comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuosq flexibilitate
uocis formado solua
lasciuia decanturet
oLuo finito᷑ ut a quo
merces ridiculosi cãtꝰ
spanda eẽt inteluge¬
ret. tam inõ ꝙͣ ceteis
qui circa ipm erant
ro modo cachĩnas cla¬
mauit dicens Oo be¬
ne ualde bene tantu¬
uit. optune cantatũ
est Nouerit ergo qͥcũq
gram iocũde uocis a
deo accepit. horribile
malũ esse inde demo¬
nũ neqͥciã pasce̾. lasci¬
ue et plausibilitꝰ cantã¬
do. unde deũ honorare
debuerãt deuote hũilit̾
iubilando. ideoq sũmoꝑe
uitendũ est. quatiꝰ
scdm mediocritatẽ quã
nobis scũs ordo nr̃ p̃scri¬
bit. necnõ et scd̾m auto¬
ritatẽ qua regula quã
ꝓfessi sumꝰ nos instriit.
et singuli specialit̾ et
tate cũ tunore ꝑit̾ et
tremore atq huilitate

Expanded text:
tinnulos flexibilitate tinnulos flexibilitate vocis formando, solita lascivia decantaret. Quo finito, ut a quo merces ridiculosi cantus speranda esset, intelligeret, tam ipso quam caeteris qui circa eum erant ro modo cachinnans, exclamavit dicens: « O, o bene, valde bene cantavit, optime cantatum est. » Noverit ergo quicunque gratiam jucundae vocis a Deo accepit, horribile malum esse inde daemonum malitiam pascere, lascive et plausibiliter cantando, unde Deum honorare debuerat, devote et humiliter jubilando: ideoque summopere nitendum est quatenus secundum mediocritatem quam nobis sanctus Ordo noster praescribit, nec non et secundum auctoritatem, qua Regula quam professi sumus, nos instruit, et singuli specialiter, et tate, cum timore et tremore, atque cum humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
ciudã taliũ accidisse cog¬
nouimꝰ Bũt nãq non¬
nulli qͥbꝰ ersi dñs largis¬
menta laudis sue. ipĩ
m̃ ꝑcissume fenerant
eisdem instrumentis
głam dei. et cũ ꝑcentes
pocib cotidianũ ꝑsal¬
moꝵ et ỹnoꝵ cursum
prsus negligãt ne forte
acumẽ pocũ retũdat᷑.ͥ si
tempus et oportiũtas
gloriandi in se et ĩ uoci¬
b sius arriserit. continuo
palidos gnaros et expe¬
ditos se ad cantandũ. et
mexcelsũ uoces tollen¬
das eẽ demonstrãt Dice¬
bat ergo p̃fatus abbas
fuisse monachũ quem¬
dam ĩ dei de cenobiis cis¬
terciensis ordinis. qui
dono nobilissime pocis
exultans uigorem eiꝰ
in coĩ labore seruisii dei
expende dedignabat᷑:
captans. festiua q̃q
responsoria q̃ ꝓ singu¬
lari p̾uilegio uotis sue
ipĩ assignabãtur. letꝰ
s nõ timoratus hylaris
s mũne deuotus solẽp¬
nisando cantabat Fcm
lut mutus et elĩgius
staret. ut p̾sũ rñsori
sui non plane in gra
quatiendo tiniuos mo

Expanded text:
idam talium accidisse cognovimus. Sunt namque nonnulli, quibus etsi largismenta laudis suae, ipsi tamen parcissime foenerant eisdem instrumentis am Dei, et cum parcentes vocibus quotidianum psalmorum et hymnorum cursum prorsus negligant, ne forte acumen vocum retundatur, si tempus et opportunitas gloriandi in se et in vocibus suis arriserit, continuo validos, gnaros et expeditos se ad cantandum, et in excelsum voces tollendas, esse demonstrant. Dicebat ergo praefatus abbas, fuisse monachum quemdam in uno de coenobiis Cisterciensis Ordinis, qui dono nobilissimae vocis exsultans, vigorem ejus in communi labore servitii Dei expendere dedignabatur, captans festiva quaeque responsoria, quae pro singulari privilegio vocis suae ipsi assignabantur, laetus, sed non timoratus; hilaris, sed minime devotus, solemnizando cantabat. Faclut mutus et elinguis staret, ut versum responsorii sui non plane in gravquatiendo modulosque
Abbreviated transcription (Latin):
tra Iste guillelus
spiritũ forncatio le
spẽ fantastice mer¬
trias pidisse infirmitori¬
ĩ curiose c̾cueũtẽ: et ex hiis¬
s que ab ea audierat et
biderat dnõ rob̾to abbati
clareuallis apostosiam
ouoꝵ adolescenciũ p̃dixis¬
e qd eciã uerũ fuisse fe¬
mn eoꝵ fuga incontinẽ¬
⁊ subsecuta demõstrauit
bũt autẽ et alia plura
compta que legenciũ

Expanded text:
te est Guillelmus, spiritum fornicationis in specie phantasticae meretricis vidisse infirmitorium curiose circumeuntem, et ex iis quae ab ea audierat, et viderat, D. Roberto abbati Claraevallis apostasiam duorum adolescentium praedixisse: quod etiam verum fuisse, foeda eorum fuga in continenti subsecuta demonstravit. Sunt autem et alia plura, comperta, quae legentiu
Abbreviated transcription (Latin):
am. Et sc̃s ad eum Nũ¬
quid ꝑuã res est istã
quã postulas. Hodi
cũ egrederer de parad¬
foris ad ianuã reliq.
qui utiq istiꝰ moĩ tine¬
re torꝙ̃t ⁊gnorantes

Expanded text:
 Et sanctus ad eum: « Nunquid parva res est ista, quam postulas? Hodie cum egrederer de paradforis ad januam reliqui, qui utique istiusmodi timore torquentur, ignorantes
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ pitans hoc nobis i¬
dicare noluit Erat eñ
pir ille cͥcũspectꝰ et gu¬
us in locutione: ml¬
rũq cauebat ne qui
dice̾t qd̾ suã ipiꝰ glas¬

Expanded text:
pestem vitans, hoc nobis indicare noluit. Erat enim vir ille circumspectus et gravis in locutione, multumque cavebat ne quid diceret quod suam ipsius glo
Abbreviated transcription (Latin):
candida et p̃ciosa. capilli
capitis eius sicut lana
alba et sicꝭ nix facies illis
singlari refulges uenusta

Expanded text:
candida et pretiosa; capilli capitis ejus sicut lana alba, et sicut nix. Facies ejus singulari refulgens venusta
Abbreviated transcription (Latin):
nec furti se rũ ẽẽ ĩtelligẽs:
ꝑnici uolatu ĩ iudulũ
suũ asportauit Derũ pꝰ¬
ꝙͣ exẽpta est fames. epul

Expanded text:
nec furti se reum intelligens, pernici volatu in nidulum suum asportavit. Verum postquam exempta est fames epul
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ reprimendã. temꝙͣ ĩ ple¬
na uictoria potiti consi¬
ui uuere. qͣtenꝰ sic semi¬
netẽ de meois tollentes
aibsentarẽt: ne forte añqͣ
penitꝰ exspiraret ĩuentꝰ
a frĩb quatũq pietatis
arte ad confessionis et

Expanded text:
e reprimendam, tanquam jam plena victoria potiti, consilium iniere, quatenus sic seminecem de medio tollentes absentarent, ne forte antequam penitus exspiraret, inventus a fratribus, quacunque pietatis arte ad confessionis et
Abbreviated transcription (Latin):
satifface̾: ẜ ptrũ sub¬
limem illam gram̃ qm
ꝑdiderat recupauit nec¬
ne non constãt nobis
cũ illo grãm nel fortas¬
sis p̃ illo ꝑercipieb̾t cẽsorio
semetipm̃ castigabat
silencio. misteria dei ne.¬
passim sine certe neces
culter ad custodiam
sui excitat᷑ ad eciam
monio ꝙͣͣ sit piculo sũ
discordie piciũ cõꝓbabi¬

Expanded text:
satisfacere. Sed utrum sublimem illam gratiam, quam perdiderat, recuperaverit, necne, non constat nobis, cum illo gratiam, vel fortassis prae illo, participabat, censorio semetipsum castigabat silentio, ne mysteria Dei passim sine certae necesculter ad custodiam sui excitatur, adhuc etiam monio, quam sit periculosum discordiae vitium comprobabi
Abbreviated transcription (Latin):
Benex uero ille rñdit se
nullo mõ carniũ cibũ gus¬
tare:nisri ipẽ qui minis¬
trare iusserat causa cari¬
tatis secũ inde reficẽt Cuiꝰ
familiari amore et ꝑsua¬
sione qͦdãmõ coactus atq
ipĩꝰ ut postea fatebatur
obsonui ꝙͣtulacũq auidi¬
tate illectus ut cõmedẽt atq̾euit
Emtoq prandio. senex
cimico et hospiti suo palesci¬
ciens ad monasteriũ re¬
diit Post cuiꝰ decessũ con¬
fescun frat ille ad sereu̾

Expanded text:
enex vero ille respondit se nullo modo carnium cibum gustare, nisi ipse qui ministrare jusserat causa charitatis, secum inde reficeret. Cujus familiari amore et persuasione quodam modo coactus, atque ipsius, ut postea fatebatur, obsonii quantulacunque aviditate illectus, ut comederet acquievit, finitoque prandio senex amico et hospiti suo valefaciens, ad monasterium rediit. Post cujus discessum confestim frater ille ad se re
Abbreviated transcription (Latin):
et ipẽ primordia tyxo¬
ciimi sui florib suaues¬
lentis couersationis
ornare sollicitꝰ fuit si
prioris uite suauitatẽ
nimis egre dediscere
et noue quã assũps¬

Expanded text:
et ipse primordia tirocinii sui floribus suaveolentis conversationis ornare sollicitus fuit. Cumque prioris vitae suavitatem nimis aegre dedisceret, et novae quam assumps
Abbreviated transcription (Latin):
qui eũ familiarit i
uita sua duexeat Cuo
decessũ cũ rex suetie
compisset:ͥ cũ gemi¬
tu ꝓstestatus est reg¬
nũ et t̾ram suam dig¬
nam non fuisse: ut in
ea tanti uiri sacra osse
requiescere debuissen

Expanded text:
in vita sua dilexerat. Cujus decessum cum rex Sueciae comperisset, cum gemitu protestatus est regnum et terram suam dignam non fuisse, ut in ea tanti viri sacra ossa requiescere debuissen
Abbreviated transcription (Latin):
saperet: ceperũt de
interiorib eius uaris
temptacionũ ebulls
tempestates i sicut ne¬
cesse est hoiẽs alteriꝰ
ordinis ad ordinem
cistercieusem ueni¬
entes. plus multo ꝙ
seculares de seculo ue¬
mentes exꝑiri persa¬
bant᷑ ante oculos cor
dis ymagines cõsue¬
tudinũ quas antea
diu in usu habuerat et
ras rõnabiles et hones¬
tas fuisse callidꝰ hostis
suadebat: cistercienses
uero obseruancias quas
tũc discere cogebat᷑. ue¬
lut rusticas et minꝰ sua¬
ues rudis adhuc mens
fugiebat et abhorre¬
bat. uerũ nutantẽ at
fluctuantem ouiculã

Expanded text:
erunt de interioribus ejus variarum tentationum ebullire tempestates, sicut necesse est homines alterius Ordinis ad Ordinem Cisterciensem venientes, plus multo quam saeculares de saeculo venientes, experiri. Versabantur ante oculos cordis ejus imagines consuetudinum, quas antea diu in usu habuerat, et eas rationabiles et honestas fuisse, callidus hostis suadebat, Cistercienses vero observantias, quas tunc discere cogebatur, velut rusticas et minus suaves, rudis adhuc mens fugiebat et abhorrebat. Verum, nutantem atque fluctuantem ovicula
Abbreviated transcription (Latin):
tinus ergo ĩuasit eum
pemtoria febris: et infra
decimũ diem morte con¬
sũptus felicit̾ emugrauit
De cuiꝰ pia deuotione il¬
lud silere nõ possumꝰ: qd
quasi diuinitꝰ fcm ab eo

Expanded text:
tinus ergo invasit eum peremptoria febris, et infra decimum diem morte consumpta, feliciter emigravit. De cujus pia devotione illud silere non possumus, quod quasi divinitus factum ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
Ipõ eciã splendor pat̾ne
sit tremendꝰ ineffabi¬
lis maiestatis oĩpose¬
cia tñ quasi tenerrim
ligni uermiculus pie

Expanded text:
Ipse etiam splendor paternae sit tremendus ineffabilis majestatis omnipotentia, tamen quasi tenerrimus ligni vermiculus pie
Abbreviated transcription (Latin):
a dnõ fuisset: quadã noc¬
te auduuit in sõpnis uo¬
cem dicentẽ sibi hodie
libeabis Eadẽ itaq die
pedes euis confracte st̃
sũt. claustra eciã carceis
sponte reserata sũt: exi¬
ensq gherardus ꝑ me¬
diũ illoꝵ qͥ se captuaue

Expanded text:
no fuisset, quadam nocte audivit in somnis vocem dicentem sibi: « Hodie liberaberis. » Eadem itaque die pedes ejus confractae sunt, claustra etiam carceris sponte reserata sunt, exiensque Gerardus, per medium illorum qui se captivave
Abbreviated transcription (Latin):
tis reduce̾ : et ut sciret et
intellige̾t ꝙͣ salubrit̾ mo¬
net nos oem sollicitudi¬
nẽ nrãm ꝓicere in ipm̃.
qm̃ ipĩ cura est de nobis:
tali mõ uisitationẽ suã
simpłr delinquẽti p̃roga¬
re dignatꝰ est. Aspiciebat
idẽ fr̃ in pisu noctis. et ec¬
ce uniu̾sitas frm̃ quasi
ad laudes dini seruicii cele¬
brãdas ad ecciãm festina¬
bat Porro ad ostiũ ipĩꝰ
eccĩe stabat illa tã hui
portans singulis frĩb
oratoriũ intrantib sin¬
gła ex ea coclearia dulcis¬
sua sua maũ dignãtꝰ
tribuebat. et mira dulce¬
dine gustantes reficiebat
Quo piso fr̃i gͣtulatus
est uehemẽt̾: reputans
secũ ꝙ et ipẽ celestis illĩꝰ
alimonie sine obstaculo
ꝑticeps fieri debet Cũq
sid manũ pissĩe ꝓcurat᷑¬
cis accedet. benigͥnissiã¬
dissiũlatrix et uẽ mitis uir

Expanded text:
ret et intelligeret quam salubriter monet nos, omnem sollicitudinem nostram projicere in ipsum, quoniam ipsi cura est de nobis , tali modo visitationem suam simpliciter delinquenti praerogare dignatus est. Aspiciebat idem frater in visu noctis, et ecce universitas fratrum quasi ad Laudes divini servitii celebrandas ad ecclesiam festinabat. Porro ad ostium ejus ecclesiae stabat illa tam humiportans, singulis fratribus oratorium intrantibus singula ex eo cochlearia dulcissima sua manu dignanter tribuebat, et mira dulcedine gustantes reficiebat. Quo viso frater ille gratulatus est vehementer, reputans secum quod et ipse coelestis illius alimoniae sine obstaculo particeps fieri deberet. Cumque ad manum piissimae procuratricis accederet, benignissdissimulatrix, et vere miti
Abbreviated transcription (Latin):
et fulgor meridianꝰ adue¬
niẽs terruit et ĩcrepauit de¬
mones qui michi illudebãt
sẽt ⁊ iussitq ꝙͣ totiꝰ deponẽ
p̃dã ibiq dimitte̾ ea donec

Expanded text:
et fulgor meridianus adveniens, terruit et increpavit daemones qui mihi illudebant, sent: jussitque quantocius deponere praedam, ibique dimittere eam, donec
Abbreviated transcription (Latin):
ta deuotione notabãt
S qui ta qua scribe¬
bant exprimebant
clemencia Sicut eni
nullũ malũ impiu¬
ligent̾ fcm: erit irremu¬
neratũ Ceterũ illi qui
nichil scribebãt. lamẽ¬
tabilẽ quorũdã cordis
duriciã redarguebant.¬
quii qui obliti ꝯfessio¬
nis sue. tunoris dei ĩ¬
memores. aut letali
sõpno ꝓna se uolũtate
ĩmergũt. aut cte uigi¬
lantes clauso ore ua¬
nis at noxus cogita¬
tionib non ex ĩfirmi¬
tate s ex uolũtaria ĩ¬
tentione occupant᷑: et
i conspcũ diũ contͣ le¬
gis p̃ceptũ apparẽ pa¬
ciui nõ ꝑtimescũt Pr̃
itaq sc̃s qui hec uide

Expanded text:
lta devotione, notabant. lta devotione, notabant. Sed qui aqua scribebant, exprimebant clementia! sicut enim nullum malum impunm, erit irremuneratum. Caeterum illi qui nil scribebant, lamentabilem quorumdam duritiam cordis redarguebant, qui obliti professionis suae, timoris Dei immemores, aut lethali somno prona se voluntate immergunt, aut certe vigilantes clauso ore, vanis et noxiis cogitationibus, non ex infirmitate, sed ex voluntaria intentione occupantur, et in conspectu Domini contra legis praeceptum apparere vacui non pertimescunt. Pater itaque sanctus qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̾erat aliqñ noct̾ns ui¬
giliis pr̃ sc̃s ea puritate
et deuotione qua solebat.
deo tm̃ nota et sibi Cũq
morosa ꝑsalmodie mo¬
dulatio uigilias ꝓtel ãet
aperuit dñs oculos eiꝰͣ
et ecce respiciẽs iudit sin¬
gulos angelos iuxta sin¬
gulos monachos stantes:
et qd̾ quisq eoꝵ psallebat
ĩ cedulis more notarioꝵ
tam diligent excipiẽtes.
negligent̾ ꝓlatã omitte¬
rent Bcribebãt nero diu̾¬
so mõ Nã quida eoꝵ
scribebãt auro: alii argẽ¬
to nõnulli atramento
aliqui eciã aqua. quidã
pero penitus nil scribe¬
reuelabat: intelligẽtia
quoq diu̾sitatis sc̃ptu¬
re cordi eius ĩspirabas
Qui uero auro scribebã
feruentissimũ ĩ deiͥ ser¬
uicio studiũ. et abso¬
lutã cordis intẽtionen
ĩ hiis que psallebantꝰ
significabant Qui uer
argento. minorẽ quidẽ
feruorẽ: pura tñ psall¬
ciũ deuotionẽ declaͣbãt
Qui uero atramento
continuũ quorũdã bo¬
ne uolũtatis usũ ĩspa¬
modia. licet nõ cũ mi¬

Expanded text:
ntererat aliquando nocturnis vigiliis Pater sanctus, ea puritate et devotione qua solebat, Deo tantum nota et sibi. Cumque morosa psalmodiae modulatio vigilias protelaret, aperuit Dominus oculos ejus: et ecce respiciens vidit singulos Angelos juxta singulos monachos stantes, et quod quisque eorum psallebat, in schedulis more notariorum, tam diligenter excipientes, negligenter prolatam, omitterent. Scribebant vero diverso modo. Nam quidam eorum scribebant auro, alii argento, nonnulli atramento, aliqui etiam aqua, quidam vero penitus nihil scriberevelabat intelligentiam quoque diversitatis scripturae cordi ejus inspirabat. Qui enim auro scribebant, ferventissimum in Dei servitio studium, et absolutam cordis intentionem, in his quae psallebantur, significabant. Qui autem argento, minorem quidem fervorem, puram tamen psallentium devotionem declarabant. Qui vero atramento, continuum quorumdam bonae voluntatis usum in psalmodia, licet non cum mu
Abbreviated transcription (Latin):
sasset: ꝑati erãt om̃o
pun face̾ nisi fuga latẽ¬
ł euasiss Cũ ergo ibi se¬
det ĩ quadã ampulissiã
hoĩm multitudo: ut nul¬
lus ĩgredi possit Inte̾a
quidam de ciuib eiusdẽ
urbis uestitu et uultu
honorabilis cũ hoem̃

Expanded text:
sasset, parati erant omnino vim facere, nisi fuga latenter evasisset. Cum ergo ibi sederet in quadam amplissima hominum multitudo, ut nullus ingredi posset. Interea quidam de civibus ejusdem urbis, vestitu et vultu honorabilis, cum De
Abbreviated transcription (Latin):
uigiliis int̾eẽt: senciẽs
se p̃fato ĩꝯmodo solito
amplꝰ stimulari cogi¬
tauit exire dechoro et
ire pausatũ Bed mox
in spirante deo recogita

Expanded text:
igiliis interesset, sentiens se praefato incommodo solito amplius stimulari, cogitavit exire de choro, et ire pausatum. Sed mox inspirante Deo recogita
Abbreviated transcription (Latin):
aptatum et niueis opunẽ¬
tis decent̾ ornatũ. qd̾ eidẽ
epõ seruabat᷑: nimirũ sig¬
nans et̾ne felicitatis reqͥem
ad quã post modicũ erat
assumendus Eadẽ pero nosꝰ¬
te qua defunctus est poĩto
in eccĩa corꝑe cũ signũ ad
dedicatioĩs. p̃dcũs fr̃ eus
defunctũ ad mentem
reducere statimq facta
est uox in aurib eius lo¬
quens ad eunr de eodem
dei faniuilo defuncto et
dicens Ette nũt a pruici
pio signi huiꝰ: recipiunt
illũ sancti omẽs ui con¬
sorciũ suũ Hanc uocem
fr̃ ille audiens gauisus
est ualde. surgensq ue¬
nit in chorũ et stabat cũ
ceteris ad psallendũ semp
glorificationem btĩ uiri ĩ¬
mente reuoluens Cũq cele¬
brarent᷑ matutine laudes
respiciens uidit. et ecce
in parietib templi circa
defunctũ antistitem quasi
uniꝰ hore spacio lumina¬
ria copiosa dinitus accen¬
sa. ita ut p̃ multitudine
nuari non possẽt Spirita¬
lis itaq claritatis lumen
corꝑalib oculis ĩtuens
conpunctus est ualde

Expanded text:
aptatum, et niveis operimentis decenter ornatum, qui eidem episcopo servabatur, nimirum significans aeternae felicitatis requiem, ad quam post modicum erat assumendus. Eadem vero nocte qua defunctus est, posito in Ecclesia corpore, cum signum ad Deepiscopum ad mentem reducere. Statimque facta est vox in auribus ejus, loquens ad ipsum de viro Dei defuncto, et dicens: « Ecce nunc a pripio signi hujus recipiunt illum sancti Dei omnes in consortium suum. » Hanc vocem frater ille audiens, gavisus est valde: surgensque venit in chorum, et stabat cum caeteris ad psallendum, semper glorificationem beati viri mente revolvens. Cumque celebrarentur matutinae Laudes, respiciens vidit, et ecce in parietibus templi circa defunctum antistitem quasi unius horae spatio luminaria copiosa divinitus accensa, ita ut prae multitudine numerari non possent. Spiritualis itaque claritatis lumen corporalibus oculis intuens, compunctus est valde,
Abbreviated transcription (Latin):
Credo enĩ atq confido qr
dignus est int̾ sanctos et
elcõs tuos conpucari. qui
tatis incedens: studuit
mandatis tius fidelit̾ obe¬
dire Expletis autẽ d post
deposicionẽ btĩ uiri duob
mensib  cũ isdẽ fr̃ eẽt in
choro ad uigilias pigilãs
et psallẽs: subito uenit
ĩ mentis excessũ Et ecce
apparuit ei bt̃s epũs ĩdu¬
ens se sacdotalib et quasi
p̃parãs sead missam celebre¬
eũ reu̾saret casulam suꝑ¬
brachia illius Porro i
eadem hora cantabat᷑
hic uersus in eccĩa Et in¬
troibo ad altare dei. ad
deum qui letificat iiuen¬

Expanded text:
confido quia dignus est jam inter sanctos et electos tuos computari; qui tatis incedens, studuit mandatis tuis fideliter obedire. Expletis autem post depositionem beati viri duobus mensibus, cum idem frater esset in choro ad vigilias vigilans et psallens, subito venit in mentis excessum. Et ecce apparuit ei beatus epiens se sacerdotalibus, et quasi praeparans se ad missam celebraeum, reversaret casulam super manus illius. Porro in eadem hora cantabatur hic versus in ecclesia: Et introibo ad altare Dei, ad Deum qui laetificat juven
Abbreviated transcription (Latin):
uel in eo muraculũ uidi¬
mꝰ et gratulati sumus
ferme horis manꝰ uĩctas
atq ꝓtensas tenuit ins¬
biles contra crucẽ: acs
ciliquofune colligate es
sent Et cũ cetera corꝑis
menbra huc atq illuc
urgente dolore crebrus
iactituret manꝰ tñ qͣs ur
diximꝰ tendebat ad cru¬
nũꝙͣ amplius ad se re¬
traxit: et qd̾ uuens sey¬

Expanded text:
us in eo miraculum vidimus et gratulati sumus.ferme horis manus junctas atque protensas tenuit immobiles contra crucem, acsi aliquo fune colligatsent; et cum caetera corporis membra huc atque illuc, urgente dolore, crebrius jactitaret, manus tamen, quas, ut diximus, tendebat ad crununquam amplius ad se retraxit, et quid vivens saepi
Abbreviated transcription (Latin):
penas: qͣs sẽpit̾nas solu̾e
tnͣsitoria cõdicioĩs sue ue¬
tabat ĩfmitas Cepit nãa
ĩprobꝰ quidẽ. sed tñ cilis¬
sue ĩscius fur paulanlq̃
guesc̾e: cibũ fastidie. ld¬
cras crocitacioẽs. cetu̾s
tiõrẽ dei negligẽciũ aĩ
oblectare solebat. seqni
exert̾e : de hĩt eciã pena
qͦq plumis tabescẽtis
carnis corrupcõe fus¬
cõe dignꝰ cũctis sec̾nẽtil
apparere Factũ ẽ aũt qͣd
die domesticis abbis i
illiꝰ ĩmutacõe ĩt̾ se q̃rẽs¬
ne causa fieri posse a¬
sic qͣi iocãdo dicẽt abb¬
ti Cõsidẽandũ uobis q̃
dũe: ne forte iste sit ql
queĩtis: et hec horrẽda
plaga quã c̾uitis uiꝰ
anathẽatis qͦ ĩnodai
ẽ ĩdiciũ det Actonitis
hoc uͥbũ cũctis. uniꝰ

Expanded text:
solvere transitoria conditionis suae vetabat infirmitas. Coepit namque improbus quidem, sed tamen culpae inscius fur paulatim laguescere, cibum fastidire, ludicras crocitationes, caeteratimorem Dei negligentium animos oblectare solebat, segnius exercere, dehinc etiam pennas quoque plumis tabescentis carnis corruptionem fugatione dignus cunctis se cernentibus apparere. Factum est autem quadam die domesticis abbatis,illius immutatione inter se quaerentsine causa fieri posse asic quasi joco diceret abbati: « Considerandum vobis est, domine, ne forte iste sit fur quem quaeritis, et haec horrenda plaga quam cernitis, vinculi anathematis quo innodatus est, indicium det. » Attonitis ad hoc verbum cunctis, uni
Abbreviated transcription (Latin):
pauens frẽs qui sibi as¬
sistebant rogat pt prio¬
rem ꝙͣtocius cid se faciãt
uenire Quo accersito
cũ młta contritione cor¬
dis confessus est mali¬
ciam quã mente con¬
ceꝑcit et oꝑe ꝑficere intẽ¬
derat. penam quoq
quã inde ꝑtulerat prioẽ
uero desidiam et secordiã
eus sicut dignũ erat
corripiente. et ꝓ recitu
instabilitatis pniã ĩiũ¬
gente.ͥ fr̃ isdem ꝑfecte
resipuit. et non app̃hen¬
dit eũ pltra desiderium
fugiendi Cũ enĩ salubri¬
ter didicisset durũ sibi
fore contra stiũtũ pũgen¬
tis grẽ calcitare: studiit
de cetero eidem grẽ salutẽ
suam in se misericordit᷑
operanti cũ tumore et tre¬

Expanded text:
pavens, fratres qui sibi assistebant rogat, ut priorem quantocius ad se venire faciant. Quo accersito, cum multa contritione cordis confessus est malitiam, quam mente conceperat, et opere perficere intenderat; poenam quoque, quam inde pertulerat. Priore vero desidiam et socordiam ejus, sicut dignum erat, corripiente, et pro reatu instabilitatis poenitentiam injungente, frater idem perfecte resipuit; et non apprehendit eum ultra desiderium fugiendi. Cum enim salubriter didicisset durum sibi fore, contra stimulum pungentis gratiae recalcitrare, studuit de caetero eidem gratiae salutem suam in se misericorditer operanti cum timore et tre
Abbreviated transcription (Latin):
rũpna in uigiliis et ieui
mente turbatus abscinde
sibi urrilia plerũq ꝓpone¬
ret. cũ aliũde temptatioĩs

Expanded text:
rumna, in vigiliis et jejunmente turbatus, abscindere sibi virilia plerumque proponeret, cum aliunde tentationis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ torde tuo consiliũ tibi
daturi Uolũtas tua et
ppositũ cordis est. ut
officio p̃lationis absolu¬
tus. et mordacib nego¬
cioꝵ tumłtib exonera¬
tus soli deo et tibi uaca¬
re ĩcipiasͥ s scire debes
est scd̾m uolũtatẽ dei
Quo circa suadeo et

Expanded text:
 versantur consilium tibi daturi. Voluntas tua et propositum cordis est ut officio praelationis absolutus, et mordacibus negotiorum tumultibus exoneratus, soli Deo et tibi vacare incipias, sed scire debes est secundum voluntatem Dei. Quocirca suadeo et
Abbreviated transcription (Latin):
facis quanta mala qd̾¬
ftũra timeris O inꝙͣ de¬
testanda negligendia qͣ
modica quam exigua
quã nullius momẽti
uidẽris in oculis hoĩm. ita
ut etiam rep̃hensione
uix digna iudiceris. s
trimeñ qui te tam mo¬
dicam sꝑnit paulatim
decidit Quis credẽt si ex¬
ꝑiencia fidem nõ facẽres
guttulã cũ p̾mũ stillare
leni lapsu ceꝑit duriciã
lapidis penetrare posse.
Del quis anulũ nouũ
et rigidũ digito ĩmitti
uidens eũ usu cõsumi
posse putaret s attñ perũ
est qd̾ dicitur qr gutta
cauat lapidem cõsumi¬
tur anulus usu Sic eri¬
am ꝙ sine magno cor¬
dis dolore dicẽ non pos¬
sumus. negligencia pau

Expanded text:
facis! quanta mala factura timeris! O, inquam, detestanda negligentia, quam modica, quam exigua, quam nullius momenti videris in oculis hominum, ita ut etiam reprehensione vix digna judiceris! sed tamen qui te tam modicam spernit, paulatim decidit. Quis crederet, si experientia fidem non faceret, guttulam, cum primum stillare leni lapsu coeperit, duritiam lapidis penetrare posse? vel quis annulum novum et rigidum digito immitti videns eum usu consumi posse putaret? Attamen verum est quod dicitur quia Gutta cavat lapidem, consumitur annulus usu: sic etiam quod sine magno cordis dolore dicere non possumus, negligentia pau
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩm: qm̃i nemo ualet
torrige quẽ ipẽ neglexeĩt
sũ enĩ ad iussũ pontifi¬
is miserabilis ille pccõr
ministris quaqͣuersũ
ueret᷑ non in consisto¬
io non ĩ palacio. s nec
onuisa urbe ĩbeniri
iotuit: quoue deueneĩt
el quali fine de fecerit.
sq hodie ignoratur
aibate pꝰtea albanẽsi epo xxx¬
tirii palmã btõ
herardo sexto clauellis ab¬
ute. dñs henritꝰ alte¬
be abbas ad sabba¬
nte quiescentis cui di
soũs ut requiescat a
laborib suis desiderio ui¬
ta et morib suspirãs.
septĩa ordinatione nobi

Expanded text:
 nemo vales corrigere quem ille neglexerit. Cum enim ad jussum pontificis miserabilis ille peccator a ministris quaquaversum quaereretur, non in consistorio, non in palatio, sed nec in universa urbe inveniri potuit: quove devenerit, vel quali fine defecerit, usque hodie ignoratur.abbate, postea Albanensi eptyrii palmam beato Gerardo sexto Claraevallis abbate, domnus Henricus Altaecumbae abbas, ad sabbaaetate quiescentis, cui dicit Spiritus: Ut requiescat a laboribus suis , desiderio, vita et moribus suspirans, septima ordinatione nobi
Abbreviated transcription (Latin):
ocenseret: s ut horrorẽ
t enormitatẽ tam ĩma¬
Ius flagicii precordiis
euis artius impmẽt. et
ꝑhoc ad dura queq ꝓ

Expanded text:
o censeret, sed ut horrorem et enormitatem tam immanis flagitii praecordiis ejus arctius imprimeret, et per haec ad dura q
Abbreviated transcription (Latin):
tũ exaltoto uenerabilitꝰ
conditũ est Igit᷑ dũ fama
p̃ciosi mortis eius quõ
scilicet ĩnocens ꝓ iusticia
et zelo ordinis crudeli mor¬
re młtatus eẽt ubiq uul¬
garet᷑: ad aures sũmi ꝓõ¬
aificis pie uidelicet mẽorie
al exandri ꝑuenit Qui
ꝓ sua reuerentia sancita¬
tis amaueat. młto pie¬
tatis affcũ suꝑ tã ĩdig¬
na morte ipiꝰ contrista¬
tus est: ip̃m tanti facino¬
ris patratorem excoĩcatũ
et extorrẽ a societate
oĩm fideliũ habendũ
censuit Euolutis post
hec aliꝙͣtis ãnisͥ crude¬
lis ille carnifer qui lm̃
scelus cõmiserat. pnũa
ductꝰ sũmũ pontificẽ
adiit. atqͣ ad pedes ipĩꝰ¬

Expanded text:
xaltato venerabiliter conditum est. Igitur dum fama pretiosae mortis ejus, quomodo scilicet innocens pro justitia et zelo Ordinis crudeli morte multatus esset, ubique vulgaretur, ad aures summi pontificis, beatae videlicet memoriae Alexandri, pervenit. Qui o suae reverentia sanctitatis amaverat, multo pietatis affectu super tam indigna morte ipsius contristatus est, ipsumque tanti facinoris patratorem excommunicatum et extorrem a societate omnium fidelium habendum censuit. Evolutis post haec aliquantis annis, crudelis ille carnifex, qui tantum scelus commiserat, poenitentia ductus summum pontificem adiit, atque ad pedes ips
Abbreviated transcription (Latin):
ri cuidisset et auctorem
mortis eius corã se po¬
sitũ cernẽt: totus ĩhor¬
ruit. et behement turba¬
tus est minꝰ discrete sicue
dicit᷑ pede eũ reppulit di¬
cens Bade fili ꝑdicionis
Quo audito; miser illes
titus surgens recessit Cus¬
dinales qui ciderãt reueñt
actedentes suggesserũt duͦ
pape qͣuis sceleratissim̃
hoĩnẽ nõ debeͣ sũ miadi¬

Expanded text:
auctorem mortis ejus coram se positum cerneret, totus inhorruit, et vehementer turbatus, minus discrete, sicut dicitur, pede eum repulit, dicens: « Vade, fili perditionis. » Quo audito miser ille concitus surgens recessit. Cardinales qui aderant, reverenter accedentes suggesserunt domno papae, quamvis sceleratissimum hominem, non debere sine mi
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ mẽoratus pir nobilis
alexander qui eo tꝑe in
iuiueĩs et secularis sãe ty
po turgens diuitiarũ qͦ
et cnͣsitorii hõris infulis
adõrtus. nichilominus
cõuersionẽ quã nõ cogi¬
tabat. s deus qui ne cõ¬
prehendit sa piences ĩ astu

Expanded text:
supra memoratus vir nobilis Alexander, qui eo tempore vivens, et saecularis scientiae typho turgens, divitiarum quoque et transitorii honoris infulis adornatus, nihilominus conversionem, quam non cogitabat, sed Deus qui comprehendit sapientes in ast
Abbreviated transcription (Latin):
ita cirdere uidebat᷑: ut nul¬
la penitus in eo mẽbroꝵ
linicanẽta disc̾nere poss
nec quicꝙͣͣ aliud c̾neret
nisi flãmã que eum totũ
diu miseraluilis cipparius¬
set: tandẽ ab oculis eius
sublatus est ͥ s fr̃nã aĩa
suꝑ angustia sua mag¬
no dolore contenebratam
reliquit Qui eciã poste̾a
die peniens in capłm mo¬
nachoꝵ: młta missaꝵ et
orõnũ impendici ꝓ eodẽ
mortuo impetrauit Ce

Expanded text:
ita ardere videbatur, ut nulla penitus in eo membrorum lineamenta discernere posset, nec quidquam aliud cerneret, nisi flammam, quae totum eum sic miserabilis apparuisset, tandem ab oculis ejus sublatus est; sed fraternam animam super angustia sua magno dolore conterebratam reliquit; qui etiam postera die veniens in capitulum monachorum, multa missarum et orationum impendia pro eodem mortuo impet
Abbreviated transcription (Latin):
ma ĩsultacioẽ. seuerissima
ulciõe. iusto dei iudicio ta¬
les excessus plectẽtes: ꝙͣto
nũc eos nos facilius caue̾
possemꝰ. si timorẽ dei sicut

Expanded text:
ma insultatione, severissima ultione, justo Dei judicio tales excessus plectentes, quanto nunc eos nos facilius cavere possemus, si timorem Dei, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃cabat᷑ Nec tarda
uit peticionis effc̃s:
hrepente cepit uiribus
orpis destitui. lectoq
egritudinis receptus
sit letus et alacer ad
agonẽ mortis quasi

Expanded text:
te precabatur Nec tardavit piae petitionis effectus, sed repente coepit viribus corporis destitui, lectoque aegritudinis receptus, sic laetus et alacer ad agonem mortis, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tus est ualde de gratissĩã
illius sermocinatione Et
cadẽs in faciẽ: fusis lacri¬
mis reatus sui ueniam
postulabat Acceptaq pe¬
iutencia non mõ ab solũ¬
tionẽ pccõꝵ: uerũ etiam
consolationẽ plurimã ab
eo susciꝑe meruit Cũq iã¬

Expanded text:
tus est valde de gratissima illius sermocinatione. Et cadens in faciem, fusis lacrymis reatus sui veniam postulabat. Acceptaque poenitentia, non modo absolutionem peccatorum, verum etiam consolationem plurimam ab eo suscipe
Abbreviated transcription (Latin):
simi thimiamatis offer
turam reputabat. si qñ
raucitatis uel alicꝰ ĩfir¬
mitatis ĩcõmõ int̾ueniẽ¬
te. solẽpnẽ ꝑsalmo die sy¬
naxim ninꝰ alacrit̾ ꝑ

Expanded text:
simi thymiamatis offerrturam reputabat, si quando raucitatis, vel alicujus infirmitatis incommodo interveniente, solemnem psalmodiae synaxim minus alacrit
Abbreviated transcription (Latin):
sa sacra. cetera q utensi¬
lia ad ministeriũ diini
officu ꝑtinentia quendẽ
frẽs qui mttendi erant
secũ ferre debebãt uolens
itaq certos eos reddere

Expanded text:
sa sacra caeteraque utensilia, ad ministerium divini officii pertinentia, quae iidem fratres, qui mittendi erant, secum ferre debebant. Volens itaque certos eos reddere
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ autẽ idẽ henritꝰ ac¬
cepto iã crutis signatu¬
lo nõ equiture s pedes ꝓpo¬
suiss incede̾  donet ex¬
pensaꝵ apparatu collec¬
to ꝓposite ꝑegrĩationis
censo igit᷑ equo: secutꝰ

Expanded text:
 Henricus accepto jam crucis signaculo non equitare, sed pedes proposuisset incedere, donec expensarum apparatu collato, propositae peregrinationis censo igitur equo secut
Abbreviated transcription (Latin):
tis isdẽ bt̃s bernardi
unico sꝑ caritatis pã¬
plectebat᷑ affcũ Nũ
itaq reuerendissim
prĩs hũberti purissi
et uere monastica
uersatione pauca d¬
heõrabimꝰ. de ceteris
erosuo loco qd̃ dñs de de¬
⁊ dicemꝰ Beruꝰ dei hũ¬
ertusa puerilib ãnis
rã ꝑ uiginti c̃nos in
igione strẽnue dño mui¬
gass: tande̾ ꝑfcõris et
sacratioris uite desiderio
dlareuallẽ se contulit ĩ
ipõ fere principio domꝰ
illius Ubi tantis uirtu¬
tũ carismatib effulsit᷑
tantaq mãsnetudinis
et caritatis grã decora¬
tus extitit. ut tanq unꝰ
de nũo celestiũ seraphĩ
uniusitatem congrega¬
ois feruentissia conuer¬
satione sua ĩ amorem

Expanded text:
tis idem beatus Bernardus unico semper charitatis amplectebatur affectu. Nunc itaque de reverendissimi Patris Humberti purissima et vere monastica conversatione pauca commemorabimus; de caeteris vero, suo loco, quod Dominus dederit dicemus. Servus Dei Humbertus a puerilibus annis jam per viginti annos in religione strenue Domino militasset, tandem perfectioris et sanctioris vitae desiderio Claramvallem se contulit, in ipso fere principio domus illius. Ubi tantis virtutum charismatibus effulsit, tantaque mansuetudinis et charitatis gratia decoratus exstitit, ut tanquam unus de numero coelestium seraphim universitatem congregationis ferventissima conversatione sua in amore
Abbreviated transcription (Latin):
batur: ut nũꝙͣ cõsuetudi¬
nẽ suã. ĩsolẽcie fomitẽ ela¬
minarũ occasiõe sibi pate¬
rẽt᷑ auferri Et oꝙͣ mirabli
ỹmo ꝙͣ lamẽtabili demẽ¬
cia. spũs suꝑbie illos qͦs
semel deceꝑit illaq̃at : ita
ut arduos durissimosq la¬
bores quos si ꝓpt̾ deũ sb̃i¬
re cogerẽt᷑ ĩtollerabiles iu¬
dicarẽt: cõtumacie fastus¬
q typo ĩflati tãꝙͣ leues
et faciles sbire nõ uereãt᷑
Cũ enĩ dñs abbas susur¬
ria eoꝵ pͥmũ dep̃hẽdisset

Expanded text:
 consuetudinem suam insolentiae fomitem, elaminarum occasione sibi paterentur auferri. Et o quam mirabili, imo quam lamentabili dementia, spiritus superbiae illos quos semel deceperit, illaqueat, ita ut arduos durissimosque labores, quos si propter Deum subire cogerentur, intolerabiles judicarent, contumaciae fastusque typho inflati, tanquam leves et faciles subire non vereantur! Cum enim domnus abbas susurria eorum primum deprehendisset
Abbreviated transcription (Latin):
ensuit ẽe corrigẽdã Ita
pͥuatĩ ĩ cõsiliis et pri¬
enne de p̃sũpta frm̃ no¬
utate causari ⁊ monere
ogare tãdẽ eciã p̃ciꝑe:
ur tortitudo praue cõsue¬
udinis. ordĩs rcĩtudini nõ
õueniẽs. absq scãdalo
dissencoĩs si fieri posset ã¬
qutaretur Sed qr uiscus
dire p̃sũpcoĩs carnaliũ
ratrũ mẽtibꝰ tenacissimo
lutino misere obstina¬
tioĩs sic ĩheserat. ut abs
cãdalo auelli neqͣꝙͣ pos¬
et: maluit uir prudẽs
it scd̾m btĩ gregorii doc¬
rinã. scãdalũ magis o¬
piret᷑ ꝙͣ peritas relinq̃re
seperũt itaq cõu̾si p̾mo
quidẽ ĩ ãgulis susurrã

Expanded text:
corrigendam. Itaque privatim in consiliis et pubgenue de praesumpta novitate causari, monere, rogare, tandem etiam praecipere, ut tortitudo pravae consuetudinis Ordinis rectitudini non conveniens, absque scandalo dissensionis, si fieri posset, amputaretur. Sed quia viscus dirae praesumptionis carnalium fratrum mentibus tenacissimo glutino miserae obstinationis sic inhaeserat, ut absque scandalo avelli nequaquam posset, maluit vir prudens ut, secundum beati Gregorii doctrinam, scandalum magis oriretur quam veritas relinqueretur. Coeperunt itaque conversi primo quidem in angulis
Abbreviated transcription (Latin):
tine pulchra insula dis
In hoc moͣsterio tpibꝰb
ne mẽorie dñi godesnd
gãte maligno grauissi
scãdali occasio talis dup¬
riori tꝑe ꝑ negligẽtiã se
pociꝰ indiscretam benus¬
formam ordĩs p̃sũpta ĩ
eadẽ domo ĩoleuerat: si¬
licet ut cõu̾sis sicut et¬

Expanded text:
ulchra insula dicitur. In hoc monasterio temporibus bonae memoriae domni Godefridi gante maligno, gravissimi scandali occasio talis: Superiori tempore per negligentiam, seu potius indiscretam benevformam Ordinis, praesumpta in eadem domo inoleverat, scilicet ut co
Abbreviated transcription (Latin):
rare nõ poterat. Quadã
itaq uite dũ staret ĩ ordĩe
suo ĩ choro et qͣsi pigritãdo
et dormitãdo ꝓsalłe uid̾et᷑
aistitit ei quedã reuerẽda
ꝑsona cuiꝰ uoltũ nõ cgnos¬
cebat. q̃ ecĩci excitãs dormi

Expanded text:
rare non poterat. Quadam itaque vice dum staret in ordine suo in choro, et quasi pigritando et dormitando psallere videretur, astitit ei quaedam reverenda persona, cujus vultum non agnoscebat, quae etiam excit
Abbreviated transcription (Latin):
Het auitem inpacien¬
cia nõ de rabida peste
iuuidie: s de feruore
religionis et ordinis
emulatione descende¬
bat Dicebat ergo Nũ¬
qͥ non senes et debiles
ante nos in hac scã
domo fuerũt: a quib
patũ est quale nũc a
non remission es et
indulgencias corꝑales
magis ꝓ arbitriõ i¬
pantis ꝙͣ requisitioẽ
ꝓp̾e uoluntatis accipiebã
ita tñ ut mĩa eis inpẽ
sa consuetudĩb ordinis
mĩme obuiaret: Scimꝰ
nõnullos eoꝵ tanta alti¬
tudine spiritalis pite a
curis carnis euolasse ͬ ut
ta etate miseros se repu¬
tarent si inferiores aliis
in uigiliis in ieuiniis ĩue¬
irent᷑: consolacimculas
quoq corꝑales a p̃latis
sibi oblatas recipe nul¬
latenꝰ acquiescerent

Expanded text:
ec autem impatientia non de tabida peste invidiae, sed de fervore religionis et Ordinis aemulatione descendebat. Dicebat ergo: « Nunquid non senes et debiles ante nos in hac sancta domo fuerunt, a quibus patum est, quale nunc a non remissiones et indulgentias corporales magis pro arbitrio imperantis, quam requisitione propriae voluntatis accipiebant, ita tamen ut msa consuetudinibus Ordinis minime obviaret. Scimus vero nonnullos eorum tanta altitudine spiritualis vitae a curis carnis avolasse, ut ta aetate miseros se reputarent, si inferiores aliis in vigiliis, vel in jejuniis invenirentur, consolatiunculas quoque corporales a praelatis sibi oblatas, recipere nullatenus acquiescerent
Abbreviated transcription (Latin):
mĩe sue cłaudͭ. ita nimirũ
ordinẽ monasticũ ꝑ in¬
firmitatis humane corrup¬
tionem tontinue ruentẽ
abbas ordinẽ moͣchicũ col¬
lapsũ ꝑ grã dei stremiue re¬
inc est ꝙ beatus odo

Expanded text:
iae suae claudit, ita nimirum ordinem monasticum, per infirmitatis humanae corruptionem continue ruentem,abbas ordinem monachicum collapsum per gratiam Dei strenue reinc est quod beatus Odo
Abbreviated transcription (Latin):
gare decerneret ł multa
eciã cenobia. scõrũ aut igne
tremata aut ad solũ usq
sercnt remanserant in
tantam negligetiã iesolu¬
ta sunt ut antique religi¬
onis pestigiũ uix in aliq̾¬
bus manasteriis ĩuenire¬

Expanded text:
gare decerneret, multa etiam coenobia sanctorum aut igne cremata, aut ad solum usque vero remanserant, in tantam negligentiam resoluta sunt, ut antiquae religionis vestigium vix in aliquibus monasteriis invenire
Abbreviated transcription (Latin):
lius dũ felicib eis actib
inuiderent et ab istius
bt̃s iste ꝑtulit suꝑsedeo
dite̾:dũ legenciũ cedio
uelim consulere Suscep¬
tus cuitẽ in clareualle ili¬
to ad nouã miliciã uirili¬
ter se actĩxit. et ex milite
peterano fortissimũ se no¬
bis tyrorem exhibuit. in
iaborib. ĩ uigiliis. ĩ ieui¬
nuis ceteris q sc̃ẽ discuu¬

Expanded text:
lius, dum felicibus ejus actibus inviderent, et ab istiusmbeatus iste pertulerit, supersedeo dicere, dum legentium taedio volo consulere. Susceptus autem in Claravalle, illico ad novam militiam viriliter se accinxit, et ex milite veterano fortissimum se nobis tironem exhibuit; in laboribus, in vigiliis, in jejuniis, caeterisque sanctae disc
Abbreviated transcription (Latin):
suauissime fragr̃as
poma deterperent. u
ĩ mensa lautioribes
us plena deliciosisirs
cõuiuarent᷑ Inde ens
ꝓtensis in celũ oa i
at manib grates di
referebat: ꝙ eu tan¬

Expanded text:
suavissime fragrantia poma decerperent, vel in mensa lautioribus epulis plena deliciosissime convivarent. Inde ergo protensis in coelum oculis ac manibus grates Domino referebat, quod eum ta
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ incessant̾ orandist¬
diũ. et in orõe mirabil
affluenciã latͥmaꝵ Q
dam igit᷑ die cũ adlas¬
rem trititee messis cui
ti ibidẽ uiri. ꝓpt̾ amia¬

Expanded text:
studium, et in oratione mirabilem affluentiam lacrymarum. Quadam igitur die, cum ad laborem triticeae messis cum ti ibidem viri, propter am
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ et pccõrẽ adbꝰ¬
polueret et p̃ ĩmensita¬
teleticie seipm̃ uix ca¬
peret. en subito appa¬
ruerũt ei quasi tres
matrone penerabiles.
pultib roseis et candi¬
dis uestib renitẽs E
Quaꝵ una q̃ p̃cedebat
ueste fulgencior. for¬
ma uenustior. et sta¬
tura ꝓcerior apparebat
descendebãt uero de mõ¬
te ꝓpinqͦ et aꝓpĩqua¬
bãt cõuentui frm̃. in
fruges metenciũ Qͣs
cũ ille uidisset: p̃ numia
simiratione turbatus et ob¬
scupeft̃s erupit in uocem

Expanded text:
dignum et peccatorem, adjuvolveret, et prae immensitate laetitiae seipsum vix caperet, en subito apparuerunt ei quasi tres matronae venerabiles, vultibus roseis et candidis vestibus renitentes, quarum una, quae praecedebat, veste fulgentior, forma venustior et statura procerior apparebat. Descendebant vero de monte propinquo; et appropinquabant conventui fratrum, fruges metentium. Quas cum ille vidisset, prae nimia admiratione turbatus et obstupefactus, erupit in vocem
Abbreviated transcription (Latin):
refectionem seruitoꝵ
uocabit me dñs Cũctis
itaq frĩb ad hanc ꝓphe¬
ciam hoĩs dei suspensis
illuxit dies ciltera. et
eadem qua p̃dixerat
hora sonitꝰ tabule uni¬
uersos ad cõmendatio¬
nis officiũ migraturo
ꝑsoluendũ ocius ĩuita¬
uit Qd̾ cũ tanto deuo¬
cius facerent quanto

Expanded text:
refectionem servitorum vocabit me Dominus. » Cunctis itaque fratribus ad hanc prophetiam hominis Dei suspensis, illuxit dies altera, et eadem qua praedixerat hora, sonitus tabulae universos ad commendationis officium migraturo persolvendum ocius invitavit. Quod cum tanto devotius facerent, quant
Abbreviated transcription (Latin):
osos hodie liquido dale¬
at dinosci Quantũ
foris equalitatem exa¬
sisse uidet᷑ In testĩni¬
ũ enuĩ tanti miraculi
eadẽ pelius in secretam
domꝰ quã tũt paterss
ordinauit. sũma cũre¬
uerentia seruat᷑ por¬
ro p̃dicti frẽs uidentes

Expanded text:
 hodie liquido valeat dignosci: quantum foris aequalitatem excessisse videtur. In testimonium enim tanti miraculi, eadem pelvis in secretario domus, quam tunc Pater sanctus ordinavit, summa cum reverentia servatur. Porro praedicti
Abbreviated transcription (Latin):
ciam adesse. stimulos
edacis tristicie reprimẽ¬
tes gauisi st̃: et licei
remotissumcis et ĩ ulã
climate aq̾lonaris bru¬
me abstrusas natioẽs
nõ sine quodã horrore
spũs adire possent. tñ
turam piri confidenti
psumebãt Erat ueri
int̾ ceteros adolescene
quidam honeste indo¬
lis et colũbine simpł¬
citatis gerardus noũ
oriũdus de ꝓũcia ss¬
manie sed̾e cuutat e
traiecto: qui imꝑacieti¬
us aliis dolens cũ lat̾¬
mis dixit ad uirũ deiꝰ
Btĩssime pr̃ ego misera¬
bilis iuiuenculus relit¬
ra domo pr̃na spretisq
onũb q̃ michi in hoc
seculo de sidercibilia et
aimabilia eẽ poterant
religionis amore pr̃nt¬
tatem tuã aduͣ sperãs
me tua dulcissima pñ¬
cia debere frui tis doc¬
t̾ius et exemplis ĩfor¬
mari. tius meritis et

Expanded text:
iam adesse, stimulos edacis tristitiae reprimentes, gavisi sunt: et licet remotissimas, et in ultimo climate aquilonaris brumae abstrusas nationes, non sine quodam horrore spiritus adire possent, tamen turam pia confidentia praesumebant 53. Erat vero inter caeteros adolescens quidam honestae indolis, et columbinae simplicitatis, Gerardus nomine, oriundus de provincia Germaniae secundae, civitate Trajecto; qui impatientius aliis dolens, cum lacrymis dixit ad Virum Dei: « Beatissime pater, ego miserabilis juvenculus relicta domo paterna, spretisque omnibus quae mihi in hoc saeculo desiderabilia et amabilia esse poterant, religionis amore Paternitatem tuam adii, sperans me tua dulcissima praesentia debere perfrui, tuis doctrinis et exemplis informari, tuis meritis et
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. Frater u̾o qui tã mise¬
ricordit᷑ a dño ꝓ sõpnolẽcia
sua castigari meruerat ĩ ti¬
more dei excutiẽs a se sõp¬
nũ torporis et negligẽtie:
curauit deĩceps ad pigilãdũ
et psallẽdũ caucior ĩueniri¬
¶ Alius quidã ĩ eodẽ mõs¬
terio monachꝰ ercit. nomĩe
li at uegetato corpore ro

Expanded text:
nuit. Frater vero, qui tam misericorditer a Domino pro somnolentia sua castigari meruerat, in timore Dei excutiens a se somnum torporis et negligentiae, curavit deinceps ad vigilandum et psallendum cautior inveniri. Alius quidam in eodem monasterio monachus erat, nomine li et vegeto corpore ro
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudine q̃rũt. et ꝓ
eoꝵ exaltatione prĩmo¬
niũ crucifixi dñ. bona
uidelisz eccĩe que se ĩ ꝓ¬
motione sua sacramẽ¬
to prestito congregata
seruare uouerũt. ꝓfli¬
gare et dilapidare nõ
perent᷑. Adhuc autẽ
qd̾ grauiꝰ est. si aliquos
nepotuloꝵ suoꝵ ad hol
erudiendo et ĩformãdo
neris fũctione illustra¬
re posse pideant᷑ car¬
nis magis et sangiũs
affectione attracti. ꝙͣ
pximoꝵ utilitati cõsu¬
ientes. successores eos
sibi designãt: oĩa c̾nẽtis
dei iudiciũ nec ĩ ipã t̾ri¬
bili hora exitus sui re
tantes se glorificat et
contepmnẽtes se reddit
inglorios. uniꝰ taliũ
intolerabiles cruciatꝰ
quib post mortẽ car¬
nis addictꝰ est ad cor¬
rectionẽ uiuenciũ de¬
mrãre uoluit meorabi¬
mꝰ  si forte ex asꝑato¬
res dnĩ hec audientes

Expanded text:
icitudine quaerunt, et pro eorum exaltatione patrimonium crucifixi Domini, bona videlicet Ecclesiae, quae se in promotione sua sacramento praestito congregata servare voverunt, profligare et dilapidare non verentur. Adhuc autem, quod gravius est, si aliquos nepotulorum suorum ad hoc erudiendo et informando neris functione illustrari posse videantur, carnis magis et sanguinis affectione attracti, quam ximorum utilitati consulentes, successores eos sibi designant, omnia cernentis Dei judicium nec in ipsa terribili hora exitus sui reccantes se glorificat, et contemnentes se reddit inglorios, unius talium intolerabiles cruciatus, quibus post mortem carnis addictus est, ad correctionem viventium demonstrare voluit, memorabimus, si forte exasperatores Domini haec audientes
Abbreviated transcription (Latin):
uerint se ycẽ quidẽ offre s
q nccẽ est cõminationẽ
diũ ꝑ ꝓphetã dicentis.
solẽpnitates prãs odi¬
derident hostes sabbata
prã. nullo modo accep
postolus de hiis qͥ
qui sũmi prĩsfami¬
sias uicem gerut in t̾ris
qui dispensatores miste

Expanded text:
nt se recte quidem offerre, sed que necesse est comminationem Domini per prophetam dicentis: Solemnitates vestras odiderident hostes Sabbata vestra, nullomodo acceptApostolus de iis, qui summi Patrisfamilias vicem gerunt in terris, quique dispens
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ bernardus tanqͣte
drus exaltata ĩ mõte
suon suꝑemĩebat cre¬
bra et certa relatione
cognoscentes. tanqͣ¬
tanꝙͣ uere mites et hũ¬
les corde. nec surda aur
p̃tereũtes illud de apoca¬
lipsi qui sc̃s est q sanc¬
tificet᷑ adhut. pora sua
nichili reputantes si
anteriora extenti tanb
et tam spũalis prĩs

Expanded text:
r Bernardus, tanquam cedrus exaltata in monte Sion, supereminebat, crebra et certa relatione cognoscentes, tanquam vere mites et humiles corde, nec surda aure praetereuntes illud de Apocalypsi: Qui sanctus est, sanctificetur adhuc ; priora sua nihili reputantes, sed in anteriora extenti, tanti et tam spiritualis Patris
Abbreviated transcription (Latin):
cio presserat. ꝑuo tꝑe
id ẽ quadraginta si bñ
menũ dieb añ obitũ
suũ ĩuitus et qd̾ ãmõ
coactus michi lis ĩdig¬
no tali occasione pate¬
fecit Quadam siquidẽ

Expanded text:
io presserat, parvo tempore, id est quadraginta, si bene memini, diebus ante obitum suum invitus, et quodammodo coactus, mihi, licet indigno, tali occasione patefecit. Quadam siquide
Abbreviated transcription (Latin):
cordis qui ĩ manu oĩm
signat ut nouerĩt singu
u oꝑa sua. fidelẽ ĩ miori
dispensatione ꝓbans
maiori eũ carismatũ
grã sublĩare decernet
sempe maturiori iã

Expanded text:
cordis, qui in manu omnium signat, ut noverint singuli opera sua, fidelem in minori dispensatione probans, majori eum charismatum gratia sublimare decerneret. Nempe maturiori ja