comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne describit: s iam uenerunt
ac ꝑ hoc in nouissimis tempo¬
rib uidemur etiam ꝑ ipsos de
fine scłi com moneri. Itemq ali¬
bi dicens. hoc autem scitote q̃m
in nouissimis diebꝰ instabunt
tempora seua. uel sicut alii co¬
dices habent ꝑiculosa: deinde
qualia futura sint expͥmens:
er̃t enim homines inquit se
ipsos amantes: amatores pe¬
cumȩ. elati: suꝑbi: blasphemi.
parentib ñ obedientes: ingra¬
ti: scelesti: ir religiosi: sine affe-¬
ctione: detractores: incontinen¬
des: immites: sine benignitate.
ꝓditores : ꝓcaces: cecati: uolup¬
tatum amatores magisquãdi:
habentes speciem pietatis: uir¬
tutem autẽ eiꝰ ab negantes. Mi-¬
rum si tales homines aliqͣndo
defuert̃. Deniq quia & tunc
erant: adiungit & dicit & hoᷤᷤ
deuita. Ex his enim st̃ qui pe¬
netrant domos. Non ait pene¬
trabunt tanꝙͣ & hic futurum
prenuntians sicut p̃dixerat.
instabunt tempora ꝑiculosa:
s ait penetrant domos. & cap¬

Expanded text:
ne describit, sed iam uenerunt. ne describit, sed iam uenerunt. ac per hoc in nouissimis temporibus uidemur etiam per ipsos de fine saeculi commoneri. itemque alibi dicens: Hoc autem scitote, quoniam in nouissimis diebus instabunt tempora saeua uel, sicut alii codices habent, periculosa, deinde, qualia futura sint, exprimens: Erunt enim homines. inquit, se ipsos amantes, amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non oboedientes. ingrati, scelesti, inreligiosi, sine affectione, detractores, incontinentes, inmites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, uoluptatium amatores magis quam dei, habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes. mirum, si tales homines aliquando defuerunt. denique, quia et tunc erant, adiungit ac dicit: Et bos deuita; ex his enim sunt, qui penetrant domos. non ait \'penetrabunt\' tamquam et hic futurum praenuntians, sicut supra dixerat: Instabunt tempora periculosa, sed ait: Penetrant domos et cap
Abbreviated transcription (Latin):
erit eiꝰ: id est ñ erit eiꝰ ciuitatis.
qm sic alienatus ẽ a iudeis qui
eum ꝓpt̾ea saluatorem redẽpto¬
remq suum ñ ẽẽ credider̃t̃: qͥa
occidere potuert̃. Neq enim in
helis tunc expeccecur implenda:.
ñdum credatur impleta. Quod
autẽ de signis euangłicis & pro¬
pheticis quȩ fieri cernimꝰ pro-¬
pinquum dñi aduentũ sꝑare
debemꝰ. quis negat: Cotidie qͥp¬
pe magis magisq fit ꝓrimus:
s quanto interuallo ꝓpinquet
hoc dictum ẽ. ñ est ur̃m scire.
uide quando dixit apłs. nunc
cum credidimꝰ: nox precessit:
dies autem appropinquauit:¬
& ecce quot anni transieruĩ.
nectam̃ qͦd dixit falsum est
Quantomagis nẽ dicendum ẽ
ꝓpinquare dñi aduentũ: qͣndo
tantus factus ẽ ad finem accessꝰ
Apłs certe sp̃s inquit manife¬
ste dicit. quia in nouissimis tẽ¬
porib recedent quidam a fide
Nondum utiq erant eadem
tempora. hereticoꝵ scilicet et
talium. quales eodem sermo¬

Expanded text:
erit eius, id est non erit eius ciuitatis, erit eius, id est non erit eius ciuitatis, quoniam sic alienatus est a Iudaeis, qui eum propterea saluatorem redemptoremque suum non esse crediderunt. quia occidere potuerunt. neque enim in helis tunc expectetur implenda, nondum credatur impleta. Quod autem de signis euangelicis et propheticis, quae fieri cernimus. propinquum domini aduentum sperare debeamus, quis negat? cotidie quippe magis magisque fit proximus. sed quanto interuallo propinquet, hoc, dictum est, non est uestrum scire. uide, quando dixit apostolus: Nunc cum credidimus. Nox praecessit, dies autem appropinquavit : et ecce quot anni transierunt! nec tamen quod dixit falsum est. Quanto magis nunc dicendum est propinquare Domini adventum; quando tantus est ad finem factus s certe: Spiritus, inquit, manifeste dicit. quia in nouissimis temporibus recedent quidam a fide. nondum utique erant eadem tempora haereticorum scilicet et talium. quales eodem sermo
Abbreviated transcription (Latin):
damhelis ebdomades pͥmo ad¬
uentu dñi impletȩ fint: an fi¬
nem scłi ꝓpħauerint: an ad u¬
trunq pͥtineant. Neq enim
qui etiam hoc saꝑent defuert̃.
dicentes tempore pͥmi aduentꝰ
sui ẽẽ completas: & inde usq ad
finem scłi totidem rursꝰ ẽẽ com-¬
plendas. Equidem uideo quia
siprimꝰ eas ñ compleuit aduen¬
tus: necesse ẽ ut scd̃s eas comple
uentus impleta ẽ: ñ cogit intel¬
ligi. qͦd etiam de fine scłi imple¬
bitur: ac ꝑ hoc incertum ẽ etiã
siuerum ẽ: neq negandum
quidem. s neq p̃sumendum
ẽ id futurum. Relinquit᷑ itaq
ut qui uult cogere istam ꝓphe¬
tiam credi fine scł̃i complendã.
contendat quantũ potest: &
ostendat si potest pͥmo aduen-¬
tu dñi ñ fuisse completam:
contra tot expositores diuino¬
rum eloquioꝵ. qui hane ñ so¬
lum computatione tempoꝵ.
uerumetiam reb ipsis cõple-
ꝓphetia hebrei codices exp̃ssiꝰ
habent occidetur. rp̃c: & non

Expanded text:
Danihelis hebdomades primo adDanihelis hebdomades primo aduentu domini impletae sint, an finem saeculi prophetauerint, an ad utrumque pertineant; neque enim, qui etiam hoc saperent, defuerunt dicentes tempore primi aduentus Christi esse completas et inde usque ad finem saeculi totidem rursus esse complendas. equidem uideo, quia, si primus eas non compleuit aduentus, necesse est, ut secundus eas compleauentus impleta est, non cogit intellegi, quod etiam de fine saeculi implebitur. ac per hoc incertum est, etiam si uerum est, neque negandum quidem sed neque praesumendum est id futurum. relinquitur itaque, ut, qui uult cogere istam prophetiam credi saeculi fine complendam, contendat. quantum potest, et ostendat, si potest, primo aduentu domini non fuisse completam contra tot expositores diuinorum eloquiorum, qui hanc non solum computatione temporum uerum etiam rebus ipsis completaprophetia Hebraei codices expressius habent: Occidetur Christus et non
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ann plus minꝰ trecenti no¬
naginta: ac ꝑhoc si ex quo natꝰ
ẽ computetur. septuaginta st̃
reliqui: si ex quo passus ẽ circit̾
centum remanent. interquos
damhelis om̃s ebdomades si
de nouissimo eius aduentu pro¬
phetate sunt implebunt᷑. Qđͦ gͦ
dicit intra tot annos erit: tuic
falsum dicit siultra erit. Seo
quia breuiabuntur.: pauciores
potert̃ ẽẽ ñ plures. Recte itaq
libet breuientur. uerum erit
Ipsa namq breuiatio. si eo mo¬
do intelligenda ẽ. ut pauciores
fiant. ultra eos diem dñi ueni¬
re ñ patiuntur: s magis magĩ¬
q eos intra. quanto fuerint
pauciores. Non gͥ ista breuiatio
turbat computatorem: qui eo
mͦ definierit ut dicat. intra tot
annos dñi diem ẽẽ uenturum:
tantomagis intra erit & ultra
ẽẽ ñ poterit: atq ideo uerum
erit. quod ita definit᷑ i ⁊ dicat᷑
intra tot annos erit: quãus
nesciatur quo anno futurum
sit. Proinde tota questio ẽ. utrũ

Expanded text:
eius anni plus minus trecenti noeius anni plus minus trecenti nonaginta. ac per hoc, si, ex quo natus est. computetur, septnaginta sunt reliqui, si, ex quo passus est, circiter centum remanent, intra quos Danihelis omnes hebdomades, si de nouissimo eius aduentu prophetatae sunt, implebuntur. qui ergo dicit: \'Intra tot annos erit\', tunc falsum dicit, si ultra erit; sed quia breuiabuntur, pauciores poterunt esse, non plures. recte itaque libet breuientur, uerum erit: ipsa namque breuiatio si eo modo intellegenda est. ut pauciores fiant, ultra eos diem domini uenire non patitur sed magis magisque intra eos, quanto fuerint pauciores. non igitur ista breuiatio turbat computatorem. qui eo modo definierit, ut dicat intra tot annos diem domini esse uenturum, tanto magis intra erit et ultra esse non poterit. atque ideo uerum erit, quod ita definitur, ut dicatur: Intra tot annos erit\', quamuis nesciatur, quo anno futurum sit. Proinde tota quaestio est, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ebdomadarum definire curauit:
ut quiddam diceret etiam di¬
midio ebdomadis implendum᷑
Miror si ꝑ ꝓphetiam . xp̃i. destruit᷑
ꝓphecia damhelis. Deinde quale
ẽ ut putemꝰ ignorasse danhelẽ.
uel potius angłm a quo istadis¬
cebat: breuiaturum dñm dies
illos. & errasse ut hocdiceret:
Uel scisse quidem: s ei quemdo¬
cebat fuisse m̃titum: Quod si ab¬
surdum ẽ. cur ñ potiꝰ credimꝰ scd̃m
id quod breuiaturꝰ ẽ dñs dies illoᷤ.
tot ebdomadas ꝓphetasse dani¬
helem: Si tam̃ ad scd̃m dñi ad¬
uentum: qͦd nescio quemadmo¬
dum possit ostendi ille numerꝰ
refertur annoꝵ. Postremo multo
certius. securiusq dicitur dñi
aduentum intra septuaginta
aut ut plurimum intrãcentũ
annos futurum. si ebdomades
iste ipsum p̃nuntiant. anni enĩ
quadringenti nonaginta
sunt in ebdomadib septu iss.¬
aginta: a natiuitate autẽ dñi
hodie computant᷑ anni ferme
quadringenti iuginti: a resur¬
rectione autem uel ascensione

Expanded text:
hebdomadarum definire curauit, hebdomadarum definire curauit, ut quiddam diceret etiam dimidio 1. hebdomadis implendum? miror, si per prophetiam Christi destruitur prophetia Danihelis. deinde quale est, ut putemus ignorasse Danihelem uel potius angelum, a quo ista discebat. breuiaturum dominum dies illos et errasse, ut hoc diceret, uel scisse quidem, sed ei, quem docebat, fuisse mentitum? quod si absurdum est, cur non potius credimus secundum id. quod breuiaturus est dominus dies illos, tot hebdomadas prophetasse Danihelem, si tamen ad secundum domini aduentum. quod nescio quem ad modum possit ostendi, ille numerus refertur annorum? Postremo multo certius securiusque dicitur domini aduentum intra septuaginta aut ut plurimum intra centum annos futurum, si hebdomades istae ipsum praenuntiant. anni enim quadringenti nonaginta sunt in hebdomadibus septuaginta; a natiuitate autem domini hodie computantur anni ferme quadringenti uiginti, a resurrectione autem uel ascensione
Abbreviated transcription (Latin):
putetur: que illos annos duploᷤ
habet: unde conuenientiꝰ ille
apls creditur horam posuisse
ꝓ tempore: quȩ hora quã longa
sit ignoramꝰ. quia ñ ẽ nr̃m scire
tempora. que pater posuit iN
sua potestate: quanuis eam no¬
uissimam nouerimꝰ: multoma¬
gis utiq nos quam qui fuert̃
ante nos. ex quo dici uel eẽ cepit
hora nouissima. Quod autem
ideo uidetur uenerationi tuȩ cõ¬
p̃hendi ñ posse tempoꝵ m̃suras:
ut definiatur quo anno futurꝰ
ẽ finis. quia scd̾m ꝓmissionem
dñi breuiabuntur dies illi: ꝓrs
ñ intelligo. Si enim sic breuia¬
buntur. ut fiant ex pluribus
pauciores: quero scd̃m quam
ueritatem futuri erant plureᷤ.
nͥ breuiarent᷑. Ebdomades enĩ
scĩ damhelis ñ ad pͥmum aduen
tum dñi sicut plurib uisum
ẽ. s ad scd̾m potiꝰ existimas ꝑti¬
nere. Itane gͦ breuiabunt᷑. ut
uel una in eis ebdomas minꝰ
futura sit & falsa erit ꝓphetia
que tanta diligentia numerũ

Expanded text:
putetur, quae illos annos duplos putetur, quae illos annos duplos habet. unde conuenientius ille apostolus creditur horam posuisse pro tem- pore, quae hora quam longa sit, ignoramus, quia non est nostrum scire tempora. quae pater posuit in sua potestate. quamuis eam nouissimam nouerimus multo magis utique nos, quam qui fuerunt ante nos, ex quo esse uel diei coepit hora nouissima. Quod autem ideo uidetur uenerationi tuae comprehendi non posse temporum mensuras, ut definiatur, quo anno futurus est finis, quia secundum promissionem domini breuiabuntur dies illi, prorsus non intellego. si enim sic breuiabuntur, ut fiant ex pluribus pauciores, quaero, secundum quam ueritatem futuri erant plures. nisi breuiarentur? hebdomades enim sancti Danihelis non ad primum domini aduentum, sicut pluribus uisum est, sed ad secundum potius existimas pertinere. itane ergo breniabuntur. ut uel una in eis hebdomada minus futura sit, et falsa erit prophetia, quae tanta diligentia numerum
Abbreviated transcription (Latin):
ma.s uicesima quarta pars eiꝰ
una hora ẽ: Idest ñ quingenti
s ducenti quinquaginta ann
Totus enim dies. totus circuitus
solis ueriꝰ nuncupat᷑. ñ ab orien¬
te usq in occidentẽ. s ab oriente
usq in orientem. unde toto die
ꝑacco. idẽ uiginti & quatuor horis
rursꝰ exoritur: & ꝑ hoc hora ista
nouissima ex quo tempore id
locutus ẽ. iohs ante ferme ante¬
septuaginta annos ut minimũ
dicam repitur eẽ transacta: et ñ¬
dum uenit terminꝰ scl̃i. Hucac¬
cedit quia inspecta diligenter
quam quinq milia quingen¬
ti anni a generishumaniexor¬
dio complerentur. Nondum
erat itaq hora nouissima: si
sex milium annoꝵ pars duode¬
cima idẽ quingentiann. uel
uniꝰ hore spacium deputatur
Porro siscd̃m scͥpturas unum
diem milleannos ẽẽ ponamꝰ.
multomagis olim transiittã
longi diei hora nouissima: ñdi¬
co si uicesima quarta pars eiꝰqͥ
sunt anni paulo ampliꝰ qua¬
draginta: s si duodecima de¬

Expanded text:
ma sed uicesima quarta pars eius ma sed uicesima quarta pars eius una hora est, id est non quingenti sed ducenti quinquaginta anni? totus enim dies, totus circuitus solis uerius nuncupatur non ab oriente usque in occidentem sed ab oriente usque in orientem, unde toto die peracto. id est uiginti et quattuor horis rursus exoritur. ac per hoc hora ista nouissima, ex quo tempore id locutus est Iohannes, ante ferme septuaginta annos ut minimum iam reperitur esse transacta et nondum uenit terminus saeculi. huc accedit, quia inspecta diligenter quam quinque milia quingenti anni a generis humani exordio complerentur. nondum erat itaque hora nouissima, si sex milium annorum pars duodecima, id est quingenti anni uel unius horae spatium deputatur. porro si secundum scripturas unum diem mille annos esse ponamus, multo magis olim transiit tam longae diei hora nouissima; non dico, si uicesima quarta pars eius, qui sunt anni paulo amplius quadraginta, sed si duodecima de
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: consideremꝰ anteꝗͣ multos
annos dixerit beatus iohannes
euangelista nouissima hora ẽ.
Nam si tunc eẽmꝰ: hoc audito qͣn¬
do crederemꝰ. tot annos postea
transituros: ac ñ potius ipso io¬
hanne adhuc in corpore consti¬
tuco. dñm sꝑaremꝰ ẽẽ uenturũ :
Neq enim dixit nouissimum
tempꝰ ẽ. aut nouissimꝰ annꝰ. aut
m̃sis. aut dies: s nouissima ho¬
ra ẽ. Et ecce ista hora quã longa
ẽ: Nectam̃ ẽ ille m̃titus: s utiq
intelligendꝰ ẽ horam ꝓtempo¬
re posuisse. quod ñnulli sic ac¬
cipiunt. ut sex annoꝵ milia coi¬
stituant. uelut unum diem: eũ¬
q in partes uelut horas duode¬
cim parciant᷑: ut sic quingentõ
annos postremos hora uideat᷑¬
n. habere postrema: in qͥbus
annis iam ioħs inquiunt lo¬
quebatur. quando nouissimã
horam ẽẽ dicebat. S aliud ẽ nos¬
se aliquid: aliud suspicari. Cur
enim ñ potius si sex milia annoꝵ
deputandus ẽ unꝰ dies: ñ duodeci¬

Expanded text:
st: consideremus, ante quam multos st: consideremus, ante quam multos annos dixerit beatus Iohannes euangelista: Nouissima hora est. nam si tunc essemus, hoc audito quando crederemus tot annos postea transituros ac non potius ipso adhuc Iohanne in corpore constituto dominum speraremus esse uenturum? neque enim dixit \'nouissimum tempus est\' aut \'nouissimus annus\' aut \'mensis\' aut \'dies\', sed: Nouissima hora est. et ecce ista hora quam longa est! nec tamen est ille mentitus, sed utique intellegendus est horam pro tempore posuisse. quod nonnulli sic accipiunt, ut sex annorum milia constituant uelut unum diem eumque in partes uelut horas duodecim partiantur. ut sic quingentos annos postremos hora uideatur habere postrema; in quibus annis iam Iohannes, inquiunt, loquebatur, quando nouissimam horam esse dicebat. Sed aliud est nosse aliquid aliud suspicari. cur enim non potius, si sex annorum milia deputandus est unus dies, non duodeci
Abbreviated transcription (Latin):
sic saltem possit definiri tempꝰ¬
eiꝰ aduentus. ut eum uenturũ
ẽẽ dicamꝰ. intra istos uerbi gr̃a
quinquaginta uel centũ annoᷤ.
uel quotlibet seu maioris nu¬
meri seu minoris annoꝵ: s in
quo eoꝵ nos ignorare. Hoc si
iam comprehendisti: multũ ẽ
qͦd comp̃hendere potiusti. Idip¬
sum ẽ autem qͦd rogo. ut nobis
benignꝰ imꝑtias. adbibens ido¬
nea docum̃ta: quib id potueris
indagare. Si autem neq hoc te
comp̃hendisse p̃sumis: hoc sen¬
tis qͦd ego. Nouissima enim ista
tempora multis rerum signis
legimꝰ: om̃s qui ea credimꝰ. cer¬
nimꝰ. S & mille annoꝵ tempꝰ
si eoꝵ finis eẽt scłi finis: poss
uniuersum dici nouissimum
tempꝰ: uel etiam nouissimus
dies: quia scͥptum ẽ. mille anni
ante ocłos tuos. tanꝗͣ dies imꝰ
ut quicquid ꝑ eosdem mille
annos gereretur. nouissimo
demporẽ. uel nouissimo die dice¬
recur geri. Iterum enim dico
quod in hac causa sepe dicendũ

Expanded text:
sic saltem possit definiri tempsic saltem possit definiri tempus aduentus eius, ut eum uenturum esse dicamus intra istos uerbi gratia quinquaginta uel centum annos uel quotlibet seu maioris numeri seu minoris annorum. sed, in quo eorum, nos ignorare. hoc si iam comprehendisti, multum est, quod comprehendere potuisti. id ipsum est autem, quod rogo ut uobis benignus impertias adhibens idonea documenta, quibus id potueris indagare: si autem neque hoc te comprehendisse praesumis, hoc sentis, quod ego. Nouissima enim esse ista tempora multis rerum signis legimus, omnes, qui ea credimus, cernimus. sed et mille annorum tempus, si eorum finis esset saeculi finis, posset uniuersum dici nouissimum tempus uel etiam nouissimus dies, quia scriptum est: Mille anni ante oculos tuos tamquam dies unus, ut, quicquid per eosdem mille annos gereretur, nouissimo tempore uel nouissimo die diceretur geri. iterum enim dico, quod in hac causa saepe dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uenturus: magis eum dilige
bant qui eiꝰ aduentum iam in¬
stare dicebant. quam hii quos
apls eis credere ꝓhibebat: uel
ipse apłs qui hoc utiq ñ crede¬
bat. Si autem onerosa non ẽ
infirmitas mea sc̃itatituȩ. pe¬
to aꝑtius ñ graueris exponere
quomͦ dixeris neminem posse
tempoꝵ m̃suras colligere: ne
forte hoc & mͥ uideatur. qͦd etiã
caritati tuȩ: & frustra quilibet
nr̃m instrui expectet ab alt̾o
Cum hoc enim dixisses: demnde
subdidisti & aisti. eu angłium
quidem dicit. de die & hora ne¬
mo scit: ego autem inquis pro
impossibilitate intellectus mei
dico neq m̃sem neq annum
aduentꝰ ipsius sciri posse. Ita
enim hoc uidetur sonare. tanꝗͣ
ñ possit sciri quo anno uentu¬
rus sit: s possit sciri qua ebdo¬
made annoꝵ. uel qua decade:
tanꝗͣ dici possit atq diffiniri
intra illos uel illos occo annoᷤ:
aut intra illos uel illos decem
annos. Quod si ne hoc quidem
comprehendi potest: quero utrũ

Expanded text:
esse venturus, magis eum diliesse venturus, magis eum dilibant, qui eius aduentum iam instare dicebant, quam hi, quos apostolus eis credere prohibebat, uel ipse apostolus, qui hoc utique non credebat. Si autem onerosa non est infirmitas mea sanctitati tuae, peto apertius non graueris exponere, quo modo dixeris neminem posse \'temporum mensuras colligere\', ne forte hoc et mihi uideatur, quod etiam caritati tuae, et frustra quilibet nostrum instrui expectet ab altero. cum hoc enim dixisses. deinde subdidisti et aisti: Euangelium quidem dicit: De die et hora nemo scit, ego autem\', inquis, \'pro inpossibilitate intellectus mei dico neque mensem neque annum aduentus ipsius sciri posse\'. ita enim hoc uidetur sonare, tamquam non possit sciri, quo anno uenturus sit, sed possit sciri, qua hebdomade annorum uel qua decade, tamquam dici possit atque definiri intra illos uel illos septem annos aut intra illos uel illos decem annos. quod si ne hoc quidem comprehendi potest, quaero. utrum
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ laborabunt: ambulabt̃
& ñ esurient: hoc plane pussi¬
me & uerissime dicis: commen¬
dans eoꝵ beatitudinẽ qui dili¬
gunt aduentum dñi. S & illi
quib dicebat apłs. ñ cito moue¬
amini m̃te. quasi instet diesdo¬
mini: diligebant utiq aduen¬
tum dñi. Nec eos dicens hoc¬
doctor gentium ab illa dilecti¬
one frangebat: qua ut inflam¬
marentur uolebat: & ideo no¬
lebat ut crederent eis. a quib
audiebant instare diem dñi:
ne forte cum transisset tempꝰ
quo eum credid̾ant ẽẽ uenturũ.
& uenisse ñ cernerent: etiam
cet̾a fallaciter sibi ꝓmitti arbi¬
trantes: & deipsa mercede fi¬
dei desꝑarent. Non gͦ ille dili¬
git aduentum dm̃ qui eum
asserit ꝓpinquare: nec ille qͥ
eum asserit ñ ꝓpinquare: s
potius ille qui eum siue longe
siue ꝓpe sit: sinceritate fideĩ
firmitate spei: ardore carita¬
tis: expectat. Nam si tanto
magis diligitur dñs. quantoma¬
gis treditur & predicatur citius

Expanded text:
et non laborabunt, ambulabunt et non laborabunt, ambulabunt et non esurient. Hoc plane piissime et verissime dicis, commendans eorum beatitudinem qui diligunt adventum Domini, sed et illi quibus dicebat Apostolus: Non cito moveamini mente, quasi instet dies Domini, diligebant utique adventum Domini, nec eos haec dicens Doctor gentium ab illa dilectione frangebat, qua ut inflammarentur volebat, et ideo nolebat ut crederent eis a quibus audiebant instare diem Domini, ne forte cum transisset tempus quo eum crediderant esse venturum, et venisse non cernerent, etiam caetera fallaciter sibi promitti arbitrantes, et de ipsa mercede fidei desperarent. Non ergo ille diligit adventum Domini, qui eum asserit propinquare, aut ille qui eum asserit non propinquare, sed ille potius qui eum sive prope, sive longe sit, sinceritate fidei, firmitate spei, ardore charitatis exspectat; nam si tanto magis diligitur Dominus quanto magis creditur, et praedicatur citius
Abbreviated transcription (Latin):
spacia. post quod erit saluato¬
ris aduentus. ita ut inueni¬
antur sine ulla ambiguitate
manifesta: fatebor etiam ipse
cum magna actione gr̃arum¬
tempora. tantummꝰ apłis ẽẽ
diccum: ñ posteris eoꝵ qui ea
fuerant cognituri. Diligendꝰ
gͦ ẽ & expectandꝰ dñi sicut sc̃ẽ
hortaris aduentꝰ. Magnam di¬
cis ẽẽ beatitudinem diligenti¬
b eiꝰ aduentum: & adhibes a¬
płi testimonium. cuiꝰ uerba sic¬
ponis: cetero reposita ẽmͥ coro¬
na iustitiȩ: quam reddet mͥ dñs
iustus iudex in illa die. ñ solũ
aut̃ mͥ: s & his qui diligunt
aduentum dñi. Tunc enĩ qͦd
ex euangłio commemoras.
iusti fulgebunt sicut sol in re¬
gno patris sui: & qd ꝓpheta
dicit: ecce caligo & tenebrȩ oꝑi¬
ent terram suꝑ gentes. in te uͦ
apparebit dñs: & maiestas
eiꝰ in te uidebit᷑. Item qͦd scͥptũ
ẽ. qui uͦ expectant dñm exulta¬
bunt cum uirtute: ꝓducent
pennas sicut aquilȩ: current

Expanded text:
spatium, post quod erit saluatospatium, post quod erit saluatoris aduentus, ita ut inueniantur sine ulla ambiguitate manifesta, fatebor etiam ipse cum magna actione grtempora, tantum modo apostolis esse dictum, non posteris eorum, qui ea fuerant cognituri. Diligendus ergo est et expectandus domini, sicut sancte hortaris, aduentus, magnam dicens esse beatitudinem diligentibus eius aduentum et adhibens apostoli testimonium, cuiponis: de cetero reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iudex in illa die, non solum autem mihi, sed et his qui diligunt aduentum domini. tunc enim, sicut ex euangelio commemoras, iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui. et quod propheta dicit: ecce enim caligo et tenebrae operient terram super gentes, in te uero apparebit dominus et maiestas eius in te uide- bitur. item quod scriptum st: qui uero exspectant dombunt cum virtute, producent pennas sicut aquilae, current
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ꝑtinet ñ scd̾i: de quo nunc
questio ẽ. De scd̃o quippeaduen¬
tu suo dixit. ñ ẽ ur̃m scire tẽpora:
ñ de pͥmo. De illo enim quesie¬
rt̃ ab eo di̾cipuli quem sꝑabañ.
ñ de isto quem iam uidebant
Si enim pͥmum eiꝰ aduentum
iudei cognouissent: nunquã
dñm głe crucifirissent: & ideo
ñ euerti. s ꝑmanere potuisseñ
Iam uͦ qͦd ait ad eos penitentiã
agite. completa sunt tempora
credite. in euangłio etiam ipse
firmasti de his temporib dic¬
tum ẽẽ iudeoꝵ. quȩ continuo
post paucos annos fuerant tnͣ¬
situra: & nc̃ nouimꝰ iam ẽẽ tͣnͣs¬
acta: euersa scilicet ciuitate:
in qua regnum eoꝵ fuerat coi¬
stitutum. Promde qͦd ex dam¬
hele de interfecta bestia posu¬
it uenerabilitas tua⁊ & de re¬
liquarum bestiarum regno:
& inter hec de filio hominis
ueniente cum nubib cęli ma¬
nifestum ẽẽ dixisti intelligenti¬
b scͥpturam: s si dignatus fue¬
ris exponere quom᷑ ista ꝑtine¬
ãt ad cognoscendum tempoꝵ

Expanded text:
ni pertinet, non secundi, de quo nunc quaestio est. de secundo quippe aduentu suo dixit: Non est uestrum scire tempora, non de primo: de illo enim ab eo quaesierunt discipuli, quem sperabant, non de isto, quem iam uidebant. si enim primum eius aduentum Iudaei cognouissent, numquam dominum gloriae crucifixissent et ideo non euerti sed permanere potuissent. iam uero quod ait ad eos: Paenitentiam agite, completa sunt tempora, credite in euangelio, etiam ipse firmasti de his temporibus dictum esse Iudaeorum, quae continuo post paucos annos fuerant transitura et nunc nouimus iam esse transacta euersa scilicet ciuitate, in qua regnum eorum fuerat constitutum. Proinde, quod ex Danihelo de interfecta bestia posuit uenerabilitas tua et de reliquarum bestiarum regno et inter haec de filio hominis ueniente cum nubibus caeli, manifestum esse dixisti intellegentibus scripturam. sed si fueris dignatus exponere, quo modo ista pertineant ad cognoscendum temporum
Abbreviated transcription (Latin):
uelabitur ille miquus quem
dñs iħc interficiet sp̃u oris sui.
docet nos antixp̃m futurum
manifestum. Siquidem ipsũ
uidetur aliquanto euidentio¬
re significatione tetigisse: int̾
istud erit: nec saltem obscure
locutus ẽ. Quisnam sit enim
qui mͦ tenet. uel qui teneat. uł
quid sͥ uelit qͦd ait de medio fi¬
at: podest quisq se coartare.
ut intelligat. uel aliquatenus
legit. Quamdiu autẽ teneat &
post quanta tempoꝵ spacia de
medio fiat: hic tacet᷑ omnino
Item dñs inquis in eugłio incre¬
pat iudeos dicens: & tu si cogno¬
uisses tempus uisitationis tuȩ
forsitan ꝑmansisses. nc̃ autem

Expanded text:
uelabitur ille iniquus, quem uelabitur ille iniquus, quem dominus lesus interficiet spiritu oris sui, docet nos Antichristum manifestum futurum, si quidem ipsum uidetur aliquanto euidentiore significatione tetigisse interfistuc erit, nec saltem obscure locutus est. quisnam sit enim, qui modo tenet, uel quid teneat uel quid sibi uelit, quod ait: De medio fiat, potest quisque se coartare, ut intellegat uel aliquatenus legit; quam diu autem teneat et post quanta temporum spatia de medio fiat, hic tacetur omnino. lItem dominus\', inquis, \'in euangelio increpat Iudaeos dicens: Et tu, si cognouisses tempus uisitationis tuae, forsitan permansisses; n
Abbreviated transcription (Latin):
tenet mͦ teneat. donec de medi¬
o fiat: & tunc reuelabitur ille
iniquus. quem dñs iħc inter¬
ficiet sp̃u oris sui. Que uerba a¬
płica. utinam ñ tantum mͦ
ponere. uerumetiã exponere
dignareris. Ita sane obscura st̃¬
& mystice dicta: ut tam̃ appa¬
reat eum nichil de statutis
dirisse temporibꝰ. nullumq eo¬
ei interuallum spacũq appe¬
ruisse. Ait enim. ut reuelet᷑ in
suo dempore: nec dixit post qͣn¬
tum temporis hoc futurũ sit.
Deinde subiunxit. iam enim
mysterium oꝑatur iniquita¬
tis. Hoc iniquitatis mysteriũ
quomͣlibet intelligat᷑. quid sit
ab alio sic. ab alio autem sic:
quãdui tam̃ oꝑetur occultũ ẽ
neq io expressit apłs: tanquã
homo ex eoꝵ numero quibus
dictum ẽ. non ẽ ur̃m scire tem¬
pora. Quanuis enim ñdũ int̾
eos erat. qͣndo eis hoc dictum ẽ
ad eoꝵ tam̃ collegium atq soci¬
etatem. etiam ip̃sum ñ ambi¬
gimꝰ ꝑtinere. Item qͦd sequitur
tantum qui mͦ tenet teneat:
donec de medio fiat: & tunc re¬

Expanded text:
net modo, teneat, donec de medio fiat, et tunc reuelabitur ille iniquus, quem dominus Iesus interficiet spiritu oris sui. quae uerba apostolica utinam non tantum modo poneres, uerum etiam exponere dignareris; ita sane obscura sunt et mystice dicta, ut tamen appareat eum nihil de statutis dixisse temporibus nullumque eorum interuallum spatiumque aperuisse. ait enim: Ut reueletur in suo tempore nec dixit, post quantum temporis hoc futurum sit. deinde subiunxit: Iam enim mysterium operatur iniquitatis. hoc iniquitatis mysterium quo modo libet intellegatur quid sit ab alio sic ab alio autem sic; quam diu tamen operetur, occultum est. neque id expressit apostolus tamquam homo ex eorum numero, quibus dictum est: Non est uestrum scire tempora; quamuis enim nondum inter eos erat, quando eis hoc dictum est, ad eorum tamen collegium atque societatem etiam ipsum non ambigimus pertinere. Item, quod sequitur: Tantum, qui modo tenet, teneat, donec de medio fiat, et tunc re
Abbreviated transcription (Latin):
tionib & omnia pacifice con¬
ferendo: ne misere plebes quȩ
nr̃is oꝑib obsecunt᷑ premant
nos obsequiis suis in iuditio
dĩ. s potius nr̃a ñ ficta carita¬
te nobiscum reuocate ab erro¬
rib & dissensionib: in u̾itatiᷤ
& pacis itinera dirigantur.
Opto te coram oculis dĩ beatũ
ẽẽ. dñe honorabilis & dilectis¬

Expanded text:
tionibus et omnia pacifice contionibus et omnia pacifice conferendo, ne miserae plebes, quae nostris honoribus obsequuntur, premant nos obsequiis suis in iudicio dei, sed potius nostra non ficta caritate nobiscum reuocatae ab erroribus et dissensionibus in ueritatis et pacis itinera dirigantur. opto te coram oculis dei beatum esse, domine honorabilis et dilectis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s offendit: cuiꝰ m̃bra lania¬
mꝰ: Et homines quidem causaᷤᷤ
suas scłares apud nos finire
cupientes. quomͦ eis necessarii
fuerimꝰ. ficut nos scõs & dĩ seruoᷤ
appellant uos. ut negotia terre
suȩ pagant. Aliquando agimꝰ¬
& nos negotium salutis nr̃e &
salutis ip̃soꝵ: ñ de auro. ñ dear¬
gento. ñ de fundis & pecorib
ꝓ quibꝰ reb cotidie summisso
capite salutam᷑. ut dissensiones
hominum derminemꝰ. Sed de
ipso capite nr̃o tam turpis in¬
ter nos. & ꝑnitiosa dissensio ẽ
quantum libet capita summit¬
tant. qui nos salutant. ut eos
concordes in terra faciamus.
De celo usq ad crucem. sũmis¬
sum ẽ caput nr̃m: in quo con¬
cordes ñ sumꝰ. Rogo te atq obse¬
cro si ẽ inte aliqua humanitaᷤᷤ
quam multi predicant: hic ap¬
pareat bonitas tua. si ñ ꝓpter
honores transitorios simulat᷑
ut contremiscant in te uscera
miscd̾ie ut uelis aliquando rem
discuti in stando nobiscum ora¬

Expanded text:
Christus offendit, cuius membra laniaChristus offendit, cuius membra laniamus? et homines quidem causas suas saeculares apud nos finire cupientes, quo modo eis necessarii fuerimus, sic nos sanctos et dei seruos appellant, ut negotia terrae suae peragant: aliquando agamus et negotium salutis nostrae et salutis ipsorum. non de auro, non de argento, non de fundis et pecoribus, pro quibus rebus cotidie submisso capite salutamur, ut dissensiones hominum terminemus, sed de ipso capite nostro tam turpis inter nos et perniciosa dissensio est. quantum libet capita submittant, qui nos salutant, ut eos concordes in terra faciamus, de caelo usque ad crucem submissum est caput nostrum, in quo concordes non sumus. Rogo te atque obsecro, si est in te aliqua humanitas, quam multi praedicant, hic appareat bonitas tua, si non propter honores transitorios simulatur, ut contremescant in te uiscera misericordiae et uelis aliquando rem discuti instando nobiscum ora
Abbreviated transcription (Latin):
iaccetur. Rogo te quid nobis ẽ
cum ueterib dissensionib. ut
huc usq uulnera illa duraueriñ
que animositas hominũ suꝑbo¬
rum nr̃is m̃bris inflixit: Quoꝵ
uulnerum putrefactione etiã
dolorem ꝑdidimꝰ: quo solet me¬
dicus implorari. Uides qͣnta
& quam miserabili feditate
xp̃ianȩ domꝰ familieq turbate
sint. Mariti & uxores de suo le¬
cto sͥ consentiunt: & de xp̃i al¬
tari dissentiunt. ꝑ illum sͥ ui
rant ut inter se pacem habe¬
ant: & in illo habere ñ possuis
filii cum parentib unã domũ
habent suam: ae domum dĩ ñ
habent unam. Succed̾e in eoꝵ
hereditatem cupiunt: cũ quibꝰ
de xp̃i hereditate rirantur. Ser¬
ui & dñi commnunem dm̃ diui¬
dunt: qui formam serui acce¬
pit. ut om̃s seruiendo liberaret
Honorant uos ur̃i. honorant
uos nr̃i: ꝑ coronam nr̃am nos
adiurant ur̃i: ꝑ coronã iurãm
uos adiurant nr̃i. Omnium
uerba suscipimꝰ: neminem of¬
fendere uolumꝰ. Quid nos solus

Expanded text:
iactetur. Rogo te, quid nobis est iactetur. Rogo te, quid nobis est cum ueteribus dissensionibus, ut huc usque uulnera illa durauerint, quae animositas hominum superborum nostris membris inflixit? quorum uulnerum putrefactione etiam dolorem perdidimus, quo solet medicus inplorari. uides, quanta et quam miserabili foeditate Christianae domus familiaeque turpatae sint. mariti et uxores de suo lecto sibi consentiunt et de Christi altari dissentiunt; per illum sibi iurant, ut inter se pacem habeant, et in illo habere non possunt; filii cum parentibus unam domum habent suam et domum dei non habent unam; succedere in eorum hereditatem cupiunt, cum quibus de Christi hereditate rixantur; serui et domini communem deum diuidunt. qui formam serui accepit, ut omnes seruiendo liberaret; honorant nos uestri, honorant uos nostri; per coronam nostram nos adiurant uestri, per coronam uestram uos adiurant nostri; omnium uerba suscipimus, neminem offendere uolumus; quid nos solus
Abbreviated transcription (Latin):
& tranquilliꝰ & ordinatiꝰ disse¬
ramꝰ. Et si quid forte a nobis
dictum de memoria lapsum
fuerit. recitatione reuocetur.
rem tam magnam. & ad salutẽ
omnium ꝑtinentem: cum con¬
cordia requiramꝰ: aut si placet
ullo medio interposito. prius
nobiscum siue ꝑ epłas. siue ꝑ col¬
locutionem aut lectionem ubi
placuerit conferamꝰ. ne forte in¬
temꝑantes ñnulli auditores
malint quasi nr̃m expectare cer¬
tam̃: quam de nr̃a salute in nr̃a
collocutione cogitare. ut quod
inter nos fuerit terminatum
postea ꝑ nos populus nou̾it.
Ac si ꝑ epłas agi placet: ipse ple¬
bib recitentur:ut aliquando
ñ plebes. s plebs una dicatur.
Prorsꝰ sicut uolueris. sicut uisse¬
ris. sicut tͥ placuerit. libenter
amplector: & de animo beatis¬
sum & uenerabilis mͥ patͥs ua¬
lerii nc̃ absentis tota securita¬
te polliceor: hoc eum cum ma¬
gna letitia cogniturum. Noui
enim quantum diligat pacẽ
& nulla uani fastus manitate

Expanded text:
et tranquillius et ordinatius disseet tranquillius et ordinatius disseramus et, si quid forte a nobis dictum de memoria lapsum fuerit, recitatione reuocetur, rem tam magnam et ad salutem omnium pertinentem cum concordia requiramus, aut, si placet, nullo medio interposito prius nobiscum siue per epistulas siue per conlocutionem atque lectionem, ubi placuerit, conferamus, ne forte intemperantes nonnulli auditores malint quasi nostrum expectare certamen, quam de sua salute in nostra conlocutione cogitare, ut, quod inter nos fuerit terminatum, postea per nos populus nouerit, aut, si per epistulas agi placet, ipsae plebibus recitentur, ut aliquando non plebes sed plebs una dicatur. prorsus sicut nolueris, sicut iusseris, sicut tibi placuerit, libenter amplector. et de animo beatissimi et uenerabilis mihi patris Valerii nunc absentis tota securitate polliceor hoc eum cum magna laetitia cogniturum; noui enim. quantum diligat pacem et nulla uani fastus inanitate
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Neq hoc in eam partem pe¬
to accipias: quasi ego te a fre euo¬
dio tanquam a iusto em̃datũ
uelle intelligi. Uereor enim ne
me quoq aliquid contumeli¬
ose in te dicere existimes quod
uehem̃ter caueo quantũ possũ
s iustus ẽ ille qui dicit ego sũ
ueritas. Itaq de cuiꝰlibet homi¬
nis ore nobis uerum cum ali¬
qua asꝑitate sonuerit. non ab
illo homine qui forte peccator
ẽ. s ab ipsa ueritate. hoc ẽ axp̃o
qui ustus ẽ em̃dam᷑: ne nr̃m
caput blande. s ꝑnitiose adu¬
lationis unctio. hoc ẽ oleum
peccatoris impinguet. Quãꝗͣ
etiam si fr̃ euodiꝰ aliquantum
ꝓ sue commun ionis defensio¬
ne turbatior aliquid elatius
animo commotiore dixisset.eca¬
ti hominis & necessitatis cause
de oporteret ignoscere. Illudta¬
men qͦd ꝓmittere dignatus
es. peto memineris: ut seden¬
tib quos ipse delegeris. dũ¬
mͦ uerba nr̃a ñ inaniter uenti¬
lentur. s stilo excipiantur. ut

Expanded text:
tis. neque hoc in eam partem petis. neque hoc in eam partem peto accipias, quasi ego te a fratre Euodio tamquam a iusto emendatum intellegi uelim. uereor enim, ne me quoque aliquid contumeliose in te dicere existimes, quod uehementer caueo, quantum possum. sed iustus est ille, qui dixit: Ego sum ueritas. itaque de cuiuslibet hominis ore nobis uerum cum aliqua asperitate sonuerit, non ab illo homine, qui forte peccator est, sed ab ipsa ueritate, hoc est a Christo, qui iustus est, emendamur, ne nostrum caput blandae sed perniciosae adulationis unctio, hoc est oleum peccatoris inpinguet. quamquam etiam si frater Euodius aliquantum pro suae communionis defensione turbatior aliquid elatius animo commotiore dixisset, aetati hominis et necessitati causae te oporteret ignoscere. Illud tamen, quod promittere dignatus es, peto memineris, ut sedentibus, quos ipse delegeris, dummodo uerba nostra non inaniter uentilentur, sed stilo excipiantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
te. ne illam contumeliam depu¬
tes quam certum mͥ ẽ ñ de suꝑ¬
bo animo ꝓcessisse: noui enim
frẽm meum. Sed quid si in dis¬
putando ꝓ fide mea & ꝓ eccłie
caritate dixit fortasse feruen¬
tius. quod tua grauitas nollet
audire: ñ illa contumacia. s
fiducia nominanda ẽ. Collato¬
rem enim & disputatorẽm ñ
assentatorem & adulatorem
se ẽẽ cupiebat. Nam hoc ẽ oleũ
peccatoris: quo ꝓpha ñ uult
impinguari caput. Ita enĩ
dicit.Em̃dabit me iu¬
stus inmiscd̃ia & argu¬
et me: oleum autem peccato¬
ris ñ impinguet caput meum.
Mauult autem seuera miscd̾ia
iusti em̃idari: quam leni adu¬
lationis unctione laudari.
Unde etiam illud ꝓpheticumẽ.
Qui uos felices dicunt in erro¬
rem uos mittunt: ideoq de ho¬
mine quem false blanditie fa¬
ciunt arrogantem. recce etiã
uulgo dicitur: creuit caput.
Impinguatum ẽ enim oleo pec¬
catoris. hoc ẽ ñ asꝑa u̾itate cor¬
rigentis: s leni falsitate laudan¬

Expanded text:
te, ne illam contumeliam depute, ne illam contumeliam deputes, quam certum mihi est non de superbo animo processisse — noui enim fratrem meum —, sed si quid in disputando pro fide sua et pro ecclesiae caritate dixit fortasse feruentius, quod tua grauitas nollet audire, non illa contumacia sed fiducia nominanda est. conlatorem enim et disputatorem, non assentatorem et adulatorem se esse cupiebat. nam hoc est oleum peccatoris, quo propheta non uult inpinguari caput; ita enim dicit: Emendabit me iustus in misericordia et arguet me: oleum autem peccatoris non inpinguet caput meum. mauult enim seuera misericordia iusti emendari. quam leni adulationis unctione laudari. unde etiam illud propheticum est: Qui uos felices dicunt, in errorem uos mittunt. ideoque de homine, quem falsae blanditiae faciunt adrogantem, recte etiam uulgo dicitur: \'Creuit caput\'; inpinguatum est enim oleo peccatoris, hoc est non aspera ueritate corrigentis sed leni falsitate laudan
Abbreviated transcription (Latin):
plecti: sine ullo estu dubitatio¬
nis honorandum puto. Dilec¬
tionis autem tantum tͥ debeo
quantum nob̾ ipse imꝑat qui
nos dilexit usq ad crucis obpro¬
brium. Sed ne mireris qͦd apud
beniuolentiam tuam diu tacui
ñ habere ñ possum gaudens in¬
dicauit. Nam cum forte conti¬
gisset ut in unam domum con¬
ueniretis. & sermo inter uos
de spe nr̃a. hoc ẽ de xp̃i heredi¬
ris sedentib confer re nobiscũ.
Quod te multũ
gaudeo
nr̃e humilitati offerr¬
offerre di¬
gnatum: neq ullomͦ possum
tantam occasionem benigni
animi tui disserere: ut qͣntũ
uires dñs prebere dignabitur
queram tecum atq discutiã
quȩ causa: quȩ origo: quȩ ra¬
tio. in eccłia. xp̃i cũi dixit. pa¬
cem meam do uobis. pacem
meam relinquo uobis: tam
lugende atq plangende dis¬
cissionis extiterit. Audiui qͥdẽ
de memorato fr̃e te fuisse con¬
questum. qͦd nescio quid tͥ con¬
tumeliose respond̾it. Qd queso

Expanded text:
plecti, sine ullo aestu dubitatioplecti, sine ullo aestu dubitationis honorandum puto. dilectionis autem tantum tibi debeo, quantum nobis ipse imperat, qui nos dilexit usque ad crucis opprobrium. Sed ne mireris, quod apud beniuolentiam tuam diu tacui, non habere non possum, gaudens indicauit. nam cum forte contigisset, ut in unam domum conueniretis, et sermo inter uos de spe nostra, hoc est de Christi herediris sedentibus conferre nobiscum. quod te multum gaudeo nostrae humilitati offerre dignatum neque ullo modo possum tantam occasionem benigni animi tui deserere. ut, quantum uires dominus praebere dignabitur, quaeram tecum atque discutiam, quae causa, quae origo, quae ratio in ecclesia Christi, cui dixit: Pacem meam do uobis, pacem meam relinquo uobis, tam lugendae atque plangendae discissionis extiterit. Audiui quidem de memorato fratre te fuisse conquestum, quod nescio. quid tibi contumeliose responderit. quod, quaeso
Abbreviated transcription (Latin):
no honorabili. & dile¬
ctissimo ꝓculeiano:
augustinꝰ P ropter
imꝑitorũ hominum uanita¬
tes: diutius apud te detitulo
epłe meȩ disputare ñ debeo. Cũ
enim nos reuocare inuicem ab
errore conam᷑. quanuis ante
plenissimam discussionẽ cau¬
se quibusdam uideri possit. qͥs
nr̃m erret incertum: seruimꝰ
tam̃ inuicem nob̃: si bono ani¬
mo nobiscum agimꝰ: ut a ꝑu̾si¬
tate discordiȩ liberemur. Quod
me sincero corde agere. & cum
tremore xp̃ianȩ humilitatis
etiam si plerisq hominibꝰ aꝑtũ
ñ ẽ: uidet tam̃ ille cui nulla
corda clauduntur. Quid autem
in te honorare ñ dubitem: facile
intelligis. Non enim errorem
scismatis qua om̃s homines qͣn¬
tum ad me attinet cupio sana¬
ri. dignum honore aliquo ȩxi¬
stimo: s de ante om̃ia. quod ip¬
sius nob̾ humane societatis uin¬
culo stringeris. & quod ñnulla
in te p̃minent placidioris m̃tis
indicia quib nullomꝰ desꝑan¬
dum ẽ facile te posse ueritatẽ
cum fuerit demonstrata com¬

Expanded text:
NO HONORABILI ET DILECTISSIMO PROCULEIANO AUGUSTINUS. Propter inperitorum hominum uanitates diutius apud te de titulo epistulae meae disputare non debeo. cum enim nos reuocare inuicem ab errore conamur, quamuis ante plenissimam discussionem causae quibusdam uideri possit, quis nostrum erret, incertum, seruimus tamen inuicem nobis, si bono animo nobiscum agimus, ut a peruersitate discordiae liberemur. quod me sincero corde agere et cum tremore Christianae humilitatis, etiam si plerisque hominibus apertum non est, uidet tamen ille, cui nulla corda clauduntur. quid autem in te honorare non dubitem, facile intellegis. non enim errorem schismatis, unde omnes homines, quantum ad me adtinet, cupio sanari, dignum honore aliquo existimo; sed te ante omnia, quod ipsius nobis humanae societatis uinculo adstringeris et quod nonnulla in te praeminent placidioris mentis indicia, quibus nullo modo desperandum est facile te posse ueritatem, cum fuerit demonstrata, com
Abbreviated transcription (Latin):
tales ert̃. Attende itaq quid ad¬
iungat: iam de illo scło dicere
incipiens. Et quid mirum in¬
quit si in p̾senti scło. nͥ quando
uult dñs ñ uidetur: In ipsa qͦ
resurrectione ñ facile ẽ dm̃ ui¬
dere: nͥ eis qui corde sint mun¬
do: Et ideo beati mundo corde.
ipsi enim dm̃ uidebunt. Qnͣ¬
dos beatos iam enumeraue¬
rat: & tam̃ uidendi his dm̃ñ

Expanded text:
tales erunt. Adtende itaque, quid adtales erunt. Adtende itaque, quid adiungat iam de illo saeculo dicere incipiens: et quid mirum\', inquit, <si in praesenti saeculo, nisi quando uult dominus non uidetur? in ipsa quoque resurrectione non facile est deum uidere nisi his qui corde sint mundo. et ideo beati mundo corde; ipsi enim deum uidebunt quantos beatos iam numerauerat et tamen uidendi his deum
Abbreviated transcription (Latin):
sicut seraphin. nͥ cum uolunt
& quẽadmodum uolunt ui¬
dent᷑: ut hinc etiam conicere¬
tur. quanta sit inuisibilitas
trintatis: tam̃ inquit: & si
potestas ñ ẽ uidendi. ẽ gr̃a pro¬
merendi ut uidere possimꝰ: et
id̃o qui habuit grãm. meruit
copiam. Nos copiam ñ merem᷑
quia dm̃ uidendi grãm ñ habe
mus. His utiq uerbis qui ñ
sua docet. s euangeliũ exponit.
nos hoc uoluit intelligi. quod
quidam eoꝵ uidebunt dm̃. qͥdã
uͦ ñ uidebunt: quib credentibꝰ
dedit potestatẽ filios dĩ fieri: cũ
ad eos om̃s ꝑtineat qͦd dictum
ẽ. uidebimꝰ eum sicuti ẽ. s dicen¬
do nos copiam ñ merem᷑. quia
dm̃ iudendi gr̃am ñ habemus:
ysaie. alusq similib. Ceteris uͦ
mnumerabilib. quanuis ad
suum ppłm & hereditatem et̾¬
nam ꝑtinentib. nulla ueltali
specie se demonstrat. In fut᷑o
autem scł̃o qui regnum accep¬
turi st̃ quod eis ab initio p̃para¬
uidebunt: nec in illo regno nisi

Expanded text:
sicut Seraphin, nisi cum uolunt sicut Seraphin, nisi cum uolunt et quem ad modum uolunt, uidentur, ut hinc etiam coniceretur, quanta sit inuisibilitas trinitatis: Tamen, inquit, \'etsi potestas non est uidendi, est gratia promerendi, ut uidere possimus. et ideo qui habuit gratiam meruit copiam; nos copiam non meremur, quia deum uidendi gratiam mus. His itaque verbis quibus non sua docet, sed Evangelium exponit, non hoc voluit intelligi quod quidam eorum videbunt Deum, quidam vero non videbunt, quibus credentibus dedit potestatem filios Dei fieri, cum ad eos omnes pertineat quod dictum est, « videbimus eum sicuti est. » Sed dicendo, Nos copiam non meremur quia Deum videndi gratiam non habemus, Esaiae aliisque similibus; ceteris uero innumerabilibus quamuis ad suum populum et hereditatem aeternam pertinentibus nulla uel tali specie se demonstrat. in futuro autem saeculo, qui regnum accepturi sunt, quod eis ab initio praeparauidebunt nec in illo regno nisi
Abbreviated transcription (Latin):
talem. Dicitur gͦ & species ꝑti-¬
nens ad m̃tis obtutum: s qͥa
usitatius in corporib dicitur
uel in similitudinib corpoꝵ.
ideo dixit species uidet᷑: unrtꝰ
uͦ narratur. Illa oculis: hec m̃te
comprehendit᷑. Proinde narran¬
de unigenito qui ẽ in sinu pa¬
tͥs narratione ineffabili: creat᷑a
rationalis munda & sc̃a. imple¬
tur dĩ uisione ineffabili: quã
tẽ consequemur. cum equales
angłis facti fuerimꝰ: quia sic̃
uidentur ista uisibilia corpo¬
ris sensib nota. dm̃ nemo ui¬
dit unꝗͣ. Qm̃ si aliquando eo
mͦ uisus ẽ. ñ sicut ista natura
uidet᷑. s uoluntate uisus ẽ spe¬
cie qua uoluit apparens: laten¬
te natura. atq in se incommnu¬
tabiliter ꝑmanente. Eo autẽ
modo quo uidetur sicuti ẽ. nc̃
fortasse uidetur a quib dam an¬
gelis: a nob̾ autem tc̃ ita uide¬
bitur. cum eis facti fuerimus
ȩquales. Deinde cum addidis¬
set quia nec potestates celoꝵ

Expanded text:
talem. dicitur ergo et species pertitalem. dicitur ergo et species pertinens ad mentis obtutum; sed quia usitatius in corporibus dicitur uel in similitudinibus corporum, ideo dixit: \'Species uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente comprehenditur\'. proinde narrante unigenito, qui est in sinu patris, narratione ineffabili creatura rationalis munda et sancta impletur dei uisione ineffabili, quam tunc consequemur, cum aequales angelis facti fuerimus, quia, sicut uidentur ista uisibilia corporis sensibus nota, deum nemo uidit umquam, quoniam. si aliquando eo modo uisus est, non sicut ista natura uidetur, sed uoluntate uisus est specie, qua \'uoluit, apparens latente natura atque in se incommutabiliter permanente. eo autem modo, quo uidetur, sicuti est, nunc fortasse uidetur a quibusdam angelis, a nobis autem tunc ita uidebitur. cum eis facti. fuerimus aequales. ! Deinde cum addidisset, quia nec potestates caelorum
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ equales angłis dĩ: ac ꝑ hoc
si nec ipsi eum uident sicuti est.
quomͦ nos ita uisuri sumus:
cum eis in resurrectione eqͣles¬
facti fuerimꝰ: S uide quid con¬
sequenter dicat nr ambrosius.
Deniq inquit cum addit᷑. uni¬
genitus filius ipse narrabit:
m̃tium magis quam ocłoꝵ ui¬
sio declaratur. Species enim ui¬
detur: uirtus uͦ narrat᷑. Illa ocłis.
hec m̃te comprehenditur. Qui
pauloante dixerat uisionẽ ad
utrunq referendam: nc̃ eam
ñ m̃ti. s oculis dedit. Non ut opi¬
nor negligenter sua uerba re¬
spiciens: s quia usitatiꝰ in lo¬
quendo solemꝰ oculis atcribuere
uisionem. sicut speciem corpori.
Nam & hec mos loquendi cre¬
brius usurpat: in reb que lo¬
cis continent᷑. uarianturq co¬
lorib. S si nulla species ẽet m̃te
contuenda: ñ diceretur ille spe¬
ciosus forma pre filiis hominĩt
neq enim hoc scd̃m carnem
dictum ẽ. & ñ scd̃m speciem sp̃i¬

Expanded text:
mus aequales angelis dei, ac per hoc, mus aequales angelis dei, ac per hoc, si nec ipsi eum uident, sicuti est, quo modo nos ita uisuri sumus, cum eis aequales in resurrectione facti fuerimus? sed uide, quid consequenter dicat noster Ambrosius: \'Denique\', inquit, cum additur: Unigenitus filius ipse narrauit, mentium magis quam oculorum uisio declaratur. species enim uidetur, uirtus uero narratur; illa oculis, haec mente comprehenditur\'. qui paulo ante dixerat uisionem ad utrumque referendam, nunc eam non menti sed oculis dedit non, ut opinor, neglegenter sua uerba respiciens, sed quia usitatius in loquendo solemus oculis adtribuere uisionem sicut speciem corpori. nam et hanc mos loquendi crebrius usurpat in rebus, quae locis continentur uarianturque coloribus. sed si nulla species esset mente contuenda, non diceretur ille speciosus forma prae filiis hominum. neque enim hoc secundum carnem dictum est et non secundum speciem spiri