comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numeros egyptioꝵ. & concursus syderũ. mensuraq
elementoꝵ extendit manũ suam morses. ut diuide¬
retur mare rubrũ: s diuine imꝑio potestatis obtẽ¬
ꝑauit. Unde & ip̃se arc. Dextera manus tua dñe głificata
est in uirtute : dextera manꝰ tua dñe confregit immicos.
Illo gͥ sca plebs eleua mentẽ tuã: & totũ animũ tuũ deo
confer. Non sic ds uidet: queadmodũ homo. D̾s in cor¬
de: homo in facie. Nec sic gͥ homo uidet: sicut deus.
Audis: qr d̾s uidie. & laudauit. Noli gͦ tuis oculis
t dixit ds̃. Fiat firmamentũ int̾ mediũ aquarũ:¬
& sit discernens int̃ aquã & aquã. Et factũ ẽ sic.
Audi uerbadi. Fiat dicit. Iubentis ẽ : non estimantis.
Imꝑit nature. Non possibilitati obtemꝑat : ñ mensu¬
rerũ est : sermo eiꝰ. finis est oꝑis. Fat inquit firmam̃tũ
inder mediũ aquaꝵ. firmũ est om̃e quod statuit ds̃.
Et satis pulchre p̃misit. fiat firmamentũ. antequam

Expanded text:
numeros Aegyptiorum et concursus siderum et mensuras numeros Aegyptiorum et concursus siderum et mensuras elementorum extendit manum suam Moyses, ut diuideretur mare rubrum, sed diuinae imperio potestatis obtemperans. unde et ipse ait: dextera manus tua, domine, glorificata est in uirtute, dextera manus tua, domine, confregit inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec sic igitur homo uidet quemadmodum deus. audis quia deus uidit et laudauit. noli igitur tuis oculis Et dixit deus: fiat firmamentum inter medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis, imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensurerum est, sermo eius finis est operis. \'fiat\' inquit \'fauorum inter mediam aquam\'. firmum est omne quod statuit deus. et satis pulchre praemisit ferunt firmamentum\\ antequam
Abbreviated transcription (Latin):
diei miaanda oꝑa. sermo nobis ꝓdeat: quoꝵ emmentia
ñ scđm tractatus nr̃i possibilitatẽm ÷ s scdm scriptoris ue¬
ritatẽ. ad laudem referenda ẽ creatoris. Uos gͥ queso. ut
naturalit̃ estimare que dicimꝰ : ꝓbabilit̾ ac simplici mente.
& sedulo ingenio pensare dignemini: ñ sod̾m philosoplie
traditiones. & inanem seductionem. suasoria ueri similia
colligentes : s scdm reguła ueritatis: que oraculis diuini
sermonis expͥmit᷑. & contemplatione tante maiestatis fide¬
liũ pectorib infundit᷑: qr scriptũ est. Confirma me
in uerbis tuis. Narrauer̃t mͥ iniusti ȩxercitationes:
uoluit fecit. abundans plenitudine diuinitatis sue. con¬
sideremꝰ que facta sunt: & nature possibilitatẽ interro¬
gemꝰ. Neq enĩ cũ in eugłio lȩpsum curaret. cecis
uisũ refunderet. ppłs qui aderat. & spectabat illa.
medicine ordinem recognouit : s potestatẽ domini
miratus. dedit ut scriptũ est. do laudem. Neq sedmn

Expanded text:
nobis prodeat, quorum eminentia non secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum scripturam ad laudem refe- renda est creatoris. uos igitur quaeso ut naturaliter aestimare quae dicimus probabiliter ac simplici mente et sedulo ingenio pensare dignemini, non secundum philosophiae traditiones et inanem seductionem suasoriae ueri similia colligentes, sed secundum regulam ueritatis, quae oraculis diuini sermonis exprimitur et contemplatione tantae maiestatis fidelium pectoribus infunditur, quia scriptum est: confirma me in uerbis tuis: narrauerunt mihi iniusti exercitationes,  qui omnia quae uoluit fecit abundans plenitudine diuinitatis suae, consideremus quae facta sunt et naturae possibilitatem interrogemus. neque enim cum in euangelio leprosum curaret, caecis uisum refunderet, populus qui aderat et spectabat illa medicinae ordinem recognouit, sed potestatem domini miratus dedit, ut scriptum est, deo laudem. neque secundum
Abbreviated transcription (Latin):
cte nune: et semper. et in omta secula
iem primum. uł potiꝰ unũ:
maneat enĩ & ꝓphetici p̃roga¬
tiua sermonis. ut potunmus
absoluimꝰ : in quo conditũ
celũ. terrã creatã. aquaꝵ
exundantiã circum fusam
aere. discretionẽ factã lucis

Expanded text:
 et semper et in omnia saecula iem primum uel potius unum — maneat enim ei pro- phetici praerogatiua sermonis — ut potuimus absoluimus. in quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, disc
Abbreviated transcription (Latin):
ut lariꝰ & benacꝰ ⁊ albanꝰ qͦ. aliiq plures. Quom̃ gͥ
una congregatio aquaꝵ: S quemadmodũ dicit᷑. qr
fecit dẽ duo luminaria. id. est solem & lunã: cũ sint
utis & stellaꝵ lumina : ita & una congregatio dr̃
cũ sint plurimȩ.Neq enĩ annumerantur.: que ñ

Expanded text:
ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures, quomodo ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures, quomodo una congregatio aquarum? Sed quemadmodum dicitur, quia fecit Deus duo luminaria, id est, solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina: ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
ras. qr potuit locoꝵ humilia. & campoꝵ aꝑta diffunde¬
re : sicut ipseait. Ante te ambulabo: & montes pla¬
nos faciam. Potuit etiã ipsa aquaꝵ uis ꝓfundiora ea
facere que insederat. tanto fluctuũ motu. tanto questu
concitatioris elementi: qui cotidie ima pelagi torquere.
& harenas uersare soleat de ꝓfundo. Quis deinde sciat.
in quantũ se illud magnũ & inausũ nauigantib atq
intẽ ptatũ nautis. fundat mare. qd̾ britannias frementi
includie equore: atq in ulteriora. & ipsis fabulis in ac¬
cessa secreta se porrigit:ᷤ Quis deinde colligat. quantũ
luerino & auerno initalia ⁊ tyberiadi qͦ in palestina. &
ei lacui qui int̾ palestinã & egyptũ arabie deserta p̃¬
tendie. partibq diuersis augusti atq traian. oet̾isq
ꝑ uniuersũ orbem. infusũ addiderit mare : ᷤ S fc̃ etiã
non confusi lacus & stagna. que ñ misceant᷑ fluctib:

Expanded text:
ras, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffunderas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: Ego ante te ambulabo, et montes planos faciam . Potuit etiam ipsa aquarum vis profundiora ea facere, quae insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas, vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit? Quis deinde non colligat quantum Lucrino et Averno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina, et ei lacui qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta protendit, portubusque diversis Augusti atque Trajani, caeterisque per universum orbem infusum addiderit mare? 16. Sed sunt etiam non confusi lacus, et stagna quae non miscentur fluctibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uniuersũ flumine stagnabant᷑. Nam ita oꝑta erant
om̃ia. Non enĩ diceret uisa est terra : nisi retecta
uł locis om̃ib eẽt demonstrata. Si diluuiũ noe tp̃r abs¬
condit & montes. quando aquaꝵ iam & suꝑ celos. et
infra firmamentũ fuerat facta discretio: quantomag̃
dubitari non potest. etiã montiũ uertices illa suꝑfusio¬
ne latuisse: Quo gͥ illa om̃is aquaꝵ redundantia de¬
riuata est: Que receptacula. eam tam continuam as¬
q conȩxam absorbere potuert̃ : De quo multus nobi
potest sermo suppetere. Primum. qr potuit creator om̃iũ
& ipsaꝵ terraꝵ spatia diffudere : qd̾ aliquatenꝰ confir¬
mantes ꝓpͥas posuert̃ sententias. Ego quid facere potu¬
erit ñ p̃termitto. qͥd fecerit qr aꝑte scripturaꝵ aucto¬
utate ñ didici quasi secretũ p̃tereo : ne forte etiam hinc
alias sibi questiones requirant. Assero tñ scđ̾m scriptu¬

Expanded text:
per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant omnia; non enim diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum redundantia derivata est? Quae receptacula eam tam continua atque connexa absorbere potuerunt? De quo multus nobis potest sermo suppetere. 15. Primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere; quod aliqui ante nos confirmantes, propria posuerunt sententia. Ego quid facere potuerit, non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Assero tamen secundum Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
chre habes : qr ds congregationes aquar uocauit maria.
Ita & una est generalis collectio que dicit᷑ mare: & multe
collectiones. que maria ꝓ regionib nuncupant᷑. Sicut
enĩ multȩ terre. ut affrica. hispania. tracia. macedonia.
sẏria. egrptus. gallia atq italia. ꝓ regionũ appellant᷑
uocabulis. & una est terra : ita multa dicunt᷑ ꝓ locorũ
appellationib maria. & unũ est mare : sicut ait ꝓpheta
dicens. Tui sunt celi & tua ẽ terra ÷ orbem terraꝵ & ple¬
niudinẽ eius tu fundasti : aquilonem & mare tu ereasti.
Et ad iob ipse dñs ait. Conclusi aũt mare portis. Nũe
quia de una collectione diximꝰ : illud oceurrit. utrũ cũ
ꝑ om̃e fere terrare aut suꝑ terrã fuerint diffuse .⁊ que per
uallestria agroꝵ. concaua montiũ. planiciemq campoꝵ.¬
in modũ equoris congregatio fusas una potuerit omnes
aquas illas reciꝑe: atq exinanire terras. que ante fuso

Expanded text:
chre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. chre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncupantur. sicut enim multae terSyria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et tua est terra, orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti, Aquilonem et mare tu creasti . Et ad Job ipse Dominus ait: Conclusi autem mare portis . 14. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit; utrum cum per omnem fere terram et super terram fuerint diffusae aquae per vallestria agrorum, concava montium, planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso
Abbreviated transcription (Latin):
num. & adriaticũ. & indicũ. & egyptiũ. & ponticũ. &
ppontide. & hellespontũ. & euxinũ : egeũ. ionicũ. athlan¬
ticũ. Pleriq etiam creticũ. & septentrionale caspium
appellant mare. Unde & consideremꝰ scripture uerba:
que librato sunt trutinata examine. Colligat᷑ inquit
aqua in eollectione una.Una aquaꝵ iugisq & conti¬
nua congregatio nc̃ est : s diuersi sinus maris. ut quidã
de scriptorib forensib ait. Nanq portus marisuri:
sinus amplissimꝰ. Merito in diuersis locis diuersa st̃
lomma: qr uocabula aquis ex regionũ uocabulis ad¬
heserunt. Una aũt congregatio aquar: eo qd̾ iugis
unda atq continua ab indico mari usq ad gaditani oram
litoris. & inde mare rubrũ. extremo cucũfusũ orbem terraꝵ
includit occeano. Interius qͦ tẏrreno adrias. adrie cetera ma¬
ria miscent᷑ : nominib distincta. ñ fluctib. Unde pul¬

Expanded text:
num et Hadriaticum et Indicum num et Hadriaticum et Indicum Propontidem et Ellespontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pul
Abbreviated transcription (Latin):
egyptio pelago misceret᷑: Deniq docent hoc. qd̾ uolue¬
rint hac duo sibi maria conectere. atq iuse transfundẽ
sesostris egrptius. qui antiquior fuit ÷ & darius medus.
qui maioris contuitu potentie. in effectũ uoluit addude
qđ ab indigena fuerat ante temptatũ. Que res in m¬
dicio est. qd̾ suꝑius est mare indicũ. in quo mare rubrum
quã equor egrptiũ. qd̃ inferiꝰ alluit. & fortasse ne latis
se mare effunderet de suꝑiorib ad inferiora p̃cipitans: ideo
molimina sua rex uterq reuocauit. Quero nc̃. cũ dixe¬
rit. colligat᷑ aqua in collectione una. quomͣ diffusas ꝑlacuᷤ.
paludes. stagna aquas. & suꝑfusas uallib & campis. oĩbꝰq
planiorib locis. currentes fontib atq fluminib. una po¬
tuerit reciꝑe collectio: aut quomͦ una collectio. cũ hodieq
diuersa sint maria. Nam &. occeaũ in are dicimꝰ. & tyrre¬

Expanded text:
Aegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uolueAegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est quod superius est mare Indicum, in quo mare rubrum, quam aequor Aegyptium, quod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex uterque reuocauit. Quaero nunc cum dixerit: colligatur aqua in congregationem unam, quomodo diffusas per lacus paludes stagna 25 aquas et superfusas uallibus et campis omnibusque planioribus locis currentes fontibus atque fluminibus una potuerit recipere collectio, aut quomodo una collectio, cum hodieque diuersa sint maria? nam et oceanum mare dicimus et TTrre
Abbreviated transcription (Latin):
bem ad iob int̾ alia. etiam de maris claustro. Posui
ei fines: apponens claustra & portas. Dixi autẽ ei.
Uisq huc uenie s. nec transgredieris : s in te ipso con
ter undosũ. ita ut in altũ fluctus eiꝰ tanquã mons aq̃
p̃ruptꝰ insurgant. ubi impetũ suũ ad littus illiserit.
in spumas resolui. repagulis quibusda harene hum¬
lis reꝑcussum : sodm qd̾ scriptũ est. aut ñ timebis
me dicit dñs. qui posui harenã fines maris :  Infirmᷤ¬
simo itaq omniũ uilis sabulomis puluere. uis maris
in tempestate cohibetur : & uelut habenis qͥbꝰda
celestis imꝑii. ap̃scripto sibi fine reuocat᷑: uolenti¬
q equoris motus in sese frangit᷑ : atq in reductos
sinus suos seinditur. Ceterũ nisi uis statuti celestis inhibe¬
ret: qͥd obstaret. quin ꝑ planaegypti. que maxime hu¬
miliorib iacens uallib. campestris asserit᷑. mare rubrum

Expanded text:
bem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui bem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso contter undosum, praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in reductos sinus suos scinditur. ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum
Abbreviated transcription (Latin):
uerti: quando petra aquas flurit. & ferrũ aque suꝑna¬
tauut : qd̾ utiq hehseus orando facere meruit. ñ impe¬
ando. Si gͥ hehy seus ferrũ leuaut̃ cont᷑ natinã arpͥe
aquas mouere non potuit: S mouit: qui potuit dicere. la
facit. Itaq pari exemplo dictũ accipe. congieget᷑ aqua.
& congregata est. Dicendo aũt congreget᷑. non solum
mouit eam de celo: s etiã statuit in loco: ut ñ p̃t̃flueret.
s maneret. Hoc itaq maioris miraculi ẽ. quomͦ om̃s
congregationẽs in unã congregationem defluxerint:
& una congregatio ñ adimpleta sit. Nam & scriptura
hoc int̾ mirabilia constituit: dicendo. Om̃s torrentes
pta gͥ imposito fine maria claudunt᷑. ne suꝑfusa t̃¬
ris. inundent om̃ia: & destituto aruoꝵ eultu. munꝰ
terrene fecunditatis impediant. Cognoscant gͦ hoc
diuini ẽẽ p̃cepti: oꝑationisq celestis . Ait enĩ dñs ꝑ nu¬

Expanded text:
uerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernauerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potufacit. Itaque pari exemplo dictum accipe: Congregetur aqua, et congregata est. Dicendo autem congregetur, non solum movit eam de loco: sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. Hoc itaque majoris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint, et una congregatio non adimpleta sit. Nam et Scriptura hoc inter mirabilia constituit, dicendo: Omnes torrentes pta igitur imposito fine maria clauduntur, ne superfusa terris inundent omnia, et destituto arvorum cultu, munus terrenae fecunditatis impediant; cognoscant igitur divini esse praecepti, operationisque coelestis. Ait enim Dominus per nu
Abbreviated transcription (Latin):
aque clamat dauid: & torrentes inundauert̃. Et alibi.
Suꝑ montes stabunt aque. Habes in eugłio. qd̾ cum
grauis eẽt ꝓcella. & magnus ininari motꝰ. ita ut trepida¬
rent apłi naufragii ꝑiculũ: excitauer̃t dormientem in
puppi dñm iħm: & surgens. imꝑauit uento & mari.
Sedata tempestas fit: refusa tranqͥllitas. Qui potuit
imꝑio totũ mare sedare ⁊ ñ potuit aquas imꝑio mouere :
atqui in diluuio sic accipimꝰ. qd̾ eruꝑint fontes abyssi:
& qd̾ induxerit postea sp̃m. & siccauerit aquã. Si nolũt
uel hoc concedant : potuisse inimisso uento aquaᷤcuriere :
quod cotidie uidemꝰ in mari: ut inde aque currant. unde
flauerit uentus. Si temꝑr moysi excitato austro uali¬
do. siccatũ est mare : eodem modo siccari ñ potuit aomg̃¬
gatio aquaꝵ. & in mare ꝓfluere aqua. que postea
diuisa est a ꝓfundo: Sed discant naturam possẽ con¬

Expanded text:
aquae clamat Dauid et torrentes inundaueruutinundauerunt et alibi aquae clamat Dauid et torrentes inundaueruutinundauerunt et alibi super montes stabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et siccauerit aquam. si nolunt mconuersura, uel hoc concedant potuisse immisso uento aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse con
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror : qd in suꝑficie eiꝰ equalitas sit. Respondi scdm
illoꝵ ꝓpositũ. Illi nunc respondeant mͥ: sinunquã udunt
fontes ex inferiorib scaturire .: de pauimento aquã sur¬
gere. Quis eã cogit Unde prumpit e ᷤᷤ Qũeadmodũ
non deficit: Quomͦ fit. ut ima solidiora. undã uomant:
Hec scđm occulte secreta nature. Ceterũ quis ignorat.
qđ rapido plerunq impetu in ima descendens. insuꝑiora
se subrigat. atq in suꝑciliũ montis attollat ⁊ plerunq etiam
canalib manũ artificis deriuata. quantũ descendent. tantũ
rirsus ascendat: Itaq si uł impetu suo fertur. uł artificis
ingenio cont̾ naturã suã ducit᷑. & eleuat᷑ : miramini si diu¬
uerit aquas maris. ut scriptũ est: quomͦ eduxerit de petra
aquam. Qui potuit de petra educere aquã que ñ erat: ñ
potuit aquã educere que erat: Pcussit petrã. & fluxer̾t

Expanded text:
arbitror, quod superficies eius aequalis sit. respondi secundum arbitror, quod superficies eius aequalis sit. respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam uiderunt fontes ex inferioribus scaturrire, de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuuerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit petram, et fluxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Cepit labi aqua. & in unã fluere congregationẽ : que ante
erat diffusa ꝑ terras. & plurimis receptaculis inherebat.
Cursũ eiꝰ ante ñ legi : motus eiꝰ ante ñ didier̾. nec ocłs meus
uidit. nec auris auduitt. Stabat aqua diuersis locis : ad
uocem di mota est. Nonne uidet᷑ qr naturã ei huicemo¬
di. uex dĩ fecit ÷ & secuta ẽ creatura p̃ceptũ. & usũ fecit ex
lege :  Prima enĩ constitutionis lex: formã in posterũ dere¬
liquit. Deniq diem semel fecit. & noctem: ex illo manet
utriusq successio. & diurna repuratio. Iussa est etiã aqua
curiere in congregationẽ: & exillo currit. Fontes labũ¬
tur in fluuios ⁊ infieta currunt flumina : lacꝰ deruantur
in maria: ipsa se aqua p̃cedit. urget. & sequit᷑: unus est
diactus. unũ corpus: & cũ sit altitudo diuersa: indisereta
tamen dorsi eiꝰ est equalitas. Unde & equor appellatum

Expanded text:
coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deriuantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. unde et aequor adpellatum
Abbreviated transcription (Latin):
ridam: que ante ñ uidebat᷑. Iterũ questiones aliaᷤ
serunt. dicentes. Si in congregationib diuersis aqua
eret  quomꝰ si ille congregationes in suꝑiorib erant. ñ
defluebat aqua ad eum locũ. ad quem post dñi imꝑi¬
un diruiata est : Natura enĩ aquaꝵ: sponte in in¬
feror plabie᷑. Si uͦ in inferiorib erant illȩ congrega¬
tnes: quom̃ cont᷑ naturã suã aqua ad supiora con¬
senit  Itaq aut scđm naturales cursus imperio n
eguit: aut contra naturã imꝑio ꝓficere non potuit. Cui questi¬
oni facile respondebo: simͥ. ipsi ante respondeant. ante p̃ce¬
ptum dñi. hanc aquaꝵe fuisse naturã. ut laberet᷑. ut flueret:
Non enĩ ex usu h oc habet ceteroꝵ elementoꝵ: s speciale et
ꝓpͥum : non ex quoda ordine÷ s magis ex uoluntate & oꝑa¬
tione dĩ summi. Quid uisserit d̾s audiunt. Uoxaũt di effi¬
ciens natura est : eam uocem effectus oꝑationis impleuit.

Expanded text:
aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit.
Abbreviated transcription (Latin):
conditionẽ: ñ ad diumȩ maiestatẽ nature. que utique
om̃ia uidet. S ut aduertatis qr ñ quasi nr̃i ingeni ꝓ¬
bandi grã. s ur̃e causa instructionis suscepimus hunc
tractandi laborem: astipulante nobis lectionis serie te¬
stificam̃: que aꝑte ꝓbat. post congregationẽ aque que
erat suꝑ terrã. & post diruationem eiꝰ in mari. appa¬
ruisse aridam. Desinant gͦ anobis: qui dialecticis dispu¬
tationib mouere negocia solent. dicentes. Quomͦ terra
inuisibilis. cũ om̃i corpori naturalit̾ species & color insit:
om̃is aũt color sit subiectus aspectuiᷤ Clamat di uox.
Congregent᷑ aque: & appareat arida. Et iterũ scriptura
dicit. Congregata est aqua in congregationem unam:
& appariit arida. Quid opꝰ fuit iterare : nisi occurren¬
non diri inuisibilem scdm naturã: s sodm suꝑfusionẽ
aquaꝵe Deniq addidit. sublato uelamine. apparuisse

Expanded text:
condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique omnia uidet. sed ut aduertatis quia non quasi nostri ingenii probandi gratia, sed uestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occurrennon dixi inuisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparuisse
Abbreviated transcription (Latin):
firmata est & p̃parata ÷ qui sicut flumina puro in eam
undiq fonte decurritis : de quib dictũ est. Fleuauert̃
flumina dñe. eleuauert̃ flumina uocẽ fuã: auooe aqͦꝵ
multars. & addidit. Mirabiles elationes maris: mi¬
rabilis in excelsis dñs. Bona flumina. Hausistis em̃
ex illo ꝑenni & pleno fonde. quo fluitis: qui ait uo¬
bis. Qui credit in me : ficut scriptura dixit. flumina
de uentre eiꝰ fluent aque uiue. Hoc aũt dicebat
de sp̃u quem incipiebant acciꝑe qui credituri erant
in eũ. Sed iam quasi boni iordanis fluenta reuerti¬
mini mecũ in originem. Congregetur inquit aqua
que sub celo est in congregationem unã: & appareat
arida. Et factum est sic. fortasse parum crediderit aliqͥs
suꝑiorib sermonib nr̃is: quib tractauimꝰ inuisibilem
iđo fuisse terrã. qd aquis oꝑta. tegeret᷑. ut corporeis ocłis
ñposset uideri. Ad se enĩ ꝓpͥħa retulit. hoc est. ad mam

Expanded text:
confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam a voce aquarum multarum rabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo perenni et pleno fonte, quo adsumpserit, qui ait uobis: qui credit in me, sicut dixit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem. Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in congregationem unam, et appareat arida. et factum est sic. fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractauimus inuisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset uideri. ad se enim propheta rettulit, hoc est ad nostram
Abbreviated transcription (Latin):
s hanc pulcherrimã mundi fabricam. hanc distantẽ inter
se elementoꝵ copulam ÷ celũ sicut camerã extensũ. ut in¬
habitantes in hoc mundo tegat: terrã ad oꝑanđu datã÷
diffusũ aerem. clausa maria: ppłm hunc diuine oꝑatio¬
nis organũ. in quo diuini modulamen resulcet oraculi.
& dĩ sp̃c intus oꝑetur ÷ tempłu istud. sacrariũ trinitatis.
sc̃itatis domiciliũ. eccłiam sc̃am. in qua refulgent aulea ce¬
lestia : de quib dictum est. Dilata locũ tab̾naculoꝵ
tuoꝵ. & auleoꝵs tuoꝵ : fige. ne parcas. Longiores fac
funculos tuos: & palos tuos confirma. Adhuc in dex¬
tram & simstrã extendes: & sementuũ gentes hepadi¬
tate possidebit : & ciuitates desertas inhabitabis. Ha¬
bet gͦ aulea quib acculit bonam uitã: peccata teꝗit.
culpam obumbrat. Hec est eccłia. que suꝑ maria
fundata est: & suꝑ flumina p̃parata. Supͣ uos enim

Expanded text:
sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, caelum sicut cameram extentum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc diuinae operationis organum, in quo diuini modulamen resultet oraculi et dei spiritus intus operetur, templum istud, sacrarium trinitatis, sanctitatis domicilium, ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea caelestia, de quibus dictum est: dilata locum tabernaculorum tuorum et aulaeorum tuorum, fige, ne parcas, longiores fac funiculos tuos et palos tuos confirma, adhuc in dextra et sinistra extende: et semen tuum gentes hereditate possidebunt, et ciuitates desertas inhabitabis. habet ergo aulaea, quibus adtollit bonam uitam, peccata tegit, culpam obumbrat. haec est ecclesia, quae super maria fundata est, et super flumina praeparata. Supra vos enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑantia. palus est incontinentia : in qua uolutabra libidi¬
num sunt. bestiarũ murmura. latibula passionum: ubi
uersant᷑ quicunq incid̾int. & ñ emergunt: ubi labunt᷑
pedum uestigia. fluitant singłoꝵ incessus: ubi fulice se
dum lauant᷑. polluunt: ubi flebiles desuꝑ gemitus colũ¬
borum: ubi pigra testudo cenoso heret in gurgite. Demq
aper in palude: ceruis ad fontes. E &x omni gͥ palude
ubi quasi ranȩ ueterem canebant querelam. congregata
est fides. puritas animi. mentisq simplicitas ÷ congre¬
gata est aqua ex omni lacu & ex omni fouea. ut nemo
inuiaem diligant : om̃s se inticem foueant. & quasi unũ
corpiis diuersa se membra sustentent: quos ñ mortiferi
eantus acromatũ scenicoꝵ. qui mentẽ emolliant ad a¬
mores: s concentuis eocłie. s consona cnra dei laudes
ppsi uar. & pia uita delectet: quib non pur purea¬
peripetasmata. non aulea p̃ciosa spectare uoluptatis sit.

Expanded text:
perantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidiperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur palude, ubi quasi ranae ueterem canebant querellam, congregata est fides, congregata est puritas animi mentisque simplicitas. Congregata est aqua ex omni lacu et ex omni fouea, ut nemo mnes se inuicem diligant, omnes se inuicem foueant et quasi unum corpus diuersa se membra sustentent, quos non mortiferi cantus acroamatum scaenicorum, quae mentem emolliant ad amores, sed concentus ecclesiae, sed consona circa dei laudes populi uox et pia uita delectet, quibus non purpureaperipetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit,
Abbreviated transcription (Latin):
fugere : quando d̾s p̃cipit. Hanc imitem᷑ aquã: & unã
congregationẽ dñi. unam eccłiam nouerimꝰ. Cong̃gata
est hic quondam aqua ex omni ualle : ex omni palude.
ex omni lacu. Uallis est heresis ÷ uallis est gentilitas: qr deus
gentilitate fletus & meror. Unde art. Disposiuit in conualle
fletus. E x om̃i gͥ ualle congiegatus ẽ ppłs catholieus. Iam
non multȩ congregationes sunt: s una est comgregatio. u¬
na eccłia. Dictum est & hic. congregetur aqua ex om̃i ualle :¬
& facta est congiegatio spiritalis. factus ẽ umis ppls: exhe¬
reticis & gentilib repleta eocłia est. Uallis est scena. ualliᷤ
est curus: ubi currit mendax equus ad salutẽ : ubi humi¬
lis & abiecta contentio: ubi litiũ feda deformitas. Ex his
gͥ qui curo inherere consueuerant fides creuit eccłie: coti¬
dianus cetus auget᷑. Palus est lururia. palus est intem¬

Expanded text:
fugere, quando Deus praecipit. Hanc imitemur aquam et unam fugere, quando Deus praecipit. Hanc imitemur aquam et unam congregationem Domini, unam Ecclesiam noverimus. Congregata est hic quondam aqua ex oex omni lacu. uallis est haeresis, uallis est gentilitas, quia deus in haeresi et gentilitate fletus et maeror. unde ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam non multae congregationes sunt, sed una est congregatio, una ecclesia. dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus repleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuerant fides creuit ecclesiae, merularum coetus augetur. palus est luxuria, palus est intem
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑio di insensibilia elementa parere : & homines ñ obedire.
quib sensus ab ipso tributus auctore est. Et fortasse hic
pudor fecerit. ut hodie plures conueniretis : ne quo die
congregata est aqua in congregatione una: eo die populus
nequaquã congregatus in ecclesia dñi uideret᷑. Nec hoc so¬
lum obedientis aque exemplũ habemꝰ. Nam & alibi seͥptũ
est. Uidđunt te aque ds̃: uidunt te aque. & timuer̾t. Neq
enĩ ueri simile s̃i uidet᷑ de aquis dictũ: quando alibi qͦ idem
ꝓpħa ait. Mare uidit. & fugit: iordanis conuersus ẽretrorsũ.
Hoc enĩ uere factũ quis ignorat. qd̾ hebreoꝵs transitũ mare
fugerit. quando se unda diuisit. transiuit ppłs puluerulen¬
to uestigio ⁊ ꝑisse mare credens. fugisse fluctus : Deniq
credidit hoc egyptius : ingressus est: s illis rediit unda
que fugerat. Houit gͦ aqua & congregari. & timere. &

Expanded text:
imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus sensus ab ipso tributus est auctore. Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, eo die populus nequaquam congregatus in Ecclesiam Domini videretur. 2. Nec hoc solum obedientis aquae exemplum habemus; nam et alibi scriptum est: uiderunt te aquae, deus, uiderunt te aquae et timuerunt. neque enim ueri simile non uidetur de aquis dictum, quando alibi quoque item propheta ait: mare uidit et fugit, Iordanes conuersus est retrorsum. Hoc enim vere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitum mare fugerit, quando se unda divisit; transivit populus pulverulento vestigio, perisse mare credens, fugisse fluctus? Denique credidit hoc Aegyptius, et ingressus est: sed illi rediit unda, quae fugerat. Novit ergo aqua et congregari, et timere, et
Abbreviated transcription (Latin):
deceat & in toto÷ ut in singłis gr̃a: in om̃ib forme conue¬
mentis pulchritudo laudetur. Sed iam etiam seds̃ nob̾
claudat᷑ die s: ne dum opus astruimꝰ firmamenti. infirini¬
ores eos qui audiunt dicendi plixitate faciamꝰ. dũ in no¬
cte sermo ꝓducit᷑. que adhuc carens lune stellarumq
lumine.⁊ nondũ eñ luminaria creata sunt. celi obscuri¬
tete possit afferre remeantib : simul ut eibo potuq cu¬
rentur corpora ÷ ne animis epulantib. fragilitas carnis
de nocturno quoq ieiunio queratur: Explicit dies
mone nascitur : qui ortus ẽ in
lectione. Preclarus dies. qui
terram anaufragio liberauit :
dicente deo. C ongregetur
aqua que est sub celo. in congre¬
gatione una. De quo p̃fationẽ
adoriri placet. Congregetur
aqua. dictũ est. & congregata
est: & frequenter dicit᷑. cong̃¬
getur ppłs. &. ñ congregatur. Non mediocris pudoris est.

Expanded text:
deceat et in toto, ut in singulis gratia, in omnibus formae conuedeceat et in toto, ut in singulis gratia, in omnibus formae conuenientis plenitudo laudetur. sed iam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos qui audiunt dicendi florentibus faciamus, dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae stellarumque lumine — nondum enim luminaria creata sunt caeli — obscuritatem possit adferre remeantibus: simul ut cibo potuque curentur corpora, ne animis epulantibus fragilitas carnis de nocturno quoque ieiunio conqueratur. DIES mone nascatur, qui ortus est in lectione. Praeclarus dies, qui terram a naufragio liberavit, dicente Deo: Congregetur aqua quae est sub coelo in congregatione una . De quo praefationem adoriri placet. Congregetur aqua dictum est, et congregata est; et frequenter dicitur, Congregetur populus, et non congregatur. Non mediocris pudor est
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si arriani noluit. eunomiani reclament. radicis de¬
generis fructus deterior: U idit inquit ds̃ qr bonum.
Solent artifices singła pͥus facere. & postea habili cõmissio¬
ne conectere.: ut qui uultus hominũ uł corpora excudunt
de marmore. uł ere fingunt. uł ceris expͥmunt: ñ tamen
sciunt que madmodũ sibi possint membra singla ꝯuenire :¬
& quid gr̃e afferat futura conexio: & ido aut laudare
non audent. aut ꝓ parte laudant. Ds uͦ tanquam esti¬
mator uniuersitatis. p̃uidens que futura sunt. quasi ꝑfecta
im laudat. que adhuc in pͥmi operis exordio sunt: finem
oꝑis cognitione p̃ueniens. Nec mirum: apud quem rerũ
ꝑfectio ñ in confũmatione oꝑis ÷ s in sue p̃destinatione est
uoluntatis. Laudat singła quasi conuementia futuris:
laudat plenitudinẽ. singłor uenustate compositam. Illa
enĩ est uera pulchritudo. & in singłis membris eẽ quod

Expanded text:
etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis deetiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est. solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus hominum uel corpora excudunt de marmore uel aere fingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra singula conuenire et quid gratiae adferat futura conexio. et ideo aut laudare non audent aut pro parte laudant, deus uero tamquam aestimator uniuersitatis praeuidens quae futura sunt quasi perfecta iam laudat quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeueniens. nec mirum apud quem rerum perfectio non in consummatione operis, sed in suae praedestinatione est uoluntatis. laudat singula quasi conuenientia futuris, laudat plenitudinem singulorum uenustate conpositam. illa est enim uera pulchritudo et in singulis membris esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
filii : & audit patrem filius semꝑ. & pater filiũ: ꝑ u¬
nitatem nature. uoluntatis. atq substantie. Deniq
testatur hoc in eugłio suo filius: dicens ad patrem.
Sciebam qd̃ semꝑ me audis. Imago est enĩ inuisibilis
dei filius : om̃ia patris quasi imago exprimit: om̃ia
eius quasi splendor głe illuminat nobis atq manifestat.
idet & filius patris opꝰ. sicut & pater filii: sicut
ipse filius declarauit. Non potest filius facere qͥq
patren: & uidet ꝑ secretũ inuisibilis nature: & audit
similiter. Deniq ait. Sicut audio udico: & iudiciũ
meũ uerũ est : qr solus ñ sum. s ego. &. qui me misit
pater. Hoc mysticũ est: illud morale. Widit mͥ:
ꝓbauit mͥ. Qđ ds̃ ꝓbauit. tu rep̃hensibile ne dixeris:
qm̃ quod ds̃ mundauit tu ne comimine dixeris. scriptũtibi
esse meministi. Ergo bonum nomen di ne blasphemes.
Si firmamentũ bonum : quantomagis bonus eiꝰcreator:

Expanded text:
filii, et audit patrem filius semper et pater filium per ufilii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem: sciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a sepatrem et uidet per secretum inuisibilis naturae et audit similiter. deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uidit mihi, probauit mihi. quod deus probauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator,
Abbreviated transcription (Latin):
b&& intendit: s defimuit plenitudini gre ꝯuenire.
ut michi iudicium eiꝰ cognosceret᷑. Nos enĩ uolumus etiã
de his que diuma sunt. disputare. Et quid mirũ. si de oꝑe
tractare possint : qui de ipsius oꝑatoris generatione faci¬
unt questiones :  Ipsum in iudiciũ uocant: ipsum ineqͦ¬
lem atq degenerem disserere conant᷑. Ideo legis: & dirit
ds. & fecit ds. Fodem pater & filiꝰ maiestatis honorant᷑
nomine. & uidit ds quia bonum dixit. tanquã om̃ia
que pater uellet sciens: & uidit tanquã om̃ia que filius
faceret scientia tenens. & efficiens oꝑatione consorti. Ui¬
dit qr bonum : non utiq cognouit qd̃ nesciebat.⁊ sed
ꝓbauit qd̃ placebat. Non quasi incognitũ placuit opͦ.
qr nec quasi incognitus pat̃. qui complacuit in filio:
sicut scriptũ est. Hic est filiꝰ m̃s dilectus: in quo com¬
placui. Scit aũt semꝑ filius uoluntatẽ patris. & pat̃

Expanded text:
bus intendit, sed definiuit plenitudini gratiae conuenire, bus intendit, sed definiuit plenitudini gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae diuina sunt disputare. et quid mirum, si de opere retractare possint qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? ipsum in iudicium uocant, ipsum inaequalem atque degenerem adserere conantur. ideo legis et \'diiit \'fecit deus\': eodem pater et filius maiestatis honorantur nomine. et uidit deus quia bonum. dixit tamquam omnia quae pater uellet scienti et uidit tamquam omnia quae filius faceret scientia tenens et efficiens operatione consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat. non quasi incognitum placuit opus, quia nec quasi incognitus pater, qui conplacuit in filio, sicut scriptum est: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui. scit autem semper filius uoluntatem patris et pater
Abbreviated transcription (Latin):
firmamentũ. S ñ quasi spiritalia. s quasi oꝑa mundi e¬
narrant : que madmodũ supͣ diximꝰ. Alii qͦ purificatorias
uirtutes interp̃tati sunt aquas. que suꝑ celos sunt. Ccce¬
pimus hec quasi ad tractatus decorem: nobis tamen ñ alienũ
uidetur atq absurdũ. si aliquas ueras ꝓpter illam causã
quã diximꝰ intelligamꝰ. Nam & ros & gelui. & frigus
& estus. sodm ymnũ ꝓpheticũ benedicunt dñm: bene
dicit & terra. & illa ñ ad intelligibiles naturas refermmꝰ:
s adueritatẽ. Laudant etiam dracones dñm : qr natura
eoꝵs & species cũ uidet᷑. ñ minimũ uł decoris offundit.:
uel inesse rationis ostendit:
idit ds̃ qr bonum est. Facit filius quod uult
pater : laudat pat̾ quod facit filius. Nichil in
iAlo nature degeneris inuenit᷑ : curus opus apaterna ñ
degenerat uoluntate. Uidit : utiq non oculis corporali¬

Expanded text:
firmamentum, sed non quasi spiritalia, sed quasi opera mundi efirmamentum, sed non quasi spiritalia, sed quasi opera mundi enarrant, quemadmodum supra diximus. alii quoque purificatorias uirtutes interpretati sunt aquas, quae super caelos sunt. accipimus haec quasi ad tractatus decorem, nobis tamen non alienum uidetur atque absurdum, si aquas ueras propter illam causam quam diximus intellegamus. nam et ros et gelus et frigus et aestus secundum hymnum propheticum benedicunt >: et stellas non ad intellegibiles naturas referimus, sed ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporali
Abbreviated transcription (Latin):
humorem: quando nullis exclusus nubibꝰ ymber
rumpit᷑. Est etiam ferreũ celũ. subobscurus aer:
p̃ssus atq nebulosus colore ferrugineo. Quando
rigore frigoris stringitur terra: tunc ueluti suꝑ caput
nr̃m humor suspensus uidet᷑. & ꝑ mom̃ta innumera¬
iminere. Plerunq etiam glacialib uentoꝵ flatib rigen.¬
tes aque solidant᷑ in niuẽ: & rupto aere. nix fundit᷑. Neq
enĩ firmam̃tũ hoc potest sine aliquo rumpi fragore: ideo
& firmamentũ dicit᷑. qd̃ non sit inualidũ. nec remissum.
Unde & de tonitrib. que concepto intra sinũ nubium
sp̃u. cũ se uehement̾ erupturꝰ eliserit. magno concrepant
sonitu: aic scriptura. Firmans tonitrua. A firmitate gͦ
firmamentũ est nuncupatũ. uł qd diuina uirtute firma¬
tum sit: sicut scriptura nos docet. dicens. Laudate eũ in
firmamento uirtutis eiꝰ. Nec p̃terit. retulisse aliquos. celos
& ido laudare celos. uł enarrare głam dĩ. ⁊ annunciare

Expanded text:
umorem, quando nullus nubibus imber umorem, quando nullus nubibus imber rumpitur. est etiam ferreum caelum subobscurus aer pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra. tunc ueluti super caput nostrum umor suspensus uidetur et per momenta inminere. plerumque etiam glacialibus uentorum flatibus rigentes aquae solidantur in niuem et rupto aere nix funditur. neque enim firmamentum hoc potest sine aliquo rumpi fragore. ideo et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de tonitribus, quae concepto intra sinum nubium spiritu, cum se uehementer erupturus inliserit, magno concrepant sonitu, ait scriptura: firmans tonitru. a firmitate ergo firmamentum est nuncupatum uel quod diuina uirtute firmatum sit, sicut et scriptura nos docet dicens: laudate eum in firmamento uirtutis eius. nec praeterit rettulisse aliquos caelos et ideo laudare caelos uel enarrare gloriam dei, annuntiare
Abbreviated transcription (Latin):
est. orpariõc nucupat᷑ : qr lucidꝰ est. tanquã insibilis.
circa firmamentũ celi: eo qd potestates que sunt in illo
uisibili loco spectent hec om̃ia. & subiecta suis habeant
conspectib. Deniq clusũ celũ dictũ est temporib
helye. quand o ahab & iezabel ꝑfidia regnabat: cum
ppł̃s regali sacrilegio deseriuret: eo qd nemo ad celos o¬
culos erigebat. Nemo eiꝰ auctorem uenerabat᷑: s li¬
gna & lapides adorabant. Unde hoc colligimꝰ. qr & in
maledictionib ppłi ifrł dirit ds̃. erit tͥ celũ suꝑ caput
tuũ eresi: & terra tua ferrea : quando p̃ciũ ꝑfidieluenᷤᷤ
ppłs iudeoꝵ. intemꝑie celi. & terre infecunditate mul¬
tatur. De celo enĩ est causa fertilitatis. Deniq & moy¬
ses benedictiones tribꝰ ioseph. afinib celi. & rore
conuenientib mensib : & auertice mondiũ. & collium
eternor dedit : eo qd̃ moderatione celesti terraꝵ fecun¬
ditas nutriat᷑. ferreũ ꝗͦ celũ est. qd̾ nullũ erudat

Expanded text:
est, copav6? nuncupatur, quia lucidus est, tamquam uisibilis. circa firmamentum caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in maledictionibus populi Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum aereum et terra tua ferrea, quando pretium perfidiae luens populus Iudaeorum intemperie caeli et terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis. denique et Moyses id benedictionibus tribui Ioseph a finibus caeli et rore conuenientibus mensibus et a uertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione caelesti terrarum fecunditas nutriatur. ferreum ergo caelum, quod nullum exundat