comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
heretici cibo suspendat. adeo uir
scĩssim̾ hostes catholicȩ religionis
aborruit. ut ñ dicam conuiuium:
sed neq salutatio fuerit cũ hiscom
fultus eremplo: ne cum hereticis
mensa participando fieret illi s
simũ laicum: cuius imitatores
ipsi esse desiderant sacerdotes. Cui
non fuit aliud uiuere. nisi .xp̃m
cum dilectione timere. & cum ti¬
more diligere. Cinus sequacescur¬
runt ad głam: a quo diuertentes.
ad penam. Eredenti succedunt
p̃mia: recusanti. torm̃ta. Qui tam̃
nunc illos de pio religionis opere.
cõmonens: nunc alios de confessio¬
ne mestimabili sc̃e trinitatis in
ritatis uerba. fructu fidei redundan¬
tia seminare.

Expanded text:
haereticis cibo suspendat, adeo vir haereticis cibo suspendat, adeo vir sanctissimus hostes catholicae religionis abhorruit, ut non dicam convivium sed neque salutatio fuerit cum his prafultus exemplo, ne cum haereticis mensae participando fieret illi infectissimum laicum, cuius imitatores ipsi esse desiderant sacerdotes, cui non fuit aliud vivere nisi Christum cum dilectione timere et cum timore diligere, quem sequentes currunt ad gloriam divertentes ad poenam, credenti succedunt praemia recusanti tormenta! 11 Qui tamen nunc illos de pio religionis opere commonens, nunc alios de confessione inaestimabilis sanctae trinitatis infrba veritatis fructu fidei redundantia seminare.
Abbreviated transcription (Latin):
GIUR beatus hilarius pictauorum
urbis ep̃s. regionis aquitaniȩ oruin¬
dus fuit que ab occtano brittannico
fert milib octoginta seuingitur:
apud gallicanas familias nobilitatiᷤ
lampadib ñ obscurus. immo ma.¬
gis pre ceteris gr̾a generositatis orna¬
tus: nitore pectoris addito. quasi
refulgens lucifer inter cetera astra ꝓ.¬
cessit. Cuius a cunabulis tantȩ sa¬
pientiȩ pͥmitiua lactabatur infantia.
ut iam tunc palam posset intelligi.
xp̃m insuis causis ꝓ optinenda uic¬
toria. necessarium sibi iussisse militẽ
habens & filiam ita plenitudine.
amoris dñi uenerabiles animos ec¬
desiasticȩ regulȩ tradidit informan¬
dos: ut adhuc laicali ꝓposito cons¬
titutus. diuino nutu pontificis gra¬
tiam possederit. Ita seipsũ ꝓpria
disciplina cohercebat intonsus:
quasi futuram speciem indicans.
ut inreprehensibilis in templo dni
p̃pararetur sacerdos. Nam qͦd int̃
mortales ualde uidetur difficile.
tam cautũ esse qui se a uidei uel

Expanded text:
gitur beatus Hilarius, Pictavorum urbis episcopus, regionis Aquitaniae oriundus fuit, quae ab Oceano Britannico fere millibus nonaginta sejungitur; apud Gallicanas vero familias nobilitatis lampade non obscurus, imo magis prae caeteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito, quasi refulgens Lucifer inter astra, processit. Cujus a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatuut iam tunc potuisset intellegi, Christum in suis causis pro obtinenda victoria necessarium sibi iussisse militem ugem habens et filiam ita plenitudine domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus divino nutu pontificis gratiam possideret: ita se ipsum propria disciplina cohercebat intentus quasi futuram speciem indicans, ut inreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos. 9 Nam quod inter mortales valde videtur difficile, tam cautum esse, qui se a Iudaeis vel
Abbreviated transcription (Latin):
Aut que utilitas circũ¬
tisionis: Multum. ꝑ omnem
modum. Primum. quidem: qͥa
credita sunt illis eloquia dei. Qͥd
enim si quidam illorum non
crediderunt: Numquid incre¬
dulitas illorum fidem dei eua¬
cuauit  Absit. Est enim deus
uerax: omnis autem. homo men¬
stificeris in sermonib tius: et
uincas cum iudicaris. Si autẽ
iniquitas ñra iusticiam dei
commendat. quid dicemus aᷤ
Nuraquiel iniquus deus: qui in¬
fert uam: Scd̾m hominem
dico. Absit. Alioquin: quomodo
iudicabit d̾s mundum: Si enĩ
ueritas dei in meo mendatio
abundauit in głam ipsius:
quid adhuc et ego tanquam
peccator iudicor: Et non sicut
blasphemamur. et sicut auint
nos quidam dicere. faciamus
mala ut ueniant bona: quoꝵ
dampnatio iusta est. Quid i¬
gitur: Precellimꝰ eos  Nlequa¬
quam. Causati enum. sumus
iudeos et grecos omnes sub pec¬
cato esse sicut scriptum. est: qͥa
non est iustus quisquam non
est intelligens: non est requi¬
rens deum. Omnes declinaue¬
runt. simul in utiles facti sũt

Expanded text:
aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei. Quid enim si quidam icrediderunt, nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Est enim Deus verax, omnis autem homo menstificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, qui dicemus? Numquid iniquus est Deus, qui infert iram? secundum hominem dico Absit. Alioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum? Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius: quid adhuc et ego tamquam peccator judicor? et non sicut blasphemamur et sicut aiunt nos quidam dicere faciamus mala ut veniant bona quorum damnatio iusta est quid igitur praecellimus eos nequaquam causati enim sumus Iudaeos et Graecos omnes sub peccato esse sicut scriptum est quia non est iustus quisquam non est intellegens non est requirens Deum omnes declinaverunt simul inutiles facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
o quippe die quo nat᷑
est. illi stellam in ori¬
ente uiderunt: et quem. na¬
tum indicauerit agnouerunt.
Ex illo igitur die ad hunc di¬
em occurrerunt: herodem re¬
gem nuntio terruerunt. Iu¬
deis ex prophetica scriptura
respondentib: bethleem ciui¬
tatem ubi dominus natus
Ifuerat inuene.runt: ad ip¬
sum deinde stella eadem du¬
cente ꝑuenerunt. Demonstͣ¬
tum adorauerunt. aurum
thus. et myrram obtulerunt:
alio itinere redierunt. Ma¬
nifestatus est quidem. et die
ipso natiuitatis sue dñs:
pastorib ab angłis admoni¬
tis. Eo etiam die ꝑ stellam
etiam illis longe in oriente
nuntiatus: sed in isto die ab
eis est adoratus. Suscipiat gͦ
deuotissime istum diem ad¬
celebrandum uniu̾sa eccłia
gentium: quia et illi. magi quid
iam fuerunt nisi primitie gen¬
tium: Isrł̾ite pastores: magi

Expanded text:
o quippe die quo natus est, illi stellam in Oriente viderunt; et quem natum indicaverit, agnoverunt. Ex illo igitur die ad hunc diem occurrerunt, Herodem regem nuntio terruerunt, Judaeis ex prophetica Scriptura respondentibus, Bethlehem civitatem, ubi Dominus natus fuerat, invenerunt. Ad ipsum deinde Dominum stella eadem ducente venerunt, demonstratum adoraverunt; aurum, thus, et myrrham obtulerunt; alio itinere redierunt . Manifestatus est quidem et die ipso nativitatis suae Dominus pastoribus ab angelo admonitis; quo etiam die per stellam et illis est longe in Oriente nuntiatus: sed isto die ab eis est adoratus. Suscepit ergo devotissime istum diem celebrandum universa Ecclesia Gentium: quia et illi Magi quid jam fuerunt, nisi primitiae Gentium? Israelitae pastores, Magi
Abbreviated transcription (Latin):
et uicini monachi ad quos se¬
pe ueniebat. anthonium ui¬
dentes deicolam nuncupabãt.
indultisq nature uocabulis.
quidam ut filium. alii ut
patrem diligebant. lcõ .uiii.

Expanded text:
et vicini et monachi, ad quos saepe veniebat, Antonium videntes, Deicolam nuncupabant; indultisque naturae vocabulis, quidam ut filium, alii ut fratrem diligebant. CAP. IV.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nr̃ & semel dedit in terra
consistens. & semel cęlo prȩsidens.
Neq enim alio in loco datus sp̃s
cum ꝑ insufflationẽ ꝑcipitur. et
post modũ cum de cȩlo ueniens
in linguis uarus demonstratur
Cur ergo prius in terra discipulis
datur postmodũ de cȩlo mittitur:
nisi quod duo sunt p̃cepta cari¬
tatis. dilectio uidelicet dĩ & dile.¬
ctio ꝓximi: In terra datur sp̃sut
diligatur ꝓrimus: e cȩlo datur

Expanded text:
noster, et semel dedit in terra consistens, et semel coelo praesidens. Neque enim alio in loco datus Spiricum per insufflationem percipitur, et postmodum, cum de coelo veniens in linguis variis demonstratur. Cur ergo prius in terra discipulis datur, postmodum de coelo mittitur, nisi quod duo sunt praecepta charitatis, dilectio videlicet Dei, et dilectio proximi? In terra datur Spiritus, ut diligatur proximus: e coelo datur
Abbreviated transcription (Latin):
angłorum nouus homo copula¬
uit. Qui tunc reuertitur: cũ nob̃
iam ꝑ iudicium manifestatur
Bens autẽ. de seruis expectantib
subd̾itur: ut eũ uenerit & pulsa¬
uerit. confestim aꝑiant ei. uenit
quippe: cũ ad uidiciũ ꝓperat
Pulsat uero: cũ iam ꝑ egritudinis
molestias esse mortem uicinã de¬
signat. Cui confestim aperimꝰ
si hunc cum amore. suscipimus:
Aperire enim iudici pulsanti ñ
uult. qui exire de corpore trepi¬
dat: & uidere eum quẽ contemy¬
sisse se meminit iudicem formidat
Qui autẽ de sua spe & oꝑatione se.¬
curus est. pulsanti confestim aperit
quia letus iudicem sustinet: & cũ
tempus ꝓpinquȩ mortis agnoue¬
rit. de gła retributionis hilareseit
FUnde & ꝓtinus subditur. Badi¬
sunt serui illi: quos cũ ueneritons
inuenerit uigilantes. Uigilat. qͥ
ad aspectum ueri luminis meutis

Expanded text:
m novus homo copulavit; qui tunc revertitur, cum nobis jam per judicium manifestatur. Bene autem de servis exspectantibus subditur: Ut cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei. Venit quippe, cum ad judicium properat; pulsat vero, cum jam per aegritudinis molestias esse mortem vicinam designat. Cui confestim aperimus, si hunc cum amore suscipimus. Aperire etenim judici pulsanti non vult, qui exire de corpore trepidat, et videre eum quem contempsisse se meminit judicem formidat. Qui autem de sua spe et operatione securus est, pulsanti confestim aperit, quia laetus judicem sustinet; et cum tempus propinquae mortis agnoverit, de gloria retributionis hilarescit. Unde et protinus subditur: Beati servi illi, quos cum venerit Dominus, invenerit vigilantes. Vigilat, qui ad aspectum veri lumin
Abbreviated transcription (Latin):
ordo doctorum est in cireu̾cisionẽ
missorũ: qui unam mnã negocia¬
turus accepit. quia unum dñm.
unam fidem. unũ baptisma. unũ
dm̃ p̃dicare iussus est. Sed hȩc eã¬
dem mna. decem mnas ad qͥsiuit:
quia populum sub lege constitutũ
sibimet docendo sociauit. Etait illi
Fuge serue bone. quia in modico
fidelis fuisti: eris potestatẽ habens
supra decem ciuitates. In modico
fidelis est seruus. qui ñ adulterat
uerbum dĩ: sed sicut ex dõ coram
dõ in xp̃o loquitur. Qeqͥd enim
in p̃senti ꝑcipimꝰ donorũ incom¬
paratione futurorũ ꝑpaueũ est

Expanded text:
ordo doctorum est in circumcisionem ordo doctorum est in circumcisionem missorum, qui unam minam negotiaturus accepit, quia unum Dominum, unam fidem, unum baptisma, unum Deum praedicare jussus est. Sed haec eadem mina, decem minas acquisivit, quia populum sub lege constitutum, sibimet docendo sociavit. Et ait illi: Euge, bone serve, quia in modico fidelis fuisti, eris potestatem habens supra decem servus est fidelis, quia non adulterat verbum Dei, sed sicut ex Deo coram Deo in Christo loquitur. Quidquid enim in praesenti percipimus donorum, in comparatione futurorum p
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ eius. miserunt ꝑsecutionẽ
apłis. & p̃dicationem regni celestis
spreuerunt. & factũ est ut rediret
accepto regno. Significat cempꝰ.
qͣndo in manifestissima & eminen¬
tissima claritate. uenturus est:
qui eis humilis apparuit eũ di¬
ceret. Regnũ meũ ñ est de hoc
seruos. quib dedit pecuniam: ut
seiret quantũ quisq negotiatus
esset: ut sciret inquit. non quo eũ
quid lateat eui uerissime dictũ
est. dñe. tu om̃ia scis: sed sciret
dicit. scire om̃s faceret. Tunc enĩ
om̃iun opera & cogitationes. pa¬
lam om̃ib ostendentur. quomodo
in deuteronomio. temptat inquit
Nemo sane arbitretur eos solum¬
modo quib gr̃a p̾dicandi data ẽ.
ñ autẽ & cos quib p̾dicatum est.
ad iudicium tune esse uocandos.
ipsi sunt enim pecunia quã boni
serui adquisiere. mercando: quin¬
de quib infra dicemꝰ. Uenit autẽ
pͥmus dicens. Dñe. mna cua. decẽ
mnas ad quisiuit. Primꝰ seruus.

Expanded text:
tionem ejus miserunt persecutionem tionem ejus miserunt persecutionem apostolis, et praedicationem regni coelestis spreverunt. Et factum est, dum rediret accepto regno. Significat tempus, quando in manifestissima et eminentissima claritate venturus est, qui eis humilis apparuit, cum diceret: Regnum meum non est de hocservos, quibus dedit pecuniam, ut sciret quantum quisque negotiatus esset. Ut sciret, inquit, non quod cum quid lateat, cui verissime dictum est: Domine, tu omnia scis. Sed sciret, dicit, scire omnes faceret. Tunc enim omnium opera et cogitationes palam omnibus ostenduntur. Quomodo in Deuteronomio: Tentat, inquit,Nemo sane arbitretur eos solummodo quibus gratia praedicandi data est, non autem et eos quibus praedicatum est, ad judicium tunc esse vocandos. Ipsi sunt enim pecunia, quam boni servi acquisiere mercando. Quinde quibus infra dicemus. Venit autem primus, dicens: Domine, mina tua decem minas acquisivit. Primus servus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is scripturȩ sermo. quia uitȩ
cęlestis ꝑfectionẽ suggerit: quasi
numeri centenaru pondere. fulges
It ait illis. Negotiaminix᷑ Icit¬
Nlum uemo Uerba inquit legis ac
ꝓpłarũ mystica interp̾tatione.
discussa. populis offerte: atq ab¬
eis fidei confessionẽ morũq ꝓbita¬
tem recipite: iuxta quod psalmista
suis auditorib precepit dicens.
umite psalmũ & date tẏmpanũ.
hoc est laudem p̾dicationis cordis
intentione ꝑcipite. & deuotionẽ.
operis incariiis castigatione. red¬
hibete. Tympanũ quippe. est
pellis in ligno extenta. Pellis uͦ
in ligio extenta. caro est nr̃a: ad
exemplũ dm̃icȩ erueis afflicta
Ciues autẽ eius oderant illum. &
miserunt legationẽ post illumdi¬
centes. Nolum̾ hune regnare.
eit. de quib alibi ꝓtestatur. Nune
autem et uiderunt & oderunt
& me & patrem meũ. Qñ solum
p̃sentem usq ad mortẽ erucis
oderunt: sed etiam post resurrec¬

Expanded text:
omnis Scripturae sermo, quia vitae omnis Scripturae sermo, quia vitae coelestis perfectionem suggerit, quasi numeri centenarii pondere fulgescit. Et ait illis: Negotiamini dum venio. Verba, inquit, legis ac prophetarum mystica interpretatione discussa populis offerte, atque abeis fidei confessionem morumque probitatem recipite. Juxta quod Psalmista suis auditoribus praecipit, dicens: Sumite psalmum, et date tympanum . Hoc est, laudem praedicationis in cordis intentione percipite, et devotionem operis in carnis castigatione redhibete. Tympanum quippe est pellis in ligno extenta. Pellis vero in ligno extenta caro est nostra ad exemplum dominicae crucis afflicta. Cives autem ejus oderant illum. Et miserunt legationem post illum, dicentes: Nolumus hunc regnare eos, de quibus alibi protestatur. Nunc autem et viderunt et oderunt et me et Patrem meum . Qui non solum praesentem usque ad mortem crucis oderunt, sed post resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
nobilis ille est eui sup᷑
cecus clamabat. fili dd
miserere mei: & uenien
est ex gentib. de qua eidem ho
postula a me. & dabo tibi gentes
hereditatem tuã. et possessionem
tuam terminos terrȩ. Que. uide¬
licet hereditas ac possessio. bifaria
ratione regio longinqua uocatur:
uel quia a finib terre clamat ad
dñm. uel quia longe est a pecca¬
torib salus: & cum dẽ ubiq sit
presens. longe tamen ab eorum
sensu qui idola colunt. ds̃ uerus
abest. Sed qui erant longe. facti
sunt ꝓpe in sanguine. xp̃i. xͣ
oeatis autẽ decem seruis suis. de¬
dit illis decem innas. Denarius
numerus ad legem ꝑtinet: ꝓpter
decalogum. Uocat itaq paterfami¬
lias decem seruos: quia elig̾it disci¬
pulos ꝑ litteram legis imbutos.
Dat illis decem mnas: qͥa legis dicta
sp̃ualiter intelligenda reuelat
Post passionem quippe resurrec¬
tionẽq suam aperuit illis sinsũ:
ut intelligerent scripturas. Mina
namq quã greci mnnã uocant:
centũ dragmis appenditur. Et

Expanded text:
nobilis ille est cui caecus supra clamabat: Fili David, miserere mei. Et venientest ex gentibus, de qua eidem homPostula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quae videlicet haereditas ac possessio bifaria ratione regio longinqua vocatur, vel quia a finibus terrae clamat ad Dominum, vel quia longe est a peccatoribus salus . Et cum Deus ubique sit praesens, longe tamen ab eorum sensu, qui idola colunt, Deus verus abest. Sed qui erant longe, facti sunt prope in sanguine Christi . Vocatis autem decem servis suis, dedit illis decemminas. Denarius numerus ad legem pertinet, propter Decalogum. Vocat itaque paterfamilias decem ser vos, quia eligit discipulos per litteram legis imbutos. Dat illis decem minas, quia legis dicta spiritaliter intelligenda revelat. Post passionem quippe resurrectionemque suam, aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas. Mina namque, quam Graeci innam vocant, centum drachmis appenditur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
unũ. Quinq & eni sunt corpori
sensus. uidelicet uisus. auditus.
gustus. odoratus. & tactus. xͦi¬
uinq igitur talentis. donũ qͥnq
sensuum idest exteriorũ scientia
exprimit᷑. Duob uero: intellec̃¬
tus & oꝑatio designat᷑. Unius
autem talenti nomine: intellectꝰ
tantũ modo designatur. Sed is
qui quinq talenta acceperat alia
quinq lucratus est: quia sunt ñ
nulli qui & si interna ac mystica
penetrare nesciunt. ꝓ intentione
tamen suꝑnȩ patriȩ docent recta
quos possunt. de ipsis exteriorib
quȩ acceperunt. Dumq se a carniˢ
petulantia. a terrenarũ rerum
ambitu. atq a uisibiliũ uolupta¬
te custodiunt: ab his etiam alios
admonendo compescunt. Et
sunt nonnulli. qui quasi duob
talentis ditati. intellectũ atque
oꝑationẽ ꝑcipiunt: subtilia de
internis intelligunt. mira in ex¬
teriorib oꝑantur. Cumq intel¬
ligendo & oꝑando aliis p̃dicant:

Expanded text:
Quinque enim sunt corporis sensus, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Quinque igitur talentis donum quinque sensuum, id est exterior scientia exprimitur, duobus vero intellectus et operatio designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat, alia quinque lucratus est; quia nonnulli sunt qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant
Abbreviated transcription (Latin):
ect io sc̃ĩ euangłii fratres
rini sollicite considerare.
nos admonet: ne nos
qui plus cȩteris in hoc
mundo accepisse
aliquid cernimur. ab auctore.
mundi grauius inde iudicemur.
Cum enim augentur dona. ratio¬
nes etum crescunt donorũ. Tanto
ergo esse humilior atq ad serui¬
endũ promptior quisq debet ex
munere: quanto se obligatiorem
esse conspicit in reddendo rationẽ
Ecce homo qui peregre ꝓficiscit᷑
seruos suos uocat eisq ad negoci¬
um talenta partitur: post mul¬
tum uero temporis positurus ra¬
tionẽ reuertitur. Bene. oꝑantes
ꝓ apportato lucro remunerat:
seruum uero a bono opere tor-
nisi redemptor nr̃ qui in ea carne
quã assumpserat abiit in celum:
Carnis etiam locus ꝓprie terra ẽ:
quȩ quasi peregrina ducit᷑. dũ ꝑ
redemptorẽ nr̃m in cęlo collocat᷑
Sed homo peregre ꝓficiscens ser-
uis bona sua tradidit: qͥa fidelib

Expanded text:
ectio sancti Evangelii, fratres charissimi, sollicite considerare nos admonet, ne nos, qui plus caeteris in hoc mundo accepisse aliquid cernimur ab auctore mundi, gravius inde judicemur. Cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donorum. Tanto ergo esse humilior atque ad serviendum 1464 promptior quisque debet ex munere, quanto se obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, servum vero a bono opere torpenisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradid
Abbreviated transcription (Latin):
u& in dispositione monasterii¬
Ioccupata mens esset: obliuiscebat᷑
funditus egritudinis suȩ. Si uero
rediret egritudo ad memoriam:
eum tam fortem se esse sentiret.
mirabatur. si ñ comedisset. Qui
sibi tantam fortitudinẽ ꝑmanere:
ut ad diem alterũ transferre ie.¬
pene cotidiano languore tabescera.
nullam tamen corpori suo cupie.¬
bat commodare quieten: quo
minus aut oraret aut legeret. aut
seriberet. aut dictaret. In huius
sacri monasterii penetralib idem
uir om̃ipotentis dĩ gregorius.
a matre filuia tunc temporis iux¬
ta portam beati pauli apłi. loco
qui dicit᷑ cella noua. quo hactinus
oratorium nomini eius dedicatũ
& fimosũ scĩ sabe confessoris xp̃i
monasteriũ. eiuus laus est in
septima sinodo constitutũ uide

Expanded text:
ue in dispositione monasterii occupata mens esset, obliviscebatur funditus aegritudinis suae. Si vero rediret aegritudo ad memoriam, cum tam fortem se esse sentiret, mirabatur si non 25 comedisset. Qui sibi tantam fortitudinem permanere, ut ad diem alterum jejunium transferre potpene quotidiano languore tabesceret, nullam tamen corpori suo cupiebat commodare quietem, quo minus aut oraret, aut legeret, aut scriberet, aut dictaret. 9. In hujus sacri monasterii penetralibus idem vir omnipotentis Dei Gregorius, a matre Silvia, tunc temporis juxta portam beati Pauli apostoli, loco qui dicitur Cella nova, quo hactenus oratorium nomini ejus dedicatum est, et famosum sancti Babae confessoris Christi monasterium, cujus laus in sexta et septima synod
Abbreviated transcription (Latin):
firmaretur: uita omnium
agnificet ergo in his
anima marie dñm
magnificet et nr̃a: admire¬
tur gratuletur. amemus:
laudemus adoremus. grãs
illi agamus: qm̃ ꝑ eãdem
redemptoris nr̃i mortem de
tenebris ad lucem. de morte
ad uitam. de corruptione ad
incoruptionem de exilio ad¬
patriam. de luctu. ad gandi¬
um. de terris ad celeste regnũ
gitur anima sc̃a talib fuit
incitamentis occupata. nichil
concupiscit terrenum nichil
transitorium. nichil. quod
ad tempus arridet. nichil qd̾

Expanded text:
firmaretur, vita omnium gnificet ergo in his anima Mariae Dominum; magnificet et nostra. Admiremur, gratulemur, amemus, laudemus, adoremus, gratias illi agamus; quoniam per eamdem Redemptoris nostri mortem de tenebris ad lucem, de morte ad vitam, de corruptione ad incorruptionem, de exsilio adpatriam, de luctu ad gaudium, de terris ad coeleste regnum igitur anima sancta talibus fuerit incitamentis occupata, nihil concupiscit terrenum, nihil transitorium, nihil quod ad tempus arridet, nihil q
Abbreviated transcription (Latin):
mniculus: uelut lana. alba erunt.
S̾i uolueritis. et audieritis me:
bona terre comedetis. Quod si no¬
duecitis. et me ꝓuocaueritis ad
iracundiam. gladius deuorabit
uos: quia os domini locutũ est.
uomodo facta est me̾trix uiͣ¬
ciuitas fidelis: plena ut¬
mo: Iusticia habitauit in ea
tuum uersum est in scoriam:
uinum. tuum mixtum est aqua.
Principes tui. infideles: socii fu
rum Omines diligũnt munera:
sequuntur retributiones. Pupil¬
lo non iudicant: et causa uidue
non ingreditur ad eos. Propter
t conuertam manũ meã
ad te: et excoquam ad pu¬
tum scoriam tuam. et auferam.
oine stagnum tuum. Et restitu¬
am iudicea tuos ut fueclint
puua et consiliarios tuos s̃
ancia aitus. Post hec uocabeus
tiuima in urbs sidelis. Syon
inuidicio redimetur: et reducent
eam in iusticia. Et contes icele¬
stos et percatores simul: et qui
dereliquerunt dñm consumentur.
Confundentur enum ab idolie qͥ¬
bus sacrificauerunt: et erubesce¬
tis suꝑhortis quos elegeratis cũ

Expanded text:
ba erunt. Si volueritis, et audieritis me, bona terrae comedetis. Quod si nolueritis, et me provocaveritis ad iracundiam: gladius devorabit vos, quia os Domini locutum est. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii? justitia habitavit in ea, tuum versum est in scoriam, vinum tuum mixtum est aqua, principes tui infideles socii sunt latronum, omnes diligunt munera, secuntur retribuciones, pupillo non iudinon ingreditur ad illos. Propter  convertam manum meam ad te et excoquam ad purum scoriam tuam et auferam omne stagnum tuum et restituam iudices tuos ut fuerunt prius et consiliarios tuos sicut antiquitus post haec vocaberis civitas iusti urbs fidelis Sion in iudicio redimetur et reducent eam in iustitia et conteret scelestos et peccatores simul et qui dereliquerunt Dominum consumentur confundentur enim ab idolis quibus sacrificaverunt et erubescetis super hortis quos elegeratis cum
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ uictimarũ ur̃ariaidi¬
cit dominidi n plenus sum. ues¬
iocausta audcum. et adipenus
pinguium: et sanguinem uitis.¬
lorum. et agnorum et hyrtorum
noui. Cum lieniretis anclcor¬
spectum mium: quis quesialt
hes desmanib ur̾is ut ambita¬
Eretis in atriis meis
afferatis ultra sacrifi¬
tium frustra i ncensum
abhominãtio est michi. Neome¬
suiam et sabbatum: et festiuita¬
te& alias. non feram. Iniqui ssit
utotus ũi. Ralendas uĩas. et
sollempnitates ur̃as ocliuit a¬
iuima mea: facta sunt michi
molesta. Eatoraui sustmnens. Et
cum extenderitis manus iũas.
auertam ociuos meos a uobia
Et cum multiplicaueritis ora¬
tionem non exaudiam. Manue

Expanded text:
titudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? plenus sum: holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum, nolui. Cum veneritis ante conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vestris, ut ambularetis in atriis meis? Ne offeratis ultra sacrificium frustra, incensum abhominacio est michi, neomenia et sabbatum et festivitates alias non feram, iniqui sunt cetus vestri. Kalendas vestras et sollempnitates vestras odivit anima mea, facta sunt michi molestia, laboravi sustinens. Et cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis. Et cum multiplicaveritis orationes non exaud
Abbreviated transcription (Latin):
orpus quippe dicit̾. opera quȩ
palam cunctis apparent: oculũ
uero ipsam mentis intentionem
que oꝑatur. & de cuius merito.
eadem oꝑa. lucis an tenebrarum
sint oꝑa discernuntur. sicut ipsẽ
consequenter exposuit dicens.
Si oculus tuus fuerit simplex: to¬
tum corpus tuũ lucidũ erit. Si
autem nequã fuerit: ediã corpus
tuũ tenebrosũ erit. Sunquit p̃u
ra rectaq intentione. quȩ potes
agere bona studueris. lucis pro¬
fecto sunt oꝑa quȩ facis. etiam si
coram hominib imꝑfectionis ali.¬
quid habere uideantur. qm̃di.
ligentib dm̃ om̃ĩa cooꝑant᷑ in
ponũ. his qui scđ̾m ꝓpositum
nocati sunt scĩ. Si autẽ ꝑuersaẽ
inentio quȩ precedit: prauum
est om̃i opus quoo sequit quam¬
ins rectum esse uideatur.xI¬
ide ergo nelumen quod in te est
tenebre sint: hoc est ne ipsa cordi
intentio quȩ lum̃ est animȩ. uiti¬
orũ caligine. fuscetur sedula dis.¬
cretione ꝑpende: iurta qͦo alibi

Expanded text:
orpus quippe dicit opera quae orpus quippe dicit opera quae palam cunctis apparent; saeculum vero ipsam mentis intentionem, qua operatur, et de cujus merito eadem opera lucis an tenebrarum sint opera, discernuntur, sicut ipse consequenter exposuit, dicens: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit; si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum ra rectaque intentione, quae potes, agere bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiamsi coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Dominum omnia cooperantur in bonum, hivocati sunt sancti . Si autem perversa est intentio quae praecedit, pravum est omne opus quod sequitur, quamvis rectum esse videatur. Vide ergo ne lumen quod in te est tenebrae sint. Hoc est, ne ipsa cordis intentio quae lumen est animae, vitiorum caligine fuscetur, sedula discretione perpende. Juxta quod alibi
Abbreviated transcription (Latin):
lirerit. nullum gene¬
rationi nequam nisi
signum ionȩ dandũ.
nequaquã tamen lucis suȩ clarita¬
tem fidelib occultandã. Ipse qͥppe.
lucernam accendit: qui testam
humane naturȩ. flãma sue diui¬
nitatis impleuit. Quam ꝓfecto
lucernã nec credentib abscondere
nec sub modio ponere. hoc est
sub mensura legis includere uel
intra unius iudee gentis terminos
uoluit colnbere: sed supra can¬
delabrũ inquit. ut qui ingrediunt᷑
lumen uideant.
andelabrum ȩccłam dicit.
Cui lucernam suꝑposuit: qͥa nr̃is
in frontib fidem suȩ incarnatio.¬
nis affixit: ut qui eccłam fideliter
ingredi uoluerint. lum ueritatis
palam queant intueri. Qua sententia
iudeorum quoq ꝓceres condẽpnat.
qui signa querentes exterius. aptã
lucis ianuam noluerunt intrare
credendo. Deniq prȩcepit ne oꝑa
tantũ modo. sed & cogitationes
& ipsas etiam cordis intentiones
mundare & castigare memine¬
rint. Nam sequitur. Lucerna
corporis tui: est oculus tuus xͣi¬

Expanded text:
ixerit nullum generationi nequam, nisi signum Jonae dandum, nequaquam tamen lucis suae claritatem fidelibus occultandam. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit: quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est, sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Sed supra candelabrum, inquit, ut qui ingrediuntur, lumen videant. andelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit, quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sententia Judaeorum quoque proceres condemnat, qui signa quaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. Denique praecipit ne opera tantummodo, sed et cogitationes, et ipsas etiam cordis intentiones mundare et castigare meminerint. Nam sequitur: Lucerna corporis tui est oculus tuus. C
Abbreviated transcription (Latin):
uid crude agni carnes: nisi
anconsideratam ac sine re¬
uerentia cogitationis. relictam il
quod subtiliter cogitamus: quasi
mente coquimus. Sed agni caro
nec cruda. edencla est. nec aqua co¬
cta: quia redemptor ñr neq purus
homo estimandus est. neq ꝑhu
manam sapientiam qualiter iu¬
carnari deus potuit cogitandus.
Omnis enim qui redemptorem
nr̃m purum hominem credit: qͥd
iste aluid quam agni carnes cru¬
das comedit: quas uidelicet coque
re ꝑdiuinitatis eius intelligenti¬
am noluit: Omnis uero qui in¬
carnationis eius mysteria iuxta
humanam sapientiam discutere
conatur: carnes agni a qua uult
coquere. idest dispensationis eiꝰ
mysterium. ꝑ clissolutam uult.
sciendiam penetrare. Qui igitur
paschalis gaudii sollempnitatẽ
celebrare desiderat: agnum nec aqͣ
coquat. nec crudum comedat: ut
neq ꝑhumanam sapientiam pro¬
funditatem incarnationis illius
penetrare appetat. neq in eum¬
tamqu̾a in hominem purum cre¬
clat. Sed assas igni carnes come¬

Expanded text:
uid crudae igni carnes, nisi inconsideratam, ac sine reverentia cogitationis, relictam illquod subtiliter cogitamus, quasi mente coquimus. Sed agni caro nec cruda edenda est, nec aqua cocta, quia Redemptor noster neque purus homo aestimandus est, neque per humanam sapientiam, qualiter incarnari Deus potuit, cogitandus. Omnis enim qui Redemptorem nostrum purum hominem credit, quid est aliud quam agni carnes crudas comedit? Quas videlicet coquere per divinitatis ejus intelligentiam noluit. Omnis vero qui incarnationis ejus mysteria juxta humanam sapientiam discutere conatur, carnes agni vult aqua coquere, id est dispensationis ejus mysterium per dissolutam vult scientiam penetrare. Qui igitur paschalis gaudii solemnitatem celebrare desiderat, agnum nec aqua coquat, nec crudum comedat, ut neque per humanam sapientiam profunditatem incarnationis illius penetrare appetat, neque in eumtanquam in hominem purum credat, sed assas igni carnes come
Abbreviated transcription (Latin):
teris digna sit repromissio in
Uxoribus appareat turpitudo
ut is qui unã pro dño dimise¬
rit cẽtũ recipiat in futuro.

Expanded text:
teris digna sit repromissio, in uxoribus appareat turpitudo, ut qui unam pro Domino dimiserit centum recipiat in futuro.
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Sed hec mutatio dex¬
tere excelsi: qui quos uult
et quales uult eligit sibi.
Prorsus hec erat uia: per
quam erat iturus ad astra.

Expanded text:
tum. Sed haec mutatio dexterae Excelsi, qui quos vult et quales vult eligit sibi, prorsus haec erat via per quam erat iturus ad astra.
Abbreviated transcription (Latin):
non recognoscitur. quia le¬
gis obseruationem tenens
sp̃ualem intellectum ꝑdi¬
dit: et sese ad custocliam lit¬
tere foris fixit. Sed dum is

Expanded text:
non recognoscitur, quia, legis observationem tenens, spiritalem intellectum perdidit, et sese ad custodiam litterae foris fixit. 2. Sed cum is
Abbreviated transcription (Latin):
conceptione. non foret ardor ex¬
plende libidinis. sed amor generan¬
de iuxta diuinum p̃sagiũ sobolis
Concipitur gͦ futurus. xp̃i pontifex.
& xp̃i adminiculante miscdia. ma¬
ter beatissima quẽ auspice do con¬
cepit feliciter filium genuit: cui
Remigium scđm dñi dictum in
baptisiate nomen imponi fecit
O ablatatus: sicut suus p̃nuntia¬
tor p̃dixerat lacte matris oculos

Expanded text:
conceptione non foret ardor exconceptione non foret ardor explende libidinis, sed amor generande iuxta divinum presagium subolis. Concipitur ergo futurus Christi pontifex, et Christi adminiculante misericordia, mater beatissima, quem auspice Deo concepit, feliciter filium genuit. eui Remigium secundum Domini dictum in baptismate nomen imponi fecit. Et ablactatus, sicut suus prenuntiator praedixerat, lacte matris oculos
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest ut amis lactem filium:
cum michi temporib dui transac̃¬
tis muliebria defecerint. & uir mͣs
emilius uetulus sit: ac in euoso eius
corpore frigidus extet circũ precor.¬
dia sanguis. & uoluptatis in eo oꝑa
penitus emarcuerint: uiii¬
nant enĩ ambo genere nobiles: &
gratia inter suos nominatissimi.
& quia liberorũ parentes ꝓcesse¬
rant in dieb multis effeti. & carne
am infecundi. conuigale cõmertiũ
ñ querebant: nec eis spes ultrã uel
appetitus generandi sobolem inerat
Cui beatus montanus respondit.
Scias. quia cũ ablataueris putrũ
remigium: de lacte. tuo ꝑunget
oculos meos. & recipiam lumen.
Nam ut merita illi accrescerent
sicuti & sancto thobiȩ. uixta diui.¬
nũ sermonẽ. ut iustus iustificet᷑
adhuc: isdem beatus montanus
lumen corporaliũ oculorũ amiserat
Tandem credentib parentib uer¬
bis uiri dĩ. fit gaudiũ: qͦd talem
suscepturi essent ꝓlem. in ciuus

Expanded text:
fieri potest, ut anus lactem filium, fieri potest, ut anus lactem filium, cum michi a temporibus diu transactis muliebria defecerint, et vir meus Emilius vetulus sit, ac in aevoso eius corpore frigidus extet circum precordia sanguis, et voluptatis opera in eo penitus emarcuerint?' Erant enim ambo genere nobiles et gratia inter suos nominatissimi. Et quia liberorum parentes processerant in diebus multis, effeti et carne iam infecundi coniugale commercium non querebant, nec eis spes ultra vel appetitus generandi subolem inerat. Cui beatus Montanus respondit: 'Scias, quia cum ablactaveris puerum Remigium, de lacte tuo perunget oculos meos, et recipiam lumen. Nam ut merita illi adcrescerent. sicuti et sancto Tobiae, iuxta divinum sermonem, ut iustus iustificetur adhuc, isdem beatus Montanus lumen corporalium oculorum amiserat. Tandem credentibus parentibus verbis viri Dei, fit gaudium, quod talem suscepturi essent prolem, in cuius
Abbreviated transcription (Latin):
que & presentiũ solaretur spirituũ
mestitiam. & qͦd futurũ erat gratu¬
labunda ꝓmulgaret sententia. ita
dicendo. Dñs ꝓspexit deercelso
sc̃o suo. de cęlo in terram asperit:
ut audiret gemitũ compeditorũ.
ut solueret filios interemptorũ ut
annuntietur nom̃ eius ingentib
in conueniendo populos inunum.
& reges ut seriuant ei. Cilinia in
uters concipiens filium parit no¬
mine renigiũ: cui a mo saluanqi
populus committetur
ata siquidem cilinia intenta pus
oꝑib licet corpore teneretur in
mundo. mente conuersabat᷑ incęlo
Quȩ in flore iuurntutis pepererat
de unico uiro suo emilio pͥncipiũ
eiusdẽ. pͥncipii successoris: qui ad ul¬
tima usq głosi remigii tempora sa.¬
cerdotio est functus. sicq defunctꝰ.
Uir autẽ ille uenerabilis. int̾ illius
temporis innumera pericula tanta
consolatione ꝑcepta. cilimȩ diui¬
nũ oraculũ gr̃a dĩ ꝑceptũ innotuit
At illa dirit ad montanũ. Quomͦ

Expanded text:
que et presentium solaretur spirituum que et presentium solaretur spirituum mestitiam, et quod futurum erat, gratulabunda promulgaret sententia, ita dicendo: 'Dominus prospexit de excelso sancto suo, de caelo in terram aspexit, ut audiret gemitum ios inter emptorum, ut adnuntietur nomen eius in gentibus, in conveniendo populos in unum et reges, ut serviant ei: Cilinia. in utero concipiens filium pariet nomine Remigium, cui a me salvandus populus committetur'. Beata siquidem Cilinia intenta piis operibus, licet corpore teneretur in mundo, mente conversabatur in caelo. Quae in flore iuventutis pepererat de unico viro suo Emilio Principiumeiusdem Principii successoris, qui usque ad ultima gloriosi Remigii tempora sacerdocio est functus, sicque defunctus. Vir autem ille venerabilis, inter illius temporis innumera pericula tanta consolatione accepta, Ciliniae divinum oraculum gratia Dei perceptum innotuit. At illa dixit ad Montanum: 'Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͣtilans. usꝙ ad lucis crepusculũ
in contẽplatione ꝑmansit. Qui
cum lassitudine. ac fragilitate car¬
nis compellente. paululum mẽ¬
bra sopori dedisset: subito ꝑ diui¬
nam gr̾am. angłorum choris. &
animarũ cętib beatissimorũ ho¬
minũ iam spiritib cum dõ regnan¬
tium & immortalitatem adhuc cor¬
porũ erpectantiũ intersuit. & fa.¬
miliarissimũ cepit audire colloqͥum
nter cetera igitur quȩ incon uͣiͣ¬
uentu illo cȩlico audiuit etiam illi
sancti spiritus humane salutis aui.¬
di. queritare. cȩperunt de gillicane.
deiectione eccłȩ. & quid facto ad talia
opus esset crebro uersare sermone:
dicentes quia iam tempus esset mise¬
rendieius. Duplicia enĩ recepit ꝓ
om̃ib peccatis suis. quãquã fex eiuᷤ
ñ sit exmanita. His inter se ita re.¬
ferentib. subito uex affuit a supr.¬
riorib atq secretiorib aditis. salu¬
berrime atq suauissime intonans:

Expanded text:
protelans, usque lucis crepusculum protelans, usque lucis crepusculum in contemplatione permansit. Qui cum, lassitudine ac fragilitate carnis compellente, paululum membra sopori dedisset, subito per divinam gratiam angelorum choris et animarum cetibus beatissimorum hominum iam spiritibus cum Deo regnantium et immortalitatem adhuc corporum exspectantium interfuit et familiarissimum cepit audire colloquium. Inter cetera igitur, que in conventu illo caelico audivit, etiam illi sancti spiritus humanae salutis avidi queritare ceperunt de Gallicane deiectione aecclesiae, et quid facto ad talia opus esset, crebro versare sermone, dicentes, quia iam tempus esset miserendi eius; duplicia enim receperat pro omnibus peccatis suis, quamquam fex eius non sit exinanita. His inter se ita serentibus, subito vox affuit a superioribus atque secretioribus aditis saluberrime atque suavissime intonans,
Abbreviated transcription (Latin):
ost uindictam scelerũ
quȩ facta est adño ce¬
de galliarũ. ꝓsequente
wandalorũ crudelita¬
te. miscdiam cęli distillauerunt:
cum ad mitigandã gentis francoꝵ
barbaricam ferocitatem. suꝑ uen.¬
turam diuinȩ animaduersionis
ꝓpter iniquitates ꝑseuerantes ul¬
tionem. mundo p̃sulem a dõ pre-¬
destinatũ remigium pontificem
hoc ordine ꝓtulerunt. Erat qͥdã
uenerabilis ac dignus ꝓfessione &
nomine montanus monachus in
reclusione solitariam uitã ducens.
ieunus. uigilus. atq orationib
continue uacans: nec non cȩt̾arũ
uirtutũ insignib adeo diuinitat.
se cõmendabilem redlens. ut an-¬
głicis sepius frueretur alloquiis.
& cȩlestib frequent᷑ uisionib ac
reuelationib interesset. Isgͦ cum
ꝑuigil in oratione ꝓ pace sc̃e eccłȩ.
que multis ac diuersis afflictionib
apud galliarum & belgicarũ pro¬
uincias uexabatur. dĩ om̃ipotentiᷤᷤ
clementiã indefessis p̃cib exoraite:
nocte quadã plus solito orationẽ

Expanded text:
Post vindictam scelerum, que facta est a Domino cede Galliarum, prosequente Wandalorum crudelitate, misericordiam caeli distillaverunt, cum ad mitigandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum Remigium pontificem hoc ordine protulerunt. 1. Erat quidam venerabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset. Is ergo cum pervigil in oratione pro pace sanctae aecclesiae, quae multis ac diversis afflictionibus apud Galliarum et Belgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus exoraret, nocte quadam plus solito orationem
Abbreviated transcription (Latin):
fecta lumbos suos fortitudi¬
ne: cum suꝑnorum.desideri¬
is intenta. carnalib illecebͥs
succumbere despexit. Robo¬
rauit brachium suum: cum
se ad agenda uirtutum o¬
pera preparauit. Et bene pri¬
mo lumbos fortitudine ac¬
cingere. ac postmodum robo¬
rare brachium licitur: quia
nimirum actio boni operis
acceptabilis esse deo mini¬
uri precincti. et lucerne ar¬
dentes in manib ur̃is. Duo
autem sunt que uibentur et
lumbos restringere. et lucer

Expanded text:
lesia lumbos suos fortitudine, cum supernorum desideriis intenta carnalibus illecebris succumbere despexit; roboravit brachium suum, cum se ad agenda virtutum opera praeparavit. Et bene primo lumbos fortitudine accingere, ac postmodum roborare brachium dicitur, quia nimirum actio boni operis acceptabilis esse Deo minivestri praecincti et lucernę ardentes in manibus vestris. Duo autem sunt, quae iubentur: et lumbos restringere, et lucer
Abbreviated transcription (Latin):
inquit michi fecit ds̃ . &. in iob dictũ
est. Os autem ueratium replebitur
risu. ꝑquȩ ut diri nomina: gaudiũ
animȩ. figuratur interius. Beatieritis
cum uos oderint homines: & eum se¬
parauerint uos & exꝓbrauerint.
Qni ꝓpter diuitias hereditatis xp̃i
fletus. essirum. pauꝑtatemq pati de¬
siderat: beatus est. Incipit passio
festum sacratissimae
uirginis celebremus.
Hinc psalmi resonent:
inde concrepent lec̾tiones. Hinc
populorũ turbe lȩtent᷑: inde suble¬
uirginum qualiter passa sit agnes
beatissima ad memoriã reuocemꝰ
Quȩ certans contra principes et
potestaites tenebrarũ. tertiodec imo
atatis suȩ anno mortẽ ꝑtulit &
uitam inuenit: quia solum utę
dilerit auctorem. Infantia compu¬
labatur mannis. sed erat senectus
mentis mmensa. Corpore. quidẽ
iuuencula: sed animo cana Pulchra
facie: sed pulchrior fide.

Expanded text:
inquit mihi fecit Deus . Et in Job dictum inquit mihi fecit Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu. Per quae ut dixi nomina, gaudium animae figuratur interius. Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint. Qui propter divitias haereditatifletus, esuriem paupertatemque pati desiderat, beatus est. Multofestum sacratissimae uirginis . celebremus .| hinc psalmi resonent Inde concrepent lectiones| Hinc populorum turbae laetantur . inde sub| levirginum qualiter passa sit Agnes beatissima, ad memoriam revocemus. quae certans contra principes et potestates tenebrarum, tertiodecimo aetatis suae anno mortem perdidit, et vitam invenit; quia solum vitae dilexit Auctorem. Infantia quidem computabatur in annis, sed erat senectus mentis in moribus: corpore quidem juvencula, sed animo cana. Pulchra facie, sed pulchrior fide
Abbreviated transcription (Latin):
ubertate ꝑfrui. Beati qui nunc fle¬
tis: qͥa ridebitis. Non temporaliũ
damna cõmodorũ sed uirtutum
detrimenta sp̃ualiu̾ qui flent. etͣna
beatitudine consolabuntur. ubi
non nr̃a solum. sed & ꝓxrimi iubem̃
cõmissa deflere. Quemꝰ ut nos di¬
ligimꝰ: consequenter illius & ꝓfctu
nos gratulari. & defectu necesse est
tribulari. Nec solum tribulari.
uerum ad lacrimas usq succendi
i enim samuhel & dauid
peccatum saulis & interitũ lugent.
sic peccatricem dñs ipse. fleuit sup
eiuitatem. Et mestis compassus
sororib lazarum quem diuinã
erat maiestate. resuscitaturus.
humana prius miseratione. desse¬
bat: mistiee significans. eos qui
pecrati morte sopiunt᷑. ut renius¬
cere queant aꝑrimis esse plan¬
gindos. Quod autẽ nune flentis
risuros esse ꝓmittit non pueriliter
accipiendum est: sed seripturȩ more.
risus nomine. mentis exultatio et
affectus quidã lȩtior intelligendus
est esse designatus: sicut sara risum

Expanded text:
ubertate perfrui. Beati qui nunc fleubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David, peccatum Saulis et interitum lugent. Sic peccatricem Dominus ipse flevit super civitatem, et moestis compassus sororibus, Lazarum quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat. Mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queat a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed Scriturae more risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi spei suȩ firisset anchoram. sub¬
dendo manifestat. Michi autẽ
adherere dõ bonum est: ponere
in dño dõ spem meam xͣ¬
lioquin. non nulli miserrima
conditione pauꝑtatis. & hic scłi
giudis ob inopiam rerum. & ibi
regno dĩ ob meritorũ nẽquitiam
carent. Beati qui nunc esuritis.
quia saturabimini. ind esurire
beati. quid sitire debeant matheuᷤᷤ
exponit. iidelicet iustitiani. aptiꝰ¬
sime nos instituens nũquam nos
sitis iustos estimare debere: sed coti¬
dianum iustitiȩ semꝑ amare. immo
ardere ꝓfec̾tum. Cuius ꝑfectamsi.¬
turitatem ñ in hoc scło sed infuturo
posse ꝓuenire: supnorũ desideriõ
psalmista flagrans. ostendit qͥ ait.
Ego autem cum iustitia apparebo
in conspecꝰtu tuo: satiabor dum
manifestabitur gła tua. xͣi¬
otest simplicit᷑ accipi beati qui
ninc esuritis. qui castigatis corpuᷤ
urm & seruituti subicitis. qui in
fame & siti uerbo oꝑam datis. quia
cȩlestium tunc gaudiorũ habebitiᷤ

Expanded text:
ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui castigatis corpus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame et siti verbo operam datis , quia coelestium tunc gaudiorum habetis
Abbreviated transcription (Latin):
ec secunda brteri¬
parabola est cum
interpretatione sua
non statim posita: sed inter¬
iectis alus parabolis edisserta
Bic enim. proponitur: et post¬
ea cdimissis turbis uenitur
discipuli eius rogantes. Edis
bemus preppero intelligen.¬
di desiderio ante eius noti¬
tiam querere: quam a dño
disseratur. Aliam parabolã
proposuit eis dicens. Sede

Expanded text:
ec secunda parabola est cum interpretatione sua non statim posita, sed interjectis aliis parabolis edisserta. Hic enim proponitur, et postea dimissis turbis venitur discipuli ejus rogantes: Dissebemus praepropero intelligendi desiderio ante ejus notitiam quaerere, quam a Domino disseratur. Aliam parabolam proposuit eis, dicens: Sede
Abbreviated transcription (Latin):
quod uidet quis. quid sperat:
Si autem quod non uidemus
speramus: ꝑ patientiam. expe¬
ctamus. Similiter autem: et
sp̃s adiuuat infirmitatem no¬
stram. Nam quid oremus sicut
oportet nescimus: sed ipse sp̃s
postulat pro nobis gemitib
mnenarrabilib. Qui autem¬

Expanded text:
uod videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Similiter autem et spiritus adjuvat infirmitatem nostram. Nam quid oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. »