comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gła maiestatis eius. Uox ꝓpħȩ hor¬
tantis popłm suum. ut ingrediatur
inpetram: & abscondatur infossa
co oꝑtus de suꝑ humo. A. si diceret
aliis uerbis. Hortatus sum ut ambu¬
larctis inlumine dnĩ: sed quia nolu¬
istis audire. ecce denuncio & hortor
ut ingrediamini impetrã : & abscõamni
ꝑ illos misit timorẽ suũ suꝑ iudeos.
& głificatus ÷ de hostib. suis iudeis.
iundictam recipiendo. Dehac tribula¬
tione cuiꝰ fortitudine abscond unt
se inspeluncis & puceis. sicut instoriae
narrant : dñs in euangłio ait. Tunc
dicent montib cadite suꝑ nos : & pecris.
abscondite nos. Altiori autẽ intellectu:
p̃cipitur nobis om̃ib ut ingradiamur
inpetrã. a facie timoris dñi: id est con¬
tram ergo ingredietur : quis quis ue¬
raciter cradens. facit confugium ad
ipsum : ne in aduentu illius cũ uene¬
rit ꝑdere rꝓꝓbos dampnetur. Abscon¬
ditur infossa homo: qui intrans incu¬
biculum. orat patrem suum. Uel
etiam abscondtu: infossa hamo: qui

Expanded text:
a majestatis ejus. » Vox prophetae hortantis populum suum, ut ingrediatur in petram, et abscondatur in fossa, coopertus desuper humo. Ac si diceret aliis verbis: Hortatus sum ut ambularetis in lumine Domini, sed quia noluistis audire, ecce denuntio et hortor, ut ingrediamini in petram et abscondamini per illos misit timorem suum super Judaeos, et glorificatus est de hostibus suis Judaeis, vindictam recipiendo. De hac tribulatione cujus formidine absconderunt se in speluncis et puteis, sicut historiae narrant, Dominus in Evangelio ait: « Tunc dicent montibus, Cadite super nos; et petris Abscondite nos . » Altiori autem intellectu, praecipitur nobis omnibus ut ingrediamur in petram a facie timoris Domini, id est contram ergo ingredietur, quisquis veraciter credens, facit confugium ad ipsum, ne in adventu illius cum venerit perdere reprobos, damnetur. Absconditur in fossa humo, qui intrans in cubiculum orat Patrem suum. Vel etiam absconditur in fossa humo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhominem qui dicitur abhumo. & il¬
li qui debuerant. cẽ. fortes & uirtuosi.
humiliati ad adoranda idola. hoc qͦq
tẽporib isaiȩ factum est.
e ergo dimittas eis. Qdseptuaginta
alio mͦ int̾precati sunt : sub ꝑsona
dei dicentis. Ne ergo dimittam eis.
Qua ꝓpt̾: geminam recipit exposicionẽ.
Si ergo adꝑsonã dĩ resertur. ut dĩ lo¬
cutus sit hoc: ita . ẽ. intelligendum
Qui tanta mala fecer̃ : non parcũ cis
nec dimittã innumcrabilia scelera eoꝵ.
Sici ꝓpħa loqͥtur: sic. ẽ. sentiemdum.
Ne gͦ dimittas eis peccata eoꝵ : quitanta
mala ꝑpetrauerunt. dnim adũtendũ
est autem ꝓpħam ñ imprecari mala ctͣ
popłm sinum. sed subaudiuntur ea quȩ
in ueritate. sunt futura. quȩ erant illis
more ꝓpħetantis p̃dicere: asuꝑiori lo¬
co ubi legitur. quia repleai sunt ut olim.
& angures habuerunt ut philistiim usq
ad istum : qui tã adiudȩos refertur eo
mͦ quo dixximus quã ad caldeos roma.¬

Expanded text:
per hominem qui dicitur ab humo: et ilper hominem qui dicitur ab humo: et illi qui debuerant esse fortes et virtuosi,  sunt, et humiliati ad adoranda idola. Hoc quoque temporibus Isaiae factum est. « Ne ergo dimittas eis. » Quod Septuaginta alio modo interpretati sunt, sub persona Dei dicentis: Ne ergo dimittam eis. Quapropter geminam recipit expositionem. Si ergo ad personam Dei refertur, ut Deus locutus sit hoc: ita est intelligendum: quia tanta mala fecerunt, non parcam eis, nec dimittam innumerabilia scelera eorum. Si propheta loquitur, sic est sentiendum: ne ergo dimittas eis peccata eorum, qui tanta mala perpetraverunt. Animadvertendum est autem prophetam non imprecari mala contra populum suum: sed subaudiuntur ea quae in veritate sunt futura, quae erant illis more prophetantis praedicenda, a superiori loco ubi legitur, quia repleti sunt ut olim, et augures habuerunt ut Philistiim, usque ad istum: qui tam ad Judaeos refertur eo modo quo diximus, quam ad Chaldaeos Roma
Abbreviated transcription (Latin):
auaricia cupiditasq. signatur : dũ
dicitur Noñ funs thesauroꝵ eiꝰ:
idt̃ auaritiȩ &ecupiditatis illorum.
Non quo thosauri finem nen habeant
sed quo possidentium animꝰ non im¬
plectur. iuxsta aluo salomonis.
Auarus non implebit᷑ diuitus. Thesauri
tudȩoꝵ siquidem finẽ habebant: sead
cupiditas illoꝵ fine carebac Ct̃ reple
ta÷ terra eiꝰ auis : & innumerabiles
quadrigȩ enis Et hoc cont᷑ p̃ceptum
anĩ erat: qui ꝓlboe inlege multipli¬
cari currus &equos. Siquidem & illa
animalia data sunt ad ad uitorium
hominis non adsuꝑbiã : sed ipse abissus ÷
illaͥs insuꝑbia. Unde uim̃tum dicit᷑
adadiuuando : id .ẽ. an subleuando.
De illis qͥsuꝑbe lns abutebant᷑ : dicit
psal mista. hi incurrib. & hi ineqͥs.
nos autem in nomine dñinͣrĩ inuocabimꝰ.¬
trepleta ÷ terra idolis. opus
Imanuum suarum ad orauer̃
qł fecer̃ digiti eorum. Et incuruauit
se homo: & humiliatus . ẽ. uir. Hoc ⁊̃
& infirmi fiue potentes. qͥdesignant᷑

Expanded text:
avaritia cupiditasque signatur, dum dicitur: Non est finis thesaurorum ejus, id est, avaritiae et cupiditatis illorum. Non quod thesauri finem non habeant, sed quod possidentium animus non impleatur, juxta illud Salomonis: Avarus non implebitur divitiis . » Thesauri Judaeorum siquidem finem habebant, sed cupiditas illorum fine carebat. « Et repleta est terra ejus equis, et innumerabiles quadrigae ejus. » Et hoc contra praeceptum Domini erat, qui prohibet in lege multiplicari currus et equos. Siquidem et illa animalia data sunt ad adjutorium hominis, non ad superbiam, sed ipse abusus est illis in superbia. Unde jumentum dicitur ab adjuvando, id est a sublevando. De illis qui superbe his abutebantur, dicit Psalmista: « Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini nostri invocabimrepleta est terra ejus idolis: opus manuum suarum adoraverunt quod fecerunt digiti eorum. Et incurvatse homo, et humiliatus est vir. » Hoc est, et infirmi sive potentes, qui designantur
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitate. ⁊ scelere peratoꝵ ut olĩ:
id.ẽ. sicut quondã in egypto. ac post¬
modum interra rȩpmissionis. tẽpore.
iudicum. & cemporib. itroboam atq aab:
& augures suos &e diuisos habuerurit
ut philistum ł palestini uicii eoꝵ. a
quib. eos lex ꝓhib&. Augurium est
diuinatio: sumpta & dicta agarritu
auium. lnde dicunt᷑ augupes: agarritu
auum diuinationem sum̃tes. Cui suꝑ¬
sticioni: maxime palestim int̾ ꝯȩceras
gentes dediti erant. Notandum autem
tẽporib. orie iohatham & achat sub
quib isaias ꝓpħauit. iudeos hahuisse
idola: sic̃ quondã habuer̃. Sequitur.
t pueris alienis adheser̃. id .ẽ. cum
p̃ueris adõ alienis forncatisunt
otest autẽ duob. modis intelligi: ut
cũ pueris suȩ gentis libidinem suam
explerent. qͥ ꝑhoo scelꝰ alieni erarĩ
adõ: qe om̃ĩs peccator longeadõ.ẽ.
uł & iã cũ pueris gentilium. In tantũ
enĩ huic decestando & horrendo uitio

Expanded text:
nfidelitate et scelere peccatorum ut olim: nfidelitate et scelere peccatorum ut olim: id est, sicut quondam in Aegypto, ac postmodum in terra repromissionis temporibus judicum, et temporibus Jeroboam atque Achab, et augures suos et divinos habuerunt ut Philistiim, vel Palaestini vicini eorum, a quibus eos lex prohibet. Augurium est divinatio, sumpta et dicta a garritu avium. Inde dicuntur augures, a garritu avium divinationem sumentes. Cui superstitioni maxime Palaestini inter caeteras gentes dediti erant. Notandum autem temporibus Osiae, Joatham, et Achaz, sub quibus Isaias prophetavit, Judaeos habuisse idola sicut quondam habuerunt. Sequitur: « Et pueris alienis adhaeserunt, » id est cum pueris a Deo alienis fornicati sunt. Potest autem duobus modis intelligi, ut cum pueris suae gentis libidinem suam explerent, qui per hoc scelus alieni erant a Deo, quia omnis peccator longe a Deo est, vel etiam cum pueris gentilium. In tantum enim detestando et horrendo vitio
Abbreviated transcription (Latin):
antea fuerunt.
Iomus iacob:
uenite &am¬
uulems ulu¬
minie dñi. Lost
uocationem  gentium & ostensio¬
nem montis dĩ: conuertitur ꝓpħa
ad popłm suum. qui domus uꝰcob
⁊ p̃ceptis dñi saluatoris. Uos inqͥt
domus i acob domus popłi mei : ueni¬
ce mecũ. & parit̾ ambulemꝰ in lumi¬
ne dni : de quodicit psalmista.
ccedite adeum ⁊ inluminamit .u.
roiecisti enim popłm tuum :
domus iacob. Alloquens ꝓpħa. &
exortans popłm suum ut ambula¬
rent infide dm̃ saluatoris : post
dm̃ dicens. Idõ inquit hortor ut
adte ueniant. mecumq. tuo lumine
ꝑfruant᷑ : qi̾ ꝓpt̾ multitudi nem
peratorũ reliqͥsti eos. & ab iecisti
popłm quondã tuum : domum
scilicce iacob. Redditq oiusam:
quare ꝓ iecerit illos Quia reple¬
ti sunt ut olim : & augures habuer̃
ut phlistiim. Hunc locũ qr̃ diuersi
diuerso mͦ explanare nitunt᷑ : di¬
cendum. ẽ. iusta traditionẽ magis¬
troꝵ. & quid sincerius ilł in sum fu¬
erit. Repleti sunt inquit idolis m¬

Expanded text:
antea fuerunt. « Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. » Post vocationem gentium et ostensionem montis Dei, convertitur propheta ad populum suum, qui domus Jacob et praeceptis Domini Salvatoris. Vos, inquit, domus Jacob, domus populi mei, venite mecum, et pariter ambulemus in lumine Domini, de quo dicit Psalmista: « Accedite ad eum et illuminamini. » « Projecisti enim populum tuum, domum Jacob. » Alloquens propheta, et exhortans populum suum, ut ambularent in fide Domini Salvatoris, postquDeum, dicens: Ideo inquit hortor, ut ad te veniant, mecumque tuo lumine perfruantur, quia propter multitudinem peccatorum reliquisti eos, et abjecisti populum quondam tuum, domum scilicet Jacob. Redditque causam quare projecerit illos. « Quia repleti sunt ut olim, et augures habuerunt ut Philistiim. » Hunc locum quia diversi diverso modo explanare nituntur, dicendum est juxta traditionem magistrorum: et quid sincerius illis visum fuerit. Repleti sunt inquit idolis i
Abbreviated transcription (Latin):
bolum in isto loco. ꝓpt̃ suꝑbiam qͥ tres
partes istius orbis asiam. europam
affrioãq ante aduentũ dm̃i suo subim¬
diabolo. Uox electorũ : inp̃senti et¬
cłia adhuc cõmorantium. ludex nr̃¬
ds̃ omp̃s. ẽ. quia ipse ÷ discretor iudi¬
tu. & ipse uidicabit orbẽ iniucesũ
in ȩquitate. Legifer eciã noster est
quia ipse dedit nobis legem naturalem

Expanded text:
bolum in isto loco propter superbiam, qui tres bolum in isto loco propter superbiam, qui tres partes istius orbis, Asiam, Europam, Africamque ante adventum Domini suo sub imdiabolo. Vox electorum in poenitenti Ecclesia adhuc commorantium. Judex ns est, quia ipse est discretor judicii, et ipse judicabit orbem universum in aequitate. Legifer etiam noster est, quia ipse dedit nobis legem naturalem,
Abbreviated transcription (Latin):
quia sessionẽ hab&̾ xp̃m. & est fixi super
cum. Qđ autẽ dicit non austreatur cla¬
ui eius : ꝑ metaforã loquitur. Sicuti ta¬
bernaculũ uł centorium siue papilio fir¬
matur clauis. extenditur funculis. sic
scã ȩocłia solidatur clauis idt̃ docto¬
rib. sc̃is. quorũ miraculis eruditur. &
extenditur funiculis : hoc ÷ diuinorũ
eloquiorũ fundatis. Quia ibi hoc ÷ in
cordib. electorũ suorũ magnificus est
dñs dĩ noster: &e non inconuenticulis he¬
reticorũ. neq insinagogis iudeorum
quȩ nobis ꝓtulerunt. Riuios autẽ paten
ꝓlata sunt : ipsi patent̃ fecerunt. ut
Inerominus. augustimis. & gregorius.
Nonꝰ transibit ꝑcum. subaudis cab̃nacu¬
lum qđ ÷ congregatio electorũ. nauis
remigũ id÷ diabolus : neq trieris
magna transgreditur eum sub audis po¬
pulũ scm̃ dĩ. Tricris nauis est : tres or¬
dines remorũ habens. Significat dia¬

Expanded text:
quia sessionem habet Christum et est fixa super quia sessionem habet Christum et est fixa super eum. Quod autem dicit, non auferentur clavi ejus, per metaphoram loquitur. Sicuti tabernaculum vel tentorium sive papilio firmatur clavis, extenditur funiculis: sic sancta Ecclesia solidatur clavis, id est doctoribus sanctis, quorum miraculis eruditur: et extenditur funiculis, hoc est, divinorum eloquiorum fundatis. « Quia ibi » hoc est, in cordibus electorum suorum, « magnificus est Dominus Deus noster: » et non in conventiculis haereticorum, neque in synagogis Judaeorum,quae nobis protulerunt. Rivos autem patentolis obscure prolata sunt, ipsi patenter fecerunt, ut Hieronymus, Augustinus, et Gregorius. « Non transibit per eum, » subaudis tabernaculum, quod est congregatio electorum, « navis remigium, » id est, diabolus, « neque trieris magna transgreditur eum, » subaudis populum sanctum Dei. Trieris navis est tres ordines remorum habens. Significat dia
Abbreviated transcription (Latin):
misterioꝵ. Pespice sion ciuitatẽ
solempnitatis nr̃ȩ. Alloquitur isais
ꝓpħa iustum dequo supra locutus:
⁊ iungit se numero electorũ. loquens
de hierłm cȩlesti. O iuste cui supra¬
dictũ .ẽ. cor tuum meditabitur ti¬
morem. & popłm inpudentẽ non ui¬
debis: respice glestem sy on ciuitatẽ
solep̃nitatis & leticie ꝑpetuȩ. O culi tui
udebunt o iuste : hierłm opulentam.
Ac sidicero aliis uerbis. Qui modo contẽ¬
plaris eam m̃te tunc uidebis illã in ueri¬
tate opulentã. hoc t̃ oꝑib: plenã deuisio¬
ne omĩpotentis dĩ. abernaculũ quod
nequaquã trans ferri poterit. nec aufe¬
rentur claui eius insẽpitermim. Nunc
dep̃senti ȩccłia loquitur. quã p̃figura¬
bat tab̾naculum uetus: quȩ idõ crans¬
ferri non poterit neq moueri. ita ut
latum adsepulchrũ moysi abhieremia.
Istud uͦ tab̾naculũ hoc ⁊ p̃sens eccłia
ñ transferetur de loco adlocũ. id est
non mutabitur debono ad malum.

Expanded text:
mysteriorum. « Respice Sion civitatem mysteriorum. « Respice Sion civitatem solemnitatis nostrae. » Alloquitur Isaias propheta justum de quo supra locutus est, et jungit se numero electorum, loquens de Hierusalem coelesti: O juste, cui supradictum est, cor tuum meditabitur timorem, et populum impudentem non videbis: respice coelestem Sion civitatem solemnitatis et laetitiae perpetuae. « Oculi tui videbunt, » o juste, « Hierusalem opulentam. » Ac si diceret aliis verbis: Qui modo contemplaris eam mente, tunc videbis illam in veritate opulentam, hoc est opibus plenam de visione omnipotentis Dei. « Tabernaculum quod nequaquam transferri poterit, nec auferentur clavi ejus in sempiternum. » Nunc de praesenti Ecclesia loquitur, quam praefigurabat tabernaculum vetus: quae ideo transferri non poterit, neque moveri, ita ut latum ad sepulcrum Mosi ab Hieremia. Istud vero tabernaculum, hoc est praesens Ecclesia, non transferetur de loco ad locum, id est non mutabitur de bono ad malum,
Abbreviated transcription (Latin):
umus iustum. ubi sit licteratus id est
grãmaticus. uideoꝵ ułgentiuĩ philo.¬
sophi humanȩ sapientie. & ubi sit legis
uerba ponderans scriba ⁊ phariseus.
qui sua int̾pretatione falsa legẽ
Lonerabant & pond̾abant. & ubi sit
i doctor paruulorũ : id ÷ scriba insi¬
pientium udeoꝵ. Lopłm inpudentẽ
non uidebis o iuste in celesti hierłm
neq popłm alti ⁊ ꝓfundi sermonis¬
udebis ibi. ita ut non possis intelligere
dissertitudinẽ linguȩ eius. In quo su¬
baudis philosopbo uł gentili : noni
est sapientia uera. Populũ inpudentẽ
uocat platonem. aristotilem. ceterosq.
gentium phuilosophos: qui inuerecundose
miscuerunt falsaueris. Similit̃ popłm
altitudinis habentẽ disserritudinẽ liri¬
guȩ. appellat philosophos humanȩ sa¬
pientiȩ : qui dĩserte & polite locuntur.
Aliqui scđm cullium. aliqui scłm aris¬
totilem. qui tantũ modo pompã habe¬
nt uerborũ : non scientiã diuinorũ

Expanded text:
vinus justum, ubi sit litteratus, id est vinus justum, ubi sit litteratus, id est grammaticus Judaeorum, vel gentium philosophi humanae sapientiae, et ubi sit legis verba ponderans scriba et Pharisaeus, qui sua interpretatione falsa legem onerabant et ponderabant, et ubi sit modo doctor parvulorum, id est, scriba insipientium Judaeorum. « Populum impudentem non videbis, » o juste, in coelesti Hierusalem, neque populum alti et profundi serbis ibi, ita ut non possis intelligere disertitudinem linguae ejus. « In quo » subauditur philosopho vel gentili « non est sapientia vera. » Populum impudentem vocat Platonem, Aristotelem, caeterosque gentium philosophos, qui inverecundose miscuerunt falsa veris. Similiter populum altitudinis habentem disertitudinem linguae appellat philosophos humanae sapientiae, qui diserte et polite loquuntur, aliqui secundum Tullium, aliqui secundum Aristotelem, qui tantummodo pompam habent verborum, non scientiam divinorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ soliditatem fidĩ urxp̃o fundata.
quoꝵ exẽplis &dictis instruimur :
ut glestia ⁊ sublimia petamus. Panis
ei datus est : aquȩ euis fideles sunt.
P ropt᷑ merita sua datus ÷ panis ⁊ aqua.
hoc ÷ doctrina dimnarũ scripturarum
quȩ inobscuris locis est ꝭ &  aqua in aꝑ¬
tiorib Aquȩ autẽ eius fideles sunt.
qu̾ doctrina dmina uera ÷. Negẽ
scilic& dnm̃ omĩpotentem indecore¬
hoo ÷ insplendore diuinitatis suȩ
uidebunt oculi enus : id ÷ oculi om̃i¬
um scõrum postddiem uditii. Cer¬
soliditatẽ ȩterne quictis. nc̃ inspo.
tunc autem ure. De hac terra dicit
psalmista. Credo uiđe bona dmĩ : i
terra uinentium. ¶or tuum id :
mens tua : oiuste meditabitur timo¬
rom. difficile scĩtas sine cimore
custoditur. Unde dicitur. Sapientia
⁊ timere dm̃ : & simeon iustus legit᷑
fuisse &cimoratus. U bi ÷ litteratus.
ubi est uerba legis ponderans. ubi doc¬
cor paruiloꝵ: Interrogat sermo di¬

Expanded text:
propter soliditatem fidei in Christo fundata, propter soliditatem fidei in Christo fundata, quorum exemplis et dictis instruimur, ut coelestia et sublimia petamus. « Panis ei datus est, aquae ejus fideles sunt. » Propter merita sua datus est panis et aqua, hoc est doctrina divinarum Scripturarum, quae in obscuris locis est panis, et aqua in apertioribus. Aquae autem ejus fideles sunt, quia doctrina divina vera est. « Regem » scilichoc est in splendore divinitatis suae « videbunt oculi ejus, » id est, oculi omnium sanctorum post diem judicii. « Cersoliditatem aeternae quietis nunc in spe, tunc autem in re. De hac terra dicit Psalmista: Credo videre bona Domini in terra viventium . « Cor tuum, » id est mens tua, o juste « meditabitur timorem. » Difficile sanctitas sine timore custoditur; unde dicitur: Sapientia est timere Deum . Et Simeon justus legitur fuisse et timoratus. « Ubi est litteratus, ubi est verba legis ponderans, ubi doctor parvulorum? » Interrogat sermo di
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ ÷ non cũ dolo & fẜaude : sed
cũ fide recta ¶Nui ꝓicit auariciam
excalũpma: a excũtitꝰ manus suas
ab omĩ munere. Autritiam : appellat
cupiditatẽ malam. Calup̃nia ÷ ali¬
quando accusatio falsa. Scd isto inlo¬
co ꝓ dãpno ponitur. Qui ergo nori
habet cupiditatẽ malam ex dãprio
alterus. ⁊ excutit manis suas ab omĩ
muriere: subaudis ille poterit habi¬
tare cũ dõ. L dõ autem dicit ab om̃i mu¬
nere : qe ÷ mumis amanu. & munus
ab ore. Munus amanu. ẽ. ad ando
⁊ accipienda A unus abore ÷: laus
humana & fauor nichil ꝓficiens.
Dui obturat aures suas ne audiat
sanguinẽ : ia est neconsentiat pecaitũ
⁊ non faciat: ⁊ claudit oculos suos
neiideat malum. hoc ÷ qui auertit
oculos a concupiscentia. ille talis
poterit habitare cũ dõ. & habitabit
in excelsis id ÷ inȩt̃na felicitate cũ
xp̃o. Felix nãq. conscientia : quȩ neo
consentit neo facit. Mumm̃ta saxorũ
sublimitas eiꝰ. Saxa uocantur scĩ

Expanded text:
ude, sed cum fide recta. « Qui projicit avaritiam ex calumnia, et excutit manus suas ab omni munere. » Avaritiam appellat cupiditatem malam. Calumnia est aliquando accusatio falsa. Sed isto in loco pro damno ponitur. Qui ergo non habet cupiditatem malam ex damno alterius, et excutit manus suas ab omni munere, subaudis ille poterit habitare cum Deo. Ideo autem dicit ab omni munere, quia est munus a manu et munus ab ore. Munus a manu, est a dando et accipiendo; munus ab ore laus humana et favor nihil proficiens. « Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, » id est ne consentiat peccatum et non faciat, « et claudit oculos suos ne videat malum, » hoc est qui avertit oculos a concupiscentia: ille talis poterit habitare cum Deo. « Et habitabit in excelsis, » id est in aeterna felicitate cum Christo. Felix namque conscientia, quae nec consentit, nec facit. « Munimenta saxorum sublimitas ejus. » Saxa vocantur sancti
Abbreviated transcription (Latin):
illud adimpleuerunt : sed dĩ potentia.
hoc ⁊ qui subsua potestate tence
eã redactã : auferetur ab eo iniquitas
Et est sensus. Si popłs romanus dignꝰ:
iudeos interfecit. & corum terram in¬
coluit: aufcretur abeo iniqͥtas ciꝰ ex hoc
facto. quia dñi uindictam exercuit.

Expanded text:
illud adimpleverunt, sed Dei potentia. illud adimpleverunt, sed Dei potentia. hoc est qui sub sua potestate tenet eam redactam. « Auferetur ab eo iniquitas. » Et est sensus: Si populus Romanus dignus Judaeos interfecit et eorum terram incoluit, auferetur ab eo iniquitas ejus ex hoc facto, quia Domini vindictam exercuit.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis scłi. Nunc uͦ reuertit᷑ ad terre¬
nam hicrłm. loquens de ea subspeti e
nauis. Laxati sunt funtuli tui. ꝓcõ qđ
cst omĩs fortitudo popłi tui laxabitur
& extendetur intens pugnare contra
romanos sed non p̃ualebit. quia dñs
ad duc& eos ad tui internitionẽ. Sic
erit malus tuus hoc est templũ indi¬
tum tuum. in quo quondã pendebant
p̃ciosisisma. ut dilatare signum¬
non queas. id÷ ut non appareat : in qͦ
loco primitus constructũ fuit. quia
non relinquetur exeo lapis suꝑ lapidẽ.
T unc id ÷ cum hierłm fuerit succensa
⁊ tẽplum. diuidentur spolia p̃darum
multarũ aromanis. hoc ÷ om̃s diuitiȩ
& cuncta bona iudȩorũ. Claudi
diripient rapinã. nec dic& uicinus
el angui : id ÷ non dic&e romanus roma¬
no infirmus sum: quia xpẽ ministra¬
bit eis uires. ut possit delere gentẽ
inimicando. Claudi appellantur ro¬
man. nonqđ claudi. eeñt. sed hoc qđ
contra uideos egerunt. non suis uirib.

Expanded text:
esentis saeculi. Nunc vero revertitur ad terrenam Hierusalem, loquens de ea sub specie navis. Laxati sunt funiculi tui, pro eo quod est omnis fortitudo populi tui laxabitur, et extendetur, nitens pugnare contra Romanos: sed non praevalebit, quia Dominus adducet eos ad tui internecionem. « Sic erit malus tuus, » hoc est templum inclytum tuum, in quo quondam pendebant vela pretiosissima. « Ut dilatare signumnon queas, » id est, ut non appareat in quo loco primitus constructum fuit, quia non relinquetur ex eo lapis super lapidem. « Tunc, » id est, cum Hierusalem fuerit succensa et templum, « dividentur spolia praedarum multarum » a Romanis, hoc est omnes divitiae et cuncta bona Judaeorum. « Claudi diripient praedam, nec dicet vicinus, Elangui, » id est, non dicet Romanus Romano, Infirmus sum: quia Christus ministrabit eis vires, ut possint delere gentem inimicando. Claudi appellantur Romani, non quod claudi essent, sed hoc quod contra Judaeos egerunt non suis viribus
Abbreviated transcription (Latin):
dñm cũ suis discipłis spreuer᷑. Iunc
consurgã dicit dñs demmia pace mea. ad
ꝑcutiendum & interficiendũ iudaicum
popłm. Nunc exaltabor. hoc ÷ głificabor
agentib. cum uiderint me hoc fecisse.
&̃ sublerabor id÷ magnus p̃dicabor
Iocest ⁊ hoc referri ad resurrectionem
ascensionemque dñi. Nunc consurgã
inquit dñs abinferis. de uicto mortis
imꝑio: ⁊ exaltabor & sublͫlabor. as¬
cendo ad p̾atrem. Concipiecis ardo¬
rem o miseri iudei cũm ego ascendero
ad celos: concipietis ardorem. hoc est
feruore in uidiȩ replebimini: audien¬
tes nom̃ meum p̃dicari ab apłis meis.
Sic enĩ inactib. apłorũ legimus: quia
uidentes turbas iudei. repleti sut it
telo iniche. Parietis stipulã. id.ẽ.

Expanded text:
num cum suis discipulis spreverunt. « Nunc consurgam, dicit Dominus » de nimia pace mea ad percutiendum et interficiendum Judaicum populum. « Nunc exsultabor, » hoc est glorificabor a gentibus, cum viderint me hoc fecisse, « et sublevabor, » id est magnus praedicabor: Potest et hoc referri ad resurrectionem ascensionemque Domini. Nunc consurgam, inquit Dominus, ab inferis devicto mortis imperio. Et exaltabor et sublevabor ascendendo ad Patrem. « Concipietis ardorem, » O miseri Judaei, cum ego ascendero ad coelos, concipietis ardorem, hoc est fervore invidiae replebimini, audientes nomen meum praedicari ab apostolis meis . Sic enim in Actibus apostolorum legimus: Quia videntes turbas, Judaei repleti sunt zelo invidiae . « Parietis st
Abbreviated transcription (Latin):
U astacione iudȩor ꝑ acta : conuertit se
sermo diuimis adgentes. ¶on t̃riti
Posseddit tremor ypocrita s : scribas sci¬
licce & phariseos. ꝓpt̃ aduentũ roma¬
⁊ pharisei ypocrice. ¶Nuis poterit
habitare hoc ÷ .eẽ. deuobis fidelibus
cũ igne deuorante : Alloquitur ser¬
mo ꝓpħicus. uł iustos gentiles post
dĩ magnalia narrata. Ignẽ appellat
dm̃ omĩpotentem : de quo dicit mor¬
ses. Dĩ ignis consumens. ẽ. Et ipse
dñs in euangłio. Ignẽ ueni mittere:
interrã. Ipse enim dr̃ ignis. quia
igne tribulationis contriuit iudeos.
& in die iudicu om̃s rꝓbos dap̃nabit:
igne sus sententiȩ. Aut quis habita¬
bit ex uobis cum ardorib sempiter¬
nis : Ardor dĩ om̃ps est: quia ipse
facit ardere corda electoꝵ ad amorem
suum. ⁊ ipse cassum& peccata peniten¬

Expanded text:
Vastatione Judaeorum peracta, convertit se Vastatione Judaeorum peracta, convertit se sermo divinus ad gentes. « Contriti « Possedit timor hypocritas, » scribas scilibet et Pharisaeos, propter adventum Romaet Pharisaei, hypocritae . » « Quis poterit habitare » hoc est esse « de vobis » fidelibus « cum igne devorante? » Alloquitur sermo propheticus vel justos gentiles post Dei magnalia narrata. Ignem appellat Deum omnipotentem, de quo dicit Moses: Deus ignis consumens est. Et ipse Dominus in Evangelio: « Ignem veni mittere in terram . » Ipse enim est ignis, quia igne tribulationis contrivit Judaeos, et in die judicii omnes reprobos damnabit igne suae sententiae. « Aut quis habitabit ex vobis cum ardoribus sempiternis? » Ardor Deus omnipotens est, quia ipse facit ardere corda electorum ad amorem suum, et ipse consumet peccata poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
Concipietis ardorẽ hoc ÷ angustiã & ma¬
lã uoluntatẽ. ⁊ parietis uerba inama.
uł oꝑationem iniquã. Iam̃ ⁊ conceptũ
⁊ partũ hoc ÷ cogitationem &oꝑatio¬
nem deuorabit utrũq uł ignis romanoꝵ
aduentus : uł ignis gehenne tribula¬
urã uoluntas. ut ignis uorabit uos.
& er̃ popłi quasi de incendio cinis. Sicut
ex multieudiae lignorũ post incendiũ
ad indicium pauci remanent ancres :
ita ex multitudine udeorũ post sinitã
captiuitatẽ pauci remanserunt iudͥci.
S pinȩ congregatȩ. hoc ÷̃ peccata iudeorũ.
co adunata igni ꝑpetuo cõburentur. Leo¬
cata enĩ cd̾m consũmata fuerint: gene¬
rant mortem. Qđ spine significent
punctiones pecratoꝵ: de monstratur illo
in loco ubi dicitur. Terra tua hoc ÷ caro
tua : spinas germinabit tibi. Qudite
o gentiles qui longe estis ab hãc teri᷑a
uł adõ quȩ fecerim & cognoscite uicini
moabite & alie gentes que fecerim ego.
quomꝰ ultus sum me de inimicis meis iudas.

Expanded text:
Concipietis ardorem, hoc est angustiam et malam voluntatem, et parietis verba inania vel operationem iniquam. Tamen et conceptum et partum, hoc est cogitationem et operationem, devorabit utrumque, vel ignis Romanorum adventus, vel ignis gehennae tribulara voluptas, « ut ignis vorabit vos, et erunt populi quasi de incendio cinis. » Sicut ex multitudine lignorum post incendium ad indicium pauci remanent cineres, ita ex multitudine Judaeorum post finitam captivitatem pauci remanserunt Judaei . « Spinae congregatae, » hoc est peccata Judaeorum coadunata igni perpetuo comburentur. Peccata enim, cum consummata fuerint, generant mortem. Quod spinae significent punctiones peccatorum, demonstratur illo in loco, ubi dicitur: « Terra tua, » hoc est caro tua, « spinas germinabit tibi . » « Audite, » o gentiles « qui longe estis » ab hac terra, vel a Deo « quae fecerim, et cognoscite vicini, » Moabitae et aliae gentes, quae fecerim ego; quomodo ultus sum me de inimicis meis Judaeis.
Abbreviated transcription (Latin):
debellate. Cũq. debellaueritis. contẽp¬
plamini inspecula : id ÷ ea quȩ exara¬
ta sunt inpariete ꝑficite. qi̾ dĩ regnũ
istius nuimerauit. Aliter. Obabilon
para regi tuo balchasar m̃sam. & con¬
tẽplare quid post cibum eueniat ei.
U os autẽ dari & cire quicũ rege comedi¬
tis. surgite & ĩnt̾ficite dñm urm̃. uł
contẽplare o balchasar : quid sit in
pariete scriptũ. Mane. Techel. sares.

Expanded text:
debellate. Cumque debellaveritis, contemdebellate. Cumque debellaveritis, contemplamini in speculam, id est ea quae exarata sunt in pariete perficite, quia Deus regnum istius numeravit. Aliter: O Babylon, para regi tuo Balthasar mensam, et contemplare quod post cibum eveniat ei. Vos autem, Dari et Cyre, qui cum rege comeditis, surgite et interficite dominum virum. Vel contemplare, o Balthasar, quod sit in pariete scriptum: « Mane, Techel, Phares
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. uł int̾ram. cum audairẽ subaud
miseriã babilonis. conturbatꝰ sum cũ
uiderem inspii. destructionem euis.
Et emarcuit id ÷ defecit cor meum. siue
uirtus mea: tenebre id ÷ angustiȩ &
dolores stupe fecer̃ me : id ÷ inmagnã
admirationẽ me conuerter. uł etiam
tenebre stupe fecerunt illum. qi mul¬
titudine lacrimarũ caliganer̃ oculi
eiꝰ. Rabilon dilecta mea : posita ÷
appellat eam babilonẽ dilectã : qr̾
homo erat & dehominib. loquebatur.
id circo ñ poterat non dolere. super
tantis miserus eorũ. Losita autem
erat ei inmiraculũ: quare sic cito
potuerit asubiectis euerti. Pone m̃sã.
contẽplare inspeculã : comedentes
& bibentes. Surgite principes arri-¬
pite dipeum. duplicit̾ potest intelli¬
gi istud. O ꝑsi & medi. sumite cybũ
futuro p̃lio p̃ꝑantes ut fortes sitis
addimicandum. & occidendũ babilo¬
nios. Cũq comeditis & biberitis.
surgite. arma arripite. babilonem

Expanded text:
tiam vel in terram, cum audirem, subaudis tiam vel in terram, cum audirem, subaudis miseriam Babylonis, conturbatus sum cum viderem in spiritu destructionem ejus. Et inaruit, » id est defecit « cor meum » sive virtus mea; « tenebrae, » id est, angustiae et dolores « stupefecerunt me, » id est in magnam admirationem me converterunt. Vel etiam tenebrae stupefecerunt illum: quia multitejus. « Babylon dilecta mea, posita est appellat eam Babylonem dilectam, quia homo erat et de hominibus loquebatur: idcirco non poterat non dolere super tantis miseriis eorum. Posita autem ei erat in miraculum, quare sic cito potuerit a subjectis everti. « Pone mensam, contemplare in speculam, comedentes et bibentes. Surgite, principes, arripite clypeum. » Dupliciter potest intelligi istud. Et Persi et Medi, sumite cibum futuro praelio praeparantes ut fortes sitis ad dimicandum et occidendum Babylonios. Cumque comederitis et biberitis, surgite, arma arripite, Babylonem
Abbreviated transcription (Latin):
amẽ ꝑsarum: & medoꝵ. Elam namq.
intesliguntur homines de elam & ꝑsida¬
sc̃ende inqͥt exercitus ohelam id
.ẽ. qui dehelam ꝓuncia uenisset.¬
& o exercitus medȩ. qui demedaes ob¬
side babilonem. Et ÷ sensus. betimeatis
omedi &ꝑsi uastare babilonem. ascen¬
dite suꝑ ęquos urõs. & obsidete ciuita¬
tem. Omnẽ gemitũ eiꝰ cessare feci. Tri¬
plicit̾ : hȩc sententia potest intelligi
Omnẽ gemitũ eius cessare feci: quote
& alias gentes gemere faciebat. uel
qđ nullus iam gemat pressus potentia
babilonis. seu qđtantis malis afflicta
sit: ut corãte gemere non audeat.
Proptẽa repletisunt lũbi mei dolore.
angustia possedie me sicut angustia
parturientis. Uox ꝓpħȩ plangentis
repleti sunt lũbi mei dolore : sicut
lũbi mulierũ parturientium. Angustia
possedit me p̾uidens tantȩ multitu¬
dinis sanguinẽ fundi. sicut ÷ angustia
parturientis. Corrui subaudis in tristi¬

Expanded text:
dinem Persarum et Medorum. Elam namque dinem Persarum et Medorum. Elam namque intelliguntur homines de Elam et Persida. Ascende, inquit, o exercitus Elam, id est qui de Elam provincia venis, et o exercitus Mede, qui de Meda es, obside Babylonem. Et est sensus: Ne timeatis, o Medi et Persi, vastare Babylonem, ascendite super equos vestros, et obsidete civitatem. « Omnem gemitum ejus cessare feci. » Tripliciter haec sententia potest intelligi. Omnem gemitum ejus cessare feci, quo te et alias gentes gemere faciebat: vel quod nullus jam gemat pressus potentia Babylonis, seu quod tantis malis afflicta sit, ut coram te gemere non audeat. « Propterea repleti sunt lumbi mei dolore, angustia possedit me, sicut angustia parturientis. » Vox prophetae plangentis repleti sunt lumbi mei dolore: sicut lumbi mulierum parturientium. Angustia possedit me, praevidens tantae multitudinis sanguinem fundi, sicut est angustia parturientis. « Corrui, » subaudis in tristi
Abbreviated transcription (Latin):
uos deserti maris. Mare appel¬
latur in hoc loco babilon. ꝓpter
multitudinem popłoꝵ quȩ in ea erat.
unde & ꝑ hieremiam dr̃ ad nabuchodo¬
uenit. det̾ra horribili. usio dura nuni¬
tiata ÷ michi. Nox babilonis ÷ Sicut
ab africo id÷ ab australi parte tẽpes¬
tas uehemens uenire c̃sueuit: ita mͥ
dedeserto medoꝵ & ꝑsarũ uastitas
uenit. & det̾ra horribili id÷ terribili.
cuiꝰ nec nom̃ audire possũ sine formi¬
dine. uisio dura nuntiata ÷ mͥ: ad¬
uentus scilicet medorũ & ꝑsarum.
Quid durius. quã captiuitatis malum:
& q̃uid duruis. quam ab ipsis subiectis
non solũ bona temporalia sed etiã
suo darius uł cirus. infidelit̾ agit
subaudis contra dñm suum baltasar
occidenoo illum: & qui depopłattr.
siue uastator uastat subaudis me.
Iox ipsis babilonis. Quã ius enĩ dõ ꝑ¬
mittente illud fierae : tam̃ infidelit̾̃
eger̃ darius & eyrus. contra dnĩnsuũ
balchasar. Ecende elam obside
mede. Uax añi adloquentis multitu¬

Expanded text:
us deserti maris. » Mare appellatur in hoc loco Babylon, propter multitudinem populorum quae in ea erat, unde et per Jeremiam dicitur ad Nabuchodovenit, de terra horribili visio dura nuntiata est mihi. » Vox Babylonis est. Sicut ab Africo, id est ab australi parte, tempestas vehemens venire consuevit: ita mihi de deserto Medorum et Persarum vastitas venit, et de terra horribili, id est terribili, cujus nec nomen audire possum sine formidine. Visio dura nuntiata est mihi, adventus scilicet Medorum et Persarum. Quid durius quam captivitatis malum? Et quid durius quam ab ipsis subjectis non solum bona temporalia, sed etiam suo. Darius vel Cyrus « infideliter agit, » subaudis contra dominum suum Balthasar, occidendo illum: « et qui depopulator » sive vastator « vastat, » subaudis me. Vox ipsius Babylonis. Quamvis enim Deo permittente illud fieret, tamen infideliter egerunt Darius et Cyrus contra dominum suum Balthasar. « Ascende Elam, obside Bede. » Vox Domini alloquentis multitu
Abbreviated transcription (Latin):
cere sua uirtute. achalãcis regnum
corum ꝑut. Chaldei: ce babilonu
erexerunt capud contra dñ: amelis
aꝑsis sibpositi sunt. Perses & medi: aba¬
iexandro magno. Alex ander magnus
regnũq eius ꝑpartes dmisũ. a roma¬
nis ÷ suꝑatum & mneorũ potestatem

Expanded text:
tere sua virtute. A Chaldeis regnum tere sua virtute. A Chaldeis regnum eorum periit. Chaldei et Babylonii erexerunt caput contra Deum. A Medis et Persis suppositi sunt. Perses et Medi ab Alexandro Magno. Alexander Magnus, regnumque eius, per partes divisum, a Romanis est <superatum> et in eorum pot
Abbreviated transcription (Latin):
Tdicet habitator huiꝰ insuls m
la appellatur : qi uariis aduersari¬
orũ ꝑsecutionib. tundebatur. hęccine
erat spes nrã ad qͦs confugimus id
auxilium. ut lib̾arent nos a facie re.¬
gis assirioꝵ. & quomͦ nos effugere po¬
terimus: Ilũquid ista÷ spes nostra
quã habebamus in egrpto ã ehiopia :¬
& adhos amfugimus ut nobis p̃berent
auxilium. qui se decaptiuitatis malo
eruere nequiuer̃. Et si illi capti sunt.
quomꝰ nos effugere poterimus: Consi¬
dłanda ÷ ꝓuidentia dĩ. quomͦ amnia
regna contra se insuꝑbiam eleuata
destruxerit. earũq. potestatẽ ad nichi¬
lum deduxerit. Contra dĩ uoluntatẽ
ifrł sꝑauit indamasco & siris. idõq. tã
illi qui adũsariis dĩ ꝓmittebant au¬
xilium : quã illi qui intpsis sꝑabant
uastaci & captiuati sunt ab assiriis.
Iudas id ÷ duȩ trib. confidebant in egip¬
to: & egrptii inethiopib. ipsi quoq.
abassirus chaldeisq uicti sunt. Assiru
suꝑbi erant: putantes se uictores exis¬

Expanded text:
dicet habitator hujus insulae in la appellatur, quia variis adversariorum persecutionibus tundebatur. « Haeccine erat spes nostra, ad quos confugimus in auxilium, ut liberarent nos a facie regis Assyriorum: et quomodo nos effugere potuerimus? « Nunquid ista est spes nostra quam habebamus in Aegypto et Aethiopia, et ad hos confugimus ut nobis praeberent auxilium, qui se de captivitatis malo eruere nequiverunt. Et si illi capti sunt, quomodo nos effugere poterimus? Consideranda est providentia Dei, quomodo omnia regna contra se in superbiam elevata destruxerit, eorumque potestatem ad nilum deduxerit. Contra Dei voluntatem Israel speravit in Damasco et Syris. Ideoque, tam illi qui adversariis Dei promittebant auxilium, quam illi qui in ipsos sperabant, vastati et captivati sunt ab Assyriis. Iudas, id est due tribus, confidebant in Egipto, et Egyptus in Ethyopibus. Ipsi quoque ab Assyriis Chaldeisque victi sunt. Assyrii superbi erant, putantes se victores exis
Abbreviated transcription (Latin):
saias eRosħa uooili asatia orios
filius fuit amos: non tam̃ illius qui ra
serie duodecun ꝓpłiarum cercuis ha¬
betur. Unde apud ebreos aliis litte.

Expanded text:
saias propheta, nobili prosapia ortus, filius fuit Amos, non tamen illius qui in serie duodecim prophetarum tertius habetur. Unde apud Hebraeos aliis litte
Abbreviated transcription (Latin):
post ascensionem cdu predicantib apłis
dic̃. unus &ĩuuus. Conꝑatione enum
illorũ qui in ꝑfidia & infidelitate re¬
manserunt: pauci fuerunt illi nume¬
ro. Et erit indie illa id post ascensi¬
onem dñi. uł post sub uersionem urb
clangetur ab apłis in tuba magna id÷
in doctrina euangłica & conuenient
gentiles adfidem qͥ ꝑditi fuerant
ꝑ idolatriam ddeterra assiriorũ : & qͥ
eiecti sunt adño interra egr̃pti &
adorabunt dnm inmonte sc̃o hierłm¬
hoc ÷ inȩcołia Et mͦ ÷ illud tẽpus ab
hortu enim solis usq ad occasum:
laudatur nom̃ dñi hic notandum ÷
quia per istas duas gentes. om̃s incel¬
ligendȩ sunt: que uenture sunt ad
ebrus effraim. & flori decidenti gł ȩ
exultacionis eius. Suꝑuis locutus÷¬

Expanded text:
post ascensionem Domini praedicantibus apostolis dicit, unus et unus. Comparatione enim illorum qui in perfidia et infidelitate remanserunt, pauci fuerunt illi numero. « Et erit in die illa, » id est post ascensionem Domini, vel post subversionem urbis, « clangetur » ab apostolis « in tuba magna, » id est in doctrina evangelica, « et convenient » gentiles ad fidem, « qui perditi fuerant » per idololatriam « de terra Assyriorum, et qui ejecti sunt a Domino in terra Aegypti, et adorhoc est in Ecclesia. Et modo est illud tempus. Ab ortu enim solis usque ad occasum, laudatur nomen Domini . Hic notandum est, quia per istas duas gentes omnes intelligendae sunt, quae venturae sunt ad ebriis Ephraim, et flori decidenti, et gloriae exsultationis ejus. » Superius locutus
Abbreviated transcription (Latin):
num: ꝑ ipsum etiã decreuit omĩgenas
gentes iudicare. Dic̃ gͦ. ꝑmittã
incarnari fortitudinẽ meam. hoc ÷ fi¬
lium meum ꝓ redẽptione tociꝰ generis
hominũ. an potius tenebo illum adme.
mittã illum assumere carnẽ ex iurgine.
qui sua in carnatione faciat pacem mͥ.
Iacem faciat mͥ. id÷ hominem quẽ
condidi ꝑ ipsum qͥa pace mea reres¬
sit trans grediendolegem meã. sua in car¬
natione ⁊ passione reconciliabit mͥ: ipse
nãq sicut dicit apłs. reconciliauit nos
dõ patri. ¶ Nui ingrediunt᷑ impetu
ad iacob florebit ⁊ germinabit isrł. &

Expanded text:
num, per ipsum etiam decrevit omnigenas num, per ipsum etiam decrevit omnigenas gentes judicare. Dicit ergo: Permittam incarnari fortitudinem meam, hoc est filium meum pro redemptione totius generis hominum. An potius tenebo illum ad me? Mittam illum assumere carnem ex virgine, qui sua incarnatione faciat pacem mihi. Pacem faciat mihi, id est hominem quem condidi per ipsum, qui a pace mea recessit transgrediendo legem meam, sua incarnatione et passione reconciliabit mihi. Ipse namque, sicut dicit Apostolus, reconciliabit nos Deo Patri . « Qui ingrediuntur impetu ad Jacob, flor
Abbreviated transcription (Latin):
dignari. si ꝓuocatus fuero ate : Tu sẽꝑ
inique agis contrame: cũ econtra bo¬
na tͥ semꝑ impendã : & non indignabor
contra te ꝓpt̃ hoo: Quis dabit me spi¬
nas & ueprem inp̃lio: Uox dñi adiu¬
deos Quis dabit me hoc ÷ quis me
faci& durũ. crudelem & asperum. uł
quis docebit me. eẽ. tirannũ. & insurgã
inp̃lium contra uos : Ego mitis & mise¬
ricordissimus existens. urã malicia me
excitante. efficiar uobis ducus. Gradiar
suꝑ eam. succendã eam parit̃. Uoxdĩ ad
uineã dicit. Suꝑ uineam istam pͣuam
tenebo fortitudinẽ mea: Uoxdĩ patris
Inquib. dam codicib. inuenitur. tenebit for¬
titu dinẽ meam: sed mendatiũ ibi habet᷑.
Dubitatiue uidetur loqui ds pater. isto
in loco. S ed quomodo potest dubitare
apud quẽ omĩa iam facta sunt: & qui
omĩa cognoscit : A ore nr̃o loquit᷑. For¬
titudo dĩ patris filius ÷: qt ꝑ ipsũ fecit
omĩa. & ꝑ ipsum redemit genus huma¬

Expanded text:
dignari, si provocatus fuero a te? Tu semper dignari, si provocatus fuero a te? Tu semper inique agis contra me, cum econtra bona tibi semper impendam, et non indignabor contra te propter hoc? « Quis dabit me spinas et veprem in praelio? » Vox Domini ad Judaeos. Quis dabit me, hoc est, quis me faciet durum, crudelem et asperum? Vel quis docebit me esse tyrannum, et insurgam in praelium contra vos? Ego mitis et misericordissimus existens, vestra malitia me excitante efficiar vobis durus. « Gradiar super eam, succendam eam pariter, » vox Dei ad vineam dicit: Super vineam istam pravamtenebo fortitudinem meam? » Vox Dei Patris. In quibusdam codicibus invenitur, tenebit fortitudinem meam: sed mendacium ibi habetur. Dubitative videtur loqui Deus Pater isto in loco. Sed quomodo potest dubitare, apud quem omnia jam facta sunt, et qui omnia cognoscit? More nostro loquitur. Fortitudo Dei Patris Filius est, quia per ipsum fecit omnia , et per ipsum redemit genus huma
Abbreviated transcription (Latin):
iunea mera qi sepe bibit dñs excã
merũ uinum. & sepe ꝓtulit botros
& palmites iocundos: uidelic&e in ꝓpħis &
regib. iustis. Quando autẽ hoc esaias
dixit : non erat iam mera. sed ꝓuuis
labruscas ꝓferebat. Uiea meri hoc ⁊̃ ui¬
nea plebis israheliticȩ cantabit dño indie
uditii. canticũ tristiciȩ qr dãpnabitur
eo qđ factorẽ & redẽptorem nrm̃ crucis
patibulo suspendit. De illis dico: qui
postea non sunt conũsi adfidẽ. Ego
dñs qui seruo eam: repente ꝓpinabo ei
I ox dñi. ac si diceret aliis uerbis. Ego qͥ mͦ
abhominib adũsis seruo eam: repente
hoc ÷ indie iudicii. ꝓpinabo ei: potum
ȩtͣne dãpnationis. nesorte uisitetur
contra eã aliqua calamitas. Nocte &
sed illa sẽꝑ econtra ꝓna ÷̃ adlabendũ.
In dignationest mͥ. Uox dĩ om̃i potentis.
& legendũ ÷. sub interrogatione.
Ac si dicer& aliis uerbis. Nũqͥd nescio ia¬

Expanded text:
vinea mera? Quia saepe bibit Dominus ex ea vinea mera? Quia saepe bibit Dominus ex ea merum vinum, et saepe protulit botros et palmites jucundos, videlicet in prophetis et regibus justis. Quando autem hoc Isaias dixit, non erat jam mera, sed pro uvis labruscas proferebat. Vinea meri, hoc est vinea plebis Israeliticae cantabit Domino in die judicii canticum tristitiae, quia damnabitur, eo quod factorem et redemptorem nostrum crucis patibulo suspendit. De illis dico, qui postea non sunt conversi ad fidem. « Ego Dominus qui servo eam, repente propinabo ei. » Vox Domini. Ac si diceret aliis verbis: Ego qui modo ab hominibus adversis servo eam, repente, hoc est in die judicii, propinabo ei potum aeternae damnationis, « ne forte visitetur contra eam, » aliqua calamitas. « Nocte sed illa semper econtra prona est ad labendum. « Indignatio non est mihi? » Vox Dei omnipotentis, et legendum est sub interrogatione. Ac si diceret aliis verbis: Nunquid nescio in
Abbreviated transcription (Latin):
ti in ignẽ ȩternum. Et aꝑte iste gladiꝰ:
secabit id ÷ diuid& indic illa iustos
ab in ustis. Leuiachan int̾pretatur
ad diͣm̃tum eoꝵ siue aduersarius. sig¬
nificat diabolum : qui sẽꝑ nititur. ad¬
uersari humano generi. Quare leui
in rectitudine stat semꝑ infractuosꝰ¬
&e̾ fractus decipiens sua calliditate multos. Ipse
appellatur coctus qui & serpens & le¬
uiathan: idt diabolus. ferunt
qi draco in aqͥs natat ut piscis ant̾ra
repit. in aere uolat. In die illa hoc ÷
indie iuditii: uinea meri cantabit ei.
Cui cantabitia: dño. dlon tam̃ canti¬
cũ leticie. sed doloris ⁊ tristiciȩ. Est
canticũ leticiȩ : & ÷ canticũ tristicie.
L orses. debora. dauio. ⁊ salomon
cantauer᷑ dñõ canticũ leticiȩ hiere¬
mias autẽ : eanticũ cristiciȩ. Fodẽ
mͦ cantabit indie iudicu uinea meri
id ÷ plebs istahelitioa : quȩ dnm̃ &¬
greci purũ. Et quare uoaatur ista

Expanded text:
ti, in ignem aeternum . » Et aperte iste gladius ti, in ignem aeternum . » Et aperte iste gladius secabit, id est dividet in die illa justos ab injustis. Leviathan interpretatur additamentum eorum sive adversarius, significat diabolum, qui semper nititur adversari humano generi. Quare appelin rectitudine stat semper anfractuosus, decipiens sua calliditate multos. Ipse appellatur caecus qui et serpens et Leviathan, id est diabolus. Ferunt enim, quia draco in aquis natat, ut piscis, in terra repit, in aere volat. « In die illa, » hoc est in die judicii: « vinea meri cantabit ei. » Cui cantabit? Domino. Non tamen canticum laetitiae, sed doloris et tristitiae. Est canticum laetitiae, et est canticum tristitiae. Moses, Debbora, David et Salomon cantaverunt Domino canticum laetitiae. Jeremias autem canticum tristitiae. Eodem modo cantabit in die judicii vinea meri, id est plebs israelitica, quae Domigraeci purum. Et quare vocatur ista
Abbreviated transcription (Latin):
impend& reꝓbis. ut uindic& intqui¬
tatem eorum ct̾ra eos. ¶t reuela¬
bit terra sanguinẽ suum & non oꝑioe
ultra int̾fectos suos. Duob. modis ui¬
telligi potest Indie iudicii t̃ra san¬
guinem suum idt̃ sanguinẽ scõrum
marcirũ reuelabit quẽ suscepit: &
non tenebit amplus corpora int̾fectoꝵ
suorum. idt scõꝵ martirũ. Terra
sanguinẽ suscepit: sicut dicit dñs ad cam.
Maledicta terra in oꝑe tuo. quȩ suscepit
sanguinem fr̃is tui de mamu tua.
Oł aliter. Lerra id÷ animȩ impiorũ
reuelabunt sanguinem scõ martĩrũ
inchie uidicii quȩ fuderunt illum.
⁊ ultra non latebit scelus eoꝵ. Om̃ib.
enĩ hominib. patebit & cognitũ erit
qui in mari ÷ Quis÷ iste gladnis in quo
nidioibit di pater indie iudicui uniu̾sum
orbẽ : Cerbum dĩ id÷ sapientia dĩ pa¬
tris. ꝑ qđ ipse pat̾ omiã fecit. De isto
in Nocuus ⁊ : impus autẽ ⁊ peccatorib
i patri illorũ diabolo durus erit idi
die iudicii : quando dic&. ite maledic¬

Expanded text:
ut vindicet iniquitatem eorum contra eos. « Et revelabit terra sanguinem suum, et non operiet ultra interfectos suos. » Duobus modis intelligi potest. In die judicii terra sanguinem suum, id est, sanguinem sanctorum martyrum revelabit quem suscepit: et non tenebit amplius corpora interfectorum suorum, id est sanctorum martyrum. Terra sanguinem suscepit, sicut dicit Dominus ad Cain: « Maledicta terra in opere tuo, quae suscepit sanguinem fratris tui de manu tua . » Vel aliter: Terra, id est, animae impiorum revelabunt sanguinem sanctorum martyrum in die judicii quae fuderunt illum, et ultra non latebit scelus eorum. Omnibus enim hominibus parebit et cognitum erit qui in mari est. » Quis est gladius iste, in quo judicabit Deus pater in die judicii universum orbem? Verbum Dei, id est sapientia Dei Patris, per quod ipse Pater omnia fecit. De isto innocuus est, impiis autem et peccatoribus et patri illorum diabolo, durus erit in die judicii, quando dicet: « Ite, maledic