comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quietis suffragiũ consecunt᷑. Eq̃stres.
milites dicti: qd̃ eqͦ sedeant. Itẽ mi¬
litant illi in equestri ordine. Tyro¬
nes dicunt᷑ fortes pueri. qͥ ad militi¬
am delegant᷑: atq armis gerendis
habiles ex istunt. Hi enĩ ñ ex sola ꝓ¬
fessione natiuitatis: s ex aspectu &
ualitudine corꝑis existimant᷑. Uñ
& tyrones dicti. qͥ añꝙͣ sacram̃to
ꝓbati sint: milites ñ sunt. Roma¬
ne aut̃ militie mos fuit: puberes
pͥmos ex̾ceri armis. Nlam sexto de¬
cimo anno tyrones militabant.
qd̾ &̃ solũ sub eustodibꝰ agebant.
constat. nisi seruitute deposita.
romani: ut ne lib̾andorũ qͥdẽ ser¬
uorũ daretur facultas. Desertores
uocati: eoqd̾ desertis militaribꝰ offi¬
tiis euagabant᷑. hi in alios numos
militie nom̃ dare ꝓhibent᷑. s si ñ
magni tp̃ris culpam contͣxerint.
cesi numeris suis restituunt᷑. Sed
& qͥ deser̃t ex̾citũ ad hostes tͣnseũ¬

Expanded text:
quietis suffragium consequuntur. Equestres quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, constat, nisi servitute deposita, Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeun
Abbreviated transcription (Latin):
ant.Ciliarci sunt. qͥ mille p̃sunt.
qͦs nos millenarios nun cupamus.
et est gͥcũ nom̃. Centuriones dicti.
eoqd̾ centũ p̃sunt militibꝰ. sic̃ qͥnqͣ¬
genarii nuncupati sunt: qr in ca¬
pite st̃ .l. militũ. sic̃ decani ab eo qd̾
decẽ militibꝰ p̾ferunt᷑. Miles dictus.
qr mille erant aña in numero
uno. uł qr unꝰ est. ex mille electꝰ
Romulꝰ aut̃ pͥmꝰ ex ppło milites sũ¬
psit : et appellauit. Liber uͦ pͥmꝰ. mi¬
licie ordinẽ docuit. Miles aut ordi¬
nariꝰ dr̃. aut extͣ ordinariꝰ. Ordina¬
riꝰ ẽ.qͥ ꝑ ordinẽ militat. nͨ adhuc
aliꝙ̃ consecutꝰ ẽ gͣdũ honoris. Est
enĩ g̾gariꝰ. id ẽ humił militie. Extͣ¬
ex ordine. Em̾iti dicuntur. uet̾am.
solutiq milicia. qͥ iam inusu p̃lĩ
ñ sunt. Ꝙ qr mi̾eri militare dr̃:
ab stipendus scilicet q̃ me̾nt᷑. Idẽ
et uet̾ami dñr. qr iam in usu p̃lii
ñ sunt: s pꝰ multos milicie labores

Expanded text:
unt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, unt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est Graecum nomen. Centuriones dicti, eo quod centum praesint militibus; sicut quinquagenarii, quia in capite sunt quinquaginta militum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extrex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores
Abbreviated transcription (Latin):
ceps. abeo qd̾ munia accipiat.
Dux dictꝰ. eo qd̾ sit ductor ex̾citꝰ: sed
ñ statĩ qͥcũq pͥnceps uł duces sunt.
&̃ reges dici possunt. In bello aut̃
melus ducẽ noĩari ꝙͣ regẽ. Nam
hoc nom̃ expͥmit in p̃lio ãncen¬
tẽ Uñ ⁊ uirgiliꝰ. Ducis euandri.
Salustiꝰ. qͦ cupidiꝰ. inore ducis. sese
qͥsq bonũ. ñ dix̃ in ore consuł. Mo
narche sunt qͥ singłarẽ possident
pͥncipatũ: qͣlis fuit alexander apud
g̾cos. et iuliꝰ apd̾ romanos. Hinc &
monarchia dr. Monos qͥppe singła¬
ritas g̾co noĩe: archia pͥncipatus ẽ.
Tetrarche st̃: qͣrtam partẽ regni te¬
fuit ap̃ iudeam phylippꝰ. Patci inde
uocati st̃: ꝓ eo qd̾ sicut patres filiis:
ita ꝓudeant rei publice. Prefecti
dicti qd̾ p̃toria potestate p̃sint. Pre¬
tores idem. qͥ & p̃fecti. qͣi p̃positores.
Presides uͦ dicti. qr alicuiꝰ loci tutelã
p̃sidialit̃ tenent. Tribun uocati.
qd̾ militibꝰ siue plebib uira tribu¬

Expanded text:
ceps ab eo quod munia capiat. ceps ab eo quod munia capiat. Dux dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges dici pmelius ducem nominari quam regem; nam hoc nomen exprimit in proelio ducentem; unde Virg.: Ducis Evandri, Sallust.: Quo cupidius in ore Ducis sese quisque bonum. Non dixit in ore Consulis. 23. Monarchae sunt qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, et Julius apud Romanos. Hinc et monarchia dicitur, Μονὰς quippe singularitas Graeco nomine, ἀρχὴ principatus est. 24. Tetrarchae sunt qfuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura tribu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuiait ÷ p̾ea uͥ dũludos spectaret. et
omuitiatũ. eẽt illi apło uocaret᷑ et
irisi stati᷑ manu uultuq adu̾so in¬
dubras adulationes rep̃ssit. et dm̃ a
pellationẽ ut hõ declinauit atq
nseq̃nti die omẽm ppłm gͣiussimo
ullari. nͨ a liberis qͥdẽ sius ꝑmisit.
sũt aut̃ fisiꝰ actie q̃ nata ẽ. de sorore
uilii cesaris. Reges aut̃. ob hanc cau
coronas hñt. Qͣnto enĩ qͥsq magis
p̃ponit᷑: tanto ampliꝰ ponde̾ laboꝵ
quat᷑. Tyranni gõe dicinit᷑. ide lati¬
ne et reges. Nam apd̾ uet̾es int̾ regẽ
etẏrannũ nulla disc̾tio erat. ut
pars mͥ pacis erit dextrã tetigisse
tranni. Fortes enĩ reges tyranni
uocabant᷑: nam tyro fortis. De qͣ
t̾rã. Iam p̾e a inusum accidit ty¬
rannos uocari pessimos atq ĩꝓbos
rees luxuriose dñatiõis cupidita¬
tẽe crudelissimã dñationẽ in po¬
tẽ comacit lampada turnꝰ. ꝓpͥmꝰ.
Dictꝰ aut̃ pͥnceps a capiendi signi¬
ficatione qd̾ pͥmꝰ capiat sic̃ muni¬

Expanded text:
a vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo pellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causcoronas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni grece dicuntur. Idem latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, ut: pars mihi pacis erat dexteram tetigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabatur, nam tyterram.' Iam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in potem coniecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut muni
Abbreviated transcription (Latin):
pales curialiũ offitioꝵ ordines st̃.
Pucipales dicti: qd̾ pͥmi sint ma¬
gilratibꝰ. Magistrati uͦ. qd̾ maio¬
us sunt reliqͥs officiis. Duĩt iurał.
tabellio uocatꝰ. eo qd̾ sit portitor
tabellarũ: idem exceptor. idẽ et
scba publicꝰ: qͥ eatantũ q̃ gestis
publicat᷑ sebit. Burgarii a burgis
dicti. qr crebra ꝑlimites habita¬
cula constituta. burgos uulgo uo¬
cant. Inde & burgundionũ gen-¬
ti nom̃ in hesit: quos qͦndã sub ac-¬
ta gͥmana: romani ꝑ castra di¬
sposuert. atq ita nom̃ ex locis sũ¬
psert. Collegiati dñr. qd̾ ex eorum
ollegio eustodiisq deputent᷑. qͥ
famus aliqd̾ cõmisert̃. Est enĩ
sordidissimũ genꝰ hõium: patre
incerto ꝓgenitũ. Priuati sunt.
extranei ab offitiis publicis. Est
enĩ nom̃ magistratũ habñti cõ¬
tͣriũ. et dicti priuati. qd̾ sint ab
officiis curiȩ absoluti. Mercenna¬
rii sunt. qͥ seruiunt accepta m̾ce¬

Expanded text:
rales curialium officiorum ordines sunt. rales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta merce
Abbreviated transcription (Latin):
sores dicti. eoqd̾ plebẽ sibi cõmi¬
ssã ꝯt̾ insolentiã ĩꝓboꝵs defen¬
dant. At ꝯtra nẽ qͥdam eu̾sores
ñ defensores existunt. Nu mera¬
rii uocati sunt. qͥ publicũ num¬
mũ erariis infer̃r. functi abo
qd̾ fungant᷑ offitio: ex honore ali¬
quo dicti. Hinc & defunctos mortu¬
os dicimꝰ: qͥ cõpleuert̃ uite officia
Nicħ enĩ iam faciunt. Municess
st̃ in eodem municipio nan: ab
officio munerũ dicti. eo qd pub¬
lica munia accipiant. Munia
enĩ offitia st̃: ũn & inmunes
picunt᷑. qͥ nullũ. gert officiũ. Mu¬
ncaipales: originales. ciues. et in lo
pofficis̃ gerentes. Decuriones di¬
dio qd sint de ordĩe curiȩ. officiũ
eni curie admi nistrant. Uñ ñ ẽ
ercurio qͥ sũmã ñ intulit. uł curi¬
am participauit. Curiales autt̃. idẽ
ꝓ decuriones: et dicti curiales. qr
quilia mun̾a ꝓcurant. et ȩxecun¬
s suncipales magistri. et duĩt ui¬

Expanded text:
sores dicti, eo quod plebem sibi commisores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvi
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ senatorie dignitatis Cẽ¬
sores apd̾ uetes romanos erant.
Est enĩ nom̃ censoris dignitas
iudiciał. Censere enĩ iudicar :
censores sunt pat̾monioꝵ iudes
acensu eris appellati. Indicel dies
qͣi ius dicentes ppło. siue qd̃ iuoxd¬
sceꝑtent. Iure aut̃ disputar e
iudicare. Non ẽ aut̃ iudex siñe
in eo iꝰticia. Presides. rectores po¬
tores aut̃. qͣi p̃ceptores ciuitatis e
pͥncipes. idẽ & q̃stores qͣl q̃sitores.
eo qd̾ q̃stionibꝰ p̃sunt. Consiliũ em
et causa ap̃ cos ẽ. Proceres sunt pͥn
pͥmores facta translatio: qd a gta
multitudine ꝓminent. Tribuni
dicti. qd̾ plebi uł iura uel opemtͥ¬
buunt. Constituti sunt aut̃ sexto
anno pꝰ reges exactos. Dũ enĩ plebs
a senatu et consulibꝰ p̃me̾t᷑: ⁊̃c̃ ip̃a
sibi tͥbunos. qͣi ꝓpͥos iudices et de¬
fensores creauit. qͥ eoꝵs lib̾tatẽ tu¬
erent᷑. ut eos adu̾sus iniuriã no¬
bilitatis defendent. Uñ et defen¬

Expanded text:
honorem senatoriae dignitatis. Cenhonorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores proetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt prinprimores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Grece aut̃ ppłs laoc dr̃. a lapidi¬
bꝰ. Uulgꝰ ẽ. passim in habitãs mł¬
tanꝗͣ. curie. et congregationes
o romam tfarie fuerunt a romu
lo disꝑtiti: in senatoribꝰ militib.
tui nom̃ etas dedit qd seniores
ẽẽnt. Alii asinendo dictos. acci¬
piunt senatores. ip̃i enĩ agñdi.
facłtatẽ dabant. Senatꝰ consultꝰ
a consulendo. et tͣctando ẽ. dictꝰ.
qd̾ sic fit ut consulat & noce ñ po¬
ssit. Patres aut̃ ut salustiꝰ dicit:
acure similitudine uocati sunt.
Nam sic̃ patres filios suos: ita il¬
li rẽ publicã alebant. Patres con¬
scripti: qr dũ romulus decẽ cu¬
rias senatorũ elegisset. noĩa eo¬
rũ p̃senti ppło in tabulas aure¬
as contulit: atq inde patres
consqͥpti uoeati. Lrimi ordines
senatorũ dñr illustres: scdĩ ex¬
pectabiles.t̾cii clarissimi. Iam
inferiꝰ qͣrtũ. aliqd̾ gen̾ ñ ẽ. qͣuis
enĩ senatoria qͥsq origine eẽt.
usq ad legitimos annos eques
romanꝰ erat. Deinde accipiebat

Expanded text:
. Grece autem populus laos dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans muquasi curie et congregationes o Romani tlo dispertiti: in senatoribus, militibutui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat
Abbreviated transcription (Latin):
fiebant. nͨ ex testam̃to aliqͥd capo ñ
suos hedes face potant: ciues ionan
pꝰea sub consulibꝰ ꝑ testam̃ta in iau
romana effecti sunt. Dicti aũt cus
romani. qͥa testam̃to libĩ effecti ami
mer̃ romanorũ ciuiũ redigun᷑ hi
pͥmũ aditꝰ erat in urbe roma on¬
morari.eet̾is aut̃ lib̾tis ꝓhibebat᷑ n
uel inurbe roma uel infra septim
tributũ auctori. In hoc enĩ uocablo
pͥma successio ẽ. heditatis. & geners.
ut sunt filii e nepotes. P heres ẽ. qͥlo¬
milias uocitat᷑. Pater aut̃ dictꝰ. eoq̃
patratione ꝑacta filiũ ꝓcreet. latui¬
tio enĩ ẽ: rei uen̾ie consũmatio.
Lucretiꝰ. Et bene patra patrũ Gem
entes: idem et cieatores. Crementũ enĩ
ẽ. sem̃ mascłi : unde animaliũ et
hoĩum corꝑa concipiunt᷑. Hinc ci¬
atores parentes dicunt᷑. Mat̃ dr̃: qd
ex inde efficiat᷑ aliqͥd. Mat̃ enĩ. qͣ
mat̾ia. nã causa pat̾ ẽ. Paterfami¬
lias aut̃ dictꝰ. qd̾ om̃ibꝰ in familia

Expanded text:
fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari, caeteris autem libertis prohibebatur, ne vel in urbe Roma, vel intra septimum tributum auctoris. In hoc enim vocabulo prima successio est haereditatis et generut sunt filii vel nepotes. Prohaeres qui loocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucretius: Et bene patratio patrum. ientes, et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicunficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod omnibus in familia
Abbreviated transcription (Latin):
dictatores qͥnto anno pꝰ reges ex¬
pulsos romani sibi creati̾nt. dũ ꝯe¬
ner tarqͥnii. ad iniuriã soceri um¬
dicandam. in gentẽ adusus roma
colligisset exercitũ. Hi qͥnq̃nnars
tp̃ri ĩꝑio utebant᷑. P enĩ erantho¬
nore ꝗͣ consules: qͥ annuias pores
tenebant. &. dicti. dictatores. q̃i pn¬
pes ⁊ p̃ceptores. Uñ & magistri pł
noĩabant᷑. un ⁊ edicta dicunt. Q¬
rũ nom̃ a iulio cepit. qͥbello culi
cõmoto. pͥmꝰ romanũ singłarẽ obi¬

Expanded text:
Dictatores quinto anno post reges exDictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obti
Abbreviated transcription (Latin):
cole qr iã habitatores sunt ab in¬
colendo. Indigene sunt in geniti
et in eodẽ loco nati ubi inhabitant.
Incola aut̾ ñ indigenã: s aduenã
indicat. Regni dicti. eo qd̾ ignorã¬
t᷑ eorũ parentes. a qͥbꝰ orti existunt.¬
Sunt enĩ de longinqͣ regione. Ur¬
bani uocabant᷑ : qͥ rome habita¬
bant. qͥ uͦ in gȩtis locis oppidani.
famuli sunt: ex ꝓpͥa seruorũ familia
orti. Seru aut̃ uocabłm iñ tͣxerunt:
qd̾ hi qͥ iuire belli. potant occidi. a ui¬
ctoribꝰ conseruabant᷑. et serui fiebant.

Expanded text:
colae, quia iam habitatores sunt, ab incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a qSunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur qui Rome habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, d hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant,
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationẽ uniu̾se domꝰ tullio
int̾p̃tante significat qd̾ ẽ uniu̾¬
sarũ possessionũ et uillaꝵ dispen¬
sator. Auctores idẽ et curatores
ab agendo et curando uocati. Pro¬
curatores uͦ eo qd uicȩ curatoris
fingunt᷑. qͣi ꝓpt̾ curatores. sic̃ ꝓcon¬
sul. ꝓconsule. Coloni sunt. culto¬
res aduene: dicti acultura agri.
Sunt enĩ aliunde uenientes. atq
alienũ agrũ locatũ colentes: ac
debentes condicionẽ genitali solo.
ꝓpt̾ agri culturã sub dm̃o posse¬
ssoris. ꝓ eo qd̾ his locatꝰ ẽ fundus.
Coloni aut̃. qͣtuor modis dicunt᷑.
Nã coloni aut romani st̃. aut co¬
loni latini. aut colom auxiliares
aut coloni ruris pͥuati. Inqͥlini
uocati qͣi in colentes aliena: ñ eni
hñit ꝓpriã sedem. s in t̃ra aliena
inhabitant. Differt aitẽ int̾ in¬
qͥlinũ. et aduenã. Inqͥlini enĩ st̃
qͥ emigrant: et ñ ꝑpetuo ꝑmanent.
Aduene aut̃ uł incole aduenticiiꝑ
hibentur. s ꝑmanentes. et inde in¬

Expanded text:
o interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde in
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Mancipiũ ẽ. qͥd qͥd manu capi
animalia statim ut nata st̃: man¬
cipiũ ẽẽ putant᷑. Nã & ea q̃ inbesti-¬
arũ. numõ st̃: tẽ uident᷑ mancipi¬
ũ ẽẽ qñ capi siue domari. oeꝑint.
Ingenui dicti. qr in gene̾ hñt liber¬
tatẽ. ñ in facto. sic̃ lib̾ti. Uñ et eos
g̾ci eugenes uocant: qd̾ sint boni
enĩ pͥus. iugo seruitutis addictꝰ. lib̾¬
llabant᷑. qͣiͣ de lib̾tis nati. Nc̃ uͦlibtinꝰ
aut alib̃to factꝰ: aut possessus. Ma¬
nu missus dr. qͣi manu emissus.
Ap̃ uet̾e̾s enĩ qͦciens manu mitrebãt.
alapa ꝑcussos circumagebant: et
liberos confirmabant. Unde & ma¬
iru missi dicti: eo qd manu mitte¬
rent᷑. Dediticii pͥmũ a dedicione
st̃ nuncupati: dedicio enĩ dr̃ qͣndo
se uicti aut uincendi hostes uicto¬
ribꝰ tradt: qͥbꝰ hec origo nõis fuit.
Dũ qͦndam adu̾sus ppłm romanũ
serui armis sũptis dimicassent:
uicti se dedunt. cõp̃hensiq uaria
turpitudine affecti st̃. Ex his qͥdẽ

Expanded text:
mus. Mancipium est quidquid manu capi aec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti: unde et eos Graeci eugenos vocant, quod sint boni enim prius jugo servitutis addictus. Libellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt. Quibus hec origo nominis fuit dum quondam adversus populum romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt comprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam
Abbreviated transcription (Latin):
giliꝰ. Iuliꝰ a magno dimissũ nom̃ u¬
lo. Imꝑatorũ aut̃ nom̃ ap̃ romaus
eors tm̃ pͥus fuit: ap̃ qͦs sũma rei
militaris consistẽt. Q idõ imꝑato¬
res dicti: ab ĩꝑando ex̾citui. S dũ
dui duces tituł ĩꝑatoris fungẽnt᷑.
senatꝰ censuit ut augusti cesaris he
tm̃ nom̃ eẽt. eo qd̾ is distinguert᷑.
a cȩtĩs gentiũ rogib qd̾ et seq̃ntes gli¬
res hac̾tenꝰ usurpau̾nt. Solet enĩs.
ut p̾ͥmi regis nom̃ ectã reliqͥ possid¬
ant. sic̃ ap albanos ex siluii nomin
om̃s reges albanorum siluii appella¬
ti st̃. sic ap̃ ꝑsas arsacide. Ap̃ egypi¬
os tholomũ. Apd̃ athenienses cyen¬
pide. Nugustꝰ idõ ap̃ romanos non
ĩꝑii ẽ: eoqd̾ olim auge̾nt rẽ publ¬
cam. amplificando. Qd̾ nom̃ pͥtꝰ
senatꝰ. octoniano cesari tͣdidit. u
qr auxerat t̾ras. ip̃o noĩe etti ado

Expanded text:
Iulius, a magno demissum nomen Iulo. Imperatorum autem nomen apud Romanos eorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes cesares hactenus usurpaverunt. Solet etiam fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine, omnes reges Albanorum Silvii appellati sunt; apud Persas Arsacide; apud Egyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropide. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rem publicam amplificando. Quod nomen primo senatus Octaviano Cesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo
Abbreviated transcription (Latin):
re qd̾ uocant candidũ ẽ. qͦ muliebris
picturȩ luminant᷑. Fit et ipsũ excre¬
ta. ad mixtis uitreis gẽmis. Cerussa
fit hoc mͦ. Inuase enĩ aceto acerrumo
ĩpleto sarmenta ammea in eodẽ ua¬
scło conlocab̃ ac sr̃sarm̃ta tabulas
plũbi tenuissi mas pones demn uas
diligentissime claudes inlimesq
ne aliqͥd inspiraminis exeat. Posta
es aut̃ tͥginta uas aꝑit᷑. et ex distilla
tione tabularũ innata cerussa mu¬
nit᷑. qd̾ ablatũ et arefactũ terit᷑ atq
itu̾m aceto admixto. inpastillis di¬
uidit᷑. et insole siccat᷑. Hac obseruan¬
tia silaminas ereas sarm̃tis suꝑ po¬
nas eruginẽ creant. Calcãtũ dictũ ꝙ¬

Expanded text:
re, quod vocant, candidum est, quod muliebres re, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem triginta vas aperitur, et ex distiltione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admisto in pastilis dividitur, et in sole siccatur. Hac observantia, si laminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthum
Abbreviated transcription (Latin):
modis suꝑ ardentes tedas resina ad¬
iecta. lacusculo edificata q̃ fumum
retineat. Huic pictores cũ aqͣ ad misem
gutẽ ut illustriꝰ resplendeat. Ad festirat¬
onẽ aut̃ oꝑis. etiã sarm̃toꝵ uetum eam̃¬
nes cũ glutino triti. inducendis parien¬
bꝰ atram̃ti sp̃s m reddunt.Sunt squ
nifecẽ siccatã exoocunt ad firmanttrs
ex bono uino fex fu̾it: indici spẽm it
erit: si exuras et conteras adiecto glito
nitorẽ indici reddet. Husta q̃ plurimo
necessaria ẽ nullo negotio ꝓuenit.
Nam et si glebã silicis bene igne ꝙ¬
cocas et aceto acerrimo suꝑfusã ex¬
tingas madefacta sfungia colorẽ pͦ¬
pureũ reddet. Eam uͥ contͥueris usta
erit. Om̃e aut̃ atram̃tũ sole ꝑficitu
Om̃s colores. calcis admixtione corrum¬
punt᷑. Melinũ dictũ. qd̾ eiꝰ metallifi¬
rax sit una ex cicladibꝰ insula melos
nõie. Est enĩ candidũ. si utunt᷑ eo pi¬
ctores: ꝓpt̃ nimiã pinguedinẽ. Anula¬

Expanded text:
modis super ardentes taedas resina admodis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem iuerint, si exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anula
Abbreviated transcription (Latin):
ruleũ tẽꝑare pͥmũ alexandria repꝑit.
Initalia exarene pulue̾ et mit flore i¬
dem faciunt s cipũ infornace adu¬
stũ huic ꝑmixtioni addes: uestoriam
similitudo erit. Purpurissũ exereta
argentaria cũ pͦpuris parit̃ tinguit᷑.
bibetq eũ colorẽ celeriꝰ lanis. Prxcipu¬
ũ ẽ tñ aliud qd̾ adhuc uaso rudib
medicam̃tis in ebriatũ proxinũ ẽ.
Egesto eo addita ereta iniis idem
et qͦtiens id factũ ẽ eleuat᷑ bonitas.
Pretiosissime p᷑pure causa ẽ qd̾ scino
maxime inficit᷑ rubeaq Indicũ in in¬
dicis inuenit᷑ calamis. spuma ad he̾nti
lumo. Est aut̃ coloris cianei mixturã
pͦpure ceruliq mirabilẽ reddens. Est
altum genꝰ in pͣpurariis officinis spu¬
ma in ereis cortinis innatans: ꝙͣ. infe¬
ctores det̾hentes siccant. Atram̃tũ
dictũ qd̾ sit atrũ. cuiꝰ sp̃es et pictura
cotidiano usui necessaria ẽ. Iste inter
facticios ẽ. fit enĩ et fuligine pluribꝰ

Expanded text:
ruleum temperare primum Alexandria repperit. ruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
insula rubri maris topazo nascit᷑.
colore cinnabari odore sulphureo.
Inuenit᷑ aut̃ in aureis et in argen¬
tariis metallis: melior qͦ magis rufa
qͦ magis uirꝰ redolet. ꝗͣ .ꝙͣ. et ceru¬
ssa si torreat᷑ in fornacȩ scandaracẽ
facit uñ et coso: ẽ llamine. Qd si tor¬
irat᷑ equa parte rubica admixta. san¬
dicẽ reddet. Arsenicũ qd̾ latim ob colo
rẽ auripigm̃tũ uocant. colligit᷑ in
ponto exauraria mat̾ia uͥetiã sanda¬
raca obtimũ ẽ qd̾ in aureũ colorẽ tͣn-¬
sit. purũ et fissile gͣcili uenarũ dis¬
cursu. Qd̾ uͦ pallidius. aut sandara¬
ce simile ẽ det̾ius iudicat᷑. Est et t̾ci¬
ũ genꝰ squamosũ qͦ miscet᷑ aureꝰ color.
us eorũ ut sandarace. s acͥor. Oera &
ipsa in insula rubri maris topazon
gignit᷑. ubi et sandaraca. Fit qͦ et ocra
exusta rubrica mollis nouis luto cir¬
cũlitis. quȩ quanto mag̃ in camino
arserit. tanto melior fit. Uenetũ. ce¬

Expanded text:
insula Rubri maris Topazo nascitur, insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa quoque magis virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Cae
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ piginenti ispania cȩt̾is regioĩ¬
bus plꝰ habundat. Uñ etiã nom̃
ꝓpͥo flumini dedit. Huiꝰ distillatio:
argentũ liqͥdũ gignit. Minion
aut̃ : hoc qͥdam diet esse cinnaba
rĩ adracone et barro id ẽ elefanto
cognominatũ. Aiunt enĩ draco¬
nũ esse sanguinẽ dũ implicant
elefantos ruunt enĩ belue. et draco¬
nes obruunt᷑. qͦrũ fusus cruor t̾rã
inficit: sitq pigm̃tũ qͥcqͥd solo tin¬
xerit. Est aut̃ puluis. coloris rubri.
Prasin id ẽ creta uiridis et si mali¬
qͥb terris ꝓmiscue gene̾tur obtima
tñ in libia cirenensi. Crisocola co¬
lore prasina ẽ dicta. qd̾ uena eiꝰ au¬
rũ hab̾e traditur. Hec et in arme¬
nia nascit᷑. s ex macedonia ꝓbabi¬
lis uenit. Fodit᷑ enĩ ex metalł aeris:
cuiꝰ inuentio argentũ atq indicũ
ꝓdit. Nã uene eiꝰ: cũ his hñt natu¬
re societatẽ. Cip̾ͥa: ab insula cipro
u̾ plurima repꝑit᷑. Sandaracam

Expanded text:
Cuius pigmenti Hispania ceteris regioniCuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse cinnabarin. Cinnabarin a dracone et barro, id est elephanto, cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem dum inplicant elephantos. Ruunt enim beluae et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tincxerit. Est autem pulvis coloris rubri. Prasin, id est creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur enim ex metallis aeris, cuius inventio argentum atque Indicum prodit. Nam venae eius cum his habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandaraca in
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ calore ignis uł sole ꝑficiunt᷑:
siue qd in initio colabant᷑ ut sũme
subtilitatis existẽnt. Colores aut̃ na¬
scunt᷑ aut fuint. Nascunt᷑ ut si nopis.
rubica. paritoniũ. melinũ. fietia.
auripigm̃tũ. Cet̾i fingunt᷑ aut ar¬
te aut ꝑmuxtione. Sinopis inuenta¬
pͥmũ in ponto ẽ inde nom̃ a sinope
urbe accepit. Sp̃es eiꝰ tres. Rubra et
minꝰ rubens. & int̃ has media. Ru¬
brica uocata: qd̾ sit rubra et sangui¬
neo proxima. Hec płimis locis gigni¬
t᷑. s optima ponto uñ et pontica
dr̃. Siricũ rubri coloris pigm̃tũ. ex
et feniceũ appellatũ eoqd̾ insyria colli¬
gat᷑. in littoribus rubri maris: ubi
fenices inhabitant. Aliud ẽ aut̃
sericũ: aliud siricũ. Nam sericũ la¬
na ẽ quã seres mittunt. siricũ uͦi pig¬
m̃tũ qd̾ sirii fenices in rubri maris
littorib colligunt. Est aut̃ et int̾
facticiꝰ. Nã sepe fit si nopide. aut
sandice mixtis. Minium pͥmi g̾ci
in effesioꝵ solo inuenisse tradunt᷑.

Expanded text:
d calore ignis vel sole perficiuntur; sive quod in initio colabantur, ut summe subtilitatis existerent. Colores aut nascuntur aut fiunt. Nascuntur ut sinopis, rubauripigmentum. Caeteri finguntur aut arte aut primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rubri coloris pigmentum, ex et Phoeniceum, appellatum ita eo quod in Syria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse traduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc sibi nom̃ ad optaurt. Tam du¬
sis enĩ notis sparsus ẽ ut sexaginta
geminarũ colores in paruo orbicłoeᷤ
dep̾hendant᷑. Nascit᷑ aut̃ inlibia ap̃ tro¬
goditas. Murrina ap̃ partos gignit᷑¬
s p̃cipua ingermania. Humorẽ sub
te̾ra putant calore densatũ: uñ et nom̃
sumpsit. Uarietas eiꝰ in s̾purã candorem
et ignẽ cũ qͦdam colorũ reꝑcussu: qualꝰ
in celesti arcu spectant᷑ cuiꝰ contͣria cau¬
sa cristallũ facit gelu uehem̃tiori con¬
creto.

Expanded text:
et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diet hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis sparsus est ut sexaginta gemmarum colores in parvo orbiculo eius deprehendantur. Nascitur autem in Libya apud Trogodytas. Murrina apud Parthos gignitsed praecipua in Germania, humorem sub terra putant calore densatum unde et nomen sumpsit. Varietas eius in purpuram candoremque et ignem cum quosdam colorum repercussus, quales in caelesti arcu spectantur. Cuius contraria causa crystallum facit, gelu vehementiori concreto.
Abbreviated transcription (Latin):
Triculuus ex affrica nigra ẽ s tres su¬
cos reddit e radice nigrũ emedio sã¬
guineũ e sũmo croceũ. Dionisia nig̃
mixtis rubentibꝰ notis: ex aqͣ trita ui¬
nũ flagrat. et odore suo ebrrͤtati resi¬
stere putat᷑. Piritis nig̃ qͥdẽ. s atͥtu
digitos adurit.
pene coloribꝰ constans inde et
nominatꝰ. Olca barbari nominis
ex fuluo et nigro uiridiq et can¬
dido ẽ. Mitridax sole ꝑcussa. colo¬
ribꝰ micat uariis. Gignit᷑ imꝑsi
Oppaulus distinctꝰ diu̾sarũ colore
geminarũ. Est enĩ ineo carbuncłi¬
tenuior ignis. ametisti fulgens p᷑pu¬
ra. smaragdi nitens uiriditas. et
cuncta parit̃ sub quadã uarietate
lucentia. Nom̃ ht̃ ex patͥa.Sola enĩ
eũ parturit india. Pontioe: aponto
dñr. gen̾e diu̾so. Nunc sanguineis.
nẽ auratis guttis micantes. aliȩ ha¬
bentes stellas. alie longis colorum
ducetibꝰ lineate Exocontalt iu po¬
ua magnitudine multicolor: unde

Expanded text:
Trichrus ex Africa nigra est, sed tres suTrichrus ex Africa nigra est, sed tres sucos reddit, guineum, e summo ochrae. 8. Dionysias nigra mistis rubentibus notis, ex aqua trita vinum flagrat, et odore suo ebrietati resistere putatur. Pyrites nigra quidem, sed attritu digitos adurit. ibus pene coloribus constans, unde et nominatur. Orca barbari nominis ex fulvo et nigro, viridique et candido est. 2. Mitrydax, sole percussa, coloribus micat variis. Gignitur in Pe3. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Est enim in eo carbunctenuior ignis, amethysti fulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde
Abbreviated transcription (Latin):
unde et nom̃ ħt. Exebenus speciosa et
candida qua aurifices aurũ polunt¬
reꝑta pͥmũ in sicilia uxta flum̃
eiuldẽ nõis pꝰea plurimis in terris. Est
aut̃ nigra hñs in medio circłos nigros
& albos iunctos et uariatos. simił ema¬
titi. Magi sub fatu earũ sicredit᷑ tẽpe¬
startes aleturt. Numiuea sistuit. ab li¬
ctos nigra et pondo̾sa: distincta uenis
rubentib. Hec ex calefacta ignis septẽ
duiebꝰ calorem tenet. E gyptilla nigra ẽ
iadice: cerulea facie ex egypto ubi in¬
uenit᷑ uocata. Media nigriẽ a medea
illa fabulosa inuenta. Ht ueras aerei
coloris. sudorem reddit croci saporẽ ui¬
ni. Uegentana.italica gẽma ẽ ab eis
reꝑta. nigra facie albis intermican¬
tibꝰ notis. Bariptos nigra ẽ cũ sangui¬
neis et albis notis. Meromelas nigra
uenas qͦlibet colore secante. ꝑ medi¬
as ueneri crinis igerrimi nito¬
ris continens in se speciẽ rufi crinis.

Expanded text:
unde et nomen habet. Exebenus speciosa et unde et nomen habet. Exebenus speciosa et candida, qua aurifices aurum poliunreperta primum in Sicilia iuxta flumen eiusdem nominis, postea plurimis in terris. Est autem nigra, habens in medio circulos nigros et albos iunctos et variatos, similis haematiti. Magi suffitu earum, si creditur, tempestatus avertunt, flumina sistunt. Apsyctos nigra et ponderosa, distincta venis rubentibus. Haec excalefacta igni septem diebus calorem tenet. Aegyptilla nigra est radice, caerulea facie, ex Aegypto, ubi invenitur, vocata. Media nigra est, a Media illa fabulosa inventa. Habet venas aerei coloris; sudorem reddit croci, saporem vini. Veientana Italica gemma est, Veis reperta, nigra facie, albis intermicantibus notis. Bariptos nigra est cum sanguineis et albis notis. Mesomelas nigra vena quemlibet colorem secante per medias. Veneris crines nigerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis.
Abbreviated transcription (Latin):
nutrientib inligata fecundat ub̾a. In¬
fantũ qͦ collo suspensa: saliuã facere
fert᷑. in ore aut̃ liquescere & memoriã
adimere. Mitunteã nilus et acelous ã¬
nes. Sunt qͥ smaragdũ alb̃ uenis cir¬
cũligatũ. calactiten uocant. Galatias
gͣndinis et candorẽ p̃fert & figaͬm. duri¬
tiam qͦ inuictam ut ad amas. etiã in
igne posita mane̾ suũ frigꝰ. Solis gẽma
candida ẽ trax̃q nom̃ q̃d ad spẽm solis
in orbem fulgentes spargit radios. Se
lenitis tͣnslucet candido melleoq fulgore
continens lune imaginẽ ꝗͣ iuxta cursũ
astri ip̃iꝰ ꝑhibent indies singłos minui
atq augeri. Nascit᷑ in ꝑsida. Cimedia
inuenit᷑ in cerebro piscis eiꝰdẽ nõis can¬
dida et oblonga. p̾sagari his ferunt
magi signa tranqͥllitatis uł tempesta¬
tis. Beloculus albicans pupillam cin¬
git nigram: emedio aureo fulgore
lucentẽ. et ꝓpt̃ sp̃em assyriors regibello

Expanded text:
nutrientibus inligata fecundat ubera; innutrientibus inligata fecundat ubera; infantium quoque collo suspensa salivam facere fertur, in ore autem liquescere et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. 5. Chalazias grandinis et candorem praefert et figuram, duritie quoque invicta, ut adamas; etiam in igne positae manet suum frigus. 6. Solis gemma candida est, traxitque nomen, quod ad speciem solis in orbem fulgentes spargit radios. 7. Selenites translucet candido melleoque fulgore, continens lunae imaginem, quam juxta cursum astri ipsius perhibent in dies singulos minui, atque augeri. Nascitur in Perside. 8. Cynaedia invenitur in cerebro piscis ejusdem nominis, candida et oblonga. Praesagire iis ferunt magi signa tranquillitatis vel tempestatis. 9. Belioculus albicans pupillam cingit nigram medio aureo fulgore lucentem. Haec propter speciem Assyriorum regi Belo
Abbreviated transcription (Latin):
arGarita pͥma candis i¬
darũ geminarũ: ꝗͣ. inde mar-¬
garĩtũ aunt uocatũ qd in conełis ma¬
ris hoc genꝰ lapidũ inueniat᷑. In ẽ enĩ
in carne cocleȩ calcłs natꝰ: sic̃ in cere¬
bro piscis lapillus. Gignit᷑ aut̃ de cele¬
sti rore: quẽ certo anni tp̃r coclee hau¬
riunt. ex qͥbꝰ margaritis qͥdã uniones
tur. Meliores aut̃ candide margarite
quã quȩ flauesct̃. Illas enĩ aut iuuentꝰ
aut matutini roris conceptio reddit
candidas. has senectꝰ uł uesꝑtinꝰ aergi¬
gut obscuras. Pedoros scd̃a pꝰ margã¬
ratam cancdidar᷑ gemimar̃ deq̃ q̃r itꝰ
in qͦ colore numari debeat totiens iacta¬
ti ꝑ alienas pulchritudines nõis : adeo
ut decoris p̃rogatiua uocablo facta sit.
Asti̾tes candida ẽ inclusam lucẽ conti¬
nens: ueluti stellã intꝰ ambłantẽ. re-¬
dditq soł candicantes radios uñ et no¬
iñ inuenit. Halactitis lacteus ẽ qͥ atitꝰ
ieddit sucũ albũ adlactis saporẽ feminis

Expanded text:
argarita prima candidarum gemmarum, quam inde margaritum aiunt vocatum quod in conchulis maris hoc genus lapidum inveniatur; inest enim in carne cochleae calculus natus, sicut in cerebro piscis lapillus: gignitur autem de caelesti rore, quem certo anni tempore cocleae hauriunt. Ex quibus margaritis quidam uniones tur. Meliores autem candidae margaritae quam quae flavescunt. Illas enim aut iuventus aut matutini roris conceptio reddit candidas; has senectus vel vespertinus aer gignit obscuras. Paederos secunda post margaritum candidarum gemmarum. De qua quaeritur in quo colore numerari debeat totiens iactati per alienas pulchritudines nominis, adeo ut decoris praerogativa vocabulo facta sit. Asterites candida est, inclusam lucem continens veluti stellam intus ambulantem, redditque solis candicantes radios; unde et nomen invenit. Galactitis lacteus est, qui adtritus reddit sucum album ad lactis saporem, feminis
Abbreviated transcription (Latin):
struosã sp̃ẽm fabulȩ illi ded̾unt. qͣi
formã hõis. capitibꝰ succinctã cani¬
nis: qr conlisi ibi fluctꝰ latratꝰ uidñ¬
tur expͥm̾e. Caribdis dicta qd gurgi¬
tibꝰ occultis naues obsorbeat. Est .Ni.
mare u̾tigosũ. et iñ ibi lamata nau¬
tragia ꝓtundo eingunt. Cer aut̃ in de
erigit fiuctꝰ: & t̃ absobet. Lam accipit
aqͣs ut uomat: uomit ut rursus dei¬
piat. Sirtes sunt arenosa in mariloca
Sixtes aut̃ salustiꝰ atractu uocari dẽ
qd̾ omĩa ad se trahant. et adppinqͣia
uadoso mari hereant. He aut̃ ad mare
egyptiũ uicine sunt & parit̃ admisce¬

Expanded text:
strosam speciem fabulae illi dederunt, quasi strosam speciem fabulae illi dederunt, quasi formam hominis capitibus succinctam caninis, quia collisi ibi fluctus latratus videntur exprimere. 5. Charybdis dicta quod gurgitibus occultis naves absorbeat. Est enim mare verticosum, et inde ibi laniata naufragia profundo emergunt. 129 Ter autem in die erigit fluctus, et ter absorbet; nam accipit aquas, ut vomat; vomit, ut rursus accipiat. 6. Syrtes autem sunt arenosa in mari loca. Syrtes autem Sallustius a tractu vocari dicit, quod omnia ad se trahant, et appropinquanti vadoso mari haereant. Hae autem ad mare Aegyptium vicinae sunt, et pariter admisce
Abbreviated transcription (Latin):
stus ad occeanũ ꝑtinet. fretũ
ad utrũq mare.Nã estꝰ ẽ mariᷤᷤ
accessꝰ uł recessꝰ: id ẽ in quietudo uñ
et estuaria ꝑ ꝙͣ mare uicissim tã acce¬
oit ꝗͣ recedit. frxtũ aut̃ appellatũ qͥ
ibi sẽꝑ marẽ ferueat. Nam fretũ ẽ
angustũ. et qͣi feruens mare: abun¬
dar̃ feruore noĩatũ ut gaditanum
uł sicłm. Nã freta dicta uarro ait
feruoris habentia. Fretũ siciliȩ qd̾ re¬
giũ dr̃ salustiꝰ tali excausa uocari
scbit dicens. Italiȩ olĩ siciliã conun¬
ctã fuisse. et dũ ẽẽt una tellꝰ. medi¬
ũ spaciũ aut ꝑ humilitatẽ obrup¬
tũ ẽ aqͥs aut ꝑ angꝰtiã scissũ: et inde
ragiũ nominatũ. qr g̾ce abrutũ hoc
noĩe ñcupat᷑. Est aut̃ artissimũ tͥũ
miliũ spaciũ: siciliã ab italia di¬
uidens. fabulosis in fame monstͥs.
cuiꝰ hinc mn seilla ⁊ caribdis ostendi
t. Scillã accole saxũ mari ĩmi¬
nens appellant simile celebrate
forme pcul uidentibꝰ. Unde et mon¬

Expanded text:
stus ad Oceanum pertinet, Fretum ad utrumque mare; nam Aestus est maris accessus, vel recessus, id est, inquietudo, unde et aestuaria, per quae mare vicissim tam accedit quam recedit. 2. Fretum autem appellatum, quod ibi semper mare angustum et quasi fervens mare, ab undarum fervore nominatum, ut Gaditanum vel Siculum; nam freta dicta VarroL. L.fervoris habentia. Fretum Siciliae, quod Rheur, Sallustius ex tali causa vocari scribit, dicens Italiae olim Siciliam conjunctam fuisse, et dum esset una tellus, medium spatium, aut per humilitatem abruptum est aquis, aut per angustiam scissum. Etraece abruptum hoc nomine nuncupatur. Est autem arctissimum, trium millium spatio Siciliam ab Italia dividens, fabulosis infame monstris, quibus hinc inde Scylla et Charybdis ostenditur. 4. Scyllam, accolae saxum mari imminens appellant simile celebratae formae procul visentibus. Unde et mon
Abbreviated transcription (Latin):
ũ fimbriatũ: ꝗͥolim soli milites lts¬
tur. Uñ & indistinguenda castrensi
banaq turba. hos togatos. illos laso¬
natos uocabant. Inde aut̃ lacernes
amputatis capitiis fimbriarũ: nes
laxis ut sunt penularũ. Mantũ spu¬
ni uocant. qd̾ manꝰ tegat tantũ. Eꝑ
enĩ breue amictũ. Pretexta puerlee
palliũ. qͦusq ad sedecĩ annos puenno¬
biles sub discipline cultu utebantue
Uñ et p̃textati pueri appellati sunt.b
cta aut̃ p̃terta. qr p̃texebat᷑ eilatio¬
llata: dicta ꝑ diminutionẽ a casa
totũ hõĩẽ tegat qͣi minor casa. Indeo
cuculla qͣiͣ minor cella. Sic et gͥci plan
⁊ stelle planete id ẽuage eoqd uagrem¬
motuq discurrt̃. Birrus. Birrusa¬
ag̾co uocabłm trahit. illi enĩbirrun
bibrum dict̃. Melotes q̃ etiã pera us¬
catur: pellis ẽ capͥna acollo pendens
p̃cincta usq ad lũbos. Est enĩ habitꝰ
ꝓpͥe necessariꝰ ad oꝑis ex̾citiũ. fiebat

Expanded text:
allium fimbriatum quod olim soli milites uteallium fimbriatum quod olim soli milites utebantur; unde et in distinguenda castrensi urbanaque turba hos togatos, illos lacernatos vocabant. Inde autem lacernae quasi amputatis capitibus fimbriarum, neque ita laxis ut sunt paenularum. Mantum Hispani vocant quod manus tegat tantum; est enim breve amictum. Praetexta puerile est pallium quo usque ad sedecim annos pueri nobiles sub disciplinae cultu utebantur; unde et praetextati pueri appellati sunt. Dicta autem praetexta quia praetexebatur ei latiollata, dicta per diminutionem a casa, quod totum hominem tegat quasi minor casa. Inde et cuculla, quasi minor cella. Sic et Graece plaet stellae planetae, id est vagaemotuque discurrunt. Birrus a Graeco vocabulum trahit, illi enim birrum bibrum dicunt. Melotes, quae etiam pera vocatur, pellis est caprina a collo pendens praecincta usque ad lumbos: est autem habitus proprie necessarius ad operis exercitium: fiebat