comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ enĩ. qͥa post lauachrũ aliqͥs bñ ope¬
rans. & studens caritati. uicinꝰ ẽ et̃nȩ uitȩ
bona enĩ uita. signũ ẽ. & causa salutis fu¬
turȩ. Baptismꝰ uero ẽ ad ueniã uita bona:
etiã ad coronã. Qa gͦ credidimꝰ. & oꝑati su¬
mꝰ: turpius ẽ nͥ surgamꝰ. Clł ñc nobis est
tẽpore ꝓpior nr̃a salus qͣm cũ credidimꝰ:
tis. & ignorantiȩ p̃cessit .i. fuit. s mͦ ñ est.
Cuiꝰ memoria monet: ut mͦ caueatis. Di
es aũ .i. beatitudo ad ꝓpinqͣuit. dũ pecc̃a
st̃ remissa . i. dum iusti estis ꝑgr̃am.ł
ita debetis surgere. qͥa noxc p̃cessit .i. u̾etꝰ
homo qui in baptismo p̾teriis scił fomes
peccati. Dies aũ aꝓpinquauit scił. sol iͦti
ciȩ xp̃c. cuiꝰ luce ueritatẽ didicer̃t ut sci¬
ant qͥd agendũ ẽ. Prĩus enĩ ignorantes
ap̃m: inteneb̾s erant. At ubi lux orta ẽ
tͣnsier̃t a falso aduerũ. Ergo scił. ꝓpt̾ inter¬
sertas causas. abiciamꝰ oꝑa tenebraꝵ. id

Expanded text:
rum aliquis bene operans et studens charitati vicinus est aeternae vitae. Bona enim vita signum est et causa salutis futurae; baptismus vero est ad veniam; vita bona etiam ad coronam. Quia ergo credidimus et operati sumus, turpius est nisi surgamus. Vel, nunc esttempore, propior nostra salus, quam credidimus, tis et ignorantiae praecessit, id est fuit, sed modo non est, cujus memoria monet, ut caveatis. Di aeterna beatitudo appropinquavit, dum peccata sunt remissa, dum justi estis per gratiam. Vel ita, debetis surgere, quia nox praecessit, id est vetus homo qui in baptismo praeteriit, scilicet fomes peccati. Dies autem appropinquavit, scilicet sol justicujus luce veritatem didicerunt, ut sciant quid agendum sit. Prius enim ignorantes Christum in tenebris erant. At ubi lux orta est, transierunt a falso ad verum. Ergo, scilicet propter intersertas causas, abjiciamus opera tenebrarum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in his. scił. ñ in comessationib .i. luxu¬
riosis conuiuiis. quȩ aut collatiõe om¬
niũ celebrant᷑: aut uicib solent a con¬
tubnalib exhiberi. Et ebrietatibꝰ .i. im
mod̾atis potatiõib. Br̃iã enĩ genere
masculino dicimꝰ calicẽ
aptũ potationi. a qͦ dr̃ eb̾e¬
tas. q̃ ẽ nimia potatio

Expanded text:
non in his, scilicet non commessationibus, id est luxuriosis conviviis, quae aut collatione omnium celebrantur, aut vicibus solent a contubernalibus exhiberi. Et ebrietatibus, id est immoderatis potationibus. Brian enim genere masculino dicimus calicem aptum potationi, a quo dicitur ebrietas, quae est nimia potatio
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a. qͦd debemꝰ. qͥa iam scił ex qͦ dilectio¬
nẽ hũimꝰ. ẽ nob̾ hora .i. oportunitas. sed
breuis. surgere de sõpno. de torpore bñ
oꝑandi. & negligentia. uł ignorantia. q̃
ꝑ sõpnũ significat᷑ hic. Et debemꝰ surge¬

Expanded text:
 Quod debemus, quia jam, scilicet ex quo dilectionem habuimus, est nobis hora, id est opportunitas, sed brevis, surgere de somno, id est de torpore bene operandi et negligentia vel ignorantia quae per somnum significatur hic, et debemus surge
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̾ant ferre uocẽ angłi p̃timore.
uidentes totũ montẽ synai fumare.
ꝓcellas ꝙͦ ⁊ tonitrua. ⁊ uoces tubax
audientes.⁊ dicebat᷑ eis longe state
a monte. qͥa si bestia etiã tetigerit
montẽ lapioabit᷑ gͣn¬
dine. sĩcut p̃ceperat

Expanded text:
more, videntes totum montem Sinai fumare, procellas quoque et tonitrua, et voces tubarum audientes. Et dicebatur eis longe stare a monte, quia si bestia etiam tetigerit montem, lapidabitur, grandine, sicut praeceperat
Abbreviated transcription (Latin):
ad iudiciũ. In tuba di descendet de
celo.i. in uoce angłoꝵ. hẽc ad litterã
in datione legis facta st̃. ut corda iu¬
deorᷤ ꝓna ad peccandũ concut̾ent᷑:
ne aitoerent legẽ tͣnsgredi. Non hic
terror ẽ in ȩunͣgłio.⁊ uoce uerbor.
Clox uerbors intelligit᷑ ñ ipsiꝰ dei. s
tubaꝵ. & angłoꝵ illi qͥ audier̃t excusa¬
uer̃t se ne eis fieret uerbũ .i. ne eis lo¬
queret᷑. dicentes moysi. lo¬
quere tu nob̾. ñ loqͣtur nob̾ dñs deus.
ne forte moriam᷑ timore nimio fuerẽ¬

Expanded text:
escendet de coelo, id est in voce angelorum. Haec ad litteram in datione legis facta sunt, ut corda Judaeorum prona ad peccandum converterentur, ne auderent legem transgredi. Non hic terror est in Evangelio, Et vocem verborum. Vox verborum intelligitur, non ipsius Dei, sed tubarum et angelorum illi qui audierunt excusaverunt se, ne eis fieret verbum, id est ne eis loqueretur, dicentes Moysi: Loquere tu nobis, non loquatur nobis Dominus Deus, ne forte moriamur . Nimio timore
Abbreviated transcription (Latin):
aũ uenit᷑ ad serenitatẽ uͥtutũ. ꝑ grãm
sp̃s scĩ. Clł tͦbo sig̾̃cat cõminationẽ ip¬
sius legis. si qͥs ħ uł illd̃ fece¬
rit moriat᷑ & caliginẽ. Caligo ẽ tenebꝰ¬
sitas ignĩ & fumi. qͣ sig̃cat᷑ qͥa obscura
erat lex. caligo eñĩ obscuritatẽ legis¬
sig̃cat. mͦ uͦ clara intellig̃ntia ẽ. ⁊ ꝓcel¬
lam q̃ maior ÷ qͣm turbo .i. tẽpestas.¬

Expanded text:
autem venitur ad serenitatem virtutum per gratiam. Vel turbo significat comminationem ipsius legis. Si quis hoc vel illud fecerit, moriatur. Et caliginem. Caligo est tenebrositas ignis et fumi qua significatur, quia obscura erat lex. Caligo enim mentis obscuritatem significat, modo vero clara intelligentia est. Et procellam, quae major est quam turbo, id est tempestas
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi ñ ab homine inuentũ. s diuina inspirati¬
one reuelatũ. Seqͥt᷑. Qͦd añ ꝓmiserat. Hic ẽ cõ
mat̾ia. Atẽporis uͦ antiqͥtate. & ab auctore si¬
mul cõm̃dat. sic dicens. qͦd euugłiũ añ cõple¬
tionẽ ꝓmiserat gͣcis. ds pat̃. Non uenit ut
subitũ. s longe añ ꝓmissũ. & p̃nuntiatũ. Uñ¬

Expanded text:
quasi non ab homine inventum, sed divina inspiratione revelatum. Quod ante promiserat. Hic est materia. A temporis vero antiquitate et ab auctore simul commendat, sic dicens quod Evangelium ante complepromiserat gratis Deus Pater. Non venit ut subitum, sed longe ante promissum et pronuntiatum. Un
Abbreviated transcription (Latin):
dotiũ. qͥa lex neminẽ ad ꝑfectũ duxit.
Hic ẽ etiã helyseus ille. qͥ misit baculũ. ad
suscitandũ filiũ sunamitis. ꝑ quẽ cũ ille ñ¬
surgeret: tandẽ uenit ipse helyseus & con¬
tͣrit se. atq coaptauit puero mortuo. & sur¬
rexit mortiuis. Hic ẽ etiã angłs ille. in cuiꝰ¬

Expanded text:
. Hic est etiam Eliseus ille qui misit baculum ad suscitandum filium Sunamitis, per quem cum ille resurgeret, tandem venit ipse Eliseus, et contraxit se atque coaptavit puero mortuo, et resurrexit mortuus. Hic etiam est angelus ille in cu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait. data: s ordinata. aiͣ. ordinabilit̾ data. sci¬
licet int̾ tempꝰ nat᷑alis legis. de qͣ conuctist̾.
qͦd iuuare ñ pot̾at & tempꝰ gr̃e añ qͣm gr̃am¬
etiã conuincendi erant. de lege. Mlagnoutiq
consilio di factum ẽ ut pꝰ hominis casũ. ilico
lex ñ daret᷑. uł cħ filius mitteret᷑. Nisi em̃ ho¬
minis suꝑbia pͥus uires suas exꝑiret᷑ sui ar¬
bitrii lib̾tati. sufficientiã arrogaret. & legẽ

Expanded text:
n ait data, sed ordinata; quasi dicat: Ordinabiliter data, scilicet inter tempus naturalis legis, de qua convicti sunt quod juvare non poterat, et tempus gratiae ante quam gratiam convincendi erant de lege. Magno utique consilio Dei factum est ut post hominis casum illico lex non daretur, vel Dei Filius mitteretur. Nisi enim hominis superbia prius vires suas experiretur, sui arbitrii libertati sufficientiam arroga
Abbreviated transcription (Latin):
dicaret. Itẽ. nͥ pͥus lex sc̃pta ei daret᷑ ꝑ qͣm qͥd
posset ꝓbaret: xp̃i aduentũ suꝑfluũ iudica¬
ret. Ne g detrahendi. uł m᷑mnurand occasionẽ
haberet. reliqͥt eũ ds pͥus in lib̾tate arbitrii.
m lege naturali. ut sic uires nat᷑e suȩ cogno¬
sceret. uͥ cũ deficeret. uidens s lib̾um arbitai¬
um. ñ sufficere ad iusticiã. nec sic se humilia¬
uit. ad poscendã gr̃am. s suꝑbe legẽ scͥptam
legi naturȩ adiunctã. sͥ sufficere putans:
clamabat ñ dcest qͥ impleat s deest qͥ iubeat
Ut gͥ &e deipsa conuinceret᷑ añqͣm filiũ mit¬
teret legẽ dedit q̃ pecẽi morbũ detexit. ñ con¬
sũpsit. qua data inualuit morb & aucta
ẽ infirmitas ñ legis. s nature uitio. & dia¬
boli instantia. ut ita cognita utͥusq legis
insufficientia. & sua infirmitate clama¬
ret ad medicũ. & q̃reret gr̃e au xiliũ. ⁊ ita
factum ẽ. Aultiplicatis enĩ infirmitatibꝰ.
postea accelerauer̃t ad medicũ. qͥ ueniens

Expanded text:
m quid posset probaret, Christi adventum superfluum judicaret. Ne igitur detrahendi vel murmurandi occasionem haberet, reliquit eum Deus prius in libertate arbitrii in lege naturali, ut sic vires naturae suae cognosceret, ubi cum deficeret videns sibi liberum arbitrium non sufficere ad justitiam, nec tamen sic se humiliavit ad poscendam gratiam, sed superbe legem scriptam legi naturae adjunctam sibi sufficere putans clamabat: non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Ut igitur et de ipsa convinceretur, antequam Filium mitteret, legem dedit, quae peccati morbum detexit non consumpsit: qua data invaluit morbus, aucta est infirmitas, non legis, sed naturae vitio et diaboli instantia, ut ita cognita utriusque legis insufficientia et sua infirmitate clamaret ad medicum, et quaereret gratiae auxilium, et ita factum est. Multiplicatis enim infirmitatibus postea acceleraverunt ad medicum, qui veniens
Abbreviated transcription (Latin):
humanã sap̃iam. ñ multi potentes. la¬
ta dñatiõe: ñ multi nobiles. generis cla¬
ritudine. Primo. nulli tales fuer̃t init̃
doctores xp̃iane fidei: qñ duodecĩ a¬
pħ st̃ electi. Uñ ñ multi. dicit ñ ait

Expanded text:
humanam; non multi potentes, lata dominatione; non multi nobiles, generis claritudine. Primo nulli tales fuerunt inter doctores Christianae fidei, quando duodecim apostoli sunt electi. Vel non multi dicit, non ait
Abbreviated transcription (Latin):
accõmodata ẽ uuln̾ib. de qͥb dam contͣ¬
riis curans. ⁊ de qͥbdã similib Serpentis
enĩ sapĩa ⁊ astutia decepti sumꝰ: dei sap̃ia
lib̾am᷑. ⁊ sicut illa sap̃ĩa uocabat᷑ erat
aũ stulticia: sic ista q̃ uocat᷑ stulticia sa¬
pientia÷: ecce contͣria. Similia uͦ st̃: qͦd¬
mortalis mortales. Uel ita dico. qͦd ñ
cognouit eũ mundꝰ ꝑ sap̃iam suã. ⁊ hoc
factũ ÷ in dei sap̃ia .i. ħ fecit d̾s alto con¬
silio suo scił ne suꝑbirent. ⁊ ut fides. ⁊
salus cognoscat᷑ eẽ ex do: ñ ex sap̃ia hu¬

Expanded text:
accommodata vulneribus, de quibusdam contrariis curans, et de quibusdam similibus. Serpentis enim sapientia, id est astutia, decepti sumus, Dei sapientia liberamur. Et sicut illa sapientia vocabatur; erat autem stultitia, sic ista, quae vocatur stultitia sapientia est. Ecce contraria. Similia vero sunt, quoVel ita, dico, quod non cognovit mundus per sapientiam suam, et hoc factum est in Dei sapientia, et hoc fecit Deus alto consilio, scilicet ne superbirent, et ut fides et salus cognoscatur esse ex Deo, non ex sapientia hu
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtutẽ. ⁊ dei sap̃iam. Caue ne intelligas fili¬
um di sap̃iam dici: tamꝗͣ ipse solus sit ĩ¬
telligens. uł sapiens sibi. ⁊ pat̾. ⁊ sp̃itui
scõ. S enĩ ibi solus filiꝰ intelligit. & sibi ⁊¬
patͥ ⁊ sp̃itui sc̃o: ad illã redit᷑ absurdita¬
tẽ. ut pat̃ ñ sit sapiens de serpso. s de filio.
nec sap̃ia sap̃iam genuerit. s ea sapientia
dicat᷑ pat̾ sapiens ẽẽ. ꝗͣ genut. Ubi enĩ
git patͥ. ꝓfecto filius patrẽ sapientẽ facit.¬
⁊ si hoc ÷ deo eẽ qͦd sapere. ⁊ ea illi sap̃ia
ẽ. q̃ eẽntia. ñ filius a patre qͦd uerũ ẽ. s a
filio potiuus habet pat̾ eẽntiã. qͦd falsiss¬
mũ ẽ. Est gͦ d̾s pat̃ sapiens. ea quȩ ipse:
sua sap̃ia. ⁊ filiꝰ sapientia patͥs. ẽ sapi¬
ens de sap̃ia quȩ ÷ pat̃. de qͦ ẽ genit᷑ fili.
sic ⁊ pat̾ ẽ intelligens ea quȩ ipse: suaĩ¬
telligentia. filiꝰ aũ intelligentia patͥs:
re in crucifixiõe xp̃i ẽ dei uirt᷑. & deisa¬

Expanded text:
t Dei virtutem. Cave ne intelligas Filium dici sapientiam Dei tanquam ipse solus sit intelligens, vel sapiens sibi, et Patri, et Spiritui sancto. Si enim ibi solus Filius intelligitur sapicto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater, nec sit sapiens de seipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia dicatur Pater sapiens esse, quam genuit. Ubi enim git Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit; et si hoc Deo esse quod sapere, et ea illi essentia quae sapientia, non Filius a Patre quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam quod falsissimum est. Est ergo Deus Pater sapiens, ea quae ipse est sua sapientia; et Filius sapientia Patris est sapiens, de sapientia quae est Pater de quo est genitus Filius. Sic et Pater est intelligens ea quae ipse est sua intelligentia, Filius autem intelligentia Patris, est re in crucifixione Christi est Dei virtus, et Dei sa
Abbreviated transcription (Latin):
filii sumꝰ. s distat. qͥa ille saluat. nos
saluam᷑. Iue scificat: nos sc̃ificam᷑. Mo¬
do coniungit nos scͥpt᷑a. mͦ disiungit.
multos inqͥt filios ħ comiunxit aucto¬
rẽ salutis eoꝵ. hic discreuit. consũma¬
re dico. & ħ ꝑ passionẽ mortis. q̃ mors
sanandȩ nr̃ȩ miseriȩ conuenientissi¬
ma fuit. ac ualde necessaria. qͥa alit̃¬
& ñ redẽptus ꝑiret. qͦd si eẽt frustra
facta eẽnt om̃ia. cet̾a enĩ homini ser¬
uiunt hõ deo. nec in aliquib d̾s głifica¬
ret᷑. cũ ad ħ om̃ia facta sint. falsa eẽt
etiã eius p̃destinatio de filiis adduces¬
dis. Qui enĩ. Probat. qͦd ꝓ nr̃a liberati¬
one decuerit xp̃m pati. uidet᷑ enimis¬
decens. qͦd auctor salutis pateret᷑. s ñ
dedecet qͥa ex do pendet. & ẽ ei subiectꝰ
ut alii homines. ⁊ iõ conuenit ei pati.¬
si opꝰ ẽ. & qͦd opus fu̾it postea dicit. ibi.
mare xp̃m ꝑ passionẽ. nec dedecebat
xp̃m pati. qui enim sc̃ificat p̃ destina

Expanded text:
filii sumus, sed distat, quia ille salvat, nos salvamur; ille sanctificat, nos sanctificamur. Modo conjungit nos Scriptura, modo disjungit. Multos, inquit, filios, hic conjunxit; auctorem salutis eorum, hic discrevit. Consummare, dico, et hoc per passionem 237 mortis, quae mors sanandae nostrae miseriae convenientissima fuit, ac valde necessaria, quia alitet non redemptus periret. Quod si esset, frustra facta essent omnia. Caetera enim homini serviunt, homo Deo, nec in aliquibus Deus glorificaretur, cum ad haec omnia facta sint, falsa esset etiam ejus praedicatio de filiis adducendis. Qui enim. Probat quod pro nostra liberatione decuit Christus pati. Videtur enim indecens quod auctor salutis pateretur, sed non dedecet, quia ex Deo pendet, et idem ei subjectus ut alii homines, et ideo convenit ei pati opus est, et quod opus fuerit postea dicit ibi, Qmare Christum per passionem, nec dedecebat Christum pati. Qui enim sanctificat praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
scił. caput & m̃bra. sunt ex eodẽ. ñ cos¬
fundit᷑. uł ñ erubescit xp̃e. licet a pec¬
cato ĩmunis. uocare eos fr̃s. qͥ peccan¬
do facti st̃ degeneres. dicens in psal
deitatis fr̃ib meis. ⁊ ego positꝰ in me¬
dio eccłiȩ. ut co

Expanded text:
cet caput et membra, sunt ex eodem, non confunditur, vel erubescit Christus licet a peccato immunis. Vocare eos fratres, qui peccando facti sunt degeneres, dicens in psalmDeitatis, fratribus meis. Et ego positus in medio Ecclesiae, ut co
Abbreviated transcription (Latin):
tes. tales erimꝰ & p̃sentes. ⁊ in facto. sci¬
licet ulciscentes omnẽ mobecdien¬
sos aliqͥb artib ñ d̾s eos .i. iisupant
sibi potestatẽ indigni. qͦd ẽ dicere.
ñ ponimꝰ nos in num̃o illoꝵ. ut po¬
testatẽ usurpemꝰ. s a deo electi acce¬
pimꝰ: nicħult᷑ concessũ p̃sum̃tes. Iili
aũ ñ accepta potestate. s usurpata.
dñari uolunt nomini suo: uendicas¬
tes auctoritatẽ. Ant ñ cõꝑamꝰ nos il¬
lis ut nos sicut illi adulem᷑ uob̃. et
uitia ur̃a palpemꝰ. qͦd posset facere
aliqͥs etiã hñs recte potestatẽ. hñ
facimꝰ iõ qͥa ñ audemꝰ nos inserere.
aut cõparare eis. ne sicut illi ita ⁊
nos ꝑeamꝰ. N hec facimꝰ. s potiꝰ
ipsi sumꝰ metientes .i. metimꝰnos¬
metipsos. in nob̾ .l. in consciẽtiis
nr̃is. an a deo missi simꝰ attendimꝰ.
⁊ ñ aliud qͣm inunctũ ẽ usurpa¬
mꝰ. Tanta enĩ potestate utim᷑. qͣn¬
ra concessa ẽ ab auctore. nec m̃su¬

Expanded text:
tes, tales erimus et praesentes in facto, scilicet ulciscentes omnem inobediensos, aliquibus artibus, non Deus eos, id est usurpant sibi potestatem indigni. Quod est dicere: Non ponimus nos in numero illorum, ut potestatem usurpemus, sed a Deo electi accepimus, nihil ultra concessum praesumentes. Illi autem non accepta potestate, sed usurpata, dominari volunt, nomini suo vindicantes auctoritatem. Aut non comparamus nos illis, ut nos sicut illi adulemur vobis et vitia vestra palpemus, quod posset facere aliquis etiam habens recte potestatem. Hoc non facimus, ideo quia non audemus nos inserere aut comparare eis, ne sicut illi ita et nos pereamus. Non haec facimus, sed potius ipsi sumus metientes, id est metimur nosmetipsos in nobis, id est in conscientiis nostris, an a Deo missi simus attendimus, et non aliud quam quod injunctum est usurpamus. Tanta enim potestate utimur, quanta concessa est ab auctore; nec mensu
Abbreviated transcription (Latin):
euint pseudo ñ erubescã. qͥa &
uerũ ẽ ⁊ ñ ad głam meã. s ad u¬
Hic dicit se cum p̃sens fuerit ĩ¬
plere oꝑe. qͦd absens ũbomina¬
tur. H aũ dicit occasione illius
sententie. qͣm ibi dixerat. ꝑati
ulcisci omnẽ mobedientiã. ne
putarent eũ absentẽ tm̃ mi¬
nari. ⁊ p̃sentẽ nicħ facere. Qi hãc

Expanded text:
on erubescam, quia et verum est, et non ad gloriam meam, sed ad uHic dicit se, cum praesens fuerit, implere opere quod absens verbo minatur. Hoc autem dicit occasionem illius sententiae quam ibi dixerat, parati ulcisci omnem inobedientiam, ne putarent eum absentem tantum minari, et praesentem nihil facere.
Abbreviated transcription (Latin):
gñdũ. & fortes ad terrendũ. p̃sentia
aũ corꝑis ẽ infirma. ñ audens exer¬
cere seueritatẽ. ⁊ sermo ẽ contẽptibi¬
lis. qͥa ut ydiota sñ argum̃tis loqͦr
ut auint. Attende qͦd infirmadicit¬

Expanded text:
gendum, et fortes ad terrendum. Praesentia autem corporis est infirma, non audens exercere severitatem, et sermo est contemptibilis, quia ut idiota sine argumentis loquor, ut aiunt. Attende q
Abbreviated transcription (Latin):
de uinga bis. Gemina ꝑeussio: duolig¬
na crucis sig̃cat. De petͣ educta ẽ aqͣ.
accedente uͥga: qͥa ligno accedente ad
dit tp̃ralia bñficia uideis collata. tã
s ñ ẽ bñplacitũ deo ĩ plurib udeoꝵ.¬
eoꝵ. scił. qͥ m illis offendunt d̃m. Cũ
dicit ñ in plurib. ostendit qͦd aliqͥ
erant ibi. in qͥb bñplacitũ ẽ o. ⁊ cũ
ñ tñ om̃ib cõmunis erat gr̃a. quȩ ÷
uirt᷑ sacͣm̃toꝵ. ita etiã ñc bap̃ts com¬
munis ẽ om̃ib baptitatis. s ñ uirtꝰ
baptismi .i. ipsa gr̃a. Nã ꝓstrati. ⁊

Expanded text:
de virga bis. Gemina percussio, duo ligna crucis significat. De petra educta est aqua accedente, virga; quia ligno accedente ad dit temporalia beneficia Judaeis collata, tam sed non est beneplacitum Deo in pluribus eo scilicet in illis qui offenderunt Deum. Cum dicit, non in pluribus, ostendit quod aliqui erant ibi, in quibus beneplacitum est Deo. Et cum non tamen omnibus communis erat gratia, quae est virtus sacramentorum. Ita etiam nunc, baptismus communis est omnibus baptizatis, sed non virtus baptis
Abbreviated transcription (Latin):
in passiones ignominȩ .i. in ardorẽ li¬
budinis. q̃ ẽ passio nat᷑ȩ: nec nominãda.
postea tradidit in ip̃m actũ libidinis.
Et uere. nã femine eoꝵ ĩmutauer̃t nat᷑a¬
lẽ usũ. uiri legitimi. in eũ usũ quiẽ cõtͣ

Expanded text:
in passiones ignominiae, id est in ardorem libidinis, quae est passio naturae, nec nominanda. Postea tradidit in ipsum actum libidinis, et vere. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum viri legitimi in eum usum qui est contra
Abbreviated transcription (Latin):
nota qͦd ds̃ dr̃ oꝑari in corde hominis. ad in¬
clinandã uoluntatẽ eiꝰ ad malũ. qͦd ñ ita in¬
telligendũ ẽ. qͣsi ds malitiã imꝑtiat. s qͥa
sicut apponit gr̃am uñ inclinatur hoĩs uo¬
luntas. ad bonũ. ita subtͣhit qͥb dã. q̃ subtͣe¬
ta. incͣuat᷑ eoꝵ uoluntas ad malũ. Seqͥtur¬

Expanded text:
inclinandam voluntatem eorum ad malum: quod non ita intelligendum est, quasi Deus malitiam impertiat, sed quia sicut apponit gratiam, unde inclinatur hominum voluntas ad bonum, ita subtrahit a quibusdam, qua subtracta incurvatur voluntas eorum ad malum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Cõmutauer̃t gͦ u̾itatẽ di ĩm̃datium:
dũ nom̃ dĩ qui uerꝰ ẽ. deder̃t his qͥ ñ st̾ del.
Lapidib enĩ & lignis. atꝙ metallis aufe¬
rentes qͦd st̃ dant qͦd ñ sunt: ut dĩ ueritas
sit m̃datiũ. ut qũ lapidẽ dicunt eẽ diñ.
ñ enĩ negant dm. s seruiunt creat᷑e potiꝰ
qͣm creatori. ħ ẽ mutare uerũ infalsum.

Expanded text:
 Dei in mendacium, dum nomen Dei qui verus est, dederunt his qui non sunt dii. Lapidibus enim et lignis atque metallis auferentes quod sunt, dantes quod non sunt, ut Dei veritas sit mendacium, ut quando lapidem dicunt Deum esse, non enim negant Deum, sed serviunt creaturae potius quam Creatori
Abbreviated transcription (Latin):
minũ malitiã ñ facit. intẽptator enĩ maloꝵ:
Qgͦ dicit dm homines ad ista ñ coge. s dignos
deseri. tm̃ deserere u̾issime dicit. Deserit autẽ
ds̃ uł ñ apponendo gr̃am: uł appositã subtra¬
hendo. Alãnifestũ ẽ enĩ dm̃ oꝑari incordib
hominũ. ad inclinandas uoluntates eoꝵ. qͦ

Expanded text:
minum malitiam non facit, intentator enim malorum. Qui ergo dicit Deum homines ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere, verissime dicit. Deserit autem Deus non apponendo gratiam, vel appositam subtrahendo. Manifestum est enim Deum operari in cordibus hominum ad inclinandas vol
Abbreviated transcription (Latin):
tasse głam dĩ. scił qͦd d̾m putauer̃t qͦd ñ erat.
& coluer̾t & seruier̃t ereat᷑e potiꝰ qͣm creatori.
& exequit᷑ conseq̃nter partes ĩmunditiȩ. scił
qͦd feminȩ infeminas. masculi ĩ masculos
tͣpitudinẽ oꝑabant᷑. in qͥb cõparat penã cul¬
pe. ut sic̃ cont᷑ naturã creantẽ peccauerẽ ita

Expanded text:
d Deum putaverunt qui non erat, et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori. Et exsequitur subsequenter partes immunditiae, scilicet quod feminae in feminas, masculi in masculos turpitudinem operabantur; in quibus comparat poenam culpae, ut sicut contra naturam creantem pe
Abbreviated transcription (Latin):
nus medicꝰ respiciat.i. nͥ faci¬
at. ut peccati sui quẽq pe¬
inteat. quȩ penitentia. pu¬
dore & timore dis plicendia¬
liis int̾dum impedit᷑. dũ plꝰ
delectat hominẽ alioꝵ estima¬
tio qͣm iusticia: qͣ se qͥsꝙ huori¬
liat. penitendo. Ideoq ñ solũ
cũ agitur penitentia. uerũ e¬
tiã ut agatur di miscđia ne¬
cessaria ẽ: ut enĩ petrꝰ amare¬
fleret. respexit eũ dñs. & ido
nitentiã. ad cognoscendã ue¬
ritatẽ. qͣm mͦ impugnant. &
ea cognita resipiscant a diabo
rib diaboli. quib illaq̃ati
tenent᷑. & redeant ad bonum
ut sapiant ueritatẽ. Nã resi¬

Expanded text:
ernus medicus respiciat, id est nisi faciat, ut peccati sui quemque poeniteat. Quae poenitentia pudore et timore displicendi aliis interdum impeditur, dum plus delectat hominem aliorum existimatio; quam justitia, qua se quisque humiliat poenitendo. Ideoque non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Ut enim Petrfleret, respexit eum Dominus . Hnitentiam ad cognoscendam veritatem, quam modo impugnant, et ea cognita resipiscant a laqueiribus diaboli quibus illaqueati tenentur, et redeant ad bonum ut sapiant veritatem. Augus
Abbreviated transcription (Latin):
Discernende sc̃ hic tres leges: & satis necessa¬
ria ẽ. ista discretio. Lex inqͥtꝰ sp̃s uitȩ. Ecce una
lex: a lege pec̃ci & mortis. Ecce altera lex:¬
⁊ seqͥt᷑ qͦd impossibile erat legi. Ecce t̾cia lex. hȩc
ẽ lex ꝑ moysen data: inmonte synaĩ. Quȩ gͦ
⁊ lex moysi si quȩ pecc̃m ostendit. ⁊ ꝓhibet lex

Expanded text:
Discernendae hic sunt tres leges, et satis necessaria est ista discretio. Lex, inquit, spiritus vitae; ecce una lex; a lege peccati et mortis, ecce altera lex; et quod impossibile erat legi, ecce tertia lex. Haec est lex per Mosen data in monte Sina. Duae ergo  lex fidei quae pec
Abbreviated transcription (Latin):
rauit me: A lege pecẽi. & mortis .i. a consen¬
su ⁊ oꝑatione pecc̃i. qͦdẽ causa mortis. qͣd ñ
potuit t̃̾cia lex moysi. Lex carnis ut p̃dictũ
ẽ. ñ ẽ dei. s pecc̃i. & mortis. & hȩc reos facit. Lex
autẽ moysi. sc̃a & dei ẽ: quȩ ostendit malũ s ñ
tollit lex autẽ sp̃s quȩ ẽ lex fidei. e gr̃e malũ
ap̃o facta sit liberatio. hic exponit ai. bñdico
lio suo. & ita ꝑeum potest fieri lib̃atio. nr̃a:
q̃ ñ poterat fieri ꝑ legem. & ħ ẽ. Nã d̃s pat̃

Expanded text:
peccati et mortis, id est a consensu et operatione peccati, quae est causa mortis: quod non potuit tertia lex Mosi. Lex carnis, ut praedictum est, non est Dei, sed peccati et mortis, et haec reos facit; lex autem Mosi sancta et Dei est, quae ostendit malum, sed non tollit; lex autem spiritus, quae est lex fidei et gratiae, malum Christo facta sit liberatio, hic exponit. Quasi dicatlio suo, et ita per eum potest fieri liberatio nostra, quae non poterat fieri per legem, et hoc est. Nam Deus Pater
Abbreviated transcription (Latin):
geniũ ur̃e caritatis .i. suadere uo¬
lens ut largi sitis. ⁊ ex discretione
animi. ñ ꝓ t̾reno cõmodo faciatis.
Et ħuolo cõꝓbare ⁊ suade uobis
ñ mͦ ꝑalia. s etiã ꝑ sollicitudinẽ¬

Expanded text:
ngenium vestrae charitatis, id est suadere volens ut largi sitis, et ex discretione animi, non pro terreno commodo faciatis, et hoc volo comprobare, et suadere vobis non modo per alia, sed etiam per sollicit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait. pauꝑ factꝰ ẽ. eñ diues fuiss&
s cũ diues eẽc. pauꝑtatẽ enim as¬
sũpsit & diuitias ñ amisit. intͦ di¬
ues. foris pauꝑ. latens ds in diui¬
tiis. apparens homo ĩ pauꝑtate.
abiecimꝰ pannos iniqͥtatis. ut ĩ¬
duerem̃ stola ĩmortalitatiꝵ.

Expanded text:
n ait, pauper factus est, cum dives fuisset: sed, cum dives esset. Paupertatem enim assumpsit, et divitias non amisit: intus dives, foris pauper; latens Deus in divitiis, apparens homo in paupertate. abjicicimus pannos iniquitatis, ut induamur stola immortalitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ut redim̃tes uitia ñ aiguerent᷑. s
pꝰ dedunt semetipsos dño. em̃da¬
tiõe uite. dem̃ deder̃t se nob̾ obe¬
dientia. scił. ut nobobedirent. &
hꝑ uoluntatẽ di. qͥ uult hoĩes
subdiuicariis suis ⁊ ita institer̃t no¬
bis. ut exẽplo eoꝵ ꝓuocati rogaremꝰ
tytũ. ut qͦ admodũ cepit ĩ uob. bñfa¬
cere. pꝰꝗͣ correctos uos uidit.ita ⁊ ꝑ¬
ficiat inuob̃ ñ mͦ alia. s etiã gr̃am

Expanded text:
tes vitia non arguerentur, sed prius dederunt semetipsos Domino, emendatione vitae. Deinde, dederunt se nobis, obedientia, scilicet ut nobis obedirent. Et hoc per voluntatem Dei, qui vult homines subdi vicariis suis. Et ita institerunt nobis, ut exemplo eorum provocati, rogaremus Titum ut quemadmodum coepit, in vobis benefacere, postquam correctos vos vidit, ita et perficiat in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tiagaudii ipsoꝵ. fuit ĩmulto exꝑi¬
m̃to tͥbulatiõis. qͥa ꝓtͥbulatione
u̾bũ: ut ꝓbatos se hoꝵ passionib
demonstrent. & pauꝑtas eoꝵ altis¬
sima .i. magnauł nobilissima be¬

Expanded text:
tia gaudii ipsorum fuit in multo experimento tribulationis, quia pro tribulatione verbum, ut probatos se horum passionibus demonstrarent. Et paupertas eorum amplissima, id est magna, vel nobilissim
Abbreviated transcription (Latin):
reddo illis testimoniũ. qͥa nemine
cogente. uoluntarii fuer̃c addan¬
dũ scđm uͥtutẽ rerũ suarũ. & supͣ
u̾tutẽ. ut etiã post egerent ipsi di¬
co cũ exhortatiõe multa. obsecran¬
tes nos. cũ timens non eis assentirẽ.
municationẽ minist̾i .i minist᷑¬
tiõis. qͦd minist̾iũ fit in scõs .i. obse¬
cͣbant nos ut liceret eis sua dare ñ
mũ dedunt semecipsos dño. ut ei
obedirent. qͥa em̃dantes pͥstinos
dem̃ fr̃ib sua dedunt uł obtule

Expanded text:
a nemine cogente voluntarii fuerunt ad dandum secundum virtutem, rerum suarum, et supra virtutem, ut etiam post egerent. Ipsi dico, cum exhortatione multa obsecrantes nos, cum timens eis non assentirem, municationem ministerii, id est ministrationis, quod ministerium fit in sanctos, id est obsecrabant nos ut liceret eis sua dare, noimum dederunt semetipsos Domino, ut ei obedirent, quia emendantes errores deinde fratribus sua dederunt, vel obtule
Abbreviated transcription (Latin):
& in his instructi fiustis .O. dolendo dicit uos
galathȩ estis insensati: qͥã nͨ se cͥcuuentos
cognoscunt. Et cũ pͥus recte instructi fueri¬
tis. qͥs uos fascis auit .i. decepit u̾itati ñ obe¬
dire: Cleritas enĩ se ingerit uob̃. & uos ei ñ
creditis. & qͥs uos ita fascinauit: Psimile
magicis ludificationib alit̃ q̃dam oculis
ocłi urentes. uisu. & hic eoꝵ actus fascina¬
tio de. & potest fieri. ut huic pecc̃o inserui¬
ant demones. Similit̃ inuidia: tanqͣ fasci¬
nuis urit Inuidꝰ enĩ ñ mͦs nocet cũ alienafe¬
licitate tabescit s etiã his in qͥb aliqͣ bona
ẽẽ incipiunt. Uñ in lib qͥ sapientia salomo¬
nis inscribit᷑ fascinatio malignitatis: obs¬
curat bona. Sic factũ ẽ ut inuidi tanqͣ fas¬
cinantes nocuerint galathis. nuꝑ ĩxp̃o
renatis. ut idem galathe itomacho nau¬
seante cibũ sp̃s sc̃i eu̾omuerint. Qd aũ ex
hac fascinatiõe euen̾it: ostendit subdeas.

Expanded text:
ia constent, et in his instructi fuistis. O, dolendo dicit, vos Galatae, estis insensati, quia nec se circumventos esse cognoscunt. Et cum prius recte instructi fueritis, quis vos facinavit, id est decepit, veritati non obedire? Veritas enim se ingerit vobis, et vos ei non creditis. Et quis vos ita fascinavit? Per simion videatis, sicut magicis ludificationibus aliter quaedam oculis oculi visu urentes, et hic eorum actus fascinatio dicitur, et potest fieri ut huic peccato inserviant daemones. Similiter invidia tanquam fascinus urit. Invidus enim non modo sibi nocet, cum aliena felicitate tabescit, sed etiam his in quibus aliqua bona esse incipiunt. Unde in libro qui Sapientia Salomonis inscribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona . Sic factum est ut invidi tanquam fascinantes nocuerint Galatis nuper in Christo renatis, ut iidem Galatae fidei stomacho nauseante cibum Spiritus sancti evomuerint. Quid autem ex hac fascinatione evenerit ostendit subdens:
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ nr̃am qͣ redẽpti sumꝰ. Iudas cogitauit
p̃ciũ qͦ uendidit dñm. filius p̃ciũ qͦd dedit
ꝓ nob̾. Diũsagͦ intentio diu̾sa facta facit: cũ
unũ amandũ. alterũ dãpnandũ. unum
głificandũ. alterũ detestandũ inuenimꝰ

Expanded text:
us; Judas cogitavit pretium quo vendidit Dominum; Filius pretium quod dedit pro nobis. Diversa ergo intentio, diversa facta facit, cum unum coronandum, alterum damnandum; unum glorificandum, alterum detestandum invenimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ab homine uł ꝓcessit sententia di in iustifi¬
cationẽ. quȩ ÷ causa uite. Attende qͦd apłs ui
dens ñ sola imitatione ade fieri pecc̃ores s ꝓ¬
pagatiõe nec sola imitatiõe xp̃i iustificati
s regen̾atiõe sp̃uali dixit om̃s. & om̃s. ñ qͣd
om̃s geniti ꝑ adam regenant᷑ ꝑ xp̃m. s qͥa¬
ñ diceret om̃s. & om̃s. Sicut aũ nullus ẽ hõ
pret̾ illã gen̾ationẽ. sic nullus÷ iustꝰ preter
homine. F osdem pꝰ dicit multos. Alit̾ ab il¬
lo loco. S ñ sicut delictũ. Dix̾at. qͦd adam est
forma futuri. forma utiq in ħ:. qͦd unꝰ em̃¬
dat. qͦd unꝰ peccauit. S tñ causa ade ñ÷ ta
lis. qualis causa xp̃i. qͥa unũ ẽ delictũ adȩ
non similit̾ p̃uaricantes. & attende qͦd agit
hic de actuali pecẽo adȩ. in qͦ dicit mortuos
illos qͥ aetualit̾ peccauert ad similitudinẽ
eiꝰ. & legit᷑ plures cõꝑatiue. qͣi diceret. uere
ñ ẽ itadonũ ut delictũ. Si unꝰ hominis eñ

Expanded text:
ab homine, vel processit sententia Dei in justificationem quae est causa vitae. Attende quod Apostolus videns non sola imitatione Adae fieri peccatores, sed propagatione, nec sola imitatione Christi justificari, sed regeneratione spirituali, dixit omnes et omnes, non quod omnes geniti per Adam regenerentur per non diceret omnes et omnes. Sicut autem nullus homo praeter illam generationem, sic nullus justus praeter homine; eosdem post dicit multos, sed aliter, ab illo loco, sed non sicut delictum, etc., dixerat quod Adam est forma futuri. Forma utique in hoc est quod unus emendat, quod unus peccavit; sed tamen causa Adae, non est talis qualis causa Christi, quia unum est delictum Adae, non similiter praevaricantes. Et attende quod agit hic de actuali peccato Adae in quo dicit mortuos illos qui actualiter peccaverunt ad similitudinem ejus, et legitur, plures, comparative, quasi dicat: Vere non est ita
Abbreviated transcription (Latin):
Dũo nãq sunt uerba q̃ posuit: ut post̾ĩore
int̾pretaret᷑ pͥmũ. Nam ħ ẽ abba qͦd pater.
Elegant̃ aũ intelligr̃ ñ frust᷑ duarũ lingͣ¬
rũ uerba posuisse. Idem significantia ꝓpt̾
uniu̾sũ ppłm qͥ de iudeis ⁊ degentib inum¬
tatẽ fidei uocatus ẽ. ut hebreũ uerbũ ad rud̃
uocis emissio. s scientiȩ intelligat᷑ & inten¬
tiõis magnitudo. Nos gͦ clamamꝰ. s ille cla¬
mare dictꝰ ẽ: qͥ efficit ut clamemꝰ. Alisit gͦ
spm̃ filii sui clamantẽ abba pat̾ .i. nos cla¬
mare facientẽ. E nota sp̃m etiã eẽ filii: &
nota hic tͥnitatẽ. S aliqͥs forsitan querat.
utrũ ⁊ a filio ꝓcedat etiã sp̃s sc̃s. filius enĩ

Expanded text:
Duo sunt verba, quae posuit, ut posteriore interpretaretur primum. Nam hoc est abba, quod pater. Eleganter autem intelligitur, non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia propter universum populum, qui de Judaeis et gentibus in unitatem fidei vocatus est, ut Hebraeum vervocis emissio, sed scientiae intelligatur et intentionis magnitudo. Nos ergo clamamus; sed ille clamare dictus est qui efficit ut clamemus. Misit ergo Spiritum Filii sui clamantem Abba, Pater, id est nos clamare facientem. Et nota Spiritum etiam esse Filii, et nota hic Trinitatem. Sed aliquis forsan quaerit utrum et a
Abbreviated transcription (Latin):
dem ꝓpħȩ. p̃scier̃c olim de gentib.
qͦd uocande eẽnt. & fut᷑ȩ participes
doni dei. ħ enĩ significauer̃t ĩ mul¬
tis scͥpture locis. s ħ latuit eos. qͦd
scił sine cͥcuncisiõe. & sabb̃is. ⁊ neo¬
meniis. & hꝰm̃odi. Foc ẽ aũ myste¬

Expanded text:
e praescierunt olim de gentibus quod vocandae essent et futurae participes dono Dei. Hoc enim significaverunt in multis Scripturae locis; sed hoc latuit eos quod icet sine circumcisione, et Sabbatis et neomeniis, et h
Abbreviated transcription (Latin):
in celestib .i. in celo. uͭ & nos erimꝰ. Dicit nãq
beatꝰ iheronimꝰ. angłicas dignitates. supͣ¬
memoratũ mysf̾ium ad purũ ñ intellexis
admirantes dixer̃t. Qͥs ẽ iste qͥuenit de e¬
dom: Et inpsalmo. Qs ẽ iste rex glorie:¬

Expanded text:
s erimus. Dicit namque beatus Hieronymus angelicas dignitates supramemoratum mysterium ad purum non intellexissadmirantes dixerunt: Quis est iste qui venit de Edom? Et in Psalmo: Quis est iste Rex glori
Abbreviated transcription (Latin):
aũ gr̃ẽ magnitudinẽ cũ sua com¬
cũ se minimũ dicit. sciens humili¬
tatẽ ꝓfectũ habere. Nongͦ utiq
de potestate se minimũ dicit: s
ꝓ pͥorib humiliorẽ. Nã tantã gͣ¬
tiã sͥ datam dicit ut donũ p̃teri¬
tis scłis ignotum asserat sibi cos¬
cessũ manifestare gͣntib. Alichi inꝗͣ mi
nimo data ẽ hec .i. tã magna gr̃a scił. iNi

Expanded text:
ae magnitudinem cum sua comcum se minimum dicit, sciens humilitatem profectum habere. Non ergo de potestate minimum dicit, sed pro prioribus humilior est. Nam tantam gratiam sibi datam dicit, ut donum praeteritis saeculis ignotum asserat sibi cocessum manifestare gentibus. Mihi, inquam, minimo data est haec, id est tam magna, gratia, scilicet in
Abbreviated transcription (Latin):
mensus ẽ xp̃c: s concipit᷑. Uagit ĩfans
in p̃sepio: s ab angłis laudatur in celo.
herodes ꝑsequit᷑: s magi adorant. Igno¬
rant pharisei: s stella demonstrat. Bap¬
tirat᷑ a seruo: s uox tonantis pat̾s au¬
ditꝰ᷑ Timet pati: s sponte ad passionẽ
uenit. Uult tͣnsferri calicẽ: s pecrũ qͥ
calicẽ timebat accusat. Qͥd hac uarietate
distinetius: Alultiformis gͥ dicit᷑ des¬

Expanded text:
mensus est Christus, sed concipitur; vagit infans in praesepio, sed ab angelis laudatur in coelo; Herodes persequitur, sed magi adorant; ignorant Pharisaei, sed stella demonstrat; baptizatur a servo, sed vox tonantis Patris auditur; timet pati, sed sponte ad passionem venit; vult transferri calicem, sed Petrum qui calicem timebat accusat. Quid hac veritate districtius? Multiformis ergo dicitur De
Abbreviated transcription (Latin):
so qͦd ꝑ xp̃m facta ẽ pax & reconcili¬
atio. hic ponit ꝑque sint coedifi¬
cati. qͥa ds scił. reuelauit paulosa¬
lutẽ ad gentes ꝑtinere. & misit eis¬
p̃dicare. & facit pati ꝓ eis. ut mag̃
sint deo gͣti. Ab ultimo aũ incipit¬

Expanded text:
so quod per Christum facta est pax et reconciliatio, hic ponit per quem ipsi sint coaedificati, quia Deus scilicet revelavit Paulo salutem ad gentes pertinere, et misit praedicare, et facit pati pro eis ut magis sint Deo grati. Ab ultimo au
Abbreviated transcription (Latin):
co sermone ꝑstͥnxit. ñ tam totum
qͦd nou̾at ꝓferens. qͣm ostendens
ex modico qͥd tace̾ret. ñ subdit
intelligere. Quid: Scił. prudentiã
meã .i. scientiã. in agnoscendo mys¬

Expanded text:
co sermone perstrinxit, non tam totum quod noverat proferens quam ostendens ex modico quid taceret. Unde subdit:intelligere. Quid, scilicet prudentiam meam, id est scientiam, in agnoscendo mys
Abbreviated transcription (Latin):
lonia tͣnslati estis ad hrłm. Diias
qͥppe ciuitates in toto mundo fa¬
ciunt duo amores. Hirłm facit a¬
mor dei: babyloniã amor seculi.
Int̾roget qͦ se quisq qͥd amet: & in¬

Expanded text:
lonia translati estis ad Jerusalem. Duas quippe civitates in toto mundo faciunt duo amores, Jerusalem facit amor Dei, Babylonia amor saeculi. Interroget ergo se quisque quid amet, et in
Abbreviated transcription (Latin):
postoli. uł ꝓpħȩ. in qͥb fundata ẽ ciui¬
tas dei tenerent se in se: subdit. Ipso
sũmo angłari lapide existente xp̃o
iħu. In ap̃o enĩ totum itit᷑ primo
fundam̃to. in qͦ om̃is ista cõpages
ncũbit. ut nusꝗͣ cadat qͦd fundam̃¬
tũ in sũmo ẽ ñ inuo. ut in corꝑali¬

Expanded text:
postoli vel prophetae in quibus fundata est civitas Dei tenerent se in se, subdit: Ipso summo angulari existente Christo Jesu. In Christo enim totum innititur primo fundamento, in quo omnis ista compages incumbit, ut nusquam cadat: quod fundamentum in summo est et non in
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd myst̾iũ ñ ẽ agnitũ aliis gen̾a¬
tiõib p̃teritis. scił. qͥb libet filiis
hominũ .i. rõnabiliũ. ita plene. si¬
cuti nc̃. Uel ita. aliis gen̾ationib
.i. aliis tẽporib ñ ẽ agnitũ a filis
hominũ. ita plene. sicuti .i. ꝗͣ ple

Expanded text:
d mysterium non est agnitum aliis generationibus praeteritis, scilicet quibuslibet filiis hominum, id est rationabilium: ita plene sicuti nunc. Vel ita: aliis generationibus, id est aliis temporibus non est agnitum filiis hominum, ita plene sicuti, id e
Abbreviated transcription (Latin):
Nota qͦd exaudit᷑ diabolus. petens iob tẽptan¬
dũ. ⁊ ñ exaudit᷑ apłs petens stimulũ remoues¬
dũ. Exaudiut eũ quẽ disposuerat dãpnare ⁊
ñ exaudunt eũ quẽ uoluerat sanare. Nam &
eger petit multa a medico. q̃ medicꝰ ñ dat. ñ
exaudit ad uoluntatẽ. ut exaudiat ad sanita¬
tẽ. ita ⁊ dñs ñ exaudiuit paulũ aduoluntatẽ.
Non ẽ magnũ a deo exaudiri ad uoluntatẽ s
adutilitatẽ. aAliq̃n d̾s irat᷑ dat qͦd pecitis. Cum
uͦ ea q̃ ds laudat ⁊ ꝓmittit ab illo petitis. secu¬
ri petite. illa enĩ ꝓpitio do concedunt᷑. stñ aũ
petitis tẽporalia. cũ mͦ petite. ⁊ cũ timore. illi
c̃mittite. ut si ꝓsint det si scit obesse ñ deo
std enĩ obsit uł ꝓsit medicꝰ nouit: ñ egͣt᷑ libes¬

Expanded text:
Nota quod exauditur diabolus petens Job tentandum, et non exauditur Apostolus, petens stimulum removendum. Exaudivit eum quem disposuerat damnare, et non audivit eum quem volebat sanare. Nam et aeger petit multa a medico quae medicus non dat; non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad sanitatem. Ita et Dominus non exaudivit Paulum ad voluntatem. Non est magnum a Deo exaudiri ad voluntatem, sed ad utilitatem. Aliquando Deus iratus dat quod petitis. Cum vero ea quae Deus laudat et promittit ab illo petitis, securi petite. Illa enim propitio Deo conceduntur, quando autem petitis temporalia, cum modo petite, et cum timore illi committite, ut, si prosint, det, si scit obesse non det Quid enim obsit vel prosit medicus novit, non aegrotus. Liben
Abbreviated transcription (Latin):
mͥangłs sachanȩ ut me colaphiret tẽptando
ꝑ libidinẽ. ut qͥdam aiunt. tẽptatio aũ curñ
consentit᷑ ñ ẽ pecc̃m. s mat̾ia exercendȩ uͥtutis.
Hoc intellige dictũ de tẽptatiõe. q̃ fit abhoste
ñ a carne. q̃ pecẽm ẽ ueniale. & si ei ñ consentia¬
Qagͣuis ẽ medicina infirmo. ⁊ iõ rogauit med¬
ut cũ medicꝰ apponit uiscerib aliqͦd forte epy¬
dicam̃to cruciari ceꝑit ut auferat. Aledicꝰ aũ
consolat᷑ ⁊ monet pacientiã: qͥa nouit ẽẽ uti¬
le qͦd apposuit. sic & apłs ait rogaui dñm ut
discedet stimulus.i. rõgaui medicũ ut aufer¬
los tolerandi. tͥ addidi. & iõ noli ħ orare. ut dis¬

Expanded text:
angelus Satanae qui me colaphizet, tentando per libidinem, ut quidam aiunt. Tentatio autem cui non consentitur, non est peccatum, sed materia exercendae virtutis. Hoc intellige dictum de tentatione quae fit ab hoste, non a carne: quae peccatum est veniale, si ei non consentiaQuia gravis erat medicina infirmo, et ideo rogavit medium medicus apponit visceribus aliquod forte epidicamento cruciari coeperit, ut auferat; medicus autem consolatur et monet patientiam, quia novit esse utile quod apposuit. Sic et Apostolus ait: rogavi Dominum ut discederet stimulus, id est rogavi medicum ut auferlos tolerandi tibi 138 addidi. Et noli hoc orare, ut dis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus carnẽ. Cãro aũ dicta ẽ concupiscere.
qͥa ħ scđm ipsã agit anima. sicut auris
dicit᷑ audire. & oculus uidere. cũ potius
anma.⁊ ꝑ aurẽ audiat. & ꝑ oculũ uide¬
at. Caro enĩ nicħ nͥ ꝑ aniniã concupisct
s concupiscere dr̃. cũ amma carnali cos¬
cupiscentia sp̃ui reluctat᷑. Carnẽ gͥ ooneu¬
carne. & a carne sp̃s habet. adu̾sus delecta¬
tionẽ. qͣm solus habet. Ipsiꝰ aũ carnalis
concupiscentiȩ causa ñ ẽ in anima. sola.
nec in carne sola. ex utͦq enim fit. qͥa sine
utͦq delectatio nulla sentit᷑. Hoc enĩ. Qtͣ¬

Expanded text:
upiscit, etc. Caro dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit anima, sicut auris dicitur audire, et oculus videre, cum potius anima et per aurem audiat, et per oculum videat. Caro enim nihil, nisi per animam concupiscit, sed concupiscere dicitur, cum anima car nali concupiscentia spiritui reluctatur. Ipsiucationem quam solus habet. Ipsius autem carnalis concupiscentiae causa non est in anima sola, nec in carne sola. Ex utroque enim fit, quia sine utroque delectatio nulla sentitur. Haec enim. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ardorẽ. suꝑ caput .i. mentẽ eiꝰ. & si ñ pe¬
nitet. tñ noli uinci amalo. s uince in
bonomalũ .i. in ꝓaciendo. qͥa si reꝑcu¬
tis. similis ei neqͣm fies. Bonitate g cor¬
tende contͣ illũ. E ẽ uera contentio⁊
salubre certam̃: ut sit bonꝰ contͣ malũ.
ñ ut sint duomali. Situ iã ñ es malus.
opta malo: ut sit bonꝰ. Displiceat tͥ qͦd
malus ẽ: placeat ut fiat bonꝰ. ne sint
tur enĩ qͥb dã. qͦd mali dñi. & maxime
infideles. ñ deb̾ent fidelib dñari. &¬
si boni & fideles ẽẽnt. bonis & fidelibꝰ

Expanded text:
entem ejus. Et si non poenitet, tamen, noli vinci a malo, sed vince malum in bono, id est in patiendo, quia si repercutis, similis ei nequam fies. Bonitate ergo contende contra illum. Et est vera contentio et salubre certamen, ut sit bonus contra malum, non ut sint duo mali; si tu jam non es malus, opta malo ut sit bonus, displiceat tibi quod malus est, placeat ut fiat bonus, ne sint tur enim quibusdam quod mali domini, et maxime infideles, non debent fidelibus dominari; etsi boni et fideles essent, bonis et fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
tor tiuis÷. ⁊ nutͥm̃ta libent̃ accipe:
& intẽptatiõe apꝓbare. Esto qͦ aurũ.
& attende mundũ istum: ei. fornacẽ
sublimes sc̃ ⁊ inmundanis. Clł cau¬
sa notat᷑ cũ dicit sublimiorib .i. qͥa
sublumiores st̃. Nonẽ enĩ. Probat qͦd
debet subici hoc mͦ. qͥa om̃is potestas¬
bet potestatẽ: di ordinationẽ habet. Itaq
qͥ resistit potestati. dei ordinationi re¬

Expanded text:
tor tuus est. Et nutrimenta libenter accipe, et in tentatione approbare. Esto ergo aurum, et attende mundum istum, quasi fornacem sublimes sunt, id est in mundanis. Vel causa notatur cum dicit sublimioribus, id est quia sublimiores sunt. Non est enim. Probat quod debent subjici, hoc modo: Quia omnis potestasbet potestatem Dei, ordinatione habet. Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi re
Abbreviated transcription (Latin):
plicib suacłi rõnib. qͦd in pͥncipio e¬
rat uerbũ. ⁊ uerbũ erat ap̃dm. s qͦd
uerbũ caro factũ ẽ: ñ legi. indagaui
qͥppe in lib̾s uarie dictũ. qͦd filius sit
in forma patͥs. s qͦd se exinanuit. ñ
habet᷑ iillis. Recte gͦ illõ uerbũ dici¬

Expanded text:
 rationibus, quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; sed quod Verbum caro factum est, non legi. Indagavi quippe in libris varie dictum, quod Filius sit in forma Patris; sed quod exinanivit se, non habetur in illis. Recte ergo illud verbum dici
Abbreviated transcription (Latin):
ta suiminist̾ii dignitate. mõnet eosne
maloꝵ colloqͥis. ⁊ astutia iniqͥtatis. sensꝰ
habetis. s ut nemo qͣntũcũq sapiens uoᷤ
decipiat. ĩ sublimitate. uł subtilitate. ut¬
arte qͣdã. ⁊ minutiis disputationũ. irre¬
tire gestiunt animas sĩpliciũ. ut ratiõe
imndanaꝵ rerũ abstrahant eos a spe. q̃¬

Expanded text:
ta sui mysterii dignitate, monet eos ne malorum colloquiis et astutia iniquitatis sensushabetis, sed ut nemo, quantumcunque sapiens, vos decipiat, in sublimitate, ut videtur: qarte quadam et minutiis disputationum irretire gestiunt simplicium animos; ut ratione mundanarum rerum abstrahant eos a spe, q
Abbreviated transcription (Latin):
iõ ds p̃cet̾is sap̃iam dedit. ut ĩ damele.¬
⁊ ĩ salomone ostendet se infidelib auc̃¬
torẽ eẽ sapĩȩ totiꝰ. qͦd infideles ñ putant.
geometã.⁊ alia hꝰmodi. q̃ iõ despecta st̃
A nr̃is. qͥa nicħ ad salutẽ ꝑtinent. s ma¬
gis mittunt in errorẽ. ⁊ adeo auocant. ut
dũ his student disputationũ rõcinatio¬
nib. curã animȩ suȩ ñ agant. Qͥu xp̃m¬

Expanded text:
is Deus sapientiam dedit, ut in Daniele et Salomone ostenderet infidelibus, se auctorem esse sapientiae totius? Quod infideles non putant, geometriam, et alia hujusmodi. Quae ideo despecta sunt a nostris, quia nihil ad salutem pertinent, sed magis mittunt in errorem, et a Deo avocant, ut dum his student disputationum ratiocinationibus curam animae suae non agant. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
dico patͥs ap̃i iħu: ut sciatis scił. qͦd alia
ꝑsona ẽ pat̃ a filio. qͣuis unũ. ⁊ idem sitĩ
sub̾a cum illo. ad ꝗͣ cognitionẽ si tenditis.
ad xxp̃m tm̃ recurrite. qͥa ipse ẽ. in qͦ st̾ om̃s
thesauri .i. om̃s copiȩ. sap̃ie de diuinis ⁊ sci¬
entiȩ de humanis. s absconditi. ⁊ iõne mire¬
nuni. si in xp̃o estis. ⁊ eas ñdũ inuenistis. qͥa
ñ om̃ib patent. nͥ his qͥ petunt.⁊ pulsant.
Clł aliis ñ mutatis. ita pot̾ legi ilid̾. conso¬
lent᷑ corda sua dico. instructi in caritate. ⁊
ĩ õĩb duntiis. alia litt̃a. plenitudinis in¬
tellectꝰ. Ad qͥd: Ad cognoscendũ myst̾ĩ dei.

Expanded text:
is Christi Jesu, ut sciatis, scilicet quod alia persona est Pater a Filio, quamvis unum et idem sit in substantia cum illo. Ad quam cognitionem si tenditis, ad Christum tantum recurrite, quia ipse est in quo sunt omnes thesauri, id est omnes copiae, Sapientiae de divinis, et scientiae, de humanis. Sisto estis, et eas nondum invenistis, quia non omnibus patent, nisi his qui petunt et pulsant. Vel aliis non mutatis, ita potest legi illud: Consolentur corda sua, dico, instructi in charitate, et in omnibus divitiis, alia littera, pleni, intellectus. Ad quid? ad cognoscendum, Christi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhis adiacentib uob̃. qͥcũq ñ uider̃t fa¬
ciẽ meã in carne ⁊ si scĩam audier̃o⁊ ad
ipsoꝵ .i. consolent᷑ corda sua. ipsi dicom
structi in caritate ꝗͣ d̃s ad nos hũit. qͥ ꝓ
nob̾ filiũ tͣdidit. ħ si qͥs attendit. pot̃ se
in hac miseria consolari. quia m̃ ꝑpen¬
dit calcata suꝑbia. ꝑhũilitatẽ ad patã
suꝑbia. ẽ. Ad hanc conuincendam. atq
auferendã. talis medicina celitꝰ uenit
p̃participibꝰ suis caritate suscepit neq
enĩ ipse ita uerbo
d̃i comunctꝰ.
ut ip̃a conunẽ¬
tione unꝰ
filiꝰ di. ⁊ idẽ ipse
unꝰ filiuꝰ
hoĩs fieret. prece¬
dentib

Expanded text:
his adjacentibus vobis, quicunque non viderunt faciem meam in carne, etsi scientiam audierunt. Et ad iscum consolentur corda sua. Ipsi, dico, instructi in charitate, quam Deus ad nos habuit, qui pro nobis Filium tradidit. Hoc si quis attendit, potest se in hac miseria consolari, quia perpendit calcata superbia, per humilitatem, ad patriam superbia est. ad hanc conuincendam atque auferendam talis medicina caelitus uenit:prae participibus suis caritate suscepit. neque enim et ipse ita uerbo dei coniunctus, ut ea coniunctione unus filius dei et idem ipse unus filius hominis fieret, praecedenti