comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consequi crediderunt. Sed siita est frustra conamur
para disum &illas arbores earum quefructus preter
figurattm significationem prius accipere adrerum
gestarum propri&aten quis enim credat iam illius
modicibos exarborũ pomis in mortedib: & spirita¬
libus corporibus necessarios eẽpotuisse. uerum tañ
si aliud non potest in uenirim elius cligimus paradisũ
spiritalit̃ intellege quamuł puttre non reno uar
hominem cum totiens hocscriptura commemoret uł
cum existimare recipere quod non ostendit᷑ amisisse
huc accedit quod&ipsamors hominis quam cumpe¬
cato commeruisse multadiuina testimonia conbo¬
cunctur indicat eum sinemor te futurum fuisse
nisi peccasset quomodo ergosine morte mortalis
autquomodo nonmoritilis si corpus animale unde
quidam non eum mortem corporis peccato meruisse
arbitrantur sed morte anime quam fecit iniqui¬
tas nam creduna eum propter corpus animale extu¬

Expanded text:
consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exi
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus erat & reuixit perierat &in uenitus est:
Vndeilli profertur stola prima sin on in mortalita¬
tem recipit quod perdidit adam. Quo modo autẽ
ꝑdidit inmortalitatem si corpus habuit anima¬
le N equeenim animalecorpus sed spiritale erit
cum corruptibile hoc induetur in corruptione &
mortale hoc inductur in morta latte. Non nul¬
l his angustiis coastati ut &illa const& senrtentia
qua ex emplum deanimali corpore hinc datum est
litctis nonabsurdedicat᷑ in pristinum futura illũ solic&
quod adã perdit : puttiuer̃ prius quidem hominem
fuisse corporis animalis seddum in paradiso constitu¬
tus est cum fuisse mutatũ sicut nos quoque resurrec¬
tione mutabimur hocquidem liber geneseos non com¬
memorat sedut possint utraq testimonia scriptura¬
rum interse consentire siueillud quodd eanimali cor¬
pore dictum est siueilla qued erenouatione nr̃a pluri¬
ma in scĩs litteris reperiunt᷑ hoctam quam necessari

Expanded text:
mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiisqua exemplum de animali corpore hinc datum est, tis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario
Abbreviated transcription (Latin):
sentiui debatur quam dehoc ipso scripturae huius loco
recoluit & adhibuit dicens si est corpus animale est
& spiritale sic &scriptum est. factus est primus homo
adam in animam uiuentem nouissimus adam inspũ
uiuificantem sed non primum quod spiritaleest sed
quod animale postea spiritale primus homo det̃¬
ra terrenus secundus homo decalo caelestis qualis
terrenus tales & terreni &qualis caelestis teles &ce¬
lestes & quomodo induim imaginem terrem indua¬
mus &imaginem ei quidecaelo est Quia adhoc di
ex fide portamꝰ habituri in resurrectione quod
credimus. Imaginẽ aut̃ terreni hominis ab ipso
exordio humanae generationis induimus. Hicoc¬
currit alia questio quomodo renouemur sinon ad
hoc ꝑxp̃m reuocamur quod in adam prius eramꝰ
quam quam en immulta non in pristinum sed in me¬
lius renouentur ab inferiore tamenstatu quam
quo erant antea renouantur. Vn deergo ille filius

Expanded text:
senti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco senti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. quid dici potex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius
Abbreviated transcription (Latin):
item queriutrum animalecorpus prius homini for¬
matum sit elimo qualex unc habemus nonspiritale
qualeresurgentes habebimus quam quam enimhoo
in illud muttibitur. Seminat᷑ enim corpus animale sur¬
getcorpus spiritale. Tamen quid prius homini factũ
sit ideo disceptatur quia si animale factum est ponhoc
recipiemus quod in illo perdidimus sed tantom dius
quanto spiritale animali preponendum est quando eri¬
mus a equales angelis dĩ sed angeli possunt aliis diusti¬
tia preponinumquid & dño de quotamex dictum est:
Min orasti eum paulominus ab angelis undenisi prop¬
tercarnis infirmitatem quã sũpsit exuirgine formam
scrui accipiens inquamoriens nos a seruitute redimer&
Itquidhinc diutius disseramus nonenim obscura est
a płi sententia dehacre quicum uoluis set adhiberetes¬
timonium quo probarxesse corpus animale : nontã
desuo uel decuius quam hominis corpore quod in pre¬

Expanded text:
item quaeri, utrum animale corpus prius homini foritem quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in prae
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ ad amfactus est cum delimoformatus est sicut
est credibilius iam ꝑfecte uirilitatis quam erat in illis
causis ubids̃ hominẽ in sexdierum operibus fecit. Ibi
enim erat nonsolum utita fieriposs& uerum &i am
ut itaeum fierinecesse eẽt tam enim non fecitds̃ con¬
traccuisã quam sine dubio uolens prestituit quam con¬
tra uolunta tẽsuam ponfacit. Si aut̃ non om̃s causas
increatura primitꝰ condita prefixit sed aliquas in sua
uoluntate seruauit non sunt quidem ille qua sinsua
uoluntate seruauit existtrum qua sercauit necessi¬
tate pendentes non tam̃ possunt eẽ contrariae quas
in sua uoluntate seruauit illis quas suauoluntate in¬
stituit quia dĩ uoluntas non potest sibiesse contraria
istois ergosiccondidit ut ex illis cẽ illud cuius causesunt
possit sed non necessesit. Illas aut̃ si abscondit ut excis
eẽ peces sesit hocquod existis fecit ut eẽ possit. Solet

Expanded text:
aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet
Abbreviated transcription (Latin):
utiq faciens qđ ante constitutionẽ mundi sefacturum
cẽ presciebat & insua uoluntate seruabat nonergo id
fecit qđ futurum nonerat hocenim magis erat futurũ
quod facturum eẽ prescebat Nec tam en illi anni ad¬
diti rectedicerent᷑ uisi ad aliquid adderent quod sealit̃
in aliis causis habuerat scđm aliquas igit causas in fe¬
riores iamuitam finierat scđm illa sautem que sunt
in uoluntate & prescientia dĩ qui ex a&ernitate noue¬
rat quidin illo tempore facturus erat ethocuere futu¬
rumerat cuncerat finiturus uitam quando finiuit
uittam. Quia &sioranti concessum est &iam siceum
oraturum ut tali orationi concedi oporter& ille utiq
presciebat cuius prescientia falli non poterat &ideo
quod presciebat necessario futurum erat qua propt̃
siomnium futurorum cause mundo sunt insite cum
ille factus est dies quando ds̃ creauit om̃a simul non

Expanded text:
utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit, quod futurum non erat; hoc enim magis erat futurum, quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur, quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem, quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum ut tali orationi concedi oporteret ille utique praesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebat necessario futurum erat. Quapropter. si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non
Abbreviated transcription (Latin):
apueritia uł senaetutis auiuextute occulta est ergo i sta
ratio qua fit ut hoc eẽ possit sed oculismentiaut̃ non est
occulta utrum aut̃ hoc&iam necessesit omnimodones
pous nouim. Illa muero quafit ut neces se sit mani festũ
est illic uoncẽ sed fortassis inmundo est ut ncaessesit istũ
hominẽ senescere si autem nec inmundo est indõ est hoc
enim necessario futurũ est quodilleuult eteiuere futura
sunt que ille presuuit Nammulta scđm inferiores cru¬
sas futura sunt sed siitti sunt. & in prescentiadĩ uerefutur
sunt si autem ibi alit sunt ita potius futura sunt sicut ibi¬
sunt. Vbi qui presct falli nompotest. Nam futura dicitͥ
senectus in iuuene sed tam̃ futura non est siante mori¬
turus est. Hocaut̃ itaerit sicit schabent aliae causae
siuemundo contexte siue indĩ prescientia reseruate nã
scđm quasdam fucurorum quasdam moriturus erat
erechias cuids̃ ad didit quindecim annis aduitam id

Expanded text:
a pueritia, vel senectutis a juventute. Occulta est ergo ista a pueritia, vel senectutis a juventute. Occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis, menti autem non est occulta. Utrum autem hoc etiam necesse sit, omnimodo nesporis novimus. Illam vero qua fit ut necesse sit manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit istum hominem senescere: si autem nec in mundo est, in Deo est. Hoc enim necessario futurum est quod ille vult, et ea vere futura sunt quae ille praescivit. Nam multa secundum inferiores causas futura sunt, sed si ita sunt et in praescientia Dei, vere futura sunt. Si autem ibi alitsunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuueue, sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae; nam secundum quasdam causas futurorum moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam, id
Abbreviated transcription (Latin):
emcontraquamerat in illa prima conditione causa¬
umquaibierat &iam sic fieriposse quamuis nonibierat
i fieri necesse eẽ. Hocenim nonerat inconditione
recturae sed inplacito creatoris cuius uoluntas rerũ
uecessitas est. Nam etnos procaptu infirmitatis hu¬
mane iam in ipsis rebus tempr exhortis possumus
dosse quid incuiusq naturasit quod experimento ꝑ¬
eperimus sedutrum &iam futurum sit ignoramus.
st quippeinnacura huius uerbi gratia iuuenis ut se
scat. sed utrum hocsit &iam in dĩuoluntate nescimꝰ
inec innatura eẽt nisi in dĩ uoluntate prius fuiss&
condidit om̃a. &utique occultaratioest sen ectu
ncorpore iuuenali ułiuuentutis incorpore pueri
equeenim oculiscernit᷑ sicut ipsa in puero pueri¬
dia sicut iuuentus iniuuene: sed alia quadam po¬
ticia colligitur in eẽ innatura quiddam latens
quo educant᷑ in promptu numeri occulti uel iuuentutis

Expanded text:
nem, contra quam erat in illa prima condicione causanem, contra quam erat in illa prima condicione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse. hoc enim non erat in condicione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis ut sscat: sed utrum hoc sit etiam in Dei voluntate nescimus; sed nec in natura esset, nisi in Dei voluntate prius fuisset, qui condidit omnia. Et utique occultaratio est senectutis in corpore juvenili, vel juventutis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut juventus in juvene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quidam quoddam latens, quo educantur in promptu numeri occulti, vel juventutis
Abbreviated transcription (Latin):
qua primitus factuserat namsialit̃ factus est non
mnds̃ in illorum sexdierum operib fecerat in quibus
imdicitur factus ipsam causam utiq: feceratds̃ que
at suo tempore homo futurus. & scđm quã fuerat ab illo
faciendus quisimul & consummauerat inchoata propt̃
ꝑfectionem causalium rationum &inchoauerat con¬
simmanda propt̃ ordinem temporum. Siergo in illis
primis rerum causis quas mundo primitus creator in¬
seruit nontantum posuit quod delimo formaturus erat
icut inmatris utero ad informa iuuexali proculdu¬
no sic fecit utillic prefixerat nequeenim contradisposi¬
tonem suam facer&: Si autemuimtantum ibi posuit
possibilitatis ut homo fier& quo quo modo fier& ut
a su & sic poss& idest ut idquoque ibiesset quia & sic &¬
sicposs& unum autem ipsum modum quo erat facturus
isua uoluntate Seruauit nonmundi constitutione
ntexuit: manifestum est &iam sic non factum eẽ homi¬

Expanded text:
in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat sicut in matris utero, an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam faceret. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquo modo fieret, ut et sic et sic posssic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit. manifestum est enim sic non factum esse homi
Abbreviated transcription (Latin):
gressu increm̃torũ uirili a&cite continuo formaro
sedcurnon utrumq: illas credimus habuisse ut hoc
exeis futurum ess& quod facturo placuiss& Sien
illo modo dixerimus incipit contraipsas factumu¬
deri nonsolum &iam illid deaquauinum sed & om̃a
miracula que contranaturae usitatum cursum fi¬
unt. Si autem istomodo multo ent absurdius istas ip¬
sascotidianas naturae formas tspecies contraillas
primarias omnium nascentium causales rationes
suorum temporum ꝑ agere spatia restat ergo ut adutrũ¬
quemodum habiles createsint siue adistum quousita¬
tissime temporalia transcurrunt si ueadillum quorara
& mirabilia fiunt sicut dõ facere placuerit quod tempo¬
ricongruat uerumtaen sic factus est homo quem ad¬
modũm lle prime ccusae habebant ut fier& primus
homo quem non exparentib: nasci quinulli p̃cesserant
sed delimo formari oportebat scđm causalem rationem

Expanded text:
progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum, sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo, ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum, quo usitatissime temporalia transcurrunt, sine ad illum, quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit, quod tempori congruat. Uerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
ueuat. Numideo dñs lignum quesiuit aut terra
authas temporum moras cum a quã miro com¬
dio conuertit inuinum. & taleuinũ quod ebriusc
conuiua laudar& numquid adiutorio temporis q
conditor temporis. non necercis clerum pumerii
cuiq: generi accomodatis omnis natura serpentun
coalescit formatur nascitur roborat᷑.  Numen¬
pect ati sunt hi dies ut in draconẽ uirga conuertero
demanu mosi &aaron n ecistacum fiunt contrana¬
turam fiunt nisin ob̵ quib: alit̃ naturae cursus inn¬
tuit. non aut̃ dõ cuihocest natura quod fecerit quen
autem merito potest causales illerationes quas mun¬
do indidit cumprimũ simulom̃a creauit quomodo
sint institute utrum utquẽ ad modum uidemus cun¬
ta nascentia uł fruticum uł animaliũ in suis confor¬
mationib atque in crementis sua prodiuersi tat
generum diuersa spatia ꝑ agerent temporum an
utquem ad modum creditur factus adam sineulloꝓ

Expanded text:
erueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram erueniat? num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro conpendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod etiam ebrius conuiua laudaret? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis? nonne certis dierum numeris suo cuique generi adcommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num expectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ a&cites augendo hi temporum numeri compleron
quod naturae humani generis ad tributos uidemus
an potius hocnon estrequirendum utrum lib& dum
fecerit hocfecit quoddm̃ &omni potentem & sapientẽ
posse hac facere congruebat ittienim certas temporum
lges generib: qualitatib quererum in manifestum ex
ab dito ꝓducendis at tribuit ut eius uoluntas sit suꝑ
omnia potentia quippesua numeros creaturae deo
non ipsam potentiam sed eisdem numeris alligauit
namsps eius itti faciendo mundo suꝑ ferebatur
facto suꝑ ferebatur noncorporcdib: locis sed excella¬
tia potestatis quis enim nesct aquam concreattm
terrȩ cum a dradices uitis uenerit duci insaginam le¬
muillius atque in eosumere qualitatem quã in uuai
procedat paulatim erumpentem atque in eagran¬
descentem uinum fiat maturum quedulcescit quod
adhuc feruescat expressum &quadam uetusiati
firmatum adusubibendi utilius iucundius quip¬

Expanded text:
et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis attributos videmus. An potius hoc non est requfecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum bibendi utilius iucundiusque p
Abbreviated transcription (Latin):
quandam propri&atem que hoc indic& quodere¬
tastatura factus est in hocipso ad moner&ur nonsi¬
bitorena esse sectanda uelud pecora quorũ uolup¬
ta somnis exterra est unde in alium cuncta prona
atq prostratasunt congruit ergo et corpus eius ani¬
merationali nonscđm liniam tafiguras quem eubro¬
rum sed potius scđmid quod in cadum crectum est
ad intuenda quein corpore ipsius mundi suꝑnia sunt
sicut anima rationalis in cadebet erigi que in spirta¬
lib: natura maxime excellunt ut quesursum sur
saput uonque suꝑterrã sed quomodocum fecitds̃
delimoterre utrum repente in adate ꝓfecta hoces
uirili atque iuuenali ansicut nunc usqueformat inu
rismatrum neque enim alius hace facit quã illequia
prius quã te formarem in utero nouite : utillud ttixtũ
proprium habuerit adam quod non exparentib: nate
sed factus exterra cotamex modo utin hoc ꝑficendo

Expanded text:
quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecquandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in caelum erectum est ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationalis in ea debet erigi quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae, utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in ris matrum? Neque enim alius haec facit, quam ille qui dixit, Priusquam te formarem in utero, novi te : ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra; eo tamen modo ut in hoc perficiendo,
Abbreviated transcription (Latin):
positus uon in tellexit comparatus est pecorib: in sen¬
satis a similis factus est cis Nam & pecorads̃ fecit sed
uon adimaginem suam n ecdicondumest hominem
psefeut pecora uero iussit a facta sunt & hunc enim
x illa ꝑ uerbum suum fecit ꝑ quod facta sunt omnia
sed qui aidem uerbum & sapientia &uirtus cius est
dicitur xmanus eius ponuisibile menbrum sed effici¬
endipotentia. Nam haec eadem scriptura quedicit
quod ds̃ hominẽ delimo t̃refinxerit dict &iam quod
bestias agri deterra finxerit quando eascum uolatilib
cadi adduxit ad adam utuider& quid eai uocar& sic
enim scriptum est & finue ds̃ adhuc deterra om̃sbes¬
tias siergo & hominem deterra abestias deterra ipse
formauit quid hab& homo exellentius in hacre i¬
si quod ipse adimaginem di creatus est  Nec cam̃
hoc scđm corpus seđd siđm intellectum mentis dequo
post loquemur quam quam &inipso corpore habeat

Expanded text:
positus non intellexit; conparatus est pecoribus insenpositus non intellexit; conparatus est pecoribus insensatis et siminon ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam eadem scriptura, quae dicit quod deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et bestias agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa creatura eo uerbo dictũ est quod in principio enitds̃
apuddm̃ et quia om̃aperipsum facte sunt. & sincipso
factum est nihil utique & homo ꝑ ipsum factus est
certeenim caelum uerbo fecit quia dixit & factum ẽ
scriptum est tamen &operam anuumtuarum suntcli
Itdchoc himoquasi fundo mundi scriptum est qm̃ip
sius est mare etipsefecit illud etaridam manuscius
finxerunt nonigitur hoc in honorem hominis deputet᷑
uelud cettrads̃ dixerit et facta sint hunc aut̃ ipse fece¬
rit aut uerbo c& hunc aut̃ manibus fecerit sed hocex¬
udlit in homine quia ds̃ hominẽ adimaginem suam
fecit propterhoc quod ededit menton ut intellectua¬
lem qua prestat pecorib: unde iam superiordoco dis¬
seruimus in quo honore positus sinon intellexerit ut
beneagat eisdem ipsis pecorib: quib: prelatus est com¬
parabitur sicenim &scriptum est homo in honore

Expanded text:
ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est. scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit, et facta sint, hunc autem ipse fecerit, aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit. sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad maginem suam fecit propter hoc, quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, conparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore
Abbreviated transcription (Latin):
magis cum quo scripsit trans lato uerbo usum trade¬
redeberemus quam dm̃ talib menbrorum linia¬
mentis de terminatum qualiauidemus in corpori¬
buscr̃is dictum est manus tuas gentes disperdidit
eteduxisti populum tuum in manu forti & brachio
excelso sed propotestate & uirtutedĩ positum huiꝰ
meubri nomex quisusq adõ desipit ut non in telle¬
gat n ecillud audie dum est quod non pullipu¬
tant ideo preupuum dĩopus eẽ hominem quia
c&̃ dix̃ & facta sunt hunc aut̃ ipse fecit sedideo
potius quia hunc adimaginẽ suam fecit nam
illa quedix̃ & factas̃ ideo scriptum est quia ꝑ
uerbum ei facta sunt si cut ꝑhominẽ homini¬
b dicipotuit uerbisq temporaliter cogitantur
& uoce proferuntur nonsicaut̃ loquit᷑ ds̃ uisi cũ ꝑcreatu¬
ram corporalẽ loquitur sicuthabrahae sicut mosi sicut
ꝑnuben defiliosuo anteuero omnem creaturam ut esset

Expanded text:
magis eum qui scripsit translato uerbo usum credemagis eum qui scripsit translato uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determinatum, qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et bracchio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit ut non intellegat? nec illud audiendum est quod nonnulli putant ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit et facta sunt, hunc autem ipse fecit; sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporaliter cogitantur et uoce proferuntur. non sio autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur, sicut Abrahae, sicut Mosi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam ut esset
Abbreviated transcription (Latin):
non hichabeo iam in ordine causarum creatum esset in¬
choasse auten ut quod hicprefixerat causis pimplera
effectis proinde formauit ds̃ hominem puluerem t̃re
uellimum terre hoc est depuluere ullimoterrȩ & in¬
spirauit siue sufflauit incius faciem spm̃uitae & fac¬
cus est homo in animam uiuam. uontunc predestinat
hocenim ante słm in presentia creatoris nequetunc
ccius aliter ud consummate inchoatus uł inchoate
consum matus hoconim a sđo in rationib: primordia¬
libus cumsimulom̃a crcarentur sed creatus intempo¬
resuo ui sibilit̃ in corpore in uisibiliter in anima cons¬
cans ex anima etcorpore. Iam ergouideamus quomo¬
do cumfecerit ds̃ primum deterra corpuscius post&iã
deanima uidebimus siquidualebim quod enim ma¬
nib: corporalibus ds̃ delimo fixerit hominem nimiũ
puerilis cogicatio est Itaut sihoc scriptura dixiss&

Expanded text:
non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; innon hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae - et inspirauit siue inaufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam: non tunc praedestinatus; + hoc enim ante saeculum in praescientia creatoris; neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus; hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in tempore suo, uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Iam ergo uideamus quomodo eum fecerit deus. primum de terra corpus eius; post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
oriis quibus suorum temporum cursus agunt quod
onin istis ccusalitor factumsit inchoata uero qũo
quedamerant quasi somina futuroium persđi tractũ
exocculto inmanifestum locis congruis ex serenda ipsi¬
us aiam scripturȩ uerba satis ad hoc ad monendum in¬
signiteruigent siquis ineis cuigilet xam et consum ma¬
tacadicit etinchoata nisienim consum mata essent p̃
to operasua quefecit. &b enedixit dsdiem septimum
e sc̃ ficauit eum rursus quenisi inchoata essent nonita
sequer&ur qui a illadie requicuit ab omnib operibus
suis que incho auit ds̃ facore hicigitur siquis inquirat
quomomodo consummauit a quomodo inchoauit
eque enim alia consum mauit alia inchoauit. sed ea¬
dem ipsa utique aquibus in die septimo requieuit ethis
que sup̃ diximus clarum est consummasse quippeintel: ist¬
legimus dm̃cum crcauit om̃a simul lta perfecte utni¬
hilei adhuc in ordine temporum creandum esset quod

Expanded text:
priis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod. priis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod. non in istis causaliter factum sit; inchoata uero, quoniam per quaedam erant quasi semina futurorum per saeculi tractum ex occulto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata. nisi enim conto opera sua quae fecit, et benedixit Deus diem septimum, et sanctificavit eum. Rursusque nisi inchoata essent, non ita sequeretur, quia: In illa die requievit ab omnibus operibus suis quae inchoavit Deus facere. Hic igituquomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum, cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dies antequam in manifestam speciem suigeneris
orirentur inserta sunt. Si en imprima illa opera
cumsimulom̃a creauit in suomodo ꝑfectanon es¬
nt caprocul dubio postadderentur queillis ꝑficien¬
s defuissent utquedam uniuersitatis ꝑfectio ex utris¬
econstar& singulis quasi semis uelut alicuius totius
artes essent quarum coniunctionẽ ipsum totum
uius partes fuerant complerent᷑ rursus siita essent
aꝑ fecta sicut ꝑficiuntur cum suisquȩque tempo¬
bus ut manifestas formas actus quecrcantur ꝓfec
aut nihil ex eis postea ꝑtempora fier& authocfie
quod existis que suo quȩque iam tempore oriunt᷑
nonces sat operari. nunc autem quia et consum
a quodam modo inchoatasunt ea ipsa que con¬
entibus cuoluendatem poribus primitus ds̃¬
ua simul creauit cum facer& mundum consũ¬
taquidem quianihil habent illa in naturis pro¬

Expanded text:
dies, antequam in manifestam speciem sui generis dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctcuius partes fuerant, compleretur. rursus si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actuque procreantur, profecto aut nihil ex eis postea per tempora fieret aut hoc fieret quod ex istis quae suo quaeque iam tempore oriuntur deus non cessat operari. nunc autem quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis pro
Abbreviated transcription (Latin):
factus est quiesset futurus ratio creandi hominis ũ
simul sed suoqueque tempore creantur inquibus
adam iamformatus exlimo etdĩflatu animatus
t fenum exortum aliter inseminib inquib rur¬
s quasi primordiales cause rep&untur derebus duc¬
ꝑ quae scđm caiusas quas primum condidi extite¬
ant uclutherba exterra semen exherba inquib
m̃ib: eaiam facta modo sedactus suitem poris acce¬
erunt que ex hoccultis atquemnui sibilibus rationi¬
is que increatura causaliter latent inmanifestas
ermas naturas que prodierunt. sicutherba exhor
suꝑ terram ethomofactus in animam uiuam &
erahuius modi siue frutecta siue animantia ad
lam operationem dĩ ꝑtinentia quausque nuncope¬
ratur. Sedista &iam secum gerunt tam quam ite¬
rum seipsa in ui sibiliter in occulta quadam uigene¬
randi quam extraxerunt deillis primordus causa¬
rum suarum in quibus creatomundo cum factus est

Expanded text:
factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus, sicut fenum exortum, aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causas, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba. in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamquam iterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est
Abbreviated transcription (Latin):
scuboniscumali hacperhoc alia questio est suo
loco r&ractandã quid de peccato primorum pa¬
rentum quiduo soli fuerunt generis huma nicon¬
traxerit uniuersa consparsio nihilitm̃ tediu
meritorum habere potuisse hominẽ ante quam de
terra pulucre fictus eẽt. antequã suo tem poreui¬
uer& nulla questio est sicut enimesau &ia cob
quos nondũ natos dixit apłs nihi legis seboni
aut mali ñ possumꝰ dicere tracxisse aliquidme¬
ritideparoitib si nec ipsi parentes egis sent aliq
boni aut mali necgenus humanum peccasse in adam
si ipsenon peccassetꝰ nonaut̃ peccasset adam nissiã
suo tempore uiuer& quo poss&uiuere siubene siue
male: Ita frustra peccatum cius scurec tefactum
requiritur cum adhuc inrebus simul creatis causalit
conditus necuita propria iamuiuebat necin paren¬
tibus sicuiuentibus crat. In illa nim prima condi¬
tione mundi cumds̃ creauit omnia simul homo

Expanded text:
seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem antequam de terrae pulvere finctus esset, antequam suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut enim Esau et Jacob, quos nondum natos dixit Apostolus nihil egisse boni aut mali , non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali; nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non peccasset Adam; non autem peccasset Adam, nisi jam suo tempore viveret, quo posset vivere sive bene sive male: ita frustra peccatum ejus, seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter conditus, nec vita propria jam vivebat, nec in parentibus sic viventibus erat. In illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo
Abbreviated transcription (Latin):
formar&ur scd nec iamibi formatus antequam nati
neq enimhabet ullam cunctationem a postolica illa
sententia degeminis in rebeccȩ utero nondum agen
tibus aliquidboni aut mali nec tam̃ frustra scrip¬
tum est pec in fantem mundum eẽ. a peccato cuius
est unius dieiuita suꝑterram etillud in psalmo
lgo in iniquitatib conceptussum et in peccatis ma¬
term ẽa melitero aluit. lt quodin adam om̃s mori¬
unt᷑ in xp̃o om̃s peccauerunt. Nc̃ aut̃ liquidotenea¬
mus quelibec parentum merita traiciantur. In
prolem quecum que gratia dĩ antequam nas catur
quemq: sũ ficet nec iniquitatẽ ẽẽ apud dm̃ nec
boni mali ueagere quemquam quabad propran
ꝑ sonam ꝑtineait antequam natus est : illam que
sententiam qua non nulli putant alibi peccasse
magis minus queanimas et prodiuers orum me¬
ritis peccatorum indiuersacor pora eẽd&rusas
a postolice nonconuexire sententiae cum aper¬
tissi me dictumsit nihil egisse nondumnatos

Expanded text:
formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa setibus aliquid boni aut mali . 15. Nec tamen frustra scriptum est, nec infantem mundum esse a peccato, cujus est unius diei vita super terram ; et illud in Psalmo, Ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit; et quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccaverunt . Nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita trajiciantur in prolem, quaecumque gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere quemquam quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est: illamque sententiam qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas, et pro diversorum meritis peccatorum in diversa corpora esse detrusas, apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos
Abbreviated transcription (Latin):
hieremiam ds̃ prius quã eum formar& in utero
dubitare fasnon est a pertissime quippedic̃. Prius¬
quam te formarem in utero nouite ubiaut̃ illum uos¬
set ante quã ita formasset et sinr̃ae infirmicati as¬
sequi uł difficile uł in possibileest utrum in aliquib
propinquiorib cuisis sicutleui in lumbis habrahȩ
decimatus est aninipso adam in quogenus huma¬
num tamquam radiccilit̃ institutum est et in eo ipso
utrum iamcũ delimo formatus esset anccuisalite
in his operib factus quecrcauit omnia simul. an
uero anomnẽ potius creaturam sicut elegit et pre¬
destinauit sc̃os suos antem undi constitutionem
memoraui prius quam in utero formarodir non
arbitror scrupulosius queri oportere dummodo hie¬
remiam constet ex quo est in acluce a parentibus
aeditus exillo egis seuitam propriam quagrandes¬
cens adatis accessu posset uiuere scumale seub ene
anteauero pullomodo nonsolum prius quã in utero

Expanded text:
Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; memoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero
Abbreviated transcription (Latin):
omne pabulum seminale seminans semen qđ est
habet inse fructum seminis seminalis quoderituob
ad cscam Ipse sermo eius ante omnem aeris so¬
num anteomnẽ carnis et nubis uocem in illasum
manis aurib: instrepebat sed reb: factisrerum faci¬
endarũ causas inserebat etomni potenti potentia
futura faciebat hominẽ que suo tempore formandũ
intemporum tam quã semine uł tam quã radice con¬
debat unde condebat unde inciperent secula ab illo
condita qui est antesecula creaturae quippe aliae
creaturas alias quedam tompore quedam causispre¬
cedunt. Ille autem om̃a que fecit nonsolum excel¬
lentia quaetiam ccuisarum effector est uerũ &iã
aernitate p̃cedit sed de hoc oportuniorib dem¬
descripturarum locis foritssis plenius disseren¬
dum est. Nunc de homine quod ceptum est termi¬
n&ur eam oderatione seruata ut in profundo scrip¬
turaesensu magis prestemꝰ diligentiam requiren¬
di quã affirmandi temeritttem qui a enim nouerat

Expanded text:
omne faenum sementiuum seminans semen quod est semetipso fructum seminis sementiui uobad escam, ipse sermo eius ante omnem aeris sonum, ante omnem carnis et nubis uocem in illa eiumanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat
Abbreviated transcription (Latin):
a& atis alterius cum tantus sit par uulorum uł
certe quia magna erat urbs & indomomamia
non solum uasa sunt aurea & argentea.
sed & lignea & fictilia. Frat inea
plurima multitudo quae ignorabat ante
paeni tentiam quid ess& interbonum&
ialum inter dexerum & sinistrum
sed & iumenta multa Multus ẽ enĩ¬
in nineue numerus iumentorum & is¬
ratio nabilium hominium qui compe¬

Expanded text:
aetatis alterius, cum tantus sit parvulorum. Vel aetatis alterius, cum tantus sit parvulorum. Vel certe quia magna erat urbs, et in domo magna non solum vasa sunt aurea et argentea, sed et lignea et fictilia  erat in ea plurima multitudo, quae ignorabat ante actam poenitentiam quid esset inter bonum et malum, inter dextram et sinistram. Sed et jumenta multa: multus est enim Ninive numerus jumentorum et irrationabilium hominum, qui comp
Abbreviated transcription (Latin):
perierat & inuentus est. Progentiun populo
immolatus ẽ uitulus saginatus & preciosus so¬
guis ef fusus de quo paulus adhebra eosple¬
Inisrł uero nullus tantus labor fuit. Vndeͤ in¬
uid& uiniori fratri quod post substantiam cun
mer&ricib: lenonibusq productam recipiat
anulum & fialam &polleat pristina digni¬
tate. Qđ autem ait quae sub una nocte uatac
s. rnificat tempus ante ad uentum xp̃i quimus¬
dĩ lumen fuit Dequo dicitur Nox p̾̃terut
dies autem ad propinquabit. Et una noc teper
quando obcubuit ei sol iustitiae & dĩ perd¬
dere sermonem Ciuitas uero Nineue mag
atq pulcherrima: prȩfigurat ecłam inqui
maior est numerus quam xii tribuum isrł
Quod & fragmenta in solitudine significant II
coffinorum lonorant autem quid sit inter
dexteram & sinistram uł ꝓpt̃ in nocentiam a
simplicitatem ut iacentem monstr& a&atem
& relinquat intellectur quantus sit Numerd

Expanded text:
perierat, et inventus est. Pro gentium populo perierat, et inventus est. Pro gentium populo immolatus est vitulus saginatus, et pretiosus sanguis effusus, de quo Paulus ad Hebraeos pleIn Israel vero nullus tantus labor fuit. Unde et invidet juniori fratri, quod post substantiam cum meretricibus lenonibusque prodactam, recipiat annulum et stolam, et polleat pristina dignitate. Quod autem ait, quae sub una nocte nata est, significat tempus ante adventum Christi, qui mundi lumen fuit, de quo dicitur: Nox praecessit, dies autem appropinquavit . Et una nocte periit, quando occubuit eis sol justitiae, et Dei perdidere sermonem. Civitas vero Ninive magna atque pulcherrima, praefigurat Ecclesiam, in qua major est numerus quam decem tribuum Israel: quod et fragmenta in solitudine significant duodecim cophinorum . Ignorant autem quid sit inter dextram et sinistram, vel propter innocentiam et simplicitatem, ut lactentem monstret aetatem, et relinquat intellectui, quantus sit numerus