comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re isrłis. ad gentiũ rorẽ transeat: ibiꝙ et pas¬
cat᷑. et pascat: dũ et recipit̾ a credentibus: et
pascit ipse crȩdentes. Sareptha. uł ex duobus
cõpositũ. ẽ. et int̾pretat᷑ angustia panis: uł unũ
uerbũ. ẽ. et transfert̾ in incendiũ. Chanaan
uͦ in chanoa. id÷ motũ. uertit᷑: aut certe negoti¬
ator. et humilis appellat᷑. Igit᷑ transmigratio
filioꝵ isrł. quando occidentẽ dimiserit litt̾am.
et ad spm uenerit uiuificantẽ: mouebit cuncta
quȩ legis sunt: negotiabit᷑ ꝙ de multis marga¬
ritis. unã p̾ciosissimã margaritã: et depositã
iudeoꝵ suꝑbia. humilitatẽ sectabit᷑ xp̃ianã.
et illuc usꝙ ꝑueniet. ubi antea fuit tribulatio
panis: et mulier uidua. a suo conditore deser¬
ta. pupillũ filiũ. uix alebat. et ubi uniuersa
illius peccata. et uitia concrement᷑. Captiui¬
tas aut. siue transiigratio ierłm. ubi quon¬
dã erat uisio pacis. et quȩ nc̃ in toto orbe

Expanded text:
re Israel, ad gentium rorem transeat: ibique pascatur, et pascat, dum et recipitur a credentibus, et pascit ipse credentes. Sareptha, vel ex duobus compositum est, et interpretatur angustia panis: vel unum verbum est, et transfertur in incendium. Chanaan vero in σάλον, id est motum vertitur: aut certe negotiator et humilis appellatur. Igitur transmigratio filiorum Israel quando occidentem dimiserint litteram, et ad spiritum venerint vivificantem, movebit cuncta quae Legis sunt. Negotiabitur de multis margaritis unam pretiosissimam margaritam, et deposita Judaeorum superbia, humilitatem sectabitur Christianam, et illuc usque perveniet, ubi antea fuit tribulatio panis, et mulier vidua a suo conditore deserta pupillum filium vix alebat, et ubi universa illius peccata, et vitia concrementur. Captivitas autem sive transmigratio Jerusalem, ubi quondam erat visio pacis, et quae nunc in toto orbe
Abbreviated transcription (Latin):
induabꝰ generationibꝰ eoꝵ qui de uideis &e de gentibꝰ
crȩdiderunt. N mundabit diĩs sanguitiẽ om̃i¬
ũ peccatoꝵ quẽ prius non mundauerat ut
iundet in euagło quos in lege peccatues un¬
mundos reliquerat Ideo eũi cõdusit omĩa
sub peccato ut oñibꝰ nuscreat᷑ suic ulciscat᷑
seruoꝵ suoꝵ sanguine ꝗͥ uimartyrio ꝓ no¬
minis eiꝰ cõfessione fudert. E dñs cõmorabitꝰ
insyon de qua scriptũ est Fũdamenta eius
in montibꝰ scis diligit dñs portas syon suꝑ
om̃ia tabnacula sacos. Explicit explana¬

Expanded text:
ibus eorum, qui de Judaeis et de gentibus crediderunt. Et mundabit Dominus sanguinem omnium peccatorum, quem prius non mundaverat, ut mundet in Evangelio, quos in Lege peccantes immundos reliquerat. Ideo enim conclusit omnia sub peccato, ut omnibus misereatur ; sive ulciscetur servorum suorum sanguinem, quem in martyrio pro nominis ejus confessione fuderunt. Et Dominus commorabitur in Sion, de qua scriptum est: Fundamenta ejus in montibus sanctis; diligit Dominus portas Sion, super omnia tabernacula Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis auspiciũ. ponunt᷑ uocabula. Uerbi grã.
uictoris. casti .pii. ꝓbi. et apud grecos cioꝯpioe
uocat᷑. et cyceptic. et appellatiua nomina uertuq̃
in propria. sic et apud hebreos. et micheas. E
abdias. et ⁊acharias. cetaꝙ his similia. ex iurcutũ
uocabulo. lib̃is aparentibꝰ imponunt᷑. Explic̃ p̾fatio
igit᷑. qđ factũ ẽ ad mi¬
cheã morasthiten. in die¬
regũ iuda. qđ udit su¬
ꝑ samariã. et iertm. sius

Expanded text:
virtutis auspicium ponuntur vocabula: verbi gratia: virtutis auspicium ponuntur vocabula: verbi gratia: victoris, casti, pii, probi: et apud Graecos σώφρων vocatur, et εὐσεβὴς: et appellativa nomina vertuntur in propria: sic apud Hebraeos et Michaeas, et Abdias et Zacharias caeteraque his similia, ex virtutum vocabulo liberis a parentibus imponuntur. LIBER PRIMUS. ini quod factum est ad Michaeam Morasthiten, in dieregum Juda: Quod vidit super Samariam et Jerus
Abbreviated transcription (Latin):
cupio. in ordine duodecim
t̃cius. ẽ : scđm hebraicã ue.
ritatẽ sextus: et sequit᷑ ionã ꝓpħam. qui succedit
abdiȩ. atꝙ ita fit. ut t̾cius sit amos. et iohel sebꝰ.
post oscȩ. qui apud om̃s primus.ẽ. Ergo quasi
in corde uoluminis positus. debet ꝓfunda conti¬
nert mystĩa: et sermo dnĩ qͥ sẽꝑ descendit ad
ꝓpħas. descendat ad micheã quoꝙ. qui int̾pnta.¬
tur humilitas: ad micheã de morastbiquȩ usꝙ
hodic uixta heleuteropolim urbẽ palestinę.
uirtutes. uł p̃cipua . ẽ. spe hęreditatis dnĩcȩ nas.¬
cit᷑. Humilitas aut̃ ñ illa quę uenit de conscien¬
tia peccatoꝵ: sed quę int̾ uirtutes ponit᷑ uita
quã dicit̾. Flumiliamini sub potenti manu dei:
ut uos exaltet in tẽpore uisitationis: et qͥ se hu¬
miliat exaltabit᷑. et ante contricionẽ eleustur
cor uiri: et ante głam humiliabit᷑. Tnde et dñs.
Discite inquit a me. quia mitis sũ: et humilis
corde. Quomͦ ergo apud nos uotiua. et quasi ob

Expanded text:
m tertius est; secundum Hebraicum , sextus, et sequitur Jonam prophetam, qui succedit Abdiae, atque ita fit ut tertius sit Amos, et Joel secundus post Osee, qui apud omnes primus est. Ergo quasi in corde voluminis positus, debet profunda continere mysteria, et sermo Dei, qui semper descendit ad prophetas, descendit ad Michaeam   quoque, qui interpretatur humilitas: ad Michaeam de Morasthi, qui usque hodie juxta Eleutheropolim urbem Palaestinae virtutes vel praecipua est, spe haereditatis Dominicae nascitur. Humilitas autem non illa quae venit de conscientia peccatorum; sed quae inter virtutes ponitur, juxta quam dicitur: Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis . Et: Qui se humiliat, exaltabitur . Et: Ante contritionem elevatur cor viri, et ante gloriam humiliatur . Unde et Dominus: Discite, inquit, a me, quia mitis sum et humilis corde . Quomodo ergo apud nos votiva, et quasi ob
Abbreviated transcription (Latin):
rage. & ceteroꝵ. usq adcũ locũ ubi dr̃ filius
finees filius elearar filiꝰ aaron sacerdotis ab
inicio ascenderit debabilone. & dederit ei rex se¬
cundũ manũ dñi di sui omnẽ peticionẽ eiꝰ asceti¬
derĩtq cũ illo defilus israel & defiliis sacetdotũ
&e de filiis leuitarũ. ⁊decantoribꝰ & de ianito¬
ribꝰ & de natͥinneis inherłm: anno septimo ar¬
tarxersis regis &e uenerũt imerłm mense quin¬
to. ipse ẽ annꝰ septimꝰ regis. quia inpͥmo die m̃¬
sis primi cepit. ascendẽ debabilone & inpͥmo
mense quinti. uenit in ierłm. Hec miner¬
ui &e alcrander nontã sanguine quã re-¬
ligione concordes. ne susceptũ opus dimit¬
terem ꝓpħarũ &e extra ordinario uobis la¬
bore sudarẽ. breuit̃ in preocio sũ locutꝰ.
ut ꝓponens uerba malachi pͥmũ iurta
ebraicã ueritatẽ. de inde iuxta ber int̾p̃¬
tes orationũ ur̃arũ fultꝰ aurilio. disserãquȩ

Expanded text:
raiae, et caeterorum, usque ad eum locum ubi dicitur: Filius raiae, et caeterorum, usque ad eum locum ubi dicitur: Filius Phinees, filii Eleazar, filii Aaron sacerdotis; ab initio ascenderit de Babylone, et dederit ei rex secundum manum Domini Dei sui, omnem petitionem ejus: ascenderintque cum illo de filiis Israel, et de filiiet de filiis levitarum et de cantoribus et de ianitoribus et de Nathinneis in Ierusalem anno septimo Artarxersis regis. Et venerunt in Ierusalem mense quinto, ipse est annus septimus regis; quia in primo die mensis primi cepit ascendere de Babilone et in primo mensis quinti venit in Ierusalem i et Alexander, non tam sanguine, quam religione concordes, ne susceptum opus dimitterem prophetarum, et extraordinario vobis labore sudarem, breviter in Prooemio sum locutus: ut proponens verba Malachi, primum juxta Hebraicam veritatem, deinde juxta LXX interpretes, orationum vestrarum fultus auxilio, edisseram quae
Abbreviated transcription (Latin):
isrłi quȩ adños mandata loqueret᷑. Si eñ
Dintpretauda sunt tioĩa. & ex nominibꝰ
non sp̃alis intelligentia. sed hystoriȩ ordo
texendus ẽ. Ergo & osce qͥsaluator dr̃. & io
hel qui int̃p̃tat᷑ dñs ds̃ siue incipiets. &
ceteri ꝓpħe non erunt homines sedued angłĩ
uel dũs atq saluate quia hoc eoꝵ noĩa reso
lerunt. Malachin aut̃ ebrei errã estimãt
sacer dotẽ. quia omĩa quę inlibro illius cõ¬
tinent᷑. &iã hic ꝓpħa cõmemorat diceus.
abia sacerdonis custodient scientiã & legẽ
requircnt exore eiꝰ quia angłs diũ exerci
qđ inpsalmis dixituꝰ qui titulos ñ habent
coꝵ cẽ crꝑdendos quoꝵ priores psalii nomitubꝰ
p̃uotatir̃. Igit᷑ &e malachin idẽ etras post ag¬
geũ &e zachariã. qui sub clario ꝓphauerunt
fuisse erȩdendus ẽ.⁊ ꝓpea titulũ non habere
quia liber ciꝰꝓtitulo sit in quo discimꝰ qđ i
regno artaxerͥcis regis ꝑsarũ erras filius sa¬

Expanded text:
ino sunt mandata, loqueretur. Si enim interpretanda sunt nomina, et ex nominibus non spiritualis intelligentia, sed historiae ordo texendus est: ergo et Osee, qui salvator dicitur, et Joel qui interpretatur Dominus Deus, sive incipiens, et caeteri prophetae non erunt homines; sed vel angeli, vel Dominus atque Salvator, quia hoc eorum nomina resonlerunt. Malachi autem Hebraei Ezram aestimant sacerdotem, quia omnia quae in libro illius continentur, etiam hic propheta commemorat, dicens: Labia sacerdotis custodient scientiam, et Legem r et in Psalmis diximus, qui titulos non frabent, eorum esse credendos, quorum priores psalmi nominibus praenotati sunt. Igitur et Malachi, id est, Ezras, post Aggaeum et Zachariam, qui sub Dario prophetaverunt, fuisse credendus est. Et propterea titulum non habere, quia liber ejus pro titulo sit: in quo discimus, quod in regno Artaxerxis regis Persarum, Ezras filius Sa
Abbreviated transcription (Latin):
nos om̃ino non recipimꝰ: ne animarũ in
celo rumas susciꝑe cõpellam᷑. Alios cõmen¬
tarios inhunc ꝓphetam legisse me
nescio. excepto apollinaris brtui libello
cuiꝰ nontã intp̃tacio quã intp̃tationis
puncta dicendasunt.
Assũptio uerbi diũ.
id est pondus qđ ebraice messas ⁊ abaquila

Expanded text:
nos omnino non recipimus, ne animarum de coelo ruinas suscipere compellamur. Alios commentarios in hunc prophetam legisse me nescio: excepto Apollinaris brevi libello, cujus non tam interpretatio quam interpretationis puncta dicenda sunt.Assumptio verbi Dominiid est, pondus, quod Hebraice MASSA  , et ab Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
e lix̃. ce ceteri int̾p̃tes traustuler unt: In
aliis ꝓphetis diximnꝰ. Nam ce naum scripsi
Onꝰ uerbi dñi intra adtach. & damasti r equiti
eĩ. & rusũ incõsequentibꝰ. Onꝰ uerbi dĩ suꝑ
isrł. Iua traq simꝰ ex planatione cõteupti.
ee nunc hoc tantũ dicamꝰ qd pondꝰ uerbi
dñi adistł sue ut lex dicunt suꝑ isracl
Staue qͥdem sit quia pon̾ appellat᷑. Sed
cõsolationis aliqͥa habeat. qđ non contra sc ł̃¬

Expanded text:
et caeteri interpretes transtulerunt, in aliis prophetis diximus. Nam et Naum scribit: Onus verbi Domini in terra Adrach, et Damasci requiei ejus . Et rursum in consequentibus: Onus verbi Domini super Israel. Illa itaque simus explanatione 943 contenti: et nunc hoc tantum dicamus, quod pondus verbi Domini ad Israel, sive, ut LXX dicunt, super Israel, grave quidem sit, quia pondus appellatur, sed consolationis aliquid habeat, quod non contra
Abbreviated transcription (Latin):
nis: sed a duo de uicesimo anno
iosie regis iudȩ quando inuentus
est liber deuteronomii in templo
domini usq ad quintum captiui

Expanded text:
nis, sed a duodevice simo anno Josiae regis Juda, quando inventus est liber Deuteronomii in templo Dei usque ad quintum captivi
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣ manu & brachio. eductus ẽ
ppłs urł de egypto. Cuiꝰ fortitu¬
dinis partẽ. etiã magi intellexer̃
dȩmonia. Pro qͦ in altõ eugłio scͥp¬
tũ ẽ. Siego inspũ dĩ eicio demonia.
It uidi et ecce uentꝰ turbinis

Expanded text:
In qua manu et brachio eductus est populus Israel de Aegypto. Cujus fortitudinis partem etiam magi intellexerundaemonia: » pro quo in altero Evangelio scriptum est: « Si ego in spiritu Dei ejicio daemonia . » « Et vidi et ecce ventus turbinis
Abbreviated transcription (Latin):
one mea exarsit ignis. Nec putaui illã sententiã ne¬
gligendã: Musica. in luctu in portuna narratio. Uerũ qͥa
& tu in desinenter hoc flagitas: et magno uulneri cicatrix paulatĩ
obducit᷑: scorpiosq int̃ encheladũ & porphiriũ trinacriȩ humo
p̃mitur. & hydra multoꝵ capitũ contra nos aliquando sibilare ces¬
sauit: datũꝙ tp̃s qͦ ñ hereticorũ respondere insidũs. sed scriptarũ
expositioni incũbere debeamꝰ: aggrediar hiesechihelẽ ꝓpħam. ciui¬

Expanded text:
one mea exarsit ignis : nec putavi illam sententiam neone mea exarsit ignis : nec putavi illam sententiam negligendam: Musica in luctu importuna narratio . Verum quia et tu indesinenter hoc flagitas, et magno vulneri cicatrix paulatim obducitur: Scorpiusque inter Enceladum et Porphyrionem Trinacriae humo premitur, et Hydra multorum capitum contra nos aliquando sibilare cessavit: datumque tempus, quo non haereticorum respondere insidiis, sed Scripturarum expositioni incumbere debeamus, aggrediar Ezechiel prophetam, cu
Abbreviated transcription (Latin):
lecẽ oe octo explanationũ uoluminibꝰ. ad hiedechibel
qđ tibi et scaẽ memoriae matri tuȩ paulȩ õ uirgo xp̃i eusto¬
chiũ. sepe pollicitꝰ sũ transire cupiebã: et extremã ut
dr̃ manũ oꝑi imponere ꝓpħ ali: et ecce subito mͥ morꝰ pama¬
chii atꝙ marcellȩ. romane urbis obsidio. multoꝵ ꝙ fr̃m
ac sororũ dormitio nuntiata ẽ: atq ita consternat᷑ ob¬
stupui.: ut nichil aliud diebꝰ ac noctibꝰ nisi de salute illorũ¬
omniũ cogitarẽ: meq in captiuitate scõꝵ. putarem eẽ
captiũu. nec possẽ priꝰ oia reserare nisi aliqͥd certius
discerẽ: dũ inter spẽ & desꝑationẽ sollicitꝰ pendeo: alioꝵq
malis mcͤ crucio. Post quã uͦ clarissimũ terrarũ omĩum
lum̃ extinctũ ẽ. inmo romani imꝑii truncatũ  caput:
& ut uerius dicã in una urbe totꝰ orbis interut: obnui¬
tui et humiliatꝰ sũ & silui ab onis: et dolor meus reno¬
uatũ ẽ. Con caluit cormeũ intra me: et in meditati¬

Expanded text:
ecem et octo Explanationum voluminibus, ad Ezechiel, quod tibi, et sanctae memoriae matri tuae Paulae, o Virgo Christi Eustochium, saepe pollicitus sum, transire cupiebam, et extremam, ut dicitur, manum operi imponere prophetali: et ecce subito mors mihi Pammachii atque Marcellae, Romanae urbis obsidio, multorumque fratrum et sororum dormitio nuntiata est. Atque ita consternatus obstupui, ut nihil aliud diebus ac noctibus nisi de salute omnium cogitarem: meque in captivitate sanctorum putarem esse captivum, nec possem prius ora reserare, nisi aliquid certius discerem: dum inter spem et desperationem sollicitus pendeo, aliorumque 3-4 malis me crucio. Postquam vero clarissimum terrarum omnium lumen exstinctum est, immo Romani imperii truncatum caput: et, ut verius dicam, in una Urbe totus orbis interiit, obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est: concaluit cor meum intra me, et in meditati
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit iunca aliena. Nullusq
securus sit. si ce plantatio dnĩ.
ce semen nerũ. ce uinea sorech.
in tantũ suo uitio cõmutatur.
ut per amaritudinẽ recedat
a dño. & fiat uitis aliena. &
in hoc consiclerancla clemen¬
tia creatoris: quod qui in e¬
uuangelio dixit ego sũ uitis
uera. discipulis quoq suis de¬
derit. & credenti in se popło
ut uitis electa uel uera sit. si
uoluerit in eo quo plantata ẽ¬
tri haboe similitudinẽ. Qui nͦ
leui peccatoꝵ sorde maculatꝰ
ẽ. lenioribus purgat᷑ monitis.
Porro peccata grauia que ad
mortẽ trahunt. nec nitro nec
herba borith dilui possunt.
sed grauioribus tormentis in¬
digent. Unius cuiusq enĩ opus
quale sit ignis probabit : &e
in igne reuelabitur. Pulchre¬
q addidit. maculata es in ii¬
quitate tua in conspec tu meo.
quod etiam si hominibus mun
nos omi inter pretationis mo¬
lestia liberemur : illam sequamͣ
regulam. quod om̃s prophetȩ
in tẏpũ dñi saluatoris pleraq
gesserut : & quicquid uixta

Expanded text:
ta sit uinea aliena. nullusque securus sit, si et plantatio domini et semen uerum et uinea sorec in tantum suo uitio commutatur, ut per amaritudinem recedat a domino et fiat uitis aliena. et in hoc consideranda clementia creatoris, quod, qui in euangelio dixit: ego sum uitis uera, discipulis quoque suis dederit et credenti in se populo, ut uitis electa uel uera sit, si noluerit in eo, quod plantata etri habet similitudinem. qui uero leui peccatorum sorde maculatus est, leuioribus purgatur monitis. porro peccata grauia, quae ad mortem trahunt, nec nitro nec herba borith dilui possunt, sed grauioribus tormentis indigent. uniuscuiusque enim opus, quale sit. ignis probabit et in igne reuelabitur. pulchreque addidit: maculata es iniquitate tua in conspectu meo, quod, etiamsi hominibus munnos omni interpretationis molestia liberemur, illam sequamur regulam: Quod omnes Prophetae in typum Domini Salvatoris pleraque gesserint, et quidquid juxta
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. sed ut per occasionẽ
eorũ scĩ uiri ioseph danielq
clarescerent. &e dura corda
atq indomabilia tyrannoꝵ
ꝓpria conscientia sentirent
dñi maiestatẽ. Sunt ho¬
dieq sõniatores in eccłia ce
maxime in nr̃o grege. qui
errores suos dñi iactant pro¬
phetiam: & crebro ingerunt.
Somniani. somniaui. Quos
corripit dñs dicens. Usqueqͦ
istud in corde est propharũ¬
enedicta glã dñi de loco
suo. qui per p̃sentiã dõni
abbatis s ⁊ ephaNi cister¬
tiensis uere religiosi uiri a¬
trebatenses fr̃s nobiliaci cȩ¬
nobii beati uedas t̃i ep̃i
quendã iusitauit. & iusitan¬
do in consortiũ mutue fr̃m¬
tatis comunxit. oe coniungen¬
do ualde ob tã amabile bene¬
ficiũ in dño exhilarauit. Idem
uͦ memorabilis abbas frẽm

Expanded text:
derunt. sed ut per occasionem eorum sancti uiri Ioseph Danihelque clarescerent et dura corda atque indomabilia tyrannorum propria conscientia sentirent domini maiestatem. sunt hodieque somniatores in ecclesia, et maxime in nostro grege, qui errores suos domini iactant prophetiam et crebro ingerunt: somniaui, somniaui; quos corripit dominus dicens: \'usquequo istud in corde est prophetaruenedicta gloria Domini de loco suo qui per presentiam domni abbatis Stephani cistertiensis, vere religiosi viri, atrebatenses fratres Nobiliaci cęnobii beati Vedasti episcopi quondam visitavit et visitando in consortium mutuę fraternitatis conjunxit, et conjungendo valde ob tam amabile beneficium in Domino exhilaravit. Idem vero memorabilis abbas fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
sidionis malis. gladio .&. fame.
& peste. interirent. Ut autem
nos omi inter pretationis mo¬
lestia liberemur : illam sequam᷑
regulam. quod om̃s prophetȩ
in typũ dñi saluatoris pleraq
gesserint: & quicquid iuxta
presens tempus completũ est
in hieremia. hoc in futurũ de
dño prophetari:

Expanded text:
obsidionis malis, gladio, fame, et peste interirent. Ut autem nos omni interpretationis molestia liberemur, illam sequamur regulam: Quod omnes Prophetae in typum Domini Salvatoris pleraque gesserint, et quidquid juxta praesens tempus completum sit in Jeremia, hoc in futurum de Domino prophetari.
Abbreviated transcription (Latin):
ficito: ut ñ solũ nos audire. sed
e alios possis docere. Hibellũ
autẽ barueli qui uulgo editio¬
ni lxx. copulat᷑. nec habetur
lam: sed magis hieremiȩ ordi¬
nẽ. librarioꝵ errore confusũ.
multaq de eo que desunt ex
hebreis tontib digerere ac cõ¬
plere. ut nouũ ex ueteri. ue¬
ruma ꝓ corrupto atq falsato
ꝓphãm teneas. pariupendens
obcrectatoꝵ rabiem. qui ñ solũ
nerba. sed syllabas quoq nostroꝵ
uerliꝵ calũpniant᷑ in eose scire
aliqͥd arbitrantes. si de alienis
oꝑibus detrahant. ut nuꝑ in¬
doctus calũpniator erupit. qui
cõmentarios meos in epła pau¬
li ad ephesios rep̃hendendospu¬
tat. nec intelligit nimia ster¬
tens uecordia leges cõmentari¬
orũ. in quibus multę diuerso¬
rũ ponunt᷑ opiniones. uel ta¬
citis uel exp̃ssis auctorũ nomi¬
nibus. ut lectoris arbitriũ sit.
quid potissimũ eligere debeat¬
uel decernere: quãquã ce in pͥ¬
mo eiꝰdẽ oꝑis libro p̃fatꝰ sim. me

Expanded text:
ficito, ut non solum nos audire, sed et alios docere possis. libellum autem Baruch, qui uulgo editioni Septuaginta copulatur nec habetur dam, sed magis Hieremiae ordinem librariorum errore confusum multaque, quae desunt, ex Hebraeis fontibus digerere ac conplere, ut nouum ex ueteri uerumque pro corrupto atque falsato prophetam teneas, paruipendens obtrectatorum rabiem, qui non solum uerba, sed syllabas quoque nostrorum uerborum calumniantur in eo se scire aliquid arbitrantes, si de alienis operibus detrahant. ut nuper indoctus calumniator erupit, qui commentarios meos in epistulam Pauli ad Ephesios reprehendendos putat nec intellegit nimia stertens uaecordia leges commentariorum, in quibus multae diuersorum ponuntur opiniones uel tacitis uel expressis auctorum nominibus, ut lectoris arbitrium sit, quid potissimum eligere debeat, decernere, quamquam et in primo eiusdem operis libro praefatus sim me
Abbreviated transcription (Latin):
elis. ad extremũ
in hierenuã ma¬
nũ mittimꝰ: tibi
fr̃ eusebi eiꝰdẽ cõ¬
mentariolos dedicantes. ut
euangelicũ uirũ matheo euan¬
geliste copules. quẽ ante annoᷤ
plurimos tritis sensibus telior¬
tante disserui. Et qr uolum̃
lougissimũ est. &e aꝑte in ple¬
tisc manifesta historia texi¬
tur: illud prudentiã tuã ad¬
monec. ne queras in hoc latam
explanationẽ. suꝵ his maxime
que iam ce in ꝓphĩs aliis dicta
sunt. & ꝑse patent incellige¬
ntiȩ: sicq conabor notarioꝵ
manu scribere. ut nichil desit
in sensibus. cũ multũ desit in
uerbis. S tamina tibi atq
subterma ce licia p̃parabo.
tu pulcherrimã uestẽ ipse con

Expanded text:
elis, ad extremum in Jeremiam manum mittimus, tibi, frater Eusebi, ejusdem Commentariolos dedicantes, ut Evangelicum virum Matthaeo evangelistae copules, quem ante annos plurimos strictis sensibus, te hortante, disserui. Et quia volumen longissimum est, et in plerisque manifesta historia texitur, illud prudentiam tuam admoneo, ne quaeras in hoc latam explanationem; super his maxime, quae jam et in Prophetis aliis dicta sunt, et per se patent intelligentiae. Sicque conabor notariorum manu scribere, ut nihil desit in sensibus, cum multum desit in verbis. Stamina tibi atque subtegmina et licia praeparabo, tu pulcherrimam vestem ipse con
Abbreviated transcription (Latin):
et in caligine. et subspeciȩ uoluptatũ. quasi uictimũ ducit
admortt᷑. Hȩc si conuersa fuerit et bene cecinerit et ꝑfecte
pantentiȩ annoꝵ tempꝰ impleuerit. comedet et bibet et
saturabitur. A udiat nouatianus et taceat.¬
EXTUS eT SEETIOUS
suꝑiores libri allegoriã quinti nolu¬
minis continent. quẽ olim hystorica
explanatione dictaui. Presens opus.
id÷ octauus liber ad ceptã int̃p̃tati.¬
onẽ reuertit᷑. ut et bystoriã et tropo¬
logiã utita utrãq editionẽ paritet¬

Expanded text:
et in caligine, et sub specie voluptatum quasi victimam ducit ad mortem. Haec si conversa fuerit, et bene cecinerit, et perfectae poenitentiae annorum tempus impleverit, comedet et bibet, et saturabitur. Audiat Novatianus, et taceat.extus et septimus superiores libri allegoriam quinti voluminis continent, quod olim historica explanatione dictavi. Praesens opus, id est, octavus liber, ad coeptam interpretationem revertitur, ut et historiam et tropologiam juxta utramque editionem parite
Abbreviated transcription (Latin):
putant nabucbodonosor głantẽ atq deenit̃ insortitudine
dit. Ostultissime mortaliũ. dĩ iram tuã putas eẽ sapientiã
ee illiꝰ uissionẽ ad tuã reserri forcitudint̃. qͦmͦ si securis głet᷑
contra eũ qͥ securim tenet. et serra contra illũ a quo trabitur.
et dicant cuncta oꝑa quȩ ꝑsecurim et serrã stunt sua arte
ꝑsecta. et sicleuet qͥ spiam uirgã et exaltet. baculũ adꝑcuti¬
endũ quẽ uoltient et ipsa uirga acbaculus głent᷑ et dicant
asc ꝑcussũ et̃. qͥ ꝑcussus ẽ. sic eo tu cũ organũ dĩ fuctis uo-¬
luntatis. Eigeris insuꝑbiã et cuncta quȩ gerunt᷑ iuȩ gła-

Expanded text:
putant, Nabuchodonosor gloriantem atque dicentem: « In fortitudine dit: O stultissime mortalium, Dei iram tuam putas esse sapientiam: et illius jussionem ad tuam refers fortitudinem? Quomodo si securis glorietur contra eum, qui securim tenet, et serra contra illum a quo trahitur, et dicant cuncta opera quae per securim et serram fiunt, sua arte perfecta: et si elevet quispiam virgam et exaltet baculum ad percutiendum quem voluerit, et ipsa virga ac baculus glorientur, et dicant a se percussum esse, qui percussus est: sic et tu cum organum Dei fueris voluntatis, erigeris in superbiam, et cuncta quae geruntur, tuae
Abbreviated transcription (Latin):
QUEM NUNC Uabemus inmanib.
nono et undecino minor erit
sennacherib atq rapsacis et ereebiȩ
regis hystoria. Quȩ nunc iungi
Icum p̃cedentib ñ poterit ꝓptceͥ
enormem uoluminis longitudi¬
nem : nec duidi ꝓpt̃ gestoe continentiã. Itaq ut uolu¬
isti ungo depĩ eustochium ec ut incõmune placure.
se ⁊ suꝑiores ante dictaui et hunc at religuos sixp̃e an¬
nuerit cdictabo libros: ut ꝓpbctias sibi copulen nec eac

Expanded text:
quem nunc habemus in manibus, nono et undecimo minor erit Sennacherib atque Rabsacis, et Ezechiae regis historia, quae nec jungi cum praecedentibus poterit, propter enormem pter gestorum continentiam. Itaque ut voluisti, virgo Christi Eustochium, et ut in commune placuit, sicut et superiores ante dictavi, et hunc et reliquos, si Christus annuerit, dictabo libros: ut prophetias sibi copulem, nec eas
Abbreviated transcription (Latin):
t ecr̃ soꝑ omñe montẽ excelsũ et suꝑ ominẽ collẽ eleuatum
mu currentiũ aquarũ: indic interfationis multoꝵ cũ cti¬
derint turres I n boc loco iud̃ci multos interfotos etruentes
dures:. ad romani imꝑii refer̃ potentiã. Dcqͥb et apłs loqͥt.
tp̃r tanta beatitudo sit ppłi ifrł: ut ñ solũ ualles atq cãpes.¬
tta s. õs montes ee colles aquis fluentib irrigent᷑. Nosautẽ
montes et colles eos intelligamꝰ qͥ mexceliũ untutib dcua¬
tsunt. qͥ esuriunt et situnt iusticiã. quos dñs ꝓuocit ad
hibendũ. Qͥ enĩ biberit deaquis ciꝰ ñ sitiet inecernũ. Unde

Expanded text:
excelsum, et super omnem collem elevatum rivi currentium aquarum in die interfectionis multorum, cum ceciderint turres. In hoc loco Judaei multos interfectos et ruentes turres, ad Romani imperii referunt potentiam, de quibus et Apostolus tempore tanta beatitudo sit populi Israel, ut non solum valles atque campestria, sed omnes montes et colles aquis fluentibus irrigentur. Nos autem montes et colles, eos intelligamus, qui in excelsum virtutibus elevati sunt, qui esuriunt et sitiunt justitiam , quos Dominus provocat ad bibe
Abbreviated transcription (French):
sctptũ sic. Erunt ocłitiu uidentes p̃ceptorẽ tuũ. et aures
tus audient u̾bũ pͦtergũ monentis. T̃ unc demontibi ec
colib nerta fabulas pocta et saturm aitreũ sełm laeas rius
suere. et dearboꝵ folus stillare mella purissua. Que qui
retiptunt imille ꝙͦ annoꝵ fabulã et terrenũ saluatora ahipir¬
um sudaico et tort suscipient. Non intelligentes a pocalipsin

Expanded text:
scriptum est: Erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum et aures tuae audient verbum post tergum monentis: tunc de montibus et collibus, juxta fabulas poetarum, et Saturni aureum saeculum lactis rivos fluere, et de arborum foliis stillare mella purissima. Quae qui recipiunt, mille quoque annorum fabulam, et terrenum Salvatoris imperium Judaico errore suscipient, non intelligentes Apocalypsim J
Abbreviated transcription (Latin):
ingelo ossiui dpaffint ẽ sȩgrã. erit lum̃ lunȩ sic̃ lum̃ solis.
qͣndo dcaerit cñs glũ nouũ et terrã nouã. et transierit ha¬
bitꝰ muindi buiꝰ. ut luna et sol laboris et cursus sui p̃mia
lat᷑. Quia et ipsa creatura liberabit᷑ ascruitutt corruptiõis
in libertatẽ głe filioꝵ cdĩ. Licet ea qͥdã organa lucis intelli¬
gentes in sensibilia cẽ contendant. Luna gͦ solis fulgorem
acctpiet. Nec mirũ hoc declarissimo sentire elemento cti pͥnci
quasi sol. et sol septuplũ lum̃ accipiet. Sic̃ fuit lux septem

Expanded text:
ta dicit: Erit lumen lunae sicut lumen solis, quando dederit Dominus coelum novum et terram novam, et transierit habitus mundi hujus, ut luna et sol laboris sui et cursus sui praemiliorum Dei exspectat, quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem filiorum Dei: licet ea quidam organa lucis intelligentes, insensibilia esse contendant. Luna ergo solis fulgorem accipiet. Nec mirum hoc de clarissimo sentire elemento, cui princquasi sol: et sol septuplum lumen accipiet, sicut lux septem
Abbreviated transcription (Latin):
a matas cũ ordeo uentilato. Legimꝰ qđ t ysauc ordeam
sunt e qͥa apud allophilos eratꝰ centenariã ondei frugem
otpotis seruicbant. et leg̃ sequebant᷑ moysi ordeaccis panibꝰ
stirauerit. Q inalio loco frangens qͥnq legis panes et infru¬
sta cõminuens. quatuor imlia unros repleuit trticcis panib
ꝗͥ tugl̃cũ muimerũ sequebant᷑. Istimno di ppłi comedunt¬

Expanded text:
as mixtas cum hordeo ventilato. Legimus quod Isaac hordeum severit, et quia apud allophylos erat, centenariam hordei frugem corporis serviebant, et Legem sequebantur Moysi, hordeaceis panibus saturaverat . Qui in alio loco frangens septem Legis panes et in frusta comminuens, quatuor millia viros replevit triticeis panibus, qui evangelicum numerum sequebantur . Isti
Abbreviated transcription (Latin):
achat. etechie. regum uida. Pro iuda in quo signifi-¬
cantur duȩ trib. Lxx. & theodotio posuere iudeam.
quȩ totam terrã duodecim tribuũ ostendit. Et ꝓ eo
cad nos exhehreo uertins sup indim & huerqͣm ili
c qug incigłio conburuant᷑ igne ertinguibili. Porro uerda
eisui libortatẽ: T̃ auti aũ et boties qͥopant᷑ trã id: apli et¬

Expanded text:
Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam in Evangelio comburuntur igni intextinguibili . Porro juxta tribuit libertatem. Tauri autem et boves qui operantur terram, id e
Abbreviated transcription (Latin):
bec uniuersa narrari. Oias aut̃ ipse ẽ qui & ararias
duplici nomine. Et uno qͥdem atq eodem tẽpore. ysa¬
iam. oseȩ. aobel. & amos ꝓpħasse. exregib qui ponunt᷑¬
intitulo cognoscimꝰ. s principiũ uerbi dnĩ fuit. in o¬
seȩ filio beeri. A mos aut̃ pater ysaiȩ. non ut pleriq
autumant tertius duodecim ꝓpħarũ ẽ. s aliis diuer¬
sisꝙ apud hebreos scribuntur litteris. Iste pͥmã et
ectremã litteras habet aleph. &̃ sadde. ille am & samech.
Et iste scđ̃m quosdã int̃p̃tatut fortitudo siue robustus.
ille popłs dutus uel grauis de quo in amos plenius

Expanded text:
haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntin titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in Osee filio Beeri. Amos autem pater Isaiae, non ut plerique autumant, tertius duodecim Prophetarum est, sed alius; diversisque apud Hebraeos scribuntur litteris. Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretatur fortitudo, sive robustus; ille populus durus vel gravis: de quo in Amos plenius
Abbreviated transcription (Latin):
achat. erecbie. regum uida. Pro iuda in quo signifi.¬
cantur duȩ trib .Lxx. & theodotio posuere uideam
quȩ totam terrã duodecim tribuũ ostendit. Et ꝓ eo
quod nos exhebreo uertimꝰ. suꝑ iudam & hierłm. illi
chus more suo manifestius. deiuda & bierłm. ut nec
ꝓspera nec aduersa uelit titulo demonstrari. s ea quȩ
deiuda & hierłm inutramq partẽ ꝓpħicus sermo
p̾dixerit. Ergo ysaias principalit̾ deduab loquitur
tribub. iuda & beniamin. exceꝑtis decem quȩ insa¬
maria erant & uocabantur epħaim & isrł & quas
sub oria rege uida & bierłm. pbul. rex assyriorum
uastare iam cȩperat. Deniq quinquagesimo & scđo
imperii ciꝰ anno regnante apud samariam phaceȩ fi¬
lis romeliȩ. uenit tegladh phalassar rex asyriorum.
& cepit abion & abel. domũ maacha. & ianuȩ & cedes
&e asor. & gala ad & galileam. omnẽ terrã neptalim
& transtulit eos in assyrios. Ex quo ostenditur uici¬
na euersione samariȩ in cõmotionẽ duarũ tribuum

Expanded text:
az et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et Jerusalem: illichus more suo manifestius, de Juda et Jerusalem; ut nec prospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda, et Jerusalem, Phul rex Assyriorum vastare jam coeperat. Denique quinquagesimo et secundo imperii ejus anno, regnante apud Samariam Phacee filio Romeliae, venit Teglathphalasar rex Assyriorum, et cepit Ajon et Abel, domum Maacha: et Janoe et Cedes et Asor et Galaad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum
Abbreviated transcription (Latin):
LONGO UIXTEMPORE
induodecim ꝓpħas uiguiti explanationũ libris. & in
danieleo cõmentariis: cogis me uirgo xp̃i eustochium
transire ad ysaiaor. & quod sc̃ẽ matri tue paulȩ dũ ui¬
ueret pollicitꝰ sum. tibi reddere. Qd qͥdem et eruditissimo
uro frĩ tuo pãmachio ꝓmisisse me memini. Cũq in af¬
fecti par sio iincie asent nu⁊¬
iIo dcUN.Duo ad gratam li

Expanded text:
longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesent duo ad Gratam lib
Abbreviated transcription (Latin):
nationũ in ysaiam ꝑuenit liber
inscripturis scĩs contineat uellem
uirgo xp̃i eustochium breui sermo.
ne ꝑcurrere. s qͥa ñ possum omĩa
in omib locis dicere. hoc strictim
oꝵ suoꝵ. et de manu saul. et dixit. Diligam te dñe fortitude¬

Expanded text:
nationum in Isaiam pervenit liber, in Scripturis sanctis contineat, vellem, virgo Christi Eustochium brevi sermone percurrere. Sed quia non possum omnia in omnibus locis dicere, hoc strictim icorum suorum et de manu Saul, et dixerit: Diligam te, Domine, fortitud
Abbreviated transcription (Latin):
Posuit q portas eius in altitudinem
turriũ: & głabatur quasi potens
inpotentia exercitus sui: & ingła
quadrigarũ suarũ. Anno igitur
duodecimo regni sui: nabuchodo¬
nosor rer assyriorũ qͥ regnabat
uininiue ciuitate magna pug¬
nauit contra arfarat & obti¬
nuit eũ incampo magno qui
appellat᷑ ragau cura eufraten
oe tygrin. & radason. incam¬
po eriorh elycorũ regis. Tunc exaltatũ. ẽ. regnũ nabucho donosor

Expanded text:
ltitudine turrium et gloriabatur quasi potens in potentia exercitus sui et in gloria quadrigarum suarum anno igitur duodecimo regni sui Nabuchodonosor rex Assyriorum qui regnabat in Nineven civitatem magnam pugnavit contra Arfaxat et obtinuit eum in campo magno qui appellatur Ragau circa Eufraten et Tigrin et Hyadas in campo
Abbreviated transcription (Latin):
ris nunc: ne postea fatigeris: Quid
enĩ respondebis ei: Aut qͦm te excusa¬
bis ͥ si esce uirtutẽ quã ministrat amise¬
ris. Non potes dicere qr escã ñ dedit: qͥa
om̃ib dat: Non potes dicere qi noluit
te bonuͣ facere: ante quẽ posuit bonu̾&
malũ: ut ñ ex necessitate bonũ tuũ eẽt.
s uoluntariũ: Multũ enĩ refert int̾
euͣ qͥ ex necessitate inuitus aliqͥd agit:
& int̾ eũ qͥ ex uoluntate qđ bonũ ẽ eligit.
Si enĩ inuitus hoc ago dispensatio mͥ
credita ẽ si uolens. mercedẽ habeo: C¬
sideremꝰ gͦ. qr stabimꝰ ante tribunal xp̃i:
& si opus nr̃m arserit᷑: nͣ habebimꝰ qđ
excusare n᷑ possimꝰ Dicit enĩ qđ iã per

Expanded text:
ris nunc, ne postea fatigeris. Quid enim respondebis ei: aut quomodo te excusabis, si escae virtutem quam ministrat, amiseris? Non potes dicere quia escam non dedit, quia dat omnibus. Non potes dicere quia noluit te bonum facere, 1402 ante quem posuit bonum et malum; ut non ex necessitate bonum tuum esset, sed uoluntarium. multum enim refert inter eum qui necessitate inuitus aliquid agit et inter eum qui ex uoluntate quod bonum est eligit; si enim inuitus hoc ago, dispensatio mihi credita est; si uolens, mercedem habeo. consideremus ergo quia stabimus ante tribunal Christi et, si opus nostrum arserit, non habebimus quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
quoq quã putamꝰ defuisse sapientiã:
quoꝵs alii cũ uariis generib sint re¬
ferti. singuli tam̃ diuerso genere p̃¬
stant. Est enĩ uere sapientia natu¬
ralis. in libro euangelirqui scribitur
scđm iob̃m Nemo enĩ audeo dicere.
tanta sub limitate sapientiȩ maiesta¬
tẽ dĩ tudit: & nobis ꝓprio sermone
reserauit: Transcendit nubes: tran¬
scendit uirtutes celorũ: transcendit
angłos. & uerbũ inprincipio reppit.¬

Expanded text:
quoque quam putas defuisse sapientiam, quoque quam putas defuisse sapientiam, quorum alii cum uariis generibus sint referti, singuli tamen diuerso genere praestant? est enim uere sapientia naturalis in libro euangelii, qui scribitur secundum Iohannem. nemo enim, audeo dicere, tanta sublimitate sapientiae maiestatem dei uidit et nobis proprio sermone reserauit. transcendit nubes, transcendit uirtutes caelorum, transcendit angelos et uerbum in principio repp
Abbreviated transcription (Latin):
& bonitas ipsa popularis ab undat ali¬
is. sibi restrictior: Tercius puteus ui¬
ram̃ti hoc ẽ sapientiȩ naturalis. quȩ
ea quȩ supra naturã uel nature suss.
comp̃hendat Qd enĩ ad firmitatem
quasi dõ teste urat᷑. etiã diuina cõ¬
plecꝰtit᷑: cũ dñs nature fidei testis ad¬
hibet᷑ Quidetiã tres libri salomonis.
unus de ꝓũbiis. alius eccłastes. t̾cius
de canticis canticoꝵ: nisi trine huiꝰ
ostendunt nobis sapientiȩ sc̃m salo¬
monẽ fuisse sollertẽ: Qui de rationa¬
bilib & ęthicis in ꝓuerbis scripsit.
de naturalib in ȩccłaste: qi uanitas
uanitatũ & om̃ia uanitas que in ħ
mundo sunt c̃stituta Uanitati enĩ
creatura subiecta ẽ: De moralib
autẽ & rationabilib in canticis canti¬
corũ: eo qđ cũ anime nr̃e amor uerbi
celestis infundit᷑. & rationi mens sc̃a
quadã sotietate conectit᷑: ammiran¬
da mysteria reuelant᷑: Euangelistis

Expanded text:
et bonitas ipsa popularis abundat aliet bonitas ipsa popularis abundat aliis sibi restrictior — tertius puteus iuramenti, hoc est sapientiae naturalis, quae ea quae supra naturam uel naturae sunt coquasi deo teste iuratur etiam diuina conplectitur, cum dominus naturae fidei testis adhibetur. quid etiam tres libri Salomonis, unus de Prouerbiis, alius Ecclesiastes. tertius de Canticis canticorum, nisi trinae huius ostendunt nobis sapientiae sanctum Salomonem fuisse sollertem? qui de rationabilibus et ethicis in Prouerbiis scripsit, de naturalibus in Ecclesiaste, quia uanitas uanitatum et omnia uanitas quae in hoc mundo sunt constituta; uanitati enim creatura subiecta est, de moralibus autem et rationabilibus in Canticis canticorum, eo quod cum animae nostrae amor uerbi caelestis infunditur et rationali mens sancta quadam societate conectitur, admiranda mysteria reuelantur. euangelistis
Abbreviated transcription (Latin):
librũ unũ quẽ lucas sc̃s pleniore quo¬
dã mͦ rerũ dñicarũ distinctione digessit.
Est enĩ historicus: Nãlicet scriptura
diuina mundane euacuet sapientiȩ
disciplinã: qdđ maiore fucata uerborũ
ambitu quã rerũ ratione subnixa : ta
men si quis inscripturis diuinis etiam
illa quȩ miranda illi putant querat.
inueniet: Tria sunt enĩ. quȩ pbiloso¬
iphi mundi istiꝰ p̃cellentissima puta¬
uer̃. triplicẽ scilicet e̾e sapientiã: qđ
aut naturalis sit. aut moralis. aut
rationalis: Hec tria: iã & inueteri
testam̃to potuimꝰ aduertere Quid
enĩ aliud significant tres illi putei.
quoꝵ unus ẽ uisionis. alius abundan¬
tiȩ. t̾cius iuram̃ti nisi triplicẽ istã
in patriarchis fuisse uirtutẽ : Rati¬
onalis puteus uisionis eoqđ ratio
uisũ mentis acuat: &. animȩ pur¬
get obtutũ. Ethicus puteus ab un¬
dantiȩ: eo qđ cedentib allophilis
quoꝵ specie uitia corporis figuran¬
nit: Purũ enĩ ꝓfluunt boni mores.

Expanded text:
Librum, quem Lucas sanctus pleniore quodam modo rerum Dominicarum distinctione digessit, est enim historicus. Nam licet Scriptudiuina mundanae euacuet sapientiae disciplinam, quod maiore fucata uerborum ambitu quam rerum ratione subnixa sit, tamen si quis in scripturis diuinis etiam illa quae miranda illi putant quaerit, inueniet. tria sunt enim quae philosophi mundi istius praecellentissima putauerunt, triplicem scilicet esse sapientiam, quod aut naturalis sit aut moralis aut rationalis. haec tria iam et in uetere testamento potuimus aduertere. quid enim aliud significant tres illi putei, quorum unus est uisionis, alius abundantiae, tertius iuramenti, nisi triplicem istam in patriarchis fuisse uirtutem? rationalis puteus uisionis eo quod ratio uisum mentis acuat et animi purget optutum, ethicus puteus abundantiae eo quod cedentibus allophylis, quorum specie uitia corporis figurannit — purum enim profluunt boni mores
Abbreviated transcription (Latin):
librũ unũ quẽ lucas sc̃s pleniore quo¬
dã mͦ rerũ dñicarũ distinctione digessit¬
pͥus stilũ ipsũ exponendũ putamus

Expanded text:
Librum, quem Lucas sanctus pleniore quodam modo rerum Dominicarum distinctione digessit, stylum ipsum prius exponendum putamus;
Abbreviated transcription (Latin):
prius quibus uinum
dare consueuit nesor
annis. aut aratris sulcos ducere. putare.
subrigere. ad iungere ulmis. & quodam
conubio copulare. sitanto labore uina
quesita in uase co acescant: matutinos
quoq. solis ortꝰ siquis spectare desiderat
emundat ocłos suos nequid pulueris.
neqͥd purgam̃toꝵ ocłis eiꝰ insideat quotu¬
endis hebetet᷑ optut᷑. neue aliqua caligo
nebulosa corporeos usus spectantis ob

Expanded text:
prius quibus uinum dare consueuit, ne soannis aut aratris sulcos ducere, putare, subrigere, adiungere ulmis et quodam conubio copulare, si tanto labore uina quaesita in uase coacescant? matutinos quoque solis ortus si quis spectare desiderat, emundat oculos suos, ne quid pulueris, ne quid purgamentorum oculis eius insidat, quo tuentis hebetetur optutus, neue aliqua caligo nebulosa corporeos uisus spectantis ob
Abbreviated transcription (Latin):
plantationis. Neq enĩ nisi eã repperis¬
set ante generatã plantare pocuisset.
Cultorgͦ ñ auctor ẽ. uitiũ. Ds̃ aut̃ quisci¬
ret quod uinũ sobriȩ potatũ sanitatẽ
daret: augeret prudentiã. in modice sup¬
tũ aduitia causas daret. creaturã dedit
abundantiã humano arbitrio reseruaũ.
ut parsimonia nature eẽt. magisteriũ so¬
brietatis. abundantiȩ nocciã. lapsũq de¬
mulentiȩ sibi ascriberet humana condi¬
tio. Deniq iipse in ȩbriat᷑ ẽ. noe ⁊ obdor¬
ut eiꝰ fructũ nob̾ conuerteret ad salutem.
Unde pie isaac dixit. Odor iacob. odor a¬
gripleni .i natura lis orlor: Quid enĩ pleno
rurȩ suauiulꝰ quid uitis odore iocundius
quid fabe flore gratius: unde quãuis in-¬
geniosequis antenos dixerit. ñuitẽ aut
ficũ patriarcha olebat aut frugẽ. s uirtutẽ
spirabat gr̃am. Ego tam̃ & odorẽ ipsũ t̾rȩ
simplicẽ atq sincerũ ꝓgrã benedictiones

Expanded text:
plantationis. Neque enim nisi eam reperisplantationis. Neque enim nisi eam reperisset ante generatam, plantare potuisset. Cultor ergo, non auctor est vitium. Deus autem qui sciret quod vinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, immodice sumptum ad vitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reservavit; ut parcimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana conditio. Denique et ipse inebriatus est Noe, et obdorut ejus fructum nobis converteret ad salutem, Unde pie Isaac dixit: Odor Jacob, odor agri pleni, id est, naturalis odor . Quid enim pleno rure suavius? Quid vitis odore jucundius? Quid fabae flore gratius? Unde quamvis ingeniose quis ante nos dixerit: Non vitem aut ficum Patriarcha olebat aut frugem, sed virtutum spirabat gratiam; ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis
Abbreviated transcription (Latin):
opinionis assumpsisse omines. ut
aliqui eorum tria principia constitu.¬
erent omnium: dm̃ & exemplar. &
materiã sicut plato discipuliq eius:
ñ defluat Hanc uiriditatẽ gr̃ȩ semꝑ flo¬
rentis inxp̃o secuta ęccła dicit. In umbra
eiꝰ concupiui & sedi. hanc p̾rogatiuã do-¬
ni uirentis acceperant & apłi. quorũ nec
foliũ ũꝗͣ potuit elabsut eoꝵ etiã umbra
curaret egrotos. Obũbrabat enĩ infirmi¬
tati corporis fides m̃tis. ⁊ florenti a merita
uututũ. Mane gͦ plantatꝰ indomo dñi ut
matriis eius sic̃ palma floreas: ⁊ ascendat
in te gr̃a eccł̃iȩ & sit odornariũ tuarũ sic̃
mala & fauces tuȩ sic̃ uinũ optimũ ut
siculus repetere pene inter missũ qr dixi¬
mus p̃cepto dnĩ uitẽ etiã pullulasse. quã
postea pꝰ diluuiũ anoe plantatã. eẽ. cogno:¬
uimꝰ. dic enĩ habes quia noe agricola crat
t̾rae n planta uit uitẽ. & bibit deuino eius
& obdormiũ. Hongͦ noe auctorẽ. uitis s

Expanded text:
opinionis assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; n defluat. Hanc viriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta Ecclesia dicit: In umbra ejus concupivi, et sedi . Hanc praerogativam doni virentis acceperunt et Apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos. Obumbrant enim infirmitates corporis fides mentis, et florentia merita virtutum. Mane ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum , ut siculus repetere pene intermissum, quia diximus praecepto 62 Domini vitem etiam pullulasse, quam postea post diluvium a Noe plantatam esse cognovimus . Sic enim habes, quia Noe agricola erat terrae, et plantavit vitem, et bibit de vino ejus, et obdormivit. Non ergo Noe auctor est vitis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Lisit. uala¬
prius quibus umum
dare consueuit nesor
annis. aut aratris sulcos ducere. putare.
subrigere. ad iungere ulmis. & quodam
conubio copulare.sitanto labore uina
quesita in uase co acescant: matutinos
quoq solis ortꝰ siquis spectare desiderat
emundat ocłos suos nequid pulueris.
neqͥd purgam̃toꝵ ocłis eiꝰ insideat quo tu¬
endis hebetet᷑ optut᷑. neue aliqua caligo
nebulosa corporeos uisus spectantis ob¬
ducat. Hobis in lectione exoriendusẽ. sol
qͥante ñ fuerit. pͥmũ iãdiem sine sole tͣn¬
siuimus. scd̃m sine sole trans egimus.

Expanded text:
ligit uasaprius quibus uinumdare consueuit, ne soannis aut aratris sulcos ducere, putare, subrigere, adiungere ulmis et quodam conubio copulare, si tanto labore uina quaesita in uase coacescant? matutinos quoque solis ortus si quis spectare desiderat, emundat oculos suos, ne quid pulueris, ne quid purgamentorum oculis eius insidat, quo tuentis hebetetur optutus, neue aliqua caligo nebulosa corporeos uisus spectantis obducat. nobis in lectione exoriundus est sol, qui ante non fuerit. primum iam diem sine sole transiuimus, secundum sine sole transegimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Deeffugiendo scło isto sermo.
atq utinã quã facili sermo.
tam cautꝰ & sollicitꝰ affectꝰ. Sed
qd peiꝰ est : frequent̃ irrepit t̾re¬
narũ illecebra cupiditatũ: et
uanitatũ effusio mentẽ occupat
ut qd studeas uitare. hoc cogne̾
animoq uoluas. Qd cauere diffi¬
cile ẽ homini: exuere aũt ĩpossi¬
bile. Deniq uoti magiꝰ eẽ ream
ꝗͣ effectꝰ : testat᷑ ꝓpħa dicendo.
Declina cormeũ intestimonia
tua: & ñ in auariciã. Non enĩ
inpotestate nr̃a est cornostrũ.

Expanded text:
de effugiendo isto saeculo est sermo: atque utinam quam facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus. Sed quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat, ut quod studeas vitare, hoc cogites, animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo, Declina cor meum in testimonia et non in avaritiam » . « Non enim in potestate nostra est cor nostrum,