comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e om̃s iipsa una forma unũ futuros. ut cũ fideliũ nu.¬
merꝰ auget᷑. inttis tam̃ fid̾i nõ multiplicaret᷑. ut pͥmũ
i illiꝰ forma unũ cẽnt qui ex ipso nascent᷑ postea ꝯxiã¬

Expanded text:
et omnes in ipsa una forma unum futuros, ut cum fidelium nuet omnes in ipsa una forma unum futuros, ut cum fidelium numerus augeretur, unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut primum in illius forma unum e
Abbreviated transcription (Latin):
Rioꝰ statꝰ ab adam usq adabraam magis
ꝓprie de terminat᷑. Quamuis eruim ꝑ moy¬
sen lex scripta datti sit. ante moisen tamen
obseruancia. legalis in circũcisione exordiũ sumpłit
quadam transierat. et qui in eo fideles extit̃toit. qua¬
si pauca quedam geña in humano gene disꝑsa.⁊
ab inuicẽ discretti sola intꝰ fide unitt fuerant.
Ut gͦ ad int ionẽ uintatem com̃dandam extĩor codet᷑.
ȩẽt in manifesto forma fid̾i ad quã ex disꝑsioñ sua qui uo.¬
candi fuert̃t in uittrent᷑ ꝓpositꝰ ẽ unꝰ. ad quẽ muno ꝑficiẽdo
qͥ assum̃di postea fuercĩt omines collig̾ent᷑. Uocatꝰ ẽ abrahã
unꝰ ẽ multis. uitts pͥncipiũ imuonis. Ut ad sinũ illiꝰ col¬
ligerent᷑. quicũq post illũ fide illi & duocione iungerẽt¬
U occcitꝰ ẽ gͦ ut exir& d tr̃a suci ut reced̾et ab illis quibꝰ
unitꝰ fuerit. nec conuiget᷑ illis ad quos ibat & data est
fornia illi quã trisinitet ad omnes ex ipso nasctt᷑oe.

Expanded text:
rimus status ab Adam usque ad Abraham magis proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit.quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abraham unus ex multis; unitas principium unionis, ut ad sinum illius colligerentur quicunque post illum fide illi et devotione jungerentur. Vocatus est ergo ut exiret de terra sua, et recederet ab illis quibus unitus fuerat, nec conjungeretur illis ad quos ibat. Et data est illi forma quam transmitteret ad omnes ex ipso nascituros;
Abbreviated transcription (Latin):
petcare. non posse non peccare. P̾ osse peccar̃
quia lib̾tatem halxe. sine grã confirmante. nõ
posse non peccare. quia infirmitcitẽ haba.
sine gr̃a ad uiante. M edia libttis post repa.¬
racionẽ. ante con firmacionẽ. habxe gr̃aim
in bono. infirmittitẽ in malo Gr̃m in bono
aduicinte ꝓpt̾ libtatem. & gr̃am contra ma¬
lum ad iuantẽ. ꝓpt̾ infirmittitem. ut sit in
ad huc ꝑ fecte non ciblattm. & ꝓpt̃ gr̃im
confirmantem. ad huc ꝑ fecte non consuma.¬
ttim . Cum aut̃ infirmittis totti emedio subla.¬
ta fuerit & grã confirmans fuerit consu.¬
matti : erit non posse peccare. nõ quia uel
tunc aut arbitrii lib̃tus. aut nature abilitis.
destruat: sed quod grã confirmãs. qua p̃sẽ.¬
de. pcc̃tin nequciquam in eẽ potest: amꝑ
non aufertit

Expanded text:
peccare, non posse non peccare. Posse peccare, peccare, non posse non peccare. Posse peccare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas post reparationem, ante confirmationem habet gratiam in bono, infirmitatem in malo: gratiam in bono adjuvantem propter libertatem; et gratiam contra malum adjuvantem propter infirmitatem, ut sit in adhuc perfecte non ablatam; et propter gratiam confirmantem adhuc perfecte non consummatam. Cum autem infirmitas tota e medio sublata fuerit, et gratia confirmans fuerit consummata, erit non posse peccare. Non quia vel tunc aut arbitrii libertas aut naturae humilitas destruatur, sed quod gratia confirmans qua praesente peccatum nequaquam inesse potest amplius non auferat
Abbreviated transcription (Latin):
uero lib̾tate. quantũ ad eundem
statum spectat. in p̃senti adicimꝰ.
lib̃m arbitrium. hominẽ ante peccatũ babuisse:¬
nullatenꝰ ambigendum est eti sane lib̾tate qua
potuit. siue ad bonũ siue ad malũ uoluntatis
sue appetitũ inclinare. A d bonũ quidem gracia¬
cogente. Prima ergo lib̾tas arbitrii fuit posse
peccare. et posse non peccare. sic̃ ultima eri
libgas. posse non peccare. & nõ posse peccare.
Fruna lib̾ttis cid bonũ quidem ad iutoriũ bauit.
sed ad malum in sirmittitem nõ hũit. sic tam̃
ut nec ad bonũ cogeret᷑. nec contia malum teneret᷑
Ultia lib̾itis in bono grãm habebit. in malo
in firmittitẽ non habebit: nec solum gram in
buno ad uitntẽ. sed & iam contra malum cõ¬
firmantẽ. A diuantẽ. ut sit posse non peccare
onfirmantem. ut sit non posse peccare
edici lib̾itis post peccatum quidem ante re¬
panicionẽ gr̃tum non habre in hono. sed infir¬
nutatem in malo & iccirco ineti est posse

Expanded text:
em statum spectat, in praesenti adjicimus. Liberum arbitrium hominem habuisse ante peccatum nullatenus ambigendum est, ea sane libertate qua potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appetitum inclinare. Ad bonum quidem adjuvacogente. Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse
Abbreviated transcription (Latin):
illud omnino ꝓbabile & consequens ẽẽ uidet᷑.
quod ad institucionẽ et formã recte iuendi¬
magis spectabat. ut ei fticienda in dicerentur.
pociꝰ quã ad ut futura p̾dicerent᷑. Illud nãq
x arbitrii lib̾tatem & obediencie puritatem
minuere omnmno uideret᷑. si ipse homo ante
meritũ futuroꝵ p̾scius diceret᷑. quia nec bo.¬
na sperare çim p̃sciencia maloꝵ potiussos.
neq cum p̃sciencia bonoꝵ mala uentura ti.¬
muissoe. P ropt̾ hoc igit᷑ magis conueniẽs
iudicat᷑. pͥmũ hominẽ. eoꝵ quidem que faciẽ.¬
da fuertint. sciencicĩ & p̃ceptũ accepisse. sed
eoꝵ que futura ertnt. pscienciã non habuisse.
ut lib̾m ad utitmq partem arbitriũ sitare
Et hec quidem d sciencia hominis. quantũ
ad pͥmũ statum ꝑ tinoe. dixisse sufficiat

Expanded text:
consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipse homo ante meritum futurorum praescius diceretur; quia nec bona sperare cum praescientia malorum potuisset, neque cum praescientia bonorum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conveniens judicatur primum hominem eorum quidem quae facienda fuerant, scientiam et praeceptum accepisse; sed eorum quae futura erant praescientiam non habuisse, ut liberum ad utramque partem arbitrium staret. Et haec quidem de scientia hominis quantum ad primum statum pertinet, dixisse sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
cretitrris sui pͥmũ hominẽ ha.¬
buisse dubiũ nõ est. qm̃ si ꝓuitti
tpr̃ali conseruanda in rebꝰ. transito¬
riis tam mͣgnã scienciã accepit
multomagis ꝓiuti et̾na adipiscenda. sex¬
cellenciorem & abundanciorem inceles¬
tibꝰ cognicionẽ habere debuit. Cognoũ
crtgo homo cretitorem suum non eci cogniciõe
que foris exauditu solo ꝑcipit᷑. sed ea pociꝰ.¬

Expanded text:
creatoris sui primum hominem habuisse dubium non est. Quoniam si pro vita temporali conservanda in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex auditu solo percipitur, sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorem agnoscero. & debitũ ꝓuidencie sue
erga inferiorem nõ ignoraroe. H oc siquidẽ
erat semetipsum agnoscere. condicionẽ & or¬
dinem. & debitũ suum siuie supra se siue inse. siue
subse non ignortire. In telligere qualis faetꝰ.
eẽt et qualit̾ incedere deberre quid agere. quid
cauere similit̃. hoc totum erat semeripsum agnoᷤ.¬
cere.⁊ i hoꝵ cognicionem & discre cionem
homo non habuss& : semetipsum non cognouis.¬
s&e. neq p̃uaricacionis hoꝵ postmodum extitis.¬
set reus: si prius ad eoꝵ cognicionẽ nõ fuisset
minat. Si aut̃ querit᷑ utrum homo iam¬
tune aprincipio cognicionẽ eoꝵ que cura ipsỹ
uentum fuerunt. habuerit id̾e si lapsũ suum

Expanded text:
superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non habuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa ipsum ventura fuerunt habuerit, id est lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
sciẽti manifestus cernebat᷑. S ciendũ tam̃
est. quod illã primã cogniciõe hominis.
quã de crecitore suo habu̾it. sic̃ maiorẽ &e
cerciorem illa cognicione que numc in sola
fide constat. uera cit̾ dicimꝰ. uti etiam illa
que postinodũ in excellencia contemplacioniᷤ
une maniseste reuelabit᷑. minorem ne¬
cesse est confitetimꝰ. Cognouit ergo creatorẽ
suum homo. non tum̃ ita excellenter sic̃
posteci cognoscere debuiss& si ꝑ stitissae
Siẽ enim in obediencia hominis ꝑ subse¬
quentem ignoninciam prime cognicioi
multum abstulit. sic eidem cogniciõi si
mobediencia homo ꝑ stitiss&. ꝑ subsequen¬
tem reuelacionẽ plurimũ ad dendũ fuit.
mus ille homo habuisse creditur. ex plica¬
re difficile est. ex cepto et quod diximꝰ quia ꝑ
int̾nã aspiracionẽ uisibilit̾ edoctꝰ. nullaten᷑ꝰ.
d ipso cretitore suo dubitare potuit.¬
apͥma condicione sua. talem accepisse
credimus. ut et debitũ obediencie sue. erga

Expanded text:
cienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut majorem et certiorem illa cognitione quae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste revelabitur, minorem necesse est confiteamur. Cognovit ergo creatorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere debuisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per subsequentem ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit.mus homo, habuisse creditur explicare difficile est, excepto eo quod diximus quod per internam inspirationem visibiliter edoctus, nullatenus de ipso creatore suo dubitare potuit.a prima cognitione sua talem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga
Abbreviated transcription (Latin):
nebule cumisdã disꝑsa postquã diina uirtu¬
te et uiꝰsione in unrã ut ia dixermi mossã
cõ pinci quedĩ modo atq deusari cep̃. ipso
suo ponde deorsũ uergẽs in ino collapsa at̾ra
excepta ẽ. spariĩq illud quod de suꝑ usq ad
ipsum firmam̃tũ cccupauierat serenũm purũq¬
om̃ibꝰ. int̾ alueoe suos cõclusis apptirere cepit.¬
pͥmo quidẽ lutulẽtti ⁊ lubrica nudaq uelut
que gemma nec dũ ulla ꝓtulisset: quib: uesti¬
ri &e̾ suꝑ duci potuissoe¬
Quomodo triaa

Expanded text:
 divina virtute et jussione in unam, ut ita dixerim, massam compingi quodammodo atque densari coepit, ipso suo pondere deorsum vergens in ima collapsa a terra excepta est, spatiumque illud quod desuper usque ad ipsum firmamentum occupaverat, serenum purumq alveos suos conclusis apparere coepit.uidem lutulenta et lubrica nudaque, velut quae germina necdum ulla protulisset, quibus vestiri et superduci potuisseQuomodo terra
Abbreviated transcription (Latin):
illa bonci que habiturꝰ eint querenda ot obti¬
nenda p̃cepto obediencie cũ gĩn co oꝑante in¬
structo. uidit dicibolus et in uidit quod hõo
illuc ꝑ obediencia ascenderet. unde ipse per
suꝑbiam coiriussae

Expanded text:
t quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabolus et invidit quod homo illuc per obedientiam ascenderet, unde ipse per superbiam corruisse
Abbreviated transcription (Latin):
ost Quã pͥmꝰ. parẽs gen̾is humani ꝓpt̃ in¬
obedrẽcie culpã aparadiso exulãs in hũc mũ¬
dũ uenit. diabolꝰ uis tirãiucũ in illo exerces.
sic̃ priꝰ eũ frtidulẽt̃ seduxerat. ita eũ postmodũ uio.¬
lent̃ possidebat. S d̃ĩ ꝓuidẽcia. que hũc ad salũ.¬
tẽ disponelut. sic̃ iusticie ngorẽ ꝑ mc̃ã tẽꝑauit. ut¬

Expanded text:
humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans venit in hunc mundum; diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut eum prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat sic
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ milla: & modicũ ẽ ad ꝑfectũ totũ. ⁊ ria
enim in uenit in se. & in his trinittitem d̾¬
p̃hendit que ertint suprti se & cõtestatti est
illi natti foris. Sic̃ d unitate dĩtatis. &
apparuer̃ tria foris signa trittitis. sed ñ
imiago. ut illa que intus erant. & hec ipsa
inꝑfeciti similitudine eraĩt. E rant enim
potencia uitꝰ & sapiencia & amor. & tria¬

Expanded text:
tum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quae erat supra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
erat. qd ibi erat. Sed quod hic ercit ima
eitit. qd̃ ibi erat ueritas ercit foris au
potencici non enit. sed signũ ttitũ neq
sapiencia sed signũ tantum. neq amor
uel bonittis. sed signũ tantum. Et ipsa sig¬
na nec potencia erãt nec sapiencia. nec
amor sic̃ intus. sed signa tantũ potencie.
sapiẽcie & amoris. potencie enim signum
fuit. reꝵ in mensittĩ scipiẽcie pulcritudo.
bomttitis utilittis. Et non erc̃t ipsa signa
potencie. uel sapiencie. uel bomittitis. sed tã¬
tum signa hoꝵ. atestancia hisq̃ intus e¬

Expanded text:
t imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum tantum; neque sapientia sed signum tantum; neque amor vel bonitas, sed signum tantum; nec et ipsa signa, neque potentia erant neque sapientia neque amor sicut intus, sed signa tantum potentiae, sapientiae et amoris. Potentiae enim signum fuit rerum immensitas; sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa potentia vel sapientia, vel bonitas; sed tantum signa eorum attestantia, his quae intus e
Abbreviated transcription (Latin):
sine his ꝑfectũ est aliquid. S imilit̃ ad õẽ
cffectũ concurrunt tri hec. quoꝵ si quͥd
defuerint. nichil absoluit᷑. & si ad sint pari¬
t̃ onũa consumantur. hec sunt potencia.
sciencia & uolunitis ex quibꝰ. si tollas unr̃
aliquid ꝑfectionẽ in minuis Si çuncto
parit constituas. nichil de ẽẽ confiteris:
his gͦ ⁊ ipse reꝵ conditor oꝑa sua ꝑfecit. &
constat ipse ꝑfectus qm̃ in ipso ꝑfeciti sunt
que nec in parte augeri possunt qr plenͣ
sunt nec in toto consinnari qi ꝑfeciti sunt

Expanded text:
 est aliquid. Similiter ad omnem effectum concurrunt tria haec, quorum siquid defuerit, nihil absolvitur; et si adsint pariter omnia consummantur Haec sunt potentia, scientia et voluntas; ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse confiteris. His ergo et ipse rerum conditor opera sua perfecit, et constat ipse perfectus, quoniam in ipso perfecta sunt quae neque in parte augeri possunt, quia plena sunt; neque in toto consummari, quia perfecta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
refrenandꝰ tam̃ est ab effectu. ꝓpt̾ debitum
iacionis. cii ad monlmcitti ire nõ est ꝯ¬
cessum. In hoc enim pulcritudo appura
ce dignitus incionisqͦ affectũ suum ab in¬
ordinatis cohib&. qm̃ id cirro comoda capła
eẽ dbuer̃. aquibꝰ dum mcio p̃sidens affee¬
tum quãtũ inse erat effluentem restringoꝵ
quãiti forte dignitas & excellenciã illius

Expanded text:
refrenandus est tamen ab effectu propter debitum refrenandus est tamen ab effectu propter debitum rationis cui ad inordinata ire non est concessum. In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibet. Quoniam idcirco plura commoda esse debuerunt, a quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excellentia illius
Abbreviated transcription (Latin):
dum est. aliquomodo comodũ est : & non unͥ¬
uerlalit. Qui gͦ appetit qd̾ aliquomodo
comodum est : & nõ cippetit eo modo quo co-¬
modũ est : ttm̃ puttins comodum ȩẽ. eo mo-¬
do quo aippetit. iste nõ nisi comodim appe-¬
tit. quãuis comodum non sit illud qd̾ appe-
engo decipit᷑ in eo qd̃ comodũ siim appetit.
quia scit comodũ suum eẽ qd̾ appetit. sed d¬
cipit᷑ in eo qd̾ comodũ suum eẽ puttit ubi nõ
est. in illo uidelica qd ꝓpt̾ comodum si
appetit:. Qui aut̃ appetit qd̵ comodum est.
& eo mau appetit. quod comodũ est. ordinci.
tũ tñ nõ est. nõ in eo malum constat. qd̾
aippetit qd̾ comodum est. sed in eo qd̾ ordina¬
tum non est. Sic enim datũ est illi qd̾
comodum est appetẽ it &iã ꝓhibitum illi
est cippetẽ qd̾ ẽ in ordinatum: Cum erggo in
unum concuirunt. qd̾ alicomodo chomodũ
est. & qd̾ ordinatũ non est. si appetitꝰ est ad
comodum in affectu quia . nature est insito.

Expanded text:
t, aliquo modo incommodum est, et non universaliter. Qui ergo appetit quod aliquo modo commodum est et non appetit eo modo quo commodum est, tamen putans commodum esse eo modo quo appetit; iste non nisi commodum appetit, quamvis commodum non sit illud quod appetergo decipitur in eo quod commodum suum appetit; quia scit commodum suum esse quod appetit, sed decipitur in eo quod commodum suum esse putat ubi non est: in illo videlicet quod propter commodum suum appetit. Qui autem appetit quod commodum est, et eo modo appetit quo commodum est, ordinatum tamen non est; non in eo malum constat quod appetit quod commodum est, sed in eo quod ordinatum non est. Sicut enim datum illi est quod commodum est appetere, ita etiam prohibitum est illi appetere quod inordinatum est. Cum ergo in unum concurrunt quod aliquomodo commodum est et quod ordinatum non est, si appetitus est ad commodum in affectu quia hoc naturae est insitum
Abbreviated transcription (Latin):
ex cuscit quia uoluntate uenit
CIENDS O UERO est.
qm̃ hec necessitas concupiscendi.
non id̾o culpa non est. quia nece¬
sittis est. quia ut eẽt hec necessittis. nõ ne¬
cessittis causa fuit : sed uoluntas. Sed quis
modũ suum amare nõ possit. neq comodum
suum fastidire. gͦ quicquid aippetit comodum
illi est. & nõ appetit nusi comadũ suum unquã.

Expanded text:
excusat, quia a voluntate venit. Sciendum vero est quod haec necessitas concupiscendi non ideo culpa non est, quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit sed voluntas. Sed quid modum suum amare non possit neque commodum suum fastidire. Ergo quidquid appetit commodum illi est, et non appetit nisi c
Abbreviated transcription (Latin):
RC A U IT engo ds̃ primum
hominem unum. ut unum eẽt
g̃ñis humani pͥncipiũ. quatinꝰ
m hoc & diciboli suꝑbici confun.¬
deretur. et humane nat᷑e humi¬
littitis. diumne imaginis similitudine głi.¬
ficaret. D itibolus namq aliud ađo principiũ
eẽ con cupierat. et ic curo ut magis euis syꝑ.¬
biti confunderet᷑ : hoc homo in dosio accepit
qd̃ ille ꝑuerse mꝑe uoluit. & obtinere non po-¬
tuit. ut in hoc geiã ĩmago̾ di in homine ap¬
pareret. qd̾ sic̃ ds̃ om̃ibꝰ rebꝰ crericionis pͥncipiũ
extitit. itti iste om̃bꝰ homuubꝰ principiũ eẽt¬

Expanded text:
reavit ergo Deus primum hominem unum, ut unum esset generis humani principium, quatenus in hoc et diaboli superbia confunderetur, et humanae naturae humilitas divinae imaginis similitudine glorificaretur. Diabolus namque aliud a Deo principium esse concupierat, et ut idcirco magis ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod sicut Deus omnibus rebus creationis principium exstitit; ita iste omnibus hominibus principium e
Abbreviated transcription (Latin):
idest. angłos. arcħngłos. principaitꝰ.¬
& potestates. uirtutes. dñaciones.
tronꝰis. cherubim. & serciphim. ut addito homine.
denariꝰ consumaret᷑ ꝑfeccionis celestis. Non enĩ
ut quidam puttnt. condicio hominis itti ad in¬

Expanded text:
est angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad re
Abbreviated transcription (Latin):
nume homo factꝰ. dr̃. qe cum homo post¬
madum cretitꝰ. illuc unde illi ceciderunt. due¬
⁊ est. illiꝰ societatis numerꝰ. qui in cadentibꝰ.
diumitꝰ fuerat ꝑ hominẽ reꝑatꝰ. Nouẽ ergo ordi¬
nes angłoꝵ abmicio conditi sunt: & ex illis qui
cecider. quia in una simul om̃s malicia con.¬
senserunt. quasi unũ ex se ꝑuerse sacretatis
horlincꝰ effecerunt. H alie aut̃ tradieio
& aple paulus cum de malignoꝵ sp̃numi tuũ.¬
nid m̃cionẽ faceret. princuatꝰ &e posestates
quid idem numc quisq in malo pamuste uur
ad huic in malo possidetint: haritate uoren
an dilec tionio alei nequaquam babere potuerunt

Expanded text:
us homo dicitur; quia cum homo postmodum creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio et Apostolus Paulus cum de malignorum spirituum tyrannide mentionem faceret, principatus et potestates quod idem nunc quisque in maadhuc in malo possideant, caritatem tamen in dilectione dei nequaquam habere potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
utroq. P ropteti monstraitum est eis quid faciẽ.¬
dum eẽt. non qd eẽt fut᷑um ut nulla necessitate. ꝙ¬
uidenere impelli uiderent᷑. sed iticione dirigi. & ꝓ¬
pria de flecti uoluntate in ambobus. & itti bom̃

Expanded text:
utroque. Propterea monstratum est eis quid facienutroque. Propterea monstratum est eis quid faciendum esset non quid esset futurum, ut nulla necessitate providentiae impelli viderentur, sed ratione dirigi et propria deflecti voluntate in ambob
Abbreviated transcription (Latin):
& mn sapiencia datti agnouerunt.
qui futuri enĩt mali. lapsum suũ pscierunt. penamq
cognouerunt que rumã sequi debuerant. & finiri
ion debuertint tantti sibi mala in mmere p̃iud
tes. cuit uittire noluer̃. sed non potuer̾: & erunt
miseri. aut potuer̃ & noluerunt. & stulti erunt.
&e maligni. Si aut̃ nescier̃. ceci erant neq ag.¬
nouer̃ quo ꝑgerent. & in contingens ac forlutum¬
pedem miserunt ut ultra ꝓcederent. quo nesciebant.
Et uidetur quasĩ aliquid absurditaͬs affeͬre si hoc
dicatur. & meluis sedere & ciptũ eẽ magis. ut scien.¬
tes dicant᷑ eoꝵ que futurti fuerant. Et repugnat
iteꝵ alia racio. quã contrci posumiꝰ. & potest stici.¬
le mentibꝰ. infirmis scandalum nasci in alterutrum.
ubi conuenicit. P ropt̾ hoc dicimus quia non ercuit
p̃cii euentus sui. neq dcitti est eis cognicio eoꝵ que
futura fuerant suꝑ eos. qm̃ nõ oporłuit itt ut lib̾ci
haberent eleccionẽ uolimtatis sue. sine trore. &e spe in

Expanded text:
et in sapientia data agnoverunt qqui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi maut vitare voluerunt sed non potuerunt, et miseri erant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eorum quae futura fuerant super eos. Quoniam non oportuit ut ita liberam haberent electionem voluntatis suae sine terrore et spe in
Abbreviated transcription (Latin):
tti ꝓbant᷑. ut uerbi gr̃a que ad ornatũ t̃rȩ
faciti sunt ñ nisi d tra su̾mi potuer̃. hoc
⁊ sũaliis ueꝵ concedimꝰ. nõ tam̃ in elem̃¬
to ai tieris ullo modo ꝓbare ualemꝰ. cum
manifeste uolatilia legtimꝰ accepisse ab
aquis originẽ. ⁊ in aere mansionẽ. Quod
quare srictũ sit ut ñ ad similitudinẽ alioꝵ
que ad ornatũ elem̃toꝵ mundi c̃atti sũt.
ex ipso elem̃to mat̾iã sumerõe in quo lo¬
cũ sortiri debuer̃. forte quis ad ipsiꝰ. elem̃¬
ti nat᷑ti referat: quod quasi tãttim aer
corpulẽtiã ñ habuerit. ut animanciũ
corponi que solidã mãtiã requirunt
reo conderent᷑. A quaꝵ aut̃ nat̾cir
magis t̾re affinẽ. plusq corpulencie ha¬
bentẽ. ac ꝑ ħ formãdie corporibꝰ. abtio¬

Expanded text:
probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habentem, ac per hoc formandis corporib
Abbreviated transcription (Latin):
Ubeo iGituR sensy
qui est in significatione uocũ
ad res continetur historia. Cui
famulãt᷑ tres sciencie sic̃ dic¬
lum est. id̾ gramatica. dialetica. re¬
torieti. ⁊t ub eoꝰ aut̃ sensu qui est in

Expanded text:
ub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qu
Abbreviated transcription (Latin):
mulãtur. ari metica. musica. gͥometria.
astoronomia. & phisica. Sub hec aut̃
omnia diumũ est illud. ad quod ducit
diuina scriptura siue in allegoria. siue
format bonã oꝑationẽ. in quibꝰ constat
cagittio ueritatis. & amor uirtitis. & hc
ett uera repatio hominis De numero¬

Expanded text:
lantur arithmetica, musica, geometria, astronomia et physica. Super haec ante omnia divinum illud est ad quod ducit divina Scriptura sive in allegoria, sive format bonam operationem: in quibus constat cognitio veritatis et amor virtutis: et haec est vera reparatio hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ int̾ eẽ uidet᷑. qd omẽ sacrtim̃tũ similitudĩe
quidẽ ht̃ ex pͥm codiciõe. instituciõẽ. ex suꝑ addi¬
ta dispesaciõe. scĩficaciõe. ex aposita ũbi uł signi
benedictiõe. Ut gͦ in uno sacitim̃to. eti que de
om̃ibꝰ dicta s̃. tͥci hec qualit̾ sint cgnoscamꝰ aꝙͣ¬

Expanded text:
nteresse videtur, quod omne sacramentum similitudinem quidem habet ex prima eruditione, institutionem ex superaddita dispensatione, sanctificationem ex apposita verbi vel signi benedictione. Ut ergo in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscam
Abbreviated transcription (Latin):
R ep̃sẽtticio ex similitudine. significacioᷤ institu¬
ciõe. uirtꝰ ex sc̃ificaciõe. Et ipsa similitudo ex
creticiõe est. ipsa institucio. ex dispẽsacioẽ. ipsa
scĩficacio ex benedictiõe. Prima in dita ꝑ crecito¬
rẽ: scãa ad uincta ꝑ saluatort̃: tria ministrata ꝑ
difpensatorẽ. Est g aqua uisibile scicm̃tũ. & gr̃a mn¬
uisibilis res fiue uirtꝰ sacm̃ti. Habxe aut̃ oñis aqua
dat inquincim̃ta animaꝵ. & ex hac quidẽ in¬
genita qualitate. om̃is aqua spualẽ gr̃ã rep̃senta.¬
re hũit. pꝰ quã ⁊̃ illã ex suꝑ additti institucioẽ
significauit: enit aut̃ saluator. ⁊ instraut

Expanded text:
raesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibilis sacramentum, et gratia invisibilis, res sive virtus sacramenti. Habet autem omnis aqua dat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare habuit, priusquam etiam illam ex superaddita institutione sig
Abbreviated transcription (Latin):
ret uidiciũ. in terim ꝑ etindẽ gnã hostendat euadẽdi
consiliũ. & post consiliũ: cõfenit auxiliũ. Sic ittiq
oporbet ut in terim d ponat ꝑ sonã uidicis. & assũmat
ꝑ soncĩ priꝰ confilicitoris. posteti auxiliatoris. itti dũ¬
ttixat ut pͥmo hominẽ totũ sibi dimitat quatinꝰ
ipse hõo ignorãciã suã exꝑiat᷑ : & in telligat se. in¬
digere consilio. deinde & deffat̾ũ suum senciat &
agnosect se opꝰ hab̾e auxilio. Tali gͥ nicione in tp̃r
naturtilis lecos totꝰ homo dimissꝰ ẽ sibi. posteti in tp̃re
ipte legis cognocẽti ygnonĩciã suã. datũ ẽ cõsili
postremo in tp̃re gr̃e cõfitẽti defectũ suuĩ. p̃stitũ est¬

Expanded text:
i consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in t
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ueraciter predicantur. & tribꝰ.
tum asseritur & dicuntur tria tres ꝑ¬
sone: non tres eencie.qua naturti in
tribꝰ. ẽ ꝑ fecta singulis. & tribꝰ in diui¬
sa. Et id̾o dicunt᷑ur ꝑ sone singule qr
ds sunt. ⁊ unus ds trẽs. quia unꝰi deitaᷤᷤ

Expanded text:
eo veraciter praedicantur, et tribus tum asseritur. Et dicuntur tria tres personae, non tres essentiae; quia natura in tribus est perfecta singulis, et tribus indivisa. Et ideo dicuntur personae singulae, quia Deus sunt et unus Deus tres, quia una de
Abbreviated transcription (Latin):
Ettiq cum sit homo ipse ꝑsona. he aũ
tͣntũ affectiones quedã ad ssentes ꝑsoñ:
& circa ipsam existenteᷤ in ueniãt᷑. non est
omnino eis ꝓpriũ eẽ ꝑsonaᷤ. sed ꝑsone in eȩ̃
tuntũ. Cũm aut̃ que indeo sunt. aliud
ab ipso eẽ nõ possint. nec quasi acciden¬
cia aut affecciones ex tp̃re muttibile.
aut seꝑabiles natͥti in comuttibili ẽẽncie

Expanded text:
Itaque cum sit homo ipse persona, haec autem Itaque cum sit homo ipse persona, haec autem tantum affectiones quaedam adhaerentes personae et circa ipsam existentes inveniantur; non est omnino eis proprium esse persona, sed personae inesse tantum. Cum antem quae in Deo sunt aliud ab ipso esse non possunt, quasi nec accidentia aut affectiones ex tempore mutabiles sive separabiles natura in
Abbreviated transcription (Latin):
sone tres dñr et tria in huma.¬
nittite non dicuntuR¬
rursus ex aduerso alia du¬
biettis. & pulsat mentẽ ꝓ
illa que indeittite reꝑta sunt ꝑsone dicã¬
tur. cum in trinittite illa quã insemetipsa
pͥmũ mens reꝑit tria similit̾ inuenta s:
net tum̃ tͥes ꝑsonas in sementẽ itciona.¬
lem continere: aut tribꝰ. ꝑsonis constare
animũ rationabilis consideratio paciat᷑
Et diligent̃ con quirit ratio quare
uti sit. cum nec ita ẽẽ dubittire liceat. nec
quomodo sit facile sciri possĩt. Et tamẽ
uidet aliquid ex eo quod totũ nõ uidet. nec
ignonare ꝑmititur : quod nõ sinitur apre¬
hendere. D idet enĩ qm̃ que in mente s
nõ uere idẽ sunt. qd̃ ẽ ipsa mens separaitur
enim amente hec aliqno. & cũ affuerĩt
recedut: & recedunt iteꝵ cum abierint.
& uariant᷑ circa ipsã. nec uere sunt idem
cũ ipsa: sed quasi affectiones quedam &
forme ipsiꝰ. quibꝰ non sit hoc aliquid ẽẽ:
seꝯ ad eẽ tam̃ ei quod est hoc aliquid

Expanded text:
sonae tres dicuntur, et tria in humanitate non dicunturrursus ex adverso alia dubietas, et pulsat mentem prilla quae in Deitate reperta sunt personae dicantur; cum in trinitate illa quam in semetipsa primum mens reperit tria similiter inventa sint, nec tamen tres personas in se mentem rationalem continere, aut tribus personis constare animam rationabilis consideratio patiatur. Et diligenter conquirat ratio quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendere. Videt enim quoniam quae in mente sunt non vere idem sunt quod est ipsa mens. Separantur enim a mente haec aliquando; et cum adfuerint recedunt, et redeunt iterum cum abierint et variantur circa ipsam, nec vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectiones quaedam et formae ipsius, quibus non sit hoc aliquid esse, sed ad esse tantum ei quod est hoc aliquid.
Abbreviated transcription (Latin):
euis potenciã que in fimiti est conclud̾e ⁊
restring̃e ad m̃sintim : A uint enim
Non potest d̾s̃ aliud fac̾e quã f cit
nec meliꝰ facere quam fcicit. Si enu
aliud potest facere quam facit. potest
facere quod non p̾uidit. Et si potest fa¬
cere quod non p̃uidit : potest sine ꝓuiden¬
cia oꝑari ds̃. qr omne quod p̃uidit se
facturum facit. nec facit aliquid quod

Expanded text:
ejus potentiam quae infinita est concludere, et ejus potentiam quae infinita est concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere, quam facit, nec melius facere, quam fecit. Si enim aliud potest facere, quam facit, potest facere quod non praevidit, et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus, quia omne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod
Abbreviated transcription (Latin):
ICUT DE SA pienza
dei quedam scđm tempus
diximꝰ: itti ⁊ de potestate. eiꝰ: aliqua ad eru¬
ditionẽ legẽciũ comemoraire oportae potesttiᷤ
duplex est. alia ad nichil paciẽdum ᷑¬
utitq ds ommpotens uerissime affirmͣ agẽdi¬
tur. qi nec aliquid est quod ei ad pacien¬
dum coiruptionem possit in fenre. nec ali-
quid ad faciendum impedim̃tũ afferre.
Omnica quippe fac̾e potest. p̃t̾ id solum.
quod sine eus lesione fieri non potest
In quo tam̃ nõ minus ommipotens est. qu
si id possa ommpotens non ẽẽt. Dico
ergo quia ds̃ omnia potest. & tamen
se ipsum destruere non potest. H& enĩ
posse : posse non eẽt. sed non posse. Litiq
omnia potest ds̃ que posse potencia est. &
ideo uere omĩps est. quia inpotens eẽ
nõ potest. Eant ergo nunc: & de suo sen¬
su glent᷑ qui oꝑa diu̾ma ittione se putãt
discutere et eius potenciã sub mensurti co¬
arlare. Cum enĩ dicũt. Huc usq po¬
test & nõ ampliꝰ quid ħ ẽ aliud. quam

Expanded text:
icut de sapientia Dei quaedam secundum tempus diximus, ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendumus omnipotens verissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod sine ejus laesione fieri non potest; in quo tamen non minus omnipotens est, quia, si id posset, omnipotens non esset. Dico ergo quod Deus omnia potest; et tamen se ipsum destruere non potest. Hoc enim posse posse non esset, sed non posse. Itaque omnia potest Deus, quae posse potentia est. Et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potest. Eant ergo nunc et de suo sensu glorientur qui opera divina ratione se putant discutere, et ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt: Hucusque potest et non amp
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑. quia uolimtarie inouetͥ. & ꝑ se mouet᷑.
& eius est quod mouct᷑. uel ad meritum. si be.¬
ne : uel si male cd culpam. Q d̾ aut̃ corpꝰ.
mouetur. necessitate mou̾t᷑ quia ab alio mo¬
aqͥ mouet᷑. siue ad mcritũ si bene. siuc ad culpũ

Expanded text:
movetur, quia voluntarie movetur, et per se movetur, et ei est quod movetur vel ad meritum, si bene; vel si male, ad culpam. Quod autem corpus movetur, necessitate movetur, quia ab alio moa quo movetur, sive ad meritum, si bene, sive ad c
Abbreviated transcription (Latin):
ORRO ĩsees. sunt motus in ho.¬
mine. motꝰ. mentis. motus corperis.
motus sensualitatis. motus mentis
in uoluntate est. motꝰ. corporis in opere.
motus sensualitatis meduis in delectacione
In motu mentis solo. liberum arbitrir̃
est: In motu corperis & sensualittitis.
illa sunt que secuntur: lib̾m arbitriun:
Sic enini pͥma fuit disposicio nature. Nã
motus mentis : uoluntarius est appetitus. En
uoluntario. libm. in appetitu. arbitiium: Mẽs
igit᷑ ꝑ se mnouet᷑. & est pͥmꝰ uolunititis met ͦ
Sotum uolimiatis sequit᷑ motꝰ corporis

Expanded text:
orro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis volvoluntario liberum; in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
enim mn om̃bꝰ oꝑibꝰ sius ds̃ articionali creatͥai
lauderret᷑. si nõ om̃ia oꝑa di articionali crectͥa
agnoscerent᷑. Ut ergo ꝑ fecta eẽt laus dei
monstrata sunt ncionali cieat᷑e opa deinit
eum int᷑ & foris miraret᷑. &. ꝑ aminirticio.¬
nem ꝓficente ad dilectionẽ E actu est crratia

Expanded text:
ionali creatura laudaretur, si non opera Dei omnia a rationali creatura cognoscerentur. Ut ergo perfecta esset laus Dei, monstrata sunt rationali creaturae opera Dei, ut eum intus et foris miraretur, et per admirationem proficeret ad dilectionem. Facta est creatura
Abbreviated transcription (Latin):
bilia uidõe qͣm insibilia muisibilibus cog¬
noscunt᷑. sed non eque qui uisibilia uidote.
in insibilia in eis uidõ. quia sensus quo on¬
iusibilia ꝑcipuit᷑. in sumis infima cotor¬
prehendit. sed sensus quo insibulia cõ¬
tingunt᷑. minsimis suma non capit¬
⁊ ic nq una crect᷑a eicit cuiꝰ fensus toerꝰ
intꝰ ercit . &̃ alic crect᷑ti erat. cuiꝰ sen¬
sus totꝰ foris erat. & pofitꝰ est in medio homo.
ut intꝰ. & foris sensũ cibeite. Intꝰ ad in uisi¬
bilia. foris ad usibilic Lntꝰ ꝑ sensum icioĩs.

Expanded text:
bilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis,
Abbreviated transcription (Latin):
N ec culpauar qui ducit᷑. qr neceilitatę
ducit᷑. sed culpat᷑ qui ducit. quia in sub¬
ieclũ libitite abutitur. P oro uoluntas
siuisticiã tenuiss&. baberte non solum
motum corporis obedientem: sed motũ
sensucilitatis consencientem. Nune uere
qm̃ recditudinẽ suã. ipsa non tenuit : habox
quidem ad huc ex indulgencia creatoris
mot̾ĩ corporis obedientem. E x uindictũ¬
aut̃ motum sensualitatis contradicentem
deratur: Si aut̃ motus sensuabtatis dñat᷑.
motui mentis: dñat᷑ & motui corꝑis. qui
subiectꝰ est illi. & tunc peccatũ regnare
in cipit ni nr̃o mortali corpore. si cuit̃

Expanded text:
Nec culpatur qui ducitur, quia necessitate ducitur, sed culpatur qui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Porro voluntas, si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed et motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem, ex vindictautem motum sensualitatis conderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali cor
Abbreviated transcription (Latin):
moritilittis. ex gr̃ erit. ubi moriendi possi̾bi¬
littis non erit. quantomagis pͥmci in morta¬
litas ex natͥn non fuit. ubi moriendi possibi
fuit. E rgo pͥmꝰ homo ante peccatũ in¬
moritilis fuit. q̃m in corpore euis corrupcio &
i firmitas nullti fuit. & ex trinsecꝰ. pret̾ cetti
fom̃tti ciboꝵ quibꝰ. corporalem uittĩ nutrire
& sustentare debuit. specialem in ligno uite
medicniã acceꝑat. qua eaindem uitã contiti mor¬
tis defectum sanã atq in coiruptã potuit con¬
seruare. donec ad ueram in morbalittitẽ ubi
iam mori non possoe. nnfferet᷑. & titins¬

Expanded text:
mortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibimortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immortalis fuit; quoniam in corpore ejus corruptiormitas nulla fuit, et extrinsecus praeter caetera fomenta ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad veram immortalitatem ubi jam mori non posse
Abbreviated transcription (Latin):
ni querenda uide̾t᷑. P rimꝰ igit᷑ homo quã¬
tum ad natuitim corporis treni & in mor.¬
ttilis stictꝰ. est scđm aliquid. quia potuit nõ
mori.& scđm aliquid mortalis qr potuit
mori Sdic̃ em̃ in illo pͥmo statii habuit
posse pecceire &e posse non peccare : qm̃ hec
fuit prima tirbitrii lib̾ttis. itt &iam in
eodem statu habuit posse mori ae posse non
in mortalitas In scd̾o statu habe posse
mori. de nõ posse non mori. sic̃ ꝯia posse
peccare & non posse non peccare. habre qm̃
in hoc statu est & moriendi & petcandi ne¬
cessitis. Moriendi necessitas. quamdui ad¬
esł uitti. petcandi necessutis. quandui ab est
uitti. In tercio statu habebit posse nõ mori
& non posse mori. sic̃ &iam posse non peccare
U non posse peccare qm̃ ad hunc statum ꝑ¬
tince. & moriendi & peccandi in possibilitas.
utitiq tam̃ ex gr̃a non ex natum quia si gr̃a
non cid eẽt. in alto moriẽdi. in alto peccandi
nat᷑e possibilittis non de ẽet. Si ergo ultima in¬

Expanded text:
videntur. Primus igitur homo quantum ad naturam corporis terreni, et immortalis factus est secundum aliquid, quia potuit non mori; et secundum aliquid mortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, quia haec fuit prima arbitrii libertas, ita etiam in eodem statu habuit posse non mori, et etiamis humani immortalitas. In secundo statu habet posse mori et non posse non mori, sicut etiam posse peccare et non posse non peccare habet; quoniam in hoc statu est et moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima im
Abbreviated transcription (Latin):
an uirtutes cilique n ipso pͥmo
homine ante peecatũ suerunt.
& si fuer̃ ĩ ipso uirlutes. utrum in eis ali.¬
quid meruerit cũ certe iuideat᷑ uirtute
sine merito eẽ non posse. nos quidem uir¬
tutes duplicit̾ hiberi respondemꝰ. scd̾m
aliud est. quãꝰ ffectꝰ. mentis scđdm incionẽ or¬
diatꝰ qui scđm uarias eiusdem mentis
aplicͣiones. plurini eẽ dicuntur. unam tam̃
radicem et origiẽ habentes uoluntatem.
U̾na enim uoluntas scđm quod se ad uana
uel apetendo uł fugiendo in clinat. uarios
format affectꝰ. & diuersa scđdm eosdem affect.
nomina sorlitur cum tam̃ omnia hec in una
sint ueluntate. & ima uoluntas. ̾ oluntaᷤᷤ
aut̃ aliqño ꝑ natunm surgit aliqno excitat᷑
alia est creatrre. alia saluatrix: Per grĩ¬
cretaricem facta sunt que non erant. ꝑ g̃
saluatricem. repurant᷑ que ꝑiernt. G ĩn
crettrix pͥmũ nat᷑e condite quedam bona

Expanded text:
an virtutes aliquae in ipso primo homine ante peccatum fuerint, et si in ipso virtutes fuerint. Utrum in eis aliquid meruerit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtutes dupliciter haberi respondemus, secundum aliud est quam affectus mentis secundum rationem ordinatus, qui secundum varias ejusdem mentis applicationes plurimi esse dicuntur, unam tamen radicem et originem habentes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat varios format affectus, et diversa secundum eosdem affectus nomina sortitur, cum tamen omnia haec in una sint voluntate, et una voluntas. Voluntas autem aliquando per naturam fugit, aliquando excitatur alia est gratia creatrix, alia salvatrix. Per creatricem gratiam facta sunt quae non erant, per gratiam salvatricem reparantur quae perierant. Gratia creatrix primum naturae conditae quaedam bona
Abbreviated transcription (Latin):
ligni beneficio hoc habiturꝰ si semꝑ uiu̾et. Hic
tiq pͥmꝰ. homo. ante peccatũ nat᷑a mortaliᷤᷤ & pass
fuit. qui tum̃ ex beneficio cretitoris p̃cedente. et
ꝓpͥo studio subsequẽte facere potuisso. ut nec more.¬
ret᷑ nec in uita corrupcionẽ pataret᷑. Quia gͦ
nat᷑tĩ homo passibilem habuit. contra passionem
custodia ei necessaria fuit ut uidelic& ꝑ iaciõẽ¬

Expanded text:
ligni beneficio hoc habiturus, si semper viveret. Sic ligni beneficio hoc habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem habuit contra passionem custodia ei necessaria fuit, ut videlicet per ratione
Abbreviated transcription (Latin):
lcitꝰ con firmaretur
Sic̃ erio ĩmoritilẽ nõ
dicimꝰ. pͥmũ hominẽ fuisse ante pecegtum.
ut mori onmnino non possoe: sic &iã nequa¬
quã impassibilẽ fuisse tredere debemꝰ. quasi
nichil om̃ino pati potiussos. quia nat᷑ã in sepassi¬
bilem babuit. ẜ. tam̃ si non peccassos: siẽ
non mortuus uti xiã siue ad molestiam
uoluntatis in mente. siue ad corrupcionẽ in¬
tegrititis. in corpore. passus om̃ino aliquid
non fuissa. Nam quod pͥmꝰ. ille homo nõ
scđ̾m qualitatem corporis tr̃eni : sed ex benefi.¬
cio uatilis edulis nõ mori potuit. manifesta
script̾a hostendit. ubi eũ aib eodem ligno crec¬
tum. ne uittm ipsam perpetuam cõ seruare
posse. testat᷑ dicens. Ecce adm quasi unꝰ exnb̾
factꝰ ẽ. sciems bonũ & malũ. Nunc ergo ne
forte mitat manũ suam & sumat &̃e d ligno
uite. & uiuat met̾nũ. eiecit dñs ds̃ adam de
loco uoluptatis. Qui ergo d ligno uite eiectꝰ.
dr̃. ne semꝑ uiũet. manifeste hostendit᷑ ex ipsus

Expanded text:
latus confirmaretur. Sicut ergo immortalem non dicimus primum hominem fuisse ante peccatum ut mori omnino non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, manifeste Scriptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitae et vivat in aeternum: ejecit Dominus Deus Adam de loco voluptatis . Qui ergo de ligno vitae ejectus dicitur ne semper viveret, manifeste ostenditur ex ipsius