comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ humana natura ñ reciꝑ&
ut ds̃ incõprehensibilis & incor¬
poreus homo fieri posset
Nec esse credibile ut uirgo ho¬
.per&. aut post partũ uirgo eẽ
poss&. nec posse fieri ut homo
post mortẽ depuluere terrae
resurgeret. & alia luculentis.¬
simo sermone conferebant: et
ut credat᷑ stultũ esse dicebant
ideo qr ꝑ ipsi humanã sapienti.¬
.am penetrare non ualebant:
Spiritalis autẽ uir diiudicat
omĩa. id÷ discernit & ꝓbat omĩa
quȩ audit. uidet & cogitat
quid sit uerũ & falsum. quidsit
bonũ & malũ. & cognoseit uera
esse quȩ predicamus uł discernit
omĩa genera hominũ carnaliũ.

Expanded text:
quod humana natura non reciperet quod humana natura non reciperet ut Deus incomprehensibilis et incorporeus homo fieri posset, et nec esse credibile ut virgo hoiperet, aut post partum virgo esse posset, nec posse fieri ut homo post mortem de pulvere terrae resurgat, et alia luculentissimo sermone proferebant: et ut hoc credatur stultum esse dicebant, ideo quia ipsi per humanam sapientiam penetrare non valebant. Spiritalis autem vir dijudicat omnia, id est discernit et probat omnia quae audit, videt, et cogitat: quid sit verum et falsum, quid sit bonum et malum, et cognoscit vera esse quae praedicamus, vel discernit omnia genera hominum carnaliu
Abbreviated transcription (Latin):
iNdoctrina sp̃s loquimͦ id ÷
simplici sermone. & sicut sp̃s
sc̃s nos doc& interius cũ miracu-¬
loꝵ uirtute spiritalib uirisqͥ
possunt. penetrare quȩ dicimus
spiritalia mysteria cõparantes
Qđ tunc fit: quando capatiorib
diuina cõmittunt᷑ mysteria.
putat aliquid esse post mortem.
sed ritu animaliũ uersatur.
Ideoq: animalis ÷ quia scđm¬
dictus ÷ abanima: carnalis
a carne. eo qđ totus consistet
⁊ enĩ illi sub audis qđ audit
demisterus dĩ & non pocest iN¬
telligere quia spiritaliter
examinatur. id t̃ discutitur.
test intelligere qđ audit nec
uult credere aspiritalib uiris
di iudicatur & condẽnatur:
Philosophi humana sapientes &
heretici apud corinthios de¬
gentes: ut facilius animos audi.¬
toꝵ ꝑuertere possent & arecti¬
.tudinus statu deicere : sua
praua dogmata honesta sermo.¬
ne polibant: Ideoq dix̃ parũꝑ
superius ñ loquim᷑ Nos iN
uerbis doctis humanȩ sapientiȩ.
Dicebant erũ culto sermone

Expanded text:
in doctrina Spiritus loquimur, id est simplici sermone, et sicut Spiritus sanctus nos docet interius, cum miraculorum virtute, spiritalibus viris qui possunt penetrare quae dicimus, spiritalia mysteria comparantes. Quod tunc fit, quando capacioribus divina committuntur mysteria. putat aliquid esse post mortem sed secundum ritum animalium versatur. Ideoque animalis dicest ab anima, carnalis a carne, eo quod totus ex anima est enim illius, subaudis quod audit de mysteriis Dei; et non potest intelligere, quia spiritaliter examinatur, id est, discutitur test intelligere quod audit, nec vult credere, a spiritalibus viris dijudicatur et condemnatur. Philosophi mundana sapientes, et haeretici apud Corinthios degentes, ut facilius animos auditorum pervertere possent, et a rectitudinis statu deficere, sua prava dogmata honesto sermone poliebant. Ideoque dixit parumper superius: Non loquimur nos in verbis doctis humanae sapientiae. Dicebant enim culto sermone
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ex illo &abillo. Neq qui
qui baptizat. ẽ aliquid cõꝑatr¬
.one dĩ: qr ñ potest neq fidẽ
in fundere. neq peccata dimit¬
tere. sidĩ auxiliũ non dederit.
Qui plantat & qui rigat unium
sunt : id ÷ unius dĩ mirustri &
serui sunt: unii uero naturȩ
Quia homo iste & homo ille in
ꝑsorus quidẽ duo sunt sed iti
natura & offitio utu +¬

Expanded text:
ui baptizat, est aliquid comparatione Dei: quia non potest fidem infundere, neque peccata dimittere, si Deus auxilium non dederit. Qui autem plantat et qui rigat, unum sunt, id est unius Dei ministri et servi sunt et unius naturae, quia homo iste et homo ille in personis quidem duo sunt, sed in natura et officio unu
Abbreviated transcription (Latin):
tiins dicit. singalis elecꝰ tis
manifestabit oꝑa & cogitatio¬
nes omniũ electoꝵ nec eritqđ
sius quisq apperiat amicis et
absconoit alienus: ubi nullus
erit alienus. dimilit̃ creden¬
dũ ÷ oniã oꝑa & consilia rep:¬
boꝵ patere: ad contumeliam
& uerecundiam illoꝵ: Nam¬
I modo quã diu non uides
cormeũ. & non uileo cor tuum:
Nox ÷: Nonenĩ scimus morta¬
les: corda mortaliũ Luxautẽ
ꝑ quã manifestabunt᷑ ista omĩa
ipse ds̃: qui t̃ uera lux Uidea¬
mus qđ subiungit apłs: & tunc

Expanded text:
dicit, singulis electis manifestabit opera et cogitationes omnium electorum: nec erit quod suis non aperiat amicis, et abscondat alienis, ubi nullus erit alienus. Similiter credendum est omnia opera et consilia reproborum patere ad contumeliam et verecundiam illorum: nam modo quandiu non vides cor meum et non video cor tuum, nox est. Non enim scimus mortales corda mortalium; lux autem per quam manifestabuntur ista omnia ipse Deus est, qui est vera lux: videamus quid subjung
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ suasiorub oboedirenit ad
hoc ut eũ crucifigerent: si filiũ
dĩ esse ueraciter crederent. Sed
sicut scriptũ ÷ in esaia. qđ oculꝰ
corporis non uidit. qr non ÷ corpꝰ
neq color: nec auris corporis
audiuit qr non ÷ sonius r iec iti
cor hominis humana sapientis
ascetidit. q cor id ÷ intellectus
homitus illuc deb& ascendere :
qͣs p̃mia preparauit dĩ hisqͥ
diligunit eũ. id ÷ qui meũ non

Expanded text:
illorum suasionibus obedirent ad illorum suasionibus obedirent ad hoc ut crucifigerent, si Filium Dei esse veraciter crederent. Sed, sicut scriptum est in Isaia: Quod oculus corporis non vidit, quia non est corpus neque color; nec auris corporis audivit, quia non est sonus; nec in cor hominis humana sapientis ascendit, quia cor, id est intellectus hominis, illuc debet ascendere; quae praeparavit Deus his qui diligun
Abbreviated transcription (Latin):
est. & tamen hoc diligentissime
attendendũ: qr licã iudȩi et
principes huius scłi dm̃ ꝑseque.¬
Uideamus ex hoc aliquã simili¬
tudinẽ: Rutilante sole & clara
lampade lumen fundente :¬
radius & splendor eis illustrat
& ꝑfuridit arborẽ. Dũ ergo
ad eunt eandẽ arborẽ homi¬
nes cũ securib incidendam.
nũquid erigendo & deponendo
secures incidunt radiũ solis
lic& arborẽ incidant : Sic utiq
sicut in passibilis manet radi.¬
us solis. licit semꝑ uideatur
feriri suꝑ arborem quã illustrat
ita illa diuintas quȩ omĩa
implet impasnbilis matasit.
quã uis quã replebat iNicruce
passionẽ sufferr&: Multa posst̃
exhoc dici: sedista pauca dicta
sufficiant tenentes firmissime
qu̾asi demones xp̃m esse filium
dri cognouissent qui est dñs głae
& maiestatis ꝑ quẽ ds̃ pat̃ glori¬
ficatur nequaquã ad crucifigen¬
dũ eum iudȩos ac milites roma-¬
noꝵ cõpellerent Ipsi enĩ illum
principes & milites nequa quam

Expanded text:
st. Et tamen hoc est diligentissime attendendum, quia licet Judaei et principes hujus saeculi Deum persequebilis mansit. Videamus ex hoc aliquam similitudinem. Rutilante sole, et ex clara lampade fundente lumen, radius et splendor ejus illustrat et perfundit arborem; dum ergo adeunt eamdem arborem homines cum securibus incidendam, nunquid erigendo et deponendo secures incidunt radios solis, licet arborem incidant? Sic utique sicut impassibilis manet radius solis, licet semper videatur, ferit insuper arborem quam illustrat: ita illius divinitas, quae omnia implet, impassibilis mansit, quamvis ille quem replebat in cruce passionem sufferret. Multa possent ex hoc dici, sed ista pauca dicta nobis sufficiant tenentibus firmissime, quia si daemones Christum esse Filium Dei cognovissent, qui Dominus gloriae est majestatis per quem Deus Pater glorificatur, nequaquam ad crucifigendum eum Judaeos ac milites Romanorum compellerent. Ipsi enim illum udaeorum et milites nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ geaita ÷ adõ patre ante
omiua scła : a tẽpore conceptr¬
onis illius hominus quẽ assũpsit
in iutero uirginali: in eodem
homine plenissime mansit. &
eadem gła & potestas quȩ erat
INuerbo caepit habitare iN

Expanded text:
t a Deo Patre ante omnia saecula, a tempore conceptionis illius hominis quem assumpsit in utero virginali, in eodem homine plenissime mansit, et eadem gloria et potestas, quae erat in Verbo, coepit habitare in
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in eugłio habentur. sine erro¬
.re uidelic& & mendatio: & qui
non querit suã głam ut ipse
laudetur ab auditoribus suis
sed ut ds̃ honorificetur ꝑ illos
& qui non ꝑlucris temporalib
& ut uent̾rẽ suũ impleat p̃di¬
cationi insistit: sed ut adõ pre¬
miũ sui laboris ꝑcipiat: Igitur
si eugłm ꝑmalos non dispensare¬
tur: nequaquã dt̃is diceret
Quae dicunt bona facite: & quȩ
faciunt mala facere nolite.
Rursus siꝑbonos non dispensa¬
.retur: nequa quã apłs alibi dice.¬
r&. Imitatores mei estote : sicut
& ego xp̃i. Multi ergo dispensa¬
tores sunt: ꝑ quoꝵ mirusteriũ
puertur ad aeternã salutem
Sed queritur a dõ ititer dispen¬
satores in preseniti. ut fidelis qͥs
inueruatur. uidelic& ut quod
p̃dicat ore oꝑib exorn& Potest

Expanded text:
quae in Evangelio habentur, sine erroquae in Evangelio habentur, sine errore videlicet et mendacio, et qui non quaerit suam gloriam ut ipse laudetur ab auditoribus suis, sed ut Deus glorificetur ipse illos: et qui non pro lucris temporalibus, et ut ventrem suum impleat praedicationi insistit, sed ut a Domino praemium sui laboris percipiat. Igitur si Evangelium per malos non dispensaretur, nequaquam Dominus diceret: Quae dicunt bona, facite: et quae faciunt mala, facere nolite . Rursus, si per bonos non dispensaretur nequaquam Apostolus alibi diceret: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Multi ergo dispensatores sunt per quorum ministerium pervenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur a Deo inter dispsatores in praesenti, ut fidelis quis inveniatur, videlicet, ut quod praedicat ore, operibus exornet
Abbreviated transcription (Latin):
dedi non escam: istoꝵ misteri¬
orũ diuinoꝵ dispensator
erat ipse. Ideoq se hoc uolebat
haberia suis auditorib quod
erat: id÷ minister xp̃i & dis¬
pensator sacramentorũ euis
in quo non uerbũ tantum sed
uirtus fulgebat: hic iam
quęritur inter dispensatores:
ut fidelis quis in ueruatur :
Lic& quidã hunc uersiculum
interrogatiue uelint legere
tamen scđm beatũ augustinũ
potius: ad firmatiũe legendꝰ
sicut sequenis manifestabit sensꝰ
Hic id÷ inpresenti scło queritur &
considatur adõ ut fidelis dispen¬
.sator quis inueruatur adõ int̃
dispensatores alios. sicut egosũ
& barnabas Eseudo igitur apłi
qui uos decipiumnt non sunt fide¬
les dispensatores: qm̃ afide et
doctrina xp̃i discordant: Nã in
hoc non erant fideles dispensa-¬
tores qr atterebant uerbũ dei
& defraudabant: Paulus erum
fidelis dispensator erat: qr sicut.
ex dõ corã dõ inxp̃o loquebatur:
Ille enũ fidelis dispensator engłu
est qui nan alia precdicat quã

Expanded text:
vobis, non escam. Istorum mysteriorum divinorum dispensator erat iste, ideoque se hoc volebat haberi a suis auditoribus quod erat, id est minister Christi et dispensator sacramentorum ejus, in quo non verba tantum, sed virtus fulgebat. Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Licet quidam hunc versiculum interrogative velint legere, tamen secundum beatum Augustinum potius est affirmative legendus: sicut sequens manifestabit sensus: Hic, id est in praesenti saeculo, quaeritur et consideratur a Deo, ut fidelis dispensator quis inveniatur inter dispensatores alios, sicut ego sum et Barnabas. Pseudo igitur apostoli qui vos decipiunt non sunt fideles dispensatores: quoniam a fide et doctrina Christi discordant. Nam in hoc erant infideles dispensatores, quia adulterabant verbum Dei et fraudabant. Paulus autem fidelis dispensator erat, quia sicut ex Deo coram Deo loquebatur. Ille etenim fidelis dispensator Evangelii est qui non alia praedicat quam
Abbreviated transcription (Latin):
sepelitur : qui morit᷑: Ille resurgit :
qͥ mortuus fuerat Acsidiceraᷤᷤ
alus uerbis: Quia uos idoriei ñ
eratis ad capienda alta mysteria
diuinitatis xp̃i: lio& multa sa¬
pientia inme ess&. iudicaui
siue statui & decreui inanimo
mitate subaudis corporis & timo-¬
re mentis: & tremore multo
menbroꝵ fui apud uos ocorinthii
infirmatus ÷ corpore: & timebat
apłis decepti recederent a recti¬
tudine fidei: quã ab ipso ꝑceꝑant.
Uł aliter In infirmitate senso
fuit apud illos: qr quodammͦ
infirma uidebatur eius sapi-¬
enitia. dũ ꝓpt̃ infirmitatẽ
auditoꝵ & tarditatẽ serisus
coꝵ non manifestabat᷑ plenis¬
sime. Intimore etiã & tremore
erat: timenis iNterfici ut dixi¬
mus abhereticis & pseudo apłis¬

Expanded text:
sepelitur, qui moritur; ille resurgit, qui mortuus fuerat; ac si diceret aliis verbis: Quia vos idonei non eratis ad capienda alta mysteria Divinitatis Christi, licet multa sapientia in me esset, judicavi sive statui, et decrevi in animo infirmitate, subaudis corporis, et timore mentis, et tremore multo membrorum fui apud vos, o Corinthii! infirmatus est corpore, et timebat apostolis decepti, recederent a rectitudine fidei quam ab ipso perceperant. Vel aliter: in infirmitate sensus fuit apud illos, quia quodammodo infirma videbatur ejus sapientia dum propter infirmitatem auditorum, et tarditatem sensus eorum non manifestabatur plenissime; in timore etiam et tremore erat timens interfici ut diximus ab haereticis et pseudoapos
Abbreviated transcription (Latin):
bile dignũ inueruam: & qͣiuidã
me detrahunt iNiuste. quidã
extollunt suis fauoribus : tam̃
non ideo iustificatus sum apud
me. neq iustificatũ me credo
esse ꝑhoc apud dm̃ quia
nescio utrũ placeant ei quȩ ego
ago. aut qualiter ea accipiat.
qui melius cogrioseit quid sit
cognosco : quã uos quime di¬
iudicatis & detrahitis: & melius
deus quã ego: Unde seqrutur:
Qui autẽ iudicat me dĩs ÷. Ni

Expanded text:
 inveniam, ut quidam mihi detrahant injuste, quidam extollant suis favoribus: tamen non ideo justificatus sum apud me, neque justificatum esse credo per hoc apud Deum, quia nescio utrum placeant ei quae ago, aut qualiter ea accipiat, qui melius cognoscit quid sit cognosco quam vos qui me dijudicatis et detrahitis, et melius Deus quam ego. Unde et sequitur: Qui autem judica
Abbreviated transcription (Latin):
possunt głari: qr quicquid¬
bor habenit. sinie suis meritis
adõ ꝑceperunt: a non possun
głari ꝓpt̃ sapientiã suã et
diuitias se esse clectos Exipso
dõ patre estis: qui ab ipso creati
estis Uł ex ipso estis ir xp̃o id ÷
quisubaudis iħs xp̃s factus est
nobis sapientia adõ patre
Nondebemus puerilit̃ intelligere
filiũ dĩ scđm diuinitatẽ esse
factũ post genutũ ado patre
ante omĩa scła: lic& scđm¬

Expanded text:
quid habent, sine suis meritis a Deo perceperunt; et non possunt gloriari propter sapientiam suam et divitias se esse electos. Ex ipso ipso, id est Deo Patre, estis, quia ab ipso creati estis: vel ex ipso estis in Christo, id est, Qui, subaudis Jesus Christus. factus est nobis sapientia a Deo Patre. Non debemus pueriliter intelligere Filium Dei secundum divinitatem esse factum, sed genitum a Deo Patre ante omnia saecula, lic
Abbreviated transcription (Latin):
maxime ad astrologos ꝑtin&¬
qͥ cursu & moderatione .xͦi sig.
&quinq planetarũ dixerunt
omĩa quȩ uit̾ris agunt᷑ consis¬
tire. &dm̃ non curare debis
quȩ interris agunt᷑ neq de
hominibus neq deanimantib:
Dehis ergo dicit apłs Ubi sunt
modo sapientes. & scribȩ uidȩ¬
oꝵ. & ubi sunt philosopbi gen¬
tiũ & astrologi ᷑ in ȩcła nullum
babent locũ Nonne stult̃a
fecit ds̃ sapientiam huiꝰ inbdi
idt̃ nũquid nũ fecit: id ÷ de

Expanded text:
maxime ad astrologos, quimaxime ad astrologos, qui cursu et moderatione duodecim et quinque planetarum, dixerunt omnia quae in terris aguntur consistere, et Deum non curare de his quae in terris aguntur, neque de hominibus, neque de animantibus. De his ergo dicit Apostolus: Ubi sunt modo sapientes et scribae Judaeorum? et ubi sunt philosophi gentium et astrologi? In Ecclesia nullum habent locum. Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi? id est: nunquid non fecit, i
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbũ enĩ crucis: pereuntib quidẽ
stultitia ⁊: his autẽ qui salui
fiurit. id ÷ Nob uirtus dĩ est.
Quid÷ qđ dicit uerbũ crucis. Crux
quȩ inanimata ÷ & itiserisibilis
res est quomodo potest loqui
uerbũ: Uerbum crucis dixit: id ÷¬
eugłm & p̃dicatio crucifixi xp̃i:
Ininfidelitate manentibus
& Nion intelligentib uirtutẽ
& sapientiam dĩ. stultitia est
filiũ dĩ dicere crucifixum:
Credentib uero & fidẽ haben¬
tib qđ ꝑpassionẽ eius sut it
redẽpti: uirtus dei ÷ ipsa pas¬
sio quia ꝑ illã merent᷑ saluari
reprobat: sedhumanã quam
ipsi homines sibi adic uienimn T
dõ ꝑmittente. cdialet̾icã uidẽ¬
lic&̃ ceterasq artes. ꝑ quas spe¬
rant se sapientes esse : illam
ad nihilũ deducit & stultam
esse manifestat: Ubi sapienis:
ubi scriba: hoc adiudeoꝵ
sapientes. scribas uidelicet
& phariscos ꝑtinet: Ubi inqͥsi¬
tor uł conquisitor huiꝰ scłi.
decittris ocultis & abditis reb
ãde naturis creaturarũ: et

Expanded text:
ibus quidem stultitia est; his autem qui salvi fiunt, id est nobis, virtus Dei est. Quid est quod dicit verbum crucis? Crux quae inanimata et insensibilis res est, quomodo potest loqui verbum Dei? Verbum crucis dixit, id cationem crucifixi Christi: in infidelitate namque manentibus et non intelligentibus virtutem Dei et sapientiam, stultitia est Filium Dei dicere crucifixum; credentibus vero et fidem habentibus quod per passionem sunt redempti, virtus Dei est ipsa passio, quia per illam merentur salvari. reprobat, sed humanam quam ipsi homines sibi adinveniunt Deo permittente, dialecticam videlicet, caeterasque artes per quas sperant sapientes esse, illam ad nihilum deducit, et stultam esse manifestat. Ubi sapiens? ubi scriba? Hoc ad Judaeorum sapientes, scribas videlicet et Pharisaeos, pertinet, ubi inquisitor vel conquisitor hujus saeculi? de caeteris occultis et abditis rebus, et de naturis creaturarum, et
Abbreviated transcription (Latin):
iihominie usñ sp̃i hominis
qui ir upso ÷: feligc̃scientia:
quȩ ita secure dese audet
loqui: & ne uideretur apłis
presinꝰtiue ac suꝑbe talia fa-¬
teri: subiuixit: Sednon
hoc iustificatus sũ subaudis
apudine ut apud dm̃ Ac si dice¬
r& aliis uerbis: Lic& egoͬ me

Expanded text:
in homine, nisi spiritus hominis in homine, nisi spiritus hominis qui in ipso est? Felix conscientia quae ita secure de se audet loqui. Et ne videretur Apostolus praesumptive ac superbe talia fateri, subjunxit: sed non in hoc justificatus sum, subaudis apud me vel apud Deum, ac si diceret aliis verbis: L
Abbreviated transcription (Latin):
nis debueratis uti: Aut ab huma¬
marus utut itur. & humarais
laudib & fauorib delectantur.
loquenites & predicantes philoso.¬
phiice ut ab homitub laudent᷑:
qr neq contra leges diuinas.
neq contra humanas aliquid
ꝑpetro Humarias leges uł lau¬
des diei cõparat: qr illi haberit᷑
&̃ uident᷑ clari & iocuridi. qui
it ullis edoctisunt. & qͥ ab homi¬
Nub: extollunt᷑: Sedneq me
ipsũ iudico Id÷ neq ego me¬
ipsum repreberido inialiquo
contra leges diuinias aut hu¬
manias aegisse: qr nulli uitio
subiaceo Quare : nibil et um mͥ
sub audis mali conscuissum
id ÷ nullius crimirus malum
inme recognosco. postquã per
grãm xp̃i expiatus sum ab omĩb
Siego me inreprehensibilem
inueruo qui melius me ipsum
noui quã uos: quomodo potes¬
tis iudicare conscientiã meã.
quomodo ualetis examitiare.
quo animoatentione facio
quic quid facio. maxime cũ
nemo sciat hominiũ quȩ st̃

Expanded text:
nis debueratis uti, aut ab humanis debueratis uti, aut ab humalegibus utuntur, et humanis laudibus et favoribus delectantur, loquentes et praedicantes philosophice, ut ab omnibus laudentur: quia neque contra leges divinas, neque contra humanas aliquid perpetro. Humanas leges vel laudes diei comparat, quia illi habentur et videntur clari et jucundi qui in illis edocti sunt, et qui ab hominibus extolluntur. Sed neque me ipsum judico, id est, neque meipsum reprehendo in aliquo contra leges divinas aut humanas egisse, quia nulli vitio subjaceo. Quare: Nihil enim, subaudis mali, mihi conscius sum, id est, nullius criminis malum in me recognosco, postquam per gratiam Christi expiatus sum ab omnibussi ego meipsum irreprehensibilem invenio qui melius meipsum novi quam vos, quomodo potestis dijudicare conscientiam meam, quomodo potestis examinare quo animo et intentione facio quidquid facio, maxime cum nemo sciat hominum quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicantibus Mihi autem pro
minimo ÷ ut auobis iudicer
aut abhumano die Psendo apłi
atq philosophi. & quidã corin¬
thioꝵ sed ucti ab illis: diuidica.¬
bant siue deridebant paulũ¬
apłm. eo qđ nondiscreparet
a predicatione petrialiorũq
cans: dicenites: Si petrus. andre¬
as. iacobus. ioħs. qͥpiscatores
fuerunt rustice predicabant.
& non scolastice: non ÷ adomirũ:
Quare autẽ paulus imitator
illoꝵ fit rusticȩ & non philoso.¬
phiee siue dialcctice dispu¬
tans qͥlegis doctor extitit. hoc
mirũ ÷ Non ÷ ergo aliud nisi
quia & magus & seductor est.
ut qr non potuit ꝑsequendo
xp̃ianos ꝑdere saltem se ducen¬
do sua p̃dicatiorie falsa decipi¬
exterius: atq aliter agit inte:¬
rius inocculto: Sed apłs non
curans de eoꝵ detractiorub
nocent homit ualiena uerba
qũe ꝓpria non maculat conser¬
.eritia: sub intulit in quiens
Mihi inquit ꝓmirumo ⁊ id est
indicer. id̃ detrahar. & irridear
a nobis ł dãpner quilegib diur¬

Expanded text:
t. Mihi autem pro minimo est ut a vobis judicer, aut ab humano die. Pseudoapostoli atque philosophi et quidam Corinthiorum seducti ab illis, dijudicabant seu deridebant Paulum, eo quod non discreparet a praedicatione Petri aliorumqucans, dicentes: Si Petrus, Andreas, Jacobus et Joannes, qui piscatores fuerunt, rustice praedicabant, et non scholastice, non est adeo mirum; quare autem Paulus, imitator illorum, rustice, et non philosophice, sive dialectice disputet, qui doctor legis exstitit, hoc mirum est. Non est ergo aliud, nisi quia magus et seductor est, ut qui ante non potuit persequendo Christianos perdere, saltem seducendo sua praedicatione falsa decipiexterius, atque aliter agit interius in occulto. Sed Apostolus, non curans de eorum detractionibus nocent homini aliena verba quem propria non maculat conscientia, subintulit, inquiens: Mihi, inquit, pro minimo estid est si detrahar et irridear a vobis, vel damner quia legibus divi
Abbreviated transcription (Latin):
esse. dicunt enĩ inter cetera:
ꝑ uirgiñẽ nondũ uerut: quia
Nob̵ ꝓmissum ÷: Nec nascetur
exuirgine : sed dauid resurget.
ã ipse erit nr̃ messias. Similit̃
philosophisgentiũ stultũ uisũ ÷
ut filius dei qui ÷ auctor uitȩ¬
moreretur: & dũ ea audiebant
p̃dicare dex̃po quȩ ratio mun¬
dana & philosp̾hoꝵ sapientia
peristrare non poterat: con¬
stricti stultitiã esse illa dicebaÑ.
Ipsi erum dicebant uirginem
& resurrectionẽ negabant: Ipsis
autẽ iudais uocatis subaudis ad
similiter p̃destinatis ad uitam
& credere uoletitib. xp̃m dei
uirtutẽ & dĩ sapientiã subaud̃
etitia: ex ore altissimi ꝓdiui
fecisti: id ÷ ꝑfiliũ: Ipse et ũ recte
dicitur sapieritia & uerbũ patris.
quia ꝑ illũ deus pater semet ipsũ
manifestauit homirubus Uerbi
gr̃a: sicut homo ꝑ uerbum suũ
manifestat uoluntatẽ suam:
Unde ipse filius ineugłio dicit:

Expanded text:
nt inter caetera: per Virginem, nondum venit, quia nobis promissus est: nec nascetur ex Virgine, sed David resurget, et ipse erit noster Messias. Similiter philosophis gentium stultum visum est ut Filius Dei, qui est auctor vitmoreretur: et dum ea audiebant praedicari de Christo, quae ratio mundana et philosophorum sapientia penetrare non poterat, constricti stultitiam esse illud dicebant. Ipsi enim dicebant virginem t resurrectionem negabant. Ipsis autem Judaeis vocatis, subaudis ad similiter praedestinatis ad vitam et credere volentibus, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam, subaudis pientia ex ore Altissimi prodiifecisti , id est per Filium. Ipse enim recte dicitur Sapientia et Verbum Patris, quia per illum Deus Pater semetipsum manifestavit hominibus; verbi gratia: sicut homo per verbum suum manifestat voluntatem suam. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
sophi & potentes muridi men¬
daces : & illiueraces Et ignobi¬
.lia muridi id̃ quȩsitie nomi¬
ne digautatis erant & con¬
tẽptibilia. idt̃ despicabilia
despectui habebantur: Et ea
quȩ non sunt subaudis elegit.
eosdẽ scilica apłos qͥ nullius
dignitatis ł utilitatis apud
philosophos & potentes huius
scłi uidebantur esse: ut ea
quȩ sunt desituer&: id÷̃ ut
illoꝵ sapietitiã euacuaret
esse: &i quare elegerit itifirma
muridi & n onfortia: maru¬
festat exparte dũ subdit Ut

Expanded text:
sophi et potentes mundi mensophi et potentes mundi mendaces, et illi veraces. Et ignobilia mundi, id est, quae sine nomine dignitatis erant, et contemptibilia, id est despicabilia,despectui habebantur, et ea quae non sunt, subaudis elegit eosdem scilicet apostolos qui nullius dignitatis vel utilitatis a philosophis et potentibus hujus saeculi videbantur esse, ut ea quae sunt destrueret, id est ut illorum sapientiam evacuaret, esse. Et quare elegerit infirma mundi et non fortia, manifestat ex parte, dum subdit: Ut
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera usq ad id qđ sequit᷑:
sedquȩ stulta sunt mundi ele-¬
git d̃ ut confinidat sapientes.
id̃ piscatores & pauperes. atq
idiotas quos potentes huiꝰ scłi &
philosophi stultos deputabant
& ꝓnichilo ducebant: Et infir.¬
ma mundi eligit ds̃: ut confun¬
dat sapientes id ÷ ut menda¬
ces ostendat: & erubescere faci¬
at philosophos & potentes huiꝰ
scłi. Apłos apellat infirma
mundi ułqr stulti uidebant᷑
sapientib huius mundi & ini¬
firmi iti serisu atq intellectu.
mutidatio. uł ꝓpter iifirmi¬
tatẽ filudei. quam p̃dicaba&ł.
Uideamus quomodo ꝑista iN¬
firma muridi ostendebat men¬
daces potentes & fortes huius
scłi: & quomodo faciebat eos
erubescere. Predicantib apłis
misteria humanitatis filudĩ
aphilosophis contra dicebantur
omrua quasi mendatia: Pre.¬
cipiebant apłi afferri sibi
mortuos duos. uł quinq uł etiã
amplius: ut dum eos ꝑ it¬
uocationẽ filii dei crucifoci
suscitabarit apparebant philo¬

Expanded text:
ad id quod sequitur: Sed quae stulta sunt mundi, elegit Deus ut confundat sapientes, id est piscatores, et pauperes, atque idiotas, quos potentes hujus saeculi et philosophi stultos deputabant, et pro nihilo ducebant: et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia: id est ut mendaces ostendat, et erubescere faciat philosophos et potentes hujus saeculi. Apostolos appellat infirma mundi, vel quia stulti videbantur sapientibus hujus saeculi, et infirmi sensu atque intellectu mundano; vel propter infirmitatem Filii Dei quem praedicabant. Videamus quomodo per ista infirma mundi ostendebat mendaces, potentes, et fortes hujus saeculi, et quomodo faciebat eos erubescere; praedicantibus apostolis mysteria humanitatis Filii Dei, dum a philosophis contradicerentur omnia quasi mendacia, praecipiebant apostoli afferri mortuos duos, sive quinque, vel etiam amplius; et dum eos per invocationem Filii Dei crucifixi suscitabant, apparebant philo
Abbreviated transcription (Latin):
agitur: Sic fecit abbahã qͥndo
dixit addm̃. In quo scire potero
qđ daturuses mihi terrã hauc
inpossessionẽ : sic gedeon & alii
plurimi. Greci sapientiã sub¬
audis humanã querunt. id ÷
philosophiam: qr .Uii. libales
artes apud illos p̃cipue uiguer̃.
idõq ꝓnihilo ducunt simplicẽ
doctrinã fideliũ Nos autem
p̃dicamꝰ xp̃m crucifixũ: iudeis
quidẽ scandalũ id rixã &c̃
tentionẽ: gentib autẽ stulti
iodomiracula multa fecit. quomodo
&̃ quomodo ipse resungers
afendit ad caelos: scandaliza¬
bant᷑ iuidaei id t̃ rixabant᷑ siue
contendebant. dicentes nullomͦ¬
hoc esse uerũ ut uirgo parer&.

Expanded text:
agitur. Sic fecit Abraham, quando agitur. Sic fecit Abraham, quando dixit ad Deum : In quo scire potero quod daturus es mihi terram hanc in possessionem, sic Gedeon et alii plurimi. Et Graeci sapientiam, subaudis humanam, quaerunt, id est philosophiam. Quia septem liberales artes apud illos praecipue viguerunt, ideo pro nihilo ducunt simplicem doctrinam fidelium. Nos autem praedicamus Christum crucifixum: Judaeis quidem scandalum, id est rixam et ultitirgine, quomodo miracula multa fecit, quomodo et quomodo ipse resurgens ascendit ad coelos, scandalizabantur Judaei, id est, rixabantur sive contendebant, dicentes nullo modo esse verum ut virgo par
Abbreviated transcription (Latin):
entiã illoꝵ ñ esse uerã: dũfiliũ
constituit nasci exiurginie:
Sic etiam resuscitauit eũ amor¬
tuis. lic& illi negarent resurrec¬
tionẽ. Nam quia ñ cogi iouit
mundus. id ÷ amatores mundi
& philosophi ꝑ sapientiã suam
mundanã. dm̃ patrẽ inidei
sapientia id ÷ inifilio quiestu
sapientia dei patris. placint du¬
dõ subaudis patri ꝑstultitiam
p̃dicatiorus. id÷ per p̃dicatio ꝙ
Niẽ engłu quã illi staltitiam
dicebant saluos facere credeNtes
Sensus huius modi ẽ: Quia sapr¬
entes huius scłi confidentes in
sapieritia humana noluerunt
credere in xp̃m qui est sapientia
dĩ: neq irullo &iam uoluerunt
cognoscere dm̃ patr̃e ułquia
noluerunt credere uera esse
quȩ insapientiã dĩ erant. id ÷ in
eugłio: ꝑmisit illos dis̃ perire in
sua incredulitate. & placuit
ei ꝑ illã p̃dicationẽ quã illi
putabant esse stultitiã saluos
qđ credunt dõ omĩa possibilia
esse querunt semꝑ signa quomͦi
illud factũ sit: dequo sermo

Expanded text:
entiam illorum non esse veram, dum Filium suum constituit nasci ex virgine, sic etiam resuscitavit eum a mortuis, licet illi negarent resurrectionem. Nam quia non cognovit mundus, id est amatores mundi et philosophi, per sapientiam suam mundanam Deum Patrem, in Dei sapientia, id est in Fiplacuit Deo, subauditur Patri, per stultitiam praedicationis, id est per praedicationem Evangelii, quam illi stultitiam dicebant, salvos facere credentes. Sensus hujusmodi est: quia sapientes istius saeculi, confidentes in sua sapientia humana, noluerunt credere in Christum, qui est sapientia Dei, neque in illo etiam noluerunt cognoscere Deum Patrem, vel quia noluerunt credere vera esse quae in sapientia Dei erant, id est Evangelio, permisit eos Deus perire in sua incredulitate, et placuit ei per illam praedicationem quam illi putabant esse stultitiam, salvosquod credunt Deo omnia possibilia esse, quaerunt semper signa quomodo illud factum sit, de quo sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ita ÷ in telligendũ factus ÷
nobis sapientia: id÷ factũ est¬
er& ut nobis sapieritia: & nos face.¬
r& sapienites. Tale quid in psal¬
mo habet᷑ factust mͥ dr̃is in
refugium: Quid ruhib aliud.
nisi factũ ÷ ut millo regium
haberemus &ir ꝓpheticis li¬
ã ad oseae : id÷ factũ ÷ ut loquȩ¬
retur uerbũ dñi ad iobel Uerbũ¬
& etũ dñi non ÷ factĩ sedgem

Expanded text:
elligendum: Factus est nobis sapientia, id est, factus est ut nobis esset sapientia, et nos faceret sapientes. Tale quid in Psalmo habetur: Factus est mihi Dominus in refugium , quod nihil est aliud nisi, factus est, ut in illo refugium haberemus. Et in propheticis liet ad Osee, id est, factum est ut loqueretur Verbum Domini ad Joel: Verbum e
Abbreviated transcription (Latin):
̃ dicatis om̃s: & non sint inuobis
scismata: hacteruis laudauit
illos qui ꝑmanserant uera citer
iifide : amodo uero Et ex hoc
loco incipit redarguere illos
qͥ diuisiones quȩ scismata grecae
appellantur seminabant: dicen.¬
tes se potius filios hominum.
a quib baptizabantur sicut
sequentia manifestant: quam
dicatis om̃s: subaudis quȩ ego
dixi superius. quia filii dei estis:
non dicentes uos filios alicuius
hominus: sed dei: Sitis autẽ per¬
fecti ineodem sensu: & in eadem
scientia qđ unũ ÷. Id÷̃ in eodem
INtellectu manete quȩ a me
accepistis : & dicite uos filios esse
dĩ. sicut dicebatis quando auob̾
discessi corpore: Significatum.

Expanded text:
 dicatis omnes, et non sint in vobis schismata. Hactenus laudavit illos qui permanserunt veraciter in fide, amodo vero ex hoc loco incipit redarguere illos, qui divisiones quae schismata Graece appellantur seminabant, dicentes se potius filios hominum a quibus baptizabantur, sicut sequentia manifestant, quam dicatis omnes, subaudis quod ego dixi superius, quia filii Dei estis, non dicentes vos filios alicujus hominis, sed Dei. Sitis autem perfecti in eodem sensu et in eadem scientia, quod unum est; id est in eodem intellectu manete, quem me accepistis et dicite vos filios esse Dei, sicut dicebatis quando a vobis discedebam corde.
Abbreviated transcription (Latin):
illud: sicut modo cernitur:
ꝓmisit nob ꝑfiliũ suũ regoiũ
quia dabit illud Niob si ꝑmanse¬
rimus inifide eius Societatẽ
hic scđm ambrosiũ: frat̾nitatẽ
debemꝰ accipere fidelis inqͥt
ds̃ pater & uerax: qm̃ dabit uob̾¬
omiã bona patriȩ cȩlestis:
ꝑ quẽ dm̃ patr̃ẽ uocati estis in
societatẽ. id÷ infraternitatẽ

Expanded text:
illud sicut modo cernimus. Promisit nobis per Filium suum regnum quia dabit illud nobis, si permanserimus in fide ejus. Societatem hic, secundum Ambrosium, fraternitatem debemus accipere. Fidelis, inquit, Deus Pater et verax est, qui dabit omnia bona patriae coelestis, per quem Deum Patrem vocati estis in societatem, id est in fraternitatem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ aregno cȩloꝵ separant. &
quȩ apłscõmemorat alibi
itiquiet as adulterim fõr¬
rucationẽ. homicidium. &
cętera talia: sicut ferrũ & plũ¬
bũ siue stagnũ liq fuint quidẽ.
sed n on deficiunt ꝑignẽ: ita pon¬
dere peccatoꝵ grauati remane.¬
bunt in igne & sustinebunt
declarabit : id̃ dies iuditu &
uindictȩ dr̃u. manifestabit

Expanded text:
quae a regno coelorum separant, et quae a regno coelorum separant, et quae Apostolus commemorat alibi, inquiens: Adulterium, fornicationem, et homicidium, et caetera talia; sicut ferrum et plumbum sive stannum liquefiunt quidem, sed non deficiunt per ignem, ita illi pondere peccatorum gravati, remanebunt in igne, et sustinebunt declarabit, id est, dies judicii et vindictae D
Abbreviated transcription (Latin):
nonliq fuint uirtutes in telleximꝰ:
ita ꝑlignũ. foenũ. ac stipulã.
praua doctrina & mala oꝑatio
accipi potest: Aliter: ꝑͦ aurum
& argentũ & lapides preciosos:
possumus intelligere hona opa
uirtutesq p̃claras: ꝑ foenum
uero ligriũ. stipulã. leuia pec¬
cata: sicut est otiosus sermo
risus uihonestus: & cetera talia:
ꝑ plũbum uero aferrũ atq stag¬
nũ. quȩ scĩ doctores addurit
grauia & in marussima pecca:¬
ta quȩ aregrio cȩloꝵ separarit:
Igitur sicut autu & argentũ
&l apides preciosi ignie ꝓbant᷑
& tamen non consumuntur:
ita inhie iuditi qui habuerit
bonia oꝑa & bonã predicati¬
oñe. lic& ꝑ ignẽ transeat:
tam̃ nullam poenã neq lesurã
sustirebit: Quiuero habuerit
leuia peccata transeurido ꝑ
igne expiabitur. quia consu¬
mentur ibi sicut foeriũ uel
stipulam siue lignia cõburunt᷑
abignis: tameri non rema nebt̃
iaigne : sed mundati a purga¬
ti ascendunt ad dñm: At qui
babuerint grauia peccata

Expanded text:
non liquefiunt, virtutes intelligimus, ita per ligna, fenum, ac stipulam, prava doctrina et mala operatio accipi potest. Aliter: per aurum, et argentum, et lapides pretiosos, possumus intelligere bona opera virtutesque praeclaras: per fenum vero, lignum, stipulam, levia peccata, sicut est otiosus sermo, risus inhonestus, et caetera talia. Per plumbum vero, et ferrum, atque stannum, quae sancti doctores addunt, gravia et immanissima peccata, quae a regno coelorum separant. Igitur sicut aurum, et argentum, et lapides pretiosi igne probantur, et tamita in die judicii qui habuerint bona opera et bonam praedicationem, licet per ignem transeant, tamen nullam poenam neque laesuram sustinebunt: qui vero habuerint levia peccata, transeundo per ignem expiabuntur, quia consumentur ibi sicut fenum vel stipula, sive ut ligna comburentur ab igne, tamen ipsi non remanebunt in igne, sed mandati et probati ascendent ad Dominum. At qui habuerint gravia peccata,
Abbreviated transcription (Latin):
alta : lac uobis potũ dedi non
ȩscã. id÷ simplicẽ doctrina de
humanitate xp̃i non solutũ
cibũ dediuinitate xp̃i & miste.¬
zelus id ÷ inuidia & contentio
deuariis baptismatib dũ dicit
unius ego sum pauli baptisma
uero paulus : sub audis nihil
Nit quid sint. Ministri mqͥt
eius cui credidistis. Ideoq Nion
possumus dimittere peccata
sibi retinuit: Ille igitur minis¬
trat: qui recte predicat. Et
unicuiq sic conuerut mi¬
nistrare: sicut dtĩs ministeri¬
um dedit. Ego plantaui. pre-¬
rigauit. ide baptizauit &ĩx̃
corpora. Osautẽ incrementũ.

Expanded text:
addo: Lac vobis potum dedi, non addo: Lac vobis potum dedi, non escam, id est, simplicem doctrinam de humanitate Christi, non solidum cibuzelus, id est invidia et contentio de variis baptismatibus. Cum dicit unus: Ego quidem sum Pauli baptismat? quid vero Paulus? subaudis nihil  ipse exponit quid sint: Ministri, inquit, ejus cui credidistis: ideoque non possumus dimittere peccata sibi retinuit. Ille ministrat qui recte praedicat, et unicuique sicut convenit ministrat, sicut Dominus ministerium dedit. Ego plantavi, praerigavit, id est baptizavit et tinxit corpora: sed Deus incre
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: Quis et ũ cognouit sensũ
hominũ potest in telligere et
penetrare intellectũ & sapien-¬
tiã dñi qui omĩa fecit: quis
sub audis homo instruat & doceat
siue corrigat ipsũ dm̃ & dicat
hoc & illud non benefecisti. it a
debes corrigere istud. & ita meli¬
orare illud: Sub audis. nullus.
Insuꝑ magnificabit & laudabit
sensũ diũ & intellectũ eius atq
potentiã: si cognouerit ab illo
omĩa esse facta. dicenis eum
sapienter cuncta fecisse : Nos
nemo potest penetrare intel¬
lectũ & sapientiã dĩ nisi ipso
donante : id circo nemo deb&
dubitare qui mista uera non¬
sint quȩ dicimus denatiuitate
& humanitate xp̃i qr nos sp̃m¬
habemus. Non potui uobis
loqui quasi spiritalibus tardi¬
.tate sensus ur̃i. non mei prepe.¬
.ditus. Nec dummi enim poteratis
sub audis mysteria diuinitatis
xp̃i capere. &ne illi diceret t
modo possumus subdidit: Nec
nondũ potestis Infuturum
tamen: drĩo donante poteritis.
Ideoq qr non poteratis capere

Expanded text:
ditur. Quis enim cognovit sensum hominum potest intelligere et penetrare intellectum et sapientiam Domini quo omnia fecit? quis, subaudis homo, instruat, et doceat, sive corrigat ipsum Dominum, et dicat: Hoc et illud non bene fecisti, ita debes corrigere istud, et ita meliorare illud? subaudis nullus. Insuper magnificabit et laudabit sensum et intellectum Domini atque potentiam, si cognoverit ab illo omnia esse facta, dicens eum sapienter cuncta fecisse. Nos anemo potest penetrare intellectum et sapientiam Dei, nisi ipso donante, idcirco nemo debet dubitare quin ista vera sint quae dicimus de nativitate et humanitate Christi, quia nos Spes, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, tarditate sensus vestri, non mei praepeditus. Nondum enim poteratis, subaudis mysterium Divinitatis Christi capere. Ne illi dicerent: modo possumus, subdidit: Nec nunc quidem potestis: in futurum tamen Deo donante poteritis. Ideoque quia non poteratis capere,
Abbreviated transcription (Latin):
Diuisus ÷ xp̃s sub audissi ita est
ut dicitis: Non ad firmatine
neq int̾rogatine hoc est legendũ
modo dicit᷑ diuisus esse: quando
bonore agłam eius quã sib ꝓpͥe¬
ipse retimuti ꝓtretici inter se
partiuntur. diidentes eius bap¬
tismũ: Similit̾ heretici diuide¬
bant xp̃m: quando aliqui dice.¬
bant illũ uerũ corpus non habu

Expanded text:
Divisus est Christus, subaudis, si ita est Divisus est Christus, subaudis, si ita est ut dicitis. Non affirmative neque interrogative hoc legendum modo dicitur divisus esse, quando honorem et gloriam ejus, quam sibi pipse retinuit, haeretici inter se patiuntur dividentes ejus baptismum. Similiter haeretici dividebant Christum, quando aliqui diceban
Abbreviated transcription (Latin):
illi uolebant ut om̃s a quo
baptirabantur illius esset it
filii. quasi eius baptismate
baptizati: quot essent baptiza¬
tores. tot essent baptismata: cũ
uNũ sit baptisma xp̃i sicut
iħs ministeriũ quidẽ ting endi
corpora dedit fidelibus suis: grãm
autẽ baptizandi id ÷ peccata
dimittendi nulli tribuit. sed
sibi ꝓprie retinuit: sicut ioħs
nesciebã qđ potestatẽ baptizan¬
di sibi ess& reseruaturus Sed
qui misit me baptitare. ds̃pat̃
indelicet: ipse mihi dixit:
Suꝑquẽ uideris sp̃m descenden-¬
tẽ & manentẽ suꝑ eũ : hic est
qui baptizat inspũ scõ In¬
tantum ergo retinuit sibi
xp̃s potestatẽ baptizandi: ut
sicut dimittunt᷑ ei omĩa pecca¬
ta qui ascõ & innocente uiro
tingitur inaqua. Ita & illi qui
apeccatore & scelerato. tantũ¬
ut in nomine scȩ trinitatis illud
fiat. Mleritũ enĩ uitȩ baptizati
siue agentis. nec ꝓdest nec obest
in hac parte illis quibaptitant᷑.

Expanded text:
illi volebant, ut omnes a quo illi volebant, ut omnes a quo baptizabantur illius essent filii, quasi ejus baptismate baptizati, quot essent baptizatores, tot essent baptismata, cum unum sit baptisma Christi, sicut sus ministerium quidem tingendi corpora dedit suis fidelibus, gratiam autem baptizandi, id est peccatam dimittendi nulli tribuit, sed sibi proprie retinuit, sicut Joannes nesciebam quod potestatem baptizandi sibi esset reservaturus, sed qui misit me baptizare, Deus Pater videlicet, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Intantum ergo retinuit sibi Christus potestatem baptizandi, ut sicut dimittuntur ei omnia peccata, qui a sancto et innocente viro tingitur in aqua, ita et illi qui a peccatore et scelerato, tantum in nomine sanctae Trinitatis illud fiat. Meritum enim vitae baptizantis sive agentis, nec prodest nec obest in hac parte illi qui baptizatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Cloes. locus÷ & tale ÷ acsi dicer&.
abhis quisunt antiochiȩ. aut
aliquid tale: Ego quidẽ sũ pauli
sub audis filius. uł baptisinate
baptizatus. Apud coruithios
emerserant hereticipost discessũ
apłi. maxime hi qui ex circũcisi¬
one erant iudaei credentes: qui
quoscũq baptizabant suos esse
credebant filios baptrrantes eos
in nomine suo : & illiqui ab eis
baptiz abantur gaudebant se
uero quierant fidẽ & doctrinã
sic est diceridũ: Similiter factũ
÷ quodam tẽpore quando exsur.¬
rexit donatus & Nouatus heretici
qͥ quoscũq poterant ab aeccda
expellebant: iterũq rebaptiza¬
bant & dicebant suos esse illos.
& illi gaudebant se appellari
doniat istas & nouatianos. Ergo
apłs ut cõperit talia geri apud
corinthios: scripsit eis ista quȩ¬
illorum ostendens. nomina
auctorũ. non proderis Mlaluit
erũ insuam a alioꝵ fidelium
doctoꝵ ꝑsonas ista trans ferre
quã illos ꝓdere nedeteriores
efficerentur. Sierũ ita ess& ut

Expanded text:
Chloes locus est, et tale est acsi diceret: ab his qui sunt Antiochiae, aut aliquid tale. Ego quidem sum Pauli, subaudis filius, vel baptismate baptizatus. Apud Corinthios emerserant haeretici post discessum Apostoli; maxime hi qui ex circumcisione erant Judaei credentes, qui quoscunque baptizabant suos esse dicebant filios, baptizantes eos in nomine suo, et illi qui ab eis baptizabantur gaudebant suos redentes vero, qui erant fidem et doctrinam sic est dicendum. Similiter factum est quodam tempore, quando exsurrexerunt Donatus et Novatianus, haeretici, qui quoscunque poterant ab Ecclesia expellebant, iterumque rebaptizabant, et dicebant suos esse filios: et illi gaudebant se appellari Donatistas et Novatianos. Ergo Apostolus, ut comperit talia geri apud Corinthios, scripsit eis ista quillorum ostendens, sed nomina auctorum non prodens. Maluit enim in suam et in aliorum fidelium doctorum personam ista transferre, quam illos prodere, ne deteriores efficerentur. Si enim ita esset ut
Abbreviated transcription (Latin):
quando ipse ueruet reddere
autẽ sunt. uocatiories Una.ẽ
quȩ fit singulis hominubus.
quando abbac nita ꝑmor tem
cit poris transeunt uocati ad nõ.
Altata erit genieralis indie
uidetu quando om̃stam bor u¬
quã mali adiuditiũ uocabunt᷑.¬
& quos inista prima uocatione
inuenerit ds̃ omp̃s bene laboran.¬
tes: illos utiq in scdã ñ uocabit
adhoc ut dãpnet cũrepbis. qͥ
audituri sunt ite iignẽ atnũ¬
sed pocius ut remunera cũ elec¬
tis quib: dicturus ÷: Uenite
benedicti patris mer ꝑcipite
regnũ qđ uobis paratũ : abori¬
giae mundi In omĩb et um ꝑ¬
uera pax apparebit: sicut se¬
quentia manifestabunt: fideł
ds̃: ꝑ quẽ uocati estis it a socie:¬

Expanded text:
quando ipse veniet reddere autem sunt vocationes: una est quae fit singulis hominibus, quando ab hac vita per mortem corporis transeunt vocati a Domino: altera erit generalis in die judicii, quando omnes, tam boquam mali, ad judicium vocabuntur; et quos in ista prima vocatione invenerit Deus omnipotens bene laborantes, illos utique in secunda non vocabit ad hoc ut damnet cum reprobis, qui audituri sunt: Ite, maledict electis, quibus dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum vobis paratum ab origine mundi . In omnibus enim verax apparebit, sicut sequentia manifestabunt. Fidelis Deus, per quem vocati estis in socie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpb̃a ꝑser ipturam Uidebit
omĩs caro salutare dei. & cunc
dabit electis głam quã eis ꝓmisit:
& uitam sine fine mansurã:
Unde apłs alias. Mortui inquit
estis peccato: & uita ur̃a abscon.¬
xp̃s apparuerit uita ur̃a: tunc

Expanded text:
pheta per Scripturam: Videbit pheta per Scripturam: Videbit omnis caro salutare Dei, et tunc dabit electis gloriam quam eis promisit, et vitam sine fine mansuram; unde Apostolus alias: Mortui, inquit, estis peccato et vita vestra absconChristus apparuerit vita vestra, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
coruithios tunc temporis craNi.
Primũ ergo apłs alaudibus oepit.
& grãrum actione alloquens eos
qui infide bonisq oꝑib ꝑfecti
erant habundantes diuitus
spiritalib: ut ipsi semꝑ inmelius
ꝓficerent : sicque post modum
fortiter cepit redarguere illos
qui infide errabant: dissensio¬
nesq seminabant more peritis.¬
simi medici agenis qͥuultuis
secaridũ uidens. sed egrũ timdũ
esse conspicienis di palpat sana
menbra subitoq ꝑcutit egra.
More etiã. arietis qui primum
humiliato capite incedit. sed
post modũ fortiter ferit. Primũ
erũ laudauit borios: &deitide
ꝑcussit malos. Uerecundiȩ & etũ
mentes Nusi fuerint palpando
rep̃hensȩ : ita ut exaluis reb au¬
diant quid inconsolatiorem
sumanit. ꝑ increpationẽ durã
absconditus ⁊ quodã modo ec
non apparti: quia non uidet᷑¬
iam a nobis nisi mente: Uide.¬
.bitur autẽ nidie iudicu: quan.¬
dose manifestabit omĩb homi¬
nib tam electis quã reprobis.

Expanded text:
Corinthios tunc temporis erant. Primum ergo, Apostolus a laudibus coepit et gratiarum actione, alloquens eos qui in fide bonisque operibus perfecti erant, abundantes divitiis spiritalibus, ut ipsi semper in melius proficerent, sicque postmodum fortiter coepit redarguere illos qui in fide errabant, dissensionesque seminabant, more peritissimi medici agens, qui vulnus secandum videns, sed aegrum timidum esse conspiciens, diu palpat sana membra, subitoque percutit: more etiam arietis, qui primum humiliato capite incedit, sed postmodum fortiter ferit. Primum enim laudavit bonos, et deinde percussit malos. Verecundae etenim mentes, nisi fuerint palpando reprehensae, ita ut ex aliis rebus audiant quod in consolationem sumant, per increpationem duram absconditus est quodammodo, et non apparet, quia non videtur a nobis nisi mente. Videbitur autem in die judicii, quando se manifestabit omnibus hominibus tam electis quam reprobis,