comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
LEM ENS Romanae urbis Episcopus, charissitia
fratribus Iulio & Iuliano: ac reliquis consodalibus
nostris:gentibusq:. qua circauos sunt.
Oportet: fratres. omnes doctores: qui ad salutem ꝑ¬
animatum instituti sunt: & ad lucrandas animas Epi¬
scopi sunt consecroti:pro cunctis sollicitudincm ge¬
rerc: & crrantes ad uiam ueritatis. & ad portum salu¬¬
tis reducere.Et licet propter gẽtes:qua circa uos sunt
in modico xos errasse contigerit, melius est tamen redire ad ueritatis uiam
quam diutius in ipso errore perseuerare. Quoscunq: cm̃ de his: qui uos erra¬
re fecerũt. uel de his: qui adhuc xerbũ pradicationis nõ audierunt, potestis.
xobiscũ assumite: & ad uiam ueritatis adducite, ne infructuosi: sed fructuosi¬
Dño inueniamini.Et quoniãquidem: sicut a cultore neglecta terra:spinas &
tribulos necessarid producit: ita sensus uester longi temporis incuria, mul¬¬
tas & noxias opiniones rerum & intelligentias falsa scientiae germinauit.o.¬

Expanded text:
LEMENS, Romanae urbis episcopus, charissimis fratribus JULIO et JULIANO ac reliquis consodalibus nostris, gentibusque quae circa vos sunt. Oportet, fratres, omnes doctores qui ad salutem animarum instituti sunt, et ad lucrandas animas episcopi sunt consecrati, pro cunctis sollicitudinem gerere, et errantes ad viam veritatis et ad portum salutis reducere. Et licet propter gentes quae circa vos sunt in modico vos errasse contigerit, melius est tamen redire ad veritatis viam quam diutius in ipso errore perseverare. Quoscunque enim de his qui vos errare fecerunt, vel de his qui adhuc verbum praedicationis non audierunt, potestis, vobiscum assumite, et ad viam veritatis reducite, ne infructuosi Domino inveniamini. Et quoniam quidem sicut a cultore neglecta terra spinas et tribulos necessario producit, ita sensus vester longi temporis incuria multas et noxias opiniones rerum et intelligentias falsae scientiae germinavit, o
Abbreviated transcription (Latin):
ter, aut diaconus. qui in
fornicatiõe aut periurio
aut furto captus est: depo¬
natur: non taten com¬¬
munione priuetur. Dicit
cnim scriptura: Non uin.¬
dicabit Dominus bis in
idipsum.
rici huic conditioni sub.
clerum prouecti sunt.
pracipimus. ut si uolue.¬
rint.uxores accipiant:sed
lectores cantoresque tan¬
tummodo.
Episcopum, aut preoby¬
byterũ: aut diaconũ per.¬
cutientẽ fideles delinquẽ¬
tes aut infideles iniquẽ

Expanded text:
ter, aut diaconus, qui in ter, aut diaconus, qui in fornicatione, aut perjurio, aut furto captus est, deponatur: non tamen communione privetur. Dicit enim Scriptura: Non vindicabit Dominus bis in idipsum. rici huic conditioni subjaclerum provecti sunt, praecipimus: ut si voluerint, uxores accipiant; sed lectores, ctummodo. Episcopum aut presbyterum, aut diaconum percutientem fideles delinquentes, aut infideles inique
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ mcmoratos esse con¬
stiterit: si cõtra eos decre.¬
tam cessationct pro ni¬¬
hilo reputans. tanquam¬
uelut magister inquietu.
secundis fucrit nuptiis coc. si quis
pulatus aut concubinam post.¬
habucrit, non potest esse
Episcopus:non prccbyter
aut diaconus: aut prorsus
ex numero eorum. qui
ctam accceperit: aut me.sq .c.¬
retricem, aut ancillam: uelsi quis ui.¬
aliquam de iis.qua publi duam.¬
cis spectaculis mancipan¬
tur. non potestesse Episco¬
pus aut prcsbytor: aut dia.¬
conus: aut ex coruro nu¬¬
um sorores acceperit. uel uel filiam¬
se non potorit.
Clericus fideiussioni¬¬
bus inscruicns: abiicia.¬
tur.
Eunuchus si per insidi
ficiatur Episcopus.
ipsum: id est: si quis ampu¬
tauit sibi uirilia. non fiat
clericus: quia ÷suus ho.¬
micida est & Dei condi.¬
tionis inimicus.
Si ꝗs cũm clericus fue.¬
rit. absciderit scictipsũ.
omnind damnetur. quia
scindens: annis tribus cõ.¬
munione priuetur. quia
sur uita insidiator ex.¬
Episcopus aut prasby.¬

Expanded text:
quem memoratos esse constiterit, si contra eos decretam cessationem pro nhilo reputans, tanquamvelut magister inquietudisecundis fuerit nuptiis copulatuspulatus, aut concubinam habuerit, non potest esse episcopus, non presbyter, aut diaconus, aut prorsus ex numero eorum qui ctam acceperit, aut meretricem, aut ancillam, vel aliquam de his quae publicis spectaculis mancipantur, non potest esse episcopus, aut presbyter, aut diaconus, aut ex eo nuum sorores acceperit, vel filse non poterit. Clericus fidejussionibus inserviens, abjiciatur. Eunuchus si per insidiaficiatur episcopus. ipsum, id est, si quis amputavit sibi virilia, non fiat clericus, quia suus homicida est, Dei conditionis inimicus. Si quis, cum clericus fuerit, absciderit semetipsum, omnino damnetur, quia scindens, annis tribus communione privetur, quia suae vitae insidiator exsEpiscopus, aut presby
Abbreviated transcription (Latin):
E suntpositi custoditur: multo purius: & attentius:& per singulas quasq: sic.¬
ut supra ostendimus species a nobis. qui ueritatẽ sequimur.teneatur: eo ma.¬
gis. quo apud nos obleruantiae eius praemia aterna sunt posita. Aliter enim
neno saluus esse poterit: nisi his obseruationibus pro uiribus operã dederit.
Peusxos in sua uoluntate unumquemq in suo ordine seroper custodiat: fra.¬
tres: & sibi placere in omnibus concedat.Amet.
IN QUARTAN EPIST. DIUI CIEMENTIS

Expanded text:
 sunt positi custoditur, multo purius et attentius per singulas quisque, sic sunt positi custoditur, multo purius et attentius per singulas quisque, sicut supra ostendimus, species a nobis qui veritatem sequimur teneatur, eo magis quod apud nos observantiae ejus praemia aeterna sunt posita. Aliter enim nemo salvus esse poterit, nisi his observationibus pro viribus operam dederit. Deus vos in sua voluntate unumquemque in suo ordine semper custodiat, fratres, et sibi placere in omnibus concedat. Amen. EPISTOLA QUARTA SANCTI CLEMENTIS
Abbreviated transcription (Latin):
tio futura reperiat:Audite ergo quomodo de his nos ipse uerus Prophicta do¬
cuerit.Ad eos autem: qui negligunt audire uerba sapiẽtia: ita ait.Regina Au¬
stri surget in iudicio cum generatione hac & condemnabit cam: quia uenit
a finibus terrae audire sapicntiã Salomonis & ecce plusquam Salomon hic
& non audiunt. Ad cos uerd. qui de malis actibus gerere detrectabant pceni¬
tentiam. ita ait.Uiri Niniuitae surgent in iudicio cum generatione hac & cõ¬
demnabunt cam. quia poenitentiam egerunt in praedicatione lona. & ceceM
plusquata lona hic. Uidetis ergo. quomodo cos. qui erudiebantur ex lege.
adductis ad exemplum illis: qui ex gentili ignorantia ueniebant. & osten.¬
dens.cos nec equales illis essc: qui in crrore positi uidebantur. ex ipsa tantũ
comparatione condemnatos. Ex quibus omnibus: sermo: quem proposui¬¬
mus. approbatur ut castimonia. qua aliquatenus ctiam ab his: qui in errore¬

Expanded text:
tio futura reperiat? Audite ergo quomodo de his nos ipse verus Propheta dotio futura reperiat? Audite ergo quomodo de his nos ipse verus Propheta docuerit. Ad eos autem qui negligunt audire verba sapientiae ita ait: « Regina austri surget in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Et ecce plusquam Salomon hic et non audiunt . » Ad eos vero qui de malis actibus gerere detractabant poenitentiam, ita ait: « Viri Ninivitae surgent in judicio cum generatione hac, et condemnabunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae, et ecce plusquam Jonas hic . » Videtis ergo quomodo eos qui erudiebantur ex lege, adductis ad exemplum illis qui ex gentili ignorantia veniebant, et ostendens eos nec aequales illis esse qui in errore positi videbantur, ex ipsa tamen comparatione condemnatos. Ex quibus omnibus sermo quem proposuimus approbatur, ut testimonia quae aliquatenus etiam ab his qui in errore
Abbreviated transcription (Latin):
micidium non faciunt: nos ne irascamur quidem. Et si illi adulterium non
committunt: nos nec concupilcamus quidem alienam mulierẽ.Si illi amant
proximos suos. nos etiam diligartius inimicos nostros. Si illi mutuo dat his:
qui biabent. unde reddant. nos etiam his demus: a quibus recipere non spe'¬
ramus. Et per omnia nos qui eterni scculi haeriditatem speramus: debemus
praecellere eos qui praesens tantum scculum nouerunt: scientes: quia sio'¬
pera illorum nostris operibus collata, in die iudicii similia inueniantur. ac
paria confusio nobis erit. quod equales inuenimur in opcribus his: qui
propterignorantiam condemnatitur. & nullam spem fututi seculi habue¬¬
runt. Et uere digna confusio est, ubi nihil amplius gessitus ab his: qui¬¬
bus amplius intelleximus. Qudd si confusio nobis erit: aquales his inueniri
in operibus bonis.quid erit nobis:si inferiores nos: ac deteriores examina.¬

Expanded text:
micidium non faciunt, nos ne irascamur quidem. Et si illi adulterium non micidium non faciunt, nos ne irascamur quidem. Et si illi adulterium non committunt, nos nec concupiscamus quidem alienam mulierem. Si illi amant proximos suos, nos diligamus etiam inimicos nostros. Si illi mutuo dant his qui habent unde reddant, nos etiam his demus a quibus recipere non speramus. Et per omnia nos qui aeterni saeculi haereditatem speramus, debemus praecedere eos qui praesens tamen saeculum noverunt, scientes quia si opera illorum nostris operibus collata, in die judicii similia inveniantur ac paria, confusio nobis erit quod aequales invenimur in operibus his, quae propter ignorantiam condemnantur, et nullam spem futuri saeculi habuerunt. Et vere digna confusio est, ubi nihil amplius gessimus ab his quibus amplius intelleximus. Quod si confusio nobis erit, aequales his inveniri in operibus bonis, quid erit nobis si inferiores nos ac deteriores examina
Abbreviated transcription (Latin):
tur cius uita, quae est in reliquis probabilis,emendetur.Si uerd in his: qua pa
lam sunt:peccaiis inuolutus:permanet inquinatus: non te oportet aliquid
de sccretioribus & remotis diuina scientiae proloqui. sed magis protestari.
& conuenire cum: ut peccare desinat:& actus suos a uitiis emendet. Quod si
ingesserit se: & prouocaucrit nos dicere: qua cum: minus recte agentem: non
oporteat audire:prudenter cum debemus eludere.Nam nihi omnino respon¬
dere auditorum causa:utile nõ uidetur: ne fortẽ existiment: nos responsionis
penuria declinare certamen: & fides eorũ ladatur: nõ intelligẽtia ꝓpositi no¬
stri.Magna contumelia.& graue nobis crit peccatum:si ita desipiamus.ut ui.¬
deamus: cũ: qui ĩdola colit:esic sobriũ: nos qui Deũ colimus:sobrii esse recu.¬
semus. No hoc sit inter nos sed magnũ liabcamus studiũ. ut si illi. ꝗerrat. lo.¬

Expanded text:
jus vita videtur, quae est in rejus vita videtur, quae est in relam sunt peccata involutus permanet inquinatus, non me oportet aliquid de secretioribus et remotis divinae scientiae proloqui, sed magis protestari et convenire eum, ut peccare desinat et actus suos a vitiis emendet. Quod si ingesserit se, et provocaverit nos dicere quae eum minus recte agentem non oporteat audire, prudenter eum debemus eludere. Nam nihil omnino respondere, auditorum causa, utile non videtur, ne forte existiment nos responsionis penuria declinare certamen, et fides eorum laedatur, non intelligentia propositi nostri. Magna contumelia et grave nobis erit peccatum, si ita desipiamus ut videamus eum qui idola colit esse sobrium, nos qui Deum colimus sobrii esse recusemus. Non hoc sit inter nos, sed magnum habeamus studium, ut si illi
Abbreviated transcription (Latin):
nimus:ut si quis est filius pacis:pax nostra ueniat super cum: ab eo aũt: qui se
alienũ pacis effecerit. regredictur ad nos pax nostra. Et si iterum in manda¬
tis habemus: ut uenientes ad ciuitatem: discamus prius:quis in ea dignus sit.ut
apud cum cibum sumamus: quãto magis conucnit noscere:quis qualisue sit
is:cui immortalitatis uerba credenda sunt.Solliciti em̃, & ualde solliciti esse
debemus: ne margaritas nostras mittamus ante porcos. Sed & alias ob cau¬¬
sas:utile est uiri huius habere me notitiam.Sic cm̃ sciam: quia in his: de qui¬¬
bus non potest dubitari.quod bona sint:emendatus est:& inculpabilis: hoc
est: si sobrius: si miscricors: si iustus:si mitis: & humanus est: qua utiq: bona
esse: nullus ambigit.tũc cõsequens uidebitur:ut ei: qui obtinet bona uirtutũ
ctiam: quod deest fidei & scientia: conferatur: & in quibus maculari uide.¬

Expanded text:
nimus, ut si quis est filius pacis, pax nostra veniat super eum, ab eo autem qui se nimus, ut si quis est filius pacis, pax nostra veniat super eum, ab eo autem qui se alienum pacis effecerit, regredietur 11 ad nos pax nostra. Et iterum in matis habemus, ut venientes ad civitatem discamus prius, quis in ea dignus sit, ut apud eum cibum sumamus; quanto magis nosse convenit, quis qualisve sit is, cui immortalitatis verba credenda sunt? Soliciti enim et valde soliciti esse debemus, ne margaritas nostras mittamus ante porcos. Sed et ob alias causas utile est viri hujus habere me notitiam. Si enim sciam, quia in his de quibus non potest dubitari quod bona sint, emendatus est et inculpabilis hoc est, si sobrius, si misericors, si justus, si mitis, et humanus, quae utique bona esse nullus ambigit, tunc consequens videbitur, ut ei, qui obtinet bona virtutum, etiam quod deest fidei et scientiae conferatur, et in quibus maculari e
Abbreviated transcription (Latin):
discipulos suos:pracepit nobis:dicẽs:ut in quamcunq ciuitatem aut dotrũ
introierimus:dicamus:pax huic domui.Et si quidem: inquit: fucrit ibi filius
pedibus uestris: excutiatis super eos. Tolerabilius erit terra Sodomorum:&
Gomorrheorũ in die iudicii: ꝗ illi ciuitati uel domui. Quod utiq: ita demũ
fieri praecepit:si prius in ciuitate uel domo, ucritatis sermo pradicctur. cx
quo uel recipientes ueritatis fidem filii pacis: & filii Dci fiant.uel nõ recipien¬
tes: arguantur. quasi inimicipacis & Dci.Ita ergo & nos. magistri instituta
sectãtes: primd pacem proponimus auditoribus: ut absq: ulla perturbatione
possit uia salutis agnosci.Qudd si ꝗs pacis terba nõ suscipit: neq acquiescit
ueritati: scimus aduersus cum pugnam uerbi mouere:& arguere acrius:cõfu.¬
tando ignorãtiam.& redarguendo peccata.Necessarid igitur pacem propo¬¬

Expanded text:
discipulos suos, praecepit nobis, dicens, ut in quamcunque civitatem aut domum discipulos suos, praecepit nobis, dicens, ut in quamcunque civitatem aut domum introierimus, dicamus: « Pax huic domui. Et si quidem, inquit, fuerit tibi filius pedibus vestris excutiatis super eos Tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die judicii, quam illi civitati vel domui . » Quod utique ita demum fieri praecepit, si prius in civitate vel domo veritatis sermo praedicetur, ex quo recipientes veritatis fidem filii pacis et filii Domini fiant, vel non recipientes arguant quasi inimici pacis et Domini. Ita ergo et nos magistri instituta sectantes pacem proponamus auditoribus, ut absque ulla perturbatione possit via salutis agnosci. Quod si quis pacis verba non suscipit, nequae acquiescit veritati, scimus adversus eum pugnam verbi movere, et arguere acrius confutando ignorantiam, et redarguendo peccata. Necessario igitur pacem propo
Abbreviated transcription (Latin):
ipso duccusi: nullum uiae huius patiarour errorem.Si cnim ipsum sequentes.
ingredi merucrimus illato: qud perucnire cupimus:ciuitatem: omnia iam de
quibus quaeritur Ioculis uidebimus.tanquato haeredes omnium facti.Intelli¬
gite itaq uiam esse hunc uitae nostra cursum:uiatores eos:qui nos instruunt
uel bota opera gerunt: Portam uerd prophetam:de quo dicimus, orbem re'¬
gnum esse: in quo residet omnipotens pater:quem soli uidere possunt hi: qui
mundo sunt corde. Non ergo nobis difficilis uideatur huius itineris labor.
quia in finc cius requies erit. Nam & ipse ucrus Propheta: ab initio mundi
per seculum currens:festinat ad requiẽ.Adest enim nobis omnibus dicbus.
& si quando necesse est: apparet:& corrigit nos:ut obtemperantes sibi:ad ui.¬
noc tam perducat aeternam.De his autem, qui negligunt uiam sue salutis: E ad¬¬
huc non bene fideles: & praeceptis cius: suorumq: Pontificum iussionibus,
inobedientes uel contumaces eis oxistunt.Dñs noster Iesus Christus: mittens f¬

Expanded text:
ipso duce usi, nullum viae hujus patiamur errorem. Si enim ipsum sequentes ingredi meruerimus, illam quo pervenire cupimus civitatem, omnia jam de quibus quaeritur oculis videbimus tanquam haeredes omnium facti. Intelligite itaque viam esse hunc vitae nostrae cursum, viatores qui nos instruunt, vel bona opera gerunt, portam vero Prophetam, de quo dicimus, urbem regnum esse in quo residet omnipotens Pater, quem soli videre possunt hi qui mundo sunt corde. Non ergo nobis difficilis videatur hujus itineris labor, quia in fine ejus requies erit. Nam et ipse verus Propheta ab initio mundi per saeculum currens, festinat ad requiem. Adest enim nobis omnibus diebus, et si quando necesse est apparet, et corrigit nos, ut obtemperantes sibi ad vitam perducat aeternam. De his autem qui negligunt viam suae salutis, et adhuc non bene fideles, et praeceptis ejus suorumque pontificum jussionibus inobedientes vel contumaces eis existunt, Dominus noster Jesus Christus mittens
Abbreviated transcription (Latin):
Oporum hic locus est tempus uerd meritorum est seculum futurum. Ncor.¬
Sio impediattiur. ordinem locorum ac temporum permutantes: primd: quae
nt Deĩ iustitia requiramus, & tanquam iter aucturi. abundanti uiaticobo¬¬
nis o peribus repleamur. quo possumus: ad regnum Dei: tanquam ad ur.¬
bẽm maximam ꝓcrucnire. Deus enim his: qui recte sentiunt. peripsa ope¬
ra toundi quee fecit manifestus est ipsius creaturae sua utcns testimonio &
ideo. quũm de Deo dubitatio esse non debeat: de sola nunc cius iustitia re¬
quiramus. &t regno. Ielcirco persuadeo primum iustitiã eius esse requirendã.
yt porbane iter agentes & in uiarcritatis positi:ocrum Prophetam inuenire
polsimus non eelocitate pedum sed bonorum opcrũ uelo citate curretes ut

Expanded text:
Operum hic locus est, tempus vero meritorum est saeculum futurum. Ne eOperum hic locus est, tempus vero meritorum est saeculum futurum. Ne ergo impediamur, ordinem locorum ac temporum permutantes, primo quae sit Dei justitia requiramus, et tanquam iter acturi abundanti viatico bonis operibus repleamur, quo possimus ad regnum Domini tanquam ad urbem maximam pervenire. Deus enim his qui recte sentiunt per ipsa opera mundi quae facit manifestus est, ipsius creaturae suae utens testimonio, et ideo cum de Deo dubitatio esse non debeat, de sola nunc ejus justitia requiramus et regno. Ideo persuadeo primum justitiam ejus esse requirendam, ut per hanc iter agentes, et in via veritatis positi verum prophetam invenire possimus, non vel
Abbreviated transcription (Latin):
perare. Iustitiam quidem: ut recte agore doccamur: regnum uerd: ut quae sit
merces posita laboris & patientia, nouerimus:in quo est bonis quidem ater¬
norum bonorum remuneratio: his abtem, qui contra uoluntatem eius ege¬
rint. prouniuscuiusq gestis pocnarum digna restitutio.Hic ergo hoc est in
praesentiyita positos: oportet nos agnoscere uoluntatem Dei ubi & agendi
de lacrificandi est locus. Quoniam in aliis locis sacrificare: & missas cclebra¬
re onlicet nisi inhis. in quibus Episcopus proptius iusserit: aut ab Episcopo
regulariter ordinato: tenente uidelicet ciuitatem: consecratus fucrit: Aliter
enim non sunt haec agenda, nec rit celebranda: docente nos nouo & reteri
testamento.Haec Apostolia Dño acceperũt: & nobis tradiderũs: haecnos do
Dccamuo tobisq & omnibus absq reprehensionc tenere: & docere quibus
agendum est mandamus. Unaqueq etenim res: tempus suum habet & locũ.

Expanded text:
perare. Justitiam quidem, ut recte agere doceamus; Regnum vero, ut quae sit perare. Justitiam quidem, ut recte agere doceamus; Regnum vero, ut quae sit merces posita laboris et patientiae noverimus, in quo est bonis quidem aeternorum bonorum remuneratio, his autem qui contra voluntatem ejus egerunt: pro uniuscujusque gestis poenarum digna restitutio, hic ergo, hoc est, in praesenti vita positos, oportet nos agnoscere voluntatem Dei, ubi et agendi et sacrificandi est locus. Quoniam in aliis locis sacrificare et missas celebrare non licet, nisi in his in quibus episcopus proprius jusserit, aut ab episcopo regulariter ordinato tenente videlicet civitatem ubi consecratus fuerit. Aliter enim non sunt haec agenda, nec rite ceTestamento. Haecemus, vobisque haec omnibus absque reprehensione tenere et docere, quibus agendum est, mandamus. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
ste cunctos audientes instruebat. dicens: Uidentur mihi: qui loquuntur eer¬
ba reritatio & qui illuminant animas hoĩm. similes esse tadiis Solis. Qui et
proc esserint: & aperuerint mundo, celari ultra aut occultari nullatenus pos¬
sunt: dum. uõ tam uidentur ab hominibus. ꝗͣ uidere omnibus praestant.Unde
&e bene ipla per se ueritas: ad ueritatis praecones ait: Uos estis lux mundi. Et
Non potest ciuitas abscõdi supra montem pofita: neq accendunt Iucernam.
& ponunt cam sub modio: sed supra candelabrum ut luccat omnibus. qui in
domo sunt. Si quis ergo his obedierit: Deo ut dictum est magnum munus
offert. Qui autem his restiterit: aut in obedicus extiterit. nõ his sed Domino
Csaluatori nostro: euius legatione funguntur: resistit. Propter quod primum
est otonium iustitiam Dei. regnumq cius inquirere: & suis iussionibus obiẽ¬

Expanded text:
ste cunctos audientes instruebat, dicens: Videntur mihi qui loquuntur verste cunctos audientes instruebat, dicens: Videntur mihi qui loquuntur verba veritatis, et qui illuminant animas hominum similes esse radiis solis. Qui ut processerint et apparuerint mundo, celari ultra, aut occultari nullatenus possunt, dum non tam videntur ab hominibus quam videre omnibus praestant. Unde et bene ipsa per se Veritas ad veritatis praecones ait: « Vos estis lux mundi, et non potest civitas abscondi supra montem posita, neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed supra candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt . » Si quis ergo his obedierit, Deo, ut dictum est, magnum munus offert. Qui autem his restiterit, aut inobediens exstiterit, non his, sed Domino Salvatori nostro, cujus legatione funguntur, resistit, propter quod primum est omnium justitiam Dei regnumque ejus inquirere, et suis jussionibus obtem
Abbreviated transcription (Latin):
gãt. No rtiq missas sinc cius iussu quisꝗã presbyterorũ in sua parcecia agat:
nõ baptizet: nec quicquam absq cius permissu faciat.Similiter &t reliquipo¬
puli maiores scilieet. ac minores.per cius licentiã: quicquidagendũ es agat
nec sine cius permissu a sua parcecia abscedãt: uel in ea aduentantes morari
pre sumãt. Anima uerd corum ei credita sunt.Ideo om̃ia eius consilio agerc
debent & co inconsulto nihil. Quicunq: cnim obediunt EIsCOΡIS sUNSU
dẽtur quidẽ aliquid gratiȩ cõferre Deo. Qui autem cis nõ obediunt indubi¬
tantcrrei: &t reprobi existunt. Porrd ipsi a Dco donum summi muneris cõse¬
quũtur: qui per iustitiȩ & praeccptorum cius semitas incedẽtes: do ct oribus:
fuis qui recte Episcopi intelliguntur: libenter obediunt. De quibus & bea¬
tuo Petrus instructor &e ordinator noster. & princeps apostolorum manife¬

Expanded text:
gant. Non utique missas sine ejus jussu quisque presbyterorum in sua parochia agat, gant. Non utique missas sine ejus jussu quisque presbyterorum in sua parochia agat, non baptizet, nec quidquam absque ejus permissu faciat. Similiter et reliqui populi, majores scilicet ac minores, per ejus licentiam quidquid agendum est, agant, nec sine ejus permissu a sua parochia abscedant, vel in ea adventantes morari praesumant. Animae vero eorum ei creditae sunt. Ideo omnia ejus consilio agere debent, et eo inconsulto nihil. Quicunque enim obediunt episcopis suis, videntur quidem aliquid gratiae conferre Deo. Qui autem eis non odediunt, indubitanter rei et reprobi existunt. Porro ipsi a Deo donum summi muneris consequuntur, qui justitiae et praecepti ejus semitas incedentes, doctoribus suis qui recte episcopi intelliguntur libenter obediunt. De quibus et beatus Petrus instructor, et ordinator noster, et princeps apostolorum manife
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uigilate. & Dominum Deũqͥ nostrum uobis conscribite Dominũ: qui
& cocli ac terra Dominus est.Et ad ipsius vos imaginem ac similitudinem
reformate,sicut ipse verus Prophieta docet,dicens:Estote honi & misericor¬¬
des: Sicut & pater uester coelestis misericors est, qui oriri facit Solẽ suũ super
bonos & malos: & pluit suꝑ iustos & iniustos. Hũc ergo imitamini. & hũc
timere:& sicut mandatum datur hominibus: Dominũ Dcum tuũ timebis
& illi soli seruies. Infidelib. quidẽ dormit Dominus: & abscts habetur luio a¬
a quibus esse nõ creditur: & mandatis cius non obediunt: atq ob id illis uidde¬
tur quasi dormire Dominus quia pro peccatis suis nõ axaudiutur.Quapro¬
pter. cutctis fidelibus. & summopere om̃ibus presbyteris. & diaconbus: ac
reliquis clericis attendendum est: ut nihil absq Episcopi proprii licentia ac¬

Expanded text:
ergo vigilate et Dominum Deumque nostrum vobis conscribite Dominum, qui ergo vigilate et Dominum Deumque nostrum vobis conscribite Dominum, qui et coeli ac terrae Dominus est. Et ad ipsius vos imaginem ac similitudinem reformate, sicut ipse verus Propheta docet dicens: « Estote boni et misericordes sicut et Pater vester coelestis misericors est , qui oriri facit solem suum super bonos et malos et pluit super justos et injustos . » Hunc ergo imitamini, et hunc timete, et, sicut mandatum datur hominibus, Dominum Deum tuum timebis, et illi soli servies. Infidelibus quidem dormit Dominus, et absens habetur hia quibus esse non creditur, et mandatis ejus non obediunt, atque ob illis videtur quasi dormire Dominus, quia pro peccatis suis non exaudiuntur. Quapropter cunctis fidelibus, et summopere omnibus presbyteris, et diaconibus, ac reliquis clericis, attendendum est, ut nihil absque episcopi proprii licentia a
Abbreviated transcription (Latin):
stoli:. qui a Deo electi sunt: & nos: qui poͬst ab eis electi sutus.Hoc aũt proui¬
dentia Dei factũ est: ut agnitio boni huius etiã gentib.traderetur: &hi:qui
nunquã de eo audierant: nec a Prophetis didicerãt agnoscerent cũ, illi uero
qui quotidianis meditationibus euanuerant.ignorent. Ecce enim nunc per
uos: qui praesentes estis:& desideratis audire doctrinã fidci cius:& agnoscere
quis: & quomodo: & qualis sit cius aduentus,prophetica veritas adimpletur.
Hoc enim Prophicta pradixerãt:quia a gobis quarendus esset.qui de eo nũ.¬
iquã audistis.Et ideo uidentes in xobisipsis:prophetica dicta cõpleri huic unĩ
recte creditis: hũc recte expectatis: de hocrecte inquiritis:ut nõ solũ expecto¬
tis eũ.sed & haereditatẽ regni eius credentes consequamini: secundum quod
ipse dixit.quia unusquisque illius fit seruus:cui se ipse subicccrit. Propterea

Expanded text:
stoli qui a Deo electi sunt, et nos qui post ab eis electi sumus. Hoc autem provistoli qui a Deo electi sunt, et nos qui post ab eis electi sumus. Hoc autem providentia Domini factum est, ut agnitio boni hujus etiam gentibus traderetur, et hi, qui nunquam de eo audierant, nec a prophetis didicerant, agnoscerent eum: illi vero qui quotidianis meditationibus evanuerant ignorarent. Ecce enim nunc per vos qui praesentes estis, et desideratis audire doctrinam fidei ejus, et agnoscere quis, et quomodo, et qualis sit ejus adventus, prophetica veritas adimpletur: hoc enim quod prophetae praedixerant quia a vobis quaerendus esset qui de eo nunquam audistis. Et ideo videntes in vobis ipsis prophetica dicta compleri, huic uni recte creditis, hunc recte exspectatis, de hoc recte inquiritis, ut non solum exspectetis eum, sed et haereditatem regni ejus credentes consequamini, secundum quod ipse dixit, quia unusquisque illius sit servus cui se ipse subjecerit. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
promissus.Uidetur enim magis consequẽs ratio esse: ut hoc fieret: quã quod¬
praedicebat magnificentia prophetalis.Nunc autem quum Propheta dicant
omnem illam ipem:quæ de salute mundi repromittitur.& nouitatem regni
quae instruenda per Christum est:atque omnia: quae de co indicantur ad gen¬
tes esse transferenda:iam non secundum consequentiam rerum: sed incredi¬¬
bili quodam uaticinationis euentu: magnificentia prophetica confirmatur.E
Iudei nanq:ex initio:affore aliquando hunc uirum:per quem cuncta repara¬
rentur.uerissita traditione susceperunt: & quotidie meditantes ac prospici'¬
entes: quando eius fieret aduẽtus:ubi adesse eũ uiderunt: & signa ac prodigia
Csicut de eo scriptũ fuerat Iadimplentẽ: iuuidia excacati agnoscere nequiue¬¬
rũt praesentẽ: in cuius spe laetabantur ablentis.Intellexerũt tantũ sancti Apo¬¬

Expanded text:
promissus, videtur enim magis consequens ratio esse ut hoc fieret qupromissus, videtur enim magis consequens ratio esse ut hoc fieret quam magnificentia prophetalis. Nunc autem cum prophetae dicant omnem illam spem quae de salute mundi repromittitur, et novitatem regni quae instruenda per Christum est, atque omnia quae de eo judicantur ad gentes esse transferenda, jam non secundum consequentiam rerum, sed incredibili quodam vaticinationis eventu, magnificentia prophetica confirmatur. Judaei namque ex initio affore aliquando hunc virum, per quem cuncta reparantur verissima traditione suscepererunt, et quotidie meditantes, ac perspicientes quando ejus fieret adventus, ubi adesse eum viderunt, et signa ac prodigia sicut de eo ascriptum fuerat adimplentem, invidia excaecati agnoscere nequiverunt praesentem, in cujus spe laetabantur absentes. Intellexerunt tantum sancti apo
Abbreviated transcription (Latin):
soli Deo: hic annunciabat regnum Dei,cui nos de omnibus : qua dicebat,
ianquam uero Propheta credimus: firmitarem fidei nostra non solum ex
xerbis eius:sed ex operibus assumentes:quia dicta legis: quae ante multas ge'¬
nerationes de praesentia cius exposuerant: in ipso debgnantur: & imaginem
gestorum Moysi: & ante ipsum Patriarcha Iacob, ipsius per omnia typum fe¬
rebant.Tempus quoque aduentus cius:boc est: ipsum: in quo uenerat:pradi.¬
ctum ab his constat:& super omnia qudd esset a gentibus expectandus, sa¬¬
cris literis comprehensum est. quae in eo pariter uniuersa completa sunt.
Quod autem iudeorum Propheta praedixit cum a gentibus expectandum.
supra modum in eo fidem ueram firmat.Si enim dixisset a Iudais expectan¬¬
dum: non aliquid eximium Prophetasse uiderctur:quod a contribuli popu¬¬
lo: & a propria gente sperarctur. cuius aduentus ad salutem mundi fuerat re¬¬

Expanded text:
soli Deo; hic annuntiabat regnum Dei, cui nos de omnibus quae dicebat soli Deo; hic annuntiabat regnum Dei, cui nos de omnibus quae dicebat tanquam vero Prophetae credimus, firmitatem fidei nostrae non solum ex verbis ejus, sed ex operibus assumentes, qui dicta legis quam ante multas generationes de poenitentia ejus exposuerant in ipso designantur, et imaginem gestorum Moysi, et ante ipsum patriarchae Jacob ipsius per omnia typum ferebant. Tempus quoque adventus ejus, hoc est ipsum in quo venerat praedictum ab his constat, et super omnia quod esset a gentibus exspectandus sacris litteris comprehensum est. Quae in eo pariter universa completa sunt. Quod autem Judaeorum propheta praedixit eum a gentibus exspectandum, supra modum in eo fidem veram firmat. Si enim dixisset a Judaeis exspectandum, non aliquid eximium prophetasse videretur, quod a contribuli populo et a propria gente speraretur is cujus adventus ad salutem mundi fuerat re
Abbreviated transcription (Latin):
statem dedit onicuĩque hominum. et illius regni fiat portio: cui sc ad obedi:¬
endum ipse subiecerit. Et quia definitum est apuddcum. non possc ununs bo¬
minem utriusque regni esse seruum: omni studio date operam in boni Regis
oulaior ac iura eoncurrete. Propter hoe denique retus ꝑrophicta. quata elses mat.
presens nobilcu: & quosdam ex diuitibue ne g ligentes ergiaid ci cultuta oi ec¬
ret: huius rei ita aperuit ueritatem.Nemo potest: inquit. duobus Dominis
seruire: & non potestis Deo seruire & mammona.Mammona patria corura
uoce. diuitias uocans.
Nic ergo uerus Propheta.qui in iudaa nobis apparuit ut audistisIqui:stãs
publice: sola iussione faciebat cacos uidere:surdos audire: fugabat da mões:
agris sanitatem reddebat:& mortuis uitam, quumque nhil esset ei impossi'¬
bile: etiam cogitationes hominum peruidebat: quod nulli est possibile, nisi

Expanded text:
statem dedit unicuique hominum, ut illius regni fiat portio cui se ad obedistatem dedit unicuique hominum, ut illius regni fiat portio cui se ad obediendum ipse subjecerit. Et quia definitum est apud Dominum non posse unum hominem utriusque regni esse servum, omni studio date operam in boni regis aulam ac jura concurrere. Propter hoc denique verus propheta, cum esset praesens nobiscum et quosdam ex divitibus negligentes erga Domini cret, hujus rei ita aperuit veritatem. « Nemo potest, inquit, duobus dominis servire, et non potestis Domino servire, et mammonae , » mammona, patria eorum voce, divitias vocans. verus Propheta est quia in Judaea nobis apparuit, ut audistis, qui stans publice sola jussione faciebat caecos videre, surdos audire, fugabat daemones, aegris sanitatem reddebat, et mortuis vitam, cumque nihil esset ei impossibile etiam cogitationes hominum praevidebat, quod nulli est possibile nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tie malbum de se non patiuntur ex cludi. Nesciunt enim: quantasit in horum
pormutatione diuersitas. Propter quod consilium do rnicuiquedisc entium
mus ut mens optimo seminc suscepto. per bonos actus latos afferat fructus.
Nam si me docenre eu que ad salutem pertinent. recipere quis abnuit: & ani¬
mo prauis opinionibus occupato obsistere nititur. nõ ex nobis sedex semct¬
Dipso habebit pereundi causam. Debet enim iusto iudicio enaminare: qumci
ciniuo. dt in celligere. quia uerba loquimur ueritatis. ut cognitis his quȩ sunt:
yn lienirin bonis act ibus dirĩgeno riam suam regni ccelorum possit particepo
iueniri subiiciens sibi carnis de sideria: & Dominus corum factusptade
prũ etĩam ipse fiat dominatoris omnium iucunda possessio. Nati qui perma¬
ner an malo & feruus est mali. nõ potest effici portioboni done permanea
ibe pealo quia ab enitio Et ante iam diximus duo regna slatuit PcUS E POCC¬

Expanded text:
tiae malum de se non patiuntur excludi. Nesciunt enim quanta sit in horum tiae malum de se non patiuntur excludi. Nesciunt enim quanta sit in horum permutatione diversitas, pariter quod consilium do unicuique discenti, quae dicimus, ut mens, optimo semine suscepto, per bonos actus laetos afferat fructus. Nam si me docente ea quae ad salutem pertinent, recipere quis abnuit, et animo pravis opinionibus occupato obsistere nititur, non ex vobis, sed ex semetipso habebit pereundi causam. Debet enim justo judicio examinare quae dicimus, et intelligere quia verba loquimur veritatis, ut cognitis his quae sunt ut sunt, in bonis actibus dirigens viam suam regni coelorum possit particeps inveniri, subjiciens sibi carnis desideria, et dominus eorum factus, ut ita demum etiam ipse fiat dominatoris omnium jucunda possessio. Nam qui permanet in malo et servus est mali, non potest effici portio boni, donec permanet in malo, quia ab initio, ut ante jam diximus, duo regna statuit Deus, et pote
Abbreviated transcription (Latin):
dieno hae c libenter accepit. & gratulatur bonorum sibi doctrinam fuisse de¬
lararo: requirat intentius. & discere non desinat: usquequo cogno seas si cst
uere aliud sccului: ia quo bonis praemia praeparata sint. Et quumn certus de
hoc fuerit. gratiad agat Dco: qudd sibi peritatis lumen ostenderilac de cxle¬
ro dirigat actus luos in omnibus operibus bonis: quorum sibi in futuro incc¬
cedem certuo est praparatam. demirans per omnia & stupens. caeterorumho¬
cminum errores de quodante oculos positam ueritatem nemo endeueipse ta¬
men gaudeno super diuitiis sapientiae: quas inucuit latiabiliter his perfeua.¬
tuidẽ exercitio bonorum opcrum delectetur festinans ad seculums futirum
mumdo e orde & pura conscientia peruenire. ybi etiam uidereeuiegera
omnium possii. Nlis autem omnibus carere nos: & fraudari sola fac iigor¬
rantio. Dui enim ignorant homines. quantum boni liabeat scientio ignorã¬

Expanded text:
diens haec libenter accepit, et gratulanter bonorum sibi doctrinam fuisse dediens haec libenter accepit, et gratulanter bonorum sibi doctrinam fuisse delatam requirat intentius et discere non desinat usquequo cognoscat, si est vere aliud saeculum in quo bonis praemia praeparata sint, et cum certus de hoc fuerit, gratias agat Deo. Quod si veritatis lumen ostenderit de caetero dirigat actus suos in omnibus operibus bonis, quorum sibi in futuro mercedem certus est praeparatam demirans per omnia, et stupens caeterorum hominum errores, et quod ante oculos positam veritatem nemo videbat. Ipse tantum gaudens super divitiis sapientiae quas invenit satiabiliter his perfruatur, et exercitio bonorum operum delectetur, festinans ad saeculum futurum mundo corde et pura conscientia pervenire, et etiam videre Deum Regem omnium possit. His autem omnibus carere nos, et fraudari sola facit ignorantia. Dum enim ignorant homines quantum boni habeat scientia, ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
qureedũs atura pet quam liberum nõ esset ad aliam migrare scnrctia ms eat
sirursuo ea audientibus nullus omnind reciperet & hoc NatEC TITCRA que
prnꝰ aliquid ficri e operet & alteri parti non darct locũ. Nunc autens quiali
berẽ est animo: ioua uelit partem declinare iudicium suuro. & quampro.¬
bauert eligereiñam. Constat cuidenter. in esse homninibu surbit ri iberta pero.
Sleitur prius quam audiat quis. quod eĩ expedit certũ ests quiit ig i ertatem.
norans rult &e desiderat quod non expedit agere: propter quođ prohoc no
iudicatur. Quua erdaudierit causas erroris sui& rationeta ueritatis accepe¬
rit tunc si perman serit in his ereoribus. quibus dudum fuerat prauen ues ee¬
Ete iam uocabitur ad iudicium. daturus poenas: quia rita huius spatiũ. quod
ad beneuiuendum accepit:in ludibriis consumpserit errorum Qatue. glue¬

Expanded text:
quaedam naturae, per quam liberum non esset ad aliam migrare sententiam; aut quaedam naturae, per quam liberum non esset ad aliam migrare sententiam; aut si rursus ex audientibus nullus omnino reciperet, et hoc naturae vis erat, quae unum aliquid fieri cogeret, et alberum est animo in quam velit partem declinare judicium suum, et quam probaverit eligere viam, constat evidenter inesse hominibus arbitrii libertatem, igitur priusquam audiat quis quod ei expedit, certum est quia ignoret, et ignorans vult, et desiderat quod non expedit agere, propter quod pro hoc non judicatur. Cum vero audierit causas erroris sui et rationem veritatis acceperit, tunc 10 si permanserit in his erroribus quibus dudum fuerat praeventus, recte jam vocabitur ad judicium daturus poenas, quia vitae hujus spatium quod ad bene vivendum accipit, in ludibriis consumpserit errorum. Qui vero au
Abbreviated transcription (Latin):
si ad salutẽ festinãt. Propter quod ante oĩa properandũ est ad agnitionẽ ueri¬
tatis.: ut possimus:quasi lumine nobis inde accenso: errorum tenebras depel¬.¬
lere. Grandeenim malũ est ut diximusSignorantia. sed quia substantiã non
habei. facile ab lus qui studio si sunt effugatur. No enim aliud est ignorãtiui
nisi¬
a nisi nõ cogtouisse quod capedit. Ubi au̾t cognoueris: perit ignorãtia. Queri
ersio magnopere debet rcritatis aguĩtio. quam necmo alius assignare poret
pisi ceruo Propbeta. Pee enim uia est uitã rolentibus ingredui. Et summo uer
bonorũ operũ pergentibus ad ciuitatem salutis. Si quis sans auclons sermor¬
ne ueri ꝑroploeta n elit recipere aut nolit: & amplecti onuo cius ide sormao¬
data pitae babet in sua potestate. Liberi enim sumuo arbitris. iNi l lest elaot
nt rrdentes ea ⁊ pt ro uaberent in potestate aliud facere q̃ audierantiꝯ ue Crit

Expanded text:
si ad salutem festinant, propter quod ante omnia properandum est ad agnitionem verisi ad salutem festinant, propter quod ante omnia properandum est ad agnitionem veritatis, ut possimus quasi lumine nobis inde accenso errorum tenebras depellere. Grande enim malum est, ut diximus, ignorantia, sed quia substantiam non habet facile ab his qui studiosi sunt effugatur. Non enim aliud est ignorantia, nisin cognovisse quod expedit, ubi autem cognoveris perit ignorantia, quaeri ergo in agone debet veritatis agnitio, quam nemo alius assignare potest nisi verus Propheta. Haec enim via est vitam volentibus ingredi, et summum iter bonorum operum pergentibus ad civitatem salutis. Si quis sane audiens sermonem veri Prophetae velit recipere aut nolit et amplecti onus ejus, id est mandata vitae habet in sua potestate, liberi enim sumus arbitrii. Nam si hoc esset ut audientes ea, jam non haberent in potes
Abbreviated transcription (Latin):
radicatur: dũ amatur:quã si quis forte doceat effugandã: uelut antiquis et hȩ¬
reditariis ledibus, moleste & indignanter auellitur.Et ideo paululũ laboran¬¬
dũ nobis est: ut indignãtes: ignorantiae praesumptionẽ scĩentiae ratione rese'¬
cemus:in his praecipue: qui in aliquibus minus rectis opinionibus praeuenti
sunt, per quas. quasi sub specie alicuis sciẽtiae: ignorãtia in his uehiementius
radicata est.Nihil enim est grauius:quã si id: quod ignorat quis, scire se cre¬¬
dat. & defendat uerũ esse: quod falsum est: quod tale est: quale si quis ebrius
sobriũ se putet. & agat quide cuncta ut ebrius: sobriũ se tamen & ipse putet.
& dicia cȩteris uelit.Ita sunt ergo & hi.qui ignorãtes quod uerũ estspeciem
tamẽ alicuius scientiae tenẽt: & mala quasi bona gerũt: atq: ad pernitiẽ qua'¬

Expanded text:
radicatur, dum amatur: quam si quis forte doceat effugandam, velut antiquis et haeradicatur, dum amatur: quam si quis forte doceat effugandam, velut antiquis et haereditariis sedibus moleste et indignanter avellitur. Et ideo paululum laborandum nobis est, ut indignantes ignorantiae praesumptiones scientiae ratione resecemus in his praecipue qui in aliquibus minus rectis opinionibus praeventi sunt, per quas quasi sub specie alicujus scientiae ignorantia in his vehementius radicata est. Nihil enim est gravius quam si id quod ignorat quis, scire se credat et defendat verum esse quod falsum est, quod tale est, quale si quis ebrius sobrium se putet, et agat quidam cuncta ut ebrius, sobrium se tamen et ipse putet, et dici a caeteris velit: ita sunt ergo et hi ignorantes quod verum est, speciem tamen alicujus scientiae tenent et mala quasi bona gerunt atque ad perniciem qua
Abbreviated transcription (Latin):
inuexerãt : transierũt: & fugati sunt.Quia ergo alii quidẽ hoĩcs patiũtur, aliis
patiẽtes sanant: causa sine dubio uel patiendi uel curãdi noscẽda est.Qua nõ
alia esse: quã patientib quidẽ infidelitatis:curãtibus uerd fidei demõstratur.
Infidelitas enim: dũ nõ credit futurũ Dei iudiciũ: peccandi licentiã prȩbet.
peccatũ pero hominẽ passionibus obnoxium facit.Fides aũt, futurũ Dei iu'¬
diciũ esse credens: cõtinet homines a peccato.Nõ peceantes uerd: nõ solũ li¬
beri sunt a damonibus & passionibus.uerũ: & aliorũ damones & passiones
fugare possunt.Ex his ergo omnibus colligitur. quod origo totius mali ab
ignorantia deicendat & ipsa sit omniũ malorũ mater:qua incuria quidẽ &
ignauia gignitur. negligentia uerd alitur & augetur:atq: in sensibus hominũ

Expanded text:
invexerant transierunt, et fugati sunt. Quia ergo alii quidem homines patiuntur, alii invexerant transierunt, et fugati sunt. Quia ergo alii quidem homines patiuntur, alii patientes sanant, causa sine dubio vel patiendi vel curandi noscenda est. Quae non alia esse quam patientibus quidem infidelitatis, curantibus vero fidei demonstratur; infidelitas enim, dum non credit futurum Domini judicium, peccandi licentiam praebet, peccatum vero hominem passionibus obnoxium facit. Fides autem futurum Dei judicium esse credens, continet homines a peccato. Non peccantes vero non solum liberi sunt a daemonibus et passionibus, verum et aliorum daemones et passiones fugare possunt. Ex his ergo omnibus colligitur quod origo totius mali ab ignorantia descendat, et ipsa sit omnium malorum mater, quae incuria quaedam et ignavia gignitur. Negligentia vero alitur et augetur atque in sensibus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
minationẽ trera: marisq & aeris ipsius dedit: ucritatẽq: inquirere pracepit. ꝑ¬
sicut & ucrus nobis Propheta enarrauit:& ipsa rerũ ratio docet. Solus enim
homo ratioalis est. & consequẽs est: ut ratio irrationalibus dominetur.Hic
enim ab initio. quũ adhuc iustus esset:cũctis uitiis et om̃i fragilitate superior
erat. Ubi aũt peccauit et factus est seruus peccati: & fragilitati efficitur debi.¬
tor. & obnoxius.Quod idcirco scripiũ est: ut scĩat hoĩes: ꝗa sicut ex impicta¬
te passibiles facti sunt: ita ꝑpictatẽ possunt esse ittipassibiles& nõ solũ iropas¬
sibiles: uerũ & parua in Deũ fide aliorũ passiões curantes. Ita enim uerus ipse
coepistis: et iã facta quaedã ꝑ magistros nostros: iplos uidelicet apostolos: nõ
ignoratis: ꝗa, astãtib nobis.corũ meritis demões cũ passionib. quas hoĩbus

Expanded text:
minationem terrae, marisque et aeris ipsius dedit, veritatemque inquirere praecepit, minationem terrae, marisque et aeris ipsius dedit, veritatemque inquirere praecepit, sicut et verus nobis Propheta enarravit et ipsa rerum ratio docet. Solus enim homo rationalis est, et consequens est, ut ratio irrationabilibus dominetur. Hic enim ab initio cum adhuc justus esset cunctis vitiis, et omni fragilitate superior erat, ubi autem peccavit et factus est servus peccati, simul et fragilitati efficitur debitor obnoxius. Quod idcirco scriptum est ut sciant homines quia sicut ex impietate passibiles facti sunt, ita per pietatem possunt esse impassibiles, et non solum impassibiles, verum et parva in Deum fide aliorum passiones curantes, ita enim verus ipse cepistis, et jam facta quaedam per magistros nostros, ipsos videlicet apostolos, non ignoratis, quia astantibus nobis eorum meritis daemones cum passionibus quas hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
festo possit baptizari: baptitetur autem unusquisq: in aquis perennibus:nõ ꝑ¬
minc trina beatitudinis inuocato super se: perunctus primd oleo per oratio¬
nem sanctificato. ut ita demum. per haec consecratus:possit percipere locum
cum sanctis. Nullus enim propter opprohrium lenectutis: aut iuuentutis uel
nobilitatẽ generis: a paruulis & minus cruditis: si quid forte est utilitatis aut
salutis: in quirere negligat. Qui enim rebelliter uiuit: & discere atq agere bo¬
na recusat magis diaboli quam Christi membrum esse ostenditur:& potius
infidelis quam fidelis monstratur.Quõ ergo non omnib. hoc amabile est:cũ¬
ctisqͥ cxoptatũ: ut qua ignorat: discat: & qua didicerit: doceat: Certissimũ
nanq est. quod neq amicitia. neq: propinquitas generis neq regni subli.¬
mitas: homini debet esse pretiosior ueritate: quia nihil est pretiosius aĩa.Do.¬
minus aũt creator omniu: ex initio ad imaginẽ suam hominẽ fecit: cĩq: do.¬

Expanded text:
festo possit baptizari. Baptizetur autem unusquisque in aquis perennibus, nomine trinae beatitudinis invocato super se, perunctus primo oleo per orationem sanctificato, ut ita demum per hoc consecratus possit percipere locum cum sanctis. Nullus enim propter opprobrium senectutis aut juventutis vel nobilitatem generis a parvulis et minus eruditis, si quid forte enim utilitatis aut salutis, inquirere negligat. Qui enim rebelliter vivit, et discere atque agere bona recusat, magis diaboli quam Christi membrum esse ostenditur, et potius infidelis quam fidelis monstratur. Quomodo ergo non omnibus hoc amabile est cunctisque exoptatum, aut quae ignorat discat, et quae didicerit doceat? Certissimum namque est quod neque amicitia, neque propinquitas generis, neque regni sublimitas, homini debet esse pretiosior veritate, quia nihil est pretiosius anima. Dominus autem creator omnium ex initio ad imaginem suam hominem fecit, eique do
Abbreviated transcription (Latin):
de reliquo pro honis actibus haeres bonorum coclestium ex gestis propriis
fiat. Accedat aũt.qui uult: ad sacerdotem suum: & ipsi det nom ensuũ: arque
ab coaudiat m ysteria regni coclorum: iciuniis frequentib operã impendat
ac scmctipsum in omnib probet: ut tribus mc̃ sibus iã consuminando. in dic¬
festo pos.¬

Expanded text:
de reliquo pro bonis actibus haeres bonorum coelestium ex gestis propriis de reliquo pro bonis actibus haeres bonorum coelestium ex gestis propriis fiet. Accedat autem qui vult ad sacerdotem suum, et ipsi det nomen suum atque ab eo audiat mysteria regni coelorum, jejuniis frequentibus operam impendat, ac semetipsum in omnibus probet ut tribus mensibus jam consummando in difesto pos