comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictionis. Preꝑatã dico. sic utiq
ai. bñdictionẽ scił. ut sit opꝰ cari¬
tatis. & magnũ. ñ qͣi auaritiam.
aũcur large detis. hoc dico .i. pre¬
scͥbo. qͥa qͥ parce seminat .i. dat.
parce ⁊ metet. retͥbutionẽ ñ par¬
ce seminat ille qͥ parũ hñs parũ
re. si plus haberet. Et nota qͦd ñ
ait dat s seminat. qͥa dare elemo¬
sinã ñ ẽ ãmittere s seminare scił.
adtempꝰ carere. ut plus habeat᷑.
in fut᷑s. Et qͥ seminat in bñdictio¬
nib uͥ plus pensat᷑ animꝰ. ꝗͣ cen¬
sus. de bñdictiõib di. ⁊ mecet lar¬
nauit .i. p̃ordinauit in corde suo.
.i. in consilio rõnis. qͥa si inuitida¬
rent: ñ ꝓderet eis. qͥa qͥ inuitus
dat ꝓpt̾ p̃sentẽ pudorẽ ñ habet
mercedẽ. & ĩo qͥsq det sicut ꝓposu¬
it ĩ corde suo. se uelle dare. ñ der ex
tͥsticia aut ex necessitate .i. tristis.
uł coactꝰ s sponte. Hylarẽ enĩda¬
torẽ .i. qͥ ex uoluntate bona dat di¬

Expanded text:
ictionis. Paratam dico, sic utique, quasi benedictionem, scilicet ut sit opus charitatis et magnum, non quasi avaritiam, autem cur large detis, hoc dico, id est praescribo, quia qui parce seminat, id est dat, parce et metet retributionem. Non parce seminat ille qui parum habens parum lus si plus haberet. Nota quod non ait dat, sed seminat, quia dare eleemosynam non est amittere, sed seminare, scilicet ad tempus carere, ut plus habeatur in futuro. Et qui seminat in benedictionibus, ubi plus pensatur animus quam census, de benedictionibus Dei et metet, larnavit, id est praeordinavit, in corde suo, id est in consilio rationis, quia si inviti darent non prodesset eis. Quia qui invitus dat propter praesentem pudorem, non habet mercedem, et ideo quisque det, sicut proposuit in corde suo, se velle dare, non det ex tristitia, aut ex necessitate, id est tristis vel coactus, sed sponte. Hilarem enim datorem, id est qui ex voluntate bona dat, di
Abbreviated transcription (Latin):
manducat᷑. s quis audeat manducare
dñm suũ: Et tñ inuitans nos ad mandu¬
candũ ait. Qmanducat me. uiuet ꝓpt̃
ficit. uiuit manducat᷑. qͥa surrexit occi¬
sus. nec qñ manducamꝰ partes de illo fa¬
cimꝰ. ⁊ qͥd̾ in sacͣm̃to sic fit. & norunt fide¬
partes uocant᷑ ꝑ partes manducat᷑. &¬

Expanded text:
manducatur. Sed quis audeat manducare Dominum suum? Et tamen invitans nos ad manducandum ait: Qui manducat me, vivit propter ficat quando manducatur, quia surrexit occisus, nec quando manducatur, partes de illo facimus. Et quidem in sacramento sic fit. Norunt fidepartem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣĩ prudentib. & iõ uosipsi iudicate .i. di
ligent̃ duuidicate que dico. scił. hec ca¬
loqͦr infirmis qͥ st̃ int̾ uos. ut supͣ locutꝰ
sũ prudentib. & uos ipsi udicate q̃ dico.
an uera.⁊ bona sint: qͦd ꝑsimilitudinẽ. &
exẽplũ noui sacm̃ti ostendit. ut faciliꝰ sua¬
deat. qͥa cui uerba ñ satisfaciunt. solent¬

Expanded text:
rudentibus. Et ideo vos ipsi judicate, id est diligenter dijudicate quae dico, scilicet hoc, caloquor infirmis qui sunt inter vos ut supra locutus sum. Prudentibus, et vos ipsi judicate quae dico, an vera et bona sint: quod per similitudinem et exemplum novi sacramenti ostendit, ut facilius suadeat, quia cui verba non satisfaciunt, solent
Abbreviated transcription (Latin):
se ñ posset. s sicut dr pat̾ iudicare  filiũ. qͥa ni¬
constat opificẽ genuisse. Si enm causa eiꝰ pat̃:
& gub̾nat. humilitatis eiꝰ benignitatẽ hic com¬
m̃dat. Cõmonet enĩ nos crucis mox & resurree¬
tiomis. ⁊ ascensionis. uͥ ait. sedet & cet̾a. ħ aũ qͦd
hic dicit. iam ad nos ꝑtinet. qͦs a pecc̃o pͣgat.

Expanded text:
non posset, sed sicut dicitur Pater judicare per Filium, quia juconstat opificem genuisse. Si enim causa ejus Pateet gubernat, humilitatis ejus benignitatem hic commendat. Commonet enim nos crucis, mox et resurrectionis et ascensionis, ubi ait: sedet, etc. Hoc autem quod hic dicit jam ad nos pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
nit eũ ad inferiora. qͦ respirare. atq animũre
creare ualeat. pꝰ itẽ cũ refectus fuerit. ad alia
alta sustollit. ita cͥca hebreos beatꝰ facit paułꝰ.
qͥs paulatĩ ad noticiã di erigit int̾ alta me¬
morans humilia. uͥꝙ magist᷑ sui uestigias e¬
q̃ns. nã & ipse sic faciebat. Aliq̃n qͥdem in ai¬
tiora discipłos suos subleuabat. aliq̃n eos
ad inferiora inbecillitatis eoꝵ gr̃a. reuoca
quẽ ꝯstituit heredẽ. dem̃ ad alta redit dicees.¬
nt dicens. qͥ cũ sit splendor. dem̃ humilia
loqͥt᷑ pͣgationẽ pecc̃oꝵ faciens. iñ ad alta
narranda reu̾titur. sedet ad dexterã maie¬
statis. seq̃r. tanto melior. Hic cõꝑat xp̃m

Expanded text:
nit eum ad inferiora quo respirare atque recreare animum valeat; post item cum refectus fuerit, ad alia alta sustollit: ita circa Hebraeos beatus facit Paulus, quos paulatim ad notitiam Dei erigit, inter alta memorans humilia, ubique magistri sui vestigia sequens: nam et ipse sic faciebat. Aliquando quidem in altiora discipulos suos sublevabat, aliquando eos ad inferiora, imbecillitatis eorum gratia revoquem constituit haeredem. Deinde ad alta redit, dicens,nit, dicens, qui cum sit splendor. Deinde humilia loquitur, purgationem peccatorum faciens; inde ad alta narrando revertitur, sedet ad dexteram majestatis. Tanto melior. Hic comparat Chr
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatẽ.xĩ. crucẽ sustinuit. ut nos a peccatis
& regnat sublunatꝰ ad dexterã maiestatis eiꝰ.i.¬
ad eqͣlitatẽ patͥs. & locatus ñ in ꝑadyso. im̃
adam excidit. s in excelsis .i. suꝑ omĩa & loco
& dignitate. In excelsis enĩ dicens. ñ millo ꝯ
cliroit d̾m. s ostendit hominẽ xp̃m. om̃ib alti¬
orem. & om̃ib eminentiorẽ. sicut & ꝑ dexterã.
n dđ̾m deformauit. s similitudinẽ honoris de
eos subleuat gͣdus.⁊ qͣliter eos ad ipsũ apicem
pietatis adducit. nͥ item añꝗͣ deficerent. et
eos obscuritas occupar&. uide qͦmͦ eos ad infe¬
riora reuocauit. qñq enĩ q̃ sunt humilitatis
milib remanet nͨ in excelsis ꝑdurat. s ue¬
luti qͥbdam gradib nc̃ ad aita fastigia sub¬
lenatur: ñc ad inferiora declinat᷑. Sicut enĩ
qͥ infantulũ quẽpiã. ad excellentiora uult
paulatĩ. sensimꝙ subrigere. gͣdatim hoc fa¬
cit. ab inferiorib ad suꝑiora conscendens.

Expanded text:
dicat: Crucem sustinuit, ut nos a peccatis  regnat sublimatus ad dexteram majestatis ead aequalitatem Patris, et locatus non in paradiso, unde Adam excidit, sed in excelsis, id est super omnia loco et dignitate. In excelsis enim dicens, non in loco concludit Deum, sed ostendit hominem Christum omnibus altiorem et omnibus eminentiorem, sicut et per dexteram non Dominum deformavit, sed similitudinem honoris demeos sublevat gradus, et qualiter eos ad ipsum apicem pietatis adducit, ubi item antequam deficerent et eos obscuritas occuparet, vide quomodo eos ad inferiora revocavit. Quandoque enim quae sunt humilitatis milibus remanet, nec in excelsis perdurat, sed veluti quibusdam gradibus nunc ad altiora fastigia sublevatur, nunc ad inferiora declinatur. Sicut enim qui infantulum quempiam ad excellentiora vult paulatim sensimque subrigere, gradatim hoc facit ab inferioribus ad superiora conscendens,
Abbreviated transcription (Latin):
mit habuit. qñ resurrex̃. & ascendit. &
qͥa ħ posset habere. & ñ p̃ illis: addit p̃ il¬
lis. nã dũ mortalis fuit. differens nomes
habuit. qͥa angłi ministͣbant ei. postqͣm
ĩmortalis mag̾ differens. qͥa honorabili¬
or atq p̃clarior illis. ꝑ om̃ia extitit. id̾oq
addit p̃ illis. Uł hereditauit nom̃ diffe

Expanded text:
miter habuit, quando resurrexit et ascendit, et quia hoc posset habere, et non prae illis. Addit prae illis. Nam dum mortalis fuit differens nomen habuit, quia angeli ministrabant ei, postquam immortalis magis differens, quia honorabilior atque praeclarior illis per omnia exstitit. Ideoque addit, prae illis, vel, haereditavit, id e
Abbreviated transcription (Latin):
parcuris. Celẽstis ihrłm sterilis dr̃. qͥa ñ
parit scdm carnẽ. neq parturit .i. nec do¬
lores patit᷑. s gͥen̾at sp̃ualit̾ sine passiõe
clamans in leticia. q̃ plures habet filios.
qͣm quȩ habet uirũ .i. sinagoga. quȩ carna¬
lit geñat. Clñ subdit qͥa magis multi st̃
fili tui deserte ã qͦ: ab adam. qͥ deserta ui

Expanded text:
us Coelestis Jerusalem sterilis dicitur, quia non parit, secundum carnem; nec parturit, id est nec dolores patitur, sed generat spiritualiter sine passione, clamans in laetitia quia plures habet filios quam quae habet virum, id est synagoga quae carnaliter generat. Unde subdit quia magis multi sunt filii tui
Abbreviated transcription (Latin):
missionẽ natꝰ. ñ ꝑ gen̾ationẽ. significat
filios grẽ .i. ciues ciuitatis liberȩ. socios pa¬
cis ȩt̃ne. E qͥa hoc ñ ꝑ gen̾ationẽ. s ꝑ rege¬
ñationẽ futurũ erat. iõ tẽ imꝑata ẽ cͥcun¬
cisio. qñ de sara ꝓmissus ẽ filius. Circun

Expanded text:
romissionem natus, non per generationem, significat romissionem natus, non per generationem, significat filios gratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae. Et quia hoc non per generationem sed per regenerationem futurum erat, ideo tunc imperata est circumcis
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ. Sterilis gͦ dicta ẽ: qͥa uirgo ẽ. quȩ ñ
carnalit̾ gen̾at filios. s ꝑ solam fidẽ sp̃u¬
alit̃ quȩ nec parturire dr̃. Quȩ enĩ par¬
turit. dolores patit᷑ hȩc exclamat in leti¬
cia salutis humanȩ. ihrłm uͦ terrena. iõ
uirũ habuisse dicta ẽ qͥa carnalit̾ gen̾a¬
bat. Parit aũ ciues terrenȩ ciuitatis. pec¬
cato uitiata nat᷑a. Celestis uͦ ciuitatis ci¬
ues parit a peccato naturã lib̾ans gr̃a.
qͦd significatũ ẽ in duob filiis abrahe.
quoꝵ unꝰ de ancilla scđm carnẽ natus ẽ.
nẽ. Negat enĩ natura filios tali cõmixtio
tate. etiã mulieris accedente sterilitate. q̃
nec te parere potuit. qñ ñ etas fecundita¬
ti. s etati fecunditas defuit. Qd uͦ nature
sic affectȩ. fructꝰ posfitatis ñ debebat᷑. sig¬
nificat qͦd nat᷑a humani gen̾is peccato¬
uitiata. & iõ nire dãpnata. nicħ uere fel¬
citatis in posterũ merebat᷑. Ysaac ꝑ reꝓ¬

Expanded text:
Sterilis ergo dicta est, quia virgo est quae non carnaliter generat filios, sed per solam fidem spiritualiter quae nec parturire dicitur. Quae enim parturit, dolores patitur. Haec exclamat in laetitia salutis humanae. Jerusalem vero terrena ideo virum habuisse dicta est, quia carnaliter generabat. Parit autem cives terrenae civitatis peccato vitiata natura; coelestis vero civitatis cives parit a peccato, naturam liberans gratia, quod significatum est in duobus filiis Abrahae, quorum unus de ancilla secundum carnem natus eus: negat enim natura jam filios tali commixtiontate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic affectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura generis  nihil vere felicitatis in posterum merebatur. Isaac per rep
Abbreviated transcription (Latin):
ydoli uertit ornam̃tũ. tẽ maritꝰ᷑ pͥore eus¬
gulo putrescente. aliũ lumbis suis bal¬
teũ. aliud degentib lumbare contexuit.
q̃ statim ut ẽ uiro coniuncta: concepit. ꝙ
peꝑit. Uñ in ysaya dñs exclamat. Dila¬
ta locũ tentonii tui: & ꝓtende funiculos
tuos & cet̾a. ⁊ itẽ. si ẽ gens nata simul. Sy¬
nagoga gͦ ẽ: que habet uirũ .i. legem. Deser¬
ta uͦ & uaga. & sine ulla legis potestate ui¬
uens. gentiũ multitudo ẽ. quȩ & stexilis erat.
nulliꝰ legitum uerbi ꝓferens germ̃. Steri¬
rilis enĩ erat in om̃ib gentib eccłia. añꝗͣ
iste fetus quẽ cernimꝰ oriret᷑ Hoc aũ qͥdam
iudaizantes: ad antiꝗͣ saram refer̃t. hoc au¬
tẽ de antiqͣ sara suꝑflue diceret ysaias. q̃
multo añ tempore obierat. uł ꝑ ihrłm in
hic parit. adhuc ꝑ egrinat᷑ donee regni
eiꝰ tempꝰ adueniat: qñ congregat᷑a ẽ om̃s.
in siis corꝑib resurgentes. De hac gͦ di

Expanded text:
idoli vertit ornamenta, tunc maritus priore cinidoli vertit ornamenta, tunc maritus priore cingulo putrescente, alium lumbis suis balteum, aliud de gentibus lumbare contexuit: quae statim ut est viro conjuncta, concepit et peperit. Unde in Isaia Dominus exclamat, Dilata locum tabernaculi tui, et protende funiculos tuos, etc. . Item, si est gens nata simul. Synagoga ergo quae habet virum, id est legem, deserta vero et vaga, et sine ulla legis potestate vivens, gentium multitudo est, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Ecclesia, antequam iste fetus quem cernimus oriretur. Hoc autem quidam judaizantes ad antiquam Saram referunt. Hoc autem de antiqua Sara superflue diceret Isaias, quae multo ante tempore obierat. Vel per Jerusahic parit, adhuc peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat, quando congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes. De hac ergo dic
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ñ parturis. qͥa multi filii. & cet̾a. E&r
his uerb̾. & libera monstrat᷑. & mat̾. letari
enĩ & erũꝑe. & clamare ꝑtinent ad lib̾ta¬
tẽ. qͥa multi filii. ħꝑtinet ad matrẽ. ysa¬
yas aspiciens tẽpus xp̃i. eccłiam gentiũ
añ sterilẽ. t̾ẽ fetosã. alloqͥt᷑ dicens. Deccle¬
sia gentiũ sterilis. quȩ tẽpore legis nͦ uir¬
tute miraculi paris. qͥa illo tẽpore oiͣ nul¬
los genuit. q̃ etiã ñ parturis. qͥa neq tẽ
conatũ habuit letare in corde. erũpe .i. le
ticiã mentis extͣ ostende. & clama .i. gau¬
diũ tuũ aliis p̃dica. qͥa magis multi .i.
plures sunt filii tui olim deserte. partu qͥ¬
dem ñ dilectione. sponsi. qͣm eiꝰ .i. synago¬
quȩ carnalit̾ geñat sub lege. Uirũ qͥppe
fuit in liberis. Sterilis uͦ eccłia sñ uiro
xp̃o. sñ ullo sponsi sermonis alloqͥo. du
iacuit in deserto. s posqͣm illa accepit li¬
brum repudii. & om̃ia ornam̃ta uiri. in

Expanded text:
a multi filii, etc. Ex his verbis et libera monstratur et mater. Laetari enim, et erumpere, et clamare pertinent ad libertatem; quia multi filii, hoc pertinet ad matrem. Isaias aspiciens tempus Christi, Eccclesiam gentium ante sterilem nunc fetosam alloquitur, dicens: O Ecclesia gentium sterilis quae, tempore legis, non virtute miraculi paris, qui illo tempore quasi nullos genuit; quae etiam non parturis, quia neque tunc conatus habuit, laetare in corde, erumpe, id est laetitiam mentis extra ostende, et clama, id est gaudium tuum aliis praedica, quia magis multi, id est plures sunt filii tui, olim desertae, partu quidem non dilectione sponsi, quam ejus, id est synagoquae carnaliter generat sub lege. Virum quippe fuit in liberis. Sterilis vero Ecclesia sine viro Christo, sine ullo sponsi sermonis alloquio, diu jacuit in deserto. Sed postquam accepit illa librum repudii, et omnia ornamenta viri, in
Abbreviated transcription (Latin):
De quib aũ. Occasiõe fornicatiõis qͣm ꝓhi¬
puriores ẽẽ uiderent᷑. nuptias imꝓbarent
⁊ sꝑnendas dicerent. qͥa hoc ñ placuit coria¬
thiis. qͥ oblectabant᷑ hac sentencia. hoc solũ
respondet. tractans de coniugio fideliũ &

Expanded text:
 mihi. Occasione fornicationis quam prohipuriores esse viderentur, nuptias improbarent, et spernendas dicerent, quia hoc non placuit Corinthiis, qui non delectabantur hac sententia, hoc solum r
Abbreviated transcription (Latin):
tet sollicitꝰ ẽ ne denuo peccet: nec
h solum oꝑat᷑ s etiã defensionẽ.
ut contͣ pseudo defendatis me:
uł. oꝑatur defensionẽ qͥa qͥ peni¬
tet ñ excusat se s confitet᷑ pecca¬
tũ. qͦd ẽ defendẽ seagehenna. Et ñ

Expanded text:
tet sollicitus est ne denuo peccet, nec hoc solum operatur, sed etiam defensionem, ut etiam contra pseudo defendatis me. Vel operatur defensionem, quia qui poenitet non excusat se, sed confitetur peccatum, quod est defendere se a gehenna. Et non
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ timores. qͥa difficiliꝰ tolerant᷑ qͣ
aꝑte mali. Nulla enĩ pestis efficati¬
micꝰ ⁊ mimici hõis domesticieiꝰ.
les .i. afflictos. consolatꝰ ẽ nos m
aduentu tyti. qͥa coadiutorẽ rece¬
pi. Non solũ aũ maduentu eiꝰ. qr
scił. desid̾atꝰ aduenit. consolatꝰ ẽ
latiõe qͦuł ꝗͣ tytus consolatꝰ ẽ in

Expanded text:
sunt timores, quia difficilius tolerantur quam aperte mali. Nulla enim pestis efficaciimicus, et inimici hominis domestici ejus est afflictos, consolatus est nos in adventu Titi, quia coadjutorem recepi. Non solum autem in adventu ejus, quia scilicet desideratus advenit, consolatus est latione qua Titus consolatus est in
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dico referens nob ur̃m desid̾iũ
de em̃datione. & ur̃m fletũ de com¬
missis. ⁊ ur̃am emulationẽ i. indig¬
nationẽ cont᷑ pleudo habitã ꝓme.
co. ita ut magis gauderẽ. de his q̃
retulit qͣm dolerẽ de tͥbulatione
ꝓbari pot̃ qͦd gaudeo. qͥa iam ñ pe¬
nitet me dure uos in pͥma epła cor
teret dũ indignati eratis. ħdicit
ne uideat᷑ in humanꝰ. qͥde t̾sticia
alioꝵ gaudet. Clidens qͦd ȩpła. c&¬

Expanded text:
desiderium de emendatione et vestrum fletum de commissis, et vestram aemulationem, id est indignationem contra pseudo habitam, pro s, dico, ita ut magis gauderem de his quae retulit, quam dolerem de tribulatione bari potest quod gaudeo, quia jam non poenitet me dure vos in prima Epistola corrteret, dum indignati eratis. Hoc dicit, ne videatur inhumanus, qui de tristitia aliorum gaudet. Videns quod ep
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filii diei .i. uͥtutũ. fides ẽ lux q̃ facit diẽ.
.i. abitũ u̾tutũ. e contͣ tenebre st̃ infide¬
litas. nox ẽ abitus uicioꝵ. uñ subdit. &
ñ estis filii noctis. neq tenebrar. ħ addi¬
dit. ne qͥs putet partĩ posse eẽ diei. ⁊ par¬
tĩ noctis. nemo enĩ duob dñis seruire

Expanded text:
et filii Dei, id est virtutum. Fides est lux quae facit diem, id est habitum virtutum: contra, tenebrae sunt infidelitatis; nox est habitus vitiorum. Unde subdit: Et non estis filii noctis neque tenebrarum. Hoc addidit, ne quis putet partim posse esse diei, et partim noctis. Nemo enim duobus dominis servire
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ. Qiͣ. uere nos qͥ ñ sumꝰ filii noctis. ñ
debemꝰ dormire. qͥa illi qͥ dormiint car¬
nis torpore. nocte .i. ꝓpt̃ noctẽ dormius.
.i. uicia. ⁊ pecc̃a sua traxer̃t eos. ad hoc ut
obliti uitȩ et̃nȩ. in istis qͥescant. ⁊ qͥ ebrii

Expanded text:
asi dicat: Vere nos, qui non sumus filii noctis, non debemus dormire, quia illi qui dormiunt carnis torpore, nocte, id est per noctem, dormiunt, id est vitia et peccata sua traxerunt eos ad hoc, ut oblili vitae aeternae in istis quiescant. Et qui ebrii
Abbreviated transcription (Latin):
ripiendo u̾itas apparec argum̃tiᷤ.
dũ qͥ arguunt᷑ seem̃dant. Dum
enĩ correcti ĩmutant᷑. destimoniũ
ꝑhibent arguenti. Clerã gͦ osten¬
dens apłs p̃dicationẽ suã ꝑ effi¬
catiã illoꝵ ait. sicut ĩ u̾itate lo¬
cuti sumꝰ uob̃ om̃ia. ita & głatio

Expanded text:
ripiendo veritas apparet arguentis, dum qui arguuntur se emendant; dum enim correcti immutantur, testimonium perhibent arguenti. Veram ergo ostendens Apostolus praedicationem suam per efficaciam illorum ait, sicut in veritate locuti sum
Abbreviated transcription (Latin):
Ułillos tangit qͦs suꝑiꝰ m prima
epła. inuirias. ⁊ fraudes fr̃ib fe¬
cisse dicit. & ostendit ñ mag̃ cau¬
sa eoꝵ qͥ peccauer̃t scͥpsisse remit¬
tieis. qͣm causa eccłiȩ q̃ uno con¬
tumeliã. aut fraudẽ patiente
cõpatit᷑ & indignat᷑. & ħ ẽ qͦdait.¬

Expanded text:
ima Epistola injurias et fraudes fratribus fecisse dicit. Et ostendit non magis causa eorum qui peccaverunt scripsisse remitti eis, quam causa Ecclesiae, quae uno contumeliam et fraudem faciente compatitur et indignatur. Et hoc est quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
sos. qͥ enĩ penitet. uindicat in se
qͦd deliqͥt. Et ut uniu̾ salit̃ dicã
hibuistis uos duce fide inconta¬
minatos ẽẽ .i. ut sitis incontami
nis. agendis. Uł exhibuistis .i. os
tendistis puniendo illũ. qͥ inces¬
tũ admiserat. uos ẽẽ in contami¬
natos negotio .i. agͣui pecc̃o illiꝰ
qͥ uxorẽ patͥs habuit. cui consen¬
tiendo inqͥnati eratis. Igit᷑ ⁊ ce
gͥ apparet qͦd ñ ꝓpt̃ illos pͥncipa¬
rat. & illũ qͥ sustinuerat iniuriã

Expanded text:
sos. Qui enim poenitet vindicat in se uod deliquit. Et, ut universaliter dicam hibuistis vos, duce fide, incontaminatos esse, id est ut sitis incontaminnis agendis. Vel, exhibuistis, id est ostendistis puniendo illum qui incestum admiserat, vos esse incontaminatos a negotio, id est a gravi peccato illius quam uxorem patris habuit, cui consentiendo contaminati eratis. Igitur, etcigitur apparet quod non propter illos principarat, et illum qui s
Abbreviated transcription (Latin):
manserit. ñ solũ cognou̾it. ñ in qͥbdã
legis Pmanserit dico. ita ut faciat ea.
tres nr̃i portare potumꝰ: Et ẽ sensus.
aĩ. dicat. Ds̃ ꝑ moysen multa qͥdemp̃¬
cepit q̃ nullꝰ implere pot̾it. s homini
data st̃ in onꝰ. ad eius domandã suꝑbi¬
am qͥ dicebat. ñ deesse qͥ ĩpleat. s deesse
qͥ iubeat. ⁊ iõ maledicti erant om̃s qͥ
sub lege erant. qͥa in om̃ib erat reat᷑
tͣnsg̾ssionis. a quo illi absoluti erant.
qͥ in gr̃a confidebant sp̃ualit̃ saltẽ le¬
gẽ implentes. in qͦ mnuit desid̾andũ
ẽẽ saluatorẽ. qͥ finẽ ponat his. & libe¬
ret ñ solũ ab aliis pecc̃is s etiã a male

Expanded text:
nserit, non solum cognoverit, non in quibusdam legis. Permanserit, dico, ita ut faciat ea, tres nostri portare potuimus? Et est sensus: quasi dicat: Deus per Moysen multa quidem praecepit quae nullus implere poterit, sed homini data sunt in onus ad ejus domandam superbiam, qui dicebat: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Et ideo maledicti erant omnes qui sub lege erant, quia in omnibus erat reatus transgressionis, a quo absoluti erant qui in gratia confidebant; spiritualiter saltem legem implentes in quo innuit desiderandum esse Salvatorem, qui finem ponat his, et liberet non solum ab aliis peccatis,
Abbreviated transcription (Latin):
de ẽ iusticia. ⁊ uita s lex ñ ẽ ex fide. ut
ꝓ fut᷑is impleat᷑ s timore. Posset enĩ ui¬
deri qͦd oꝑa legis ex fide fierent. ut ꝓ
eis sparent ȩterna. de qͥb fides ẽ. Quod
utiq ñ faciebant. s ex timore pene
illa seruabant. Uñ subdit. S qͥ fece¬
ric ea: tuuet millis. Nonait. qͥ fecerit
eã iiiuet in ea. cũ p̃misisset lex ñ est
ex fide. ut intelligas legẽ in hoc loco
bant. positã.
in his oꝑib.

Expanded text:
de est justitia et vita, sed lex non est ex fide, ut profuturis impleatur, sed timore. Posset enim videri quod opera legis ex fide fierent, ut pro eis sperarent aeterna, de quibus fides est, quod utique non faciebant, sed ex timore poenae illa servabant. Unde subdit: Sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait qui fecerit eam, vivet in ea, cum praemisisset, lex non est ex fide, ut intelligas legem in hoc loco bant positam. in his o
Abbreviated transcription (Latin):
eupiditate appetendi aliqͥd ab eo p̃ter
ipsũ. uł timore amittendi. In ipsoem̃
solo uera nr̃a beatitudo ẽ. ⁊ ꝑfecta est.
Alanifestũ ẽ dico: q̃a ait abachuc. Ins¬
tus ex fide uiuit. Iustus ẽ aliqͥs ex fide:

Expanded text:
cupiditate appetendi aliquid ab eo praeter ipsum, vel timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo est. Manifestum est, dico, quod ait Habacuc: Justus ex fi
Abbreviated transcription (Latin):
hel.⁊ iob.i. rectores. continentes. comiugati.
agͦ. unꝰ assumet᷑. ⁊ alt̾ relinquet᷑.⁊ duo in lecto.
unꝰ assumet᷑. ⁊ alt̾ relinquet᷑ ⁊ duȩ molentes
in mola. una assumet᷑. ⁊ alt̾a relinq̃t᷑ ꝑ uiosqͥ¬
st̃ in agͦ sig̾cant᷑ rectores. sicut & ꝑ noe. ꝑ illos
iob. Prima pars hastiliũ erat .xiͦ. calami au¬
rei. post. erant scyphi. m̃ sperulȩ aureȩ: tan¬
dẽ lilia. Calami st̃ sc̃i. qͥ in humidis diuimi
fontis mitͥti st̃. & concaui ad recipiendũ. ⁊ ad
tͣnffitõndũ liquorẽ gr̃ȩ aliis. ipsi etiã st̃ scyphi.
dũ aluis ꝓpinant. qd bibert̃: sap̃iam scił. & sei¬
b. scđm uoluntatẽ eiꝰ distͣbuta sc̃. Alensa ad
thus or̾onis d̾o offerunt. ꝙͣ si qͥs morit᷑. statim
parte aurea. qͥa in cogitatiõe. ⁊ sermone. &¬

Expanded text:
 id est rectores, continentes, conjugati. agro, unus assumetur, et alter relinquetur. Et duo in lecto, unus assumetur, et alter relinquetur; et: duo molentes in mola, unus assumetur, et alter relinqt in agro, significantur rectores, sicut et per Noe; per illos Job. Prima ergo pars hastilium erat quasi calami aurei. Postea erant scyphi, inde sphaerulae aureae, tandem lilia. Calami sunt sancti, qui in humidis divini fontis nutriti sunt, et concavi ad recipiendum, atque ad transfundendum liquorem gratiae aliis. Ipsi etiam sunt scyphi dum aliis propinant, quod biberunt, sapientiam scilicet et scibus secundum voluntatem ejus distributa sunt. Mensa ad thus orationis Deo offerunt; quorum, si quis moritur, statim parte aurea, quia in cogitatione, et sermone
Abbreviated transcription (Latin):
ut posset portari. qͥ erant de lignis sechĩ.
& auro cͥcundati. ⁊ suꝑ m̃sam erant xiͦi.
panes doꝓpositi. qͥ erant de symila. & sin¬
głis sabbatis. om̃s mutabunt᷑. Si uͦ añ sab¬
batũ aliqͥs eẽt necessariꝰ. ñ pot̾at sumi nͥ
alius statĩ loco eius substitueret᷑. Et suꝑ
panes erat patena aurea: & pugillꝰ lu¬
cidissimi thuris. In eodẽ qͦ tab̾nacło erat
altare incensi. uͥ scił. adolebat᷑ incensũ.
suꝑ cineres calentes. qͥ illuc deferebant᷑
ab altari sacͥficioꝵ qͦd erat extͣ tab̾na¬
culũ in atrio sub diuo ⁊ erat qͣdratũ.u.
cubitis latũ. & totidẽ longũ. Primũ
uͥ nichil peccati ẽ. In qͦ erat turibulum
aureũ. & archa testam̃ti. intꝰ & foris.
auro oꝑta. in qͦ erant tͥa. scił. urna au¬
rea. hũs manna. ⁊ uirga aaron q̃ fron¬
uuerat. ⁊ tabulȩ in quib lex scͥpta fuit

Expanded text:
nis Setim, et auro circumdati, et super mensam erant duodecim panes Deo propositi, qui erant de simila, et singulis Sabbatis omnes mutabantur. Si vero ante Sabbatum aliquis erat necessarius, non poterat sumi, nisi alius statim loco ejus substitueretur. Et super panes erat patena aurea, et pugillus lucidissimi thuris. In eodem quoque tabernaculo erat altare incensi, ubi scilicet adolebatur incensum super cineres calentes, qui illuc deferebantur ab altari sacrificiorum, quod erat extra tabernaculum in atrio sub divo. Et erat quadratum quinque cubitis latum, et totidem longum. Primum ubi nihil peccati est. In quo erat thuribulum aureum, et arca testamenti intus et foris auro operta, in qua erant tria, scilicet urna aurea habens manna, et virga Aaron, quae fronduerat, et tabulae in q
Abbreviated transcription (Latin):
archa. ⁊ tabula de auro pͥissimo q̃ dice¬
bat᷑ ꝓpiciatoriũ. siue oraculũ. qͥa ibi an¬
głs dei moysi apparebat loq̃ns q̃n ꝓpicia¬
erant duo cherubim. siue seraphym.l.
ymagines głosissime decorata. ac sese
contuentia. u̾sis uultib in ꝓpiciatoriũ.
Archa aũ erat de lignis sechim. hñs cu¬
bitos duos & dimidiũ in longitudine
unũ. ⁊ dimidiũ in latitudine. tãtũdẽ
in altitudine. & in uno qͦ angło aure¬
um anulũ. duos a dextͥs.⁊ duos a sim¬
stͥs. in quib assidue erant ad portan¬
dum uectes. de lignis sechim. auro py¬
rissimo deaurati. ꝓpiciatoriũ uͦ erat
in qͣm semꝑ aspiciebant. Ao ħ sc̃m scõꝵͤ¬

Expanded text:
tabula de auro purissimo, quae dicebatur propitiatorium sive oraculum; quia ibi angelus Dei Moysi apparebat loquens, quando propitiaerant duo cherubim, sive seraphim, id est imagines gloriosissime decorata, ac sese contuentia versis vultibus in propitiatorium. Arca autem erat de lignis Setim habens cubitos duos, et dimidium in longitudine, unum et dimidium in latitudine, tantumdem in altitudine, et in unoquoque angelo aureum annulum, duos a dextris, et duos a sinistris, in quibus assidue erant ad portandum vectes de lignis Setim auro purissimo deaurati; propitiatorium erat in quem semper aspiciebant. Ad hoc Sa
Abbreviated transcription (Latin):
medio fideliũ. qͥa & ipsi candelabra aurea sc̃.
qͥa sapĩa lucent. Aurũ enĩ sapientiã sig̃cat. ip¬
se xp̃e ẽ stipes. qͥ portat tͥa brachia a dextͥs. &
tͥa a sinistͥs. qͥa ipse ẽ uitis uera. in qͣ fundati st̃
tͦs ordines palmitũ .i. fideliũ. Illi qͥ tẽpore gr̃ȩst̃¬

Expanded text:
medio fidelium, quia et ipsi candelabra aurea sunt, quia sapientia lucent. Aurum enim sapientiam significat. Ipse Christus stipes est qui portat tria brachia a dextris, et tria a sinistris, quia ipse est vitis vera, in qua fundati sunt tres ordines palmitum, id est fidelium. Illi qui tempore grat
Abbreviated transcription (Latin):
delitatis. qͥa uenit & locutus ẽ eis dẽ
qͦ habent excusationẽ illi. quib nec
ꝑ se nec ꝑ suos locutus ẽ. qͥ tñ ñ effu¬
gient dãpnationẽ qͥa qͥ sine lege pec¬
cauer̃t. sñ lege ꝑibunt. leuiora tam̃
passuri. Cui enĩ plus cõmittit᷑ plus
qͥs diceret. dicis eos qͥ in lege peccaue¬
rt ꝑ legẽ iudicari. s nõne lex sola sal¬
uat᷑ ait. ñ. qͥa ñ facit iustos & hoc est.
Uere. etiã legẽ hñtes iudicabunt᷑. ñ
enĩ auditores legis iusti st̃ ap̃ dm̃. &

Expanded text:
t locutus est eis , de quo habent excusationem illi, quibus nec per se, nec per suos locutus est, qui tamen non effugient damnationem, quia qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt, leviora tamen passuri. Cui enim plus committitur, plu aliquis diceret: Dicis eos qui in lege peccaverunt, per legem judicari, sed nonne lex sola salvat? ait enim, quia non facit justos. Et hoc est: Vere etiam legem habentes judicabuntur. Non enim audito
Abbreviated transcription (Latin):
hãbebunt᷑ iusti dẽputabunt᷑ ap̃ dm
& hoĩes. Uel ita lege. Factores legis iꝰt
st̃ .i. iusti fient a deo. ut sint factores.
N enĩ ẽ ita intelligendũ. ut dicat eos
qͥ añ erant factores legis pꝰea iustifica¬
ri. s potiꝰ sic: ut sciamꝰ alit̃ ñ eẽ facto¬
res legis. nͥ iustificent᷑. ut ñ iustificatio
factorib accedat. s ut factores iꝰtifica¬
tio p̃cedat. ut si diceret᷑ hoĩes creabũ¬
tur: ñ posset eos intelligi creari. qͥañ
erant hoĩes: s ipsa creatiõe fieri ut
sint hoiẽs. Sic gͦ intelligendũ ẽ hic.
ficat eos ut adĩpleant legẽ. qͥa ñ faci¬
unt ut iustificent᷑. s iustificant᷑ ut

Expanded text:
Aug. justi deputabuntur apud Deum et homines. Vel ita lege, factores legis justificabuntur, id est justi fient a Deo, ut sint factores. Non enim ita est intelligendum ut dicat eos qui ante erant factores legis, postea justificari; sed potius sic, ut sciamus aliter non esse factores legis, nisi justificentur; ut non justificatio factoribus accedat, sed ut factores justificatio praecedat. Ut si diceretur, homines creabuntur, non possit intelligi eos creari, qui ante erant homines, sed ipsa creatione fieri ut sint homines. Sic ergo intelligendum est hic, ficat eos, ut adimpleant legem, quia non faciunt ut justificentur, sed justificantur ut
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝑfidie ꝓfessionẽ. De incredulo e¬
nĩ agit. & iõ in aĩam dixit. ut sp̃uales
penas intelligas. qͥa anima increduli
ꝓ ꝑfidia artabit᷑. spũali pena ĩ om̃ẽ¬
maxime. qͥa etiã scͥptam legẽ habuit.
p̃rogatiua patrũ. ut aut coronet᷑ pͥmꝰ.
tandus ẽ.: qͥa donũ ꝓmissũ patͥb refu¬
tauit. Gła aũ & honor & pax pax qͦd¬

Expanded text:
etiam perfidiae professionem. De incredulo enim agit, et ideo in animam dixit, ut spirituales poenas intelligas, quia anima increduli pro perfidia arctabitur spirituali poena. In ommaxime, quia etiaraerogativa Patrum, ut aut coronetur primutandus est; quia donum promissum Patribus refutavit. Gloria autem et honor et pax
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ lex .i. ualent sibi legẽ. qͥ ostendus
inditiis oꝑum opus legis scͥptũ in
dũ illa oꝑa laudant q̃ lex iubet. il¬
la dãpnant quȩ lex ꝓhibet. Uel¬
opꝰ legis ẽ fides qͣm ultro hñt in cor¬
dib .i. in intimo affectu uͥ fides ꝑ
dilectionẽ oꝑat᷑. qͣm cũ quis ex hib&
dño. naturali inditio ostendit se¬
met ip̃m legẽ sibi eẽ qͥa qͦd mandat
lex facit. scił. ut credat in xp̃m. Se¬
quit᷑ Testimoniũ reddente illis con¬
scientia ip̃oꝵ. & int̾ se inuicẽ accu¬

Expanded text:
sunt lex, id est valent sibi legem, qui ostendunt, indiciis operum, opus legis scriptum in dum illa opera laudant, quae lex jubet, illa daopus legis est fides quam ultro habent in cordibus, id est in intimo affectu, ubi fides per dilectionem operatur, quam cum quis exhibet Deo, naturali indicio ostendit semetipsum legem sibi esse, quia quod mandat lex, facit, scilicet ut credat in Christum. Testimonium reddente illis conscientia ipsorum, et inter se invicem
Abbreviated transcription (Latin):
nouat naturalẽ ymaginẽ di in ho¬
mine sopitã. sñ qua renouatiõe ma¬
le oꝑat᷑ quis: & dãpnatim accusan
factores legis iustificabunt᷑ qͥa etiã
gentes. & hẽ. Cum enĩ gentes q̃ legẽ
scͥptã moysi ñ hñt naturalit̃ faci

Expanded text:
novat naturalem imaginem Dei in homine sopitam, sine qua renovatione male operatur quis et damnatur, accusantfactores justificabuntur, quia etiam gentes. Et hoc est: Cum enim gentes quae legem, scriptam Mosi, non habent, natur
Abbreviated transcription (Latin):
ad eo ĩ aĩa humana. ymago dĩ ter¬
renoꝵ affectuũ labe detͥta ẽ: ut nulla¬
ei ĩ ca liniam̃ta remanserint. ñ oĩo de
nat᷑alit̾ fuint ea q̃ legis st̃: ñ qͦd ꝑ na¬
turȩ nom̃ ut dictũ ẽ negata sit gr̃a.
s potiꝰ ꝑ gr̃ãm reꝑata nat᷑a. qua gr̃ã¬
ĩ int̾iori homine innouato. lex iusti¬
ciȩ scͥbit᷑. qͣm deleu̾at culpa. Hoc e¬
nĩ illic scͥbitur ꝑ renouationẽ. qͦd de¬
letũ erat ꝑ uetustatẽ. & iõ talis & si

Expanded text:
adeo in anima humana imago Dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea lineamenta remanserint. Non omnino naturaliter fiunt ea quae legis sunt: non quod per naturae nomen, ut dictum est, negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura, qua gratia interiori homine innovato lex justitiae scribitur quam deleverat culpa. Hoc enim illic scribitur per renovationem quod deletum erat per vetustatem. Et ideo talis, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
Qd au ait iudicabunt᷑ ñ ẽ ita intelli¬
gendũ. ut qiͣ ꝑ ignẽ salui fiant ut qͥ¬
dam dicunt. s ꝓrsus ꝑibunt. Non
res se ht̃ sapuer̃o ut dicerent illos ꝑi¬
re. qͥ sñ lege peccauer̃t. hos aũ qͥ in le¬
ge peccauer̃t. Iudicari tm̃. & ñ ꝑire.

Expanded text:
 ait, judicabuntur, non ita est intelligendum, ut quasi per ignem salvi fiant, ut quidam dicunt, sed prorsus peribunt. Nonnres se habet sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt. Hos autem qui in lege pecc
Abbreviated transcription (Latin):
tñ fugiendũ ẽ ad ignorantiȩ tenebs.
ut ĩ eis qͥsꝙ excusatioẽs requirat Ali¬
udẽ enĩ nescisse: aliud scire noluisse.
Igͣnorantia qͥppe q̃ ñ ẽ eoꝵ qui scire
nolunt. s qͥ tamꝗͣ simplicit̾ nescunt.
neminẽ sic excusat. ut sempit̃no igne
ñ ardeat. s fortasse ut mitius ardeat.
si ꝓp̾ea ñ credit. qͥa ñ audiuit qͥd credet.
Id̾oq inexcusabilis ẽ om̃is peccator. ł
reatu origins. uł additam̃to etiã ꝓpͥe

Expanded text:
ideo fugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Ignorantia quippe quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne non ardeat, sed fortasse ut mitius ardeat, si propterea non credit quia non audivit quod crederet: ideoque inexcusabilis est omnis peccator, vel reatu orig
Abbreviated transcription (Latin):
fidei: in quẽ credimꝰ. Qͥ fidelis. & cet̾a.
ħ incipit cõꝑare xp̃m moysi. sicut
ysi uͦ ita cõꝑat. ut sit p̃ moyse fidelis
qͥa ñ suam s patͥs głam quesiuit.
ñ eiꝰ mandata abscondit. moysi gͦ

Expanded text:
icet in quem credimus. Qui fidelis, etc. Hic incipit comparare Christum Moysi, sicut ysi vero ita comparat, ut sit prae Moyse fidelis, quia non suam, sed Patris gloriam quaesivit, non ejus mandata abscondit. Moysi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã humanã naturã. & longe fugientẽ.
longe enĩ eramꝰ insecutꝰ apͥp̃hendit. ñ ange¬
licȩ naturx data ẽ hȩc dignitas. ut d̾s ei
in unã ꝑsonã uingeret᷑ & reuera. magnũ
or magna de genere humano ymaginans
uñ scił. qͥa semen abrahe app̃hendit. debu
ut mortalis eẽt. & cet̾a hmodi. in qͥb sum¬
sub̾e figura dictus ẽ. debuit similari dico.
iõ ut fieret actu miserendi misericors qͦd e¬
rat in nat᷑a. & fidelis scił. nullũ fallens.
pontifex .i. mediator. & pons ad de¬
um. seipsũ offerens ei in sacrifici
passus ẽ ipse .i. in inferiori sub̾a¬
ra. pocens ẽ & eis qͥ tẽptant᷑ auxilia¬
ri. De m̃carnato b dicit. qͥ in carne ꝙͣ
suscepit. multa seua passus ẽ. nouitq

Expanded text:
turam et longe fugientem. Longe enim eramus, insecutus apprehendit. Non angelicae naturae data est haec dignitas, ut Deus ei in unam personam jungeretur, et revera magnum or magna de genere humano imaginans. Unde, scilicet quia semen Abrahae apprehendit, debuiut mortalis esset et caetera hujusmodi, in quibus sime figura dictus est debuit similari Deo, ideo ut fieret actu miserendi misericors, quod erat in natura, et fidelis, scilicet nullum fallens, pontifex, id est mediator et pons ad Deum, seipsum offerens ei sacrificiupassus est ipse, id est in inferiori subra, potens est et eis qui tentantur auxiliari. De incarnato hoc dicit, qui in carne quam suscepit multa saeva passus est, novitque
Abbreviated transcription (Latin):
&e passꝰ multa nouit cõpati. licet ĩpas¬
sibilis sit scđm qͦd d̾s. & ẽ sensus. po¬
tens ẽ eis auxiliari. qͥ tẽptant᷑ .i. cum
multa alacͥtate ꝓtendit manũ ad
cõpatiendũ. tẽptatis: ꝑfecteq idno
uit facere. Nota qͦd ait tẽptatꝰ. Tẽp¬
tat qͥdem d̾s: tẽptat homo. tẽptat
diabolus. Temptat d̾s ut ꝓbet. dia¬
bolus ut decipiat. homo ut sciat qͦd

Expanded text:
et passus multa novit compati, licet quidem impassibilis sit secundum quod Deus. Et est sensus: Potens est eis auxiliari qui tentantur, id est cum multa alacritate protendit manum ad compatiendum tentatis, perfecteque novit id facere. Nota quod ait, tentatus. Tentat quidem Deus, tentat homo, tentat diabolus. Tentat Deus ut probet; diabolus, ut decipiat; homo, ut sciat quod
Abbreviated transcription (Latin):
suadeat᷑ egͦto ꝓmptiꝰ illos cibos acciꝑe. Sic
dens eis ut fiducialit̾ ad mortẽ accedent.¬
& ipse gustauit mortẽ. nullã mortis hñs ne¬
penȩ. qͦ uidei sub lege seruiebant. qͦs euacu¬
ata lege ꝑ gr̃am. a legis onere. & seruili ti
eos . i. iudeos liberos faceret ꝑ gr̃am. qͥti¬
more mortis corꝑis uł animȩ. ꝑ totã uitã
obnoxii erant seruituti legis .i. timore pe¬
narũ. serui erant legis. qͥa timore penarũ
berauit. uł ab inferno. uł a uigo legis. Nus¬
qͣm. Qiͣ. participauit eis ut hoĩes sc̃ifica¬
ret & liberaret. & recte hȩc causa apponit᷑
qͥ a si ñ eẽt eos liberaturꝰ ñ eis participaret.
qͥd in angłis apparet qͥa nꝰqͣm app̃hendit
angłos .i. in nulla scͥpt̾a legit᷑ app̾hendisse
angłicam naturã. ut angłos redimeret.
s ħ legit᷑. qͦd sem̃ abrahe .i. carnẽ de abra¬
ham. ut filios eius saluaret. ñ dico assũp¬

Expanded text:
suadeat aegroto promptius illos cibos accipere; sic dens eis ut fiducialiter ad mortem accederent, et ipse gustavit mortem, nullam habens nepoenae, quo Judaei sub lege serviebant, quos evacuata lege per gratiam a legis onere et servili timeos, id est Judaeos liberos faceret per gratiam. Qui timore mortis, corporis vel animae, per totam vitam obnoxii erant servituti legis, id est timore poenarum servi erant legis, quia timore poenarum liberavit vel ab inferno vel a si dicat: Participavit eis, ut homines sanctificaret et liberaret, et recte haec causa apponitur, quia si non esset eos liberaturus, non eis participaret: quod in angelis apparet, quia nusquam apprehendit angelos, id est in nulla Scriptura legitur apprehendisse angelicam naturam, ut angelos redimeret. Sed hoc legitur quod semen Abrahae, id est carnem de Abraham, ut filios ejus salvaret, Chrysos
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa figulus luti .i. qͥ de luto oꝑat᷑ anñ ha¬
bet iustã potestatẽ. facere ex eadẽ massa
sa fieri ad honorẽ. q̃ ad usus honestos sc̾ ne¬
cessaria. alia uͦ ad contumeliã. q̃ usib culi
ferre opificis uoluntate. ita & d̃s cũ om̃s ex
pec̃cores. alii miseret᷑ & alterũ despicit ñ
sũ iusticia In figulo enĩ sola uoluntas ẽ:¬

Expanded text:
quia figulus luti, id est qui de luto operatur. An non habet justam potestatem facere ex eadem massa m est aliqua vasa fieri ad honorem, quae ad usus honestos sunt necessaria; alia vero ad contumeliam, quae usibus sunt ferre opificis voluntate. Ita et Deus, cum ex unpeccatores, alii miseretur, et alterum despicit, non sine justitia. In figulo enim sola voluntas e
Abbreviated transcription (Latin):
guit qͥ hominib diuina bñficia tͥbue¬
bant. ostendens nullũ bñficiũ ẽẽ huora¬
nũ. s donũ dei. dũ dicit nemo in sp̃u dĩ
loq̃ns dicit anathema iħu. q̃ uox ex hu¬
mano errore ẽ ut om̃e falsũ. ⁊ nemo di

Expanded text:
guit qui hominibus divina beneficia tribuebant, ostendens nullum beneficium esse humanum, sed donum Dei, dum dicit, nemo, in spiritu loquens, dicit anathema Jesu, quae vox ex humano errore est, ut omne falsum, et nemo di
Abbreviated transcription (Latin):
norantes. ꝑ singła carismnata hominibꝰ ma-¬
gis qͣ do głam dabant. nescientes ħdona. a
sp̃u sc̃o ministri. iõ ĩ om̃ib ostendit laudẽ
ĩt totũ malũ fuit ex homine ñ bonũ ut
tẽ putabant. ita ñc ex sp̃u cłi om̃ia bonaẽẽ
credant᷑. Dicit iͦs. Ideonotũ. ⁊ cet̾a sli. qͥa sci
net᷑ a malo. ⁊ fit bonũ. ⁊ hẽ qͦd ait. hoc inqꝗͣ
notũ facio qͦd nemo loq̃ns in sp̃u cłi. cogi¬
tando. loq̃ndo. oꝑando. dicit similit̃ tb
modis. scił. corde. ore. & oꝑe. anathema ihu.¬

Expanded text:
a per singula charismata hominibus magis gloriam quam Deo dabant, nescientes hoc a Spiritu sancto ministrari; in omnibus ostendit laudem runt totum malum, fuit ex homine non bonum, ut tunc putabant, ita nunc ex Spiritu Dei omnia bona esse credantur. Dicit ergo: Ideo notum, etc. Quasi netur a malo, et fit bonum. Et hoc est quod ait: Hoc, inquam, notum facio, quod nemo loquens in Spiritu Dei, cogitando, loquendo, operando, dicit similiter tribus modis, scilicet corde, ore et opere, anathema
Abbreviated transcription (Latin):
lari oĩum illoꝵ .i. de sp̃u sc̃o pͥus agit ⁊
dicturꝰ qͥa om̃ia bona sc̃ a sp̃u scõ. pre¬
mittit simile in contͣrio dicens. scitisut
mulac᷑ muta. cui ĩ pietati rõ repugnat
ꝓut ducebamini a maligno sp̃u. Nõ¬
ta qͦd sp̃alia illis tͣditurꝰ apłs. pͥorẽ con¬
l̾isationẽ eoꝵ memorat. utt sicut fue¬

Expanded text:
lorum, id est de Spiritu sancto prius agit. Et dicturus, quia omnia bona sunt a Spiritu sancto, praemittit simile in contrario dicens, scitis, umulacra muta, cui impietati ratio repugnat, prout ducebamini, a maligno spiritu. Nota quod spiritualia illis traditurus Apostolus priorem conversationem eorum memorat, ut sicut fue
Abbreviated transcription (Latin):
fĩs mei cũ conuenitis ad similitudinẽ
dm̃ice cenȩ ad manducandũ corpꝰ dm̃.
iuicẽ expectate ⁊ ieium. dũ om̃s con¬
ueniant ut multoꝵ oblatio insimul
celebret᷑. ⁊ om̃ib ministret᷑. S siqͥs esurit.
& ĩpatiens ñ uult expectare manducet
domi suos cibos .i. pane t̃reno pascat᷑ nec
pꝰ eucharistiã sumat. Ideo ita ordinate.⁊
sñ scismate faciendũ ẽ uob̾. ut ñ conue¬
matis in iudiciũ dãpnatiõis. Cet̾a aũ.¬

Expanded text:
fratres mei, cum convenitis, ad similitudinem Dominicae coenae, ad manducandum corpus Domini, invicem exspectate, et jejuni, dum omnes conveniant, ut multorum oblatio in simul celebretur, et omnibus ministretur. Sed si quis esurierit, et impatiens non vult exspectare, manducet domi suos cibos, id est pane terreno pascatur, nec post eucharistiam sumat. Ideo ita ordinate et sine schismate faciendum est vobis, ut non conveniatis in judicium damnationis. Caetera au
Abbreviated transcription (Latin):
pulos p̾us diuisos ꝑ legem condat
in semet ipso .i. coniungat in fide
eius. ipse dico faciens pacẽ destrue¬
tis inimicitiis. faciens dico mnuno
nouo homine .i. in se solo. a qͦ ñ aliũ¬
de ẽ nouitas. Ꝙ item. iõ euacuat.
ut reconciliet ambos deo positos ĩ
impios. & ambos reconciliat do pã
tis se obtulit. ⁊ ꝑ euͣgłium illumina¬
uit. q̃ duo conseq̃nt̃ ostendit subdeis
ipse dico int̾ficiens in semet ipso in¬
imicitiã. quȩ erat int̃ d̾m & hoĩes.
toris. ⁊ ueniens .i. ꝑ assũptã huma¬
nitatẽ. apparens eugłizauit. & si ñ
sine lege erant. N ẽnĩ regione a do
longe ẽ qͥsq s affectu. Amas d̾m:
ꝓpe es. Odisti d̾m: longe es. Et ean¬
dem pacẽ annuntiauit his qͥ ꝓpe
erant.i. uideis qͥ unũ dm̃ coleban.
& legẽ a deo acceꝑant. Qm̃. Aiͣ. an
nuntiauit pacẽ. & etiam fecit. &
qͦd fecerit effectꝰ indicat. qm̃ ambo
hnĩs accessũ .i. facultatẽ acceden¬

Expanded text:
pulos prius divisos per legem, condat pulos prius divisos per legem, condat in semetipso, id est conjungat in fide ejus. Ambrosius Ipse dico, faciens pacem, destructis inimicitiis. Faciens dico, in uno novo homine, id est in se solo a quo non aliunde est novitas. Et item ideo evacuat ut reconciliet ambos Deo, positos inipsos, et ambos reconciliat Deo Pattis se obtulit, et per Evangelium illuminavit: quae duo consequenter ostendit, subdens; Ipse dico, interficiens in semetipso inimicitiam, quae erat inter Deum et homines, id toris. Et veniens, id est per assumptam humanitatem apparens, evangelizavit, et si non sine lege erant. Non enim regione a Deo longe est quisque, sed affectu. Amas Deum, prope es. Odisti Deum, longe es. Et eamdem pacem annuntiavit his qui prope erant, id est Judaeis qui unum Deum colebant, et legem a Deo acceperant. nuntiavit pacem, et etiam fecit, et quod fecerit, effectus indicat. Quoniam ambo habemus accessum, id est facultatem acceden
Abbreviated transcription (Latin):
mediũ parietẽ macerie .i. obstacu¬
lũ qͦd erat int̾ illos duos ppłos hinc
ex lege. mñ ex ydolat̾a soluit. remoueis
legẽ a iudeis. & ydolatͥam ex gentib.
qͥ paries dicitur maceriȩ. qͥa ñ erat
stabilis. neq robustus. Est enĩ ma¬
ceria congeries lapidũ. sñ cem̃to. ut
fit cͥca ortos. Paries gͦ maceriȩ ẽ qͥ fa¬
cile destrueret᷑ ueniente gr̃a. q̃ ⁊ le¬
gẽ ãmouit. ⁊ corda gentiũ ab ydo¬
latͥa com̃tit. Medius aũ erat ut ne¬
uter ppłs alt̾i concordaret. Sstante
aũ hoc pariete erant inimicitie. ira
inuidiaq int̾ eos. quȩ abolite sus
destructo pariete. uñ subdit & ꝑ ħ
ẽ soluens inimicitias in carne sua.
assũpta.uł. ĩmolata. Legem. Hicex
mandatoꝵ .i. euacuans legẽ ueterẽ
qͣntũ ad ea q̃ mandabat .i. ad car¬
nales obseruantias ñ qͣntũ adueri¬
tatẽ qͣm p̃signabat. Euacuans di¬
co decretis .i. p̃ceptis euͣgłii quȩ ex ra¬
tione st̃. Ideo euacuauit ut duos po¬

Expanded text:
medium parietem maceriae, id est obstaculum quod erat inter illos duos populos, hinc ex lege, inde ex idololatria solvit, removens legem a Judaeis, et idololatriam a gentibus: qui paries dicitur maceriae, quia non erat stabilis neque robustus. Est enim maceria congeries lapidum sine caemento, ut fit circa hortos. Paries vero maceriae est qui facile destrueretur veniente gratia, quae et legem amovit, et corda gentium ab idololatria convertit. Medius autem erat ut neuter populus alteri concordaret. Stante autem hoc pariete erant inimicitiae, ira, invidiaeque inter eos, quae abolitae sunt destructo pariete. Unde subdit: Et per hoc est solvens inimicitias in carne sua, assumpta vel immolata. Legem. Hic exmandatorum, id est evacuans legem veterem, quantum ad ea quae mandabat, id est ad carnales observantias, non quantum ad veritatem quam praesignabat. Evacuans dico, decretis, id est praeceptis Evangelii quae ex ratione sunt, ideo evacuavit ut duos po
Abbreviated transcription (Latin):
gentes accessũ hñt ad patrẽ ergo
uos gentiles. iã. scił. a tempore fide
ñ estis hospites .i. indigniores in fi¬
de uideis. sicut olim recepti in lege.
& aduene .i. extͣnei a deo. s estis cuiẽ
domestici .i. familiares dei. quib
scił. archana reuelat. aiͦ. de baby¬

Expanded text:
tes accessum habent ad Patrem. Ergo, o vos gentiles, jam, id est a tempore fidei, non estis hospites, id est indigniores in fide Judaeis, sicut olim recepti in lege, et advenae, id est extranei a Deo. Sed estis cives domestici, id est familiares, Dei, quibus scilicet arcana revelat, quasi de Baby
Abbreviated transcription (Latin):
Wñ apłs ait xp̃c dilexit nos: c tͣdidit
semetipsũ ꝓ nobis. Si gͦ pat̃ filiũ tͣdidit
&e filiꝰ seipsum. iudas qͥd fecit:. Pater: tra
bñfecit. iudas tͣdendo magistrũ ꝓ aua¬
ritia: male fecit. Nenĩ qͦd nob prestitũ
ẽ de passiõe ocp̃i: malitiȩ uidȩ deputa.¬
bit᷑. ł łabebit ille mertedẽ malitiȩ. xxp̃c
ta ut eiꝰ accusatio sit adu̾sus electosdi.
ut noceat electis di qͦs p̃sciut ad ui¬
tã: Utiq illis accusatio nulliꝰ nocet.
Nisus aũ diaboli: accusatio đr. Clete.
nullꝰ nocet. qͥa nec ds: nec aliꝰ. Aliꝰ em̃
ñ potest đs ñ uult: qͥa ip̃e qͥiꝰtificat.
Nũ qͥd gͦ uult accusare suos: Non.
Et cũ nullꝰ accuset. qͥs qͥ condẽpnet.
.l. qͥ possit inferre mortẽ: Nullꝰ pote¬
rit inferre. qͥ uelit. solus enĩ xp̃c pos
co mortuus. ĩmo qͥ & resurrexit quõd
maiꝰ ẽ: ut & nos resurgamꝰ. Qetiã qͦd
ẽ maximũ. ẽ ad dexterã di .i. eqͣlis

Expanded text:
 dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Si ergo Pater Filium tradidit, et Filius seipsum, Judas quid fecit? Pater tradefecit; Judas tradendo magistrum pro avaritia, male fecit. Non enim quod nobis praestitum est de passione Christi, malitiae Judae deputabitur; habebit ille mercedem malitiae, Cta ut ejus accusatio sit adversus electos Dei, id est ut noceat electis Dei quos praescivit ad vitam? utique nullius accusatio illis nocet. Nisus autem diaboli accusatio dicitur. Vere nullus nocet, quia nec Deus, nec alius. Alius enim non potest, Deus non vult, quia ipse est qui justificat. Nunquid ergo vult accusare suos? non. Et cum nullus accuset, quis est qui condemnet, id est qui possit inferre mortem? nullus poterit inferre qui velit. Solus enim Christus co mortuus, imo qui et resurrexit, quod majus est, ut et nos resurgamus, qui etiam, quod est maximum, est ad dexteram Dei, id es