comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
feriuntur. Unde & doctor quisq ut in una
cunctos uirtute caritatis edificet. ex iina doc¬
trina ñ una cacdenq exhortatione taugere cordla
auter tristes. Aliter subditi: aliter prelati: Alit̃
serui: aliter dñi. Aliter huius mundi sapientes:
aliter hebetes: Aliter impuelentes: liter uere¬
cundi:. Aliter ꝓterui: ait̃ pusillanimes: Alit̃ im¬
patientes: aliter patientes: Alit̃ beniuoli: alit̃
inuidi. Aliter simplices: aliter impuri: Ait̃ ineo¬
lumes: aliter egri: Alit qui flagella metuunt:
&r ꝓpter ea innocenter uiuunt. aliter quisie ini¬
niquitate duruerunt: ut nec ꝑflagella corri¬
gantur: Aiter nimis taciti. aliter multiloquio
uacantes: Aliter pigri: aut̃ p̃cipites. Aliter inã¬
sueti: aliter iracundi. Aliter humiles: aliter
elati:. lliter ꝑtinaces: aliter in constantes. Alit̃
gule dediti: aliter abstiuentes. Aliter qui sua
miscdit̃ tribuunt: aliter qui aliena rapere cõ¬

Expanded text:
feriuntur. Unde et doctor quisque, ut in una feriuntur. Unde et doctor quisque, ut in una cunctos virtute charitatis aedificet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere corda aliter tristes. Aliter subditi, aliter praelati. Aliter servi, aliter domini. Aliter hujus mundi sapientes, aliter hebetes. Aliter impudentes, aliter verecundi. Aliter protervi, aliter pusillanimes. Aliter impatientes, aliter patientes. Aliter benevoli, aliter invidi. Aliter simplices, aliter impuri. Aliter incolumes, aliter aegri. Aliter qui flagella metuunt, et propterea innocenter 35 vivunt; aliter qui sic in iniquitate duruerunt, ut neque per flagella corrigantur. Aliter nimis taciti, aliter multiloquio vacantes. Aliter pigri, aliter praecipites. Aliter mansueti, aliter iracundi. Aliter humiles, aliter elati. Aliter pertinaces, aliter incogulae dediti, aliter abstinentes; aliter qui sua misericorditer tribuunt, aliter qui aliena rapere con
Abbreviated transcription (Latin):
Uia gͥ qualis ẽẽ debeat pastor osten¬
dimus: nc̃ qualit doceat demonstre¬
mus. Ut enim longe aute nos uenerande
memorie gregorius nazantenꝰ edocuit: n
una eademq cunctis exhortatio congruit.
quia nec cunctos parmorum qualitas astrm¬
git. Sepe namq aliis officiunt: quȩ aliis
ꝓsunt. Quia &e plerumq herbe que hȩc aui¬
malia nutriunt. alia occidunt. Et lenis sibi.¬
lus e quos mitigat: catulos instigat. E medica.¬
mentum quod hunc morbum imminuit:
alteri uires iungit. Et panis qui uitã fortum
roborat: paruissorum necat. Pro qualitate gͥ an
dientium formari debet sermo doctorum. Ut
& ad sua singłis congruat. & tam̃ a conmunis
edificationis arte nunquã recedat. Quid enim
sunt in tente mentes auditorum. nisi ut ita
dixebim quedam in cythara tensiones firate
cordarum. quas tangendi artifex ut ñ sibimet¬
ipsi dissimile canticũ faciant dissimilit̃ pulsat:
Et iccireo corde consonã mocdulationẽ. reddunt:
qua uno quidem plectro. s nͥ uno impetu

Expanded text:
itur qualis esse debeat pastor ostendimus, nunc qualiter doceat demonstremus. Ut enim longe ante nos reverendae memoriae Gregorius Nazianzenus edocuit , non una eademque cunctis exhortatio congruit, quia nec cunctos par morum qualitas astringit. Saepe namque aliis officiunt, quae aliis prosunt. Quia et plerumque herbae quae haec animalia nutriunt, alia occidunt; et lenis sibilus equos mitigat, catulos instigat. Et medicamentum quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit; et panis qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate igitur audientium formari debet sermo doctorum, ut et ad sua singulis congruat, et tamen a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi ut ita dixerim, quaedam in cithara tensiones stratae chordarum? quas tangendi artifex, ut non sibimetipsi dissimile canticum faciat, dissimiliter pulsat. Et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno impulsu
Abbreviated transcription (Latin):
tis suis ueritas dicit In patientia ur̃a possidebi¬
tis animas uras Sic enĩ cõditi mitabilit̾ sumꝰ
ma aratione possidet᷑. Custodẽ gͥ conditioĩs nr̃e
patientiã dñs ȩe̾ monstrauit: quia in ipsa nos
possidȩre & nosmecipsos doctuc Quanta gͦ sit
impatientie culpa cognoscimꝰ: per quã & hoc
ipsũ amittimꝰ possidere qđ sumꝰ: dudiant im¬
patientes. qđ ꝑsalomonẽ rursus dr̃: Totũ sm̃

Expanded text:
s suis Veritas dicit: In patientia vestra possidebitis animas vestras . Sic enim conditi mirabiliter sumus, ma a ratione possidetur. Custodem igitur conditionis nostrae patientiam Dominus esse monstravit, qui in ipsa nos possidere nosmetipsos docuit. Quanta ergo sit impatientiae culpa cognoscimus, per quam et hoc ipsum amittimus possidere quod sumus. Audiant impatientes quod per Salomonem rursu
Abbreviated transcription (Latin):
mala sua p̾tꝙͣ fuerint ꝑpetrata agnoscunit Quia
dũ ꝑturbatioĩ sue minime obsistunt: etiã si qua
a se tranquilla mentȩ fuerant bene gesta cõfundt᷑:
Et imꝓuiso impulsu destricunt: quicquid forsi¬
tan diu labore ꝓuido construxerũt. Ipsa nãq que

Expanded text:
mala sua postquam fuerint perpetrata cognoscunt. Qui mala sua postquam fuerint perpetrata cognoscunt. Qui dum perturbationi suae minime obsistunt, etiamsi qua a se tranquilla mente fuerant bene gesta confundunt, et improviso 43 impulsu destruunt, quidquid forsitan diu labore provido construxerunt. Ipsa namque quae
Abbreviated transcription (Latin):
tando ꝑuos milsã quasi instet dies idiñs alge enip
us doctor ut pͥus audirent laudati qđ recogioseet̃
& post modũ qđ exhortati sequerent᷑. Quatiuus eoꝵ
mentẽ ne admonitio subiuncta concuteret: lauis p̃¬
missa solidaret. Et qui comniotes eos uicini finis
suspitiõe cognouerat: non iã redarguebat motos.
sed quasi transacta nesciens ad huc cõmoueri ꝓ hi¬
bebat. Ut dũ de ipsa leuitate motioi̾s p̃dicatori suo
se incognitos crederẽt᷑. tanto rep̃hensibiles fierr quan¬
to & cognosei ab illo formidarent.
cientes Dicendũ nãq est impatientib quia dũ
frenare sp̃m neglegunt: ꝑ multa etiã que ũ appetut
iniqͥtatũ ab rupta rapiunt᷑. Quia uidelicet mentẽ
impellit furor: quo non trahit desideriũ: Et agit
cõmota uelut nesciens: unde post doleat sciens: Di¬
cendũ quoq ẽ. impatientibꝰ quia dũ monitiõĩs im¬
pulsu precipites quedã uelut alienati ꝑ agunt uix

Expanded text:
nos missam, quasi instet dies Domini . Egit enim verus doctor, ut prius audirent laudati quod recognoscerent, et postmodum quod exhortati sequerentur; quatenus eorum mentem ne admonitio subjuncta concuteret, laus praemissa solidaret; et qui commotos eos vicini finis suspicione cognoverat, non jam redarguebat motos, sed quasi transacta nesciens, adhuc commoveri prohibebat; ut dum de ipsa levitate motionis praedicatori suo se incognitos crederent, tanto reprehensibiles fieri, quanto et cognosci ab illo formidarent. tientes. Dicendum namque est impatientibus quia dum refrenare spiritum negligunt, per multa etiam quae non appetunt iniquitatum abrupta rapiuntur, quia videlicet mentem impellit furor quo non trahit desiderium; et agit commota velut nesciens, unde post doleat sciens. Dicendum quoque impatientibus, quia dum motionis impulsu praecipites, quaedam velut alienati peragunt, vix
Abbreviated transcription (Latin):
cini cuiꝰdã honoratĩ scđ̾m scłm
uiri p̃teriret: clamore & luctu
turbȩ plangentis excipit᷑. Ad quã
cũ sollicitꝰ astitisset: & quis ex̃ẽ. hic
flecus inqͥreret: indicat᷑ unũ e fa¬
milia seruulũ. laqueo sibi uitam
extorsisse. Quo cognito: cellulã
in ꝗͣ corpus iacebat ingredit᷑. Ex¬
clusisq omĩb turbis: suꝑstratꝰ cor¬
pori aliquantisꝑ orauit. Mox ui-¬
uiscente uultu. marcescentib o¬
culis: in ora illiꝰ defunctꝰ erigitur.
Lentoq conamine enisus assurgere:
app̾hensa beati uiri dextera ĩn
pedes constitit: atq ita cũ eotisq
ad uestibulũ dom

Expanded text:
cini cuiusdam honorati secundum saeculum cini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum dom
Abbreviated transcription (Latin):
moueri: & laxatis in usũ uidendi.
palpitare luminib. Tũ uͦ. magna
ad dñm uoce conuersus: gras agens.
cellulã clamore cõpleuerat. Quo
audito: qui ꝑforib astiterant statĩ
irruunt. Mirũ spectaculũ: qđ uide¬
bant uiuere quẽ mortuũ reliqͥssen.
Ita redlitꝰ uitȩ̨. statĩ baptisma
consecutꝰ. plures postea uix̃ annos.
pͥmꝰq apud nos martini uirtutũ
uel materia. uel testimoniũ fuit.
Idẽ tam̃ referre erat solit̾: se corpore
exutũ. ad tribunal iudicis ductũ:
deputatũq obscuris locis & uul¬
garib turbis: tristẽ excepisse senten¬
tiã. Tũ ꝑ duos angłos iudici fuisse
suggestũ: hunc. ẽẽ ꝓ qͦ martinꝰ
oraret. Ita ꝑ eosdẽ angłos se iussũ
reduci: & martino redditũ uitȩq
pristinȩ restitutũ. Ab hoc premo
tẽpore. beati uiri nom̃ enitisit.
ut qͥ scs iã ab omĩb habebat᷑. po¬
tens etiã & uere apłic hab̾et᷑¬
ec multopost. dũ agrũ lupi¬

Expanded text:
moueri et laxatis in usum uidendi moueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostec multo post, dum agrum Lupi
Abbreviated transcription (Latin):
haud longe sibi ab oppido monaste¬
riũ collocauit. Quo tepore se ei qͥdã
catecuminꝰ iunx̾: cupiens sc̃issimi
uiri institui disciplinis. Paucis qͥppe
intpositis dieb. languore correptꝰ.
ui febriũ laborabat. Ac tũ martinꝰ
forte discesserat. Et cũ ꝑ triduũ de¬
fuisset : regressus exanime corpus
inuenit. Ita subita mors fuerat: ut
absq baptismate humanis reb ex¬
cederet. Corpus in medio positũ. tristi
mesentiũ fr̃m frequentabat᷑ officio:
cũ martinꝰ flens & eiulans accurrit.
egredi cellulã in qͣ corpus iacebat
cȩteros iubet: ac forib obseratis. suꝑ
exanimata defuncti fris m̃bra ꝓ¬
sternit᷑. LUIII Et cũ aliquandiu
sp̃m dñi ad esse uirtutẽ: ẽrectus pau¬
lulũ. & in defuncti ora defixus: ora¬
tionis sue ac miscđiȩ dñi intrepidus
expectabat euentũ. Uixq duarũ
fere horarũ spatiũ int̾cesserat: uidet
defunctũ paulatĩ m̃bris omĩb cõ¬

Expanded text:
haut longe sibi ab oppido monastehaut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu  per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus com
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ hylarii quẽ ad exiliũ hereticoꝵ
uis coegerat. turbatã ȩccłam cõ-¬
perisset: mediolani sibi mona¬
steriũ statuit. Ibi qͦq eũ auxentiꝰ
auctor & princeps arrianoꝵ gra-¬
uissime insectatꝰ. ẽ. multisq affe¬
ctũ iniuri is. de ciuitate exturbauit.
edendũ itaq tẽpori arbi¬
tratꝰ: ad insulã cui gallina¬
ria nom̃. ẽ secessit: comĩte qͦdã
presbitero. magnarũ uirtutũ
uiro. Hic aliquandiu radicib ui¬
xit herbarũ. Quo tẽpore: elle
in cibũ sũpsit. Sed cũ uim ueneni
in se grassantis uicina iã morte
sensisset. imminens ꝑiculũ ora¬
done repulit: statĩq omĩs dolor.
fugatꝰ ẽ. Nec multopost. cũ sc̃o hyla¬
rio cõpisset regis penitentia pote¬
state indulta̾ fuisse redeundi: romȩ
ei tẽptauit occurrere: ꝓfectqͦ est
ad urbẽ. Cuor iã hẏlariꝰ p̾te¬
risset: ita eũ . ẽ. uestigiis ꝑsecutꝰ Cũq
ab eo gratantissimẽ fuisset susceptꝰ:

Expanded text:
sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore hellebin cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus,
Abbreviated transcription (Latin):
didit: orans ut ꝓse dñm p̃caret᷑. Idẽq
post ea religiosã agens uitã uisus . ẽ.
ad eo ut hȩc quȩ supͣ retulim. ab ipso
audita dicant᷑ Iit̾ martinꝰ inde Ui¬
ꝓgress. cũ mediolanũ p̾terisset: dia-¬
bolus in itinere humana specie as-¬
supta se ei obuiũ tulit: qͦ tenderet
quȩrens. Cũq id a martino responsi
accepisset: se qͦ dñs uocaret inten-¬
dere:ait ad eũ. Quo cũq ieris. uel
quȩcũq tẽptaueris : diabolus tibi
Itaq ut animo ac m̃te conceꝑat
matrẽ gentilitatis absoluit errore.
patre in malis ꝑseuerante. Plures
tam̃ suo saluauit exẽplo. Deinde
cũ heresis arriana ꝑ totũ orbẽ &
maxime intra illiricũ pullulasset:
cũ aduersus ꝑfidiã sacerdotũ solus
pene acerrime pugnaret. multisq
suppliciis eã. affectꝰ: nã & publice
uirgis cęsus. ẽ & ad extremũ deci¬
uitate exire cõpulsus: italiã re-¬
petens: cũ intra gallias qͦq discessu

Expanded text:
didit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque didit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo obstrict p̃cib & lacrimis ut re-¬
diret: mestus ut fer̃ peregrinati-¬
onẽ illã aggressus . ẽ: contestatꝰ frs
multa se aduersa passurũ: qđ post-¬
ea ꝓbauit euentꝰ. Ac pͥmũ int̾ alpes
deuia secutꝰ: incidit in latrones.Cũq
unꝰ securĩ eleuatã in caput eiꝰ librasset:
ictũ ferientis. dextera sustinuit alt̾.
Uinctis tam̃ post t̾gũ manib uni ser¬
uandus & custodiendus tradit᷑. Qui
cũ eũ ad remotiora duxisset. ꝑcon-¬
tari ab eocȩpit qͥsnã. etẽ. Respondit:
xp̃ianũ se eẽ. Quęrebat etiã ab eo:
an timeret. Tunc . uͦ. constantissime
ꝓfitet᷑ nunquã se tã fuisse securũ: quia
sciret miscdĩã dnĩ maxime intẽptati¬
onib affuturã. Se magis illi dolere:
xercens esset indignꝰ. Ingressusq euan¬
głicã disputationẽ: uerbũ dĩ latroni
p̃dicabat. Quid longiꝰ morer : Latro
credidit: ꝓsecut̾q martinũ uiȩ red.¬

Expanded text:
ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut reab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, xercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae red
Abbreviated transcription (Latin):
uiolarent᷑ obtutꝰ: exemit pugne
necessitatẽ. Neq enĩ aliã ꝓ milite
suo xp̃s debuit p̾stare uictoriã.
quã ut subactis sine sangiune
hostib nemomoreret᷑. L.u.¬
xinde relicta militia scm hyla
fides habebat᷑: expeciuit: & aliquandiu
apud eũ cõmoratꝰ ẽ. Tẽptauit autẽ
idẽ hylariꝰ ĩposito diaconii officio
sibi eũ artius ĩplicare: & ministerio
uincire diuino.Sed cũ sepissime
restitisset. indignũ se eẽ: uociferars:
intellex̾ uir altioris ingenii. hoc
eũ modo posse constringi: si id ei
officii ĩponeret. in qͦ quidã locus
in iuriȩ uideret᷑. Itaq eũ ex orcistã
eẽ. p̃cepit. Quã ille ordinationẽ. ne
despexisse tanquã humiliorẽ uidet᷑:
ñ repudiauit. Nec multũ post amo-¬
nit̾ ꝑ soporẽ ut patriã parentesq
qͦs adhuc gentilitas detinebat re¬
ligiosa sollicitudine uisitaret: ex uo¬
luntate scĩ hẏlarii ꝓfectꝰ.ẽ. Multisq

Expanded text:
uiolarentur obtutus, exemit pugnae uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hfides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis
Abbreviated transcription (Latin):
litẽ dõ Donatiuũ tuũ pugnatur
accipiat. Xp̃i ego miles sũ: pug¬
nanł mͥ ñ licet. Tũ uͦ aduersus hanc
uocẽ tirannꝰ infremuit: dicens eũ
metu pugnȩ quȩ postera die fu-¬
tura erat. ñ religionis grã detre
ctare militia. At martinꝰ intre¬
pidus. ĩmo illato sibi t̾rore con¬
stantior: si hoc inqͥt ignauie
asscribit᷑ ñ fidei: crastina die ante
aciẽ in ermis astabo: & in nomine
drũ iħu signo crucis ñ clipeo ꝓtectꝰ
aut galea. hostiũ cuneos penitrabo
securꝰ. Retrudi. gͦ. in custodiã iu-¬
bet᷑: facturꝰ fidẽ dictis: ut iner¬
mis barbaris obiceret᷑. Postero
die. hostes legatos de pace miser.
sua omĩa seq dedentes. Vnde qͥs
dubitet hanc uere beati uiri fuisse
uictoriã: cui p̃stitũ sit ne inermis
ad p̃liũ mitteret᷑: Ꝙ quãuis
pius dñs seruare militẽ suũ licet
in t̾hostiũ gladios & tela potu¬
isset : tam̃ ne uel alioꝵ morte scĩ

Expanded text:
litem Deo: donatiuum tuum pugnaturus litem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis grctare militiam. At Martinus intrepidus, immo illato sibi terrore constantior: Si hoc, inquit, ignaviae ascribitur non fidei, crastina die ante aciem inermis astabo: et in nomine Domini Jesu, signo crucis non clypeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in głam .ẽ. elatꝰ humanã: sed bo¬
nitatẽ dĩ in suo oꝑe cognoscens.
cũ. e&̃. annoꝵ duo de uiginti. ad
baptisma conuolauit. Nec tam̃
statĩ militie renuntiauit. tribuni
sui p̃cib euictꝰ cui contuberniũ
familiare p̾stabat. Et enĩ transacto
tribunatꝰ sui tẽpore: renuntiaturũ.
se scło pollicebat᷑. Qua martinꝰ ex¬
pectatione suspensus: ꝑ bienniũ
fere postea quã est baptisma
consecutꝰ : solo scilicet nomine
militauit. LiIII. INTtrta irru¬
entib intra gallias barbaris. iulianꝰ
cȩsar coacto in unũ exercitu. apud
uangionũ ciuitatẽ. donatiuũ cȩpit
erogare militib. Vt . ẽ. consuecu¬
dinis singuli citabant᷑: donec ad
martinũ uentũ. ẽ Tũ .uͦ. oportunũ
tẽpus existimans. qͦ peteret dimis¬
sionẽ ñeq enĩ integrũ sibi fore ar¬
bitrabat᷑ si donatiuũ ñ militaturꝰ
acciꝑet: hactenus inqͥt ad cȩsarẽ
militaui tibi: patere ut nunc mi¬

Expanded text:
non in gloriam est elatus humanam, sed bonon in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est consecutus, solo licet nomine, militavit. IV. Interea irruentibus intra Gallias bCaesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc mi
Abbreviated transcription (Latin):
mediã diuidit: partẽq eiꝰ paupi
tribuit: reliqͣrursus induit᷑ Interea¬
de circunstantib risere ñnulli: qͥ a
deformis. eẽ & truncat᷑ habitu ui¬
det᷑. Multi qͥdẽ qͥb erat mens
sanior altius gemere. qđ nichil
simile fecissent: cũ utiq plus ha¬
bentes uestire pauꝑem sine sua
nuditate potuissent. Hocte gͥ. in¬
secuta cũ se sopori dedisset: uidit
xerat parte uestitũ Intueri dili¬
gentissime dñm: uestẽ quã dederat
iubet᷑ agnoscere. Mox ad angłoꝵ
circũstantiũ multitudinẽ: audit
iħm clara uoce dicentẽ. Martiuys
adhuc catecuminus: hac me ueste
contexit. Uere memor dñs dictoꝵ
suoꝵ : qui ante p̾dixerat. quã diu
fecistis hȩc uni exminimis istis mͥ
fecistis: se in pauꝑe ꝓfessus. ẽ. fuisse
uestitũ. Q ad confirmandũ tã
boni oꝑis testimoniũ. in eodẽ se ha¬
bitu quẽ pauꝑ accepat . ẽ. dignatꝰ
ostendẽ. Quo uiso. uir beatissimꝰ

Expanded text:
mediam diuidit partemque eius pauperi mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqde circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu videretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent; cum utique plus habentes, vestire pauperem sine sua nuditate potuissent. Nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit xerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus
Abbreviated transcription (Latin):
nachus putaret᷑. Quib reb ita
sibi om̃s cõmilitones suos deuin¬
xerat: ut eũ miro affectu uene¬
rarent᷑. Necdũ tañ regenerat᷑ in
xp̃o agebat quendã bonis oꝑib ba¬
ptismatis candidatũ: assistere scilicet
laborantib opẽ ferre miseris. alere.
egentes. uestire nudos. Nichil sibi ex
militiȩ stipendiis: p̃t̃ cotidianum
uictũ reseruabat. lã tũceuangłii ñ
surdus auditor: de crastino ñ cogi
tabat. L.iII Ouodam itaq te¬
pore cũ iã nichil pret̾ arma & sim¬
plicẽ militiȩ uestẽ hab̾et m̃edia hi¬
eme quȩ solito aspior inhorruerat.
adeo ut plerosq uis algoris extin-¬
gueret. obuiũ habet inporta am¬
bianensiũ ciuitatis. pauꝑem nudũ.
Qui cũ pͣtereuntes ut sui misererens
oraret: omsq miserũ p̾terirent:
tañ ageret : Nichil p̃t̃ clamidẽ
qͣindutꝰ erat habebat. Iã enĩ reliqͣ
in opus simile consũpserat. Ar¬
repto itaq ferro. qͦ accinetꝰ erat.

Expanded text:
nachus putaretur. pro quibus rebus ita nachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptilaborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crasttabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ .xii. heremũ concupiuit:
Pecissetq uotis satis si ȩtatis infir¬
mitas ñ obstitisset. Animus tañ
aut circa monasteria aut circa
ȩccłam sẽꝑ intentꝰ: meditabat᷑
adhuc in ȩcate puerili. qđ post-¬
ea deuotꝰ impleuit.
ed cũ edictũ. eõẽ. a regib.
ut ueteranorũ flii ad mi-¬
litiam scriberent᷑: ꝓdente patre
qui felicib eiꝰ actib inuidebat.
natꝰ sacram̃tis militarib ĩpli¬
catꝰ ẽ: uno tantũ seruo comite
contentꝰ. Cui tañ uersa uice dñs
seruiebat: ad eo ut plerunq ei &
calciam̃ta ipse detraheret: & ipse
det̾geret: cibũ una caperent:
hic sepi ministraret. Trienniũ
fere ante baptisma inarmis fuit:
integer tañ ab his uitiis. qͥb illud
hominũ genꝰ ĩplicari solet. Mul¬
ta illi circa cõmilitones benig¬
nitas: mnira caritas. Patientia .uͦ.
atq humilitas: ultra humanũ
modũ. Nã frugalitatẽ in eo lau¬
clari nre necesse: ꝗͣita usus ẽ ut
iã illo tẽpore ñ miles sed mo¬

Expanded text:
odecim, eremum concupivit: fecissetque votis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. Animus tamen aut circa monasteria, aut circa ecclesiam semper intentus, meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat,  sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante binteger tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed mo
Abbreviated transcription (Latin):
L .i.
GITUR martinus sa¬
bariȩ pannoniarũ oppido
oriundus fuit : sed intra
italiã ticini alt̾ꝰ ẽ Parentib
scđm scłi dignitatẽ ñ infimis:
gentilib tam̃. Pat̾ eiꝰ miles
primũ: post tribunꝰ militũ
fuit. Ipse armatã militiã in
adolescentia secutꝰ: in t̃scõ¬
lares alasssub rege constantio.
dein sub iuliano cȩsare mili¬
tauit. Non tañ sponte: quia
a pͥmis fere annis diuinã
potius seruitutẽ sacra
illustris pueri spirauit
infantia. Nã cũ. eõ annoꝵ
decẽ: inuitis parentib ad ecłam
confugit: seq catecuminũ fieri po

Expanded text:
 II. Igitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini alius est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
estis eiꝰ colloqͥo: participastis con¬
uiuio: firmati fiuistis benedictio¬
nib: insuꝑ & uirtutib iocundati.
Sufficiant uob̃ ista omĩa: nob̃ li-¬
ceat auferre uel cadauer exanime.
Ad hȩc turonici respondebant. Si
uir tutes nob̾ factas sufficere di¬
citis. scitote quia uob̾cũ positꝰ. ãpliꝰ
.ẽ. quã hic oꝑat̾. Nã ut p̃t̾ mittamꝰ

Expanded text:
stis eius conloquium, participastis convivio, firmati fuistis benedictionebus, insuper et virtutibus iocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia, nobis liciat auferre vel cadaver exanimum'. Ad haec Toronici respondebant: 'Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius est qua
Abbreviated transcription (Latin):
transitũ gaziani ep̃i unꝰ tantũ
id ẽ lidorius usq ad sc̃m martinũ
paganis. diu ciuitas turonica
sine benedictione sacerdotali
uidebant᷑: occulte platebras
diuinũ officiũ celebrabant.
N ã si qͥ a paganis reꝑti fiussent. xp̃i¬
ani: aut afficiebant᷑ uerberib
aut gladio truncabant᷑: A pas¬
sione gͦ. dñi usq ad transitũ scĩ
cõputantur. Ii EO DE TRANSITU¬

Expanded text:
transitum Catiani episcopi unus tantum, transitum Catiani episcopi unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti computantur. E
Abbreviated transcription (Latin):
Nob̾ . ẽ. enĩ ablatꝰ: nob̃ a dõ donatꝰ
Uerũ si mos antiquitꝰ institutꝰ ser¬
uat᷑: in urbe qͣ ordinatꝰ ẽ. habe¬
bit dõ iubente sepulchrũ. Certe
si ꝑ monasterii pͥuilegio cupitis
uindicare: scitote quia primo
ei monasteriũ fuit cũ mediola¬
nensib LUII. Nis .gͦ. litigan¬
corpusq in medio positũ ab u¬
troq popło custo dit᷑. futurũ
ut mane facto a pictauis ꝑ uio¬
lentiã auferret᷑. Sed dĩ omp̃s: no¬
luit urbẽ turonicã. ꝓpͥo frustrari
nec ullus suꝑfuit. qͥ ex hac mul¬
titudine uigilaret. Igit᷑ ubi turo¬
nici Ds conspiciunt obdormisse:
Positũq in naui: cũ omĩ popło ꝑ
uigennȩ fluuiũ descendunt. Ingressiq
ligeris alueũ: ad urbẽ turonicã cũ¬
magnis laudib psallentiũ : diriguis
copioso. De quoꝵ uocib pictaui
exꝑge facti: nichil de thesauro
quẽ custo diebant habentes. cũ
magna confusione ad ꝓpͥa sunt
reuersi. Qđ si qͥs reqͥrit. cur post

Expanded text:
 nobis a Deo donatus. Virum si mus antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordenatus est habebit Deo iubente sepulchrum. Certe si pro monasthirio privilegio cupitis vindecare, scetote, quia primum ei monasthirium cum Mediolaninsibus fuit'. His ergo litiganab utroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Legeris alveum, ad urbem Toronicam cumagnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pectavi expergefacti, nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post
Abbreviated transcription (Latin):
Rchadii . uͦ. & honorii scdo in¬
ꝑii anno: sc̃s martinꝰ turo¬
p̾bens infirmis multa beneficia.
octogesimo primo ȩtatis suȩ
anno episcopatꝰ autẽ iugesimo
sexto. apud condatensẽ diocesis
suȩ uicũ excedens a scło : felicit᷑
migrauit ad xp̃m. Transiit autẽ
media nocte quȩ dñica habe-
bat᷑: attico cesareoq consulib
Multi enĩ in eiꝰ transitu psallen¬
tiũ uoces audier̃ in cęlo: qđ
in libro uirtutũ eiꝰ primo pleniꝰ
exposiumꝰ. Nã eũ primũ sc̃s dĩ
apud condatensem ut diximꝰ
uicũ egrotare cȩpisset: pictaui
conuener̃. Quo migrante: grandis
alt̾catio in t̾utrunq surrexit po¬
płm. Dicebant enĩ pictaui. Nost̃
.ẽ. monachus: nob̾ abbas extitit.
nos reqͥrimꝰ com̃datũ. Sufficiat

Expanded text:
 Honori secundo imperii anno sanctus Martinus Turopraebens infirmis multa beneficia, octuaginsimo et primo aetatis suae anno, episcopatum autem vicissimo sexto, apud Condatinsem diccisis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media noctbatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pectavi: 'Noster est monachus, nobis abba extetit, nos requiremus commendatum. Suffic
Abbreviated transcription (Latin):
ã si ad leuã achaiȩ sinũ paululũ de-¬
uex̾ intraueris: sciat chorinthus. sciant
achenȩ: ñ sapientiorẽ in achademia
platonẽ : nec socratẽ in carcere fortiorẽ.
Pelicẽ qͥdẽ greciã. quę meruit audire

Expanded text:
Jam si ad laevam Achaiae sinum paululum deJam si ad laevam Achaiae sinum paululum devexus intraveris, sciat Corinthus, sciant Athenae, non sapientiorem in Academia Platonem, nec Socratem in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire
Abbreviated transcription (Latin):
popłos. In pͥmis mem̃to ñ p̃terire
cãpaniã. Q si maxime cursus in
deuio sit: ñ tam̃ tibi tanti sint uel
magnarũ morarũ ulla dispendia.
qͥn illic adeas illustrẽ uirũ ac toto¬
orbe laudatũ Paulinũ. Illi quȩso
te pͥmũ: sermonis nr̃i qđ uel hestño
confecimꝰ uel hodie diximꝰ. uolum̃
euolue. Illi omĩa referes. illi cuncta
recitabis: ut mox ꝑ illũ sacras uiri
laudes roma cognoscat. sicut pͥmũ
illũ nr̃m libellũ ñ ꝑ italiã tantũ.
sed ꝑtotũ etiã diffudit illiricũ.
Ille martini ñ inuidus gloriarũ
scãrũq in xp̃o uircutũ piisimꝰ estimator
ñ abnuet p̃sulẽ nr̃m cũ suo felice cõ¬
ponere. Inde si forte ad affricã transfre¬
tabis: referes audita kartagini. Licet
iã pͥdẽ ut ipse dixisti uirũ nouerit. tam̃
nunc p̃cipue de eo plura cognoscat:
ne solũ ibi cipͥanũ martyrẽ suũ. quan¬
uis scõ illiꝰ sanguine consecrata miret᷑.

Expanded text:
populos. Imprimis memento non praeterire populos. Imprimis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in devio sit, non tamen tibi tanti sint vel magnarum morarum ulla dispendia, quin illic adeas illustrem virum ac toto laudatum orbe Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quem vel hesterno confecimus vel hodie diximus, volumen evolve: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras viri laudes Roma cognoscat; sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. Ille Martini non invidus gloriarum, sanctarumque in Christo virtutum piissimus aestimator, non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice componere. Inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet jampridem, ut ipse dixisti, virum noverit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamvis sancto illius sanguine consecrata, miretur.
Abbreviated transcription (Latin):
peste p̾meret᷑. Uerũ ista ei patientię
& tranqͥllitatis exẽpla referre sepius
galle debueras: ut sciret irasci. &
sciret ignoscere. Qui si istũ ipsũ breuit̃
insertũ sermonẽ meũ in se platũ forte
cognouerit. sciat ñ magis ore inimici
quã amici animo me locutũ: quia
si fieri posset optarẽ ut martino potiꝰ
ep̃o. quã falari tiranno similis diceret᷑.
Sed istũ cuiꝰ cõmemoratio parũ suauis
.ẽ. transeamꝰ: & ad martinũ nr̃m
galle redeamꝰ. Tũ ego cũ iã adesse
uespum occiduo sole sentirẽ. dies
inquã abiit postumiane: surgendũ. ẽ.
Simul. tã studiosis auditorib cęna
debet᷑. De martino autẽ ex¬
pectare ñ debes: ut ulla sit meta
referendi. Latiꝰ ille diffundit᷑: quã
ut ullo ualeat sermone concludi.
Ista interĩ de illo uiro portabis orienti
Sed dũ recurris diuersas regiones
loca. port̾. insulas. urbesq p̃t̃ legis.
martini nom̃ & głam sparge ꝑ

Expanded text:
peste premeretur. uerum ista ei patientiae peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermonIsta interim de illo viro portabis Orienti, et dum recurris, diversasque regiones, loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per
Abbreviated transcription (Latin):
difficilis: ut ignoseret supplicanti.
Tunc & ipsi & nob̾ omĩb sc̃s exposuit
qͣlit̃ illũ a demonib uidisset agitari.
Se conuiciis ñ moueri: quȩ magis
illi a qͦ essent effusa nocuissent.
Exinde cũ idẽ brictio multis apud
eũ magnisq criminib ꝑsȩpe p̃me¬
ret᷑: cogi ñ potuit ut eũ ap̃sbiterio
sũ moueret. ne suã ꝑseqͥ uidet̃ iniuriã.
illud sȩpe cõmemorans. Si xp̃s iudã
passꝰẽ. cur ego ñ patiar brictionẽ:
Ad hȩc postumianꝰ audiat in qͥt istud
exẽplũ nr̃ iste de ꝓximo: qͥ cũ sit sa¬
piens. ĩ memor p̃sentiũ: ĩmemor fu¬
turorũ. si fuerit offensus insanit: in
sua se ñ habens potestate. Seuit in
clericos: grassat᷑ in laicos: totũq
t̾rarũ orbẽ in suã cõmouet ultionẽ.
In qͣꝑ trienniũ iugit᷑ dimicatione con¬
sistens: nec tẽpore nec ratione sedat᷑.
Dolenda hominis & miseranda con¬
ditio: etiã si hac sola insanabilis mali

Expanded text:
difficilis, ut ignosceret supplicanti. difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ mens subesset. Trem̃tib
labiis. incertoq uultu. decolor p̃
furore. rotabat uerba peccati: se as¬
serens sanctiorẽ. Quippe qͥ a pͥmis
annis. in monasterio in t̾sacras eccłe
disciplinas. ipso martino educante
creuisset. Martinũ uͦ. & a pͥncipio
qđ ipse dissiteri ñ posset militiȩ actib
sor duisse: & nunc ꝑ in anes suꝑstitiones
& phantasmata uisionũ ridicula.
ꝓrsus int̾ deliram̃ta senuisse. Hȩc
cũ multa atq alia etiã quȩ reticerȩ
meliꝰ ẽ. acerbiora uomuisset: egress
tandẽ furore saciato. qͣsi qͥ se penitꝰ¬
uindicasset. rapidis ea parte qͣue¬
nerat gressib recurrebat: cũ interea.
credo ꝑ martini orationes fugatis
ab illiꝰ corde demonib. reductꝰ in
pęnitentiã mox reuercit᷑: atq ad
martini se genua ꝓsternit. ueniã
poscens. Iatet̾ errorẽ: nec sine de¬
mone se fuisse. tandẽ sanior fatebat᷑.
Non erat apud marcinũ labor iste

Expanded text:
admodum, mens subesset : trementibus admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penituindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste
Abbreviated transcription (Latin):
alacres ac lȩcos uocẽ istimodi ad¬
hortationis emittere . Eia te brictio
cia te brictio. Credo cernebant
eminꝰ miserũ ꝓpinquantẽ: conscii
quantã illi rabiẽ sui sp̃s suscitassent.
Nec mora: brictio furibundus irrupit
Ibi plenꝰ insanie: euomit in martinũ
mille conuicia. Obiurgat᷑ enĩ pͥdie
ab eo fuerat: cur qͥ nichil unquã
ante clericatũ: oppe in monasterio
ab ipso martano nutritꝰ habuisset:
equos aleret. Mancipia cõpararet
Nã illo tẽpore arguebat᷑ amultis: qđ¬
ñ solũ pueros barbaros. sed etiã puellas
scitis uultib coemisset. Quib reb
infelicissimꝰ insano felle cõmotꝰ & ut
credo p̃cipue demonũ illoꝵ agitatꝰ
instinctu. martinũ ita aggressus. ẽ.
ut uix manib tẽperaret: cũ qͥdẽ
sc̃s uultu placido. m̃te tranqͥlla.
infelicis am̃tiã ꝑmitia uerba cohi¬
bet. Sed ita in eo nequã sp̃s redun¬
dabat: ut ne sua qͥdẽ illi quãuis uana

Expanded text:
alacres ac laetos uocem istiusmodi adalacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana
Abbreviated transcription (Latin):
admirari possumꝰ quã referre. Agnos¬
citis ꝓfecto qđ dico. Multa s̃illiꝰ quȩ
ñ queant explicari: ueluti istud. ẽ.
qđ nescio an ita ut gestũ. ẽ. a nob̾
possit exponi. Quidã e frĩb nom̃
ñ ignoratis. sed celanda ꝑsona. ẽ.
ne sco uiro uerecundiã fecerimꝰ
Qͥdã gͦ. cũ ad fornaculã illiꝰ carbonũ
copiam repperisset. & admota sibi
sellula diuaricatis pedib suꝑ ignẽ
illũ nudato inguine resid̾et: con-¬
tiuo martinꝰ factã sacro tegmini
sensit iniuriã. magna uoce ꝑcla-¬
mans. Quis in qͥt nudato inguine
ubi ille fr̃ audiuit. & ex consei¬
entia qđ increpabat᷑ agnouit:
continuo ad nos eucurrit ex animis¬
pudorẽ suũ ñ sine martini uircute
confessus. Quodã itidẽ die
dũ in area quȩ parua ad modũ
tab̾naculũ illiꝰ abiebat. in illo
suo qđ nostis om̃s sedili ligneo
resedisset: uidet duos demones
in excelsa illa quȩ monasterio
suꝑeminet rupe consistere inde

Expanded text:
admirari possumus quam referre. agnosadmirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos pudorem suum non sine Martini uirtute confessus. Quodam itidem die, dum in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemones in excelsa illa, quae monasterio supereminet, rupe consistere , inde
Abbreviated transcription (Latin):
domũ corpora egra ꝓcũb̾ent. mar¬
tini ꝑ litteras ĩplorauit auxiliũ.
Quo tẽpore uir beatꝰ rẽ eẽ. ꝑmensus
difficilẽ ĩpetratu :nã sp̃u sentiebat.
domũ illã diuino numine uerbari
tam̃ ñ priꝰ destitit. septẽ totos dies¬
totidẽq noctes orando & ieiun ando
continuans: quã id qđ exorandũ
acceꝑat. ĩpetraret. Mox ad eum
licontiꝰ diuina exꝑt̾ beneficia puo¬
lauit: nuncians sumul & agens
grãs. domũ suã omĩ ꝑiculo lib̾atã
Centũ etiã argenti libras obtulit:
Qquas uir beatꝰ nec respuit nec re¬
cepit: sed priꝰ quã pondus illud
monasterii lim̃ attingeret: redi¬
mdis id captiuis continuo depu¬
tauit. & cũ ei suggereret᷑ a frĩb
ut aliqͥd ex eo insũptꝰ monasterui
reseruaret: õmib in angusto esse
uictũ multis de esse uestitũ: nos
inqͥt eccł̃a & pascat & uestiat. dũ¬
modo nichil nris usib quęsisse ui¬
deam̃. Succurrthoc loco illiꝰ
uiri magna miracula: quȩ faciliꝰ

Expanded text:
domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos diestotidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius
Abbreviated transcription (Latin):
litore sepultur&. Hideant hoc opus
aduersũ me grassari desinant uindi¬
cati. Hȩc cũ maxime flebili uoce
gemeremꝰ: omĩũ lacrimis ꝑ nr̃ã la-¬
mta cõmotis. cũ magna quidem
martini amiratione: sed ñ minore
ex nris fletib dolore. discessũ. ẽ¬

Expanded text:
litore sepulturam. uideant hoc opus litore sepulturam. uideant hoc opus aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum e