comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipendi: ille uero a rigore
nel usu cousnetuduus sue cũ
uiuius facile flerti posset: pro
ibi coram pauculis abbatib
qui cõuenerant. poutificali
hũilitate. et sacerdotali carita¬
te toto corpore ĩ terrani ꝓstratꝰ.
petut et obtiuuit. ut toto uno
ãno i obedientiau sibi tra¬
deretur. Quid enĩ tante hm̃i¬
litati in tauta posset auctorita¬
te negari: Rcuersus itaq cla¬
reuallem extra claustͣ et ter¬
uunos mouasteru domũ unã
ei fieri p̾cepit ⁊ ordinans et mã¬
dans ĩ cibo et potu sine ĩ aliquo
hunsmodi circa enn nuillã
teneri orduns districtionem
nullami de tota cura domius
ad eum referri sollicitudurẽ:
sed sibi eũ unĩe. ibi scdm mo¬
dum ab eo prestitutũ. Sic igit᷑
ex p̾cepto ep̃i et abbatũ. feriatꝰ
ab om̃i sollicitudĩe douius.
deo uacabat et sibi : qͣsi ĩ delicus
paradisi exultans. Regnmni

Expanded text:
pendi, ille vero a rigore vel usu consuetudinis suae minus facile flecti posset, profibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali charitate, toto corpore in terram prostratus, petiit et obtinuit, ut toto anno uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctoritate negari? Reversus itaque Claram-Vallem, extra claustra et terminos monasterii domunculam unam fieri et praecepit, ordinans et mandans in cibo et potu, sive in aliquo hujusmodi, circa eum nullam teneri Ordinis districtionem, nullam de tota cura domus ad eum referri sollicitudinem, sed sibi eum vivere ibi secundum modum ab eo praestitutum. Sic igitur ex praecepto episcopi et abbatum feriatus ab omni sollicitudine domus, Deo vacabat et sibi, quasi in deliciis paradisi exsultans. Regi
Abbreviated transcription (Latin):
Lexander ep̃s seruus
euor. dei dilectis filus
cistercu. de firmitate. et ponti¬
runũdi. atqz uiuuersis abba¬
tibus cisterciensis oiduus:
salutem et apłicam bũdictõ¬
uem. Quotiens honesta no¬
bis oportunitas exhibetur
ut fidci et deuotioni quã cir¬
ca eccl̾iam dei nr̃is tẽpoubus
habustis. possimꝰ in aliquo
ꝓ meritis respondere. oportu¬
nitatem ipãm libenter am¬
plectuur: in his maxume
que specialem noscũtur redo

Expanded text:
lexander episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Cistercii, de Firmitate, et Pontirimundi, atque universis abbatibus Cisterciensis Ordinis, salutem et apostolicam benedictionem. Quoties honesta nobis opportunitas exhibetur, ut fidei et devotioni, quam circa Ecclesiam Dei nostris temporibus habuistis, possimus in aliquo pro meritis respondere, opportunitatem ipsam libenter amplectimur; et in his maxime quae spe
Abbreviated transcription (Latin):
fectib nõ moranuir. Conti¬
git aũt boc tp̃c. ut uerbum qd̃
ab olun fuerat de bt̃i bernar¬
di qͦudã clarcuallis abbatis
canonizatione ꝓpositũ. et ꝓ
quos dã siłia postulantiũ
scandalo a turonene cõceln
celebratione dilatum. ad nr̃s
reduceretur deo uolẽte mẽoñ
et faciente nobiscũ signrũ i
bonũ qui boc pietatis opus.
nrĩs seruauit manib ꝯsũ¬
miandũ. Nos ciũ uitam et
scĩtatem euisdẽ btĩssum cõ¬
fessoris recordatione sollicita

Expanded text:
oramur. Contigit autem hoc tempore, ut verbum quod ab olim fuerat de beati Bernardi quondam Clarae-Vallis abbatis canonizatione propositum, et pro quorumdam similia postulantium scandalo, a Turonensis concilii celebratione dilatum, ad nostram reduceretur Deo volente memoriam; et faciente nobiscum signum in bonum, qui hoc pietatis opus nostris servavit manibus consummandum. Nos enim vitam et sanctitatem ejusdem beatissimi Confessoris recordatione sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
Loriosissimi christia¬
ne fidei athlete. sãcte
matris ecclesie lapidis angula¬
ris: ĩ quo admodũ firmata cõ¬
sistit. Nũc uero ĩ celesti gloria de
sidcriis radiãtis olĩ hieronymi
p̾sbiteri landes: uenerabilis p̃r
cyrille. silcudũ ne putas: aut bas
butiẽtis pueri. ut uirũ pollutũ
labiis me locuturũ reris fors.
Celi enarrãt gloriã dei: ⁊ oĩa que
fecit dñs. cũ ĩ sãctis suis laudãt.
Silere debet rõnalis creatura a
laude dei ÷ ut irrationabili non
silc̃te: Taceã aut loquar: Eñ si
taccã. lapidib iubetur clamare
Qui ꝙͣius ĩdignꝰ ⁊ ĩlufficiẽs lau¬
dator existã: cũ nõ pulchra laus¬
ĩ ore peccatoris: tñ ab ciusdẽ lau¬
dib minime cessabo. Sfirmetut
itaq manꝰ nostra. ⁊ lĩgua nr̃a
palato nõ ĩhercat÷ quoniã certe
magnꝰ ẽ iste uir sãctissimꝰ. mira¬
bilis. ⁊ inctuẽdus super oẽs: qui

Expanded text:
loriosissimi christianae fidei athletae, sanctae matris Ecclesiae lapidis angularis, in quo admodum firmata consistit, nunc vero in coelesti gloria Dei sideris radiantis olim Hieronymi presbyteri laudes, venerabilis pater Cyrille, silendumne putas, aut lingua balbutientis pueri, ut virum pollutum labiis me locuturum fore reris? Coeli enarrant gloriam Dei, et omnia quae fecit Dominus, eum in sanctis suis laudant. Silere debet rationalis creatura a laude Dei, irrationali non silente? taceam, an loquar; cum si taceam, lapidibus jubetur clamarequamvis indignus et insufficiens laudator existam, cum non sit pulchra in ore peccatoris laus, tamen ab ejus laudibus minime cessabo. Firmetur itaque manus nostra, et lingua nostra palato non adhaereat, quoniam certe magnus est iste vir sanctissimus, mirabilis et metuendus super omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur. Quid plura loquar:
Si sauctor sigulor ꝑquirerẽ ui¬
tas: co ut puto maiorẽ neminẽ
ĩucnirẽ. Scd qr supcriꝰ samuelẽ
noĩauimꝰ: fuisse hũc samuelõ¬
ostendamꝰ. Hic certe samucl. qͥ
de uanis littcraꝵ studiis. uerberi¬
bus cuocatus: sacre scripture mi¬
nisterio deputat᷑. In cuiꝰ lumi¬

Expanded text:
tabatur. Quid plura loquar? tabatur. Quid plura loquar? Si Sanctorum singulorum perquirerem vitas, eo ut puto majorem neminem invenirem. Sed quia superius Samuelem noostendamus. Hic certe Samuel, qui de vanis litterarum studiis verberibus evocatus, sacrae Scripturae ministerio deputatur. In cuju
Abbreviated transcription (Latin):
ne bis comedit. C ilmo sacco car¬
nẽ ueluti ctylipis macerãs: desu¬
per pãno uilissimo se tegebat.
Stratũ aliũ uisi terrã nũꝙͣ scuut
Nõ nisi semel fructibz aut herbaꝵ
folis siuic radicibz pastus ĩ dic.
post uesperas se orombz prebens:
deĩceps usq secũdã noctis horã
quotidic uigilabat: postmodũ
uero sõno fessus ĩ terra dormiẽs
usq ad mediã noctẽ quiescebat
Quaquidẽ cõtinue surgẽs lectio¬
nib ⁊ scripturis sãctissimis. qͥ¬
bus tota radiat ecclesia uti la¬
pidib p̾ciosis ĩtentus: usq ad
csus horã ꝑdurabat. Ita leuissi¬
ma flebat peccata: ut qͥs cũ esti¬
masset hominẽ ĩteremisse. Ter
ĩ dic carnẽ duris uerberib flagel¬
lauit: ita ut ex ciꝰ corpore riuuli
sãguinis effluebãt. Quĩ uerbũ
ociosũ aliqd̃ ut pestẽ maximã
fugibat. Sibi ociũ nullũ erat:
sc̃per aut sacris lectionibz. aut
scribẽdo. aut docẽdo cũctos exerci¬

Expanded text:
ne bis comedit; cilne bis comedit; cilnem veluti Aethiopis macerans, desuper panno vilissimo se tegebat. Stratum aliud nisi terram nunquam scivit. Non nisi semel fructibus, aut herbarum foliis sive radicibus pastus in die: post vesperas se orationibus praebens, deinceps usque secundam noctis horam quotidie vigilabat. Postmodum vero somno fessus in terra dormiens, usque ad mediam noctem quiescebat. Qua quidem continue surgens hora, lectionibus et Scripturis sanctissimis quibus tota radiat Ecclesia uti lapidibus pretiosis intentus, usque ad esus horam perdurabat. Ita levissima flebat peccata, ut quis eum aestimasset hominem interemisse. Ter in die continue carnem diris verberibus flagellavit, ita ut ex ejus corpore rivuli sanguinis effluebant. Quin verbum otiosum aliquod ut pestem maximam fugiebat. Sibi otium nullum erat: semper aut sacris lectionibus, aut scribendo, aut docendo cunctos, exerci
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uite excellẽtissĩc sãctitate: ma¬
gnus ĩ sapiẽtic ĩ effabilis profũ¬
ditate. Magnus ĩ maioris nũc
gloric quãtitate. Mirabilis in
prodigiis ĩsuctis. Metuẽdus
ob sibi a dño traditã potestatẽ.
Quã itaq magnus sit iste glo
cũ p̾cipue cũctoꝵ nõ sufficerẽt
mortaliũ lĩgue ut eiꝰ excellentiã
explicarẽt. Liceat ergo dici. alter
hic helias. alter hic sanuel. alter
hic iohãnes baptista: uite excellẽ¬
tissime sãctitate. Helyas ⁊ iohã¬
nes heremite. magnis ciborũ ⁊
uestiũ asperitatib carnẽ mace¬
rauerũt. Nõ minoris uite hie¬
ronymꝰ gloriosissimꝰ heremita:
idẽ per quadriẽniũ ĩ heremo. fcra¬
rũ tantũ socius persistit. Quĩqͣ
gĩta ãnis. ut uenerabilis eusc
pleniꝰ fatebatur: ⁊ ut me certius
tuidẽ nosti uinũ ⁊ siccrã aliqua¬
liter nõ gustauit. Ab omni car¬
niũ. ⁊ ctiã piscĩ esuita se absti¬
nuit.q. uix ea noĩare uolebat.
Coctũ qͥd nsi ĩ ultua egritudi¬

Expanded text:
tate, magnus in sapientiae ineffabilis profunditate, magnus in majoris nunc gloriae quantitate; mirabilis in prodigiis insuetis, metuendus ob sibi a Domino traditam potestatem. Quam itaque magnus sit iste glorcum praecipue cunctorum non sufficerent mortalium linguae, ut ejus excellentiam explicarent? Liceat ergo diei alter hic Elias, alter hic Samuel, alter hic Joannes Baptista vitae excellentissimae sanctitate. Elias et Joannes eremitae magnis ciborum et vestium asperitatibus carnem maceraverunt; non minoris vitae Hieronymus gloriosissimus, eremita idem per quadriennium in eremo ferarum tantum socius perstitit. Quinquaginta annis ut venerabilis Eusebplenius fatebantur, et ut me certius tu idem nosti, vinum et siceram aliqualiter non gustavit; ab omni carnium et etiam piscium esu ita se abstinuit, quod vix ea nominare volebat; coctum quid non nisi in ultima aegritudi
Abbreviated transcription (Latin):
situm stantes. sibi enui ro¬
gant insuiuari. Quibus
responsinu est ip̃m esse: qui
solus pontificali diguitate
equitans. precedentemi et fb̃¬
scquẽtem cuncũ eccłasticoꝵ
iuroꝵ laberet. Et uituentes
cnui: repente eqũ illiꝰ male¬
ficus sins a demonibz nexa¬
re ceperũt. Statiniq beatus
gregorius ĩuocato noĩc dũi
nr̃ĩ iesu xp̃i. et edito signo
crucis: ab equo ꝑtrirbauit
demoia. Respiciensq ĩ par¬
teui. mox ut magos contẽ¬
platus est: illi cecati. et ab
cisdem deuionus peruasi:
ceciderũt retrorsimi. Dude¬
et ĩtellexit nir dei: cor. id per¬
petratum nequitia. Et cũ
iuississet cos ad se adduci: init̾¬
rogati rei ordiuẽ ꝓdiderunt.
Quib responditꝰ bratissiuiꝰ
poutifex. Perpetuo ceci esse
debetis: ne nidentes ad cõsue¬
tam puersitateui redire tẽtetis

Expanded text:
situm stantes sibi eum rogant insinuari. Quibus responsum est ipsum esse qui solus pontificali dignitate equitans, praecedentem et subsequentem cuneum ecclesiasticorum virorum haberet; et intuentes eum, repente equum illius maleficiis suis a daemonibus vexari fecerunt. Statimque beatus Gregorius invocato nomine Domiri Jesu Christi, et edito signo crucis, ab equo perturbavit daemonia; respiciensque in partem, mox ut magos est contemplatus, illi caecati, et ab eisdem daemoniis pervasi ceciderunt retrorsum. Unde intellexit vir Domini eorum id perpetratum nequitia; et cum jussisset eos ad se duci, interrogati rei ordinem prodiderunt; quibus respondit beatissimus Pontifex: Perpetuo caeci esse debetis, ne videntes, ad consuetam perversitatem redire tentetis.
Abbreviated transcription (Latin):
tulo mẽbra posuissẽ: ut ple¬
rũq ex mestitudĩe solet sõnꝰ¬
opp̾ssit. Qui ut sẽper matutinis
horis leuior ĩcertusq ita suspen¬
sus ac dubiꝰ ꝑ mẽbra diffũdit᷑.

Expanded text:
tulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffundit
Abbreviated transcription (Latin):
mũdatꝰ ẽ. Sed nec hoc pͥtereũ¬
dũ ẽ qd̃ fĩbric uestimẽto eiꝰ cili¬
cioq detracte: crebras super ĩ¬
firmãtib egere uͥ̾trtes. Nã cũ¬
aut digitis illigate: aut collo
ĩdute sũt: ꝑsepe ab egrotãtib
morbos effugauerũt. In secre

Expanded text:
at. Sed nec hoc praetereunat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
milia qͥ ĩ ĩteriorc ꝑte ediũ mo¬
rabat arripuit. Seuire dc̃tib
miser cepit: ⁊ obuios quosq
laniarc. E õmota douiꝰ ÷ fanu¬
lia turbata: populꝰ ĩ fugam
aliqͥd potestatis: hos deuora. ẽũc
u̾o ac si cãdẽs ferrũ faucib acce¬
pisset: lõge reducctis dẽtibus
digitos btĩ uiri uitabat attĩgẽ.
Et cũ fug̾e de obsesso corꝑe penis
⁊ cruciatib coge̾tur ÷ nec tñ ci
ccire ꝑ os licc̾t: feda relĩquens
uestigia fluxu uẽtris egressus ẽ
Iuterca cũ de metu ¶⁊ abut¬
ciuitatẽ turbasset: demoniacũ ad
sc eriberi iubet. Iperat ut au uerꝰ
cẽt hic rũciꝰ. fat̾etur. Tũc cõfes¬
rumorc̃ hũc ꝑ populũ dissemi¬
martinꝰ ex illo opido fugaret
Barbaros nichil minꝰ ꝙ̃ irrup¬
tionc̃ cogitarc. Ita cũ hec ĩmũdꝰ
sp̃s ĩ medio cclesie fateret᷑. mc¬
tu ⁊ turbatioe pꝰsenti ciuitas li
serabili facie. horrẽtib cũctis
osculatꝰ ẽ atq bñdixit: statĩq¬

Expanded text:
milias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu aciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confesrumorem hunc per populum dissemiMartinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptione cogitare. ita cum haec inmundus spiritus in media ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti ciuitas libserabili facie horrentibus cunctis osculatus est adque benedixit, statimq
Abbreviated transcription (Latin):
scipsũ si de pucro demon fins¬
sct cractꝰ. xpĩarũ fors. Ita mar¬
tuiꝰ ĩposita marui pucro: ĩmũ¬
dũ ab co spiritũ ciccit. Quo
xpm̃ credidit ÷ statĩq cathetium¬
nus factꝰ. nec multo post bapti
miro coluit affectu Per idẽ tp̃s
ĩ codẽ opido ĩgressus cuiusdam¬
ip̃o restitit dicẽs horribile ĩ atͥo

Expanded text:
emon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo sum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizs suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris famipso restitit dicens, horr
Abbreviated transcription (Latin):
uir pͥfatoriꝰ. sãcti admodũ ⁊ fi¬
delis ĩgenii ÷ cũ filia ciꝰ grauis¬
simis quartanis febribz ure¬
ret᷑: cpistolã sãcti martini q̃
casu ad eũ delata fuerat:
pectori puelle ĩ ipso accẽsu ar¬
doris ĩseruit: statĩq febris ẽ¬
fugata. Que res apud arbo¬
riũ ĩ tãtũ ualuit ÷ ut statĩ puel

Expanded text:
vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspexit hũc clericũ idcreto dya¬
holo traditum ne ad sacrũ
oidmẽ accede anderet. Gregorꝰ
Quare diuitatis secreta nõ
nosset÷ qui diuinitatis pre¬
cepta sernauit. cũ scriptũ sit
qui adheret deo unus sp̃s est:
Detrus. Si unus fit cũ deo

Expanded text:
perspexit hunc clericum idcirco diaperspexit hunc clericum idcirco diabolo traditum, ne ad sacrum ordinem auderet accedere. Gregor. Quare Divinitatis secreta non nosset, qui Divinitatis praecepta servavit, cum scriptum sit: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est ? Petr. Si unus fit cum Do
Abbreviated transcription (Latin):
tnͣsiissus: ut sanari potius¬
set. Sed scĩ dei martires no.¬
luerũt ei sauitatis domini
tribu̾e: ut qͣnta esset ĩ uñdcõ
grã demonstrarẽt. Ductus
itaq est aid oĩpotentis dei fa¬
mulũ benedictũ. Qui iesu
hostem de obsesso hoĩe ꝓtuiꝰ
expulit. Cui sanato pretepͭ
dicens.Uade. et post hoc car¬
nẽ ne comredas: ad sacrum¬
sumas. Quacũq autẽ die
sacrum ordinẽ temerare p̾¬
sũpseris: statim iuiri dyeboli
iterũ miãcipabis. Discessit
igitur cł̾icus saus. Et sic̃
terrere solet anmiũ pena re¬
ceus: ea que uir dei p̾cepit in¬
post annos młtos om̃is pͥores
illiꝰ de hac luce ungrassent:
et minores suos sibimet suꝑ¬
poni ĩ sacris ordinib c̾neret.
nerbi uiri dei qͣsi ex longno
tẽpore oblitus postposunit. atis
ad sacrũ ordinẽ accessit. Qũ
miox is qui eñ reliquerat di¬
abolus tenuit: eñq necare
quoadusq aĩani excutertt
non cessauit. Petrus Iste
nir dei diuiuitatisnt inider
etiã serrcta penetrait qui

Expanded text:
nsmissus, ut sanari potuisset. Sed sancti Dei martyres noluerunt ei sanitatis donum tribuere, ut quanta esset in Benedicto gratia demonstrarent. Ductus itaque est amulum Benedictum, qui Jesu hostem de obsesso homine protinus expulit. Cui sanato praecepit dicens: Vade, et post haec carnem non comedas, et ad sacrumsumas. Quacunque autem die sacrum ordinem temerare praesumpseris, statim juri diaboli iterum manciparis. Discessit itaque clericus sanus ac sicut terrere solet animum poena recens, ea quae vir Dei praecepit inpost annos multos omnes priores illius de hac luce migrassent, et minores suos sibimet superponi in sacris ordinibus cerneret, verba viri Dei quasi ex longo tempore oblitus postposuit, atque ad sacrum ordinem accessit: quem mox is qui reliquerat diabolus tenuit, eumque vexare quousque animam ejus excuteret, non cessavit. Petr. Iste vir Dei Divinitatis, ut video, etiam secreta penetravit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
poterat nimes hẽre: clãdestinas
faciens clemosinas. et uerecũ¬
die sue morem gerebat: et ꝓ¬
ũ etate ĩmo supra etatem pie¬
tatis oꝑa sectabatur.

Expanded text:
poterat nummos habere, clandestinas faciens eleemosynas, et verecundiae suae morem gerebat, et pro aetate, imo supra aetatem, pietatis opera sectabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ontigit item ut cũ socr̃s
aliquãtis apud matro¬
nam alicyͣ bernardus hospita¬
retur. Considerãs autẽ młia
adolescentẽ decorũ aspectu: cap¬
ta est laqueo cenlor. suos: eti
concupiscentiã eius exarsit.
scorsum ei fecisset lectulum
ppari: surgens ip̃a de noite mi¬
pndenter accessit ad eũ. Quã
teruardus sentiens iec ꝯsilus
mops clamare cepit. latrons
latrones. Ad ꝙͣ uocem fugit
nuilier÷ familia oĩs exnrgi
lucerna accenditur: latro q̃¬
ritur: sedminime ĩuenit.¬
fit alentiũ. frĩt tenebꝰ si c̃ pus
pausant ceti. sed non illa
misera requiescit. Exurgit
enuo. et bernardi lectulum
ꝑtit: sed denuo ille clamat
latrones latrones. Queritꝰ
iterũ latror latet iterũ: nec
ab eo qui solus nouerat ĩdi¬
catire. Usq tercio ĩproba mł

Expanded text:
ontigit item ut cum sociis aliquantis apud matronam aliquam Bernardus hospitaretur. Considerans autem mulier adolescentem decorum aspectu, capta est laqueo oculorum suorum, et in concupiscentiam ejus exarsit. seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare coepit: Latrones! latrones! Ad quam vocem fugit mulier, familia omnis exsurgit, lucerna accenditur, latro quaeritur, sed minime invenitfit silentium, fiunt tenebrae sicut prius, pausant caeteri, sed non illa misera requiescit. Exsurgit denuo, et Bernardi lectulum petit; sed denuo ille proclamat: Latrones! latrones! Quaeritur iterum latro, latet iterum, nec ab eo qui solus noverat, publicatur. Usque tertio improba m
Abbreviated transcription (Latin):
totiens ea noite latrones sõ¬
maint ꝑquire bãt. Quibus
ille ⁊ ueraciter ĩquit aderat la.¬
tro: et mͥ castitatem hospita
et ppendens qd̃ uulgo dr̃.

Expanded text:
toties ea nocte latrones somniaverit, perquirebant. Quibus ille: « Veraciter, inquit, aderat latro, et mihi castitatem hospita et perpendens, quod vulgo d
Abbreviated transcription (Latin):
q monachis moris ẽ: quicꝙͣ
licebat. Ars ibi exceptis scrip¬
torib nulla hẽbatur. Euitũ
operi minor ctas deputabat᷑:
maiores oroni uacabãt. Rarus
cuiquã extra cellulã erat egres
iciumii accipiebãt Uinũ ne¬
ĩ firmitas coegisset. Pleriq ca¬
meloꝵ sctis uestiebãtur: mo¬
lior ibi habitꝰ pro crimine erat.
qͥ lõge alitꝰ educati: adͣ le huĩtita¬
tẽ ⁊ patiẽtiã coegerãt. Pluresq
ex eis postea epõs uidimꝰ. Quc
eĩ esset ciuitas aut ecclia ÷ q̃ nõ
sibi de martini monasterio

Expanded text:
que monachis moris est, quicquam que monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressram ieiunii accipiebant. uinum neinfirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
uilitas fuit. Atq ita plenꝰ auc¬
toritatis ⁊ gr̃e ĩplebat ep̃i dig¬
nitatẽ: ut nõ tñ ꝓpositũ mo¬
nachi u̾tutẽq desereret. Aliꝙͣ¬
diu ergo adherẽti ad ecclesiã
cellula usus ẽ. Dũ ĩquictu¬
dinc̃ frequẽtãtiũ ferre nõ pos¬
sct: duob fere extra ciuitatẽ
milib monasteriũ sibi sta¬
tuit. Qui locus tã secretꝰ ⁊ re¬
motus erat: ut heremi solitu¬
dinc̃ nõ desideraret. Ex uno
cĩ latere pͥcisa mõtis excelsa
rupc ambiebat᷑ reliquã plani¬
ciẽ liger fluuiꝰ reducto pau¬
lulũ sinu clauserat. Dna tã¬
tũ cadẽq arta admodũ uia
adiri poteratz p̃e ex lignis cõ¬
textã cellulã hẽbat. Multi qͥd̃
c fratrib ĩ cũdẽ modũ. Pleciq
saxo supiecti mõtis cauato.
receptacula sibi fẽcerãt. Disci¬
puli u̾o octogĩta erãt: qͥ ad
exẽplũ btĩ magistri ĩstitue¬
bãtur. Nemo ibi qͥcꝙͣ ꝓpriũ
hẽbat: oĩa ĩ medio cõfcrebãt᷑.
Nõ emere aut uende̾ ut pleris¬

Expanded text:
 ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut pleris
Abbreviated transcription (Latin):
usitata. Benedictione etem̃
postulata atq ꝑcepta: ad prĩs
sui imꝑiũ cõcitus ꝑrexit man¬
rus⁊ atqs ad eũ locum quo
ab unda ducebatur puer per
terraui se ire existimaus suꝑ
aquaui cucurrit. eũq ꝑ ca.¬
pillos tenuit: rapido quoq
cursu redut. Qui mox ut
terrami tetigit. ad sc reuersus
post terga respexit: et quia sr̃
aquaui cucurrisset. agnouͭ.
Et qd̃ p̾sunie nõ potiusset
ut fieret: nuratus extremuit
factum. Reuersus ad patrẽ.
rem gestam retulit. Dir
autem uenerabilis bñdt̃s
hoc non siuus meritis: sẽdobe¬
dientic illiꝰ deputare cepit.
At contra maurus pro solo
eius imperio fcñi dicebat:
seq conscium ĩ illa urtu¬
te nou esse: quã uesciens
fecisset. Sed i hac hrũilitati¬
uuitue amica contentione
accessit arbiter puer quie¬
reptus est. Nam dicebat.
Ego cum ex aqua traherer:
lotem uidebam: atq ip̃m
me ex aquis reduc̾e ꝯsidãbã.
Pctrus. sd agna sũt ualde
que uarras: et multoꝵ. edi¬
ficationi ꝓfutura. Ego añt

Expanded text:
Benedictione etenim postulata atque percepta, ad Patris sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per terram se ire existimans, super aquam cucurrit, eumque per capillos tenuit, rapido quoque cursu rediit. Qui mox ut terram tetigit, ad se reversus post terga respexit, et quia super aquas cucurrisset agnovit, et quod praesumere non potuisset ut fieret, miratus extremuit factum. Reversus itaque ad Patrem, rem gestam retulit. Vir autem venerabilis Benedictus hoc non suis meritis, sed illius obedientiae deputare coepit. At econtra Maurus pro solo ejus imperio factum dicebat: seque conscium in illa virtute non esse, quam nesciens fecisset. Sed in hac mutuae humilitatis amica contentione accessit arbiter puer qui ereptus est; nam dicebat: Ego cum ex aqua traherer, batis videbam, atque ipsum me ex aquis educere considerabam. Petr. Magna sunt valde quae narras, et ad multorum aedificationem profutura: ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
et potentissimus iuxta ĩ suo
modo magnificentiã. cũ ꝑ
ĩternũcios familiaritatem
apłice sedis adeptus esset:
frcquẽti ãmouitione epłar
ctiami et beato gregono trãs¬
missaꝵ ĩstructione. erga dei
et scõꝵ cultum sufficientte
fuisset inibutus: misit per
streuuos et denotos misses cõ¬
digna exciua ad scdẽ pp̃titical
petens reliquias beatoꝵ apłoꝵ.
ac martirũ sibi transmitti.
Cuins legatos scũs apł̾icus
honorabiliter et gratanter
suscipiens : aliquãdui secũ
sco pro hunsmodi negotio
muissas celebrando et reliqͥa s
ni eoꝵ ueneratione cõsecrã¬
do circiuens. p̾fatosq legatos
sibi comites semꝑ habens÷
cun explicuisset eoꝵ celebra¬
tiones quoꝵ reliquias petebãt:¬
tra: ꝑticłatim eosdem pãuos
consecratos suꝑ quibz scã cele¬
branerat dundit ⁊ et singulis
singulatim buxtis imposuit:
nimutisq eis sigillo sue sc̃e
auctoritatis. petitoribz usu ec¬
clesiastico tradidit. Qui de bi¬
ta cum ueneratõe bñdictionẽ

Expanded text:
et potentissimus juxta regiam in suo modo magnificentiam, cum per internuntios familiaritatem apostolicae sedis adeptus esset, et frequenti admonitione epistolarum etiam a B. Gregorio transmissarum instructione, erga Dei et sanctorum cultum sufficienter fuisset imbutus, misit per strenuos et devotos missos condigna exenia ad sedem pontificalem, petens reliquias beatorum apostolorum ac martyrum sibi transmitti. Cujus legatos sanctus Apostolicus honorabiliter et gratanter suscipiens, aliquandiu secum sco pro hujusmodi negotio missas celebrando, et reliquias in eorum commemoratione consecrando circumiens, praefatosque legatos et comites semper secum habens. Cum explicuisset eorum celebrationes, quorum reliquiae petebantur, particulatim eosdem pannos consecratos, super quibus sancta celebraverat, divisit, et singulis singillatim pixidibus imposuit. Munitisque eis sigillo suae sanctae auctoritatis petitoribus usu ecclesiastico tradidit. Qui debita cum veneratione benedictionem
Abbreviated transcription (Latin):
plorantes. et condolebant
marie. N am dolor eiꝰ ni
miꝰ: młtos faciebat dolentes
Uix poterat lacͥmieis cõtiner
quicũq ui debat eã plorãtẽ.

Expanded text:
multaeque condolebant Mariae. Nam dolor ejus multos faciebat dolores. Vix poterat lacrymas continere quicunque videbat eam plorantem.
Abbreviated transcription (Latin):
pibz et uiuuerse plebi. scãs
erat ostensurus reliquias.
Ad quam abbas uocatus ueni¬
re penitus recusauit: nõ hoc
suũ sẽ ep̃os. fidei negocium
esse renũtiãs. Postea tameu
magnor. uiros. mouitis fle¬
rus. et auctoritate tractus÷
tristis quidem nec sine lacri¬
sicut ĩ epła adĩnocentiũ pa¬
pani ip̃e testatur ubi pleuius
lucidiisq negotiũ om̃e ꝓse¬
quitur. A ffuit dies ubi rex
et uenerabilis sansou reuior
fice egerit ẜuus fidelis et pru¬
dens. et quã utiliter in illo
de boc ad ep̃os tnͣsuussa ĩ galli
plenius attestatur: qui uide

Expanded text:
pibus, et universae plebi sanctas erat ostensurus reliquias: ad quam Abbas vocatus, venire penitus recusavit, non hoc suum, sed episcoporum, fidei negotium esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, et auctoritate tractus, tristis quidem, nec sine lacrysicut in epistola ad Innocentium papam ipse testatur, ubi plenius lucidiusque negotium omne prosequitur. Adfuit dies ubi Rex et venerabilis Samson Remorumfice egerit servus fidelis et prudens, et quam utiliter in illo de hoc ad episcopos transmissa in Galliis plenius attestatur: qui vide
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib captus fuit et quidã
frater dũicus qui comes illiͦ
erat. et ab ip̃o lictore pcussus
dieb aliquib suꝑiuxit. pta

Expanded text:
fidelibus captus fuit et quondam frater Dominicus, qui comes illius erat, ab ipso littore percussus, diebus aliquibus supervixit, p
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃. Ecci sedccĩ illas rcliquias tã¬
gentes: facic uisũ protinꝰ rece
perũt. Tres pͥcipue demouiali
cathenis uĩcti ĩ illã ecclesiã plu¬
rimoꝵ hoĩ manib deportati:
sũt protinꝰ liberati. Mulicris
cuiusdã uiduc pauꝑcule pue¬
rulus ciꝰ unicus filiꝰ ĩ ecclesia
fuit pre gentiũ multitudine
cruli cadauer ad foucã ĩ qua
scpultũ fuerat corpus hicro¬
uynu gloriosi defcrẽs: cũ ĩ fo
doncc restituas michi uncũ
nicũ filiũ: quẽ amisi. Mirabi¬
lis certe dcꝰ ĩ sãctis sius. faciẽs
ꝓdigia ĩsueta ÷ statĩ ut terrã ex¬
ficti pueruli corpus tetigit: cidẽ
aĩa ẽ cõm̃cta Ouidã uir ciiius
dã sui filii de sepultura. ĩ qua ꝑ
triduũ steterat extractũ÷ mox
ad foucã illã dctulit. ⁊ illud ĩ fo¬
illico uite pristinc restitutus.
Innumerabilia pene forẽt mu¬
racula. q̃ ꝑacta sũt a manc usq
ad uesperas: quo quidẽ tẽporc
gloriosũ hicrouymi cadauer

Expanded text:
sem. Caeci sedecim illas reliquias tansem. Caeci sedecim illas reliquias tangentes facie, visum protinus rececipue daemoniaci catenis vincti, in illam ecclesiam plurimorum hominum manibus deportati, sunt protinus liberati. Mulieris cujusdam viduae pauperculae puerulus, ejus unicus filius, in ecclesia fuit prae gentium multitudine erile cadaver ad foveam, in qua sepultum fuerat corpus Hieronymi gloriosi deferens, cum in fov recedam, donec restituas mihi unicum meum filium quem amisi. Mirabilis certe Deus in Sanctis suis, faciens prodigia insueta. Statim ut terram extincti pueruli corpus tetigit, eidem anima est conjuncta. Quidam vir corpus cujusdam sui filii de sepultura, in qua per triduum steterat, extractum mox ad foveam illam detulit, et illud in foillico vitae pristinInnumerabilia pene forent miracula, quae peracta sunt a mane usque ad vesperas, quo quidem tempore gloriosum Hieronymi cadaver
Abbreviated transcription (Latin):
suiũ quiescit hicrouynu ca¬
dauer ĩsmiul cõgregatis: ho¬
nors debito. ⁊ ueneratiõe tã debi¬
ta. ꝙͣ deuota. primo egomet sa¬
cris ĩdutus uestib. ad locũ fo¬
nec. ĩ qua corpus uenerandũ
iacet accedẽs ÷ terrã cepi effodere
sepulture. quatenꝰ sacratissimũ
illud corpus ĩde ablatũ ĩ tu¬
mulo marmoreo mra pul¬
chritudĩc undiq decorato: qd̃¬
de hac causa fuerat fabricatũ.
postinodũ poneret᷑. Eũq iã fo¬
uca forct uacua. cũctis cernẽti¬
bus. corpus sãctissimũ ĩ medio
fouce tanꝙͣ ĩ aere a nulla parte
terrã tangẽs permanebat ĩte¬
grũ: nec corruptiõe aliqua uio¬
latũ. Qd̃ ĩde cleuãtes cũ odore
tã uchemẽtissĩo ⁊ suaui: ꝙ talc̃
olfactus hominũ nũꝙͣ sensit.
Collocauimꝰ ĩ altari. quateuꝰ
a populo reliquie sãctissime
uiderc̃tur. Quot autẽ illo dic
me cũctisq qͥ aderãt. astantib
fũt peracta miracula gloriosa.
explicãdi ca nullatenꝰ cõpos es¬

Expanded text:
simum quiescit Hieronymi cadaver, insimul congregatis honore debito et veneratione tam debita quam devota; primo egomet sacris indutus vestibus, ad locum foveae in qua corpus venerandum jacet, accedens, terram coepi effodere sepulturae, quatenus sacratissimum illud corpus inde ablatum, in tumulo marmoreo mira pulchritudine undique decorato, quod hac de causa fuerat fabricatum, postmodum poneretur. Cum jam fovea foret vacua, cunctis cernentibus corpus sanctissimum in medio foveae, tanquam in aere a nulla parte terram tangens permanebat integrum, nec corruptione aliqua violatum. Quod inde elevantes, cum odore tam vehementissimo et suavi, quod talem olfactus hominum nunquam sensit, collocavimus in altari, quatenus a populo reliquiae sanctissimae viderentur. Quot autem illo die, me cunctisque qui aderant stantibus, sint peracta miracula gloriosa, explicare ea nullatenus compos es
Abbreviated transcription (Latin):
cuui uir dei nehemẽtissĩa
obuigatione cepit ĩcrepare
dicens. Quontodo ĩgressa ẽ
ñquitas in suni tuo: At ille
obstupuit: et quid egisset
oblitus. iuide corripiebatur
ignorabat. Cui ait. Nũqͥd
ego illic presens non erani ⁊¬
quãdo ab ancillis dei mapu¬
las accepisti. tibiq cas ĩ simĩ
misisti: Qui mox eius ue¬
stigus ꝓuolutus. stulte se
egisse penituit: et eas quas
ĩ sum absconderat mapu¬
las proiecit .c. xix.

Expanded text:
mentissima amaritudine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram quando ab ancillis Dei mappulas accepisti, tibique eas in sinum misisti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderat, mappulas projecit.
Abbreviated transcription (Latin):
et eos quos fãtasmatico reppe¬
rit igne deludi uocauit fratre ͤ¬
et ut oculos suos siguarent
mouuit: ut et sanũ illud co¬
quine edificiũ assistere cer¬
nerẽt. et flãmias quas anti¬
quus bostis fincerent nou

Expanded text:
et eos quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non
Abbreviated transcription (Latin):
rursus asseruit dicẽs. De¬
raciter hodic resurrectioius
nuuc congruit ⁊ quia et
ego ad hoc missus sum: ut¬
dona omĩipotentis diũ parit̾
sumamꝰ. Senedicentes igit᷑
dũm: sũpserũt cibum. Ex¬
plcta itaq refectione et collo¬
quio: adeccl̾aui piesbiter re¬
tib a liberio qͦudam patricio
fuerat ꝯstructum: ad enui
uisitatoĩs grã ex moie cõnem¬
rat. E ius quippe mouast̾m̃
frequẽtabat. Ut quia ideui
quoqs uir doctrine grã celestis
nfluebat÷ dulcia sibi ĩuicĩ
uite uerba transfũderẽt: et
suaucui cibum celestis patͥi.
quia adbuc ꝑfecte gandẽdo
non poterant. salti suspi¬
rando gustarent. Cñ uero¬
iam hora quietis exigeret:
ui cumsdaui turris suꝑioribz
se uencrabilis benedictus.
ui eius quoqz ĩferioubz se se¬
uandus diaconus collocant
Quo iudelicet in loco: ĩferio¬
ra suꝑiorib ꝑuius cõtinua¬
bat ascensus. Ante cauidam
uero turrem. largis erat
hĩtaculũ: in utriusq disci¬
puli quiescebãt. Cñq ur

Expanded text:
rursus asseruit, dicens: Veraciter hodie Resurrectionis nime congruit, quia et ego ad hoc missus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sumpserunt cibum. Expleta itaque refectione et colloquio, ad ecclesiam presbyter retibus a Liberio quondam patricio fuerat constructum, ad eum visitationis gratia ex more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quietis exigeret, in cujus turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferiora superioribus pervius continuabat ascensus. Ante eamdem vero turrim largius erat habitaculum in quo utriusque discipuli quiescebant. Cumque vir
Abbreviated transcription (Latin):
iiotis furib hyspanias ⁊ et
ab aquilone ĩ inisulis que
ꝓcul sũt: datie. suerieq. cele¬
berruna cius opuuo fuit.
Crebras uudiq recipiebat
cpłas. et reddebat. Oudiq illi
exenia unttebantur. undiq
cius bũdutio petebatur. Nu¬
de non ĩcongruũ aliqͥd ep̃s
ile usurpasse uidetur: qui pr
sacrui cius obitũ dumi fr̃es
ꝯ solaritur ⁊ uiter cetera qͦs
ueraciter in ip̃iꝰ ꝓsecutus est
laudem: qd̃ ni onurẽ terrã

Expanded text:
finibus Hispaniarum, et ab aquilone in insulis quae procul sunt Daciae Sueciaeque, celeberrima ejus opinio fuit. Crebras undique recipiebat epistolas, et reddebat. Undique illi xenia mittebantur, undique ejus benedictio petebatur. Unde non incongruum aliquid episcopus ille usurpasse videtur, qui post sacrum ejus obitum, dum fratres consolaretur, inter caetera quoque veraciter in ipsius prosecutus est laudem, quia in omnem terra
Abbreviated transcription (Latin):
appositumi sibi panẽ in hospi¬
tio. ubertim ploiãs clami as¬
portauerit quasi ꝓ miraculo
oĩb ostendendũ: qd̃ inde uine¬
rent hoĩes. et tales hoĩes. At uis
dei niuius ista mouebant: sũ¬
ma ei sollicitudo de salute uil¬
usq in fuie tani sĩgnlariter
sacrumi illiꝰ pectus noscitur ps¬
sedisse: ut erga ouĩs aĩas mat¬
uũ gere uideretur affectũ. Eut
ergo uehenieus ni p̾cordus ems
scĩ desideri et scẽ hũilitatis ã¬
flictus. 2 docñĩ seipm̃ deiticis
fatebatur nidignũ ꝑ quẽ frus
aliquis ꝓueniret: modo oblit
sui estuabat flagrantissimo
ardore. ita ut muitiã sibi nisi ce
młtoꝵ salitte cõsolatõnẽ poss
admittẽ uidetur. Sanc fidutiã
caritas pariebat: sed eandem
castigabat hũilitas.
ontigit aliq̃n ꝑactis ui

Expanded text:
appositum sibi in hospiappositum sibi in hospitio ubertim plorans clam asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homines, et tales homines. At virum Dei minus ista movebant. Summa ei sollicitudo de salute mulusque in finem tam singulariter sacrum illius pectus noscitur possedisse, ut erga omnes animas maternum gerere videretur affectum. Erat ergo vehemens in praecordiis ejus sancti desiderii et sanctae humilitatis conflictus. Modo enim seipsum dejiciens, fatebatur indignum, per quem fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui aestuabat flagrantissimo ardore, ita ut nullam sibi nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. 19. Contigit aliquando peractis vi
Abbreviated transcription (Latin):
lacet in eo głiam suã et mł¬
tes filios dei qui erãt disꝑsi ꝑ
eun congregaret ni unũ:
nusit in cor abbatis stephani
ut ad edificaudã doniũ clare¬
abeuutib ip̃m etiã prefecit
abbatem: mrantib saue nł
tanꝙͣ maturis et strenius ui¬
ris et timentib: truu ꝓtene¬
rioris etate uiuẽtutis. tum
ꝓ corporis ĩ firmitate et mi¬
nori usu exterions occupatõĩs.
Erat autẽ clara uallis locus
ĩterritorio lingonico nou lõ¬
ge a fluuio abba. antiqua spe¬
lũca latronũ: que absintia¬
lis uellis cuitiquitus dicebat᷑.
Ibi crgo ĩ locohorroris et uaste
solitudĩs. consederunt uiri illi
uirtutis: facturi de spelũca la¬
or̃oinis. ⁊bi simpliciter ali¬
qͣuto tempore deo seruierũt i
panꝑtate sp̃s̃: in fame et siti:
ni frigore et nuditate: ĩ uigi¬
lus nuiltis. Pulmentaria se¬
pe ex folus fagi conficiebant.
P auis ĩstar ꝓphetici illiꝰ ex or¬
deo et nulio et uitia erat: ita
ut aliqͣndo religiosus uir qͥdã

Expanded text:
laret in eo gloriam suam, et multos filios Dei qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis Stephani ad aedificandum domum Claraeabeuntibus ipsum praefecit abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis viris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae Absinthialis vallis antiquitus dicebatur. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca laorationis. Ubi simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebantur. Panis instar prophetici illius ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando religiosus vir quidam
Abbreviated transcription (Latin):
nonieq confiniũ fuit: exti¬
tit oruidus. Hic adhuc puer
roniã adiit: ⁊ litteris grecis¬
⁊ latinis et hebraicis plene
cruditꝰ est. In arte grãmati
In scripturis aũt diuinis ex¬
ercitabat᷑ die ac nocte: ⁊ ĩde
hausit auide: qd̃ postmodũ
effudit abũdc. Quodã uero

Expanded text:
noniae confinia tenet, exstitit oriundus. Hic adhuc puer Romam adiit, et litteris Graecis, Latinis, et Hebraicis plene eruditus est. In arte GrammaticIn Scripturis autem Divinis exercitabatur die ac nocte, et inde hausit avide, quod postmodum effudit abunde. Quodam vero
Abbreviated transcription (Latin):
suuo pectore. sacri sese deside¬
in flãma non capiens⁊ cre¬
bus erumpebat inditus: et
iguitum eloquiũ uehemiẽter:
feruoris interui uehemẽtiam
declarabat. Corpus lectulo
decubans uarnis excebatur ĩ cõ¬
modis: animꝰ tamẽ nichilo¬
nunꝰ liber et potens que dei
erant excebat ĩuictus ⁊ nõ ces¬
sans medus qͦz doloribz medi¬
tari sacrumi aliqͥo aut ditare:
oiare affectuosins. fres studio¬
sius exoitari. In oblatõe hostie
salutaris quã usq ad defectũ
ultimũ uix aliqũ ĩtermisit÷
arnis sibi uix colxrẽtes uigore
spũs sustentabat: semetip̃ui
pariter offerens acceptabilen

Expanded text:
simo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis; et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehementiam declarabat. Corpus lectulo decubans variis exercebatur incommodis; animus tamen nihilominus liber et potens, quae Dei erant, exercebat invictus, non cessans in mediis quoque doloribus meditari sacrum aliquid, aut dictare, orare affectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermisit, artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabile
Abbreviated transcription (Latin):
nianu aplici oidĩe suo acce¬
derct: illiq pontifex offam
tibi in remssionẽ oĩui pc̃coꝵ:¬
subrisit. Qd̃ uir dũi cer¬
neus illi cõmunionẽ sacrã
retraxit: et seꝑatim suꝑ alta¬
re reposuit: cauq diacouo
scruandã usq dum cincti
fide les cõnnnicarẽtur tradi¬
dit. Expletis uero sacris mi¬
sterus: interroganit cã beatꝰ
gregoriuus diceus. Dic rogo
quid cordi tuo emerserit cũ
cõmunicatura risisti: At
illa. Recognoui inquit por¬
tiũculã ex eadem oblatione
fuisse: quã ego maĩb meis
feci. et tibi optuli. Et cũ eã
te iutellexerii corpus dñ
appellasse: subrisi. Tũc scũs
dm̃i pontifex sermonẽ exinde
fecit ad ppłm: et hortatus ẽ
ut suppliciter dĩui exoraret¬
quatinus ad mstoꝵ. fidem
corroborandan carnis orulis
ostenderet quid infidelitas

Expanded text:
anu apostolici ordine suo accederet, illique pontifex offam tibi in remissionem omnium pecsubrisit. Quod vir Domini cernens, illi communionem sacram retraxit, et separatim super altare posuit, eamque diacono servandam usquedum cuncti fideles communicarent tradidit. Expleto vero sacro mysterio, interrogavit eam beatus Gregorius, dicens: Dic, rogo, quid cordi tuo emerserit, cum communicatura risisti? At illa: Recognovi, inquit, portiunculam illam ex eadem oblatione fuisse quam ego manibus meis feci, et tibi obtuli; et cum eam te intellexerim corpus Domini appellasse, subrisi. Tunc sanctus Domini pontifex sermonem exinde fecit ad populum, et hortatus est eum ut suppliciter Dominum exoraretquatenus ad multorum fidem corroborandam, carnis oculis ostend
Abbreviated transcription (Latin):
tanien̾ parati in diem t̾ciũ
ploca ꝓxin ia p̾stolabantur
reponendi sacri corꝑis eius
hoiam solẽnem: copiosius
undiq cõuenturi. Nami et
scd̃a die tantus circa meri¬
dicii ppĩs fuerat cõgregatꝰ.
et tanto pietatis zelo stipa
nondiq sacrũ corpus obse¬
drant: ut nulla pene astã
grauiꝰ accid̾et die tertia. preo¬
mupantes horã. et maie duu
missaꝵ. et iugi fecerãt psal¬
modia purissimũ illud bal¬
saniũ suo uascło cõmisere ÷
lapide reponẽtes lapidem p.¬
tosumi: optiniani mairga¬
liciter uite sue diebz. anis cir¬
citer sexaguita trib expletis:

Expanded text:
tamen parati in diem tertium, per loca proxima praestolabantur reponendi sacri corporis ejus horam solemnem, copiosus undique conventuri. Nam et secunda die tantus circa meridiem populus fuerat congregatus, et tanto pietatis zelo stipati undique sacrum corpus obsederat, ut nulla pene episcogravius accideret die tertia, praeoccupantes horam, et mane diviMissarum et jugi fecerant psalmodia, purissimum illud balsamum suo vasculo commisere, in lapide reponentes lapidem pretiosum, optimam margaliciter vitae suae diebus, annis circiter sexaginta tribus expletis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩflãmarent. Qd̃ scñs uir de
cella couspitiens. lapsũq
adhuc ĩ temorib discipilis
ꝑtu esceus: idq pro sua soliꝰ
fieri ꝑsecutione ꝑtractans.
ĩuidie locum dedit: atq ora¬
toria cũcta que cõstruxerat.
substatutis p̾positis adiũttis
frĩb p̾ordinaunt: et paucis
secũ mouachis ablatis. ha¬
bitationẽ mutauit loci.¬
Norq nir dei eius odia hñi¬
deus terribiliter ptussit. Na
cum p̾dutus p̾sbiter stans ĩ

Expanded text:
marent. Quod vir sanctus de cella conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis pertimescens, idque pro sua solius persecutione fieri pertractans, invidiae locum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit loci.ut vir Dei ejus odia humiDeus terribiliter percussit. Nam cum praedictus presbyter stans i
Abbreviated transcription (Latin):
quã sibi doluit. Sed p̾dictus
florentius quia magistri cor¬
pus necare uon potuit: ad
extinguẽdas discipłoꝵ aĩas¬
se accendit⁊ ita nt in orto cel¬
le cuibũdictus merat. aute

Expanded text:
quam sibi doluit. Sed praedictus Florentius, quia magistri corpus necare non potuit, se ad exstinguendas discipulorum animas accendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus inerat
Abbreviated transcription (Latin):
endũ spũi. n scruitio dei ap¬
assiuiũ instrucutũ. A ppa¬
rebat n carue ciꝰ. gr̃ã quedam.
spũalis tam̃ potius ꝙͣ caruał:
ui uultu claritas p̾fulgebat.
lõ terreua utiq sed celestis:
ui aulis angelica q̃dã pitas

Expanded text:
aptissimum instrumentum. Apparebat in carne ejus gratia quaedam, spiritualis tamen potius quam carnalis: in vultu claritas praefulgebat, non terrena utique, sed coelestis: in oculis angelica quaedam puritas
Abbreviated transcription (Latin):
sponderũt. Non. Quib eut.
Oremus ut uos etiã inidea¬
tis: quẽ iste monachus seqͥ¬
tur. Cũq per biduũ esset
oratum: maurus mõachꝰ.
uidit: põpcianus antẽ eĩdẽ
inc̃asterupater iidere non
potuit. Die igitur alia ex¬
pleta or̃one. uir dei de ora¬
torio egressus: stantẽ foris
mionachũ repperit: quẽ pro
cecitate coidis siui nirga per¬
cussit. Qui ex illo die ni¬
chil ꝑsuasionis ulterius a
iigro iam puerulo ꝑtulit:
scd in or̃onis studiũ ĩmobi¬
lis ꝑmansit. Sicq antiqu

Expanded text:
s dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiqu
Abbreviated transcription (Latin):
nurcris. Scio cĩ qͥd facio. Erit
quidẽ puer iste magnꝰ corã dũo.
Expauit niurũ p̃r tã mirifica
dc filio sibi duunitꝰ rcuclata

Expanded text:
reris, scio ei quid facio: erit quidem puer iste magnus coram Domino. » Expavit nimirum pater tam mirifica de filio sibi divinitus revelata
Abbreviated transcription (Latin):
pondere erat uacua÷ quia cui
cor sese ĩ alta suspenderat: ne¬
quaꝙͣ uerba de ore illiꝰ ĩ cassũ
cadebant. Sed quid u̾o umꝙͣ
nõ iani decendosed moucudo
diceret: tantas uires sermo illiꝰ
hẽbat: ac si hoc non dubie atissz
suspense. sed iaui per sentẽtiã
ꝓtulisset. Nam nou louge ab
enis mouasterio due quedã
scĩmonielles fenune nobilio¬
re genere exoite: in loco ꝓprio
cõuersabantur. Quib quidã
religiosus uir ad exterioris iu¬
te usum prebebat obsequiũ.
Sed sicnt urõniillis solet no¬
bilitas generis parere ignobi¬
litatem mẽtis : ut munꝰ ĩ hoc
mñdo se despiciãt. qui plus
se ceteris aliquid fuisse me¬
nunerũt: necdun predicte
scĩmoniales fenune ꝑfecte

Expanded text:
pondere vacua: quia cujus cor sese in alta suspenderat, nequaquam verba de ore illius incassum cadebant. Si quid vero unquam non jam decernendo, sed minando diceret, tantas vires sermo illius habebat, ac si hoc non dubie atque suspense, sed jam per sententiam protulisset. Nam non longe ab ejus monasterio duae quaedam sanctimoniales feminae nobiliori genere exortae, in loco proprio conversabantur; quibus quidam religiosus vir ad exterioris vitae usum praebebat obsequium. Sed sicut nonnullis solet nobilitas generis parere ignobilitatem mentis, ut minus se in hoc mundo despiciant, qui plus se caeteris aliquid fuisse meminerunt; necdum praedictae sanctimoniales feminae perfecte