comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ex deo ñ facit peccatũ. quia semen eiꝰ in ipso manet:
quoddã peccatũ dixit ñ peccat. ñ scđ̾m om̃e peccatũ :
ut quod ait qui natus ẽ ex deo non peccat. cercum
ioddã peccatũ intelligas. qđ non potest admittere homo
ii ex deo natus est. & tale peccatũ ẽ. illud. ut si quisꝙ
oe admiserit: confirmet cȩtera. Si quis autẽ hoc non
dmiserit: soluat cȩtera. Quod ẽ. hoc peccatũ : facere
ontra mandatũ. Quod ẽ. mandatum : Mandatũ nouũ
o uobis. ut uos inuicẽ diligatis. Intendite. Hoc man.¬
atũ xp̃i. dilectio uocatur. Per hanc dilectionẽ. pecca.
soluunt᷑. Flȩc si non teneatur: & graue peccatũ est.
raqd̾ix om̃ium peccatorũ. Intendite fr̃s. P rotulimus
liqͥd. in quo bene intelligentib soluta est quęstio.
d nunqͥa cum celeriorib tantũ ambulamus uiam:
qui tardius ambulant. non sunt relinquendi. Uer¬
emus hoc quib possumus uerbis. ut ad om̃s ꝑueniat.

Expanded text:
est ex Deo, non facit peccatum, quia semen ejus iest ex Deo, non facit peccatum, quia semen ejus iquoddam peccatum dixit, non peccat, non secundum omne peccatum: ut quod ait, Qui natus est ex Deo, non peccat, certum quoddam peccatum intelligas, quod non potest admittere homo qui ex Deo natus est: et tale peccatum est illud, ut si quisquam illud admiserit, confirmet caetera; si quis autem hoc non admiserit, solvat caetera. Quid est hoc peccatum? facere contra mandatum. Quid est mandatum? Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis . Intendite. Hoc mandatum Christi dilectio vocatur: per hanc dilectionem peccata solvuntur. Haec si non teneatur, et grave peccatum est, et radix omnium peccatorum. 3. Intendite, fratres; protulimus aliquid in quo bene intelligentibus soluta est quaestio. Sed numquid cum celerioribus tantum ambulamus viam? Et qui tardius ambulant, non sunt relinquendi. Versemus hoc quibus possumus verbis, ut ad omnes perveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ predicatũ & conscriptum nisi ad medicinamor
saliore. Om̃is inqͥt qui facit peccatũ: & inidtatẽ farit.
N e forte discernas peccatũ iniquitas est. Ne dicas peccato
sum. sed iniquus ñ sum: peccatũ inquitas est. Et scitis
qͥa in hoc manifestatus ẽ. filius dĩ ut peccata auferat. &
peccatũ in illo ñ est. & quid ꝓdest nobis. qͥa uenit sine
peccato : Om̃is qui ñ peccat. in ipso manet Et om̃is qͥ
peccat: non uidit eũ neq cognouit eũ. Filioli. nemo
uosseducat. Qui facit iusticiam iustus ẽ: sicut & ille
iustus est. Iam ista diximus. qͥa scđm quandã similitudi¬
nem ũ scd̾m equalitatẽ dici solent. Qui facit peccatũ
de diabolo ẽ: qͥa ab inicio diabolus peccat. Et hoc dixi¬
mus. ꝗͥa neminẽ creauit diabolus neq genuit: sed imi¬
tatores eiꝰ tanꝗ ex illo nascunt᷑. In hoc manifestatus est
filius dĩ. ut soluat oꝑa diaboli. Ergo ut soluat peccata.
ille qͥ non habet peccatũ. Deinde sequitꝰ: Om̃is qui nat

Expanded text:
non est praedicatum et conscriptum, nisi ad medicinam et salutem. Omnis, inquit, qui facit peccatum, et iniquitatem facit. Ne forte discernas: Peccatum iniquitas est. Ne dicas, Peccator sum, sed iniquus non sum: Peccatum iniquitas est. Et scitis quia in hoc ille manifestatus est, ut peccata auferat; et peccatum in illo non est. Et quid prodest nobis quia venit sine peccato? Omnis qui non peccat, in ipso manet: et omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit justitiam, jumilitudinem, non secundum aequalitatem, dici solet. Qui facit peccatum, de diabolo est; quia ab initio diabolus peccat. Et hoc diximus, quia neminem creavit diabolus, neque genuit; sed imitatores ejus tanquam ex illo nascuntur. In hoc manifestatus est Filius Dei, ut solvat opera diaboli . Ergo ut solvat peccata ille qui non habet peccatum. Deinde sequitur: Omnis qui natus
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobis: ꝑmansissent utiq nobiscum. Non ait ex nobis
exierunt. sed qͥa non manser̃ nobiscũ. iam ñ sunt ex nobie.
Uerum ait ex nobis exierunt : sed ñ erant ex nob̾. hoc ÷ & qͣndo
uidebant᷑ in nob̾ non erant ex nob̾. Et tanꝗ ei diceret᷑ unde

Expanded text:
ex nobis, permansissent utique nobiscum . Non ait, ex nobis ex nobis, permansissent utique nobiscum . Non ait, ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est, Et quando videbantur in nobis, non erant ex nobis. Et tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
aliis detur aliis non det᷑ sine murmure adu̾sus dm̃ dignent᷑
p̃destinatis e̾ent & scđ̾m ꝓpositũ uocatis. qͥ uere st̃ filii ꝓmissi.¬
onis. Nam isti cum pie uiuunt: dicunt᷑ filii dĩ. Sed qm̃ uictu¬
ri sunt impie. & in eadem impietate morituri. ñ eos dicit
filios dĩ prȩscientia dĩ. Sunt enim filii dĩ: qͥ nondũ sunt nob̾.
& st̃ iam dõ. De qͥbus ait euangłista ioħs: qͥa uĩc moriturus
erat ꝓ gente. nec tantũ ꝓ gente. sed etiam ut filios dĩ disꝑsos
congregaret in unũ. Qd̃ utiq credendo futuri erant ꝑ
euangłii p̃dicationẽ: & tamen anteꝗ ee̾t factũ iam filii dei
erant in memoriali patris sui inconcussa stabilitate conscripti.
Et sunt rursus qͥdam qͥ filii dĩ ꝓpter susceptam uł tẽporalitea
gr̾am dicunt᷑ a nobis: nec st̃ tamen dõ. De qͥbus ait idem io.¬
hannes. Ex nobis exierunt. sed ñ erant ex nobis. Qđ si fuisseq̃

Expanded text:
aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur praedestinatis essent et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam isti cum pie vivunt, dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie et in eadem impietate morituri, non eos dicit filios Dei prae scientia Dei. Sunt enim filii Dei, qui nondum sunt nobis, et sunt jam Deo; de quibus ait evangelista Joannes, Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum : quod utique credendo futuri erant per Evangelii praedicationem; et tamen antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam, qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo: de quibus ait idem Joannes, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
atq insanissime dr̃. Cur gͦ non fecit respondeant qͥ nos irriden.
quando in reb talib exclamamꝰ. quã inscrutabilia st̃ iudicia
eiꝰ & inuestigabiles uiae eiꝰ. Neq enim hoc ñ donat ds̃: quib¬
uoluerit. Aut uͦ scriptura illa mentit᷑ quȩ de morte uelut in¬
matura hominis iusti ait. raptus ẽ ne malitia mutaret intelle.¬
ctum eiꝰ. aut ne fictio deciꝑet animã eius: Cur gͥ hoc tam
magnũ beneficiũ aliis dat. aliis non dat ds̃ apud quẽ non÷
iniqͥtas nec acceptio ꝑsonarũ. & in cuiꝰ potestate ÷ quã diu qͥsq
in hac uita maneat quȩ temptatio dicta ẽ suꝑ terram: Sicut
gͦ cogunt᷑ fateri donũ dĩ eẽ ut finiat homo istam uitã anteꝗ
ex bono mutet᷑ in malũ. cur aut̃ aliis donet᷑ aliis ñ donetur
ignorant: ita donũ dĩ eẽ in bono ꝑseuerantiã scđm script᷑as.
de qͥbus testimonia multa iam posui fateant᷑ nobiscũ. & cur

Expanded text:
atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus, Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Neque enim hoc nvoluerit, aut vero scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur
Abbreviated transcription (Latin):
secus ut est opulentia. nobilitas. honores. & cet̾a huiꝰmodi.
quȩ qͥsq ut habeat non nͥ in dĩ est potestate. ut ñ immorer
etiam in baptismate paruuloꝵ qđ nullus istoꝵ potest dicere.
sicut illa ad regnũ dĩ non ꝑtinere cur illi paruulo detur
illi non detur. cum sit utrunq in potestate dĩ. & sine illo
sacramento nemo intret in regnũ dĩ: ut hȩc gͦ taceã uel
relinquã. illos ipsos intueam᷑ de quib agit᷑. De his enim
disserimꝰ qͥ ꝑseuerantiã bonitatis ñ habent. sed ex bono in
malũ deficiente bona uoluntate moriunt᷑. Respondeant si
possunt. cur illos e cũ fideliter & pie uiuerent ñ tunc de uite huiꝰ
periculis rapuit ne malitia mutaret intellectũ eoꝵ. & ne fi.¬
ctio deciꝑet animas eoꝵ. Utrum hoc in potestate ñ habuit. an
eoꝵ mala futura nesciuit. Dempe nichil hoꝵ nͥ ꝑuersissime

Expanded text:
secus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, secus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵe. & quosdam filios inimicoꝵ suoꝵ facit in manꝰ xpͥianoꝵ
uenire. & ꝑ hoc lauacrũ introduci in regnũ a quo eorum
parentes alieni sunt. cum & illis malũ & istis bonũ meritũ
nullũ sit paruulis ex eoꝵ ꝓpria uoluntate. Certe hic iudicia
dĩ qm̃ iusta & alta st̃: nec uituꝑari possunt nec penetrari.
q igitur exclamemꝰ. O altitudo diuitiarũ sapientię & scien.¬
tiae dĩ: quã inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ. Nec miremꝰ nos
uestigare  posse inuestigabiles uias eiꝰ. Qt enim alia innu.¬
merabilia taceam. quȩ aliis dantur aliis ñ dant᷑ hominib
a dño dõ apuo quẽ non ÷ acceptio ꝑsonarũ. nec tribuunt᷑
ista meritis uoluntatũ. sicut st̃ celeritates. uires. bonę uali.¬
tudines & pulchritudines corporũ. ingenia mirabilia & mul.¬
tarũ artiũ capaces naturae mentiũ. uł quȩ accidunt extrin.¬

Expanded text:
illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum venire, et per hoc lavacrum introducit in regnum, a quo eorum parentes alieni sunt: cum et illis malum, et istis bonum meritum nullum sit parvulis ex eorum propria voluntate. Certe haec judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. s; de utrisque igitur exclamemus: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus! » Rvestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrin
Abbreviated transcription (Latin):
inanis oratio: Quando rogauit gͦ ne fides eiꝰ deficeret. qͥd aliud ro.¬
gauit nͥ ut haberet in fide liberrimã. fortissimã. ꝑfectissimam
libertas defendit᷑ uoluntatis. Uoluntas quippe humana non
libertate consequit᷑ gr̾am. sed gr̾a. potius libertatẽ. & ut ꝑseue.¬
ret delec tabilem ꝑpetuitatẽ & insuꝑabilem forticudinẽ. Miran.¬
dum ẽ qͥdem multũq mirandũ qđ filiis suis qͥbdam ds̃ quos
regenerauit in xp̾o. quib fidem spem. dilectionẽ dedit non
dat ꝑseuerantiã. cũ filiis alienis scelera tanta dimittat. atq im.¬
ꝑtita gr̾a faciat filios suos. Quis hoc ñ miret᷑: Quis hoc noti
uehementisimc stupeat: Sed etiam illud non minꝰ mirum est
& tamen uerũ atq ita manifestũ. ut nec ipsi in imici gr̾ae dĩ
quomꝰ id negent ualeant inuenire. qđ filios qͦsdam amicoꝵ suoꝵ
hoc ÷ regeneratoꝵ bonoꝵq fideliũ sine baptismo hinc paruu¬

Expanded text:
inanis oratio. Quando rogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud roinanis oratio. Quando rogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimamlibertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, et insuperabilem fortitudinem. 18. Mirandum est quideregeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam, cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita gratia suos faciat filios. Quis hoc non miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei, quomodo id negent valeant invenire, quod filios quosdam amicorum suorum, hoc est regeneratorum, bonorumque fidelium, sine baptismo hinc parvu
Abbreviated transcription (Latin):
u autẽ quisqͥs inimicus eiꝰ gr̾ae sic interrogas. ipse qͥd dicis: Bene qđ
dĩ eẽ ꝑseuerare in bono usq in finem. cur hoc donũ ille accipiat.
ille ñ accipiat. puto qđ mecũ parit᷑ nescis. & ambo hic inscrutabilia
iudicia dĩ penetrare ñ possumꝰ. Aut si ad liberũ arbitriũ homi.
ꝑseueret in bono qͥsq uł non ꝑseueret. ñ dõ donante si ꝑseueret sed
humana uoluntate faciente. qͥd moliturꝰ es contra uerba dicentis ro.¬
gaui ꝓte eetre ne deficiat fides tua : An audebis dicere etiam ro.¬
gante.xp̃o ne deficeret fides eetri defecturam fuisse si eetrus eam
deficere uoluisset. hoc ÷ si eam usq in finem ꝑseuerare noluisset. qͣsi
aliud eetrus ullo mͦ uellet quã ꝓ illo xp̾c rogasset ut uellet: Niã
qͥs ignorat tunc fuisse periturã fidem retri. si ea qu ȩ fidelis e.¬
rat uoluntas ipsa deficeret. & ꝑmansurã si eadem uoluntas ma.

Expanded text:
Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod Dei esse perseverare in bono usque in finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. Aut si ad liberum arbitrium hominiperseveret in bono quisque, vel non perseveret, non Deo donante si perseveret, sed humana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est, si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud Petrus ullo modo vellet, quam pro illo Christus rogasset ut vellet. Nam quis ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas mane
Abbreviated transcription (Latin):
& tamen qͥs eos neget electos cũ credunt & baptirant᷑ & scd̾m
dm̃ uiuunt: plane dicunt᷑ lecti a nescientib qͥd futuri sint.
non ab illo qͥ eos nouit ñ habere ꝑseuerantiã quȩ ad beatã uitã
ꝑducit electos. scitq illos ita stare ut p̾scierit eẽ casuros. Hic¬
si a me quęrat᷑ cur eis ds̃ ꝑseuerantiã non dederit qͥ eam qua xpͥi¬
ane uiuerent dilectionẽ dedit: me ignorare respondeo.
Non enim arrogant̾. sed agnoscens modulũ meũ audio dicente
apło. O homo tu qͥs es qͥ respondeas dõ: & o altitudo diuitia.¬
rum sapientiae & scientiȩ dĩ. quã inscrutabilia st̃ iudicia eiꝰ
& inuestigabiles uiae eiꝰ. Quantũ itaq nobis iudicia sua manife.¬
stare dignatur: gr̾as agamus. Quantũ uͦ absconlere: ñ aduersus
eiꝰ consiliũ murmuremꝰ. sed hoc quoq nobis saluberrimũ ẽẽ credamꝰ.

Expanded text:
Et tamen quis eos neget electos cum credunt et baptizantur, et secundum Et tamen quis eos neget electos cum credunt et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint; non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos. Scitqsi a me quaeratur, cur eis Deus perseverantiam non dederit, qui eam, qua Christiane viverent, dilectionem dedit, me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio dicentem Apostolum: « O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? » Et: « O altitudo divitiarum sapientiae et investigabiles viae ejus ! Quantum itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ur̃ dño nr̃o. Isti significati st̃ ad timotheũ. Ubi cũ dictum fu¬
isset ymeneũ & filetũ fidem quorundã subuertere: mox additũ ẽ.
Firmũ autẽ fundamentũ dĩ stat. habens signaculũ hoc. Sciuit
dñs qͥ sunt eiꝰ. Horum fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur: ꝓfec to
aut omino ñ deficit. aut si qui st̃ quoꝵ deficit. reparat᷑ anteꝗ
uita ista finiat᷑ & deleta quȩ intercurrerat iniqͥtate. usq iN
finem ꝑseuerantia deputatur. Qui uͦ ꝑseueraturi non st̃: ac sic
a fide xp̃iana & conu̾satione lapsurist̃. ut tales eos uitȩ huiꝰ finis
inueniat. ꝓculdubio nec illo tẽpore quo bene pieq uiuunt iN
istoꝵ numero computandi st̃. Don enim sc̃ a massa illa ꝑditio.¬
nis. p̃scientia dĩ & p̃destinatione discret. Et ideo nec scđm pro.¬
positũ uocati. ac ꝑ hoc nec electi. sed in eis uocati de qͥb dictũ
ẽ. multi uocati: non in eis de qͥb dictũ est. pauci uero electi.

Expanded text:
allitur. Isti signati sunt ad Timotheum ubi cum dictum fuisset Hymeneum et Philetum fidem quorumdam subvertere, mox additum est: Firmum autem fundamentum Dei stat habens signaculum hoc; seivit Dominus qui sunt ejus . Horum fides quae per dilectionem operatur profecto aut omnino non deficit; aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur; et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide Christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio neque illo tempore quo bene pieque vixerunt in istorum numero sunt computandi. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi. Sed in eis vocati de quibus dictum est: Multi vocati; non in eis de quibus dictum est: Pauci vero electi .
Abbreviated transcription (Latin):
demnat. xp̃c ũc qͥ mortuus ẽ. magis autẽ qͥ & resurrexit.
qͥ est in dextera dĩ. qͥ & int̾pellat ꝓ nobis: quã fortis aut̃ ꝑse.¬
uerantiae usq in finem munꝰ acceꝑint. sequant᷑ & dicant.
Quis nos separabit a caricate xp̃i: tribulatio an angustia. an
psecutio: an fames: an nuditas: an periculũ : an gladius : Sicut

Expanded text:
magis autem qui et resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et interpellat pro nobis? Quam fortis autem perseverantiae usque in finem munus acceperint, sequantur et dicant: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculu
Abbreviated transcription (Latin):
fr̾ibus. Quos aut̾ p̃destinauit. illos & uocauit. Quos aut̃ uocaũ.
ipsos & iustificauit. Q uos autẽ iustificauit: ipsos & głificauit.
Ut scđ̃m electionẽ ꝓpositũ dĩ maneret. & non ex oꝑib sed ex
uocante dictum . ẽ ei. qͥa maior seruiet minori. Et alibi. Non
audimꝰ quos autẽ p̃destinauit illos & uocauit: scđ̃m ꝓpositũ uo¬
catos debemꝰ agnoscere. Qm̃ inde coepit dicens: om̃ia coopat᷑
u borũ his qͥ scđ̾m ꝓpositũ uocati sunt. Ac deinde subiunxit.
m̃ quos ante p̃sciuit: ce p̃destinauit conformes imaginis filii sua
ut sit ipse pͥmogenitꝰ in mulcis fribus. Atq his p̃missis: subdidit.¬

Expanded text:
illos et vocavit; quos autem vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit . Ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia major serviet minori : et alibi, Non audimus: Quos autem praedestinavit, illos et vocavit; secundum propositum vocatos debemus agnoscere: quoniam inde coepit, dicens, Omnia cooperatur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt; ac deinde subjunxit, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii sui, ut sit ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
aluatoris accepit. Hoc autẽ apłicũ testimoniũ tã magnũ
est: ut beatus esprianus ad cirinũ scribens. ipsũ subiecert
illi citulo in quo ait in nullo eẽ głandũ. quando nr̃m nichil
sit. Quicunq gͦ ab illa originali damnatione ista duune
grae largitate discreti st̃: non ÷ dubiũ qđ & ꝓcurat᷑ ei
audiendũ euangeliũ. & cũ audiunt credunt. & in fide quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑatur usq in finem ꝑseuerant. & si quando
exorbitant: correcti emendant᷑. Et qͥdam eoꝵ & si abhomi.¬
nibus ñ corripiant᷑: in uiam quã reliquerant redeunt. &
nonnulli accepta gr̾a in qualibet ętate ꝑiculis huius uitȩ
suo ante constitutionẽ mundi ꝑ electionẽ grãe. Si autem
gr̃a: iam ñ ex oꝑibus. Alioquin gr̾a iam ñ ẽ gra. Non enĩ
sic sunt uocati: ut non essent electi. Propter qđ dictum est.

Expanded text:
alvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, In nullo esse gloriandum, quando nostrum nihil sit . 13. Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae laraudiendum evangelium, et, quum audiunt, credunt, et in fide, quae per dilectionem operatur, usque in finem perseverant, et, si quando exorbitant, correpti emendatur, et quidam eorum, etsi ab hominibus non corripiantur, in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae msuo, ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Non enim sic sunt vocati, ut non essent electi; propter quod dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m ꝓpositũ uocauit: ne putent᷑ in eis eẽ aliqͥ uocati & nors
electi. ꝓpter illã dñicam sententiã. multi uocati. pauei elecꝰti.
quicunq enim electi: sine dubio etiam uocati. Non aut̃ qͥcunq
uocati: consequent᷑ electi. Illi gͦ electi ut sepe dictum est: qͥ
scd̃m ꝓpositũ uocati. Qui etiam p̾destinati: atq prȩsciti. Horũ
si quisꝗ perit: fallitur ds̃. Sed nemo eoꝵ perit. qͥa ñ fallit᷑ ds̃.
st̃ ad regnandũ cũ xp̾o: non quomͦ electus ẽ iudas ad opus
cui congruebat. Ab illo quippe electus ÷ qͥ nouit bene
uti etiam malis: ut & ꝑ eius opus damnabile. illud ꝓpter
qđ ipse uenerat opus uenerabile compleret᷑. Cum itaq au.¬
dimus. nonne ego uos duodecĩ elegi & unꝰ ex uobis diabolus ẽ:
illos debemꝰ intelligere electos ꝑ miscdiam. illũ per iudiciũ.
llos gͦ elegit ad optinendũ regnũ suũ: illũ ad effundendũ
sanguinẽ suũ. Merito sequit᷑ uox ad regnũ elec toꝵ. Si ds̃ ꝓ

Expanded text:
aliqui vocati et non electi, propter illam dominicam sententiam, Multi vocati, pauci electi. Quicumque enim electi, sine dubio etiam vocati: non autem quicumque vocati, consequenter electi. Illi ergo electi, ut saepe dictum est, qui secundum propositum vocati, qui etiam praedestinati atque praesciti. Horum si quisquam perit, fallitur Deus: sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus. sunt ad regnandum cum Christo; non quomodo electus est Judas ad opus cui congruebat. Ab illo quippe electus est, qui novit bene uti etiam malis, ut et per ejus opus damnabile, illud propter quod ipse venerat, opus venerabile compleretur. Cum itaque audimus, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? illos debemus intelligere electos per misericordiam, illum per judicium; illos ad obtinendum regnum suum, illum ad fundendum sa
Abbreviated transcription (Latin):
excesserit uita. Ubicunq aut̃ & quandocunq: ita plena sit ut ei
non sit quod adiciatur. ñ tamen diffundit᷑ in cordib nr̃is uel
cum patre & sp̃u scõ aeternitas. bonitas. in scła scł orum. amen¬
&opter eos qͥ cum defendit᷑ dĩ gr̾a putantes negari lib̾um
arbitriũ. sic ipsi defendunt lib̾um arbitriũ ut negent
dĩ gr̾am. asserentes eam scđ̾m merita nr̃a dari : scripsi librũ
cuius est titulus de gr̃a & libero arbitrio. Ad eos autẽ scripsi
monachos hadrumetinos. in quorum monasterio de hac re
coeperat esse contemptio. ita ut me consulere eorum aliqͥ
cogerentur. Hic liber sic incipit. Propter eos qui homi
reptione & gr̾a praenotaui. Cum michi nuntiatum esset
dixisse ibi quendam. neminem corripiendum si dei pre.¬
cepta non facit. sed pro illo ut faciat tantum modo orandũ.
Hic liber sic inxipit. Lectis litteris uestris ualentine fr

Expanded text:
excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel cum patre et spiritu sancto aeternitas, bonitas in saecula saeculorum. amenopter eos, qui, cum defenditur dei gratia, putantes negari liberum arbitrium sic ipsi defendunt liberum arbitrium. ut negent dei gratiam asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum, cuius est titulus: de gratia et libero arbitrio. ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos, qui hominreptione et gratia praenotaui, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quendam neminem corripiendum, si dei praecepta non facit, sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris uestris, Valentine frater
Abbreviated transcription (Latin):
Aut enim quisq non diligit & ideo graue est. aut diligit & graue ẽẽ.
non potest. Diligit aut̃: si quod illic admonet᷑ isrł. conuersus fuerit
ad dñm dm̃ suũ ex toto corde suo & ex tota anima sua. Mandatum
inquit nouũ do uobis. ut uos inuicẽ diligatis. Et qui diligit ꝓximũ:
legem impleuit. & plenitudo legis. caritas. Scđ̾m hoc & illud dictũ:
Si ambularint semitas bonas: inuenissent utiq semitas iustitiȩ leues.
nisi qͥa utrunq uerum est: Durae sunt timori. leues amori. Cari.¬
tas aut̃ inchoata: inchoata iustitia est. Caritas ꝓuecta: ꝓuecta iusti.¬
tia est. Caritas magna: magna iustitia est. Caritas ꝑfecta: ꝑfecta
iustitia est. Sed caritas de corde puro & conscientia bona & fide non¬
non ficta: quȩ tunc maxima ẽ. in hac uita. quando pro illa ipsa con.¬
temnit᷑ uita. Sed miror si non habet quo crescat. cũ de mortali

Expanded text:
Aut enim quisque non diligit, et ideo grave est: aut diligit, et grave esse Aut enim quisque non diligit, et ideo grave est: aut diligit, et grave esse non potest. Diligit autem, si quod illic admonetur Israel, conversus fuerit ad Dominum Deum suum ex toto corde suo, et ex tota anima sua. Mandatum, inquit, nolegem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. qias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali
Abbreviated transcription (Latin):
petamus. Om̾ia quippe fiunt facilia caritati: cui uni xp̃i sarcinale.¬
uis est. aut ea una ÷ sarcina ipsa quȩ leuis ẽ. Scđ̾m hoc dictũ ẽ: & p̃cep-¬
ta eiꝰ grauia ñ sunt. Ut cui grauia st̃: consid̾et non potuisse diuinitus
dici grauia ñ st̃. nisi qͥa potest cͥe̾. cordis affectus cui grauia non st & petat
qđ destituit᷑. ut impleat qđ iubetur. &. qd dicit᷑ ad isrł in deuteronomio
si pie si scẽ si sp̾ualit̾ intelligat᷑ hoc idem significat. quia utiq eum hoc
testimoniũ cõmemorasset apłs. prope est uerbũ in ore tuo & in corde tuo
qđ hic habet in manib tuis. in corde st̃ enim sp̾uales manꝰ. hoc est inquit
uerbũ fidei quod p̃dicamus. Conuersus gͦ quisq sicut ibi p̃cipitur ad¬
dnm̃ dm̃ suũ ex toto corde suo & ex tota anima sua. mandatũ dĩ non
habebit graue. Quomͦ est enim graue. cũ sit dilectionis mandatũ:

Expanded text:
petamus. Ompetamus. Omuis est aut ea una est sarcina ipsa quae leuis est. secundum hoc dictum est: et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium commemorasset apostolus: prope est uer eum i-u ore tuo et in corde tuo — quod hic habet \'in manibus tuis\'; in corde sunt enim spiritales manus — hoc est, inquit, uerbum fidei quod praedicamus. conuersus Dominum Deum suum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, mandatum Dei non habebit grave. Quomodo est enim grave, cum sit dilectionis mandatum?
Abbreviated transcription (Latin):
actiones: uerũ etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimꝰ.
atq hac instruere sanitate doctrinae. ut & illine gras agant cũ
instituerint bene uiuere qđ aliqͥd sine difficultate fecerint: & ubi
difficultatẽ aliquã sentiunt. fidelissimis & ꝑseuerantissimis precib
& miscđiae promptis oꝑib facilitatẽ a dño impetrare ꝑsistant.
Sic aut̃ ꝓficientes. ubi & quando plenissima iustitia ꝑficiant᷑: non
nimis curo. Ubicunq aut̃ & quandocunq ꝑfecti fuerint: non
cognouerint nullũ peccatũ se habere: non se dicant habere peccatũ.
ne ueritas in eis non sit sic̃ in eis ueritas ñ est. qͥ cũ habeant ñ habere
se dicunt. Ualde aut̃ bona st̃ p̃cepta: si legitime his utam. Eo qͥppe¬
ipso quo firmissime creditur dm̃ iustũ & bonũ impossibilia ñ potu.¬
isse p̾ciꝑe. hinc admonem᷑ & in facilib qͥd agamꝰ. & in difficilib qͥd

Expanded text:
actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine diffdifficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et perseverantissimis precibus et misericordiae promptis operibus facilitatem a Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et qunimis curo; ubicumque autem et quandocumque perfecti fuerint, non cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitime his utamur. eo qipso, quo firmissime creditur Deum justum et bonum impossibilia non potuisse praecipere, hinc admonemur, et in facilibus quid agamus, et in difficilibus quid
Abbreviated transcription (Latin):
contemnis. Ita & ex hortatus sũ quantũ potui ad bene uiuendũ. &
gr̃am dĩ non euacuaui. sine qua natura humana iã contenebrata
atq uitiata illuminari ñ potest & sanari. De qua re cũ istis tota uertit᷑
sione fi ustremꝰ De qua natura item paulo post dixi. Et iam ipsam natu.¬
ram aliter dicimꝰ cum ꝓprie loquim᷑ naturã hominis. in qua primũ
in suo genere inculpabilis factus est: aliter istam in qua ex illiꝰ dãnati
poena & ignari & carni subditi nascimur. Iuxta quẽ modũ dicit
apłs. ł uimus enim & nos naturalit̾ filii irae: sicut & cet̾i. Si ergo
uolumꝰ animos ad recte uiuendũ frigidos & pigros xp̾ianis exhor¬
tationis excitare & accendere: primitꝰ exhortem᷑ ad fidem qua
xp̾iani fiant. & eiꝰ nomini subiciant᷑. sine quo salui ẽẽ. ñ possurit.
Si aut̃ iam xp̾iani st̃ & recte uiuere negligunt: uerberentur
terroribus. & p̃mioꝵ laudib erigant᷑. Ita sane ut ñ solũ ad bonas

Expanded text:
contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitursione frustremus. de qua natura item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur naturam h hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus : \'fuimus enim et nos naturaliter filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere\', primitus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant et eius nomini subiciantur, sine quo salui esse non possunt. si autem iam christianis sunt et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas
Abbreviated transcription (Latin):
Templi uero uelum scindetur. & medio die nox erit tene¬
brosa niniis in tribus horis: & morte morietur tribue
diebus somno suscepto. & tunc ab inferis regressus ad
luceni ueniet. prinus resurrectionis principio reuocatus

Expanded text:
Templi vero velum scindetur, & medio die nox erit teneTempli vero velum scindetur, & medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis, & morte morietur, tribus diebus somno suscepto: & tunc ab inferis regressus, ad lucem veniat primus, resurrectionis principio reuocatis
Abbreviated transcription (Latin):
Recidet e cȩlo ignisq & sulphuris amnis. Hȩc de xp̃i
natiuitate. passione & resurrectione atq scđo aduen
tu eius ita dicta sunt: ut si quis in greco capita horũ
uersuum discernere uoluerit. inueniet iesuys. creistos.
teur yios. soter. Quod & in latinũ translatis eisdem
uersibus apparet. prȩter quod grecarum litterarum
ꝓprietas non adeo potuit obseruari. Alios uersus sybil
Dabunt autem deo alapas manibus incestis. & in purato
ore expuent uenenatos sputos. Dabit uero ad uerbera
simpliciter sc̃m dorsum. & colaphos accipiens tacebit:
ne quis agnoscat quod uerbum uel unde uenit. ut infe¬
ris ioquatur. & corona spinea coronetur. Ad cibum aut̃
fel: & ad sitim acetum dederunt. In hospitalitate hanc
monstrabunt mensam. Ipsa enini insipiens gens. tuum
dm̃ non intellexisti ludentem mortalium mortalium¬
mentibus. sed spinis coronasti: & horridum fel nusciusti.

Expanded text:
Decidet e coelo ignisque et sulphuris amnis. Haec de Christi Decidet e coelo ignisque et sulphuris amnis. Haec de Christi nativitate, passione et resurrectione, atque secundo ejus adventu ita dicta sunt, ut si versibus discernere voluerit, inveniet: Iesus Christus, hios theu, soter. Quod in Latinum translatis eisdem versibus apparet, preter quod Grecarum litterarum proprietas non adeo potuit observari. Credo vos, o Dabunt deo alapas manibus incestis et impurato ore exspuent uenenatos sputos; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit ne quis agnoscat quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur, et spinea corona coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatem hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens gens tuum deum non intellexisti, ludentem mortalium mentimentibus: sed spinis coronasti, & horridum fel miscuisti.
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat ipse cum iacet incultus densis in uepribus orbis.
Qeuent simulacra uiri. cunctam quoq gazam. Exuret
urra ignis. pontumq polumque. Inquirens tetri portas
effringet auerni. Sanctoꝵ sedenim cunctȩ lux liberacar.¬
ni tradetur: sontes aeterna flamina cremabit. Occultos
actus retegens tunc quisq loquetur secreta. atq ds̃ rese¬
rabit pectora luci. Tunc erit luctus: stridebunt dentib
om̃s. Eripitur solis iubar. & chorus interit astris. Uol¬
uetur cȩlum. lunaris splendor. obibit. Deiciet colles. ualles
extollet ab imo. Non erit in rebus hominũ sublime
uel altum. Iam aequant᷑ campis montes. & cęrula ponti.
Om̃r̾cessabunt. Tellus confracta peribit. Sic pariter fon¬¬
tes torrentur. fluminaq igni. Sed tuba tum sonitum
tristem demittet ab alto orbe. gemens facinus miserum:
uariosq labores. Tartareũq chaos monstrabit terra
dehiscens. Et coram hic dño reges sistentur ad unum.

Expanded text:
iudicat ipse, Cum iacet incultus densis in vepribus orbis. iudicat ipse, Cum iacet incultus densis in vepribus orbis. Reicient symulacra viri, cunctam quoque gazam. Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis iubar, et chorus interit astris. Volvetur caelum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, volles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Iam equantur campis montes, et cerula ponti Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur fluminaque igni. Sed tuba tum sonitum tristem demittet ab altvariosque labores. Tartareumque chaos monstrabit terra dehiscens. Et coram hic Domino reges sistentur ad unum.
Abbreviated transcription (Latin):
diuinus ignis intus illuminauit. ut cum illic apud tẽ
captiui tenerentur inimici iudei. sic diceres testimoni.¬
um filio dei : Sed quia in ore duoꝵ uł trium testiũ
stat om̃e uerbum: sicut ipse dñs ur̃am contumaciã
confur ans. in lege inquit ur̃a scriptũ est. quod duoꝵs
hominum testimonium uerum sit: etiam ex gentibus
tercius testis introducatur. ut testimoniũ ueritatis ex
om̃i parte roboretur. Quid sybilla uaticinando etiã
de xp̃o clamauerit in medium ꝓferamus: ut ex uno la¬
pide utrorũq frontes ꝑcutiantur. iudeoꝵ scilicet atq
paganoꝵ: atq suo gladio sicut golias xp̃i omnes ꝑcu-¬
tiantur inimici. Audite quid dixerit. Iudicii signum.
Tellus suddore madescet. E çȩlo rex adueniet ꝑ secla futurꝰ:
scilicet in carnem. prȩsens ut ucet orbem. Unde dm̃
cernent incredulus atq fidelis celsum cum scĩs. aeui
iam termino in ipso. Sic animȩ cum carne aderunt. quas

Expanded text:
ignis divinus intus illuminavit, ut cum illic apud te ignis divinus intus illuminavit, ut cum illic apud te captivi tenerentur inimici Judaei, sic diceres testimonium Filio Dei? Sed quia in ore duorum vel trium testium stat omne verbum, sicut ipse Dominus vestram contumaciam confutans, in lege, inquit, vestra scriptum est quod duorum hominum testimonium verum sit , et jam ex gentibus tertius testis introducatur, ut ei testimonium veritatis ex omni parte roboretur. Quid Sibylla vaticinando etiam de Christo clamaverit, in medium proferamus, ut ex uno lapide utrorumque frontes percutiantur, Judaeorum scilicet atque paganorum, atque suo gladio, sicut Golias, Christi omnes percutiantur inimici. Audite quid dixerit: Judicii signum, tellus sudore madescet. E coelo rex adveniet per saecla futurus, Scilicet in carne praesens ut judicet orbem. Unde Dcernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis evi iam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas
Abbreviated transcription (Latin):
facundissimꝰ inter sua carminaͥ iam oua ꝓgenies cȩ¬
lo demittitur alto dicebat. xp̃o tefaamoniũ ꝑhibebat:
In dubium hoc ueniet. nisi alios ex gentibus idoneo
testes: pluraq dicentes im medium
cam. Illum regem qui ur̃am suꝑbiam captiuando ꝑ¬¬
domuit. nabugodonosor regem scilicet babylonie.
non prȩtermittam. Dic nabugodonosor. quid in for¬
nace quo cres uiros ustos in iuste miseras. dic dic qͥd
tibi fuerit reuelatum. Honue inquit tres uiros misim
in fornace ligͥatos: & aiunt ei. Uere rex. Ecce inquit
ego uideo quatuor uiros solutos deambulantes iN
medio ignis. & corruptio nulla est in eis: & aspectus
quartiꝰ similis est filio dei. O alienigena unde tͥ hoc:
Quis tibi annuntiauit filium dei: quȩ lex: Quis ꝓpheta
annuntiauit tibi filium dei : Nondum qͥdem mundo
nascitur. & similitudo nascentis a te cognoscitur. Vnde
tibi hoc. quis tibi istud annuntiauit. nisi quia sic tẽ

Expanded text:
facundissimus, inter sua carmina , Jam nova progenies coefacundissimus, inter sua carmina , Jam nova progenies coelo dimittitur alto, dicebat, Christo testimonium perhibebat? In dubium hoc veniat, nisi alios ex gentibus idoneos testes pluraque dicentes in medium introducam. Illum regem qui vestram superbiam captivando perdomuit, Nabuchodonosor regem scilicet Babylonis non praetermittam. Dic, Nabuchodonosor, quid in fornace, quo tres viros justos injuste immiseras, dic quid tibi fuerit revelatum. Nonne, inquit, tres pueros misimus in fornacem ligatos? Et aiunt ei, Vere, rex. Ecce, inquit, ego video quatuor viros solutos deambulantes in medio ignis, et corruptio nulla est in eis, et aspectus quarti similis est Filio Dei . O alienigena, unde tibi hoc? Quis tibi annuntiavit Filium Dei? Quae lex, quis propheta annuntiavit tibi Filium Dei? Nondum quidem mundo nascitur, et similitudo nascentis a te cognoscitur. Unde tibi hoc? Quis tibi istud annuntiavit, nisi quia sic te
Abbreviated transcription (Latin):
Agnouit prȩco iudicem. agnouit creatura creatorem:
agnouit paranimphus sponsum. Nam & hȩc uox ioħis
est. Qui habet sponsam. sponsus est. Amicus autẽ
sponsi stat & audit eum. & gaudio gaudet ꝓpter uo¬
cem sponsi. Sufficiunt uobis ista o iudei. sufficiunt uobis
tanti testes. testimonia ex lege ur̃a. ex gente ur̃a: An ad¬
huc impudentia nimia audebitis dicere. quod Alterius
gentis uel nationis hominesͥ xp̃o deberent testimoniũ
ꝑhibere: Sed si hoc dicitis. respondet quidem ille
uobis: non sum missus nisi ad oues quȩ perierunt dom
uobis primum oportuerat annuntiare uerbum dei.
sed quia expulistis illudꝰ nec uos dignos uit. e ȩternȩ
iudicastis: ecce inquit conuertimur ad gentes. Demon¬
stremus etiam nos ex gentib testimonium xp̃o fuisse
platum: qm̃ ueritas non tacuit: clamando etiam ꝑ
linguas inimicoꝵ suorũ. Nonne quando ille poeta

Expanded text:
agnovit praeco judicem, agnovit creatura Creatorem, agnovit praeco judicem, agnovit creatura Creatorem, agnovit paranymphus sponsum. Nam et haec vox Joannis est: Qui habet sponsam, sponsus est. Amicus autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Sufficiunt vobis ista, o Judaei, sufficiunt vobis tanti testes et testimonia ex lege vestra, ex gente vestra, an adhuc impudentia nimia audebitis dicere quod alterius gentis vel nationis homines Christo debent testimonium perhibere? Sed si hoc dicitis, respondet quidem ille vobis, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus ulus, Vobis, inquit, primum oportuerat annuntiare Verbum Dei, sed quia expulistis illud, nec vos dignos vitae aeternae judicastis, ecce, inquit, convertimus nos ad gentes . Demonstremus etiam nos ex gentibus testimonium Christo fuisse prolatum, quoniam Veritas non tacuit, clamando etiam per linguas inimicorum suorum. Nonne quando ille poeta
Abbreviated transcription (Latin):
quod non erat. Xp̃m enim eum eẽ iudei credebant.
sed ille non se esse clamabat dicens. Quem me suspica-¬
mini esse non sum ego: sed ecce uenit post me. cuius pe-¬
dibus non sum dignus soluere corrigiam calciamentieiᷤ.
O fidelis testis & amice ueri sponsi. quanto te humilia¬
uisses. si ad corrigiam calciamenti eius dignum te
esse dixisses. Seddum hoc non te dignum dicis: iudeis
falsis testibus contradicis. Ꝙ hȩc atẽ dicta sunt : anteq¬
xp̃m uideres. Qui cum ad te ipse uenit excelsus.
humilis implendȩ dispen sationis suae gr̃a. ut a te
baptizaretur qui nullum habebat om̃ino peccatum.
Quid responderis. quem cognoueris. quale testimonium
ꝓtuleris. audiant inimici qui audire nolunt. Pcce
in quit agnus dĩ. ecce qui tollit peccata mundi. Et
adiecit. Tu ad me uenis baptizari. ego a te debeo
baptizari. Agnouit seruus dñm. agnouit uinculie.
originalis peccati obligatus. ab om̃i nexu peccati liberũ.

Expanded text:
quod non erat. Christum enim eum Judaei esse credebant, quod non erat. Christum enim eum Judaei esse credebant, sed ille se non esse clamabat, dicens: Quem me esse suspicamini, non sum ego, sed ecce venit post me, cujus pedibus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus . O fidelis testis et amice veri sponsi, quanto te humiliasses, si ad corrigiam calceamenti ejus solvendam dignum te esse dixisses. Sed dum hoc te non dicis dignum, Judaeis falsis testibus contradicis. Et haec ante dicta sunt quam Christum videres, qui cum ad te venit excelsus, humilis implendae dispensationis suae gratia, ut a te baptizaretur, qui nullum habebat omnino peccatum, quid responderis, quem cognoveris, quale testimonium protuleris, audiant inimici qui audire nolunt. Ecce, inquit, Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Et adjecit, Tu ad me venis baptizari? Ego a te debeo baptizari . Agnovit servus Dominum, agnovit vinculis originalis peccati obligatus, ab omni nexu peccati liberum,
Abbreviated transcription (Latin):
confessus fuerit: aduertite inimici. non xp̃i sed ur̃i.
enedicens dm̃ exclamauit senex ille. & dixit. Nunc
quia uiderunt oculi mei salutare tuũ. Illi etiam paren¬¬
tes iohannis ⁊ acharias & elisabeth. iuuenes steriles.
in senecta fecundi : dicant etiam ipsi testimoniũ xp̃o.
nutriant. Aiunt enim suo paruulo nato. Tu puer
ꝓpheta altissimi uocaberis: preibis enim ante faciem
dñi parare uias eius. Ipsiq matri & uirgini. helisa-¬
beth ait. Unde michi hoc ueniat mater dñi mei ad
me e Ecce enim ut facta est uox salutationis tuae in
auribus meis. exultauit in gaudio infans in utero meo.
Intelligens enim iohannes matrem dñĩ sui uenisse ad
suam matrem: inter ipsas angustias uteri adhuc po.¬
situs. motu salutauit quem uoce non poterat. Qui
postea ipse iohannes prȩcursor & amicus humilis
& fidelissimus seruus. testis idoneus effectus : tanto
maior. in natis mulierum. quanto ȩxistiabatur eẽ

Expanded text:
confessus fuerit, advertite inimici, non Christi, sed vestri. confessus fuerit, advertite inimici, non Christi, sed vestri. Benedicens Deum exclamavit senex iste, et dixit: Nunc quia viderunt oculi mei salutare tuum . Illi etiam parentes Joannis Zacharias et Elizabeth juvenes steriles, in senectute fecundi, dicant etiam ipsi testimonium de Chrnutriant. Aiunt enim suo parvulo nato: Tu puer, propheta Altissimi vocaberis, praeibis enim ante faciem Domini parare vias ejus . Ipsique matri et virgini Elizabeth ait: Unde mihi hoc, ut veniat mater Domini mei ad me? Ecce enim ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit in gaudio infans in utero meo . Intelligens enim Joannes matrem Domini sui venisse ad suam matrem, inter ipsas angustias uteri adhuc positus, motu salutavit quem voce non poterat. Qui postea ipse Joannes praecursor et amicus et humilis et fidelissimus servus, testis idoneus factus, tanto major in natis mulierum, quanto aestimabatur esse
Abbreviated transcription (Latin):
filios falsitatis. Sufficiunt uobis ista õ iudei. an adhuc
ad ur̃am confusionem ex lege & ex gente ur̃a alios in.¬
troducemus testes. ut illi testimonium ꝑhibeant cui
dicta sunt colligere: facilius me tempus quã copia
deserit. Ueruntamen senem illum ex gente uestra natũ
sed in errore ur̃o non relictum symeonem sc̃m in me¬
dio introducam : qui meruit teneri decrepitus it
hac luce. quousq uideret ueram lucem. Quẽ qͥdem
iam aetas compellebat ire: sed expectabat susciꝑe
quem sciebat uenire. Cum iste senex admonitus eẽt
ab sp̃u scõͥ quod non ante moreret᷑ quam uideret. xp̃m
dei natum: quem cognoscens. ꝑrexit ad templũ. Ubi
uero eum portari matris manibus uidit. & diuinam
infantiam pia senectus agnouit: tulit infantem iN
manibussus. Ille quidem xp̃m ferebat: sed xp̃c senem
regebat. Regebat qui portabatur. ne ille ante ꝓmissũ
a corpore solueretur. Quid tamen dixerit. quẽ tamen

Expanded text:
filios falsitatis. Sufficiunt vobis ista, o Judaei, an adhuc filios falsitatis. Sufficiunt vobis ista, o Judaei, an adhuc ad vestram confusionem ex lege et ex gente vestra alios introducemus testes, ut illi testimonium perhibeant cui dicta sunt colligere, facilius me tempus quam copia deserit. Verumtamen senem illum ex gente vestra natum, sed in errore vestro non relictum, Simeonem sanctum introducam, qui meruit teneri decrepitus in hac luce quousque videret veram lucem, quem quidem jam aetas compellebat ire, sed exspectabat suscipere quem sciebat venire, cum iste senex admonitus esset a Spiritu sancto, quod non ante moreretur quam videret Christum Dei natum. Quem cognoscens perrexit in templum. Ubi vero eum portari matris manibus vidit, et divinam infantiam pia senectus agnovit, tulit infantem in manibus suis. Ille quidem Christum ferebat, sed Christus senem regebat. Regebat qui portabatur, ne ille ante promissum a corpore solveretur. Quid tamen dixerit, quem tamen