comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se. Dedit tͥ inquit: s traditor nescio quis ñ
attendo. Et forte qd obicis officiali menti¬
ris: s nolo discutere. Causam officialis suz
cognoscat dñs amboꝵ. Forte si exigam ut
ꝓbes ñ ꝓbas: unmo mentiris. ł̾batum .ẽ.
te ꝓbare ñ potiuisse. S ñ ibi pono causam
meam: ne cum studiose ceꝑo defendere ho¬
mines uinocentes. putes me spem meã uł
uhiominib innocentib posuisse. fuerinit
homines qualeslib&: ego a xp̃o accepi. ego
a. xp̃o baptriatus sum. Ñ inquit. s ille ep̃s
te baptizauit: & ille ep̃s illis cõmunicat.
A ap̃o sum baptiratus: ego noui. Unde
nosti: Docuit me columba quã uidit io¬
hanues. O milue male: me ñ dilanias a urs-¬
cerib columbe. In columbe m̃bris nume¬
ror: qr qd̾ columba docuit hoc noui. &¬
ille te baptirauit aut ille te baptirauit:
ꝑ columbã mͥ & tͥ dicit᷑. hic est qui bapti¬
⁊at. Cui credo. niluo an columbe. certe tu

Expanded text:
se. Dedit tibi, inquit, sed traditor nescio quis, nose. Dedit tibi, inquit, sed traditor nescio quis, noattendo: et forte quod objicis officiali, mentiris: sed nolo discutere; causam officialis sui cognoscat Dominus amborum: forte si exigam ut probes, non probas; imo mentiris: probatum est te probare non potuisse: sed non ibi pono causam meam, ne cum studiose coepero defendere homines innocentes, putes me spem meam vel in hominibus innocentibus posuisse: fuerint homines qualeslibet, ego a Christo accepi, ego a Christo baptizatus sum. Non, inquit, sed ille episcopus te baptizavit, et ille episcopus illis communicat. A Christo sum baptizatus, ego novi. Unde nosti? Docuit me columba quam vidit Joannes. O milve male, non me dilanias a visceribus columbae: in columbae membris numeror; quia quod columba docuit, hoc novi. Ille te baptizavit, aut ille te baptizavit; per columbam mihi et tibi dicitur, Hic est qui baptizat: cui credo, milvo, an columbae? 14. Certe tu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sequutor eccłiȩ: Exerebant᷑ gladii adu̾sꝰ
martyres: emittebant᷑ bestie. igneᷤᷤ admoue¬
bantur. Ut quid ista: Ut diceret qui ista pa¬
tiebatur : ñ sum xp̃ianus. Quid doces tu
eum quem uis rebaptizare: nͥ ut primo
dicat ñ sum. xp̃ianus: Ad qd̃ aliquando
ꝑsequutor ꝓferebat flaminã: ad hoc tu
ꝓducis linguam. Seducendo facis: qđ ille
occidendo ñ fecit. Et quidẽ qđ daturus es &
cui daturus es si tͥ uerum dicat. & ñ seduc¬
tus a te mentiat᷑: dicturus. ẽ. habeo. Int̾rogaᷤ.
habes baptismum: habeo dicit. Quã du
dicit habeo: inquis. ñ sum daturus. & no¬
licdare. Qd enim uis dare herere in me ñ
potest: qi qđ acepi auferri a me ñ potest.
S tam̃ expecta: uideam qͥd mne uis docere.
Dic inquit pͥmo ñ habeo. S habeo. Si dixe
ro ñ habeo. mentior: qd̃ enim habeo babeo.
Non habes inquis. Doce qi ñ habeo. Malus
tͥ decdit. Si malus xp̃e: malus mͥ dedit. N

Expanded text:
persecutor Ecclesiae? Exserebantur gladii adversus persecutor Ecclesiae? Exserebantur gladii adversus martyres, emittebantur bestiae, ignes admovebantur: utquid ista? Ut diceret qui ista patiebatur, Non sum christianus. Quid doces tu eum quem vis rebaptizare, nisi ut primo dicat, Non sum christianus? Ad quod aliquando persecutor proferebat flammam, ad hoc tu producis linguam: seducendo facis quod ille occidendo non fecit. Et quid est quod daturus es, et cui daturus es? Si tibi verum dicat, et non seductus a te mentiatur, dicturus est, Habeo. Interrogas, Habes Baptisma? Habeo, dicit. Quamdiu habeo dicit, inquis, non sum daturus. Et noli dare: quod enim vis dare, haerere in me non potest; quia quod accepi, auferri a me non potest. Sed tamen exspecta; videam quid me vis docere. Dic, inquit, primo, Non habeo. Sed hoc habeo: si dixero, Non habeo, mentior; quod enim habeo, habeo. Non habes, inquit. Doce quia non habeo. Malus tibi dedit. Si malus Christus, malus mihi dedit. Non,
Abbreviated transcription (Latin):
sine inuiclia facit qui p̃t̾ leges fac̃.
habeat xp̃ianus. Qđ homo ẽ. cõmune
cum inultis: qđ xp̃ianus. ẽ. secernit᷑ a
multis. & plus ad illum ꝑtinet quod
nus renouatur ad imaginẽ dei: a qͦ homo
factus est ad imaginem dei. Qd̃ autem ho-¬
mo. posset & malus: posset & paganus. poᷤ¬
set & iclolatra. Tu hoc ꝑsequeris in xp̃ia-¬
autẽ ad et̾nitatem scłm baptismũ quẽ
accepit a dño. Hoc illi uis tollere qđ acce-¬
pit a dño: hoc illi uis tollere unde uiuit.
Latrones eos quos uolunt spoliare sic uo¬
lunt. ut illi plus babeant & illi nichil ha-¬
beant: tu & tollis huic & apud te ñ erit
plus. Ñ enum tͥ plus fit : qr huic tollis.
S uere hoc faciunt. qđ hi qui tollt̃ ani¬
mam. & alti tollunt: & ipsi duas animã
ñ habent. Quid gͦ uis auferre: unde tͥ
displicet quem uis rebaptizare: Dare ñ
potes qđ iam habet: s facis negare qd̃
habet. Quid acerbius faciebat paganus

Expanded text:
sine invidia facit, qui praeter leges facit. sine invidia facit, qui praeter leges facit. habeat christianus. Quod homo est, commune cum multis: quod christianus est, secernitur a multis; et plus ad illum pertinet quod ianus, renovatur ad imaginem Dei, a quo homo factus est ad imaginem Dei, : quod autem homo, posset et malus, posset et paganus, posset et idololatra. Hoc tu persequeris in christautem ad aeternitatem secundum Baptisma quod accepit a Domino: hoc illi vis tollere, quod accepit a Domino; hoc illi vis tollere unde vivit. Latrones eos quos volunt exspoliare, sic volunt, ut ipsi plus habeant, et illi nihil habeant: tu et tollis huic, et apud te non erit plus; non enim plus tibi fit, quia huic tollis. Sed vere hoc faciunt, quod hi qui tollunt animam; et alteri tollunt, et ipsi duas animas non habent. 13. Quid ergo vis auferre? Unde tibi displicet quem vis rebaptizare? Dare non potes quod jam habet, sed facis negare quod habet. Quid acerbius faciebat paganus,
Abbreviated transcription (Latin):
dissipauerunt: Accipitres erant: milui
erant. Ñ lamat columba. Et uides eos in¬
uidiam nob̃ facere: qͣsi de ꝑ sequutionib
quas passist̾. Comales quidẽ passi quasi ꝑ¬
sequutiones. cum eẽnt flagella diũ manife¬
ste dantis disciplinã ad tempris ne damꝑn&e.
in et̾num: si eam ñ cognouerint seq cor¬
rexerint. Illi uere ꝑsequinit᷑ eccłiam: qui
dolis ꝑsequunt᷑. lili grauius cor feruint:
qui gladio lingue feriunt. Lili acerbius
sanguinẽ fundunt: qui xpm̃ quantũ
u eus est in honine occidunt. Et̾riti uiden¬
tur: quasi uidicio potestatum. Quid tͥ fa-¬
eit potestas si bonus es: Si autẽ malꝰ es:
tune potestatem. Ñ enim frustra gladi¬
um portat: dirit apłs. Tuum gladium
quid tu ꝑsequeris in xp̃iano: Quid in te ꝑ¬
carnem: & tam̃ nec carni parcunt. Oͦtqͦt
potuerunt cedendo necauerunt: nec su¬
is nec alienis peꝑcerunt. notum. hoc
omĩb. Inuudiosa. ẽ. potestas: qr legituna
est. Inuidiose facit qui uire Ifacit:

Expanded text:
es erant, milvi erant. Non laniat columba. Et vides illos invidiam nobis facere, quasi de persecutionibus quas passi sunt. Corporales quidem passi quasi persecutiones, cum essent flagella Domini manifeste dantis disciplinam ad tempus, ne damnet in aeternum, si eam non cognoverint, seque correxerint. Illi vere persequuntur Ecclesiam, qui dolis persequuntur; illi gravius cor feriunt, qui linguae gladio feriunt; illi acerbius sanguinem fundunt, qui Christum, quantum in ipsis est, in homine occidunt. Perterriti videntur quasi judicio potestatum. Quid tibi facit potestas, si bonus es? Si autem malus es, time potestatem: Non enim frustra gladium portat, dicit Apostolus . Tuum gladium quid tu persequeris in christiano? quid in te pcarnem. Et tamen nec carni parcunt: quotquot potuerunt caedendo necaverunt; nec suis nec alienis pepercerunt. Notum est hoc omnibus. Invidiosa est potestas, quia legitima est: invidiose facit, qui jure facit:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã amici serui p̃ponit᷑. Audi quales com¬
ineinoret apłs paulus falsos fis: in inuidia
p̃dicantes u̾bum d̾i. Et quid de illis dicit:
Et in hoc gaudeo: s & congaudebo. Apm̃ enĩ
annunciabant: ꝑ inuidiam quiclẽ. s tam̃¬

Expanded text:
etiam amici servi praeponitur. Audi quales cometiam amici servi praeponitur. Audi quales commemorat apostolus Paulus falsos fratres, invidia praedicantes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidiam quidem, sed tam
Abbreviated transcription (Latin):
est: quãus ipse ñ baptiraret s discipłi eius.
Ipse & ñ ipse. ipse potestate. illi ministerio Ser¬
uitutem ad baptirandum illi admouebant:
potestas baptizandi in xpõ ꝑmanebat. Ergo
baptuabant discipuli eus. & ibi adhuc erat
uidas int̾ discipulos erus. Siquos gͦ baptira¬
uit uidas ñ sunt it̾um baptirati: & qͦs bap¬
triauit iohannes iterum baptuati sunt. Pla¬
ne it̃tim: s ñ iterato baptismo. Quos enĩ bap¬
tirauit iohannes iohannes baptirauit: quos
autẽ baptirauit uidas ap̃c baptrauit. Sic gͦ
qͦs baptirauit ebriosus. qͦs baptirauit homici¬
da. qͦs baptirauit adulter: si baptismus xp̃i
fr̃s mei delirum est dicere qi melioris meriti
fuerit ñ dico uidas s quilib& hominum:
quã ille de quo dictum est. int̾ natos nra¬
lierum ñ surrexit maior iohanne bapti¬
sta. si gͦ hiue quisquã seruus: s baptismuᷤ
dni etiã ꝑ seruum malũ datus. baptismo

Expanded text:
est, Quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . est, Quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ipse, et non ipse: ipse potestate, illi ministerio; servitutem ad baptizandum illi admovebant, potestas baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas inter discipulos ejus: quos ergo baptizavit Judas, non sunt iterum baptizati; et quos baptizavit Joannes, iterum baptizati sunt? Plane iterum, sed non iterato baptismo. Quos enim baptizavit Joannes, Joannes baptizavit: quos autem baptizavit Judas, Christus baptizavit. Sic ergo quos baptizavit ebriosus, quos baptizavit homicida, quos baptizavit adulter, si baptismus Chris9. Caeterum, fratres mei, delirum est dicere quia melioris meriti fuit, non dico Judas, sed quilibet hominum, quam ille de quo dictum est, In natis mulierum nquisquam servus, sed baptisma Domini etiam per servum malum datum, baptismati
Abbreviated transcription (Latin):
ratum est: erubesce qi post te ñ baptriatur.
Dicturus es. S ego baptismum xp̃i habeo &
doceo. Aliquando gͦ agnosce udicem: & noli
p̃co suꝑb. eẽ. Baptisinum xp̃i das: ideo post
te ñ baptuatur. Post ioħem ideo baptuatũ.ẽ.
um: qr sic acceꝑat ut ipsius eẽt. N gͦ tu me¬
lior quam ioħes: s baptisinus qui ꝑ te dat᷑
melior quã iohannis. Ipse enim xp̃i est: iste
autẽ iohannis. Et qđ datur a paulo & qd̃ da¬
tur a petro xp̃i est: & si datum. ẽ. a iuda
xp̃i erat. Dedit uidas & ñ baptriatum est
post uidam. dedit ioħes & baptriatũ.ẽ. post
ioħem: qr qui datus est a iuda baptismus xp̃i
erat. qui autẽ a tohanne datus est iohantus
erat. Nl uidam iohanni: s baptisimũ xp̃i etiã
ꝑ uidȩ manus datum. baptismo ioħis etiã
ꝑ manus iohannis dato recte p̃ponimus Wenĩ
dictum est de dño anteqͣ pateretur: qi baptua-¬
bat plures quã iohannes. Deuide adiunctũ

Expanded text:
zatum est, erubesce quia post te non baptizatur. zatum est, erubesce quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando ergo agnosce judicem, et noli praeco superbus esse. Baptismum Christi das, ideo non post de baptizatur: post Joannem ideo baptizatum estum; quia sic acceperat ut ipsius esset. Non ergo tu melior quam Joannes: sed baptismus qui per te datur, melior quam Joannis. Ipse enim Christi est, iste autem Joannis. Et quod dabatur a Paulo, et quod dabatur a Petro, Christi est: et si datum est a Juda, Christi erat. Dedit Judas, et non baptizatum est post Judam; dedit Joannes, et baptizatum est post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Christi erat; qui autem a Joanne datus est, Joannis erat. Non Judam Joanni, sed baptismum Christi etiam per Judae manus datum, baptismo Joannis etiam per manus Joannis dato recte praeponimus. Etenim dictum est de Domino antequam pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes: deinde adjunctum
Abbreviated transcription (Latin):
opp̃ssore pupi lloꝵ ñ a seꝑatore conuigum:
nichil hoꝵ dico. qđ sollempne est dico. qđ coti¬
dianum est dico. quo uocant᷑ om̃s dico. & in
ista ciuitate. quando ͥ cdicit᷑. alogienuir. bene
sit nob̾. & tali die festo ianuariarium ñ de¬
bes iciunare. ea dico leuia. cotidiana. ab ebri-¬
oso homine cum baptizatur. quis est melior.
iohannes an ebriosus: Responde si potes. qđ
ebriosus tuus melior sit quã iohannes. suĩꝙͣ.
hoc audebis. Ergo tu qi tu sobrius es. bapti¬
ta post ebriosum tuum. Si enĩ post ioħem
baptuauerunt apłi: quantomagis debet pꝰ
ebriosum sobrius baptirare: An dicis: in u¬
nitate mecum est ebriosus: Ergo iohannes
amicus sponsi ñ erat in unitate cum sponso:
S tͥ ipsi clico quis qͥs es. Cu es melior an io¬
hannes: N audebis dicere. ego melior sum¬
quam iohaunes. Ergo post te baptirarent tuz
site fueruit meliores. Si enĩ post ioħem bapti¬

Expanded text:
oppressore pupillorum, non a separatore conjugum; oppressore pupillorum, non a separatore conjugum; nihil horum dico: quod solemne est dico, quod quotidianum est dico, quo vocantur omnes dico, et in ista civitate, quando eis dicitur, Alogiemus, bene sit nobis, et tali die festo Januariarum non debes jejunare; ea dico levia, quotidiana: ab ebrioso homine cum baptizatur, quis est melior, Joannes an ebriosus? Responde, si potes, quod ebriosus tuus melior sit quam Joannes: nunquam hoc audebis. Ergo tu quia sobrius es, baptiza post ebriosum tuum. Si enim post Joannem baptizaverunt Apostoli, quanto magis debet post ebriosum sobrius baptizare? An dicis, In unitate mecum est ebriosus? Ergo Joannes amicus sponsi, non erat in unitate cum sponso? 18. Sed tibi ipsi dico, quisquis es: Tu es melior, an Joannes? Non audebis dicere: Ego sum melior quam Joannes. Ergo post te baptizent tui, si te fuerint meliores. Si enim post Joannem bapti
Abbreviated transcription (Latin):
columbe erant. ñ se p̾cidunt: & factum .ẽ. in eis
qđ dixit apłs. Siquid alit̾ sapitis: hoc quoq
uob ds reuelabit. Unde isti qui se sepauerunt
indociles facti sunt. Quid enim solent dicere:
Eoce post ioħem baptuatum est. post hereti-¬
cos ñ baptiratur: Quua quidã qui habebant
baptismum ioħis. iussi sunt a paulo bapti¬
xari: ñ enim habebant baptismum xp̃i. Qͥd
gͦ exaggeras meritum ioħis: & quasi abicis in¬
felicitatem hereticoꝵ: Ego tͥ concedo sceleratos
.ec̃ hereticos: s heretici baptisinum xp̃i dedert̃.
quem baptisiũ ñ dedit iohannes. Recurro ad
ioħem & dico: hic .ẽ. qui baptuat. Sic enĩ meli¬
or iohes quam hereticus: quomͦ melior ioħes
quã ebriosus. quomͦ melior iohannes quã ho¬
micicla. Si post deteriorem baptirare debemꝰ
qr post meliorem bapttiauerunt apłi: qͥcũq
apud ipsos baptitati fuerint ab ebrioso. nõ
dico ab homicida. ñ dico a satellite alicuiꝰ sce¬
lerati. ñ dico a raptore rerum alienarũ. ñ ab

Expanded text:
rant, non se praeciderunt, et factum est in eis quod dixit Apostolus, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit . Unde isti qui se separaverunt, indociles facti sunt. Quid ergo solent dicere? Ecce post Joannem baptizatum est; post haereticos non baptizatur? Quia quidam qui habebant baptisma Joannis, jussi sunt a Paulo baptizari : non enim habebant baptisma Christi. Quid ergo exaggeras meritum Joannis, et quasi abjicis infelicitatem haereticorum? Et ego tibi concedo sceleratos esse haereticos: sed haeretici baptisma Christi dederunt, quod baptisma non dedit Joannes. 17. Recurro ad Joannem, et dico: Hic est qui baptizat. Sic enim melior Joannes quam haereticus, quomodo melior Joannes quam ebriosus, quomodo melior Joannes quam homicida. Si post deteriorem baptizare debemus, quia post meliorem baptizarunt Apostoli; quicumque apud ipsos baptizati fuerint ab ebrioso, non dico ab homicida, non dico a satellite alicujus scelerati, non dico a raptore rerum alienarum, non dico ab
Abbreviated transcription (Latin):
sibreuit̃ dici posset dicerem. S qr diu dicendũ
est. & onerare uos nolo: quomͦ ad uitus sum
orationib ur̃is ut illud qd̃ ꝓmisi implerẽ.
adiuiante etiã atq etiam pia intentione
& uotis bonis. & ulud apparebit uob̃. quare
iohannes qđ didicit in dno qr ipse est qui
baptiat in spũ scõ. & nulli seruo suo tͣns¬
legauit potestatem bapturandi: ñ debuit¬

Expanded text:
si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo adjutus sum orationibus vestris, ut illud quod promisi, implerem; adjuvante etiam atque etiam pia intentione et votis bonis, et illud apparebit vobis, quare Joannes quod didicit in Domino, quia ipse est qui baptizat in Spiritu sancto, et nulli servo suo translegavit potestatem baptizandi, n
Abbreviated transcription (Latin):
Noli imitari malum p̃dicatorem: s unita¬
uidere: Horrendũ malum. Ipso malo dia¬
bolus deiectus est: ipso deiecit. Multum ma¬
ligna pestis. & habebant illam quidã p̃
stolus. Quare: Quia xp̃in p̃dicabant. Q
autem inuidet odit. Et qui odit: quid de
illo dicitur: Audi apłm ioħem. Qui odit
frẽm suum homicida est. Eoce post ioħem
baptũatum est. post homicidã ñ est bap̾
homicida dedit baptisinum. xp̃i. Qđ sa¬
cramentũ tam scmn est: ut nec homicida
ministrante polluat᷑. Hec respuo iołiem: s
potius credo iohanni. Quid credo iohanii:
Qd dilicit ꝑ colunbã. Quid didicit ꝑ co-¬
lumbam: Hic est qui baptizat in spũ scõ.
te. Si enim hodie uoluero plenus dicere
quare ꝑ columbã: tempus ñ sufficit. Quia
enim res discenda insinuata . ẽ. iohanni ꝑ
columbã quam ñ nouerat in xp̃o iobannes.
quãuis iam nosset. xp̃m: exposui quantũ
arbitror scltati ur̃e. S quare hanc ipsã
rem ꝑ columbam oportuit demonstrari:

Expanded text:
Noli imitari malum praedicatorem, sed imitaEt quid est invidere? Horrendum malum. Ipso malo zabolus dejectus est, ipsum dejecit multum maligna pestis: et habebant illam quidam Chrstolus. Quare? Quia Christum praedicabant. Qui autem invidet, odit; et qui odit, quid de illo dicitur? Audi apostolum Joannem: Qui odit fratrem suum, homicida est . Ecce post Joannem baptizatum est, post homicidam non baptizathomicida dedit baptismum Christi. Quod Sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. 20. Non respuo Joannem, sed potius credo Joanni. Quid credo Joanni? Quod didicit per columbam. Quid didicit per columbam? Hic est qui baptizat in Spiritu sante. Si enim hodie voluero plenius dicere quare per columbam, tempus non sufficit. Quia enim res discenda insinuata est Joanni per columbam, quam non noverat in Christo Joannes, quamvis jam nosset Christum, exposui quantum arbitror Sanctitati vestrae: sed quare hanc ipsam rem per columbam oportuit demonstrari,
Abbreviated transcription (Latin):
arre uellem: ñ uob̾ dicere. Discit iohannes eũ
quẽ nouerat: s in eo discit in quo ñ noue¬
rat. in quo nouerat ñ discit. Et qͥd nouerat :
Dum̃. Quid ñ nouerat: Potestatem baptis¬
mi dnĩci in nullũ hominẽ a dño transitu¬
ram. s mitusteriũ plane transiturũ: pote.¬
statem a dño ui neminẽ. ministeruu & in
bonos & in malos. N exhorreat columba
ministium maloꝵ: respiciat dii potesta¬
tem. Quid tͥ facit malus minister. ubi
bonus est dñs: Quid te impeclit maliciosus¬
p̃co. si est beniuolus uidex: lohannes didi¬
cit ꝑ columbã hoc. Quid est qđ didicit:
ductores: qui dicunt. nos baptuamꝰ. Co¬
lumba: agnosce qͥd docuit columba. Hic¬
est qui baptirat in spũ scõ. ł columbã disci¬
tur qr hic est. & tu elus potestate putas te
baptirari ciuis ministerio baptizaris: Si hoc
putas: ñdum es in corꝑe colunbȩ. s̃ miran

Expanded text:
dire vellem, non vobis dicere. 11. Discit Joannes eum dire vellem, non vobis dicere. 11. Discit Joannes eum quem noverat: sed in eo discit in quo eum non noverat; in quo noverat non discit. Et quid noverat? Dominum. Quid non noverat? Potestatem domimi Dominici in nullum hominem a Domino transituram, sed ministerium plane transiturum. Potestatem a Domino in neminem, sed ministerium in bonos et in malos. Non exhorreat columba ministerium malorum; respiciat Domini potestatem. Quid tibi facit minister malus, ubi bonus est Dpraeco, si est benevolus judex? Joannes didicit per columbam hoc. Quid est quod didicit? ductores, qui dicunt, Nos baptizamus. Columba, agnosce quid docuit columba. Hicest qui baptizat in Spiritu sancto. Per columbam discitur quia hic est; et tu ejus potestate putas te baptizari, cujus ministerio baptizaris? Si hoc putas, nondum es in corpore columbae; et si n
Abbreviated transcription (Latin):
tem  ipͣsum dnm habiturũ & sibi retentu¬
rum. siue p̃sentem in t̾ra siie absentem cor¬
ꝑe in celo & p̃sentem maiestate. sibi retentu¬
rum baptismi potestam: ne paulꝰ dicer&
baptismũ meũ. ne petrus licer& baptismũ
xisse baptismũ meum. Hoc gͦ didicit ioħ̃es
fĩs mei. Qđ didicit ioħes ꝑ columbã: disca¬
mus & nos. N enim ioħem docuit & ȩccłiã¬
ñ docuit columba: cui eccłie dictum. ẽ. una
es columba mea. Columba doceat columba
nouerit columba qđ ioħes didicit ꝑ colubã.
Sp̃s sẽs iu specie columbe descendit. Hoc au¬
tem q cdidicit iobannes in columba. quare
in columba didicit: Oporcebat enĩ ut dis¬
ceret: nec hoc foite oportebat ut nͥ ꝑ colum¬
bam disceret. Quid dicam de columba fr̃s
mei. aut quando mͥ sufficit facultas uł cor¬
dis uł lingue. dicere quomͦ uolo: Et forte
n digne uolo quomͦ dicendum. ẽ. nec sic ta¬
men possirm dicere quomͦ uolo: qͣnto minꝰ
quomͦ dicendum. ẽt Ego a meliore hoc au¬

Expanded text:
mi ipsum Dominum habiturum et sibi retenturum, sive praesentem in terra, sive absentem corpore in coelo et praesentem majestate, sibi retenturum Baptismi potestatem: ne Paulus diceret, Baptismus meus; ne Petrus diceret, Baptismus xisse, Baptisma meum. 10. Hoc ergo didicit Joannes, fratres mei. Quod didicit Joannes per columbam, discamus et nos. Non enim conon docuit, cui Ecclesiae dictum est, Una est columba mea . Columba doceat columbam; noverit columba quod Joannes didicit per columbam. Spiritus sanctus in specie columbae descendit. Hoc autem quod discebat Joannes in columba, quare in columba didicit? Oportebat enim ut disceret: nec hoc forte oportebat, nisi ut per columbam disceret. Quid dicam de columba, fratres mei? aut quando mihi sufficit facultas vel cordis vel linguae, dicere quomodo volo? Et forte non digne volo quomodo dicendum est; nec si tamen possum dicere quomodo volo: quanto minus quomodo dicendum est? Ego a meliore hoc au
Abbreviated transcription (Latin):
autem kmĩ numqͥd de genere uenimꝰ abra¬
ham. aut ullo mͦ abraham pat̾ nr̃ fuit scd̃m
carnem: Originẽ de carne eius caro iudeoꝵ du¬
xit: ñ caro xpianoꝵ. Nos de aliis gentib uent¬
mus: & tam̃ unitando abrahȩ fidem filii facti
sumus. Apłm audi. Abrahȩ dictȩ sunt ꝓmis¬
siones: & semini cuis. Non dicit inquit & semi

Expanded text:
arissimi, numquid de genere venimus Abraarissimi, numquid de genere venimus Abrahae, aut ullo modo Abraham pater noster fuit secundum carnem? Originem de carne ejus caro Judaeorum ducit, non caro Christianorum: nos de aliis gentibus venimus; et tamen imitando, Abrahae filii facti sumus. Audi Apostolum: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, in
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃henderct᷑a dño s potius laudaret᷑. Tamen
isti uidebant᷑ cum ꝓuocare ut aliquid mali di¬
ceret de abraham: & eẽt occasio faciendi qd̾ co¬
gitabant. Pater nr̃ abraham est. Audiamus
quomͦ eis responderit dñs: cum illoꝵ dampna¬
tione laudans abraham. Dicit illis iħc. Si filii
abrahȩ estis: oꝑa abrahȩ facite. Nẽ autẽ quȩ¬
ricis me int̾ficere. hoie̾m qui u̾itatem loquu
tus sum. quã audiui a d̾o. Hoc abraham ñ fe¬
cit. Cece ille laudatꝰ: isti dampnati. Abraham
ñ erat homicida. Non dico inquit ego dñs sũ
abrahȩ: qđ si dicerem uerũ dicerem. Nã dixit
alio loco. Ante abraham ego sum. Tc̃ eum illi
lapidare uoluerunt. N dirit hoc. Int̾im qd̃
uidetis. qđ aspicitis. qđ me solum putatis ho¬
mo sum hoi̾em dicentem uob̃ qđ audiuit ã
d̾o quare uultis occidere: nͥ quia ñ estis filii
abrahȩ : Et tam̃ suꝑius ait: scio quia filii estis

Expanded text:
reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur: tamen reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur: tamen isti videbantur eum probare, ut aliquid mali diceret de Abraham, et esset occasio faciendi, quod cogitabant. Pater noster, inquiunt, Abraham est. Audiamus quomodo eis respondit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abraham. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati. Abraham non erat homicida. Non dico, inquit, ego Dominus sum Abrahae: quod si dicerem, verum dicerem. Nam dixit alio loco, Ante Abraham ego sum : et tunc eum illi lapidare voluerunt. Non dixit hoc: Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum. Hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et
Abbreviated transcription (Latin):
uidit apud patrem: se uidet. se loquitur. q
ipse est u̾itas patris. quã uidit apud patrẽ
Ipse. ẽ enim u̾bum qd̃ u̾bum erat apud d̾m.
lstigꝰ malum qd̃ faciunt qđ dñs obiurgat
& corripit. ubi uid̾unt: Apud patrem suũ.
Cum audierimus in consequentib aꝑtius di¬
ctum. quis sit eoꝵ pat̾: tẽ intelligemus qͣlra
uiderint apud talem patrẽ. Adhuc enĩ ñ no¬
minat patrẽ ipsoꝵ. Paulo suꝑius abraham
cõmemorauit. s carnis origine ñ uitȩ simili¬
tudine: dicturꝰ.ẽ. altm patrem ipsoꝵ qui nec¬
genuit eos nec creauit ut homines ẽẽnt. s ta¬
men filĩ erant eius in qͣntũ mali erant. nõ
in quantũ homines erant. in quo imitati. ñ qd̃
creati. Responderunt & dixerunt ei. Pater nr̃
abraham est. Quasi. tu quid dicturꝰ es contra
abraham: Aut si aliquid potes: aude rep̃hen-¬
dere abraham. Non quia dñs ñ audebat rep̃-¬
hendere abraham: s talis erat abraham qui ñ

Expanded text:
vidit apud Patrem; se vidit, se loquitur: quia vidit apud Patrem; se vidit, se loquitur: quia ipse est Veritas Patris, quam vidit apud Patrem; ipse est enim Verbum, quod Verbum erat apud Deum. Isti ergo malum quod faciunt, quod Dominus objurgat et corripit, ubi viderunt? Apud patrem suum. Cum audierimus in consequentibus apertius dictum quis sit eorum pater, tunc intelligemus qualia viderint apud talem patrem: adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo superius Abraham commemoravit, sed carnis origine, non vitae similitudine: dicturus est alterum patrem illogenuit eos, nec creavit, ut homines essent, sed tamen filii erant ejus, in quantum mali erant, non in quantum homines erant, in quo imitati, non in quo creati. Responderunt, et dixerunt ei: Pater noster Abraham est. Quasi tu quid dicturus es contra Abraham; aut si aliquid potes, aude reprehendere Abraham: quia non Dominus non audebat reprehendere Abraham, sed talis erat Abraham, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
lib. tamq᷑ pisci hamus. Tunc capit qͣndo capi¬
tur. Nec fit inuiria illis qui capiuntur:
ad salutem quippe ñ ad ꝑniciem capiuntur.
Unde dñs discipulis suis ait. Uenite post me:
& faciam uos ficri piscatores hoĩum. Non gͦ
isti erant tales. & tamen filii erant abrahȩ: filii
hominis d̾i. Hominis inqͣ. Trahebant enĩ car¬
nis genus: s degeneres facti erant. ñ imitan¬
do fidem illius cuius filii erant. Audistis cer¬
te dnm dicentẽ. Scio quia filii abrahȩ estis.
Audite quid dicat postea. Ego qđ uidi apud̃ patrẽ al¬
meum loquor: & uos quȩ uidistis apud patrẽ
urm̃ facitis. lam dixerat scio quia filii abrahȩ
estis. Qđ autem faciunt qđ eis dirit. quęritiᷤ
me occidere: hoc apud abraliam numqͣ uide-¬
runt. Dñs autẽ patrem d̾m uult intelligi:
cum dicit. quȩ uidi apud patrem meum lo-¬
quor. Ueritatẽ uidi. u̾itatem loquor: quia
u̾itas sum. Si enĩ dñs u̾itatem loquit᷑ quã

Expanded text:
libus, tanquam pisci hamus; tunc capit quando capilibus, tanquam pisci hamus; tunc capit quando capitur. Nec fit injuria illis qui capiuntur: ad salutem quippe, non ad perniciem capiuntur. Unde Dominus discipulis suis ait: Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Non ergo isti erant tales: et tamen filii Abrahae erant; filii hominis Dei, homines iniqui. Trahebant enim carnis genus, sed degeneres facti erant, non imitando fidem illius cujus filii erant. 2. Audistis certe Dominum dicentem, Scio quia filii Abrahae estis; audite quid dicat postea: Ego quod vidi apud Patrem meum, loquor; et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. Jam dixerat, Scio quia filii Abrahae estis. Quid autem faciunt? Quod eis dixit, Quaeritis me occidere. Hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dominus autem Patrem Deum vult intelligi cum dicit, Quae vidi apud Patrem meum, loquor. Veritatem vidi, veritatem loquor, quia Veritas sum. Si enim Dominus veritatem loquitur quam
Abbreviated transcription (Latin):
illa carnis forma seriuilis. sed
quamuis eẽt similitudo carnᷤ
peccati. non erat caro peccati: lib̃tatem ꝓ mi¬
sit credcntib in se. Iud̃i uͦ tamquã de suali-¬
bertate suꝑbientes : dedignati sunt fieri libi.
cum eẽnt serui peccati. ldeo autẽ se liberos
ẽẽ. dixerunt: quia semen erant abrahȩ. Qd
gͦ eis ad hec responderit dñs: hodierna le-¬
ctio cum recitaret᷑ audiuimus. Scio inquit
quia filii abrahȩ estis: s quexitis me int̾fice¬
re quia sermo meus ñ capit in uob̾. Agnosco
uos inquit: semen abrahȩ estis. s quęxitis
me int̾ficere. Agnosco carnis originẽ ñ cordis
ficlem: filii abrahȩ estis s sccłm carnem. Ideo
inquit quęritis me int̾ficere: sermo enĩ meus
ñ capit in uob̾. Si sermo meus caꝑetiu. cape¬
ret.Si caꝑemini: intra retra fidti tamqͣ pisces
concluderemini. Quid est gͦ ñ capit in uob:
Non capit cor ur̃m: quia ñ recipit᷑ ã corde
urõ. Sic est enim sermo d̾i. & sic debet. ẽẽ. fide¬

Expanded text:
illa carnis forma servilis, sed quamvis esset similitudo carnis peccati, non erat caro peccati. Libertatem promisit credentibus in se; Judaei vero tanquam de sua libertate superbientes, dedicum essent servi peccati. Ideo autem se liberos esse dixerunt, quia semen erant Abrahae. Quid ergo eis ad haec responderit Dominus, hodierna lectio eum recitaretur, audivimus. Scio, inquit, quia filii Abrahae estis: sed quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis. Agnosco vos, inquit: filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis originem, non cordis fidem. Filii Abrahae estis, sed secundum carnem. Ideo, inquit, quaeritis me occidere: sermo enim meus non capit in vobis. Si sermo meus caperetur, caperet; si caperemini, intra retia fidei tanquam pisces concluderemini. Quid est ergo, non capit in vobis? Non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Sic enim est sermo Dei, et sic esse debet fide
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tu forte mendax es quia m̃clacium lo¬
queris: s ñ es pat̃ eius. Si enim qđ dicis a di¬
abolo accepisti & diabolo credidisti: m̃cdar
es. pat̾ menclacii ñ es. Ille uͦ qui ñ aliunde ac¬
cepit m̃dacium. quo mendacio tamꝗͣ uenea¬
no serpens hominẽ occideret. pat̾ mendacir¬
est: sicut est cls pat̾ ueritatis. Recedite apa¬
tre mendacii: currite ad patrem u̾itatis.
Amplectimini u̾itatem: ut accipiatis lib̃¬
tatem. Illi gͦ iudei apud patrem suum ui¬
derant qđ loquebant᷑. Quid nͥ m̃dacium :
Dñs autẽ apud patrem suũ uidit quod lo¬
queret᷑. Quid nͥ seipsum: Quid nͥ u̾bum pa

Expanded text:
Nam tu forte mendax es, quia mendacium loNam tu forte mendax es, quia mendacium loqueris: sed non es pater ejus. Si enim quod dicis a diabolo accepisti, et diabolo credidisti; mendax es, pater mendacii non es: ille vero quia non aliunde accepit mendacium, quo mendacio tanquam veneno serpens hominem occideret, pater est mendacii; sicut Deus Pater est veritatis. Recedite a patre mendacii, currite ad Patrem veritatis; amplectimini veritatem, ut accipiatis libertatem. 14. Illi ergo Judaei apud patrem suum viderunt quod loquebantur: quid, nisi mendacium? Dominus autem apud Patrem suum vidit quod loqueretur: quid, nisi seipsum? quid, nisi Verbum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
plica mͦ ipsa u̾ba & intellige. N enim omĩs qͥ
mentit᷑ pater mendacii sui est.Si enĩ ab alio
mendacium accepisti & ditisti: tu quidẽ men
dacii ñ es:. quia ab altõ accepisti m̃dacium.
Diabolus autẽ a scipso mendax fuit: m̃daci¬
um suũ ipse genuit. a nemine audiuit. Quo¬
modo d̾s pat̾ genuit filium u̾itatem: sic dia-¬
bolus lapsus genuit quasi filium m̃dacium.
His auditis: replica nunc & recole u̾ba dnĩ mẽs
catholica. Quid audieris adu̾te: quid dicat at¬
tende. Ille. Quis: Diaboluis. Homitida erat ab
inicio. Agnoscimus: occidit adam. & in u̾uta¬
te ñ stetit. Agnoscimus: quia de u̾itate lap¬
sus est. Quia u̾utas ñ est in eo. Uerum est: quia¬
recedendo a u̾itate ñ habet u̾itatem. Cum lo¬
quitur m̃dacium. de ꝓpriis loquit᷑: ñ aliun-¬
cde accepit unde loquat᷑. Cum loquit᷑ men-¬
cdacium de ꝓprus loquit᷑: quia m̃dax est
& pat̾ cius. Et m̃dax. ẽs & pat̾ mendacii.

Expanded text:
plica modo ipsa verba, et intellige. Non omnis enim qui plica modo ipsa verba, et intellige. Non omnis enim qui mentitur, pater mendacii sui est. Si enim ab alio mendacium accepisti, et dixisti; tu quidem mentcii ipsius non es, quia ab altero accepisti mendacium. Diabolus autem a seipso mendax fuit; mendacium suum ipse genuit, a nemine audivit. Quomodo Deus Pater genuit Filium veritatem; sic diabolus lapsus genuit quasi filium mendacium. His auditis, replica nunc et recole verba Domini: mens catholica, quid audieris adverte, quid dicat attende. Ille: quis? Diabolus - homicida erat ab initio. Agnoscimus, occidit Adam. Et in veritate non stetit. Agnoscimus, quia de veritate lapsus est. Quia veritas non est in eo. Verum est; recedendo a veritate non habet veritatem. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur. Non aliunde accipit unde loquatur. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. Et mendax est, et pater mendacii.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum loquit᷑ mendacium ex ꝓpriis loqͥt᷑:
quia mendax est & pat̾ cius. Quid. ẽ. hoc:
Aucdistis u̾ba euangłii: intenti accepistis.
Eoce repeto: ut agnoscatis quid exigatis.
De diabolo dñs ea dicebat: quȩ de diabolo
ab initio. Uerum est: nam pͥmũ hoiẽm oc¬
cidit. Et in u̾itate ñ stecit: quia de u̾itate
lapsus est.Cum loquit᷑ mendacium utiq
ipse diabolus. tle ꝓpriis loquitur: quia
testabilis error manicheoꝵ: inuenit adhuc
qua deciꝑet imꝑitos. Solent enĩ dicere. Puta.
diabolus angłs fuit. & lapsus est. ab illo &¬
pit peccatum sicut dicitis. pat̾ eius quis
lum hab̾e patrem: Et illi contra. Dñs dicit:
eũgłm loquit᷑. De diabolo dicens ait. ille ho¬
micida erat ab initio. & in u̾itate ñ stecit.
quia u̾itas ñ est in eo: cum loquit᷑ mendaci¬
um ex ꝓpriis loquit᷑. quia m̃dax est & pa-¬
ter eius. Audi. intellige: ñ te longe mitto.
in ipsis u̾bis intellige. diabolum dicit dñs pa¬
trem mendacii. Quid est hoc: Audi quid sit. Re¬

Expanded text:
oquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est et pater ejus. Quid est hoc? Audistis verba Evangelii, intenti accepistis: ecce repeto, ut agnoscatis quid exigatis. De diabolo Dominus ea dicebat, quae de diabolo ab initio. Verum est: nam primum hominem occidit; et in veritate non stetit, quia de veritate lapsus est. Cum loquitur mendacium, utique ipse diabolus, de proprio loquitur, quia testabilis error Manichaeorum invenit adhuc qua deciperet imperitos. Solent enim dicere: Puta diabolus angelus fuit, et lapsus est; ab illo coepit peccatum, sicut dicitis: Pater ejus quislum habere patrem? Et illi contra: Dominus dicit, Evangelium loquitur, de diabolo dicens, ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit; quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. 13. Audi, intellige; non te longe mitto, in ipsis verbis intellige. Diabolum Dominus dixit patrem mendacii. Quid est hoc? Audi quid sit, re
Abbreviated transcription (Latin):
uultis. Ideo seuitis in carne: quia ñ potestiᷤ
in mente. Iue honicida erat ab iicio: utiq
in primo homine. Ex ililo ille homicida:
ex quo potuit fieri homicidiũ. Ex illo po¬
tuit fieri homicidium: ex quo factus. ẽ. ho¬
mo. Nenim posset occidi homo: nͥ prius
fieret homo. Homicida gͦ ille ab inicio. Unde
homicicda: Et in u̾itate ñ stetit. Ergo in u̾ita¬
te fuit: s ñstando cecidit. Et quare in u̾itate

Expanded text:
facere: ideo saevitis in carnem, quia non potestis facere: ideo saevitis in carnem, quia non potestis in mentem. Ille homicida erat ab initio: utique in primo homine. Ex illo ille homicida, ex quo potuit fieri homicidium: ex illo potuit fieri homicidium, ex quo factus est homo. Non enim posset occidi homo, nisi prius fieret homo. Homicida ergo ille ab initio. Et unde homicida? Et in veritate non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate
Abbreviated transcription (Latin):
deria patris ur̃i facere uultis. Queritis ine oc¬
cidere: hoie̾m qui u̾itatem uob̾ dico. Et ille
inuidit homini: & occidit hoĩem. Diabolus
autẽ cum inuideret homini. serpente indu-¬
tus loquutus. ẽ. mulieri: & de muliere ue-¬
nenauit & uirum. Mortui sunt diabolii
audiendo: quem ñ audissent si dm audi-¬
re uoluissent. Positus enĩ homo uit̾ eum
qui creauit & cum qui lapsus est: obtem¬
ꝑare debuit creatori ñ deceptori. Ergo ille
homicida erat ab inicio. Uidete genus homi¬
cidii fr̃s: homicila dicit᷑ diabolus. Non
gladio armatus. ñ ferro accinctusad homi¬
nem ueuit: u̾bum malum seminauit &
occidit. Noli gͦ putare te ñ. eẽ. homicidã:
quando fr̃i tuo mala ꝑsuades. Si frĩ tuo
mala ꝑsuades: occidis. Et ut scias quia
occidis: audi psalmum. Filii hominũ
dentes coꝵ arma & sagittȩ: & lingua eoꝵ macͥeͥ¬
ra acuta. Uosgͦ desideria patris ur̃i facere

Expanded text:
deria patris vestri facere vultis: Quaeritis me ocderia patris vestri facere vultis: Quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico. Et ille invidit homini, et occidit hominem. Diabolus enim cum invideret homini, serpente indutus locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Mortui sunt diabolum audiendo , quem non audissent, si Dominum audire voluissent: positus enim homo inter eum qui creavit, et eum qui lapsus est, obtemperare debuit Creatori, non deceptori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii, fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum malum seminavit, occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut scias quia occidis, audi Psalmum: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vos ergo desideria patris vestri vultis
Abbreviated transcription (Latin):
iudei filii diaboli: lmitando ñ nascendo.
Audite scͥpturȩ sce consuetudinem. ꝓpħa dic̃ ad ipsoᷤ
iuda. Pater tuus amorreus: & mat̾ tua oethea.
Amorrei gens erat quȩdã: unde originem
nidei ñ ducebant. Cethei & ipsi gentem su¬
am habebant omĩno alienam a genere iude¬
orum.S quia erant impii amorrei & cethei.
iudei autem imitati sunt impietates illoꝵ:
inuenert̾ filii parentes ñ de quib nasceren¬
tur. s quoꝵ mores sectando parit᷑ damp¬
narent᷑. Queritis autẽ fortasse ainde ipse
diabolus. Inde utiq: unde & cet̾i angłi. S
cetĩ angłi in sua obedientia ꝑstiterunt: ille
inobediendo & suꝑbiendo lapsus est angłs
& factus est diabolus. S mͦ audite quid di¬
cat dñs. Uos inquit a patre diabolo estis: &
de filii cuis: quia talia desideratis. ñ quia
de illo nati estis. Quȩ sunt illius desidia:
Ille homicida erat ab inicio. Ecce. qđ est: desi¬

Expanded text:
Judaei filii diaboli? Imitando, non nascendo. Judaei filii diaboli? Imitando, non nascendo. Audite Scripturae sanctae consuetudinem. Propheta dicit ad ipsos Judaeos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea . Amorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant: Cethaei et ipsi gentem suam habebant, omnino alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethaei, Judaei autem imitati sunt impietates illorum; invenerunt sibi parentes, non de quibus nascerentur, sed quorum mores sectando pariter damnarentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde utique unde et caeteri Angeli. Sed caeteri Angeli in sua obedientia perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. 11. Sed modo audite quid dicat Dominus, Vos, inquit, a patre diabolo estis, et de filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desi
Abbreviated transcription (Latin):
re originem carnẽ nr̃am: & scđdm hoc putant
dictum a dño uos a patre diabolo estis. qd̃ eẽnt
illi uelut natura mali ducentes originẽ de gen¬
te contraria tenebrarum Sic errant. sic exce-¬
cantur. sic seipsos faciunt gentem tenebra-¬
rum: credendo qd̾ falsum. ẽ contra eum a qͦ
creati sunt. Bona .ẽ. enim omis natura: s ui¬
ciata est hominis natura ꝑ uoluntatẽ malã.
Qd̃ fecit d̾s ñ potest. et̃ malum: si ipse ho¬
mo ñ sibi sit malus. S plane creator creator
est. creatura creatura est: equari creatura ñ
potest creatori. Discernite eum qui fecit. ab
eo quod fecit. Equari ñ potest fabro scamnũ:
ȩquali ñ potest columpna structori. Et tam̃¬
uerbo fecit quod fecit: & omia que fecit ñ
habuit unde faceret. & tam̃ fecit. Facta st̃
enim quia uoluit: facta sunt quia dirit.
S facta factori comꝑari ñ possunt. Queris
qđ compares: filium unicum agnosee. Unde gͦ

Expanded text:
re originem carnem nostram; et secundum hoc putant re originem carnem nostram; et secundum hoc putant dictum a Domino, Vos a patre diabolo estis, quod essent illi velut natura mali, ducentes originem de gente contraria tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, sic seipsos faciunt gentem tenebrarum, credendo quod falsum est contra eum a quo creati sunt. Bona est enim omnis natura; sed vitiata est hominis natura per voluntatem malam. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus: sed plane Creator, Creator est; creatura, creatura est; aequari creatura non potest Creatori. Discernite eum qui fecit, ab eo quod fecit. Aequari non potest fabro scamnum, aequari non potest columna structori; et tamotens est, et Verbo fecit quod fecit: omnia quae fecit non habuit unde faceret, et tamen fecit. Facta sunt enim quia voluit, facta sunt quia dixit: sed facta factori comparari non possunt. Quaeris quod compares, Filium unicum agnosce. Unde ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad nos. qͥa u̾bun caro factum. ẽ. ut
habitaret in nob̃. Aduentus cius humani¬
tas eius: mansio eius diuinitas ciuis. Diui.¬
ẜ nitas
cius quo imus: humanitas eius qua imus. Ni-¬
si nob̃ fieret qua iremus: numꝗͣ ad illum ma-¬
nentem ꝑueniremus. Quare inquit loquelã
meam ñ cognoscitis: Quia ñ potestis audire
sermonem meũ. Ideo ñ poterant cognoscere :
quia ñ potant audire. S unde audire ñ po¬
terant. nͥ quia corrigi credendo nolebant:
Et hoc unde: uos ex patre cliabolo estis.
Quadiu patrem cõmemoratis: Quãdiu pa-¬
trem inutatis. mͦ abrabam.mͦ d̾m: Audite
a filio d̾i: cuius filiiestis. Apatre diabolo
orum. que dicit. ẽc. quandã naturã mali. et
gentem quanda tenebrarũ cum pͥncipib suiᷤ
quȩ ausa est pugnare contra d̾m: illum uͦ d̾m
ne debellaret gens adu̾sa regnum eius misis-¬
se contra eam tamꝗͣ uiscera sua pͥncipes de lu¬
ce sua: eamq gentem fuisse debellatam unde
diabolus originem ducit. Hinc dicunt duce¬

Expanded text:
 ut habitaret in nobis . Adventus ejus, humanitas ejus: mansio ejus, divinitas ejus: divinitas ejus quo imus, humanitas ejus qua imus. Nisi nobis fieret qua iremus, nunquam ad illum manentem perveniremus. 9. Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia nterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc inde: « Vos ex patre diabolo estis. » Quandiu patrem commemoratis, quandiu patrem mutatis, modo Abraham, modo Deum, audite a Filio Dei, cujus filii estis. « A patre diabolo orum, quae dicit esse quamdam naturam mali et quamdam gentem tenebrarum cum principibus suis, quae ausa est pugnare contra Deum: illum vero Deum, ne debellaret gens adversa regnum ejus, misisse contra eam tanquam viscera sua principes de luce sua; eamque gentem fuisse debellatam, unde diabolus originem ducit. Hinc dicunt duce
Abbreviated transcription (Latin):
tib cor: & illud tetigit qd̾ solet dicere. ñ a me¬
ipso ueni. ille me misit. a d̾o ꝓcessi & ueni.
Mem̃tote quid soleamus dicere. Ab illo ue-
etna ꝓcessio est. Non habet tempus: ꝑ quem
factum est tempus. Nemo dicat in corde suo.
Antequã eẽt u̾bum quomiꝰ erat ds: Numqͣ
dicas antequã eẽt u̾bum di. Numquã d̾s si

Expanded text:
tibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a metibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a meipso veni, ille me misit, a Deo processi et veni. Mementote quid soleamus dicere, Ab illo veniaeterna processio est: non habet tempus, per quem factum est tempus. Nemo dicat in corde suo: Antequam esset Verbum, quomodo erat Deus? Nunquam dicas: Antequam esset Verbum Dei. Nunquam Deus si
Abbreviated transcription (Latin):
s de uite institutione. Et quia consuetudo
scͥpturarum. ẽ quas legebant fornicationẽ
spualit appellare. cum diis multis& falsis
anina tamquã ꝓstituta subicitur: ad hoc
responderunt. Dixerunt itaq ei. Nos ex ꝓ¬
stitutione ñ sumus nati: unum patrem ha¬
bemus d̾m. Iam uiluit abrahã. Repulsi st̃
enim quomͦ repelli debuerunt ore ueridi¬
co: quia talis erat abraham cuius facta nõ
imitabant᷑. & de illius genere głabantur.
Et mutauerunt responsionẽ: credo dicen¬
tes apud scipsos. Quotienstũq nominaue¬
rimus abraham: dicturus est nob̃. Quare
ñ umnitamini eum. de cuius genere głamini:
Nos scm̃ iustum. uinocentem. tantii uirũ
mutari ñ possumus. Dm̃ dicamus patrem
nr̃m: uideamus qͥd nob̃ dicturus . ẽ P rorsus
cant: audiamus quid audiant. Unum inqͥt
d̃o ꝑcessi & ueni. Neq enĩ a meipso ueni: s
ille me misit. Dicitis d̾m patrem: agnoscite
ine uł fr̾em. Uerumtam̃ erexit intelligen¬

Expanded text:
sed de vitae institutione. Et quia consuetudo sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quas legebant, fornicationem spiritualiter appellare, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei, Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam viluit Abraham. Repulsi enim sunt, quomodo repelli debuerunt ore veridico; quia talis erat Abraham, cujus facta non imitabantur, et de illius genere gloriabantur. Et mutaverunt responsionem; credo, dicentes apud semetipsos: Quotiescumque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis, Quare non imitamini eum, de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus patrem nostrum, videamus quid nobis dicturus est. 8. Prorsus cant, audiamus quid audiant: Unum, inquiDeo processi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum Patrem, agnoscite fratrem. Verumtamen erexit intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
clampnare. & abraham filiis ñ fraudare :
habet enim unde excitet filios abrahȩ.
fient filii: qui fuerint fidem imitati. Po¬
tens est ds de lapidib istis suscitare fili¬
os abrahȩ. Nos sumus. In parentib nris
lapides eramus: quando ꝓ d̾o lapides co-¬
lebamus. De talib lapidib familiam fecit
cłs abrahȩ. Quid gͦ se extollit mnanis& ua¬
na iactatio. filii abrahȩ głari iam desinant:
audierunt qd̾ audire debuerunt. Si filii abra¬
hȩ estis : factis ꝓbate ñ u̾bis. Queritis me occi¬
dere hoiem int̾im. ñ dico filium d̾i. ñ dico d̾m.
ñ dico u̾bum qi ñ morit᷑ u̾bum: hoc dico qd̃
uidetis. quia & qd̃ uidetis potestis occidere.
& quẽ ñ uidetis offendere. Hoc gͦ abrabam ñ
fecit. Uos facitis oꝑa patris urĩ. Et adhue
ñ dicit quis est iste eoꝵ pater. Modo illi qͥd
responderunt: Ceꝑunt enĩ utcũq cogno¬
scere ñ de carius generatione dñm loqui:

Expanded text:
damnare, et Abraham filiis non fraudare. damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet enim unde excitet filios Abrahae; fient filii qui fidem fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentibus nostris lapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae. 6. Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere hominem: interim non dico Filium Dei, non dico Deum, non dico Verbum, quia non moritur Verbum; hoc dico quod videtis, quia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Et adhuc non dicit quis est iste pateresponderunt. Coeperunt enim utcumque cognoscere, non de carnis generatione Dominum loqui,