comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis. bomun em̃ diuinum ualde de¬
biliter rep̃ntat᷑ in una persona sin¬
gulari. s in tota cominunitate pł¬
crius elucessit diuinum bonm.
¶Tertio magnificus se detenter
h̃e debet cuta aliquas personas
sp̃ales ut circa personas honore di¬
gnas. nam in hoc potissime appa¬
ret magnificentia quando qͥs mͣg¬
na facit hus qui sunt magnis dig¬
ni. ¶Quarto debet se detenter ha¬
tere magnificus cuta personam
propriam. debet enim quis mag¬
nifice se hr̃e cuta magna opera
respectu persone proprie. magna
aut opera possunt dici illa uelq̃
durant per totam uitam cuiusio¬
di sunt domus ⁊ edificia. uel que
mirabiles ⁊diuturnas domus qmͣ
quomodo faciat eas sopħicas ⁊ ap¬
parentes. sic ⁊̃ detet magnificum
nptias ⁊ milicias ⁊ talia que raro
occurrunt magnifice fac̾e. Pacet
ergo ciria quid est magnisicentia
quia est cuta sumptus decentes o¬
magnis operib principaliter tam̃

Expanded text:
tis. Bonum enim divinum valde detis. Bonum enim divinum valde debiliter repraesentatur in una persona singulari. sed in tota communitate pulchrius elevescit divinum bonum. Tertio magnificus se decenter habere debet circa aliquas personas speciales, ut circa personas honore dignas. Nam in hoc potissime apparet magnificentia, quando quis magna facit iis sunt magis digni. Quarto debet se decenter habere magnificus circa personam propriam: debet enim quis magnifice se habere circa magna opera respectu personae propriae. Magna autem opera possunt dici illa, vel quae durant per totam vitam, cuiusmodi sunt domus, et aedificia. Vel quae mirabiles, et diuturnas domus, quam quomodo faciat eas sophysticas et apparentes. Sic etiam decet magnificum, nuptias, et militias, et talia quae raro occurrunt, magnifice facere. Patet ergo circa quid est magnificentia: quia est circa sumptus decentes magnis operibus. principa
Abbreviated transcription (Latin):
prodigalicatẽ. p ergo quid sit mͣg¬
inficencia nam sicut liberalitas ẽ
reprimens auaritiam ⁊ moderãs
prodigalitates: sic magnificentia
ualitas est faciens sumptus et
datõnes proportionatas faculta¬
tib sic̾ magnificencia faciens sũ¬
ptus decentes magnis operibus.
¶Niso quid est magnificencia
restat indere circaque ht̃ ẽẽ. hõ
enim quantum ad presens ad
quatuor põt compary uidelicet ad
ip̃m deum ad totam communitatem
ad aliquas sp̃ales personas ⁊ ad se ip¬
sum. magnificus enim circa omni
nam principalit ⁊ primo homo debet
ẽẽ magnificus cuta diuina. consti¬
tuendo fi si facultates tribuant tem¬
pla magnifica. sacrificia. honorabi¬
lia preparationes dignas Ideo d̾r.
quos debet fac̾e magnificus sunt
circa deum. ¶ Secundo spectat ad
magnificum si assit facultas fac̃e
decentes sumptus circa totam con¬
nunicatem nam ip̃a bona cõmu¬
nia quodammodo diuina sunt. uñ
ph̾s ait quod bona commuma ha¬
bent aliquid sumle donis deo sacra¬

Expanded text:
 ergo quid est magnificentia. Nam sicut liberalitas est reprimens avaritiam, et moderans prodigalitates: sic magnificentia iberalitas est faciens sumptus, et dationes proportionatas facultatibus: sic magnificentia est faciens sumptus decentes magnis operibus. Viso quid est magnificentia: restat videre circa quae habet esse. Homo enim quantum ad praesens ad quatuor potest comparari. videlicet, ad ipsum Deum, ad totam communitatem, ad aliquas personas, et ad seipsum. Magnificus enim circa omniaNam principaliter et primo, homo debet esse magnificus circa divina, constituendo si facultates tribuant templa magnifica, sacrificia honorabilia, praeparationes dignas. Ideo diciquos debet facere magnificus, sunt circa Deum. Secundo spectat ad magnificum si adsit facultas facere decentes sumptus circa totam communitatem. Nam ipsa bona communia quodammodo divina sunt. Unde Philosophus ait, quod communia habent aliquid simile donis Deo sacra
Abbreviated transcription (Latin):
decet reges ⁊ principes ex magnitu¬
dine malicie que ex iniuisticia con¬
bonitas sua se extendit ad alios. sir
peior est qui nõ solum malus est ni
se. S ⁊̃ malicia sua se extendit ad a¬
lios.⁊ quanto ad plures se extendit
malicia eius tanto peior existit tã¬

Expanded text:
decet reges, et principes ex magnitudecet reges, et principes ex magnitudine malitiae, quae ex iniustitia conbonitas sua se extendit ad alios: sic peior est, qui non solum malus est in se, sed etiam malitia sua se extendit ad alios: et quantum ad plures se extendit malitia eius, tanto peior existit. Tan
Abbreviated transcription (Latin):
sit nec perfr̃e cognoscitur bonitatis
eius. Si quando constituitur inpͥcipa
alios se extendat. tunc melius appa¬
ret qualis sit eo quod opera sua ad
exteriora se extendant. si gͦ nobis
exteriora magis nota sunt quanto
aͥs inmaiori principatu constituit᷑
qr opera sua ad plurima se extẽdũt
magis apparet qualis sit. Ideo dr̃
u. eth̃. quod principatus uirum o.
propt̾ quod ⁊ prouerbialiter dicit᷑.
siquis uult cognosc̾e̾ uirum ponat
ip̃m in aliquo principatu. Ex ius¬
ticia ergo qr est ad alt̾m innotescit
perfr̃ã bonitas. extepta prudencia
ordine ad alterimi sicut subditi qͥ
quodammodo solum hñt regere se¬
ip̃os se hñt ad principem cuius bo¬
nitas ⁊ regunen ad alios se exten¬
dit. Sicut ergo inprincipe magis
mainfestatur perfc̃o bonitatis quã¬
in alius sic exiustitia magis maifes¬
tatur persc̃o bonitatis quam alus uir¬
tutib moralibus. Becet gͦ reges ⁊
penicipes ẽẽ iustos. tũ qr debent ẽẽ regu¬

Expanded text:
sit, nec perfecte cognoscitur bonitas sit, nec perfecte cognoscitur bonitas eius. Sed quando constituitur in principatalios se extendat, tunc melius apparet qualis sit, eo quod opera sua ad exteriora se extendant. Si ergo nobis exteriora magis nota sunt, quanto aliquis in maiori principatu constituitur; quia opera sua ad plura se extendunt, magis apparet qualis sit. Ideo dicitur 5. Ethicorum principatus virum ostendit. Propter quod et proverbialiter dicitur, Si quis vult cognoscere virum, ponat ipsum in aliquo principatu. Ex Iustitia ergo quia est ad alterum innotescit perfecta bonitas. Nam excepta Prudentia,ordine ad alterum, sicut subditi, qui quodammodo solum habent regere seipsos, se habent ad principem, cui bonitas, et regimen ad alios se extendit. Sicut ergo in principe magis manifestatur perfectio bonitatis, quain aliis: sic ex Iustitia magis manifestatur perfectio bonitatis, quam ex aliis virtutibus moralibus. Decet ergo reges et principes esse iustos, tum quia debent esse regu
Abbreviated transcription (Latin):
ex pare ip̃ius iusticie que est quedã
cdarissima iitus probare possum
quod detet eos obseruare iusticiam.
¶Tertio hoc probari põt ex ip̃a per¬
fc̃one bonitatis que exiusticia inno¬
tescit. Iusticia enim nõ soł est perfes¬
ta uutus inse. s si sit inregib ⁊ prm¬
cipibus ostendit eos ẽẽ perfc̃e bonõ.
Sic enim uidemus inalus rebus ꝙ
unumq q perfcm est cum põt sibi
simile producere ⁊ꝰ actio sua ad alios
se extendit ut tunt aͥd est per fecte
calid̃ quando põt alia calefacere et
quando actio sua ad alia se extendit
itunc est aliquis perfecte sciens quan¬
to põt alios docere. ⁊ quando scĩa sua
ad alios se extendit. Ideo scribr̃ pͥmo
metha ͤ s quod signum omnino stien¬
tis est posse docere: gͦ a simili tunc est
aͥs perst̃e bonus quando bonitas sua
usq ad alios se extendit. Inde est gͦ
quod nõ cognostitur perfc̃a bonitas
hominun nisi constituãtur inaliqͦ

Expanded text:
ex parte ipsius Iustitiae, quae est quaedam ex parte ipsius Iustitiae, quae est quaedam clarissima virtus, probari potest, quod decet eos observare Iustitia. Tertio hoc probari potest ex ipsa perfectione bonitatis, quae ex Iustitia innotescit. Iustitia enim non solum est perfecta virtus in se, sed si sit in regibus et principibus ostendit eos esse perfecte bonos. Sic enim videmus in aliis rebus quod unumquodque perfectum est, cum potest sibi simile producere, et cum actio sua ad alios se extendit: ut tunc aliquid est perfecte calidum, quando potest alia calefacere, et quando actio sua ad alia se extendit. Et tunc est aliquis perfecte sciens, quando potest alios docere, et quando scientia sua ad alios se extendit. Ideo scribitur I. Metaphys. quod signum omnino scientis, est posse docete. Ergo a simili, tunc est aliquis perfecte bonus, quando bonitas sua usque ad alios se extendit. Inde est ergo, quod non cognoscitur perfecta bonitas hominum, nisi constituantur in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
magnum ⁊ preclarum perficit enĩ
ut dictum est homiiram mordine
ad alium tunc aũt maxime clares¬
mirabilis situt ip̃a. uesperus enim ⁊
lucifer est una ⁊ eadem stella que est ual¬
de plicra ⁊ dara ⁊ propter sui pulcricu¬
diuem ⁊ uenustatem communi nõie
appellatur uenus. bec autem stella a¬
liquando precedit solem ⁊ tunt apparz
inmane ⁊ dicitur lucifer. aliquando
uero sequitur ip̃m ⁊ tunt apparet in
sero ⁊ dicitur uesperus ¶Est gͦ inten
pulcritudo stellarum nõ est ita ad¬
mirabilis sicut pulcritudo eius. stel¬
le enm pollent pultritudine corpo¬
rali ⁊ illuminant nos lumine cor¬
porali. s iusticia pollet pulcritudine
bonesta ⁊ sp̃uali ⁊ ornat nos uirtuali
perfectione. Quanto gͥ pulcritudo
sp̃ualis excellit pulcritudinem corpo¬
ralem. tanto pulcritudo iusticie ⁊ cla¬
ritas eius est admirabilior cdarita¬
te stellarum. Si ergo decet reges et
principes hr̃e clarissimas uirtutes

Expanded text:
bonum, et praeclarum. Perficit enim bonum, et praeclarum. Perficit enim ut dictum est hominem in ordine ad alium. Tunc autem maxime claresmirabilis, sicut ipsa. Hesperus enim et Lucifer est una et eadem stella, quae est valde pulchra, et clara: et propter sui pulchritudinem, et venustatem communi nomine appellatur Venus. Haec autem stella aliquando praecedit solem, et tunc apparet in mane, et dicitur Lucifer. Aliquando vero sequitur ipsum, et tunc apparet in sero, et dicitur Hesperus. Est ergo intePulchritudo stellarum non est ita admirabilis, sicut pulchritudo eius. Stellae enim pollent pulchritudine corporali, et illumunant nos lummine corporali: sed Iustitia pollet pulchritudine honesta et spirituali, et ornat nos virtuali perfectione. Quanto igitur pulchitudo spiritualis excellit pulchritudinem corporalem, tanto pulchritudo Iustitiae, et claritas eius admirabilior est claritate stellarum. Si ergo decet reges et principes habere clarissimas virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
tante iusticie ⁊ tante equalitatis ut
possit ip̃as leges dirigere cum inaliqͦ
casu leges obseruari nõ debeant ut ĩ¬
fra pacebit. Dubitare autem utrũ
rex debeat ẽẽ equalis ⁊ iustus est du¬
bitare utrum ip̃a regula debeat esse
regulata. si enun regula ab equali¬
tate deficiat. nichil regulatum erit
cum omma per regulam regulent᷑.
Sic si reges sint iniusti disponunt
regnum ut meo nõ obseruetur ius¬
ticia maxime gͦ studere debent ne
sint iniusti ⁊ inequales quia eorum
inuistitia ⁊ mequalitas tollit ab eis
regiam dignitatem nam reges miti
⁊si dominentur per cuilem potentiã.
nõ tñ digni sunt ut sint reges. cũ
enim deceat regulam ẽẽ regulatã ⁊¬
equalem. rex qr est quedain anima¬
ta lex ⁊ quedam ammata regula a¬
gendorum. Ex parte ip̃uis persone
regie maxime decet ip̃m seruare
iusticiam. ¶ Secundo possuuus in¬
uestigare hoc idem exparte ip̃ius ĩti¬
tie: nam iustitia est quoddambonũ

Expanded text:
tantae Iustitiae, et tantae aequitatis, ut tantae Iustitiae, et tantae aequitatis, ut possit ipsas leges dirigere: cum aliquo casu leges observari non debeant, ut infra patebit. Dubitare ergo, utrum rex debeat esse aequalis et iustus, est dubitare, utrum ipsa regula debeat esse regulata. Si enim regula ab aequalitate deficiat, nihil regulatum erit: cum omnia per regulam regulentur. Sic si reges sint iniusti, disponunt regnum, ut in eo non observetur Iustitia. Maxime ergo studere debent, ne sint iniusti, et inaequales: quia eorum iniustitia, et inaequalitas tollit ab eis regiam dignitatem. Nam reges iniusti et si dominentur per civilem potentiam, non tamen digni sunt ut sinti reges. Cum enim deceat regulam esse rectam et aequalem, rex quia est quaedam animata lex, et quaedam animata regula agendorum, ex parte ipsius personae regiae maxime decet ipsum servare Iustitiam. Secundo possumus investigare hoc idem ex parte ipsius Iustitae. Nam Iustitia est quoddam magnum
Abbreviated transcription (Latin):
sint tñ quia est animus hominis
generosus ⁊ semper est auidus no¬
uas ratõnes audire/ ad ducemus
nouos modos quibus ostendi pote¬
rit quod maxime decet reges ⁊ pͥn¬
cipes ẽẽ iustos: possumus auteni hãc
ueritatem quadrupli ua uenati se¬
cundum quatuor que tanguntur
de iustitia in .uͦ. ech̾. prima uia su¬
mitur ex parte persone regie. secun¬
da ex parte ipsius iustitie. tertia ex
perfectone bomitatis que ex iustitia
innocescit. Et quarta ex ip̃a mali¬
cia que exiniustitia consurgit.
Prima uia sic pz. Nam silex est
regula agendorum ut hrai põt exuͦ.
eth̾. ip̃e iidex ⁊ multomagis ip̃e
tex cuius leges est ferre debet esse
quedam rła inagendis. Est enim
rex siue princeps quedam lex ⁊ lex
est quilam rex siue princeps. Nam¬
lex est quidam mammatus princeps.
princeps uero est quedam animata
lex. quantum gͦ animatum mamimai¬
tun superat. tantrm rex siue princeps
debet superare legen. debet enim rex ẽe

Expanded text:
sint, Tamen quia est animus hominis sint, Tamen quia est animus hominis generosus, et semper avidus novas rationes audire: adducemus novos modos, quibus ostendi poterit, quod maxime decet reges, et principes esse iustos. Possumus autem hanc veritatem quadruplici via venari, secundum quatuor quae tanguntur de Iustitia in 5. Ethicorum. Prima via sumitur ex parte personae regiae. Secunda ex parte ipsius Iustitiae. Tertia ex perfectione bonitatis, quae ex Iustitia innotescit. Et quarta, ex ipsa malitia, quae ex iniustitia consurgit. Prima via sic patet. nam si lex est regula agendorum, ut haberi potest ex 5. Ethicor. ipse iudex, et multo magis ipse rex, cuius est leges ferre, debet esse quaedam regula in agendis. Est enim rex sive princeps quaedam lex, et lex est quidam rex sive princeps. Namlex est quidam inanimatus princeps: princeps vero est quaedam animata lex. Quantum ergo animatum inanimatum superat, tantum rex sive princeps debet superare legem. Debet etiam rex esse
Abbreviated transcription (Latin):
butiua iusticias prout uero ad implẽt
leges est in illis iusticia legalis quo¬
cunq tñmodo sumatur institia sine
ea ciuitas uel regnum durare non
põt bene ergo dictum est quod dicͣ¬
de uisticias quod iustum est quoddã
proportõnale/ ⁊ continet lirbanitates.
nam sicut anima continet quia re¬
cedence eacorpus dissoluitur ⁊ mar¬
cessit iusticia continet uirbanitates .i.
ciuitares ⁊ regna quia sine ea dissol¬
uitur ciuitas ⁊ nõ possunt regna sub¬
sistere. ualde gͥ inuiriatur regno ⁊ regi
qui iusticiam nõ obseruat. Sigͥ iusti¬
cia est tm̃ bonum regis ⁊ regni sumino
opete ex studere debet. uit insuo regno
seruetur iusticia nõ solum hiis qui m
regno natisunt. Sed ⁊̃ peregrinis et
aduenis cuicunq enim negetur uis¬
regno iusticiam obseruare. Bñ¬
sẽdens capitulum persuade̾
principibus ac regibus ut sint iusti
⁊ ut obseruent iustitiam cum sine
ea ciuitates ⁊ regna durare nõ pos¬

Expanded text:
tia distributiva. Prout vero adimplent tia distributiva. Prout vero adimplent leges, est in illis Iustitia legalis. Quocunque tamen modo sumatur Iustitia, sine ea civitas vel regnum durare non potest. Bene ergo dictum est, quod dicide iustitia, quod iustum est quoddam proportionabile, et continet urbanitates. Nam sicut anima continet corpus, quia recedente ea, corpus dissolvitur, et marcescit: sic iustitia continet urbanitates idest civitates, et regna, quia sine ea dissolvitur civitas, et non possunt regna subsistere. valde igitur iniuriatur regno et regi, qui Iustitiam non observet. Si igitur Iustitia est tantum bonum regis, et regni, summo opere rex studere debet, ut in suo Regno, servetur Iustita, non solum iis, qui in regno nati sunt, sed etiam peregrinis, et advenis. Cuicumque enim negetur IusRegno iustitiam observare. aecedens capitulum persuadetur principibus atque regibus, ut sint iusti, et ut observent Iustitiam: cum sine ea civitates, et regna durare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
incorde sicut forte principium senciendi
est int̾ebrol Sic ⁊ inciuibus est distisbu¬
tina iusticia pront ordinãtur ad uinũ
ad ut ad regem. uel ad ducem/ qui secũ¬
dum eorum uirtutem ⁊ dignitatem
debet eis honores ⁊ bona tribuere. Sic̃.
ergo corpus naturale nõ subsistert
nͥ meo reseruatetur quedam distribu¬
tiua iustitia ut quod cormembris de¬
bite nflueret. Sit regnum uł ciui¬
cas nõ põt subsist̾e nisi reseruetur in
ea distributiua iusticia ut quod re⁊
siue princeps debite honores ⁊ bona
distribuat. ¶Est tamen diligenter
notandum quod sicut nõ quelz ine¬
ralis. tñ quel inequalitas egrotat.
⁊ infirmat ip̃m sic nõ quel iniusti¬
cia cortumpit totaliter regnum et
politiciam. t̃m per quanil iusticiam
regnum ⁊ politicia infirmatur ⁊ dis¬
ponitur ad tormptõnems pr gͥ quod¬
prout ciues hñt ordinem ad se in¬
uicem est uieis iusticia commutati¬
uas prout uero hñt ordinen ad regẽ
ład principem resernatur in eis distri¬

Expanded text:
in corde, sicut forte principium sentiendi est in cerebro. Sic et in civibus est distributiva Iustitia, prout ordinantur ad unum aliquid, ut ad regem, vel ad ducem, qui secundum eorum virtutem, et dignitatem debet eis homores, et bona tribuere. Sicut ergo corpus naturale non subsisteret, nisi in eo reservaretur quaedam distributiva Iustitia, ut quod cor membris debite influere: sic regnum vel civitas non potest subsistere, nisi reservetur in ea distributiva iustitia, ut quod rex sive princeps debite honores, et bona distribuat. Est autem diligenter notandum, quod sicut non quaelibet inaelibet inaequalitas aegrotat, et infirmat ipsum: sic non quaelibet Iniustitia corrumpit totaliter regnum, et politiam, tamen per quamlibet Iniustitiam regnum, et politia infirmatur, et disponitur ad nt ordinem ad se invicem, est in eis Iustitia commutativa. Prout vero habent ordinem ad regem, vel ad principem, reservatur in eis Iusti
Abbreviated transcription (Latin):
inducuntur ut nõ sint prodigi
morb incurabilis. qr quanto qͥs¬
plus procedit inauantia ⁊ quãto
plus senescit tanto magis auar
efficitur. Si ergo caput regni a
quo totum regnum d ditigi in¬
decens est egrotare secundum in
piqua uirtuti quam auaricia
nam liberalis nõ libenter recipit
⁊ libenter dat / quorum utrumq
facit prodigus neutrum tamen
facit auarus. nõ ergo differt ꝓ¬
sit amator peccunie sicut nec li
est regen ẽẽ uirtuosum tanto
decestabilius est ip̃m auarum quam
prodigum quanto auaritia plus cõ¬
est iu regno propt̾ salm regni ⁊ ut
prosit eis qui inregno sunt. auarus
aũt nulli prodest qr ⁊̃ sibi ip̃i neqm
est. prodigus aũt multis prodest.
ommino gͦ decestabile est regẽ esse
auarum. ¶ Uiso ꝙ quasi impessi¬

Expanded text:
inducuntur ut non sint prodigi.inducuntur ut non sint prodigi.moribus incurabilis: quia quanto quis procedit in avaritia, et quanto plus senescit, tanto magis avarus efficitur. Si ergo caput regni, a quo totum regnum dirigi debet, indecens est aegrotare secundum morpinqua virtuti, quam avaritia: nam liberalis non libenter recipit, et libenter dat: quorum utrunque facit prodigus: neutrum tamen facit avarus. Non ergo differt psit amator pecuniae, sicut nec libest regem esse virtuosum, tanto detestabilius est ipsum esse avarum, quam prodigum: quanto avaritia plus conest in regno propter salutem regni, et ut prosit iis in regno sunt. Avarus autem nulli prodest, quia etiam sibiipsi nequam est: prodigus autem multis prodest. Omnino ergo detestabile est, regem esse avarum. Viso quod quasi impossi
Abbreviated transcription (Latin):
uite humane aliquid ociosum ẽẽ
debet: quare cum natura humana
modicis contempta sit quia uni
persone modica sufficiunt. si una
aliqua persona multitudine diui¬
ciarum superhũndat ociose sunt
ille diuicie siño ordinantur ad
bonun aliorum quanto gͥ reges
⁊ pr̃icipes plurib diuitiis super¬
habundant tanto decestabilius ẽ
eos auaros eẽprobat aũt. ph̃s.
quarto. etħ. triplici ratione quod
auaricia peior est prodigalitate
p̃p̃ quod omnino detestabile est
reges et principes ẽẽ auaros. tã
auaricia a principib quod si pos¬
est infirmari morbo curabili quam
incurabili. prodigalitas aũt ẽ mor¬
bus curabilis uel ab etate: nam qui¬
prodigi sunt miuuentute qr senes
auariores sunt iuuenib cum ueni¬
unt insenectute ut plurimum cura¬
tur eorum prodigalitas ⁊ desinunt
ẽẽ prodigi. Curari ⁊̃ põt ab egestate
iram qui prodigi sunt ut plurimũ
egent quia expense superhabundãt
dinitib. experiendo gͦ indigentiam

Expanded text:
vitae humanae aliquid ociosum esse vitae humanae aliquid ociosum esse debet. Quare cum natura humana modicis contenta sit, quia uni personae modica sufficiunt: si una aliqua persona multitudine divitiarum superabundat, ociosae sunt divitiae illae si non ordinantur ad bonum aliorum. Quanto igitur reges et principes pluribus divitiis seperabundant; tanto detestabilius est eos avaros esse. Probat Philosophus 4. Ethicorum triplici ratione, quod avaritia peior est prodigalitate. propter quod omnino detestabile est reges et principes esse avaros: tam avaritia a principibus quod si posest infirmari morbo curabili, quam incurabili. Prodigalitas autem morbus est curabilis, vel ab aetate, vel prodigi sunt in iuventute quia senes avariores sunt iuvenibus cum veniunt ad senectutem, ut plurimum curatur eorum prodigalitas, et desinunt esse prodigi. Curari etiam potest ab egestate: nam qui prodigi sunt, ut plurimum egent, quia expensae superabundant redditibus. experiendo ergo indigentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
talitatem nõ ẽẽ inmulti¬
tudine datorum. Sed inb̃itu iĩ
fatultate ⁊ uoluntate dantis nã
ut ibidem scribitur nicħ̃ prohibet
minora dantem uel liberaliorem
ẽẽ si aminorib accipiat liberali¬
tas gͥ mensuram recipit ex pro¬
portione datorum ad possines dã
prodigos quia nõ uñr posse super¬
hũndare multitudinem pessionis
dationib ⁊ expensis. quicunq ergo
tot ht ⁊ tanta recipit quod dationeᷤ
⁊ expense multitudinem possõnũ
superare nõ possunt quodammodo
prodigus eẽ nõ põt. reges gͥ ⁊ prin¬
cipes quia multitudine possõius sr̃¬
hũndant nõ solum quod possunt
ẽẽ prodigi. Sed uix possunt attin¬
gete ut sint liberales. Semper gͦ
cogitare debent quod minora faci¬
ant quam deceat. Et hoc autem
apꝑerire põt quam indecens sit eos
ee auaros: iramsi regnum alicuiꝰ
debet ẽẽ naturale proportionari d
hus que uidemus in natura. In nͣ¬
lib autemnith̃ est ociosum ut ꝓ¬
bant pħica dc̃a. gͦ net in regimine

Expanded text:
ralitatem non esse in multitudine datorum, sed in habitu, idest in facultate et voluntate dantis. Nam ut ibidem scribitur nihil prohibet minora dantem, vel liberaliorem esse, si a minoribus recipiat. Liberalitas igitur mensuram recipit ex proportione datorum ad possessiones prodigos: quia non videntur posse superabundare multitudine possessionis, dationis, et expensis. Quicunque enim tot habet, et tanta recipit, quod dationes et expensae multitudinem possessionum superare non possint, quodammodo prodigus esse non potest. reges igitur et principes quia multitudine possessionum superabundant, non solum non possunt esse prodigi, sed vix possunt attingere ut sint liberales. Semper ergo cogitare debent, quod minora faciunt, quam deceat. Ex hoc autem apparere potest quod indecens sit eos esse avaros. Nam si regnum alicuius debet esse naturale, proportionari debet his quae videmus in natura. In naturalibus autem nihil est ociosum, ut probant physica dicta. ergo nec in regimine
Abbreviated transcription (Latin):
agendo maxime amatur.õ
autem maxime amatur aͥs si a¬
liena bona nõ surripiat uel si pro¬
prios redditus custodias .s ed e¬
maxime diligitur si ex propriis red¬
ditib debitos sumptus faciat ⁊ bo¬
nis ⁊ dignis magna bona retribu¬
at. quare mbene expendendo ⁊ alus
bona retribuendo principaliter libe¬
ralitas consistit. ¶Hiso quid est
liberalitas quia est uirtus reprimẽ
auaricias ⁊ moderans prodigalita¬
tes. ⁊ostenso cita que ht ẽẽ quia
principaliter est circa debitos sump¬
tus ⁊ circa debitas racõnes. Ex ꝯñti
aũt est incustodiendo redditus pro¬
prios ⁊ nõ usurpando alienos. Ue
leui p quomodo nõ possumus fa¬
cere liberales/ nam sicut fortitudo
plus oppo timori quam audatie. faci¬
mus nos ip̃os fortes declinando ad
audatiam. Ita quod poꝰ plus audea¬
mus quam minus. Sic quia lib̾.¬
alitas mag̃ oppoͣ auaricie quam
prodigalitati. delinandum est
magis ad prodigalitatẽ quam ad

Expanded text:
agendo maxime amatur. Non agendo maxime amatur. Non autem maxime amatur aliquis, si aliena bona non surripiat, vel si proprios redditus custodiat. Sed maxime diligitur si ex propriis redditibus debitos sumptus faciat, et bonis et dignis magna dona tribuat. Quare in bene expendendo, et laiis bona retribuendo principaliter liberalitas consistit. Viso quid est liberalitas, quia est virtus reprimens avaritias, et moderans prodigalitates. et ostenso circa quae habet esse, quia principaliter est circa debitos sumptus, et circa debitas rationes; ex consequenti autem est in custodiendo redditus proprios, et non in usurpando alienos: de levi patet, quomodo nos possumus facere liberales. Nam sicut quia fortitudo plus opponitur timori quam audaciae, facimus nosipsos fortes, delcinando ad audaciam; ita quod potius plus audeamus, quam minus. Sic quia liberalitas magis opponitur avaritiae quam prodigalitati, declinandum est magis ad prodigalitatem quam ad
Abbreviated transcription (Latin):
principalius est circa difficilius. dif¬
ficilius aũt est aliis dona tribuere
quam proprios redditus custodire. nił
qͣm aliena nõ sucripe nã custodire
propria secundum se nõ est difficile
quia unusquisq naturałt indina¬
tur ut se diligat ⁊ ut sua bona cus¬
afficimur ad illa. Inmo auari ad̾o
ad ficiuntur ad exteriora bona ut
peccuniã quã hũc reputãt aliquid
incorporatũ sibilur enĩeis ꝙ quãdo
accipitur peccunia ab ip̃is ꝙ ab eis¬
accipiatut aliquid de proprio corͤ¬
¶QQuia gͥ bona propria sũt
disiuncta nõ ẽ ado difficile nõ usur¬
pare aliena ad que nõ ita afficim᷑
qr nõ sunt nobis coniuncta. ficut
⁊difficile dare propria adque ma¬
gis afficimur qr nobis quodãmo¬
do coniungñt quare ccͣ debite ex¬
pend̾e ⁊ cuta aliis bona tribuere pͥn¬
cipalius consistet liberalitas tãꝙͣ
circa magis difficile. ¶Quin¬
to hoc ide pacet qr cum liberales o¬
maxime amẽtur circa illud ma¬
xime consistit liberalitas quod qͥs

Expanded text:
principalius est circa difficilius. Difficilius autem est aliis dona tribuere, quam proprios redditus custodire, vel quam aliena non surripere. Nam custodire propria secundum se non est difficile: quia unusquisque naturaliter inclinatur ut se diligat, et ut sua bona cusafficimur ad illa. Immo avari adeo afficiuntur ad ista exteriora bona, ut pecuniam, quam habent, reputent aliquid incorporatum sibi. Videtur enim eis, quando accipitur pecunia ab accipiatur aliquid de proprio corpore. Quia igitur bona propria sunt disiuncta: non est adeo difficile non usurpare aliena, ad quae non ita afficimur, quia non sunt nobis coniuncta: sicut est difficile dare propria, ad quae magis afficimur, quia nobis quodammodo coniunguntur. Quare circa debite expendere, et circa aliis bona tribuere, principalius consistet liberalitas, tanquam circa magis difficile. Quinto hoc idem patet: quia cum liberales maxime amentur, circa illud maxime consistit liberalitas, quod quis
Abbreviated transcription (Latin):
gͥnatus deturpitudine eius uo¬
luit eum inuadere. Rex autem
timens fugit. ⁊ quia nõ credebat
se posse effugere manus ip̃ius
ducis deusit se inquadam domo¬
⁊ cum toto thesauro suo ⁊ omnib supel¬
lectilib suis se combussit. sensibilicer
enum uidemus quod dediti uoluptib
sensibilib contenpmuntur. Inmoq
intemperati inuiriant᷑ aliis inpetso¬
nis maxime coniunctis ut inuxori
br ⁊ filiabz maxime prouocant ali¬
os contrase. ⁊ quia potissime timen¬
dum est regibus ⁊ principib ne fu¬
ror populi incitetur contra eos maxi¬
me expedit eos temperatos esse. Ca¬
pitulum .xxx. quid est liberalitas et
cura que ht ẽẽ ⁊ i quomodo possum᷑
nos fac̾e lib̾.

Expanded text:
gnatus de turpitudine eius, vognatus de turpitudine eius, voluit eum invadere. rex autem timens, fugit: et quia credebat se non posse fugere manus illius Ducis, clausit se in quadam domot cum toto thesauro, et omnibus supellectilibus suis, se combussit. Sensibiliter enim videmus, quod dediti voluptatibus sensibilibus, contemnuntur. Immo quia intemperati iniuriantur aliis, in personis maxime coniunctis, ut in uxoribus, et in filiabus: maxime provocant alios contra se. Et quia potissime timendum est regibus et principibus, ne furor populi incitetur contra eos, maxime expedit eos temperatos esse. Quid est liberalitas, et circa quae habet esse, et quomodo possumus n
Abbreviated transcription (Latin):
hu̾ius uicium maxime est tiurpe et
contemptibile. homines enim intẽ¬
perati quia appetunt uilia ⁊ turpia
ideo si inprincipatu sint maxime cõ¬
tempuuntur quia quilz indignat᷑
regi ab eo qui est intemperatus ⁊ nõ
sequitur rationem s passionem. qua¬
re si decet persouain regiam ostende
se reuerendain ⁊honore dignam ma¬
xime indecens est eam ẽẽ intempeta¬
tam. Exemplum autem huius ha¬
bemus iurege sardinapolo qui cum
ẽẽ totus muliebris ⁊ deditus intem
quia cumbaronib regni sui. sed õs
colloqutiones eius erant incame¬
ris admulieres ⁊per literas mitte¬
bat baromibus ⁊ ducib quid uellet
eos fac̾e. accidit aũt quod cum qͥ¬
dam dux excitus diu ei seruiuiss
⁊ fideliter:Rex ille uolens comp¬
lac̾e illi duci precepit ut indut̾et᷑
ad ip̃m. dux aũt ille assuetus reb
bellicis uidens regem suum ẽẽ to¬
tum muliebrem ⁊ bestialem statĩ
ip̃m hu̾it incontemptum ⁊ indi¬

Expanded text:
huiusmodi vitium maxime est turpe, et huiusmodi vitium maxime est turpe, et contemptibile. Homines enim intemperati quia appetunt vilia et turpia, ideo, si in principatu sint, maxime contemnuntur: quia quilibet indignatur regi ab eo quod est intemperatus, et non sequitur rationem, sed passionem. Quare si decet personam regiam ostendere se reverendam et honore dignam, maxime indecens est eam esse intemperatam. Exemplum autem huius habemus in rege Sardanapallo, qui cum esset totus muliebris, et deditus intempquia cum baronibus regni sui; sed omnes collocutiones eius erant in cameris ad mulieres: et per literas mittebat Baronibus et Ducibus, quid vellet eos facere. Accidit autem, quod, cum quidam Dux exercitus diu ei servivisset, et fideliter, rex ille volens complacere illi Duci, praecepit quod duceretur ad ipsum. Dux autem ille assuetus rebus bellicis, videns regem suum esse totum muliebrem et bestialem, statim ipsum habuit in contemptum: et indi
Abbreviated transcription (Latin):
erile ⁊ turpe siue exprobrabile. qd̃
autem sit uicium maxime bestiale
patet. Uam ut supra dicebatur
temperancia ⁊ intemperantia fieri
h̾t circa delectabilia tactus ⁊ gustꝰ
secundum que delectari commune
est nobis cum brutis. Iõ tertio eth̃
communicant. Io intemperati st̃
seruiles ⁊ bestiales. bestia enim qr
deficit intellectu naturalit̾ est ꝙͥ
seruile. Si gͦ in decens est regem
cuius est alus dm̃ari ẽẽ bestialem
⁊seruilem indecens est ip̃m esse
intemperatum ¶ Secundo est in¬
temperancia est iucium maxime
puerile. pu̾i enĩ quia usum rõnis
nõ hñt nõ uiuunt ratõne s passi¬
one. Iõ maxime uidemus eos seqͥ
delectabilia et ẽẽ iusecutores pas
per pedagogum sic nis concupiscibilis
est regenda ⁊ gubernanda per rationẽ
Sic gͥ indecens est puerum ẽẽ regem
morib ⁊ nõ sequi rationem sed passio¬
nem indecens est ip̃m ẽẽ intempera¬
tum. ¶Tercio est ħ̾in decens regi qr

Expanded text:
erile, et turpe sive exprobrabile. Quod erile, et turpe sive exprobrabile. Quod autem sit vitium maxime bestiale, patet. Nam ut supra dicebatur temperantia et intemperantia fieri habent circa delectabilia tactus, et gustus, secundum quae, delectari commune est nobis, et brutis. Ideo 3. Ethic. ommunicant, ideo intemperati sunt serviles, et bestiales. Bestia enim, quia deficit intellectu, naturaliter est quid servile. Si ergo indecens est regem, cuius est aliis dominari, esse bestialem et servilem: indecens est ipsum esse intemperatum. Secundo intemperantia est vitium maxime puerile. Pueri enim, quia usum rationis non habent, non vivunt ratione sed passione. Ideo maxime videmus eos sequi delectabilia, et esse insecutores passper paedagogum, sic vis concupiscibilis est regenda, et regulanda per rationem. Si ergo indecens est regem esse puerum moribus, et non sequi rationem, sed passionem: indecens est ipsum esse intemperatum. Tertio est hoc indecens regi: quia
Abbreviated transcription (Latin):
acquiri põt temperancia quã fortitu¬
do quia ml̃ta talia experimur in
uita. multociens emi occurrunt
nob̾ delectabilia aquib abstinen¬
do disponim᷑ ut simus temperati ñ
autem sic est de sorticudine nam ñõ
quelz aggresio bellorum facit nos
fortes nifi bella illa sint iusta sed
forte toto tempore uite hominis ñ
occurret ei unum iustum bellum.
nõ ergo sic possumus assuesieri ad
opera fortuudinis sicut ad opera tẽ¬
perancie. quare exprobabilius est
nos ẽẽ intemperatos quam nos¬
nõ esse fortes. Sie gͥ regẽ nõ eẽ¬
constantem ammo est expro bãbile.
p quod exprobrabuilius est ip̃m esse
intemperatum ⁊ insecutorem passio¬
num. Possumus tamen nouas r̃o¬
nes adducere ostendentes quam de¬
testabile sit regem intemperatum
perancia tria ex quib tres ratõnes
sũi possunt quod maxime decet re¬
ges ⁊ printipes temperatos esse ¶ Est
eium intemperancia ut ibidem tã¬
gitur nicium maxime bestiale pu¬

Expanded text:
acquiri potest temperantia, quam fortituacquiri potest temperantia, quam fortitudo: quia multa talia experimur in vita, multotiens enim occurrunt nobis delectabilia, a quibus abstinendo disponimur, ut simus temperati. Non autem sic est de fortitudine: nam non quaelibet aggressio bellorum facit nos fortes, nisi bella ista sint iusta. Sed forte toto tempore vitae hominis, non occurrit ei unum iustum bellum. Non ergo sit possumus assuefieri ad opera fortitudinis, sicut ad opera temperantiae: quare exprobrabilius est nos esse intemperatos, quam non esse fortes. Si ergo regem non econstantem animo est exprobrabile, patet quod est exprobrabilius ipsum esse intemperatum, et insecutorem passionum. Possumus tamen novas rationes adducere, ostendentes, quam detestabile sit, regem intemperatum sa intemperantia tria, ex quibus tres rationes sumi possunt, quod maxime decet reges et principes temperatos esse. Est enim intemperantia ut ibidem tangitur vitium maxime bestiale, pu
Abbreviated transcription (Latin):
luntarie ⁊ deliberate agit quod a¬
git. Tollerabilius gͥ est peccare ꝑ
timorem quam per intemperanciã.
Cum hoc sit magis uolutarium
quam sit illud . p gͦ duͭ Intemperatum
quia magis uoluntarie male agit
increpandum qr facilus põt bene fac̃e
facilius enim potest acqui temperã¬
cia quam fortitudo. LIam ut p̾
cedenti capitulo dicebatur temperan¬
ciam acquirimus abstinendo ⁊ retͣ¬
lendo nos a delectatõnib sensibilib.
fortitudinem n̾o acquirere possum᷑
aggrediendo terribilia et exꝑiendo
pugnam. retrabi autem a delectabi¬
lib sensibͥ põt ꝑfieri sine onm peri¬
culo. S aggredi terribilia ⁊ exꝑiri
bella sine periculo ꝑ fieti nõ põt. ual¬
de ergo est increpandus carens tem¬
perancia cum eam sine periculo pos¬
sit atquitere. ⁊ nõ aũt ado increpan¬
dus est carens fortitudine quia uir¬
tus illa difficilius ⁊ cum marori per¬
iculo acquiritur. ¶Rursus faciliꝰ

Expanded text:
luntarie et deliberate agit quod aluntarie et deliberate agit quod agit. Tolerabilius est igitur peccare per timorem, quam per intemperantiam: cum hoc sit magis voluntarium, quam sit illud. Patet ergo intemperatum quia magis voluntarie male agit.increpandum: quia facilius potest benefacere. Facilius enim potest acquiri temperantia, quam fortitudo. Nam ut in praecedenti capitulo dicebatur temperantiam acquirimus, abstinendo, et retrahendo nos delactionibus sensibilibus: fortitudinem vero acquirere possumus, aggrediendo terribilia, et experiendo pugnam: retrahi autem a delectationibus, potest fieri sine omni periculo: sed aggredi terribilia, et experiri bellum, sine periculo non potest. Valde est ergo increpandus carens temperantia, cum eam sine periculo possit acquirere: non autem adeo increpandus est carens fortitudine, quia virtus illa est difficilis, et cum maiori periculo acquiritur. Rursus facilius
Abbreviated transcription (Latin):
bus ẽẽ intemperatum quamtimd̃.
nam quanto aͥs magis uoluntarie
petrat tanto magis est increpandus
Rursus quanto aͥs facilius põt bene¬
facere. si nõ bene faciat magis est de¬
te standus ⁊ rep̾hensibilis. Intempera¬
tus ergo magis est decestandus ⁊ rep̾¬
henũbilis. tum quia magis nolunta¬
ue pcc̃ac. tum ĩ quia facilius est enĩ
fac̾e bonum ⁊ acquirere temperanciã
quam sit acquirere fortitudinem.
Quod aũt magis noluntarie pet¬
c intemperatus quam timidus du
uoluntates intemperatas est delecta¬
bile. sugere autem ⁊ tumere est tris¬
cabile. magis aũt quis uoluntari¬
e agit quod facit cum delectatõne
quam q facit cum tristicia. peccãs
gͥ per intemperatiam magis uolũ¬
tarie male agit quam qui peccat
ex timore. ¶ Setundo ħ idem nr̃¬
sit quia ut dicit ph̾s. timor optupe¬
facit ⁊ reddit naturam inmobilem
⁊ attõitã quod nõ facit delc̃o per in¬
temperanciam. S quando aͥs est
instupore est quasi extra se nec uo¬

Expanded text:
us esse intemperatum, quam timidum. Nam quanto magis aliquis voluntarie peccat, tanto magis est increpandus. Rursus quanto aliquis facilius potest benefacere, si non benefaciat, magis est detestandus, et reprehensibilis. Intemperatus ergo magis est detestandus, et reprehensibilis: tum quia magis voluntarie peccat, tum etiam quia facilius est ei facere bonum, et acquirere temperantiam, quam sit acquirere fortitudinem. Quod autem magis voluntarie peccet intemperatus quam timidius du insequi voluntates intemperatas, est delectabile: fugere autem et timere, est tristabile. magis quis voluntarie agit quod facit cum delectatione, quam quod facit cum tristitia. Peccans igitur per intemperantiam, magis voluntarie male agit, quam qui peccat ex timore. Secundo hac idem patet: quia ut ait Philosophus timor obstupefacit, et reddit naturam immobilem, et attonitam: quod non facit delectatio per intemperantiam. Sed quando aliquis est in stupore, est quasi extra se, nec vo
Abbreviated transcription (Latin):
insensi ͤ Si ergo uolumus nos ip̃os
fac̾e temperatos. ad illam partem
declinandum est ut adelectatiom¬
b sensibilib caueamus melius÷
enim aliquas delectatõnes ⁊ licitaᷤ
uitare quam aliquas illicitas nise¬
qui. Declarata sunt gͥ illa qua¬
tuor que inprincipio capituli pro¬
ponebantur primo ostendebatur
quid est temperãcia quia est uirt̃
reprimens delectatõnes sensibiles
⁊ moderans insensi ͭ ͤ ᷤ ᷤ Secundo u̾o
delarabatur circa que ht ẽẽ quia
principalit̾ est cutatactum: ex ꝯñti
cirta gustum. per acc̃s uero circa
mentales: ut sobrietas ⁊ abstinẽ¬
cia ⁊ due refrenantes delectatõnes
uenereas: ut castitas ⁊ honestas
siue pudicitiaQuarto uero de¬
claratum fuit quo modo possum᷑
nos ip̃os fat̾e̾ temperatos. qr hoc
maxime faciemus a delectabili¬
b abstinendo. Debemus emĩ
quod senes troie paciebantur ad¬
elenã dicentes abiciamus eam .i. nõ
respicamus in ip̃am. Capitulum xxix.¬

Expanded text:
insensibilitate. Si ergo volumus nosipsos insensibilitate. Si ergo volumus nosipsos facere temperatos, ad illam partem declinandum est, ut a delectationibus sensibilibus caveamus. Melius est enim aliquas delectationes etiam licitas vitare, quam aliquas illicitas insequi. Declarata igitur sunt illa quatuor, quae in principio Capituli proponebantur. Primo enim ostendebatur, quid est Temperantia: quia est virtus reprimens delectationes sensibiles, et moderans insensibilitates. Secundo vero declarabatur circa quae habet esse: quia principaliter est circa tactum, ex consequenti circa gustum: per accidens vero circa mentales, ut sobrietas, et abstinentia. et duae refraenantes delectationes venereas, ut castitas, et honestas sive pudicitia. Quarto vero declaratum fuit, quomodo possumus nosipos facere temperatos: quia hoc maxime faciemus a delectationibus abstinendo. Debemus enim quod senes Troiae patiebantur, adelenam dicentes: Abiiciamus eam, id est, non respiciamus in ipsam. Quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
les delectatõnes reprimere. oz nos
temperari apotu ⁊ cibo. temperando
nos apotu sumus sobrii. sicut quiex¬
cedunt inpotando sunt ebrii. tem¬
perando nos acibo sumus abstinẽ¬
tes. Abstinenciaͤ⁊ sobrietas deseruiũt
in reprimendo delectatõnes nutrimẽ¬
tales. LS castitas ⁊ pudicitia uen̾eas
delectatõnes uel refrenant resetant.¬
o enim uere temperatũ nõ ex̾cere
opera uenerea neꝙgestus. prout gͦ
abstinet ab operib uenereis dicitur
ẽe castus. S prout ⁊̃ horret ip̃os
gestus incitantes ad benerea dr̃ ẽẽ
lonestus siue puditus. ¶Hus uisis
de leui pz quomodo nos ip̃os facere pos¬
sumus temperatos. nam temperan¬
cia ⁊ fortitudo quasi eqͣio se hñt. forti
bilia. s temperancia est in retrahen¬
do se abhus que sunt delc̃abilia sit̾
enim fortitudo magis conuenit cũ
audacia. ⁊ si uolumus ẽẽ fortes debe
mus ẽẽ audates magis quã timi¬
di. sic temperancia magis cõuenit cũ

Expanded text:
les delectationes reprimere, oportet nos les delectationes reprimere, oportet nos temperari a potu, et cibo. Temperando nos a potu, sumus sobrii: sicut qui excedunt in potando, sunt ebrii. Temperando vero nos a cibo, sumus abstinentes. Abstinentia ergo, et sobrietas deserviunt in reprimendo delectationes nutrimentales. Sed castitas, et pudicitia venereas delectationes refraenant. oportet enim vere temperatum non exercere opera venerea, neque gestus. Prout ergo abstinet ab operibus venereis, dicitur esse castus. Sed prout horret etiam ipsos gestus incitantes ad venerea, dicitur esse honestus, sive pudicus. His visis de levi patet, quomodo nosipsos facere possumus temperatos. Nam Temperantia, et Fortitudo quasi e contraribilia: sed Temperantia in retrahendo se ab his, quae sunt delectabilia. Sicut ergo Fortitudo magis convenit cum audacia; et si volumus esse fortes, debemus magis esse audaces, quam timidi: sic Temperantia plus convenit cum
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃is delectatõnib nutrimẽtalib
magis delectamur intactu quam
ingustu comedendo enim ⁊ biben¬
Do ut unusquisq uise ip̃o exꝑitur de¬
lectamur inlingua ubi regnat gus
quam cum ꝯiungi lingne. Creden¬
dum est enim intalib iudicõ gulo¬
quodam nomine plulorenus qui cumes¬
set pultinorax orauit ut guttur eius
longius grius fieret. nõ enim orauit
ut lingua eius ẽct latior lingua bonis
nt magis delectaret᷑ per gustuised ut
guttur enis esset longius guture gruᷤ
ut comedendo ⁊ bibendo diutius delec¬
suum ¶ Sp̃es aũt temperancie de
leui sumere possumus: nam si spectat
ad temperantiam reprimere delc̃at̃o¬
nes nutrimentales ⁊ uenereas. qr de¬
lectatõnes nitrimentales reprimim
si fuerimus sobrii ⁊ abstinentes. Ue¬
nereas uero si fuerimus tasti ⁊ pudi¬
ci .iiiͦi. erunt partes temperantie. sũ
sobrietas abstinentia. Castitas ⁊ pu¬
dicicia Inã si uolumus mitrimenta¬

Expanded text:
in ipsis delectationibus nutrimentalibus in ipsis delectationibus nutrimentalibus magis delectamur in tactu, quam in gustu. Comedendo et bibendo ut unusquisque in seipso experitur delectamur in lingua ubi regnat gustquam cum coniungitur linguae. Credendum est enim in talibus iudicio guloquodam, nomine Phyloxenus, qui, cum esset pultivorax, oravit, ut guttur eius longius quam gruis fieret. Non enim oravit, ut lingua eius esse latior lingua bovis, ut magis delectaretur per gustum, sed ut guttur eius esset longius gutture gruis, ut comedendo, et bibendo diutius delecsuum. Species autem temperantiae de levi sumere possumus. Nam si spectat ad Temperantiam reprimere delectationes nutrimentales, et venereas: quia delectationes nutrimentales reprimimus, si fuerimus sobrii, et abstinentes: venereas vero, si fuerimus casti, et pudici: quatuor erunt partes Temperantiae, sive sobrietas, abstinentia, castitas, et pudicitia. Nam si volumus nutrimenta
Abbreviated transcription (Latin):
men ᷝ ͤᷤ que fiunt per gustum ordinãt᷑
ad conseruatõnẽ proprie persone. S
delectationes mr̃imoniales que fiunt
per tactum ordinant᷑ ad procreatõnẽ
filiorum ⁊ ad cõseruatõnẽ spẽi. Si gͦ
ut pluries dictum est bonum cõmu
nabilit̾ ur egisse natura si inoperib
matrimomalib uelementores delec¬
tatõnes posuit quam inoperib mitri¬
menti uel forte hoc ideo natura fetit.
quia unusqunq magis sollicitus
debono proprio quam debono alteriꝰ.
nõ gͥ oportuit tam uehementes delec¬
tatõnes pon̾e innutrimẽto ꝙͦ ordinã
ad bonum proprium et ad cõserua¬
tõnem indiuidui sicut in inc̃imonio
quod ordinatur ad bonũ alterius ⁊
ad consernatõnem spẽi. Si gͦ contra
difficilius magis bellandum est pͥn¬
cipalius insistendũ est ut per tẽꝑan¬
ciam refrenemus delectatõnes uen̾¬
as que fiunt per tactum quã nutri¬
mentales que fiunt per gustũ ĩmo

Expanded text:
mentales quae fiunt per gustum, ordinantur mentales quae fiunt per gustum, ordinantur ad conservationem propriae personae: sed delectationes matrimoniales quae fiunt per tactum, ordinantur ad procreationem, filiorum, et ad conservationem speciei. si ergo ut pluries dictum est bonum commubiliter videtur egisse natura: Si in operibus matrimonialibus vehementiores delectationes posuit, quam in operibus nutrimenti. Vel forte hoc ideo natura fecit: quia unusquisque magis solicitus est de bono proprio, quam de bono alterius. Non igitur oportuit tam vehementes delectationes ponere in nutrimento, quod ordinatur ad bonum proprium, et ad conservationem individui, sicut in matrimonio, quod ordinatur ad bonum alterius, et ad conservationem speciei. Si ergo contra difficilius magis bellandum est, principalius insistendum est, ut per Temperantiam refraenemus delectationes venereas quae fiunt per tactum, quam nutrimentales quae fiunt per gustum. immo
Abbreviated transcription (Latin):
tam delectatõnem posuit indelectabi¬
libus gustus ⁊ tactus. ne periret in¬
siuirtus est cͣcͣ bonum ⁊ difficile: po¬
uenda est temperantia principaliter
circa delectatõnes illas aquibus est
difficilius abstiueres temperantia gͥ
per se est circa delectatõnes gustus
⁊ tactus. si aũt est cuta delectat᷑ões
aliorum sensuum hoc est peratc̃us:
quia alii seusus per acc̃ns percipiũt
delectabilia illa inquibus reliqua
animalia communicant. reliqua at
animalia ingustu ⁊ tactu delectantur
per se maliis uero sensib delectant᷑
dr̃ quod canes nõ gaudent odorib
leporum s cibatõne. si autẽ gaudent
odore eorum. hoc est qr credunt se ci¬
bari ex illis ⁊ leo nõ gaudet uoce to¬
uis nec uisione c̾ui. nisi inquãtum
per uisum ⁊ auditum cognoscit eos
prope cẽ ⁊credit se saturati ex eis.
Est qͤ demperantia qͣ deletacones¬
lectatõnes tactus qr in illis homines ar

Expanded text:
tam delectationem posuit in delectatitam delectationem posuit in delectationibus gustus, et tactus, ne periret insi virtus est circa bonum et delectabile, ponenda est prirca delectationes illas, a quibus est difficilius abstinere. Temperantia igitur per se est circa delectationes gustus, et tactus. Si autem est circa delectationes aliorum sensuum, hoc est per accidens: quia aliis sensus per accidens percipiunt c. circa delectabilia illa, in quibus reliqua animalia communicant. Reliqua autem animalia in gustu, et tactu delectantur per se: in aliis vero sensibus delectantur ro dicitur, quod canes non gaudent odoribus leporum, sed cibatione. Si autem gaudent odore eorum, hoc est, quia credunt se cibari ex illis. Ideo non gaudet voce bovis, nec visione cervi, nisi inquantum per visum, et auditum, cognoscit eos prope esse, et credit se saturari ex eis. Est ergo Temperantia circa delectationectus, et gustus: quia in illis homines ard