comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uarro dic̃ om̃s ab eis mortuos. enstimari in anes dos & ꝓbatꝑea sacra. q̃ om̃ib: fere mortius ex hibent᷑ :
abi & ludos c̃memorat funebres. tanꝗ hoc sit marimũ diuinitatis inditiũ. qđ ñ soleant ludi miminib cele¬
brati. hermes ipse de qͦ nẽ agit᷑ in eodẽ ipso libro ubi quasi futura pͥnuntiando deplorans ait: Tc t̃ra ista
sc̃ĩssima sedes delubror atq tẽploꝵ sepulchrorũ erit. mortuorũq: plenissima: đos egypti. hoĩ es mortiuos¬
cultũ religionẽq diuinã. inuenisse artẽ qua efficerent dos: cui inuente in qͥt adiunter̃ uirtutẽ de
mundi natura c̃uenientẽ eãq miscentes. qm̃ animas facere ñ potant. euo cantes animas demonũ ł anglo

Expanded text:
quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tamquam hoc sit maximum diuinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi numinibus celebrari. Hermes ipse, de quo nunc agitur, in eodem ipso libro, ubi quasi futura praenuntiando deplorans ait: \'Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissimacultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non pot
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sis se insuituta. ait int ceta. Ec̃ tra ista sc̃isima sed es delubroꝵ atq tẽplor sepuldnorũ erit. mortuoriq
plenissima. Iuasi uͦ si illa ñ auferrent᷑ ñ eent hõ es mortiuri. aut alibi eent mortiu ponendi : quã intra. et
utiq: quanto plus uolueret᷑. tpris & dierũ : tanto maior eẽt mimerꝰ sepulchroꝵ ꝓpt mnaiorũ numerũ martuo
S boc uidet᷑ dolere. qđ memoriȩ martyrũ nr̃oꝵ. tẽpliseoꝵ delubrisq suecedentfut uidelic& qͥ hȩc legt̃ animo
anob̾ aũso.atq ꝑ uso putent. apaganis cultos fuisse dos intẽplis. a nob aũ coli mortuos in sepulchris. Tanta enĩ
hoĩes ĩ pi cȩcitate. in montes qͦdã mͦ offendt̾ res. q̃ oculos suos ferientes nolt uid̾e: ut ñ ad tendant. in om̃ib: It̾ãs
piganoꝵ. aut ñ inueniri. ant uix inueniri. dos. qͥ ñ hoi esfuerint. mortuisq diuini honores delati s̃. Omitto

Expanded text:
sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi essent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior esset numerus sepulcrorum propter maiorem numerum mortuorum. Sed hoc uidetur dolere, quod memoriae martyrum nostrorum templis eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos fuisse deos in templis, a nobis autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt uidere. ut non adtendant in omnibus litteris paganorum aut non inueniri aut uix inueniri deos, qui non homines fuerint mortuisque diuini honores delati sint. Omitto,
Abbreviated transcription (Latin):
bilis d̃i insimilirudinẽ imaginis corruptibilis hõis &cetr q̃ t̃memorare longũ ẽ Malta apre talia diẽ
de uno uero as uero fabriestere mundi: qulia ueritas labei. &t nescio qͣmꝰ illa ebsuratiõse cordis adista
delabit᷑ ut dũs qͥsẽsitet᷑ ab hõib sicri. seꝑuelit hoĩes subdi: & hȩc suturo tpr̃e plangat auferti uusi des
sit in folicius hõce cui sua figiñta dñant᷑ ũsit facilius ut tane. łos edendo qͥsse ne mpselite bo Catius
hoi o sois p̃feras : Suaprt̃ merno hõ defec̃ abillo qͥeũ fec̃ : cũ sibi p̃fec̃ ipse qł fec̃: hoc uana dece peia
ꝑntiosa sacrilega hiermes egy ptius. ꝙ tẽpꝰ qͦ auferrent᷑ uenturũ sciebat. dolebat: S tã i pudent dolebut

Expanded text:
a dicit de uno vero Deo fabricatore mundi, qualia veritas habet: et nescio quomodo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut diis quos confitetur ab hominibus fieri, semper velit homines subdi, et haec futuro tempore plangat auferri. Quasi quidquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur: cum sit facilius, ut tanquam deos colendo, quos fecit, nec ipshominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum sciebat, dolebat; sed tam inpudenter dolebat,
Abbreviated transcription (Latin):
adũs potestates inimicissimas c̃fligentes. easq fortit̾ moriendo uincentes : sanguine nob̵ hanc patriã peperere suo:
Ad quã patriã uitȩ inuitamꝰ & ex hortam᷑. ut eiꝰ adiciaris nũo ciuiũ : cuiꝰ qͦdã mꝰ autiliũ ẽ uera remissio peccatoꝵ:
Haudias degeneres tuos. apõ api anisue det᷑hentes & actusantes uelut tpra mala. cũ q̃ fant tpr̃as quib ñ sit qͥeta

Expanded text:
us potestates inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta
Abbreviated transcription (Latin):
penis. breuissimo tpr̃e ꝑpetͣnt᷑. nec qͥs quã extitit qͥ censer& tã cito nocẽtiũ funenda eẽ tormñta quã cito

Expanded text:
poenis, breuissimo tempore perpetrantur. nec quisquam extitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cpoenis, breuissimo tempore perpetrantur. nec quisquam extitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcuiꝰq peccati celeritate coartet᷑ ut tanta uindicet᷑ morula. quanta dep̃ hendit᷑ ꝑpetͣtũ inisi forte
tã breui tpre qͥsq amittat oculũ seueritate uindictȩ:quã tulit ipse alt̾i ĩꝓbitate peccati Porro aũ si
alienȩ femine osculũ infixũ ratiõis sit ũbere uindicare . Nonne qͥ illud puncto tpr̃is fecerit in c̃parabili
horaꝵ spatio ũberat᷑ ⁊ suauitas uoluptatis exiguȩ diurno dolore punit᷑: ꝗ in uinculis nunꝗ tãdiu qͥsq
in dicandꝰ ẽ ẽẽ deb̾e quã diu fec̃ uñ meruit alligaris cũ iustissime annosas penas seruus in c̃peo
plerũq sic infligant᷑ ut nulla uenia relatent᷑: nonne ꝓ huiꝰ uitȩ mͦ sunilia penis uident᷑ ȩt̃nis. iđo qͥppe
ȩt̃na ẽẽ ñ possi qr nec ipsa uita q̃ his plectit᷑ porrigit̾ uieẽnũ: Et tam̃ peceata q̃uindicant᷑ longissimi tpris

Expanded text:
cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri improbitate peccati. porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, incomparabili horarum spatio uerberatur et suauitas delectationis exiguae diuturno dolore punitur? quid in uinculis? numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit alligari, cum iustissime annosas poenas seruus in compedplerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis
Abbreviated transcription (Latin):
c̃gruent̃ intelligere ualeam. Im̃ scientia creaturȩ in c̃paratione scientiȩ creatoris qͦdã mͦ uesperascit. Itẽq: lu¬
cescit & mane fit . cũ & ipsa refert᷑ ad laudẽ dilectiõemq: creatoris nec in noctẽ ugit᷑ ubi ñ creator creaturȩ
dilectiõe relinqͥt᷑: Deniq scriptura cũ illos di es dinumerar& exordine nusquã int̃ posuit uocabulũ noctis. ñ
enĩ ait alicubi facta ẽ nex s facta ẽ uesꝑa & factũ ẽ mane dies unꝰ. Ita dies scđs &ceti. Cognitio qͥppe creature
in se ipsa decoloratior ẽ ut ita dicã. quã cũ indi sapientia cognoscit᷑ uelut in arte qua facta ẽ. iđo uesꝑa quã nex
c̃gruentius dici potẽ : q̃ tam̃ ut dui cũ ad laudandũ & ad amandũ refert᷑ creatorẽ recurrit in mane. Et hoc cũ
fac̃ in cognitiõe sui ipsius dies unꝰ ẽ. cũ in cognitiõe firmam̃ti qđ intaquas inferiores & suꝑiores cȩlũ appellatũ¬

Expanded text:
gruenter intellegere ualeamus, quoniam scientia creaturae in comparationem scientiae creatoris quodam modo uesperascit itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque creatoris, nec in noctem uergitur, ubi non creator creaturae dilectione relinquitur. denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis; non enim ait alicubi: facta est nox, sed: facta est uespera et factum est mane, dies unus; ita dies secundus et ceteri. cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in dei sapientia cognoscitur uelut in arte qua facta est; ideo uespera, quae nox congruentius dici potest; quae tamen, ut dixi, cam ad laudandum et amandum refertur creatorem, recurrit in mane. et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatu
Abbreviated transcription (Latin):
s. ipse mandauit & creata s̃. Etiã hic aꝑtissune ado factos eẽ angłos: diunitꝰ dictũ ẽ cũ eis int ceta cȩ¬
lestia c̃memoratis infert᷑ ad om̃a. ipsedũ & facta s̃ Is porro audebit opinati post om̃a ista q̃ sex dieb enu¬
merata s̃ angłos factos. S & si qͥsquã ita desipit: redarguit istã uanitatẽ illa scriptura paris auctoritatis
ubi ds̃ dic̃. quando facta s̃ sida laucdauer̃ me uoce magna om̃s angłi mei Iã gͦ erant angłi quando facta
ei radicitꝰ inher&. Nunꝗd nã seđo ne hoc qͥdem. Tc̃ enĩ firmam̃tũ factũ ẽ intex aquas suꝑiores & inferio¬

Expanded text:
ta sunt. Etiam hic apertissime a Deo factos esse angelos divinitus dictum est, cum, eis inter caetera coelestia commemoratis, infertur ad omnia, ipse dixit et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? sed et si quisquam ita desipit, redarguit istam vanitatem illa Scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudaverunt me voce magna omnes angeli mei; jam ergo erant angeli quando facta ei radicitus inhaeret. Nunquidnam secundo? ne hoc quidem: tunc enim firmamentum factum est super aquas superiores, coe
Abbreviated transcription (Latin):
eidẽ ppło unũso salomon eiꝰ filius. qͥut supͣ dictũ ẽ patre meo cep̃ uiuente regnare. hisbonisinitus
malos eritꝰ habuit : & pre seđȩ res q̃ sapientiũ animos fatigant magis huic offer quã ꝓfuit ipsa sapi¬
entia &xiã nc̃ & deinceps inemorabilis. & tẽ longe lateq laudata: ł phetasse &iã ipserepit᷑ insius¬
libris qͥ tres receptis̃ in auctoritatẽ canocucã ł ũbia er clesiastes & canticũ canticoꝵ alii uͦ duo
c̃suetudo Ñ aũ eẽ ipsiꝰ ñ dubitant doctiores : Eos tam̃ in auctoritatẽ matinie occident alis anti qͥtꝰ
recep̃ ecda. quoꝵ in uno qͥ appelat᷑ sapientia salomon passio ap̃i aꝑtissimẽ ꝓphetat᷑ sĩpii qͥppe int¬

Expanded text:
eidem populo universo Salomon filius ejus, qui suo coepit patre vivente regnare. Hic bonis initiis eidem populo universo Salomon filius ejus, qui suo coepit patre vivente regnare. Hic bonis initiis malos exitus habuit, quippe secundae res quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt quam profuit ipsa sapientia, etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. » ecepti sunt in auctoritatem canonicam, Proverbia, Ecclesiastes, et Canticum canticorum. Alii vero duo, consuetudo: non autem esse ipsius, non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem, maxime occidentalis, antiquitus recepit Ecclesia: quorum in uno, qui appellatur Sapientia Salomonis, passio Christi apertissime prophetatur. I
Abbreviated transcription (Latin):
fiat m̃sa eoꝵ corã ipsis inmuscipulã & in retributionẽ & scandalũ: Obsturent᷑ oculi eoꝵ ne uide¬
ant. & dorsũ eoꝵ sẽꝑ incurua. Et cet̾a q̃ ñ optando s̃ dicta s optandi specie ꝓphetando p̃dicta.
Qd gͦ mirũ sihec manifesta ñ uident quoꝵ oculi s̃ obscurati ut ñ uideant : qͥd mirũ sicȩlestia ñ
suscipiunt qͥ ut int̾rena sint ꝑni dorsũ eoꝵ sẽꝑ incuruũ ẽ. his eni ũbis tͣns latis a corpore iutia
significant᷑ animoꝵ ¶sta depsalmis hoc ẽ de ꝓphetia regis dđ satis dicta sint it alios mͦđ sit : Ig̃¬
noscant aũ qͥ hec leg̃t̃ & cuncta illa nouer̃. & de his q̃ fortasse firmior ame p̃t̃misse ł intellegt᷑
testimonio p̃dicatꝰ qr eidelicta eiꝰ tanta pietate suꝑata s̃ ꝑsaluberrimã penitendi hum ilitatẽ ut ꝓrsꝰ
int̃eos sit de qͥb ipse ait: Beati quoꝵ remissȩ s̃ iniqͥtates & quoꝵ tecta s̃ peccata: Post hunc regnaũ¬

Expanded text:
is in muscipulam et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum ne uideant, et dorsum eorum semper incurua, et cetera, quae non optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? suspiciunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt testimonio praedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitatem, ut prorsus inter eos sit, de q
Abbreviated transcription (Latin):
minutatĩq colerent᷑: stulte dr nulla qͥppe illaꝵ p̃t̃ mitteret᷑ : cũ ipse unꝰ qͥ eas habo om̃es coleret᷑: Nã ut alia
omittã q̃ s̃ in num erabilia. cũ dict̃ om̃a syła partes iouis ẽẽ : & om̃a uiuere: atq rationales animas habere.
ine controũsia dõs eẽ I ñ uident. quã multos ñ colant: quã multis ȩd es ñ c̃struas
metuunt paucis placatis toto cȩlo irato uiuere : Si aũ stellas om̃s iđõ colt̃ qr in ioue s̃ quẽ colt̃ isto c̃pendio

Expanded text:
minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construanmetuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio
Abbreviated transcription (Latin):
hi om̃s du deeq situnꝰ iuppit᷑. siue sint ut qͥdã uolt̾ om̃a ista partes eiꝰ : siue uututes eiꝰ. sic̃ eis uidet᷑. qͥb eũ plac&
derent si unũ dm colerent: prudentiore cõpendio: ꝗd eñ eiꝰ contẽneretꝰ. cũ ipse coleret᷑ : Si aũ metuendũ fuit
ne p̃t̃ misse. siue neglectȩ. partes eiꝰ rascerent᷑ : ñ gͦ ut uolt̃ elut unius animantis hȩc tota uita ẽ. q̃ om̃s c̃tine
dđos. qͣsi suas uirtutes ł m̃bra. ł partes. s sua queq pars hab& iitã acet̃isseparatã si p̃t᷑ alterã irasci altera potest.¬
& alia placari: alia c̃citari Si aũ dr̃. om̃s simul idẽ totũ iplũ iouẽ potuisse offendi. si partes eiꝰ ñ exiã singillatĩ

Expanded text:
hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet uaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim
Abbreviated transcription (Latin):
potina: potionẽ ministrer. indiua educa : escã p̃beat. de pauore infantũ : pauentia nũ cupet᷑. de spe q̃ uenit:
uenilia. de uoluptate : uolupia de actu a genoria. destimulis qͥb adnimiũ actũ hõ ĩpellit᷑: dea stimula no¬
minet᷑. strenia dea sit : strenuũ faciendo numeria q̃ numerare doceat. camena : q̃ canere : Ipse sit &đs consus:
p̃bendo c̃silia. & dea sentia : sententias inspirando : Ipsedea uiuentas : q̃ post p̃tertã extipiat iuuenalis ȩtatis
exordia. Ipse sit & fortuna barbata : q̃ ad ultos barba induat qͦs honorare nolucr̃ ut hoc qualetũq num̃ saitem
masculũ dm. ł ab arba barbatũ sic̃ a nodis nod atũ : ł certe ñ fortunã s: qr barbas hab& fortuniũ nominarent: Ipse
inugatino dõ c̃iuges iungat. & cũ uirgini uator Tona soluit᷑ : ipse inuocet᷑. & dea uirginiensis uocet᷑: Ipse sit

Expanded text:
Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
tio sobria ũ qͦdã utili ac salubri labore ꝑueniat: Pigritia uͦ carnalis ł inerudite atq in erereitate
tarditas m̃tis ẽtenta litȩ suꝑficie.n hil putat interius reqͥrendũ: Hex de ꝓpheticis ũbis q̃ ante ipsũ
locũ s̃ scripta satis diterĩ. In hoc aũ loco ũn ad illa digressi sumꝰ cũ ditiss& & ossa ur̃a ut herba eroriemt¬
dñi colentib eũ Quid ẽ hoc nisi manꝰ distinguentis cultores suosla c̃tẽptorib: suis : de qͥb seq̃ntia c̃tex¬
ens & c̃minabit᷑ ii qͥt c̃tumacib: siue ut ait alius intp̃s in credulis: Nec tẽ c̃minabit᷑ s ꝗ̃ nc̃ dñr minacit᷑

Expanded text:
tio sobria cum quodam utili ac salubri labore perueniat; pigritia uero carnalis uel ineruditae adque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis uerbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loco, unDomini colentibus eum. Quid est hoc, nisi manus distinguentis cultores suos a contemptoribus suis? De quibus sequentia contexens, Et comminabitur, inquit, contumacibus, sive, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
copia quã in opia magis ĩ pedior. Om̃a eñ ponere uitandȩ ꝓluitatis causa ꝓhibeor Uereor aũt
ne cũ aliqua elegero multis qͥ ea nouer̃ uideo  magis necessaria p̃tise: Deinđ qr testimoniũ qđ p̃¬
fert᷑ dec̃teitione totius psalmi deb& hab̾e suffragiũ aut certe nihil sit qđ ei refraget᷑. siñ omĩa
suffragant᷑. Nemore centonũ ad rẽ quã uolumꝰ tanq ũsiculos decerꝑe uideam᷑ ue lut de gͣndi car¬
mine qđ ñ de re illa s de alia longeq diũsa repiat᷑ ẽẽ c̃scriptũ: hoc aũ ut inqͦcũq: psalmo possit os¬
tendi exponend ẽ totꝰ qđ quanti opis sit & alioꝵ & nr̃a uolumina in qͥb hoc fecimꝰ satis indicant. Le¬
nifeste ꝓphetiȩ locutiones necesse ẽ ut eis auã tropice misceant᷑ q̃ matume ꝓpt̃ tardiores in ger̃
doctorib: lahoriosũ disputandi exponendiq negotiũs q̃dã tam̃ ap̃m & eccłam ipsa pͥma facie mor¬

Expanded text:
copia quam inopia magis inpedior; omnia enim ponere uitandae prolixitatis causa prohibeor. Vereor autem ne, cum aliqua elegero, multis, qui ea nouerunt, uidear magis necessaria praeterisse; deinde quia testimonium, quod profertur, de contextione totius psalmi debet habere suffragium aut certe nihil sit, quod ei refragetur, si non omnia suffragantur, ne more centonum ad rem, quam uolumus, tamquam uersiculos decerpere uideamur, uelut de grandi carmine, quod non de re illa, sed de alia longeque diuersa reperiatur esse conscriptum. Hoc autem ut in quocumque psalmo possit ostendi, exponendus est totus; quod quanti operis sit et aliorum et nostra uolumina, in quibus hoc fecimus, satis indicant. Lenifestae propheticae locutiones, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur: quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi exponendique negotium. Quaedam tamen Christum e
Abbreviated transcription (Latin):
rios habit abt̃. ñ audit ista hõiũ multitudo ꝓpt̃ qͦs ademonũ dnatu lib̾andos ap̃s aduenit. In illo enĩ habent
misericordissimnã p̃gatioẽm & m̃tis & sp̃s & corporis sui. ꝓ ptea qͥppe totũ loĩem sine peccato ille suscep̃. ut
humana fragilis & infirma ẽ ł ꝑniciosissimȩ curiositati sanandũ totꝰ cõmisisses. N em̃ te decepiss& quẽ
ur̃a ut tu ipse scribis oracula scm ĩ mortalẽq c̃fessa s̃. De qͦ &ĩa poeta nobilisimꝰ poeticȩ qͥdẽ ꝑ in alterius

Expanded text:
rios habitabunt. Non audit ista hominum multitudo, propter quos a daemonum dominatu liberandos Christus aduenit. In illo enim habent rios habitabunt. Non audit ista hominum multitudo, propter quos a daemonum dominatu liberandos Christus aduenit. In illo enim habent misericordissimam purgationem et mentis et spiritus et corporis sui. Propterea quippe totum hominem sine pehumana, fragilis et infirma est, uel perniciosissimae curiositati sanandum tutius commisisses. Non enim te decepisset, quem uestra, ut tu ipse scribis, oracula sanctum inmortalemque confessa sunt; de quo etiam poeta nobilissimus poetice quidem, quia in alterius
Abbreviated transcription (Latin):
oa placere celauerint: An utrũq occultauerint : dosq ẽẽ maluerint totius rei huiꝰ ignaros: Nn utrũq indi¬
cauerint & religisã ergados platonis prudentiã : & indos in iuriosã libidinẽ suã : an sententiã qͥdẽ platonis qua

Expanded text:
ea placere celauerint, an utrumque occultauerint deosque esse maluerint totius rei huius ignaros, an utrumque indiea placere celauerint, an utrumque occultauerint deosque esse maluerint totius rei huius ignaros, an utrumque indicauerint, et religiosam erga deos Platonis prudentiam et in deos iniuriosam libidinem suam, an sententiam quidem Platonis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ubi oport&: hõib: subuenire : hoc si ita ẽ dis istis bonis magis notꝰ ẽ demon ꝓ corpꝰ uicinũ : quã hõ ꝑanimũ bonum:
Omultũ dolenda necessitas. an potiꝰ inridenda ł detestanda uanitas hȩ sit uana diuinitas: Sienĩ animo. ab obstaculo
corporis libero animũ nr̃m uidẽ dii poss. ñ ad hoc indigent demonib nuntiis Si aũ animoꝵ inditia corporalia.
qualia s̃ locutio uultꝰ motꝰ ꝑ corpꝰ suũ etherii dii sentiunt. & inđ colligt̃ ꝗd &ciã demones nuntient : poss̃ & m̃da¬
tis demonũ decipi: Porro sid̃oꝵ diuinitas ad emonib ñ potẽ salli: eadẽ diuinitate. qđ agimꝰ ñ potẽ ignorari. Nellẽ
ũ mͥ isti dicerent : uttũ dus demones nuntiauerint. de criminib: doꝵ. poetica platoni displicerȩ figm̃ta : & sibi

Expanded text:
ubi oportet hominibus subuenire? Hoc si ita est, dis istis bonis magis notus est daemon per corpus uicinum quam homo per animum bonum.s ubi oportet hominibus subuenire? Hoc si ita est, dis istis bonis magis notus est daemon per corpus uicinum quam homo per animum bonum.s o multum dolenda necessitas, an potius inridenda uel detestanda uanitas, ne sit uana diuinitas! Si enim animo ab obstaculo corporis libero animum nostrum uidere di possunt, non ad hoc indigent daemonibus nuntiis; si autem animorum indicia corporalia. qualia sunt locutio uultus motus, per corpus suum aetherii di sentiunt et inde colligunt quid etiam daemones nuntient, possunt et mendaciis daemonum decipi. Porro si deorum diuinitas a daemonibus non potest falli, eadem diuinitate quod agimus non potest ignorari. Vellem autem mihi isti dicerent, utrum dis daemones nuntiauerint de criminibus deorum poetica Platoni displicere figmenta et sibi
Abbreviated transcription (Latin):
se falsi s aor criminib: oblectanti : Nmiscet᷑ hõi magoꝵ scelera uistis legib: punienti : & miscet᷑ demoni magicas
artes docenti & ĩplenti : Ñ miscet᷑ hoi imitatiõem demonis fugienti : & miscet᷑ demom. deceptioem hõis au¬
mana curantes ꝗd t̃restres hoĩes agerent. utiq: later& : nisi demones aerũ nuntiarent. qm̃ ether. longe atra
ẽ. alteq suspens: aer uͦ etheri t̃req: c̃tiguus : Omirabilẽ sapientiã : Ed aliud isti de diissentiunt. qͦ s om̃s eptimos
uolt̃ nisi eos & humana curare: necultu uideant᷑ indigni . & ꝓpt̃ elem̃toꝵ. distantiã. humana nescire. ut cre¬
dant᷑ demones necessarii. & obhoc eiã ipsi putent᷑ colendi ꝑ qͦs dii possint. & ꝗd in reb: humanis agat᷑: ad discere : &

Expanded text:
se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur homini magorum scelera justis legibus punienti, et miscetur daemoni magicas se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur homini magorum scelera justis legibus punienti, et miscetur daemoni magicas artes docenti et implenti; non miscetur homini imitationem daemonis fugienti, et misectur daemoni deceptionem hominis aumana curantes quid terrestres homines agerent utique lateret, nisi daemones aerii nuntiarent; quoniam aether longe a terra est alteque suspensus, aer vero aetheri terraeque contiguus. O mirabilem sapientiam! Quid aliud de diis isti sentiunt, quos omnes optimos uolunt, nisi eos et humana curare, ne cultu uideantur indigni, et propter elementorum distantiam humana nescire, ut credantur daemones necessarii et ob hoc etiam ipsi putentur colendi, per quos di possint et quid in rebus humanis agatur addiscere et
Abbreviated transcription (Latin):
da ¶st enĩ urgens causa. & artissima. cogit demones medios intđos & hoies agere : ut ab hõib afferant desi¬
derata : & adiis referant: ĩpetrata: Ana tandẽ ista causa ẽ & quanta necessitas : qͥa nall ingunt ds̃ miscet᷑¬
hõi: Pclara gͥ scĩtas di. qͥñ miscet᷑ hõr supplicanti: & miscet᷑ demoni arroganti. ñ miscet᷑ hõi penitenti:
& miscet᷑ demoni decipienti : us miscet᷑ hõi c̃fugienti ad diuinitatẽ. & miscet᷑ demoni fingenti
di uinitatẽ : si miscet᷑ hõi petenti indul gentiã : &miseet᷑ demoni suadenti neqͥtiã : ñ miscet᷑ hõi ꝑphilo sophices
libros. poetas de bene instituta ciuitate pellenti: & miscet᷑ demons: principib & pontificib: ciuitatis. ꝓ
sceni cos ludos poetaꝵ iudibria reqͥrenti : N miscet᷑ hõi doꝵ crimina fingere ꝓlibenti: & miscet᷑ demoni.

Expanded text:
At enim urgens causa et arctissima cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus offerant desiAt enim urgens causa et arctissima cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus offerant desiderata, et a diis referant impetrata. Quaenam tandem causa est ista, et quanta necessitas? Quia nullitur sanctitas Dei, qui non miscetur homini supplicanti, et miscetur daemoni arroganti; non miscetur homini poenitenti, et miscetur daemoni decipienti; non miscetur homini confugienti ad divinitatem, et miscetur daemoni fingenti divinitatem; non miscetur homini petenti indulgentiam, et miscetur daemoni suadenti nequitiam; non miscetur homini per philosophicos libros poetas de bene instituta civitate pellenti, et miscetur daemoni a principibus et pontificibus civitatis per scenicos ludos poetarum ludibria requirenti; non miscetur homini deorum crimina fingere prohibenti, et miscetur daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
c̃mitti. At om̃is mira cura magoꝵ. qͦ srecte sentit ẽẽ dãnandos doctrinis fiuat & oꝑib: demonũ qͦ suidit.
cur censeat honorandos Cos necessarios asserens. ꝑferendis add̾os p̃cib nr̃is: quoꝵ debemꝰ oꝑa deuitare. si
adđm uerũ p̃ces nr̃as uolumꝰ ꝑuenire: Demđ q̃ro. quales p̃ces hõiũ. diis bonis ꝑdemones allegari patat: magi¬
casian licitas: Si magicas: nolt̃. tales. si licitas. nolt̃ ꝑtales: Siaũ peccator penitens p̃ces fundit. matine si
aliꝗd magicũ admisit. ita ne tandẽ illis int̾cedentib accip̃ ueniã. qͥb ĩ pellentib aut fauentib: sececidisse
plangit inculpã :: An & ipsi demones ut possint penitentib mereri indulgentiã. priores ag̃t. qđ eos deceunt
penitentiã : Hoc nemo unquã de demonib dũ Ia siita ep̃t: ne quaquã sibi auđent diuinos honoresb¬
expetere. qͥ penitendo desidarent ad grãm ueniȩ ꝑtinere Ibi eñi ẽ detestanda suꝑbia: Inc humilitas miseran

Expanded text:
mitti. At omnia miracula magorum, quos recte sentit esse damnandos, doctrinis fiunt et operibus daemonum, quos uiderit quur censeat honorandos, eos necessarios adserens perferendis ad deos precibus nostris, quorum debemus opera deuitare, si ad Deum uerum preces nostras uolumus peruenire. Deinde quaero, quales preces hominum dis bonis cas, an licitas? Si magicas, nolunt tales: si licitas, nolunt per tales. Si autem peccator poenitens preces fundit, maxime si aliquid magicum admisit; itane tandem illis intercedentibus accipit veniam, quibus impellentibus aut faventibus se cecidisse plangit in culpam? An et ipsi daemones ut possint poenitentibus mereri indulgentiam, priores agunt, quod eos deceperint, poenitentiam? Hoc nemo unquam de daemonibus dixit: quia si ita esset, nequaquam sibi auexpetere, qui paenitendo desiderarent ad gratiam ueniae peruenire. Ibi enim est detestanda superbia, hic humilitas miseran
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥdã putant hoc de ĩꝑio clictũ fuisse romano. & ꝓpt̾ea paulũ apłm ñ id aꝑte scribe uoluisse necalũnã
uidelic& incurrer& đ romano ĩꝑio male optauerit cũ sparet᷑ ȩt̃nũ ut hoc đ dit̃ iã enĩ mysteriũ iniqͥ¬
tatis oꝑat᷑: neronẽ uoluit intellegi cuiꝰ iã facta uelut antup̃i uidebant᷑: Uñ ñ nulli ipsũ resurrectirũ
& futurũ anti ap̃m suspicant᷑. Alii uͦ nec occisũ putant s subt̾ctũ potiꝰ ut putaret᷑ occis & uiuũ

Expanded text:
quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse, ne calumniam quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse, ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut antichristi uidebantur. unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum antichristum suspicantur. alii uero nec occisum putant, sed subtractum potius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tati. Nullidubiũ ẽ eũ de antup̃o ista dunisse dieq uditii: hẽ enĩ appellat diẽ dm̃ ñ eẽ uenturũ
magis de isto s in qͦ tẽplodi sit sessurꝰ incertũ ẽ utrũ in illa ruina tẽpli gasalomone rege ẽstructũ ẽ.
anũ ineccłã. N eñĩ tẽplũ alicuiꝰ idoli aut demonis tẽplũ di apłs dicer&. Uñ ñ nulli ñ ipsũ pͥncipẽs uni
ũ sũ qͦdã mͦ corpꝰ eiꝰ idest ad eũ ꝑtinẽtẽ hõiũ multitudin ẽ simul cũ ipsosuo pͥncipe. hoc loco intellegi
qm̃ scire illos dit aꝑte hoc dicere uoluit : Et iđo nos qͥ nescimꝰ q illi sciebant ꝑuenire cũ labore adid
đ sensit apłs cupimꝰ nec ualemꝰ. p̃sertĩ q & illa q̃ ad didit hc̃ sensũ faciunt obscuriorẽ. Num qͥdẽ iam
enĩ mysteriũ iniqͥtatis oꝑat᷑ tantũ qͥ mͦ ten& teneat donec de mediofiat. & tcreuelabit᷑ iniquus:
ego ꝓrs qͥ dixerit me fateor ignorare : Suspitioẽs tam̃ hõiũ quas ł audire ł legere potui ñ tacebo:

Expanded text:
nulli dubium est eum de antichristo ista dixisse diemque iudicii — hunc enim appellat diem domini — non esse uenturum, magis de isto! sed in quo templo dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. non enim templum alicuius idoli aut daemonis templuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem hominum multitudinem simul cum ipso suo principe hoc loco intellegi scitis. quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit. et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant peruenire cum labore ad id quod sensit apostolus cupimus nec ualemus, praesertim quia et illa quae addidit hunc sensum faciunt obscuriorem. nam quid est: iam enim mysterium iniquitatis operatur. tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reuelabitur iniquus? ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare, suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, non tacebo.
Abbreviated transcription (Latin):
tonicꝰ nouimꝰ. dic̃ enĩ dđm patrẽ & dm filiũ : cũ gce appellat pat̾nũ intellectũ ł pat̾nã m̃tẽ : De sc̃o spũ aũ: aut

Expanded text:
tonicus, nouimus. Dicit enim Deum Patretonicus, nouimus. Dicit enim Deum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
tisshõi es separant᷑ adõ. quoꝵ sin hac uita ñ fit nr̃a uirtute .s diuina miseratiõe p̃gatio ꝑ indulgentiã illius ñ ꝑ
ne peccati : carnis peccati similitudine mundarem᷑: hac đi gr̃a qua in nos ostendit magnã miscd̃ĩam suã:
in hac uita ꝑfidẽ regimꝰ. & post hanc uitã ꝑ ipsã spetiẽ inc̃mutabilrꝰ its ueritatis ad ꝑfectionẽ plenissimã
ꝑducem᷑ sdic̃ &ia porphyrius diuinis oraculis fuisse res ponsũ nos ñ p̃gari lunȩ teletis atq solis sut hinc ostende¬
puas habent: Deniq: eodẽ dic̃ oraculo exp̃ssũ principia posse pgare ne forte cũ dictũ eẽt ñ p̃gare teleta
solis & lunȩ alicuiꝰ alterius di deturba ualere ad p̃gandũ telete crederent᷑. Saũ dicat ẽẽ principia tanq: pla¬

Expanded text:
 fit nostra uirtute, sed diuina miseratione purgatio, per indulgentiam illius, non per  fit nostra uirtute, sed diuina miseratione purgatio, per indulgentiam illius, non per ne peccati carnis peccati similitudine mundaremur. Hac Dei gratia, qua in nos ostendit magnam misericordiam suam, et in hac uita per fidem regimur, et post hanc uitam per ipsam speciem incommutabilis ueDicit etiam Porphyrius diuinis oraculis fuisse responsum nos non purgari lunae teletis atque solis, ut hinc ostendepuos habent? Denique eodem dicit oraculo expressum principia posse purgare, ne forte, cum dictum esset non purgare teletas solis et lunae, alicuius alterius dei de turba ualere ad purgandum teletae crederentur. Quae autem dicat esse principia tamquam Pla
Abbreviated transcription (Latin):
nisi eis placata dent locũsmalisq molentib bona ꝓdesse ñ poss. nocere aũ mala possñ sibi ualentib resistere bonis.
ñ ẽ ista uere ueracitq sc̃ȩ religionis uiasñ sic iunonẽ hoc ẽ aerias potestates pioꝵ uirtutib inuidentes hnr̃i mar¬
tyres uinet̃ ñ om̃ino sidici usitate poss& hero es nr̃i supplicib doniss uirtutib diuinis heroas suꝑant. Cõmodius
qͥppe scipio africanꝰ ẽ cognominat᷑ꝰ qđ uirtute africã uicerit: quã si hostes donis placass& ut parcerem EUera pie¬
tate hoĩes di aeriã potestatẽ inunicã contrariãq pietati exorci Tando eiciunt ñ placando. Om̃esq tẽptatio ẽs
adũsitatis eiꝰ unct̃ orando ñ ipsã s d̾m suũ adũs ipsã. ñ enĩ aliquẽ uincit aut subuir gat nisi societate peccati.
In eiꝰ gͦ nõie uincit᷑ qͥ humanã formã assũpsit egitq sine peccato. ut ipso sacerdote a sacrificio fieror remissio pec¬

Expanded text:
nisi eis placata dent locum, malisque nolentibus bona prodesse non possunt; nocere autem mala possunt, non sibi ualentibus resistere bonis. Non est ista uerae ueraciterque sanctae religionis uia; non sic Iunonem, hoc est aerias potestates piorum uirtutibus inuidentes, nostri martyres uincunt. Non omnino, si dici usitate posset, heroes nostri supplicibus donis, sed uirtutibus diuinis Heran superant. Commodius quippe Scipio Africanus est cognominatus, quod uirtute Africam uicerit, quam si hostes donis placasset, ut parceretate homines Dei aeriam potestatem inimicam contrariamque pietati exorcizando ejiciunt, non placando; omnesque tentationes aduersitatis eius uincunt orando non ipsam, sed Deum suum aduersus ipsam. Non enim aliquem uincit aut subiugat nisi societate peccati. In eius ergo nomine uincitur, qui hominem adsumsit egitque sine peccato, ut in ipso sacerdote ac sacrificio fieret remissio pec
Abbreviated transcription (Latin):
nerturius utmã q⁊ ã manfestũ ẽ qđ ñ sit ds̃ tã ñsit abellũ qđ ł falo uocet᷑ ds̃ insi forte iuie stele s̃ hi. dis quaser̃ appd¬
lauere nõib Plasfellã quandã uocant mercuriũ : quandã tidẽm artẽ S ibi ẽ &illa quã uocant ioue & toñ io¬
risima q̃ abeis appellit᷑ uenꝰ: & tañ eandẽ uenerẽ eẽ &ĩã lunã uolt quãus de illo fulgentissimosyde: aptł eos tane de
malo aureo uno uenꝰꝙ c̃tendant: Luci ferũ enĩ qͥdã ueneris: quidã dic̃t eẽ iunonis s: ut soler uenꝰ uinc̃: Nã multo plures
eiꝰ ab ftella ueneris. tanta uincit᷑ claritate : tanto eñ ẽe dduit cetis illa fulgentior: quanto ẽ isse potentior: Respon¬
dent ido sic uidi : q illa q̃ putat᷑ ob scurior supuor ẽ atq at̃ris longe rematior: Si g̃ supiorẽ iocũ nuor dignitas meruit:
quare sat̃nꝰ ibiẽ ioue supior : An uanitas fabule q̃ regẽ iouẽ fac̃ ñ potuit usq ad syda ꝑuc

Expanded text:
arunt. Nisi forte illae stellae sunt hi di, quas eorum appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et rissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit. Nam multo plures quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera pe
Abbreviated transcription (Latin):
riendo c̃sũ pserat. Iuẽ regẽ isti si hab̵ent sibi intalib indulgentẽ nec in eis cuiquã ulla seueritate ad¬
ũsantẽ. huic libentius quã romani uetes romulo tẽplũ &flaminẽ c̃secrarent IS si c̃tẽ pnit᷑ qͥ romanã

Expanded text:
riendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate adriendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate adversantem; huic libentius, quam Romani veteres Romulo, templum et flaminem consecrarent. CAPUT XXI.-- Qua
Abbreviated transcription (Latin):
crepent theatra in honestȩ leticiȩ uocib atq om̃i gnr̃e siue crud elissime siue t᷑pissimȩ uoluptatis exestu¬
ent Ille sit publicꝰ inimicꝰ : cuui hȩc felicitas displic& qͥ sqͥseã mutare ł auferre tẽptauerit. eũ lib a multi¬
tudo aũtat ab aurib eũtat asedib auferat auiuentib Illi habeant᷑ du ueri. qͥ hanc adipiscendã ppłis ꝓtura¬
uerint . adeptãq seruauerint scolant᷑ ut uoluerint : iudos ei poscant quales uoluerint. qͦs cũ sius ł de suis
possint hab̾e cultorib Tantũ efficiant ut tali felicitati nihil ab hoste. nihil apeste. ni hil abulla clade tim eat᷑
Iuis hanc rẽ publicã sanꝰ ñ dicã romano ĩꝑio s domui sardana palli c̃parauerit : qͥ qͥndã rexita fuit uo¬
lupratib deditꝰ: ut insepulchro suo scrib fecerit ea sola se hab̾e mortuũ. qͣ libido eiꝰ &iã cũ uiuer& hau¬

Expanded text:
crepent, theatra inhonestae laetitiae vocibus atque omni genere sive crudelissimae sive turpissimae voluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare vel auferre tentaverit, eum libera multitudo avertat ab auribus, evertat a sedibus, auferat a viventibus. Illi habeantur dii veri, qui hanc adipiscendam populis procuraverint, adeptamque servaverint. Colantur ut voluerint, ludos exposcant quales voluerint, quos cum suis vel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. Quis hanc rempublicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali comparaverit? qui quondam rex ita fuit voluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit, ea sola se habere mortuum, quae libido ejus etiam cum viveret, hau
Abbreviated transcription (Latin):
rotiꝰ quã ꝗd sue uitȩ qͥsq noceat : legib adũtat᷑s nulł ducat᷑ ad udices. nisi qͥ alienȩ reudomui. saluti : ł auꝗ̃
inuito fuerit ĩ portunꝰ aut nerius: Cet̾um desius ł cũsuis ł cũ quib q uolentib faciat qͥsq qđ lib& habundẽt

Expanded text:
potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abund
Abbreviated transcription (Latin):
nullomꝰ curant pessimã ac flagitiosissimã ñ ẽẽ rẽ publicã. Tantũ fi& inquiunt. tantũ floreat copiis referta uicto
rus głosa. ł qđ ẽ felicius pace secura sit: Et ꝗd au nos: Immo id ad nos magis ꝑtin&. sidiuitus qͥsq sẽꝑ augeat᷑. que
cotidianis esfusiõĩb supetant. ꝑ quas sib &ciã infirmiores subdat qͥsq potentior. obsequant᷑ diuitib: pauꝑes causa sata¬
ritatis. atq ut eoꝵ patrocinus qͥ eta inertia ꝑfruant᷑ sdiuites pauꝑib: ad clientelas & ad ministeriũ sui fastꝰ abii¬
tant᷑ ꝓpłi plaudant ñ c̃ sultorib utilitatũ suaꝵ s largitorib: uoluptatũ: Ñ dura iubeant: ñ ꝓhibeant᷑ ĩ puta.
reges ñ curent quã bonis. s quã subditis regnent. ꝓuintiȩ regib ñtanꝗ rectorib merũ: s tanꝗ rerũ dñatorib &
deliciaꝵ suaꝵ ꝓuiscrib seruiant. eosq ñ sincerit̃ honorent : sed neqͥt̃ ac seruilit̃ timeant. Quid alienȩ uineȩ

Expanded text:
nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ martyrũ: Nec tam̃ miraculis q̃ ꝑmemorias nr̃oꝵ martyrũ fiunt ullomͦ s̃ c̃paranda miracula q̃ facta ꝑ
antib aut orantib eis: ut fides illa ꝓficiat. qͣ eos ñdos nros eẽ : s unũ đm nob̵cũ habe credamꝰ : Deniq illi talib
diis suis & tẽpla edificauer̃.⁊ statuer aras. ⁊ sacerdotes instituer̃. ⁊ sacrificia fecer : Nos aũ mariyrib: nr̃ is ñ¬
tẽpla sic̃ dus. s memorias sic̃ hõib mortuis quoꝵ apđ di uiuunt sp̃s fabricamꝰ: Nec ibi erigimꝰ altaria in
ͥb sacrificem martyrib: s uniđo ⁊ martyrũ ⁊ nr̃o: Ad q̃ sacrificiũ: sic̃ h

Expanded text:
unt conparanda miracula, quae facta per erantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum habere credamus. Denique illi talibus dis suis templa sicut diis, sed Memorias sicut hominibus mortuis, quorum apud Deum vivunt spiritus, fabricamus; nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro: ad quod sacrificium, sicut h
Abbreviated transcription (Latin):
guet᷑ ⁊ cet̾a huiꝰmꝰdi ñ tã ego quã ipsa scripta diuina planissime atq plenissime redarguit
ac refellit. Nin euitȩ qͥppe in hac uita eger̃ penitentiã ⁊ iđo fructuosã uelut in hoc agro
semin antes in qͦ ds uoluit cũ lacrimis feminari q pꝰ ea cũ lȩticia metet᷑. Et tam̃ qͥs negabit
q dñs p̃dir̃ in eis fuisse c̃pletũ nisi parũ adũtat quẽ ad mͦdũ peccatores ds̃ ñ solũ iratꝰ
uerũ &iã miseratꝰ eũtat . Pũtunt᷑ enĩ pec catores duob: modis: Aut sic̃ sodomitȩ ut pro
percatis suis ipsi hoĩes puniant᷑ s aut sic̃ ninuitȩ ut ipsa hõiũ peecata pęnitendo destru¬

Expanded text:
guetur, et cetera huius modi, non tam ego, quam ipsa scriptura diuina planissime adque plenissime redarguit ac refellit. Nineuitae quippe in hac uita egerunt paenitentiam et ideo fructuosam, uelut in hoc agro seminantes, in quo Deus uoluit cum lacrimis seminari, quod postea cum laetitia meteretur; et tamen quis negabitadvertat, quemadmodum peccatores Deus non solum iratus, verum etiam miseratus evertat? Evertuntur enim peccatores duobus modis, aut sicut Sodomitae, ut pro peccatis suis ipsi homines puniantur, aut sicut Ninivitae, ut ipsa hominum peccata poenitendo destru
Abbreviated transcription (Latin):
cõparare. Suerũ tales cultores a dilectones đoꝵ istora quor ouiã imitatores in scelerib: & flagitiis se cẽ letant᷑.

Expanded text:
cusant. Verum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantcusant. Verum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetant
Abbreviated transcription (Latin):
increpitant apĩanȩ. cuiꝰ p̃cepta deiustis ꝓbisq morib si simul aulirent atq curarent reges t̃rȩ. & om̃s ppłi.
pͥncipes & om̃s uudices t̾rȩ: uuenes & uirgines senes cũ unorib: etas om̃is capar & ut̃q sorus & qͦs baptis¬
ta iohannes alloqͥt᷑ exactores ipsi atq: milites : & t̾ras uitȩ p̃sentis ornar& sua felicitate res publica: &
uitȩ ȩt̾nȩ culum̃ beatissime regnatura c̃scendet S quia iste audit ille c̃tẽpnit. pluresq uitus male¬
blandientib quã utili uirtutũ asꝑieati s̃ amicitiores: tolerare apĩ fanuli iuber
pͥneipes. siue iudices. siue milites. siue ꝓuincales. siue diuites. siue pauꝑes. siue lib̵i. siue serui utrius libe
serus oxiã pessimã si ita necesse ẽ flagitio sissimãq rẽ publicã & in illa angłoꝵ quadã scĩssima atq
augustissima curia celestiq re publica ubidi uoluntas lex ẽ clarissimũ sibi locũ &iã ista tolerantia

Expanded text:
nis praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent atque curarent reges terrae et omnes populi principes et omnes iudices terrae, iuvenes et virgines, senes cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus et, quos baptista Iohannes alloquitur, exactores ipsi atque milites, tunc et terras vitae praesentis ornaret sua felicitate res publica et vitae aeternae culmen beatissimae regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille conteblandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei voluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i cuiꝰ exanimis incruce pendentis latꝰ lancea ꝑforatũ ẽ. atq: in đ sanguis ⁊ aqͥ ꝓflut q̃ sacram̃ta eẽ¬

Expanded text:
Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est adque inde sanguis et aqua profluxit; Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est adque inde sanguis et aqua profluxit;