qͥd non ut car¬
ꝑsona sennacherip. Talit̃ enim:
głiabatur. Illa carcamis. & illȩ aliaȩ

Expanded text:
ndictam, quam Deus ex illis exegit, vel sub ndictam, quam Deus ex illis exegit, vel sub Sennacherib, vel etiam sub Romanis. « Vae Assur. » Vox Dei ad Sennacherib et populum ejus, Vae, id est, interitus imminet tibi perditionis. Quare comminatur Deus Sennacherib? Quia licet permiserit ei debellare decem tribus, tamen non praecepit ei ut penitus contereret illos: sed flagellaret et conculcaret eos, sicut lutum platearum. Ille autem, elatus in superbiam, putavit se hoc facere suis viribus et fortitudine: et non solum illas decem tribus captivas duxit, sed etiam maximam multitudinem eorum delevit. Virgam autem et baculum vocat illum, quia percussit et flagellavit per illum duodecim tribus. « Nunquid non principes mei reges sunt? » Hoc ideo dicit Sennacherib, quia quando venit super decem tribus, multos reges adduxit secum quos ipse jam subjugaverat. « Nunquid non ut Carhetae ex persona Sennacherib. Taliter enim gloriabatur. Illa Carchamis et illae aliae
Abbreviated transcription (Latin):
se: id÷ adm incuruantẽ. Incuruare
est: boc qđ ÷ rectũ in alterã partem
flectere. Et de prauantem. Aliqͥ codices
habent refrenantẽ : sal falso scriptũ est.
Depͣuantẽ autẽ cdicit: quia ille popłs de¬
prauabat &corrũpebat legem dĩ: &
uiã gressuum Eoꝵ. Et erunt qͥbeatifi¬
cant popłm istũ p̃cipitati : & ppłus
qͥbeatificatur. p̃cipitabitur. Uepres
idr omĩa mala illoꝵ: consum̃tur
suꝑ ipsos. Uir frĩsuo non parc&e:
Hoc impletũ ÷ illo tempore : quatido
ram id ÷ aiusticia: & esuri& malum.
Et comed& ad sinistrã idr in crassabit᷑
malicia: & non ei sufficio. Simul
matiasses & ephraim : pugnabunt
contra uidam. Manasses enĩ & ẽphraim:
erant ad inuicem cõmoti. & cam̃ ad
uidam debellandum concordes erant.
suas suꝑ ponebant legi dĩ. Quid facie¬
tis in die uisitacionis ur̃ȩ. con dol&
ꝓpła malicus popłi sui. Uisitatio
in hoc loco umnalã partẽ ponitur.
& uocat iusitacionem. ultionẽ & uti¬

Expanded text:
Deum. « Incurvantem. » Incurvare est hoc quod est rectum in alteram partem flectere. « Et depravantem. » Aliqui codices habent refrenantem, sed falso scriptum est. Depravantem autem dicit, quia ille populus depravabat et corrumpebat legem Dei, et viam gressuum suorum. « Et erunt qui beatificant populum istum praecipitati, et populus qui beatificatur praecipitabitur. » Vepres, id est, omnia mala illorum, consumentur super ipsos « Vir fratri suo non parcet. » Hoc impletum est illo tempore, quando ram, » id est, a justitia, « et esuriet » malum. « Et comedet ad sinistram, » id est, incrassabitur malitia, « et non ei sufficiet. » Simul Manasses et Ephraim pugnabunt contra Judam. Manasses enim et Ephraim erant ad invicem commoti, et tamen ad Judam debellandum concordes erant. suas superponebant legi Dei . « Quid facietis in die visitationis vestrae? » Condolet propheta malitiis populi sui. Visitatio in hoc loco in malam partem ponitur: et vocat visitationem ultionem et vi
Abbreviated transcription (Latin):
bancur. Sed cum sȩpe hoc facerent:
missus ÷ angłs dnĩ ad gedeon dicens.
S alue uroꝵ fortissime. Et ille. Ubi
sunt inqͥt signa ⁊ miracula quae
ostendit dñs ad patres nr̃os. quando
egressi sunt exȩgypto inmami forti:
Etdix̃ angłs. In ea fortitudiue uade.
& in .ccc. uiris lib̾abis isrł. Qđ & fecit.
t eligens trecentos uirds ex isrł tali
modo sicut in hỹstoria habetur: p̃¬
cepit unicuiq. tenere inmanu lagenã.
& intus lumen: & in altera tubam
langentib. q. illis tubas. & lum̃ te¬
nentib. iam confractis lagenis: con¬
turbatus madianitarũ exercitus
& ipsi sem& ipsos interfecerurt.
otitiq sunt uictoria. indie illa iudęi:
sine effusione sanguum̃ suoꝵ Et hoc
dicit ꝓpła. Quia sicut illa iuctoria
.ẽ. sine fuso sanguine ex israhelita¬
rum popło. sic ds̃ om̃p̃s uictoriã
dedit suis electis. uinioens diabolũ
& retrudens iunfernũ: sine multi¬
tudinem popłoꝵ. itibellum con¬

Expanded text:
bantur. Sed cum saepe hoc facerent, bantur. Sed cum saepe hoc facerent, missus est angelus Domini ad Gedeon, dicens : Salve, virorum fortissime. Et ille: Ubi sunt, inquit, signa et miracula, quae ostendit Dominus ad patres nostros, quando egressi sunt ex Aegypto in manu forti? Et dixit angelus: In ea fortitudine vade, et in trecentis viris liberabis Israel. Quod et fecit. Et eligens trecentos viros ex Israel, tali modo sicut in historia habetur, praecepit unicuique tenere in manu lagenam et intus lumen, et in altera tubam. Clangentibusque illis tubas, et lumen tenentibus jam confractis lagenis, conturbatus Madianitarum exercitus, et ipsi semetipsos interfecerunt. Potitique sunt victoria in die illa Judaei, sine effusione sanguinis suorum. Et hoc dicit propheta: Quia sicut illa victoria est sine fuso sanguine ex Israelitarum populo, sic Deus omnipotens victoriam dedit suis electis, vicens diabolum et retrudens in infernum, sive multitudinem populorum in bellum con
Abbreviated transcription (Latin):
thema. eẽ. ꝓfrĩb. meis : qui sunt
israhelitȩ. INȩcabuntur corã te
tui corã te sicut exultant messores. iN
segete. Mlessem appellat gentes: messo¬
res autẽ apłos sicut ipse dñs quodã loco
diuidentes spolia. Spolia pluralis nu-¬
merus ÷ facit insingulari. hunc spoli¬
um uł hoc spolium. Uictores appellat
apłos : qui icerunt temptam̃ta car¬
nis. & ipsũ diabolum. Spolia autem
homines : qui captiui tenebantur
abillo. Idõ autẽ dicit uictores apłos
quia abstuler̃ spolia sua diabolo.
id ⁊̃ genus humanũ. qđ ipse captiua¬
uerat : & reddidunt illud drĩo.
Nã exactor ꝓpͥe est: qui exigit uł co¬
git redde tributa regia papłos. Et
diabolus exactor erat qͥ cogebat unũsũ
orbem suã facere uoluntatem. Sicut
indie madian. Legimus in libro iudicũ.
qd̵ madiantȩ tẽpore messis & iunde¬
miȩ ueniebant int̾ram reꝓmissionis
& colligebant fructus t̃rae. & reuerte¬

Expanded text:
thema esse pro fratribus meis, qui sunt thema esse pro fratribus meis, qui sunt Israelitae . » « Laetabuntur coram te.tui coram te, « sicut exsultant messores in segete. » Messem appellat gentes, messores autem populos, sicut ipse Dominus quodam loco ultant victores, dividentes spolia. » Spolia pluralis numerus est, facit in singulari hunc spolium vel hoc spolium. Victores appellat apostolos, qui vicerunt tentamenta carnis, et ipsum diabolum. Spolia autem homines, qui captivi tenebantur ab illo. Ideo autem dicit victores apostolos, quia abstulerunt spolia sua diabolo, id est, genus humanum quod ipse captivaverat, et reddiderunt illud Deo. « Nam exactor proprie est, qui exigit vel cogit reddere tributa regia populos. Et diabolus exactor erat, qui cogebat universum orbem suam facere voluntatem. « Sicut in die Madian. » Legimus in libro Judicum, quod Madianitae tempore messis et vindemiae, veniebant in terram repromissionis et colligebant fructus terrae, et reverte
Abbreviated transcription (Latin):
piscatores hominũ. Illi statim & pa¬
trẽ reliquerunt : & nauiculam. No¬
uissimo autem cẽpore aggrauata᷑
fides uidȩoꝵ: in errore plurimis
ꝑmanentibus. Mare autẽ hic lacum
appellat genesareth: qui iordane
interfluente efficit᷑. in cuiꝰ littore
capharnaum. & tiberias. & bedsai¬
da. & corozaim. sitȩ sunt: in qua uł
maxime regione dñs cõmoratus est
ita ut popłs qͥ sedebat uł ambulabat
intenebris lucem uidet : nequaquam
paruã ut alioꝵ ꝓpħarum. sed magnã
tis adinferos ꝑrexerunt. Anima
enim quȩ peccauerit : ipsa moriet᷑.
Umbra autẽ mortis. eoꝵ qui cũ pecrant
necdum deuita ista egressi sunt.
possunt enuim si uolueruit. agere pȩ¬
nitentiam. quia licae scĩ apłi gaudent
deronũsione gentium adfidem xp̃i :
tam̃ magnoꝑe tenebantur ꝓ israbeliti.¬
co papło. qui põicationem dñi contẽp¬
tui habuerunt : deqͦꝵ ꝓsapia ipsi
originem dipcerant sicut dicit exi¬
mius doctor ũ Optarẽ & ego aria¬

Expanded text:
 statim et patrem reliquerunt et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides Judaeorum in errore plurimis manentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane interfluente efficitur, in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaida, et Corozaim sitae sunt, in qua vel maxime regione Dominus commoratus est: ita ut populus qui sedebat vel ambulabat in tenebris lucem videret, nequaquam parvam ut aliorum prophetarum, sed magnam tis ad inferos perrexerunt. « Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . » Umbra autem mortis eorum, qui cum peccant necdum de vita ista egressi sunt, possunt enim si voluerint agere poenitentiam. Quia licet sancti apostoli gauderent de conversione gentium ad fidem Christi, tamen magnopere tenebantur pro Israelitico populo qui praedicationem Domini contemptui habuerunt, de quorum prosapia ipsi originem duxerant, sicut dicit eximius doctorum: « Optarem et ego ana
Abbreviated transcription (Latin):
Et uocabitur ammirabilis. hȩc uerha
sic sunt diuidenda. Ammirabilis. ẽ
sine illo consilium bonũ non ⁊ sicut
dicit deeo angłs. E rit magni consilu
cis est : quia absq. illius solamitie.
nemo fortis. eẽ. pocest. Pat᷑ futuri
scłi est: qr̾ ipse sine fine manebit.
Princeps pacis : quia ipse nos pacifi¬
cauit cũ angłis. & reldioit dõ patri
T elus id÷ amor dñi qͦdilexit popłm
suum om̃e genus uidelicoe hominũ.
faci&eᷤ istiio: ĩa est itit& filiũ suũ
& lib̾abit genus humanũ defaucib.
diaboli. Uerbũ misit dñs in lacob.
ox ꝓpħȩ. lacob appellat in hoc lo¬
co cribum uida: isrł autem reliqͣs
tribus. Quiͦd fuit istud uerbum.
Quantũ aalitteram ꝑtin&. misitdãs
uerbũ iniacob. quia cõplacuit ei.
&e constituit ut extribu uida reges
semꝑ eligerentur suꝑ uniũ sum
isrł : atẽpore qͦcepit regnare đđ
mittissimus rex. Cecidit autem
in isrł idt̃ decem tribus. quia ipil
destruxer̃ illud p̃ceptum. quanido

Expanded text:
Et vocabitur admirabilis, etc. » Haec verba sic sunt dividenda. Admirabilis est, sine illo consilium bonum non est: sicut dicit de eo angelus: « Erit magni consiliitis » est, quia absque illius solamine nemo fortis esse potest. « Pater futuri saeculi » est, quia ipse sine fine manebit. « Princeps pacis » quia ipse nos pacificavit cum angelis, et reddit Deo Patri.dilexerit populum suum, omne genus videlicet hominum faciet istud, id est, mittet Filium suum, et liberabit genus humanum de faucibus diaboli. « Verbum misit Dominus in Jacob » vox prophetae. Jacob appellat in hoc loco tribum Juda, Israel autem reliquis tribus. Quid fuit istud verbum? Quantum ad litteram pertinet, misit Dominus verbum in Jacob: quia complacuit ei, et constituit ut ex tribu Juda reges semper eligerentur super universum Israel, a tempore quo coepit regnare David mitissimus rex. Cecidit autem in Israel. Id est decem tribus, quia ipsi destruxerunt illud praeceptum quando
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħȩ. O domus irł licoe tanta multi¬
cudo sit inmedio cui quasi arena ma¬
ris: tam̃ ad cõꝑationẽ illoꝵ qͥc quid
in duricia cordis remanebit. adueni¬
ente xp̃o incarne. quasi reliquiae
conuertent᷑ ex ipsis ad ipsum. Quȩ
ascensionẽ dñi credidunt ex iudeis.
& illi dequib legitur in actib. apłaꝵ¬
id÷ inundare faci& iusticiã. De add¬
uentu dñi continent᷑ ista. Quomodo
adbreuiata ÷ ꝑfectio: Quia omĩ a
breui tẽpore adimpleuit. intrib
iudelic& annis ⁊ semi. Et quomodo
fecit inundare id ÷ abundare iusti¬
ciam:. Quia p̾dicatio apłor inom¬
nẽ t̾ram exiuit. & infines t̾rȩ uer¬

Expanded text:
e. O domus Israel, licet tanta multitudo sit in medio tui quasi arena maris: tamen ad comparationem illorum, quidquid in duritia cordis remanebit, adveniente Christo in carne, quasi reliquiae convertentur ex ipsis ad ipsum . Quaeascensionem Domini crediderunt ex Judaeis. Et illi de quibus legitur in Actibus apid est inundare faciet « justitiam. » De adventu Domini continentur ista. Quomodo abbreviata est perfectio? Quia omnia qbrevi tempore adimplevit, in tribus videlicet annis et semi. Et quomodo fecit inundare, id est abundare justitiam? Quia praedicatio apostolorum in omnem terram exivit, et in fines terrae ver
Abbreviated transcription (Latin):
tes munitas uidȩ & beniamin cepit
⁊ partẽ eciam inferiorẽ de hierłm.
tradente somitia scriba p̾timore.
Q đ antẽ dicit qui fugerit iacob: ad
hoc respicit quia cũ ille om̃s ciuitates
uide depopular&e. om̃s qui fugȩ p̃si¬
dium caꝑe potuer̃ : in hierłm ad
ex echiam fugerunt. Et qđ dicit non
adici& inniti id est confide suꝑ eo
qͥꝑcutit eos: sic ÷ intelligendum
Tẽpore illo quo facee & rasi uolueraat
uenire. id ÷ debellare duas tribus.
misit rex achat duarũ tribium.
ad regem ggẏpti ut lib̾ar& cũ de ma¬
nib duoꝵ regũ dicens. Seruus tuussũ:
tantũ mͦ ueni & aufer iugũ faceȩ &
rasin de collo meo. Ipse aut̃ ñ lib̾a.

Expanded text:
tes munitas Judae et Benjamin cepit, tes munitas Judae et Benjamin cepit, et partem etiam inferiorem de Hierusalem, tradente Sobna scriba prae timore. Quod autem dicit « qui fugerint Jacob: » ad hoc respicit, quia cum illae omnes civitates Judae depopularentur, omnes qui fugae praesidium capere potuerunt in Hierusalem ad Ezechiam fugerunt. Et quod dicit « non adjiciet inniti, » id est confidere, « super eo qui percutit eos: » sic est intelligendum : Tempore illo quo Phacee et Rasin voluerunt venire, id est debellare duas tribus, misit rex Achaz duarum tribuum ad regem Aegypti, ut liberaret eum de manibus duorum regum dicens: » Servus tuus sum, tantummodo veni et aufer jugum Phacee et Rasi
Abbreviated transcription (Latin):
appellat: multitudinẽ popłoꝵ Car¬
melus mons magnus est: habens mul¬
titudinẽ lignorũ. Et est sensus. Exer¬
citus tuis qui tantus ÷ sicuti arbores
in siluis : & inmonte carmeli: ꝑibit
& incorꝑe & in anima. ⁊ erit tͣrore
ꝓfugus. Cum surrexisset mane sen¬
nacherip & uidiss& omnẽ exercitũ
suum conbustũ igni: timore ꝑterritꝰ
fugit. interram suam. Et cũ ad¬
oraroe it Rtẽplo nesrac dm̃ suum
filii: sui. int̾fecerunt eum. Et
xerat tantam multitudinem sicut
arenam quȩ. est inlittore maris
& sicut arbores quȩ sunt in maximo
saltu: apuero paruulo poti er̃ nu¬
merari. Qđ ita factũt Non reman¬
serunt enĩ exom̃ĩ illa mulcitudine :¬
nisi .x. uiri. qui parit̃ cum illo fu¬
ga lapsi surit. Et erit indie illa.
Diem accipe ꝓtẽpore. Non aditiet
residuum isrł. Residuum isrł uo¬
cat illos qui remanserunt exillis
duab. tribubus : qui non sut it
capti a sennacherip. Om̃s enĩ ciuta¬

Expanded text:
appellat multitudinem populorum. Carappellat multitudinem populorum. Carmelus mons magnus est, habens multitudinem lignorum. Et est sensus: Exercitus tuus, qui tantus est, sicuti arbores in sylvis et in monte Carmeli, peribit et in corpore et in anima. « Et erit terrore profugus. » Cum surrexisset mane Sennacherib, et vidisset omnem exercitum suum combustum igni: timore perterritus, fugit in terram suam. Et cum adoraret in templo Nesrach deum suum, filii sui interfecerunt eum . « Et xerat tantam multitudinem sicut arenam quae est in littore maris, et sicut arbores quae sunt in maximo saltu, a puero parvulo poterunt numerari. Quod ita factum est. Non remanserunt enim ex omni illa multitudine nisi decem viri qui pariter cum illo fuga lapsi sunt. « Et erit in die illa. » Diem accipe pro tempore. « Non adjiciet residuum Israel. » Residuum Israel vocat illos qui remanserunt ex illis duabus tribubus, qui non sunt capti a Sennacherib. Omnes enim civita
Abbreviated transcription (Latin):
quando exercitus illius int̾fectus:
omĩa corꝑa exusta sunt. abigne
cȩlesti uestim̃ta autem illesa per¬
manserunt. Et uet uentes iudȩi
accipiebant sũmitatẽ uestis: & ex¬
cutiebant puluerem corpoꝵe quia.
inpuluerẽ redacta surit. Propt̃ea
gͥ dicit. głacius accensa ardebit quasi
conbustio ignis : & ascensa ardebit
subtꝰ id÷ subuestim̃tis. Głam autẽ ap¬
pellat mulcitudinẽ exercitus. quin
multitudo popłi gła regis est. Et erit
lum̃ isrł: in igne. Lum̃ appellat an¬
głm qui succendit illos. & sc̃s. unum
qͦs om̃s cõbussit igne: Lum̃ autẽ id ÷
angłm istł dicit: quia unicuiq gen¬
ti adõ legatus. ẽ. angłs. Et dicunt he¬
brei. qđ michael archangłs fuerit
cui cõmissa erat illa gens israhelitica:
sicut indamhele legimus. De uorabit᷑
pres etiam consum̃tur : id ÷ iniqͥtates
& peccata app̃hendent eum inuna die.
Gła saltus euis: & carmeli cius. Głam

Expanded text:
quando exercitus illius interfectus est, quando exercitus illius interfectus est, omnia corpora exusta sunt ab igne coelesti: vestimenta autem illaesa permanserunt. Et venientes Judaei accipiebant summitatem vestis, et excutiebant pulverem corporum, quae in pulvere redacta sunt. Propterea ergo dicit: gloria ejus accensa ardebit quasi combustio ignis: Et accensa ardebit subtus, id est, sub vestimentis. Gloriam autem appellat multitudinem exercitus. Quia multitudo populi gloria regis est . « Et erit lumen Israel in igne. » Lumen appellat angelum, qui succendit illos. « Et sanctus quos omnes combussit igne. Lumen autem, id est angelum, Israel dicit: quia unicuique genti a Deo legatus est angelus. Et dicunt Hebraei, quod Michael archangelus fuerit, cui commissa erat illa gens Israelitica, sicut in Daniele legimus. « Devorabitupres » etiam consumentur. Id est iniquitates, et peccata apprehendent eum. « In una die. Gloria saltus ejus et carmeli ejus. » Gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
& posuit ꝓeo quod ÷ mutire. Nũ quio
głiabitur securis : Lox ꝓpħȩ de sen¬
nacherip Et est sensus. S ennacherip
nãq ultionem quã fecit suꝑ decẽ trib
non dĩ uoluntati reputauit sed suȩ
fortitudini: ⁊ dicitur ei aꝓpħa. Si
securis aut serra uł uirga aut etiã
baculus qui lignũ÷ erigant᷑ insuꝑ¬
biam ⁊ dicant. hoc qđ facimꝰ nra iur¬
tute ⁊ sagacitate ad implemꝰ : sic di¬
cebat sennacherip. Sicut ea quȩ supͣ
diximꝰ nequeunt oꝑari & aliquid i¬
plere ꝑse si non fuerit qui in eis oꝑet᷑.
sic sennacherip hoc qđ fait ñ imples¬
sec. nisidño ꝑmittente ꝓpt̃ peccata
giub. eiꝰ cenuitatẽ. Per pingues de¬
bemus intelligere duces ac pͥncipes
& fortes bellatores : quos attenuauit
dñs. quando misit angłm suum sicut
insubsequentib uidebimꝰ : qui inter¬
fecit exeis centum octoginta .u. mi¬
lia. Et subtus gła eiꝰ fuocensa : ar¬
debit quasi conbustio ignis. Dicit
beatus hieronimus quodã loco. quia

Expanded text:
 posuit pro eo quod est mutire. « Nunquid gloriabitur securis? » Vox prophetae de Sennacherib. Et est sensus: Sennacherib namque ultionem quam fecit super decem tribus, non Dei voluntati reputavit, sed suae fortitudini. Et dicitur ei a propheta: Si securis, aut serra, vel virga, aut etiam baculusque lignum est, erigantur in superbiam et dicant: Hoc quod facimus, nostra virtute et sagacitate adimplemus. Sic dicebat Sennacherib. Sicut ea quae supra diximus nequeunt operari, et aliquid implere per se, si non fuerit qui in eis operetur: sic Sennacherib, hoc quod fecit non implesset, nisi Domino permittente propter peccata ejus tenuitatem. » Per pingues, debemus intelligere duces ac principes et fortes bellatores, quos attenuavit Dominus, quando misit angelum suum sicut in subsequentibus videbimus qui interfecit ex eis centum octoginta quinque millia . « Et subtus gloria ejus succensa, ardebit quasi combustio ignis. » Dicit beatus Hieronymus quodam loco: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
manus illi cecidłunt: referendũ est
ad illa tẽpora quando philistum
uł rasim & siri pugnauer̃ contͣ eos.
eleuabit idt̃ adduc& dñs hostes
rasiz : sennacherip uidelic& suꝑ
assirios. intumultũ uert&. id est
in plium contra eum. Et quare
hoc: quia debellauit iudã. Siriã
aboriente. Uox ꝓpħȩ ad dece trib
Hoc ÷ qđ suꝑiuis dixit : quia sci& om̃is
ephraim. Quid sci& : & uia ad ducce
dñs siriam aboriente. quȩ ante erat
ei con iuricta: & philistum aboccidi¬
dentali. Quo tẽpore factũ ÷ hoc

Expanded text:
manus illi ceciderunt, referendum est manus illi ceciderunt, referendum est ad illa tempora quando Philistiim vel Rasin et Syri pugnaverunt contra eos, elevabit, id est adducet, Dominus hostes Rasin, Sennacherib videlicet, super Assyrios in tumultum vertet, » id est, in praelium contra eum. Et quare hoc? Quia debellavit Judam. « Syriam ab oriente. » Vox Prophetae ad decem tribus. Hoc est quod superius dixit: quia sciet omnis Ephraim. Quid sciet? Quia adducet Dominus Syriam ab oriente, quae ante erat ei conjuncta: « Et Philistiim ab occiden
Abbreviated transcription (Latin):
chabeel. Et crecti insuꝑbiam: diceba¬
nt despectiue de uida & beniamia.
ateres cecidunt: idt̾ in becilles & in¬
firmi oecidunt exiuda: inmanus
hostium. Sed cum habuerimꝰ ipsas
duas trib redactas inpocestate nr̃a:
edificabimꝰ nobis ex quadris lapidi¬
b. domũ. id÷ fortissimis & bellicosis¬
simis pͥncipib. & pugnatorib consti¬
tuemus nobis pͥncipatum & imꝑiui
Et addebant. Sicomo ros succiđunt :
id ÷ fragiles & sinero bore iuros.
exillis ouab. tribubus int̾stccruait
hostes: qui pugnauer̃ contra eos.
Sed nos cũ h abuerimus illos qͥ remanser̃
susb igatos : ꝓillis inbecillib. inmu¬
tabimꝰ ex nobis ipsis cedros ids for¬
tissimos pͥncipes: qui sicut cedrus
qdꝰ inputribile lignũt & nũquam
deficit. & sicut lapis quadrus qua
parte indinatꝰ fuerit seꝑstabit.
ita ⁊ illi int̃ omĩa adũsa fortit̃ ꝑma¬
neant stabiles. Qđ autẽ ñcõmemo¬
rant hostes qui illas duas crib. suc¬
cidunt idz int̃fecerunt. & in qͦrũ

Expanded text:
 Et erecti in superbiam, dicebant despective de Juda et Benjamin: Lateres ceciderunt, id est imbecilles et infirmi ceciderunt ex Juda in manus hostium. Sed cum habuerimus ipsas duas tribus redactas in potestate nostra: « aedificabimus » vobis ex « quadris lapidibus » domum, id est, fortissimis et bellicosissimis principibus et pugnatoribus, constituemus vobis principatum et imperium. Et addebant: « Sycomoros succiderunt, » id est, fragiles et sine robore viros ex illis duabus tribubus interfecerunt hostes, qui pugnaverunt contra eos. Sed nos cum habuerimus illos qui remanserunt subjugatos, pro illis imbecillibus immutabimus ex nobis ipsis cedros, id est fortissimos principes: qui sicut cedrus quod imputribile lignum est nunquam deficit, et sicut lapis quadrus qua parte inclinatus fuerit semper stabit: ita et illi inter omnia adversa fortiter permaneant stabiles. Quod autem non commemorant hostes qui illas duas tribus succiderunt, id est, interfecerunt, et in quorum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ÷ non ÷ ꝑsonarũ acceptor ds̃. sed
in omi gentẽ qͥtim& eum acceptus :
illi. Argu& in eqͥtate. ꝓmansuetis
terrȩ. Tunc increpabit dñs rep̾hen¬
sores humilium. quando discipłi eius
ambulantes ꝑsata euellebant spicas.
& con fricabant manib. & manduca¬
bant. Nã cum uidissent hoc qͥdam:
rep̾hendunt apłos. Sed qͥd fecit dñs:
redarguit apłoꝵ contradictores. &
obixit illis. lte & discite quid ÷ miscłiã

Expanded text:
 « Non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente qui timet eum acceptus est illi . » « Arguet in aequitate pro mansuetis terrae. » Tunc ncrepavit Dominus reprehensores humilium, cum discipuli ejus ambulantes per sata evellebant spicas, et confricabant manibus, et manducabant . Nam cum vidissent hoc quidam, reprehenderunt apostolos. Sed quid fecit Dominus? redarguit apostolorum contradictores, et dixit illis: «
Abbreviated transcription (Latin):
ceciłunt. Qd significatur ꝑlateres
hoc ꝑsicomoros: uidelic& fragiles
⁊ infirmi. Et qđ ꝑ quadros lapides.
hoc ꝑcedros : forcissimi scilice &
bellicosissimi homines. Si comorus
arbor ÷ infructuosa ⁊ fatua: quam
ficũ siluestrem dicurit. Ceilrus : ii¬
putribile lignũ. Diximꝰ suꝑius.
qr̃ rasm & decemn trib dixerunit
Ascendamꝰ adiudam & euellemus eũ¬

Expanded text:
era. Quod significatur per lateres, hoc per sycomoros: videlicet fragiles et infirmi. Et quod per quadros lapides, hoc per cedros: fortissimi scilicet, et bellicosissimi homines. Sycomorus arbor est infructuosa et fatua, quam ficum sylvestrem dicunt. Cedrus imputribile lignum. Diximus superius, quia Rasin et decem tribus dixerunt: « Ascendamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
t sci& om̃is popłs ephraim.
Pħraim appellat dectm cribus
quȩ nimis suꝑbȩ erant. ꝓptẽa quia
ipsi erant multo plures: quã iuda
& baniamidi. Reucra enĩ itaerant:
qr̾ adcõꝑationẽ decẽ paruus nimerꝰ ⁊
duo. uł etiã ꝓpt̾ hoc głabantur: quia
illis coniuncti erant rasin & syri.
&̃ qͥd ÷ qđ sci& ephraim : hoc sci& quia
rasm ⁊ siri qͥei õuncti fuerant. qͣn¬
aoq abco reccdent: & pugnabur it
contͣ eos sicut in subsequentib. mani

Expanded text:
t sciet omnis populus Ephraim. » Ephraim appellat decem tribus: quae nimis superbae erant, propterea quia ipsi erant multo plures, quam Juda et Benjamin. Revera enim ita erant, quia ad comparationem decem parvus numerus est duo. Vel etiam propter hoc gloriabantur, quia illis conjuncti erant Rasin et Syri. Et quid est quod sciet Ephraim? Hoc sciet quia Rasin et Syri, qui ei conjuncti fuerant, quandoque ab eo recedent: et pugnabunt contra eos, sicut i
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ faci& dñs inmedio t̾rȩ sicuti iã
diximus : uł etiã qđ breuius possu¬
mus dicere adbreuiationẽ fecit dñs:
quando intrib. dieb omĩa quȩ de
sua passione & resurrectione. uel
lib̾atione humani generis pdicta
erant: conpleuit. In medio autem
terrȩ dicit: quia hierłm ubi hoc
misteruim salutare patratũ est.
umbilicus dicitur. cẽ. terrȩ. Uel
eciam adbreuiationẽ facit: quando
omnẽ infinitã multitudinẽ assirioꝵ
una nocte ꝑemit: pret̃ .x. uiros¬

Expanded text:
medio terrae, » sicuti jam diximus. Vel etiam quod brevius possumus dicere, abbreviationem fecit Dominus: quando in tribus diebus omnia quae de sua passione et resurrectione vel liberatione humani generis praedicta erant, complevit . In medio autem terrae dicit, quia Hierusalem ubi hoc mysterium salutare patratum est, umbilicus dicitur esse terrae . Vel etiam abbreviationem fecit, quando omnem infinitam multitudinem Assyriorum una nocte peremit, praeter decem viros
Abbreviated transcription (Latin):
popłs qui ambulabat intenebris :
uidit lucem magnã. Ełabitantib.
in regione umbre mortis : Lux
orta⁊ est eis. Primo tẽpore al¬
lauiata. eẽ. dr̃ onere pacatoꝵ quia
in regionibus duarũ tribuum pri¬
mũ saluator euangłium p̃dicauit.
V nde & insexagesimo psalmo dr̃. Benedi¬
cite año defontib. isrł. ĩbi beniamin ad¬
olescentior id÷̃ paulus : in mentis
excessu. qͥ &alibi loquebatur. siue
m̃te excedimꝰ dõ. Principes ⁊abulon :
pͥncipes neptalim : duces eoꝵ Qui m
his tribubus fuere uiculi : dequibus

Expanded text:
Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam. Habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. » Primo tempore alleluiata esse dicitur onere peccatorum, quia in regionibus duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in sexagesimo psalmo dicitur: « Benedicite Domino de fontibus Israel. » Ibi Benjamin adolescentior, id est Paulus in mentis excessu, qui et alibi loquebatur: « Sive mente excedimus Deo . » Princeps Zabulon, princeps Nephtalim, duces eorum. Qui in his tribubus fuere viculi, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbis quã dediabolo. Perut memoria
eoꝵ cum sonitu. Et uestim̃tum.: in ꝑc¬
tum sanguine. Quid ꝑuestim̃tũ
nisi diabolũ. qui plenus erat san¬
guine hominũ. ꝑ petrans multa
homicidia in orbe : Possumꝰ etiã
ꝑuestim̃tum. om̃s homicidas intel¬
ligere : quib erat diabolus quasi
uestim̃to cucũdatus. & qͦrum maniꝰ
plene erant sanguidie. Quod aut̃
dic̃ inconbustionem erit & cibus
ignis : hoc ÷ quia diabolus cũ suis
imitatorib. & sequacib igni ꝑpetuo
traditus ÷ incibum. sicuti ligna
traduntur foco. Paruulus enim nat̾ ẽ. nob̾. filiꝰ¬
manuhel. qui natus ÷ ex uirgine. &
habitauit in nobis : qui scđ̾m huma¬
nitatem paruus uisus ÷ & scd̾m
diuinitatẽ super om̃s est. Et factꝰ
.ẽ. pͥncipatus eiꝰ id est paruuli.
suꝑ humerũ. eius. Suꝑ humerum
portauit suum pͥncipatũ: quia cru¬
cem passionis suȩ ipse portauit.
quanido ducebatur ad crucifigei¬
dum. Propt̾ qđ sicut ipse dixit.
data ÷ mͥ om̃is potestas incelo &¬

Expanded text:
Periit memoria eorum cum sonitu. « Et vestimentum mixtum sanguine. » Quid per vestimentum nisi diabolum, qui plenus erat sanguine hominum, perpetrans multa homicidia, in orbe? Possumus etiam per vestimentum omnes homicidas intelligere, quibus erat diabolus quasi vestimento circumdatus, et quorum manus plenae erant sanguine. Quod autem dicit, « in combustionem erit, et cibus ignis, » hoc est quia diabolus cum suis imitatoribus et sequacibus igni perpetuo traditus est in cibum, sicuti ligna traduntur foco. « Parvulus enim natus est nobimanuel, qui natus est ex virgine, et habitavit in nobis: qui secundum humanitatem parvus visus est, et secundum divinitatem suest principatus ejus. » Id est parvuli: « super humerum ejus. » Super humerum portavit suum principatum, quia crucem passionis suae ipse portavit, quando ducebatur ad crucifigendum. Propter quod sicut ipse dixit: « Data est mihi omnis potestas in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
nuhelis : sca non poterit obtinere
qr̾ hab& uidas p̃sentẽs dñ.¬
ongregamini popłi & uincimidu.
&̾ audite uniũ se ꝓcul terrȩ. Confa¬
camini ⁊ uincimini : accingite uos
⁊ uincimini. In ite consilium &dis¬
sipabitur : loquimitu uerbũ & nĩ
samariȩ ⁊ siriae infirmos uos &de¬
biles. eẽ. ognoscite: & emmanubel
p̃sente nichil posse contra hierłm
urbem dñi : & hoc non solum uos
qui uicuui estis sed ꝓcul tra cognos¬
cat. Quã uis enĩ exercitũ congrege¬
tis. ⁊ accingatis uos ad p̃lium. &
maior sit numerus obsidentiũ quã
obsessorũ: camen non semel sed iterũ
dicã uincimini. & qđ cũq. contra hie¬
rusalẽ in ieritis consilium: dissipa¬
bitur. Possumus namq & hoc testi¬
monio contra gentes abuti inꝑseruti¬
onis tẽpore. qd̾ quãius fortes. eẽ. uide¬
antur in his qui lapsi sunt: tam̃ uiri¬
eccłiis. ⁊ uniuersa eorũ consllia ctͣ
hẽmanuelem dissipentur: quia no¬

Expanded text:
nuelis: sed non poterit obtinere, nuelis: sed non poterit obtinere, quia habet Judas praesentem Dongregamini populi, et vincimini: et audite universae procul terrae: Confortamini, et vincimini, accingite vos et vincimini; inite consilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non Samariae et Syriae, infirmos et debiles esse cognoscite, et Emmanuele praesente, nihil posse contra Jerusalem urbem Dei: et hoc non solum vos, qui vicini estis, sed cuncta procat. Quamvis enim exercitum congregetis et accingatis vos ad praelium, et major sit numerus obsidentium quam obsessorum: tamen non semel, sed iterum dicam vincemini, et quodcunque contra Jerusalem inieritis consilium, dissipabitur. Possumus namque et hoc testimonio contra gentes abuti in persecutionis tempore, quod quamvis fortes esse videantur in his qui lapsi sunt, tamen vinEcclesiis, et universa eorum consilia contra Emmanuelem dissipentur, quia no
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpħam. Quia inqͥt factus ÷ dñs
in lapidem offensionis & in petrã scan¬
dali duab. domib. isrł. & nussum ad
se emmanuhel susciꝑe noluer̃: liga
cestimoniũ ueceris testam̃ti. & trade
illa discipłis meis qui euangłium
susceperunt: apłis uidelicae siue
apłicis uiris. Uel certe lex &ꝓpħia
usq ad ioħem legitur apud eos: &
ut id qđ legunt non intelligant.
Pro discipłis enĩ iuxta hebraici ser¬
monis ambiguitatem: possumus
& doctrinas int̾̃pretari. Unde ꝓpħa
respondit quia euangłio succedente
lex apud uideos clausa᷑ atq signa¬
ta: & iub& eam nequaquã uidȩis
sed gentib assignari. Iacirco ergo
expectabo dnm emmariuhelẽ: quẽ
aiudeis : quia eum reriꝑe noluert̃.
coe ego & pueri quos mͥ dedit
dñs: insigna atq portenta israheł:
adnõ exercituum qui habitat in monri¬
te sion. Precepit mͥ ait dñs ut liga¬
rem testimonium in uidȩis. & legem
discipłis eiꝰ traderem atq. signarem.
qͥ abscondit faciem suam adomo iacob:

Expanded text:
am: quia, inquit, factus est Dominus in lapidem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israel, et missum ad se Emmanuel suscipere noluerunt: Liga testimonia veteris Instrumenti, et trade illa discipulis meis, qui Evangelium susceperunt, Apostolis videlicet, sive apostolicis viris. Vel certe lex et prophetia usque ad Joannem ligetur apud eos , et ut quod legunt, non intelligant. Pro discipulis enim, juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta respondit: quia Evangelio succedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem a Judaeis quia eum recipere noluerunt. « Ecce ego et pueri quos mihi dedit Dominus in signa atque portenta Israelis a Domino exercituum, qui habitat in monte Sion. » Praecepit mihi ait Dominus, ut ligarem testimonium in Judaeis, et legem discipulis ejus traderem atque signarem, qui abscondit faciem suam a domo Jacob:
Abbreviated transcription (Latin):
plurimi & dadent & conterent᷑. pecca¬
toꝵq suoꝵ uinculis irreciti: ducent᷑
incaptiuitatẽ. De hoc loco & apłs
factus sit inscandalũ. gentib. datẽ
instulticiam. Et rursum. Ifrł sec¬
cando iusticiam. in legẽ iusticiȩ non
ꝑuenit. Quare : e uia non exfide.
sed quas ex oꝑib. legis. Offenđurit
enĩ inlapidem offensionis : sicut
scriptũ .ẽ. Ecce pono insyon lapidem.
L offensionis & petrã scandali.
&dm̃is qui credidit in eo non confun¬
detur. Ergo qui non receꝑunt em¬
manuhelem : sed factus ⁊ eis in la¬
pidẽ offensionis & petrã scandali:
conterentur captiuiq ducentur.
isa testimonium. signa logem
ũ. Siscipłis meis: & expectabõ dum̃¬

Expanded text:
 cadent et conterentur, peccatorumque suorum vinculis irretiti ducentur in captivitatem. De hoc loco et Apostolus factus sit in scandalum, gentibus autem in stultitiam . Et rursum: Israel sectando justitiam, in legem justitiae non pervenit. Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus legis . Offenderunt enim in lapidem offensionis, sicut scriptum est: « Ecce pono in Sion lapidem, lapidem offensionis et petram scandali. Et omnis qui crediderit in eum, non confundetur. » Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et petram scandali, conterentur captivique ducentur. « Liga testimonium, signa legem in discipulis meis; et exspectabo Dom
Abbreviated transcription (Latin):
exuoluntate carnis & sanguinis.
loquebatur: Filioli mei: qͦs uterũ
parturio. donec formetur xp̃s iu
uobis. Isti autem pueri id est ꝓpħȩ
in signa dati sunt & inportenta is¬
raheli: iuxta illud qđ inhietechi¬
ele legimus. Et erit hierechiel in
signũ. In zacharia quoq scĩ uiri
ꝓpħarũq. discipłi. uiri portentoꝵ
signorũq. appellantur. eo quod
semꝑ ꝓpħe in signũ p̾cesserut fu¬
hebreos scribitur doc&. lica latina
consuctudo inter canonicas scriptu¬
ras non recipiat hoc testimonium
exꝑsona deb̾e intelligi dm̃ saluato¬
dedit: dñs dĩ Quia ergo pueri
cõmunicarunt sanguini & carni :
& ipse similit̾ particeps factus est
earundem passionũ. Quomͦ autem
isti pueri insignum fuerint atq.
portentũ sapientie scłi. & suꝑbiȩ
se dicit dnm saluatorem stulta muti.
di u nfirma. ut confunderte sapica¬
tes & fortia. Unde & ad apłos salua-¬
tor aiebat. Nisi conuersi fueritis¬
intrabitis in ragnum gelorũ. Luer

Expanded text:
ex voluntate carnis et sanguinis, Apostolus loquebatur: « Filioli mei quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis . » Isti autem pueri, id est prophetae, in signa dati sunt et in portenta Israeli, juxta illud quod in Ezechiele legimus: « Et erit Ezechiel in signum . » In Zacharia quoque sancti viri prophetarumque discipuli, viri portentorum signorumque appellantur: eo quod semper prophetae in signum praecesserint furibitur, docet licet eam Latina consuetudo inter Canonicas Scripturas non recipiat hoc testimonium ex persona debere intelligi Domini Salvatodedit Dominus Deus. Quia ergo pueri communicarunt sanguini et carni , et ipse similiter particeps factus est earumdem passionum. Quomodo autem isti pueri in signum fuerint atque portentum sapientiae saeculi et superbiae se dicit Dominum Salvatorem, stulta mundi et infirma, ut confunderet sapientes et fortia . Unde et ad Apostolos Salvator aiebat: Nisi conversi fueritisintrabitis in regnum coelorum . Puer