comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moysen diuinitus
ipã pocuit regnum
mortis auferre. Reg¬
num aũ mortis uult
ita in hominib rea¬
tꝰ pecc̃i ut eosad ui¬
tem trahit .i. ad gehennã. Hoc
regnum mortis sola inqͣlibet homine gratia
uantem grãm ñ ad legis lict̾am tm̃ uibentẽ¬

Expanded text:
quae diuinitus ipsa potuit regnum mortis auferre. regm mortis uult tur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitem trahit, id est ad gehennam, hoc regnum mortis sola in quoliuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere
Abbreviated transcription (Latin):
it om̃s nati stͣ sub pecc̃o. Ex eogͥ: cuncti sunt
peccõres. Nsq ad legem. Et qͣrdicat quis: ĩ õẽ
ꝑ tͣnsiit peccm. Quid gͦegitlex: Nonne illa
le erat in mũdo: i. in homine. Quia nͨ lex po¬
tuit auferre peccm̃: s auxit. siue natͤalis in qͣ
quisq iam rõne utens incipit pecc̃o origina¬
li add̾e ꝓpͥa: siue scͥpta. q̃ ꝑ moysen data ẽ po¬
pło. q̃ subintrauit ut habũdaret delictũ. Ni
gͦ iõ dicit apłs usq ad legem peccm̃ fuisse in
mũdo ꝙ deĩceps in nemine fu̾it. s qr ñ pote¬
terat fieri. ne quis fidens uirib putaret lib̾o
arbitͥo legem potuisse suffic̾e. & xͥ grãm de

Expanded text:
it omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti sunt peccatores, usque ad legem. Et quasi dicat quis: In omnes pertransiit peccatum. Quid ergo egit lex? Nonne illa le, erat in mundo, id est in homine. Quia nec lex potuit auferre peccatum, sed auxit, sive naturalis in qua quisque jam ratione utens incipit peccato originali addere propria; sive scripta, quae per Mosen data est populo, quae subintravit ut abundaret delictum. Non ergo ideo dicit Apostolus, usque ad legem peccatum fuisse in mundo quod deinceps in nemine fuerit, sed quia non poteterat fieri, ne quis fidens de viribus putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere, e
Abbreviated transcription (Latin):
rat: & mors .i. dampnatõ. Sciendũ quid̃ ẽ
plerosq latinos codices sic hab̾e. Regnauit
mors abadam usꝙ admoysen in eos qui pͦ¬
cauert̃ in similicudinẽ p̃uaricationis ade.
ꝙ Ĩ ip̃m illi qui legũt adsuꝑiorem refertĩ
tellectum. u similitũdinẽ p̃uaricatioĩs ade
peccasse accipiant illos: qui uullo peccaue¬
rt̃ ut ei similes crearentur. s. sic̃ ex homine
homines. ita expecc̃ore pecc̃ores. ex moricuro.
morituri. dampnatoꝙ dampnandi. Greci
aũ codices uñ int̃p̾tõ fcã ẽ in latinũ: aut
om̃s aut pene om̃s habet id. ꝙ pͥmo positũ¬

Expanded text:
rat et mors, id est damnatio: Sciendum quidem est plerosque Latinos codices sic habere: Regnavit mors ab Adam usque ad Mosen in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Quod etiam ipsum illi qui legunt ad superiorem referunt intellectum, ut in similitudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant illos qui in illo peccaverunt, ut ei similes crearentur, scilicet sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, et ex morituro morituri, damnatoque damnandi. Graeci autem codices, unde interpretatio facta est in Latinum, aut omnes, aut pene om
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ uͭ grã multiplex ẽ.
qͣmulti uiuificati.
Si gͦ unũ delictum¬
multos mortificare
potuit: patet ꝙ mł¬
tiplex grã uiuifica¬
re ml̾tomag̃ possit.
habundans ex qua¬
omĩabona st̃homi¬
ni: sine qͣ nichil ht̃
boni. Causa ade ẽpͦ
rel habii catũ illd̾ originale
cuius rei st̃ om̃s carnałt geniti. Ce¬
liil. tera pecc̃a habent ex se młta: & si ex

Expanded text:
vero gratia multiplex est, multi vivificati. Si vero unum delictummultos mortificare potuit, patet tiplex gratia vivificare multo magis possit. abundans, ex quabona sunt homini, sine qua nil habet boni. Causa Adae est peccatum illud originale, i sunt omnes carnaliter geniti; caetera peccata habent ex se multa, etsi ex
Abbreviated transcription (Latin):
dignatatis. s uinc¬
tus ꝙ ẽ nom̃ humi¬
litatis quia ñ un¬
perat. s orat. ẽ.it.
hic intercessio pro
onesimo. iõ que
.hum̃ibatatis
inemorat.
incͥipiens ab ĩiu¬
ria sua. ut digni¬
tatem epłe sue faceret.
Sicu̾t enim pecc̃i causa
ma gła ẽ. eõ enim tem¬
pore in custodia erat.
sĩ eẽ causa doloris. qd
eris: si ĩmisericors: fi¬
debes misereri. scͥbunt
hanc epłam. phile. di.¬

Expanded text:
dignitatis, sed vinctus, quod est nomen humilitatis, quia non imperat, sed orat. Est enim hic intercessio pro Onesimo, ideo quae humilitatis memorat incipiens ab injuria sua ut dignitatem suae Epistolae faceret. Sicut enim peccati causa ma gloria est. Eo enim tempore in custodia erat, non esse causa doloris: quod eris si immisericors fidebes misereri, scribunt hanc Epistolam Philemoni
Abbreviated transcription (Latin):
st̾io p̃dicationis: i appie.
uxori eius cui scͥbit. ut ħ
uirum exoret. tim̾̃e sorori
in fide ñ ficta. ⁊ archippo.
filio eius: colosensium mi¬
nistro. ut i hic patrem ex¬

Expanded text:
sterio praedicationis, et Appiae uxori ejus cui scribit ut haec virum exoret, charissimae sorori, in fide non ficta, et Archippo filio ejus Colossensium ministro, ut et hic patrem ex
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus eccłra fu̾at in an¬
go .i. sub coactione q̃
ñ est nec̾ia lib̾is. uel¬
iam .i. in hac uita.
hoc bonum habemꝰ:
ꝙ non su. sub pe. &¬
bebimus. Om̃s

Expanded text:
prius occulta fuerat in at sub coactione quae non est necessaria liberis. Velid est in hac vita hoc bonum habemus, d non sumus sub paedabebimus. Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ppło lasciuienti ad instar pelagogi appõita
est. ut custodiret eos & future fidĩ p̃pararet:
Ecce honor legis qr custoclunt ut peclagog̾
s hoc non ẽ magnũ quia pu̾oꝵ ẽ ñ adultoꝵ

Expanded text:
ergo populo lascivienti ad instar paedagogi apposita ergo populo lascivienti ad instar paedagogi apposita est ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet. Ecce honor legis, quia custodivit ut paedagogus: sed hoc non est magnum, quia puerorum est non adultorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tõ p̃uaricationis. & qd̾ p̃uarscato¬
res ipĩus legis sũt inuenti: ñ ad ꝑniciem s
ad utilitatem ualuit eis qui crediderunt.
cognitõ enim maioris egͥtũdinis & desid̾ari
medicum uehem̃tius fecit. es diligi ardentiꝰ.
custo diehamur dico: ut sic assueti duc̾emur
da erat. uͭ mnsta aꝑta sunt: que pͥꝰ obscura
erant: qr occulta ficle̾sum ĩ ãtiquis. que fi¬
des donũ di: sic̃ es grã. In quo enum ur̃m prius
erat ficdes quã ueniret grã: Nlemo penitus s¬
głetur seficlem ex ꝓpͥo sensu gemi̾usse ꝑ qͣm
cuiꝙ reuelatam. oo si añ reuelationem fidei
hanc p̃scͥptam utilitatem lex tm̃ huĩt. Quid
A bat ad fidem. Itacꝑs
gogus noster¬
os ad recta dirigens:
gogus enim paruuł¬
assignatur. utlasciui¬
ens refrenetur etas. ⁊¬
ꝓna in uicia teneant᷑
corda dum ten̾a studi¬
isꝰ eruditur infantia. & metu pene coħcita. p̃¬
ꝑetur ad maiora. ⁊ hoc ip̃m nom̃ pedegos i so¬
nat ꝯpd̃itum ab eo ꝙ pu̾os agat .i. duc̃tet. lex

Expanded text:
o praevaricationis, et quod praevaricatores ipsius legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt. Cognitio enim majoris aegritudinis et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Custodiebamur, dico, ut sic assueti duceremur da erat, ubi multa aperta sunt quae prius obscura erant, quia occulta fuit fides in antiquis, quae fides donum est Dei, sicut et gratia. In quo enim nostrum prius erat fides, quam veniret gratia? Nemo penitus glorietur se fidem ex proprio sensu genuisse, per us Et si ante revelationem fidei, hanc perscriptam utilitatem lex tantum habuit, quid bat ad fidem. Itaque gogus nostet ad recta dirigens tgogus enim parvulassignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, ona in vitia teneantur corda, dum tenera studiis eruditur infantia, et metu poenae coercita, praeparatur ad majora. Et hoc ipsum nomen paedagogi sonat compositum ab eo quod pueros agat, id est ductet. Lex
Abbreviated transcription (Latin):
structa potestate dia¬
boli. facultas lib̾tatiᷤᷤ
diabolus illos tenebat m̾ito quas pecc̃i reos.
ꝯditione mortis obstͥuxit. hos ꝑ eum m̾ito dimit¬
teret. quem nulliꝰ pecc̃i reum inin̾ito pena mor¬
tis affecit. hac iusticia uictus. ⁊ ħ uincło uinc¬
tus ẽ fortis. ⁊ iõ ñ ẽ opus aliis hostiis. qr ꝑ eum

Expanded text:
structa potestate diaboli, facultas libertatis,uia diabolus illos merito tenebat quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis. Et ideo non est opus aliis hostiis, quia per eum,
Abbreviated transcription (Latin):
qr st̃ ũ ad parcendum
partere corpori. & sũt
ñ in honore aliquo qi
dñt se ũ curare de ho¬
nore humano. & quia
ta sibi subtrahunt. a¬
lios gulosos dicunt.

Expanded text:
rcendum parcere corpori, et n in honore aliquo, quia dicunt se non curare de honore humano. Et quia ta sibi subtrahunt, alios gulosos dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ci a pecco. ⁊ ab ele .m.¬
i. ab om̃i suꝑstitione
& abstinentia creat᷑a¬
rum mindi. ł ita po¬
tost accipi cum xͦ .i. si
cut xͨ. ut sit sensus.
Si inquit mor .e. a¬
pecc̃o: ⁊ abele. mun

Expanded text:
rati a peccato, et ab elemenest ab omni superstitione et abstinentia creatm mundi. Vel ita potest accipi, cum Christo, Christus; ut sit sensus: Si, inquit, mortui peccato, et ab elemen
Abbreviated transcription (Latin):
dei qui mundo uiuunt: cẽ ũ deo. decernitis
seruancla legalia. decernitis dico: dicentes
alii aliis ista.
Te cetig̾itis ⁊c̾. ł ita. Si gͦ.¬
elem̃ta dicit creatu¬
ras huius mundi. qͣi¬
qr xp̃o omĩa delicta
deleuit. gͦ ꝑ hoc ꝙ uoᷤ
estis cum xp̃o .i. qr fi

Expanded text:
ei qui mundo vivunt, et non Deo, decernitis, servanda legalia. Decernitis dico, dicentes alii aliis, ista ne tetigeritis, etc. Vel ita, si Elementa dicit creaturas hujus mundi, quaChristus omnia delicta delevit, ergo per hoc quod estis
Abbreviated transcription (Latin):
de. a quibzdam super¬
sticioniꝰ abstinend̾: q.
si prius dum eratis ignari. hoc faciebatis. cͦ u̾ita
sunt ducentia mint̾itum .i. ducunt in mortẽ.
ip̃o usu .i. si quis utatur eis. utatur eis uida¬
ico ritu. ut ab his abstineat ilł utatur. credẽs
iũ iustificari. ista dico: iãrexistencia. ẜ p̃cep¬

Expanded text:
 a quibusdam superstitiose abstinendum! quia si prius dum eratis ignari hoc faciebatis, cur veritsunt ducentia in interitum, id est ducunt in mortem; in ipso usu, id est si quis utatur eis judaice, ut ab his abstineat, illis utatur, credens inde justificari. Ista dico jam existentia, se
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ne seduc̾entur a¬
pseudo. nc̃ aggredit᷑
illos qui aliqua de le¬
ge seruabant. sub in¬
crepationis forma. de¬
hortans eos a lege.q.
seducamini. s uos alii
qui legalia dicite rete

Expanded text:
tes ne seducerentur apseudo; nunc aggreditur illos qui aliqua dege servabant, sub increpationis forma dehortans eos a lege, queducamini, sed vos alii qui legalia rece
Abbreviated transcription (Latin):
pistis dicite. qͥ rõne le¬
gem seruatis. ⁊ hoc ẽ¬
ꝙ ait. Si aũ mortui
felici morte. ab elemẽ¬
tismundi .i. seꝑati a
lege. que est institutio pueroꝵ. qui mundana
petuut. mortui dico: ꝑ ħ ꝙ estis cũ xp̃o adhuc.¬

Expanded text:
pistis, dicite, quare legem servatis? Et hoc ed ait: Si ante mortui felici morte ab elementis mundi, id est separati a lege, quae est institutio puerorum qui mundana petunt, mortui dico, per hoc quod estis cum Ch
Abbreviated transcription (Latin):
ec ꝓponẽs
fr̃ib bonus
eris minister
tritus u̾bis fi¬
doctͥne quã
assecutus es.
Neptas
autem lani¬
les fabulas
deuita Ex¬
erce autem
teip̃m ad pi¬
etatem¶ Iã¬

Expanded text:
s fratribus, bonus eris minister tritus verbis fidoctrinae, quam assecutus es. Ineptas autem et aniles fabulas devita; exerce autem teipsum ad pietatem, pa
Abbreviated transcription (Latin):
uult. Hic aũ accipitur dei uoluntas qua uult.
que semꝑimpletur que bñplacitum dei ł dispo¬
sitio uicerdum. appellatur. De qua ppħa ait. Dĩa
resistit: Omĩa gͦ bona que firint. deus fieri uult.
quoꝵ ipẽ auctor ẽ. mala uͦ ñ uult fieri. nec tũ
uult ñ fieri. Si enim uellet ũ fieri & fierent:
uoluntati eius aliquid resisteret. s tam̃ fieri
ea p̃scit. Pret̾ẽa uoluntas dei. Dr̃ eius oꝑatõ¬
ł ꝑmissio. Noͣnfit aliquid: ꝙ omp̃s fieri nõ¬
uelit. Nel sinendo ut fiat: uel ip̃e faciendo. Itẽ¬

Expanded text:
ult: hic autem accipitur Dei voluntas qua vult, quae semper impletur, quae beneplacitum Dei vel dispositio interdum appellatur. De qua Propheta ait: O ejus quis resistit? . Omnia ergo bona quae fiunt, Deus, fieri vult, quorum ipse auctor est, mala vero non vult fieri, nec tamen vult non fieri. Si enim vellet non fieri, et fierent, voluntati ejus aliquid resisteret; sed tamen fieri ea praescit. Praetidio: Non fit aliquid, nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo; ne
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est̃ iniuriã hec s bonum opus. uñ lau¬
de dignus sum. Si gͦ ꝓ bono oꝑe uos offen¬
di. ĩgnoscite mͥ. & quia stultus boni accu-¬
sacor ẽ. ut illos imꝑitos ostend̾et. ueniam b¬
ab eis postulat eus fcĩ de quo laude dignꝰ¬
tercio hoc ꝑa

Expanded text:
ec injuria, sed bonum opus. Unde lade dignus sum. Si ergo pro bono opere vos offendi, ignoscite mihi. Et, quia stultus boni accusator est, ut illos imperitos ostenderet, veniam ab eis postulat ejus facti, de quo laude digntertio hoc pa
Abbreviated transcription (Latin):
exacerbantib. ł ñ: infen¬
sus ẽ quadra. annis: hc̃
numerum aunoꝵ it̾m
cõmemorat: qr hoc nu̾o
notatur tota uita nr̃a.
qͣdrãgenarius enim in¬
dicat integͥtatem scłoꝵ.
Infessus gͦ dr̃ illis qͣdra¬
ginta annis. qr irascit᷑
uite sue usq in finem
peccantib. dem̃ subd̾.
respondens sue interro¬
gationi. Nonne in
fessus ẽ illis qui pec
paret ira dĩ. ⁊ õ: uob̾
ĩpunitatem ñ ꝓmitta¬
tis: si increduli fu̾itis.

Expanded text:
exacerbantibus, vel non, infensus est quadraginta annis: hunc numerum annorum iterum commemorat, quia hoc numero notatur tota vita nostra. Quadragenarius enim indicat integritatem saeculorum. Infensus ergo dicitur illis quadraginta annis, quia irascitur vitae suae usque in finem peccantibus. Deinde subdit respondens suae interrogationi: Nonne infensus est illis qui peccparet ira Dei. Et ideo vobis impunitatem non promittatis, si increduli fueritis
Abbreviated transcription (Latin):
ñolite obdurare ut pa¬
tres: in exacerbatione.
& bñ hoc dico. qr quidã
illoꝵ audi. uocem dei
in deserco. de requie in
terra palestina futura.
runt. hec iõ dic̃. Neqͥs
pucet satis eẽ audire de
requie. qr ⁊ illi om̃s au¬
runt. s quidam qui sĩ
exacerbauert̃. de quib
subdit. s ñ uniu̾si .i. tĩ

Expanded text:
Nolite obdurare ut patres in exacerbatione. Et bene hoc dico quia quidam illorum audientes vocem Dei in deserto de requie in terra Palaestina futura, runt. Hoc ideo dicit, ne quis putet satis esse audire de requie, quia et illi omnes aurunt, sed quidam qui non exacerbaverunt; de quibus subdi
Abbreviated transcription (Latin):
tem cum ip̃o xͦ in here
uniti sumus ei : ut men¬
bra capiti. Ipͥse enimẽ
caput nr̃m. ⁊ nos men¬
bra eius. facti sumus
participes dico: tñ hac
cõditione. si nos usqꝙ
ꝙͣ deificamur: ⁊ diuine
sub̾e participamus. re¬
tineamus usq ad finẽ

Expanded text:
tem cum ipso Christo in haeredatiam, qua uniti sumus ei ut membra capiti. Ipse enim est caput nostrum, et nos membra ejus facti sumus. Participes dico, tamen hac conditione, Si nos usque quam deificamur et divinae substantiae participamus. Retineamus usque ad finem,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m temptare. Uñ sub¬
dit. ħ ẽ cor discedendi
discedit: uitam ꝑdit.
quia in eo solo uita ẽ.
ecõtra: qui accedit ui¬
tam inuenit. s potiu
adhor. de incremento
uirtutum uosmetip.¬

Expanded text:
m tentare. Unde subdit: Hoc est cor discedendi discedit vitam perdit, quia in eo solo vita est: contra, qui accedit vitam invenit. Sed potius ad hortamini, deincremento virtutum, vosmetip
Abbreviated transcription (Latin):
bonos. ꝑ sepcenariũ
enim uniu̾sitas: per
millenariũ ꝑfectio de¬
signatur. qui sĩ cur¬
qui erat dens achab.
& iezabel. Siegͦ.

Expanded text:
bonos, per septenarium enim universitas, per millenarium perfectio designatur, qui non curqui erat Deus Achab et Jezabel. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
qua electi st̃. Unde
dñs ait᷑. Non uos me
elegistis: sego elegi
uos. Neq enim ante
credid̾amus in eum:¬
ut eligeret nos. Nam iã¬
si credentes elegit elec¬
gram ẽẽ grãm. Quid
gͦ: Andito ꝙ reliquie
salue facte sunt grãñ¬

Expanded text:
qua electi sunt. Unde Dominus ait: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Neque enim ante credidut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, elecgratiam esse gratiam. Quid ergo? Audito quod reliquiae salvae factae sunt gra
Abbreviated transcription (Latin):
b ho .i. ad utili¬
tatem om̃is gene¬
ris hominũ. sñ qͦ
ñ ꝓfuiss nob̾ nas¬
ci. eru. nos exem¬
plo uite ⁊ doctri¬
na. in quo eum
sequi debes .s. ut
erudias. erudiẽs
nos dico. ad hoc

Expanded text:
 ad utilitatem omnis generis hominum sine quo non profuisset nobis nasci, erudiens nos exemplo vitae et doctrina, in quo eum sequi debes, scilicet ut erudias. Erudiens nos dico ad hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
a mundi huius
pͥncipe subgerũ¬
tur. sobrie. in no¬
bis. & iustead ꝓ¬
ximum. ⁊ pie. ad
deum. uiua in
hoc se. tam fragi¬
li. nos dico. expec.
ut certi & sollici¬
ti. bea. spem.i. s
głiam eternam.
festationem głs
magni dĩ.⁊ sal¬

Expanded text:
a mundi hujus principe suggeruntur, sobrie in nobis, et juste ad proximum, et pie ad Deum vivamus in hoc saeculo tam fragili. Nos dico exspectantes, ut certi et solliciti, beatam spem, id est gloriam aeternam, festationem gloriae magni Dei et Sal
Abbreviated transcription (Latin):
cestatem indigni. ꝙ
est dr̃e. ũ ponimnꝰ nos
ui nũo illoꝵ ut po¬
testatem usurpemꝰ.¬
s a dõ electi accepimꝰ
nicħultra ꝯcessum p̃¬
sum̃tes. Illi aũ ñ ac¬
cepta potestate susur

Expanded text:
testatem indigni. Quod est dicere: Non ponimus nos in numero illorum, ut potestatem usurpemed a Deo electi accepimus, nihil ultra concessum pntes. Illi autem non accepta potestate, sed usur
Abbreviated transcription (Latin):
quia bñ pꝰ instructi fu¬
hem̃ter. & tam cito.
gem fermini. uñ mi¬
ror. quia mirũ ẽ dele¬
ticia. ꝯfug̾e ad exicia.¬
cum paulatumn ꝓficiẽ¬
dum sit. a quo aũ ⁊ in
quit tusferantur. ostẽ¬
dit subdens. ab eo .s.¬
uos adu̾sos uocauit¬
ꝑ p̃dicationem in gͣ¬

Expanded text:
ti fuhementer, et tam cito, gem ferimini. Ambrror? quia mirum est de laetitia confugere ad exitia,cum paulatim proficiendum sit. A quo autem et quid transferuntur, ostendit subdens: Ab eo svos aversos vocavitpraedicationem in g
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝓbet .i. diligent in¬
spiciat opus surm nõ¬
pecc̃m alt̾ius. ut pha¬
riseus qui diçẽbat. ñ¬
sum sicut cet̾i homi¬
num. qui ñ re s fal¬

Expanded text:
bet. Diligenter inspiciat. Opus autem speccatum alterius, ut pharisaeus qui dixit: Num sicut caeteri hom qui non re, sed fal
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ alium głari. & laudem suam fund̾e foraᷤ.
s in semetipõ humilr̃ głari uł ita. ⁊ sica .i.
si aitus suos ꝯsid̾et sciens neminem debere gła¬
quia plus sua mala scit ꝙͣ alt̾ius. quoꝵ o ogͥ¬
tio sͥ gła ẽ. gaudet enim dum cognosc̃ mor¬
hum suum ꝙ̃ sanare desid̾at. ¶nusqͥsꝙꝑ¬

Expanded text:
apud alium gloriari, et laudem suam foras fundere, sed in semetipso humiliter gloriari. Vel ita: Et sic, id est si actus suos consideret, sciens neminem debere gloriaquia plus sua mala scit quam alterius, quorum cognitio sibi gloria est. Gaudet enim dum cognoscit morbum suum quem sanare desiderat. VERS. 5-8
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmendass in multis subintulit nos oportere ob¬
seruare que abillo audi¬
ip̃o p̃moyse. hĩc incipit
terrere. ne sint incredu¬
li xͦ. ꝑ patrum similitu¬
dinem. i post ne amit¬
tant requiem. blandit᷑

Expanded text:
mendasset in multis, subintulit nos oportere servare quae ab illo audiipso prae Moyse. Hic incipit terrere ne sint increduli Christo per patrum similitudinem, et post ne amittant requiem, blanditur
Abbreviated transcription (Latin):
origła ꝙͣ moyses. quia
xp̃c fabricator ẽ domus.
ñ moyses. hic alia rõne
id̾ ostendit. quia xp̃c fi¬
lius. moyses famulus ẽ.
qui os carnalia carnali¬

Expanded text:
oria quam Moyses, quia Christus fabricator est domus, non Moyses. Hic alia ratione idem ostendit quia Christus filius, Moyses famulus est qui et carnalia carnali
Abbreviated transcription (Latin):
pors enim passionis:
in qua ẽ consũmatõ
omĩum hostiarum:
ceꝑunt illa displicere. anĩ nũ ꝙͣ ea destruxit.
s illis subditus fuit. dumͥ in cemplo cum ho¬
stiis p̃sentatiis fuit. In figuris illis u̾itas p̃nũ¬
ciabatur. Celebrabant figuras future rei: mł¬
ti scientes: s plures ignorantes. que cessare de ̃¬
uidi omĩa illa displice¬
neum ad hoc mͥ datũ.
dixi. Eoce sñ aliqua
sacrificia pͥsca. ꝑ illa ⁊¬
msta sacrificia ħuñ
sig̾fica batur.q. mul¬
tis u̾bis: una res di¬
ceretur. ut sñ fastidio
multum cõmendare¬
tur. huic sũmo u̾oq
sacrificio cunctaq
sacrificia cesserunt᷑.
ut in ip̃o sacerdote
ac sacrificio: fieret

Expanded text:
pore enim passionis, in qua consummatio omnium hostiarum, coeperunt illa displicere. Ante nunquam ea destruxit, sed illis subditus fuit, dum in templo cum hostiis fuit praesentatus. In figuris illis veritas ptiabatur. Celebrant figuras, figurae rem multi scientes, sed plures ignorantes quae cessare devidi omnia illa displiceneum ad hoc mihi datum, dixi: Ecce, sine aliqua sacrificia prisca. Per illa multa sacrificia hoc unum significabatur, quasi multis verbis una res diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo veroque sacrificio cuncta sacrificia cesserunt, ut in ipso sacerdote ac sacrificio fieret
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓbatione adhuc addit dicens. H olo. q̃
aliis sacrificiis digniora uidebantur q̃ tota
fiebant. q̃dam enim
sĩ ꝓ pecc̃o fiebant. Il¬
la inꝙͣ que cet̾is erãt
digniora. ñ tͥ pla. ex¬

Expanded text:
robatione adhuc addit, dicens: Holocautomata, quae aliis sacrificiis digniora videbantur quae tota fiebant. Quaedam enim non pro peccato fiebant. Illa, inquam, quae caeteris erant digniora, non tibi placue
Abbreviated transcription (Latin):
censet eis apłs. qr cũ
esset eis apostolus:¬
ĩmemores erant tra¬
ditionum eius. ꝙ de¬
aliis culpo uos. s de
hoc: laudo uos o frẽs.
oe si de aliis culpo: tñ
de hoc laudo. ꝙ ꝑ omĩa estis memorer mei.
i. mee auctoritatis. & mea p̃cepta cenetis.
tam ꝑfecte. sic̃ tradidi uob̾. yroma est. ꝙ sic
loquitur eis apłs. quia ñ eus traditionẽ: ser¬
uabant: nec eius auctiritatem sequẽbantur.
ac ꝑ hoc: &. uonic̾ tradit illis dicens:
olo autẽU

Expanded text:
censet eis Apostolus, quia cum esset eis Apostolus,immemores erant traditionum ejus. Qaliis culpo vos, sed de hoc laudo vos, o fratres, et si de aliis culpo, tamen de hoc laudo quod per omnia estis memores mei, id est meae auctoritatis, et mea praecepta tenetis, tam perfecte sicut tradidi vobis, ironia est quod sic loquitur eis Apostolus, quia non ejus traditionem servabant, nec ejus auctoritatem sequebantur. Ac per hoc, quasi noviter tradidit illis dicens: Volo aute
Abbreviated transcription (Latin):
est. nͨ greci asͣ addunt. Illud ⁊̃ sciendũ. qd̾
abruitis aminalib corpus xͥ ñ sumitur. & si
uideatur. Quid gͦ sumit mꝰ: quid manducat:
ductam. Post ħ quid partes ille que ibi uiden¬
xp̃i ꝙ iam surrexit monstrat pars comesta :
ambulãtem xpm̃ adhuc suꝑterrã. pars in
altari usq ad finem remanens misse. corpo¬
ra scõꝵ usꝙ in finem scłi: & in sepulcris iacẽ¬

Expanded text:
Illud etiam sciendum quod a brutis animalibus corpus Christi non sumitur, etsi videatur. Quid ergo sumit materia? quid manducat? ductam. Post haec partes illae quae ibi viden jam resurrexit monstrat; pars comesta, ambulantem adhuc super terram; pars in altari usque ad finem remanens missae, corpora sanctorum usque in finem saeculi in sepulcris jace
Abbreviated transcription (Latin):
dissimũ. Et ẽ hic euidentissimum testimoniũ s
taturhic quartꝰ hominis actus. In hac nãq
apłi serie. iiͦii. hominis actiones designant᷑.
Prima fuit añ legem. scd̾a sub loge. tercia sub
grã. qͣrta in uita ecerna. In pͥma actione aũ
legem. uulla pugna ẽ cum uoluptatib huiꝰ
scłi: in scd̾a sub lege pugnamꝰ. s iuncimur.
na s quies & pax et̾na: quia subdecur nob̾¬

Expanded text:
issimum. Et est hic evidentissimum testimonium detatur hic quartus actus hominis. In hac namque Apostoli serie quatuor hominis actiones designantur. Prima fuit ante legem, secunda sub lege, tertia sub gratia, quarta in vita aeterna. In prima actione ante legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi; in secunda sub lege, pugnamus, sed vincimur; na sed quies, et pax aeterna, quia nob
Abbreviated transcription (Latin):
stol. hic de osõnib atqͣꝑ
rigens. in illo omni
eccłie formam tͣdidit.
quomͦ debuerat missa¬
rum sollempnia cele¬

Expanded text:
stolis, hic de orationibus, atque rigens in illo omni Ecclesiae formam tradidit, do debeat missarum solemnia cele
Abbreviated transcription (Latin):
f.ui. que olim ñ potui¬
mus doc̾e uos. quia era¬
tis pariuili. orantes
dico habundantius.
ꝙͣ antea. quia mͦ plus
posset addere eis. uos
oramus uidere uos.
pẽ aũ deus qui¬
O qui uult bonumr ⁊ do¬
strum nocte os
die habundan¬
tius orantes.ut
uideamus faciẽ
mus ea que dest̃
autem dzos pa¬

Expanded text:
 quae olim non potuimus docere vos, quia eratis parvuli. Orantes, dico, abundantius quam antea, quia modo plus posset addere eis. Nos oramus videre vos. Ipse autem Deus, quir, qui vult bonum, strum, nocte ac die abundantius orantes, ut videamus faciem mus ea quae desunt autem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Item. In ꝑicłis in soli¬
tudine. q̃ erant ł a ser¬
pentib. ł penuria ci¬
boꝵ. Itẽ. In ꝑicłis in
mari. q̃ ñ erant exma¬
ri. s in mari. ut diuer¬
sum sit a suꝑiori. su¬
cła q̃ ex mari fuerũt.
Itẽ ꝓbatus sum mini¬

Expanded text:
Item, in periculis in solitudine, quae erant vel a serpentibus vel a penuria ciborum. Item in periculis in mari, quae non erant ex mari, sed in mari, ut hoc diversum sit a superiori. Sucula quae ex mari fuerunt. Item probatus sum mini
Abbreviated transcription (Latin):
datussum. in cunta:¬
te licaonia. Cernau¬
fragium feci .i. ꝑtuli.
Nocte oe die fu ĩ
ꝓfundum mariᷤ
i. in alto mari. fui de¬
tentus tempestate. Pad
minum. in ꝑicłis la
tronũ. quos dĩabłs
cum in ciuitate eum¬
occidere nõ poss: ei ex

Expanded text:
datus sum, in civitate Lycaonia; ter naufragium feci, id est pertuli; nocte et die fui in profundo maris, id est in alto mari fui detentus tempestate. Vel ad nocte et die fui in profundo maris, id est in alto mari fui detentus tempestate. Vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
hortor uos ad pa¬
bitetis posse eẽ tam pa¬
cientes. quia grã dei¬
p̃sto est. s cauete ne
desitis ei. ⁊ hoc est se
mͦ potestis retinere grãm. Cauete. Ne qua
amaritudo sur. ger.¬
nans impediat.
non solum illein qͦ ẽ
s q̃ exemplo inqui.
mul. alii. ⁊ ideo gͣue
ẽ. Radix amaritudr¬
nis est mala cogitõ
quia sicut radix amara dulces frustus non
ꝓfert s sui similes .i. amaras. & fons sulphure¬
us aquas ñ habiles ad bibendum. Ita mala co¬
gitatõ ñ dulces fructus .i. delectationem ⁊ oꝑa¬
quomͦ cõtemplari debrant ne qͣ radix amaritu¬
dinis g̾minet: ostendit ꝑ partes. in quib ali¬

Expanded text:
Hortor vos ad pabitetis posse esse tam patientes, quia gratia Desto est. Sed cavete ne desitis ei. Et hoc est: Semodo potestis retinere gratiam. Cavete ne qua aritudo, sursum germiens, impediat inon solum ille in quo est, s exemplo inquinentur multi alii. Et ideo grave mo Radix amaritudinis mala cogitatio est, quia sicut radix amara dulces fructus non profert, sed sui similes, id est amaros, et fons sulphureus aquas non habiles ad bibendum; ita mala cogitatio non dulces fructus, id est dilectionem et oquomodo contemplari debeant, ne qua radix amaritudinis germinet, ostendit per partes in quibus ali
Abbreviated transcription (Latin):
it hic apłs. Poss enĩ
in excusationem pꝰ¬
si ead ago q̃ iudico.
dit genus & lex. Ge
contra gentilis. Me¬
gentilem defendit ignorancia. Contra ꝙ
cusari ꝑ legem uł genꝰ: nec illos ꝑ ignoran

Expanded text:
nim in excusationem si eadem ago quae judico, dit genus et lex; et contra gentilis: me defendit ignorantia. Contra quod excusari per legem vel genus, nec illos
Abbreviated transcription (Latin):
suram boni ł mali. Uitas quippe uidiciih po¬
stulat: ut malꝰ mala. bonus recipiatbona. S
illud in hoc loco udr̃ ostendi. ꝙ soliꝰ dei sit s¬
sccł̾m u̾itatem indicium: qr corda homiñ nos¬
se soliꝰ dĩ ẽ. & mñtis setͧreta dinosc̾e. Sunt enĩ q̃

Expanded text:
suram boni vel mali. Veritas quippe judicii hoc postulat, ut malus mala, bonus recipiat bona. Sed illud in hoc loco videtur ostendi, quod solius Dei sit secundum veritatem judicium, quia corda hominum nosse solius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cia. qua iustificat᷑ im¬
xIpuis: & fit iustus qui prius erat¬
O impiꝰ. Et idõ ꝑcipiende huiꝰ gr̃e
m̾tanulla p̃cedunt. quia m̾itis
impii ñ grã s pena debet᷑. Nec ista eẽt grã.
siñ darecur gratuita. s debita redd̾etur. Et¬
pax scł. sit uob̾.i. recõciliatio ad dm̃. & tran¬
quillitas m̃tis. Sic̃ enim grã dĩ ẽ qua donã¬
tur nob̾ pecc̃a ita paxẽ. qͣ ex immicis recon
si ita distincta sint. qi ut ostendat uniu̾sum
bonum eẽ a dõ. subilitadeo. Quasi drẽt. ħ scł.¬

Expanded text:
nim, qua iustificatur impius, id est fit iustus, qui prius fuerat impius. et ideo percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt. quia meritis impii non gratia sed poena debetur nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed debita redderetur. ad Deum et tranquillitas mentis. Sicut enim gratia Dei est, qua donantur nobis peccata, ita pax est qua ex inimicis reconcsi ita distincta sint. Et, ut ostendat universum bonum esse a Deo, subdit: A Deo, quasi dicat: Haec
Abbreviated transcription (Latin):
quia fecerunt uitulum inͣ oreb.⁊ adorauerũt
scuptile. Ecce quomͦꝰ utuꝑauit eos. iõ inquã:
quia ñ ꝑmanserunt. ⁊ ego ne .e. & ne idigne¬
mini: si dico uos neglectos. quia dominus di¬
cit in me. pat̾ent̃ uicio eoꝵ deputat: ꝙ ñ per¬
manserunt in testam̃to dĩ. nelex quã tũt ac¬
cepunt culpanda indeatur. Ip̃ã enim ẽ quã
non uenit xp̃c soluere s adimplere. ñ tam̃
ea iustificat s grã. hoc qui pe agit uiuifi¬
mñtum no. ꝓ uet̾is hominis noxa que ꝑ lit̾ã
ubentem & minantem sĩ sanatur. Sr illud

Expanded text:
quia fecerunt vitulum in Horeb, et adoraverunt quia fecerunt vitulum in Horeb, et adoraverunt sculptile . Ecce quomodo vituperaverunt eos; Ideo, inquam, quia non permanserunt. Et ego neglexi eos. Et ne indignemini, si dico vos neglectos, quia Dominus dicit, in me. Patenter vitio eorum deputat quod non permanserunt in testamento Dei, ne lex quam tunc acceperunt culpanda judicetur. Ipsa enim est quam non venit Christus solvere, sed implere, non tamen ea justificat, sed gratia. Hoc quippe agit vivifimentum Novum pro veteris hominis noxa, quae per litteram jubentem et minantem non salvatur. Dicitur illud
Abbreviated transcription (Latin):
illud cõpleuit in ennͣ¬
głio. Illa enun spũa¬
lis ꝓmissio fuit ꝑti
men: ipm̃ nom̃ legitur exp̃ssum. nẽpe ui ue¬
t̾iblibris aut nisꝙͣ: aut difficile p̃ter hunc
ꝓpħicum locum : legitur facta cõmemoratõ
test᷑ .no. ut ip̃o nomine appellaretur. Consid̾a
gͥ diligent̃ differentiam ut̃ duo testamenta.
i. uetus ⁊ no. ibi ẽ lict̾a: q̃ sola oͥccidit᷑. hic ẽ
sp̃c qui uiuificat. illud uetus: quia a uetu¬
state pecc̃i ^ lib̾at. hoc nouum: quia uinouat. Sĩ
autem a nob̾ quesitum fu̾it: cur illius testam̃¬
ti auctoritatem teneamus: cuius ritum non ob¬
seruamus. ⁊ adhoc respondemus. ꝙ ea legi &
accipi oportet. ne ꝓpħias extingamus. quia in
umbra fcã sunt omĩa ilia futuroꝵ. sicut aitꝰ p̃o¬
stolus. ħ in figura cõtingebant illis. ⁊ c̾. Cum gͦ
tum: quid sig̾cet querendum est si rep̃henden¬
dum. quia eo ipõ: quo iam non obseruatur.
ñ ꝑmanse. in testa ii . i. in lege datã in syna.¬

Expanded text:
illud complevit in Evangelio. Illa enim spiritualis promissio fuit pertinmen ipsum Novum legitur expressum. Nempe in veteribus libris, aut nusquam, aut difficile praeter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio Testamenti Novi, ut ipso nomine appellaretur. Considera igitur diligenter differentiam interduo Testamenta, id est Vetus et Novum. Ibi est littera quae sola occidits qui vivificat. Illud Vetus, quia a vetustate peccati non liberat; hoc Novum, quia innovat. Si autem a nobis fuerit quaesitum cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cujus ritum non observamus? Ad hoc respondemus quod eam legi et accipi oportet, ne prophetias exstinguamus, quia in umbra facta sunt omnia illa futurorum, sicut ait Apostolus: Haec in figura contingebant illis, etc. Cur ergo tum? Quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso quo jam non observatur mento, in eo, id est in lege data in Syna
Abbreviated transcription (Latin):
cloes. Cloes locusẽ
ubi. illi erant qui apo¬
stolo significauerũt.¬
uel qui sunt cloes .i.
illius matrone. Cio¬

Expanded text:
Chloes. Chloes locus ubi illi erant qui apostolo significaverunt.el, qui sunt Chloes, id est, illius matronae; Chlo
Abbreviated transcription (Latin):
aũ se ñ fecisse dic̃
apłe. in quo ponit
se aliis inexemplis̃¬
pugno cõtra hostes
non qiͣ aerem u̾be¬
mo illicitos motue¬
corporis. & in serui¬
tutem rõnis redigo
illd̃ dum alio tende¬
tet. seruituti enim
more nos terruit
ciet agnus ubi ari¬
cedentib abstinere
alicitis. induc̃tioẽ
similium & exẽplo
sui docuit. hic exẽ¬
plo uidõꝵ qui ne¬
gligentia sua of¬
fendert̃ nos sollici¬
tos facit ostũdeneã¬
tiquos pacres ꝑ sa¬
cͣmentoꝵ ueterum
nam ñ euasisse .o.¬

Expanded text:
tem se non fecisse dicit Apostolus, in quo ponit se aliis in exemplpugno, contra hostes, non quasi aerem verbemo illicitos motcorporis, et in servitutem rationis redigo illud, cum alio tenderet. Servituti enim more nos terruit cit agnus ubi trcedentibus abstinere a licitis inductione similium, et exemplo sui docuit. Hic, exemplo Judaeorum qui negligentia sua offenderunt, nos sollicitos facit, ostendens antiquos, per sacramentorum veterum nam non evasisse.
Abbreviated transcription (Latin):
ha. & quimo. si minorauit. sic qui młtum dat
ut diues &s qui pasx ut pauꝑ sic eque uolun¬
tas ẽ E qͣiem mercedem habebunt. Grãs aũ¬
rãs autẽ

Expanded text:
icum, non minoravit: sic, qui multum dat ut dives, et qui parum ut pauper, si aequalis voluntas est, aequalem mercedem habebunt. VERS. 16-ias aute
Abbreviated transcription (Latin):
ĩo sit suꝑ. ut ua fiat equalitas. s. ut sic̃ hii mini¬
ñ mino. plus .i. hñt scĩ inspe futuri. minus
tur ut̃ꝙ ut sic̃ h diuites inopiã scõꝵ sustentãt:
ita ibi bñficio scõꝵ sustencentur & diuites fi¬
ant inet̾no bono. Hel ita ut fiat .q. ur̃a ab.¬

Expanded text:
plementum; ut ita fiat aequalitas, scilicet ut, sicut ii mininon minoravit. Plus habent sancti in spe futuri, minus tur utrique, ut sicut hic divites inopiam sanctorum sustentant, ita ibi beneficio sanctorum sustententur, et divites fiant in aeterno bono. Vel ita, ut fiat. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
angłi mist̾ium ꝙ pͥꝰ latuit declaratum in car¬
ne genu illi flectentes. qͣi gr̃as agant. quia
u̾itatem didicerunt: ⁊ p̃dicatum ẽ gentib.
Ecce itẽ magnũ. ⁊ creditum ẽ. mauens in mun¬
do. ut ꝑfidia mundi: ueniam erroris mereri si
possit. sicut dñs dicit de iudeis. Si nõ uenissẽ.
⁊locutus eis si fuissem. pecc̃m ñ ha. nc̃ aũ excu.¬

Expanded text:
angeli mysterium quod prius latuit declaratum in carne, genu illi flectentes, quasi gratias agant, quia veritatem didicerunt. Praedicatum est gentibus. Ecce item magnum. Et creditum est, manens in mundo, ut perfidia mundi veniam erroris mereri non possit, sicut Dominus dicit de Judaeis: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non ha
Abbreviated transcription (Latin):
li debet quicqͥd ẽ. ł dĩ noĩe ħ intelligitur tri¬
nitas. S si dens omĩa simubtͥa ħ intelligitur
tͥnicate sit xp̃e ut sit tͥnitas: Añ ꝙ pr̃ est cum
filio & spũ sc̃o. cap̃ ẽ ei ꝙ ẽ solus filius. Cum
homo fc̃s est. scd̃m ꝙͣ humilitatera eins: s̃ ma
pr̃e & spñ scõ unũ est: cap̃ sit hominis mẽdia¬
coris. ꝙ ip̃e solus est. Si .i. mentem recte dm̃s pͥn¬
homo cum mence sit hõ. cur sĩ multo ꝯgru

Expanded text:
li debet quidquid est. Vel Dei nomine hic intelligitur Trinitas. Sed si Deus omnia simul tria hic intelligiturTrinitate sit Christus, ut sit Trinitas? An quod Pater est cum Filio et Spiritu sancto, caput est ei, quod est solus Filius? Cum homo factus est, secundum quam humilitatem ejus, etia Patre unum est, caput sit hominis mediatoris. Quod ipse solus est. Si enim mentem recte dicimus prinhomo cum mente sit homo, cur non multo congru
Abbreviated transcription (Latin):
Ecc̃e pacet ꝙ & ad gentes missi sũt p̃clicato:¬
tes. & sic refellit eos apłe qui putabant ui¬
deis tm̃ p̃dicandũ ẽẽ euuͣngłium. Hec aũ ad
ipam grãm cõm̃dandã ualent. ut ꝑ hec tot̃
bonĩ nr̃m a grã ꝓuenire ostendatur. Dic̃ enĩ
ꝙ cred̾e ex auditu ẽ. audire ex p̃dicatorẽ. p̃¬
dicare exmissione dĩ. ut ita totũ descendat
ex fonte gr̃ẽ. P̾dicatio aũ u̾e ẽ ex missione:
qr ̃ pseudo bene nũciantes misit dõ qui in
bono mał nouit uti. illiqũ ⁊̃ os malos malis̾
mitit in ira .i. p̃dicare ꝑmictit malos ma¬
lis. ad eoꝵdẽ penã: ut uicissim ꝑ se peant
sic̃ iustũ ẽ m̾itis eoꝵ exigentib. Sequitur.¬
icut scͥptũ ẽ

Expanded text:
Ecce patet quod et ad gentes missi sunt praedicato sic refellit eos Apostolus quem putabant Judaeis tantum praedicandum esse Evangelium. Haec autem ad ipsam gratiam commendandam valent, ut per hoc totum bonum nostrum a gratia provenire ostendatur. Dicit enim quod credere ex auditu est, audire ex praedicatione, praedicare ex missione Dei, ut ita totum descendat ex fonte gratiae. Praedicatio autem vere est ex missione, quia etiam pseudo bene nuntiantes misit Deus, qui in bono malis novit uti. Aliquando etiam et malos malis mittit in ira, id est praedicare permittit malos malis ad eorumdem poenam, ut vicissim per se pereant, sicut justum est meritis eorum exigentibus. Sicut scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ñ credid̾unt: Non inuocabunt nͥ credãt.
ei quem ũ audie¬
audiant. Nec olun a li¬
quis credidit qui nõ
aliquomͦ audiuit uel
mͦ credent ei quẽ ñ audierunt: &e cui ñ obedi
negatur. Quomͦ aũ andient sine p̃cdicante¬

Expanded text:
 credant. ei quem non audieaudiant, nec olim alquis credidit qui non aliquo modo audivit, vel credent ei quem non audierint, id est cui non obedienegatur. Quomodo autem audient sine praedicante
Abbreviated transcription (Latin):
miti: qͣui deum nesciunt. Dem̃ crimuis ꝓdit
gemis dicens. Ita ut uxorem prĩs aliquis ha¬
beat. & ħ publice. uͭ testib opus non ẽ. Pu¬
blice enim nou̾cam suam loco uxoris habebat.
patris. incipit de fornicatione tali. post̾a mo¬
nẽbit de omni carnali uidelicet & spũali¬

Expanded text:
mitti qui Deum nesciunt. Deinde criminis prodit genus, dicens: Ita ut uxorem patris aliquis habeat. Et hoc publice, ubi testibus opus non est. Publice enim novercam suam loco uxoris habebat, patris, incipit de fornicatione, postea monebit de omni carnali videlicet et spiri
Abbreviated transcription (Latin):
uirsue .i. pocentie & bonitatis sue. que ñ minor ap¬
paret gubernando quã creando. omĩa enim conti¬
cilitatem ꝯtinendi uoluit: designare ꝑ metapho-¬
ram illoꝵ: qui sũ ullo labore. u̾bo ł digito: mouẽt
aliquid ł efficiunt. ita xͦ molem creature magni¬
tudinemq sũ labore cõtinet & gub̾nat. It̾ aiten¬
pͣ dixit patrem ꝑ eum omĩa fecisse. uͥ ait. ꝑ quẽ
fecit ⁊ scła. tãꝙͣ fac̾e ipẽ ñ posset. si ei si porrexisset
pat̾ dext̾am. ł tã ꝙͣ aliꝙ instrum̃tum fu̾it patͥs
oꝑantis. s si ab eo gub̾nantur omĩa. ñne ab ip̃o
fcã sunt: Non gͦ ut tu h̾etice suspicaris inanit᷑.
tãꝙͣ aliꝙ instrum̃tum existit. neq ꝑ eum paf̃¬
dr̃ fecisse. tãꝙ ip̃e fac̾e ñ poss. s sic̃ dr᷑ pat̃ iudica¬
cã ẽ. q̃ ꝑ filium fc̃a declarantur. Purgationẽ ic̾.
uit & gub̾nat. Humilitatis enis benignitatem hͥ
cõmendat. Cõmonet enim nos crucis. mox ⁊i re

Expanded text:
id est potentiae et bonitatis suae quae non minor apparet gubernando quam creando; omnia enim conticilitatem continendi voluit designare, per metaphoram illorum qui sine ullo labore verbo vel digito movent aliquid vel efficiunt, ita Christus molem creaturae magnitudinemque sine labore continet et gubernat. Item, attenpra dixit Patrem per eum omnia fecisse, ubi ait, per quem fecit, tanquam facere ipse non posset. Si enim porrexisset Pater dexteram, vel tanquam aliquod instrumentum fuerit Patris operantis; sed si ab eo gubernantur omnia, nonne ab ipso facta sunt? Non ergo ut tu, haeretice, suspicaris inaniter, tanquam aliquod instrumentum existit: neque per eum Par fecisse, tanquam ipse facere non posset; sed sicut dicitur Pater judicacausa est quae per Filium facta declarantur. Purgationem peccavit et gubernat, humilitatis ejus benignitatem hic commendat. Commonet enim nos crucis, mox et res
Abbreviated transcription (Latin):
qr hoꝵ cã ñ cessit cũ cred̾e ñ deberet cut ⁊̃
exploratores dcĩ st̃ si hocillũ facere nolebãt
ꝙ facturus erat. s pp̃ istos ñ fecit. sin aũ ñ
erat facturꝰ. snĩ dubio pp̃ istos fec̃. Litt̾a hoc
iudicat qr cessit. & hystoria fcm̃ ẽẽ clamat.
quomͦ it. ad horam negaret se cessisse cum
enun poss dice̾ se ne̾c ad horam cessisse. qui
nũꝙͣ inuemretur cessisse. Nec ad horam enĩ
cessit qui nũꝙͣ cessit. ꝙ si aliq̃ñ cessit quomͦ
nec ad horam: Cur ⁊̃ clicit se cessisse pp̃ fal¬
sos frẽs. si ꝑ se facturus erat: Ant it. ces¬
surus pp̃ falsos fres ñ cessit: aut ñ cessurꝰ pp̃
falsos frẽs cessit. unũ enĩ ex his duob re¬
stat intelligi. cessit gͦ inuitus ñ sponte pp̃
illos faciens: ꝙ ꝑ se ñ fac̾e̾t. humiliaus sele¬
gi cirnciso timotheo. ut dolus & scandalũ¬
iudõꝵ cessaret. qui ꝑati erant ꝯmouere tu¬
multum & sedicionem si illum filiũ sudee ĩ¬

Expanded text:
 non cessit, cum Ecclesiae non deberet. Cur igitur exploratores dicti sunt, si hoc illum facere volebant quod facturus erat? sed propter istos non fecit. Sin autem non erat facturus, sine dubio propter istos fecit. Littera hic indicat quia cessit, et historia factum exclamat. Quomodo enim ad horam negaret se cessisse, cumenim posset defendere se nec ad horam cessisse, qui nunquam inveniretur cessisse. Nec ad horam enim cessit qui nunquam cessit: quod si aliquando cessit, quomodo nec ad horam? Cur etiam dicit se cessisse propter falsos fratres, si per se facturus erat? aut enim cessurus propter falsos fratres non cessit, aut non cessurus propter falsos fratres cessit. Unum enim ex his duobus restat intelligi. Cessit ergo invitus, non sponte, propter illos faciens quod per se non faceret, humilians se legi cirJudaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judeae in
Abbreviated transcription (Latin):
lis cõmixtionis p̃t̾ legitimũ ꝯcubitũ. Auari¬
cia. auaricia ẽ młta ad quirere. nͨ suꝑflua s¬
pauꝑib erogare. Nequicia. Nequicia ẽ ce¬
meritas: qñ quis audet ꝙ nequit. Nł nequi¬
cia ẽ intẽꝑancia sui. Illos dico plenos imudia
felicitate torq̃tur: & sic inclucit᷑ in duplicẽ paᷤ¬
sionem. Cũ aũ ꝙ ipẽ ẽ alisĩ eẽ ñ nult: aualiũ
Dolus ẽ. qñ aluid si¬
młat᷑: ⁊ aliud agit᷑.
Malignitate. Malig¬
nitas. ẽ mala uolũtaᷤᷤ
cum ultͣ ñ pocest. łde
beneficii grãs ñ refer¬
re. Susurrones. int̾
odibiles. cõtumelio¬
sos: qui dictis ł fcĩs
cõtumelias & tͦpia in¬
ferunt. Suꝑbos. ĩ ho¬
norib elatos Plati sc̃:
qui nolũt pati pͥorẽ.
ł parem. Inuentores i¬
maloꝵ: qui nouũ ge
alib ñ obedientes. s.
feris indomiciores. Insipien
qͣlitatem iñitis. Siue atfectoẽ .i. sine dilestõs¬

Expanded text:
commistionis praeter legitimum concubitum. Avaritia. Avaritia est multum acquirere nec superflua pauperibus erogare. Nequitia. Nequitia est temeritas, quando quis audet quod nequit; vel, nequitia est intemperantia sui. Illos dico plenos invidia, r, et sic scinditur in duplicem passionem, cum aut quod ipse est alium esse non vult, aut alium Dolus est quando aliud simulatur, et aliud agitur. Malignitate. Malignitas est mala voluntas cum ultra non potest, vel de beneficiis gratiam non referre. Susurrones, interodibiles, et contumeliosos, qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt. Superbos in honoribus. Elatos. Elati sunt illi qui nolunt pati priorem vel parem. Inventores malorum, qui noalibus, non obedientes, scilicet feris indomitiores. Insipientqualitatem mentis. Sine affectione, id est sine dilect
Abbreviated transcription (Latin):
talia agunt digni
sunt morce eterna. Ne
putarentur his pre
dictis penis tm̃i affli¬
gi quib delecte̾nt᷑:
ad dit hic ultimã mor¬
tem eternam. sẜ nõ
solum qui faciunt
te. s etiã qui consen¬
tiunt facientib. ut
nullus excusetur.s
Consentire est tace¬
re cum possis argu¬
ere: uel erroremad¬
ulando fouere. Se¬

Expanded text:
talia agunt, digni sunt morte aeterna. Ne putarentur his poenis praedictis tantum affligi, quibus delectantur, addit hic ultimam mortem aeternam. Et non solum qui faciunt te, sed etiam qui consentiunt facientibus, ut nullus excusetur. Ambros. Consentire est tacere cum possis arguere, vel errorem adulando fovere.
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑ de gentib ⁊ iude¬
is agit qui se inuitẽ
uidicabant: nec tñ
a malis cessabant. qͣi
te. inexcusabilis eso
quo ostenclit se ẽẽ ꝙ

Expanded text:
niter de gentibus et Judaeis agit, qui se invicem judicabant, nec tamen a malis cessabant. Quaste, inexcusabilis es, quo ostendis te esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
intelligant. nͥ ꝙaꝑ¬
bitate remotum est.
quos sua cetitas a ue¬
ritatis lumine fiuiditus excludit. tradidit
los dico replecos om̃i inquitate qͣ s̃i par̾ ha¬
bentes. Dem̃ enumerat iniquitatis partes uͥ
aꝑtiꝰ eos accuset. scł illos dico repletos mali

Expanded text:
intelligant, nisi qbitate remotum est, quos sua caecitas a veritatis lumine funditus excludit. Tradidit, los dico repletos omni iniquitate, quasi non parum habentes. Deinde enumerat iniquitatis partes, ut apertius accuset. 10 Illos dico repletos mali
Abbreviated transcription (Latin):
eos noĩatim expͥmit qui in lege głantur.
et agunt ea q̃ dampnãt in aliis: sic̃ in se¬
quenti ostenditur. Et qr ñd̾ noĩatim eosex¬
pͥmit: idõ in seq̃nti nominat. s̾ qr ñ solũ
qui in lege peccauerũt ꝑibunt. s ĩ qui si¬
ue lege peccauerũt. ido ⁊ de gentib ibid̃

Expanded text:
eos nominatim exprimit, qui in lege gloriantur, et agunt ea quae damnant in aliis, sicut in sequenti ostenditur. Et quia nondum nominatim eos exprimit, ideo in sequenti nominat. Et quia non solum qui in lege peccaverunt peribunt, sed etiam qui sine lege
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iuuabat: s estissub
gra que refrigerat &¬
gis sit factor. sine qua¬
grã sublege positus.
tm̃mͦ erit legis auc¬
faciemus: An s. p̾ca
ñ sumus sublege s sub

Expanded text:
n juvabat, sed estis sub gratia, quae refrigerat  sit factor, sine quaa, sub lege positus tantummodo erit legis auo faciemus? an scilicetn sumus sub lege, sed sub
Abbreviated transcription (Latin):
anura iuidicio. qr per
uoluntate ñ extimo
reobedistis fidĩ. Des
cum prins eẽtis tales.
mͦ ñ estis. uos dico cen¬
doct̾ne .i. in doctnam q̃ ẽforma nr̃a. Doctrina
euuͣngłii: ẽ forma q̃ ymaguiẽ dĩ deformatam

Expanded text:
animi judicio, quia per voluntate non ex re obedistis fidei. De hoc cum prius essetis tales, modo non estis, vos dico doctrinae, id est in doctrinam quae est forma nostra. Doctrina Evangelii est forma quae imaginem Dei deformata
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ serui dicim᷑ gestis
serui diaboli inueni¬
amur: p̃monet os de¬
nuntiat nos ẽẽ seruoᷤ
eiꝰ cuius uoluntatem

Expanded text:
i servi dicimur, gestis servi diaboli inveniamur, praemonet, et denuntiat nos esse servos ejus cujus voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
tãꝙ grãm habebat: ut recedentes a fide. solo u̾¬
bo trad̾et diabolo. traditõ aũ ẽ. qr ꝯmotꝰ apłs s
aũ qui adħꝑatus ẽ: ut au̾sos a dõ: accipiat ĩ
potestatem. cludita sña corripit eos. ꝙ iõ fec̃
phemare. & iñtelligant se iõ penis ast̾ngi. qr
blasphemauerunt. Nñ dñs dicit in eiingłio
corporib. ⁊ qr ministro diabolo declarauit do¬
iuius dicens int̃ multa. hec aũ cum sit filia abͣ¬
ne oportuit solui a iuncło die salbi: iõ apłc ait.¬
te ñ stetit q̃rens głam suam: q̃ uelit nolit diui¬
ne ꝓuid̾ntie ñ seruiat. S uolens facit cum ea

Expanded text:
tamque gratiam habebat, ut recedentes a fide solo verbo traderet diabolo. Traditio autem haec est, autem qui ad hoc paratus est, ut aversos a Deo accipiat in potestatem, audita sententia corripit eos. Quod ideo fphemare, et intelligant se ideo poenis astringi, quia blasphemaverunt. Unde in Evangeliocorporibus. Et quia ministro diabolo fiunt, declaravit Dominus, dicens inter multa: Haec autem cum sit filia Abrn oportuit solvi a vinculo die Sabbati? te non stetit quaerens gloriam suam, quae velit nolit, divinae providentiae non serviat; sed volens, facit cum ea