comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ. qd ÷ ñ mechaberis itauiolatis ut hoc maxime in c̃iugio de testemini ꝗd filii ꝓ¬
ereentur acsic auditores ur̃os dũ cauent. nefeminȩ quib miscentur concipiant &iã
uxorũ adulteros faciatis. ducunt enĩ eas ex lege matrimoni. tabulis ꝓclamantib
uberoꝵ ꝓcreandorũ causa & ur̃a lege metuentes ne particulã di sui sordib carius
afficiant ad explendã tantũ libi dinẽ feminis inpudica c̃ iunctione miscent᷑.
Filios aũt inuiti suscipiunt. ꝓpt̃ quod solũ coniugia copulanda sunt. Ruomͦ
Quo ablato mariti erunt turpit̾ amatores. meretrices uxores. thalami forni¬
ꝑuersitate ñ seruas. Dũ enĩ times nedĩ tui m̃brũ ligetur in carnẽ. tidas esurientt
famelicũ quimori possit. nisi cibũ porrigendo subuenias. iam tu homicida te¬
neberis aut leg dĩ si non dederis aut lege manichei sidederis. Quid cȩtera

Expanded text:
ceptum, quod est, Non maechaberis, ita violatis, ut hoc maxime in cceptum, quod est, Non maechaberis, ita violatis, ut hoc maxime in crocreantur, ac sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus miscentur, concipiant, etiam uxorum adulteros faciatis. ducunt enim eas ex lege matrimonii tabulis proclamantibus liberorum procreandorum causa, et uestra lege metuentes, ne particulam dei sui sordibus carnis adficiant, ad explendam tantum libidinem feminis inpudica coniunctione miscentur; filios autem inuiti suscipiunt, propter quod solum coniugia copulanda sunt. quomodo nt nuptiae ? quo ablato mariti erunt turpiter amatores, meretrices uxores, thalami forniperuersitate non seruas. dum enim times, ne dei tui membrum ligetur in carne, non das esurienti famelicum, qui mori possit, nisi cibum porrigendo subuenias? iam tu homicida teneberis aut lege dei, si non dederis, aut lege Manichaei, si dederis. quid? cetera
Abbreviated transcription (Latin):
sare cibaria conseruis meis. caue semꝑ ut caues manicheoꝵ impiã uani¬
illusionib inquieta anima uentilaris. Hȩc tria precepta qͦ modo ꝑn¬
neant ad dilectionẽ dĩ. quando capies. quando sapies quando amabis
Immoderata es & fȩda & contentiosa: tumuisti euanuisti. uiliusti.
excesisti modũtuũ. turpastidecorẽ tuũ. turbasti ordinẽ tuum
talis apudte fui nourte. Quo pacto gͦ te nunc doccã hȩc tria p̃cepta addilce tione
quȩ ad dilectionẽ ꝓxximi ꝑtinent qua humanȩ uitȩ sotietas continetur erroris tiu
de testanda ꝑuersitate nosse atip obseruare ꝑmitteris: In quib mandatũ pͥmũ:
Honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã qđ & paulus cõmemorat mandatũ pͥmũ in ꝓmissio¬
ne eadẽ atq itidem &iam ipse p̃cipiens. tuaut doc trina demonica didicisti ini¬
micos deputare parentes. guos quod te ꝑ concubitũ ligauerint in carne. et hoc mͦ
utiq dõ tuo immundas imposuerint. Hinc &iã c̃siderandũ ÷ consequens pre¬

Expanded text:
sare cibaria conseruis meis: caue semper, ut caues, Manichaeorum inpiam uaniillusionibus inquieta anima ventilaris? Haec tria praecepta quomodo pertineant ad dilectionem Dei, quando capies, quando sapies, quando amabis? Immoderata es, et foeda, et contentiosa: tumuisti, evanuisti, viluisti, excessisti modum tuum, turpasti decorem tuum, turbasti ordinem tuum. Talis apud te fui, novi te. Quo pacto ergo te nunc doceam haec tria praecepta ad dilectionemquae ad dilectionem proximi pertinent qua humanae vitae societas continetur, erroris tui detestanda perversitate nosse atque observare permitteris? In quibus mandatum primum est, Honora patrem tuum et matrem tuam: quod et Paulus commemorat mandatum primum in repromissione, eadem atque itidem etiam ipse praecipiens . Tu autem doctrina daemoniaca didicisti inimicos deputare parentes tuos, quod te per concubitum in carne ligaverint, et hoc modo utique deo tuo immundas compedes imposuerint. Hinc etiam consequens prae
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. hoc deom̃ib: imaginariis signis sentiendũ ẽ. quȩ uel adcultũ idolorum
uel ad erraturam eiusque partes tamquam dm̃ colendas trabunt: uel adre¬
mediorum aliarũq obseruationũ curã ꝑtinent. quȩ non sunt diuinttuꝰ ad
dilectionẽ dĩ & praximi tam quã publice constituta. sed ꝑ priuatas appe¬
titiones rerũ temporalium corda dissipant miserorũ. In om̃ib ergo istis

Expanded text:
s, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum aliarumque obseruationum curam pertinent, quae non sunt diuinitus ad dilectionem dei et proximi tamquam publice constituta, sed per priuatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. in omnibus ergo istis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uire laudant᷑. Ante litteras enim gentis hebreorũ inqua unius dĩ cultus emi¬
nuit. ex qua scđm carnẽ ut̾nit dñs nr̃ ne ipse quidem phy thago ras fuit. a cuius
posteris platonẽ theologiam didicisse isti asserunt. Ita considetatis tẽporib sit
multo credibili us istos potius delitteris nr̃is habuisse. quȩ cũq bona & uera

Expanded text:
quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emiquae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝰquadiagnta sex annis templũ ȩdificatũ sit. ut cũ referni iste numerus adȩtatẽ dñi
non potuerit ad secretiorẽ instructionẽ humani corporis referatur. quo indui ꝓpt̃
nos non de dignatus esi unicus dĩfilius ꝑquẽ facta sunt omnia. De urilitate autem
historiȩ ut omittã gecos. quantã nr̃ ambrosius quȩstionem soluit. calũpniantib.
tias quas mirari & p̃dicare cogunt᷑ de platonis libris eũ didicisse qũo longe
ante humanũ aduentũ dñi platonẽ fuisse negari non potest. Nonne memo¬
ratus ep̃s conside rata historia gentiũ. cũ repperisset platonẽ. hiere miȩ tẽporib
ꝓfectũ suisse inȩgiptũ ubi ꝓphȩta ille tunc erat. ꝓbabilius eẽ ostendit qđ plai
potius nr̃is lit trris ꝑhieremiã fuerit inbutus. ut illa possit docere uel scribere

Expanded text:
quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus tias, quas mirari et praedicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere
Abbreviated transcription (Latin):
attinguntur. uel narrata credimus. uel de monstrata sentimus. ł experta
quȩ appellatur historia: plurimũ nos adiuuat ad libros scõs intellegendos
&iam sip̃ter eccłam puerili eruditione discatur. Nam & ꝑ olymͦphi¬
adas & ꝑ consulum nomina multa sepe quȩ runtur a nobis. & ignorantia con¬
squo natusẽ dñs & quo passus ẽ. non nullos coegit errare. ut putas
quadraginta sex annorũ ȩ tate passũ eẽ dñm. quia ꝑ tot annos ẽdificatũ
templũ ẽẽ dictũ ẽ. aiudȩis. quod unaginẽ dominici corporis babebat. et annorũ
quidẽ fere triginta bapti zatũ er̃. retinemus auctoritate euangelica.ed postea
quot annos in hac uita egerit: quã quã textii ipso actionũ eius anim aduerti possit.
tam̃ ne aliunde caligo dubitationis oriatur: de historia gentium collata. cũ euan¬
gelio liquidius certiusq colligitur. Tunc eium uidebit᷑ non frustra ẽẽ dictũ quod

Expanded text:
attinguntur, vel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta attinguntur, vel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, vel experta quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad sanctos Libros intelligendos, etiamsi praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per Consulum nomina multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus, quo natus est Dominus, et quo passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadraginta sex annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quorum eaquȩ ad societatem ut dictũ ẽ. dȩmonũ ꝑtinent penitus repudi¬
anda sunt & de testanda. Ca uero quȩ homines cũ hominibus habent
assum̃da in quantũ non sunt luxuriosa atq super flua & maxime lit¬
terarũ sigurȩ sine quib legere ñ possumus. linguarũq uarietas quantũ
satis est. dequa superius disputauimus. Ex eo genere sunt & iãno te
Quas quididice runt: ꝓpriȩ iam notarii appellantur. Utilia sunt ista.
nec discunt᷑ inlicite. nec suꝑstitione implicant. nec lixu eneruant.
si tantũ occupent ut maiorib rebus adquas adipiscendas seruire debent
irmporib aut diuinitus inftituta inuestigando homines ꝓdider̃ ubi cũq
discant᷑. non sunt hominũ instituta existimanda. Quorũ alia sunt adsensus
corporis: alia uero adrationẽ. anumi ꝑtinencia: Sed illa quȩ sensus corporis

Expanded text:
Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudiQuorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis
Abbreviated transcription (Latin):
humana instituta sunt: Et nulla magis hominũ ꝓpria quȩ ase ipsis ut¬
habent existimandasunt. quã quȩ qut̃ falsa atque mendatia:
Commoda uero & necessaria hominũ cũ hominibus instituta sunt. quȩ cũq
in habitu uel incultu corporis ad sexuis uelhonores dicernendos differen¬
tia placuit. & innumerabilia genera significationũ. sine quibus huma na
societis aut non omino aut minus commode geritur. quȩ que inponderib
atque mensuris & num morum in pressionibus uel estimationibus sua cuiq
uitati & ppło sunt propria. & cetera hliius modi Quȩ nisi hominĩ
tuta essent: nonꝑ diuersos ppłos uaria eẽtꝰ nec in ipsis ppłis singulis ꝓ arbitrio
suorum principum mutarentur. Sed hec tota pars humanorum institutorum
quȩ adusum uitr necessarium proficiunt nequaquamꝰ fugienda xp̃i ano:
brata enim quȩdam & naturalib ut cũq similia hominũ inftrita sunt.

Expanded text:
humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus atque mensuris, et nummorum impressionibus vel aestimationibus, sua cuique civitati et populo sunt propria; et caetera hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos varia essent, nec in ipsis singulis populis pro arbitrio suorum principum mutarentur. 40. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda christiano; brata enim quaedam et naturalibus utcumque similia hominum instituta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
relatu hȩc solemus audire. Quodideo credendũ est quia nunc quoq
siquis theatrũ talium nugarũ imperitus intrauerit nisi ei dicatur
ab altero quid illi motis significent: frustra totus intentus ẽ. Appe¬
tunt tam̃ om̃s quandam similitudinẽ in significando ut ipsa signa
quantũ possunt. rebus quȩ signisicantur similia fint: Sed quia multi
modis simile aliquid alicui potest esse non constant talia signa inter
homines nisi consensus accedat. In picturis uero & statuis ceterisq
huius modi simulatis operibus maxime peritorũ artisicũ. nemo errat
consimilia uiderit. ut agnoscat quibus sint rebus similia Et hoc
totũ genus inter super flua hominũ instituta nume randũ est : nisi cũint̃ ẽ
quid eorũ quade causa & ubi & quando. & cuius auctorttate fiat:
Milia deniq fictarũ fabularũ & falsitatũ quarũ m̃daciis homines delectam

Expanded text:
relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cationem. sedideo ualent quia consenserunt in eas. sica& iam illa signa quib
ꝑnitiosa dȩ monum societas comparatur ꝓcuiusq obseruationib ua¬
lent quod manifestissime ostendit. ritus augurũ. qui & antequã obser¬
nt & postea quã obseruata signa tenuerint id agunt ne uidea
uolatus aut audiant uoces auiũ: Quia nulla ista signa sunt nisi c̃ sensus
dȩ monib. sed cũ ipsis hominib institute. Namq om̃a quȩ udeo ualent
int̃ homines quia placuit inter eos ut ualeant. instituta hominum sunt:
Quorũ partm suꝑ flua luxuriosaq instituta sunt. partim commoda & ne¬
cessaria. Illa enim signa quȩ saltando faciunt histriones. si natura
non instituto & consensione hominũ ualerent: non primi stẽporib
ltante pantomimo prȩco p̃nuntiar& populis carthaginis. qu
tor uellet intellegi. Quod adbuc multi meminerunt senes: quoꝵ

Expanded text:
cationem, sed ideo ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus cationem, sed ideo ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s quidecipere uolunt talia ꝓcurant cuiq qualibus eũ inretitũ per
suspitiones & c̃sensiones eius uident. Sicut enĩ uerbi grã unafigura
litterȩ quȩ decusatim notatur aliud apud grecos aliud apud latinos
ualet. non natura sed placito & consensione significandi Et ideo qui
utrãq lingũa nouit si hominigreco uelit aliꝗid significare scribendo¬
ñ in ea signisicatione ponit hanc litterã inquaeã ponit cũ homini seri¬
bit latino Et beta uno eodẽq sono apud grecos litterę. apud latinoꝰ
holeris nom̃ ẽ. Et cũ dicolege. in his duab sillabis aliud grecus ali¬
ud latinus intellegit Sicut ergo hȩom̃s signi ficationes ꝓsuȩ cuiꝰq
societatis consensione animos mouent. & quia diuersa consensio ẽ. diuersae
mouent Nec ideo c̃senserunt in ea homines quia iam ualebant ad signifi¬

Expanded text:
spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse monent, nec ideo consenserunt in eas homines, quia iam ualebant ad signifi
Abbreviated transcription (Latin):
doc trinis societas demonũ. formidanda atq uitanda est. Qui nihil
cũ principe suo diabolo nisi reditũ nr̃m claudere atq obserare co¬
nantur. Sicut aut̃ de stellis quas condidit & ordinauit ds̃ humanȩ &
deceptoriȩ coniecturȩ ab hominib institutȩ sunt: sic &iã dequil
busq nascentib uelquo quomodo diuinę ꝓuidentiȩ amministratione
existentib reb: multa humanis suspitionib quasi regularit̃ c̃iectata
liiteris mandauerunt. si forte insolite acciderint uel ut si mula pari¬
at au fulmine aliꝗid ꝑcutiatur quȩ om̃a tantũ ualent quantum
p̃sũptione animorũ quasi cõmuni quadã lingua cũdȩ monib foederata
sunt. quȩ tam̃ plena sunt omĩa pestiferę curiositatis cruciantis sollici¬
tudine mortiferę seruitutis. Non enĩq ualebant anim aduersas.
sed anim aduertendo atq signando factũẽ. ut ualerent Et ideo diuer¬
sis diuerse ꝓueniunt scđm cogitationes & p̃sũptio nessuas Illi enĩ

Expanded text:
doctrinis societas daemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem de stellis, quas condidit et ordinavit Deus, humanae et deceptoriae conjecturae ab hominibus institutae sunt; sic etiam de qubusque nascentibus uel quoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim
Abbreviated transcription (Latin):
nes ut ad tãgrandi genere dictionis uideantur urgendi. aut si iã idagunt ut a¬
gant studiosius atꝙ in eo firmit̃ ꝑseuerent. Ita fit ut etiã tẽperatigeneris einati.
ñ iac tant᷑ sed prudent̃ utamꝰ: ñ eiꝰ fine c̃tenti. qͦ tantũ nodo delet tat᷑ auditoĩ

Expanded text:
ines, ut ad eam grandi genere dictionis urgendi videantur: aut, si jam id agunt, ut aines, ut ad eam grandi genere dictionis urgendi videantur: aut, si jam id agunt, ut agant studiosius, atque in eo firmiter perseverent. Ita fit ut etiam temperati generis ornatu, non jactanter, sed prudenter utamur: non ejus fine contenti, quo tantummodo d
Abbreviated transcription (Latin):
sedutreb quȩ honeste utilitq dicuntur. sinec docente indigeut eloquio. nec mouente
uia & scientes & fauentes auditores hnt. aliquanto ꝓmptius exdelectation
quutionis accedat . ł tenatius adherescat assensus. Nãcũ eloquentiȩ sit uniũ sale offi¬
ciũ inqͥcũq istoꝵ triũ genere dicere apte adp̃suasionẽ. finis aut̃ id quod intenderis
ꝑ suadere dicendo. in qcũ ꝙ istoꝵ triũ genere dic̃ quidẽ eloquenꝰ apte ad ꝑsuasionẽ.
qui lingͣglantur & se inpane gyric̃is talib ictionib iactent. ubi nec docendus
nec ad aliquid agendũ mouendus. sed tantũ modo ⁊ delectand auditor. Nosnꝰ istũ
finẽ peferamꝰ ad alterũ finẽ. ut scilicit qd efficere uolumꝰ cũ grandit᷑ dicimꝰ. hac etiã isto
uelimꝰ iđ ut bona more diligantur ł deuitent᷑ mala. si abactione ñsic alienist̃ hom¬

Expanded text:
sed ut rebus quae utiliter honesteque dicuntur, si nec docente indigent eloquio nec movente, sed ut rebus quae utiliter honesteque dicuntur, si nec docente indigent eloquio nec movente, quia et scientes et faventes auditores habent, aliquanto promptius ex delectatione ipsa elocutionis, accedat vel tenacius adhaerescat assensus. Nam cum eloquentiae sit universale officium, in quocumque istorum trium generum, dicere apte ad persuasionem; finis autem, id quod intenderis, persuadere dicendo: in quocumque istorum trium generum dicit quidem eloquens apte ad persuasionem, qui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque dictionibus jactant, ubi nec docendus, nec ad aliquid agendum movendus, sed tantummodo est delectandus auditor. Nos vero istum finem referamus ad alterum finem, ut scilicet quod efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto velimus, id est, ut bona morum diligantur, vel devitentur mala; si ab hac actione non sic alieni sunt hom
Abbreviated transcription (Latin):
cendi genere sunt pleriꝙ mutati sed ut qđ nesciebant scirent. autꝗdeis uide¬
batur in credibile crederent. ñ aut ut agerent ꝗd agendũ iã nouerant et a¬
gere nolebant. adhuius modi nãꝙ duritiã flectendã. debet grandit̃ dici slã
& laudes acuituperationes quando eloquent̃ dicuntur: cũ sint ingenere tem¬
perato sic ad fitiunt quosdã ut ñsolũ in laudib & uituperationib eloquentia
delectentur. uer & ipsilaudabilit̃ apperant fugiantq uituperabilit̃ ui¬
uere. Sed nũꝗd om̃s qui delectantur iniitantur. sic̃ in grandi genere om̃s
qui flectuntur agunt. & in sũmissogenere om̃s qͥ docent sciunt. aut eredt̃
hoc eis eemaxime nessariũ qͥ sapient̃ & eloquent uolunt dicere. Iilid ũ qd
agiur genere tẽperato. idut eloquentia ipsi delectet. non ÷ ꝓpt̃ seipsũ usurpandũ

Expanded text:
cendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videcendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namque duritiam flectendam, debet granditer dici. Nam et laudes et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato, sic afficiunt quosdam, ut non solum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi laudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes qui flectuntur, agunt; et in submisso genere omnes qui docentur, sciunt, aut credunt hoc eis esse maxime necessarium, qui sapienter et eloquenter volunt dicere Illud vero quod agitur genere temperato, id est, ut eloquentia ipsa delectet, non est propter seipsum usurpandum;
Abbreviated transcription (Latin):
calunt & quisꝙ utqueq poterat occidebant. egi quidẽ grandit quantũ ualiu. ut
tã crudeleatꝙ inueteratũ malũ de cordib & morib eoꝵauellerẽ. peller ẽꝙ dicen¬
do ñ tam̃ egise aliquid me putaui cũ eos audirẽ acclamantes. sed eũfientes uiderẽ.
Aedamantib quippe se doceri & deles tari. flecti aut̃ lacrimis indicabant.
Quas ubi aspex inmanẽ illam c̃suetudinẽ a patrib etauis longe amaiorib
traditã quȩ pectora eoꝵhostilit̃ obsidebat. ł potius possidebat uctã ante¬
quã re ipła idostenderẽtredidi. MNoxq sermone finito ad agendis do grãscor
nihil tale tẽptatum ÷ Sunt &alia multa experim̃ta quib dicimꝰ homines
quid ineis fecerit sipientis granditas dic tionis ñclamore potius quãgemitu ali¬
quando & iã lacrimis. postremo uite mutatione monstrasse. Sumisso sciã di¬

Expanded text:
cabant, et quisque ut quemque poterat occidebat: egi quidem granditer, quantum valui, ut cabant, et quisque ut quemque poterat occidebat: egi quidem granditer, quantum valui, ut tam crudele atque inveteratum malum de cordibus et moribus eorum avellerem, pelleremque dicendo; non tamen egisse aliquid me putavi, cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri et delectari, flecti autem lacrymis indicabant. Quas ubi aspexi, immanem illam consuetudinem a patribus et avis, longeque a majoribus traditam, quae pectora eorum hostiliter obsidebat, vel potius, possidebat, devictam, antequam re ipsa id ostenderent, credidi. Moxque sermone finito ad agendas Deo gratias nihil tale tentatum est. Sunt et alia multa experimenta quibus didicimus, homines, quid in eis fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore potius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam di
Abbreviated transcription (Latin):
lit Temperatũ aut gnius ñ quide seꝑ sedtam̃ aliquando sumusso indiget siut dix questio
cuius nodis ÷ soluen& incurrat. ł quandonnilla quȩ ornori possent idonor nant ied
sumisso ser mone dicuntur: ut quibusdã quasi toris ornam̃toꝵ p̾beant emunentiore locũ
ran de aut geis tẽperata dic tior equrit: a ddelec tindos quppe animos ñ admouiendos
tandus : dicere. hoc enĩ & acumina sũmissi generis & ornam̃ta faciunt tẽperat. Gian¬
de aũt genus plerũq pondere suo uoces p̃mĩ: sedlacrimas expͥmit. Peniq cũ apud cesi¬
reã mauritanie ppło dissuaderẽ pugnã cuulẽ ł potius plusquã cuulẽ quã cat̾uã uocibuns
neq enĩ cuies tantũ modo uerũ &iam ꝓpinqui fr̃s. postremo parentes ac filiila pidib
int se indiuas partes diuis ꝑ aliquot dies continuos cepͣeeo tempr̃ anni sollẽpnit̃ dimi¬

Expanded text:
 dixi, quaestio  dixi, quaestio cujus nodus est solvendus, incurrat; vel quando nonnulla quae ornari possent, ideo non ornantur, sed submisso sermone dicuntur, ut quibusdam quasi toris ornamentorum praebeant eminentiorem locum. Grande autem genus temperata dictio non requirit: ad delectandos quippe animos, non ad movendos tandus est dicere: hoc enim et acumina submissi generis, et ornamenta faciunt temperati. Grande autem genus plerumque pondere suo voces premit, sed lacrymas exprimit. Denique cum apud Caesaream Mauritaniae populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam civilem, quam Catervam vocabant; neque enim cives tantummodo, verum etiam propinqui, fratres, postremo parentes ac filii lapidibus inter se in duas partes divisi, per aliquot dies continuos, certo tempore anni solemniter dimi
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ generi dictio tota tribuitur. cuius copia p̃ualuerit. Int̾ ÷ enĩ qdđ genꝰ cui generi¬
ponatur ł adhibeatur certis & necessariis locis. Nã & ingrandi genere si
semꝑ tẽperata decet eẽ principia. & in potestate : loquentis. ut dicantur ñ nulla sũ¬
misse & iã quȩ possent grandit̃ diciut ea quȩ dicuntur grandit̾ ex illoꝵfiant cõparati
one grandiora & eoꝵ tamquã umbris luminosi ora reddantur. in qͦcũq aut̃ genere a¬
ꝑ hoc eo genere utendũ ÷ & in aliis duob generib quando esista incidunt. sic̃ laudan¬
dũ aliquid. ł uituperandũ ubi nec dã pnatio cuiusquã. nec liberatio. nec ad actionẽ
quã libet assensio requiritur. inqͦcũq alio genere occurrerit. genꝰ adhibendũ et
int ponendu ÷ teperandũ. Ingand g gouert inucniunt locosios diocct᷑ &insuimssosim¬

Expanded text:
tamen genere dictio tota tribuitur, cujus copia praevaluerit. CAPUT XXIII.-- Quomodo intertamen genere dictio tota tribuitur, cujus copia praevaluerit. CAPUT XXIII.-- Quomodo interinterponatur, vel adhibeatur, certis et necessariis locis. Nam et in grandi genere semper aut pene semper temperata decet esse principia. Et in potestate est eloquentis ut dicantur nonnulla submisse, etiam quone grandiora, et eorum tanquam umbris luminosiora reddantur. In quocunque autem genere aper hoc eo genere utendum est et in aliis duobus generibus, quando eis ista incidunt: sicut laudandum aliquid vel vituperandum, ubi nec damnatio cujusquam nec liberatio, nec ad actionem quamlibet assensio requiritur, in quocumque alio genere occurrerit, genus adhibendum et interponendum est temperatum. In grandi ergo genere inveniunt locos suos
Abbreviated transcription (Latin):
olescere. Nequięquã p̃ter disciplinã ẽẽ raistimet ista miscere: immo quantũ c̃ grue fie¬
ripotest. om̃ib generib dictio uarianda est. Nã quando ꝓlixa ÷ in uno genere. minꝰ
detinet auditorẽ. Cũ uͦ fit in aliud abalio transitꝰ. &iã si longius eat de centius ꝓcedit
oratio. quãuis habeant & singula genera uarietate ssuas insermone eloquentiũ. qͥb
ñ sinuntur in eoꝵ qui audiunt frigescere ł tepescere sensib. Ueruntam̃ facilius sũmissi gi
solũ quã solũ grande. diutius tolerar potest. Cõmotio quippe anime quanto magis excitm¬
fuerat eacitacione ꝑductũ. Int̃sositis uͦ quȩ st̃ dicenda sũmissuis. bene reditur ad eaqyo
opꝰ÷ grandit̃ dici ut dictionis impetꝰ sicut maris ȩstꝰ alt̾net. Exqͦ fit. ut grande dicendi
genꝰ sidutius : dicendũ ñ debeat eẽ solũ. sedalioꝵ gener ũ int̾positione uarietur: ei

Expanded text:
ec quisquam praeter disciplinam esse existimet ista miscere: imo quantum congrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno genere, minus detinet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et singula genera varietates suas in sermone eloquentium, quibus non sinuntur in eorum qui audiunt, frigescere vel tepescere sensibus. Verumtamen facilius submissum solum, quam solum grande diutius tolerari potest. Commotio quippe animi quanto magis excitafuerat excitatione perductum. Interpositis vero quae sunt dicenda submissius, bene reditur ad ea quae opus est granditer dici, ut dictionis impetus sicut maris aestus alternet. Ex quo fit ut grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non debeat esse solum, sed aliorum generum interpositione varietur: ei
Abbreviated transcription (Latin):
ratioqͣ excant᷑ mñtes infideliũ. scđm quendã modũ ꝑtinere aduerũ dm̃. qͥn facit
malicia. sed iusticia. Sic̃ idẽ pauł alibi dic̃. Nũꝗd iniquus ÷ ds̃ qͥ infert irã :¬
tẽ alibi. Quid gͦ dicimꝰ inꝗd. nũꝗd iniꝗtas : apud dm̃: absit. Moysi enĩdicit.

Expanded text:
ratio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit ratio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? in
Abbreviated transcription (Latin):
breoꝵ multũ distat. quȩ cui sint inmolata &oblata: illa scilicet suꝑbȩ impietati de¬
. id ipsũ sibi obhoc arrogantiũ qđ haberentur dii. quia duunꝰ honor est sacr
illauͦꝰ unidõ ut ei offerretur similitudo ꝓmittenꝰ ueritatẽ sacrificii. cui erat offerenda
ipsa reddita uerita sinpassione corporis & sanguinis xp̃i: Quos quidẽ deos inurĩs¬
disputacionib solemꝰ audire. qd & si pͥmo negasti. tam̃ paulopꝰ &iã ipse c̃fessus es quass
ut dm̃ uerũ dicant excecasse infideliũ mentes. Cũ enĩ legerint inquib ds̃ su̾spendt̃
ꝓnunciacionẽ. ac tunc inferunt scłi huius excecauit m̃tes infideliũ. ꝙr si ita non
distinguas. sed exponendi grã ita ũboꝵ ordinẽ mutes. inꝗb ds̃ excecauit m̃tes in
fideliũ scłi huius. idẽ ꝙ in illa distinctione sens elucet. potest enĩ &iã talis ope¬

Expanded text:
braeorum multum distat eo ibraeorum multum distat eo imoniorum idipsum sibi ob hoc arrogantium, quo haberentur dii, quia divinus honor est sacrificium; illa vero uni Deo, ut ei offerretur similitudo promittens veritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita veritas in passione corporis et sanguinis Christi. CAPUdisputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es, quasi ut Deum verum dicant excaecasse infidelium mentes. Cum enim legerint in quibus Deus, suspendunt pronuntiationem, ac tunc inferunt, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium: quia et si ita non distinguant distinguas, sed exponendi gratia ita verborum ordinem mutent mutas, infidelium saeculi huius" idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis ope
Abbreviated transcription (Latin):
ti istoꝵ hereticoꝵ quando demons trabo quã uimhabeat qd inpsalmis canitꝰ.
Sacrificiũ laudis glorificabit me. & illic uia ÷ ubi ostendã illi salutare mer̃.
Suius sacrifici caro & sanguis ante aduentũ xp̃i ꝑuic timas similitudiñ
ꝓmittebatur. inpassione xp̃i ꝑ ipsã ueritatẽ reddebatur. ꝓ ascensũ xp̃i psa
cram̃tũ memoriȩ cȩlebratur. ac ꝑhoc tantũ int̃ ÷ int̃ sacrificia paganoꝵ
& hebreoꝵ: quantũ int̃ imitacionẽ errantẽ . & p̃figurationẽ p̃nuncian
tẽ. Sic̃ aut̃ ñ idõ c̃tenꝰnendã ł detestanda ÷ uirginitas scĩmonialiũ
qr & uestales uirginss et fuerunt. sic ñ idõ rephendenda sacrificia
patrũ. quia & sunt sacrificia gentiũ. q sic̃ int̃ illas uirginitates multũ
distat.
quauis nihil aliud distet. nisi quȩ cuiuoucãt᷑ atqreddat᷑. sic int̾ sacrificia paganoꝵ & he¬

Expanded text:
ti istorum haereticorum quando demonstrabo, quam uim habeat, quod in psalmis canitur: ti istorum haereticorum quando demonstrabo, quam uim habeat, quod in psalmis canitur: sacrificium laudis glorificabit me, et illic uia est, ubi ostendam illi salutare meHujus sacrificii caro et sanguis ante adventum Christi per victimas similitudinum promittebatur; in passione Christi per ipsam veritatem reddebatur; post ascensum Christi per Sacramentum memoriae celebratur: ac per hoc tantum interest inter sacrificia Paganorum et Hebraeorum, quantum inter imitationem errantem, et praefigtem. sicut autem non ideo contemnenda uel detestanda est uirginitas sanctimonialium, quia et Uestales uirgines fuerunt, sic non ideo reprehendenda sacrificia patrum, quia sunt et sacrificia gentium. . quia, sicut inter illas uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque reddatur, sic inter sacrificia paganorum et He
Abbreviated transcription (Latin):
se addorari ꝓhibentẽ. acdicentẽ adoratori suo. Conseruus tiuus su & frm̃tuoꝵ
sta sibi planc suꝑbi sp̃s exigunt. diabolus &angłi eiꝰ sic̃ ꝑomia tẽpla & sacra
satores ac psecutores ꝑtulit qđ regis edic toꝓposito. ut nihiladeo qͦ quãpete¬
cũ eos & iã si indomib sius idfaciant sina doctrina c̃dẽnet. Sed aliud :
qd̃ docemꝰ aliud ꝗd sustinemꝰ. aliud qđ p̃cipere iubemꝰ aliud qđ em̃dare p̃ci¬
pimꝰ & donet em̃demꝰ tolerare cõpellimꝰ. Alia ÷ disciplina xp̃ianoꝵ alia
luxuria unolentoꝵ ł error infirmoꝵ. Uerũ tam̃ & in hocipso distant.
plurimũ culpȩ uinolentoꝵ & sacrilegoꝵ. longe quippe minoris peccatiue
briũ deridere pimemoriis martir. quã uelle ieiunũ aacrificare martirib
dũ taxat ritu qͦ sibi sacrificari noui tes tam̃ti manifestacione p̃cepit. qd ꝑ

Expanded text:
se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli eius, sicut per omnia templa et sacra satores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo petecum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? sed aliud est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error infirmorum. uerumtamen et in hoc ipso distant plurimum culpae uinolentorum et sacrilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium redire a martyribus quam uel ieiunum sacrificare martyribus. dumtaxat ritu. quo sibi sacrificari noui testamenti manifestatione praecepit: quo
Abbreviated transcription (Latin):
inista adhuc usq pugnantes. At illo culto quȩ grecȩ latria dr̃. latine¬
uͦ uno ũbo dici ñ potest. cũ sit quȩdã ꝓpͥȩ diuinitat debita seruitꝰ. nec co¬
limꝰ. nec colendũ docemꝰ. nisi unũ dm̃. Cũ aũt̃ ad hunc cultũ ꝑtineat
oblatio sacrificii. unde idolatria dr̃ eoꝵ qͥhoc & iã idolis exhibent.
nullomꝰ tale aliquid offerimꝰ aut osftrtndũ putamꝰ. ł cuiquã martir. ł cuiqua ses
animȩ ł cuiquã angło & quisquis in hunc erport̃ delabit᷑. coripitur planã doc¬
sibinolunt qđ unido deberi norunt. A praruit hoc in paulo & barnaba
cũ cõmoti miraculisquȩ ꝑ eos facte sunt. licaonii tamquã diis immolare
uoluqrunt. Conscissis enĩ uestim̃tis suis c̃fitentes & ꝑsuadentesse deos neẽ.
ista sibi fieri uetuerunt apparuit & in angłis. sic̃ in a pocalipsi legimꝰ angłm

Expanded text:
in ista adhuc usque pugnantes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latinein ista adhuc usque pugnantes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, unde idolatria dicitur eorum, qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerimus aut offerendum praecipimus uel cuiquam martyri uel cuiquam sanctae animae uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam docel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt, Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse ista sibi fieri uetuerunt —: adparuit et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum
Abbreviated transcription (Latin):
sollẽpnitate c̃celebrat. & ad excitandã imitationẽ. & ut meritis eoy con¬
societ᷑: atꝙ orationib ad iuuetur. ita tam̃ ut nulli martirũ. sed ipsi dõ
martirũ quãuis in memoriis martirũ c̃stituamꝰ altaria. Quis enĩ
itistitũ in locis scõꝵ corpoꝵ assistens altari aliquando dix̃. offe
petre aut paule. aut cipͥane. sed qđ offertur offertur dõ qui martires co¬
ronauit apud memorias eoꝵ quos coronauit. ut exipsoꝵ locoꝵ ad moni¬
tione maior affectꝰ exsurgat ad acuendã caritatẽ. & in illis quos imi¬
tari possumꝰ. & in illũ quo ad uiuante possumꝰ. Colimꝰ gͦ martires eo
cultu dilectionis & societatis qͦ & in hac uita coluntꝰ sc̃ĩ homi nesdĩ
quoꝵ corad talẽ ꝓ euangelica ueritate passionẽ paratũ eẽ sentimꝰ sed
illos tanto deuotius. quanto sccurus pꝰ incerta omĩa superata. quan¬
to &iã fidentiore laude p̃dicamꝰ. iã inuita feliciore uictores quã

Expanded text:
ollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotius, quanto securius post certamina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam
Abbreviated transcription (Latin):
sedetiã istã corporalẽ fẽt. ñ ad quã ꝓhibiat accederẽ malos. sed quã fec̃ orir
ipsos tunc sp̃s racionabiles ds̃fecerit. ancorporalẽ quandã lucẽ. reniota &iã¬
ipsã ab aspectib nr̃is in sublimib huiꝰ mundilocis int̃ studiosos diuinarũ
scripturart c̃ cordit disputatur. Quarto enĩdie fecit ista c̃spicua lumina¬
riaceli quęrurs utrũ sinull cũ sua luce facta sint. anexilla quȩ iã facta
erat qͦdãmꝰ accensa sint. simplicit quȩrit᷑. Quelibet sane lux facta sit. quan

Expanded text:
sed etiam istam corporalem fecit: non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriripsos tunc spiritus rationales Deus fecerit, an corporalem quamdam lucem, remotam etiam ab aspectibus nostris in sublimibus hujus mundi locis, inter studiosos divinarum Scripturarum concorditer disputatur. Quarto enim die fecit ista conspicua coeli luminaria. Quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa quae jam facta erat, quodam modo accensa sint, similiter quaeritur. Quaelibet sane lux facta sit, quan
Abbreviated transcription (Latin):
deserat᷑ om̃is uoluntas mala qr nec auget eũ qͥesꝰ donobeatꝰ ÷ nec terret eũ
qͥ esꝰ iudicio miser est: Talẽ dm̃ manichei ñ colitis. longe ab illo factiestis. dũ
phantasmata ur̃a sec tamini: quȩ corurm uanũ & uagũ lucẽ istã celestiõ
corpoꝵ ꝑcarnis oculos hurienꝰ. uobmultipliq fictione dilatauit. atq
uariauit. Kx ista quãius & ipsa dsfecerit. longe in cõparabił ÷ & iã illi
luq quã fec̃ ds̃ inm̃tib pioꝵ quas a tenebris lucificat. sic̃ abimpietate
ius tificat quanto magis illi in accessibiliquȩ ista om̃ia facit : Nec om̃b
in acessibił est. Beati enĩ mundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebuos Ds̃ aũt
lux ÷ & tenebrȩ in eoñsunt ullȩ. Impii uͦ niudebunt lum̃. sic̃ dic̃ isuas.¬

Expanded text:
deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec omnibus inaccessibilis est; beati enim mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. deus autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii ue
Abbreviated transcription (Latin):
intenebris eẽ ũsatũ qr scriptũ ÷ tenebre erant suꝑ abyssũ. tãquã nos abyssum
dicamꝰ dm̃. ubi tenebrȩ erant. ꝙ lux ibi ñ erat. antequã ds̃ uerbo faceret lucẽ
Sed qr ñ distingunt int̃ lucẽ qd ĩpse ds. & lucẽ quã fecit ds̃. Ideo putant eẽ c̃sequed
ut uitenebris ipse fuerit antequã facer et lucẽ cũ tenebrȩ eñt suꝑabissũ. ante¬
quã diceret fiat lux & facta : lux. Sic̃ innouotestam̃to utrũq de illo dr̃ siã¬
claruit in cordib nr̃is. & idẽ ibilegimꝰ. sic et inillis ueterib: libris. & candor : lucis
quadã quȩ ñnisi ꝑ illã fieri potest. Hoc mͦ ibi dr̃. tu inluminabis lucernã meã.
dix̃ ds fiat lux & facta ÷ lux. quã ñfecisset. nisi lucifica lux. qd̾ : ds̃. Sic̃ eni sibi
bonũ cupiens. cũ ipso fruat᷑ omis uoluntas bona. Nulliꝰ maliĩ timenꝰ cũ i pso

Expanded text:
in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebrae essent super abyssum, antequam diceret: fiat lux, et facta est lux. sicclaruit in cordibus nostris , itidem ibi legimus: sic et in illis veteribus Libris, et, Candor est lucis quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicitur: tu inluminabis lucernam meam, dixit deus: fiat lux, et facta est lux; quam non fecisset nisi lucifica lux, quod est deus. Sicut enimbonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
uiõ sigiras is e bralut ad ex per tandũ saluator t̃. ut ꝑaduentĩ nouitr¬
illos liberaret gr̃a donata. illas auferret ueritasseddita. Ipsa eniꝰ qͣue ꝓmoysen
peccatoꝵ. quod p̃ceptũ erat exdĩdono custodiretur: Ueritas aũt ut ablata
obseruatione umbrarũ quod pmissũ erat exdi fide p̃sentaretur. Pinde istiqͥ ea
quȩ ñ intellegunt. rep̃hendentes. leprã ł scabiem. seuuerrucas legiscẽ dicuq̃
ꝓmissiuas figuras sacram̃toꝵ. similes st̃ hominib: qͥb displicent ea quoꝵ ñ capiunt
utilitatẽ. uelut si surdꝰ uidenꝰ mouer: labia loquentiũ tãquã suꝑfluos oris
motꝰ deformesq rephender et . ł si quis quã cecꝰ laudata sibi aliqͣ domo uellet
ret. easq uelut in c̃uenientes illieqͥlitati  dargueret. caũnasꝙ riunosas puta¬
ret. Iã uͦꝰ facta ꝓphetar &iã ipsamistica & ꝓphetica fuisse ꝗd agãut intellegũs
quoꝵ m̃tes uanitas occupauit. ita ut putent credi a nob &iã ipsũ dm̃ aliquando

Expanded text:
autem figuras celebrabat ad expectandum saluatorem, ut per aduentum noui teillos liberaret gratia donata, illas auferret ueritas reddita. ipsa enim lex, quae perpeccatorum, quod praeceptum erat, ex dei dono custodiretur, ueritas autem, ut ablata obseruatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesentaretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo uellet ret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ñ uident uideant. & qͥuident cecifiant. Nã & hic satis apparet m̃tib fideliũ
qͦmͦ ds̃ excȩ c& m̃tes infideliũ. ꝑcedit enĩ aliꝗd occultũ in occultis ubi ds̃ agat
iustissimũ exam̃ uidicii sui ut qͦrundã m̃tes excęcent᷑. qͦrundã intellegan̾t.
cui uerissime dictũ ÷. ludicia tua abiss multa. Cuiꝰ ꝓfunditatis inperiet᷑r¬
bilẽ altitudinẽ apłs admiratꝰ exdant. Daltitudo diuiciars sapientiȩ et

Expanded text:
hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet mentes infidelium. praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi deus agat iustissimum examen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur, quorundam inluminentur. cui uerissime dictum est: indicia tua abyssus multa. cuius profunditatis impenetrabilem altitudinem apostolus admiratus e