comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentos ⁊ quatuor mlia. et porte
cortres. Porta gad una: porta
aserunci: porta neptalim ima
Per circuitum decem ⁊ occo milia
et nomen ciuitatis ex illa die.
dominus ibidem. Amen.¬

Expanded text:
genti et quattuor milia portae eorum tres porta Gad una porta Aser una porta Nepthalim una per circuitum decem et octo milia et nomen civitatis ex illa die Dominus ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
symeon una. Et suꝑ terminũ
symeonis a plaga orienta li
uiq ad plagam occidentis. ỹ¬
sachar una. Et suꝑterminun
ylachar a plaga orienta li usq
ad plagam eccidentalem: z a¬
bulon una. Et suꝑ t̾minum
zabulon ꝑ laga orientali usq
ad plagam maris: gad una
Et suꝑ terminũ gad. ad pla¬
gam austri in meridie. ⁊ erit
tinis de thamarusq ad aquas
contradictionis cades: et heredi¬
tas contramare magnum. Hec
est terra qmͣ mittetis in sortem
tribub isrł. et hec partitiones
earum ait dominus deus. Et
hii egressus ciuitatis a plaga
septemtrionali: quingentos
et q̃ tuor milia mensurabis.
Et porte ciuitatis in om̃ib tri¬
bub isrł. porte tres a septemtri¬
one. Porta ruben una: porta ur¬
da una: porta la una. Et ad

Expanded text:
Symeon una et super terminum Symeonis a plaga orientali usque ad plagam occidentis Isachar una et super terminum Isachar a plaga orientali usque ad plagam occidentalem Zabulon una et super terminum Zabulon a plaga orientali usque ad plagam maris Gad una et super terminum Gad ad plagam austri in meridiem et erit finis de Thamar usque ad aquas Contradictionis Cades hereditas contra mare magnum haec est terra quam mittetis in sortem tribubus Israhel et hae partitiones earum ait Dominus Deus et hii egressus civitatis a plaga septentrionali quingentos et quattuor milia mensurabis et portae civitatis in nominibus tribuum Israhel portae tres a septentrione porta Ruben una porta Iudae una
Abbreviated transcription (Latin):
caput ione. ut ellet umbra suꝑ
caput eius. et protegeret eum.
iu diluculi in crastinum: ⁊ ꝑus¬
sit ederam. et exaruit. et cum or¬
tus fuisset sol precepit dominus
uento calido ⁊ urenti: et ꝑcussit
sol suꝑ caput ione. et estuabat.
et pecht anime sue ut moreret᷑:
e dixit. melius est michi mori
ad ioam. Putas ne bene irasce¬
ris tu. suꝑ ederam: Et dixit. Bene
irascorego usq ad mortem. Et
dirit dominus. tu doles suꝑ ede-¬
ram in qua non laborasti. neq
feisti ut cresceret. que sub una
necte nata est. et sub una nocte
paut: et ego ño parcam ninus
suitati magne. in qua sicut
pluiqͣm .c.xx. milia hominũ
qui nesciunt quid sit inter dex

Expanded text:
caput Jone: ut esset umbra super caput ejus: et protegeret eum: su diluculi in crastinum: et percussit hederam: et exaruit. Et cum ortus fuisset Sol: precepit Dominus vento calido et urenti: et percussit Sol super caput Jone: et estuabat. Et petivit anime sue ut moreretur: et dixit. Melius est mihi mori:  ad Ionam Putasne bene IRASCEris tu super hederam? Et dixit: Bene irascor ego usque ad mortem. Et dixit Dominus: Tu doles super hederam, in qua non laborasti, neque fecisti ut cresceret, quae sub una nocte nata est, et sub una nocte periit. Et ego non parcam Ninive civitati magnae, in qua sunt plus quam CXX millia hominum, qui nesciun
Abbreviated transcription (Latin):
lis fieri in omnib qui credide¬
nnt:. quia creditum est testims¬
nium nrm suꝑ uos in die illor
In quo eciam oramus semꝑ pro
nobis: ut dignetur nos uocati¬
one sua uocare deus ñr. et imple¬
at omnem uoluntatẽ bonitatis¬
sue et opus fidei in uirtute: ut
clarificetur nomen domini nr̃i¬

Expanded text:
lis fieri in omnibus qui crediderunt, quia creditum est testimonium nostrum super uos in die illo. in quo etiam oramus semper pro. uobis, ut dignetur uos uocatione sua deus noster et impleat omnem uoluntatem bonitatis et opus fidei in uirtute: ut clarificetur nomen domini n
Abbreviated transcription (Latin):
mensura est: et ño numerabi¬
tur. Et crit in loco ubi dicetur eis
ño ppłs mens uos: dicetur eis.
filii dei uiuentis. Et congregu

Expanded text:
mensura est, et non numerabitur. Et erit in loco ubi dicetur eis: Non populus meus vos: dicetur eis: Filii Dei viventis. Et congreg
Abbreviated transcription (Latin):
Dam. sech
nan . mala¬
lehel. iared.
enoc. mathu¬
sale. lamech
noe . sem.i
cham. et ia¬
phet. filii iaphet: gomermagog.
madai. ⁊ iauan. thubal. moioch¬
et thiras. Porro filii gomer: asce¬
nez. ⁊ rifach. ⁊ thegorma. filii aũt
iauan:helisa. ⁊ tharsis. cechim.
et dodamin.filii chamr:. chus.⁊ mes
raim. phuch. ⁊ chanaan .filii ã
chus. saba. ⁊ euila. sabatha. ⁊ regi¬
na. ⁊ sabathaca. Porro filii regia:
saba ⁊ dadan. Ch̾us autem gẽnu
cextum qz senonis. ⁊ tunc nr̃o la¬
bori si posuerit decrabat. Ubicumq¬
igitur asficos idest stellas radiare
in hoc uolumine uideritis: ibi sci¬
atis de hebreo additum. qd̃ in lati¬
nis codicib nõ habetur. Ubi uero
obelus transuersa silicet uirga ppõi¬
ciam. uł ob spiritus sc̃i auccorita¬
tem. ⁊ in hebreis uoluminib nõ¬

Expanded text:
dam, Seth, nan Malaleel, Jared, Enoch, Mathusale, Lamech, Noe, Sem, Cham, et Japheth. Filii Japheth, Gomer Magog, et Madai, et Javan, Thubal, Mosoch, Thiras. Porro filii Gomer: Ascenez, et Riphath, et Thogorma. Filii autem Javan: Elisa et Tharsis, Chetim et Dodanim. Filii Cham: Chusraim Phut et Chanaan filii autem Chus Saba et Evila Sabatha et Rechma et Sabathaca porro filii Rechma Saba et Dadan Chus autem genutextumque sermonis, et tunc nostro labori, si potuerit, detrahat. Ubicumque ergo asteriscos, id est, stellas + radiare in hoc volumine videritis, ibi sciatis de Hebraeo additum quod in Latinis codicibus non habetur. Ubi vero obelus, transversa scilicet virga ÷, praeposigratiam, vel ob Spiritus sancti auctoritatem, licet in Hebraeis voluminibus no
Abbreviated transcription (Latin):
et lapides preciosos. alii bissum
et purpuram ⁊ coccum offerũt
⁊ iacinctum. No biscum bene a¬
gitur si obtulerimus pelles ⁊ ca¬
prarum pilos. Et tamen a płs
contemꝑtibiliora nr̃a magis
necelsaria iudicat. Unde et tota
illa tabernacłi pulcritudo ⁊ ꝑ
singulas species eccl̃ie presenis

Expanded text:
et lapides pretiosos, alii byssum et purpuram et coccum offerunt et iacinctum. Nobiscum bene agitur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria iudicat. Unde et tota illa tabernaculi pulcritudo et per singulas species Ecclesie presentis
Abbreviated transcription (Latin):
in genib ioseph. Quib trans¬
actis locutus est fribz suis. Posti
mortem meamn deus uisitabit ĩ¬
uos et ascendere nos faciet de ter¬
ra ista ad terram qmͣ iurauit
abraham. yscat ⁊ iacob. Cum¬
q adiurasset eos atq dixisset
Deus insitabit uos. asportate
uobiscum ossa mea de loco isto:
mortuus est expletis centum .x.
uite sue annis. et conditus aro¬
matib: repositus est in loculo
in egypto

Expanded text:
uibus transactis locutus est fratribus suis post mortem meam Deus visitabit vos et ascendere faciet de terra ista ad terram quam iuravit Abraham Isaac et Iacob cumque adiurasset eos atque dixisset Deus visitabit vos asportate vobiscum ossa mea de loco isto mortuus est expletis centum decem vitae suae annis et conditus aromatibus repositus est in loculo Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
Urdas ihu xp̃i seruus frat
autem iacobi: hus qui sũt¬
en deo patre dilectis. et a xp̃o
iħu conseruatis et uotatis
Miscd̾ia no bis et pax et ca
omnem sollicitudinem
et curam scribendi uobis
de comuni nr̃a salute necelse¬
quidam homines qui olum
prescripti sunt in hec iuditiu
impii. dei ñri grãm transferen¬
tes in lururiam. et solum dña¬
uos uolo scientes semel omĩa
uero qui nõ seruauerunt prin¬
cipatum. sed dereliquerũt luũ
domicilium: in iudiciũ magn
dei. iunculis eternis sub caligi¬
ne reseruauit. Sieut sodoma
gomorra et fintrime cuitatis
limili inodo exfornicate et abeũ¬
tes post carnem alteram fc̃e st̃
exemplum ignis eterm penã
iustinentes. Similiter et hii q¬

Expanded text:
udas Iesu Christi seruus, frater autem Iacobi his qui in deo patre dilectis et in Iesu Christo conseruatis uocatis. misericordia uobis et pax et caromnem sollicitudinem faciens scribendi uobis de communi nostra salute deprequidam homines, qui olim praescripti sunt in hoc judicium impii, Dei nostri gratiam transferentes in luxuriam, et solum dominauosuolo scientes semel omnia, uero, qui non seruauerunj; suum principatum, sed dereliquerunt suum domicilium in iudicium magni diei vinculis aeternis sub caligine reservavit sicut Sodoma et Gomorra et finitimae civitates simili modo exfornicatae et abeuntes post carnem alteram factae sunt exemplum ignis aeterni poenam sustinentes similiter et hii
Abbreviated transcription (Latin):
Et faccum
est in meise
Et uenit adme annani. unus
de fratrib meis. ip̃e ⁊ uiri ex iu¬
da: et interrogaui eos de iudeis
qui remanserant ⁊superant de
captiuitate. et de iersm. Et dixeit
michi. Qui remeinserunt ⁊ dere¬
licti sunt de captiuitate ibi in ꝓ¬
uincia: in afflictione magna
sunt et in obprobrio. Et murus
ihrłm dissipatus est. et porte eiꝰ
combuste sunt igni. Cumq
audissem uerba huiuscem oor¬
cimates uida: et dixi eis. Que cst
hec res mala quan uos facitis.
et ꝓphanatis dicm sabb̃i: nũ¬
quid non hec fecerunt pr̃es nr̃i:
et adduxit deus nr suꝑ nos om̃c
malum hoc. ⁊ suꝑ cuitatem hnͣc:
et uos additis iracundiã suꝑ
israel: molando sabb̃m. Factũ
est autem cum quieuissent por¬
te iersm die sabõi. dixi clandi¬
as. Et precepi ut nõ aꝑirent ca
usq post sabbatum. Et de puis¬
meis numeros constitui super
portas: ut nullus inferret onus
in die sabõi. Et miserunt nego¬
ciatores et uendentes unin̾sa ue¬

Expanded text:
Et factum est in mense et venit Anani unus de fratribus meis, ipse et viri Juda, et interrogavi eos de Judaeis, qui remanserant, et supererant de captivitate, et de Jerusalem dixerunt mihi qui remanserunt et derelicti sunt de captivitate ibi in provincia in adflictione magna sunt et in obprobrio et murus Hierusalem dissipatus est et portae eius conbustae sunt igni cumque audissem verba huiuscemotimates Juda, et dixi eis, quae est haec res mala, quam vos facitis, et profanatis diem sabbati? Numquid non haec fecerunt patres nostri, et adduxit Deus noster super nos omne malum hoc, et super civitatem hanc? Et vos additis iracundiam super Israel violando Sabbatum. Factum est itaque cum quievissent portae Hierusalem die sabbati dixi as et praecepi ut non aperirent eas usque post sabbatum et de pueris meis constitui super portas ut nullus inferret onus in die sabbati et manserunt negotiatores et vendentes universa ve
Abbreviated transcription (Latin):
meas extendi i altum: ⁊ in
sapĩa eiuis luxit anima mea:
et ignorantias meas illumi¬
nauit. Animam meam dirxxi

Expanded text:
meas extendi in altum, et in sapientia ejus luxit anima mea, et ignorantias meas illuminavit. Animam meam direxi
Abbreviated transcription (Latin):
michi sapĩam ⁊ intelligentiam¬
ꝓpsin tuũ digne qui tam grandis
est iudicare. Dixit autem deus ad
salomonem. Quia hoc magis pla
corum qui te oderant: sed no dies
psimos uite. petisti autem sapien¬
tiam ⁊ scientiam ut iudicare po¬
sis ppłm mesi suꝑ quem constitu
te regem. sapientia ⁊ scientia data
sunt tibi: Diuicias autẽ. ⁊ sbum
et gliam dabo tibi ita ut nullus
in regibus noc ante te. nec post te fu¬
erit similis tui. Uenit etgo salom̃
ab excelso gabaon in iersm corã
tabernaculo federis. et regnauit
suꝑ isrł. Congregauitq sibi curr
et cquites. ⁊ facti sunt ei .m. cccc.¬
currus. ⁊ xii.m. equitum ⁊ fecit eo
c̃ẽ in urbib quadrigarũ. et cum
lapides. et cedros quasi sichomo¬
ros que nascuntur in campestre¬
b multitudine magna. Adouce¬
bantur autem ei equi de egipto. ⁊
de choa negotiatorib regis qui
ibant. ⁊ em̾ebant precio quadri¬
gam equorum. dc argenteis. el¬

Expanded text:
mihi sapientiam et intelligentiammihi sapientiam et intelligentiampopulum tuum digne, qui tam grandis est, judicare? Dixit autem Deus ad Salomonem: Quia hoc magis placeorum qui te oderant, sed nec dies vitae plurimos: petisti autem sapientiam et scientiam, ut judicare possis populum meum, super quem constitui te regem: Sapientia et scientia data sunt tibi: Divitias autem, et substantiam, et gloriam dabo tibi; Ita ut nullus in regibus, nec ante te, nec post te fuerit similis tui. Venit ergo Salomon ab Excelso Gabaon in Jerusalem coram tabernaculo foederis, et regnavit super Israel. Congregavitque sibi currus et equites, et facti sunt ei mcim milia equitum et fecit eos esse in urbibus quadrigarum et cum alem quasi lapides et cedros quasi sycomoros quae nascuntur in campestribus multitudine magna adducebantde Coa a negotiatoribus regis, qui ibant et emebant pretio quadrigam equorum sexcentis
Abbreviated transcription (Latin):
lomon uniu̾so iscłi. tribunis ⁊ cẽ¬
turionibz et iudicib. et ducib oĩs
isił. ⁊ principib familicuꝵ. ⁊ abi¬
it cum unmersi multitudine in
excellum gabnon. ubi erat taber¬
naculum federis domini. quod fe¬
cit moyses famulus dei in solitu
dine. Archam autem dei adduxe¬
int danid de cariathiarim in locũ
quem p̾parauerat ai. et uibi fixerat
a taberna culum hoc est in ietsm.
Altare quoq encum qd̃ fabrica¬
tus fucrat beseleel filius uri filii
hur: ibi erat coram tabernaculo
domini. qued requisunt salomõ
et onnnus eccłia: Ascenditq salo¬
mon ad altare encum corã taber¬
naculo federis domini et obtulit
in eo mille hostias. Ecce aũ in ip̃a
nocce apparuit ei deus dicens Po¬
stula quod uis ut dem tibi. Dixit¬
q salomon deo. Tn fecisti cum dd̃
igitur domine deus implecitur ser¬
motuus quem pollicitus es dauid
patri meo. Tu enim fecisti me regen
suꝑ ppłm tuũ multum. qui tam ĩ¬
numerabilis qmͣ pulu̾is t̾re. Da

Expanded text:
universo Israeli, tribunis et centurionibus et ducibus et judicibus omnis Israel, et principibus familiarum, et abiit cum universa multitudine in excelsum Gabaon, ubi erat tabernaculum foederis Domini, quod fecit Moyses fadine. Arcam autem Dei adduxerat David de Cariath Jarim, in locum quem paraverat ei, et ubi fixerat illi tabernaculum, hoc est, in Jerusalem. Altare quoque aeneum, quod fabricatus fuerat Beseleel filius Uri filii Ur, ibi erat coram tabernaculo Domini: quod et requisivit Salomon, et omnis ecclesia. Ascenditque Salomon ad altare aeneum, coram tabernaculo foederis Domini, et obtulit in eo mille hostias. Ecce autem in ipsa nocte apparuit ei Deus dicens: Postula quod vis, ut dem tibi. Dixitque Salomon Deo: Tu fecisti cum Daviigitur, Domine Deus, impleatur sermo tuus quem pollicitus es David patri meo: Tu enim me fecisti regem super populum tuum multum, qui tam innumerabilis est, quam pulvis terrae. Da
Abbreviated transcription (Latin):
Hec dicic dñs
deus ad edom.
auditum au¬
dinmus a
domino: et
legatun ad
sus eum in prelium. Ecce paruu¬
lum dedite. in gentib: Contemp¬
tibilis tu es ualde . Suꝑbia cordis
tui exculit te. ħitantem in scissu
ris petrarum: exaltantem soliũ
tuum. qui dicis in cordetuo. Qͥs
decrahet me in terram: Si exalta¬
at tibi: retributionem tuam.
conuertet in caput tuum. Qũo
eiim bibistis suꝑ montem sc̃m
mcum: bibent et omnes gentes
iugiter: et bibent ⁊ absorbebũt:
et crunt quasi nõ sint. ⁊ in mõ¬
te syon erit saluatio: ⁊ crit scũs
et possidebit domus iacob eos.

Expanded text:
ec dicit Dominus Deus ad Edom: Auditum audivimus a Domino, et legatum ad sus eum in praelium. Ecce parvulum te dedi in gentibus: contemptibilis tu es valde. Superbia cordis tui extulit te habitantemris petrarum, exaltantem solium tuum. Qui dicis in corde tuo: Quis detrahet me in terram? » Ubi mot tibi retributionem tuam convertet in caput tuum quomodo enim bibisti super montem sanctum meum bibent omnes gentes iugiter et bibent et absorbent et erunt quasi non sint et in monte Sion erit salvatio et erit sanctus et possideb
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o enim iħu neq circũtisio ali¬
quid ualet. Neq prepucium.
sed noua creatura. Et quitũq
hanc regulam secuti fuerint: Pax
suꝑ illos etmiscdia. et suꝑ isrł
dei. De cetero nemo michimolest
sit: ego enim stigmata domini

Expanded text:
aliquid valet, neque praeputium, sed nova creatura. Et quicumque hanc regulam secuti fuerint, pax super illos, et misericordia, et super Israel Dei. De caetero nemo mihi molestus sit: ego enim stigmata Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i dares possessionem debitam
pr̃i. Quas si alterius tribus ho¬
mines uxores acceperint sequet᷑
possellio lua. et translata ad ali¬
am tribum de ur̃a hereditate mi¬
nuetur. Atq ita fiet ut cum iubi¬
leus idest quin quagesimus amnꝰ
remilsionis aduerierit: confunda¬
tur sortium distributio. ⁊ possessio
moyses filiis isrł.⁊ domino preci¬
piente ait. Recte trib filioꝵ io seph
locuta est. Et hec lex suꝑ filiab sal¬
phaad a domino ꝓmulgata est.
Nubant quib uolunt tantum
sue trib hominib ne cõmisceat᷑
possessis filiorum isrł de tribu in
tribum. Omes cum uri ducent
uxores de tribu ⁊ cognatione sua
et cuncte femine maritos de eadem
tribu accipiant. ut hereditas per¬
maneat in famillis. Nec libimis¬
ceanturtribz sed ita remaneant.
ut a domino separate sunt. fecert¬
q filie salphaad ut sibi fuerat mi¬
ꝑatum. ⁊ nipserunt mcala. ⁊ thar¬
sa et egla. ⁊ melcha. ⁊ noha filus

Expanded text:
ri dares possessionem debitam patri: quas si alterius tribus homines uxores acceperint, sequetur possessio sua, et translata ad aliam tribum, de nostra haereditate minuetur. Atque ita fiet, ut cum jubilaeus, id est, quinquagesimus annus remissionis advenerit, confundatur sortium distributio, et aliorum pMoses filiis Israel, et Domino praecipiente, ait: Recte tribus filiorum Joseph locuta est. Et haec lex super filiabus Salphaad a Domino promulgata est: Nubant quibus volunt, tantum ut suae tribus hominibus: ne commisceatur possessio filiorum Israel de tribu in tribum. Omnes enim viri ducent uxores de tribu et cognatione sua: et cunctae feminae maritos de eadem tribu accipient, ut haereditas permaneat in familiis: nec sibi misceantur tribus, sed ita maneant, ut a Domino separatae sunt. Feceruntque filiae Salphaad, ut fuerat imperatum: et nupserunt, Maala, et Thersa, et Egla,
Abbreviated transcription (Latin):
cit dominus. Suꝑ trib scelerib
edom. et suꝑ quatuor no conuer¬
tam eum: eo qd̃ ꝑsecutus sit in
gladio fratrem iuum. ⁊ mola¬
uerit miscdiam eus: et tenuerit
ultra furorem suũ et indignatõ¬
nem luam seruauerit usq in
tinem. M uttam ignem in the¬
mam:et deuorabit edes bozre.
Hec dicit dominus. Suꝑ tribus
lcelcrib filioꝵ amon. ⁊ suꝑ qͣtuor
nõ conu̾tam eum: eo qd̃ dissecũit
pregnantes galdad ad dilatan¬
dum terminum suũ. Et succen¬
dam ignem in muro rabbe. ⁊ de¬
norabit edes eius. in ululatu in
die belli: et in turbine in die cõ¬
motionis. Et ibi melchom in
captiuitatem: ip̃e ⁊ principes a¬

Expanded text:
cit Dominus: Super tribus sceleribus Edom, et super quatuor non convertam eum, eo quod persequutus sit in gladio fratrem suum, et violaverit misericordiam ejus, et tenuerit ultra furorem suum, et indignationem suam servaverit usque in finem. Mittam ignem in Themam, et devorabit aedes Bosrae.ibus sceleribus filiorum Ammon, et super quatuor non convertam eum: eo quod dissecuerit praegnantes Galaad ad dilatandum terminum suum. Et succendam ignem in muro Rabba: et devorabit aedes ejus in ululatu in die belli, et in turbine in die commotionis. Et ibit Melchom in captivitatem, ipse et principes
Abbreviated transcription (Latin):
que sub pastoris uirga transeũt.
quicquid decimũ uenerit: scĩfica¬
bitur domino. Non eligetur nec
bonum nec malum. nec altero
comutabitur. Siquis mutauit.
et qd̃ mudatum est ⁊ ꝓ quo mu-¬
tatum est scĩficabitur domino. nec

Expanded text:
quae sub pastoris virga transeunt, quicquid decimum transierit, sanctificabitur Domino. Non eligetur nec bonum nec malum nec altero commutabitur. Si quis mutaverit, et quod mutat et quod mutatum est sanctificabitur Domino et
Abbreviated transcription (Latin):
entia salomonis inscribitur. n¬
non eecliasticum. ut apud latino
sed pabolas prenotatũ. Qui iuncu
erant eccłiastes et canticum can¬
ticorum: ut similitudinem salo¬
monis. non solum numero ll
broꝵ. sed cciam matcriar gen̾e
ccequaret. Secundus apud hebie¬
os nusquam est. quia ⁊ ipe stilus
grecam eloquentiam redolet: et
non nulli scriptoꝵ uecerum hũs
ce indei filonis affirmant. Si cil
ergo iudich. ⁊ tobie. ⁊ machaboꝵ
libros legit quidem eos ecdelia.
Sed inter canonicas scriptuas
nõ recipit: Sic et het duo nolu¬
mina legit ad editicatione ꝑle¬
bis: nõ ad auctoritatem eccłia¬
sticos cognatum confirmanda.

Expanded text:
entia Salomonis inscribitur. non Ecclesiasticum, ut apud Latinos; sed Parabolas praenotatum, cui juncti erant Ecclesiastes et Canticum Canticorum, ut similitudinem Salomonis non solum librorum numero, sed etiam materiarum genere coaequaret. Secundus apud Hebraeos nusquam est, quia et ipse stylus Graecam eloquentiam redolet: et nonnulli scriptorum veterum hunc esse Judaei Philonis affirmant. Sicut ergo Judith, et Tobi, et Machabaeorum libros legit quidem Ecclesia, sed inter canonicas Scripturas non recipit: sic et haec duo volumina legat ad aedificationem plebis, non ad auctoritatem Ecclesiasticorum dogmatum confi
Abbreviated transcription (Latin):
ñro. Sicut ⁊ rogaui te ut remea¬
res ephesi cum irem macedoniã.
ut denunciares quibusdam.
ne aliter docerent. neqz intende¬
rent fabulis ⁊ genealogiis in¬
terminatis. que questiones

Expanded text:
nostro. Sicut rogavi te ut remaneres Ephesi cum irem in Macedoniam, ut denuntiares quibusdam ne aliter docerent, neque intenderent fabulis et genealogiis interminatis quae quaestiones
Abbreviated transcription (Latin):
pondera atq mensuras interdũ
non exaudit clamantem. ut cõ
probet et magis prouocet ad ro¬
gandum. et quasi igne excoctum
iustiorem ⁊ puriorem faciat. q̃ d̃

Expanded text:
pondera atque mensuras, interdum non exaudit clamantem, ut eum probet, et magis provocet ad rogandum, et quasi igne excoctum justiorem et puriorem faciat. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea uidens deus pater tri¬
bulationes quas passura erat
eccłia ab apłis fundata supra
petram xp̃m. ut minus timeã¬
tur disꝑosuit una cum filio et

Expanded text:
ait: Videns Deus Pater tribulationes quas passura erat Ecclesia ab Apostolis fundata super petram Christum, ut minus timeantur disposuit una cum Filio et
Abbreviated transcription (French):
cifici: et ducenti hus qui custodi¬
unt fructus cius. Que habitas
in ortis amici ascultant te. Fac
me au dire uocem tuam. fuge
dilecte mi. assimilare capree.

Expanded text:
cifici, et ducenti his qui custodiunt fructus ejus. Quae habitas in hortis, amici auscultant: fac me audire vocem tuam. Fuge, dilecte mi, et assimilare caprcifici, et ducenti his qui custodi
Abbreviated transcription (Latin):
rum grandis in hoc uolumine
copia est distincte ⁊ ꝑ interualla
scribant. Nichil enim proderit emnẽ-¬
dasse libros: nisi emendatio libra¬
riorum diligatia conscruetur.
Nec quemqͣm moueat quod umus
anobis editus est liber. nec apocti¬
forum teccii et quarti libri somp¬
nus delectetur: quia et apud hebre¬
os hesore neemieq sermones in
unũ uolume coartãtur: ⁊ que
ño hñtur apud illos. nec de . xxiiii.
tit interpretes quorum exempla¬
ria uarietas ip̃a lacerata. ⁊ euer-¬
sa demonstrat nec potest utiqz ue¬
rum alseri quod diuersũ est. mit¬
tite cum ab eangelia in quibi
multa ponuntur quasi de neteri
testamento que apud .lxx. inter¬
pretes nõ hñtur: uelut illud. qm
nazareus uocabitur. et ex egipto
ueccui filium meũ. ⁊ iudebunt
in quem compunxerũt. multa

Expanded text:
orum grandis in hoc volumine orum grandis in hoc volumine copia est, distincte et per intervalla transcribant. Nihil enim proderit emendasse librum, nisi emendatio librariorum diligentia conservetur. Nec quemquam moveat quod unus a nobis editus liber est: nec apocryphorum tertii et quarti somniis delectetur: quia et apud Hebraeos Ezrae Neemiaeque sermones in unum volumen coarctantur: et quae non habentur apud illos, nec de viginti qurit Interpretes, quorum exemplaria varietas ipsa, lacerata et eversa demonstrat nec potest utique verum asseri quod diversum est, mittite eum ad Evangelia: in quibus multa ponuntur quasi de Veteri Testamento, quae apud Septuaginta Interpretes non habentur, velut illud, Quoniam Nazaraeus vocabitur: et, Ex Aegypto vocavi filium meum: et, Videbunt in quem compunxerunt; multa
Abbreviated transcription (Latin):
sit facere quod po¬
scitis. an negure:
nec dum statui.
Nam neq uobis
aliquid imꝑan¬
tibr abnuere sñie est: et magni¬
tudo oneris impositi ita ceruices
premit. ut ante sub fasce ruen¬
dum sit qmͣ leuandum. Acce¬
dunt ad hoc inuidoꝵ studia: qui
om̃e quoo scribimus reprehen¬
dendum putant. et interdum
contra se conscientia repugnã¬
te publice lacerant ⁊ occulte le-¬
gunt: in rantum. ut clamare
sompellar ⁊ dicere. Domine libe-¬
ra aĩam meam a labiis iniqͥs.
et a lingua dolosa. Tertius an¬
nus est qued semꝑ scribitis ⁊ re
scribitis. ut eldre librum ⁊ hester¬
nobis de hebreo tranfferam quasi
non habratis greca ⁊ latina uolu¬
mina. aut quicquid illud est qd̾
bus conspuendũ sit. frustra aũ
ut ait quidam niti neq aliud
fatigando nisi odium querere:
extrẽme dementie. Itaq obsecro
nichil nouerũt. Si qui autẽ fra¬
trum sunt quib nr̃a ñ displi¬
tent. hus tribuatis exemplar ad¬
monentes ut hebrea nomina qͦ¬

Expanded text:
sit, facere quod poscitis, an negare, necdum statui. Nam neque vobis aliquid imperantibus abnuere, sententiae est: et magnitudo oneris impositi ita cervices premit, ut ante sub fasce ruendum sit, quam levandum. Accedunt ad hoc invidorum studia, qui omne quod scribimus, reprehendendum putant: et interdum contra se conscientia repugnante, publice lacerant quae occulte legunt; in tantum ut clamare compellar, et dicere: Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa . Tertius annus est quod semper scribitis atque rescribitis, ut Ezrae librum vobis de Hebraeo transferam: quasi non habeatis Graeca et Latina volumina: aut quidquid illud est quodbus conspuendum sit. Frustra autem, ut ait quidam, niti, neque aliud fatigando nisi odium quaerere, extremae dementiae est. Itaque obsecro nihil noverunt. Si qui autem fratrum sunt, quibus nostra non displicent, his tribuatis exemplar, admonentes ut Hebraea nomina, qu
Abbreviated transcription (Latin):
forte uideant oculis et aurib
audiant et corde intelligant.
et conuertantur. et sancm cos
Notum ergo sit uobis omnub¬
qin gentib missum est hoc sa¬
lutare dei: et ip̃i audient. Et cũ
hec dixisset exierunt ab eo uider
multam habentes inter se q̃sti¬
onem. Mansit autem biennio
toto in suo conductu. et suscipi¬
ebant omnes qui ingredieban¬
tur ad cum predicans regnũ
dei. et docens que sunt de domino

Expanded text:
forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant et convertantur, et sanem eos. Notum ergo sit vobis, quoniam gentibus missum est hoc salutare Dei, et ipsi audient. Et cum haec dixisset, exierunt ab eo Judaei, multam habentes inter se quaestionem. Mansit autem biennio toto in suo conducto: et suscipiebat omnes, qui ingrediebantur ad eum, praedicans regnum Dei, et docens quae sunt de Domino
Abbreviated transcription (Latin):
mini diuine consortes nature.
fugientes ens que inmundo
al concupiscentie corruptio¬
nem. uos autem curam om¬
n̾e lubinferentes: ministratẽ
in fide ũra uirtutem: Inuir¬
tute autem scĩam. in scientia
autem abstinentiam: in absti¬
nentia autẽ pacĩam. In pacĩa
autem pietatem: in pictate
autem fraternitatis amorem.
In amore autẽ fr̃nitatis carita

Expanded text:
mini divinae consortes naturae, fugientes ejus quae in mundo est concupiscentiae corruptionem. Vos autem curam omnem subinferentes, ministrate in fide vestra virtutem; in virtute autem, scientiam; in scientia autem, abstinentiam; in abstinentia autem, patientiam; in patientia autem, pietatem; in pietate autem, fraternitatis amorem; in amore autem fraternitatis, charita
Abbreviated transcription (Latin):
Iudas ascendet. ecce tradidi tram
in manus cius. Et ait uidas sune¬
om fratri suo. Ascende mecum in
cortem nicam. ⁊ pugna contra cha-¬
naneum. ut et ego ꝑ̃gam tecum
in sortem tuan. Et abiit cum co
symeon. Ascenditq indas. ⁊ tradi¬
dit domnus chanancum. ac phe-¬
rezeum in manus eoꝵ. ⁊ pcuisert
in bezech .x. milia urorum. Inne¬
neruntq adombezech in bezech.
et pugnauerunt contra cum. et
ꝑtusserunt chananeum ⁊ phere-¬
⁊cum. fugit autem adonibezech
Quem ꝑsecuti comprehenderunt
ccsis sunmitatib manũ ains
ac pedum sũmitatib colligebant
sub mensa mea tibornm reliqui¬
as. Sicut feciita reddidit michi
ominus. el douxerunt qz cum in

Expanded text:
udas ascendet; ecce tradidi terram in manus ejus. Et ait Judas Simeoni fratri suo: Ascende mecum in sorte mea, et pugna contra Chananaeum, ut et ego pergam tecum in sorte tua. Et abiit cum eo Symeon. Ascenditque Judas et tradidit Dominus Chananeum ac Ferezeum in manus eorum: et percusserunt in Bezech decem millia virorum. Inveneruntque Adonibezech et in Bezech: et pugnaverunt contra eum: ac percusserunt Chananeum et Ferezeum. Fugit autem Adonibezech quem persecuti comprehenderunt: cesis summitatibus manuum ejus ac pedum summitatibus colligebant sub mensa mea ciborum reliquias. Sicut feci: ita reddidit mihi Dominus. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
In qua eciam ab infidetibus
translatorib multum erratũ
ee a fidei ueritate comꝑimus:
triũ tm̃ modo uocabula hoc est
sua editione pouent b. ⁊ pr̃is

Expanded text:
In qua etiam ab infidelibus translatoribus multum erratum esse a fidei veritate comperimus: trium tantum vocabula, hoc est, sua editione ponentes; et Patris
Abbreviated transcription (Latin):
infidelib nichil est mundũ.
sed comqumace sunt eoꝵ et
mens ⁊ conscientia. Confiten¬
tur se nosce deum. factis autem
negant: cum sint abhomina
dpus bonum rprobi A

Expanded text:
hil est mundum, sed inquinatae sunt eorum et mens et conscientia. Confitentur se nosse Deum, factis autem negant: cum sint abominatiopus bonum reprobi
Abbreviated transcription (Latin):
rationes ab abraham usq ad
dauid: generationes .xiiii. Et
a damdꝰ usq ad transinigratõ¬
nem babilonis: generationes
.xiiii. Et a transmigratione ba¬
bilonis usq ad xp̃istum: gene¬
rationes .xiiii. xp̃i autem gene¬

Expanded text:
rationes ab Abraham usque ad Dauid generationes XIIII et a Dauid usque ad transmigrationem Babylonis generationes XIIII et a transmigratione Babylonis usque ad Christum generationes XIIII. et primum
Abbreviated transcription (Latin):
enun facti estis fres la boris ire
es fatigationis. Nocte ac die op
deus:qmͣ sc̃e ⁊ iuste. et sute quere¬
la. uobis qui credidistis fiumꝰ
sicut scrtis. qualiter unuqueq¬

Expanded text:
enim estis, fratres, laboris nostri, et fatigationis: nocte ac die opeDeus, quam sancte, et juste, et sine querela, vobis, qui credidistis, fuimus: sicut scitis, qualiter unumque
Abbreviated transcription (Latin):
nomine prenotatur
in hebreo canonenõ
habetur sed tantũ in
uulgata editione. similiter et
epła ieremie. Propter noticiã

Expanded text:
nomine praenotatur, in Hebraeo canone non habetur, sed tantum in Vulgata editione, similiter et epistola Jeremiae. Propter notitia
Abbreviated transcription (Latin):
pre ualitudine. Mittitis
solaria sumꝑtuũ. notari¬
os nrͣos. cc libranos sustẽ¬
ctantes: ut nobis potissimũ nĩm
desudet ingenium. Et ecce ex lat̾e
frequens turba diuersa poscenti¬
um: quali aut equũ sit: me no¬
bis esurientib eciam alis labo¬
rare: aut in racione dati ⁊ accep¬
ti. cuiqm preter obnoxius sim.
Itaq longa egrotatione fractus
ne penitus hoc anno reticerem:
et apud uos mutus c̃em. ⁊ tridu
opus nomini ur̃o consecraui.
Incerpretatonem uidebis: trium

Expanded text:
s solatia sumptuum: notarios nostros et librarios sustentatis, ut vobis potissimum nostrum desudet ingenium. Et ecce ex latere frequens turba diversa poscentium: quasi aut aequum sit, me, vobis esurientibus, aliis laborare: aut in ratione dati et accepti, cuiquam, praeter vos, obnoxius sim. Itaque longa aegrotatione fractus, ne penitus hoc anno reticerem, et apud vos mutus essem, tridui opus nomini vestro consecravi, interpretationem videlicet trium
Abbreviated transcription (Latin):
non desino: exais¬
tionis ur̃e instã¬
ciam. Exigitis enim ut librum
chaldeo seimone conscriptum ad
latinum stilum traham. librũ
thobie utiq quem hebrei de catha¬
lego diuinarum scripturaꝵ. secã¬
tes. hiis que agiographa nominã¬
tur manciparũnt. Feci satis deside¬
rio ur̃o: non tamen studĩo meo.
Arguunt enim nos hebreoꝵ stu-¬
dia: et imputant nobis contra
suum canonem latinis aurib
ista transferce. Sed melius esseiu¬
dicans phariseoꝵ displicere iudi

Expanded text:
non desino exactionis vestrae instantiam: exigitis enim, ut librum Chaldaeo sermone conscriptum, ad Latinum stylum traham, librum utique Tobiae, quem Hebraei de catalogo divinarum Scripturarum secantes, his, quae apocrypha memorant, manciparunt. Feci satis desiderio vestro, non tamen meo studio. Arguunt enim nos Hebraeorum studia, et imputant nobis, contra suum canonem Latinis auribus ista transferre. Sed melius esse judicans pharisaeorum displicere judi
Abbreviated transcription (Latin):
de. ueiuentib tr̃ib et testimo¬
nium ꝑhibentib u̾itati tue.
sicut tu in ueritate ambulas.
Maiorem horum no habeo gra¬
ciam: qmͣ ut audiam filios
meos in ueritate ambulare.
Rie fideliter facis quicquid
oꝑaris in tres et hxc in pegrinos
qui testimoniun reddiderunt

Expanded text:
de venientibus fratribus et testimonium perhibentibus veritati tuae sicut tu in veritate ambulas maiorem horum non habeo gratiam quam ut audiam filios meos in veritate ambulantes carissime fideliter facis quicquid operaris in fratres et hoc in peregrinos qui testimonium reddiderunt
Abbreviated transcription (Latin):
min iniquitatis: et ppłs cuii¬
ratus est dominus uiq meter¬
num. et oculi uri uidebunt: ⁊ uor
dicetis. Magnificetur dominus
suꝑ terminum isrł. filius hono¬
rat pacrem: et seruus dñm suũ.
si ergo pater ego sum. ubi est ho¬
nor meus: et si dominus ego su
ubi est tinor meus dicit domin
crercituum: ad uos o sacerdotes
qui despicitis nomen mam.
et dixistis. In quo despeximus
nomen tuum: Offertis suꝑ al¬

Expanded text:
mini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in aeternum. Et oculi vestri videbunt: et vos dicetis: Magnificetur Dominus super terminum Israel. Filius honorat patrem, et servus dominum suum: Si ergo Pater ego sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus exercituum: Ad vos, o sacerdotes, qui despicitis nomen meum, et dixistis: in quo despeximus nomen tuum? Offertis super al
Abbreviated transcription (Latin):
rendeo: qui canino dente me redũt
in publico detrahentes. legentes in
angulis idem ⁊ accusatores ⁊ defen¬
sores: cum in aliis probent quod
in me reprobant: quasi uirtus

Expanded text:
ndeo, qui canino dente me rodunt, in publico detrahentes, legentes in angulis, iidem et accusatores et defensores, cum in aliis probent, quod in me reprobant, quasi virtus
Abbreviated transcription (Latin):
di̾sa ferantur exemplaria. ⁊ ger¬
mana illa antiquaq translatõ
corrupta sit atq molata:. nr̃i arbi¬
trii putas aute plurib iudicare
quod ucrum sit. aut nouũ opus
in netert oꝑe condere: illudentib qͦ
iudeis cornicum ut dicitur ocłos
plaria probat. Medienter has
bius ⁊ pamphilus nulgauerũt:
totus q orbis hac inter se tripbaria
uarictate compugncit. Et ccrte oni¬
genes ño solum exempla composu-¬
it. quatuor editionũ e regione sun¬
gula u̾ba describens. ut unus dissẽ¬
ticus statim cetcris inter se consen¬
tiẽtib arguatur: sed qd̃ maioris
audanie est in editiont .lxx. theodo¬
tionis editionem miscit astericis¬
indelicet designans que minus ⁊¬
ante fuerant. et nirgulis que ex
suꝑfluo indebantur apposita. Si
igitur alus licuit ño tenere quod
semel susceꝑant. ⁊ post .lxx. cellulas.¬
curme no suscipiant latim mci
qui inuiolata editione ueteri ita
nouam condidi ut laborem ineũ
hebreis. et qd̃ hiis mais est apłis

Expanded text:
erantur exemplaria, et germana illa antiquaque translatio corrupta sit, atque violata: nostri arbitrii putas, aut e pluribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos plaria probat. Mediae inter hbius et Pamphilus vulgaverunt; totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exemplaria composuit quatuor editionum, e regione singula verba describens, ut unus dissentiens, statim caeteris inter se consentientibus arguatur; sed, quod majoris audaciae est, in Editione Septuaginta Theodotionis Editionem miscuit, asterisvidelicet designans quae minus fuerant, et virgulis quae ex superfluo videbantur apposita. Si igitur aliis licuit non tenere, quod semel susceperant, et post septuacur me non suscipiant Latini mei, qui inviolata editione veteri, ita novam condidi, ut laborem meum Hebraeis, et quod his majus est Apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
taq rexme¬
dorum sub¬
iugauerat
multas gẽ¬
tes imꝑio
suo: et ip̃e e¬
dificauit ci¬
uitatem potentissimam quam
appellauit iecbathanis ex lapidi¬
b quadratis ⁊ sectis fecit muro
eius. in alticudine cubitoꝵ .lxx.¬
et in latitudine cubicoꝵ .xxx.

Expanded text:
taque rex Medorum subiugaverat multas gentes imperio suo et ipse aedificavit civitatem potentissimam quam appellavit Igbathanis ex lapidibus quadratis et sectis fecit muros eius in altitudine cubitorum se
Abbreviated transcription (Latin):
Pud hebreos liber
iudich inter agy̾o¬
grap ha legitur:
cuius auccoritas
ad corro boranda
illa que in conten¬
tionem ueniunt: minus ydonca
iudicatur. Maldeo tam̃e sermone
conscuiptus: inter hystorias com¬
putatur. Sed quia hunc librum
synodus uicena in numero sc̃are
scripturarum legitur computasse:
acquieui postulatoni ñre immo
exactioni: et se positis occupatõib
quib uehanenter arccabar. huic
unam lubriaciũcłam dedi: magis
sensum ex sensu qm ex u̾bo ubum
tranferens. Mulcoꝵ codicum ua¬
rietatem uiciosissimam ampu

Expanded text:
r Judith inter apocrypha legitur: cujus auctoritas ad roboranda illa quae in contentionem veniunt, minus idonea judicatur. Chaldaeo tamen sermone conscriptus, inter historias computatur. Sed quia hunc librum Synodus Nicaena in numero sanctarum Scripturarum legitur computasse, acquievi postulationi vestrae, immo exactioni: et sepositis occupationibus, quibus vehementer arctabar, huic unam lucubratiunculam dedi, magis sensum e sensu, quam ex verbo verbum transferens. Multorum codicum varietatem vi
Abbreviated transcription (Latin):
locaustomata. et uota ⁊ repromis¬
siones suas. Porro iudich uniu̾¬
sa arma bellica oloferius que de¬
dit illi ꝓpłs ⁊ canopeum quod ip̃a
sustullerat: in anathema obluu¬
usus ppłs iocundus scd̾m faciẽ
scõrum. et ꝑtres menses gandiũ
huius inctorie celebratum est
cum iudich. Post dies autan il¬
los unusquisq redit in sua. et
iudich magna facca est in bechi¬
lia. et precdanor erat uniuersis
terre urł. Erat cciam iurtuti ca¬
stitas adiuncta: ita ut nõ cog
nosceret uirum om̃ib dicb u¬
te sue: exquo defunctus est ma¬
nasses uir eius. Erat aute festis
diebr procedens cum magna
głia. Mansit autem in domo
niri sui annos centũ ⁊ quinq.
et dimisit abram suam liberams
Et defuncta est ac sepulta cũ uiro
suo in bechulia. Luxq illam oĩs

Expanded text:
vota et repromissiones suas porro Iudith universa vasa bellica Holofernis quae dedit illi populus et conopeum quod ipsa sustulerat in anathema oblivulus iucundus secundum faciem sanctorum et per tres menses gaudium huius victoriae celebratum est cum Iudith post dies autem illos unusquisque rediit in sua et Iudith magna facta est in Bethulia et praeclarior erat universae terrae Israhel erat etiam virtuti castnosceret virum omnibus diebus vitae suae ex quo defunctus est Manasses vir eius erat autem diebus festis procedens cum gloria magna mansit autem in domo viri sui annos centum quinque et dimisit abram suam liberam et defuncta est ac sepulta cum viro suo in Bethuliam luxitque illam omnis
Abbreviated transcription (Latin):
Non enimi ceridit potens corũ
cusserunt eum: nec excelsi gigã¬
tes imposuerunt se illiz sed iu¬
dich filia incrari in specie facici
sue dissoluit cum. Exuit aum
se uestimento iuduitatis: et in.¬
duit se uestimento leticie: in cx-¬
ultatione filiorum isrł. uuxit
faciem suam unguento: ⁊ col¬
ligaiit cincinnos suos mitra:
cius rapuerunt oculos euis.
pulcritudo eius captiuam fe-¬
cit animam eius. Amputa-¬
uit pugione ceruicem cus. Lx¬
rucrunt ꝑ se constantiam cius
et medi audaciam eius. Tunc
ululauerunt castra assynorũ:
rescentes in siti. filii pueliare
compunxtrnt eos. et sicut pu¬
eros fugientes occiderunt cos:
ꝑierunt in prelio a facie domi
et preciarus in urtute tua. ⁊ ꝙ̃
suꝑare nao potest. Tibi seru
est qui resistat iussioni tue.
Montes a fundam̃ctis moue¬
buntur cum aquis: petre sicut
cra liquescent ante faciem tu¬
am. Qui antem timent te.
magni erunt apud te super
omina. Uegenti insurgenti su
ꝑgenus ncum. Dominus cnĩ-
om̃ipoteus indicabit in cis:

Expanded text:
Non enim cecidit potens eorum cusserunt eum, nec excelsi gigantes opposuerunt se illi, sed Judith filia Merari in specie faciei suae dissolvit eum. Exuit enim se vestimento viduitatis, et induit se vestimento laetitiae in exsultatione filiorum Israel: Unxit faciem suam unguento, et colligavit cincinnos suos mitra, ejus rapuerunt oculos ejus, pulchritudo ejus captivam fecit animam ejus, amputavit pugione cervicem ejus. Horruerunt Persae constantiam ejus, et Medi audaciam ejus. Tunc ululaverunt castra Assyriorum, rescentes in siti. Filii puellarum compunxerunt eos, et sicut pueros fugientes occiderunt eos: perierunt in praelio a facie Dominet praeclarus in virtute tua, et quem superare nemo potest. Tibi serviest qui resistat voci tuae. Montes a fundamentis movebuntur cum aquis: petrae, sicut cera, liquescent ante faciem tuam. Qui autem timent te, magni erunt apud te per omnia. Vae genti insurgenti super genus meum: Dominus enim omnipotens vindi
Abbreviated transcription (Latin):
nitas legis neteris intpretes. aqͥ¬
lam uidelicet symachũ. ⁊ theodoti¬
onem. et curiose legunt. ⁊ ꝑ orige¬
nis laborem exaplois ecclesiis de¬
dicauerunt. Quanto magis la¬
tini greci ẽẽ deberent. quod exultã¬
tem cernerent greciam a se aliqͥd
mutuari: primũ enim magnoꝵ
sumptuu est ⁊ infinite difficulta¬
tis exemplaria posse h̃r̃e omnia.
demnde etiam qui habuerint. et
hebrei setmonis ignari sunt ma¬
gis grabunt ignorantes quis
e multis uerius dixerit. Quod
criam sapientissimo cuidam nu-¬
ꝑ apud grecos occidit ut inter¬
dum scripture sensum relunq̃ ns.
unius cuiussibet int̾pretis seque¬
retur errorem. Nos autem qui he-¬
bree lingue saltem paruam habe¬
mus scientiam ⁊ latinus nob
utrumq sermo no deest: ut de ali¬
is magis possimus iudicare.
et es que ip̃i intelligimus ĩ nr̃a
lingua exprimere. I taq licet ex
cethra sibilet uictor que si nõ
incendia iaccet. Numꝙͣ meũ

Expanded text:
nitas Legis veteris interpretes, Aqunitas Legis veteris interpretes, Aquilam videlicet, et Symmachum, et Theodotionem, et curiose legunt, et per Origenis laborem in Ἐξαπλοῖς, Ecclesiis dedicarunt. Quanto magis Latini grati esse deberent, quod exsultantem cernerent Graeciam a se aliquid mutuari? Primum enim magnorum sumptuum est et infinitae difficultatis, exemplaria posse habere omnia: deinde etiam qui habuerint, et Hebraei sermonis ignari sunt, magis errabunt, ignorantes quis e multis verius dixerit. Quod etiam sapientissimo cuidam nuper apud Graecos accidit, ut interdum Scripturae sensum relinquens, uniuscujusque interpretis sequeretur errorem. Nos autem qui Hebraeae linguae saltem parvam habemus scientiam, et Latinus nobis utcumque sermo non deest: et de aliis maet ea quae ipsi intelligimus, in nostra lingua promere. Itaque licet et excetra sibilet, victorque Sinon incendia jactet : numquam meum,
Abbreviated transcription (Latin):
templo dei qd̃ est in ierłm. Et sur¬
rexerunt principes pr̃mn de iuida
et beniamin. ⁊ sacerdotes ⁊ leuite.¬
⁊ om̃is cuius suscitauit deusi
sp̃m: ut ascenderent ad edifican¬
dum temptum domini quod e¬
rat in iersm. Uniuersiq qui erãt
in circuitu adiuuerunt manꝰ
coꝵ in uasis argenteis ⁊ aureis¬
ꝙ alia que latiori oꝑi rescruamꝰ.
et querite ab eo ubi sccipta sunt.
Cumq proferre nõ potuerint.
uos legite de hiis exemplarib q̃
nuꝑ a nobis edita: maledicoꝵ
cotidie linguis confodiuntur.
Sed ut ad compediu ueniam: cer¬
te qd uiaturus sum equissimũ
est. Edidi aliquid quod ño habet᷑
in greco: uł aliter hab̃r qm a me-
usum est. Quid interpretem la¬
niant: interrogent hebreos. ⁊ in
ip̃is auctorib translationis m̃e
ul arrogent. uel derogent fidem.
Porro alud est si clausis quod dr̃
oculis michi uolunt maledicere:
et no mutcintur grecorum studi-¬
um et benmuolentiam: qui post
gelio choruscante iudeos ⁊ ebio-¬

Expanded text:
d est in Ierusalem'. Et surrexerunt principes patrum de Iuda et Beniamin et sacerdotes et levitae, omnis, cuius suscitavit Deus spiritum, ut ascenderent ad aedificandum templum Domini, quod erat in Ierusalem. Universique, qui erant in circuitu, adiuverunt manus eorum in vasis argenteis et aureis alia, quae latiori operi reservamus: et quaerite ab eo ubi scripta sint. Cumque proferre non potuerit, vos legite de his exemplaribus quae nuper a nobis edita, maledicorum quotidie linguis confodiuntur. Sed ut ad compendium veniam, certe quod illaturus sum, aequissimum est. Edidi aliquid quod non habetur in Graeco, vel aliter habetur quam a me versum est? Quid interpretem laniant? interrogent Hebraeos: et ipsis auctoribus, translationi meae vel arrogent vel derogent fidem. Porro aliud est, si clausis, quod dicitur, oculis mihi volunt maledicere, et non imitantur Graecorum studium ac benevolentiam, qui post gelio coruscante, Judaeos et Ebio
Abbreviated transcription (Latin):
terre dedit michi dominus
deus celi ⁊ ip̃e precepit mi¬
chi ut edificarem ei domũ
in iersim: que est in iuidea.
Quis est in uobis de uni¬
uerso ppło eius: sit deus il¬
lius cum co: ascendat in¬
iersi que est in indea. et
edificet domũ domini dei
isrl. ip̃e est deus qui est in

Expanded text:
edit michi Dominus deus coeli et ipse precepit michi, ut edificarem ei domum in Ierusalem, quae est in Iudea. Quis est in vobis de universo populo eius? Sit Deus illius cum ipso. Ascendat Ierusalem, que est in Iudea et aedificet domum Dei Israel. Ipse est De
Abbreviated transcription (Latin):
rus seruiebant qͣm reliquis. qui
sub ezechia de tribu iuda ⁊ benia¬
min qui ab asdem hostib obside¬
uanture ut audirent assyrios qͦ
a caldeis esse capiendoz. sicut in

Expanded text:
s serviebant, quam reliquis, qui sub Ezechia de tribu Juda et Benjamin ab iisdem hostibus obsidebantur, ut audirent, Assyrios quoque a Chaldaeis esse capiendos, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
sareptane: quem he¬
lyas ꝓpleta mortuum suscita¬
uit. matre postea dicente ad cũ
Nunc cognoui quiauir dei es
tu: et ub̾um dci in ore tuo est ue¬
ip̃m ꝓuerum sic uocauit ama-¬
thi. amathi enum in ũra lingue
ueritatem sonat. Et exeo quod
uerum helyas lequtus est. ille
qui suscitatus est filius c̃e dicit᷑

Expanded text:
Saraptenae, quem Elias propheta mortuum suscitavit, matre postea dicente ad eum: Nunc cognovi quia vir Dei es tu: et verbum Dei in ore tuo est veipsum puerum sic vocatum filium Amathi. Amathi enim in nostra lingua veritatem sonat. Et ex eo quod verum Elias locutus est, ille qui suscitatus est, filius esse dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
pretes tenent: Quid liuiore torq̃ris:
Oaud imꝑitoꝵ animos circa me-
concitas: Sic ubi in tñslatõne tibi
uideor errare. interroga hebreos. diuer¬
sarum urbium magistros consulez
Quod illi h̾nt de xp̃o: tui codices nõ
hñt. Aliud est si circa se postea ab apo¬
stolis usmpata testimonia proba¬
uerint: et emendatiora sunt exem¬
plaria latina qmͣ greca: greca qmͣ-
hebrea. Uerum hec circa iniuidos: Nũc
te deprecor desiderii carissime: ut quia¬
me tantum opus subire fecisti ⁊ a
genesi exordium capere. orationib
uiues. quod possim eodem spiritu
quo scripti sunt libri: in latinum
cos transferce sermonemi.

Expanded text:
pretes tenent . Quid livore torqueris? quid imperitorum animos contra me concitas? Sicubi in translatione tibi videor errare, interroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule. Quod illi habent de Christo, tui codices non habent. Aliud est, si contra se postea ab apostolis usurpata testimonia, probaverunt, et emendatiora sunt exemplaria Latina quam Graeca, Graeca quam Hebraea. Verum haec contra invidos. Nunc te precor, Desideri charissime, ut quia tantum opus me subire fecisti, et a Genesi exordium capere, orationibus juves: quo possim eodem spiritu quo scripti sunt libri, in latinum eos transferre sermonem.
Abbreviated transcription (Latin):
suscipe ulum sicut me. Si au¬
tem aliquid nocuit tibi aut de¬
bet: hoc michi imputa. Ego par¬
lus scripsi mea manu. Ego red

Expanded text:
suscipe illum sicut me: Si autem aliquid nocuit tibi, aut debet; hoc mihi imputa. Ego Paulus scripsi mea manu: ego red