comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pie uiuere: ꝑsecutionẽ
patiunt᷑. Eoce quomo¬
pus autem redimimus.
quia dies mali sunt:
quando in bono opere
tempuis consumimus.
Tmimus et prõprium fã
cimus: quod malitia
hominum uencditum
fuerat. Nemo autem
uite huius querens ne¬
cessaria. et de uitiis
et sollicitudinib qͣs
euuangłium spinas
nuncupat cogitans.
potest sibi tempus re¬
dimere. Redimentes
autem tempus. quo¬
niam in dieb malis ẽ
quodamodo immutamꝰ¬
illud. et dies malos in
bonos uertimus: et fa¬
cimus illos non pre¬
sentis seculi secd futu¬
ri. Propterea nolite fi¬
eri imprudentes: secd in¬
telligentes quȩ sit uo¬
liuitas domimi. In oĩ
ergo oꝑe primum con¬
siderañdum quid ue¬
lit cłs. et habito iudi¬
cio io postea faciendũ.
quod illi placere fiie¬
rit comprobatum. No¬
lite mnebriari uino. in
quo ẽ luxiiria. sed im¬
mocdo nos non possumꝰ
duob dominis seruire
deo et mamione: sic
non possumus spiritu
impleri pariter et uino.

Expanded text:
pie vivere, persecutionem pie vivere, persecutionem patientur. Ecce quomopus autem redimimus, quia dies mali sunt, quando in bono opere tempus consumimus, emimus et prcimus quod malitia hominum venditum fuerat. Nemo autem vitae hujus quaerens necessaria, et de divitiis et sollicitudinibus, quas Evangelium spinas nuncupat , cogitans, potest sibi tempus redimere. Redimentes autem tempus, quod in diebus malis est, quodammodo immutamillud, et dies malos in bonos vertimus, et facimus illos non praesentis saeculi, sed futuri. Propterea nolite fieri imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Dei. In omni ergo opere primum considerandum quid velit Deus, et habito judicio, id postea faciendum, quod illi placere fuerit comprobatum. Nolite inebriari vino in quo est luxuria, sed immodo nos non possumus duobus dominis servire Deo et mammonae, sic non possumus spiritu impleri pariter et vino.
Abbreviated transcription (Latin):
et ducat se. Quid ali¬
ud dixit cłs quam re¬
dimentes tempus quai¬
do ait. siquis uult te
cum contendere. et tu¬
nicam tuam tollere.
dimitte illi et palliũ.
Quoniam dies mali sũt .
Dies malos. due res fã¬
ciunt: malitia hominũ
et miseria. Ceterum di¬
es isti. quantum ꝑ̾ti¬
net ad spatia horarũ.
ordinãti sunt. Ducunt
uices. agunt tempora:
oritur sol et occidit.
Transeunt tempora. et
nulli molẽsta sunt:
nisi sibi homines suit
molẽsti. Ergo dies ma¬
ria hõminum fãciunt.
Exc quo enim lapsus ẽ.
adam de Paradiso. nũ¬
quam fuerunt dies eiꝰ¬
nisi mali. Hascuntur
pueri. et a plorãtu in¬
cipunt: post nescio
quot dies rident. Qnͣ¬
do plorabat ꝓpħa indĩ
ciũ sue calamitatis erat. lã cͥ¬
me enim.testes mise¬
rie sunt. Quid enim
ꝓpħabat: In labõre ũ¬
tiq semet futurum: ul
in tiore. Etiam si be¬
ne uixerit. et iustus fii¬
erit in mediis positus
tribulatiõnib: sempex
timebit. Ait enim apł̃s.
Omnes qui uolunt in .xp̃o

Expanded text:
et ducat se; quid aliud dixit Deus, quam redimentes tempus, quando ait: Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere, dimitte illi et pallium. Quoniam dies mali sunt. Dies malos duae res faciunt, malitia hominum et miseria. Caeterum dies isti, quantum pertinet ad spatia horarum, ordinati sunt. Ducunt vices, agunt tempora, oritur sol et occidit, transeunt tempora, et nulli molesta sunt, nisi sibi homines sint molesti. Ergo dies matia hominum faciunt. Ex quo enim lapsus est Adam de paradiso, nunquam fuerunt dies nisi mali. Nascuntur pueri, et a ploratu incipiunt, post nescio quot dies rident. Quando plorabat propheta, suae calamitatis erat. Lacrymae enim testes miseriae sunt. Quid enim prophetabat? in labore utique se futurum vel in timore? etiam si bene vixerit, et justus fuerit, in mediis positus tentationibus semper timebat. Ait enim Apostolus: Omnes qui volunt in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
rim. haud dubiũ quin tẽpłm:
cle quo dr̃ per micheã Et.
tuturris nebulosa filia sy¬
on. Et loeauit eam agri¬
colis quos alibi uines
oꝑarios appellauit: Qui
conducti fiierant hora¬
prima. tercia. sexta. no¬
na. et undecima. et ꝑegre
profectus ẽ: Non loci
mutatione. nam deus
unde ab esse potest. quo
complentur oinnia. Et
qui dicit ꝑ iherẽmiam.
Ugo deus appropinquans.
et non de longinquo di¬
cit dõminus. Sed abire
uicdetur a uinea. ut ui¬
intorib liberum ope¬
randi arbitrium derelin¬
quat. Cum autem tempꝰ
friictuum appropinquas¬
set. misit seruos suos
ad agricolas. ut accipe¬
rent fructus eius. Agri

Expanded text:
rim: haud dubium quin templum, rim: haud dubium quin templum, de quo dicitur per Michaeam: Et tu, turris nebulosa, filia Sion . Et locavit eam agricolis, quos alibi vineae operarios appellavit: qui conducti fuerant horaprima, tertia, sexta, nona et undecima . Et peregre profectus est: est, non loci mutatione; nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans et non de longinquo, dicit Dominus . Sed abire videtur a vinea ut vinitoribus liberum operandi arbitrium derelinquat. Cum autem tempus fructuum appropinquasset, misit servos suos ad agricolas, ut acciperent fructus ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
oc ẽ quod do¬
mĩnus sump¬
tum de prou̾e¬
bĩo significã¬
uit. Durum ẽ
aduersus stimulum cal¬
citrare. Princĩpes sacer¬
dotum et semiores ppłi.
qui int̾rogauerant dõ¬
minum. in qua potesta¬
te hȩc facis. et quis tibi
decdit hanc pecestatem:
Et uoluerant in uer¬
e bo cãꝑe sapientiam. sua
arte supantur. et audiũt
in parabolis. quod aper¬
ta facie non merebantur
audire. Homo iste pater¬
familias ipse ẽ qui ha¬
be̾bat duos filios. et qui
in alia parabola condii¬
xit oꝑarios in uineai su¬
am. Qui plantauit ui-¬
neam. de quã et ysaias
plenissime ꝑcanticum lo¬
quitur. Ad extremum in
ferens. Uinea dõmini sã¬
baoth. domus est isrł. E
in psalmo. Uineam inqͥt
de egypto transtulisti.
eiecisti gentes et planta¬
sti eam. Et sepem circin¬
dedit eĩ. Uel inꝰ rum ur-¬
bis. uel angeloꝵ auxilia.
Et fodit in ea torcular.
aut altare aut torcularia
illa. quoꝵ et tres psalmi
titulo prenotantur. Octa
togesimꝰ terciꝰ. Et edifica ut tur¬

Expanded text:
oc est, quod Dominus sumptum de proverbio significavit: Durum est adversus stimulum calcitrare . Principes sacerdotum, et seniores populi, qui interrogaverant Dominum, In qua potestate haec facis: et quis tibi dedit hanc potestatem? et voluerant in verbo capere sapientiam, sua arte superantur; et audiunt in parabolis, quod aperta facie non merebantur audire. Homo iste paterfamilias, ipse est qui habebat duos filios; et qui in alia parabola conduxit operarios in vineam suam; qui plantavit vineam, de qua et Isaias plenissime per Canticum loquitur, ad eferens: Vinea Domini Sabaoth, domus est Israel. Et in psalmo, Vineam inquit de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes et plantasti eam. Et sepem circumdedit ei, vel murum urbis, vel angelorum auxilia. Et fodit in ea lacum, sive torcular, aut altare, aut illa torcularia quorum et tres psalmi titulo prtogesimus tertius. Et aedificavit tur
Abbreviated transcription (Latin):
runt turbas. quia sicut
propħam eum habebãt.
Quamuis duro corde es¬
sent. et propter inere
hebetes.tamen aꝑtas pro¬
positiõnes negare non
poterant. et intelligẽ¬
bant contra se omnes
Unde uolebant quidem
eum interficere secl timẽ¬
bant turbas. quia sicut
propħam eum habebãt.
Semꝑ turba mobilis est.
nec inproposita uolun¬
tate ꝑsistens. atq in mo¬
rẽ fluctuum diuersorumq
uentorum. huc illucq tr̃ã¬
hitur. Quem nunc qua¬
si propħam uenerantur.
et colunt. postea con¬
tra eum clamant. cruci¬
fige crucifige talem.

Expanded text:
runt turbas: quoniam sicut runt turbas: quoniam sicut prophetam eum habebant. Quamvis duro corde essent, et propter incredhebetes, tamen apertas propositiones, negare non poterant: et intelligebant contra se omnes Unde volebant quidem eum interficere, sed timebant turbas: quia sicut prophetam eum habebant. Semper turba mobilis est, nec in proposita voluntate persistens: atque in morem fluctuum, diversorum ventorum impetu huc illucque trahitur. Quem nunc quasi prophetam venerantur et colunt: postea contra eum clamant: Crucifige, crucifige talem
Abbreviated transcription (Latin):
et dabitur genti facienti
fructus eius. Aliquotiens
dixi regnũ dei . scripturas
sanctas intelligi. quas
et nobis tradidit. ut fa¬
ciamus fructus earum.
sta ẽ uinea. que tradit᷑
agricolis et uinitorib. in
qua qui oꝑati non fuerit.
nomen tantum habentes
seripturarum. fructus ui¬
nee ꝑdituri sunt. Et qui
ceciderit suꝑ lapidem is¬
tum. confringetur. Suꝑ
quem uero ceciderit. coi¬
teret eum. Aliud est of¬
opera. aliud negare. Qͥ
peccator est et tamen in
illum creclit. cadit qui¬
dem suꝑ lapidem et cõ¬
fringitur. sed non om¬
nino conteritur. reser¬
uatur enim ꝑ pacientiã
ad saliitem. Suꝑ quem
uero ille cecicderit. hoc
est cui lapis ipse ir rue¬
rit. et qui xp̃mn penitꝰ
negauerit. sic conteret
eum. ut ne testa quidẽ
remaneat.inqua hau¬
riatur aqu e pusillũ.
Et cum audissent prin¬
cipes sacerdotum et pha¬
risei parabolas euis. cog¬
nouerunt quod de ip¬
sis diceret. Et queren¬
tes eum tenere timue¬

Expanded text:
et dabitur genti facienti et dabitur genti facienti fructus ejus. Aliquoties dixi, regnum Dei Scripturas sanctas intelligi, quas et nobis tradidit, ut faciamus fructus earum. Ista est vinea quae traditur agricolis et vinitoribus, in qua qui operati non fuerint, nomen tantum habentes Scripturarum, fructus vineae perdituri sunt. Et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur: super quem vero ceciderit, conteret eum. Aliud est ofopera, aliud negare. Qui peccator est, et tamen in illum credit, cadit quidem super lapidem, et confringitur, sed non omnino conteritur: reservatur enim per poenitentiam ad salutem. Super quem vero ille ceciderit, hoc est, cui lapis ipse irruerit, et qui Christum penitus negaverit, sin conteret eum, ut nec testa quidem remaneat, in qua hauriatur aquae pusillum. Et cum audissent principes sacerdotum et Pharisaei parabolas ejus, cognoverunt sis diceret. Et quaerentes eum tenere, timue
Abbreviated transcription (Latin):
in oculis nostris. Uariis
parabolis. diuersisq ser¬
monib. res e sclem conte¬
xintur. Quos enim supra
oꝑarios. et uinitores. et
agricolas appellarat. nũc
eificatores. id est ee men¬
tarios uocat. Unde dicit
et apł̃s. Dei agri cultura.
dei edificatio estis. Hi er¬
go es mentarii. quomodo
uinitores accipunt uine¬
am. sic acceꝑunt lãpidẽ
que uel in fundamentis
ponant. iuxta architẽc¬
tum paulum. uel in an¬
gulo ut duos parietes.
id est populũ utrumq
consociet. Qui reproba¬
tus ab eis factus est in
caput anguli. Et a dño
factum ẽ. Non humanis
uirib. sed dei potentia.De
hoc lapile adiutorii. pe¬
trus quoq loquit᷑ confi¬
denter. Iste lapis qui re¬
probatus ẽ. a uobis edifi¬
cantib. hic factus est in
caput anguli. Et isayas.
Eex ait inmittam in funda¬
menta syon. lapidem elec¬
tum. preciosum.angula¬
rem. et qui crediderit in
eum non confundẽtur.
Ideo dico uob̃. quia aufe¬
retur a uobis regnum di.

Expanded text:
in oculis nostris . Variis in oculis nostris . Variis parabolis diversisque sermonibus res eaedem contexuntur. Quos enim supra operarios, et vinitores, et agricolas appellarat, nunc aedificatores, id est, caementarios vocat. Unde dicit Apostolus: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Hi ergo caementarii quomodo et vinitores accipiunt vineam, sic acceperunt lapidem, quem vel in fundamentis ponant, juxta architectum Paulum ; vel in angulo, ut duos parietes, id est, populum utrumque consociet , qui reprobatus ab eis, factus est in caput anguli. Et hoc a Domino factum est, non humanis viribus, sed Dei potentia. hoc lapide adjutorii Petrus quoque loquitur confidenter: Iste lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, hic factus est in caput anguli . Et Isaias: Ecce, ait, immittam in fundamenta Sion lapidem electum, pretiosum, angularem: et qui crediderit in eum, non confundetur . Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
reseruẽtur. Interrogemus
arrium et eunomium. Ce¬
ce pater dicitur ignorare:
et sententiam temꝑat. et
quantum in uobis est pro¬
batur esse mentitus. Quic¬
quid pro patre responde¬
rint. hoc intelligant pro
filio. qui se dicit ignora¬
re consummationis diem.
Adprehensum eum eiecert̃
extra uineam et occideit̃.
Et apłs loquitur quod ex¬
tra portam dominus cni¬
cifixus sit. Põssumus au¬
tem et aliter intelligere.
quod eiectus sit extra ui¬
neam. et ibi occisus. ut
suscipientib se gentibus.
aliis uinea locaretur. Cũ
minus non quod ignora¬
ret quid responsuri sunt.
sed ut ꝓpria responsione
autem nobis uinea et
locãta in ea condicione
ut recddamus domino fru¬
ctum temporib suis: Et
sciamus unoquoq tempo
re. quid oporteat nos uel
loqui uel facere.Dicit ill
iħc. Nunquã legistis in
scripturis. lapidem quẽ
reprobauerunt edificanteᷤ
hic factus ẽ in caput ani¬
guli: Adomino factum
est istud: Et ẽ mirabile

Expanded text:
reservetur. Interrogemus reservetur. Interrogemus Arium et Eunomium. Ecce pater dicitur ignorare, et sententiam temperat, et quantum in vobis est, probatur esse mentitus. Quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Et apprehensum eum, ejecerunt extra vineam, et occiderunt. Et Apostolus loquitur, quod extra portam Jesus crucifixus sit . Possumus et aliter intelligere; quod ejectus sit extra vineam, suscipientibus se gentibus, aliis vinea locaretur agricminus, non quod ignoret quid responsuri sint, sed ut ipsi propria responsione autem nobis vinea, et locata ea conditione, ut reddamus Domino fructus temporibus suis, et sciamus unoquoque tere quid oporteat nos vel loqui, vel facere. Dicit illis Jesus: Numquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. 173 A Domino factum est illud, et est mirabile
Abbreviated transcription (Latin):
legem. et in hac cos ui¬
nea oꝑari uisserat. ut fiu¬
ctum legis in oꝑibus ex¬
hiberent. Postea misit
alios seruos. quos illi
apprehensos. uel cecide¬
runt ut iheremiam. aut
occiderunt ut isayam.
uel lapidauẽrunt ut na¬
Uoth. et rachariam. qͣm
interfecerunt inter tem¬
plum et altare. Legamus
epłam pauli. ad hebreos
ut ex ea plenissime disca¬
mus. qui seruorum dõmi¬
ni quanta ꝑpessi sunt.
Nouissime autem misit ad
eos filium suum dicens.
Uerebuntur filium meũ.
In eo quod ex supra legi¬
mus: Iterum misit alios
seruos plures prioribus.
et fecerunt illis similit̃
P acientiam ostendit patris¬
familias. quod frequen¬
tius miserit. ut malos co¬
lonos ad penitentiã pro¬
uocaret: Illi autem tesau¬
ritauerunt sibi iram in
die ire. Porro quod iun¬
gitur. uerebintur filiũ
meru. non cle ignoran¬
tia uenit. Quid enim
nescit paterfamilias. qͥ
hoc loco deus pater in¬
delligitur: S semꝑ am¬
bigere dicitur ds. ut li¬
bera uoluntas homini

Expanded text:
Legem, et in hac eos vinea operari jusserat, ut fructum Legis in operibus exhiberent. Postea misit ad eos servos, quos illi apprehensos vel ceciderunt, ut Jeremiam; vel occiderunt, ut Isaiam; vel lapidaverunt, ut Naboth , et Zachariam, quem interfecerunt inter templum et altare . Legamus epistolam Pauli ad Haebreos ; et ex ea plenissime discemus qui servorum Domini quanta perpessi sint. Novissime autem misit ad eos filium suum, dicens: Verebuntur filium meum.In eo quod supra legimus: Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter, patientiam ostendit patrisfamilias, quod frequentius miserit, ut malos colonos ad poenitentiam provocaret: illi autem thesaurizaverunt sibi iram in die irae . Porro quod jungitur: Verebuntur filium meum, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat paterfamilias, qui hoc loco Deus Pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini
Abbreviated transcription (Latin):
nis mortificaueritis iui¬
uetis. Qui ergo scđm
sp̃m agens mortificat
actus carnis. uiuet
tus carnis hoc modo:
Fructus autem spiritꝰ
caritas. O dium. car¬
nis est auctus. O dium
ergo. ꝑ caritatem morti¬
ficat᷑ et extinguit᷑. Gau¬
dium similiter. fructꝰ
est spiritus. Tristicia
uero huius seculi quȩ
mortem oꝑatur. carnis
est axctus. Hec ergo
extinguitur. si sit in
nob̃ gau̾diũ spiritus.
Par fructus est sp̃s.
Dissensio et discordia.
carnis est auctus. Sed
certum est discordiam
mortificari ꝑ pacem. Sic
et ꝑ pacientiam spiritꝰ.
inpacientia carnis ex¬
tinguit᷑. Et bõnitas
malitiam periit. et
mansuetudo ferociam.
et continentia intempe¬
rantiam. et cãstitas in¬
pudititiam. Nec a tali
ordine qui ꝑ sp̃m auc
tus carnis uiuificaue¬
rit. uiuet. Quicumq .ii
enim spiritu dei agun¬
tur. hi filii sunt dei.

Expanded text:
nis mortificaveritis, vinis mortificaveritis, vivetis. Qui ergo secundum spiritum agens, mortificat actus carnis, vivet tus carnis hoc modo, fructus est spiritus charitas, odium carnis est actus, odium ergo per charitatem mortificatur et exstinguitur. Gaudium similiter fructus est spiritus, tristitia vero hujus saeculi, quae mortem operatur, carnis est actus. Haec ergo exstinguitur si sit in nobis gaudium spiritus, pax fructus est spiritus. Dissensio et discordia carnis est. Sed certum est discordiam mortificari per pacem. Sic et in patientia spiritus patientia carnis exstinguitur, et bonitas malitiam perimit, et mansuetudo ferociam et continentia intemperantiam, et castitas impudicitiam necat. Talique ordine qui per spiritum actus carnis vivificaverit vivet. Quicunque enim spiritu Dei agunt
Abbreviated transcription (Latin):
Rs̃: Debitores su¬
mus non carni.
ut secundum car¬
nem uiuamus.
ebitores sumus eoꝵ
sine dubio. que
ab spiritu conse¬
cũti sumus. Car¬
ni autem inquit. non su¬
mus debitores. Neq enĩ
ꝓpterea nos fecit d̃s adi-¬
maginem suam. ut car¬
nis seruitio essemus ob¬
nõxii. sed põtius ut cre¬
atori suo anima deserui¬
ens ipsa seruitio ac
ministerio carnis ute¬
retur. Hoc totum agit
ut ostendat eis legem
non esse necessariam.
quȩ carnalib data est.
Si enim seciindum car¬
nem uixeritis. morie¬
mini. Quid est secũ¬
dum carnem uiuere.
nisi carnis desidẽria
implere. Nam et alibi
dicit. Et carnis curam
ne fecẽritis in desidẽ¬
riis. Non utiq negans
curam carnis habendã
in necessariis. sed inco¬
cupiscentiis. ita et hic.
Si enim inquit scđm car¬
nem uixeritis: moriemi¬
ni. Significat autẽ mor¬
tem uite etẽrne. Hoc
enim dicit. ostendere
uolens maximam par¬
tem. passiõnum. desidẽ¬
ria humãni corporis eẽ
Si enim spiritu facta car¬

Expanded text:
sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Debitores sumus eorum, sine dubio, quae a spiritu consecuti sumus, carni autem, inquit, non sumus debitores. Neque enim propterea nos fecit Deus ad imaginem suam, ut carnis servitio essemus obnoxii, sed potius ut creatori suo anima deserviens, ipsa servitio ac ministerio carnis uteretur. Hoc totum agit, ut ostendat eis legem non esse necessariam, quae carnalibus data est. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Quid est secundum carnem vivere, nisi carnis desideria implere? Nam et alibi dicit: Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis. Non utique negans curam carnis habendam in necessariis, sed in concupiscentiis. Ita ergo et hic: Si enim, inquit, secundum carnem vixeritis, moriemini. Significat autem mortem poenae aeternae. Hoc enim dicit, ostendere volens, maxima in partem passionum desideria humani corporis esse. Si autem spiritu facta car
Abbreviated transcription (Latin):
se saluator. pater. uolo
ut ubi ego sum. et isti
sint mecum. Est prete
rea et illa dignitas co¬
here dum xp̃i quod
pater quidem omne
iudicium dedit filio.
Sed et filius dicit ad co¬
heredes suos. Sedebitis
odecim trib isrł. Et hoc
modo coheredes suos
xp̃s non solum in partẽ
hereditatis. sed ẽtiam is
consortium potestatis
adducit: cui sit honor
laus et graciarum actio.
una cum patre et spũ
scõ. per infinita secula

Expanded text:
se Salvator: Pater, volo se Salvator: Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Est prrea et illa dignitas cohaeredum Christi, quod Pater quidem omne judicium dedit Filio. Sed et Filius dicit ad cohaeredes suos: Sedebitis odecim tribus Israel . Et hoc modo cohaeredes suos Christus non solum in partem haereditatis, sed etiam in consortium potestatis ducit, cui sit honor, laus et gratiarum actio, una cum Patre et Spiritu sancto, per infinita saecula
Abbreviated transcription (Latin):
monium. et confirmat
sp̃m nr̃m. quia sumus
filii dei. Postea quam
ab spiritu seruititis
in adoptionis spiritũ
uenerimus. Tunc iam
nichil timoris. nichil
propter metum pene
gerimus.sed ꝓpter amo¬
rem patris cuncta ꝑfici¬
mus. Si autẽ filii. et
heredes. Heredes quidẽ
xp̃i. Post hec iam ex
consequentib sillogis¬
mum nectit apłs et di-¬
cit. Si sp̃m adoptionis
accẽpimus. ergo filii su¬
mus. Quod si filiĩ su¬
mus: sine dubio et he¬
recles. Mercẽdem namq
seruus expectat. here¬
cditãtem filius sꝑat. Et
rursus aliud addicdit
conclusionis argumen¬
tum. Heredes quidem
ait cdei. coherecdes aut̃
xp̃i. Heres qui efficit᷑
dei: ea que dei sunt
meretur acciꝑe. id est
incorruptiõnis et immor¬
talitatis głam thesauroᷤ
sapientie. et scientie re¬
condicos. Coherẽdes ue
ro xp̃i. cum transformã¬
uerit corpꝰ humilitãtis
nostre. conforme corpo¬
ri claritatis sue. Sed et
cum illud adipisci me:¬
ruerit. quod dixit ip¬

Expanded text:
monium et confirmat monium et confirmat spiritum nostrum, quia sumus filii Dei. Posteaquam a spiritu servitutis in adoptionis spiritum venerimus, cum jam nihil timoris inest, nihil propter metum poenae gerimus, sed propter amorem Patris cuncta perficimus. Si autem filii et haeredes, haeredes quidem c. Post haec jam ex consequentibus syllogismum nectit Apostolus et dicit: Si spiritum adoptionis accepimus, ergo filii sumus. Quod si filii sumus, sine dubio et haeredes, mercedem namque servus exspectat, haereditatem filius sperat. Et rursus alius addidit conclusionis augmentum: Haeredes quidem, ait, Dei, cohaeredes autem Christi. Haeres quis efficitur Dei, cum quae Dei sunt meretur accipere, id est, incorruptionis, et immortalitatis gloriam, thesauros sapientiae et scientiae reconditos. Cohaeredes autem Christi, cum transformaverit corpus humilitatis nostrae, conforme corpori claritatis suae, sed et cum illud adipisci meruit, quod dixit ip
Abbreviated transcription (Latin):
pistis spiritum ad optio¬
nis filioꝵ. in quo clama¬
mus abba pater. Qui uo¬
cat patrem. filium se
esse proficetur. Debet
ergo patri in morib fili
us inueniri. ne pro no¬
mine quoq inuacuum
usurpato maiori pene
subiaceat. Item. Uos ro¬
mani in adoptionẽ fili¬
orum uocati estis: non
sicut iudei qui subditi
legis imꝑio. in seruitũ¬
te tenebantur. Quod
uero addidit. abba pa¬
ter. Patrie lingue uo¬
cabulum: id ip̃sum ite¬
rauit. uelut si dixisset
pater pater. Idem namq¬
abba. quod et pater sig¬
nificat. Sed abba hebrẽ¬
um ẽ. pater grecum est
et latinum. Ut ergo
utrumq popłm in eũ
crecditurũ. ab utrõq eũ
inuocandũ esse docẽ¬
ret. utramq linguam
apłs posuit. ut abba
illi qui de israhelitico
populo nos pater cla¬
maremus. qui de gen¬
tib ad fidem xp̃i ue¬
nimus. Ipse sp̃s testimõ¬
nium reddet spũi nr̃o
pse ergo sp̃s adoptiõĩs.
ꝑ quem infilium quis
adoptãtur. reddit testi¬

Expanded text:
pistis Spiritum adoptiopistis Spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus Abba pater. Qui vocat patrem, filium se esse profitetur, debet ergo patri in moribus filius similis inveniri, ne pro nomine quoque in vacuum usurpato majori poenae subjaceat, item vos Romani in adoptionem filiorum vocati estis, non sicut Judaei, qui subditi legis imperio, in servitute tenebantur. Quod vero addidit: Abba pater, patriae linguae vocabulum, idipsum iteravit, velut si dixisset: pater pater, idem namqAbba quod et Pater significat. Sed abba Hebraeum, pater Graecum est et Latinum. Ut ergo utrumque populum in eum crediturum, ab utroque eum invocandum esse doceret, utramque linguam Apostolus posuit, ut Abba illi, qui de Israelitico populo, nos pater clamaremus, qui de gentibus ad fidem Christi venimus. Ipse spiritus testimonium reddit spiritui pse ergo spiritus adoptionis, per quem in filium quis adoptatur, reddit testi
Abbreviated transcription (Latin):
spiritu sancto merent᷑¬
gubnari. uel scđm doc¬
trinam spiritus sancti
uiuere. hi sunt qui spĩ¬
ritu dei aguntur. id ẽ
gub̾nantur uel mouen¬
tur. Sicut enim multi
filii dei ut scriptura
dicit. ego dixi dii estis.
et filii excelsi omnes. ta
lius et unigẽnitꝰ de pa¬
tre. ꝑ quem omnes filii
appellantur: ita et sp̃c
multi quidem sunt. s
unus est qui uere ex
ipso deo procẽdit. et cȩ¬
teris omnib uocabulis
ac sanctificationis sue
grãm donauit. Non
more. Iudei acceꝑunt
spiritum. qui illos ad
seruitutẽ cogeret ꝑ ti¬
morem. Timere enim ser
get patrem suum. Illi
ergo qui oꝑari caritatiꝰ
uoluntate nolebant. ti¬
moris necessitate cogan¬
tur. Nos uero omnia uo¬
luntarie oꝑemur: ut
filios nos esse probemꝰ.
Qui timore pene non a¬
more iusticie opus le¬
gis facit. profecto inui
tus facit. Ac ꝑ hoc legis
quam uelet non esse.
non ẽ amicus. sed potiꝰ
inimicus. Nec muncdã¬
tur oꝑe: qui inmundꝰ
ẽ uoluntãte. Sed acce¬

Expanded text:
spiritu sancto gubernari, vel secundum doctrinam spiritus sancti vivere, hi sunt qui spiritu Dei aguntur, id est gubernantur vel moventur. Sicut enim multi filii Dei, ut Scriptura dicit: Ego dixi, Dii estis, et filii excelsi omnes , lius et unigenitus de patre, per quem omnes filii appellantur. Ita et spiritus multi quidem sunt, sed unus est, qui vere ex ipso Deo procedit, et caeteris omnibus vocabulis ac sanctificationis suae gratiam donat. Non Item Judaei acceperunt spiritum, qui illos ad servitutem cogeret per timorem. Timere enim servget patrem suum. Illi ergo qui operari charitatis voluntate nolebant, timoris necessitate cogantur, nos vero omnia voluntarie operemur, ut filios nos esse probemur. Qui timore poenae, non amore justitiae opus legis facit, per hoc legis facit, per hoc legis, quam velit non esse, non est amicus, sed potius inimicus; nec mundatur opere, qui immundus est voluntate. Sed acce
Abbreviated transcription (Latin):
ater ẽ plenus deus
in se. filius plenus
ds̃ a patre genitus: Sp̃s
sc̃s plenus ds. a patre et
filio procedens. Non ta¬
men tres deos dicimus.
sed unum deum omnipo¬
tentẽ: eternum inuisibi¬
lem. in commutabilem.
Qui totus ubiq est. totus
ubiq presens. non ꝑ par¬
tes diuisus: sed totus in
omnib. non localiter sed
potentialiter. Qui sine cõ¬
mutatione sui mutabilia
creauit. et creata guber¬
nat: semꝑ manens quod ẽ.
Cui nichil accidens esse po¬
terit. quia simplici diui¬
nitatis nature. nichil ad¬
di uel minui potest:quia
semꝑ ẽ quod est. cui pro¬
prium est. cui sempiternũ
ẽ. cui idem  esse uiuere et
intelligere.

Expanded text:
ater plenus Deus in se, Filius plenus Deus a Patre genitus, Spiritus sanctus plenus Deus a Patre et Filio procedens. Non tamen tres deos dicimus, sed unum Deum omnipotentem, aeternum, invisibilem, incommutabilem, qui totus ubique est, totus ubique praesens: non per partes divisus, sed totus in omnibus non localiter, sed potentialiter. Qui sine communicatione sui, mutabilia creavit et creata gubernat, semper manens quod est. Cui nihil accidens esse poterit, quia simplici divinitatis naturae nil addi, vel minui potest, quia semper est quod est, cui proprium est, cui sempiternum est, cui idem est, esse, vivere, et intelligere.
Abbreviated transcription (Latin):
cuncisio. expoliationem
a corde cupiditãtum car¬
causa data ẽ. et in eo
menbro fieri iussa. qm̃
ꝑ illud menbrum. pro¬
creatur creatiira mortã¬
lium. et ꝑ unum hom̃i¬
nem mors. Sicut ꝑ u
num hominem resur¬
rectio mortuoꝵ. ita et
per uinrim hominem.
peccatum intrauit in
mundum. et ꝓpeccatũ

Expanded text:
cumcisio exspoliationem cumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carcausa data est, et in eo membro fieri jussa; quoniam per illud membrum procreatur creatura mortalium. Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem resurrectio mortuorum ; et per unum hominem peccatum introivit in mundum, et
Abbreviated transcription (Latin):
lege: accepistis. ut circũ¬
cidatis octauo die. Acce¬
pistis in lege. ut uacce¬
tis septimo die. Si octã¬
ius dies illius qui na¬
tus ẽ occiirrerit ad diẽ
septimum sabbati. quid
facietis: Uacabitis ut ser¬
uetis sabbatũ. an circun¬
cidetis ut impleatis sacra¬
mentum diei octaui: S
noui inquit quod faci¬
tis. Circunciditis hõmi¬
nem. Quare: Quia cir¬
cuncisio ꝑtinet ad aliqd̃
signũ salutis. et non de¬
bent homines sabbato
uacare a salite. Ergo nec
michi irascimim. quia
salurim feci totum hõmi
homo in sabbato. ut noz
soluatur lex moysi. Ali¬
quid enim ꝑ moysen.
in illa constitutione cir¬
cuncisionis. salubriter
institum ẽ: Michi oꝑal¬
ti saliitem in sabbato.
quare indignamini :
Forte enim illa crrcunci¬
sio. ipsum dominum
significabat. cui isti cu¬
ranti et sananti inclig¬
nabantur. Iussa ẽ enim
adhiberi octaua die
Et quid est cireuncĩsiom
nisi carnis expoliatio:
Significat ergo ista cir¬

Expanded text:
lege accepistis ut circumlege accepistis ut circumcidatis octavo die; accepistis in lege, ut vacetis septimo die; si octavus dies illius qui natus est occurrerit ad diem septimum sabbati, quid facietis? Vacabitis ut servetis sabbatum, an circumcidetis ut impleatis sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid facietis: Circumcidetis hominem. Quare? Quia circumcisio pertinet ad aliquod signum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi irascamini, quia salvum feci totum hominehomo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi. Aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est mihi operanti salutem in sabbato quare indignamini? « Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberi octava die: et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista cir
Abbreviated transcription (Latin):
autem non plane turba¬
tur. sed in suam uerita¬
tem tranquillus ꝑseuẽ¬
rat. Non reddidit malũ
pro malo. nec maleclic¬
tum pro maledicto. Qui¬
bus si diceret demoni
irritaret: Quid ergo res¬
pondeat tranquillus. au¬
diamus. et tranquille ui
ci. et omnes miramini.
Tanquam dicens. Quid si
omnia oꝑa mea uidere¬
tis: Ipsius enim oꝑa ꝑ
rant. que in mundo ui¬
debant. et ipsum quife¬
cit omnia non uidebit
Fecit unam rem. et turbi¬
ti sunt. quia saluum fe¬
cit hõminem in sabba¬
to: Non intellegentes
dominum esse sabbati fi¬
lium hominis. qui sab¬
batum ꝓpter hominem
constituit. non homi¬
nem ꝓpter sabbatum.
Nec sabbatum destruxit.
qui sanum fecit homi¬
nem in sabbato quia ad
salutẽ hominum homi¬
nib sabbati custodia
onem. Bene factum est
ut accipetis circuncisio¬
nem a moyse. Non qr
ex moyse ẽ. sed ex patri¬
bus. Abraham quippe.
primus accepit circunci¬
sionem a domino. Et in
sabbato cirtunciditis. Cor¬
uincit uos moyses. In

Expanded text:
autem non plane turbaautem non plane turbatur, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto. Quibus si diceret, daemonirritaret? Quid ergo respondeat tranquillus, audiamus, et tranquille vivci, et omnes admiramini. Tanquam diceret: Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius enim opera erant quae in mundo videbant, et ipsum qui fecit omnia, non videbant; fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem in sabbato. » Non intelligentes Dominum esse sabbati filium hominis, qui sabbatum propter hominem constituit, non hominem propter sabbatum. Nec sabbatum destruxit, qui sanum fecit hominem in sabbato, quia ad salutem hominum, hominibus sabbati custodia onem. « Bene factum est, ut acciperetis circumcisionem a Moyse, non quia ex Moyse est, sed ex patribus. Abraham quippe primus accepit circumcisionem a Domino . Et in sabbato circumciditis hominem. Convincit vos Moyses. In
Abbreviated transcription (Latin):
quantomagis nos erus
qui nos fecit: Sequit᷑
Nonne moyses inquit
dedit uob̃ legem: Et¬
⁊ nemo ee uobis facit le¬
gem. Quid me queriuis
interficere: Ideo enim
queritis interficere:
quia nemo ex uob̾ facit
legem. Nam si legem
fecissetis. in ipsis lit¬
teris xpm̃ agnosceretis.
et presentem non occi¬
derẽtis. Et illi respoi¬
derunt. Respondit e¬
nim turba. Responctit
quasi turba. non ꝑti¬
nentia ad ordinem. sed
ad ꝑturbationem. Demq
turba turbata. uidẽte qͥd
responderit. Demonium
habes. Quis te querit
occidere: Quasi non
fuerit peius dicere de¬
monium habes. quam
eum occidere. Ei quippe
dictum est quod demo¬
nium habebat. qui de¬
mones expellebat. Qtud
possit aliud dicere. tur¬
ba turbulenta: Quid
possit aliud olere: cenũ
cõmotum. nisi putidũ:
Turba turbata ẽ. Uncle:
Aueritate. Umbram lippi¬
tudinis. turbauit clari¬
tas lucis. Oculi autem
non habentes sanitatem.
non possunt ferre lumi¬
nis claritatem. Dominꝰ

Expanded text:
quantquantqui nos fecit? Sequitur: Nonne Moyses, inquit, dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo enim quaeritis interficere, quia nemo ex vobis facit legem. Nam si legem fecissetis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis, et illi responderunt. Respondit enim turba. Respondit quasi turba, non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem. Denique turba turbata vide quid responderit. Daemonium habes, quis te quaerit occidere? Quasi non fuerit pejus dicere, daemonium habes, quam eum occidere. Ei quippe dictum est quod daemonium habebat qui daemones expellebat. Quid possit aliud dicere turba turbulenta? quid possit aliud olere coenum commotum, nisi putidum? Turba turbata est. Unde? a veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi autem non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
sine tempore. pariter
creator. dispensator tẽm¬
porum: Camen quia ue¬
nit intempore. et formã
serui accepit. et habitu¬
est inuentus ut homo.
querit gloriã patris nos
suam. Quid tu homo fa¬
cere debes. qui quando
aliquid bomi facis głam
tuam queris. quando
autem aliquid mali fa¬
cis. deo calumpniam
mecditaris: Intende tibi.
creatura es: Agnosce cre¬
atorem. Seriuis es. ne coi¬
tempnas deum. Adopta¬
tus es. sed non meritis
tus. Quere gloriam eiꝰ.
a quo habes haue gram̃
Homo adoptatus cuius
głam quesiuit. qui est
ab illo unicus natus.
Qui autem querit gloriã
enis qui misit illum.
hic uerax ẽ. et iniusticia
in illo non est. In anti¬
christo autem. in iusti¬
cia est. et uerax non ẽ
quia gloriam suam q̃¬
siturus ẽ. non eius a
quo missus ẽ. Non enĩ¬
est missus. sed uenire
ꝑmissus. Omnes ergo
ꝑtinentes ad corpus ap̃i.
ne inducãmur in lag̃o
antichristi. non quera¬
mus głam nostram. Si
ille quesiuit gloriam
eiuis qui eum misit.

Expanded text:
sine tempore, pariter sine tempore, pariter creator, dispensator temporum: tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu inventus est ut homo , quaerit gloriam Patris, non suam; quid tu, homo, facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris: quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es. Agnosce Creatorem, servus es. Ne contemnas Deum, adoptatus es, sed non meritis tuis. Quaere gloriam ejus a quo habes hanc gratiam homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo est. In Antichristo autem injustitia est, et verax non est, quia gloriam suam quaesiturus est, non ejus a quo missus est. Non est missus, sed venit permissus. Omnes ergo pertinentes ad corpus Christi, ne inducamur in laqueos Antichristi, non quaeramus gloriam nostram. Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit,
Abbreviated transcription (Latin):
xpistus. extollens se si¬
cut apł̃s dicit. suꝑ omẽ
quod dicitur ds. et quod
colitur. Ipsum quippe
adnuntians dominus.
gloriam suam quesitiirũ
non gloriam patris.ait
ad iudeos. Ego ueni in
nomine patris mei et ñ
suscepistis me. alius ue¬
niet in nomine suo et
hunc suscipiẽtis. Signi¬
ficauit eos antichristum
suscepturos. qui gloriã
nominis sui quesiturus
ẽ. inflatus non solidus.
et ideo non stabilis. sed
utiq ruinosus.Dominꝰ
autem noster iħc xpistꝰ
magnum exemplum no¬
bis prebuit humilitatis
Nempe equalis ẽ patri.
nempe in principio erat
uerbum. et uerbum erat
apud deum. et deus erat
uerbum. Nempe ipse di¬
xit. et uerissime dixit.
Tanto tempore uobiscum
sum et non cognouistis
me: Myllippe. qui nie
uidet. uidet et patrem.
N empe ipse dixit et ue¬
rissime dixit. ego et pat̃
unum sumus. Si eg̃o cũ
patre unꝰ & equalis
patri. deus de deo. deus
apud deum. coeternus
immortalis. pariter in¬
cominutabilis. pariter

Expanded text:
christus, extollens se, sichristus, extollens se, sicut Apostolus dicit, super omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, et hunc suscipietis . Significavit eos Antichristum suscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus, et ideo non stabilis, sed utique ruinosus. Dominus autem noster Jesus Christus magnum exemplum nobis praebuit humilitatis. Nempe aequalis est Patri. Nempe in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nempe ipse dixit, et verissime dixit: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me videt, videt et Patrem . Nempe ipse dixit, et verissime dixit: Ego et Pater unum sumus . Si ergo cum Patre unum, aequalis Patri, Deus de Deo, Deus apud Deum coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter
Abbreviated transcription (Latin):
eius. id ẽ quod illi pla¬
cet: Ipse autem dominꝰ.
aꝑte alio loco dicit. Hoc
ẽ opus dei. ut credatis
in eum quem ille mi¬
sit. Ut creclatis in eum.
credit ei. credit in eum.
Nam et demones credebãt
ei. et non credebant in
eum. Rursum etiam cle
apł̃is ipsius possumus
dicere. Credimus paulo.
sed non creclimus in pau¬
lum. Crecdimus petro. s¬
non crechmus in petrũ
Cretlenti in eum qui usti¬
ficat imprũ. deputatur
fides eius ad iustĩciam.
Quid est ergo creclere in¬
eum: Crecdendo amare.
credendo diligere. creden¬
do ad eum ire. et eius m̃¬
bris incorporari. Ipsa est
ergo fides. quam de no¬
bis exigit deus. quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur. Si in¬
telligis uerba dei. intel¬
lige quia xpistus filius
ẽ dei. et doctrina patris
non ẽ ex ipso. Non ex
nichilo non ex aliis sub.¬
sistentib. sed ex patre
tantum. in patre manẽs
ȩqualis patri. Qui ase¬
met ipso loq̃uitur. glori¬
am ꝓpriam querit. Hoc
erit qui uocatur anti¬

Expanded text:
ejus, id est, quod illi plaejus, id est, quod illi placet? Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Crenon credimus in Petrum. Credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo creeum? Credendo amare, credendo diligere, credendo ad eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus, quae per dilectionem operatur . Si intelligis verba Dei, intellige quia Christus Filius est Dei, et doctrina Patris: non est ex seipso, non ex nihilo, non ex aliis subsistentibus, sed ex Patre tantum, in Patre manens, aequalis Patri. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Hoc erit qui vocatur Anti
Abbreviated transcription (Latin):
uolierit uoluntatem eiꝰ
facere. cognoscet de doc¬
trina utrum ex deo sit.
an ego a me ipso loquor.
Quid est hoc. siquis uo¬
facere: Sed ego dixerã
siquis crediderit. et hoc
consilium dederam. Si ñ
intellexisti inquam cre¬
de. Intellectus enu. mer¬
ces est fidei. Ergo noli q̃¬
rere intelligere ut credas:
sed crede ut intelligas.
quoniam nisi credideri¬
tis. non intelligetis. Cũ
ergo ad possibilitatem
intelligendi consilium
dederim obedientiam
credendi. et dixerim do¬
ipsum coniunxisse. in
consequenti sententia ĩue¬
nimꝰ eũ. dixisse. Si qͥs uoluerit
uolũtatẽ eiꝰ facere hoc ẽ crede̾.
S qr cognoscit ħ ẽ intelligit. õs
intelligunt. Qa uͦ qd̾ ait siqͥs
uoluerit uoluntatẽ eiꝰ facere
ħ ꝑtinet ad credẽ: ut diligentiꝰ
ĩtelligat᷑. opus est nob̃ ipso
dño nr̃o expositore. ut in¬
dicet nobis utrum uere
credere pertineat ad face¬
re uoluntatem patris eiꝰ.
Quis nesciat hoc eẽ uolunta¬
tem dei operari opus

Expanded text:
voluerit voluntatem ejus voluerit voluntatem ejus facere, cognoscit de doctrina utrum ex Deo sit, an ego a meipso loquor. Quid est hoc, si quis vofacere? Sed ego dixeram, Si quis crediderit, et hoc consilium dederam: Si non intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intelligas; quoniam nisi credideritis, non intelligetis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi consilium dederim obedientiam credendi, et dixerim Doipsum conjunxisse, in consequenti sententia invenimus eum dixisse: Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc est credere. Sed quia cognoscit, hoc est intelligit, omnes intelligunt: quia vero quod ait, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum revera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat hoc esse facere voluntatem Dei, operari opus
Abbreviated transcription (Latin):
teruallum. tamen hoc
seruato et custodito ista
dicimus. quod ille pat̾
ẽ. ille filius. Pater autẽ
non est si non habeat
filium. filius non ẽ siñ
habeat patrem. Sed tam̃
filius deus de patre. pa¬
ter autem ds. sed non cle
filio. Pater non deus de
deo. filius uero deus de
deo lumen delumine. Pa¬
ter lumen. filius lumen.
non drio liunina secd u¬
num lumen. Pater deus
filius ds. non duo dii. s
unus łs : pater et filius.
Sp̃s sc̃s de patre et filio
procedens. et ipse deus.
sicut pater ds. sicut filiꝰ
deus. sic etiam sp̃e sc̃s
substantia. una natura
una maiestas. una eterm¬
tas. una magnitido. u¬
na potentia. una boni¬
tas. Uidit itaq ipse do¬
minus xp̃ẽ dei sapien¬
tia. hoc tam profrindũ
archanum non omnes
intellecturos. inconse¬
quenti dedit consilium.
Intelligere uis. crecde. Ds̃
enim ꝑ propħam dixit.
Nisi credideritis. non in¬
telligetis. Ad hoc ꝑtinet
quod hic etiam dominꝰ
secutus adiiurcit. Siqͥs

Expanded text:
tervallum, tamen hoc tervallum, tamen hoc servato et custodito, ita dicimus quod ille Pater est, ille Filius. Pater autem non est, si non habeat Filium; Filius non est, si non habeat Patrem; sed tamen Filius Deus de Patre, Pater autem Deus, sed non de Filio Pater, non Deus de Deo. Filius vero, Deus de Deo, lumen de lumine. Pater lumen, Filius lumen; non duo lumina, sed unum lumen. Pater Deus, Filius Deus: non duo dii, sed unus Deus Pater et Filius. Spiritus sanctus de Patre et Filio procedens, et ipse Deus; sicut Pater Deus, sicut Filius Deus, sic etiam Spiritus ssubstantia, una natura, una majestas, una aeternitas, una magnitudo, una potentia, una bonitas. Vidit itaque ipse Dominus Christus Dei sapientia hoc tam profundum arcanum non omnes intellecturos, in consequenti dedit consilium. Intelligere vis! crede. Deus enim prophetans dixit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ad hoc pertinet quod hic etiam Dominus secutus adjunxit: Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
sed euris qui misit me.
Hec est enim profunditas.
bis. quasi contraria lo
ciitus. Non enun ait.
ista doctrina non ẽ mea.
sed mea doctrina non ẽ
mea. Quomodo mea. et
non mea: Questio ẽ. Noͦ¬
modo fieri possit utrũq
et mea et non mea.Si
enim diligenter intue¬
amur. quod ipse in ex¬
orclio dicit sanctus euã¬
gelista. in principio e¬
rat uerbum. et uerbum
erat apud deum. et d̃s
erat uerbum IIncde pen¬
dec huius solutio questi¬
onis. Que ẽ ergo doc¬
trina patris. nisi uerbũ
patris: Ipse ergo xpistꝰ
bum patris. Sed quia
uerbum non potest ẽẽ
nullius sed aliciuus.
et suam doctrinam di¬
Rit se ipsum et non su¬
am. quia patris est uer¬
bum. Hoc dixisse uicle¬
tur dominus xp̃c. mea
doctrina. non ẽ mea. Ac
si diceret. Ego non sum
ame ipso. Quamuis enĩ
filium patri dicamus
et crecdamus ȩqualem.
nec ullam in eis esse na¬
ture uel substantie dis¬
tantiam. nec inter gene¬
rantem atq generatum
aliquod interfuisse in

Expanded text:
sed ejus qui me misit. sed ejus qui me misit. Haec enim profunditas bis quasi cocutus: Non enim ait: Ista doctrina non est mea, sed « mea doctrina non est mea. » Quomodo mea, et non mea? Quaestio est quomodo fieri possit utrumque, et mea et non mea. Si enim diligenter intuemur quod ipse in eodem dicit sanctus evangelista: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , » inde pendet hujus solutio quaestionis. Quae est ergo doctrina Patris, nisi Verbum Patris? ipse ergo Christus bum Patris. Sed quia Verbum non potest esse nullius, sed alicujus, et suam doctrinam dixit seipsum et non suam, quia Patris est Verbum. Hoc dixisse videtur Dominus Christus, « mea doctrina non est mea, » ac si diceret: Ego non sum a meipso. Quamvis enim Filium Patri dicamus et credamus aequalem, nec ullam in eis esse naturae vel substantiae distantiam, nec inter generantem atque generatum aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
in templum. et docebat.
Et mirabantur iudei
dicentes. Quomodo hic
litteras scit. cum non
didicerit: Et Reł.
Ue qui latebat docebat:
Et palam loquebatur.
et non tenebatur. Illud
enim ut lateret erat
exempli. hoc potestatis.
Sed cum doceret. mira¬
bantur uidei. Omnes
quidem quantũ arbitror
mirabantur. sed non
omnes conuertebantur.
Unde admirãtio: Quia
multi nouerant ubi na¬
tus: et quemadmodum
fiierat ecducatus. Num¬
quam eũ uiclerant litte¬
ras discentem. audiebant
tamen de lege disputa¬
tem. legis testimonia pro¬
ferentem. que neno po¬
terat proferre uisi legis¬
set. nemo legere nisi lit¬
teras didicisset. et ideo
mirabantur. Corum aut̃
admiratio. magistra fac¬
ta est insinuancde alt̾iꝰ
ueritatis oceasio. Ex eo¬
rum quippe admiratio¬
ne et uerbis. dixit do¬
minus aliquid profiin¬
dum. et diligentius ins¬
piciendum. Quid ergo
respondit dõminus eis
ad mirantib. quomͦ sci¬
ret litteras quas non
didicerat᷑: Mea inquit
doctrina non est mea:

Expanded text:
in templum, et docebat; et mirabantur Judaei, dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? » Et le qui latebat, docebat et palam loquebet non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat exempli, hoc potestatis. Sed cum doceret, mirabantur Judaei - omnes quidem, quantum arbitror, mirabantur, sed non omnes convertebantur. Unde admiratio? Quia multi noverant ubi natus et quemadmodum fuerat educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant tamen de lege disputantem, legis testimonia proferentem, quae nemo potest proferre, nisi legisset, nemo legere, nisi litteras didicisset; et ideo mirabantur. Eorum autem admiratio, magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis, dixit Dominus aliquid profundum et diligentius inspiciendum. « Quid ergo respondit Dominus eis admirantibus, quomodo sciret litteras, quas non didicerat? Mea, inquit, doctrina non est mea,
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta spiritali intellẽc¬
ture fulgeant clarius
appareant. Secd finitiiri
sermonem. redeamus
ad dominum sententen¬
tiam. quam querentib
signum uideis dicit. Sol¬
uite templum hoc. et in
tribus diebus excitãbo
ullud. Agamusq grãci¬
as misericordie eius. qui
misterium sue passianis
et excitationis a mortu¬
is. quod temptantibus
se infidelib clauso ser¬
mone ꝓposuit. nobis iam
inse crecdentibus clara
luce reserauit. Et quia
iam prope est tempus
quo solutionẽ euisdem
templi uenerabilisq̃ fac¬
ta est a ꝑfidis. simul et
excitationẽ quam ipse
tercia die sicut promi¬
sit mirabiliter exhibuit.
annua sollempnitate ct¬
lebrare desideramus. mũ
demus templa corporum
cordiumq nostroꝵ. ut
spiritus dei habitare
dignetur in nob̃. et rcix¬
ta quod apłs ammonet
abiectis oꝑibus tenebrã¬
rum. induamus nos ar¬
ma lucis. sic ut indie
honeste ambulemus. Noz
incõmessationib et ebri¬
etatib. non incubilib

Expanded text:
cuncta spirituali intelleccuncta spirituali intellectu refulgeant clarius appareat. Sed finituri sermonem redeamus ad Domini sententiam, qua quaerentibus signum Judaeis dicit: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud , agamusque gratias misericordiae ejus, qui mysterium suae passionis et excitationis a mortuis, quod tentantibus se infidelibus clauso sermone proposuit, nobis jam in se credentibus clara luce reseravit. Et quia jam prope est tempus quo solutionem ejusdem templi venerabilis quae facta est a perfidis, simul et excitationem, quam ipse tertia die, sicut ipse promisit, mirabiliter exhibuit, annua solemnitate celebrare dee templa corporum cordiumque nostrorum, ut spiritus Dei habitare dignetur in nobis, et juxta quod Apostolus admonet: Abjectis operibus tenebrarum, induamus nos arma lucis: sicut in die honeste ambulemus, non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus