comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stat̃i. hoc signum suum demons¬
trare obitum. Uoeauit ad se su
os fihios : ut eoꝵ p̃cib suã fide¬
li conditori cõmendaret animã.
Et post dulces paterne pietatis
admonitiones. et extrema ca¬
ritatis uerba. sacro sc̃o corꝑis
et sanguinis. xp̃i confirmatꝰ
uiatico : inter manus lacrimã¬
tium sp̃m emisit. O dies sco le¬
tissima sacerdoti. s cuncto mes-¬
tissima ppło. quẽ tantus subi¬
to corporali uita deseruit pas¬
stor: quẽ tam̃ spiritali nunqͣm
deserit in tercessione. si sacre
illiꝰ admonitionis uerba et pro¬
batissime uite uestigia seqͥ
non desistit. Conuenerunt
itaq ad ultimas uenerandi ui-¬
ri exequias clerus et ppls co-¬
piosus. aliarumq eccłarum
sacerdotes. presbiteri et diaco¬
ni. S mirum inter lacriman¬
tium uoces in terra. psallentiũ
ut fertur a quibdam religio¬
sis uiris cetus audiebant᷑
in cȩlo. Et dum digno ho¬
noris officio feretrum inqͦ
iacebat corpus paratũ staret

Expanded text:
statim hoc signum suum demonsstatim hoc signum suum demonstrare obitum. Vocauit suos ad se filios ut eorum precibus suam fideli conditori commendaret animam. Et post dulces paternae pietatis admonitiones et extrema caritatis uerba sacrosancto corporis et sanguinis Christi confirmatus uiatico inter manus lacrimantium spiritum emisit. O dies sancto laetissima sacerdoti sed cuncto maestissima populo quem tantus subito corporali uita deseruit pastor, quem tamen spiritali numquam deserit intercessione si sacrae illius admonitionis uerba et probatissimae uitae uestigia sequi non desistit. Conuenerunt itaque ad ultima uenerandi uiri exsequia clerus et populus copiosus aliarumque ecclesiarum sacerdotes, praesbiteri et diaconi. Sed mirum, inter lacrimantium uoces in terra psallentium ut fertur a quibusdam religiosis uiris cin caelo. Et dum digno honoris officio feretrum, in quo iacebat corpus, paratum staret
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑib disꝑciebant᷑. Uerbũ dĩ
cotidie ꝑ loca singula ppłis pre¬
dicaba tͣ. Hymnicas laudes deo
horis canonicis clerus cantabat
enim in pulchritudine pacis
quiescebant. in agnitionẽ ue-¬
ritatis gaudebant: in sanctita¬
tem xpĩane religionis letati st̃.
Postquã uero pius p̾dicator et sc̃s
dĩ sacerdos. meritis maturus et
annis: p̃mia sui laboris deo
dispensante acciꝑe debuit.
in eadẽ atrabata cuutate uali¬
de infirmitatis febre correctꝰ ẽ:
Diuina p̾uidente misericordia.
rit ubi plurimũ in dei suda¬
uit seruitio: inde ad palmã
eternȩ beatitudinis ꝑueniret:
et inter carissimoꝵ manus fili¬
orum animam suo reddere: cre-¬
atori. Ut uero sui obitũ famu¬
li ds̃ designaret: uisa est nocte
quadã clarissime columna lu¬
cis a culmine domis in qua
sc̃s iacebat sacerdos. uisq ad
sũmum celi horarũ fere spatio
duarum stare fastigium. Quod
cum uiro dĩ diceret᷑: intellex̃

Expanded text:
pauperibus dispertiebantur. Verbum Dei pauperibus dispertiebantur. Verbum Dei cotidie per loca singula populis praedicabatur; hymnicas laudes Deo horis canonicis clerus cantabat enim in pulchritudine pacis quiescebant, in agnitione ueritatis gaudebant, in sanctitate christianae religionis laetati sunt. Postquam uero pius praedicator et sanctus Dei sacerdos meritis maturus et annis praemia sui laboris, Deo dispensante, accipere debuit, in eadem Atrabate ciuitate ualidae infirmitatis febre correptus est, diuina praeuidente misericordia, ut ubi plurimum in Dei sudauit seruitio, inde ad palmam aeternae beatitudinis perueniret et inter carissimorum manus filiorum animam suo redderet creatori. Vt uero sui obitum famuli Deus designaret, uisa est nocte quadam clarissimae columna lucis a culmine domus in qua sanctus iacebat sacerdos, usque ad summum caeli horarum ferme spatio duarum stare fastigium. Quod cum uiro Dei diceretur, intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate spreta. incantationũ
consuetudine relicta. ad ue¬
re religionis conuolauerũt
puritatẽ: intelligentes diui¬
ne potentie efficatiam in suo
famulo facere signa. nichil
contra eius sanctitatẽ antiqͥ
serpentis ualere machinam̃ta.
Et quod ille ad ꝑditionẽ para¬
ad recdemptionẽ conũtit plu-¬
ł.ii. rimoꝵ. Rexerat gͥ p̾fatus dĩ
sacerdos ȩccłam xp̃i diuina
auxiliante grã. annis circiter
.xl. sub magna euuãgłice p̃di¬
cationis deuotione: sub mag¬
no pietatis amore. Ac ꝑ id tem.¬
poris multitudinẽ ppłi catho¬
lico doginate. ad xp̃iane fidi
conuertit sanctitatẽ. Claruit
ubiq diuine cognitio legis.
audiebatur in ore. floruit in mo¬
rib castissime uite honestas.
ardebat in pectorib singuloꝵ ce¬
lestis patrie amor: popłs statu¬
tis dieb ad eccl̃am concurrebat.
Eesta cum magno gaudio nr̃i sal¬
uatoris: oportunis celebrabantur
Elemosine circa domos ubrime

Expanded text:
uanitate spreta, incantationum uanitate spreta, incantationum consuetudine relicta ad uerae religionis conuolauerunt puritatem, intellegentes diuinae potentiae efficaciam in suo famulo facere signa, nihil contra eius sanctitatem antiqui serpentis ualere machinamenta. Et quod ille ad perditionem paraad redemptionem conuertit pluiit 9. Rexerat igitur praefatus Dei sacerdos ecclesiam Christi, diuina auxiliante gratia, annis circiter XL sub magna euangelicae praedicationis deuotione, sub magno pietatis amore, ac per id temporis multitudinem populi catholico dogmate ad christianae fidei conuertit sanctitatem. Claruit ubique diuinae cognitio legis, audiebatur in ore. Floruit in moribus castissimae uitae honestas, ardebat in pectoribus singulorum caelestis patriae amor. Populus statutis diebus ad ecclesiam concurrebat. Festa cum magno gaudio Nostri Saluatoris oportunis celebrabantur Elimosinae circa domos uberrime
Abbreviated transcription (Latin):
is parauerat optimatib. Ro¬
gatus quoq ẽ sc̃s ad conui-¬
uiũ uedastus. Qui domum
intrans. more sibi solito dex¬
tera extenta omĩa sc̃e erucis uex̃¬
illo signauit. Quedã uͦ uas cula
ibi ceruisa stabant impleta: s
male gentili errore demonicis ĩcanta-¬
tioĩb ĩfecta. Que mox ob poten¬
tiam scẽ crucis destructa
crepuerunt. et quicqͥd liquo¬
RIS habuerunt in terrã¬
Ab effuderunt. Territꝰ uero
rex et obtimates illiꝰ huius
uisione miraculi : sciscitaba¬
tur pontificẽ causã repenti¬
ui prodigii. Cui sc̃s respond̾
uedastus. ꝑ quasdã maleficioꝵ
incantationes ad decipiendas
cõuiuarũ animas. diabolica
in his la quorib p̃oten¬
tia. S uirtute crucis apĩ ter¬
rita. sic inuisibilit᷑ de domo
effugit ista: sicut uisibilit̃
consid̾astis liquorẽ effundi in
terram. Hec uero res: multis
proficiebat in salutẽ. Nã plu.¬
rimi occultis diabolice fraudiꝰ
catenis absoluti: auguriarũ

Expanded text:
is parauerat optimatibus. Rois parauerat optimatibus. Rogatus quoque est sanctus ad conuiuium Vedastus. Qui domum intrans, more sibi solito, dextera extenta, omnia sanctae crucis uexillo signauit. Quaedam uero uascula ibi ceruisa stabant impleta, sed male gentili errore daemonicis incantationibus infecta. Quae mox ob potentiam sanctae crucis destructa crepuerunt et quicquid liquoris habuerunt in terram effuderunt. Territus uero rex et optimates illius huius uisione miraculi, sciscitabatur pontificem causam repentini prodigii. Cui sanctus respondit episcopus: «Per quasdam maleficiorum incantationes ad decipiendas conuiuarum animas diabolica in his latuit liquoribus potentia, sed uirtute crucis Christi territa, sic inuisibiliter de domo effugit ista, sicut uisibiliter considerastis liquorem effundi in terram». Haec uero res multis proficiebat in salutem. Nam plurimi occultis diabolicae fraudis catenis absoluti, auguriarum
Abbreviated transcription (Latin):
largus. diuitib affabilis. qua¬
tenus om̃s uel largitate mu¬
nerũ. uel iocunditate uerboꝵ.
in uiam decluceret ueritatis.
Sciens itaq nullatemis suꝑba
secularis potentie colla ad xp̃i¬
ane religionis humilitatẽ in¬
clinari posse. nisi ꝑ suauissi-¬
mas pietatis admonitiones. a¬
plico iustructus exemplo. om¬
nia omnib factus ẽ: ut om̃s
lucrificaret. Senioreᷤᷤ ho-¬
norib p̃ueniens: uiniores
paterna dilectione admonens.
Ubiq ꝑ officia caritatis non sua
querens s que dei sunt. Xp̃i
secutus uestigia. potentum
conuiua non contep̾sit: non
luxurie causa. s predicatioĩs
obtentu. ut familiaritate con¬
cordie. facilius uerbum ciei
conuiuantium infunderet
cordib. Igitur quidã nobił
clarus. hocinus nomine. re¬
gẽ chlotarium predicti regis
ludouiĩ filium. qui tunc tem¬
poris francoꝵ regni nobilit᷑
rexerat sceptra:uocauit ad
prandiũ: quod magno appa-¬
ratu in domo sua regi et su¬

Expanded text:
largus, diuitibus affabilis, qualargus, diuitibus affabilis, quatenus omnes uel largitate munerum uel iocunditate uerborum in uiam deduceret ueritatis, sciens itaque nullatenus superba saecularis potentiae colla ad christianae religionis humilitatem inclinari posse nisi per suauissimas pietatis ammonitiones, apostolico instructus exemplo, omnia omnibus factus ut omnes lucri faceret, seniores honoribus praeueniens, iuniores paterna dilectione ammonens, ubique per officia caritatis non sua quaerens sed quae Dei sunt, Christi secutus uestigia, potentium conuiuia non contempsit, non luxuriae causa sed praedicationis obtentu, ut familiaritate concordiae facilius uerbum Dei conuiuantium infunderet cordibus. Igitur quidam nobilis clarus, Hocinus nomine, regem Hlotharium, praedicti regis Hlothuuii filium, qui tunc temporis Francorum regni nobiliter rexerat sceptra, uocauit ad prandium. Quod magno apparatu in domo sua regi et su
Abbreviated transcription (Latin):
audatia. qui salutifere p̃dica¬
tionis uerba a scĩs ꝓlata doctorib
cõtempnere non metuunt. Inracio¬
nabił bestia. in obtemꝑando scõ¬
rum p̾ceptis. quodãmodo ratio¬
ne utitur humana: homo uero
ad imaginẽ dei condit᷑. racione
preditus. honorem suum non
intelligens. comparatus ẽ ium̃¬
tis infipientib. et similis factꝰ¬
ẽ ilłł. Dum uero cõꝑisset uir dĩ
ȩccłas xꝑi desertas: cor ppłi ido¬
latrie errorib infectum. igno¬
rantie tenebris obcecatũ. gemi¬
nose pietatis subdidit labori.
Popłm sedula iutentione. ad ag¬
nitionem ueri luminis ꝑdux̃.
eccłas ad culmen sũmi decoris
erexit. Presbiteros et diaconoᷤ
sibi in adiutoriũ ꝑ diuersa ec¬
cłarum disposuit loca: et uͥ
prius spelunce fuerunt latro¬
num. ibi orationum domos
construxerat. Magisq inten¬
dit eas diuinis ornare lauli-¬
bus. quã pompaticis scłi diui¬
tiis com⁊ ere. Fuit uͦ pauꝑib

Expanded text:
audacia qui salutiferae praedicaaudacia qui salutiferae praedicationis uerba a sanctis prolata doctoribus contemnere non metuunt. Inrationabilis bestia in obtemperando sanctorum praeceptis quodammodo ratione utitur humana. Homo uero ad imaginem Dei conditus, ratione praeditus, honorem suum non intellegens, «comparatus est iumentis insipientibus et similis factecit 8. Dum uero comperisset uir Dei ecclesias Christi desertas, cor populi idolatriae erroribus infectum, ignorantiae tenebris obcaecatum gemino se pietatis subdidit labori, populum sedula intentione ad agnitionem ueri luminis perduxit, ecclesias ad culmen summi decoris erexit, praesbiteros et diaconos sibi in adiutorium per diuersa ecclesiarum disposuit loca. Et ubi prius speluncae fuerunt latronum, ibi orationum domos construxerat, magisque intendit eas diuinis ornare laudibus, quam pompaticis saeculi diuitiis comere. Fuit uero pauperibus
Abbreviated transcription (Latin):
Inuenit uero famulus xp̃i an
tique ruinas ȩcclȩ: int miiroꝵq
fragmenta ueprium crescere den¬
sitates. Ubi quondã psallenti¬
um chori : ibi lustra et latibu¬
la ferarum uisa sunt. stercorib
et inmundiciis omnia plena.
ita ut uix uestigium aliquod
remansisset muroꝵ. Hec cernẽs
intimo cordis dolore ingemuit
dicens. O dñe hec omnia ue¬
nerunt suꝑ nos: quia pecca¬
uimus cum patrib nrĩs. iite
egimꝰ iniquitatẽ fecimꝰ. S tu do¬
mine memor esto misericordiȩ
tue: et nostris parce peccatis.
nosis exiliit. Cui uir dei cum
indignatione precepit. ut in de¬
serta se cecleret loca. et sibi cõ¬
moda int̾ condensa siluarum
quereret habitacula: nec ultra
illiꝰ fluminis ripas transiret. Qͥ
mox taliter ritus minatione fu-¬
git: nec unquã postea ilł uisꝰ
ẽ in partib. O mira omni poten¬
tis dei in sanctis suis potentia:
quib bestie ferocissime obedi-¬
re sciunt. O miserabilis hominũ

Expanded text:
Inuenit uero famulus Christi Inuenit uero famulus Christi tiquae ruinas ecclesiae inter murorumque fragmenta ueprium crescere densitates; ubi quondam psallentium chori ibi lustra et latibula ferarum uisa sunt, stercoribus et inmunditiis omnia plena ita ut uix uestigium aliquod remansisset murorum. Haec cernens intimo cordis dolore ingemuit dicens: «O Domine, haec omnia uenerunt super nos quia peccauimus cum patribus nostris, iniuste egimus, iniquitatem fecimus. Sed tu, Domine, memor esto misericordiae tuae et nostris parce peccatis eosiluit. Cui uir Dei cum indignatione praecepit, ut in deserta secederet loca et sibi commoda inter condensa siluarum quaereret habitacula nec ultra illius fluminis ripas transiret. Qui mox tali territus minatione fugit nec umquam postea illis uisus est in partibus. O mira omnipotentis Dei in sanctis suis potentia quibus bestiae ferocissimae oboedire sciunt. O miserabilis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis loca ꝑagrans. quesiuit
int̾ runas edificioꝵ siquoli¬
bet eccłȩ signum inuenire
ualuisset. Nam antiquis
ferme temporib sacre in ill
locis fidei floruisse religio¬
nẽ agnouit: s ꝓpter peccata
habitatoꝵ terre illiꝰ. occulto
dei iudicio s iustissimo. tra¬
dita ẽ cum ceteris gallie uł
germanie ciuitatib pagano
et ꝑfido hunoꝵ regi attile:
urbs quoq illa dep̃dancła.
Qui ꝓpter animi nimiã sui
serutiam. nec sacerdotib dei
honorem. nec eccłiis xp̃i reue¬
rentiam ĩpendere sciebat. sed
omiã quasi tempestas imma¬
nissima. ferro uastauit et igni.
Tunc in similitudine iherosoli¬
mitane uastationis que ab um¬
pio babilonie rege facta est:
Uenerunt gentes in hereclitatẽ
dei. et pollutis manib ꝓphana¬
uerunt sacraria. xp̃i: effunden¬
tes sanguinẽ seruoꝵ dei. circa
altaria altissimi regis. Non hec
paganoꝵ fecit fortitudo: s ppłi
xpĩani ꝓmeruerunt peccata.

Expanded text:
uitatis loca peragrans, quaesiuit uitatis loca peragrans, quaesiuit inter ruinas aedificiorum si quodlibet ecclesiae signum inuenire ualuisset. Nam antiquis ferme temporibus sacrae in illis locis fidei floruisse religionem agnouit. Sed propter peccata habitatorum terrae illius occulto Dei iudicio sed iustissimo tradita est cum ceteris Galliae uel Germaniae ciuitatibus pagano et perfido Hunorum regi Attilo urbs quoque illa depraedanda. Qui propter nimiam animi sui saeuitiam nec sacerdotibus Dei honorem nec ecclesiis Christi reuerentiam inpendere sciebat, sed omnia quasi tempestas inmanissima ferro uastauit et igne; tum in similitudine Hierusolimitanae uastationis quae ab impio Babiloniae rege facta est, uenerunt gentes in hereditatem Dei et pollutis manibus profanauerunt sacraria Christi, effundentes sanguinem seruorum Dei circa altaria altissimi regis. Non haec paganorum fecit fortitudo sed populi christiani promeruerunt peccata.
Abbreviated transcription (Latin):
in hec uerba. seruus dei ex in¬
timo cordis affectu pro illoꝵ
lacrimas fudit miseria: et cũ
fidi puritate opẽ iłł poscebat
diuinam: uel pro illoꝵ cor¬
porali. uel pro ppłi presentis
spiritali salute. Nec tam pie
et tam necessarie p̃ces in effi¬
caces eẽ potuerunt. s ab illo
qui ꝑ ysaiam inquit ꝓpħam.
tempore oportuno exaudiui te
et in die salutis adiuui te.
mox ambo in conspectu mutti-¬
tudinis optatã recepunt sami-¬
tatem. Hic luminis claritate
ditatus: ille pedum uelocita¬
te letatus. Ambo suꝑne grãs
agentes pietati: maiora quam
sꝑauerunt munera portantes.
domũ reuiersi sunt. S et hoc
miraculũ sanitatis in illis:
plurimis fuit causa salutis
eterne. Uidentes: cęlestẽ uir¬
tutẽ uerba consequi sacerdo¬
tis dei. relictis idolatrie sor¬
dib in xp̃m crecdentes: uiuo
sacri baptismatis fonte pur¬
gati sunt. Prefati uero mira¬
culi testificatione. uir dei fa-¬
uore ppłi suffultꝰ. singula ci¬

Expanded text:
in haec uerba se uir Dei ex inin haec uerba se uir Dei ex intimo cordis affectu pro illorum lacrimas fudit miseria et cum fidei puritate opem illis poscebat diuinam uel pro illorum corporali uel pro populi praesentis spiritali salute. Nec tam piae et tam necessariae preces inefficaces esse potuerunt. Sed ab illo qui per Isaiam inquit prophetam: «Tempore oportuno exaudiui te et in die salutis adiuui te» mox ambo in conspectu multitudinis optatam receperunt sanitatem, hic luminis claritate ditatus, ille pedum uelocitate laetatus, ambo supernae gratias agentes pietati, maiora quam sperauerunt munera portantes, domum reuersi sunt. Sed et hoc miraculum sanitatis in illis plurimis fuit causa salutis aeternae. Videntes caelestem uirtutem uerba consequi sacerdotis Dei, relictis idolatriae sordibus in Christum credentes, uiuo sacri baptismatis fonte purgati sunt. culi testificatione uir Dei fauore populi suffultus, singula ci
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus ppłs domiti in an¬
tiquis male consuetudims
errorib iacens. deo auxilian¬
te ꝑ assiduã sacre p̃dicatiois
instantiã: ꝑ illum in uiam
ueritatis et agnitionẽ filiĩ
dei dediiceret᷑. Qui pontifica¬
tus gradu. et p̃dicationis
officio suscepto. concitus ad
p̾fatam iam ꝑrexerat urbẽ.
S in auspitiũ future prosꝑi¬
tatis et salutis. ds̃ cuiusdã
miraculi testificatione eius
ciuib patefecit introitum.
gitur in ipsa ciuitatis porta
duos habuit sibi obuiam e¬
genos et infirmos: cecum sci¬
licet et claudũ. miserabili aui¬
ro dei uoce stipendia postulã¬
tes. Mox sacerdos xp̃i illoꝵ
condolens miserie. secum trae¬
tan̾s quid ilł solatii prestare
portisset. Et dũ apłicus p̃dica¬
tor pecciiniã in saceuł se non
habuisse sciret: in diuina cos¬
plo. ait. Aurum et argentũ
non ẽ mecum: quod autem
habeo. id ẽ caritatis officia. et
pietatẽ orationis ad deum: hoc
uob̾ prestare non differo. Et

Expanded text:
quatenus populus diu in anquatenus populus diu in antiquis malae consuetudinis erroribus iacens, Deo auxiliante, per assiduam sacrae praedicationis instantiam per illum in uiam ueritatis et agnitionem filii Dei deduceretur; qui pontificatus gradu et praedicationis officio suscepto concitus ad praefatam iam perrexerat urbem sed in auspicium futurae prosperitatis et salutis Deus cuiusdam miraculi testificatione eius ciuibus patefecit introitum. Igitur in ipsa ciuitatis porta duos habuit obuiam sibi egenos et infirmos, caecum scilicet et claudum, miserabili a uiro Dei uoce stipendia postulantes. Mox sacerdos Christi illorum condolens miseriae, secum tractans quid illis solacii praestare potuisset. Et dum apostolicus praedicator pecuniam in sacculis se non habuisse sciret, in diuina conplo ait: «Aurum et argentum non est mecum. Quod autem habeo id est caritatis officia et pietatem orationis ad Deum hoc uobis praestare non differo». Et
Abbreviated transcription (Latin):
ne uanis iactantie uerbis. uel
rumigero ppłi celebraret᷑ fauore.
sub magna atestatione p̃cepit
puero. omnib uite sue dieb
hoc tacere miraculũ. Plus do
soli cognitus ẽẽ cupiens qmͣ
hominib: Certissime sciens om¬
nium uirtutũ ueram in humi¬
litate custodiã. et hanc esse
que caritatis gradib altissima
celi regna conscendat: ipsa
dicente ueritate. Omĩs qui se¬
uir dei: celeb̾rima uulgaretur
fama. et caritatis in eo muni¬
ficentia. et religio uite. et
uerbi dei instantia longe la¬
teq ab omnib celebraretur.
uisum ẽ beatissimo pontifici
remigio tam p̃claram xpi li
cernam melius ẽẽ supra can¬
delabrum ponere. ut splen¬
didissimo sue caritatis fulgo¬
re latius ad salutẽ luceret
multoꝵ: quã sub unius loci
latebris prope modũ abscon¬
ditã latuisse. Diuina dispen¬
satione et salubri sacerdotũ
consilio. ordinauit eum ep̃m.
et ad p̃dicandũ uerbũ uite
atrabate eum direx it urbi:

Expanded text:
ne uanis iactantiae uerbis uel ne uanis iactantiae uerbis uel rumigero populi celebraretur fauore, sub magna attestatione praecepit puero omnibus uitae suae diebus hoc tacere miraculum, plus Deo soli cognitus esse cupiens quam hominibus, certissime sciens omnium esse uirtutum ueram in humilitate custodiam et hanc esse qui caritatis gradibus altissima caeli regna conscendat. Ipsa dicente ueritate: «Omnis qui suir Dei celeberrima uulgaretur fama et caritatis in eo munificentia et religio uitae et uerbi Dei instantia longe lateque ab omnibus celebraretur uisum est beatissimo pontifici Remedio tam praeclaram Christi lucernam melius esse supra candelabrum ponere ut splendidissimo suae sanctitatis fulgore latius ad salutem luceret multorum quam sub unius loci latebris propemodum abscondita latuisset. Diuina dispensatione et salubri sacerdotum consilio ordinauit eum episcopum et ad praedicandum uerbum uitae Atrabate eum direxerat urbi
Abbreviated transcription (Latin):
hospitum frequentiã et
uiri dĩ largam hominib
munificentiam. ñ arida pa-¬
tris caritate. aridum inue¬
nit uasculũ: in quo iri¬
nũ. seruari solebat. Mox
tristis tacito murmure. hoc
ipsum puer paternis inti¬
mauit aurib. Qui uerec̃die
rubore ꝑfusus. caritatis ta¬
men duicedine habundans.
corde indiuina confisus suf¬
fragia: tacitas paulisꝑ deo
p̃ces effudit: Nu de diuino
dubitans auxilio. nil de sue
peticionis hesitans affectu:
totus in eius credens clemen¬
tia. qui de arida petra sitienti
uel in chana galilee aquã in
mirabił uini conũtit saporem:
Dixit puero. Uade in d̃i confi¬
dens bonitate: et quodcumq
inueneris in uasculo. ñ tricare
nob̾ adferre. Qui celeri gressu¬
paterno obediens p̃cepto eucur¬
rit: et uas uino optimo suꝑ af¬
fluens inuenit. Grãs deo agens
alacri animo. uemienti et suis
sotiis ꝓpinauit amico. Qui du¬
plici roboratus caritate: remea¬
uit in ꝓpria. S famulus xp̃i

Expanded text:
hospitum frequentiam et hospitum frequentiam et uiri Dei largam hominibus munificentiam non arida patris caritate aridum inuenit uasculum in quo uinum seruari solebat. Mox tristis tacito murmure hoc ipsum puer paternis intimauit auribus. Qui uerecundiae rubore perfusus caritatis tamen dulcedine habundans, corde in diuina confisus suffragia tacitas paulisper Deo preces effudit, nihil de diuino dubitans auxilio, nihil de suae petitionis hesitans effectu, totus in eius credens clementiam qui de arida petra sitienti uel in Cana Galileae aquam in mirabilis uini conuertit saporem. Dixit puero: «Vade in Dei confidens bonitatem et quodcumque inueneris in uasculo non tricare nobis adferre». Qui celer paterno oboediens praecepto cucurrit et uas uino optimo superaffluens inuenit. Gratias Deo agens alacri animo uenienti et suis sociis propinauit amico; qui duplici roboratus caritate remeauit in propria. Sed famulus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
cłi uisitare solebant: Ut con¬
solarent᷑ ꝑ gram que habun¬
dabat ĩ labiis illius. et quia
ex habundantia cordis os lo¬
quit᷑. et quia fraterno amo¬
re om̃s diligebat : omnib
se affabilem prestabat: Alioꝵ
salutẽ : suum reputans lu¬
crum. Nec dominice talen¬
tum peccume pigritie obru¬
it humor s cotidiauo carita¬
tis sudore. multiplicare. stu¬
debat. ne uacuus reuemente
domino suo: in conspectuap¬
pareret illius. Igitur quidã
uir nobilis et religiosus int̾
alios famulum uenit iusitare
xp̃i. ut ꝑ eum cęlestis doc¬
trine reficeretur melle. Et
dum sermo dulcissime allo¬
cutionis in longum trahe¬
retur: et sol meclium celi
transiens centrũ. crescentes
dupplicaret umbras: nole¬
bat uir dei hospitẽ suum
absq caritatis dimittere ui¬
atico. Mandauit puero. ut
siquid illi remansisset uini.
caro pocula portaret amico:
quatinus utrimq uel anima
refectus. uel corpore conforta¬
tus. domum rediret. S ꝓpter

Expanded text:
Dei uisitare solebant ut conDei uisitare solebant ut consolarentur per gratiam quae habundabat in labiis illius. Et quia ex habundantia cordis os loquitur et quia fraterno amore omnes diligebat, omnibus se affabilem praestabat. Aliorum salutem suum reputans lucrum nec dominicae talentum pecuniae pigritiae obruit humo sed cotidiano caritatis sudore multiplicare studebat, ne uacuus, reueniente Domino suo, in conspectu appareret illius. Igitur quidam uir nobilis et religiosus inter alios famulum uenit uisitare Christi ut per eum caelestis doctrinae reficeretur melle. Et dum sermo dulcissimae allocutionis in longum traheretur et sol medium caeli transiens centrum, crescentes duplicauit umbras, nolebat uir Dei hospitem suum absque caritatis dimittere uiatico. Mandauit puero ut, si quid illi remansisset uini caro pocula portaret amico, quatenus utrumque uel anima refectus uel corpore confortatus domum rediret. Sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
religiosus: caritate p̃cipuus.
fraterna dilectione iocundus
humili pietate eximius: Ora¬
tionum uigilantia assiduus.
sermone modestus. corpore ca¬
stus. leiunio sobrius. miseroꝵ
consolator. ñ de crastino cogitãs.
s semꝑ de dei confidens clemen¬
tia. Om̃s ad se uenientes. et̾ne
uite pane pascebat. Nullum
in sua despiciebat angustia:
s pie consolationis uerbo re¬
ficiebat mestos. Nemini uel ũ¬
bo nocuit: s fraterno amore
cunctis prodesse satagebat.
Unde et a quam plurimis inlus¬
trib frequentabat᷑ uiris: ut il¬
lius sacratissimo auoquio. uel
intristicia euiuslibet solliei¬
tudinis susciꝑent consola¬
tionem. uel religione eccłasti¬
ce exercitationis ab eo purã
audirent ueritatẽ. Unde. et
illius pia deuotione multi
a diaboli laqueis liberati
sunt: et uias uite ꝑpetue
suꝑna adiuuante pietate. in
ut supra diximus ob celeb̾¬
rimam sanctitatis famã. no¬
bilium uel plebialiũ uirum

Expanded text:
religiosus, caritate praecipuus, religiosus, caritate praecipuus, fraterna dilectione iocundus, humili pietate eximius, orationum uigilantia adsiduus, sermone modestus, corpore castus, ieiunio sobrius, miserorum consolator. Non de crastino cogitans sed semper de Dei confidens clementia, omnes ad se uenientes aeternae uitae pane pascebat. Nullum in sua despiciebat angustia, sed piae consolationis uerbo reficiebat maestos. Nemini uel uerbo nocuit, sed fraterno amore cunctis prodesse satagebat. Unde et a quam plurimis inlustribus frequentabatur uiris, ut illius sacratissimo alloquio uel in tristitia, cuiuslibet sollicitudinis susciperent consolationem, uel in religione ecclesiasticae exercitationis ab eo puram audirent ueritatem. Unde et illius pia deuotione multi a diaboli laqueis liberati sunt et uias uitae perpetuae, superna adiuuante pietate, ingut supra diximus, ob celeberrimam sanctitatis famam nobilium uel plebialium uirum
Abbreviated transcription (Latin):
mini iħu. et sic in nomine sc̃ẽ
tͥnitatis celestiᷤᷤ mist̾ii baptisma sus¬
ciꝑet. Sciens uero beatus pon¬
tifex apłm dicere paulũ: Omiã
urã honesta cum ordine fiant:
Statuit diem quo rex ȩccłã in¬
traret : ad suscipienda diuine
pietatis sacramenta. Quale fu¬
it tunc sanctis di gaudium.
quał in eccl̃a xp̃i leticia: Cũ
uiderent regem niniue ad pre¬
dicationẽ ione. de solio ma¬
iestatis sue descendisse. et in
cinere sedisse penitentie. et
sub pia dei sacerdotis dexte¬
ra: sue excellentie caput hu¬
miliare. Baptiratus itaq rex
cum optimatib suis et ppło
qui diuina p̃ueniente grã
salutaris lauachri gaudebat
susciꝑe sacramentũ: utr ĩq
et uictoria ex hostib. et sue
salutis uoti cõpos. ad sceptra
regni regenda reuersus est.:San¬
ctumq uedastum beato ponti-¬
fici cõmendauit remigio. Qui
ibi moratus. uite meritis. et uir¬
tutũ claruit exemplis. Omĩb
amabilis : et uenerabił factus
ẽ. Fuit enim moꝵ dignitate

Expanded text:
isti» et sic in nomine sanctae Trinitatis caelestis misterii baptisma susciperet. Sciens uero beatus pontifex apostolum dicere Paulum: «omnia uestra honesta cum ordine fiant», statuit diem quo rex ecclesiam intraret ad suscipienda diuinae pietatis sacramenta. Quale fuit tunc sanctis Dei gaudium, qualis in ecclesia Christi laetitia, cum uiderent regem Nineue ad praedicationem Ionae de solio maiestatis suae descendisse et in cinere sedisse penitentiae et sub pia Dei sacerdotis dextera suae excellentiae capumiliare. Baptizatus itaque rex cum optimatibus suis et populo qui, diuina praeueniente gratia, salutaris lauacri gaudebat suscipere sacramentum utrumque et uictoria ex hostibus et suae salutis uoti compos ad sceptra regni regenda reuersus est, sanctumque Vedastum beato pontifici commendauit Remedio. Qui ibi moratus uitae meritis et uirtutum claruit exemplis, omnibus amabilis et uenerabilis factus est. Fuit enim morum dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
ad prime imbutus doctrinis.
et hoc piesenti miraculo in fi¬
dem firmiter confortatus. nil
moratus in uia. nil dubitans
in fide. s magna alacritate a¬
nimi. magna festinatione itine¬
ris : santissimum pontificem
remigium uidere properauit.
ut illius saeratis ł simo mimi¬
sterio sp̃ũ scõ oꝑante in remissi¬
onẽ peccatoꝵ. et spem uite et̾ne
catholici baptismatis uiuo ab¬

Expanded text:
adprime inbutus doctrinis adprime inbutus doctrinis et huic praesenti miraculo in fidem firmiter confortatus, nihil moratus in uia, nihil dubitans in fide sed magna alacritate animi, magna festinatione itineris sanctissimum pontificem Remedium uidere properauit, ut illius sacratissimo ministerio, spiritu sancto operante, in remissionem peccatorum et spem uitae aeternae catholici baptismatis uiuo ab
Abbreviated transcription (Latin):
deo uedaste miserere mei: et
suꝑnam pio pectore diligentiꝰ
deposce potentiam: ut mee
subueniat miserie. Non aurũ
posco nec argentum: s ut mi¬
chi lumen ꝑ sanctitatis tuȩ p̃¬
ces restituat oculoꝵ. Sensit
itaq uir dei iurtutẽ sibi adeẽ
suꝑnam: non ob illius ceci
tantummꝰ s plus ꝓpter p̃sen¬
tis ppłi salutẽ. totum se in
sacras effudit preces. in diuina
fidens pietate: dexteram cũ
signo erucis posuit suꝑ ocłos
ceci dicens. Domine iħu qui
es lum̃ uerum. qui aꝑuisti oclos
ceci ad te clamantis. aꝑi ocu¬
los et istius. ut intelligat
ppł̾s iste presens. quia tu es
solus ds. faciens mirabilia
in ceło et in terra. Mox ille
cecus lumine recepto: gau¬
dens ꝑrexit uiam suã. In qͦ
loco tempore sequenti ac are¬
ligiosis iuris edificata est
eccła. in testimoniũ mira¬
culi istius in qua orantibus
et credentib usq hodie be¬
neficia prestant᷑ diuina. Igi
tur rex auro dei euangłicis

Expanded text:
Deo Vedaste, miserere mei et Deo Vedaste, miserere mei et supernam pio pectore diligentius deposce potentiam ut meae subueniat miseriae. Non aurum posco nec argentum sed ut mihi lumen per sanctitatis tuae preces restituat oculorum». Sensit itaque uir Dei uirtutem sibi adesse supernam. Non ob illius caeci tantummodo sed plus propter praesentis populi salutem totum se in sacras effudit preces in diuina fidens pietate, dexteram cum signo crucis posuit super oculos caeci dicens: «Domine Iesu qui es lumen uerum, qui aperuisti oculos caeci ad te clamantis, aperi oculos et istius, ut intellegat populus iste praesens, quia Tu es solus Deus faciens mirabilia in caelo et in terra». Mox ille caecus lumine recepto gaudens perrexit uiam suam. In quo loco tempore sequenti a religiosis uiris aedificata est ecclesia in testimonium miraculi istius in qua orantibus et credentibus usque hodie beneficia praestantur diuina. tur rex a uiro Dei euangelicis
Abbreviated transcription (Latin):
rex ipse intelligeret tam sibi
eue neceisariu cordis lim̃
quã ceco oculoꝵ illustrationẽ.¬
Et quod diuina oꝑata est grã¬
ꝑ preces famuli sui in oculis
ceca nocte castigatis. hoc ꝑ
sermones eiusdem famuli ea¬
dem oꝑante potentia. ꝑ spi¬
ritalis intelligentiã lucis in
suo pectore ꝑficeret᷑. Nam re¬
gia excellentia cum digno co¬
qui incolarũ terre illius con¬
suetudine uogĩsse paguf dici¬
tur. ꝓpter reguliacã ullã que-
sita est suꝑ florigeras axne
fluminis ripas. Et eiusdem ecce
fluminis pontem rege transe¬
unte cum multitudine ppłi:
obuiauit illis ceiꝰ quidam huiꝰ
diutissime solaris expers lu¬
minis. Forte nec sui cecatꝰ cul¬
pa. s ut manifestarent᷑ oꝑa
dei in illo. et ꝑ illius illumi¬
nationẽ p̾sentem. plurimoꝵ in¬
luminarent᷑ corda spiritaliter.
Qui cum intellexisset a p̃tere
untib scm̃ uedastum xp̃i ser¬
uum in eodẽ iter agere comi¬
tatu clamauit. Scẽ et electe

Expanded text:
rex ipse intellegeret tam sibi rex ipse intellegeret tam sibi esse necessarium cordis lumen quam caeco oculorum inlustrationeet quod diuina operata est graper preces famuli sui in oculis caeca nocte castigatis; hoc per sermones ejusdem famuli, eadem operante potentia, per spiritualis intelligentiam lucis in suo pectore perficeretur. Nam dum regia excellentia condigno coqui incolarum terrae illius consuetudine Vungise pagus dicitur, prope Reguliacam villam, quae sita est super florigeras Axonae fluminis ripas. Et ecce ejusdem fluminis pontem rege transeunte cum multitudine populi, obviavit illi caecus quidam hujus diutissime solaris expers luminis: forte nec sua caecatus culpa, sed ut manifestarentur opera Dei in illo, et per illius illuminationem praesentem plurimorum illuminarentur corda spiritualiter. Qui cum inteluntibus sanctum Vedastum Christi seruum in eodem iter agere comitatu, clamauit: «Sancte et electe
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ abluebat. Ambo ꝓpe modum
pari pietate patres: hic citr¬
truia ficdi. ille baptis matis
anda. Utriq ȩterno regi re¬
gem tempora lem munus ob¬
tulerunt acceptabile. Hi sũt
duo diuina candelabra lucen¬
tia. a quib rex p̃fatus in uia
dei erridi ͣ tus. et a diaboli
cathenis enutus: miserante
deo portam ꝑpetue lucis ing̃s¬
sus: cum fortissima gente frã¬
coꝵ credidit xp̃o. et facta ẽ
gens scã. ppłs ad quisitionis.
ut annunciẽt᷑ in eo uirtutes
illiꝰ. qui eos de tenebris uo-¬
cauit in admirabile lumen
suum.Sacra igitur euange
lice auctoritatis naͣrat historia:
confirmanda in fidem sue ma¬
iestis corda ppłi p̃sentis. cuidã
ceco adse clamanti lumen rebdi¬
disse oculoꝵ: Ut ꝑcorporale
unius illiꝰ ceci lumen. spirita¬
liter multoꝵ in luminarent᷑
pectora: ita et sanctus uedastꝰ
deo xp̃o donante. ꝑ cuiusdam
illuminationẽ ceci. fidem qͣm
uerbo predicauit: in corde re¬
gis miraculo confirmauit. ut

Expanded text:
tem abluebat. Ambo propemodum tem abluebat. Ambo propemodum pari pietate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis unda, utrique aeterno regi regem temporalem munus obtulerunt acceptabile. Hi sunt duo oliuae, candelabra lucentia a quibus rex praefatus in uia Dei eruditus et a diaboli catenis erutus, miserante Deo, portam perpetuae lucis ingsus, cum fortissima gente Francorum credidit Christo: et facta est gens sancta, populus acquisitionis , ut annuntientur in eo virtutes illius qui eos de tenebris vocavit in admirabile lumen suum.licae auctoritatis narrat historia, confirmanda fide suae majestatis corda populi praesentis, cuidam caeco ad se clamanti lumen reddidisse oculorum , ut per corporale unius illius 166 caeci lumen spiritualiter multorum illuminarentur pectora. Ita et sanctus Vedastus, Deo Christo donante, per cujusdam illuminationem caeci, fidem quam verbo praedicavit, in corde regis miraculo conf
Abbreviated transcription (Latin):
laude triumphi ĩ patriã rediĩt:
et ut fidelis tante sibi głe lar-¬
gitori sponsor appareret: festina¬
uit seruoꝵ xpĩ sacra imbui pre¬
dicatione. et sancti baptismatis
ablui sacram̃tis. Uenit ad tul¬
lum opidum ubi sanctum ag¬
nouit uedastum laudabili re¬
ligione soli seruire deo. et dul-¬
cissimos contem platiue. uite car¬
pere fructus. Hunc uero ad scm̃
remigium .xpĩ clarissimũ sacer-¬
dotem. remanã ꝓperans ciuita¬
tem. sibi sotrum assumpsit. qua¬
tinus ꝑ singulos itineris sui g̃s¬
sus. salubrimi s ab eo imbueret᷑
doctruns. et catholice fidi fir¬
mis initiaret᷑ fundam̃tis. ut pa¬
ratus fide et uirtutũ scientia.
a tanto pontifice spiritali ab¬
lueret᷑ lauacro. et ab illo donis
celestib confirmaret᷑. quod ab
isto prius diuina p̃ueniente grã.
euangłicis ceptum fuerat pre¬
dicationib. Hic ad fontẽ uite
festinantẽ ducebat regem: ille.
in fontẽ salutis eterne uenien¬

Expanded text:
laude triumphi ad patriam rediit. laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, festinavit servorum Christi sacra imbui praedicatione, et sancti baptismatis ablui sacramentis. Venit autem ad Tullum oppidum, ubi sanctum agnovit Vedastum laudabili religione soli seruire Deo et dulcissimos contemplatiuae uitae carpere fructus. Hunc uero ad sanctum Remedium Christi clarissimum sacerdotem Remanam properans ciuitatem sibi socium adsumpsit, quatenus per singulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo inbueretur doctrinis et catholicae fidei firmis initiaretur fundamentis, ut paratus fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur quod ab isto prius diuina praeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae uenien
Abbreviated transcription (Latin):
unius precis effectum. tantã
promeruit uictoriã: Cui ex an¬
tiquis huius diuine pieta¬
qui obunnus momenti lacri¬
mas tam celebrem uenturo suo
seruo contulit triumpbum:
nisi erechie regi. qui in angus¬
tia tribulationis una tantũ¬
modo peticione promeruit.
non solum a presenti uastati¬
one cuutatẽ suꝑna protectio¬
ne defendi: sed etiam in eadẽ
nocte qua preces in diuinas
effuderat aures: centũ octo¬
ginta quinq milia hostium
letus et liberatus occidi uide¬
rat: Hȩc uero uictoria de qͣ
ãte diximꝰ regi popło  suo
causa fuit salutis et̃ne. et
ne lucerna sc̃s scilicet uedas¬
tus sub modio lateret abscon¬
ditus. s supra candelabrum
positus exemplis uel p̃dica¬
tionib in domo d̃i lucens. ab
errore idolatne et caligine
ignorantie. in uiam plurimoᷤ
educ̾et ueritatis. Igitur su-¬
ꝑatis hostib et reb in pace con¬
positis. et alemannis sue sub
iectis ditioni. rex ouans cum

Expanded text:
unius precis effectum tantam unius precis effectum tantam promeruit victoriam. Cui ex antiquis hujus divinae pietaqui ob unius momenti lacrymas tam celebrem venturo suo servo contulit triumphum; nisi Ezechiae regi, qui in angustia tribulationis una tantummodo petitione promeruit, non solum a praesenti vastatione civitatem superna protectione defendi, sed etiam in eadem nocte, qua preces in divinas effuderat aures, centum octoginta quinque millia hostium laetus et liberatus occidi viderat? Haec uero uictoria de qua ante diximus regi populoque suo causa fuit salutis aeternae et ne lucerna, sanctus scilicet Vedastus, sub modio lateret absconditus sed supra candelabrum positus exemplis uel praedicationibus in domo Dei lucens ab errore idolatriae et caligine ignorantiae in uiam plurimos educeret ueritatis. Igitur superatis hostibus et rebus in pace conpojectis ditioni, rex ovans cum
Abbreviated transcription (Latin):
tus terrore: dum inimicos ui¬
dit fortiter pugnare. et suos
pene ad interne tionẽ uinci.
magis cepit de salute desꝑare
quã de uictoria sꝑare. et si nec¬
dum uoluntate renatus ẽẽt in
xp̃o : tamen necessitate cogente
ad. xp̃i confugit auxiliũ. Et
quia reginã habuit religiosã
baptismiq sacramentis iniciatã
nomine hlothild. oculos cum
hac uoce ad celum leuauit. O
ds̃ unice potestatis. et summe¬
maiestatis. quẽ regina hlodithd
colit. confitetur et adorat. co¬
cede michi hodie de umicis
uictoriã. Nam ex hac die tu so¬
lus michi eris d̃s. et ueneran¬
da potestas. Tu mͥ trimphum
prã. et ego tibi seruitiũ pro-¬
mitto sempiternum. Mox diui¬
na oꝑante pietate: terga ueite¬
runt alemanmi. uictoria cessit
regi et francis. O mira omĩpo¬
tentis dei clementia. o ineffa¬
bilis bonitas. que sic exaudit.
et munꝙͣ derelinquit sꝑantes
in se. Quanta fide xpĩam il¬
lius inuocare misericordiam
debent. dum paganus rex ad

Expanded text:
tus terrore dum inimicos uitus terrore dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uictoria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus unicae potestatis et summmaiestatis quem regina Hlothild colit, confitetur et adorat, concede mihi hodie de inimicis meis uictoriam; nam ex hac die Tu solus mihi eris Deus et ueneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta et ego Tibi seruitium promitto sempiternum». Mox, diuina operante pietate, terga uerunt Alemanni, victoria cessit regi et Francis. O mira omnipotentis Dei clementia! O ineffabilis bonitas, qui sic exaudit et nunquam derelinquit sperantes in se! Quanta fide Christiani illius misericordiam invocare debent, dum paganus rex ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit regiones: quatinus suꝑ¬
ne pietatis suffultus auxilio.
ppłm diabolica fraude deceptum.
et erroꝵ laqueis captiuum: in
uiam dirigeret salutis eterne.
et uere que in xp̃o ẽ lib̾tati re¬
stitueret. S ut hoc acceptabili
ecce minc tempꝰ acceptabile: ecce
nunc dies salutis. dñs ih̾e qui
uult om̃s homines saluos fieri.
cõpetentẽ suo famulo p̃iudebat
causam. quomodo oportune ad
ministerium uerbi dei ꝑuenire
ualuisset. Contigit uero prefa¬
tum francoꝵ regẽ lũdouiũ. ale¬
manins bella inferre: qui cunc
temporis regno suo ꝑ se potiti
sunt: s non eos ita offendit
imparatos ut uoluit. Nã fortis¬
sima collecta manii. regi circa.
ripas reni fluminis obuiauert̃
unanimes bellica uirtute: pͥatriã
defendere. uel lib̾a manu pro pa-¬
tria mori. Et fortissime utrimq
deceitatum est. Hi ne triumphi
glam: illz ne patrie ꝑderent
libertatẽ. inmutuã corruentes
cecdem. Igitur rex nimio turba¬

Expanded text:
peruenit regiones, quatenus supperuenit regiones, quatenus supernae pietatis suffultus auxilio populum diabolica fraude deceptum et errorum laqueis captiuum in uiam dirigeret salutis aeternae et uerae quae in Christo est libertati restitueret. Sed ut hoc acceptabili «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis». Dominus Iesus qui uult omnes homines saluos fieri conpetentem suo famulo praeuidebat causam quomodo oportune ad ministerium uerbi Dei peruenire ualuisset. Contigit uero praefatum Francorum regem Hlodouium Alamannis bella inferre qui tunc temporis regno suo per se potiti sunt. Sed non eos ita offendit inparatos ut uoluit. Nam fortissima collecta manu regi circa ripas Reni fluminis obuiauerunt unanimes bellica uirtute patriam defendere uel libera manu pro patria mori. Et fortissime utrimque decertatum est, hi ne triumphi gloriam, illi ne patriae perderent libertatem in mutuam corruentes caedem. Igitur rex nimio turba
Abbreviated transcription (Latin):
ouem querere ꝑdi¬
tam de celis in hẽ
mundum ꝑ uirgi¬
ualem uenerat uterum. et tota
sue dispensationis et nostre sa¬
lutis ꝑacta plenitudine cum
triumpho głe ad sedem pater¬
ne maiestatis reuersus: ut te¬
tricas ignorantie tenebras toto
depelleret orbe: multa scõi
lumina doctoꝵ. euangłice p̃¬
dicationis luce fulgentia toto
diuiserat mundo: Ut sicut ce¬
lum fulgentib ornatur stellis:
que tamen omnes ab uno in lu¬
strant᷑ sole: sic et lata terrarũ
spatia sanctis splendescerent
doctorib. qui tamen ab ȩterno
sole illuminati diuina p̃uem¬
ente grã. cecas ignorantie tene¬
bras. uere fidei fulgore. et gło¬
so xp̃i nomine in lustrarent. ut
eis ministrantib longa. ab ini¬
tio scli esuries ȩternȩ uite epu¬
lis saciaretur. De quoꝵ nume¬
ro sanctus dei sacerdos uedastus:
et predicator egregius. temporib
fortissim regis tunc temporis frã¬
coꝵ ludouii. in has diuina diri¬
gente grã ob multoꝵ salutem

Expanded text:
ouem quaerere perditam de caelis in hunc mundum per uirginalem uenerat uterum et, tota suae dispensationis et nostrae salutis peracta plenitudine, cum triumpho gloriae ad sedem paternae maiestatis reuersus, ut tetricas ignorantiae tenebras toto depelleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur stellis, quae tamen omnes ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fidei fulgore et glorioso Christi nomine inlustrarent, ut, eis ministrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae uitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus et praedicator egregius temporibus fortissimi regis tunc temporis Francorum Hloduuii in has, diuina dirigente gratia, ob multorum salutem
Abbreviated transcription (Latin):
erit petre in hac uita paulo sub¬
lunior. qui de carnis sue stimu¬
lo ter dominum rogauit. et ta¬
men quod uoluit obtinere nos
ualuit: Ex qua re necesse est
ut tibi de uenerabili patre be¬
nedicto narrem. quia fuit quod¬
dam quod uoluit: s non ualu¬
latica nomine omnipotenti do¬
mino ab infantie ipso tempore
dedicata. ad eum semel ꝑannũ
uenire consueuerat:ad quam
uir dei non longe extra ianuã
in possessionẽ monasterii clescen-¬
debat. Quadam uero die uenit
ex more. ad eam cum discipuł
uenerabilis eius descendit frat̃:

Expanded text:
erit, Petre, in hac vita Paulo suberit, Petre, in hac vita Paulo sublimior, qui de carnis suae stimulo ter Dominum rogavit , et tamen quod voluit, obtinere non valuit? Ex qua re necesse est ut tibi de venerabili Patre Benedicto narrem, quia fuit quiddam quod voluit, sed non valu. Scholastica nomine, omnipotenti Domino ab ipso infantiae tempore dedicata, ad eum semel per annum venire consueverat. Ad quam vir Dei non longe extra januam in possessione monasterii descendebat. Quadam vero die venit ex more, atque ad eam cum discipulis venerabilis ejus descendit frat
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi ẽ: Cui ille respondit. Ecce cor¬
pus eius ad ianuam monasterii
iacet. Ubi dum uir dei cum fra¬
trib ꝑuenisset. flexit genu. et
suꝑ corpusculum infantis incu¬
lum tetendit dicens. dñe non
aspicias peccata mea. s fidem
huius hominis. qui resuscitari
filium suum rogat. et redde in
hoc corpusculo animam quam
abstulisti. Uir in oratione uer¬
ba cõpleuerat. et regrecliente a¬
nima ita corpusculũ pueri ome
contremuit. ut sub oculis om̃iũ
qui aderant uiuus appareret
concussione mirifica tremendo
palpitasse. Cuius mox manum
tenuit. et eum patri uiuentẽ
atq in columen dedit. Liquet
petre quia hoc miraculũ in po-¬
testate non habuit: quod pros¬
tratus petiit: ut exhibere potii¬
isset. petiiũ Sic cuncta esse
ut asseris constat patent̃. quia
uerba que ꝓposueras reb probas.
Sed queso te indices si sancti uiri
omnia que uolunt possunt. et
cuncta impetrant que desiderãt
optinere. Quis nam

Expanded text:
Ubi est? Cui ille respondit: Ecce corUbi est? Cui ille respondit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. Ubi cum vir Dei cum fratribus pervenisset, flexit genua, et super corpusculum infantis inculmas tetendit dicens: Domine, non aspicias peccata mea, sed fidem hujus hominis, qui resuscitari filium suum rogat, et redde in hoc corpusculo animam quam abstulisti. Vix in oratione verba compleverat, et regrediente anima ita corpusculum pueri omne contremuit, ut sub oculis omnium qui aderant, apparuerit concussione mirifica tremendo palpitasse. Cujus mox manum tenuit, et eum patri viventem atque incolumem dedit. Liquet, Petre, quia hoc miraculum in potestate non habuit, quod prostratus petiit, ut exhibere potuisset. Petr. Sic cuncta esse, ut asseris, constat patenter: quia verba quae proposueras, rebus probas. Sed quaeso te, ut indices si sancti viri omnia quae volunt possunt, et cuncta impetrant quae desiderant obtinere.
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ quesiuit. Cui cum dictum
esset quia pater cum frĩb in agro
moraretur: protinus ante mo¬
nasteriĩ ianuam corpꝰ extincti fi¬
lii proiecit: et dolore turbatus.
ad inueniendũ uenerabilẽ patrẽ:
sese incursum concitꝰ decdit. Ea¬
dem uero hora uir di ab agri oꝑe
iam cum frib reuertebat᷑. quem
mox ut orbatus rusticus aspex̃.
clamare cepit. redde filiũ meum.
redde filium meum. Uir autẽ¬
autem dñi in hac uoce subsi¬
stit dicens. nunquid ego tibi¬
filium tuum abstuli: Cui ille
respondit. mortuus ẽ. ueni. re¬
suscita eum. Quod mox ut cłi
famulꝰ audiuit. ualde contrista.¬
tus est dicens recedite fratres re¬
cedite: hec nr̃a non sunt sed san¬
ctoꝵ apłoꝵ. Quid nob̾ onera uul¬
tis imponere. que non possumꝰ
portare: At ille quem nimius
cogebat dolor in sua peticione
ꝑstitit. iurans quod non recederet.
nisi eius filium resuscitaret. Quẽ
mox dei famulꝰ inquisiuit dicets.

Expanded text:
patrem quaesivit. Cui cum dictum patrem quaesivit. Cui cum dictum esset quia idem Pater cum fratribus in agro moraretur, protinus ante monasterii januam corpus exstincti filii projecit, et dolore turbatus, ad inveniendum venerabilem Patrem sese in cursum concitus dedit. Eadem vero hora vir Dei ab agri opere jam cum fratribus revertebatur. Quem mox ut orbatus rusticus aspexit, clamare coepit: Redde filium meum, redde filium meum. Vir autem Dei in hac voce substitit, dicens: Nunquid ego filium tuum tibi abstuli? Cui ille respondit: Mortuus est, veni, resuscita eum. Quod ut mox Dei famulus audivit, valde contristatus est, dicens: Recedite, fratres, recedite; haec nostra non sunt, sed sanctorum apostolorum. Quid nobis onera vultis imponere, quae non possumus portare? At ille, quem nimius cogebat dolor, in sua petitione perstitit, jurans quod non recederet, nisi ejus filium resuscitaret. Quem mox Dei famulus inquisivit, dicens: