comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ natura erat: atq ex hoc factus
sit fatus di. quo natura esset animȩ:
sicut nec corporis humani natura ĩa
erat. anteqũa eam ds de limo terrȩ uel¬
de puluere formauisset. Non enĩ caro
humana erat puluis aut limus: sed
tamen aliquid erat. unde illa fieret
quȩ nondum erat. Num ergo credi¬
bile est. in primis illis sex dierum
oꝑib dm̃ condidisse non solum fu¬
turi corporis humani causalem ra¬
tionem: uerũetiam materiam de qua
fieret. id est terram. de cuius limo
uł puluere fingeretur: animȩ autẽ sola
ibi condidisse rationẽ scdm qũa fieret.
non etiã quandam ꝓsuo genere ma¬
teriam de qua fieret. Si enĩ quiddã
in cõmutabile esset anima: nullomͦ
eius quasi materiam quȩrere debere¬
mus. Nunc autẽ mutabilitas eius
satis indicat. eam interim uitiis atq
fallaciis deformem reddi: formari
autẽ uirtutib ueritatisq docłri¬
na. Sed in sua iam natura qua est

Expanded text:
animae natura erat, atque ex hoc factus animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus Dei quae natura esset animae; sicut nec corporis humani natura jam erat, antequam Deus eam de limo terrae vel pulvere formasset. Non enim caro humana erat pulvis aut limus; sed tamen aliquid erat unde illa fieret, quae nondum erat. Num ergo credibile est in primis illis sex dierum operibus deum condidisse non solum futuri corporis humani causalem rationem uerum etiam materiem, de qua fieret, id est terram, de cuius limo uel puluere fingeretur, animae autem solam ibi condidisse rationem, secundum quam fieret. non etiam quandam pro suo genere materiam, de qua fieret? si enim quiddam incommatabile esset anima, nullo modo eius quasi materiem quaerere deberemus; nunc autem mutabilitas eius satis indicat eam interim uitiis atque fallaciis deformem reddi, formari autem uirtutibus ueritatisque doctrina, sed in sua iam natura, qua est
Abbreviated transcription (Latin):
di oportet spiritualem atq intellectua¬
lem naturam. scilicet unitatis angłice
ꝙ mundum. id est cęlum &̾ terra atq
in illis iam extantib naturis rationes
creasse futurarum aliarum naturarũ.
non ipsas naturas: Alioquin si iã ibi
creatȩ essent sicut erant futurȩ: non
adhuc essent futurȩ. Quod si ita est.
nondum erat in conditis reb animȩ
humanȩ ulla natura: &: tunc ẽẽ cȩpit.
cum eam ds suffiando fecit: atq indi¬
dit homini. Sed non ideo quȩstio sub¬
lata est. qua quęritur adhuc utrum
naturam eam quȩ anima dicitur. g
antea non erat. ex nichilo creauerit:
tanqũa ipse flatus eius non ex aliqua
substantia subiacente factus sit. sicut
de flatu dicebamus qu̾e facit ani¬
ma ex corpore suo: sed om̃ino ex ni¬
chilo tunc fiatus sit factus. cum d̾s
flare uoluit. idemq hominis anima
factus sit: an uͦ iam erat aliquid sp̃ua¬
le. qũauis hoc quicquid erat. nondũ

Expanded text:
di oportet, spiritalem atque intellectuadi oportet, spiritalem atque intellectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est caelum et terram, atque in illis iam extantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum naturarum, non ipsas naturas? alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est, nondum erat in conditis rebus animae humanae ulla natura et tunc esse ccum eam Deus sufflando fecit, atque indidit homini. 8. Sed non ideo quaestio sublata est, qua quaeritur adhuc utrum eam naturam, quae anima dicitur, et antea non erat, ex nihilo creaverit, tanquam ipse flatus ejus non ex aliqua substantia subjacente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo; sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum Deus flare voluit, idemque hominis anima factus sit: an vero jam erat aliquid spirituale, quamvis hoc quidquid erat, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
cto sibi aere corporis sui. sicut am¬
ma de huiusmodi re similiter adia¬
cente sibi. hoc est de corpore non de
seipsa flatum facit. Nunc uero qr
non tantũmodo mundi corpus dõ
esse subditum dicimus. sed illũ solũ¬
ẽẽ supra omnem creaturam. siue cor¬
poralem seu sp̃ualem: nec de scipso nec
de corporeis elementis credendus est
animam fecisse suffiando. Utrũ autẽ
nichilo. an ex aliqua re quȩ iam
ab illo spiritalit̃ facta erat. sed ani¬
ma nondum erat: merito quȩripo¬
test.Si enim dm̃ ad huc aliquid ex
nichilo creare non credimus post
ea qũã creauit om̃ia simul. ꝙ. obhoc
a consummatis om̃ib oꝑib requie¬
uisse credimus quȩ inchoauit facere.
ut qͥcqͥd deinde faceret ex hiis facereti
uideo queadmodum intelligamus.
adhuc eum ex nichilo animas facere.
An dicendum est. eum in illis quidem
oꝑib primoꝵ sex dierum fecisse diem
illum occultum: ac si hoc potius cre¬

Expanded text:
subiecto aere corporis sui, sicut anisubiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corseipsa flatum facit. Nunc vero quia non tantummodo mundi corpus Deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam sive corporalem sive spiritualem; nec de seipso, nec de corporeis elementis credendus est animam fecisse sufflando. CAPUT V.-- Anihilo; an ex aliqua re, quae jam ab illo facta spiritualiter erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. Si enim Deum adhuc aliquid ex nihilo creare non creeaquam creauit omnia simul, et ob hoc a consummatis omnibus operibus requieuisse credimus, quae inchoauit facere, ut, quidquid deinde faceret, ex his faceret, non uideo, quemadmodum intellegamus adhuc eum ex nihilo animas facere. an dicendum est eum in illis quidem operibus primorum sex dierum fecisse diem illum occultum ac, si hoc potius cre
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum flatum dĩ dicere dubitemus.
dum intelligatur non ẽẽ di natura
atq substantia. sed hoc ipsum esse
sufflare quod est flatum facere. qͦd
autẽ flatum facere. hoc animã face¬
re. Cui sententiȩ congruit: quod ꝑ
ysaiam dicit. Sp̃s enim a me ꝓce
non quemlibet flatum corporeum
eum dicere. sequentia docent. Cum
enim dixisset. omnẽ flatum ego feci:
& ꝓpter peccatum in quit pusillum
quid contristaui eum .s. ꝑcussi eũ.
Quid ergo dicit flatum. nisi ami¬
mam: quȩ ꝓpter peccatum ꝑcussa
&. contristata est: Quid igitur est
omnem flatum ego feci: nisi omnẽ
animam ego feci: Si ergo dm̃ dice¬
remus tanquam corporei huius
mundi animam. cui mundus ipse
esset tanqũa corpus unius animan¬
tis: recte non eum diceremus susfian¬
do fecisse animam hominis. nisicor¬
poream de isto aere subiacente sibi
ex corpore suo: non tamen quod
dedisset sufflando. de seipso dedisse
putare deberemus: sed ita de subie

Expanded text:
ipsam flatum dei dicere dubitemus, ipsam flatum dei dicere dubitemus, dum intellegatur non esse dei natura atque substantia, sed hoc ipsum esse sufflare, quod est flatum facere, quod autem flatum facere, hoc animam facere. cui sententiae congruit quod per Esaiamnon quemlibet flatum corporeum eum dicere sequentia docent. cum enim dixisset: omnem flatum ego feci, et, propter peccatum, inquit, pusillum quid contristaui eum et percussi eum. quid ergo dicit flatum nisi animam, quae propter peccatum percussa et contristata est? quid igitur est: omnem flatum ego feci, nisi: omnem animam ego feci? Si ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi
Abbreviated transcription (Latin):
quid eiceremus: non eadem natura
est corporis & animȩ. quod &. ipsi
utiq consentiunt. Quappter etiam
sic aliud est animȩ substantia. quaᷤ
corpus regit & mouet: aliud flatus
quem regendo & mouendo facit de
corpore sibi subdito. non de seipsa
cui corpus est subditum. Cum itaq
longe quide in comparabili modo.
sed tamen anima regat subditum
corpus. ꝙ d̾s subditam creaturam:
cur non potuis intelligatur de sub¬
iecta sibi creatura fecisse ds animam
in eo quod suffiasse dictus est: quando¬
quide ipsa anima quamuis corpori
suo non ita dominet᷑. ut ds uniuer¬
sitati quam condidit. tamen eius
nutu. non de sua substantia flatum
facit: Possumus quide dicere. nec
ipsum dĩ fiatum animã hominis:
sed dm̃ sufflando fecisse animã in
homine. Sed ne putemus meliora
quȩ fecit uerbo qu̾a quod fecit fla¬
tu. quia & in nobis melius uerbum
quam flatus: nichil est interim scđm
supradictam rationem cur animam

Expanded text:
quid eiceremus, non eadem natura quid eiceremus, non eadem natura est corporis et animae: quod et ipsi utique consentiunt. quapropter etiam sic aliud est animae substantia, qua corpus regit et mouet, aliud flatus, quem regendo et mouendo facit de corpore sibi subdito, non de se ipsa, cui corpus est subditum. cum itaque longe quidem inconparabili modo sed tamen anima. regat subditum corpus et deus subditam creaturam, cur non potius intellegatur de subiecta sibi creatura fecisse deus animam in eo, quod sufflasse dictus est, quandoquidem ipsa anima, quamuis corpori suo non ita dominetur ut deus uniuersitati, quam condidit, tamen eius motu, non de sua substantia flatum facit? Possemus quidem dicere nec ipsum dei flatum esse animam hominis, sed deum sufflando fecisse animam in homine; sed ne putentur meliora quae fecit uerbo quam quod fecit flatu, quia et in nobis melius est uerbum quam flatus, nihil est interim secundum supra dictam rationem, cur animam
Abbreviated transcription (Latin):
modo aliud qũa ꝙ ille c̃omutabilis
creditur: Credendum itaq est atq
intelligendum. neq ullomodo du¬
bitandũ qd̾ recta fides habet. ani¬
mam sic esse a d̾o tanqũa rem ꝗͣ
fecerit. non tanqũa naturȩ cuius ip¬
se est. siue genuerit. siue quo quomͦ
ꝓtulerit. Et quomͦ in quiunt scriptũ
est. suffiauit in faciem eius &̾ factus
est homo in animã iuuentẽ: si non
anima dĩ pars est. uł dĩ om̃ino sub¬
stantia: Immo uero ex hoc uerbo sa¬
tis apparer. ita non esse. Cum enum
homo sufflat: anima utiq ipsa subia¬
centem sibi naturam corporis mouet.¬
& de illa non de scipsa flatum facit.
nisi forte isti tam tardi sunt. ut nesci¬
ant istum reciprocum alitum quem
de hoc aere circumfuso ducimus &
reddimus. fieri etiam flatum cum uo¬
luntate suffiamus. Quod si etiam ñ
ex hoc qui forinsecus adiacet acce¬
pto e. redelito. sed ex ipsius nr̃i corporus
natura qua constat. sufflando ali¬

Expanded text:
modo aliud quam et ille commutabilis modo aliud quam et ille commutabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo tamquam rem, quam fecerit, non tamquam naturae, cuius ipse est, siue genuerit siue quoquo modo protulerit. Et quomodo, inquiunt, scriptum est: sufflauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiuam, si non anima dei pars est uel dei omnino substantia? immo uero ex hoc uerbo satis adparet ita non esse. cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subiacentem sibi naturam corporis mouet et de illa, non de se ipsa flatum facit; nisi forte isti tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus, fieri etiam flatum, cum uoluntate sufflamus. quodsi etiam non ex hoc, qui forinsecus adiacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis natura, qua constat, sufflando ali
Abbreviated transcription (Latin):
ne de manib di: cum homo de lio
formatus cogitaretur. Quid ergo
nunc dicendum est. in eo quod scri¬
ptum est sufflauit ds: nisi quia sicut
non manib corporis finxit. ita nec
faucib labiisq flauit uł insufflauit
Ueruntamen hoc uerbo scriptura in
questione difficillima. plurimũ nos
quantum opinor adiuuuit. Nam eũ
quidam ex hoc uerbo crediderint
aliquid esse animã de ipsa substan¬
tia dĩ. idest eiusdem naturȩ cuius
ille est: hoc ideo putantes quia cũ
homo suffiat. aliquid de se ipso eicit
in flatu: hinc potius ammonendi
sumus. hanc inimicam fidei catho¬
licȩ reprobare sententiam. Nos enim
credimus dĩ naturam atq substanti¬
am quȩ in trinitate creditur a multis.
intelligitur a paucis: om̃ino esse in¬
cõmutabilem. Forro autẽ animȩ na¬
turam in deteriꝰ siue in melius cõmu¬
tari posse: quis ambigit: Ac ꝑ hoc
sacrilega opinio est: eam & dm credere
unius substantiȩ esse. Quid enim hoc

Expanded text:
ne de manibus dei, cum homo de limo ne de manibus dei, cum homo de limo formatus cogitaretur; quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adiuuit. Nam cum quidam ex hoc uerbo crediderint aliquid esse animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate creditur a multis, intellegitur a paucis, omnino esse incommutabilem. porro autem animae naturam uel in deterius uel in melius commutari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega opinio est eam et deum credere unius esse substantiae. quid enim hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sufflauit
in faciem eius flatum uitȩ. ꝙ. factus
est homo in animã uiuentẽ. Hec
uerba scripturȩ nobis & in princi¬
pio suꝑioris libri consideranda
pposueramus: & de ipso homine fa¬
cto maximeq de eius corpore. quan¬
tum satis duximus quod scđm scri¬
pturas uisum est disseruimus. Sed
quia de anima humana non parua
quęstio est: ad hunc eam librum dif¬
ferendam putaiumus: nescientes
quantum nos dñs aduiturus esset
recte lo qui cupidos: illud autẽ sci¬
entes nisi quantum ipse adiuuaret.
recte non esse loquuturos. Recte est¬
autẽ ueraciter atq congruenter. ni¬
chil audacter refellendo. nichil te¬
mere affirmando: dum adhuc dubi¬
um est uerum falsum. ne sit siue fidi
siue scientiȩ xp̃ianȩ: quod autẽ doce¬
ri potest uel rerum ratione aꝑtissima.
uel scripturarum auctoritate certissi¬
ma. sine cunctatione asserendo. Ac pri
rauit in faciem eius. Sed eum greci
tur flauit uł sufflauit ẽẽ dicendum.
Querebamus autẽ insuꝑiore sermo¬

Expanded text:
flauit in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte loqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scientiae christianae, quod autem doceri potest, uel rerum ratione apertissima uel scripturarum auctoritate certissima sine cunctatione adserendo. Ac primrauit in faciem eius. sed cum graeci tur flauit uel sufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermo
Abbreviated transcription (Latin):
in paracdyso constitutus: qũauis in
interiore homine fuerit spiritualis.
scđm imaginem eius qui creauit
eum. quod amisir peccando: meruitq
etiam corporis mortẽ. qui non pec¬
cando mereret᷑ & in corpus spiritu¬
ale cõmutationem. Nam &. si inte¬
rius animaliter uixit: non possu¬
mus dici adhoc ipsuo reno¬
uari. Quibus enim dicitur reno¬
uamini sp̃u mentis ur̃ȩ: hoc eis di¬
citur ut sp̃uales fiant. Quod su lle
nec in ipsa mente fuit: quom nos
renouamur ad id quod homo nũ¬
quam fuit: Apłi autẽ & om̃s iusti
animale utiq corpus habebant ad
huc: sed tamen sp̃ualiter intus uiue-¬
bant: renouati scilicet in agnitione
di scdm imaginem eius qui creauit
eos. Non ideo tamen iam non pec¬
care non poterant: si consentirent
iniquitati. Nam & sp̃uales posse ca¬
dere iꝑ temptatione peccati osten¬

Expanded text:
in paradiso constitutus, quamuis in in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati osten
Abbreviated transcription (Latin):
corpus quod seminat᷑ animale &
surger spiritale. in melius renoua¬
bimur : quod nondum fuit adam.
Item apłs dixit. Expoliantes uos
ueterẽ hominẽ cum actib suis: in¬
diute nouum qui renouatur iN
agnitione di. scđm imaginem eius
qui creauit eum. Hanc imaginem
in sp̃u mentis impressam ꝑdidit
adam ꝑ peccatum: qũa recipimus.
ꝑ gr̃am iustitiȩ. non spiritale atq
immortale corpus in quo ille non¬
dum fuit: & in quo erunt om̃s scĩ
resurgentes a mortius. Hoc enum
prȩmium est illius meriti quod
amisit. Proinde illa stola prima.
aut ipsa iustitia est. unde lapsus
est:aut si indumentum corporalis
immortalitatis significat. etiam
hanc ille sic amisit. cum ꝓpter pec¬
catum ad eam ꝑuenire non potuit.
Dicitur enim &. amisisse uxorem.
& amisisse honorem: qui sꝑatum
non acceperit: illo a quo sperabat
offenso. Scdm ergo hanc sententiã
corpus animale habuit adam. ñ
tantum ante paradysum. sed etiã

Expanded text:
corpus, quod seminatur animale et corpus, quod seminatur animale et surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam
Abbreviated transcription (Latin):
illud non habuit. Qu̾̃auis enim
restabat adhuc ut ĩmutaret᷑. ꝙ spiri¬
ritale factum plenam immortalita¬
tem ꝑciperet. ubi cibo corruptibili ñ
egeret. tamen si iuste iuueret homo.¬
cum in spiritalem habitudinem cor¬
pus eius mutaret᷑. non iret in mortẽ.
In nobis autẽ etiam iuste iuiuentib
corpus moriturum est: ꝓpter quam
necessitatẽ ex illius primi hominis
peccato uenientem non mortale sed
mortuum corpus nr̃m dixit apłs:
quia om̃s in adam moriuntur. Itẽ
dicit. Sicut est ueritas in ĩu. depo¬
nere uos scdm priorem conuersatio¬
nem ueterem hominem. qui corrũ¬
pitur scđm concupiscentiã decepti¬
onis. Hoc est factus adam: uetus. ꝑ¬
peccatum. Uide ergo quid sequit᷑.
Renouamini autẽ sp̃u mentis ur̃ȩ:
ꝙͥ induite nouum hominẽ qui scđm
dm̃ creatus ẽ. in iustitia & sc̃itate¬
ꝙ ueritate. Eece quod ꝑdidit adam
ꝑ peccatum. In hoc ergo renouamͣ
scdm id quod amisit adam. id est

Expanded text:
illud non habuit. quamuis enim illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eumm creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum! In hoc ergo renouamur secundum id, quod amisit Adam, id est
Abbreviated transcription (Latin):
posset mori: qui nisi peccasset. pos¬
sec non mori. Mortalis ergo erat
conditione corporis animalis: im¬
mortaliᷤᷤ autem beneficio conditoris.
Si enim corpus animale. utiq mor¬
tale. quia &. mori poterat. qu̾a uis &
immortale ideo. quia ꝙ non mori
poterat. Neq enim immortale qd̃
mori om̃ino non possit. erit: nisi
spiritale quod nobis futurum in
resurrectione. ꝓmittitur. Ac ꝑ hoc
illud animale & obhoc mortale. qd̃
ꝓpter iustitiam spiritale fieret. & ob
hoc om̃imodo immortale: factum ẽ
ꝓpter peccatum non mortale. quod
ꝙ. ante erat: sed mortuum. quod non¬
posset fieri. si homo non peccasset.
Quomͦ enim corpus nrm dicit apłs
mortuum. cum adhuc de uiuentib
loqueretur: nisi quia iam ipsa con¬
ditio moriendi ex peccato parentũ
hesit in prole: Animale est enĩ s
hoc corpus. sicut ꝙ. primi hominuis
fuit: sed & hoc iam in ipso anima¬
lis genere multo est deterius. Ha¬
bet enĩ necessitatẽ moriendi: quod

Expanded text:
posset mori, qui nisi peccasset posposset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
les angłis cdĩ. apti cęlesti habitationi.
ubi ȩsca quȩ corrumpitur non ege¬
bunus. Renouamur ergo spũ men¬
tis nr̃ȩ. scdm imaginem eius qui
creauit nos. qũa peccando adam
ꝑdidit: renouabimur autẽ etiam
carne. cum hoc corruptibile in¬
duetur incorruptionem: ut sit
spiritale corpus. in quod nondũ
mutatus sed mutandus erat adã:
nisi mortem etiã corporis animalis
peccando meruisset. Deniq ñ ait apls
corpꝰ quidẽ mortale ꝓpter peccatũ. sed
corpus mortuũ ꝓpt̾ peccatũ Illud qͥpe d¬
peccatum &. mortale scđm aliam
dici poterat: id est mortale. quia po¬
terat mori: immortale. quia poterat
non mori. Aliud est enim non posse
mori. sicut quasdam naturas immor-¬
tales creauit ds: aliud autẽ est posse
non mori. scđm quem modũ primus¬
homo creatus est immortalis: quod
ei prestabatur de ligno uitȩ. non
de constitutione naturȩ. Aquo li¬
gno separatus est cum peccasset. ut

Expanded text:
les Angelis Dei , apti coelesti habitationi, les Angelis Dei , apti coelesti habitationi, ubi esca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. Denique non ait apostolus: corpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe et immortale secundum aliam dici poterat: id est mortale, quia poterat mori; immortale, quia poterat non mori. Aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas immortales creavit Deus: aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus creatus est homo immortalis; quod ei praestabatur de ligno vitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est cum peccasset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
set. acciperet eandem corporis mu¬
tationem in uitam ȩternã: ubi iam
cibis corporalibus non egeret. Qͥd
ergo necesse est ꝓpter hoc iam cogi
figurate non ꝓprie paradisum intel¬
ligere: quia non posset mori corpus
nisi peccato: erum quidem ẽ qd̾
non moreretur etiam corpore: si non
peccasset.Aperte quippe apłs dicit
corpus mortuum ꝓpter peccatum.¬
Animale tamen posset esse ante pec¬
catum: & post uitam iustitiȩ cum
inquiunt renouari dicimur: si non
hoc recipimus quod ꝑdidit primꝰ
homo. in quo om̃s moriuntur: Noc
plane recipimus scđm quenda mo¬
dum: ꝙ non hoc recipimus scđ̃m
quendam modum. Non itaq un¬
mortalitatẽ spiritalis corporis reci¬
pimus. quam nondum habuit ho¬
mo: sed recipunus iustitiam ex qua
ꝑ peccatum lapsus est homo. Renoua¬
bimur gͦ a uetustate peccati. non
in pristinum corpus animale in qͦ
fuit adam: sed in melius. hoc ẽ in
corpus spiritale: cũ efficiemur ȩqua¬

Expanded text:
set, acciperet eandem corporis muset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit apostolus: corpus mortuum est proptanimale tamen posset esse ante peccatum, et post vitam justitiae, cum inquiunt, renovari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? Hoc plane recipimus secundum quemdam modum, et non hoc recipimus secundum quemdam modum. Non itaque immortalitatem spiritualis corporis recipimus, quam nondum habuit homo; sed recipimus justitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. Renovabimur ergo a vetustate peccati, non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius, id est in corpus spirituale, cum efficiemur aequa
Abbreviated transcription (Latin):
corpus animale exiturum fuisse
de hoc corpore. ad requiem scilicet
quam nunc habent sc̃i qui iam
dormierunt. & in fine scłi eadem
membra immortaliter recepturũ:
ut uidelicet mors corporis non de
peccato accidisse uideatur. sed na¬
Alerum his rursus apłs occurrit ꝙ
dicit. Corpus quidem mortuum ẽ
ꝓpter peccatũ. spiritꝰ autẽ uiuit ꝓpt̾ iusti¬
tiam. Si autẽ sp̃s eius qui suscitauit
xp̃m a mortuis habitat in uobis.
qui suscitauit xp̃m a mortuis uiui¬
ficabit ꝙ. mortalia corpora ur̃a.
ꝓpter in habitantẽ sp̃m eius in uobis.
Ac ꝑ hoc mors etiam corporis de pec¬
cato est. Si autẽ non peccasset ada.
nec corpore moreretur: ideoq immor Retra¬
tale haberet corpus. Quomͦ ergo im ctauit¬
mortale. si animale. Sed rursũ non
uident qui eius corpus in paracly¬
so putant mutatum. ut ex anima¬
li fieret spiritale. nichil impedire
si non peccasset. ut post paradysi ui¬
tam qũa si iuste obȩdienterq uixis¬

Expanded text:
corpus animale exiturum fuisse corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed nauerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam.s, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixis
Abbreviated transcription (Latin):
sequi crediderunt. Sed si ita est: fru¬
stra conamur paradysum & illas ar¬
bores earumq fructus. prȩter figu¬
ratam significationem prius acci¬
pere ad rerum gestarũ ꝓprietatem.
Quis enim credat. illiusmodi cibos
ex arboꝵ pomis: umortalib et
spiritalib corporib necessarios
eẽ potuisse: Uerũtamen si aliud ñ
potest inueniri: melius eliguus
paradysum spiritaliter intelligere
qũa uel putare non renouari homi¬
nem. cum totiens hoc scriptura
c̃omemoret. uł eum existimare re¬
cipere. quod non ostenditur amisise.
Huc accedit. quod & ipsa mors ho¬
minis quam eum peccato cõmerius¬
se. multa duina testimonia collo¬
quuntur. indicat eum sine morte fu¬
turum fuisse si non peccasset. Quomͦ
ergo sine morte mortalis. aur quomͦ
non mortalis: si corpus habuit ani¬
male: Unde quidam non eum mor¬
tem corporis peccato meruisse arbi¬
trantur: sed mortẽ animȩ. qua fecit
iniquitas. Nam credunt eum ꝓpter

Expanded text:
sequi crediderunt. Sed si ita est, frusequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter
Abbreviated transcription (Latin):
adam: Quomodo autẽ ꝑdidit im¬
mortalitatẽ: si corpus habuit ani¬
male: Neq enim animale corpus.
sed spiritale erit: cum corruptibile
hoc induerit incorruptionem. et
mortale hoc induetur immortalita¬
tem. Nonnulli his angustiis coarta¬
ti. ut et illa constet sententia qua
exemplum de animali corpore hinc
datum est ut diceret᷑. factus ẽ primꝰ
homo adam in animam uiuentem.¬
ꝙ. ista renouatio receptioq immorta¬
litatis non absurde dicatur in pri¬
stinum futura. in illud scilicet quod
adam ꝑdidit: putauerunt prius
male: sed dum in paradyso constitu¬
tus est. eum fuisse mutatum. sicut nos
quoq resurrectione mutabimur.
Hoc quidẽ liber geneseos non com¬
memorat: sed ut possint utraq testi¬
monia scripturarũ inter se consenti¬
re siue illud qͦd de animali corꝑe di-¬
ctum est. siue illa quȩ de renouati¬
one nr̃a pluruma in scĩs litteris re¬
ꝑiuntur: hoc tanqua necessario con¬

Expanded text:
Adam? quomodo autem perdidit inAdam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuentem ista renouatio receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius malis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario con
Abbreviated transcription (Latin):
tem: nouissimus adam in sp̃m ui
uificantẽ. Sed non primum quod
spiritale sed quod animale: postea
spiritale. Primus homo de terra ter¬
renus: scds homo de cęlo cȩlestis.
Qualis terrenus tales &. terreni:
ꝙͥ qualis cęlestis tales & cȩlestes. Et
quomodo indiumus imaginem ter¬
reni: induamꝰ & imaginẽ eius qui de
celo est. Quid adhuc dici potest:
Imaginem ergo cȩlestis hominis nc̃
ex fide portamus. habituri in resur¬
rectione quod credimus: imaginem
autẽ terreni hominis. ab ipso exordio
generationis humanȩ induimus.
Hic occurrit alia quęstio: quomͦ re¬
nouemur. si non adhoc ꝑ xp̃m reuo¬
camur quod in adam prius eramꝰ.
Quanqu̾a enim multa non in pri¬
stinum statum sed in melius reno¬
uentur: ab inferiore tamen statuꝗͣ
quo erant antea. renouantur. Unde
enu ille filius mortuus erat & re¬
uixit. ꝑierat &̃. inuentus est: Unde
illi ꝓfertur stola prima: si non im¬
mortalitatẽ recipit. qu̾a ꝑdidit

Expanded text:
tem. nouissimus Adam in sptem. nouissimus Adam in spvificantem; sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. Primus homo de terra terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tales et terreni; et qualis coelestis, tales et coelestes. Et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem ejus qui de coelo est . Quid ad hoc dici potest? hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit
Abbreviated transcription (Latin):
get corpus spiritale: tamen quid pri¬
us homini factum sit ideo disceptat᷑.
quia si anunale factum est. non hoc
recipiemus quod in illo ꝑdidimus. sed
tanto melius. quanto spiritale ani¬
mali preponendum est: quando eri¬
mus ȩquales angłis dĩ. Sed angeli
possunt aliis & iustitia prȩponi
nunquid & dño: De quo tam̃ dictũ
est: minorasti eum paulominus ab
angłis. Unde. nisi ꝓpter carnis infir¬
mitatem. qũa sumpsit ex uirgine
formam serui accipiens: in qua mori¬
ens nos a seruitute redimeret. Sed qͥd
hinc diutius disseramus: Non enim
obscura est apłi sententia de hac re
Qui cum uoluisset adhibere testimo¬
nium quo ꝓbaret ẽẽ corpus anima¬
le: non tam de suo. uł de cuiusqũa
hominis corpore quod in p̃senti ui¬
debatur. quam de hoc ipso scriptu¬
rȩ huius loco recoluit. & adhibuit
dicens. Si est corpus animale. est et
spiritale: sicut scriptum est. Factus est
primus homo adam in anima uiuen¬

Expanded text:
git corpus spiritale — tamen quid prigit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
posset: uerũetiam ut ita eum fieri
necesse esset. Lam enim non facit
ds contra causam qũa sine dubio
uolens prȩstituit: quam contra uo¬
luntatem suam non facit. Si autem
non om̃s causas in creatura primi¬
tus condita prefixit. sed aliquas in
sua uoluntate seruauit: non sunt
quidem illȩ quas in sua uolunta¬
te seruauit. ex istarum quas creauri
necessitate pendentes: non tamen
possunt esse contrariȩ quas in sua
uoluntate seruauit. illis quas in sua
uoluntate cõnstitut: quia dĩ uolun¬
tas non potest sibi ẽẽ contraria. Sic
ergo istas condidit. ut ex illis esse il¬
lud cuius causȩ sunt possit. sed non
necesse sit: illas autẽ sic abscondit. ut
ex eis esse necesse sit. hoc quod eax istis
item quęxi. utrum animale corpus
prius hominis formatũ sit e limo.
quale nunc habemus: an spiritale.
quale resurgentes habebimus. Quan¬
quam enim hoc in illud mutabitur.
seminatur enim corpus animale. sur¬

Expanded text:
posset, uerum etiam ut ita eum fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resur
Abbreviated transcription (Latin):
rum non erat: hoc enim magis futurũ¬
erat. quod se facturum esse p̾sciebat.
Nec tamen illi anni additi rectede pri¬
dicerentur. nisi ad aliquid adde mordi¬
rentur: quod se aliter in aliis causis ali¬
habuerat. Scd̃m aliquas igit᷑ causas
inferiores iam uitam finierat: scđm
illas autẽ quȩ sunt in uoluntate
& p̃scientia dĩ. qui ex ȩternitate no¬
uerat quid illo tempore facturus
do finiuit uitam: quia & si oranti
concessum est. etiam sic eum oratu¬
rum ut tali orationi concedi opor¬
terer. ille utiq presciebat cuius prȩ¬
scientia falli non poterat. Er ideo
li non poterat: necessario futurum
erat. Quappter si om̃ium futuroꝵ
causȩ mundo sunt insitȩ. cum ille
factus est dies quando d̃s creauit
om̃ia simul: non aliter adam factus
est cum de limo formatus est. sicut
est credibilius iam ꝑfectȩ uirilitatis:
quam erat in illis causis. ubi ds
hominem in sex dierum oꝑib fecit.
Ibi enim erat non solum ut ita fieri

Expanded text:
rum non erat; hoc enim magis erat futrum non erat; hoc enim magis erat futurum, quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur, quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem, quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus do finiuit uitam, quia, etsi concessum est, etiam sic eum oraturum, ut tali orationi concedi oporteret, ille utique praesciebat, cujus praescientia falli non poterat, et ideo at necessario futurum erat. Quapropter si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies quando Deus creavit omnia simul, non aliter Adam factuest, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ in natura ipsius corporis nouimꝰ:
illam uͦ qua fit ut necesse sit. manife¬
stum est illic non esse.Sed fortassis
inmundo est: ut necesse sit istum ho¬
minem senescere.Si autẽ nec in mun¬
do est: in do est. Hoc enim necessario
futurum est quod ille uult: & ea ue¬
re futura sunt. quȩ ille p̾sciuit. Nã
multa scdm inferiores causas futura¬
in p̃scientia dĩ: uere futura sunt. Si
autẽ ibi aliter sunt: ita potius futu¬
ra sunt. sicut ibi sunt ubi qui prȩscit
falli non potest. Nam futura dicit᷑
senectus in iuuene: sed tam̃ futura
non ẽ: si ante moriturus est. Hoc aũt
ita crit. sicut se habent aliȩ causȩ:
siue in mundo contextȩ. siue in dei
prȩscientia reseruatȩ. Nam scđ̾m qͣs
ezechias. cui ds̃ addidit quindecim
annos ad uitam: id utiq faciens qͦd
ante constitutionem mundi se factu¬
rum eẽ prȩsciebat. & in sua uoluntate
seruabat. Non ergo id fecit quod futu¬

Expanded text:
esse in natura ipsius corporis nouimus; esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, et ea uere futura sunt quae ille praesciuit. nam multa secundum inferiores causas futurain praescientia dei, uere futautem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuueue, sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae; nam secundum qEzechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam, id utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit, quod futu
Abbreviated transcription (Latin):
est necessitas. Nam ꝙ nos ꝓ captu
infirmitatis humanȩ iam in ipsis
rebus tempore exortis possumus nos¬
se quid in cuiusq natura sit. quod
am futurum sit ignoramus. Est qͥp¬
pe in natura huius uerbigrã uiuenis
ut senescat: sed utrum hoc sit etiam
in uoluntate dĩ nescimus. Sed nec
in natura eẽt: nisi in di uoluntate
prius fuisset. qui condidit om̃ia. Et
utiq occulta ratio est senectutis in
corpore iuuenili: uł iuuentutis in
corpore puerili. Neq enĩ oculis cer¬
nitur. sicut ipsa in puero pueritia.
sicut uiuentus in iuuene: sed alia
quadam notitia colligitur inesse in
natura ratio quȩdam latens. qua edu¬
cuntur in ꝓmptu numeri occulti. uł
uiuentutis a pueritia. uł senectutis
a iuuentute. Occulta ẽ ergo ista ratio.
qua fit ut hoc ẽẽ possit. sed oculis: men¬
ti autẽ non est occulta. Utrũ autẽ
hoc etiã necesse sit: om̃imodo nescimꝰ.¬
Et illam quidem qua fit ut esse possit

Expanded text:
est necessitas. Nam et nos pro captu est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae, jam in ipsis rebus tempore exortis, possumus nosse quid in cujusque natura sit, quod am futurum sit ignoramus. Est quippe in natura hujus, verbi gratia, juvenis ut senescat: sed utrum hoc sit etiam in Dei voluntate nescimus; sed nec in natura esset, nisi in Dei voluntate prius fuisset, qui condidit omnia. Et utique occultaratio est senectutis in corpore juvenili, vel juventutis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut juventus in juvene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quidam quoddam latens, quo educantur in promptu numeri occulti, vel juventutis a pueritia, vel senectutis a juventute. Occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis, menti autem non est occulta. Utrum autem hoc etiam necesse sit, omet illam quidem, qua fit ut esse possit,
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat ds̃ qua erat suo tempore ho¬
mo futurus: ꝙ scđm quam fuerat
ab illo faciendus. qui simul & consum¬
mauerat inchoata ꝓpter ꝑfectionem
causalium rationum: & inchoauerat
Si ergo in illis primis rerum causis
quas mundo primitus creator inse¬
ruit. non tantum posuit quod de
limo formaturus erat hominem. sed
etiam qũeadmodum formaturus.
utrum sicut in matris utero. an in
forma uiuenili: ꝓculdubio sic fecit.
ut illic prefixerat. Neq enĩ contra
dispositionẽ suam faceret. Si autem
uim tantum ibi posuit possibilitatis
ut homo fieret quo quomͦ fieret. ut
ꝙ sic ꝙ sic posset. id est ut id quoq
ibi eẽt. quia ꝙ sic &. sic posset. unum
autẽ modum ipsũ quo erat facturus
in sua uoluntate seruauit. non mun
ditione causarum. quia ibi erat eti¬
am sic fieri posse. qũauis non ibi erat
ita fieri necesse ẽẽ. Hoc enim ñ erat
inconditione creaturȩ. sed in placi¬
do creatoris: cuius uoluntas rerum

Expanded text:
fecerat deus, qua erat suo tempore hofecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat um. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum formaturus. utrum siforma juvenili, proculdubio sic fecit ut illic praefixerat, neque enim contra dispositionem suam faceret. Si autem vim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est ut id quoque ibi esset, quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum quo erat facturus, in sua voluntate servavit, non mundditione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamvis non ibi erat ita fieri necesse esse. Hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito Creatoris, cujus voluntas rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsas factũ uideri. ñ solũ etiã illud de aqͥ
uinũ: s &. oĩa miracula quȩ contra usi¬
tatũ naturȩ cursũ fiunt Si autẽ isto mͦ:
multo erit absurdius. istas ipsas coti¬
dianas naturȩ formas ꝙ speties. con¬
tra illas primarias om̃ium nascen¬
tium causales rationes suoꝵ tem¬
poꝵ ꝑagere spatia. Restat ergo ut
ad utrumq modum habiles creatȩ
sint: siue ad istum quo usitatissime
temporalia transcurrunt. suie ad
illum quo rara & mirabilia fiunt.
sicut dõ facere placuerit quod tem¬
pori congruat. Ueruntamen sic fa-¬
ctus est homo. que admodum illȩ
primȩ causȩ habebant ut fieret
primus homo: quem non ex pa¬
rentib nasci qui nulli precesserant.
sed de limo formari oportebat sȩ¬
cundum causalem rationem in qͣ
primitus factus fuerat. Nam si alit̃
factus est: non eum ds in illoꝵ sex
dierum oꝑib fecerat. In quib cum
dicitur factus. ipsam causam utiq

Expanded text:
ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum, sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo, ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum, quo usitatissime temporalia transcurrunt, sine ad illum, quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit, quod tempori congruat. Uerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique
Abbreviated transcription (Latin):
datis. om̃is natura serpentiũ coale¬
scit: formatur. nascitur. roboratur:
Nunquid expectati sunt hii dies:
ut in draconẽ uirga conuertere¬
tur de manu moysi & aaron. Nec
ista cum fiunt. contra naturam fi¬
unt: nisi nobi  quib aliter naturȩ
cursus innotuit. Non autẽ deo: cui
hoc est natura quod fecerit. Quęri
autẽ merito potest causales illȩ ra¬
tiones quas mundo indidit cum
primum om̃ia creauit. simul. quo¬
modo sint institutȩ: utrum ut qu̾e¬
admodum uidenus cuncta nascen¬
tia. uł fruticum. uł animalium:
in siuis conformationib atq incre¬
mentis. suoꝵ ꝓ diuersitate generũ
diuersa spatia ꝑagerent tempoꝵ:
an ut queadmodum creditur factꝰ
adam sine ullo ꝓgressu incremento¬
rum uirili ȩtate continuo formaret᷑.
Sed cur ñ utrũq illas credimꝰ habuisse:
ut hoc ex eis futurũ eẽt qđ facturo pla¬
cuisset. Si eñĩ illo mͦ dixetimꝰ. incipit contͣ

Expanded text:
datis omnis natura serpentum coaledatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num expectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit, non autem deo, cui hoc est natura, quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur. sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset, quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra