comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis ẽ uͥtute p̃ditus. qͣnto aũ minꝰ
tantominꝰ in est uͥtus. & qͣnto minus
inẽ uirt᷑ tanto magis inẽ uitiũ Inhac
decalogͦ legis implet᷑. Decalogͦ enim
legis decẽ precepta habet. quȩ sic st̃ distri¬
buta. ut tͥa ꝑtineant ad đm. septẽ ꝑtine¬
ant ad hominẽ. Est enĩ bellũ. qͦd secũ agit
homo. dimicans cont᷑ concupiscentias
malas. & frenans auaritiã. elidens suꝑbi¬
am. suffocans ambitionẽ trucidans libi¬
dinẽ. Hłas pugnas fac in occulto: & ñ urs¬
ceris in aꝑto. Ad hoc docent᷑ manꝰ nr̃e ad
tharista. In spectaculo dei: unũ est. Cangis
easdem decẽ cordas: & feras occidis. Utr̃q
simul facis. Cangis pͥmã cordam. qͣ unus
colit᷑ ds. cecidit bestia suꝑstitiõis. Tangis
crudelior oeteris bestiis amor huiꝰ seculi.
Dropt̃ amorẽ huiꝰ seculi. laborant hoĩes
in om̃ib negotiis. tu autẽ in om̃ibꝰoꝑibꝰ¬

Expanded text:
editus. Quanto autem minus, tanto minus inest virtus. Quanto minus inest virtus, tanto magis inest vitium. In hac Decalogus legis impletur. Decalogus enim legis decem praecepta habet, quae sic sunt distributa ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad hominem. Est enim bellum quod secum agit homo, dimicans contra concupiscentias malas, et frenans avaritiam, elidens superbiam, suffocans ambitionem, trucidans libidinem. Has pugnas facis in occulto, et non vinceris in aperto. Ad hoc docentur manus vestratharista: in speeasdem decem chordas, et feras occidis. Utrumque simul facis? tangis primam chordam qua unus colitur Deus, cecidit bestia superstitionis. Tangis crudelior caeteris bestiis amor saeculi hujus. Propter amorem enim saeculi hujus laborant homines in omnibus negotiis; tu autem in omnibus b
Abbreviated transcription (Latin):
homo: cũ cota uita sua ꝑgit in incõmuta¬
bilẽ uitã. & toto affectu in heret illi. Si aũ
se ꝓpt̃ se diligit. ñ se refert ad dm̃. s ad seipsũ
conu̾sus. ñ ad incõmutabile aliqͦd conuer
ipsũ. ñ ꝓpt̃ terpsũ debes diligere s ꝓpt̃ illũ
uͥ rectissimꝰ tuȩ dilectionis finis ẽ: ñ succen¬
seat alius homo. si etiã ipsum. ꝓpt̃ d̃m dili¬
gis. ł lec est enĩ regula dilectionis. diuinit᷑
constituta. ut diligas ꝓximũ ꝓpt̃ d̃m. dm
uͦ ex toto corde. ex tota anima. ex totam̃te.
ut scił. om̃s cogitationes tuas. & omnẽ ui¬
tã. & omnẽ intellectũ. in illũ conferas: a
qͦ habes ea ipsa quȩ confers. Nẽmogͦ dili¬
git ꝓxnũ: nͥ diligat dm. Qnͣtũ gͦ potest
ꝓximo impendat: quẽ diligit sicut seip¬
sum. ut ille diligat dm: quẽ si ipse ñ dili¬
git ꝓocimũ. qͥa ñ diligit serpsũ. Qͥ aũ se
ꝓpt̾ habendũ dm diligunt. ipsi se dilig̃t
Ergo ut se diligant: dm diligunt. Non

Expanded text:
homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid converipsum, non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim est regula dilectionis divinitus constituta, ut diligas proximum propter Deum. Deum vero ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, ut scilicet omnes cogitationes tuas, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Nemo ergo diligit proximum, nisi diligat Deum. Quantum ergo potest, proximo impendat quem diligit, sicut seipsum, ut et ille diligat Deum, quem si ipse non diligit proximum, quia non diligit seipsum. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
creata st̃. Omĩa a patre s ꝑ filiũ creata st̾:
nec alia ꝑfiliũ. alia ꝑ patrẽ. s eadẽ. Alio¬
qͥn. iã ñ om̃ia ꝑ patrẽ: nec om̃ia ꝑfilium.
Si aũ om̃ia ꝑ patrẽ. & om̃ia ꝑ filium. ergo
eadẽ ꝑ patrẽ quȩ ꝑ filiũ facta sunt. Equa¬
lis gͦ ẽ patͥ filius: & inseꝑabilis oꝑatio u¬

Expanded text:
creata sunt. Nec alia per Filium, alia per Patrem, sed eadem: alioquin jam non omnia per Patrem, nec omnia per Filium; si autem omnia per Patrem, et omnia per Filium; ergo eadem per Patrem quae et per Filium facta sunt; aequalis est ergo Patri Filius, et inseparabilis operatio u
Abbreviated transcription (Latin):
dici. ds tͥnitas ẽ pat̃ ne intelligat᷑ ꝑsona
patͥs. s ẽ nobis pat̃. nec ẽ ille pat̾. qui ẽ ter¬
cia ꝑsona nec alius. s ẽ d̾s unꝰ. qͥ ẽ nobis pa¬
ter ex tẽpore. & qͥ ẽ ille pat̃. sicut filiꝰ ẽ. unꝰ ds̃
cũ patre. nec tñ ẽ ds qui genuit. De haugͦ¬

Expanded text:
s Trinitas est Pater, ne intelligatur persona Patris. Sed est nobis Pater, nec ille Pater qui est tertia persona, nec alius, sed est Deus unus qui est nobis Pater ex tempore, et qui est ille Pater, sicut Filius est unus Deus cum Patre, nec tamen est Deus qui genuit. A
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittat᷑ eqͣlitas angłoꝵ. Et inscͥpt᷑is qͥdẽ.
nescio utrũ uł. possit uł. facile possit reꝑi¬
ri: aꝑte angłos dictos deos. Sigͦ nusꝗͣ in di¬
uinis eloquiis reꝑit᷑ eamͥ causa potissimũ
occurrit. qͣre angłi ñ dicunt᷑ dii. ne abhõibꝰ
putarent᷑ colendi. ne hoĩes ad hoc inclina¬
rent᷑ ut seruitiũ religiõis. q̃ grece liturgia.
uł. latͥa di. angłis exhib̾ent. s noie officii.
multo utiliꝰ uocant᷑ scił. angłi qui latine
dñr nuntii. ut ille colat᷑ cuiꝰ sunt nim¬

Expanded text:
equalitas angelorum. Et in Scripturis quidem nescio, utrum vel possit, vel facile possit reperiri aperte angelos dictos deos. Si ergo nusquam in divinis eloquiis reperitur ea mihi causa potissimum occurrit, quare angeli non dicuntur dii, ne ab hominibus putarentur colendi; ne homines ad hoc inclinarentur, ut servitium religionis quae liturgia vel latria dicitur, angelis exhiberent, sed nomine officii multo utilius vocantur angeli, qui Latine dicuntur nuntii, ut ille colatur, cujus sunt nun
Abbreviated transcription (Latin):
tiue d̾s tͥnitas. adoptiue sc̃i. qͥ ꝑ adoptiõis
gr̃am seĩ dii sunt. Nuncupatiue. demones. &
ydola. qͥa nominetenꝰ tm̃ dii st̃: ñ nat᷑a uel
participatiõe. De diis adoptiuis dictũ ẽ. &¬
si sc̃ qui dicant᷑ dii. siue in celo. siue in terra.
siqͥdẽ st̃ dii multi. & dñi multi. Eos enĩ intelli¬
gi uoluit qͥ digne etiã dicunt᷑ dii. ita sane.
git᷑. diis ñ maledices. uł detrahes. s ñ sunt
iussi sacͥficiis. uł. ullis latͥȩ obsequiis hono
rari. Wł potest etiã de nuncupatuus diis ac¬
cipi illud. Nã & si st̃ qͥ dicant᷑ dii. agentib
siue incelo ut sol & luna. siue in t̾ra. ut apol
lo. esculapiꝰ. hercules. & huiꝰ modi. Ioeo dixi
dicant᷑. si qͥdẽ sunt dii multi. opiniõe paga¬

Expanded text:
Deus Trinitas; adoptive, sancti qui per adoptionis gratiam dii sunt; nuncupative, daemones et idola, quia nomine tantum dii sunt, non natura vel participatione. De diis adoptivis dictum est, etsi sint qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra, siquidem dii sunt multi, et domini multi. Eos enim intelligi voluit qui digne etiam dicuntur dii, ita sane ugitur: Diis non maledices, vel detrahes. . Sed non sunt jussi sacrificiis, vel ullis latriae obsequi potest etiam de nuncupativis diis dici illud, nam etsi sunt qui dicuntur dii, a gentibus, sive in coelo, ut sol et luna, sive in terra, ut Apollo, vel Esculapius, Hercules, et hujusmodi; ideo dixi dicantur, siquidem dii sunt multi, opinione paga
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sp̃s sc̃s. hoc uerũ dicis. S qͦd uirtutẽ de iur¬
tute genitã. & uͥtutẽ de uirtute ꝓcedentẽ. ñ
uis eandẽ habere naturã ħ falsum dicis. hoc
ticipatiõe ditatis. ut scĩ siue in celoiam recep¬
ti. ut qͥ de corpore exier̃t. siue interra moran
Et ñ falso putatos dico dos. s in u̾itate dii st̾.
siqͥde multi st̃ dii participatiõe ditatis. ut

Expanded text:
 sanctus. Hoc verum dicis, sed quod virtutem de virtute genitam. et virtutem de virtute procedentem, non vis eamdem naturam habere? Hoc falsum dicis. Hoc ticipatione deitatis, ut sancti, sive in coelo, jam recepti, ut qui de corpore exierunt, sive in terra, moranntur, et non falso putatos, dico deos, sed in veritate Dei sunt, siquidem multi sunt dii, participatione deitatis ut
Abbreviated transcription (Latin):
tib uͦ plures qͦs nr̃ terret .i. demones. qͥ uo¬
lentes uidi dii. sibi exigunt illa. quȩ uero
deo debent᷑ scił. aras. sac̾ficia. & alia huiꝰmo¬
di. Nost̃ uͦdeus. hoĩes cłos facio qͥ ñ ẽ factꝰ.
⁊ iõ uerꝰ ds̃. Deos aũ homines ẽẽ appellatos:
inuenimꝰ in illo psalmo. Ds̃ stetit in syna¬
goga deoꝵ. & item. Ego dixi dii estis. S q̃rit᷑
si homines dii uocant᷑ utrũ angłi uocandi

Expanded text:
tibus vero plures quos noster terret, id est daemones; qui volentes videri dii sibi exigunt illa quae Deo vero debentur, scilicet aras, sacrificia, et alia hujusmodi. Noster vero Deus homines deos facit, qui n est verus Deus. Deos autem homines esse appellatos invenimus in illo psalmo: Deus stetit in synagoga deorum . Et item: Ego dixi: Dii estis . Sed quaeritur, si homines dii vocantur, utrum angeli vocandi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinens ⁊ gub̃nans om̃ia. uerbo .i. solo mi¬
ꝑio. u̾ͥtutis fuȩ .i. potentiȩ. ⁊ bonitatis suȩ.
quȩ ñ minor apparet. gub̾nando. qͣm crean¬
do. oinia enĩ continet bonitate. & maiestate sua
uͥtutis. Hoc enĩ dicendo facilitatẽ continendi
uoluit designare. ꝑ metaphorã illoꝵ. qͥ sñ ul

Expanded text:
gubernans, omnia verbo, id est solo irio, virtutis suae, id est potentiae et bonitatis suae quae non minor apparet gubernando quam creando; omnia enim continet bonitate et majestate sua.ubi scilicet hoc dicendo facilitatem continendi voluit designare, per metaphoram illorum qui sine ul
Abbreviated transcription (Latin):
det enĩ.Niͣ. uere ĩmutabim᷑. qͥa oportet. ꝓ
eo qͦd bñ seruiuimꝰ. uł. qͥa ñobis ꝓmissũ ẽ.
ħ corruptibile corpꝰ induere ut ornam̃tũ.
incorruptionẽ. ut ultͣ ñ esuriat. uł aliqͣte¬
nus ledat᷑. ⁊ oportet mortale ħ .i. ħ corpus
mortale qͦd ostendr induere ĩmortalitatẽ.
ut ultͣ ñ dissoluat᷑. Hẽc gͦ uisibilis caro
sñ dubitatiõe resurg̾e. credenda ẽ U̾idet᷑
enĩ apłs eã tanꝗͣ digito ostende. cum di¬
cit oportet corruptibile. hoc. Dicendo eñ¬
hoc. in eam qͣi intendit digitũ. ut eadẽ ca¬
ro q̃ uidet᷑: resurrectura monstret᷑.s ñ talĩ.
rit ibi corruptio. & mortalitas .i. ñ scđm
has qͣlitates erit ibi caro. s eadẽ carnis sub¬

Expanded text:
re immutabimur, quia oportet pro eo quod bene servivimus, vel quia nobis promissum est, hoc corruptibile corpus induere, ut ornamentum, incorruptionem, ut ultra non esuriat, vel aliquatenus laedatur. Et oportet mortale hoc, id est corpus hoc mortale quod ostenditur, induere immortalitatem, ut ultra non dissolvatur. Haec ergo visibilis caro sine dubitatione resurgere credendum est. Videtur enim Apostolus eam tanquam digito ostendere, cum dicit: Oportet corruptibile hoc, dicendo hoc, in eam quasi digitum intendit, ut eadem caro quae videtur resurrectura monstretur, sed non talrit ibi corruptio et mortalitas, id est non secundum has qualitates erit ibi caro, sed eadem carnis sub
Abbreviated transcription (Latin):
mn ysaia. uł. inosee. uͥ ita leg̾r. Ero morstua
ait factꝰ ẽ tanꝗͣ de p̃terito. ne qͥs putare
ẽẽ dictum de morte int̾iori. qͦd iam factũ÷.¬
& morti insultantis. in ꝑsona resurgen¬
tiũ: ut certior sit resurrectio. Ait gͦ ex ꝑ¬
sona resurgentiũ. Ubi ẽ omors corporiᷤ.
scił uictoria tua .i. potentia. qͣ om̃s dissol¬
uebas. qͣ om̃s sic uiceras. ut etiã cd̃i filiꝰ
decũ confligeret. teq ñ uitando s susci¬
piendo suꝑaret: Clicisti in morientib.
uicta es in resurgentib. uictoria tua qͣ
absorbueras corꝑa morientiũ. tẽporalis

Expanded text:
in Isaia vel in Osee, ubi ita legitur: Ero mors tua, ait, factus est, tanquam de praeterito, ne quis putaret esse dictum de morte interiori, quod jam factuet morti insultantis in persona resurgentium, ut certior sit resurrectio. Ait ergo ex persona resurgentium: Ubi est, o mors, corporis, scilicet victoria tua, id est potentia, qua omnes dissolvebas, qua omnes sic viceras, ut etiam Dei Filius tecum confligeret, teque non vitando, sed suscipiendo superaret; vicisti in morientibus, victa es in resurgentibus; victoria tua qua absorbueras corpora morientium, temporalis
Abbreviated transcription (Latin):
dum sit aꝑit. & qͣi. quis dicat qͣm ca¬
ro erit & caro ñ erit: Focponit dicess.
do enĩ myst̾ium: obscuritatẽ signifi¬
cat. Nã mystium gͥcum ẽ: qͦd latine di¬
cit᷑ secretũ. uł. occultũ. Qdẽ illd̾: Hoc

Expanded text:
dum sit, aperit. Et quasi quis dicat: Quomodo caro erit, et caro non erit? exponit dicens: do enim mysterium obscuritatem significat. Nam mysterium Graecum est, quod Latine dicitur secretum, vel occultum: quod est illud, ho
Abbreviated transcription (Latin):
alia. & ẽ sensꝰ resurrectio fiet ĩtuba.
.l. ĩ nouissimo signo qͦd dabit᷑ ut ista
cõpleant᷑ Hȩc t̾uba ẽ clamor de qͦ
am ei. Non enĩ t̾e ueniet cũ sꝑatur.
s media nocte .i. cũ ualde obscurũ
erit .i. occultũ ueniet. Et qͣi qͥs que¬
reret. anerit sonꝰ: Respondet. utiq. Canec
enĩ tuba. Tubȩ nomine. aliqͦd euidens. & p̃¬
clarũ signũ intellig̃r. qͦd uax archangħ. &¬

Expanded text:
alia. Et est sensus: Resurrectio fiet in tuba, id est novissimo signo, quod dabitur, ut ista compleantur. Haec tuba est clamor de quo n eo. Non enim tunc veniet cum speratur, sed media nocte, id est cum valde obscurum erit, id est occultum, veniet. Et quasi quis quaereret: An erit sonus? Respondet: Utique. Canet enim tuba. Tubae nomine aliquid evidens et praeclarum significare intellig
Abbreviated transcription (Latin):
mali resurgemꝰ. hoc gen̾alit̃ intelli¬
git᷑ si dix̾imꝰ quia etiã sc̃i uiui reꝑ¬
ti xp̃o ueniente morient᷑. sic enim
resuug̾e pot̾unt ñ enĩ resurrectio
fieri poterit: nͥ mors p̃cesserit Sigͥ

Expanded text:
aimo Hoc generaliter intelligitur, si dixerimus, quia etiam sancti vivi reperti Christo veniente morientur. Sic enim resurgere poterunt. Non enim resurrectio fieri poterit, nisi mors praecesserit. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
in massa. Ipse enĩ ꝑ pecc̃m ẽ corruptꝰ qͦs genu¬
it. om̃s nati sunt sub pecẽo. Ex̃ eogͥ: cuncti
dicat. qͥs: in om̃s ꝑtransiit pecẽm. qͥd ͦ egit
lex: Nõne illa reconciliare potuit. ut pecca¬
tũ ñ tͣnsiret in om̃s: N inqͥt. Usq ad legem
.i. in homine. qͥa nec lex potuit auferre pec¬
catũ. s auxit. siue naturalis. in qua qͥsꝙ
iã ratione utens incipit pecc̃o original
addere ꝓpͥa siue scͥpta. q̃ ꝑ moysen ppło da¬

Expanded text:
ius Ipse enim per peccatum corruptus, quos genuit omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti dicat quis: In omnes pertransiit peccatum. Quid ergo egit lex? Nonne illa reconciliare potuit ut peccatum non transiret in omnes? Non, inquit, usque ad legem est in homine. Quia nec lex potuit auferre peccatum, sed auxit, sive naturalis in qua quisque jam ratione utens incipit peccato originali addere propria; sive scripta, quae per Mosen da
Abbreviated transcription (Latin):
tiões bñdicerent᷑. ⁊ hita faciebant. ut ceteri
im̃ offerrent ñ hñtes pudore confund̃ent᷑
ñ sum̃tes partẽ. ⁊ ħ tã cito agebant. ut suꝑ¬
uenientes nicħ inuenirent qͦd ed̾ent. ⁊ dũ sic
ag̾ent. domi potiꝰ hec ag̃nda dicit qͣin ec¬
nob̾: Non inuenio qͥd dignũ sit uob̃. Lan¬
douos maliis. s in h ñ laudo.i. in hoc ni

Expanded text:
tiones benedicerentur, et hoc ita faciebant, ut caeteri tiones benedicerentur, et hoc ita faciebant, ut caeteri unde offerrent non habentes, pudore confunderentur, non sumentes partem, et hoc tam cito agebant, ut supernae mentes nihil invenirent quod ederent. Et dum sic agerent domi potius haec agenda dicit quam in ecvobis? Non invenio quid dignum sit vobis. Laudo vos in aliis, sed in hoc non laudo, id est in hoc ni
Abbreviated transcription (Latin):
li scificaret᷑. ⁊ dñici corꝑͦis ac sangͥnis sacra¬
m̃tum conficeret᷑ Post celebͣtionẽ uͦ sacri
myst̾ii. ⁊ consecͣtiõe panis ac uini. suas ob¬
latiões uendicabant ⁊ aliis ñ cõmunicã¬
tes soli sumebant. ut m̃ etiã inebͥarentur
admanducandũ cenã suã. resumens totũqͦd
obtulit ⁊ aliꝰ qd̃ esurit. aliꝰ aũ ebrus ẽ ⁊ ita
agitis contͣ significationẽ. ⁊ ordinẽ sacͣm̃ti.
miinꝰ enĩ oblatũ totiꝰ ppłi fit .i. unu̾isis com¬
municari debet. qͥa in umno pane om̃s sig̃can¬
tur ꝑ id enĩ qͦd unũ om̃s st̃. de imo sumere
oportet. Hos gͦ notat qͥ ĩ eccłia uͭ causa umi¬
tatis. ⁊ mist̾ii conuenit᷑ suas oblatioes causa
dissensioĩs ꝗͣ ꝓseudo seminauer̃t sͥ uendi¬
cabant. tantas enĩ dissensiões int̃ eos pseu¬
do seminau̾ant ut suas ⁊elarent oblatiões
⁊ uendicarent. cũ una eadẽq p̃ce oĩũ obla¬

Expanded text:
is et sanguinis sacrais et sanguinis sacramentum confiteretur. Post celebrationem vero sacri mysterii, et consecrationem panis et vini suas oblationes vindicabant, et aliis non communicantes soli sumebant, ut inde etiam inebriarentur ad manducandum suam coenam, resumens totum quod obtulit, et alius quidem esurit, alius autem ebrius est, et ita agitis contra significationem, et ordinem sacramenti.Munus enim oblatum totius populi fit, id est universis communicari debet, quia in uno pane omnes figurantur. Per id enim quod omnes unum sunt, de uno sumere oportet. Hos ergo notat qui in ecclesia, ubi causa unitatis et mysterii convenitur, suas oblationes causa dissensionis quam pseudo seminaverunt sibi vindicabant. Tantas enim dissensiones inter eos pseudo seminaverant, ut suas zelarent oblationes et vindicarent, cum una eademque prece omnium obla
Abbreviated transcription (Latin):
ad erogandũ pauꝑib s ad manducã¬
dũ suã cenã. ⁊ alius qͥd̾ esurit. cui ni¬
chil datis ⁊ alius qͥd̃ ebriꝰ ẽ cum sobrii
ẽẽ deb̾etis. Aultiplicit̃ tangit eos. qͥa
⁊ pͣnsi sumebant corpꝰ dñi. ⁊ de pͣndio
suo luxurioso. nicħ tͥbuebant esurieis¬
cã. nec pauꝑib tͥbuitis. s nũqͥd ñ ha¬
betis domos ad manducandũ & bi¬
ciendũ. Aut eccłiã dei .i. domũ orõis
⁊ confunditis .i. erubes¬
di contẽpnitis: Et ħ cotidianꝰ usus loq̃ndi
obtinuit. ut ĩ eccłiã ꝓdire uł confug̃e ñ di¬
cat᷑ nͥ qͥ ad locũ ipsũ. parietesq ꝓdierit. uł
confug̾it qͥb eccłiȩ cong̃gatio continetur.
Ct ał̾r potest legi. Cnꝰqͥsq enĩ. ⁊ cet̾a. Nõtat
illos. qͥ mun̾a q̃ offerebant altarib sͥ resume¬
bant. nec aliis ñ hñtib cõmunicari sinebãt.
Offerebant enĩ diuites panẽ ⁊ uinũ habũ¬
dant̃: ut bñdictiõe ⁊ consecͣtiõe sacerdota¬

Expanded text:
ad erogandum pauperibus, sed ad manducandum coenam suam. Et alius quidem esurit, cui nihil datis; alius autem ebrius est, cum sobrii esse deberetis. Multipliciter tangit eos, qui autem pransi sumebant corpus Domini, et de prandio suo luxurioso nihil tribuebant esuriennicam, nec pauperibus tribuitis, sed nunquid habetis domos ad manducandum et bi domum orationis, et confunditis, id esDei contemnitis: et hoc quotidianus usus loquendi obtinuit, ut in ecclesiam prodire vel confugere non dicatur, nisi qui ad locum ipsum parietesque prodierit, vel confugerit, quibus Ecclesiae congregatio continetur. Vel aliter potest legi. Unusquisque enim, etc. Notat illos qui munera quae offerebant altaribus sibi resumebant, nec aliis non habentibus communicari sinebant. Offerebant enim divites panem et vinum abundanter, ut benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
uas opiniones. uł. gignit. uł. seqͥt. Qui
aũ. huiꝰmͦi credit: ymaginatiõe u̾itatis
ac pietatis illusus ẽ Conuenientibꝰ
ceta. Nic redarguit eos de ħ qͦd corpus
dñicũ. ñ eo ordine sumebant. qͦ sumio¬
portebat. Int̾ pͥndia enĩ. uł pꝰ pͣndia eu¬
charistiã sumebant. qͦd ieiuni potiꝰ fa¬
cere deb̾ent. Huiꝰ aũ rei faciende occasi¬
onẽ sũpser̃t ex eo qͦd dñs manducantib

Expanded text:
as opiniones vel gignit vel sequitur; qui autem hujusmodi credit, imaginatione veritatis ac pietatis illusus est. Convenientibus, etc. Hic redarguit eos de hoc quod corpus Dominicum non eo ordine sumebant quo sumi oportebat. Inter prandia enim vel post prandia, eucharistiam sumebant, quod jejuni potius facere deberent. Hujus autem rei faciendae occasionem sumpserunt ex e
Abbreviated transcription (Latin):
soli luna ñ sñ labore statuta s̃ ĩplent spacia. qͦdẽ causa
s elem̃toꝵ creat᷑a ingemiscit: s & nos ipsi &
cẽta. Post creaturã mundanã. adicit etiã hoc¬
nos expectare. & ingemiscere ad qm. ut hinc
libem᷑. qͥa cxp̃ianis mund hic pelagͦ ẽ. Seqͥt᷑.

Expanded text:
sol et luna, non sine labore statuta, sibi implent spatia; quod est causa  elementorum creatura ingemiscit, sed et nosipsi, etc., post creaturam mundanam adjicit, etiam nos exspectare, hoc et ingemiscere ad Deum, ut hinc liberemur, quia Christianis mundus hic pelagus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nos sp̃s. s & similit̾ .i. ꝑ eandẽ gr̃am suã.
ad orandũ. infirmitatẽ nr̃am docens ⁊ fa¬
berari petimꝰ & q̃ longe futura st̃ mox
fieri uolumꝰ. aut cito tolli ea ꝑ q̃ adine¬
ritũ ꝑueniamꝰ. iõ sp̃s adiuuat infirmi¬
petamꝰ. Infirma ẽ enĩ orõ. q̃ contͣ rõnem
hanc a sp̃u sc̃õ adiiuari. Aduua: aũ.
qͥa ñ sinit. uł añ peti qͣm debeat. uł contͣ¬
ria. Et nõta qͦd ñ solum illud qͦd or̃o impe¬
trat. s etiã ipsa oratio. int̾ gr̃arũ muña
ostendit᷑ donum di eẽ. ne hoexistimet a
posceret s & ipsum orare. ex gr̃a ẽ Nul¬
la enĩ orõnis p̃cedunt m̃ita qͥb ñ gͣtuita
Det᷑ sdebita reddat᷑. iam enĩ nec gr̃a essec.¬
mꝰ. Ecce infirmitas. qͥd oremꝰ sicut oportet
orari. Ecce infirmitatẽ oratiois nr̃e ig¬
norantiã ẽẽ declarat fallimͦ enĩ putan

Expanded text:
dem gratiam suam ad orandum, infirmitatem nostram, docens et faberari petimus, et quae longe futura sunt mox fieri volumus, aut cito tolli ea per quae ad interitum perveniamus, ideo spiritus adjuvat infirmipethanc a Spiritu sancto adjuvari. Adjuvat autem quia non sinit vel ante peti quam debeat, vel contraria. Et nota quia non solum illud quod oratio impetrat, sed etiam ipsa oratio inter gratiae munera ostendit donum dei esse. ne homo existimet a posceret, sed ipsum orare ex gratia est. Nulla enim orationis praecedunt merita, quibus non gratuita dentur, sed debita reddantur, jam enim gramus. Ecce infirmitas, quid oremus, sicut oportet orari. Ecce infirmitatem orationis nostrae ignorantiam esse declarat. Fallimur enim putan
Abbreviated transcription (Latin):
si in sacͥficiũ oblati st̃ deo. ⁊ diuino caritatis
igne succensi gemimꝰ in nob ipsis. p̃ter corpꝰ .i.
exceptis corporis molestiis suspirantes ȩt̾nȩ
hierłm. nos dico expectantes secure. ⁊ fortit̃
enĩ adoptio q̃ iam facta ẽ in his qͥ crediduss.
sp̃u ñ corpore facta ẽ. Nondũ enĩ corpꝰ refor

Expanded text:
asi in sacrificium oblati sunt Deo, et divino charitatis igne succensi, gemimus in nobis ipsis, praeter corpus, id est exceptis corporis molestiis suspirantes aeternae Jerusalem. Nos dico, exspectantes, secure et fortiter, enim adoptio quae jam facta est in his qui crediderunt, spiritu non corpore facta est. Nondum eni
Abbreviated transcription (Latin):
mutatꝰ ẽ reconciliatiõe fidei. abexrorib conu̾¬
sus ad dñm. Ergo etiã in his qͥ credid̃uno ex¬
pectat adhuc adoptionẽ corporis. dem̃ qͥddi
ccerit adoptionẽ exponit scił. redẽptionẽ cor¬
poris nr̃i. scił. ut ipsũ corpꝰ redimat᷑ a mor¬
talitate. qͦd pͥ ẽptũ fuit a pecc̃o. Uł nos ipsi¬
apłi miseriã habentes. ut alii gemimꝰ. intra
nos. uł. in nobis ipsis. carne. & m̃te. qͥa in nob̾
ẽ uñ gemimꝰ. ñ solũ ꝓ aliis. Hoc cãpitrilũ si
ita ut tractatũ ẽ aꝑiat᷑ ñ incidimꝰ in illas
molestias quib pleriq homines cont᷑ catho¬
licã disciplinã q̃ dam dicere cogunt᷑ Scio erĩ
uanos hereticos de hoc capitulo multa im¬
pia &e mepta iactasse Qa enĩ apłs ait unaũ¬
salit̃ om̃is creat᷑a ingemiscit ⁊ cet̾a. dicinit
qͥdã ut origenes. qͦd etiã dignior creat᷑a .i. sũmi
angłi. sublimesq uͥtutes doleant. & gemant
añꝗͣ liberem᷑ pentꝰ s ñ ẽ uerũ Nã & si nos ad¬

Expanded text:
mutatus est, reconciliatione fidei ab erroribus conversus ad Dominum. Ergo etiam in his qui crediderunt exspectat adhuc adoptionem corporis. Deinde quid dixerit adoptionem exponit scilicet, redemptionem corporis nostri, scilicet ut ipsum corpus redimatur a mortalitate, quod papostoli miseriam habentes, ut alii gemimus in nos, vel in nobis ipsis carne et mente, quia in nobis est, unde gemimus, non solum pro aliis. Hoc capitulum si ita ut tractatum est aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines contra catholicam disciplinam quaedam dicere cogantur. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse, quia enim Apostoluait: Omnis creatura ingemiscit, etc. Dicunt quidam, ut Origenes, quod etiam dignior creatura, id est summi angeli sublimesque virtutes doleant et gemant, antequam liberemur penitus. Sed non est verum. Nam etsi nos ad
Abbreviated transcription (Latin):
amgłantẽ de oꝑib legis. p̃uaricatorẽ
me constituo eẽ. Uidet᷑ forte ex his uerb
similit̾ posse obici. qͥa si fidẽ xp̃i qͣmañ
oppugnabat. ñc edificat. p̃uaricatorẽ se
constituat s illã ñ destruxit. qͥa destrui
ñ potest. Hanc aũ suꝑbiã u̾e destrux̾at. ⁊
destruebat. & iõ si reedificaret p̃uarica
trux̾it rem falsã. q̃ destrui potest: eã rur¬
sus edificat. Ille uͦ ñ ẽ. qͥ cum rẽ uerã cona¬
ret᷑ destruere. & postea uerã ẽẽ ac destrui
ñ posse. cũ cognosceret tenuit eã ut imp¬
nos ipsi qͥ in lege maiores fuimꝰ. inuenti
sumꝰ ñ opinione habiti s rõne ꝓbati fu¬
isse pecc̃ores in ea. scił. dũ ei subiecti ser¬
iuiebamꝰ. Qd mñ apparet. qͣsumꝰ q̃rentes .i.¬

Expanded text:
icatorem me esse constituo. Videtur forte ex his verbis similiter posse objici quia, si fidem Christi quam ante oppugnabat nunc aedificet, praevaricatorem se constituat, sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, et destruebat, et ideo, si reaedificaret, praevaricattruxerit rem falsam quae destrui potest, eam rursum aedificat. Ille vero non est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ipnos ipsi qui in lege majores inventi sumus, non opinione habiti, sed ratione probati fuisse peccatores in ea, scilicet dum ei subjecti serviebamus. Quod inde apparet, quia sumus quaerentes, i
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾a di inqͥnet᷑. ⁊ iõ u̾itatẽ dicus
dos. & sinceros seruare. Sigͦ uisi¬
bilia munda uisibilib inmundĩ
contingi posst̃.⁊ ñ inqͥnari. qͣnto
mag̃ inuisibilis. & incõmutabi¬

Expanded text:
a Dei inquinetur, et ideo veritatem dicunt dos et sinceros servare. Si ergo visibilia munda visibilibus immundis contingi possunt et non coinquinari, quanto magis invisibilis et incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
uos. ñ tñ ueni. cũ gͦ ħ uoluissẽ. & ñ
feci. nũqͥd usus sũ leuitate. ut qͦd ꝓ¬
posuerĩ. ñ rõne s impetu animi. ea¬
dẽ leuitate dimiserĩ: Aut q̃ cogito
facienda uł dimittenda scđm car-¬
nẽ cogito. ii ꝓcarnali cõmodo ꝓpo¬
suerĩ. & qͥa ñ erat dimiserĩ. ut ꝑ has
causas sit ap̃me .i. ĩ intentiõe mea.
lendi. Duo imponebant᷑ apło. qͦd⁊
qͦd̾ mͦ pͣgat. ostendens señ leuit̃. s ex
consilio fecisse. nec mentitũ ẽẽ. qͥa
ñ erat ĩ intentione sua cũ illõ dix̃.
alit̃ facere. N ẽ eni iudicandꝰ men¬
dax qͥ dicit falsum qͦd putat uerũ.

Expanded text:
n veni. Cum ergo hoc voluissem, et non feci, nunquid usus sum levitate, ut quod proposuerim, non ratione, sed impetu animi eadem levitate dimiserim? Aut quae cogito facienda vel dimittenda, secundum carnem cogito, ut pro carnali commodo proposuerim, et quia non erat, dimiserim, ut per has causas sit apud me, id est in intentione mea, lendi. Duo imponebantur Apostolo, quod modo purgat, ostendens se non leviter, sed ex consilio fecisse, nec mentitum esse, quia non erat in intentione sua cum illud dixit aliter facere. Non est enim judicandus mendax q
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s isti defuncti st̃. ii acceptis in t̾ra
reꝓmmissiõib. ⁊ ħiuxta fidẽ illoꝵ. sꝑa¬
bant enĩ ꝓmitti sͥ celestia: ñ t̾rena.
Non acceꝑunt ħ reꝓmissioẽs di¬
co. s potiꝰ erant aspicientes eas a
longe implendas scił. pꝰ mortẽ in
aduentũ xp̃i. ⁊ salutantes eas .i. ꝓ
missiõibꝰ applaudentes: licet eẽnt
remotȩ. Etit᷑ uerbo tͣnslato a na¬
uigantib qͥ longe ꝓspiciunt de¬
sid̾atas ciuitates: qͣs añqͣm ing̾¬

Expanded text:
 acceptis in terra repromissionibus. Et hoc juxta fidem illorum. Sperabant enim promitti sibi coelestia, non terrena, non acceperunt hic. Repromissionibus dico, sed potius erant aspicientes eos, a longe implendas, scilicet post mortem in adventu Christi, et salutantes eas, id est promissionibus applaudentes, licet essent remotae. Utitur verbo translato a navigantibus qui longe prospiciunt desideratas civitates, q
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓmissa erat. tanꝗͣ i alie¬
na. & in casulis. uñ subdit.
uemoratꝰ ẽ dico in casulis ha¬
bitando cũ ysaac. ⁊ iacob co¬
heredib eiꝰdem reꝓmissioĩs.
.i. sicut ysaac. & iacob. habi¬
tauer̃t ibi. NNon enĩ eodẽ
ctabat enĩ. Niͣ. cur ita ha¬
bitauit ibi abrahã: Na ex¬
pectabat ciuitatẽ celestem.
habentẽ fund am̃ta. quia
stabilis ẽ. & firma. cuiꝰ ciui¬
tatis artifex. ⁊ conditor d̾s ẽ.
incaria. accepit uircutẽ i.
fecunditatẽ. in ꝯceptionẽ
seminis. etiã cũ ẽẽt prẽt tẽ¬
pus ȩtatis. scił. cũ ẽẽt steri¬
lis. & in senio. hac utiq fi¬
de. qm̃ credidit eũ ẽẽ fidelẽ.
qͥ reꝓmisit. Pr̾ius qͥdem ri¬
sit. & si ex gaudio. ñ tñ ple¬
na fide s post. uerb̾angłi
in fide solidata fuit. riserat
sus ẽ. s risus ille aminira¬
tionis fuit. & gaudii. ñ du¬
fidelẽ credidit dđm. ortift̃
ab uno ut̾o sałȩ uł ab uno
patre abraham. & ħ scił.
hã emortuo.
emortuũ di

Expanded text:
missa erat, tanquam in aliena, et in casulis. Unde subdit demoratus est, dico, in casulis, habitando cum Isaac et Jacob cohaeredibus ejusdem repromissionis, id est sicut Isaac et Jacob habitaverunt ibi. Non enim eodem ctabat enim. Quasi dicat: Cur ita habitavit ibi Abraham, quia exspectabat civitatem coelestem habentem fundamenta, quia stabilis est et firma; cujus civitatis artifex et conditor Deus vicaria, accepit virtutem, id est fecunditatem, in conceptione seminis, etiam cum esset praeter tempus aetatis, scilicet cum esset sterilis et in senio; hac utique fide, quoniam credidit eum fidelem qui repromiserat. Prius quidem risit, et si ex gaudio non tamen plena fide, sed post verbis angeli in fide solidata est; riserat sus est, sed risus ille admirationis fuit et gaudii, non dufidelem credidit Deum, orti sunt ab uno, utero Sarae, vel, ab uno patre Abraham, et hoc, scilicet aham, emortuo, emortuum di
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ eicerec a terra sua. s ut am¬
mũ auelleret. ne uelit reũti.
ñ enĩ exierat m̃ animo. s re¬
deundi tenebat᷑ desidio. qͦ
desidium d̾o uibente. ac iu¬
uante. ⁊ illo obediente fue¬
rat. amputandũ. Seq̃r. fi¬

Expanded text:
pus ejiceret a terra sua, sed ut animum evelleret, ne velit reverti. Non enim exierat in animo, si redeundi tenebatur desiderio: quod desiderium Deo jubente ac juvante et illo obediente fuerat amputandum. Fi
Abbreviated transcription (Latin):
tus maris. ħ dicit qͣntũ admalos.
qͥ in stabilitate.⁊ num̃o cõꝑant᷑ ha¬
renȩ. Alare ẽ gentilitas. hora maris.
ritꝰ gentilitatis. cui ꝓpinqͥ facti st̃ a¬
liqͥ udei. ñ tñ ingentilitate om̃no

Expanded text:
 maris. Hoc dicit quantum ad malos, qui instabilitate et numero comparantur arenae. Mare est gentilitas; ora maris, ritus gentilitatis. Tibi propinqui facti sunt aliqui Judaei, non tamen in gentilitate omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ore m̃struo iã destituta. ꝓpt̃ qͦd iã
parere ñ posset: etiã si ft̾ilis ñ fuis¬
set. Semorenĩ femina. etiã si ad¬
huc fluant illi solita mulierũ. de
seniore parere ñ pot̾. de niuene pot̃.
Semor uͦ gigñe pot̃. s de adolescen¬
tula. sicut abrahã pꝰ mortẽ sare
de cechura. q̃ unienis erat. potuit
gñare: qͥa uiuidã iuenit eiꝰ etatẽ
Ad ħ gͦ dicit abrahȩ fuisse iã corpꝰ
emortuũ. qm̃ ñ ex om̃i femina cui
adhuc eẽt pariendi tẽpus. gen̾are ip¬
se m illa etate ad huc posset. ad aliqͥd
gͦ erat emortuũ corpꝰ eiꝰ. & ñ ad omia.
dera celi in multitudinẽ ħ dicit ꝗͣ

Expanded text:
am destituta; propter quod jam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Senior enim femina, etiam si adhuc fluant illi solita mulierum, de seniore parere non potest, de juvene potest. Senior vero gignere potest, sed de adolescentula, sicut Abraham post mortem Sarae de Cethura quae juvenis erat potuit generare, quia vividam invenit ejus aetatem. Ad hoc ergo dicit Abrahae fuisse jam corpus emortuum, quia non ex omni femina cui adhuc esset tempus pariendi generare ipsum in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid ergo erat emortuum corpus ejus, et non ad omnia. dera coeli in multitudine. Hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
oportet crede. qͥa d̃s unꝰ ẽ. Esse
ꝓp̾e d̾o conuenit. qͥa ĩmutabi¬
lit̾ ẽ & qͦd remun̾ator sit inqͥ¬
rentib se. Qd gͦ eiꝰ lex: Et no¬
tandũ qͦd sñ hac fide nemo ũꝗͣ
potuit saluari: hȩc tñ fioes.
ñ sufficit ad salutẽ. Fide. Aliud
exẽplũ ponit. de nos. ad cõm̃¬
dationẽ fidi dicens. Noe res¬
ponso accepto a deo. de his q̃
om̃is carnis. & si nulla signa
uidet diluuii. Ad eo enĩ cre¬
debat. qͦd ñ uidebat. qͦd me¬
tuens fab̾cauit archam. ꝑ¬

Expanded text:
oportet credere, quia Deus unus est esse proprie Deo convenit quia immutabiliter est, et quod remunerator sit inquirentibus se. Quid ergo ei lex? Et notandum quod sine hac fide nemo unquam potuit salvari. Haec tamen fides non sufficit ad salutem. Fide. Aliud exemplum ponit de Noe ad commendationem fidei dicens: Noe responso accepto a Deo, de his quaomnis carnis, et si nulla signa videret diluvii. Adeo enim credebat quod non videbat, quod metuens fabricavit arcam
Abbreviated transcription (Latin):
des euis: qͦd mors eã ñ extinxit. Eix fi¬
de. & pacientia p̃cedentiũ patrũ cors¬
solat᷑ istos. iõ dicit. qͦd abel adhuc lo¬
quit᷑. qͥa alios suo exẽplo ammonet.
ut usti sint. int̾emit eũ qͥdem mors
s ñ cũ eo int̾emit eiꝰ głam & memo¬
riã. Fide. Hic ponit aluro exẽplum.
ad cõmendationẽ fidei dicens. fide. i.
fidei m̾ito e noch tͣnslatus ẽ in ꝑady¬
sũ. nñ eiectus ẽ adam. ne uidẽt. ñ dico
ne sentiret. s nec etiã. aiͣ delonge ui¬
deret in aliis mortẽ. & ñ inueniebat᷑ us¬
qͣm. ħ dicit ne putaret᷑ eẽ in aliqͣ parte
mundi. iõ ñ inuemebat᷑. qͥa tͣnstulit il¬
lũ ds. q̃ ab omiũ aspectu poterat eũ

Expanded text:
 mors non exstinxit. Ex fide et patientia praecedentium patrum consolatur istas. Ideo dicit quod Abel adhuc loquitur, quia alios suo exemplo admonet ut justi sint. Interemit eum quidem mors, sed non cum eo interemit ejus gloriam et memoriam. ad commendationem fidei dicens: Fide, id est fidei merito, Enoch translatus est in paradisum, unde ejectus est Adam, ne videret, non dico ne sentiret, sed nec etiam quasi de longe videret in aliis, mortem, et non inveniebatur. Usquam hoc dicit, ne putaretur esse in aliqua parte mundi, ideo non inveniebatur, quia transtulit illum Deus, qui ab omnium aspectu poterat eum
Abbreviated transcription (Latin):
iret. Ad eo credidit deo: cñi
obediuit dicenti. Exi de t̾ra¬
tua. ⁊ de cognatione. & cet̾a.
ħ aũ iam fecerat. ħ enĩ dictũ¬
ẽ ei iam eg̾sso de terra calde¬
oꝵ. & iã ꝯsticuto in mesopo

Expanded text:
inus Adeo credebat Deo cui obedivit, dicenti: Exi de terra et de cognatione, etc. . Hoc autem jam fecerat. Hoc enim dictum ei jam egresso de terra Chaldaeorum, et jam constituto in Mesopo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm cam: qͥa abel ꝑ fidem uistus erat.
Clñ subdit ꝑ qͣm fidem m̾uit ẽẽ iustus:
& huiꝰ rei consecut᷑ ẽ testimoniũ. Uñ
eciã ipse iħc ait. Asangͥne abel uisti.
& cet̾a. consecutus ẽ dico deo etiam̃.¬
ꝑhibente testimoniũ. mun̾ib eiꝰ. qͥ a

Expanded text:
m Cain, quia Abel per fidem justus erat. Unde subdit: Per quam fidem meruit, esse justus, et hujus rei consecutus est testimonium. Unde etiam ipse Jesus, ait: A sanguine Abel justi, etc. . Consecutus est, dico, Deo, etiam perhibente testimonium muneribus ejus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
rent: & erant. ⁊ ñ exant erant in d̾i sc̃ia. ñ
erant in suanat᷑a. Ipsi aũ d̾o ñ audeo di¬
cere. aliomͦ innotuisse. cũ ea fecisset. qͣm
illo qͦ ea nou̾at. ut faceret. ap̃ qͦm ñ est
tͣnsimitatio. nͨ uicissitũdinis obũbͣtio.
iõ ait. ut ex inuisibilib .i. ex intelligi¬
bilimundo qͥ erat in sap̃ia dei. Hec est
dei dispositio qͣ disposuit om̃ia. uisibilia
ista fierent .i. uxta inuisibile exẽplar
qͦd erat in mente di: fierent hec. Fide
plurimã. uł.a. qͦd patres antiqͥ ꝑfidẽ.
sint ꝯsecuti testimoniũ iusticiȩ. ostendit.
ponens aliud exẽplũ ad cõmendationẽ¬

Expanded text:
rent et erant et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sua natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset quam illo quo ea noverat ut faceret. Apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis adumbratio . Ideo ait, ut ex invisibilibus, id est ex intelligibili mundo qui erat in sapientia Dei; haec est Dei dispositio qua disposuit omnia, visibilia ista fierent, id est juxta invisibile exemplar quod erat in mente Dei, fierent haec. Fidem plurimam. Quod patres antiqui per fidem sint consecuti testimonium justitiae ostendit, ponens aliud exemplum ad commendatione
Abbreviated transcription (Latin):
uł. ex cognatiõe mariȩ matͥs eiꝰ debet in¬
me. ecce om̃ib patet qͥa ñ m̃tior. ⁊ hoc di¬
co corã deo .i. teste do. Iu̾rat apłs ut creda¬
tur qͦd dicit qͦd ꝓficit istis. Necessitate
cõpulsus iurat. qͥa nͥ ħ faceret. ñ crecdent
ei. quib ñ expedit. ut ñ credant. ĩmo ex¬
pedit ut credant. ⁊ uideo qͥa plꝰ ẽ hic qͣm

Expanded text:
vel ex cognatione Mariae matris ejus debet inme, ecce omnibus patet quia non mentior. Et hoc dico coram Deo, id est teste Deo. Jurat Apostolus ut credatur quod dicit quod proficit istis. Necessitate compulsus jurat, quia nisi hoc faceret, non crederent ei, quibus non expedit ut non credant, imo expedit ut credant. Et video quia plus est hoc quam,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ accepisset a d̾o illd̃. credidit paulus.
Uñ ⁊ contulit cũ eis euͣgłium. ⁊ dextͣs ac¬
cepit. qͥa idem uerbũ cum eis. & si ñ ꝑ eos
habuit. Ipsa enĩ collatio unã doctͥne sp̃em.
excussa om̃i lepre uarietate monstͣuit.
leꝓsi enĩ qͦs dñs in eiuuͣgłio curasse legit᷑.¬
⁊ misisse ad sacerdotes ut se eis ostendent.
ñ absurde intelligunt᷑. illi qͥ scĩam uere
fidei ñ habentes. uarias doctͥnas ꝓfiter¬
tur erroris. nulla porro falsa doctͥna ẽ.
q̃ ñ aliqͣ uera int̾misceat. Uera gͦ a falsis
mordinate ꝑmixta. inuna doctna. sig¬
nificat lepͣ quȩ uniꝰ corꝑis colorẽ diuer¬
sis locis uariat atq maculat. Elt ergo

Expanded text:
idit Paulus: unde et contulit cum illis Evangelium, et dextras accepit, quia illud verbum cum eis, etsi non per eos habuit. Ipsa enim collatio unam doctrinae speciem excussa omni leprae varietate monstravit. Leprosi enim quos Dominus in Evangelio curasse legitur, et misisse ad sacerdotes ut se eis ostenderent, non absurde intelliguntur, qui scientiam verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permista in una doctrina significant lepram, quae unius corporis colorem diversis locis variat atque maculat. Ut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
post p̃dicationẽ syriȩ. ⁊ cylitie. cũ q̃stio
eẽt de lege. utrũ tenenda eẽt anñ. ite¬
rũ ascendi sherosolimã. ñ ait .iiii. s as¬
cendi. ꝓ situ terre. A scendi dico. cũ bai¬
naba q̃ de uideis erat. assit̃pto. & tyto.
qui de
Ni. hinc mñtestes habui. qͥb pateret falsũ
eẽ me aliud g̃ntib. aliud iudeis p̾dicare.
ascendi aũ ñ solum mea dispositione. s
scđm reuelationẽ di. ⁊ ñ dico didici ab il¬
lis tãqͣm maiorib s contuli cũ eis tanꝗͣ

Expanded text:
post praedicationem Syriae et Ciliciae, cum quaestio esset de lege utrum tenenda esset an non, iterum ascendi Hierosolymam, non ait, ivi, sed ascendi, pro situ terrae. Ascendi, dico, cum Barnaba, qui de Judaeis erat. Assumpto Tito, qui de nc inde testes habui, quibus patet falsum esse me aliud gentibus, aliud Judaeis praedicare. Ascendi autem, non solum mea dispositione, sed secundum revelationem Dei. Et non dico didici ab illis tanquam a majoribus, sed contuli cum eis, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
rit. eũ qͥsit de fr̃ib tuis. Porro cognatio¬
ne fr̃s uocant᷑. qͥ st̃ de una familia. cũ
ex una radice t̾ba diffundit᷑ scdm qͦd
abrahã ingenesi fr̃em appellat loth di¬
cens. ñ sit rixa int̾ me. & te: qͥa fr̃s sumꝰ.

Expanded text:
rit, eum qui sit de fratribus tuis . Porro cognatione fratres vocantur qui sunt de una familia, cum ex una radice turba diffunditur; secundum quod Abraham in Genesi fratrem appellaverat Lot, dicens: Non sit rixa inter me et te, quia fratres sumus :
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ. qͥa dñs xp̃c in ysaia. a sp̃u sc̃õ dicit se
ẽẽ missũ. Numqͥd gͦ sp̃u minor ẽ filius. q
a sp̃u missus ẽ: Habes enĩ scͥptũ. qͦd filius
a patre.⁊ sp̃u eiꝰ dicat se ẽẽ missũ. Uides gͦ
qͦd̾ simplicitas sermonis: ñ iniuria sit mis¬
siomis. Aisit gͦ ds filiũ suũ. factũ ex mulie¬
re. forte hmouet. qͦd dicit ex muliere. ñ ait
ex uͥgine s ñ moueat utrũq enĩ de scͥpt᷑a

Expanded text:
o dicit se esse missum. Nunquid ergo Spiritu minor est Filius, quia a Spiritu missus est? Habes enim scriptum, quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat se esse missum. Vides ergo quod simplicitas sermonis, non injuria sit missionis. Misit ergo Deus 153 Filium suum factum ex muliere, forte hoc movet quod dicit ex muliere, non ait ex virgine, sed non moveat. Utrumque enim de Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ħẽmitti. De illo tam̃ eũgłista dicit. in
mundo erat.⁊ mundꝰ ꝑ eũ factus ẽ. & mun¬
dus eũ ñ cognouit. Dem̃ conungit. in ꝓp̾a
mundũ missꝰ ẽ qͥa exiuit a patre. & ueñ
in h̾c mundũ. ⁊ in h mundo erat. Illũc gͦ
missꝰ ẽ: uͥ erat. Uñ. & illd̾ in ꝓpħa dicit. Ce¬
lũ. ⁊ terrã: ego impleo. Qd si de patͦ dictũ ac¬
cipiat᷑ uͥ potuit eẽ sñ uerbo suo. sñ sapien¬
tia sua. q̃ ꝑtendit a fine usq ad finẽ fortit̃.

Expanded text:
ta dicit: In mundo erat, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit . Deinde conjungit: In propria mundum missus est, quia exivit a Patre, et venit in hunc mundum, et in hoc mundo erat, illuc ergo missus est ubi erat. Unde et illud in propheta dicit: Coelum et terra ego impleo . Quod si de Patre dictum accipiatur, ubi potuit esse sine Verbo suo, sine sapientia sua, quae pertendit a fine
Abbreviated transcription (Latin):
ad romanos ꝑtͣctatũ ẽ iuxta humane ca¬
pacitatis ualitudinẽ. h ꝑstͥngimꝰ ad alia
festinantes. Si tñ sob̾e de dĩ filioq̃ digna
st̃ opinem᷑. iõ missũ intellig̾e debemꝰ. qͥa ex
illo incõp̃hensibili. menarrabiliq secreto
maiestatis ꝓfunde dedit se cõprehenden¬
dũ m̃tib nr̃is. di uerbum. ñ solũ cũ se ex¬
maniret. s etiã cũ in nob̾ habitaret. sicut sc̃p

Expanded text:
ad Romanos pertractatum est juxta humanae capacitatis valetudinem, hic perstringimus ad alia festinantes. Si tamen sobrie de Dei Filio quae digna sunt opinemur, ideo missum intelligere debemus, quia ex illo incomprehensibili inenarrabilique secreto majestatis profundae, dedit se comprehendendum mentibus nostris Dei Verbum; non solum cum se exinaniret, sed etiam cum habitare
Abbreviated transcription (Latin):
mina posuit: more locutioĩs hebreorum.
Clsus enĩ hebreȩ locutiõis mulieres dicit:
ñ u̾ginitate corruptas. s feminas. sicut in¬
genesi leg̃r de eua qñ ipsa facta ẽ. formauit
eã in mulierẽ. nec adhuc passa erat concub¬
tũ u̾ri. Itẽ ñ t̾e offendat qͦd ait. factũ. cũ cor¬
fiteam᷑ natũ: factũ enĩ ñ confitem᷑: nͥ hoĩem.
Ds̃ aũ semꝑ faciens ẽ fieri nescit ut sit s fit
ut aliqͥd alicui sit sicut dr. Dñe refugiũ fac¬
tus es nobis. Qñ factus ẽ qͥ numꝗͣ factus est:¬

Expanded text:
mina posuit more locutionis Hebraeorum. Usus enim Hebraeae locutionis mulieres dicit, non virginitate corruptas, sed feminas, sicut legitur de Eva, quando ipsa facta est: Formavit eam mulierem , nec adhuc passa erat concubitum viri. Item, non te offendat quod ait, factum cum confiteamur natum. Factum enim non confitemur nisi hominem. Deus autem semper faciens est, fieri nescit ut sit, sed fit ut aliquid alicui sit, sicut dicit: Domine, refugium factus es nobis , quando factus est qui nunquam factus est
Abbreviated transcription (Latin):
ere. Noca qͦd eũ qͥ erat increatꝰ: factũ di¬
cit. fec̾it gͦ eum pat̾ ex muliere: sub lege.
Cũ gͥ ait. misit d̾s filiũ suũ factũ ex mu¬
liere. satis ostendit eoipso missũ filiũ. qͦ
factꝰ ẽ ex muliere. Qdͥ ẽ enĩ nariuitas fi¬
lii. de uirgine maria: Certe assũptio for
aũ fecit pat̾: fecit & filius. faius qͥdem ñ
pat̾. natus ẽ de u̾gine maria: s natiuita¬
tẽ filii de maria. & pat̾ & filiꝰ. oꝑatꝰ ẽ: simi¬
lit̃ ñ ẽ passus pater. s filiꝰ. Passionẽ tñ fi¬
lii: & pater.⁊ filius oꝑat᷑ ẽ. Tradidit enĩ
pater filiũ: & tͣdidit filius seipsũ. Passio

Expanded text:
ere. Nota quod eum qui erat increatus factum diere. Nota quod eum qui erat increatus factum dicit. Fecit ergo eum Pater ex muliere sub lege. Cum igitur ait, misit Deus Filium suum factum ex muliere, satis ostendit eo ipso missum Filium quo factus est ex muliere. Quid est enim nativitas Filii de Virgine Maria? Certe assumptio formautem fecit Pater, fecit et Filius: Filius quidem, non Pater natus est de virgine Maria, sed nativitatem Filii de Maria et Pater et Filius operatus est. Similiter non est passus Pater, sed Filius; passionem tamen Filii et Pater et Filius operatus est. Tradidit enim Pater Filium, et tradidit F
Abbreviated transcription (Latin):
liũ suũ. cui simile ẽ illd̾ qͦd iohes eugelista
ait. Et nemo misit in illũ manꝰ. qͥa ñdum
uenit hora eiꝰ. ħ ẽ qͥa nolebat. Non enĩ dũs
sub fato nat᷑ ẽ. ħ nec de te credendũ. ẽ: ne¬
dũ illode ꝑ quẽ factꝰ es. Nẽ enĩ hora eiꝰ. uł
nr̃a: ñ uoluntas eiꝰ. Nongͦ horã dixit qͦco¬
geret᷑ mori. s qͣ dignaret᷑ occidi. Tempꝰ enim
expectabat qͦ moreret᷑ qͥa tempꝰ expectauit qͦ
nasceret᷑. Ioeo multi dicunt Qrͣe ñ añ uenit
xp̃c: Qⁱb respondendũ ẽ qͥa ñ dum uen̾at
plenitudo tẽporis. mod̾ante illo ꝑ quẽ fac¬
ta st̃ tempora. Sciebat enĩ qñ uenire deb̾et.
uł etiã pati: & cet̾a facere. Añ tñ longa se¬
ries p̃conũ p̃mittenda erat. ñ enĩ aliquis
paruus uenturꝰ erat. diu fuerat p̃dicendꝰ.
semꝑ tenendꝰ. Qnͣto maior iudex ueniebat.
tanto p̃conũ series longior p̃cedere debe̾¬
bat. Ideo are. uͭ uenit plenitudo tẽporis:
misit d̾s pater filiũ suum. factũ ex muli¬

Expanded text:
ile est illud quod Joannes evangelista ait: Nemo misit in illum manus, quia nondum venit hora ejus . Hoc est, quia nolebat. Non enim Dominus sub fato natus est: hoc nec de te credendum est, nedum de illo per quem factus es. Non est enim hora ejus vel nostra, nisi voluntas ejus. Non ergo horam dixit qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Tempus enim exspectabat quo moreretur, quia tempus exspectavit quo nasceretur. Ideo multi dicunt: Quare non ante venit Quibus respondendum est quia nondum venerat plenitudo temporis, moderante illo per quem facta sunt tempora. Sciebat enim quando venire deberet, vel etiam pati, et caetera facere. Ante tamen longa series praeconum praemittenda erat. Non enim aliquis parvus venturus erat, diu fuerat praedicendus, semper tenendus: quanto major judex veniebat, tanto praeconum series longior praecedere debebat. Ideo ait, ubi venit plenitudo temporis misit Deus Pater Filium suum factum ex muli
Abbreviated transcription (Latin):
ducimini. & cet̾a. Exx quo apparet eum
sp̃m sc̃m ñ habere. qͥ sub lege ẽ. ñ dispea¬
satiue. s uere. ut tu intelligis. Mãgna
mͥ uidet᷑ questio qͥd sit eẽ sub lege. sic. qͦm¬
admodũ apłs culpat. hos dãpnabiliter
dicit eẽ sub lege. qͦs lex facit reos ñ ĩplen¬
tes legẽ. dum nescientes gr̃am superba
elatione de se p̃sumunt. Su̾b lege ẽ: qͥ
timore supplicii qͦd lex minat᷑ ñ
amore iusticiȩ a malo oꝑe abstinet reus
uoluntate. ñdũ liber nec alienꝰ a uolus¬
tate peocandi. qͥ a uellet si fieri posseo ñ
ẽẽ qͦd timeat. ut libere faceret. qͦd occulte
dẽsid̾at. Et ẽ sensus. Si sp̃u ducimim.
ħ cõmodi iam habetis: qͦd ñ estis sub le¬
ge. q̃ tĩmorẽ incutit. ñ amorẽ tͥbuit. ⁊ iõ
hȩc pars iam eligenda ẽ: qͣ liberam᷑ ale¬
ge. Alanifesta aũ st̃. Oꝑ̃a carnis incipit
enumerare. ut
intelligant se:
si ad oꝑandum
ista desideriis
carnis consense¬
rint. tẽ duci car¬

Expanded text:
ducimini, etc. Ex quo apparet eum Spiritum sanctum non habere qui sub lege est non dispensative, sed vere, ut tu intelligis. Magna mihi videtur quaestio quid sit esse sub lege sic, quemadmodum Apostolus culpat: hos damnabiliter dicit esse sub lege quos lex facit reos, non implentes legem, dum nescientes gratiam superba elatione de se praesumunt. Sub lege est qui timore supplicii quod lex minatur, non amore justitiae, a malo opere cessat, reus voluntate, nondum liber nec alienus a voluntate peccandi; quia vellet, si fieri posset, non esse quod timeat, ut libere faceret quod occulte desiderat. Et est sensus: Si spiritu ducimini hoc commodi jam habetis, quod non estis sub lege, quae timorem incutit, non amorem tribuit. Et ideo haec pars jam eligenda est, qua liberamur a lege. Manifesta sunt. Opera carnis incipit enumerare, ut intelligant se, si ad operandum ista desideriis carnis consenserint, tunc duci car