comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnouerunt inqͥt qr tu me misisti. lꝑse .ẽ. mun¬
dus reconciliatus.S qr tu me misisti: id̾o cogno¬
uerunt. Ergo gr̃a cognouerunt. & notum feci¬
eis inquit nom̃ tuũ: & notũ faciam. Notum fe¬
ciꝑ fidem: notum faciã ꝑ speciem. Notum feci
cum fine ꝑegrinantilx: notũ faciam sine fine
regnantil. Ut dilectio inqͥt quã dilexisti me in
ipsis sit: & ego in ipsis. Non. ẽ. usitata loquitio.
dilectio quã dilexisti me. Usitate quippe
diceret᷑ dilectio qua dilexisti me. De greco qͥdẽ
ista translata. ẽ: s sunt summiles & latine sic̃ di¬
cuniis. fidelem seruitutẽ seruiuit. streniã mi¬
litiam militauit. Qualis autẽ ista loquutio. ẽ

Expanded text:
gnoverunt, inquit, quia tu me misisti. Ipse est mundus reconciliatus. Sed quia tu me misisti, ideo cognoverunt; ergo gratia cognoverunt. Et notum feci, inquit, eis nomen tuum, et notum faciam. Notum feci cum fide peregrinantibus, notum faciam sine fine regnantibus: Ut dilectio, inquit, qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis. Non est usitata locutio, dilectio quam dilexisti me. Usitate quippe diceretur, dilectio quam dilexisti me. De Graeco quidem ista translata est; sed sunt similes et Latinae, sicut dicimus: Fidelem servitutem servivit, strenuam militiam
Abbreviated transcription (Latin):
ad quos misisti me: & tu in me mundũ re¬
consũmati in unum: ostendit eo ꝑduci recõ¬
ciliationem quȩ fit ꝑ mediatorem. ut ꝑfecta
beatitudine cui nichil iam possit adici per¬
fruamur. Unde id qđ sequit᷑. ut cognoscat
mundus q tu me misisti. quandoqͥdẽ de con
summatione loquit᷑ talis. ẽ. intelligenda cog.
nitio qualis erit ꝑ speciem. ñ qualis. ẽ. numc

Expanded text:
» ad quos misisti me; « et tu in me, » mundum reconsummati in unum, ostendit eo perduci reconciliationem, quae fit per Mediatorem, ut perfecta beatitudine, cui nihil jam possit adjici, perfruamur. Unde id quod sequitur: Ut cognoscat mundus, quia tu me misisti, non snitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc
Abbreviated transcription (Latin):
mus iam ñ hic. ẽ. de aliquo qͣntocus ab ituro:
E maxime hoc de morituris solet dici. Quamqͣ
& ipse dñs tamquã p̃uidens qͥd lecturos moue¬
re posset: adiecit. & ego ad te uenio: sic exponẽs
quodamm᷑ cur dixerit iam ñ sum in nundo.
Commendat gͦ eos patri quos corꝑali absentia
relicturus. ẽ. dicens. Pater sce̾: serua eos in noĩe
tuo qͦs dedisti mͥ. Nempe sic̃ homo rograt d̾m
ꝓ discipulis suis. qͦs accepit ad̾o. S atcende qd̃
sequit᷑. Ut sint inquit unũ sicut &e nos. Non
ait ut nob̾cum sint unũ. aut simus unũ ipsi
& nos. sic̃ unum sumus nos: s ait. ut sint u¬
num sicuit & nos. Ipsi utiq in natura suasint
unum: sic̃ & nos in nr̃a unũ sumus. Qd̃ ꝓcul
dubio uerũ ñ diceret: nͥ scd̃m hoc diceret qd̾̃¬

Expanded text:
mus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? mus: Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici, quanquam et ipse Dominus, tanquam praevidens quid lecturos movere posset, adjecit: Et ego ad te venio. Sic exponens quodammodo cur dixerit: Jam non sum in mundo. Commendat ergo Patri eos quos corporali absentia relicturus est, dicens: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi. Nempe sicut homo Deum o discipulis suis, quos accepit a Deo. Attendite quod sequitur: Ut sint, inquit, unum sicut et nos. Non ait ut nobiscum sint unum, aut ut simus unum ipsi et nos sicut unum sumus nos, sed ait: Ut sint unum sicut et nos; ipsi utique in natura sua sint unum sicut et nos in nostra unum sumus. Quod procul dubio non diceret nisi secundum hoc diceret, q
Abbreviated transcription (Latin):
huc erant. & ipse scilicet q illi de quib hoc di¬
tur in mundo qđ mundana adhuc sapiant.
ille autẽ iam ñ. eẽ. in mundo: sapiendo diui¬
na. Positum. ẽ. enĩ hic unum u̾bum qd̾ noꝰ ita
intelligere omnino ñ siñit. qi ñ ait . & ñ sum in
mundo: s iam ñ sum in mundo. ꝑ hoc ostendeñ
fuisse se in mundo iam ñ. eẽ. Numqͥd gͦ fas est
ut eum credamus aliquando munclana sapius¬
se. & ab hoc errore lib̃atum iam illa ñ saꝑe:
Quis tam impio sensu se induerit: Restat gͥ
ut sccł̃m id qd̾ etiã ipse in mundo pͥus erat. in
mundo se direrit iam ñ. cẽ. ꝓfecto p̃sentia eor¬
porali. ã mundo scilicet absentiã suam etto fu¬
turam. illoꝵ autem tardus ꝑ hoc ostendens
qđ se iam bic ñ. cẽ illos autem hic . et. dixit:
cum & ipse hic & illi adhuc essent. Sic enulo
quutus. ẽ. homo congruens hominib: ut mos
loquendi sese habet humanus. An ñ cotidie dici¬

Expanded text:
erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dierant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc ditur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est hic enim verbum unum, quod nos ita intelligere omnino non sinat: quia non ait, Et non sum in mundo; sed, Jam non sum in mundo: per hoc ostendens fuisse se in mundo, jam non esse. Numquid ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum, jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod etiam ipse in mundo prius erat, in mundo se dixerit jam non esse, profecto praesentia corporali, a mundo, scilicet, absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius: per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic, et illi hic, adhuc essent. Sic enim est locutus homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dici
Abbreviated transcription (Latin):
mundo rogo. s ꝑ eis quos dedisti mͥ. Mundũ
uult mͦ intelligi qui uiuunt scdm concupiscẽ¬
tiam mundi: & ñ sunt in ea sorte gr̾̃ȩ ut ab illo
eligant᷑ ex mundo. Non itaq ꝓ mundo: s ꝓhiᷤᷤ
quos ei pat̃ dedit rogare se dicit. ꝑ hoc enĩ qđ
eos illi pat̾ iam dedit: factum. ẽ. ut ñꝑtineãt
ad eum mundũ ꝓ quo ñ rogat. Deinde subiũ¬
git. qr tui sunt. Neq enim qr pat̃ eos filio de¬
dit: amisit ipse qͦs dedit. cum adhuc filius
sequatur ac dicat. E mea omĩa tua sunt: &¬
tua mea. Ubi satis apparet qd̾ unigeniti filis
sunt omĩa quȩ sunt patͥs. ꝑ hoc utiq qd̾ etiã
ipse ds .ẽ. & de patre patri.ẽ. natus equalis.
& clarificatus sum inqͥt in eis. Nunc suã cla¬
rificationẽ tamꝗͣ facta sit dicit. cum ad huces¬
iam fuisse p̃destinatum. & certũ habi uoluit
quod eẽt futurum.  iam inqͥt ñ sum ĩ mun¬
do: & hĩ in munclo sunt. Si horam ꝓrsus illam
qua loquebat᷑ attendas: utriq in mundo ad¬

Expanded text:
ro eis, quos dedit ei Pater. « Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro eis quos Pater dedit, rogare se dicit: per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum, pro quo non rogat. Deinde subjungit: Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse quos dedit, cum adhuc Filius sequatur ac dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae sunt Patris; per hoc utique quod etiam ipse Deus est, et de Patr clarificatus sum, inquit, in eis. « Nunc suam clarificationem tanquam facta sit dicit, cum adhuc esse praedestinatum, et certum haberi voluit quod esset futurum. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
cere. qͥs estimare sufficiat: De ipsa pena
criminis: ꝑuenit ad p̾mia uirtutis.ld¬
etreo autẽ omp̃s ełs electos suos in qͥb̾dã
lapsib cadere ꝑmisit. ut aliis uiculpa
lacentib si doto ad eum corde consurgant
spem ueniȩ redderet: & eis ꝑ lam̃ta peni¬
tentiȩ uiam pietatis aꝑiret. Exerccamus
gͦ nosmet ipsos in la mentis: extingua
mus fletib & dignis penicentiȩ fruc¬
tib culpas. Temꝑa indulta ñ peant: q
qui multos a stus iniquitatib iã sana¬
tos aspicimiis. qͥd aliud quam suꝑnę

Expanded text:
dicere, quis aestimare sufficiat? De ipsa poena dicere, quis aestimare sufficiat? De ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum corde consurgant, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exmus fletibus, dignis poenitentiae fructibus, culpas, tempora indulta ne pereant, quia qui multos a suis impietatibus jam sanatos aspicimus, quid aliud quam superna
Abbreviated transcription (Latin):
tam ętͣnam ꝑcipit: quasi ui locũ peccatte
intrat alienum. A dieb gͦ ĩohannis bapti¬
stȩ regnum cȩloꝵ ium patit᷑ & iuolenti ra¬
piunt illud: qr qui penitenttã peccatorib
rissimi mala quȩ fecimus: & uosmet ip¬
sos assiclius lamentis atteramus. heredi¬
tatem iustoꝵ quã ũ tenuimus ꝑ uicam:
rapiamus ꝑ penitentiã. Uult a nob̾ om̃i¬
potens ds talem iuolenttã ꝑpeti. Nã reg¬
nris meritis ñ debet᷑. A spei gͦ certitudi¬
ne: nulla nos maloꝵ. nro̾ꝵ qualitas. nul¬
la qͣntitas frangat. Prestat magnã fidu¬
ciam latro ille uenerabilis: qui ũ inde
uenerabilis unde latro. Nam latro ex cru¬
delitate: uenerabilis ex confessione. Cogi¬
tate rogo cogitate: quasint in comp̃hensi¬
bilia in omĩpotente do miscłiȩ uiscera.
Latro iste cruentis manib abstractus a
fauce itineris: suspensus. ẽ. in patibulo
Quid . ẽ. hoc: Quis tantã dt bouitatem di

Expanded text:
tam aeternam percipit, quasi in locum peccator tam aeternam percipit, quasi in locum peccator intrat alienum. A diebus ergo Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud, quia qui poenitentiam peccatoribus rissimi, mala quae fecimus, et nosmetipsos assiduis lamentis atteramus, haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, rapiamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regtris meritis non debetur. A spei ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam veniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde venerabilis, unde latro; nam latro ex crudelitate, venerabilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quam sint incomprehensibilia in omnipotenti Deo misericordiae viscera. Latro iste, cruentis manibus abstractus a fauce itineris, suspensus est in patibulo iso . Quid est hoc? Quis tantam bonitatem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ sunt magnoꝑe ꝑscrutanda. Nam
quȩxendũ.ẽ. quomꝰ uim ꝑpeti regnũ
cȩloꝵ possit. Quuis enĩ celo uolentiam ir¬
rogat: E rursus quȩrendum.ẽ. si pati
uim regnũ cȩlorũ potest & uiolenti diri¬
piunt illud. cur eandẽ ium a dieb io¬
hannis baptiste & ñ etiã ante ꝑtulerit.
In lege uͦ scͥptum. ẽ: siquis hec uł illa
fecerit morte moriat᷑. Cunctis legentibꝰ
liquet qr peccantes quosq pęna suę se¬
ueritatis ꝑculit: ñ autẽ ꝑpenitentiã ad
uitam reduxit. Cum uͦ iohannes bap¬
tista redemptoris gr̾am p̃currens pe¬
nitentiam p̾dicat. ut peccator qui ex
ꝓfecto adieb iohannis baptistȩ regnũ
celoꝵ ium patit᷑. Quid.ẽ. autẽ regnum
cȩlorũ nͥ locus iustoꝵ: Solis enĩ iustis
celestis patriȩ p̃ma debent᷑: ut humi¬
les. casti. mites.atq miscdes ad gaudia
tumidus uł carnis facinore pollutꝰ
uł iracundia accensus ut crudelitate in¬
pius post culpas ad penicentiã recdit & uii¬

Expanded text:
unt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim coelo violentiam irrogat? Et rursus quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest, et violenti rapiunt illud, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante pertulerit? In lege vero scriptum est: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. Cunctis ergo legentibus liquet quia peccatores quosque poena suae severitatis perculit, non autem poenitentia ad vitam reduxit. Cum vero Joannes Baptista Redemptoris gratiam praecurrens poenitentiam praedicat, ut peccator, qui ex t, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est autem regnum coelorum, nisi locus justorum? Soliscoelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites, atque misericordes ad gaudia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam redit, et vi
Abbreviated transcription (Latin):
cliide elemosinã in corde pauꝑis: &
hec ꝓ te ᷤ oͣrabit. Huic bonus pat᷑ in no¬
centem filiũ anĩmonet dicens. Si nuil-¬
tum tͥ fuerit abundant̃ tribue: si
eriguum fuerit etiã exiguum liben¬
ter stude imꝑtiri. Ut autẽ quanta eẽt
uirtus in continentia. & susceptione in
dixit. Qui recipit ꝓpħam in nomine ꝓ-¬
phȩ: mereedem ꝓphȩ accipiet. & qui
recipit iustum in nomine uisti. mercedẽ
iusti accipiet. In quib u̾bis notandum
est qi ñ ait mnercedem de ꝓpħa uł mercedẽ
de iusto: s mercelem ꝓpħȩ & mnercedẽ iu¬
sti accipiet. Aliud. e. enĩ merces de ꝓpħa
aliud merces ꝓpħȩ: atq aliud merces de
iusto aliud merces iusti. Quid. ẽ. enĩ mer
pħiam ñ habeat. apud omnipotentẽ ta
possidet tanto loquendi ꝑ usticia ma-¬
iorem fiduciã habet. hunc dũ ille su-¬
sibi participem facit. ut cum eoparit̾
iusticiȩ p̃mia recipiat quẽ sustentan¬
do adiuuit quatinus eandẽ iusticiã

Expanded text:
clude ęlemosinam in corde pauperis, et clude ęlemosinam in corde pauperis, et hęc pro te exorabit! Hinc bonus pater innocentem filium admonet, dicens: Si multum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum fuerit, etiam exiguum libenter stude impertire! Ut autem, quanta esset virtus in continentia et susceptione indet, dixit: Qui recipit prophetam in nomine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, merceandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem de iusto', sed 'mercedem prophetae' et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est enim merces de propheta, aliud merces prophetae, atque aliud merces de iusto, aliud merces iusti. Quid est enim dicerphetiam non habeat, apud omnipotentem tampossidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille susibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria usui nr̃o quã pallium: ad
fructum dignũ penitentiȩ ꝑtinet. ut
ñ solum ext̾iora queq & minus necessa¬
ria.s ipsa ualde nob̾ necessaria diuuidere
cum ꝓximis debeamus. scilicet uł escã
qua carnalit̾ uiuimus uł tunicã qua
uestimur. Quia enĩ in lege scͥptum
minus ꝓ ximum amare coniuncit᷑ qͥ
ñ cum eo in necessitate illius etiã quȩ
sibi sunt necessaria partit᷑. Idcirco gͦ
de diuidendis cum ꝑximo duab tuni-¬
cis datur p̃ceptum qr hoc de una dici ñ
potest: qm̃ si una duuidit᷑ nemo uesti¬
tur. in dinidia quippe tunica & nudꝰ
remanet qui accipit: & nudꝰ qui de¬
dit. Int̾ hȩc autem sciendũ. ẽ. quantum
misccłiȩ oꝑa ualeant: cum ad fructus
dignos penitentiȩ ipsa p̃ cetĩs p̃cipiun¬
tur. hinc ettã ꝑ semet ipsã ueritas di¬
cit. Date elemosinã: & ecce omĩa mun¬
& dabitur uob̃. Hiic scͥptum. ẽ. Ignẽ
arclentem extinguit aqua: & elemosina
resistit peccatis. Hinc iterum dicit᷑. Con¬

Expanded text:
necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum minus proximum amare convincitur, qui non cum eo in necessitate illius etiam in ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividitur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica, et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munet dabitur vobis! Hinc enim scriptum est: Ignem ardentem extinguit aqua, et elemosina resistit peccatis. Hinc iterum dicit: Con
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ ꝓ nomine enim xp̃i ꝑfecti sunt: ni¬
chil accipientes a gentib:. Nos gͦ debemꝰ
susciꝑe euismodi: ut cooꝑatores simus
ueritatis. Qui enim spualia donahaben¬
tib tempalia subsiclia tribuit: it ipsis
donis spũalib cooꝑator existit. Nam
cum pauci st̃ qui spũalia dona ꝑcipi¬
unt & multi qui reb temꝑalib abimn¬
dant: ꝑ hoc se diuuites uirtutib paupũ
inserunt. qđ eisdem scĩs pauꝑib de sius eli¬
uitiis solaciant᷑. Unde cum yͣsaiȩ uocem¬
arbusta ꝓmitteret: ulmum quoq parit̃ ꝑ¬
misit dicens. Ponam desertũ in stagnum
aquȩ : & t̾ram inuiã in riuos aquarũ. Da¬
bo in solitudine cedtum & spinã: mirtũ¬

Expanded text:
ti sunt, nihil accipientes a gentilibus. Nos ergo debemus suscipere ejusmodi, ut cooperatores simus veritatis. Qui enim spiritualia dona habentibus, temporalia subsidia tribuit, in ipsis donis spiritualibus cooperator existit. Nam cum pauci sunt qui spiritualia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites pauperum virtutibus inserunt quo eisdem sanctis pauperibus de svitiis solatiantur. Unde cum per Isaiae vocemarbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, m
Abbreviated transcription (Latin):
tuit: impletum.ẽ. qd de ap̃o suus p̃cur¬
sor p̃dixit. illum oportet cresdere ine au¬
tem minui. In estimatione quippe popłi¬
hannes decreuit qi cessauit dici qd̃ ñ erat.
tit q in cordis humilitate ꝑdurauit:
& multi idcͥco cecidunt q apud semet¬
ipsos elata cogitatione tumuerunt: di¬
catur recte. omĩs uallis implebit᷑ & om
entium repellunt. Sequit᷑. & ert̃ praua
in directa: & asꝑa intuas planas. Praua
directa fiunt: cũ maloꝵ corda ꝑ miti¬
sticiã detorta ad iustictȩ regłam diri¬
gunt᷑. & asꝑa inuias planas iminutant᷑:
cũ unmites atq iracundȩ mentes ꝑ in¬
fusionẽ suꝑnȩ grȩ ad lenitatem mansue¬
tudinis redeunt. Quando enĩ u̾bum ue¬
ritatis ab iracunda mente ñ recipitur:
quasi asꝑitas itineris gressum ꝑgentis
repellit. S cum iracunda mens ꝑ accep¬
tam mansuetudinis grãm correptiones
ut exhortationes recipit: ibi plana ui¬
ani p̃clicator inuenit. ubi prius p̃ asꝑi¬

Expanded text:
tuit, impletum est quod de Christo suus praecursor praedixit; Illum oportet crescere, me autem minui. In aestimatione quippe popannes decrevit, quia cessavit dici quod non erat. tit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et entium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperi
Abbreviated transcription (Latin):
quosdã & inultos ex gentib redempturꝰ
erat : ꝑ regem gentiũ & pͥncipes udeoꝵ
p̃dicationis eius temꝑa designant᷑. Quia au¬
tem gentilitas colligenda erat & iudea ꝑ
culpa ꝑfidiȩ disꝑgenda: ipsa quoq descr̃ip¬
tio terreni principatus ostendit ⁊ qm̃ &
ii romana republica unuis fuisse descri-¬
bitur. & in uidee regno ꝑ quartã partẽ
nr̃i dicit᷑. Omẽ regnum in seipsum diui¬
sum desolabit᷑. Liquet gͦ qd̾ ad finem re¬
gni uidea ꝑuenerat: quȩ tot regib diui¬
sa subiacebat. Apte quoq ñ solum quib
regib s quib etiã sacerdotib actum sit
demonstrat᷑: ut qr illũ iohannes baptista

Expanded text:
s ex gentibus redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum, praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quars dicitur: « Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . » Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit, demonstratur: ut quia illum Joannes Ba
Abbreviated transcription (Latin):
di salo qui xp̃o inheserint penitus reces¬
suri sunt. Sciendum .e. autẽ hanc eandẽ
ñ. eẽ. lectionẽ qua matheus & marcus bi-¬
nos de nauicłis piscatores. pͥmo petrum
& andream. deinde filios zebedet a dño
nunc a dño uocatos: s tantum petro fu¬
isse p̃dictum qd̾ homines eẽt capturus
insinuat. Qd̃ ñ ita clictum est. quasi iã
pisces numquã eẽt capturus: nam et
post resurrectionem dñi legimus eos. eẽ.
piscatos. Unde datur intelligi eos ad cap¬
turam piscium ex more remeasse: ut post¬
ea fieret qđ matheus & marcus narrant
quando eos binos uocauit. Cunc enĩ ñ
subductis ad terram nauib tamquã
cura redeundi: s ita eum sequuti sũt
tamquã uocantem ac iubentem ut se.

Expanded text:
di salo qui Christo inhaeserint penitus recesdi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Dominunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut s
Abbreviated transcription (Latin):
spũalib uiris ñ .ee. oportere hano uo¬
luntatem ut peccatis turbarũ cõmoti.
quo quasi securius tranquilliusq ui.¬
uant munus eccłiasticũ deserant. Ꝙ
ait ad sẏmonẽ iłic. Noli timere. Confor¬
tat dñs timorem carnalium. animosq
fragilium consolando erigit: neqͥs ut
de suȩ conscientia culpȩ tremens. uł de
aliorũ innocentia stupens: scĩtatis iter
formiclet aggredi. Qd̃ autem sequitur.
ex hoc iam homines eris capiens: ad ip¬
sum petrum specialit̃ ꝑtinet. Exponit
enum ei dñs qd̾ hȩc captura piscium sig¬
nificet: qđ uidelicet ipse sicut nc̃ ꝑretia
pisces. sic aliquancdo ꝑ uerba sit captu¬
rus homines. Totusq facti huius ordo:
qͥd in eccłia cuius ipse tẏpum tenet co¬
tidie geratur. ostendit. Qd̃ uͦ subiungi¬
tur. & subductis ad terram nauib reli¬
ctis onũb sequuti sunt eum: potest sig¬
nificare finem temꝑis qͦ ab huius mun¬

Expanded text:
spiritalibus viris non esse oportere hanc vospiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum. Potest significare finem temporis, quo ab hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
naues est : homines in scłm ex quo elati
ꝑ fidem fuerant moꝵ prauitate relabi.
quales & ipse petrus adhuc in infirmita¬
te positus hoc loco demonstrat. Unde
sequit᷑. Qđ cum uidẽret symon petrus :¬
ꝓcidit ad genua iħu dicens. Exi a me:
qr peccͤator sum dñe. Quia carnales
quiq in eccłia regimen spũalium in qͥbꝰ
maxime.xp̃i ꝑsona eminet: a se quodã¬
modo repellunt. Non enĩ hoc uoce lin-¬
guȩ dicunt bonis ministris dĩ ut eos
a sẽ repellant: s uoce morũ & actuũ.
suorum suaclent a se recẽdi ne ꝑ bonoᷤ
regantur. & eo uehem̃tius qd̾ quasi eis¬
deferunt honorem. & tam̃ factis sius
a se recetlere ainmonent: ut honorifi.¬
centiam significauerit eorũ petrus ca¬
dens ad pedes dni. mores autem ineo
qđ ait. exi a me dnẽ qi homo peccator
sum. Qd tamen qr ñ fecit dñs. ñ enim
recessit ab eis s eos subductis nauib
ad litus ꝑdurit: significat in bonis &

Expanded text:
naves est, homines in saeculum, ex quo elati naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Dquique in Ecclesia regimen spiritualium in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hac voce linguae, dicunt bonis ministris Dei ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi. Ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et
Abbreviated transcription (Latin):
electorum. Dumq tot in uidea creclitos
ñ inuenit quot ad fidem uitamq p̃de¬
stinatos nouit ęternam: quasi alius
naius receptacula piscib quęrens siuis.
corda quoq gentium fidei gr̃ã replet.
Et hene rupto reti socia naius ad uocat᷑c
qui ante uidas ꝓditor. ante symon ina¬
gus pisces nequissimi capti sunt: ante
ananias & saphyra fidei tete subdole
temptabant ingredi. ante ut iohannt᷑
testatur multi discipłorum eius abiert̃
retro & iam ñ cum illo ambulabant: ac
deinde barnabas & paulus ad gentium st̃
apłatum segregati. Et uenerunt & imple-¬
uerunt ambas nauiculas: ita ut merge¬
rentur. Harum implecio nauium: usq
in finem scłi crescit. S qd̃ impletȩ mergũ¬
tur hoc. ẽ. in sub mersionẽ p̃muntur. ñ
enim submersȩ s tam̃ sunt ꝑiclitate: apo¬
stolus exponit diceus. In nouissimis die-¬
b erunt temꝑa ꝑiculosa: & erunt homi¬
nes se ipsos amantes. & cet̃ã. Nam mergi

Expanded text:
electorum. Cumque tot in Judaea credituros electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs cor illustrauerit auditorũ: doctor
in nocte laborat. Nisi in u̾bo gr̃e suꝑne.
laxata fuerint instrum̃ta disputatio¬
num: frustra uocis suȩ p̃dicator iacłm
mittit. qr fides popłorum ñ sapientia
uerbi compositi. s diuinȩ uocationis
munere ꝓuenit. Et cum hoc fecisset:
concluserunt piscium multitudinẽ
copiosam. Rumpebatur autẽ rete eoꝵ.
Ere multitudine piscium rete rumpe¬
batur. qr nc̃ ad confessionem fidei etrã
cum electis imꝑbi tanti intrant. qui ip¬
sam quoq ȩccłiam heresib scindant.
Rumpit᷑ autem rete s ñ labit᷑ piscis:¬
qr suos dñs etiam int̾ ꝑsequentium
scandala seruat. Et annuerunt sociis qͥ
erant in alia naui: ut uenirent q ad¬
uiuarent cos. Ala nauis ut p̃dixiiꝰ
est ȩccłia de gentib: quȩ ꝙ ipsa ñ suffi¬
ciente una nauicula piscib impletur
electis. qr nouit dñs qui sunt eius: ꝙ
apud ipsum certus . c̃. suoꝵ numerus

Expanded text:
Dominus cor illustraverit auditorum, doctor Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitquia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus
Abbreviated transcription (Latin):
onis: oꝑatus. ẽ. & mͥ inter gentes. Bene
una dicta: qi mulcitudinis credenti¬
um erat cor unum & anuna una. De
qua docebat turbas: qr de auctoritate
ȩccłiȩ docet usq hodie gentes. ut cessa-¬
uit autem loqui: dixit ad sẏmonẽ.
Duc in altum: & laxate retia ur̃a in
capturam. Qđ pͥmum rogauit sẏmo¬
nem naueni a terra reducere pusillũ:
significat uł temꝑate utendum u̾bo
ad turbas ut nec t̾rena eis p̃cipiant᷑.
nec sic a terrenis in ꝓfunda sacram̃toꝵ
receclatur ut ea penitus ñ intelligant.
ul pͥus in ꝓorimis regionib gentib p̃¬
licandum᷑. ut qd̾ clicit item petro duc
in altum & laxate retia ur̃a in captu¬
ram: ad remotiores gentes quib post-¬
ea p̃dicatum est. ꝑtineat. Et respon-¬
dens sẏmon dixit ei. Preceptor ꝑ dotã
noctem laborantes nichil cepimus: in
uerbo autem tuo laxabo rete. Nlisi do
minus ȩdificauerit domum: inuanũ
laborauerunt qui ȩdificant eam. Nlisi

Expanded text:
onis, operatus est et mihi inter gentes . Bene onis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentes. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in protunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro, Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem tuo ldificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nouit dñs qui sunt eius. eorumq corda
a fluctib scłi buius ad futurę uite tͣn¬
quillitatem quasi ad soliditatem litoriᷤᷤ
uidendo hoc ẽ. miscditer uisitando ꝓue-¬
hit. Piscatores descenderant & lauabant
ritia. Piscatores sunt eccłiȩ doctores. qui
nos reti fidei comp̃hensos. & de ꝓfimdo
ad lumen clatos quasi pisces litori sic t̾rȩ
uiuentium aduehunt. Quasi enim reti¬
a quȩdã piscantium sunt complexe p̃di¬
cantium dictiones: quȩ eos qͦs cȩꝑuit in
fide ñ amittunt. Unde & retia quasi re¬
tinentia sunt uocata. S hȩc retia mͦ la¬
xantur in capturam inͦ lota plican¬
tur: qr ñ omne tempus est habile do¬
ctrinȩ. s nunc exercenda lingua doc¬
toriᷤᷤ nunc siumet cura gerenda. Ascẽ¬
dens autem in unã nauem quȩ erat sỹ¬
monis: rogauit eum a terra reclucere
pusillum. Et sedens docebat de naui-¬
cula turbas. Nauis symonis eccłia. ẽ.
pͥmitiua: de qua paulus ait. Qui enĩ
oꝑatus est petro in apłatum circũcisi¬

Expanded text:
novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint in fide non amittant: unde et retia quasi retinentia sunt vocata. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctori, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisi
Abbreviated transcription (Latin):
se sit in isto niundo fieri scandala. unusqͥs¬
q suo uicio scandalis patet.Simulq ꝑ ge¬
neralẽ sententiã ꝑcutit᷑ uidas: qui ꝑdicio¬
ni aninũ p̃parauerat. Si autẽ manus
tua uel pes tuus scandalizat te: abscide eũ

Expanded text:
se sit in isto mundo fieri scandala, unusquisse sit in isto mundo fieri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet, simulque per generalem sententiam percutitur Judas, qui proditione animum praeparaverat. Si autem manus tua, vel p
Abbreviated transcription (Latin):
neralis possit ẽẽ. sententia aduersũ om̃s
qui aliquẽ scandalizent: tamen iuxta
consequentiã sermonis etiã contra apłos
dictũ intelligi potest qui int̾rogando qͥs
maior esset in regno celoꝵ. uidebant᷑ int̃
se de dignitate contendere. Et si in hoc uicio
ꝑmansissent: poterant eos quos ad fidẽ
uocauerant ꝑsuu̾ scandalũ ꝑdere. dũ apł̃os
uident inter sede honore pugnare. Q đ
autem dixit. expedit ei ut suspendatur
mola asinaria in collo eius: scd̾m ritũ
ꝓiunciȩ loquitur qđ maiorũ cruninũ
ista apud ueteres iudeos pena fuerit. ut
in profundũ ligato ad collũ saxo demerge¬
rent᷑. Expedit autẽ ei: quia multo meliꝰ
est ꝓculpa breuẽ reciꝑe pęnã quã et̾nis
seruari cruciatib. Non eni uindicabit
dñs bis in idipsũ. Ue mundo ab scandalis.
Necesse ẽ. enĩ ut ueniant scandala. ue autẽ¬
cesse sit uenire scandala. alioquin absq
culpa ẽent. qui scandalũ faciunt. s cũ neces¬

Expanded text:
neralis possit esse sententia adversum omnes qui aliquem scandalizent, tamen juxta consequentiam sermonis etiam contra apostolos dictum intelligi potest. Qui interrogando quis major esset in regno coelorum, videbantur inter se de dignitate contendere; et si in hoc vitia permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant per suum scandalum perdere, dum apostolos vident inter se de honore pugnare. Quod autem dixit: Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, secundum ritum provinciae loquitur, quo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Expedit autem ei, quia multo melius est pro culpa brevem recipere poenam, quam aeternis servari cruciatibus. Non enim vindicabitdo ab scandalis, necesse est enim ut veniant scandala, etcesse sit venire scandala, alioquin absque culpa essent, qui scandalum faciunt, sed cum neces
Abbreviated transcription (Latin):
gemus accepimus. Quȩ uero sit ista men-¬
cuiq sicut ds diuisit mensurã fidĩ. Quã
gͦ mensurã tritici xp̃c nuncupat. ipsã
mensurã fił̃i paulus apł̃s apellat: ut
agnoscamus ñ aliud eẽ. sp̃uale triticũ
quã xp̃ianȩ fidĩ uenerabile sacram̃tũ.
Huius tritici mensurã uobis in nomi¬
ne dñi damus: quotiens illuminati.
disputamus. Et eandẽ tritici m̃surã ꝑ
dñicos dispensatores accipitis: cũ cotidie
ꝑ lĩ famulos uerbũ ueritatis auditis.
De ipsa nunc tricici m̃sura loquimur:
ex ipsa sicut ds diuidit uniũsi pascaꝙͣ.
Inde alimenta bonȩ uitȩ sumamus. ut
ad ȩternȩ uite p̃mia ꝑuenire possimus:
in illũ credentes. in illo sꝑantes. illũ p̃
om̃ib ee suꝑ omĩa diligentes qͥ se ipsũ¬
nobis & alimentũ prestat ne deficiamus
in uia: et p̃miũ seruat ut gaudeamꝰ in pa¬

Expanded text:
gemus accepimus. Quae vero sit ista mengemus accepimus. Quae vero sit ista mencuique sicut Deus divisit mensuram fidei . Quam ergo mensuram tritici Christus nuncupat, ipsam mensuram fidei Paulus appellat: ut agnoscamus non aliud esse spiritale triticum quam Christianae fidei venerabile sacramentum. Hujus tritici mensuram vobis in nomine Domini damus, quoties illuminati ddisputamus; et eamdem tritici mensuram per dominicos dispensatores accipitis, cum quotidie per Dei famulos verbum veritatis auditis. De ipsa nunc ergo tritici mensura loquamur . Ex ipsa, sicut Deus dividit, universi pascamur, inde alimenta bonae vitae sumamus, ut ad aeternae vitae praemia pervenire possimus, in illum credentes, in illo sperantes, illum prae omnibus et in omnibus diligentes, qui seipsunobis, et aliin via, et praemium servat ut gaudeamus in pa
Abbreviated transcription (Latin):
tur. E ilius enĩ hominis sicut ipse ait .iiii.
ñ uenit ministrari s ministrare: et
dare animã suã redẽptoonẽ ꝓ multis. Ipse
est etiã pastor bonus : qui animã suã po¬
suit ꝓouib suis. Grex gͦ boni pastoris:
ipsa est familia redẽptoris. Dispensator
uero quis sit. quẽ oportet ẽẽ. fidelẽ parit̃
& prudentẽ. paulus nobis ostendit apls:
qui de se suisq sociis loquens ait.Sic
nos existiet homo ut ministros. xp̃i:
& dispensatores mysterioꝵ dĩ. Hic iam
quęrit᷑ int̃ dispensatores : ut fidelis qͥs
inueniatur. Ne quis autẽ nr̃m solos
apłos dispensatores factos existimet. ne.¬
glectoq miliciȩ sp̃ualis officio. seruus
piger infidelit̃ imprudent̃q dormitet:¬
ipse beatus apl̃s ep̃os quoq dispensatores.
ostendens ait. Oportet enĩ ep̃m sine cͥ¬
mine esse: sicut dĩ dispensatorẽ. Serui .u.¬
gͦ patris familias sumus. dispensatores
dñi sumus: m̃surã tritici quã uob̃ ero¬

Expanded text:
ominis, sicut ipse ait, venit non ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Ipse est etiam Pastor bonus qui animam suam posuit pro ovibus suis. Grex ergo boni Pastoris ipsa est familia Redemptoris. Dispensator vero quis sit, quem oportet esse fidelem pariter et prudentem, Paulus nobis ostendit apostolus, qui de se suisque sociis loquens ait: Sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Hic jam quaeritur inter dispensatoreinveniatur . Ne quis autem nostrum solos apostolos dispensatores factos existimet neglectoque militiae spiritalis officio, servus piger infideliter imprudentipse beatus Apostolus episcopos quoque dispensatores esse ostendens, ait: Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem . Servi ergo patris familias sumus, dispensatores Domini sumus, mensuram tritici quam vobis ero
Abbreviated transcription (Latin):
catis me magister & dñe: et benedici. sũ
& enĩ. Quȩ est ętiã huius dñi familia:
Nimirũ illa ẽ. quã ipse dñs de manu
inimici rademit: & suo dñio mancipauit.
Hȩc fanuilia sc̃a est eccłia catholica: que
ꝑ orbẽ terrȩ copiosa fertilitate diffunditͦ

Expanded text:
catis me magister et Domine, et bene dicitis: sum etenim . Quae est etiam hujus Domini familia; nimirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. Haec familia sancta est Ecclesia catholica, quae per orbem terrae copios
Abbreviated transcription (Latin):
Nos et quando &e quomͦ natus sit &e quan¬
tus sit: humane infirmitatis contẽplati.¬
one rimamur. F inis gͦ fidĩ meȩ xp̃c est:
finis fidei meȩ di filius est. Non licet mͥ
scire generationis seriẽ: nõ licet tam̃ nesci.¬
re generationis fidẽ. At ille increpans il¬
los p̃cepit ne cui dicerent hoc: clicens qr
oportet filiũ hominis multa pati et cetera.
Iccuro se ante passionẽ & resurrectionẽ
noluit p̃dicari: ut cõpleto postea sangui.¬
nis sacram̃to oportunius apłis diceret. e.¬
untes docete om̃s gentes. baptixantes eos
in nomine patris & filii et sp̃s scĩ: quia ñ
prodesset eũ publice p̃dicari & eius uulga¬
ri inpopłis maiestatẽ. quẽ post paululũ
flagellatũ uisuri sint &e crucifixũ. multa
pati a seniorib & scribis. et principib sa.¬
cerdocũ. Et notandũ quod eũ qͥ multa
pati & occidi et resurgere debeat. filium
hominis appellat: qr passo in carne.xp̃o.

Expanded text:
nos et quando et quomodo natus sit, et quannos et quando et quomodo natus sit, et quantus sit, humanae infirmitatis contemplatione rimamur. Finis ergo fidei meae Christus est, finis fidei meae Dei Filius est. Non licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen nescire generationis fidem. Et comminatus los, praecepit ne cui dicerent hoc, dicens; quia oportet Filium hominis multa pati, et caetera. Idcirco se ante passionem et resurrectionem noluit praedicari, ut, completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Quia non prodesset eum publice praedicari, et ejus vulgari in populis majestatem, quem post paululum flagellatum visuri sint et crucifixum multa pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum quod eum qui multa pati et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat: quia passo in carne Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
sed uulgi uideat᷑ opinione firmata : nec
comꝑta credere. sed instar herodis de au.
na humana fidĩ te ueritatẽ nõ docuit.
Pulchre etiã qui diũsã de dño sententiã
ferunt. turbarũ nomine notant᷑: quarũ
semꝑ dubuis. instabilis. uagusq sensus &
sermo est: aquib ut eos distinguat ꝑtinꝰ
infeit. uos autẽ quẽ me esse dicitis e Non
sunt enĩ discipłi. xp̃i de turba: ñ sunt de
turba qui cũ dño soli gradiunt᷑. qͥ eũ se.¬
cretius orantẽ uidere merent᷑ Sel &e si
quis de turba xp̃m credidđit: iam mox desi¬
nit esse de turba. Respondens symon petruꝰ .ix.¬
dixit. Xp̃m dĩ. Licet ceteri apłi sciant: pe.¬
trus tam̃ respondit pre ceteris. Complexus
est itaq omĩa: qui & natura et nomen ex¬
pressit in quo sũma uirtutũ est. Etiã ne
nos de generatione dĩ serimus questiones.
cũ paulus iudicauerit nichil se scire nͥ xp̃m¬
plius quã dĩ filiũ putauerit confitendũe

Expanded text:
sed vulgi videatur opinione firmata, nec sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis de audina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam, qui diversam de Domino sententiam ferunt, turbarum nomine notantur, quarum semper dubius, instabilis vagusque sensus et sermo est. A quibus, ut eos distinguat, protinus infert: Vos autem, quem me esse dicitis? Non sunt enim discipuli Christi de turba, non sunt de turba qui cum Domino soli gradiuntur, qui eum secretius orantem videre merentur: sed et si quis de turba Christum crediderit, jam mox desinet esse de turba. Respondens Simon Petrus dixit, Christum Dei. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa virtutum est. Etiamne nos de generatione Dei ferimus quaestiones? Cum Paulus judicaverit nihil se scire nistum Dei Filium putaverit confitendum,
Abbreviated transcription (Latin):
derant discipłi dñi. sequebant᷑ illũ
inuia. ut marcus indicat: sed ipse
patrẽ solus orauit. quia possunt scĩ
dño fidĩ amorisq societate coniũ.¬
gi. discretũ eũ a ceteris mortalib diuine
gła maiestatis intueri. uiã quoq quã conũ.¬
satus in carne docuit passib humilitatis in.¬
sequi: sed in comphensibilia paterne dispo¬
sitionis archana solus nouit filius penetra.¬
re. Nusquã enĩ nisi fallor cũ discipłis oras.¬
se reperit᷑ : ubiq solus obsecrat. quia d̃i cõ-¬
siliũ humana uota ñ capiunt. nec quisquã
potest int̾iors particeps esse cũ xp̃o. Et int̾ .uiii¬
rogauit illos dicens. Quẽ me dicunt eẽ. tur.¬
be: At illi respondunt & dixerunt. Ioħ̃em
baptistam : alii autẽ helyam. alii autẽ qͥa¬
ꝓpħa unus de priorib surrexit. Pulcrȩ
dñs fidẽ discipłoꝵ exploraturus. prius
turbarũ sententiã int̾rogat: ne illoꝵs uide¬
licet confessio. ñ ueritatis agnitione ꝓbata

Expanded text:
derant discipuli Domino, et sequebantur illum in via, ut Marcus indicat, sed ipse Patrem solus oravit, quia possunt sancti Domino fidei amorisque societate conjungi; discretum eum a caeteris mortalibus divinae gloria majestatis intueri, viam quoque quam versatus in carne docuit, passibus humilitatis insequi: sed incomprehensibilia paternae dispositionis arcana solus novit Filius penetrare. Nusquam enim ni fallor cum discipulis orasse reperitur, ubique solus obsecrat, quia Dei consilium humana vota non capiunt, nec quisquam potest interiorum particeps esse cum Christo. Et interrogavit illos, dicens: Quem me dicunt esse turbae? At illi responderunt, et dixerunt, Joannem Baptistam: alii autem Heliam, alii, quia propheta unus de prioribus surrexit. Pulchre Dominus fidem discipulorum exploraturus, prius turbarumque sententiam interrogat, ne illorum videlicet confessio, non veritatis agnitione probata,
Abbreviated transcription (Latin):
enarrabile sacrainentũ. hoc regniũ &e sacer¬
dotiũ. antiquis ꝑ propħiam reuelabat᷑: po¬
steris eoꝵ ꝑ euglium p̃dicatur: Oporcebat
enĩ ut aliquando in om̃ĩb gentib redderet᷑.
quod ꝑ unã gentẽ ꝓmicebat᷑. Proinde qui
& apłos ante ascensionẽ suã misit. Om̃ib
aucem discipłis suis ꝑ hominẽ quẽ assũp̃sit
tanquã menbris sui corꝑis caput est. Itaq
cũ illi scripserunt que ille ostendit & dixit
nequaquã dicendũ est quod ipse ñ seripse.¬
rit: quando quidẽ menbra eius id oꝑata
sunt quod dictante capite cognouerunt.
Quicquid enĩ ille de suis factis &e dietis nos
legere uoluit: hoc seribendũ illis tanquã
suis manib imperauit. Hoc unitatis consor¬
tiĩ. & indiu̾sis officiis concordiũ menbroꝵ
sub uno capite ministeruĩ. quis qͥs intelle¬
xerit: non alit̾ accipiet quod narrantib
discipłis. xp̃i in euglio legerit. quã si psã
bentẽ conspexerit

Expanded text:
enarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur, posteris eorum per euangelium praedicatur. oportebat enim, ut aliquando in omnibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. proinde qui et Apostolos post ascensionem suam misit. Omnibus autem discipulis suis per hominem quem assumpsit, tanquam membris sui corporis caput est. Itaque cum illi scripserunt quae ille ostendit et dixit, nequaquam dicendum est quod ipse non scripserit; quandoquidem membra ejus id operata sunt, quod dictante capite cognoverunt. Quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tanquam suis manibus imperavit. Hoc unitatis consortium et in diversis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in Evangelio legerit, quam si ipsambentem conspexerit
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sicut abrahã unicũ &e dilectũ filiũ dõ
uictimã obtulit: ita dñs unicũ filiũ suũ ꝓ
om̃ib nobis tradidit. Et sicut isaac ipse sibi .ii
ligna portabat. quib erat. imponendus : ita
ce. xp̃c gestabat in humeris lignũ crucis in
quo erat crucifigendus. Duo autẽ illi serui
dimissi & ñ ꝑducti ad locũ sacrificii iudeos
figurabant: qui cũ seruilit̾ uiuerent &e car.¬
nalit̾ saꝑent nõ intelligebant humilitatẽ
nerunt ad loeũ sacrificii. Cur aũt duo ser¬
ui: nisi qr popłs ipse induas partes diuidẽ.¬
dus erat: Quod factũ est salomone peccante.
quando diuisus: idẽ popłs loco regni. nõ
eriore impietatis. Asinus aũt ille. insensata
est stulticia uideoꝵ. Ista insensata stulticia
poetabat om̃ia sacram̃ta: & quod ferebat ne¬
sciebat. Iã quod dictũ est eis expectate hic .iii.¬
cũ asino post quã adorauerimus reũtem᷑
date hic cũ asino: ut plenitudo gentuũ in.¬

Expanded text:
Nam sicut Abraham unicum, et dilectum filium Deo victimam obtulit; ita Deus Pater unicum Filium suum pro nobis omnibus tradidit. Et sicut Isaac ipse sibi ligna portabat, quibus erat imponendus; ita et Christus gestabat in humeris lignum crucis, in quo erat crucdimissi, et non perducti ad locum sacrificii, Judaeos figurabant, qui cum serviliter viverent, et carnaliter saperent, non intelligebant humilitatem nerunt ad locum sacrificii. 7. Cur autem duo servi, nisi quia populus ipse in duas partes dividendus erat? quod factum est, Salomone peccante, quando divisus est idem populus loco regni, non rix Juda . Asinus autem ille insensata est stultitia Judaeorum: ista insensata stultitia portabat omnia sacramenta, et quod ferebat nesciebat. Jam quod dictum est eis, Exspectate hic cum asino, postquam adoraverimus revertemuate hic cum asino, ut plenitudo gentium in