comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cipio iohannis euangelistȩ caeli& trae conditor
ad ꝓbatꝰ. unde & in psalterio deseipseait. In ca¬
pitulo libri scriptũ est deme : Idẽ in principio
geneseos & in euangelio Om̃a ꝑ ipsũ facta sunt
& sine ipso factũ ẽ nihil. Ideo sciendũ qđ liberhic¬
apud hebreos bresith uocet᷑ hanc habentiũ con¬
suetudinẽ ut uoluminib: exprincipiis eorũ nomi¬
na in ponant. In lipto prohemiorũ
enesis uxta fidem historiae quae discrit
Tabricam discribit mundi & hominis condito¬
nem cata disinũ & diuisionẽ teriȩ confusiono
quoq linguarũ gestaque omnium patri archarũ
usq: ad ingressionẽ is rahel inaegy ptũ. Itixiliu
A Haec seriptura quaede p̃senti saeculo loquens
signific& nosse cupio.
M Quique : Aut generationem eius idest crtap
aut gubernationẽ. aut accedentia naturis.
aut euementia uoluntatib. aut subsequerqi
uoluntatis euentus
A Quib modis generationẽ scł haec scr̃iptura sgnq̃

Expanded text:
cipio Joannis evangelistae, coeli et terrae conditor cipio Joannis evangelistae, coeli et terrae conditor approbatur. Unde et in Psalterio de se ipse ait: In capitulo libri scriptum est de me , id est, in principio Geneseos. Et in Evangelio: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum eapud Hebraeos Bresith vocetur, hanc habentes consuetudinem ut voluminibus ex principibus eorum nomina imponant. In libro prohemiorum. D. Genesis juxta fidem historiae quae describit? M. Fabricam describit mundi et hominis conditionem, cataclysmum et divisionem terrae, confusionem quoque linguarum, gestaque omnium patriarcharum usque ad ingressionem Israel in Aegyptum. JUNILIUS. D. Haec Scriptura, quae de praesenti saeculo loquens significet, nosse cupio. M. Quinque: aut generationem ejus, id est creationem, aut gubernationem, aut accidentia naturis, aut evenientia voluntatibus, aut subsequentes voluntatis eventus. D. Quibus modis generationem saeculi haec Scriptura signavit? M.
Abbreviated transcription (Latin):
Riono omniuo praecep¬
tormi inquirimihi necesse est quis huius
libri qui genesis apud nos dicitur scriptor
habeatur
M Cicut ama ioribus nr̃is nobis insinuatũ atq
tracditũ est moysen huius operis scriptorem
fuisse adseruNt. Idest quinq librorũ qui iuxta
grecos penta theucũ nominatꝰ cũ nondicat hoc
titulus sed quasi dealio ipse refert: dixit dñs
admoysen cuus exemplũ innouo testamento
io hannes sequens apostolus ubicũq dese aliqui
refere uoluit nomen suũ studiose siluit aiendo
conuersus petrus uidit illum discipulum quẽ
diligebat ihs̃ sequentem & ceteroe¬
A Ceresis unde hoc nomen accepit
M Lxxta & enim interp̃tes symmachus & theo¬
dotion in ꝑrincipio transtulerꝰ & in hebreo scrip¬
tũ ẽ. bresith qđ aquila int̃ p̃tatꝰ incapitulo:
&ideo secundũ sensũ magis quã secundũ uerbi trans¬
lationẽ de xp̃o accipi potẽst quitã in ipso fronte
geneseos qui caput librorũ omniũ ẽ quã in prin

Expanded text:
rimo omnium, praeceptor mi, inquiri mihi necesse est, quis hujus libri, qui Genesis apud nos dicitur, scriptor habeatur. Magister. Sicut a majoribus nostris nobis insinuatum atque traditum est, Moysen hujus operis scriptorem fuisse asserunt, id est quinque librorum qui, juxta Graecos, Pentateucum nominantur, cum non dicat hoc titulus, sed quasi de alio ipse refert: Dixit Dominus ad Moysen. Cujus exemplum in Novo Testamento Joannes sequens apostolus, ubicunque de se aliquid referre voluit, nomen suum studiose siluit, aiendo: Conversus Petrus vidit illum discipulum quem diligebat Jesus sequentem, etc. D. Genesis unde hoc nomen accepit? M. LXX etenim Interpretes, Symmachus et Theodotion in principio transtulerunt, et in Hebraeo scriptum est Bresith, quod Aquila interpretatur in capitulo. Et ideo secundum sensum magis quam secundum verbi translationem, de Christo accipi potest, qui tam in ipso fronte Geneseos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nomina sunt in formisinateriae ut resignota bots
uocabulis insinuar&ur imperitiorib: & nonuno
uocabulo sed multis: nesiunumessa: hocesseputa¬
recur qđ consueuerant homines millo uocabula in¬
tellegere. Dicta est caclũ & terra quia inde futurũ
erat caelũ & tra : Dictaẽ terra inuisibilis & inc̃posta
& tenebresuꝑ abrssũ quia in formis erat & nula
specie cerniaut tractar poterat &iamsiesset
quiuideretatq tractare: Dic taest aqua quia
facilis &ductilis subia cebao operaNi: utdeilla
omnia formarentur : Sed sub his omnibus nopi¬
nibus materiaerat inuisa & informis dequađs
condedit mundum: y¬

Expanded text:
nomina sunt informis materiae; ut res ignota notis nomina sunt informis materiae; ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus; et non uno vocabulo, sed multis; ne si unum esset, hoc esse putaretur quod consueverant homines in illo vocabulo intelligere. Dicta est coelum et terra, quia inde futurum erat coelum et terra. Dicta est terra invisibilis et incomposita et tenebrae super abyssum, quia informis erat, et nulla specie cerni aut tractari poterat, etiamsi esset homo qui videret atque tractaret. Dicta est aqua, quia facilis et ductilis subjacebat operanti, ut de illa omnia formarentur. Sed sub his omnibus nominibus materia erat invisa et informis, de qua Deus condidit mundum.
Abbreviated transcription (Latin):
sesciebathocẽẽ facturũ Sic etã caelũ & terra
potuit dicimateria unde nondũ erat factũ caelũ &eq
tales locutione s inscripturis diuinis inueniuntio
sic̃ inconsu& udine sermonis nr̃i. cumid qđ certissi¬
autẽ adhuc in formẽ materiã etian terrã inuisiblẽ
& inconpositã uoluit appellari : quia int̃omã elbĩta
mundi terrauid&urminus speciosa quã c&era
suꝑfercur fabricandi uoluntas artificis : qđ et sipuo¬
corũ intellegentia potest attingere inimanista¬
menuerbis uescioutrũ uel a paucis hominib possit
exponi: Propt̃ ea enimnon ab surde etiamaqua
dicta ẽ istamateria : quia omnia quae in terra
nascuntur siue ammalia siueherbae uel arboris&
his similia ab humore incipiunt formariatque
nutriri. Haec ergo nomina omnia siue caelum
& terra si ue terra inuisibilis & in composita & abis¬
suscũ tenebris siue aqua superquam sp̃s ferebatꝰ

Expanded text:
se sciebat hoc esse facturum? Sic etiam coelum et terra se sciebat hoc esse facturum? Sic etiam coelum et terra potuit dici materia unde nondum erat factum coelum et tetales locutiones in Scripturis divinis inveniuntur. Sicut in consuetudine sermonis nostri, cum id quod certissiautem adhuc informem materiam etiam terram invisibilem et incompositam voluit appellari; quia inter omnia elementa mundi, terra videtur minus speciosa quam caetera. superfertur fabricandis voluntas artificis; quod etsi paucorum intelligentia potest attingere, humanis tamen verbis nescio utrum a paucis hominibus possit exponi. Propterea enim non absurde etiam aqua dicta est ista materia, quia omnia quae in terra nascuntur, sive animalia, sive herbae, vel arbores, et his similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. Haec ergo nomina omnia, sive coelum et terra, sive terra invisibilis et incomposita, et abyssus cum tenebris, sive aqua super quam Spiritus ferebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
hociã erat sed quia hoc eẽ poterat : nam & caelum
postea scribit factũ : quẽ ad modũ sisemen arboris
consideran tesdicamus ibieẽ radices & robur ramos
fructus & folia : Non quialã sunt sed quia inde futura
sunt : Sic dictũ ẽ in principio fec̃dscaelũ & terrã
quasi se men caeli& terrae cũ confusa ad huc ess r
caeli & trae materia : sed quia certũ erat inde futurũ
esse caelũ & terrã : Iam &ipsamatema caelũ & t̃ra
appellata ẽ : Isto genere locutionisetiã dñs loquitur
cũ dicit : Iã non dicouos seruos quia seruus ne scit quio
faciat dñ seius: Vlos aũ dixi amicosquia om̃a quae au¬
diuia patremeo nota feciuob̵: Nonquia iã factum
erat sed quia certissime futurũ erat ꝓiã post pauld̃¬
lũ dic̃ illis: ad huc multa habeo dicere uobis sedñ po¬
testis portare modo : ut quidergodixerat. Omnia
quae auduu a prtremeo notauobis feci: isiquia

Expanded text:
hoc jam erat, sed quia hoc esse poterat. Nam et coelum hoc jam erat, sed quia hoc esse poterat. Nam et coelum postea scribitur factum, quemadmodum si semen arboris considerantes dicamus ibi esse radices et robur, ramos, fructus et folia: non quia jam sunt, sed quia inde futura sunt. Sic dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, quasi semen coeli et terrae, cum confusa adhuc esset coeli et terrae materia. Sed quia certum erat inde futurum esse coelum et terram, jam et ipsa materia coelum et terra appellata est isto genere locutionis, quo Dominus loquitur, cum dicit: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat Ddivi a Patre meo, nota feci vobis : non quia jam factum erat, sed quia certissime futurum erat. Nam post paululum dicit illis: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Utquid ergo dixerat, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis; nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
nihilo factaẽ : Nonenim debemus esse similes istis
quionim potentẽ dm̃ noneredunt aliquid denihilo
facerepotuisse. cũ considerant fabros & quos libet op¬
ficer ñ possealiquid fabricare nisi habuer intunde fabri¬
cent & lignaenĩ adiuuant fabrũ & argentũ ad¬
iuuat argentariũ &aurũ aurificẽ & tra figulũ
adiuuat ut possit ꝑfice reo pera sua : sienĩnon adiu¬
uentꝰ eamateria unde aliquid faciunt nill possunt
facere cũ materiã ipsã m̃psi facit&T. Non em̃ faber
facit lignũ sed de ligno aliquid facit sic & ceter
om̃ sopifices. Omp̃s aut̃ dsnullare adiuuandus erat
quã ipseñ fecerat ut qđ uolebat efficer&: sienim
adeas resquas facere uolebat adiuuabat eũ aliqua
resquã ipse non fecerat. nonerat omp̃s qđ sacrilegũ
est credere. In formisergo illa materia quã demi¬
lods fec̃ appellatae st primo caelũ & t̃ra non quia

Expanded text:
nihilo facta est. Non enim debemus esse similes istis nihilo facta est. Non enim debemus esse similes istis qui omnipotentem Deum non credunt aliquid de nihilo facere potuisse, cum considerant fabros et quoslibet opifices non posse aliquid fabricare, nisi habuerint unde fabricent: ligna enim et adjuvant fabrum, et argentum adjuvat argentarium, et aurum aurificem, et terra figulum adjuvat, ut possit perficere opera sua. Si enim non adjuventur ea materia, unde aliquid faciunt: nihil possent facere, cum materiam ipsam non ipsi faciunt. Non enim faber facit lignum, sed de ligno aliquid facit: sic et caeteri omnes opifices. Omnipotens autem Deus nulla re adjuvandus erat, quam ipse non fecerat, ut quod volebat efficeret. Si enim ad eas res quas facere volebat, adjuvabat eum aliqua res quam ipse non fecerat, non erat omnipotens, quod sacrilegum est credere. Informis ergo illa materia, quam de nihilo Deus fecit, appellata est primo coelum et terra, non quia
Abbreviated transcription (Latin):
essad Nonenĩ aqua sic appellatae hocloco uthaee
a nobis intellegat᷑ quam uidere iã & tangere possu¬
mus quomod onecta quae inuisibilis & inc̃posite
dicta es talis erat qualis ista quaelã uuderie tractar
poteis edilludorł dietũ est. In principio ereaũ dis
actura significata ẽ quã feõ & c̃diditds : Ideo aut̃
nominib uisibailiũ rerũ haecappellata s̃ pp̃t̃ par¬
uulorũ in firmitatẽ quiminus idoneis inuisibilie
c̃phendere. Primeergomatena factaẽ confusa
& informifundeomã fierent quae chstinctaatq: ftr¬
matas qđ credo a grecischaos appellari Sic eñ & alio
locolegimus dictu in laudib dĩ r fecistimundũ
demateria in formi. & cetera : Quod aliqui codices ha¬
bent demateria inuisa : Et ideo ds̃ rectis si mecreditur
om̃a denihilo fecisse quia etiã si omã formata deifta
materia facta siiNt haec ipsa tam̃ materia omninode

Expanded text:
esset. Non enim aqua sic appellata est hoc loco, ut haec esset. Non enim aqua sic appellata est hoc loco, ut haec a nobis intelligatur, quam videre jam et tangere possumus, quomodo nec terra quae invisibilis et incomposita dicta est, talis erat, qualis ista quae jam videri et tractari potest. Sed illud quod dictum est: In principio creavit Deus atura significata est, quam fecit et condidit Deus. Ideo autem nominibus visibilium rerum haec appellata sunt, propter parvulorum infirmitatem, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere. Primo ergo materia facta est confusa et informis, unde omnia fierent quae mata sunt, quod credo a Graecis chaos appellari. Sic enim et alio loco legimus dictum in laudibus Dei: Qui fecisti mundum de materia informi, etc. Quod aliqui codices habent de materia invisa, et ideo Deus rectissime creditur omnia de nihilo fecisse, quia etsi omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia omnino de
Abbreviated transcription (Latin):
excecantur malitia sua Cũ enim dicimus solsuꝑ¬
solsuꝑ terrã sed aliomodoquẽ pauci intelleguNT
Nonenim ꝑspatia locorũ suꝑferebataque ille sp̃r¬
sublimitatis suae: Dican T autẽ nobi sistiquomodo
hisseb quae fabricanda eruNT suꝑferat᷑ uoluntas
fabri: Qđsi haechumana & cottidiana ñ c̃p̃hendiñ T
timeant dm̃ & simplici corde qđ non intellegunt
quaerant: necũ uolunt uerbis sacrilegis concidere
ueritatẽ quã uidere ñ possunt sedeat illis securis
incrura: Nãilla concidi ñ potest quae incommuta¬
bilis man& : Sed quaecũq plagae inillã emisse
fuerint seꝑcutiunt᷑ & maioruictusedeunt in eos
quicedereaudent qđ credere deberent ut intelle¬
gere mererentur
e inde quaeruñ & insultandoin terrogant:
unde erat ipsaaqua suꝑ quã ferebat̃ spr̃dĩ Nũ quid
enĩ superius scriptũ ẽ qõ dsa quã fecerit hocsipiae
quaererent inuenirent quẽ ad modũ in tellegendũ

Expanded text:
excaecantur malitia sua. Cum enim dicimus, Sol supsol super terram; sed alio modo quem pauci intelligunt. Non enim per spatia locorum superferebatur aquae ille Spirsublimitatis suae. Dicant autem nobis isti, quomodo his rebus quae fabricandae erunt, superferatur voluntas fabri. Quod si haec humana et quotidiana non comprehendunt, timeant Deum, et simplici corde quod non intelligunt quaerant, ne cum volunt verbis sacrilegis concidere veritatem, quam videre non possunt, redeat illis securis in crura. Nam illa concidi non potest, quae incommutabilis manet; sed quaecunque plagae in illam emissae fuerint, repercutiuntur, et majori ictu redeunt in eos, qui caedere audent quod credere deberent, ut intelligere mererentur. Deinde quaerunt, et insultando interrogant, unde erat ipsa aqua super quam ferebatur spiritus Dei; numquid enim superius scriptum est, quod Deus aquam fecerit? Hoc si pie quaererent, invenirent quemadmodum intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
indõ: temporaliserat qõ dictũ intellegimus
aba&dernođo ex p̃sũ ꝑ uerbũ coa&dernũ increa¬
tura sp̃itali quã iã tune fecerat cũ dictũ ẽ: in prin¬
cipiocreaũ dscaelũ & t̾rã. Sedista locutio non
tantũ sine aliquosono sed etiã sineullo corpora¬
limotu creaturae spitali seius mente atq rati¬
one quodã modoin fixa ꝑ uerbũ patris coaetnũ
sed multũ atq difficillimũ est capere quomo¬
do dictẽ dõ: nontẽ poralit̃ iubentineq id tẽpo¬
raliter audiente creatura qui c̃ tẽplatione ue¬
sitatsomã excedit tẽpora sed intellectua liter
sibim &m p̃s sascũ patricoaet̃ nasapientia tãquã
intellegibilis locutionis ad ea quae in fras trans¬
mittenti su fierat tẽporalis motus inreb tem¬
poralibi siue formandis siue a dministrandis
reo ⁊ actaest in quit luxidest creatio ange¬
lica qui a tunc coeperunt agnoscere uel in

Expanded text:
in Deo. Temporalis erat, quod dictum intelligimus in Deo. Temporalis erat, quod dictum intelligimus ab aeterno Deo expressum per Verbum coaeternum in creatura spiritali, quam jam tunc fecerat cum dictum est: In principio creavit Deus coelum et terram. Sed ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo corporali motu creaturae spiritalis, ejus mente atque ratione quodam modo infixa, per Verbum Patris coaeternum. Sed multum atque difficillimum est capere, quomodo dicitur Deo non temporaliter jubenti, neque id temporaliter audiente creatura, qui contemplatione veritatis omnia excedit tempora: sed intellectualiter sibimet impressas cum Patri coaeterna substantia, tanquam intelligibilis locutionis, ad ea quae infra sunt transmittentis, ut fieret temporalis motus in rebus temporalibus, sive formandis, sive administrandis. Item: Facta est, inquit, lux: id est, creatio angelica, quia tunc coeperunt agnoscere vel in
Abbreviated transcription (Latin):
A Neciidie dixit nec tẽ poraliter dixit : sedante
omnẽ profecto creaturã uerbum suum genuit :
dictoitaq di uerbũ diest: sed diuina scriptura
paruuli s ẽgruens & quodã modo eos lactansut ꝓ
re: ut si uerbi causa requiramus quomodo factaẽ
luxs audies in uerbodĩerat ut fier&: quomodo
& cetera ꝑ ordinẽ si requiras quomodo facta sunT
inuerbodierant ut fierent Hincestenĩ dix̃ ds
fiatlux: Neq enĩ corporalib modis loquitur
diuinanatura nec quotiens dicit dix̃ totiens uer¬
lũ formaũ : Vnũ enim uerbũ genuit coaeternũ
haecest uisibilis aninuisibilis
Inuisibilisenim dicitur quia creatio angelicaẽ:
quã oeulinr̃monualent ꝓspicere. Ratioenim
erat it due quartosi desb in taelo fabricas sea :
qu aoculint̃ĩ potuissent ꝓspicere.
Asstacreatio anglica ẽ tẽporalis apintẽ poralis:¬
N Temporalis erat iangelis intemporalis aut̃

Expanded text:
. Nec in die dixit, nec temporaliter dixit; sed ante . Nec in die dixit, nec temporaliter dixit; sed ante omnem profecto creaturam Verbum suum genuit. Dictio itaque Dei verbum est. Sed divina Scriptura parvulis congruens et quodammodo eos lactans, ut re: ut si, verbi causa, requiramus quomodo facta est lux, audies: In verbo Dei erat, ut fieret. Quomodo et caetera per ordinem si requiras, quomodo facta sunt: In verbo Dei erant ut fierent: hinc est enim: Dixit Deus, Fiat lux. Neque enim corporalibus modis loquitur divina natura, nec quoties dicitur, Dixit, toties verbum formavit. Unum enim Verbum genuit coaeternum haec est visibilis, an invisibilis? Invisibilis enim dicitur, quia creatio angelica est, quam oculi nostri non valent prospicere. Ratio enim erat ut die quarto sidera in coelo fabricasset, quae oculi nostri potuissent prospicere. Ista creatio angelica est temporalis an intemporalis? Temporalis erat in angelis, intemporalis autem
Abbreviated transcription (Latin):
pore fec̃ in formẽ materiã & eam postea per
ordinem quarũ cũq naturarũ quasi secunda conside¬
ritione formaũ & ñ potuit nondiuidere scriptura
loquendi temporibi qđ cds facienditẽ poribi nondiui¬
sit: & noscũ dicimus materiã & formã utrũq si¬
mulintellegimus ecutrũq simul possumus enun¬
ture Quossispĩtalis luxfactaẽ cũ dix̃ds fiat lux
Nonilliuera patricoa & erna intellegenda est per
qua facta sunt omã sedilla dequa dicipotuit prior
oniniũ creata ẽ sapientia : quia ꝑsapientiã non cre¬
atam facta ẽlux Quo autẽ modo simul fieri potue¬
rit & qđ inluminar&ur & ipsa inluminatio acdi¬
uersotẽ porenafsunda fuerint paulo ante diximus
cumdemateria tractaremus: Aticusrinus
Vixit quoq ds fiadux : Indie dixit anante om¬
nem diẽ siidie dix̃ temporalit̃ dexit: sitẽ poralit̃
cdx̃ ꝑaliquã creaturã dixit: igitur non est prima
creatura lux¬

Expanded text:
mpore fecit informem materiam, et eam postea per mpore fecit informem materiam, et eam postea per ordinem quarumcunque naturarum quasi secunda consideratione formavit, et non potuit non dividere Scriptura loquendi temporibus quod Deus faciendi temporibus non divisit: et nos cum dicimus materiam et formam, utrumque simul intelligimus, nec utrumque simul possumus enuntiare. Quod si spiritalis lux facta est, cum dixit Deus, Fiat lux, non illa vera Patri coaeterna intelligenda est per quam facta sunt omnia, sed illa de qua dici potuit, Prior omnium creata est sapientia, quia per sapientiam non creatam facta est lux. Quo autem modo simul fieri potuerit, et quod illuminaretur, et ipsa illuminatio ac diverso tempore narranda fuerunt, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Augustinus. - Dixit quoque Deus, Fiat lux. In die dixit, an ante omnem diem: si in die dixit, temporaliter dixit: si temporaliter dixit, per aliquam creaturam dixit. Igitur non est prima creatura lux
Abbreviated transcription (Latin):
N Sicut ait beatus apostolus : Suꝑeminentẽ in qui
scientiã karitatis xp̃i. & albiait : suꝑ exalitt
autẽ omnẽ intellectũ : ergo inchoatũ aliquid
sed omã superanteatq p̃cellente potentia:¬
luo Duo quippe sunt propt̃ quae amatdscreaturã¬
u suã ut sit &utmaneat . ut sit formata & maneat
in p̃cepto conditoris : utess& ergo sp̃sdĩsuꝑ fere¬
batur suꝑaquã : ut autẽ maner& uidit ds̃quia
bonũ est: quã obrẽ priustes in formatas & postea¬
spm̃scm̃ nominaũ: quia omnis exiguus amor
sebus quasdiligit subterponitur
Itecinnexamneroꝵ aucust̃.poso
A Heinformitate materiae ut plenius &lubẽrius ex pin
informitate formari: simulq & manifestissi¬
maratiodoc& nullarũ naturarũ materiã esse
potiusse msiex dõ: &licet dicat scriptura: Qui
fecistimundũ ex materia in formi : Non tam̃ in for¬
mis materia formatis reb: tẽporeprior est : cũsit
formatã uocẽ indicant : Ita creatords̃ ñ priore t̃

Expanded text:
s: Supereminentem, inquit, scientiam charitatis Dei. Et alibi ait: Superexaltat autem omnem intellectum. Ergo inchoatum aliquid sed omnia superante atque praecellente potentia. Duo quippe sunt propter quae amat Deus creaturam suam; ut sit et ut maneat. Ut sit formata, et maneat in praecepto Conditoris. Ut esset ergo, Spiritus Dei ferebatur super aquam; ut autem maneret, vidit Deus quia bonum est. Quamobrem priussanctum nominavit, quia omnis exiguus amor rebus quas diligit subterponitur. ITEM IN HEXAMERON AUGUSTINUS. D. De informitate materiae ut plenius et uberius exponas informitate formari, simulque et manifestissima ratio docet, nullarum naturarum materiam esse potuisse, nisi ex Deo. Et licet dicat Scriptura: Qui fecisti mundum ex materia informi , non tamen informis materia formatis rebus temporformatam uocem
Abbreviated transcription (Latin):
nentꝓfecto desquinq & quasren quinq des
sextimensis: & tam̃s iillud qua ran prodieponas
a parte totum sex faciunt
Eccequantum milni dñ sadiuua rse dignatus est
desenaruini meri ꝑfectione : & sinon quantum
uolui. tamenquantum potui fed didi rationem¬
INCIPIT DIDIT STCNDADISP¬

Expanded text:
nent profecto dies quinque et quadrans quinque dies nent profecto dies quinque et quadrans quinque dies sexti mensis, et tamen si illud quadrans pro die ponas, a parte totum sex faciunt. Ecce, quantum mihi Deus adjuvare dignatus est, de senarii numeri perfectione, et si non quantum volui, tamen quantum potui, reddidi rationemINCIPIT DE DIE SECUNDA DISP
Abbreviated transcription (Latin):
uinbłiañ & repperiesdies ccboxui: qui constaN
ꝑsenariũ numerũ. Quid deilla muliere meuan¬
gelio quã xyii anniscurua uerat satanas quã
sanaũ dns dicimus quia & ipsi a nni senariũ
numerũ habeił : Terigit̾ seni xiiii: Ilaigitꝰ
mulier intellegit genus humanũ quã in sextat
aslatesieculi a diabali captiuita te liberauit:
Prima a &a s abadã usqadnoe. Secundu a noe
usqud abrahã : Tercia aliabrahã usq addad¬
Quasta ad auidusq ad transinigrationẽ bablons
Qumta a transimigratione babilonisusqiadiohat
baptistã & aduentũ dni saluatoris. Sexti qu
nuncagit᷑ donec excelsus ueniat adudiciũ
Nextoltaq scło reformatur genus humanums
adimaginẽ dĩ. Profecto enim anni xuiii uon
solũ sexactates sed etiã tria tẽpora euidenter dȩ¬
monstranT : Vnũ scilic& antelegẽ : alterũ sube
tertiũ subgratia. Igit & ipseannus senario nunto
c̃tenetur: hab& enĩdies ccchor & quaran
Sexiesquippesexageni cco sexageni : Rena¬

Expanded text:
ii, et reperies dies CCLXXVI, qui constat per senarium numerum. Quid de illa muliere in Evangelio quam XVIII annis incurvaverat Satanas, quam sanavit Dominus, dicimus quia et ipsi anni senarium numerum habent; ter igitur seni X et VIII. Illa igitur mulier intelligitur genus humanum, quam in sexta aetate saeculi a diaboli captivitate liberavit. Prima aetas ab Adam usque ad Noe. Secunda a Noe usque ad Abraham. Tertia aransmigrationem Babylonis. Quinta a transmigratione Babylonis usque ad Joannem Baptistam et adventum Domini Salvatoris. Sexta quae nunc agitur, donec Excelsus veniat ad judicium. Sexto itaque saeculo reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto enim anni XVIII non solum sex aetates, sed etiam tria tempora evidenter demonstrant. Unum scilicet ante legem, alterum sub lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetur, habet enim dies CCCLXV et quadrans. Sexies quippe sexageni CCC sexageni, rema
Abbreviated transcription (Latin):
Localit̃ ferebatur sicut sol & sidera analiter
ditur ec temporũ motationibi subiaciti sedest
ubiq p̃sens totus : quomodo sane nominauit
creaturã suꝑ ferre diceret sp̃s sc̃s N localit̃ sed
sed ex beneficientia : Neq horũ indig& quae
fec̃it: Indiguus quippeatq egenus amor subietꝰ
reb quasdiligit: Ioeo dictus est suꝑferricreaturĩ

Expanded text:
localiter ferebatur, sicut sol et sidera, an alitelocaliter ferebatur, sicut sol et sidera, an aliteditur, nec temporum mutationibus subjacet, sed est ubique praesens totus. Quomodo sane nominavit creaturam, cui superferre diceretur Spiritus sanctus, sed ex beneficentia, neque horum indiget quae fecit. Indigus quippe atque egenus amor subjicitur rebus quas diligit. Ideo dictus est superferri creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
I Terraauremerar iuanis er uacua.
quur ianis &uacua :
M Idest quia ñ erata mare distincta uacuainquit
quia litorib nonerat circũdata uel uicib suis
ornatato ÷ arborib: & animalib: Itẽ spitalit̃
terrascilic& carnisnrã inanis &uaccia erat prius¬
quã doctrinae acceperit formam.
A Quare tenebre dicuntur suꝑ faciẽ fuisse abrssis
M Quia ñerat lux quae suꝑ funderet : qđ siess&
utiq suꝑ ec̃titem. quia erat spissusa ercarens
luce diuturna : Alit̃. Tenebrȩ erant suꝑ faciẽ
abrssi quia delicton cecitas &ignorantiae ꝓfun¬
da obscuritascordanostra tegebat ner ornõn¬
I Qm̃dix̃ sp̃sdĩferebat᷑ suꝑ aquas. edissere:
in hebreo hab& mere fech qđ nos appellare
possumus incubabat siue c̃fouebat. insimilitudi¬
nẽ uolucris ouacalore animanis: ex quo intelle¬
quasi conditor & ds emittis ait sp̃m tuũ & cita¬
buntur.¬
A Aucusrinus. Sp̃sdiferehatur suꝑ aquas

Expanded text:
D. Terra autem erat inanis et vacua . D. Terra autem erat inanis et vacua . Cur inanis et vacua? M. Id est quia non erat a mari distincta; vacua, inquit, quia littoribus non erat circumdata, vel vicibus suis ornata, id est arboribus et animalibus. Item spiritaliter: Terra scilicet carnis nostrae inanis et vacua erat, priusquam doctrinae acceperit formam. D. Quare tenebrae dicuntur super faciem fuisse abyssi? M. Quia non erat lux quae superfunderetur; quod si esset, utique superesset. Item, quia erat spissus aer carens luce diurna. Aliter. Tenebrae erant super faciem abyssi, quia delictorum caecitas et ignorantiae profunda obscuritas corda nostra tegebat. D. Quomodo spiritus Dei ferebatur super aquas, edissere? in Hebraeo habetur merephet, quod nos appellare possumus, incubabat, sive confovebat in similitudinem volucris ova calore animantis. Ex quo intelliquasi conditor Deus: Emitte, ait, Spiritum tuum, et creabuntur. Augustinus. - Spiritus Dei ferebatur super aquas:
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ habuit & postea qđ ex inde factũ fuit :
quã uisutrũq simul feciss& : ut qđ sola origine
prior est infaciendo prior sit extẽpore enarrando:
ergodũ o portebat ut scriptura scã utrũq enarras¬
s& tã resgestas quã resenarratas qđ e x inde factũ ẽ
Ratioerat ut prius enarras se unt ealiquio factũe ut
quam illud qđ ex inde factũ est p̃pt̃ tardiorẽ in¬
tellectũ ut capere potuissem quia rescorporeae
exaliquo fiebaNt : quianihil intest int̃creationẽ
caeli& terrae & lucis nisi hoctanũ qđ est inter
uerbum &uocem¬
A Quur ñ dixit in principo fec̃ dscaclũ & terrã
sedcreauit+
MPropter in formitatem materiae :¬
N Da sensum spiritalem¬
M Principiũ xp̃sẽ sicut ipse ineuangelioait:
principiũ qui& loquor uobis : In hocigitur prin¬
cipio fec̃ds̃caelũ idest qui caelestia meditantur
& qua eruNt : Impsofec̃ & carnales qui terrenum
hominẽ necdum de posuerunt

Expanded text:
originem habuit, et postea quod exinde factum fuit, originem habuit, et postea quod exinde factum fuit, quamvis utrumque simul fecisset; ut quod sola origine prior est in faciendo, prior sit ex tempore enarrando. Ergo dum oportebat ut Scriptura sancta utrumque enarrasset, tam res gestas quam res enarratas, quod exinde factum est. Ratio erat ut prius enarrasset unde aliquid factum erat quam illud quod exinde factum est, propter tardiores intellectu, ut capere potuissent. Quia res corporeae ex aliquo fiebant: quia nihil interest inter creationem coeli, et terrae, et lucis, nisi hoc tantum quod est inter verbum et vocem. Cur non dixit, In principio fecit Deus coelum et terram, sed creavit? Propter informitatem materiae. Da sensum spiritalem. Principium Christus est, sicut ipse in Evangelio ait: Principium qui et loquor vobis. In hoc igitur principio fecit Deus coelum, id est, qui coelestia meditantur et quaerunt. In ipso fecit et cahominem necdum deposuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Nã quodait in principiocreaũ ds̃caelũ & t̃ram
non primo omniũ sicutais sed in principio idest
infilio Immo ꝑfiliũ fecit dłsomnẽ sp̃ĩtalẽ corpo¬
ralemq creaturã quaecaeli & terrae nomine
appellataẽ Nam qđ ipsesit principiũ dese inter¬
rogantib iudaeis quisess& respondit : Principiũ
qui& loquor uobis. Primoigitur uoluit caelum
& terrã uelut quentã sp̃ĩtalẽ corporalemq mate¬
riã dicere & sicquẽ admodũ singillatim factas
ordinẽ texere. Quodenĩ dix̃ caelũ hoc mihidixis¬
seuidetur aquarũ abrssũ tenebro sã adaequõdã
mã suã sic̃ p̃cedit lignũ arcas & sicut p̃cedit uox
uerbũ : Neq enim tẽpore sedorigine : igitꝰ prima
creatura lux: Nonista quae quarta die factaest :
sed spitalis idestangelicanatura
homo duas parabola s cognitas simul ñ potestenar¬
rare ita &idñs fec̃ : quia hoc prius enarrauit qđ

Expanded text:
Nam quod ait. In principio creavit Deus coelum et terram Nam quod ait. In principio creavit Deus coelum et terram , non primo omnium, sicut ais, sed in principio, id est in Filio, imo per Filium, fecit Deus omnem spiritalem corporalemque creaturam, quae coeli et terrae nomine appellata est. Nam quod ipse sit principium, de se interrogantibus Judaeis quis esset, respondit: Principium qui et loquor vobis . Primo igitur voluit coelum et terram, velut quamdam spiritalem corporalemque materiam dicere, et sic quemadmodum singillatim facta sunt, ordinem texere. Quod enim dixit, coelum, hoc mihi dixisse videtur aquarum abyssum, tenebrosam Adae quodammmam suam, sicut praecedit lignum arcas, et sicut praecedit vox verbum: neque enim tempore, sed origine. Igitur prima creatura lux, non ista quae quarta die facta est, sed spiritalis, id est, angelica natura.homo duas parabolas cognitas simul non potest enarrare, ita et Dominus fecit, quia hoc prius enarravit quod
Abbreviated transcription (Latin):
caelũ & terrã inunigenito filio quiest sapienta
patris: dequodicit apostolus: xpm dĩuiftutem
& di sapientiã : &inpsalmodic̃ : omã in sapientia
fecisti. &iterũ dicita postolus : quia in ipso con¬
dita sunt om̃ã quae i caelo sunt & quae interra
iusibilia & inuisibilia:
A Cenesis principiũ est : In principio creauit ds̃cae¬
lũ & terrã : angeli post inodũ factisunt : Sian¬
geliante facti sunt : non primo omniũ ceauit
dscaelum & terram
M Quando facta sunt simulsidera ait scriptura
laudauerunt meangelimei uoce magna:
Neqenim die tertio neq secundo facti sunt: inbis
terra abaquis discr&aẽ: Secunda factũ est fir¬
mamentũ ubisol & luna discurrunt & sidera
Porro primus dies ipseest angelica natura quoe
primo caeli nomine nuncupata ẽ: Vnde eutoent̃
ostenditur primũdiẽ spĩtalẽ factũ idestangȩ¬
licã naturã : & sic hoc caelũ qđ oculis cernimus:

Expanded text:
coelum et terram, in unigenito Filio, qui est sapientia coelum et terram, in unigenito Filio, qui est sapientia Patris, de quo dicit Apostolus, Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam , et in psalmo dicit, Omnia in sapientia fecisti , edita sunt omnia quae in coelo sunt et quae in terra, visibilia et invisibilia . D. Genesis principium est. Si in principio creavit Deus coelum et terra, angeli postmodum facti sunt; si angeli ante factDeus coelum et terram. RESP. Quando facta sunt simul sidera, ait Scriptura, laudaverunt me omnes Angeli mei voce magna . erant. Neque enim die tertio, neque secundo facti sunt. In his a, scilicet terra ab aquis discreta est. Secundo enim factum est firmamentum, ubi sol et luna discurrunt et sidera. Porro primus dies ipse est angelica natura, quae primo coeli nomine nuncupata est. Unde evidenter ostenditur primo die spiritualem factam, id est, angelicam naturam, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
hprncipiocꝑenure õs cxelumerterrã
stud capitule libroram omnium caput est:
Omnis ramq seriptu ue diuina bi pertia est ue¬
tus testamentũ & nociũ : alia quippesunt ubia&er¬
naintimantur: ut est: In principioerat uerbum :
ala factanarrantur. uit est : In principio creauit ds̃
caelũ & trã : Alia futura ꝓnuntiantur utest : Cũ uene¬
rit filius hominis inmaiestate sua Alia uero sunt
quaeagenda p̃cipiuntur cũdicit : Diliges proxi¬
quia sunt alia quae secundũ figurã dicta s̃: ut est
cantica canticorũ : &ut est . Audiuit adã uocẽ dñi
dĩ deambulantis in paradiso: &alia sunt secundũ
maris rubri : & miracula illa quae dñs ieuangeliostc̃
Inprancipio creaurt ds̃ cael ũerterxã
inquisendũ sum mopere est in quo principio
utrũ in principio tẽporisani principio. ⁊ ithoc
ess& initiũ creatus ice eius ex quoalia eẽ coeperunt:
nonenim coa&erno dõsemꝑ fuerunt :¬
M Dicamus quia in principiosibi coa&erno fec̃ds̃

Expanded text:
principio creavit Deus coelum et terram. Istud capitulum librorum omnium caput est; omnis namque Scriptura divina bipertita est, Vetus Testamentum et Novum. Alia quippe sunt ubi aeterna intimantur, ut est: In principio erat Verbum . Alia facta narrantur, ut est: In principio creavit Deus coelum et terram . Alia futura pronuntiantur, ut est: Cum venerit filius hominis in majestate sua . Alia vero sunt quae agenda praecipiuntur, cum dicitur: Diliges proxiQuia sunt alia quae secundum figuram dicta sunt, ut est Canticum canticorum; et est: Audivit Adam vocem Domini Dei deambulantis in paradiso . Et alia sunt secundum maris Rubri. Et mirIn principio creavit Deus coelum et terram. Inquirendum summopere est in quo principio, utrum in principio temporis, an in principio, ut hoc esset initium creaturae ejus, ex quo alia esse coeperunt. Non enim coaeterna Deo semper fuerunt. Dicamus quia in principio sibi coaeterno fecit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras insi quando ñ uidemus sic̃ non sentitur
silentiũ nisi quando non audimus. Sic̃ autẽ silen¬
tiũ nihilest sic & tenebre nihil suNt sicut autẽ
istidicui T gentẽ tenebrarũ contradilucẽ pugnas¬
se. sic potest & lalius similit̃ uanus dicere gentem
silentiorũ contra dĩuoeẽ pugnasse: gedillas ua¬
nitates modonos suscipimus fefellere atq conuin¬
cert. Nunc enĩ ea quaerep̃hendunt inu&eri
testam̃ tostatumus defendere qquantũ uires dñs¬

Expanded text:
tenebras, nisi quando non videmus: sicut non sentitur tenebras, nisi quando non videmus: sicut non sentitur silentium, nisi quando non audimus. Sicut autem silentium nihil est, sic et tenebrae nihil sunt. Sicut autem isti dicunt gentem tenebrarum contra Dei lucem pugnasse, sicut potest et alius similiter vanus dicere gentem silentiorum contra Dei vocem pugnasse. Sed illas vanitates modo nos suscipimus refellere atque convincere. Nunc enim ea quae reprehendunt in Veteri Testamento, statuimus defendere quantum vires D
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est tenebres non quia ali quĩõ sunt tenebrẽ
sedipsalucis absentia tenebre dicuntur: sicut
silentiũ ñ aliqua resẽ sedubi sonus nonẽ silentiũ
dicitur : & nuditas non aliqua fesẽ sed incorpore
ubraegum̃ tũ ñ est nuditas dicitꝰ : & in anitas non
estaliquid sed locus ubi corpus n est inanis dicitꝰ:
Sic tenebreutiã diximus ũ aliquid sunt sedubilux
nonẽ tenebredicuntur : Haec ideo diximus quia
solent dicere : Vndeerant ipse tenebre suꝑ abrsũ
antequã ds̃ facer& lucẽ quissillas fecerat uelge¬
nuerat aut sinemofecerat uel genuerat ea saet noe
erant tenebrace quasi aliquid sint tenebrice : sed ut
dictũ ẽ lucis absentia hoc nom̃ accepit : sed quia
ipsi fabulis sius decepti crediderunt gentẽ esse
tenebrarũ in qua & corpora & formas & anias
millis corporib fuis se arbitrant᷑. ideo putaNt qđ
tenebrealiquids int & ñ intelleguił non sentiri

Expanded text:
non est, tenebrae sunt; non quia aliquid sint tenebrae, non est, tenebrae sunt; non quia aliquid sint tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur. Sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur; et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est, inanis dicitur. Sic tenebrae, ut jam diximus, non aliquid sunt, sed ubi lux non est, tenebrae dicuntur. Haec ideo diximus, quia solent dicere: Unde erant ipsae tenebrae super abyssum, antequam Deus faceret lucem, quis illas fecerat vel genuerat? aut si nemo fecerat vel genuerat eas, aeternae erant tenebrae, quasi aliquid sint tenebrae, sed, ut dictum est, lucis absentia hoc nomen accepit. Sed quia ipsi fabulis suis decepti crediderunt gentem esse tenebrarum, in qua et corpora, et formas et animas in illis corporibus fuisse arbitrantur, ideo putant quod tenebrae aliquid sint, et non intelligunt non sentiri
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo istũ solẽ quem parit̃ non solũ cũ bestus
maioribi uerũ etiã cũ muscis &uermioulis ce¬
nimus illi sic colunt ut particulã dicantesse
lucis illius inqua habitat ds̃. Sed nos intelle¬
gamus aliã esse lucẽ inquads habitat unde
est illudlumen de quo in euangeliolegitur
erat luxuera quae inluminat omnẽ homi¬
us nẽ uẽnientẽ in hunc mundũ : Nam solisistas¬
u lum̃ non inluminat hominem sed corpusnõ¬
minis & mortale s oculos quibi nos uincunt
aquilarũ oculi. qui solẽ istũ multomelius quã
nos dicuntur aspicere : Illudaũ lumen Nonb¬
rationaliũ auiũ oculos pascit sed pura corda
eorũ quidõ credunt & ab amore uisibiliũ serõ
& temporaliũ sead eius p̃cepta conplende
onuertunt qđ om̃s homines possunt siue lint¬
quia illudlum̃ omnẽ in luminat hominẽ uenien¬
temhiuno mundũ. Ergo tenebrice eraNt̃ super
abrssũ ante quã luxistafier& dequa consequent
hoelocodicitur & dixit dsfiatlux : quia ubilux

Expanded text:
 ideo istum solem, quem pariter non solum cum bestiis majoribus, sed etiam cum muscis et vermiculis cernimus, illi sic colunt ut particulam dicant esse lucis illius in qua habitat Deus. Sed nos intelligamus aliam lucem esse in qua Deus habitat, unde est illud lumen de quo in Evangelio legitur, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non illuminat omnem hominem, sed corpus hominis et mortales oculos, in quibus nos vincunt aquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non irrationabilium avium oculos pascit, sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad ejus praecepta implenda convertuntquia illud lumen omnem illuminat hominem venientem in hunc mundum. Ergo tenebrae erant super abyssum, antequam lux ista fieret. De qua consequenter hoc loco dicitur: Et dixit Deus, Fiat lux. Quia ubi lux
Abbreviated transcription (Latin):
& in conposita : Itaq cũ uolunt scripturas
diuinas priusuitu perare quã nosse etiã res ÷¬
aꝑtis simas uon intellegunt. Quid enim Es¬
manifestius dicipotuit quã hoc dictũ est
In principio ereauit d scaelũ & trã. terra autem
erat inuisibilis & in composita. Idest in principo
fec̃dscaelũ & trã terra aut̃ ipsa quã fec̃ ds̃ mu¬
sibiliserat & in conposita antequã ds̃ omniũ
rerũ formas locis& sedibi suis ordinata distio¬
tione disponer&. Antequã diceret fiat lux&
fiat firmamentũ & congregentur a qũae &
appareat arida & cetera quae heodẽ libro
ꝑ ordinẽ sic exponuntur quẽ ad modũ ea pariu¬
li possint capere : quae omã contenent tam
magna nysteria ut quis quis ea de dicerit omnũ
her&icorũ uanitatẽ uel doleat quia homines
sunt uelrideat quia superbi sunt
Cequitur in illolibro & tenebrae erant supet
abrsũ: Quod manicheiuel sectatoreseorũ rep̃¬

Expanded text:
t incomposita? Itaque cum volunt divinas t incomposita? Itaque cum volunt divinas scripturas prius vituperare quam nosse, etiam res apertissimas non intelligunt. Quid enim manifestius dici potuit, quam hoc dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram, terra autemposita; id est, In principio fecit Deus coelum et terram; terra autem ipsa quam fecit Deus, invisibilis erat et incomposita, antequam Deus omnium rerum formas locis et sedibus suis ordinata distinctione disponeret: antequam diceret, Fiat lux, et, Fiat firmamentum, et Congregentur aquae, et, Appareat arida, et caetera quae in eodem libroper ordinem sic exponuntur, quemadmodum ea parvuli possint capere: quae omnia continent tam magna mysteria, ut quisquis ea didicerit, omnium haereticorum vanitatem vel doleat, quia homines sunt, vel rideat, quia superbi sunt. Sequitur in illo libro: Et tenebrae erant super abyssum. Quod Manichaei vel sectatores eorum repre
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui a uoluit : uolunta senimdi causa ẽ
caelũ & tra. Qui aũdic̃ quase uoluit facere
caelũ & terrã autubierat ante quã fierent
mauis aliquid quaerit quã ẽ uoluntas dĩ
Nihil enimmaius inueniri potest : Conpes¬
cat ergo sehumana temeritas & id quod ñ est
non quaerat iueid qđ est ñ inueniat et siuo¬
luntatẽ dĩ nossequisq desiderat fiat amicus
dõ Certe siuo luntatẽ hominis quis nosse
uell& cuiusamicus non est. om̃eius inpu¬
dentiã aut stulatiã deriderenT. Non enimi
quisq: efficitur amicus dĩnisi purgatissimis
morib &illo fine p̃cepti dequodicit a postłs
finis aut̃ p̃ceptiest caritas decorde puro & con¬
scientia bona & fideñ ficta qđ istisi habe
rent nonessent heretici. K¬
Quod autẽ sequitur in librogeneseos terraaũ +
erat inuisibilis & inconposita sic rep̃hendun:
manichei utdicaNt. Quomodo in principio
fec̃dscaelũ & trã sirã terra erat in uisibilis son¬

Expanded text:
illi: quia uoluit. Voluntas enim Dei causa est illi: quia uoluit. Voluntas enim Dei causa est coelum et terra. Qui autem dicit: Quare voluit facere coelum et terram? aut, Ubi erat, antequam fierent? majus aliquid quaerit quam est voluntas Dei. Nihil enim majus inveniri potest. Compescat ergo se humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Et si voluntatem Dei nosse quisque desiderat, fiat amicus Deo. Certe si voluntatem hominis quis nosse vellet cujus amicus non est, omnes ejus impudentiam aut stultitiam deriderent. Non enim quisque efficitur amicus Dei, nisi purgatissimis moribus, et illo fine praecepti, de quo dicit Apostolus: Finis autem praecepti est charitas, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta ; rent, non essent haeretici. Quod autem sequitur in libro Geneseos: Terra autem erat invisibilis et incomposita, sic reprehendunt Manichaei, ut dicant: Quomodo in principio fecit Deus coelum et terram, si jam terra erat invisibilis e
Abbreviated transcription (Latin):
tis ẽ inuds̃ Mundũ quippeds̃ fecit. & sic
cũ ipsaceatuste quã fec̃ ds̃ tẽpora eẽ coeperur :
&ideo dicuntur aeterna tẽpora: Non tam̃
sic sunt a&erna quomodo aeternus est ds
quia dsẽante tẽpora qui fabricator ẽ tempo¬
rũ sicut om̃a quae fecit dsbona sunt ualde
sed ñ sicbona sunt quomodo bonus estds̃ quuilla
fecit. Haecaut̃ factas uec eagenuit deseipso
ut hoc essent quod ipseest sed ea fecit denihilo
ut ñessent a equalia nec ei a quofacta sunt
nec filio eius ꝑquẽ facta suNt iustus estenim
Sienim isti dixerint. quid placuit dõ facere
caelũ & terrã . Respondendũ esteis ut prius
uim discant uoluntatis humanae qui uolun¬
tatẽ dĩnosse desideraN. Causa s enĩ uolunta¬
tis discire quaerunt cũ uoluntas dĩomniũ
quaes ipsa sit causa sienim hab& causã uo¬
luntas dĩ est aliquio qđ antecedat uoluntatẽ
dĩ: quod nefas est credere. Quiergo dicit
quare fec̃ds̃ caelũ & terrã : sespondendũ est

Expanded text:
 Deus. Mundum quippe Deus fecit, etsi cum ipsa creatura, quam fecit Deus, tempora esse coeperunt. Et ideo dicuntur aeterna tempora, non tamen sic sunt aeterna quomodo aeternus est Deus, quia Deus est ante tempora, qui fabricator est temporum: sicut omnia quae fecit Deus bona sunt valde, sed non sic bona sunt quomodo bonus est Deus qui illa fecit. Haec autem facta sunt, non ea genuit de se ipso, ut hoc essent quod ipse est. Sed ea fecit de nihilo, ut essent aequalia, nec ei a quo facta sunt, nec Filio ejus per quem facta sunt. Justus est enim. Si enim isti dixerint, Quid placuit Deo facere coelum et terram? respondendum est eis, ut prius vim discant voluntatis humanae, qui voluntatem Dei nosse desiderant. Causas enim voluntatis Dei scire quaerunt, cum voluntas Dei omnium quae sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas Dei, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei? Quod nefas est credere. Qui ergo dquare fecit Deus caelum et terram? respondendum est
Abbreviated transcription (Latin):
Et occurrerunt ei angelidĩ. & dixit ia cobut
uidit eos: castriax dĩ haec sunt . & uocauit
nom̃ loci illius castra : Vbi hic castra posita sunt
in haebraeo hab& maniaim : ut sciamus siquan
comitantiũ excipitur choris.
mihi reuertere interam tuã & benedi cã tibi
minor sũ omniũ miseri cordiarũ tuarũ Romni
ueritate tua quã fecisti ꝓseruotuo. Proeo qđ nos
posuimus minorsũ : aliud nescio quid qd̃ sensũ
turbet ingrecis & latinis codicib: continetꝰ: Seq̃t
Et dixit ei : quid tibi nomen est quiait ia cob:
Dixit aut̃ ei : Iam nonuocabitur nomen tuũ¬
ia cob: sed uocabitur nomentuũ is rchel: quia
inualuisti cũdõ & cũ hominibus ualebis
Iosephus in primo antiquitatũ libro isrł ideo ap¬
pellatũ putat qd aduersus angelũ steterit :
Quod ego diligent̃ excutiens in haebraeo penitis
inuenire ñi potui: & quid me necesse est opinio¬
nes quaerere singulorũ cũ. et oimo norian

Expanded text:
- Et occu- Et occuvidit eos: Castra Dei haec sunt, et vocavit nomen loci ejus Castra. Ubi hic castra posita sunt, in Hebraeo habet MANAIM  ; ut sciamus, si quacomitantium excipitur choris. mihi: Revertere in terram tuam, et benedicam tibi, minor sum omnium misericordiarum tuarum et omni veritate tua, quam fecisti servo tuo . Pro eo quod posuimus, minor sum, aliud nescio quid, quod sensum turbet, in Graecis et Latinis codicibus continetur. Et dixit ei: Quod nomen tibi? Qui ait, Jacob. Dixit autem ei: Jam non vocabitur Jacob nomen tuum, sed vocabitur nomen tuum Israel: quia invaluisti cum Deo, et cum hominibus valebis. Josephus in primo Antiquitatum libro, Israel ideo appellatum putat, quod adversum Angelum steterit: quod ego diligenter excutiens, in Hebraeo penitus invenire non potui. Et 357 quid me necesse est opiniones quaerere singulorum, cum etymologiam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatt. Nos igitur rachel illa significat :
quia idolti sedendo p̃mimus siculpas a uaritiae
penitendo damnamus : Quae utiq auaritiae
inmunditia non illis qui uirilit̃ currunt inpedit
quib: dicitꝰ. Viriliter agite & confortetur cor
uestrũ. Sed his maxime eũenit qui quasi effe¬
minato gros sugstedientes. ꝑblandim̃ ta sȩcul
resoluuntu: : Vnde & illic eius dem recbels
haec uerba sunt : Iuxta consuetudinẽ feminarũ
nunc accedit miħi id est quasi muliebria se
habere innotuit : Laban uero postquã ꝑsecutus
ess& ia cob & inuenis sec eũ & locuti essent int̃se
inientes foedus : tulit ia coblapidẽ & erexit illũ
in titulũ : Dixitq fratrib: suis ad ferte lapides
Qui congregantes fecerunt tumulũ quẽ uocabit
laban tumulũ testis & ia cob aceruũ testimonii
Int̃ fideles enĩ tam iuda eos quã gentes testis est
lapis eminens insimilitudinẽ xp̃i . & aceruus
lapidũ idest multitudo credentium
Sequitur heronimus

Expanded text:
peccata . 6. Nos igitur Rachel illa signavit, peccata . 6. Nos igitur Rachel illa signavit, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae utique avaritiae immunditia non illos qui viriliter currunt impedit, quibus dicitur: Viriliter agite, et confortetur cor vestrum . Sed his maxime evenit qui, quasi effeminato gressu gradientes, per blandimenta saeculi resolvuntur. 7. Unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt, Juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi: id est, quasi muliebria se habere innotuit. Laban autem postquam persecutus esset Jacob, et invenisset eum, et locuti essent inter se inientes foedus, tulit Jacob lapidem, et erexit illum in titulum, dixitque fratribus suis, Afferte lapides. Qui congregantLaban tumulum Testis, et Jacob acervum Testimonii. » Inter fideles enim tam Judaeos quam gentiles, testis est lapis eminens, in similitudinem Christi, acervus lapidum, qui est multitudo credentium. Sequitur: Hieronymus.