comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suauis est: & tactu salubris
Deniq non nulli post longas
febrium flaminas. hac hau̾sta¬
stilla: celeri confestim refri¬
gerio potiuntur salutis. In
illic potestate geri miracula
comprobantur : maxime ta¬
men eiusdem die natalis.
cum ex prouinciis circum¬
positis. plus solito conflua
turba recurrat ⁊ & angeli¬
ce uirtutis maior quodam¬
modo creditur adesse fre¬
quentia: ut quod spiritali¬
ter dixit apostolus. corpo¬
raliter agi uideatur: quia
angeli sunt amministratori¬
i spiritus. in ministerium
missi. propter eos qui here¬
ditatem capiunt saliitis:¬

Expanded text:
suavis est et tactu salubris. suavis est et tactu salubris. Denique nonnulli post longas foebrium flamstilla, celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Inntantum illic potestate, geri mcomprobantur, maxime tamen ejusdem die natalis, cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrit, et angelicae virtutis major quodammodo creditur adesse frequentia, ut quod spiritualiter dixit Apostolus, etiam corporaliter agi videatur: Quia angeli sunt administratorii spiritus in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis
Abbreviated transcription (Latin):
cente archangelo domini. ñ
ornatum lapidum: s cordis
querere & diligere puritatẽ.
Uertex uero montis. extrinsecꝰ
partim cornea silua tegitur:
partim uirenti planicie dila¬
tatur. Missaruim itaq ce¬
lebratione completa: mag¬
no attoniti gaudio. quiq
redierunt in sua. Episcopꝰ
autem delegato ministroꝵ.
cantoriim. sacerdotumq
officio. & mansione constru¬
cta: omnem ibidem coti¬
die psalmortim missarum¬
q cursum. congruo pre¬
cepit ordine celebrari. Nul¬
lus autem huc nocturno
est tempore ausus ingredi:
sed aurora transacta. matu¬
tinos ibidem cantant ym¬
nos. Ex ipso autem saxo.
quo sacra tegitur edes. ad
a quilonem altaris. dulcis
et nimium lucida guttatĩ
aqua dilabitur : quam in¬
cole stillam uocant. Ob
hoc & u̾itreum uas eidem
receptui paratum. argentea
pendet catena suspensum.
Morisq est populo commu
nicato. singulos ad hoc uas¬
c ulum ascendere per gradus.
donumq celestis degustare
liquoris. Nam et gustu

Expanded text:
cente archangelo, Deum non cente archangelo, Deum non ornatum lapidum, sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrinsecus partim cornea sylva tegitur, partim virenti planitie dilatatur. Missarum itaque celebratione completa, magno attoniti gaudio quique redierunt in sua. Episcopus autem delegato ministrorum, cantorum, sacerdotumque officio, et mansione constructa, omnem ibidem quotidie psalmorum, hymnorum, missarumque cursum congruo praecepit ordine celebrari. Nullus autem huc nocturno est tempore ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibi decantavit hymnos. Ex ipso autem saxo quo sacra tegitur aedes, ad aquilonem altaris, dulcis et nimium lucida guttatim aqua dilabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas ejusdem receptui praeparatum argentea pendet catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque caelestis degustare liquoris. Nam et gustu
Abbreviated transcription (Latin):
qui condidi: etiam dedicaui.
Uos tantum intrate : & me as-¬
precib locum frequentate. Et
te quidem eras ibi missas celebratie:
populus uixta morem com¬
municet. Meum autem erit
ostendere: quomodo perme
locum consecrauerim ipsum.
Illi aduenientes mane. cum
oblationib et magna instã-¬
tia precum : intrant ianuã
australem. Et ecce longa
porticus in aquilonem por¬
recta: atq illam attingens
posterulam. extra quam
uestigia marmori diximus
impressa. Sed priusquã
huc peruenias : apparet ad
orientem basilica ꝑ grandis.
que per gradus ascenditur.
Hec cum ipsa porticu sua. qͥn¬
gentos fere homines capere
uidebatur : altare ueneran¬
dum. rubroq contectum
palliolo. per medium parie¬
tis meridiani ostendens.
Erat autem domus angulosa.
non in morem operis huma¬
ni parietib erectis: sed instar
spelunce. preruptis & petrose
eminentib asperata scopulis.
Culmine quoq diuerse altitu¬
dinis. quod hic uertice tangi
manu attingi. Credo do¬

Expanded text:
qui condidi, etiam dedicavi. qui condidi, etiam dedicavi. Vos tantum intrate, et me assprecibus locum frequentate. Et te quidem ibi cras missam celebrante, populus juxta morem communicet. Meum autem erit ostendere quomodo per memet locum sacraverim ipsum. Illi adveniunt mane cum oblationibus, et magna instantia precum intrant regiam australem, et ecce longa porticus in aquilonem porrecta, atque illam attingens posterulam extra quam vestigia marmori diximus impressa. Sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basilica praegrandis, qua per gradus ascenditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum, rubroque contectum palliolo, prope medium parietis meridiem ostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, non in more operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae praeruptis et saepius eminentibus asperata scopulis, culmine quoque diversae altitudinis, quod hic vertice tangi,  attingi, credo do
Abbreviated transcription (Latin):
autem antistes. salubri reꝑto
confilio: a romano ep̃o. qͥd de
his agendum sit. ꝑ nuncios
sciscitabat᷑. Qui tunc forte in
monte. fere quin quagesimo
miliario. a romana urbe distan
te. quem incole sci siluestri
cognomine uocant. eo qd̃ a
ipse ibi quondam exulauerat:
et pro fidei persecutione diu¬
latierit. in serapti monte mora¬
tit. Si hominis est illam de¬
dicare ecclesiam: hoc maxime
die quo uictoria data est. fieri
oport&. Sin autem alias. sc̃o
prouisori loci illius placuerit:
eodem precipue die. illius in
hoc uoluntas est querenda.
Hoc ergo tempore imminen¬
te. agamiis ambo triduaniim
sanctam trinitatem rogantes:
ut miinera que per sumium
sue sedis ministrum conferre
dignatus est. ad certum usq
finem perducat. Factum q est:
ut iusserat antistes. Nocte uͦ
consecuti ieiuni suprema. an¬
gelus domini michael episco-¬
po sipontino per uisionem
apparens : non est inquit uob̃
opus. hanc quam edificaui
dedicare ecclesiam. Ipse enim

Expanded text:
em antistes, salubri reperto em antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte fere quinquagesimo miliario a Romana urbe distante degebat, quem incolae sancti Silvestri cognomine vocant, eo quod et ipse ibi quondam exulaverat et pro fidei persecutione delituerat in Zirapti monte,tit: Si hominis est, dilectissimi, illam dedicare basilicam, hoc maxime die quo victoria data est fieri oportet. Sin autem alias sancto provisori loci placuerit, eodem praecipue die illius in hoc voluntas est requirenda. Hoc ergo tempore imminente, agamus ambo triduanum cnctam Trinitatem rogantes, ut munera quae summo suae sedis ministro conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat. Factum est, ut suggesserat antistes. Nocte vero constituti jejunii suprema, angelus Domini Michael episcopo Sepontino per visionem apparens: Non est, inquit, vobis opus hanc quam aedificavi dedicare ecclesiam. Ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
partim igniferis impulsi sa¬
gñtis: & neapolim usq seqͣn¬
tib atq extrema queq ce¬
dentib ad uersariis. menia
tandem sue urbis reuersi mo¬
ribundi subintrant. Qui hoc¬
autem euasere periculum:
fulmine uidebant int̾emptos:
regi regum. rp̃o. continuo
colla submittentes: armis in¬
diuuntur fidei. Cumq do-
templum referunt archangłi.
nuam septemtrionalem. quã
p̃dixi: instar posterule. pusil¬
la quasi hominis uestigia. mar¬
mori artius impressa. Agnos¬
cuntq. beatũ michaelem. hoc
p̃sentie sue signum uoluisse
monstrare. Ubi postea culmine
uestigioꝵ. appodonia ÷ uocata.
Multa uͦ dubitatio fuit inter si¬
c& quid de illo loco agerent:
utrum intrare. uel dedicare
illic cdeb̾ent ecclesiam. Unde
collatione facta: ad orientem
loci illiis. beati petri apłorum
principis nomini condunt
ecclesiam. & dedicant. In qua
etiam beate semper uirginis
marie : sc̃iq baptiste iohannis.
altaria statuunt. Tandem¬

Expanded text:
partim igniferis impulsi sapartim igniferis impulsi sagittis, ut Neapolim usque sequentibus, atque extrema quaeque cedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant, qui queant evadere periculum: fulmine videbant interfectos; Regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cum vero htemplum referrent archangelo, nuam septentrionalem, quam praedixi, instar posteriora pusilla quasi hominis vestigia, marmore arctius impressa, agnoscuntque beatum Michaelem hoc praesentiae suae signum voluisse monstrare, ubi postea culmen avestigiorum. Oppidania est vocata. Multa dubitatio erat inter Se quid de loco agerent, et ubi intrari vel dedicari illa debeat ecclesia. Unde conlatione facta, ad orientem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. In qua etiam beatae semper virginis Mariae sanctique baptistae Iohannis altaria statuunt. Tand
Abbreviated transcription (Latin):
pro forib cotidie orationi ua¬
cabant. Interea neapolitani
paganis adhuc ritib oberran¬
tes: sipontinos ac beneuenti¬
nos. qui centum quinquagi¬
ta milib asiponto distant.
bello lacessere temptant.
Qui antistitis sui monitis edo¬
cti. triduo petunt inducias:
patrociniũ sc̃i michaelis im¬
plorarent & p̃sidium. Quo
tp̃r: pagani ludis scenicis
falsorum inu̾itant aurilia
deorum. Ecce enim nocste
ipsa que belli p̃ceder& diẽ:
ad est in uisione sõs michael
antistiti: p̃ces eoꝵ dirit ex¬
auditas: uictoriam spo¬
pondit affuturam ⁊ et
quarta hora diei. bello p̃monet
hostib occurrendum. Leti ergo
mane. & de angelica certi uicto
obuiant. xp̃iani paganis: atq¬
in primo belli apparatii. garga
nus immenso tremore conciti¬
tur. Fulgura crebra uolant᷑:
& caligo tenebrosa. totũ montis
cacumen obduxit : impleta
ait. Qui facit angłos suos
spiritus : & ministros suos.
Flammam ignis. Fugiunt
pagani. partim ferro hostiũ.

Expanded text:
prae foribus quotidie orationi vaprae foribus quotidie orationi vacabant. Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrantes, Sepontinos et Beneventanos, qui centum quinquaginta milliaribus a Seponto distant, bello lacessere tentant. Qui antistitis sui monitis edocti, tridui petunt inducias, patrocinium sancti Michaelis implorare et praesidium. Quo tempore, pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli antecedebat diem, adest in visione sanctus Michael antistiti, preces dixit exauditas, victoriam spopondit adfuturam, et quarta diei hora bello praemonet hostibus occurrendum. Lmane et de angelica certi victorobviant christiani paganis, atqin primo belli apparatu Garganus mons immenso tremore concutitur, fulgura crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit. Impletur ait: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis ; fugiunt pagani, partim ferro hostium,
Abbreviated transcription (Latin):
arrepto areii. appetit illum sa¬
gita toricata. Que uelut uen¬
ti flamine retorta: eum a quo
iactata est. mox reu̾sa ꝑcussit.
Turbati ciues & stupefacti. qͣli¬
ter res fuerit effecta ÷ non enim
accedere ꝓpius audebant: consu¬
lunt episcopum. quid facto opꝰ
sit. Qii indicto ieiumo tridua¬
no: a deo monuit esse querendu.
Quo ꝑacto: sẽs domini archa¬
dicens. Iam bene fecistis. quia¬
quod homines latebat. a deo
um: uidelic& hominem suo
telo ꝑcus sum. Scĩatis namq¬
hoc mea gestum uoluntate.
Ego enim sum michael archan¬
gelus. qui in conspectu domini
semꝑ assisto: locumq hunc
in terris incolere. tutumq ser¬
uare instituens. ⁊ hoc uolui pro¬
geruntur. ipsiusq loci esse¬
me inspectorem atq custodem.
tudinem fecerunt ciues. hic
michaelem: Duas quidem ia¬
nuas ibi cernentes : quarum
australis. que maior erat. aliqͥ¬
bus gradib in occasum uer¬
gentib adiri poterat. S ne
intra criptam intrare ausi:

Expanded text:
arrepto arcu appetiit illum saarrepto arcu appetiit illum sagitta toxicata. Quae veluti venti flamine retorta, eum a quo jacta est, mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti qualiter res fuerit effecta, non enim accedere propius audebant, consulunt episcopum, quid facto opus sit. Qui indicto jejunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo peracto, sanctus Domini archadicens: Jam bene fecisti, quod homines latebat, a Deo am videlicet hominis suo telo percussi. Sciatis hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael archangelus, qui in conspectu Domini semper assisto, locumque hunc in terris incolere, tutumque servare instituens, hoc volui indgeruntur, ipsius quoque loci me esse inspectorem atque custodem. tudinem fecerunt cives hic DMichaelem. Duas quippe januas ibi cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus, adiri poterat, sed nec ultra cryptam intrare ausi,
Abbreviated transcription (Latin):
archangłi toto orbe ue¬
nerandam: ipsiꝰ & opere
condita & consecrata nomini. de¬
monstrat eccłia: non metallorũ
fulgore. s pͥuilegio cõmendata
signoꝵ. Uili facta scemate: s cele¬
sti p̃dita uirtute: ut pote quam
fragilitatis humane memor ar¬
changłs ecelo ueniens. ad ꝓmeren¬
dam ibi mortalib suꝑnoꝵ socie¬
tatẽ. ꝓpria manu condere dig¬
natꝰ ÷. In uertice siqͥdem montis
ercelsi posita: de corpore eiusd̾m
sari. spelunce instar p̃cauata
ostendit᷑. Est aũt locꝰ in cãpanie
finib: uͥ int̾ sinũ adriaticum &
montẽ garganum ciuitas sipon
in cacumine sup̃mo beati arcħa¬
głi quã p̃fatus sum gestat eccłiã
Hanc mortalib hoc mͦ cognitam:
libellꝰ in eadem eccłia positus.
dum pecora. quoꝵ infinita mul¬
titudine pollebat. passim per
deueri montis latera pascerent᷑.
contigit taurum armenti. greg̃
redeunte pecore. domum non ẽẽ
regressum. Quem dominus colle
motus cur soliuagus inceder&:

Expanded text:
archangeli toto orbe venerandam, ipsius et opere condita, et consecrata nomine demonstrat ecclesia, quae non metallorum fulgore et privilegio commendata est signorum. Vilifacta schemate, sed coelesti praedita virtute, utpote quam fragilitatis humanae memor archangelus e coelo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum societatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore ejusdem saxi speluncae instar praecavata ostenditur. Est autem locus in Apuliae finibus, ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas Seponterectus, in cacumine supremo beati archangeli, quam praefatus sum, gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam, libellus in eadem ecclesia positus dum pecora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per devexi montis latera pascerentur, contigit taurum armenti communiredeuntibus pecoribus domum non esse reversum. Quem dominus collecpermotus, cur solivagus incederet,
Abbreviated transcription (Latin):
ageremꝰ qualit̾ eiꝰ animũ ad con¬
sensũ boni consili inclinaremꝰ.
Ego enĩ & geminas & ornam̃ta
insignia. & uestimenta auro
ego uariũ ornamentũ domꝰ:
ego familias diuersi sexꝰ. et etatiᷤᷤ
ex hibui: s om̃ia qͣsi terrã quã
pedibꝰ suis ꝯculcat. ꝓ nichilo com¬
putauit. Tc̃ iratꝰ qͥntianꝰ. iussit
eã ad secretariũ adduci: & se¬
nis es: Agatha respondit. N
solũ ingenua sũ. s expectabilis
genere: ut om̃is parentela mea
testat᷑. Qntianꝰ dixit. Et si in¬
genua ꝓbaris & nobilis: cur
morib seruilem ꝑsonã ostendis:
Sc̃a agatha dirit. Quia ancilla
xꝑi sũ: ido me ostendo seruilem

Expanded text:
 eius animum ad consensum boni| consilii inclinaremus. Ego etiam et gemmas et ornamen| ta insinia et uestimenta auro ego uarium ornamen| tum domus . ego familias diuersi sexus  etates exhibui.| Sed ista omnia quasi terra quam pedibus suis concul| cat . pro nihilum conputauit. Tunc iratus quintia| nus . iussit eam ad secretarium adduci . et senis es. Agathe respondit non so| lum ingenua . sed et spectabilis genere . ut omnes paren| tella mea testatur Quintianus dixit et si ingenua| probaris et nobiles . cur moribus seruilem te personam| ostendis. Sancta agathe dixit quia ancilla christi sum.| Ideo me seruilem
Abbreviated transcription (Latin):
ei: ut mutarent animũ eiꝰ. Et
mox ꝓmittendo leta. mox terrẽ¬
do asꝑa: sperabant se mentem
ꝓmissiones ur̃e pluuie sunt:
terrores flumina sunt: que
qͣntũ uis impingant. Etat enĩ¬
fundamentũ domꝰ mee. Non
ardore fluenta fontiũ ꝯcupicit.
ꝑmanere : abiit ad qͥntianũ. &
dixit ei. Faciliꝰ possunt saxa
molliri. & ferrũ in plumbum
conuerti : qͣm ab intentione
xp̃iana mens ipstꝰ puelle reuo¬

Expanded text:
ei . ut mutarent animum eius . et ei . ut mutarent animum eius . et modo| promittendo laeta modo terrendo aspera . Sperabant se | mentepromissiones uestrae pluuiae| sunt terrores flumina sunt quae quantum uis inpin| gant stat fundamentus domus meę non ardore fluent+|  foncium concupiscit. permanere. Abiit ad quintianum et dixit ei facilius pos| sunt saxa molliri et ferro in plumbo conuerti quam ab in| tentione christianae mens istius puellae reuo
Abbreviated transcription (Latin):
que passa ẽ in ꝓuincia
sicilie. in urbe catanẽ¬
sium. sub decio imꝑ¬
atore. die nonaꝵ februariarũ:¬
consularis sicilie. audiens scam
opinionẽ uirginis. do dicate
agathe: multifaria intentione
querebat ut ad eã ꝑtingeret. Per
singła enĩ cͥmina mortis sue. sin¬
guloꝵ in se uitioꝵ exagitabat
piens suã opinionẽ extendere.
fortissimis ortã natalib cłi famu¬
lam fecit artari: ut qͥerat genere
ignotꝰ. ꝑ hoc resonaret apud au-¬
res uulgi. qd̾ tantꝰ esset ac talis.
qui possit etiã expectabiliũ sibi
subiugare ꝑsonas. Ut libidi-
nosus ad aspectũ uirginis pul¬
centiã commouebat ut auarus
ad facultates eiꝰ cupiditatis sue.
frena laxabat: atq idolatrie
demonũ seruus feruore impicta
audire non poterat. His & hu
ritorib coartari : & fecit ean
euida matrone tradi nomine
afrodisie. que habebat nouẽ
filias turpissimas. sicut fuerat
mater eaꝵ. Hec aut fecit ut ꝑ
dies tͥginta. cotidie blandirent᷑

Expanded text:
QVI PASSA EST IN | PROVINCIA . SICILIAE . IN VRBE | CATHENIENSIVM . SVB DECIO | IMPERATORE NONAS FEBROARIAconsolaris siciliae . audiens sanctam| opinionem uirginis d\e/o dicate agathae| multefaria intentione perquirebat . | ut ad eam pertingeret per singulam enim| criminam mentis suae . singulorum in se| uiciorum exagitabat piens suam opinionem extendere| fortissimis ortam natalibus d\e/i famulam fecit arta re. Vt qui erat di genere ignotus per hoc sonaret apud| aures uulgi . quod tantus esset ac talis qui posset| etiam spectabilium sibi subiugare personas. Vt libidi| nosus autem . adspectum uirginis pulconcupiscentia commouebat . et ut auaris ad fa| cultates eius cupiditatis suae frena laxabat . atque| idolatriam daemonum seruus feruorem inpietaaudire non poterat . | his etritoribus coartari.| Et fecit eam cuidam matrunae tradi . nomine afrodisię| quae habebat nouem filias turpissimas sicut fuerat| mater earum. Hoc autem fecit . ut per dies triginta coti| die blandirentur
Abbreviated transcription (Latin):
tuo uex illo signatã. Hec cũ dix¬
iss&: p̃ciosissimã partẽ ligni quã
secũ detulerat. loco suo restituit.
Tunc renouant᷑ ado antiqͣ miracu¬
la. Die eod̾e mortuus recepit ꝓpͥã
uitam: paralitici qͣtuor adepti
sunt sanitatẽ amissam. Leprosi
decem cutẽ receꝑunt mundam:
q sunt a uariis infirmitatibe li¬
berati. Tc̃ imꝑator oratione ꝑacta
offerens multa donaria. eccłias¬
di reparari fecit. & regiis sũptibꝰ
reddens pͥuilegia auctoritate p̃¬
lata: restituens captiuos in ꝓpͥa.
dans oportuna p̃sidia: ꝯstantino¬
polim redigt fretꝰ uͥtute diuina: ꝑseue¬
rante in sc̃e crucis miraculo mi¬

Expanded text:
et tuo vexillo signatam. Haec cum dixet tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc renovante Domino antiqua miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; que a variis sunt infirmitatibus liberati. Tunc imperator, oratione peracta, offerens multa donaria, ecclesias reparare fecit suis sumptibus, reddens privilegia auctoritate prolata, restituens captivos in propria, dans opportuna praesidia; Constantinopolim rediit, fretus divina perseverantia. In s
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cinctꝰ. crucẽ dñi manib susci¬
piens. ꝓfusus facie lacrimis.
ad cclum ocłos erigens. ꝓꝑabat.
ad portã usq ꝓgrediens. Mox
illo humiliter ꝓpinquante:
duricia lapidũ celeste ꝑsensit
imꝑium. Statiq se porta
subrigens: lib̾um intrantib pa¬
tefecit ingressũ. Odorq suauissi¬
de fano chosdroe. sc̃a crux fue
sa. tẽ rediit : omniũq pectora
gͣtant̾ infudit. Uincebat aũt
aromata om̃ia: therebintina.¬
thura uł balsama. atq myrrã.
Confestim gͥ popularis gaudit
fauor in altũ sublatꝰ. dinã
laudabat potentiã: sicq głosus
augustꝰ. erumpens in laudib.
ait. O erux admirabile signũ.
thronis. & angłis. & niueis
candorib radiantib turbis
salutis. O crur splendidior
astris: mundo celebris: homĩbꝰ
multũ amabilis: sc̃ior uniu̾sis:
que sola digna fuisti portare
talentũ mundi. Dulce lignũ:
dulces claui: dulcis mucro:¬
in tuis hodie laudibꝰ congͤgatã.

Expanded text:
praecinctus, crucem Domini manu suscipraecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavisside fano Chosroe sancta crux fuerat sa, tunc rediit, omniumque pectora gratanter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile signum, thronis et angelis, niveis candoribus radiante turba salutis! O crux splendidior astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! quae sola digna fuisti portare talentum mundi; dulce lignum, dulces clavos, dulce ponlaudibus congregatam,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Totumq argentũ turris illiꝰ.
in p̃da sui exercitꝰ deputauit. Aurũ
destruxerat. reseruauit. Scipiens
om̃s ppłi cũ ramis palmaꝵ. cereis
& lampadib. uł diuerso głe appa¬
ratu: cũ ymnnis & canticis. obuiã
alii ꝑgunt. atq alii subsequunt᷑.
Cũq imꝑator de monte oluieti
descendisset: & ꝑ eam portã quã
dñs int̾uerat. quando ad passionẽ
intrare: repente lapides porte
descendentes clauser̃t se inuicẽ:
& factus ÷ paries unꝰ. Cũq mi¬
rarent᷑ atconiti. nimio merore
constricti: respicientes in altum.
iuidunt signũ crucis in celo. fła¬
meo fulgore resplendere. Angłs
enĩ domini accipiens illud in
manib. stetit suꝑ portã: & ait.
Quando rex celoꝵ. & dñs totius
puratũ nec diademate reniten¬
tem exhibuit. aut eqͥ potentis
uehiculũ reqͥsiuit : s humilis
aselli terga insidens. cultorib
suis humilitatis exempla reliqͥt.¬
depositis imꝑii insignib. dis¬
calciatꝰ ꝓtinꝰ. linea tantũ zona

Expanded text:
dimittens argentum turris illius in predam sui exercitus deputauit, aurum destruxerat reseruauit. Suscipiens omnes populi cum ramis palmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam alii pergunt, atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset per eam portam quam Dominus intraverat quando ad passionem edens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes in altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius puratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exempla reliquit.depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona
Abbreviated transcription (Latin):
in ueritate confessus fueris: regnũ
tibi ꝑsaꝵ tantũ cũ patͥmonio &
uita. acceptis ate pacis obsidib dabo.
Sinaũt aliud egeris: mor meo
gladio interibis. Cũq ille neqͥqͣm
acqͥescer&: heracleꝰ extracto gla¬
dio. caput illiꝰ amputauit. Sepe¬
baptizari mandauit : ipseq eũ¬

Expanded text:
in veritate confessus fueris, regnum tibi Persarum tantum cum patrimonio et vitam, acceptis a te pacis obsidibus, dabo; sin autem aliud egeris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius amputavit. Tamen sepebaptizari jussit, ipseq
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ pͥnceps attentiꝰ cõmendarat: fid¬
li suo heracleo. xp̃c concessit d̾ hoste
tͥumphum. Tantaq mentis muta¬
tio. chosdroe inuasit ȩxercitũ: ut
non solum p̃dictam pactionem
neqͥ qͣm uellent tͣnscendere: s etiã
uoluntarii cũ om̃i familia aut
ꝓle. ẽracleo se subderent : tã pote¬
state qͣm file. Qͦs ille benigne
sc̾ipiens. in hoc illis clementiam
p̃sticit : ut om̃s ad baptisinum
conuolarent. Qͦd ita se facturos
ẽẽ om̃s parit̾ respondunt. Ipse
aũt xp̃ianissimꝰ pͥnceps. cũ suo
tantũ exercitu regna que chos¬
droe tenuerat. circũqͣq ꝑlustians.
ad sedem ipsiꝰ uenit: cũ paucis ad
eum ascendit: sedentẽq eũ in
thiono aureo repꝑit. Nullꝰ nãq
ex eiꝰ ȩxercitu erat. qui ei exitũ
qr manifeste dõ erat ꝯtrarius:
quomͦ acreatura dĩ potuisset¬
mefactus salutationis uerba ꝓ¬
ferr&e heracleo: ille respondit.
Si uis salutẽ habere: ꝓ eo quod de¬

Expanded text:
tus princeps attentius commendaverat, fidtus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem Christianissimus princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidiuqui manifeste Deo erat contrarius, quomodo a creatura Dei esse potuissetmefactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem habere, pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
suo regno tͣdito: ipse in fano hu¬
iusce modi residebat. Illo itaq
tp̃r heracleus arcem tenebat
imꝑii: uir armis strenuus. lin¬
gua eruditꝰ. corpore decorus.
Et qmuis scłari actui deditus:
totꝰ tñ erat in fide catholicus:
& ergga dñi cultores supplex. beni¬
uolꝰ ac deuotꝰ. Pgens igit᷑ filius
chosdroe contͣ heracleũ. iuxta
danubiũ magnũ fluinũ cum¬
suo consedit ȩrercitu. Cand̾e
inspirante clementia saluatoris.
utrisq pͥncipib placuit: ut
ipsi singłi in medio ponte flu¬
miniᷤᷤ dimicaturi confligerent:
& cui fors uictoriam ꝯtuliss&:
ipse sine dano utͥusq exercitus
imꝑiũ usur pau&. Decretũ etiã
cũ iuramento firmant: ut si
aliqͥs ex coꝵ ppło pͥncipi suo¬
uenire in auriliũ p̃sumpsiss&:
crurib excisis & brachis. ab¬
eo in flumine mergeret᷑. Cũq
utͥq ppło hec pactio placuiss&.
inuicem ut dictũ ÷ dimicanteᷤᷤ.
sunt congressi. Candẽ placatꝰ

Expanded text:
suo regno tradito, ipse in fanum husuo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra Gracchum, juxta Danubium magnum fluvium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse sine damno victorque exercitus imperium usurparet. Decretum etiam cum juramento processit ut si aliquis ex eoe in auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur. Cumque utrique populo haec pactio placuisset, invicem ut dictum est dimicantes, sunt congressi. Tandem pulsatus
Abbreviated transcription (Latin):
sue dãnationis interitũ: uerũ
etiam syriam & palestinã cũ
subiugass&. & egyptũ. regna
q que infra & extra limitanea
suo crudelissimo subiugaret
finitimã regionẽ uastauit. in¬
cendit. atq p̃dauit. Ad sepulcħũ
gͦ dm cũ uoluisset accedere. terri¬
tꝰ rediit : s tñ ligni salutaris
partẽ. quam religiosa regina
ibi in testimoniũ uirtutis reli¬
querat. asportauit. Fecerat nãq
turrim argenteã. in qua inter¬
lucentib geminis thronũ con¬
struxerat aureũ: ubi solis qͣdri¬
gam & lune. uł stellaꝵ imagĩẽ
collocauerat: atq ꝑ occultas
fistulas aque meatꝰ ad duxerat:
ut quasi ds. pluuiam desuper
uideret᷑ infunde. & dum sub¬
terraneo specu equis ineircuitu
tͣhentib enrcũacta turris fabͥ¬
ca moueri uidebat᷑: quasi quo¬
damodo rugitũ tonitrui iurta
possibilitatẽ artificii mentiebat᷑.
In hoc itaq loco sedem sͥ parau̾at:
atq uirta eam qͣsi collegam deo
crucẽ dnicam posuerat. Filioq

Expanded text:
ionis interitum, verum etiam Syriam et Palaestinam cum subjugasset et Aegyptum, regna quae extra et infra limitanea suo crudelissimo subjugaret finitimam regionem vastavit, incendit atque praedavit. Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit; sed tamen ligni salutaris partem, quam religiosa regina ibi in testimonium virtutis reliquerat, asportavit. Fecerat namque sibi turrem argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis quadrigam et lumen vel stellarum imagines collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxerat, et quasi deus pluviam desuper videretur infundi, et dum subterraneo specu equis in circuitu trahentibus, circumacta turris fabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. In hoc itaque loco sedem sibi paraverat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio
Abbreviated transcription (Latin):
empore illo postqͣm constan .xiiii¬
tino augusto contͣ maxenti¬
um tyrannũ ꝓpanti ad bellum.
signũ crucis celitꝰ fuisset ostensũ.
& ipso felicitꝰ optinente tͥũphũ.
ab helena iam dicti pͥncipis ma¬
tre. sc̃a crux fuiss& inuenta: atq
ꝑ sanitatẽ egroti & resuscitati¬
onem mortui fuiss& euidenti
indicio uirtutis declarata: regi¬
na uoti compos effecta. ita salu¬
tare lignum fecit secari mediũ.
ut & crucẽ constantinopolim
deferr&s ad filiũ: & crucẽ ihero¬
solimis thecis argenteis conditã
consilio: scilic& ut ubi fuerat
membris dñicis aptata fupplicio.

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis conditam apiente consilio, scilicet ut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio,
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ nullus audebat conuenire de hoc
scelere gallicarrũ: manclauit ei iulianus
cesa r. dicens. Aut sacrifica cliis: aut
discede a finib italie. Statĩ gallicanꝰ
relictis om̃ib alexandriã petiit: et
ibi iunctus est confessorib xp̃i ꝑ con¬
tauiũ annũ. Post etiã secessit in
heremum: ibiq a rautiano comite tẽ¬
ploꝵ dũ cogeret᷑ sacrificare & contẽ¬
neret. : ꝑcussus gladio in corꝑe. xp̃i
martyrem fecit: atq ita ꝑrexit acd
dñm gaudens cũ triumpho. Cui sti
runt: in qua exuberant beneficia
martyrii eiꝰ. et nunc et usq in secula

Expanded text:
Et quoniam nullus audebat convenire Gallicanum de hoc Et quoniam nullus audebat convenire Gallicanum de hoc scelere, mandavit ei Julianus Caesar, dicens: Aut sacrifica diis, aut discede a finibus Italiae. Qui statim relictis omnibus Alexandriam petiit, et ibi junctus est confessoribus Christi per continuum annum. Post etiam secessit in eremum, ibique a Rauciano comite templorum, cum cogeretur sacrificare, et contemneret, percussus gladio in corpore, Christi martyrem fecit, atque ita perrexit ad Dominum gaudens cum runt, in qua exuberant beneficia martyris, ex eo et nunc et usque in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
officiis clericoꝵ. Huic sc̃s leuita
laurentiꝰ se reuelauit: ad ortans
eũ ut in nomine eiꝰ eccłiam fabri¬
caret. in porta que nuncusq
laurentia nuncupat᷑. Rogatꝰ
autẽ ut ibi leuaret᷑ ep̃c non con¬
sensit: s ex sua uoluntate ipsum
qui orclinaret᷑ elegit: tantãq ei
gr̃am contulit dñs. ut demoniis
pleni. mox ut uisi fuissent ab eiꝰ
stantio iulianus cesar factus esset:
dedit legem ut xp̃iani nichil in
hoc seculo possiderent. Cunc
gallicanꝰ habens in ostͥensi pago
quatuor casas. quarũ pensioneᷤ.
his oꝑib que diximꝰ ministrabat:
ita dm̃ habere meruit defenso¬
rem. ut quicumq ingrediebant᷑
in eas malitiose. ut ponerent ti¬
tulos fisci aut exigerent pensiones. stati
a diabolo replerentia. Et quiẽq act̾oꝵ
eiꝰ ẽẽt exactor: leprosus fiebat. Tunc inter¬
rogata demonia dederunt responsũ. quod
si sacrificare coactus fuisset gallicanꝰ: ex¬
act̾ores redituũ eiꝰ ista pericula ñ pateren

Expanded text:
fficia clericorum. Huic se sanctus Levita Laurentius revelavit, adhortans eum, ut in ejus nomine ecclesiam fabricaret in porta, quae nunc usque Laurentia nuncupatur. Rogatus autem ut ibi levaretur episcopus non consensit, sex ex sua voluntate ipse qui ordinaretur elegit. Tantam namque ei gratiam contulit Deus, ut daemonibus pleni, mox ut visi fuissent ab oculstantio Julianus Caesar factus esset, dedit legem ut Christiani nihil in hoc saeculo possiderent. Tunc Gallicanus habens in Ostiensi pago quatuor casas, quarum pensiones his operibus quibus diximus, ministrabat; ita habere Deum meruit defensorem ut quicunque ingrediebatur in eas malitiose aut ponere titulos fisci, aut exigere pensiones, statim a diabolo repiebatur. Et quicunque actorum ejus esset exactor, leprosus fiebat. Tunc interrogata daemonia dederunt responsum, quod, nisi sacrificare coactus fuisset Gallicanus, exactores reddituum ejus ista pericula non vitarent.
Abbreviated transcription (Latin):
intrante palatiũ gallicano: decur¬
rit helena cũ filia sua constantia.
& filiab ipsiꝰ gallicam. fundebant᷑
lacrime gaudiis plene: nec ꝑmittit᷑¬
consul ꝓcessit: et in fascib constitutꝰ.
quinq milia seruoꝵ liberos ciuesq
romanos fecit. quib predia do¬
mosq donauit: cunct̾asq facul¬
tates suas excepto iure filiarum
distrahi ac donari pauꝑib iussit:
ac se in oftͥensi urbe manenti scõ
ciauit. Cuiꝰ habitaculũ ampliari
fecit ad peregrinoꝵ susceptionẽ:
quã ipse. plurimis impenclebat.
Iuic adheserunt multi ex seruis
eius quos ipse liberos fecit: et diuul¬
gata est fama eius ꝑ totũ orbem:
ita ut ab oriende et occidente ueni¬
entes. uiderent uirum ex patricio
& consule qui erat amicissimꝰ au¬
gustoꝵ. lauantem pedes: ponentẽ
mensam: aquã manib effundentẽ:
languentib sollicide ministrantẽ:¬
& cetera exibentem sc̃e seruitutis¬

Expanded text:
intrante palatium Gallicano, occurit Helena cum filia Constantia, et filiabus ipsius Gallicani. Fundebantur lacrymae gaudiis plenae. Quicessit: et in fascibus positus, quinque millia servorum liberos civesque Romanos fecit. Quibus praedia domosque donavit: cunctasque facultates suas, excepto jure filiarum, distrahi ac donari pauperibus jussit. Et se in Ostiensi urbe manenti cuidaciavit. Cujus habitaculum ampliari fecit ad peregrinorum susceptionem, quam ipse plurimis impendebat. Huic adhaeserunt multi ex servis uis, quos liberos fecit. Et divulgata est fama ejus per totum orbem, ita ut ab Oriente et Occidente venientes, viderent virum ex patricio, ex consule, qui erat amicissimus Augusto, lavantem pedes, ponentem memsam, aquam manibus effundentem, languentibus sollicite ministrantem, et exhibentem cae
Abbreviated transcription (Latin):
aparuit mͥ iuuenis quidã statura ex¬
celsus. ferens humero crucem dicens.
Sume gladiũ tuũ: & sequere me. Qũẽ¬
ego dum sequerer: apparuerunt mͥ
ninc & inde milites armati. confir¬
mantes me. & dicentes. Hoc tͥ prebe¬
mꝰ officiũ. tu ingredere hostium
castra: & dextra leuaq gladium
tenens euaginatũ respice. quousq

Expanded text:
apparuit illi juvenis statura excelsus, ferens in humeris crucem, dicens: Sume gladium tuum, et sequere me. Quem dum sequeretur, apparuerunt ei hinc et inde milites armati, confirmantes eum, et dicentes: Nos tibi praebemus officium, tu ingredere hostium castra, et dextra laevaque gladium tenens evaginatum, respice quousque
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset: metuenti mͥ confligere cui
eis. eo qd exigua mͥ esset militũ malꝰ
Hostrũ uero innumerabilis multitudo.
insistebam sacrificiis. & martianas
uict̾imas offerebam. Quid multis ro¬
ror. Ad ultimũ creuit obsidio: et
uniuersi tribuni mei ac milites s
hostib tracliderunt. Cumq cupdi
fugiendi aditũ repperire: paulꝰ eti
hannes ex quib p̃positꝰ unꝰ est. alt̃ p
constantie auguste. dixerunt michi¬

Expanded text:
clusus, metuens confligere cum eis, quod exigua illi esset militum manus, hostium vero esset innumerabilis multitudo, insistebat sacrificiis, et Martianas victimas offerebat. Quid multa? Ad ultimum crevit obsidio, et universi tribuni ejus ac milites se hostibus tradiderunt. Cumque cuperet fugiendi aditum reperire, Paulus et Joannes, ex quibus praepositus unus, alter Constantiae Augustae, dixerunt ei
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. S & capitła supͣscripn
iherothei cont᷑ phalosophos. ñ pauca
interserit. In qͥb ita ꝑ stropliatos
syllogismos de malo disputans. con¬
stringit eos: ut in ne utram partẽ
deflectere. neq p̾t tergum regredi
s nec alio se ipsos possent dirigert
nͥ quo ipse eos coegit umpingere.
De est. & de paradiginis: in qͦ sensũ
chymis philosophi acute redarguit.
De uita. Iin hoc amentiam refellt
magi symonis: & contentiosos eiꝰ
sermones adiumo choro repellit.
De sapientia. De mente. de uerbo
de ueritate. de fide. de uirtute. d
iusticia. de salute. de redmptionl
et de inequalitate: ubi ẽlymam
Et paułu całuniantẽ. fillogystico spiclo
terebrat: & cor cerebrũq eiꝰ. id÷ intelle¬
ctũ & sensũ ꝑfodit atq cõminuit. De
magno. & de minore. &. id ipsum. et
altero. De simili & insimili. de statu
de motu. & de eqͣlitate. de oĩpotente.

Expanded text:
intelligi. Sed et capitula suprascripti intelligi. Sed et capitula suprascripti Hierothei contra philosophos non pauca interserit. In quibus ita per strophatos syllogismos de malo disputans, constringit eos, ut in neutram partem deflectere, neque post tergum regredi, sed et nec alio seipsos possint dirigere, nisi quo ipse eos cogit impingere. De est, et de paradigmis. In quo sensum Clymis philosophi acute redarguit. De vita, et in hoc amentiam refellit Magi Simonis, et contentiosos ejus sermones a divino choro repellit. De sapientia, de mente, de verbo, de veritate, de fide. De virtute, de justitia, de salute, de redemptione, et de inaequalitate: ubi Elymam MEt Paulum calumniantem syllogistico spiculo terebrat, et cor cerebrumque ejus, id est, intellectum et sensum perfodit atque comminuit. De magno et minore, et de idipsum, et de altero, et de simili et insimili, de statu, de motu, et aequalitate: de omnipotente,
Abbreviated transcription (Latin):
erciũ quoq ipsi ꝯseripsit thomum.
de diuinis nom̃ib. quẽ & appellat
de symbolica theologia: ȩramussim
& orthodore ut sufficit in eo dispu¬
tans. Primo capitulo. que÷ uerbi
speculatio. & que dediuinis nom̃ib
tditio. de coadunata & discreta the¬
ologia. & q̃÷ diuina coadunatio.
& discretio. que ÷ orationis uirtꝰ
et de beato iherotheo. & de reu̾entia
& ꝯscriptione theologica. In quo
ostendit se apud scãm ciuitatem.
alissq qͣmplurimis scĩs frĩb audisse
disputationem. & fidei sacram̃tumt
quomꝰ ab om̃b tenebat᷑ theologis:
de diumitate & humanitate domini
saluatoris. S & ex conseq̃ntib supp̃s¬
so nomine. beatũ paułu his int᷑ fuisse
demonstrat. de benigno. de luce.
te.neq in eristentib ÷. In qͦ capitło
beatiignatii cupiditatẽ etiam in
bono accipi debere asserens: cumue¬
netationis laude cõmemorat. scribẽ¬
tis in qͦdam loco sic. Mea cupiditas
inqͥt crucifixa ẽ : dñm iłim uolens

Expanded text:
ertium quoque ipsi conscripsit tomum de divinis nominibus, quem et appellat de symbolica theologia, examussim et orthodoxe, ut sufficit, in eo disputans: primo capitulo, quae est verbi speculatio, et quae est de divinis nominibus traditio. De coadunata et discreta theologia et quae est divina coadunatio, et divina discretio, quae est orationis virtus, et de beato Hierotheo, et de reverentia et conscriptione theologica: in quo ostendit se apud sanctam civitatem paliisque quam plurimis sanctis fratribus audisse disputationem, et fidei sacramentum, quomodo ab omnibus tenebatur theologis, de divinitate et humanitate Domini Salvatoris: sed et ex consequentibus, suppresso nomine, beatum Paulum his interfuisse, demonstrat. De benigno, de luce, te, neque in existentibus est. In quo capitulo beati Ignatii cupiditatem, etiam in bono accipi debere asserens, cum venerationis laude commemorat, scribentis in quodam loco sic: mea cupiditas, inquit, crucifixa est, Dominum Jesum volens
Abbreviated transcription (Latin):
tie celestis cũ consortib suis. in ꝓpͥo
uniformis & umordo ÷ symbolis
scissime eucharistie. In qua uidelic&
chrismatis initiatione. ordinẽ serapłu
ficat se ipsũ ꝓ nob̃. & om̃i nos scĩfica¬
tione replet. in ipso ꝑfectos atqer
do natos. circunstare. & multilau¬
da illa ymnologia quã ꝓpħasera¬
phin se audisse clamare describit.
głoꝵ choris. & sensualit̾ alleluia ꝯ¬
cinentib. liqͥdo manifestat. Cuiꝰ libri
est pͥma ista capitulatio: que ⁊÷ eccłiasti
de his que in baptismatis illuminati¬
one ꝑficiunt᷑. de his que in collatione
eucharistie ꝑficiunt᷑. de his que in
c̃smate ꝑficiunt᷑. & inipso ꝯs ecrant᷑:
de sacd otalib ꝑfectionib. de ꝑfectias

Expanded text:
estis cum consortibus suis in propruniformis et uniordo symbolis est sanctissimae eucharistiae. In qua videlicet chrismatis, initiatione ordinem Seraphim ficat seipsum pro nobis, et omni sanctificatione nos replet in ipso perfectos, atque ex Deo natos, circumstare, et multilauda illa ymnologia, quam propheta Seraphim se audisse clamare describit, gelorum choris, et sensualiter Alleluia concinentibus, liquido manifestat: cujus libri est prima ista capitulatio, quae est ecclesiaDe his, quae in baptismatis illuminatione perficiuntur. De his, quae in collatione eucharistiae perficiuntur. De his quae in chrismate perficiuntur, et in ipso consecrantur. De sacerdotalibus perfectioni
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit librũ. de eccłiastico sacro
pͥncipati. distincte ꝑ capitula que
sequunt᷑: infra. elegantissime mysti¬
cũ sac̃mentũ pͥꝰ ponens: ⁊ sic singłas
singłis capitłis. mysticoꝵ sacͣm̃taꝵ
theorias subiungens. In qͥb ostendit
mis mysti̾oꝵ ꝯsec̾tionib fiunt. angłi¬
cominist̾io sccłm ꝯuenientiã uniꝰcuiꝰq
ordinis. una cũ ministris sc̃i altaris.

Expanded text:
rchia, id est, de ecclesiastico sacro principatu, distincte per capitula, quae infra sequuntur, elegantissime mysticum sacramentum prius ponens, et sic singulas singulis capitulis mysticorum sacramentorum theorias subjungens. In quibus ostendimis mysteriorum consecrationibus fiunt, angelico ministerio secundum convenientiam uniuscujusque ordinis una cum ministris
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ latinꝰ sermo explicat a laceli. uo¬
cat᷑: q illuc sp̃uali intelligentia &
reuerentissime reuelatõis gr̃ã euolans.
ñ solu illa multimoda. & magnifica
mysteria ac minist̾ia scõꝵ sp̃uum:
uerũ et sempit̾ne ditatis saporem
palato cordis degustans. didicit:
unde humane notieie litteris eructa¬
uit. In cuiꝰ libri capitło pͥmo dieit
itimatũ sͥ abeato bartholomeo apło:
intelligere. Quod & argute cepit.
& breuib s ꝓfundissimis uerbis
eiꝰdem apłi. scriptis suis ea inserẽ¬
do definuit. In scd̃o aũt capło
tradidit qͦmͦ oporteat coadunari:
& ymnos reponere om̃iũ cause.
& suꝑ oĩa. In tercio uͦ que sunt ka-¬
thafatice. id÷. affirmatiue theo¬
logie: & que st̃ apofatice. id÷. ne¬

Expanded text:
la coeli, vocatur; quia illuc spiritali intelligentia et reverentissimae revelationis gratia evolans, non solum illa multimoda et magnifica et mysteria ac ministeria sanctorum spirituum, verum et sempiternae Deitatis saporem palato cordis degustans, didicit, unde haec humanae notitiae litteris eructavit. In cujus libri capitulo primo dicit intimatum sibi a beato Bartholomeo apostointelligere: quod et argute coepit, et brevibus, sed profundissimis verbis ejusdem apostoli, scriptis suis ea inferendo, definivit. In secundo autem capitulo tradidit quomodo oporteat coadunari, et hymnos reponere omnium causae et super omnia. In tertio vero, quae sunt kataphaticae, id est, affirmativae theologiae, et quae s
Abbreviated transcription (Latin):
retributor. ꝯtra dyalolicas ꝑsuasi¬
ones. indefessã sui nuilitis bertini
aspiciens pugnã: oculi enĩ dñi
aspicuit suꝑ iustos. ⁊ aures eius
sͥ creditis intuens curã. almificis

Expanded text:
retributor contra diabolicas persuasiones indefessam sui militis Bertini aspiciens pugnam  oculi enim Domini aspiciunt super justos, et aures ejus sibi crediti
Abbreviated transcription (Latin):
pastor: sciens ꝙ scriptũ est. cui plꝰ
ꝯnuitit᷑. plꝰ ab eo exigit᷑. seatis
enĩ famulis sub sua cura ꝯsistẽti¬
b. dũica atq apłica p̃dicando mã¬
data: sua quotidie districta ꝯuer¬
satõe. ac religiosis clctib. magnũ
beneuiuendi p̃lebat exẽplũ: mmi¬
plens qd̃ scriptũ est. Sic luceat¬

Expanded text:
pastor, sciens quod scriptum est : Cui plus pastor, sciens quod scriptum est : Cui plus committitur, plus ab eo exigitur . Beatis enim Dei famulis sub sua cura consistentibus Dominica atque apostolica praedicando mandata, sua quotidie districta conversatione ac religiosis actibus magnum bene vivendi praebebat exemplum, implens quod scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
reuoluens. sine me nichil potesti
face̾: ꝑfecto usus ꝯsilio. dei ꝓuid̃¬
tie cuncta disponenti. sese ex c̃
ꝯmittens: ꝓtinꝰ nauĩ consceudit
sie gubernatore. ⁊ remige. per
spatiosũ stagnũ cui adheret pre¬
dictũ mõsteriolũ: dei tantũ nu¬
tu nauis agebat᷑. Angelicoq mi¬
nisterio cerneres carmã contra
Eluẽta p̃cipitis fluuii ĩpingi q̃¬
usq aptũ tenendo portũ ꝯsicteret
⁊ ueuerabilis uir bertinꝰ. hunc
uersiculũ ex ordine de cantan ysals¬
trn ꝓmeret. Nec reqͥes mea ĩ
sdu scl̃i: hic habitabo qm̃ elegi eã
ognoscens igit᷑ a dño s̾ locũ illũ
lectũ. sine mora nauĩ relinquẽs:
mõsteriũ noĩe sithini n eodẽ loco.
in dei noie. ⁊ in honore scĩ petri. e¬
dificare cepit. Cõnfluẽtib ũdiq
religiosis uiris: intͣ modicũ tꝑs
multitudinẽ moͣchoꝵ coaduna¬
uit: cũ quib. multis in dei suitio
ditã. sub districto sacre regle̾ iugo
mente sollicita. ugil custodiebat

Expanded text:
revolvens: Sine me nil potestis facere , perfecto hujus consilio Dei providentiae cuncta disponenti sese ex animo committens, protinus navim conscendit sine gubernatore et remige per spatiosum stagnum cui adhaeret praedictum monasteriolum. Dei tantum nutu navis agebatur, angeli quoque ministerio cerneres carinam contra fluenta praecipitis fluvii impingi, quousque aptum tenendo portum consisteret, et venerabilis vir Bertinus hunc versiculum ex ordine decantati psalterii promeret: Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam elegi eam . Cognoscens igitur a Domino sibi locum illum electum, sine mora navim relinquens, monasterium nomine Sithiu in eodem loco in Dei nomine et in honore S. Petri aedificare coepit. Confluentibus undique religiosis viris intra modicum tempus, multitudinem monachoruvit, cum quibus multis in Dei servitio ditam sub districto sacrae regulae jugo mente sollicita pervigil custodiebat
Abbreviated transcription (Latin):
bertino. sociisq eiꝰ p̃nominatis
queq habere poterat ꝯferret:
quats̃ ibidẽ cenobiũ in honore
bt̃ petri principis apłoꝵ ꝯstru
modicã coaduiarẽt. Nuod ad̾¬
aldꝰ psente bt̃o eaudomaro cũctss
Q ꝓcerib urbis taruẽne. mague
cordis ellacͥtate ꝯpleuit: tradẽs
uillã sue ꝓprietatis nũcupatam
filii dagolerti: octo idꝰ septembri
In tritorio igit quodã ipsius uill
mõsteriũ edificare ceperunt: qui
locꝰ usq hodie. uetꝰ uocat᷑ mona¬

Expanded text:
Bertino sociisque ejus praenominatis quaeque habere poterat conferret, quatenus ibidem coenobium in honore B. Petri principis apostolorum modicam coadunarent. Quod Adroaldus praesente B. Audomaro cunctisque proceribus urbis Tarvennae magna cordis alacritate complevit, tradens villam suae proprietatis nuncupatam filii Dagoberti, octavo Idus Septembris. In territorio igitur quodam ipsius villae monasterium aedificare coeperunt, qui locus usque hodie Vetus vocatur mona