comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenit suꝑ sennacherip: quia ꝓstra¬
ta ⁊ iam omĩs philistea gladio assi¬
riorum. Ab aquilone enĩ fumus ue¬
ni&e. & non ⁊ qui effugiat agmen
eius. Fumus in hoc loco ꝓmultitu¬
dine exercituum sennacherip ponit᷑.
U el fumo nominis eius intelligitur:
qđ om̃s gentes. eẽt. uastaturus. qͥ
abaquilonari parte in hierłm uenit.
Ac si diceret ꝓpła aluis uerbis. ldcir¬
co p̃cipio uobis o philistei ululare.
quia abaqui lone preuideo iã ueni¬
re exercitũ sennacherip & rumorẽ
eius quod uossit capturus : ut non
sit aliquis de multis gentib qui ef¬
fugere possit multitudinẽ illius
sua uirtute. Et quid respondebit᷑
nuntus gentis : quia dñs fundauit
sỹon : & in ipso sꝑabunt pauperes
popłi euis. In hoc quod dixit supra
mullus . ẽ. qui effugiat agmen eiuis.
iudas quoq uidebatur ingenerali sen¬
tentia. eẽ. conp̃hensus. idõq. subdidit.
S unquit interpellauerint angłi qui
p̃sunt assirus. quare sola hicrłm

Expanded text:
venit super Sennacherib: quia prostravenit super Sennacherib: quia prostrata est jam omnis Philistaea gladio Assyriorum, « ab Aquilone enim fumus veniet, et non est qui effugiat agmen ejus. » Fumus in hoc loco pro multitudine exercituum Sennacherib ponitur. Vel fumo nominis ejus intelligitur, quod omnes gentes esset vastaturus, quia ab Aquilonari parte in Hierusalem venit. Ac si diceret propheta aliis verbis: Idcirco praecipio vobis, o Philistaei! ululare, quia ab Aquilone praevideo jam venire exercitum Sennacherib, et rumorem ejus quod vos sit capturus: ut non sit aliquis de multis gentibus qui effugere possit multitudinem illius sua virtute. « Et quid respondebitur nuntiis gentis? Quia Dominus fundavit Sion, et in ipso sperabunt pauperes populi ejus. » In hoc quod dixit supra, nullus est qui effugiat agmen ejus, Judas quoque videbatur in generali sententia esse comprehensus, ideoque subdidit: Si inquit interpellaverint angeli qui praesunt Assyriis, quare sola Hierusalem
Abbreviated transcription (Latin):
mogenitus m̃s isrł: & dimitte filiũ
meum pͥmogenitum. Pauꝑes autem
appellantur : quia non indiuitiis. ne¬
q. inpotentia : sed indõ habebant si¬
duciam. De talibus ait dñs. ẜ eati
pauꝑes spũ. Igitur o philistea. cum
te absorbuerit regulus. id ÷ cũte
penitus del euerit ezechias: nequa¬
quã insidiab̾is pauperculo meo. sed
pressus angustiis. calamitatem
tuam flebis. Et interficiam infa¬
me radicem tuam: id .c̃. fortitudinẽ
uł ꝓgeniem tuam & reliquias tuas
sub audis quȩ aberechia fuerint delic¬
te interficiam. assirios & chaldeos.
lula porta. olama ciuitas pros¬
trata ⁊ phlistea om̃is. Quantũ
ad rei ueritatem attin&. nec porta
potest ululare : neq ciuitas clama¬
re. Portã ergo posuit ꝓhis qui inpor¬
ta sunt. Et ciuitatem : ꝓhabitatorib
ciuitatis. Dirigit itaq. ꝓpħa sermo¬
nem adurbes phlistinorũ. ut luge¬
ant ⁊ plorent miseriam suam quȩ

Expanded text:
mogenitus meus Israel. Et « Dimitte filium mogenitus meus Israel. Et « Dimitte filium meum primogenitum . » Pauperes autem appellantur, quia non in divitiis, neque in potentia, sed in Deo habebant fiduciam. De talibus ait Dominus. « Beati pauperes spiritu . Igitur, o Philistaea, cum te absorbuerit regulus, id est, cum te penitus deleverit Ezechias, nequaquam insidiaberis pauperculo meo: sed pressus angustiis, calamitatem tuam flebis. « Et interficiam in fame radicem tuam, » id est fortitudinem, vel progeniem tuam, « et reliquias tuas, » subaudis quae ab Ezechia fuerint derelictae, « interficiam » per Assyrios et Chaldaeos. « Ulula, porta; clama, civitas: prostrata est Philistaea omnis. » Quantum ad rei veritatem attinet, nec porta potest ululare, neque civitas clamare. Portam ergo posuit pro his qui in porta sunt. Et civitatem pro habitatoribus civitatis. Dirigit itaque propheta sermonem ad urbes Philistinorum, ut lugeant et plorent miseriam suam quae
Abbreviated transcription (Latin):
Regulus rex serpentium dicitur. quẽ
greci basiliscum uocant. Quihanc
phibetur hab̾e uircutẽ. ut aues su¬
ꝑͣse uolantes. non solum flatu: sed
etiam suo conspectu interficiat.
Uirgam siue baculum ꝑcussoris. & co¬
lubrum appellat achar : qui phi¬
listeos ualde ꝑcussit & momordit¬
sed penitus non obsorbuit. Regulũ
autem ezechiam. Alloquitur ergo
est uirga ꝑcussoris tui achar. qͥ¬
te ꝑcutere solebat: quia de radice
colubri id ÷ desemine achar egre¬
dietur regulus. ez echias uidelicet
Et sem̃ eiꝰ obsorbens uolucrem. Quo¬
modo inquit nulla auis aspectum
reguli potest illesa transire. sed
quãuis ꝓcul fuerit cius ore sorbet᷑
ita & tu a conspectu ezechię totus
ꝑibis. Plus enim om̃ib. regibus iftł.
erechias philisteos afflixit. Et pas¬
centur primogeniti pauꝑum id est
isrłitȩ : & pauꝑes fiducialit̃ reqͥes¬
cent. Isti sunt primogenti : dequib
dicit dñs ꝑ alium ꝓpłiam. Filius pri¬

Expanded text:
» Regulus rex serpentium dicitur, quem » Regulus rex serpentium dicitur, quem Graeci basiliscum vocant. Qui hanc perhibetur habere virtutem, ut aves supra se volantes non solum flatu, sed etiam suo conspectu interficiat. Virgam sive baculum percussoris, et colubrum appellat Achaz, qui Philistaeos valde percussit et momorditsed penitus non absorbuit. Regulum autem Ezechiam. Alloquitur ergo d percussoris tui Achaz te percutere solebat; quia « de radice colubri, » id est de semine Achaz « egredietur regulus, » Ezechias videlicet. « Et semen ejus absorbens volucrem. » Quomodo inquit nulla avis aspectum reguli potest illaesa transire, sed quamvis procul fuerit, ejus ore sorbetur: ita et tu a conspectu Ezechiae totus peribis. Plus enim omnibus regibus Israel Ezechias Philistaeos afflixit. « Et pascentur primogeniti pauperum, » id est Israelitae « et pauperes fiducialiter requiescent. » Isti sunt primogeniti, de quibus dicit Dominus per alium prophetam: Filius pri
Abbreviated transcription (Latin):
quin percutiat. Extensio enĩ manus.
habitum ꝑcutientis ostendit.
In anno quo mortuus . ẽ. rex athar.
factum ÷ onus istud.
principio libri usq adhuric
locum sub tẽporibus trium
re gum. oriȩ. ioatham. achat.
eaquȩ inmedi o continentur: aꝓpħa
uaticinata sunt. hinc uero usq ad
finem libri: sub ezechia & exparte
conpleti sunt. ble lȩteris philistea
ꝑcussoris tui. Naturale ÷ sicut bea¬
tus hieronimus dicit. ut mortuo
rege inimici aliarum gentium lȩcen¬
tur : ex rebus nouis bella ciuilia
& sediciones expectantes. Mortuo
siquidem achaz impussimo rege iã
longeuo. qui philisteos siue palesti¬
nos fortiter afflixerat : lȩtati sunt
illi suꝑ morte eius. insultantes isra¬
helitis: qđ maturo rege ꝑdito ez echi¬
ȩ iuueni filio ipsius sub iacerent. sub
cuius potestate putabant se posse iu¬
uad̾e fines ifrahelitarũ. De radice
colubri egredietur regulus : & semen
eius id ÷ reguli obsorbens uolucrem.

Expanded text:
quin percutiat. Extensio enim manus, quin percutiat. Extensio enim manus, habitum percutientis ostendit. « Anno quo mortuus est rex Achaz, factum est onus istud. » A principio libri usque ad hunc locum sub temporibus trium regum, Oziae, Joatham, Achaz, ea quae in medio continentur, a propheta vaticinata sunt. Hinc vero usque ad finem libri sub Ezechia, et ex parte completa sunt. « Ne laeteris Philisthaea percussoris tui. » Naturale est, sicut beatus Hieronymus dicit, ut mortuo rege inimici aliarum gentium laetentur: ex rebus novis bella civilia et seditiones exspectantes. Mortuo siquidem Achaz impiissimo rege jam longaevo, qui Philistaeos sive Palaestinos fortiter afflixerat, laetati sunt illi super morte ejus, insultantes Israelitis; quod maturo rege perdito Ezechiae juveni filio ipsius subjacerent, sub cujus potestate putabant se posse invadere fines Israelitarum. « De radice colubri egredietur regulus, et semen ejus, » id est reguli « absorbens volucrem.
Abbreviated transcription (Latin):
aliter fieri. Et auferetur iugũ siue
potentia assirioꝵ ab eis. id est hie¬
rusolimitis qui obsidebantur : & onus
illius id ÷ pondus afflictionis. abhu¬
mero eorum. tolletur. Hc consili¬
um qđ cogitaui suꝑ omñe terram.
& hec ÷ manus siue potentia exten¬
ta suꝑ uniuersas gentes. Uox dñi om̃i¬
potentis contra terram assiriorum
specialit̾ uel generalit̾ contra omne
orbem qui subiecti sunt potestati
sennacherip: uł diaboli & eius uo¬
luntati obtemperant. Consilium aut̃e
om̃ipotentis dĩ. hoc in loco uocatur
illud deqͦ paulo suꝑius dictũ est.
inon ut putaui ita erit. ut conterã
ssirium interra mea. Dñs enĩ
exercituum decreuit. id÷ statuit. &
quis poterit infirmare sub audis de¬
cretum illius. ut non conterat assiri¬
um: ⁊ manus eiꝰ extenta iđ÷ adper¬
cutiendũ potentiã eius porrecta &
quis auert& eam: subaudis nullus

Expanded text:
aliter fieri. « Et auferetur jugum, » sive aliter fieri. « Et auferetur jugum, » sive potentia Assyriorum, « ab eis, » id est Hierosolymitis, quia obsidebantur, « et onus illius, » id est pondus afflictionis, « ab humero eorum tolletur. » « Hoc consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus » sive potentia « extenta super universas gentes. » Vox Domini omnipotentis contra terram Assyriorum specialiter, vel generaliter contra omnem orbem; qui subjecti sunt potestati Sennacherib vel diaboli, et ejus voluntati obtemperant. Consilium autem omnipotentis Dei hoc in loco vocatur illud, de qua paulo superius dictum est. Sine, ut putavi ita erit, ut conteram Assyrium in terra mea. « Dominus enim exercituum decrevit, » id est statuit. « Et quis poterit infirmare, » subaudis decretum illius, ut non conterat Assyrium? « Et manus ejus extenta, » id est ad percutiendum potentia ejus porrecta, « et quis avertet eam? » subaudis nullus,
Abbreviated transcription (Latin):
nullus hominũ relinquetur in ea.
urauit dñs exercituum dicens. Sinon
ut putaui siue cogitaui ita erit. & qͦmo¬
do m̃te tractaui sic eueni&: ut conterã
assirium interra mea. & in montib me¬
is conculcẽ eum. Nac tenus debabila¬
ne. & regibus eiꝰ atq. popłis : nunc re¬
uertitur ad sennacherip & adea quȩ
tunc tẽporis inminebant suꝑ assirios
qui samariam iudȩamque uastauerant:
excepta hicrłm. Et quia insuꝑbiam
contra dñm sunt eleuati. una nocte
bangło dñi sunt int̾fecti interra uidee
& in montib. eius sicut dñs predixerat.
uos uero dicit iuranit dñs exercituum:
humano loquitur more. S ermo enim
omĩpotentis dĩ ꝓpter immobilẽ fir¬
mitatẽ ꝓuiram̃to accipi debet. quia
non potest mentiri : qui ÷ ueritas
Neq enĩ hab& se maiorem : ꝑquẽ iur&.
Ic quod addit. sinon ut m̃te tracta¬
ui. cale ⁊ ac si dicer&. Quia cogita¬
iui ut conteram assirium: non potest

Expanded text:
nullus nominum relinquetur in ea. nullus nominum relinquetur in ea. « Juravit Dominus exercituum, dicens: Si non ut putavi » sive cogitavi, « ita erit, et quomodo mente tractavi sic eveniet; ut conteram Assyrium in terra mea, et in montibus conculcem eum. » Hactenus de Babylone et regibus ejus atque populis, nunc revertitur ad Sennacherib, et ad ea quae tunc temporis imminebant super Assyrios, qui Samariam Judaeamque vastaverant, excepta Hierusalem . Et quia in superbiam contra Dominum sunt elevati, una nocte b angelo Domini sunt interfecti in terra Judaeae, et in montibus ejus, sicut Dominus praedixerat. Quod vero dicit: Juravit Dominus exercituum, humano loquitur more. Sermo enim omnipotentis Dei propter immobilem firmitatem pro juramento accipi debet: quia non potest mentiri qui est veritas. Neque enim habet se majorem, per quem juret . Et quod addit: Si non ut mente tractavi; tale est ac si diceret: Quia cogitavi ut conteram Assyrium, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
postea desemine nabuchodonosor reg¬
nauit : sed ꝓpt̾ suꝑbiam impietatẽq
patris om̃is suboles deleta ÷ Preꝑate
filios eiꝰ occisioni iniquitate patrũ eorũ.
id ÷ ꝓpter iniquitatẽ patrum.bra
consurgent subaudis filii euis inregnũ :
nec hereditabunt t̾ram id÷ regnum pa¬
ternũ. Et consurgam suꝑ eos. id est suꝑ
filios nabuchodonosor: ꝑdarium & t̾yrũ.
Et ꝑdam babylonis nom̃ subaudis ut non
amplius uocetur domina regnorum.
& reliquias & germ̃ siue filios eius &
om̃s bestiȩ ⁊ uolucres. & serpentes. qͥ
ibidem sunt accipiuntur. Deniq sic
impletũ hodie cernitur. sicut aꝓpħa
p̃dictũ .ẽ. quia nichil ÷ in ea nisi ue¬
natio regia. exceptis muris coctilib.
qui ꝓpter bestias ibidem induden¬
das: post annos plurimos restaurant᷑.
Et scopabo eam inscopa terens. dicit
dñs exercituum: siue miliciarũ. Sicut
scopa tracta. nil sordium reman&: ĩta

Expanded text:
postea de semine Nabuchodonosor regpostea de semine Nabuchodonosor regnavit; sed propter superbiam impietatemque patris omnis soboles deleta est. « Praeparate filios ejus occisioni iniquitate patrum eorum, » id est, propter iniquitatem patrum. « Non consurgent, » subaudis filii ejus in regnum: « nec haereditabunt terram, » id est regnum paternum. « Et consurgam super eos, » id est super filios Nabuchodonosor, per Darium et Cyrum. Et perdam Babylonis nomen, » subaudis ut non amplius vocetur domina regnorum; « et reliquias et germen, » sive filios ejus « omnes bestiae et volucres et serpentes qui ibidem sunt, accipiuntur. Denique sic impletum hodie cernitur, sicut a propheta praedictum est: quia nihil est in ea nisi venatio regia, exceptis muris coctilibus, qui propter bestias ibidem includendas post annos plurimos restaurantur « Et scopabo eam in scopa terens, dicit Dominus exercituum, » sive militiarum. Sicut scopa tracta nil sordium remanet: ita
Abbreviated transcription (Latin):
uersis partib. mundi. & effosfo corꝑe
patris. minutatim discerpens. Ligarce
unicuiq aui partẽ suam dicens. Cum
hȩ simul aues quandoq conuenerint.
tunc resuscitabitur pater tuus. Quod
uero subinfert. quasi sti sps inutilis:
ꝓprie sti sps intelligitur. qđ in radicib.
arborũ nascitur. Idõq dicitur inutilis :
quia uirtutẽ aufert arbori poma fe¬
renti. Tuenim cerrã disperdidisti: tu
popłm occidisti. hoc ÷ illos quos tͥ dĩ
in correptionem dederat : tu ꝑdidisti
interficiendo eos. Alit̃. Propt̃ suꝑbiã
tuam destructũ ÷ regnum chaldeorũ :
qđ adhuc mansiss&. si humilit̃ cgisses.
U el ita. Tam crudelis fuisti. ut non solũ
excernos : sed etiam tibi subiectos popłos
⁊ simil es iniquȩ affligeres & opprime¬
res. Non uocabitur in ȩternũ semen pes¬
simoꝵ : id ÷ sem̃ nabuchodonosor filiorũ¬
q enis. hic om̃s concordare uidentur
historiȩ : qđ occiso balthasar. nullus

Expanded text:
versis partibus mundi, et effosso corpore versis partibus mundi, et effosso corpore patris minutatim discerpens, ligaret unicuique avi partem suam dicens: Cum hae simul aves quandoque convenerint, tunc resuscitabitur pater tuus. Quod vero subinfert, quasi stirps inutilis: proprie stirps intelligitur, quod in radicibus arborum nascitur. Ideoque dicitur inutilis, quia virtutem aufert arbori poma ferenti. « Tu enim terram disperdidisti, tu populum occidisti. » Hoc est illos quos tibi Deus in correptionem dederat, tu perdidisti interficiendo eos. Aliter: propter superbiam tuam destructum est regnum Chaldaeorum, quod adhuc mansisset si humiliter egisses. Vel ita: Tam crudelis fuisti, ut non solum externos, sed etiam tibi subjectos populos, et similes inique affligeres et opprimeres. « Non vocabitur in aeternum semen pessimorum, » id est, semen Nabuchodonosor filiorumque ejus. Hic omnes concordare videntur historiae, quod occiso Balthasar, nullus
Abbreviated transcription (Latin):
Sensus huiuscemodi ÷ Sepultis omibus
qui atẽ interfecti sunt materiali gla¬
dio uel captiuitate : tu solus in sepultꝰ
iacebis. Aliter. Et siomĩs animȩ quȩ
apud inferos sunt aliquam requiem
quãdoq acceperint : tusolus in extre¬
mis finib. religatus eris. Om̃ium enim
oꝑieris sanguine. & uniuersoꝵ te cru¬
or prema : uelut in uolutũ same mor¬
tuorum. In hoc uersu quo dicit. ꝓiectꝰ
de sepulchro tuo quasi strips inutilis.
uidetur uera. eẽ. fabula iudȩorum
Dicunt nãque quod postquã nabuchodo¬
nosor insuum est statum regressus. eiul¬
merodach filium suum qui illis .uii.
antus regnauit. quib. interbestias cõ¬
moratus est posuit incarcerem: ubi fuit
om̃ib. dieb. uitȩ patris. cũ io achim re¬
ge uida captiuo. Quo mortuo cũ non
.eet̃. ausus suscipere regnũ tumens pa¬
trẽ suum resurgere dicens. pater ms̃
quando uult moritur. quando uult re
suasit ei. ut acciꝑ& crecentas aues dedi¬

Expanded text:
» Sensus hujuscemodi est: sepultis omnibus, » Sensus hujuscemodi est: sepultis omnibus, qui a te interfecti sunt materiali gladio vel captivitate, tu solus insepultus jacebis; aliter: et si omnes animae quae apud inferos sunt aliquam requiem quandoque acceperint, tu solus in extremis finibus religatus eris. Omnium enim operieris sanguine, et universorum te cruor premet, velut involutum sanie mortuorum. In hoc versu quo dicit: Projectus es de sepulcro tuo, quasi stirps inutilis, videtur vera esse fabula Judaeorum. Dicunt namque, quod postquam Nabuchodonosor in suum statum est regressus, Evilmerodach filium suum qui illis septem annis regnavit, quibus inter bestias commoratus est, posuit in carcerem: ubi fuit omnibus diebus vitae patris cum Joachim rege Juda captivo. Quo mortuo, cum non esset ausus suscipere regnum timens patrem suum resurgere, dicens. Pater meus quando vult moritur, quando vult ressuasit ei, ut acciperet trecentas aves de di
Abbreviated transcription (Latin):
teq ꝓspicient subaudis dicentes.
Num quid iste ⁊ uir qui conturbauit
t̃ram. nabuchodonosor scilic& qui con¬
cussit regna. qui posuit desertũ. &
urbes eiꝰ destruxit : hȩc uox insul¬
tantium regum & principũ. atq mi¬
rantium. quomodo uastator om̃iũ ipse
uastatus sit: qualia enĩ fecit. talia
recepit: & adhuc ampliora. Quod¬
que sequitur uinctis eiꝰ. id ÷ uinctis
orbis non aperuit carcerẽ: magnitudo
crudelitatis & impietatis eiꝰ exprimitur.
qui captiuos non solum catenis graua¬
bat : sed etiam tenebris includebat.
incantũ ut filio suo euil merodach
quẽ tenebat captũ cum aliis: noll&
aꝑire carcerem. Om̃s reges gentium.
uniuersi dormierunt in gła: uir in
domo sua id ÷ insepulchro suo. Tu autẽ
ꝓiectus es de sepulchro tuo quasi stirps
in utilis. pollutus & obuolutus cũhis
qui interfecti sunt gladio subaudis
tuo : & descenderunt ad fundam̃ta laci.

Expanded text:
teque prospicient, » subaudis dicentes: « teque prospicient, » subaudis dicentes: « Nunquid iste est vir qui conturbavit terram, » Nabuchodonosor scilicet, « qui concussit regna, qui posuit orbem desertum, et urbes ejus destruxit? » Haec vox insultantium regum, et principum, atque mirantium, quomodo vastator omnium ipse vastatus sit. Qualia enim fecit, talia recepit: et adhuc ampliora. Quodque sequitur, « vinctis ejus, » id est vinctis orbis, « non aperuit carcerem, » magnitudo crudelitatis et impietatis ejus exprimitur, qui captivos non solum catenis gravabat, sed etiam tenebris includebat: in tantum ut filio suo Evilmerodach, quem tenebat captum cum aliis, nollet aperire carcerem . « Omnes reges gentium, universi dormierunt in gloria: vir in domo sua, » in sepulcro suo. « Tu autem projectus es de sepulcro tuo, quasi stirps inutilis pollutus, et obvolutus cum his qui interfecti sunt gladio, » subaudis tuo, « et descenderunt ad fundamenta laci.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sunt ꝓpħe uentura p̃dicentes. &
tẽplum magnificum. Lossumus & ista
referre allagorice addiabolũ: qͥmane
id est in exordio mundi orcus. uł ele¬
uatus est inter ceteros angłos. sed ce¬
cidit decelo: iuxta qđ dñs dicit.¬
cadentẽ. Qui antequã corruere: di¬
cebat talia cogitando. uel post quã
corruit. Sed ancequã corruer& : cũ
.eẽt. in firmam̃to cupiebat in cęlũ
ascend̾e. ubi solium dñi. ẽ. Sed post¬
quã corruptus ꝑuerba arrogantiȩ ÷
sicut & ille  głatur ascende se suꝑ
ubi habitat. Uerũtamen ad infernũ
decraheris inꝓfundũ laci. Nabucho¬
donosor uel diabolus qui ꝑ sup erbiã
dixerat. in cęlum uonscendã. ero simi¬
lis altissimo: nonsolũ adinfermim
corruit de solio głȩ. sed adultimas
partes inferni lapsus ÷ quia quanto
altior gradus. tanto ꝓfundior casus.
Quite uiđint. subaudis mnultimis par¬
tib. inferni positum : ad te inclinabunt᷑.

Expanded text:
ubi sunt prophetae ventura praedicentes, et ubi sunt prophetae ventura praedicentes, et templum magnificum? Possumus et ista referre allegorice ad diabolum, qui mane, id est in exordio mundi ortus, vel elevatus est inter caeteros angelos, sed cecidit de coelo. Juxta quod Domincoelo. » Qui antequam corrueret, dicebat talia cogitando, vel postquam corruit. Sed antequam corrueret, cum esset in firmamento, cupiebat in coelum ascendere, ubi solium Domini est. Sed postquam correptus per verba arrogantiae est sicut et ille, gloriatur ascendere super ubi habitat. « Verumtamen ad infernum detraheris in profundum laci. » Nabuchodonosor vel diabolus qui per superbiam dixerat: In coelum conscendam, ero similis Altissimo: non solum ad infernum corruit de solio gloriae, sed ad ultimas partes inferni lapsus est; quia quanto altior gradus, tanto profundior casus. « Qui te viderint, » subaudis, in ultimis partibus inferni positum, « ad te inclinabuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgressus inpublicum: astro suꝑiori si¬
milis. eẽ. uidebatur. Qui dicebas in
corde cuo. in celum conscendã : usq
similis ero altissimo. Sic loquebat᷑
nabuchodonosor in corde suo el euatꝰ
in suꝑbiam: putans se suis uirib. tan¬
tã potentiam ad qui sisse. Cum om̃is
terra mͥ subiecta sit : quidmͥ aliud
restat. nisi ut incęlum ascendã. & sim
similis altissimo: uel celum & astra
uocat iudeos : dĩ cęli cognitione ful¬
gentes. Montẽ testamtĩ appellat
montẽ syon: qui inlatere aquilonari
habebat tẽplum. in quo testam̃tum dĩ
erat qđ datum ẽ. ꝑ moysen. Altitudi¬
nem nubium. pacriarchas & ꝓpħas
Dequib. nubibis dicit alibi idem ꝓpħa
esaias : exꝑsona dĩ. A andabo nubib.
ne pluant suꝑ eos ymbrem. Sic deniq
dicebat nabuchodonosor in corde suo
& insuꝑ uerbis : ante quã caꝑ& iudeos.
ud mͥ aluid restat. nisi ut ascendam
suꝑ iudȩos dĩ celi cognitionẽ habentes.

Expanded text:
pergressus in publicum, astro superiori sipergressus in publicum, astro superiori similis esse videbatur. « Qui dicebas in corde tuo: In coelum conscendam » usque « similis ero Altissimo. » Sic loquebatur Nabuchodonosor in corde suo elevatus in superbiam, putans se suis viribus tantam potentiam adquisiisse: Cum omnis terra mihi subjecta sit, quid mihi aliud restat, nisi ut in coelum ascendam, et similis Altissimo? Vel coelum et astra vocat Judaeos, Dei coeli cognitione fulgentes. Montem Testamenti appellat montem Sion, qui in latere aquilonari habebat templum, in quo Testamentum Dei erat quod datum est per Mosen, Altitudinem nubium patriarchas et prophetas. De quibus nubibus dicit alibi idem propheta Isaias ex persona Dei: « Mandabo nubibus ne pluant super eos imbrem. » Sic denique dicebat Nabuchodonosor in corde suo, et insuper verbis, antequam caperet Judaeos. Quid mihi aliud restat, nisi ut ascendam super Judaeos, Dei coeli cognitionem habentes:
Abbreviated transcription (Latin):
similis effectus es id ÷ mortalis &
in infernũ ꝓiectus. Qua ꝓpt᷑ minꝰ
dolemꝰ nos fuisse succisos: cum & tu
eadẽ securi corrueris. Detracta esł
adinferos suꝑbia tua: concidit ca¬
dauer tuum subaudis in mortem
Subter te subaudis quipͥus suꝑ pec¬
tora alioꝵ regũ recunbebas. sternet᷑
tinea : & qui pͥd̾s oꝑiebaris pallus.
auro gẽmisq. redimitus: oꝑim̃tum
tuum uermes. Perhȩc duo magni¬
tudo tribulationum infernalium ex¬
pͥmitur: uel materia suppliciorũ quȩ
ex ꝓprus nascitur corporib sicut uer¬
mes nascuntur excadauere: quã diu
aliquis humor ineo est &tinea ex ues¬
tim̃to. Quomodo ceridisti decelo lucifer
qui mane oriebaris: Quantũ adlit¬
terã ꝑtin&: luciferum hoc in loco
appellat nabuchodonosor: qui cecidit
desolio potentiȩ ꝓpt̾ suꝑbiam. Sicut enĩ
lucifer tenebras discutiens. in suo ortu
darus incedit & rutilus: sic & cuus

Expanded text:
similis effectus es, id est mortalis et similis effectus es, id est mortalis et in infernum projectus. Quapropter minus dolemus nos fuisse succisos, cum tu et eadem securi corrueris. « Detracta est ad inferos superbia tua, concidit cadaver tuum, » subaudis in mortem; « subter te, » subaudis qui prius super pectora aliorum regum recumbebas, « sternetur tinea, » et qui prius operiebaris palliis, auro gemmisque redemitus: « operimentum tuum vermes. » Per haec duo, magnitudo tribulationum infernalium exprimitur, vel materia suppliciorum quae ex propriis nascitur corporibus: sicut vermes nascuntur ex cadavere, quandiu aliquis humor in eo est et tinea ex vestimento. « Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? » Quantum ad litteram pertinet, Luciferum hoc in loco appellat Nabuchodonosor , qui cecidit de solio potentiae propter superbiam. Sicut enim Lucifer tenebras discutiens, in suo ortu clarus incedit et rutilus: sic et tuus
Abbreviated transcription (Latin):
es: non ascendit qui suecidat id. ẽ
qui int̾ficiat nos sicut tu occidisti
patres nr̃õs. Infernus subt̾ contur¬
batus est : in occursũ aduentus tui
suscitauit tibi gỹgantes. hinc dis¬
cimus infernũ subter terrã. cẽ cuiꝰ
habitatores hoo inloco nomidie in¬
ferni designantur. uel angłs qui
p̃positus. ẽ. penis inferni. Gigantes
uero. treni &e fortes accipiendi stꝰ
pͥncipes. hȩc autem ita dicunt᷑. nonqđ
facta sint : sed qđ fieri pocueriat. Om̃s
pͥncipes terrȩ : surrexerunt desolus
suis. Animȩ pͥncipum qͦs ipse int̾fece¬
rat. in sultantes ei occurrerunt: ut
quẽ prius honorabant ꝓpotentia
sua. postea mirarentur in poenis
S olatium enĩ maloꝵ .e. cũ inimicos
suos uident eadem sustinere. lt tu
uulneratus es sicut & nos: & nr̃i simi¬
lis effectus es. Ac sidicerent alus uer¬
bis. Putabamꝰ te solum potentiȩ dĩ
posse resistere: scd ut reb. ostendit᷑
& uulneratus es sicut nos & nostri

Expanded text:
es, « non ascendit qui succidat, » id est es, « non ascendit qui succidat, » id est qui interficiat nos, sicut tu occidisti patres nostros. « Infernus subter conturbatus est in occursum adventus tui, suscitavit tibi gigantes. » Hinc discimus infernum subter terram esse, cujus habitatores hoc in loco nomine inferni designantur, vel angelus qui praepositus est poenis inferni. Gigantes vero terreni et fortes accipiendi sunt principes. Haec autem ita dicuntur, non quod facta sint: sed quod fieri potuerint. « Omnes principes terrae surrexerunt de soliis suis. » Animae principum, quos ipse interfecerat, insultantes ei occurrerunt, ut quem prius honorabant pro potentia sua, postea mirarentur in poenis. Solatium enim malorum est, cum inimicos suos vident eadem sustinere. « Et tu vulneratus es sicut et nos, et nostri similis effectus es. » Acsi dicerent aliis verbis: Putabamus te solum potentiae Dei posse resistere, sed ut rebus ostenditur, et vulneratus es sicut nos, et nostri
Abbreviated transcription (Latin):
tem crudelit̃. fubaudis aĩs popłos.
N abuchodonosor ueldiabolum appellat
baculũ impiorũ: quia sicut ꝑ illum
flagellabantur impii adõ. ita ꝑdiabo¬
lum flagellantur illi qui inpenis in¬
ferni sunt: uel dum cogit cos in hoc
scło peccare. flagellat: illos sis sugges¬
tionibus & delectacionib prauis. Con¬
quieuit om̃is terra fubaudis alabore
& siluit afletu: scilicoe ad amoribus.
Postquã ille contritus est: gauisa est
demorce eiꝰ. & exultauit post modũ.
Ad ruiã quidem eiꝰ consiluit om̃is t̾ra:
& uocem lȩcitiȩ de prompsit. Abietes
qͦq letatȩ sunt suꝑte : & cedri libani.
Per abieces & cetros libani: intelligun¬
tur pͥncipes diuersarũ gentiũ. qui
alabuchodonosor afflicti sunt. Uł
qđ melius ÷ filu pͥncipum qͦrũ patres
occisi sunt anacbuchodonosor : qͥ de
morte eiꝰ ualde lȩtati sunt dicentes
Ex quo dormisti. id ÷ ex qͦ mortuus

Expanded text:
tem crudeliter, » subaudis omnes populos. tem crudeliter, » subaudis omnes populos. Nabuchodonosor vel diabolum appellat baculum impiorum; quia, sicut per illum flagellabantur impii a Deo, ita per diabolum flagellantur illi qui in poenis inferni sunt. Vel dum cogit eos in hoc saeculo peccare, flagellat illos suis suggestionibus, et delectationibus pravis. « Conquievit omnis terra, » subaudis a labore « et siluit a fletu, » scilicet a clamoribus. Postquam ille contritus est, « gavisa est » de morte ejus, « et exsultavit » postmodum. Ad ruinam quidem ejus consiluit omnis terra, et vocem laetitiae deprompsit. « Abietes quoque laetatae sunt super te, et cedri Libani. » Per abietes et cedros Libani, intelliguntur principes diversarum gentium, qui a Nabuchodonosor afflicti sunt: vel, quod melius est, filii principum quorum patres occisi sunt a Nabuchodonosor, quia de morte ejus valde laetati sunt dicentes: « Ex quo dormisti, » id est ex quo mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ soluta fuerit extoto captiuitas: su¬
mes ꝑabolam siue ꝓuerbium contra re¬
gem babylonis ammirando : quomodo
dñs uictorq. terrarũ. & tributis cunc¬
ta depopulans. contritus sit : & adni¬
chilum redactus. Et sciendũ quia ista
quȩ sequunt᷑ : tã anabuchodonosor
quã addiabolũ. ex ꝑsona electorum
in die iuditu referuntur. Quomodo
cessauit exactor. uł tributorũ uel
penarũ nabuchodonosor uł diabolus.
qui euit cributũ subaudis qđ ante sol¬
uebatur: Ex actor ⁊ : qui exigit apo¬
płis tributum. Et diabolus exactor ÷
qĩ cogit nos sibi seruire & exigit ser¬
uitutem peccati. Quia gͦ non potentia
hominis sed dñi quieuerit tributum.
interfecto exactore. manifestat se¬
quentib uerbis ꝓpħa : ex ꝑsona popłi
israhelitici uel electoꝵ loquens.
Contriuit dñs bacculũ impioꝵ: uirgã
dominãtium cedentẽ popłos plaga
insanabili. id ÷ morte reuocabili. ꝑ sequẽ¬

Expanded text:
cum soluta fuerit ex toto captivitas « sucum soluta fuerit ex toto captivitas « sumes parabolam » sive proverbium, « contra regem Babylonis, » admirando, quomodo Dominus victorque terrarum, et tributis cuncta depopulans contritus sit, et ad nihilum redactus. Et sciendum, quia ista quae sequuntur, tam ad Nabuchodonosor quam ad diabolum, ex persona electorum in die judicii referuntur. « Quomodo cessavit exactor » vel tributorum, vel poenarum Nabuchodonosor, vel diabolus « quievit tributum? » subaudis quod ante solvebatur. Exactor est qui exigit a populis tributum. Et diabolus exactor est, quia cogit nos sibi servire, et exigit servitutem peccati. Quia ergo non potentia hominis, sed Domini quieverit tributum interfecto exactore, manifestat sequentibus verbis propheta, ex persona populi Israelitici, vel electorum loquens. « Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium, caedentem populos plaga insanabili, » id est morte irrevocabili « persequen
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suum in hierłm. Datur intelligi
multos gentilium uidȩos decaptiuita¬
te reuertentes secutos. eẽ. & in eorum
ritum transsisse. Et possedebit eos
domus isrł : usq. subicient exactores
suos. Si ꝓpͥa uoluntate uener̾ sicut
supͣ dictũ ⁊ quomodo posseder̃ illos
inseruos ⁊ ancillas: duplicit᷑ potest
solui. Uł quia ipsi ꝓpͥa uoluntate
supposuer᷑ se dicioni ⁊ dominio illoꝵ:
ud cantȩ dignitatis fuerunt post¬
quã decaptiuitate redier̃ : ut dedi¬
uersis gentibus multos seruos & an¬
cillas emerent. Qđ uͦ sequit᷑. & erunt
capientes eos qͥse ceꝑant. & subicient
sibi exactores suos siue tributarios.
ad tempus assueri. & holofernis est
referendũ. Et erit indie illa cũ raͥ¬
em tͥ dedit dñs alabore tuo. & a concus¬
sione tua. iđ÷ auiolentia qͣ ductus es
in captiuitatẽ. & a seruitute dura qͣ
ante seruisti subaudis chaldeis. id ẽ.

Expanded text:
cum suum » in Hierusalem. Datur intelligi cum suum » in Hierusalem. Datur intelligi multos gentilium Judaeos de captivitate revertentes secutos esse, et in eorum ritum transisse. « Et possidebit eos domus Israel » usque « subjicient exactores suos. » Si propria voluntate venerunt, sicut supra dictum est, quomodo possederunt illos in servos et ancillas? Dupliciter potest solvi: vel quia ipsi propria voluntate supposuerunt se ditioni et dominio illorum; vel tantae dignitatis fuerunt postquam de captivitate redierunt, ut de diversis gentibus multos servos et ancillas emerent. Quo vero sequitur: « Et erunt capientes eos qui se ceperant, et subjicient » sibi « exactores suos » sive tributarios, ad tempus Assueri et Holofernis est referendum. « Et erit in die illa: cum requiem tibi dederit Dominus a labore tuo et a concussione tua, » id est a violentia qua ductus est in captivitatem, « et a servitute dura qua ante servisti, » subaudis Chaldaeis, id est
Abbreviated transcription (Latin):
cructionẽ babylonis: ⁊ dicit. Propo ÷
ut ueniat dies cuersionis babilonis.
& captiuitatis: & dies tribulationis
cius non elongabitur. Mliserebitur enĩ
quiesctre eos faci& suꝑ humũ suam.
H oc ad tẽpus q̃ri ꝑtin&: cuius pͥmo
anno soluta ÷ captiuitas. quando mi¬
sertus ÷ eorũ dñs educendo de captiui¬
tate. &elegit ex isrł illos qui redier̃
cũ Zorobabel: aluisq ducib. Allego¬
rice autẽ possumus hoc referre ad
tempus in carnationis filui dĩ. quod
in ꝓximo erat: quando ipse misertꝰ
est iacob idt illoꝵ qui supplantato¬
res uitioꝵ fuer̃. dimittendo eis pec¬
cata: ⁊ quando elegit exisrł apłos
aliosq credentes quos requiescere fe¬
cit suꝑ humũ suam : hoc ÷ in ęccła sua
d iungetur aduena adeos. sub audis
qui decaptiuitate reuertentur. Et ad¬
herebunt domui iacob. ⁊ tenebunt eos
popłi. subandis non inseruitio. sed idi
affectu dilectionis ⁊ maximi honoris.
& adducent eos id ÷ aduenas: ad lo¬

Expanded text:
ructionem Babylonis, et dicit: Prope est ut veniat dies eversionis Babylonis et captivitatis, et dies tribulationis ejus non elongabitur. « Miserebitur enim equiescere eos faciet super humum suam. » Hoc ad tempus Cyri pertinet, cujus primo anno soluta est captivitas, quando misertus est eorum Dominus, educendo de captivitate, et elegit ex Israel illos qui redierunt cum Zorobabel, aliisque ducibus. Allegorice autem, possumus hoc referre ad tempus incarnationis Filii Dei, quod in proximo erat quando ipse misertus est Jacob, id est illorum qui supplantatores vitiorum fuerunt, dimittendo eis peccata: et quando elegit ex Israel apostolos aliosque credentes: quos requiescere facit super humum suam, hoc cst in Ecclesia sua. « Adjungetur advena ad eos » subaudis, qui de captivitate revertentur. « Et adhaerebit domui Jacob. » « Et tenebunt eos populi, » subaudis non in servitio, sed in affectu dilectionis et maximi honoris « et adducent eos, » id est advenas « ad lo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa eccłam pͥmitiuam. & dicit. O
syon habicatio dĩ. exulta ⁊ lauda dm̃
tuum : qm̃ qui tuus solũ modo ante
uidebatur. eẽ. ds̃. & claudebatur mo¬
dicis angulis uideȩ terre: nunc ꝑuni¬
uersum orbem scientia illius p̃dicat᷑.¬
⁊ regnat ingentib. ⁊ ipsũ adorant na¬
tiones popłoꝵ Uerũ tamea scđo. hoc ÷
ante diem iuditii adici&e manũ suam
& congregabit ꝓfugos isrł: & electos iuida

Expanded text:
a Ecclesiam primitivam, et dicit: O a Ecclesiam primitivam, et dicit: O Sion, habitatio Dei, exsulta, et lauda Deum tuum: quoniam qui tuus solummodo ante videbatur esse Deus, et claudebatur modicis angulis Judaeae terrae, nunc per universum orbem scientia illius praedicatur. et regnat in gentibus, et ipsum adorant nationes populorum. Verumtamen secundo, hoc est ante diem judicii, adjiciet manum suam, et congregabit profugos Israel, e
Abbreviated transcription (Latin):
salu& & ꝓtegat uos. otas facite
inpopłis adinuentiones eiꝰ. hoc est
doctrinã euangłicam & p̃cepta quȩ
docuit. Eit memĩtote qm̃ solus excel¬
sus.ẽ. cui cantandũ sit. Al agnifice
fecit dñs: qm̃ sua morte simpla duplã
nrãm destruxit. resurgens amor¬
tuis & ascendens ad suꝑos. & quando
carnem niẽ fragilitatis quã assũpsit
in utero uirginis trans uexit ad ce¬
los  de muetciate hoe inunuersa
t̃ra : qđ ipse qui nos creauit ipse nos
reꝑauit. & deuicto mortis auctore: ad¬
itum regni cȩlestis credentib. aꝑuit.
tes cã ex iudcis quã exgentib ut soli
confiteant᷑ dnõ : & de relictis idolis
in uocent nom̃ eiꝰ. ⁊ cuncta oꝑa eius
p̃dicent in fidelib. & incredulis: qͣtinꝰ
u psi conuertantur ad fidẽ xp̃i. & ii
om̃i orbe mirabilia & magnalia eius
p̃dicent. & qualit̃ sua miserationie
nos redemit: cum ꝑditi essemus.
Ixulta ⁊ lauda habitacio fyon: qr̾
magnus in medio tui sc̃s ifrł. hortat᷑¬

Expanded text:
cite in populis adinventiones ejus: » hoc est, doctrinam evangelicam et praecepta quae docuit; et « mementote quoniam solus excelsus est » cui cantandum sit. « Magnifice fecit Dominus, » quoniam sua morte simpla duplam nostram destruxit, resurgens a mortuis et ascendens ad superos: et quando carnem nostrae fragilitatis, quam assumpsit in utero virginis, transvexit ad coelos . « Annuntiate hoc in universa terra: » quod ipse qui nos creavit, ipse nos reparavit: et devicto mortis auctore, aditum regni coelestis credentibus aperuit. tes, tam ex Judaeis quam ex gentibus, ut soli confiteantur Domino, et, derelictis idolis, invocent nomen ejus, et cuncta opera ejus praedicent infidelibus et incredulis, quatenus et ipsi convertantur ad fidem Christi, et in omni orbe mirabilia et magnalia ejus praedicent, et qualiter sua miseratione nos redemit, cum perditi essemus. « Exsulta et lauda, habitatio Sion: quia magnus in medio tui sanctus Israel. » Hortat
Abbreviated transcription (Latin):
non . ec̃. illã re edificatã post modum.
sed ut quidam dicunt lacus ibi ⁊ in me¬
dio eiꝰ plenus serpentib & arbusta
atq uirgulta in qͥb. morant᷑ bestiȩ &
aues : estq ibi uenatio regia. Sed qi
sunt ibi sicut insubsequentib. dr̃ por¬
tenta dȩmonũ : in habitabilis redditur.
Duȩ nãq. ciuitates potentissimȩ apud
medos ꝓbabilone ȩdificatȩ sunt : sele¬
utia & chesiphonte que adhuc mane¬
re dicunt᷑. Nec pon& ibi tentoria
arabs .i. saracenus : nec pastores fessi
labore post uestigia gregum requiescent
ibi. sed requiescent ibibestiȩ & replebunt᷑¬

Expanded text:
non esse illam reaedificatam postmodum: non esse illam reaedificatam postmodum: sed ut quidam dicunt lacus ibi est, in medio ejus plenus serpentibus, et arbusta, atque virgulta, in quibus morantur bestiae et aves: estque ibi venatio regia. Sed quia sunt ibi sicut in subsequentibus dicitur portenta daemonum, inhabitabilis redditur. Duae namque civitates potentissimae apud Medos pro Babylone aedificatae sunt: Selencia et Ctesiphonte, quae adhuc manere dicuntur. « Nec ponet ibi tentoria Arabs » id est Saracenus, « nec pastores fessi labore post vestigia gregum requiescent ibi. » « Sed requiescent ibi bestiae; et replebunt
Abbreviated transcription (Latin):
etati. ut cunctȩ domoꝵ diripiantur
opes : & in conspectu maritali. uexorum
Hic ostendit dcquib. gentib. suꝑius di¬
xerat : & nł onͥ ꝓpͥis uiribus. sod dĩ auxi¬
lio tã sublimis regni potentiã subuer¬
tisse a quo suscitati sunt contra chal¬
deos. Siquidẽ subiecti erant dialdȩis :
idõq nullo modo talia agerent isi
dõ uolente. Pariterq de scribit tãtam
.cẽ. sęuitiam medorũ atq ꝑsarum.
ut ardore sanguinis effundendi. aurũ.
⁊ argentũ ꝓnichilo deputent. ac sa¬
gittis suis lactenoes infantulos trans¬
uerb̾ent. Et erit babilon illa głiosa
in ragnis. id÷ que quondã fuit głiosa
in regnuis. indita insuꝑbia chaldeoꝵ¬
id ÷ inqua głiabant᷑ & suꝑbiebant chal¬
dei : erit destructa ⁊ subuersa indesola¬
tione. sicut subuertit as̃ sodomã & go¬
morram. Non habitabitur usq. infinẽ :¬
& non fundabitur a generatione ingene¬
fundabitur. In ueritate enĩ cenendũ ÷

Expanded text:
aetati, ut cunctae domorum diripiantur aetati, ut cunctae domorum diripiantur opes, et in conspectu maritali uxorum Hic ostendit de quibus gentibus superius dixerat: et non propriis viribus, sed Dei auxilio tam sublimis regni potentiam subvertisse, a quo suscitati sunt contra Chaldaeos. Siquidem subjecti erant Chaldaeis, ideoque nullo modo talia agerent nisi Deo volente. Pariterque describit tantam esse saevitiam Medorum atque Persarum, ut ardore sanguinis effundendi, aurum et argentum pro nihilo deputent, ac sagittis suis lactantes infantulos transverberent. « Et erit Babylon illa gloriosa in regnis, » id est quae quondam fuit gloriosa in regnis, « inclyta in superbia Chaldaeoid est in qua gloriabantur et superbiebant Chaldaei, erit destructa et subversa in desolatione, « sicut subvertit Deus Sodomam morram | non habitabitur usque in finem, et non fundabitur usque in generationes et genefundabitur. In veritate enim tenendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
babylonis qui dediuersis partibus
uenerut quib. prius defendebatur:
post quã capti fuerint reuertentur
adꝓpͥa qui potuerint gladium e¬
uad̾e hostium. Uel untuersi popłi
qui tenebantur inbabilone captiui
&e̾ serui. interfectis dominis aquib.
pͥus dominabantur: ad ꝓpria reuer¬
tencur. Om̃s qui inuentꝰ fuerit
inea: occi det̾. Et omĩs qui suꝑ uenerit.
sub audis ferre auxilium chaldȩis. ca¬
doe ingladio hostium. Qui non fugerit
& resistere uoluerit: mucrone punietur.
Qui uͦ ad hoc uenerit ut resistere uelit
similit̃ glacdio pumecur. In fantes
eoꝵ idt babilomorũ: allident siue
ꝑcutient in oculis eorũ. De hoc psal¬
mista longe ante p̃dixit. Beatus qͥte¬
nebit : ⁊ allid& paruulos suos ađ
petram. Diripientur domus id÷ familiȩ.¬
⁊ diuicie eorũ. & uxores eoꝵ uiolabunt᷑.
abhostib: in oculis eorũ. l manissima
uictoꝵ seuitia: ut nec innoxiȩ partat᷑

Expanded text:
Babylonis, qui de diversis partibus Babylonis, qui de diversis partibus venerint quibus prius defendebatur, postquam capti fuerint, revertentur ad propria, qui potuerint gladium evadere hostium; vel universi populi qui tenebantur in Babylone captivi et servi, interfectis dominis a quibus prius dominabantur, ad propria revertentur. « Omnis qui inventus fuerit, » in ea « occidetur: et omnis qui supervenerit, » subauditur ferre auxilium Chaldaeis, « cadet in gladio hostium. » Qui non fugerit et resistere voluerit, mucrone punietur; qui vero ad hoc venerit ut resistere velit, similiter gladic punietur. « Infantes eorum, » id est Babyloniorum, « allident » sive percutient in oculis eorum. De hoc Psalmista longe ante praedixit: « Beatus qui tenebit, et allidet parvulos suos ad petram . » « Diripientur domus » id est familiae et divitiae « eorum, et uxores eorum violabuntur » ab hostibus in oculis eorum. Immanissima victorum saevitia, ut nec innoxiae parcatur
Abbreviated transcription (Latin):
thronũ babylonis.  mouebit᷑ terra
Ae loco suo ꝓpt̃ indignationẽ dñi exer¬
cicuum: & ꝓpt̾ diem irȩ furoris cns.
icut supra ixinus destellarũ obum¬
bracione. qđ afflictis omĩa obumbra¬
ri uidentur: ita potest & istud intel¬
ligi. ut tantus t̾ror in uaserit eos ad¬
uenientib. medis & ꝑsis. ut non solũ
homines : sod eciã elem̃ta uidentur
contra eos insurgere. Lotest & ita m¬
telligi. ut eminente subuersion ie
babilonis glum conitruo sit ꝑ motũ.
t̃raq concussa sit funditus. Locest &
addiem iudicii non incongrue referri.
t erit quasi dãmula fugiens. & quasi
ouis: ⁊ non erit qui congregae. Adue¬
mentib medis ⁊ ꝑsis : fugient om̃s
bellatores babilonis a facie eorum
sicut dãmula fugit arugitu leonis
cui non auda resistere. neq ual &e
se lib̾are : &sicut ouis abululatu
lupoꝵ non habens defensorẽ neq
congregantem. Nnus quisq ad popłm
suum conuertetur : & singuli adtrã
suam fugient. Uniusi aipxiliatores

Expanded text:
terra de loco suo, propter indignationem Domini exercituum, et propter diem irae furoris ejus. » Sicut supra diximus de stellarum obumbratione, quod afflictis omnia obumbrari videntur: ita potest et istud intelligi, ut tantus terror invaserit eos advenientibus Medis et Persis, ut non solum homines, sed etiam elementa viderentur contra eos insurgere. Potest et ita intelligi, ut, imminente subversione Babylonis, coelum tonitruo sit permotum, terraque concussa sit funditus. Potest et ad diem judicii non incongrue referri. « Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis: et « non erit qui congreget. » Advenientibus Medis et Persis, fugient omnes bellatores Babylonis a facie eorum sicut damula fugit a rugitu leonis, cui non audet resistere, neque valet se liberare. Et sicut ovis ab ululatu luporum, non habens defensorem, neque congregantem: « unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. » Universi auxiliatores
Abbreviated transcription (Latin):
mundare apeccatis ꝑ multitudinem
sacrificioꝵ. qr̾ iuxta eadem templa
erant stontes. inquib. diluebantur
hostiȩ. Indelubris uoluptatis dicit:
qr̾ ante aras deoꝵ suorũ luxuriabant᷑.
&̾ omnẽ carnis uoluptatẽ explebant.
Sed ubi illi iram omĩpotentis dĩ contͣ
se maxime concitauerunt : ibi minat᷑
modo ꝓpħa habitare diuersa gencia
serpentium. & portenta demoniorũ.

Expanded text:
mundare a peccatis per multitudinem mundare a peccatis per multitudinem sacrificiorum; quia juxta eadem templa erant fontes, in quibus diluebantur hostiae. In delubris voluptatis dicit, quia ante aras deorum suorum luxuriabantur, et omnem carnis voluptatem explebant, sed ubi illi iram omnipotentis Dei contra se maxime concitaverunt: ibi minatur modo propheta habitare diversa genera serpentum, et portenta daemoniorum.
Abbreviated transcription (Latin):
indelubris uoluptatis. Propt̃ multi¬
tudinẽ bestiarũ & serpentiũ acdemo¬
nũ : non aud& quisquã pastorũ id est
deserti appetitor. ibidẽ habitare:
S trutio ais÷ mire magnitudinis. soli¬
tudinẽ quȩrens: quȩ hanc hab&e natu.¬
ram sicut phisici dicunt. ut oua sua o¬
bliuuscatur indeserto: ꝑquã om̃ia genera
auium solitudinẽ diligentiũ. &bidem
habitantium debemus intelligere. Pilosi
homines sunt sil uestres. hispidi. uł simii.
qui & incubones. uł satiri aquib. dam
uocantur : uł genera demonũ. Ululȩ s̃
bubones. tantę magnitudinis ut corui:
seduarus maculis resꝑsi. qui solent
rostrũ defigere in paludem. & fortit᷑
resonare. Sirenȩ dracones sunt crista¬
ci & alati. uel ut fabulȩ pcetarũ di¬
cunt. piscessunt marini: similitudinẽ
mulierũ habentes. Lossunt & sirediȩ:
portenta demonũ intelligi. A edes st̃:
domus magne. Delubra autẽ erant tem¬
pla deorum: quȩ dicebant᷑ adeludendo.
uł quod ibi sperarent se diluere. id ÷

Expanded text:
ris voluptatis. » Propter multitudinem bestiarum, et serpentium, ac daemonum non audet quisquam pastorum, id est deserti appetitor, ibidem habitare. Struthio avis est mirae magnitudinis, solitudinem quaerens: quae hanc habet naturam sicut physici dicunt ut ova sua obliviscatur in deserto: per quam omnia genera avium solitudinem diligentium, et ibidem habitantium, debemus intelligere. Pilosi homines sunt sylvestres, hispidi, vel simii, qui et incubones, vel satyri a quibusdam vocantur, vel genera daemonum. Ululae sunt bubones, tantae magnitudinis ut corvi, sed variis maculis repersi, qui solent rostrum defigere in paludem et fortiter resonare. Sirenae dracones sunt, cristati et alati, ut fabulae poetarum dicunt; pisces sunt marini, similitudinem mulierum habentes. Possunt et sirenae portenta daemonum intelligi. Aedes sunt domus magnae. Delubra autem erant templa deorum, quae dicebantur a deludendo, vel quod ibi sperarent se diluere, id est
Abbreviated transcription (Latin):
debit inlumine suo. Afflictis & intri¬
bulatione positis: cuncta obtenebrari
uident᷑. Uł ꝑsolẽ regem baltasar.
ꝑlunã reginã. ꝑstellas possumꝰ intel¬
ligere pͥncipes : qui om̃s in morte
obtenebrati sunt aduenientib. medis
& ꝑsis. Possumus ⁊ hoc referre addiẽ
extremi examinis: quãdo omĩa lumi¬
naria obtenebrari uidebuntur. cõ¬
ꝑatione maioris lumitus xp̃i.
ꝑ uisitabo suꝑ orbis mala. Propt̃
magnitudinẽ regni & ingentis
popłi multieudinẽ babilon orbis
appellat᷑ : & minat᷑ ei qđ uisitanda
sit nonibonũ sed inmalũ sui. ut
ubi fuerat pͥus innumerabilis t᷑ba
popłoꝵ ibi sit uastitas & desolatio
hominũ. Preciosior erit uir auro :¬
& homo mundo obriro. Quidqͥd
raro inuenitur : p̃ciosum ÷ Unde
hic dr̃. quia post destructionem
babilonis. ⁊ int̾fectionẽ popłi eius.
p̃ciosior erit uirauro: id ÷ rarior
in uemet᷑ uir babylonius quam aurũ.
Et homo babilonius similit̾ rarior ra¬

Expanded text:
debit in lumine suo. » Afflictis et in tridebit in lumine suo. » Afflictis et in tribulatione positis cuncta obtenebrari videntur; vel, per solem regem Balthasar, per lunam reginam, per stellas possumus intelligere principes, qui omnes in morte obtenebrati sunt, advenientibus Medis et Persis. Possumus et hoc referre ad diem extremi examinis, quando omnia luminaria obtenebrari videbuntur, comparatione majoris luminis Christi. « Et visitabo super orbis mala, » propter magnitudinem regni et ingentis populi multitudinem, Babylon orbis appellatur: sed minatur ei quod visitanda sit, non in bonum sed in malum sui, ut ubi fuerat prius innumerabilis turba populorum, ibi sit vastitas et desolatio hominum. « Pretiosior erit vir auro, et homo mundo obrizo. » Quidquid raro invenitur pretiosum est. Unde hic dBabylonis et interfectionem populi ejus, pretiosior erit vir auro, id est rarior invenietur vir Babylonius quam aurum. Et homo Babylonius similiter rarior in