comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tulit mercedẽtua. Ante culit eniꝰ. & uẽ illi qͥuult faccre bonũce diffecrt̃
Irgentc aliquando scͥo ad c̾plu̾ sc̃orũ uictoriosori martirũ cyri uiohannis
ingloriosa coru̾ memoria orationis gr̃a: Exeunte portã ciuitatis.
suscipittum mulitr: procidens &dicens. uindicame qm iniuriã pacior
agenero meo: quibda ergodcobsequio eiꝰqui habebant confidcistiã
aput cũ. dicentib quia cũreuersus fucris causa eiꝰ facies: respondit̃
sapientissimꝰ: Et quo modo dsoratione̾ nr̃am suscipi& sicgo istãpost¬

Expanded text:
tulit mercedem tuam. Ante tulit enim, et vae illi qui vult facere bonum, et differt. tulit mercedem tuam. Ante tulit enim, et vae illi qui vult facere bonum, et differt. rgente aliquando sancto ad templum sanctorum victoriosorum martyrum Cyri et Joannis, in gloriosa eorum memoria orationis gratia, exeunte portam civitatis, suscepit eum mulier procidens, et dicens: Vindica me, quoniam injuriam patior a genero meo. Quibusdam ergo de obsequio ejus, qui habebant confidentiam apud eum, dicentibus: Quia cum reversus fueris, causam ejus facies. Respondit sapientissimus: Et quomodo Deus orationem nostram suscipiet, si ego istam post
Abbreviated transcription (Latin):
offerebant multiolationes cpunam quãponebant: accipiebaN
centum ꝓipsad caltari: Erat autc̃ &patri archa postergum cius. Iaci
iergouna oblatioante cosinuno scano &dic̾quidã duci: Uade domne
dux accipc oblatione̾ illam c offeradaltart & tolleꝓea centumoblationes:
Illoucro pigritante cucurrit patriarcha licor posteum star&. & culit
hanc ante cum &optulit: &accipit sic̃ oms centũ dcaltari Euigilans
itaq non poterat discernere somniũ: Misitautẽ &adduxit cũ qͥuolebat
mutuu accipere ut p̾starte ci. &cumuenissce dic̃ eidux: Accipe ꝙ pceisti
mutuũ: At ille respondens dicensci: Antetulit mercedc̃ tuã dñe
patriarcha. Etenitẽ dõno differenteme. compulsus sũ adillu̾ taquaᷤ
ad portũ confugert᷑. multa eni̾ eratuis in quigudinis exactoꝵ Cugͦ
audissce hoc. stati̾ recorda tusest somnice dix̃ Vere benedixistiqͥa ante

Expanded text:
offerebant multi oblationes; et per unam quam ponebant, accipiebant offerebant multi oblationes; et per unam quam ponebant, accipiebant centum pro ipsa de altari. Erat autem et patriarcha post tergum ejus. Jacebat ergo una oblatio ante eos in uno scamno, et dicit quidam duci: Vade, domine dux, accipe oblationem illam, et offer ad altare, et tolle pro ea centum oblationes. Illo vero pigritante, cucurrit patriarcha, licet post eum staret, et tulit hanc ante eum, et obtulit, et accepit, sicut omnes, centum de altari. Evigilans itaque, non poterat discernere somnium. Misit autem et adduxit eum qui volebat mutuum accipere, ut praestaret ei. Et cum venisset, dicit ei dux: Accipe quod petisti mutuum. Respondens ille, dixit ei: Ante tulit mercedem tuam dominus patriarcha. Etenim te domino differente me, compulsus sum ad illum tanquam ad portum confugere, multa enim erat vis inquietudinis exactorum. Cum ergo audisset hoc, statim recordatus est somnii, et dixit: Vere bene dixisti: Quia ante
Abbreviated transcription (Latin):
&religiosior quã ante fuerat:
Ad ex tremam pauꝑ tatem ꝑuenienticuidã de domesticis ministris.
propriamanu iste sc̃sut nullus scir& duas aurilibras dedit. &audiens
ab accipiente qmhee accipiens domine ultrius non habebo uultũ
attendendi in honorabilẽ & angelicã facic̾tuã: dignum laude ucrt¬
& sapiens allocutus est uerbum: Nondũ inquiens sanguinem
deprecatus est ducemquendam magnator utmutuas sibidarce quin¬
quaginta librasauri. & dicebat sẽ darc pignera siuella dupla: Reꝓmisit
ergo dux darcei. adp̾sensuero distulit. Exactorib gͦt̾stringentib
uadit & ipse ut om̃s ad portum aquo cuncri rccipiunt᷑. Ui¬
delicor admitissimu̾ &dignum admiratione patriarcham: & nͥ
ꝙ nonpossoe uider&e aliquẽ denecessitate lacrimantc̾. & non stati̾ &sc
ꝓpͥis rigar& lacrimis Vnde aemox pantionẽ uolentis abeo mutuu accipe
adimpleuit: cesequenti nocte uid&dux ꝙstarce supaltare qͥdam cui

Expanded text:
religiosior quam antea fuerat. CAP. XXVIII.-- Ad extremam paupertatem pervenienti cuidam de domesticis ministris, propria manu iste sanctus, ut nullus sciret, duas libras auri dedit; et audiens ab accipiente: Quoniam haec accipiens, domine, ulterius non habeo vultum intendendi in honorabilem et angelicam faciem tuam, vere dignum laude, ut sapiens, locutus est verbum: Nondum, inquiens, sanguinem deprecatus est ducem quemdam magnatorum, ut mutuas sibi daret quinquaginta libras auri; et dicebat se dare pignora, si vellet, dupla. Repromisit ergo dux dare ei, ad praesens vero distulit. Exactoribus ergo constringentibus eum, vadit ipse, ut omnis ad portum a quo cuncti recipiuntur, videlicet ad mitissimum et dignum admiratione patriarcham. Et noquod non posset videre aliquem de necessitatibus lacrymantem, et non statim se propriis rigaret lacrymis: unde et mox petitionem volentis ab eo mutuum accipere adimplevit. Et sequenti nocte videt dux quod staret super altare quidam, cui
Abbreviated transcription (Latin):
duoluntate̾ igit᷑ memorabileͥs. xxcii.¬
huius qͥ tota indoerat: misit eids uiros sapientes &semꝑ memoran¬
dos iohannt̾ &sophroniũ: Consiliaruenĩ crant uerac iterboni.
quib: & camquã patrib: indiscraec oboedichat. & gratia sagebat
tamquã constantib: maxime & uiriliteragentib militib ꝓpicate
religionis. & enĩ sc̾isp̾s uirtute frcti. & pugnã disputationib & sapien

Expanded text:
oluntatem igitur memorabilis hujus, quae tota in Deo erat, misit ei Deus viros sapientes et semper memorandos, Joannem et Sophronium. Consiliarii enim erant veraciter boni, quibus et tanquam patribus indiscrete obediebat, et gratias agebat, tanquam constantibus maxime et viriliter agentibus militibus pro pietate religionis. Etenim sancti Spiritus virtute
Abbreviated transcription (Latin):
Ad dominica aũt myfteria tales cligant᷑: qͥant ordinationẽ coniuges suas nouerint:
Quod si post ordinationẽ mistro contigerit ꝓpͥũ in uadere cubilc uxoris. saciuri
ñ incret limina nec sacrificii portitor fiat: nec altare contingat nec abofferentib
holocausti oblationẽ suscipiat. nec addominici corporis portionẽ accedat. sed aqͣm

Expanded text:
Ad Dominica autem ministeria tales eligantur, qui ante ordinationem conjuges suas noverint. Ad Dominica autem ministeria tales eligantur, qui ante ordinationem conjuges suas noverint. Quod si post ordinationem ministro contigerit proprium invadere cubile uxoris, sacrarii non intret limina, nec sacrificii portitor fiat, nec altare contingat, nec ab offerentibus holocausti oblationem suscipiat, nec ad Dominici corporis portationem accedat; sed aquam
Abbreviated transcription (Latin):
uellcuiter qͣ sinihil ceneglegent̃ habuerit in ministeriũ. diaconus triennio sexq m̃ sib
adominico erit altare gnrui ꝑcussus anachematt. ꝙsi clericũ prb̃t ñ ad monuerit. decẽ
annis &e quinq m̃ sib: ex cõmunicatus sit. ꝓpterꝙ de dominicis saenem̃tis. subictiont
sibi ñ admonuerit ministeria. &e postea cũ gnrndi humilitate matri reconcilice᷑ eccłȩ:
ñ ipsa pelius uelis apponat᷑ lauandis. quȩe ad dominici altaris cultũ ꝑtinent: pallȩ in alia
peluc lauent᷑ ce inalia uela iamuarũ Etiã cunt sit hostiariis exãmonitione maioris
nequis neglegens aut ignarus. aduclũ iamue dom̃ dñi manus in cognite tergat: seastacĩ
saentrii panes indignis impendis unde nostisia mulicrib mundi sunt: hinc odauid
ab abi me lech sacerdott interrogat᷑ cũ panes sibi ad eõmedendũ posctro. simundus

Expanded text:
vel leviter quasvel leviter quasalienus erit altari, gravi percussus anathemate. Quod si clericum presbyter non admonuerit, decem annis et quinque mensibus excommunicatus sit, propterea quod de Dominicis sacramentis subjecta sibi non admonuerit ministeria; et postea cum gravi humilitate matri reconcilietur Ecclesiae. nec ipsa pelvis velis apponatur lavandis, nisi quae ad Dominici altaris cultum pertinent. Pallae in alia pelve laventur, et in alia vela januarum. Etiam cura sit ostiariis ex admonitione majorum, ne quis negligens, aut ignarus ad velum januae domus Domini manus incondite tergat; sed statim sacrarii panes indignis impendis, unde nosti, si a mulieribus mundi sunt hi quibus impendis? Hinc et David ab Abimelech sacerdote interrogatus, cum panes sibi ad comedendum posceret, si mundus
Abbreviated transcription (Latin):
fundit᷑: Suigit᷑ manc dominica portio edit̾. usq ad sextã iciuncnt ministriqͣta c̃ sumpser̃
Et sitertia ł quarta hora acceperint: i eiunent usq aducsꝑũ : Sic sccreta sc̃i ficatione
crerna custodiendas sacnem̃ta: Deuasis sanesacris itagerendũ est. Altaris palla¬
cathedra cande labrũ. guclũ sifuerint ut ustate c̃sumpta. incendiodent᷑. qm̃ ñ lieae ea quȩ
in scuario fuerint maletractari. scid incendio umniuersa trrdant᷑. cineres qͦq con inbaptisteriũ
infenent᷑ ubi nullus onensitum habenͣt. aut inpariett aut in fossis pauim̃toꝵ iactent᷑ nc introcunc
pedib inquinent᷑: Nemo ꝑignoranciã deric̾ꝰ palla mortũu credat obuoluendũ aut diacoñ
scapulas opire uͤlit quȩ fuit in altari laut certe quȩ data est inm̃sadñi. qui hȩc fecerit

Expanded text:
funditur. Si ergo mane Dominica portio editur, usque ad sextam jejunent ministri qui eam consumpserunt. funditur. Si ergo mane Dominica portio editur, usque ad sextam jejunent ministri qui eam consumpserunt. Et si tertia vel quarta hora acceperint, jejunent usque ad vesperam. Sic secreta sanctificatione aeterna custodienda sunt sacramenta. Decathedra, candelabrum et velum, si fuerint vetustate consumpta, incendio dentur, quoniam non licet ea quae in sanctuario fuerint, male tractare, sed incendio universa tradantur. Cineres quoque eorum in baptisterio inferantur, ubi nullus transitum habeat, aut in pariete, aut in fossis pavimentorum jactentur, ne introeuntium pedibus inquinentur. Nemo per ignorantiam clericus palla mortuum credat obvolvendum, aut diaconus scapulas operire velit, quae fuit in altari, aut certe quae data est in mensam Domini. Qui haec fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
ãpostolo accepimꝰ om̃iũ apłoꝵ patre quiclaues regnicclestis accepit: ȩqͣliter tencre
debemꝰ desacnrmentis quȩ gerunt᷑ insc̃is te exordine nos decoe instruere: Trib
enĩ gnedib cõmissa sunt sacnem̃ta diumorum secretorũ. id est prb̃t diaconꝰ eministi
cũ timore & tremore elericorũ reliquias corporis dominici debent custodire
fragm̃ta. neqͣ putredo insacnrrio inueniat᷑ aesinc glegent̃ agendo portionc̃
girui ana themate ꝑcussus. digna humiliationis plaga feriat᷑ : C. erte tanta inaltari
holo causta offentnt᷑ꝰ qͣnca populo sufficere dẽbeant: ꝙsire manscrint incnrstina
ñ reseruent᷑: sedcũ cimore atremore dericorũ adiligentia consumant᷑: quiautẽ residia¬
corporis dñ quȩ insacnerio relicta sunt c̃ sumunt: ñstatĩ ad cõmunes accipiendos oybos
conueniant: neputent sc̃e portioriꝰ cõmiscere cibũ. qͥ ꝑaqͣliculos degestusinsecessum

Expanded text:
apostolo accepimus, omnium apostolorum Patre, qui claves regni coelestis accepit, qualiter tenere debemus de sacramentis quae geruntur in sanctis, te ex ordine nos decet instruere. Tribus enim gradibus commissa sunt sacramenta divinorum secretorum, id est presbytero, diacono et ministro, qui cum timore et tremore clericorum reliquiafragmentorum, ne qua putredo in sacrario inveniatur, ut cum negligenter agitur portioni  gravi anathemate perculsus, pro judicio digna humiliationis plaga feriantur. Certe tanta in altari holocausta offerantur, quanta populo sufficere debent; quod si remanserint, in crastinum non reserventur, sed cum timore et tremore clericorum consumantcorporis Domini quae in sacrario relicta sunt, consumunt, non statim ad communes accipiendos cibos conveniant, ne putent sanctae portioni commisceri cibum, qui per aqualiculos digestus, in secessum
Abbreviated transcription (Latin):
conpellamur . que nos nontam natura cogit agere. quam uoluntas: hȩcui¬
dixi scrm pres biterorum rogatu unius noctis lucubratione dictaui festinan¬
te ad modum fratres isinio & propter scrm̃ refrigeria aegiptum ire ꝓpe¬
rante alioquin & ipsa materia a ꝑtam habuit blas phemiam que indig¬
nationem magis sribentis quam te sum miorum scultitudinem flagitar&
quod sidormitantius inmearursum maledicta uigilarit & eodemore.
blas femo quo a postolos & martyres lacerat deme quoque puta uerit
de trahendum nequaquam illi breuilucubrat uincula sed tota nocte
uigilabo usocus illius immo discipulis uel magistris. quinisitu mentes ute¬
ros uiderint feminarum maritos earum xpĩ ministerio arbitrantur in

Expanded text:
compellamur, quae nos non tam natura cogit facere, quam voluntas. compellamur, quae nos non tam natura cogit facere, quam voluntas. dixi, sanctorum presbyterorum rogatu, unius noctis lucubratione dictavi, festinante admodum 402 fratre Sisinnio, et propter Sanctorum refrigeria ad Aegyptum ire properante: alioquin et ipsa materia apertam habuit blasphemiam, quae indignationem magis scribentis, quam testimoniorum multitudinem flagitaret. Quod si Dormitantius in mea rursus maledicta vigilaverit, et eodem ore blasphemo, quo apostolos et martyres lacerat, de me quoque putaverit detrahendum, nequaquam illi brevi lucubratiuncula, sed tota nocte vigilabo, et sociis illius immo discipulis vel magistris, qui nisi tumentes uteros viderint feminarum, maritos earum Christi ministerio arbitrantur in
Abbreviated transcription (Latin):
Sta in acie. aduersariis armatus obsiste . ut postquam uiceris coroneris: Fate¬
or in becillitatem meam: Nolose ꝑpugnare uictorie: ne ꝑdamaliquando
uictoriam si fugeregladium deuitaui: Sistetero aut uincendum mihi est
aud cadendum: Quid autem necesse est certa dimictere & incerta sequi:
aut scuto aut pedibus mors uitanda est: Iuqui pugnas. & superari potest &
uincere: Egocũ fugero: non uincor in eo quod fugio. & fugio. neuincar nul¬
la securitas est uicino serpente dormitare uel dormire potest fieri . ut me
non mordeat: Iamen potest fieri ut aliquando memorde at: Matres uõca¬
ł sorores & filias. & nonerubescimus uitus nrĩs nomina pietatis obte¬
dere: Quid facit mona chus incellulis feminarum: quid sibi uolunt sola &
priuata conloquia. & arbitror fugientes oculi : sc̃s amor patientiam non
ab&: Quid delibidine diximus. referamus ad auaritiam & ad omnia uitia
que uitant solitudinẽ id circo urbium frequentius declinamus nefacere

Expanded text:
Sta in acie, adversariis armatus obsiste: ut postquam viceris, coroneris. Fateor imbecillitatem meam. Nolo spe pugnare victoriae, ne perdam aliquando victoriam. Si fugero, gladium devitavi : si stetero, aut vincendum mihi est, aut cadendum. Quid autem necesse est certa dimittere, et incerta sectari? Aut scuto, aut pedibus mors vitanda est. Tu qui pugnas, et superari potes, et vincere. Ego cum fugero, non vinco in eo quod fugio: sed ideo fugio, ne vincar. Nulla securitas est vicino serpente dormire. Potest fieri, ut me non mordeat, tamen potest fieri ut aliquando me mordeat. 401 Matres vocamus sorores et filias, et non erubescimus vitiis nostris nomina pietatis obtendere. Quid facit monachus in cellulis feminarum? quid sibi volunt sola et privata colloquia, et arbitros fugientes oculi? Sanctus amor impatientiam non habet. Quod de libidine diximus, referamus ad avaritiam, et ad omnia vitia quae vitantur solitudine. Et idcirco urbium frequentias declinamus, ne facere
Abbreviated transcription (Latin):
ueraciter genitũ: Sicuc possessor dr̃ qui aliqͥd possidor. & dominꝰ qui hab& cui dominet᷑:
sergo pat̾ secrori sacntm̃nti uocabulũ: cuius uere filius uerbũ & speculũ &caract̃¬
uiuens patris uiuentis in om̃ib: pacrisimilis. eiꝰ dc̃ naturȩ. &indiuinitate genitus. genitori
ꝑomnia coȩqualis. nec quarat᷑ quomodo genuit filiũ ꝙ ceangelinesciunt ꝓphoeis in cognitũ est:
Vnde illud dictũ: genenrtionẽ ciꝰ quisenarrabit: quã secratã originẽ cũ ꝓpͥo filio. ñouit
ipse solus quigenuit: Nec anobis d̃s discutiendus est sed credendus qui in nobis ipsisne.¬
scimꝰ quod sapimꝰ: Quo modo sapientia ingeniũ aut intellectus consiliũ. aut mensnr̃a
generat uerbũ. sed sufficit nosse quia lux genuit splendorẽ. sic̃ ait ꝓpheta insplendorib

Expanded text:
veraciter genitum, quomodo possessor dicitur qui aliquid possidet et dominus qui alicui dominetur. veraciter genitum, quomodo possessor dicitur qui aliquid possidet et dominus qui alicui dominetur. deus ergo pater secreti sacramenti vocabulum est, cuius vere filius est verbum et speculum et charactivens Patris viventis, in omnibus Patri similis, ejusdem naturae, in divinitate genitus, genitori per omnia coaequalis. Nec quaeratur quomodo genuit Filium, quod et angeli nesciunt, prophetis incognitum est. Unde illud dictum est: « Generationem ejus quis narrabit ? » Quam secretam originem cum proprio Filio novit ipse solus qui genuit, nec Deus a nobis discutiendus est, sed credendus, qui in nobis ipsis nescimus, quod sapimus, quomodo sapientia, ingenium, aut intellectus, aut consilium aut mens nostra generat verbum. Sed sufficit nosse quia lux genuit splendorem, sicut ait Propheta: « In splendor
Abbreviated transcription (Latin):
renatis contulerit. cresurrectionẽ humangeneris in eadẽ carnȩ inuita ȩcerna
ꝑ hoc quirecta crediderit indicat᷑: Ergo cunctis credentib quȩ continent᷑ inp̃ fataᷤ
symbolo salus animarũ ceuita ppceua bonis actib: p̃parat᷑: Ergo ꝙin pͥmordio
ciꝰdẽ symboli p̃ponit᷑ credo indm̃ patrẽ om̃ipotentẽ : p̃clarũ. fidei testimoniũ
ce fundamentum in pͥma fronte monstrat᷑ qͥa saluus esse poterit quirecte
crediderit: Credere enĩ oportet accedentẽ ad dm̃ qm corde credit᷑ adiusticiã
nullũ opꝰ incipit᷑. nisi labor om̃is ad effectũ uenire credat᷑ Vnde credendi
est indm̃ aquotã p̃sensuita: quã futura tribuit᷑: Ds aũt apellatio est sub¬
stantiȩ sem piternȩ: siue cimoris diuini: Igit᷑ ds̃ sine principio. sine fine¬
simplex incorporeus. c cõp̃hensibilis: Patrẽ aũt cũaudis agnosce quod habeat fili ũ

Expanded text:
renatis contulerit et resurrectio humani generis in eadem carne in vitam aeternam renatis contulerit et resurrectio humani generis in eadem carne in vitam aeternam m, quod per hoc qui recte crediderit indicatur. Ergo cunctis credentibus quae continentur in praefato symbolo, salus animarum, et vita perpetua bonis actibus praeparatur. Ergo quod in primordio ejusdem symboli praeponitur: Credo in Deum Patrem omnipotentem, praeclarum fidei testimonium, et fundamentum in prima fronte monstratur, quia salvus esse poterit qui recte crediderit. « Credere enim oportet accedentem ad Deum , » quoniam nullum opus incipitur, nisi labor omnis ad effectum venire credatur. unde eredendum est in deum, a quo tam praesens vita quam futura tribuitur. 6 Deus autem appellatio est substantiae sempiternae sive timoris .divini. igitur deus est sine principio, sine finesimplex incorporeus inconprehensibilis. 7 Patrem autem cum audis, agnosce quod habeat filium
Abbreviated transcription (Latin):
totius bonitatis est fundam̃tũ. sinc fide aut̃ placere dõ nemopoterit. xp̃o itaq resurgenit
ce ascendente in eglũ misso sc̃o spu collata apłis sciencia linguarũ adhuc muno positi.
simbolũ ꝙ fidelis nunc ten& eccła unusquisq ꝙ sensit dicendo condiderunt. ut disce¬
dentes ab inuicc̃ hanc regulã pom̃s gentes p̃dicarent: Summã ergo tocius fideicatholioş
recensentes inqua ceinte gritas credulitatis ostendit᷑ &unius dĩ om̃i potentis idest sc̃c̃
trinicatis equalitas declarat᷑. & mͥsteriũ in carnationis filiidĩ qui ꝓsalute huma nigeneris
apatre decęlo descendens de uirgine nasci dignatꝰ est. quoq: ordine uelquaudo
ꝑculerit quomͦ sepultus surrexerit: & incarne ipsa incȩlos ascendert ad dexterãq
patris consederit. & iudex uenturus sit acqualit̃ remissionẽ peccatoꝵ sacrobaptismate

Expanded text:
totius bonitatis est fundamentum. « Sine fide autem placere Deo nemo poterit . » Christo itaque resurgente totius bonitatis est fundamentum. « Sine fide autem placere Deo nemo poterit . » Christo itaque resurgente et ascendente in coelum, misso sancto Spiritu, collata apostolis scientia linguarum, adhuc in uno positi symbolum quod fidelis nunc tenet Ecclesia unusquisque quod sensit, dicendo condiderunt, ut discedentes ab invicem hanc regulam per omnes gentes praedicarent. Summam ergo totius fidei catholicae recensentes, in qua et integritas credulitatis conditur, et unius Dei omnipotrinitatis, aequalitas declaratur et mysterium incarnationis filii dei, qui pro salute humani generis a patre de caelo descendens de virgine nasci dignatus est, quo ordine vel quando pertulerit, quomodo sepultus surrexerit et in carne ipsa caelos ascendens ad dexteram patris consederit iudexque venturus sit, qualiter remissionem peccatorum sacro baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens susceꝑit cathedñr meã: Seit enĩ quia si indoctus & inscius officiũ doctoris
cipiat sine dubio discipuli ce auditores ignorantiş tenebris inuolutininteri
de mergentur: Unde crego mi domine iacobe cũ hȩc abeo p̃cepta susceperĩ necesse¬
habui implert quod iusserit. indica tͥibi cedchis ipsis simul cdeillis breuiter comp̃hendens
q̃ ꝑ singulas quasq urbes digrediens aut in p̃dicationis sermone ꝓtulerit aut ingestorũ uirtute
ꝑfecerit. quã uis tibi dchis plurima iam ceplenius ante descripta ipso ubente turismiscrĩ
cipiã. penite mini inqͣid ce uent̃ agide pęnitentiã. Om̃s ergohomines qui xp̃iano con¬
cumq toto corde ꝙͣotamente ctota uirtute diligere. cepximos suos tãquã semcr ipsum
docibilesq usq ail ꝑfectã doccrinã adhȩc ꝑficienda summo ꝑepportor. fideseni edilectio

Expanded text:
nesciens, susceperit cathedram meam; scit enim quia si indoctus et inscius officium doctoris nesciens, susceperit cathedram meam; scit enim quia si indoctus et inscius officium doctoris accipiat, sine dubio discipuli et auditores ignorantiae tenebris obvoluti, in interitum demergentur. Unde et ego, mi domine Jacobe, cum haec ab eo praecepta susceperim, necessehabui implere quod jusserat, indicans tibi et de his ipsis, simul et de illis breviter comprehendens, quae per singulas quasque urbes digrediens, aut in praedicationis sermones protulerit, aut in gestorum virtute perfecerit; quamvis tibi de his plurima jam et plenius ante descripta, ipso jubente, transmiserim, cipiam. Poenitemini inquit et veram agite poenitentiam. Omnes ergo homines, qui Christiano cen toto corde, et tota virtute diligere, et proximos suos tanquam semetipsos, docibiles quae usque ad perfectam doctrinam ad haec proficienda sumere oportet. Fides enim et dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
postea qͣm sic̃ naturȩ debitũ est uitȩ p̃sentis finẽ fecero: iacobo fr̃i dñi descripra
breuiter uel q̃ ad initiũ fideitus expectant. uelciã quos ante fidẽ animosgesseris.
sed ae equaliter mihi abinitio usq ad finẽ comes itincris ceaetuum fuerisq̃q: ꝑsingulas
ciuitates me disputante sollicitus auditor exceꝑis. qͥq: inp̃dicationib: meis ł uerborũ
ordo fuerit uel actuũ. sed aequime finis inhac urbe reꝑit. sieut dixi om̃ia quã poces
breuiter comp̃hensa ad ipsũ tẽ distinare nonpigeat: Nec uerearis ue forte multũ
de meo exitu contristandus sic. cũ me id ꝓpiceate sustinere non ambigat. Erit autẽ ci
grande solaciũ. sidi dicerre ꝙ post me nonim peritus uir aliquis aut indoctus atq ig¬
nonrns diuini uerbi ministeriũ. cecdesiastici ordinis disciplinã ueldoctrinȩ regulã

Expanded text:
posteaquam sicut naturae debitum est vitae praesentis finem fecero, Jacobo fratri Domini, descripta posteaquam sicut naturae debitum est vitae praesentis finem fecero, Jacobo fratri Domini, descripta breviter, vel quae ad initium fidei tuae spectant, vel etiam quos ante fidem animos gesseris, sed et qualiter mihi ab initio usque ad finem comes itineris et actuum fueris, quaeque per singulas civitates me disputante sollicitus auditor exceperis, quique in praedicationibus meis vel verborum fuerit ordo vel actuum, sed qui me finis in hac urbe repererit, sicut dixi, omnia, quam potes, breviter comprehensa, 464 ad ipsum te destinare non pigeat. Nec verearis, ne forte multum de meo exitu contristandus sit, cum id me pro pietate sustinere non ambigat. Erit autem ei grande solatium si didicerit quod post me non imperitus vir aliquis, aut indoctus, atque ignorans divini verbi mysterium, et ecclesiastici ordinis disciplinam, vel doctrinae regulam
Abbreviated transcription (Latin):
exuobis ipsis intellegere debaris. siqͣ sunt q̃ ipse ꝓpter insidias hominũ malorũ nom po test
cuidentius & manifestius ꝓloqui uerbi gratia siinimicus est alicui maloꝵ ꝓactib suis uos
nolite expectare ut ipsi uob̾ dicat cũ illo nolite amici ẽẽ. sed prudenter obseruare debcris
cruluntati eiꝰ absq communione obsecundare. & auerteͥ uos abeo cui ipsum sentitis auersũ:
sednec loqui his quib ipsc loquit᷑ ut unusquisq qui inculpa est dum cupit om̃iũ ur̃m
uideatur. mente &animo contra uos: & est multo nequior hostis hicquã illi qui foris
sunt creuident̃ inimici sunt: Elic enĩ ꝑ amicitiarũ speciẽq mnimici sunt gerit ceccłam
disꝑgit acuastat: Et cũ hȩc dixisscr. in medio coramomnib manus mihi imposuit.
eri ncathedi sua ingenti uere cundia facigatũ sedereme compulit: Cũq sedissẽ
hec ad me rursũ locurus est: Dep̃corte oclemens eorã om̃ib quip̃ sentes sunt. ut

Expanded text:
s, si qua sunt quae ipse propter insidias hominum malorum non potest evidentius et manifestius proloqui. Verbi gratia : Si inimicus est alicui pro actibus suis, vos nolite exspectare ut ipse vobis dicat: Cum illo nolite amici esse; sed prudenter observare debetis, et voluntati ejus absque commonitione obsecundare et avertere vos ab eo cui ipsum sentitis adversum; sed nec loqui his quibus ipse non loquitur, ut unusquisque qui in culpa est, dum cupit omnium vestrum videatur, mente et animo contra vos est. Et est multo nequior hostis hic quam illi qui foris sunt, et evidenter inimici sunt. Hic enim per amicitiarum speciem, quae inimici sunt gerit, et Ecclesiam dispergit ac vastat. Et cum haec dixisset, in medio coram omnibus manus mihi imposuit, et in cathedra sua, ingenti verecundia fatigatum, sedere me compulit. Cumque sedissem, haec ad me rursum locutus est: Deprecor te, o Clemens, coram omnibus qui praesentes sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uos summo studioniti. ut om̃i erga illum uinculo amoris innoxi: plenis simo ergacum
in hereatis affectu. sed &uos quoq ipsiunanimes in om̃i coneordia ꝑdunrte. quo facilius
ciã illi oboedire om̃s pariter consensu cruna iumitate posicis ꝑ qdđ̾ ouos salutẽ consequi

Expanded text:
vos summo studio niti ut, omni erga illum vinculo amoris innexi, plenissimo erga eum vos summo studio niti ut, omni erga illum vinculo amoris innexi, plenissimo erga eum inhaereatis affectu. Sed et vos quoque ipsi unanimes in omni concordia perdurate, quo facilius etiam illi obedire omnes pari et consensu et unanimitate possitis. Propter quod et vos
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib: ꝓter rigorẽ istitiȩ odio habuerint: ex hoc quidẽ nonlederis sed huiuscomodi
odus amortibi conciliabit᷑ di. cideo satage magis crefuge nelauderis abimqui s
plurima : rursum respiciens ad populũ dix̃: Sed &uos carissimi fr̃s ceconscrui
mei. huic qui p̃sider uob̾ aducritatẽ docendã in om̃ib oboedite. scientesꝙsiquis
suscepit nec dĩ patrẽ suscepisse iudicabit᷑. cridõ nec ipse suscipice᷑ in regnũ
cęloꝵ: Propterquod satis agite ad omnẽ collectã crcongre gationẽ semꝑ con¬
uenire. uti non ueluc neglegentes crde sides axp̃o iudice condẽ nemini:
Conuenientes uoro semꝑ adclementẽ. date om̃soꝑa ꝓipsosentire &sum mo
studio fauorẽ ur̃m̃ erga ipsũ dependere. scientes quia ꝓpter singulos¬
uos ipsi magis soli infestat inimicus. ceinipso maiora suscitat bella: Oporcor ergo

Expanded text:
fratribus propter rigorem justitiae odio habuerint, ex hoc quidem non laederis, sed ex hujuscemodi fratribus propter rigorem justitiae odio habuerint, ex hoc quidem non laederis, sed ex hujuscemodi odiis amor tibi conciliabitur Dei. Et ideo satage magis et refuge ne lauderis ab iniquis, et plurima, rursum respmei, huic qui praesidet vobis ad veritatem docendam in omnibus obedite. Scientes quod si quis susceperit, nec Deum patrem suscepisse judicabitur . Et ideo nec ipse suscipietur in regno coelorum. Propter quod satis agite, ad omnem collectam congregationem semper convenite, ut non velut negligentes et desides a judice CConvenientes vero semper ad Clementem, date omnes operam pro ipso sentire, et summo studio favorem vestrum erga ipsum ostendere; 463 scientes quia propter singulosum, ipsi magis soli infestat inimicus, et in ipsum majora suscitat bella. Oportet ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sepe laborandũ quppe quidis ꝑgendos se nonnũquã nouerint. sed aliquando ciã
congregandos uomitus quoq ce suggillationes ferendas. cũ ex fusione peccaroꝵ
icienda ꝓrsus ecorde om̃is intrinsecus q̃ latet amaritudo peccati. siqͣ fort
siderus iniquis uelut excibis noxus congregata est: Quã utiq cũ euomuerit quis crabiecerit
ingentis egritudinis liberabit᷑ morbo. sicam̃ post uomitũ q̃ ad sanitatẽ ꝑtinent sumat:
tudinẽ portas Unde crego nunc hanc tibi iniungens dispensationẽ: scioquia accipio
gratiã magis quã p̃sto. sed esto confidens cefortiter ferens. certus quia laboristui meritũ
recipies: cum ad portũ quiceis in eolumem hanc ꝓuexeris nauẽ. ibi mercedes ep̃mia
ꝓom̃iũ salute suscipies. si hic ꝓ om̃iũ in colomitate uigilaueris Itaq site multi ex

Expanded text:
saepe laborandum, quippe qui dispergendos se nonnunquam noverint, sed aliquando etiam saepe laborandum, quippe qui dispergendos se nonnunquam noverint, sed aliquando etiam congregandos; vomitus quoque et sugillationes ferendas, cum ex confusione peccatorum st, et abjicienda prorsus e corde omnis intrinsecus quae latet amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex cibis noxiis, congregata est. Quam utique cum evomuerit quis et abjecerit, ingentis aegritudinis liberabitur morbo; si tamen post vomitum, quae ad sanitatem pertinent sumat. gulorum onus et sollicitudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi injungens dispensationem, scio quia accipio gratiam magis quam praesto. Sed esto confidens et fortiter ferens; certus quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis incolumem hanc provexeris navem. Ibi mercedes et praemia pro omnium salute suscipies, si hic pro omnium incolumitate vigilaveris. Itaque si te multi e
Abbreviated transcription (Latin):
uagari cocꝑint. Pabofficio suo nautas impediant. Pin alterũ lat̾ ꝑ inqͥcudinẽ eꝙ
nauis p̃ssa de mergat᷑: Naustologi demercedib: commoneant cenichil om̃ino ꝗ̃ ad
diligentiã uel ad disciplinã ꝑtince diaconi neglegant: Prbi ueluti naute aptent
singula ad instructionẽ nauis diligenter. cemstruant quȩ insuo tempore requirande s̃
gubernator ȩccłȩ suş diligat᷑ ab omnib cripsius solius p̃ceptis ac iussis credat cobediat
om̃is ccdła: Dõ quoq indesinenter supplicceur acunctis deꝓsp̃itate uentorum: ut¬
nauigantes omnẽ tribulationẽ c om̃e ꝑiculũ suꝑent tãquã inmare ꝓfundum mundi
istius ce uitȩ humanȩ pelagus nauigantes. in quo esuriendũ sit cesitiendum. nuditas qͦq
ferenda morbis criã corporis aregritudines tolenrndis. insuꝑ & hominũ insidie acdoli.

Expanded text:
vagari coeperint, vel ab officio suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum vagari coeperint, vel ab officio suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demergatur. Naustologi de mercedibus commoneant, et nihil omnino quod ad diligentiam vel ad disciplinam pertinet, diaconi negligant. Presbyteri, velut nautae aptent singula ad instructionem navis diligenter, et instruant quae in suo tempore requirenda sungubernator Ecclesiae suae, diligatur ab omnibus, et ipsius solius praeceptis ac jussis credat et obediat omnis Ecclesia. Deo quoque indesinenter supplicetur a cunctis de prosperitate ventorum. Navigantes omnem tribulationem et omne periculum superent, tanquam mare profundum mundi istius et vitae humanae pelagus navigantes, in quo esuriendum sit et sitiendum; 462 nuditatem quoque ferendam, morbos etiam corporis et aegritudines tolerandas. Insuper et hominum insidiis ac dolo
Abbreviated transcription (Latin):
potestarib scli sunt iudices opicula minant᷑ ac mortes: Bithalassa uero locoquȩ dupplicib
unde fallacis estib uerberant᷑ : dubus mente cderepromissionũ ueritate nutantib confenent᷑.
atquehis qui innrtionabilis fidẽ nr̃am ratione discutiũnt: Hlipochritȩ uero odolosi: phinctis
similes hͣbeant᷑. iamuero rapidus uertex & tartarea caribdis cesaxis inlisa naufrirgia ac
mortiferȩ submersiones. quid aliud ȩstimanda sunt quã peccata : restat igit᷑ uthȩc nauis
cursu ꝓspotuta possit portũ desidenrtȩ urbis intnere ita dõ p̃cc̃ fundere nauigantes
ut mercant᷑ audiri: Iudiri autẽ adõ ita demum increbit᷑ quis. siorationes ipse bonis morib
cebonis oꝑib adiuuent᷑: Sedante om̃a cũ quict cesilentio ephibate id est laici insuis
unꝰ qͥsq resedeant locis ne forte ꝑ inquigudinẽ & inconditos inutilesq discursus sipassi

Expanded text:
thalassa vero loca, quae duplicibus thalassa vero loca, quae duplicibus undae fallacis aestibus verberantur, dubiis mente et de repromissionum veritate nutantibus conferantur, atque his qui irrationabili fidem nostram ratione discutiunt. Hypocritae autem et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex, et tartarea charybdis, et saxis illisa naufragia, ac mortiferae submersiones, quid aliquid aliud aestimanda sunt, quam peccata? Restat igitur ut haec navis cursu prospero tuta possit portum desideratae urbis intrare, ita Deo precem fundere navigantes, ut mereantur audiri. Audiri autem a Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipsae bonis moribus et bonis operibus adjuventur. Sed ante omnia cum quiete et silentio, epibatae id est laici in suis unusquisque resideant locis, ne forte per inquietudinem et inconditos inutilesque discursus, si passim
Abbreviated transcription (Latin):
illud est ꝙ p̃ceteris ab omnib uobis cupio incõmune seruari. ut con cordiã teneatis ꝑquã
solũ potestis portũ quietis in trere. & ciuitatẽ regis summi quȩ pax nominat᷑: Similis
portat adunã potencis regni urbẽ ꝓpenere cupientes: Sit ergonauis huius dñs ipse om̃ps¬
ibernator uero sit xp̃s: Iũ deinde ꝓrete officiũ ep̃s impleat prb̃i nauitarũ: Diac
dispensatoꝵ. teneant locũ. hiquicate fͤirant nausto logis confenent᷑ Epibatis autẽ totius
fraternitatis multitudo sit similis. ipsum quoq mare hic mundus habeat᷑. uentorũ uero
uariceates crtͣbinũ : diuersis tẽptationib: conferant᷑ ꝑsecutiones tribulationes siue picula
fluctib ex scquent᷑ Terrenuero sp̃s quiuel detorrentib Ede uallib: spinent. speudo ꝓphcrarũ
& seductorũ inprue doctrine uerba ducent᷑: ꝓmuͥtoria uero oloca confirgosa. hiqͥm¬

Expanded text:
illud est quod prae caeteris ab omnibus vobis, cupio in commune servari, ut concordiam teneatis, per quod illud est quod prae caeteris ab omnibus vobis, cupio in commune servari, ut concordiam teneatis, per quod solum potestis portum quietis intrare et civitatem summi Regis, quae pax nominatur. Similisportat, ad unam 461 potentis regni urbem properare cupientes. Sit ergo navis hujus dominus ipse ombernator vero sit Christus. Tum deinde proretae officium episcopus impleat, presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum locum teneant; hi qui catechizant, naustologis conferantur; epibatis autem totius fraternitatis multitudo similis sit; ipsum quoque mare hic mundus habeatur; ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur; persecutiones tribulationes et pericula, fluctibus exaequentur. Terreni vero spiritus, qui vel de torrentibus, vel de convallibus spirant, pseudoprophetarum et seductorum, seu pravae doctrinae verba ducantur; promontoria ve
Abbreviated transcription (Latin):
ac sentib occupati: cquidaliud nisi adignicalis hȩx terra p̃paurbitur : dehisgͦ ut
diximꝰ diaconis cura sit. sed decos qui scđm carnẽ egrotant sollicite ꝑquirant.
ceplebi si forte ignorat indicens dehis ut cipsi uisitent cos &q̃ necessaria sunt
Sed cede ꝑegrinis similiter ep̃o sũgerant refouendis. oecetera his similia q̃ ad cultũ
cocłȩ cedisciplinũ eiꝰ ꝑtinent: Diaconis cura sit qͥcatecitant id est qͥuerbo instruunt
incipientes: primo opord& ut ipsi instructi sint: De anima enĩ agit᷑ hominũ. &oportie
cũ qͥdocae crinstruit animas rudes ẽẽ talẽ. ut ꝓingenio discentiũ sema ipsũ possit aptare
& uerbi ordinem paudientis capacitate dirigere: Deb& ergo ipse ad pͥma ẽẽ cruditus
cedoctus. in rep̃bensibilis. maturus. impauidus. sicut ipse ꝓbabitis fore clem̃tẽ hunc post
me: Multũ est autẽ sicgo nunc de singulis quȩ unus quisq habere debeat ꝓseqͣr: Uerũ tam̃

Expanded text:
ac sentibus occupati. Et quid aliud, nisi ad ignem talis haec terra praeparabitur? De his ergo, ut diximus, diaconis cura sit. Sed et eos qui secundum carnem aegrotant, sollicite perquirant, et plebi si forte plebs ignorat indicent de his, ut et ipsi visitent eos, et quae necessaria sunt ndis; et caetera his similia quae ad cultum disciplinam ejus pertinent, diaconis curae sint. Qui catechizant, id est, qui verbo instruunt incipientes, primo oportet ut ipsi instructi sint, de anima enim agitur hominum. Et oportet eum qui docet et instruit animas rudes, esse talem ut pro ingenio discentium semetipsum possit aptare, et verbi ordinem pro audientis capacitate dirigere. Debet ergo ipse apprime esse eruditus et doctus, irreprehensibilis, maturus, impavidus, sicut ipsi probabitis fore Clementem hunc post me. Multum est autem, si ego nunc de singulis quae unusquisque habere debeat prosequar. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
Cereliquorũ discipuloꝵ uicẽ tenere prb̃s de bere insinuabat: cesiqͥs aliquẽ exhis
diligere cradiuuare debere. ceneminc̃ ab adiutorio fr̃is se subeur here instruebat:
homicidas uͦ cr adultcros accunctos criminalib nexib alligatos. & quicis cocqͣ les¬
qͣlib aliquid sibi inferre debere docebat. quia discipulũ suꝑ magistrũ eẽ aut ullã
ei inuriam inferre nullatenꝰ debere oporco: infames nãq om̃s ceqͦs pͥmates leges
scli non suscipiunt. sed ad laicos abeoꝵ accusatione cuexatione. semꝑ repellere
debert rogabat. ocunccos sibi subdicos esse p̃cipiebat: Cunctor sacerdotũ
uitã suꝑiorẽ sancciorẽq ac discretã ascͤularib celaicis hominib ẽẽ cespiritales
atq sacerdores suꝑ carnales ac laicos semꝑ constrruere ofore debere docebat

Expanded text:
et reliquorum discipulorum vicem tenere presbyteros debere insinuabat, et si quis aliquem ex his et reliquorum discipulorum vicem tenere presbyteros debere insinuabat, et si quis aliquem ex his diligere, et adjuvare debere, et neminem ab adjutorio fratris se subtrahere instruebat. Homicidas veros, et adulteros ac cunctos criminalibus nexibus alligatos, et qui eis coqualibus aliquid sibi inferre debere doceei injuriam inferre, nullatenus debere oportet. Infames namque omnes, et quos primates legis saeculi, non recipiunt, sed et laicos ab eorum accusatione, et vexatione semper repellere debere rogabat, et cunctos sibi subditos esse, praecipiebat. Cunctorum sacerdotum vitam superiorem, sanctioremque ac discretam a saecularibus et laicis hominibus esse, et spirituales, atque sacerdotes super carnales ac laicos semper constituere, et fore debere docebat.
Abbreviated transcription (Latin):
flãmines quos tamen minores cenebant. quã memoratos primatos archi ep̃os
institui p̃cepit. qui nontamen primatũ sed archi ep̃o fruerent᷑ nomine ep̃ꝙ qͦq¬
iudicia ut superius me moratum est ce maiora eccłarũ negoria siipsire cla mauerii
auq̃ aliquẽ timorẽ aut istos ł alios suspectos habuerinne. ãdiã dicxospͥmates ł¬
patriarchas nc aliquis nocenter ꝑirce tnens ferre docurt: insingulisueroreliquis ciurtatib
singulos cenonbinos uelternos aut plures ep̃os constitui p̃cepit. qui ñ pͥmatũ aut archi¬
ep̃orũ aut moropolitanoꝵ nomine quia matres ciuitatũ nontenent: sed ep̃oꝵ tantũ
uocabulo potirent᷑ qͣ̃m nec interipsos apłos par insticutio fuit. seduñ om̃ib p̃fuit:
hoctam̃ p̃uidendũ insritunt ne inuillis aut in castellis uel modicis ciuicatib instituerent

Expanded text:
iflamines, quos tamen minores tenebant quam memoratos primates, archiepiscopos iflamines, quos tamen minores tenebant quam memoratos primates, archiepiscopos institui praecepit, qui non tamen primatum, sed archiepiscoporum fruerentur nomine. udicia, ut superius memoratum est, et majora ecclesiarum negotia, si ipsi reclamaverint, aut aliquem timorem, aut istos patriarchas, ne aliquis nocenter periret, transferri perdocuit, in singulis vero quoque civitatibus, singulos, et non binos vel ternos aut plures, episcopos constitui praecepit, qui non primatum, aut archiepiscoporum, aut metropolitanorum nomine, quia matres civitatum non tenent, sed episcoporum tantum vocabulo potirentur, quoniam nec inter ipsos apostolos par institutio fuit, sed unus omnibus praefuit. Hoc tamen praevidendum instituit, ne in villis, aut castellis, vel modicis civitatibus instituerent
Abbreviated transcription (Latin):
qubus ille non miserat ꝑdoctos crprudentes ut serpentes simplieesq sicut colũ¬
bas iuxtadñ p̃ceptionẽ nobis mittere p̃cepio. Quod cxiam facere inchoauimꝰ
quia nos ad alias partes quodidẽ iussit agere curaui mus aliquosuero adgallia
ispaniasqr mittimus quosdã ad germaniã citaliã atq ad reliqͣsgentes dirigere
cupimꝰ: Ubi autẽ ferociores cerebellesgentes fore cognouerimꝰ. illuc dirigere
sapientiores ceaͥsteriores necesse habemꝰ. qͥ cocidie noncessent diuina seminare
semina. &e multos ergo lucneri: ce adrectã fidẽ cuiã ueritatis ꝑducere ut plures
manipulos domino ualeant p̃sentare: In illis uero cuitatib inquib olim apud
obnicos pͥmi flãmines cq atq pͥmilegis doctores crant. ep̃oꝵ pͥmates ponił patriarcha
quireliquorũ ep̃oꝵ iudicia: ce maiora quotiens necesse forte negotia in fide agitarent
definirint: In illis aũt ciuitatib: inquib dudũ apud p̃dictos erant crhnicoseo arch

Expanded text:
le non miserat, per doctos et prudentes sicut serpentes, simplices sicut columbae juxta Domini praeceptionem nobis mittere praecepit. Quod etiam facere inchoavimus quia nos ad alias partes quod isdem jussit agere curabimus. Aliquos vero ad Gallias, Hispaniasque mittemus, et quosdam ad Germaniam et Italiam, atque ad reliquas gentes dirigere cupimus, ubi autem ferociores et rebelliores gentes fore cognoverimus, illuc dirigere sapientiores et austeriores necesse habemus. Qui quotidie non cessant divina seminare semina, et multos Christo lucrari, et ad rectam fidem, et viam veritatis perducere, ut plures manipulos Domino valeant praesentare. In illis vero civitatibus, in quibus olim apud ethnicos archiflamines eorum atque primi legis doctores erant, episcoporum primates poni, vel patriarchas qui reliquorum episcoporum judicia et majora quoties necesse foret negotia, in fide agitarent,definirent, in illis autem civitatibus, in quibus dudum apud praedictos erant arch
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione. quia ꝑdilectionẽ ꝓximi. pucnitur ad caritatẽ xp̃i. q̃m ut p̃libatũ¬
est his duob p̃ceptis. totalex pendos crꝓphaes. Docibiles gͦ qui pfecte docci
non sunt adhȩc ꝑ agenda oportor om̃s ẽẽ ut ipfidocti sinc calios prudenter instruer
oꝑfecte possint doccre uxtadan helẽ ꝓphorãquiait. populos aũt sciens dm̃suũ
obtinebit cr facice adocti inpopulo docebunt plurimos: Om̃s enĩ doctibiles ut
iã dictũ est quidocti non sunc ẽc oportr. sed sacerdotes docciores corcris populis
dotes ucro salterrȩ & mundilum̃ docens preceptis. insplendore operũ oꝑaglorifi¬
care dm̃: Dequ̾b cedñs ait: Bcati estis cum maledixtrint uobis cꝑsecutiuos fucrint

Expanded text:
dilectionem; quia per dilectionem Domini pervenitur ad charitatem Christi. Qudilectionem; quia per dilectionem Domini pervenitur ad charitatem Christi. Quest, his duobus praeceptis tota lex pendet, et prophetae, docibiles ergo qui perfecte docti non sunt ad haec peragenda oportet omnes esse, et ut ipsi docti sint, et alios prudenter instruere, et perfecte possint docere, juxta Danielem prophetam, qui ait: « Populus autem sciens Deum suum obtinebit et faciet, et docti in populo docebunt plurimos . » Omnes docibiles, ut jam dictum est, qui docti non sunt, esse oportet, sed sacerdotes doctiores caeteris populis dotes vero sal terrae, et mundi lumen doctores praecepit in splendore operum Patrem glorificare Deum, de quibus Dominus ait: « Beati estis cum maledixerint vobis, et persecuti vos fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
compescit᷑ cepaliud benignitas ꝓpagat᷑. ut nemalum quis inferat: sed bonũ impendat.
primũ ut caueat ledere scđm p̃stare Sienĩ fratrẽ quẽ uides nondiligis. dm̃quẽ ñ
uides. quomodo potes diligere: sicergo docanos exercere cunẽ nram: ut non amietamꝰ
curã ur̃am. asic diligere nos: neglegat᷑ dilcetio ꝓximi: Quia dilectio morti cõparat᷑
dicente sapientia. Ualida est dilectio ut mors. id circo qͥa sic̃ mors uiolent̃ separat
anmã acorpore. ita dilectio di uiolent̃ separat hominẽ amundano & carnaliamore
quienĩ dñs inquid diligit inc mandata mea seruabit: Nã quidi p̃eepta con¬
tẽ nit. dm̃ nondiligit: Vnde scriptũ est. Nolite uos putare ut maneatis indi¬
lectione mea sinon serua ueritis p̃ceptamea. Neq enĩ regẽ diligimus siodioleges
ciꝰ habemꝰ: neq: extoto corde poterit illidm̃ diligert. qui noscit᷑ inpximi corruere

Expanded text:
compescitur, et per aliud benignitas propagatur, ut ne malum quis inferat, sed bonum impendat. Primum, ut caveat laedere. Secundum, praestare, « Si enim fratrem quem vides, non diligis; Deum quem non vides quomodo potes diligere? » Sic ergo nos docet exercere curam nostram, ut non dimittamus curam vestram, et sic diligere nos, ne negligatur dilectio proximi. Quia Dei dilectio morti comparatur, dicente Sapientia: « Valida est dilectio ut mors , » idcirco, quia sicut mors violenter separat animam a corpore, ita dilectio Dei separat animam a mundano et carnali amore. « Qui enim Dominus inquit diligit me, mandata mea servabit . » Nam qui Dei praecepta contemnit, Deum non diligit, unde scriptum est. « Nolite putare ut maneatis in dilectione mea, si non servaveritis praecepta mea . » Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. Neque enim ex toto corde poterit ille Dominum diligere qui noscitur in proximi corruere
Abbreviated transcription (Latin):
factus est illis Hic est affectus serui fidelis ut beneficia dm̃i sui
quȩ communit̃ omnib data sunt: quasi sibi soli prxstita reput&.
& quasi ipse sit omnium debitor. & proomnibus ipse solus ꝓui¬
habeatur obnoxius hoc fecit & paulus quimortem dm̃i & falua¬
toris nostriquȩ ꝓ uniuerso tĩpensa est inundo. sibi soli prestitã
dicit: quasi enim dese solo loquens itascribit Quod enim nũ no
uiuo incarne. infide uiuo filiidĩ: qui tirdidit sem& ipsum ꝓnie:
Hacc autẽ dicebat. nonco angustare uolens amplissima. & ꝑ.
orbem terre diffusa xp̃i munera. sed quasi qui ut diximus pro
omnibus se solum iudicar& obnoxium: Et reuera quid interẽ.
si & aliis prȩstitit cumqua tibi prȩstita sunt: Ita in tegnx sint¬
& ita ꝑfectã: Quasi nulli alii ex his aliquid fuerit prȩstitum: &¬
ideo deniq & illa boni pastoris parabola nondicit: Quia uenit
multas oues requirere sedunam Una namq est: quia sicom¬

Expanded text:
ctione: « Hic est affectus servi fidelis, ut beneficia domini sui, quae communiter omnibus data sunt, quasi soli sibi reputet, et quasi ipse sit omnium debitor, et pro omnibus ipse solus habeatur obnoxiis. Hoc fecit et Paulus, qui mortem Domini et Salvatoris nostri, quae pro universo expensa est mundo, sibi soli praestitam dicit. Quasi enim de se solo loquens ita scribit: Quod enim nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui tradidit seipsum pro me. Haec autem dicebat, non coangustare volens amplissima et per orbem terrae diffusa Christi munera: sed quasi, ut diximus, qui pro omnibus se solum judicaret obnoxium. Et revera quid interest si et aliis praestitit, cum quae tibi praestita sunt, ita perfecta, quasi nulli alii ex his aliquid fuerit praestitum. Ideo denique et illa boni pastoris parabola non dicit quia venit multas oves requirere, sed unam. Una namque est, quia sic om
Abbreviated transcription (Latin):
miscricordẽ &piã m̃tẽ: Neq diues c̃ũ sionẽ suã diffenrt ꝓsollicitudine scłari. dũ
cogicat. qͦ mͦ dispens& abundantiã frugũ. neq dicat intͣ  semc ipsũ qͥd faciã
ubi recondã fructꝰ meos neq dicat anime suş habes multa bona reposita in annos
multos epulare crloare. nã dicer᷑ eistultȩ hac nocte aufert᷑ abste anima tua: &q̃
ꝓpc̃ pastonrlis ordinis: in facigabilit̃ reuocare. quicqͥd ad correptionẽ populoꝵ
immo magis filioꝵ sp̃italiũ qͣntũ : fas ĩ celegere cognouerit ꝑtinere. eñ ꝙ absic¬

Expanded text:
dine saeculari, dum dine saeculari, dum cogitat quomodo dispenset abundantiam frugum. Neque dicat intra semetipsum, Quid faciam? ubi recondam fructus meos? Neque dicat animae suae. « Habes multa bona reposita in annos multos, epulare et laetare. Nam dicetur ei. Stulte, hac nocte auferetur abs te anima tua, et propter pastoralis ordinis est infatigabiliter revocare quidquid ad correctionem populorum, imo magis filiorum spiritualium quantum est fas intelligere cognoverit pertinere, et