comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ peccatorib ꝓpiciũ se p̃b̾e. & sic
gras agentes: nauigio ꝓspero. sequente
patroni p̃sidio. undis lenib tẽperatis
aduenit. Sed nec hoc credo sine diuina
fuisse ꝓuidentia: qđ ea die se cõmouerit
sic simul cũ ipsis pignorib galiciȩ portũ
ingressus sit. Quȩ pignora cũ sũma
ueneratione suscipientes: fidẽ miraculis
firmant. Nã filiꝰ regis: amissa omĩ egri¬
tudine. sanꝰ ꝓperat ad occursũ. Beãtꝰ
autẽ martinus. sacerdotalis gr̃ę ac¬
cepit principatũ. Rex unitatẽ patris &
sua chrismatꝰ. ẽ. Squalor leprȩ a popło
pellit̾: & oms infirmi saluant᷑. Nec
unquã ibi usq nunc suꝑ aliquẽ leprę
morb apparuit. talẽq ibi grãm in ad-¬
uentu pignorũ beati patroni dñstri¬
buit : ut uirtutes quȩ ibidẽ facte s̃¬

Expanded text:
nobis peccatoribus propitium se praebere. Et sic nobis peccatoribus propitium se praebere. Et sic gratias agentes, navigio prospero, prosequente patroni praesidio, undis lenibus, temperatis advenit. Sed nec hoc credo sine divina fuisse providentia, quod eo die se commoveret vatae sunt, et sic simul cum ipsis pignoribus Galliciae portum ingressus sit. Quae pignora cum summa veneratione suscipientes, fidem 1015 miraculis firmant. Nam filius regis, dimissa omni aegritudine, sanus properat ad occursum. Beatus autem Martinus sacerdotalis gratiae accepit principatum, Rex unitatem Patris etsua chrismatus est. Squalor leprae a populo pellitur, et omnes infirmi salvantur, nec umquam ibi usque nunc super aliquem leprae morbus apparuit. Talemque ibi gratiam in adventu pignorum beati patroni Dominus tribuit, ut virtutes, quae ibidem illa
Abbreviated transcription (Latin):
terat. qͦ ascenderet mom̃tana. Cũq ele¬
uatȩ fuissent reliqͥȩ cũ magno triũpho:
audier̃ uoces psallentiũ qͥ erant in ciui¬
tate detrusi in carcere. & amirantessu¬
auitatẽ sonorũ: int̾rogant custodes qͥd
hoc e&̃. Qui dixer̃. Reliqͥe domni mar¬
tini ingaliciã transmittunt᷑. & ideo sic
psallunt. Tunc illi flentes inuocabant
scm̃ martinũ: ut eos sua uisitatione
de ergastulo carceris lib̾aret. Ext̾ritisq
custodib. & in fugã uersis. diruptis obi¬
cib retinaculorũ: liber popłs surgit a
uinculo. & sic usq ad scã pignora popło
expectante uener̃: osculantes flendo
beatas reliqͥas. simulq & grãs beato
martino ꝓsui absolutione reddentes.
qđ eos fuerit dignat̾ sua pietate saluare.
Tunc obtentis ꝑsacerdotẽ a uidice culpis
in columes dimissi s̃. Qđ uidentes gesta¬
tores reliqͥarũ: gauisi s̃ ualde dicentes
Nunc cognouimꝰ: qđ dignat᷑ beat̾ antistes

Expanded text:
terat quo ascenderet momentana. Cumque eleterat quo ascenderet momentana. Cumque elevatae fuissent reliquiae cum magno triumpho, audierunt voces psallentium qui erant in civitate detrusi in carcerem, et admirantes suavitatem sonorum, interrogant custodes quid hoc esset? Qui dixerunt: Reliquiae domni Martini in Galliciam transmittuntur, et ideo sic psallitur. Tunc illi flentes invocabant sanctum Martinum, ut eos sua visitatione de ergastulo carceris liberaret. Exterritisque custodibus, et in fugam versis, disruptis obicibus retinaculorum, liber populus surgit a vinculo, et sic usque ad sancta pignora, plebe inspectante, venerunt, osculantes flendo beatas reliquias, simulque et gratias beato Martino pro sui absolutione reddentes, quod eos dignatus fuerit sua pietate salvare. Tunc obtentis per sacerdotem a judice culpis, incolumes dimissi sunt. Quod videntes gestatores reliquiarum, gavisi sunt valde, dicentes: Nunc cognovimus quod dignatur beatus Antistes
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc in patris pectore secta: ñ continuo
in tegrã recipe meruit medicinã.
Reuersi autẽ nuntii. narrauer̃ regi se mul¬
tas uirtutes ad beatũ tumulũ uidisse:
dicentes. Cur ñ sanauerit filiũ tuũ igno¬
ram. At ille intelligens ñ ante sanari posse¬
filiũ. nisi ȩqͣlẽ cũ patre crederet xp̃m:
in honore beati martini fabricauit miro
suos dirigit: maiori cũ munere. Qui ue¬
nientes ad beatũ locũ: reliqͥas postulabañ.
Cunq eis offerrent᷑ ex consuetudine: dixerꝰ.
N on ita faciemꝰ: sed nob̾ qs licentia tribuat᷑
ponendi. quȩ exinde iterũ assumamꝰ. Tunc
partẽ pallii serici pensatã. suꝑ beati¬
martini sepulchrũ posuer: dicentes. Si
inuenimꝰ grãm corã expetito patrono:
quȩ posum plus in sequenti pensabunt.
posuerant pensitabant. In qͥb tanta be¬
ati uiri infusa ẽ grã: ut tã diu eleuarent
in sullimi ȩreã librã quantũ hab̾e po¬

Expanded text:
adhuc in patria pectore sectam, non continuo adhuc in patria pectore sectam, non continuo integram recipere meruit medicinam. Reversi autem nuntii narraverunt regi, se multas virtutes ad beati tumulum vidisse, dicentes: 'Cur non sanaverit filius tuus, ignoramus'. At ille intellegensfilium suum, nisi aequalem cum Patre crederet Christum, in honorem beati Martini fabricavit ecclesuos dirigit majore cum munere: qui venientes ad beatum locum, reliquias postulabant. Cumque eis offerrentur ex consuetudine, dixerunt: Non ita faciemus, sed nobis quaesumus licentia tribuatur ponendi, quae exinde iterum assumamus. Tunc partem pallii serici pensatam super beatum sepulcrum posuerunt, dicentes: Si invenimus gratiam coram expetito patrono, quae posuimus 1014 plus insequenti pensabunt, posuerant pensitabant. In quibus tanta beati viri infusa est gratia, ut tandiu elevarent in sublime aeream libram, quantum habere po
Abbreviated transcription (Latin):
eficit lingua sterilis: tantas cupiens
enarrare uirtutes. Cararici cuiꝰ¬
dã regis gallitiensis filiꝰ. grauit̃ egro¬
tabat. Qui tale tediũ incurrerat.
ut solo sp̃u palpitaret. Pat̾ autẽ eiꝰ
fetidȩ se illi arrianȩ sectȩ una cũ
incolis loci subdiderat. Sed & regio
illa: plus solito quã aliȩ ꝓuntię lepra
sordebat. Cũq rex iuderet urgeri
filiũ in extremis: dicit suis. Martinꝰ
ille quẽ in gallus dicunt multis ius¬
tutib effulgere: cuiꝰ quȩso religionis
uir fuerit enarrate. Cui auint. Ca¬
tholicȩ fidei popłm pastorali cura
in corpore positꝰ gubernauit: asserens
Qui ait. Si hȩc uera sunt quȩ ꝓfertis.
amici. multa munera deportantes.
Et si obtinuerint mei infantuli.
medicinã: inqͥsita fide catholica. quȩ
ille credidit credã. Pensato . gͦ. auro ar¬
gentoq ad filii sui pondus: transinisit
ad uenerabilẽ locũ sepulchri. Quo
plato: oblatis munerib exorant ad
beatũ tumulũ ꝓegroto. Sed insidente

Expanded text:
eficit lingua sterilis tantas cupiens enarrare virtutes. Charrarici cujusdam regis Galliciensis filius graviter aegrotabat, qui tale taedium incurrerat, ut solo spiritu palpitaret. Pater autem ejus foetidae se illi Arianae sectae una cum incolis loci illius subdiderat. Sed et regio illa plus 1013 solito quam aliae provinciae lepra sordebat. Cumque rex videret urgeri filium in extremis, dicit suis: Martinus ille, quem in Galliis dicunt multis virtutibus effulgere, cujus, quaeso, religionis vir fuerit, enarrate? Cui aiunt: Catholicae fidei populum pastorali cura in corpore positus gubernavit, asserens Qui ait: Si haec vera sunt quae profertis, amici, multa munera deportantes; et si obtenent mei infantuli medicinam, inquisita fide catholica, quae ille credidit credam'. Pensato ergo auro argentoque ad filii sui pondus, transmisit ad venerabilem locum sepulchri. Quo perlati, oblatis muneribus, exorant ad beatum tumulum pro aegroto. Sed insedente
Abbreviated transcription (Latin):
necesse.ẽ licet nosmet ipsos ple¬
riq circũlatrent: Sufficit ut si qͥs
ex his hȩc legerit & agnouerit. erubes¬
cat Na si irascit᷑ de se dictũ. ẽẽ.
fatebit᷑: cũ fortasse nos de aliis senserim.
Non refugim̃ autẽ ut si qͥ eiꝰmodi s̃.
nos qͦq cũ tali uiro oderint. Illud
facile confido: omib scĩs opusculũ
istud gratuꝰ fore. De cȩtero si quis
hec infidelit̾ legerit: ipse peccabit.
Ego mͥ conscius sũ: me rerũ fide &
amore xp̃i ĩpulsũ ut serib̾em. ma¬
nifesta exposuisse: uera dixisse.
Paratũq ut spero habebit a dõ
p̾miũ. ñ qͥcũq legerit. sed qͥcũq

Expanded text:
necesse est, licet nosmetipsos plenecesse est, licet nosmetipsos plerique circumlatrent: sufficit, ut si quis ex his haec legerit, et agnoverit, erubescat: nam si irascitur, de se ipse fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. Non refugimus autem, ut, si qui ejusmodi sunt, nos quoque cum tali viro oderint. Illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. De caetero si quis haec infideliter legerit, ipse peccabit. Ego mihi conscius sum, me rerum fide et amore Christi impulsum ut haec scriberem, manifesta exposuisse, vera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
Tantã qͥppe aduersũ om̃s iniurias pa-¬
tientiã assũpserat: ut cũ e&̃ sũmꝰ
sacerdos. ĩpune etiã ab infuti cle-¬
ricis lederet᷑: nec ꝓpt̾ id eos aut
loco unquã amouerit. aut a sua
quantũ in ipso fuit caritate repu-
ideq sẽꝑ: c̃ȩlestẽ quodã modo leci¬
tiã uultu p̾ferens. extra naturã ho¬
minis uidebat᷑. Nunquã in illiꝰ ore
nisi xp̃s: nunquã in illiꝰ corde nisi
pietas. nisi pax. nisi miscdia inerat.
Plerunq etiã ꝑ eoꝵ qͥ obtrectator es
illiꝰ uidebant᷑ solebat flere peccatis.
q̃ remotũ & quietũ uirũ uenenatis
linguis & uipereo ore carpebant.
& uere ñnullos exꝑti sumꝰ inuidos
uirtutib uitęq eiꝰ : qͥ in illo ode¬
rant. qđ in se ñ uidebant: & qđ
imitari ñ ualebant. Atq onefas
dolendũ & ingemiscendũ: ñ alii
fere insectator es.eiꝰ. licet pauci
ad modũ. ñ alii tam̃ quã ep̃i fe¬
rebant᷑ Nec uͦ quẽ quã nominare

Expanded text:
tantam quippe aduersum omnes iniurias patantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis cleriloco umquam amoverit, aut a sua, quantum in ipso fuit, charitate repuleidemque semper, coelestem quodammodo laetitiam vultu praeferens, extra naturam hominis videbatur. Numquam in illius ore nisi Christus; numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. Plerumque etiam pro eorum qui obtrectatores illius videbantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum venenatis linguis et vi ereo ore carpebant. Et vere nonnullos experti sumus invidos virtutibus vitaeque ejus, qui in illo oderant quod in se non videbant, et quod imitari non valebant. Atque o nefas dolendum et ingemiscendum! non alii fere insectatores ejus, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur; nec vero quemquam nominare
Abbreviated transcription (Latin):
leiuniis: potentiã in uigiliis & orati-¬
onib: noctesq ab eo ꝑinde ac dies
actas: nullũq uacuũ ab oꝑe dĩ tẽpus
quel otio indulserit uel negotio. sed
ne cibo aut somno qͥdẽ. nisi in quantũ
naturȩ necessitas cogebat: uere fa-¬
tebor. ñ si ipse ut aiunt ab inferis
omerꝰ emergeret. posset exponere.
adeo omĩa maiora in martino s̃ quã
ut uerbis concipi queant. Hũ quã
hora ulla mom̃tũq p̾teriit: quo¬
ñ aut orationi incũberet. aut insi¬
steret lectioni. Quãquã etiã in t̾le¬
gendũ aut si qͥd aliud forte agebat.
nun quã animũ ab oratione laxabat.
Nimirũ ut fabris ferrariis moris.ẽ.
qͥ in t̾ oꝑandũ ꝓ qͦdã laboris leua¬
mine in cudẽ suã feriunt. ita mar-¬
tinus etiã dũ aliud agere uidet̾
sẽꝑ orabat. O uere beat᷑. in qͦ dolus
ñ fuit. Neminẽ iudicans. neminẽ dã-¬
nans: nulli malũ ꝓ malo reddens.

Expanded text:
in ieiuniis, potentiam in uigiliis et oratiin ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ erat facto ĩpossibile. possibile fecisset
exẽplo Iã uͦ. in uerbis & confabula¬
tione eiꝰ quanta grauitas: quanta
dignitas erat: Quã alacer. quã ef¬
ficax: quã in exoluendis scripturarũ
questionib ꝓmptꝰ & facilis : & quia
multos ad hanc partẽ incredulos
scio: quippe qͦs uiderĩ me ipso etiã
referente ñ credere: iħm testor speq
cõmunẽ: me ex nulliꝰ unquã ore
tantũ scientiȩ. tantũ in genii. tã boni
& tã puri sermonis audisse. Quanꝗͣ
in martini uirtutib quantula. ẽ.
ista laudatio: nisi qđ mirũ. ẽ homini
illitterato ne hanc qͥdẽ grãm defu-¬
isse. Sed iã finẽ liber postulat: sermo
elaudendus. ẽ: ñ qđ omĩa quȩ de
mai ano fuerant dicenda defecerin:
sed quia nos ut inertes poetȩ extremo
in oꝑe negligentes. uicti materiȩ
mole succũbimꝰ. Nã & si facta illiꝰ
plicabit oratio. Illã scilicet ꝑseueran¬
tiã & tẽperam̃tũ in abstinentia &

Expanded text:
quod erat factu inpossibile, possibile fecisset quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illiusplicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ me humilitate. qͣ benignitate susce¬
perit: congratulat plurimũ. & gauisus
in dño. qđ tanti esset habitꝰ a nobis
quẽ peregrinatione suscepta expe-¬
tissemꝰ. Miserũ me. Pȩne ñ audeo
confiteri. Cũ me scõ conuiuio suo
dignatꝰ ẽ. adhib̃i: aquã manib nris
ipse obtulit: Ad uesꝑam autẽ: ipse
nob̾ pedes abluit. Nec reniti aut
contraire: constantia fuit. Ita aucto
ritate illiꝰ opp̃ssus sũ: ut nefas putarẽ.
si ñ ad qͥeuissẽ. Sermo autẽ illiꝰ ñ aliꝰ
apud nos fuit: quã mundi huiꝰ ille-¬
cebras. & scłi onera relinquenda: ut.
dñm iħm liberi expeditiq sequerem
Prȩstantissimũq nob̾ p̃sentiũ tẽporũ
illustris uiri paulini cuiꝰ supͣm̃tionẽ
fecimꝰ exẽplũ ingerebat: qui sũmis
opib abiectis: xp̃m secutꝰ : solus pęne
his tẽporib euangłica p̃cepta cõplesset.
llũ nob sequendũ: illũ clamabat imi¬
uendendo omĩa & dando pauꝑib.

Expanded text:
qua me humilitate, qua benignitate suscequa me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui summis opibus abjectis Christum secutus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imiuendendo omnia et dando pauperibus,
Abbreviated transcription (Latin):
martinꝰ taceret: nec qͥcquã responsi
referret: iterare ausus ẽ. diabolꝰ ꝑfes¬
sionis audatiã. Martine. qͥd dubitas
crede cũ uid eas. : Xp̃s egosũ Tũ ille
reuelante sibi spu ut intelligeret
diabolũ. eẽ ñ dm̃: ñ se inqͥt iħs dñs
eo habitu formaq qͣ passus. ẽ nisi
crucis stigmata p̃ferentẽ. uenisse
ñ credã. Ad hanc ille uocẽ statim
ut fumꝰ euanuit: & cellulã tanto
fȩcore cõpleuit: ut indubia indicia
relinqueret: diabolũ se fuisse. Hoc
ita gestũ ut supͣ retulimꝰ ex ipsiꝰ mar¬
tini ore cognouimꝰ: ne qͥs forte existimet
fabulosũ Nã cũ olĩ audita fide
eiꝰ uita atq uirtutib desidio illiꝰ estu¬
aremꝰ: gratã nob̾ ad eũ uidendũ¬
iã ardebat animꝰ uitã illi scrib̾e:
partĩ ab ipso in quantũ ille int̾ro¬
gari potuit sciscitati sumꝰ: partĩ ab
his qͥ int̾fuerant uel sciebant cogno¬
uimꝰ. Quo qͥdẽ tẽpore credi ñ potest

Expanded text:
Martinus taceret, nec quidquam responsi Martinus taceret, nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquit, Jeseo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rettuli, ex ipsius Martini ore cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum uidenduiam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
ceret: In qͦ etiã adeo illusit: ut eũ
qͥdã ep̃s rufus nomine ut dm̃ ad¬
oraretełpt̃ qđ eũ postea ab episco
oriente quendã extitisse: qͥse ioħm
eẽ. iactitarit. Ex qͦ conicere possumꝰ:
istiꝰmodi pseudo ꝓpħis existentib
antixp̃i aduentũ ĩminere: qͥiam
in istis mysteriũ inĩqͥtatis oꝑat᷑.
ta martinũ sub isdẽ dieb
diab olus arte tẽptauerit. Quodã
enĩ die p̾missa p̾se. & circuiectꝰ ipse
luce purpurea. qͦfaciliꝰ claritate
assupti fulguoris illuderet: ueste
etiã regia indutꝰ. diademate ex
gẽmis auroq redimitꝰ. calceis auro
illitis. sereno ore: leta facie: ut nichil
minus quã diabolus putaret᷑: oranti
in cella astitit. Cũq martinus primo
aspectu eiꝰ fuisset hebetatꝰ: diu multũq¬
ambo silentiũ tenuer. Tũ prior diabolus.
agnosce inqͥt martine quẽ cernis.
Xp̃s ego sũ. Descensurꝰ ad t̾ras: priꝰ me
manifestare tibi uolui. Adhȩc cũ

Expanded text:
ceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum ceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopOriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis exAntichristi adventum imminere, qui jam in istis mysterium iniquitatis operatur. ta Martinum sub iisdem diebus diabolus arte tentaverit. Quodam enim die praemissa prae se et circumjectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnosce, inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi volui. Ad haec cum
Abbreviated transcription (Latin):
aut uelleris: poterat agnosci. Cu¬
riosiꝰ tam̃ oculis aut digitis attre¬
ctata: ñ aliud quã uestis uidebat᷑.
Interea clarꝰ fr̃s admonet orationi
instare: ut manifestius eis dñs qͥd
At ubi illux̃ dies. apphensũ dextera
trahere ad martinũ uolebat:¬
bene consci illudi illũ diaboli arte
ñ posse. Tunc uͦ reniti ac reclamare
miser cȩpit: Int̾dictũq sibi. eẽ di¬
cebat: ne se martino ostenderet.
Cũq inuitũ ire cõpellerent: int̾tra-¬
hentiũ manꝰ uestis euanuit. Unde
qͥs dubitet hanc etiã martini fu¬
isse uirtutẽ: ut fantasiã suã dia-¬
bolus cũ erat martini oculis inge¬
renda dissimulare diutiꝰ aut tegere¬
ñ posset: Pnĩ aduersũ. ẽ. tam̃ eodẽ
fere tepore in hispaniis iuuenẽ fuisse:¬
qͥ cũ sibi multis signis auctoritatẽ pa-¬
rauisset: eousq elat̾ ẽ: ut se heliam
ꝓfiteret᷑. Qđ cũ pleriq temere cre¬
didissent: addidit ut se xp̃m. ẽẽ di¬

Expanded text:
aut velleris, poterat agnosci. Cuaut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus,  consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat,bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutinon posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse di
Abbreviated transcription (Latin):
Ille ei irã dñi & p̾sentes plagas:
cur scõ ñ crederet. cõminari: Po-¬
stremo in hanc uocẽ erupisse fert᷑.
Ecce hac nocte uestẽ mͥ candidã
dñs de cęlo dabit: qua indutꝰ in
medio ur̃m diuersabor. Idq uob̃
signii erit me dĩ eẽ uirtutẽ: qui
di u̾̃este donatꝰ sim. Tũ uͦ. grandis
omiũ ad hanc ꝓfessionẽ expecta¬
tio. Itaq ad mediã fere noctẽ
fremitu insultantiũ cõmoueri
õ nẽ monasterii locũ uisũ. ẽ. Cel¬
lulã autẽ qͣ idẽ adolescens contine
bat᷑: crebris cerneres micare lumi¬
nib. Fremitq in ea discurrentiũ: &
murmur qđdã multarũ uocũ au-¬
diebat᷑. Dein facto silentio egressus.
cãq ei qͣ erat indutꝰ ostendit. Ob¬
stupe factꝰ ille: conuocat cȩteros:
Ipse eciã clarꝰ accurrit: Adhibitoq
lumine: uestẽ om̃s diligent̾ inspi¬
ciunt. Erat autẽ sũma mollitie.
candore eximio: mnicanti pur-¬
pura. Nec tam̃ cuiꝰ e&̃ generis

Expanded text:
ille ei iram Domini et praesentes plagas, ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulbatur, crebris cerneres micare luminibus: fremitusque in ea discurrentium, et murmur quoddam multarum vocum audiebatur. Deinde facto silentio egressus; camque ei, qua erat indutus, ostendit. Obstupefactus ille convocat caeteros; ipse etiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis
Abbreviated transcription (Latin):
xẽplũ cauendi. si qͥd deincepsus¬
piã tale contigerit. CLARUS
quidã nominẽ. ad olescens nobi¬
lissimꝰ. mox prb̃r. nunc felici beatꝰ
excessu: cũ relictis omĩb se ad mar¬
tinũ contulisset : breui tẽpore
ad sũmũ fidei uirtutũq omĩum
culm̃ enituit. ltaq cũ haud longe
sibi ab ep̃i monasterio tabernaculũ
constituisset: multiq apud eũ
frs cõmorarent᷑: ĩuuenis qͥdã ad
eũ anatholiꝰ nomine. sub ꝑfessione
monachi omnẽ humilitatẽ atq
innocentiã m̃tit. accessit. Habi¬
tauitq aliquandiu in cõmune
cũ cȩceris: Dein ꝓcedente tẽpore:
angłos apud se loqͥ solere dicebat.
Cũ fidẽ dictis nullus adhib̾et: si¬
gnis quib dã plerosq ad creden
dũ cohortabatur. Postremo eousq
ꝓcessit: uit int̾ se ac dm̃ angłos dis¬
currere p̾dicaret .lãq se unũ ex
ꝓpħis hab̃i uolebat: Clarꝰ tam̃
neqͣquã ad credendũ cogi poterat

Expanded text:
xemplum cavendi, si quid deinceps usxemplum cavendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. XXIII. Clarus quidam nomine, adolescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, brevi tempore ad summam fidei virtutumque omnium culmen enituit. Itaque cum haud longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset, multique apud eum fratres commorarentur; juvenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem atque innocentiam mentitus accessit, habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
frĩb qͥ olĩ baptismũ diuersis erro¬
rib ꝓdidissent: conuersos postea
recepisset: exponentẽ crimina
singulorũ. Martinũ diabolo re¬
pugnantẽ respondisse constant̾.
antiqͣ delicta melioris uitȩ conuer
dni absoluendos eẽ. peccatis qͥ pec¬
care desinerent. Contradicente
diabolo. ñ ꝑtinere ad ueniã erimi¬
nosos: & semel lapsis nullã a dño
fert exclamasse martinꝰ. Si tu ipse
omiserabilis ab hominũ insectati¬
one desisteres: & te factorũ tuor
uel hoc tẽpore cũ dies uidicii in
pximo ẽ peniteret: ego tͥ uere con¬
cerer O quã scã de dñi pietate
p̃sũptio/ In qͣ & si auctoritatẽ
p̃stare ñ potuit: ostendit affectũ.
Et quia de diabolo eidẽq artib
sermo exortꝰ ẽ ñ abre uidet᷑ licet
extrinsecꝰ referre qđ gestũ . ẽ: qͥa
& quȩdã in eo martini uirtutũ
portio .ẽ & res digna miraculo.
rectȩ memorie mandabit᷑ : in e:¬

Expanded text:
fratribus, qui olim baptismum diuersis errofratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Dominfertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo ecerer. O quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum! Et quia de diabolo ejusdemque artibus sermo exortus est, non ab re videtur, licet extrinsecus, referre quod gestum est: quia et quaedam in eo Martini virtutum portio est, et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in e
Abbreviated transcription (Latin):
didit. Pideris qͦ uiditio dñi diabolo
data fuerit hec potestas. In mar¬
tino illud mirabile erat: qđ ñsolũ
hoc qđ sup̃ reculimꝰ sed multa isi
modi si quotiens accidissent longe
ante p̃uidebat & sibi nuntiatã
frib indicabat. łrequent᷑ autẽ
diabolus dũ mille nocendi artib
scm̃ uirũ conaret᷑ illudere. i usibil ẽ
se ei formis diuersissimis ingerebat.
Nã inic̾dũ in iouis ꝑsonã: plerũq mer¬
curii. ꝑsepe ẽnĩ se ueneris ac mi¬
neruȩ transfiguratũ : eiꝰ uultib of¬
ferebat. Aduersus quẽ sẽꝑ intr̃it̾.
signo se crucis & orationis auxilio
ꝓtegebat. Audiebant᷑ plerunq con¬
uitia: quib illũ turba demonũ
ꝓteruis uocib increpabat. Sed
omĩa falsa & uana cognoscens
ñ mouebat᷑ obiectis. Testabant᷑ etiã
aliqui ex frĩb audisse se demonẽ
ꝓteruis martinũ uocib in crepantẽ.
cur intra monasteriũ aliqͦs ex

Expanded text:
didit. Viderit is, quo judicio Domini diabolo didit. Viderit is, quo judicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. In Marlino illud mirabile erat, quod non solum hoc quod supra retulimus, sed multa istius modi, quoties accidissent, longe ante praevidebat, aut sibi nuntiata fratribus indicabat. XXII. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ Qd cũ diabolus sciret se ef¬
fugere ñ posse: conuitiis eũ fre¬
posset insidiis. Quodã autẽ tẽpore
cornubouis cruentũ in manute¬
nens. cũ ingenti fremitu cellulã eiꝰ
irrupit. Cruentãq ostentans de¬
xterã & ad misso recens scelere
congaudens: ubi. ẽ inqͥt in artine
uirtus tua: Vnũ de tuis modo in¬
terfeci. Tunc ille conuocatis frib:
refere qͥd diabolus indicasset. Sol¬
licitoss eẽ p̃cepit ꝑ cellulas singu¬
loꝵ. quisna hoc casu fuisset asfectꝰ.
Neminẽ quidẽ de esse de monachis:
sed unũ rusticũ mercede conductũ.
ut uehiculo ligna deferretisse ad
siluã nuntiant. Iubec gͥ. aliqͦs ire
ei obiuã. Ita haudlonge a mona¬
sterio iã pene exanimis inuenit᷑
Extremũ tam̃ sp̃m trahens indi¬
cat frib casũ mortis & uulneris.
unctis scilicet btib dũ dissoluta
artius lora constringit: bouẽ sibi
exeusso capite int̾ ingiuna cornu
iniecisse. Nec multũpost uitã red¬

Expanded text:
videretur, quod cum diabolus sciret se efvideretur, quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conviciis eum urposset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehiculo ligna deferret, isse ad silvam nuntiant. Jubet igitur aliquos ire ei obviam. Ita baud longe a monasterio jam pene exanimis invenitur. Extremum tamen spiritum trahens, indicat fratribus causam mortis et vulneris: junctis scilicet bubus dum dissoluta arctius lora constringit, bovem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse: nec multo post vitam red
Abbreviated transcription (Latin):
aderant ita amirati s: ut hoc ipsũ eis
in qͦ contenti fuerant plus placeret.¬
Celeberrimũq ꝑ omẽ palatiũ fuit:
fecisse martinũ in regis prandio. qđ
in infimorũ iudicũ conuiuiis. ep̃orũ¬
nemo fecisset. Eidẽq maximo longe
ante p̃dix̃ futurũ: ut si ad italiã ꝑ¬
geret qͦ ire cupiebat. bellũ ualen¬
tiniano ĩꝑatori inferens: sciret se pͥmo
qͥdẽ ĩpetu futurũ ẽẽ uictorẽ: sed
paruo post tẽpore. eẽ. periturũ. Qđ
qͥdẽ ita uidimꝰ. Nã pͥmo aduentu
eiꝰ ualentinianꝰ in fugã uersus. ẽ.
Dem post annũ fere resũptis uirib.
captũ intra aqͥleiȩ muros maximũ
intfecit. Constat autẽ eciã angłos
ab eo plerũq uisos: ita ut conserto
inuicẽ apud eũ sermone loquerent᷑.
iabolũ. uͦ. tã conspicabilẽ &
subiectũ oculis habebat: ut siue
se in ꝓpͥa substantia contineret: siue
in diuersas figuras sp̃ualesq neqͥtias
transtulisset: qͣlibet ab eo sub imagine

Expanded text:
mirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeretceleberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus deinde post annum fere resumptis viribus, captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. XXI. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque visos, ita ut conserto invicem apud eum sermone loquerentur: diabolum vero tam conspicabilem et subjectum oculis habebat, ut sive se in propria substantia contineret, sive in diversas figuras spiritualis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine
Abbreviated transcription (Latin):
xtera poculũ sumeret. Sed martinꝰ
ubi ebibit. paterã presbitero suotra¬
didit: nalũ scilicet existimans di¬
gniorẽ qui post se pͥor biberet: nec
uꝑtegrũ sibi fore. si aut regẽ ipsũ aut
eos qui a rege erant ꝓximi prbo p̃tu¬

Expanded text:
xtera poculum sumeret. sed Martinus xtera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbyt
Abbreviated transcription (Latin):
F. ⁊ lisset. Postremo cũ maximꝰ se ñ sponte
sũpsisse ĩpiũ affirmaret. sed ĩpositã
sibi amilitib di uino nutu regni neces
sitatẽ armis defendisse: & ñ alienã
ab eo dĩ uoluntatẽ uideri. penes quẽ
iã incredibili euentu uictoria fuisset.
nullũq ex aduersariis nisi in acie
occubuisse: tandẽ uictꝰ uel ratione
uel p̾cib: ad conuiuiũ uenit: mirũ
in modũ gaudente rege qđ id ĩpe¬
trasset. Conuiuȩ autẽ aderant
ueluti ad diẽ festũ euocati. sũmi
atq illustres uiri: p̃fectꝰ idẽq consul
euodiꝰ uir qͦ nichil unquã illo iustius
fuit: comites duo sũma potestate
p̃diti fr̃ regis & patruus. Medius
int̾hos: martini prb̃r accubuerat.
pse autẽ sellula iuxta regẽ posita
consedat Ad mediũ fere conuiuiũ:
ut moris ẽ paterã regi minist obtulit:
Ille scõ admodũ ep̃o potiꝰ dari iubet:
expectans atq ambiens. ut ab illiꝰ de¬

Expanded text:
lisset. Postremo, cum Maximus se non sponte lisset. Postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium affirmaret, sed impositam sibi a militibus dsitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius de
Abbreviated transcription (Latin):
ita postero die restitutꝰ ẽ sanitati: ut
nichil unquã ꝑtulisse in cõmodi puta-¬
recur. Sed quia longũ ẽ ire ꝑsingula:
sufficiant hec uel pauca de plurimis.
Satisq sit nos & in excellentib ñ sub¬
trahere ueritatẽ: & in multis uitare
fastidiũ. atq ut minora tantis inserã.
quãuis ut .ẽ. nr̃oꝵ etas tẽporũ qͥb iã
depͣuata omĩa atq corrupta sunt.
pene p̾cipuũ sit adulationi regiȩ
sacerdotalẽ ñ cessisse constantiã: cũ
ad ĩꝑatorẽ maximũ. ferocis ingenii
uirũ & bellorũ ciuiliũ uictoria elatũ
nissent: & feda circa pͥncipẽ omĩum
adulatio notaret᷑: seq degeneri in-¬
constantia regiȩ clientelȩ sacerdotalis
dignitas subdidisset: in solo martino
aplica auctoritas ꝑmanebat. Hã& si
ꝑ aliqͥb supplicandũ regi fuit: impa¬
uit potiꝰ quã rogauit. Ꝙ a conui¬
uio eiꝰ frequent̾ rogatꝰ abstinuit: dicets

Expanded text:
que ita postero die restitutus est sanitati, ut que ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, nissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seqconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat: nam et si pro aliquibus supplicandum regi fuit, imperavit potius quam rogavit: et a convivio ejus frequenter rogatus abstinuit, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
statiq fugata. ẽ. febris. Quȩ res apud ar-¬
boriũ in tantũ ualuit: ut statĩ puellã
dõ uoueret: & ꝓpetuę uirginitati
dicaret:. Pfectt ad martinũ: puellã
ei p̃sens. ob uirtutũ eiꝰ testimonium
quȩ ꝑ absentẽ licet curata. eã. obtulit.
eq ab alio eã quã a martino: habitu
uirginitatis imposito passus. ẽ con¬
secrari. Pauliuys. uͦ. uir magni
postmodũ futurꝰ exẽpli: cũ ꝯculũ
grauit᷑ dolere cȩpisset. & iã pupillã
eiꝰ erassior nubes suꝑducta texisset.¬
oculũ ei martinus peniculo contigit:
pͥstinãq ei sanitatẽ sublato omĩ do¬
.II. lore restituit. Ipse autẽ cũ casu qͦdã
.ede. de cęnaculo deuolutꝰ. & ꝑ confra¬
gosos scalȩ gradus decidens. multis
uulnerib e&̃ affectꝰ cũ exanimis¬
iã iaceret in cellula: & in modicis do-¬
lorib cruciaret᷑: nocte ei angłs uisus
.ẽ. eluere uulnera. & salubri unguine

Expanded text:
statimque fugata febris est. Quae res apud Arstatimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes suoculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ popłm disseminassent: ut hoc saltẽ
metu ex illo martinꝰ oppido fugaret᷑¬
Barbaros. nichil minꝰ quã irruptionem
cogitare. lta cũ hȩc imundus sp̃s me¬¬
dia in ȩccła fateret᷑: metu & turba-¬
tione p̾senti ciuitas lib̾ata ẽ. Apud
parisiꝰ uͦ. dũ portã ciuitatis illiꝰ magnis
secũ turbis euntib introiret: lepsũ.
miserabili facie horrentib cunctis¬
osculatꝰ ẽ atq benedix̃. Statĩq omĩ
malo mundatꝰ. postero die ad eccłam
ueniens nitenti cute. grãs ꝓsanitate
quã recepat agebat. Sed nec hoc p̃te¬
cilitioq detractȩ. crebras suꝑ infirman¬
tib egere uirtutes. Nã cũ aut digitis
illigatȩ aut collo indite s̃: ꝑsepe ab
egrotantib morbos effugauer̃
admodũ & fidelis ingenii. cũ
filia eiꝰ grauissimis qͣrtane febrib
ureret᷑: epłam martini quȩ casu
ad eũ delata tunc fuerat. pectori¬
puellȩ in ipso acce ssu ardoris inseruit:

Expanded text:
per populum dispersissent, ut hoc saltim per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo MartinBarbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti ciuitas liberata est. Apud Parisios uero, dum portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibosculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetecilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunadmodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectoripuellae in ipso accessu ardoris inseruit,
Abbreviated transcription (Latin):
horribile in atrio domꝰ demoniũ
se uide. Cui cũ ut discedet ĩparet:
quendã e familia qͥ in interiore
parte ediũ morabat᷑ arripuit. Se¬
uire dentib miser cepit: & obuios
qͦsq laniare. Cõmota domꝰ: famĩ¬
lia turbata: popłs infugã uersus:
Martinꝰ se furenti obiecit: Ac pͥmũ
stare ei ĩꝑat. Sed cũ dentib fre¬
minitaret᷑: digitos ei martinꝰ in os
intulit. Si habes inqͥt aliqͥd po¬
testatis: hos deuora. Tũ . uͦ. ac si
candens ferrũ faucib accepisset:
longe reductis dentib digitos
beati uiri uitabat attingere. & cũ
fugere de obsesso corpore penis & cru¬
ciatib cogeret᷑ nec tam̃ ei exire ꝑ os
liceret: fȩda relinquens uestigia fluxu
uentris egest᷑ ẽ. INTERta cũ demetu
atq ĩpetu barbaroꝵ subita ciuitatẽ
fama turbasset: demoniacũ ad se
exib̾i iubet. Imꝑat: ut an uer et̃e hic
nuntius fateret᷑. Tunc confessus . ẽ. sex.
decĩ demones fuisse. qͥ rumorẽ hunc

Expanded text:
horribile in atrio domus daemonium horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret, et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus freminaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ciabat᷑. Rogatꝰ gͦ. martinꝰ ut ei manũ
iponeret: deduci eũ ad se iubet.
Sed nequã sp̃s nullo ꝓferri modo
ex cella in ꝗͣ erat potuit: ita in ad¬
uenientes rabidis dentib seuiebat.
Tũ tecradiꝰ ad genua beati uiri ad uol¬
uit᷑: orans ut ad domũ in ꝗͣ demoniaẽ
habebat᷑ ipse descenderet. Tũ uͦ. mar¬
tinꝰ negare: se ꝓphani & gentilis do¬
mũ adirx posse. Nã tetradiꝰ eodẽ tẽ¬
pore adhuc gentilitatis errore ĩpli¬
citꝰ xenebat᷑. Spondet gͦ. se si de pu¬
ero demon fuisset exactꝰ xp̃ianum
fore. Ita martinꝰ ĩposita manu puero:
ĩmundũ ab eo sp̃m eiecit. Quo uiso
tetradiꝰ dñm nrm̃ iħm credidit.
statĩq catecuminꝰ factꝰ. nec multũ
post baptizatꝰ ẽ: sẽpq martinũ sa-¬
lutis suȩ auctorẽ miro coluit affectir Iii¬
er idẽ tepus in eodẽ oppido in¬
gressus patrisfamilias cuidã
domũ in limine ipso restitit: dicens.

Expanded text:
ciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum ciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semplutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cujusdam domum, in limine ipso restitit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
morte crudeliꝰ: solo sp̃u uiuit. iã
carne p̾mortua. Rogo ut ad eã
uenias: atq benedicas. Confido eni:
qđ ꝑte reddenda sit sanitati. Qua
ille uoce confusus obstupuit. & re-¬
fugit: dicens. hoc suȩ ñ eẽ uirtutis.
senẽ errare iudicio: ñ ẽẽ. se dignũ
ꝑ quẽ dñs signũ uirtutis ostendet .ii.¬
ex animẽ uisitaret. Postremo a circũ¬
stantib ep̃is ire cõpulsus: descendit
ad domũ puellȩ. Ingens turba ꝓfo-
rib expectans quidnã dĩ seruus e&e
acturꝰ Ac pͥmũ quȩ erant illiꝰ fami¬
liaria in istiꝰmodi reb arma: solo ꝓ-¬
stratꝰ orauit: Deinde egram intuens.
dari sibi oleũ postulat. Qđ cũ bene¬
dixisset: in os puellȩ uĩ scĩ liquoris
infudit: statimq uox reddita ẽ
Tũ paulatĩ singula contactu eiꝰ cȩ¬
per̾ mbra uiuiscere: donec firmatis
odẽ qͦq tẽpore tetradii ciiꝰdã
ꝓconsularis uiri seruus. de¬
monio correptꝰ: dolendo exitu cru¬

Expanded text:
morte crudelius, solo spiritu vivit, jam morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dsenem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. peexanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cru
Abbreviated transcription (Latin):
one scã gentiliũ animos mitigabat:
ut luce eis ueritatis ostensa. ipsi sua
tẽpla subuerterent. Curationũ uͦ.
tã potens in eo grã erat: ut nullꝰ fere
ad eũ egrotꝰ accesserit. qͥ ñ continuo
receperit sanitatẽ. Qđ uel ex con¬
sequenti liquebit exẽplo. Ireueris
puella quedã dira paralisis egri-¬
tudine tenebat᷑: ita ut iã ꝑ multũ
tẽpus nullo ad humanos usus cor¬
poris officio fungeret᷑. Omĩ ex parte
p̃mortua: uix tenui sp̃u palpi¬
tabat. Tristes ad solã funeris ex-¬
pectationẽ assistebant ꝓpinqͥ: cũ
subito nuntiat᷑ ad ciuitatẽ illã
uenisse martinũ. Qdđ ubi puelle¬
pat̾ cõperit: currit ex animis ꝑ
filia rogaturꝰ. & forte martinus
iã ȩccłam fuerat in gressus. Ibi in¬
spectante popło multisq aliis ep̃is
p̃sentib : eiulans senex genua illiꝰ ã¬
plectit᷑ dicens. Filia mea morit᷑ mi¬
sero genere languoris: & qđ ipsa: ẽ.

Expanded text:
one sancta gentiles animos mitigabat, one sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui sptabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est