comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisieo quosolus potest : Verumtanen nos mortales & peccatores quorum
animas ad grauant corpora corruptibilia : & quorum sen sum mnulta cogitar¬
tem terre nadeprimio habitatio: Quãquã & norde mundiraina & menter
simplicis simas gereremus : scũq angelis iamerremus aequalet: Nonitis
nobis itanota essetdiunaribstantia : sicit ipa sibi: Tanenustari senari
numeri ꝑfationem nec extranos ipses cernimus : sicutoculisar petiu sibil
un imagines terum : sedalio quodam longȩ dfferent modo: Qpanus
enim seobicetent mentis aspectuis : quasi corpus culorum : qua edam simulacra : cũ
senarinumeri compositio : uel ordo : uel particio ogitatur : Tamen ualidior &
prȩpotentior desuꝑ ratio non eis annuit interius : quȩ uim numeri contu&ur :
perquem contuitum fidenter dicit . Id: quod dicitur unum in numeris : innul¬
las partes diuidi porre : Nulla autem corpora : nis in partes innumerabiles

Expanded text:
nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant corpora corruptibilia et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio — quamquam, et si corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus sanctisque angelis iam essemus aequales, non utique nobis ita nota esset diuina substantia sicut ipsa sibi — tamen istam senarii numeri perfectionem nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora, nec ium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. quamuis enim se obiectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri conpositio uel ordo uel partitio cogitatur, tamen ualidior et praepotentior desuper ratio non eis adnuit interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenter dicit id, quod dicitur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles
Abbreviated transcription (Latin):
mensura & numero & pondere disposita : tamquam dictum ea : ita dis¬
posita ut haberent proprias mensurassuas : & proprios numeror & pro¬
prium pondur : qu̧ incis prosui cuiurq generis mutabilitate mutarentur
aucmentis & diminutionib: multitudine & paucitate . leuitate & grauitate :¬
secundum dispositionemdũ: Num quid sicut ista mutantur : Ita ipsundi consi¬
lium : in quo cadis posuit : mutabile dicimus : a uerterit ipsetantam dementiã :
Cumergo haecita disponerentur ut haberent mensuras : & numeror & ponde¬
rasua : ubiea cernebat i psedisponens: Neq enim extra seipsum sicut cerni¬
mus oculis corpora quaeutiq non dumerant cum disponerentur ut fierent :
net intraseipsum ista cernebat : sicut cernimus animo phantasias corporum
quaenon praesto sunt oculis: Sed ea quacuidemus uelex cis quaeudimur : Iuo¬
ginando cogitamus: Quoergo modo ista cernebat : utita disponer& : Quo

Expanded text:
mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita dismensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimus animo phantasias corporum, quae non praesto sunt oculis, sed ea, quae uidimus, uel ex eis, quae uidimus, imaginando cogitamus. quo ergo modo ista cernebat, ut ita disponeret? quo,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo in ipsis omnia: quando ipsainaliis : Nonitaq dubitandum est illa esst ex traea
mero : & pondere : disposuisti: Acsi dicer&ur : Omnia sicdis posuiti : ut habe¬
rent mensuram : & numerum & pondus. Quia & sidicer&ur omnia corpora
in coloribus disporiusti : non hinc e&̃ consequens ut i pradĩ sapientia ꝑquã
facta sunt omnia colores inseprius habuisse intellegeraur : inquibus fa¬
cer& corpora : sedita acciper&ur : omnia corpora incoloribus disposuisti
Acsidicer&ur : Omã corpora sicdis posiusti : ut haberent colores : Qua siue¬
ro acreator edõ disposita : in coloribus corpora id est ita disposita : ut colorata
essent : Possit aliter intellegi : nisi aliquaratio colorum singulis corporum
generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non de fuisre intelle¬
gatur. Et sicolor ibinon appellatur : hoc est enim quod dixidum res condic&
nonesse deuocabulis laborandum : Faciamus ergo ita dictum esse omnia in

Expanded text:
ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? non itaque dubitandum est illa esse extra ea,mero et pondere disposuisti, ac si diceretur: omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram et numerum et pondus? quia et, si diceretur: omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
& siderum confirmatio a quatilia terrestriaque animantia simul om̃a
facta sunt acnon potius perinter ualla temporũ secundũ prefinitor dies:
Anforte non sicut ea secundũ motus eorũ naturales nunc ex perim᷑ ita &iã
cũ primitus instituta sunt cogitaredebemus sed secundũ mirabilem atq in¬
effabilem uirtutẽ sapientia e dĩ que at tingit afine usq infinẽ fortit̃ & dirpo¬
nit om̃a suauit̃. Neq enim & ipra gradib: attingit auttã quã gressib ꝑuenit¬

Expanded text:
et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debemus, sed secundum mirabilem atque ineffabilem uirtutem sapientiae dei, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
pera: Quia necerrariaerat & ista cognitio quadistinguer&ur acreatore
creatura : Aliter in scipra cognita quã in illo: Atq indemane & aliud precog¬
noscendũ qđ fuerat uerbodĩ faciendum prius in cognitione mentis angelicae
centis : Peinde fecit ds̃ firmamentũ iamutiq ipsã firmamenti naturã cuius mi¬
nor e&̃ tã quã uesꝑtina cognitio: Acsicurq ad omniũ operũ finẽ &usq ad requiem
dĩ que non hab& uesperam quia non est facta sicut creatura ut poss&l etiam ips¬
us geminari cognitio : Tã quã prior & maior inuerbodĩ sicutindie : Et pos¬
terior acminor inseipra sicut inuespera : Sed siomnia simulmens angelica
potest quȩ singillatim ꝑ ordinẽ conexarũ causarũ sermo distinguit numquid
&iam quȩ fiebant uelut ipsut firmamentum uelut aquarum congregati¬
o speciesq nudata terrarũ uelut fruticũ & arborũ germinatioluminariũ

Expanded text:
pera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore pera, quia necessaria erat et ista cognitio, qua distingueretur a creatore creatura aliter in se ipsa cognita quam in illo; atque inde mane et aliud praenoscendum, quod fuerat uerbo dei faciendum, prius in cognitione mentis angelicae, centis. deinde fecit deus firmamentum, iam utique ipsam firmamenti naturam, cuius minor esset tamquam uespertina cognitio : ac sic usque ad omnium operum finem et usque ad requiem dei, quae non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium
Abbreviated transcription (Latin):
fierut ineognitione mentis angelice & porr& rur susdici & siest fatum: Aede¬
indemnatura propria ubi s equente uespera nos ceretur: Aeꝑ hoc &ian sinil¬
la hicmorarũ temporalium sint int̃ualla : precernt tamenratio condende
oreature in uer bodi cum dixit fiatlix & secutaẽ i pralugx quo angelicamens
formataẽ atq in sua natura facta ẽ. Nonaut̃ alibi sequebatur ut fieror &
id eo non prius dictũ est nic ẽ factum & postea dictum est & fecit dr̃ luccm sed
continuo postuer bumdĩ facta est ligx adhesit que treanti luci lux creata uidens
illã & sem illam idest rationẽ quafacta ẽ uidit &iam seinse idẽ distante
quod factũ ẽ ab eoqui fecit &id eo cũ placuis s&dõ factũ uidenti quia bonum ẽ
& diuisa cõ lux a tenebris & uocata luxdies & tenebrenox facta est & ues¬

Expanded text:
fieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac defieret in cognitione mentis angelicae et posset rursus dici: et sic est factum, ac deinde in natura propria, ubi sequente uespera nosceretur. . Ac per hoc etiamsi nulla hic morarum temporalium sint interualla, praecessit tamen ratio condendae creaturae in uerbo dei, cum dixit: fiat lux, et secuta est ipsa lux, qua angelica mens formata est atque in sua natura facta est, non autem alibi sequebatur, ut fieret. et ideo non prius dictum est: et sic est factum, et postea dictum est: et fecit deus lucem, sed continuo post uerbum dei facta est lux adhaesitque creanti luci lux creata, uidens illam et se in illa, id est rationem, qua facta est. uidit etiam se in se, id est distante, quod factum est, ab eo, qui fecit. et ideo cum placuisset deo factum uidenti, quia bonum est, et diuisa esset lux a tenebris et uocata lux dies et tenebrae nox, facta\' est et ues
Abbreviated transcription (Latin):
agrauat animam &iamquȩ feruentis simo studio rapitur ut instanter ac
ꝑ seueranter haecagat quis ignorat: Mens uero angelicapura caritate
inherens uerbodĩ postea quam illo ordine creata est ut preceder& aete¬
ra prius cauidit in uerbo dĩfacienda quam facta sunt : Ac sic prius incius
ficbunt cognitione cumdr̃ dicebat ut fierent quã insua ꝓprianatura quac
itidem facta incis ipsis &liã cognouit minore utiq notitia quȩ uerpera
dicta ẽ quã notitã sane precedebant quae fiebant quia precodit cogni¬
tionẽ quid quid cognosci potest: Nis enim prius sit qđ cognorcat᷑ cognos ciñ
potest : Post hacc si comodo sibiplacer& utamplius reipra quãtreatore suo delata¬
rauur nonfier& mane id est non de sua cognitione in laudem ereatoris ad surgerodo
umuero factũ est facendũerat aliud & cogros cendumdo diente fit ut prius tudẽ

Expanded text:
adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac adgrauat animam, etiam quae feruentissimo studio rapitur, ut instanter ac perseueranter haec agat. quis ignorat? mens uero angelica pura caritate inhaerens uerbo dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet cetera, prius ea uidit in uerbo dei facienda, quam facta sunt; ac sic prius in eius fiebant cognitione cum deus dicebat, ut fierent, quam in sua propria natura : quae itidem facta in eis ipsis etiam cognouit minore utique notitia, quae uespera dicta est. quam notitiam sane praecedebant quae fiebant, quia praecedit cognitionem quidquid cognosci potest; nisi enim prius sit, quod cognoscatur, cognosci non potest. post hoc si eo modo sibi placeret, ut amplius se ipsa quam creatore suo delectaretur, non fieret mane, id est non de sua cognitione in laudem creatoris adsurgeret. cum uero factum est, faciendum erat aliud et cognoscendum deo dicente: fiat, ut prius itidem
Abbreviated transcription (Latin):
cut fiunt dies isti cumoritur & occidit cotidie sol & in locum suũ redit utrus¬
sus oriatur sed secundũ potentiã sp̃italem mentis angelice cuncta que uolue¬
rit simul notitia facillima conprehendente : Necideo tamensine ordine
quo a ppar& conexio praecedentiũ sequentiũ que caus arum neq: enim cognitiofi¬
eripotest nis i cognoscenda precedant: Quaeitem priodi sunt in uerbo ꝑquod fac
ta sunt omnia quã in his que facta sunt omnib: Mens itaq humana prius haec
que facta sunt ꝑsensus corporis experitur : eorumq notitiã ꝓ infirmitatis
humanȩ modulo cupit : & deinde quaerit corũ causas si quomodo porsit ad car
ꝑ uenire principalit̃ atq: in cõmutabiliter manentes in uerbođĩ ac sic inuisibi¬
lia eius ꝑ eaque facta sunt intellecta conspicere : Quod quanta tarditate
acdifficultate agat & quanta temporis mora ꝓp̃t̃ corpus corruptibi lequod

Expanded text:
cut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol, et in locum suum redit, ut rurcut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol, et in locum suum redit, ut rursus oriatur; sed secundum potentiam spiritualem mentis angelicae, cuncta quae voluerit simul notitia facillima comprehendentem? Nec ideo tamen sine ordine, quo apparet connexio praecedentium sequentiumque causarum. Neque enim cognitio fieri potta sunt omnia, quam in his, quae facta sunt, omnibus. mens itaque humana prius haec, quae facta sunt, per sensus corporis experitur eorumque notitiam pro infirmitatis humanae modulo capit et deinde quaerit eorum causas, si quo modo possit ad eas peruenire, principaliter atque incommutabiliter manentes in uerbo dei, ac sic inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere. quod quanta tarditate ac difficultate agat et quanta temporis mora propter corpus corruptibile, quod
Abbreviated transcription (Latin):
& meridiae ae narrabo ad nuntiabo & ex iudi& uocẽ meã. Hic fortasse ꝑtẽporum
uices sed tamen quantũ puto significans quid ine tẽporũ uicib: ager& in patria cui
eius pere grinatiosus pirabat : Sed nũ quid suam nunc simulista om̃a gerit atq ha¬
but : Nonne ꝑ om̃s sexdies cumeaq ꝑ singulor dõ condere placuit conderent̃
primo haec accipiebat in uerbodĩ utineius notitia primitus fierent cumdi¬
cebatur & sic est factum: Deinde cum facta ceñt in sua ꝓpria natura quasur̃
dõ quȩ placuissent quiabona sunt : Tunc ea itidem cognorcebat alia quadamin¬
feriore cognitione que nomine uespere significata ẽ. Acdeinde facta uespera fi¬
ebat mane cumde suo dr̃ opera laudar&ur & alterius creature quȩ de incepr
facienda erat exdĩ uerbo notitia prius quã fier& accipereur : Nonergotuno
simul om̃a & dies & uespera & mane sed singillatim ꝑ ordinẽ quemscriptura

Expanded text:
et meridie enarrabo et annuntiabo; et exaudies vocem meam : hic fortasse per temporum et meridie enarrabo et annuntiabo; et exaudies vocem meam : hic fortasse per temporum vices, sed tamen, quantum puto, significans quid sine temporum vicibus ageretur in patria, cui ejus peregrinatio suspirabat. CAPUT buit? Nonne per omnes sex dies, cum ea quae per singulos Deo condere placuit, conderentur, primo haec accipiebat in Verbo Dei, ut in ejus notitia primitus fierent, cum dicebatur, Et sic est factum; deinde cum facta essent, in sua propria natura qua sunt, Deoque placuissent quia bona sunt, tunc itidem ea cognoscebat alia quadam inferiore cognitione, quae nomine vesperae significata est; ac deinde facta vespera fiebat mane, cum de suo Deus opere laudaretur, et alterius creaturae quae deinceps facienda erat, ex Dei Verbo notitia, priusquam fieret, acciperetur? Non ergo tunc simul omnia, et dies et vespera et mane; sed singillatim, per ordinem quem Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
obtutus. Sienĩ lausis oculis faciem contrauisuri solemponamus : non nemox ut
eos a peruerimus ibi potius aciem nramnos inuenis se quã illuc eã ꝑduxisre pu¬
tabimus ita ut nec ipsi oculi prius aꝑtifuisse uideant᷑ quã illa quo intenderat ꝑ¬
uenisse : Et certe iste corporeae lucis ẽ radius emicans ex oculis nr̃is : & tã
longe posita tanta celeritate contingens ut estimari aparari que ñ possit :
Nempebic & illic om̃a tam ampla inmensa quespatia : simul uno ictutransiri
manifestum ẽ : Et quid prius posteriusq transeatur : Nihi lominus cer¬
tum ẽ Merito resurrectionis nrae celeritatẽ : cũ exprimere uell& apłr
in ictu oculi dixit fieri : Neq enĩ aliquid inrerum corporearum motib uel
ictibus potest celeri us inueniri: Quod nioculorum carnalium
acies celeritate tantum potest quid mentis acies uel hum a nae
quanto magir angelict: Quidiam deipsius sum medĩ sapienti¬

Expanded text:
obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motibus uel ictibus potest celerius inueniri. quodsi oculorum carnalium acies celeritate potest tantum, quid mentis acies uel humanae? quanto magis angelicae? quid iam de ipsius summae dei sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
udr anstun duaert quieit suꝑ mare nisprius tranare&eum quiest suptrari
inqualib& mediterranea regionesimus ab eo loco ubisumus usq ad litus maris
deinde si ad eandemlineam contuitur nr̃ adhuc postmare t̃rae adiacent eũ quoq
aerẽ qui suꝑ illar trans marinas terras ẽ. transire acies nr̃a non potest nisi prius
ꝑ acto spatio aeris illius qui suꝑ mare qđ primũ occurrerit extendit᷑: Faciamꝰ ia post
illas trans marinas terras nonnisioceanum remanere numquid & aeremquis ꝑ
oceanum diffunditur potest transire acies nr̃anisi prius transierit ꝗd ꝗd acris
citra oceanum supraterras . ẽ: Oceani aut̃ magnitudo in conparabilis ꝑhib&ur
sed quanta cumq sit prius oporte aerem qui supraẽ transeantr adiinr̃erum
oculorũ & postea ꝗd ꝗd ultraẽ tum demũ ad solẽ ꝑueniant quẽ uideamus : Nũ igit᷑
quia totiens hio dixiius prius & postea ideo nonsimul om̃a uno ictutransit nr̃

Expanded text:
transeundum aerem, qui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris citra oceanum supra terram est? oceani autem magnitudo inconparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, qui supra est, transeant radii nostrorum oculorum et postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "postea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster
Abbreviated transcription (Latin):
łis enim hoc respondit : qui ꝓpt̃ requiemdĩ scripture huius auctoritatem antiqui¬
tus conmendatam sabbatum ab eo non obseruari que rebantur : Et diciquidem
ꝓbabiliter potest : obseruandum sabbatum iudeis fuisse praeceptum : inum¬
bra futuri : quaesp̃ĩtalẽ requiem figurar& quã dr̃ exemplo huius quie tis sue fide¬
libus bona opera facientib: ar chana significatione pollicebat᷑: Cuius quietis & dñs ihs
xp̃s qui nonnisi quando uoluit passus est : &iamsepultura sua misteriũ confirma¬
uit : Ipso quippe die sabbato requieuit in sepulchro : eumq totumdiem habuit
scẽ cuiusdã uacationis postea quam sextodie id est paras ceuequamdicunt sextã
sabbati : con sũ mauit ommia opera sua : cum de illo quȩ scripta sunt in ipsocru¬
cis patibulo complerent: Nũ & hocuerbo usus est : quando ait : consũmatũ ẽ¬

Expanded text:
eis enim hoc respondit, qui propter requiem dei scripturae huius auctoritate antiquieis enim hoc respondit, qui propter requiem dei scripturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eo non obseruari querebantur. et dici quidem probabiliter potest obseruandum sabbatum Iudaeis fuisse praeceptum in umbra futuri, quae spiritalem requiem figuraret, quam deus exemplo huius quietis suae fidelibus bona opera facientibus arcana significatione pollicebatur. cuius quietis et dominus Iesus Christus, qui nonnisi quando uoluit passus est, etiam sepultura sua mysterium confirmauit. ipso quippe die sabbati requieuit in sepulcro eumque totum diem habuit sanctae cuiusdam uacationis, posteaquam sexto die, id est parasceue, quam dicunt sextam sabbati, consummauit omnia opera sua, cum de illo quae scripta sunt in ipso crucis patibulo conplerentur. nam et hoc uerbo usus est quando ait: consummatum e
Abbreviated transcription (Latin):
u : hta& quod dictum est. Requi eut dẽ indiereptimo a bomnibus operibus sus
quȩ fcat : Nonitiq nram requiem quam cmaedente ipso ad epturi sumus : sedip¬
sius primitus intellegere debemus quam septimo sequieuit consummatir oper¬
bus : unt prius omnia quescripti sunt facta monstrentur : Et deinde siopus est &ic̃
aliquid significassedoceantur : Rate quippe dicitur . sicut dr̃ postopera sua
bona requieuit : ita & nos post opera nostra bonarequieturos : Sed ob hoc &iã
recte flagitatus : ut quem ammodum disputatum est deo peribus dĩque ipsius
ort satis apparent :ita derequiedĩ satis disreratur : quae proprie ipsius de¬
monstratur : Qua propter iustissimaratione conpellimus indagare : siuale¬
amus atq eloqui q uomodo utrumq sit uerum : & quod hic scriptum est insepti
ipseperquem fata sunt omnia : paterincus usq nuncoperatur &ego operor:

Expanded text:
tit: ita et quod dictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, tit: ita et quod dictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nostram requiem. quam concedente ipso adepturi sumus, sed ipsius primitus intellegere debemus, qua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmodum disputatum est de operibus dei, quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodo utrumque sit uerum, et quod hic scriptum est in septiipse. per quem facta sunt omnia. pater meus usque modo operatur, et ego operor.
Abbreviated transcription (Latin):
tropier loquit tunc ab illo cognitos dicer&: quumeis co nortendum set presteat &uerbũ
orri gere quasihocminus rette dexert : quod proprie d ueret quamo sirere ntho
sibiar resanns os uisue quod eis ponreille dorauerat: Hicet go intelitts incopo
quod postum est requicuis redm̃ a b omnibus operibus sus quȩfirat bonaualde
quia iosenos fact requies cere cumbonaopera feccrimus: Quibusdam forte sif¬
fiteri : sed nos huius sententiae scripturarum consideratione suscepta urgue¬
mur quaerere : quonam modo & ipre requies cere potuerit quamuis requiesua
nobis insinuata sperare ad monuerit inse requiem nrãm futuram : Sicut enimipre
fecit aelum && terram & ea quȩ in eis elomnia sextodie consumauit : necincis ali¬
quid dicpotest nos creasreillodonante ut erearemus : &ideo dictumes se consu¬
mauit ds̃ indicrexto opera sua que fecit : quia ut a nobis consumarentur ipsepresti¬

Expanded text:
tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suffecerit; sed nos huius sententiae scripturarum consideratione suscepta urguemur quaerere, quonam modo et ipse requiescere potuerit, quamuis requie sua nobis insinuata sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. sicut . enim ipse fecit caelum et terram et ea, quae in eis sunt, et omnia sexto die consummauit, nec in eis aliquid dici potest nos creasse illo donante, ut crearemus, et ideo dictum esse: consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. quia, ut a nobis consummarentur, ipse praesti
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã ꝑ angelicã cognitionẽ auespera admane cũ ipratria simul id est a diem
& ues perã & manese melei habere sufficerit cũ simul uniuerrã creaturã sicut
simulfacta ẽ in primis atq in cõmutabilib: rationib: ꝑ quas conditaẽ c̃templa¬
r&lur ꝓpt̃ diẽ & ineius ipsius natura cognorcer& ꝓp̃t̃ ues perã & creatorẽ ex
ipra &iã inferiore cognitione ꝓpt̃ mane laudar&: Aut quo mđ p̃cedebut mane
utin uerbo cognorcer& quid ec̃ dõposta faciendũ diprõ &iã con requenterues¬
pere cogntuta siprius & posterus nubil factaũe qua coriua somn el finloe ea fici¬

Expanded text:
aesentiam per angelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem aesentiam per angelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem et uesperam et mane semel ei habere suffecerit, cum simul uniuersam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus rationibus, per quas condita est, contemplaretur propter diem et in eius ipsius natura cognosceret propter uesperam et creatorem ex ipsa etiam inferiore cognitione propter mane laudaret? aut quomodo praecedebat mane, ut in uerbo cognosceret, quid esset deo postea faciendum, id ipsum etiam consequenter uespere cognitura, si prius et posterius nihil factum est, quia omnia simul facta sunt? i
Abbreviated transcription (Latin):
ros certos dierum coalescunt & explicant᷑ qđ ammo doquia ine rant lam
ipse numero serationes incorporalit̃ corporeis rebus intextequr non &an¬
te oua idipsũ recte dicipotuerit cũ iã casdem rationes in elem̃to humido fi¬
erent quibus alites ꝑ temporaler sui cuiusq. generis moras oriri & ꝑfici
possent : Ne quo enim ercatore scriptura ista narrauit quod sex dieb: con¬
sũ mauerit opera suadeillo alibi non utiq dissonanter scriptum est : qđ
ercauerit omnia simul: Ac ꝑ hoc &istor diessex uel septẽ uel potius unũ
sexsies septies uere pettũ simul fecit quifecit omã simul: Quid ergo opus
erat sex dies tam distincte disposite que narrari quia scilic& huqui ñ possunt
uidere qđ dictũ ẽ creauit om̃a simulnisicũ eis sermo tardius incedat adidquo
eos ducit ꝑ uenire ñ possunt : Quomodo ergodicimꝰ sexiesrepetitã lucis illius p̃¬

Expanded text:
ros certos dierum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ros certos dierum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes incorporaliter corporeis rebus intextae, cur non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis illius pr
Abbreviated transcription (Latin):
enim numeros tẽpora peragunt quos cum crearentur non temporalntr accẽ¬
perunt: Alio quin sirerum naturales motioner dierũq istorũ quor nouimur
usitata spatiacum hacc primitur uerbodĩ facta sunt cogitemus non unodie
opurerat redpluribur ut eaquȩ radicibus pullulant terram quȩ uestiunt
subter primitus germinarent. Peinde certonumero dierũ ꝓsuo quoq genere
in auras erumperent &iã si hoc usq fierent qđ decreata natura eorũ die uno
idest tertio factũ scriptura narrauit: Deinde qđ diebus opuserat ut aues
uo larent sia suis primordus existentes ad plumas & pennas ꝑnaturȩ suae
numeros ꝑuenerunt: Anforte ouatantũ creita erant cũ quinto die dictũ ẽ
qđ eiecerint aquȩ : omne uolatilepinatũ secundũ suũ genus: Autsi ꝓpterea
rate hocdici potest quia in illo humore ouorũ iam erant omnia quȩ ꝑ nume¬

Expanded text:
enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceenim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceperunt. alioquin si rerum naturales motiones dierumque istorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat, sed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque uestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant omnia, quae per nume
Abbreviated transcription (Latin):
do appellatum est in principio caelum & terra: ante conditum di¬
im: Aedeinde subiunc tum factus est dier sicut ibi postea narra¬
tumest quod dr̃ fecerit diem: Inde continuo rursus dictum fecit dẽ
surluno. dtendam tam quamsic iamquem admmodum haec facta
sunt post cenditum diem: Sed quialta interpontuon est ut dar&
cum factus est dier siue hoc superioribus uerbirs conecta su t situna
fetentia : huest liber creatur ueli & terrac cum fac tus estdi¬
es siue in ferioribus ut item hoc modo st plena sententia aun fac
qm̃ per illam sunt condita ut hoc quod nunc ui demus tẽporalib: int̃uallis eamo¬
ueri ad peragenda que suo cuq genere competunt ex illis insitis rationibur
ueniat quastam quã seminaliter sparsitdr̃ in ictu condendi cum dixit & facta
sunt : mandauit &creata sunt : Nonitaq tarde institutum est utersem tar¬
da quetardasunt. Net eamora sunt condita secula quȩtranrcurrunt : Nor

Expanded text:
do appellatum est in principio coelum et terra, ante conditum dido appellatum est in principio coelum et terra, ante conditum diem; ac deinde subjunctum, factus est dies, sicut ibi postea narratum est, quod Deus fecerit diem: inde continuo rursus dictum, Fecit Deus coelum et terram, tanquam sic jam quemadmodum haec facta sunt post conditum diem. Sed quia ita interpositum est ut diceretur, cum factus est dies; sive hoc superioribus verbis connectas, ut sit una sententia, Hic est liber creaturae coeli et terrae cum factus est dies; sive inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia, Cum facm per illam sunt condita: ut hoc quod nunc videmus temporalibus intervallis ea moveri ad peragenda quae suo cuique generi competunt, ex illis insitis rationibus veniat, quas tanquam seminaliter sparsit Deus in ictu condendi, cum dixit, et facta sunt; mandauit, et creata sunt. Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda, quae tarda sunt, nec ea mora sunt condita saecula, qua transcurrunt. hos
Abbreviated transcription (Latin):
nasse sicut in principio antequam ess& creatus dies. Sicenim uerba
contexuit : hic est libercreaturae caeli & terrae cum factus estdier fecit
dr̃ caelum & terram: Vt siquis quam uelit sic intellegere quoduperi¬
us positum est liber creaturȩ celi & terrae quem amimodum dictum
est: In principio fecit dr̃ caclum & terram priur quam conder& diem
quia prius & hic commemora ta sunt caclum & terra & postra factis
dies : Corrigatur consequentibus uerbis : Quia & post commemori¬
tum factum diem rursus caeli & terrae nomen adiectum est: Quam¬
quam & hoc quod positum est. Cum &sic adiunctum fictus est dies: Cui¬
uis contentioso extorqueat alium intellectumene non posse: Sienim
ita en& interpositum ut diceretur hicest liber creature cicli & ter
rac factus est dier fecit ds̃ caelum & terram: Quis quam forte arbi¬
taretur librum creaturae cacli & terrȩ sic appellatum : quomo¬

Expanded text:
nasse, sicut in principio, antequam esset creatus dies. sic enim uerba nasse, sicut in principio, antequam esset creatus dies. sic enim uerba contexuit: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, ut, si quisquam uelit sic intellegere, quod superius positum est: liber creaturae caeli et terrae, quemadmodum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, priusquam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt caelum et terra et postea factus est dies, corrigatur consequentibus uerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut dicrae, factus est dies, fecit Deus coelum et terram; quisquam forte arbitraretur librum creaturae coeli et terrae sic appellatum, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
hicest inquit liber creature caeli & terrae cum factur est dies: Satis ut opi¬
nor ostendens: non hic se ita comiemorasse caelum & terram. sicut in prin¬
cipio antequam fier& dies cumtenebre essent super abrssum : sed quomo¬
do factum est caelum & terram cumfactus est dies: Id est iamformatisat¬
que distinctis pastibus & generibus rerum : quibus uniuersa creatura
dis posita atque composita reddit hanc speciem quȩ mundus uocatur:
Illudhicergo caelum cominemoratum est quod cum creass& dr̃ firma¬
mentum uocauit : cumomnibus quaemillo sunt : Et ea terra quȩ cum
abrsso imum obtin& locum : cum omnibur quȩ inea sunt : Sequitur enim
& adiungit : Fecit dr̃ caelum & terram: Vt caeli & terre nomine & pre¬
misso antequam factum diem conmemorar& & repetito cumcom¬
memorass& nonsinat suspicari ita senunc caelum & terram nomi¬

Expanded text:
hic est, inquit, liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, satis, ut opihic est, inquit, liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, satis, ut opinor, ostendens non hic se ita commemorasse caelum et terram, sicut in principio, antequam fieret dies, cum tenebrae essent super abyssum, sed quomodo factum est caelum et terra, cum factus est dies, id est iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic ergo caelum commemoratum est, quod cum creasset deus firmamentum uocauit, cum omnibus, quae in illo sunt, et ea terra, quae cum abysso imum obtinebat locum, cum omnibus, quae in ea sunt. sequitur enim et adiungit: fecit deus caelum et terram, ut caeli et terrae nomine et praemisso, antequam factum diem commemoraret, et repetito, cum commemorasset, non sinat suspicari ita se nunc caelum et terram nomi
Abbreviated transcription (Latin):
exortum est: Non enim pluerat dr̃ suꝑ terram & homononerat quioperare¬
tur terrã : Fons aut̃ ascendebat de terra & in rigabat. Omnẽ faciẽ terre : Nuno
certe firmior fitilla sententia qua ntellegit᷑ unũ dic̃ feci nredm̃ undeiã illis rex uł sep¬
tẽ dies unius huĩ repetitione numerarepotuerint : Quando quidẽ a ꝑtius seã scriptu¬
raiã dic̃ Cendudens quodã modo cuncta quae abinitio usq ad hunolocũ dixerat atq in¬
fert hic est liber creaturae uel facturȩ cueli& t̃rae cũ factus ẽdies : Neq enĩ quisq dic¬
turus ẽ caclũ & t̃ram hicita cõmemorata sicut dictũ erat ante quã conditus insi¬
nuar&ur dies : In principio fecitdr̃ caelũ & t̃rã : Illudenĩ sieo modo intellegit᷑ ut a¬
liquid dr̃ fecerit sine die prius quã facer& diẽ : quaratione id porsit accipisuolo co
dixi qđ dicendũ putaui : Nulliut̃ dudens melius intelle gendilicentũ: Nuncaut̃

Expanded text:
erat, qui operaretur terram. fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque infert: hic est liber creaturae uel facturae caeli et terrae, cum factus est dies. neque enim quisque dicturus est caelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat, antequam conditus insinuaretur dies, in principio fecit deus caelum et terram. illud enim si eo modo intellegitur, ut aliquid deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi suo loco dixi, quod dicendum putaui, nulli intercludens melius intellegendi licentiam. nunc autem,
Abbreviated transcription (Latin):
quos profertur illa sententia dñi : Patermeus usquenunc opera¬
tur & nequis quam putar& apud scillum aliquid operari non in hoc
mundo: Pater bime manens inquit facit opera sua : & sicut pater

Expanded text:
quos profertur illa sententia Domini: Pater meus usque nunc operaquos profertur illa sententia Domini: Pater meus usque nunc operatur. Et ne quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo: Pater in me manens, inquit, facit opera sua; et sicut Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ficitur atque propalatur. Idem a postolus ita testis est : Et sine dubio
inquit magnum est pieatis sacramentum : quod manifestatum est i
carne : iustificatum est inspũ : Apparuit angelis: praedicatumest
igentibus creditum est imundo : as sumtum est ingloria : Et nisi fal¬
lor mirum est sinon omnia quaedicitur ds̃ : tam quam ad praesens tem¬
pus cognoscere : Ideo dicitur : Quia cognoscifacit : siue ab angelis : siue
ab hominibus : Modus quippeiste locutionis : cum per efficientem id
quod efficitur significatur: Creber est inscripturis sc̃ĩs : maxime cum
dedõ aliquid dicitur : quod ei ad propri& atem locutionis non conueni¬
cernamus opera dĩ : quȩ usque nunc operatur ab illis operibur a qui¬
bus in die septimo requieuit : Sunt enim qui arbitrentur tantum¬
modo mundum ipsum factum adõ : c&eraiam fieri ab ipsomundo sicut
ille or dinauit & iussit: Dm̃ autem ipsum: nihloperari: centra

Expanded text:
ficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: Et sine dubio, ficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: Et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est in gentibus. creditum est in mundo, adsumtum est in gloria. et. nisi fallor, mirum est, si non omnia, quae dicitur deus tamquam ad praesens tempus cognoscere, ideo dicitur, quia cognosci facit, siue ab angelis siue ab hominibus. modus quippe iste locutquod efficitur significatur, creber est in Scripturis sanctis; maxime cum de Deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non convenicernamus opera Dei, quae usque nunc operatur, ab illis operibus a quibus in die septimo requievit. Sunt enim qui arbitrentur tantummodo mundum ipsum factum a Deo, caetera jam fieri ab ipso mundo, sicut ille ordinavit et jussit; Deum autem ipsum nihil operari. Contra
Abbreviated transcription (Latin):
dispositio sa cramenti: quod fuit absconditum as aeculis indõ.: quiuniuersacre¬
auit: ut in notesier& principibus & potestatibus in caelestibus peraedes ã
multi formis sapientiae di: secundum propositum saeculorum quam fecit
mxpõ ihũ dñõ nr̃o : Si cergo fuit hoc ab sconditum a seculis indõ : uttamen
in notesceras principibus & pocestatibus incaelestibus per aedesi am mul¬
tiformis sapientiae dĩ : Quia ibi primitus aedesia quo post resurrectio¬
nem & ista eclesia congreganda est : ut simus aequales angelis dĩ: Illis
lis ÷: Qm̃iitium eius : initium saeculorum est: Vnigenitus autem antesae¬
cula : perquem facta sunt saecula : Ideoque expersona sapientiae :
Antes aecula iquit fundauitme : ut hea facer& omnia cui dictumẽ :
Omnia insapientia fecisti: Quod autem non indõ tantum hi notes¬
cit angelis: quod absconditum est: uerum &iam hic eis appar& cumef¬

Expanded text:
dispositio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa credispositio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa creauit. ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei  in Christo Jesu Domino nostro . Sic ergo fuit hoc absconditum a saeculis in Deo, ut tamen innotesceret Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei; quia ibi primitus Ecclesia, quo post resurrectionem et ista Ecclesia congreganda est, ut simus aequales Angelis Dei . Illis lis; quoniam initium ejus initium saeculorum est: Unigenitus autem ante saecula, per quem facta sunt saecula . Ideoque ex persona Sapientiae, Ante saecula, inquit, fundavit me ; ut in ea faceret omnia, cui dictum est, Omnia in Sapientia fecisti . 39. Quod autem non in Deo tantum innotescit Angelis quod absconditum est, verum etiam hic eis apparet, cum ef
Abbreviated transcription (Latin):
mutabiliter : Hab& autem nuntios propt̃nos & propteripsos:
Quia illo modo dõ parere & adsistere : ut eum deinferioribus consulaã
nus que supernis praeceptis & iussis obtemperent : Bonum esteis nen
ordine propriae naturae at que substantiae : Nuntii autem grece an¬
gelidicuntur : Quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas
nuncupatur : quem primumdiem conditum existimamus : Nam nec
llud eos latuit misterium regni caelorum quod oportuno tempare reue¬
latum est prosa lutenrã : quod ex hac peregrinatione liberad corue
co&i coniungamur: Neque enim hoc ignorarent quando quidem
ipsud semen: quodo portuno tempore aduenit : Peripsos dis positumest inmanu
mediatoris : Vd est heius potestate quidñs ecrum est: & informadĩ & in forma serui:
Dicit ltem a postolus:Mihiminimo omnium sc̃orum dica est gratiahaec In
gentibus annuntiare inuestigabiles diuitias xp̃ĩ: & in luminare quae sit

Expanded text:
mutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, mutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. neque enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit
Abbreviated transcription (Latin):
siuequȩ de orsum latent uel in profundo abrssi: uel i noccultis sinibus ter¬
rae : Haecigitur ante quamfierent: utique nonerant: Quomodo ergo
dõ nota erantꝰ quae nonerant : Etrursus. Quomodo ea facer& : quȩ sibi noti
nonerant: Nonenim quic quam fecit ignorans: Nota ergofecit: non facti
cognouit : sroinde antequamfierent : &erant & non erant: Erant in dĩsci¬
entia non erant insuanatura : Acper hoc factus est dies ille : cui utroq
modo in notescor& & indõ & inseipsis: Illa uelut matutina siue diurna
cognitione : het uero uelut uespertina : Ipsi aut̃ dõ non audeo dicere ali¬
omodo innotusse cumea feciss& : quamillo quo ea norat ut facer&:
apudquem non est cominutatio : nec momenti obumbratio : Nonsane
propter inferiorum scientiam nuntiis indig& quasi pereos fiat scientior
sedillo simplici acmirabili : modo nouit omnia stabiliter atque in com¬

Expanded text:
siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus tersiue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incom
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ipsum mundum : insaeculo aut̃ : sicut ea quenascuntur inmundo: Cum
ergo scriptura dixiss& : Omnia per ipsum facta sunt : & sineipso factum
st nihil: Paulo postait : In hoc mundo erat : & mundus pereum factus est
Deopere dĩ aliolo coscriptumest : Qui fecistimundum demateria informi:
Hicmundus plerumque caeli & terrae nomine nuncupatur sicut iam com.¬
memorauimus : quae scriptura dicit dm̃ fecisse : cum factus est dies : Dequi¬
bus uerbis iam quantum uisum est disputauimus: quemad modum con¬
gruat conditioni mundihuius: & quod sex diebus consummatus est cumom¬
nibus quȩ hneo sunt : Et quod tunc factus est cumfactus est dies: Vt & illud
congruat quod creauit omnia simul: Huius uniuerse dĩ creaturae mul¬
ta non nouimus : Siue quae in caelis sunt altius : quamut noster sensus ea
possit attingere : siue quȩ in regionibus terrarum fortassis in habitabilib:

Expanded text:
sicut ipsum mundum, in saeculo autem, sicut ea, quae nascuntur in mundo. cum sicut ipsum mundum, in saeculo autem, sicut ea, quae nascuntur in mundo. cum ergo scriptura dixisset: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, paulo post ait: in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est. de hoc opere dei alio loco scriptum est: qui fecisti mundum de materia informi. hic mundus plerumque caeli et terrae nomine nuncupatur, sicut iam commemorauimus, quem scriptura dicit deum fecisse, cum factus est dies . de quibus uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat, quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus