comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mixabilis. consiliarius. ds fortis. pater
futuri securi: princeps pacis. Muitipli¬
cabitur eius imꝑium: & regni eius ñ
erit finis. Quod ergo designauit ds mi¬
raculo. hoc a secretis enus prodidit uati¬
cinlo: & quod uates cecinit. consequen¬
ter rei ęxitus approbauit.NIam siẽt
illa uirga sine radice. sine quolibet na
turȩ amminiculo frũctificauit: ita uirgo
maria. sine coniugali oꝑe. filium ꝓcre¬
auit. filium sane. flore designãtum &
fructu: flore. propter speciem: fructu. ꝓp¬
ter utilitatem. Est enim speciosus forma
pre filus hominum: & uitalis refectio
non solum hominum. s etiam angeloꝵ
Hinc breuiter asserta propositionis par¬
ticula prima: quod sequitur attingam.
NIata ÷ igitur beatissima uirgo. sicut
legimus patre nazareno. matre bethle¬
emita: quas urbes. xp̃i natiuitati uel
conuersationi destinatas ẽẽ. ꝓphetȩ nõ
tacuerant. Bescendit autẽ ab radice illiꝰ
fide prȩclari abrahȩ. cui suꝑne. promis¬

Expanded text:
s, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis: multiplicabitur ejus imperium et regni ejus non erit finis . Quod ergo Deus designavit miraculo, hoc a secreto Isaias prodit vaticinio. Et quod vates cecinit, consequenter rei exitus approbavit. Nam sicut illa virga sine radice, sine quolibet naturae vel artis adminiculo fructificavit: ita Virgo Maria sine conjugali opere filium procreavit, filium sane flore designatum et fructu; flore, propter speciem, fructu, propter utilitatem. Est enim speciosus forma prae filiis hominum , et vitalis refectio non solum hominum, sed etiam angelorum. Hinc breviter asserta propositionis particula prima, quod sequitur attingamus. Nata est igitur beatissima Virgo, sicut legimus, patre Nazareno, matre Bethlehemita, quas urbes Christi nativitati vel conversationi destinatas esse prophetae non tacuerant. Descendit autem ab radice illius fide praeclari Abrahae, cui superne promis
Abbreviated transcription (Latin):
descendit. urorem eam pͥmuis acceꝑat:
& relicto uno filio. la cob nomine. defrmn¬
ctus est. Post cuius obitum. quoniam ler
uiduam. alii non uetuerat nũbere. mathat
qui ꝑ nathan genus ducit. cum esset
ex eadem tribu. s non ex eodem genere.
relictam mathe accẽpit urorem: ex qͣ
& ipse accepit filium nomine hely. Prop¬
ter quod. ex diuerso patrum genere effi¬
cruntur iacob & hely uteri̾i fr̃s. Quoꝵ
alter. id÷ iacob. frĩs heli sine liberis defun¬
cti. inorem ex mandato legis accipiens
genuit ioseph. natura quide germinis¬
filium suũ ppt̾ quod & scribitur. Iacob au¬
tem genuit ioseph. Scd̃m uero legis p̾cep¬

Expanded text:
descendit, uxorem eam primus acceperat, descendit, uxorem eam primus acceperat, et relicto uno filio, Jacob nomine, defunctus est. Post cujus obitum, quoniam lex viduam alii viro non vetat nubere, Matthat, qui per Nathan genus ducit, cum esset ex eadem tribu, sed non ex eodem genere, relictam Mathae accepit uxorem, ex qua et ipse suscepit filium nomine Heli: per quod ex diverso patrum genere efficiuntur Jacob et Heli uterini fratres, quorum alter, id est, Jacob, fratris Heli sine liberis defuncti, uxorem ex mandato legis accipiens, genuit Joseph, natura quidem germinis, suum filium: propter quod et scribitur: Jacob autem genuit Joseph; secundum vero legis prae
Abbreviated transcription (Latin):
uiebat. Cum ea quippe. tredecim fueruũ:
cum duodecim fuissent filii iacob. Unde
inteluigitur. lucas patrem ioseph. non a
quo genitꝰ. s a quo fuerat adoptat᷑ susce¬
pisse in ęuuanglłio suo: cuius pͥmo geni¬
tores. sursum uersus commemoraret. do¬
nec exiret ad dauid. Quomodo autem hꝰ¬
rei constet rãtio: affricanus hystoriogra¬
phus. scribens ad aristidem quend̾a. de
euuangłiorum consonantia. ostendit
ita dicens.I Iobis gͦ imminet ostende¬
re. quomodo ioseph dicatur scd̃m mathe
um. patrem habuisse ia cob. qui deducit᷑
per salomonem: scd̃m lucam uero. hely
qui deducit᷑ ꝑͥ nathañ. Utiq isti ipsi. id
quidem mathan. alius uero mathat
patrem. ex diuerso genere uenientes.
Etiam isti ipsi. iosepħ aui essẽ uidẽntur.
Est ergo mõdus iste. Mathan & machat.
diuersis temꝑib de una eademq uxo¬
re. echam nomine. singulos filios ꝓcre¬
arunt: quia mathan qui ꝑ salomonẽ

Expanded text:
uiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, uiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim rei constet ratio, Africanus historiographus scribens ad Aristidem quemdam de Evangeliorum dissonantia, ostendit, ita dicens: « Nobis ergo imminet ostendere quomodo Joseph dicatur secundum Matthaeum quidem patrem habuisse Jacob, qui deducitur per Salomonem; secundum Lucam vero Heli, qui deducitur per Nathan, atque isti ipsi, id equidem Mathan, alius vero Matthat Melchi patrem, ex diverso genere venientes, etiam isti Joseph avi esse videantur. Est ergo modus iste: Mathan et Matthat diversis temporibus de una eademque uxore, Cestha nomine, singulos filios procrearunt, quia Mathan, qui per Salomonem
Abbreviated transcription (Latin):
rit iacob & lucas. filium eum appella¬
uerit hehy: non intelligens consuetudi¬
nem script᷑arum. quod alter scd̃m
naturam. alter scd̃m legem pãt̃ sit.
Scimus enim hoc per moysen dño iu¬
bente preceptum: ut si frater aut propin¬
quus. absq liberis mortuus fuerit. alius
eius accipiat urorem: ad suscitandum se¬
men fr̃is aut propinqui sui. Antiqua est
enim consuetudo adoptandi. etiam in il¬
io populo di. ut sibi fiuos fãcerent: quos
non ipsi genuissent.I Iam excepto qͦd
filia pharahonis. moysen adoptauerat.
ila quippe alienĩgena fuit: ipse iacob
nepõtes suos ex ioseph natos. uerbis
manifestis simis adoptauit dicens.
Iunc itaq filii tui qui facti sunt tͥ.
priusquam ad te uenirem. mẽi sunt: ef¬
frem & manasses. tanqͣm ruben & syme¬
on. erunt michi. Patos autem si ge¬
nueris põstea:tibi erunt Unde etiam
factum ẽ. ut duodecim tribus essent is¬
rahel. excepta tribũ leui: quȩ templo ser¬

Expanded text:
rit Jacob, et Lucas filium eum appellarit Jacob, et Lucas filium eum appellaverit Heli, non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum legem ei pater sit. Scimus enim hoc per Moysen Domino jubente praeceptum, ut si frater aut propinquus absque liberis mortuus fuerit, alius ejus accipiat uxorem ad suscitandum semen fratris vel propinqui sui. Aenim consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo ser
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam angulum fãcit: ullud quod
in angulo est bis numeratur: in fine
scilicet pͥoris orddĩnis. & in capite ĩpsiꝰ
deflexionis. Ec hoc ipsum iam pixfigu¬
rãbat. xp̃m a circumcisione ad prepui¬
tium. tanquam ab ihrłm ad babylo¬
niam quod̾am migraturum: & hinc
atq utrisq in se credentib. tanquam la¬
pidemꝰ angłarem futurum. Hec tamen
in sigura preparabat ds̃. rebus in ueri¬
tate uenturis. NIam & ipse iechoni¬
as ubi angulus iste prȩfiguratus ÷ int̾¬
pretatur preparatio dei. Sictit gͦ iam ñ
quadraginta duȩ quod faciunt ter
quatuordecim. s propt̾ unam bis nu¬
meratam quadraginta & una genera¬
tiones fiunt: sic & ipsum xp̃m annu¬
meremus. qui huic regende uĩte nr̃e
temporali atq terrenȩ. tanquam nu¬
mero quadragenario regaliter p̃sidet.
Iacob autem genuit ioseph. Humc lo¬
cum nobis obiecit iulianis augustus.
de dissonantia euuangłistarim: eur
euuangłista matħs. ioseph filium dixe¬

Expanded text:
tanquam angulum facit, illud quod tanquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet, prioris ordinis, et in capite ipsius deflexionis. Et hoc ipsum jam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tanquam a Jerusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum, et hinc atque hinc utrisque in se credentibus tanquam lapidem angularem futurum. Haec tunc in figuram praeparabat Deus rebus in veritate venturis. Nam et ipse Jechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur praeparatio Dei. Sic ergo jam non quadraginta duae, quot faciunt ter quatuordecim, sed propter unum bis numeratum, quadraginta una generationes fiunt, si et ipsum Christum annumeremus, qui huic regendae vitae nostrae temporali atque terrenae tanquam numero quadragenario regaliter praesidet. Jacob autem genuit Joseph. Hunc locum objecit nobis Julianus Augustus de dissonantia evangelistarum, cur evangelista Matthaeus Joseph filium dixe
Abbreviated transcription (Latin):
ni israhel. quemqͣm de domo achab.es¬
se sessurum. Purgata igitur labe fami¬
lie gentĩus. tribusq p̃teritis. iam rega¬
lis in quartam generationem conseqn¬
łium origo numerat᷑. Ec post trans¬
migrationem babylomis: iechonias
genuit salathiel.Si uoluerimus iecho¬
niam in sine tessere decadis põne¬
re: in seuenti non erunt quatuor¬
decim s trederim. Sciamꝰ ergo iecho¬
nĩam pͥorem. ipsum esse quem ce ioa¬
kym. scd̃m autem id÷ loachyn filiũ
non pãtrem: quorum pͥor kappa et mi
sequens ꝑchy ce Ny scr̃ibitur. Quod scͥp¬
torum intio oe longitudine temporum
apud grecos latinosq confuisum ẽ. Hec
beatus ieronimus hẏstoriam sequens ĩta
cit. Unus quisq in ilis progeneratorib¬
bis numeratur. id ẽ iehonias a quo
facta ẽ quȩdam in extra neas gt̃s
deflectio: quando in babyloniam trais¬
migratum est. Ubi autẽ ordo a rectitudĩ¬
ne deflectitur. atq ut eat in diuersum

Expanded text:
ni Israel quemquam de domo Achab esni Israel quemquam de domo Achab esse sessurum. Purgata igitur labe familiae gentilis, tribusque praeteritis, jam regalis in quarta generationum consequentium origo numeratur. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Salathiel. Si voluerimus Jechoniam in fine primae tessaradecadis ponere, in sequenti non erunt quatuordecim, sed tredecim. Sciamus ergo Jechoniam priorem ipsum esse, quem et Joakim; secundum autem id est Joachin filium, non patrem, quorum prior per κ et μ sequens per χ et ν scribitur, quod scriptorum vitio et longitudine temporum apud Graecos Latinosque confusum est. Haec beatus Hieronymus historiam sequens, ita cit: Unus quippe in illis progenitoribus numeratur, id est Jechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. Ubi autem ordo a rectitudine deflectitur, atque ut eat in diversum,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i liberat: ut eccłia sine macula & ruga.
saluatori suo sponsa cõpinet᷑. Ioram au¬
tem genuit oriam. Ozias autem ge¬
nuit ioathan. In quarto autem regum
uolumine: de ioram ochoziam fuisse¬
legimius. gẽnerãtum. Quo mortuo. io¬
zabeth filia regis ioram. soror ochorie.
tilit ioas filium fr̃is sui: & eum inter¬
nitioni que ȩrercebatur ab athalia sub¬
trarit. C ui successit in regnum. filius eiꝰ
amasias. Nost quem regnauit fuius eiꝰ
toriȩ. tres reges in medio fuerunt: quos
hic eiuangłm prẽt̾misit. Ioram quippe
non genuit oriam. s ochoziam: & reli¬
quos quos emimerauimꝰ uerum. quia
euuangłiste propositũ erat. tres tessere¬
cdecadas. in diuerso temporum statu
ponere. et ioram generi se miscuerat
impiissimȩ iezabel. iccirco usq ad terti¬
am generationẽ eius memoria tolsit᷑:
ne in sc̃e natiuitatis ordine poneret᷑.
Dictum namq ita erat ꝑ ꝓpħam: non
nisi quarta generatione in throno rat¬

Expanded text:
Dei liberat, ut Ecclesia sine macula et ruga Dei liberat, ut Ecclesia sine macula et ruga Salvatori proprio sponsa copuletur. Joram autem genuit Oziam, Ozias autem genuit Jonathan. In quarto Regum volumine legimus de Joram Ochoziam fuisse generatum, quo mortuo, Josabeth filia regis Joram, soror Ochoziae, tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni, quae exercebatur ab Athalia, subtraxit: cui successit in regnum filius ejus Amasias, post quem regnavit filius ejus toriae tres reges in medio fuerunt, quos hic Evangelista praetermisit. Joram quippe non genuit Oziam, sed Ochoziam, et reliquos quos enumeravimus. Verum quia evangelistae propositum erat, tres tessaradecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissime Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur. Dictum quoque ita erat per prophetam, non nisi quarta generatione in throno reg
Abbreviated transcription (Latin):
currit genealogia. ñ solum non cul¬
pari s etiam laudari meruerint:
hec uero adulterio. simul & homicidio
ppetrato. dauid regi genuit fiium. in
tantum culpabui coniugio. ut merito
in saluatoris geneaiogia uideatur non
nominata. Nom̃ uero uiri eius id est
uriȩ. quasi iusti hominis ponitur: ut ex
hoc etiam sceleris immanitas memorẽt᷑.
dum uxoris causa occisus. in memoriam
reuocatur. Mistice aũt. dauid xpm̃ signi¬
ficat: qui interpretat᷑ manii fortis. et
desiderabilis. Et quio foetiꝰ leõne: qui
uicit de tribu uida radix dauid: Qo
mͦ sit desiderabius: scriptura ostẽndit
dicens. Ecce ueniet desideratꝰ cũnctis
gentibus. Et petrus ait. In quem desi¬
derant angeli ꝑspicere. Urias uͦ qui in¬
terpretatur lur mea dei. significat. dia¬
bolum. qui transfigurat se in angelum
lucis: audens d̾o dicere. lux mea d̾i: & e¬
ro similis altissimo. Huius erant pessi¬
mo coniugio delegati. omnes quos gr̃ã

Expanded text:
currit genealogia, non solum non culcurrit genealogia, non solum non culpari, sed etiam laudari meruerunt. Haec vero, adulterio simul et homicidio perpetrato, Davidi regi genuit filium, in tantum culpabili conjugio, ut merito in Salvatoris genealogia videatur non nominata; nomen vero viri ejus, id est, Uriae, quasi justi hominis ponitur, ut ex hoc etiam sceleris immanitas memoretur, dum uxoris causa occisus in memoriam revocatur. Mystice autem David Christum significat, qui interpretatur manu fortis, et desiderabilis. Et quid fortius leone, qui vicit de tribu Juda, radix David? Quomodo vero sit desiderabilis, Scriptura ostendit, dicens: Ecce veniet desideratus cunctis gentibus . Et Petrus ait: In quem et desiderant angeli prospicere . Urias vero, qui interpretatur lux mea Dei, significat diabolum, qui transfigurat se in angelum lucis, audens Deo dicere: Lux mea Dei, et Ero similis Altissimo . Hujus erant pessimo conjugio delegati omnes, quos gratia
Abbreviated transcription (Latin):
interpretat᷑ puteus satietatia uel pute¬
us septimus: abundantiam gr̃e sp̃e sc̃ĩ
in ecclesia fieri designat. Dono itaque
spirituali hoc est septenario. fac̾ta est
ecclesia pureus satietatis: quia factꝰ ẽ
in ea fons aquȩ salientis in uitãm ȩter¬
nam. Naason autem genuit salmon.
Ipse est naason. princeps tribus uida: si¬
cut in numeris legimus.Iesse autem ge¬
nuit dauid regem. Regem dicit dauid.
non quod ipse solus in ista genealogia
regum fuerit positus: cum ab ipso usq
ad transmigrationem babylonis. qui
scribuntur regnãuerint: sed quia dauid
pͥmus de tribui iuda rex fuit. ꝑ quem or¬
do decurrit genealogie. Nauid autem
rer genuit salomonem: er ea que fuit
uriȩ. Queritur cum tres relique extra¬
nec mulieres. nominib proprus sint po¬
site. cur sola non nominetur bersabes
s hoc solum dicitur quod uxor fuerit u¬
rie. Igitur hoc id̾o putatur factum. qr
tres alie supra scͥpte. licet criminose fue¬
rint. in partub tamen filioꝵ. ꝑ quos

Expanded text:
interpretatur puteus satietatis, vel puteus septimus, abundantiam gratiae Spiritus sancti in Ecclesia fieri designat. Dono itaque spirituali, hoc est, septenario, facta est Ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam aeternam . Naason autem genuit Salmon. Ipse est Naason princeps tribus Juda, sicut in Numeris legimus . Jesse autem genuit David regem. Regem dicit David, non quod ipse solus in ista genealogia regum fuerit positus, cum ab ipso usque ad transmigrationem Babylonis qui scribuntur regnaverint, sed quia David primus de tribu Juda rex fuit, per quam ordo decurrit genealogiae. David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uriae. Quaeritur, cum tres reliquae extraneae mulieres nominibus propriis sint positae, cur sola non nominetur Bersabee, sed hoc solum dicatur quod uxor fuerit Uriae? Igitur hoc ideo putatur factum, quia tres aliae supra scriptae, licet criminosae fuerint, in partubus tamen filiorum, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
Duerbum dĩ. & faciendi uoluntãtẽ
eius. De hac quidem. impetus egreditur:
quia uelocitas p̃dicationis. flante spũ
scõ in totam mundi latitudinem diri¬
gitur. Unde bene per therechielem cd̃.
Ubi erat sp̃c impetus. illuc grãdiebant᷑.
nec reuertebant᷑ cum ambularent. Ue

Expanded text:
di verbum Dei , et faciendi voluntatem di verbum Dei , et faciendi voluntatem ejus. De hac quidem impetus egreditur, quia velocitas praedicationis, flante Spiritu sancto, in totam mundi latitudinem dirigitur. Unde bene per Ezechielem dicitur: Ubi erat impetus Spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebantur c
Abbreviated transcription (Latin):
amaritudo: uel commutans. siue ꝑai
Et merito hec omnia conueniunt sc̃e
ecdefiȩ que amara pͥus fuit in ydolã¬
tria et turpi comiersatione: s modo
dulcis ẽ ꝑ fletum compunctionis. et
studium pii laboris. Hec comniutans
iecte dicitur. quia ex peccatrice. cõmu¬
tata est in iustam: & ex odiosa in ama¬
tam. Quȩ palmȩ rite assimilatur. ꝓp¬
ter certamen laborum: et uictorie pre¬
mium. De illa quippe: bene ꝑ psalmis¬
tam dicitur Iustus ut palma florẽbit.
rit cetrus lybani muitiplicabit᷑. R aab
quoq latitudo. uel fames. seu impetus¬
interpretatur. & quid hoc: nisi sc̃e eccłie
nobilitas predicatu: Ci etiam ꝑ isai¬
am dicitur. Dilata locum tentorii tui: &
pelies tab̾naculoꝵ tuorum extendẽ ne par¬
casꝰ. Longos fac funiculos tuos: & clauos
tuos consolida. Ad dexteram enim & ad
leuam penetrãbis: et semen tuum gen¬
tes hereditebit. Habet gͦ famem ista. non
famem panis neq sitim aquȩ: s audien¬

Expanded text:
amaritudo, vel commutans, sive palma. amaritudo, vel commutans, sive palma. Et merito haec omnia conveniunt sanctae Ecclesiae, quae amara prius fuit in idololatria et turbida conversatione, sed modo dulcis est per fletum compunctionis et studium pii laboris. Haec commutans recte dicitur, quia ex peccatrice commutata est in justam, et ex odiosa in amatam. Quae palmae rite assimilatur, propter certamen laborum, et victoriae praemium. De illa quippe bene per psalmistam dicitur: Justus ut palma florebit, et sicut cedrus Libani multiplicabitur . Raab quoqinterpretatur; et quid in hoc, nisi sanctae Ecclesiae nobilitas praedicatur, cui etiam per Isaiam dicitur: Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende; ne parcas, longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida; ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit . Habet ergo famem ista, non famem panis neque sitim aquae, sed audien
Abbreviated transcription (Latin):
De quo ad scͣm iob dicitur. Num qd̾
aduncabis leuiãthan hamo tuo ⁊ aut
armilla ꝑforabis maxillam eius: In ha-¬
mo ergo incarnationis. xp̃i iste captus
est: quia dum in illo appetit escam cor¬
poris. transfirus ÷ aculeo diuinitatis Iu¬
das autem genuit phares & zaram de ta¬
mar. NIotandum quod in genealo¬
gia saluatoris. nullam sc̃arum assumit
mulierum: s eas quas seriptura rep̃ħen¬
dit: ut qui propter peccatores uenerat.
de peccatricib nascens. omnium peca¬
ta deleret. Unde & in sequentib raab
meretrix & ruch moabĩtis ponitur:
et bersabee uror uriȩ. Ad inferiorem
uero intellectũ. in omnib istis quatu¬
& uentura ad dominum ȩcclesia. de gͣn¬
tilitatis errore figuratur: quȩ pͥus
aliena ignominiis plena & stẽrilis
habebatur: sed ad xpm̃ ut legitima
adiuncta est matrona. & plures ad¬
optiuos parit dõ filios. quam syna¬
goga que pͥus ut proprium uidebat᷑
habere inrum. Thamar uͭ mntrpretatur

Expanded text:
de quo ad sanctum Job dicitur: Nunquid de quo ad sanctum Job dicitur: Nunquid aduncabis Leviarmilla perforabis maxillam ejus ? In hamo ergo incarnationis Christi iste captus est, qui dum in illo appetit escam corporis, transfixus est aculeo divinitatis. Judas autem genuit Phares et Saram de Thamar. Notandum quod in genealogia Salvatoris nullam sanctarum assumit mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatoribus nascens, omnium peccata deleret. Unde et in sequentibus Raab meretrix, et Ruth Moabitis ponitur, et Bethsabee uxor Uriae. Ad interiorem vero intellectum in omnibus istis quatuor, ventura ad Dominum Ecclesia de gentilitatis errore figuratur, quae prius aliena, ignominiis plena et sterilis habebatur, sed ad Christum ut legitima conjuncta est matrona, et plures adoptivos parit filios Deo quam synagoga, quae prius ut proprium videbatur habere Dominum virum. Thamar ergo interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
nuit isaac. Isaac autem genitic iacob.
generationẽ xp̃i matħs ab ipso pro¬
missionis xp̃i exordio. hoc est ab a¬
braham generationes commemoratss
quos ꝑducit ad ioseph uirum mariȩ de
quomodo de gentuitatis caligine qua¬
si de egyptia seruiture per quadragin¬
ta duos u̾iros acsi eiusdem numeri ma¬
siones ad uirginem mariam plenam
sp̃c sc̃i gũrgire fluentem. acsi intelligibi¬
lem iordanem duce domino miͭ ihefu¬
xp̃o uelut iosue filio num uentum sit:
ipsumq xp̃m de maria natum ẽẽ testat᷑.
qui uelut hamus in recis capite. sit in
fine genealogie positus. & in mare hu-¬
ius mundi a patre missus. tortuosuniq
draconem aduncatum occĩsus occidit:
atq humani generis mortem mortu¬
us mortificauit. Et ido uelut fime du¬
plicato. iterato uidelicet uniuscuiusq
nomine in retis similitudinem genea¬
logiȩ ordo comeritur. donec ab huus
principio hoc est ab abraham ad ha¬
mum usq hoc est ap̃m adueniatur.

Expanded text:
nuit Isaac, Isaac autem genuit Jacob. nuit Isaac, Isaac autem genuit Jacob. generationem Christi Matthaeus ab ipso promissionis Christi exordio, hoc estbraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de quomodo, de gentilitatis caligine, quasi de Aegyptia servitute, per quadraginta duos viros, ac si ejusdem numeri mansiones, ad virginem Mariam, pleno sancti Spiritus gurgite fluentem, ac si intelligibilem Jordanem, duce Domino Jesu Christo, velut Josue filio Nun, ventum sit; ipsumque Christum de Maria natum esse testatur, qui velut hamus in retis capite, sic in fine genealogiae positus, et in mare hujus mundi a Patre missus, tortuosum draconem aduncatum occisus occidit, atque humani generis mortem mortuus mortificavit. Et ideo velut fune duplicato, iterato videlicet uniuscujusque nomine, in retis similitudinem genealogiae ordo contexitur, donec ab hujus principio, hoc est, ab Abraham ad hamum usque, hoc est, Christum, adveniatur;
Abbreviated transcription (Latin):
oleo lȩticiȩ pre omnibus participibus.
suis: & rex est de quo proph̃a dicit. mł¬
tĩplicabitur eius imꝑium. & pacis ñ
erit finis: & angłs ad mariam poten¬
tiam regni eius demonstrans. dabit
inquit ei dominus ds̃ sedem dauid pa-¬
tris eitis. & regnabit in domo iacob in
ȩternum. & regni eius non erit finis:¬
& sacerdos idem ẽ de quo dicit psalmi¬
sta: iurauit dominus & non penitebit
eum: tu es sacerdos in ȩternum scd̃m or¬
dinem melchisedech. Fiuii dauid: filii a¬
braham. Ordo pixposterus: s necessa¬
rio comiu̾tatꝰ. Si enim pͥmum posu¬
isset abraham & postea dauid: rursus
ei repetendus fuerat abraham. ut ge
nerationis series fereret᷑. Id̾o aut̾e ceteris
pretermissis horum filium nuncupauit:
quia ad hos tantum facta ẽ de xp̃o rep¬
missio. Ad abrabam. in semine inquit
tuo benedicent᷑ omnes gentes terrȩ. Ad
dauid uero ait. de fructu uentris tui
ponam suꝑ sedem tuam. Abraham ge¬

Expanded text:
oleo laetitiae prae omnibus participibus oleo laetitiae prae omnibus participibus ejus , et Rex est, de quo propheta dicit: Multiplicabitur imperium ejus, et pacis non erit finis ; et angelus ad Mariam, potentiam regni ejus demonstrans: Dabit, inquit, illi Dominus Deus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni eicit Psalmista: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Filii David, filii Abraham. Ordo praeposterus, sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David, rursus ei repetendus fuerat Anerationis series retexeretur. Ideo autem caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit, quia ad hos tantum facta est de Christo repromissio: ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes terrae . Ad David vero ait: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Abraham ge
Abbreviated transcription (Latin):
totus corruptus ẽ mundus. adam op¬
ponens nouum in quo restaurata sunt
omnia. & quȩ in celo &quȩ in terra cõ¬
sistunt. dedit manifeste intelligi quod
ipsius scripserit scđ̃m carnem generati¬
onem: qui electos suos in fiuoꝵ di as¬
sũmeret adoptionem. Quare autem
dixerit librum generationis. cum
paruam libri partiunculam teneat
generatio: hoc intelligitur quod con-¬
suetudinem gentis suȩ sequitus sic.
Consuetudo enim hebreoꝵ est. ut uolumi¬
nib ex eorum pͥncipiis impõnant nomina.
ut est gẽnesis. exodus: & ceteri libri lega¬
les. Quod autem dixit iħu xp̃i. regalem
& sacerdoralem in eo ex̃primit dignitatẽ.
Nam iħc qui nominis huiu presa¬
gium prȩculit. primus post moysen
in populo isił ducatum tenuit: & fi¬
lios isił in terram reꝓmissionis intro¬
durit. Aaron uero mistico consecrat᷑
unguento: pͥmus in lege sacerdos fuit.
Saluator igitur noster quem i̾mxit d̾s

Expanded text:
totus corruptus est mundus, Adam optotus corruptus est mundus, Adam opponens novum, in quo restaurata sunt omnia, et quae in coelo et quae in terra consistunt; dedit manifeste intelligi quod ipsius scripserit secundum carnem generationem, qui electos suos in filiorum Dei assumeret adoptionem. Quare autem librum dixerit generationis, cum parvam libri particulam teneat generatio, hoc intelligitur quod consuetudinem gentis suae secutus sit. Consuetudo enim Hebraeorum est ut voluminibus ex eorum principiis imponant nomina, ut est Genesis, Exodus et caeteri libri legales. Quod autem dicit, Jesu Christi, regalem et sacerdotalem in eo exprimit dignitatem. Nam Jesus qui nominis hujus praesagium praetulit, primus post Moysen in populo Israel ducatum tenuit, et filios Israel in terram repromissionis induxit, Aaron vero, mystico consecratus unguento, primus in lege sacerdos fuit. Salvator igitur noster, quem unxit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tionis iħu xp̃i. Quo exordio suo satis os¬
bendit generationem xp̃i scd̃m carnẽ sus¬
cepisse narrandam. Scd̃m hanc enim xͦ cht
filius hominis est: quod eciam se ipse se¬
pissime appellat. commendans nobis
quod miscditer dignatꝰ sit ẽẽ pro nobis.
Nam illa suꝑna &e eterna generatio
scđm quam filius d̃i unigenitus ÷ ante om¬
nem cieaturam: quia omnia ꝑ ipsum
facta sunt: ita meffabuus÷ ut de uia
dictum a propb̃a isaia intelligat᷑. Gene¬
rationem eius quis enarrabit: Enꝗͣ.
& de temporali eius natiuitate qua uer¬
bum caro factum ẽ. & urrgo spũ sc̃o gra
propħica sententia possit non inconueni¬
enter accipi. ne sacie edificationis discoes
compago non hereat. Igitur matheus cor¬
rupto humani generis initio ꝑ preuari¬
cationem in primo noui testamenti uibro
respondens primo libro ueteris legis ubr
scriptum ẽ. hic est liber generationis cęl
& terrȩ: & rursum. hic ẽ liber genera¬
tionis adȩ: adȩ uidelicet ueteris. per qͣm

Expanded text:
tionis Jesu Christi. Quo exordio suo satis ostendit generationem Christi secundum carnem, se suscepisse narrandam. Secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans nobis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta Isaia intelligatur: Generationem ejus quis enarrabit? Quanquam et de temporali ejus nativitate, qua verbum caro prophetica sententia possit non inconvenienter accipi, ne sacrae aedificationis discors compago non haereat. Igitur Matthaeus, corrupto humani generis initio per praevaricationem, in primo Novi Testamenti libro respondens primo libro veteris legis, ubi scriptum est: Hic est liber generationis coeli et terrae ; et rursum: Hic est liber generationis Adae ; Adae videlicet veteri, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistam. manus eius dare d̾o. Hec de¬
finit: Id firmiter in fide ce dilactione d̃ri
ꝑsistere decernit. Unde & beatus aposto¬
lus paius ait. Certus sum enĩ quia
neq mors. neq uita. neq angeli. neq
tia. neq futura. neq fortitudo. neq al¬

Expanded text:
stinat manus ejus dare Deo . Haec definit, id est, firmiter in fide et dilectione Dei persistere decernit. Unde et Paulus ait: Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angelus, neque tia
Abbreviated transcription (Latin):
conspicit. cotidie in tanto fide¬
lium seruorum numero huic pe¬
cuniam negotiaturo commodat.
in altero modum consummati
oꝑis examinat: hunc fidelicer pru-¬
denterq laborantem amplioris
grȩ munere donat. illum desi-¬
dia mollem & marcida luxu ocia
sectantem. & eo quod dederat pͥ¬
uat. Uerum unuiersali manifes¬
tationis indicio quod dictu quo¬
q terribile ÷ multi qui ad docen¬
dum uidebant᷑ idonei. ob ne-¬
gligendiȩ suȩ noxam. inter in¬
doctos reputabunt᷑. At alũ sim¬
pliciores fr̃s. & litterarum peni¬
tus ignari. ob conu̾sationis tam̃
eximiȩ deuotionem. inter aplicos
doctores p̃mia summa ꝑcipient.
Qui enim recipit prophetam in
nomine prophȩ: mercedem ꝓ-¬
phecȩ accipiet. uerum̃tamen
inimicos meos illos qui noluert̃
me regnare suꝑse: adducite huc
& interficite ante me. Impieca¬
tem udȩorum uel omnium re¬
ꝓborum ad xp̃m conuerti no¬
lentium. significat in die iudi¬
cii puniendam: ut ꝑ duos ser¬

Expanded text:
conspicit: quotidie in tanto fidelium servorum numero huic pecuniam negotiaturo commodat, in altero modum consummati operis examinatur: hunc fideliter prudenterque laborantem amplioris gratiae munere donat, illum desidias molles et marcida luxu otia sectantem, et eo quod dederat, privat. Verum universali manifestato judicio, quod dictu quoque terribile est, multi qui ad docendum videbantur idonei, ob negligentiae suae noxam inter indoctos reputabuntur. At alii simpliciores fratres, et elementorum penitus ignari ob conversationis tamen eximiae devotionem inter apostolicos doctores praemia summa percipient. Qui enim recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet . Verumtamen inimicos meos illos, qui noluerunt me regnare super se, adducite huc, et interficite ante me. Impietatem Judaeorum vel omnium reproborum ad Christum converti nolentium significat in die judicii puniendam, ut per duos fid
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ genus adiaboli suꝑari mali-¬
cia: uoluit creaturam stiam assumere.
& quasi unum hominẽ indui & affige¬
re illum cruci: ut sic ꝑ lignum crucis
uniuerso generi salus oriretur. Telatꝰ ẽ¬

Expanded text:
humanum genus a diaboli superari malitia, voluit creaturam suam assumere, et quasi unum hominem indui, et affigere illum cruci, ut sic per lignum crucis universo generi humano salus oriretur. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Crux annuntiatio apłoꝵ. crux mar¬
tyrum głatio: crux monachoꝵ abstinen-¬
tia. crux uirginum castitas. Crux gau¬
dium sacerdotum : crux eccłiȩ funda-¬
mentum. crux orbis terrȩ cautẽla. crux
temploꝵ destructio. crux ydoloꝵ repul¬
sio: crux scandalum iudeoꝵ: crux ꝑdi¬
tio impioꝵ. Crux inualidoꝵ uirtus:
crux egrotantium medicus: crux emun¬
datio leprosoꝵ. Crux paraliticoꝵ requies:
crux esurientium panis. crux sitientiũ
fons: crux nudoꝵ ꝓtectio. Nuditatem
autẽ cum dixero: non corporeã ȩstimes.
sed infidelitatis pęnam. Cum autẽ in
xp̃o crediderit: uestitus inuenietur:

Expanded text:
tio, crux annuntiatio apostolorum, crux martio, crux annuntiatio apostolorum, crux martyrum gloriatio, crux monachorum abstinentia, crux virginum castitas, crux gaudium sacerdotum, crux Ecclesiae fundamentum, crux orbis terrae cautela crux templorum destructio, crux idolorum repulsio, crux scandalum Judaeorum, crux perditio impiorum, crux invalidorum virtus, crux aegrotantium medicus, crux emundatio leprosorum, crux paralyticorum requies, crux esurientium panis, crux sitientium fons, crux nudorum protectio. Nuditatem autem cum dixero, non corpoream aestimes sed infidelitatis per poenam; cum autem in Christum crediderit, vestitus invenietur.
Abbreviated transcription (Latin):
quid gͥ sustinuit. non propt̾ semet ipsũ
neq propter patrem suum: sed ut salua¬
ret ꝑ crucem genus humanũ. Et si nosse
di. Crix spes. xp̃ianoꝵ: crux resurrectio
mortuoꝵ: crux cesoꝵ dux: criꝑx despera¬
toꝵ uia. crux claudoꝵ bãculus. crux pau-¬
ꝑum consolatio: crux refrenatio diuitũ.
crux destructio suꝑboꝵ. crux male uiuen¬
tium pęna. Crux aduersus demones tri¬
umphus: crux deuictio diaboli: crux
adolescentium pedagõgus. Crux susten¬
tatio inopum. crux spes desꝑatoꝵ. erux
nauigantium gub̃nator. Crux ꝑieli-¬
tantium portꝰ. erux obsessoꝵ murus:
crux pater orphanoꝵ. crux defensor
uiduarũ. Crux iustoꝵ consiliarius:
crux tribulatoꝵ requies. crux paruu¬
loꝵ custos. crux uiroꝵ caput. crux senũ
finis. Crux in tenebris sedentiũ lumen:
crux regum magnificentia. crux scutũ
ꝑpetuum: crux sensatoꝵ sapientia. Crux
lib̾tas seruoꝵ: crux imꝑatoꝵ philosophia.
crux lex impioꝵ: crux ꝓpħarum p̃cona¬

Expanded text:
nuit Christus, non propter semetipsum, neque propter Patrem suum, sed ut salvaret per crucem genus humanum. di: « Crux spes Christianorum, crux resurrectio mortuorum, crux caecorum dux, crux desperatorum via, crux claudorum baculus, crux consolatio pauperum, crux refrenatio divitum, crux destructio superborum, crux male viventium poena, crux adversus daemonas triumphus, crux devictio diaboli, crux adolescentum paedagogus, crux sustentatio inopum, crux spes desperatorum, crux navigantium gubernator, crux periclitantium portus, crux obsessorum murus, crux pater orphanorum, crux defensor viduarum, crux justorum consiliarius, crux tribulatorum quies, crux parvulorum custos, crux virorum caput, crux senum finis, crux lumen in tenebris sedentium, crux regum magnificentia, crux scutum perpetuum, crux insensatorum sapientia, crux libertas servorum, crux imperatorum philosophia, crux lex impiorum, crux prophetarum praecen
Abbreviated transcription (Latin):
prosos faciant aut inmundos. sed quod
habeant noticiam leprosi & non leꝑsi:
& possint discernere qui mundus qui¬
ue mimundus sit. Quomͦ gͦ ibi leꝓsũ
qui insontes sunt uel noxii: sed pro
officio suo cum peccatoꝵ audierit ua¬
rietates: scit qui ligandus sit. & qui

Expanded text:
prosos faciant et immundos, sed quod prosos faciant et immundos, sed quod habeant notitiam leprosi et non leprosi, et possint discernere qui mundus, quive immundus sit. Quomodo ergo ibi leprosum qui insontes sunt vel noxii, sed pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandus sit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tri largitus est nomen. Ac scdm meta¬
phoram petrȩ: recte dicitur ei. ȩdificabo
ȩccłiam meam suꝑtẽ. Et portȩ inferi non
preualebunt aduersus eam. Ego portas
inferi uitia reor atq peccata: uel certe
hereticoꝵ doctrinas. ꝑ quas illecti ho¬
mines ducuntur ad tartarum. Clemo
itaq putet de morte dici. quod apostoli
conditioni mortis subiecti non fuerint.
quoꝵ martyria uideat choruscare. Et
tibi dabo claues regni cęloꝵ. Et quod¬
cumq ligaueris suꝑ terram erit ligatũ
& in cęlis: & quodcumq solueris super
terram. erit solutum & in cęlis. Istum
quid sibi de phariseoꝵ assumunt suꝑci¬
lio: ut uel dampnent innocentes. uel sol¬
uere se noxios arbitrentur: cum apud dm̃
non sententia sacerdotum: sed reoꝵ uitã
queratur. Legimus in leuitico de leꝓsis.
ubi iubentur ut ostendant se sacerdo¬
tib. & si lepram habuerint. tunc a sacer¬
dote inmundi fiant: non ut sacerdotes le¬

Expanded text:
tri largitus est nomen. At secundum metatri largitus est nomen. At secundum metaphoram petrae, recte dicitur ei: Aedificabo Ecclesiam meam super te. Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Ego portas inferi reor vitia atque peccata: vel certe haereticorum doctrinas, per quas illecti homines ducuntur ad tartarum. Nemo itaque putet de morte dici, quod apconditioni mortis subjecti non fuerint, quorum martyria videt coruscare. Et tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis. Istum tes aliquid sibi de Pharisaeorum assumunt supercilio, ut vel damnent innocentes, et solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed eorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubentur ut ostendant se sacerdotibus, et si lepram habuerint, tunc a sacerdote immundi fiant, non quod sacerdotes le
Abbreviated transcription (Latin):
Qui respondit. Onẽ tuscis. Et uolunt seͥp¬
toꝵ uitio deprauatum: ut pro bariona
hoc est filius iohannis. bariona scriptũ
sit una detracta sillaba. Iohanna autem:
uterp̃tatur dĩ gr̃a. Utrumq autem
nomen mystice intelligi potest: quod &
nificet spuale. Illud quoq quod ait. qͥa
caro & sangnis non reuelauit tibi. apłi¬
cȩ narrationi compara in qua ait. conti¬
nuo non ad quieui carni & sanguini.
carnem ibi & sanguinẽ uidȩos signifi¬
cans: ut hic quoq sub alio sensu demon¬
latus sit. Et ego dico tibi. Quid est hoc¬
quod ait. & ego dico tibi: Quia tu mͥ
diristi. tu es xp̃c̃ filius diuiiii: & ego
dico tͥ non sermone casso. & nullum
habente opus. sed dico tibi quia meũ
dixisse fecisse est: quia tu espetrus et
suꝑ hanc petram ȩclificabo ȩccłiam meã.
Sicut ipse lumen apłis donauit. ut
quȩ ex dño sortiti uocabula sunt: ita
& symoni qui credebat in petra xp̃m. pe¬

Expanded text:
Qui respondit: Domine, tu scis. Et volunt ScripQui respondit: Domine, tu scis. Et volunt Scriptorum vitio depravatum, ut pro Bar Joanna, hoc est, filius Joannis, Barjona scriptum sit, una detracta syllaba. Joanna autem interpretatur, Domini gratia. Utrumque autem nomen mystice intelligi potest, quod etnificet spirituale. Illud quoque quod ait: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, Apostolicae narrationi comparatur, in qua ait: Continuo non acquievi carni et sanguini , carnem ibi et sanguinem, Judaeos significans, ut hic quoque sub alio sensu demonlatus sit. Et ego dico tibi. Quid est quod ait: Et ego dico tibi? Quia tu mihi dixisti: Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, non sermone casso, et nullum habente opus, sed dico tibi: quia meum dixisse, fecisse est. Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Sicut ipse lumen apostolis donavit, ut que ex Domino sortiti sunt vocabula: ita et Simoni, qui credebat in petram Christum, Pe
Abbreviated transcription (Latin):
nis : subiecit. Uos autem quẽ me esse
dicitis : Illis quia homines sunt huma
na opinantib: uos quiestis dii. quem
me esse existimatis: Petrus ex ꝑsona
di uiui. Dm̃ uiuum appellat ad comꝑa-¬
tionem eoꝵ deoꝵ. qui putantur dii sed
mortui sunt: saturnum. iouem. cererẽ.x
portenta significans. Respondens iħe¬
dixit ei. Beatus es symon bariona. quia
caro & sanguis non reuelauit tibi: secd
pater meiis qui est in cęlis. Testimonio
de se apłi. reddit uicem. Petrus dixerat.
tues xp̃c filius di uiii: mercedem reci¬
pit uera confessio. Beatus es symon
ro & sangius reuelare non potuit. spc̃
sc̃i gr̃a reuelatum est. Ergo ex confessione
sortitur uocabulum quod reuelationem
er sp̃ũ scõ habeat: cuius & filius appel¬
landus sit. Et quidem bariona in lingua
nr̃a sonat filius columbȩ. Alii simpliciter
accipiunt quod sẏmon id est petrus filius¬
sit iohannis: uxta alteriꝰ loci interroga¬
tionem. Symon ichannis diligis me :

Expanded text:
nis, subjecit: Vos autem, quem me esse nis, subjecit: Vos autem, quem me esse dicitis? na opinantibus; vos qui estis dii, quem me esse existimatis? Petrus ex personDei vivi. Deum vivum appellat, ad distinctionem eorum deorum, qui putantur dii, sed mortui sunt: Saturnum, Jovem, Venerem, Mportenta significans. Respondens s es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est. Testimonio de se Apostoli reddit vicem. Petrus dixerat: Tu es Christus Filius Dei vivi; mercedem recepit vera confessio: Beatus es, Simon ro et sanguis revelare non potuit, Spiritus sancti gratia revelatum est. Ergo ex confessione sortitur vocabulum, quod revelationem ex Spiritu sancto habeat, cujus et filius appellandus sit. Siquidem Barjona in nostra lingua sonat, 124 filius columbae. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est, Petrus, sit filius Joannis, juxta alterius loci interrogationem: Simon Joannis, diligis me ?
Abbreviated transcription (Latin):
filii adam. Pulchre autem interro¬
gat. quem dicunt hommes esse filium
hominis: quia qui de filio hominis locun-¬
tur. homines sunt: qui uͦ diuinitatem
eius intelligunt. non homines sed dii
appellantur. At illi dixerunt. Alii iohan¬
nem baptistam. alii helyam. alii uero ihe¬
remiam: aut unum ex ꝓpħis. Miror qͦs¬
dam interpretes causas erroꝵ inquire¬
re singuloꝵ: & disputationem longissi¬
mam texere: quare dnm̃ nr̃m alii io
hannem putauerint. alii iheremiam.
alii helyam. aut unum ex ꝓpħis: cũ
sic errare potuerint in helya & ihere¬
mia. quomodo herodes errauit in io¬
hanne dicens. quem ego decollaui io¬
hannem ipse surrerit a mortuis. & uir¬
tutes oꝑantur in eo. Uos aut̃e quem me¬
ẽẽ dicitis : Respondit sẏmon petrus.
Tu es xp̃c filius di uiui. Prudens lector
attende: quod ex consequentib textuq
sermonis. apłi nequaquam homines.
sed dii appellantur. Cum enĩ dixisset.
quem dicunt homines ẽẽ filium homi¬

Expanded text:
filii Adam. Pulchre autem interrofilii Adam. Pulchre autem interrogat, quem dicunt esse homines filium hominis, quia qui de filio hominis loquuntur, homines sunt, qui vero divinitatem ejus intelligunt, non homines, sed dii appellantur. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Miror quosdam interpretes causas errorum inquirere singulorum et disputationem longissimam texere, quare Dominum noannem putaverunt, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis, cum sic errare potuerint in Elia et Jeremia, quomodo Herodes erravit in Joanne, dicens: Quem ego decollavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, et virtutes operantur in illo . Vos autem, quem me dicitis? Respondit Simon Petrus: Tu es Christus filius Dei vivi. Prudens lector attende, quod ex consequentibus textuque sermonis apostoli nequaquam homines, sed dii appellentur. Cum enim dixisset: Quem dicunt homines esse filium homi
Abbreviated transcription (Latin):
hilippus iste est frater
herodis de quo supra
diximus. tetrarcha itu¬
reȩ & trachonitidis re¬
gionum: qui in hono¬
rem tyberii cesaris cesaream philippi.
quȩ nunc paneas dicitur appellauit.
& est in ꝓuintia phenicis: imitatus
hero dem patrem. qui in honorem au¬
gusti cesaris appellauit cesaream. quȩ
prius turris stratonis uocabatur: & ex
nomine filiȩ eius lẏbbiadem transior¬
danen extruxit. Iste est locus cesareȩ phi-¬
lipphi. ubi iordans ad radices oritur¬
lybani: & habet duos fontes. unum
nomine ior. & alterum dan: qui simul
mixti. iordanis nomen efficiunt. Et
interrogabat discipłos suos dicens. Quẽ
dicunt homines eẽ filium hominis :
Non dixit quem me dicunt eẽ homi
nes sed filium hommis: ne iactanter
de se querere uideretur. Et nota qͦd
ubicumq scriptum est in ueteri testa¬
mento filius hominis: in hebreo po¬
situm sit filius adam. Pillud quod
in psalmo legimus. filii homiũ usq¬
quo graui corde: in hebreo dieitur

Expanded text:
hilippus iste est frater Herodis, de quo jam supra diximus, tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis, qui in honorem Tiberii Caesaris, Caesaream Philippi, quae nunc Paneas dicitur, appellavit. Et est in provincia Phoenicis imitatus Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius Turris Stratonis vocabatur, et ex nomine ejus filiae Lubiadem trans Jordanem exstruxit. Iste locus est Caesareae Philippi, ubi Jordanis oritur ad radices Libani, et habet duos fontes, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul misti Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse filium hominis? Non nes, sed filium hominis, ne jactanter de se quaerere videretur. Et nota quod ubicunque scriptum est in Veteri Testamento filius hominis, in Hebraeo positum sit filius Adam? illudque quod in psalmo legimus: Filii hominum, usquequo gravi corde? In Hebraeo dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
do quidem suo exemplo xp̃ianos fie¬
ri imitatores iubet dicendo. Imitato¬
res mei estote: sicut & ego xpĩ. Ali¬
quando uero de se resipiscens. ad ipsiꝰ
tote imitatores di: sicut filii km̃i.
Iam uͦ de monstrans quia nichil ita¬
hanc imitationem pariat. quã si ita
uiuat aliquis ut bonum eius in com¬
mune ꝓficiat. atq uniuersis utilio¬
ra ꝓuideat adungit dicens. Ambu¬
late in caritate. Ido cum dixisset imi¬
tatores dei estote. continuo de carita¬
te disseruit: quia hȩc precipue uirtꝰ
homines do ꝓximos facit. Quantȩ en̾i¬

Expanded text:
do quidem suo exemplo Christi nos fieri imitatores iubet dicendo: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Aliquando quidem de se resipiscens ad Deum, atote imitatores Dei, sicut filii carissimi. Iam vero demonstrans, quia nihil hanc imitationem ita pariat, quam si ita vivat aliquis, ut bonum eius in commune proficiat atque universis utiliora praevideat, adiunxit: Ambulate in caritate. Ideo cum dixisset, Imitatores mei estote, continuo de caritate disseruit, quia haec praecipue virtus homines Deo proximos facit. 48. De
Abbreviated transcription (Latin):
quia uitȩ cȩlestis ꝑfectionem
suggerit. quasi numeri cente¬
narii pondere fulgescit. Ꝙ ait¬
ad illos. N Iegotiamini dum

Expanded text:
quia vitae coelestis perfectionem suggerit, quasi numeri centenarii pondere fulgescit. Et ait illis: Negotiamini dum
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscit cibum: & ad talem ȩstuat po¬
tum. Quem utiq non expeceret: si ui¬
chil de eius suauitate gustasset. Audi¬
endo autem dicentẽ sibi prophicum
spm̃. gustare & uidece quoniam suauis
est dñs. accepit quandam suꝑne dui¬
cedinis portionem: &e in amorem cas¬
bissimȩ uoluntatis exarsit: ut spretis
om̃ib temꝑalib ad edendam hibendã¬
q: iusticiam. toto accẽderet᷑ affecti: &
ulius pͥmi mandati apprehenderet ue¬
ritatem dicentis. diliges dñm dm̃ tu¬
um ex toto corde tuo ce ex cota mente
tua. & ex tota uirtute tua: quoniam n¬
chil÷ aliud diligere d̃m. quam amare
iusticiam. Deniq sicut illic dulectioni
di. preximi cura subiungit᷑: ita & hic
desiderio iusticiȩ. uirtus miscdiȩ copu¬

Expanded text:
cupiscit cibum, et ad talem aestuat pocupiscit cibum, et ad talem aestuat potum; quem utique non expeteret, si nihil de ejus suavitate gustasset. Audiens autem dicentem sibi propheticum spiritum: Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus , accepit quamdam supernae dulcedinis portionem, et in amorem castissimae voluptatis exarsit, ut spretis omnibus temporalibus, ad edendam bibendamque justitiam toto accenderetur affectu, et illius primi mandati apprehenderet veritatem dicentis: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et ex tota virtute tua : quoniam nihil aliud est diligere Deum quam amare justitiam. Denique sicut illi dilectioni Dei, proximi cura subjungitur, ita et huic desiderio justitiae virtus misericordiae copu