comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͥ rata inter eos sociatio copi ẜbat.¬
am nuͣptialem. uera fatione constͥn¬
xit. Ex quo sibi cõmodissimũ comubi¬
um lecabunda alio m̃tis fłuctu mul
tiiuda concitauit. Nam nichil diffe¬
rens animo decori forme ac substantie
cepit formidare corporee. Quppe ꝑfe¬
rendos flãmarum globos celestiũ &
Uignes ardentiũ sydum mortalib ad¬
huc artub ⁊ macilenta gracilitate
siocatis ñ cassum tremebunda formi¬
dat. Sed adu̾sum illa quod̾am abde¬
tͣite senis almma cui multa lapillis
surculisq ꝑmixtis herbarum etiam
mcmbroꝵ qͣ concesserat p̃ꝑauit. col¬
chica etiam in centum uoces continui¬
ala fiducia adamantim cacuminis.

Expanded text:
gitur rata inter eos sociatio copulam nuptialem uera ratione constxit. Ex quo commodissimum sibi conubium laetabunda, alio mentis fluctum ida concitauit. Nam, nihil differens animo, decori formae ac substantiae coepit formidare corporeae; quippe perferendos flammarum caelestium globos et ignes ardentium siderum mortalibus adhuc artubus et macilenta gracilitate siccatis non cassum tremebunda formidat. Sed aduersum illa quoddam Abderitae senis alimma, cui multa lapillis surculisque permixtis herbarum etiam membrorumque congesserat, praeparauit. Colchica etiam in centum uoces continuata fiducia adamantini cacuminis
Abbreviated transcription (Latin):
Apparet in omnib relatuiam mẽe ra-¬
tionem. Nam coniũgatum alt̾um alt̾i.
nominat᷑ ⁊ genꝰ ⁊ species ad se relata
fiunt. Ipsum etiam simile. alicuiꝰ assi¬
mile ẽ. Et omnes loci argum̃torum ñ
ex se s ex alio nom̃ accipiunt. Ig̾ totũ
quod dubium discutit᷑ diffiniri. pͥmi¬
tus oportebit ⁊ sic argum̃ta tractare
hoc mͦ. Sit res dubia. utrum utilis elo¬
quentia uideat᷑. Eloquentia totũ est.
Intoto gͥ definiendũ sic. Eloquentia ẽ.
benedicendi scientia. Benedicere autẽ
utile c̃. Utilis gͥ eloquentia. Cui loco trac¬
tando. subsidio ẽ dialectica. qm nuper
audistis. ꝑ quam cognitum puto quid
sit genꝰ. quid sp̃es uł differentia. ꝓpͥum.
accidens. cetera q que eiꝰ pͣcepta tenue

Expanded text:
Apparet in omnibus relatiuam messe raApparet in omnibus relatiuam messe rationem; nam coniugatum alterum alteri nominatur, et genus et species ad se relata fiunt; ipsum etiam simile alicuius assimile est, et omnes loci argumentorum non ex se, sed ex alio nomen accipiunt. Igitur totum, quod dubium discutitur, definiri primitus oportebit et sic argumenta tractari hoc modo: sit res dubia, utrum utilis eloquentia uideatur. Eloquentia totum est; in toto igitur definiendum sic: «eloquentia est bene dicendi scientia. Bene dicere autem utile est; utilis igitur eloquentia». Cui loco tractando subsidio est Dialettica, quam nuper audistis, per quam cognitum puto, quid sit genus, quid species uel differentia, proprium, accidens ceteraque, quae eius praecepta tenue
Abbreviated transcription (Latin):
cipiam. Argum̃tum ẽ. ratio. que rei
dubie fidem facit. Res dubia ẽ. inten¬
tio ⁊ depulsio. uł ratio ⁊ infirmatio
rationis. Cum enim obieceris occidisti:
ut doceas argum̃tatione firmatione¬
ius maxime cum negat᷑ etiam ipsum ñ
occidi: exigit argumentũ. licet ad faci¬
endam fid̾em etiam illa que in artifici-¬
alia nominant᷑ debeant adhib̾i. ut ta-¬
bule. testimonia. questiones. Que pꝰ
discutienda seruabo. YNunc argum̃¬
ta tractent᷑. que aut in negocio de quo
agit᷑ posita sunt aut illud attingunt.
In ipso tum totum. tum parseus. tũ
nota quam greci ethimologiam dic̃t.
Attingunt uero negotium. que ad id re-¬
latuiorum relatione ducunt᷑. ⁊ sunt
numero tredecim. A coniugatis. a gn̾e.
a forma. a sp̃e. a simili. a differenti. a
contͣrio. a conunctis. ab antecedenti¬
b. a consequentib. a repugnantib. a
causis. ab effectis. a comꝑatione. Cuius
sunt partes. maiora. minora. paria.

Expanded text:
cipiam. Argumentum est ratio, quae rei cipiam. Argumentum est ratio, quae rei dubiae fidem facit. Res dubia est intentio et depulsio, uel ratio et infirmatio rationis. Cum enim obieceris «occidisti», ut doceas, argumentatione firmabis, maxime cum negatur. Etiam ipsum «non occidi» exigit argumentum, licet ad faciendam fidem etiam illa, quae iartificilia nominantur, debeant adhiberi, ut tabulae, testimonia, quaestiones, quae post discutienda seruabo. Nunc argumenta tractentur, quae aut in negotio, de quo agitur, posita sunt, aut illud attingunt. In ipso tum totum, tum pars eius, tum nota, quam Graeci etymologiam dicunt; attingunt uero negotium, quae ad id relatiuorum ratione ducuntur. Et sunt numero tredecim: a coniugatis, a genere, a forma uel specie, a simili, a differenti, a contrario, a coniunctis, ab antecedentibus, a consequentibus, a repugnantibus, a causis, ab effectis, a comparatione, cuius sunt partes maiora, minora, paria.
Abbreviated transcription (Latin):
omnes ductus admittit. Ergo ductus de
consilio nascit᷑. consilium ex causatuio
litis ex orit᷑. Causatiuũ ẽ. quod facit du¬
bitationem. ut in illo tyranni. sausa¬
tuium litis ẽ. quod tyrannus custodiã
& arcis postulat ⁊ armoꝵ. Ductum ser¬
uatum. testat᷑ pͥma phylippica. q̃ mira
subtilicate dñatum antonii latent̾ in¬
simulat. ut omnia dicens nichil asꝑe
dixisse uideat᷑.IHis omnib conquisitiᷤ.
argum̃ta uidenda sunt: quib ad ques¬
tionis ambiguum fides ualeat adhiberi.
fides autem trib modis. Consiliando. do-¬
cendo. ꝑmouendo. Illa pͥor ethica. sequ̾es
apodictica. Tercia pathetica nominat᷑.
Confiliatione licet in tota causa uti con¬
ueniat: tam̃ in pͥncipiiᷤ uberiꝰ insisten¬
dum.⁊ in cõmouendo maxime iugere
debet epylogꝰ. Docere aũt pre cet̾is de¬
bet ipsa narratio. qͣmus diluendis qͥstio¬
nib obiciendisq criminib ñ dissimił
oꝑet᷑ astructio.PNunc de argum̃tis m-¬

Expanded text:
omnes ductus admittet. Ergo ductus de omnes ductus admittet. Ergo ductus de consilio nascitur, consilium ex causatiuo litis exoritur. Causatiuum est, quod facit dubitationem, ut in illo tyranni causatiuum litis est, quod tyrannus custodiam et arcis postulat et armorum. Ductum seruatum testatur prima Philippica, quae mira subtilitate dominatum Antonii latenter insimulat, ut omnia dicens nihil aspere dixisse uideatur. His omnibus conquisitis argumenta uidenda sunt, quibus ad quaestionis ambiguum fides ualeat adhiberi. Fides autem tribus fit modis: conciliando, docendo, permouendo. Illa prior ethica, sequens apodictica, tertia pathetica nominatur. Conciliatione licet in tota causa uti conueniat, tamen in principiis uberius insistendum, et in commouendo maxime uigere debet epilogus. Docere autem prae ceteris debet ipsa narratio, quamuis diluendis quaestionibus obiciendisque criminibus non dissimilis operetur astructio. Nunc de argumentis in
Abbreviated transcription (Latin):
tione alia atq integum̃tis uestita mõs¬
trat᷑. Obliquus ẽ. cum metꝰ impedit a-¬
liquid dicẽ lib̾e. ⁊ ꝑ quosdam fundicu¬
niculos abicienda monstramꝰ ut ĩ hoc.
Tyrannꝰ qui sub abolitione tyramudẽ¬
ꝓposuerat: fortit̾ fecit. Petit p̾mii noie
armorum arcisq custodiam: magistra¬
tus contradicunt. Mixtꝰ autem ex utroq
componit᷑. Cum & pudor & metꝰ impe-¬
dit lib̾tatem. ut tyrannꝰ qui duos filios
habuit. quorum um uxor in qua infa-¬
mis fuit. cuiꝰ maritꝰ se suspendit. cogit al¬
terum filium eandem duc̃e. Contradicit.
Hic incertum lib̃e. ne tyrannidẽ potest
obicere. hi sunt ductꝰ artificiose tractan-
di. & ꝑ totam orationem subtilit̾ diffũ¬
dendi. Qui. colore hoc seꝑant᷑. quod co¬
ex re: que contͦuersiam facit. Que aut
pret̾iti temporisẽ: ut an aiacem ulixes
occidĩt. que ductum simplicem tenet.
aut si p̾sentis uł futuri temporis fuerit

Expanded text:
tione alia atque integumentis uestita monstione alia atque integumentis uestita monstratur. Oblicus est, cum metus impedit aliquid dicere libere, et per quosdam fandi cuniculos obicienda monstramus, ut in hoc: «tyrannus, qui sub abolitione tyrannideposuerat, fortiter fecit. Petit praemii nomine armorum arcisque custodiam. Magistratus contra dicunt.» Mixtus autem ex utroque componitur, cum et pudor et metus impedit libertatem, ut «tyrannus, qui duos filius habuit, quorum uni uxor, in qua infamis fuit, cuius maritus se suspendit, cogit alterum filium eam ducere; contradicit». Hic nec incestum libere nec tyrannidem potest obicere. Hi sunt ductus artificiose tractandi et per totam orationem subtiliper diffundendi. Qui colore hoc separantur, quod coex re, quae controuersiam facit, quae aut praeteriti temporis est, ut an Aiacem Vlixes occiderit, quae ductum simplicem tenet, aut, si praesentis uel futuri temporis fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
iunctum ex duplici comectura. quam
cidens questio genꝰ cause facẽ ñ pot̾. Du¬
plex tum ex reb fit: ut ꝓ celio de auro
⁊ de ueneno. Tum collatione ut ꝓ roscio
filius ne patrem. aut immici iugularit.
Multiplex uͦ ex plurib questionib cau¬
sa consistit. ut repetendarum omnes
uerrine. & ꝓ scauro de bostaris nece de
arinis uxore ⁊ decimis trib exquirit᷑.
¶Dehinc duclus cause inspiciendꝰ ẽ. Duc¬
tus aũt ẽ: agendi ꝑ totam causam te¬
nor sub aliqua figura seruatꝰ. Sunt aũ
ductꝰ quinq simplex. subtił. figuratꝰ.
obliqͦ. mixtus. Simplex ẽ. cum ñ aliud
ẽ. inagentis confilio aliud in uerb̾. Ut
sibene m̾itum laudes: ac noxiũ accu¬
ses. Subtilis. cum aliud uult animus.
aliud agit oratio. Ut quidam abdicat
filium. quod amicos ñ babeat. Hic uͥ
ñ abdicat. s ut amicos habeat terret.
figuratꝰ ẽ. cum aꝑte quid ꝓhibet dicẽ
uerecundia ꝓpter obscena. ⁊ significa¬

Expanded text:
iunctum ex duplici coniectura, quam iunctum ex duplici coniectura, quam cidens quaestio genus causae facere non potest. Duplex tum ex rebus fit, ut pro Caelio de auro et de ueneno, tum collatione, ut pro Roscio, filiusne patrem an inimici iugulauerint; multiplex uero ex pluribus quaestionibus causa consistit, ut repetundarum omnes Verrinae, et pro Scauro de Bostaris nece, de Arinis uxore et de decimis tribus exquiritur. Dehinc ductus eausae inspiciendus est. Ductus autem est agendi per totam causam tenor sub aliqua figura seruatus. Sunt autem ductus quinque: simplex, subtilis, figuratus, oblicus, mixtus. Simplex est, cum non aliud est in agentis consilio, aliud in uerbis, ut si bene meritum laudes ac noxium accuses. Subtilis, cum aliud uult animus, aliud agit oratio, ut «quidam abdicat filium, quod amicos non habeat». Hic non uere abdicat, sed ut amicos habeat, terret. Figuratus est, cum aperte quid dicere prohibet uerecondia propter obscena, et significa
Abbreviated transcription (Latin):
toremq constitues. ⁊ uituꝑatori accu¬
satoris intentionẽ. laudatoris defenso¬
ris partes adiunxeris. Aut illud subtiliꝰ
confirmat᷑: ut auditor int̾ laudem ui¬
tuꝑationẽq libratꝰ. uelut in adũsanti
ris. non illi talis intentio ẽ. ut lauda¬
bilem ñdum credat. Adũsum quam ĩ¬
tentionem laudatori certam̃ ẽ. ñ uitu¬
ꝑatori. Licet insupiori astructione qͥ¬
dam conflictꝰ euidens approbet᷑. Ut cũ
alius quẽpiam laudat ⁊ alt̾ accusat. ut
catonem tulliꝰ laudans. ⁊ duob uolumi¬
nib cesar accusans. Ex quo colligit᷑. oĩa
causarum gn̾a statib ꝑcensenda. Hoc re¬
ꝑto naturam cause discuties. que aut sĩ¬
plici aut duplici questione. aut multipli¬
ci continet᷑. Et simplex ẽ: cum unum qͥd
in tota actione disquirit᷑. ut clodium ne¬
milo uire necaui̾t. Illud uͦ quod ꝑ iudica¬
tionem postĩore loco disqͥrit᷑. ut erutri
insidias comꝑarit: ñ est singulare sed

Expanded text:
toremque constitues et uituperatori accutoremque constitues et uituperatori accusatoris intentionem, laudatori defensoris partes adiunxeris. Aut illud subtilius conformatur, ut auditor inter laudem uituperationemque libratus uelut aduersarii ris; nam illi talis intentio est, ut laudabilem nondum credat; aduersum quam intentionem laudatori certamen est uel uituperatori, licet in superiori astructione quidam conflictus euidens approbetur, ut cum alius quempiam laudat et alter accusai, ut Catonem Tullius laudans et duobus uoluminibus Caesar accusans. Ex quo colligitur omnia, causarum genera statibus percensenda. Hoc reperto naturam causae discuties, quae aut simplici aut duplici quaestione aut multiplici continetur. Et simplex est, eum unum quid in tota actione disquiritur, ut Clodium Milone iure necauerit. Illud uero, quod per iudicationem posteriore loco disquiritur, uter utri insidiar compararit, non est singulare, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc si dissuasor addat sine consilio senatꝰ
il fieri ñ deb̾e: p̃scͥptio etiam uidet᷑ accede.
Certum ẽ gͥ& intentionem dissuasori iu¬
re signari. ⁊ delib̾atiui cunctos status ꝓmp¬
tiꝰ apꝑarẽ. Sciendum ẽ tam̃. ne dissua sor
uelut sententiam dicens ꝓhibeat tanqͣ
uidex. cum eiꝰ officium hoc sit ne faciat
ꝑsuadẽ. inhoneste rei uł inutił ratione
monstrata. Nam nunc indemonstrati¬
le memoratu. Iccirco quia nͦ statim lau¬
dem uituꝑatio consectat᷑. Ut quisquis
laudabilis habeat᷑: uituꝑabilis ñ ẽ. Uł
contra. Qui intuꝑatione caruerit: laudi¬
b fastiget᷑. Ut si laudandus ex eo quis
dicat᷑ qr homicidiũ ñ cõmisit: est gͦ me¬
dium nom̃ quod pͥuationem placuit
memorari. Propt̾ea quia qui laude
pͥuat᷑: ñ confestim uituꝑationi ꝑmitti-¬
t᷑. Uł contra. hic tam᷑ statꝰ demonstrati¬
ii gn̾is apparet: cum laudatorẽ uituꝑa¬

Expanded text:
Tunc si dissuasor addat, sine consilio senatus Tunc si dissuasor addat, sine consilio senatus id fieri non debere, praescriptio etiam uidetur accedere. Certum est igitur et intentionem dissuasori iure signari, et in deliberatiuis cunctos status promptius apparere. Sciendum tamen, ne dissuasor uelut sententiam dicens prohibeat tanquam iudex, cum eius officium hoc sit, ne faciat persuadere, inhonestae rei uel ut inutilis ratione monstrata. Iam nunc in demonstratile memoratu, idcirco quia non statim laudem uituperatio consectatur, ut, quisquis laudabilis non est, uituperabilis habeatur uel contra, qui uituperatione caruerit, laudibus fastigetur, ut si laudandus ex eo quis dicatur, quia homicidium non commisit. Est ergo medium nomen, quod priuationem placuit memorari, propterea quia, qui laude priuatur, non confestim uituperationi permittitur uel contra. Sic tamen status demonstratiui generis apparet, cum laudatorem uitupera
Abbreviated transcription (Latin):
det uł ordine solito ꝑsuasor dissuasorne
confligunt. cum alt̾um dilig̾e in astruc¬
tionib ñ uetem᷑. S tam̃ accusatoris
partes dissuasor indet᷑ arriꝑe. Qui enĩ
inhonestum uł inutile illud quod dissu¬
adet ostendit: ꝓ certo ipsum uidet᷑ ac¬
cusare negotium. ꝑ suasor uͦ partes
arripit defensoris. ⁊ negotii tractatum
qualibet obiectione contrarietatis ab¬
soluit. Ex quo ⁊ ꝑsuasor intendẽ. ⁊ dis¬
suasor depellere memorandi. Ac sic con¬
ftictione partiũ facta. statꝰ pot̾it appa-¬
rere. ut in tali causa. Crebro ad muros
erercitu fugiente. delib̾at imꝑator u¬
dic̃: nonue uidet᷑ si fecerit accusare: Dem¬
de grauit̾ ⁊ seditiose id exercitum ꝑpessu¬
rum. In quo comectura fiet. de cõmotio¬
nis euentu. Ac mox si dicat uictoriam nͣ
uocandam. si p̃sidium ciuitatis excindit᷑.
finis accessit. Definendum quippe. quał
statꝰ menium uictoriam faciat celebrari.

Expanded text:
det, ut ordine solito persuasor dissuasorque det, ut ordine solito persuasor dissuasorque confligant, cum alterutrum deligere in astructionibus non uetemur? Sed tamen accusatoris partes dissuasor uidetur arripere. Qui enim inhonestum uadet, ostendit, pro certo ipsum videtur accusare negotium. persuasor vero partes arripit defensoris, et negotii tractatum qualibet obiectione contrarietatis absolvit. ex quo et dissuasor intendere et persuasor depellere memorandi, ac sic conflictione partium facta status poterit apparere, ut in tali causa: 'crebro ad muros exercitu fugiente deliberat imperator, udicit, nonne videtur, si fecerit, accusare? deinde graviter et seditiose id exercitum perpessurum, in quo coniectura fiet de conis euentu. Ac mox si dicat uictoriam non uocandam, si praesidium ciuitatis exscinditur, finis accessit; definiendum quippe, qualis status moenium uictoriam faciat celebraci.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod questionis genꝰ hoc a pͥncipalib sta¬
tib differt. quia non de facto. unde orta
causatio ẽ. s descͥpti tantum definitiõe
disquirit᷑. Discutitur gͥ abhis legalib. sta-¬
tus pͥncipales ẽẽ discretos. Et hos incidẽ¬
tes dici. illos au̾t a quib causa nascit᷑:
uł constitutiones. uł statꝰ certiꝰ appellari.
Nam nunc decursis constitutionib: contͦ¬
uersias demonstrati ac delib̾atun gene-¬
ris uideamꝰ. llam ⁊ causarum tria genera
ẽẽ dubium ñ ẽ. & in omni causa statũ
deb̾e uersari: licet in delib̾atiuo quidã
qualitatem negotialem consistere quod
de futuro delib̾at estimarint. tam̃ ita
qualitas plerunq censenda ẽ. ut alii qͦ
statꝰ huc generi posse accide ũ negentur.
Nunc status in talib ita repꝑiri p̾osse fir¬
mamꝰ: ut ñ ex intentionis depulsione que¬
admodum in conflictib monstratũ ẽ. te¬
neamꝰ regłam. Quid enim aut quis intẽ¬

Expanded text:
Quod quaestionis genus hoc a principalibus staQuod quaestionis genus hoc a principalibus statibus differt, quia non de facto, unde orta accusatio est, sed de scripti tantum definitione disquiritur. Discutitur igitur ab his legalibus status principales esse discretos, et hos incidentes dici, illos autem, a quibus causa nascitur, uel constitutiones uel status rectius appellari. Iam nunc decursis constitutionibus controuersias deliberatiui ac demonstratiui generis uideamus. Nam et causarum tria genera esse dubium non est, et in omni causa statum debere uersari, licet in deliberatiuo quidam qualitatem negotialem consistere, quod de futuro deliberat, aestimarint. Tamen ita qualitas plerumque censenda est, ut alii quoque status huic generi posse accidere non negentur. Nunc status in talibus ita, reperiri posse firmamus, ut non ex intentionis depulsione, quemadmodum in conflictibus monstratum est, regulam teneamus. Quid enim aut quis inten
Abbreviated transcription (Latin):
sum liceat occiłẽ. Quidam inuentum
exulem uerberauit. accusat᷑. Adefen-¬
sore colligit᷑ quod minꝰ ꝑmisso sit fieride¬
buisse. huic in sunt modi . iiii. A simili
a consequenti. a maiore. ad mimꝰ. a con¬
trario. A simili ita. Ut quia patris int̾¬
fector culleo insuit᷑: hec pena manere
debeat inatͥcidam. A consequenti sic. Ty-¬
ranicide p̾mium. qui suasit tyranno
depon̾e lib̾tatem. p̾mium petit. Colligit
par ẽẽ m̾ĩtum. quia reddidit lib̾tatem.
lem ꝑmittit᷑ uigulare. licet etiam uerb̾a¬
re. A contrario si uir fortis meret᷑ p̃miũ.
desertor dignꝰ ẽ pena. Y finitiua suꝑ est
questio descripti ambiguitate demanãs
cum aliquod u̾bum in lege. uł testam̃to
dubium ẽ. ⁊ defmnitione clarescit. Ut
nocte cum telo dep̃hensum liceat occide.
Quendam cum fuste nocte dep̃hensum
magistratꝰ occidit. reus ẽ cedis. Lege qui-¬
demꝰ se tuet᷑. s telum quid sit inquirit.

Expanded text:
sum liceat occidere. Quidam inuentum sum liceat occidere. Quidam inuentum exulem uerberauit; accusatur. A defensore colligitur, quod minus permisso sit, fieri licuisse.» Huic insunt modi quattuor: a simili, a conseguenti, a maiore ad minus, a contrario. A simili ita, ut, quia patris interfector culleo insuitur, haec poena manere debeat matricidam. A consequenti sic: tyrannicidae praemium, qui suasit tyranno deponere dominatum, praemium petit; colligit par esse meritum, quia reddidit libertatem. lem permittitur iugulare, licet etiam uerberare». A contrario: «si uir fortis meretur praemium, desertor dignus est poena». Finitiua superest quaestio, de scripti ambiguitate demanans, cum aliquod uerbum in lege uel testamento dubium est et definitione clarescit, ut «nocte cum telo deprehensum liceat occidere. Quendam cum fuste nocte deprehensum magistratus occidit; reus est caedis. Lege se quidem tuetur, sed telum quid sit inquirit.»
Abbreviated transcription (Latin):
tum. dum heres esto mi distinguit qui
lesuis dicebat᷑. Alus uͦ continua nominĩ
iugitate milesium dic̃ heredem. Sunt
qͥdem modi quos dialectica comp̃hendit.
astructio. Item species scͥptionalis est queᷤ¬
tionis. que ex uerbis ⁊ sententia scͥptio¬
nis emergit. Ut in hoc. Peregrmꝰ murũ
ne ascendat. Quidam obsessa cuuitate
ascendit. bostemq deiecit. Arguit᷑ hic
reus legis sententia. uerbis nitit᷑ accusa¬
tor. YTercium questionis ẽ genꝰ. cum con¬
trarie leges utrinq secus collidunt᷑. ut
in illo. Mas templum cereris ne ingredi-¬
at᷑. Item. qui parentib opem ñ tulerit.
pumat᷑. In templo cereris uapulanti ma¬
tri opem̃ ingressus filiꝰ tulit. Accusat᷑. fa¬
cit hic conflictum diu̾sitas legum. qua¬
rum int̾pretatio collidit᷑. ut cui potuᷤᷤ
auscultandum fuisset appareat. Quar¬
ta descͥptionalis questio ẽ. que dr sillogis¬
mꝰ ut in hoc. Exulem intra fines dep̃hen-¬

Expanded text:
tum, dum «heres erto mi» distinguit, qui tum, dum «heres erto mi» distinguit, qui Lesius dicebatur, alius uero continua nominis iugitate Milesium dicit heredem. Sunt item modi, quos dialettica comprehendit astructio. Item species scriptionalis est quaestionis, quae ex uerbis et sententia scriptionis emergit, ut in hoc: «peregrinus murum ne ascendat. Quidam obsessa ciuitate conscendit hostemque deiecit; arguitur.» Hic reus legis sententia, uerbis nititur accusator. Tertium quaestionis est genus, cum contrariae leges utrimquesecus colliduntur, ut in illo: «mas templum Cereris ne ingrediatur. Item qui parentibus opem non tulerit, puniatur. In tempio Cereris uapulanti matri ingressus opem filius tulit; accusatur.» Facit hic conflictum diuersitas legum, quarum interpretatio colliditur, ut cui potius auscultandum fuisset appareat. Quarta de scripto quaestio est, quae dicitur syllogisne colligimus, ut in hoc: «exulem intra fines deprehen
Abbreviated transcription (Latin):
insidiatorem ⁊ quod hostem publice qui¬
etis occiderit. In hisgͥ ille statꝰ potius appa¬
rebit. quem orator ꝓ utilitate defensiõis
sumpserit. Illa etiam ratio exoratoris ple¬
runq astructione colligit᷑. tuncq uelut
rationales alii status emergent. Ac si ad
ꝓbationes scriptura ꝓfertur. hinc iudica¬
tio legis oriet᷑. cuiꝰ sunt sp̃es quinq. Una
ẽ conscͥptio qua aliquid pluraue ambi¬
gua continent᷑. que a grecis amphybo¬
logia. memorat᷑. ut ex comuione nomi¬
nis res plerunq confundit᷑. Ut ẽ. illud.
Quidam taurũ ligauit. quo nomine ser-¬
uum habuerat ad modũ p̃tiosum. Ue¬
rum illiheres taurum ħ est bouem dedit.
quia fecit nom̃ amphybolum: questio ẽ.
Item ex nominũ distinctione ꝑ sillabam
ut qui hũit ꝓpinquos duos. unu̾ lesium
nomine. aliumq milesiũ. heredemq
constituens: sic locutꝰ ẽ. heres esto milesi.¬
Qua distinctionis ambage certam̃ exor¬

Expanded text:
insidiatorem et quod hostem publicae quiinsidiatorem et quod hostem publicae quietis occiderit. In his igitur ille status potius apparebit, quem orator pro utilitate defensionis assumpserit. Illa etiam ratio ex oratoris plerumque astructione colligitur; tuncque uelut rationales alii status emergent. Ac si ad probationes scriptura profertur, hinc iudicatio legalis orietur, cuius sunt species quinque. Vna est, cum scripto aliquid pluraue ambigua continentur, quae a Graecis ἀμφιβολία memoratur, ut ex communione nominis res plerumque confunditur, ut est illud: quidam Taurum legauit, quo nomine seruum habuerat admodum pretiosum. Verum illi heres taurum, hoc est bouem dedit, quia fecit nomen amphibolum quaestionem. Item ex nominum distinctione per syllabam, ut qui habuit propinquos duos, unum Lesium nomine, aliumque Milesium, heredemque constituens sic locutus est: HERES ESTOMILESIqua distinctionis ambage certamen exor
Abbreviated transcription (Latin):
Quippe. que in scd̾a conflictatione ꝓ¬
rumpunt. Llam pͥma qualitati tribiu¬
tur. Ig̾ illa intentionis ac depulsionis
regula: in qualitatis parte p̾dicta tur¬
ci dicunt consequent̾ assumam. Nam
cum intentio ac depulsio statum consti-¬
tutionemq signaret: si comectura fue¬
rit iudicatiomi prebebit parit̃ rationẽ.
lleq enini ẽ quod possit ponderariui¬
dicio nͥ ipsa negatio. In qualitate uͦ uł
fine alio loco quam statꝰ apparet. necẽe c̃¬
ut confessa depulsio facti habeat ratio¬
nem. Quam item accusator infirmet.
& ueluti scl̃aria questio ꝓcreatur. ꝑ ra¬
tionem impugnationemq rationis. Idq
illud iudicabile posse uersari. idq esse. qͦd
estimator iusti ratione ꝑpendat posse. in
qua uis causa ⁊ omnis status existere et
multe rationes infirmationesq nuue¬
rose. ꝑindeq uidicationum semina copi¬
osa. cum unum uidel̃ factum multiplici
ratione defendit᷑. ut tulluis ꝓ milone. qd̾

Expanded text:
quippe quae in secunda conflictatione pquippe quae in secunda conflictatione prorumpunt; nam prima qualitati tribuitur. Igitur illa intentionis ac depulsionis regula in qualitatis praedicta parte turci dicunt consequenter assumam. Nam cum intentio et depulsio statuire constitutionemque signarit, si coniectura fuerit, iudicationi praebebit pariter rationem; neque enim est quod possit ponderari iudicio nisi ipsa negatio. In qualitate uero uel fine alio loco, quam status apparet, accesse est confessi depulsio facti habeat rationem, quam item accusator infirmet; et uelut secundaria quaestio procreatur per rationem impugnationemque rationis. Hic illud uidemus iudicabile posse uersasi, idque esse, quod aestimator iusti ratione perpendat. Possunt in quauis causa et omnes status existere et multae rationes infirmationesque numerosae perindeque iudicationum semina copiosa, cum unum uidelicet factum multiplici ratione defenditur, ut Tullius pro Milone, quod
Abbreviated transcription (Latin):
gulauit. Int̾ quos mͦs hoc interẽ. qͦd im¬
prudentia fallit. casus ꝓhibet. necessitaᷤᷤ
cogit.  dep̾catio au̾t: nicħ causationis
associat. s mexorandi humilitatt᷑ p̃ces¬
q suspirat. ¶Ceteras questiones quas
statꝰ dicunt icidentes adũtant qui ta¬
liã didicert̃. sic ut int̾ius demonstratio
uẽ formet pͥme uocis ingestio. Plerunq
enim sccl̃a ium intentionis incutiet. ut
in hoc uiro forti p̾miũ quod uolet qui
fortit̾ fecit. Petit p̾miũ. nuptias uxoris
aliene. In quo qui petit p̃miũ. quia nul¬
lum putat e diũso. nicħ intendit. s ma¬
ritꝰ contͣdictor intendit: licet scło loco
uideat᷑ assurgere. Cui ꝑ depulsionem
iuir fortis obstabit. tanquam petitionẽ
pͥmii quod poposcerat accusanti. Premi¬
um uistũ ẽẽ. contendens. tanquam si
factum aliquod iure tueret᷑. Item qͦͤstio¬
nes legales. quas statꝰ causis icide me¬
moraui. ñ eadem regula ꝑcensentur.

Expanded text:
gulauit. Inter quos modos hoc interest, quod imgulauit. Inter quos modos hoc interest, quod imprudentia fallit, casus prohibet, necessitar cogit. Deprecatio autem nihil causationis associai, sed in exorandi humilitatem precesque suspirat. Ceteras quaestiones, quas status dicunt incidentes, aduertant, qui talium didicerunt, sicut interius demonstrabonem formet primae uocis ingestio; plerumque enim secunda uim intentionis incutiet, ut in hoc: «uiro forti praemium, quod uolet; qui fortiter fecit, petit praemium nuptias uxoris alienae». In quo qui petit praemium, quia nullum putat e diuerso, nihil intendit, sed maritus contradictor intendit, licet secundo loco uideatur assurgere; cui per depulsionem uir fortis obstabit, tanquam petitionem praemii quod poposcerat accusanti, praemium iustum esse contendens, tanquam si factum aliquod iure tueretur. Item quaestiones legales, quas tanquam status causis incidere memoraui, non eadem regula percensentur,
Abbreviated transcription (Latin):
gatio ꝓmerendi. At in illa cͥminis facti¬
q una confessio ẽ: s ut ab animo seꝑa¬
tur. aut purgatione cessante. ad huma¬
nitatis nuseranda respirat. ¶ Uerum
ħ qualitas ueniał: in bina asserta
discernit᷑. purgationem ⁊ dep̾̃cationem.
llam purgatio ẽ: cum confesso facinore
amiũ uoluntatemq purgamꝰ. Cuiꝰ mo¬
dostres ẽẽ ñ dubium ẽ. Idẽ. impruden¬
tiã. casum. necessitatẽ. Imprudentia ẽ:
cum a uoto scientiaq nr̃a aliquid dimo¬
uemꝰ. ut qͥdam inuenando iałm intorsit
inbeluam. ⁊ hominem deltescentem re-¬
tib int̾emit. Que parserror edicit᷑. Atq
ei subdunt᷑. ignoratio. uolentia. obliuio.
fatuitas. dem̃tia. ceteraq que errorem
admittentis excusant. Casusuͦ. culpam
euentu exhonerat. Ut qui cum uictimiᷤᷤ
ad diem sacrum ñ occurrerit fluminis
increm̃tis. Scelus aũt necessitate cõmisit
qui p̾cepto ducis insontem hominem ui¬

Expanded text:
gatio promerendi. At in illa criminis factigatio promerendi. At in illa criminis factique una confessio est, sed aut ab animo separatur aut purgatione cessante ad humilitatis miseranda respirat. Verum haec qualitas uenialis in bina asserta discernitur, purgationem et deprecationem; nam purgatio est, cum confesso facinore animum uoluntatemque purgamus, cuius modos tres esse non dubium, id est imprudentiam, casum, necessitatem. Imprudentia est, cum a uoto scientiaque nostra aliquid demouemus, ut quidam in uenando iaculum intorsit in beluam et hominem delitiscentem retibus interemit; quae pars error edicitur, atque ei subduntur ignoratio, uinolentia, obliuio, fatuitas, dementia ceteraque, quae errorem admittentis excusant. Casus uero culpam euentus exonerat, ut qui cum uictimis ad diem sacrum non occurrerit fluminis incrementis. Scelus autem necessitate commisit, qui praecepto ducis insontem hominem iu
Abbreviated transcription (Latin):
legato ñ dedit. tempꝰ emensũ: ẽ. accusa¬
tus contradicit. ⁊ cͥmen obiectum remo¬
uet in questorem. In aliud remouet:
si morbo tardatꝰ in infortunium suum
causam remoueat tarditatis. Remoue¬
t᷑ uero aut ipsum factum si ad alt̾ius at¬
tinuisse d̾r potestatem. aut causa si al¬
t̾uis uitio accidisse dicat᷑. Comꝑatio ẽ.
quam compensationem noui a postĩo¬
rib ꝑhiberi. ñ cum cͥmini beneficium
alt̾ius temporis subrogat᷑. s cum factũ
iure defendit᷑. ut ex eo aliquid cõmodi
sequeret᷑. Nam si nũtum alt̾ius tem¬
ꝑis uelut in conpensationis gr̃am me¬
morat᷑. ad dep̃catuiam potiꝰ admouen¬
dumẽ. qualitat̾e. que ueniali sp̃e conti¬
net᷑. Hac uͦ rite se fecisse contendit. ut
uerris illa responsio. Magno inquit de¬
cumas uendidi. Quod factum compen¬
sat utilitate beneficii. In hac quippe
parte facti confessio ẽ. ñ negatio. S imn¬
manitatem obiectionis. excludit alle¬

Expanded text:
legato non dedit; tempus emensum est. Accusalegato non dedit; tempus emensum est. Accusatus contra dicit et crimen obiectum remouet in quaestorem. In aliud autem remouet, si morbo tardatus in infortunium suum causam remoueat tarditatis. Remouetur uero aut ipsum factum, si ad alterius attinuisse dicatur potestatem, aut causa, si alterius uitio quid accidisse dicatur. Comparatio est, quam compensationem noui a posterioribus perhiberi, non cum crimini beneficium alterius temporis subrogatur, sed cum factum iure defenditur, ut ex eo aliquid commodi sequeretur. Nam si meritum alterius temporis uelut in compensationis gratiam memoratur, ad deprecatiuam potius admouendum est qualitatem, quae ueniali specie continetur. Haec uero rite se fecisse contendit, ut Verris illa responsio: «magno» inquit «decumas uendidi», quod factum compensat utilitate beneficii. In hac quippe parte facti confessio est, sed immanitatem obiectionis excludit alle
Abbreviated transcription (Latin):
Absoluta ẽ: que factum ipsum su nat᷑a
⁊ iure defendit. Assumptiua. que cum
infacto ipso nichil ꝓbabile repꝑiat: con¬
fiugit ad ipsam causam. eamq ut uistã
facere deb̾et allegat. Ut cum milo ñ pot̾
dic̾e hominem licuisse uigulare: causã
occidendi: astruxit insidias oloanas.
Illic assumptiue nom̃ accepit: quia cũ
absolute factum tueri ñ possit confug̃
ad causas. ¶Hec gͥ assumptiua partes
h̃t .iiii. Relationem. remotionẽ. com¬
ꝑationem. concessionem. Relatio ẽ. cũ
de facto confessio culpam in eum qui ꝑ¬
tulerit refert. ut in clodium milo. ores¬
tes in matrem. oratius in sororem. Qui
iccirco a se ꝑhibuit iugulatam: quia eiꝰ
ꝓuocatꝰ muria. in facmꝰ sit coactus. Re¬
motio ẽ. cum obiectum cͥmen in alterũ.
uł in aliud ab eo qui ꝑcellit᷑ remouet᷑. in
alium. ut tyberus graccꝰ in mancinũ.
qui auctor fedis faciendi fuit. quod tã
senatꝰ quam ppłs in ꝓbarat. Item in ta¬

Expanded text:
absoluta est, quae factum ipsum sui natura absoluta est, quae factum ipsum sui natura et iure defendit; assumptiua, quae, cum in facto ipso nihil probabile reperiat, confugit ad ipsam causam eamque iustam ut facere deberet allegat, ut, cum Milo nonposset dicere hominem licuisse iugulare, causam occidendi astruxit insidiar Clodianas. Illinc assumptiuae nomen accepit, quia, cum absolute factum tueri non possit, confugit ad causas. Haec igitur assumptiua partes habet quattuor: relationem, remotionem, comparationem, concessionem. Relatio est, cum de facto confessio culpam in eum, qui pertulit, refert, ut in Clodium Milo, Orestes in matrem, Horatius in sororem, qui idcirco a se perhibuit iugulatam, quia eius prouocatus iniuria in facinus sit coactus. Remotio est, cum obiectum crimen in alterum uel in aliud ab eo, qui percellitur, remouetur: in alium, ut Tiberius Gracchus in Mancinum, qui auctor faciendi foederis fuit, quod tam senatus quam populus improbarat. Item in ta
Abbreviated transcription (Latin):
sit sacͥlegiũ ⁊ quid furtum. ¶ Nunc de qͣ¬
licate dicendum ẽ. Cuiꝰ multiplex natura
diuisionẽ partiũ pͥmo desiderat. ut ea de¬
cursa singularum ꝓpͥetas explicet᷑. Qua¬
litas gͥ aut de re aut deactione ẽ. De re:
cum eiꝰ facti quod inuidicium uenit rõ
causa ue tractat᷑: uł cum quid fieri opor¬
teat disceptat᷑. ut an iuire clodium milo
iugularit. uł an domꝰ cullio restituenda sit.
de actione autem. cum querit᷑. an admit¬
tenda sit actio. ⁊ iudicium faciendum.
Que pars q̃m uiris equitate ꝑpendit᷑: rec¬
ras quasi constitutionem nouã a qualita¬
te distinguere. ⁊ tͣnslationem uł ꝑ scͥptio¬
nem uocare maluit. S hec post̾i̾us qua¬
litas ut futuri temporis estimata. Et p̃
tas mutraq uiris assertione ẽ. In uiridi¬
cali nature. in negotiali legis aut consu-¬
etudinis asserta uersant᷑. Iuridiͤal aũt
diuidit᷑. in absolutam ⁊ assumptiuam.

Expanded text:
sit sacrilegium et quid furtum. Nunc de qusit sacrilegium et quid furtum. Nunc de qualitate dicendum, cuius multiplex natura diuisionem partium primo desiderat, ut ea decorsa singularum proprietas explicetur. Qualitas igitur aut de re aut de actione est: de re, cum eius facti, quod in iudicium uenit, ratio causaue tractatur, uel cum quid fieri oporteat disceptatur, ut an iure Clodium Milo iugularit, uel an domus Tullio restituenda fuerit; de actione autem, cum quaeritur an admittenda sit actio et iudicium faciendum. Quae pars quoniam iuris aequitate perpenditur, recras, qui quasi constitutionem nouam a qualitate distinguere et translationem uel praescriptionem uocare maluerat. Sed haec posterius. Qualitas, ut futuri temporis aestimatur, ita tas; in utraque iuris, assertio est. In iuridicali naturae, in negotiali legis aut consuetudinis asserta uersantur. Iuridicalis autem diuiditur in absolutam et assumptiuam:
Abbreviated transcription (Latin):
turam. quia ñ factum s nom̃ factids¬
truit᷑. Ut in hoc adulterii actiofit: cũ
repudiata uxore stupratorem qui re-¬
pudiauerat maritꝰ inuenit: accusat
adulterii: reus contradicit. Neo factũ
negat. s adulterii nom̃ excludit. ⁊ qͥ¬
rit quid sit adult̾ium. quod ẽ diffiniti¬
ue contͦuersie. Ig̾ coniectura ipsius facti
negatio ẽ. finis nͨ admissi s nominis.
Icciroq etiam depulsio ingesti cͥminiᷤ.
Quia cum facto aliud nom̃ imponitur
imminens obiecto crimini ꝑcłm dene¬
gat᷑. Ut in hoc obiectu. Pocula templi
ẽ domo sacerdotis furatꝰ es. Sacͥlegiũ
fecisti. Repellit. Pocula quidẽ abstuli.
S quia de domo ñ templo: furtum¬
ñ saclegium nuincupandum. In quo etiã
facti alta quedam uidet᷑ ẽẽ. negatio. Non
enim hoc ad deorum miuriam spectat ad¬
missum. s ad dispendium sacerdotis cũ
de domo pocula subtrahant᷑. Hic utraq
factum definitione tractandũ. Idẽ. ⁊ qͥd

Expanded text:
turam, quia non factum, sed nomen facti desturam, quia non factum, sed nomen facti destruitur, ut in hoc: adulterii actio fit; cum repudiata uxore stupratorem qui repudiauerat maritar inuenit; accusat adulterii. Reus contra dicit nec factum negat, sed adulterii nomen excludit et quaerit, quid sit adulterium, quod est definitiuae controuersiae. Igitur coniectura ipsius facti negatio est, finis non admissi, sed nominis, idcircoque etiam depulsio ingenti criminis, quia, cum facto aliud nomen imponitur, imminens obiecto crimini periculum denegatur, ut in hoc obiectu: «pocula templi e sacerdotis domo furatus es; sacrilegium fecisti». Repellit: «pocula quidem abstuli; sed quia de domo, non templo, furtumn sacrilegium nuncupandum». In quo etiam facti alia quaedam uidetur esse negatio; non enim hoc ad deorum iniuriam spectat admissum, sed ad dispendium sacerdotis, cum de domo potuta subtrahantur. Hic utraque factum definitione tractandum, id est et quid
Abbreviated transcription (Latin):
ditoris officium. neq legem aut scͥptum
q talis intentio. Hominem occidisti. De¬
pulsio. ñ occidi. Questio exhis orit᷑. anoc¬
ciderit: in quo statuerit comectura.S
cum intentioni us facti opposuerit reꝰ:
fit qualitas. Ut a milone ñ factum ne-¬
gatur. s de facti uire contentio ẽ. Occi¬
disse enim se fatebat᷑ clodium. s id ui¬
re fecisse. Huic depulsioni subicit᷑ rõ.
que ñ una simplex ue sit. Nam potest
unum atq idem factum ꝓpt̾ uarias
tausas uidi ꝓbabile. Ut hoc idem quod
insidiatorem occid̾at milo. una ratio
fuit. Alia quod hostem rei publice ⁊
tyrannidis affectione succensum. se
int̾emisse memorabat. In quib asser¬
tis fit quidem qualitas. s diu̾se sp̃es
eius erumpunt. Nam pͥma relatiia.
altera comꝑatiua qualitas fulget. Qađ̃
si intentioni ñ uis facti. s negatio no-¬
minis apponat᷑. qͣnuis negatio de pul¬
sionis uice dicat᷑. ñ faciet tam coniec¬

Expanded text:
ditoris officium neque legem aut scriptum ditoris officium neque legem aut scriptum que talis intendo «hominem occidisti», depulsio «non occidi»: quaestio ex his oritur an occiderit, in quo statu erit eoniectura. Sed cum intentioni ius facti opposuerit reus, fit qualitas, ut a Milone non factum negatur, sed de facti iure contendo est; occidisse enim se fatebatur Clodium sed id iure fecisse. Huic depulsioni subicitur ratio, quae non una simplexue fit; nam potest unum atque idem factum propter uarias causas uideri probabile, ut hoc idem, quod insidiatorem occiderat Milo, una ratio fuit, alia quod hostem rei publicae et tyrannidis affectatione succensum se interemisse memorabat. In quibus assertis fit quidem qualitas, sed diuersae species eius erumpunt; nam prima relatiua, altera comparatiua qualitas fulget. Quod si intentioni non ius facti, sed negatio nominis opponatur, quamuis negatio depulsionis uice dicatur, tamen non faciet coniec
Abbreviated transcription (Latin):
illud potiꝰ dicendum. Murum ascendisti.
Ut si negau̾it ñ sit pugna de lege s de fac¬
to: cui accedit lex. Si confessus ex facto:
tunc contͣ legem fecisse uideat᷑. Ceterum
si negato facto fuerit. lex uł que iuis scͥpt᷑a
recitata suꝑfluo uidebit᷑ contentio. qͣn
don uiris s ueritatis alt̾catio contineat
q̃stionem. hoc uitio pleriq falsi sunt.
S & pret̾ illos tres quos statꝰ asserui. ali¬
os.iiiiͬ. uł quinꝙ descͥpti qualitate ma¬
nantes ẽẽ dixerunt. Qui licet suas in di¬
uisionẽ cause partes obtineant: tam̃ ñ¬
quam pͥncipali loco nascunt᷑. Quia nisi
fuerit quod ꝓbet᷑: nemo ad ꝓbandum
recitat legeni. uł aliquam scͥpti formã.
Id aũt quod ꝓbat᷑ statꝰ ẽ: qui ex pͥmo cõ¬
fli ctu semꝑ consistit. Cetere questioneᷤ
controũsie. uł incidentes sunt ꝑhiben¬
de. Sic gͥ inueniendi statꝰ facilis erit
ratio: cum neq nom̃ adinissi. neq au¬

Expanded text:
illud potius dicendum, 'murum ascendisti', illud potius dicendum, 'murum ascendisti', ut si negaverit, non sit pugna de lege, sed de facto, cui accedit lex, si confessus erit factum, tunc contra legem fecisse videatur. ceterum si negato facto fuerit lex vel quaevis scriptura recitata, superflua uidebitur contentio, quando non iuris, sed ueritatis altercatio contineat quaestionem. Hoc uitio plerique falsi sunt. Et praeter illos tres, quos status asserui, alios quattuor uel quinque de scripti qualitate manantes esse dixerunt. Qui licet suas in diuisione causae partes obtineant, tamen numquam principali loco nascuntur, quia, nisi fuerit quod probetur, nemo ad probandum recitat legem uel aliquam scripti formam. Id autem, quod probatur, status est, qui ex primo conflictu semper existit; ceterae quaestiones controuersiae uel incidentes sunt perhibendae. Sic igitur inueniendi status facilis erit ratio, cum neque nomen admissi neque au
Abbreviated transcription (Latin):
ud laudib ꝓsequi głosum. insigniũ
contemplatione meritoꝵ. Accedit
qͦd in uidiciali gene̾. ambigit conditor
tam suis. quam etiam de reb ext̃nis. In
laudatiuo estimator auscultat uera con¬
gruaq que memorent᷑. licet nouella eti¬
am id contulerint blandim̃ta. ut sue p̾¬
dicationis fiat arbit̾ qui laudat᷑. Ergo
opportet attentiꝰ intueri ne ea que au¬
ditoris officium hu̾it intendamꝰ. ut si
uerri quod dampnandꝰ sit edicat᷑. Ille
quippe se dampnandũ non ẽẽ respond̃.
Et utrum dampnandꝰ sit: sola qualitã
apparebit. Ig̾ a facti obiectione nascit᷑
intentio. Ut si eidem dicas. siciliã spo¬
liasti. Responsuro ñ feci comectura com¬
ponit᷑. Stultum qͥppe ẽ. id qđ in arbitͥo¬
manet iudicis. aut certe facti nom᷑. ñ ip¬
sum cͥmen intende. Cauendum eque ne
cum lexulla uł scͥptura in causa tractat᷑.
intentio sumat᷑ ex lege. Ut si dicas lex te
murum uetabat ascendẽ ꝑegrinum. S

Expanded text:
ud laudibus prosegui gloriosum insignium ud laudibus prosegui gloriosum insignium contemplatione meritorum. Accedit quod in iudiciali genere ambigit cognitor  quisque de suis quam etiam de rebus externis, in laudatiuo aestimator auscultat utrum uera congruaque memorentur, licet nouella etiam id contulerint blandimenta, ut saepe praedicationis fiat arbiter qui laudatur. Ergo oportet attentius intueri, ne ea, quae auditoris officium habuerit, intendamus, ut si Verri quod damnandus sit edicatur. Ille quippe se damnandum non esse respondebit, et utrum damnandus sit sola qualitas apparebit. Igitur a facti obiectione nascetur intentio, ut si eidem dicas «Siciliam spoliasti», responsuro «non feci» coniectura componitur. Stultum quippe est id, quod in arbitmanet iudicis, aut certe facti nomen, non ipsum crimen intendere. cavendum aeque ne, cum lex ulla vel scriptura in causa tractatur, intentio sumatur ex lege, ut si dicas 'lex te murum vetabat ascendere peregrinum', sed
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpͥetas singłorum. Nam ⁊ iudex cuiꝰ
officium ẽ dampnare reũ. uł absoluere:
possessionem dare uł auferre. priusꝗͣ
cogn: ouerit causam. dubitat quomͦ
utat᷑ officio. Et qui deliberat: ambigua
mentis opinione differt᷑. Et laudatio¬
nis arbit̾. anrite quis laudet᷑. estiã¬
ti contemplatione dispensat. S cum in
diu̾sum ħ distrahant᷑ officia: tũ illud
maxime discͥmen attendimꝰ. quem ad¬
modum temporib uarient᷑. Nam de¬
lib̾atio. fututi tantum temp Soris
continet questionẽ. Ut si delib̾et cato.
an se debeat ne uictorem aspiciat cesa¬
rem trucidare. At uͦ uidiciale genꝰ. tã
p̃teriti quam futi ñ nunꝗͣ temporis
inuenit᷑. S in pͣt̾ito tantum ex facto
coniectura: ex futuro qualitas frequẽ¬
ter uinascit᷑. ut suo loco ꝓmptiꝰ asserẽ¬
tur. Laudatiuum etiam genꝰ in prete¬
ritis factis om̃e consistit. s a iudiciali
gen̾e fine discernit᷑. Nam aliud ẽ ab¬
soluere innocentem eqͥtatis imꝑio. ali¬

Expanded text:
etas singulorum. Nam et iudex, cuius officium est damnare reum uel absoluere, possessionem dare uel auferre, priusquam cognouerit causam, dubitat quomodo utatur officio; et qui deliberat, ambigua mentis opinione differtur; et laudationis arbiter, an rite quis laudetur, aestimanti contemplatione dispensat. Sed cum in diuersum haec distrahantur officia, tum illud maxime discrimen attendimus, quemadmodum temporibus uarientur. Nam deliberatio futuri tantum temporis continet quaestionem, ut si deliberet Cato, an se debeat, ne uictorem aspiciat Caesarem, trucidare. At uero iudiciale genus tam praeteriti quam futuri nonnumquam temporis inuenitur. Sed in praeterito tantum facto coniectura, ex futuro qualitas frequentar enascitur, ut suo loco promptius asseretur. Laudatiuum etiam genus in praeteritis factis omne consistit, sed a iudiciali genere fine discernitur; nam aliud est absoluere innocentem aequitatis imperio, ali
Abbreviated transcription (Latin):
& sola statꝰ qualitas fiat. Nam qui cau¬
sam cognoscit ꝓpositum ht efficẽ aliqͥd
.i. aut dampnare aliquem aut absolu̾e.
Auditoris autem sunt genera tͥa. Unũ
eiꝰ qui scdm equitatem aliqͥ d statuit.
Et his ꝑpense uidex. Aliud est eius. qui
honestate. uł utilitate incerta dubius.
aliene sententie ꝑsuasionem in explica¬
bilis deliberator expectat. Tercium ge¬
nus enis ẽ: qui facti honestatem uł tur¬
pitudinem lib̃a estimatione ꝑpendit.
hunc estimatorem conuenit nominari.
hec gͥ sunt t̾a causarum genera. que
hypotesi continent᷑ .i. iudiciał. delib̾ati¬
ua. & demonstratiua. S cum omnes

Expanded text:
et sola status qualitas fiat. Nam qui cauet sola status qualitas fiat. Nam qui causam cognoscit, propositum habet efficere aliquid, id est aut damnare aliquem aut absoluere. Auditoris autem sunt genera tria: unum eius, qui secundum aequitatem aliquid statuit, et is est perpense iudex; aliud eius, qui honestate uel utilitate incerta dubius alienae sententiae persuasionem inexplicabilis deliberator exspecta ; tertium genus eius est, qui facti honestatem uel turpitudinem libera aestimatione perpendit: hunc aestimatorem conuenit nominari. Haec igitur sunt tria causarum genera, quae hypothesi continentur, id est iudicialis, deliberatiua
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit ñ occidi. In hoc ubi nom̃ rei
intendit᷑: pot̾ ⁊ finis uidĩ. Ut sidicat.
factum obicias: s criminis nom̃: ne¬
gatione diu̾̃se partis ñ erit manifestũ
qui statꝰ existat. Nescias enim quid ne¬
gat qui ita negat. non fecihomicidiũ.
utrum qi nullum hominẽ uigularit.
an qr tyranni int̾fectio homicidium
ñ uocet᷑. Est gͥ intendendum ipsum il¬
lud quod factum ẽ. ut si id negauerit
adu̾sarius habeas comecturam. Si eo
concesso nom̃ criminis excluserit: in¬
telligas finem. Quod si concesso facto.
factiq uocabulo licuisse sibi uł oportu¬
isse fac̾e dixerit: qualitas in causa uer¬
sat᷑ que aut de re aut de actione cong¬
dit᷑. De re: ut miloni facere licuisset. de
actione an seruo uł addicto tribunos
liceat appellare. An hab̾e ignominio¬
so liceat contentionem. Que sp̃ẽs qua¬
litatis translatio nominat᷑. Item cau̾e
debemꝰ ue intendamꝰ auditoris officiũ.

Expanded text:
dixerit «non occidi»; in hoc ubi nomen rei dixerit «non occidi»; in hoc ubi nomen rei intenditur, potest et finis uideri, ut si dicat factum obicias sed criminis nomen, negatione diuersae partis non erit manifestum, qui status existat. Nescias enim quid negat, qui ita negat, «non feci homicidium», utrum quia nullum hominem iugularit, an quia tyranni interfectio homicidium non uocetur. Est igitur intendendum ipsum illud, quod factum est, ut, si id negauerit aduersarius, habeas coniecturam, si eo concesso nomen criminis excluserit, intellegas finem. Quod si concesso facto factique uocabulo licuisse sibi uel oportuisse facere dixerit, qualitas in causa uersatur, quae aut de re aut de actione congreditur: de re, utrum Miloni facere licuisset; de actione, an seruo uel addicto tribunos liceat appellare; an habere ignominioso liceat contionem, quae species qualitatis translatio nominatur. Item cauere debemus, ne intendamus auditoris officium
Abbreviated transcription (Latin):
rit corneliꝰ maiestatem. Quale sit qua¬
litas. Yt an saturninꝰ uire necatꝰ sit.
S ne forsan moueat quod p̃tereo quar¬
tum statum quem hermagoras inue¬
nit: subtilior ratio ẽ. eum ñ statum
s partẽ dicere qualitatis. quod in eiꝰ
expositione monstrabo. Nunc dicen¬
dum ẽ. quomͦ statꝰ inueniat᷑ in causa.
Inueniunt᷑ gͥ ꝑ intentionem ⁊ depul¬
tentio ẽ. obiectio eiꝰ
facti. quod in iudicium uenit. Nepul
sio quedam resistens intentioni nega¬
tio Ut sidicat᷑. occidisti patrem non
occidi. Ex hisduab int̾ se concurrenti¬
b uocib. nascit᷑ questio que dr status.
quod ibi quasi ad pugnandum actionũ
acies ordinata consistat. S facile ẽ. uide.
quid obiecto cͥmine respondeat᷑: illud
facile ñ ẽ quid debeat intendi utrum
factum ut hominem occidisti. an no¬
m̃ facti. ut homicidiũ fecisti. Et licet
uideat᷑ idem ẽẽ. tam̃ in suꝑiore obiec¬
tione si negabit᷑ coniectura erit. cum

Expanded text:
rit Cornelius maiestatem; quale sit, quarit Cornelius maiestatem; quale sit, qualitas, ut an Saturninus iure necatus sit. Sed ne forsan moueat, quod praetereo quartum statum, quem Hermagoras inuenit, subtilior ratio est eum non statum, sed partem dicere qualitatis, quod in eius expositione monstrabo. Nunc dicendum est,quomodo status inueniantur in causa. Inueniuntur igitur per intentionem et depulntentio est obiectio eius facti, quod in iudicium uenit; depulsio negatio quaedam resistens intentioni, ut si dicatur: «occidisti patrem», «non occidi». Ex his duabus inter se concurrentibus uocibus nascitur quaestio, quae dicitur status, quod ibi quasi ad pugnandum actionum acies ordinata consistat. Sed facile est uidere, quid obiecto crimini respondeatur; illud facile non est, quid debeat intendi: utrum factum, ut «hominem occidisti», an nomen facti, ut «homicidium fecisti». Et licet uideatur idem esse, tamen in superiore obiectione si negabitur, coniectura erit, cum