comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ addĩ gr̃am ꝑtinet. et fides credentiũ et tolerantia pati¬
e̾ntiũ. quia utrũq dixit ee donatũ. Et illud matenne
ubi dicit. habentes aũt eundẽ sp̃m fidei. Non enĩ ant sei¬
entiã fidei. sed sp̃m fidei. Quod ꝓpterea dixit. ut intell¬
geremus quia fides et ñpetita conceditur ut ei petente
d̾lia conceditur. Quomͦ enĩ inuocabunt inquit inquem
ñ crediderunt : Ergo sp̃s gr̃ȩ facit ut habeamꝰ fidem uut
ꝑfidem impetremꝰ orando ut possimus facere quȩ uibemͦ
Aeo ipse apłs assiduȩ legi p̃ponit fidem. qͣm qđ lea iubet ẜa¬
cert nonualemus n ꝑfidem rogindo impetremus. ut faeere
ualcams. Namsi fides liberi est tantum mnodo arbitru. nece
mus &iam ꝑ uersas et fidei contrarias uoluntates om̃ipoten¬
tem dm̃ as erecdendũ posse conuertere. Liberũ quidemar¬
bmtr uũ hominis pulsatur ubi dicitur. Hlocdie si uocẽ eiꝰ au¬

Expanded text:
ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patiad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec rederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus au
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dñm nr̃m datur. sed ipsa facit ut lex impleatur.
ut natura liberetur. ne peccatũ dominetur. Cũ gͦ in his
Ct si non datur scd̾m merita bonorũ operũ quia et ꝑ ipsã
bene operamur. tam̃ scđm merita bonȩ uoluntatis dat᷑.
quia bona uoluntas inquiunt p̾cedit orantis quã p̾cessit
uoluntas credentis. ut scđ̾m hȩc merita gra sequatur e&¬
audientis dĩ. lam quidẽ defide hoc ẽ deuoluntate ere¬
demis superius disputaui. usq ad eo eã demonstians
ad gram ꝑtinere. ut apłs ñ diceret misedam conserutus
sumꝰ. quia fidelis erã. sed diceret miscd̾am c̃secutus sum.
ut fi delis ee̾m. Sunt et alia testimonia. in quib ẽ qđ ait
sapite ad temperantiã sic̃ unicuiq d̾s̃ partitus ẽ m̃sinram
fidei. & qđ iã cõmemorain gr̃a salm facti estis ꝑfidem.
et hoc non ea uobis. seddĩ donũ ẽ. et illua qđ scripsit ad

Expanded text:
m nostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, m nostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. ñ ad deremus et nenos inferas intemptationem.
Illud enĩ dicimꝰ ut peccata dimittantur. hoc aũt ut caue¬
antur siue uincantur. Quod apatre qui incęlis ẽ nulla r¬
tione peteremus. si uirtute uoluntatis humane hoc possemꝰ
efficere. Commoneo aũt caritatẽ ur̃am et multũ exortor.
ut beati cypriam librũ quẽ seripsit deoratione dm̃ca
diligent̾ legatis. et quantũ uos dñs ad uiuerit intellega¬
tis memorieq mandetis. Ibi uidebitis quẽ ad modũ sicꝰ al¬
loquatur liberũ arbitriũ eorũ quos conscriptione si
sermonis edificat. ut ostendat tam̃ ea quȩ implenda
iudentur in lege. inoratione e̾e poscenda. Quod utiq
uanssime fieret. si ad illa agenda sine diumo aduito¬
iuicti. non defensores sed inflatores et pcipitatores
liberi arbitrii. quia neꝙ scientia diuinȩ legis neq na¬
tura. neq sola remissione peccatorũ ẽ illa gr̃a quȩ ꝑ iħm¬

Expanded text:
nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutoum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa grati
Abbreviated transcription (Latin):
fidem iħu xp̃i. Hlanc erã naturã etiã cũ impus et infide¬
Deniq sicut eis qui uolentes in lege iustificari agr̃a exci¬
derunt. uerissime dicit. Si ex lege uistitia . g xp̃e gratis
mortuus ẽ. Sie et hic qui gr̾am comendat et ꝑcipit fides
ap̃i putant e̾e naturam. uerissime dicitur. Si exnatura
iustitia. gͦ xp̃e gratis mortuus ẽ. Iamhic enĩ erat lea et
non iustificabat. iã hic erat et natura. et noniustificabat.
deo ap̃c nongratis mortuus ẽ. ut et lea ꝑ illũ impleretur
qui dixit. Non ueni lege soluere. seil implere. Et natina
ꝑadam ꝑdita ꝑillũ repararet᷑. qui dixit uenisse se que¬
rere et saluare qđ perierat. inquẽ uenturũ antiqui pa¬
non ut futura uitentur. uł repugnantia superentur. Sed
si hoc uerũ e̾e̾t. utiq inoratione dominica cũ dixissemus
dimitte nobis debita nr̃a sicut et nos dimittimꝰ debitoril

Expanded text:
fidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidefidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infideDenique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est : sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam panon ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dñabitur. Non enim estis sublege. sed sub gr̃a. Nonquia
lx mala ẽ. sed quia sub illa sunt quos reos facit iubendo.
non adiuuando. Gr̃a quippe ad uiuat ut legis quisq sit
factor. sine qua gr̃a sublege positus tantũmodo erit le¬
gis auditor. lalibsᷤ itaq dicit. Qui in lege iustificamara
qͣuis ita desipiat. immo insamat nesciens quid loquatur.
utaudeat dicere legem ee gr̃am. cũ clamet quisciebat
quia loqueretur. qui inlege iustificamini a gr̃a excidis¬
tis  Si aũt lea ñ ẽ gr̃a quia ulipsa lex fiat non potest
lea aduiuare sed gr̃a.nũquid natura erit gr̃a. Nam et
hoc pelagiam ausi sunt dicere gr̃am e̾e nat̾urã. in qua
sic creatisumus ut habeamus mentẽ rationalẽ. qua intel¬
legere ualeamus facti ad imaginẽ dĩ ut dominemur
piscibus maris et uolucrib cęliꝰ. & om̃ib percorib quȩ
repunt suꝑ t̾ram. sed ñ hec ẽ gr̃a qua cõmendat apłs ꝑ

Expanded text:
non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini,quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commend
Abbreviated transcription (Latin):
ex dõ. Et ut sciatis hanc illũ eorũ chixisse iustitiã qui̧
ẽ ex lege. hanc aũt dĩq homini ẽ ex dõ. audite quid alio
loco dicat cum de ap̃o loqueretur. Propt quẽ om̃a inquit.
non solũ detrimenta ẽe credidi. uerũ & stercora existima¬
in e̾e ut ap̃m lueri faciam. et inuemar in illo non habens
meam ustitiã quȩ ex lege ẽ. cũ sua non e̾e̾t lex ipsa sed dĩ.¬
nͥquia suã diait ustitiã quãius ex lege e̾ẽt. quia sua uolim¬
ustitiam. idẽ quȩ ẽ ex dõ. Flanc enĩ dat non littera oc¬
cidems. sed ininfic̾ans sp̃s. Et suã uolentes constituere.
quã didit ipse ex lege iustitiã. cũ diceret ñ habens mea
iustitiã quȩ exlege ẽ. iustitiȩ dĩ non sunt subiecti. hoc ẽ
gre dĩ non sunt subiecti. Sublege em̃ erant ñ sub gra. et
Ndeo eis dominabatur peccatũ. a quo nonfit homo liber
lege sea gra. Propt̃ quod alibi dicit. Peccatũ em̃ uobis

Expanded text:
ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, snisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua volunjustitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cujustitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis
Abbreviated transcription (Latin):
Q uotquot enĩ sp̃u dĩ aguntur. hi filu sunt dĩ. Quando
gͦ sp̃ii actiones carniꝰ mortificatis ut uiuatis. illum
glificate. illũ laudate. illi gr̃as agite. cuiꝰ sp̃u agimini
uͦt ista ualeatis. ut uos filios dĩ etͦ monstretis. Quot
dentes inuirtute sua suo sp̃ũ aguntur. ñ sunt filu dĩ.
Lales sunt. dęquib idem dicit apłs quod ignorantes dĩ¬
iustitiam et suam uolentes constituere. iustitiȩ dĩ nonsunt
subiet᷑ti. De uideis hoc diait. qui de se p̾sumentes gr̃am re¬
pellebant. et ii xp̃m ꝓpterea non credebant. Suam uͦ ius¬
titiam dicit eos uolentes constituere. quȩ iusticia ẽ e& le¬
ge. non quia lea abipsis ẽ constituta. sed inlegem quę ex
dõ ẽ suam iustitiam constituerant. quando eandẽ legẽ su
uiribus se implere posse credebant. Ignorantes di iustiti¬
am. ñ qua iustitia ds̾ ustus ẽ. sed quȩ ustitia ẽ homimni

Expanded text:
Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotqidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Djustitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quod uanissum homines & peruersitatissum pelagiam le¬
gem dicunt e̾e dĩ gr̃am. qua uiuamur adñ peccandum :
Quid ẽ miseri qđ dicunt. qui sine ulla dubitatione tanto
ñ liberaretur nͥ uunficaret sp̃s eũ quẽ littera occiderat. sic̾
cibil es contra lucem dĩ ceci. et contra uocẽ dĩ surdi. occide¬
tem litterã ininficare dicunt. & uiuificanti sp̃ui c̃tradiẽt :
Ergo fr̃s ut ipsius potius apłi uerbis uos moneã. debitores
sunis ñ carni. ut scdm carnẽ inuam ᷤᷤ.Si enĩ scdm carnẽ
urxeritis. moriemini. Si aũt spũ actiones carnis mortifi
triũ ur̃m amalo det̾errerẽ. et exhortarer ad bonũ. nec
tam̃ ideo debetis in homine hoc ẽ in uobis ipsis ñ in dño
mortificatis. Ut enĩ non se extollerent quib ista dice¬
bat existimantes se suo spũ tanta hec facere bona
opera posse ñ dĩ. propterea cũ dixisset si aũt sp̃u acti¬
nes carnis mortificaueritis uiuetis. continuo subiecit.

Expanded text:
go quod vanissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut ciles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ad bonum. Nec tamen ideo debetis in homine, hoc est in vobis ipsis, sed in Doficatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit,
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽ nͥ auferam cordurũ unde non faciebatis. et dabo
cor oboechientis un de faciatis: Ille facit ut façiamus. cui
dieit homo. ẜone dñe custodiam ori meo. Hoc ẽ em̃ dicere.
fac ut ponam custodiã ori meo. Quodbeneficiũ di iã fue
rat consecutus. qͥ dixit. Posui ori meo custodiã. Quigͦ uult
facere dĩ mandatũ et non potest. iã quidẽ habet uolun¬
tatem bonam. sed adhuc paruã et inualidã. Poterit aũt.
cũ magna habuerit et robustam. Quando eni martires¬
magna illa mandata fecerunt. magna utiq uoluntate
hoc ẽ magna caritate fecerunt. Dequa caritate ipse dñs
ait.Maiorẽ hac caritatẽ nemo habet. quã ut animã su.¬

Expanded text:
quid est nisi, Auferam cor durum unde non faciebatis, et dabo quid est nisi, Auferam cor durum unde non faciebatis, et dabo cor obediens unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: « Pone, Domine, custodiam ori meo . » Hoc est enim dicere: Fac ut ponam custodiam rat consecutus qui dixit: Posui ori meo custodiam. Qui ergo vult facere Dei mandatum, et non potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam; poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quando enim martmagna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate, id est magna caritate fecerunt, de qua caritate ipse Dominus ait: Majorem hac caritatem nemo, etc.  Et pau
Abbreviated transcription (Latin):
oratione mea qua hȩc adño peto intellegite. quomͦ dixer̃i
si uolueris conseruabis mandata. Cęrtum ẽ enĩ nos man¬
data seruare si uolumus. sed qui a p̾paratur uoluntas
adño. ab illo petendũ ẽ ut tantũ uelimꝰ quantũ sufficit.
ut uolendo faciamus. Certũ ẽ nos uelle cũ uolumus.
sed ille facit ut uelimus bonũ acqͦ dictũ ẽ. qđ paulo
ante posui qđ p̾parat᷑ uoluntas adño. deqͦ dictũ ẽ adño
gressus hominis dirigentur et uiã eniᷤᷤ uolet. deqͦ dictũ ẽ¬
Ds̃ c̃ qui operat᷑ inuobis et uelle. Certũ ẽ nos facere cũ facniᷤ.
sed ille facit ut faciamus p̾bendo iures efficacissimas uolun¬
tati qui dixit.faciã ut in iustificationib meis ambuletis.
et iuditia mea obseruetis et faciatis. Cũ dicit fatiã ut fa¬
tiatis. qͥd aliud dicit nͥ auferã auobis cor lapideũ in de
non faciebatis. et dabo corcarneum unde faciatis : Et hoc

Expanded text:
oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut faciatis, quid aliud dicit nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non fac
Abbreviated transcription (Latin):
labia tua ne loquantur dolũ. Cũ &ͦ uerũ sit qđ dixit
si uolueris conseruabis mandata. quare querit more
suo dari custodiam :ᷤ Similis ei qui dicit inpsalmo. Pone
dñe custodiã ori meo. Non enĩ sufficit mandatũ dĩ ei
uoluntas sua. quandoquidẽ si uoluerit consernabit
mandata. Quã multa sunt dĩ mandata contra suꝑbiam.
iã nouit ea. si uoluerit conseruabit ea. Quare g paulopo
dicit dñe pat̾ et ds̃ uite meȩ. elationẽ ꝯculoꝵ ne dederis
mͥ lam daixerat ei lex non concupisces. Uelit gͦ et faciat
qđ uibetur. qm̃ si uoluerit conseruabit mand̾ata. Quare
sequitur et dicit concupiscentiã auerte ame. Contra luxu¬
riã ds̃ quã multa mandauit. faciat ea. quia si uoluerit
conseruabit mandata. Quid ẽ qđ clamat ad dm̃. uentrisad¬
petitio et concubitus ne adp̾hendat me : Si hȩc ei inp̾senti
diceremꝰ. rectissime nobis responderet et diceret. Ca ista

Expanded text:
labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista
Abbreviated transcription (Latin):
bis manddata. ut homo qua uoluerit et ñ potuerit.
non dũ plene se uelle cognoscat. et oret ut habeat tantã
uoluntatẽ. quanta sufficit ad implenda mandata. Sic
quippe aduiuatur. ut faciat qđ iubetur. Lunc eñ un¬
le ẽ uelle cũ possumus. et tr̃ unle ẽ posse cũ uolumus.
Nam quid prodest.si qđ ñ possumꝰ uolumus. aut qđ possu¬
mus nolumus : Magnũ se aliqͥd scire pelagiam putant.
quando dicunt ñ uiberet d̾s qđ sciret ñ posse ab homi¬
ne fieri. Quis hoc nesciat :  Sed id eo ubet aliqua quę̧
non possumus. ut nouerimꝰ quid abillo petere debeamꝰ.
psa ẽ enĩ fides quȩ orando impetrat. qđ lea imperat.
Deniq ipse qui diacit si uolueris conseruabis mandata.
meodẽ libro eccłastico aliquantopost dicit. Quis
dabit inore meo custodiã. et suꝑlabia mea signaculũ
astutũ. ne forte cadã ab eo. et lingua mea ꝑdat me : lã
certe mandata acceperat. coibe linguã tuã amalo. et

Expanded text:
bis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, bis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt: "non iuberet deus quod sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et
Abbreviated transcription (Latin):
nos ds salutaris nr. Meminerimꝰ dicere. picitȩ a uobis
dñis empietates ur̃as. cũ ipse iustificet impiũ. Alemineri¬
ais ipsũ dicere. facite uobis cor nomũ et sp̃m nouu.gꝯͥ
clicit᷑ a abo uobis cor nouũ. et sp̃m nouũ dabo uobis.
Quom gͦͣ qđ dicit facite uobis. hoc dicit dabo uobis. cpre
iubetꝰ si ipse daturus c̃. quare dat si homo fac̾ curus est:
mbi qiliadat q iubet. cũ aduuiat ut faciat cu iuiba.
Semꝑ ẽ aũt innobis uoluntas libera. sed ñ semꝑ ẽ bona :
Aut enĩ auistitia libera ẽ. quando seruit percato ette
e mala. aut apeccato ẽ libera quando seruit iustitiȩ
et tr e bonia. sor̃a uͦ dĩ semꝑ c̃ bona. et ꝑhane fit ut
sit homo uoluntatis bonȩ. qui pͥus fint uoluntatisma¬
le. Perhane etiã fit ut ipsa bona uoluntas quȩ iã e̾e
cepit augeatur. et tã magna fiat ut possit implere di¬
uiia mancdata quȩ uoluerit. cũ ualde ꝑ fecteq uolue¬
rit Aahos eñ ualet qđ seriptũ c̃. Si uolueris c̃serua¬

Expanded text:
dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conserua
Abbreviated transcription (Latin):
pueniret. Ideo enĩ data sunt. ut homo excusationẽ de ig¬
et locut᷑ cis fuissẽ. peccatũ ñ haberent. Nunc aũt eacusatio¬
nẽ non habent depeccato sua. Dequo peccato dieit. nisi de
illo magno qđ presciebat eoꝵ futurũ quando ista dicebat.
idẽ quo cũ fuerant occisuri : Neque enĩ nullũ habebant
percatiũ cntequã ad eos xp̃s uenisset in carne. Itẽ dicit

Expanded text:
perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de igperveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de iget locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo . De quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant peccatum, antequam Christus venisset in carne ad eos. Item dicit
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis intentio. pace̾ int̾uoᷤ &. caritatẽ seruantes adno ut in¬
in tellegatis orate. et donec uos ipse ꝑducat ad ea quȩ ñdũ
in tellegtis. ibi ambulate quo ꝑ uenire potiustis. Hoc amonx
apłs paul s. Qui cũ dixisset ndũ se ẽt ꝑfectũ. paulopꝰ ait:
Quotquot gͦ ꝑfecti. hoc sapiam. idẽ ita nos ẽe ꝑfectos. ut ñ
dũ adꝑfectionẽ quȩ nobis suffic̃ uenerimꝰ. Continuoq sub¬
uiaxit. Et siquid alit̾ sapitis. hoc quoq uobis ds reuelabit.
Uerũtam̃ in qđ ꝑuenimꝰ. in eo ambulemus. Ambulando quippe
in quod ꝑuenimꝰ. et quo ñdũ ꝑuenimus ꝑuenire poterunus.
dõ nobis reuelante siquid alit̾ sapimus. si ea quę̧ iã reuelaũ
uerit. cõmemoro uos ñ humano eloquio sed diumo. Primũ
quia ipsa dina p̾cepta homini ñ prodessent. nͥ haberet
liberũ uoluntatis arbitriũ. quo ea faciens ad ꝓmissa pͥmi.

Expanded text:
mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotndum ad perfectionem quae nobis sufficit venerimus: continuoque subjunxit, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus. . Ambulando quippe in quod pervenimus, et quo nondum pervenimus pervenire poterimus, Deo nobis revelante si quid aliter sapimus, si ea quae jam revelavit verit, commemoro vos, non humano eloquio, sed divino. Primum, quia ipsa divina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia
Abbreviated transcription (Latin):
ROETER cos qui hominis li¬
berũ arbitriũ sic p̾dicant et de¬
fendunt ut dĩ gram qua uocam
ad cũ et anr̃is malis meritis libe¬
mur. et ꝑquã bona merita cõpa¬
ramus quib ad iutã ꝑ ueniamus
aeternam negare audeant. & conentur auferre. multa iam.
disserumus. Litterisq mandauuimmus quantum nobis dñs dona¬
re dignatus ẽ. Sed qm̃ sunt quidam qui siͤ grãm dĩ defendunt
ut negent homihis liberũ arbitriũ ut quando grã dĩ defen¬
ditur negari existiment liberum arbitrium. hinc aliquid ser¬
bere ad uram karitatem ualentine. frater & ceteri qui simul
d̾o seruitis cõpellente mutua caritate curaui. Nuntiatuinẽ
enĩ in deuobis fr̃s ab aliquib qui in ur̃a congregatione sut.
et adnos in de uenerunt. ꝑ quos et ista direximus. qđ de hacre
dissensiont᷑ inuobis sint. Itaq dilectissimi ne uos ꝑturbet huiꝰ
quȩstionis obscuritas. moneo uos pͥmũ ut dehis que intelleg¬

Expanded text:
ropter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum et a nostris malis meritis liberamur, et per quam bona merita comparamus quibus ad vitam perveniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre, multa jam disseruimus, litterisque mandavimus, quantum nobis Dominus donare dignatus est. Sed quoniam sunt quidam, qui sic gratiam Dei defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
tro. Si linguis hominũ loguar et angłoꝵ caritatẽ aũt ñ
habeã. factus sũ uelut es sonans aut cimbalũ timmens.
si habuero ꝓphetiã. et si sciero om̃a sacram̃ta. et si habue¬
ro omẽm fidem ita ut montes transferã. caritatẽ aũt ñ habe¬
am. nihil sum. Et si distribuero om̃a mea pauperib. et si
tradidero corpus meũ ut ardeã. caritatẽ aũt ñ habeã

Expanded text:
 charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens. Et si habuero prophetiam, et si sciero omnia sacramenta, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si distribuero omnia mea pauperibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habea
Abbreviated transcription (Latin):
Doͦ e  em̃ qui opeititur in uobis et uelle. Decooperante illo
les seuasq passiones: Sarcina quippe illa quȩ infirmitati
grauis ẽ. leuis efficitur caritati. lalibus enĩ dñs dixit ee̾ suam
sarcinam leuen. qualis petrus fuit quando passus ẽ ꝓxp̃o. non
qualis fuit quando negauit xp̃m. Istam caritatem id ẽ diui¬
no amore ardentissimam uoluntatẽ cõmendans apłs dicit.
uis nos separabit a caritate xp̃i. Tribulatio. an angustia. an¬

Expanded text:
deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, les saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrus fuit, quando passus est pro Christo, non qualis fuit, quando negauit Christum. istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a caritate Christi? et
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum. in hoc sermone recapitulatur. diliges ꝓximũ
tuũ tamquã te ipsũ. Dilectio ꝓxumi. malũ ñ operatur. Ple¬
intudo s legis. ẽ dilectio. Ipsam caritatẽ petrus apłs ñ dũ
habuit. quando timore ñm t̃ negauit. limor emĩ ñ ẽ ineo¬
ritate sicut ait ioħs euuangłista in epła sua. sed ꝑfecta
caritas foras mittit timorẽ. E tam̃ quãius parua et inper¬
fecta non deerat quando dicebat dño. animã meã prote
ponam. Putabat em̃ seposse. qđ se uelle sentiebat. Et qͥs
istam et si paruã dare cęperat caritatem. n ille qui p̃parat
uoluntatem et cooperando ꝑficit. qđ operando incipit.
Qm̃ ipse ut uelimus operatur in cipiens. qui uolentib co or
uelimus. sine nobis operatur. Cũ aũt uolumꝰ et sic uolumꝰ
ut faciamis. nobiscũ cooperatur. tam̃ sine illo uel operan¬
te ut uelimꝰ uel cooperante cũ uolumus. ad bona pietatis
opera inhil ualemꝰ. De operante illo ut uelimꝰ. dictunẽ.

Expanded text:
Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis, dilectio . Ipsam charitatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore Dominum ter negavit . Timor enim non est in charitate, sicut ait Joannes evangelista in Epistola sua; sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperuelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ne aũt accepta peccatũ ꝑmandatũ. operatũ ẽ mine omẽm
concupiscentiã. Sine lege enĩ. peccatũ mortuũ ẽ. Ego au̾t
inuebam aliquando sine lege. Adueniente aũt manda¬
to. peccatũ reuixit. Qgo au̾t mortuus sum. et inueni
ẽ m mandatũ quod erat inuita hoc ee inmorte. Pecca¬
tum enĩ occasione accepta ꝑmandatũ. fefellit mę. et ꝑ illud
occidit. Itaque lea quidem scã. et mandatũ scm̃ et iustum.
& bonum. Quod ꝙ bonum ẽ. mͥ factum ẽ mors. Absit.
ed peccatũ ut appareat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ operatum ẽ
mortem. ut fiat supramodũ peccator aut peccatũ ꝑmanda¬
tum. Et ad galathas dicit. Scientes aũt qm ñ iustificatur
homo ex operib legis. nisi ꝑfidem iħu xp̃i. & nos in xp̃o¬

Expanded text:
mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit! sedmortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Jesu Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
bitriũ et g̃a dĩ. sine cinꝰ adutorio liberũ arbitriũ nec con¬
uerti potest ad chmñ nec ꝓficere indm̃. et qđ pie credꝰ.tis:
ut etiã sapient̃ intellegatis orate. Et ad hoc ipsũ cm̃ iaẽ sa
ut sapient intellegimꝰ. e utque liberũ arbitriũ. bisi enm
libero. irbitrio intellegerem aiq saperem. ñ nobis p̃ciperet᷑
dicente scriptura. Intellegie gͦ qui insipientes estis i popło.
et stulti aliquando sapite. Loꝰ ipso quippe qđ p̃cptũ att
imperatũ t̃ ut intellogimꝰ atti sapiamus. oboedientiã
nram requirit. quȩ nulla potest ẽt sine libero arbitrio.
Secd si posset hoc ipsũ sine adutorio gre fieri ꝑliberũ arbi¬
triũ ut intellegeremꝰ atq saperemus. ñ diceretur dõ
da mͥ intellectũ ut discã mandata tua. neq in eugło

Expanded text:
bitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis populo, et stulti aliquando sapite. eo ipso quippe, quo praeceptum atque imperatum est. ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: D
Abbreviated transcription (Latin):
ipse non intellegt᷑. quando difficilluã questionẽ et paueis in¬
tellegbilem soluere atq enodare conat᷑. Ipsa ẽ eni questio de gr̃a
dĩ que fecit ut homines ñ intellegntes putarent apłm paulũ
dicere faciamꝰ mala ut ueniant bona. Unde apłs petrus in
seđa epła sua. Qua ꝓpt̾ inquit karissimi. hȩc ea pectantes
satis a gte ininolati ꝙ inmaculati apud eũ r̾epperiri in pace
dm̃i ñri. patientiã salutẽ existonate. sicut etdilec tisimus
frat̃ nr̃ paulus scđd̾m eã que data ẽ ei sapientiã seripsit uobis.
ut et inom̃ib cpłis loquens in eis dehis in quib sunt quȩdã dif¬
ficilia intellectu. quȩ in docti et instabiles homines ꝑuertunt
sicut et cęteras scripturas ad ꝓpͥũ suũ interitũ. Cauete ÷ ał¬
tant᷑ apłs tã t̾ribilit̃ dic̃. et ubi ñ sentitis nonuos anellegere.
interim credite diumnis eloquus. quia et liberũ hominis ẽ ar¬

Expanded text:
ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis inipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Petrus in secunda epistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam, quae data est ei, sapientiam scripsit uobis ut et in omnibus epistulis loquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum inter itum. Cauete tantum terribiliter dicit, et ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis, quia et liberum hominis ar
Abbreviated transcription (Latin):
miscđã eiꝰ pͥuenaetme. ut uiftficct᷑ impius hoc ẽ ea impio
fiat iustus. et incxpiat hab̾e meritũ bonũ qđ dñs coronabit
nuando uidicabit᷑ mundi ᷤᷤ. Multa erant quȩ uob̾ mittere
cupiebã. quib lectis. totã ipsã quȩ ẽciliis episcopalib acta
ẽ. aduersus pelagianoᷤ eosdẽ hęretico diligentius et pleniiᷤ
iosse possetis. sed festinauerunt fratres qͥ ex numero uro
adnoᷤ uenerant. ꝑ quos uobis ñ rescripsimꝰ ista. sed scripsi¬
mus. N ullas enĩ ad noᷤᷤ ur̃e caritatis literas adtulerant. tam̃
suscepimꝰ eos. qm̃ supplicitas eor. satis indicabat. nibil illoᷤ
nobis potuisse consingere. Idõ aũt festinauerunt ut apud¬
uos agerent pascha: quo possit adiuuante dño tã sẽs eies ur̃am
paeẽ quã dissensionẽ potius inucnire. Melius aũt facietis quod
multũ roꝗ. si ipsũ aquo dicunt se fusse turbatos. adme mit¬
tre ñ gnuemini. Aut enĩ ñ intelletit librũ meũ. aut forte

Expanded text:
ia ejus praeveniet me ; ut justificetur impius, hoc est, ex impio fiat justus, et incipiat habere meritum bonum, quod Dominus coronabit, quando judicabitur mundus. 5. Multa erant quae vobis mittere cupiebam, quibus lectis, totam ipsam causam quae conciliis episcopalibus acta est adversus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis; sed festinaverunt fratres, qui ex numero vestro ad nos venerunt; per quos vobis non rescripsimmus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apuduos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte
Abbreviated transcription (Latin):
cusasse legẽ uel rep̃hendisse. continuo sibi opposuit ques¬
tionem et ait. Quid ͦ dicemꝰ ᷤᷤ Lex percatũ ẽ : Absit. Dem¬
de subumait. Sed pꝰeccatũ ñ cognoui. nͥ ꝑ legem. Noc ẽ

Expanded text:
cusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaescusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cog
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is operib bonis. quia ds̃ ẽ qui operatur in uobis. Itaq¬
fr̃s debens quidẽ ꝑliberũ arbitriũ ñ facere mala et fa¬
cere bona. hoc enĩ nobis lex dĩ p̾cepit in libris scĩs. sui
ueteribus siue nouis. Sed legamꝰ & ad uiuante dño in¬
tellegamus apłm dicentẽ. quia ñ iustificabitur ex lege
om̃is caro corã ipso. Per legem eñ. cognitio peccati.
ognitio dixcit. non sũmatio. Quandoᷤ aũt cognoseit he¬
mo peccatũ. si ñ adiuuet gr̃a ut cognitũ caueatur. sine
dubio lex irã operatur. Quod alio loco ipse apłs dicit.
psius enĩ uerba sunt. Lex irã operatur. Hoc aũt dixcit. qui
ira dĩ maior ẽ inp̾uaricatore. qui ꝑ legẽ cognoscit pec¬
catũ et tam̃ fac̃. Talis quippe homo p̾uaricator ẽ legis.
sie̾ et ialio loco dicit. Ubi enĩ lea ñ ẽ. nec p̾uaricatio ẽ.
ropt̃̾ hoc et alibi ait. Ut seruiamus innouitate sp̃s. et

Expanded text:
vestris operibus bonis, quia Deus est qui operatur in vobis. CAvestris operibus bonis, quia Deus est qui operatur in vobis. CAres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ corona bomis operib redditur. Sed quia ipsa bona
opera ille m bonis operatur deqͦ dictũ ẽ ds̃ ẽ emĩ qui ope¬
ratur inuobis et uelle & operari ꝓbona uoluntate. idei
dix̃ psalm ᷤᷤ. qui coronat te in miseratione & miscda. qr¬
ciis imseratione bona operamur quib corona redditur.
Non enĩ quia dixit ds ẽ enĩ qui operatur inuobis et uelle
et operari ꝓbona uoluntate. ideo liberũ arbitriũ abstu¬
lisse putandus ẽ. Quod si ita e̾e̾t. non supęrius dixisset.
Cũ timore et tremore ur̃am ipsorũ salutẽ operamini. Qđ̃o
enĩ uibetur ut operentur. liberũ eorũ conuenit᷑ arbitri¬
um. Sed ideo cũ timore et tremore. ne sibi tribuendo
qđ bene operantur. de bonis tamquã suis extollantur
operibu. Tamquã gͦ int̾rogaretur apłs et diceretur ei
quare dixisti intimore et tremore. horũ uerborũ ratio¬
nem reddidit dicens. Ds ẽ enĩ qui operatur in uobis.
Si enĩ timetis & tremitis. non extollimim tamquã de

Expanded text:
non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam de
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a nihil aluid quã dĩ gr̃a. Sine dubio et uita ęt̾na quȩ
bonȩ uitȩ redditur. di gr̃a ẽ. Et ipsa enĩ gratis datur.
quia illa gratis data ẽ cui datur. Sed illa cindatur. tan¬
in libris scĩs gr̃am ꝓ gr̃a forsitan queritis. sed habetis
tista de dño ap̃o dicit. Nos om̃s eaplenitudine eiꝰ accc¬
pimus. et gr̃am ꝓ gr̃a. Qx eiꝰ itaq plenitudine. accepi¬
mus ꝓmod̾ulo nr̃o tamquã particulas nr̃as ut bene
iniuamiᷤᷤ. sicut d̾s partitus ẽ mensurã fidei. quia unus¬
quisq ꝓpͥũ donũ habet adõ. alius sic alius aũt sic. et ipsa
ẽ gra. et in suꝑ accipiemꝰ et grãm ꝓgr̃a. quando nobis uta
na. inap̃o iħu dño nr̃o. cũ prius dixisset stipendium
peccati mors. Mlerito enĩstipendium. quia infilitie dia¬
bolicȩ mors ȩterna tamquam debitũ redditur. Ubi cũ p¬
set dicere & recte dice̾re stipendiũ aũt iustitię uita et̃¬
na. maluit dicere gr̃a aũt dicere uita ęt̾na. ut hinc in¬

Expanded text:
nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tanin Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis ptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic ; et ipsa est gratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita ino nostro: cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc in
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset maledietus homo qui sp̃e habet in homine. mocr
addidit. et firmat carnẽ brachu si. Brachiũ. ꝓpoten¬
tia posuit operandi. Innomine aũt carnis. intellegenda
est humana fragilitas. Ac ꝑhoe firmat carnẽ br̾achu
sin. qui potentiam fragilẽ atq inualidã idẽ humanã
sufficere sibi ad bene operandũ putat. nec ad iutoriũ
sperit adño. Propt̾ hoc eñ subiecit Et adño disceđ
eor eis. lalis ẽ heresis pelagiana. ñ antiqua. seil an¬
te ñ multũ tẽpus exorta. Contra quã heresem cũ fiussꝙ
duitius disputatũ. ctiã ad concilia episcopalia no¬
uissima necessitate ꝑuentũ ẽ. unde uobis non quidem
omĩa. sed tam̃ aliqua legenda direxi. Hos gad bene
operandũ spem ñ habeamiᷤᷤ in homine firmantes carnen
brachii nr̃i. nec adño discedat cor nr̃m. sed ei dicat.
Ad uitor meus esto ne derelinquaf int. neq despicias

Expanded text:
dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit, et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia posuit operandi. In nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propterea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias
Abbreviated transcription (Latin):
alia sunt quȩ sine dubitatione sunt plurima. in defen¬
sione liberi arbitrii sic intellegantur. ut ad uitã piam
et bonã conu̾sationẽ cui merces ȩt̾na debetur. adiuto¬
rio et gr̃ȩ dĩ locꝰ ñ relinquatur. et audeat miser homo
quando bene uiuit et bene operat᷑. uł potuiᷤᷤ bene ui¬
uere et bene operari sibi uidet᷑ inse ipso ñ in dño glo¬
riari et sp̃e recte uiuendi in se ipso ponere. ut sequ¬
tur eũ malecdictũ hieremiȩ ꝓphetȩ dicentis. Male¬
dictus homo qui fpt̃ habet in homine et firmat carne̾ brachu
sui. et adño discedit coreiꝰ. Intellegie fr̃s hoc ꝓpheticũ
testimoniũ. Quia enĩ ñ dixit ꝓphcta maledictus homo
qui spẽ habet inseipso. posset alici uideri ido dictũ et̾
malelietus homo qͥspẽ habet in homine. ut nemo habeat.
sp̃e maltero homine seed inse. Nt gͦ ostenderet sic se adm¬
nuisse hominẽ ut nec inse ꝓpso haberet sp̃e ꝓꝑterea cũ

Expanded text:
alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defenalia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione arbitrii sic intellegantur, ut ad uitam piam et bonam conuersationem, cui merces aeterna debetur, adiutorio et gratiae dei locus non relinquatur et audeat miser homo, quando bene uiuit et bene operatur, uel potius bene uiuere et bene operari sibi uidetur, in se ipso, non in domino gloriari et spem recte uiuendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Hieremiae prophetae dicentis: maledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. quia enim qui spem habet in se ipso; posset alicui videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in se ipso haberet spem; propterea cum