comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuina opera ⁊ ad intelli¬
gendum deum de uisibilibꝰ
admonent humanam ñ¬
tem. quia enim ille ñ est
taus substantia que ui¬
deri oculis possit. & mira¬
cula eius quib totum
mundum regit. unuiersã¬
q creaturam administt᷑.
assiduitate uiluerunt. ita
ut pene nemo dignetur
atcendere opera dei mira
&e stupenda. in quolibet se¬
minis grano. secundum
ip̃am suam miscdiam
seruauit sibi quedam que
do stuperent. quib cotidia¬
na uiluerant. Mauis enĩ
miraculum est. guberna¬
tio totius mundi. quam
saturatio quinq miliũ
hominum. de quinq pa¬
nib. & tamen hec nemo
miratur. Illud mirantur
homines ñ quia maus
est: s quia rarum ẽ. Quis
enim & nunc pascit uniũ¬
sum mundum. nisi ille qui
de paucis granis segetes cre¬
at: fecit g quomodo deus.
Unde enum multiplicat de
paucis granis segetes inde
manib suis multiplica.¬
uit quinq panes. Potestaᷤᷤ
enim erat in manib xp̃i.
panes autem illi quinq:¬
quasi semina erant. Nos

Expanded text:
divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae  videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicauit quinque panes’. Potestas enim erat in manibus Christi, panes autem illi quinqu
Abbreviated transcription (Latin):
cordia conditoris nr̃i. Ser¬
ui digni non fuimus
& amici uocamur. Qͣ¬
ta est dignitas hominũ
ẽẽ amicos dei:S audis¬
tis głam dignitatis:
audite ⁊ laborem certa¬
minis Si fecerctis. qͦ ego
precipio uobis. Amici
mei estis: si ea que pre¬
cipio facitis. Ac si aꝑte
dicat. Gaudetis de culmi¬
ne: pensate quibz labori¬
bus uenitur ad culmẽ.
Certe dũ filu rebedei in

Expanded text:
cordia conditoris nostri. Sercordia conditoris nostri. Servi digni non sumus, et amici vocamur. Quanta est dignitas hominum esse amicos Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici mei estis, si ea quae praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus pervenitur ad culmen. Certe dum filii Zebe
Abbreviated transcription (Latin):
cum subiungit. Maiorẽ
hac dilectionem nemo
ht̃: ut animã suam po¬
nat quiz ꝓ amicis suis.
ori etiam ꝓ inimicis
dominus uenerat. & tñ
positurum se animam ꝓ
amicis dicebat: ut ꝓfecto
nobis ostenderet: quia
cum diligendo lucrum fa¬
cere de inimicis possumꝰ.
etiam ipsi amici sunt
gamus inimicosD ẽ. qd
in pace sc̃e eccłie fieri debe-¬
at. unde clarescat. si perse¬
cutionis tempore mori ꝓ
dilectione ualeamus. Cer¬
te idem iohannes diert. Qͥ
habuerit substantiã mũ
di &e uiderit fr̃em suũ ne¬
cesse habere. & clauserit ui¬
scera sua ab eo. quomodo
caritas dei manet in eo:
Hinc etiam iohannes bap¬
tista ait. Qui habet duas
tiinicas: det non habenti.
Qui gͦ tranquillitatis tẽ¬
pore non dat ꝓ deo tuni¬
cam suam: quando in ꝑ¬
secutione datiirus est ani¬
mam suam: Uirtus ergo
caritatis ut ĩuicta sit in
ꝑturbatione. nutriatur
ꝑ miscłiam in tranquilli¬
date: quatinus ommipotẽ¬
ti deo primum discat sua
estis. O quanta est miseri¬

Expanded text:
subjungitur: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Mori etiam pro inimicis Dominus venerat, et tamen positurum se animam pro amicis dicebat, ut profecto nobis ostenderet quia dum diligendo lucrum facere de inimicis possumus, etiam ipsi amici sunt gamus inimicos? Sed est quod in pace sanctae Ecclesiae fieri debeat, unde clarescat si persecutionis tempore mori pro dilectione valeamus. Certe idem Joannes dicit: Qui habuerit substantiam m et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Hinc etiam Joannes Baptista ait: Qui habet duas tunicas, det non habenti . Qui ergo tranquillitatis tempore non dat pro Deo tunicam suam, quando in persecutione daturus est animam suam? Virtus ergo charitatis ut invicta sit in perturbatione, nutriatur per misericordiam in tranquillitate, quatenus omnipotenti Deo primum discat sua estis. O quanta est miseri
Abbreviated transcription (Latin):
sosserter intuendũ est
qd̃ antiquus hostis dũ
mentem nr̃am ad rerũ
temporalium delectatio¬
nem trahit infirmiorem
contra nos ꝓximum ex¬
citat: qui ea ip̃a que di¬
ligimus auferre molit᷑.
Nec curat antiquus ho¬
stis hec faciens ut t̾rena
tollat: s ut caritatem ĩ
nob feriat. Nam in odio
repente exardescimus &
dum foris inuicti eẽ cu¬
pimus intus grauit̾ fe¬
iimur. Dum parua foraͤ
defendimus intus amit¬
timus maxima: qr dum
rem diligimus tempora¬
lem. ueram amittimus
dilectionẽ. Omnis quip¬
pe quĩ nr̃a tollit: inĩmi¬
cus est. S si odio habere
ceperimus inimitum: in¬
tus est qd̃ ꝑdimus. Cum
gͦ aliqui exterius a ꝓxi¬
mo patimur. contra oc¬
custum raptorem interiꝰ
uigilemus. qui numquã
melius uincitur: nisi cũ
raptor exterior amatur.¬
Una quippe & summa ẽ.
ꝓbario caritatis. si & ipse
diligitur qui aduersatur.
Hinc est quod ip̃a u̾itas
& crucis patibulum susti¬
net: & tamen ipsis suis
ꝑsecutorib affectum dile¬

Expanded text:
solerter intuendum est quod antiquus hostis, dum mentem nostram ad rerum temporalium delectationem trahit, infirmiorem contra nos proximum excitat, qui ea ipsa quae diligimus auferre moliatur. Nec curat antiquus hostis, haec faciens, ut terrena tollat, sed ut charitatem in nobis feriat. Nam in odium repente exardescimus; et dum foris invicti esse cupimus, intus graviter ferimur; dum parva foris defendimus, intus amittimus maxima, quia dum rem diligimus temporalem, veram amittimus dilectionem. Omnis quippe qui nostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus est quod perdimus. Cum ergo aliquid exterius a proximo patimur, contra occultum raptorem interius 1561 vigilemus, qui nunquam melius vincitur, nisi cum raptor exterior amatur.Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipse diligitur qui adversatur. Hinc est quod ipsa Veritas et crucis patibulum sustinet, et tamen ipsis suis persecutoribus affectum dile
Abbreviated transcription (Latin):
cat. ꝑ quam ad celitudi¬
nem uenirent. Ae si di¬
catur. Iam uos locus de¬
lectat celsitidims. s priꝰ
uia exerceat laboris.P
calicem ꝑtingitur ad ma¬
iestatem.Si mens ur̃a ap¬
petit quod demuilcet pri¬
us bibite qd̾ dolet. Sic
sic ꝑ amarum poculum
confectionis: ꝑuenit᷑ ad
gaudium salutis. Iam ñ
dicam uos seruos: quia
seruus nescit quid faciat
dominus eius. Uos aut

Expanded text:
am ad celsitudinem venirent. Ac si dicatur: Jam vos locus delectat celsitudinis, sed prius via exerceat laboris. Per calicem pertingitur ad majestatem. Si mens vestra appetit quod demulcet, prius bibite quod dolet. Sic sic per amarum poculum confectionis pervenitur ad gaudium salutis. Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ de dilectione quasi de
singulari mandecto dominꝰ
dicit. Hoc est p̃ceptum meũ
ut diligatis inuicem. nͥ
quia omne mandatum
de sola dilectione est. &
omnia unum p̃ceptum
sunt: Quia quicquid pre¬
cipitur. in sola carrtate so¬
lidatur. Ut enim multĩ
arboris rami. ex una radi¬
ce prodeunt. sic mutte uͥ¬
tutes ex una caritate ge¬
nerantur. Nec habet ali¬
quid uiriditatis ramus
boni oꝑis. si non manet
in radice caritatis. Pre¬
cepta gͥ dominica ce mul¬
ta sunt & unum. Młta
ꝑ diuersitatem oꝑis unr̃
in radice dilectionis. Qͣ

Expanded text:
ilectione, quasi de singulari mandato, Dominus dicit: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, nisi quia omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt, quia quidquid praecipitur, in sola charitate solidatur? Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis. Praecepta ergo dominica et multa sunt, et unum: multa per diversitatem operis, unum in ra
Abbreviated transcription (Latin):
his qui sectantur uestigia.
que est in p̾putio fidei pa¬
tris nr̃i abrahe. Uenit eñĩ
filius hominis querere c
saliare qd̵ ꝑierat. Hoc est
quod alibi dicit. Non ueni
uocare iustos: s peccatores.
Pius sane magister.
qui murmurantib turbis
sua mysteria non dedig¬
natur exponere. adeo scili¬
cet pecc̃orum penitentiam
non ẽẽ respuendam. ut
ipse dei filius ob maxime
querendam sit destinatus
ad terras. qui ut pietatis
sue nobis dispensationem
inculcet. sepissime se filiũ
hominis appellat commẽ¬
dans sollicite nobis quod
factus est benigne pro no¬

Expanded text:
his qui sectantur vestigia, his qui sectantur vestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abrahae . Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Hoc est quod alibi dicitvocare justos, sed peccatores. Pius sane magister, qui murmurantibus turbis sua mysteria non dedignatur exponere, adeo scilicet peccatorum poenitentiam non esse respuendam, ut ipse Dei Filius ob hanc maxime quaerendam sit destinatus ad terras. Qui ut pietatis suae nobis dispensationem inculcet, saepissime se filium hominis appellat, commendans sollicite nobis quod factus est benigne pro no
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur domini uestigia
sequi concupiscere. Ait̃
iñc ad eum. Quia hodie
salus domui huic facta
est: eo quod & ip̃e filius
sit abrahe. fuius abrahe
nominatur zacheus. ñ
qr de eius styrpe generatuᷤ.
s qr eius est fidem imi¬
tatus. ut sicut abrãham
t̾ram. cognationem. domũ¬
q paternam: ob spem fu¬
ture hereditatis domino
iubente deseruit. ita ce ille
qui thesaurum in celis
acquireret. bona sua pau¬
perib parcienda relinque¬
ret. Et pulchre dicit & ip̃e.
ut non solum eos qui iu¬
sti perseuerant. s cos qui
ab in iusticia resipiscunt.
ad filios ꝓmissionis perti¬
nere declaret. Aliter salus
que olim iudeorum domũ
implebat. hodie põpulo na¬
tionum illuxit. eo quod
ce ip̃e populus filius sit
abrahe. credendo in eum.
De quo diere apostoluss.
Si autem uos xp̃i. ergo
abrahe semen estis. & sic̃
alibi dicit. quod ip̃e abra¬
ham sit pater circumcisi¬
oms. non his tantum qͥ
sunt ex circumcisione. s ce

Expanded text:
videatur Domini vestigia videatur Domini vestigia sequi concupiscere. Ait Jesus ad eum: Quia hodie salus domui huic facta est, eo quod et ipse filius sit Abrahdicitur Zachaeus, non quia de ejus stirpe generatus, sed quia ejus est fidem imitatus, ut sicut Abraham terram, cognationem, domumque paternam, ob spem futurae haereditatis, Domino jubente, deseruit , ita et ille, quo thesaurum in coelis acquireret, bona sua pauperibus partienda relinqueret. Et pulchre dicit Et ipse, ut non solum eos qui justi perseverant, sed et eos qui ab injustitia resipiscunt ad filios promissionis pertinere declaret. Aliter: Salus quae olim Judaeorum domum implebat, hodie populo nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius sit Abrahae credendo in eum. De quo dicit Apostolus: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Et sicut alibi dicit: Ipse Abraham sit pater circumcisionis non his tantum qui sunt ex circumcisione, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
ducastis cum uus: Stãs
& si quid auquem defrau¬
daui: reddo quadruplum.
Aliis calumpniantib ho¬
minem pecc̃orem. ip̃e zachẽ
stans: idest in ea quam ce¬
perat fidei ueritate persistẽs.
non solum se ex peccatore
conũsum. s etiam inter
ꝑfectos ꝓbat ẽẽ conu̾satũ.
Dicente enim uomino. Si
uis ꝑfectus ẽe: uade uende
omnia que habes. & uã
pauperib. Quis quis ante
conuersionem innocent̃
uixte. omnia conuersus
potest dare pauperib. At
qui aliqua fraude sustu¬
lit. primo hec iuxta legẽ
reddere: deinde quod sibi
remanserit debet dare pau¬
perib. ac sic & ipse quia
nichil sibi retinet. omnia
sua dispergit: &e dat pau¬
perib. iusticia eius manet
in seculum seculi. ꝙ hec
est sapiens illa stulticia.
quam de sicomoro publi¬
canus quasi fructum ui¬
de legerat. rapta uidelicet
reddere. ꝓpria relinquere.
uisibilia contempnere. ꝓ
inuisibilib etiam mori
desiderare. se ipsum abne¬
gare. & eius qui necdum

Expanded text:
ducastis cum illis? » ducastis cum illis? » et siquid aliquem defraudavi: reddo quAliis calumniantibus hominem peccatorem, ipse Zachaeus stans, id est, in ea quam coeperat fidei veritate persistens, non solum se ex peccatore conversum, sed etiam inter perfectos probat esse conversatum. Dicente enim Domino: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus , quisquis ante conversionem innocenter vixit, omnia conversus potest dare pauperibus. At qui aliqua fraude sustulit, primo haec juxta legem reddere, deinde quod sibi remanserit, debet dare pauperibus. Ac sic et ipse, quia sibi nil retinet, omnia sua dispergit, dat pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi . Et haec est sapiens illa stultitia, quam de sycomoro publicanus, quasi fructum vitae legerat, rapta videlicet reddere, propria relinquere, visibilia contemnere, pro invisibilibus etiam mori desiderare, seipsum abnegare, et ejus qui necdum
Abbreviated transcription (Latin):
pertesus eorum facinora:
discessit & effugre dicens.
Relinquetur uobis domꝰ
ur̃a deserta. Hodie autem
in domo pusilli ⁊achei o¬
portet manere. hoc est no¬
ue lucis gr̃a choruscante.
in humili credentium na¬
tionum corde quiescere.
Quod autem descendere
de sicomoro zacheus. ⁊ sie
in domo sua mansionẽ
xp̃o p̃parare iubetur: hoc
est quod apłs ait. Quia ⁊
si cognouimnus secundũ
ñ nouimus. Et si eñ mor¬
duus est ex infirmitate. s
uit ex uirtiite dei. le ix.
Et cum uiderent omneᷤ
nurmurabant clicentes
qd̾ ad hominem pecc̃orem
diuertisset. Manifestum
est iudeos semꝑ gentium
odisse saluitem. Scriptum ẽ.
enim. Sequenti uͦ salbato.
pene uniuersa ciuitas cos¬
uenit audire uerbum dñi.
uidentes autem turbas
iudei: repleti sunt zelo. ce
contradicebant his que a
paulo dicebantur. Et alibi
fideles etiam fr̃s aduersus
apłorum principem. dis¬
ceptabant dicentes. Qua¬
re introistis ad uiros p̃
putium habentes. c mã¬

Expanded text:
pertaesus eorum facinora pertaesus eorum facinora discessit, et aufugit dicens: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Hodie autem in domo pusilli Zachaei oportet illum manere, hoc est, novae lucis gratia coruscante in humili credentium nationum corde quiescere. Quod autem descendere de sycomoro Zachaeus, et sic in domo sua Christo mansionem praeparare jubetur, hoc est quod Apostolus ait: Quia et si cognovimus secundum non novimus. Et si enim mortuus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei . Et cum viderent omnes, murmurabant dicentes quod ad hominem peccatorem divertisset. Manifestum est Judaeos semper gentium odisse salutem. Scriptum est enim: Sequenti vero Sabbato pene universa civitas convenit audire verbum Dei. Videntes autem turbas Judaei, repleti sunt zelo, et contradicebant iis quae a Paulo dicebantur . Et alibi, fideles etiam fratres adversus apostolorum principem disceptabant dicentes: Quare iaeputium habentes, et man
Abbreviated transcription (Latin):
tuitum festinamus auertes
Uidit gͦ iħc uidentem se:
qr. elegit eligentem se. &
amauit amantem. Hũc
sane ordine ꝓficiendi. hoc
est ꝑ fidem dominice in¬
carnationis. adcognitionẽ
diuinitatis ꝑueniendi:
quasi ꝑ sicomorum iħu
faciem speculandi. doctor
egregius ostendit cum ait.
Non enun uidicaui scire
me aliquid inter uos: nͥ
fixum. Itemq aliis expro¬
brans. facti estis inquit
quib lacte opus sit: nõ
solido cibo. Lac: infirma
demporalis dispensatio¬
nis. soli dum cibum:ar¬
due ppetue maiestatis
appellans. Et dixit ad
eum.Tachee festinans
descende: qr hodie in do¬
mo tua oportet me ma¬
nere. Et festinans descen¬
dit: & excepit illum gay¬
oens. Manebat aliquan¬
do dominus in domo pͥn¬
cipis phariseorum. hoc ẽ in
udeorum synagoga do¬
cebat.S quia non bap¬
tiratum ante prandiũ.
canos &e peccõres recipi¬
entem. contra auariti¬
am disputantem.⁊ cet̾a
digna deo gerentem: lin¬
gua uenenata carpebant.

Expanded text:
tuitum festinamus avertere. tuitum festinamus avertere. Vidit ergo Jesus videntem se, quia elegit eligentem se, et amavit amantem. Hunc sane ordinem proficiendi, hoc est, per fidem Dominicae incarnationis ad cognitionem divinitatis perveniendi, quasi sycomorum Jesu faciem speculandi doctor egregius ostendit, cum ait: Non enim judicavi scire me aliquid inter vos nisifixum . Itemque aliis exprobrans, Facti estis, inquit, quibus lacte opus sit, non solido cibo : lac infirma temporariae dispensationis, solidum cibum ardua perpetuae Majestatis, appellans. Et dixit ad eum: Zacchaee, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere. Et festinans descendit et excepit illum gaudens. Manebat aliquando Dominus in domo principis Pharisaeorum, hoc est, in Judaeorum synagoga docebat; sed quia non baptizatum ante prandium, canos et peccatores recipientem, contra avaritiam disputantem, et caetera digna Deo gerentem, lingua venenata carpebant,
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝓclamat. Michi airẽ
absit głari: nisi in cruce
domini nr̃i uĩu xp̃i. uiii¬
scendens autem sico¬
morum.transeuntem ꝓ¬
pe dominum cernit: qr
ꝑhanc laudabilem fatu¬
itatem. & si necdum ut
solide. iam tam̃ raꝑti .m.
& quasi in transitu luci
sapientie celestis intendit.
Et cum uenisset ad locũ.
suspiciens ih̾e: uidit illũ
Perambulans iherico sai¬
uator. uenit ad locum. uͥ
precurrens zacheus sicomo¬
rum conscenderat: qr mis¬
sis ꝑ mundum sui uerbi
preconib. in quib ip̃e ni¬
mirum & loquebatur et
ibat. Uenit ao populum na¬
tionum. qui passionis eius
fide iam sublimis existens
etiam diuinitatis eius ar¬
debat agnita faciebat. Sus¬
ꝑiciens uidit illum. Qͥa
ꝑ gr̃am fidei a terrenis
cupiditatib eleuatũ. tur¬
bis q infidelium suꝑemi¬
nentem elegit. Uidere enĩ
dei. elĩgere uel amare est.
Uirde est illud. Oculi do¬
mini suꝑ iustos. Nam ce
nos que amamus uidere.
ab his que exsecramur in¬

Expanded text:
no proclamat: Mihi autem no proclamat: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nAscensa autem sycomoro transeuntem prope Dominum cernit, quia per hanc laudabilem fatuitatem, etsi necdum ut est solide, jam tamen raptum et quasi in transitu luci sapientiae coelestis intendit. Et cum venisset ad locum, suspiciens Jesus vidit illum. Perambulans Jericho Salvator, venit ad locum ubi praecurrens Zachaeus sycomorum conscenderat: quia missis per mundum sui verbi praeconibus, in quibus ipse nimirum et loquebatur et ibat, venit ad populum nationum, qui passionis ejus fide jam sublimis existens, etiam divinitatis ejus ardebat agnita facie beari. Suspiciens vidit illum, quia per gratiam fidei a terrenis cupiditatibus elevatum, turbisque infidelibus praeeminentem elegit. Videre enim Dei, eligere vel amare est. Unde est illud: Oculi Domini super justos . Nam et nos quae amamus videre, ab his quae exsecramur, in
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo saluator attu¬
lit. participene cupiebat.
S inouta uiciorum cõ¬
suetudo . ne ad uotum
ꝑueniret obstiterat. Ea¬
dem namq turba no¬
xie consuetudinis. que
supͣ cecum clamabat.⁊
ne lum̃ peteret increyabat.
etiam suscipientem publi¬
canum ne iħm uideat tar¬
dat.S sicut cecus turba¬
rum uoces magis magis¬
q clamando deuicit: ita
pusillus necesse est turbe
nocentis obstaculum. atti¬
ora petendo transcendect:
terrena relinquat. arborẽ
crucis ascendat. Si como¬
rus namq est arbor mo¬
dine prestans. Undeꝰ a la¬
timis celsa nuncupatur.
ficus fatua dr̃. & eadem
uominica crux credentes
alit ut ficus ab increduliᷤ
irridetur ut fatua Nos
autem inquit predicamus
deis quidem scandalum.
gentib autem stulticiam.¬
Ipsis autem uocatis udeiᷤͤ
uirtutem & dei sapĩam.
Quam uidelicet arborem
pussillus statura ⁊ acheu
quo exattari possit ascen¬
dit. Dum quilibet himit
ce ꝓprie conscius infirmi¬
datis. confidens in domi¬

Expanded text:
m mundo Salvator attum mundo Salvator attulit, participare cupiebat, sed inolita vitiorum consuetudo, ne ad votum perveniret, obstiterat. Eadem namque turba noxiae consuetudinis, quae supra caecum clamantem ne lumen peteret, increpabat , etiam suspicientem Publicanum, ne Jesum videat, tardat. Sed sicut caecus turbarum voces magis ac magis clamando devicit, ita pusillus, necesse est turbae nocentis obstaculum altiora petendo transcendat, terrena relinquat, arborem crucis ascendat. Sycomorus namque, quae est arbor fodine praestans, unde et a Latinis celsa nuncupatur, ficus fatua dicitur. Et eadem dominica crux, quae credentes alit ut ficus, ab incredulis irridetur ut fatua. Nos enim praedicamus daeis quidem scandalum, gentibus autem stultiIpsis vero vocatis Judaeis virtutem, et Dei sapientiam . Quam videlicet arborem pusillus statura Zacchaeus, quo exaltari possit, ascendit, dum quilibet humilis et proprie conscius infirmitatis, confidens in Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dere pre turba. q statu¬
ra pusillus erat. Et p̃cur¬
rens asceidit in arborẽ
siccomorum ut uideret
illum. qr inde erat tran¬
siturus. Que impossi¬
bilia sunt apd̃ homĩes.
possibilia sunt apd̃ dm̃.
Ecce enim camelus depo¬
sita gybbi sarcina. ꝑfora¬
men acus transit. hoc ẽ.
diues & publicanus re¬
licto onere diuitiarum.
contempto censu fraudi¬
um:angustam portam
artamqz que ad uitam
ducit ascendit. Qui mi¬
ra deuotione fidei ad ui¬
dendum saluatorem qđ
natura minus habuerat.
ascensu supplet arboris.
atq ideo: iniuste quãuis
ip̃e rogare non auderet.
benedictionem dominice
susceptionis quam desi-¬
uerabat. accepit. Mystice
autem zacheus qui int̃¬
pretatur iustificatus. cre¬
dentem ex gentib popu¬
lum signtficat. Qui qͣn¬
M curis secularib occu¬
patior. tanto flagitiis de¬
primentib erat factus
humilior. S abliitus ẽ.
s sanctificatus. s iustifi¬
richo saluatorem uidere
querebat. s pre turba ñ
poterat: qr gr̃e fidei quã¬

Expanded text:
atura pusillus erat, et praecurrens, ascendit in arborem sycomorum, ut videret illum, quia inde erat transiturus. Quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum . Ecce namque camelus deposita gibbi sarcina per foramen acus transit , hoc est, dives et publicanus, relicto onere divitiarum, contempto sensu fraudium, angustam portam arctamque viam, quae ad vitam ducit ascendit . Qui mira devotione fidei ad videndum Salvatorem, quod natura minus habuerat, ascensu supplet arboris, atque ideo juste, quamvis ipse rogare non audeat, benedictionem dominicae susceptionis, quam desiderabat, accepit. Mystice autem Zacchaeus, qui interpretatur justificatus, credentem ex gentibus populum significat. Qui qto curis saecularibus occupatior, tanto flagitiis deprimentibus erat factus humilior. Sed ablutus est, sed sanctificatus, sed justifiricho Salvatorem videre quaerebat, sed prae turba non poterat. Quia gratiae fidei, qua
Abbreviated transcription (Latin):
fixus est cruci. ut euacu¬
etur corpus peccati: ut ul¬
tra non seruiamus pecc̃o.
Nempe eua aqua factum
est initium peccati. sump¬
ta est ut formaretur de la¬
tere uiri. Dormiẽs iacebat ille
cum fc̃m ẽ. Mortuꝰ pendebat
in loco pecc̃orum. s de illo
latere facta est eua: que
oo. de isto autem lat̾e fc̃a
est ecilla:que nos parien¬

Expanded text:
xus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Nempe Eva, a qua facta est initium peccati, sumpta est, ut formaretur, de latere viri. Dormiens jacebat ille, cum factum est: mortuus pendebat in loco peccatorum. Sed de illo latere facta est Eva, quaeet; de isto autem latere facta est Ecclesia, quae nos parien
Abbreviated transcription (Latin):
ctionem quam habemus
de pecc̃o. significauit lan¬
cea percussoris. Deniq q̃m
untur. recoute de quo m̃¬
bro facta est: ce uidete uͥ¬
tus est: Recolite in quã

Expanded text:
ctionem enim, quam habemus de peccato, significavit lancea percussoris. Denique quountur : recolite de quo membro facta est, et videte utus est. Recolite, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla nos ar̃a inflet oꝑa¬
tio. non rerum abundan¬
tia. non gloria extollat.
si quiblibet bonis affluen¬
tib intus intumescimus.
deo despecti sumus. Quo
contra psalmista de hu¬
milib dicit. custodien
paruulos dominus. Qͥa
paruulos humiles appel¬
lat. post quam sententiã
ꝓtulit consilii uiius. sub¬
iungit. Nam quasi querẽ¬
mus quid ipse ad hec fa¬
ta intentione pensate. No¬
lite in ꝓximis ur̃is mũ¬
di huius bona uenerari.
Hoc ꝓpter deum honora¬
te in hominib quib ta¬
men commissi non estis.
qd̃ facti sunt ad ymaginẽ
dei. Qd̃ tunc ꝓximis ue¬
re seruatis: si apd̃ uos met¬
ip̃os prius in corde non tu¬
mescitis. Nam qui se ad¬
huc ꝓ reb transitoriis ex¬
tulit. nescre in ꝓximo ue¬
nerari quod maneat. No¬
iite gͦ in uobismetipsis
pensare qd̃ habetis: s qd̃

Expanded text:
nulla nos inflet operanulla nos inflet operatio, non rerum abundantia, non gloria extollat. Si quidem ex bonis affluentibus intus intumescimus, Deo despecti sumus: quo contra Psalmista de humilibus dicit: Custodiens parvulos Dominus . Qui quia parvulos humiles appellat, postquam sententiam protulit, consilium subjungit; nam quasi quaereremus quid ipse ad haec fata intentione pensate. Nolite in proximis vestris mundi hujus bona venerari. Hoc propter Deum honorate in hominibus, quibus tamen commissi non estis, quod facti sunt ad imaginem Dei. Quod tunc proximis vere servatis, si apud vosmetipsos prius in corde non intumescitis. Nam qui se adhuc pro rebus transitoriis extollit, nescit in proximo venerari quod maneat. Nolite ergo in vobismetipsis pensare quod habetis, sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
cce ire non uult filius
dei ad filium Reguli: ce
tam̃ ire paratus est ad sa¬
lutem serui. Certe si nos
cuius piam seruus rogaret
ut ad eum ire deberemus.
ꝓtinus nobis nr̃a super¬
bia in cogitatione tacita
responderet dicens. Non eaᷤᷤ
qͥa temetipsum degene¬
ras. Honor tuus despicit᷑
locus uilescit. Ecce de celo
uenit qui seruo occurrẽ
in terra non despicit. ce
tam̃ humiliari in terra
contempnimus qui de t̃¬
ra sumus.Quid uͦ apud
deum uilius quid ẽẽ des¬
pectius potest quam ser¬
uare honorem apd̃ hoĩes
& interni testis oculos ñ
timere. Unde &e in sacro
euangelio ad phariseos
catis uos coram homini
b:deus autem nouit cor¬
da ur̃a. Quia qd homini¬
b attum est. abhomina¬
bile est apud deum. No¬
tate fr̃s notate quod dr̃.
apud deum cogitatio cor¬
dis nr̃i tanto apud deũ
inimo est. quanto homini¬
b in aitum. Et humilitaᷤᷤ
cordis nr̃i tanto apd̃ deum
in aito est:quanto homi¬
nib inimo. Despiciamus
gͥ siquid boni gerimus:

Expanded text:
cce ire non vult Filius Dei ad filium reguli, et tamen venire paratus est ad salutem servi. Certe si nos cujuspiam servus rogaret ut ad eum ire deberemus, protinus nobis nostra superbia in cogitatione tacita responderet, dicens: Non eas, quia temetipsum degeneras, honor tuus despicitur, locus vilescit. Ecce de coelo venit qui servo in terra occurrere non despicit; et tamen humiliari in terra contemnimus, qui de terra sumus. Quid vero apud Deum vilius, quid despectius esse potest, quam servare honorem apud homines, et interni testis oculos non timere? Unde et in sacro Evangelio ad Pharisaeos s vos coram hominibus; Dominus autem novit corda vestra. Quia quod hominibus altum est, abominabile est apud Deum . Notate, fratres, notate quod dicitbile est apud Deum, cogitatio cordis nostri tanto apud Deum in imo est, quanto hominibus in alto; et humilitas cordis nostri tanto apud Deum in alto est, quanto hominibus in imo. Despiciamus ergo si quid boni gerimus;
Abbreviated transcription (Latin):
pestis. lenocinia cantoꝵ.
uoluptatum fom̃ta. uen¬
tris onera. naufragium
mentis. cum herediadis
conuiuio abseidantur: ut
presens gaudium ur̃m
ad leticiam ueniat sem¬
piternam. fraires hodie ser
qr satis auditor intellig̃.
quanta sit gła martiris.
qñ miseriam ꝑsecutoris
audierit.Uerumptamen
nos conuenit scire quia
iohannes de morte sua na¬
tus est. & de natali suo he¬

Expanded text:
pestis, lenocinia cantorum, pestis, lenocinia cantorum, voluptatum fomenta, ventris onera, naufragia mentium cum Herodiadis conviviis abscindantur; ut praesens gaudium vestrum ad laetitiam perveniat sempiquia satis auditor intelligit quanta sit felicitas martyris, quando miseriam persecutoris audierit: scire tamen nos convenit quia et Joannes de morte sua natus est, et de natali su
Abbreviated transcription (Latin):
in disco & datum est pu¬
elle. Puella autẽ detulit
matri sue. lc ui.¬
udistis frr̃s km̃i quan¬
ta nata sit de uoluptate
crudelitas de libidine im¬
pietas. allatum est cap̃t
tui. Mensa migrat in ça¬
rib expectatores. mutat᷑
cibi cedes. uinum transit
in sanguinẽ. funus appo¬
nitur in natali: in ortu
exhibetur occasus conui¬
nant populorum. Intrat be¬
stia non pueua. querit ca¬
put amputare non satta¬
augmentis: fit grandis
crudelitate non corpore. &
singularis fera usq dum
capiat predam fremre ore.
dentib frendit. ferrum ñ
suscipit s ꝓducit. Premo
De matris pecc̃o dan
ta corporis preda. caput
ip̃a truncatura ꝑmansit.
ue talib nos uelle decla
mare nos non declama¬
ut festiuitatis ur̃e cauta
in exultatione mensuram
facie prandeatur actoris.
Honestate conuiuantium
natura ip̃a que ꝓducit ho¬
noretur. leticia mense ur̃e
pertingat ad pauꝑes xp̃i.
familia ur̃a innocentie tri¬
pudiet disciplina. Absit¬
getur effusio. sattatricũm

Expanded text:
datum est puellae, et puella dedit matri suae. Audistis, fratres, quanta sit nata de voluptate crudelitas, de libidine impietas. Et allatum est caput mus, mensa migrat in caribus spectatores, furore cibus caedes, vinum transit in sanguinem, finis apponitur natali; in ortu exhibetur occasus, convinant saecularem; intrat bestia, non puella; quaerit amputare, non saltaaugmentis; fit grandis crudelitate, non corpore; et singularis fera usque dum capiat praedam, fremit ore, dentibus frendit; ferrum non suscipit, sed producit. Verum De matris pectore dans ta corporis praeda, caput ipsum truncatura pervadit. declamare nos velle de ta libus, nos non declamaut festivitatum gaudia in exsultatione men suram, facie prandeatur auctoris; honestate convivii natura ipsa, quae vos produxit, honoretur; laetitia mensae vestrae pertingat ad pauperes, familia vestra innocentiae tripudiet disciplina, getur effusio; saltatricum
Abbreviated transcription (Latin):
is. Hec celestes homines
fecit terrenos. hec huma¬
num genus mersit in ĩ¬
fernum. Hec uitam ab¬
stulit mundo ꝓpt̃ uniuᷤ
arboris pomum. Hoc ma¬
lum qd̃ homines ducit
ad mortem. hoc malum
fugit helyas ꝓpħa. & cu¬
ius lingua claius fcarẽ
celi. tamquã reus fugit
a facie mulieris. Hec in¬
uenit uenim laborem
& pressuram: q̃ nunc io
hannem baptistam occi
dit. Dẽicit pueritiam: ꝑ¬
dit iuuentutem: illicit
& inquietat emortuã
senectutem.Premonita¬
inquit a matre sua da
mͥ in quit in disco caput io

Expanded text:
is ; haec coelestes homines is ; haec coelestes homines fecit esse terrenos, haec humanum genus misit in infernum, haec vitam abstulit mundo propter unius arboris pomum. Hoc malum quod homines ducit ad mortem, hoc malum fugit Elias propheta ; et cujus lingua clavis facta est coeli, tamquam reus fugit a facie mulieris; haec invenit verum laborem et pressuram, quae nunc occidit Joannem Baptistam, dejicit pueritiam, perdit juventutem, illicit et inquietat emortuam senectutem. Praemonita a matre sua, Da mihi, inquit, in disco caput Jo
Abbreviated transcription (Latin):
non licet tͥ accipere uxorẽ
philippi frĩs tui. Ecce un¬
de iohannes offendit. eue
unde herodes furit. malos
qui monet offendit. ineͣ¬
rit odium: qui argurt cͥ¬
minosos.Dicebat iohãnes
quod erat legis. qd̃ iusti¬
qd̃ erat non odii s amo¬
ris. Ecce qualem consetut
ab imꝑio ꝓ pietãte merce¬
dem. uolens inquit occi¬
dere eum. timuit popłm.
facile deuiat a iusticia.
qui in causis ñ deum s
homines formidat. Huic
estuat animo quousq
ꝑficiat qd cogitat ma¬
ium. Solus enim dei est¬
timor. qui nocentes corrigit.
fugat crimina. innocentiã
seruat. ꝓpetem tribuit fa¬
cultatem.S audiamus
ip̃am iohannis baytiste
passionem.Die inquit na¬
talis herodis. sattauit fi¬
lia eius in medio triclinio.
& placuit herodi. & omib¬
poulicitus est dare ei quod¬
cumq postulass ab eo.
At illa premonita a ma¬
tre sua. da michi inquit
in disco caput iohannis
baptiste. Hec est mulier
antiqua malicia q̃ adã
deiecit de paradysi delici¬

Expanded text:
non licet tibi habere uxorem Philippi fratris tui. Ecce unde Joannes offendit, ecce unde Herodes furit: malos qui monet, offendit; incurrit odium, qui arguit criminosos. Dicebat Joannes quod erat legis, quod justiquod erat non odii, sed amoris: ecce qualem consecutus est ab impio pro pietate mercedem. Volens, inquit, occidere eum, timuit populum. Facile deviat a justitia, qui in causis non Deum, sed homines pertimescit. Hicaestuat animo quousque perficiat, quod cogitat malum. Solus est Dei timor, qui mentes corrigit, fugat crimina, innocentiam servat, perpetem tribuit facultatem. Sed audiamus ipsam Joannis beatissimi passionem. Die natalis Herodis saltavit Herodiadis filia in medio triclinio, et placuit Herodi: pollicitus est dare ei quodcumque postulasset ab eAt illa premonita a matre sua: da mihi inquit in disco caput Joannis Baptistae. Haec est mulieris antiqua malitia, quae Adam ejecit de paradisi delici
Abbreviated transcription (Latin):
erodes tu adutteriuru
facis & in carcerem uadit
iohannes:Sic iudicat se¬
dens in loco iudicis reus.
in loco uinclicis innocen¬
tie persecutor. Rogo ubi
rerum facies. ubi forma.
ubi pudor. ubi estimãtio
publici cognitoris. uͥ deuᷤ
ubi homo. ubi fas. uͥ lex.
ubi ipsius iura nature:
Simul omnia herodes te
gente. te iudicante. te ui¬
uente. confuisa sunt. Te¬
nuit inquit iohannem
cere. Herodes te petit cau¬
sa. te arguunt uincla.
te carcer accusat. te deuul¬
gat ꝓducta in publicũ¬
causam custodieq qui re¬
quirit. In te inuenit̃ quod
puniat. & in iohanne qd̃
doleat. Iohannes urbi no¬
tus. fame uirtute cognitꝰ
celebratissimus sc̃ĩtãte dũ
attrahit ad se inquisitõ¬
res iniurie. facit ut tuus
innotescat incestus. agit
ut te habeat confessio pu¬
buca. quem corrigere nos
ualuit. secreta correptio &
ercdem iohannes mo¬
nitis non accusatione pul¬
it non perire. Sed herodes
facib libidinis ardens. pe¬
rire maluit quam redire.
&e uxorem frĩs illicite pos¬

Expanded text:
erodes, tu adulterium facis, et in carcerem vadit Joannes? Sic judicas sedens in loco judicis reus, in loco vindicis innocentiae persecutor? Rogo ubi rerum facies? ubi fama? ubi pudor? ubi existimatio publici cognitoris? certe ubi Deus? ubi homo? ubi fas? ubi lex? ubi ipsius jura naturae? Simul omnia sunt, Herodes, te agente, te judicante, te jubente confusa. Tenuit, inqcere. Herodes, te causa petit, te arguunt vincula, te carcer accusat, te divulgat producta in publicucausam custodiae qui requirit, invenit in te quod puniat, et in Joanne quod doleat. Joannes orbi notus, fama virtutis cognitus, celebratissimus sanctitate, dum trahit ad se suae inquisitores injuriae, facit ut tuus cunctis innotescat incestus; agit ut te habeat confusio puica, quem corrigere non potuit secreta correctio. erodem Joannes monitis, non accusatione pulit, non perire: sed Herodes facibus libidinis ardens perire maluit quam redire, et uxorem fratris illicite pos
Abbreviated transcription (Latin):
soluerit illa mĩma ce sic
docuerit. minimus uocabͣr.¬
Qui autem fecerit illa
minima ce sic docuerit:
ñ iam magnus habendꝰ
est: & ydoneus regno ce¬
lorum: s tamen ñ tam
minimus quam ille qui
soluit. Ut autem sit mag¬
nus atq illi regno aptꝰ.
facere debet ce docere siẽt
abundet iusticia eius suꝑ
scribarum &e phariseorum:
est: ut non occidant. Ius¬
ticia eorum qui intratu¬
ri sunt in regnum dei: ut
non irascantur sine cau¬
sa. Minmum est gͥ non
occidere. Et qui illud sol¬
uerit. minimus uocabit᷑
in regno celorum. Qui
Autem illud impleuerit
ut non occidat: non cos¬
tinuo̾ magnus. erit. ce
idoneus regno celorum.
s tamen ascendre ad¬
aliquen gradum. Pficit᷑
autem: si nec irascatur
sine causa. Qd̃ si ꝑfecerit
multo remotior erit ab
homicidio. Quappter qui
oocet ut non irascamur. ñ
soluit legem ne occidamus
s implet potius ut & foris
dum non occidimus. & in
corde dum non irascimur
innocentiam custodiamꝰ.

Expanded text:
solverit illa minima, et sic solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabqui autem fecerit illa minima, et sic docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet et docere, sicut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo non occidere; et qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22.
Abbreviated transcription (Latin):
dauerit iusticia ur̃a plus
quam scribarum & phari¬
seorum non intrabitis in
regnum celorum: idest nͥ
non solum illa minima
legis precepta impleu̾̃itis:
que inchoant homines s
etiam ista que ame addũ¬
tur qui non ueni legem
soluere s implere: non in¬
trabitis in regnum celors.
S dicis michi. Si de illis
mandatis minimis cum
suꝑius loqueretur dixit.
minimum uocari in reg¬
num celorum. quisquis
unum eorum soluerit &
scdm suam solutionẽ do¬
cuerit magnum autem uo¬
cari quisquis ea fecerit. ⁊
sic docuerit. & ex eo iam
in regno celorum futurũ
Pẽẽ qui magnus est. quid
opus est. addi preceptis
legis minimis si iam in
regno celorum potest ẽẽ
qui magnus est: quisqͥs
ea fecerit. ce sic docuerit:
Quaꝓpter: sic est accipi¬
enda illa sententia. Qui
autem fecerit ce docuerit
sic: mognus uocabit᷑ in
ista. Ut abiindet iusticia
inquit ur̃a suꝑ scribarum
&e phariseorum. qr nͥ abũ¬
dauerit: non intrabitis in
regnum celorum. Ergo qui

Expanded text:
it justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in ista? Ut abundet justitia, inquit, vestra super Scribarum et Pharisaeorum; quia nisi abundaverit, non intrabitis in regnum coelorum. Ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ne ignis. Quid inter est
inter reum iudicio. & reũ
concilio. & reum gehenne
ignis: Nam hoc postremũ
grauissimum sonat: ce
admonet gradus quos¬
dam factos a leuiorib ad
grauiora: donec ad gehẽ¬
nam ignis ueniretur.
Et ideo si leuius est reũ
uius ẽẽ intelligere irasci
sine causa frĩ. quã dicere
racha. Et rursus leuius ẽẽ¬
dicere racha: quam dicere
fatue. Non reatus ip̃e habe¬
ret gradus: nisi etiam gra
datim peccata commemo¬
uerbum obsciirum positũ
est. qr nec grecum est nec
iatinum racha: Cetera uͦ
in sermone nr̃o usitata st̃.
Non niilli autem de greco
trahere uolunt int̃preta¬
tionem huius nominis
putantes panniosum dici
racha qm̃ grece pannus
rachos dicitur. A quibus
cum queritur. quid dicit᷑
grece pannosus. ñ respon¬
dent racha. Deniq posset
latinus interpres ubi po¬
suit racha pannosum po¬
nere. nec uti uerbo quod
mn latina lingua sit nul
lum ⁊ in greca inusita-¬
tum. Probabilius gͦ est
qd̃ audiui a quodam he¬

Expanded text:
est? Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur: et ideo si levius est, reum vius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere racha, et rursus, levius esse racha, quam dicere fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemoverbum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ῥάκος dicitur: a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam He
Abbreviated transcription (Latin):
Dẽe non possunt. Qui autẽ
fecerit ce docuerit sic. Qui¬
rit sic. scdm id. quod non
soluit. magnus uocabitur.
in regno celorum. Lc n.
ui gͦ magnus uocabit᷑
in regno celorum:sequitur
ue etiam sit in regno ce¬
lorum. quo megni aomit¬
tuntur. Ad hoc enim per¬
tinet qd̃ sequitur. Dico e¬

Expanded text:
esse non possunt. Qui autem esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sic, rit sic, secundum id quod non solvit, magnus vocabitur in regno coelorum. Qui vero magnus vocabitur in regno coelorum, sequitur ut etiam sit in regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet quod sequitur. C
Abbreviated transcription (Latin):
pe dico uobis: donec
transeat celum &e t̃ra. io¬
ta unum aut unus apex
non preteribit a lege donͤ
omnia fiant. Dum enim
funt etiam illa que ad¬
diintur ad ꝑfectionẽ: mul¬
to magis funt illa que pre¬
missa sunt ad inchoationẽ.
Qõ autem ait iota unum
uel unus apex non transi¬
et a lege.nichil potest ali¬
ud intelligi: nisi uehemeis
expͣssio ꝑfectionis: quando
ꝑlitteras singulas demon¬
strata est. Inter quas litt̾as
iota minor est cet̾is q̃ uno
ductu fit apex autem efiã
ipsius aliqua in summo
particuia est. Quib uer¬
bis ostendit in lege ad ef¬
fectum etiam minima q
Qui enim soluerit unũ
de mandatis istis mini-¬
mis &e docuerit sic homi¬
nes.minimus uocabitur
in regnum celorum. Man¬
data ergo minima signi¬
ficantur ꝑ unum iota c¬
ꝑ unum apicem. Qui gͦ
soluerit & dociierit sic. id
est sccłm id quod soluit.
ñ sccłm id quod inuenit
cꝰ legit. minimus uoca¬
bitur in regno celorũ. Et
fortasse ideo ñ erit in regno
celorum: ubi nisi magni

Expanded text:
 dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni
Abbreviated transcription (Latin):
rexit. Nam scriptum est.
Mult corpora scõrum qͥ
dormierant surrexerunt.
Ablata gͥ sunt omnnia ar¬
gumenta ꝑfidie. Nequis
enin dicat. sꝑare de se ñ
debet homo. quod in carne
sua exhibuit homo ds̃: ecce
cum deo homines resurre¬
xisse cognoscimus e quos
dubitamus Si gͥ memb
nr̃i. redemptoris sumu p
sumamꝰ in nob̃. qd̃ gestumi¬

Expanded text:
rexit. Nam scriptum est: rexit. Nam scriptum est: Multa corpora sanctorum qui dormierant surrexerunt . Ablata ergo sunt omnia argumenta perfidiae. Ne quis enim dicat: Sperare de se non debet homo quod in carne sua exhibuit Deus homo, ecce cum Deo homines resurrexisse cognoscimus, et quos dubitamus. Si ergo membra nostri Redemptoris sumus, praesumamus in nobis quod gestum
Abbreviated transcription (Latin):
diei sollempnitate
lectionis euangelice expo¬
sitione transcurrimus. s
libet ut de hac eadem sol¬
lempnitate aliquid sub¬
tilius loquam. Due ⁊ enĩ
uite erant. quarũ unam
nouimus: alteram nescie¬
bamus. Una quippe mor¬
talis est: alia immortalis.
Una corruptionis: alia in
corruptionis. Nua mortis
nam. &e ostendit alteram.
Unam ꝑtulit moriendo.
ostenoit alderamn resurgen¬
do. Si gͥ nob mortalem
uitam scientio. reiurree¬
tionẽ ꝓmitteret carnis.
ce tamen hane eisibiliter
ñ exhiberet quis eius ꝓmi¬
sionib rederet: sactus itaq
homo apparuit in carne.
mori dignatus est ex uolũ¬
tate. resurrexit ex potesta¬
te: & ostendit exemplo. qd
nob̃ ymisit in premio. S
fortasse aliquis dicat. Iure
ille resurrexit. qui cum ds̃
esset: deneri amorte nou po¬
tuit. Eto instruendam ergo
ignorantiam nr̃am. ad ro¬
borandam infirmitatẽ ur̃a:
sue resurrectionis exemplũ
nob sufficere noluit. Solꝰ
illo in tempore mortuus ẽ
ce tam̃ solus minime resur¬

Expanded text:
diei solemnitate, de lectionis evangelicae expositione transcurrimus, sed libet ut de hac eadem solemnitate aliquid subtilius loquamur. 6. Duae etenim vitae erant, quarum unam novimus, alteram nesciebamus. Una quippe mortalis est, altera immortalis, una corrupticorruptionis; una mortis,nam, et ostendit alteram: unam pertulit moriendo, et ostendit alteram resurgendo. Si igitur nobis mortalem vitam scientibus resurrectionem promitteret carnis, et tamen hanc visibiliter non exhiberet, quis ejus promissionibus crederet? Factus itaque homo apparuit in carne, mori dignatus est ex voluntate, sed resurrexit ex potestate, et ostendit exemplo quod nobis promisit in praemio. Sed fortasse aliquis dicat: Jure ille surrexit qui, cum Deus esset, teneri a morte non potuit. Ad instruendam ergo ignorantiam nostram, ad roborandam infirmitatem nostram, suae resurrectionis exemplum nobis sufficere noluit. Solus in illo tempore mortuus est, et tamen solus minime resur
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ecce phariseus ad ex¬
bibendam abstinentiam
ad impendendam miseri¬
cordiam ad referendas
deo gr̃as oculum habue¬
rat: s ad humilitatis cu¬
stodiam ñ habebat. Et
quid prodest quod contra
hostium insidias pene to¬
ta ciuitas caute custodi¬
dar. si unum foramen re
linquitur aꝑtum. unde ab¬

Expanded text:
Nam ecce Pharisaeus ad exNam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat. Et quid prodest quod contra hostium insidias pene tota civitas caute custoditur, si unum foramen apertum relinquitur unde ab