comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iłim ipseenĩ saluũ fci& populu suu apce¬
catiseoꝵ Num quidetipsa sa enttissi¬
mu uireo q̃ scilua uirginita te filiũ sẽge¬
nuisse sciebut prius quã parer&: uel cor¬
ciper& ab angelo Ñ audienit habegnto¬
tia plena dñstecũ benedictatuĩ muli

Expanded text:
 Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Nunquid et ipsa sacratissima virgo, quae salva virginitate filium se genuisse sciebat, priusquam pareret vel conciperet, ab angelo non audierat: Ave, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu
Abbreviated transcription (Latin):
crecius aliussiciens. Aliusminrculis
coruscans alius in iuriis succubens Aliis
uiuificans alius moriens. Alius resusci¬
tans alius resuscitatis : sed unusidemq:
dĩ atq: hominis filius. ex uno ut dictũ e
dns exultero seruus: E uno fortis ẽx al¬
tero infirm: ex unomugnꝰaex adltero
paruus : exuno creansex altero creat :
expascens ex altero esuriens : exuno
recretins: ex ultero sicienss eeuno
riens: ex unores uscitunsiex ultero¬
oculos mortaliũ positus ex uno uenerabat᷑
utds̃ exultero despicebatur ut homa:
Deniq cũ hunc iudeoꝵ populus ceruier&
de quinq ł panib cotmilia hominũ
puscentẽ. Infir moscuntntẽ lepro sos
mundantẽ . Acmortuos suscitante

Expanded text:
creans, alius sitiens; alius miraculis creans, alius sitiens; alius miraculis coruscans, alius injuriis succumbens; alius vivificans, alius moriens, alius resuscitans, et alius resuscitatus; sed unus idemque Dei atque hominis Filius, ex uno, ut dictum est, Dominus, ex altero servus; ex uno fortis, ex altero infirmus; ex uno magnus, ex altero parvus; ex uno creans, ex altero creatus; ex uno pascens, ex altero esuriens; ex uno recreans, ex altero sitiens; ex uno riens; ex uno resuscitans, ex alterooculos mortalium positus, ex uno venerabatur ut Deus, ex altero despiciebatur ut homo. Denique cum hunc Judaeorum populus cerneret de quinque panibus tot millia hominum pascentem, infirmos curantem, leprosos mundantem et mort
Abbreviated transcription (Latin):
Inuna redeptoris nr̃ idi hominisq ꝑsona
ꝑfectã dĩ ꝑ fectũq hominis in eẽ confite¬
m̃ natunt̃: et ex una quidẽ dnm̃ ẽxaltent
seruũ : ex una forte ex alten infirmũ:
ex una mugnũ exaltene paruũ : Exu¬
nacreante. ex celtent creatu. Ex una
pascentẽ exaltenr esuriente : Ex una
recreuntẽ ex altenx siciente : Ex una
mincculiscorus cantẽ : ex alten in iuri¬
issuc cũbentẽ : Exuna uiui ficantem:
exulte is morientẽ : exuna suscitante:
ex ultent huc p̃dicam̃ sus: ititũ : et cũa¬
liud sit in eodns Aliud seruus. Aliud fortis
aliud infirmis. Aliud magñ aliud parus
Aliud crecns aliud creatus. Aliud pas¬
cens aliudesuriens. Aliud recrecins. ab¬
ud siciens. Aliud mint culiscoruscans. ali¬
udiniuriis succũbens. Aliud uiui ficans
aliud moriens. Miud resuscitans aliud
resuscitat᷑ Ñ itm̃ alius dns alius seruus
Alius fortis abius infirmus. Alius magnꝰ
alius paruus. Aliuscrecins alius creatis
Alius pascens alius esuriens. Aliusre¬

Expanded text:
una Redemptoris nostri Dei hominisque persona perfectam Dei, perfectam hominis inesse confitemur naturam. Ex una quidem Dominum, ex altera servum; ex una fortem, ex altera infirmum; ex una magnum, ex altera parvum; ex una creantem, ex altera creatum; ex una pascentem, ex altera esurientem; ex una recreantem, ex altera sitientem; ex una miraculis coruscantem, ex altera injuriis succumbentem; ex una vivificantem, ex altera morientem; ex una suscitantem, ex altera hunc praedicamus suscitatum; et cum aliud sit in eo Dominus, aliud servus; aliud fortis, aliud infirmus; aliud magnus, aliud parvus; aliud creans, aliud creatus; aliud pascens, aliud esuriens; aliud recreans, aliud sitiens; aliud miraculis coruscans, aliud injuriis succumbens; aliud vivificans, aliud moriens; aliud resuscitans, aliud resuscitatus; non tamen alius Dominus, alius servus; alius fortis, alius infirmus; alius magnus, alius parvus; alius creans, alius creatus; alius pascens, alius esuriens; alius re
Abbreviated transcription (Latin):
amplias Quorũ cadoptio ẽfiliorũ et plo¬
ria et tesitim̃tũ et legis latio etobsequs¬
um et promissa quorũ pcitres et ex quib:
t erat io seph et maria m citer eius
Quib: minentib: etiã nosipsiminrmur:
quur ipsi siũ suꝑhis quaede illo aꝓph& a
scõ dice bantur miniti : Nũ quide nĩ io¬
sephiamin somnis ab angelo tõ audienit
Iosepl filida uidnolitimerea ccpere
mariã coniugẽtuã qd enĩ incariatũ c̃ de¬

Expanded text:
ait: Quorum adoptio est filiorum, et gloria, et testamentum, et legislatio, et obsequium, et promissa, quorum Patres ex quibus us, Quibus mirantibus etiam nos ipsi miramur, cur ipsi sint super his quae de illo a propheta sancto dicebantur, mirati. Nunquid enim Joseph jam in somnis ab angelo non audierat: Joseph fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam: quod enim in ea natum
Abbreviated transcription (Latin):
ruuĩ dnẽ secundũ uerbũ tuum in pa¬
ce qui a uider oculimei saluta esea¬
um A cdicer& : longa me gupec¬
tatiorie facigastidiuret iniuisti
sed cande uiso quc̃ expectaaui.la
dehuma nȩuitae scandalisinpa¬
cedimittis : dimictis inpace
qui a secundũ promissionẽ tuã ꝑ
incarnati uerbi mrsteriũ soluris
inimicitus tibi merltũ recones¬

Expanded text:
dum verbum tuum, in pace; quia viderunt oculi mei salutare tuum , ac si diceret: Longa me exspectatione fatigasti, diu retinuisti; sed tandem viso quem exspectavi, jam de humanae vitae scandalis in pace dimittis. Dimittis in pace, quia secundum promissionem tuam per incarnati Verbi mysterium, solutis inimicitiis, tibi merui recon
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ Nisi prius uideanił xpm̃ dñĩ : qui a
in hac adhuc corruptibiliuita eiusde
dei oculis eũ qui secũ ilisusq in finẽ
scłimansurũ eẽ repromisit aspiciunt
Ñiamcarne paruulũ sed diuinitate
inhierusalẽ atq: in spũ intẽplũ quo
xp̃s incroducitur uernunł. Ipsienĩ siuđ
hierusalẽ qui habita N inhierusa le

Expanded text:
tem, nisi prius videant Christum Domini, quia in hac adhuc corruptibili vita, ejusdem dei oculis, eum qui se cum illis usque in finem saeculi mansurum esse promisit, aspiciuntjam carne parvulum, sed divinitate in Hierusalem, atque in Spiritu in templum quo Christus introducitur veniunt. Ipsi enim sunt Hierusalem qui habitant in
Abbreviated transcription (Latin):
duns a um taui npace quia uider
adimpe&ur expcetatio iustorti
S eadicamus prius deuno et siclequa¬
mur de omnib: : cupim enĩ adboc
Nudium porm̃ inflectere : ut quod
deuno dicitur de omnib: ueiuci¬
ter entatur: Eto ccedums pecialit̃
deuno ueneubilis enecupimu sloqui
oturrie p̃ dio anda uirginiserua¬
dentia. nonhumana mdustria
fulta sedipu diui nitatis a flaca
quefiliũ oblatune ueniens suȩq na¬
turȩ humilitatẽ seruansꝓph&etroo¬
nanr utiq. quis e& coiusmanib dm̃
homi nẽq tnrbat sacrificio de dican¬
dũ: Offert aut̃ dnm̃ prophetarũ ꝓ¬
ph&ae: offert unicũ uni Immo
omnib mn uno quae omriib: eundẽpe¬
peric saluatorẽ : Ñ enĩ desinii : Nunc
usq: offere quẽ genuit. cũ suisscĩ sin¬
teruentio nibus eundẽ redeptorẽ
electis unifacit et ut uerũ face¬
ar mat̃no affectu et ipsũpiissima
facit :
om̃s en ĩ filios seputatur : quos diuiria
gurtia xpõ consociat: quando rĩ ipsa
mat̃ electorũ. que furtre genuit eoꝵ

Expanded text:
e adimpletur exspectatio justorum. Sed dicamus prius de uno, et sic loquamur de omnibus. Cupimus enim ad hoc studium nostrum inflectere, ut quod de uno dicitur, de omnibus veraciter sentiatur. Ecce dum specialiter de uno venerabili sene cupimus loqui, occurrit praedicanda Virginis prudentia, non humana industria fulta, sed Spiritu Divinitatis afflata, quae Filium oblatura veniens, suaeque naturae humilitatem servans, pronara utique quis esset, cujus manibus Deum hominemque tradebat sacrificio dedicandum. Offert autem Dominum prophetarum prophetae, offert unicum uni, imo omnibus in uno, quae omnibus eumdem peperit Salvatorem. Non enim desinit huc usque offerre quem genuit, cum suis sanctis intercessionibus eumdem redemptorem electis uniri facit; et, ut verum fatear, materno affectu id ipsum piissima facit. Omnes enim filios deputat, quos divina gratia Christo consociat. Quando enim non ipsa mater electorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ph&isatq: aplis immo etiã in ipsoomniũ
capitex põsi ue ineloqui is dĩampliusgens
illu quã gentes ꝓloriosamonst urcur
Apło atte stante quiait: qui dergo amplus
ẽ iudȩo autq̃: utilita scircumcisioni
multũ ꝑ omnẽ modu ꝓrimũ quidẽ. quia

Expanded text:
postolis, imo etiam in ipso omnium capite Christo, sive in eloquiis Dei, amplius gens illa quam gentes gloriosa monstratur, Apostolo attestante, quia ait: Quid ergo amplius est Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per om
Abbreviated transcription (Latin):
quãobrẽ obsecromil beatissi mauir¬
ad tendasfiliorũ in iuria saquibia
ut dignũ ẽ honontris ł olerateñ pia¬
mnater in reuerentiã filiorũq uee
adnore uunci t̃ genentcioni foue¬

Expanded text:
Quamobrem obsecro, mi beatissima Virattendas filiorum injurias, a quibus non ut dignum est honoraris. Tolerat enim irreverentiam filiorum, quae amore vincitur gene
Abbreviated transcription (Latin):
mortis luxorta c̃ eis: Dehociumine iostes
eugłista cestat᷑ dicens enetlum uerũ
qdinlum inac omnc homi nẽ ueniente
in hunemundu : De hoc in epistolussia
De hoc idemlum neugło ait: liumen

Expanded text:
ine Joannes evangelista testatur dicens: Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De hoc in Epistola sua De hoc idem lumine in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
utexhibecitis corpontunt̃ hostiam
uiuentẽ scam̃ dõ placentẽ : sednulla eẽ
potest accepta domostificatioris oblatio:
inquib ñ fuerit uerȩfidei castita suerȩ
caritatis concordia: proinde rĩ sine causa
sacrificium quod ꝓdnõ mestice oblatũ
ꝑhibetur exturturib et colũ bis fuisse
uarratur : Incurture enĩ casticas in ue¬
uitur et in columba caritas cõmenda¬
tur : Turturnãq intemenitã seruat unii
uiro fidẽ colũbauero aliarũ cohabitantiũ
nondeseric unitatẽ: Catholicusigitur
si uert: P riNitatsfirma credulitate con¬
seru& ethereticȩ prauitatis s ensumtam¬
quã fornuicatioriis in quina menta repudi¬
& : tuncuere erit columba si longatii¬
miter usq ad finiẽ in catholica societa
teꝑmaneat. et contratẽptationum
scandala immobilifirmitate ꝑ¬
sistac. ut necher&ica forrucatio
corrũ pat in corde fidei castitatem
necamant dissensio ecłe si astiç ca¬
ritatis dissip& unitatẽ : Haecest enĩ¬

Expanded text:
is corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem . Sed nulla esse potest accepta Deo mortificationis oblatio, in quibus non fuerit verae fidei castitas, veraeque charitatis concordia. Proinde non sine causa sacrificium quod pro Domino mystice oblatum perhibetur, ex turturibus et columbis fuisse narratur. In turture enim castitas invenitur, et in columba charitas commendatur. Turtur namque intemeratam servat uni viro fidem; columba vero aliarum cohabitantium non deserit unitatem. Catholicus igitur si veram Trinitatis fidem firma credulitate conservet, et haereticae pravitatis sensum tanquam fornicationis inquinamenta repudiat. Tunc vero erit columba, si longaminiter usque ad finem in catholica societate permaneat, et contra tentationum scandala immobili firmitate persistat, ut nec haeretica fornicatio corrumpat in corde fidei castitatem, nec amara dissensio ecclesiasticae charitatis dissipet unitatem. Haec eni
Abbreviated transcription (Latin):
iarenthostiã secundũ qđ dictũ ẽ
in legedñĩ pͣ furturum ut duos
pullos colubarũ : p̃ceptũ si quidẽ legis fu¬
enit ut cui forte agnus defuisset et
unumhorũ iđ aut ꝑ eurturum aut
duos pullos colũ barum inuenisset dõ
in oblationẽ filii offerr& Necp̃dica¬
r&ur ex altero quiuniũ quod lib& ho¬

Expanded text:
dum quod dictum est in lege Domini, par turturum aut duos pullos columbarum . Praeceptum siquidem legis fuerat, ut cui forte agnus defuisset, et unum horum, id est aut par turturum, aut duos 671 pullos columbarum invenisset, Deo in oblatione filii offerret; nec praejudicaretur ex altero, qui unum quodlibet ho
Abbreviated transcription (Latin):
bospitẽ suscipiun. In alionudũ ope¬
riuns inalio in firmũ ł incarcore
positũ uisitant. Hisꝓcul dubio deuo¬
tis actionib: tãquã bnachiis cotidie
eundẽ ipsũ puerũ amplectuntur:
Et qui ahec agente sillu scinhis suscipe¬
ns planafide cognoscuntur Nllusem
n suidere ũ dubitand quidix. quamdiu
fec isti binidehisminimismci snchisẽtis¬
tisatq ei sde operil: uit picedutdead

Expanded text:
hospitem suscipit, in alio nudum operiunt, et in alio infirmum vel in carcere positum visitant, his procul dubio devotis actionibus tanquam brachiis, quotidie eumdem ipsum puerum amplectuntur Et quia haec agentes illum se in his suscipere plena fide cognoscunt, illum se in his videre non dubitant, qui dixit: Et quandiu fecistis uni de his minimis meis, mihi fecistis, atque eisdem operibus, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
oblatus xp̃sexcipitur : undectipsa
ecła psal mrstȩ uoce dõpatriloquitur
dicens: Suscepimus ds̃misericor¬
diã tuã in medio cẽplitui. subaudis
in medio ecłae. q̃uae ẽ. tẽplũtuum
cũ intellectũ quurxp̃s a parentib: ad¬

Expanded text:
oblatus Christus excipitur. Unde et ipsa Ecclesia Psalmistae voce Deo Patri loquitur dicens: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio templi tui , subaudis in medio Ecclesiae, quae est templum tuum. cum intellectum, cur
Abbreviated transcription (Latin):
obtulisse: Deniq in hacoblatione auiũ
illa p̃figuntbatur oblatio quacꝓsa lu¬
cemundi obluta c̃. uespent diei onĩ
ui delic& passio ꝑ quẽ sumus dõ recon¬
ciliati: De hac quippe hostia ꝑpau¬
lũ fidelib: dicitur: Ambulate in di¬
lectione. sicut & xps dilexit pos&tur
didic se m&ipsuꝓ nob oblationẽ et
hostiã dõ in odoreinsuauitatis : etrur

Expanded text:
obtulisset. Denique in hac oblatione avium, illa praefigurabatur oblatio quae pro salute mundi oblata est vespere diei, Domini videlicet passio, per quam sumus Deo reconciliati. De hac quippe hostia per Paulum fidelibus dicitur: Ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo, in odo
Abbreviated transcription (Latin):
ad fide i attin& rectitudinẽ itu in
singulis sententiis cauta seruatur
expositio : ut si forte aliquis me uolu¬
eric in his rep̃hendere : rep̃hendat
etiam. ut demultis paucos cõmemo¬
rẽ hiero nimũ : augustiriũ ambro¬

Expanded text:
ad fidei attinet rectitudinem, ita in singulis sententiis cauta servatur expositio, ut si forte me voluerit in his reprehendere, reprenhendat etiam ut de multis paucos commemorem Hieronymum, Augustinum, Ambro
Abbreviated transcription (Latin):
Dequa nob et sol sapientiue & luna
scientiae : et ex aaiquis patribus
stelle exemplorũ atq uirtutumlu¬
cen: Quodui delic& caelũ si cut pel¬
lis extenditur : quia ꝑscriptores
suos carniis lingua formatũ an
teo culos nros ꝑ uerba doctorum ex¬
ponendo dispłicatur: Quiduero
aquarum Nomine : nisiscissimi
angeloꝵ signaNur chori : De quib
scriptumẽ et aqua quȩ suꝑ caelos
suns. laude n nomendnĩ : Huius¬
ergo cueli superio nr dnsinaquiste¬
git quia alta sacri e loquis: et no¬
in aquissuperiont illius contegunt᷑
mani festa : nobis ad huc seruan¬
tur occulta De quib: tamonoc¬
cultis. iampartem ꝑspã len in ter¬
legentiã sentimus. quia uideli

Expanded text:
de qua nobis et sol sapientiae, et luna scientiae, et ex antiquis patribus stellae exemplorum et virtutum lucent: quod coelum sicut pellis extenditur , quia per scriptores suos carnite oculos nostros per verba doctorum exponendo displicatur. Quid vero aquarum nomine, nisi sanctissimi angelorum signantur chori? De quibus scriptum est: Et aquae quae super coelos sunt laudent nomen Domini . Hujus coeli superiora Dominus in aquis tegit, quia alta sacri eloquii, id in aquis superiora illius contegunturmanifesta, nobis adhuc servantur occulta. De quibus tamen occultis jam partem per spiritualem intelligentiam sentimus, jam sancti
Abbreviated transcription (Latin):
licta emund& sed quesacnam̃¬
ta declar&: et quia huiusdiei
p̃coruma dtolle eupio. lib& ip¬
sã eugłicã lectionẽ conloquen¬
do tnenscurrere inqua ista nar¬
nrri cognosco : quatenus adea
quadicõ illa÷ respondeat: Im¬
moadeaq̃: ill& narrat. uoxexor¬
tationis mecerespondeat : deni¬
q: lucaseugłista ueritatis historia
dexpĩ in carniatiorie. plenius atq
ordinatius ceteri seugłistqs ex sequeris
postannuntiationẽ ĩab ange lofac¬
tã Postnatiuitatẽ angeloꝵ uoci¬
bus declaratã. post circũcisionẽ
in ordinẽ sequi turdicens

Expanded text:
licta emundet, sed quae sacramelicta emundet, sed quae sacrameta declaret. 2. Et quia hujus diei praeconium attollere cupio, libet ipsam Evangelicam lectionem colloquendo transcurrere, in qua ista narrari cognosco: quatenus ad ea quae dico illa respondeat; imo ad ea quae illa narrat, vox exhortationis meae respondeat. Denique Lucas evangelista veritatis historiam de Christi incarnatione plenius atque ordinatius caeteris evangelistis exsequens, post annuntiationem ejus ab 669 angelo factam, post nativitatem angelorum vocibus declaratam, post circumcisionem in ordine sequitur dicens
Abbreviated transcription (Latin):
obsecromidn ẽ doccor angelorũ etho¬
minũ Ne inctiliũ numero computes
eũ qui emendatiorẽ uita : cũ salubri
doctripa arripere querit: qͥa
hoc ipsũnisi ate acceperit: facereñ
potest: qui tribuistiscientiae doriũ:
quae so ut tribuas etiã uoluntatt̃ . stu¬
diũ: atq uirtutẽ ope nendibonũ :
quod siuoluntas studiũ : uirtusq o¬
penindibonũ : Non ꝓsequit᷑ scien¬
tiue donũ : satismihi ẽ dnẽ stultũ
hebe tẽq: Neq enĩ idoͤ patriã paren¬
tesq reliqui ut mihi scientiȩnu ae
donũ largires: sedut ꝑfectione uir¬
tutũ : aduitũ a&snã ꝑduceres:
Nolo cerithanc commutationẽ : quod
siut naq: ñ mereor doctrinã scilic&
atq: openitionẽ : Auferquaeso
doctrinã tatlũ ut tribuas openr¬

Expanded text:
obsecro, mi Domine, doctor angelorum et hominum, ne in talium numero computes eum qui emendatiorem vitam cum salubri doctrina arripere quaerit. Et quia hoc ipsum nisi a te acceperit, facere non potest, qui tribuisti scientiae donum, quaeso ut tribuas etiam voluntatem, studium atque virtutem operandi bonum. Quod si voluntas, studium, virtusque operandi bonum non prosequitur scientiae donum; satis mihi est, Domine, stultum hebetemque esse. Neque enim ideo patriam parentesque reliqui, ut mihi scientiae dona largireris, sed ut perfectione virtutum ad vitam aeternam perduceres. Nolo certe hanc commutationem. Quod si utraque non mereor, doctrinam scilicet atque operationem: aufer, quaeso, doctrinam, tantum ut tribuas opera
Abbreviated transcription (Latin):
edoc&ur: quarx est uncc dĩ cclterec dicc buli quece hic bestic
nactur tet̃ quac̃ totũ corpus omnino malorx : & ideo dic̃ fuit & non est
quic decedbitium & succidbitium sibi goi&cctionum ordine supplei¬
dum & truitur idcirco sequitur:¬
itur: Et acscbi surcc est deccbysso besticc

Expanded text:
edocetur, quarum est una Dei, altera diaboli: quae hic bestia designatur: tanquam totum corpus omnino malorum. Et ideo dicit, fuit, et non est; quia decedentium et succedentium sibi generationum ordine supplendum exstruitur. Idcirco sequitur: Et ascensura est de abysso, et in
Abbreviated transcription (Latin):
uodait propheta adheli. loquens
exper sonadi. & suscitabomi hi
sacer dotem fidelem quiiux tacor
meum & animã meã faciat. Cue¬
dificabo ei domum fidelem &am¬
bulabit coram xp̃omeo cunctis dieb
sub figurasa muhelis dedño saluato¬
re sum mouidelicet. acuero ponti¬
fice debet intellegi Qui ant¬
Dmirum sicut sam ubel
defuncto heli : successit insa
cerdo tium non destirpe daron sedde alia leuifa¬
roam. filii helihel. filii thou. fili suph. fili helcha¬
na filu io hel. filii atarice. filii sophonice. filii
thaat. fili asir. filii a saph filucore filui i s achar
filu chahcat. filii leui. filu irłhel. Vt uerbu dierũ
narrant. Ita medicitor & hominum ut && nob̵ pon¬
suam carnem obtũ lit patri pronobis Alios quade

Expanded text:
uod ait propheta, ad Heli loquens ex persona Dei: Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum et animam meam faciat: et aedificabo ei domum fidelem, et ambulabit coram Christo meo cunctis diebus, sub figura Samuelis de Domino Salvatore, summo videlicet ac vero pontifice, debet intelligi, quod nimirum sicut Samuel defuncto Heli succcerdotium, non de stirpe Aaron, sed de alia Levi faroboam, filii Helihel, filii Thau, filii Sut, filii Helchana, filii Johel, filii Azariae, filii Sophoniae, filii Thaat, filfilii Caath, filii Levi, filii Israel , ut verba Dierum narrant: ita Mediator Dei et hominum, ut esset nobis ponst, ipsam suam carnem obtulit Patri pro nobis; alios quam
Abbreviated transcription (Latin):
ret iustificari hominem sineo peribus. Cumenĩ
era commemorat abrahue quȩ eius fide
comitata sunt: satis ostendit apłs paulus

Expanded text:
ret justificari hominem sine operibus. Cum enim opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
ex impis faciat iustos: Dicitenim ipse¬
Dicit enim ipse: ubi
abundauit peccatum: super habundaui
bsit autem ut paulus suos audito res adp¬
enda bonadoceat facere mala. Cuiuso¬

Expanded text:
ex impiis faciat justos. Dicit enim ipse: Ubi abundavit peccatum, superabundavit ant bona . Absit autem ut Paulus suos auditores ad promerenda bona doceat facere mala, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑium dei salua¬
nostre. timotheo dilecto fi¬
lio in fide. Gr̃a miseri cordia.¬
& pax a deo patre. ⁊ xp̃o ibs
domino nostro. Sicut roga¬

Expanded text:
ium Dei salvanostrae Timotheo dilecto filio in fide gratia misericordia pax a Deo Patre et Christo Iesu Domino nostro sicut roga
Abbreviated transcription (Latin):
aulus apłs quicũ saulus prius uocaretur no
obaliud quantũ mibi uidetur hoc nom̃ elegit:
nisi ut se ostenderet paruum tam quam minin
apłorum multum controc superbos & arroganes
& desuis oprib p̃sum̃tes : ꝓcõmendanda dĩgrati
fostiter atq acriter dimicat: Quia reuera it
illo euidentior & clarior apparuit. Quicũtali
operaretur uehement᷑ eccł am̃ di ꝑsequens pri
qđ ds̃ ait. ecce eicio demonia & sanitate
ꝑficio hodie &cras. & t̃tia c̃sũmor qui
&iã intriduo suae passionis & dormiti¬
nis & euigilationis ostendit.
Crucifixus ẽ enĩ. & sepultus ẽ. & resurrexit
Incruce. deprincipibus & potestatib triui¬
phauit in sepulcro requi euit. In resur¬
stione exaltauit. penitendia cruciat. lus¬
tia tranquillat uita aet̃na glorificat
Intellegamus ergo uocationẽ qua fiunt el¬
et ipse dñs satis aperit. ubi dicit Ñ uos m
elegistis. sed ego elegiuos. Nã si ꝓpterea
elesti erant qui a crediderant. ipsi eũ priu

Expanded text:
lus, qui cum Saulus prius vocaretur , non ob aliud, quantum mihi videtur, hoc nomen elegit, nisi ut se ostenderet parvum, tanquam minimum Apostolorum; multum contra superbos et arrogantes, et de suis operibus praesumentes pro commendanda ista dei gratia fortiter atque acriter dimicat, quia reuera in illo euidentior et clarior apparuit, qui cum talia operaretur uehementer ecclesiam dei persequens, pro s ait: «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia» «consummor» . Quod etiam in triduo suae passionis et dormitionis et evigilationis ostendit. Crucifixus est enim, et sepultus, et resurrexit. In cruce de principibus et potestatibus triumphavit, in sepulcro requievit, in resurrectione exsultavit. Poenitentia cruciat, justitia tranquillat, vita aeterna glorificatIntelligamus ergo vocationem qua fiunt elet Dominus ipse satis aperit, ubi dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Nam si propterea electi erant, quia crediderant; ipsi eum prius
Abbreviated transcription (Latin):
cdõ. Unu scilic& dim ẽẽ solũ cui serui¬
tus illa deb& quaelatria groceco uoca¬
bulo nuncupat᷑ Ipsũ enĩ uerbũ ẽ in
lege ubi scriptũ . ẽ. dnm̃ dm̃ tuũ ado¬
rab &illi soli seruies Quem si dñmpr¬
trẽ tantũmodo dixerimꝰ respondebi tu
nob Etego latria dño filio ñdebetur
qđ nefas ẽ dici Si autẽ deb& quomodo
uni tantũ deb& dõ si & patri deb& & fili
Nisi quia unds cui soli ꝑlatriã seruire
iussi sumus itadicit᷑ ds̃ solus ut & pater
intellegat᷑ & filius Immouero &iã sp̃s
sc̃s Deillo quippe dicit apłs Nesciasqr¬

Expanded text:
. unum scilicet deum esse solum, cui seruitus illa debetur, quae latria Graeco uocabulo nuncupatur. ipsum enim uerbum est in lege, ubi scriptum est: Dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. quem si deum patrem tantum modo dixerimus, respondebitur nobis: \'Ergo latria deo filio non debetur\', quod nefas est dici. si autem debetur, quo modouni tantum debetur deo, si et patri debetur et filio, nisi quia unus deus, cui soli per latrian seruire iussi sumus, ita dicitur deus solus, ut et pater intellegatur et filius, immo uero etiam spiritus sanctus? de illo quippe dicit apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
cam dudum saulus ꝓcerũ praecepta secutus
Cum dño patrias uellet prae ponere le ges
Abnueret scõs xp̃m laudasse pro phetas
Cȩdibus assiduis cuperet discerpere plebem
Cum lacerat sccie matris pia foedera cae cus
Post tenebras uerum meruit cognoscere lum̃
Mutato placuit post quã de nomine paulus
Mira fides rerum subito trans aethera uectus.¬

Expanded text:
amdudum Saulus, procerum praecepta secutus, Cum Domino patrias vellet praeponere leges, Abnueret sanctos Christum laudare prophetas, Caedibus assiduis cuperet discerpere plebem, Cum lacerat sanctae Matris pia foedera caecus Post tenebras verum meruit cognoscere LumenMutato placuit postquam de nomine Paulus, Mira fides rerum, subito trans aethera c
Abbreviated transcription (Latin):
edenituerit luouuero deuotissime lector es in mnei aliquad
peonor salceune hoꝵ uerboꝵ intentũs orator Ds̃ omniun bar
largiror.es ticaninum ꝑahingpiusindultor
unta cum diĩa satagis qui scan dere regna
podicis pauli. Uierha beata tene
Ditior existes le genis cumenente uolutã
Letibi que latitant. sum reserans ali is
riuina ciurta uecit ur rates gostat et om̃s
Siua lida non nulla. candida ci te fa cit
Huuis anore rahingus ouans ega tactus apimo
Trens scripsi librum. cernis ut hune mena chus
đ que do petro. p̃ iecto dedo regin&

Expanded text:
Noscere promeruit, possent quid praemia vitaeColloquiis Domini fruitur, secreta reservat. Gentibus ac populis jussus praedicere vera, Profundum penetrare maris, noctemque diemque Visere, cui magnum satis est vixisse latentem, Verbera, vincla, famem, lapides, rabiemque ferarum Carceris illuviem, virgas, tormenta, catenas, Naufragium, lacrymas, serpentis dira venena, Stigmata non timuit portare in corpore Christi. Credentes docuit possent quo vincere mortem. Dignus amore Dei vivit per saecla magister. Versibus his breviter fateor, sanctissime doctor
Abbreviated transcription (Latin):
mihiẽ ds cuiseruio in spumeo in euangelio filii ei : quod
sine in termissione memoria ur̃i facio seꝑ ineictio¬
nibus meis obsecrans si quomodo tandem aliquan¬
do prosperũ iterhabeã inuoluntate dĩ ueniendi
aduosi Desidero eñĩ ui dereuos. ut aliquid in ꝑ¬
ticr gratiȩ uobis spĩtcilis ad confirmando suos.

Expanded text:
rvio in spiritu meo in evangelio filii ejus: quod sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. Obsecrans si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei veniendi ad vos. Desidero enim videre vos: ut aliquid impartiar gratie
Abbreviated transcription (Latin):
refr̃s. quia sepe ꝓposui uenire aduos & ꝓhibitus
sam usq adhuout aliquem fructum habeam eo¬
in uobis sicut & in c&eris gentibus grecis ac barbua¬
ris sapientib & insipientib: debitoisum: ita qđin
me promptũ ẽ &uobis quiro mae estis e ngeli¬
tare: Noneni erubesco euangeliũ : Uirtusen

Expanded text:
venire ad vos et prohibitus sum usque adhuc: ut aliquem fructum habeam in vobis: sicut et in ceteris gentibus: Grecis ac Barbaris: sapientibus atque insipientibus debitor sum. Itaque in me promptum est et vobis qui Rome estis evangelizare. Non enim erubesco evangelium. Virtus
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ ptatio. illo signfic& ac quicqiđ luds guif:¬
cat int̃ptationis uo cabulo nuncupo r⁊ Vnde
&iã pseq̃q aristoteles in libris quos ddearte
podĩca scripsit locutionis prtes tesillabas ut
&iã c̃unctiones tradidit Quarũ sillabe inseo qt¬

Expanded text:
io, illud significet. Et quidquid significat, interpretationis vocabulo nuncupetur. Unde etiam ipse quoque Aristoteles in libris quos de Arte poetica scripsit, locutionis partes esse syllabas et conjunctiones etiam tradidit, quarum syllabae, in eo q
Abbreviated transcription (Latin):
mussa dicenꝰ siue aliqił sorips nos quoq
doediuin imitati studiũ inpidẽ laudeo
ueuabim᷑ S quãꝗ multa r aristotelis ł sint¬
q̃ sulitilis sima philo sõphiȩ arte cȩlatas hic ł sint
tam̃ ante om̃a lib̵ nimis & acumine senten
Sircaplus hic quã in decẽ p̃dicam̃tis expo¬
sitione sudabit Prius ig quid uox sit dif
÷ aeris ꝑ lingua ꝑcussio q̃ ꝑquasdã gut¬

Expanded text:
missa dicemus, sive aliquid scripsit, nos quoque docti viri imitati studium in eadem laude versabimur. Sed quanquam multa sint Aristotelis quae subtilissima philosophiae arte celata sunt, hic tamen ante omnia liber nimis et acumine sententtus est. Quocirca plus hic quam in decem praedicamentis expositione sudabitur. Prius ergo quid vox sit diff aeris per linguam percussio, quae per quasdam gut
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ scilie& ꝑse ipsa significant Nił oiemnoue
orationẽ quȩ & ipsa cum uox sit ex siguficatius
partib iuncta significatione non car& Q uare
tractatur. id cirto qm̃ inuerbis ato nomi¬
mnib & in significatius locutionib nom̃
int̃p̃tatio

Expanded text:
e constat, quae et ipsa cum vox sit et significativis partibus juncta, significatione non caret. Quare tractatur, idcirco quoniam verbis atque nominibus, et significativis locutionibus nomen interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
doeutio sgnificitiuasit uluo qq̃ ad di
oport & ui t aliqua sigrificandi i magi
hoc Nlatuquẽ ꝑ arterias emuctise tun
suis qq̃ quȩ dã imaginꝓtionis addãt illa
siguficatione uox tradit Concurrentib:¬
so iustrib: linguȩ ꝑcussione artuulato
sonitu uocis magitio ne aliqua ꝓferen
ipsam significans. Quocirca ñ om̃is uor

Expanded text:
ocutio significativa sit, illud quoque addi oportet ut sit aliqua significandi imaginahoc flatu quem per arterias emittimus, sisi vis quoque quaedam imaginationis addatur, illa significativa vox redditur. Concurrentibs tribus, linguae percussione, articulato vocis sonitu, imaginatione aliqua proferendipsam significans. Quocirca non omnis vox
Abbreviated transcription (Latin):
a dicemꝰ siue aliquđ soripsit nos quoq
litilissima philo sophiȩ arte cclatas hic̃ ł sint
ante om̃a lib̵ nimis & acumine senten
aeris ꝑ linguã ꝑcussio q̃ ꝑquasqdã gut¬
ulla linguȩ imp̃ssione fornat᷑ atq idõ
ullis subiac & elem̃tis Seribi qnullomꝰ

Expanded text:
a dicemus, sive aliquid scripsit, nos quoque is quae subtilissima philosophiae arte celata sunt, hic tamen ante omnia liber nimis et acumine sententaeris per linguam percussio, quae per quasdam gutsed nulla linguae impressione formatur, atque ideo nec illis subjacet elementis, scribi en
Abbreviated transcription (Latin):
intellegendum quod fide imiste
spernentes iudei cosedño notos arbitri
sisolum uictimas ad templum defera
coram dño¬
coram dño epulentur proph& arum
ii auscultent nescientes illud apostoli
est regnumdĩ esca & potus sed iustitia o¬

Expanded text:
intelligendum quod fidei mysteria spernentes Judaei eo se Domino notos arbitrentur, si solum victimas ad templum deferant, coram Domino epulentur, prophetarum lectioni auscultent, nescientes illud Apostoli: Non est regnum Dei esca et potus, sed justitia
Abbreviated transcription (Latin):
ocuturi iuuante dño defi.¬
gura tabernaculi & uasorũ
atq utensiliũ eiꝰ. pͥmositũ
loci & circumstantias reru
quomodo sese habuerunt quando
hec fieri precepta st̃ inspicere atq
adtentius considerare debemus.

Expanded text:
ocuturi, juvante Domino, de figura tabernaculi et vasorum, atque utensilium ejus, primo situm loci, et circumstantias rerum, quomodo sese habuerint, quandoque haec fieri praecepta sint, inspicere atque attentius considerare debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ocuturi iuuante dño de fi¬
gura tabernaculi & uasorũ
atq utensiliũ eiꝰ. pͥmositũ
loci & circumstantias rerũ
quomodo sese habuerunt quando
hec fieri precepta st̃ inspicere atq
adtentius considerare debemus.

Expanded text:
ocuturi, juvante Domino, de figura tabernaculi et vasorum, atque utensilium ejus, primo situm loci, et circumstantias rerum, quomodo sese habuerint, quandoque haec fieri praecepta sint, inspicere atque attentius considerare debemus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie triumphum palmamq
significat. Sed& hoc nosse
debemus: u cercetera porphi¬
rium indanielis nobis libro
obicere Id circo illum appa¬
rere confictũ. nec haber̾e aput
hebixos. sed grecis semonib eẽ
cõmentur quia insusannę fa¬
bula contineat᷑ dicente dani¬

Expanded text:
mphum palmamque significat. Sed et hoc nosse debemus inter caetera, Porphyrium de Danielis libro nobis objicere, idcirco illum apparere confictum, nec haberi apud Hebraeos, sed Graeci sermonis esse commentum, quia in Susannae fabula contineatur, dicente Dani
Abbreviated transcription (Latin):
ONRA
poririus: nolens eum abipso
cuius uscriptus est nomune
ess compositus. sed aquodã
quicẽporib anchiochi qui
appllatus. c̃. epiphaues flic¬
rit in iuidea: & nontam dani¬
elem uentura dixisse. quã illũ
Narrasse p̃terica. Deniq qͥc

Expanded text:
ontra Porphyrius, nolens eum ab ipso, cujus inscriptus est nomine, esse compositum: sed a quodam qui temporibus Antiochi qui appellatus est Epiphanes, fuerit in Judaea, et non tam Danielem ventura dixisse, quam illum narrasse
Abbreviated transcription (Latin):
summãcionẽ mundide ancicris¬
to fucura dicuntur. ꝓpt̃ gesto¬
rum in quibusdã simulicudinẽ
subantiocho ephiphe impleta con¬
tendat Cuius inpugnatio cesti¬
monium ueritatis.ẽ. Tanta enĩ
dictorum fides fuit ut ꝓpħa
in credulis hominib nonuideat᷑
futura dixisse. sed narasse p̃cerita.
Et camen sicubi se occasio inex¬
planatione eiusdem uoluminis
dederit. calum pniȩ illius stric

Expanded text:
ndi de Antichristo futura dicuntur, propter gestorum in quibusdam similitudinem sub Antiocho Epiphane impleta contendat. Cujus impugnatio testimonium veritatis est. Tanta enim dictorum fides fuit, ut propheta incredulis hominibus non videatur futura dixisse; sed narrasse praeterita. Et tamen sicubi se occasio in explanatione ejusdem voluminis dederit, calumniae
Abbreviated transcription (Latin):
sum . &donec senescatis egosum. Ego sustineo
uos ego feci & egodimittam. ego suscipiã ꝑ
&ego saluos uos faciam. Cui adsimilastis
Videte & ex cogitate quierratis & ÷
confertis aurum desacculo. & argentum
instatera appenditis & conducitis aftifi¬
cem. fecerunt operamanuũ : & incurua¬
ti adorauerunt.
Portant illud in hume¬
ris &uadunt. si autem posuerint illud
in loco suo manet & non mouebitur. Et
quiclamauerit adillud non audiet : & de
malis non liberabit eum
equaquam eum appellat iacob nec isrł
quod & ipsum absq: coniunctione serui
& pueri &electi insuggillatione populi
dici supra exposuimus: sed multo uilius
domus ia cob & reliquias isrł obpropinqui¬
tatem carnis & sanguinis & quasi faecis

Expanded text:
sum, et donec senescatis ego sum: ego sustineo vos: ego feci, et ego portabo: ego suscipiam, et salvos vos faciam. Cui assimilastis me? Videte, excogitate qui erratis et confertis aurum de sacculo, et argentum in statera appenditis, et conducitis aurificem: fecerunt opera manuum, et incurvati adoraverunt: portant illud in humeris, et vadunt. Si autem posuerint illud in loco suo, manet, et non movebitur: et qui clamaverit ad illud, non audiet, et de malis non liberabit eum. Nequaquam eum appellat Jacob, nec Israel, quod et ipsum absque conjunctione servi et pueri et electi in sugillationem populi dici supra exposuimus: sed multo vilius, domus Jacob, et reliquias Israel, ob propinquitatem carnis et sanguinis, et quasi faeces
Abbreviated transcription (Latin):
quinqua gȩsimo & secundo imperii eius
anno regnante apud samariamphaceae
filio romeliae : uenit theglatd phalassar
rex assrriorum & coepit ahion. & abel
domum maacha & ianuae & cedes & asa
& gala ad &galileam omnem terrã nep¬
talim & transtulit eos in as syrios. Exquo
ostenditur uicina euersione samariaȩ
incomminatione diarum tribuum iue
uniuersa narrari. Otias autem pse ẽ
qui & azarias duplici nomine & uno
quodut potui
non ut uolui celeri sermone dic

Expanded text:
quinquagesimo et secundo imperii ejus quinquagesimo et secundo imperii ejus anno, regnante apud Samariam Phacee filio Romeliae, venit Teglathphalasar rex Assyriorum, et cepit Ajon et Abel, domum Maacha: et Janoe et Cedes et Asor et Galaad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et unood ut potui, non ut volui, celeri sermone dic
Abbreviated transcription (Latin):
proph&is iuxta numerũ uersuum aut aeh
sa est quod aut eidem aut similia sunt pleraq
cum cderis & duplici editione p̃posita nolui
lbros explanationis extendere qui&iam
insimplici expositione modum breuitatisł
excedunt sediam propositum ꝑsequamua. b¬
orie. ioatham. & achar erechiae
Regum iuda
Prouida in quo significantur diaeq
lxx. & theodocio posuere iudaeam quas
totam terrã duo decim tribuum ostendit
& proeo quod nos ex ebreo uertimus supers
iudam & hierusalem illi interp̃tatisunt
contra uida eam & hierusalem. Syminaq
more suomanifestius deiuda & hierusas
ut nec prospera nec aduersa uelit titulo
demonstrari. sed ea qua ede iuda & hieris¬
salem inutramq partem proph&icus ser¬
mop̃dixerit. Ergo isaias principalnter de
duabus loquitur tribubus iuda & beniam
exceptis decemquae insamaria erant &u
cabantur effraim &isrł. & quas suboria
rege iudae ẽ lierusalem phulrex assr¬
riorum aastare uamcoeperat. Denique

Expanded text:
Prophetis juxta numerum versuum, aut aeqsa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur. Oziae, Joatham, Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et Jerusalem: illi interpretati sunt, contra Judaeam et Jerusalem. Symmachus more suo manifestius, de Juda et Jerusalem; ut nec prospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda, et Jerusalem, Phul rex Assyriorum vastare jam coeperat. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
signatus est enim. & dabitur liber nescien¬
ti litteras. dic&urq ei. loge & responde¬
bit. Nescio litteras: Siucigitur huno
librum dederis nescienti litteras populo
nationum respondebit. Non possum legere
quia non didicilitteras scripturarum
si ue dede is scribis & pharisȩis qui legis lit¬
teras nossese iactant : Nespondebunt no
possumus lgere quia signatus estliber.
Quudciro eis signatus est : qñ ñ receperit
cum quẽ signauit pat̃ qui hib& clauem
dauid qui aperit & nemodaidit: quiduu¬
dit & nemo aperit. Neq uero ut montanus
cum in sanis feminis somniat prophadae
in extasi sunt locut ut nescrent quidlo querptꝰ¬

Expanded text:
abitur liber nescienabitur liber nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere: quia non didici litteras Scripturarum; sive dederis Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jactant, respondebunt: Non possumus legere: quia signatus est liber. Quid idcirco eis signatus est? quoniam non receperunt eum quem signavit Pater : qui habet clavem David: Qui aperit, et nemo claudit; qui claudit, et nemo aperit . Neque vero, ut Montanus cum insanis feminiin exstasi sunt locuti, ut nescirent quid loquer
Abbreviated transcription (Latin):
truelis meus seruauit mibi. sicq. exponã
isuam ut illũ onsolũ proph&am sed euan¬
gelistam & apostolum doceam: Ipseenim
dese & dec&eris cuangelistis ait: Quam
loquitur ds̃. Quemmittam & quis ibit
ad populũ istum: & ille respondit. Eace
ego mitteme: Nullusq put& me uo¬
lumin is istius argumentam breui cupe e
sermone comprehendere . cum un iuersa
dni sacramenta praesens scriptura conti¬
neat. & tam natus deuirgine emna a nuhel
quam in lustrium patrator operum atque
signorum mostuus acsepultus. & resurgens
ab in feris & saluator uniuersarũ gentiũ
praedic&ur : Quid loquar dephysica
a&hica theulorca. Quicquid scãrum est
scripturarum. Quicquid potest humana
lingua proferre. & mostalium sensus aq¬
cipere ssto uolumine contin&ur Decul
mrsteriis testatur ipse qui scripsit. Et ere
uobis uisio omnium sicut uerba libri sig¬
nati. quactum dederint scienti litteras
dicent. lege istum & respondebit ñ possi:

Expanded text:
truelis meus, servavi tibi ; sicque exponam truelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim de se et de caeteris evangelistis ait: Quam loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scienti litteras, d
Abbreviated transcription (Latin):
Xpletis Loncotux tẽpr
induodecim proph&as xx expla¬
nationum libris & indanihelem com¬
mentariis cogis me uirgo xp̃i eus¬
tochium transire adesaiam. & quo d scẽ
matrituae paulȩ dumui uer& pollictais
sum tibi reddere. Quod quidem & eru¬
ditissimouiro fratrituo pammachio pro c̃¬
misisse memini: Cumq in affectu par
sis : uincis praesentia. Itaq & tibi&illi
ꝑte reddo quod debro oboediens xp̃i praes¬
ceptis qui ait scrutamini scripturas. &
quaerite & inueni&is. neillud audiam
cum iudacis. Erratis nescientes scriptu¬
ras neq uistutem dĩ. Sienim iuxta apłm
paulum xp̃rdĩ uistus est diq sapientia¬
& qui nescit i ipiuras nescit dĩ uistute.
eiusq: sapientiam ignoratio scriptura rũ.
ignoratio xp̃i est ⁊ Vnde orationũ tuarũ
fultus auxilio quaedieb ac noctib indĩ
ere meditaris. & templum es sp̃sscĩ. inita¬
dor patrem familias qui de thesauro suo
profest noua & u&era . & sponsat dicentẽ
in cantico canticorũ. Noua & u& erta fra¬

Expanded text:
xpletis longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta apostolum Paulum Chriet qui nescit Scripturas, nescit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fra
Abbreviated transcription (Latin):
quia non didici litteras scripturarum
siue dede is scribis & phariseis qui legis lt¬
teras nossese iactant: Respondebunt nos
possumus lgere quia signatus estliber.
Quiid ciro eis signatus est : qm̃ ñ receperurꝰ
cum quẽ signauit pat̃ qui hab& clauem
dauid qui aperit & nemo daudit quidau¬
dit & nemo aperit. Neq uero ut pontanus
cum in sanis feminis somniat propha&ae
in ex tasi sunt locut ut nesorent quidloqueni¬

Expanded text:
quia non didici litteras Scripturarum; quia non didici litteras Scripturarum; sive dederis Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jactant, respondebunt: Non possumus legere: quia signatus est liber. Quid idcirco eis signatus est? quoniam non receperunt eum quem signavit Pater : qui habet clavem David: Qui aperit, et nemo claudit; qui claudit, et nemo aperit . Neque vero, ut Montanus cum insanis feminiin exstasi sunt locuti, ut nescirent quid loque
Abbreviated transcription (Latin):
ad populũ istum & ille respondit. Ecce
ego mitteme: Nullusq put& me uo¬
luminis istius argumentam breui cupee
sermone comprehendere . cumuni uersa
dñi sacramenta praesens scriptura conti¬
neat. & tam natus deuirgine emrianuhel
quam in lustrium patrator operum atque
signorum. mostuus acsepultus. & resurgens
ab inferis & saluator uniuersarũ gentiũ
praedic&ur : Quid loquar dephysica
Ahica theulorca. Quicquid scãrum est
scripturarum. quicquid potest humana
lingua proferre. & mostalium sensus ao¬
cipere isto uolumine contin&ur. Decus
mysteriis testatur ipse qui scripsit. Et erꝑ
uobis uisio omnium sicut uerba libri sig¬
nati . quactum dederint scienti litteras
dicent. lege istum & respondebit ñ posi:
signatus est enim. & dabitur liber Nescien¬
tilitteras. dic&urq: ei lege & responde¬
bit. Nescio litteras : Sui igitur hunc
librum dederis nescienti litteras populo
nationum respondebit Non possum legere

Expanded text:
ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scienti litteras, dicent: Lege t enim. Et dabitur liber nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere:
Abbreviated transcription (Latin):
induo decim proph&as. xx expla¬
nationum libris & in danihelem com¬
mentariis. cogis me uirgo xp̃i eus¬
tochium transire adesaiam. & quo d sc̃ẽ +¬
matrituae paulȩ dumuiuer& polliciais
sum. tibireddere. Quod quidem & eru¬
ditissimo uiro fratrituo pammachio proc̃¬
misisse memini. Cumq in affectu par
sis : uincis praesentia. Itaq & tibi&illiB
ꝑte reddo quod debto oboediens xp̃i praȩs¬
ceptis quiait scrutamini scripturas. &d
quaerite & inueni&is Neillud audiam
eiusq sapientiam ignoratio scripturarũ
ignoratio xp̃i est⁊ Vnde orationũ tuarũ
fultus auxilio quae dieb: ac noctib indĩ
ge meditaris. & templum es sp̃s sc̃ĩ. inita¬
łor patrem familias qui dethesauro suo
profest noua & u&era & sponsan dicentẽ
in cantico canticorũ Noua & u&era fra¬
truelis meus seruauit mihi. sico ex ponã
isuam utillũ onsolũ proph&am. sed euan¬
gelistam &apestolum doceam : Ipseenim
loquitur ds̃ Quemmittam & quis ibit

Expanded text:
in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; 3-4 sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit