comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quorundam saecularium tumultibus
de pressus. quibus insuis ne gotis ple¬
rumq: cogimur soluere etiam qđ
nosscertum ẽ. non debere. sec retilocũ
petii amicũ merori : ubiomne quod de
meamihi occupa¬
tione displicebat. sȩpaten¬
ter ostenderet. Cuncta quae in fligere dolorẽ con¬
sueuerant . congesta ante oculos licenter uenirent.
Ibiitaq cumadflictu sualde eediutacitus sederem:
dilectus filius meus pecrusdia conusad fuitꝰ mihi a pri¬
mae uoiuuentutis flore inamicitiis familiariter
obstrictus atq ad sacri uerbi indagationẽ sotius.
Qui graui ex quoqui cordis langũore meintuens.
ait Numquid non noui aliquid accidit quod pluste
solito maerortenet : Cui inquam. Maerorem pe¬
tre quemcotidie patior. et semper mihi per usum
uetus ẽ : et semperper augmentũ nouus: Infelix
quippeanimus meus occupationis suae pulsatus uulne
quomodo ei labentia cuncta subter erant : Quantum
rebu somnibus quae uoluuntur eminebat : quod nulla

Expanded text:
quorumdam saecularium tumultibus depressus, quibus in suis negotiis plerumque cogimur solvere etiam quod nos certum est non debere, secretum locum petii amicum moeroris, ubi omne quod de mea mihi occupatione displicebat, se patenter ostenderet, et cuncta quae infligere dolorem consueverant, congesta ante oculos licenter venirent. Ibi itaque cum afflictus valde et diu tacitus sederem, dilectissimus filius meus Petrus diaconus adfuit, mihi a primaevo juventutis flore amicitiis familiariter obstrictus, atque ad sacri verbi indagationem socius. Qui gravi excoqui cordis languore me intuens, ait: Nunquidnam novi tibi aliquid accidit, quod plus te solito moeror tenet? Cui, inquam: Moeror, Petre, quem quotidie patior, et semper mihi per usum vetus est, et semper per augmentum novus. Infelix quippe animus meus occupatiquomodo ei labentia curebus omnibus quae volvuntur eminebat; quod nulla
Abbreviated transcription (Latin):
gister erroris fiat: Mens autem quae diuinospũ
impletur . habet e uidentifsimae signa sua
Virtutes scilicet et humilitatem : Quaesi utraq in una
tia sc̃i sp̃s testimonium ferunt: Sic qui ppe.ctiã iohan¬
nis baptista. magistrum habuisse non legitur
Neq: ipsa ueritas quae praesentia corporali a postolos
docuit : eum corporaliter inter discipulos ad grega¬
uit. Sed quem in trinsecus docebat. extrinsecusqua¬
si in sua libertate reliquerat: Sic morses. inhere :¬
mo edoctus ab angelo mandatum didicit : quod per
hominem non cognouit: Sed haec ut praediximꝰ
infirmis ueneranda sunt: non imitanda.
etrus. Placet quod dicis : Sed peto ut mihidi¬
cas sitantus hic pater aliquem imitatorem suidis¬
cipulum reliquit.

Expanded text:
gister erroris fiat. Mens autem quae divino spiritu gister erroris fiat. Mens autem quae divino spiritu impletur, habet evidentissime signa sua; virtutes scilicet et humilitatem, quae si utraque perfetia sancti Spiritus testimonium ferunt. Sic quippe etiam Joannes Baptista magistrum habuisse non legitur, neque ipsa Veritas, quae corporali praesentia apostolos docuit, eum corporaliter inter discipulos aggregavit; sed quem intrinsecus docebat, extrinsecus quasi in sua libertate reliquerat. Sic Moyses in eremo edoctus mandatum ab angelo didicit , quod per hominem non cognovit. Sed haec, ut praediximus, infirmis veneranda sunt, non imitanda. PETR. Placet quod dicis; sed peto ut mihi dicas si tantus hic Pater aliquem sui imitatorem discipulum reliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
fixit : Sicut religio sus uirlaurentius perhibet
et quia locus non fuerit quo inherere potuis set :
Aspicitur ita. ut nunc usq: montẽ cernentibus. casu¬
ra pendere uideatur.
etrus. Putamus hictam egregiusuir ut post
magister discipulorum fuerit sprius habuit ma¬
gistrum: Gregorius : Nequa quam hunc fuisse
cuiusquam discipulum audiui : sed lege Non stringitur
sc̃ ĩ sp̃sdonum. Vsus quidem recte conuersationis est:
ut prae esse non audeat. qui subesse non didicerit.
Nec oboedientiã subiectis imperet : quampraelatis
non nouit exhibere:: Sed tamen sunt nonnum quã
qui ita per magisterium spiritus intrinsecus docent᷑
ut et si eis exterius humani magis terii disciplina de¬
sit: magistri in timi censura non desit : Quorum ta¬
men liberta suitae: ab infirmis in exemplonon ẽ tra¬
henda : Nedum sequisq similiter scõspũ impletum
praesumit discipulus hominis essedsspiciat : et ma¬

Expanded text:
fixit, sicut religiosus vir Laurentius perhibet. fixit, sicut religiosus vir Laurentius perhibet. Et quia locus ei non fuerat quo inhaerere potuisset, aspicitur ita ut hucusque montem cernentibus, casura pendere videatur. PETR. Putamus, hic tam egregius vir, ut post magister discipulorum fieret, prius habuit magistrum? GREGOR. Nequaquam hunc fuisse cujusquam discipulum audivi, sed lege non constringitur sancti Spiritus donum. Usus quidem rectae conversationis est, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit; nec obedientiam subjectis imperet, quam praelatis non novit exhibere. Sed tamen sunt nonnulli qui ita per magisterium Spiritus intrinsecus docentur, ut etsi eis exterius humani magisterii disciplina desit, magistri intimi censura non desit. Quorum tamen libertas vitae ab infirmis in exemplum non est trahenda, ne dum se quisque similiter sancto Spiritu impletum praesumit, discipulus hominis esse despiciat, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
fudit : qui ad totius dieiuictum potuis set honora¬
to sufficere Mirati omnes totaq: illa parentũ
inrisioces sauit: Coepere namq: in honoratoue ne¬
rari abstinentiam : quamante deridebant : Sicq
adĩ homine inrisionis detersit obprobria. piscis
demonte : Qui cum magnis uirtutibus cresceret
a praedicto dominosuo libertate donatus ẽ : at¬
q: in eo loco qui fundis dicitur: monasteriũ constru¬
xit  in quoducentorum ferme monachorum pa¬
ter extitit: Ibiq: uita illius circum quaq: exempla
eximia e conuersationis dedit : Namquadam die
ex eomonte quod eius monasterio in excelso prominet
ingentis saximolserupta ẽ : quae perdeuexũ mon¬
tis latus ueniens. totius ruinam cellae. omniumq
fratrum in teritum minabatur : Quam cumuenien¬
tem de super uir sc̃suidis set. frequentiuoce xp̃ino
men inuocans: extensa mox dextera. signũ ei crucis
obposuit: eamin ipso deuexi montis later ecadentẽ

Expanded text:
fudit, qui ad totius diei victum potuisset Honorafudit, qui ad totius diei victum potuisset Honorato sufficere. Mirati omnes, totaque illa parentum irrisio cessavit. Coepere namque in Honorato venerari abstinentiam, quam ante deridebant; sicque a Dei homine irrisionis detersit opprobria piscis de monte. Qui cum magnis virtutibus cresceret, a praedicto domino suo libertate donatus est, atque in eo loco qui Fundis dicitur, monasterium construxit, in quo ducentorum ferme monachorum Pater exstitit, ibique vita illius circumquaque 156 exempla eximiae conversationis dedit. Nam quadam die ex eo monte qui ejus monasterio in excelso prominet ingentis saxi moles erupta est, quae per devexum montis latus veniens, totius ruinam cellae, omniumque fratrum interitum minabatur. Quam cum venientem desuper vir sanctus vidisset, frequenti voce nomen Christi invocans, extensa mox dextera signum ei crucis opposuit, eamque in ipso devexi montis latere cadentem
Abbreviated transcription (Latin):
enanti quondam patricii in samnce partib
uilla fuit : inquacolonus eius filium honoratum no¬
mine habuit: quiab annis puerilibus ad amorem cae¬
lestis patriae per abstinentiam ex arsit . Cumque¬
tam magna conuersatione polleret. se se que iam
abotio sõquoq: sermone restringeret multumq
ut praefatus sumperabstinentiam carnem doma¬
ret Die quadam parentes illius uicinis suis conui¬
uium fecerunt : inquo aduescendum carnespara¬
te sunt : Quasdumille adesum contingere prgabs¬
tinentiae amore recusaret : coeperunt ep̃paren¬
tes eius inridere acdicere : Cõmede : Numquid
piscemtibi in his montibus allaturi sumus : Illque¬
ro in loco audiripisces consueuerant : Non uideri:
Sed cumbis sermonibus honoratus inͥrideretur
repente in conuiuio aqua in minis terium de fuit.
Cumq situla lignea sicut illicmoris ẽ: mancipium
ad fontem perrexit : Dumque auriret aquam:
piscisinsitulam intrauit : Reuersumq: mancipiũ
anteora discumbentium. piscemcum aqua

Expanded text:
enantii quondam patricii in Samnii partibus villa fuit, in qua colonus ejus filium Honoratum nomine habuit , qui ab annis puerilibus ad amorem coelestis patriae per abstinentiam exarsit. Cumque magna conversatione polleret, seque jam ab otioso quoque sermone restringeret, multumque, ut praefatus sum, per abstinentiam carnem domaret, die quadam parentes ejus vicinis suis convivium fecerunt, in quo ad vescendum carnes paratae sunt: quas dum ille ad esum contingere pro abstinentiae amore recusaret, coeperunt eum parentes ejus irridere, ac dicere: Comede; nunquid piscem in his montibus tibi allaturi sumus? Illa vero in loco pisces audiri consueverant, non videri. Sed cum his sermonibus Honoratus irrideretur, repente in convivio aqua ad ministerium defuit; et cum situla lignea, sicut illic moris est, mancipium ad fontem perrexit. Dumque hauriret aquam, piscis situlam intravit. Reversumque mancipium ante ora discumbentium piscem cum aqua
Abbreviated transcription (Latin):
nuit: sepec casse. sereum esse. testatus ẽ . qui
tanto taliq: uiro. tamcrudelem contumeliam
facereprae sumpsis set: At contra libertinus
sese interra prosternens: eiusq pedibus prouo¬
lutus. suae culpae. non illius saeuitiae fuisse
referebat. quod pertulerat : Sicq actum ẽ
ut admagnam mansuetudinem perducere tur
pater: et humitas discipuli magistra fieret
magistri. Cumq proutilitate monasterii adcons¬
titutionem cause. egressus fuis set: multiniri
noti ac nobiles qui eum ualde semper honora¬
bant uehementer admirati sollicite require¬
bant Quidnam hoc esset : quod tam tumentem.
aqliuidam faciem haberet : Quibus ille dicebat:
hesterno ser& peccatis meis facientibus. in scabel¬
lũ subpedaneum in pegiatq: hoc pertuli. Sic¬
q: uir ses seruans inpectore. honorem ueritatis
et magistri : Nec patris prodebat uitium  Nec
falsitatis incurrebat peccatum.
etrus. Puttis neuir iste uener abilis liber¬

Expanded text:
nuit, se peccasse, seque reum esse testatus est, qui nuit, se peccasse, seque reum esse testatus est, qui tanto talique viro tam crudelem facere contumeliam praesumpsisset. At contra Libertinus sese in terram prosternens, ejusque pedibus provolutus, suae culpae, non illius saevitiae fuisse referebat quod pertulerat. Sicque actum est ut ad magnam mansuetudinem perduceretur Pater, et humilitas discipuli magistra fieret magistri. Cumque pro utilitate monasterii ad constitutionem causae egressus fuisset, multi viri noti ac nobiles qui eum valde honorabant, vehementer admirati, sollicite requirebant quidnam hoc esset, quod tam tumentem ac lividam haberet faciem. Quibus ille dicebat: Hesterno die sero, peccatis meis facientibus, in scabello suppedaneo impegi, atque hoc pertuli. Sicque vir sanctus servans in pectore honorem veritatis et magistri, nec patris prodebat vitium, nec falsitatis incurrebat peccatum. PETR. Putasne vir iste venerabilis Liber
Abbreviated transcription (Latin):
nibuscederet. Et quia uirgã qua eum ferire
potussimini me inuenit. Conprehenso scabello
suppedaneo eicaput et faciem tutudit.. Totum¬
q: illius uultum. tumentẽ. agliuidum reddidit
Quiue hementer caesus : ad stratum proprium ta¬
citus reces sit: Die uero altera: erat proutilita¬
te monasteriĩ causa constituta. Expletisigitur
hymnis matutinalibus. libertinus ad lectum ab¬
batisuenit : Orationem sibi humiliter petiit :
Sciens uero ille quantum a cunctis honora retur:
quantumq: diligeretur : proiniuria quamin¬
ges serat recedere eum uelle exmonasterio
putabat. atq requi siuit dicens: Vbiuisire.
Cuiille respondit. Monasterii causa constituta
.ẽ. pater: quam declinare nequeo. Quia hesterno
die me hodie iturum promisi: ibi ire disposui:
Tunc ille a fundo cor disconsiderans a speritatem
et duritiam suam: humilitatem acmansuetudinẽ
libertini. exlecto prosiliuit: pedes libertinite :¬

Expanded text:
nibus caederet. Et quia virgam qua eum ferire nibus caederet. Et quia virgam qua eum ferire posset, minime invenit, comprehenso scabello suppedaneo, ei caput ac faciem tutudit, totumque illius vultum tumentem ac lividum reddidit: qui vehementer caesus, ad stratum proprium tacitus recessit. Die vero altera erat pro utilitate monasterii causa constituta. Expletis igitur hymnis matutinalibus, Libertinus ad lectum abbatis venit, orationem sibi humiliter petiit. Sciens vero ille quantum a cunctis honoraretur, quantumque diligeretur, pro injuria quam ei ingesserat, recedere eum a monasterio velle putabat, atque requisivit, dicens: Ubi vis ire? Cui ille respondit: Monasterii causa constituta est, Pater, quam declinare nequeo, quia hesterno die me hodie iturum promisi, illuc ire disposui. Tunc ille a fundo cordis considerans asperitatem et duritiam suam, humilitatem ac mansuetudinem Libertini, ex lecto 161 prosiliit, pedes Libertini te
Abbreviated transcription (Latin):
liculam in pectore extincticorpusculiposuit :
eiusnimirum anima mobtinere quod petebat
estimauit: Nam heliseus quoq magistripal¬
lium ferens atq: adior danemueniens percus¬
sit semel et aqu& minime diuisit: Sed cum re¬
percus sit fluuium magistripallio. et iter
interaquas fecit. Perpendis petre . quantũ
in exhibendis uirtutibus humilita sualet
Tunc exhibere magis triuir tutem potuit : quan¬
domagistrinomen ad memoriam reduxit
Quaenim adhumilitatem submagistrorediit :
quod magister fecerat. et ipse fecit.
ETRΩs. Libet quod dicis: sed quae sote. Est ne
aliquid aliud quod adhuc deipso adnostram edifi¬
cationem narres &¬
Reconius. Est plane sed si sit quiuedit imi¬
tari. Ego enim uirtutem pacienti&. signiset ini¬
raculis maiorem credo. Quad amnamq: dieisqui
post uenerabilis honorati exitum monas terii re¬
gimen tenebat : Contra eundem uenerabilem lib¬
tinum ingraui iracundia ex arsit : it aut eum ma¬

Expanded text:
ligulam in pectore exstincti corpusculi posuit, ligulam in pectore exstincti corpusculi posuit, ejus nimirum animam obtinere quod petebat aestimavit. Nam Elisaeus quoque magistri pallium ferens, atque ad Jordanem veniens, percussit semel, et aquas minime divisit. Sed cum re? percussit fluvium magistri pallio, ac iter inter aquas fecit. Perpendis, Petre, quantum in exhibendis virtutibus humilitas valet? Tunc exhibere magistri virtutem potuit, quando magistri nomen ad memoriam reduxit. Quia enim ad humilitatem sub magistro rediit, quod magister fecerat et ipse fecit. PETR. Libet quod dicis; sed, quaeso te, estne aliquid aliud quod adhuc de ipso ad nostram aedificationem narres? GREGOR. Est plane, sed si sit qui velit imitari. Ego enim virtutem patientiae signis et miraculis majorem credo. Quadam namque die is qui post venerabilis Honorati exitum monasterii regimen tenebat, contra eumdem venerabilem Libertinum gravi iracundia exarsit, ita ut eum ma
Abbreviated transcription (Latin):
quale quantumq: in eiuspectore certamenfu¬
erit : Ibi quippepugnabat intersehumilitas
conuersationis et pietasmatris. : Timor Nein usi¬
tata praesumeret : dolor ne orbatte mulieri
Non subueniret: sed ad nai orem dĩ gloriã : uicit
pieta sillud pectus uirtutis: Quodideo fuit ualidum ⁊
quia deuictum uirtutif Animi pectus nonesset
si hoc pietas nonuicif set: Itaq descendit genufle¬
xit. ad caelum manustetendit: galliculam desinu
protulit : super extinctipueri pectus posuit.
Quo orante anima pueri adcorpus rediit : quem
manu conpraehendit et flentimatri ui uentem
reddidit: atq iter quodcoeperat per egit
etrus Quidnam hoc essedicimus iuir tutem tan¬
timiraculi honoratiegit meritum. anpetitio
libertini : Gregorius. In ostensionem tam
ammirabilis signi. cumfide feminae uirtus con-¬
uenit utrorumq: atq: ideo libertinum ex istimo
ista potuisse. quia plus didicerat de magistri.
quam de suauir tute. confidere: Cuius enĩ gal¬

Expanded text:
quale quantumque in ejus pectore certamen fuquale quantumque in ejus pectore certamen fuerit. Ibi quippe pugnabat inter se humilitas conversationis, ac pietas matris: timor ne inusitata praesumeret, dolor ne orbatae mulieri non subveniret. Sed ad majorem Dei gloriam vicit pietas illud pectus virtutis, quod ideo fuit validum, quia devictum; virtutis enim pectus non esset, si hoc pietas non vicisset. Itaque descendit, genua flexit, ad coelum manus tetendit, caligulam de sinu protulit, et super exstincti pueri pectus posuit. Quo orante, anima pueri ad corpus rediit: quem manu comprehendit, ac flenti matri viventem reddidit, atque iter quod coeperat peregit. PETR. Quidnam hoc esse dicimus? virtutem tanti miraculi Honorati egit meritum, an petitio Libertini? GREGOR. In ostensione tam admirabilis signi cum fide feminae virtus convenit utrorumque; atque ideo Libertinum existimo ista potuisse, quia plus didicerat de magistri, quam de sua virtute confidere. Cujus enim ca
Abbreviated transcription (Latin):
quod multas pecunias haberet Ingressi orato¬
rium franci. Coeperunt seuientes libertinum
quaerere ilibertinum clamare : Vbiille in o¬
ratione prostratus iacebat: Mira ualde resqu&ȩ¬
rentes saeuientesq franci in ipso in gredientes
inpĩgebant : et ipsumuidere Non poterant :
Sicq sua caecitate frustrati : amonasterio uacui¬
sunt regressi.
loquoq tempore procausa monasteri i.
abbatisius su qui honorato eius magistro succes¬
serat : rauennampergebat : Prꝗamore uero
eiusdem uenerabilis honorati : quocumq libertinus
ibat eius semper galliculam in sinuportare con¬
sueuerat : Itaq dumpergeret : accidit ut qadam
mulier extinctifilii corpusculum ferret : qu&
dum seruumdi es set intuita : amore fili succensa
iumentum eius perfrenum tenuit atq cum iura¬
mento dixit Nulla tenus recedes Nisi filiũ meũ
suscitaueris: At ille inusitatum habenstale mi
praeualens. hae sit animo : Considerare libet:

Expanded text:
quod pecunias multas haberet. Ingressi oratoquod pecunias multas haberet. Ingressi oratorium Franci, coeperunt saevientes Libertinum quaerere, Libertinum clamare, ubi in oratione ille prostratus jacebat. Mira valde res: quaerentes, saevientesque Franci, ingredientes in ipso impingebant, et ipsum videre non poterant; sicque sua caecitate frustrati, a monasterio sunt vacui regressi. Alio quoque tempore pro causa monasterii, abbatis jussu, qui Honorato ejus magistro successerat, Ravennam pergebat. Pro amore vero ejusdem venerabilis Honorati, quocunque Libertinus ibat, ejus semper caligulam in sinu portare consueverat. Itaque dum pergeret, accidit ut quaedam mulier exstincti filii corpusculum ferret. Quae dum servum Dei fuisset intuita, amore filii succensa, jumentum ejus per frenum tenuit, atque cum juramento dixit: Nullatenus recedes, nisi filium meum suscitaveris. At ille inusitatum habens tale mipraevalens, animo haesit. Considerare libet
Abbreviated transcription (Latin):
cruentare: sed tamen equi uerberibuscaesi cal¬
caribus cruentati : fatigari poterant moueri ñ
poterant: Sicque a quam fluminis tangere :¬
quasi mortale praecipitium pertime scebant
Cumq diuxedendo sessores singuli fatigarentur
unus eorum intulit quia exculpa quam seruo dĩ
inuia fecerant. illa sui itineris dispendia tolera¬
bant: Quistatim reuersi post selibertinum rep¬
periunt in oratione prostratum: Cuicumdice¬
rent surge tollecaballum tuum ille respon¬
dit: it ecumbono ego opuscaballi non habeo
Descendentes uero inuitum eum in caballum de
quo de posuerant leuauerunt : et protinus abs¬
cesserunt: Quorum equi tanto cursu. illum
transierunt : ac siille fluminis alueus aquã
minime haberet : Sicq factum .ẽ. ut dum
seruodĩ unuscaballus suusredditur : Omnes
a singulis reciperentur
OdEMquoq temporeiNCAMPANAE
partibus bucillenus cum francisuienit: De mo¬
nasterio uero praefatidĩ famulirumor exierat:

Expanded text:
cruentare; sed tamen equi verberibus caesi, calcruentare; sed tamen equi verberibus caesi, calcaribus cruentati, fatigari poterant, moveri non poterant; sicque aquam fluminis tangere quasi mortale praecipitium pertimescebant. Cumque diu caedendo sessores singuli fatigarentur, unus eorum intulit, quia ex culpa quam servo Dei in via fecerant, illa sui itineris dispendia tolerabant. Qui statim reversi, post se Libertinum reperiunt in oratione prostratum. Cui cum dicerent: Surge, tolle caballum tuum; ille respondit: Ite cum bono, ego caballo opus non habeo. Descendentes vero, invitum eum in cabellum de quo deposuerant, levaverunt, et protinus abscesserunt. Quorum equi tanto cursu illud qtransierunt, ac si ille fluminis alveus aquam minime haberet. Sicque factum est ut cum servo Dei unus caballus suus redditur, omnes a singulis reciperentur. odem quoque tempore in Campaniae partibus Buccellinus cum Francis venit. De monasterio vero praefati famuli Dei rumor exierat,
Abbreviated transcription (Latin):
regorius. Virre uerentifsimus libertinus.
terii praepositus fuit in discipula tuillius coni¬
uersatus atq: eruditus ẽ  De quoquamuis uirtutes
multas plurimorum narratio certa uulgauerit :
Praedictus tamen laurentius religio susuir. qui
nunc super ẽ. et ei ipso in tempore familiarissimꝰ
fuit: multa mĩhi deillo dicere consueuit. Ex qui¬
bus ea quae recolo pauca narrabo. In ea dem pro¬
uintia samniȩ quam supra memoraui ĩsdemuir
proutilitate monasterii carpebatiter . : Dumq
darida gothorum dux. cumexercitu in eodemlo¬
couenis set : dĩ seruus ex caballo quo sedebat ab
hominibus eius proiectu s est: Quii umentiper diti
damnum libenter ferens: etiam flagellum quod
tenebat diripientibus obtulit dicens  Tollite . ut
habeatis qualiter hoc iumentum minare ualeatis.
quibusdictis protinus se in orationem dedit : Cur-¬
su autem rapido praedictiducis exercitus perue¬
nit ad fluuium nomine uulturnum: Ibiȩ quos su¬
oscoeperunt singuli astis tundere calcaribus

Expanded text:
REGORIUS. Vir reverentissimus Libertinus, terii praepositus fuit, in discipulatu illius conversatus atque eruditus est. De quo quamvis virtutes multas plurimorum narratio certa vulgaverit, praedictus tamen Laurentius religiosus vir, qui nunc superest, 157 et ei ipso in tefuit, multa mihi de illo dicere consuevit. Ex quibus ea quae recolo, pauca narrabo. In eadem provincia Samnii, quam supra memoravi, isdem vir pro utilitate monasterii carpebat iter. Dumque Darida Gothorum comis cum exercitu in eodem loco venisset, Dei servus ex caballo in quo sedebat ab hominibus eius proiectus est. Qui iumenti perditi damnum libenter ferens, etiam flagellum quod tenebat diripientibus obtulit, dicens: 'Tollite, ut haquibus dictis protinus se in orationem dedit. Cursu autem rapido praedicti ducis exercitus pervenit ad fluvium, nomine Vulturnum, ibique equos suos coeperunt singuli hastis tundere, et calcaribus
Abbreviated transcription (Latin):
endam aquã situla dependebat : crebrorum¬
pebatur : Vnde factum .ẽ. ut eandem catenã
quam expedesuo uirdnĩ soluerat eius discipuli
peterent : Eamq funi adiungerent: Atq: in
illam situlã ligarent: Exquo iam tem pore
contigit: ut isdem funis et cotidie tingueret᷑
aqua. Et nullo modo rum per&ur. Quia
enim catenã uiridĩ funis ille contigit. Ipse
quoq: ad tolerandã aquã ferri insefortitu

Expanded text:
endum aquam situla dependebat crebro rumendum aquam situla dependebat crebro rumpebatur. Unde factum est ut eamdem catenam quam ex pede suo vir Domini solverat ejus discipuli peterent, eamque funi adjungerent, atque in illa situlam ligarent. Ex quo jam tempore contigit ut idem funis et quotidie tingeretur aqua, et nullo modo rumperetur. Quia enim catenam viri Dei funis ille contigit, ipse quoque ad tolerandam aquam, ferri in se fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
nisterio actum intelligit: Quidiuina proui¬
dentia disponiomnia fideliter credit:
iccumprius in eodem monte se contulit : uec¬
dum clausospecu habitans. catena sibi ferrea
pedem ligauitꝰ eamq: saxo exparte altera ad fixit :
Neciultra liceret progredi. quam catene eiusdẽ
quantitastendebatur. Quoduiruite uenera¬
bilis benedictus audiens cuius superius memoriã
feci: ei perdiscipulum suum. manda recurauitĩ
si seruus esdĩ : Nonteteneat catenaferri sed cate¬
naxpĩ. Adquam uocem martinus protinus
eandem conpedem. soluit : sed numquam post¬
modum solutum tetendit pedem ultralocum:
quod hunc tendere. ligatum consueuerat : Atq
intantum sespatio sinecatena coercuit᷑ in quan¬
to etantea ligatus mansit: Quidumse postmo¬
dum in eiusdem locispecu conclusit. Coepitetiã
discipulos habere : qui ab eius specu seor sum
habitantes. adusum uite aquam depoteo hau¬
rire consueuerant: sed funis in quo ad hauri¬

Expanded text:
nisterio actum intelligit, qui divina provinisterio actum intelligit, qui divina providentia disponi omnia fideliter credit. Hic cum primum se in eumdem montem contulit, necdum clauso specu habitans, catena sibi ferrea pedem ligavit, eamque saxo ex parte altera affixit, ne ei ultra liceret progredi, quam catenae ejusdem quantitas tendebatur. Quod vir vitae venerabilis Benedictus audiens, cujus superius memoriam feci, ei per discipulum suum mandare curavit: Si servus Dei es, non teneat te catena ferri, sed catena Christi. Ad quam vocem Martinus protinus eamdem compedem solvit, sed nunquam postmodum solutum tetendit pedem ultra locum quo ligatum hunc tendere consueverat, atque in tanto se spatio sine catena coercuit, in quanto et antea ligatis mansit. Qui dum se postmodum in ejusdem loci specu conclusisset, coepit etiam discipulos habere, qui ab ejus specu seorsum habitantes, ad usum vitae aquam de puteo haurire consueverant. Sed funis in quo ad hauri
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mascatur in lustris uiri armentarii nepas
Cum magnarusticorum multitudine ueniens.
praecabatur . ut uirdĩ despecu eodem dignaret᷑
exire: quatqͥnus ipse ruiturã rupem ex monte
potuis set euellere atq: inspecusuo dĩ famulus
iam securus habitaret: Cumq: hoc uirdĩ nequa¬
quam adqui esceret ei quo possitut faceret : p̃¬
coepit ut ipse incell& suae remotiore parte sȩcon¬
tolleret: Sitam enim ingens moles rueret: dubium
non erat. quodsimule tspecũ destruer&. et mar¬
tinum necaret : Itaq: dum eaqu&e uenerat multi¬
tudoconaretur si possitsine periculo uiridĩ in¬
gens illud quod desuꝑ incubuerat saxum leuare.
cunctis uidentib: repente resualde admirabilis
contigit : quiamoͥsipsaquã conabatur euellere :
subito abeisdem laborantib: euulsa: Nespelun¬
cae martini tectũ tangeret. saltum dedit: etqua¬
si seruidĩ laesionem fugiens. longius caccidit
quod adiussum omni potentis dĩ. angelico mi¬

Expanded text:
hanc Mascator illustris viri Armentarii nepos, hanc Mascator illustris viri Armentarii nepos, cum magna rusticorum multitudine veniens, precabatur ut vir Dei de specu eodem dignaretur exire, quatenus ipse ruituram rupem ex monte potuisset evellere, atque in specu suo Dei famulus jam securus habitaret. Cumque hoc vir Dei nequaquam acquiesceret, ei quod posset ut faceret praecepit, et ipse in cellae suae remotiori se parte contulit. Si tamen ingens moles rueret, dubium non erat quod simul et specum destrueret, et Martinum necaret. Itaque dum ea quae venerat multitudo conaretur, si posset, sine periculo viri Dei, ingens illud, quod desuper incubuerat, saxum levare, cunctis videntibus, repente res valde admirabilis contigit, quia moles ipsa quam conabantur evellere, subito ab eisdem laborantibus evulsa, ne speluncae Martini tectum tangeret, saltum dedit, et quasi servi Dei laesionem fugiens, longius cecidit. Quod ad jussum omnipotentis Dei angelico mi
Abbreviated transcription (Latin):
uallem corruit. qu& sub monte codemsita.
quasi in profundo conspicitur : In lo co qui ppe
eodem tanta mons in se alti tudine excreuit :
ut arbus taingentia qu& exeadem ualdepro¬
deunt. Exmonte aspicientib quasi frutecta
es seuideantur: Perturbatiitaq: sunt cuncti
qui ueniebant : sum maq: cura quaesitũ . ẽ.
si cubi corpus elapsipueri. potuis sent in ueni¬
re. Quis enimaliud nisi ex tinctum crederet:
quis uel corpus ad terram in tegrum perue¬
nisse suspicaretur: dum in terpositis ubiq
scopulis. in partib: discerpi potuis set : sedre¬
quisitus ꝑuer. Inualle inuentus. ẽ Non solum
uiuus: sed etiam in coldm es: Tunccunctis pa¬
tenter innotuit: quod ideo lȩdi non potuit.
quia hunc in casusuo. martini oratio portauit
nspecu uero illius. magna desuperrupis eminebat :
qu& cum exparte exigua montium uideretur
ad fixa martini celle prominens casum suum co¬
tidie et illius interitum. ruitura minabatur: Ad

Expanded text:
vallem corruit, quae, sub monte eodem sita, vallem corruit, quae, sub monte eodem sita, quasi in profundo conspicitur. In loco quippe eodem tanta mons ipse altitudine excrevit, ut arbusta ingentia, quae ex eadem valle prodeunt, ex monte aspicientibus quasi fruteta esse videantur. Perturbati itaque sunt cuncti qui veniebant, summaque cura quaesitum est sicubi corpus elapsi pueri potuisset inveniri. Quis enim aliud nisi exstinctum crederet? quis vel corpus ad terram integrum pervenisse suspicaretur, dum interpositis ubique scopulis in partes discerpi potuisset? Sed requisitus puer in valle inventus est non solum vivus, sed etiam incolumis. Tunc cunctis patenter innotuit quod ideo laedi non potuit, quia hunc in casu suo Martini oratio portavit. In specu vero illius 317 magna desuper rupes eminebat, quae cum ex parte exigua monti videretur affixa, Martini cellae prominens, casum suum quotidie, et illius interitum ruitura minabatur. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
uditui paueo.
iristeuitae uenerabilis inclausionis suae
tempore primo decreuerat : ut ultra mulierẽ
non uideret : Non quia spniȩ batur sexum:
sed ex contemplatione speciei. temptationis
incurrere metuebat uitium: Quod qua edã
mulier audiens. audacter ascendit montẽ :
atq: ad eius specum inpudenter prorupit.
Atille paulo longius intuens. et uenientia
adsemuli ebria indumenta conspiciens
sese in orationem deditꝰ in terrã faciem dep̃ssit᷑
et eo usq prostratus iacuit . quo in pudens mulier
a f ra cellul& illius fatigata recederet. qu&
die eodem mox utdemontẽ descendit uitamfi¬
niuit. ut ex mortis eius sententia daretur in tel¬
ligi qui a ualde omnipotentidõ displicuit quod
eius famulum auso in probo contristauit.
lio quoq: tempore dummulti adhunc religio¬
sa de uotione concurrerent. atq: arta. cet semi¬
ta quae indeuexo montis latere ad eius cellulã
properanteelucebat : puerparuulus incaute
gradiens. ex eodem monte cecidit. et usq: ad

Expanded text:
uditu paveo. ir iste vitae venerabilis, inclusionis suae tempore primo, decreverat ut ultra mulierem non videret, non quia aspernabatur sexum, sed ex contemplata specie tentationis incurrere metuebat vitium. Quod quaedam mulier audiens, audacter ascendit montem, atque ad ejus specum impudenter prorupit. At ille paulo longius intuens, et venientis ad se muliebria indumenta conspiciens, sese in orationem dedit, in terram faciem depressit, et eo usque prostratus jacuit, quo impudens mulier a fenestra cellulae illius fatigata recederet. Quae die eodem, mox ut de monte descendit, vitam finivit, ut ex mortis ejus sententia daretur intelligi quia valde omnipotenti Deo displicuit, quod ejus famulum ausu improbo contristavit. Alio quoque tempore dum multi ad hunc religiosa devotione concurrerent, atque arcta esset semita quae in devexo montis latere ad ejus cellulam properantes ducebat, puer parvulus, incaute gradiens, ex eodem monte cecidit, et usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut iamamplius non habitetur. Cuiuir dnĩ respon¬
dit. Roma agentibus non ex terminabitur:
sed tempestatibus coruscis et turbinibus acter¬
rae motufatigata : marcescst insemet ipsa.
Euius prophetia e mysteria nobisiam facta sunt luce clariora qui
in ha carbe dissoluta moenia. euerlas domas. destruc¬
tas ecclesias turbinecernimus eiusq edificia longo
senio lassata quiaruinis crehriscentib: prosternantur
uidimus

Expanded text:
ut iam amplius non habitetur'. Cui vir Domini responut iam amplius non habitetur'. Cui vir Domini respondit: 'Roma a gentibus non exterminabitur, sed tempestatibus, coruscis et turbinibus et terrae motu fatigata, marcescet in semet ipsa'. Cuius prophetiae misteria nobis iam facta sunt luce clariora, qui in hac urbe dissoluta moenia, eversas domus, distructas ecclesias turbine cernimus eiusque aedificia longo senio lassata, quia ruinis crebriscentibus prosternantur, vidimus
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. surgȩ sed ipse ante eum de terra erigi¬
lus. persemet ipsum dignatus accedere ẽ ad regẽ
prostratum. Quemde terraleuauit : de suis actib:
increpauit : Atq: in paucis sermonibus. cuncta q̃
illierant uentura praenuntia uit dicens. Multa
mala facis: multa fecisti : iamaliquando ab iniquita¬
te conpescere. Et quidem romam ingressuruses.
mare transiturus . Nouem annis regnas: decimo
morieris. Quibu s auditisrex uehementer ter¬
tus oratione petita. reces sit. Atq: ex illo ian
tempore : minuscrudelis fuit. Cum non multo post
romã adut : ad siciliam perrexit. Anno autem
regni suidecimo : omni potentis dĩ iudicio reg¬
num cum uita perdidit᷑.
rae terea antłstescanusine ecclesice ad
eundem dnĩ famulum uenire consueuerat: quẽ
uir dĩ prouitae suae merito ualde diligebat.
sitaq: dumcumillo de ingressuregis totilae et
romanae urbisperdicione conloquium haberet:
dixit: perhunc regem ciuitas ista dsstruetur :

Expanded text:
diceret: 'Surge', sed ipse ante cum erigis de terra diceret: 'Surge', sed ipse ante cum erigis de terra lus per semet ipsum dignatus accedere est ad regem prostratum. Quem de terra levavit, de suis actibus increpavit atque in paucis sermonibus cuncta quae illi erant Ventura praenuntiavit, dicens: 'Multa mala facis, multa fecisti; iam aliquando ab iniquitate conpescere. Et quidem Romam ingressurus es, mare transiturus; novem annis regnas, decimo morieris'. Quibus auditis, rex vehementer territus, orationem petita, recessit, atque ex illo iam tempore minus crudelis fuit. Cum non multum post Romam adiit, ad Siciliam perrexit; anno autem regni sui decimo omnipotentis Dei iudicio regnum cum vita perdedit. Praeterea antestis Canusinae ecclesiae ad eundem Domini famulum venire consueverat. Quem vir Dei pro vitae suae merito valde diligebat. Is itaque dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquio haberet, dixit: 'Per hunc regem civitas ista destruetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsumesse regemtotilam simulantes. eius lateri
obambularent: Cuialia quoq: obsequia atq spata¬
rios praebuit : ut tamex eisdem obsequiis quã ex
purpureis uestibus rexesse putaretur. Cumq:
isdemriggo decoratus uestibus. obsequentũ fre¬
quentia comitatus monasterium fuisset ingres¬
sus: uirdi eminus sedebat. Quem uenientem cons¬
piciens. cumiam abeo audire potuis set : clamauit
dicens. Pone filipone : hoc quod portas non ẽ tuũ
Quiriggo protinus interram cecidit : et quia tanto
uiro illudere prae sumpsisset ex pauit. Omnes¬
q: quicum eo ad dĩ bominem ueniebant : terrae
consternati sunt. Surgentes autem ad eum pro¬
pinquare minimȩ prae sumpserunt : sed ad suum
regem re uersinuntia uerunt trepidi in quanta
ue locitate fuerant de prehensi.
uricperse isdem totila addĩ hominem accessit.
Quem cum longe sedentem cerneret: non ausus acce¬
dere. sese in terram dedit: Cuidum uirdĩ bis terq:

Expanded text:
ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri obambularent. Cui alia quoque obsequia atque spathari praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque isdem Riggo decoratus vestibus, obsequentum frequentia comitatus, monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum iam ab eo audire potuisset, clamavit, dicens: 'Pone, fili, pone; hoc quod portas non est tuum'. Qui Riggo protinus in terram cecidit et, quia tanto viro inludere praesumpsisset, expavit. Omnesque qui cum eo ad Dei hominem veniebant; terrae consternati sunt. Surgentes autem, ad eum propinquare minime praesumpserunt, sed ad suum regem reversi, nuntiaverunt trepidi, in quanta velocitate fuerant depraehensi. 15. Tunc per se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem cum longe sedentem cerneret, non ausus accedere, sese in terram dedit. Cui dum vir Dei bis ter
Abbreviated transcription (Latin):
tosecognouit etiam absentem in bene dictipa¬
tris oculis deliquisse.
etrus. Ego scĩuiri praecordiis. heli seis pm̃
uideo inesse : qui absenti discipulo praesens fuit.¬
regorius. O portet petre ut interim sileas:
quatenus adhuc maiora agnoscas. Gothorum
namq: temporibus. cum rex eorum totila sc̃m̃ui¬
rum prophetiae habere spm̃ audis sec in ad eiꝰ
monasterium pergens. paulo longius substititꝰ
eiq: seuenturumessenunti auit . Cuidum protinus man¬
datum demonasterio fuisset ut ueniret : ipse sicut per
fidȩ mentis fuit . an uir dñi prophȩq: tiae spm̃ habe¬
ret explorare conatus ẽ. Quidã prostq uero eius
spatarius riggo dicebatur : cui calcia menta sua p̃¬
buit. eumq: indui regalibus uestibus fecit : quem
quasi in persona sua pergere addĩ hominem prae-¬
cepit. Incuius obsequio : tresqui sibi preceteris
adherere consueuerant comitesmisit. Scilicet
uult ruderich et blidin. Vt ante seruidĩ oculos

Expanded text:
to se cognovit etiam absentem in Benedicti Pato se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei spiritum video inesse, qui absenti discipulo praesens exstGregorius. Oportet, Petre, ut interim sileas, quatenus adhuc majora cognoscas. Gothorum namque temporibus, cum rex eorum Totila sanctum virum prophetiae habere spiritum audisset, ad ejus monasterium pergens, paulo longius substitit, eique se venturum esse nuntiavit. Cui dum protinus mandatum de monasterfidae mentis fuit, an vir Domini prophetiae spiritum haberet, explorare conatus est. Quidam vero eius spatharius Riggo dicebatur, cui calciamenta sua praebuit eumque indui vestibus regalibus fecit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cuius obsequio tres, qui sibi prae ceteris adherere consueverant, comites misit, scilicet Vul, Ruderic et Blidin, ut ante servi Dei oculos
Abbreviated transcription (Latin):
tardiona hora fatigaret ambulantes in uenerunt
in itinere pratum et fontem : et quaeq poterant ad
re ficiendum corpus delectabilia uideri. Tunc uia¬
tor ait. Ecce aquam : ecce pratum : ecce amcena
loca inquopossumus refici. et parum quiescere :
ut ualeamus. iter nostrum post modum in coldmes
explere. Cumigitur etuerba auribus et loca ocu¬
lis blandirentur : ad tertiam ad monitionem per¬
sua sus. consensit etcomedit. Vespertina uero ho¬
ra. peruenit ad cellam . Praesentatus autẽ uene¬
rabilibene dicto patri : sibi orationem petiit.
Sed moxeiuirscs: hoc quod inuia egerat. in prope¬
rauit dicens. Quid .ẽ. frater: malignus hostis
quitibi per conuiatorem tuum locutus . ẽ. semel
tibipersuadere non potuit: secundo non potuit.
ad tertiamper sua sit : et te ad hoc quod uoluit
superauit. Tunc ille reatum in firmae suae men¬
tis agnoscens: eius pedibus prouolutus. tanto ma¬
gi scoepit culpam de flere et erubescere : quan¬

Expanded text:
tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolumes explere. Cum igitur et verba haec auribus, et loca oculis blandirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat improperavit, dicens: Quid est, frater, quod malignus hostis, qui tibi per conviatorem tuum locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quan
Abbreviated transcription (Latin):
rater quoq: ualentiniani eius mona chi. cuius
superius memoriam feci : uir erat laicus. sed reli¬
giosus. Quiut seruidĩ orationem perciperet. et
germanum fratrem uideret: annis singulis de
locosuo adcellam ieiunus uenire consueuerat.
Quad amigiturdie dumiter admonasterium face¬
ret : se se illi alter uiator adiunxit : qui sumendos
in itinere portabat cibos. Cumq: iamhora tardior
excreuisset : dixit. Veni frater sumamuscibum :
Nelassemur inuia. Cui ille respondit. Ab sit frat̃
Non facio quia aduener abilem patrem benedictũ :¬
ieiunus semper peruenire consueui. Quo respon¬
sopercepto : adhoram conuiator canticuit. Sed
cum post haec aliquantulum itineris spatium egis¬
sent : rursusadmonuit ut manducarent. Consen
tire noluit : quiieiunus peruenire decreuerat:
Tacuit quidem qui admanducandum inui tauerat:
et cumeo ieunus ad hucpergere ad modicum con¬
sensit ta Cumq: et iter longiu sagerent et eos

Expanded text:
rater quoque Valentiniani ejus monachi, cujus rater quoque Valentiniani ejus monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: Absit, frater, hoc non faciam, quia ad venerabilem Patrem Benedictum jejunus semper pervenire consuevi. Quo responso percepto, ad horam conviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent. Noluit consentire qui jejunus pervenire decreverat. Tacuit quidem qui ad manducandum invitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos
Abbreviated transcription (Latin):
q: extracellam minime sumerent. Cumq: deusu
regulae sollicite seruaretur : quadamdie adres¬
ponsum fr̃s egressi sunt. inquotar diori conpulsi
sunt hora demorari. Qui manere iuxta. religio sct
faeminam nouerant. Cuius ingressi habitaculũ :¬
sumpserunt cibum. Cumq iam tardius ad cellam
redissent: benedictionem patris exmore petieruN
quos ille protinus. percunctatus .ẽ dicens. Vbico¬
me distis.: Qui res ponderunt dicentes : nusquam:
quibus ille ait . Quare itamentimini. Numquid
illius feminae habitaculum non intrastis : Num¬
quid hosat illoscibosnon accepistis: Num quid tot
calices non bibistis: Cumq eis uenerabilis pater
et hospitium mulieris. et genera ciborum. et nume:¬
rum potionum diceret : recognoscentes cuncta quae
egerant ad eiuspedes treme facti. ceciderunt :
se deliquisse confessisunt. Ipse autem culpam pro¬
tinus pepercit . Perpendens. quod in eius absentia
ultra non facerent : quem praesentem sibiesse inspũ
scirenit.

Expanded text:
 extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spiritu scirent.
Abbreviated transcription (Latin):
Oquid fecisti : oquid fecisti. Cui ep̃s respondit dicens
Quid feci: At ille ait. Duo hesternodie ueneruid
quime eicientes excorpore bonum locum duxer̃
Hodie autem unusmissus ẽ qui dixit : reducite eũ
quia fortunatus ep̃s indomum illiusuenit. Quib¬
expletis uerbis . mox et ex infirmitate conualuit:
et in hac uita diutius mansit. Nec tamen credendũ
.ẽ. quia lo cumquem acceperat perdidit : quia du-¬
biumnon .ẽ. quod intercessoris sui precibus. potu¬
it post mortem melius uiuere : qui etante mortẽ
studuit omnipotentidnõ placere. Sedcur multa
de eiusuita dicimus: cum nunc usq adcorpus illius
tot uirtutum documenta tene amus: Daemonia¬
cos quippe absoluere egroscurare quotiẽs ex
fide petitur : ut uiuenconueuerat. hoc in desinen¬
ter facere et apud mortua sua ossa perseuerat
Sed libet petre adhucualeriae prouintiae partes.
narrationis meae uerba reducere : de quibus me

Expanded text:
O quid fecisti? o quid fecisti? Cui episcopus respondit, dicens: O quid fecisti? o quid fecisti? Cui episcopus respondit, dicens: Quid feci? At ille: Duo hesterno die venerunt, qui me ejicientes ex corpore in bonum locum duxerunt, hodie autem unus missus est qui dixit: Reducite eum, quia Fortunatus episcopus in domum ejus venit. Quibus verbis expletis, mox ex infirmitate convaluit, et in hac vita diutius mansit. Nec tamen credendum est quia locum quem acceperat perdidit, quia dubium non est quod intercessoris sui precibus potuit post mortem melius vivere, qui et ante mortem studuit omnipotenti Deo placere. Sed cur multa de ejus vita dicimus, cum nunc usque ad corpus illius tot virtutum documenta teneamus? Daemoniacos quippe absolvere, aegros curare quoties ex fide petitur, ut vivus consueverat hoc indesinenter facere, et apud mortua sua ossa perseverat. Sed libet, Petre, adhuc ad Valeriae provinciae partes narrationis meae verba reducere, de quibus me
Abbreviated transcription (Latin):
magnis uocibus clamare coeperunt. Scimusquia
a postolorum uitamtenes: lepro sosmunda s: cecos
inluminas: ueni et resuscita mortuum nostrum.
Quimox ut earum fratrem cognouit de functum:
flere ipse etiam demorte illius cepit . Eisq res¬
ponditdicens. Recedite et haecdicere Nolite :
quia iussio omnipotentis dĩ ẽ : cui contraire
nullus hominum potest. Illisitaq: discedentib::
tristis ex morte eiusmansit ep̃s. Subsequente au-¬
temdie dominicꝗante exsurgentis lucis crepus¬
culum uocatis duobus dia conibus suis perrexit
addomum de functi. Accessit ad locum ubi iace
bat corpus exanime : ibiq seinorationem dedit.
Expleta autem praece : surrexit et iuxta corpus
de functi sedit. Non autem egrandiuoce : de funo¬
tumper nomen uocauit dicens. Frater mar¬
celle: Ille autem acsi leuiter dor miens aduicinã
uocem quamuis modicam fuis set excitatus : sta¬
tim oculos a peruit : atq adepm̃ respiciens dixit:

Expanded text:
magnis vocibus clamare coeperunt: Scimus quia magnis vocibus clamare coeperunt: Scimus quia apostolorum vitam tenes, leprosos mundas, caecos illuminas, veni, et resuscita mortuum nostrum. Qui mox ut cognovit earum fratrem defunctum, flere ipse etiam de morte ejus coepit, eisque respondit, dicens: 201 Recedite, et haec dicere nolite, quia fussio omnipotentis Dei est, cui contraire nullus hominum potest. Illis itaque discedentibus, tristis ex morte ejus mansit episcopus. Subsequente autem die Dominico ante exsurgentis lucis crepusculum, vocatis duobus diaconibus suis, perrexit ad domum defuncti; accedensque ad locum ubi corpus jacebat exanime, ibi se in orationem dedit. Expleta autem prece surrexit, et juxta corpus defuncti sedit; non autem grandi voce defunctum per nomen vocavit, dicens: Frater Marcelle. Ille autem, ac si leviter dormiens, ad vicinam vocem quamvis modicam fuisset excitatus, statim oculos aperuit, atque ad episcopum respiciens, dixit: