comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ã redemptione propħat significat inisti¬
ce quia multi de stirpe sacerdotali qui a
confessione. xp̃i duitius ora continuerant.
post modum ꝑsusceptionem fidei illuis.
sp̃c̃ scĩ uirtute replendi. dono ꝓpħiȩ subli¬
mandi & magisterii pastoralis officio popłis
ẽent preferendi : quamuis eadem accep
uenienter figurare credendum ẽ. quia
tunc instaret tempus quo fidelib pande¬
retur om̃is legalis sacerdotii ritus. & ceri¬
monias spiritali intus seientia & ꝓpħieis
exuberare mysteriis. quȩ mediatoris dĩ &
tioni temporariȩ. uel ȩternȩ diumitati te¬
stimonium ferrent: uxta quod ipse uide¬
oꝵ duriciam increpans dicit: sicrederetis
moysi: crederetis forsitan & mͥ. De me enĩ
ille scripsit. Quid autem ꝓphans & benedi¬
cens dm zacharias dixerit. Audiamꝰ. Bene¬
dictus dñs ds isrł: quia usitauit & fecit
redemptionem plebis suȩ. In quib ꝓfecto
uerbis notandum: quia beatus ⁊ achari¬

Expanded text:
nostra redemptione prophetat, significat mystinostra redemptione prophetat, significat mystice quia multi de stirpe sacerdotali, qui a confessione Christi diutius ora continuerant, postmodum per susceptionem fidei illius Spiritus sancti virtute replendi, dono prophetiae sublimandi, et magisterii pastoralis officio populis essent praeferendi. Quamvis eadem acceptoque convenienter figurari credendum est, quia tunc instaret tempus quo fidelibus panderetur omnes legalis sacerdotii ritus et caeremonias spirituali intus scientia et propheticis exuberare mysteriis, quae mediatoris Dei ettioni temporariae vel aeternae divinitati testimonium ferrent, juxta quod ipse Judaeorum duritiam increpans, dicit: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit . Quid autem prophetans, et benedicens Deum Zacharias dixerit, audiamus. Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. In quibus profecto verbis notandum quia beatus Zachari
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidem in die circucisionis iohannis
quando & nomen accepit. factus est timor
suꝑ om̃s uicmos eoꝵ: & suꝑ om̃ia montana
iudeȩ diuulgabantur om̃ia uerba hec.
Porro in tempore dm̃cȩ resurrectionis.
rimꝰ non solum iudeoꝵ qui erant uieini.
uel situ uidelicet loci uel scientia legis. sed
exterarum usq ad fines terrȩ. gentium
corda concussit. Nec tantũ montana
cuncta uideȩ. uerum etiam om̃ia mun¬
dani regni mundanȩq sapientiȩ culmi¬
na. uirtutis eius fama transcendit: ita
ut relicta ubiq cultura ac uita pͥori acd
ꝑcipienda fidi illius sacram̃ta conflue¬
resurrectionis imaginem p̃fert: quia &
hȩc octaua die. hoc est post sabbatum
facta est. Et sicut illa a reatu ꝑpetuȩ
mortis absoluere solebat: ita ista ꝑfectã
uitȩ immortalis nouitatem & in aucto¬
re nr̃o exhibuit. & in nobis sꝑandam mon¬
strauit. Quod uͦ inter hȩc Zacharias impłe¬
tur spũ scõ. ac de redemptore nr̃o simul &

Expanded text:
Et quidem in die circumcisionis Joannis, Et quidem in die circumcisionis Joannis, quando et nomen accepit: Factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Porro in tempore Dominicae resurrectionis, rrimus non solum Judaeorum qui erant vicini vel situ videlicet loci, vel scientia legis, sed et exterarum usque ad fines terrae gentium corda concussit. Nec tantum montana cuncta Judaeae, verum etiam omnia mundani regni mundanaeque sapientiae culmina virtutis ejus fama transcendit, ita ut relicta ubique cultura ac vita priori ad percipienda fidei illius sacramenta conflueresurrectionis imaginem praefert, quia et haec octava die, hoc est post sabbatum, facta est; et sicut illa a reatu perpetuae mortis absolvere solebat, ita ista perfectam vitae immortalis novitatem et in auctore nostro exhibuit, et in nobis sperandam monstravit. Quod vero inter haec Zacharias impletur Spiritu sancto, ac de Redemptore nostro simul et
Abbreviated transcription (Latin):
pienda grã xp̃i. quasi elirabeth de nomi¬
ne iohannis uiua uoce confirmat: dicen¬
do ꝑ legis latorem. Propħam uob̃ suscitabit
ds̃ u̾r. de frĩb ur̃is tanquam me: ipsum
audietis uixta om̃ia quȩcũq locutꝰ fuerit
uobis. Ipsum quoq legale sacerdotium ta-¬
citis cerimoniarũ suarum tẏpis. quasi mu¬
tis litterarum figuris. zacharias eidem
gr̾e nascenti testimonium ꝑhibet: quia
nichil prorsus in omĩb sacerdotii ueteris
obseruationib actum uel dictum ẽẽ creden¬
dum est. quod non euuangłii grãm si recte
intelligatur erp̃sserit. Quod autẽ declara¬
to post modum & confirmato nomine io¬
hannis. aꝑtum est os zachariȩ & loque¬
batur benedicens dm: patet utiq quia
manifestata ꝑ apłos grã noui testam̃ti.
multa etiam turba sacerdotum obediebat
fidei: relictaq taciturnitate nociua. ad
confitenda. laudanda & predicanda sui
dona redemptoris se deuota summittebat.

Expanded text:
pienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomipienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomine Joannis viva voce confirmat dicendo per legislatorem: Prophetam vobis suscitabitster de fratribus vestris; tanquam meipsum audietis, juxta omnia quaecunque locutus fuerit vobis . Ipsum quoque legale sacerdotium tacitis caeremoniarum suarum typis, quasi mutis litterarum figuris, Zacharias eidem gratiae nascenti testimonium perhibet, quia nihil prorsus in omnibus sacerdotii veteris observationibus actum vel dictum esse credendum est, quod non Evangelii gratiam, si recte intelligatur, expresserit. Quod autem declarato postmodum et confirmato nomine Joannis apertum est os Zachariae, et loquebatur benedicens Deum, patet utique quia manifestata per apostolos gratia Novi Testamenti, multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei, relictaque taciturnitate nociva, ad confitenda, laudanda et praedicanda sui dona Redemptoris se devota submittebat.
Abbreviated transcription (Latin):
grã. Quo nõmine & totam euuangłicȩ
dispensationis grãm quam predicat. et
ipsum specialiter dnm signat: ꝑquẽ eadẽ
grã mundo donata est. Qui uͦ natũ pu¬
erum patris zachariȩ nomine magis ꝗͣ
iohannem uocandũ ẽẽ decernebant: eos
ꝓfecto figurant. qui dño noua gr̃ȩ mune:¬
ra declarante. cuꝑent eum potius consu¬
eta sacercdotii ueteris edicta p̃dicare. Un¬
de bene zacharias memor dñi interp̃tat᷑:
quia uidelicet memoriã antiquȩ obserua¬
tionis quȩ utiq a dño data est figurate
denuntiat. Contendebant gͦ de nomine
nati ꝓpħȩ hii qui conuenerant. & racha¬
riam hunc uocari satagebant. At cont᷑
mater uerbis & pater scriptis quia iobes
magis appellandus est astruebant: quia
fuere uonnulli cȩlestium sacram̃toꝵ iuiꝰ
periti. qui in pͥmordiis euuangłii chorus-¬
cantis carnalia adhuc legalis sacerdotii
statuta simul obseruanda ẽẽ decernerent.
Quos ꝓcerto ipsa legis doctrina de susci¬

Expanded text:
gratia. Quo nomine et totam evangelicae dispensationis gratiam quam praedicat, et ipsum specialiter Dominum signat, per quem eadem gratia mundo donata est. Qui vero natum puerum patris Zachariae nomine magis quam Joannem vocandum esse decernebant, eos profecto figurant qui, Domino nova gratiae munera declarante, cuperent eum potius consueta sacerdotii veteris edicta praedicare. Unde bene Zacharias Memor Domini interpretatur, quia videlicet memoriam antiquae observationis, quae utique a Domino data est, figurate denuntiat. Contendebant ergo de nomine nati prophetae hi qui convenerant, et Zachariam hunc vocari satagebant: at contra mater verbis, et pater scriptis, quia Joannes magis appellandus est, astruebant. Quia fuere nonnulli coelestium sacramentorum minus periti, qui in primordiis Evangelii coruscantis carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta simul observanda esse decernerent, quos profecto ipsa legis doctrina de susci
Abbreviated transcription (Latin):
ipso mox ortu urtutum iubare clares¬
ceret. Senes ac diu infecundi parentes
dono nobilissimȩ ꝓlis exultant. Ipsi pa¬
tri quem ineredulitas mutum reddide¬
tas dm benedicendi restituitur. sed de
eo etiam ꝓpħandi uirtus augetur. Ex-¬
citati fama facti om̃s uicini ammirati¬
one & metu P celluntur: om̃ium qui
audiere circumquaq ad aduentum no-
ui ꝓpħȩ corda p̃parantur. Unde me¬
rito scã ꝑ orbem eccłia quȩ tot beatoꝵ
martyrum uctorias. quib ingressũ
regni cȩlestis meruere frequenta⁊:

Expanded text:
ipso mox ortu virtutum jubare claresceret. Senes ac diu infecundi parentes dono nobilissimae prolis exsultant, ipsi patri quem incredulitas mutum reddidetas Deum benedicendi restituitur, sed de eo etiam prophetandi virtus augetur. Excitati fama facti omnes vicini admiratione ac metu percelluntur, omnium qui audiere, circumquaque ad adventum novi prophetae corda praeparantur. Unde merito sancta per orbem Ecclesia, quae tot beatorum martyrum victorias, quibus ingressum regni coelestis m
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsum fecisse. si quando quispi¬
am di homo tale aliquid fecit. Po¬
cest quippe ipse cuncta per seip-¬
sum: nemo autem potest aliquid
sine ipso. xp̃c namq cum patre
ds: de quo scriptum est. Benedictꝰ
dñs ds isrł: qui facit mirabilia so¬
lus. I Iemo ergo alius fecit quȩ¬
cumq in eis oꝑa fecit: quoniam
quisquis alius homo aliquid eo¬
rum fecit. ipso faciente fecit: hec
auiẽ ipse non illis facientib fecit.

Expanded text:
et ipsum fecisse, si quispiet ipsum fecisse, si quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe ipse cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre Deus; de quo scriptum est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus . Nemo ergo alius fecit, quaecunque in eis opera fecit, quoniam quisquis alius homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit; haec autem ipse non illis facientibus fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
q hoc factum: in uideis: neq co¬
ram eis. & nondum hoc fecerat
quando dicebat. si opera non fecissẽ
in eis quȩ nemo alius fecit. Nimi¬
rum ergo illa sunt quȩ in eorum ua¬
litudinib tanta miracula salutis os¬
tendit: quanta illis antea nemo do¬
nauit. Hȩc enim uiderunt: & boc
eis exꝓbrans adiungit & dicit. Nẽ
autem & uiderunt & oderunt et
me & patrem meum. S ut impleat᷑
sermo qui in lege eorum scriptus ẽ
quia odio habuerunt me gratis.
Eorum legem dicit non ab ipsis in¬
uentam s ipsis datam: sicut dicimꝰ
panem nr̃m cotidianum. quem tam̃
a do petimus addendo. da nobis. Gra¬
tis autem odit. qui nullum ex odio
commodum querit: uel incommo¬
dum fugit. Sic oderunt dm impii
sic diligunt iusti. Hoc est gratis ut
alia preter illum non expectent bo
na: qm̃ ipse erit in om̃ib omnia.
Quisquis uero altius artenderit
xp̃m dicentem. si oꝑa non fecissem
in eis quȩ nemo alius fecit: inueni¬

Expanded text:
que hoc factum est in Judaeis, neque coque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; et nondum hoc fecerat, quando din eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter na, quoniam ipse erit in omnibus omnia . Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, inveni
Abbreviated transcription (Latin):
& deprecabant᷑ eum. ut uel fim¬
briam uestimenti eius tangerent.
Gi quotquot tangebant eum: sai¬
ui fiebant. Hȩc nemo alius fecit in
eis. Sic enini intelligendum ẽ. qͥd
ait in eis. non inter eos uel coram
eis. s prorsus in eis. quia sanauit
eos Hec quippe intelligi uoluit
quȩ non solum facerent ammira¬
tionem. uerumetiam manifestã
conferrent salutem. Pro quib be¬
neficus utiq amorem non odiũ
retribuere debuerunt. Omnia qͥp¬
pe &̧teroꝵ miracula suꝑat. quod
est natus ex uirgine. matrisq in¬
tegritatem solus potuit nec con¬
ceptus uiolare nec natus. S hoc
nec coram eis factum est: neo in
is. Ad cognoscendam quippe hu¬
nis miaculi ueritatem. non cõ¬
muni com eis aspectu s discreto
ab eis discipulatu apostoli puene¬
runt. Iam uero ulud quod aie t̃¬
dio uncarne in qua occisus fuerat
de sepulchro se reddidic uiuum.
& numquam deinde moriturus
euilla ascendit in celum: supe¬
rat etiam cuncta quę fecit. S ne¬

Expanded text:
abantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
do inquit uob̃ ut diligatis inuicem:
adiecit atq ait. Si mundus uos odit:
scitore quia me pͥorem uobis odio ha-¬
buit. Cur gͦ menbrum se supͣ uerci¬
cem extollit: Recusas gͦ esse in corpe
si non uls odium mundi sustinere.
cum capite. Si de mundo inquit es¬
setis. mundus quod suum erat dilige¬
ret. Uniuerse hoc dicit ȩccłiȩ. quam
plerumq etiam ipsam mundi noĩe
appellat: sicut illuo ÷ Ds̃ erat in xͦ.¬
gͥ mundus ȩcclesia: & totus mundꝰ
odit eccłiam. Mundus gͥ odit mun-¬
dum. inimicus reconciliatum: d̾ap¬
natus saluatum: in qumatus munda¬

Expanded text:
do vobis, ut diligatis invicem, adjecit atque ait: Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae itaque hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat, sicut illud est: Deus erat in ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus munda
Abbreviated transcription (Latin):
tas. ut talia facta dampnentur. Tan¬
tum gͥ oderunt ueritatem. quantũ
oderunt suas penas quas tatib irro¬
gat ueritas. I Iesciunt autem illam
esse ueritatem: quȩ tales quales ipsi st̃
dampnat. Oderunt gͦ quam nesciunt.
Et cum illam oderunt. ꝓfecto & eũ
de quo nata÷ nisi odisse non possant
Ac ꝑhoc quia ueritatem qua iudicã¬
te dampnant᷑. de patre do natam ne¬
sciunt: utiq etiam ipsum & nesciuis
& oderunt. Si oꝑa non fecissem in eis.
quȩ nemo alius fecit: peccatum non

Expanded text:
tas, ut talia facta damnentur. Tantas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat. Oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc, quia Veritatem, qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt, utique etiam ipsum nesciunt, et oderunt. Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non
Abbreviated transcription (Latin):
nitione patet. quando eius mores &
iuta non latent. Auoguin nec seipsũ
nosse quisquam potest: qui uidere
faciem suam non potest. S utiq
tanto certiuis quam notus÷ aliis ip¬
se se nouit : quanto certius interiore
conspectu potest uidere quod sapit
uidere quod cupit. uidere quod ui-¬
mo honus hominẽ bonum oderit
nesciens. uel potius diligat nesciens.
ipsum enim diligit cum bonum dili¬
git: quia id quod÷ ille hoc iste dili¬
git. oderit autẽ nesciens non ipsum
s quod putat ẽẽ ipsum: ita fieri po¬
test. ut etiam homo iniustus homi¬
nem oderit iustum. & tamendit
ipsum. s quod putat esse ipsum. Quẽ¬
admodum autem hominem: sic & d̃m.
Deiq si interrogarent᷑ uidȩi utrum
diligerent dm: quid se aliud quam
diligere responderent:Hec ex am¬
mo mentientes: s errando potius opi¬
nantes. Q uomodo enim diligerent
patrem. ueritatis: qui haberent o¬
dio ueritatem: Nolunt eñ sua
facta dampnari. & hoc haber ueri¬

Expanded text:
nitionem patet, quando ejus mores et nitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vimo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim dilpatrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veri
Abbreviated transcription (Latin):
eum qui misit me. Non utiq dissi¬
mulanda nascitur questio: quomodo
possint odisse quem nesciunt. Si enim
dm̃ non quod est ipse s nescio quid a¬
liud eum suspicant᷑ aut credunt &¬
hoc oderunt: utiq non ipsum ode¬
runt. s quod sua mendaci suspicione
uel uana credulitate concipiunt. Si
autem quod est hoc de ulo sentiunt
quomodo eum nescire dicunt᷑. Et de
hominib quidem fieri porest. ut eos
sepe quos nunquam uidimus diliga¬
mus. ac ꝑ hoc nec illud e contrario im¬
possibile ÷ ut eos quos nunquam uidi¬
mus oderimus.Fama quippe de aliqͦ
sermocinante.seu bene seu male: fit
non immerico aut amemus uel ode¬
rimus ignotum. S si fama sit uerax
quomodo est de quo uera didicimus
dicendus ignotus: An quia eius fa¬
ciem non uidimus. quam cum &
ipse non uideat. nulli tamen potest
no tior esse quam sibi:  Ion igit᷑
in eius facie corꝑali nobis intimatur
cuiusq noticia. s tunc nobis a cog¬

Expanded text:
eum qui misit me. Non itaque dissieum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cog
Abbreviated transcription (Latin):
.xit atq ait. nunc autẽ excusatio¬
nem non habent de peccato suo.
potest mouere querentes. utrum
hi ad quos non uenit xp̃c nec lo¬
cutus ÷ eis. habeant excusationem
de peccatd suo.Si enim non habers
cur hic dictum ÷ ꝓprẽa istos non ha¬
bere: quia uenit & locutus ÷ eis.
Si aurem habent utrum ad hoc
habeant ut penis alienent̃. aut ut
mitius puniant᷑. Ad hec inquisita
pro meo captu domino donante res¬
pondeo habere illos ȩxcusationem
non de omni peccato suo. s hoc pec¬
cato quo in xpm̃ non crediderunt ad
quos non uenit. & quib non ẽ locu¬
tus.Ss non in eosunt numero ad qͣs
in discipulis uenit. & quib ꝑ disci¬
pulos ÷ loquut᷑: quod & nunc facit.
Nam ꝑ eccliam suam uenit ad gt̃s.
& ꝑ ecclesiam suam loquit᷑ gentib
Ad hoc enĩ ꝑtinet quod ait. qui uos
recipit me recipit. & qui uos sper¬
dominum dicentẽ. qui me odic &
patrem meum odit. qui supi qire¬
rat. hec facient uobis: quia nesciunt

Expanded text:
nxit atque ait: Nunc autem excusationxit atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut minus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos sperDominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
nissem & locutus eis fuissem: pec¬
catum non haberent. Iudei ergo
ꝑsecuti sunt xp̃m : quodꝰ euiden¬
tissime indicat eugłm: Iudeis io¬
quutus ẽ xp̃c: non aliis gentibus.
In eis gͦ uoluit intelligi mundum.
qui odit. xp̃m &e discipulos eius.
Immo uero non in eis solis. s hos qͦ
aeundem mundum ꝑtinere mõ¬
srauit: Quid est gͣ sinon uenissen¬
peratum non haberent: Ne iumqd
sine peccato erant uidei antequamꝰ
xp̃e ad eos in carne uenisset: Vs
hoc uel stultissimus dixerit: Sed
magnum quoddam peccatum ñ
om̃e peccatum quasi sub generali
nomine uult intestigi: Hoc est enĩ
peccatum quo tenent᷑ cuncta pec¬
cata. qd̾ unus quisq si non habeat
dimutunt᷑ ei cuncta peccata. Hoc
ẽ autem quod non crecdiderunt in
xp̃m: qui propt̾ea uenit ut creddat᷑
in eum. Hoc peccatum si non uenis¬
set. non utiq haberent. Aduentus
quippe eius quantum credentibus
salutaris. tantum non credentib
exitiabilis factus ẽ. S quod adram¬

Expanded text:
sem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quid est ergo, Si non venissepeccatum non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata: quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit, ut credatur in eum: hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus, quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est. Sed adju
Abbreviated transcription (Latin):
nes miale babentes. &e demonia ha¬
bentes. & erat omnis euucas con¬
multos qui uerabantur uarus lã¬
goribi ce demonia multa erciebat
loeutem cum commemorasset ma¬
theus: etiam cestimonium pro¬
phicum addidit diceus. Ut ad¬
impleretur quod dictum ÷ ꝑ isa¬
am propham dicentem. Ipse in¬
firmitates mãs accepit: & egrota

Expanded text:
nes male habentes, et daemonia hanes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis cmultos qui vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleatur, quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem: Ipse infirmitates nostras accepit
Abbreviated transcription (Latin):
ro iorlanis fluenta ditisit: & cur¬
rentem solem ȩmissa ad dm̃ oratio
oropter suam sitim maruia mortui
asim erundante satiatus est: Quis
precer helyam. curru igneo in alta
subuectus est: Quis preter helx seũ
quem paulo ante commnemoraui. se¬
pulto suo çadauere. alterius reidi¬
aut uitȩ : Quis preter danihelem
Inter ora inclusorum secum leonum
esurientium uixit in noeuus: Quis
precer tres uiros. ananiam arariã
misabelem in flammis ardentibus
& non urentib deambulauit ille
suo: Precereo çȩtera quoniam he
satis &ẽ arbituor quib demonstreẽ
se allos scõs quȩdam oꝑa miran da
ferisse quȩ nemo alius fecit : s qui
uera miuiea uitia & malas ualitudine
uerationesq mortalium tanta potte¬
state sanaret: nuliuis omnino legit
inuquorum. Ut enim caceant᷑ quos
iubendo sicut occurrebant saluossiqs¬
gulos secit: marcus euuanglista quo¬
dami loco ait. Uesꝑe autem facto eũ
oee disset sol: afferebant ad eum om¬

Expanded text:
ro Jordanis fluenta divisit , et curro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum orationer Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum om
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dixiss: si oꝑa ñ fecissẽ ĩ eĩ mox add̾ q̃ nemo aliꝰ fẽt:
suscitatio mortuoꝵ: quod scimus eti¬
am antiquos fecisse ꝓpħas. fecit enĩ
helyas. fecit helẏseus. & cũ in hac
carne uiuerec : et cum in suo mo¬
num̃to sepulcus iaceret. N Iam qͥ¬
dam portantes mortuum. cum ir¬
ruentib hostib eo refugissent. eũq
ibi posuissent: continuo surrexit. fe¬
cit tam̾ aliqua. xp̃c. quȩ nemo aliꝰ
fecit: quod quinq milia hominum
de quinq & quatuor milia de septẽ
puid paliit: quod suꝑ aquas am¬
bulauit. & petro ut hoc faceret pres¬
titit: quod aquam mutauit in uinũ.
quod apuit oculos cȩci nati: &e alia
multa quę commemorare longũ
est.Se respondet᷑ nobis oe alios fecis¬
se que ipse non fecit: et quȩ nemo
alius fecit. Quis enim nisi moyses e¬
ayitios plagis tot tantisq peussite
Diuiso mari populum duxit. & man¬
na de gelo esurientibus impetrauit.
aquam de petra sitientibus fudit
Suis nisi iesunaue populo transitu¬

Expanded text:
mox addidit, quae nemo alius fecit? suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transitu
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ ex ea parte hominum qua
eisdem ipsis consceleratis fauet.
Ergo hec om̃ia facient uobis ꝓpt̾
nomen meum. uel ita dictum est
piopt̾ quod uos patimini. uel ita
ꝓpter qd̾ &x ipsi faciunt: quia hoc
in uobis dum ꝑsecuntur oderunt.
W addit. Quia nesciunt eum qui
me misit. Hoc scd̾m eam scientiã
dictum intelligendum ÷ de qua &
alibi scriptum: Scire autem te. sen¬
sus: consummmat᷑. Hac quippe scien¬
tur ⁊ xp̃o. Si non uenissem & locut᷑
eis fuissem. pecatum non habent.
Iudeos ostendit expressius. De his
enuim dicit. si non uenissem & locu¬
tus eis fuissem. peccatum non ha¬
berent. de quib dicebat sime ꝑse¬
cuti sunt & uos ꝑsequent᷑. si sermo¬
nem meum seruauerunt & ur̃m
seruabunt: s hȩc omnia facient uo

Expanded text:
um est, ex ea parte hominum qua um est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vos patimpropter quod et ipsi faciunt, quia hoc in vobis dum persequuntur, oderunt; et addidit: Quia nesciunt eum qui me misit. Hoc secundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est: Scire autem te, sensus est consummatus . Hac quippe scientur a Christo. Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaeos ostendit expressius; de his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facie
Abbreviated transcription (Latin):
faciant id÷ propter iusticiam. sed
propter iniquitatẽ suam: Hȩc qͤ¬
stio ita soluitur. si eo modo intelli¬
gamus dictum hȩc omnia facient
uobis propter nomen meum. ut to-¬
tum referatur ad iustos canquam
dictum sit hec omnia patiemini
ab eis propter nomen meum. ut hoc
sit facient uobis quod÷ patiemini
li faciunt ꝑsequutionem malis. sic̃
impii reges & iudices. cum essent ꝑ¬
secutores piorum utiq & homicidas
& adulteros & quoscumq maleficos
quos contͣ leges publicas fecisse cog-¬
noscerent puniebant. quomodo in¬
telligendum ÷ quod ait dñs si de mu¬
do essetis. mundus quod suum erat
diugeret: I Ieque enim quos pu¬
nit diligit mundus: a quo uidemꝰ
supͣdicta scelerum genera plerumq
puniri: nisi quia mundus ÷ in eis a
quib talia scelera puniunt᷑. mundꝰ
& in eis a quib talia scelera diligun-¬
tur. Mundus itaq ille qui intellig̃r
In malis atq impus. & odit qͦd
suum est ex eã parte hominum qͥ
sceleratis nocet &e diligit quod su¬

Expanded text:
 non propter justitiam, sed propter iniquitatem suam? Haec quaestio ita solvitur, si eo modo intelligamus dictum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini li faciunt persecutionem malis; sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, utique et homicidas, et adulteros, et quoscumque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant; quomodo intelligendum est quod ait Dominus, Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret . Neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri: nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, et mundus est in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod su
Abbreviated transcription (Latin):
non est seruus maior domino suo.
Si me ꝑsecuti sunt: & uos ꝑsequent᷑.
Si sermonem meum seruauerũt: &
uestrum seruabunt. Dicendo autẽ
non ÷ seruus maior dño suo: nonne
euidenter ostendit quemadmodum
intelligere debeamus quod suꝑius
dixerat. iam non dicam uos seruos:

Expanded text:
major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Dicendo autem, Non est servus major domino suo, nonne evidenter ostendit quemadmodum intelligere debeamus quod superius dixerat, Jam non dico vos servos
Abbreviated transcription (Latin):
diligeret: continuo subiecit. Quia uͦ
de mundo non estis. s ego elegi uos
de mundo: propt̾ea odit uos mundꝰ.
Ergo & ipsi inde erant. unde ut non
essent electi sunt. inde. non meritis
suis quorum nulla bona prȩcesserant
oꝑa. non natura quȩ tota fuerat. ꝑ li-¬
berum arbitͥum in ipsa radice uitiata.
s gratuita. hoc ẽ uera gratia. Qͥ enĩ
de mundo mundum elegit: fecit qd̃
eligeret. non inuenit. Mem̃tote inqͥt¬

Expanded text:
uo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia reliq
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ domini mensam sublimes
uitȩ ꝑpetuȩ dapib alantur. Qui hic
in temptationib miuste iudica¬
ti cum domino ꝑmanent. illic. cũ
eo suꝑ temptatores suos iusti uidices
ueniant: & quanta huic mundo
magna humilitate despecti sunt:
tanto tunc acceptis sedib maiore
culimine potestatis excrescant.

Expanded text:
super Domini mensam sublimes super Domini mensam sublimes vitae perpetuae dapibus alantur; qui hic in tentationibus injuste judicati cum Domino permanent, illic cum eo super tentatores suos justi judices veniant, et quanto huic mundo magna humilitate despecti sunt, tanto tunc acceptis sedibus majore culmine potestatis excrescant.
Abbreviated transcription (Latin):
nis ermius. A cinus sublimitate ꝓ¬
missi: iudas infelix eccipitur. ⁊Ia
& anteqͣm hec dominus diceret exis¬
se credendus est: qui non modo ꝑ¬
manere cum illo in temptationib
spreuit. uerum ipsos tempcationũ
eius iuuit auctores. Excipiuntur &
illi qui audicis incomprehensibilis
sacram̃ti uerbis abierunt retro: &
iam non cum illo ambulabant. Non
enim recedentes a domino. nisi qͦt¬
quoc penitendo redierunt. potue¬
re saluari. ut edatis & bibatis suꝑ
mensam meam in regno meo. M en¬
sa hec proposita omnib scĩs ad fru¬
endum cȩlestis ẽ gloria uite cibus
potiisq ille de quo alias dicituꝵ.
Beat qui esuriunt & siciunt iusti¬
ciam. qm̃ ipsi saturabunt᷑. fruendo
scilicet olim desiderato ꝙ amato
gaudio ueri & inconc̾ussi boni. Et
sedeatis suꝑ thronos iudicantes du¬
odecim trib isrł̃. Hec est illa quã
psalmus canit immutatio dextere
excelsi: ut qui nunc humiles gau¬
dent ministrare conseruis. tunc

Expanded text:
nis erimus . A cujus sublimitate pnis erimus . A cujus sublimitate promissi Judas infelix excipitur. Nam et antequam haec Dominus diceret, exisse credendus est. Qui non modo permanere cum illo in tentationibus sprevit, verum ipsos tentationum ejus juvit auctores. Excipiuntur et illi qui, auditis incomprehensibilis sacramenti verbis, abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Non enim recedentes a Domino, nisi quotquot poenitendo redierunt, potuere salvari. Ut edatis et bibatis super mensam meam in regno. Mensa haec proposita omnibus sanctis ad fruendum, coelestis est gloria vitae. Cibus potusque ille de quo alias dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam , quoniam ipsi saturabuntur. Fruendo, scilicet, olim desiderato et amato gaudio veri et inconcussi boni. Et sedeatis super thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Haec est illa quam psalmus canit immutatio dextrae Excelsi , ut qui nunc humiles gaudent ministrare conservis, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
it. ita & nos pro inuicem animas
ponere discamus. bos autem estis qͥ
ꝑmansistis mecum in temptationib
meis: & ego dispono uob. sicut dispo¬
suit michi pater mͤs regnum. Don
inchoatio patientiȩ s ꝑseuerantia
cȩlestis regni gloria donat᷑: quia
nimirum ꝑseuerantia quȩ alio no¬
mine constantia uocat᷑. robur qͦd¬
dam & fortitudo mentis. cuncta¬
rumq ut ita dixerim ÷ columpna
uirtutum. Quȩ cum benerecta et
firma consistit. nichil est certiꝰ. nicħ¬
ẽ tutius bonis morib Quod si aliqͦ
dehiciatur impulsa turbine. non so¬
la labitur: omnia enim prorsus am¬
mi bona simul corruunt. Sicut gͦ
pater disposuit filio regnum. quem
factum obȩdientem usq ad mortẽ
mortem autem crucis. exaltauit et
donauit illi nomen quod est suꝑ
omne nomen:sic & filius idem per¬
manentes secum in temptatiomibus
ȩternum duoet ad regnum. Si enim
complantati facti sumus similitu¬
dini mortis eius: simul & resurrectio¬

Expanded text:
it, ita et nos pro invicem animas it, ita et nos pro invicem animas ponere discamus. Vos autem estis qui permansistis mecum in tentationibus meis, et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus regnum. Non inchoatio patientiae, sed perseverantia coelestis regni gloria donatur. Quia nimirum perseverantia quae alio nomine constantia vocatur, robur quoddam et fortitudo mentis, cunctarumque ut ita dixerim est columna virtutum. Quae cum bene recta et firma consistit, nihil est certius, nihil tutius bonis moribus. Quod si aliquo dejiciatur impulsa turbine, non sola labitur; omnia enim prorsus animi bona simul corruunt. Sicut ergo Pater disposuit filio regnum, quem factum obedientem usque ad mortem, mortem autem crucis, exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen , sic et filius idem permanentes secum in tentationibus aeternum ducet ad regnum. Si enim complantati facti sumus, similitudini mortis ejus, simul et resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
finis ¶ pietas sit remissa. Nam quis ma¬
ior est. qui recumbit: an qui mini¬
strat: Nonne qui recumbio :
Ego autem in medio ur̃m sum: si¬
cut qui ministrat. Ad uerba exhor¬
tationis suimet adiungit exempła
quȩ iohannes ȩuuangłista plemiꝰ
commemorans. inter cȩtera scri¬
bit. Si gͦ ego laui uros pedes dominꝰ
& magister: & uos debetis alter al-¬
terius lauare pedes. Quamius eti¬
am uerbo ministrandi possint om¬
nia quȩ ds in carne gessit intelli¬
gi. HIam & ipsum sui sanguinis
sacramentum ministrandum nob
se effundere significat cum dicit.
Sicut filius hominis non uenit
ministrari s ministrare: & dare
animam suam in redeptionem ꝓ
multis. Ec hoc quoq maiorib eccłie.
precipuum ministrandi genus imi¬
tandum ostendens. ut non solum
miscdes ȩlemosinȩ docꝰtrinȩ saluta¬
ris. sp̃ualis exempli ministeria fr̃ib
impendamus: uerumetiam sicut
ille pro nobis animam suam posu¬

Expanded text:
 pietas sit remissa. Nam quis ma pietas sit remissa. Nam quis major est, qui recumbit, an qui ministrat? Nonne qui recumbit? Ego autem in medio vestrum sum sicut qui ministrat. Ad verba exhortationis suimet adjungit exempla, quae Joannes Evangelista plenius commemorans, inter caetera scribit: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes : quamvis etiam verbo ministrandi possint omnia quae Deus in carne gessit intelligi. Nam et ipsum sui sanguinis sacramentum in ministrandum nobis se effundere significat, cum dicit: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis , et hoc quoque majoribus Ecclesiae praecipuum ministrandi genus imitandum ostendens, ut non solum misericordiis, eleemosynae, doctrinae salutaris, spiritalis exempli ministeria fratribus impendamus, verum etiam sicut ille pro nobis animam suam posu
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ꝑ humilitatem sint socu: qͣ¬
tinus contra delinquentium uitia
ꝑ zelum iusticiȩ sint erecti: ut et
bonis in nullo se prȩferant. & cum
prauoꝵ culpa erigit. potestatẽ pro¬
tinus sui prioratus agnoscant. De
enim p̾sidentis animus. ad elatio¬
nem potestatis suȩ delectatione ra¬
piatur. recte ꝑ quendam sapientẽ
dicitur. Ducem ce constituerunt no¬
li extolli: sed esto in illis quasi unus
ex ipsis. Hinc etiam petrus ait. Dõ
dominantes in clero: sed forma fac¬
ti gregi. Et tamen nonnunquam
grauius delinquitur: si int̾ puer¬
sos plus eualitas quam discipli¬
na custodiatur. Quia enim falsa
pietate suꝑatus ferire heli delin.¬
quentes filios noluit: apud distͥc¬
tum uidicem semet ipsum cum
filiis. crudeli dampnatione ꝑcus¬
sit. Unde necesse est. ut rectorem
subditis & matrem pietas. & patrẽ
exhibeat disciplina: atq inter hȩc
sollicita circumspectione ꝓuiden¬
dum. ne aut districtio rigida. aut¬

Expanded text:
tibus per humilitatem sint socii, qutibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum justitiae sint erecti, ut et bonis in nullo se praeferant, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscant. Ne enim praesidentis animus ad elationem potestatis suae delectatione rapiatur, recte per quemdam sapientem dicitur: Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . Hinc etiam Petrus ait: Non dominantes in clero, sed forma facti gregi . Et tamen nonnunquam gravius delinquitur, si inter perversos plus aequalitas quam disciplina custodiatur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum judicem semetipsum cum filiis crudeli damnatione percussit . Unde necesse est, ut rectorem subditis et matrem pietas et patrem exhibeat disciplina. Atque inter haec sollicita circumspectione providendum, ne aut districtio rigida, aut
Abbreviated transcription (Latin):
nica. N Ieq enim incredibile est
quia iuxta hoc quod alibi precipi¬
tur. contendite intrare ꝑ angustã
portam. honore se inuicem p̃ue¬
mendo certauerint. Uerum qua¬
libet ex causa contenderint. nos
potĩ non carnales adhuc discipłi
quid gesserint. s sp̃ualis magist᷑
quid iusserit uideamus. Dixit aũt
eis. Reges gentium dominant᷑ eo¬
rum: & qui potestatem habent su¬
ꝑ eos: benesici uocantur. uos autem
non sic. S qui maior ẽ in uobis fiat
sicut uinior: et qui prȩcessor÷ sic̃t
ministrator. Certantib de priora¬
tu discipulis pius magister eos nõ
initȩ contentionis arguit. s formã
quam sequant᷑ bumuitatis. mode¬
sta ratione describit. In qua tamen
forma optinenda. maiores & p̾ces¬
sores. id ÷ doctores ecclesiȩ non mi¬
nima discretione opus habent:
ne uidelicet regum gentium instar
deant suꝑuaciris laudib attolli: s
efficiantur ac ministri: quia ni¬
mirum necesse ẽ. ut sic bene ag̃n-¬

Expanded text:
nita. Neque enim incredibile est nita. Neque enim incredibile est quia juxta hoc quod alibi praecipitur: Contendite intrare per angustam portam , honore se invicem praeveniendo certarint. Verum qualibet ex causa contenderint, nos potius non carnales adhuc discipuli quid gesserint, sed spiritalis magister quid jusserit videamus. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur. Vos autem non sic. Sed qui major est in vobis, fiat sicut junior, et qui praecessor est, sicut ministrator. Certantibus de prioratu discipulis, pius magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit. In qua tamen forma obtinenda, majores et praecessores, id est, doctores Ecclesiae non minima discretione opus habent, ne videlicet regum gendeat supervacuis laudibus attolli. Sed efficiantur ac ministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agen
Abbreviated transcription (Latin):
icut bonis ẽẽ moris¬
solet in scͥptur is. semꝑ
exempla patrum prȩce¬
dentiũ quib ad mello¬
ra proficiant. quibus agnitis de
suis actibus humilientur in qui¬
rere: sic econtrario reꝓbi siquid
forte in electis reprehensibile reꝑi¬
unt. quasi suas ex eo nequitias ob¬
recturi. aut pro iusto defensuri. li¬
bentissime solent amplecti. Ideoq
multo ardentius legunt quod fac¬
ta ẽ contentio inter discipulos xp̃i
quis eorum uideretur ẽẽ maior. ꝙ
quod muititudinis credentium
erat cor unum & anima una. Mul¬
ti recolunt tenatius quod facta ẽ
dissentio inter barnaban & paulũ
ita ut discederent ab inuicem: quã
quod idem apłs ait. cum enim sit
inter uos zelus & contentio. non¬
ne carnales estis. nonne homines
estis. quasi nobis infirmitas sc̃oꝵ
imitanda ꝓponatur. & non illud
potius quia conualuert̃ de infir¬
micate. fortes facti sunt in bello: hoc
maxime in loco. ubi & ipsa conten¬
tionis eorum causa est nobis in cog¬

Expanded text:
icut bonis esse morissolet in Scripturis semper exempla Patrum praecedentium, quibus ad meliora proficiant, quibus agnitis, de suis actibus humilientur, inquirere, sic e contrario reprobi, si quid forte in electis reprehensibile reperiunt, quasi suas ex eo nequitias obtecturi, aut pro justo defensuri, libentissime solent amplecti. Ideoque multo ardentius legunt quod facta est contentio inter discipulos Christi quis eorum videretur esse major, quam quod multitudinis credentium erat cor et anima una . Multo recolunt tenacius, quod facta est dissensio inter Barnabam et Paulum, ita ut discederent ab invicem, quam quod idem Paulus ait: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis? nonne homines estis? quasi nobis infirmitas sanctorum imitanda proponatur, et non illud potius, quia convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello, hoc maxime in loco, ubi et ipsa contentionis eorum causa est nobis incog
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Manifestum ÷ igitur illum ser¬
uum qui uon manet in domo in e¬
termm. illum ꝑtinentem ad timo¬
rem quem foras caritas mitit esse
intelligendum: ubi dictũ est iam
domino suo. si me ꝑsecuti sunt & uos
ꝑsequentur. illum significari seruũ
ꝑtinentem ad timorem castum: qui
ꝑmanet in scłm seculi. Hic enim ser
intra in gaudiũ domimi tui. S hȩc
omia inquit facient uobis ꝓpt̾ no¬
inen meum: quia nesciunt eum qͥ
misit me. Quȩ omnia facient: nisi
quȩ dixi: Odio habebunt icuicet
& ꝑsequentur: sermonemq contẽp¬
nent. Qm̃ si sermonem non serua¬
rent eorum. nec tamen odissent e¬
os neq ꝑsequerentur : uel etiam¬
si odissent. nec tamen ꝑsequeren-¬
tur. non omnia facerent. Hec aut̃
omnia facient uobis. inquit ꝓpt̾
nomen meum: quid s aliud dicere
quam me in uobis odio habebunt.
me in uobis ꝑsequentur. & sermonẽ
ur̃m quia m̃s est: ido non seruabuũ:
Hec enim om̃ia facient uob̃ propt̾

Expanded text:
t. Manifestum est igitur illum servum qui non manet in domo in aeternum , illum pertinentem ad timorem quem foras charitas mittet , esse intelligendum, ubi dictum est: Jamdomino suo; si me persecuti sunt, et vos persequentur; illum significari servum pertinentem ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi. . Hic enim servus intra in gaudium domini tui . Sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Quae omnia facient, nisi quae dixit, odio habebunt scilicet, et persequentur, sermonemque contemnent? Quoniam si sermonem non servarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiamsi odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient vobis p
Abbreviated transcription (Latin):
Der hoc intelligere debemus hunc ẽẽ
fructum nr̃m de quo ait. ego uos e¬
legi ut eatis & fructum afferatis. et
fructus ur̃ maneat. Et quod adiun¬
xit ut quodcumq petieritis patrẽ
in nomine meo det uobis: tunc uti¬
q dabit nobis si diligamus inuicem:
cum & hoc ipsum ipse dederit nobis
qui nos elegit non habentes fructum
quia non eum nos elegeramus. & po¬
suit nos ut fructum afferamus: hoc
÷ inuicem diligamꝰ. Quem fructum
sine illo afferre non possumus: sicut
palmites facere sine uite nicħ possũt.
Caritas ergo ÷ fructus nr̃. quam de¬
finit apłs de corde puro. & conscien¬
tia bona. & fide non ficta. Hac dili¬
gimus inuicem: hac diligimus d̃m
Qua enim uera dilectione diligere¬
mus inuicem: nisi diligentes dm:
Diligit eium unus quisq proximũ
tanquam seipsum: si diligit deum.
Nam si dm̃ non diligit: nec se
tis duob prȩceptis: tota lex pendet

Expanded text:
er hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam si non diligit Deum, enim duobus praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
cfetur: ꝑ quod incelũ ascenditur.
S. iod natalis hodie cãthedre cõlitur: iͣ¬
I erdotale offĩcium honoratur. Quȩ
⁊ iam tanto uecesse est plus habeat in

Expanded text:
noratur per quod ad coelum conscenditur. Quod natalis ergo Cathedrae hodie colitur, sacerdotale officium honoratur. Quae etiam tanto necesse est plus habeat in