comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ordinandus eẽt illius aequitate perpoenam
ut &iam si costender& animȩ suꝑbȩ ad eruditionẽ
futurorum scõrum quam recte ipse uter&ur anini¬
rum uoluntatib: &iam malis cum ille peruerse
uterentur naturis bonis uec arbitrandum est qđ
essethominem deiecturus iste temptator nisip̃¬
cessissec in anima hominis quedam elatio compri¬
menda ut ꝑhumiliationem peccati quam dese
falso presupserit discer& uerissime quippedictã
est Anteruinam exaltaiturcor & antegloriam
humiliabitur. Ithuius fortehominis uox est in
psalmo  łgodixi in habundantia mea non mo¬
uebor inseculum dein deiam expertus quid mali
habeat suꝑba presũptio propriae potestatis &
quidboni adiutorium gratiaedĩ. Oñ e inquidin
uoluntate tua prestitisti de corimeo uirtutem
a uertisti aut̃ faciemtuam & factus sum contur¬
batus sed siueillud de hochomine siued ealio
dictum sit extollenti setamen anime &nimiũ

Expanded text:
et ordinandus esset illius aequitate per poenam, et ordinandus esset illius aequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae superbae ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum uoluntatibus etiam malis, cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitrandum est quod esset hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati quam de se falso praesumserit disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur; et huius forte hominis uox est in psalmo: ego dixi in abundantia mea: non mouebor in saeculum. deinde expertus iam quid mali habeat superba praesumtio propriae potestatis et quid boni adiutorium gratiae dei: domine, inquit, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem, auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. sed siue illud de hoc homine siue de alio dictum est, extollenti se tamen animae et nimium
Abbreviated transcription (Latin):
animal potuit ꝑ quod posse ꝑ missus est nocendi
enim uoluntas potest ẽẽ a suo quoque animopra¬
ua non est autempotestas nisiadõ & hoc abdita
alteiq iustitia qm̃ non est iniquitas apud dm̃. Si
ergo querit᷑ curds̃ tem tari ꝑ miserit hominem
quem temptatori concessurum ẽẽ praetiebat aba¬
tudinem quidem consiliieius penetrare non pos¬
sum & longe suprauires meas hoceẽ confiteor
łst ergo aliqua causa fortassis occultior quaeme¬
liorib sanctioribq reseratur illius gratia potuis
quam meritis eorum sed tam̃ quantum uł donat
sapere uł sinit dicere n onmihi uid&ur magnae
laudis futurum fuis se hominem si proptera pos
setbene uiuere quianem omale uiuere suadera
Cum & innaturaposse & in potestatehabeat ul¬
lenon consentire suadenti adiuuante tamenillo
qui suꝑbis resistit humilib aat̃ dat gratiam.
Curitaq tẽptari nonsiner& quem consensur¬
cum id facturus eẽt propria uoluntate ꝑculpi

Expanded text:
animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi enim uoluntas potest esse a suo quoque animo praua; non est autem potestas nisi a deo et hoc abdita altaque iustitia, quoniam non est iniquitas apud deum. Si ergo quaeritur, cur deus temtari permiserit hoquem temtatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii eius penetrare non possum et longe supra uires meas hoc esse profiteor. est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melioribus sanotioribusque reseratur illius gratia potius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse set bene uiuere. quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti adiuuante tamen illo. qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret, quem consensurcum id facturus esset propria uoluntate per culpam
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur inmalo quem ad modum in bono astutia
cum propriae magisque usitate in latinadumta¬
uait lingua sapientes laudabilit̃ appellent᷑ astuti
autemmale cordati intellegantur unde non nulli
sicut in plerisq: codicib: inuenimus adusum latine
locutionis Nonuerbum sed potius sententiam trans¬
ferentes a stutiorem omnib bestus istum serpentẽ
quam sapientiorem dicere maluerunt. Quidaut̃
habeat hebrea propri&asutrum illic in maloñ
abusiue sed propriae possit dici & intelleg sapien¬
tes uiderint quieam probe nouerunt nostamen
tes admalum non adbonum & dñs dicit sapientio¬
res eẽ filios scđi filuis lucis ad consulendum sibimet
in posterum quam uis fraude uoniure nec sane
debemus opinari quod serpentem sibi ꝑ quem tẽ¬
tar& ꝑ sua der& quepeccatũ diabolus elegerit
sedcum ess& in illo propt̃ ꝑuersam & inuidam uo¬
luntatem decipiendi cupiditas nonnisi ꝑ illud

Expanded text:
dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia, dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia, cum proprie magisque usitate in latina dumtaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, sed potius sententiam transferentes astutiorem omnibus beatus istum serpentem quam sapientiorem dicere maluerunt. quid autem habeat hebraea proprietas, utrum illic in malo non abusiue, sed proprie possint dici et intellegi sapientes, uiderint, qui eam probe nouerunt. nos tamen m sapientes ad malum, non ad bonum; et dominus dicit sapientiores esse filios saeculi filiis lucis ad consulendum sibimet in posterum quamuis fraude, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter peruersam et inuidam uoluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ trans latam enim uerbodictum est prudentissi¬
mus uł sicut plures codices habent sapientissimus
nonproprio quod inbonum accipi sapientia solet
uł dĩ uł angelorum uł anime rationalis tamquam
si sapientes apes &iam formicas quedicamus ꝓpt
opera uelud imitantia sapientiam quamquam is¬
te serpens non inrationali animasua sed alieno
iam spũ id est diabolico poss& sapientissimus di¬
ciomnium bestiarum: Quantum lib& enim pre¬
uaricatores angeli desuꝑnis sedibus suae ꝑuersi¬
tatis & suꝑbiae merito deiectisint natura tam̃
excellentiores sunt omnibus bestiis propt̃ ratio¬
nis eminentiam Quidergo mirum si suo instinctu
diabolus iamim plens serpentem eiq suum sp̃m
miscens comore quouates demoniorum impleri
solent sapientissimum eum reddiderat omnium
bestiarum scđm animam uiuam in rationalemque
uiuentium ab usione quippe nominis itasapientia

Expanded text:
deus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissideus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissimus" uel, sicut plures latini codices habent, sapientissimus", non proprio, quo in bonum accipi sapientia solet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam formicasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inrationalemque uiuentium? abusione quippe nominis ita sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
uersantium nec pudeb at eos quid enim puder& quar¬
do uullam legem senserant in menbris suis repug¬
nantem legimentissuae queillospoena peccati p̃ost
ꝑ parationẽ preuari cationis secuta est usurpante
in oboedientia ꝓhibitũ &iustitia puniente commis¬
sum quod ante quã fier& udierant ut dictum est
& non confundebant᷑ nullus erat motus in corpore
cui uerecunda deber&ur nihilputabant uelan¬
dum quianihil senserant refrenandũ quemad mo
non tamen comodo credendum est quo propagauer
postea quem crimen admissi predicta ultio conse¬
cuta est cum prius quam morerentur iam in corpo¬
re in oboedientiam hominum iustissimo reciproca¬
to in oboedientiam menbrorum tumultum mors
concepta uersar& nudum erant tales adam & eua
cum ambonudi essent & uon confundebantur ser¬
pens aut̃ erat ibi prudentissimus quidem sedomniũ
bestiarum que erant suꝑ terram quas fecerat dñs

Expanded text:
versantium, nec pudebat eos. Quid enim puderet, quanversantium, nec pudebat eos. Quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praevaricationis secuta est, usurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum. Quod antequam fieret nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur. Nullus erat motus in corpore, cui verecundia deberetur; nihil putabant velandum, quia nihil senserant refrenandum. Quemadmodnon tamen eo modo credendum est, quo propagaverunt posteaquam crimen admissum praedicta ultio consecuta est, cum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat dominus
Abbreviated transcription (Latin):
bonum & malum e tnunc neciliquando extendat
manum & sum iat delignouitae &edat auiuat
in axernum & dimisit illum dñs ds̃ depara disouo¬
luptatis operari terram exqua sup̃tusest a ciecit¬
adam & conlocauit eum contraparadisum uolup¬
tatis &ordinauit cherubin & flammea rompheã
queuertitur custo dire uiamligniuitȩ antequam
huius ꝓpositȩ scripture textum exordine ꝑtrac¬
temus admonendum arbitror quodiam me &alibi
in hoc operememini prelocutum illud anob eẽ fla¬
gitandum &id propria&atem littere dependat᷑
quod gestum narrat ipse quiscribit si aut̃ in uerbis
dĩ uultcuius quam personȩ in officium prophe¬
ticum ad sũptedicitur aliquid quod ad litteram
nisi absurde non possit intelleg proculdubio figu¬
rate dictum obaliquã significationẽ accipide¬
b& dictum tumen eẽ dubitare fas nonest hocenĩ
a fide narratoris & pollicitatione expositoris exigit̃ꝰ
Lrantergo ambonudi uerum est omnino puda¬
erant corpora duorum hominum impara diso con¬

Expanded text:
nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. superiparadisum uoluptatis; et ordinauit Cherubin et flammeam rhomphaeam quae uertitur custodire uiam ligni uitae. Antequam huius propositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem in uerbis dei uel cuiusquam personae in officium propheticum adsumtae dicitur aliquid, quod ad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino erant corpora duorum hominum in paradiso con
Abbreviated transcription (Latin):
stisus mmendax scrilia rume equeenim c̃ẽ mendac̃e
est quod ꝓcum mendax mendacit᷑ opereturdũc¬
ad modum sia is teserpens mendax diceretur qđ
eodiabolus tamquam stilo menda cit̃ utersur:
N ocideo com mendandum putcuui nequis quã
existimans animantia rationis experientia hu¬
manum habere intellextum ułin animal ratio¬
nalerepente mutari seducatur in illam opinio¬
nem ridiculam & noxiam reuolutionis anpma¬
rum uł hominum inbestis uł in homines bestia¬
rum : Sicergo locutus est serpens homini sicut asi¬
na in qua sedebat bilim locuta est homini: pisi
qđ illuidopusfunt diabolicum hoc angelicum ha¬
bent e uimquedam boni & mali angeli opera simi¬
lta sicut morses a magipharaonis : Verumin
insa ianboni angeli potentiores sunt : pec mali
angdi &iam cciłium operum quicquam posr
nisi quod perbonos angdos ꝑmisert ds̃ utre¬

Expanded text:
stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. Hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi quod per bonos angelos permiserit deus, ut re
Abbreviated transcription (Latin):
ha ecenim non paruatestado est paturampri¬
mitus humanam serpentis seductam ẽe con¬
loquio gaudentenim demones hanc sibi potes¬
tatem dari ut ad incantationem homitsm
serpentes moueant ut quo libe modo fallant
quos possunt : hoc aut̃ pͥmittunt᷑ ad primific¬
ti memoriam commen¬
dandam qđ
sit eisquedam cum hocgenere famibiararqd
Poroo ipsum primũ factum adhoc ꝑmissumẽ :
ut ꝓnaturam serpentis significat & ungenerihi¬
mano cui crudiendo haeo gesta conscribi opor¬
cebati om̃is diabolicȩ tõotationis similitudo
quodapparebit cum in serpente ꝓferri coepe¬
rit diuina sententia : promde prudentis simꝰ
omniũ bestiarum hoc est astutis simus it adic¬
tus est serpens : propt̃ astutiam diaboli qucin illo
adcillo  agebat dolum quem admodum dicci¬
ar astuce quesuadendum: ponenim est haecuis seu
uirtus menbricorporalis quoduocatur lingua
sed uti quementis queu titur ea: litio&uam dic tus est

Expanded text:
haec enim non parua testatio est naturam prihaec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum diciter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
nequeuolebat : & eoipso inludebat ab angelis on
ieiq serpens uerborum sonos intellegbat quiex
illo fiebant ad mulierem peq enim conuersa
credenda est animacius in naturam rationalem
quando quidem nec ipsihomines quo rũ maciona¬
lis nacura est cum demon in eis loquitur capas¬
sione cui exor cista requirit᷑ scunt quidloquoi¬
tur quañtominus ille intellegera uerdorluro
sonos quos ꝑcum & exeo diabolus illo modi fa¬
ciebat qui homineni loquentẽ non intellegeit
sicum adiabolica passione inmunus au̾dirti :
nam& quod putant᷑ audire & intelliger¬
pentes uerba marsorum uteis incanttncibi
prosiliant plerumq delatebris aiam illi.
diabolica uis operatur ab agnoscendam ub¬
q: ꝓuidentiam quamrem cuireinacurior dinc
subiciat aut quid &iam uoluntatib malisra¬
pientissima potestate ꝑmittat ut hocmagis
habeat usus serpentes ioueri carminib homi¬
rum quamullum aliudgenꝰ animantiumdiã

Expanded text:
neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cui exorcista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habeat usus serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam
Abbreviated transcription (Latin):
eauit summa potestas est ꝑ angelos scosaqui¬
sin ludit᷑ diabolus cum &deipsius maliuolen
consulit̃ ceđȩ dĩ non est ꝑmissus tempta
minam pisi ꝑ serpentem Necuirum pisip
nam: Sedinserpente ipselocutus est utens eo
organa mouens quecius uaturam comodo
nouere ille & moneri illa potuit ad expri¬
los uerborum sonos & signacorporaliꝓper
emotusuo pͥossa utia duerba faciencia  or
pselocutus est sed ciusoperatio queꝑsuass
quamuis occulto instinctuadiuuar& interius
quod ex terius egerat ꝑserpenteni quadquidem si
solo instinctu occultius agerec siuit git iniuda
amore suae potestacis inducta sed sicic ipdii
temptandi uoluntatẽ hab& diabolus in potesta
te autem necut faciat habet necquomo d fuiat
quia piis sus cst ergo tempituit & quo modo
pͥmis sus est itatemptauit: Qui aut generiho¬
minum prodes sed quod faciebat equescieb at

Expanded text:
creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quicreauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus, cum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per rat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, amore suae potestatis inducta. Sed, sicut jam dixi, tentandi voluntatem habet diabolus, in potestte autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est ergo, temtauit et, quomodo permissus est, ita temtauit; cui autem generi hominum prodeesset quod faciebat, neque sciebat
Abbreviated transcription (Latin):
i certm p̃scientiam ꝑ petuae felicittitis suae
deam pꝰcasum eius acceperint aut quod merito
intesuum pecaitum diabolus cumsociis suis acce¬
eris angelis discr&us fuerit utipse suicasus futu
iesset ignarus .: Illi autem certi ꝑmansionis
uae dumꝰ tconen & peccatores angelos minime
lubitemus d&rusos tmquã incarcerem cali¬
inis huius aeriae circa terras scđm a postolicã
idem in iudicio puniendos seruari &milla sup¬
pab eciti tate scorum angelorum noneẽ incertã
uitam a &ernam nec nob scđm dĩmisericor diam
egratiam & fidelis simam pollictationem incer¬
tim futuram cum fuerimꝰ cispꝰresurrectionem &
rũmutationem corporum copulati ad hanc
um spemuiuimꝰ & eius ꝓmissionis gratia re¬
amur quicquid aut̃ &iam dediabolo dicipotest
bus similit̃ quereremꝰ siue intelleatur siue
edatur siue quid melius in ueniri potest in¬
niatur: Ab illo ergocuius suꝑ om̃a quae

Expanded text:
ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum eius acceperint, aut quo merito ante peccatum suum diabolus cum sociis suis a ceteris angelis discretus fuerit, ut ipse sui futuri casus esset ignarus, illi autem certi permansionis suae, dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angelorum non esse incertam uitam aeternam nec nobis secundum dei misericordiam et gratiam et fidelissimam pollicitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potestnibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tium lapidum uiuorum ambula sti sine uitiotu
in dieb: tuis ex quo die creatus estu donec inuer¬
ta sunt delictatua inte. Possunt diligentius ist
tractari ut foritassis ostendant non solum &
hunc in tellectum eẽ in his uerb posse sedomnin
alium eẽ nom posse: Verum quia longum est &¬
alium sermonem exgit eidem tantum questioni
deputtitum: Nunc sufficiat ista conplexio aut
ab initio conditionissiuae diabolum ab ectitudine
quam si uoluis s& ꝑcepturus fuerat impia suꝑ¬
bia cecidisse autalios eẽ angelos inferioris mi¬
nisterii in hoc mundo interquos scđm eorum quan¬
dam non presciam beatitudinẽ uixerat & ciquorũ
socieit&e cum sui subditis angelis suis tamquam
archangelus ceadit ꝑ suꝑbiam impia&atem si hoc
ullomo do asseripotest quod mirum si potest aut
certerationon requirendam quem ad modum om̃s
sc̃i angdi suncer illos aliquando parit̃ beatos cum
s angelis diabolus uixit nondum habuerint &iã

Expanded text:
tium, lapidum uiuorum, ambulasti sine uitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inuenta sunt delicta tua in te. possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendant non solum et hunc intellectum esse in his uerbis posse, sed omnino alium esse non posse. Uerum quia longum est et alium sermonem exigit eidem tantum quaestioni deputatum, nunc sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, inpia superbia cecidisse aut alios esse angelos inferioris ministerii in hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praesciam beatitudinem uixerat et a quorum societate cum sibi subditis angelis suis tamquam archangelus cecidit per superbam inpietatem — si hoc ullo modo adseri potest, quod mirum si potest — aut certe rationem requirendam, quemadmodum omnes sancti angeli, si inter illos aliquando pariter beatus cum suis angelis diabolus uixit, nondum habuerint etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum facere non debuisse diuine sententiae
iustus exitus indiccuut ergo aliomodo quodam
qũam ipse deceptus est sed dolo illo serpenti no
quomulier seduct a est pullo modo illum ar¬
bitror potuisse seduci illo modo quo illam po¬
tuit hanc aut̃ propriae seductionem appella¬
ut apłs quaid quod sua debatur cum falsum
ss& uerum putatum est id est quod ds̃ idcoliȩ¬
num illud tangere pro hibuerit quod scebat᷑
cos sitetigissent uelut deos futuros tamquamcis
diuinitatem inuider& quieos homines fecerat
sed &iam siuirum propt̃ aliquãmentis clatone
quedm̃ internorum scrutatorẽ latere ponpote¬
rat sollicittuut aliqua experiendi cupiditascũ
mulierem uider& accepter illa esca ponẽẽ mor¬
tuam scđm cam que supcrius tracttuumꝰ: ũ tam̃
cum arbitror siiam spiritelim̃te preditus erat :
ullomodo credere potuisse quod cos ds̃ abesca
illius ligni in uidendo u&uissa : sed quid plura ꝑ¬

Expanded text:
quod eum facere non debuisse, divinae sententiae quod eum facere non debuisse, divinae sententiae justus exitus indicavit. 60. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci in illo modo quo illa potuit. Hanc autem proprie seductionem appellavit Apostolus, qua id quod suadebatur, cum falsum esset, verum putatum est; id est, quod Deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, velut deos futuros, tanquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sed quid plura? per
Abbreviated transcription (Latin):
tamen pigat. Nam a in itrrogatus ponait muli¬
er quam de distimihi seduxit me & manducciui
sed ipsamihi inquid dedit aligno amanducaui
illa uero serpens in quid seduxit me. It asalamon
uirtantȩ sapioitiat num quiduam eredendũ ẽ
quod in simulacrorũ cultu credidit eẽ aliquid
itilitatis sed mulicrem anori ad hoc malũ trahenr¬
n pesistere nonualuut faciens quod sciebat noneẽ
faciendum necsuas quibus deperibat atque deflue¬
bat mora feras delicias contristar&. Ita cadam
postei quam deligno ꝓhibito seducta mulier
pian ducauit eique dedit ut simulederent noluit
um contistare quam credebat posse sincsuo so¬
aatio contabesceresi ab eius alienarctur animo
& omnino illa interire dis cordia non quiden car¬
nisuuictus concupiscentia quam nondum senserat
in rcsistente legem menbrorum legim̃tis suae sed¬
amicaliquadam beniuolentia que plerum quefit
offendatur ds̃ ne homo examico fiat inimicus

Expanded text:
tamen negat. nam et interrogatus non ait: "mulitamen negat. nam et interrogatus non ait: "mulier, quam dedisti mecum, seduxit me et manducaui" sed: ipsa inquit, dedit mihi a ligno et manducaui. illa uero: serpens, inquit, seduxit me. ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non eualuit, faciens quod sciebat esse faciendum minime, ne suas quibus deperibat atque defluebat mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia: non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in ramicali quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus, ne homo ex amico fiat inimicus:
Abbreviated transcription (Latin):
ros ut deos propter dinos centiam boni & mali
ttmm quam hocitntumbonum creature suacero¬
tor inuiderit Hoc mirum si homo spiritalimo¬
te preditus credere potuiss& uonquia hocert¬
dere ipse nom poss& propterea mulier ad dio
est queparui intellectus ess& & adhuc fortassi
dĩ sicenim ait uirquidem pondebetulartꝰ ca¬
put cumsit imago &gloria dĩ muli eraut̃ glora
uiriest non quo mens femine eandem imig¬
nem capere pompossit. Cũ in illa gratia posdi¬
cat pec masculũ eẽ nec feminam sed quod se¬
tasss illaboc p̃dum ꝑceperat quod fitnagni¬
tionem dĩ &uiro regente acdispensante palã
fuerat psceptura : rieque enim frustra dillid
quod apłs ait adam enim primus formatusdi
demde eua : & adam non est seductus mulior
aut̃ seducta in p̃uanicatione facta idestis
preuaricatorem ubiait. Insimilitudinem preua¬
ricationis ade qui est forma futuri seductum

Expanded text:
ros ut deos propter dignoscentiam boni et mali, ros ut deos propter dignoscentiam boni et mali, tanquam hoc tantum bonum creaturae suae Creator inviderit: hoc mirum si homo spirituali mente praeditus credere potuisset. An quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parvi intellectus esset, et adhuc fortasse Dei? Sic enim ait: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei; mulier autem gloria viri est . Non quod mens feminae eamdem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam ; sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat quod fit in agnitione Dei, et viro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura. Neque enim frustra est illud quod Apostolus ait, Adam enim primus formatus est, deinde Eva: et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione facta est praeuaricatorem ubi ait: in similitudine praeuaricationis Adae, qui est forma futuri; seductum
Abbreviated transcription (Latin):
probabilem uisum est & quibusdam duo s illo s pri¬
mos homines nuptias suas fuis se furatos & ante
mixtosẽe concubitu quam eos qui creauerat copu¬
lis sequam rem nomine ligni fuisse significatã
unde ꝓhibitierant donec oportuno temporeiua¬
gerditur quasi uero inea a decte factiẽe credondi
sunt utex pectan daess& maturitas pubertuis
aut pomillud tunc lgomum ess& cum primun
fien potuiss& cũ aute x̃ potuiss& ponutique
fieret pisi fortẽ sponsaerat a patre tradenda
& exspectandicrat uotorum sollempnitas & con¬
uiuii caclebritas & dotis existimatio & conscrip¬
tio tabularum ridiculum istuc est preterquo¬
dam rerum gestarum propriadate discedit
quamsuscepimus asserendam & quantũ ds̃ don¬
reuoluit asseruimus illud magis mou& siam sp̃¬
talis erat adam quam uismente non corpore
quomodo credere potuerit quod ꝑserpentemdo¬
tum est ideo deum prohibuis se efructulignulo¬
us uescerentur quia sciebat eos sifecis sent futu

Expanded text:
probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos priprobabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est; praeter quod a rerum gestarum proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus donave uoluit, adseruimus. Illud magis mouet, si iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentu
Abbreviated transcription (Latin):
nordinauit cherubin & flam meam rompheam
qua euertitur custodire uiam ligni uitae hoc ꝑce¬
lestes utiq potestates &iam in para diso uisibili
factum esse credendumdum est ut ꝑ angelicũmi¬
nisterium ess& illic ignea quaedam cũsto dia
pentam frustra factum ẽẽ nisi quia significat
adiquid ct̃am despiritali paradiso: non estutiq
dubitandum: uonaut̃ ignoro quibus damẽẽ uisũ
festinatione preuertisre illos homines app&di¬
tum suentiat boniamali &inmaturo tempore
pupere uoluis se quodcis dilatum oportunius
seruabatur idq eginse tep̃ tactorẽ ut p̃cerpendo
quod pon dumitciłib congruebat offenderentdm̃
& ab eius rti utilitate alienarent᷑ exdusi atque dip¬
nati ad quam sisuo tempore sicut ds̃ uolebat acce¬
derent possent ea salubrit̃ ꝑfrui hocsi fortelig¬
num illud nonad propri&atem ut uerũ lignum
&uera poma cius sed ad figuram uelint acupere
habeant exitum aliquem rectefide ueritate que

Expanded text:
et ordinauit Cherubin et flammeam romphaeam, et ordinauit Cherubin et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum esse nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso non est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique
Abbreviated transcription (Latin):
suptus est superiora uerba di sunt. Hocaut̃ faccũ
ppepteripsa uerba secutum est: alienatus enim
auita non solumquam fuerat sip̃ ceptum ser¬
uass& cum angelis accepturus sed ab illa &iam
qua ducebat in paradiso felia quodam corpo¬
risstatu scparari utq debuit aligno uitȩ siue
quodexipso illi sub sister& felix ille ipsesttitus cor¬
poris et reui sibili uirtute inui sibili siue quod in eo
ura a sacram̃tum uisibile in uisibilis sapientiȩ
ilienandus inde utiq fuerat quodiam moriturus
ił aiamtamquam ex communiecitus sicut &iam
in boc paradiso idest eccła solent a sa cramentis
nltars uisibilib: homines disciplina eclesias¬
ticã remoueri: & ciecit adam &colloccuiteum
contra para disum uoluptatis & hoc significan¬
digratia factum est sed tamen factum ut contra
para disum quobeactiuita &iam sp̃italit̃ signifi¬
pabatur ħabitar& peccator utique in miseria:

Expanded text:
sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria.
Abbreviated transcription (Latin):
dixi uon alit̃ intellgendum est quodatun usex
nobis nisi propt̃ trinitatem esi merus plurasis
accipiatur sicut dictumerat faeun ushomiñ
sicut &iam dñs ds̃ dese a patre ueniemus ad cum
a mansionẽ apud eum faciemus replicatũ estigit᷑
incaput suꝑbi quo exitu concupierit quod a serpen¬
te suggestum est crics sicutdii. Eca inquid adam
factus est tamquam unus ex nobis. Verbacnim suNs
haecdĩ nontam huic insultantis quam c&eros neita
suꝑbiant decerrentis prop̃t quosista conscripta sun :
factus est inquid tamquam unus ex nobis incognos¬
cendo bonum &malum quid aliud intellgendum ni¬
siex emplum timoris incutiendi cẽ propositum quod
non solum ponfuerit factus qualis ficriuoluit sed
necillud quod factus fuerat conseruauit : & nuncin¬
quid ds̃ peadiquando extendat manum & sumatde
liȩ nouite aedat auiuat in acernum & dimist illũ
dns Vs depara diso uoluptatis operariterram eiqua

Expanded text:
dixit, non aliter intellegendum est, quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: et eritis sicut dii, ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei, non tam huic insultantis quam ceteros, ne ita superbiant, deterrentis, propter quos ista conscripta sunt. factus est, inquit, tamquam unus ex nobis in cognoscendo -bonum et malum. quid aliud intellegendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus, qualis fieri uoluit, sed nec illud, quod factus fuerat, conseruauit? Et nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
mettilli exaliqua parte crescere possedum tondit
nisi decrescat ex altera uł augerilatitudine pin
cras situdine minuat᷑ aut ullum eẽ corpus ma¬
nente nature suae quantitate quodundique
crescat pisi rares cat. Quomodo igitar implebio
anima ex illã stilla seminis magnitudinem cor¬
poris quod animat si &ipsa corpus est cuius subsi
nullo & ces sucrescat quomodo inquam in plebit
carnem quam uiui ficat nisitanto rarior fuerit
quanto grandius quod animauerit timuit uide¬
lic& nedeficer& &iamminuendo sicrescer& &ñ
timuit uedeficer& rarescendo cumcrescer& sed
quid ampliuimmorer quando & sermo pergit.
in prolixiorem modum quam petit terminanꝰdine¬
cessitas & sententiamea iam satis nota sit uł quid
certum teneam uł unde adhuc dubitem aquare
dubitem ꝓinde a hoc uolumen iam condudatur
& quae secuntur deuideamus.¬
TERANT NUDI ADAM ETMULIEREIUS
& non pudebatillos serpens autemerat pruden

Expanded text:
metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat, nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa stilla seminis magnitudinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus est, cuius substantia nullo accessu crescat? quomodo, inquam, inplebit carnem, quam uiuificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius, quod animauerit? timuit uidelicet, ne deficeret etiam minuendo, si cresceret, et non timuit, ne deficeret rarescendo, cum cresceret. sed quid amplius inmorer, quando et sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea iam satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde uambo nudi Adam et mulier eius et non pudebat illos. se
Abbreviated transcription (Latin):
peculia consita retinentur soluo substootiae modu¬
lo quo a primordio inflaterest paulatim cumgarne
ꝓducatur hoc forte nonintellegeremꝰ nisi adhibita
similitudine planum faceret quod dicebat constue
inquid certum pondus auri uł argenti rudemn ad hu
massam collectus habitus est illi& futuro in terimn
minor tim̃ continens intralineam moduli totum
quodnatura est auri uł argenti dehinc cum in lami¬
nam massalaxatur maior efficit᷑ initio suo ꝑdi
ponlicetunc & splendor ipse ꝓuehitur auriuł ar
ttimen nullus tunc & alii atq: alii habitus accedunt
profaccilitate materiae quaduxerit eam quiait.
Nihil conferens modulo nisi effigiem itcr& conimein
crementa reputanda non sub stantiua sed pro¬
uocatiua quis hunc creder& cumistocorde tam
disertum ẽe potuisse sed trem̃da ista sunt nonn
denda ad hocenim num quid coger&ur si aliquid
contare possit quod & sit & corpus non sit quo
aut̃ ab surdius quam putare massam cuiuspun

Expanded text:
peculia consita retinentur, salvo substantiae modupeculia consita retinentur, salvo substantiae modulo, quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur. Hoc forte non intelligeremus, nisi adhibita similitinquit, certum pondus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus est illi et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum in lamminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per non licet. tunc et splendor ipse prouehitur auri uel atamen nullus . tunc. et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numquid cogeretur, si aliquid cogitare posset, quod et sit et corpus non sit? quid autem absurdius quam putare massam cuiuspiam
Abbreviated transcription (Latin):
&iam in sermone allegoricoponitur similia quippt
sunt illcusa talib dictis acsic errant constituentes
incorde suo simulacra uancopinionis pec intellgente
ite scos desuis uisistalib iudicasse qualit̃ iudicaror
sictilia diuinit᷑ infiguris dicttilgerent uł audirent
sicut septem spicȩ & septem boues septem anni sunt
sicut linteum quattuorlineis alligatum uelu discus
plerius uariis animalib: orbis terrarum est cumom¬
nib gentib si com̃a cetera &multo magis quae dereo
in corporcis corporalib: significant᷑ Non reb sedina¬
rinib: noli ut trm̃ tertullianus animam crẽscere sib¬
stantia sicut corpus asserens &iam timoris sui caus
ne&iam decrescere substantia dicat᷑ inquid atque
ita & defectura credatur & ttim̃ quia ꝑ corpus eam
localiter tendit uonin uenit exitum incrementoruĩ
cius quam uult de semine exiguo aequaricor porisi
quantitati & ait sedait sedius eius inquonaturalia

Expanded text:
etiam in sermone allegorico ponitur. similia quippe etiam in sermone allegorico ponitur. similia quippe sunt illa uisa talibus dictis. ac sic errant, constituentes in corde suo simulacra uanae opinionis nec intellegentes ita sanctos de suis uisis talibus iudicasse, qualiter iudicarent, si talia diuinitus in figuris dicta legerent uel audirent: sicut septem spicae et septem boues septem anni sunt, sicut linteum quattuor lineis alligatum uelut discus plenus uariis animalibus orbis terrarum est cum omnibus gentibus, sic omnia cetera et multo magis, quae de rebus incorporeis corporalibus significantur non rebus, sed imaginibus. Noluit tamen Tertullianus animam crescere substantia sicut corpus, adserens etiam timoris sui causetiam decrescere substantia dicatur, inquit, atque ita et defectura credatur. Et tamen quia per corpus eam localiter tendit, non invenit exitum incrementorum ejus, quam vult de semine exiguo aequari corporis quantitati; et ait: Sed vis ejus in quo naturalia
Abbreviated transcription (Latin):
fungitur cum sipsum tertullianum quisquamui¬
centib utique uno locom̃bris corporis sui ipsaꝑ
do in somnis aeri coloris & lucidi nisi forte utce¬
tera quesimilit̃ falso uidit. Nam & hoc potestui¬
dere sed cbsit uteam talem cum euigilauerit
credat alioqui quando se aliter uiderit quod ma¬
gis crebrum est aut mutauerit animaeis nutnec
tunc animȩ uidetur substantia sed imagocor¬
poris incorporea quemiro modo sicut incoritci¬
tione formatur quisenim & hiops non penesem
ꝑnigrum seuidit in somnis autsi in alio colore
seuidit non magis miratus est si fuit cumillome¬
moria aerio tam̃ colore aclucido nescio utrum
seum quam uidiss& sinum quam istum legisset
uł audiss& quid quod ducunt᷑ homines ttdib ui¬
sis a descripturis nobis uolunt p̃scribere tade
aliquideẽ uon animã sedipsum dm̃ qualisfigu¬
raliterscorum spiritibus demons tratius cest: Quals

Expanded text:
fungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uifungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uicentibus utique uno loco membris corporis sui ipsa per do in somnis aerii coloris et lucidi, nisi forte ut cetera, quae similiter falso uidet? nam et hoc potest uidere. sed absit, ut eam talem, cum euigilauerit, credat; alioquin quando se aliter uiderit, quod magis crebrum est, aut mutata erit anima eius, aut nec tunc animae uidetur substantia, sed imago corporis incorporea, quae miro modo sicut in cogitatione formatur. quis enim Aethiops non paene semper nigrum se uidit in somnis aut, si in alio colore se uidit, non magis miratus est, si fuit cum illo memoria? aerio tamen colore ac lucido nescio utrum se umquam uidisset, si numquam istum legisset uel audisset. Quid? quod ducuntur homines talibus uisis et de scripturis nobis uolunt praescribere tale aliquid esse non animam, sed ipsum deum, qualis figuraliter sanctorum spiritibus demonstratus est, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
nem suam uisa ueritate superatur quidenim ueri¬
us dicere potuit quã id quodait quodam loco om¬
necorporale passibileest debuit ergo mutaresen¬
tentiam quapaulo superius dixerat &iam diñcor¬
pus eẽ neque enim arbitror cumita desipius sea
ut &iam dĩnaturam passibilem creder& utiam non
xp̃s incarne tantum neque in carne &anima sed
in ipso uerbo ꝑ quod facta sunt om̃a passibilis &
commuttbilis eẽ credatur quod absit a cordexp̃ia¬
noitem cum anime &iam colorem dar& aerium ac
lucidum uentum est ad sensus quib &iam menbra¬
tim quasicorpus instruere conatus est. & cut hicerit
homo interior alius exterior duplicit̃ unus habens
&ille occulos &auressuas quibus populus dñmau¬
dire auidere debuerat. habens aceteros artus ꝑ quos
& in contationib utitur &in somnis fungitur.
Iccequibus auribus & quibus occulis debuit audi¬
re auideredm̃ populus quibus anima in somnis

Expanded text:
nem suam uisa ueritate superatur. quid enim uerinem suam uisa ueritate superatur. quid enim uerius dicere potuit quam id, quod ait quodam loco: omne corporale passibile est? debuit ergo mutare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam deum corpus esse. neque enim arbitror eum ita desipuisse, ut etiam dei naturam passibilem crederet, ut iam non Christus in carne tantum neque in carne et anima, sed in ipso uerbo, per quod facta sunt omnia, passibilis et commutabilis esse credatur: quod absit a corde christiano. item cum animae etiam colorem daret aerium ac lucidum, uentum est ad sensus, quibus eam membratim quasi corpus instruere conatus est et ait: hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus; habens et ille oculos et aures suas, quibus populus dominum audire et uidere debuerat, habens et ceteros artus per quos et in cogitationibus utitur et in somnis fungitur. Ecce, quibus auribus et quibus oculis debuit audire et uidere deum populus, quibus anima in somnis
Abbreviated transcription (Latin):
pientiam pinguant quod am modo in cordib:¬
suis cum formis & colorib: quas non possunt in¬
corporeas cogitare necitm endicunt quando
iustitia uł sapientia mouent᷑ utuł laudenteas
uł scđm ecis aliquid agant quem colorem quam
his alias &multas iam diximꝰ & sids̃ uoluerit
ubi res uidebit᷑ postulare dicemus nunc quod
dicere ceperamus side traduce animarum a pa¬
rentib: uł nondubitant quidam quodita sit uł
dubitant anitasit animam taomen corpuseẽ
non audeant credere autdicere maxime pp̃t
quod dixi nedm̃ quoq ipsum pihil aliud opinent᷑
c̃ẽ quam corpus & si excellentissimũ & sinature
cu udam proprictate c&cra suꝑ gredientis corpus
tamen: Deniq: tertullianus quia corpus eẽ ani¬
mam credidit uonobaliud nisiquodeam incorpo¬
ream coritare ponpotuit etideo timuit uenihil
esset si corpus noness& nec dedõ ualuit alit̃ sape¬
re qui sane qm̃ est acutus interdum contra opinio¬

Expanded text:
pientiam pingant quodammodo in cordibpientiam pingant quodammodo in cordibsuis cum formis et coloribus, quas non possunt incorporeas cogitare, nec tamen dicunt, quando iustitia uel sapientia mouentur, ut uel laudent eas uel secundum eas aliquid agant, quem colorem, quam his alias et multa iam diximus et, si deus uoluerit, ubi res uidebitur postulare, dicemus. nunc quod dicere coeperamus, si de traduce animarum a parentibus uel non dubitant quidam, quod ita sit, uel dubitant, an ita sit, animam tamen corpus esse non audeant credere aut dicere, maxime propter quod dixi, ne deum quoque ipsum nihil aliud opinentur esse quam corpus, etsi excellentissimum, etsi naturae cuiusdam propriae cetera supergredientis, corpus tamen. Denique Tertullianus, quia corpus esse animam credidit non ob aliud, nisi quod eam incorpoream cogitare non potuit et ideo timuit, ne nihil esset, si corpus non esset, nec de deo ualuit aliter sapere: qui sane quoniam est acutus interdum contra opinio