comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes. ut marie quietem
ꝑ sacre contẽplationis
studiũ. toto mentis cõ¬
plecte̾t᷑ affcũ: sic subdi¬
tos artã et angustam
uiam ĩcede᷑ docens᷑ u
legẽ quã cilus impone¬
bat. primitꝰ hãc tenen
carius ĩ gaudio ĩmorti¬
lis uite dulcissimos la¬
boꝵ suoꝵ manipulos
et̾nalit̾ metit Peneri¬
bile corpus euis ĩtella¬

Expanded text:
nes, ut Mariae quietem per sacrae contemplationis studium toto mentis complecteretur affectu. Sic subditos arctam et angustam viam incedere docens, ut legem quam aliis imponebat, primitus hanc tenendcarnis, in gaudio immortalis vitae dulcissimos laborum suorum manipulos aeternaliter metit. Venerabile corpus ejus in cell
Abbreviated transcription (Latin):
nitate nobilior nouicioꝵ¬
le gerebat uir potens
in uerbo edificatioĩs et
consolatioĩs: qui eciam
in iuuentutis sue robo¬
re iubente siml et nitten¬
te btõ bernardo abbe suo
plurimoꝵ cenobioꝵ ũcia¬
tor et exstructor deuotus
extiteãt. Hic iũ petera nꝰ
et emerite milicie senex
instituendis tyronib de¬
putatꝰ officiũ suũ stren¬
nue adimplebat: et ex hiis
que longo usu didicerat
rudes adhuc metẽtes con¬
ro trplicem funiculũ car¬
us. nũdi et dyab oli. qͣ¬
difficile rũpit cotidianis
exhortationib ĩformabat.
exemplis eciã tã ueterib
cia cautiores reddebat. uñ
et nos aliqua sicut ex ipĩꝰ
Cũ adhuc nouicius esset

Expanded text:
nitate nobilior, novitiole gerebat, vir potens in verbo aedificationis et consolationis, qui etiam in juventutis suae robore, jubente simul et mittente beato Bernardo abbate suo, plurimorum coenobiorum initiator et exstructor devotus exstiterat. Hic jam veteranus, et emeritae militiae senex, instituendis tironibus deputatus, officium suum strenue adimplebat, et ex iis quae longo usu didicerat, rudes adhuc mentes contra triplicem funiculum, carnis, mundi et diaboli, qdifficile rumpitur, quotidianis exhortationibus informabat; exemplis etiam, tam veteribus tia cautiores reddebat: unde et nos aliqua, sicut ex ipsius Cum adhuc novitius esset
Abbreviated transcription (Latin):
go te dnẽ pr̃. ut digneis
quatenꝰ  tius scĩs meri¬
tis et p̃cib uirtutũ oꝑa
cõsequi merear q̃ pccĩs
meis exigentib hactenꝰ
hrẽ non potui. Audiens
spiritalis ingr̃ altissimã
discipłi sui huilitatẽ cuiꝰ
religionem optime no¬
uerat. licz ipẽ qui ea cla¬
rꝰ erat felici ignorãcia se
eam hrẽ nesciret: gaui¬
sub est gaudio magno
ualde. desiderãs et optãs¬
sibi cũctos cõmissos ita
ut tñ religiosa infirmi¬
tatꝭ sue consideratiõe se
ꝓficeͬ qdãmõ nescirẽt
O̾ta ueo ãmiatioẽ

Expanded text:
er, ut digneris quatenus tuis sanctis meritis et precibus virtutum opera consequi merear, quae peccatis meis exigentibus hactenus habere non potui. » 41. Audiens spiritualis magister altissimam discipuli humilitatem, cujus religionem optime noverat, licet ipse qui ea clarus erat, felici ignorantia se eam habere nesciret, gavisus est gaudio magno valde, desiderans et optans cunctos sibi commissos ita ut tam religiosa infirmitatis suae consideratione se proficere quodammodo nescirent. Quanta vero admiratio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nĩchit effacuis esse¬
sibi pccã ꝓpone̾ negli¬
gencias cotidianas
districte discutere fe mi¬
serũ se reum ꝑcc̃orẽ co¬
ram oculis sũme ma
iestatis accusare. cõseq̃
re et btĩficare Ceteꝵ
birtutũ młtos. ali¬
os excellere nõ semel
notauerat. secretario
cordis hũilit̾ inducẽs.
ipiꝰ huilitatẽ caritatẽ
pacienciã. et continẽtiã.
teteraq spiritalis gr̃e ca¬
rismata q̃ ĩ illo seruo
dei inueniebat religio¬
so usq ad unguẽ scruti¬
no rimabat᷑: seq ĩ eiꝰ
compatione non nisi
puluerẽ et cinerem repu¬
tabat Ceniq sce huĩli¬
tatis ardorẽ quẽ in tã
sublimi cõtẽplatiõe cõce¬
perat ferre nõ ualẽs. sũ¬
mo dilucło tꝑe quo regła¬
rit̾ loqui posset uix ex¬
spectato. reuerendissimũ
prem bnardũ signo ĩ audi¬

Expanded text:
cum nihil efficacius essesibi peccata proponere, negligentias quotidianas districte discutere; se miserum, se reum, se peccatorem coram oculis summae Majestatis accusare, consequere et beatificare. 1213 virtutum multos alios excellere non semel notaverat, secretario cordis humiliter inducens, ipsius humilitatem, charitatem, patientiam, et continentiam, caeteraque spiritualis gratiae charismata, quae in illo servo Dei inveniebat, religioso usque ad unguem scrutinio rimabatur, seque in ejus comparatione nonnisi pulverem et cinerem reputabat. Denique sanctae humilitatis ardorem, quem in tam sublimi contemplatione ceperat, ferre non valens, summo diluculo, tempore quo regulariter loqui posset, vix exspectato, reverendissimum patrem B
Abbreviated transcription (Latin):
nachus laytus nõ lrã¬
uens in oꝑe dei carisma¬
tũq melioꝵ haut seg¬
ns emula tor didicerat
sci snũs magisterio nõ
altũ saꝑe. ẜ semetipm̃
ĩ onũb hũiliare. sacre
religionis studia que ui
morib contubernalũ
suoꝵ duce hũilitate se¬
dulus scrutabat᷑ mag¬
na et p̃excelsa estia¬
re: suas uero pirtute
quib nõ mediocrit̾ pol¬
lebat eoꝵ consideratio¬
ne prsus despice ꝑic ꝙ
frm̃ est ut ennẽtia
scẽ huilitatis illos p̃cel¬
leret. quib in alus ure¬
tutib fortassis ĩparnõ
eãt dũ ꝙ rarum ualde n
hũano gne᷑ est cõtinus
qd̾ sibi deesset nel qͥb

Expanded text:
hus laicus, non littvens in opere Dei, charismatumque meliorum haud segnis aemulator, didicerat sancti Spiritus magisterio, non altum sapere, sed semetipsum in omnibus humiliare, sacrae religionis studia, quae in moribus contubernalium suorum duce humilitate sedulus scrutabatur, magna et praeexcelsa aestimare; suas vero virtutes, quibus non mediocriter pollebat, eorum comparatione prorsus despicere. Sicque factum est ut eminentia sanctae humilitatis illos praecelleret, quibus in aliis virtutibus fortassis impar non erat; dum, quod rarum valde in humano genere est, continue quod sib
Abbreviated transcription (Latin):
cist̾ciensiũ frm̃ satisscoe ac¬
cepta benignissĩe peniten¬
ti ueniã indulsit. et medi¬
camẽti salutifere pitãcie
pabulũ imꝑtiuit Gusta¬
ta igit᷑ bñdictiõe celestis
antidoti. ꝓt̾inꝰ a sua te¬
neritudine et infirmita¬
te fr̃ ille cõualuit et ab¬
ditatis oĩb medicamẽtis
et delicaciorib alimẽtis
ad coẽs cibos se tnͣstulit
ideo coopante grã deiui
preui decorẽ et fortitudi¬
nẽ cũ salute corꝑis et
aĩe ꝑit̾ induit ubi ñt
st̃ frẽs illi qui plus uider¬
mis affcũose diligẽtes
sanitatẽ morit̾e̾ carnis
sue tota estate tota ĩten¬
cione occũpant᷑ ad q̃ren¬
das seu colligendas quas

Expanded text:
Cisterciensium fratrum, satisfactione accepta, benignissime indulsit; et medicamenti salutiferae pitantiae pabulum impertivit. Gustata igitur benedictione coelestis antidoti, protinus a sua teneritudine et infirmitate frater ille convaluit; et abdicatis omnibus medicamentis et delicatioribus alimentis, ad communes cibos se transtulit. Ideoque cooperante gratia Dei brevi decorem et fortitudinem, cum salute corporis et animae, pariter induit. Ubi nunc sunt fratres illi, qui plus videnimis affectuose diligentes sanitatem moriturae carnis suae, tota aestate, tota intentione occupantur ad quaerendas seu colligendas quas
Abbreviated transcription (Latin):
et ignẽ et̾nũ sibi suꝑ eẽ co¬
gittret ecce miserante
deo apparuit ĩ uno diu̾sorii
latere meatus quidã qua

Expanded text:
 ignem aeternum sibi superesse cogitaret, ecce miserante Deo apparuit ei in uno diversorii latere meatus quidam qua
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtuentis sublata est Tan¬
tam pero deuotionem de
nisionis huiꝰ dulcedine
senior ille cõcepit. ut
domũ capłi non ẽẽ aliud
nisi secretariũ dei et por¬
tam celi intelligeret iõq
qͦtiẽs per uł añ ecuidẽ do¬
mũ tnͣsire debebat: tociẽs
fere contra locũ in quo

Expanded text:
intuentis sublata est. Tantam vero devotionem de visionis hujus dulcedine senior ille concepit, ut domum capituli non esse aliud, nisi secretarium Dei et portam coeli intelligeret; ideoque quoties per ante eamdem domum transire debebat, toties fere contra locum, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse᷑ studebat omĩbus
modis mũdũ sibi seq
ipm crucifige̾ mũdo. ui¬
cia carnis et corpis rese¬
careͫ uotis et sacri deside¬
rii suspiriis ad celestẽ prĩ¬
am anhelare: seniorũ
quos spiritales et religio¬
ne conspicuos ee noueat
cũcicias et faĩlia̾itates aui¬
de expete̾: quatinꝰ ipsoꝵ
exemplis et exhortationi¬
ret᷑ ĩ spũ mentis sue de

Expanded text:
fuisse, studebat omnibus modis mundum sibi seque ipsum crucifigere mundo, vitia carnis et cordis resecare, votis et sacri desiderii suspiriis ad coelestem patriam anhelare, seniorum, quos spirituales et religione conspicuos esse noverat, amicitias et familiaritates avide expetere, quatenus ipsorum exemplis et exhortationiin spiritu mentis suae de
Abbreviated transcription (Latin):
tem ciuitatem s futurã
uiquirẽ renũsceret᷑:ͥ de
substancia mũdi ꝙͣtũ
inꝰ poterat accipiebat
sobrietatis et ꝑcimonie
decore corpus suũ casti

Expanded text:
tem civitatem, sed futuram inquirere reminisceretur, de substantia mundi, quantum minus poterat, accipiebat; sobrietatis et parcimoniae decore corpus suum casti
Abbreviated transcription (Latin):
niuerse carnis egsso ap¬
paruit inuisionẽ ĩnuã
multitudo hoĩm ꝓpe ora¬
coriũ eiusdẽ eccĩe ad fon¬
tem quemdã lucidis¬
ta suaͥ et in ip̃a uisiõe
dc̃m ẽ ei. quia fons ille
fons ennon pocaretur
Qd̾ cũ indicassit abbi.¬
magnificus dĩnã ꝑ hoc
consolacionẽ significa¬
ri: et multũ iam tũc
quidẽ de ꝓmssione
ẜ magis postea de ex¬
hibicione letatus gr̃a
egit deo Niam cũ per
cõtinuos quatuordeã
as tribulaciones et mł¬
tam pauꝑtatẽ probas¬
set et fideles eos ĩueĩs¬
e. quĩto decĩo demum
a constitucione domus
cistertiensis ãno. supͣdãiᷤ

Expanded text:
niversae carnis ingressuro apparuit in visione innumera multitudo hominum prope oratorium ejusdem ecclesiae, ad fontem quemdam lucidista sua, et in ipsa visione dictum est ei, quia fons ille fons Ennon vocaretur. Quod cum indicasset abbmagnificus divinam per hoc consolationem significari; et multum quidem jam tunc quidem de promissione, sed magis postea de exhibitione laetatus, gratias egit Deo. Nam cum per continuos quatuordecimas tribulationes et multam paupertatem probasset et fideles eos invenisset; quinto decimo demum a constitutione domus Cisterciensis anno, supradi
Abbreviated transcription (Latin):
ite sue odiũ incurrẽs.
ł stultus pactu cũ
morte et fedus cũ ĩfer¬
no pepigit  atq ĩ ipã

Expanded text:
itae suae odium incurrens, iniit stultus pactum cum morte, et foedus cum inferno pepigit, atque in ip
Abbreviated transcription (Latin):
exierat sermo iste Init
frẽs. et scupidos at a¬
tonitos q reddiderat
uniu̾sos: et dũ ista
illud mortis debitum
mẽoria mortis subito
pili carnis eius inhor¬
ruerũt. et timor et tre¬
mor uenerũt suꝑ eũ ꝓ

Expanded text:
exierat sermo iste inter fratres, et stupidos attonitosque reddiderat universos; et dum ista r signum illud mortis debitum autem memoria mortis subito pili carnis ejus inhorruerunt, et timor et tremor venerunt super
Abbreviated transcription (Latin):
diss pedes eius. cepit
eos mira deuotione ã¬
nlecti et deosculari Erd
uidens supͣdc̃s renaldꝰ
qui ꝓpius assistebat. ac¬
cessit ut l eũ ãmoueret
sciens utiq qr uir sc̃s liꝰ¬

Expanded text:
disset pedes ejus, coepit eos mira devotione amplecti ac deosculari. videns supradictus Renaldus qui propius assistebat, accessit ut amoveret eum, sciens utique quia vi
Abbreviated transcription (Latin):
pausaturus ĩ lecto suo se
collocauit illiꝰ apłi male
memor. sol nõ occidat su¬
p̾mo cõticinio noctis cũ
necdũ obdormisset. sed ad
dire suꝑbie uicio. corde
machinãdo malũ. satisfa

Expanded text:
pausaturus in lecto suo se collocavit, illius Apostolici male memor: Sol non occidat suprimo conticinio noctis, cum necdum obdormisset, sed adhuc dirae superbiae vitio, corde machinando malum, satisfa
Abbreviated transcription (Latin):
bercilis sit mĩa dei in
sanctis eius. qmͣqz pius
respcũs in elcõs illius
qui mandata uite absq
dissumulatione custo¬
duĩt. sic q in subse¬
quentib exemplis de¬
monstrabimꝰ. quanta
benignitate qñq peccã¬
tib ignoscat. seu quã¬
ta discretione delinquẽ

Expanded text:
beralis sit misericordia Dei in sanctos ejus, quamque pius respectus in electos illius, qui mandata vitae absque dissimulatione custodiunt, sic in subsequentibus exemplis demonstrabimus quanta benignitate quandoque peccantibus ignoscat, seu quanta districtione delinque
Abbreviated transcription (Latin):
nasterii egressi fuerãt Sb¬
ito cuitẽ inopinatus ym¬
ber erupit. et is qui scri¬
bebat sicut ipõ referente
didicimꝰ. cartã reponẽ
poluit ad quẽ pr̃ scũs
Opus inquit dei est. scri¬
be ne tineeas. Scripsit
ergo eplam ĩ meͦ ymbris
sine ybre cũ ẽi undiq ꝓlue¬
ret carta expoĩtam
uirtus opiit caritatis:
et que dictabat epłam.

Expanded text:
nasterii egressi fuerant. Subito autem inopinatus imber erupit: et is qui scribebat sicut ipso referente didicimus chartam reponere voluit. Ad quem Pater sanctus: « Opus, » inquit, « Dei est; scribe, ne timeas. » Scripsit ergo epistolam in medio imbre sine imbre. Cum enim undique plueret, chartam expositam virtus operuit charitatis, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
abeunte remanserũt.
solus sub sarcina gemo
subduxisti Quis michi
tribuat cito mori pꝰ te.
Nã ꝓte nolum. nec tua
te fraudare gła Porro

Expanded text:
abeunte remanserunt; solus sub sarcina gemo.subduxisti. Quis mihi tribuat cito mori post te? Nam pro te nolim, nec tua te fraudare gloria. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo scabellũ pedib tere᷑.
sputa iace tocius quoq
corꝑis indecenti motu
qͥd intꝰ pateret᷑ ꝓdebat
ĩoitus Et erũpẽs ĩ uocẽ:
face̾: ꝙͥ mõ mali contra
me sub illa ueste tua ma¬
chinaris. Frustra nitei̾s.
ĩcassũ laboras.ͥ serua
b̾nardũ tuũ. nec enĩ ꝓfi¬
scissini piri merita mõ
An excidit t̾ ꝙ ꝓhibitũ ẽ
ei signa face̾ Hoc ergo
sciens: securꝰ in boc meo
domicilio requiesco Audi
in scutũ sue defensionis
tam celerit̾ ĩuenerit. Hs
nos de pirtutib btĩ u̾nar¬
di abbatis breuit̾ ꝑstrinx

Expanded text:
tinuo scabellum pedibus tenere, sputa jacere, totius quoque corporis indecenti motu, quid intus pateretur, prodebat invitus; et erumpens in vocem: facere? quid modo mali contra me sub illa veste tua machinaris? Frustra niteris, incassum laboras: serva Bernardum tuum, nec enim profisanctissimi Viri merita modo an excidit tibi quod prohibitum est ei signa facere? Hoc ergo sciens, securus in hoc meo domicilio requiesco. » Auin scutum suae defensionis tam celeriter invenerit. Haec nos de virtutibus beati Bernardi abbatis breviter perstrinx
Abbreviated transcription (Latin):
infirmariꝰ pauꝑm in¬
hospitio deputatꝰ u
b officiosissime suꝑ ĩte¬
dens non sicut extrayss
menbris filii dei Di qe
ĩt᷑ eos morbidũ. si quẽ
cerosũ et u̾mib scatu¬
entẽ aspicẽt. huit oẽn
pietatis operam ĩpen¬
dens abluendo tergeno
citq refocillando quas
mater egrotanti fiuio
uigit̾ assistebat Dũ h
et hiis siłia dei famulis
age̾ non cessaret: conb¬
git eũ in p̃dicta morti¬
litate nugrae̾ ad dñn
Cũ enĩ uidẽt socios su
quotidie subtrahi. etu
desiderabat desiderio m¬

Expanded text:
infirmarius pauhospitio deputatus. Quibus officiosissime superintendens, non sicut extraneismembris filii Dei. Si quem inter eos morbidum, si quem ulcerosum, et vermibus scaturientem aspiceret, huic omnem pietatis operam impendens abluendo, tergendo, atque refocillando, quasi mater aegrotanti filio jugiter assistebat. Dum haec et his similia Dei famulus agere non cessaret, contigit eum in praedicta mortalitate migrare ad Dominum. Cum enim videret socios suos quotidie subtrahi, et ipse desiderabat desiderio m
Abbreviated transcription (Latin):
tua: ego ĩ istas ꝑduti
meriũ miserias Hus
ergo auditis et uisis cõ¬
turbor atq coartor
nimis. tũ ꝓpt̾ eiusdẽ
filii mei imputatam
penalitatẽ. tũ ꝓ meas
dãpnatione Cũ ergohs
audisset discretꝰ et pa¬
dens pr̃ dñs abbas hen¬
ricꝰ: cõmota st̃ uiscea
eius uehementꝰ suꝑtas¬
ta tribulatione et angi¬
tia pccõris in sup̃mo
agone ꝑiclitãtis Und
et salutarib perbis ag¬
grediens hoĩnem cepit
eũ oĩmoda argumen¬
tose pietatis instãcia
ad spem uenie aĩare.
consulens et suadens

Expanded text:
tua, ego in istas perduci merui miserias! » His igitur auditis et visis conturbor atque coarctor nimis, tum pro ejusdem filii mei imputata poenalitate, tum pro mea damnatione. Cum ergo haec audisset discretus et prudens Pater domnus abbas Henricus, commota sunt viscera ejus vehementer, super tanta tribulatione peccatoris in supremo agone periclitantis. Unde et salutaribus verbis aggrediens hominem coepit eum omnimoda argumentosae pietatis instantia ad spem veniae animare, consulens et suadens
Abbreviated transcription (Latin):
mã ꝓfecturus Nec distu¬
lit hos idẽ face̾ ĩfĩta hoĩ
multitudo ł uti ut ĩ cr̾e¬
dibili fidei ardore sutrẽ

Expanded text:
m profecturus. Nec distulit hoc idem facere infinita hominum multitudo, ita ut incredibili fidei ardore succe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ cũctis seruiciũ dei ꝓfitẽ¬
tibꝰ spiritalit̾ et ĩuisibili¬
ter actitari c̾tissime scire
debemꝰ Sicut eñi ꝓfessio¬
is sue memores. et nul¬
a laboris seu uigiliarũ
stancia ꝑtesos. quo minꝰ
otidicinũ ꝑsalmodie et
oꝵ cuisũ prõpta et ala

Expanded text:
in cunctis servitium Dei profitentibus spiritualiter et invisibiliter actitari, certissime scire debemus. Sicut enim professionis suae memores, et nulla laboris seu vigiliarum instantia pertaesos, quominus quotidianum psalmodiae et hymnorum cursum prompta et ala
Abbreviated transcription (Latin):
altare deduxerũt Tpal¬
seũtes uero corã abbal
conuertentes se adeĩr
dixerũt Ette dñs baldi¬
uinꝰ Erat autẽ defũt

Expanded text:
altare deduxerunt. Transeuntes vero coram abbate, convertentes se ad cum dixerunt: Ecce dominus Balduinus. Erat autem
Abbreviated transcription (Latin):
telestis dũ ea q̃ intꝰ audie¬
rat foris nũciasset ad
dnm nuittentẽ rediit: a
quo licet foris apparens
ĩtꝰ mĩme recesserat. Ab¬
bas ueo cũ tremore et ã¬
mratione mlta q̃ audie¬
rat mente ꝑtractans di¬
uine pietatĩ ex intimo cor

Expanded text:
coelestis, dum ea quae intus audierat foris nuntiasset, ad Dominum mittentem rediit: a quo, licet foris apparens, intus minime recesserat. Abbas vero cum tremore et admiratione multa quae audierat mente pertractans, divinae pietati ex intimo cor
Abbreviated transcription (Latin):
et sicut mentibr ĩ areqꝰ¬
tia constitutis spes
decũq concepta sodł
parere fiduciã. ad es¬
dem domũ demoniai
illã cauia curatione
duce toi consiuo decis¬
uerũt Qd̾ et factũ est¬

Expanded text:
et sicut mentibus in angustia constitutis spes undecumque concepta solet parare fiduciam, ad eamdem domum daemoniacam illam causa curationis ducere communi consilio decreverunt. Q
Abbreviated transcription (Latin):
cen et sacra scoꝵ pig¬
nora conuratꝰ nil mo¬
uẽt᷑. recordatꝰ est
abbas se hrẽ ueneran¬
das reliquias de capillis
et barba sc̃i bernardi.
quas eodẽ ni fallor ãno
ad capitulũ padẽs in
clareualle ꝓ bñdictione
tela continue secũ fere¬
bat et nil dicens ma¬
nꝰ sub cucula silentꝰ
misit. quatinꝰ extrac¬
tis hus reliqis demonẽ
ꝑhus urgeret Qd̾ pes¬
lifer ille linceis oculis
eprebiendes: tepit cõ

Expanded text:
cem et sacra sanctorum pignora conjuratus non moveretur, recordatus est abbas se habere venerandas reliquias de capillis et barba sancti Bernardi, quos eodem, ni fallor, anno ad capitulum vadens, in Clara-Valle pro benedictione telam continue secum ferebat: et nihil dicens, manus sub cuculla silenter misit, quatenus extractis his reliquiis daemonem per has urgeret. Quod pestifer ille lynceis oculis deprehendens, coepit co
Abbreviated transcription (Latin):
rater quida mag¬
ne religionis in
eodẽ tũs cenobio degebat.
noĩe bernardus. Hic in
pͥmordio conu̾siois sue
dũ pccõꝵ suoꝵ enormi¬
tatem. distrittiq iudicis
equitatẽ uttentius intuere¬
tur. tanta formidine mo¬
tꝰ ẽ ut ĩ desꝑationẽ ꝓpemo¬
dũ laberetur Quo comp

Expanded text:
rater quidam magnae religionis in eodem tunc coenobio degebat, nomine Bernardus. Hic in primordio conversionis suae, dum peccatorum suorum enormitatem, districtique Judicis aequitatem attentius intueretur, tanta formidine motus est, ut in desperationem propemodum laberetur. Quo comp
Abbreviated transcription (Latin):
anc inspi¬
ratã dĩne uisita noĩs
gram dñs huĩli seruo suo
dno abbati stephano pau¬
le añꝙͣ fieret: clemẽtissiã
reuelacione p̃ostendẽ dig¬
natus ẽ Cũ enĩ sicut supͣ

Expanded text:
anc inspiratam divinae visitationis gratiam Dominus humili servulo suo domno abbati Stephano, paulo antequam fieret, clementissima revelatione praeostendere dignatus est. Cum enim, sicut sup
Abbreviated transcription (Latin):
alter. ego ait nõ urõ pane
non ueste non lare ĩdigeo
ẜ habũdo oĩb bonis: et
habeo cibũ mandutare

Expanded text:
alter: « Ego, ait, non vestro pane, non veste, non lare indigeo: sed abundo omnibus bonis, et habeo cibum manducare
Abbreviated transcription (Latin):
exultare soleñt si qñ
aliquem de nud̃ religisoꝵ
supplantare potuerint:
ignorantes q p̃sũptionẽ suã
duuna censura celerius

Expanded text:
exsultare solent, si quando aliquem de numero religiosorum supplantare potuerint, ignorantesque praesumptionem suam divina censura celerius
Abbreviated transcription (Latin):
ter ait Hictine ergo tan¬
te ꝓfessionis monachus
et tainte ꝑfcĩonis episcop
deputatus est penis. quẽ
nos sperabamꝰ iam in
celo griude̾ cũ angelis: Il
to scias et nullatenꝰ du¬
bites dubites: quici ipẽ
est uere sc̃s celsiq meriti
pontifex. et magna erit
tur a requie: dones inter
illos ad pacem discordia
reuocet᷑ Post hec appa¬
ruit eidem presbitero co
debat Stiscitante pero
presbitero ꝙͣ nã hoc eẽt.
constantini quondã iudi

Expanded text:
ter ait: « Hiccine ergo tantae professionis monachus et tantae perfectionis episcopus, deputatus est poenis, quem nos sperabamus jam in coelo gaudere cum angelis? » Ito scias, et nullatenus dubites quia ipse est vere sanctus, celsique meriti pontifex, et magna erit tur a requie, donec inter illos ad pacem discordia revocetur. » Post haec apparuit eidem presbytero coldebat. Sciscitante vero presbytero quidnam hoc esset, Constantini, quondam judi
Abbreviated transcription (Latin):
ratus officio sub scõ uer¬
nardo ii clareualle funs¬
tũ fuisse: ad qͦꝵ doct̾nã
exemploq uirtutũ unii¬
sa clareuallis irrigabat
sicut ortus deliciaꝵ et sicut
padisus diuĩ. saliebat q
in singulis et o in oĩbus

Expanded text:
ratus officio sub S. Bernardo in Claravalle functum fuisse: ad quorum doctrinam exemplaque virtutum universa Claravallis irrigabatur sicut hortus deliciarum et sicut paradisus Domini, saliebatque in singulis et in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
taibulcim: qm̃ ipĩ presto¬
lcnt᷑ exitũ meũ uix per¬
ba funierat: mox p̃cio¬
sam resolutꝰ in mortẽ
felicem cuãm reddidit.
nec dubiũ quin spũs
btĩ quos p̃uidere merue¬
rat ecu susceperũt: et
secũ ad gaudia sempit̾¬
ne beatitudis ꝑduxerũt
Qualit̾ cõu̾sus q̃ sine
licençia caligas suas la¬
uit. dĩnitus punitꝰ xxiiii
uoniam
de ꝑclaris morib
religiosa q conuersatio¬
ne. seu eciam p̾ciosa mor¬
te sanctoꝵ prm̃ ad edifi¬
cationẽ ꝓficĩẽciũ młta iã

Expanded text:
ipsi praestolantur exitum meum. Vix verba finierat, et mox pretiosam resolutus in mortem, felicem animam reddidit: nec dubium quin spiritus beati quos praevidere meruerat, eam susceperunt, et secum ad gaudia sempiternae beatitudinis perduxeruntQualiter conversus, qui sine licentia caligas suas lavit, divinitus punitus sit. Quoniam de praeclaris moribus religiosaque conversatione, seu etiam pretiosa morte sanctorum Patrum, ad aedificationem proficientium multa ja
Abbreviated transcription (Latin):
ueraçi testimonio nos
asserẽ ꝓbabit hec nõ so¬
lũ spiritalit̾ a sanctis
piris cognita. sed eciam

Expanded text:
eraci testimonio nos asserere comprobabit, haec non solum specialiter a sanctis viris cognita, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uatore nr̃o mũdus dũ
nesciret pignus redẽptio¬
nis noue. reꝑacionis an¬
tique. felicitatis etne susge¬
pit ł sic in diebus istis no¬
uissimis refrigescente iã
lis pinguedinis largissu¬
mũ sũpsit ĩtrementũ. cͥs¬
rens et ꝓficiens in arbo¬
pẽ grandẽ płchrã et fruc¬
tiferam nimisͥ ita ut di¬
uersarũ nacionũ ppłĩ trib

Expanded text:
vatore nostro, mundus, dum vatore nostro, mundus, dum nesciret, pignus redemptionis novae, reparationis antiquae, felicitatis aeternae suscepit; sic in diebus istis novissimis refrigescente jam lis pinguedinis largissimum sumpsit incrementum, crescens et proficiens in arborem grandem, pulchram et fructiferam nimis, ita ut diversarum nationum populi trib
Abbreviated transcription (Latin):
gelis. tabestentib demo¬
nib cisterriensis domus
diũ sũpsit. prudenti sane
consilio ut qui canonẽ
diuini seruicii cũctũq ui¬
te sue ordinẽ scom for¬
mã in regula psq̾ptam
dispone̾ decreuerant. hoc
in eius potissimũ nata¬
li qui legem ꝑ spm̃ ui
uificantem ad multoꝵ
salutem dederat felici omie
inthoarẽt Ecce sũmus
et eternus pastor qui re¬
lictis in suꝑnis montib
in etͥne piriditatis pai¬
puis btĩs ouib dignaci¬
one sue grẽ descendit
pmã in hac lacrimaꝵ
palle erdantem quere̾
noue sue miseracionis
or dĩe caulas pietatis
statuens signũ salutis suꝑ
eas exaltãuitl quatinus
ouicule ipĩus moribun¬
de et languide q̃ spinis
cupiditatum et nolupta¬
tũ carnaliũ irretite ꝑ si¬
uas pitioꝵ pagabañtur.
audientes pocẽm turtius
ad caulas pietatis ĩpitã¬
tis peri samaritani stabu
trarent: demũq salutis
signũ peraciter apprehẽ¬
derẽt Sicut enĩ ĩ iũicio

Expanded text:
gelis, tabescentibus daemogelis, tabescentibus daemonibus, Cisterciensis domus,dium sumpsit, prudenti sane consilio, ut qui canonem divini servitii cunctumque vitae suae ordinem, secundum formam in Regula praescriptam disponere decreverant, hoc in ejus potissimum natali, qui legem per Spiritum vivificantem ad multorum salutem dederat, felici omine inchoarent. Ecce summus et aeternus Pastor, qui relictis in supernis montibus, in aeternae viriditatis pascuis beatis ovibus, dignatione suae gratiae descendit, unam in hac lacrymarum valle errantem quaerere, novo miserationis suae ordine caulas pietatis statuens, signum salutis super eas exaltavit, quatenus oviculae ipsius moribundae et languidae, quae spinis cupiditatum et voluptatum carnalium irretitae, per silvas vitiorum vagabantur, audientes vocem turturis ad caulas pietatis invitantis veri Samaritani stabultrarent; demumque salutis signum veraciter apprehenderent. Sicut enim initio
Abbreviated transcription (Latin):
Inno igitur ab in
sis cenobii in epãtu lin¬
gonensi fundati abbad
et cũ eo frẽs quorũ deuꝰ
teti gerat corda mallẽtes
cũ dilcõ prẽ suo benedcõ
pro ⁊ deo laboribus fa¬
tigari qmͣ uite huius
cõmodis resolui. de mo¬
lismo egressi sunt: atq
ad locũ quem ꝓposito
suo congruũ iam añ ꝑ
derũt Qui locus ĩ epã¬
tu cabilonẽsi situs et p̃
nemoris spinarũq den¬
sitate tũc tꝑis accessui
hoĩm ĩ solitus a solis hi¬
bitabatur feris Ad hũ
ita q locũ horroris et i¬
te solicudinis piri dei r¬
nientes: cantoq illũ r¬
ligioni quã iam dudũ
mente conceperant e
ꝓpter quam illuc adue¬
nerant habiliorẽ quãt
secularib despicabiliorẽ
sa ac remota monas¬
teriũ ibidẽ polũ tate a¬
bilonensis epĩ et cõsen¬
su illius cuiꝰ ip̃e locus
erat construẽ ceperun
Eodẽ ituq ãno quo p̃¬
diximus duodecio ll
ciprilis solẽpni die nata¬
lis scissimi benedicti ꝙ̃
geminata leticia tunc
telebrem reddiderat ob

Expanded text:
nno igitur ab Incsis coenobii in episcopatu Lingonensi fundati abbas, et cum eo fratres, quorum Deus tetigerat corda, malentes cum dilecto Patre suo Benedicto pro Deo laboribus fatigari, quam vitae hujus commodis resolvi, de Molismo egressi sunt, atque ad locum quem proposito suo congruum jam ante pderunt. Qui locus in episcopatu Cabilonensi situs, et pro nemoris spinarumque densitate tunc temporis accessui hominum insolitus, a solis habitabatur feris. Ad hunc itaque locum horroris et vastae solitudinis viri Dei venientes, tantoque illum religioni, quam jamdudum mente conceperant, et propter quam illuc advenerant, habiliorem, quanto saecularibus despicabiliorem sa ac remota, monasterium ibidem voluntate Cabilonensis episcopi et consensu illius, cujus ipse locus erat, construere coeperunt. Eodem itaque anno, quo praediximus, duodecimo Kalendas Aprilis, solemni die natalis sanctissimi Benedicti, quem geminata laetitia tunc celebrem reddiderat, ob
Abbreviated transcription (Latin):
cici sua mirabili hoc ordi¬
ne sicut seꝙͣcia declarabũt
adimpleuit ¶Cũ enim
btĩssimus pater bernar¬
dus ipm̃ de cõuersione
monĩss: ille seculari scĩa
uł opulencia tumens res

Expanded text:
ia sua, mirabili hoc ordine, sicut sequentia declarabunt, adimplevit. 32. Cum enim beatissimus pater Bernardus ipsum de conversione monuisset, ille saeculari scientia vel opulentia tumens, res
Abbreviated transcription (Latin):
tionis falsitatem instr¬
enda sincere peritatis
testimonia subnixa õ¬
traidere O ceca se stul
emulacionis impietas
q̃ cũ oculis uideat racion
ꝓbet dĩno ꝑiter et huãno
uidicio cĩsterciensem ord¬
nem suꝑ candelabrũ uis¬
tutis et honoris exalta¬
tũ. ut lureat oĩb qui ĩ
mo dei st̾: clamdestinis n¬
mẽ susurriis ab eius n¬
titur auertẽ quos potͦ
quasi tantũ sibi hono¬
ris atedat: quãtũ ꝓ¬
iorũ same derogare po¬
tuerit Uerũ qm̃ scdm̃ sẽ¬
tenciam apliꝰ nõ qui se¬
ipm cõmẽdat ille ꝓba¬
tus est. s quẽ deus cõ¬
et approbatus sit ĩinici¬
o sui cistersiensis ordo:
consequenter etiã demõ¬
strare curabimus qua¬
liter diuino iudicio app¬
batus sit Cũctis namq
sanũ sapientibus liquer
oĩpotentem deũ approba¬
re religionẽ: quã tãtis
carismatũ bñdcĩonib
a pn̾cipio sui ꝑfunde
et ĩ qua tãtos tãteq p¬
fectionis et scĩtatis na

Expanded text:
tionis falsitatem, instrtionis falsitatem, instrumenta sincerae veritatis testimonio subnixa contradere. O caeca semper stultae aemulationis impietas, quae cum oculis videat, ratione probet, divino pariter et humano judicio, Cisterciensem Ordinem super candelabrum virtutis et honoris exaltatum, ut luceat omnibus qui in domo Dei sunt, clandestinis tamen susurriis ab ejus aititur avertere quos potest, quasi tantum sibi honoris accedat, quantum proximorum famae derogare potuerit! Verum, quoniam, setentiam Apostoli, non qui seipsum commendat ille probatus est, sed quem Deus comet approbatus sit in initio sui Cisterciensis Ordo, consequenter etiam demonstrare curabimus qualiter divino judicio approbatus sit. Cunctis namque sanum sapientibus liquet omnipotentem Deum approbare religionem, quam tantis charismatum benedictionibus a principio sui perfundere, et in qua tantos, tantaeque perfection
Abbreviated transcription (Latin):
tatis paginã quã ad ĩp¬
sorũ cososacionẽ claboraui¬
mus. legẽ dignũ duxerĩt
considerãntes quã nobi¬
li regũ mamuilla lactati
st̃. erubescãt filii degene¬
res m̃eniri. Porro ad hos
opus non solũ deuocio et
utilitas rerũ nos ĩpitat:
uerũ eciã ncc̃ĩtas nõ nul¬
la cõpellit Monachi nãq
nigri ordinis maxiẽ ẽ ꝓ¬
uintiis germanie degen¬
tes pbicũq pł apud qͦs¬
cũq pñt sacro ordini
nr̃o derogare nõ gessatͥ
asserentes scõs prẽs nrc̃s
cũ scandalo et in obedi¬
entia contra polũtatẽ
abb̾is sui de molissnen¬
si cenobio egressos fuis¬
se: quorũ quã sit impu¬
dens mendacũy subse¬
quentis narracionis tex¬
tus rem gestam enucłs¬
acius pandens maĩfes¬
te declarabit PPositi nã
uente non solũ plenis¬
sima racione. perũ eaq̃
grauissiẽ autoritatis põ¬
dere obstruere os loquẽ¬
nrĩs qui hec attenus
fortassis adeo ꝑspicue
nõ nouerant ad refa¬
lendã maliciose detrai¬

Expanded text:
tis paginam, quam ad ipsorum consolationem elaboravimus, legere dignum duxerint, considerantes quam nobili regum mamilla lactati sint, erubescant filii degeneres inveniri. Porro ad hoc opus non solum devotio et utilitas rerum nos invitat: verum etiam necessitas nonnulla compellit. Monachi namque Nigri Ordinis, maxime in provinciis Germaniae degentes, ubicunque vel apud quoscunque possunt, sacro Ordini nostro derogare non cessant, asserentes sanctos patres nostros cum scandalo et inobedientia, contra voluntatem abbatis sui de Molismensi coenobio egressos fuisse: quorum quam sit impudens mendacium, subsequentis narrationis textus rem gestam enucleatius pandens, manifeste declarabit. Propositi nempe gratia, non solum plenissima ratione, verum etiam gravissimae auctoritatis pondere obstruere os loquennostris qui haec hactenus fortassis adeo perspicue non noverant, ad refellendam malitiosae detrac
Abbreviated transcription (Latin):
guillerinũ sc̃i theodorici
abbatem ł ibi ĩueniet quõ
obscurutũ sit aurũ mu¬
tatus sit color optimus:
lis illa religio cluniacẽ¬
sis ordinis de qua iã dix¬
imus quã peregrinis et
alulterinis consuetudĩb
ĩmo desolacionib fuscata
et obnubulata a pristina
sue puritatis sc̃itatisque
integritate degenerauit
S quorsũ istã ᷑ Quid ĩtẽ¬
dimius alterius ordinis
et prius ꝑfectissiã religi¬
onem et postea miserri¬
mã quã hodie oculis nr̃is
cernimus dissolutionem
peplicando et ĩculcando¬
Camirũ ad hoc nititur ĩ¬
tencio ut nos qui per gui¬
tiam dei in renouato et
ad tramitatem ueritatis
ꝑ cistertienses prẽs corrcõ
monastico ordine dño
militamus ex aliorũ rui¬
na cauciores effecti laue
pit negligenciã et obliui¬
onẽ oĩno fuge̾: illud eciã
apłicũ cõtinu̾e rumt nemꝰ:
qui stat uideat ne cadat:

Expanded text:
Guillelmum Sancti Theodorici Guillelmum Sancti Theodorici abbatem. Inveniet quomodo obscuratum sit aurum, mutatus sit color optimus: lis illa religio Cluniacensis Ordinis, de qua multa jam diximus, quam, peregrinis et adulterinis consuetudinibus, imo desolationibus fuscata et obnubilata, a pristina suae puritatis sanctitatisque integritate degeneraverit. Sed quorsum ista? Quid intendimus, alterius Ordinis et prius perfectissimam religionem, et postmodum miserrimam, quam hodie oculis nostris cernimus, dissolutionem replicando et inculcandoNimirum ad hoc nititur intentio, ut nos qui per gratiam Dei in renovato et ad tramitem veritatis per Cistercienses Patres correcto monastico Ordine, Domino militamus, ex aliorum ruina cautiores effecti, lavempit negligentiam et oblivionem omnino fugere; illud etiam apostolicum continue reminemus; Qui stat, videat ne cadat
Abbreviated transcription (Latin):
in loco pascue cotidie
mutãtur de pascuis ad
pascua et tamen morũ¬
tur fameͥ quorũ cibus
ẽ radix iuniperorũ et si¬
lique portorũ. quorũ u¬
num ẽ fel draconũ de
botro p̾uaricacionis ami¬
rissimoͥ qui cũ castimo¬
niam corꝑis et sanctim¬
niam sp̃s ꝓfiteantur: e¬
emplũ tamen mulie¬
ris nequã et paicis ym¬
tari non uerentur. que
coẽdit in oculto et terg
os suũ dicit. nõ sũ ope¬
rata malũł quia ĩ hi¬
uis moĩ letantur: et ẽẽ
sub sentib dissolutiõĩs
delicias putant Et qu
faciens miseri ͥ cũ ĩspiae
ceꝑit deus. Certe reb
ipĩs exꝑimur qm̃ non
immerito ꝓpheta plãx¬
erit obscuratũ eẽ alrĩ
mutatũ colorẽ oꝑtimũ
disꝑsos lapides sanctus¬
in in capite oim̃ plate¬
pe: ne forte dicatur et
de nobis ꝙ lippientib ocu¬
lis ad mala nrã cecucien¬
tes. in aliorũ uitiis terna¬
mus acute legat qui uo¬
luerit cippollogeticũ btĩ
bernardi abb̃is. quem
sc̃psit ad roenerabilem

Expanded text:
in loco pascuae, quotidie mutantur de pascuis ad pascua, et tamen moriuntur fame; quorum cibus est radix juniperorum, et siliquae porcorum; quorum vinum est fel draconum, de botro praevaricationis amarissimo; qui, cum castimoniam corporis et sanctimoniam spiritus profiteantur, exemplum tamen mulieris nequam et procacis imitari non verentur, quae comedit in occulto, et tergens os suum dicit: Non sum operata malum ; qui in hujusmodi laetantur, et esse sub sentibus dissolutionis delicias computant. Et quid facient miseri, cum inspicere coeperit Deus? Certe rebus ipsis experimur quam non immerito propheta planxerit, obscuratum esse aurum, mutatum colorem optimum, dispersos lapides sanctuarii in capite omnium platee, ne forte dicatur et de nobis quod lippientibus oculis ad nostra caecutientes, in aliorum vitiis cernamus acutum. Legat qui voluerit Apologeticum beati Bernardi abbatis, quem scripsit ad venerabilem
Abbreviated transcription (Latin):
cist̾tiensẽ ordinẽ fundauerũt
aohuc ĩmolismo degẽtes
futuris diligencius
describe̾. qualiter cisterci¬
ensis ordo sũpsit exordiũ:
quãq copiosa benedictipẽ
grã dei a pn̾cipio sui ꝑfu¬
S
uiri sãcti qui ab ĩicio sacre
huiꝰ religionis auctores
extiterel ꝑtim uero maiorũ
relacione didicimus: qua

Expanded text:
Cisterciensem Ordinem fundaverunt adhuc in Molismo degentes onibus futuris diligentius describere qualiter Cisterciensis Ordo sumpserit exordium, quamque copiosa benedictione gratiae Dei a principio sui perfuis viri sancti, qui ab initio sacrae hujus religionis auctores exstitere; partim vero majorum rel
Abbreviated transcription (Latin):
herardeo et homini
gherarous de farsa¬
cuiꝰ meõria in benedictio¬
ne est quemq ꝓ sũa sui¬
gulari puritate et scĩmo¬
nia ut̃s bernardus sin¬
gulari grã p̃ ceteris hono¬
rabat. mirabilẽ atoa
mabilẽ nimis se unuisi

Expanded text:
Deo et hominibus Gerardus de Farfacujus memoria in benedictione est, quemque pro sua singulari puritate et sanctimonia beatus Bernardus singulari gratia prae caeteris honorabat, mirabilis atque amabilis nimis omni
Abbreviated transcription (Latin):
iõ cessẽat. saltẽ t̾roribꝰ et
iutiatibꝰ aictus. ciliqd̃ qͣle¬
ꝓp̃ciosũ salutis ungẽtũ
S ĩ mortariolo obĩe pistil¬
opaciẽtie cõtũ debat᷑ ꝑ ĩ
ursu noctis magna ia
apte tñsacto gallicinii tẽ
ĩminebat cũ ecte ma

Expanded text:
 cesserat, saltem terroribus et cruciatibus actus, aliquod qualepretiosum salutis unguentum, quod in mortariolo obedientiae pistillo patientiae contundebatur, per cursu noctis magna jam ex parte transacto, gallicinii tempus imminebat, cum ecce ma
Abbreviated transcription (Latin):
eciã undiq eũ uallãtes t̾ri¬
bilibꝰ uocibꝰ ĩcrepabãt dicẽ¬
tes O nles dãpnate. crumi¬
nũ fex: scelerũ sentina fla¬
gitioꝵ caribdis ⁊ que ẽ ista
uana spes tua qua seduce¬
ris: Nũꝙͣ aliud de ceto ẽc̃
poteris ꝙͣ unꝰ ex nobis: qui
horrẽdis criminibꝰ et scele¬
ribꝰ ip̃os et demones uicis¬
fatua est hec cogitacio tua

Expanded text:
ique eum vallantes, terribilibus vocibus increpabant dicentes: « O miles damnate, criminum faex, scelerum sentina, flagitiorum charybdis, quae est ista vana spes tua, qua seduceris? Nunquid aliud de caetero esse poteris, quam unus ex nobis, qui horrendis criminibus et sceleribus ipsos etiam daemones vicisfatua est haec cog
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ grangia sicut solebat
bibe̾t. infirmitati eius
pondus accresse̾t Iussu
itaq p̾oris uascłm uino
plenũ secũ tulit cellera
nũ sicut moris est ex
ꝑte prioris faciens ut
tausa ĩfirmitatis sue
modico illo uino solus¬
ille uteret᷑. Qñ berou
te feruentissimꝰ enulo¬
tor in hoc consentiret.
ut ceteris oĩb aquam
bibentib qẽ solus poci¬
lo oini delcãret᷑. Erat
aũt uas aqua plenũ
medio positũ : unde fi
bibe᷑ debebãt Parĩpe
go intͣ semeipm̃ ꝙͥ fua¬

Expanded text:
in grangia, sicut solebat, biberet, infirmitati ejus pondus accresceret. Jussu itaque prioris vasculum vino plenum secum tulit, cellerarnum, sicut moris est, ex parte prioris faciens, ut causa infirmitatis suae modico illo vino solus uteretur. Quando vero vitae ferventissimus aemulator in hoc consentiret, ut, caeteris omnibus aquam bibentibus, ipse solus poculo vini delectaretur? Erat autem vas aqua plenum in medio positum, unde fratres bibere debebant. Parumper ergo intra semetipsum qu
Abbreviated transcription (Latin):
crisim sobriũ ꝑcunonieq
amatorẽ se ẽẽ sunula¬
bat: intꝰ pero in secre¬
to suo gule et uoraçi¬
tati laxans habenas
obsoniũ qd̾ forte suauiꝰ
infirmis p̃ꝑass. cibos q
delicaciores fidei eius
ob necessitatem ĩfirmoꝵ
creditos non ueritꝰ
iudiciũ dei sceleratissiẽ
insumebat Contigit
uero ut cũ huit nequis¬
simo uicio pu es iuen

Expanded text:
crisin sobrium, parcimoniaeque amatorem se esse simulabat; intus vero in secreto suo gulae et voracitati laxans habenas, obsonium, quod forte lautius infirmis praeparasset, cibosque delicatiores fidei ejus ob necessitatem infirmorum creditos, non veritus judicium Dei, sceleratissime insumebat. Contigit vero ut cum huic nequissimo vitio punien
Abbreviated transcription (Latin):
hũc huĩliat et hũc ex¬
atat Ecte enĩ nigẽ ile¬
nẽ fecunꝰ qui nõ grd̃
ed p̃sũptione duce pie¬
us opus adorsus ma¬
ius ad forticia nuttẽ tẽns¬
fauerat: tanꝙͣ seĩnatus
un petrã ad tempus cre¬
idit: sed in temptatioĩs
ꝑe acius exaruit. Hũs
Bero cuiꝰ fidem et sãtatẽ
escripsimꝰ repugnãtẽ
dãmõ atq reluctantẽ
nẽ grã assumẽs mĩme

Expanded text:
humiliat, et hunc exaltat . Ecce enim magister ilnem fecimus, qui non gratia, sed praesumptione duce, pietatis opus adorsus, manus ad fortia mittere tentaverat, tanquam seminatus supra petram, ad tempus credidit, sed in tempore tentationis citius exaruit. Hunc vero, cujus fidem et sanctitatem descripsimus, repugnantem quodammodo atque reluctantem mater gratia assumens, m
Abbreviated transcription (Latin):
alicui reuelare p̃sumẽt.
pusi fortasse uoluntatẽ
tur agnoste Que uor
pandere uoluit ea con¬
ditione patefetit. ur
usq ad obitũ ipiꝰ sic̃¬
cio p̃merent᷑ qd eciam
studiose seruatũ ests
pletis aut ĩ ordine ust¬
ciensi ꝙ̃ ĩ adolestentia
et sex ãnis.ͥ cũ quadri¬
ginta eẽt ãnoꝵ sicut
sincera deuotione uixe¬
rat. itaq quoq felia
defũctione carne exẽp¬
tus est: sicq cõsũmatꝰ
in breui expleuit tꝑa
młta. placita enĩ erat
deo ãa ip̃iꝰ.lib et nũc

Expanded text:
alicui revelare praesumeret, nisi fortasse voluntatem tur agnoscere. Quae vero pandere voluit, ea conditione patefecit, ut usque ad obitum ipsius silentio premerentur: quod etiam studiose servatum est. Expletis autem in Ordine Cisterciensi, quem in adolescentia et sex annis, cum quadraginta esset annorum, sicut sincera devotione vixerat, ita quoque felici defunctione carne exemptus est, sicque consummatus in brevi, explevit tempora multa; placita enim erat Deo anima ipsius . Libet n
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatem ydonea fore¬
sꝑabat᷑ pridie ꝙͣ electio
celebraret᷑ sero uenerat.
que eciã sũmo mane
prem abbatem signo
confessionis facto in
capłm traxit: et quia
quadã uite dũ eẽt in
itinere nimio estu decoc¬
tus caligas exuere. atq
sine caligis dormire
p̃sũpsisset hũilit̾ con¬
fessus est De huic senio¬
rib et maturioris erãt
consilu cũ pre abbate
conuentib quatiꝰ de
elcõne tractarent: ce¬
perũt oẽs pari noto ea¬
dẽq siña petere illũ.
quẽ diuine reuelatio¬
nis archanũ tali hono¬
re priuandũ iudicaue
cius ĩnotuit eis qd̾ sibi
diuinitꝰ imꝑatũ fuiss̃
et ut aliam ꝑsonam
elige̾t consiliũ dedit.
dicens impossibile eẽ
diens existet De mun
rie iohis quondã prio¬
ris clareuallis xxui

Expanded text:
ignitatem idonea sperabatur, pridie quam electio celebraretur, sero venerat: quae etiam summo mane Patrem abbatem signo confessionis facto in capitulum traxit, et quia quadam vice dum esset in itinere, nimio aestu decoctus, caligas exuere, atque sine caligis dormire praesumpsisset, humiliter confessus est. Dehinc senioribus et qui maturioris erant consilii cum Patre abbate convenientibus, quatenus de electione tractarent, coeperunt omnes pari voto eademque sententia petere illum quem divinae revelationis arcanum tali honore privandum judicavetius eis innotuit quid sibi divinitus imperatum fuisset; et ut aliam personam eligerent, consilium dedit, dicens impossibile esse udiens existeret. CAPUriae Joannis quondam prioris Claraevallis
Abbreviated transcription (Latin):
rã. quã a ꝑntib ipĩꝰ cũ
eo cluuacensi monaste¬
rio fuisse donata mẽora¬
bãt Cũq autoĩtate btĩ b̾nar¬
di p̃merẽtur ne eũ publice
mẽta sese u̾tere missꝰ ẽ na
p̃or quidã ab ipo sũmo

Expanded text:
ram, quam a parentibus ipsius cum eo Cluniacensi monasterio fuisse donatam memorabant. Cumque auctoritate B. Bernardi premerentur, ne eum publice menta vertere. Missus est namque prior quidam ab ipso summo
Abbreviated transcription (Latin):
horrebãt lucerna ĩ isrł ex¬
tingueret᷑ Ille peoͣ metu
mortis intrepidus et totũ
se diuine uolũtati cõmen¬
dans. nec ꝓpt̾ mortẽ si ĩmi¬
net ea qͥ officii sui essent
se int̾mitteͬ posse dicebat

Expanded text:
horrebant, lucerna in Israel exstingueretur. Ille vero metu mortis intrepidus, et totum se divinae voluntati commendans, nec propter mortem, si immineret, ea quae officii sui essent se intermittere posse dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ rõe et grã duce malũ
pitare bonũq oꝑari ua¬
let. ne ĩt̾minii et seꝑaci¬
cidat : si sic irrõnabilis
creatura q̃ peccãe nescit.
ac ꝑ hͦ pcc̃i peãs soluere
nõ tenet᷑ ĩterueĩente a¬
nathematis seuẽĩtate
qñq puniri bideatur

Expanded text:
gratia duce malum vitare bonumque operari valet, ne in exterminii et separaticidat, si sic irrationalis creatura quae peccare nescit, ac per hoc peccati poenas solvere non tenetur, interveniente anathematis severitate quandoque puniri videtur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sis mr̃ merorisi
usurparis ad głam
paris ad introitũ reg¬
a. porta inferi. fouea
ꝓdicionis ad ĩuentionẽ
salutis frẽs itaq qui
aderãt tanti nouita¬

Expanded text:
cum sis mater moeroris; usurparis ad gloririx; usurparis ad introitum regni, porta inferi; fovea perditionis, ad inventionem salutis. Fratres itaque qui aderant, tanti novita
Abbreviated transcription (Latin):
Porro bt̃s bernaroꝰ ut
erat medicꝰ sapientissi¬
mꝰ. pastor q sollicitus
timẽs nimirũ hoĩ rusti
cor tuũ fr̃ signa cor tuũ
Quid est qd̾ locutꝰ es.
Unde tibi subriꝑe potuit
tante p̃sũpcionis auda¬
cia: Enĩuero tu non es ille
pauꝑculꝰ et miserabilis
nl hrẽs in scło nccĩtate
forsitan magis ꝙͣ timore
dei cogente ad nos confu¬
gisti: młtis p̃cib tandem
aditũ inpetrando Nos pero
tausa dei collegimnꝰ inopẽ:
et parem te fecimꝰ ĩ uictu¬
⁊ citq pestitu ceterisq co¬
nitib hiis qui nobiscũq
sũt sapientib atq nobiliꝰ¬
bꝰ uiris. et fc̃s es quasi
unꝰ ex illis Quid igit᷑ tri¬
buisti dnõ ꝓ omĩb istis.
Et ecce non sufficit ingrati¬
tuduui tue gratis accepis
se tot beneficia de manu
diũ: nisi et regnũ ip̃iꝰ he¬
reditario iure uẽdices tibi
qd̃ nullꝰ unꝙͣ regum
aut principũ ꝙͣtislib
auri et argenti mouꝰ¬
b potuit compare
unde michi paupi et
misero suggeri potuus

Expanded text:
Porro beatus Pater, ut erat medicus sapiens pastorque sollicitus, timens nimirum homini rusticcor tuum, frater, signa cor tuum. Quid est quod locutus es? Unde tibi subripere potuit tantae praesumptionis audacia? Enimvero, num tu es ille pauperculus, miserabilis res in saeculo, necessitate forsitan magis, quam timore Dei cogente ad nos confugisti, multis precibus tandem aditum impetrando? Nos vero causa Dei collegimus inopem, et parem te fecimus in victu et vestitu, caeterisque commoditatibus, his qui nobiscum sunt sapientibus atque nobilibus viris; et factus es quasi unus ex illis. Quid igitur tribuisti Domino pro omnibus istis? Et ecce non sufficit ingratitudini tuae gratis accepisse te tot beneficia de manu Domini, nisi et regnum ipsius haereditario, jure vindices tibi, quod nullus unquam regum vel principum, quantislibet auri et argenti molibus potuit compararunde mihi pauperi et misero suggeri potuit
Abbreviated transcription (Latin):
nis marie seruicio de¬
uotus insistebat. spea¬
lis quoq prõni sici
bernardi meõriam fre¬
quenti et dulci medita¬
tione rũabat Cursu

Expanded text:
nis Mariae servitio devotus insistebat, specialis quoque patroni sui Bernardi memoriam frequenti et dulci meditatione ruminabat. Cursu
Abbreviated transcription (Latin):
stis me Suꝑeat igit᷑
quia non potii
fuge̾ ꝓiculũ confugerẽ
cid remediũ. et audirẽ
suꝑ hoc illud sapientis
consilĩ Principẽ te con¬
stituerũt: esto iuit̾ illos
quasi unus ex illis p
inbecillitas ẽe nõ patitur
uit̾ alios: et sicut spũ nõ
sufficio ad mistrandum
perbũ: ita corꝑe deficio
ad p̃bendũ exemplũ

Expanded text:
stis me. Supererat igitur, ut quia non potui fugere periculum, confugerem ad remedium, et audirem super hoc illud Sapientis consilium: Principem te constituerunt, esto inter illos quasi unus ex illis . Simbecillitas esse non patitur inter alios; et sicut spiritu non sufficio ad ministrandum verbum, ita corpore deficio ad praebendum exemplu