comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ex istimasti mniquȩ qd̃ ero tui simi¬
lis: arguam te &e statuam illa con¬
tra faciem tuam. Quȩ enim audien¬
tis uel legentis utilitas est nos la¬
borando sudare. & alios detrahen¬
do laborare. dolere iudeos quod ca¬
lumpniandi eis & irridendi xp̃ia¬
nos sit ablata occasio. & ȩccłiȩ ho¬
mines id despicere immo lacerare.
unde aduersarii torqueant᷑: Quod
siuetus eis tantum interp̾tatio
placet. que & michi ñ displicet. &
nichil extra recipiendum putant.
cur ea quȩ sub asteriscis & obelis
uel addita sunt uel amputata le¬
gunt & negligunt. Quare danihe¬
lem iuxta theodotionis translatio¬
nem ȩccłiȩ susceperunt: Cur orige¬
nem mirantur. & eusebium pam¬
phil cunctas editiones similiter
disserentes: Aut quȩ fuit stulticia
postquam uera dixerint ꝓferre que
falsa sunt: Unde autẽ in nouo te¬
stamento ꝓbare poterunt assũpta
testimonia que in libris ueterib
non habentur: Hȩc dicimꝰ: ne om¬
nino calumpniantib tacere uidea¬

Expanded text:
nique, quod ero tui similis: arguam te, et statuam contra faciem tuam. Quae enim audientis vel legentis utilitas est, nos laborando sudare, et alios detrahendo laborare? dolere Judaeos quod calumniandi eis et irridendi Christianos sit ablata occasio, et Ecclesiae homines id despicere, immo lacerare, unde adversarii torqueantur? Quod si vetus eis tantum interpretatio placet, quae et mihi non displicet, et nihil extra recipiendum putant: cur ea quae sub asteriscis et obelis, vel addita sunt, vel amputata, legunt, et negligunt? Quare Danielem juxta Theodotionis translationem, Ecclesiae susceperunt? Cur Origenem mirantur, et Eusebium Pamphili, cunctas editiones similiter disserentes? Aut quae fuit stultitia, postquam vera dixerint, proferre quae falsa sunt? Unde autem in novo Testamento probare poterunt assumpta testimonia, quae in libris veteribus non habentur? Haec dicimus, ne omnino calumniantibus tacere videa
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓpter homines. Sensus enim et
cogitatio humani cordis in malum
prona sunt: ab adolescentia sua.
Non igitur ultra ꝑcutiam omnem
animantẽ sicut feci: cunctis dieb
terrȩ. Sementis & messis: frigus &
estus: estas & hyems: nox &e dies ñ
requiescent.

Expanded text:
rae propter homines sensus enim et rae propter homines sensus enim et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adulescentia sua non igitur ultra percutiam omnem animantem sicut feci cunctis diebus terrae sementis et messis frigus et aestus aestas et hiemps nox et dies non requiescent
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur sexcentesimo pͥmo anno uitȩ
noe: pͥmo mense. pͥma die mensis
imminutȩ sunt aquȩ suꝑ terram
Et aperiens noe testum arche: as¬
pexit. uiditq quod exsiccata esset
suꝑficies terrȩ. Mense secundo. sp¬
tima et uicesima die mensis: are-
tu et uxor tua. filii tui et uxores fili¬
oꝵ tuoꝵ tecum. cuncta animantia
quȩ sunt apud te ex omni carne.
tam in uolatilib: quam in bestiis.
& uniuersis reptilib quȩ reptant
suꝑ terram: educ tecum. & ingre¬
dimini suꝑ terram. Crescite &e mul¬
tiplicamini suꝑ eam. Egressus est
ergo noe & filii eius. uxor illius: &
uxores filioꝵ eius cum eo. Sed &
omnia animantia. iumenta & rep̃¬
tilia que reptant super terram se-¬
cundum genꝰ suum: de archa egres¬
sa sunt: Edificauit autẽ noe altare
dño. &e tollens de cunctis peccorib
& uolucrib mundis: obtulit holo¬
causta suꝑ altare. odoratusꝙ est
dñs odorem suauitatis: &e ait ad eũ.
Nequaquam ultra maledicam ter¬

Expanded text:
gitur sexcentesimo primo anno, primo mense, prima die mensis, imminutae sunt aquae super terram: et aperiens Noe tectum arcae, aspexit, viditque quod exsiccata esset superficies terrae. Mense secundo septima et vigesima die mensis, arefatu et uxor tua, filii tui, et uxores filiorum tuorum tecum: cuncta animantia quae sunt apud te, ex omni carne, tam in volatilibus quam in bestiis et universis reptilibus quae reptant super terram, educ tecum, et ingredimini super terram: crescite et multiplicamini super eam. Egressus est ergo Noe, et filii ejus, uxor illius, et uxores filiorum ejus, cum eo. Sed et omnia animantia, jumenta, et reptilia quae reptant super terram, secundum genus suum, de arca egressa sunt. T. V. Aedificavit autem Noe altare Domino, et tollens de cunctismundis obtulit holocausta super altare odoratusque est Dominus odorem suavitatis et ait ad eum nequaquam ultra maledicam ter
Abbreviated transcription (Latin):
eptimo anno facies remissionem:
quȩ hoc ordine celebrabit᷑. Cui
debetur aliquid ab amico & proximo
ac fr̃e suo repetere non poterit: quia
annus remissionis est dñi. Aꝑegri¬
no &e aduena exiges: ciuem & ꝓpin¬
quum repetendi non habes potesta¬
tem. Et omnino indigens &e mench¬
cus non erit inter uos: ut benech¬
cat tibi dñs in terra quam traditu¬
rus est tib in possessionem. Lxix.
i tamen audieris uniuersa que
uissit & quȩ ego hodie precipio
tibi: benedicet tib ut locutus est.
fenerabis gentib multis: & ipse a
nullo accipies mutuum. Domina¬
beris nationib plurimis: & tui ne¬
mo dominabitur. .Lxx.
uinus de fratrib tuis qui mo

Expanded text:
eptimo anno facies remissionem quae hoc ordine celebrabitur cui debetur aliquid ab amico vel proximo ac fratre suo repetere non poterit quia annus remissionis est Domini a peregrino et advena exiges civem et propinquum repetendi non habes potestatem et omnino indigens et mendicus non erit inter vos ut benedicat tibi Dominus in terra quam traditurus esti et custodieris universa quae iussit et quae ego hodie praecipio tibi benedicet tibi ut pollicitus est fenerabis gentibus multis et ipse a nullo accipies mutuum dominaberis nationibus plurimis et tui nemo dominabitur si unus de fratribus tuis qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
ilii estote dñi dei ur̃i. Non uos
incidetis: nec facietis caluiciũ
lum peculiarem de cunctis gentib
quȩ sunt suꝑ terram. Lxiii.¬
De comedatis quȩ immunda st̃.
Hoc est animal qd comedetis.
capream. bubalum. tragelaphũ.
pigargon. origen. camelon. parda.¬
lum. Omne animal qd induas
partes ungulam findit & rumi¬
nat: comedetis. De his autem que
ruminant & ungulam non finduĩ.
nant &e non diuidunt ungulam:
immunda erunt uobis. Suis qͦq
qm̃ diuidit ungulam & non ru¬
minat: immunda erit. Carnibus
eoꝵ non uescemini: & cadauera ñ
tangetis.

Expanded text:
ilii estote Domini Dei vestri non vos incidetis nec facietis calvitium lum peculiarem de cunctis gentibus quae sunt super terram ne comedatis quae inmunda Hoc est animal quod comedere ram, cervum, capream, bubalum, tragelaphum, pygargon, orygem, camelopardalum. Omne animal, quod in duas partes ungulam findit, et ruminat, comedetis. De his autem quae ruminant, et ungulam non findunt, nant, et non dividunt ungulam, immunda erunt vobis. Sus quoque, quoniam dividit ungulam, et non ruminat, immunda erit. Carnibus eorum non vescemini, et cadavera non tangetis.
Abbreviated transcription (Latin):
posuit in sinu suo: & nutricis ac ge¬
rulȩ officio fungebat᷑. Uicinȩ autẽ
mulieres congratulantes ei. &e dicen¬
tes. natus est filius noemi: uocauert̃
nomen eiꝰ obed. Hic est pater ysai pa¬
tris dauid.
ȩ sunt generationes phares. Pha¬
res. genuit esrom. esrom: genuit
aran. aran: genuit aminadab. Ami

Expanded text:
posuit in sinu suo et nutricis ac geposuit in sinu suo et nutricis ac gerulae officio fungebatur vicinae autem mulieres congratulantes ei et dicentes natus est filius Noemi vocaverunt nomen eius Obed hic est pater Isai patris David hae sunt generationes Phares Phares genuit Esrom Esrom genuit Aram A
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulum eius de familia sua ac fri¬
bus & popło deleatur. Uos inquam
huius rei testes estis. Respondit omni
popłs qui erat in porta: & maiores na¬
tu. Nos testes sumus. faciat dñs hanc
mulierem que ingreditur domũ tuã
sicut rachel & liam que edifica uert̃
domũ isrł: ut sit exemplum uirtutiᷤ
in ephrata. & habeat celebre nomen
in bethleem: fiatq domꝰ tua sicut do¬
musphares quem thamar pepit iudȩ.
de semine qd̃ dñs dederit tibi ex hac
puella. Tulit itaq boor Ruth: &e acce¬
pit uxorem. Ingressusq est ad eam: &
dedit illi dñs ut conciꝑet. & pareret
filium. Dixeruntq mulieres ad noe-¬
mi. Benedictus dñs qui non est pas¬
sus ut deficeret successor familiȩ tuȩ
& uocaretur nomen eiꝰ in isrł: &e habe¬
as qui consoletur animã tuã. & enu¬
triat senectutem. De nuru enĩ tua
natus est qui te diliget. & multo tͥ
est melior: quam si septẽ haberes fi¬
lios. Susceptumq noemi puerum:

Expanded text:
vocabulum eius de familia sua ac fratrivocabulum eius de familia sua ac fratribus et populo deleatur vos inquam huius rei testes estis respondit omnis populus qui erat in porta et maiores natu nos testes sumus faciat Dominus hanc mulierem icut Rachel et Liam, quae aedificaverunt domum Israel: ut sit exemplum virtutis in Ephrata, et habeat celebre nomen in Beth-Leem: fiatque domus tua, sicut domus Phares, quem Thamar peperit Judae, de semine quod dederit Dominus tibi ex hac puella. Tulit itaque Booz Ruth, et accepit uxorem: ingressusque est ad eam, et dedit illi Dominus ut conciperet, et pareret filium. Dixeruntque mulieres ad Noemi: Benedictus Dominus, qui non est passus ut deficeret successor familiae tuae et vocaretur nomen eius in Israhel et habeas qui consoletur animam tuam et enutriat senectutem de nuru enim tua natus est quae te diligit et multo tibi est melior quam si septem haberes filios susceptumque Noemi puerum
Abbreviated transcription (Latin):
agrum emam. Eui dixit boor. Quan¬
do emeris agrum de manu mulieris:
Ruth quoq moabitidem que uxor
defuncti fuit debes acciꝑe. ut suscites
nomen ꝓpinqui tui in hereditate sua.
ui respondit. Cẽdo iure .ix.¬
propinquitatis: neq enim poste¬
ritatẽ familiȩ meȩ delere debeo. Tumeo
utere pͥuilegio: quo me libenter care.¬
re ꝓfiteor. hic autẽ erat mos antiquitꝰ
in isrł inter ꝓpinquos. Et si quando
alter alteri uire suo cedebat ut esset
firma concessio: soluebat homo calci¬
amentum suum & dabat homo ꝓxi¬
mo suo. Hoc erat testimonium cessio¬
nis misrł. Dixit ergo ꝓpinqͦ boor.
eolle calciamentum. Quod statim sol¬
uit de pede suo. At ille maiorib natu
& uniuerso popło. Testes inquit uos
estis hodie quod possederim omnia
que fuerunt elimelech. & chelion. &
maalon. tradente noemi. & ruth moa¬
bitidem uxorem maalon & in con¬
iugium sumpserim: ut suscitem no¬
men defuncti in hereditate sua. ne

Expanded text:
agrum emam cui dixit Booz quanagrum emam cui dixit Booz quando emeris agrum de manu mulieris Ruth quoque Moabitidem quae uxor defuncti fuit debes accipere ut suscites nomen propinqui tui in hereditate sua qui respondit cedo iure propinquitatis neque enim posteritatem familiae meae delere debeo tu meo utere privilegio quo me libenter carere profiteor hic autem erat mos antiquitus in Israhel inter propinquos et si quando alter alteri suo iure cedebat ut esset firma concessio solvebat homo calciamentum suum et dabat proximo suo hoc erat testimonium cessionis in Israhel dixit ergo propinquus Booz tolle calciamentum quod statim solvit de pede suo at ille maioribus natu et universo populo testes inquit vos estis hodie quod possederim omnia quae fuerunt Helimelech et Chellion et Maalon tradente Noemi et Ruth Moabitidem uxorem Maalon in coniugium sumpserim ut suscitem nomen defuncti in hereditate sua ne
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce sex modios hordei dedit michi:
& ait. Nolo uacuam te reuerti ad so¬
crum tuam. Dixitq noemi. Expecta
filia: donec uideamus quẽ res exitũ
habeat. Neq enim cessabit homo: ni
dit ibi. Cumq uidisset ꝓpinquũ
preterire de quo prius sermo habitꝰ
est: dixit ad eum. Declina paulisper
& sede hic: uocans eum nomine. suo.
Qui diuertit & sedit. Tollens autẽ
boor decem uiros de seniorib ciuuita¬
tis: dixit ad eos. Sedete hic. Quibus
residentib: locutus est ad ꝓpinquũ.
Patremagri frĩs nr̃i abimelech uen¬
didit noemi: que reuersa est de regio¬
ne moabitide. quod audire te uolui.
& tib dicere coram cunctis sedentib
&e maiorib natu de popło meo.Siuis
possidere iure ꝓpinquitatis: eme &
posside. Sin autem tibi displicet: hoc
ipsum indica michi. ut sciam qͥd face¬
re debeam. Nullus est enim ꝓpinquuiᷤᷤ
excepto te qui prior es: & excepto me
qui scłs sum. At ille respondit. Ego

Expanded text:
ecce sex modecce sex modet ait: Nolo vacuam te reverti ad socrum tuam. Dixitque Noemi: Exspecta, filia, donec videamus quem res exitum habeat. Neque enim cessabit homo nisidit ibi. Cumque vidisset propinquum praeterire, de quo prius sermo habitus est, dixit ad eum: Declina paulisper, et sede hic, vocans eum nomine suo. Qui divertit, et sedit. Tollens autem Booz decem viros de senioribus civitatis, dixit ad eos: Sedete hic. Quibus residentibus, locutus est ad propinquum: Partem agri fratris nostri Elimelech vendit Noemi, quae rene moabitide quod audire te volui et tibi dicere coram cunctis sedentibus et maioribus natu de populo meo si vis possidere iure propinquitatis eme et posside sin autem tibi displicet hoc ipsum indica mihi ut sciam quid facere debeam nullus est enim propinquus excepto te qui prior es et me qui secundus sum at ille respondit ego
Abbreviated transcription (Latin):
secuta iuuenes pauꝑes siue diuites.
Noli ergo metuere: sed quicquid dixe¬
ris michi faciam tibi. Scit enim om¬
nis popłs qui habitat intra portas
urbis mee: mulierem te esse uirtutis.
nec abnuo me ꝓpinquum: sed est ahꝰ
me ꝓpinquior. Quiesce hac nocte:
& facto mane si te uoluerit ꝓpinqui¬
tatis iure retinere: bene res acta est.
Sin autẽ ipse noluerit: ego te absꝙ:
ulla dubitatione suscipiam uiuit
dñs. Dormi usq mane. Dormiuit itaꝙ
ad pedes eius: usq ad noctis abscessũ.¬
Surrexitq antequam homines se cog¬
noscerent mutuo: &e dixit boor ad eã.¬
Caue ne quis nouerit quod hic uene¬
ris. Et rursum. Expande inquit pal¬
liolum tuum quo oꝑiris: & tene utͣꝙ
manu. Qua extendente & tenente.
mensus est sex modios hordei. & posu¬
it suꝑ eam. Que portans ingressa est
ciuitatẽ: & uenit ad socrum suam. Que
dixit ei. Quid egisti filia: Narrauitq
ei omnia que sibi fecisset homo: & ait.

Expanded text:
secuta iuvenes pauperes sive divites secuta iuvenes pauperes sive divites noli ergo metuere sed quicquid dixeris mihi faciam tibi scit enim omnis populus qui habitat intra portas urbis meae mulierem te esse virtutis nec abnuo me propinquum sed est alius me propinquior quiesce hac nocte et facto mane si te voluerit propinquitatis iure retinere bene res acta est sin autem ille noluerit ego te absque ulla dubitatione suscipiam vivit Dominus dormi usque mane dormivit itaque ad pedes eius usque ad noctis abscessusurrexitque antequam homines se cognoscerent mutuo et dixit Booz cave ne quis noverit quod huc veneris et rursum expande inquit palliolum tuum quo operiris et tene utraque manu qua extendente et tenente mensus est sex modios hordei et posuit super eam quae portans ingressa est civitatem et venit ad socrum suam quae dixit ei quid egisti filia narravitque ei omnia quae sibi fecisset homo et ait
Abbreviated transcription (Latin):
tiorib uestimentis: ac descende inare¬
am. Non te uideat homo donet esũ
potumq finierit. Quando autẽ ierit
ad dormiendum: nota locum in quo
dormierit. ueniesq & discooꝑies pal¬
lium quo oꝑitur a parte pedum. &
ꝓicies te: &e ibi iacebis. Ipse autẽ dicet
tib quid agere debeas. Que respondit.
Quicquid preceꝑis: faciam. Descen¬
ditq in arcam: & fecit omnia que sͥ
imꝑauerat socrus. .uii¬
umq comedisset boor & bibis¬
set. & factus esset hilarior. issetꝙ
ad dormiendum iuxta aceruum ma¬
nipuloꝵ: uenit abscondite. & disco¬
oꝑto apedib eius pallio se ꝓiecit.
Et ecce nocte iam media expauit
homo & conturbatus est: inditq
mulierem iacentẽ ad pedes suos: &
ait illi. Que es: Illaꝙ respondit. Ego
sum riith ancilla tua. Expande pal¬
lium tuum suꝑ famulam tuam: qͥa
ꝓpinquus es. Et ille. Benedicta in¬
quit es a dño filia: & pͥorem miseri¬
cordiam posteriore suꝑasti. quia ñ es

Expanded text:
tioribus vestimentis, ac descende in aretioribus vestimentis, ac descende in aream: non te videat homo, donec esum potumque finierit. Quando autem ierit ad dormiendum, nota locum in quo dormiat: veniesque, et discooperies pallium, quo operietur a parte pedum, et projicies te, et ibi jacebis: ipse autem dicet tibi quid agere debeas. Quae respondit: Quicquid praeceperis mihi faciam. Descenditque in aream et fecit omnia quae sibi imperaverat socrus cumque comedisset Booz et bibisset et factus esset hilarior issetque ad dormiendum iuxta acervum manipulorum venit abscondite et discoperto a pedibus eius pallio se proiecit et ecce nocte iam media expavit homo et conturbatus est viditque mulierem iacentem ad pedes suos et ait illi quae es illaque respondit ego sum Ruth ancilla tua expande pallium tuum super famulam tuam quia propinquus es et ille benedicta inquit es Domino filia et priorem misericordiam posteriore superasti quia non es
Abbreviated transcription (Latin):
ixitꝙ ei socrus. Ubi hodie colle¬
gisti. & ubi fecisti opus: Sit bene¬
dictus qui misertus est tui. Indicauitq
ei apud quem esset oꝑata: & nomen
dixit uiri quod boor uocaretur. Cuni
respondit noemi. Benedictus sit ado¬
mino: qm̃ eandem grãm quam pre¬
buerat uiuis: reseruauit ce mortuis.
Rursumq. Propinquus ait noster
est homo. Et ruth. Hoc quoq inquit
precepit michi: ut tam dui messorib
eius iungerer: donec om̃s segetes me¬
terentur.
ui dixit socrus. Melius est filia
mi: ut cum puellis eius exeas ad
metendum: ne in alieno agro quisqͣm
resistat tibi. Iuncta est igitur puellis
boor. & tamdui cum eis messuit: do¬
nec horrea & triticum in horreis re¬
conderentur.
ost quam autẽ reuersa est ad socrũ
suam: audiuit ab ea. filia mi que¬
ram tibi requiẽ: & ꝓuidebo ut bene
sit tibi. boor iste cuius puellis in agro
iuncta es: ꝓpinquus est noster: ce in
hac nocte aream hordei uentilat. La¬
uare igitur & unguere. & induere cul¬

Expanded text:
ixitque ei socrus ubi hodie collegisti et ubi fecisti opus sit benedictus qui misertus est tui indicavitque ei apud quem esset operata et nomen dixit viri quod Booz vocaretur cui respondit Noemi benedictus sit a Domino quoniam eandem gratiam quam praebuerat vivis servavit et mortuis rursumque propinquus ait noster est homo et Ruth hoc quoque inquit praecepit mihi ut tamdiu messoribus eius iungerer donec omnes segetes meterentur cui dixit socrus meliumi, ut cum puellis ejus exeas ad metendum, ne in alio agro quispiam resistat tibi. Juncta est igitur puellis Booz: et tamdiu cum eis messuit, donec hordea et triticum in horreis conderentur. Postquam autem reversa est ad socrum suam, audivit ab ea: Filia mi, quaeram tibi requiem, et providebo ut bene sit tibi. Booz iste, cujus puellis in agro juncta es, propinquus noster est, et hac nocte aream hordei ventilat. Lavare igitur, et ungere, et induere cul
Abbreviated transcription (Latin):
affuerat de popło isrł. Itaq om̃s
uiri isrł concurrentes ad regem dix¬
erunt ei. Quare furati sunt te fr̃s
nr̃i uin uida. & transduxerunt
regem & domum eiꝰ iordanem. om¬
nes ꝙ uiros dauid cum eo: Et re¬
spondit omnis uir uda ad uiros
isrł: quia pͥor michi est rex. Cur iras¬
ceris suꝑ hac re: Nunquid comedi¬
mus aliquid ex rege. aut munera
nobis data sunt: Et respondit
uir isrł ad uiros iuda: & ait. Decẽ
partib maior ego sum apud regẽ:¬
ad me ꝑtinet dauid: quã ad te.
Cur michi fecisti iniuriam. & non
michi annunciatũ est pͥori ut re¬
ducerem regem meũ: Duriꝰ autẽ
responderunt uir iuda: uiris isrł.
ccidit quoq ut ibi. cxxuiii.

Expanded text:
affuerat de populo Israel. Itaque omnes affuerat de populo Israel. Itaque omnes viri Israel concurrentes ad regem, dixerunt ei quare te furati sunt fratres nostri viri Iuda et transduxerunt regem et domum eius Iordanem omnesque viros David cum eo et respondit omnis vir Iuda ad viros Israhel quia propior mihi est rex cur irasceris super hac re numquid comedimus aliquid ex rege aut munera nobis data sunt et respondit vir Israhel ad viros Iuda et ait decem partibus maior ego sum apud regeme pertinet David quam ad te cur mihi fecisti iniuriam et non mihi nuntiatum est priori ut reducerem regem meum durius autem responderunt viri Iuda viris Israhel accidit quoque ut ibi
Abbreviated transcription (Latin):
galaadites descendens de roge¬
lim transduxit regem iordanẽ: pa
& ipse prebuit alimenta regi cũ mo¬
raretur in castris. fuit quippe diues
nimis. Dixit itaq rex ad berzellai.
mecũ in hierłm. Et ait ber⁊ellai ad
regem. Quot sunt dies annoꝵ uitȩ
meȩ ut ascendam cũ rege in hieru¬
salem: Octogenarius sum hodie.
Nunquid uigent sensus mei ad dis¬
re seruus tuus fit oneri dño meo
regi: Paululum ꝓcedam famulus¬
tuuis ab iordane tͥecum. Nec indi¬
geo hac incissitudine: sed obsetro
ut reuertar serius tuus & moriar
in citate mea & sepeliar iuxta
sepulchrum patris mei & matris
mẽȩ. Est autem seruus tuus cha¬
mãam: ipse uadat tecum dñe mi
rex: &e fac ei quod bonum tib ui¬
detur. Dixitq rex. Mecum transe¬
at chamaan: & ego faciam ei quod
tib placuerit: && omne qd̃ petieris
&e benedixit ei. Et ipse reuersus est
in locum suum. Transiuit ergo rex
ingalgalam: & chamaam cum eo.
Omnis autẽ popłs uida transdu¬
xerat regem: & media tantũ pars

Expanded text:
Galaadites, descendens de Rogelim transduxit regem h. et transiet ipse praebuit alimenta regi, cum moraretur in castris: fuit quippe vir dives nimis. Dixit itaque rex ad Berzellai: mecum in Jerusalem. Et ait Berzellai ad regem: Quot sunt dies annorum vitae meae, ut ascendam cum rege Jerusalem? Octogenarius sum hodie: numquid vigent sensus mei ad disre servus tuus sit oneri domino meo regi? Paululum tuus ab Jordane tecum: non indigeo hac vicissitudine, sed obsecro, ut revertar servus tuus, et moriar in civitate mea, et sepeliar juxta sepulchrum patris mei, et matris meae. Est autem servus tuus Chamaam: ipse vadat tecum, domine mi rex, et fac ei, quicquid bonum tibi videtur. Dixit itaque ei rex: Mecum transeat Chamaam, et ego faciam ei, quicquid tibi placuerit, et omne quod petieris et benedixit ei: et ille reversus est in locum suum. Transivit ergo rex ad Galgalam, et Chamaam cum eo: omnis autem populus Juda traduxerat regem, et media tantum pars
Abbreviated transcription (Latin):
rantur intra portas ciuitatis
tuȩ in terra quam dñs d̾s tuus da¬
turus est tibi ad pauꝑtatẽ uenerit:
non obdurabis cor tuum nec contra¬
hes manum: sed aꝑies eam pauperi.
& dabis mutuum quo eum indige¬
re ꝑspexeris. Caue ne forte subri¬
piat tibi impia cogitatio: & dicas
in corde tuo. Appropinquat septimꝰ
annus remissionis. & auertas ocłos¬
tuos apaupere fr̃e tuo. nolens ez
qd̾ postulat mutuum commodare
ne clamet contra te ad dñm ce fiat
tib in peccatum: sed dabis e. nec
ages quip piam callide in eiꝰ neces¬
sitatib subleuandis. ut benedicat di¬
bi dñs ds tuus in omni tempore. &
in cunctis ad que manum miseris.
Non deerunt pauꝑes: in terra habi¬
tationis tuȩ. Iccirco ego precipio ti¬
bi ut aꝑias manum fratri tuo. &¬
egeno & pauꝑi qui tecum uersant᷑
interra.

Expanded text:
ratur intra portas ciuitatis tuae in terra, quam dominus deus tuus daturus est tibi, ad paupertatem uenerit, non obdurabis cor tuum, nec contrahes manum : sed aperies eam pauperi et dabis mutuum, quo eum indigere perspexeris. caue, ne forte subrepat tibi impia cogitatio et dicas in corde tuo: adpropinquat septimus annus remissionis, et auertas oculos . a paupere fratre tuo nolens ei quod postulat mutuum commodare, ne clamet contra te ad dominum et fiat tibi in peccatum: sed dabis ei, nec ages quippiam callide in eius necessitatibus subleuandis, ut benedicat tibi dominus deus tuus in omni tempore et in cunctis ad quae manum miseris. non deerunt pauperes in terra habitationis tuae: idcirco ego praecipio tibi, ut aperias manum fratri tuo egeno et pauperi, qui tecum uersantur in terra.
Abbreviated transcription (Latin):
arborem iuxta altare dñi dei
tui. Nec facies tibi atq constitues sta¬
tuam: quȩ odit dñs ds tuus. Non im¬
molabis dño deo tuo bouem & ouẽ
in quo est macula. aut quippiam
uicii. quia abhominatio est dño
deo tuo.¬

Expanded text:
arborem iuxta altare Domini Dei tui nec facies tibi atque constitues statuam quae odit Dominus Deus tuus non immolabis Domino Deo tuo bovem et ovem in quo est macula aut quippiam vitii quia abominatio est Domini Dei tu
Abbreviated transcription (Latin):
est lex hostiȩ ꝓ delicto. Sc̃a sc̃oꝵ est: ic¬
circo ubi immolabitur holocaustũ
mactabitur &e uictima ꝓ delicto. San¬
guis eus ꝑ girum fundetur altaris.
Offerent ex ea caudam & adipem qͥ
oꝑit uitalia: duos renunculos &
pinguedinem que iuixta ilia est: reti¬
culumq iecoris cum renunculis. &
adolebit ea sacerdos suꝑ altare: in¬
censum est dñ ꝓ delicto. Omnismas¬
culus de sacerdotali genere in loco scõ
uescetur de his carnib. quia sc̃m sc̃õꝵ
est. Sicut ꝓ peccato offertur hostia:
ita etiam ꝓ delicto. Utriusꝙ hostiȩ lex
una erit. ad sacerdotem qui eam ob¬
tulerit ꝑtinebit. Sacerdos qui offerc
holocausti uictimam: habebit pellẽ
eius. Et omne sacrificium similȩ qd̃
coquitur inclibano: & quicquid incra¬
ticula uel in sartagine preparatur: eiꝰ
erit sacerdotis a quo offertur. siue oleo
consꝑsa siue arida fuerit. cunctis filisꝰ
aaron equa mensura ꝑ singulos diui¬

Expanded text:
est lex hostiae pro delicto sancta sanctorum est idest lex hostiae pro delicto sancta sanctorum est idcirco ubi immolatur holocaustum mactabitur et victima pro delicto sanguis eius per gyrum fundetur altaris offerent ex ea caudam et adipem qui operit vitalia duos renunculos et pinguedinem quae iuxta ilia est reticulumque iecoris cum renunculis et adolebit ea sacerdos super altare incensum est Domini pro delicto omnis masculus de sacerdotali genere in loco sancto vescetur his carnibus quia sanctum sanctorum est sicut pro peccato offertur hostia ita et pro delicto utriusque hostiae lex una erit ad sacerdotem qui eam obtulerit pertinebit sacerdos qui offert holocausti victimam habebit pellem eius et omne sacrificium similae quod coquitur in clibano et quicquid in craticula vel in sartagine praeparatur eius erit sacerdotis a quo offertur sive oleo conspersa sive arida fuerit cunctis filiis Aaron aequa mensura per singulos divi
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Hȩc est oblatio aaron & fi¬
lioꝵ eius: quam offerre debent dño
in die unctionis suȩ. Decimam par¬
tem ephi offerent similȩ in sacrificio
sempiterno: medium eius mane & me¬
dium uespere: quȩ in sartagine oleo
conspersa frigetur. Offeret autẽ eam
calidam in odorem suauissimum dño
sacerdos. qui patri uire successerit. & to¬
ta cremabitur in altari. Omne enim
sacrificium sacerdotum igne consume.¬
tur: nec quisquam comedet ex eo. uii
lex hostiȩ ꝓpeccato. In loco ubi offer¬
illius uestis fuerit asꝑsa: lauabit᷑
in loco sc̃o. Uas autẽ fictile in quo
cocta est: confringetur. Quod siuas
eneum fuerit: defricabitur. & lauabi¬
tur aqua. Omnis masculus de genẽ¬
re sacerdotali uescetur carnib eius:
quia scm̃ scõꝵ est. Hostia enim que
ceditur ꝓ peccato cuius sanguis in¬
fertur in tabernaculum testimonii
ad expiandum in sanctuario ñ come¬
detur: s comburet᷑ igni. Hec quoꝙ

Expanded text:
cens haec est oblatio Aaron et ficens haec est oblatio Aaron et filiorum eius quam offerre debent Domino in die unctionis suae decimam partem oephi offerent similae in sacrificio sempiterno medium eius mane et medium vespere quae in sartagine oleo conspersa frigetur offeret autem eam calidam in odorem suavissimum Domino sacerdos qui patri iure successerit et tota cremabitur in altari omne enim sacrificium sacerdotum igne consumetur nec qlex hostiae pro peccato: In loco ubi offerillius vestis fuerit aspersa, lavabitur in loco sancto. Vas antem fictile, in quo cocta est, confringetur; quod si vas aeneum fuerit, defricabitur, et lavabitur aqua. Omnis masculus de genere sacerdotali vescetur carnibus ejus, quia sanctum sanctorum est. Hostia enim quae caeditur pro peccato, cujus sanguis infertur in tabernaculum testimonii ad expiandum in sanctuario, non comedetur sed conburetur igni haec quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ad fauillam consumi faciet. Ignis au¬
tem in altari semꝑ ardebit: quem nu¬
triet sacerdos subiciens ligna mane
ꝑ singłos dies: & imposito holocausto
desuꝑ: adolebit adipes pacificoꝵ. Ignis
est iste ꝑpetuus: qui nunquam defi
bamentoꝵ: que offerent filii aaron
coram dño: & coram altari. Tollet sa¬
cerdos pugillum simile que consꝑ
sa est oleo. & totum thus qd suꝑ simi¬
lam positum est: adolebitꝙ illud in
altari in monimentum odoris sua¬
uissimi dño. Reliquam autẽ partẽ
simile comedet aaron cum filiis suis
absꝙ fermento: & comedet in loco
sanctuarii tabernaculi. Ideo autem
non fermentabitur: quia pars eiꝰ in
dñi offertur incensum. Scm scõꝵ erit:
sicut ꝓ peccato atq delicto. Mares tan¬
tum stirpis aaron comedent illud. Le¬
gitimum ac sempiternum est in ge¬
nerationib ur̃is de sacrificiis dñi. Om¬
nis qui tetigerit illa: scificabitur. ui.¬
t locutus est dñs ad moysen di¬

Expanded text:
ad favillam consumi faciet ignis auad favillam consumi faciet ignis autem in altari semper ardebit quem nutriet sacerdos subiciens ligna mane per singulos dies et inposito holocausto desuper adolebit adipes pacificos perpetuus, qui nunquam deficbamentorum, quae offerent filii Aaron coram Domino, et coram altari. Tollet sacerdersa est oleo, et totum thus quod super similam positum est, adolebitque illud in altari in monumentum odoris suavissimi Domino; reliquam autem partem similae comedet Aaron cum filiis suis absque fermento et comedet in loco sancto atrii tabernaculi ideo autem non fermentabitur quia pars eius in Domini offertur incensum sanctum sanctorum erit sicut pro peccato atque delicto mares tantum stirpis Aaron comedent illud legitimum ac sempiternum est in generationibus vestris de sacrificiis Domini omnis qui tetigerit illa sanctificabitur et locutus est Dominus ad Mosen di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximo suo qd̾ fidei eius creditum
fuerat. uel ui aliquid extorserit. aut
calumpniam fecerit. siue rem ꝑditã
inuenerit. & inficians insuꝑ ꝑuira¬
uerit. & quodlibet aliud ex plurib
fecerit in quib peccare solent homi¬
nes: conuicta delicti reddet omnia
que ꝑ fraudem uoluit obtinere inte¬
gra: ce quintam insuꝑ partem dño
cui dampnum intulerat. Pro pecca
to autem suo offeret arietem immacu¬
latum de grege. &e dabit eum sacerdo¬
ti iuxta estimationem mensuramq
delicti. Qui rogabit pro eo coramdo¬
mino: & dimittetur ei ꝓsingulis que
faciendo peccauit.u
ocutus est dñs ad moysen di¬
cens. Precipe aaron &e filiis eius. Hȩc
est lex holocausti. Eremabitur ial¬
tari tota nocte usq mane: ignis ex eõdẽ
altari erit. Uestietur sacerdos tunica.
& feminalib lineis: tolletq cineres
quos uorans ignis exussit. & ponens
iuxta altare spoliabitur priorib uesti¬
mentis: indutusq aliis efferet eos ex¬
tra castra: & in loco mundissimo usq

Expanded text:
s creditum fuerat, vel vi aliquid extorserit, aut calumniam fecerit, sive rem perditam invenerit, et inficians insuper pejeraverit, et quodlibet aliud ex pluribus fecerit, in quibus peccare solent homines, convicta delicti, reddet omnia, quae per fraudem voluit obtinere, integra, et quintam insuper partem domino, cui damnum intulerat. Pro peto autem suo offeret arietem immaculatum de grege, et dabit eum sacerdoti juxta aestimationem mensuramque delicti. Qui rogabit pro eo coram Domino et dimittetur illi pro singulis quae faciendo peccaverit locutus est Dominus ad Mosen dicens praecipe Aaron et filiis eius haec est lex holocausti cremabitur in altari tota nocte usque mane ignis ex eodem altari erit vestietur sacerdos tunica et feminalibus lineis tolletque cineres quos vorans ignis exusit et ponens iuxta altare spoliabitur prioribus vestimentis indutusque aliis efferet eos extra castra et in loco mundissimo usque
Abbreviated transcription (Latin):
pacificis: e quib unus ꝓ primiciis
offeret᷑ dño: & erit sacerdotis qui fun¬
det hostiȩ sanguinem: cuius carnes
eadem comedentur die. nec remane¬
bit ex eis quicquam usq mane. Si
uoto uel sponte quisquam obtulerit
hostiam: eadem similiter edetur die.
Sed & si quid in crastinum remanse¬
rit: uesci licitum est. Quicquid autẽ
tercius inuenerit dies: ignis absu¬
met.

Expanded text:
ificis: ex quibus unus pro primitiis offeretur Domino, et erit sacerdotis qui fundet hostiae sanguinem. Cujus carnes eadem comedentur die, nec remanebit ex eis quidquam usque mane. Si voto vel sponte quisquam obtulerit hostiam, eadem similiter edetur die: sed et si quid in crastinum remanserit, vesci licitum est: quidquid autem tertius invenerit dies, ignis absumet.
Abbreviated transcription (Latin):
sen dicens. Anima si preuaricans ce¬
rimonias ꝑ errorem in his que dño
sunt scificata peccauerit: offeret ꝓ de¬
licto suo arietem immaculatum de¬
gregib qui emi potest duob siclis uix¬
ta pondus sanctuarii: ipsumꝙ qd̃
intulit dampni restituet: & quintã
partem ponet supra. tradens sacer¬
doti qui rogabit ꝓ eo offerens arietẽ.
& dimittetur ei Anima si peccaue¬
rit ꝑ ignorantiam. feceritq unum
ex his quȩ dñi lege ꝓhibentur. & pec¬
cati rea intellexerit iniquitatem suã:
offeret arietem immaculatum de gre¬
gib sacerdoti. iuxta mensuram esti¬
mationemq peccati. Qui orabit ꝓ eo
qd̾ nesciens fecerit: & dimittetur ei:
quia ꝑ errorem deliquit in dño .iiii.
ocutus est dñs ad moysen di

Expanded text:
sen dicens anima si praevaricans caesen dicens anima si praevaricans caerimonias per errorem in his quae Domino sunt sanctificata peccaverit offeret pro delicto suo arietem inmaculatum degregibus qui emi potest duobus siclis iuxta pondus sanctuarii ipsumque quod intulit damni restituet et quintam partem ponet supra tradens sacerdoti qui rogabit pro eo offerens arietem et dimittetur ei anima si peccaverit per ignorantiam feceritque unum ex his quae Domini lege prohibentur et peccati rea intellexerit iniquitatem suam offeret arietem inmaculatum de gregibus sacerdoti iuxta mensuram aestimationemque peccati qui orabit pro eo quod nesciens fecerit et dimittetur ei quia per errorem deliquit in Dominum locutus est D
Abbreviated transcription (Latin):
Sin autem non potuerit offerre pe¬
cus: offerat duos turtures uel duos
pullos columbȩ dño: unum ꝓ pecca¬
to: & alterum in holocaustum. Da¬
bitq eos sacerdot: qui primum offe¬
rens ꝓ peccato. retorquebit caput
eius ad pennulas: ita ut collo here¬
at & non penitus abrumpatur: &
asꝑget de sanguine eius parietem
altaris. Quicquid autẽ reliquum
fuerit: faciet distillare ad funda¬
mentum eius: quia ꝓ peccato est.
Alterum uero adolebit in holocau¬
stum ut fieri solet: rogabitq ꝓ eo
sacerdos & ꝓpeccato eius: & dimit¬
tetur ei. Quod si non quiuerit manꝰ
eius offerre duos turtures uel duos
pullos columbȩ: offeret ꝓpeccato si¬
mile partem ephi decimam. Non mit¬
tet in eam oleum. nec thuris aliquid
imponet: quia ꝓ peccato est. Tradet¬
q eam sacerdoti: qui plenum ex eo
pugillum hauriens: cremabit suꝑ
altare inmonimentum eius qui ob¬
tulit: rogans ꝓ illo & expians. Reli¬
quam uero partem: ipse habebit in
munere. Locutus est dñs ad moy¬

Expanded text:
erre pecus offerat duos turtures vel duos pullos columbarum Domino unum pro peccato et alterum in holocaustum dabitque eos sacerdoti qui primum offerens pro peccato retorquebit caput eius ad pinnulas ita ut collo hereat et non penitus abrumpatur et asperget de sanguine eius parietem altaris quicquid autem reliquum fuerit faciet destillare ad fundamentum eius quia pro peccato est alterum vero adolebit holocaustum ut fieri solet rogabitque pro eo sacerdos et pro peccato eius et dimittetur ei quod si non quiverit manus eius offerre duos turtures vel duos pullos columbae offeret pro peccato similam partem oephi decimam non mittet in eam oleum nec turis aliquid inponet quia pro peccato est tradetque eam sacerdoti qui plenum ex toto pugillum hauriens cremabit super altare in monumentum eius qui obtulit rogans pro illo et expians reliquam vero partem ipse habebit in munere locutus est Dominus ad Mo
Abbreviated transcription (Latin):
i peccauerit anima & audierit
uocem iurantis. testisꝙ fuerit
qd̾ aut ipse uidit aut conscius est:
nisi indicauerit portabit iniquita¬
tem suam. Anima que tetigerit ali¬
quid immundum siue qd̃ occisum
abestia est. aut ꝑ se mortuum uel
quodlibet aliud reptile. ⁊ oblita fuerit
immundiciȩ suȩ: rea est. & deliquit.
Et si tetigerit quicquam de immun-¬
dicia hominis iuxta omnem impu¬
ritatem qua pollui solet: oblitaꝙ
cognouerit post ea: subiacebit delic¬
to. Anima que uirauerit & ꝓtulerit
labiis suis ut uel bene quid faceret
uel male: ce idipsum uiramento &e
sermone firmauerit. oblitaꝙ: post ea

Expanded text:
i peccaverit anima et audierit vocem iurantis testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius est nisi indicaverit portabit iniquitatem suam anima quae tetigerit aliquid inmundum sive quod occisum a bestia est aut per se mortuum vel quodlibet aliud reptile et oblita fuerit inmunditiae suae rea est et deliquit et si tetigerit quicquam de inmunditia hominis iuxta omnem inpuritatem qua pollui solet oblitaque cognoverit postea subiacebit delicto anima quae iuraverit et protulerit labiis suis ut vel male quid faceret vel bene et id ipsum iuramento et sermone firmaverit oblitaque post
Abbreviated transcription (Latin):
rit eam ut offeratur dño: interibit
de populo suo. .xxx.¬
omo quilibet de domo isrł. &
de aduenis qui ꝑegrinant᷑ inter
eos si comederit sanguinem: obfir¬
mabo faciem meam contra animã
illius: & disꝑdam eum de populo
suo: quia anima carnis in sanguine
est. & ego dech illum uobis ut suꝑ
altare meo expietis ꝓ animab ur̃is.
& sanguis ꝓ animȩ piaculo sit. Iccir¬
co dixi filiis isrł̃. Omnis anima ex
uobis non comedet sanguinẽ: nec
ex aduenis qui peregrinant᷑ inter uos
Homo quicũq de filiis isrł ⁊ aduenis
qui ꝑegrinantur apud uos. si uena¬
tione. atq aucupio cȩperit feram uel
auem quib uesci licitum est: fundat
sanguinem eiꝰ & oꝑiat illum terra.
Anima enim omnis carnis: in san¬
guine est. Unde dixi filiis isrł. San¬
guinem uniuersȩ carnis non come¬
detis: quia aninia carnis in sangui¬
ne est. Et quicunq comederit illum:
interibit.

Expanded text:
ratur Domino interibit de populo suo homo quilibet de domo Israhel et de advenis qui peregrinantur inter eos si comederit sanguinem obfirmabo faciem meam contra animam illius et disperdam eam de populo suo quia anima carnis in sanguine est et ego dedi illum vobis ut super altare in eo expietis pro animabus vestris et sanguis pro animae piaculo sit idcirco dixi filiis Israhel omnis anima ex vobis non comedet sanguinem nec ex advenis qui peregrinantur inter vos homo quicumque de filiis Israhel et de advenis qui peregrinantur apud vos si venatione atque aucupio ceperit feram vel avem quibus vesci licitum est fundat sanguinem eius et operiat illum terra anima enim omnis carnis in sanguine est unde dixi filiis Israhel sanguinem universae carnis non comedetis quia anima carnis in sanguine est et quicumque comederit illum interibit
Abbreviated transcription (Latin):
t locutus est dñs ad moysen di¬
cens. Loquere aaron & filiis euis
& cunctis filiis isrł: &e dices ad eos.
Iste est sermo quem mandauit dñs
dicens. Homo quilibet de domo is¬
rahel. si occiderit bouem aut ouem
siue capram in castris uel extra ca¬
stra: ce̾ non obtulerit ad ostium ta¬
bernaculi oblationem dño. sanguinis
reus erit. Quasi sanguinem fuderit:
sic peribit de medio populi sui. Ideo
offerre debent sacerdoti filii isrł ho¬
stias suas quas occidunt in agro:
ut sanctificent᷑ dño ante ostium ta¬
bernaculi testimonii: & immolent
eas hostias pacificas dño: fundetq
sacerdos sanguinem suꝑ altare dño
ad ostium taber naculi testimonii: &e
ad olebit adipem in odorem suauita¬
tis dño: & nequaquam ultra immo¬
labunt hostias suas demonib cum
quib fornicati sunt. Legitimum sem¬
piternum erit illis: & posteris eoꝵ.
et ad ipsos dices. Homo de domois¬
rahel &e de aduenis qui peregrinan¬
tur apud uos. qui obtulerit holocau¬

Expanded text:
locutus est Dominus ad Mosen, dicens: Loquere Aaron et filiis ejus, et cunctis filiis Israel, et dices ad eos; Iste est sermo, quem mandavit Dominus, dicens: Homo quilibet de domo Israel, si occiderit bovem aut ovem, sive capram, in castris, vel extra castra, et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, sanguinis reus erit: quasi sanguinem fuderit, sic peribit de medio populi sui. Ideo offerre debent sacerdoti filii Israel hostias suas, quas occidunt in agro, ut sanctificentur Domino ante ostium tabernaculi testimonii, et immolent eas hostias pacificas Domino. Fundetque sacerdos sanguinem super altare Domini ad ostium tabernaculi testimonii, et adolebit adipem in odorem suavitatis Domino: et nequaquam ultra immolabunt hostias suas daemonibus, cum quibus fornicati sunt. Legitimum sempiternum erit illis et posteris eorum. Et ad ipsos dices: Homo de domo Israel et de advenis qui peregrinantur apud vos, qui obtulerit holocau
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: & uirgam qua ꝑcussisti fluui¬
um tolle in manu tua & uade. En
ego stabo coram te ibi supra petrã
horeb: ꝑcutiesq petram &e exibit ex
ea aqua ut bibat popłs. fecit moyses
ita coram seniorib isrł. Et uocauit
nomen illius loci temptatio propter
uerunt dñm dicentes: est ne dñs in
nobis annon:

Expanded text:
Israel: et virgam, qua percussisti fluviIsrael: et virgam, qua percussisti fluvium, tolle in manu tua, et vade. En ego stabo coram te ibi, supra petram Horeb, percutiesque petram, et exibit ex ea aqua, ut bibat populus. Fecit Moses ita coram senioribus Israel: et vocavit nomen illius loci, Tentatio, h et verunt Dominum, dicentes: Est ne Dominus in nobis, an non?
Abbreviated transcription (Latin):
dñs moysi. Posuitq illud aaron in
tabernaculo dñi reseruandum.
ilii autem ifrł comederunt man
quadraginta annis: donec ueni¬
rent in terram habitabilem. Hoc ci¬
bo aliti sunt: usq quo tangerent fi¬
nes terrȩ chanaan. Gomor autem
decima pars est ephi.
Gitur ꝓfecta omnis multitudo fili¬
oꝵ isrł de deserto sin. ꝑ mansiones
suas iuxta sermonem dñi: castra¬
metati sunt in raphidin. ubi ñ erat
aqua ad bibendum populo. Qui¬
urgatus contra moysen ait. Da no¬
bis aquam ut bibamus. Quib re¬
spondit moyses. Quid uirgamini
contra me. & cur temptatis dñm:
Sitiuit ergo populus ibi ꝓ aquȩ
penuria: & murmurauit contra
moysen dicens. Cur nos exire feci¬
sti de egypto: ut occideres & nos
& liberos nr̃os ac iumenta sit: Ela¬
mauit autem moyses ad dñm di¬
cens. Quid faciam populo huic:
Adhuc paxillum: &e lapidabit me.
Ait dñs ad moysen. Antecede po¬
pulum & sume tecum de seniorib

Expanded text:
Dominus Mosi posuitque illud Aaron in Dominus Mosi posuitque illud Aaron in tabernaculo reservandum filii autem Israhel comederunt man quadraginta annis donec venirent in terram habitabilem hoc cibo aliti sunt usquequo tangerent fines terrae Chanaan gomor autem decima pars est oephi igitur profecta omnis multitudo filiorum Israhel de deserto Sin per mansiones suas iuxta sermonem Domini castrametata est in Raphidim ubi non erat aqua ad bibendum populo qui iurgatus contra Mosen ait da nobis aquam ut bibamus quibus respondit Moses quid iurgamini contra me cur temptatis Dominum sitivit ergo populus ibi pro aquae penuria et murmuravit contra Mosen dicens cur nos exire fecisti de Aegypto ut occideres et nos et liberos nostros ac iumenta siti clamavit autem Moses ad Dominum dicens quid faciam poadhuc pauxillum et lapidabit me. Ait Dominus ad Mosen: Antecede populum, et sume tecum de senioribus
Abbreviated transcription (Latin):
colligite. in die autem septimo sabba
uenit septima dies: &e egressi de po¬
pulo ut colligerent: non inuenert̃.
Dixit autem dñs ad moysen. Usq¬
quo non uultis custodire mandata
mea & legem meam: Uidete quod
dñs dederit uobis sabbatum: & ꝓp¬
ter hoc tribuerit uobis die sexto
cibos duplices. Maneat unusquisq
apud semet ipsum: nullus egredia¬
tur de loco suo die septimo: &e sab¬
batirabit populus die septimo. Ap¬
pellauitq domus isrł nomen eiꝰ man.
quod erat quasi semen coriandri al¬
bum: gustusꝙ eius quasi simile
cum melle. Dixit autem moyses.
Iste est sermo quem precepit dñs.
Imple gomor ex eo: & custodiatur
infuturas retro generationes: ut
nouerint panem quo alui uos in
solitudine: quando educti estis de
terra egypti. Dixitꝙ moyses ad aa¬
ron. Sume uas unum &e mitte ibi
man quantum potest capere gomor.
& repone coram dño ad seruandum
in generationes ur̃as: sicut precepit

Expanded text:
colligite, in die autem septimo sabbatcolligite, in die autem septimo sabbatVenit septima dies, et egressi de populo, ut colligerent, non invenerunt. dixit autem Dominus ad Mosen usquequo non vultis custodire mandata mea et legem meam videte quod Dominus dederit vobis sabbatum et propter hoc tribuerit vobis die sexto cibos duplices maneat unusquisque apud semet ipsum nullus egrediatur de loco suo die septimo et sabbatizavit populus die septimo appellavitque domus Israhel nomen eius man quod erat quasi semen coriandri album gustusque eius quasi similae cum melle dixit autem Moses iste est sermo quem praecepit Dominus imple gomor ex eo et custodiatur in futuras retro generationes ut noverint panem quo alui vos in solitudine quando educti estis de terra Aegypti dixitque Moses ad Aaron sume vas unum et mitte ibi man quantum potest capere gomor et repone coram Domino ad servandum in generationes vestras sicut praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
guli iuxta id quod edere poterant
congregarunt. Dixitq moyses ad
eos. Nullus relinquat ex eo in ma¬
ne. Qui non audierunt eum: s di¬
miserunt quidam ex eis usq ma¬
ne: or scatere cepit uermib atq cõ¬
putruit. Et iratus est contra eos
moyses. Colligebant autem mane
singuli quantum sufficere poterat
ad uescendum. Cumq incaluisset
sol. liquefiebat. In die uero sexta col.¬
legerunt duplices cibos: id est duo
gomor ꝑ singłos homines. Uenert̃
autem omnes principes multitudi¬
nis: & narrauerunt moysi. Qui ait
eis. Hoc est qd̵ locutus est dñs. Reqͥ¬
es sabbati sanctificata est dño. Cras
quodcumq operandum est facite:
&e que coquenda sunt coquite: quic¬
quid autem reliquum fuerit: repo¬
nite usq in mane. feceruntq ita
ut preceꝑat moyses: &e non compu¬
truit. neq uermis inuentus est in
eo. Dixitq moyses. Comedite illud
hodie quia sabbatum est dñi: &e ñ
inuenitur hodie in agro. Sex dieb

Expanded text:
guli juxta id quod edere poterant, guli juxta id quod edere poterant, congregaverunt. Dixitque Moses ad eos: Nullus relinquat ex eo in mane. Qui non audierunt eum, sed dimiserunt quidam ex eis usque mane, et scatere coepit vermibus, atque computruit, et iratus est contra eos Moses. Colligebant autem mane singuli, quantum sufficere poterat ad vescendum, cumque incaluisset sol, liquefiebat. In die vero sexta collegerunt cibos duplices, id est, duo gomor per singulos homines: venerunt autem omnes principes multitudinis, et narraverunt Mosi. Qui ait eis: Hoc est quod locutus est Dominus: Requies sabbati sanctificata erit Domino cras: quodcumque operandum est, facite, et quae coquenda sunt, coquite; quidquid autem reliquum fuerit, reponite usque in mane. Feceruntque ita ut praeceperat Moses, et non computruit, neque vermis inventus est in eo. Dixitque Moses: Comedite illud hodie, quia sabbatum est Domini: non invenietur hodie in agro. Sex diebus
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ istł. Loquere ad eos. Uespe
comedetis carnes: & mane satura¬
bimini panib: scietisq quod ego
sim dñs dͦs uester. factum est ergo
uespere: & ascendens coturnix oꝑuit
castra. mane quoq ros iacuit ꝑ cir¬
cuitum castroꝵ. Cumq operuisset
suꝑficiem terre: apparuit in solitu¬
dine minutum & quasi pilo tunsũ
in similitudinem prunȩ suꝑ terrã.
Quod cum uidissent filii isrł: dixert̃
adinuicem. Manhii: qd̾ significat¬
quid est hoc. Ignorabant enim qͥd
esset. Quib ait moyses. Iste est panis
quem dedit uobis dñs ad uescendũ.
hic est sermo quem precepit dñs.
Colligat ex eo unusquisq quantũ
sufficit ad uescendum gomor ꝑ sin¬
gula capita: iuxta numerum ani-¬
marum ur̃am quȩ habitant in ta¬
bernaculo. sic tolletis. feceruntq ita
filii isrł: &e collegerunt alius plus
alius minus: ce̾ mensi sunt ad men¬
suram gomor. Nec qui plus college¬
rat habuit amplius: nec qui minꝰ
parauerat repperit minus: s sin¬

Expanded text:
quere ad eos vespere comedetis carnes et mane saturabimini panibus scietisque quod sim Dominus Deus vester factum est ergo vespere et ascendens coturnix operuit castra mane quoque ros iacuit per circuitum castrorum cumque operuisset superficiem terrae apparuit in solitudine minutum et quasi pilo tunsum in similitudinem pruinae super terram quod cum vidissent filii Israhel dixerunt ad invicem man hu qquid est hoc? Ignorabant enim quid esset. Quibus ait Moyses; Iste est panis, quem dedit Dominus vobis ad vescendum. Hic est sermo, quem praecepit Dominus: Colligat unusquisque ex eo quantum sufficiat ad vescendum: gomor per singula capita, juxta numerum animarum vestrarum quae habitant in tabernaculo, sic tolletis. Feceruntque ita filii Israel; et collegerunt alius plus, alius minus. Et mensi sunt ad mensuram gomor: nec qui plus collegerat, habuit amplius: nec qui minus paraverat, reperit minus: sed sin