comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitatib uariis dei gratia per
anthoniũ liberauit. Sermo eiꝰ
sale cõditꝰ: cõsolabat᷑ mestos.
docebat ĩscios: cõcordabat iratos:
Sĩbus suadẽs nichil amore xpĩ
anteponẽdũ. Preponebatq añ
culos bonoꝵ magnitudinẽ
futuroꝵ: ⁊ dei clemẽtiã. ⁊ bene¬
icia retexebat ĩdulta: ꝙ ꝓprio
nora plura audientiũ corda:
ib humanaꝵ reꝵ cõtemptũ. hec
iꝰ suasit or̃o: ⁊ habitãde heremi.
stud eiꝰ exordiũ fuit. Rursus
pristinis laborib ꝑseuerãs ⁊
nultos magisterio suo fratres
ofirmauit: ita ut breui tẽpore
lurima fierẽt monasteria.
Quadã autẽ die cũ sãctꝰ ãthoniꝰ
cõgregatis fratrib rogaret
t eis ĩstitutoria largiret᷑. p̾cep¬
⁊ qbus cũ ꝓphetica fiducia
exaltãs uotẽ aiebat. ad omnẽ
quidẽ mãdatoꝵ disciplinã
scripturas posse suffice̾: sed ⁊
hoc optimũ fore si muituis
se ĩuicẽ fratres sermonibz cõso¬
larẽtur. Et uos ergo ĩquit ut

Expanded text:
mitatibus variis Dei gratia per mitatibus variis Dei gratia per Antonium liberavit. Sermo ejus sale conditus consolabatur moestos, docebat inscios, concordabat iratos, omnibus suadens nihil amori Christi anteponendum. Proponebatque ante oculos bonorum magnitudinem futurorum, et Dei clementiam, et beneficia retexebat indulta, quod promora, plura audientium corda ad humanarum rerum contemptum haec ejus suasit oratio, et habitandae eremi istud ejus exordium fuipristinis laboribus perseverans, multos magisterio suo fratres confirmavit, ita ut brevi tempore plurima fierent monasteria.Quadam autem die, cum sanctus Antonius a congregatis fratribus rogaretur ut eis institutoria largiretur praecepta, cum prophetica fiducia exaltans vocem, aiebat ad omnem quidem mandatorum disciplinam Scripturas posse sufficere; sed et hoc optimum fore, si mutuis se invicem fratres sermonibus consolarentur. Et vos ergo, inquit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑterriti. anthonii auxiliũ fla¬
gitabãt. At ille ostio ꝓpĩquãs
sos sinite deludere. Itaqz illis
reuertẽtib hic remanebat il¬
lesus: nec unꝙͣ ĩ certamine
ab hominũ segregatꝰ aspectib
ꝑdurauit. Eũ ergo multorũ
⁊ ꝓpositũ imitari cupiẽtiũ: et
multitudo notoꝵ ad eũ cõcur¬
reret. necnõ ⁊ patiẽtiũ ĩfinita
se caterua glomeraret: tandẽ pe¬
ne iã ꝑ uĩ forib euulsis. qua¬
si ex celesti aditu cõsecratꝰ appa¬
ruit. Obstupuerũt uniu̾si. et
oris gratiã. ⁊ corporis dignita¬
tẽs ꝙ nec ꝑ quietẽ ĩtunuerat.
nec ieiuniis. demonũq certa¬
mine faciẽ eiꝰ pallor obsederat᷑.
sed ecõtrario quasi nichil tẽꝑis
miagnis stupẽtiũ se eleuatꝰ est
laudib. Nichil ĩ illo ĩdecens
solitudo: nichil asperũ quoti¬
diana cũ hostib bella cõtulerãt:
sed tẽperata mẽs equali ad cũ¬
cta ferebat᷑. examine. Plurimos
igit᷑ ab ĩmũdis spiritib. ⁊ ĩfir¬

Expanded text:
perterriti, Antonii auxilium flagitabant. At ille 40 ostio propinquans sos sinite deludere. Itaque illis revertentibus, hic remanebat illaesus, nec unquam in certamine ab hominum segregatus conspectibus perduravit. Cum ergo multorum et propositum imitari cupientium, et notorum multitudo ad eum concurreret, necnon et patientium infinita se caterva conglomeraret, tandem pene jam per vim foribus evulsis, quasi ex aliquo coelesti aditu consecratus apparuit. Obstupuerunt universi et oris gratiam et corporis dignitatem, quod nec per quietem intumuerat, nec jejuniis, daemonumque certamine faciem ejus pallor obsederat; sed e contrario, quasi nihil temporis magnis stupentium se elatus est laudibus. Nihil in illo indecens solitudo, nihil asperum quotidiana cum hostibus bella contulerant; sed temperata mens aequali ad cuncta ferebatur examine. Plurimos igitur ab immundis spiritibus et infir
Abbreviated transcription (Latin):
dũm: tãtos ĩ monasteriũ eiꝰ bestu¬
rũ greges coaceruauit: Ut oẽs
hereii beluas circũ se aspiceret.
Que cũ rugitu oris morsũ cor¬
poris ĩminarẽtur ⁊ ĩtellexit hostis
astutias: dixitq. Si a dũo in
me uobis c̃ tributa licẽtia deuo¬
rare cõcessũ ⁊ si autẽ demonũ hue
uenistis ĩpulsu. quãtociꝰ abite:

Expanded text:
Dominum, tantos in monasterium ejus bestiarum greges coacervavit, ut omnes eremi belluas circum se aspiceret. Quae cum rictu oris morsum corpori minitarentur, intellexit hostis astutias, dixitque: Si a Domino in me vobis est tributa licentia, devorate concessum; si autem daemonum huc venistis i
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. Et alia dic stãs ĩ quodã enu¬
nẽti ioco cãdente p̾cĩctus uestez
ꝓcedentẽ iudicẽ suo ꝓuocabat as¬
pectu: flagrãs cupiditate marty¬
rii. Ostendebatqz nobis cõteui¬
ptorẽ penarũ ⁊ mortis. ĩ christia¬
ius amnuiũ ꝑseuerare debere: ĩ¬
tantũ ut cõtristaret᷑. qr uolenti
pati pro dei uoic. martyriũ nõ
dabat᷑. Sed dũs qͥ suo gregi para¬
bat magistrũ scruauit anthonũ:
ut ĩstitutio sicuti factũ ẽ moua
circa cos cura. ⁊ charitatis uĩculo
colligatꝰ. magis carcerẽ patiebat᷑
exclusus. Postꝙͣ autẽ ꝑsecutioĩs
turbo defluxerat: ⁊ btõ cp̃o petro
iã ob martyrii gloriã coronato. ad
pristuiũ monasteriũ regressus ẽ:
qͦtidianis fidci ac cõsciẽtie marty¬
riũ merebat᷑. acriorib se icuuuis
uigiliisq cõficiẽs. Bestimẽto cili¬
cino ĩtrĩsecus desuꝑ pelliceo ute¬
batur: nũꝙͣ corpus lauãs. nũꝙͣ¬
apedibz sordes abluẽs: nisi cũ p

Expanded text:
suum. Et alia die, stans in quodam eminenti loco, 48 candente praecinctus veste, procedentem judicem suo provocabat aspectu, flagrans cupiditate martyrii; ostendebatque nobis, contemptorem poenarum et mortis in Christianis animum perseverare debere, intantum, ut contristaretur quia volenti pati pro Dei nomine martyrium non dabatur. Sed Dominus qui suo gregi parcebat, magistrum servavit Antonium, ut institutum sicuti factum est moncirca eos cura et charitatis vinculis colligatus, magis carcerem patiebatur exclusus. Postquam autem persecutionis turbo defluxerat, et beato episcopo Petro jam ob martyrii gloriam coronato, ad pristinum monasterium regressus, quotidianum fidei ac conscientiae martyrium merebatur, acrioribus se jejuniis vigiliisque conficiens, vestimento cilicino intrinsecus, desuper pellicio utebatur, nunquam corpus lavans, nunquam pedibus sordes abluens, nisi cum per
Abbreviated transcription (Latin):
delectet ambitio: nõ sũt eĩ cõ¬
digne passioues huiꝰ tẽporis
ad superuẽturã gloriã q̃ reue¬
labit᷑ ĩ nobis. ⁊zemo cũ despe¬
xerit mũdũ reliquisse se arbi¬
tret᷑. ĩgentia: qr oĩs t̾ra ad ĩfi¬
nitatẽ cõparata celoꝵ. breuis
ac parua ẽ. Si ergo nec uniu̾so
orbi renũciãtes. Dignũ aliqͥd
habitaculis possumꝰ cõpẽsare
celestib ÷ se unusquisq cõsi¬
deret. ⁊ statĩ ĩtelligit paruis iuge¬
rib agri. ⁊ parietib. uel modica
auri portione cõtempta: nec
gloriari se debere. quasi magua
dimiserit. nec tedere quasi par¬
ua sit recepturꝰ. Ut cĩ cõtẽuit
aliqͥs unã ercã dragniã ÷ ad drag¬
mas tentũ aurcas cõquirẽdas:
ita ctiã qͥ totiꝰ orbis domuiũ de¬
liquit. cẽtuplũ de meliorib pre¬
miis ĩ sublimi sede recipiet. ld
sũmũ illud ꝑspicere debemiꝰ: ꝙ ⁊
si nrãs ueliuꝰ retẽtare diuitias
lege mortis ab ipsis diuellim
ĩuiti: ut ĩ libro eccłastes scriptũ

Expanded text:
enim condignae passiones hujus temporis, ad superventuram gloriam quae revelabitur in nobis . Nemo, cum despexerit mundum, reliquisse se arbitretur ingentia, quia omnis terra, ad infinitatem comparata coelorum, brevis ac parva est. Si ergo nec universo orbi renuntiantes, dignum aliquid habitaculis possumus compensare coelestibus, se unusquisque consderet, et statim intelliget, parvis aruris et parietibus, vel modica auri portione contempta, nec gloriari se debere, quasi magna dimiserit; nec taedere, quasi 41 parva sit recepturus. Ut enim contemnit aliquis unam aeream drachmaureas conquirendas; ita etiam, qui totius orbis dominium dereliquit, centuplum de melioribus praemiis in sublimi sede recipiet. Ad summum, illud perspicere debemus, quod etsi nostras velimus retentare divitias, lege mortis ab ipsis devellamur inviti, ut in libro Ecclesiastis scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. Ieuiãti etiã mͥ uisus ẽ
ut monachus. ⁊ panes offerẽs:
his sermonibz suadebat. ut uesce¬
rer. ⁊ huic aliqͥd ĩduigerẽ corpus¬
culo. Et tu ĩquit homo es. ⁊ hu¬
mana fragilitate circũdaris:
labor paululũ cõquiescat:ne
egritudo surripiat. Illico luci¬
dã faciẽ scrpẽtis  .  cũ ad cõsuc¬
ta xp̃i mumimẽta cõfugerẽ:

Expanded text:
it. Jejunanti etiam mihi visus est ut monachus; et panes offerens, his sermonibus suadebat ut vescerer, et huic aliquid indulgerem corpusculo: Et tu, inquit, homo es, et humana fragilitate circumdaris; labor paululum conquiescat, ne aegritudo subripiat. Illico luridam faciem serpentis agnovi; et cum ad consueta Christi munimenta confugerem,
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Illud quoq mei charissi¬
mi ãmonco: ut uite magis sil
uobis. ꝙͣ signoꝵ sollicitudo. Nu¬
lus ex uobis hec facic̃s. aut iple
suꝑbia ĩtumescat: aut despiciuar
eos qͥ face̾ nõ possũt. Eõuersatio¬
nc̃ magis scrutari singuloꝵi¬

Expanded text:
Illud quoque, mei charissimi, admoneo, ut vitae magis sit vobis, quam signorum sollicitudo. Nullus ex vobis haec faciens, aut ipse superbia intumescat, aut despiciat eos qui facere non possunt. Conversationem magis scrutamini singulo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter aiebat custodiẽda c̃ pia fi¬
des ĩ xp̃o. ⁊ patrũ religiosa tradi¬
tio: quã et scripturaꝵ lectione.
⁊ crebro mec paruitatis didicis
frẽs cũ uelxmẽtissĩe retardabãt:
glorioso patris cupiẽtes termi¬
no decorari. Sed multas ob cau¬
sas quas ⁊ silẽtio demõstrabat:
pcipue tñ ob p̾sũptã egypti cõ¬
suctudinẽ cõtradixit. Mos et¬
ciuĩ egyptiis c̃ nobiliũ. ⁊ p̾cipue
martyrũ corpora sĩteamine qͥdẽ
obuolue̾ : ⁊ studiũ funeri soli¬
tũ nõ negare: t̾ra uero nõ ab¬
scõdere. sed suꝑ lectulos donu
posita reseruare. Hũt honorem
qͥescẽtib reddi ĩucterata cõsuc¬
tudĩs uanitas tradidit. Alq¬
his modis uitiũ circa defũctos
egypti. etiã si sãcta essẽt corpora:
coarguebat dicẽs. Qͥd maius
aut sactiꝰ corpore potest c̃ẽ dnĩco.
qd iuxta cõsuetudinẽ gentiũ
ceteraꝵ humo cõditũ ẽe scimꝰ:
gisterio ꝓtulerũt. Actuẽs exgo
cõsuetudinẽ supradictã ne eodẽ

Expanded text:
pter, aiebat, custodienda est pia fides in Christo, et patrum religiosa traditio, quam ex Scripturarum lectione et crebro meae parvitatis didicistfratres eum vehementissime retardabant, glorioso Patris cupientes termino decorari. Sed multas ob causas, quas et silentio demonstrabat, praecipue tamen ob praesumptam Aegypti consuetudinem contradixit. Mos etenim Aegyptiis est, nobilium et praecipuemartyrum corpora linteamine quidem obvolvere, et studium funeri solitum non negare; terra vero non abscondere, sed super lectulos domi posita reservare. Hunc honorem quiescentibus reddi, inveteratae consuetudinis vanitas tradidit. his modis vitium circa defunctos Aegypti, etiamsi sancta essent corpora, coarguebat, dicens: Quid majus aut sanctius corpore potest esse od juxta consuetudinem gentium caeterarum humo conditum esse scimus? gisterio retulerunt. Metuens ergo consuetudinem supradictam, ne eodem
Abbreviated transcription (Latin):
uite cõscriptio ⁊ testimoniũ est
uirtutis ⁊ meriti: expulsio auti
sathanc largitio saluatoris est.
Unde his qͥ nõ ĩ laborib uite. ed
qͥ ĩ ꝓdigiis cruitabũt dicẽtib.

Expanded text:
vitae conscriptio, testimonium est virtutis et meriti; expulsio autem Satanae, largitio Salvatoris est. Unde his qui non in vitae laboribus, sed in prodigiis exsultabunt, dicentibus:
Abbreviated transcription (Latin):
Nusꝙͣ ĩ de ꝓcedeus. nũꝙͣ aliquẽ
suscipiẽs ⁊ ĩtantũ ut cũ bis in
ãno ꝑ tectũ desuper panes acci-¬
peret: nullũ cũ deferẽtib habe
audiebãtur ut uulgi uoces ad¬
u̾sus anthoniũ: tumultusq
dicertiũ. Quid te nostris ĩgeris
habitaculis: Qͥd tibi ⁊ deserto:
Abscede a finib alienis: nõ po

Expanded text:
uam inde procedens, nunquam aliquem suscipiens, intantum ut cum bis in anno per tectum desuper panes acciperet, nullum cum deferentibus haberaudiebantur ut vulgi voces adversum Antonium, tumultusque dicentium: Quid te nostris ingeris habitaculis? quid tibi et deserto? Abscede a finibus alienis, non po
Abbreviated transcription (Latin):
tantur: nosq edificãt q̃tidic.
Ea uobis modo rep̾sentamꝰ.¬
et ad memoriã uobis reduci¬
mus ⁊ non quia nou bene
ĩtelligatis. licet ni heremo ꝑ¬
mancatis. et segregati a gĩ

Expanded text:
tantur, nosque aedificant quotidie. ea vobis modo praesentamus, ad memoriam vobis reducimus, non quia non bene intelligatis, licet in eremo permaneatis, et segregati a gent
Abbreviated transcription (Latin):
scientie dei. ꝙͣ incõpiehensi¬
bilia sũt iudicia eiꝰ et ĩuesti¬
gabiles me eius: Sed michi¬
rursun hoc dicenti: alia sub¬
oritur questio. Nam dauid
ꝓpleta dũo loquitur dicens.
In labus meis ꝓnũtiaui
om̃ia iudicia oris tui. Et
ciare÷ quid est cy paulus ĩcõ¬
prehensibilia esse indicia dei¬
asserit. dauid autẽ hec se oĩa
non soluni nosse. sed etiam
ĩ labus ꝓm̃tiasse testatur:
Gregorius. Ad utraq hec su
perius tibi sub breuitate re¬
spondi dicens. ꝙ scĩ uiri in¬
quãtum cũ dño unũ sunt:

Expanded text:
cientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Sed rursum mihi haec dicenti alia suboritur quaestio. Nam David propheta Domino loquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et tiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit, David autem haec se omnia non solum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? Gregor. Ad utraque haec tibi superius sub brevitate respondi, dicens, quod sancti viri inquantum cum Do
Abbreviated transcription (Latin):
et extũc per oĩa indinonus
conies. pͥmo miraculo qd̃ ꝑ
niciũ eius fieri uidit: p̾dc̃m
geruauũ eius affuisse gui¬
doucui. E rat cĩ eis transitus
per casteum uautonis ĩ terri¬
torio senonũ: et iuuenis qͥdã
cuiꝰ pedeni fistula occupan̾at:
predicti petris beruciedi tactũ
et benedutionẽ cum multa
supplicatione petebat. Signat
autem statimi cõualuit: et
post paucissinios dies regressi
per idem opiduni. sainĩ euu
atqz ĩ columen ĩuenerunt.
Ccterum sepedictus beati urn
frater. nec ip̃o quideui poterr¬

Expanded text:
tunc per omnia individuus comes, primo miraculo quod per manum ejus fieri vidit, praedictum germanum ejus adfuisse Guidonem. Erat enim eis transitus per Castrum-Nantonis in territorio Senonum, et juvenis quidam, cujus pedem fistula occupaverat, praedicti patris Bernardi tactum et benedictionem cum multa supplicatione petebat. Signatus autem statim convaluit, et post paucissimos dies regressi per idem oppidum, sanum atque incolumem invenerunt. Caeterum saepe dictus beati Viri frater ne ipso quidem pote
Abbreviated transcription (Latin):
dico fr̃es. non quia credan
uos malos esse: sed quia doleo
de fr̃e nr̃o ꝑdito simplicio: qͥ
ad hunc locũ et adhanc scãm
congregationẽ cum tãtofri¬
uoie ꝑuenit. et audito patrẽ
ĩterfectum. etiã a nobis reces¬
sit ac mũdum ĩtrauit: nt
prĩs uindictam uĩdicare possit
Qui ergo existimat stare. ui¬
gilet. attendat et uideat. ne
cadat. Et si honũes uidentes
illos qui colũe sc̃itatis est
uidebantur. tan nequiter
cade. non solũ ip̃is regun
demorantibs. Nobis deuiss
tratres qui nom̃ et hĩtũ scẽ
religionis portamus inta
ꝑiculosior ostenditur: ꝙͣ in
scło demorantib. P loreurꝰ.
et nos i̾uicem: quia caritas
ex deo est. Non erubescat alt̾
alti ueniam postulare ⁊ quia
nou erubuit xp̃s: ĩnnicos aid
pacem in cruce reuocare. Nõ
ni domoz qui est uera pax
qui fecit utraq unũ: nos ĩ
uera pace ꝑseu̾are faciat. Ainc̃.¬

Expanded text:
dico, fratres? Non quia credam vos malos esse, sed quia doleo de fratre nostro perdito Simplicio, qui ad hunc locum et ad hanc sanctam congregationem cum tanto fervore pervenit, et audito patrem interfectum esse, a nobis recessit, et mundum intravit, ut patris vindictam vindicare posset. Qui ergo se existimat stare, vigilanter attendat et videat ne cadat, et sic homines videntes illos qui columnae sanctitatis esse videbantur tam nequiter cadere, non solum ipsis regnum demorantibus. Nobis denique, fratres, qui nomen et habitum sanctae religionis portamus, vita mala periculosior ostenditur, quam in saeculo demorantibus. Ploremus et nos invicem, quia charitas ex Deo est. Non erubescat alter alteri veniam postulare, quia non erubuit Christus inimicos ad pacem in cruce revocare. Non in domo, qui est vera pax, qui fecit utraque unum, nos in vera pace perseverare faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
audientibz de oraculo ⁊ de pro¬
piciatorii loco: uox facta ẽ scd̾̃
esaie uaticiniũ. reqͥrẽdũ c̃ẽ. cui
uirgo illa condonari ⁊ despon¬
sari deberet. Liquet enĩ esaia
dicere. egredietur uirga de ra¬
dice iesse: ⁊ floz de radice eius
ascendet⁊ et reqͥescet suꝑ eum
sp̃ consilii ⁊ fortitudĩs÷ sp̃ sci¬
entie ⁊ pretatis: ⁊ repleuit cũ
sp̃s timoris dñi. Secũdũ hãc
ergo prophetrã cũctos de domo
⁊ familia dauid. nuptii ha¬
biles nõ cõiugates uirgas su¬
as allaturos ad altare pͥdixit:
et cuiuscũq post allatioriẽ
uirgula florem germinasset.
et ĩ eiꝰ cacumine sp̃s diũ in
spetie colũbe consedisset. ip̃z
esse cui uirgo condonari ⁊ de¬
sponsari deberet. Erat autem
inter ceteros ioseph hõ de domo

Expanded text:
audientibus, de oraculo, et de proaudientibus, de oraculo, et de propitiatorii loco, vox facta est secundum Isaiae vaticinium, requirendum esse cui virgo illa commendari et desponsari deberet. Liquet enim Isaiam dicere: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum s consilii et fortitudinis: spiritus scientiae et pietatis: et replebit eum spiritus timoris Domini . Secundum hanc ergo prophetiam, cunctos de domo et familia David, nuptui habiles, non conjugatos, virgas suas allaturos ad altare praedixit: et cujuscumque post allationem virgula florem germinasset, et in ejus cacumine Spiritus Domini in specie columbae consedisset, ipsum esse cui virgo commendari et desponsari deberet. IX. Erat autem inter caeteros Joseph, homo de domo
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾terentur. ⁊ nuptiis scd̃ in
morẽ gentis ⁊ etatis maturi¬
tatẽ opcrã darent. Eui mã¬
dato cũ cetere paruissent: so¬
la uirgo dñi maria hoc se fa¬
cere nõ posse respondit. dicẽs
se qͥdem ⁊ parentes suss dñi
seruitio nrãcipasse: et ĩsup se
ipãm dño uirginitatẽ uouis¬
se: quã nũꝙͣ uiro aliquo cõ¬
mixtionis more cognito uio¬
lare uellet. Pontifex u̾o ĩ an¬
neq contra scripturã q̃ dicit
uouete ⁊ reddite. uotũ ĩfrĩgẽ
dũ putaret: neq morẽ genti
⁊insuctũ ĩtroduce auderet:
pcepit ad festiuitatẽ q̃ ĩmine¬
bat: om̃s ex hierosolinus et
uicinis locis pͥmores adessent.
quoꝵ cõsilio scire posset. quid
de tam dubia re faciendũ esset.
Quod cũ fieret ÷ omnib ĩ cõ¬
mune placuit: dñz suꝑ hac re
ẽẽ consulendũ. Et cunctis qͥ¬
dem or̃oni ĩcumbentib: pon¬
tifex ad consulendũ deũ ex mo¬
re accessit. ⁊ Iec mora cunctis

Expanded text:
reverterentur, et nuptiis secundum reverterentur, et nuptiis secundum morem gentis, et aetatis maturitatem, operam darent. Cui mandato cum caeterae pronae paruissent: sola virgo Domini Maria hoc se facere non posse respondit, dicens: Se quidem et parentes suos Domini servitio mancipasse, et insuper se ipsam Domino virginitatem vovisse: quam numquam viro aliquo, commixtionis more cognito, violare vellet. Pontifex vero in anneque contra Scripturam, quae dicit: Vovete et reddite , votum igenti insuetum introducere auderet, praecepit, ut ad festivitatem quae imminebat, omnes ex Jeresolymis et vicinis locis primores adessent: quorum consilio scire posset, quid de tam dubia re faciendum esset. Quod cum fieret, omnibus in commune placuit Dominum super hac re esse consulendum. Et cunctis quidem orationi incumbentibus, pontifex ad consulendum Deum, ex more accessit. Nec mora cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
uirgĩs sue infantia. magnũ
qd operabatur. ⁊ quãta futura
eẽt. huiꝰ miraculi ĩdicio. p̾mõ¬
strabat. Igitur sacrificio se-¬
cũdũ consuctudic̃ legis cele¬
brato: et uoto suo ꝑfecto ugi¬
nem ĩter septa tẽpli cũ aliis
uͥginib ibidem educãdis. di¬
miser̃t. Ip̃i uero domũ regres¬
tis ꝓcessu ⁊ uirtutib ꝓficie¬
bat. ⁊ iuxta psalmistã pater
⁊ mĩr dereliquer̃t eã: dñs aũt
assũpsit eã. Quotidie nãq
ab angelis frequẽtabatur ⁊
quotidie diuina uisiõe fru¬
ebatur: q̃ cã a malis oĩb cu¬
stodicbat. ⁊ borus oĩb redũ¬
dare faciebat. Itaq ad quar¬
tũ decimũ ãnũ usq ꝑuenit᷑
ut nõsolũ nichil de ea nrali
reprehensicẽ dignũ cõfingẽ
possent: s ⁊ boni cẽs qui eã
nouerant. uitã ⁊ cõuersationẽ
eiꝰ admiratione dignã indi¬
carent. T unc pontifex publi¬
ce denũciabat. ut uirgiẽs q̃ in
templo constituebãtur. ⁊ hoc
etatis tempus ĩplessent: domũ

Expanded text:
irginis suae infantia magnum quid operabatur: et quanta futura esset, hujus miraculi indicio praemonstrabat. Igitur sacrificio secundum consuetudinem legis celebrato, et voto suo perfecto, Virginem intra septa Templi, cum aliis virginibus ibidem educandam dimiserunt: ipsi vero domum regresciebat: et juxta, Psalmistam, pater et mater dereliquerant eam: Dominus autem assumpsit eam . Quotidie namque ab angelis frequentabatur: quotidie divina visione fruebatur; quae eam a malis omnibus custodiebat, et bonis omnibus redundare faciebat. Itaque ad quartum decimum annum usque pervenit, ut non solum nihil de ea mali reprehensione dignupossent: sed et boni omnes qui eam noverant, vitam et conversationem ejus admiratione dignam judicarent. Tunc pontifex publice denuntiabat, ut virgines quae in Templo constituebantur, et hoc aetatis tempus implessent, domum
Abbreviated transcription (Latin):
ec cum in ordĩe filioꝵ
terciũ bernardũ hẽret
in utero÷ sũmũ uidit p̾sagiũ
futuroꝵ: catellũ scil totũ cã¬
didũ. in dorso subuifum et
latrantẽ. ĩ utero se hẽre. Sr̃ qͦ
territa uebemẽter ⁊ cũ religio¬
sũ quẽdam uirũ cõsuluisset:
cõtuno ille sp̃m̃ ꝓphetie cõci¬
piẽs. qd̃ dauid de scĩs p̾dicato¬
rib dũo dicit. lĩgua canum
tuor ex ũmicis. trepidanti

Expanded text:
ec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisset, continuo ille spiritum prophetiae concipiens, quo David de sanctis praedicatoribus domino dicit, Lingua canum tu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quo iacebat. Cũq rebeniẽtus
affligeretur. et suꝑ uires doloi
excrescet: aduocans unũ e
duob: iubet citius oratum
ire. Excusantem deuiqz et
diceutem. non sum ego talis
orator: obedientie anitoritate
compellit. Itũ est et oratimi
ad altaria que in eadem basi¬
lica erant tria. I rimũ ĩ lom¬
re brate dei genitricis: duo cre¬
cũposita in honore beati laur̃¬
tu uiͣris. et beati benedicti ab¬
batis Eadem igitur hora affu¬
it uiro dei p̾dicanda beata uͥgo
duob illis stipata m̃istris: tõ
scilicet laurentio: et beato beue¬
dicto. Aderant autẽ in ca sere¬
nitate et suauitate que cos de¬
cebat: et taui maĩfeste ut ex ip̃
introitu ceslule. ꝑsonas qͦ di

Expanded text:
quo jacebat. Cumque vehementius affligeretur, et supra vires dolor excresceret, advocans alterum e duobus, jubet citius oratum ire. Excusantem denique et dicentem, « Non sum ego talis orator; » obedientiae auctoritate compellit. Itum est, et oratum ad altaria, quae in eadem basilica erant tria. Primum, in honore beatae Dei Geninitricis: duo circumposita, in honore beati Laurentii martyris, et beati Benedicti abbatis. Eadem igitur hora adfuit Viro Dei praedicta beata Virgo, duobus illis stipata ministris, beato scilicet Laurentio, et beato Benedicto. Aderant autem in ea serenitate et suavitate quae eos decebat, et tam manifeste, ut ex ipso introitu cellulae, personas q
Abbreviated transcription (Latin):
corporis ĩunuc sparct: uisio al¬
tera longe dissumilis ẽ secuta.
Siquidui uelut ĩ littore qͦ¬
dam positus. uidebatur sibi na¬
uẽ que se tͣnsueberet expectare.
Cũq aplicuisset nauis ad
litus festineibat ingredi: et il¬
la cedcus ĩpingebat in aquã.
Usq tercio ita facieus: tandẽ
relito co nauis ibat. et uou
reuertebatur. Intellexit autẽ
ꝓtuius necdũ tp̃s suc migͣtõis
adesse. Aoliue taniẽ crescebat do¬
lor eo utiq magis molestus: qͦ¬
uiuius iam cum spes ĩmiẽtis
exitus solabatur. Contigit aũt
aduespiscente iami die. ut crt̾is
fr̃ĩb iucta cõsuetudiiẽ accedẽ¬
tibs ad lectionẽ collatõnũ: solus

Expanded text:
corporis imminere speraret, visio altera longe dissimilis est secuta. Siquidem velut in littore quodam positus, videbatur sibi navem, quae se transveheret, exspectare. Cumque applicuisset navis ad littus, festinabat ingredi, et illa cedens impingebat in aquam. Usque tertio ita faciens, tandem relicto eo navis ibat, et non revertebatur. Intellexit autem protinus necdum tempus suae migrationis adesse. Adhuc tamen crescebat dolor, eo utique magis molestus, quominus jam eum spes imminentis exitus solabatur. Contigit autem advesperascente jam die, ut caeteris fratribus, juxta consuetudinem accedentibus ad lectione
Abbreviated transcription (Latin):
uestẽ accipiat. Archidiaconꝰ uo
nõ ĩtelligẽs. qr cũ extrĩsecꝰ cappa
tectus cẽt: ipsũ nudũ ĩteriꝰ nõ
uidebat pauperẽ nõ adesse cau¬
satur. At ille michi ĩquit uestis

Expanded text:
uestem acciperet. Dyaconus uero non intelligens quia extrinsecum cappa tectum ueste nudum interius non uidebat, pauperem non adesse causatus est. At ille: «Michi», inquit, «uestis
Abbreviated transcription (Latin):
r⁊firmabatur aliqũ¬
L ip̃e uir dei ⁊ et uelut
ruuilus quidam flegnatis
incessanter ab eiꝰ ore fluebat
Oude exhausto corpe usqqͣz
deficiens: paulonunꝰ ad ex¬
trema deuenit. Cõuenerũt
itaq filu et anuci eus uelut
ad exequias tanti prĩs. Eñq¬
tur: ni excessu mentis aute
tribunal dũi sibi uisus est
p̾sentari.. Iffuit etiã sathau
ex aduerso. ĩprobis eũ accusa¬
tiouibz pulsans. Obi uero
ille oĩa fuerit ꝓsecutus ⁊ et
uiro dei fuerat ꝓ sua parte di¬
ceudum: nichil territus aut
turbatus ait. Ilateor nõ sũ
Ceterum duplici nire illud
obtiuens dñs meus heditate
scilicet prĩs. et mũto passionis:
clto ip̃e cõtentꝰ: alt̾m nͥ donat:
ex cuius dono uire illud uͥ

Expanded text:
firmabatur aliquando ipse Vir Dei, et velut rivulus quidam phlegmatis incessanter ab ejus ore confluebat: unde exhausto corpore usquequaque deficiens, paulo minus ad extrema devenit. Convenerunt itaque filii et amici ejus velut ad exsequias tanti Patris. Cumqtur in excessu mentis sue ante tribunal domini sibi uisus est presentari. Affuit autem et Sathan ex aduerso, improbis eum accusationibus pulsans. Vbi uero ille omnia fuerat prosecutus et uiro dei pro cendum, nil territus aut turbatus, ait: « Fateor, non sum coelorum. Caeterum duplici jure illud obtinens Dominus meus, haereditate scilicet Patris, et merito passionis, altero ipse contentus, alterum mihi donat, ex
Abbreviated transcription (Latin):
quid de deosuit: et rursum ꝓ¬
pletie spñi non habentes. co¬
guoscant quid suit de semet¬
ipĩs. Petrus Ita loc esse qd̃ as¬
seris: magna ratio declarat.
Sed queso te de ueuerabili
patre bene dicto quicquid aĩo
occurrit excquere. De dispositõe¬

Expanded text:
quid de Deo sint, et rursum prophetiae spiritum non habentes cognoscant quid sint de semetipsis. Petr. Ita hoc esse, ut asseris, magna ratio clamat. Sed, quaeso, de venerabili Patre Benedicto quidquid adhuc animo occurrit, exsequere. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
est. et quicquid extra caui c̃
quasi extra archani iuditiodĩ
necesse est ĩterire et dilui.
Adductaq sũt exempla dathã
et abiron quos reatu scisma¬
tis  terra uiuos absorbit:
nec: tanto malo uiudictã
dei aliqũ defuisse monstratũ
est. Hns au ditis. comes ex par¬
te sauo usus est consilior et re¬
spondit se ni obedientiam ĩno¬
centu pape posse dare conseusũ:
sed ui restitutionem epõr. qͦs
de sedibs suis expulerat. muilla
ratione posse iuduci ÷ quĩ ĩpla¬
cabiliter eunl offenderant: et
uirauerat se cos. pacem nullo
tp̃e suscepturum. Dui ꝑ ĩter¬
nũtios ꝓtractus est ẜmor et
dui urcissiu se uerbis mutno
ocupant. uir dei ersicatoĩa eir

Expanded text:
est, et quidquid extra eam est, quasi extra arcam, judicio Dei necesse est interire et dilui. Adducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos pro reatu schismatis terra vivos absorbuit , nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His auditis, Comes ex parte sano usus consilio, respondit, se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum; sed in restitutionem episcoporum, quos de sedibus suis expulerat, nulla ratione induci, quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Pursum dum fratres¬
parietein quia res
ita exigebat paulo altiꝰ edi¬
ficarent: uir dei in oronis
studio intra cellule sue clau¬
stra morabatur. Cin anti¬
quus hostis insultãs apparu¬
it: et quia ad laborantes fr̃s
ꝑgeret ĩdicauit. Qd̃ nir dei
per nũtiũ celerrume frĩbus
iudicauit dicens. Ffratres
caute uos agite: quia ad uos
bac ora malignus sp̃s neuit.
His qui maudata detrlit
uix uerba cõpleuerat: et ma¬
lignus sp̃s eũdem parietem
qui edificabatur euertit. at¬
q unũ puerulũ monachũ
cuusdam curialis filium
opprimens. riuna cõtrunt.
Contristati oñs ac uehem̃¬
ter afflicti: et nõ damno ape¬
rietis: scd contritõe fratris.
duerũt celiter cũ graui luctu
nũtiare. Tunc idem pater ad¬
se dilaceratũ puerũ deferri
ibet. Quem portare non
nisi in sacco potuerũt : qr
collapsi saxa parietis. eius
rat: ꝓici. S issisq foras frĩ¬
b. cellam clausit: qui or̃oi
ĩstantius quã solebat ĩcu¬
hũc ĩ coluinẽ atq ut prius

Expanded text:
ursus dum fratresparietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes fratres pergeret indicavit. Quod vir Dei per nuntium celerrime fratribus indicavit, dicens: Fratres, caute vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus venit. Is qui mandatum detulit, vix verba compleverat, et malignus spiritus eumdem parietem aedificabatur evertit, atque unum puerulum monachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. Contristati omnes ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione fratris, duerunt celeriter cum gravi luctu nuntiare. Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puerum ad se deferri jubet. Quem portare non nisi in sago potuerunt: quia collapsi saxa parietis, non srat, projici, missisque foras fratribus cellam clausit: qui orationi instantius quam solebat incuhunc incolumem, atque ut prius
Abbreviated transcription (Latin):
os etenĩ celle fuit: ut qͦ¬
tiens ad responsum a¬
liquoo egrederentur fratres.
cibum potũq extra cellam
¶ñq hoc de usu regłe solicit
seruaretur quadãdie ad re¬
tardior hora cõpulsi sunt
demoiari. Qui manere nre
religiosam feminã nouerãt
cibi. Cũqr iam tardins
ad cellam redissent: bñdie¬
tionẽ pũs ex more petierũt
Qui responderũt dicentes¬
Nusꝙͣ. Quibus ille ait.
Quare ita mẽtimini:
Nñquid illius talis fenu
hitaculũ uõ iutrastis: Nũ
lps atq illes cibos nõ accepisti ̃:
Nñquid tot calices non bi¬
uistis: Cũq tis uenerabłis
pter et hospitiũ mulieris
t genera ciboꝵ et nuimerũ
ptionũ diceret. recognoscen¬
tes cũcta que egerant: ad eiꝰ
pdes tremefacti ceciderũt. et
le deliquisse confessi sunt.
Ip̃ antẽ ꝓtinꝰ culpã pepercit.
prpendens ꝙ ĩ eius absẽna

Expanded text:
os etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad retardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt.Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absen
Abbreviated transcription (Latin):
i corpore uel corpoi alibz poterat
delectari. amplius delectabat
i dũo: nec aliqua scl̃i huiꝰ
ambitione pulsabatur. qui
solis celestib ĩhiabat. Quot
ccclie destitute pastorib ⁊ cum
sibi in epm̃ elegerunt: E legͥ
cum domestica m̃r lingonẽ¬
lis eccl̃ia: elegit cathalauẽsis.
Intra italiam ianuensis. et
mediolanũ ligueũ metropo¬
lis: hũc pastorem et magr̃m
optauerunt. Reunis nobilis¬
luna francie ciuitas. scdẽ bel¬
uẽ anibuuit. Om̃ib his uo¬
cationib postpositis: nõ solli¬
nitauit animũ eius honor
oblatus:uec motus ẽpes eiꝰ:
ut se adsublunia ĩcliaret.
P motionem tamẽ quã ĩ
ꝑsona sua quoad potuit eni¬
tauit: in filus quos de diuer¬
sis regiomib congregatis.
diumo mancipauerat ser¬
uitio. dñs adimpleuit. De
his enĩ ronia eugeniũ sũ¬
urũ meruit hẽre pontificẽ¬
sd reueste. stephauũ habuit
torius gl̾e uirum. Ostia:
uirum magnũ hugonem.
Id rope urbem sub hosberto põ¬
tifice: nepa refloruit. In tu

Expanded text:
in corpore vel corporalibus poterat delectari, amplius delectabatur in Domino; nec aliqua saeculi hujus ambitione pulsabatur, qui solis coelestibus inhiabat. Quot ecclesiae destitutae pastoribus eum sibi in episcopum elegerunt? Elegit eum domestica mater Lingonensis ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam civitas Januensis; et Mediolanum, Ligurum metropolis, hunc pastorem et magistrum optaverunt. Remis nobilissima Franciae civitas, secundae Belnem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis, non sollicitavit animum ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut se ad sublimia inclinaret. Promotionem tamen, quam in sua persona quoad potuit evitavit, in filiis, quos de diversis regionibus congregatos divino manciparat servitio, Dominus adimplevit. De his enim Roma Eugenium summum meruit habere pontificem: Praeneste Stephanum habuit totius gloriae virum: Ostia, virum magnum Hugonem. Prope urbem sub Osberto pontifice Nepa re
Abbreviated transcription (Latin):
Doruaco gerardus. Ebroi¬
aco henricus. Atrebati: an¬
dreas. In hiberiua: ep̃i duo
re et nomĩe xp̃iam. In ale

Expanded text:
Tornaco Gerardus, Eboraco Henricus, Andreas Atrebati: in Hibernia episcopi duo, re et nomine Christiani: in Ale
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ absentes. Ian cõuentus
ĩ magno turbine soluebat᷑:
sola utrĩq meditabantur ar¬
maz sola inibant cõsilia
malignandi: cum uir sc̃us
ees qui secum uenerant con¬
solans fr̃es. ne turbenum ĩqͥt:
licet enĩ ꝑ młtas difficulta¬
tes: omĩno tamen pax desid̾a¬
a pueniet. Quibus etiam
unde id nosset ĩnotuit dicẽs
Oidebar mͥ ꝑ nocturnũ sopo¬
rem: nussamt celebiare solẽ¬
pleta oĩone pͥma. recordarer
angłicum ex more canticũ
idest gł̾a in excelsis deo p̾ced̾e
debuisse. erubui: et qd̃ oblitͤ
onuseram canticũ ĩchoaus.
uobiscũ pariter ad finẽ usq
compleui. Iam mediũ noctiͤ
transierat ⁊ cuit uir scñs de
predutoꝵ penitudine pͥncipũ
legatione suscepta: iorũde satiˢ

Expanded text:
in absentes. Jam conventus in magno turbine solvebatur, sola utrinque meditabantur arma, sola inibant consilia malignandi, cum Vir sanctus eos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne turbemini, inquit; licet enim per multas difficultates, omnino tamen pax desiderata proveniet. » Quibus etiam unde id nosset innotuit, dicens: « Videbar mihi per nocturnum soporem Missam celebrare solemoratione prima recordarer angelicum ex more canticum, id est, Gloria in excelsis Deo, praecedere debuisse, erubui, et quod oblitus omiseram canticum inchoans, vobiscum pariter ad finem usque complevi. » Jam medium noctis transierat, cum Vir sanctus de praedictorum poenitudine principum leg
Abbreviated transcription (Latin):
cũ luminib ĩtertis cũ exsa¬
tiari uultu illiꝰ cõspectuq nõ
possem÷ subito michi sublime
sublatꝰ cripit᷑. donec ĩmensa
acris istiꝰ uastitate cũ rapida
nube subuectũ. acie seq̃remur
oculoꝵ: patẽti celo receptꝰ. uide¬
ri ultra nõ potuit. Nec multo
pulũ illiꝰ qͥ nuꝑ excesserat: ui¬
deo cãdẽ quã magistri uiã scã¬
dere. Ego impudẽs sequi cũpiẽs.
dũ alto gressus molior ⁊ cõni
me puer familiaris ĩgrẽdif: so¬
lito tristior uultu loquẽtis pa¬
riter ⁊ dolentis. Quid tu ĩquã
tã tristis loqui gestis: Duo ĩqͥt
fleui uberrime. Qui etiã dũ ad
te fratꝰ scribinꝰ fluũt lãchrinic:
nec ullũ ĩpatiẽtissĩ doloris ad¬
mitto solatiũ. Te u̾o cui hoc
nũciatũ ẽ. participẽ c̃ẽ uolui luc¬
tus mei: qͥ eras sociꝰ amoris.
Ueni ergo ad me statĩ ut pitrr
lugeamꝰ. quẽ parit̾ amanius:

Expanded text:
um luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum pulum illius, qui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitme puer familiaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille dufleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus:
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis ñũster et sacerdos altis¬
sinii. feliciter ingrederetur
in locum tau̾naculi adim¬
rabilis. ad altare dei. scicrã
ei et acceptabilem hostiã sui
sp̃s oblaturus: corpus etiam
rite paratum et ornatum sa¬
cerdotalib indumẽtis. orato¬
rio bẽ dei genitricis infertur.
Plurima qͦ nobiliũ et igno¬
bilium de uicuus quibusl
locis gemebũda ꝓtinus turli
cõuenit: et ualem totam
ploratus et ulul atus młtus
implebat. A marius tamẽ
sexus miserabilior mulies.
qd̃ accedentib ad beata uesti¬
gia uiris: mouastici discipł¬
na ordĩs ĩexorabiliter eis u¬
garet ĩ gressummi. Siduo at̃
mansit in medio gregis pl
auĩos traheret: sepeliret ases
¶rescebat supͣ modũ rueus
ĩtolerabilis iami fiebat iptꝰ
cõcurrentiũ. ac desiderabils

Expanded text:
fidelis Minister et Sacerdos Altissimi feliciter ingreditur in locum tabernaculi admirabilis ad altare Dei, sacram ei et acceptabilem hostiam sui spiritus oblaturus; corpus etiam rite paratum et ornatum sacerdotalibus indumentis, oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamen sexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viris, monastici disciplina Ordinis inexorabiliter eis negaret ingressum. Biduo autem mansit in medio gregis Pasanimos traheret, sepeliret affectus. Crescebat supra modum ruens intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabi
Abbreviated transcription (Latin):
Ami itaq pater scũs ĩ suo
clarcuallensi cenobio cõsũ¬
mationẽ cursus sui uirilit᷑
expectabat: cũ graius adioõ
plaga metensi ppło suꝑueĩt.
grauiter oppresso a uicuus
prĩcipibs. In iimebat totius
ꝓuĩtie certa ut putabatur ua

Expanded text:
us in suo Clarae-Vallensi coenobio consummationem cursus sui viriliter exspectabat, cum gravis admodum plaga Metensi populo supervenit, graviter oppresso a vicinis principibus . Imminebat totius provinciae certa, ut putabatur, va
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Subdere ĩnocentio
pape : et sic ei omũs obedit
eccł̃ia: tu qͦz electo a deo tãto
putifici obedire non differaˢ
andiens hec comes. auctori¬

Expanded text:
tatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto Pontifici obedire non differas. » Audiens haec Comes auctori
Abbreviated transcription (Latin):
ctis pena est: indelicet ut ĩ¬
gressum uite et laboris sui
prenuũ amabat. At nũc ex
occasione cure pastoralis scl̾a¬
riũ hoĩm negotia patitur:
et post tam pulchiam quie¬
tis sue spetiem. terreni aitus
pulu̾e fedatur. Pexpendo ita¬
q qd̃ tolero: perpendo itaq qͥd
amsi. Cũq ĩtueor illud qd̃
perdidi: fit hoc grauius ꝙ por¬
to. Ecce eterũ mĩc magni
maris fluctib qͣtior: atq ĩ
naui mẽtis. tempestatis ua¬
lidis ꝓcellis illidor. Et cum
prioris inte recolo statũ ⁊ qͣsi
post tergum reductis oculrs
uiso littore suspiro. Qd̃q ad¬
fluitib turbatus feror: ix
flendo potius defectũ referre

Expanded text:
ctis poena est, videlicet ut ingressum vitae, et laboris sui praemium amabat. At nunc ex occasione curae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore suspiro; quodque adfluctibus turbatus feror, vixflendo potius defectum, referre
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatib ĩuicti animi ⁊ admi¬
rãde cõstãtie martyr nõ ubũ nõ
clamorẽ emisit ÷ nõ edidit gc̃ĩtũ.
nec brachiũ aut uestẽ opposuit
feriẽti: sed caput qd̃ ĩctinauerat
gladiis expositũ donec cõfũma¬
retͦ. tenebat ĩmobile. Deniq ĩ t̾rã

Expanded text:
 invicti animi et admirandae constantiae martyr, nec verbum vel clamorem emisit, non edidit gemitum, nec brachium aut vestem opposuit ferienti, sed caput quod inclinatum gladiis exposuerat donec consummaretur tenebat immobile. Denique in terram
Abbreviated transcription (Latin):
fusus iacuisset ÷ facies tñ a cru¬
ore prorsus ĩminus apparuit:
excepto tractu quodã gracili qͥ
a dextera frõtis pte ĩ faciẽ sinis¬
trã. ꝑ trãsuersũ uasũ descẽderat.
Cũ quo ctiã signo multis post

Expanded text:
fusus jacuisset, facies tamen a cruore prorsus immunis apparuit, excepto tractu quodam gracili, qui a dextra frontis parte in faciem sinistram per transversum nasi descenderat. Cum q
Abbreviated transcription (Latin):
tatis affectu. miaterius lactasti
ulrrib ÷ paterna cõsolatione
foiusti: Tnin uero fleus ip̃e
cum flentibz. et colũbinos o¬
culos in celuni porrigens. te¬
stabatur coartatum se eduo¬
b et quid eligeret ignorãtẽ:
diuine totum tribuere arbi¬
trio pietatis. Naui et hĩc pa¬
teriia cuni urgebat caritas
filior uotis ãuuere ut maue¬
ret: nide trabebat xp̃i deside¬
riũ ut ungraret. Radicata
taũi ab olm ini cius pectore
huilitas ꝑsuaserat ei ut ex
ĩtuio cordis affectu. sermũ se
ĩntilem dic̾et: et arborcui
sterilena reputaret ⁊ ex cirus

Expanded text:
tatis affectu maternis lactasti uberibus, paterna consolatione fovisti? » Tum vero flens ipse cum flentibus, et columbinos oculos in coelum porrigens, testabatur coarctatum se e duobus, et quid eligeret ignorantem, divino totum tribuere arbitrio pietatis. Nam et hinc paterna illum urgebat pietas, filiorum votis annuere ut maneret; inde trahebat Christi desiderium ut migraret. Radicata tamen ab olim in pectore ejus humilitas persuaserat ei, ut ex intimo cordis affectu servum se inutilem esse diceret et arborem sterilem reputaret, ex cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Ugnificatum est ĩterĩ
comiti ꝑ uiros illustres et ci
ũ eius expeterent: quor. erat
studium ut secum de pace ec¬
desic tractarent. Persuasũq
est illi ne tantor. deuitaret
colloquiũ÷ quia poterat fieri
ut cõmunicato cum eis cõsilio.
it facile esset qd̃ uidebatur dif¬
scile. et qd̃ uidebatur ĩpossibłe.
pssibile redderetur. Itaq apd̃
prtuiacũ hĩc ude ꝯuenĩt.
Cñq ageretur de diuisione
eccl̃ie. et de scissure obstinatõe
que nfra alpes ini sola aqui¬
tania quasi nebule corrupte¬
la consederat ÷ multis modis
et ratiomibs a serus dei conu¬
ti est ĩtuatum. qd̃ eccłia una

Expanded text:
ignificatum est interim Comiti per viros illustres et ei ium ejus expeterent; quorum erat studium, ut de pace sanctae Ecclesiae tractarent, persuasumque est illi ne tantorum devitaret colloquium, quia poterat fieri ut communicato cum eis consilio, et facile esset quod videbatur difficile, et quod videbatur impossibile, possibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde conveniunt. Cumque ageretur de divisione Ecclesiae et de scissurae obstinatione, quae infra Alpes in sola Aquitania quasi nebulae corruptela consederat, multis modis et rationibus a servis Dei Comiti est intimatum, quod Ecclesia una
Abbreviated transcription (Latin):
dũ futurꝰ exẽpli cũ oculũ gram¬
ter dolere cepisset ÷ ⁊ iã pupillã
eiꝰ crassior nubes extexissct.
oculũ eiꝰ beatꝰ martinꝰ penicu¬
lo cõtigit: pristinãq sanita¬
tẽ sublato oĩ dolore restituit.
Pse autẽ cũ casu quodã ec̃t
de cenaculo deuolutꝰ ⁊ ⁊ ꝑ cõ¬
fragosos scalc gradꝰ decidens
multis uulucrib cẽt affectꝰ:
cũ exarrimis iacct ĩ cellulã.
⁊ ĩmodicis dolororib crucia¬
ret᷑ ⁊ nocte ei ãgelus uisus ẽ
clucre uuluera: ⁊ cõtusi cors salubri unguine

Expanded text:
dum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine
Abbreviated transcription (Latin):
pulus. postꝙͣ ab eis recessit
note: mox magister undecĩ
ꝯgreganit: et ait. st ilioli:
modieuur tempus adhuc uo¬
biscũ simmi. Ideo mãdatim
erat homo: quia quatuor
modis generantur houũes.
Aut emĩ siue patre. ut ena
aut sine patre et matre ut adam.
ant ex patre et matre ut hoĩes:
aut sure patre. ex matre tantũ.
ut xp̃s. Bene ergo nouus erat:
quia deus et honio erat. Nouũ
ctiã regaũ ꝓmittebat. qd̃ nemo
nouimi maudatũ dedit. In le¬
ge auteni ueteri dictum erat:
et odio babebis ĩuuicũ trium.
Sed xp̃s nonũ mandatum
dedit: quia mandat dilig̾e

Expanded text:
pulus postquam ab eis recessit pulus postquam ab eis recessit nocte, mox Magister undecim congregavit, et ait, Filioli, modicum tempus adhuc vobiscum sum: ideo mandatum erat homo, quia quatuor modis generantur homines: aut sine matre, ut Eva; aut sine patre et matre, ut Adam; aut ex patre et matre, ut homines; aut sine patre ex matre tantum, ut Christus. Bene ergo novus erat, quia Deus et homo erat. Novum etiam regnum promittebat, quod nemo novum mandatum dedit. In Lege autem veteri dictum erat, et odio habebis inimicum tuum . Sed Christus novum mandatum dedit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uon possum te reuocare tĩo¬
re ueretũdie. nec mortis et¬
ue. nec amorez do tibi pote¬
statrui. ut agas facto: qd̃ iã
uoliuitate fecisti. O. iuda
quid facis: Attende anteꝙͣ
faicias. Nami post fcm̃. forte
gr̃an penitendi habere non
poteris. O. inda cupis trad̾e:
qui tibi nuulta pcca pepercit:
Nũquid a morte. te sepe libe¬
raiit. Nñquid tui amore.
patrẽ tuũ sauauit a lepra÷
et matrẽ tnã. cñ qua cõcu¬
bueras. a paralisi etiã lib̾a¬
sariũ fecit: Nũquidte ĩ fur
Hũquid te post petrune ut płi¬
mũ bonorauit: Nũquid sꝑ¬
xp̃s iuxta se te babere uoluit:
Ilũquid ad ꝑacem. postꝙͣ te
ꝓditoreui coguouit: sepe re¬
nocauit: Nũquid tibi suũ
sacrum corpus donauit:
Nũquid aute te se gemi flex ͭ
Nũquid tues pedes lauit¬
U ñquidte osculatus ẽ: Cur
ergo ꝓde uis magistrũ: a quo
tot boua recepisti: Sed hec oĩa
non ꝯsiderãs. recepta bucella.
a deo. et a ꝯsortio discipłor dei

Expanded text:
non possum te revocare timonon possum te revocare timore verecundiae, nec mortis aeternae, nec amore; do tibi potestatem, ut agas facto quod jam voluntate fecisti. O Juda, quid facis? Attende antequam facias: nam post factum forte gratiam poenitendi habere non poteris. Quid cupis tradere, qui tibi multa peccata pepercit? Numquid a morte te saepe liberavit? Numquid tui amore patrem tuum sanavit a lepra, et matrem, cum qua concubueras, a paralysi etiam liberasarium fecit? Numquid in furto Numquid te post Petrum ut plurimum honoravit? Numquid ss juxta se te habere voluit? Numquid ad pacem, postquam te proditurum cognovit, saepe revocavit? Numquid tibi suum sacrum corpus donavit? Numquid ante te genu flexit? Numquid pedes lavit? Numquid te osculatus est? Cur ergo prodere vis Magistrum, a quo tot bona recepisti? Sed haec omnia non considerans, recepta buccella a Deo et a consortio discipulorum Dei