comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cami co te poralit̃ ꝓbaretur. autuͦ mediocre fidei robar fuit auit pir ur̃
mtis & obedientis animi indiciũ . cũ audisset ꝓphoci qđ sibi d̃ ienonisset
& tamꝰ quȩ suerat cõnunatꝰ c̃ sequent᷑ euenissent ñ se dicere ꝓphoce decep
et m̃dacio nec murmurare adus dm̃ quasifallã peccatoꝵ et indulgentido
escẽnt digna peceata ꝓ quib cũ t̃poralib eñditionibureret uadulihel
eren se &manere uenia & nineglegi medicinã. Curaũt saul ꝑ samubeli
di hmnib: quoꝵ interiora uidere ñ possumꝰ quã di qhoc poreser dusfalli
autꝰ cor ũpinpotest cui cuidentissimã sententĩa dedauid cũ duure
suriptur ⁊ tonuncat ta sublimis auctoritas multũ ridendanł pocre
dolende estr alit sentiens humana temeritas eis qui ppe diuinis libris
do ant auis uiris credendũ est. qͥta longȩ futura dixeru. que p̾sentia
Quid aliud ineugłio discimus. cũ eadẽuox petriauditur consitentis xp̃m filiũ de quię

Expanded text:
ctus temporaliter probaretur. Haud vero mediocre fidei robur fuit, aut parvum mitis et obedientis animi indicium, cum audisset a Propheta quod sibi Deus ignovisset, et tamen quae fuerat comminatus consequenter euenissent, non se dicere prophetae deceptum esse mendacio nec murmurare aduersum deum, quasi falsam peccatorum eius indulgentiam ent digna peccata; pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris de antiquis uiris credendum est, qui tam lour. CAPUT LXVIII. Quid aliud in Evangelio discimus, cum eadem vox Petri auditur confitentis Christum Filium Dei , quae
Abbreviated transcription (Latin):
tellengendiquȩ uera s̃ adhoc ualet qđ scriptũ ÷. concupisti sapientiã
serua mandata & dñs p̃bet illã t. mandata utiq adiusticiã ꝑtinentia.
iusticiã aut̃ quȩ exfide ÷ quȩ intep̃tacionũ incertaũsat᷑ ut pie credendo
qd ñdũ intellegit &iã intellegentiȩ meritũ c̃sequatur. Quantũ enĩ ualet
qd̾ modo cõmemoraui eẽ scriptũ. c̃cupistisapientiã serua mandata &. dñs

Expanded text:
tellegendi quae uera sunt. ad hoc ualet quod scriptum est: concupisti sapientiam, tellegendi quae uera sunt. ad hoc ualet quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et justitiam quae ex fide est, quae inter tentationum incerta versatur: ut pie credendo quod nondum intelligit, etiam intelligentiae meritum consequatur: quantum enim valet, quod modo commemo
Abbreviated transcription (Latin):
tui. quib quantũ potuerit obseruatis pꝰ ea quã hnn ꝓc̃cupita & sperata pul¬
cherrima delectatione doctrinȩ ꝑtemptationes uarias quasi ꝑhuiꝰ scłi noctẽ
tolerantia laboris adheserit. uelut ꝓrachellia inopinata c̃ iunctasit. et¬
hanc sustinet ut ad illã ꝑueniat. si ꝑseuerant̃ amat acceptis aliis .vii. p̃ceptis
acsidicat᷑ei. seruialios .vii. annos ꝓrachel. ut sit ꝑauꝑspũ. nitis lugens. esurienꝰ
sicienꝰq iusticiã ꝓ misericors. mundi cordis. pacificus. Uellet enĩ hmosi fieri
posset sine ulla tolerantia laborisq inagendo paciendoq ẽ amplectenda statĩ
ad pulchyeatq ꝑfectȩ sapientiȩ delicias ꝑuenire. shc ñ pot est in tramorien¬
tiũ. hoc enĩ uidetur significare qd dictũ ÷ adiacob. Non ÷ moris in loconr̃o
ut mnor nulat pͥusquã mior. qr ñ absurde maior appellatur que tẽpr pͥor ÷

Expanded text:
tui. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pultui. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut hanc sustinet, ut ad illam perveniat, si perseveranter amat acceptis septem aliis praeceptis, ac si ei dicatur: Servi alios septem annos pro Rachel, ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens et sitiens justitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. Vellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris quae in agendo patiendoque est amplectenda, statim ad pulchrae contemplationis delicias pervenire, sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appellatur quae tempore prio
Abbreviated transcription (Latin):
sub gr̃a remissionis peccatoꝵ Seruare iusticiȩ nisiut quiete uiuat in ũbo ea qͦ
uidetꝰ principiũ qd ÷ ds̃. Ergo ꝓpt̃ rachel ñ ypt̃ liã. Nlãquis tandẽ amuerit
in operib iusticie laborẽ actionũ atq pissionũ quis eã uitã ꝓpt̃ sẽipsã expeti¬
uerit sic̃ nec iacobliã sedtam̃ sibi noc te subpositã inusũ generand amplex et
ꝑuenret᷑ tolerari fecit. Deinde ꝓpt̃ filios cõm̃dauit. itauꝰ unꝰquisq ut ilisdĩserus
sub dealbationis peccatoꝵ suoꝵ gr̃a c̃stitutꝰ. ꝗđ aliud insua c̃u̾satione meditatꝰ ÷
ꝗd aliud corde gestauit. ꝗd aliud adamuit nsi doctrinã sapientiȩ. quã pleriꝙ se
ad epturos & ꝑcepturꝰ putant. statim ut se in .uii. p̃ceptis legis exercuerint
que sunt dediletione ꝓxim necuiquã hinn noceatur id÷ hnora patrẽ & matrẽ
ñ mechberis. ñoccides ñ furaberis ñfalsũ testim nũ dices ñ concupiscesrẽ ꝓxim

Expanded text:
te uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et perueniretur tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem, non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfaton destialnc cũc̃cupiscentiȩ cohercĩonẽ. & in cõnxtione corpoꝵ c̃iuga¬
lũ solu appentũ posteritatis humnȩ. ut erat acutꝰ faust inlls ltteris son¬
tellogor & ec laudaret. nisi esingeno detestabilisecta depuati. &qd rephen¬
arche mrib refutatoꝙ crimne qd̾ nefaris error obiecit. deliber outpossom
Sc uᵈ ancillaꝵ simnul filii cũfilis liberarũ tramrepmissionis accipiunt. unidubn
ꝓculidubio aliꝗd aliu significat᷑ quã quã enĩ duas liberas uxoreslacoba diꝑnim
testamtũ ꝓ ꝗd in libͥtatẽ uocati sum exis timẽ ꝑtinere ñ tam frustra duȩ st̃.si

Expanded text:
nc concupiscentiae coercitionem, et in commixtione corporum conjugalium solum appetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus in illis litteris et intelligeret et laudaret, nisi ejus ingenium detestabili secta depravatum et quid reprehenarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nonum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Noc uero tẽ pore postea quã resurrectione dñi nr̃i manifestissimũ
inditiũ nr̃a lib̃tatis inluxit. ne eorũ quidẽ signorũ quę iã intellegimꝰ
operatione graui oneratisumus. sed quȩ dã pauca ꝓmultis eadẽq factu
facͥllima & intellectu augustissima & obseruatione castissima. ipse
dñs & apłica tradidit disciplina. sicuti est baptismi sacram̃tũ. & cele¬
bratio corporis & sanguinis dñi. quȩ unus quisq cũ ꝑcipit quo refe rantꝰ

Expanded text:
vit. Hoc vero tempvit. Hoc vero tempjudicium nostrae libertatis illuxit, ne eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus, sed quaedam pauca pro multis eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima, ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina, sicuti est baptismi sacramentum et celebratio corporis et sanguinis Domini, quae unusquisque cum percipit quo referant
Abbreviated transcription (Latin):
saed & iam ipsa signa frustrauit. remouitq om̃a ut acor ruptione mul
titudinis simulatorũ deorũ quã sȩpe acꝓpriae scriptura fornicanonẽ
uocat. ad unius dĩcultũ gentes conuerterent᷑. Nec sub ipsis iam signis
enĩ seruit qui operat᷑ aut uenerat᷑ aliquã rem̾ significantẽ nesciens
quid signific&. Qui uero aut operat᷑ aut ueneratur utile signũ diuinitꝰ
instrautũ. cuius uim signisi cationẽq intellegit. non hoc uenerat᷑ qđ uidetur
& transit. sed illud potius quo talia cuneta referenda sunt. Talis aut̃
homo spiritalis & liber est & iam tempore seruitutis quo car nalibus
animis nondũ oport& signa illa reuelari quorũ uigo edomandi sunt.
Iales aut̃ spiritales erantꝰ patriarchae ac ꝓph&ae om̃s que inpopulo
israheli ꝑ quos nob̾ sp̃s sc̃s ipsa scripturarũ & auxilia & solatia ministra¬

Expanded text:
sed etiam ipsa signa frustravit, removitque omnia, ut a corrsed etiam ipsa signa frustravit, removitque omnia, ut a corrtitudinis simulatorum deorum, quam saepe ac proprie Scriptura fornicationem vocat, ad unius Dei cultum Gentes converterentur; nec sub ipsis jam signis enim servit qui operatur aut veneratur aliquam rem significantem, nesciens quid significet: qui vero aut operatur, aut veneratur utile signum divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelari, quorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, omnesque in populo Israel per quos nobis Spiritus sanctus ipsa Scripturarum et auxilia et solatia ministra
Abbreviated transcription (Latin):
simula crũ ad illam significationẽ refertur nisi forte ut neutrũ colam:
Iam eñi mihi statua quae lib& quã mare uniuersum non est ds̃. Fateor tam̃
altius dimer sos ẽẽ qui opera hominũ deos putant. quã opera dĩ. Sed nob̃
utilit̃ insti tutũ ꝓ ipsare sequi cui signisicandae institutũ ẽ carnalisẽ ser¬
uitus. quanto magis in utiliũ rerũ signa instituta ꝓrebus accipere: Quȩ
si retuleris adea ipsa quȩ his significantur eisq colendis animũ obligaueri
nihil ominus seruili carnaliq onere atq uelamine non carebis. Qũa obrẽ
xp̃i ana lib̾tas eos quosinuenit sub signis utilib tãquã ꝓpe inuentos. in¬
t̃ p̃tatis signis quib subditi erant eleuatos ad eas res quarum illa signa¬
sunt liberauit. Ex his factȩ sunt eccłȩ scõꝵ is rahelitarũ. Quos autem
inuenit sub signis in utilib non solũ seruilem oꝑationẽ sub talib signis.

Expanded text:
simulacrum ad illam significationem refertur, nisi forte ut neutrum colam? simulacrum ad illam significationem refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua quaelibet, quam mare universum, non est Deus. Fateor tamen altius demersos esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; sed nobis utiliter institutum pro ipsa re sequi, cui significandae institutum est, carnalis est servitus; quanto magis inutilium rerum signa instituta pro rebus accipere? Quae si retuleris ad ea ipsa quae his signinihilominus servili carnalique onere atque velamine non carebis. Quamobrem Christiana libertas eos quos invenit sub signis utilibus tanquam prope inventos interpretatis signis, quibus subditi erant, elesunt, liberavit. Ex his factae sunt Ecclesiae sanctorum Israelitarum. Quos autem invenit sub signis inutilibus, non solum servilem in operationem sub talibus signis,
Abbreviated transcription (Latin):
tã capaces extiter̃ spissc̃i. ut om̃a sua uenderent eorũq. p̃cũ indigentib dis¬
tribuendũ ante apłoꝵ pedes ponerent. seq. totos dedicarent dõ tãꝙ. tẽ plũ
nouũ. cuꝰ t̾renȩ imagini hoc ẽ. tẽplo ueteri seruiebant. Nonenĩ hoc ullas
exclesias gentiũ fecisse scriptũ ẽ. quia ñtã ꝓpe inuenti erant. quisimula cramanu¬
conabant᷑. ad creaturã colendã uenerandãq referebant. Quid enĩ mihi
prodest simulacrũ uerbi gr̃a neptuni non ipsum habendũ dm̃. sed eo signisicariuni¬
uersum mare uel & iam om̃saquas ceteras. quȩ fontibus ꝓroruunt. sicut a quo¬
dam po&a illorum describitur sibene recolo itadicente. Iu neptune pater
cui timpora cana crepanti cincta salo resonant. magnus cui perꝑ& im̃to
profluit oceanus. & flumina crinib errant. haec siliqua intra dulce tec¬
tor̾um sonantes lapillos quatit. Non est aut̃ hominũ sed porcorũ cibus.
nouit quid dicã qui euangeliũ nouit. Quid ergo mihi ꝓdest qđ neptuni

Expanded text:
t Spiritus sancti, ut omnia sua venderent, eorumque pretium indigentibus distribuendum, ante Apostolorum pedes ponerent , seque totos dedicarent Deo tanquam templum novum, cujus terrenae imagini, hoc est, templo veteri, serviebant. 11. Non enim hoc ullas ecclesias Gentium fecisse scriptum est, quia non tam prope invenit erant, qui simulacra manuconabantur, ad creaturam colendam venerandamque referebant. Quid enim mihi prodest simulacrum, verbi gratia, Neptuni non ipsum habendum Deum, sed eo significari universum mare, vel etiam omnes aquas caeteras, quae fontibus proruunt? sicut a quodam poeta illorum describitur, si bene recolo, ita dicente: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit oceanus, et flumina crinibus errant. Haec siliqua intra dulce tectorium sonantes lapillos quatita non est autem hominum, sed porcorum cibus. Novit quid dicam, qui Evangelium novit . Quid ergo mihi prodest quod Neptuni
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ in om̃ib: om̃iũ talib factis cõmixtionẽ illã me bros suco
turpari polluiq c̃ uncit̾: U oseȩ ꝓpheta accusat᷑ a fausto qui
meretricẽ turpi c̃cupiscentia captiuatꝰ ad amass& a
xiss& animas certe ambo & lasciui a matoris & dscene meretri¬
trix quid enĩ ambiã uerb & ñ plane dica. illa meretrix ȩ esset
ds̃ ur̃: Neq enĩ potestis dicere qd seruata atq incorrupta suȩ scĩ¬
tate naturȩ illi meretricio corpori ñ ligatꝰ sed p̃sentatꝰ incidere
sed inqͥnatissima eẽ ista membra dĩ ur̃i. & ob hoc magna purga¬
tione indigere fatemini: Illa eͦs meretrix dequa hominẽ dĩ
cõmutata. autsi ñ uultis particulã certe dĩ urĩ licas minimã
una meretrix eẽt. Illȩ aut̃ c̃ditione sua llliuꝰ cõmixtiones u¬
pentib uolutat᷑. soluit᷑. in ligat. rursus in eoꝵ feeib: uolutanđ.¬

Expanded text:
autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscaenae meretritrix — quid enim ambiam uerbis et non plane dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei commutata; aut si non uultis, particulam certe dei uestri, licet minimam, una meretrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis upentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus in eorum fetibus uolutan
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm illũ genitalẽ motũ calorẽq ꝑpetit o & ubiq turpicditione
ꝑmixtꝰ. in capro inflãmat᷑ in capra seminat᷑ in hedo generat᷑. Aeꝑ hoc
esi uidas ñtantũ fornicator sed&iã sciens nur̾suę nesariuꝰ inces¬
sator existerae In illius quoq incesti libidine ds̃ ur̃ herera. soede¬
re. arde i&: Dauid aut̃ iniqͥtatis pęnituit qđitrẽ ad a mauerit
alienã. uirũq eiꝰ mandare occidi.: A tuͦ dm̃ urm̃ quando pęni¬
tebit qđ atartareo genere masculino ac feminino principu tene¬
brarũ aclamat᷑. eox libidini sua membra c̃cessit Nec maritũ ciuiꝰ
c̃iugẽ adamauerat. sed suos filios in mẽbris demonũ. aqͥb
uid nec iustitiȩ sanitatẽ tali medicina recepiss&s. &iã sic isto dõma¬
nicheog. merioa extitiss&: Iuste quippe uno ipso facto putemꝰ ẜ a¬
liis talib qđ lib& quã multa un homo posss̃ ammittere . Ale

Expanded text:
omnem illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione omnem illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque incesti libidine deus uester haereret, sorderet, arderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque eius mandarit occidi; at uero deum uestrum quando paenitebit, quod a tartareo genere masculino ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membra concessit nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus uid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus et aliis talibus quotquotlibet quam multa unus homo posset admittere; ille
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtatis atq piaeatis ea scriptura ꝑhiba& quã salita generis humani di¬
uint : dispensatã ñ negat. nisi quisquis auteã nescit. automẽm sen¬
ne melius ẽ eũ pelice uolitari iurũ cũfemuna quã et̃ sincerissimã
lucẽ & mascendose tenebris in qͥnari: Ecce homo auaritiȩ acuen¬
dis causa udrẽ suã sororẽ mentitus malio ẽcubitũ uendidit
quanto ille peior & exetrabiliorẽ qui naturã suã adlibidinẽ desi¬
derantiũ simulando coaptatã: gratis eis polluendã coerũpendãq
subiecit. Iã cũ filiab qͥ &iã sciens c̃cubuerit. ñ ne min mali ꝑpe¬
trat : quã qͥ membra sua onũ ũ taliũ pei&q turpitudinũ libidi¬
nib mis c&e Quidenĩtale ab inmundis flagiciosisq cõmutitur
uere iacob ut ait faustus int̾quatuio uxtees sȩda c̾cupiscentia tan¬
quattuo uxrib om̃e illud dedec luxurie pateret᷑ om̃ib
ꝵ corporib motibq c̃cretꝰ. sed in ipso yreo quẽ iuro illi cõparauit

Expanded text:
sanctitatis atque pietatis ea scriptura perhibet, quam saluti generis humani diuinitus dispensatam non negat, nisi quisquis aut eam nescit aut omnem senne melius est cum pelice uolutari uirum cum femina quam esse sincerissimam lucem et miscendo se tenebris inquinari? ecce homo auaritiae ac uentris causa uxorem suam sororem mentitus in aliorum concubitum uendidit: quanto ille peior et execrabilior est, qui naturam suam ad libidinem desiderantium simulando coaptatam gratis eis polluendam corrumpendamque subiecit! iam cum filiabus qui etiam sciens concubuerit, nonne minus mali perpetrat, quam qui membra sua omnium talium peiorumque turpitudinum libidinibus miscet? quid enim tale ab inmundis flagitiosisque committituuere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor uxores foeda concupiscentia tamquattuor uxoribus omne illud dedecus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus motibusque concretus, sed in ipso hirco, q
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. aut eo ipso quouident᷑ suꝑflua satis admonent. in eisq ri
oportere mysticȩ alicuiꝰ significationis oraculũ. Neq enĩ dehis li¬
bris loqͥm̃ inqͥb nulla ł pauca ac ñ multa aꝑtissima ꝓphetico
spũ p̃nuntiata. lã quoq ipsis reb impletis auctoritatẽ diuinã fide¬
lissima &s p̃clarissima ueritatis luce testant᷑. ut omĩnodesipiat quis¬
quis eos suꝑfluȩ ⁊ quasi fatuȩ locutos aliꝗd putat qͥb ñ solũ om̃a homi¬
ertt a minante penituit. indesibi ad peccandũ fomitẽ ꝓbeaiti dla
scrip dura ciul pandaese: ac ñtanto seuerius ile dãpmanđ quasico podi¬
ss acdse uilnerandũ aut occidendũ abuti uoluit care ꝙ adsanandũ
liberar dua: escriptae Quia en i homines in pceattũ lapsn uł suꝑbi¬

Expanded text:
ueniatur, aut eo ipso, quo uidentur superflua, satis admonent in eis quaeri ueniatur, aut eo ipso, quo uidentur superflua, satis admonent in eis quaeri oportere mysticae alicuius significationis oraculum. neque enim de his libris loquimur, in quibus nulla uel pauca ac non mspiritu praenuntiata, jam quoque ipsis rebus impletis, auctoritatem divinam fidelissima et praeclarissima veritatis luce testantur: ut omnino desipiat, quisquis eos superflue vel quasi fatue locutos aliquid putat, quibus non solum omnia homiente ac minante paenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa scriptura culpanda est? ac non tanto seuerius ille damnandus, quanto potius ad se uulnerandum aut occidendum abuti uoluit ea re, quae ad sanandum libera
Abbreviated transcription (Latin):
suit. ipsa inculpabilis uenerabilisq ꝑfistit. Iuiduͦ utiliũ atq sa¬
lubriũ pielegentib ł audientib illas sacras litteras c̃suli ac ꝓspͥci
potuit. quã ut ñ solũ in eis laudabiles homines adimitandũ. & re¬
p̃hen sibiles ad cauendũ ꝓponerent᷑. Uerũ &iã quelã bonoꝗ de¬
clinationes. Slapsũ in malũ siue inde idẽ detuoccerecti inuian
redeant. siue in reuocabiles maneant. Erursus quȩ dã maloꝵ mutatio¬
nes & ꝓuent̾ inbonũ. siue ꝑseueraturi. siue in pristina terũ relap¬
suri ut neq iusti insuꝑbiã securitate extollant᷑. nec in iqͥc̃tra medi¬
cinã desperatione obdurent᷑. At illa quȩ neq adimitantũ neq:
ad cauendũ facta hominũ ꝑtinent & tam̃ inscã scriptura repperi¬
unt᷑. aut ad illã conexionẽ positas qͥb occasionib ad res necessarias

Expanded text:
suit. ipsa inculpabilis uenerabilisque persistit. Quid uero utilius atque sasuit. ipsa inculpabilis uenerabilisque persistit. Quid uero utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam redeant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extollantur nec iniqui contra medicinam desperatione obdurentur ? at illa, quae neque ad imitandum neque ad cauendum facta hominum pertinent et tamen in sancta scriptura reperiuntur, aut ad illam conexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res necessarias
Abbreviated transcription (Latin):
minũ ꝓphetico spũ deligunt. aut aliꝗd ia sonant sgnesicnt¬
one future. aut sinihił tale significant adhoc int̾ponunt᷑
ut sit unde illa significantia tanquã sonantia conectant
Has aũ rerũ gestar allegorias narrationes sinolunt heretici sicut
a nobis exponunt᷑ accipere ł&iã nichil easnisi qđ ꝓprie sonant significa¬
rec̃tendunt. ñ est luctanlũ cũ hominib qͥdicunt ñ sapit palato meo
qđ sapere diciftuo dũtam̃ ea quȩ diuinitꝰ p̃cipiunt᷑ aut mores pieatẽ¬
q formare. autaliꝗd figurata significare. Ecredant᷑ ł intellegant᷑.
aut utrũq potius quã neutrũ. dũtam̃ & ipsa quȩ sigurate dista ł facta
intellegant᷑ ad easdẽ mores bonos prfatẽq referant᷑ ac ꝑ hoc iã sima¬
t᷑q nisi prauis & distortis cordib displicere ñ possit. & qd enscriptu¬
ra quib: ꝑuersitas erroris illius inimicaest in qͥb: libe hominũ fac¬
tis que ł laudauit ł arguit ł tantũ narrata nob iudicanda ꝓpo¬

Expanded text:
minum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum ant, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici sicut a nobis exponuntur accipere uel etiam nihil eas nisi quod proprie sonant significare contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo quod sapere dicis tuo"; dum tamen ea quae diuinitus praecipiuntur aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa, quae figurate dicta uel facta intelleguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. ac per hoc etiam si Maquae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel laudauit uel arguit uel tantum narrata nobis iudicanda propo
Abbreviated transcription (Latin):
xluiiii aũ qđ t̃ septies septem unũ addit᷑ qͦ unitas cõm̃datꝰ. An hac
rationẽ uiuit a postolica illa sententia. sufferentes inuicẽ indile¬
none studentes soruare unitatẽ sp̃s inuinculo pacis. donoitaq sp̃¬
tali hocẽ septenario. factaẽ ȩccta puteus satie tatis qͥa factus est
in easons aq salientis in utã çt̃ nã quẽ qͥ biberit ñ sciti& inȩ t nũ¬

Expanded text:
utem, quod est septies septem, unum additur, quo unitas commendatur. In hac ratione vivit apostolica illa sententia: Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Dono itaque spirituali, hoc est, septenario, facta est Ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam aeternam, quam qui biberit, non sitiet in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
cere omnino debent cũ oppilant᷑ aꝑtissima ueritate. c̃tra quã ꝓuo¬
cato spũ ꝗd musitent ñ inueniunt & malunt miseri manisestati
usꝙ infine laborat int̾ra. scribentiũ litteras uere sacras oms par¬
tiur uut intentio: necesse quicquã credendũ est libroꝵ ꝓxlie¬
tico itertione narratũ qđ nonsig nifieas aliꝗd futuroꝵ iusiq idet
Su eni incitharis & uice modi ceganis musicis. ñ qͥdẽ om̃aq tangumn¬
t cano aliꝗd resonant s edtantũ cordȩ ceteratam̃ inte doucꝰ thige
corpore ide fabricatas. ut eẽt ubi iuncirent᷑ undere quotende

Expanded text:
cere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunue in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis parturiuit intentio, nec esse quicquam credendum est librocontextione narratum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo sicut enim in citharis et huiuscemodi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt,. ut esset, ubi uincirentur, unde et quo te
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptibilis dĩ insimilitudinẽ imaginis corruptibilis homi¬
nis. &s uolucrũ. & quadrupedũ &spentiũ: Exhac quasi sapi¬
entia iste uitulus aureus qualiasolebant egiptio &iã ipsi
primates & tanquadati homines adorare figm̃ta. Hocgui¬
tulo significatũ est om̃e corpꝰ idẽ om̃is soci&as gentiliũ iðola¬
rit dequo ineiugło dic̃. Ignẽ ueni mittere int̾rã. utqm̃ ñ est¬
qu di aboliea ine is sorma soluat᷑ totũ le inde corp allud cominis teu
sdo ab ilai nale ẽ spuationis c̃flatione discissũ uerbo uerdiet axus ha¬
mil alii le comminitu inaqua mitat᷑ uteos hrarelite ide euange
nabat᷑ alsortus est: Digͥ hec quoq loca scripturarũ deqͥb cisdẽ se cup¬
turis calũ pniant᷑ eretici ꝑsrutata & quodãmodo int̾̃ ogata quan¬
to uident᷑ obscuriora. tanto mirabiliores inse mysterioꝵ ahesade¬
ros liatere rescondent. quanto magis impio blas phema oraobmutes¬

Expanded text:
ptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ex hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolarit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut,  diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id est euangelii nabatur absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliorum in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis impiorum blasphema ora obmutes
Abbreviated transcription (Latin):
erroris opinio quic quid alit̾ asseruerit scriptura figuratũ homines ar¬
bi trant᷑: Non aut̃ asserit nisi catholicã sidẽ. rebus p̃teritis & futuris
& p̃sentib Pr& eritorũ : narratio ẽ. Futurorũ: p̃nuntiatio. Prae sentiũ :¬
de monstratio. Sed om̃a hȩc ad eandem caritatẽ nutriendã atq robo¬
randã & cupiditatẽ uincendã atq extinguendã ualent. Carita tem
uoco motũ animi ad fruendũ dõ ꝓpt̃ ipsũ. & se atq ꝓximu ꝓpt̃ dm̃.¬

Expanded text:
erroris opinio, quidquid aliter asseruerit scriptura, figuratum homines arerroris opinio, quidquid aliter asseruerit scriptura, figuratum homines arbitrentur. non autem asserit nisi catholicam fidem rebus praeteritis et futuris et praesentibus: praeteritorum narratio est, futurorum praenuntiatio, praesentium demonstratio. sed omnia haec ad eandem caritatem nutriendam atque roborandam et cupiditatem uincendam atque extinguendam ualent. caritatem uoco motum animi ad fruendum deum propter ipsum et se atque proxim
Abbreviated transcription (Latin):
& proximũ ꝑtinet. Spes aut̃ sua cuiq est in conscientia ꝓpria que mad¬
modũ sesentit addilectionẽ dĩ & proximi cognitionẽq prosicere
Requib omnib primo libro dictũ est. Sed qm̃ pro cliuo ẽ humanũ genuꝰ
in ex mouentis ipsius libidinis sed potius sua consu& udinis aef
peccata. sit plerũq ut quisq hominũ ea tantũ culpanda arbitr& ur
qua sua regionis & tẽporis homines ui tuperare atq dampnare con¬
suerunt & ea tantũ ꝓbanda atq laudanda quae consu& udo eorũ cũ quib
uiuit Amittit. Eoq contingit ut si quid scriptura uel p̃ceperit. qđ ab orra
a consuetudine audientium. ł qđ non ab horre cul pauerit. siꝗnimũ.
eorũ iam uerbi iunxit auctoritas figuratã locutionẽ putent. Non
aut̃ p̃cipit scriptura nisi caritatẽ: nec culpat nisicupiditatẽ. & eo
modo informat mores hominũ. Itẽ si animũ p̃occupauit alicuius.

Expanded text:
et proximum pertinet: spes autem sua cuique est in conscientia propria, quemadet proximum pertinet: spes autem sua cuique est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem Dei et proximi cognitionemque proficere. de quibus omnibus primo libro dictum est. sed quoniam procliue est humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consuetudinis aestimare peccata, fit plerumque, ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae regionis et temporis homines uituperare atque damnare consueuerunt, et ea tantum probanda atque laudanda, quae consuetudo eorum cum quibus uiuit admittit, eoque contingit, ut, si quid scriptura uel praeceperit quod abhorreret a consuetudine audientium uel quod non abhorreret culpauerit, si animum eorum iam uerbi uinxit auctoritas, figuratam locutionem putent. non autem praecipit scriptura nisi caritatem nec culpat nisi cupiditatem et eo modo informat mores hominum. item si animum praeoccupauit alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
Ut aut̃ litterã sequi & signa ꝓreb quȩ hissignificant᷑ accipłre seruilis in¬
firmitatis ẽ. ita in utilit̃ signa unter praari male uagantis erroris.
Qui aut̃ ñ intellegit quid signific& signũ. & tam̃ signũ eẽ intellegit.
nec ipse premitur seruitute. Melius aut̃ ẽ uel premi incognitis seduti¬
litib signis. quã in utilit̃ ea int̃ pr&ando aiugo seruitutis eductã cerui¬
cem laqueis erroris inserere. Nuic aut̃ obser uationi qua caurmus siguratã¬
locutionẽ id est trans latam quasi ꝓpriã sequi. adiungenda &iã illa est
ne ꝓ priã quasi figuratã uelimꝰ accipere. Pe monstrandus ẽ igitur prius
mođ inuenienda locutionis. ꝓpria neansigurata sit. Et iste omnino mođ
.ẽ ut quic quid in sermone diuino. neq ad morũ honestatẽ neq ad sidei
ufritatem ꝓpͥe referri potest: siguratũ eẽ cognoscas. Morũ honestas
ad diligendũ dm̃ & ꝓximum: Fidei ueritas: ad cognoscendum dm̃

Expanded text:
ut autem litteram sequi et signa pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est, ita inutiliter signa interpretari male vagantis erroris. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute: melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando a jugo servitutis eductam cervicem laqueis erroris inserere. » CAPUT XII. locutionem, id est translatam, quasi propriam sequi, adjungenda etiam illa est, ne propriam quasi figuratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur proprius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit, et iste omnino modus est, ut quidquid in sermueritatem proprie referri potest figuratum esse cognoscas. morum had diligendum Deum et proximum, fidei veritas ad cognoscendum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
actionis ad id quod fuerat resurgendoreũtitur. ubi ꝑuitȩ reparationẽ morte
consũpta. nihil Serpentis apparet. Nos qͦq corpꝰ eiꝰ in eadẽ mortalitate ꝑ lubri¬
destruc ta resurgentes indextera dĩ uirga regii erimus. Iamde exitu isrł exegip
to ñ ego sedapłs loquit᷑. Nolo aũt uos ignorare fr̃s. qm̃patres nr̃i om̃s subnube
fuerunt & om̃s ꝑmare transierunt: & om̃s in moxse bapti hati sunt in nube¬

Expanded text:
actionis ad id, quod fuerat, resurgendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte actionis ad id, quod fuerat, resurgendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumpta nihil serpentis adparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate per lubridestructa resurgentes in dextera dei uirga regni erimus. Iam de exitu Israhel ex Aegypto non ego, sed apostolus loquatur: nolo autem uos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare tran
Abbreviated transcription (Latin):
uaria quadã deleẽ tatione sollicitant. Sednos ia corpꝰ xp̃ĩ agnoscamꝰ in psalmo uocẽ
nr̃am & dicamꝰ ei. Narrauer̃ mͥ iniusti delec taciones. sednon sicut lex tua dñc̃.
illo dãnationis humanȩ siue exaꝑto. siue exocculto occurrit &reficit. ipse m̃ et ex
ñ nulla difficultate inuentionissuȩ desideriũ inflãmat. quo id qđ inuenero auide
uendentib fr̃ib inȩgipto pꝰ labores honoratur. Didicimꝰ enĩ labores xp̃i inor¬
be gentiũ quẽ significabat egipt᷑ ꝑuarias passiones martirỹ. & nunc uidem&
honorẽ xp̃i in eodẽ. orbe trarũ erogatione frum̃ti sui om̃ia sub iugantis. Ipse
mͥ innuitur. inuirga aloysi quȩ int̾ra serpens effecta ei mortẽ figurauit a ser¬
pente uenientẽ. sed qđ app̃hensa cauda. signif posterius pactis ĩ om̃ib infine

Expanded text:
uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus ei: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domineillo damnationis humanae siue ex aperto siue ex occulto occurrit et reficit. ipse mihi et ex nonnulla difficultate inuentionis suae desiderium inflammat, quo id quod inuenero, auide uendentibus fratribus in Aegypto post labores honoratur. didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per uarias passiones martyrum; et nunc uidemus honorem Christi in eodem orbe terrarum erogatione frumenti sui sibi omnia subiugantis. ipse mihi innuit in uirga Moysi, quae in terra serpens effecta eius mortem figurauit a serpente uenientem; sed — quod adprehensa cauda significat - posterius peractis iam omnibus in fine
Abbreviated transcription (Latin):
intellegatur. & acdipsũ descenditur. ut inm̃bris suis paruuli nutriant᷑. Et pillũ ascen
ditur & descendit᷑ exẽplũ quippe eiꝰ sẽquentes p̃dicatores eiꝰ ñsolũ se erigunt ut eũ
sublimit expectent. sed &iã humiliant. ut eũ tẽperant̃ adnuntient. uidete apł̃n
ascendentẽ. Siue inquit mente excessimus dõ. Uidete & descendentẽ. Siue inquit tẽ pe¬
rantes sumꝰ uob Bicat & ꝑquẽ ascenderit & descenderit. Caritas eñ inquit xp̃i cõ¬
pellit nos udicantes hoc qm̃ unꝰ ꝓom̃ib mortuus est. Ergo om̃s mortui sunt. et ꝓ¬
om̃ib mortiuus ÷ ut qui uiuunt iã ñsibiuiuant. sedei quipipsis mortuus: ẽresur¬
rex. Hȩc inscripruris scĩs sc̃a spectacula quẽ ñdelectant. sina doctrinã ñ sust¬
nens adfibulas c̃ uertitur. & ille quidẽ fabulȩ animas in qualibet corporis ȩtate pueriles

Expanded text:
intelligatur; et ad ipsum desintelligatur; et ad ipsum desditur et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter expectent, sed etiam humiliant, ut eum temperanter adnuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus. deo; uidete et descendentem: siue, inquit, temperantes sumus, uobis. dicat et per quem ascenderit et descenderit: caritas enim, inquit. Christi conpellit nos iudicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuuui uiuunt. iam non sibi uiuant, sed ei. qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. - Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant. sanam doctrinam non sustinens ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles
Abbreviated transcription (Latin):
ad caput habebat. at̾ra incęlũ scalas ꝑquas ascendebuat & descendeb
agłidĩ in quib significati sunt euugł stȩ p̃dicatores xp̃i. ascendentes utiꝙ cũ¬
ad intellegendã qꝰ suꝑ eminentissimã diuinitatẽ excedunt uniuersã creatu¬
rã ut eũ inueniant in principio dm̃ apud dm̃. ꝑ quẽ facta st̃ om̃ia. descenden¬
tes aut ut eũ inueniant factũ exmuliere factũ sublege ut eos qͥ sublegȩ erañ
redimeret. In illo enĩ scalȩ at̾ra usq ad celũ: a carne usq adspũm. qr in illo car¬
nales ꝓficiendo uelut ascendendo sp̃itales fuint. ad quos lacte nutriendos. &iã
ipsi spĩtales descendt̃ qͦdãmͦ. cũ eis ñ possunt loqui quasi spiritalib sed qͣsi car¬
nalib. sic & ascenditur & descendetur suꝑfiliũ hominis. Filius enĩ hominis sur
Ipsum &scalas intellimus. quia ipse dix̃. ego sum ua. ad ipsũ gͦ ascendit᷑ ut m excelsio

Expanded text:
ad caput habebat, a terra in coelum scalas, per quas ascendebant et descendebant ad caput habebat, a terra in coelum scalas, per quas ascendebant et descendebant Angeli Dei . In quibus significati sunt Evangelistae praedicatores Christi: ascendentes utiquad intellegendam eius supereminentissimam diuinitatem excedunt uniuersam creaturam, ut eum inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret. in illo enim scalae a terra usque ad caelum, a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus: sic et ascenditur et descenditur super filium hominis. filius enim cclesia. Ipsum et scalas intelligimus, quia ipse dixit, Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. partim tacta latitudine femoris eiꝰ claudũ reddit nͥ qͥp̃ualere apuersꝰ¬
se ppłm isrl. quosdã qͥ credider̃ benedix̃ ineis. Latudo aũt femoris iacob inmul¬
titudine carnalis ppłi claudicauit. Quis alius lapis positꝰ ad capud iacob ut no.
ab unctione appellarę. Qui &iã hoc ipsũ in euugł cõmemorans & dese figura¬
tũ aꝑtissime contestans cũ quendã nathanahelẽ dixisset uerẽ israhelitã in quo
dolus ñ ess&e & cũ ille tamquã lapidẽ illu habens adcapud. c̃fessus eũ ẽẽt filiũ dĩ
& regẽ isrl. ista confessione quo dãmꝰ unguens lapidẽ. id÷ ipsũ eẽ c̃fitens ap̃m. ibi
pportune dñs &iã illud cõmemorauit. qd tunc uidit iacob qui ꝑbenedictionea
appellatꝰ ÷ isr̃l Am̃dico uob̾ inquit. uidebitis cęlũ apertũ. & angłos dĩ
ascendentes & descendentes suꝑ filiũ hominis. hoc enĩ issl uderat. cũ illũ la

Expanded text:
dicit, partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduersdicit, partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduerss populum Israhel quosdam. qui crediderunt, benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob in multitudine carnalis populi claudicauit. quis alius lapis positus ad caput Iacob, ut nomab unctione appellari? qui etiam hoc ipsum in euangelio commemorans et de se figuratum apertissime testificans, cum quendam Nathanahelem dixisset uere Israhelitam, in quo dolus non esset, et cum ille tamquam lapidem illum habens ad caput confessus eum esset filium dei et regem Israhel - ista confessione quodam modo unguens lapidem, id est ipsum esse confitens Christum — ibi oportune dominus etiam illud commemorauit, quod tunc uidit Iacob, qui per benedictionem appellatus est Israhel. amen dico uobis, inquit, uidebitis caelum apertum et angelos dei as
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ dĩubũ suscepisset. nom̃ omnino xp̃ianũ qͦ et uos głamini ñ eẽt in terris.
tamquã subditis sib. ut ꝓbati manifesti fiant inca usq adeo nihil qđ uel habitura ut
passura erat ꝓph&ȩ illi tacuerunt. ut et uos ibi locis urĩs inueniamus. inuanita¬
te ꝑniciosa adrȩpbos capiendos. utiles aut̃ ad pbatos manifestandos. Xp̃mt ab ifra¬
helitis ꝓph&is ñ ẽẽ p̃dictũ. cui p̃dicando om̃s ille pagine uigilant si eas scrutar
pietate quã exagitare leuitate malletis: Quis alus inabraha exit de tra sua et
demꝰ. Qiuis alius inisa ac lignũ sibi poitalut aduictimã nͥ qͥ crucẽ ad passionẽ¬
sibi ipse portauit. Quis alius abies immolandus inuep̃ cornib adherebat. nͥ
qͥ incrucis patibulo ꝓnob offerendus affigebatur. quis alius inangło cũ iacob
luctatꝰ eũ sibi p̃ualentẽ quasi fortiorẽ infirmio uic tꝰq uictorẽ partĩ bene¬

Expanded text:
nisi dei uerbum suscepisset, nomen omnino christianum, quo et uos gloriamini, non esset in terris. nisi dei uerbum suscepisset, nomen omnino christianum, quo et uos gloriamini, non esset in terris. tamquam subditis sibi, ut probati manifesti fiant in ea. usque adeo nihil, quod uel habitura uel passura erat, prophetae illi tacuerunt, ut et uos ibi locis uestris inueniamus in uanitate perniciosa ad reprobos capiendos, utili autem ad probatos manifestandos. Chrhelitis prophetis non esse praedictum, cui praedicendo omnes illae paginae uigilant, si eas perscrutari pietate quam exagitare leuitate malletis. quis alius in Abraham exit de terra sua et demus? quis alius in Isaac lignum sibi portabat ad uictimam, nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portauit? quis alius aries inmolandus in uepre cornibus adhaerebat, nisi qui crucis patibulo pro nobis offerendus adfigebatur?. Quis alius in angelo cum Iacob luctatus, cum sibi praeualentem quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim bene
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. nec tam̃ eandẽ mortalitatẽ in passione nudatã c̃sociato unitatissa¬
cram̃to honorifice uelant. sed sine scientia pietatis & caritatis nunti¬
ant illud unde om̃s nati sumꝰ quãius int̾se dissentiant & iudei abhereticis
& ipsi heretici abaliis. una tam̃ c̃ditione seruitutis ł ad aliquã ad testaci¬
onẽ. ł ad aliquã ꝓbationẽ utilesst̃ ȩccłȩ. Nã & dehereticis dictũ ÷ oportet
& hereses eẽ utpbati manifestifiant int̾uos. Ite nunc & obiectate ca¬
calũnas ueterib litterissacris. hoc agite serui cham. Ite quib uiluit
de uinea sua calicẽ illũ qui transire ñ potuit. dormisset in passione sua tã¬
quã inhebrietate stulticiȩ quȩ sapientior ÷ hominib atꝙ ita nudaret᷑
mortał carnis infirmitas ꝑ occultũ dĩ esiliuĩ. forcior hominib quã

Expanded text:
s et passus ostenditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sas et passus ostenditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sacramento honorifice uelant, sed sine scientia pietatis et caritatis nuntiant illud, unde omnes nati sumus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos. ite nunc et obiectate calumnias ueteribus litteris sacris; hoc agite, serui Cham; ite, quibus uiluit de uinea sua calicem illum, qui transire non potuit, dormisset in passione sua tamquam in ebrietate stultitiae. quae sapientior est hominibus; atque ita nudaretur mortalis carnis infirmitas per occultum dei consilium fortior hominibus; quam
Abbreviated transcription (Latin):
benedictione iafeth: Inppło enĩ gentiũ totũ orbẽ terrarũ occupauit ȩcda
hoc ꝓrsus hoc p̃nuntiabatur. cũ diceret᷑. lȩtificet ds̃ iafeth & habitet indomib
sẽ. Uidete maniche uidete. ecce inc̃spectuuro est orbt̃rars. hoo stupetis hoc
doletis inppłis nris. qr letificat ds̃iafeth. Uidete siñ habitet in domib sẽ. id in
tib qͥ eratis inquit illo intẽpr̃ sine xp̃o. alienati a sotietate isrł. & peregrini
testam̃toꝵ & ꝓmissionis spẽ ñ habentes. & sine dõ in hoc mundo. Fhȩc ũba ost¬
ditur: qd ñ dũ habitabat iafeth in domib sem. sed paulopꝰ quẽ ad modũ c̃ clu¬
dł adũtite. Igitur iã inquit ñ estis hospites & inqͥlini. sed estis ciuesscoꝵ
ubi & uos ipsos deputauerim. nisi in illa maledicta medietate. ciuñ ⁊ lapis an¬
in eandẽ unitatẽ fidei tãquã in pace anguli c̃ currentes. sed &om̃s qͥ quoslibet

Expanded text:
benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, si non habitat in domibus Sem, id est in tibus: Qui eratis, inquit, illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini Testamentorum, et promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Per haec verba ostenditur,. quod nondum habitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini, sed estis ciues sancubi et uos ipsos deputauerim, nisi in illa maledicta medietate, cui non est lapis anin eandem unitatem fidei tamquam in pacem anguli concurrentes. sed et omnes, qui quoslibet
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃is qͥ crediderit in eũ ñpereat sedhabeat uitã ȩt̃nã. Itane &iã ista ñcla¬
mant : tantane ÷ surditas in cordib duris. fit pascͥa in occisione ouis. Occidit᷑¬
xp̃c deqͦ in euugł dr̃. Ecce agnus dĩ. ecce qui tollit peceata mundi. ꝓhiben¬
tur qͥ pasca facunt ossa frangere. ñ frangunt᷑ incruce ossa dnĩ at testatꝰ euugł
pellatur. Signantur dominicȩ signo passionis infronte ppłi ad tutelã
nia. Et clamat faustus oculis clausis. nihil se in illis litteris inuenisse qđ
cor adintellegendũ ñ hab&. qui positꝰ ante hostiũ clausũ diuini secreti ñ fide

Expanded text:
ut omnis, qui credit in eum. non pereat, sed habeat uitam aeternam. itane etiam ista non claut omnis, qui credit in eum. non pereat, sed habeat uitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane est surditas in cordibus duris ? fit pascha in occisione ouis: occidit dicitur: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere, non franguntur in cruce ossa Domini; attestatur evapellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi, ad tutelam nia. Et clamat Faustus, oculis clausis, nihil se in illis litteris invenisse quocor ad intelligendum non habeat, qui positus ante ostium clausum divini secreti, non fide