comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm in loco isto: & subuertã eos
gladio. Ysayas quoꝙ manife¬
stissime thofet infernũ appellat
Qui cum ꝑpetuum diaboli inte¬
ritũ sub nomine assur de¬
scb̾et dicens. auoce enĩ dñi pa¬
uebit assur. uirga ꝑcussus. et
erit transitus uirge fundatus.
quam requiescere faciet dñs
suꝑ eum: statim quomͦ et ubi
eẽt ꝑiturus subdidit dicens.
Preparata ẽ enim abheri thofet
a rege p̃parata. ꝓfunda. & dila¬
tata. Pulcre ait. et dilatata: qͥa
thofet dicitur latitudo. Nutri¬
menta inquit eius ignis. & lig¬
na multa. Flatus dĩ sic̃ toeren
sulphuris succendens eam. son¬
taminauit autẽ iosias thofet.
uel ossa mortuorum ibi sic̃ inse¬
quentib de aliis ydolorũ locis
fecisse legitur. uel alia quelibet
immunda disꝑgens: quatinꝰ
abhominatiomi potius quam
delectationi aptatus omnibus
qui aspicerent locus appareret
qlõs quõs dederant reges iu-¬
da soli in introitu templi dñi.
et paulopost.currus autem
solis combussit igni: ostendit

Expanded text:
in loco isto, et subvertam eos gladio. Isaias quoque manifestissime Topheth infernum appellat, cui cum perpetuum diaboli interitum sub nomine Assur describeret, dicens: A voce enim Domini pavebit Assur virga percussus: Et erit transitus virgae fundatus, quam requiescere faciet Dominus super eum, statim quomodo, et ubi esset periturus subdit, dicens: Praeparata est enim ab heri Topheth a rege praeparata, profunda et dilatata. Pulchre ait, et dilatata, quia Topheth dicitur latitudo: nutrimenta inquit ejus, ignis, et ligna multa; flatus Domini sicut torrens sulphuris, succendens eam. Contaminavit autem Josias Tophet, vel ossa mortuorum ibi, sicut in sequentibus de aliis idolorum locis fecisse legitur, vel alia quaelibet immunda dispergens, quatenus abominationi potius quam delectationi aptus omnibus qui aspicerent locus appareret.equos, quos dederant reges Judae soli in introitu templi Domini; et paulo post: Currus autem solis combussit igni; ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
collate uictorie causa. ob armorũ
uirtutem̃. Unde et quondã uul¬
go uirilie dicebantur. Ab intel¬
lectu enim cuxculi. armillañ discre¬
latius extenditur: circulus rotun¬
dus fit. Baculus. abacho reꝑtore
uitis fertur. inuentus: quo homi¬
abacho baculus: ita a baculo ba¬
cillus ꝑ diminutionem. Lacinia¬

Expanded text:
collate victorie causa militibus ob armorum virtutem; unde et quondam vulgo virile dicebantur. Ab intellectu circuli armilla non discrelatius extenditur, circulus rotundus fit. vitis fertur inventus, quo homit autem a Baccho baculus, ita a baculo bacillus per diminutionem.
Abbreviated transcription (Latin):
linitis. Bitumen. ẽ feruentissimũ
& iuolentissimum gluten: cuius
est hec uirtus. ut ligna eo oblita.
rum possint inundatione dissol
ita refert. Situminis lacus. plures
inueniri dicuntur. Esst inurbe co¬
magine samosata stagnum. ennt¬
tens limum: qͦd maltam uocant.
flagrantem.cum quo muros de¬
fendere solent: quia tactu adhe¬
rens. retrahit fugientes. Ost et in
pentapoli: ubi mare mortuum.
uel lacus salinarum ẽẽ dt̃. Quo
quecũq uiuentia mergenda temp¬
tauieris statim resiliunt. I qraro
uebementer illisa. consesn&te¬
tiuitur.: sed neꝙ uentis moneu:
resistente turbinib bitumie
aqua omnis stagnatur. N
iuigationis patiens ẽ quia omo
uita carentia in ꝓfundũ meroo
Neꝙ mat̾iam ullam sustinet noꝰ
que bitumine illustratur. lucer¬
nam accensam ferunt suꝑnatan
nis: quo ꝓcemento inturris con¬
structione filii adam usi sunt. qͥa
contra naturam aque. firmissimũ

Expanded text:
s?-- Resp. Bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus est haec virtus, ut ligna, quae cum rum possint inundatione dissolvita refert : Bituminis plures lacus inveniri dicuntur, ut est in Comagene, urbe Samosata stagnum emittentes limum quod maltham vocant flagrantem, cum quo defendere muros solent, quia tactu adhaerens retrahit fugientes. Est et in Pentapoli, ubi mare Mortuum vel lacus Salinarum esse dicitur, in quo quaecunque viventia mergenda tentaveris, statim resiliunt; et quamvis vehementer illisa, confestim excutiuntur. Sed neque ventis movetur resistente turbinibus bitumine quo aqua omnis stagnatur; neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia in profundum merguntur nec materiam ullam sustinet, nisi quae bitumine illustratur. Lucernam accensam ferunt supernatanis, quo pro caemento in turris constructione filii Adam usi sunt, quia contra naturam aquae firmissimum
Abbreviated transcription (Latin):
colorib. Aromata sunt: queq̃ fra¬
glantis odoriꝰ qͦ india. uel arabia
uinis inuocationib apta uideant᷑:
seu quod sese aeri inserere ac misce¬
re ꝓbantur. Nam quid ẽ odor. nisi
aer: Resinam: greci retinã uocant.
Rei enim grece dr: quicqͥd manat.
norum: ut cerasi. lentisci. balsami.¬

Expanded text:
oribus. Aromata sunt quaeque fragrantis odoris, quae India vel Arabia vinis invocationibus apta videantur, seu quod sese aeri inserere ac misceri probantur. Nam quid est odor nisi Resinam Graeci ῥητίνην vocant; ῥεῖν enim Graece dicitur quidquid manat. norum, ut cerasi, lentisci, balsami
Abbreviated transcription (Latin):
Quilath: hec ẽ indie regio: nomen
habens. quod possessa sit post di
heber. patriarhe hebreorũ. Dellũ.¬
ut plinius scribit. arbor ẽ aroma¬
tica. colore nigra: magnitudine
oliue. et folio roboris. fructus ca¬
pifrici: ipsius nature. que gũmi.
Qst autẽ lacrima eius lucida. sub
cerea. que facile mollitur. gustu
amara: odoris boni: uino ꝑfusa.
odoratior. cuius. & liber numeroꝵ
lucidi. & subalbidi. Onix appellata.
quod habeat in se ꝑ mixtum candoẽ.
insimilitudinẽ unguis humane.
Greci enim: unguem. onicẽ dicunt¬
arabia gignit. Distant autẽ abinu
cem: namindicus igniculos habet
albis cingentib zonis: arabicus
autem niger ẽ cum candidis ⁊onis.

Expanded text:
ilah. Haec est Indiae regio, nomen inde habens, quod possessa sit post dilHeber patriarchae Hebraeorum. Qu Plinius dicit, arbor aromatica, colore nigra, magnitudine olivae, et folio roboris, fructuque caprificus, ipsius natura quae gummi. Est autem lacryma ejus lucida, subauore, et quae facile molliatur, gustu amara, odoris boni, sed vino perfusa odoratior, cujus et liber Numerorulucidi et subalbidi. Onyx autequod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humani; Graece enim unguem onycha dicuntAracem; nam Indica igniculos habet albis cingentibus zonis, et Arabicam, que nigra est cum candidis zonis.
Abbreviated transcription (Latin):
uas aptum. Styrax arbor ara¬
bie.similis malo cidonii: cuius
uirgule intra canicule ortum.
cauernatim lacͥmam fluunt:
& ipsa styrax calamites pinguis.
ta: & ueluti mellosum liquorem
emittens. Styrax autẽ dicta: qͦd
sit guita arboris fluens. & con¬
gelata. Nam greci: styriam.gut¬
posiumus: ut sciamus qͦd ubi in
nr̃is codi cib habet᷑ tymiama.
legitur manifestissime cella ty¬
miamatis: siue styracis intelli¬
gitur: eo qͦd in illa aromata di¬
grecum nomen: que latine nux lon¬
gauocatur. Hanc alii nucleã llocat.

Expanded text:
us mihi . Storax arbor Arabiae, similis malo Cydonio, cujus virgulae inter caniculae ortum cavernatim lacrymam fluunt:  ipsa storax calamites pinguis, ta, et veluti mellosum liquorem emittens; storax autem dicta, quod sit gutta arboris profluens et congelata. Nam Graeci Styriam gutposuimus, ut sciamus, ubi in nostris codicibus habetur thymiama, legitur, manifestissime cella thymiamatis, sive storacis, intelligitur, eo quod in illa aromata digrecum nomen est, que latine nux longa dicitur, hanc alii nucillam
Abbreviated transcription (Latin):
tiolatine. Paradysus. ẽ locus in
orientis partib constitutus: cuius
uocabulum. ex greco in latinum
uertitur ortus. P orro hebraice
eden dicitur: qͦd in nr̃a lingua
delicie int̾pretantur: q̃dutrũꝙ
uinctum. facit ortum delitiarum.

Expanded text:
adiso. Paradisus est locus in orientis partibus constitutus, cuius vocabulum ex Graeco in Latinum vertitur hortus: porro Hebraice Eden dicitur, quod in nostra lingua deliciae interpretatur. Quod utrumque iunctum facit hortum deliciarum;
Abbreviated transcription (Latin):
ra dicta: quod habeat mala suaue
olentia. in magnitudine malima¬
tiani. Unde et eam latini. malũ t̾re
uocant. Hanc poete antropomor¬
pheon dicunt: qͦd habeat radicem.
cortex uno mixtus. adbibendũ
datur his quorũ corpus ꝓpt̃ curã
secandum est: ut soporati dolorẽ.
ssentiant. huius species due. fẽ¬
mina foliis lactuce similis: mala
qui latino sermone sidus corrup
te dr. hebreum nomenẽ: habens
apud eos uncie pondus. ap̃ latinos
autẽ ce grecos. quarta parsuncie
ẽ. &e stateris medietas: dragmas
appendens duas unde cumindi¬
uinis litt̾is legitur siclus: uncia
ẽ sumuͦ ingentilium: qͣrta pars
tat. amici illius: & phichol dux
militum. Nota qͦ d ꝓochorat ꝓnubo
in heb̾o habet᷑. collegium amicorũ
eius. ut ñ tam hominẽ significet.
qͣm amicorũ turbam quecũ rege
uenerat: in quib fuit et phicol.
pͥnceps exercituum. Terebintus¬

Expanded text:
ra dicta, quod habeat mala suave olentia in magnitudinem mali Matiani: unde et eam Latini malum terrae vocant. Hanc poetae anthropomorphon appellant, quod habeat radicem cortex vino mixtus ad bibendum datur illis quorum corpus propter curam secandum est, ut soporati dolorem non sentiant. Huius species due sunt: femina, foliis lactuce similibus mala gqui latino sermone siclus corrupte appellatur, hebreum nomen est, habens apud eos uncie pondus; apud Latinos autem et Grecos quarta pars uncie est et stateris medietas dragmas appendens duas; unde, cum in litteris divinis legitur siclus, uncia est, cum vero in gentilium, quarta pars zath amicus illius, et Phicol dux militum, etc. Pro Ochozath pronubo, in Hebraeo habet, collegium amicorum ejus, ut non tam hominem significet, quam amicorum turbam, quae cum rege venerat in quibus fuit et Phicol princeps exercitus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃u ħu xp̃i. Cres autẽ menses qͥl
ibidem archa demorat᷑: fides. spi
caritas est. Sicut eñi dieb adim¬
plet᷑ m̃sis: ita singule uirtutes
sius queq passib ad ꝑfectionẽ
ꝑueniunt. Himenses quousq
plenitudo gentiũ intret. currere
non cessant. Candem rediens da
hocẽ eos qͥ aream dñi triturant.
&e ouiũ eius ducatũ gerunt. mar¬
tiriĩ sanguine coronans:ce ipse
qͦ sue incarnationis ce passioĩs
exemplũ eatenꝰ udeis ñ creditum
palã manifestans. Hoc eñi signi¬
ficat qd̾ ce ipse dauid accinctus
crat ephod lineo. Nam linũ qd̃
det̾ra ꝓcreatũ multiplici labore
ad candorẽ uestis ꝑuenit: uerita¬
tem humane carnis int̾ flagella
tnumphantis ostendit. Uerum
cunctis exultantib &e ad arche
celestis introitũ himnos resonan¬
tib sola michol filia saul archã
oucentib abest: qͥnetiã ẽspecu¬
lis dauid humiliatũ despicit:
qͥa credentib in mundifine ude¬

Expanded text:
Tres autem menses, quibus Tres autem menses, quibus ibidem arca demoratur, fides, spes et charitas est. Sicut enim diebus adimpletur mensis, ita singulae virtutes suis quaeque passibus ad perfectionem perveniunt. Hi menses, quousque plenitudo gentium intret, currere non cessant. Tandem rediens Dav» Hoc est, eos qui aream Domini triturant, et ovium ejus ducatum gerunt martyrii sanguine coronans, et ipse quoque suae incarnationis, et passionis exemplum, eatenus Judaeis non creditum, palam manifestans. Hoc enim significat quod et ipse David accinctus erat ephod lineo. Nam linum, quod de terra procreatum multiplici labore ad candorem vestis pervenit, veritatem humanae carnis inter flagella triumphantis ostendit. Verum cunctis exsultantibus, et ad arcem coelestis introitus hymnos resonantibus, sola Michol filia Saul arcam ducentibus abest. Quin etiam e speculis David humiliatum despicit, quia credentibus in mundi fine Judae
Abbreviated transcription (Latin):
milia sunt in iudeis qui credidẽt.
& om̃s hi emulatores sunt legiꝰ. Ot
causam gͦ sacerdotis occisi. dauid
noluit diuertere ad se arcbã dñ
inciuitatẽ dauid. s du̾itit eã in
domo obethedom gechei. quia
respuentib uerbũ iudeis. neam¬
plius audita ce ñ suscepta p̃dica¬
tio noceret. apłiab cis ablati & ad
gentes imbuendas sunt missi.
Undece locꝰ arcȩ nachor que gen¬
strat. ꝑ cussio ora nuncupat᷑. qͥa¬
iudelicet illoꝵ delicto. salus gen¬
tib. Obethedom namq qui int̃¬
p̃tat᷑ seruiens homo. illeẽ. utiq
dequo dñs ad patrẽ: constituas
inqͥt me incaput gentiũ. ppłs
quẽ ñ cognoui seruiuit michi
ore mortẽ p̃mittens ait. Fripic
me de contͣdictionib ppłi. No¬
men qͦ urbis congruit. Gcch ãu
int̃pretat᷑ torculat: significats
crucẽ in qua uitis uera calcari
ce expͥmi dignata ẽ. Aqua c¬
ctus gentiũ ppłs merito gabẽ
appellari potest:. cũ dicit. Michi
autẽ absit głari: nisi incrucedñi

Expanded text:
millia sunt in Judaeis, qui crediderunt, et omnes hi aemulatores sunt legis . » Ob causam ergo sacerdotis occisi, David noluit divertere ad se arcam Domini in civitatem David, sed divertit eam in domum Obededom Gethaei: quia respuentibus verbum Judaeis, ne amplius audita et non suscepta praedicatio noceret, apostoli ab eis ablati et ad gentes imbuendas sunt missi. Unde et locus areae Nachon, quae gensio Oza nuncupatur: videlicet quia illorum delictum salus est gentibus. Obededom namque interpretatur serviens homo: ille est utique de quo Dominus ad Patrem: « Constitues, inquit, me in caput gentium, populus quem non cognovi servivit mihi Ozae mortem promittens, ait: « Eripies me de contradictionibus populi . » Nomen quoque urbis congruit. Geth enim interpretatur torcular: significans crucem, in qua « vitis vera » calcari et exprimi dignata est; a qua cunctus gentium populus merito Gethaeus appellari potest, cum dicit: « Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dabit aream suã. ybi sacerdos qͥ
archã incautiꝰ qͣsi corrigendo teti¬
git. mox a dño ꝑcussus occubu¬
it: quia uideoꝵ ppls dũ gentib
inuidet. salutis se munere pͥuat.
Dum legẽ uult eungłio miscere:
utriꝰq sibi gr̃am toluit. Et tenuit
inqͥt eam: qm̃ calcitrabant bo¬
ues. Boues quippe calcitrare est p̃¬
dicatores eungłii liberiꝰ circa fidẽ
agere. neq scđ̃m consuetudinẽ
legis ingredi. s salbata. neomeni¬
as. cutũcisionẽ. uictimasq spirita¬
lit̃ int̾pretari. Quos uelut errantis
corrigere temptabant. qͥ descen¬
dentes de iudea docebant fr̃s. qͥ
nisi cirẽci damini scłm morẽ moi

Expanded text:
dabit aream suam . » Ubi sacerdos qui dabit aream suam . » Ubi sacerdos qui arcam incautius quasi corrigendo tetigit, mox a Domino percussus occubuit. Quia Judaeorum populus dum gentibus invidet, salutis se munere privat; dum legem vult Evangelio miscere, utriusque sibi gratiam tollit. « Et tenuit, inquit, eam, quoniam calcitrabant boves. » Boves quippe calcitrare est praedicatores Evangelii liberius circa fidem agere, neque secundum consuetudinem legis ingredi, sed sabbata, neomenias, circumcisionem, victimasque spiritualiter interpretari. Quos velut errantes corrigere tentabant, qui descendentes de Judaea docebant fratres: quia « nisi circumcidam
Abbreviated transcription (Latin):
incarnationis dñice tempꝰ flore¬
bat. in his qui patͥarcharũ ꝓpħa¬
rumq sunt deuotionẽ secuti. Ami
Qͥut̃q ingabaã custodit archam:
qͥa sublimi uͥtutis exemplo creden¬
tium pectora munit̾. Unde ce ga¬
baa collis int̾pretat᷑. qui est locus
incuuitate cariathiari. Clata gͦ fo¬
ras archa. ludebat dauid ce omnis
isrł corã dño diu̾sis musicoꝵ gene¬
rib: qͥa mox inchoante noue gr̃e
p̃conio. dñs ad exhibendas dõ pa
tri laudes humilitatis. om̃s inui¬
tat dicens. qui mͥ ministͣt me seqͣ¬
tur: alii dando ꝑ sp̃m sermonẽ sa¬
pientie. alii sermonẽ scientie. alii
genera linguarũ. alii gr̃am cu¬
rationũ. oe cet̃a. S his atq huius¬
mͦi charismatũ gen̾ib ꝓgredien¬
te archa. id est crescente eccłia pͥ¬
mitiua. uentũ est ad arcã nachor.
id est areã p̃paratã: gentiũ uideli¬
cet eccłiam. fidei u̾itate consecran¬
bam. De qua ioh̃s ait. Et ꝑmun¬

Expanded text:
Incarnationis Dominicae tempus floreIncarnationis Dominicae tempus florebat in his qui patriarcharum prophetarumque sunt devotionem secuti. Aminqui utique in Gabaa custodit arcam, quia sublimi virtutis exemplo credentium pectora munit. Unde et Gabaa collis interpretatur, qui est locus in civitate Cariathiarim. Elata ergo foris arca ludebat David, et omnis Israel coram Domino diversis musicorum generibus, quia mox inchoante novae gratiae praeconio Dominus ad exhibendas Dtri laudes humilitatis omnes invitat dicens: Qui mihi ministrat, me sequatur : alii dando per spiritum sermonem sapientiae, alii sermonem scientiae, alii genera linguarum, alii gratiam curationum, etc. Sed his atque hujusmodi charismatum generibus progrediente arca, id est, crescente Ecclesia primitiva, ventum est ad aream Nachor, id est, aream praeparatam, gentium videlicet Ecclesiam, fidei veritate consecrandam, de qua Joannes ait: Et
Abbreviated transcription (Latin):
eris. ñ ipsum mille numerando
tͣnscendes: s uel ꝑ se uel ꝑ minores
numeros sepiꝰ ducendo multipli¬
cas. Tria gͦ ꝑdecem multiplica:. ne
sides sine opib mortua sit. Item
tͥguita ꝑ mille multiplica: ut fi¬
des que ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. ñ alibi
qͣm in celis retributionẽ speret.
E lectigͥ ex isrł ꝓpłos recte creden¬
tes: oꝑantes. sperantes insinuent.
Uiri autẽ iuda qui erant cũ da¬
uid: ipsos apłos ce doctores qui
lateri xp̃i quasi familiariꝰ ad here¬
bant indicẽt. Quo utroq stipatꝰ
ex̾citu dñs archã adducere. id est
eccłiam dilatare: & in eoꝵ qui ñ
credidert̃ cordib inserere gaudet.
Imponit᷑ autẽ archa plaustro no¬
uo: ut noui testam̃ti gr̃a renoua¬
tis in baptismo mentib infun¬
datur. uinũq nouũ nouis itͥb
conseruandu mandet᷑. Erat qͥdẽ
pͥus archa indomo aminadab
qui erat ingabaa:quia eadem
que nc̃ p̾dicatur eccłie fides. & añ

Expanded text:
eris, non ipsum mille numerando eris, non ipsum mille numerando transcendes, sed vel per se, vel per minores numeros saepius ducendo multiplicas. Tria ergo per decem multiplica, ne fides sine operibus mortua sit. Item triginta per mille multiplica, ut fides, quae per dilectionem operatur, non alibi quam in coelis retributionem speret. Electi ergo ex Israel populos recte credentes, operantes, sperantes insinuant. Viri autem Juda, qui erant cum David, ipsos populos et doctores, qui lateri Christi quasi familiares adhaerebant, indicant, quo utroque stipatus exercitu, Domini arcam adducere, id est Ecclesiam dilatare, et in eorum qui non crediderunt, cordibus inserere gaudet. Imponitur autem arca plaustro novo, ut Novi Testamenti gratia renovatis in baptismo mentibus infundatur, vinumque novum novis utribus conservandum mandetur. « Erat quidem prius arca in domo Aminadab, qui erat in Gabaa, quia eadem quae nunc praedicatur Ecclesiae fides, et ante
Abbreviated transcription (Latin):
ouiertit: ac sic deinceps qd̃ multũ
oesiderauerat expleuit: quia dñs
in carne apparens. eungłm filiis
isił sue uidelicet genti p̃dicauit:
s cecitas ex parte contigit misrł.
oonec plenitudo gentiũ intͣret: &e
sic om̃is isrł saluus fieret. S ut hec
congregauit dauid omnes electõ
ex isrł triginta milia: quia dns
eccłiam pͥmitiuã ex isrł instituit:
ñ quidem omnẽ isrł. s electos qͦsq
sibi consocians. Non eñi om̃s qui
ex isrł hi sunt isrłite: s filii ꝓmis¬
sionis deputant᷑ insemine. Qui
triginta milia fuisse referuntur:
id est fidei. oꝑis. & spei firmitate
ꝑfecti. Tria enim ꝓpt̾ confessionẽ
sc̃ẽ trinitatis ad fidem ꝑtinent:
detem ꝓpter decalogũ legis ad o¬
pera. mille ꝓpt̾ sui ꝑfectionẽ ad
spem uite et̾ne. qua suꝑiꝰ aliqͥd ñ
est. sic̃ numerꝰ millenario maior
nullus est. Et si eñi decẽ milia. si
tͥguita milia. si etiã mille milia dix¬

Expanded text:
divertit, ac sic deinceps, quod multum divertit, ac sic deinceps, quod multum delectaverat explevit. Quia Dominus in carne apparens, Evangelium filiis Israel, suae videlices ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . » Sed ut haec Congregavit David omnes electos ex Israel, triginta millia, quia Dominus Ecclesiam primitivam ex Israel instituit: non quidem omnem Israel, sed electos quosque sibi consocians: Non enim omnes, qui ex Israel, ii sunt Israelitae , sed filii promissionis deputantur in semine. « Qui triginta millia fuisse referuntur, id est fidei operis et spei firmitate perfecti: tria enim propter confessionem sanctae Trinitatis ad fidem pertinent; decem propter Decalogum legis, ad opera; mille propter sui perfectionem ad spem vitae aeternae, qua superius aliquid non est, sicut numerus millenario major nullus est. Et si enim decem millia, si triginta millia, si etiam mille millia dix
Abbreviated transcription (Latin):
ce ceta. In hystoria beati regis ce pro¬
pħe dauid. qua archã dei addux¬
isse narrat᷑. humilitas approbata.
suꝑbia dampnata. &e demeritas
uindicata monstrat᷑: qͥa & ipse
dauid qui coram archa dñi hu¬
milit̾ saltare ñ erubuit. mox ꝓ¬
missionẽ filii di ex sua styrpe nas¬
cituri susciꝑe ꝓmeruit ÷ ce con¬
iũx que eandem illius humili¬
tatẽ despexit. eiꝰ semine fecunda¬
ri non merita. ꝑpetue sterilitatis
penas luit: sacerdos qͦ qui arcbã
inconsiderata temeritate retigit.
ausus sui reatũ immatura moi¬
te purgauit. Ubi intueri necesse
est qͣntũ delinquat. qui ad cor¬
pus dñi reus accebit: si deuotꝰ
ille sacerdos morte multat᷑. quia
archam illã dñici uidelicet cor¬
poris figuram. minori qͣm debu¬
it ueneratione corripuit. Uerĩ
iuxta allegoriã. dauid xp̃ms ar¬
cha eccłiam significat. Quesuit
autẽ dauio archam in ciuittaĩ
suam adducere. s causa it̃ul¬
mente contͣria ad tempus cam alibi

Expanded text:
 hac historia beati reges et prophetae David, qui arcam Domini adduxisse narrantur, humilitas approbata, superbia damnata, et temeritas vindicata monstratur: quia et ipse David, qui coram arca Domini humiliter saltare non erubuit, mox promissionem Filii Dei ex sua stirpe nascituri suscipere promeruit: et conjux, quae eamdem illius humilitatem despexit, ejus semine fecundari non meruit, sed perpetuae sterilitatis poenas luit. Sacerdos quoque, qui arcam inconsiderata temeritate tetigit, ausus sui reatum immatura morte purgavit. Ubi intueri necesse est quantum delinquat, qui ad corpus Domini reus accesserit, si devotus ille sacerdos morte mulctatur, qui arcam illam, Dominici videlicet corporis figuram, minori quam debuit veneratione corripuit. Verum juxta allegoriam, David Christum, arca Ecclesiam significat. Quaesivit autem David arcam in civitatem suam adducere; sed, causa interveniente contraria, ad tempus eam alibi
Abbreviated transcription (Latin):
ualemus: qui qͣndui recte u¬
uunt ac docent. in ornatum
sc̃e cuutatis industriam sue
artis impendunt. At si forte
errauerint: quid nisi a rege
chaldeorũ captiui babiloniã
transferuntur: E qm̃ artificem
et inclusorem ab ierosolimis ba¬
biloniam transmigrare. hocẽ
talentum uerbi celitus accep¬
tum in terra defodi. id est scien¬
tiam spiritualẽ ad peccatorĩ
oꝑa conuerti: obsecro lector in

Expanded text:
valemus, qui quandiu recte vvalemus, qui quandiu recte vivunt ac docent, in ornatum sanctae civitatis industriam suae artis impendunt. At si forte erraverint, quid nisi a gente Chaldaeorum captivi Babyloniam transferuntur? Et quoniam artificem et inclusorem ab Jerosolymis Babyloniam transmigrare, hoc est talentum verbi coelitus acceptum in terram defodi, id est, scientiam spiritualem ad peccatorum opera converti. Obsecro, lector
Abbreviated transcription (Latin):
sumant: uel alios forte qui leg̃e
nesciunt. ad resistendum uitiis
exhortando aut corripiendo ac¬
cẽdant. Tollunt fabros armorũ:
cum eos qui sacra eloquia norũt.
intantum scełibus obruunt: ut
dicere bona que didicerant pror¬
sus erubescant. Transferunt om¬
nem artificem et indusorẽ in
babiloniam de ierłm:cum eos
qui multifaria uirtutum oꝑ¬
atione plurib ꝓdesse. & ciuita¬
demdi contra irruptiones tẽp¬
tationum munire solebant.
a ꝓposito deflectunt: atq inge¬
nium qͦd tuitioni scẽ eoche im
pendere debuerant. ad uolun¬
tatem potius regis uitiorum
dispensare compellunt. Quõd
sunclusorẽ hoc loco ñ ostiorũ
siue murorum. s auri potius
gemmarũq intelligere uolu¬
erimus: ad unum ꝓfecto eun¬
demꝙ spiritalis expositio fi¬
nem respicit. Dictum quippe
est de sapientia. qͦd aurum ẽ
et multitudo gemmarũ. Atꝙ
ideo inclusores horũ ñ alios ap¬
tius quam doctores intelligere

Expanded text:
sumant, vel alios forte qui legere sumant, vel alios forte qui legere nesciunt, ad resistendum vitiis exhortando aut corripiendo accedant. Tollunt fabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt, in tantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant, prorsus erubescant. Transferunt omnem artificem et inclusorem in Babyloniam de Jerusalem, cum eos qui multifaria virtutum operatione pluribus prodesse, et civitatem Dei contra irruptiones tentationum munire solebant, a proposito deflectunt; atque ingenium quod tuitioni sanctae Ecclesiae impendere debuerant, ad voluntatem potius regis vitiorum dispensare compellunt. Quod si inclusorem hoc loco non ostiorum sive murorum, sed auri potius gemmarumque intelligere voluerimus, ad unum profecto, eumdemque spiritualis expositio finem respicit. Dictum quippe est de sapientia, quia aurum est et multitudo gemmarum ; atque ideo inclusores horum non alios aptius quam doctores intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
mentis colla submittunt. Ab ducit
autẽ nabugodonosor ierłm et uni¬
uersos pͥncipes. fortesq exercitus.
decem milia in captiuitatẽ: cum
etiã magistros ppłorũ. & eos qui
inuincibili animo dño seriure.
ac decalogum legis fideliter in d̃i
ac proximi uidebantur amore
conseruare. subito siue illecebͥs
mundi. seu aduersitatib subach.
aut maiorib se facinorib pollu¬
unt. aut certe in heresim decli¬
nando. aꝑte apostasie notam
incidunt. Arma uͦ quib contra
diabolum repugnantes. lib̾tatẽ
a do nobis donatam defendamus.
que sunt alia: nisi eloquia scͥp¬
turarum: In quib & ipsius dñi
& scõrum eius exemplis. quo or¬
dine bella uitiorum suꝑari debe¬
ant: luce clarius discimus. Sed
philistei filios isrł fabris armorũ
pͥuant: cum maligni sp̃c. animos
fidelium a meditatione sacre lec¬
tionis. scłaria illis negotia inseren¬
do retardant: ne uel ipsi ꝑ huius
exercitium resistendi fidutiam

Expanded text:
mentis colla submittunt. Abducit mentis colla submittunt. Abducit autem Nabuchodonosor Israel, et universos principes, fortesque exercitus, decem millia, in captivitatem, cum aut magistros populorum, et eos qui invincibili animo Domino servire, ac decalogum legis fideliter in Dei ac proximi videbantur amore conservare, subito sive illecebris mundi, seu adversitatibus subacti, aut majoribus se facinoribus polluunt, aut certe in haeresim declinando, apertae apostasiae notam incidunt. Arma vero, quibus contra diabolum repugnantes, libertatem a Deo nobis donatam defendamus, quae sunt alia, nisi eloquia Scripturarum? In quibus et ipsius Domini, et sanctorum ejus exemplis, quo ordine bella vitiorum superari debeant, luce clarius discimus. Sed Philisthaei filios Israel fabris armorum privant, cum maligni spiritus animas fidelium a meditatione sacrae lectionis, saecularia illis negotia inserendo retardant, ne vel ipsi per hujus exercitium resistendi fiduciam
Abbreviated transcription (Latin):
rantur. cum dicitur. Porro fa
enim philistiim. ne forte face¬
rent hebrei gladiũ aut lanrĩ
habentes fabros ferrarios hebrei
arma adrepugnandum fac̃ent.
ita nunc caldei destructa iecłm.
et uastata omni reꝓmissionis¬
t̃ra satagunt ut nullus in ea re¬
maneat artifex. nullus inclusor.
qui uel fedata urbis menia cõ¬
ponere. uł possit resarcire ditup¬
ta. Quin potius quicquid ap̃d
gentẽ exterminatã artis inue¬
nerant. totum in babiloniã
transferunt: ut uel ad nichi¬
lum ualeat ultra. uel illius ci¬
uitatis utilitatib ꝓficiat. suiꝰ
tam deflende historie.qͥa mul¬
tum negligentie nr̃i tẽporis
congruit: ñ opinor allegori¬
am ẽẽ reticendam. Constat
babilon autẽ & chaldei siue phi¬
listei. ciuitatẽ diaboli. id ẽ om¬
steis siue chaldeis: cum fideles
quiꝙ nominetenus in ecclesia
consistentes. cet̾um ab immun¬
Is uł spiritib uł hominibus
lecepti. aut auaritie. aut luxu¬
lle aut alteri cuilibet peccato

Expanded text:
rantur, cum dicitur: Porro fabrantur, cum dicitur: Porro fabenim Philisthiim, ne forte facerent Hebraei gladium aut lanceam . habentes fabros ferrarios Hebraei, arma ad repugnandum facerent; ita nunc Chaldaei, destructa Jerusalem et vastata omni terra repromissionis, satagunt ut nullus in ea remaneat artifex, nullus inclusor, qui vel foedata urbis moenia componere, vel possit resarcire dirupta; quin potius quidquid apud gentem exterminatam artis invenerant, totum in Babyloniam transferunt; ut vel ad nihilum valeat ultra, vel illius civitatis utilitatibus proficiat. Cujus tam deflendae historiae, quia multum negligentiae nostri temporis congruit, non opinor allegoriam esse reticendam. Constat Babylon autem et Chaldaei sive Philistaei, civitatem diaboli, id est, omstaeis sive Chaldaeis, cum fideles quique nomine tenus in Ecclconsistentes, caeterum ab immundis vel spiritibus vel hominibus decepti, aut avaritiae, aut luxuriae, aut alteri cuilibet peccato
Abbreviated transcription (Latin):
lam ostenditur. quõd utinam
ñ ostendetur: quia iudelicet
salomon de admisso ydolatrie
scelere. nunqͣm ꝑfecte penituit.
Nam si fructus penitentie dig¬
nos faceret: satageret ante
omnia ut ydola que edifica¬
uerat de ciuitate sca tolleren¬
tur: & ñ inscandalum stultorũ
que ipse cum fuisset sapientis¬
simus erronea fecerat. quasisapi¬
enter ac recte facta relinqueret
Meminit supra et huius locisco¬
tura dicens: Tunc edificauit sa¬
lomon fanum chamos ydolo
moab in monte qui est contra
ierłm: et moloch ydolo filiorum
ammon. Nec uideri contrariũ
debet. quõd ibimons in quo fac¬
ta sunt hec ẏdola. contra ierłm.
hic in ierłm esse positus assertur
quia nimirum in tanta erat
urbis uicinia positus. ut ad
ipsam ꝑtinere. et ipsam quoꝙ
scordib que in eo congrebant᷑
nosor. quia transtulerit
addidit scͥptura dicens. x omnẽ
artificem et conclusorẽ: hoc est
quod supra eidem ppło isrũ p
listiim regnantes fecisse nar¬

Expanded text:
lam ostenditur, quod utinam lam ostenditur, quod utinam non ostenderetur: quia videlicet Salomon de admissae idololatriae scelere nunquam perfecte poenituit. Nam si fructus poenitentiae dignos faceret, satageret ante omnia, ut idola quae aedificaverat, de civitate sancta tollerentur; et non in scandalum stultorum, quae ipse, cum fuisset sapientissimus, erronea fecerat, quasi sapienter ac recte facta relinqueret. Meminit supra et hujus loci Scriptura, dicens: Tunc aedificavit Salomon fanum Chamos idolo Moab, in monte qui est contra Jerusalem, et Moloch idolo filiorum Ammon . Nec videri contrarium debet quod ibi mons, in quo facta sunt haec idola contra Jerusalem, hic in Jerusalem esse positus asseritur; quia nimirum in tanta erat urbis vicinia positus, ut ad ipsam pertinere, et ipsam quoque sordibus, quae in eo congregabantnosor, qui transtulerit addidit Scriptura, dicens: Et omnem artificem et clusorem. Hoc est quod supra eidem populo Israeli Philisthiim regnantes fecisse nar
Abbreviated transcription (Latin):
uod paulopost de eodẽ
rege dicit᷑. excelsa quoq
que erant inierłm ad dexterã
partem montis offensionis. et¬
cetera usq polluit rex & contri¬
uit statuas: luce clarius ẽ qͦd
excelsa nominare solet scͥptu¬
ra loca in collib posita frondentib.
in quib uel demonib immolabãt.
uel etiam dño locorum amenitate
allecti contra interdictum relicto
altari quõd erat intemplo. hosti¬
as offerebant. Unde sepius in hoc
libro de regib quiminus ꝑfecte
iusti fuere. dicitur. ueruntamen
excelsa ñ abstulit. Montẽ autẽ
offensionis. montẽ idoli dicitꝰ qͥa
nimirum consuetudinis ẽ scͥp¬
turarum. offensionem ydola
nuncupare: quia uel in illis of¬
fenditur ds. uł offensionẽ & ru¬
inam suis afferunt cultorib:
sicut in hac ipsa sententia sub¬
sequentur intimatur: cum dr.
quod sacͥ ficauerit salomonrex
isrł astharoth ydolo sidonioꝵ.
et chamos offensioni moab. ꝙ mel¬
con abhominationi filiorũ am¬
mon Ubi quoꝙ hoc ni fallor pa¬

Expanded text:
uod paulo post de eodem rege dicitur: Excelsa quoque quae erant in Jerusalem, ad dextram partem montis Offensionis, etc., usque, Polluit rex, et contrivit statuas; luce clarius est, quod excelsa nominare solet Scriptura, loca collibus posita frondentibus, in quibus vel daemonibus immolabant, vel etiam Domino, locorum amoenitate allecti, contra interdictum relicto altari quod erat in templo, hostias offerebant. Unde saepius in hoc libro de regibus qui minus perfecte justi fuere, dicitur: Verumtamen excelsa non abstulit. Montem autem Offensionis, montem idoli dicit, quia nimirum consuetudinis est Scripturarum, offensionem idola nuncupare, quia vel in illis offenditur Deus, vel offensionem et ruinam suis afferunt cultoribus, sicut in hac ipsa sententia subsequenti intimatur, dum dicitur: Quae aedificaverat Salomon rex in Israel Astaroth idolo Sidoniorum et Chamos offensioni Moab, et Melchon abominationi filiorum Ammon. Ubi hoc quoque, ni fallor, pa
Abbreviated transcription (Latin):
forte occisus eẽt ademonio tobi¬
as. fodit sepulchrũ cum seruis:
s hoc confestim agnita sospitate
illius. uissit t̾ra repleri. Cantuᷤ
pulloꝵ sonus est p̾dicantiũ: qui
cũ mane diemq uerum fidei.
mundo pꝰ tenebras erroris af¬
futurũ can̾ẽt. erant quidam in
ppłogentium qui dubitarent.
an dñs uere hostem uicisset an¬
tiquũ. idẽq fidem nominis eiꝰ
obruere:. atq abscond̾ȩ satiꝰ esti¬
marũt: qui tamen pꝰ modũ ag¬
nita luce u̾itatis. quasi auroraꝓ
cecdente. ⁊ crebrescente pulloꝵ
cantu .i. uoce doctoꝵ. qui ad su¬
ꝑna desideria alacͥ cordis uolatu
se leuare consueu̾unt om̃e nubi¬
lum dubitationis sua demente
pepulert̃: ac ueracit᷑ xp̃m hoste
ꝓstrato. sponsũ ẽẽ sc̃e eccłie cog¬
nouert. Letatꝰ raguel de uita
tobie. ⁊ conuinctione ac nuptiis
filiȩ suȩ. fecit occidi uacas duaᷤ
pingues. ⁊ qͣtuor arietes: ⁊ para¬
ri epulas om̃ib uicinis suis. cunc¬

Expanded text:
forte occisus esset a daemone Tobiforte occisus esset a daemone Tobias, fodit sepulcrum cum servis; sed hoc confestim agnita sospitate illius, jussit terra repleri. Cantus pullorum sonus est praedicantium, qui cum mane diemque verum fidei mundo post tenebras erroris adfuturum canerent, erant quidam in populo gentium, qui dubitarent an vere Dominus hostem vicisset antiquum, ideoque fidem nominis ejus obruere atque abscondere satius aestimarent; qui tamen postmodum agnita luce veritatis, quasi aurora procedente et crebrescente pullorum cantu, id est, voce doctorum, qui ad superna desideria alacri cordis volatu se levare consuerunt, omne nubilum dubitationis sua de mente pepulerunt, ac veraciter Christum, hoste prostrato, sponsum esse sanctae Ecclesiae cognoverunt. Laetatus Raguel de vita Tobiae, et de conjunctione ac nuptiis filiae suae, fecit occidi duas vaccas pingues, et quatuor arietes, et parari epulas omnibus vicinis suis, cunc
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ diaboli. pꝰ confessionẽ rec¬
eum. quia afideliũ lesione re¬
tinuit: quos ⁊ si tẽptare aliquo¬
tiens ꝑmictit᷑ ut ꝓbent᷑. suꝑare
tamen ꝓhibet᷑. ne afide defici¬
ant. Ligauit inqͥt eum inde¬
serto suꝑioris egypti. Et deser¬
tum ⁊ egyptus. corda infideliũ
significãt: quia ⁊ deserta idest
derelicta sunt ado cuiꝰ in habita¬
tione sunt indigna. Et hec ead̾e
st̃ uixta int̾precationẽ nomĩs
egypti ꝑfidiȩ suȩ tenebris obscͣ¬
A ta: nec immerito qui dese
cipe tenebraꝵ. App̃hen¬
sum gͦ angłs demonẽ qui tobi¬
am occide cupiebat. ligauit e¬
um indeserto suꝑioris egypti:
Quia cohibitũ araptu fidelium
quimenbra sunt sui redẽptoriᷤ.
id̃e dñs ⁊ redẽptor nr̃ diabolum
b etiam ligatũ tenet eum. qui
nec ipsos quos possidet impios
tantũ ledere smnit qͣntũ insacia¬
bili furore desid̾at. Int̾ea cͥca pul¬
lorum cantũ timens raguel ne

Expanded text:
tionem diaboli, post confessionem rectionem diaboli, post confessionem receum, quia a fidelium laesione retinuit; quos etsi tentare aliquoties permittitur, ut probentur, superare tamen prohibetur ne a fide deficiant. Ligavit eum in deserto superioris Aegypti. Et desertum et Aegyptus infidelium corda significant, quae et deserta, id est, derelicta sunt a Deo, cujus inhabitatione sunt indigna. Et haec eadem sunt juxta interpretationem nominis Aegypti, perfidiae suae tenebris obscurata. Nec immerito qui desercipe tenebrarum. Apprehensum ergo angelus daemonem, qui Tobiam occidere cupiebat, ligavit in deserto superioris Aegypti; quia cohibitum a raptu fidelium, qui membra sunt sui Redemptoris, idem Dominus et Redemptor noster diabolum t. In quibus etiam ligatum tenet eum; quia nec ipsos quos possidet impios, tantum laedere sinitur, quantum insatiabili furore desiderat. Interea circa pullorum cantum timens Raguel, ne
Abbreviated transcription (Latin):
scł uite gaudia nouerunt: de gͥ¬
nis nichil certũ dicebant: id̃oq
illos absq spe uitȩ immortalis
ȩt̾nȩ mortis rapuisset int̾itus.
S docente intͥnsecꝰ ipsa uerita¬
te. queforis ꝑdoctoꝵ ora sonabi
tandem intellexit. quia necesse
erat. ut stulta dicerent stulti:
pirent hi quidm uerũ non no¬
uerant: iure autem mundi con¬
ditor inmundũ ueniens. mun¬
di regĩ susciꝑet: ⁊ fidem confi̾¬
sus xp̃i. eius se sacͣmentis sc̃iti¬
cari gauderet. Introductus co¬
bias ad saram cubiculum. ꝓdũ
de cassidili suo partẽ iecoris.⁊
dñs accepturus ȩccłiam degeill
inprimo dispensationis eius ĩ¬
itio iubet eam insingłis creden¬
tib abrenuntiare sathane. &̧
om̃ib oꝑib eius. ⁊ om̃ib põpis
eius: ac deinde confiteri fidem
sc̃ẽ tͥnitatis. in remissionẽ pecc̃õꝵ
qd̾ est intima piscis uiscera iuiu
concremare carbonib. Quib
actis. angłs app̃hendens demo¬
nẽ ligauit: quia pꝰ abrenuntia¬

Expanded text:
itae gaudia noverant, de aeternis nihil certum dicebant, ideoque illos absque spe vitae immortalis, aeternae mortis rapuisset interitus. Sed docente intrinsecus ipsa veritate, quae foris per doctorum ora sonabat, tandem intellexit quia necesse esset ut stulta dicerent stulti, perirentque hi qui Dominum verum non noverant; jure autem mundi Conditor in mundum veniens, mundi regimen susciperet. Et fidem confessus Christi, ejus se sacramentis sanctificari gaudebat. Introductus Tobias ad Saram in cubiculum, protulit de cassidili suo partem jecoris, Dominus accepturus Ecclesiam de gentibus, in primo dispositionis ejus initio jubet eam in singulis credentibus abrenuntiare Satanae, et omnibus operibus ejus, et omnibus pompis ejus; ac deinde confiteri fidem sanctae Trinitatis in remissionem peccatorum, quod est intima pacis viscera vivis cremare carbonibus. Quibus actis angelus apprehendens daemonem ligavit. Quia post abrenuntia
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. idemq pꝰmodũ ⁊ mr̃es
extitissent: qui uacce utiq sunt.
quia iugum euͣngłii lene gestãt:
quia eos quoq qui ad portandũ
idem iuigũ ꝓficiaͣnt. p̃dicando
gignunt ⁊ nutͥunt. St ⁊ arietes.
quia patres ⁊ duces sequentium¬

Expanded text:
erent, iidemque postmodum et martyres exstiterint. Qui vaccae utique sunt, quia jugum Evangelii leve gestant; quia eos quoque, qui ut ad portandum idem jugum proficiant, praedicando gignunt et nutriunt. Sunt et arietes, quia patres et duces sunt po
Abbreviated transcription (Latin):
inmente: ⁊ requiescat in nr̃o
corde ⁊ corꝑe. ipse qui ait. Suꝑ
qu̾̃e requiescet sp̃c meus: nisi
suꝑ humilem. ⁊ quietũ. ⁊ timen¬
tem uerba mea: Petit angłm
cobias. ut assumens ammalia si¬
ue seruitia. uadat ad gabelum
inrages medoꝵ. reddatq ei cy¬
rographum suum . ⁊ recipiat
ab eopecuniam: rogetq eum
uenire ad nuptias eius. ⁊ an¬
nuit. Petunt dñm fideles. mẽ¬
bra uidelicet illiꝰ. ut assumat a¬
liquos de credentib. eis u̾bi
adcolligendas infidẽ suam na¬
tiones. quȩ nec dũ fidi mist̾ia ꝑ¬
eisq concedat ꝓpitiꝰ. ut talentũ

Expanded text:
in mente; et requiescat in nostro in mente; et requiescat in nostro corde et corpore ipse qui ait, Super quem requiescet spiritus meus, nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? Petit angelum Tobias, ut assumens animalia sive servitia vadat ad Gabelum in Rages Medorum, reddatque ei chirographum suum, et recipiat ab eo pecuniam, rogetque eum venire ad nuptias ejus, et annuit. Petunt Dominum fideles, membra videlicet ipsius, ut assumat aliquos de credentibus, eisque vad colligendas in fidem suam nationes quae necdum fidei mysteria seisque concedat propitius, ut talentu
Abbreviated transcription (Latin):
suum sponte mortificant. ut hoᷤᷤ¬
tia uiua fiant. uelminanus in¬
fidelium tribuunt adoccidendũ:
didicert̃. Sunt qͣtuor arietes oc
uirtutib pͥmis. prudentia. for¬
titudine. tẽꝑantia. iusticia.
muniunt᷑: quia ꝑ orbem uniu̾¬
sum. qui quatuor plagis distin¬
guit᷑. gregem xp̃i instituunt.
Fecit raguel uaccas ⁊ arietes oc¬
cidi: quia ppłs gentium. tales
eos quide sua stirpe adfidem
uenerant ẽẽ docuit. quos p̃emi¬
nentia uirtutis. hostis tẽptare
appet̾et: nec tẽptatos uinc̾e. s
uictores posset fac̾e martyres
Uel certe ipse fecit occidi. qͦs
carnem suam ꝓxp̃o. cũ uitiis.
⁊ concupiscentiis crucifig̾e do¬
cuit: qͦꝵ occisione parauit epłas
quia ꝓfectus. uita. passio. ⁊ co¬
rona scõꝵ multis leticiam tͥbu
it. ⁊ quasi epulas ex eis qͦꝵ refi¬
cint᷑ exemplis accipiunt. Ad
iurauit ⁊ raguel tobiam. ut
duas ebdomadas moraret᷑ ap̃
⁊ aseruilib actib .i. peccatis in
corpore. ⁊ apͣuis cogitationib

Expanded text:
suum sponte mortificant, ut hostia viva fiant, vel in manus infidelium tradunt occidendum: didicerunt. Sunt quatuor arietes occvirtutibus primis, prudentia, fortitudine, temperantia, justitia, muniuntur; quia per orbem universum, qui quatuor plagis distinguitur, gregem Christi instituunt. Fecit Raguel vaccas et arietes occidi, quia populus gentium tale eos qui de sua stirpe ad fidem venerant, esse docuit, quos praeeminentia virtutis hostis tentare appeteret, nec tentatos vinceret, sed victores posset facere martyres. Vel certe ipse fecit occidi, quos carnem suam pro Christo cum vitiis et concupiscentiis crucifigere docuit. Quarum occisione paravit epulas quia profectus, vita, passio et corona sanctorum, multis laetitiam tribuunt, et quasi epulas, ex quorum reficiuntur exemplis, accipiunt. Et adjuravit Raguel Tobiam, ut duas hebdomadas moraretur apud a servilibus actibus, id est, peccatis in corpore, et a pravis cogitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑitalẽ legis dat intelligentiã.
credendo. ⁊ recte uiuendo ag¬
gregent᷑. Nec abnuit dñs.s be¬
ne rogantiũ uota suscipiens.
nouos cotidie ppłos in eccłia cog̃.
posst̃ gẽte̾ ut supͣ diximꝰ ꝓhis

Expanded text:
itualem legis dat intelligentiam, credendo et recte vivendo aggregentur. Nec abnuit Dominus, sed bene rogantium vota suscipiens, novos quotidie populos in Ecclesiam cogit. Potest, ut supra dicitur, de his
Abbreviated transcription (Latin):
bere non possent. tobias autẽ
qui dm̃ timebat posset: moxda
ri consentit. Audiens ppłs gen
orbem ȩccł̃iam di faceret. nonsi¬
ne certa exploratione potuit
noue fidei iura legẽq susciꝑe:
habuerit doctores. qui om̃es qͦ¬

Expanded text:
bere non possent, Tobias autem, qui Deum timebat, posset, mox dare consensit. Audiens verbum fiorbem Ecclesiam Christi faceret, non sine certa exploratione potuit novae fidei jura legemque suscipere; habuit doctores, qui omnes q
Abbreviated transcription (Latin):
indicatiuo mͦ abundat. at imꝑati¬
uo. unus quisq in suo sensu abun¬
det: Precepit gͦ. ut si subluniora sa¬
cram̃toꝵ diuinoꝵ archana caꝑe
nequimꝰ: in his tam̃ que ueracit̃
credenda. ꝯfitenda. intelligimꝰ
ac sentimꝰ. humilit̾ ac deuote
dño seruiamꝰ. Sic eñi implebit᷑
qd̾ iussit. ut unus quisq in suo
sensu abundet: cũin eis que a
magnis doctorib credenda uel
etiam ad cognitionẽ sublimoꝵ
que nedu nouimꝰ. meream attin¬
gerẽ. Unde bene subiungit. Et
siquid alit̾ sapitis. & hoc quoq
uob̃ ds reuelabit: idest sibona
que nostis. ꝑ caritatẽ oꝑamini.
tribuet uobis diuina gr̃a. ut
siqͥd alit̾ qͣm decet sapitis. etiã
hoc aliqͣndo recte intelligatis.
sicut beato cipͥano contigisse
ꝑspicuum est. qui cũ suis coep̃is
qui erant in affrica. rebaptiran¬
dos ẽt̃ hereticos cont᷑ morẽ sc̃e¬
eccłie statuit: s quia in suo sensu

Expanded text:
indicativo modo, Abundat, at imperatiindicativo modo, Abundat, at imperativo: Unusquisque in suo sensu abundet? Praecepit ergo ut si sublimiora sacramentorum divinorum arcana capere nequimus, in his tamen quae veraciter credenda ac confitenda intelligimus et sentimus, humiliter ac devote Domino serviamus. Sic etiam implebitur quod jussit, ut unusquisque in suo sensu abundet, cum in eis quae a magnis doctoribus credenda vel etiam ad agnitionem sublimiorum, quae necdum novimus, mereamur attingere. Unde bene subjungit: Si quid aliter sapitis, et hoc quoque vobis Deus revelabit , id est: Si bona quae nostis per charitatem operamini, tribuet vobis divina gratia, ut si quid aliter quam decet sapitis, et hoc aliquando intelligatis. Sicut beato Cypriano contigisse perspicuum est, qui cum suis coepiscopis, qui erant in Africa, rebaptizandos esse haereticos contra morem Ecesiae statuit. Sed quia in suo sensu
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ignis flaminã dilectionis appel¬
iat: de qua d̃ns in euͣngłio. Ignẽ
inquit ueni mitt̾e in t̾ram: ce qͥd
uolo nisi ut ardeat: Absit eñi ut
credamꝰ apł̃m uel salomonẽ. de
cuiꝰ ꝓuerbiis hanc sententiam
assumpsit. hoc nos docere uolu¬
isse. ut eo animo eaq intentioẽ.
u̾sariis nr̃is. ut ipsi in his ingͣti
entes egentib inimicis. emolli¬
amꝰ fom̃tis beneficioꝵ tumorẽ
ac duriciã m̃tis illoꝵ : eosq ad re¬
clamandos nos in dño excitare
adhibito dilectionis igne stude
unusqͥsq in suo sensu abun¬
det: ñnulli ita dictũ putant. qͣsi
diceret. Sufficit unicuiq ad iu¬
sticiã. facere que sͥ optima uiden¬
tur. Qd̃ nequaqͣm ita intelligen¬
dũ ẽ. Qd eñi si hereticus est. pu¬
tans se ẽẽ catholicũ. siquis male
conũsat᷑. existimans rectam esse
uiam ueritatis quã incedit. nun¬
quid talis oꝑatio uel fides sufficit
illi ad opus iusticie. ꝑ qd̾ ad salutẽ
ꝑueniat: maxime cum ñ dicat aplł

Expanded text:
 dilectionis appellat, de qua Dominus in Evangelio: Ignem inquit veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat ? Absit enim ut credamus Apostolum vel Salomonem, de cujus Proverbiis hanc sententiam sumpsit, hoc nos docere voluisse, ut eo animo eaque intentione versariis nostris, ut ipsi in his ingratientes egentibus inimicis, emolliamus fomentis beneficiorum tumorem ac duritiam cordis illorum, eosque ad redamandos nos in Domino excitare, adhibito dilectionis igne, studeUnusquisque in suo sensu abundet, nonnulli ita dictum putant, quasi diceret: Sufficit unicuique ad justitiam facere quae sibi optima videntur. Quod nequaquam ita intelligendum est. Quid enim si haereticus est, putans se catholicum esse, si quis male conversatur, existimans rectam esse viam veritatis, quam incedit, nunquid talis operatio sufficit illi ad opus justitiae, per quod ad salutem perveniat, maxime cum non dicat Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
uod dicit apłs. mͥ uindictã.
& ego retribuam dicit dñslũ
habet sensũ. Quid opus est uos ip¬
sos urãs ultum ire inuirias: qui
nec corda hominũ nosse. nec agn¬
ta eoꝵ scelera tͣnquillo ualecis an¬
mo iudicare: Quin potiꝰ qd̾ in
uos peccatur. qͣsi fratrib ce ꝓximi
ex corde remittite: ut ce uob̃ uri
d̃s̃ peccata remittat: scientes qͥa si
corrigi uoluerint eos socios bonor
habebitis. Sin alias: rectiꝰ diuino
iudicio qd̾ errare ñ potest. sicut
nec irasci potest. qͣm ur̃o dapna¬
buntur. Michi enĩ inqͥt iundicti
reseruate: ce ego retͥbuam. Et qͥa
ñ solũ mala imꝓboꝵ pacient su¬
stinere. s ce bona illis nr̃a libent
impendere debemus. qͥb suꝑat
ad amorẽ nr̃m redeant. & uirtit̃
mansuetudinis ac pacientie me
admirantes. etiã imitari incipale
relictisq uiciis ad uirtutũ oꝑaꝰ
uertant᷑: admonendo subiunģl.
Siesurierit inimicus tuus: ciba
illũ. Si sitit: potũ da illi. hoceni
faciens: carbones ignis congere

Expanded text:
uod dicit Apostolus: Mihi vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus, hunc habet sensum. Quod opus est vos ipsos vestras ultum ire injurias, qui nec corda hominum nosse, nec agnita illorum scelera tranquillo valetis animo judicare? Quin potius quod in vos peccatur, quasi fratribus et proximis ex corde remittite, ut et vobis vestra Deus peccata remittat, scientes quia si corrigi voluerint, eos socios bonorum habebitis. Sin alias, rectius divino judicio, quod errare non potest sicut nec irasci potest, quam vestro damnabuntur Mihi inquit vindictam reservate, et ego retribuam. Et quia non solum mala improborum patienter sustinere, sed et bona illis nostra libenter impendere debemus, quibus superati ad amorem nostrum redeant, et virtutem mansuetudinis ac patientiae nostrae admirantes etiam imitari incipiant, relictisque ad virtutum opera convertantur, admonendo subjunxit: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi, hoc enim faciens, carbones ig