comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temus & iocundem ur in eo. & sic̃ in die on este
ambulemus. IM OMΑΙA SERUIUNT TBI.
Om̃ia scilic& dequib loquebatur. Om̃ia sci-
quȩ ꝑtinent adhunc diẽ: serui unt tibi.
ait unde lib̾etur hȩc t̃ra ut fundata ꝑ ma-¬
n ecit: atq subiecit. NIdI QUod Lex tya Mł-¬
DITATIO MEA EST. TUNCFORSIIAN PERIS SE
inhraulitate mea. Ista lex fidei .ẽ. non ui¬
auis fidei: sed quȩ ꝑdilectionẽ operatur.
Phanc impetratur grã. & quȩ fortes facit
in tribulatione tẽporali: nep ereant iNhu
est: ut non perir& in humilitate sua. Nã
dõ nr̃o non uiuificante: quid est homo qͥ
as exgrisiui. Nontranseunt̃ intelligea¬
dũ est qđ dictũ est: tuussũ ego. Quid enĩ
non est eius: anforte quia incęlis esse
dicit᷑ ds̃. ideo putandũ est aliquid non
eẽ. eius in terra. cũ clam& alius psalmꝰ.
Dñi est terra &e plenitudo eius. orbis ter-

Expanded text:
n die honeste ambulemus . «Quoniam omnia serviunt tibi. Omnia» scilicet de quibus loquebatur; «omnia» quae pertinent ad hunc diem, «serviunt tibi.» it unde liberetur haec terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea.» Ista lex fidei est; non inanis fidei, sed quae per dilectionem operatur . Per hanc impetratur gratia, quae fortes facit in tribulatione temporali, ne pereant in huest ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, quas exquisivi.» Non transeunter intelligendum est quod dictum est, «Tuus sum ego.» Quid enim non est ejus? An forte quia in coelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid non esse ejus in terra; cum clamet alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus
Abbreviated transcription (Latin):
est qđ iste itti se quodã modo familia¬
rius dõ cõmendandũ putauit ut di-¬
cerce. tuussũ eggo saluũ me fac. nisi in¬
telligi uolenis qđ malo suo suus esse
uoluerit. qđ est in oboedientiȩ primũ
& maxximũ malũ: Et tan quã dicens.
m̃s esse uolui. & ꝑ ditũ mefeci. Tuus¬

Expanded text:
 iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui,
Abbreviated transcription (Latin):
in regno ap̃i qđ non hab&e fin ẽ. &e
hab̾e ibi sine morte. sine dolore. &
cũ magno honore uitã. morte huiꝰ
uite acdolorib & opprobriis adqͥsi¬
tt̃. Qđ aut̃ addidit. latũ mandatũ
tuũ ualde: non in telligo nisi cari¬
tatẽ. Quid enĩ ꝓfuiss&e quacũq
morte imminente. & in ter quan¬¬
tcicũq tormenta illa martyria cori-¬
fiteri. si caritas in confitente non ess& :
Audicimus apłm. Et si tradido iaquit
corpus meũ ut ardeã. cciritatẽ aut̃
non habet̃: nichil mͥ ꝓdest Caritas
spm̃ scm̃ quidatus est nobis. In hac dif-¬
fusione latitudo est in qua sine aa¬¬
gustiis uici quoq ambulcit᷑ angust a
donante illo cui dictũ est. Dilcitasti
gressus meos subter me: & non sunc
infirmata uestigia mea. Latũ est
qͦ mandatũ caritatis: mandatũ
illud geminũ. quo iubet᷑ ds̃ & ꝓaimꝰ
diligi. Quidaut̃ lcitius quã ut ibi
pendeat tota lex & om̃s ꝓphetȩ :¬

Expanded text:
in regno Christi, quod non habet finem; et in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero,» inquit, «corpus meum ut ardeam, charitatem autem non» «habeam, nihilsanctum, qui datus est nobis . In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat tota Lex et omnes Prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
PECTAUERUNT PECCATORES ITEERDI-¬
renime: ⁊ extimonia arte tΥa iN¬
tellixi. Quid est expecttuer̃ ut ꝑdent:
Anuelut insidis obsideat uiã. expecꝰ¬
tantes ut quando transirae occident :
Nũ quid gͦ morte corporis perire metue¬¬
bat : Absit. Et quid est me expectauer̃.
nisi ut eis ad malũ consentiroe: tunc
etũ ꝑd̾ent. Unde aut̃ non ꝑir&e dixit:
testimonia tua intellexi: Sed famili-¬
arius hic ȩccłȩ aurib grecũ uerbum
sonat. marteria tua in tellexi: quia
scilic& me sibi non consentientẽ etiã¬
si occiderent tua marteria confideas
non perirẽ. sed illi qui ut ꝑderent ex¬
pectubant quarido consentirem:
torquebant cũ etiã confiterer. Nec tam̃
qđ intellexercit relinquebat: in tu eais &r
inscũ ariũ dĩ: & intellexerat innouis si¬
ma. Om̃is aut̃ consũmatio. m uidet᷑
hoc loco intelligenda usq ad mortẽ
ꝓuerita te certare. & ꝓuero acsũ mo
bono malci om̃ia tolercire: cuius
consum maitionis finis est excellere

Expanded text:
pectaverunt peccatores, ut perderent me; testimonia autem tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere
Abbreviated transcription (Latin):
nondy opltrys. Nimirũ enĩ ꝑutrẽ: c̃ar¬
nẽ mortis huius. ł pruinã uero. cęleste
beneficiũ uult intelligi: quo caruiscoa-¬
cupiscentiȩ uelut frigore cohibente tor¬
pescunt. Et fit hinc ut iustificationes dĩ
dememoria non lcibantur. dũ non cogi-¬
tatur aliunde: qm̃ fit qđ ait apłs. Car-¬

Expanded text:
 oblitus.» Nimirum enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non labantur, dum non cogitatur aliunde; quoniam fit quod ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
mo factus est in eti. & ipse fundeuit et̃ altissimꝰ:
Ipse est enĩ & apud patrẽ altissimus: & ꝓpter
nos inista matre factus humillimis. Qm̃qͥ
fundamento dñẽ. fundasti t̾rã & ꝑman&e:
quia inttili fundamento constabilitai. non
inclinabit᷑ in scłm scłi . In eis utiq ꝑmanens:
quib est uitã daturus ȩt̃nã. Quos aut̃ an-

Expanded text:
mo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos in ista matre factus humillimus; quoniafundamento, Domine, «fundasti terram, et permanet:» quia in tali fundamento constabilita, non inclinabitur in saeculum saeculi ; in eis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos au
Abbreviated transcription (Latin):
lectanouis: Sednonita UTLex tua
Dñi. Eas sic transferre uoluer̃ in t̾pretes
adeo uno uerbo nequaquã dicilatine. po-¬
test. ut aliqui delectationes aliqͥ fcibula-¬
tiones etis dicerent: ut non in merito acci-¬
picitur. eẽ. quidẽ illcis exercutitiones. sed
insermone cũ quadã delectatione.
Hasuͦ habent indiuesfis sectis ac ꝓfessiodi¬¬
b: & littere scłares. & iudȩorũ quȩ deute-¬
rosis nuncupct᷑ continens p̃ter diuinarũ
canonẽ scripturcirũ milia fabulcirum.
Hab& ecis & hereticorũ ucinci atq errabun-¬
dai loquacitas. Hos om̃s iniquos intelligi
uoluit. aquib sibi narratas dicit ad oles¬
cias: id est exortationes delectabiles
quiame in ea ueritas non uerba de¬¬

Expanded text:
lectationes; sed non sicut lex tua, Domine:» eas sic transferre voluerunt interpretes adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi narratas dicit ἀδολεσχίας, id est exercitationes delectabiles tua, Domine;» quia me in ea veritas, non verba de
Abbreviated transcription (Latin):
iNcȩlo. hoc est in angłis tuis custodientibus
ȩt̾ nã sine desertione militiã. Sequens auc̃
Unus enĩ uersus est eorũ octa: qui ad istam
litterã ꝑtinent. Singulis quippe litteris
hebreis subdunt᷑ octonii: don ec pscilmi huiꝰ
plixittis t̃minet᷑. INGENERAT IOΝΕ o GEde-¬
RAUONE UERITASTUA : FUNDASTI TERRA
ET CERMANET. Post celũ enũ t̃rã contuitu.
fidelis mentis aspiciens: iauenit in ea ge¬¬
nertitiones quȩ incȩlo nonsunt: &ait. In
genertitione & generation ẽ ueritas tua:
siue om̃s genercitiones istti repetitione
significcitis. aquib nũ quã defuit ueri-¬
tas dĩ inscĩs eius. Modo pauciorib modoplu-¬

Expanded text:
in coelo:» hoc est, in Angelis tuis custodientibus aeternam sine desertione militiam. 2. «vers.» 9Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspiciens, invenit in ea generationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
pcissci est qđ ad iunxit. Paulomittus con¬
gxmaauerrat meiteera. Multai
scilic& strage martyrũ facta: dũ confi-¬
tentur & p̃dicant ueritatẽ. Sed quia
non frustra dictũ est adiuucime. Fbo
AUTE INOMT NONDERELIE MANDATATUA

Expanded text:
passa est quod adjunxit, «Paulo minus consummaverunt me in terra:» multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur et praedicant veritatem. Sed quia non frustra dictum est, «Adjuva me; Ego aut
Abbreviated transcription (Latin):
auscðia ai tUã MUifica aie: & CΥSTOdibo
TESTIAOnia oristui. Quȩ grecus habce
martyria: qđ tacendũ non fuit ꝓpter
dulcissimũ marterũ nomen. Quiꝓcul
dubio quando tantti ꝑsequentiũ crude-¬
litas sein ebat. ut eccła paulominus con¬
sũmaretur int̾ra. nullo modo dĩ mar¬¬
tyria custodirent. nisi fier& eis qđ hic

Expanded text:
tuam vivifica me, et custodiam testimonia oris tui:» quae graecus habet, «Martyria.» Quod tacendum non fuit, propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic
Abbreviated transcription (Latin):
sunt dies seruitui quaado facies deper-¬
sequentib me iudiciũ : utergo ꝑ sequant᷑
me na rrauer̃ michi sermonũ suorũ delec¬
tationes : sed eis p̃posui legẽ tuã. Quȩ ideo
plusme delectauit: quici mandata tua
ueritas. Non si c̃ in illorũ abundat sermo¬
nib uanitas. acꝑ hoc in iuste ꝑsecuti sunc
me: quici noninme ꝑ secuti s̃ nisi ueritatẽ. A¬
Ergo adiuuci me: ut certẽ ꝓueritate usq ad¬

Expanded text:
cies de persequentibus me judicium?» Ut enim persequantur me, narraverunt mihi sermonum suorum delectationes: sed eis praeposui legem tuam, quae ideo plus me delectavit, quia «omnia mandata tua veritas;» non sicut illorum abundat sermonibus vanitas. Ac per hoc «injuste persecuti sunt me,» quia non in me persecuti sunt nisi veritatem. Ergo «ad
Abbreviated transcription (Latin):
quia in uerba tuci sꝑauit: cũ ipsisiNt
Sed cur non diã qͥtiment te uident
me &e iocundant᷑ : sed timent te
uerbũ p̃sentis tẽporis posuit. uidebc̃
aut̃ & iocundabunt᷑: futuri tẽporis uerbas.
Anquia in p̃senti tẽpor etimor est quandiu
tẽptatio est uita humanci suꝑ terrã. iocua¬
ditas aut̃ quã uoluit hic intelligi. tunc
erit quando uisti fulgebunt in regno pa-¬
tris sui sic̃ sol. Hinc em̃ etiã illud in alio
psalmo legit᷑. Quã multa multitudo

Expanded text:
si sint Sed cur non dixit, qui timent te, vident me, et jucundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligi, tunc erit quando justi fulgebunt in regno Patris sui sicut sol ? Hinc enim etiam illud in alio psalmo l
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpatientiã expectetur. qđ a creden¬
tib nonuidetur . Etiã hic grecus il.¬
lud uerbũ hab&: qđ quidã nr̃i inter¬
pretes suꝑ speraui trans ferre malu-¬
tr̃. quia ꝓculdubio plus futurũ ÷¬
e quã dici potest. De TeceRUNt mat¬
⁊dicentes. Cando cONSoLADeRIS
Me: Ecce rursus in oculis. sed utiq
interiorib lcudcibilis & felix ille
defectus: non ueniens exin firmita¬
te animi. sed ex fortitudine desid̾u
in ꝓmissũ dĩ. hoc etũ ait in eloqͥũ tuũ.
Quomͦ aut̃ tales oculi dicunt. quan-¬
do consolaberis me. nisi cũ tali ia¬
tencione & exultatiorie oratur &e
gemitus : Lingua edũ loqͥ non
oculi solent: sed oculorũ quodã modo uox est
desiđium orcitionis. Uerũ in eo qđ ait. quan-¬¬
do consolab̾is me tam quã orasse ꝑpeti ostea-¬
dit. Undȩ est etiã illud. Et tu dñe qͦusque :
Qđ aut ideo fit ut dulcior ueniat dilcitata
iocunditts: aut iste seasus est desiderantiũ.
cũ inspiraitio temporis etiã qđ sub uenieati

Expanded text:
 exspectetur quod a credentibus non videtur . Etiam hic graecus illud verbum habet, quod quidam nostri interpretes «supersperavi» transferre maluerunt; quia procul dubio plus futurum est, quam dici potest. 2. «vers.» dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei: hoc enim ait, «in eloquium tuum.» Quomodo autem tales oculi dicunt, «Quando consolaberis me?» nisi cum tali intentione et exspectatione oratur et gemitur? Lingua enim loqui, non oculi solent: sed oculorum quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ostendit. Unde est etiam illud, «Et tu, Domine, quousque» ? Quod aut ideo fit ut dulcior veniat dilata jucunditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti
Abbreviated transcription (Latin):
Cur aut̃ nũ quã etiã istis genercitionibus
ueritais desic: uelut aꝑiens causã. fun¬¬
dasti inquit t̾rã & ꝑ mar&e. Eos qui intrã
sunt: terrã nuncupans. ł undcimentũ
aut̃ aliud nemo potest ponere preter id
qđ positũ est : qđ est xp̃s iħs. Neq enĩ ce¬

Expanded text:
Cur autem nunquam etiam istis generationibus veritas desit, velut aperiens causam; «Fundasti,» inquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans. Fundamentum autem aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
est exũ ad quẽ conuertunt᷑ timentes dm̃:
&x qͥ cognoscunt dĩ testimonia. Deillo ꝑ ꝓpħas
cor menbrorũ suorũ iN iustificcitionib
dĩ. non in uirib eoꝵ. Poposcit enĩ hoc: noti
p̃sumit. Qđ autẽ ad didit. ut non confun¬¬
dar: tale aliquid & inprimis huiꝰ psalmi
uersib inuenitur. ubidiait. Utiaã dirigaa¬
tur uiȩ meȩ ad custodiendas iustificationes
tuas: TuncN oꝵ confundar. dũ inspiciora
om̃ia mandata tua. Qđ ibi quia dixit
utinã uno uerbo significaiuitoptantis:
hoc isto loco aꝑtiorib uerbis exp̃ssit orantis
dicendo. fiat cormeũ immaculcitũ: ut nec
in illa nec in ista sententia quȩ utraque
una est inueniat᷑ audacia de lib̾d arbitrio
contra grãm confidentis Qđ aut̃ ait ibi.
tunc non confundar: hocait hic. ut noel

Expanded text:
est enim ad quem convertuntur timentes Deum, est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas cor membrorum suorum; in justificationibus Dei, non in viribus eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem addidit, «Ut non confundar;» tale aliquid et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi dixit, «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, cum inspicio in omnia mandata tua.» Quod ibi, quia dixit, «Utinam,» uno verbo significavit optantis; hoc isto loco apertioribus verbis expressit orantis, dicendo, «Fiat cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uerbis suꝑiorib ꝓpẽ hoc meritũ pos-¬
tulciũ ubi dictũ est. Ueniant suꝑ me
miseration es tuȩ ut uiuã. hȩc medita-¬
tio: amantis est cogitatio. Et tantũ a man-¬
tis: ut cciritas nonfrigescat huiꝰ medita¬¬
tionis suȩ : quanttilib& ab undantia
IySt ꝑinio uriatem łeceUt inme:
EGOANTE EXER CEBOR IN MANDATIS TUIS
Ecce qđ agit meditatio legis dĩ: uel potiꝰ
inuenimus & grecis ce latidis: conuertan-¬
tur michi. Qđ tantundẽ ualere existi-¬
mo: quantũ si diccit᷑ ad me. Sed quis est
iste qui hoc dicit: Non enĩ quisquã homi¬¬
nũ hoc dicere audebit: aut sidiccit. au-¬
diendus est. Nimirũ gͦ ille est qͥ etiam
suꝑius interposuit ꝓprietatẽ uocis suȩ
dicens. P arti ceps ego sũ om̃iũ timentiũ
te : quia factus es particeps mortali-¬
tatis nr̃ȩ. ut & nios participes diuinita-
ipsuis fieremus. Nos unius participes aduitã :
admortẽ uero particeps ille multorũ. Ipse

Expanded text:
quod verbis superioribus propter hoc meritum posquod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia injuste iniquitatem fecerunt in me: ego autem exercebor in mandatis tuis.» Ecce quod ait, meditatio legis Dei, vel potius invenimus et graecis et latinis, «Convertantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particeps ego sum omnium timentium te.» Quia factus est particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tione istti quã ducimus. mors potius
sit appellanda quã uita. Qucile illud
est in euugłio. Siuis uenire ad uitã.
serua mandata. Nũ quid addidit ȩc̃¬
nã uel becitã: Itẽ deresurrectione
carnis cũ loqueret᷑: quibene fecerunt
inquit in resurrectionẽ uitȩ. nequę
hic ait ȩterne: seu beatȩ. Sic & hic:
ueniant inquit mͥ miserationes tuę
uel betite uiuã: quasi aliud non sit
uiuere quã sine ullo fine & sine ulla mi¬
sena uiuere. Sed hocqͦ merito : Quia Lexx
VAQUIT TUA MEDITATIO MEA EST̃ HȩC
meditatio nisi essoe in fide quȩ ꝓdilectio¬¬
nẽ oꝑat᷑: Nũqua ꝓpc̃ eã possoe ad illcim
uitã quispiã ꝑuenire. Hoc dicendũ pu-¬
taui. nequis quã cũ totã legẽ memorię
mandciuerit. eãq creberrima recordai¬
tione cantauerit nontacens qđ p̃cepit.
nec tam̃ uiuens ut p̃cipit. arbitretur
sefecisse qđ legit. Quia lex tua medita¬
tio mea est. Et hincse ad epturũ existim&:

Expanded text:
tione ista quam ducimus, mors potius tione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . Numquid addidit, aeternam, vel, beatam? Item de resurrectione carnis cum loqueretur, «Qui bene fecerunt,» inquit, «in resurrectionem vitae» : neque hic ait, aeternae, seu, beatae. Sic et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet,
Abbreviated transcription (Latin):
UIDICIA TUA ET UERITATE TUA HUMI¬
ladtime Fiat miscðia tUA ut
consoletorme: Scðoo eloauiom
TUUM SERUOTOO. Miscđia & ueritasita diui¬
no eloquio cõmendant᷑: ut cũ in multis in¬
ueni ant᷑ locis. maxime inpsalmis. quodã
& ueritas. Et hic quidẽ pͥmo ueritatẽ po-¬
suit : qui a humiliati sumus in mortẽ. ii¬¬
dicante illo cuius iudicia iustitia est:
deinde miscđia qua instturam aduitã.
ꝓmittente illo cuius beneficiũ gr̃a est ideo
tio qua hic indĩ filios ad optam᷑. siue fi¬
des & spes & caritas. quȩ tria edificant᷑
innobis. quã uis demiscđia dĩ ueniant:
tam̃ in hac erumnosa & ꝓcellosa uita
solcitia sunt miserorũ. nongau dia
ꝑhȩc etiã illa uentura sunt: ideo seqͥt᷑:
UENIANT OICHI MISERATIONES TOE UT
Uryam. Tunc enĩ uere uiuã: quando
nichil potero timere nemoriar. Ipsa
enĩ &e sine ullo additam̃to dr̃ uita. nec
intelligitur nisi ȩt̾ria & becita. tamꝗ
sola dicenda sit uita. incuius cõpara¬

Expanded text:
judicia tua, et veritate humitiasti me. Fiat misericordia tua, et consoletur me secundum eloquium tuum servo tuo.» Misericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quodam ricordia et veritas» . Et hic quidem primo veritatem posuit, qua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam, promittente illo cujus beneficium gratia est. Ideo tio qua hic in Dei Filios adoptamur, sive fides et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant; tamen in hac aerumnosa et procellosa vita solatia sunt miserorum, non gaudia per haec etiam illa ventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus compara
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetiã tam quã sibi petiuit intellectum
dciri adõ corpori suo qđ est eccła: addĩ mati-¬
dcita discenda. cũ ipso enĩ uita corporis eiꝰ.
hoc est ppli eius abscondita est indõ: & ipse
in eodẽ corpore suo indigentiã patitur.
oe poscic qđ menbris suis est nec essarium.
VERUUTME: DAMICHIINTELLECTO UT
disc̃a mandata tua. Quia tuinquit
formasti me: tu reforma. ut fiat in cor
bontoe : uel sic̃ alii habent codices. lITABUNTꝰ.
QUIA IN UEEBA TUA SPERAUI id est

Expanded text:
Prophetam, tanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est populi ejus, abscondita est in Deo , et ipse in eodem corpore suo indigentiam patitur, et poscit quod membris suis est necessarium.verunt me; da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Quia tu, inquit, formasti, tu reforma; ut fiat in corpbuntur;» vel, sicut habent alii codices, «laetabuntur, quoniam in verba tua s
Abbreviated transcription (Latin):
nonfit ꝓpris tam quã natura.¬
lib uirib : seddeo ad iuuante
atq donande. sic̃ medicina fit tĩ
netturci: ut uiciatꝰ oculus ui in cer¬
non omĩmͦ expers eius est uelut
pecus. Nec ita quãuis homo. ut
ineorũ numero deputciadussit.
qui am bulant inuanitaite m̃tis
suȩ. obscurati in telligentia. alie¬¬
nati auitci dĩ. Nã si tailis essoe:
nec hoc dicer&e. Non aut̃ parui. ẽ.
intellectus nosse : a qͦ poscendus. ẽ. intel¬
lectus. Et cogitti didũ .ẽ. quanto sint altiꝰ
in telligenda diuraa mandata. quando
Iad ea discenida
ibi adhuc dciri intellectũ peait. qui
iam sic intelligit. Et qui eloquia oi
no uno uerbo dicinon potest: tãquã
si non poss& latine dici. sanam e&
diceret᷑. deimͥ sanitatẽ. sic̃ hic dictũ

Expanded text:
non fit propriis tanquam naturanon fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernon omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei ne uno verbo dici non potest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur, da mihi sanitatem, sicut hic dictum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentia. alienati auita dĩ
ꝑignorantiã. quȩ est inillis ꝓpẽ
cecitatẽ cordis eorũ. Propc̃ hosigit᷑
in teriores oculos quorũ cecitas est
non in telligere ut aꝑiat᷑. & magii¬
magisq serenentur. fide munden¬
tur corda. Quã uis enĩ nisi aliqͥ d
intelligant. nemo possit crede ia
indm̃: tam̃ ipsa fide quei credic
sancitur ut intelligat ampliora.
Alic s̃ enĩ.quȩ nisi intelligant᷑ nori
credimus: & alics̃ quȩ nisi credaimꝰ
non intelligimꝰ. Nã cũ fides sit exau-¬
credit p̃dicanti fidẽ : qui ut alia ta¬
cetĩ. linguã ipsã quã loqͥt᷑ nonia¬
telligit. Sed nisi essent rursus aliqͣ
quȩ intelligere non possumꝰ. nisi
ante credamus: ꝓpħa non diceroe.
Nisi credideritis non intelligetis. Pro.¬
fic̃ gͦ nr̃ intellectus ad intelligenda
quȩ credat: & fides ꝓficit ad creden-¬
daquȩ intelligat. Et eadẽ ipsa ut
magis magisq in telligant᷑: in ip¬¬
so intellectu ꝓficit mẽtis. Sed hoc

Expanded text:
enati a via Dei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum» . Propter hos igitur interiores oculos, quorum caecitas est non intelligere, ut aperiantur, et magimagisque serenentur, fide corda mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum fides sit ex aucredit praedicanti fidem, qui, ut alia taceam, linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae intelligat; et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Dimitte nobis debitt nr̃a: itti donaita nob̾
regeneratione aduita confersione. fu¬
sci p̃catione. fit cor nr̃m im maculctũ.
ut non confundamur. Quia & hoc ad
iustificcition es dĩ ꝑtin&: quando inter
eius alia p̃ceptt p̃cipitur. Dimittite
&e dimittet᷑ uob. dcite & dcibit᷑ uobis.

Expanded text:
«Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter ejus alia praecepta praecipitur, «Dimitte, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis»
Abbreviated transcription (Latin):
die iustus iudex. Nonsolũ autẽ
michi: sedox om̃ib quidiligunt manifes:¬
tationẽ eius. Hoc ittiq desidio de qͦ nunc
agimus de dilectione con surgit mani¬
festtitionis eius. dequa itẽ dicit. Cũ xp̃s

Expanded text:
 non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus» . Hoc itaque desiderium de quo nunc agimus, de dilectione consurgit manifestationis ejus; de qua item dicit: «Cum Christus
Abbreviated transcription (Latin):
tate iustificationes dĩ discit. Iuani-
tomagis enĩ suciuia sunt quȩ uiboe
qͥiiuat: tantomagis ea scrutatur
amans ut cognita fticiat. & faci-¬
endo cognoscat: quia ꝑfectius
EST OTLAC COREORO. Quorũ nisi
suꝑborũ. taquorũ suꝑse multipli¬
ccitã dixit iniquitatẽ: Obduru¬
isse aut̃ cor eorũ uult intelligi.
hoc uerbo &e hocloco. Nc̃i dicitur oe
inbono sic̃ inpsalmo sexagesimo
septim ã dr̃: mons in casecitus.
mons uber. & intelligit᷑ gratia
plenus. Nã &e illic quidã: coagu-¬
latus int̃pretatis. Sed uide quid
a se opponait duritiȩ cordis illor
Ego ueroinauit. lese toã moedi-¬
tatossom. Qua lege: utiq uis-¬
tissima & mi scđissima. unde illi
dr̃. & lege tua miserere mei.
Suꝑbis resistic ut obdurent᷑: hu-¬
milib aut̃ dait gr̃am ut diligarł
oboedientiã. & ne excipian t̃
excellentiã. M editationem
quippe legis huius. uolunta¬
ria seruatur michi: humilitas

Expanded text:
tate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia perfectius est ut lac cor eorum.» Quorum, nisi superborum quorum super se multiplicatam dixit iniquitatem? Obduruisse autem cor eorum vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in bono, sicut in psalmo sexagesimo septimo dicitur, «Mons incaseatus, mons uber» ; et intelligitur gratia plenus: nam et illud quidam, «coagulatus,» interpretati sunt. Sed vide quid a se opponat duritiae cordis illorum: «Ego vero,» inquit, «legem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas,
Abbreviated transcription (Latin):
dies SeRui tui. grando facies
I dapocalypsin est ista uox mar¬¬
tyxũ. & eis impercit᷑ patientia:
donec fr̃m eorũ numeruis imple¬
atur. Dedieb gͦ suis in t̾rogat corpꝰ
xp̃i: qui futuri funt ia hoc scło. łtre
quisquã putci r&e ante hic eccłam Non
futurã quã finis scdi uenerit: & aliqͥd tẽpo-¬
ris futurũ in hoc scło quo eccłia iã non sit id
terris: ꝓpterea cũ quȩsiss& dedieb suis. ad¬
iunxit etiã deiudicio a fecto demonstrans
usq ad iuditiũ. inqͦdeꝑsecutorib eiꝰ est fu¬-¬
tura uindicta: ĩpsã quoq in t̾ris futuram.
Siaut̃ quẽquã mou& curquerat. qđ cũ disci¬¬
płi quȩrerent: magist̃ respondit. Non est
ur̃m scire tẽpora quȩ pcit̾ posuit iasua po-¬
testate: cur Non credcimꝰ isto loco psailmi
huiꝰ. eẽ. ꝓpħcitũ hocipsũ illos fuisse quȩsi-¬
turos. & ecclȩ uocẽ quȩ hic tanto ante p̃dic-

Expanded text:
ando facies In Apocalypsi est ista vox martyrum, et eis imperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ni.usq: ad huius scłi finẽ. ineis qͥsuo
quisq tẽpore hicuixerunt. uiuunt.
uicturi sunt: Desid̾ant ap̃m. teste
scĩssimo sene simeone. Qui cũ eũ iN¬
fantẽ accepiss&e in matius: dixit.
N unc dimittis dñẽ seruũ tuũ. scđm
uerbũ tuũ inpace: qm̃ uider̃ aculi
mei scilutare tuũ. Acceꝑat enĩ res¬
ponsũ diuinũ : non se gustaturũ
tale fuisse credendũ est in om̃ib su¬
piorũ tẽporũ scĩs. Unde oeipse dãs dis¬
cipulis ait. Multi ꝓpħȩ &e reges uo¬
luer̃ uidẽ quȩ uos uidecis. & non uider.
&e audirt quȩ auditis. & non aua¬
dier̃. Ut ipsor etiã uox hoc loco ag¬
noseat᷑. defecit insaluttire tuũ adi¬
ma meti: Nec tunc gͦ qui euit hoc
desideriũ scõrũ nec nunc quiescit uxp̃i
corpore qđ est eccła.usq ad terminũ
scłi: don ec ueniat desidercitꝰ cunctis

Expanded text:
ni usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo ni usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene Simeone, qui cum eum infantem accepisset in manus, dixit, «Nunc dimittis, Domine, servum tuum, secundum verbum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum.» Acceperat enim responsum divinum, non se gustaturum tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait, «Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad terminum saeculi, donec veniat «Desideratus cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi partẽ considerandã eapo-¬
nendc̃q suscepimus. ubi dicit. Def̾ec̃
iasalvtarituo adimaMea. & iNUER¬
fectus uel culpe puttindus est esse uel
poenȩ. Est orĩã defectus: laudeibit uel
opccibilis. Nã cũ suic inc̃se duo ista con¬
traria. ꝓficere & deficere: usitatius
ꝓfectus in bono accipitur. defectus ra
malo: quando non addit᷑ uł sub intceł¬¬
ligit᷑. iN quid ꝓꝓficiat᷑ uł deficicit᷑.
Cũ ue ro addit᷑: potest & malũ esse
ent ad impiecatẽ. Ait & deqͥ¬
busdc̃i: ꝓficient inpeius.
lta & defectus a bono
in malũ. malus est :
amalo inbonum
bonus est. bono
quippe defectu
dictũ est: desiderat & deficit anima
mea inatria dñi. Sic&e hie nonait.
defecit ascilutari tuo: sed defecie uasa
iste defectus. Indicat enĩ desiderium
boni nondũ quidẽ ad epti aui dissi¬
me ac uehementissime concupiti.
ed quis hocdicit. nisi gerius electum.
regales a cerdotiũ. gens scã . ppłs ad¬
quisitionis ab origine generis huma¬

Expanded text:
psalmi partem considerandam exponendamque suscepimus, ubi dicit, «Defecit in salutare tuum anima mea, et in verfectus vel culpae putandus est esse, vel poenae: est etiam defectus laudabilis vel optabilis. Nam cum sint inter se duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum esseent ad impietatem» : ait et de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutari tuo; sed, «Defecit in iste defectus: indicat enim desiderium boni, nondum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis huma
Abbreviated transcription (Latin):
onES ⁊UaS. Sicinũ aliquid & suꝑiꝰ
iã dixcerat. Priusquã humiliarer
ego deliqui. ꝓpterea eloquiũ tuũ
custodiui. Ipso quippe fructu osten¬¬
dit. qđ bonũ illi fuerit humili ari:
sed illic dix̃ & causã. qđ humilitatẽ
poenalẽ delinquendo p̃cesserit. Qđ
uͦibi ait. ꝓpterea eloquiũ tuũ custo¬
diui: hic aut̃ ut discã iustificationes
tuais. satis significasse mͥ uidet᷑ hoc
esse ista nosse qđ custodire. hoc custo¬
dire qđ tiosse. Neq enĩ xp̃s non noue¬
rat qđ argu ebat. & tam̃ arguebat
peccatũ: cũ dictũ deillo sit. qđ non
nouerat peccatũ. Nouerat gͦ quadã
notitia: & rursus quadã ignor antia
non nouerat. Sic & iustificationes
dĩ: multidiscunt. & non discutit.
Nouerant enĩ eas quadã notitia: &
rursus quadã ignorantia. qm̃ qui
non faciunt non nouer̃. Eo mͦ hiegͦ
intelligendus est dixisse. ut discã
uistificationes tuas. eci notitia qua
suciuittite doceme iustificationes
tucis: sequens uersus ostendit ubi

Expanded text:
cinum aliquid et superius jam dixerat, «Priusquam humiliarer, ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem delinquendo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, «Ut discam justificationes tuas:» satis significasse mihi videtur hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque enim Christus non noverat quod arguebat; et tamen arguebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixisse, «Ut discam justificationes tuas;» ea notitia qua suavitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Plures eñĩ codices non habent. quia
cogitaii. sic̃ in quibusdã legit᷑.
sed tantũ mͦ cogitaui. Iđ autem
hic positũ est & auerti p ed es meos.
non nulli habent quia cogitaui.
& auertisti pedes meos: ut hoc dĩ
potius gr̃ȩ tribucit᷑. scđ̾m il lud
uobis : cui etiã dr̃. Auerte ocu.¬
los meos ne uideant ucinitatẽ.
Dioculos neuideant ucinitatem.
quur non ce pedes. ne sectent᷑
error ẽ : Eꝓpt̃ ꝙ ce illud scriptũ
est oculi mei semꝑ addñm :
quia ipse euell& delaqueo pedes me.¬
os. Sedsiue auertitisti pedes meos. si.¬
ue auerti pedes meos legit᷑: ab illo
fic uefaciamus. Cuiꝰ faciẽ p̃catus ÷
incorde suo. cui & dixit. miserere

Expanded text:
ia cogitavi,» sicut in quibusdam legitur; sed tantummodo, «Cogitavi.» Quod autem hic positum est, «Et averti pedes meos;» nonnulli habent, «Quia cogitavi, et avertisti pedes meos:» ut hoc Dei potius gratiae tribuatur, secundum illum i etiam dicitur, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem.» Si oculos, ne videant vanitatem, cur non et pedes, ne sectentur errorem? Propter quod et illud scriptum est: «Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos» . Sed sive «avertisti pedes meos,» sive «averti pedes meos» legatur, ab illo fit ut faciamus, cujus faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, «Miserere
Abbreviated transcription (Latin):
diccinidos. Neq hoc eccłȩ desidiũ ab idi-¬
tio usq in finẽ scłi requi euit aliquan¬
tũ: nisi quamdiu hic cũ discipłis in car-¬
nẽ uersatus est. Ut totius corporis ap̃i
in hac uita gemenitis conuenienter
intelligctur: defecit insalutare tu¬
ũ anima meti. & inuerbũ tuũ sꝑaui:

Expanded text:
dicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum discipulis in carne versatus est, ut totius corporis Christi in hac vita gementis vox convenienter intelligatur, «Defecit in salutare tuum anima mea,
Abbreviated transcription (Latin):
tideo animã factt̃ potiꝰ dicunt esse
qua fictã : quia non est corpussed sp̃s.
qucisi non scriptũ sit: qui finxit sp̃m
hominis in ipso. Uerũ tam en quani¬
do utrũq hoc uerbũ de homine in lo-¬
co uno ponit᷑. & utrũq hominis id est
& anima & corpus diuinitus condi-¬
tũ non negatur: nonia eliganter
distribuunt᷑ singulis singũla. ut
anima faciti corpus aut̃ factũ iN¬
telligat᷑ siue formatũ. siue plasma-¬
tũ. Nã quidã in t̾pretes noluerunt
magis diligentes minus latine de¬¬
clinare in greco. quã dicere fina er̃.
Qđ aliquando etiã desimulatione
dici sol&: sed utrũ hoc scđm adcim
dictũ est ex quo cũ sint om̃s homiaes
ꝓpagati. quis hominũ quando ille factꝰ
est ẽtiã sefactũ non potest dicere origi-¬
ns seminisq ratione : An etiã scđm hoc
creante. illis generantibus: Qm̃ sio ꝑa¬
toria dĩ potentia reb subtrahat᷑. inte-¬¬

Expanded text:
ideo animam factam potius dicunt esse ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt magis diligentes minus latine declinare de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum hoc creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, inte
Abbreviated transcription (Latin):
unus dictus est xp̃s. Qui etiã intelli-¬
git̾ brcichiũ duũ. ubi legit᷑. & bra¬
filii. Unde ait apłs. Omia hȩc oꝑa¬
tur unus atq idem sp̃s. Propterea
quippe dix̃ unus atq: idẽ sp̃s. netot
quot oꝑa ꝓuttirent᷑. non qđ sine patre
ae filio sp̃s oꝑ et᷑. liberũ estigitur quo¬
mͦ intelligant᷑ manus dĩ. dũ tam̃ nec
ea quȩ facit manib uerbo facerene¬
getur. Necea quȩ facit ũbo manib
facere non putetur. Nec ꝓpt̃ manus
formã corporis: aut alic matiꝰ sinistra.¬
manus alia dextera. Nec ꝓpt̃ uerbũ
sonus oris. autmotus animi transi-¬
torius oꝑanti dõ in esse credat᷑. Nec
defuer̃ qui duo ista uerba fecer̃ me
& finaer̃ me: sic distinguerent. ut
animã dm̃ fecisse. corpus aut̃ finais-¬
se dicerent: quia deanima dix̃ ds̃.
omnẽ flatũ ego feci. De corpore auc̃
terrȩ. Tanquã fit qui dẽ ome qđ fin-¬
gitur. non tam̃ fingat᷑ omẽ qđ fit.

Expanded text:
unus dictus est Christus : qui etiam intelliunus dictus est Christus : qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur, «Et braFilii: unde ait Apostolus, «Omnia haec operatur unus atque idem Spiritus» . Propterea quippe dixit, «Unus atque idem:» ne totsine Patre et Filio Spiritus operetur. Liberum est igitur quomodo intelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur
Abbreviated transcription (Latin):
uando ds̃ hominẽ fecit expuluere:
canimauit flatui: non ibi comme¬
moraitũ.ẽ. qđ m anib fecerit. Cur itaq
quibusdã uisũ fuerit uerbo dñi fecisse
cȩtera : hominẽ uero uelut aliquid p̃ci-¬
puũ fecisse manib suis non uideo: ni¬
si forte quia expuluere formatum
legit᷑ hominis corpus. non potuisse fie¬¬
rinisi manib arbitrant᷑. N ec atten-¬
dunt qđ in euglio deuerbo dĩ scriptũ
est: om̃a ꝑ ipsũ facta sunt. Nonposse
constare si non ꝑ uerbũ factũ est: etiã
corpus hominũ. Sed adhibent testimo.¬
niũ dehocpsalmo & dicunt. Ecce ubi
aꝑtissime clamat homo. Manus tuȩ
apte dictũ sit. uidebo cęlos oꝑa digi-¬
& oꝑa manuũ tucirũ sunt cęli. mul
toq aꝑtiꝰ. & aridc̃ t̾rã manus eius
finxer̃. Manus gͦ dĩ sunt: potestas
dĩ. Aut si plurcilis numerus eos moua.
qui a non dictũ est manus tuci sed
manus tuȩ: accipi ant manus dĩ
uirtutẽ & sapientiã dĩ. qđ utrũq

Expanded text:
uando Deus hominem fecit ex pulvere, et animavit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus suis, non video: nisi flegitur hominis corpus, non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur. Nec attendunt quod in Evangelio de Verbo Dei scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium psalmi, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat homo: Manus tuae aperte dictum sit: Videbo coelos, opera digiopera manuum ttoque apertius, «Et aridam terram manus ejus finxerunt» . Manus ergo Dei sunt potestas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est, manus tua, sed, «manus tuae;» accipiant manus Dei, virtutem et sapientiam Dei, quod utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ut non solũ illa quȩ aueritate monstͣa.¬
t᷑ sed ipsã quoq ꝑficiendo ꝑspiciat ue¬¬
ritatẽ. Sed qm̃ res qdẽ necessarias qͣri-¬
tũ existimo. tam̃ ꝓlixa disputatione
tracttuimꝰ : dilcitis sequentib psalmi
huiꝰ uersib sermonẽ istũ isto fine claui¬¬

Expanded text:
monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine clau
Abbreviated transcription (Latin):
cus dixiss& sanarete. Non enĩ circũ¬
loqueret᷑ latinꝰ int̃pres dicendo intel¬
lectũ dare tͥ. siquẽ ad modũ dici potẽ
a sanitate sanarete. ĩta dici possit ab
intellectu. intellectuarete: sed si
potest hoc & angłs facerae. Qd .ẽ. qđ
iste hoc Adõ sibi poseit ut fticiat᷑. an
quia ds̃ angło iusserat. ut facerae :

Expanded text:
cus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret?
Abbreviated transcription (Latin):
siue primũ siue unũ quẽq nascen¬
tiũ. ut nunc eidicat. manus tuȩ fece¬¬
runt me & plasmauer̃ me: damichi
intellectũ: Nonne ipsi naturȩ hu¬
manȩ intellectus est inditus. ut eo
discernat᷑ apecore: Ansic est defor¬
mata peccando. ut etiã hoc in ea

Expanded text:
que nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea
Abbreviated transcription (Latin):
id credidi impetr&e abste grãm quafa-¬
ciã qđ mandasti. Sienĩ homo michi hec
uber& forinsecus. numquid ut etiam
facerẽ qđ iubebat. adiuuar&e intrin¬
secus: Docetͦ me suauitatẽ. inspira a-¬
do carittitẽ. doceme disciplinã donan-¬
do patientiã: doceme scientiã illumi-¬
nando intelligentiã: qm̃ mandatis
tuis credidi. Te illa credidi mandasse
quids̃ es: & homini doncis unde facias
eum facere qđ mandas. Priosauaco¬

Expanded text:
id credidi, impetret abs te gratiam qua faid credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandasse qui Deus es, et homini donas unde facias eum facere quod mandas.