comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ adti limitis increm̃ta ꝑꝓducta sunt :
quib cunctarũ undiq gentiũ uicina &.
contigid cõt aniuersitas Disposito enĩ
diuiniti oꝑrimnaxime c̃gruebat ut multa
rogna uto ẽfederarent impios & cito ꝑ¬
uios habie popłos ꝑ̃ dicatitue generali. quos

Expanded text:
 eos limites incrementa perducta sunt, quibus cunctarum undique gentium vicina et contigua esset universitas. Disposito namque divinitus operi maxime congruebat, ut multa regna uno confoederarentur imperio, et cito pervios haberet populos praedicatio generalis, quos
Abbreviated transcription (Latin):
ne crediderant erudieras : iã antiochenã
eccłam ubi primũ xp̃iani noĩs dignicas. ẽ.
orta fundaueras lã pontu. galatiã. cappado
tiã. adꝙ bithiniã. legib euangelice p̃dicatio¬
nis impleueras: Nec ut dubiꝰ de ꝓuentu oꝑis.
aut despatio tuȩ ignarus aetatis. tropheum
coapłs tuus paulus uaselectionis. & specialis
furor ꝓomniũ uicioꝵ inflãmatꝰ excessu.
In hunc eũ usq torrentẽ suȩ p̃cipitauit insaniȩ.

Expanded text:
ne crediderant, erudieras; jam Antiochenam ne crediderant, erudieras; jam Antiochenam Ecclesiam, ubi primum Christiani nominis dignitas est orta , fundaveras; jam Pontum, GalatiAsiam atque Bithyniam legibus 325 evangelicae praedicationis imbueras; nec aut dubius de proventu operis, aut de spatio tuae ignarus aetatis, tropaeum coapostolus tuus, vas electionis , et specialis furor per omnium vitiorum inflammatus excessum, in hunc eum usque torrentem suae praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
tu beatissime petre apłe. uenire ñme¬
tuis & c̃sorte głe tue paulo apło aliarũ
adhuc ecclesiarũ ordinationibꝰ occupato.
siluã istã frem̃tiũ bestiarũ & tͥbulentis¬
sime ꝓfunditatis oceañ constantior quã
cũ suꝑ mare gradereris ingrederis: nec
mundi dnãm times romã: qui in cayphe
domo expaueras sicerdotis ancillam:
Nũqͥd aut iudicio pilati. aut semera
iudeoꝵ minor ẽ. uel inclaudio potes¬
tas. uel in nerone crudelitas: Umee¬
bit ergo materiã formidinesuis ꝗͥmo¬
Hunc aut̃ intrepide caritatis affectũ iam
tc̃ ꝓfecto c̃cepas. quando ꝓfessio tui amoris
in dñm trine int̾rogationis ẽ. solidata mys¬
terio: Nec aliud abhac m̃tis sue intentione
que sitũ ẽ : quã ut pascendis eiꝰ quẽ diligeres
ouibꝰ cibũ quo ipse eras opimatꝰ ĩpenderes
Augebant quoq fiduciã tuã tot signa
miraculoꝵ. tot dona carismatũ. adꝙ ex¬
ꝑim̃ta uirtutũ. Iã popłos qui excireũcisio¬

Expanded text:
Petre apostole, venire non metuis, et consorte gloriae tuae Paulo apostolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum, constantior quam cum supra mare gradereris, ingrederis . Nec mundi dominam 324 times Romam, qui in Caiphae domo expaveras sacerdotis ancillam . Numquid aut judicio Pilati, aut saevitia Judaeorum minor erat vel in Claudio potestas, vel in Nerone crudelitas? Vincebat ergo materiam formidinis vis amoHunc autem intrepidae charitatis affectum jam tunc profecto conceperas quando professio tui amoris in Dominum trinae interrogationis est solidata mysterio . Nec aliud ab hac mentis tuae intentione quaesitum est, quam ut pascendis ejus quem diligeres, ovibus, cibum, quo ipse eras opimatus, impenderes. CAP. V. Augebant quoque fiduciam tuam tot signa miraculorum, tot dona charismatum, tot experimenta virtutum. Jam populos, qui ex circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiis puntialibꝰ cleroꝙ distribuit: &
donationẽ ualidã in ꝑpetuũ eẽ sanciuit:
Assuescens aut̃ milites ut sicut ipsẽ dm̃ colerent:
signo crucis eoꝵ arma signabat. In regalibꝰ
quoq oratoriũ fabricatus. etiã tab̾naculũ
adinstar eccłe circũ ferebat. dũ aduersus
hostes castrametaret᷑: quatenꝰ nec initinere
degens ipse ł exercitꝰ sacro lumine priuarent᷑.
quo decera laudari dm̃: & ei orationes offer

Expanded text:
ecclesiis provincialibus cleroque distribuit, et ecclesiis provincialibus cleroque distribuit, et donationem validam in perpetuum esse sancivit. Assuescens autem milites, ut, sicut ipse, Deum colerent, signo crucis eorum arma signabat. In regalibus quoque oratorium fabricatus, etiam tabernaculum ad instar ecclesiae circumferebat dum adversus hostes castrametaretur; quatenus nec in itinere degens ipse, vel exercitus sacro lumine privarentur, quo deceret laudari Deum, et orationes offer
Abbreviated transcription (Latin):
ad ius hereditatis p̾cepit accede. Hec
firmata insignit̾q om̃a decenti st̃ fine cõpleta:
Xpĩani uͦ tc̃ om̃s romanoꝵ dignitates ad minis¬
trabant. & deçȩt̃o cunctis sacrificare nega¬
bat᷑. Immolationib aut diuinationibꝰ ñ erat
locus. Sed nec idola dedicare. aut celebri-¬
tates paganas agere iã licebat. Pluraq etiã
nẽ uidebant᷑ hab̾e sufficient̾ẽ: corrigebant᷑:
Aliae uͦ crem̃to altitudinis & latitudinis
augebant᷑. Alibi aut̃ cũ ñ ẽẽnt. a fundam̃tis
aedificatȩ fulgebant. Pecunias uͦ ex regiis
thesauris. ĩꝑator affluentiꝰ ĩpendebat scribens
ꝑsingulas ciuitates ep̃is atq p̃si dibꝰ popłoꝵ.
ut sacerdotes sicuti uellent iuberent. isti
aut̃ iubentibꝰ obedirent : quatenꝰ cito ꝑfice¬
ret᷑ opꝰ. Laetanti siquidẽ eiꝰ ĩꝑio. etiã religio
religionis studio magis magisq feruebat.
subiectos iubens. t̾ra uͦ iã subdita sibi. ex una¬

Expanded text:
ad jus haereditatis accedere; ad jus haereditatis accedere; firmata sunt, insigniterque omnia decenti fine completa. Christiani vero tunc omnes Romanorum dignitates administrabant; et de caetero cunctis sacrificare negabatur, immolationibusque aut divinationibus non erat locus: sed nec idola dedicare, aut celebritates paganas agere jam licebat. Plurima vero enem videbantur habere sufficientem, corrigebantur. Aliae vero cremento altitudinis et latitudinis augebantur. Alibi autem cum non essent, a fundamentis aedificatae fulgebant. Pecunias vero ex regiis thesauris imperator 210 affluentius impendebat: scribens per singulas civitates episcopis atque praesidibus populorum, ut sacerdotes, sicuti vellent, juberent; isti autem jubentibus obedirent, quatenus cito perficeretur opus. Laetanti siquidem ejus imperio, etiam religio religionis studio magis magisque fervebat: subjectos jubens. Ex terra vero subdita sibi, ex una
Abbreviated transcription (Latin):
turã durabilit̃ ꝑmansert᷑ in c̃fessionibꝰ marty¬
rii. clariores eiꝰ honoribꝰ apparent. Haec itaꝙ
c̃cionatꝰ & alia multa dicens ꝑ que credebat
sub iectos ad cultũ religionis adducere : infirma
eẽ sanciuit qͣ ẽtra religionẽ fuerant cogitata
ł gesta. sub ꝑsecutoribꝰ eccłarũ. Remissionẽq
cunctos hab̾e decreuit : ut qui ꝓpt̾ ẽfessionẽ
xp̃i migrare in insuł. aut alibi p̃t̃ uoluntate
publicis oꝑibꝰ. aut muli ebribꝰ aut lanificus
ministrare. aut dari curiis cũ curiales pͥmitꝰ
ñ fuissent. Eos aut̃ quos infames illi fecerant:
ab infamia relaxauit Militia uͦ priuatos in
sua uoluntate reliqͥt. utrũ eẽ insce̾mate qͦ
fuerant. acerte cũ honorabili quiete lib̾am
uellent hab̾e uacationẽ. Cũq om̃s ad pͥorem
lib̃tatẽ & c̃suetos honor es reuocass& : etiam
substantias refor mauit uniũsis. Siqͥ uͦ morte
ris eoꝵ deferendas hereditates Nullo aut̃
hoꝵ existente. unã quãq ꝓiuntialẽ eccłam

Expanded text:
ssionibus martyrii, clariores ejus honoribus apparerent. Haec igitur concionatus, et alia multa dicens, per quae credebat subjectos ad cultum religionis adducere, infirma esse sancivit quae contra religionem fuerant cogitata vel gesta sub persecutoribus Ecclesiarum, remissionemque cunctos habere decrevit, qui propter confessionem Christi migrare in insulas aut alibi praeter voluntatem publicis operibus, aut mulieribus, aut lanificis ministrare, aut dari curiis cum curiales primitus non fuissent. Eos autem quos infames illi fecerant, ab infamia relaxavit. Militia vero privatos in sua voluntate reliquit, utrum esse in schemate quo fuerant, an certe cum honorabili quiete liberam vellent habere vacationem. Cumque omnes ad priorem libertatem et consuetos honores revocasset, etiam substantiis reformavit universos. Si qui vero morte re eorum deferendas haereditates; nullo autem horum existente, unamquamque provincialem Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
nis indiciũ. Venerabiles enĩ uirgines quas
ibi reppit dõ c̃secratas om̃s inuitat ad prandiũ.
actanta eas de uotione tractasse dr̃: ut indig¬
nũ cred& si famuloꝵ uterent᷑ officiis. nisi
ipsa manibꝰ suis famulȩ habitu succineta cibũ
apponer&. poculũ por riger& : a quã manibꝰ
in fund&. et regina orb̾ ac mat̃ ĩꝑii famularũ

Expanded text:
animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum
Abbreviated transcription (Latin):
dñicũ tres c̃fuso ordine repꝑit cruces.
Sed opturbabat reꝑtimuneris laetitiã: uniꝰ¬
cuiꝰq crucis indiscreta ꝓprietas. Aderat
quidẽ & titulus ille grecis & latinis atq
hebriticis litteris qui apilato fuerat cons¬
satis euident̃ dnici ꝓdebat signo patibuli.
Hic iã humane ãbiguitatis incerti. diuinum
flagitant testimoniũ. Accidit in eadem
urbe primariã quandã loci illiꝰ feminã.
graui longaq egritudine c̃fectã semi necẽ
iacere: Macharius ꝑ idẽ tẽpus. ecłe illius
ep̃s erat. Is ubi cunctantẽ reginã atq om̃s
parit̃ qui aderant uidit: afferte huc inqͥt
dñm nc̃ nob̾ adaperi& dñs. & ingressus
cũ regina parit̃ & ppłis adeã q̃ de cũbebat.
de fixis genibꝰ huiꝰ cemodi p̃cẽ ꝓfudit ad¬

Expanded text:
s, tres confuso ordine reperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille qui Graecis et Latinis atque Hebraicis litteris a Pilato fuerat conssatis evidenter Dominici prodebat signa patibuli. Hinc jam in humanae ambiguitatis incerto, divinum flagitat testimonium. Accidit in ea urbe primaria quamdam loci illius feminam gravi aegritudine confectam seminecem jacere. Macharius per idem tempus illius episcopus erat. Is ubi cunctantem reginam, atque omnes pariter qui aderant, videt: Afferte huc, inquit, nunc nobis adaperiet Deus. Et ingressus cum regina pariter et populis ad eam quae decumbebat, defixis genibus hujuscemodi ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
bellica sũmouera : alios freno equino ꝑmis¬
cuit. & cautelã ĩꝑatoris agens. & ueterẽ
ꝓphetiã ad ĩplens. Olĩ enĩ tacharias clama¬
infreno eqͥ ẽ: scm dño omnipotenti. Saluta¬
ris E crucis. partẽ quidẽ aliquã filio detulit.
Quã constantinꝰ suscipiens. & credens saluari
ciuitatẽ ubi hȩc particula seruaret᷑ : in sua
statua sic̃ fert᷑ in foro constantini posita
subt̃ colũnã porphireticã deuote condidit.

Expanded text:
bellica submoveret; alios freno equino permiscuit, et cautelam imperatoris agens, et veterem prophetiam adimplens. Olim enim Zacharias clamafreno est sanctum Domino omnipotenti. Salutaris quam Constantinus suscipiens, et credens salvari civitatem ubi haec particula servaretur, in sua statua, sicut fertur, in foro Constantini posita super columnam porphyreticam, devote condidit.
Abbreviated transcription (Latin):
de uotos fore. qui fuerint dĩ sui sic paratissimi
s& ĩperiũ : edictis publicis usus. ẽ. ut orienta¬
les subiecti ĩ pauide religionẽ colerent xpĩ.
& diligent̃ diuinitati ministrarent. Diui¬
nitatẽ quippe solã eã cred̾ent : q̃ & reuera
ẽẽt. & sufficient̃ hab̾& omni tẽpore potesta

Expanded text:
devotos fore, qui fuerint Dei sui sic paratissimi devotos fore, qui fuerint Dei sui sic paratissimi set imperium, edictis publicis usus est, ut Orientales subjecti impavide religionem colerent Christi, et diligenter Divinitati ministrarent; Divinitatem quippe solam eam crederent quae et revera esset, et sufficienter haberet omni tempore potesta
Abbreviated transcription (Latin):
quas etiã prius inc̃cussas dñs aꝑicuł turbisꝙ
seruauerat. Nã cũ ꝑsecutiones diuersas ec cłȩ
in alio terrarũ orbe paterent᷑. solus constantiꝰ
constantini pat̃ licent̃ xp̃ianis in sua c̃sistere
religione c̃cessit. Deniq tale aliqđ eũ mira¬
culũ memoria dignũ egisse cognoui. Isenĩ
ꝓbare uolens quosdã insuo palatio xp̃ianos¬
siboni & solidi eẽnt uiri: euocans uniũ sos p̃cepit
dicens. ut siqͥdẽ uenirent ad sacrificandũ & eiꝰ
colerent dõs: circa eũ eẽnt. & in suo cingulo
ꝓmanerent: Siuͦ refugerent: egrederent᷑
de palatio. grãs agentes qđ minime punirent᷑.
Cũq imutroq apparuissent alii quidẽ religio-¬
nis desertores. alii uͦ diuina p̃sentib p̃ponentes.¬
de lib̾auit eos amicos & c̃siliarios uti. qui in
melioribꝰ fideles constantesq ꝑmanserant.
Alios aut̃ uelut effeminatos au̾satus expulit a
suo colloquio: credens nũꝗ eos circa pͥncipem

Expanded text:
quas etiam prius inconcussas Dominus a periculis turbisque servavit. Nam cum persecutiones diversas Ecclesiae in alio terrarum orbe paterentur, solus Constantius Constantini pater licenter Christianis in sua consistere religione concessit. Denique aliquod tale eum miraculum et memoria dignum egisse cognovi. Is enim probare si boni et solidi essent viri, evocans universos praecepit dicens, ut siquidem venirent ad sacrificandum et ejus colerent deos, circa eum essent, et in suo cingulo permanerent: si vero refugerent, egrederentur de palatio, gratias agentes, quod minime punirentur. Cumque in utroque apparuissent, alii quidem religionis desertores, alii vero divina praesentibus praeponentesdeliberavit eis amicis et consiliariis uti qui in melioribus fideles constanter permanserant; alios autem velut effeminatos aversatus, expulit a suo colloquio: credens nunquam eos circa principem
Abbreviated transcription (Latin):
sanciuit a iudicus aliisq causis uniũsos ħ ab̾e
uacationẽ : & tantũ orationibꝰ occupari. Hono¬
fuerat crucifixus maximã nãq culturã sacra-¬
institutis: quã ꝓ indicio qđ ei diuinitꝰ ꝑ eam
uidebat᷑ ostensũ. deniq suppliciũ crucis qđ
pͥmitꝰ apđ romanos erat in usu: lege ꝓhibuit:
Infigurationibꝰ aut̃ solidoꝵ & in imaginibus
ħ signũ iussit inscribi seꝑ & figurari : qđ
testant᷑ hactenꝰ eiꝰ imagines ħ schemate de¬
coratȩ. in omnibꝰ siquidẽ rebꝰ p̃cipue tamen
in legis lationibꝰ studebat placare diuinitatẽ.
Appar& enĩ luxuriosas & ualde fatuas ꝑmixtio¬
nes ante eũ ñ ꝓhibitas. tunc fuisse correctas:
sicut ex ipsis quas posuit legibꝰ inuenitur:¬

Expanded text:
sancivit a judiciis aliisque causis universos habere vacationem, et in eo tantum orationibus occupari. Honofuerat crucifixus. Maximam namque culturam sacrainstitutis, quam pro indicio quod ei divinitus pro ea videbatur ostensum. Denique supplicium crucis, quod primitus apud Romanos erat in usu, lege prohibuit. In figurationibus autem solidorum et in imaginibus hoc signum jussit inscribi semper et figurari, ut testantur hactenus ejus imagines hoc schemate decoratae. In omnibus siquidem rebus, praecipue tamen in legislationibus, studebat placare Divinitatem. Apparet enim luxuriosas et valde fatuas permixtiones ante eum non prohibitas, tunc fuisse correctas, sicut ex ipsis quas posuit legibus invenitur
Abbreviated transcription (Latin):
hostib inuadentibꝰ ex pauiss& : dedissetꝙ alt̾i
de uehendũ. Cũꝙ se deplio subtraxiss&. et
iacula declinass& : subito ꝑcussus in teriit.
Ille uͦ qui sacrũ suscepit tropheũ: multis se
iaculantibꝰ ꝑmansit illaesus. Mirabilit᷑ enĩ
diuina regente uirtute. sagittȩ hostiũ fige¬
trũ ut sol& in bello uulnere mortuũ : aut
securus : signũ erucis qđ inçȩlo uidat in sua

Expanded text:
hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri vehendum, cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit trophaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus: mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figetrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut securus, signum crucis, quod in coelo viderat, in sua
Abbreviated transcription (Latin):
admiratus ĩꝑator ꝓpħias de xp̃o ita praemis-¬
sas : iussit uiros eruditos ex auro & lapidibꝰ
p̃tiosis inuexillũ crucis transformare signũ
qđ labarũ uocabat᷑. Hoc enĩ signũ bellicũ
int̾ alia p̾ciosius erat : eo qđ ĩꝑatorẽ p̃cedẽ
& adorari eũ amilitibꝰ moris eẽt. Vnde p̃ci¬
pue constantinũ reor nobilissimũ decꝰ ĩꝑu
romani insignũ mutasse crucis: ut frequenti
uisione atq cura de suescerent apriori
more subiecti. & eũ slũ arbitrarent᷑ dm̃
quẽ coler& ĩꝑator. ł qͦ duce atq auxiliatore
uteret᷑ adũsus hostes. Sẽꝑ eni ħ signũ ꝓpone¬
bat᷑ ante or dines uniũsos : qđ maxime laboran¬
tibꝰ acieb inp̃liis ad eẽ. p̃cipiebat. Constituit
itaq certos signiferos qui ineo laborarent:
quoꝵ opuserat ut uicibꝰ humeris eũ ueher eñ.
& om̃s acies ita lustrarent. Fert᷑ enĩ eo qđ
aliquando quidã ferens ħ signũ. repente

Expanded text:
admiratus imperator prophetias de Christo ita promisadmiratus imperator prophetias de Christo ita promissas, jussit viros eruditos ex auro et lapidibus pretiosis in vexillum crucis transformare signum quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere, et adorari id a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum Romani in signum mutasse crucis, ut frequenti visione atque cura desuescerent a priore more subjecti, et eum solum arbitrarentur Deum, quem coleret imperator, et quo duce et auxiliatore uterentur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent, quorum opus erat ut vicibus humeris eum veherent, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑatori fuiss&: quid de dõ credere c̃uenira.
mox die facta sacerdotes xp̃i c̃uocans. de dog¬
mate c̃sulebat. At illi sacros libros offerentes
bant: Signũ uͦ qđ apparuerat ei : dicebant
tropheũ eẽ uictoriae apd infernũ. quã uicto¬
riã ascendens incelos egit xp̃c. crucifixus. &
mortuus. et t̾cia die resurgens. Scđm quod
sꝑandũ eẽ dixerunt. qr post huiꝰ uitȩ t̃minũ
circa finẽ scłi p̃sentis om̃s hoĩes resurgant.
& immortales existant: alii quidẽ ad p̃mia
rerũ quib bene uixert̃. alii adsupplicia eo
qd ab eis mala sint gesta. Esse tam̃ etiam in
delictis q̃ cõmittunt᷑ hic occasionẽ salutis.
purificationẽq peccati. ñdũ initiatis quidẽ
aut̃ custodiã nedelinquant. Sed qr hoc agere
purificationẽ qͦq scd̾am expenitentia c̃stitutã.
Clem̃tẽ enĩ eẽ dm̃ & ueniã tribuere delinquen¬
tibꝰ: si penitentiã agentes studeant eã oꝑibus
roborare: Haec sacerdotibꝰ ex planantibus

Expanded text:
m fuisset quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consulebat. At illi sacros libros offerentes, bant. Signum vero quod apparuerat ei, dicebant tropaeum esse victoriae adversus infernum, quam victoriam ascendens in coelos egit Christus, crucifixus et mortuusdixerunt: quia post hujus vitae terminum circa finem saeculi praesentis, omnes homines resurgant, et immortales existant: alii quidem ad praemia rerum, quibus bene vixerunt; alii ad supplicia, eo quod ab eis mala sint gesta. Esse tamen etiam in delictis quae committuntur hic occasionem salutis purificationemque peccati: nondum initiatis quidem autem custodiam, ne delinquant. Sed quia hoc agere purificationem secundam ex poenitentia constitutam; clementem enim esse Deum, et veniam tribuere delinquentibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus roborare. Haec sacerdotibus explanantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ enĩ iã ñ ꝓcul aponte moliuo castra posuisset:¬
agit᷑ in occursũ: & ꝓruens urb̃ romȩ portis¬
seqͥ se reliquũ exercitũ iub&. Prior ipse obiuam¬
p̃cucurrit armatꝰ Iusserat aut̃ nauibꝰ ad deci-¬
positis pontibꝰ exequari: Ut gͦ ipse eques ac¬

Expanded text:
us haud procul a ponte Milvio castra posuisset,agitur in occursum, et proruens urbis Romae sequi se reliquum exercitum jubet, prior ipse praecurrit armatus. Jusserat autem navibus ad decierpositis pontibus exaequari. Tunc Consta
Abbreviated transcription (Latin):
cũ meliori potiꝰ spe fruerent᷑ Quiuͦ circa
dm̃ delinquerent : cõmunit̃ & seorsũ inbelł
& inpace om̃a eis difficilia ꝓuenirent:
Grãs referens & ñ sibime arrogans. adiecit
mea lege dicens. qr ministrũ opor tunũ eum
hab̾e dignatꝰ fuerit ds̃ sui c̃silii. & abritannico

Expanded text:
cum meliori potius spe fruerentur; qui vero circa Deum delinquerent, communiter et seorsum in bellis et in pace omnia eis difficilia provenirent. Gratiasque referens, non sibimet arrogans, adjecit in eam legem dicens: quia ministrum opportunum eum habere dign
Abbreviated transcription (Latin):
& romanos acladibꝰ libare : cogitabat quẽ
inbello dm̃ hab̾&e auxilio. sciens nichil ꝓdẽẽ
deos quos dioclitianꝰ uenerabat᷑ & qr potius
eiꝰ pat̾ paganoꝵ ẽtẽpta religione feliciter
nr̃is initiari. signũ dnĩcȩ passionis acceꝑat. In hisigit᷑¬
sollicitudinibꝰ constitutꝰ. in sonio uidit crucis
signũ çȩlo splendido collocatũ: mirantiq uisionẽ
astitert̃ angłi dicentes. O constantine. toytonica
hocẽ. in ħ uince. Fert᷑ aut̃ & ipsũ xp̃m apparuisse
ei. signũ monstrasse crucis: ac p̃cepisse ut
figurã similẽ facer&. et inp̃lus auxiliũ hoc
hab̾&: qͦ uictoriae iura c̃quirer&. Eusebius
itaq pãphyli cũ iureiurando ipso ĩpatore dicente
audisse se refert : qr circa meridiẽ de clinante
iã sole crucis signũ ex lumine factũ. & scriptu-¬
rã c̃sertã eidicentẽ in ħ uince uidisẜ ipse &
milites qͥcũ eo tc̾ eẽnt. ꝑgentinãq aliquo

Expanded text:
et Romanos a cladibus liberare, cogitabat quem in bello Deum haberet auxilio: sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater, paganorum contempta religione, feliciter nostris initiari, signum Dominicae passionis acceperat. Cum igitsollicitudinibus constitutus in somno, vidit crucis signum coelo splendide collocatum, mirantique visionem adfuerunt angeli dicentes: O Constantine, in hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, signum crucis monstrasse ac praecepisse, ut figuram similem faceret, et in praeliis auxilium hoc haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili, cum jurejurando ipso imperatore dicente audisse se refert, quia circa meridiem declinante jam sole crucis signum ex lumine factum et scripturam conservatam ei dicentem, in hoc vince, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pergent
Abbreviated transcription (Latin):
generi humano ꝑpassionẽ crucis c̃ferre
dignatꝰ es. & nc̃ innouissimis
incillȩ tue ꝑquirere
lignũ beatũ in qͦ salus nr̃a pependit: ostende
euident᷑ ex his tribꝰ q̃ erux fuerit ad dnicam
głam. ł quȩ extiterit ad seruile suppliciũ.
ut ħ mulier quȩ semi uiua de cũbit statĩ
ut eã ligñũ salutare c̃tigerit. a mortis

Expanded text:
ucis conferre dignatus es, et nunc in novissimis ancillae tuae perquirere lignum beatum, in quo salus 229 nostra pependit, ostende evidenter ex his tribus, quae crux fuerit ad dominicam gloriam, vel quae extiterit ad servile supplicium, ut haec mulier, quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a
Abbreviated transcription (Latin):
Qui idcirco ad inueniendũ difficilis erat:
qđ ab antiqͥs ꝑsecutoribꝰ simulacrũ in eo
ueneris fuerat de fixũ. ut siqͥs xp̃ianoꝵ
in loco illo xp̃m adorare uoluiss&: uenerẽ
uidet᷑ adorare. & obhoc infrequens et
pene obliuoni datꝰ fuerat locus Unde

Expanded text:
Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum, ut si quis Christianorum in loco Christum adorare voluisset, Venerem videretur adorare: et ob hoc infrequens et pene oblivioni datus fuerat locus. Se
Abbreviated transcription (Latin):
ostensũ. Nã cũ dioclitianꝰ & maximianꝰ herculi
priuatã elegissent uitã. & maximinꝰ galeriꝰ
qui cũ eis ĩꝑauerat tenens italiã duoscesares
maxentius maximiani herculii filiꝰ instituit᷑¬
no pͥuare. qđ facere nequiuit. Post hȩc aut̃
tharso ciliciae mortuus. ẽ. Porro sȩuerus romȩ
c̃tra maxentiũ ueniens. militũ ꝓdicione ꝑ¬
emptꝰ. ẽ: Maximinꝰ aut̃ galeriꝰ instituens lici¬
niũ augustũ morit᷑. ꝓinde maxentius romȩ
uelut tyrannꝰ habebat᷑: adulteria ĩpudent᷑
ex ercens: & earũ uiros occidens Qũẽ constan

Expanded text:
Cum Diocletianus et Maximianus Herculius privatam elegissent vitam, et Maximinus Galerius, qui cum eis imperaverat, tenens Italiam, duos Caesares Maxentius Maximiani Herculii filius ino privare, quod facere nequivit. Post haec autem Tarso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galerius instituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae velut tyrannus habebatur, adulteria impudenter exercens
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ caelestis exercitꝰ admi rare
Si p̃sepe in quo infans iacuit despicis: erige
paulisꝑ oculos. & nouã incaelo stellam̃
ꝓtestantẽ mundo natiuitatẽ dominicã
contuere: Si credis uilia : crede mirifica:
Si de his quae humilitatis sunt disputas.
quae alta sunt & caelestia uenerare:
Hisdẽ enĩ referentibus hisdẽq auctoribus.
de dno saluatore quae humilia & quȩ
głosa sunt didicisti uniuersa quae
ad salutis tuȩ mysteriũ ꝑtinebant :¬
sacra tͥ euangelita ꝓdiderunt: Habes
in his unde dñm iħm. & natũ hominẽ cre¬
das : & dm̃ eẽ dubitare non possis

Expanded text:
titudinem coelestis exercitus admirare. titudinem coelestis exercitus admirare. Si praesepe in quo infans jacuit despicis, erige paulisper oculos, et novam in coelo stellam protestantem mundo nativitatem dominicam contuere. Si vilia credis, crede mirifica. Si de iis quae humilitatis sunt disputas, quae alta sunt et coelestia venerare. Iisdem enim referentibus, iisdemque auctoribus, de Domino Salvatore, quae humilia, et quae gloriosa sunt didicisti; universa, quae ad salutis tuae mysterium pertinebant sacra tibi Evangelia prodiderunt. Habes in his unde Dominum Jesum et natum hominem credas, et Deum esse dubitare non possis.
Abbreviated transcription (Latin):
nunc uero om̃s gentes uocantur aduitã:
Uiderunt uenerabiles patres ñri: innumera
magnaq mirabilia: Caelũ illis angelicas
rorauit aescas. dulcia pocula lapis durissi¬
mus minis trauit. Iordanis ꝑpetẽ meatũ
suũ retorsit infontẽ. ualidissimi hostiũ
muri tubarũ strepitu corruerunt. Sola
quoq cõmoratus in caelo. longiore tri¬
umphanti populo praestitit diem: Hoc
uero nullis antea uidere saecłis datũ ẽ:
ut uni genitꝰ altissimi quẽ trementes
archangeloꝵ suspiciunt potestates. ho¬
minẽ se hominibus exhiberet: & carnẽ
quã sũpsit ab homine transformaret
in dm̃: Amplectere ergo dignationẽ
maiestatis aeternȩ. Et ne archana dĩ
tui discutias uoluntatẽ : quia omnib
quidẽ natus ẽ. xpc̃ sed fidelib dat salute:
Qđ si tibi sensuũ tuoꝵ fragilitate minus
dignũ. uidet᷑ filiũ dĩ natũ de femina
credere : uirginẽ cogita peperisse: Si
tibi panni quibus obuolutus ẽ. fortasse
uilescunt : angłos conlaudantes & mul¬

Expanded text:
nunc vero omnes gentes vocantur ad vitam. Viderunt venerabiles patres nostri innumera magnaque mirabilia. Coelum illis angelicas roravit escas; dulcia pocula lapis durissimus ministravit ; Jordanis perpetem meatum suum retorsit in fontem; validissimi hostium muri tubarum strepitu corruerunt; sol quoque commoratus in coelo longiorem triumphanti populo praestitit diem . Hoc vero nullis antea videre saeculis datum est, ut Unigenitus Altissimi, 38 quem trementes archangelorum suscipiunt potestates, hominem se hominibus exhiberet, et carnem, quam assumpsit ab homine transformaret in Deum. Amplectere ergo dignationem majestatis aeternae, et ne arcanam Dei tui discutias voluntatem: quia omnibus quidem natus est Christus, sed fidelibus dat salutem. Quod si tibi sensuum tuorum fragilitate minus dignum videtur, Filium Dei natum de femina credere: virginem cogita peperisse. Si tibi panni, quibus obvolutus est, fortasse vilescunt: angelos collaudantes, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
gentilitas: ꝑcepisti donũ: qđ abraham
electa non potuit Iimens enĩ isrł & tre¬
mens mirabat᷑ ut legimus : qđ moy ses
populi princeps reconditus inmibe. &
in uertice montis altissimi solus cũ dño
loqueretur: Tibi uero sic natus ẽ xp̃s.
& tanta se nobis dignatione concessit:
ut loqueret᷑ omnibus & ab omnibus ui¬
deretur: Ad illũ tunc montẽ sẏna qui¬
cũq accessisa expopulo p̃senti puniebat᷑
interitu : Adhunc uͦ mont̾e qui hodie natꝰ¬

Expanded text:
gentilitas. Percepisti donum quod Abraham gentilitas. Percepisti donum quod Abraham electa non potuit; timens enim Israel et tremens mirabatur, ut legimus, quod Moyses, populi princeps, reconditus in nube, et in vertice montis altissimi solus cum Domino loqueretur . Tibi vero sic natus est Christus, et tanta se nobis dignatione concessit, ut loqueretur omnibus, et ab omnibus videretur. Ad illum tunc montem Sina quicunque accessisset ex populo, praesenti puniebatur interitu: ad hunc vero montem, qui hodie nat
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo carnis nrãe infirma suscipiens:
nouus natus ẽ homo. Hodie refulsit scđs
ille adam ñ incola sed dñs paradẏsi: quẽ
interdicte arboris pulchritudo ñ fallat.
serpens non decipiat: mulier ñ seducat:
Hodie exortu ẽ intenebris lumen: hodie
illud qđ caelũ & caeli çȩloꝵ se habere
gaudebant. mundus dũ nescit accepit:
Neq enĩ ut tẽporalis quidã. aut qui ante
non fuerit de femina nob̾ repentinus
emersit. Sed qui semꝑ erat cu patre ds̃.
sẽꝑq regnabat : nouo ꝑ uirgin̾e uoluit
mortalib apparere mysterio : Nouus qui¬
dẽ homo: sed dñs sempiternus : Nouus
xp̃c: sed rex omniũ seculoꝵ: Ipse ẽ infine
tempoꝵ natus ex maria : qui ante om̃a
scła uni genitus ꝓcessit e patre Hic ẽ
p̃dictus apatriarthis. aꝓpħis p̃dicatus. ad¬
nunciatus ab angłis. ab apłis ad ꝓbatus:
de uno eodẽq lẽgis: In principio erat uer¬
bũ. et uerbũ caro factũ ẽ. Gaude ergo nunc
& exulta: addm̃ tuũ. Tandẽ conuersa

Expanded text:
nitudo, carnis nostrae infirma suscipiens, novus natus est homo. Hodie refulsit secundus ille Adam, non incola, sed dominus paradisi, quem interdictae arboris pulchritudo non fallat, serpens non decipiat, mulier non seducat. Hodie exortum est in tenebris lumen. Hodie illud quod coelum, et coeli coelorum se habere gaudebant, mundus, dum nescit, accepit. Neque enim ut temporalis quidam, aut qui ante non fuerit, de femina nobis repentinus emersit; sed qui semper erat cum Patre Deus, semperque regnabat, novo per virginem voluit mortalibus apparere mysterio: novus quidem homo, sed Dominus sempiternus; novus Christus, sed rex omnium saeculorum. Ipse est in fine temporum natus ex Maria, qui ante omnia saecula Unigenitus processit e Patre. Hic est praedictus a patriarchis, a prophetis praedicatus, annuntiatus ab angelis, ab apostolis approbatus. De uno eodemque legis: In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est . Gaude ergo nunc et 37 exsulta ad Deum tuum tandem conversa
Abbreviated transcription (Latin):
dos ñ ad suã in iuriã retuliss&. quos
aduersũ scãm uirginẽ motus quantasq
iras m̃te concepiss&e. hereticã iudicas¬
s&. & anathimaz andam. ẽẽ. de creuiss&.
Qũa uͦillibeate animȩ illas uirgines
praetulisset. quȩ crebris occursibus
ubiq se p̃bent obiuas sacerdoti. quȩ
conuuua sumptuosa disponunt. quȩ
una parit᷑ accũbunt. Sed quo meducit
oratio. paululũ iste liberior sermo re¬
primendus ẽ. ne inaliquoꝵ forsitan
incurrat offensam. Et enĩ infidelib
obiurgationis uerba ñ ꝑderunt. fidelib
aut̃e satis faciat exẽplum uerũ ego
ita uirtute huius uirginis p̾dicabo:
ut tamen nihil illis quȩ ad MARTINõi
uidendũ ex longinquis regionibus
sepe uenerunt. arbit̃s derogandum
Siquidẽ hoc beatũ uirũ frequent᷑ affectu.
& iam angeli frequentarint
XIIII

Expanded text:
dos non ad suam iniuriam rettulisset? quos dos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum sanctam uirgimente concepisset ? haereticam iudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe usiquidem hoc beatum virum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. XIII
Abbreviated transcription (Latin):
inusitatũ in his dũ taxat regionibus
gaudebat exẽplũ Ergo cũ haut
longe abilla uillula nos manere nox
inminens coegiss&. exeniũ beato uiro
eadẽ illa uirgo transmisit. Fecitq
MAEINuis qđ ante ñfecerat. Nullius
eñi ille ũ quã exeniũ nulliꝰ munus acce¬
pit. nihil ex his quȩ uirgo uenerabilis
miserat refutauit dicens Benedictio.¬
nẽ illius asacerdote minime respuen¬
dã : quȩ ee̾t multis sacerdotib prȩfe¬
renda: Audiant quȩ sõ uirgines istud
ex̾eplũ. ut fores suassi eas mali obsidere
uduerint. & iam bonis claudant.
Et ne adsẽ in ꝓbis lib̾ accessus. ñ reuere¬
ant᷑ excludere etiam sacerdotes. Totꝰ
hoc mundus exaudiat. uideri se a
maerino uirgo non passa ẽ. non utiq
illa quẽ cũꝙ ase re pultit sacerdotẽ.
sed in eius uiri conspectu puella ñuenit.
quẽ uidere salus uidentiũ fuit. Quis
autẽ hoc alius p̃ter MARIINẽt sacer¬

Expanded text:
inusitato in his\' dumtaxat regionibus inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacer
Abbreviated transcription (Latin):
ab omniũ uiroꝵ ocuł re mouiss& : ut
ne ipsũ quidem ad se ma riñ. cũ eam
ille officii causa uisitare uell& ad¬
miserit. Nã eũ pret̾ agellũ illius pre¬
terira inquo se ia ante conplures
annos pudica cohrbebat. audita
fide illius atꝙ uirtute deuertit.
ut tã il lustris meriti puellã relegioso
officio ep̃s honorarte Nos consequentes
gauisurã illã uirginẽ putabamus. Si¬
quidẽ hoc intestimoniũ uirtutis sue
.eẽ. habiturã. ad quã tanti nominis
sacerdos de posito ꝓpositirigore ueniss&
Uerũ illa fortissimi uincla ꝓpositi. ne
AuAnNi quidẽ cont̾eplatione laxauit.
Ita uir beatus accepta ꝑ aliam feminam
excusatione laudabili. ab illius foribus
quȩ uidendã se salutandãꝙ ñ dederat.
letꝰ abscessit. Ouirginẽ głosam: quȩ
ne amax nno quidem passa ẽ. se uideri
Oraetiñt beatũ quiillã repulsam non
ad contuineliã suã dux̃: sed magnifi¬
cans illius cũ exultatione uirtutem.

Expanded text:
ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
conlocato cõminus pede districto ense
pugnabas: ullã feminã stare aut pug¬
nare uidisti: tum demũ miles confũsus
erubuiti Rr̃as agens errori suo se non
fuisse ꝑmissũ Nec asꝑa increpatione
uerboꝵ. seduera & rationabili scđm
ꝑ sonã militis conparatione correctũ
m atemqois autẽ conuersus ad nos sicut eũ
frequens frm turba uallauerat. Mulier
inquit uirorũ castra ñ adeat. Acies
militũ sperata consistat Procul
femina insuo degens tab̾naculo sit
remota Conteptibil ẽ eni reddit
exercitu: siuiroꝵ cohortib turba
feminea misceat᷑. Miles inacie: miles
pugn& in cãpo. Mulier se intra muroꝵ
munim̃ta c̃tineat. hab& et illa głam
suã : si pudiciciã uiro absente seruauerit :
Cuius hec prima uirtus & consũmata
uictoria est ñ uideri: XIII¬
Lad uero sul pici meminisse te credo.
quo affectu nobiscũ & tucorã adesses
Ila uirginẽ p̃dicarar. quȩ ita se penitꝰ

Expanded text:
conlato comminus pede destricto ense conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus
Abbreviated transcription (Latin):
ies Quidã cingulũ in eccła mona¬
chĩi ꝓfessus abiecerat: cellulam
sibi eminus in remoto quasi heremita
uicturus erexerat Interea astutus
inimicus. uariis cogitationib brutũ
pectꝰ agitabat: ut coniug̾e suã quã
biam̃ntis inmonasterio puellarum
ẽẽ. p̃ceperat. uoluntate mutata secũ
potius uell& habitare : Adut ergo
fortis natrĩ heremita: quid haberae
animi confitet᷑: Ille uͦ uehem̃t᷑ abnue¬
re feminã uero rursus ĩa monacho ñ
marito in congrua ratione misceri.: Pos¬
tremo cũ miles instar& ad firmans nihil
hoc ꝓposito. eẽ. nociturũ: se solo coniugis
uti uelle solatio. Porro ne rursus se miua
reuoluerent ñ eẽ. metuendũ: se eẽ mili¬
suũ fidei merito nescientes: pariter
fuisti. si inaciem constitisti. At ille res¬
pondens frequent̾ inquit inacie steti:
& bello frequenter interfui. adhec
mramꝙꝰ. dic mͥ ergo numquid in illa
acie que armata in p̃lio parabatur.
aut iam aduersus hostilem exercitũ

Expanded text:
es quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse mili et sexum suum fidei merito nescientes pariter fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
roboratꝰ uirtutẽ int̾ celebracionẽ c̃secratio¬
nis p̃fati altaris. & oblacionẽ sacratissimi
sacrificii unẽ in reges francorũ foretis.¬
simũ regẽ pipinũ & duos filios eiꝰ Rarolũ.
& Karlomannũ: Sed & b̃tradã coniugem
ipsius incliti regis pipini indutã cicladibus
consignauit: Atq francoꝵ ꝓceres apłica
benedictione scĩficans auetoritate beati
petri sibi ad nõ dõ iħu xp̃o tradita obligauit
& obtestatus est ut nũquã de altera stirpe
ꝑsuccedentiũ tempoꝵ curricula ipsi uel quiq
eoꝵ ꝓgeniȩ orti regẽ suꝑ se p̃sumant aliquo
modo constituere : Nisi de eoꝵ ꝓpagine. quos
& diuina ꝓuidentia ad scĩssimã apłicam
sedẽ tuendã eligere. & ꝑ eũ uidelic& uicariũ

Expanded text:
roboratus virtute, inter celebrationem consecrationis praefati altaris et oblationem sacrificii, unxit in reges Francorum regem Pippinum et duos filios ejus Carolum et Carolomannum. Sed et Bertradam conjugem ipsius regis, indutam cycladibus consignavit, atque Francorum proceres apostolica benedictione sanctificans, auctoritate beati Petri sibi a Domino Jesu Christo tradita obligavit, et obtestatus est, ut nunquam de altera stirpe per succedentium temporum curricula, ipsi, vel quique ex eorum progenie orti, regem super se praesumant aliquo modo constituere, nisi de eorum propagine, quos et divina providentia ad sanctissimam apostolicam sedem tuendam eligere, et per eum, videlic
Abbreviated transcription (Latin):
eisdẽ uersib appar& : praet̾ qđ grecarũ
lit terarũ ꝓprietas non adeo potuit ob¬
seruari Credo iam uos oinimici iudȩi
tantis testib ita obrutos confutatos que¬
ẽẽ ipsa ueritate : ut nihil ultra repugna.¬
re. nihil quȩrere debeatis:¬

Expanded text:
eisdem versibus apparet, preter quod Grecarum eisdem versibus apparet, preter quod Grecarum litterarum proprietas non adeo potuit observari. Credo vos, o inimici Iudei, tantis testibus ita obrutos confutaturos esse ipsa veritate, ut nichil aliquid repugnare, nichil querere debeatis
Abbreviated transcription (Latin):
sontes aet̾na flãma cremabit Occultõs
actus retegens tunc quisq loquetur
secreta. atq ds̃ reserabit pectora luci.
unc erit et luctꝰ. stridebunt dentibus
om̃s: Eripit᷑ solis iubar: et chorus interit
astris: Voluet᷑ caelũ lunaris splendor
obiit deici& colles. ualles  toll& abimo:
N on erit in rebus hominũ sublime uel altũ:
Iam aequant̾ cãpis. montes & cerula ponti.
Omnia cessabunt. tellus confracta peribit.
Sic parit̾ fontes torrent᷑: flumina quȩ
igni. et tubatũ sonit᷑u tristẽ de mit t̾&
ab alto: Orbe gemens facinus miserũ
uariosq labores. Tartareũq chaos mons¬
trabit. terra de hiscens et coram hic
dnõ reges sistentur ad unũ. Reccid&
ec aelo ignisq & sulphuris amnis. Haec
de xp̃i natiuitate. passione & resurrec¬
tione atq scdõ eiꝰ aduentu ita dicta st᷑:
Vt siquis ingreco capita horũ uersuũ dis
theu soter qđ & in latinũ trans latis

Expanded text:
sontes aeterna flamma cremabit. Occultos sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis iubar, et chorus interit astris. Volvetur caelum, lunaris splendor obibit. Deiciet colles, volles extollet ab imo. Non eriJam aequantur montes campis, et caerula ponti Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur, fluminaque igni. Et tuba tunc sonitum tristem demittet ab alto Orbe, gemens facinus miserum, variosque labores Tartareumque chaos monstrabit terra dehiscens. Et coram hic Domino reges sistentur ad unum. Decidet e coelis ignisque et sulphuris amnis. Haec de Christi nativitate, et passione, et resurrectione, atque secundo ejus adventu ita dicta sunt, ut sitheu, soter. Quod in Latinum translatis
Abbreviated transcription (Latin):
tumaciã confutans. In lege inquit
urã scriptũ ẽ. qđ duorũ hominũ testi¬
moniũ uerũ sit & iam exgentibus
tertius testis introducatur. ut testimo¬
niũ ueritatis ex om̃i parte roboretur.
Quid sibilla uaticinando & iam de xp̃o
clamauerit in mediũ ꝓferamus. ut
ex uno lapide utrorũq frontes ꝑcuci-¬
antur. Iudaeoꝵ scilic& atq paganoꝵ
atq suo gladio sic̃ golias xp̃i om̃nes
ꝑcutiamur inimici: Audite qͥd dixe¬
rit iudicii signũ tellus sudore madesc&:
Ecielorex adueni& ꝑsecla futurus scilic&
in carne pͣsens ut iudic& orbẽ. Vnde
dm̃ cernent incredulusatq fidelis celsũ
cũ scĩs a eui iam termino in ipso. Sic
animȩ cũ carne aderunt quas iudicat
ipse. Cũ iac& incultus densis inueprib
orbis Reicient simulachra uiri :
cunct᷑a quoq gat᷑a. Exur& terras
signis: pontuq polumq Inquirens tetri
portas effringere auerni. Sc̃oꝵ sed
enĩ cuncte lux libera carni. Tradet᷑

Expanded text:
tumaciam confutans, in lege, inquit, tumaciam confutans, in lege, inquit, vestra scriptum est quod duorum hominum testimonium verum sit , et jam ex gentibus tertius testis introducatur, ut ei testimonium veritatis ex omni parte roboretur. Quid Sibylla vaticinando etiam de Christo clamaverit, in medium proferamus, ut ex uno lapide utrorumque frontes percutiantur, Judaeorum scilicet atque paganorum, atque suo gladio, sicut Golias, Christi omnes percutiantur inimici. Audite quid dixerit: Judicii signum, tellus sudore madescet. E coelo rex adveniet per saecla futurus, Scilicet in carne presens ut iudicet orbem. Unde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis evi iam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas iudicat ipse, Cum iacet incultus densis in vepribus orbis. Reicient symulacra viri, cunctam quoque gazam. Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur,
Abbreviated transcription (Latin):
idoneos testes pluraq dicentes in mediũ
introduc̃a illũ regẽ: qui urãm suꝑbiã
captiuando ꝑdomuit: Nabucho¬
donosor regem scilicae babylonis
non p̃ter mitt᷑a Dic nabuchodonosor
qͥđ infornace quo tresuiros iustos in iuste
miseris: Dic die. qͥd tibi fuerit reuelatu
Nonne inquit tresiuros misimus inforna¬
ce ligatos: & aiunt ei: Uere re: Ecce
in quit ego uideo quat tuor uirossolutos
de ambulantes in medioignis : & corruptio
nulla ẽ in eis. & aspectus quarti: similis ẽ
filio dĩ O alienigena unde tibi hoc.
quis tibi ad nuntiauit filium dĩ: quae
quidẽ modo nascit᷑. & similitudo nascentis
ate cognoscitur: Vnde tibi hoc quis
tibi istud ad nunciauit. nisi quia sic te
diuinus ignis intus illuminauit ut cum
illic apud te captiui tenerentur inimici
udaei. sic diceres testimoniũ filio dĩ.
Sed quia inore duũ uel triũ testium staͣ
omne uerbũ: Sicut ipse dñs ur̃am con-¬

Expanded text:
idoneos testes pluraque dicentes in medium idoneos testes pluraque dicentes in medium introducam. Illum regem qui vestram superbiam captivando perdomuit, Nabuchodonosor regem scilicet Babylonis non praetermittam. Dic, Nabuchodonosor, quid in fornace, quo tres viros justos injuste immiseras, dic quid tibi fuerit revelatum. Nonne, inquit, tres pueros misimus in fornacem ligatos? Et aiunt ei, Vere, rex. Ecce, inquit, ego video quatuor viros solutos deambulantes in medio ignis, et corruptio nulla est in eis, et aspectus quarti similis est Filio Dei . O alienigena, unde tibi hoc? Quis tibi annuntiavit Filium Dei? Quae quidem mundo nascitur, et similitudo nascentis a te cognoscitur. Unde tibi hoc? Quis tibi istud annuntiavit, nisi quia sic te ignis divinus intus illuminavit, ut cum illic apud te captivi tenerentur inimici Judaei, sic diceres testimonium Filio Dei? Sed quia in ore duorum vel trium testium stat omne verbum, sicut ipse Dominus vestram con