comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res in sustinendo ncc̃itates ⁊ in¬
cõmoda. Qito qui st̃ robustio¬
res ⁊ duriores corpore.Quinto
qui sunt industriores ⁊ sagatõ¬
res m̃te. Sexto qui sunt audatio¬
res ⁊uiriliores corde ⁊tũt dux so¬
brius ⁊ iugilans prout uiderit
suũ ex̾citum in hiis conditõib
habundare aut deficere poterit
accelerare pugnari uł differre
⁊ bellare publice ⁊ aperte uł per
insidias ⁊ latenter. ¶Enume¬
ratis sex conditõnib q̃ conside¬
bellum publicum ex ꝑte hoĩmi
bellatoꝵ reliqũ ẽ enumerare sex

Expanded text:
res in sustinendo necessitates, et inres in sustinendo necessitates, et incommoda. Quarto qui sunt robustiores, et duriores corpore. Quinto, qui sunt industriores, et sagaciores mente. Sexto, qui sunt audaciores, et viriliores corde. Et tunc dux sobrius, et vigilans prout viderit suum exercitum in his conditionibus abundare, aut deficere: poterit accelerare pugnam, vel differre: et bellare publice et aperte, vel per insidias et latenter. Enumeratis septem conditionibus, quae considebellum publicum ex parte hominum bellatorum: reliquum est enumerare sex
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ durus carne ⁊ robustus corpore
si pp̃ talia non retrahitur abellã¬
do.nã ⁊ si contingat molles car¬
ne ⁊̃ postqͣm gustauint bella ap¬
petere pugnam hoc ẽ ut raro. nã
hũtes carnes molles ut supͣ tari¬
gebatur st̃ aptiores adintelligen¬
dum s ut płimum st̃ inepti ad
pugnandum. nã tales difficili
sustinent armoꝵ pondus uehe¬
mentius dolent ex illatõne uul¬
neꝵ. ¶Quinto consid̾anda ẽ
ui bellantib u̾suscia ⁊ inclust̾a
ad bellandum. nara qͣnͣto cautõ¬
res sunt bellatores tanto ticius
uictoriã optinerit. ¶ Sexto attẽ¬
denda ẽ uirilitas ⁊ audacia mẽ¬
tis qr audatiores ⁊ mag̾ cordati
ut płimũ iri pugna uctoriam
optinent. ¶Rex igitur aut
princeps uł dux ex̾citus prius¬
qͣm publice dimiucet ex ꝑte ho¬
minũ bellatoꝵ sex considerare
d. Primo ex qua ꝑte sunt płes
bellatores. Scd̃o qui sunt mag̃
ex̾citati. Tercit qui sunt fortio¬

Expanded text:
est durus carne et robustus corpore, est durus carne et robustus corpore, si propter talia non retrahitur a bellando. Nam et si contingat molles carne, etiam postquam gustaverunt bella, appetere pugnam; hoc est ut raro. Nam habenter carnes molles ut supra tangebatur sunt aptiores ad intelligendum, sed ut plurimum sunt inepti ad pugnandum: nam tales difficilius sustinent armorum pondus, vehementius dolent ex illatione vulnerum. Quinto, consideranda est in bellantibus versutia et industria ad bellandum. Nam quanto cautiores sunt bellatores, tanto citius victoriam obtinent. Sexto, attendenda est virilitas et audacia mentis. quia audaciores et magis cordati ut plurimum in pugna victoriam obtinent. rex igitur aut princeps vel dux exercitus, priusquam publice dimicet, ex parte hominum bellatorum septem considerare debet. Primo, ex qua parte sunt plures bellatores. Secundo, qui sunt magis exercitari. Tertio, qui sunt fortio
Abbreviated transcription (Latin):
ta adꝑcutierdum ⁊ m̃bra in¬
ex̾citata ad bellandum deficiũt
in sustinendo pugnam. Est eĩ
consuetudo qĩ altera natura
ut quilz uirilius ⁊ expeditius
⁊ sñ minori labore ⁊ pena faci¬
at oꝑa consueta. ¶Tercio at¬
tendenda toll̃antia erga ncc̃cta¬
tes corporis. nam exñtes in ex̃¬
citu oz mlta ĩcommoda tolle¬
uare. qr si sint ibi aliqui molleᷤ
quas sustin̾e deuicti pp̃ ĩtõmo¬
ditates quas sustinent bellare
retusant ⁊ ex̾citum fugiunt.
¶Qrͣto consid̾anda est forti¬
tudo ⁊ cduricies corporis. młtũ
enĩ itt̾est int̾ duriciem ferri ⁊
molliciem panni sirici ⁊ inter
suauttatem ludi ⁊ aspitatem¬
pugne. considato enim bello in
uli omnes uolunt esse boni bella¬
tores. S post qͣm ueniunt ad ex¬
ꝑientiam ꝑticularium gestoꝵ
⁊ gustant qͣnta sit duricies ferri
⁊ qͣntum sit armoꝵ ponidus ⁊ qnͣ¬
tus sit labor pugne ⁊ qͣntũ affli¬
gunt uuln̾a hostium ut płimũ

Expanded text:
ta ad percutiendum, et membra inta ad percutiendum, et membra inexercitata ad bellandum, deficiunt in sustinendo pugnam, est enim consuetudo quasi altera natura, ut quilibet virilius et expeditius, et cum minori labore et poena faciat opera consueta. Tertio, attendenda est tolerantia erga necessitates corporis. Nam existentes in exercitu oportet multa incommoda tolerare: quare si sint ibi aliqui molles,quas sustinere, devicti propter incommoditates quas sustinent, bellare recusant et exercitium fugiunt. Quarto consideranda est fortitudo et durities corporis. Multum enim interest inter duritiem ferri et mollitiem panni serici, et inter suavitatem ludi et asperitatempugnae. Considerato enim bello in universali, omnes volunt esse boni bellatores, sed postquam veniunt ad experientiam particularium gestorum, et gustant quanta sit durities ferri, et quantum armorum pondus et quantus sit labor pugnae, et quantum assigunt vulnera hostium: ut plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
t p ꝑ hĩta cuca negotia
bellica ẽ sautela maxĩa ad¬
hibenda narri qr belloꝵ casus ir¬
remediabiles sunt diligenter
uidenda st̃ quecunq circabella
consideranda existunt prius ꝙͣ
pugna publica comittatur
melius est enimi pugnam ñ
ꝯmittere qͣm absq debita pre¬
uisione fortune ⁊ casui se expo¬
rere iudemus autẽ in bello du¬
o existere. uidelicz uiros pugnã¬
tes ⁊ auxilia alia q̃ requirũ¬
tur ad pugnam. Ex parte ã
uiroꝵ pugnantium qnͣtum
ad p̾sens spectat. sex sunt attẽ¬
denda. sic ⁊̃ ex ꝑte auxilioꝵ et
ãminicłantium ad bellumi sex
alia enumerari possunt q̃ sũt
rex aut princeps aut dux exci¬
tus qui d ẽẽ iugilans. Sobruᷤ.
te ãmĩclantium priusqͣm eli¬
gat publicam pugnam cõmit
rus bellantium. nam nisi pl¬
ures sunt bellantes cet̾is aliis
pol. qͣntitas ĩ compugnatõne
ẽ utilis sicut maius pondus
magis trahit. ¶ Sidõ ex ꝑte
bellatoꝵ attendenda ẽ ex̾citatõ
nam hñtes brachia inassue¬

Expanded text:
t habita, circa negocia bellica est cautela maxima adhibenda. Nam quia bellorum casus irremediabiles sunt, diligenter videnda sunt, quaecunque circa bella consideranda existunt, prius quam pugna publica committatur: melius est enim pugnam non committere, quam absque debita praevisione fortunae et casui se exponere. Videmus autem in bello duo existere. videlicet viros pugnantes, et auxilia alia quae requiruntur ad pugnam. Ex parte autem virorum pugnantium, quantum ad praesens spectat sex sunt attendenda: sicut etiam ex parte auxiliorum et adminiculantium ad bellum, sex alia enumerari possunt, quae etrex, aut princeps, aut Dux exercitus qui debet esse vigilans, sobrius,te amminiculantium, prius quam eligat publicam pugnam committrus bellantium. Nam ubi plures sunt bellantes caeteris parPolit. quantitas in compugnatione est utilis, sicut maius pondus magis trahit. Secundo, ex parte bellatorum attendenda est exercitatio. Nam habentes brachia inassue
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendum itaq ꝙ ut reges ⁊
principes communit̾ amentur
a ppło tria potissime in se hr̃e de¬
bent. Primo quidem ẽẽ debent
bñfici ⁊ lib̾ales. Scdõ fortes et
magnanimi. Tercio equales
⁊ iusti. ¶Primum autem
sic patz nam uulgus qͥi nõ per-¬
cipit nisi sensibilia bona. Ideo
bñficos ⁊ libales in nũmisma¬
ta ⁊ in ea q̃ possunt nũmisma¬
te mensurari amat ⁊ reu̾etur.
populus amant ⁊honorant
br̃ficos in pecunias ⁊ lib̃ales.
¶ Sedõ ut reges amentur a
populo:debent ẽẽ fortes ⁊ mag

Expanded text:
Sciendum itaque quod ut reges et principes communiter amentur a populo, tria potissime in se habere debent. Primo quidem essse debent benefici, et liberales. Secundo fortes et magnanimi. Tertio aequales et iusti. Primum autem sic patet. Nam vulgus non percipit nisi sensibilia bona, ideo beneficos, et liberales in numismata, et in ea quae possunt numismate mensurari, amat, et reveretur. populus amat, et honorat beneficos in pecunia, et liberales. Secundo ut reges amentur in populo, debent esse fortes et mag
Abbreviated transcription (Latin):
rit ad interiora ⁊ menibra re¬
manent pallita quia timor cõ¬
surgit ex eo quod aliquis credit se¬
annttere interiora bona: s cumqͥs
uerecundatur sanguis fluit ad ex¬
teriora bona ⁊ facies apꝑ rubea cͣ¬
rit ergo sanguis tunc ad exterio¬
ra quia uerecundia consurgit ex
hoc quod aliquis se credit amitce
exteriora bona. Duplex est ergo
timor. unus amittendi uitam et
bona interiora per quem quis pa¬
lescit ⁊ alius amittendi gloriam
⁊honorem que sunt bona ext̾io¬
ra perquem quis erubescit timor
ergo corruptĩ ⁊ amitcendi bona
interiora quia ht nõ sp̃ale bono¬
men: retinet nomen comnune ⁊
dicicur timor. Sed timor amit¬
tendi gloriam ⁊ honorem h̃t sp̃a¬
le nomen ⁊ dicitur uerecundia
uel erubescencia. recundia ergo
quidam timor ⁊ reducitur adti

Expanded text:
rit ad interiora, et membra rerit ad interiora, et membra remanent pallida: quia timor consurgit ex eo, quod quis se credit amittere interiora bona. Sed cum quis verecundatur, sanguis fluit ad exteriora, et facies apparet rubea; currit ergo sanguis tunc ad exteriora, quia verecundia consurgit ex eo quod quis se credit amittere exteriora bona. Duplex ergo est timor, unus amittendi vitam, et bona interiora, per quae quis pallescit, et alius amittendi gloriam, et honorem, quae sunt bona exteriora per quae quis erubescit. Timor ergo , et amittendi bona interiora quia non habet speciale nomen, retinet sibi nomen commune. et dicitur timor, sed timor amittendi gloriam, et honorem, habet speciale nomen, et dicitur verecundia, vel erubescentia. verecundia ergo est quidam t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯs nami muquam quis uir¬
tuosus ec̃t nec proprie uirtutes di¬
ligeret si nollec meis hr̃e consorti¬
nin huius ergo zelus respectu bõꝵ
lonorabilium diffinitur aphõ se
tur aliquis alteri gratiosus gr̃a
enim ut de ea tractat ph̾s ⁊ ut
quidam motus annni per quem
indinatur aliquis ad beneficia ꝯ¬
ferend̃. zelus ergo ⁊ gracia redu¬
cuntur ad amorem ¶ S uerecun¬
dia reducitur ad timorem. Uu¬
pliciter enim quis timere põt
qui enim expauescit mala corrup¬
tiua dicitur timidus sed qui ex¬
pauescit turpia ⁊ in honoratina
dicitur uerecundus nchil est¬
enim aliud uerecundia quam
timor in honoratõnis: uel timor¬
inglorificatõnis. unde ueretun¬
dia erubescencia nominari con¬
sueinit. quia uerecundantes con¬
muniter rubefumt sicut timẽ¬
tes palescunt. nam ex hoc quod
aliquis credit se amittere uitã
quod est bonum int̾uis timet.
seꝰ ex eo quod credit se atuittere
gloriam ⁊honorem que sunt
rona exteriora uerecundatur
Intimendo ergo sanguis recur¬

Expanded text:
 Nam nunquam quis virtuosus esset, nec proprie virtutes diligeret, si nollet in eis habere consortium. Huiusmodi ergo zelus respectu bonorum honorabilium diffinitur a Philosotur aliquis gratiosus. Gratia enim ut de ea tractat Philosophuquidam motus animi, per quem inclinatur aliquis ad beneficia conferendum. zelus ergo et gratia reducuntur ad amorem. Sed verecundia reducitur ad timorem. Dupliciter autem quis timere potesqui enim expavescit mala corruptiva, dicitur timidus. sed ille qui expavescit turpia et inhonorativa, dicitur verecundus. Nihil est aliud verecundia, quam timor inhonorationis, vel inglorificationis. unde verecundia erubescentia nominari consuevit, quia verecundantes commuiniter erubescunt, sicut timentes pallescunt. Nam ex eo, quod aliquis credit se amittere vitam, quod est bonum interius, timet: sed ex eo, quod credit se amittere gloriam et honorem, quae sunt bona exteriora, verecundatur. In timendo ergo sanguis recur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gratia reducunturͦ amoreni
⁊ quomodo uerecundia reducit᷑
ad timorem. testat uid̾e quomo¬
do inuidia. m̃ia. nemesis suie ĩ¬
dignatio reducuntur ad tristici¬
am. ¶Sciendum ergo hec tria
eẽ spẽs tristicie. nam aliquis tͥs¬
tari põt uel de malo alterius ł
de bono.si tristatur de malo et
maxĩe: si credit ip̃m indigne
pati illud malum sic est mĩa.¬

Expanded text:
atia recucuntur ad amorem: et quomodo verecundia reducitur ad timorem. Restat videre, quomodo invidia, misericordia, nemesis sive indignatio reducuntur ad tristitiam. Sciendum ergo haec tria esse species tristitiae. Nam aliquis tristari putest, vel de malo alterius, vel de bono. si tristatur de malo, et maxime si credit ipsum indigne pati illud malum, sic est mi
Abbreviated transcription (Latin):
aut ciuitatem regi optimo rege
aut optima lege. Si loqͣmur de
lege naturali p hant printipa-¬
liorem ẽẽ in regendo qͣmt sit ip̃e rec
eo ꝙ nullus sit restus rex ꝑisi in
qͣntum innititur illi legispp̃ qd̃
ri nond bestia s ds̃ ⁊ intllcũs.
Inam tunt principatur bestiatõ
qͥs nõ nititur regere alios rõrie
s passione ⁊ concupĩa/ in quib
communicamus cum bestiis Et
quis in regendo alios non deui¬
at a rõne recta ⁊ a lege naturali
qͣm d̃s̃ indiclit melleui tuiusq.
S si loq̃mur de lege põitiua me¬
lius est regi optimo rege ⁊ max-¬

Expanded text:
aut civitatem regi optimo rege, aut optima lege. Si loquamur de lege naturali, patet hanc principaliorem esse in regendo, quam sit ipse rex: eo quod nullus sit rectus rex nisi in quantum innititur illi legi. Propterri non debet bestia, sed Deus et intellectus. Nam tunc principatur bestia, cum quis non innititur regere alios ratione sed passione et concupiscentia, in quibus communicamus cum bestiis. Tunc uis in regendo alios non deviat a ratione recta, et a lege naturali, quam Deum indidit intellectui cuiuscumque. Sed si loquamur de lege positiva melius est regi optimo rege qua
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m hoc ergo concludebat rõ ĩ op¬
positum fc̃a ꝙ melius eẽt regi
minare non pot. Ideo expedit re¬
gem aut alium principantem:
per rõm rectam. aut per legem nͣ¬
lem quam d̾̃s irrip̃ssit in mente
cuiuslz hominis dirigere legem
¶Ex hoc autem patere põt qũo
seueritas ⁊clementia possunt
siml stare cumi uusticia. nam
humani actus pp̃ particulares

Expanded text:
dum hoc ergo concludebat ratio in oppositum facta, quod melius est regi minare non potest. Ideo expedit regem aut alium principantem per rationem rectam, aut per legem naturalem, quam Deus impressit in mente cuiuslibet hominis, dirigere legem Ex hoc autem patere postest, quuomodo severitas et clementia possunt  ut stare cum iustitia, Nam humani actus propter particulares
Abbreviated transcription (Latin):
tuere possunt ciuitatem ⁊ reg¬
nuni hoc ergo modo commum¬
tas domus se h̃t ad comnum¬
tates alias quia omnes alie
ip̃am presupponunt ⁊ ip̃a est
quodammodo pars omnium
origo ciuitatis ut p per phm
primo fcã fuit una aliqua do¬
mus sed crescentib filus ⁊ fili¬
abus ⁊ nõ ualentibus pre mł¬
titudine hĩtare indomo illa
construxerunt sͥ domos amnex¬
as ⁊ sic exmultis domibus fac¬
tus fuit uicus. unde ⁊ primo

Expanded text:
tuere possunt civitatem, et regtuere possunt civitatem, et regnum. Hoc ergo modo communitas domus se habet ad communitates alias: quia omnes aliae ipsam praesupponunt: et ipsa est quodammodo pars omnium origo civitatis ut patet per Pprimo facta fuit una aliqua domus: sed crescentibus filiis et filiabus, et non valentibus prae multitudine habitare in domo illa, construxerunt sibi domos annexas: et sic ex multis domibus factus fuit vicus. Unde et I.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua est nccĩa in humana
uita sequitur cõmunitatem
domus ad huius uitam ntͣcͣi¬
ani ẽẽ. In precedenti capitulo¬
ergo determinammus de soci¬
etate humana ostendẽtes eã
ẽẽ ntcͣiam ad uitam nr̃am
quia per hoc manifeste osten¬
dicur ncͣciam ẽẽ conmuimita¬
tem domesticam cum om̃is
alia cominunitas communtatẽ
illã presupponat. ¶ Aduertẽdũ
etgo quod si dicta politica diligẽ¬
ter consideremus apparebit q̃¬
druplicem ẽẽ cõmunitatem ui¬
delicet domus uici ciuitatis ⁊ reg¬
ni. nam sicut ex pluribus persõ¬
nis fit domus sit exmultis do¬
mibus fit uicus. exmultis in¬
cis cuitatis ex multis ciuitati¬
bus regnum. quare sicut singu¬
lares persone sunt partes domꝰ
sic ⁊ domus sunt partes uici ti¬
uitatis ⁊ regni nõ tamẽ eodẽ
modo. sed uici sunt pars iume¬
diata quia inmediate ex domi¬
bus consticuitur uicus. Ciui¬
ꝑtes ẽẽ dicunt᷑: quia constituẽ¬
do uicum ex tonsequẽti consti¬

Expanded text:
aliqua est necessaria in humana aliqua est necessaria in humana vita: sequitur communitatem domus ad huiusmodi vitam necessariam esse. In praecedenti ergo capitulo determinavimus de societate humana, ostendentes eam esse necesariam ad vitam nostram: quia per hoc manifeste ostenditur necessariam esse communitatem domesticam: cum omnis alia communitas communitatem illam praesupponat. Advertendum ergo quod si dicta politica diligenter consideremus, apparebit quadruplicem esse communitatem. videlicet, domus, vici, civitatis, et regni. Nam sicut ex pluribus personis sit domus, sic ex multis domibus sit vicus, et ex multis vicis civitas, et ex multis civitatibus regnum. quare sicut singulares personae sunt partes domus, sic et domus sunt partes vici, civitatis, et regni. Non tamen eodem modo: sed vici sunt pars immediata, quia immediate ex domibus constituitur vicus. civipartes esse dicuntur, quia constituendo vicum, ex consequenti consti
Abbreviated transcription (Latin):
nobis sufficinus in uictu et
uestitu ⁊ in aliis nccͣus adui¬
cam nõ uidetur ẽẽ conmum¬
tas domestica sed cuuilis. quia se
nitas domus nõ est sufficiens ĩ
uita tota. Ideo enim inuenta fu¬
it ciuitas ut expedientia ad in¬
tam que inuna domo uel muno
uico reperiri nõ possunt repetitẽ¬
tur in uico alio nel malia par¬
te ciuitatis. Cuutas ergo si sit
recte ordinata continere d expe-¬
diencia in tota uita ut intercio
libro plemꝰ ostendetur. quare si
determinare decomiunitate
ciuium nõ spectat adhunc libͫ
ubi agitur de regimine dom᷑.
s ad tertium ubi agetur de re¬
gimine ciuitatis uidemur trãs¬
gressi fuisse limites huius ar¬
tis det̾minando inprecedenti ca-¬
pitulo aliqua pertinentia ad
cominumtatẽ ciuitatis Sed
si diligenter aspicimus quo¬
modo cõmunitas domestita
se ht ad communitates alias
cumq̃l cõmunitas inclandat
cõmunitatẽ domesticam nec
possit ẽẽ cĩuitas nec uicus insi
hẽat ẽẽ domus si cõmunitas

Expanded text:
nobis sufficimus in victu et vestitu, et in aliis necessariis ad vitam, non videtur esse communitas domestica, sed civilis: quia secorum, Communitas domus, non est sufficiens in vita tota. Ideo enim inventa fuit civitas, ut expedientia ad vitam, quae in una domo, vel in uno vico reperiri non possunt, reperirentur in vico alio, vel in alia parte civitatis. Civitas ergo, si sit recte ordinata, continere debet expedientia in tota vita, ut in tertio libro plenius ostendetur. Quare si determinare de communitate civium non spectat ad hunc librum, ubi agitur de regimine domus; sed ad tertium, uibi agitur de regimine civitatis: videmur transgressi fuisse limites huius artis, determinando in praecedenti capitulo aliqua pertinentia ad communitatem civitatis. Sed si diligenter aspicimus, quomodo communitas domestica se habet ad communitates alias: cum quaelibet communitas includat communitatem domesticam, nec possit esse civitas, neque vicus, nisi habeant esse domus: si communitas
Abbreviated transcription (Latin):
tissime innititur huic ratio¬
ni uidelicet quod quia primo
est ad alterum ut ad socios ex
quo natura dedit homini ser¬
monem quem nõ dedit ani¬
malibus aliis sequitur homi¬
nem magis naturaliter ẽẽ
animal sociale quã anima¬
lia cetera quare si sit natu¬
rale est homini ẽẽ ał sociale¬
recusantes societatem ⁊nolentes
ciuiliter uiuere ut supra in pri¬
primo libro tetiginus ⁊ ut mnfra
tangetur quasi nõ uiuunt ut ho¬
mines. uel ergo hec conueit eis
quia deficiunt a modo humano
⁊ tunc sunt quasi bestie suel quia
modum humanum excedunt
cuius modi sunt uiri contem¬
platim ⁊ tunt sunt quasi du.
Ideo dicitur primo. pol. quod eli¬
gens solitariam uicam nõ est
pars ciitatis sed aut est bestia
aut deus. Ad litteram enim eli¬
gentes nõ conuiuere alus nel
hoc quia nimis sunt scelerati. et
nõ possunt societatem aliorum
supportare ⁊ tunc sunt qͣi bestie
uel quia sunt niinis boni ⁊ no¬
lunt uacare contempł̃onis ocio
⁊ tunt sunt quasi diuini. Decz

Expanded text:
tissime innititur huic rationi, videlicet, quod quis sermo est ad alterum ut ad socios, ex quo natura dedit homini sermonem, quem non dedit animalibus aliis, sequitur hominem magis naturaliter esse animal sociale, quam animalia cetera. Quare si sic naturale est, hominem esse animal socialerecusantes societatem, et nolentes civiliter vivere, ut supra in primo libro tetigimus, et ut infra tangentur, quasi non vivunt ut homines. vel ergo hoc contingit eis, quia deficiunt a modo humano, et tunc sunt quasi bestiae. vel quia modum humanum excedunt, cuiusmodi sunt viri contemplativi, et tunc sunt quasi dii. Ideo dicitur primo Politicorum quod eligens solitariam vitam, non est pars civitatis: sed aut est bestia, aut Deus. Ad literam enim, eligentes non convivere aliis, vel hoc est, quia nimis sunt scelerati, et non possunt societatem aliorum supportare, et tunc sunt quasi bestiae. vel quia sunt nimis boni, et volunt vacare contemplationi et ocio, et tunc sunt quasi divini. Decet
Abbreviated transcription (Latin):
na per que contrariis defendat᷑.
naturale est ei ut desideret ui¬
uete incommnunitate ⁊ ut sit
animal sociale. ¶Quarta uia
sinnitur ex parce seruo sermo.¬
nis ⁊ discipline per quam iu¬
struimur nã alia animalia
sufficienter inclinantur adora
sibi debita ex instinctu nature ab¬
sq instͤuctione alia precedente nt
aranea ex instinttu nature debite
telam faceret si nnquam uidis¬
s araneas alias texnisse. Sic ĩ
⁊ irundines debite faterẽt nidũ
si minqͣm iuidissẽt alias indifi¬
casse. ⁊ canis ex instinctu nat᷑e
instruitur qualit̾ se debeat hr̃e
inpartu si minquam indisset ca¬
nes alias peperisse muliet aũt
cum ꝑit nescit qualiter se debeat
hr̃e inꝑtu nisi per ostet̾tes sit suf¬
ficienter edocta quia ergo homo
nõ sufficienter ex instinctu na¬
ture inclinatur ad opera sibi
debita natura dedit ei loquelã
siue sermonem ut per sermo¬
nem homines se muicem doce¬
ant ⁊ inius ab alio suscipiat

Expanded text:
na, per quae a contrariis defendatur: na, per quae a contrariis defendatur: naturale est ei, ut desideret vivere in communitate, et ut sit animal sociale. Quarta via sumitur ex parte sermonis et disciplinae, per quam instruimur. Nam alia animalia sufficienter inclinantur ad opera sibi debita ex instinctu naturae absque introductione aliqua praecedente: ut aranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas alias texuisse. Sic etiam et hirundines debite facerent nidum, si nunquam vidissent alias nidificasse. Et canis ex instinctu naturae instruitur, qualiter se debeat habere in partu; si nunquam vidisset canes alias peperisse. Mulier autem cum parit, nescit qualiter se debeat habere in partu, nisi per obstetrices sit sufficienter edocta. Quia ergo homo non sufficienter ex instinctu naturae inclinatur ad opera sibi debita, natura dedit ei loquelam sive sermonem, ut per sermonem homines se invicem doceant, et unus ab alio suscipiat
Abbreviated transcription (Latin):
uestigandum hoc idem sũitur
ex remotione prohibentium prout
ab iumtis ⁊ ab hostibus defen¬
dimur. natura enimi aliquibus
animalibus ad sui tintionem de¬
dit cormia ut bubalis ⁊ bouibus
aliquibus uero dedit deutes ut
lup̾ ⁊ canibus. aliquibus quidẽ¬
dedit ũgues ut ursis ⁊ leonibus
aliquibus autem dedit corporis
agilitacem ut leporibus ⁊ capris:
sciunt enum capre ⁊ lepores quod
nõ per aliam niam possunt eua¬
dere mortis pericula nisi per cor¬
poris agilicatem ⁊ per fugam
Ideo statim cum audiunt trepi¬
tum fugam arcipiunt sed na¬
tura hõi i tanquam excellentio¬
ri ammalium nõ dedit ad sui
tuicõnen cormia uel ungues s
dedit ei manum que secundũ.
num organorum. nã per ma¬
num omnia organa ⁊ quicqͥd
ad defensionem facit fabricare
ualemuss quare si naturale est
homu desiderare consernatio¬
nem uite cum homo solitatiu̾
nõ sufficiat sibi ad hñdum cõ¬
grim uictum ⁊ uestitum et ad
fabricandum sibi arma ⁊ orga¬

Expanded text:
estigandum hoc idem, sumitur ex remotione prohibentium, prout ab inimicis, et ab hostibus defendimur. Natura cum aliquibus animalibus ad sui tuitionem dedit cornua, ut bubalis et bobus. Aliquibus vero dedit dentes, ut lupis et canibus. Aliquibus dedit ungues, ut ursis et leonibus. Aliquibus autem corporis agilitatem, ut leporibus et capreis. Sicut enim capreae et lepores quia non per aliam viam possunt evadere mortis pericula nisi per corporis agilitatem et per fugam, ideo statim cum audiunt strepitum, fugam arripiunt. Sed natura homini, tanquam excellentiori animalium, non dedit ad sui tuitionem cornua vel ungues: sed dedit ei manum, quae secundum num organorum. Nam per manum omnia organa, et quicquid ad defensionem facit, fabricare valemus. Quare si naturale est homini desiderare conservationem vitae, cum homo solitarius non sufficiat sibi ad habendum congruum victum et vestitum, et ad fabricandum sibi arma et orga
Abbreviated transcription (Latin):
parcere tum bestie hoc agant.
canes quidem non offendunt
hũiliantes se ⁊ prosternentes
autem ad humiliatos cesset
ira.⁊ tanes manifestant nõ
mordentes eos qui resident eos.
dices esse magis clementes
qͣm seu̾os ⁊ si hoc decet iudices
multo magis decet reges ⁊ pͥn¬
cipes quos congruit ampliori
bontrate pollere Decet itaq eog
esse clementes ⁊ benignos non
ꝙ iusticiam deserant qr sñ ea
pax regni ⁊ bonus status ciui¬
um non pt̃ consistere sed sal¬
uato communi bono. ⁊ pate reg¬
ni. qͣntum possibue ẽ debent ad

Expanded text:
parcere, cum bestiae hoc agant: canes quidem non offendunt humiliantes se, et prosternentes . quod autem ad humiliantes cesset ira etiam canes manifestant non mordentes eos qui resident. dices esse magis clementes quam severos. et si hoc decet iudices, multo magis decet reges et principes, quibus congruit ampliori bonitate pollere. Decet itaque eos esse clementes et benignos, non quia iustitiam deserant, quia sine ea pax regni et bonus status civium non potest consistere; sed salvato communi bono et pace regni quantum possibile est debent ad
Abbreviated transcription (Latin):
ta de quib ẽ politica dñt nar¬
ratiue et sñ rõne appellari post̾
ydiote politici. ¶Ex hoc autẽ
patere p̃t qͣnto magis honoran¬
di sunt scientes politicam et
morales stĩas qͣm scientes le¬
ges ⁊ iura. nam qͣnͣto scientes
⁊ dantes cãm honorabiliores
sunt loq̃ntib non reddentib
tãm dcĩ. tanto tales honorabi¬
liores sunt illis. ¶Ex hoc etiã
apparere põt qui scientes ma-¬
gis sunt honorandi. Nã pri¬
mo honorandi sunt diumi et
scientes theologicam. qr sicut dẽ
ip̃e est ds̃ om̃iũ entium sic theo
magis honorandi sunt mecha¬
nicĩ qr ut supius dicelatur ĩt
scĩas humanitus inuentaᷤ me¬
thaͣ primatum tenet: post
hos quidem honorari debent
ergo scientes gradatim st̃ ho¬
norandi. ¶Hiis ergo sciẽtiis
sit diuisis de leui patere p̃t cir

Expanded text:
ea de quibus est politica, dicunt narea de quibus est politica, dicunt narrative et sine ratione, appellari possunt idiotae politici. Ex hoc autem patere potest quod magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges et iura. Nam quanto scientes et dantes causam, honorabiliores sunt loquentibus et non reddentibus causam dicti: tanto tales honorabiliores sunt illis. Ex hoc autem apparere potest, qui scientes magis sint honorandi. Nam primo honorandi sunt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theolmagis honorandi Metaphisici: quia ut superius dicebatur inter scientias humanitus inventas metaphyfica primatum tenet. Post hos quidem honorari debent ergo scientes gradatim sunt honorandi. His ergo scientiis sic divisis, de levi patere pot
Abbreviated transcription (Latin):
Thica que ẽ de regimĩe sui
⁊ ytonomita que ẽ de regĩe fa¬
milie. ⁊ politica que ẽ de regĩe
ciuitatis ⁊ regni ualde sunt u¬
tiles ⁊ nc̃ce filiis lib̾oꝵ ⁊ nobi¬
lium. Inimo ut in proseq̃ndo
patebit filii nobilium ⁊ maxͤ
filii regum et principum si ue¬
lint politice uiuere ⁊ uelint ali¬
os regere gulernare maxime
circa has debent insistere. ¶ dt̃
autem ⁊ alie scĩe sb̾alt̾nate ⁊
sb̃posite istis ut perspectiua q̃
est de uisu est sb̃ gemetria. Me¬
dicina uero est sb̃ naturali ꝑ¬
hĩa leges ⁊ iura q̃ st̃ de actib
hominum sunt sub poutica q̃
est de regimine ciuitatum. nã
ut alibi nos dixisse meminim
omnes legiste sunt qiͣ quidã
ydiote politici. nam sicut laici
et uulgares qr arguunt et for¬
mant rõnes suas quem mod̾
arguendi docet dyaletica. Idõ
ip̃i qr nõ arguunt artificiałr
⁊ dyaletite appeslantur a ph̾o
ydiote dyaletici sic legis te qr

Expanded text:
Ethica, quae est de regimine sui. Ethica, quae est de regimine sui. et Oeconomica, quae est de regimine familiae: et Politica, quae est de regimine civitatis et regni, valde sunt utiles et necessariae filiis liberorum et nobilium. immo ut in prosequendo patebit filii nobilium, et maxime fiii regum et principum, si velint politice vivere, et velint alios regere et guberanre, maxime circa has debent insistere. Sunt autem et aliae scientiae subalternatae et suppositae istis: ut perfectiva, quae est de visu, est sub Geometria. Medicina vero est sub naturali Philosophia. Leges et iura, quae sunt de actibus hominum sub politica, quae est de regimine civitatum. Nam  ut alibi nos dixisse meminimus omnes legistae sunt quasi quidam idiotae politici: Nam sicut laici et vulgares, quia arguunt et formant rationes suas, quem modum arguendi docet dialectica, ideo ipsi quia non arguunt artificialiter et dialectice, appellantur a Philosopho idiotae dialectici: sic Legistae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
siderato gradu ascendente ⁊ in¬
specta conditõne celi ⁊ qr hoc ła
stronomiam cognoscitur. Ideo
filii lib̾oꝵ ⁊ nobilium uolebant
in astronomicis ẽẽ instructi. Sit¬
Sic ergo antiqui de lib̾alib
senserunt et has septem artes
nimium extollebant Umptam̃
plures alie sunt scĩe longe no¬
biliores istis. nam naturalis
phiͣ docens cognoscere natura
titur ꝑscrutatio p̃sens que d
ẽẽ grossa et figuralis. ¶Rur¬
sus mechaꝰ uca que modo hũa¬
no et ꝑ rõnes humanitus in¬
uentas trastat de deo ⁊ de sb̃stã¬
tiis separatis. Longe nobilior ẽ
mech qd nulla est dignior
ip̃a ꝙ intelligendum est de sci-¬
entiis hũanitus inuentis int̾
quas methaͣ uca primatum te-¬
net.¶Amp̃ theologia que ẽ
de deo ⁊ de anglis non modo
humano s diuino ⁊ nõ ꝑ hu¬
manam inuentõem s magis
per inspiratõem diuinam lon¬
ge et incomparablr nobilior
⁊ dignior est omnib aliis. ad¬
huc quid̃ morales scĩe ut

Expanded text:
siderato gradu ascendente, et insiderato gradu ascendente, et inspecta conditione caeli: et quia hoc per astronomiam cognoscitur, ideo filii liberorum et nobilium volebant in astronomicis esse instructi. Sic ergo antiqui de liberalibus senserunt, et has septem artes nimium extollebant. Veruntamen plures sunt aliae scientiae longe nobiliores istis. Nam Naturalis Philosophia dicens cognoscere naturastitur perscrutatio praesens, quae debet esse grossa et figuralis. Rursus et Metaphysica, quae modo humano et per rationes humanitus inventas, tractat de Deo et de substantiis separatis, longe nobilior estMeta. quia nulla est dignior ipsa quod intelligendum est de scientiis humanitus inventis, inter quas Metaphyfica primatum tenet. Amplia Theologia, quae est de Deo et de Angelis non modo humano sed divino, et non per humanum inventionem sed magis per inspirationem divinam, longe et incomparabiliter nobilior et dignior est omnibus aliis. Adhuc quaedam morales scientiae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lc̃atões musicales que sunt licite
et innocue maxime ergo hoc de¬
cens est filiis liboꝵ ⁊ nobilium
qui nõ uatantes mechanicis
artib remanerent otiosi nisi
studerent litteralib disciplimꝰ
et nisi suis ex̾citiis aliqñ inter¬
ponerent delc̃atões musitales q̃
sunt licite et honeste tangit ã¬
ph̾s multas rõnes in poł. per
quas ostendi posset ꝙ filios no¬
bilium decet addiscere musicã
s de hiis forte infra tangetur.
ad quam forte filii lib̾oꝵ. Id̾o tͣ¬
debantur qr sñ ea musica ꝑfecte¬
sciri non pt̾. ¶ Sexta scĩa lib̾a¬
lis ẽ geometria que docet cognoᷤ¬
sce̾ mensuras et quantitates re-¬
rum ad hanc autẽ filii nobili¬
um idõ forte tradebantur qr sñ
ca astronomia que ẽ de qnͣtitate
astroꝵ ⁊ de distantia syderurri⁊
tiquitus filii nobilium idõ ĩsu¬
dabant qr gentiles circa iudicia
astroꝵ nimis erant turiosi nũꝙͣ
enim uolebant bella inthoare
nec aliqua oꝑa incipere nisi cõ¬

Expanded text:
lectationes musicales, quae sunt licitae et innocuae. Maxime autem hoc decens est filiis liberorum et nobilium, qui non vacantes moechanicis artibus, remanent ociosi, nisi studerent literalibus disciplinis, et nisi suis exercitiis interponerent delectationes musicales, quae sunt licitae et honestae. Tangit phus multas rationes in Politicis, per quas ostendi posset, quod filios nobilium decet addiscere musicam: Sed de his forte infra tangetur. ad quam forte filii liberorum ideo tradebantur, quia fine ea musica sciri non potest. Sexta scientia liberalis est geometria, quae docet cognoscere mensuras et quantitates rerum. Ad hanc autem filii nobilium, ideo forte tradebantur, quia fine ea Astronomia, quae est de quantitate astrorum, et de substantia syderum, ettiquitus filii nobilium ideo insudabant, quia gentiles circa iudica astrorum nimis erant curiosi. Nunquam enim volebant bella inchoare, nec aliqua opera incipere, nisi con
Abbreviated transcription (Latin):
ralem. hec autẽ nccͣia fuit flliiᷤ
liberoꝵ ⁊ nobilium et maxime¬
filiis regum et principum qr
hoꝵ ẽ conu̾sari inter gentes et
nisi rõnes grossas et figurales.
ri nichil stabile sustinere possũt
q̃r si debent eis aliqua delsablia
concedi. dignum est ꝙ ordinent᷑
ad delcãtõnes innocuas. q̃ scd̃m

Expanded text:
ec autem necessaria est filiis liberorum et nobilium, et maxime regum, et principum: quia horum est conservari inter gentes et nisi rationes grossas et figurales. ri nihil tristabile sustinere possunt: quare si debent eis aliqua delectabilia concedi,dignum est quod ordinentur ad delectiones innocuas: quare secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tas rõnes manifestemus ꝓpoͫͫ
Oportuit ergo inuenire aliqm
scĩam docentẽ modũ quo formã¬
da st̾ argumenta.⁊ rõnes. nam
nisi modum arguendi sciremꝰ
possemus in arguendo peccare.
aliqñ bñ cõcludere ⁊ concludere¬
mus fl̾m ed ꝙ ignoraremus ar¬
guendi modũ. Sic̃ enĩ ncͣcͣia
est gramatica que ẽ directõ lin¬
gue ne erretur in loq̃ndo sie sed̾m
alpharabium nccͣia ẽ dyaletica
que est directio intellectus ne
erretur in arguendo. ¶Tercia
scĩa lib̾alis dr̃ ẽẽ rethorica. Est ã
nes sb̃tiles in scientiis natura¬
lib ⁊ in aliis scientiis specuᵇ¬
sit fiende sunt rõnes grosse ĩ sci¬
entiis moralib que tractant de
agibilib. qrͣ sicut nccia fuerit
dyaletica que doceret modum
arguendi sb̃tilem ⁊ uiolentiorẽ
sic nccͣia fuit rethorica que ẽ que¬

Expanded text:
anifestemus propositum. Oportuit ergo invenire aliquam scientiam docentem modum, quo formanda sunt argumenta, et rationes. Nam nisi modum arguendi sciremus, possemus in arguendo peccare, aliquando bene concludere et concluderemus falsum: eo quod ignoraremus arguendi modum. Sicut igitur necessaria est grammatica, quae est directio linguae, ne erremus in loquendo: sic secundum Alpharabium necessaria est Dialectica, quae est directio intellectus, ne erretur in arguendo. Tertia scientia liberalis dicitur esse Rhetorica. Est autem iones subtiles in scientiis naturalibus et in aliis scientiis speculabilibus,sic fiendae sunt rationes grossae in scientiis moralibus, quae tractant de agibilibus. Quare sicut necessaria fuit dialectica, quae docet modum arguendi subtilem et violentiorem: sic nec
Abbreviated transcription (Latin):
Eptem scĩas ẽẽ famosas ap̃
antiquos antiqua aucto¬
ritas protestatur. hiꝰ aut̃ sunt
sica. Arismetita. geometria. et
astronomia. has omnes autez
las/ addiscebant enim primo fili¬
i nobilium gramaticam. nam
⁊ ne peccetur in sermone. addisci-¬
mus enim ꝑ gramaticam ydio¬
ip̃os non sufficimus ad inueniẽ.¬
da omnia scientifica s indigeni
nos scire ydioma illd̃ in quo doc¬
tores ⁊ phĩ sunt locuti.⁊qr hoc sci¬
tur ꝑ gramaticam idõ gramati¬
ca inter liberales scĩas est cõpu¬
instruebantur in illa. ¶ Scd̃a li¬

Expanded text:
eptem scientias esse famosas apud antiquos, antiqua auctoritas protestatur. Huiusmodi autesica, Arithmetica, Geometria, et Astronomia. Has autem omnes las. Addiscebant enim primo filii nobilium grammaticam. Nam et ne peccetur in sermone. Addiscimus enim per grammaticam idioipsos non sufficimus ad invenienda omnia scientifica, sed indigemnos scire idioma illud, in quo doctores et Philosophi sunt locuti: et quia scitur per grammaticam, ideo grammatica inter liberales scientias est compuinstruebantur in illa. Secunda li
Abbreviated transcription (Latin):
tiles sunt macellarii qr nõ hor¬
rent sanguinis effusionem cũ
assueti sint ad occisionem aĩa¬
lium ⁊ ad effudendum sangni¬
nem.uenatores ⁊̃ aproꝵ admit¬
magna audacia corctirigit ali

Expanded text:
tiles sunt Macellarii: quia non horrent sanguinis effusionem, cum assueti sint ad occisionem animalium, et ad effundendum sanguinem. Venatores etiam aprorum admitmagna audacia contingit ali
Abbreviated transcription (Latin):
qr multociens unus monare¬
ha tyrannus insurgit in aliũ
ut optineat prircipatum eius.
Debent ergo cauere reges ⁊pͥn¬
cipes ne tyrannizent cum tot
modis dissoluatur tyrannicus
principatus. ¶ Tercio dissolur¬
tiur tyrannides non solum p̃p̃
se ip̃am uł pp̃ tyrannidem ali
solum malum contrariat᷑ ma
lo s bonum malo contrariat᷑
non solum enim tyrannus
nit. tot ergo discriminib expo¬
situs est tyrannus ⁊ tot moĩs¬
ht̃ eius principatus. ¶Re¬
gium autẽ dñium non tot
ꝑiculis exponitur nec tot mo¬
dis ht̃ dissolui. Nam licz ty¬
rannus satagat pro uirib ue¬
rum regem opprimere nullus
tñ uerus rex no regi se opponit.
nam nullus bonus ⁊ uirtuos tr̃
insequitur alios bonos et uurtũ¬
osos. s eos pro posse saluat ⁊ ꝓ¬
mouet eo enim ip̃o ꝙ aliquis

Expanded text:
quia multotiens unus monarcquia multotiens unus monarcha tyrannus insurgit in alium, ut obtineat principatum eius. Debent ergo cavere reges et principes ne tyrannizent, cum tot modis dissolvatur tyrannicus principatus. Tertio dissolvitur tyrannis non solum propter seipsam vel propter tyrannidem aliasolum malum contrariatur malo, sed etiam bonum malo contrariatur: non solum enim tyrannus nit. tot ergo discriminibus oppositus est tyrannus, et tot molvi eius principatus. regium autem dominium non tot periculis esponitur, nec tot modis habet dissolvi. Nam licet tyrannus satagat pro viribus verum regem opprimere, nullus tamen verus rex vero regi se opponit: nam nullus bonus et virtuosus insequitur alios bonos et virtuosos, sed eos pro posse salvat et promovet: eo enim ipso quod aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
beat młr ¶contĩgit enim uno
modo percutere signum pp̃ qd̃
in hoc non est diuersitas nec ꝯͥ¬
rietas. S contĩgit muttipłr
deuiare ab ip̃o qr̃ in deuiatõib
contrarietas esce pt. ut si młtõ
opponitur pauco. proiectio ult
signum contrariatur proiectõi
ectra. ⁊ proiectõ in dexteram pro¬
iestõni in sinistram. sit ⁊ in ꝓ
posito principatus restus non ꝯͣ¬
riatur recto principatui. s ꝑn̾
pt̃ contrariari alii ⁊ torrumꝑe
ip̃am. ut tyrannides pplĩ con¬
trariatur tyrannidi monar¬
thie ⁊una monarchia tyran¬
nica tontrariatur alii. ¶Cũ
enim aliquis monarcha uel
aliquis unus princeps tyrã¬
nizat in ppłm. gens illa opp̃i¬
sa nori ualens sastinere tyrã¬
nidem principis insurgit ⁊ ty¬
rannizat in ip̃m euni ꝑimẽs
uł expellens totus ergo ppłs
efficitur qiͣ unus tyrannus cõ¬
tra principem ⁊ tyrannidespo¬
puli corrumpit tyrannidẽ mo¬
narchicam: sic ⁊̃ una tyrãnides
monarchica corrumpit aliam

Expanded text:
er: contingit enim uno modo percutere signu, propter quod in hoc non est diversitas nec contrarietas: sed contingit multipliciter deviare ab ipso, quare in deviationibus contrarietas esse potest, ut si multum opponitur pauco, proiectio ultra signum contrariatur proiectioni circa: et proiectio in dextrum proiectioni in sinistrum. Sic etiam in proposito, principatus rectus non contrariatur recto principatui: sed perpotest contrariari alii, et corrumpere ipsam; ut tyrannis populi contrariatur tyrannidi monarchiae: et una monarchia tyrannica contrariatur alii. Cum enim aliquis monarcha vel aliquis unus princeps tyrannizet in populum, gens illa opressa non valens sustinere tyrannidem principis, insurgit et tyrannizat in ipsum, eum perimens vel expellens. Totus ergo populus efficitur quasi unus tyrannus contra principem, et tyrannis populi corrumpit tyrannidem monarchiam. Sic etiam, una tyrannis monarchia corrumpit aliam:
Abbreviated transcription (Latin):
dyaleticam que ẽ quidam mo¬
dus sciendi uel practitam mu¬
site que consistit in consonari¬
tia uotum s possunt instrui
in illis scientiis ad quas sciẽ¬
dum oz recurrere ad intllc̃m re¬
rum ⁊ per quaꝵ cognitõm fĩ
possumus sapientes ⁊ proui-¬
di. ¶In primo ergo septẽnio
post receptõnem baptismatis

Expanded text:
cam quae est quidam modus sciendi, vel practicam musicae quae consistit in consonantia vocum: sed possunt instrui in illis scientiis, ad quas sciendas oportet recurrere ad intellectum rerum, et per quarum cognitionem possumus fieri sapientes et providi. In primo ergo septennio pos
Abbreviated transcription (Latin):
tõem celestem sunt duo conside¬
randa. Primo ut in hyeme de¬
bita claritate illustrentur. Se¬
cundo In estate immod̾ato calo¬
re opprimantur ꝙ fĩ conuenit
si edificium scd̃m suam ampli¬
orem partem respiciat oriens
hyemale tunc enim eo ꝙ ĩ hye¬
me oppositum sit soli debita
claritate illustrabitur. in esta¬
te quid̃ eo ꝙ oblique respiciat᷑
a sole habebit in calore tempe

Expanded text:
onem caelestem duo sunt attendenda. Primo ut hyeme debita claritate illustretur. Secundo, ne in aestate immoderato calore opprimatur. quod fieri contingit, si aedificium secundum suam ampliorem partem respiciat oriens hyemale: tunc enim eo quod in hyeme oppositum sit soli, debita claritate illustrabitur. In aestate quidem, eo quod oblique respiciatur a sole, habebit in calore tempe
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ ⁊ uxorem. nam lic uur
debeat preesse uxori eo ꝙ sit rõẽ
prestantior non tñ d esse tan¬
ta imꝑitas int̾ uirũ ⁊ uxorem
ꝙ ea uti debeat tanqͣm serua
s magis tanqͣm socia nõ enĩ
rem qͥͣnta ẽ int̾ dominum et

Expanded text:
virum et uxorem. Nam licet vir debeat praeesse uxori, eo quod ratione praestantior: non tamen debet esse tanta imparitas inter virum et uxorem, quod ea uti debeat tanquam serva, sed magis tanquam socia. Non enim rum, quanta inter dominu
Abbreviated transcription (Latin):
testabilius ẽ eos eẽ barbaros et
carere rõne et intlltũ. ¶ Ex ꝑte
igitur ordinis naturał pat a¬
luid ẽẽ regimen coniugale qͣm
seruile ⁊non ẽẽ utendum uxori¬
ad inuestiᵈ hoc id̃ sumitur ex
ꝑte ꝑfestionis domus. uidetur
enim domus ẽẽ imꝑfc̃a ⁊ habe
penuriam rex ⁊ non sufficere
sibi in uita si ux̃ ⁊ seruus ha¬
beant ordinem eundem. Unde

Expanded text:
testabilius est eos esse Barbaros, et carere ratione et intellectu. Ex parte igitur ordinis naturalis patet aliud esse regimen coniugale quam servile: et non esse utendum uxoriad investigandum hoc idem, sumitur ex parte perfectionis domus. Videtur enim domus esse imperfecta, et habere penuriam rerum, et non sufficere sibi in vita, si uxor et servus habeant eundem ordinem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
fficientiari uite. q̃r si ad uiuẽ¬
dum politice requirũtur. domꝰ
possõnes. ⁊ nũmismata specta
ad gubernatorem domus con¬
siderare de talib. ¶Scd̾̃a uia
dem sumitur ex si militudine
huiꝰ artis que est degub̾natõe
domus. ad alias artes nam si¬
cut cetere artes ut ars fabrilis
⁊ textoria h̃ñt sua organa per
que facuint actiones suas. Sic
⁊ gub̾natõ domus requirit sua
organa per que opera sua cõple¬
lere possit Uolentes ergo trade
noticiam de arte fabrili o ip¬
sum determinare de martello
⁊ incude ⁊ de alis instrumẽtis
fabrilib ut spectat ad fabrum

Expanded text:
fficientiam vitae: quare si ad vivendum politice requiruntur domus, possessiones, et numismata, spectat ad gubernatorem domus considerare de talibus. Secunda viadem sumitur ex similitudine huius artis, quae est de gubernatione domus ad artes alias. Nam sicut ceterae artes, ut ars fabrilis, et textoria, habent sua organa, per quae perficiunt actiones suas: sic et gubernatio domus requirit sua organa, per quae opera sua complere possit. Volens ergo tradere notitiam de arte fabrili, oportet ipsum determinare de martello, et incude, et aliis instrumentis fabrilibus; et spectat ad fabrum
Abbreviated transcription (Latin):
rizandũ plectrum indiget mi¬
nistro mouente ⁊ pecten ad pec¬
tinandum indiget mouente ip¬
sum s ut ait phs si plectra per
se cytharizarent ⁊ pectiues per
se pectinarent. nichil opus ess
digent seruis ⁊ ministris siue
indigent organis aĩatis quia
organa inanimata per se ipsa
exertere non possunt illd ad qd̃
ut scd̃m eoꝵ ductõnem moue¬
ant organa manimata uel or¬
gana carentia rõne ut opus
pprium possint implere mdig¬
num est eñ scd̃m ordinem
uniũsi ut suprema in me ͭ ͤ
administrent infuna sed lex
uniuersi est ꝙ irfima admini¬
strentur a supremis. per meͣ
supp̃ma autem in quol nego¬
cio esse uidentur architectores
⁊ dñi. infima uero sunt orga¬
na manimata media sunt
Ministri et serui qui sunt.q.
quedam organa animata. In¬
dignũ autem est dños ⁊ atchi¬
tectores per ipsos sẽ p̃paratore
mensaꝵ. uel esse hostiarios
uł alia talia exercere. s congro¬
entius est hoc per medios mi¬

Expanded text:
rizandum plectrum indiget mirizandum plectrum indiget ministro movente, et pecten ad pectinandum indiget movente ipsum. Sic ut ait si plectra per se cytharizarent, et pectines per se pectinarent, nihil opus essetdigent servis et ministris, sive indigent organis animatis, quia organa inanimata per se ipsa exercere non possunt illud, ad quod ut secundum eorum ductionem moveant organa inanimata, vel organa carentia ratione, ut opus proprium possint implere. Indignum est enim se eundum ordinem universi, ut suprema immediate administrent infima: sed lex Universi est, ut infima administrentur a supremis per media. Suprema autem in quolibet negocio esse videntur. architectores et domini: infima vero sunt organa inanimata: media sunt ministri et servi, qui sunt quasi quaedam organa animata. indignum est autem dominos et architectores per se ipsos esse praeparatores mensarum, vel esse ostiarios, aut aliqua talia exercere: sed congruentius est haec per medios mi
Abbreviated transcription (Latin):
gana gubernatõnis do¬
mus ad biniembrem distinc¬
tionem reducit. ait enĩ q̃dã
esse aĩata ut sunt serui. q̃ dã
uientia ad indigentiam u¬
te ¶sicut enim uidemus ĩ ali¬
is artib sic scd̃m pħ̾m pͥmo¬
poł. Cͣ itra gub̾nationem do¬
mus eẽ h̃t̃. In aliis autem
artib est duplex organum.
remigator. sic ⁊̃ in gubernatõne
domus tanqͣn organa inaĩa¬
ta st̾ ibi indumenta. lecti pos¬
sessõnes nunimismata. tãꝙͣ
quo modo est quedam res pos¬
sessa diffr̃it tñ quia illa sunt
manimata. hec autẽ animata
¶Niso qũo distinguitur or¬
gana gubernatõnis domus re
ita ꝙ organum sit aute orgañ
infĩora administrantur ꝑ su
domus ordinata esse adinuicẽ.
et organa inferiora ut maĩa¬
ta sunt mouenda ⁊ admini¬
stranda per organa suꝑiora
ut per animata ꝑ declarat ph̾s¬
primo pol̃: per siłe in aliis ar-¬
tib ubi innuit ꝙ plectra nõ
ꝑ se titharizent ⁊ plectnes non
ꝑ se ip̃os plestinat. Idõ ad cytha¬

Expanded text:
gana gubernationis domus ad bimembrem distinctionem reducit. ait enim quaedam esse animata, ut servi: quaedam a ad indigentiam vitae. Sicut enim vidimus in aliis artibus, sic secundum Philosophum circa gubernationem domus esse habet. In aliis autem artibus est duplex organum, remigator. Sic in gubernatione domus, tanquam organa inanimata, sunt ibi indumenta, lecti, possessiones, et numismata: tanquam aliquo modo est quaedam res possessa: differunt tamen, quia haec sunt animata, illa inanimata. Viso, quomodo distinguuntur organa gubernationis domus: reita quod organum sit ante organum, nferiora administrentur per sdomus ordinata esse, et organa inferiora, ut inanimata, sunt movenda, et administranda per organa superiora, ut per animata. quod declarat Philosophus I. Polit. per simile in aliis artibus, ubi innuit quod plectra non per se cytharizant, et pectines non per se ipsos pectinant. Ideo ad cytha
Abbreviated transcription (Latin):
Ossumus autem quatu¬
ut recte iudicent. ¶Primum
ẽ atictoritas iudicandi. Scd̾m
ẽ prudentia reꝵ. Tercium expe¬
rientia agibilium. ⁊ Qitum
restitudo uoluntatis. In omni

Expanded text:
ossumus autem quatuut recte iudicent. Primum, est auctoritas iudicandi. Secundum est prudentia legum. Tertium, experientia agibilium. Quartum, rectitudo voluntatis. In omni