comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tores .s. gaiꝰ cesar & octauianus ⁊ augustuꝰ
ritu uiu̾ent: ⁊ patͥis c̾imoniis deseruirent.
tionib tam gentiliũ ꝙͣ uidõꝵ fiebat obno¬
xius. has gͥ ꝑsecutiones hii qui galathas de¬
pͣuau̾ant declinare cupientes circũcisionem
ꝓ defensioue discipłis ꝑsuadebant. Nam nͨ
iudĩ ꝑsequi eos pot̾ant. nec gentiles quoᷤ ui¬
debant ⁊ ꝓselitos circuncide̾. ⁊ ipõs legalia ob¬
seruare. Neꝙ enim qui circunciduntur

Expanded text:
 Octavianus, et Augustus, ritu viverent, et patriis caeremoniis deservirent. tionibus tam gentilium quam Judaeorum fiebat obnoxius. Has igitur persecutiones hi qui Galatas depravaverant declinare cupientes, circumcisionem pro defensione discipulis persuadebant. Nam nec Judaei persequi eos poterant nec gentiles quos videbant et proselytos circumcidere, et ipsos legalia observare. Neque enim qui circumciduntur
Abbreviated transcription (Latin):
filii libe que sursum ẽ que est mat᷑ nr̃a. filii
uͦ carnis sunt t̾rena ierłm que seruit cum fili¬
is suis. Et sic̃ ysaac ñ meruit ut nascitutꝰ ꝑꝓ¬
mitt̾et᷑. sic & isti. s sola grã ꝓmissa ẽ ers. aͦ da¬
ta filioꝵ adoptio. Idõq cõgruent̃ ait uocabr̃.¬

Expanded text:
filii liberae quae sursum est, quae est mater nostra. Filii vero carnis sunt terrena Jerusalem quae servit cum filiis suis: et sicut Isaac non meruit ut nasciturus promitteretur, sic et isti: sed sola gratia promissa est eis, et data filiorum adoptio. Ideoque congruent
Abbreviated transcription (Latin):
frĩb ita potest intelligi .i. esau ꝓficiet fr̃i
suo iacob ꝑsequendo eũ. Soni enim exafflicꝰ¬
tionib maloꝵ ꝓficunit. dum eoꝵ patien¬
tia ex̾cetur. Nel ad litt̾am ħ ⁊̃ alit̃ potest di¬
ci. quia idumei qui de esau descend̾unt.

Expanded text:
fratribus ita potest intelligi, id est Esau proficiet fratri suo Jacob persequendo eum; boni enim ex afflictionibus malorum proficiunt, dum eorum patientia exercetur. Vel ad litteram, hoc etiam aliter potest dici, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ris ur̃i quẽ .s. unitari debemus. si uolumꝰ eẽfi
lii. Et nota quia ꝓmissio fcã sarre ostendit
N qd̃ ꝓpt̾ genus mullus saluatur. cum ism̾ael
de abraham natus reꝓbatus sit. de eodysaac
natus. sola grã ẽ saluatus. Ista uͦ ꝓmissio fcã
rebecoe ostendit ꝙ ꝓpt̃ nullum m̾icum suũ
ł parentum aliquus eligitur. s sola gr̃a. Hi¬
gilantissime gͥ ait ex ino cõcubitu. ne pat̾¬
nis m̾itis ł mat̾nis tͥbueretur. ꝙ alt̾ malus

Expanded text:
debemus, si volumus esse filii Dei. Et nota quod promissio facta Sarae ostendit quod propter genus nullus salvabitur, cum Ismael de Abraham natus reprobatus sit, de quo eodem Isaac natus sola gratia est salvatus. Ista vero promissio facta Rebeccae, ostendit quod propter nullum meritum suum, vel parentum aliquis eligitur, sed sola gratia. Vigilantissime igitur ait, ex uno concubitu, ne paternis meritis vel maternis tribueretur, quod alter bonus,
Abbreviated transcription (Latin):
tur .i. ĩpleri ĩtellig̾e¬
tur scd̾m electionem.
git. sicut p̃uidit. nõ
sindebitum t̾itoꝵ.
quia eligendoᷤ ipẽ fa
rum dictũ fuisse hic ostũdit. Qiͣ dico s̃ ꝓ p̃¬

Expanded text:
t impleri intelligeretur secundum electionem, git sicut praevidit, non debitum meritorum, quia eligendos ipse fecrum dictum fuisse hic ostendit. Quasi dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ ppłoꝵ .i. credentiũ & ñ crelentiũ. fue¬
rũt tñ boni a fideles. de esau: ꝙ ꝓbat iob. qͥ
finit de filie esau. Quintus ab abraham.h
ꝑefilii dei. s quid fi¬
nis .i. qui sola dei ꝓmissioẽ:¬

Expanded text:
um, id est credentium, et non credentium. Fuerunt tamen boni et fideles de Esau quod probat Job, qui fuit ex filiis Esau, quintus ab Abraham, pere filii Dei, sed qui sest qui sola Dei promissio
Abbreviated transcription (Latin):
ostñdit legem ñ eẽ pecc̃m. s uidicẽ peccĩ. quͣare
utelligr᷑ legem ad hoc datã eẽ. ñ ut peccm̃ inse¬
teret᷑ ł extirparet᷑. s cm̃ ut demonstrarecur.¬
tum uinci non possit: ip̃a reatus sollicitudine
ad ꝑcipiendam grãm cõu̾ceretur. Qd̾ aũ ꝑlegẽ
notum sit pectm̃: ostendit in parte. Nam cõ

Expanded text:
ostendit legem non esse peccatum, sed indicem peccati. Quare intelligitur legem ad hoc datam esse, non ut peccatum insereretur, vel exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur vinci non possit, ipsa reatus sollicitudine, ad percipiendam gratiam converteretur. Quod autem per legem notum sit peccatum ostendit in parte. Nam co
Abbreviated transcription (Latin):
qr uidebat᷑ culpasse
legem. dicendo passio¬
& eand̾ uocando legẽ¬
mortis os uetustãcem
lecta fomitẽ insanie.
furori maincheoꝵ sub¬
ministrart̃. Manichei
eiũ legẽ moysi dicũt
ñ adõ datã. & eam:
eunͣngłio cõtrariam
docum eisagit᷑ p̃lictis testimoniis apłi q̃ ñ in¬
celligunt: conãtur cõiũce catholicas. Qd̃ igit᷑
sensit apłc posse intelligi opponit. ut a hoc se
intellexisse neget. & legem legis ip̃iꝰ laude de
peccm̃ ẽ .i. docens ł faciens peccare. ł tał ꝑ qͣ do¬
nata p̾cauit auc̃tor eius: qiͣ malerei: Absit.
Non enĩ lex mala ẽ s potius bona. qr peccm ñ
prius nesciebant᷑ q̾dam s eẽ pecc̃a. ł adeo eẽ gͣ¬
uia. ł ẽẽ pumenda. Nongͦ adeo pꝰ cognoui pec¬

Expanded text:
 videbatur culpasse legem dicendo passioet eamdem vocando legemortis et vetustatem lecta fomitem insaniae furori Manichaeoministrarent. Manichaei enim legem Mosi dicunt non a Deo datam, et eam elio contrariam do cum eis agitur, praedictis testimoniis Apostoli quae non intelligunt, conantur convincere Catholicos. Quod ergo sensit Apostolus posse intelligi, opponit, ut et hoc se intellexisse neget, et legem legis ipsius laude defpeccatum, id est docens vel faciens peccare. Vel talis pro qua donata peccavit auctor ejus, quasi malae rei? Absit! non enim lex mala est, sed potius bona, quia peccatuprius nesciebantur quaedam vel esse peccata, vel adeo esse gravia, vel esse punienda. Non ergo adeo prius cognovi pec
Abbreviated transcription (Latin):
ego moneo uos. ei aũ.
s. dõ tͥnitaci. qui potẽs
ẽ uos ꝯfirmare. in fi¬
de ꝑfecta. sit honor &
gła. a quo solo omĩa¬
bona sunt. in quo epłe
notatursũma. quia
hic principalit̃ apłs ĩ¬

Expanded text:
 moneo vos. Ei autem, t Deo Trinitati, qui potens est vos confirmare in fiperfecta, sit honor et gloria, a quo solo ombona sunt. In quo Epistolae, notatur summa, quia hoc principaliter in
Abbreviated transcription (Latin):
bat aple de uideis. cõ¬
solatur dolorem suũ.
innuens scriptũ nõ
omnes eẽ saluandos. s tm̃ similes ysaac. ut il¬
lis solis cõdoleat qui non credidunt: possunt
tam̃ cred̾e̾. De quib sĩ est ualdedolendum. qr
ñ sunt p̃destinati aduitam. Quis enĩ plangat
eum: qui olim mortuus habetur: Hosuamꝙ
olim deus. ñ saluandos decreuit p̾scius. ñ ꝑso¬
narũ acceptor. Nullum enim dampnat añꝙͣ
peccet. nullum coronat añꝙͣ uincat: s p̃scien¬
tia difinicũ ht̃. qualis uniꝰ cuiꝰq sit uoluntas¬
futura ex qua dampnetur. ł coronetur. Qliͣ¬
uidei non credunt in saluatorem: unde mͥ do¬
lor est. S hoc est inquit ꝙ deus dix̃ fut᷑m. ut ñ
om̃s filii carnus suit sein abrahe. s qui fidẽ ha¬
bent ꝑ qm̃ natus ẽ ysaac. Et hoc ẽ. Iudei ñ cre¬
ẽꝑmissio dĩ: & si ñ om̃s salui sunt. Quamuᷤᷤ
enim quidam ex eis errau̾int. tam̃ illi qui sunt
ueri isrłi̾te saluantur ut ꝓmissum erat. Et hoc

Expanded text:
bat Apostolus de Judaeis, cosolatur dolorem suum, inveniens scriptum non omnes esse salvandos, sed tantum similes Isaac, ut illis solis condoleat qui non crediderunt. Possunt tamen credere: de quibus non est valde dolendum, quia non sunt praedestinati ad vitam. Quis enim eum qui olim mortuus habebatur; hos olim Deus salvandos non decrevit praescius, non personarum acceptor. Nullum enim damnat antequam peccet, nullum coronat antequam vincat; sed praescientia definitum habet, qualis unicuique futura sit voluntas, ex qua damnetur vel coronetur. Quiudaei non credunt in Salvatorem, unde mihi dolor est: sed hoc est, inquit, quod Deus dixit futurum, ut non omnes filii carnis sint semen Abrahae, sed qui fidem habent, per quam natus est Isaac: et hoc est, Judaei non crepromissio Dei, etsi non omnes salvi sint Quamvis enim quidam ex eis erraverint, tamen illi qui sunt veri Israelitae salvantur, ut promissum erat. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
&s diutes ꝑ morte s¬
sepulchrum eius gło¬
sum. ⁊ ⁊̃ tradidi quia
cia die. ut ea potesta¬
te credatur nosposse
suscitare. ⁊ hoc clixi. ẜ.¬
scͥpt̃. Inquit enĩ osee
surgemus. & iuuemꝰ in conspectu eius. si aũ
mortuus & sepultus resurrexit: ne dubicetis
mortuos oo sepultos resurg̾e. ⁊ s̃ tradidi quia
uisus ẽ post resurrectionem cephe . ĩ. petro. pꝰ¬
ꝙ ꝑ sinedochen accipr̃. uͥ it. pars maior ẽ aut
ñ ego uos xͦii. elegi. cum tñ os uidas de electis

Expanded text:
ites pro morte ssepulcrum ejus gloEt etiam tradidi, quia ia die, ut ea potestate credatur nos posse suscitare. Et hoc dixi: sius Inquit enim Oseesurgemus, et vivemus in conspectus ejus . Si autem mortuus et sepultus resurrexit, ne dubitetis mortuos et sepultos resurgere. Et etiam tradidi, quia visus est, post resurrectionem, Cephae, id est Petro, p synecdochen accipitur. Ubi enim pars major est aut Nonne ego vos duodecim elegi , cum tamen Judas de electis
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓ sua necessitate. s
pro peccĩs nr̃is. ⁊ hoc
dico scd̾m scripturas
uet̾is cestam̃ti: que
ram cecinerunt. Nñ
ysaias. Nt ouisad oc¬
cisionem ductus est.
⁊ itẽ tolletur a terra:
uica eins. ab iniqui¬
tatib ppłi mei: duc¬
tus est ad mortem. ⁊
⁊̃ tradidi quia sepul¬

Expanded text:
ecessitate, sed pro peccatis nostris. Et hoc dico, secundum Scripturas Veteris Testamenti, quae ram cecinerunt. Unde Isaias: Ut ovis ad occisionem ductus est . Et item: Tolletur a terra vita ejus ab iniquitatibus populi mei . Ductus est ad mortem; et etiam tradidi quia sepul
Abbreviated transcription (Latin):
potes hoc fac̾e. tu dico: hñs fidem rectam
⁊ bonam ꝯsciãm. ne docens erubescas. ina¬
le uite cõscius. ł rubescibile it. est aliud ag̾e
⁊ aliud p̃dicare.

Expanded text:
potes hoc facere. Tu dico, habens fidem rectam, et bonam conscientiam, ne docens erubescat malae vitae conscius. Erubescibile enim est aliud agere, et aliud praedicare.
Abbreviated transcription (Latin):
lex uiri & rursũ in hac te ꝓpt̾ quã similitudo
uiducta fuit. simiłr tͥa . s. anima. peccm̃. lex.
hoc solum hic diu̾sũ ẽ ꝙ in illa uir moritur.
nãq passionib ip̃a anima moritur. que iã
seruit mñte legi dĩ: ꝙͣuis ip̃e passiones nõdũ
mortue sint ꝙͣdiu carne seruit legi pecc̃i. sie¬
stat gͦ adhuc aliquid ei qui ẽ sub grã. qd̾ eum
tñ non iuncat. nec captuum diicat. Sequit᷑.
Quid gͦ: Hic querit᷑ utrũ ipã lex sit mala.

Expanded text:
lex viri, et rursum in hac propter quam similitudo inducta fuit, similiter tria, anima, peccatorum lex. Hoc solum hic diversum est, quod in illa vir moritur, namque passionibus ipsa anima moritur quae jam servit mente legi Dei, quamvis ipsae passiones nondum mortuae sunt, quandiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum tamen non vincat, nec captivum ducat. Quid ergo? Hic quaeritur utrum ipsa lex sit mala,
Abbreviated transcription (Latin):
cio. Nel lex mortisiõ
dicta ẽ. qr peccãtes
int̾fic̾. & reospunit:
in qͣ lege detinebam᷑.
mur. Soluti sumꝰ di¬
co. ita ut seruiamꝰ ĩ
tustate lict̾e. i seruia¬
mus oꝑib nͣoui hoĩs¬

Expanded text:
 Vel lex mortis ideo dicta est, quia peccantes interficit, et reos punit. In qua lege detinebamur,mur. Soluti sumus, dico, ita ut serviamus in tustate litterae, id est serviamus operibus novi ho
Abbreviated transcription (Latin):
erbum sa
bens mali di¬
cere de nobis.
minis suis su¬
uditos ẽẽ in
omĩb placen¬
tes. non con¬
tradicentes.¬
ꝑtinot occidunt. quomͦ male uiuendo. malum ex¬
emplum p̃bendo. ⁊Liendens enim oius p̃positũ.
suum male uiuentẽ. ocłos a regłis diñ declinan¬
tem. ⁊ in hominẽ intendentem incipit dr̃e apd
se. si p̃positus meus sic uiuit. ego qui sum. qui ũ
faciam ꝙ ille facit. Om̃is gͦ qui male uiuit in cõ¬
spectu eoꝵ: quib p̃positus ẽ: qnͣtum in ip̃o ẽ: occi¬
dit eos. iõ seruo dei eminenti in menbris surami¬

Expanded text:
erbum sanbens malum dicere de nobis. minis suis subditos esse, in omnibus placentes, non contradicentestinet, occidunt. Quomodo? male vivendo, malum exemplum praebendo. Attendens enim ovis praepositum suum male viventem, oculos a regulis Dei declinantem et in hominem intendentem, incipit dicere apud se: Si praepositus meus sic vivit, ego quis sum qui non faciam quod ille facit? Omnis ergo qui male vivit in conspectu eorum quibus praepositus est, quantum in ipso est, occidit eos. I
Abbreviated transcription (Latin):
uunt. Mali emm pasto¬
res: ñ parcunt ouib. qͥ
ñ mͦ languentes ⁊ errau¬
tes ñ curant. s I forces
⁊ pingues necant qͣnt̃

Expanded text:
unt mali enim pastores non parcunt ovibus, qui non modo languentes et errantes non curant, sed etiam fortes et pingues necant quantu
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ. ⁊ ꝑsordicla paᷤ
sio ẽ ꝙͣ receꝑunt in
sua: iundicantes
deum .i. undictam dei sustinentes in sũose
xii .s. deformitatẽ oꝑantes. Et nota ꝙ dixit
oportusse eos istã m̃cedẽ reciꝑe hͥ utiq udeᷤᷤ
causam ꝓpt᷑ ꝙͣ tͣcliti sunt sine ulla ambigu¬
itate monstratã. Dixit enĩ ꝙ mali añ fẽcis¬
sent: & postea adiuuxit. ꝓpt̾ea tͣlidit: ⁊ cͥ

Expanded text:
sordida est sio quam receperunt. In sua vindicantes Deum, id est vindictam Dei sustinentes in suo sexu, scilicet deformitatem operantes. Et nota quod dicit eos oportuisse istam mercedem recipere. Hic utique vides causam propter quam traditi sunt sine ulla ambiguitate monstratam. Dixit enim quid mali ante fecissent, et postea adjunxit: Propterea tradidit, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
in alia cadũt. ꝓhoc aũ¬
ꝙ dic̃ sic̃. penam pecc̃o
assimulat. ut sic̾ pec¬
cauerunt in sensu dei
arbitrantes deũ nesci¬
re mala sua. sic puni¬
cisunt in ꝓpͥo sensu. ⁊¬

Expanded text:
hoc audicit, sicut, poenam peccato assimilat, ut siccaverunt in sensu Dei, arbitrantes Deum nescire mala sua, sic puniti sunt in proprio sensu.
Abbreviated transcription (Latin):
dimiitenda. scd̾m car¬
nem cogito: ut ꝑ car¬
nali cõmodo ꝓposuerĩ
& qr ñ erat dimiserĩ:
ut ꝑ has cãs. sic ap̃me.¬
i. in intentione mea. ẽ.
& non . l. affirmatio &¬
negatio. de eodẽ .i. men
ostendens se non leuit̾ s ex consilio fecisse. necm̃
ticum eẽ. ꝙ ñ erat in intentione sua cum illud
dixit alit̾ facete. Non .it. ẽiudicandus iñ dax qͥ
dic̾ fassum: ꝙ putat uer̃. quia qnͣtũ in se ẽ ñ
fallit. s fallicur. eꝯͣ: Mentitꝰ ille qui dic̃ uer̃:

Expanded text:
dimittenda, secundum carnem cogito, ut pro carnali commodo proposuerim, a non erat, dimiserim, ut per has causas sit apst in intentione mea, est et non, id est affirmatio negatio, de eodem, id est ostendens se non leviter, sed ex consilio fecisse, nec mentitum esse, quia non erat in intentione sua cum illud dixit aliter facere. Non est enim judicandus mendax qui dixit falsum quod putat verum, quantum in se est, non fall
Abbreviated transcription (Latin):
correcti st̃. ⁊ hac con¬
est quoꝑdam uita¬
uos. ꝙͣ irem macedo
num erat añ uidere. Si gͦñ uit cum uo¬
luerit. ñ fuit ociosum. Intelligi enĩ uolebat ali¬

Expanded text:
correcti sunt, et hac conest quorumdam vitavos, quam irem Macedonnum erat ante videre: si ergo non ivit, cum voluerit, non fuit otiosum. Intelligi enim volebat ali
Abbreviated transcription (Latin):
mortem exempla pa¬
tientie. a sanguine
abel usq ad sangui¬
nem z acharie. qͦrũ
sanguinem dic̃ cdñs
ab eis exigendũ qui
li felicitate p̃polleant.⁊ in ea largitoris dĩ boni¬
tatem miscd̾iam ꝙ exꝑiantur. Denĩ adhuc eti¬
am subd̃. alia antiquoꝵ pacĩe exempla dicene.
ircuierunt

Expanded text:
mortem exempla patientiae a sanguine Abel, usque ad sanguinem Zachariae: quorum sanguinem dicit Dominus ab eis exigendum quili felicitate praepolleant, et in ea largitoris Dei bonitatem misericordiamque experiantur. Deinde adhuc etiam subdit alia antiquorum patientiae exempla, dicens: Circuierunt
Abbreviated transcription (Latin):
a̾t. ñ est tempus taliũ¬
rerum. aũ cledit dq̃ talia
ad uet̾em hoiẽm ꝑtinen¬
cia: ut p̃ter eum non ĩ¬
telligatur alius largitor.¬
Os suos. & terrene felicitatis qͥ ad uietem
hoĩẽm ꝑtinet. In xͦ aũ nouo hoĩe.
noius noua ꝓmittit .i. eterna. Uñ u ip̃e s̃ in con¬
spectu inimicoꝵ uoluit pati. ⁊ irrisus mori. tãꝙͣ
discerneremus aliam q̃rere felicitatem q̃ nc̃ ẽ¬
in fide. p̾ea u̾o erit in sp̃ẽ. s resurrõnem suam:¬

Expanded text:
n est tempus taliurerum: ante dedit Deus talia ad veterem hominem pertinentia ut praeter eum intelligatur alius largiter etiam terrenae felicitatis quae ad veterem hominem pertinet. In Christo autem novo homine novis nova promittit, id est aeterna. Unde et ipse in conspectu inimicorum voluit pati, et irrisus mori tanquamdiscerin fide, postea uero erit in specie. quam diu enim sum
Abbreviated transcription (Latin):
tempnere: usꝙ ad mortem ꝑtulit ꝑsequentes
ac seuientes. ⁊ qr̃ uicto ⁊ oppresso suꝑbe iludentes.
ꝙ u̾o carnem suam resuscitauit. & discipłoꝵ aspec¬
tib. ⁊ ꝯtactib reddidit. eisꝙ uidentib in celum as¬
cendit: ipõs edificauit. & ꝙ expectare deberent. &
p̃clicare euidentissima u̾itate monstrauit. Uñl
q. drẽt mala temporalia patiamini ut iob. s pro
hac sustinentia: ñ temporalia bona sꝑate q̃ illi
aucta redierunt. s eterna potius q̃ in xp̃o p̃cesse¬

Expanded text:
temnere, usque ad mortem pertulit persequentes ac saevientes, et quasi victo et oppresso superbo illudentes. Quod vero carnem suam resuscitavit, et discipulorum aspectibus et contactibus reddidit, eisque videntibus in coelum ascendit, ipsos aedifi evidentissima veritate monstravit. Unde istis . Quasi dicat: Mala temporalia patiamini, ut Job, sed pro hac sustinentia non temporalia bona sperate quae illi aucta redierunt, sed aeterna potius quae in Christo praecesse
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificare:
solum opinione ex
ea iusticia. quia
potius cõdempnat¬
os sub pecc̃o ꝯcludit.
⁊ hoc est qd̾ dicit.¬
ed conclusit

Expanded text:
ivificare, solum opinione ex ea justitia, quia potius condemnatet sub peccato concludit. Et hoc est quod dicited conclusit
Abbreviated transcription (Latin):
dõs ꝯclusit oĩo sub
pecc̃i domimo. Uicti
it. ꝯcupiscentia ĩ ip̃iꝰ¬
mandati tnͣsgressio
morbo ꝯuinceret qui dͥ sanus uidebat᷑. ut¬
qͥ pecc̃a demonstrarentur. ñ ut aufe̾ntur. Da¬
ta est ut iueniret se homo. nĩ ut morib sana¬
Dretur: s ut p̃uaricatione morbi crescente me.¬
dicus quereretur. Qui gͦ negat egͥtudinem
suam. sr̃fluum uidicat saluatorem. gͦ oo in
ds̃ omĩa incredulitate: ut omĩum misereat᷑.¬
legis infirmitate accełarent ad grãm. & cre¬
dendo ꝓmissa ꝯseq̃rentur. lex gͦ data ẽ: ut
gra quereretur. grã data est ut lex imple.¬
retur. nͨ it. suo uicio nõ implebatur lex. s
demonstrandum: os ꝑ grãm fuit sanandũ

Expanded text:
sit sub i dominio. Victi enim concupiscentia, et ipmandati transgressionmorbo convinceret, qui sibi sanus videbatur, ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Data est ut inveniret se homo, non ut morbus sanaretur, sed ut praevaricatione morbo crescente, medicus quaereretur. Qui ergo negat aegritudinem suam, superfluum judicat Salvatorem. Ergo et in Deus, omnia in incredulitate ut omnium misereatlegis infirmitate accelerarent ad gratiam, et credendo promissa consequerentur. Lex ergo data est ut gratia quaereretur, gratia data est ut lex impleretur. Nec enim suo vitio non implebatur lex, seddemonstrandum, et per gratiam fuit sanandum.
Abbreviated transcription (Latin):
in pecc̃o ut grã habundet: ut quidã nobis ĩ¬
pont̃. Absit ut noshoc dicamꝰ. Non ẽ enĩ ꝑma¬
nendũ in pecc̃o. ut quidã nos dr̃e estimant. ꝓ
maiori grã. Noñ enim peccantis m̾ito. s subue¬
nientis auxilio suꝑhabũdauit gr̃a: ubi habũ¬
dauit delictum. Nongͦ ꝑmanendũ ẽ in pecc̃o
ut regnet grã. s potius ꝑ ipãm gram debemꝰ
& possumus eẽ pecc̃o qͣi mortui & sepulti. & re¬
surg̾e in iusticiam. & post in uitã et̾nam. Qd̃¬

Expanded text:
in peccato, ut gratia abundet, ut quidam nobis imponunt? Absit! ut nos hoc dicamus. Non est enim permanendum in peccato, ut quidam nos dicere existimant pro majori gratia. Non enim peccantis merito, sed subvenientis auxilio superabundavit gratia, ubi abundavit delictum. Non enim permanendum est in peccato ut regnet gratia, sed potius per ipsam gratiam debemus, et possumus, peccato esse quasi mortui et sepulti, et resurgere in justi
Abbreviated transcription (Latin):
m illo. & reddemus inres hosti: Cũm
enim hoc p̾stit̾it grã ut morerem᷑ pecc̃o. quid aliꝰ
facinꝰ si uiuimus ieo. nͥ ut gr̃e simus ingra¬
ti. sleꝙ enim qui laudat benefictium mẽduar¬
ne ꝓdesse morbos dic̃. & uulnera illa aquib
hominẽ sanat. s qͣnto laudib maiorib medi¬
cina p̃dicatur dantomag̾ uituꝑant᷑ de horren

Expanded text:
in illo? et reddemus vires hosti? Cum enim hoc praestiterit gratia ut moreremur peccato, quid aliud facimus, si vivimus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati? Neque 29 enim qui laudat beneficium medicinae, prodesse morbos dicit, et vulnera a quibus illa hominem sanat; sed quanto laudibus majoribus medicina praedicatur, tanto magi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fit inbapt̾o. ñ debe¬
mus ei it̾m uiu̾e uit̾¬
um mori sit necesse.
qr cum baptizamur
ꝙ ait. an ignoratis ⁊ c̃.¬
Et qͣi quis drẽt. anmor¬
tui sumus pecco: Res¬
pondet utiq sumus.
quia nos quicũq .i.¬

Expanded text:
od fit in baptismo, non debemus ei iterum vivere, utum mori sit ei necesse, quia cum baptizamur quod ait, an ignoratis, etc.asi quis diceret: An mortui sumus peccpondet utique, sumus, quia nos, quicunq
Abbreviated transcription (Latin):
buerũt acciꝑe nitã: ac¬
ceꝑunt mortẽ. dicen¬
tes apłas p̾dicare ꝙꝙͣ¬
to amplius hõ peccaret
dauit delictum. suꝑhabundauit ⁊ gr̃a. tamꝙͣ
dixerit. ꝓpt̾ habũdantiã gre ꝓdesse peccm. hoc¬

Expanded text:
accipere vitam, aperunt mortem, dicentes apostolos praedicare to amplius homo peccaret,davit delictum, superabundavit et gratia, tanquam dixerit propter abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ne quis drẽt eũ
iõ ñ accepisse. qr ñ
hret potestatem sub¬
dit ñ iõ accepimus¬
qͣi.Non habuimꝰ¬
potestatem accipiẽ¬
debent uiu̾e delabo¬
re suo qui ñ hñt po
ut daremus nosmet¬
ipõs formam uobis
adimitandum nos
ni nos: ⁊ ociũ dimit¬
teretie. Eõce ꝓ alia causa hͥ. qͣm ap̃ corichi¬
os abstinuit. hic enim ꝓ exemplo dando ab¬
magistͥ ẽ ea q̃ u̾bis docet oꝑib explere.⁊ si it.
manifeste u̾a cẽ non ignorentur que docent᷑
tam̃ si negligi ceꝑint a magistro: ñ facile ꝓ¬

Expanded text:
ret eum ideo non accepisse, quia eret potestatem, subdit: Non ideo non accepimusi non habuimpotestatem accipiendebent vivere de labore suo qui non habent ut daremus nosmetipsos formam vobis imitandum nos, ni nos, et otium dimitteretis. Ecce pro alia 208 causa hic, quam apud Corinthios abstinuit. Hic enim pro exemplo dando abmagistri est ea quae verbis docet operibus implere. Et si enim manifeste vera esse non ignorentur, quae docentur; tamen si negligi coeperint a magistro, difficile pro
Abbreviated transcription (Latin):
apłc gͦ forma erat his qui tenues erant suba
in plebe. ut disc̾ent lib̾tatem suam ñ amit¬
tere. Uñ os salomon. Raro inquit infe̾s
podem ad amicum tusi. ne saciatus tui¬
od̾it te. qui enuim freꝙ̃ter ad alienam
mensam ꝯuenit ocio doditus aduletur: ueces.¬
se est pascenti se. cum religio nr̃a ad lib̾tatem

Expanded text:
go forma erat his qui tenues erant substantia in plebe, ut discerent libertatem suam non amittere. Unde et Salomon: Raro, inquit, inferes pedem ad amicum tuum, ne satiatus tuite . Qui enim frequenter ad alienam mensam convenerit otio deditus, aduletur necesse est pascenti se, cum religio nostra ad libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
lis post sit futurus. Non gͥ nobis usurpemus
diuidicare cogitatõnes alioꝵ. s deo prebeamꝰ
cogitationes nrãs. & faciem boni uidentes gau¬
deamus. cor u̾o dõ cõmitamus. ꝓ quo oremus.
Dico assumite infirmũ. & sunt᷑ inter uos qui¬
Dam qui hoc possunt.

Expanded text:
alis post futurus sit. Non igitur nobis usurpemus alis post futurus sit. Non igitur nobis usurpemus dijudicare cogitationes aliorum, sed Deo praebeamus cogitationes nostras, et faciem boni videntes gaudeamus; cor vero Deo committamus, pro quo oremus. Dico, assumite infirmum, et sunt inter vos quidam qui hoc possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fit utrum adhuc necessaria corporis cura
subsidiũ petat: an uoluptaria cupiditas
fallacie munst̾iuim suppetat. Ad hoc incertũ
hilarescit infelix anuna gaudens ñ appare¬
re ꝙ satis sit moderationi ualicudinis: ut ob¬
tentu salutis obumbret negocium uolupta¬
tis. Nec idem utuiusq modus est. nam qd
saluti sat est. delectationi parum est.
Nfirmum autem in
rant admixta lege. iõ¬
quib dam uidebatur
cibos indere discerni si¬
c̃ lexͥ mandabat. & hii ũ¬
erant ꝑfecte fidei. Aliis
te enim fidĩ ẽ nullum cibum discer
romanos erat cõtemptio. Inde p̃cipit hic apłc
tales assum̾e ũ abicere. s paciendo ad fidemeri¬
gere exemplo ce u̾bo. & si incognitũ ẽ quo quis
anumo faciat: non inde disceptare. Cales gͥ aplc
eossanaret. Assumite dico. non in disceptati¬
onib cogitatõnum .i. non ita ut de occultis̾
iudicetis eum reum. Non est enim dampnandꝰ
cuius cogidõ s̃ ẽ aperta. uel de quo nescimus qͣ¬

Expanded text:
fit, utrum necessaria corporis cura fit, utrum necessaria corporis cura subsidium petat, an voluptaria cupiditas fallaciae ministerium suppetat. Ad hoc incertum hilarescit infelix 60 anima gaudens non apparere quid satis est moderationi valetudinis, ut obtentu salutis obumbret negotium voluptatis. Nec idem utriusque modus est; nam quod saluti sat est delectationi pater est.Infirmum autem in rant, admixta Lege, quibusdam videbatur ibos debere discerni, sicut lex mandabat, et hi erant perfectae fidei. Aliis tae fidei est nullum cibum discernRomanos erat contentio. Unde praecipit hic Apostolus tales assumere, non abjicere; sed patiendo ad fidem erigere exemplo et verbo, etsi incognitum est quo quis animo faciat, non inde disceptare. Tales igitur Aeos sanaret, assumite dico, non in disceptationibus cogitationum, id est non ita ut de occultis judicetis eum reum. Non est enim damnandus, cujus cogitatio non est aperta, vel de quo nescimus qu
Abbreviated transcription (Latin):
CIIS. sationẽ os ebrietatem posuit.
ne ambulemus. sic̃¬
cem p̾ferendo. in qͦ
ois uis głandi. Hoꝵ autem morboꝵ suꝑbia
ẽ mat᷑. & humane laudis aiuiditas. que q̃
ypocͥsini sepe generat. huic ñ resistitur. nͥ
crebris diuinoꝵ libroꝵ testimõiis incucia¬
tur timor &s caritas dĩ. S ed induite. Qiͣ
quã induti non co¬
gemini seruire car¬
ni. Unde subdit.
curam ne fe¬
ceritis in de
sustentationem. s ĩ
quidam dolores urunt. & sic̃ febres necant:¬
cam̃ta. Fames enim os sicis qͣt
ẽ ex cõsolatione munerũ dĩ : qui regnũ dei
querentib omĩa adicienda ꝑmisit. Sic ergo
sumenda ẽ alimonia: ut medicina. s dum ad
quietem sacietatis ab indigentia transitur.
in ip̃o transitu insidiatur laquens cõcupis¬
centie. Et cum salus debeat eẽ causa edendi.
adiungit se tãꝙͣ pedisseqͣ ꝑicłosa iocunditaᷤᷤ.
os sepe conatur p̃ire ut causa eius fiat. qd̾ sa¬
lutis causa faciendũ erat. Et sepe incertum

Expanded text:
ssationem et ebrietatem posuit, ne, ambulemus, siceferendo, in quos gloriandi. Horum autem morborum superbia est mater, et humanae laudis aviditas, quae etiam hypocrisim saepe generat. Huic non resistitur nisi crebris divinorum librorum testimoniis incutiatur timor et charitas Dei. Sed induite. Quasinduti non cogemini servire ni. Unde subdit: curam ne fecessariis ad sustentationesitis ut quidam dolores urunt, et sicut febres necantcamenta. Fames enim et sitis ut qest ex consolatione munerum Dei, qui regnum Dei quaerentibus omnia adjicienda promisit. Sic ergo sumenda est alimonia ut medicina, sed dum ad quietem satietatis ab indigentia transitur in ipso transitu insidiatur laqueus concupiscentiae, et cum salus debeat esse causa edendi adjungit se tanquam pedissequa periculosa jucunditas, et saepe conatur praeire, ut ejus causa fiat quod salutis causa faciendum erat, et saepe incertum
Abbreviated transcription (Latin):
cie xp̃c. cuius luce ueritatẽ didicerunt. ut
sciant quid agendum sit. Prius enĩ ignorã¬
tes xp̃m: in tenebris eͥrant. at uͥ lex orta ẽ tnͣ¬
tas causas. Abiciamus oꝑa tẽnebrarum.
i. oꝑa mala. que ex
tenebris ignorantie¬
uenerunt. uel que te¬
uebras amant. & ad ce¬
uebras ducunt. o in¬
duam᷑ tãqmͣ ornamm¬
tum arma lucis .i. uͥ¬
tutes que st̃ arma¬
que exigit lux .i. fi

Expanded text:
istus, cujus luce veritatem didicerunt, ut sciant quid agendum sit. Prius enim ignorantes Christum in tenebris erant. At ubi lux orta est, trantas causas, abjiciamus opera tenebrarum, pera mala quae ex tenebris ignorantivenerunt, vel quae tenebras amant, et ad teebras ducunt. Et induamur, tanquam ornatum, arma lucis, ites quae sunt armae exigit lux, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpecue in nob̾ dito
nõ cõtemplanti
b .i. ñ appetenti¬
b ea que uidentur. s que iuidentur. ac si di¬
ceret. Iõ oꝑatur in nobis pondus głe: quia
ñ appetimus t̾rena s celestia. iõ que ñ uidẽ¬

Expanded text:
petuae, in nobis dico, non contemplantibus, id est non appetentibus ea quae videntur, sed quae non videntur. Ac si diceret: Ideo operatur in nobis pondus gloriae, quia non appetimus terrena, sed coelestia. Ideo quae non viden
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam suam. dum eis renutteret p̃cedẽcia delic¬
ta. que pessimis tirannns seruiendo ꝯtraxerãt. eo
cꝑ̃e qͦ sustinebat & paciebatur ds̃ ħ fieri. qr diu¬
aũ tc̃ pat̾etur & sustin̾et. ostendit subdens .s.
ad ostensionẽ iusticie eius in hoc tꝑẽ. Insticia ħ¬

Expanded text:
justitiam suam dum eis remitteret praecedentia delicta quae pessimis tyrannis serviendo contraxerant, eo tempore quo sustinebat, et patiebatur Deus hoc fieri, Haiautem tunc pateretur, et sustineret, ostendit subdens, scilicet ad ostensionem justitiae ejus in hoc t
Abbreviated transcription (Latin):
lassent: ⁊ multa indicia uirtutis dĩ accepissẽt
in egypto. iii mari rubro. in hemo. cõsiliũ fecert̃
mandare speculatores: qui deb̾ent inspicere na¬
turam terre. illi u̾o ꝑrexissent: reu̾si st̃ ꝓuin¬
ciam quiđ magnoꝵ fructuũ. ⁊ iuroꝵ in ex¬
pugnabilium: & fortiũ ꝓcreatͥoem ẽẽ dicen¬
ꝓmissionis. ¶Ngrediemur enim .q. nob̾

Expanded text:
assent, et multa judicia virtutis Dei accepissent in Aegypto, in mari 240 Rubro. In eremo consilium fecerunt mandare speculatores qui deberent inspicere naturam terrae. Illi vero cum perrexissent reversi sunt, provinciam quidem magnorum fructuum et virorum inexpugnabilium et fortium procreatricem esse dicenpromissionis. Ingrediemur enim. Quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
hic uidetur aliquomͦ
mist̾ium expot̾e. Cõ¬
clusit enim deus omĩa¬
in inficlelitate. ut de
amaritudine infideli¬
tatis sue penitendo cõ¬
fusi. & ad dulcedinẽ¬
mĩe dei currendo cõ¬
uersi humiliores per¬
manerent  ut grã m̃un̾is eẽt gratissima & cla¬
marent. Quam magna multitudo dulcediniᷤᷤ
tue d̾. Conclusit dico. ita tam̃ ut misereatur

Expanded text:
aliquo mysterium exponere. Conclusit enim Deus omin infideli, ut de amaritudine infideltatis suae poenitendo confusi, ad dulcedinediae Dei credendo coversi, humiliores permanerent, et ut gratia muneris esset gratissima, et clamarent: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine. . Conclusit, dico, tamen ita ut misereatur
Abbreviated transcription (Latin):
dem cestatus ẽ eos eẽ iustos. Senes. di¬
cit ñ quia senes eeñt etate. s qr añcessores ho¬
rum. & sic constat fidem ñ eẽ nouam. cum an¬
tiqui tenuerint eam.
utitur ad cõmendatõ¬
nem ͤ i ad ostendend̾¬
ꝙ ñ de apparentib sit

Expanded text:
testatus est esse justos. Senes dicit, non quia senes essent aetate, sed quia antecessores horum. Et sic constat fidem non esse novam cum antiqui tenuerunt eam. utitur ad commendationem, et ad ostendendnon de apparent
Abbreviated transcription (Latin):
uidñr. de quib ꝓpͥe fides est. de uisis enim nõ¬
disti me credidisti. sĩ hoc credidit ꝙ uidit. s
aliud uidit. ⁊ aliud̃ creclidit. Hidit enim hoiẽm.
credidit deum. cernẽbat quippe ⁊ tangebat car.
bat deum in ip̃a carne latentem. creclebat gͦ m̃te
ꝙ ñ uidẽbat. ꝑ hoc ꝙ sensib corporis apparebat.
Si aũ dñr ccedi que uidnr. sicut dic̃ unusqͥsq
ocłis suis credidisse s̃ ip̃a ẽ q̃ in nob̾ edificat᷑¬

Expanded text:
videntur; de quibus proprie fides est, de vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem bat Deum ipsa carne latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si autem dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis credidisse, non ipsa est quae in nobis aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
ma exemploꝵ luce¬
ostendit. ⁊ ẽ hic laus
descriptõnem ponit.
in qͣ tͥa notat. s. quid¬
efficiat in nob̾. ⁊ ꝙ
fundam̃tum ẽ om̃iũ¬
rentib ẽ. de qͣ in epi¬
stola ad romanos plene dixi

Expanded text:
ma exemplorum lucostendit, et est hic laus descriptionem ponit: in qua tria notat, sciliefficiat in nobis, et quod fundamentum est omnirentibus est; de qua in Epistola ad
Abbreviated transcription (Latin):
nisĩ ꝙ pat dedit de filio¬
blasphemat᷑ sic̃ ipẽait:¬
qui me recipit ñ meso¬
lũ recipit. s eũ quime
phemat᷑ in¬

Expanded text:
quod Pater dedit de Filioblasphematur, sicut ipse ait:Qui me recipit, non me solum recipit, sed eum phemat
Abbreviated transcription (Latin):
s. de xp̃o in lege. Et qui
datiũ ponis. &. cͦ hocfa¬
cis: o qui abhoĩaris
ydola sacͥlegĩĩ facis:
tu qui in lege glaris¬
ꝑ p̃uaricatõnẽ legis.
i. qr sensum legis. qui
ẽ de incarnatioẽ oe di¬
tis. dñi inhonoias: icã¬

Expanded text:
de Christo in lege. Et qui dacium ponis. Et cur hoc facis? Et qui abominaris idola, sacrilegium facis? tu qui in lege gloriavaricationem legis, quia sensum legis qui est de incarnatione Chriis. Deum inhonoras, i
Abbreviated transcription (Latin):
qui in tenebris sunt.
ẽ gentiles. qui ⁊ rõne
pͥuati ceci st̃. & si qͥd
sciunt tñ in tenebris
sunt. Et cõfidiste eẽ
eruditorẽ insipienti

Expanded text:
qui in tenebris sunt, cit gentiles, qui et ratione privati caeci sunt, et si quid sciunt tamen in tenebris sunt. Et confidis te esse eruditorem insipienti
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate s uolunta¬
tuus ẽ. apparebit di
iõ agnus sñ macła erat
dinem eoꝵ bonoꝵ ope¬
rum. que futura erãt.

Expanded text:
cessitate, sed voluntatuus est. Apparebit dicideo Agnus sine macula erat dinem eorum bonorum quae futura erant,
Abbreviated transcription (Latin):
dam. ñ ymago. cum u̾o
flores ipõs coloꝵ quis ĩ¬
posuerit: tunc ymago ef¬
ficitur. lex gͦ hñs umbͣm.
non ymaginem. nũquã
pͣ fac̃. perfec. uirtutib.¬
⁊ beatos pontifices acce.
sinent fferrent i sẽ
ꝑ facerent. Aloquin
hostia mundati . nł. ha.
consci. pecc̃i. s illis sem¬
per oblatis semꝑ hñt. u¬

Expanded text:
dam non imago, cum vero flores ipsos colorum quis posuerit, tunc imago efficitur. Lex ergo umbram non imaginem, nunquam potest facere perfectos virtutibt beatos pontifices accedesinenter offerrent et r facerent. Alioquin hostia mundati, nullam conscientiam peccati, sed illis semper oblatis semper habent. U
Abbreviated transcription (Latin):
pra p̃cipit ñ discep¬
tare de cogitationib
Et cum hec ita sint.
is qui manducat omĩa¬
indifferenter: ñ sꝑnat
ñ manducantem .i. ab¬
stinentem. quia uolũta¬
tis est edere os ñ edere.¬

Expanded text:
praecepit non disceptare de cogitationibus et cum haec ita sint, is qui manducat omindifferenter non spernat non manducantem, id stinentem, quia voluntatis est edere, vel non edere
Abbreviated transcription (Latin):
nitione dĩ creata est: añquam
delicto uet̾asc̾et. s pꝰ lapsũ pecc̃i: in ead̾ refor¬
matur. satis gͦ ostendr᷑ uͥ fit hõ creatus ad una¬
ginem dĩ .s. ñ in corporis lineam̃tis s forma
dic̃ spũ m̃ .ii. ñ ibi duas res intelligi uoluit.

Expanded text:
nitione Dei creata est antequam delicto veterasceret, sed post lapsum peccati in eadem reformatur. Satis ergo ostenditur ubi homo sit creatus ad imaginem Dei, scilicet non in corporis lineamentis, sed forma vestrae; non ibi duas res intelligi voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
minet in illis caritatẽ .i. ut eum ament.
& sic desid̾ent audire. Quis enĩ ñ ameteũ
quem audit memorem sui eẽ: Qd̾ ã ita sit: ni¬
ram̃to affirmat. Testis. ic̾. Quasi drẽt. Et
mo illi debet seruiri. Nel seruo non ĩ car
ne .i. in carnalib obseruanciis. s in spũ¬

Expanded text:
minet in illis charitatem, id est ut eum ament, et sic desiderent eum audire. Quis enim non amet eum quem audit memorem sui esse! Quod autem ita sit, juramento affirmat, testis, etc. quasi dicat: Et mo illi debet serviri. Vel servio, non in carne, id est in carnalibus observantiis, sed in sp
Abbreviated transcription (Latin):
quo seruio: In euingłio p̃dĩcando ñ in
lege. ñ in circũcisione. ñ in eo ꝙ moyses
seriuiᷤ tradidit. s in eo ꝙ filuis urous.
docuit. Quantũ emĩ distat seruꝰ a no. tã¬
tun distat euungłiũ a lege. Cuim łiodi¬

Expanded text:
non in lege, non in circumcisione, non in eo quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod Filius unicus docuit. Quantum enim distat servus a domino, tantum distat Evangelium a lege. Evangelio di
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie liberari p̾sam᷑: dicentes. Lib̾a nos ama¬
lo. Iõq non dixit dñs. ꝙ amplius ẽ malum ẽ.
Cu enim non facis malum. qui bene uteris iu¬
ratione. ut alteri suadeas ꝙ utile ẽ. s a m̃alo
ẽ illius. Et notandum ꝙ instũ int̾est. qui exi¬
git iuratõem si nouit illum uirare falsum. ł ñ:¬

Expanded text:
quotidie liberari precamur, dicentes: Libera nos a maquotidie liberari precamur, dicentes: Libera nos a malo . Ideoque non dixit Dominus quod amplius est, malum est: tu enim non facis malum qui bene uteris jutione, ut alteri suadeas quod utile est, sed a malo est illius. Et notandum quia multum interest, si exigit jurationem, qui novit illum juraturum falsum, an
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Premissa ẽ hͥ auc¬
toritas .i. ut iuram̃¬
ES tum ꝙ fit fides dicentis. nͥ for̾te qͥs¬
mEis: dicat ꝙ ñ iurau̾it. quia ñ dixit ꝑ
deum. s dix̃ cestis est deus. Ridicłm
ẽ putare hoc. si dicas per deum: iuras. si dicas
uirus ẽ. qr creatorem deũ adhibet testem. Nec fa¬
cit apłs qui hic ⁊ alibi sepe iurauit contra dñi
mandatũ. qui uolens urãm iusticiam habunda¬
re płꝰquã scͥbarum ⁊ phariseoꝵ: dicit in euuͣn
enim ꝓhibuit dñs ꝙ ẽ malum. suasit bonũ ꝙ
enim falsum. ł sine necessitate iurare᷑: suasit
uerum loqui. Indulsit uiram̃tũ ꝙ ẽ necessari¬
um: cum ait. qd ampliꝰ ẽ. Iuram̃tũ enim fa¬
ciendum in necessariis. scl. cũ pigri sunt ho¬
mines cred̾e ꝙ eis est ucile. ñ ẽ uiratõ bona .i. a
saria licet sit a malo infirmitatis eoꝵ quib
aliquid dr̃. Si enum urare cogeris. scias dene¬
cessitate uenire infirmitatis eoꝵ quib aliqͥd
ꝑsuades. q̃ infirmitas utiq malũ ẽ. uñ nos

Expanded text:
. Praemissa est igitur auctoritas, id est juramentum quo sit fides dicendis: Nisi forte quis dicat quod non juraverit, quia non dixit per Deum, sed dixit testis est Deus: ridiculum est putare hoc; si dicas, per Deum, juras; si dicas,erjurus est, quia creatorem Deum adhibet testem. Nec facit Apostolus qui hic et alibi saepe juravit, contra Domini mandatum, qui volens justitiam nostram abundare pluenim prohibuit Dominus quod est malum, suasit bonum, quod enim falsum, vel sine necessitate jurare, suasit verum loqui: indulsit juramentum, quod est necessarium, cum ait, quod amplius est. Juramentum enim faciendum est in necessariis, cum pigri sint homines crederesaria, licet sit a malo infirmitatis eorum quibus aliquid dicitur. Si enim jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid persuades, quae infirmitas utique malum est unde nos
Abbreviated transcription (Latin):
nos ucdere drẽt. Obsecro uenire¬
ad uos: enim .i. quia
desid̾o udere uos. Hĩs¬
quos scͥpto corrigebat.
& a carnali sensu abstͣ¬
hebat ĩdõsui p̾senti¬
am necessariam dic̃.
alit̾ dicta solent ad
aluid referri ab heti¬
cis. Iõ gͦ desid̾at eos.
uidere nt p̾sens doc¬
tͥnam euungłicã sẽ¬
su qͦ scͥbit. eis tradat.
ne sub auctoritate lit¬
t̾arum eius non auferretur s confirmare
Quasi drẽt. Ad hoc desid̾o uos uid̾e. ut im¬
ce. Grẽ dico. ñ carnał s spũalis. quiã mͦ car¬
ꝯsulens infirmitati humane. fide sola addita
lege nat᷑ali. humanũ genus saluari dec̾uit. ĩ¬
ꝑciar spualem grãm ad cõfirmandos uos.¬

Expanded text:
deo obsecro veniread vos, enim, id est quia desidero videre vos. Hisquos scripto corrigebat, et a carnali sensu abstrahebat, ideo sui praesentam necessariam dicit,dicta solent ad aliud referri ab hcis. Ideo ergo desiderat eos videre, ut praesens doctrinam evangelicam senquo scribit eis tradat, ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur, sed confirmaretquasi dicat: Ad hoc desidero vos videre, ut imae autem dico, non carnalis sed spiritualis, quia modo carnt. Qui consulens infirmitati humanae, fide sola addita legi naturali, humanum genus salvari decrevit. Impertiar spiritualem gratiam, ad confirmandos vos
Abbreviated transcription (Latin):
suit de p̃dicatorib.
ordinauit it. hie. qui
annũciant enuͣngłi
um .i. p̃dicatoribus.
quid disposuit:s.
peditiores sint: ad
quã licentiam dñs
dedlit eis qñ misit eoᷤᷤ
ad p̃dicaudũ dicens
Ecre ego micco uos o c̾. & paulo pꝰ. in qͣcũ ꝙ

Expanded text:
suit de praedicatoribus; ordinavit enim his qui annuntiant Evangelium, id est praedicatoribus quid disposuit? scpeditiores sint ad quam licentiam Dominus dedit eis, quando misit eos ad praedicandum dicens: Ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
trmitas. extollitur dico. ⁊ta ut sedeat in templo
lone de tͥbu dan. iuxta ꝙ iacobait. fi̾at dan. colu¬
ber in uia. cerastes in semita. ⁊ c̃uen̾it ierosoli¬
mã: circuncidet se dicens uideis. ego sum xͨ uob̾
ꝓmuissus. tc̃ ꝯfluent ad eum om̃s iudĩ. ⁊ reedifi¬
cabunt templum a romanis destructum. sedebitq
ibi dicensse eẽ dm̃. łita. ñ nulli ñ ipm̃ principẽ
tm̃. s uniu̾sum corpus eius .i. ad eum ꝑtinentẽ
sicut dr̃. sedet in amicum .i. ut amicus. sedeat di¬

Expanded text:
Trinitas. Extollitur dico, ita, ut sedeat in templo lone de tribu Dan, juxta quod Jacob ait: Fiat Dan coluber in via, et cerastes in semita : et cum venerit Jerosolymam, circumcidet se dicens Judaeis: Ego sum Christus promissus. Tunc confluent ad eum omnes Judaei, et reaedificabunt templum a Romanis destructum, sedebitque ibi dicens se esse Deum. Vel ita: Nonnulli non ipsum principem m modo corpus eius, id est ad eum pertinentem itur, sedet in amicum, id est ut amicus. Sedeat di
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ueniet dñs ad uidicĩ¬
cessio.i. nͥ prius gentes
a romano discedantĩ¬
at dñs occulte loqr̃ de de¬
structione romani u¬
ꝑii. ne forte si aꝑte h
dicet. irritaret eos ad
ꝑsecutionem eccłie. ł
hoc dicit de spũali u
l de discessione a fide.
dientia romane eccł̃ie
ł hominũ a fide. Qui
dam codices hñt. nisi
nulli dubium est deãti¬
xp̃o eum dixisse quẽ
refugam uocat utiꝙ
adnõ dõ. Si enim hoc
de om̃ib impiis mu̾i¬
to dici pͭ. qͣntomagis
de isto: ꝙ̃ ⁊̃ descͥbens
subdit: ⁊nͥ reuelatꝰ.

Expanded text:
n veniet Dominus ad judicicessio, id est nisi prius gens a Romano discedat imat Dominus. Occulte loquitur de destructione Romani imperii, ne forte si aperte hoc diceret, incitaret eos ad persecutionem Ecclesiae. Vel hoc dicit de spiritualil de discessione a fide. dientia Romanae Ecclesiae, vel hominum a fide. Haimo Quidam codices habent: Nisi nulli dubium est de Antichristo eum dixisse quem refugam vocat utique a Domino Deo. Si enim hoc de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto, quem etiam describens subdit: et, nisi revelatus,
Abbreviated transcription (Latin):
mist̾ium. Sacͣm̃tum gͦ hic appellatur: uer¬
bum patris. ꝙ in natura diuinitatis in qͣ
patri est equale. inuisibile manet: ⁊ ħ sacra
satͣm̃tum ẽ magnum. qri magnitudims eius nõ
ẽ finis. Et manifeste mag
multa miracła. qd
sacm̃tum:⁊ si sit inui¬
sibile in se manifesta¬
ei negligens ꝓ qua
tm̃ fecit. manifestũ¬
dico: in carne assũp

Expanded text:
m. Sacramentum ergo hic appellatur Verbum Patris, quod in natura divinitatis in qua Patri est aequale, invisibile manet. Et hoc sacsacramentum est magnum, quia magnitudinis ejus non est finis, et manifeste magmulta miracula. Quod sacramentum, etsi sit inviibile in se, manifestaei negligens pro qua tantum fecit. Manifestdico, in carne assump
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobis. quam prius
ñ habuit. Si gͦc̃.¬
huius capituli lit̃. mi¬
nus continẽs ẽ. ⁊ decisa.¬
iõꝙ caliginem ingerit.
aliquid hr̃e ꝙ offerat.
&s cum necẽẽ sit eũ¬
hr̃e aliquid ad offerẽ¬
dum. ergo illud uł¬
erit sũꝑ terram. ł ce¬
leste. suꝑ terram ẽ qͥc¬
quid in carnalib
ł ꝓ carnalib offertͦ¬
s non ẽ suꝑ cerram.

Expanded text:
ex nobis quam prius non habuit. Si erHujus capituli littera minus continens est et decisa,eoque caliginem ingerit.aliquid habere quod offerat, et cum necesse sit eure aliquid ad offerendum, ergo illud,rit super terram vel coeleste. Super terram quid in carnalibus, vel pro carnalibus offertd non est super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
re. ⁊ in eis spem ñ ha¬
bere. qr incerte sunt.
⁊ iõ ñ est suꝑbiendũ
iñ: s timendum. Nõ¬
ta qd̵ non expanit apo

Expanded text:
re, et in eis spem non habere, quia incertae sunt. o non est superbiendum inde, sed timendum. Nota quod non expavit Apo
Abbreviated transcription (Latin):
citabit cũ .i. quam¬
ius eẽtis olim añ fi¬
delictis. s. dimitten¬
do que uibontur. &e
do ꝓhibita. ui quib
delictis ⁊ pecc̃is. ali¬
longo usu ambula¬
stis dealio adaliud
declinantes. ambu¬
lastis dico scd̾m scłm¬

Expanded text:
citabit, cum, id est quamvis, essetis, olim ante fidelictis, scilicet dimittendo quae jubentur, et do prohibita, in quibus delictis et peccatis alilongo usu, ambulastis, de alio ad aliud declinantes. Ambulastis dico, secundum s
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ntib: siue quib ina¬
insẽfides: ut ait iacobꝰ
cit hominẽ iustificari ꝑ fidem sine oꝑib legis̾. ñ
qͥn credens post ꝑ dilectionẽ debeat oꝑari. ut abra-¬
ham᷑ uoluit filium ĩmolare. Sequitur enĩ oꝑa iꝰ¬
tificatũ. ñ p̃cedũt iustificandũ. s sola fide sine
oꝑib p̃cedentib fit homo ustus. ut ñ magissit
iusti. qui oꝑa legis timore fecerãt. cũ fidẽs ꝑ di¬
lectionem oꝑetur in corde: ⁊̃ si foris ñ exit ĩ oꝑe.
Nam ficles q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. .. si ñ sit in qͦ ext̾iꝰ¬
st̃. Ita enim mͥ uidetur ẽẽ. ut magne uires. & cur¬
sus celerrimꝰ p̃ceruã. Nemo gͦ cõputet u̾e bona q¬
oꝑa sua aũ fidem. Nbi fides ñ erat bonũ opus
ñ erat. Bonũ enĩ opꝰ intentõ facit. intencionem
fides dirigit. Non ualde attendas quid hõ faciat.
s quid cum facit attendat. qͦ lac̾tos optune gub̾¬

Expanded text:
ntibus, sine quibus inanis est fides, ut ait Jacobuscit hominem justificari per fidem sine operibus legis, non quin credens post per dilectionem operari debeat, ut Abraham voluit filium immolare. Sequuntur enim opera justificatum, non praecedunt justificandum, sed sola fide sine operibus praecedentibus fit homo justus, ut non magis sint justi qui opera legis timore fecerant; cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si foris non exeat in opere. Nam fides qsunt. Ita enim mihi videntur esse ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet vere bona opera ante fidem, ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gube
Abbreviated transcription (Latin):
stificatõ eiꝰ in opinione hominũ: ⁊ ñ apd̾ dñi.
quia ñ uera ẽ. Ad̾u̾tat domimis talem głam.
mali. sic̃ ille phariseus głabatur:. qui cum
publicano in templumascendat: & oꝑa sua
iactabat dicens. Non sum sic̃ cet̾i hominum.¬
⁊c̃. Sĩ gͦ ex oꝑib iustificatus ẽ abraham. ñ
ht̃ głam apd̃ dm̃. qr qui fec̾it inquit legem.
uiuet in ea .i. ñ morietur hic ut reus. nec tñ
abr̾aham aũt głam ht apd̃ dm̃. Non gͦ ex¬

Expanded text:
ificatio est in opinione hominum, et non apud Deum quia non vera est. Avertat Deus talem gloriam, mali; sicut ille Pharisaeus gloriabatur, qui cum publicano in templum ascenderat, et opera sua jactabat dicens: Non sum sicut caeteri hominum Si ergo ex operibus justificatus est Abraham, non habet gloriam apud Deum, quia qui fecerit, inquit, legem vivet in ea, id est non morietur hic ut reus, nec tameAbraham autem gloriam habet apud Deum. Non e
Abbreviated transcription (Latin):
sensn. Et qr dicimus om̃s iustificari ꝑ ficlem:¬
gͦ legem destruimꝰ ꝑfidem: Absit. Non enĩ
destruitur lex cum ĩpletti scd̃m sp̃m. ces¬
sat scd̾m litt̃am. Nñ subdit. S statuimus .i. ꝯ
firmamꝰ. legen: qr hic grã fidei ẽ ꝑ qͣm ĩpletur
lex q̃ sine fide infirma eẽt. firmatur.ii. statꝰ ie¬
gis: qr mistica &e cerimonialia spũałr ĩplent᷑.¬

Expanded text:
sensu; et quia dicimus omnes justificari go legem destruimus per fidem? Absit! Non enim destruitur lex, cum impleta secundum spiritum, cessat secundum litteram. Unde subdit: Sed statuimus, id est confirmamus, legem, quia hoc gratia fidei est per quam impletur lex, quae sine fide infirma esset. Firmatur enim status legis, quia mystica et caeremonialia spirit