comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut corpus sine spũ mortuũ ẽ. ita
⁊ fides sine oꝑib mortua ẽ. Quanta autẽ
merces piȩ conu̾sationis. quale pignus fu¬
ture beatitudinis etiam in p̾senti fideles
mianeat : subsequent̃ insinuat dicens Et¬
ecce ego uob̃cũ sum omnib dieb usq ad
consũmationẽ scli. Libet autem conferre
huic testuonio quod marcus ait. Et dñs
quidẽ postꝗͣ locutus ẽ. eis assũptus ẽ. in cȩlũ:
⁊ sedit a dextris dĩ. Quia enim ipse deus
⁊ homo ẽ: assumptus ẽ. in celum humani¬
tate quã de t̾ra susceꝑat. manet cum scis
in t̾ra diuinitate qua t̾ram parit̃ implet
⁊ cȩlum. Mauet autem. omnib dieb usq
ad consũmationẽ scłi. Ex quo intelligitur:
quia usq ad finem mundi non st̃ defuturi
in urundo. qui diuina mansione ⁊ inhabi¬
tatione sint digni. Nec dubitandũ cos post
huius scli certamina manere cum xp̃o in
regno: qui in scło certantes. xp̃m in sui cor¬
dis hospicio meruert̃ habere mansorem:

Expanded text:
ut corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est . Quanta autem merces piae conversationis, quale pignus futurae beatitudinis, etiam in praesenti fideles maneat, subsequenter insinuat dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Libet autem conferre huic testimonio quod Marcus ait: Et Dominus quidem postquam locutus est assumptus est in coelum, et sedit ad dexteram Dei . Quia enim ipse Deus et homo est, assumptus est in coelum humanitate, quam de terra susceperat, manet cum sanctis in terra divinitate, qua terram pariter implet et coelum. Manet autem omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Ex quo intelligitur, quod usque ad finem saeculi non sunt defuturi in mundo, qui divina mansione et inhabitatione sint digni. Nec dubitandum eos post hujus saeculi certamina manere cum Christo regno, qui in saeculo certantes Christum in sui cordis hospitio meruerunt habere mansorem.
Abbreviated transcription (Latin):
dit sp̃s sc̃s: cur filius dixit de patre ꝓcedit:
Cur putas. nͥ quẽ admodũ solet ad eum re.¬
ferre & qd̾ ipsius est de quo ipse est: Inde
illud. ẽ. qd̾ ait. Mea doctrina non est mea:
s eius qui misit me patris. Si gͥ intelligit᷑¬
hic eius doctrina quã tam̃ cdixit ñ suam s¬
dit. ut ñ diceret de me ñ ꝓcedit: Aquo au¬
tem habet filius ut sit dĩ. est enĩ de do ds̾:
ab illo habet utiq ut etiam de illo ꝓcẽclatꝰ¬

Expanded text:
dit Spiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre procedit ? Cur putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre et quod ipsius est, de quo ipse est? Unde illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamdit, » ut non diceret, De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus, ab illo habet utique ut de illo et
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ de muliere. quȩ fluxum sanguinis pa¬
tiebatur: dictum. ẽ. letigit me aliquis.
sensi enĩ uirtutem de me exisse. Nam uirtu¬
tis nomine appellari etiã spm̃ scm̃ & eo loco
clarum.ẽ. ubi angłs dicente maria. quomͦ
fiet istud qm̃ uirum ñ cognosco. respondit.

Expanded text:
de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur: Tetigit me aliquis; ego enim sensi virtutem de me exisse . Nam virtutis nomine appellari etiam Spiritum sanctum, et eo loco clarum est, ubi angelus dicenti Mariae: Quomodo fiet istud; quoniam virum non cognosco? Respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
us. Qui uiderit mulierẽ ad concupi¬
scendum eam: ꝑ oculoꝵ portam suę¬
mortis indicia ꝑfert. Qui fabulis ocio¬
sis obscenisue᷑ carminib uł detracti-¬
onib aurem libent᷑ aꝑit: hanc ani¬
mȩ suȩ portam morcis efficit. Cet̾osq
qui ñ seruat sensus: mortis sibi ipse
rẽserat aditus. Obsecro dñe iħu cun¬
ctas meȩ ciuitatis portas portas. iusti¬
ciȩ facias: ut ingressus in eas confite¬
ar nomini tuo: tuȩq maiestati cum
miistris celestib eã crebrius inuisen¬
ti ñ fecor elati cadaueris occurrat: s
occupet salus muros eius. & portas
illuis laudatio. Et hȩc iudua erat:
& turba ciuitatis cum illa multa. Ui¬
duam. eẽ. eccłiam omĩs anima q̃ spon-¬
si dĩiq sui se morte redemptam me.¬
minit: agnoscit. Diumno antẽ nutu
multa dnm turba. multa iuiduã co¬
mitabatur: ut uiso tanto miracło
Desiste inqͥt quasi mortuũ flere: quẽ
mor uiuũ resurgere iuidebis. Ubi my¬

Expanded text:
us. Qui viderit mulierem ad concupius. Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam per oculorum portam amoris judicium profert. Qui fabulis osis, obscenisve carminibus, vel detractionibus, aurem libenter aperit, hanc animae suae portam mortis efficit, caeterosque qui non servat sensus, mortis sibi ipse reddit aditus. Obsecro, Domine Jesu, cuncta meae civitatis portas justitiae facias, ut ingressus in eas confitear nomini tuo , tuaeque majestati, cum ministris coelestibus eam crebrius invisenti, non fetor elati cadaveris occurrat, sed occupet salus muros illius, et portas ejus laudatio. Et haec vidua erat, et turba civitatis multa cum illa. Viduam esse Ecclesiam, omnis anima, quae sponsi Dominique sui se morte redemptam meminit, agnoscit. Divino autem nutu, multa Dominum turba, multa vidua comitabatur, ut viso tanto miraculo, Desiste, inquit, quasi mortuum flere quem mox vivum resurgere videbis. Ubi my
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autẽ appropinquaret portę ciuita¬
tis: ecce defunctus efferebat᷑ filius uni¬
cus matri sue. De functus hic qui extra
portam ciuitatis multis.ẽ. intuentib
elatus: significat hominẽ letali crimi¬
num funere soporatũ: eamdẽq in suꝑ
animȩ mortẽ ñ cordis adhuc cubili te
uitatis ꝑpalantem. Qui bene filius uni¬
cus mat᷑ri sue fuisse ꝑlubetur ÷ qi licet
e multis collecta ꝑsonis una sit ꝑfecta
& iminaculata uirgo mater eccłia:
singuli quiq tanĩ fidelium uniu̾salis
ecctiȩ filios rectissime se fatent᷑. Nam
& electuᷤᷤ quilibet quando ad fidẽ un¬
buitur filus est: quando alios imbu¬
it mater. Anũ mat̾no erga paruuloᷤ
agebat affectu qui ait. filioli mei qͦs
iterum parturio donec formet᷑ xp̃e
in uob̃: Porta ciuitatis qua defunetꝰ
efferebatur: puto aliquẽ de sensib
eẽ. corꝑcis. Qui enĩ seminat int̾ fr̃s diͤ¬
corclias: qͥ iniquitatẽ in excelso loqui¬
tur: ꝑ oris portam extrabit᷑ mortu¬

Expanded text:
Cum autem appropinquaret portae civitatis, ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic, qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali criminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem, non cordis adhuc cubili tegvitatis ostia propalantem. Qui bene filius unicus matris suae fuisse perhibent, quia licet e multis collecta personis, una sit perfecta et immaculata singuli quique tamen fidelium universalis se Ecclesiae filios rectissime fatentur. Nam et electus quilibet, quando ad fidem imbuitur, filius est. Quando alios imbuit, mater. An non materno erga parvulos agebat affectu, qui ait: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis? Portam civitatis qua defunctus effeesse corporeis, qui enim seminat inter fratres discordias, qui iniquitatem in excelso loquitur, is per oris portam extrahitur mortu
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ eius quo beatus ipse est creuit.
Alioquin. beatior factus ẽ. quia nos fecit.
Ab sit hoc fr̃s. Dĩ enĩ beatitudo. nec minor
fuerat sine nobis: nec fit maior ex nob̃.
Gaudiũ igitur euis de salute nr̃a quod
in illo semꝑ fuit. cũ pre sciuit & p̃ desti¬
nauit nos : cȩpit eẽ: in nobis quando uo¬
cauit nos. Et hoc gaudiũ merito nr̃m
dicimus: quo & nos berti futuri erimꝰ.
atur infide renascentiũ: implebit᷑ in
p̃mio resurgentiũ. E cce unde dutũ exis¬
timo. hec locutus sũ uobis. ut gaidiũ
meũ in uobis sit. & gaudiũ ur̃m mpse¬
atur. In uobis sit meũ: impleat᷑ ur̃n
Semꝑ enĩ erat meũ plenũ. & antequa us¬
careminit cũ uocandi a me p̃sciremiuu
Sed fit & in uobis: cũ hoc efficumini q
p̃sciui de uobis. Impleat᷑ autẽ ur̃ii: quia
beati eritis quod nondũ estis. sicut crea¬
ti estis qui nondũ fuistis.

Expanded text:
gaudium ejus, quo beatus est, crevit; gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: atur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum hoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estis qui non fuistis.
Abbreviated transcription (Latin):
sortiũ: Propt̃ quod beato petro dixerat: si
ñ lauero te non habebis partẽ iecũ. Gau¬
diũ ergo eius in nobis. grã est quã p̃stitit
nobis. Ipsa est &e gaudiũ nr̃m. Sed de hac
ille iam ex ȩternitate gaudebat: quando
nos elegit ante constitutionẽ mundi. Nec
recte possumus dicere: quod gaudiũ eius
plenũ non erat. Non enĩ ds imꝑfecte ali¬
quando gaudebat. Sed illud euis gaudiũ ĩ
nobis non erat: quia nec nos in quib eẽ.
posset iam eramus. nec quando cȩpimus.
cũ illo esse cepimus. In ipso autẽ semꝑ erat.:
qui nos suos futuros. certissima sue p̃sci¬
entiȩ ueritate gaudebat. Prounde gaudi¬
um iam ipse ꝑfectũ de nobis habebat:
quando nos p̃sciendo & p̃ destinando
gaudebat. Neq enĩ minus in illo euigau¬
diũ ideo esse pocerat: ne forte ñ fieret qͦd
se facturũ eẽ. pre sciebat. Sed neq cũ id
facere cȩpit quod se facturũ esse p̃scuit:

Expanded text:
sortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si sortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit,
Abbreviated transcription (Latin):
entia. ȩtate & gr̃a. apud dm̃ ce homines.
Scd̾m hoc igit᷑ recte possumus dicere. quod
cũ ao naturã dĩ non ꝑtineat humana
natura. ad ꝑsonã tamen unigeniti fili ĩ
di ꝑ gr̃am ꝑtinet humana natura: &e tan¬
tam gr̃am. ut nulla sit maior. nulla ꝓrsus
ȩqualis. Neq enĩ illã hominis suscẽptio
nẽ ulla merita p̃cesserunt: s ab illa sus¬
ceptione merita eius cuncta ceꝑunt. Ma-¬
net gͦ filius in dilectione qua eum dilex̃
pater: & ideo seruauit p̃cepta eius. Qiud
est eñ et ille homo: nisi qđ ds susceptor
eius est: Dͣs enĩ erat uerbũ: unigenitꝰ
gignenti coȩternus. Sed ut mediator da¬
retur nobis: ꝑ ineffabilẽ gr̃am uerbũ ca¬
ro factũ est ce habitauit in nob̃. hȩc locutꝰ¬
sum uobis. ut gaudiũ meũ in uobis sit.
& gaudiũ ur̃m impleatur. Quid ẽ. gaudi¬
um xp̃i in nobis: nisi quod dignat᷑ gau¬
dere de nobis: Et quid est gaudiũ nr̃m
quod dicit implendũ: nisi eius habere cõ¬

Expanded text:
t gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Tsum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere con
Abbreviated transcription (Latin):
Ad carnẽ remanser̃: diuinitatẽ ñ intelle-¬
xerunt. O apłi. onouitas magna: in turri¬
b tuis p̃dica &e dic. Hic est ds̃ nr̃. Sed for¬
te ad tempus quomͦ hi falsi: Quia enĩ uo¬
cari possunt dii. eẽ autẽ ñpossunt: ad tẽ¬

Expanded text:
ad carnem remanserunt, divinitatem non intellexerunt. O Apostoli, o civitas magna! in turribus tu praedica, et dic, Hic est Dte ad tempus, quomodo dii falsi. Quia enim vocari possunt dii, esse autem non possunt, ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
te circũdare scandalis s caritate: ut qͥbe¬
ne uiuunt in medio ur̃m eos imitemi
coniungamini. Narrate in turrib eius.
ut habeatis formã pietatis. & uirtutẽ eiꝰ
negetis. s in uirtutẽ eiꝰ ponite corda ur̃a.
Qͥd est uirtus ciuitatus huiꝰ ᷤ Qui uult in

Expanded text:
 circumdare, sed caritate, ut qui bene vivunt in medio vestri, eos imiteminra sunt, incorporemini . Narrate in turribus ejus. ut habeatis formam pietatis, virtutem ejus abnegetis ; sed in virtute ejus ponite corda vestra. Quae est virtus civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Iusticia plena est dextera tua. Id ẽ. multi
sunt &r illi qͥstabt̃ ad dexterã: ñ solũ illi
multi erunt qui stabunt ad sinistrã. s oe
ibi erit plenitudo massȩ ad dexterã consti
tutȩ. Lȩcet᷑ mons syon & exultent filiȩ u¬
de: propt̃ iudicia tua dñe. O mons sion
paleas. int̾ spinas laboratis: s exultate ꝓpt̃
uidicia dĩ. Nõ errat ds̃ in iudicanio: dis¬
crete uiuite. & si in discrete nati estis. nõ
frustra uox erit de ore & de corde ur̃o. ne
ꝑdas cũ impiis ds̃ animã meã &e cũ uiris
sanguinũ uitã meã. Ille uentilabit tan
arista paleȩ transeat ad massã in horreo

Expanded text:
ustitia plena est dextera tua: id est, multi sunt et illi qui stabunt ad dexteram. Non solum illi multi erunt qui stabunt ad sinistram, sed et ibi erit plenitudo massae ad dexteram consti Laetetur mons Sion, et exsultent filiae Judaeae, propter judicia tua, Domine. O mons Sion, paleas, inter spinas laboratis; sed exsultate propter judicia Dei. Non errat Deus in judicando. Discretae vivite, etsi concretae natae esde ore et de corde vestro: Ne comperdas cum impiis animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam . Ille ventilabit tantarista paleae transeat ad massam in horreo
Abbreviated transcription (Latin):
uidete qͦmͦ ueniant: uide quomͦ di-¬
cant uenite ascendamꝰ ac montẽ dñi. &
annunciabit nobis uiã suã ut ingredi
Post ad mirationẽ miraculoꝵs &e gloriȩ
tia delictoꝵ: Currant gͦ reges post regẽ:
agnoscant reges regẽ. Inde alibi. E au¬
tẽ inquit constitutus sũ rex ab eo ñꝑ sy¬
oñ montẽ sc̃m eius: p̃dicans p̃cep̃ eiꝰ.¬

Expanded text:
veniant, videte quomodo dicant, Venite, ascendamus in montem Domini: annuntiavit enim nobis viam suam, ut ingrediaPost admirationem miraculorum et gloriae tia delictorum? Currant ergo reges post regem, agnoscant reges regem. Inde alibi, Ego autem, inquit, constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praece
Abbreviated transcription (Latin):
unũ collecti st̃: ñ ꝑscismata dissipati.S
forte ista ciuitas quȩ inundũ tenuit ali-¬
qͣndo subũtet᷑. Absit. Ds̃ fundauit eã in
ȩternũ. Si gͦ eã fundauit eã in ęt̃nũ. qͥd
susceꝑunt &e ubi susceꝑunt. Nonne ip¬
se popłs tuus suscepit misccłiã tuã Si

Expanded text:
unum collecti sunt, non per schismata dissipati sunt. Sed forte ista civitas quae mundum tenuit, aliquando evertetur. Absit: Deus fundavit eam in aeternum. Si ergo eam Deus fundavit in aeternum, quid susceperunt, et ubi susceperunt? Nonne ipse populus tuus suscepit misericordiam tuam? Si
Abbreviated transcription (Latin):
magnus dñs et laudabilis ualde: hoc e
in c̃iuitate dĩ nr̃i in monte scõ eiꝰ. Hecei
ciuitas in monte posita. quȩ abscondi ñ potest.
hȩc est lucerna quȩ submodio ñ occultat᷑:
om̃ib nota. om̃ib diffamata. Non autẽ u¬
nuiersi ciues eius sunt: sed illi inquib ma¬
gnus est dñs &e laudabilis ualde. Quȩ est
ergo ista ciuitas: Uideamus ne forte qr dic̃¬
tũ est in ciuitate dĩ nr̃i in monte scõ eius.
debenius quȩrere istum montẽ. ubi etiã
exaudiri possimus. Non enĩ frustra dicit᷑
in alio psalmo. uoce mea ad dñm clamaui:
& exaudiuit me de monte scõ suo. Audiuit
te gͦ mons iste ut exaudireris. Nam si in
eum ñ ascenderes. infra iacens clamare
posses exaudiri ñ posses. Quis gͦ istȩ mons
fr̃s: Magna cura inquirendus. magna
sollicitudine inuestigandus. labore occupã-¬
dus & ascendendus. Sed sũm aliqua parte
terrarũ est: quid faciemus: Peregrinabi¬
mur de terra nr̃a: ut ad illũ montẽ per¬

Expanded text:
magnus Dominus, et laudabilis valde: hoc est, in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus. Haec est civitas in monte posita, quae abscondi non potest: haec est lucerna quae sub modio non occultatur, omnibus nota, omnibus diffamata . Non autem universi cives ejus sunt, sed illi in quibus magnus Dominus, et laudabilis valde. Quae est ergo ista civitas, videamus, ne forte quia dictum est, In civitate Dei nostri, in monte sancto ejus, debeamus quaererra dicitur in alio psalmo: Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo . Adjuvit ergo te mons iste ut exaudireris. Nam si in eum non ascenderes, infra jacens clamare posses, sed exaudiri non posses. Quis est ergo iste mons, fratres? Magna cura inquirendus, magna sollicitudine investigandus; labore etiam occupandus et ascendendus. Sed si in aliqua parte terrarum est, quid faciemus? Peregrinabimur de terra nostra, ut ad illum montem per
Abbreviated transcription (Latin):
ne istũ montẽ non agnosceres. in hoc psal¬
mo. & in aliqua parte terrarũ queren¬
dũ. existimares: uide quid sequit᷑. Cũ
dixisset in ciuitate dĩ nr̃i in monte scõ
eius: addidit. Dilatans exultationes uri¬
uerse terrȩ: montes syon. Sy on trꝰ unus
mons est. Quid gͦ montes: Anquia el sy¬
on ꝑtinuert̃ etiã qui de diũso uenerunt.
ut sibi occurrerent in lapidẽ angularẽ.
ut fierent illi duo parietes tanquã duo
montes. unus ex circũcisione. alt̃ ex p̃pu¬
tio. unus ex iudeis. alter ex gentib: nõ
diũsi: Ipse ẽ. enĩ inquit pax nr̃a: qͥfecit
gis magni. Intendas enĩ syon tanquã unũ
locũ ubi condita ẽ. ierłm: & in ea tͥ ñ oc¬
currebat nisi popłs ex circũcisione qui a¬
lo: nisi qui dixit ponã sedẽ meã ad aqͥlo
entes simulaeris. adorantes demonia: et
totũ generis humani qͥcqͥt erat ubiq per
mundũ inherendo illi aquilo factũ erat.
Sed qm̃ ille qui alligauit fortẽ aufert eiꝰ

Expanded text:
ceres et in hoc psalmo, et in aliqua parte terrarum quaerendum existimares, vide quid sequitur: cum dixisset, In civitate Dei nostri, in monte sancto ejus, quid addidit? Dilatans exsultationes universae terrae, montes Sion. Sion unus mons est: quid ergo montes? An quia ad Sion pertinuerunt etiam qui de diverso venerunt, ut sibi occurrerent in lapidem angularem, et fierent illi duo parietes tanquam duo montes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio; unus ex Judaeis, alter ex Gentibus: nondiversi? Ipse est enim, inquit, pax nostra, qui fecit gis magni. Intenderas enim tu Sion tanquam unum locum, ubi condita est Jerusalem, et in ea tibi non occurrebat, nisi populus ex circumcisione; qui lo, nisi qui dixit, Ponam sedem meam ad aquilonem, entes simulacris, adorantes daemonia: et totum quidquid generis humani erat ubique per mundum, inhaerendo illi aquilo factum erat. Sed quoniam ille qui alligat fortem, aufert ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dolores ut parturientis. Quid sunt dolores
parturientis: nͥ dolores penitentise uide
ipsam conceptionẽ doloris & parturicionis
turientẽ audis: fȩtũ expecta. P arturit
uit̃ intelligit᷑. eũtens suꝑbiã gentiũ. Dig¬

Expanded text:
dolores ut parturientis. Quid sunt dolores ut parturientis, nisi dolores poenitentis? Vide ipsam conceptionem doloris et parturitionisturientem audis, fetum exspecta. Parturit vviter intelligitur, evertes superbiam gentium.
Abbreviated transcription (Latin):
nã non sis piger ascende in montẽ: qͦmo¬
do mons ñ fuit tardus uenire ad doemi-¬
entem. Fuit enĩ quidã lapis angularis cõ
nũ opus ñ accessit ad mariã de qua natꝰ
est xp̃c. S si lapis iste ubi in eũ offendus
udei ibi remaneret: tu quo ascendes ñ
habes. Quid autẽ factũ est: qͥd dic̃ ꝓpħa¬

Expanded text:
nam non sis piger ascendere in montem, quomodo mons non fuit tardus venire ad dormientem. Fuit enim quidam lapis angularis contnum opus non accessit ad Mariam, de qua natus Christus . Sed si lapis iste ubi in eum offenderunt Judaei, ibi remaneret, tu quo ascenderes non haberes. Quid autem factum est? Quid dicit p
Abbreviated transcription (Latin):
sando: in nobis remansit laus eiꝰ. qr pau¬
ex hoc psalmo. Q uid uos dicitis in parte
laudare dm̃: cui dictũ est scłm nom̃ tu-¬
um ds ita & laus tua in fines t̃rȩ. idẽ. qͦ¬
mͦ notus es ꝑom̃s tras ita & laudaris ꝑ¬

Expanded text:
i: In nobis remansit laus ejus, quia pauex hoc psalmo: Quid vos dicitis in parte laudare Deum, cui dictum est, Secundum nomen tuum Deus, ita et laus tua in fines terrae? Id est, quomodo notus es per
Abbreviated transcription (Latin):
gratiȩ spũalis. ꝓtinus adiunxit. Quia caro et
sanguis nõ reuelauit tibi: sed pat̾ meus qui
est incelis. Pater quippe filio columbȩ reue-¬
lauit. quia una ẽ. grã patris & sp̃s scĩ. eadẽ
quoq & filii: quod facillimis sacrȩ scriptu¬
rȩ probabitur exemplis. Dicit namq de pa-¬

Expanded text:
gratiae spiritualis, protinus adjunxit: Quia caro et gratiae spiritualis, protinus adjunxit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est. Pater quippe filio columbae revelavit, quia una est gratia Patris et Spiritus sancti, eadem quoque et Filii, quod facillimis sacrae Scripturae probabitur exemplis. Dicit namque de Pa
Abbreviated transcription (Latin):
plicitatis ac ueritatis accepit. Estote prudentes
sicut serpentes: & simplices sicut columbȩ. uel
scendit: recte filius columbȩ nũ cupat᷑. qui spũ¬
ali gr̃a plenus excitisse monstratur. Et iusta sa.¬
tis laude dilectorẽ confessorem q suũ dñs remu.¬
nerat. cũ eum sci spc̃ filiũ esse testatur. aquo
ipse dĩ uiui filius asseuerat᷑: quãuis hoc ipsum
multũ dissimilit̾ fieri nullus fideliũ dubitat.
Dñs enĩ xp̃c. filius dĩ ꝑ naturã: petrus sicut
quia de ipso renatus est. Xp̃c filius dĩ ante tem¬
pora. ipse est enĩ dĩ uirtus. & dĩ sapientia q̃
dicit. dñs possedit me inicio uiarũ suarũ an¬
tequã quicquã faceret aprincipio: petrus filiꝰ
sp̃c scĩ ex eo tempore quo ab ipso illuminatus
grãm diuinȩ cognitionis accepit. Et quia una
uoluntas eadẽq est oꝑatio scẽ trinitatis: recte
cũ dixisset beatus es symon bariona. id ẽ. filius

Expanded text:
plicitatis ac veritatis accepit: Estote prudentes plicitatis ac veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Vel  specie descendit, recte filius columbae nuncupatur, qui spirituali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa laude dilectorem confessoremque suum Dominus remunerat, cum eum sancti Spiritus filium esse testatur a quo ipse Filius Dei vivi asseveratur, quamvis hoc ipsum multum dissimiliter fieri nullus fidelium dubitat. Dominus enim Christus Filius Dei per naturam, Petrus, sicut quia de ipso renatus est. Christus filius Dei ante tempora, ipse est enim Dei virtus et Dei sapientia quae dicit: Dominus possedit me ab initio viarum suarum, antequam quidquSpiritus sancti ex eo tempore quo, ab ipso illuminatus, gratiam divinae cognitionis accepit. Et quia una voluntas, eadem est operatio sanctae Trinitatis, recte cum dixisset: Beatus es, Simon Bar Jona, id est, filius
Abbreviated transcription (Latin):
pensationis quã ꝓnobis suscepit. Sed nos neces.¬
se est tanto humilius diuinitatis eius alta ue¬
nerari: quanto illũ meminimus pnt̾a exal.¬
tatione ad humanitatis infina descendisse.
Si enĩ inter sacram̃ta incarnationis eiꝰ quib
redempti sumus potentiã diuinitatis qua cre.¬
ati sumus pia semꝑ mente recolimus: fit ut
ipsi quoq cũ petro suꝑnȩ beatitudinis mer-¬
cede donemur. Nam confitente illo xp̃m filit̃
dens autem iħc dixit. Beatus es sy mon bario¬
na. Constat gͦ: quia post uerã xp̃i confessi¬
onẽ uera beatitudinis p̃mia restant. Sed in ..¬
tueamur attenti quale quantũue sit nomen
rificat: ut huiꝰ etiã nos ueracit᷑ confitendo me-¬
reamur esse consortes. Beatus es inquit simon
bariona. Bariona syriace: latinȩ dicitꝰ filius
est animal. & ipse prudenti ac pra simplici¬
tate dñm sequebatur. memor illius p̃cepti.
qđ eũ suis condiscipłis ab eodẽ magistro sim¬

Expanded text:
pensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necespensationis quam pro nobis suscepit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infirma descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus, pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium dens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur attente, quale quantumve sit nomen onfessorem glorificat: ut hujus etiam nos veraciter eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius est animal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro sim
Abbreviated transcription (Latin):
appellat ad distictionẽ falsoꝵ deors. quos
uario delusa errore gentilitas. uł de mor.¬
tuis sibi hominib insticuit. uel maiori
dementia de insensibili inateria quos adoraret
creauit. Dequalib canit᷑ in psalmo. Simula.¬
era gentiũ argentũ ce aurũ. oꝑa manuũ ho¬
mnũ: os habent et ñ loquent᷑ &e cetera. No¬
tet autẽ dilectio ur̃a. quã miranda distinctio¬
ne sit factũ: ut cũ de utraq eiusdẽ dñi et
saluatoris nr̃i natura. ab ipso dño & a fideli
eius discipło esset ꝓferenda sententia. dominꝰ
ipse humilitatẽ assumptȩ humanitatis ꝓfite¬
atur. discipłs excellentiã diuinȩ ȩternitatiᷤ
ostendat: dñs de se qđ minus est. discipłs de
dño intimet quod maius est: dñs de se qđ
factus est propt̾ nos. discipłs declaret de dño
quia ipse est qui fecit nos. Sic & in eugł̃io
dñs multo crebrius se filiũ hominis quã filiũ
dĩ appellare consueuit: ut nos admoneat dis¬

Expanded text:
appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas vel de mortuis sibi homiuibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia, quos adoraret, creavit. De quibus canitur in psalmo: Simulacra gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostentet. Dominus de se quod minus est, discipulus de no intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos admoneat dis
Abbreviated transcription (Latin):
naason. quȩ peꝑit ei uadab & abiud
& eleazar & ithamar: uideatq ante
edictũ legis suꝑna ꝓuisione sacdota¬
lem regali iunctã iã fuisse ꝓgeniem.
ipsam quoq carnẽ de utraq dđ scili¬
cet & aaron stirpe susciꝑet. Unde &
in hac utraq tribu crisma ꝑ legẽ mi¬
um quasi rex & sacdos accepit: illum
indelicet de suo semine uenturũ p̃fi¬
gurans. qui & ꝓ nr̃a lib̾tate regis iure
pugnaret. & ꝓnr̃a absolutione panem
suȩ carnis offerret: Dix̃ aut̃ maria. Eece
ancilla dñi: fiat mͥ scđm u̾bũ tuũ. Qnͣta
cum deuotione humilitas: quȩ & angłi

Expanded text:
Naason, quae peperit ei Nadab, et Abiud, Naason, quae peperit ei Nadab, et Abiud, et Eleazar, et Ithamar . Videatque ante edictum legis, superna provisione sacerdotalem, regali junctam jam fuisse progeniem. ipsam quoque carnem de utraque, David scilicet et Aaron stirpe susciperet. Unde et in hac utraque tribu chrisma per legem myum quasi Rex et sacerdos accepit, illum videlicet de suo semine venturum praefigurans, qui et pro nostra libertate regis jure pugnaret, et pro nostra absolutione panem suae carnis offerret. Dixit autem Maria: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum. Quanta cum devotione humilitas, quae et an
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ aut dĩ filiꝰ ds̃ ñ est: aut quȩ dm̃ edi¬
dit quomͦ teothocos id est di genitrix
ñ ẽẽ potest: Et ecce elisabeth cognata
tua: & ipsa c̃cepit filiũ in senectute sua
Et hic m̃sis ẽ. sextꝰ illi quȩ uocatur ste.¬
rilis: quia ñ erit impossibile apud
dm̃ om̃e u̾bũ: Ne uirgo se parere pos¬
se diffidat. accipit exemplũ sterilis
anus pariturȩ: ut discat om̃ia deo
possibilia. etiã quȩ naturȩ ordini ui¬
dentur eẽ contraria: Siquẽ uͦ mouet
quomͦ beatȩ mariȩ cognatã dicat eli¬
sabeth. cum hȩc de domo dd. illa de
filiabꝰ aaron originẽ duxerit: animad¬
uertat ꝓauos earũ lib̾is in uicẽ nuptũ
traditis utrãq tribũ potuisse coniun.¬
gere: Cui si hȩc expositio forte ñsuffecit
contentiosu̾s in sistenti quasi hoc contͣ
int̾dictũ legis fieri nequiuerit: legat
exodũ ubi scriptũ ẽ: accepit aut̃ aarmm
uxorẽ elisabet filiã aminadab sororẽ

Expanded text:
ergo aut Dei Filius Deus non est, aut quae Deum ediergo aut Dei Filius Deus non est, aut quae Deum edidit, quomodo Θεοτόκος, id est, Dei genitrix non esse potest? Et ecce Elisabeth cognata tua et ipsa concepit filium in senectute sua. Et hic mensis sextus est illi quae vocatur sterilis, quia non erit impossibile apud Deum omne verbum. Ne virgo se parere posse diffidat, accipit exemplum sterilis anus pariturae, ut discat omnia Deo possibilia, etiam quae naturae ordine videntur esse contraria. Si quem vero movet quomodo beatae Mariae cognatam dicat Elisabeth, cum haec de domo David, illa de filiabus Aaron originem duxerit, animadvertat proavos earum liberis invicem nuptum traditis utramque tribum potuisse conjungere. Cui si haec expositio forte non suffecerit contentiosius insistenti, quasi hoc contra interdictum legis fieri nequiverit, legat Exodum, ubi scriptum est: Accepit autem Aaron uxorem Elisabeth filiam Aminadab sororem
Abbreviated transcription (Latin):
mine ante scła natũ. carnẽ in fine scłoꝵ
atq animã nullo peccati ponde pre
grauatã suscipiet: & de ut̾o uirginali
tanꝗͣ sponsus de thalamo suo ꝓcedet
in mundũ. Ideoq & qđ nascetur exte
sc̃m: uocabit᷑ filius dei Ad distinctionẽ
nr̃e scitatis. iħs singularit̾ sc̃s nascit᷑us
asseritur: Nos quippe & si scĩ efficimur.
ñtam̃ nascim᷑: quia ipsa naturȩ corrup¬
tibilis conditione constringim᷑. ut merito
cum ꝓpha gem̃tes singł̃i dicamꝰ: Ecce
enĩ in iniqͥtatibꝰ conceptꝰ sũ: & indelichᷤ
peꝑit me mat̾ mea: Ille aut̃ solus ue¬
racit̾ sc̃s ẽ: qui ut ipsã conditionẽ na¬
turȩ corruptibił uinceret. ex cõmyati¬
one carnalis copulȩ conceptꝰ ñ est
Sẽm in quit uocabit᷑ filiꝰ dei. Quid hic
dicis nestoriane: qui beatã mariã dei
negans eẽ genitricẽ aꝑte niteris re¬
pugnare ueritati: ecce dĩn dix̃ suꝑ¬
uenturũ: dĩ filiũ nasciturũ Quomͦ

Expanded text:
a natum, carnem in fine saeculorum atque animam nullo peccati pondere gravatam suscipiet, et de utero virginali, tanquam sponsus de thalamo suo, procedet in mundum. Ideoque, et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Ad distinctionem nostrae sanctitatis, Jesus singulariter sanctus nasciturus asseritur. Nos quippe et si sancti efficimur, non tamen nascimur, quia ipsa naturae corruptibilis conditione constringimur. Ut merito cum Propheta gementes singuli dicamus: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Ille autem solus veraciter sanctus est qui, ut ipsam conditionem naturae corruptibilis vinceret, ex commistione carnalis copulae conceptus non est. Sanctum inquit vocabitur Filius Dei. Quid hic dicis, Nestoriane, qui beatam Mariam Dei negans esse genitricem, apertam niteris impugnare veritatem? Ecce Deum dixit superventurum, Dei Filium nasciturum. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uł calore solis quantũ sufficit reficitur:
sed ipse soł ardor ne ferri nequeat int̾¬
posito uł nubiculo leui uel quolibet
alio corpore temꝑatur: Beata itaq uir¬
go. quia quasi purꝰ homo om̃ẽ plenitu¬
dinem diuinitatis corporalit̃ caꝑe neqͥ¬
bat uirtꝰ ei altissimi obũbrauit: id est
incorporea lux diuinitatis corpꝰ inea
suscepit humanitatis: De quo pulchre

Expanded text:
vel calore solis quantum sufficit reficitur, vel calore solis quantum sufficit reficitur, sed ipse solis ardor, ne ferri nequeat, interposita vel nubecula levi, vel quolibet alio corpore temperatur. Beatae itaque Virgini, quia quasi pura homo omnem plenitudinem divinitatis corporaliter capere nequibat, virtus Altissimi obumbravit, idincorporea lux divinitatis, corpus in ea suscepit humanitatis. De quo pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
narũ tante se uirtuti mancipare eura¬
uit: iure singłari p̃cȩt̾is fęminis beati¬
tate meruit excellere Quomͦ inquit
uidelicet obsequii cui subdat᷑ inqͥrens.
ñ aut̃ signũ cui credat flagitans Neq
enĩ decebat electã generando deo unrgi¬
nem dubiã diffidentia. s prudentia
cautã existere: quia nec facile poterat
homo nosse mysteriũ qđ in deo mane.¬
bat a scłis absconditũ. Quia gͦ legerat
ecce uirgo inutõ habebit & pariet filiũ
s quomodo id fieri posset ñ legerat: me-¬
rito credula his quȩ legerat sciscitat᷑ ab
scĩ quo impleris oꝑe concipies Erit inte
conceptio: libido ñ erit Concupiscentiȩ
ñ erit estus: ubi umbrã faciet sp̃s sc̃s
Uerum in eo qđ ait & uirtꝰ altissimi ob-¬
umbrabit tͥ: pot̾ etiã incarnati salua¬
toris utraq natura designari Umbra
quippe alumine solet & corpore for¬
mari. Et cui obumbratur. lumine qͥdẽ

Expanded text:
narum tantae se virtuti mancipare curanarum tantae se virtuti mancipare curavit, jure singulari prae caeteris feminis beatitate meruit excellere. Quomodo, inquit, sco. Ordinem videlicet obsequii cui subdatur inquirens, non autem signum cui credat flagitans. Neque enim decebat electam generando Deo virginem dubiam diffidentia sed prudentia cautam existere, quia nec facile poterat homo nosse mysterium quod in Deo manebat a saeculis absconditum. Quia ergo legerat, Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium, sed quomodo id fieri posset non legerat, merito credula iis quae legerat, sciscitatur ab sancti quo impleris, opere concipies. Erit in te conceptio, libido non erit. Concupiscentiae non erit aestus, ubi umbram faciet Spiritus sanctus. Verum in eo quod ait, Et virtus Altissimi obumbrabit tibi, potest etiam incarnati Salvatoris utraque natura designari. Umbra quippe a lumine solet et corpore formari. Et cui obumbratur, lumine quidem
Abbreviated transcription (Latin):
libꝰ. & inuniu̾sa ꝑorbe multiplicat᷑ pa¬
riter & confirmat᷑ eccłia. Domũ nãꝙ
iacob uniu̾sã eccłiã dic̃. que uel bona
radice nata. uł cum oleaster eẽt merito
tam̃ fidei in bonã ẽ inserta oliuã: quã
pꝰ triumphũ passionis alloqͣͥns saluator
ait. Qͥ timetis dñm laudate eũ: unisũ¬
teporis ubis magnꝰ extiturꝰ iħs. filiꝰ altis.¬
simi uocandꝰ. sceptrũ dd accepturꝰ & indo¬
mo iacob regnaturꝰ asserit᷑. quia iuxta
qđ heretici sapiunt atq aueritate desi¬
piunt xp̃s ante mariã ñ fuerit: s quia
homo assũptꝰ in dm̃ clarificatus ẽ eacla¬
ritate. qua u̾bũ di habuit priusꝙͣ mun¬
dus ȩẽt apud patrẽ: hoc ẽ. ut idem filii
nom̃. eandẽ xp̃i ꝑsonã homo cũ deo
plenꝰ grã & ueritate sortiret᷑. Dix̃ aut̃ ma¬
ria ad angłm. Quomͦ fiet istud. qm̃ uirũ
ñ cognosco: ꝓpositũ suȩ m̃tis reuerenter
exposuit: uita uidelicet unginalẽ sedu¬
cere decreuisse. Quȩ quia prima femi¬

Expanded text:
orbem multiplicatur pariter et confirmatur Ecclesia. Domum namque Jacob totam Ecclesiam dicit, quae vel de bona radice nata, vel cum oleaster esset, merito tamen fidei in bonam est inserta olivam. Quam post triumphum passionis alloquens Salvator ait: Qui timetis Dominum, laudate eum; univertemporis verbo magnus exiturus Jesus, Filius Altissimi vocandus, sceptrum David accepturus, et in domo Jacob regnaturus asseritur, quia, juxta quod haeretici sapiunt, atque a veritate desipiunt, Christus ante Mariam non fuerit: sed quia homo assumptus in Deum, clarificatus est ea claritate, quam Verbum Dei habuit, priusquam mundus esset, apud Patrem. Hoc est, ut idem filii nomen eamdem Christi personam, homo cum Deo plenus gratia et veritate sortiretur. « Dixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? Propositum suae mentis reverenter exposuit, vitam videlicet virginalem se ducere decrevisse. Quae quia prima femi
Abbreviated transcription (Latin):
sedẽ dauid patris eiꝰ asseuerant. Qui enĩ. f.¬
eundẽ ipsũ patrẽ hab̾e dđ quẽ filium
altissimi uocari ꝓnuntiat: induabꝰ utiq
naturis unã xp̃i ꝑsonã demonstrat.
Accepit aut̃ sedẽ dd: ut nimirũ gentẽ
cui dauid qͦndã & filii eiꝰ temporał regni
gubnacła p̾buert. ipse ꝑpetuũ uocaret
ad regnũ: qđ eis paratũ est aborigine
mundi. Et regnabit in domo iacob in
et̃num: & regni eiꝰ ñerit finis. Mult

Expanded text:
avid patris ejus asseruerant. Qui enim eumdem ipsum patrem haberet David, quem Filium Altissimi vocari pronuntiat, in duabus utique naturis unam Christi personam demonstrat. Accepit autem sedem David, ut nimirum gentem, cui David quondam et filii ejus temporalis regni gubernacula praebuerunt, ipse perpetuum vocaret ad regnum, quod eis paratum est ab origine mundi. Et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad se primo uenientẽ tanta laude
dignũ putauit ut diceret. ecce uere isrłi¬
ta inquo dolus ñ est. Si ñ iustos uocaret
petrũ & andream in apłatus arce it habe¬
ret: qui quanto amore iusticiȩ fraglaue¬
rint. docuerunt: cũ ad testimoniũ pcur¬
soris continuo dñm uidere &e audire qa¬
uisi sunt. Quo modo gͦ non uenit uocar
iustos sed peccatores: nisi quia lucas he
referens aꝑtius dicit. non ueni uocare ui¬
stos s peccatores in penitentiã & Dm̃s ñiqꝙ
electos ad regnũ cȩleste dñs uocat: qͦs pec¬

Expanded text:
nientem tanta laude dignum putavit, ut diceret: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Si non justos vocaret, Petrum et Andream in apostolatus arce non haberet, qui quanto amore justitiae flagraverint, docuerunt cum ad testimonium praecursoris continuo Dominum videre et audire gavisi sunt. Quomodo ergo non venit vocare justos, sed peccatores, nisi quia, sicut Lucas haec referens apertius dicit, Non veni vocare jussos, sed peccatores in poenitentiam ? Omnes namque electos ad regnum coeleste Dominus vocat, se
Abbreviated transcription (Latin):
morauit ioħes. Sed nos in p̃senti. qr ser¬
mo claudendus ẽ: unũ ioħis testimoni¬
um cõmemorasse sufficiat. Et cũ darent
inquit quatuor animalia głam & hono¬
rem & benedictionẽ sedenti suꝑ thronũ.

Expanded text:
moravit Joannes; sed nos in praesenti, quia sermoravit Joannes; sed nos in praesenti, quia sermo claudendus est, unum Joannis testimonium commemorare sufficiat: Et cum darent, inquit, quatuor animalia gloriam et honorem, et benedictionem sedenti super thronum,
Abbreviated transcription (Latin):
ci. luce. & ioħis eugłia quȩ deinceps greca
lingua ediderunt. mox in latinũ transfu¬
dere sermonẽ. quatinꝰ hȩc om̃s ꝑorbẽ na¬
tiones legere & intelligere possent. Testat᷑
dũ sub figura quatuor animaliũ admi¬
rabiles om̃ium eugłistarũ uirtutes quas
cȩlesti uisione didicerat. plenissimo ser-
unus exeis: & ipse uisione doctus spirita¬
li int̾ prima eccłȩ sacram̃ta eođem euan¬
głistarũ facit m̃tionẽ. Tantȩ quippe dig¬
nitatis erant qui redẽptoris nr̃i facta ce
dicta scribendo memoriȩ tradidunt: ut
cõmendandi. Tante erant dignitatis. ut
utriusq testam̃ti scriptura eis merito tes¬
timoniũ daret: eoꝵq głam cȩli ciues nõ
ante ex ortũ tantũ eoꝵ. uerũ etiã post in¬
choatũ uel expletũ sc̃issimi munus oꝑis
hominib ad memoriã referrent. & quanti
apud diñ habeant᷑ ostendent. Multa gͦ de
illis hiczechiel: multa eximius eoꝵ cõme¬

Expanded text:
ci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca ci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, quatenus haec omnes per orbem nationes legere et intelligere possent. Testaturdum sub figura quatuor animalium admirabiles omnium Evangelistarum virtutes, quas coelesti visione didicerat, plenissimo sermounus ex eis, et ipse visione doctus spirituali, inter prima ecclesiae sacramenta eorumdem evangelistarum facit mentionem. Tantae quippe erant dignitatis illi qui Redemptoris nostri facta et dicta scribendo memoriae tradiderunt, unt testimonio commendandi. Tantae erant dignitatis, ut utriusque Testamenti Scriptura eis merito testimonium daret, eorumque gloriam coeli cives non ante exortum tantummodo eorum, verum etiam post inchoatum vel expletum sanctissimi munus operis, hominibus ad memoriam referret, et quanti apud Deum habeantur ostenderent. Multa ergo de illis Ezechiel, multa eximius ipsorum comme
Abbreviated transcription (Latin):
cui insertus ẽ. docet. Docet & ipsa gens ȩtͥi¬
opũ: quã de finib terre ultimis adscẽ eccłȩ
societatẽ p̃dicando conũtit. ablutãq fonte
baptis matis de fusca formosã reddidit. qͥa
uicioꝵ nigredine exuit. ac uirtutũ deco¬
rauit ornatu. Docet ipsũ eugłiũ: inqͦ seri.¬
bendo noui testam̃ti consecrauit exordiũ.
Cui speciali priuilegio donatũ ẽ: ut do¬
minicȩ incarnationis mysteria quȩ cun¬
ci a scło ꝓpħȩ futura p̃cinebant. ipse pri-¬
mus omium iã facta descripserit. & cre-¬
dentib legenda trans miserit. Quod uide.¬
licet ȩugłium ad edificandã ȩccłe fidẽ pri¬
mitiue quȩ ex hebreoꝵ maxime populo
collecta est: hebreo sermone composuit.
Dilatata autẽ ꝑ oebẽ eccłia. & grecis ac bar¬
baris ad eiusdẽ fidei unitatẽ confluentib.
curauert̃ p̃sules fideliũ. ut idẽ ȩtiã in la
tinũ transferret᷑ eloquiũ: quomͦ etiã mar¬

Expanded text:
cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethicui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de finibus terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum decoravit ornatu: docet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut dominicae incarnationis mysteria, quae cuncti a saeculo prophetae futura praecinebant, ipse primus omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta est, Hebraeo sermone composuit. Dilatata autem per orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus, curaverunt praesules fue transferretur eloquium: quomodo etiam Mar
Abbreviated transcription (Latin):
iustos. ut magis magisq iustificent᷑. Quãus
&e ita recte possit intelligi qđ ait. ñ ueni
uocare iustos sed peccatores: quia non illos
uocauerit qui suã iusticiã uolentes consti¬
tuere iusticiȩ di non sunt sub iecti sed eos
potius. qui fragilitatis suȩ consciĩ ñ erubes¬
cunt ñ erubescunt confiteri qr in multis
offendimus om̃s. Si quos autẽ & de illis
qui fallaces sunt iusti eorrectos uocat adue.¬
niam. etiã in illis implebit᷑ eius sermo qr
ñ uenerit uocare iustos sed peccatores: idł÷
ñ elatos s humiles. ñ de sua iusticia infla¬
tos. sed ei qui iustificat impios deuota m̃¬
te substratos. Nam & tales ubi conũtunt᷑:
nequa quã se iustos s peccatores necesse ẽ.
sincero corde testent᷑. Libet aũt meminisse¬
fr̃s mer ad quantã dñs arcẽ iusticiȩ matħm
qu̾e de publicanis actib elegit ut sp̃e remis¬
sionis peccatorib ampliaret ad uexerit. Qua¬
lis namq sit factus: ipse apłoꝵ numerus

Expanded text:
gisque justificentur. Quamvis et ita recte possit intelligi quod ait: Non veni vocare justos, sed peccatores, quia non illos vocaverit qui, suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, sed eos potius qui fragilitatis suae conscii non erubescunt profiteri, quia in multis offendimus omnes. Si quos autem et de illis qui fallaciter sunt justi correctos vocat ad veniam, etiam in illis implebitur ejus sermo, quia non venerit vocarenon elatos, sed humiles, non de sua justitia inflatos, sed ei, qui justificat impium, devota mente substratos. Nam et tales, ubi convertuntur, nequaquam se justos, sed peccatores, necesse est sincero corde testentur. Sequitur: Isimi, ad quantam Dominus arcem justitiae Matthaeum, quem de publicanis actibus elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus
Abbreviated transcription (Latin):
tui: est oculus tuus. Corpus quippe dic̃
oꝑa quȩ palam cunctis apparent: ocu¬
lum uero ipsam m̃tis intentionẽ quȩ
oꝑat᷑. & de cuiꝰ merito eadẽ oꝑa lucis
an tenebrarũ sint oꝑa discernunt᷑. sicut
ipse consequent̃ exposuit dicens. Si ocu¬
lus tuus fuerit simplex: totũ corpus tu-¬
um lucidũ erit. Si autẽ nequã fuerit:
ȩtiã corpus tuũ tenebrosũ erit. Si pura
inquit rectaq intentione quȩ potes
agere bona studueris. lucis ꝓfecto sunt
oꝑa quȩ facis: etiã si corã hominib inꝑ¬
fectionis aliquid hab̃e uideantꝰ: qm̃ diu¬
gentib dm om̃ia cooꝑantur in bonũ:

Expanded text:
tui est oculus tuus. Corpus quippe dicit tui est oculus tuus. Corpus quippe dicit opera quae palam cunctis apparent; saeculum vero ipsam mentis intentionem, qua operatur, et de cujus merito eadem opera lucis an tenebrarum sint opera, discernuntur, sicut ipse consequenter exposuit, dicens: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit; si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit. Si, inquit, pura rectaque intentione quae potes agere, bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiam si coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in
Abbreviated transcription (Latin):
ostendens & si supra dixerit nullũ¬
generationi nequã nisi signũ ione dandũ.
nequaquã tamen lucis suȩ claritatẽ fideli¬
bus occultandã. Ipse quippe lucernã accẽ¬
dit: qui testam humanȩ naturȩ flamina
suȩ diumitatis impleuit. Quã ꝑfẽcto lucer¬
nã nec credentib abscondere nec modio
supponere: hoc est sub mensura legis in¬
cludere. uel intra unius uideẽ gentis ter¬
minos uoluit cohibere: sed supra cande¬
labrũ inquit. ut qui ingrediunt᷑ lum̃
uideant. Candelabrũ eccl̃am dixit. cui¬
lucernã suꝑposuit: quia nr̃is in fronti¬
bus fidẽ suȩ incarnationis affixit: ut qui
eccłam fidelit̃ ingredi uoluerint. lum̃ ue¬
ritatis palam queant intueri. Qua sentẽ
quęrentes ext̃ĩus. aꝑtã lucis ianuã nolue¬
III. rint intrare credendo. Deniq p̃cepit. ne
oꝑa tantũ mͦ: sed ut cogitationes & tpsas etrã
cordis intentiones mundare et castigare
meminerint. Nam sequit᷑. Lucerna corꝑiꝰ

Expanded text:
ostendens etsi supra dixerit nullugenerationi nequam nisi signum Jonae dandum, nequaquam tamen lucis suae claritatem fidelibus occultandam. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit. Quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Sed supra candelabrum, inquit, ut qui ingrediuntur, lumen videant. Candelabrum Ecclesiam dilucernam superposuit, quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sententquaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. Denique praecipit ne opera tantummodo, sed et cogitationes, et ipsas etiam cordis intentiones mundare et castigare meminerint. Nam sequitur: Lucerna corporis