comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑboꝵ. tanꝗͣ colubroꝵ uenena uincunt᷑:
cũ uigilantissima & diligentissima pieta¬
te xp̃c crucifixus attendit᷑. P ropt̃ qđ p̃fi¬
gurandũ. morses dõ miserante ac iubente.
exaltauit inheremo similitudinẽ serpentis
inligno: ut similitudo peccati crucifigen-¬
da p̃figuraret᷑ inxp̃o. Planc intuentes sa¬¬
lutiferam crucẽ: om̃e calũpniantiũ suꝑ.¬
boꝵ urus expellimꝰ. Quam prorsus etiam
iste qͦdã modo ualde intente intuens: ait.
Occłi mei defecerunt insalutare tuũ: &
ꝓpt̃ similitudinẽ carnis peccati peccatum
ꝓ nob̾ fec̃: ut nos simꝰ iusticia dĩ in ipso. In
huiꝰ gͥ eloqͥum iustiȩ dĩ defecisse dix̃ occłos
suos. ardent̃ & sicient᷑ intuendo: dũ memor
in firmitatis humanȩ diuinã xp̃i desiderat

Expanded text:
superborum tanquam colubrorum venena vincuntur, cum vigilantissima et diligentissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam in Christo desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
cipe serusi tuũ in bonũ: ut ñ calũpment᷑
me suꝑbi. Illi impellunt ut cadam in ma-¬
la uł maxima. ẽ. si homines hoc loco accipi.¬
unt᷑ suꝑbi: qͣ a nob̾ mortuũ calũpniant᷑
coli. Humilitas qͥppe ipsa xp̃iana: xp̃i mor¬
te insinuat᷑ cõmendat᷑q diuinitꝰ. Hec aut̃

Expanded text:
cipe servum tuum in bonum; non calumnienter hi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in mala vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa christiana, Christi morte
Abbreviated transcription (Latin):
continuo bonꝰ qͥsq si iustꝰ. lusticia
laudabił. De qͣ nunc ñ ẽ. copiosiꝰ
disputandi necessitas. Iudiciũ uͦ
ꝗͣdo ñ nisi inbono ponit distinctr¬
or loquendi racio: huiꝰ uitutis ÷
oꝑacio. Qui enĩ habet iusticiã: rec¬
scd̾m istam locutionẽ qͥ habet
iusticiam iudicat: qͥa nec iudicat
si ñ recte iudicat. Sed iusticiȩ no-¬
mine hoc loco ñ ipsa uirtꝰ. sed
opꝰ eiꝰ significatũ est. Quis enĩ fec̃
in homine iusticiã. nisi qͥ iustificat

Expanded text:
 si justus. Justitia laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recsecundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae nomine hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justifica
Abbreviated transcription (Latin):
uis a timore tuo carnes meas. Sic enĩ ex¬
pssuis int̾pretiti sc̃. quidã nrĩ. qđ glece
ano ũbo dici potuit.: id÷ cathiloson. hoc
alii confige dicere uoluerunt.: nec ad¬
didert̃ clauis. Atq ita diiiolunt uni ũbo
greco unũ latinũ int̾p̃tando reddere
sententiã minus explicauert̃: qm̃ ineo
aut̃ sine clauis intelligi ñ potest: nec
nisi duobus uerbis latme dici potest.
sic̃ dictum est confige clauis. Ułbi qͥd
uult intelligi. nisi qđ ait apłs. mͥ aut̃

Expanded text:
vis a timore tuo carnes meas.» Sic enim exvis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretati sunt quidam nostri, quod graece uno verbo dici potuit, id est, καθήλωσον. Hoc alii «confige» dicere voluerunt, nec addiderunt «clavis;» atque ita dum volunt uno verbo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus explicaverunt: quoniam in eo autem sine clavis intelligi non potest, nec nisi duobus verbis latine dici potest, sicut dictum est, «confige clavis.» Ubi quid vult intelligi, nisi quod ait A
Abbreviated transcription (Latin):
inlitteris ꝓmulgata p̾uaricatores fec̃
om̃i peccatores tiȩ. ꝓpterea dilexi testi¬
monia tua. quȩ sunt inlege tua de
grã cua. ut ñ sit inme iustitia mea
s tua. Lex enim ad hoc ꝓdest: ut mit¬
cat ad grãm. Non solũ enĩ qd attestat᷑
manifestandȩ iustitiȩ dĩ quȩ sine lege
ẽ uerum etiam ꝓhoc ipso qđ p̾uarican¬
tes fec̃. ita ut eciã lictera occidat: adiuiu¬
ficantẽ spm̃ confugere timore compellit
ꝑ quẽ peccatoꝵ deleat᷑ unuuersitas. rarec¬
to factorũ caritas inspiret᷑. Proptẽa inqͥt¬
nͣ habent semꝑ. s̃ edsi ẽ. sic accipiendũ ẽ.
semꝑ ut sic intelligat᷑ ꝗͣ diu hic uiuitur.
ħ ic sunt eni testimonia necessaria delege
ipohis : aicestantia iustitiȩ dĩ. qͣ iuistificam̃
gratis. hic sunt ⁊ nr̃a testimonia necẽssa¬
yia : ꝓ quib ipsã quȩ hio agit untã mart¬
sola liat a p̾uaricatione quȩ legis cogni¬
tione cõmittit᷑: orando dic̃. Confige cla-¬

Expanded text:
in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inqsi est, sic accipiendum est «semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vitam martysola liberat a praevaricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confige cla
Abbreviated transcription (Latin):
peccare timet caritas: etiam seqͥt᷑ impi¬
nitas: qͥa nec impunitatẽ iudicat sec¬
turam. qͣlo amor iusticiȩ peccatum ip¬
sum deputat pęnam. Lali timore carne
crucifigunt᷑: qm̃ carnales delectaciones
quȩ legis littera uetant᷑ potius ꝗͣ uita¬
tur. spũalium bonoꝵ delectacione uin.¬
cunt᷑. & ad omnẽ usq ꝑfectionem crescend
inqͥd atimore tuo carnes: a uiditiis enĩ
tius timui. Hoc. ẽ. Da mͥ castum timo.¬
rem: ad quẽ petendum me tanꝗͣ peda:¬
gogus timor legis ille ꝑduxit. qͦ timo¬
re auidicis duis timui. Ex Plicri¬

Expanded text:
peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritualium bonorum delectatione vincuninquit, «a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, Da mihi castum timorem, ad quem petendum me tanquam paedagogus timor legis ille perduxit, quo timore «a judiciis tuis timui.»
Abbreviated transcription (Latin):
calũnias. custodiã mandata¬
lando prȩsentiã. et docendo
tystificationes tras. Doce
utiq ut faciã. qđ euidentius¬
alibi legit᷑ doceme ut faciam
uoluntãtẽ tuã. Qui enĩ audi¬
lic& memoriã teneant : qđ audi unc
nequaquã didicisse putandisunit
si non faciunt. Veritatis nãq uer.¬
bũ est: om̃is qui audiuit ap̾atre
& didicit. uenit adme. Quigͦ non
facit id est non uenit. non didic̃.
ndiȩ prȩuaricaitionis suȩ : Exitus
AQUARTINQUIT DESCCADERINT
OCULI MEI. QUANONCUSTODIER̃¬
r leG̃e trã. Id est ipsi oculi mei. Nã
inquib dã codicib & hoc legitur
quia non custodiui legẽ tuam.
Descender̃ gͦ exitus aquãrũ. id est
effusiones lacrimarũ. & eti locu-¬
tione dequei dicere potuit
montes descender̃ pedes mei :
& si non dicer& ꝑ montes uel in
montes: Ea locutione dr̃ scalcis
descendit. & si nondicait᷑ ꝑscalas.
Aut piscinci descendit. & si non
dicatur inpiscinã. Etbene ait

Expanded text:
calucalulando, praesentiam. Et doce me justificationes tuas; doce, utique ut faciam. VEalibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audilicet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me» . Qui ergo non facit, id est non venit, non didicit.ntiae praevaricationis suae, «Exitus aquarum,» inquit, «descenderunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam:» id est, ipsi oculi mei. Nam in quibusdam codicibus et hoc legitur, «Quia non custodivi legem tuam. Descenderunt» ergo «exitus aquarum,» id est effusiones lacrymarum. Et ea locutione qua dicere potuit, Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per montes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas descendit, etsi non dicatur, per scalas; aut, Piscinam descendit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait,
Abbreviated transcription (Latin):
calũnia. reũ non facit hominẽ. nisi
apud uidicẽ hominẽ. Ybi aut̃ ds̃ ui¬
dexest nullus falso crimine ledit᷑.
quia non cui obicitur sed obicienti
potius imputtit᷑. Anhic ecclȩ ꝓsig¬
nat᷑ oratio. & uniuersi ppłi xp̃i.¬
ani qui redẽptus est a calũnus ho¬
minũ. quib ex agittibant᷑ usque¬
quaq xp̃iani: sed nũquid ꝓpterea
dĩ mandata custodit: nonne in t̃
ipsas calũ nias quando feruebant
multo gliosius ppłs sc̃s intribula.¬
tionib dĩ mandata seruct. cũ at
ꝑpetratidas impietates ꝑ sequen¬
tib nonced ebat:. sed nimirũ hoc ÷
redimeme a calumnus hominũ
ut custodiã mandata tua. Tu
age infuso sp̃ũ tuo neme calũ¬¬
niȩ hominũ terrorib uincant.
&e a tuis mandatis ad sua mala
factt traducant. Si enĩ hoc mecũ
egeris. id est hoc mͦ me ab earum
calũniis. necrim in ationes falsas
quas obiciunt ꝑtim escã. cũ pati-¬
entia doncita redimeris inc̾ipsas

Expanded text:
calumnia, reum non facit hominem, nisi calumnia, reum non facit hominem, nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur; quia non cui objicitur, sed objicienti potius imputatur. An hic Ecclesiae praesignatur oratio, et universi populi christiani, qui redemptus est a calumniis hominum, quibus exagitabantur usquequaque Christiani? Sed numquid propterea Dei mandata custodit ? Nonne inter ipsas calumnias, quando fervebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemeris; inter ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Bibit. sed quanto suauius sensit: tan¬¬
to ardentius ad hucsitit. Audi uerba siti-¬
S SC̃DM IUDICIŨ DILIRENTÑ NOMENTRUM
Id est scđm iudiciũ nom̃ tuũ qđ in eos fecisti
qui diligunt nomen tuũ. qm̃ ut dilige-¬
rent te. prius dilexisti eos. Sic enĩ ioħs apłs.
reretur: quare nos diligere fecit: ad iun-
ribe scdm elocirrm trỹ. et nondomine-¬
Strr mei omnis iniguitas. Ubi qͥd aliud
dicit quã rectũ & liberũ me fac scđm pro-¬
missũ tuũ: quantomagis regnait inuno¬
quoq dĩ carittis. tantominus ei dom ina-¬
tur iniquitas. Quid gͦ aliud petit quã
ut donante dõ diligc̃t dm̃: Diligendo
enĩ dm̃ diligit seipsũ. ut diligere scilubri
igitur orcit nisi ut p̃cepta quȩ ds̃ impo-¬
calumnus hoauttr̃ ut cystodiã Man-¬
datatya: si uerci illi homines crimina
obiciunt. non calũpniantur. Siftilsa
quid est qđ redimi desid̾at acalũ niis. id
est a criminibus falsis. quȩ illi nocere
non poss : Crimen quippe falsũ qđ est

Expanded text:
rit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verba sitisecundum judicium diligentium nomen tuum:» id est, secundum judicium quod in eos fecisti, qui diligunt nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti eos. Sic enim Joannes aporeretur, quae nos diligere fecit; adjunxitrige secundam eloquium tuum, et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» Ubi quid aliud dicit quam, Rectum et liberum me fac secundum promissum tuum? Quanto autem magis regnat in quocumque Dei charitas, tanto minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubritigitur orat, nisi ut praecepta quae Deus impocalumniis hominum, et custodiam mandata tua?» Si vera illi homines crimina objiciunt, non calumniantur: si falsa, quid est quod se redimi desiderat a calumniis, id est a criminibus falsis, quae illi nocere non possunt? Crimen quippe falsum, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptat. Ei tͣdit ds̃: quẽ deserit. Fũ qͥppe
ille ñ decipit. quẽ iste ñ deserit: in uo-¬
luntate sua p̃stans decori hominis uir-¬
tutẽ. Ab illo aut̃ qͥ dixerat in abun.¬
dantia sua. ñ mouebor in ȩt̃num. auer.¬
tit faciẽ suã: & factꝰ. ẽ cont᷑batꝰ. sibiq mons¬
tratꝰ. Quis qͥs gͥ atimore dei casto cruci-¬
fixas habet carnes suas. & nulla carnali
corruptꝰ illecebra facit iudicium opꝰq
iusticiȩ: orare debet ne ad u̾santib tͣclat᷑.
id÷ ne tim̃do ꝑpeti mala. ad facienda
mala ꝑsequentibꝰ cȩdat. A quo enĩ ac.¬
cipit uictoriã cõcupiscentiȩ ne uolup¬
tatib ꝑtͣhat᷑. ab illo etiã robur patien¬

Expanded text:
. Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patien
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħis. Hȩc s̃ mirabilia testimonĩa
tuci. quȩ scrutata ẽ. anima paruuli
huius. & ideo inuenit quia humiliatꝰ
est &e paruulus factus est. Quis enĩ
facit mandata tua sic̃ facienda sunt
ii et ad traxit sp̃oo. ouia mandata¬
ir tra desideraba. Quid desid erabat
nisi facere. duina: sed non erat unde
facer&. infirmus fortia. paruulus mag¬
na. Aꝑuit os confitens qđ ꝑse ipse noni
facer&. & ad traxit unde facer&. Aꝑuit
ospetendo. querendo. pulsando. & siti¬
ens hausit spm bonũ unde facerae qđ
ꝑseipsũ non poterat. mandatũ ustũ.
ce scm̃. &e bonũ. Si enĩ cũ simus mali no¬
uimus bonã data datire filuis nostris:¬
quantomagis pat̃ nr̃ decęlo dcit sp̃m bo-¬
nũ petentib eũ : Non enĩ qui sp̃u suo a-¬
gunt. sed quotquot sp̃ũ dĩ aguntur.
hifilus dĩ. Nonquia ipsi nichil agunt.
sed ne nichil bom agant abonio agun¬
tur utagant. Nã tantomagis effici-¬
tur quisq filius bonus. quanto largi

Expanded text:
 . Haec sunt mirabilia testimonia tua, quae scrutata est anima parvuli hujus; et ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus est. Quis enim facit mandata tua sicut facienda sunt, i, et attraxi spiritum, quoniam mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostrisquanto magis Pater noster de coelo dat Spiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius
Abbreviated transcription (Latin):
lũ redigit dĩ om̃s discedentes a iustifica.¬
tionib suis. Suare aut̃ discedunc: quia
iniusta est inqͥt cogitatio eorũ. Ubi ac¬¬
ceditur.: ibi discedit᷑. Omĩa oꝑa uł bo
na uel mala: a cogitatione ꝓcedunc.
In cogitatione quisq in nocens. in cogita¬
tione reus est. Propt̃ qđ scriptũ est. Cogi¬
tatio scãi seruabitte. Et alibi legitur.
aut etiã excusantib Ulbi aut̃ felix.ẽ.
qͥ in cogitatione miser est s aut quomͦ
ibi non miser est q̃ui ad nichilũ redac¬¬
tus est: magna quippe est sterilitas.
iniquitas. M erito dictũ est. Canfundan¬
tur iniqui facien tes uatie. id est in aui¬¬
ter tã quã redacti ad nichilũ. Seqͥtur¬

Expanded text:
lum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suis. Quare autem discedunt? «Quia injusta est,» inquit, «cogitatio eorum.» Ibi acceditur, ibi disceditur. Omnia opera, vel mala, vel bona, a cogitatione procedunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihilum.
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq enĩ sine lege peccauerit sine le¬
ge ꝑibunt. Et quicũq in lege peccaue.¬
runc: ꝑ legẽ iudicaibunt᷑. Hositaq: iude¬¬
os. illos aut̃ grecos uolens aintelligi.
qm̃ dehis agebat᷑: utrosq sub peccato
esse demonstrans. ut egere segrã utrisq
fciteant᷑. Propt̃ qđ dicit. Non enĩ est
distinctio: om̃s etũ peccauer: & egent
głia dĩ. iustificati gratis ꝑ grãm ip¬¬
sius. ꝑ redẽptionẽ quȩ est in xp̃o iħu.
Quos harũ ittiq dic̃ om̃s peccasse. nisi
uidȩos & grecos deqͥb dixertit. non
enĩ est distinctio: nã & de his paulo
ante. causciti enĩ sumꝰ in qͥt iud ȩos

Expanded text:
peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egentstificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
Slos magni psalmi huiꝰ uersus conside.¬
randos nunc suscepimꝰ: atq tractandos.
Feci iudicium & iusticiam: non t̾das me
nocentib. Non mirum ⁊ eum fecisse ur¬
diciũ & iusticiam: qͥ suꝑiꝰ poposcerat atimore

Expanded text:
stos magni psalmi hujus versus considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui s
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nec ideo non ꝑibunt. nisi credant
ineũ qͥ uenit quȩrere qđ perierat:
Nonnulli quippe etiã catholici trac-¬
tatores. in his apłi uerbis alit̃ uerbis
alit̃ quã se res hab&. parũ attenden-¬
do sapuer̃. ut dicerent illos ꝑire qͥ
sine lege peccauer̃. hos aut̃ qͥ in le-¬
ge pec̾cauer̃ iudicciri tantũ modo
non perire : tãquã ꝑpoenas transi.¬
torias credant᷑ eẽ. purgandi: sicut
ille dequo dictũ est ipse aut̃ saluus
erit. sic tam̃ quasi ꝑignẽ. Sed hoc
merito fundam̃ti bene intelligitur:
de quo aiebat apłs ut hoc diceroe. Su¬
ꝑius quippe dixerat: ut sapiens ar¬
chitectus fundcim entũ posui. Alius
suꝑ ȩdificat. Unusquisq autem
uideat. quomͦ suꝑ edificcit. fundamentũ

Expanded text:
tur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. lapides p̃ciosos sed ligna. foenũ. sti¬¬
pula ȩdificat. Nontam̃ respuit nereci-¬
piat. nec receptũ deserit fundamentũ:
idq omnib carnalib suis quib capitur
atq succũbit delectationib ante ponit.
Cũ ad hunc articulũ uentũ fuerit: ut ait
ille desercit᷑ aut xp̃s. Ubi si non antepo-¬
nit᷑ apc̃: non ille est fundam̃tũ. Om̃ib qͥp.¬
pe structurȩ posteriorib partib: antepo¬
nit᷑ fundamentũ. Nec cogittisse existimo
eos qͥ senser̃ non perire dequib dictũ est
ꝑlegẽ uid icabunt᷑: nisi quia funda men-¬
tũ habent xpm. Parũ gͦ attender̃ qđ de.¬
monstrauimiis: atq ip̃sa scrip̃tura cla-¬
mat deuideis. hac apłm dicere. qͥsine
fundam̃to s̃ xp̃o. Quis aut̃ xp̃ianus dixe-¬
rit non perire iudeii sin oncredat in ap̃m:
testet᷑. & tolertibilius diccit futurũ sõdo.¬
mitis indie iudicii. qui utiq sine lege
perier̃. quã ciuitati uideȩ quȩ in eum
non credidit tanta uirtute mirabilia

Expanded text:
tum, lapides pretiosos, » sed « ligna, fenum, stipulam » aedificat , » non tamen respuit ne recipiat, nec receptum idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Christo. Quis autem Christianus dixerit non perire Judaeum, si non credat in Christum, testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑibunt: deilla lege aiebat. quã
ds̃ dedit ꝑ moxseu famulũ suum
ppło suo isrł. Hoc ipsa quȩ circũstant
uerba eius ostendunt. disputabat
enĩ de iudȩis & grecis. id est degen-¬
tib : non ad circũcis ionẽ sed ad p̃pu-¬
tiũ ꝑtinentib Id eo sine lege eosdi.¬
cens: quia ñ acceꝑant legẽ. quã se
accepis se gliabant᷑ iud ȩi. Unde ait¬
illis. Si auc̃ tu iudȩus cognominaris.
& requiescis inlege. & głiaris indeo.
Deniq unde ad hanc sententiã uene¬
rit intuendũ est: ut diceret: qͥ cũq
sine lege peccauer̃. sinelege pecca¬

Expanded text:
agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege p
Abbreviated transcription (Latin):
est sine p̃uaricatione peccator
quia p̃uaricantes deputtit om̃s
pecccitores t̃rȩ. Mullus gͦ scđm is¬
tũ sine lege peccciuit: q̃uia ubi
non est lex nec p̃uaricatio. Anfor¬
te dicturi sumus uerũ quidẽ. eẽ.
qđ nec p̃uaricatio sit ubi lexnonest
ed uerũ nonesse qđ aliqͥ sine lege pec¬

Expanded text:
est sine praevaricatione peccator; quia praevaricantes deputat omnes peccatores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi non est lex, sed verum non esse quod aliqui si
Abbreviated transcription (Latin):
res
deputaui om̃s peccatores terrȩ : Sed hic ques¬
tionẽ ꝓposuisse sufficerit: alio sids̃ donaue¬
ric sermone tractandã. nehuiꝰ ꝓlixitas eã
cogat angusti explicari. quã ut bene
possit qđ expliccit̾ intelligi.

Expanded text:
res deputavi omnes peccatores terrae?» Sed hic quaestionem proposuisse suffecerit, alio, si Deus donaverit, sermone tractandam, ne hujus prolixitas eam cogat angustius explicari, quam ut bene possit quod explicatur intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
firma sit ꝓmissio. Promissionis eaũ. non
ei tantũ qđ ex lege est: sed ei qđ ex fidei
est abrcihã. qui est pcit̃ om̃iũ nr̃m. Cur
hoc apłs ait. nisi ut ostendoe legẽ sine
ꝓmissionis grã non solũ non a uferre.
uerũ & augere peccatũ. Unde & illid
est. Lex sub intrauit. ut abundar& de-¬
lictũ. S ed quici om̃a ꝑgrãm dimittun¬¬
tur. non solũ quȩ sine lege. uerũ etiã
quȩ in lege cõmissa sunc: ideo ibi secu-¬
tus ad iunxit. Ubi. aut̃ abuntauit
delictũ : suꝑ abund ciuit & grã. Nonitaq
p̃uaricantes oms̃ deputat peccatores.
apts.: sedeos tantũ p̃ucricantes depu

Expanded text:
on ei tantum quod ex lege est, sed et ei quod ex fide est Abraham, qui est pater omnium nostrum» . Cur hoc Apostolus ait, nisi ut ostenderet legem sine promissionis gratia, non solum non auferre, verum et augere peccatum? Unde et illud est: «Lex subintravit, ut abundaret delictum.» Sed quia omnia per gratiam dimittuntur, non solum quae sine lege, verum etiam quae in lege commissa sunt; ideo ibi secutus adjunxit: «Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia» . Non itaque praevaricantes deputat omnes peccatores Ap
Abbreviated transcription (Latin):
ameã. Sed ꝓfunda est ista sententia:
& si adiuuauerit dr̃is. oꝑosius disputa¬
tione alia penetranda est. Nã & qđ ad¬
ditũ est ꝓpterea dil exi testimonia tua
inqͥt nec p̃uaricatio. lta ostendetis.
non om̃s esse p̃uaricatores. Non etũ
om̃s habent legẽ. Non aut̃ om̃s hab̾e

Expanded text:
 sed profunda est illa sententia, et si adjuverit Dominus, operosius disputatione alia penetranda est. Nam et quod additum est: «Propterea dilexi testimonia tua inquit, «nec praevaricatio» ; ita ostendens non omnes esse praevaricatores. Non enim omnes h
Abbreviated transcription (Latin):
grue deputant᷑ & paruuli ꝓpt̃
originalis unda peccati: etiã ip.¬
si insim ilitudinẽ preuaricatio.¬
nis a dae: adillã p̾uaricationẽ ꝑti¬
nere monstrant᷑ quȩ data lege in
paradiso pͥma cõmissa ẽ. Ac ꝑhoc
recte nullo prorsus excepto: p̃uari
alios minus. Quanto enĩ legis
maior inquocumq cognitio:
festior p̃uaricatio. Restabat gͦ: ut onũ¬
b ñ sua s dĩ id÷ adeo donata institia
subueniret. Unde ait apłs. ꝑlegem
cagnitio. Nunc autem sine lege inqͥt
institia di manifestata ẽ : testificata

Expanded text:
grue deputantur et parvuli, propter grue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaralios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, festior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «P«cognitio. Nunc autem sine lege,» inquit, «justitia Dei manifestata est, testificata
Abbreviated transcription (Latin):
gaimus aliquã legẽ non ꝑ moyseri
tatũ. scđm quã sunc preuiricantes
ceterarũ gentiũ pecccitores : ubi enĩ
lex non est: nec p̃uciriccitio. Quȩistalex
est nisi forte illa dequa idẽ dic̃apłs.¬
gentes quȩ legẽ non ha bent. natu¬
ralit̃ quelegis s̃ faciune᷑: hilegẽ non
habentes. ipsisibi sunt lex. Scđm ho
lege peccciuer̃. sine lege peribunc
Scdm id uͦ ait ait. ipsi sibi sunt lex:
non in merito p̃uaricantes estiman¬
tur om̃s peccatores t̾rȩ. Nullus enĩ
est qui faciat alteri in uiriã: nisiqͥ
fieri nolit sibi. Et in hoc transgre¬
dit᷑ naturȩ legẽ: quã non sinit᷑
ignorcire: dũ id qđ facit non uult
pati. Nũ qͥd aut̃ lex ista enaturał
nonerat inppło isrł: erat plane.
qm̃ & ipsi homines erant. Sinelege
aut̃ naturcili essent sip̃ternatũ.¬
rã humani generis esse potuisseni
Multomagis gͦ p̃uciriccitor es facti
s lege diuina: qua naturalis il¬¬
lei siue instaurata. siue aucta.
nib pecccitorib terrȩ nonincon.¬

Expanded text:
gamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit aposGentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundlege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, nibus peccatoribus terrae non incon
Abbreviated transcription (Latin):
udicate: tam̃ hoc loco ita positũ ẽ.
iudiciũ. tãꝗͣ si rectũ ñ fuerit ñ debeat
uudiciũ nominari. Alioqͥn ñ suffice.¬
et dicere. feci iudiciũ: s diceret᷑. feci
rectũ iudiciũ. Hoc genere locutꝰ ẽ.
Et hic enĩ iudiciũ sic positũ ÷. tanꝗͣ
ñ sit iudiciũ si ꝑũsũ ẽ. Et multis
diuinarũ scripturarũ locis ita po.

Expanded text:
udicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus estEt hic enim judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripturarum l
Abbreviated transcription (Latin):
scł arib ccusis raro nos quȩrunt
&̾ iudiciis nr̃is facillime ad qͥescut
necnos conter̃ litigatdo. sed ob¬
tẽperando potius consolant᷑. Certe
& quando bonos p̃munt nra uidi¬
cata contẽpnunt. faciuntq nob̾
perire tẽpora reb eroganda diui¬
nis: certe in quã ꝓpt̃ istos. & nob.
liceat exclamare inhac uoce cor¬
poris xp̃i. Declinate a me malig¬
ni: & scrutabor mandata dĩ¬

Expanded text:
saecularibus causis raro nos quaerunt, saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis Christi, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata D
Abbreviated transcription (Latin):
damus efflagitant. Aut certe infir-¬
mos p̃munt. & ccusassuas ad nos
deferre cõpellant: quib dicere Nor
audemus. Dic homo. qͥsme consticius
udicẽ. aut diuisorẽ inc̃uos: constitu¬
it enĩ talib causis ecclesiasticos apłs
cognitores. inforo ꝓhibens iurgare
ap̃ianos. nec illis quidẽ qͥ non aliena
rapiunt. sed sua cupide repetunt.
Dicimus aut̃. ab om̃i cupiditate cons¬
tituentes eis ante oculos hominẽ.
cui dictũ est. Stulte ac nocte au.¬
feret᷑ ate anima ria quȩ p̃parasti
cuiuser : quia & quando dicim us
non recedunt. necdelinanc ano.¬
bis: sed in stant. urgent. p̃cant᷑.
tul. multuant᷑. extor quent. ut
ipsis pociꝰ ad ista quȩ diligunt.
quã scrutandos dĩ mandatis. quȩ
diligimꝰ occupem. O qucinto te.¬
dio turb arũ turbulentarũ. &e qͣn
to desidio diuinorũ eloqͥorũ dictõ
est. Declinaite ame maligoi. &
scrutabor mandata dĩ mei. Ignos¬
cant ob oedientes fideles. qͥ ꝓsuis

Expanded text:
damus, efflagitant; aut certe infirdamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare Christianos . Ne illis quidem qui non aliena rapiunt, sed sua cupide repetunt, dicimus, Cavete ab omni cupiditate, constituentes eis ante oculos hominem cui dictum est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedito desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis
Abbreviated transcription (Latin):
salmi huius locus de qͦ itua semꝑ.
inuoluntate dĩ disputtituri sumus:
sic incipit. Iniaros odio habui. Et
leb̾e trã dilexi. Nonait. Iniquos odio
habui. & iustos dilexi: aut iniqui tatẽ
odio habui. & legẽ tuã dilexi. Sed
cũ dixiss&. iniquos odio habui: expo-¬
suit quare. addendo. & legẽ tuam
dilexi. Ut demonstrar&e non se in homi¬
nib iniquis odisse naturã qua homi¬
nes s̃: sed iniqͥtatẽ. quia legi quã dili-¬
tor adbona facienda : susceptor ad
uult uersus qͥseqͥt᷑. Declinate amẽ
maligni. & scertabor matdata
d̾i Mei:. Non enĩ ait faciã: sed scruta¬
nouerit: malignos a sededinare desi-¬
dat. eosq etiã cõpellendo a se abigit.
N ã maligni exercent ad facienda mani-¬
data: abscrutandis aut̃ auocant.
Nonsolũ cũ ꝑsequunt᷑ aut litigare
nobiscũ uolunt: uerũ etiã cũ obse-¬
quunt᷑ & honorauit. & tam̃ suis uicio-¬
sis & negociosis cupiditatib adiuuan-¬
dis occupemꝰ. & eis nr̃a tẽpora impea-¬

Expanded text:
salmi hujus locus de quo in voluntate Dei disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio habui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret, non se in hominibus iniquis odisse naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua legi quam dilitor,» ad bona facienda; «susceptor,» avult versus qui sequitur: «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» Non enim ait, faciam; sed, «scrutaboe noverit, malignos a se declinare desiderat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impen
Abbreviated transcription (Latin):
noni aiea. Qiã dixerat susceptorm̃s.
poscit magis magisq suscipi & ad il¬
lud ꝓpt̃ qđ tolerat tã multa molesta
ꝑduci. uerius ubi sequã inustis huma¬
narũ rerũ somnus fidens. eẽ. uicturũ.
Sic enũ defuturo dictũ est ut uiuam:

Expanded text:
tione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de futuro
Abbreviated transcription (Latin):
sũ fuerit insilentio. Si non uis coa¬
fundi ab eapectaitione tua: nodi
in t̃mittas meditari iustificationes
metis. Sentiens istã meditationẽ
plerũq animȩ languorib impe¬¬

Expanded text:
sum sit ei in silentio: Si non vis confundi ab exspectatione tua, non intermittas meditari justificationes meas, sentiens istam meditationem plerumque impediri languoribus animae
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ non est lea: nec p̃uaricatio Por¬
ro sinemo sine lege peccar&: non
idem ipse apłs dicer&. Quicũq sine
lege peccauer̃ : sine lege ꝑibunt.
lũ est eitaq sine p̃uciricatione per¬
catũ. nulla est aut̃ p̃uciri catio
sine lege . nullũ est igit᷑ nisi nle.¬
ge peccatũ. Qui ergodicit. Preua¬
ricantes deputaui om̃s peccatores
terrȩ : nullos eẽ. om̃i no nisiqui legẽ
trans gressisunt uultiatelligi pec¬

Expanded text:
autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» lum est utique sine praevaricatione peccatum: nulla est autem praevaricatio sine lege; nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo dicit: «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae,» nullos esse omnino, nisi qui legem transgressi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
laudabo eum. Habitat enĩ xp̃s ꝑfidẽ
in cordib nr̃is : & ideo ait in ore meo.
id ÷ more corporis mei. qđ est eccła. Cor¬
de enĩ credit᷑ ad uistitiã : ore aut̃ con¬
fessio fit ad salutẽ. Qoia asuii a
dexius rauꝑis. Deiuida dictũ erat.
& dia bolusstoe ad extris eius: qui
suas diuitias augere uoluit. ap̃o
uendito. Hic autem dñs astitie a
dextris pauꝑis : ut diuitiȩ pauꝑis
sint. ipse dñs Astitie quippe adex-¬
annos uitȩ quandoq finiendae.
neq ut eius auger& pecuniã. aut
eũ facera corporis uirib fortem.
uł ad tẽpus in columem : sed.
fic aut̃ aꝑsequentib anima :¬
sinon eis consentiatur admalum.
tate id .ẽ. infirm itate suc cumbat
Hoc adtẽ uitoriũ p̃stitũ ẽ. corporis
xp̃i: insc̃is martrrib: omnibuS.

Expanded text:
laudabo eum. Habitat enim Christus per fidem laudabo eum. Habitat enim Christus per fidem in cordibus nostris : et ideo ait, «in ore meo,» id est in ore corporis mei, quod est Ecclesia. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit adextris pauperis.» De Juda dictum erat, «Et diabolus stet a dextris ejus;» qui suas divitias augere voluit Christo vendito: hic autem Dominus «astitit a dextris pauperis,» ut divitiae pauperis sint ipse Dominus. «Astitit» quippe «a dexos vitae quandoque finiendae, neque ut ejus augeret pecuniam, aut eum faceret corporis viribus fortem, vel ad tempus incolumem; sed fit autem a persequentibus animnon eis consentiatur ad malum;ertate, id est infirmitate, succumbat. Hoc adjutorium praestitum est corpori Christi in sanctis martyribus omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
uersus non habae ãtatĩ. sed haboe¬
tis : ut ꝓ eo ponerent aliquan do
nimis. aliquando ualde. Sed si
nimis. ꝓ eo qđ est ualde intelliga¬
tur: potest & in laude poni.
Nã & istti confessio: laudẽ signi¬
ficcit. Itti enĩ sequicur: E IN
aiedio Multoro lapabo eũ.
Dicit &eiã malio psalmo. in me¬
dio eccłȩ. cantaibote. Sed cũ ipsa
cantcie eccła quȩ corpus est xp̃i.
qͦmͦ inm edio eccłȩ cancat eccła : ita &e hic
multi cũ sinc menbra xp̃i : sic̃ ipsilau¬¬
Quomͦ in medio multorũ laudat. ꝗ do
ipsis multis laudantib dr̃ ipse lauda¬
re. Anideo laudat imnedio multor.
qr cũ eccła sua .ẽ. hicusq. ad consũ ma-¬
tionẽ scłi : ut qđ ait in medio multor¬
hoc aut̃ accipiͣmus qđ ab eisdẽ multis
honoratur. In medio qppe. eẽ. dr̃: cui
honor p̃cipuus exhi betur: Si aut̃ cor. ẽ.
tanꝗ hominis mediũ : nichil melius in¬
telligit᷑ dictũ. quã incordib multorᷤ

Expanded text:
versus non habet ἄγαν, sed habeversus non habet ἄγαν, sed habeti sunt, ut pro eo ponerent aliquando «nimis,» aliquando «valde.» Sed si «nimis» pro eo quod est «valde» intelligatur, potest et in laude poni; nam et ista confessio laudem significat. Ita enim sequitur: «Et in medio multorum laudabo eum.» Dicit etiam in alio psalmo, «In medio Ecclesiae cantabo te» . Sed cum ipsa cantat Ecclesia, quae corpus est Christi, quomodo in medio Ecclesiae cantat Ecclesia? Ita et hic multi cum sint membra Christi, si cum ipsi lauquomodo in medio multorum laudat, quando ipsis multis laudantibus dicitur ipse laudare? An ideo laudat in medio multorum, quia cum Ecclesia sua est hic usque in consummationem saeculi ; ut quod ait, «in medio multorum,» hoc accipiamus quod ab eisdem multis honoratur? In medio quippe esse dicitur, cui honor praecipuus exhibetur. Si autem cor est tanquam hominis medium; nihil melius intelligitur dictum, quam in cordibus multorum
Abbreviated transcription (Latin):
Malediceni illi ce iopenioi¬
ces Uana est gͦ & falsa male¬
dictio filiorũ hominũ di ligeri¬
tiũ uanitatẽ. & quęrentium
mendatiũ. Dĩ auc̃ cũ benedi¬
cit: fac̃ qđ dic̃ QuIINISVRGΩN
inme contonbamor. Vt enĩ
insurgant: aliquid se aduer-¬
sus me ꝓficere arbitrantur:
sed cũ exaltatꝰ fuero super
suꝑ celos. & esse coeꝑit suꝑ om̃em terrã
gła mea confundentur. Seruus aoit̃
⁊oos latiabror siue indextera
d est pudeat eos detraxisse michi.
Ded hoc potest & inbono accipi: dũ
corriguntur. It oreuianior sic̃
dirloide contSiont Sua. Diploi s.
duplex palliũ. ẽ. Nã quidã ceiã
sic in t̾̃pretati s̃ istũ uersũ. & oꝑiati¬
tur sic̃ palliũ duplex confusione
sua. Intelligitur autẽ confundan¬
tur &e in tus foris: id est & corã dõ
& corã hominib. Conine bordÑo¬
nimis in one meo. Nimis dicisolae.
in consuetudine sermonis latini :
qđ plus est quã deb&e. Cui contra-¬
riũ est parũ. qđ minus quã deb&e.

Expanded text:
Maledicent illi, et tu benedices.» Vana est ergo et falsa maledictio filiorum hominum, diligentium vanitatem, et quaerentium mendacium ; Deus autem cum benedicit, facit quod dicit. «Qui insurgunt in me, confundantur». Ut enim insurgant aliquid se adversus me proficere arbitrantur; sed cum exaltatus fuero super coelos, et esse coeperit super omnem terram gloria mea, confundentur. «Servus autem tuus laetabitur:» sive in dextera d est, pudeat eos detraxisse mihi. Sed hoc potest et in bono accipi, dum corriguntur. «Et operiantur sicut diploidem confusionem suam.» Diplois duplex pallium est. Nam quidam etiam sic interpretati sunt istum versum: «Et operiantur sicut pallium duplex confusionem suam.» Intelligitur autem, confundantur et intus et foris, id est et coram Deo et coram hominibus. nimis in ore meo, Nimis» dici solet in consuetudine sermonis latini, quod plus est quam debet: cui contrarium est parum, quod minus est quam debet.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ua. ccipsã qr non dix̃ fac inme. ut
fac suꝑ me uł aliquid huius modi.
sed aic facmecũ : bene intelligimꝰ.
& pcitrẽ & filiũ. simul facere miscđiã
inuasa miscdiȩ: Pocest hoc oeiã sic.
in telligi fac mecũ idẽ. ad iuuame :
qđ in quotidianci loquendi consue¬
tudine habemꝰ. cũ dealiqua requȩ
ꝓpartib nr̃is. ẽ. dicimꝰ nobiscũ facit.
ꝑ at̃ qͥppe adiuuat filiũ inquancũ

Expanded text:
 ipsam quia non dixit, Fac in me; vel Fac super me; vel aliquid hujusmodi; sed ait, «Fac mecum;» bene intelligimus et Patrem et Filium simul facere misericordiam in vasa misericordiae . Potest hoc etiam sic intelligi: «Fac mecum,» id est, adjuva me. Quod in quotidiana loquendi consuetudine habemus, cum de aliqua re quae partibus nostris est, dicimus: Nobiscum facit. Pater quippe adjuvat Filium, in quan
Abbreviated transcription (Latin):
euius inimicitia contra xp̃m. ꝑ tinaci
odio ꝑmanser̃ : cuius popłi diximus
uidã infigurã gessisse ꝑsonã. sicue
ecctȩ gessit apłs petrus. Consticue
suꝑ eũ pecccitorẽ. & diabolus stoe a
dextris eius. Quẽ ad modũ in uida:
sic in isto popło intelligendũ est qui
repulso a se xp̃o factus est subditus di-¬
abolo. cuius ꝑsuasiones in om̃ib: pra-¬
uis & terrenis cupiditatib p̃posuie
ȩternȩ saluci. Cũ iudicatur extat
condẽnatus : quia in nequicia & in
fidelitate ꝑsistens. thesaurizat sibi
irã indie irȩ & reuelationis iusti iudi¬¬
ci dĩ qui reddoe unicuiq scđm oꝑa¬

Expanded text:
cujus inimicitiae contra dominum pertinaci odio permanserunt: cujus populi diximus Judam in figura gessisse personam, sicut Ecclesiae gessit apostolus Petrus. «Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Quemadmodum in Juda, sic in isto populo intelligendum est; qui repulso a se Christo factus est subditus diabolo, cujus persuasiones in omnibus pravis et terrenis cupiditatibus praeposuit aeternae saluti. «Cum judicatur, exeat condemnatus:» quia in nequitia et in infidelitate persistens thezaurizat sibi iram in die irae et revelationis justi judici
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ mͦ cantoiuimus. breuẽ nume¬
ro uerborũ suorũ. magnũ pon¬
de sententiarũ : ad uiuante illo
qui uosfecit intentos. ut & nos
faciat idon eos sic̃ possumus con¬
siderare atq tractore. uiuat
Tempus enĩ constituit ds̃ ꝓmissis
suis. & tempus eis quȩ ꝓmisit im¬
plendis: ꝓmissionũ tẽpus erat
tẽpore ꝓpħarũ. usq. ad iohannem
baptistã. Ab illo aut̃ & deinceps
usq. infinẽ. tẽpus. ẽ. implendi quȩ
ꝓmisstis. Fidelis ds̃ quise nr̃m de¬
bitor ẽ fec̃ : non aliqͥd a nobis accipi¬
endo sed tanta nobis ꝓmictendo.
Parũ erat ꝓmissio.&iã scripco se te¬
nere uoluit. ueluti faciens nob̾cũ
& rographũ ꝓmissorũ suorũ: ut cũ ea
quȩ ꝓmisit. soluere incipa inscriptura
ꝓmissorũ considaremꝰ ordinẽ soluendo

Expanded text:
numero verborum, magnum pondere sententiarum, adjuvante illo qui vos fecit intentos, ut et nos faciat idoneos, sicut possumus, considerare atque tractare. Vivat Tempus enim constituit Deus promissis suis, et tempus eis quae promisit implendis. Promissionum tempus erat tempore Prophetarum usque ad Joannem Baptistam: ab illo autem et deinceps usque ad finem, tempus est implendi quae promissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum c
Abbreviated transcription (Latin):
sine fine. & hereditatẽ in marcescibi¬
lẽ głiã sẽpic̃nã. dulcedinẽ uulcus
sui. domus scĩficationis suȩ in celis.
ex resurrectione amortus. nullũ
dein ceps moriendi metũ. hoc est
ꝓmissũ eiꝰ tanquã finale qͦ decurrit

Expanded text:
ereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit
Abbreviated transcription (Latin):
tib incantã celsicudinẽ subuecta. ẽ.
humana natura. ueto tũ simul uerbũ
& cciro. hoc est ds̃& homo. unigenitꝰ¬
dĩ filius diceretur. hoc auẽ factũ
est: ut ab illo qui creauerat. ꝑ id qđ
non perierat. id qđ ꝑierat quȩreretur.
Unde & hic seqͥt᷑. qr suauis est m iscđia
tua. liperame auia egeriud & sau-
PEROSŨ. Egestas & pauꝑtas: in fir-¬
mitas ẽ. exqua crucifixus est.
Hoc adillud refert᷑ qđ ait ꝓpinquan-¬
te passione : tristis est anima mea
clitiat arlatissũ. Hoc ipsã mortẽ
significauit. Sic̃ enĩ exumbra de-¬
clinante fit nox: sũ ex morta li
carne fic mors. ExCUS SUS SŨ SiCUI
dris eiꝰ. hoc est fidelib eius: conueni¬
entius intelligi existimo. Qdut
aliquanto aꝑtius poner&e: malu¬¬
it dicere sic̃ locustȩ. quã sic̃ locꝰta.
Q uã uis oe numero singulari possent
accipi &iã multȩ: sic̃ & illud est.
Dixit & uenie locusta. sed esso& obscuriꝰ¬
E xcussis̃ gͦ. id est fugati a ꝑsecucorib

Expanded text:
tibus in tantam celsitudinem subvecta est humana natura, ut totum simul verbum et caro hoc est Deus et homo, unigenitus Filius diceretur. Hoc autem factum est ut ab illo qui creaverat per id quod non perierat id quod perierat quaereretur. Unde hic sequitur: quia suavis est misericordia  Libera me, quia egenus ei pauper ego sum.» Egestas et paupertas, infirmitas est, ex qua crucifixus est. Hoc ad illud refertur, quod ait propinquante passione, «Tristis est anima mea clinat, ablatus sum.» Hoc ipsam mortem significavit. Sicut enim ex umbra declinante fit nox, sic ex mortali carne fit mors. «Excussus sum sicut bris ejus, hoc est fidelibus ejus, convenientius intelligi existimo. Quod ut aliquanto apertius poneret, maluit dicere, «sicut locustae,» quam sicut locusta: quamvis et numero singulari possent accipi etiam multae, sicut illud est, «Dixit, et venit locusta» ; sed esset obscuriuExcussi sunt ergo, id est, fugati a persecutoribus
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ se p̃cingit. qui malũ non repen¬
tinũ sed dispositiuũ aggreditur : & ita
discit malefacere. ut semꝑ paratussit:
U nde & hicait. & sic̃ zona qua sẽꝑ p̃ei¬
ces eorũ: sed opus eorũ Mani festũ ÷
enĩ qđ inddumento & oꝑtorio. &e aqͣ
& uleo. & zona: ipsa oꝑa describebat.
quib eterna maledictio cõparat᷑:
Nongͦ.ẽ. unꝰ uidas sed multi. de quib
dr̃. Hoc opus eorũ qui detrahunt m
apud dnm : quanquã & pluralis
mimerus poni potuit. ꝓ numero sin¬
gulari. Sic̃ herode mortuo dictũ est
ab angło : mortuis qui quȩ rebant.
animã pueri. Sed qui magis detra¬
hunt xp̃o apud dñm. nisi illi qui in¬
ipsis uerbis dña detrahunt dicentes.

Expanded text:
tione se praecingit, qui malum non repentione se praecingit, qui malum non repentinum, sed dispositum aggreditur, et ita discit malefacere, ut semper paratus sit: unde et hic ait, «Et sicut zona qua sempeces eorum; sed, «opus eorum:» manifestum est enim quod indumento, et opertorio, et aqua, et oleo, et zona, ipsa opera describebat quibus aeterna maledictio comparatur. Non ergo est unus Judas, sed multi, de quibus dicitur, «Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum.» Quanquam et pluralis numerus poni potuit pro numero singulari; sicut, Herode mortuo, dictum est ab angelo: «Mertui sunt qui quaerebant animam pueri» . Sed qui magis detrahunt Christo apud Dominum, nisi illi qui ipsis verbis Domini detrahunt, dicentes