comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Meȩ adcos ⁊odiendas iosu¬¬
ticationis ⁊oas Lone non
conondar dõ Resꝑicio in
omnia manidaia ⁊oa: Quis
est quihocdicit. nisi unũ qđ que
menbrũ xp̃i uł potius uniuersũ
corpus xp̃i. & quid est tu p̃cepisti
mandata tuci custodiri nimis:
trũ nimis p̃cepisti. annimiscus¬
todiri: qđ lib&e eorũ intelligamꝰ.
contra illã memoriabilẽ nobilẽq
sententiã. hoc dictũ uidet᷑ quã greci
iciidant insapientib suis. & latini
lcuidando consentiunt. nequid nimis.
Si enĩ hoc uerũ est ut nequid nimis fiat.
quomͦ uerũ est qđ hic dicit᷑. tup̃cepisti
mandata tua custodiri nimis : ꝗdo
nimis: si omẽ nimiũ rep̃hensione
dignũ essoe. dic eremus gͦ nosnulla
grecorũ sapientiũ auctoritate t̃reri
in tuentes qđ scriptũ est. non ne stul¬¬
tã fecit ds̃ sapientiã huiusmundi:.
Et potius istc̃i sententiã falscĩ esse
crederemus. quia dictũ est nequid
nimis: quã diuinũ eloquiũ ubi
legimus atq cantamus. tu p̃cepisti

Expanded text:
e ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar, dum inspicio in omnia mandata tua?» Quis est qui hoc dicit, nisi unumquodque membrum Christi, vel potius universum corpus Christi? Et quid est, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» utrum, «nimis praecepisti;» an, «nimis custodiri?» Quodlibet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis fiat; quomodo verum est quod hic dicitur, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» quando vellet, si omne nimium reprehensione dignum esset? Diceremus ergo nos nulla graecorum sapientium auctoritate teneri, intuentes quod scriptum est, «Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi» ? et potius istam sententiam falsam esse crederemus, qua dictum est, «Ne quid nimis», quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti
Abbreviated transcription (Latin):
cam sed abel. non is mahel sedisaac.
non esau sed isrł. non manasses sed
effram. non heli sed sa muhel. non
saul sed dđ: qͥd adiungat attendite.
In orio in qͥt corde Meo exasioi
⁊e. Me Repellas me a mandatis
⁊ ois. Ecce orac ut adiuuet᷑ adcꝰto¬
dienda ũba dĩ: in qͦ dixerat uiã suã
corrigere iuniorẽ. Nã utiq. hoc est
nerepellas me amandatis tuis.
Quid est enĩ adõ repelli. nisi non
ad iuitari: Mandatis quippe eiꝰ
rectis atq arduis humana non
contem perat᷑ infirmitas: nisi p̃ueniens
eius ad iuu& caritas. Quos aut̃ non
adiuucit: hos merito ꝑhibet᷑ repel¬
lere. & tanquã flammea framea ꝓ¬
hibetint᷑ indigni. nemanũ extendant
ad arborẽ uitȩ. Quis est aut̃ dignꝰ
&x quo ꝑ unũ hominẽ peccatũ intra-¬
uit inmundũ & ꝑpeccatũ mors.
& itti in om̃s homines ꝑ transut
in quo om̃s peccauer: Sed in debita
dĩ miscđia: sanait debita nr̃a mi-
possoe: nisi eũ auersũ ad se ipse con¬

Expanded text:
Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» inquit, «corde meo exquisivi te; ne repellas me a mandatis tuis.» Ecce orat, ut adjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseposset, nisi eum aversum ad se ipse con
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ correxit uiã sucĩ nisi in
custodiendo uerba dĩ. quȩ̨
tan quã panẽ pat̾nũ esuri¬
ens concupiuit : Neq enim
corrigae uiã sucĩ frater eiuis
senior qui patri suo dixit:
ecce tot annis seruio tibi
ce numquã mandatũ tuũ
p̃teru. lunior gͦ ille correx̃
uiã sucĩ: quã se ita depra¬
Iuasse
peruersãq habuisse confessus est ut
patri dicer&e. iã nonsũ dignꝰ uocari
filius tuus. Tertius quoq mͥintellectꝰ
occurrit. Que quidẽ ego quantũ ꝓ
modu lo meo sapio: duob suꝑioribus
ante pono. Ut senior agnoscatur
uetus homo. & nouus iunior. senior
qͥ portat imaginẽ t̾reni hominis:
a uetustaite decrepitus: iunior erit
ad dm̃ ꝑcepta grę nouitate cori¬
uersus. Et in hoc corrigit iuuenior¬
uiã suã incusto diendo uerba eius.
hoc est uerbũ fidei qđ p̃dicamus &
ipsi est fides quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑.
Sediste iunior ppłs gr̃ẽ filius. homo
res testam̃ti noui : iste uinior non

Expanded text:
enim correxit viam suam, nisi in enim correxit viam suam, nisi in custodiendo verba Dei, quae tanquam panem paternum esuriens concupivit? Neque enim corrigeret viam suam frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; a vetustate decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod praedicamus , et ipsa est fideSed iste junior populus, gratiae filius, homo res testamenti novi, iste junior non
Abbreviated transcription (Latin):
suã. aut qͦ corrigie uir uiã suã.
Qđ plerũq iscripturis ita ponic᷑.
ut a sexi honoratiore homo in¬
telligat᷑ modo loquutionis quo
significat᷑ a parte totũ. Neq enĩ &e
feminci nonbeata quȩ non abi it
in consilio impiorũ : ubi tamen
dictũ ÷ betitus uir. Hicuͦ necho¬
mo ait nec uir. sed uiuenior. Nũ¬
quid disꝑandus est seniors: auc
inalio corrigit ceiã senior uiã
suã quã incustodiendo uerba
dĩ: Anforte ammonitio est quã¬
ȩtate potissi mũ fieri debecit
scđm illud qđ alibi scriptũ est.
łili a uiuentute tua excipe doc¬
trinã. & usq ad canos in uenies
sapientiã: Est & alius intellec¬
tus ut ille hic agnosccit᷑ filius
euugłicus iunior. qͥ ꝓfectus
apatre in reggionẽ longinquã
effudit substantiã suã uiuens
meretricib ꝓdige.
& posteti quã
pauit porcos egestatẽ famem¬
que ꝑ pessus: reuersus est ad
semoe ipsũ &e dixit surgã
& ibo ad patrẽ meũ. In quo

Expanded text:
suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo significatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam» ? Est et alius intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretricibus prodige; et posteaquam porcos pavit, egestatem famemque perpessus, reversus est ad semetipsum, et dixit, «Surgam, et ibo ad patrem meum.» In quo
Abbreviated transcription (Latin):
ficebor tͥ in directione cordis. in eo qđ
didicerim uditia iustitie tuę. tunc iusti.¬
ficationes tuas custodiã. & si dereliqͥs¬
time. negloriarer in me: noli ualde.
SIDEREMUS INPSALMO: ET
SICUT DÑS DONAT EIUS
sacras litteras ꝑscrutemur. In QUO
CORRIGIT IOGENIOR UIÃ SUÃ:
INCOSTODIENDO UERBA TUA.
In crogtit se: &e respondit sibi. In quo
corrigit iuuenior uiã suã: hucusq
int̾rogatio est. Deinde responsio in
custodiendo uerba tua: Sed hocloco
custo ditio uerborũ dĩ: intelligenda
est oꝑatio p̃ceptorũ. Prustrã enim
custodiuntur memoria: si non custo¬
diunt ce uita. Nã quidã uerba dĩ
tenendo agunt ne obliuiscantur:
nec agunt uiuen do ut corrigant᷑.
Non aut̃ aitiste in quo exerc &ẽ iuue¬
nior uiã sua: sed inqͦ corrigit uiã
suã. Atq. ad hoc respondic: in cꝰto-¬
diendo uerba tua. Neq ullo mͦ
dicenda est uia correctti: quã diu
est uita ꝑ uersa. Sed quid sibi
uult iste iuuenior: Potuit enim
dicere. in quo corrigit homo uiã

Expanded text:
ordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, sideremus in psalmo, et sicut Dominus donat, ejus sacras Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Interrogat se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam
Abbreviated transcription (Latin):
aceruo nos obruunt. Et ꝓpt̃ hoc
ociã hi qui ambulant in uus dñ
inuias dsuĩ queis om̃ĩs fides una
com plectitur qui in eũ creditur
qui iustificat impiũ. qui ceiam
dix̃ egosũ uia. nemo peccatũ
oꝑatur. sed confitet᷑. Deuiat gͦ
cũ peccat: & ideo ꝑeccatũ uiȩ
non tribuit᷑. qđ a deuiante cõm¬
mittit᷑. sed in uia fidei ꝓ non
peccantib habentur. quibus
peccata non imputantur.
Dequib apłs paulus iustitiã fidei
commendans. inpsalmo scriptũ
esse monstrauit. b eati quorũ
remisse sunt iniquitates. & quorum
tecta sunt peccata. beatus uir cui

Expanded text:
acervo nos obruunt. Et propter haec acervo nos obruunt. Et propter haec etiam hi qui ambulant in viis Domin viis Domini , quas omnes fides una complectitur, qua in eum creditur qui justificat impium , qui etiam dixit: Ego sum via , nemo peccata operatur, sed confitetur. Deviat ergo cum peccat; et ideo peccatum viae non tribuitur, quod a deviante committitur, sed in via fidei pro non peccantibus habentur, quibus peccata non imputantur. De quibus apostolus Paulus justitiam fidei commendans , in psalmis scriptum esse monstravit: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. B
Abbreviated transcription (Latin):
dimitti uolumus. quȩ nos non oꝑa¬
mur. sed qđ habitae in nobis peccatũ:
Qucintũ quidẽ egosape possũ languo-¬
ris illius & infirmitatis. unde & illi¬
citti desideria cõmouent᷑. qđ peccatũ
appellat apłs: uniuersos recitus
scicram̃to baptismatis est solutus
cũ om̃ib quȩ illi obo elientes fecimus.
diximus. cogitauimus. Nec nobis
deinceps languor iste ob ess&e quã¬
uis in esso sides id eriis eius illicitis
nullis umquã obo edientiã p̃beremus¬
siue oꝑatione. siue loquutione.
siue tacita assensione : donec &e iã
ipse sanaret᷑. cũ id qđ poscimꝰ essoe
impletũ. siue dicentes ueniat reg-¬
nũ tuũ. siue dicentes. lib̾a nos ama-¬
lo. sed qm̃ tẽptatio est uita huma¬¬
na suꝑ t̾rã. &eiã si acriminib lon.¬
ł oboediamus: quando aduersus
maiora uigil antib quȩ incautis
minuta subrepunt. Quȩ si aduer-¬
sus nos colligant᷑ ce si non singula
suis motib conter̃ omĩa tamen

Expanded text:
dimitti volumus, quae nos non operadimitti volumus, quae nos non operamur, sed quod habitat in nobis peccatum. Quantum quidem ego sapere possum, languoris illius et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod «peccatum» appellat Apostolus , universus reatus sacramento Baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus; nec nobis deinceps languor iste obesset, quamvis inesset, si desideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam praeberemussive operatione, sive locutione, sive tacita assensione; donec etiam ipse sanaretur, cum id quod poscimus esset impletum, sive dicentes, «Veniat regnum tuum;» sive dicentes, «Libera nos a malo» : sed quoniam tentatio est vita humana super terram ; etiamsi a criminibcogitato obediamus, quando adversus majora vigilantibus, quaedam incautis minuta subrepunt, quae si adversus nos colligantur, etsi non singula suis motibus conterunt, omnia tamen
Abbreviated transcription (Latin):
non eis obo edimꝰ: non illut
nos oꝑamꝰ. sed qđ in nobis ha¬
bitait peccaitũ. Si aut̃ desiđia
nulla hab̾emus illicita: nec nos nec
peccatũ mali aliquid oꝑ aret᷑ in nob̃.
Motũ p᷑illiciti desideru: cuin on obo edi¬
endo. non eũ nos oꝑamͦ. ldeo & nos
agere dicimur: qm̃ non est naturȩ uigor
aliene. sed languor est nr̃ȩ. A quolan¬
gore om̃i mͦ salui erimus: cũ &e animo &
corpore immortales facti fuerimꝰ. Qua¬
ꝓpt̃. & quia inuis dñi ambulamus. non
obo edimus desideriis peccati. Et quia ũ
sumus sine pecccito : habemus desideria
peccati. acꝑ hoc. iã nos eti nonoꝑa mur:
non eis oboediendo. sed qđ in nobis habitat
peccatũ etidẽ cõmouendo. Nonenĩ qui
oꝑant̾ iniquitatẽ id est qͥ oboediunt desi-¬
deriis peccati: in uiis dñi ambulciuer̃.
Sed cid huc quȩrendũ est qͥuę pocumꝰ
dimita nobis. quando dicimus dõ:
dimicte nobis debitti nra. Utrumq
nos oꝑam: quando peccati desidenis
oboedimus. anipsa desideria nobis

Expanded text:
eis obedimus, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obediendo non eum nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoniam non est naturae vigor alienae, sed languor est noster, a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. Quapropter, et quia in viis Domini ambulamus, non obedimus desideriis peccati; et quia non sumus sine peccato, habemus desideripeccati. Ac per hoc jam nos ea non operamur, non eis obediendo; sed quod in nobis habitat peccatum, eadem commovendo. «Non enim qui operantur iniquitatem,» id est, obediunt desideriis peccati, «in viis» Domini «ambulaverunt.» 2. Sed adhuc quaerendum est quae petamus dimitti nobis, quando dicimus Deo, «Dimitte nobis debita nostra:» utrum quae nos operamur, quando peccati desideriis obedimus; an ipsa desideria nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sed non usq ualde : absit. Sed quia
reliquerit ds̃ mundũ. merito peccatorũ
usque ualde illũ requiss&. si ei nec tanta
medicina ꝓfuissoe. hoc est grã dĩ ꝑ iħm¬
xp̃m dñm nr̃m. Nunc uero scđ̾m istam
orcitionẽ corporis xp̃i. non eũ reliquit
usq ualde: quia ds̃ erat in xp̃o mun-¬
dũ reconcilians sibi. Potest hoc & iã sic
intelligi. ut eius ista sit uox. quã cũ
dixissee in abundantia sua non moue-¬
bor in ȩt̾niũ. uelut sua uirtute confi¬
dens. ut ostend& ei ds̃ qđ non merito
eius. sed in uoluntate eius p̃stiterat decori
eius uirtutẽ. auertit a beo faciẽ suã. &
factus est conturbatus. Inueniens ergose.
nec iã p̃su mens dese. clamat ned erel in-¬
quas me usq ualde. Sienĩ dereliqͥsti.
ut sine ad uitorio tuo infirmus appareã :
noli usq uailde neperetĩ. Tu gͦ p̃cepis¬
timandata tua custodiri nim̃is. lam
deignorantia me excusare nonpossũ.
sed qm̃ infirmussũ: utinã dirigant᷑

Expanded text:
velit, sed non «usque valde.» Absit. Sed quia reliquerat Deus mundum merito peccatorum; «usque valde» illum reliquisset, si ei nec tanta medicina profuisset, hoc est gratia Deim nostrum: nunc vero secundum istam orationem corporis Christi, non eum reliquit «usque valde;» quia «Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi» . Potest hoc etiam sic intelligi, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infirmus sum, «utinam dirigantur
Abbreviated transcription (Latin):
diligendo dm̃ diligere seipsũ. Qđ un de
poterit. sinescit dm̃. sin escit &e seipsũ: recte
itaq dicit᷑ dõ. Incola egosũ interra: neab¬
scondas a mȩ mandata tui. Merito nãq
abscondunt̾ eis: qui non sunt in colȩ int̾ra.
Hec enĩ mandata. & siaudiunt nor sapia¬
unc: quia t̾rena sapiunt. Quorũ autẽ
conuersatio incelis est: inquantũ hic cou-¬
uersant. ꝓ fecto ꝑegrinant᷑. P& ant itaq
ne abscondant̾ ab eis mandata dĩ. ꝓquȩ
ab hoc ineolatu liberent᷑. diligendo dm̃
cũ quo in ȩcernũ er̃ & diligendo ꝓximũ:
gendũ diligit᷑. si ipsa dilectione non
diligit᷑ : Unde consequent̃ iste in colai
in terra: cũ dĩ mandata nesibi abscon¬
derent᷑ orassoe. inquib dilectio p̃cipit᷑
uł sola uł maxime &x ipsius dilectionis
dilectionẽ se uelle hab̾e ꝓclcimat dicens.
CORSCUPIOIT ANIAA ALEA DESIDERARE:
IOSTIFICATIONES TUASINOMM TEMPORE.
Laudabilis est istai concupiscentia. non

Expanded text:
diligendo Deum diligere seipsum: quod unde diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque absconduntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendo Deum, cum quo in aeternum erunt; et diligendo proximum, gendo diligitur, si ipsa dilectio non diligitur? Unde consequenter iste incola in terra, cum Dei mandata ne sibi absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur vel sola vel maxime; et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamat, dicens: «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non
Abbreviated transcription (Latin):
fecit miscđiam: ipse qͥ in t̾rogauerat
iudica uitq patuitq infacienda
miscđia neminẽ alienũ eẽ . putandũ.
abeo qͥdiligit ꝓximũ. Sed multi
nec se ipsos nouer̃ quia & se ipsũ nosse
quẽ ad modũ homo sibi deb& in notes¬
cere. non omiũ hominũ est fides. Quo¬
modo gͦ diligit ꝓximũ tanquã seip¬
sũ. quinescit &e seipsũ : Non enĩ frustͣ
ille filius iunior qui ꝓfectus in regi-¬
onẽ longinquã ubi dissipauit sub-¬¬
stantiã uiuens ꝓdige ut diceroe.
surgã & ibo ad pcitrẽ meũ prius
reuersus est insem& ipsũ: nisi quia
tam longe peregrin atus est ut relin-¬
quer& cẽiã semor ipsũ: nec tamen
reuerteret᷑ ad se si omi modo nesciro
se: Nec dicer&. surgã & ibo ad patrẽ
meũ: si penitus ignor ar&e dm̃. Quo¬
circa & aliquatenus ista secuntur.
& ut magis magisq sciant᷑. notimerito
scienda poscuntur: Qua ꝓpt̃ uesciamꝰ
diligere dm̃. sciendus est ds̃. Ec ut sciat homo
diligere ꝓximũ tanquã seipsũ: prius deb&

Expanded text:
rat judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec seipsos noverunt; quia et seipsum nosse, quemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in regionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in semetipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo ad patrem meum,» si penitus ignoraret Deum. Quocirca et aliquatenus ista sciuntur, et ut magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus est Deus; et ut sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, prius debet
Abbreviated transcription (Latin):
corde meo abscondi eloquia tua
ut non peccẽ tibi legẽ dedisti.
da & iam benedictionẽ gratiȩ.
ut faciendo discã qđ in timan do
uissisti. Hȩc satissint: ut ur̃ȩ
mentes sin e fastidio Nutriant᷑.
aliũ sermonẽ desiderant quȩ

Expanded text:
de meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desiderant quae
Abbreviated transcription (Latin):
quia in xp̃o non credider. Ergo con¬
uertunt᷑ & in eũ qui ustificãt im¬
piũ pie credunt. atq. in illo miscđiã
peccatis dimissis. & ueritatẽ com¬
ploxis ꝓmissis. hoc est uniuersas
uias dñi: inueniant in qͥb ambu-¬
lantes non oꝑant᷑ iniqͥtatẽ. quia
non tenebunt infidelitatẽ sed fidẽ
quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. & tui pec-¬

Expanded text:
non crediderunt. Ergo convertantur, et in eum qui justificat impium, pie credant, atque in illo misericordiam peccatis dimissis, et veritatem completis promissis, hoc est, universas vias Domini inveniant: in quibus ambulantes non operabuntur iniquitatem; quia non tenebunt infidelitatem, sed fidem, quae per dilectionem operatur , et cui pec
Abbreviated transcription (Latin):
fide uiuit: ab ista uia dñi illa ali-¬¬
enat iniquitas. quȩ est infidelitas.
In hac auc̃ uia. id est infide pia.
quisquis ambulat: aut peccatũ
nonoꝑat. aut siquid adeuiante
cõmittit᷑ ꝓpt̃ uiã non imputat᷑.
& tanquã nonfuerit oꝑatus acci-
pit᷑. It ideo bene o&iã sic intelligi¬
tur. non enĩ qui oꝑant᷑ iniqͥtatẽ
inuus eius ambulauer̃: uchane
iniquitatẽ significauerit quȩ
recedit a fide. aut non accedit
ad fidẽ. Quẽ ad modũ enĩ ait
dñs deiudȩis. si non uenis sem.
peccatũ non hab̾ent. Nec utiq
sine ullo peccato erant anteꝗ¬

Expanded text:
fide vivit , ab ista via Domini illa alienat iniquitas, quae est infidelitas. In hac autem via, id est, in fide pia, quisquis ambulat, aut peccatum non operatur, aut si quid a deviante committitur, propter viam non imputatur, et tanquam non fuerit operatus ligitur, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt;» ut hanc iniquitatem significaverit, quae recedit a fide, aut non accedit ad fidem. Quemadmodum enim ait Dominus de Judaeis, «Si non venissem, peccatum non haberent» ; nec utique sine ullo peccato erant, ante
Abbreviated transcription (Latin):
noe quã tum ere & unde inqͥsscrip¬
tũ est non enĩ qͥ oꝑant᷑ iniquitatẽ
non ambulant in uiis dñi : qđ si am¬
bulant inquit: non oꝑant᷑ iniqͥta.¬
tẽ. Si non oꝑant᷑ iniquitatẽ. non
habent peceatũ. qm̃ peccaitũ in iqͥ¬
tas est. Exurge in adiutoriũ mihi
Ecce ubi est homo tuus exinaniensse.
ut implecit᷑ teipsum.
Audicimus fr̃i km̃i. ipsũ dehacques-¬
Responde dic. Et unde dicebã. ue.¬
rum tam̃ in qđ ꝑ uenimꝰ. in eo am-¬
bulemus. unde dicebã. Nũ quid
circũ uenit uos titus: non ne
eodẽ spũ ambulcimus s non ne-
isdẽ uestigiis : unde dicebã. quã¬
diu sumus in corpore. peregrinam᷑
adño: ꝑ fidẽ enĩ ambulcimus. noN

Expanded text:
net quam tumere. 2. Et unde, inquis, scripnet quam tumere. 2. Et unde, inquis, scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, non ambulant in viis Domini? Quod si ambulant, inquit, non operantur iniquitatem: si non operantur iniquitatem, non habent peccatum; quoniam «peccatum iniquitas Ecce, ubi est homo tuus exinaniens se, ut impleatur te? Ipsum audiamus, fratres mei; ipsum de hac quRespondet: Et unde dicebam, «Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus» ? Unde dicebam, «Numquid circumvenit vos Titus? nonne eodem spiritu ambulavimus? nonne iisdem vestigiis» ? Unde dicebam, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur: itti sentidt᷑. Tunc enĩ
erit humilittis uera. si non solci
ostentet᷑ in lingua: ut simus scđm¬
cis tehab̾e. cũ credas te non habe
pecccitũ. foris fingis humilita¬
tẽ. in tus amplecteris uanita¬
tẽ. Ergo && inore & in corde:
onon habes ueritatẽ. Quid tibi
ꝓdest. uidi hominib humilis
esse qđ dicis. si ds uid& altum
esse qđ sapis: Certe si auribus
diuinũ in son ciroe oraculum.
noli ciltũ dicere. necsic in¬
merito damnoreris si hi¬
milis in ore corã hominibus.
& altũ in corde corã dõ lo¬
quereris. Cũ uero ei udicisno-¬
li ciltũ sciꝑe. sed time. Non
enĩ ait dicere sed scipere.
cur non ce iã intus es hu¬
milis ubi sapis : anideo
mens altitudine inflatur.
ut humilitaitẽ linguci men¬
legis uł audis noli altũ saꝑe. sed time.
Ettu intantũ scipis altũ. ut te pecca¬
tũ non existimes hab̾e:. acꝑ hoc. quia
non uistimere: nichil tͥ aliud rema-¬

Expanded text:
dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostentetur in lingua; ut simus scis te habere, cum credas te non habere peccatum, foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem: ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non enim ait, dicere, sed, «sapere»; cur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem lingua menLegis, vel audis, «Noli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud rema
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ peccctorũ uera mundatia.
quorũ est stilsa confessio: contices.¬
cat igit & aresccit elatio foenea
suꝑborũ seipsa seducens. quȩ ia
aurib hominũ simulcita humi¬
littite dic̃ se hab̾e pecccitũ. incor¬
de aut̃ suo impici elcitione dii
se non hab̾e pecccitũ. Qui enim
hocdicunt : seipsos seducunt a
ueritas in eis non est. Sed quan¬
do in aurib hominũ hoc dicum
non taintũ seipsos. sed & alios
quoq: doctrinȩ inscine ꝑuen¬
sittite seducunt. Cũ uero id
incorde suo dicunt: illicseis.¬
sos seducunt. illic in eis ueri-
ttis non est. Acꝑ hoc seipsos
in corde seducunt: & in suo
corde ueritatis lumen amit.¬
tunt. Exclam& aut̃ scãfa¬
milla xp̃i fructificans &
crescens in uniuerso mundo: humilit̃
inquã. sidixerimꝰ qr pecccitũ non ha-¬
bemus: nos ipsos seducimus. & ueritas
in nobis non est. Iđ si confessi fuerimꝰ
delictti nr̃ci. fidelis est &e iustus. ut
dimittat nobis ꝑecccita nr̃a. & mun-¬
doc nos ab om̃i iniquitate. hȩc ut

Expanded text:
bitur peccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat igitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in corde autem suo impia elatione dicit se non habere peccatum. Qui enim hoc dicunt, seipsos seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, non tantum seipsos, sed alios quoque doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde suo dicunt, illic seipsos seducunt, illic veritas in eis non est; ac per hoc seipsos in corde suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem sancta familia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut
Abbreviated transcription (Latin):
in fidelitatis intelligi uolu¬
it : qm̃ non credider̃ in eum.
Eta qui oꝑant̾ iniquitatẽ non
quã lib&e sed hanc ipsã in
tas. Utrũq autẽ in xp̃o est.
oe p̃ter xpistũ nusquã est:
In hoc igit᷑ miscđia: qua nos redemit.
In hoc ueritas: quia io qđ ꝓmisit im¬
pleuit. & impleturus est qđ ꝓmitcit.

Expanded text:
idelitatis, intelligi voluit, quoniam non crediderunt in eum: ita qui operantur iniquitatem, non quamlibet, sed hanc ipsam inftas» ; utrumque autem in Christo est, et praeter Christum nusquam est. In hoc igitur «misericordia,» quia nos redemit; in hoc «veritas,» quia id quod promisit implevit, et impleturus est quod promittit.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi qu cis non ambulant qui
oꝑ ant᷑ iniquitatẽ. so lutti est
dicentes apło paulo. iã non
ego operor illud. sed id qđ m
me habitcit peccctũ. Quo¬
mͦ enĩ est sine pec cccto. in
quo habittit peccatũ f̃ am¬
non ambulciat qui oꝑant᷑¬
illud. sed qđ in eo habitat peccatũ.
ut difficilior altera nasceret᷑. quo¬
mͦ agtit homo qđ ipse non agit.
non ego oꝑor illud sed qđ habitat
in mẽ pecccitũ. Unde intelligere

Expanded text:
ni, quas non ambulant qui operantur iniquitatem: soluta est, dicente apostolo Paulo, «Jam non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo habitat peccatum? Amnon ambulant qui operillud, sed quod in eo habitat peccatum. ut difficilior altera nasceretur, Quomodo agat homo quod ipse non agit. «Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Unde i
Abbreviated transcription (Latin):
to: quici iã non ipsi oꝑantꝰ illud iniqͥ¬
ptcitẽ sed qđ habrtait in eis
pecccitũ: hic dic̃ aliquis. Quomo do
agebat qđ nolebac malũ. &e quomͦ
ipse non id agebat: sed qđ habitat in
eis peccatũ: Interĩ iã illa quęstio
solutei est. Satisq: appa piũt scripturȩ

Expanded text:
to; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qͥ oꝑant᷑ miquitatẽ hoc est peccctũ.
quici peccatũ in iqͥtas est in uns eius
am bulciuer̃ : lã uero qua ratione
possit intelligi. & agens illud ꝓpt̃
corpus mortis huius. in quo lex pecca¬
ti habittit. & non ipse agens ullud
ꝓpt̃ uicis dñi in quib am̃bulat ẽ
alius sermo necessarius est quiai
iste lcudendus est. Exxuł dirmo.ii.
ropt̃ id qđ in psalmo isto
scriptũ est non enͣi qui ope¬
rant᷑ iniquitatẽ inuuseius

Expanded text:
 iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas est, in viis ejus ambulaverunt.» Jam vero qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius est, quia iste claudendus est. SERMO III. ropter id quod in psalmo isto scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
iħu:. Postremo inqua alia uici cucurrerã
quando dicebẽ. bonũ certam̃ certaui.
cursũ consum inaui: Satissint istei respon-¬
sa. quib apłm paulũ inuis dñi ambulas-
sedicimus: sed abillo & aliud inquiramꝰ.
Dic obsecro o apłe. quando ad huc in car-¬
ne uiuens in uiis dñi ambulabas. habe¬¬
bas peccatũ. ansine peccato eras : a udi-¬
amus utrũ seipse seducat: an uero quod
tas erat in eis. hic uero respond&. Nonne
legistis ubi confiteor dicens. non enim
qđ uolo feiciobonũ. sed qđ nolo malũ
hoc ago ÷ & hoc audiuimus. lã ittique
illud in t̾rogamꝰ quando inuiis dñi am¬
bulabas. si malũ qđ nolebas hoc age-¬
bcis. cũ sc̃s psalmꝰ in son& dicens. Non enĩ
qui oꝑantur iniquittitẽ in uiis eiusam¬
tẽ : ꝑ sententiã consequentẽ. Si quod
nolo inquit ego hoc fcicio: iã ego non
operor illud. sed qđ habitait in me a¬
peccatũ. Ecce quẽ ad modũ quiam

Expanded text:
 Postremo in qua alia via cucurreram, quando dicebam, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi» ? Satis sint ista responsa, quibus apostolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obsecro, o Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod niam veritas erat in eis. Et hic ergo respondet: Nonne legistis ubi confiteor, dicens, «Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus amtem per sententiam consequentem. Si quod nolo inquit ego hoc facio, jam ego non operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Ecce quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
mantur. Aindiciis enĩ tuis timui. cũ
mͥ lex minaret᷑ penam. quȩ mͥ non po¬
terat dare iusticiam. Sed hunc timo
pęna metuitur.
consummata caritas foras
mittit: quȩ ñ timo¬
re pęnȩ sed delec.¬
tacione iusticiȩ
libos reddit.
limor nanq
iste qͦ ñ
amat᷑
sed tumet᷑ pena seruilis. ẽ: & ideo non¬

Expanded text:
mantur; «a judiciis enim tuis timui,» cum mantur; «a judiciis enim tuis timui,» cum mihi lex minaretur poenam, quae mihi non poterat dare justitiam. Sed hunc timorem, quo poena metuitur, consummata charitas foras mittit ; quae non timore poenae, sed delectatione justitiae liberos reddit. Timor namque iste, quo non amatur sed timetur poena, servilis e
Abbreviated transcription (Latin):
sit: qđ ipsi crucifixerunt carnẽ
suam. In isto aut̃ psalmo
ds̃ rogat᷑ ut
cui dicit᷑ confr¬
ge clauis
atimore
tuo
carnes
meas:
ut intelligamꝰ ętiã qđ recte facimꝰ grẽ
dĩ esse tribuendũ: Qui in nob̾ oꝑatur
& uelle & oꝑari ꝓbona uoluntate. Sed
qͥd sibi uult qͦd cũ dixisset. confige
clauis atimore tuo carnes meas. ad dr¬
dit. a iudicus enĩ tuis timui: Quid ẽ
confige timore tuo: timui enĩꝰ Si
enĩ iã tumuerat uł timebat. cur ad¬
huc ut a timore suo ds̃ configeret car¬
nes eiꝰ orabat: An addi sibi uolebat timo.¬
rem. ut timeret. quantũ sufficeret cru-¬
cifigendis suis carnibꝰ. id÷ concupiscen.¬
tiis affectibus q carnalibus. tanꝗͣ di.¬
cens. ꝑfice in me timorem tuum. ti¬
mui enĩ aiudiciis tuis : Sed ẽ hic
alius altior sensus: quantum ds̃ do¬
nat scrutato sinu scripturȩ huiꝰ eru.¬
endꝰ. Confige inqͥd clauis atimore tuo
carnes meas. Aiudiciis enĩ tuis timui.
Hoc est. Atimore tuo casto qͥ ꝑmanet

Expanded text:
sit quod ipsi «crucifixerunt carnem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, qui in nobis operatur et velle et operari, pro bona voluntate . 7. Sed quid sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» addidit, «a judiciis enim tuis timui?» Quid est, «Confige a timore tuo; timui enim?» Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus. «Confige,» inquit, «clavis a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, a timore tuo casto, qui perma
Abbreviated transcription (Latin):
erant & elciti. Sursũ enĩ sibi. eẽ.
uidebant᷑. quando sugnorcia-¬
des dĩ uistitiã constitũere uole-¬
bant suã inqua fatigati & le¬¬
gis prȩuaricatione confusi ab
illa elcitione descender̃ flendo.
ut iustitiã dĩ potius impetra¬
rent petendo. Sunt codices qui
non custodita lege sic fletur. nisi ut
impetret᷑ gr̃a quȩ poenitentis deloe
iniquitatẽ. & crederitis adiuucit uo-¬

Expanded text:
erant et elati. Sursum enim sibi esse videbantur, quando ignorantes Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua fatigati et legis praevaricatione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo. Sunt codices qui non custodita lege sic fletur, nisi ut impetretur gratia, quae poenitentis delet iniquitatem, et credentis adjuvat vo
Abbreviated transcription (Latin):
TaTIO INCUIT UERBORĨ TORUIL
y byaunat. & iNtellis ereꝑacit¬
r ut pantes. Quid est paruulus.
nisi humilis & iafirmus: Noli gͦ
suꝑbire. noli de tua quȩ nullã
est uirtute prȩsumere & intelli¬
gere quare sit abono dõ bona
sex datti. quȩ tamen uiuificare
non possit. Ad hoc enĩ data est.
ut te demagno paruulũ face-¬
r&. ut te ad faciendã legẽ uires
de tuo non habe monstrar&e.
ac sic it ops indignus &r egenꝰ.
ad grãm confugeres & clamares.
Qđminimus apłorũ ꝓciulus id est paruu¬¬
lus ostendit. ldeo datũ legẽ quȩ uiui-¬
ficare non poss&. quia conclusit om̃a
scriptura subpeccato. ut ꝓmissio ex
fide iħu xp̃i daret᷑ credentibus. lta
dnẽ. ita fac misericors dne. Imꝑa qđ
non possit impleri. immo imꝑa quod
non nisi ꝑtuã grãm possit impleri.
ut cũ homines ꝑsuas uires id im pleri
nequiuerut om̃e os obstrucit᷑. & ne¬-¬
mo sibi magnus uideat᷑. Sunt omnes
paruuili. & reus fiat om̃is mundus tͥ.

Expanded text:
tatio,» inquit, «verborum tuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, et clamares: quod minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificareScriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Domine, ita fac, misericors Domine; impera quod non possit impleri, imo impera quod nonnisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires id implere nequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sibi magnus videatur. Sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi:
Abbreviated transcription (Latin):
dñm qͥa iubet. & bonũ & magnũ qr talia
uibet. ee̾. testant᷑. nun qͥd audemꝰ hominẽ
abeoꝵ scrutatione reuocare. ac ñ potius
ut sedulo id agat. & tante rei oꝑam ꝗͣtã
potest impendat hortabit : An forte dĩ
p̃cepta tesfimonia quidem
bonitatis eius eẽ. fatebimꝰ. sed mirabi¬
lia. eẽ. negabimus: quid enĩ mirũ si
bona imꝑ at bonusds̃ : immo uͦ idip¬
sũ est om̃ino mirandũ. &cur ita sit
prȩscrutandũ. Qđ cũ ds̃ bonus bona
prȩceꝑit. eis tam̃ dedit bonã legẽ qͦs
eade lex uiuificare non poss&: nec
ulla ecẽ. ex bona lege iustitia. Si enĩ
data ecẽ. quȩ poss& uiuificare. om̃i-¬
no exlege eõe iustitia. Curgͦ data
est quȩ uiuificare non possor exqͣ
ede. nulla iustitia: nẽpe mirandũ
est nẽpe stupendũ. Hȩc s̃ gͦ mirabi¬
lia testimonia dĩ. Propt̃ hoc huius
anima scrutata est ea. qm̃ debilis
non ei dici possae. fortiora te ne
scrutatꝰ fueris. &e quȩ prȩcepit tibi

Expanded text:
num, quia jubet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testimonia quidem bonitatis ejus esse fatebimur, sed mirabilia esse negabimus? Quid enim mirum, si bona imperat bonus Dominus? Imo vero idipsum est omnino mirandum, et cur ita sit perscrutandum, quod cum Deus bonus bona praeceperit, eis tamen dederit bonam legem, quos eadem lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
dicat se scrutari testimoniadei qͥa mira¬
bilia sunt. cum plena sit eis ea quae cons.¬
picit᷑ & quȩ non conspicit᷑ unuisa creat᷑a:
nonne compescimꝰ eum dicentes. altiora
te. ne quȩsieris. & fortiora teinẽ scrutatus

Expanded text:
dicat se scrutari testimonia Dei, quia miradicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conspicitur, et quae non conspicitur, universa creatura; nonne compescimus eum, dicentes: «Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus
Abbreviated transcription (Latin):
disputaturi sumus.
irabilia testimonia tua dñe: ⁊ des¬
propt̾ hoc scrutata. ẽ. ea anima mea.
Quis enumerat saltem generatim testimonia
nitudinis eiꝰ. Et ipse cursus frequens usita.¬
tusq nature : qd̾ tempoꝵ rapacitate sol¬
uit̾ in rerum quarunq generibꝰ. quamuis
temꝑalib atq mortalib. quȩ certa consue.¬
tudine uiluerunt: si pius considerator ad.¬
uertat. ꝑhibent testimonium creatori.
Quid aut̃ hoꝵ est qđ nonsit mirabile: si¬
unum qđq non usu sed ratione metiam̃:
Siuͦ tanꝗͣ sub unius contemplationis aspe.¬
ctu uelut audeamus cuncta contueri:
tiꝰ dixit. eẽ. causam cur ea debuerat scrit.¬
tari quia mira sunt. Cum enĩ dixissa.
mirabilia testimonia tua: secutꝰ adiu.¬
xit. ꝓpt̾ hoc scrutata ÷ ea anima mea:
qͣsi factꝰ sit ipsa ꝑuestigandi difficulta.¬
te curiosior. Quanto enĩ quȩq res abstrir¬
siores habet causas: tanto est mirabilior.
Si gͦ nob̾ homo talis occurrat. qͥ ꝓpt̃ boc

Expanded text:
disputaturi sumus: «Mirabilia testimonia tua; propter hoc scrutata est ea anima mea.» Quis enumerat saltem generatim testimonia nitudinis ejus; et ipse cursus frequens usitatusque naturae, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt, si pius considerator advertat, perhibet testimonium Creatori. Quid autem horum est quod non sit mirabile, siunum quodque non usu, sed ratione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut audeamus cuncta contueri, tius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo nobis homo talis occurrat, qui propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ sub iecti : Quid ÷ enĩ dissipauer̃
legem tuã. nͥ p̃uaricationis iniqͥta.¬
te eiꝰ integritatem ñ custodierunt:
Oportebat gͦ ut suꝑbis ce de lib̾tate
sui arbitrii p̃sum̃tibꝰ. lex daret᷑. Qua
p̃uaricata: qͥcũq cũpuncti humili.
ta gͦ lege: tẽpꝰ fuit ut ꝑ unigeni¬
tũ filiũ dĩ miscłia mitteret᷑. Lex
enĩ sub utͣuit: ut abũdaret delictũ.
Luo delicto lex dissipata. ẽ: & oportir
a suꝑaurũ & topation. Id agit grã:
ut dilectione impleant᷑ mandata
dĩ. quȩ timore ñ potuerant. Gr̃ã
qͥppe dĩ diffundit᷑ caritas incordibꝰ

Expanded text:
ubjecti ? Quid est enim, «Dissipaverunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarta ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum: quo delicto lex dissipata est; et opportua super aurum et topazion.» Id agit gratia, ut dilectione impleantur mandata Dei, quae timore non poterant. Gratia quippe Dei «diffunditur char
Abbreviated transcription (Latin):
ñ odisse. diligens rectam: Nam sic̃ aurum
& lapidẽ p̃ciosum si diligeret. odissa ꝓfecto
qͥcqͥd ei talium rerũ dampnum posset infer.¬
re: ita q̃m dĩ mandata diligebat iniqͥtatis
uiam euitabat. quẽ ad modum aliquod im¬
manissimũ marini itineris saxum:᷑ ubi tã
p̃ciosarum rerũ necesse. ẽ. pati naufragium.
Qđ ut ñ contingat: longe inde uelificat. qͥ in
ligno crucis cũ mandatoꝵ diuinoꝵ mercib

Expanded text:
non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo legis: caritas. ẽ. Idõ suꝑ aurũ
& topation. Hoc enĩ & inalio psaltno
legimꝰ. Suꝑ aurũ & lapidẽ p̃ciosum
multũ. Lopazion qͥppe lapidẽ. mul¬
tum ꝑhibent. eẽ. p̃ciosum. In testam̃.¬
to aut̃ ueteri latentẽ grãm tanꝗͣ
uelo int̾posito ñ intelligentes. qͦd
significabat᷑ ꝗͣdo infaciẽ morsi in.¬
tendẽ ñ ualebant. ꝓpt̾ mercedem
t̾renam atq carnalem dĩ manda-¬
ta facere conabant᷑. neq faciebant:
qr̾ ñ ipsa sed aliud diligebant.
Unde illa ñ erant oꝑa uolentiũ:
sed onera potius inuitori. Cum uͦ ipsa man.¬
data diligunt᷑ suꝑ aurũ & lapidem p̃ciosũ
multũ: omis p̃ter ipsa mandata t̃rena uilis ÷
merces. nec ulla exparte comꝑant᷑ quecunq
alia hominis bona. his bonis qͥb ipse fit bonꝰ
corrigebar. Utiq corrigebar. qr diligebam. &
illis rectis ut eciã ipse rectꝰ fierẽ e dilectio¬
ne coherebam: faciens illud qͦd ad iungi con-¬
bui. Unde enĩ fieri poterat. ut iniꝗͣ uiam

Expanded text:
aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse homo ficorrigebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, conbui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuingens ubi dix̃. tẽꝑe accepta¬
bili exaudiui te & indie salutis
adiuui te: ecce nc̃ inqͥd tẽpꝰ ace¬
ceptabile: ecce nc̃ dies salutis. Sed
qͥd ÷ qd̃ tanꝗͣ uolens ostendẽ tempꝰ
dño. eẽ. faciendi. continuo sub iun¬
xit. dissipauerunt legem tuã. ue¬
lut ꝓpt̾ea tenpꝰ esset faciendi dño

Expanded text:
eptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te; Ecce nunc,» inquit, «tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» . Sed quid est quod tanquam volens ostendere tempus Domino esse faciendi, continuo subjunxit, «Dissipaverunt legem tuam:» velut propterea tempus esset faciendi Do
Abbreviated transcription (Latin):
tuas doce me. Illas ꝓcul dubio: qͥbi¬
ds̃ fac̃ iustos. ñ ipsi se. Seruuꝰ tuus
sũ ego. Neq enĩ bene mͥ cessit: ꝗͣ do
.eẽ. uolui lib̾ m̃s. ñ seruuꝰ tuuiꝰ. Damꝰ
intellectũ: ut discam testimonia
tua. Nunꝗͣ est int̾mitcenda ista
peticio. Non enĩ suffic̃ accepisse
intellectũ & dĩ testimonia didicis¬
se: nͥ semꝑ accipiat᷑. & qͦdã modo sẽp
bibat᷑ de fonte lucis ȩt̃nȩ. Testimo¬
nia qͥppe dĩ. ꝗͣto fit qͥsq intelli¬
gentior. tanto magis magisq sciũ.¬

Expanded text:
uas doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis magisque sciu