comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante. ds̃
in illo intrinsecus occulta inspiratione oꝑetur & uelle. Si
aut̃ iam regeneratus & iustificatus in malam uitã sua uor¬
luntate relabitur: certe iste ñ potest dicere ñ accepi. qđ ac.¬
ceptam gr̾am dĩ suo in malũ libero amisit arbitrio. Qui
si correptione compunctus salubrit̾ ingemit. & ad similia
bona oꝑa uł etiam meliora reuertitur: nempe hic aꝑtissime
utilitas correptionis apparet: Sed ꝑ hominẽ correptio siue ex
ñ accepi quẽ constat accepisse. & sua culꝑa qđ acceꝑat ami.¬
sisse : Possum in qͥt possum omino. quando me arguit quod
ex bona uita in malam mea uoluntate relapsus sim: di.¬
cere adhuc. Quid ego feci qͥ non accepi: Accepi enim fidem
quę ꝑ dilectionẽ oꝑatur: sed in illa usq in finem ꝑseueran.¬
tiam ñ accepi. An qͥsquã dicere audebit istam ꝑseuerantiã

Expanded text:
strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio sive ex non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ causam cur obiurgati qđ sint in obȩdientes dõ sibi debeans
displicere. qͥa fecit ds̃ hominẽ rectũ ab initio humanȩ crea.¬
turae : & non ẽ iniqͥtas apud dm̃. Ac ꝑ hoc pͥma prauitas
qua dõ non oboedit᷑ ab homine est: qͥ ex rectitudine inq ia
eum ds̃ primitꝰ fecit. sua mala uoluntate decidens prauus
esfectus est. An uͦ ideo prauitas ista corripienda non est
in homine. qͥa non eiꝰ ꝓpria qͥ corripit᷑ sed cõmunis ẽ om̃ibꝰ
Immo uͦ corripiat᷑ & in singulis qd est om̃ium. Non enim
ꝓpterea cuiꝰ quã non ẽ: qđ ab ea nullus immunis ẽ. Peccata
qͥdem ista originalia ideo dicunt᷑ aliena: qd̾ ea singuli de pa¬
rentibus trahunt. Seo ñ sine causa dicunt᷑ & nr̃a qͥa in illo
damnabilis. ut ex dolore correptionis uoluntas regenerati.¬
onis oriatur: si tamen qͥ corripit᷑ filius ẽ. ꝓmissionis. ut

Expanded text:
esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenerationis oriatur: si tamen qui corripitur filius est promissionis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ł unc autẽ correptione ꝓficit homo: cum miseret᷑ atq adiuuat
qͥ facit qͦs uoluerit etiam sine correptione ꝓficere.Sed quare
isti sic. illi aliter. atq alii aliter. diuersis & innumerabilib
modis uocent᷑ ut reforment᷑: absit ut dicamꝰ udiciũ luti eẽ
Quid autẽ habes qđ non accepisti: Si aut̃ & accepisti. qͥd głaris
quasi non acceꝑis: cur ergo corripim᷑. arguim᷑. rep̃hendim
accusamur : Quid facimꝰ qͥ non accepimꝰ : Qui hȩc dicunt. ex.¬
tra culpam se uideri uolunt in hoc qđ non oboediunt dõ: qͥa
utiq ipsa oboedientia munus eiꝰ est. Quȩ necesse ẽ. ut sit
in eo cui caritas in est: quȩ sine dubio ex dõ ẽ. & dat eam
pater filiis suis. Hanc inqͥunt ñ accepimus. Quid itaq corri.¬
pimur: quasi nos eam nobis dare possimus. & nr̾̃o arbitrio da.¬
re nolimus: Nec attendunt si nondũ regenerati st̃. pͥmam

Expanded text:
Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut dicamus judicium luti esse Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam
Abbreviated transcription (Latin):
responderetur ei. Quid nobis molestus es ut abste accipiamꝰ
atq discamꝰ qđ tu ñ ab homine accepisti neq didicisti: Potens
est enim ille qͥ tibi dedit. sic & nobis dare quomͦ tibi. Porro si
hoc ñ audent dicere. sed patiuntur sibi euangłiũ ab homine
prȩdicari. quanuis possit etiam ñ ꝑ hominẽ homini dari: con.¬
cẽdant etiam corripi se debere a p̃positis suis a quib epͥiana
gr̾a p̃dicatur. quanius ñ neget᷑ as̃ posse quẽ uelit etiam nullo
homine corripiente corrigere. & ad dolorem salubrẽ peniten.¬
riae occultissima & potentissima medicinȩ suae potestate ꝑdu¬
cere. E t sicut ñ est ab oratione cessandũ ꝓ eis quos corrigi uoli.¬
mus. etiam si nullo hominũ orante ꝓ eetro. dñs respexit eum
& fecit eũ suũ flere peccatũ: ita ñ est negligenda correptio.
quanuis ds quos uoluerit etiam ñ correptos facit ẽẽ correcꝰtos.

Expanded text:
responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari; quamvis etiam possit non per hominem homini dari · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae potestate perducere. Et sicut non est ab oratione cessandum pro eis quos corrigi volumus, etiam si nullo hominum orante pro Petro Dominus respexit eum, et fecit eum suum peccatum flere: ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos.
Abbreviated transcription (Latin):
sui queo peniteat. & qͥs hoc dat nisi qͥ respexit apłm setrum
iuootntẽ a fecit flentem: Vnde & caulus apłs postea quam
diiut iati modestia corripiendos eẽ diuersa sentientes: ꝓtinue
aedidi Sre sequando det eis dsõ pęnitentiã ad cognoscenddã ueri¬
rasem & resipiscant de diaboli laqueis. Cur autẽ isti qͥ corripi
polunt dicunt. tantũ precipe mͥ & ora ꝓme ut qđ precipis
fas uam Cur non potius scđ̃m suũ prauũ sensũ & ista duo
ostendit᷑ orasse ꝓ eetro. ut daret ei dẽ penitentiã qua senegas.
se añm fleuit: Quis hominũ eaulũ diuinis p̃ceptis ad fidẽ
xpianam ꝑtinentib erudiuit: Cum gͦ audiret᷑ prȩdicans
euangłiũ & dicens. notũ enim uob̾ facio fr̃s euangłiũ qđ
euangelizatũ ẽ a me qͥa non ÷ scđ̾m hominẽ. neq enĩ ego
ab homine accepi illud neq didici. sed ꝑ reuelationẽ xp̃i uiu.

Expanded text:
sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem, et fecit flentem ? Unde et apostolus Paulus posteaquam dixit, cum modestia corripiendonitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis . 8. Cur autem isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? » Cur non potius secundum suum pravum sensum et ista duo ostenditur orasse pro Petro, ut daret ei Deus poenitentiam, qua se negasse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem; neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu :
Abbreviated transcription (Latin):
malus es: quasi laudanda uł indifferent̾ habenda sint uitia.
ut neq laudent᷑ neq uituperent᷑. Aut uͦ nichil agat timor cor¬
repti hominis. uł pudor uł dolor. aut aliud agat eũ salubrit᷑
strinulat ñ ut rogetur bonus & e malis qͥ corripiunt᷑ bonos
faciati qͥ laudent᷑: Quod enim uulqꝓse fieri qͥ corripi ñ uult
a dicit ora potius ꝓ me: ideo comipiendus ẽ. ut faciat etiam
ipse ꝑse. Dolor quippe ille quo pi displicet quando sentit
certeprioris aculeum: excitaꝗ eũ in maioris oracionis affectũ.
u ddo miserante increm̃to carratis adiutus desinat agere pu¬
denda de dolenda. & agat lauoanda atq gratanda. Maec et
correptionis utilitas: quȩ nc̃ maiai nc̃ minor ꝓpeccatos diuersi¬
dice salubrit adhibetur. Et cunc ẽ salubris : quando suꝑn auiuer¬
duieus respicit. Non enim aliqͥd ꝓficit: nisi cũ facit ut peccati

Expanded text:
malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro peccatorum diversitate salubriter adhibetur; et tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum facit ut peccati
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fecero ñ ego corripiendus sũ. sed ille orandus ẽ ut det qeł
n dedit. id÷ ipsam qua p̃cepta eiꝰ fiunt fidelem di & ꝓpoiminea.¬
ritatem. Ora gͦ pro me: ut banc accipiam. & ꝑ hane ex anuirao
cũ bona uoluntate quȩ p̃cepit faciam. Recte aut̃ corriperes
si eam mea culpa ñ haberem: hoc ÷ si eam possem m̾ dare uel
sumere ipse nec facerem. uł si dante illo acciꝑe noluissem.
Cum gͦ & ipsa uoluntas a año p̃paretur. cur me corripis quia
uides me p̃cepta eiꝰ facere nolle & non potius ipsum rogas ut
es qͥa cotripi non uis. Non uis enim tͥ tua uitia demonstrari
ñ uis ut feriant᷑. fiatq tͥ utilis dolor quo medicũ quęras. Non
uis tͥ tu ipse ostendi: ut cũ deformem te uides reformatorem
desideres. eiq supplices ne in illa remaneas foeditate. Luum
quippe uitiũ ÷ qđ malus es: & mais uitiũ corripi nolle qͥa

Expanded text:
non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum rogas, utes, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia
Abbreviated transcription (Latin):
An nescitis qͥa iniusti regnũ dĩ non possidebunt: audiamus
& orantẽ. Vos aut̃ inqͥt dñs multiplicet. & ab undare faciat
in caritatȩ ĩinuicem & in om̃s. Precipit ut habeat᷑ caritas.
corripit qͥa non habet᷑ caritas. orat ut abundet caritaeo.
Ohomo in p̃ceptione cognoste qͥa debeas habere. in correptione
cognosce tuo te uitio ñ haere. in oratione cognosce unde acci.
cepi ab illo. a quo nͥ detur ñ est om̃ino aliud unde tale ae ddnr¬
tum inunꝰ habeatur: Patimni me paululũ frͥs mei. ñ adu̾sũ
uos quore rectũ est cor cũ dõ. ses aduersus eos qͥterrena sapiuts.
ut idũsus ipsas humanas cogrationes ꝓcȩlestis & diuire dr̃ae
caritate certarẽ. Hoc enim dicunt: qͥ in suis malignis opibr
ab huiꝰ gr̃ae p̾dicatorib corripi nolunt. Precipe mn ho faciante¬
o si fecero age. ꝓ ĩne gras do qͥ michi ut facerem dedit. di autẽ

Expanded text:
An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebunt? » Audiamus An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebunt? » Audiamus  orantem: Vos autem, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in oratione cognosce unde accipicepi ab illo, a quo nisi detur, non est omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestis et divinae gratiae veritate certare. Hoc enim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dicunt. ut do nobis prȩdicat᷑ atq p̃cipitur ut aeclinemꝰ amalo
a faeiamꝰ bonũ si hoc nos ñ agimus. seo id uelle at oꝑri asopa¬
agant. Aguntꝰ enim ut agant: ñ ut ipsi nichil agant. & asboe
eis ostendit᷑ qͥd agere debeant: ut quando id agunt sic̃ agendũ
est. io÷ cum dilectione & delectatione iustitiae. suauitatẽ quã
dedit dñs ut terra eiꝰ daret fructũ suũ accepisse se gaudeant:
Quando aut̃ non agunt: siue om̃ino ñ faciendo siue ñ ex caritate
faciendo. orent ut qđ nondũ habent accipiant. Quid enĩ habe.¬
nobis p̾̃sunt N&eut faciamꝰ orent ꝓ nobis. ñ autẽ nos corripi.¬
ant & arguant si non fecerimꝰ. Immo om̾ia fiant: qm̃ docto.
res aeccł arũ apłi om̃ia faciebant.  p̃cipiebant quȩ fierent:¬
& corripiebant si non fierent. & orabant ut fierent. Precip̃
Quare enĩ non magis iniqͥtatẽ patimini : Quare ñ potius frau¬
damini : Sed uos iniqͥtatẽ facitis. & fraudatis. & hoc fratres.

Expanded text:
cipitur ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operaagant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habenobis praesunt, et ut faciamus orent pro nobis: non autem nos corripiares Ecclesiarum apostoli omnia faciebant et praecipiebant quae fierent, et corripiebant si non fierent, et orabant ut fierent. Praecepit Quare enim non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres.
Abbreviated transcription (Latin):
÷ in sanguine scdi adam iustificati gratis. Itaq cum audimꝰ
qͥs enim te discernit. qͥd aut̃ habes qđ non accepisti. si autẽ
& accepisti qͥd gloriaris quasi ñ acceꝑis: ab illa ꝑditionis mas.

Expanded text:
est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid glor
Abbreviated transcription (Latin):
uberabunt qͥ poterunt dicere ñ se audisse euangłium xp̃i cũ
fides ex auditu sit. quantominꝰ se liberabrint qͥ dic turi st̃. ꝑseue.¬
rantiã non accepimꝰ : Iustior. enim uidet᷑ excusatio dicentiũ non
accepimꝰ audientiã: quã dicentiũ ñ accepimꝰ ꝑseuerantiã. Q m̃
potest dici homini. in eo qdđ audieras & tenueras. in eo ꝑseuerares
si uell .s. Nullo modo autẽ dici potest id qđ non audieras. crederos
melius cõmutati ꝑseuerantiã non acceꝑunt. & qͥ euangłio audito
uenit ad me nͥ ei datũ fuerit a patre meo. & qͥ ꝑ actatẽ par.¬
uulam nec credere potuerunt. sed ab originali noxa solopos.¬
sent lauacro regenerationis absolui. quo tamen ñ accepto
mortui ꝑierunt : non st̃ ab illa consꝑsione discreti quã con.¬
stat ẽẽ damnatã. euntib om̃ib ex uno in condẽnationem.
Discernunt᷑ autẽ non meritis suis sed ꝑ gr̾am mediatoris: hoc

Expanded text:
liberabunt qui poterunt dicere, non se audisse Evangelium Christi, cum liberabunt qui poterunt dicere, non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit : quanto minus se liberabunt qui dicturi sunt, Perseverantiam non accepimus? Justior enim videtur excusatio dicentium, Non accepimus audientiam, quam dicentium, Non accepimus perseverantiam: quoniam potest dici, Homo, in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares si velles; nullo modo autem dici potest, Id quod non audieras, crederes melius commutati perseverantiam non acceperunt, et qui Evangelio audito venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo , et qui per aetatem parvulam nec credere potuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui perierunt; non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s sum: id petimꝰ & rogamꝰ ut qͥ in baptismo scĩficati sumus.
in eo qũ eẽ coepimꝰ ꝑseueremꝰ. Ecce głiosissimꝰ martyr hoc sen.¬
tit qđ in his uerbis cotidie fideles xp̃i petunt : ut ꝑseuerent
in eo qđ ẽẽ coeꝑunt. Pullo autẽ dubitante qͥsqͥs a drĩo ut in
bono ꝑseueret p̃catur. donũ eius ẽẽ talem ꝑseuerantiã cor.¬
fitetur. Quȩ cũ ita sint: corripimꝰ tamen eos. iusteq corripimꝰ.
qͥ cum bene uiuerent. ñ in eo ꝑseuerauer. Ex bona quippe iN
malam uitam sua uoluntate mutati sunt: & ideo corripiunt᷑.
Et si nchil eis correptio ꝓfuerit. sed in uita ꝑdita usq ad mortem
pseuerauerint: etiam diuina in ȩternũ damnatione sc: digna.
ec se ercusabunt dicentes sicut modo dicunt quare corripinur aa
cunc quare damnam᷑. quandoqͥdent ut ex bono reuerteremu ad
masiꝰ ꝑ seuerantiã non accepimꝰ qua ꝑmaneremꝰ in bono. nullo
medo hac excusatione a iusta damnatione se liberabt̃. Si erim

Expanded text:
timus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. » Ecce gloriosissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante, quisquis a Domino ut in bono perseveret precatur, donum ejus eI. 11. Quae cum ita sint, corripimus tamen eos; justeque corripimus, qui cum bene viverent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo hac excusatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
doqͥdem qͥ ꝑseuerauerit usq in finem hic saluus erit: q̃ua sa.¬
lute nͥ aeterna: Cum uͦ in oratione dn̾ica dõ patri dicimus
sc̃ĩficetur nom̃ tuũ. qͥd aliud dicimꝰ quã ut nom̃ eiꝰ scĩficetur¬

Expanded text:
doquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua sadoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicim
Abbreviated transcription (Latin):
xpͥi iũu semꝑ certans ꝓ uobis in orationib ut stetis ꝑfecti
& pleni in om̃i uoluntate dĩ. Quid ÷ ut stetis. nͥ ut ꝑseue.¬
retis: Unde dictũ est de diabolo. in ueritate ñ stetit : qͥa
fuit ibi sed non ꝑmansit. Nam utiq isti in fide iã stabant.¬
Nec aliud oramꝰ cum oramꝰ ut qͥstat stet: nͥ ut ꝑseueret. Item
iudas apłs cũ dicit. ei autẽ qͥ potens est conseruare uos sine of¬
fensione. & constituere ante conspectũ głȩ suae immaculatos
in lȩtitia. non ne aꝑtissime ostendit donũ dĩ eẽ in bono ꝑse.
uerare usq in finem: Quid enim aliud donat qͥ conseruat
sine offensione ut constituat ante conspectũ głae suȩ immia.¬
culatos in lȩtitia nͥ ꝑseuerantiã bonã : quid ÷ etiam qđ in apłoꝵs
actib legimꝰ audientes autẽ gentes gauisȩ st̃. & excepunt uer.¬
bum dñi. & crediderunt quotqͦt erant ordinati in uitã ȩternã :
Quis in ȩternã uitã potuit ordinari nͥ ꝑseuerantiȩ dono. quan.¬

Expanded text:
 vobis in orationibus, ut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei : quid est, ut stetis, nisi, Ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit : quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant.Nec aliud oramus, cum oramus, ut qui stat, stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit, Ei autem qui potens est conservare fensione, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia. Nonne apertissime osverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Quid est etiam quod in AposActibus legimus, Audientes autem Gentes gavisae sunt, et exceperunt Verbum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam ? Quis in aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quan
Abbreviated transcription (Latin):
do faciunt bonũ. ñ solũ ut monstrante ipsa qͥd faciendũ sit sciat̃.
uerũ etiam ut p̾stante ipsa faciant cũ dilectione qđ sciunt.
Hanc quippe inspirationẽ bonȩ uoluntatis atq oꝑis: poscebat apłs
eis qͥb dicebat. Oramꝰ autẽ ad dm̃ ne qͥd faciarꝰ mali. ñ ut nos
ꝓbati appareamꝰ: sed ut uos qđ bonũ ÷ faciatis. Quis hoc audiat
& non euigilet atq faceatur a dño dõ nob̾ eẽ ut declinemus a
malo & faciamꝰ bonũ. quandoqͥdem ñ ait apłs monemꝰ. docemꝰ.
hortam᷑. increpamꝰ : sed ait. oramꝰ ad dm̃ ne qͥd faciatis mali. sed
qđ bonũ ÷ faciatis: & tamen etiam loquebat᷑ eis. & faciebat illa
omia quȩ cõmemoraui. A onebat. docebat. hortabat᷑. increpabat.
Sea eiebat hec om̃ia non ulere quae plantando & rigando fiela¬
but uri apto: nisi eũ ꝓ illis exaudiret orantẽ. qͥ dat inerementũ

Expanded text:
do faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, do faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum
Abbreviated transcription (Latin):
Es firo nune co epi. hec ÷ immutatio dextere er celsi. de nber uno
itaꝙ arbitriũ & ad malũ & ad bonũ faciendũ confitendũ s nos
habere. Sed in malo faciendo liber est qͥsq iustitie. seruusq peccail
Inbono autẽ liber eẽ nullus potest: nͥ fuerit liberatus ab eo qui
dixcit. Si uos filius liberauerit: cunc uere liberi eritis. Nec ita
ut cũ qͥsq fuerit a peccati dominatione liberatus: iam ñ indige.¬
at sui liberatoris auxilio. sed ita potius ut ab illo audiens sine me
nichil potestis facere. dicat ei & ipse. adiutor m̃s esto ne derelin.¬
lica fides est: etiam in fr̃e nr̃o floro inuenisse me gaudeo. Un.¬
de hi potius corrigendi st̃: qͦs qͥdem ꝓpitio dõ correctos eẽ iã exi.¬
stimo. qͥ eũ non intelligebant. Intelligenda ẽ enim gr̾a dĩ ꝑ inĩm¬
xp̾m dñm nr̃m: qua sola homines liberantur a malo. & sine qua
nullũ prorsus siue cogitando. siue uolendo & amando. siue agen¬

Expanded text:
io dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinstolica et catholica fides est, etiam in fratre nostro Floro invenisse me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant. CAPUT Im nostrum, qua sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agen
Abbreviated transcription (Latin):
declinemꝰ & qđ bonũ faciamꝰ. qđ solum potest legis litera:
uerũ etiam adiuuat nos ut declinemꝰ a malo & faciamꝰ bonũ.
qđ nullus potest sine spu gr̃ae. Quȩ si desit: ad hoc lex ad est
ut reos faciat & occidat. Propter qdđ dicit apłs. littera occidit.
sp̾s aut̃ uiuficat. Qui ergo legitime lege uticur discit iN
ea malũ & bonũ. & ñ confidens in uircute sua confugit adigram
quea pͥstauite aclinet a malo & faciat bonui. cuis aut corf udiae

Expanded text:
declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit
Abbreviated transcription (Latin):
Setis litteris ur̃is ualentine fr̃ dilectissime & qͥ simul
senu is dõ quas ꝑ fr̾em florũ & eos qͥcum illo ad nos uenerunt
sermmone cognoui. Quod autẽ ad subuersionẽ quorumdã apud
uos molitus ẽ inimicus: dõ miserante & eiꝰ insidias in suor um
seriaore puectũ mirabili bonitate uertente. ad hoc potius ua.¬
lunt ut nuli ur̃m destruerent᷑ in peius. sea non nilli nsts ue.¬
rentur in melius. Non itaq opus ẽ om̃ia identidem retrac tare
que sufficient̾ uobis pleno libro disputata transiisimꝰ: quẽ
lectum: nullo mͦ arbitremini satis uobis in notescere potuisse.
iergo eũ fruc tuosissimũ habere uultis: non uos pigent relegen¬
do babere notissimũ. ut diligentissime sciatis qͥb & qualibuton
questionib soluendis atq sanandis: ñ ibi humana sea diuinia oc¬
currat auc toritas. A qua recedere ñ debemꝰ si uolumꝰ ꝑuenire
quo tendimꝰ. Dñs autẽ ipse ñ solũ ostendit nobis a quo malo

Expanded text:
tis litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt,sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata transmisimus  Liblectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo
Abbreviated transcription (Latin):
sic nemo iustificat᷑ nisi quẽ xp̃c iustificauerit. Sed esto inquit:
consentiam quia om̃s peccatores fuisse testatur. Dicit enĩ quod fu-¬
erint. non quod aliud esse non potuerint. Quã obrem & si om̃s
homines inquit peccatores possent ꝓbari. diffinitioni tam̃ nr̃ȩ
nequaquã id obesset qua non tam quod homines sint quã quod
possint esse defendinus. Hic recte facit aliquando consentire
qm̃ non iustificabitur in conspectu dei om̃is uiuens. non tam̃ ibi
esse questioneni. sed in ipsa non peccanai possibilitate cont̾empͣnit

Expanded text:
sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicũtꝰ om̃s non semꝑ om̃s omino nullo p̾termisso intelligi
oportere. Sicut ꝑ uniꝰ inquit delictum in oms homines in con.¬
tionẽ uitȩ. cum ꝑ xp̃i inquit iusticiam non om̃s sed eos tantum
qui illi obȩdire uoluerint. & baptismi eiꝰ ablutione purgati sunt.
scificatos esse non dubium sit. Non plane isto testimonio ꝓbat qđ
uult. Nam sicut dictũ est sicut ꝑ uniꝰ delictũ in oñs homines
in condemnationẽ ut nullus p̃termitteretur : sic & in eo quod di
ctũ est ꝑ uniꝰ iusticiam in oms homines in iustificationẽ uitȩ nullꝰ
p̃termissus est. Neq om̃s in eũ credunt & baptismo eiꝰ abliuint᷑
sed quia nemo iustificat᷑ nisi in eũ credat. & baptismo eius abluat᷑.
stituto rectissime dicimus om̃s iste hic litteras docet neq om̃s ci-¬
ues litteras discunt: sed quia nemo discit nisi quẽ ille docuerit.

Expanded text:
cum dicuntur omnes, non semper omnes omnino nullo praetermisso intelligi cum dicuntur omnes, non semper omnes omnino nullo praetermisso intelligi oportere. « Sicut per unius, » inquit, « delictum in omnes homines in contionem uitae, eum per Christi, inquit, iustitiam non omnes, sed eos tantum, qui illi oboedire uoluerunt et baptismi eius asanctificatos esse non dubium sit. Non plane isto testimonio probat quod vult. Nam sicut dictum est, Sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ut nullus praetermitteretur: sin iustificationem uitae, nullus praetermissus est, 11011 quia omnes in eum credunt et baptismo eius abluuntur, sed quia nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. stituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
& ad bene uiuendum sufficit sibi. gͦ xp̃c gratis mortuus est. gͦ eua¬
cuatum est scandalũ crucis. Cur non etiam ego hic exclameni.
imino exclamabo. & istis increpitabo dolore xp̃iano: Euacuati
estis a xp̃o. qui in natura iustificamini. a gr̃a excidistis. Ignoran¬
tes enim dei iusticiam & urãm uolentes constituere: iusticiȩ dei
non estis subiecti. Sicut enim finis legis: ita etiã nature huma¬
nȩ uiciosȩ saluator xp̃c est ad iusticiam om̃i credenti. Quod
aut̃ sibi opposuit ab eis dici contra quos loquit᷑. om̃s enĩ pecca¬
uert̃ : manifestatũ quod de his dicebat apłs qui tunc erant.
hoc est de uideis & gentib. Sed plane quod cõmemoraui ꝑ
unum hominem peccatũ intrauit in mundũ & ꝑ peccatum
& antiquos & recentiores & nos pͣosteros nostros sentenciai¬
sta complectitur. Ponit etiam illud testimoniũ unde ꝓbet

Expanded text:
 ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo eua ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator Christus est ad iustitiam omni credenti. Quid autem sibi opposuit \'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt\'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatum intrauit in mundum e et antiquos et recentiores, et nos et posteros nostros sententia ista complectitur. Ponit etiam illud testimonium, unde probet
Abbreviated transcription (Latin):
saluos fieri nos & non possibilitatẽ naturȩ humanȩ ita defender&.
ut homo ꝑ liberũ arbitriũ etiã sine isto nomine saluũ esse posse
credat᷑. Sed putat fortasse ideo necessarium. ẽẽ. xp̃i namĩ ut ꝑ eiꝰ
euangłm discanius quẽ ad modum uiuere debeamꝰ ñ etiã adiuuem᷑
gr̃a quo bene uiuamus. Uel hine saltim contiteat᷑ esse miserabiles
tenebras in animo humano. qͥ scit queadmodũ debeat leone doma-¬
re. & nescit quẽ admodũ uiuere. An & hoc ut seiat sufficit ei libe-¬
rum arbitrium. lexq naturalis.: Hȩc est sapientia uerbi. qua eua¬
cuat᷑ crux xp̃i. Sed qui dix̃ ꝑdam sapientiã sapientiũ. qua ista
crur non potest euacuari: ꝓfecto istam sapientiam ꝑ stulticiã prȩ¬
dicationis qua credentes sanant᷑ euertit. Si enĩ possibilitas natu.¬
ralis ꝑ liberũ arbitriũ & ad cognoscendum quomͦ uiuere debeat.¬

Expanded text:
saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur gratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et
Abbreviated transcription (Latin):
iustus est. adhuc erat quo posset & deberet augeri. quicquid minꝰ
erat ex uicio erat. & cui non minus sit donec ad illam eiꝰ fortitudi¬
nem ueniatur. ubi tota hominis absorbeatur infirmitas: Magna
plene sententia concluset hunc locum cum ait. Credamus gͥ qđ
leginus & quod non legimus nefas credamꝰ astruere. quod de
cunctis etiã dixisse sufficiat. Contra eggo dico. nec om̃e quod le¬
gimus credere nos debere: ꝓpter illud quod ait apłs. Om̃ia
legite. quȩ bona sunt tenete. & astruere aliquid etiam quodñ
letimus ne fas ñ esse. Possumus eni aliquid bona fide te-¬
ste astruere quod exꝑti sumus. etiã si forte non legimus. hic
fortasse respondet. Ego cũ hoc dicerẽ: de scrituris sc̃is agebã.
O utinã non dico aliud quã in illis litteris legit. uerũ contra id
uult naturam humanam esse uiciatã. O utinã sicut xp̾ianus

Expanded text:
iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas? Magna plane sententia conclusit hunc locum cum ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. contra ego dico nec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona fide ts astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam\'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, nerum contra id uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christian
Abbreviated transcription (Latin):
g regnee peccatum in ur̃o mortali corpore ab oboediendum
desideriis eius: His quippe ne oboediamus: ad ea quȩ non licent
uel minus decent. cotidina & ꝑpetua conflictatione certandum
est. Nam utiq ex hoc uicio mittitur uel dimittit᷑ oculus quo non
oportet. Quod uiciũ si conualuerit & p̾ualuerit. etiam adulteriũ
ꝑpetratur in corpore. quod in corde tantofit citius quanto est co-¬
gitatio celerior. & nullũ impedimentũ morarũ. Hoc peccatum
id ÷ hunc uiciosȩ affectionis appetitu qui magna ex parte frena-¬
runt ut ñ obȩdirent desideriis eiꝰ. nec exhiberent ei membra sua
arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt. & hoc adiu-¬
torio grȩ̃ dei. Uerũ quia sepe in leuissimis & aliquando incau¬
tis obrepit peccatum : & iusti fuerunt. & sine peccato non fueruni.
Nostremo si in abel iusto caritas dei qua una uere iustus est. quicurq

Expanded text:
ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
multa scriptura tacitȩ p̃tereat. ipsũ cain cũ matre concubuis¬
se putauerunt. unde ꝓlem quȩ cõmenorata est ꝓcrearet. putan¬¬
tes illis filiis adam sorores non fuisse. quia ras scriptura tunc ta¬
cuit. postea recapitulando inferens quod p̃termiserat adam filios
& filias ꝓcreasse. nec tempus quo nati sunt nec numerũ nec uoca¬
bula ostendens: ita nec cõmemorandũ fuit si abel quãius merito
iustus appellatus est paulo immoderatius aliquando risit. uel
animi remissione iocatus est uel uidit aliquid ad concupiscen-¬
dum. uel aliquanto immoderatius poma decerpsit. uł plusculo
cibo crudior fuit. uel cum oraret cogitauit aliquid. unde eius
in aliud auocaret᷑ intentio. & quotiens illi ista. ac similia multa
subrepseruit. An forte peccata non sunt de quib generalit̾ cauen¬
dis atq cohibendis admonemur p̃cepto apostolico ubi dicit. non

Expanded text:
multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuismulta scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, paulo inmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uidit aliquid ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel plusculo cibo crudior fuit uel cum oraret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non
Abbreviated transcription (Latin):
uod si & abel peccasset.& hoc sine dubio scriptura dixisset. Sed non
dixit. Ergo nec ille peccauit. Quinetiam iustum ostendit. Credamꝰ
gͥ quod legimus. & quod non legimus nefas credamus astruere. Hȩc
dicens parii atrendit quod paulo ante ipse dixerat. Lam exorta mul.¬
titudinc generis humani turbȩ numerositate potuisse scripturã
dissimulare omniũ peccata contexere. Hoc enim si satis attendis.¬
set uideret etiam in uno homine turbam & multitudinẽ leuiuni
peccatorũ uel non potuisse. uel si etiam potuit non debuisse con-¬
scribi. Ea quippe scripta sunt quib & modus adhibendus fuit. &¬
paucis exemplis ad multa necessaria lector instituendus. Nam cũ
ipsos tunc homines licet adhuc paucos. quot uel qui fuerint. quot si
lios & filias ꝓcreauerint. & quȩ illis nomina imposuerint scriptura
cõmemorare noluerit. unde non nulli parũ considerantes quam

Expanded text:
quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam iustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere. Haec dicens parum adtenditquod paulo ante ipse dixerat \'iam exorta multitudine generis humani turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere\'. hoc enim si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines lieet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, ilios et filias proereauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam
Abbreviated transcription (Latin):
re curauit: Sed hoc etiãn ipse forsitan uidit. & ideo subiecit
atq ait. Sed esto aliis temporib turbȩ numerositate omniũ
dissimulauerit peccata contexere. In ipso statim mundi pri-¬
mordio ubi non nisi quattuor homines erant. quid inquit di-¬
cimus. cur non omniũ uoluerit delicta memorare: Utrũne
ingentis multitudinis causa quȩ nondum erat. an quia illoꝵ
tantum qui cõmiserant meminit. illius uͦ qui nulla cõmiserat
meminisse non potuit: Adhuc adiungit uerba quib ista
sententia uberius & planius astruatur. Certe inquit primo
in tempore adam & eua ex quib cam & abel nati sunt. quat¬
tuor tantum homines fuisse referuntur. Peceauit eua. scriptu.¬
ra hoc prodidit. Adam quoq deliquit: eademi seriotura non
tieuit. Sed & cam peccasse ipsa eque seriptura testata est:
Lumi non modo peccata. uerumetiam peccatoꝵ indicat qualitatem.

Expanded text:
re curauit? Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit re curauit? Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium noluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero qui nulla commiserat meminisse non potuit ? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —.sed et Cain peccasse ipsa aeque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam peccatorum indicat qualitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ eis dicent. qͥcunq dicent. Nec eũ contra hoc aliquid ualidũ
uideo respondisse. quãuis uidca tacere noluisse. Quid enĩ dexe¬
rit. queso attendite. Hoc inquit recte dici potest de his quoꝵ
neq bonoꝵ neq maloꝵ scriptura sit menior. De illis uͦ quoꝵ
iusticiȩ memuinit. & peccatoꝵ sine dubio memin̾at: si qua eos pec¬
care sensisset. Dicat gͦ non ꝑtinuisse ad iusticiam tanta illoꝵ fi¬
dem. quos magna multitudine p̃cedentes & consequentes cum
laudib dñi asellum etiam int̾ frementes quare hoc facerent ini¬
micos clamabant. dicentes. O sanna fili dauid. benedictus qui ue¬
nit in nomine dñi. Audeat gͦ iste dicere si potest nenunem
fuisse in tanta illa multitudine. qui ullum haberet omino i ec¬
catum. Quod si absurdissimum est dicere. cur nulla ẽoꝵ peccata
scriptura cõmemorauit. quȩ tantum bonum fidei eoꝵ cõmemora¬

Expanded text:
erum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum erum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicere, cur nulla peccata eorum scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemora
Abbreviated transcription (Latin):
parere meruit quẽ constat nullũ habuisse peccatum. Hac gͦ
uirgine excepta. si om̃s illos scõs & scas cum hic iuiuerent con¬
gregare possemus & int̾rogare iarum essent sine piccato. qͥd fuisse
responsuros putamꝰ. utrum hoc quod iste dicit. an quod io¬
hannes apłs: Rogo uos quantalibet fuernt in hoc corpo¬
re excellentia scĩtatis. si hoc int̾rogari potuissent una uoce
clamassent. si dixerimus quia neccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos de¬
cipimꝰ. & ueritas in nob̾ ñ est: Ai dhumiliꝰ responderent for¬
tasse quã ueruis. Sed hirc iamicet & recte placet laudẽ
humilitatis. in parte ũ ponere falsitatis. Itaq hoc s uerũ di¬
cerent: haberent peccati quod hini it quia fateuntꝰ ue-¬
ritas in eis esset. Si aut̃ hoc ñtirent᷑. ichilomiinꝰ haberert
peccatum. quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan inqt
Sunquid omium potuit scriptura cõmemorare peccata: Wii.¬

Expanded text:
parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum? hac ergo parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum? hac ergo Virgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic viverent, congregare possemus et interrogare utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoc quod iste dicit, an quod Joannes apostolus? Rogo vos, quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, nonne una voce clamassent, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet \'laudem humilitatis in parte noti ponere falsitatis\'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et u