comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uamaliam ꝑ quatuor
mundi climata fidelium co¬
nexione ꝓpagata.sacratis¬
simȩ marię magdalene insignia pio
imitationis exemplo sacrosca cele¬
bret eccłia. atq in beatissimorum
scͥptis ex głistarum ipsius deuotio¬
nis sedula famulatio ꝑseueransq ser¬
uitiis c ingens qlectionie fenadl

Expanded text:
uam per quatuor mundi climata, fidelium connexione propagata, sacratissimae Mariae Magdalenae insignia, piae imitationis exemplo sacrosancta celebret Ecclesia; atque in beatissimorum scriptis evangelistarum, ipsius devotionis sedula famulatio, perseveransque servitus et ingens dilectionis fervor,
Abbreviated transcription (Latin):
ibat in hierłm sollempni die pasche. et
ibat cum iosephe ubiq in uirgine: comtꝰ
singłarum uirtutũ est pudor. Hic indi.¬
uiduus debet esse uirginitati: sine quo
non potest esse uirginitas. Nec ad tempłu
igitur maria: sine pudoris siti custode ꝓ¬
cessit. Hoc est imago uirginitatis. Talis
enim fuit mauia: ut uinus ẽius uita.
om̃ium disciplina fit. Si igit᷑ auccor non
displicet. opus probemus : ut quȩcumq
sibi enis exoptat p̃miũt unitetur exem¬
plum. Quante in una uirgine species
utirtutũ emicant. Secretum uerecundie.:
uexillum fidei: deuotionis obsequium.¬
Uirgo intra domũ: coges ad ministeriĩ:
mater ad templũ. ¶ Quarto Nonꝰ¬

Expanded text:
ibat in Hierusalem solemni die paschae, et ibat in Hierusalem solemni die paschae, et ibat cum Joseph? Ubique in virgine comes singularum virtutum est pudor. Hic individuus debet esse virginitati, sine quo non potest esse virginitas. Nec ad templum igitur Maria sine pudoris sui custode processit. 15. Haec est imago virginitatis. Talis enim fuit Maria, ut ejus unius vita omnium sit disciplina. Si igitur auctor non displicet, opus probemus; ut quaecumque sibi ejus exoptat praemium, imitetur exemplum. Quantae in una virgine species virtutum emicant? Secretum verecundiae, vexillum fidei, devotionis obsequiumirgo intra domum, comes ad ministerium, mater ad templum. 16. O
Abbreviated transcription (Latin):
postea promisit obsequiũ. Quã uero reli¬
giosa i propinquas fuerit beata maria:¬
scriptura diuina significat. Nlam &. humi¬
lior facta est ubi adõ se cognouit electam:
& statim ad cognatam. suam in montana
ꝓcessit: non utiq ut exemplo credet. quȩ
iam credidat oraculo. beata enĩ inquit q̃
credidisti: & trib cum ea m̃sib mansit.
Tanti enĩ int̾uallo temporis. ñ fides quȩ.¬
ritur: s pietas exbibetur. Et hoc postea.¬
quã in utõ parentis exiliens puer matrẽ
dm̃ salutauit: prius compos deuotionis ꝙͣ
naturȩ. Inde tot sequentib signis cũ sterił
pareret⁊ uirgo conciꝑet: loqueret᷑ mutus.
ad oraret magus. expectaret symeon. sidera
nunciarent: maria mobił ad introitũ:
iminobilis ad miraculũ: conseruabat in.¬
quit hec om̃ia incorde suo. Quamuis ma¬
ter domini: discere tam̃ p̃cepta dñ deside¬
rabat. Et quȩ dm̃ genuerat: dm̃ tam̃ scur
cupiebat. Quid. quod om̃ib quoq anns

Expanded text:
postea promisit obsequium. 12. Quam vero relipostea promisit obsequium. 12. Quam vero religiosa in propinquas fuerit, Scriptura divina significat . Nam et humilior facta est, ubi se a Deo cognovit electam, et statim ad cognatam suam in montana processit: non utique ut exemplo crederet, quae jam crediderat oraculo: Beata enim, inquit, quae credidisti . Et tribus cum ea mensibus mansit. Tanti autem intervallo temporis non fides quaeritur, sed pietas exhibetur. Et hoc posteaquam in utero parentis exsiliens puer matrem Domini salutavit, prius compos devotionis, quam naturae. 13. Inde tot sequentibus signis, cum sterilis pareret, virgo conciperet, loqueretur mutus, adoraret magus, exspectaret Simeon, sidera nuntiarent, Maria mobilis ad introitum, immobilis ad miraculum: Conservabat, inquit, haec omnia in corde suo . Quamvis mater Domini, 166 discere tamen praecepta Domini desiderabat: et quae Deum genuerat, Deum tamen scire cupiebat. 14. Quid, quod annis quoque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
bat uirtutis officia: ut ñ tam ddiscerit qͣn
doceret. Talem heinc eligłista monistrait.
talem angłs repꝑtt: talem spc̃ ses elegit.
Quid enim in singulis more̾r: ut eã parta¬
tes dilexerint: extranei p̃dlicanerint quẽ
digna fuit. ex qua dĩ filius nasceretꝰ. Hec
ad ipsos ingressis angłi inuenta lomi
in ponitralib sine comite: nequis unta¬
tionẽ ab tumꝑet: nequis obstroꝑet. Neq
enini comites femiuas desid̾abat: que bo¬
nas cogitationes habebat. Qiun⁊etiam tũ
sibi mĩmis sola uidclat᷑ C cũ sola essit.
el eam ubi reuiserẽ solebat muenit: et an¬
głm ꝙaria quasi in d tił specie mutasta
tirpe̾dauit: quasi ñ incognitũ audito nomi.¬
ne rxcognouit. Ita ꝑegrinata est in uiro.
que non est peregrinata in angło: ut ag¬
noscas aures religiosas: oculos uerecundos.
Deniq salutata obmutuit: & appellata res¬
pondit Sed quȩ primo tur lauerat affectũ.

Expanded text:
bat virtutis officia, ut non tam disceret quam bat virtutis officia, ut non tam disceret quam doceret. Talem hanc evangelista monstravit, talem angelus reperit, talem Spiritus sanctus elegit. Quid enim in singulis morer? ut eam partes dilexerint, extranei praedicaverint, quae digna fuit ex qua Dei Filius nasceretur? Haec ad ipsos ingressus angeli inventa domi in penetralibus, sine comite, ne quis intentionem abrumperet, ne quis obstreperet; neque enim comites feminas desiderabat, quae bonas cogitationes comites habebat. Quin etiam tum sibi minus sola videbatur, cum sola esset. briel eam uirginem ubi reuisere solebat inuenit, et angelum Maria quasi uirum specie mutata trepidauit, quasi non incognitum audito nomine recognouit. Ita peregrinata est in uiro, quae non est peregrinata in angelo, ut agnoscas aures religiosas, oculos uerecundos. Deniqpondit: sed quae primo turbaverat affectum,
Abbreviated transcription (Latin):
q obhimis qui mortem arcerent. ñ delici¬
as miristraret. Dormur ñ pruis cupiditas.
quã necessitas fuit. Et tam̃ cũ quiesceret
corpus: iugilaret aniius. Qui frequent̃
in. somnis aut letͤa repetit: aut somno int̃¬
rupta continuat: aut disposita grrit ant
gerenda ꝓnunciat. P rodire donio nescia:
nisi cum ad ecłiam conueniret. Et hoc ip¬
sum: cũ parentib aut propinquis. Dome.¬
stico oꝑosa secreto: forensi stipata comitatu.
Nullo meliore tam̃ sui custode: quã se ip¬
sa. ¶uȩ incessu affectuiq uenerabilis: nõ
tam uestigiũ pedis dolleret: quã gradum
uirtutis atolleret. Ettam̃ alios habebat
inrgo m̃brors custodes suoꝵ: morũ auteꝙ
suorũ se habebat ipsa custodẽ. Plures erunt
de quib discat: si ppsa se loceat. Quȩ uirtu¬
tes magistras habebat: quia quicquid gerit
disciplina est. Sic maria. intenidebat om̃ib:
quasi a plurib monent᷑. Sic om̃ia imple¬

Expanded text:
que habitus, qui mortem arceret, non delicique habitus, qui mortem arceret, non delicias ministraret, dormire non prius cupiditas, quam necessitas fuit. Et tamen cum quiesceret corpus, vigilaret animus: quae frequenter insomnis aut lecta repetit, aut somno interrupta continuat, aut disposita gerit, aut gerenda pronuntiat, prodire domo nescia, nisi cum ad ecclesiam conveniret. Et hoc ipsum cum parentibus aut propinquis domestico operosa secreto, forensi stipata comitatu, nullo meliore tamen custode quam seipsa, quae incessu affectuque venerabilis, non tam vestigium pedum tolleret, quam gradum virtutis attolleret, et tamen alios habeat virgo membrorum custodes suorum, morum autem suorum se habeat custodem ipsam. Plures erunt de quibus discat, si ipsa se doceat quae virtutis magistras habet, quia quidquid egerit, disciplina est. Sic Maria intendebat omnibus, quasi a pluribus moneretur. Sic omnia imple
Abbreviated transcription (Latin):
ista uultu lesit parentes ÷ quando dissen¬
sit appinquis quando fastidiiit hunilẽ:
quando risit debilẽ: quando uitauit mñ¬
opem: cos solita solum cetus uiroꝵ inui¬
sere. quos miscdia ñ erubesceret. neq p̃te¬
riret uerecundia: Nichil toruũ in oculis:
nichil in uerbis procax: mactu inucre¬
cundum. Non gestus fractior ñ incessus so¬
lutior: non uox pctulantior: ut ipsa corꝑis¬
species. simulachrũ fucrit m̃tisi figura ꝓbi¬
tatis. bona quippe domus in ipso uestibu¬
lo debet agnoscirac primo p̃tendat ingres¬
sui. nichil intus latere tenebrarũ. ut
dita. taniquã lucernȩ lux intus posita. fo.¬
ris luceat. Quid ȩxequar ciboꝵ parsimo¬
mãr officioꝵs redinsd antiã t altum ułtra na¬
turam fuisse. alterũ pene ipsi nature dc¬
fuisse: illic nulla int̾missa tempora: hic
congeminatos ieiunio dies: Et si quando
reficiendi successit uoluntas: cib plerũ¬

Expanded text:
ista vel vultu laesit parentes? quando dissenista vel vultu laesit parentes? quando dissensit a propinquis? quando fastidivit humilem? quando risit debilem? quando vitavit inopem? Eos solos solita coetus virorum invisere, quos misericordia non erubesceret, neque praeteriret verecundia. Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum; non gestus fractior, non incessus solutior, non vox pspecies simulacrum fuerit mentis, figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo debet agnosci, ac primo praetendat ingressu, nihil intus latere tenebrarum, ut dita, tanquam lucernae lux intus posita foris luceat. Quid ergo exsequar, ciborum parcimoniam, officiorum redundantiam, alterum ultra naturam superfuisse, alterum pene ipsi naturae defuisse. Illic nulla intermissa fuisse tempora, hic congeminatos jejuniorum dies, et si quando reficiendi successisset voluntas, cibus plerum
Abbreviated transcription (Latin):
nobis tanquã in unagine descripta uirgi¬
nitas uita mariȩ: equa uelut speculo re¬
fulgeat species castitatis. & forma uirtutis.
Hiric sinnamus licet exempla uiuendi:
ubi tanquã in exemplari magisteria ex¬
pressa probitatis. quid corrigere. quid de¬
fingere: quid tenere debeamus ostenduir.
E rimus discendi ardor: nobilitas est ma.¬
gistri. Quid nobilius dĩ matre. quid
splendiduis ea: quã splendor elegit: Qͥa
castius ea÷ quę corpus sine corꝑis conta¬
maris uirtutib quid loquarꝰ. Uirgo erat
ñ solum corpore. s ctiã m̃te: que nullo
doli ambitu. sincrum ad ulteraret affec¬
tum. Uorde humilis: uerbis grauis. a¬
nimi prudens: loquendi partior. legen¬
di studiosior. Non in mcerto diuitiarũ:
s inp̃ce pauꝑum spem reponens. Intenta
oꝑit uerecunta sermone. Arbitrũ m̃tis.
bene uelle onũb. Assiugerẽ maiorib na.¬
tu: equalib ñ inuide. F ugere iactantiã:
rationt̃ seqiti: amare uirtutem. Quando

Expanded text:
obis tamquam in imagine descripta virginitas vita Mariae, de qua velut speculo refulgeat species castitatis et forma virtutis. Hinc sumatis licet exempla vivendi, ubi tamquam in exemplari magisteria expressa probitatis, quid corrigere, quid effingere, quid tenere debeatis, ostendunt. 7. Primus discendi ardor nobilitas est magistri. Quid nobilius Dei matre? quid splendidius ea, quam Splendor elegit? quid castius ea quae corpus sine corporis contaejus virtutibus quid loquar? Virgo erat non solum corpore, sed etiam mente, quae nullo doli ambitu sincerum adulteraret affectum: corde humilis, verbis gravis, animi prudens, loquendi parcior, legendi studiosior: non in incerto divitiarum, sed in prece pauperum spem reponens: intenta operi, verecunda sermone, arbitrum mentis bene velle omnibus, assurgere majoribus natu, aequalibus non invidere, fugere jactantiam, r
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis: pietate amabilis. Adhuc terris
degens. dõ ꝑ om̃ia spuali amore conum¬
ctus: multos ad eum pie conũsationis
ꝓuocauit exemplo. Gaudens utiq se lu¬
cratorem fore animarũ: & ut cũ extie¬
mus huicis orbis occurrerit terminus:
uotis compos cũ ipsis lecct᷑ in gelesti be¬
atitudine: & in eterna scõrum gła. In
qua nos eius int̾uenientib meritis uti¬
nam participes quantule cũq portionis
esse mereamur cum corpore simul et
anua: quando iusti int̾ra sua duppli¬
cia possidebunt. in die ad uentus diũ¬
ut reddat unicuiq scdm oꝑa eius. Iustis
uidelicit głam oe honorem. et leciciã semn¬
piternã: impus uͦ & sceleratis contume¬
lam &e trorem. et debita penarũ suppli

Expanded text:
dabilis, pietate amabilis. Adhuc terris dabilis, pietate amabilis. Adhuc terris degens, Deo per omnia spirituali amore coniunctus, multos ad eum piae conversationis provocavit exemplo: gaudens utique se lucratorem fore animarum, ut cum extremus huius orbis occurrerit terminus, voti compos cum ipsis letetur in caelesti beatitudine et in aeterna sanctorum gloria. In qua nos, eius intervenientibus meritis, utinam participes quantulaecumque portionis esse mereamur cum corpore simul et anima, quando iusti in terra sua duplicia possidebunt, in die adventus dut reddat unicuique secundum opera eius, iustis videlicet gloriam et honorem et letitiam sempiternam, impiis vero et sceleratis contumeliam et terrorem et debita penarum suppli
Abbreviated transcription (Latin):
acram sane libelli seriẽ ͫ inta
rini abbatis: de eius uita uel ac¬
tibus post ipsius edidat obitũ
transcribentes: iubente etiam uencra¬
bili uito magno meritis &e nomine ur¬
bis senonice antistite. uicia scriptoris.
corrigere curantes: cõmodũ duximus
scłm ingenioli nr̃i capacitatẽ eiusdem
hystorie textum. aliquanto clariore pro¬
pagare sermone. Et licet ũba ñ ipsa:
fũditꝰ exequendo. Nec etiam ditisũ ali¬
quid huic textui inserendo. nͥ qđ ap̃fa¬
to prb̃ro eidem agnouimus hystoriȩ
insertum: quod etiam facile lectoris po¬
terit comꝑire sollertia. Siquidẽ huicis
scissum uiri gesta. non parui nob̃ pen¬
denda nec imꝑbanda: s omĩ stint m̃tis
dulcedine complectenda. Cuius scĩtas
claris huic uite p̃senti radiauit uirtu¬
tibus : cuius etiam anima mͦ cũ xp̃o re¬
gnat sociata scõrum agminib. Nã fuit
uir iste uigit̃ humilis habitu: affabił
allo quio: uenerabilis morib ⁊ sedulus
in orationib: pius affectu⁊ bonitate lau¬

Expanded text:
am sane libelli seriem, quam rini abbatis, de eius vita vel actibus post ipsius ediderat obitum, transcribentes, iubente etiam venerabili viro Magno meritis et nomine, urbis Senonicae antistite, vitia scriptoris corrigere curantes, commodum duximus secundum ingenioli nostri capacitatem eiusdem historiae textum aliquanto clariore propagare sermone, et licet verba non ipsa, funditus exequendo nec etiam diversum aliquid huic textui inserendo, nisi quod a prefato presbytero eidem agnovimus historiae insertum, quod etiam facile lectoris poterit comperire sollertia. Siquidem huius sanctissimi viri gesta non parvi nobis pendenda nec improbanda, sed omni sunt mentis dulcedine conplectenda. Cuius sanctitas claris huic vitae praesenti radiavit virtutibus, cuius etiam anima modo cum Christo regnat, sociata sanctorum agminibus. Nam fuit vir iste iugiter humilis habitu, affabilis alloquio, venerabilis moribus, sedulus in orationibus, pius affectu, bonitate lau
Abbreviated transcription (Latin):
ccretum regis celare bonũ est: oꝑa
autem cdĩ reuelare. & confiteri. hono¬
rificũ est. Sic enĩ legit᷑ angłs dixisse to¬
biȩ: post oculoꝵ amissionem. glosamq
illuminationẽ. & post illa transacta mi¬
racula. e quib liberatus. dĩ consecutus ẽ.
tio tegere dubitans. & pigri serui metu¬
lentum accipiens. fodicns in terrã abscõ.
nequaquã silentio tegam. S nullus mͥ
sit incredulus scribenti dohis quȩ audi¬
ui: nec quisquã me mentiri estunit. rei
uerbũ. Si qui autem illi sunt qui huius
scripture legerint textum. głosamq rei
admirationẽ forsitan credere renuerint:

Expanded text:
cretum regis celare, bonum est; opera autem Dei revelare et confiteri, honorificum est . Ita enim legitur, angelum dixisse Tobiae post oculorum amissionem, gloriosamque illuminationem, et post illa transacta pericula, e quibus liberatus, consecutus est silentio dubitans, et pigri servi metulentum accipiens, fodiens in terram abscondinequaquam silebo. Sed nullus mihi sit incredulus scribenti de eis quae audivi, nec quisquam me mentiri aestimet, de rei ulum. Si qui autem illi sunt qui hujus scripturae legerint textum, gloriosamque rei admirationem sane credere renuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Quicquid enĩ eccłe ꝓficit. &e au¬
ditores imbuit eosq ad exemplũ ꝓuo.¬
carit bonũ: non ẽ. silendũ. s potius
p̃dicandũ. Unde ait psalmista. Iusti¬
ciã tuã non abscondi in corde meo: in¬

Expanded text:
accepit? Quicquid enim aecclesiae proficit et auditores imbuit eosque ad exemplum provocat bonum, non est silendum, sed potius praedicandum. Unde ait psalmista: Iusticiam tuam non abscondi in corde meo,
Abbreviated transcription (Latin):
hannes apłe ecce drusianam effeti¬
mus que scĩs monitis tiuis obtem¬
perabat. nos aut̃ omnes alebat.
seruiens deo in castitate & humili¬
meis. antequã moriar. fcce tu ueni¬
iohannes iussit deponi feretrum:
eius. & uoce clara dixit. Dominus¬
ds meus iũc ap̃c: resuscitit te dru¬
siana. Surge & pedib teu̾tere ad do¬

Expanded text:
stole Dei, ecce Drusianam efferimus, quae sanctis monitis tuis obtemperans, nos omnes alebat, Deoque in castitate et humilimeis, antequam moriar! » TunJoannes deponi feretrum sit, ac voce clara dixit: « Dominus meus Jesus Christus excitet te, Drusiana. Surge, pedibusque tuis ad do
Abbreviated transcription (Latin):
cernitur humectatum. Hec muli¬
et cum tremore magno opprimẽs
pauim̃tum: intente sus piciebat.
Quib discedentib turstim ostũs
diuinitꝰ obseratis: hec ad locum in
quo sc̃s steterat accedens. sudario
guttas que in pauim̃tum dilapse
cum gaudio &e admiratione mag.¬
na suscipiens: secum retinuit. De
hoc enim sud ario: multi infirmi
sanitatẽ exꝑti sunt. Ac pletũꝙ et
ipse pontisex de co decerpens pig¬
nora: ubi ecclias consecrabat fide¬
liter collocauit. Hec aut̃ ab ipsus
epi relatu cognouimꝰ. Ex plicit.¬

Expanded text:
cernitur humectatum. Haec mulicernitur humectatum. Haec mulier cum tremore magno opprimens pavimentum intente suspiciebat. Quibus discedentibus rursum ostiis divinitus obseratis, haec ad locum in quo sanctus steterat accedens, sudario guttas quae in pavimentum dilapsae cum gaudio et admiratione magna suscipiens, secum retinuit. De hoc enim sudario multi infirmi sanitatem experti sunt, ac plerumque et ipse pontifex de eo decerpens pignora, ubi ecclesias consecrabat, fideliter collocavit. Haec autem ab ipsius episcopi relatu cognovimus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
In qua oratione excubans: uidit
circa medium fere noctis patesac.¬
tis ostũs omnẽ basilicam inim̃so
lumine effulgere. Et ecce chorus
psallentium. Qui ingressus basili¬
cam. postquã dicta gła trinitati.
psallentũ modulatio conquieuit:
audiuit uiros conquerentes inter
se atq dicentes. Moram nob̾ sc̃s
leuita facit stephanꝰ. Iam enini alias
debebam̃ adirc basilicas: & ñ possu¬
mus nisi ille prius qui p̃stolatur
adueniat. hec enim crebro repeten.¬
tib: aduenit uir subito in ueste al¬
ba. Cuius ꝑsonã omnis illa uenerã
multitudo: salutauit humilitit
dicens. Benedic nob̾ sacer ac scẽ
leuita stephane. At ille cos resa¬
lutans. data oratione interrogat᷑
paululum retardasset: tespondit.
Nauis enim in mari ꝑiculum de¬
met sionis incurrerat: ibiq inuoca¬
tus astiti. erutamq ecce adsum.
Et ut ipsi ꝓbetis. cc̾. uera que loqͥr:
uestim̃tum qͦd indutꝰ sum adhue
guttis stillantib. marinis fluctibꝰ

Expanded text:
In qua oratione excubans, vidit In qua oratione excubans, vidit circa medium fere noctis, patefactis ostiis, omnem basilicam immenso lumine effulgere. Et ecce chorus psallentium qui ingressus basilicam, postquam, dicta gloria Trinitati, psallentii modulatio conquievit, audivit viros conquerentes inter se, atque dicentes: Moram nobis sanctus facit levita Stephanus. Jam enim alias debebamus adire basilicas, et non possumus, nisi ille prius qui praestolatur adveniat. Haec enim crebro repetentibus, advenit vir subito in veste alba; cujus personam omnis illa venerans multitudo salutavit humiliter, dicens: Benedic nobis, sacer ac sancte levita Stephane. At ille iterum salutans, data oratione, interrogatu sanctorum paululum retardasset, respondit: Navis enim in mari periculum demersionis incurrerat, ibique invocatus astiti, erutaque ecce adsum. Et ut ipsi probetis esse vera quae loquor, vestimentum quod indutus sum, adhuc guttis stillantibus marinis fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
basilicam ingressa.c̃. Huius enim
altate posito in altum pulpito lo¬
catum habetur. Cuius pars inferi¬
or in modum cripte ostio claudit᷑r.
habens nichilominus & ipsa cum
scõrum pignorb altare suuim. In
hac uenerabilis mulier accenden¬
dum ut diximus lum̃ deuota des¬
cendit: unani tantũmodo habẽs
puellulã in comitatu suo. Quod
opus cum ageret. re nox aduenu¬
ens mundum tenebris oꝑuisset:
accedentes clerici dictis psalmorũ
capitulis. obserato cripte ostio dis¬
cesserunt: ignorantes introrsus. ct̃.
mulierem. Ac illa accenso lumine:
ad ostium ꝓpat ut egrederet᷑. Qͦd
cum clausum. ẽẽ. scmisset: uoces
emitat. qui ei aꝑire debeat ex no¬
mine uocat. S cum ñ cẽt uox pre
semo ita ut ualida quȩ possit peni¬
trare hec claustra: at ubi sc sensit
a nullo audiri. ꝓstrata in pauim̃to
quieuit dicens. Dep̃cer ꝓ peccatis
meis ce populi dñm omnium cre¬
atorem: quoadusq ueniat qui re¬
serare debeat hinus edis ingressũ.

Expanded text:
basilicam ingressa est. Hujus enim altare, positis in altum pulpitis, locatum habetur: cujus pars inferior in modum cryptae ostio clauditur, habens nihilominus et ipsa cum sanctorum pignoribus altare suum. In hanc venerabilis mulier ad accendendum, ut diximus, lumen devota descendit, unam tantummodo habens puellulam in comitatu suo. Quod opus dum ageret, et nox adveniens mundum tenebris operuisset, accedentes clerici, dictis psalmorum capitulis, obscrato cryptae ostio, discesserunt, ignorantes introrsum esse mulierem. At illa accenso lumine, ad ostium properat, ut egrederetur. Quod cum clausum esse sensisset, voces emittit, qui ei aperire debeat ex nomine vocat. Sed cum non esset vox prae senio ita valida, quae posset penetrare haec claustra. At ubi se sensit a nullo audiri, prostrata in pavimento quievit, dicens: Deprecer pro peccatis meis et populi Dominum omnium creatorem, quoadusque veniat qui reserare debeat hujus aedis ingressum.
Abbreviated transcription (Latin):
illud apłi quia ds ñ irridet᷑. Et licet ubi
ueniens ad templũ. erexit pedem ut scꝙ
ingredetur limen: procunis recrorsuͣ tu¬
ens cecidit. & mortua est. Satis q fuit po¬
ptilis nec hȩc tiltra mulier ulla p̃sume.¬
ret. cũ in ista cernerent ultionẽ pessi¬

Expanded text:
illud Apostoli, quia Deus non irridetur . Ilicet ibi veniens ad templum, erexit pedem, ut sanctum ingrederetur limen: tamen protinus retrorsum ruens, cecidit, et mortua est; satisque fuit populis, ne haec ultra mulier ulla praesumeret, cum in istam cerneret ultionem pessi
Abbreviated transcription (Latin):
ticiã redderet. scelera facientib discipli¬
nam. Intantũ enĩ fama eius creuit:
ut ȩciam clodoueus rex francors eũ
sibi familiarẽ faceret. & consilio eius
libent obediret. Siuis gͦ uissionib pa¬
rens multas construxit eccłas. desertas¬
q restaurauit: ce monasteria fabrica¬
uit. P auꝑes uͦ eius consilio alebat. dĩ
seruos honorabat: iusticiã in populo
suis monitis exercebat. & cultũ diui¬
nũ amplic̾abat. Sinodũ uͦ in aurelia¬
gregauit: qui ibi canones stattiert̃.
sint statu canonico in eodẽ concilio con¬
scripta iepꝑiunt᷑: que etiam utilia om̃i¬
bus scire uolentib & uecessaria eẽ. ꝑspi¬

Expanded text:
ticiam redderet, scelera gerentibus discipliticiam redderet, scelera gerentibus disciplinam. 4. In tantum fama eius crevit, ut etiam Chlodoveus rex Francorum eum sibi familiarem faceret et consilio eius libenter oboediret. Suisque iussionibus parens, inultas construxit aecclesias desertasque restauravit et monasteria fabricavit; pauperes vero eius consilio alebat, Dei servos honorabat. Iusticiam in populis suis monitis exercebat et cultum divinum amplificabat. Sinodum vero in Aureliagregavit, qui canones statuerunt, sunt statuta canonica, in eodem concilio conscripta reperiuntur, quae etiam utilia omnibus scire volentibus et necessaria esse p
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ p̃dictus ep̃s nobilis genere: sed nobi¬
lior fide. Scłi dignitate int̾ suos clarus:
sed diuinoꝵ munerũ grã p̃cipuus. Hu¬
tus tuti infantia: sacris quidc̃ mira¬
culoꝵ p̃sagiis apparentib fulgebat. Sũ¬
mis sacerdotib etiã ꝑdiuinã ꝓuiden¬
tiam cõmissus: sacris luteris. ce diui¬
nis erudiebat᷑ disciplinis. Crescente
cotidie crescebat. Erat enĩ de uenetensi
parroecbia ex ꝓgenie oriundus ex no¬
billissimis parentib : & in uilla quȩ
uocatur placio nutritus. E uit autẽ for¬
ma p̃ciptius. corpore castus: m̃te deuo¬
tus. affabilis collo quio: amabilis aspec¬
tus. P rudentia egregius : temꝑantia di¬
rus. Telo dĩ ce amore ꝓocimi feruidus.
custos. Inscripturis sacris ad legendũ¬
doctus: simulq canonicis pene iucͥs
p̃cellebat parroechiã quã regendã sus¬
ceꝑat habitantib. In tantũ uero erat ap
tors ut eloquentia sua placeret omĩb
sibi colloquentib : ita. ut merentib le¬

Expanded text:
piscopus nobilis genere, sed nobilior fide; saeculi dignitate inter suos clarus, sed divinorum munerum gratia precipuus. Huius viri infantia, sacris quidem miraculorum praesagiis apparentibus, fulgebat. Summis sacerdotibus etiam per divinam providentiam commissus, sacris litteris et divinis erudiebatur disciplinis. Crescente cottidie crescebat. 3. Erat enim de Venetensi paroechia ex progenie oriundus ex nobilissimis parentibus et in villa quae vocatur Platio nutritus. Fuit autem forma praecipuus, corpore castus, mente devotus, affabilis colloquio, amabilis aspectu, prudentia egregius, temperantia clarus, zelo Dei et amore fervidus, custos. In scripturis sacris doctrinisque canonicis pene cunctos praecellebat in parroechia quam regendam susceperat habitantes. In tantum vero erat apts et subiectis, ut eloquentia sua placeret omnibus sibi colloquentibus, ita ut merentibus lae
Abbreviated transcription (Latin):
bantꝰ: inuenit aquã haurientẽ. Inquẽ
statim ingressus ẽ eũq int̾rã ꝓiecit: &
uehem̃tissime uexauit. Quẽ cũ uit di
ab oratione rediens. tam crudelit̃ uexa¬
ri conspiceret. ei solũ mͦ alapã dedit.:
ce malignũ abeo spm ꝓtiruis exccssit.
itaut in eũ redire ulterius ñ auderet.

Expanded text:
in quem statim ingressus est, eumque in terram projecit, et vehementissime vexavit. Quem cum vir Dei ab oratione rediens tam crudeliter vexari conspiceret, ei solummodo alapam dedit, et malignum ab eo spiritum protinus excussit, ita ut ad eum redire ulterius non auderet.
Abbreviated transcription (Latin):
passione redemit. & apłossuo᷑
p̃dicare misit. successores q eors
ad p̃dicandũ elegit. qui ab ȩterno sole
illuminati diuina ad iuuante gr̃a oecoꝰ
ignorantiȩ denebtis uero fulguore illu

Expanded text:
passsione redemit et apostolos suos praedicare misit successoresque eorum ad praedicandum elegit, qui ab aeterno sole illuminati, divina adiuvante gratia, caecos ignorantiae tenebris vere fidei fu
Abbreviated transcription (Latin):
posuerunt fidem integrã catho.¬
licam. immaculatã. & dãpnauer̃
artium. & fotinũ. & sabelliũ. uel
scquaces corũ. Et in urbe roma
congregarut ipse cum consilio
atrium. & fotinum. & sabelluĩ.
Et constituit ut prbr arrianum
resipiscentẽ ñ susciperet: nͥ ep̃s
loci designati. Et chrisma ab ep̃o
confici. Et priuilegium ep̃is: ut
ticam suasionẽ. Hic & hoc c̾stitu¬
it: ut baptiratum liniat prbr
chrismate leuiatum de aqua ꝓpt̾
occasionẽ transitus mortis. Hic
constitunt: ut nullus laicus au¬
stituit ut diacones dalmaticis
uterent᷑ in cccłia: & pallio lino¬
stimo leua eoꝵ tegeretur. hic cõ¬
stituit ut nullus clericus ꝓpt̾ cau¬
sam quãlibet in curiã introiret:
nec ante iudicẽ cinctũ causam
diceret nisi in eccłia. Hic constituit
sacrificium altaris ñ in serico neq
in panno tincto celebtari nͥ tantũ

Expanded text:
posuerunt fidem integram, sanctam, catholicam, immaculatam, et damnaverunt Arium, Photinum et Sabellium, vel sequaces eorum. Et in urbe Roma congregavit ipse cum consilio Arium, et Fotinum, et Sabellium; et constituit ut presbyterum Arianum resipiscentem non susciperet, nisi episcopus loci designati; et chrisma ab episcopo confici; et privilegium episcopis ticam suasionem. Hic et hoc constituit ut baptizatum liniret presbyter chrismate levatum de aqua, propter occasionem transitus mortis. Hic constituit ut nullus laicus crstituit ut diaconi dalmatica uterentur in ecclesia, et pallio linostimo laeva earum tegeretur. Hic constituit ut nullus clericus propter causam quamlibet in curiam introiret, nec ante judicem cinctum causam diceret, nisi in ecclesia. Hic constituit ut sacrificium altaris non in serico neque in panno tincto celebraretur, nisi t
Abbreviated transcription (Latin):
accolitꝰ annos quinq. subdiaconis
annos quinq. custos martyrum
testimoniũ hab̾et bonum. unius
uxoris uir uxorc̃ habens ã sac̃dote
benedictam: & sic ad ordinem epis¬
copatus accederit. Nullum ma¬
iorem uel prioris locũ inuadere.¬
nisi ordinem temporũ cũ pudore
cognoscere omnium clericorum
uotiua gr̃a. Nullum omnino
dicentẽ. Hic ordines p̃sbitorum
&e diaconorum fecit. Uii. ꝑ m̃sem
decembrium prb̃ros. xlii. diaco¬

Expanded text:
acolythus annis quinque, subdiaconus quinque annis, custos martyrum testimonium habe at bonum, unius uxoris vir , qui uxorem habeat a sacerdote benedictam, et sic ad ordinem episcopatus ascendat, nullum mayorem vel prioris locum innisi ordinem temporum cum pudore cognoscere omnium clericorum votiva grata, nullo omnino dicente. Hic ordinationes presbyterorum et diaconorum fecit septem per mensem Decembris; presbyteros XLII, diaco
Abbreviated transcription (Latin):
lacrime oblationis nr̃e : Sic
scriptum ẽ. Sacrificium deo
sp̃c contribulatus. Q sunt ñ¬
nulli qui iccirco se inprece
lam̃tis afficint. ut aut
trena comoda ac quirant:
aut hominib sc̃i eẽ uidean¬
tur. Qͥd isti. nisi iuctimas
in profundo defert: Qui
cum ambularent.quasi
sonus erat multitudinis.
&e sonitus castrorum: cũ enĩ
predicatores sc̃i mundum
predicando & trahendo cir¬
cumt eunt. animalia ain¬
bulant. E quia hietiam qͦs
colligunt. statim ut credide¬
rint in laudem nr̃i creatoris
exurgunt: fit sonus. quasi
sonꝰ multitudinis.  quia
inp̃dicatione eadem bellum
contra aerias potestates su¬
munt. recte sub iungitur.
Ut sonitꝰ castrorum. Cum
enim scĩs predicatoribus
fideles ppłi coniunguntur.
contra malignos sp̃c in pro¬
cinctu fidei multitudit.es cas¬
trorum fiunt. Edum coti¬
die fideles quiq celestibus de¬
sideriis replentur.terrena
despiciunt. dura sibi pro
nunt. contra potestates aeri¬
as castra fiunt: quia arma¬

Expanded text:
ctimae oblationis nostrae? sicut scriptum est: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Et sunt nonnulli qui idcirco se in prece lamentis afficiunt, ut aut terrena commoda acquirant, aut hominibus sancti esse videantur. Quid isti, nisi victimas in profundum deferunt? QuiCum ambularent, quasi sonus erat multitudinis, et sonitus castrorum. » Cum praedicatores sancti mundum praedicando et trahendo circumeunt; et animalia ambulant, et quia hi etiam quos colligunt statim ut crediderunt, in laudem nostri Creatoris insurgunt, fit sonus, quasi sonus multitudinis. Et quia in praedicatione eadem bellum contra aerias potestates sumunt, recte subjungitur: « Et sonus castrorum. » Cum enim sanctis praedicatoribus fideles populi conjunguntur, contra malignos spiritus in procinctu fidei multitudines castrorum fiunt, et dum quotidie fideles quique coelestibus desideriis replentur, terrena despiciunt, dura sibi certnunt. Contra potestates aerias castra fiunt, quia arma
Abbreviated transcription (Latin):
artes diuersas quas intra
monasterium exerceri uti¬
le est: ut non eẽt monachis
necessitas uagandi foris.
quia sicut beitus benedic¬
no animab corum
ad eum. quasi ad hortum
omnium uirtutum. Quos
ille uerbi dĩ gr̃a reficiens.
admonebat ut in proposi¬
to suo ꝑseuerarent. & a uo¬
luptatib mundi alienos
se facerent. Consũmato au
b sex : & sic in dño emisit
sp̃m. transiuitq ad gaudia
angłoꝵ. Sepultum est cor¬
pus eius ineadem eccł̃a.
cum magno honore ce re¬
uerentia. ubi ꝑmeritum
eius multa beneficia p̾stan¬
tur. Ad sepulchrum eius
egri ueniunt & sanantur.
ceci illuminantur. claudi
gressib reformantur. sur-¬
di auditu reparantur. demo¬
nes oͣbsessis corporib effugan¬
tur. & multi auariis lan¬
guorib sanantur. prestante

Expanded text:
artes diversas, quas intra artes diversas, quas intra monasterium exerceri utile est, ut non esset monachis necessitas vagandi foras: « Quia sicut beatus Benedicno animabus eorum ad eum, quasi ad hortum omnium virtutum; quos ille verbi Dei gratia reficiens admonebat ut in proposito suo perseverarent, et a voluptatibus mundi alienos se facerent. Consummato autbus sex, et sic in Domino emisit spiritum, transivitque ad gaudia angelorum. Sepultum est corpus ejus in eadem ecclesia cum magno honore et reverentia, ubi per meritum ejus multa beneficia praestantur. Ad sepulcrum ejus aegri veniunt et sanantur; caeci illuminantur; claudi gressibus reformantur; surdis auditus reparatur; daemones ab obsessis corporibus effugantur, et multi a variis languoribus sanan
Abbreviated transcription (Latin):
hec ambo uiri sc̃i. ualde le-¬
tati sunt. Cumq obtutus
suos in aspectum nebule
defigerent. statim ab aspec¬
tib eorum subtracta est.
Ex eadẽ autem nebula in
circuitu loci quasi quedã
uirga geometricalis ros
totum locum circundans
remansit. ut daretur incel¬
ligi uerum eẽ. quod suꝑna
uox cecinit. Lunc circum¬
euntes locum. reppererunt
signum celestis roris impres¬
sum. Beatus autem audoe¬
nus certus de angelica uisio¬
ne. & de suꝑna uoce. acci¬
piens uirgam manu. per
uestigia nebule mensus ẽ
plateam incirtuitu. ubi
eccł̃ia edificaretur. ubi offi¬
cine construerent᷑. & cetera
mona chorum uitȩ utilia.
Consignatoq loco beato ge¬
remaro. ita discessit abeo. Tc̃
beatus geremarus una cũ
omĩb sibi cõmissis. ad edifi¬
candum locum aduenit.
Edificauit ibi ȩccłiam in ho¬
principis: & ibi totam suã¬
hereditatem tradidit. Constru¬
xit ibi omnia necessaria mo¬
nastice uite congrua. uel

Expanded text:
 ambo viri sancti valde lae ambo viri sancti valde laetati sunt. Cumque obtutus suos in aspectum nebulae defigerent, statim ab aspectibus eorum subtracta est. Ex eadem autem nebula, in circuitu loci, quasi quaedam virga geometricalis totum locum circumdans remansit, ut daretur intelligi verum esse quod superna vox cecinit. Tunc circumeuntes locum repererunt signum coelestis roris impressum. Beatus autem Audoenus certus de angelica visione et superna voce, accipiens virgam in manu, per vestigia nebulae mensus est plateam in circuitu, ubi ecclesia aedificaretur, ubi officinae construerentur, et caetera monachorum vitae utilia; consignatoque loco B. Geremaro, ita discessit ab eo. Tunc beatus Geremarus una cum omnibus sibi commissis, ad aedificandum locum advenit. Aedificavit ibi ecclesiam in hoprincipis, et ibi totam haereditatem suam tradidit. Construxit ibi omnia necessaria monasticae vitae congrua, vel
Abbreviated transcription (Latin):
se familiarissime dictis. in¬
dictum est triduo ieiuniũ
cunctis. Tercia autem noc¬
te in ieiuniis & orationib
positis. apparuit ꝑuisum
utrisq angłs dñi dicens
eis. Exaudiuit dñs preces¬
ur̃am. Ite adlocum qui fla¬
uiacus nuncupat᷑. & ibi in¬
uenietis desiderium ur̃m.
Mane autem facto. retulit
uterq quid uiderat. Et
gr̃as agens dño. terrount
ao locum predictum ab
angło. Cum autem non
longe eẽnt a uico. nutu
dĩ ꝙ uoluntate deuiati
sunt arecto tramite. Et
girantes uaste solitudinis
desertum. ꝑuenerunt ad des¬
tinatum locum. Ubi cum
puenissent &e multum du¬
bitarent. nesciẽtẽ quid age¬
rẽt. ecce nebula descendit
decelo. & circuindedit totũ
locum. ubi construndum
erat monasterium. & cum
nebula suꝑna uox dicens.
Electi dĩ. ecce iste locus me
tuendus est. Quadraginta
anni uoluti sunt ex quo
dñs hunc locum benedix̃
& sc̃ificauit. & fideli suo
geremaro destinauit. Crit
enim habitabilis multitu

Expanded text:
se familiarissime dictis, inse familiarissime dictis, indictum 671 est triduo jejunium cunctis; tertia autem nocte jejuniis et orationibus positis, apparuit per visum utrisque angelus Domini, dicens eis; Exaudivit Dominus preceras; ite ad locum qui Flaviacus nuncupatur, et ibi invenietis desiderium vestrum. Mane autem facto, retulit uterque quod viderat, et gratias agentes Domino, tendunt ad locum praedictum ab angelo. Cum autem non longe essent a vico, nutu Dei et voluntate deviati sunt a recto tramite, et gyrantes vastae solitudinis desertum, pervenerunt ad destinatum locum: ubi cum pervenissent et multum dubitarent, nescientes quid agerent, ecce nebula descendit de coelo et circumdedit totum locum ubi construendum erat monasterium; et cum nebula superna vox dicens: Electi Dei, ecce locus iste metuendus est; quadraginta anni voluti sunt, ex quibus Dominus hunc locum benedixit et sanctificavit, et fideli suo Geremaro destinavit: erit enim habitabilis monachor
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑe dĩ quod cepistis ꝑ-¬
manete. Utendum est nob̃
hoc consilio. Properemus
ad sc̃m̃ audoenum. petamꝰq
abeo. ut sua oratione de¬
monstretur nob̃ ad habi-¬
tandum locus: ubi usq
ad finem uite in bonis oꝑib
ꝑseueremus. Placuit omĩb
consilium beati germari.
Pgens ergo ad sc̃m audoe¬
num. sic allocutus est. De¬
precor te sc̃e pater. ut oratio¬
nem ad dñm pro me faci¬
as: michiq locum ad habi¬
tandum tiuis precib de¬
monstres. Confido enim
quod ds̃ te exaudiet. &¬
quod rogaueris impetrã¬
bis. Audiens hec beatus
audoenus. respondit ei.
Noli frater ist̃a referre. Qs
ego sum ut hoc agam: Non
meis meritis. sed tua fide
hoc adimplebitur. Si fidem¬
habueris. quicquid rogaue¬
ris consequeris. Fide abrahã
amicus dĩ factus est. fide
petrus saluatus est. Expec¬
temus miscłiam dĩ tri-¬
duo cum ieuniis & oratio¬
nib. si forte respiciet hu¬
militatem nr̃am. his inter

Expanded text:
in opere Dei quod coepistis perin opere Dei quod coepistis permanete. Utendum nobis est hoc consilio; properemus ad S. Audoenum, petamusque ab eo ut sua oratione demonstretur nobis ad habitandum locus, ubi usque ad finem vitae in bonis operibus perseveremus. » Placuit omnibus consilium beati Geremari, pergensque ad S. Audoenum, sic eum allocutus est: « Deprecor te, sancte Pater, ut orationem ad Dominum pro me facias, mihique locum ad habitandum tuis precibus demonstres: confido enim quod Deus te exaudiet, et quod rogaveris impetrabis. » Audiens haec beatus Audoenus respondit ei: « Noli, noli, frater ista referre; quis ego sum ut haec agam? non meis meritis, sed tua fide hoc adimplebitur. Si fidemhabueris, quidquid petieris, consequeris; fide Abraham amicus Dei factus est; fide Petrus salvatus est. Exspectemus misericordiam Dei triduo cum jejuniis et orationibus, si forte respiciet humilitatem nostram. » His inter
Abbreviated transcription (Latin):
exca heredem fecit. festina¬
bat enim puenire ad suꝑ¬
nam patriam. & contingere
immortalitatis stolam. De¬
siderabat heredem habere.
eum aquo & inquo & ꝑ
quem est summũ bonũ.
ultra quod nicħ est appeten¬
III. dum. Postquam autem oĩa
hec sunt diuinitꝰ completa.
insemet ipsum reu̾sus. co¬
gitare cepit. quomͦ astutia
antiqui serpentis ꝑ mille
artes nocendi nititur se¬
ducere corda seruorum dĩ.
ad interitum & dampnatio¬
nem ꝑ petue mortis. Qui¬
b eñim uirtute orationũ
perfectis. quibdam ieiuniis
deditis. aliis solitarie iute
laude diffamatis. multociẽs
quandam faciem iactantie
ingerit. ꝙ cum uirginibus
stultis lampades corum
uacuas reddit. Hii tales
ueniente spõso. non in tra¬
bunt cum eo adnuptias.
Hoc preuidens beatus gere¬
marus. ne cor eius laus soli¬
tariȩ uite a ttingeret. cepit
familiarissime suos alloqui.
O fr̃s. multos pro xp̃i nomi¬
ne passi labores. indesinent̾
aduam sũmi & incompre¬
hensibilis boni currite:ꝙ.

Expanded text:
ea haeredem fecit: festinabat enim pervenire ad coelestem patriam, et contingere immortalitatis stolam; desiderabat haeredem habere eum a quo, et in quo, et per quem est summum bonum. ultra quod nihil est appetendum. CAPUT VI. Postquam autem omnia haec sunt divinitus completa, in semetipsum reversus cogitare coepit quomodo astutia antiqui serpentis per mille artes nocendi nititur subvertere corda servorum Dei, ad interitum et damnationem perpetuae mortis. Quibusdam enim virtute orationum perfectis, quibusdam jejuniis deditis, aliis solitariae vitae laude diffamatis, multoties quamdam facem jactantiae ingerit, et cum virginibus stultis lampades eorum vacuas reddit. Ii tales veniente Sponso non intrabunt cum eo ad nuptias . Hoc providens beatus Geremarus, ne cor ejus laus solitariae vitae attingeret, coepit familiarissime suos alloqui: « O fratres, multos pro Christi nomine passi labores, indesinenter ad viam summi et incomprehensibilis boni currite, et
Abbreviated transcription (Latin):
dum mͦ tante laudis cõ¬
sortio non carerem. Lalia
dicentem. prophanorum
statim turba uallauit.
quȩ utrum xp̃ianus eẽt
respondere minacit̃ iubet.
At ille paululum oculos
ad celum erigens tali ꝑ¬
cunctatib sermone res¬
pondit. Longus me uiuen¬
dilisus. ad hanc quam
uidetis ꝑduxit. etatem.
aguntur aut stadium
repperit. aut rerum uolu-¬
bilitas agit: aut uarius
semꝑ casus infestat: quod¬
cumq uolumus. optamꝰ.
scimꝰ. aut cupimus. Lotꝰ
mundꝰ caligine submersꝰ
tenebris circum fluentib
ego fideli mente ꝑpendens.
utinam ultimo contester
affectu. Quod sime ad
tempꝰ paulo ante truci-¬
date legionis itineris neces¬
sitas detulisset. conunuiis
epulis ur̃is horum fune
post professionem meam
transire ulterius ꝑbeata
funera non sinatis. Hec
eum loquentem. subbita
ꝑcussoris obtruncat in sa¬

Expanded text:
dum modo| tante laudes condum modo| tante laudes consorcio non carerem. Talia| dicentem profanorum statim turba uallauit .| que utrum christianus esset. Respondere minaciter| iubet. At ille paulolum oculos ad caelum erigens| tali percontantibus sermoni respondit. Longus| me uiuendi usus . ad hanc quam uiditis perduxit| aetatem aguntur .| aut studium repperet . aut rerum uolubilitas| agit. Aut uarius semper casus infestat quodcum| que uolumus optamus scimus aut cupimus totum| mundum caliginem submersum tenebres circum| fluentebus ego fideli| mente perpendens utinam ultimo contester| affectu . quod si me ad tempus paulo ante| trucitate legionis . iteneris necessitas detullis| set . conuiuiis uel epulis uestres horum funerpost| professionem meam transire ulterius per beata| funera non sinatis. Haec eo loquentem subita| percussoris obtruncat insa
Abbreviated transcription (Latin):
uescendum epulandumq
ueteranꝰ quidã ultime
etatis senio fatigatus no¬
mine uictor. ad contamina¬
tum cedib locum. itine¬
ris necessitate deductus ẽ.¬
Qui dum adepulas ꝓ eta¬
tis ueneratione abomĩbus
rogaretur. requirere cepit
que nam eẽt causa letitie:
quod inter tot corpora in¬
teremptorum gaudentes
exultantesq possent mili¬
tes epulari. Dictum aquo¬
dam ẽ. quod legio xp̃iane
legis studio. cerimonias
romanas cultumq deoꝵ
pariter cum imꝑatoriis ius¬
sionib contempnere uolu¬
isset. dataq neci esset:ut
dis plie militaris tras .tꝰ.
o seuerius teneretur. Lẽ
uictor alte gemitum trahẽs.
exclamat. Heu me qui ꝑ
tot annorum miliciam.
re non merui. Quam be¬
ne inter tales gloriose mor¬
tis honore donatus. finem
uite inuenire potuissem.
Saltem si cõmilito indignꝰ
eram. uel me ante actam
horam uiandi necessitas
detulisset: ut senilis pec¬
toris cruor tantorum
uictimis mise̾retur. Obtu¬
leram corpus hoc neci.

Expanded text:
uescendum . aepulandumqueuescendum . aepulandumqueueteranus quidam| ultimę aetatis . senex fatigatus. nomine uictor| ad contaminatum caedebus locum . iteneris| necessitate deductus est. Dum ad epulas pro| aetatis ueneratione ab omnibus rogaretur| requerire coepit . que nam esset causa leticiae| quod inter tot corpora peremptorum gauden“tes”| exultantesquae possint milites epolare. Dictum| a quodam est quod legio christianae legis studio| caeremonias romanas cultumque nominum pa| riter cum imperatoriis iussionibus contemnere| uoluisset. Dataque neci essit ut disciplinae| militaris traditus ordo seuerius teneretur. Tunc| uictor . alte gemitum trahens mat. Eu mi qui per tot annorum| miliciam are non merui . quam| bene inter tales gloriose mortis honore donatis| finem uitae inuenire potuissem saltim si com| milito indignus eram uel me ante actas . oras| uiandi necessitas detullisset. Vt senilis| pectores cruor tantorum uirorum uictimis mis| ceretur. Obtuleram corpus hoc neci .
Abbreviated transcription (Latin):
dor. Hec mandata legionis.
remeans ad maximianum
cesarem satelles nuntiat.
At ille quasi nicħ iterato
fuisset scelere ꝑpetratum:
ire propere exercitum iubet.¬
& circumfundi impat le-¬
gionem: nullumq de tan¬
to scõrum exercitu precepit
relinqui. Uentum ẽ itaq.¬
& circumsistit beatam legio¬
nem turba carnificum. Dĩs
etas sine discretione ꝑimit᷑.
laniant᷑q beata corpora: ꝙ.
deuotas dõ animas. fuleli
mortis professione comen¬
dant. Opͣ ta est terra illic
procumbentib inmorte
corporib iustorum. fluxer̃
preciosi sanguinis riui.
Quȩ iunquam rabies abs¬
q bello tantam humanoꝵ
corporum stragem dedit.
rorum: Sic interfecta est.
ula plane angłica legio.
quȩ turba ut credimus
cum illis angłorum legio¬
nib iam collaudat dm̃i in
celis. ꝑ acta tandem cede.
res preda diuiditur. Nãq
maximianus facultatem
dederat. ut quisqͥs legio
nis illius militem ugu¬
lasset: interemptor eius
spoliis uteretur. Diuisa
igitur omniũ preda. ad

Expanded text:
 haec mandata legionis remeans .| ad maximianom caesarem satellis nunciat ad ille| quasi nihil iterato fuisset . scelere perpetratum| ire propere exercitum iubet . et circumfundi imperat| legionem. nullumque de tanto sanctorum exercitu| praecepit derelinque+. Ventum itaque circum|  beatam legionem turba carnificum| omnes aetas sine descricione perimitur . lanian| turque beata corpora . et deuotas deo animas| fidele mortis professione commensunt. operta est terra illic procumbentibus in mortem corporibus piorum, fluxerunt pretiosi sanguinis riui. quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? rorum. Sic interfecta est illa plane angelica legio, quae, ut credimus, cum illis angelorum legionibus jam conlaudat semper in er| acta tandem cede .res praeda deuiditur. namque maxi| mianus facultatem dederat ut quisque legio| nes illius militem iugulasset . interempti spoliis| uteretur. Diuisa . igitur omnium praeda . ad|
Abbreviated transcription (Latin):
ras satelles tuus: armatum
fide catholica pectus inue¬
niet. Occide. ꝓsterne. secandas
gladiis ꝑcussorib ceruices
prebemus intrepidi. Hec
nob̃ iocundiora sunt. dũ
modo quia te cum sacri
iegus tuis contempnimꝰ
ad regna iam nunc celestia

Expanded text:
s satellis tuos sed armatum fide catholica pec| tus inueniet. Occide prosternae resecandas gladi| is percussoribus ceruices praebebus intrepidi . haec| nobis iocundiora sunt dum modo quod te cum sacri| legiis tuis contemnius. Ad regna iam nunc caeles| tia
Abbreviated transcription (Latin):
mittensq nuntios. accersi¬
uit eum inpalatio suo. &
iudens eum elegantem &
doctum inuerbis. & sapien¬
tem inconsiliis. prefecit eũ
inconsiliis suis. Cuius cõ¬
silio quamdui acquieuit.
tandiu strenue francorum
regnum obtinuit. Quis cõ

Expanded text:
mittensque nuntios accersimittensque nuntios accersivit eum in palatium suum, et videns eum elegantem et doctum in verbis, et sapientem in consiliis, praefecit eum consiliis suis; cujus consilio quandiu acquievit, tandiu strenue Francorum regnum obtinuit. CAPUT