comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& oppido p̃tendebat. hostis illuse¬
rat. inedia sese uigiliisq ꝯfecit.
Appius claudiꝰ censormꝰ. qui uissu põ-¬
peii greciã tuebat᷑. iã abolitã peti-¬
ti oracłi fidem uoluit exꝑiri. qͥppe
ab eo adacta uates descendẽ in spe¬
cu. respondisse fert᷑. de bello con¬
sulenti. Nichil ad te hoc romane
bellũ ꝑtinet. euboea ecela obtine¬
bis. Cela autẽ uocant euboicũ si¬
nũ. Ita appius pplexa incertꝰ sorte
discessit. Admonet nos aliqͥd ab ob¬
trectatorib nr̃is ꝯsultor iste consu¬
lere. Querunt᷑ utiq fide xp̃ianoꝵ
sͥ sacͣ int̾dicta. cerimoniasq subla¬
tas. & ob hoc id̃o maxime qͦd ertis
uaticiniisq cessantib fut᷑e clades
qr sciri nequeunt ñ uitant᷑. Cur
gͦͣ longe ante imꝑiũ cesaris. natiui¬
tatẽq xp̃i sic̃ ipsoꝵ auctores atte-¬
stant᷑. abolita fuerat petiti oraculi
fides. abolita autẽ ido qr contẽpta.
Uñ prudent poeta p̾monuit. inẽ¬

Expanded text:
et oppido praetendebat, hostis inluseet oppido praetendebat, hostis inluserat, inedia sese uigiliisque confecit. Appius Claudius Censorinus, qui iussu Pompei Graeciam tuebatur, iam abolitam Pythici oraculi fidem uoluit experiri: quippe ab eo adacta uates descendere in specum respondisse fertur de bello consulenti : Nihil ad te hoc Romane bellum pertinet, Euboeae coela obtinebis. coela autem uocant Euboicum sinum. ita Appius perplexa incertus sorte discessit. Admonet nos aliquid ab obtrectatoribus nostris consultor iste consulere. queruntur utique fide Christianorum sibi sacra interdicta caerimoniasque sublatas et ob hoc ideo maxime, quod extis uaticiniisque cessantibus futurae clades, quia sciri nequeunt, non uitantur. cur ergo longe ante imperium Caesaris natiuitatemque Christi, sicut ipsorum auctores adtestantur, abolita fuerat Pythici oraculi fides? abolita autem ideo, quia contempta.unde prudenter poeta praemonuit: Incon
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. ⁊ lib̾tate concessa. cȩt̾is reb
abrasit. At uͦ dola bella partiũ ce
saris in illirico ꝑ octauiũ & libonẽ
uictꝰ. copiisq exutus. ad antoniũ
fugit. Basillꝰ & salustiꝰ singłas legi¬
ones qͥb p̾erant. similit̾ & antoniꝰ
hortensius qͦq ab infimo mari cũ
classe concurrentes. om̃sq parit᷑ ad¬
u̾sus octauiũ & bibulonẽ ꝓfecti &
uicti st̃. Antoniꝰ eũ se oc tauio eũ
xu. cohortib dediss om̃s ad pompe¬
ium a libone deducti st̃. Curio ex
sicilia in affricã cũ exercitu trans¬
gressꝰ ẽ. quẽ iuba rex continuo
exceptũ cũ om̃ib copiis trucidauit.
Octauiꝰ salonas oppugnare conatꝰ om̃s
pene copias quas duxit amisit. Ce¬
lius desciuit a cesare. ac se miloni.
eruli unxit. Cũq ambo seruoꝵ
manu capuã oppugnare molirent᷑.
occisi st̃. Bibulꝰ apud corcirã pudo¬
re uictꝰ qͦd custodiȩ eiꝰ quã pelago

Expanded text:
tantum et libertate concessa, caeteris rebus tantum et libertate concessa, caeteris rebus abrasit. At vero Dolabella partium Csaris in Illirico per Octauium et Libonem uictus copiisque exutus ad Antonium fugit. Basilus et Salustius singulas legiones quibus praeerant  , similiter et Antonius, Ortensius quoque ab infimo mari cum classe concurrens: omnesque pariter aduersus Octauium et Libonem profecti et uicti sunt. Antonius cum se Octauio cum XV cohortibus dedisset, omnes ad Pompeium a Libone deducti sSicilia in Africam cum exercitu transgressus est: quem Iuba rex continuo exceptum cum omnibus copiis trucidauit. Octauius Salonas oppugnare conatus, omnes paene copias quas duxit amisit. Caelius desciuit a Caesare ac se Miloni exuli iunxit; cumque ambo seruorum manu Capuam oppugnare molirentur, occisi sunt. Bibulus apud Corcyram pudore uictus, quod custodiae eius, quam pelago
Abbreviated transcription (Latin):
suas partes tͣnsduxit. Pompeiꝰ atq
om̃is senatꝰ crescentib cesaris ui¬
rib trepidi tãꝗͣ italia pulsi in gͦ¬
ciam tͣnsuecti. dẏrrachiũ geren¬
di belli sedem delegert. Cesar
romã uenit. negatãq sibi ex era¬
rio pecuniã fractis forib inuasit.
ꝓtulitq ex eo auri pondo .iiii. mi
ad legionẽ mox alpes tͣnsuectus.
massiliã uenit. ad quã obpugnan¬
dam cur receptꝰ non ẽẽt. trebo¬
niũ cũ tͥb legionib relinquens
ad hispanias ꝯtendit. qͥs . ł. afra-¬
niꝰ. & .m. petreius. & .m̃. uarro
pompeiani duces cũ legionib
obtinebant. Ibi multis pliis petͤ¬
ium afraniu̾q suꝑatos cõposita
pac̾tione dimisit. In ult̾iore uͦ
hispania duas legiones a. m̃. uarro¬
ne suscepit. similit̾ ⁊ duces eiꝰ. hoc
ẽ curiocatonẽ. e sicilia expulit. ula¬
leriꝰ cottam e sardinia. tuberonẽ¬
ex affrica uarus eiecit. Cesar mas-¬
siliã rediens obsidione domitã uita

Expanded text:
suas partes transduxit. Pompeius atque suas partes transduxit. Pompeius atque omnis senatus, crescentibus Caesaris viribus, trepidi, tanquam Italia pulsi, in Graeciam transvecti, Durachium gerendi belli sedem delegerunt. Caesar Romam venit, negatamque sibi ex aerario pecuniam fractis foribus invasit, protulitque ex eo auri pondo quatuor miad legiones, mox Alpes transvectus, Massiliam venit: ad quam oppugnandam, cum receptus non esset, Trebonium cum quatuor legionibus relinquens, ad Hispanias contendit, quas Lucius Aphranius, et M. Petreius, et M. Varro, Pompeiani duces, cum legionibus obtinebant. Ibi multis praeliis Petreium Aphraniumque superatos, composita pactione, dimisit. In ulteriore vero Hispania duas legiones a M. Varrone suscepit. Similiter et duces ejus, hoc est, Curio Catonem Sicilia expulit, Valerius Cottam Sardinia, Tuberonem Africa Varus ejecit. Caesar Massiliam rediens, obsidione domitam, vita
Abbreviated transcription (Latin):
am rediens cesar uictor de
gallia. decerni s̃ absenti.
it̾um ꝯsulatũ poposeit.
Contradictũ est a marcello consu¬
cretũ ẽ a senatu ut in urbem ce¬
sar ñ nͥ dimisso exercitu ueniret.¬
⁊ ex marcelli consulis auctoritate
ad legiones que apud luceriam
erant. pompeiꝰ cũ imꝑio missus ẽ.
Cesar rauennã sese contulit. M.
antoniꝰ. ⁊ .P. cassius tͥbuni plebis
ꝓ cesare int̾cedentes. int̾dicente
lentulo consule. curia foroq ꝓhi¬
biti. ad cesarẽ ꝓfecti st̃. curione
simul celioq comitantib Cesar
rubicone flumine tͣnsmeato. mox
ut ariminũ uenit. qͥnq cõortes
quas t̃c solas habebat. cũ quib
ut ait liuiꝰ orbem t̾rarũ adortꝰ
ẽ. qͥd facto opus ẽẽt edocuit. de¬
plorans inuirias suas. causã belli
ciuił ꝓ restituendis in patͥam tͥ¬
bunis ẽẽ testatꝰ ẽ. Inde ꝑ antoni¬
um .uii. cohortes que apud sal-¬
monẽ morabant᷑. a lucretio rece¬
pit. Cres legiones que cũ domi¬

Expanded text:
am rediens Caesar uictor ex Gallia decerni sibi absenti alterum consulatum poposcit. contradictum est a Marcello consucretum est a senatu, ut in Vrbem Caesar non nisi dimisso exercitu ueniret, et ex Marcelli consulis auctoritate ad legiones, quae apud Luceriam erant, Pompeius cum imperio missus est. Caesar Rauennam sese contulit. M. Antonius et P. Cassius tribuni plebis pro Caesare intercedentes, interdicente Lentulo consule curia foroque prohibiti, ad Caesarem profecti sunt Curione simul Caelioque comitantibus. Caesar Rubicone flumine transmeato, mox ut Ariminum uenit, quinque cohortes, quas tunc solas habebat, cum quibus, ut ait Liuius, orbem terrarum adortus est, quid facto opus esset, edocuit. deplorans iniurias suas, causam belli ciuilis, pro restituendis in patriam tribunis, esse testatus est inde per Antonium septem cohortes, quae apud Sulmonem morabantpit, tres legiones, quae cum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
subtrahi intelligebat. tanto auidiꝰ
desid̾abat. Hinc illa tam frequens
contͣ uetita p̃sũptio inuadebat᷑. ꝓ
defendenda lib̾tate importuna li-¬
bertas. Prereptaq insaciabilit᷑ po¬
tiundi licentia. qͦ male conceptã
ꝑniciẽ restinguere uidebat᷑ auge¬
bat. Hinc romanis ante pugnã in¬
sidiator argutior. hinc pugna ho¬
stis infestior. hinc pꝰ pugnã uictor
immitior. hinc om̃a ad domandã
impacientiã erudescentia. hinc
ĩa nec remediis credebat᷑. Itaq si
int̾rogare possem hanc de qua loqͥ-¬
mͤ nationẽ. quid tũ cum hec ipsa
sustinebat de illis tp̃rib iudicarit.
respond̾et ut arbitror dicens. Sic
me illa t̃c febris exanguẽ reddidit
ac frigidã fecit. ut eciã hec que
om̃s pene ꝑstrinxit. feruefacere
uł cõmouere neqͥuerit. atq ita me
romani inclinauert. ut nec ad
gothos surgã. S ne ipsa qͥde roma
clades quas intulit euitauit. Ex¬
ercite dui aucꝰteq st̃ ꝑ totoᷤ mun¬

Expanded text:
subtrahi intelligebat, tanto avidius subtrahi intelligebat, tanto avidius desiderabat. Hinc illa tam frequens contra vetita praesumptio invadebatur, et pro defendenda libertate, inopportuna libertas; praereptaque insatiabiliter potiundi licentia, quod male conceptam perniciem restinguere videbatur, augebat. Hinc Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam victor immitior, hinc omnia ad domandam impatientiam crudescentia, hinc jam nec remediis credebatur; itaque si interrogare possem 411 hanc, de qua loquimur, nationem: Quid tunc, cum haec ipsa sustinebat, de illis temporibus judicarit, responderet, ut arbitror, dicens: Sic me illa tunc febris exsanguem reddidit, ac frigidam fecit, ut etiam haec, quae omnes pene perstrinxit, fervefacere vel commovere nequiverit: atque ita me Romani inclinaverGothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt per totos mun
Abbreviated transcription (Latin):
x haustis atq edomitis
gallis. securꝰ cesar cũ legioni¬
b in ytaliam rediit. nullos
post se galloꝵ motꝰ ꝑtimescenꝰ. cer¬
to se sciens minue aliqͥs qui uel
moueri audeant. uł si moueant᷑
tim̃di sint reliquisse. Constitui
ñc ante ocłos uelim exanguẽ de¬
fectãq galliã pꝰ illas ardentissi-¬
mas febres int̾nosq estus uitaliũ
meliora torrentes. ut sese habeat
qͣnta macie qͣntoq pallore sit. ꝗ
demissa ac resoluta iaceat. ꝗͣ ipso s
qͦq necessarii officii motꝰ ne eun¬
dem incursũ maloꝵ reuocent ꝑ¬
timescant. Irruit enĩ in eam re¬
pentino impetu romanꝰ exercit
ueluti fortissimo corpori fortior.
lues. que tanto guiꝰ accendit. qͣn¬
to impacientiꝰ tolat᷑. Siciebat
misera cũ instante gladio ꝓfit̾i
sponsionẽ seruitutis ȩt̾nȩ auul¬
sis insuꝑ obsidionib cogeret᷑. Sicie¬
bat ut dixi notã illã om̃ib q sua-¬
uissimã ueluti aque gelide dulce-¬
dinẽ lib̾tatis. qͣntoq eam magis

Expanded text:
xhaustis atque edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, certo se sciens minime aliquos, qui uel moueri audeant uel si moueantur timendi sint, reliquisse. constitui nunc ante oculos uelim exsanguem defectamque Galliam, post illas ardentissimas febres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantoque pallore sit, quam demissa ac resoluta iaceat, quam ipsos quoque necessarii officii motus, ne eundem incursum malorum reuocent, pertimescat. inruit enim in eam repentveluti fortissimo corpori fortior lues; quae tanto gravius accenditur, quanto impatientius toleratur. Sitiebat misera, cum, instante gladio, profiteri sponsionem servitutis aeternae, avulsis insuper obsidibus, cogeretur. Sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suavissimam velut aquae gelidae dulcedinem libertatis; quantoque eam magis
Abbreviated transcription (Latin):
mani ꝑtinacit̾ moriendo ui¬
cerunt. nec cedi parit̃. uel
ced̾e destituert̃. nͥ pꝰqͣ. uictis
samnitib. ⁊ capto duce eoꝵ
iugum reposuert̃. Idem de¬
inde papirius satricũ expul¬
so inde samnitieo p̃sidio ex¬
pugnauit. ⁊ cepit. Hic autẽ
papirius ad eo tẽ ap̃ romanos
bellicosissimus ac strenuissimꝰ
habebat᷑ ut eum alexander
magnꝰ dispon̾e diceretur
ab oriente discedens obtin̾e¬
uirib affricam. atq iñ mi
taliam transuehi. romani ĩ¬
ter eȩt̾os duces tẽ in re publi¬
ca sua optimos hẽ p̃cipuũ
fore qui alexandri impetũ
sust inere posset meditarẽt᷑¬

Expanded text:
mani pertinaciter moriendo uimani pertinaciter moriendo uicerunt; nec caedi pariter uel caedere destiterunt, nisi postquam uictis Samnitibus et capto duci eorum iugum reposuerunt. idem deinde Papirius Satricum expulso inde Samnitico praesidio expugnauit et cepit. hic autem Papirius adeo tunc apud Romanos bellicosissimus ac strenuissimus habebatur, ut cum Alexander Magnus disponere diceretur ab Oriente descendens obtineus Africam atque inde in Italiam transuehi, Romani inter ceteros duces tunc in republica sua optimos hunc praecipuum fore qui Alexandri impetum sustinere posset meditarent
Abbreviated transcription (Latin):
di. numꝗͣ. aũ capi. aut ad
deditionẽ cogi potuisse cõ¬
stabat. Itaq samnites uic¬
toria potiti. uniu̾sum ex̾ci¬
tum romanum. turpiter
captum. armis ⁊̃ uestim̃ti¬
q nudatum. tantũ singy¬
lis uiliorib oꝑim̃tis ob ue¬
recunda corpoꝵ tegenda
concessis sub iugum missũ.
seruicioq subiectum lon¬
p̾receꝑunt. sexcentis autẽ
equitib romanis in obsida¬
tum receptis. oneratos ig¬
nominia cet̾is reb uaeuos
consules remisert̃. Quid de
exagg̾enda huius fedissimi
federis macula urbis laborẽ
qui tacere malussẽ: hodie
enim romani aut omnino
ñ e̾ent. aut samnio dnãnte
seruirent. si fidem federis
qͣm sͥ seruari a subiectis uo¬
lunt. ipsi subiecti samnitibꝰ
seruaiussẽt. Posteriore anno
infringunt romani firma
tam eum samnitib pactio¬
nem eosq in bellum cogunt.
Qͦd papirio consule insisten¬
te commissum magnas stra¬
ges utriusq ppłi dedit. cum
hinc ira recentis infamie mñ

Expanded text:
di, numquam autem capi aut ad di, numquam autem capi aut ad deditionem cogi potuisse constabat. itaque Samnites nictoria potiti uniuersum exercitum Romanum turpiter captum armis etiam uestimentisque nudatum, tantum singulis uilioribus operimentis ob uerecunda corporum tegenda concessis, sub iugum missum seruitioque subiectum, lonpraeceperunt. sesoentis autem equitibus Romanis in obsidatum receptis oneratos ignominia, ceteris rebus uacuos consules remiserunt. Quid de exaggeranda huius foedissimi foederis macula uerbis laborem, qui tacere maluissem? hodie enim Romani aut omnino non essent aut Samnio dominante seruirent, si fidem foederis, quam sibi seruari a subiectis nolunt, ipsi subiecti Samnitibus seruauissent. Posteriore anno itam cum Samnitibus pactionem, eosque in bellum cogunt. quod Papirio consule insistente commissum magnas strages utriusque populi dedit. cum hinc ira recentis infamiae, in
Abbreviated transcription (Latin):
uffecant ista ad exẽ¬
plum miseriaꝵ insi¬
nuata memorie nr̃e gesta
ꝑ philippum.⁊̃ si alexander
ei ñ successisset in regnum.
Cuiꝰ bella. immo sub eunus
bellis. mundi mala ordi¬
ne seq̃ntia suspendo pau¬
lisꝑ ut in hoc loeo ꝯuenien¬
tia tempoꝵ romana subi¬
ciam. Enno ab urbe con¬
dita. eece .xxui. caudinas
furculas satis celebres ⁊ fa¬
mosas in signis romanoꝵ
fecit infamia. Nam eũ
suꝑiore bello .xx. milla sam¬
nitum fabio magistro eqͥ¬
tum pugnã ꝯserente ceci¬
dissent. circunspectiore
eura samnites. ac mag̃ in
structo apparatu ap̃ caudi¬
nas furculas consederunt.
Ubi cum ueturium. ⁊ pos¬
tumium ꝯsules. om̃sq eo¬
pias romanoꝵ. angustus lo¬
coꝵ armisq clausissent. põ¬
tius dux eoꝵ in tantũ abus
est uictoriȩ securitate. ut he¬
rennium patrẽ consuiendũ
putaret utrum occid̾et elau
sos. an parc̾et subiugatas. ut
uiuos tñ dedecon reserua¬
ret elegit. Romanos enim
antea sepissime uinei . ⁊ occi¬

Expanded text:
ufficerent ista ad exemplum miseriarum insinuata memoriae nostrae gesta per Philippum, etiamsi Alexander ei non successisset in regnum. Cujus bella, immo sub cujus bellis mundi mala ordine sequentia suspendo paulisper, ut in hoc loco pro convenientia temporum, Romana subjiciam. Anno ab Urbe condita CCCCXXVI Caudinas furculas satis celebres et famosas, insignis Romanorum fecit infamia. Nam cum superiore bello viginti millia Samnitium, Fabio magistro equitum pugnam conserente, cecidissent, circumspectiore cura Samnites ac magistructo apparatu, apud Caudinas furculas consederunt. Ubi cum Q. Veturium et Posthumium consules, omnesque copias Romanorum angustiis locorum armisque clausissent, Pontius dux eorum in tantum abusus est victoriae securitate, ut Herennium patrem consulendum putaret utrum occideresos an parceret subiugatis: ut uiuos tamen dedecori reseruaret, elegit. Romanos enim antea saepissime uinci et occi
Abbreviated transcription (Latin):
forum deductꝰ octauo ꝗͣ regnum
p̃sũpserat m̃se ap̃ gemoniaᷤ scalas
minutissimoꝵ ictuũ creb̾s cõpun¬
ctionib ex carnificatꝰ atq inde un¬
co tͣctꝰ n in tyberim mer sꝰ eciam

Expanded text:
forum deductus, octavo quam regnum praesumpserat mense apud Gemonias scalas minutissimorum ictuum crebris compunctionibus excarnificatus, atque inde unco tractus in Tyberim mersus, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tra paganos liber primus.
REQPTIS
tus paru
i beatissi
AUGUS
in utramuis partẽ parũ
de explicito mouear rec¬
te ne. ansecꝰ egerim. Tu
enim iam istud iudicio
librasti. utrum ne hoc
qd̃ p̃ciꝑes possem. Ego aũ
solius obedientiȩ. si tñ eã
uoluntate conatuq de¬
coraui testimonio ꝯtentꝰ
sum. Nam ⁊ in magna

Expanded text:
 PAGANOS LIBER PRIMVS Praeceptis tuis parui, beatissimAugustuamquam ego in utramuis partem parum de explicito mouear, rectene an secus egerim. tu enim iam isto iudicio laborasti, utrumne hoc, quod praeciperes, possem: ego autem solius oboedientiae, si tamen sam uoluntate conatuque decoraui, testimonio contentus sum. am et in magna
Abbreviated transcription (Latin):
alerianꝰ siqͥdem mox ut ar¬
ripuit imꝑiũ. octauus a
nerone adigi ꝑ torm̃ta xp̃ia¬
nos ad ydolatͥam. ab negantesq int̾¬
fici ussit. fusũ ꝑ omnẽ romani reg¬
ni latitudinẽ scõꝵ sangͥnem. ualeri¬
anꝰ ilico nefarii auctor edicti. a sa.
romani. ignominiosissima apud ꝑsas
seruitute ꝯsenuit. Hanc infamis of¬
ficii ꝯtinuã donec uxit dãpnatio¬
nẽ sortitꝰ ut ipse acclinis humi. re¬
gen semꝑ iscensurĩ inequi non

Expanded text:
alerianus siquidem mox ut arripuit imperium octavus a Nerone, adegit per tormenta Christianos ad idololatriam abnegantesque interfici jussit, fuso per omnem Romani regni latitudinem sanctorum sanguine. Valerianus illico nefarii auctor edicti a SaporRomani ignominiosissime apud Persas in servitute consenuit: hanc infamis officii continuam, donec vixit damnationem sortitus, ut ipse acclivis humi regem semper ascensurum in equum, non
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ad ꝯscientiã humanarũ m̃tiũ
ꝑtinet. utͥq sub referentia religi¬
onis ⁊ ꝯfessione cultuq suꝑne po¬
tenciȩ uiuimꝰ. distante dũtaxat
fide. qr nr̃m ẽ fateri ex uno ⁊⁊ ꝑ
tos dõs putare quã multa sunt.
Si potencie dĩ inqͥunt quẽ p̃dica¬
tis fuit. ut romanũ imꝑiũ tam

Expanded text:
tum ad conscientiam humanarum mentium tum ad conscientiam humanarum mentium pertinet, utrique sub reuerentia religionis et confessione cultuque supernae potentiae uiuimus, distante dumtaxat fide; quia nostrum est, fateri ex uno at per tos deos putare quam multa sunt. si potentiae Dei, inquiunt, quem praedicatis, fuit, at Romanum imperium tam
Abbreviated transcription (Latin):
creatũ ⁊ institutũ humanũ genꝰ¬
ut sub religiõe cũ pace Iine labore
uiuens. fruc̾tu obedientiȩ et̾nitatẽ
ꝓmereret᷑. s abusũ bonitate cͤato¬
toris lib̾tatẽ indulgentis. in c̾tuma¬
cẽ uertisse licentiã. atq ex contẽ¬
ptu in obluuonẽ defluxisse. iustã¬
q ñc e̾e̾ pacientiã di ⁊ iusticiam
in utramq partẽ ut nec ꝯtemptꝰ
disꝑdat in totũ cui misereri uelit.
⁊ affici dolorib dũ uelit siiat con¬
tẽptus potens. Deinde subsequẽs
ẽe. uiste semꝑ adhib̾i. qͣuis ignoran¬
ti gub̾nationẽ. cui aliquando pie
restituturꝰ sit penitencia antique
gr̃e facultatẽ. S hec qm ⁊ si ueriᷤ¬
sime fortissimeq dicunt᷑. fidelem
tam̃ atq obedientẽ requir̃t. Michi
autẽ uid̃o. an aliquando ẽdituris
certe nẽ cũ incͤduł actio ẽ. Emptiꝰ
ea ꝓferã que ipsi ⁊ si ꝓbare nolue¬
rint. imꝑbare ñ possint. Itaq qͣn¬

Expanded text:
creatum et institutum humanum gencreatum et institutum humanum genut sub religione cum pace sine labore vivens, fructu obedientiae aeternitatem promereretur: sed abusum bonitate creatoris, libertatem indulgentis in contumaciam uertisse licentiam atque ex contemptu in obliuionem defluxisse, iustamque nunc esse patientiam Dei et iustam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum cui misereri uelit et affici laboribus dum uelit sinat contemptus potens; deinde subsequens esse, iuste semper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cui aliquando pie restituturus sit paenitenti antiquae gratiae facultatem. sed haec quoniam, etsi uerissime fortissimeque dicuntur, fidelem tamen atque oboedientem requirunt, mihi autem, uidero an aliquando credituris, certe nunc cum incredulis actio est, promptius ea proferam, quae ipsi etsi probare noluerint, inprobare non possint. itaque, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ufficientia
ut arbitror.
dociũta col¬
lecta st̃. quib
absq illo ar-¬
chano qͦd pau¬
coꝵ fideliũ ẽ.
probari de me-¬
dio queat. unũ illũ ⁊ uerũ dm̃ qͣm
xpiana fides p̾dicat. ⁊ ꝯdidisse mun-¬
dũ. creat᷑amq eiꝰ cum uoluit. ⁊ dis¬
posuisse ꝑ multa. cũ ꝑ multa ignora¬
ret᷑. ⁊ ꝯfirmasse ad unũ cũ ꝑ unieỹ
declaratꝰ ẽ. simulq potenciã paci¬
entiãq eiꝰ multimodis argum̃tis e¬
luxisse. In qͦ quidẽ angustas deiec-¬
tasq m̃tes offendi paulisꝑ intelli¬
go. qͥd tante potencie pacientia.
tanta miscet᷑. Si enĩ potens erat
inqͥunt ereare mundũ. compon̾e
pace mundi. insinuare mundo
cultũ ac noticiã sui. qͥd opꝰ fuit
tanta uelut ipsi sentuint tã ꝑui¬
ciosa pacientia. ut in ultimo er¬
rorib cladib laboribq hominũ
fieret. qͦd a pͥncipio uirtute eiꝰ
quẽ p̾dicas dĩ sic potius cepisse po-¬
tuisset: Quib quid̾e ueracit̃ res¬
pondere possem. ad hoc ab inicio

Expanded text:
ufficientia, ut arbitror, documenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et verum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque ejus cum voluit, et disposuisse per multa 451 cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque ejus multimodis argumentis eluxisse. In quo quidem angustas, dejectasque mentes offendi paulisper intelligo, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. Si enim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi, insinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta, vel ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo erroribus, cladibus, laboribusque hominum fieret, quod a principio virtute ejus, quem praedicas Dei, sic potius coepisse potuisset? Quibus quidem veraciter respondere possem, ad hoc ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
catis fuit ut romanũ imꝑiũ tam
amplũ ac tam sublime fieret. cur
gͥ pacientia eoꝵdem obfuit. ut an
ñ fieret: an ipsi ñdũ dii erant :
An adhuc roma ipsa n erat. an illi
ñ colebant᷑. an hec ñdum idonea
imꝑio uidebat᷑. Si ñdum erant
dii. cessat intencio. uUt qͥd enĩ iam
ibi eoꝵ discutio moram. uͥ ne ipsã
qͥdem inuenio nat᷑am. Si aut̃ erats
dii. aut potencia eoꝵ ut ipsi uidi-¬
cant. aut pacientia in culpa esł.
uł pacientia si fuit. uł potencia
si defuit. Aut si magis suadibile
uidet᷑ fuisse t̾e qͥdem dõs qui ꝓ-¬
uehere potuissent. s ñ dũ extitis¬
se romanos qͥ ꝓuehi iuire possent.

Expanded text:
atis, fuit, ut Romanum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eorundem obfuit, ut ante non fieret ? an ipsi dii nondum erant? an adhuc Roma ipsa non erat? an illi non colebantur ? an haec necdum idonea imperio uidebatur? si nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim iam ibi eorum discutio moram, ubi ne ipsam quidem inuenio naturam? si autem erant dii, aut potentia eorum, ut ipsi indicant, aut patientia in culpa est: uel patientia, si fuit, uel potentia, si defuit. aut, si magis suadibile uidetur fuisse tunc quidem deos, qui prouehere potuissent, sed nondum exstitisse Romanos, qui prouehi iure possent
Abbreviated transcription (Latin):
q fedauit. Prȩt̃ea galeriꝰ marimia¬
nus cũ ouob iã preliis adu̾sum nar-¬
seum ꝯfliriss t̾cio int̾ gallinicũ ⁊
carras ꝯgressꝰ ⁊ uictꝰ amissis copiis
ad diocletianũ refugit. a qͦ arrogã-¬
tissime exceptꝰ. ita ut ꝑ aliqͦt milia
passuũ purpuratꝰ ante uehicłm e¬
ius cucurrisse referat᷑ Uerũtam̃
hac ꝯtumelia quasi cote ad uͥtutẽ
usus ẽ. ꝑ quã detͥta regii fastus ru¬
raptinq in hostem reusui narseum.
magnis consiliis uiribꝰq suꝑauit. Eiar¬
tinctis ꝑsarũ copiis. ipsoq narseo in fu¬
gam acto. castra eiꝰ inuasit. urores. soro¬
res lib̾osq cepit. imm̃sam uim gaze ꝑ¬
sice diripuit. captiuosq quãplurimos
ꝑsarũ nobiliũ abduxit. Reu̾sus in me¬
sopotamiã. a diocletiano plurimo ho¬
nore susceptꝰ ẽ. pea ꝑ eosdem duceᷤᷤ stre¬
nue adu̾sum carpos basternasq pug¬
natũ ẽ. Sarmatas deinde uicer̃t. quo¬
r̃ũ copiosissimã captiuã multitudinẽ

Expanded text:
fecit. Praeterea Valerius Maximianus cum duobus jam praeliis adversum Narseum conflixisset, tertio inter Gallinicum et Carras congressus et victus, amissis copiis ad Diocletianum refugit. A quo arrogantissime exceptus est, ita ut per aliquot milia passuum purpuratus ante uehiculum eius cucurrisse referatur. uerumtamen hac contumelia quasi cote ad uirtutem usos est, per quam detrita regii fastus ruraptimque in hostem reuersus Narseum magnis consiliis uiribusque superauit. extinotia Persarum copiis ipsoqgam acto, castra ejus invasit, uxores, sorores, liberosque cepit, immensam vim gazae Persicae diripuit: captivos quamplurimos Persarum nobilium abduxit. Reversus in Mesopotamiam a Diocletiano plurimo honore susceptus est. Postea per eosdem duces strenue adversus Carpos Basternasque pugnatum est. Sarmatas deinde vicerunt: quorum copiosissimam captivam multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea ereptã carausio insulã. ꝑ tͥenni¬
um tenuit. quẽ ascepiodotꝰ p̃fectus
p̃torii opp̃ssit. britanniãq pꝰ .x. annoᷤᷤ¬
recepit. Constantiꝰ uͦ cesar in gallia
pͥmo bello ab alemannis ꝓfligato
erercitu suo. iux ipse subreptus est.
Scd̃o aut̃ secuta ẽ satis scda iuctoria
muit. Porro aũt diocletianꝰ archil¬
leũ obsessũ ꝑ .uiii. m̃ses ap̃ alexandͥ¬
am cepit ⁊ int̾fecit. d inmod̾ata u¬

Expanded text:
postea ereptam Carausio insulam per triennipostea ereptam Carausio insulam per triennium tenuit: quem Asclepiodotus praefectus praetorio opprecepit. Constantius vero Caesar in Gallia primo bello ab Alamannis profligato exercitu suo, vix ipse subreptus est: secundo autem secuta est satis secunda victoria. muit. Porro autem Diocletianus Achilleum obsessum per octo menses, apud Alexandriam cepit et interfecit. Sed immod
Abbreviated transcription (Latin):
te restituendo dñis. s sibi soli uen¬
dicando accendens suspitionẽ. quia
ipsos qͦq hostes ad incursandos fineᷤ
artifici negligentia ꝑmitt̾et. quam¬
obrẽ a maximiano uissus occidi.
purpurã sũpsit. ac brittannias oc¬
cupauit. Igͥ ꝑ om̃s romani imꝑũ
fines subitarũ turbationũ frago¬
res ꝯcrepuer̃t. carausio in britan¬
niis rebellante. archilleo in egipto.
cũ ⁊ africã quinq gentiani infe¬
starent narseus eciã rex ꝑsarum
orientẽ bello p̃meret. Hoc ꝑiculo
diocletianꝰ ꝑmotꝰ maximianũ her¬
culiũ ex cesare fecit augꝰtũ. ẽstan¬
tiũ uͦ ⁊ maximianũ galeriũ. ce¬
sares elegit. Constantiꝰ herculii
maximani pͥuignã theodorã acce¬
pit uxorẽ ex qua .ui. filios fr̃s con¬
stantini sustulit. Carausius brit.¬
tannia sibi ꝑ .uii. annos fortissune
uendicata ac retenta. tande fraude
allecti socii sui int̾fectꝰ ẽ. Allectus

Expanded text:
te restituendo dominis sed sibi soli uinte restituendo dominis sed sibi soli uindicando accendit suspicionem, quia ipsos quoque hostes ad incursandos. fines artifici neglegentia permitteret: quamobrem a Maximiano iussus occidi, purpuram sumpsit ac Britannias occupauit. igitur per omnes Romani imperii fines subitarum turbationum fragores concrepuerunt, Carausio in Britanniis rebellante, Achilleo in Aegypto, cum et Africam Quinquegentiani infestarent, Narseus etiam rex Persarum Orientem bello premeret. hoc perionlo Diocletianns permotns Marimianum Herculium ex Caesare fecit Augustum, Constantium uero et Maximianum Galerium Caesares legit. Constantius Herculii Maximiani priuignam Theodoram accepit uxorem, ex qua sex filios fratres Constantini sustulit. Carausins, Britannia sibi per septem annos fortissime uindicata ac retenta, tandem fraude Allecti socii sui interfectus est. Allectus
Abbreviated transcription (Latin):
dem in castris fulmine icꝰtꝰ intiit.
Numerianꝰ qui cũ patre fuerat redienꝰ
fraude apri soceri sui int̾fectus est.
Anno ab urbe condita. mͦ .xͦliͦ. dio
ut potestatis copiã habuit. aprum
int̾fectorem num̾iani mani sua in¬
t̃fecit. Carinũ deude quẽ carus
cesarẽ in dalmatia reliquerat.
flagiciose uiuentẽ difficillimo ⁊¬
De hinc cũ in gallia amandꝰ ⁊ eli¬
anus collecta rusticanoꝵ many.
qͦs baugadas uocabant. ꝑuicio¬
sos tumultꝰ excitauissent. ma¬
ximianũ cognom̃to hereuliũ.
cesarẽ fecit. misitq in gallias.
qui facile agres tiui hominu imꝑita
⁊ ꝯfusam manũ militari uirtute cõ¬
posuit. Deinde carausiuis qͥdam ge¬
nere qͥdem infimꝰ s ꝯsilio ⁊ manu
ꝓmptꝰ cũ ad obseruanda occeani lit¬
tora que t̃c franci ⁊ saxones infe¬
stabant positꝰ. plus in ꝑniciẽ quã
in ꝓuectũ rei publice ageret. erep¬
tam p̃donib p̃dam nulla ex par¬

Expanded text:
dem in castris fulmine ictus interiit. dem in castris fulmine ictus interiit. Numerianus, qui cum patre fuerat, rediens fraude Apri soceri sui interfectus est. i Anno ab Vrbe condita MXLI Diocleimque ut potestatis copiam habuit, Aprum interfectorem Numeriani manu sua interfecit. Carinum deinde, quem Carus Caesarem in Dalmatia reliquerat, flagitiose uiuentem difficillimo bdehinc cum in Gallia Amandus et Aelianus collecta rusticanorum manu, quos Bacaudas uocabant, perniciosos tumultus excitauissent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit misitque in Gallias: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari nirtute conposuil deinde Carausius quidam, genere quidem infimus sed consilio et manu promptus, cum ad obseruanda Oceani litora, quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus plus in perniciem quam in prouectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex par
Abbreviated transcription (Latin):
ouissime cũ ꝑsecutionẽ adũ¬
ne decern̾et. fulm̃ ante eũ
magno pauore cͥcũstantiũ ruit. ac ñ
multo post in itin̾e occisus ẽ. Anno
se occisus in ponto ẽ. Quẽ florianus
partẽ regni ꝯsortem ferens .iii. de¬
mũ m̃se apud tharsum int̾fectꝰ est.
Anno ab urbe condita .mͦ. xccͦa iiͦi.
prob xaxxiꝰ regnũ sortitꝰ obtinuit
annis .ui. m̃sib iiii. Gallias ĩa dudũ
a barbaris occupatas. ꝑ multa ⁊ gra¬
uia p̃lia deletis tandẽ hostib ad ꝑ¬
fectũ lib̾auit bella deinde ciuilia
⁊ qͥdem plurimo sanqͥne duo gessit.
subnirũ opp̃ssit. ⁊ cep̃. aliuid qͦ proculũ
& bonosũ ap̃ agͥpinã magnis pliis su¬
ꝑatos int̾fecit ipse aut̃ ap̃ syrmiũ in
t̾re ferrata militari tumultu int̾fec¬
tus ẽ. Anno ab urbe condita . mͦ. &x¬
xuiiii. carus narbonensis. xxxiiꝰ. su
sortes regni effeciss bello parthico pꝰ¬
quã duas nobilissimas parthoꝵ urbeᷤ
cocchem ⁊ thesifontẽ cepit. suꝑ tigri¬

Expanded text:
ouissime pum persecutionem aduene decerneret, fulmen ante eum magno pauore circumstantium ruit ac non multo post in itinere occisus est. Anno se occisus in Ponto est. post quem Florianus parem regni sortem ferens, tertio demum mense apud Tarsum interfectus est. Anno primus regnum sortitus, obtinuit annis sex mensibus quatuor. Gallias jam dudum a Barbaris occupatas, per multa et gravia praelia deletis tandem hostibus, ad perfectum liberavit. Bella deinde civilia equidem plurimo sanguine duo gessit, subnixum, oppressit et cepit; aliud quo Proculum  Bonosum apud Agrippinam magnis proeliis superatos interfecit. ipse autem apud Sirmium in turre ferrata militari tumultu interfectus est. Anno ab Vrbe condita MXXXVIIII Carus Narbonensis tricesimus ssortes regni effecisset, bello Parthico postquam duas nobilissimas Parthorum urbes Cochem et Ctesiphontem cepit, super Tigri
Abbreviated transcription (Latin):
paululũ occisus ẽ. Hiuc successit cae¬
tͥcus. qͥ t̾c aqͥtanie p̃sidatꝰ administͣ¬
bat officiũ. multas seditioẽs militũ
pailit. Et ũ mn ouente pero dena¬
tu quendã collecta agresti manu
uicti repulsiq ꝑse. defensa siria.
recepta mesopotania ẽ. ⁊ usq ad
thesiphontẽ rusticani sirie cum
odenato suo uincendo uenerunt.
Galienꝰ aut̃ cũ rẽ publicã deseru¬
iss ac mediolani libidinib uiser¬
uiret. occisus ẽ. Anno ab urbe

Expanded text:
paululum occisus est. huic successit Tetricus, qui tunc Aquitanicae praesidatus administrabat officium. multas seditiones militum pertulit. at uero in Oriente per Odenatum quendam collecta agresti manu uicti repulsique Persae, defensa Syria, recepta Mesopotamia est, et usque ad Ctesiphontem rusticani Syriae cum Odenato suo uincendo uenerunt. Gallienus autem eum rempublicam deseruisset ac Mediolani libidinibus inseruiret, occisus est Anno ab Vrbe
Abbreviated transcription (Latin):
ricũ. macedoniãq uastantes. bel¬
lo adortus. inedibili strage deleũ.
cui a senatu clipeus aureus in
curia. ⁊ in capitolio statua eque
aurea decreta ẽ. d ꝯtinuo ap̃
sẏrmiũ pͥusꝗͣ bienniũ in imꝑio
expleret. morbo correptꝰ int̾iit.
Claudio mortuo. qͥntillus fr̃ eius
ab exercitu imꝑator electꝰ uir
qͥdem unice mod̾atioĩs. ⁊ solus
fr̃i p̾ferendꝰ.xuii. imꝑii die in¬

Expanded text:
ricum Macedoniamque uastantes bello adortus incredibili strage deleuit. cui a senatu clipeus aureus in curia et in Capitolio statua aeque aurea decreta est; sed continuo apud Sirmium, priusquam biennium in imperio expleret, morbo correptus interiit. Claudio mortuo Quintillus frater eius ab exercitu imperator electus, uir quidem unicae moderationis et solus fratri praeferend
Abbreviated transcription (Latin):
um ad eptus .u. annis. ⁊ ui. m̃sib
tenuit industria militari uir¬
excellentissimꝰ. Expeditiõe in da¬
nubiũ suscepta. gothos magnis p̃¬
marito suo. siriã receptã sͥ uendica¬
bat. mag̃ prelii t̾rore ꝗͣ prelio in po¬
testatẽ redegit. Cetͥcũ in gallia mi-¬
nime sufficient̾ẽ sustin̾e seditiones
militũ suoꝵ. scͥbentẽq eciã eripe me
his inuicte malis. ac ꝑ hoc ꝓditorem
exercitꝰ sui sine labore suꝑauit. dic
orientis ⁊ aquilonis receptor. magna
gła tumphauit. urbem romanã mu¬
ris firmiorib cuxit.¬

Expanded text:
um adeptus quinque annis ac sex mensibus tenuit, uir industria militari excellentissimus. expeditione in Danuuium suscepta Gothos magnis prmarito suo Syriam receptam sibi uindicabat, magis proelii terrore quam proelio in potestatem redegit. Tetricum, in Gallia minime sufficientem sustinere seditiones militum suorum scribentemque etiam: Eripe me his, inuicte, malis ac per hoc proditorem exercitus sui, sine labore superauit. sic Orientis et Aquilonis receptor magna gloria triumphauit. ur- bem Romam muris firmioribus cin
Abbreviated transcription (Latin):
lia. fundit᷑ uͥq plurimꝰ sangͥs roma-¬
noꝵ romanis barbarisq seuientib
tioĩs maior forma ꝗͣ pena in m̃suram
tyrannidẽ multo qͥdẽ rei publice cõ¬
modo. Nam ꝑ .x. annos ingenti uir¬
tute ac mod̾atiõẽ usus. ⁊ dñanteᷤ ho¬
stes expulit. ⁊ ꝑditas ꝓuinciaᷤᷤ in pͥsti¬
nã faciẽ reformauit. seditiõe tam̃ mi¬
litũ int̾fectꝰ ẽ. Emilianꝰ ap̃ mogun¬

Expanded text:
lia, funditur ubique plurimus sanguis Romalia, funditur ubique plurimus sanguis Romanorum, Romanis Barbarisque saevientibus; tionis maior forma quam poena in mensuram tyrannidem, multo quidem reipublicae commodo, nam per decem annos ingenti uirtute ac moderatione usus et dominantes hostes expulit et perditas prouincias in pristinam faciem reformauit; seditione tamen militum interfectus est. Aemilian
Abbreviated transcription (Latin):
iustissime uł tacita uoluntate assẽ¬
tabant᷑. qr d̃s secretoꝵ cognitor est
quoꝵ maxima ꝑ om̃s ꝓuincias pars
hoĩum u̾sabat᷑. eadẽ ultioĩs plaga.
corripi iustũ erat. Doluunt᷑ repente
undiq ꝑmissu di. ad hoc cͥcũposite
relicꝰteq gentes. laxatisq habenis.
in om̃s romanoꝵ fines inuehunt᷑.
Germani alpib rethia totaq italia
penetͣta. rauennã usq ꝑueniunt.
Alemanni gallias ꝑuagantes & in y-
taliã tͣnseunt. Grecia. macedonia.
pontꝰ. asia. gotoꝵ mnundatiõe dele¬
tur. nã dacia tͣnsdanubiũ in ꝑpetu-
aufer̃t. siriãq corradunt. Firtant ad¬
huc ꝑ diũsas ꝓuincias magnarũ ur¬
biũ runis parue ⁊ pauꝑes edes. signa¬
miseriaꝵ. ⁊ nõium inditia seruantes.
ex qͥb nos qͦq in hispania traconẽ no¬
strã ad ꝯsolationẽ miseriȩ recentis o¬
stendimꝰ. E ne qͥd forte romani corpo¬
ris ab hac dilaceratiõe cessaret. ꝯspirãt
intͥnsecꝰ tyranni. ꝯsurgunt bella eiui¬

Expanded text:
itati uel tacita uoluntate adsentabantur — quia Deus secretorum cognitor est — quorum maxima per omnes prouincias pars hominum uersabatur, eadem ultionis plaga corripi iustum erat. soluuntur repente undique permissu Dei ad hoc circumpositae relictaeque gentes laxatisque habenis in omnes Romanorum fines inuehuntur. Germani Alpibus Raetia totaque Itałia penetrata Rauennam usque perueniunt; Alamanni Gallias peruagantes etiam in ltaliam transeunt; Graecia Macedonia Pontus Asia Gothorum inundatione deletur\'; nam Dacia trans Danuuium in perpetuumauferunt Syriamque conradunt. exstant adhuc per diuersas prouincias in magnarum urbium ruinis paruae  nominum indicia servantes: ex quibus nos quoque in Hispania Tarraconem nostram 519 ad consolationem miseriae recentis ostendimus. Et ne quid forte Romani corporis ab hac dilaceratione cessaret, conspirant intrinsecus tyranni, consurgunt bella civi
Abbreviated transcription (Latin):
buta donauit. om̃iaq simul fisca¬
congesta in foro ussit incendi. seu̾io¬
resq leges nouis ꝯstituciõib tẽꝑaũ.
Postremo in pannonia constitutꝰ re¬
pentino morbo diem obiit. Anno
xIII. Adũsus g̾manos bellũ feliciter
gessit. Cȩt̾um ꝑ om̃ia haxurie ⁊ ob¬
scenitatis dedecora depͣuatꝰ gladia¬
toriis qͦq armis sepissime in ludo de¬
pugnauit. ⁊ in amphiteat᷑ feris sese
frequent̾ obiecit. Int̾fecit eciã quã¬
plurimos senatores. maxime qͦs ani¬
madu̾tit nobilitate industriaq ex¬
cellere.

Expanded text:
buta donauit omniaque simul fiscabuta donauit omniaque simul fiscacongesta in foro iussit incendi seuerioresque leges nonis constitutionibus temperauit. postremo in Pannonia constitutus repentino morbo diem obiit. Anno xiii. aduersus Germanos bellum feliciter gessit. ceterum per omnia luxuriae et obscenitatis dedecore deprauatus, gladiatoriis quoque armis saepissime in ludo depugnauit et in amphitheatro feris sese frequenter obiecit; interfecit etiam quamplurimos senatores, maxime quos animadnertit nobilitate industriaque excellere.
Abbreviated transcription (Latin):
dali. sueui. atq om̃is pene germania. ⁊⁊
in quadoꝵ usq fines ꝓgressꝰ exercitꝰ
ccumuentq ab hostib ꝓpt̾ aquaꝵ pe¬
nuriã presentiũ sitis quã hostis ꝑieu¬
lum sustineret. ad inuocationẽ noĩs
dam milites effusi in p̾ces. palam fece¬
rant tanta uis pluiie effusa ẽ. ut ro¬
manos qͥdem largissune. ac sine iui¬
ria refẽcerit. barbaros autẽ crebris
fulminũ ictib ꝑt̾ritos. p̾sertim cum
plurimi eoꝵ occid̾ent᷑. in fugã coeg̾it.
Quoꝵ t̾ga romani usq ad int̾nitionẽ
cedentes. głosissimã uictoriã ⁊ om̃ib
pene antiquoꝵ tytulis p̃ferendã. ru¬
di paruoq militũ num̾o. s potentis¬
simo xp̃i auxilio reportart. Extare
eciã nunc apud plerosq dñr littere
illam depulsam. ⁊ collatã fuisse fa-¬
tent᷑ uictoriã. Idemq antoninꝰ cõ¬
modũ filiũ suũ assũpsit in regnũ.
Pret̾iti etiã tpris ꝑ om̃s ꝓuincias tͥ¬

Expanded text:
matae, Suevi, atque omnis pene Germania; et matae, Suevi, atque omnis pene Germania; et in Quadorum usque fines progressus exercitus, circumventusque ab hostibus, propter aquarum penuriam, praesentilum sustineret, ad invocationem Christdam milites effusi in preces palam fecerunt, tanta vis pluviae effusa est, ut Romanos qria refecerit, barbaros autem crebris fulminum ictibus perterritos, praesertim cum plurimi eorum occiderentur, in fugam coegerit. quorum terga Romani usque ad internecionem caedentes gloriosissimam uictoriam et omnibus paene antiquorum titulis praeferendam rudi paruoque militum numero sed potentissimo Christi auxilio reportarunt. exstare etiam nunc apud plerosque dicuntur litterae illam depulsam et conlatam fatetur fuisse uictoriam. idemque Antoninus Commodum filium suum adsumpsit in regnum; praeteriti etiam temporis per omnes prouincias tri
Abbreviated transcription (Latin):
o defuncto . m̃. antoninꝰ solus
rei publice p̃fuit. d in dieb
parthici belli. ꝑsecutiones xa¬
noꝵ quarta iam pꝰ nerone uice in a¬
sẏa ⁊ in gallia graues p̃cepto eiꝰ exti¬
dert. multiq sc̃oꝵ martyrio corona¬
ti sunt. Decuta ẽ lues plurimis infusa
ꝓuntiis. totãq italiã pestilentia tan¬
ta uastauit. ut passim uille. agri. at¬
q oppida sine cultore atq habitatore
deserta. in runas siluasq concesse
rint. Exercitũ uͦ romanũ cunctaq
legiones ꝑ longinqua late hib̃na. dis¬
positas. ita ꝯsũptas fert. ut marco-¬
mannicũ bellũ qͦd ꝯtinuo exortũ ẽ.
non nͥ nouo delectu militũ. quẽ tͥen¬
nio iugit᷑ apud carnuciũ.m̃. anto¬
ninꝰ habuit. gestũ fuisse referat᷑.
Hoc qͥdem bellũ ꝓuidentia dĩ admi-¬
simi imꝑatoris aꝑtissume declaratũ es ł.
Nam cũ insurrexissent gentes ĩmanitate
barbare multitudine innum̾abile. ħ ẽ
marcomanni. quadi. sarmate. uuan¬

Expanded text:
o defuncto Marcus Antoninus solus reipublicae praefuit. Sed in diebus Parthici belli persecutiones Christianorum quarta jam post Neronem vice, in Assyria et in Gallia graves praecepto ejus exstiterunt, multique sanctorum martyrio coronati sunt. Secuta est lues plurimis infusa provinciis, totamque Italiam pestilentia tanta vastavit, ut passim villae, agri atque oppida sine cultore atque habitatore deserta, in rurint. exercitum uero Romanum canctasque legiones per longinqua late hiberna dispositas ita consumptas ferunt, ut Marcomannicum bellum, quod continuo exortum est, non nisi nouo dilectu militum, quem triennio iugiter apud Carnuntium Marcus Antoninus habuit, gestum fuisse referatur. hoc quidem bellum prouidentia Dei admissimi imperatoris apertissime declaratum est. Nam cum insurrexissent gentes immanitate barbarae, multitudine innumerabiles, hoc est Marcomanni, Quadi, Vandali, Sar
Abbreviated transcription (Latin):
exurbe aduexeram signoꝵ ostentatione. Hii cũ essent
inortulo quẽ ꝓegͥnis quibusdam marmoribus celebrẽ
reddere: cupiebam. paruule suppellectilis indicio ridens
cũ oculos circũtulisset laurendus. Hic hospes noster in¬
quit. cũ legerit fuisse moris antiqͥ apd priscos illos ex¬
cellentes uiros ut domos. uillas. ortos. porticus. gym¬
nasia. uariis figuris tabulisq maioꝵ quoq status d̃¬
ornarent ad gloriã ⁊ nobilitandũ genis uoluste cũ
ꝓgenitoꝵ ymagines deessent. hũc locũ esse insꝑ hui¬

Expanded text:
ex Urbe advexeram, signorum ostentatione. Hi cum essent ex Urbe advexeram, signorum ostentatione. Hi cum essent in hortulo, quem peregrinis quibusdam marmoribus celebrem reddere cupiebam parvule suppellectilis inditio, ridens, cum oculos circumtulisset, Laurentius: «Hic hospes noster» inquit «cum legerit fuisse moris antiqui apud priscos illos excellentis viros, ut domos, villas, hortos, porticus, gymnasia variis signis tabulisque maiorum quoque statuis exornarent ad gloriam et nobilitandum genus, voluit, cum progenitorum imagines deessent, hunc locum et se insu
Abbreviated transcription (Latin):
atq indocte qͣ nihil scribere. p̃sertm ociosus & ea de re
incuius existhnacione pauei uident᷑ recta sentires Ad
te uͦ uirum hac nr̃a etate oĩm uirtutũ & licterarum
gnͣe maioribus cõꝑandum libellũ hũc destinaui ueluti
testem amoris erga te mei. ut in tua auctoritate ꝙ nõie
cõquiescat. Adicietur enim nõ parũ ei fauoris ac di¬
gnitatis extua excellenti uirtute cũ om̃s existimaturi
sint quicꝗd ad te deferatur emendatũ ac ꝑfectum
eẽ debere. Suscipe gͣ hunc libellũ in quo deuera
nobilitatẽ disputatui. de qua cũ alias sep̃ius multos dis¬
ceptantes aucliui tũ uł maxĩe dudũ desertissimos mihi¬
q sum̃ a felicitate coniũctos.
Am cũ olim exurbe in patͥam se¬
łcessissem aeris mutandĩ gracia uene¬
runt eodem rogatu meo dectissimi
mͥq amicissimi uiti Nicolaus nicoliẽ
ac Laurencius demedicis. qͦs ad id
perlexeram p̃cipue nõ nulloꝵ qui

Expanded text:
atque indocte quam nihil scribere, presertim ociosus et ea de re atque indocte quam nihil scribere, presertim ociosus et ea de re in cuius extimatione pauci videntur recta sentire. Ad te vero, virum hac nostra etate omni virtutum et litterarum genere maioribus comparandum, hunc libellum destinavi veluti testem amoris erga te mei, ut in tua auctoritate et nomine conquiescat. Adicietur enim non parum ei favoris et dignitatis ex tua excellenti virtute, cum omnes extimaturi sint quicquid ad te deferatur emendatum ac perfectum esse debere. Suscipe igitur hunc libellum, in quo de vera nobilitate disputatur, de qua cum alias sepius multos disceptantes audivi, tum vel maxime dudum disertissimos mihique summa familiaritate coniunctos. 5 Nam cum olim ex Urbe in patriam secessissem aeris mutandi gratia, venerunt eodem rogatu meo doctissimi mihique amicissimi viri Nicolaus Nicolus et Laurentius de Medicis, quos ad id pellexeram precipue nonnullorum, que
Abbreviated transcription (Latin):
facultate pͥmi reꝵ scriptores ut plurimũ tardiores rudi¬
oresq sunt habiti neq quicqͣ apͥncipio ita simul inu¬
entum traditũq extitit. Ut nõ multa posteriores tũ ad¬
lant liberales scimus contigisse cũ õs ad litamento
ad sũmũ culmen ꝑuenerint. Sacis fuit poribus illis ĩ¬
citamenta quedam & ueluti⁊ calcar indidisse reliqͥs
ꝑfectiora inqͥrendi. Fodem pacto hũc meũ libellũ exi¬
stimo alicuiis ingeniũ crecturũ. qͥ ca que anobis aut
p̃cermissa aut errata cognouerit reddãt sua diligẽcia
meliora qđ ut conentur qͥ id ꝑdotrinam & elloq̾nciã
possunt/ uehementer ortor ob utilitatem cõmuneni. hoc
enĩ maxie modo latine lingue splendorem ac decus
augebit clefferenciũ industria. MNihiq inpͥmis grãs
agent. qđ meis inepciis illos ad scribendi studium &
laudem ꝓuocarim. Alectoribus autẽ ueniã peto. si nõ
cam quam uł rei dignitas. aut opinio eoꝵ requirit.
sciendam & cleganciam p̃stiti. in aliũ enim ruditer

Expanded text:
facultate primi rerum scriptores ut plurimum tardiores rudioresque sunt habiti neque quicquam in principio ita simul inventum traditumque extitit, ut non multa posteriores tum adlant liberales, scimus contigisse, cum omnes additamento ad summum culmen pervenerint. Satis fuit prioribus illis incitamenta quedam et veluti calcar indidisse reliquis perfectiora inquirendi. Eodem pacto hunc meum libellum existimo alicuius ingenium erecturum, qui ea que a nobis aut pretermissa aut errata cognoverit reddat sua diligentia meliora. Quod ut conentur cui id per doctrinam ac eloquentiam possunt, vehementer hortor ob utilitatem communem: hoc enim maxime modo Latine lingue splendorem ac decus augebit disserentium industria mihique in primis gratias agent, qui meis ineptiis illos ad scribendi studium et laudem provocarim. 4 A lectoribus autem veniam peto, si non eam, quam vel rei dignitas aut opinio eorum requirit, scientiam et elegantiam prestiti. Malui enim ruditer
Abbreviated transcription (Latin):
ON dubito p̃stantissime pater nõ nu¬
llos esse futuros. qͥ hũc meũ laborem
nõ quid apte repiehendant. qͥs enĩ
cam iniquiis est iudex qͥ honestum
ociũ culparet. sed iniparem dicãt ui¬
ribus meis qui nequiuerim omis suscepti muneris
sustinere. Iuibus ego forsan assenciar & opus a me
inchoatũ malori dionũ ingenio & eloquencta pro¬
fitebor. Sed & illud eciam addam exercitii gr̃a pociꝰ
qͣ docendi studio destendisse me in hoc ueluci certa¬
men nobilitatis in ꝗͦ postmodum reliqͥ maiori cũ
laude ⁊ dicendi copia uersarent̾. E quidẽ mirora
aliqñ cũ tã late pateat nobilitatis nomẽ. cũq de ea
tani uarie sint nõ solum inter rudes licteraro. sed
eciam inter doctissimos uiros sentencie. Nihil alati¬
nis nisi paucis uerbis. neq agrecĩs qͦ p̃ter aristoti¬
lem & metrodoꝵ. quoꝵ uterq unico libro nobilita¬
tem cõplexus est. hac dere licteris explicatũ. Itaq
ud absurdũ. uisum ẽ mihi aliquod ueluti pͥncipiũ

Expanded text:
on dubito, prestantissime pater, nonnullos esse futuros, qui hunc meum laborem non quidem aperte reprehendant - quis enim tam iniquus est iudex qui honestum otium culparet? -, sed imparem dicant viribus meis, qui nequiverim onus suscepti muneris sustinere. Quibus ego forte assentiar et opus a me inchoatum maiori dignum ingenio et eloquentia profitebor. Sed et illud etiam addam, exercitii gratia potius quam docendi studio descendisse me in hoc veluti certamen nobilitatis, in quo postmodum reliqui maiori cum laude et dicendi copia versarentur. 2 Equidem miror aliquando, cum late pateat nobilitatis nomen cumque de ea tam varie sint non solum inter rudes litterarum, sed etiam inter doctissimos viros sententie, nichil a Latinis, nisi paucis verbis, neque a Grecis quoque, preter Aristotelem et Metrodorum, quorum uterque unico libro nobilitatem complexus est, hac de re litteris explicatum. Itaque ud absurdum visum est michi aliquod veluti principium