comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nureius Deserta est quaeibierat ecđa necessirio
ministerio & non abaliis fratribus ibi demconi¬
titutis qđ oportebat impl&um est : E. squip¬
peuolentib: hoc apłs fecerat : ut soipsumser¬
ucr& ecđae quemppriae ꝑsecutte illequer¬
bat: fucicuitergo seruixp̃i ministriuerbi a
sacrormentieius qd p̃cepressue ꝑmisit : figi¬
antomnino deciunttte incuitutem quando
eorum quisquc̃ specicliter a ꝑ sequutoribus quo¬
ritur uttibaliis quꝗͥ nonita requiruntur r̃
deseratur eccła sed p̃beant ciburu conser¬
uis suis quo saliter uiuere nom posse nouerun:
indigent Non deserant᷑ cib his quibus indi¬
gent: autigitur ad lo camunitu or̃s troen¬
ecclesiastica supplenda necessitus ut aut parit᷑
uiuant aut parit̃ sufferant quos eos pad iter
familias uol& ꝑ p&i: Quod si contigerit ud siue
ulnmaius. caliiminus. si ue om̃s aequaliter pa¬
ciuntur. quieoꝵ sint qui ꝓclus patiuntur ap¬

Expanded text:
nus eius, deserta est, quae ibi erat, ecclesia necessario nus eius, deserta est, quae ibi erat, ecclesia necessario ministerio et non ab aliis fratribus ibidem constitutis, quod oportebat, impletum est? eis quippe uolentibus hoc apostolus fecerat, ut se ipsum seruaret ecclesiae, quem proprie persecutor ille quaerebat. faciant ergo serui Christi, ministri uerbi et sacramenti eius. quod praecepit siue permisit. fugiant omnino de ciuitate in ciuitatem, quando eorum quisquam specialiter a persecutoribus quaeritur, ut ab aliis, qui non ita requiruntur. non deseratur ecclesia, sed praebeant cibaria conseruis suis, quos aliter uiuere non posse nouerunt. indigent, non deserantur ab his. quibus indigent. aut igitur ad loca munita omnes tranecclesiastica supplenda necessitas, ut aut pariter uiuant aut pariter sufferant, quod eos pater familias uolet perpeti. Quod si contigerit, ut siue alii maius alii minus siue omnes aequaliter patiantur, qui eorum sint, qui pro aliis patiuntur, ap
Abbreviated transcription (Latin):
non eõ rumpenda: Isad uerba sunt qua inil¬
l epistola posui Resia tergo inquam ut nos que
urerim quantulȩcamque plebidĩ abi sur̃
anentiitaque necessarium ist ut sine hoc eam
portet remanere : diccmus dño. Eno
ndm̃ ꝓtectorem & in locummanitum: Sa
ho gensiliẽ tibi ꝓpterea non sufficit ut scribis N
atra dñi p̃ceptum uel exemplum facereni¬
tamur ubi fugiendum decurate inciitutẽ
mon& : Recolimus enim uerba dicentis
ucn auteo persequenturuos inciuitate istu
fugito hnclicm Quis autõ credat ltuhoc
dnm fieri uoluisse ut necessurio ministerio
sine quoui uere nequeunt dẽsererentur gre¬
ges quos suo sunguine conparcuit : Num¬
quid hoc fecit ipse quando portuntibus paren¬
tibus in agyptum paruulus fugit quinondum
ecclus congregauerut quas ab eodesertus fuisse
dicumus Siumquid quando cpłs paulus neil¬
lum conp̃hender& inimicus ꝑ fenestram m
sportum submissus ẽ ꝑmurum & effugitma¬

Expanded text:
non esse rumpenda. Ista quippe verba sunt quae in illa epistola posui: Restat ergo, inquam, ut nos quorum ministerium quantulaecumque plebi Dei ubi sumus manenti, ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteat remanere, dicamus Dominotectorem et in locum munitum\'. Sed hoc consilium tibi propterea non sufficit, ut scribis, ne contra domini praeceptum uel exemplum facere nitamur, ubi fugiendum esse de ciuitate in ciuitatem monet; recolimus enim uerba dicentis: Cum autem persequentur uos in ciuitate ista, fugite in aliam. quis autem credat ita hoc dominum fieri uoluisse, ut necessario ministerio, sine quo uiuere nequeunt, desererentur greges, quos suo sanguine comparauit? numquid hoc fecit ipse, quando portantibus parentibus in Aegyptum paruulus fugit, qui nondum ecclesias congregauerat, quas ab eo desertas fuisse dicamus? numquid, quando apostolus Paulus, ne illum comprehenderet inimicus, per fenestram in sporta submissus est et effugit ma
Abbreviated transcription (Latin):
r unum membrum conpatiumur omnia
iro : Ita cumglorificatur unum membrũ
ident om̃a membra : Ille uero beatus senex
is ceeris ex boc amplius exultans & dõgra¬
tus agns de concessosibi speciali beneficio: Me¬
tuore corpit ut est humanus animus Necibalici
ecła sacerdotẽꝓbato ad cepisco patum quereret᷑¬
& sibi aufer&ur : Nam & id ꝓueniss& nisi hoc
idem ep̃s cognito ad locum secr&um eum trun¬
sirecurast& atque occulittum aquitentibus
minime inuenire fociss& : Vnde amplius formi¬
dans idem uene rabilis senex & sciens se corpore
& &ute in firmissimum egit secrecis litteris apud
primatem epis coporum carthcginensem̃ alligans
in becillitatem corporis sui &atisque grauitatẽ
& obsecrans ut ipponiensi eccłae ordincr&ur
ep̃s Quod suae cathedre nontam succeder& sed
consacerdos cicceder& cgustinus Quiqueop¬

Expanded text:
r unum membrum, conpatiuntur omnia membra: siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. uValerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae op
Abbreviated transcription (Latin):
Non quẽ poscit amat sed qð habere cupit
DEoECULTIS NON AdNDCANDIS
Deoccultis cordis alieni temere u
dicare peccatũ est. & eũ cuiusnon
uidetur opera nisi bona. Iniquum ẽ
ex suspicione reprehendere cũ eoꝵ que
homini sunt in cognita solus ds iudex
sit iustus qui inspector est uerus : borui inelioro tã¬

Expanded text:
Non quod poscit amat, sed quod habere cupit. Non quod poscit amat, sed quod habere cupit. XXI. De occultis non judicandis. De occultis cordicare, peccatum est: et eum cujus non videntur opera nisi bona, iniquum est ex suspicione reprehendere, cum eorum, quae homini sunt incognita, solus Deus judex sit justus, qui inspector est verus. Unde script
Abbreviated transcription (Latin):
& habitatio terrena non ad orauoe
Quȩ iusnacture mode ramine tẽperat equoͦ:
Et subdat sceptrisnoxia queq suis
Adno auxiliũ & uires petat ut ualeat se:
Uincere nec sensus incit& ipsa suos
Nam nullos famulȩ poterit cõpescere. notus
Ni fuerit xp̃i semꝑ amore potens
ngusta aest uia quȩ ducit aduitã &
tamen ꝑ ipsam ⁊ nisi dilatato corde
rauperes ap̃i anplũ est fideliũ sp̃ei etia si
Arta uiaest uere quȩ ducit adatria uite.
nec recipte carius gaudia menttisi ter
anꝑlisicedit spacus trena uolutas
Angasto uirt limine celsa petit
Tuedumiamalles quos imund iuana paueso
Quedã naonificis equora sunt animis
sonmendat sidei qͣd tolerare utuat᷑.
oc astectu & desiderio colendus est cłeus
It siu cultus ipse sit merces. Nan qui
obne reo colit ut aliud magis quã ipsũ
ꝓmereatur. Non dm̃ colit sedioqd ad¬
ac desideriids est pietate colendus.
Iustitie ut merces tota sit ipse ds
Na sperans alio semunere posse beari

Expanded text:
habitatio terrena non aggravet. Quae jus naturae, ut moderamine temperet aequo, Et subdat sceptris noxia quaeque suis, A Domino auxilium, et vires petat, ut valeat se Vincere, nec sensus incitet ipsa suos. Nam nullos famulae poterit compescere motus, Ni fuerit Christi semper amore potens. Angusta est via quae ducit ad vitam. Et tamen per ipsam, nisi dilatato corde,pauperes Christi, amplum est fidelium spei, etiam si Arcta via est verae quae ducit ad atria vitae, Nec recipit carnis gaudia mentis iter. Amplis incedit spatiis terrena voluptas, Augusto virtus limite celsa petit. Et tamen hi calles, quos mundi vana pavescunt, Quaedam magnificis aequora sunt animis.Commendat fidei quod tolerare juvat. oc affectu et hoc desiderio colendus est Deus, ut sui cultus ipse, sit merces. Nam qui Deum ideo colit, ut aliud magis quam ipsum promereatur, non Deum colit, sed id quod asc desiderii Deus est pietate colendus, Justitiae ut merces tota sit ipse Deus. Nam sperans alio se munere posse beari,
Abbreviated transcription (Latin):
Nuis uoneat uo ꝗ suis bene corde uoluprat
loiũ se totũ prepart e loure eu
Maior enĩ nequit osferri hostiamentisonar᷑:
Quã cõ homo castoꝵ
Sic tam ut norit quireuota ti
ꝑregenerationẽ remitunt᷑ mala & retribu¬
untur bona. Atq ita marufestatur. qd
uniuersę uiȩ dñi est misedia & ueritas.
Iam autẽ inpioꝵ regribunoriẽ qua¬

Expanded text:
uid voveat Domino quisquis bene corde volutat, Ipsum se totum praeparet et voveat, Major enim offerri nequit hostia mentis in ara, Quam cum homo castoruSic tamen, ut norit qui reddit voper regenerationem remittuntur mala, et retribuuntur bona. Atque ita manifestatur quia universae viae Domini misericordia et veritas. Illam autem impiorum retributi
Abbreviated transcription (Latin):
DE BONO INT ELLECAU
Nonũ intellectũ hab& qui qđ fatierdũ recte
Dintelligit facit alioquin talis est sine oꝑe
intellegentia qualis est sine timore sapien¬
tia. Cu sit scriptũ initiũ sapientie fimor
Nã nimis a sensu loctrine deuius errat
Si quȩ curauit scire fugit ifacere
ds Rteuie adnuc iNcaR Ne UENTI
ab&e &iã in hac uita requiem suã anima
LQue morͣte insidelitatis exempta est & ñ
ab operib iustitiȩ sed ab in ĩqͣui abstina᷑ actio¬
ne ut uiuens dõ & mundo mortua in humili¬
tatis & mansuetudinis placida tranquillita¬
st ⁊ in hac uita multis requies data scĩs
Quoꝵ ani mas mundꝰ non ten& occiduuꝰ
Quos desideri is nullis ꝑitura fatigant
Et quib om̃e bonũ est xp̃s& om̃is honor¬
A tunt᷑ t̃ra ut celosugientia tẽpnunt
Eꝟcredunt qđ amant &e cunriunt

Expanded text:
De bono intellectu. Bonum intellectum habet qui quod faciendum recte intelligit facit. Alioquin talis est sine opere intelligentia, qualis est sine timore sapientia, cum sit scriptum, Initium sapientiae timor Nam nimis a sensu doctrinae devius errat, Si quae curavit scire, fugit facere. XIV. De requie adhuc in carne viventis. Habet jam in hac vita requiem suam anima e de morte infidelitatis exempta est, et non ab operibus justitiae, sed ab iniquitatis se abstinet actione, ut vivens Deo, et mundo mortua, in humilitatis et mansuetudinis placida tranquillitaet in hac vita multis requies data sanctis, Quorum animas mundus non tenet occiduus: Quos desideriis nullis peritura fatigant, Et quibus omne bonum est Christus, et omnis honor. Utuntur terra ut coelo, fugientia temnunt, d credunt, quod amant, quod cupiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
reb uera bona ꝓmalis Non eet cuire
usticiȩ mera cesge minatũ uł bona rectis
Non pensansmeritũ delut ome malum
Credentes quȩ om̃s renouans babtis mate sacro:
dat bona que pot̾ det meliora fids boius:¬

Expanded text:
ribueret bona pro malis, non essent quibus ustitiae merces gemina est, vel cum bona rectis,Non pensans meritum, diluit omne malum. Credentesque omnes renovans baptismate sacro, Dat bona, quae propter det meliora bonis
Abbreviated transcription (Latin):
Mundane patitur multa periolaitẽ ude
Quȩ nunc obsessa aduersis nunc plendisedos
Aut rangi trepidos obligat auo dubios
Intter quos laqueos currentẽ ad ꝯnudia uera
Non capiet mundus cui uia Xp̃s erit¬

Expanded text:
Mundanae patitur multa pericla viae, Quae nunc obsessa adversis, nunc plena secundis Aut frangit trepidos, obligat aut dubios. Inter quos laqueos currentem ad gaudia vera, Non capiet mundus, cui via Chri
Abbreviated transcription (Latin):
suo pͣsid& .& solũ greges sed etiã ipsos
dignatur custodire pastores : Eꝑsa RAMora¬
um lapides uiui paci: conpage ligantiu.
¶Inq pares numeros conuenit unꝰa domꝰ :
clar& opus dñi quitantã construit aulam
Effectusq pus dat studiis hominũ:
Quoꝵ ꝑpetui decoris structura manebi
E dierũ perpes in finita nec uariabitur nec lacietont
S ec narios pariet mat̾ diuersa uolũptas
Unũ erit incunctis lum̃ & unꝰ amor
Inque bonis sũmis posita experencia felux
N ec uolet augeri nec metaer nunui¬

Expanded text:
et non solum greges, sed etiam ipsos dignatur custodire pastores. Cum lapides vivi pacis compage ligantur, Inque pares numeros convenit una domus, Claret opus Domini, qui totam construit aulam. Effectumque piis dat studiis hominum. Quorum perpetui decoris structura manebitm dierum perpes infinitas nec variabitur nec labetur, qus. Nec varios pariet motus diversa voluntas. Unum erit in cunctis lumen, et unus amor, Inque bonis summis posita experientia felix, Nec volet augeri, nec metuet minui
Abbreviated transcription (Latin):
Mitib & scĩs non est spernenda potestas
dilexisse bonos &e tolerasse malos:
DE IOI ER AΝDΑ VΑRCTATE MNDANA
Recticorde de preceptis dñit & confutiob¬
non queruntur quia iustũ est om̃ia. equani¬
muiter accipi quȩ uidicaturus uoluit tolerare¬
ũ mutabildum decurrunt tẽpora rerum:
dũ ꝙ sus mundus motib atteriun.
Rectoꝵ est aduersa pati & tolerarȩ modeste
Nec querula in quoquã uoce mouere dm̃
Cuius iudicio nulli parcetur iniquo
Et ꝑpes iustos gloria suscipiet

Expanded text:
Mitibus et sanctis nulla est spernenda potestas: Mitibus et sanctis nulla est spernenda potestas: Dilexisse bonos, et tolerasse malos. XXXV. De toleranda varietate mundana. Recti corde de praeceptis Dei et constinon queruntur, quia justum est aequanimiter omnia accipi, quae judicaturus voluit tolerareum mutabilium decurrunt tempora rerum, Dumque suis mundus motibus atteritur: Rectorum est adversa pati, et tolerare modeste Nec querula in quoquam voce movere Deum. Cujus judicio nulli parcetur iniquo, Et perpes justos gloria suscipiet
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tolerare potest dissimiles animos
Ridens nolentes opib p̃sentib uti
Sperantes que sibi cẽdita posse dart
Sed sꝑnenda hec sunt populis ob pria sc̃is.
Que stulte iaciunt corda aliena dõ.
Nã spes nr̃a ex hoc uisasit cerci or onm¬
Quod spondens quicquid credidimus ds eit
ad eum qui in sc̃is sius est mirabilis. referenda
est. Quia nisi in illis dñs esset furori inpioꝵ frag.¬
oilitas humana succunber&: EHRRAMONLV
fui constans anima aduersis non frangitur ullis
Et fidei uirtus uttemerata man&e:
Norit in esse sibi dñm patientia fortis:
Inq eius cdonum qd̃ steterit referat:
Nã quod non cecidit iepprus siuirib aptat:
Hoc ipso quo se stare putat cecidit:
ta & aplebib principes & a serius dñi sunt feren¬
di ut sub exercitatione tolerantiȩ sustineant᷑
temporalia. & sperentur &terna auget enĩ
merita uirtutis qd ꝓpositũ non uiolat
Dedd̾endũ est quicqid mundi. bene postulat ordo.
Propostiũq pie non iuolat fidei.

Expanded text:
Nec tolerare potest dissimiles animos: Ridens nolentes opibus praesentibus uti, Sperantesque sibi credita posse dari. Sed spernenda haec sunt populis opprobria sanctis, Quae stulte jaciunt corda aliena Deo. Nam spes nostra ex hoc visu fit certior omQuod spondens quidquid credimus, hoc Deusad eum qui in sanctis suis est mirabilis referenda est; quia nisi in illis Deus esset, furori impiorum fragilitas humana succumberet. Cum constans anima adversis non frangitur ullis, Et fidei virtus intemerata manet: Norit inesse sibi Dominum patientia fortis, Inque ejus donum quod steterit referat. Nam quod non cecidit propriis si viribus aptat, Hoc ipso quo se stare putat cecidit. ta et a plebibus principes, et a servis domini sunt ferendi, ut sub exercitatione tolerantiae sustineantur temporalia, et sperentur aeterna. Auget enim merita virtutis, quod propositum non violat Reddendum est quidquid mundi bene postulat ordo, Propositumque piae non violat fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
net mistra sperat parcendũ su is peccatis quugnost e
er̃ amor xp̃i ura est custo dia legis
Et mandata dĩ cõplet amans homines.
Quoꝵ ignostentes culpis sua crimina soluunt
Quod qũ alis tribunt hoc sibi ꝓspici unt
D et peccatori ueniã peccator & equa
Conciliet dñm condicione sibi
cuius uiditiũ de nr̃o ex amine pend&
Quod serunus metimus qđ damus accipinus :¬
Nichil uba ls qd̾ sibi ꝓsit. sed illi cui uibe.
đr uerus est dñs qui seruo non indiget
& quo serius indiga EꝑIE RAM ANA
Non ulõ quicqua mandat ds̃ ut sibi ꝓsit:
Neu seru officio uerus ega dominus:
euuis p̃ceptis augetur qui famulatur
łitq munor quisquis negligit in perit
Na domĩ potens sinul onũ tenensq potestas
Purquã non habuit qđ habe dans qc quid haberi:
Sroderit & sumens non nisi qd dederit
Hoc mundus mirũ dicit habosq nouũ
Sed rer actori nullus ñ cognitus ordo est
Cernenti quicqͥd scła cuncta ferunt :¬
ue ñ incerto uolunt magna agmina motu.

Expanded text:
nec frustra sperat parcendum peccatis suis, qui erus amor Christi vera est custodia legis, 637 Et mandata Dei complet amans homines. Quorum ignoscentes culpis sua crimina solvunt, Quodque aliis tribuunt, hoc sibi prospiciunt. Det peccatori veniam peccator, et aequa Conciliet Dominum conditione sibi. Cujus judicium de nostro examine pendet, Quod serimus metimus, quod damus accipimusiubet, quod sibi prosit sed illi, cui iubet. ideo uerus est dominus, qui seruo non indiget et quo seruus indiget, in eaNon ideo quidquam mandat Deus, ut sibi prosit Nec servi officio verus eget Dominus. Cujus praeceptis augetur qui famulatur, Fitque minor quisquis negligit imperium. Nam Deus omnipotens, simul omni tenensque potestas Numquam non habuit quod habet, dans quidquid haberi Proderit, et sumens non nisi quod dederiHoc mirum mundus dicit, habetque novum. Sed rerum Auctori nullus non cognitus ordo est, Cernenti quidquid saecula cuncta ferunt, Quae non incerto volvunt magna agmina motu.
Abbreviated transcription (Latin):
Ee bono fine il ẽ sine uulnere anime tenptacio
c̃ sumat᷑ ad & t̃nam requiẽ de ꝓfundo
tenporalis laboris exit. E ꝑ ⁊ꝯꝑAMaaA¬
epe quidem dñs scc uncta adũsa repellit¬
Ut nullo at tingi uulnere possit homo
llata as flictũ c̃mala ñ suꝑant¬
H audet custos urtutẽm lans tolerati
Entima corrunpat ne furo extica
nisi qui toto corde ꝓsitent᷑ non ꝓpͥi operis eẽ

Expanded text:
 bono fine, id est, sine vulnere animae, tentatio consummatur, ad aeternam requiem de profundo temporalis laboris exitur. 633 Saepe quidem Dominus sic cuncta adversa repellUt nullo attingi vulnere possit homollata afflictum cum mala non superant. Laudetur custos, virtutem dans toleranti, Intima corrumpat ne furor exterinisi qui toto corde profitentur non esse proprii
Abbreviated transcription (Latin):
Noctrine dm̃ penetralia tĩnore inisto
Adplenũ nulli ꝑuid sunt homini
S ẽꝑ enĩsc̃is suꝑ ẽ quo crescere possunt
& ꝑ fectorũ gła prucipiũ est
ꝓ deat atq om̃ł palma gra dũ faciae
Nã cur non cupide m̃s quirat que dĩ offert
C ui dan daut recte posteret ipse de dit

Expanded text:
octrinae Domini penetralia, tempore in isto, Ad plenum nulli pervia sunt homini. Semper enim sanctis superest quo crescere possint: Et perfectorum gloria principium est. Prodeat, atque omnis palma gradum faciat. Nam cur non cupide mens quaerat quae Deus offert, Cui danda ut recte posceret ipse dedit
Abbreviated transcription (Latin):
mub in reb geminũ est opus omi potentis
Totum aut iustitia est qd gerit aut pietas:
Qee siul interras descendunt lucis ab arce
Me cui quam parti desit utrũq bonum:
ꝑs em eunctuaux ilio miseranti s egemus
Precedit semꝑ gr̃a iustitiam.
dann antẽ eletos saluantẽ iusti ficatos
uos ds̃ & donis auxerit & meritis:
Apĩane ꝑfecionis est pacificum set &ũ pacis
qninucis soc correptionis non cansensumaliȩ¬
itatis itesi nec exemplũ nec cohartationem di¬
islionis seciotur causas tamen snon habeant
quib nos odisse debeant: E ꝑlaAmora¬
Morid: inscĩs pulcra estconcordia pacis:
ũ multis unũ conuenit atq place
ded tamen hoc cohibenda modo st̃ federa amoris
solis paux hec sit tribuenda boñis:
iiustis etiã prestecur iusta uoluntas:
He queq spernant uora benigna hominẽ
N uranucicie uiniis sotientꝰ iniquis
Adsits prauis ut medicina animis
Que si pace sua tr sedit t bida corda
Nob̵ ñ possit nr̃a ꝑire quiei¬

Expanded text:
bus in rebus geminum est opus Omnipotentis. Totum aut justitia est quod gerit, aut pietas. Quae simul in terras descendunt lucis ab arce, Ne cuiquam parti desit utrumque bonum. Et quoniam cuncti auxilio miserantis egemus, Praecedit semper gratia justitiam, Damnantem elatos, salvantem justificatos, Quos Deus et donis auxerit et meritis. XXIX. anae perfectionis est pacificum esse, etiam cum pacis inimicis, spe correctionis, non consensu malignitatis; ut si nec exemplum, nec cohortationem dilectionis sequantur, causas tamen non habeant quibus odisse nos debeant. Moribus in sanctis pulchra est concordia pacis, Cum multis unum convenit, atque placet. Nec tamen hoc cohibenda modo sunt foedera amoris, Ut solis pax haec sit tribuenda bonis. Injustis etiam praestetur justa voluntas, Nec quemquam spernant vota benigna hominem. Non ut amicitiae vitiis socientur iniquis, Adsit sed pravis ut medicina animis. Quae si pace sua non sedat turbida corda, Nobis non possit nostra perire quie
Abbreviated transcription (Latin):
Simundi abstrepitu lini⁊ corda ua cit
Ut mens gͦ piis studus intenta iuuet᷑
Pua diuinꝰ carnea iuncat amor¬
Li ãtẽplũ dñi ꝑ sacrasilencia cescit
Et ta cite trut᷑ non ruitura domus

Expanded text:
Si mundi a strepitu libera corda vacent. Ut mens ergo piis studiis intenta juvetur, Praelia divinus carnea vincat amor. Nam templum Domini per sacra silentia crescit, Et tacite struitur non ruitura domus.
Abbreviated transcription (Latin):
ulparo in quoquã quȩ ñ st̃ nota Enalignũ ẽ¬
s Presertim siquȩ cognita sunt bonast :
Non pateant faciles seuis rumorib aures:
Quȩ nescire uiuat credere non libeat :
Linquant᷑ secreta do qui siqͥd oꝑtũ est:
iniustitia continemus. Quociensenĩ
bona agimus ds in nobis atq nobiscũ it
Exoritur nullus fit bonus absq bono
potestas qua scõs ipsius ꝑsequantur ut
qui spũ lĩ iuuantur & aguntur siant
perlaborũ ecercicia clariores
đ plerũq mali inscõs seuir̾e sinunt᷑:¬
Crescunt urtu tu palme cresctq corone:
Mitantur mundi plia pace dei:
q laborat ut inemoria tenear qđ actione ñ ĩplo
cit legmi docte q tence uissa oñu potentis

Expanded text:
ulpare in quoquam quae non sunt nota, malignum est, Praesertim si quae cognita sunt bona sunt. Non pateant faciles saevis rumoribus aures. Quae nescire juvat, credere non libeat. Linquantur secreta Deo, qui si quid opertum est injustitia continemus. Quoties enim bona agimus, Deus in nobis atque nobiscum ut Exoritur: nullus fit bonus absque Bono.potestas qua sanctos ipsius persequantur, ut qui Spiritu Dei juvantur et aguntur, fiant per laborum exercitia clariores. d plerumque mali in sanctos saevire sinuntCrescunt virtutum palmae, crescuntque coronae, Mutantur mundi praelia pace Dei. qui laborat ut memoria teneat quod actione non implet. Scit legem, docteque tenet jussa Omnipotentis,
Abbreviated transcription (Latin):
fallens sed laudem non sucm sed suidñ den
pric liberatione ac munere querens: Exb
mentumm Igitur regis ut angelic aucto¬
tute ꝓlatum est bonum ẽ cebscondere open
autem dñi rouelare & confiteri honorificum e
ixꝓuintiaergo ufricana ciuitate thugustens
denumero curuliom parentibus hon estii uex
nis progenitus erct Altusque acnuti

Expanded text:
fallens, sed laudem non suam, sed sui Domini, de propria liberatione ac munere quaerens, ex mentum igitur regis, ut angelica auctoritate prolatum est, bonum est abscondere: opera autem Domini revelare et confiteri, honorificum eincia ergo Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutr
Abbreviated transcription (Latin):
Dum uerbi aeterni pane carent pereunt
nã quiderit qd dira ꝓcul fastidia pellat:
Cum se ipsa resugit mens saturare dõ
Esse do uerũ & ꝓpriũ est cui qͥsqͥs adheret¬
Aeterni inraoni lumine sẽꝑ erit :
Non ergo illoꝵ poterit pars multa uideri
Quoꝵ inscõꝵ nullus erit numero
on concupiscit ds poenã reoꝵ tãqͥ
saturari desiderans ultione : sed
qd iustũ est cũ tanquillitate decernit
& recta uoluntate disp onit ut
etiam mali non sint
Nulla dm̃ oblactat mi seroꝵ poenareoꝵ.
Nec sceleꝵ undex ira mouet placidũ
Onũ potentis enũ recta & tranquilla uoluntas
Qucquid decerni conuenit hocstatut
Ili nullis pateat regis censura que relis
Cũ iuste accipiat᷑¬

Expanded text:
Dum Verbi aeterni pane carent, pereunt. Dum Verbi aeterni pane carent, pereunt. Nam quid erit quod dira procul fastidia pellat, Cum se ipso refugit mens saturare Deo?sse Deo verum et proprium est, cui quisquis adhAeterni in regni lumine semper erit.Non ergo illorum poterit pars multa videri, Quorum in sanctorum nullus erit numero.on concupiscit Deus poenam reorum, tamquam saturari desiderans ultione. Sed quod justum est cum tranquillitate decernit, et recta voluntate disponit, ut etiam mali non sint Nulla Deum oblectat miserorum poena reorum, Nec scelerum vindex ira movet placidum. Omnipotentis enim recta et tranquilla voluntas, Quidquid decerni convenit, hoc statuit. Ut nullis pateat Regis censura querelis, Cum juste accipiet
Abbreviated transcription (Latin):
Non tẽpus non sexus huicñ causa resistit.
Om̃s curat a lit iustificat u̾egitat
Sumite᷑ quȩ magnȩ apͥposuit sapientia men
Et uariis pasci discite delitus pulo
de CUe Redo do de o¬
m̃ querens gaudiũ querit. Sic ergo quera¬
Sut non pise sed indño gaudeat: acce.ͥ do enĩ
ad clñm ulluminatur iq orantia & corrobo¬
ratur in sirmitas. data sibi intellegentia
qua uideat. & caritate qua seriuat:
cire dm̃ cupiens gaudere & uiuere querit
Si ueru & sunimũ nbrit amare deum¬
s uitribuat quicquid recte sapit opta ꝗt agto
Et sine quo carnisgła pulius eritto
Non ergo iti quoꝗ sua munera deserit actor
Perq t suum dominus se manisestat opd̾s
Que gaudent hoc se ꝗcon pta qđ ipse dedit
de fastidio spiritaliot
icut corpori noxiũ est corpoream esca
non posse ꝑcipere. Ita anime periculosũ
est spiritales delicias fastidire
t ꝑdunt ꝓpriam mortalia corpora uiti
Sine que unt escas sumere corporeas
Sic anime nisi delitus rationis alantur

Expanded text:
Non tempus, non sexus huic, non causa resistit, Omnes curat, alit, justificat, vegetat. Sumite quae magnae apposuit Sapientia mensae, Et variis pasci discite deliciis. QuaDe quaerendo Deo. Deum quaerens, gaudium quaerit. Sic ergo quaeraut non in se, sed in Domino gaudeat. Accedendo enim ad Deum, illuminatur ignorantia et corroboratur infirmitas, data sibi et intelligentia qua videat, et charitate qua serviat. Scire Deum cupiens, gaudere et vivere quaerit, Si verum et summum norit amare Deum. Cui tribuat quidquid recte sapit, optat, agitque, Et sine quo carnis gloria pulvis erit. Non ergo in quoquam sua munera deserit auctor, Perque suum Dominus se manifestat opus. hospes, Quae gaudent hoc se comta quod ipse dedit. X. De fastidio spiritali. Sicut corpori noxium est corpoream escam non posse percipere, ita animae periculosum est spiritales delicias fastidire. Ut perdunt propriam mortalia corpora vitam, Si nequeunt escas sumere corporeas: Sic animae, nisi deliciis rationis alantur.
Abbreviated transcription (Latin):
piendum ꝓfiteatur. uel quid eccła catholica dedi¬
uinateneat & p̃dia& triniatem:
ed quoniam illeherecicus deippone rediens ad
curtuginem desui anulta in conlatione loqua¬
ucto uictore sedeipsa conlatione recessissouc¬
sauit & mentitus est quaeuaque non fucile adicuns¬
legis ignaris examinari & diuiditripos sint auene¬
rabib aguftino : sequenti temporis stilo & illius totius con¬
lationis desingulis obiectis & responsis. facta est recapi¬
tulatio & quam nihil illeobieetis referripotuerit
nibilominus demonstratum est addits suplimenais
qu& intemporeconlationis angusto cumneta inferri
& scribiminime potuernt: Idenimegerat nequi¬
remanserat diae cupar&¬
her&icus & dispututores callidos arte magis subale
anoiu a scribentos & ubicum que poterunt publice
ap domos loquentes ꝑ annos ferme deceniol ad fao¬
att dibro rum multa condens & edens & imeceła po¬

Expanded text:
piendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de dipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loquacitate victorem se de ipsa collatione recessisse jactavit, et mentitus est; quae utique non facile a divinlegis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequiremanserat diei spathaereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum multa condens et edens, et in ecclesia po
Abbreviated transcription (Latin):
rit tuel non dixiin quod dixerit
tinistturt cum eodem sermonem adquo asseru¬
pertintione atque a uctoritite scriptuaterum
plaeta docuit & ostendit nĩ fideifirmamete
llius aut̃ cid serta nulla ueritate neulla scmptau¬
rurum sccrarum a uetoritate suffula docuit
& frustrauit & ut a se inuicem partes digres¬
sesunt ille mugis inugis que iratus & furens
esse aseipso ꝓclamans multoꝵ ore laudatum agusti¬
num que cũm minime lacerent coactus ẽ ad ipsũ
scribere pascentium propterillius m&um . omis¬
.sis
amnibus conferẽntiũ & ineis litteris quicquid inter
partis dictum ual gestum fuerua fideliter intima¬
uie ddea sinugieñ probancla meognam testum
Inquomagis miuriam facere quam suae sectae rutio¬
nc uoluit declarar quoduolentibus & ual&ibus legere con¬
partes scriptum est Quaesĩ studiosi diligenter lege¬
n curauerint ꝓcul dubio indagabant. uelquid cadli¬
da & in raetionabilis hereses cid seducendum & deci¬

Expanded text:
rit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruvera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens,esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium in quo magis injuriam facere, quam suae sectae rationem valuit declarare. Quod a volentibus et a valentibus legere compartes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et deci
Abbreviated transcription (Latin):
dem responsa ad scm̃ agustinũ defe¬
sintur eisque compertis patienter acle
r ut scriptum est. cuntimore & tremo¬
e salutem hominum operabatur Osteri¬
ens quamni bil referri illi uoluerint ac
saluerint: Quam que uero manifestum que
st quo decła dĩ fidesten& acdicit. & haec
liebus acnoctibus ab eodem iugiter agoban¬
ur: Nam aepistolcs priuatus cd quos que
nsdeaerrores epos emimnentos scilic& & lucos do¬
ditritionem reddita admonens atque exboruns
sedirati furiosa loquebantur adu
ter esse credendum possedimitti bis ciuibet
facere ac ꝑficere potuissent Nec dniuineino
Nec hominibus erubescentes & ut eorun ca¬
se diffidentia cunctis in notescer& elaber
& publices gentes conuentiñ sunt ausi confern
omnes eccłas in auditum hominum genus ꝑi¬
sum acuiolentum uelut sub professione contiie¬
tium ambulantis qui circilliones dicebantur
& erant in gentinumero & turbis pomnes

Expanded text:
aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore salutem omnium operabatur : ostendens, quam nihil illi refellere voluerint ac valuerint, quamque verum manifestumque sit quod Ecclesiae Dei fides tenet ac docet. Et haec diebus ac noctibus ab eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, sed irati furiosa loquebantur, atqnter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt ausi conferreomnes Ecclesias inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes
Abbreviated transcription (Latin):
p̃os confecta utrũ uicerimus anuicti fuerimus.
alio loco duma notario ut responder& ammo¬
anifestata diffidentia ec clesiaedĩ au̾menta
efirmamenta puenerun: Quis quis ergo
dligenticm & operam beatiꝰm e memoriae agus¬
fu pro ecclesiae di statu cognoscero pleniusuo¬
uerit &iam illa ꝑcurrat gesta & inueni& quae
uel qualic ꝓtulerit. eꝰ i lluc doctum alo¬
quentem & p̃dicatum hominem ꝓuocar&
hortauis que fuerit utpsuae destnsione partis
auoduelit ediesr&. illum queiuictum cognosti¬

Expanded text:
episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, admomanifestata diffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum cognos
Abbreviated transcription (Latin):
Nb sunres seco ep̃a concili in exceptis posuer .
butuero quici& side soror Q ñeptis secum cõrto¬
le ꝑsonae sine adus pecessuriis secum que manen¬
s seminis eẽ nom possunt & quod ad eas & ium
i soris intrarent. de his posseoffendiculum
÷scandulum in firmius nasci & illos quicum e p̃o¬
a el quo lib& derico fortemanerent ex illis omnibus
setiinarum ꝑsonis posse una commorantibus aut
pluen tantibas autiemptationibus hamanis pe¬
rire autcerte malis hominum suspitionibus per¬
si m ae diffamari: Ohocergo dicebant namꝙ
debere feminas cum seruis dĩ &iam castissimis unca
munere domo neut dictum est aliquod sccnda¬
lum uol offendiculum tałi exemplo pomeretur
infirmis & si forte abaliquibus feminis ut unide¬
r&ur uelsalutaretur rogabatur Numquam sine
dericis tstibus ađ eum in trubant uel solas cur
solis uinquam estlocutus necsisecreto : um calid ꝰ
interess&¬

Expanded text:
 episcoporum concilia in exceptis posuerunt. Dicebat vero, quia etsi de sorore et neptibus secum commorquoniam illae personae sine aliis necessariis secumque manentibus feminis esse non possent, et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut tentationibus humanis perire, aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo dicebat, nunquam debere feminas cum servis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interess
Abbreviated transcription (Latin):
cius curigohorum federotta ex ercitum qua
urbem sermequattu de decim mensibus con¬
dusa obsederunt: Nam & litus illi marinũ
auerelasionem abstulerunt quo &iantipi
nos deme no cum aluis pr̃is. coepis confugerm
in ec id donusuo ominieius absidionis orpo¬
re fumn un denos cam sep ssime loa o

Expanded text:
cius cum Gothorum foederatorum exercitu, quam urbem ferme quatuordecim mensibus conclusam obsederunt: nam et littus illi marinum interclusione abstulerunt. Quo etiam ipsi nos de vicino cum aliis nostris coepiscopis confugeramus, in eademque omni ejus obsidionis tempore fuimus. Unde nobiscum saepissime collo
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendum &munuscid altiure offerendum. Sit
ipsecduersus fracrem suum cliquid habor& corri¬
pent eum debere inpurte & si eum audiss& lucro¬
tus e& suum froctrem sinminus adbibendũ ẽe
unum aut duos. quod si & ipsos contempner& eȩ̃¬
cłum cidhibendum: Sin uero & huic non gboedi¬
r& & sit illiut & hinicus & publicanus: Etillud
uddens ut frutri peceanti & ueniuã pesenti nonsep¬
uer sed septuugies septios delictum reluxotur
si cut quis que ad no sibi cõtidiȩ postulat relcxuri
disore qua uiduadõ seruiens multum ꝑ tempaeusq:¬
n indiem obitus sui p̃posita ancillarum di urxit:¬

Expanded text:
eniendum, et munus ad altare offerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum fratrem: sin minus, adhibendum esse unum aut duos: quod si et ipsos contemneret, Ecclesiam adhibendam: sin vero et huic non obediret, esset illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat relaxari.soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit
Abbreviated transcription (Latin):
iplerumque potestus quae p&it premit : Cum uero in¬
tentedendum ẽẽ rogatus uidebat. tamid honeftȩ ac
tem peruta agebat ut non solum honero sus ac moles¬
tus nonuideret᷑ uerum &iũ mirubilis extitiss&
Nandum exorta necessitate suomore apud quen¬
dam a fricae ui carium machȩ donium nomine pro
supplice litteris intẽruenire atque ille paruissae
hocmodo rescriptũ misit: Miro modo ciffitior
prudentiamtucm & in illis qua edidisti & in hisq̃
interueniens ꝓ sollicitis mittere non gruuares : Nã
&illa tantum hcbent cominis scientiae sc̃tatis
utmhil suprti sit. & haec tantum uercundie ut ns
fucium qđ mundas culpam penqs merem anent
non in negotio eẽ diudicem
Dũe merito uenertibilis & suscipiende pceter Non
onimi in sturs quod plerique homines iftius loci fte¬
ciunt ut quod cumque sollicitus uolueris encorquẽ¬
us Sed quod oibi aiudice totcuris obstricto pdeid¬

Expanded text:
niam plerumque potestas quae praestat, premit. Cum vero inniam plerumque potestas quae praestat, premit. Cum vero intercedendum esse rogatus videbat, tam id honeste ac temperate agebat, ut non solum onerosus aut molestus non videretur, verum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae vicarium, Macedonium nomine, pro supplici litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis quae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecundiae, ut nisi faciam quod mandas, culpam penes me remanere, non in negotio esse, dijudicem, domine merito venerabilis, et suscipiende pater. Non enim instas quod plerique homines istius loci faciunt , ut quodcumque sollicitus petitor voluerit, extorqueas; sed quod tibi a judice tot curis obstricto peti
Abbreviated transcription (Latin):
tum oboedientiam & deuotionem xp̃ianam que
& dõ deb&ur & homimbus: peccantes corã om¬
bus arguens ut c&eri timorem haberent & faci¬
ebat hoc tamquam speculator ad nõ constitutus
domin isrł predicans uerbum atque instans
oportunae in portuna arguens hortans incre¬
pans in omni pacientia & doctrina precipuoe¬
que operam dãbãt instruere eos quiessentido¬
nei & clios docere:
Rogatus quoque a nonnullis in eorumtem pora¬
libus causis epistolas addiuerscs dubat. si banc
suum a melioribus rebus occupationem tamqueom
anguriam deputabat suuem sem ꝑ habens dehisq̃
dĩ sunt uel ad locutionem uel conlationem fracerne ac
suis carissimis litterarum intercessum a pud scłi po¬
testates postulatum non dedisse: Dicentem cuiusdũ
scipientis seruundum eẽ sententium de quoscriptũ est¬
& quod multa suoo famae conti. pluuane amicis non
pͥrestitĩs sẽ: & illud nihilominas suumaddens qm̃¬

Expanded text:
tum obedientiam et devotionem christianam, quae tum obedientiam et devotionem christianam, quae et Deo debetur et hominibus: peccantes coram omnibus arguens, ut caeteri timorem haberent : et faciebat hoc tanquam speculator a Domino constitutus domui Israel, praedicans verbum atque instans opportune, importune, arguens, hortans, increpans, in omni longanimitate et doctrina ; praecipueque operam dans instruere eos qui essent idonei et alios docere . Rogatus quoque a nonnullis in eorum temporalibus causis, epistolas ad diversos dabat. Sed hanc suam a melioribus rebus occupationem tanquam angariam deputabat, suavem semper habens de iis quae Dei sunt vel allocutionem vel collocutionem fraternae ac suis charissimis litterarum intercessum apud saeculi potestates postulatum non dedisse, dicentem cujusdam sapientis servandam esse sententiam, de quo scriptum esset, quod multa suae famae contemplatione amicis non praestitisset: et illud nihilominus suum addens, quo
Abbreviated transcription (Latin):
u reuerentiam uobis loquor : si non est interuos
quis quam supiens qui possit interfrutrem suũ diui¬
dicure sed frutercum fratre iuditio contendit¬
& hocapud infideles: Interpellatus ergoxpianis
uel a cuius que fectae bominibus ciuscs audiebut
diugenter acpiae cuius damsententiam anteo cu¬
losbabens dicenti semalle inter in cognitos quã
pitaramicos causcis audire eoquod dein cognitis
pquo arb i tra aeq uitute iudicarosur amicum pos¬
sit̃ cad quirere : Decomi cis uero unum ea contraquc̃
sententia ꝓfer&or ꝑdituros & eas aliquando us¬
que ĩn hortm refectionis aliquando autem tetudio
ieiunans semꝑ tumen nos cobat & dirimebat in¬
tendens in eis xp̃ianoꝵ momenta animorum quan¬
tumquis que uel in fide bonis que m̃oribus ꝓficerit
uel abhis defecerit atque compertis rerum oporta¬
nitactibus diuino legis ueritutem partes docebat.
aliud querens aibhis quibus abhoc uõcabat nistip¬

Expanded text:
Ad reverentiam vobis loquor: sic non est inter vos Ad reverentiam vobis loquor: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum dijudicare? sed frater cum fratre dijudicatur, et hoc apud infideles : interpellatus ergo a Christianis, vel a cujusque sectae hominibus, causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incognitos, quam inter amicos causas audire: eo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contra quem sententia proferretur, perditurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis deficeret; atque compertis rerum opportunitatibus, divinae legis veritatem partes docebat, aliud quaerens ab iis quibus ad hoc vacabat, nisi tan
Abbreviated transcription (Latin):
uixquis quam studiosoꝵ ꝑlogere & nosse sufficut:
erumtumen ne ueritatis uerbi auidis simũ s in
Naliquo fruudare uideamur statui dõ prestunte
inbuius opusculi finem̃ &iam eorundem libroꝵ
tractatũ & cpistolarum indiculum adiungere:
Quolecto quimagis dĩ ueritatem quã temperalos
umant diuitius siuẽ quisque quoduoluertd
legendũ & cognoscendum eligat & idad discri¬
bendum uel debibliotheca ipponiensis eccđae
p&cut ubi emendatiora exempluria forto potuerit in¬
uonire aelunde ũoluerit inquirut. & inuenta dis¬
eribut & habeat. & p&enti ađdiscribendum sine
li quoque sententiam dicentis. Audit quisquam ies¬
trum aduersus clterum negotium habens iudica¬
ri abiniquis & non apud scõs: Annescitis quiascĩmun¬
dumiudicaibant & in uobis iudicaturmundus indig¬
nstnti iudiciorum minimori : iesatis am̃ anoe¬
sbi dedicubimus nẽc dum paecularia: Seeculuriu
iudiciusi habueritis in teruos. eos qui contemp¬
essunt in eccła hos conlocate adidicandum

Expanded text:
tudiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt inveniri, vel unde valuerit inquirat, et inventa describat et habeat, et petenti li quoque sententiam, dicentis, Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari ab iniquis, et non apud sanctos? An nescitis quia sancti mundum judicabunt? Et si in vobis judicatur mundus, indigni estis judiciorum minimorum? Nescitis quia angelos judicabimus, nedum saecularia? Saecularia igitur judicia si habueritis inter vos, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate ad judicandum.
Abbreviated transcription (Latin):
concilia sacer dotum ꝑ diuerscs ꝓuintius celebit
cum potuit frequentuuit. Non in eis quae suc sur
sed que ihũ xp̃i querens ut uel fides scae ecđae cathoa¬
lice inuio latumuner& uel non nulli s acerdotes
& derici siue ꝓfus siue ꝓnefus ex communicati đ
ubsoluerentur uel abiecerentur : In ordinan¬
disuero sccerdotes & clericis consensum maiorem
xp̃idinorum & consu&udinem eccła sequendũ
urbi trubatur:: Uestis eius & calciumentu uel
lectualia exmoderato & comp&enti ubiterunt
ncenitidamimium nec cibie etu plurimum. quibis
plerumque ueliucur sein solenter homines solent
uel aibicere ex utroque nonque ihũ xp̃i sed que suas
idõ querentes: At istẽ ut dixi medium tenebut ne¬
que in dextrum Nequem siniftram declinans
Mensci usus est frugali & parca qua quidem int̃
holeru & legumina &ium carnes aliquando ꝓp¬
terbospites uł quostiue infirmiores
Eonꝑautem uinum bibebat quia nouir & doce¬

Expanded text:
concilia sacerdotum per diversas provincias celebrata, cum potuit, frequentavit; non in eis quae sua sunt, sed quae Jesu Christi quaerens; ut vel fides sanctae Ecclesiae catholicae inviolata maneret, vel nonnulli sacerdotes et clerici, sive per fas sive per nefas excommunicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum majorem Christianorum, et consuetudinem Ecclesiae sequendam arbimoderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines solent, vel abjicere; ex utroque non quae Jesu Christi, sed quae sua sunt iidem quaerentes: at iste, ut dixi, medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et doce
Abbreviated transcription (Latin):
ficubimus scm̃ eius nomen & benediximus qui
ratur animarum: Exeo illehomo ꝓpositoser¬
uorumdĩ ad haerens negotiatoris dimissit actio¬
ne ex ꝑficiens in ecde membris inalia regione
tusdis cenre. officumte nens at que co ftosiens ꝓ po¬
sui eractem. de forte adhut ũsquẽ in rebushusa¬
nis uiuit itrans mare constitutts
A ped er eboginem quociue dumnquedum domusre¬
eie procuratorem nomine ursum fidei catbolica
homunom ad quos dam manichaeo andi quoreleetor
ab eodem deducerentur & ꝑducerent᷑ ab ep̃is ad
tabolus auditi sunt : Inter quos &ium scã pcmno¬
riaeagustinas fuit Qui prae c&eris illam ex secrabi¬
lem sectam nouerat & eorum ꝓdens eius modi dãp¬
nabiles blas phaemiis exlocis librorum quos illi ac¬
cipiunt. Manichaeusque ad confessionem ecrum
blas phemiarum eos ꝑduxit & quae interse illi
suomore malo indigna& turpia facero consuer̃

Expanded text:
ficavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; quificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; quiratur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione tus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutusApud Carthaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant,