comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
implebo. xp̃m uidelicet de eiꝰ ẽẽ stirpe
nasciturũ. Sic enĩ isayas noui testam̃ti
mysteria pregustans: ait. E constituam
uobis testamentũ ȩternũ: sc̃a dd̾ fidelia.
Qd̾ in hebraica ueritate: ita legit᷑. Iferiã
uobiscũ pactũ sempiternũ: miscd̃ias dd̾
fideles. decuti sunt eũ multi iudeoꝵ: et¬
ũ dm̃: sicut in greco uidimꝰ. Significat
autẽ eos qͥ natura gentiles erant. sed reli¬
gione iudei: quos greci ꝓselitos ñcupañ.
Sic enĩ precepit dñs nobis. Posui te in lum̃¬
gentibꝰ. Qd de dño xp̃o specialiter dictũ ẽ:
hoc iã sibi dictũ arbitrant᷑ apłi. menbra
se uidelicet illius ẽẽ recolentes :ͥ sicut ꝙ̃
so puluere pedũ in eos: uenerunt iconiũ.
ceptũi in testimoniũ laboris sui: qd̾ illorũ
ingressi sunt ciuitatẽ. ⁊ predicatio apłica
ad illos usq peruenerit. Siue excutit᷑ pul¬
uis: ut nichil ab eis accipiant ne ad uictũ

Expanded text:
implebo, Christum videlicet de ejus esse stirpe implebo, Christum videlicet de ejus esse stirpe nasciturum. Sic enim Isaias Novi Testamenti mysteria prvobis testamentum sempiternum sancta David fidelia, quod in Hebraica veritate ita legitur, et feriam vobiscum pactum sempiternum. Misericordias David fideles, inde secuti sunt multi Judaeoum Deum, sicut in Graeco habetur. Significat autem eos qui natura gentiles erant, sed religione Judaei, Graece vm, sicut in Graeco habetur. Significat autem eos qui natura gentiles erant, sed relientibus. Quod Domino Christo specialiter dictum est, hoc jam sibi dictum arbitrantur apostoli, membra se videlicet illius esse recolentes, sicut etiamlvere pedum in eos, venerunt Iconium. cutere in testimonium laboris sui, quod ingressi sunt civitatem, et praedicatio apostolica ad illos usque pervenerit. Sive excutitur pulvis ut nihil ab eis accipiant, ne ad victum
Abbreviated transcription (Latin):
trecẽtos. nonagĩta
.uI. annos quib iudices prefuerunt
ut eoꝵ liber indicat . xͥl. annos dauid. ⁊¬
ui totidem in regimine transegerunt.
Qm̃ d̾s hanc adimpleuit filiis nr̃is resus¬
citans iħm: sicut ⁊ in psalmo scđo scrip¬
tum est. Filiꝰ meus es tu: ego hodie genui
te. Non ẽ putandũ hoc exemplũ psalmi
ad resurrectionẽ xp̃i. cuius ꝓxime me¬
minit: seo ad eius ipsam incarnationẽ
de qua supra locutus est ꝑtinere. Ham
sequens uersiculus: de resurrectione ma¬
nifestissime testat᷑. Cũ enĩ suꝑius de in¬
carnatione. passione. hac resurrectio¬
ne illiꝰ ageret: uoluit utraq pariter
datis de psalmo testimoniis astruere.
Qui gͦ in quit eternus ẽ ante scła filius:
nunc intẽpore natus apparebit. Qͥ dam
codices habent: sicut in primo psalmo
scriptũ ẽ. Qd̾ ita exponit᷑. Primũ ⁊ scđ̾m
& inbeatitudinẽ desinat. Quia dabo uob̾
sc̃a dauid fidelia. Io est quecũq dauid ꝓ¬
misi: eade uobis certissime fidelis sponsor

Expanded text:
trecentos nonaginta sex annos, quibus judices praefuerunt, ut eorum liber indicat, quadraginta David  Saul alios totidem in regimine transegerunt. Quoniam hanc Deus adimplevit filiis vestris, resuscitans Jesum, sicut et in psalmo secundo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Non est putandum hoc exemplum psalmi ad resurrectionem Christi, cujus proxime meminit, sed ad ipsam ejus incarnationem, de qua supra locutus est, pertinere. Nam sequens versiculus, de resurrectione manifestissime testatur. Cum enim superius de incarnatione, passione, ac resurrectione illius ageret, voluit utraque pariter, datis de psalmo testimoniis astruere. Qui ergo, inquit, aeternus es, ante saecula Filius, nunc in tempore natus apparebis. Quidam Codices habent: Sicut in primo psalmo scriptum est. Quod ita exponitur, primum et secundum et in beatitudinem desinat. Quia dabo vobis sancta David fidelia, id est, quaecunque David promisi, eadem vobis certissime fidelis sponsor
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ. idolatͥa doginata dãnasse.
Qd̃ ⁊ĩ ante fac̾e ꝯsuesse: timothei
maxime circũcisione ꝓbatũ ÷. Iussit
duci eũ in castra. & in hoc loco ⁊ hac
tota narratione ubiẽq castroꝵ no¬
m̃ positũ ÷: in g̾co hoc singłarit̾ po¬
sitũ eẽ noscendũ ÷. Qd̃ idõ latinus
int̾p̃s pluralit̾ pon̾e maluit: ne sisin¬
glarit̾ pon̾et sensũ legentis longe
in aliud mitt̾et. & ꝓ ꝯuentu exercitꝰ
ac militũ: locũ munitũ fac̾et intel¬
ligi. Sic ⁊ in psalmo ubi dr̃. Ꝙ ceci¬
der̃t in medio castroꝵ: in greco
ẽ. Qui cũ ueniss ad gradus: ꝯtigit
ut portaret᷑. c cet̾a. Non gradus des¬
censionis de tẽplo. s ascensionis in
.i. ascensus habet ñ descensus. Ego
qͥdẽ homo sũ iudeus a tarso ciliciȩ:
ñ ignote ciuitatis municeps. Pro
municipe: qͥdã codices habent ci-¬
fert᷑. diriuato nomine a ciuitate:

Expanded text:
tanquam idololatriae dogmata damnasse, tanquam idololatriae dogmata damnasse, quod eos etiam ante facere consuevisse, Timothei maxime circumcisione probatum est. Jussit duci eum in castra. Et in hoc loco, et in hac tota narratione, ubicunque castrorum nomen positum est, in Graeco hoc singulariter positum esse docendum est: quod ideo Latinus interpres pluraliter ponere maluit, ne si singulariter poneret, sensum legentis longe in aliud mitteret, et pro conventu exercitus ac militum, locum munitum faceret intelligi. Sic et in psalmo ubi dicitur: Et ceciderunt in medio cast. Qui cum venisset ad gradus, contigit ut portaretur, et caetera. Gradus non descensionis de templo, sed ascensionis in ς: id est, ascensus habet, non descensus. Ego homo sum quidem Judaeus a Tarso Ciliciae, non ignotae civitatis municeps. Pro municipe quidam Codices civem habfertur, derivato nomine a civitate
Abbreviated transcription (Latin):
In g̾co habet distinctiꝰ. De his dcũ qͥ
credider̃ hominib nos scͥpsimꝰ: iudi¬
cantes nichil tale custo dire eos nͥ ut
obseruent se ab idolotitis. & cet̾a. Nõ
gͦ ꝓhibiti st̃ eo tẽpore credentes in
ingredi. stante adhuc tẽplo ⁊ religio¬
ne sua qͣmlibet in solis noui testa¬
m̃ti sacͣm̃tis salutẽ habituri: s ꝓ hi¬
biti st̃ hi qͥ ex gentib credider̃ et
euͣgłii sacͣm̃tis erant imbiti ad
suscipienda legis sacram̃ta ꝯu̾ti.
Qui tñ illa legis mandata quȩ ad
institutionẽ moꝵ ⁊ emundationẽ
cordis ꝑtinent. ut ÷ ñ ꝯcupisces. dili¬
gent̾ obseruare iubent᷑. Quarta hȩc
ma nãq ⁊ deͤ lectione duodecimi
diaconoꝵ. tercia de circ̃cisione ne cre¬
dentib ex gentibꝰ impoñet᷑. Quarta¬
hȩc facta ÷ de credentibꝰ ex iudeis:
illo tẽpore ne ꝓhib̾ent᷑ uͥ necessitas
exig̾et ⁊̃ legalib cerimoniis initiari.
Ob dentandũ uidelic̃ eoꝵ scandalũ:
qͥ putabant eos ita mosaica decreta

Expanded text:
In Graeco habetur distinctius: De his autem, qui crediderunt hominibus, nos scripsimus, judicantes nihil tale custodire eos, nisi ut observent se ab idolothytis, etc. Non ergo prohibiti sunt eo tempore credentes in ingredi, stante adhuc templo ac religione sua, quamlibet in solis novi testamenti sacramentis salutem habituri; sed prohibiti sunt hi qui ex gentibus crediderunt, et Evangelii sacramentis erant imbuti, ad suscipienda legis sacramenta converti, qui tamen illa legis mandata, quae ad institutionem morum et emundationem cordis pertinent, ut est: Non concupisces , diligenter observare jubentur. Quarta haec rosolymis, de electione duodecimi diaconorum; tertia, de circumcisione, ne credentibus ex gentibus imponeretur; quarta facta est de credentibus ex Judaeis illo tempore, ne prohiberentur, ubi necessitas exigeret etiam legalibus caeremoniis initiari, ob devitandum videlicet eorum scandalum, qui putabant eos ita Mosaica decreta
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptibilem: et in congariinatam. et
in marcescibilem. Incorruptibilem: quia
nec aliqͣ mesticia tangit᷑. Incontaminatam:
quia nullus in eam potest immundus in¬
trare. In marcescibilem: quia nec in ipsis
beatoꝵ hominũ mentibus ex longo usis
celestis illa conuersatio ualet aliquando
uilescere: quomodo presentis scłi luxus
⁊ deli ciȩ. solent non numquã diutina
consuetudine. ⁊ usu infastidiũ uerti. Con¬
seruatam in cęlis inuobis. Conseruatam
in uobis dicit. pro eo ut diceret conseruatã
nunc: id est ad hoc conseruat̾a nunc uit
uobis tempore prestituto reddatur incelis.
Uel certe conseruatam in cęlis in uobis: qr
qui dedit credentibus potestatem filios d̾i
fieri. ipse dedit eifdem: potestate heredita-¬

Expanded text:
incorruptibilem et incontaminatam et incorruptibilem et incontaminatam et immarcescibilem. Incorruptibilem, inquinec aliqua moestitia tangitur. Incontaminatam, quia nullus eam potest immundus intrare. Immarcescibilem, quia nec in ipsis beatorum hominum mentibus, ex longo usu coelestis illa conversatio valet aliquando vilescere, quomodo praesentis saeculi luxus et deliciae solent, non nunquam divina consuetudine et usu in fastidium verti. Conservatam in coelis, etc. Conservatam in vobis dicit, pro eo ut diceret: Conservatam vobis, id est, ad hoc conservatam, nunc ut vobis tempore praestituto reddatur in coelis, vel certe conservatam in coelis, in vobis, quia qui dedit credentibus potestatem filios Dei fieri, ipse dedit eisdem potestatem, haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
immo nil pacificũ. nisi per gr̾am eius
dictionis refert: ut dñm saluatorem nr̃m.
et dm̃ esse monstret ⁊ hominẽ. Cũ enim
dñi nr̃i iłu xp̃i appellat: quia ipsum dñm
xp̃m hominẽ factum fuisse meminit. Patrẽ
autẽ dñi nr̃i nominat: quia eundem dñmn
nr̃m d̾i filium semꝑ excitisse non dubitat.
Qui scd̾m magnĩa miscd̾iam suã regenera¬
uit nos in spem uiuã: per resurrectionẽ¬
iħu xp̃i ex mortuis. Iure benedicit᷑ a nobis
d̃s: qui cũ nr̃is meritis generati fuissemꝰ
ad mort̾ẽ : sua nos miscd̃ia regenerauit
ad uitam. Et hoc per resurrectionẽ filii
sui: cũ in tantũ nr̃am dilexerit uit̾a. ut
illũ pro hac mori disponeret. atq ea dem
morte ꝑ resurrectionẽ destructa. spem nobis
exemplumq resurgendi monstraret. Mor-¬
tuus ẽ namq ne nos mori tumneremꝰ. Re¬
surrexit ex mortuis: ut i nos ꝑ eũ resur¬
recturos esse speremus. In hereditatem.

Expanded text:
imo nihil pacificum, nisi per gratiam ejus imo nihil pacificum, nisi per gratiam ejus dictionis refert, ut Dominum Salvatorem nostrum, et Deum demonstret esse et hominem. Cum enim i Jesu Christi appellat, quia ipsum Dominum Jesum hominem factum fuisse meminit. Patrem autem Domini nostri nominat, quia eumdem Dominum nostrum Dei Filium semper exstitisse non dubitat. Qui secundum magnam misericordiam suam regeneravit in spem vivam per resurrectioneitatem, etc. Jure benedicitur a nobis Deus, qui cum in nostris meritis generati fuissemus ad mortem, sua nos misericordia regeneravit ad vitam. Et hoc per resurrectionem Filii sui, cum in tantum nostram dilexerit vitam, ut illum pro hac mori disponeret, atque eadem morte per resurrectionem destructa, spem nobis exemplumque resurgendi monstraret. Mortuus est namque, ne nos mori timeremus, resurrexit ex mortuis, ut et nos per eum resurrecturos esse speraremus. In haereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
hi uersicłi ad hoc qd̃ dixerat. electis aduenis.
Electi. namq erant: scãm prescientiã d̾i
patris. Unde .⁊ paulus ait. Quos presciuit
et predestinauit: conformes fieri ymaginis
filii sui. & alibi. Sicut elegit nos in ipso:
ante mundi constitutionem. Electi autem
emundati ab om̃ibus peccatis: ut obedire
protoplasti perierant. ut afpersi sanguine
eiuis. potestatem sathane uitarent: sicut is¬
rahel ꝑ agni sanguinẽ ȩgyptioꝵ domina-¬
tum declinauit. Aspersioñẽ autẽ dicit.
more scripturȩ ueteris: ubi quȩ sc̃ifican¬
da erant. sanguine hostiarũ solebant as¬
pergi. Ceterum ipse dñs dicit manifeste de
eo. Nisi manducaueritis carnem filii homi¬
nis. ⁊ biberitis eius sanguinẽ: non habebi¬
tis uitam in uobis. Gr̃a uobis ⁊ pax multi¬
plicetur. Ut qd̾ bene cepistii: perfecte c̃õ¬
pleatis. Dene primo gr̾̃am. postea nominat
pacem: quia sine gr̾a xp̾i ad pacem recon¬
ciliationis eius ꝑuenire non possu mus:

Expanded text:
ad hoc quod praedixerat, Electis advenis. Electi namque erant secundum praescientiam Dei Patris. Unde et apostolus ait: Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. Et alibi: Sicut elegit nos in ipso ante nundi constitutionem. Electi autem sanctificarentur, emundati ab omnibus peccatis, ut obedire entiam protoplasti perierant, ut aspersi sanguine ejus potestatem Satanae vitarent, sicut Israel per agni sanguinem Aegyptorum dominatum declinavit. Aspersionem autem dicit more Scripturae veteris, ubi quae sanctificanda erant, sanguine hostiarum solebant aspergi. Caeterum ipse Dominus dicit manifeste de eo: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis . Gratia et pax multiplicetur. Ut quod bene coepistis, perfecte compleatis. Bene primo gratiam, postea nominat pacem, quia sine gratia Christi ad pacem reconciliationis pervenire non possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
persionis: significat quia disperii sunt ab
hierosolimis. in ꝑsecutione quȩ facta fuerat
sub stepłio. uel certe aliis multiphariis
persecutionibus sint pro fide uel a ixdȩis
uel agentibus afflicti. ac propriis sepe se¬
dibus pulsi: ut in actibus apłoꝵ legimus.
ed ⁊ parlus ad galathas. Canta inquit pas-¬
si estis sine causa: si tamen sine causa. dis¬
sunt grecoꝵ: in asia. Sed ⁊ alia bithinia
est in europa: de qua illi qui in asia sur
bithini. orginem ducere perhibent᷑. Illa
aut̾e quȩ in asia est bithinia. uocatur et
maior frigia: quȩ hiera flumine a gala¬
tia est disterminata. Scd̾m prescientiam

Expanded text:
persionis, significat quia dispersi sint a persionis, significat quia dispersi sint a Jerosolymis in persecutione quae facta fuerat sub Stephano, vel certe aliis multifariis persecutionibus sint pro fide vel a Judaeis vel a gentibus afflicti, a propriis saepe sedibus pulsi, ut in Actibus apostolorum legimus. Sed et Paulus ad Galatas: Tanta, inquit, passi estis sine causa, si tamen sine causa. Dissunt Graecorum in Asia. Sed et alia Bithynia est in Europa, de qua illi qui in Asia sunt Bithyni originem ducere perhibentur. Illa autem quae in Asia est Bithynia, vocatur et major Phrygia, quae Hiera flumine est a Galatia disterminata. Secundum praescientiam
Abbreviated transcription (Latin):
tine. AAduenȩ latinȩ: grecȩ dicunt᷑
proseliti. Quo nomine appellabaÑ
iudei eos qui de gentibus nati: in
dm̃ credere. i circuncisione accepta.
iudaico more ureta d̾i legem uitam
ducere uoluerunt. Dei quoꝵ nume¬
xp̃m crediderunt: dicente scriptura. quod
iudei quoq ⁊ proseliti adessent. Clectoes gͦ¬
quosq aduenas dicit: qui de gentilitate
ad agnitionẽ ac susceptionẽ diuinȩ legis
ac perceptis sacramentis legalibus. ad ac¬
ceptionẽ grȩ fidei ꝑuenire meruerur.
Unde sc̃s prb̾r hieronimus de lis loqͦns
ait: quia petras post episcopatĩ anchio¬
censis ȩccłȩ. ⁊ predicatione disꝑsionis eotꝰ
qui de circiuncisione crediderunt. in pon-¬
to gilatia. cappadocia. asia. ⁊⁊ bithynia.
sẏmonẽ magũ. romam pergit. Sed et
nos si ueraciter cũ propħa d̾o dicere pos¬
sumus. qm incolȩ nos sumꝰ apd̾ te in ter¬
tanquã aduenas ⁊ peregrinos: abstinere uos¬
a carnalibus desideriis. Qs uͦ adixngit dis¬

Expanded text:
tc. Advenae Latine, Graece dicuntur proselyti. Quo nomine appellabant Judaei eos qui, de gentibus nati, in Deum credere et, circumcisione accepta, Judaico more, juxta Dei legem vitam ducere maluerunt. De quorum numeChristo crediderunt, dicente Scriptura quod Judaei quoque et proselyti adessent. Electos ergo advenas dicit, qui de gentilitate ad agnitionem ac susceptionem divinae legis, ac perceptis sacramentis legalibus, ad acceptionem gratiae fidei pervenire meruerunt. Unde sanctus presbyter Hieronymus de his loquens ait: « Quia Petrus post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderunt in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia ,Simonem magum, Romam perginos si veraciter cum Propheta dicere volumus, quoniam incolae nos sumus apud te in tertanquam advenas et peregrinos abstinere a carnalibus desideriis . Quod vero adjungitur, dis
Abbreviated transcription (Latin):
Et oñs ait in euangłio. In domo patris mei:
mansiones multȩ sunt. Et iterum. Non est
siones. in domo patrisi paratai saluf incelis.
tantũ faerat. se dignunt. qui aec ipere deside¬
rat. Sed quia nenio suo tlntu conamine
dignus fieri. suis uiribus ad ȩternã potest
peruenire salutem: recte. ipremittit᷑. qui in
uirtute d̾i custodimini ꝑ fidem. Heq enim
quisqu̾a suȩ libertatis potentia custodiri
ualet inbonis: seo illius per om̃ia queren¬
dum est auxilium ut ꝑficiannir. a quo ini¬
tium. bone actionis accepimus. In quo exul¬
tabitis. Modicum munc si oportet contrista¬
significat in eo qd̾ tempore nouissimo salus
parapa reuelabitur. ac dignis dabitur.

Expanded text:
Et Dominus ait in Evangelio: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Et iterum: Non est siones in domo Patris, parata salus in coelis, tantum faciat se dignum qui acrat. Sed quia suo tantum conamine dignus fieri suis viribus, ad aeternam non potest venire salutem, recte praemittitur, qui in virtute Dei custodimini per fidem, neque enim quisquam suae libertatis potentia custodiri valet in bonis, sed illius per omnia quaerendum est auxilium, ut perficiamur a quo initium bonae actionis accepimus. In quo exaltabitis modicum, nunc si oportet contristasignificat in eo quod tempore novissimo salus parata revelabitur, ac dignis dabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ longum est ut cuncta cõmemorem:
reus om̃ium criminũ iudicandus est.
Offendens qͥppe in uno. factus ẽ om̃iũ reus.
Querendũ gͦ unde sit om̃iũ reus si in u¬
rio offendat: qui tot̾a legem seruauerit.
An forte quia plenitudo legis caritas est.
qua d̾s proximusq diligitur. in quibus
preceptis caritatis tota lex pendet ⁊ ꝓpħȩ.
merito fit om̃iũ reus qui contra illam
facit in qua pendent om̃ia: Nemo autẽ
peccat nisi ad uersus eam faciendo: quia
non ad ulterabis. ñ homidiũ facies. ñ fu¬
raberis. ñ concupisces. ⁊ siqd̾ est aliud
mandatu. in hoc sermone recapitulatur.
Diliges proximũ tuũ: tanqũa te ipsum.
Dilectio proximi: malũ non operat᷑. Pieni¬
tudo aut̃e legis: est caritas. Reus itaq fit
om̃iũ : faciendo contra eam in qua pen¬
dent om̃ia. Cur gͦ non dicantur paria pec-¬
cata: An forte qr magis facit contra cari¬
tatem qui grauius peccat : minus qͥ leuiꝰ:

Expanded text:
quod longum est — cuncta commemorem, quod longum est — cuncta commemorem, reus omnium criminum iudicandus sit; offendens quippe in uno factus est omnium reus.habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo. quia \'non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces\' et si quod est aliud mandatum in hoc sermproximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas . Reus itaque fit omnium, faciendo contra eam in qua pendent omnia. Cur ergo non dicuntur paria peccata? An forte quia magis facit contra charitatem qui gravius peccat, minus qui levius?
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur. Si tam̃ legẽ ꝑficitis regalem.
scd̃m scripturas. diliges proximũ tiũ sicut
te ipsũ: bene facitis. Si autẽ personas ac-
cipitis. peccatũ oꝑamini: redargitti a lege.
quasi transgressores. Uide quem ad modũ
transgressores appellat qͥ dicunt diuiti sede
hic: ⁊ pauperi sta illic. Unide ne putareÑ
contemptibile esse peccatũ in hac una re le¬
gem transgredi: secutis ad iunxit. Quicũq
aut̾ẽ totã legẽ seruauerit. offendat autem
in uno: factus est omnium reus. Qui enim
dixit ñ mechaberis: dixit: ⁊ non occidees.
Qd si non mechaberis. occidas aut̾ẽ: factꝰ
es transgressor legis. Propt̾ illud qd̾ dixerat:
redarguti a lege quasi transgressores. Quȩ
cũ ita sint: consequens uidet᷑ nisi alio modo
intelligendũ ostendat᷑. ut qͥ dixit diuiti.
sede hic. ⁊ paupi. sta illic. huic ãpliorem
honorem qũa illi deferens. ⁊ idolatra.
⁊ blasphemꝰ. & adulter. et homicida. ⁊ hec

Expanded text:
ostenditur. Si tamen legem perficitis legalem ostenditur. Si tamen legem perficitis legalem secundum Scripturas: Diliges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis. Scipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. Vide quemadmodum transgressores appellat, quia dicitur diviti: Sede hic, et pauperi: Sta illic. Unde ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adjunxit: Quicunque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Qui enim dixit non mechaberis: dixit et non occides. Quod si non mechaberis: occides autem: factus es trangressor legis. Propter qredarguti a lege quasi transgressores. quae cum ita sint, consequens uidetur — nisi alio modo intellegendum ostendatur —, ut, qui dixerit diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\' huic honorem ampliorem quam illi deferens, et idolatres et blasphemus et adulter et homicida et, ne —
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ses Pauperes uocat humiles: ⁊ qͥ
pro contẽptu rerũ uisibiliũ. fide autẽ
in uisibiliũ diuitiarũ. huic mundo des¬
picabiles parent. Tales namq elegit dñs
sillus grex: qi cõplacuit patri ur̃o dare
uobis regnĩi. Iales elegit: cũ parentes sibi
pauperes quorũ officio in mundũ uenieis
nutriret᷑. creauit. Sed hos tam̃ futuri
regni expectatione: preclaros re̾didit ac
nobiles. Uos autẽ ex honorastis pauperem.
Propẽ illũ scilicet cui dictũ ẽ. tu sta illic:
cum habenti anulũ aureum dictum est.
tu sede hic. Nonne diuites ꝑ potentiã op-¬
primunt uos. ⁊ ipsi trahunt uos adiudicia:
Honne ipsi blasphemant bonũ nom̃ qd̃ in-¬
uocatum ẽ suꝑ uosꝰ Hic ostendit apertius
qͥ sunt diuites: de quoꝵ humiliatione ac
perditione supra disputauerat. Iui nimi-¬
rum qui diuitias suas xp̃o preponunt:
prorsusq a fide eius alieni. insuꝑ ⁊ eos qui
credunt ꝑ potentiã opprimunt. trahentes

Expanded text:
tibus se? Pauperes vocat humiles, et qui tibus se? Pauperes vocat humiles, et qui per contemptum rerum visibilium, fide autem invisibilium divitiarum mundo huic despicabiles parent. Tales namque elegit Domisillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Tales elegit cum parentes sibi pauperes, quorum officio in mundum veniens nutriretur, creavit. Sed hos tamen futuri regni exspectatione praeclaros reddidit ac nobiles. Vos autem exhonorastis pauperem. Propter illum scilicet cui dictum est: Tu sta illic, cum habenti annulum aureum dictum est: Tu sede hic bene. Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi trahunt vos ad judicia? Nonne ipsi blasphemant bonum nomen quod invocatum est super vos? Hic ostendit apertius qui sint divites, de quorum humiliatione ac perditione supra disputaret. Illi nimirum qui divitias suas Christo praeponunt, prorsusque a fide ejus alieni, insuper et eos qui credunt per potentiam opprimunt, trahentes
Abbreviated transcription (Latin):
peri aut̃e dicatis. tu sta illic. aut sede sub
scabello pedũ meoꝵ. In huius expositi¬
one sententiȩ: beati augustini dictis
utam᷑. Si hanc inqͥt distantiã sedendi
⁊ standi. ad honores ȩccłasticos referamus:
non ẽ putandũ leue ẽẽ peccatũi. in ꝑsona¬
rum acceptione habere fidem dñi nr̃i ihu¬
xp̃i głȩ. Quis enĩ ferat eligi diuitẽ ad
sedem honoris ȩccłȩ: contẽpto pauꝑe ins-¬
tructiore atq sanctiore: Si autẽ de cotidi¬
anis consessibus loquit᷑. quis non hic pec¬
cat. si tam̃ peccat᷑  nisi cũ apuo semetipsũ
intus ita iudicat. ut ei tanto melior. qͣnto
ditior ille uideat᷑: Hoc enĩ uidet᷑ signifi¬
casse subdendo. Nonne iudicatis apud
uos met ipsos. ⁊ facti estis iudices cogitati¬
dilectissimi. Diligentius inquit animad
no examinȩ sunt meliores. Nonne d̾s ele¬
git pauperes in hoc mundo. diuites infide:
⁊ heredes regni qd̾ repromisit d̾s diligen-¬

Expanded text:
uperi autem dicatis: Tu sta illic, aut sede super uperi autem dicatis: Tu sta illic, aut sede super scabello pedum meorum. In hujus expositione sententiae beati Augustini dictis utamur. « Si hanc, inquit, distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus, non est putandum leve esse peccatum in personarum acceptione habere fidem Domini . quis enim ferat eligi diuitem ad \' sedem honoris ecclesiae contempto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen pintus ita iudicat ut ei tanto melior, quanto ditior ille uideatur? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos et facti estis iudices cogitatidilectissimi. Diligentius, inquit, animadlum, ii in divino examine sunt meliores. Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et haeredes regni quod promisit diligen
Abbreviated transcription (Latin):
seruare monuerat: ut tardi ad loquendum.
tardi simus ad iram. fr̾s mei: nolite in ꝑ
iłiu xp̃i głȩ. Ostendit qͥa hi quibus scri¬
bebat : fide qͥdem ȩuangłica imbuti. seo
operibus erant uacui. & quia mandata
dñi in helemosinis pauperũ docuerat im¬
plenda. uidit illos e contrario qd pau¬
peribus erat propt̾ ȩterna premia facien¬
dum. diuitibus potius propt̾ cõmoda ter¬
rena fecisse: id̾oq eos prout erant digni
redarguit. Et congrue in huius exordio
minat: ut meminerimus qr eius ẽ potiꝰ
iussis obediendum:: qui cum sit splendor
głȩ. sempiterna gła remunerat. quic qͥd
pro eius amore pauperi datur. qũa que¬
libet hominũ dignitas honoranda de qͥbꝰ
generalit̾ dictũ est. qi om̃is caro fęnum.
⁊ om̃is gła eius tanqu̾a flos fęni: ⁊cet̾a.
aureum anulũ habens. in ueste candida.
&e̾ intendatis in eum qui indutus ẽ ueste
preclara. ⁊ dixeritis ei tu sede hic bene: pa¬

Expanded text:
servare monuerat, ut tardi ad loquendum, servare monuerat, ut tardi ad loquendum, tardi simus ad iram. EVANGELIUM i gloriae. Ostendit quod hi quibus scribebat fide quidem evangelica imbuti, sed operibus erant vacui. Et quia mandata Domini eleemosynis pauperum docuerat implenda, vidit illos e contra, quod pauperibus erat propter aeterna praemia faciendum, divitibus potius propter terrena accommoda fecisse, ideoque eos prout erant digni redarguit. Et congrue in hujus exordio minat, ut meminerimus quia ejus est potius jussis obediendum, qui cum sit splendor gloriae , sempiterna gloria remunerat quidquid pro ejus amore pauperibus datur, quam quaelibet hominum dignitas honoranda, de quibus generaliter dictum est quia omnis caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni, etc. annulum aureum habens in veste candida et intendentes in eum, qui est indutus veste praeclara dixeritis ei: Sede hic bene; pa
Abbreviated transcription (Latin):
Pul chre addit apud dm̃ ⁊ patre: qr sunt
qui hominibus religiosi uident᷑. cũ a d̾o
habeantur profani. Unde ⁊ salomon ait.
Est uia quȩ uidetur hominibꝰ iusta: nouis¬
sima autẽ eius deducunt ad mortẽ. Uisi¬
tare pupillos ⁊ uiduas in tribulatione eoꝵ:
⁊ immaculatũ se custodire. ab hoc scło. Qͥa
dixerat factorem operis beatũ in facto suo
futurũ nuncquȩ facta d̾o maxime placeañ
dicit: miscd̾ia scilicet ⁊ innocentia. Namq
in eo qd̾ pupillos ⁊ uiduas in tribulatione
eorũ uisitare iussit: cuncta quȩ erga pro¬
ximũ misericorditer agere debeamꝰ insinuat.
Quod quantum ualeat ipso iudicii tem¬
pore pandet᷑: ubi dicturus est iudex. Qũa¬
diu fecistis uni de his fr̾ibus meis minimis:
mͥ fecistis. Porro in eo qd̾ immacłatos nos
ab hoc scło custodire precepit: uniuersa
in quibus nos ipsos castos seruare decet os¬
tendit. in quibus sunt ⁊ ea quȩ supra ob¬

Expanded text:
Pulchre addidit, apud Deum et Patrem, quia sunt Pulchre addidit, apud Deum et Patrem, quia sunt qui hominibus religiosi videntur, cum coram Deo habeantur profani. Unde et Salomon ait: Est via quae videtur homini justa; novissima autem ejus deducunt ad mortem. Visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc saeculo. Quia dixerat factorem operis beatum in facto suo futurum, nunc quae facta Deo maxime placeant, dicit, misericordia scilicet et innocentia. Nam quae in eo quod pupillos et viduas in tribulatione eorum visitare jussit, cuncta quae erga proximum misericorditer agere debeamus, insinuat. Quod quantum valeat, ipso judicii tempore pandetur, ubi dicturus est judex: Quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Porro in eo, quod immaculatos nos ab hoc saeculo custodire praecepit, universa, in quibus nos ipsos castos servare docet, ostendit. In quibus sunt et ea quae supra ob
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim accepistis sp̃m seruitutis int
more: sed accepistis sp̃m ad optionis filioꝵ.
&̾ iterũ. Ubi enim sp̾s dñi: ibi libertas.
Et ipse dñs. Si uos inquit filius libera¬
uerit: uere liberi eritis. Non auditor.
obliuiosus factus. seo factor operis:
hic beatus infacto suo erit. Non auditu
uerbi suꝑuacuo. sed operis executione.
ritis si feceritis ea. Siquis autẽ putat
religiosum se esse non refrenans ling̾ã
suam sed seducens cor suũ: huius uana ẽ
religio. Monuerat supra uerbũ d̾i ñ
solum audire sed ⁊ facere: nunc addit qr
et si mandata quis dñi quȩ didicit fac¬
tis exercere uidetur. si non &e lingam a
detractionibus. mendatiis. blasphemiis.
stultiloquiis. ab ipso &̾ multiloquio ce¬
terisq quibus peccari solet refrenauerit.
frustra se de operĩi iusticia iactet: sicut
paulus gentilis poete sentenciam com¬
probans. ait. Eorrumpunt mores bonos:
colloquia mala. Religio autẽ munda
& immaculata. apud dm̃ ⁊ patr̃e: hȩc ẽ.

Expanded text:
m servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum . Et iterum: Ubi enim spiritus Domini, ibi libertas . Et ipse Dominus: Si vos, inquit, Filius liberaverit, vere liberi eritis . Non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit. Non auditu verbi supervacuo, sed operis exsecutione ritis si feceritis ea . Si quis autem putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est rsolum audire, sed et facere, nunc addit, quia et si mandata quis Domini quae didicit factis exercere videtur, si non etiam linguam a detractionibus, mendaciis, blasphemiis, stultiloquiis, ab ipso etiam multiloquio, caeterisque quibus peccare solet refrenaverit, frustra se de operum justitia jactat, sicut et Paulus gentilis poetae sententiam approbans ait: Corrumpunt bonos mores colloquia mala. Religio munda et immaculata apud Deum et Patrem, haec est.
Abbreviated transcription (Latin):
qui uidebant᷑ colũ nȩ esse. Uel certe qr ip
se.xii. tribubus isrł qͥ primi credider̃t
suam epłam miit: merito prima poni
debuit. Merito petri scd̾a: qr ipse electis
aduenis qui grece dicunt᷑ proseliti. hoc ẽ
eis scripsit qͥ de gentilitate ad iudais¬
mum. de iudaismo ad elactionis euan¬
glicȩ gr̾am conuersi sunt. Merito Ioħis
epłȩ tertio loco sunt posite: quia his
scripsit ipse qͥ de gentibꝰ crediderunt᷑.
cum nec natura nec ꝓfessione iudei¬
extitissent. Deniq multi scriptõꝵ escle¬
siasticoꝵ in quib ẽ ⁊ sc̃s athan̾asius ale¬
xandrine presul ȩccłȩ: primã eiꝰ epłam¬

Expanded text:
debantur columnae Ecclesiae; vel certe quia ipse duodecim tribubus Israelis, quae primae crediderunt, suam Epistolam misit, merito prima poni debuit; merito Petri secunda, quia ipse electis advenis, qui Graece dicuntur proselyti, hoc est, eis scripsit qui de Gentilitate ad Judaismum, de Judaismo ad electionis evangelicae gratiam conversi sunt. Merito Joannis Epistolae tertio loco sunt positae, quia his scripsit ipse qui de gentibus crediderunt, cum nec natura nec professione exstitissent. Denique multi scriptorum ecclesiasticorum, in quibus est sanctus Athanasius Alexandrinae praesul Ecclesiae, primam ejus Ep
Abbreviated transcription (Latin):
deinde petri. postea ioħis: id̾o nunc usq
ordinẽ quo scripte sunt r̾etinent. Cons-¬
tat enĩ qr beatus iacorus .xxx. post passi¬
onem dt̃i anno suũ consummauit mar¬
tyriũ: pet̾rus.xxx.uiii. hoc ẽ ultuno¬
anno ueronis passus est. Iipse in scd̾a sua
scripsit epła. Certus sũ qr uelox sit de¬
positio tabernacłi mei: scđ̾m qd̾ ⁊ dñs¬

Expanded text:
deinde Petri, post eas, Joannis; ideo nunc usque ordinem quo scriptae sunt retinent. Constat enim quia beatus Jacobus tricesimo post passionem Domini anno suum consummavit martyrium. Petrusanno Neronis passus est, et Petrus in secunda sua scripsit epistola: « Certus sum quod velox sit depositio tabernaculi mei, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
hd Að. septent epistolad̃
ediderunt: quas ecclesi astica
consuetudo catholicas. hoc est
uniuersales cognomunat. In qͥ¬
bus id̾o prima epła iacobi poni

Expanded text:
Judas, septem Epistolas ediderunt, quas ecclesiastica consuetudo Catholicas, hoc est universales, cognominat. In quibus ideo prima Epistola Jacobi ponit
Abbreviated transcription (Latin):
rita uita. societati ęccłȩ qu̾a significat pe¬
tRUs in serant᷑: iuxta qd̾ de se ipso parlus
apłs ait. Ego enĩ per lege. legi mortuus
autẽ iam non ego: uiuit uͦ in me xp̃s.
Qui uͦ ab hereticis circumueniunt᷑: qͣsi
uiui deuorant᷑ a morte. Quia nũqu̾a man¬
ducaui om̃e cõmune ⁊ inmundũ. Popłs
udeoꝵ partem d̾i se iactans esse. cõmunes
cibos uocat quib om̃s utuntur homines:
uerbi gr̃a. suillam carueni. hostreas. lepo¬
res. ⁊ istiusmodi animantia quȩ ungłam
non findunt nec ruminant: nec scamosa
in piscibus sunt. Inmundi uͦ cibi dicuntur.
bestiarũ uel repptilium carnes: nulli mor-¬
taliũ cõmestibiles. Hoc autẽ factum est

Expanded text:
rita vita, societati Ecclesiae, quam significat Perita vita, societati Ecclesiae, quam significat Petrus, inserantur. Juxta quod de seipso Paulus apostolus ait: Ego enim per legem legi mortuus autem jam non ego, vivit vero in me Christus . Qui vero ab haereticis circumveniuntur, quasi vivi devorantur a morte. Quia nunquam manducavi omne commune et immundum. Populus Judaeorum partem Dei esse se jactans, communes cibos vocat, quibus omnes utuntur homines. Verbi gratia, suillam carnem, ostreas, lepores, et istiusmodi animantia, quae ungulam non findunt, nec ruminant, nec squamosa in piscibus sunt. Immundi vero cibi dicuntur, bestiarum vel reptilium carnes, nulli mortalium comestibiles. Hoc autem factum est
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsere figuras. Unde ad herodem: ꝓpt̾
dolosam maliciã dicit᷑. Ite dicite uulpi illi.
& ad phariseos. Genimina uiperarũ. Et ad li¬
bidinosos. Equi insanientes infeminas fac¬
ti suñ. Et de impudentib. Nolite dare sc̃m̃
canibus. Et de uoluptuosis. Neq mittatis
margaritas ur̾as: ante porcos. Et de suꝑbis
simul ac dolosis. Uulpes foueas habent:
⁊ uolucres cęli nidos. Et in cõmune oe oĩ¬
bus. Et homo cum in honoie esset. io est ad
imaginẽ d̾i factus. non intellexit: cõꝑatus
est iumentis in sipientibus. Herum autẽ.
id est in corruptũ hominẽ: salomon often¬
dit dicens. Dmn time: ⁊ mandata eius obser¬
ua hoc est enim: omnis homo. Surge pe.¬
tre: occide ⁊ manduca. Surge inquit: ad
euangłitandũ prȩꝑare. Occide in gentibus
Qui eni manducat: cibũ foris positũ in suum
corpus traicit. Precipit gͦ ut nationes. ꝑ incre¬
dulitatẽ ante foris positȩ. interfecta prete¬

Expanded text:
sumpsere figuras. Unde ad Herodem propter sumpsere figuras. Unde ad Herodem propter dolosam malitiam dicitur: Ite, dicite vulpi illi . Et ad Pharisaeos: Genimina viperarum . Et ad libidinosos: Equi insanientes in feminas facti sunt . Et de impudentibus: Nolite dare sanctum canibus . Et de voluptuosis: Neque mittatis margaritas vestras ante porcos . Et de superbis simul ac dolosis: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos . Et in commune de omnibus: Et homo cum in honore esset, id est, ad imaginem Dei factus, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus . Verum autem, id est, incorruptum hominem, Salomon ostendit, dicens: Deum time, et mandata ejus observa. Hoc est enim omnis homo . Surge, Petre, occide, et manduca. Surge, inquit, ad evangelizandum praeparare. Occide in gentibus Qui enim manducat cibum foris positum, in suum corpus trajicit. Praecipit ergo ut nationes per incredulitatem ante foris positae, interfecta praete
Abbreviated transcription (Latin):
nica illa dñi figuratũ est: qu̾a milites
scindere non audebant. Quatuor initiis
submitti de cęlo interrã. Quatuor initia
quibus linteũ depenoebat: quatuor plagas
orbis terrarũ designant. quibus extendit᷑
eccsa. Ipsa est enĩ ciuitas d̾i nr̃i in monte
sc̃o eius: dilatans exultationes uniuersȩ
terrȩ. Qd̾ enĩ de celo submittit᷑: indicat
eam solam suꝑueniente sp̃s sc̃i gr̾a serua¬
ri pariter atq augeri. Unde dicit in apo¬
calypsi iołis. Uidi ciuitatẽ scãm hierłm
nouani. descenoente de celo a deo. Possunt eẽ
quatuor initiis euangłistȩ figurari: ꝑ qͦs
eccsa celesti munere inbutt᷑. atq sublima¬
tur. In quo erant om̃ia qua drupedia ⁊ ser¬
pentia terrȩ: ⁊ uolatilia celi. Animalia illa
õs gentes sunt erroribus immundȩ: s tri¬
na submissione. id est misterio sc̃ȩ trinitatis
in baptismo mundate. Quȩ hominis imagi¬
nem relinquentes: bestiarũ ⁊ serpentium

Expanded text:
nica illa Domini figuratum est, quam milites nica illa Domini figuratum est, quam milites scindere non audebant. Quatuor initiis submitti de coelo in terram. Quatuor initia, quibus linteum dependebat, quatuor plagas orbis terrarum designant, quibus extenditur Ecclesia. Ipsa est enim civitas Dei nostri in monte sancto ejus, dilatans exsultationes universae terrae. Quod enim de coelo submittitur, indicat eam sola supervenientis Spiritus sancti gratia servari pariter atque augeri. Unde dicit in Apocalypsi Joannes: Vidi civitatem sanctam Jerusalem novam, descendentem de coelo a Deo . Possunt etiam quatuor initiis evangelistae figurari, per quos Ecclesia coelesti munere imbuitur atque sublimatur. In quo erant omnia quadrupedia et serpentia terrae, volatilia coeli. Animalia illa omnes gentes sunt erroribus immundae, sed trina submersione, id est, mysterio sanctae Trinitatis in baptismo mundatae, quae, hominis imaginem relinquentes, bestiarum ac serpentium
Abbreviated transcription (Latin):
clesiȩ menbris inuenies. Piures qui audi-¬
re uerbum. quam qui dicere scianit:
Ascendit petrus in superiora. Significat
ȩccłam relictis terrenis cupiditatibus: con-¬
uersationẽ in cęlis habitura. ut oraret circa
horam sextam. Sexta hora petrus inter me¬
dias p̾ces esurit: salutẽ utiq mundi. quã
dñs sexta ȩtate scłi querere ⁊ saluare ue¬
nerat. Quod ⁊ ipse uoluit indicare: cũ eadẽ
diei hora super samaritanȩ puteũ sitiebat.
Et descendens uas qd̃dam uelut linteũ mag¬
num. Uas illud ȩccłam significat: incor¬
ruptibili fide preditam. Linteum enĩ ti¬
nea non consumit: quȩ uestes alias corrũ¬
pit. Et id̾o qui uult ad misteriũ ȩccłe catho¬
lice pertinere: excludat de corde suo corrup¬
tionem malarum cogitationũ. ⁊ ita incor¬
ruptibiliter firmetur infide : ut prauis
cogitationibus tamqu̾a a tineis non roda¬
tur in mente. Aliter. Tinea hereticus est.

Expanded text:
clesiae membris invenies, plures qui audiclesiae membris invenies, plures qui audire verbum, quam qui dicere sciant. Ascendit Petrus in superiora. Significat Ecclesiam, relictis terrenis cupiditatibus, conversationem in coelis habituram. Ut oraret circa horam sextam. Sexta hora Petrus inter medias preces esurit, salutem utique mundi, quem Dominus sexta aetate saeculi quaerere et salvare venerat. Quod et ipse voluit indicare, cum eadem hora diei super Samaritanae puteum sitiebat. Et descendens vas quoddam velut linteum magnum. Vas illud Ecclesiam significat incorruptibili fide praeditam. Linteum enim tinea non consumit, quae vestes alias corrumpit. Et ideo qui vult ad mysterium Ecclesiae catholicae pertinere, excludat de corde suo corruptionem malarum cogitationum, et ita incorruptibiliter firmetur in fide, ut pravis cogitationibus tanquam a tineis non rodatur in mente. Aliter: Tinea haereticus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis misterio crederet: quatinus ad
sacramentu baptismatis perueniret. Per
fidem gͦ uenit ad opera: sed ꝑ oꝑa est soli¬
datus in fide. uidit in uisu manifeste qͣsi
hora nona diei: ⁊ cetera. Dene oracłm bap¬
tismi petendi hora nona accipit: qr in mor¬
te ipsius qͥ hora nona sp̃m tradidit. erat
baptitandus. Et nuncmitte uiros in iop¬
pen. Cum helemosinis precibusq sus¬
ceptis mox doctor salutis accersiri iube¬
tur: manifeste in sinuat᷑. qd̾ helemosinis
illius ac precibus plenã suȩ salutis cogni-¬
tionẽ a dño quesierit. Hocauit duos domes¬
ticos suos: ⁊ militẽ metuentẽ dm̃. Tres
misit apłs ad petrũ cornelius: quia credi¬
tura gentilitas apłicȩ fidei. europã. asiam.
africamq sub egit: partim studiis milita¬
ribus hoc est instantia predicandi: partĩ
domesticis negociis occupandas. & nota
qd̃ unus miles: ⁊ duo domestici mittant᷑.
Quanto enĩ fortiores. tanto pauciores. in ec-¬

Expanded text:
tionis mysterium crederet, quatenus ad tionis mysterium crederet, quatenus ad sacramentum baptismatis perveniret. Per fidem ergo venit ad opera, sed per opera est solidatus in fide. Vidit in visu manifeste quasi hora nona diei, etc. Bene oraculum baptismi petendi hora nona accipit, quia in morte ipsius, qui hora nona spiritum tradidit, erat baptizandus. Et nunc mitte viros in Joppen. Cum eleemosynis precibusque susceptis, mox doctor salutis accersiri jubetur, manifeste innuitur quod eleemosynis illis ac precibus plenam suae salutis cognitionem a Domino quaesierit. Vocavit duos domesticos suos, et militem metuentem Dominum. Tres misit ad Petrum Cornelius, quia creditura gentilitas apostolicae fidei Europam, Asiam, Africamque subegit, partim studiis militaribus, hoc est, instantia praedicandi, partim domesticis negotiis occupandas. Nota quod unus miles, et duo domestici mittantur. Quanto enim fortiores, tanto pauciores in Ec
Abbreviated transcription (Latin):
ruit ocłos  iuiso petRo resedit. Iustissi¬
mus ordo resurgentis: ut prius ocłos men¬
tis aperiat  ⁊ agnita deinde petri uoce
resideat. Lumen suȩ circũspectionis qd̾
perdiderat recipiat: ⁊ ad doctrinã eoꝵ qͥ
autẽ illi manũ: erexit eam. Contacta pe¬
tra manu thabita resurgit: quia langues¬
cens anima peccatis. nullo milius ordi
fide ꝑtingit᷑ ad uirtutes: ut beatus papa
siregorius exponit. Cornelius enĩ inqͥt
cuius helemosine ante baptisiũ angło
teste laudate sunt: non oꝑibus ad fidẽ
seo fide uenit ad opera. Si enĩ dõ uero
⁊ ante baptismũ non crediderat. quem
orabat. Uel quomͦ hunc om̃ipotens d̃s
exaudierat. si non ab ipso se in bonis ꝑfici
petebat: Sciebat enĩ creatorem om̃iũ dm̃:
sed quia eiꝰ omp̃is filius incarnatus esset
ignorabat. fidem habuit: cuius orationes
⁊ helemosinȩ placere potuerunt. Bona
autẽ actione promeruit. ut dm̃ ꝑfecte
cognosceret᷑. ⁊ de unigeniti eius incarna-¬

Expanded text:
ruit oculos, et viso Petro resedit. Justissimus ordo resurgentis, ut prius oculos mentis aperiat, et agnita deinde Petri voce resideat, lumen suae circumspectionis, quod perdiderat, recipiat, et ad doctrinam eorum qui autem illi manum, erexit eam. Contacta Petri manu Tabitha resurgit, quia languescens anima peccatis, nullo melius ordinfide pertingitur ad virtutes, ut beatus papa Gregorius exponit. Cornelius enim inquit cujus eleemosynae ante baptismum angelo teste laudatae sunt, non operibus ad fidem, sed fide venit ad opera. Sic enim Deo vero et ante baptismum non crediderat, quem orabat? vel quomodo hunc omnipotens Deus exaudierat, si non ab ipso se in bonis perfici patebat? Sciebat ergo creatorem omnium Deum, sed quia ejus omnipotens Filius incarnatus esset, ignorabat. Fidem habuit, cujus orationes et eleemosynae placere potuerunt. Bona autem actione promeruit ut Deum perfecte cognosceret, et de Unigenito ejus Incarna
Abbreviated transcription (Latin):
uidistis: sed ⁊ głam resurrectionis . ⁊ af¬
censionis eius ad cȩlos. euangłica predica¬
tione didicistis. Quia misericors ẽ dñs
⁊ miserator. Ut uel inpresenti suos a tẽp¬
tationibus liberet: ⁊ pro constantia fidei
c̾e coram hominib uiuentes glorificet:ꝰ
uel post mortẽ in occulto coronet: ⁊ nec
sic quidem ab hominibus memoriam
quam meruere laudis auferat. Anf
om̃ia autem fp̃s mei nolite iurare: ⁊ cet̾a.¬
grum in suis auditoribus ex haurire de¬
siderat. qui detrahere alterutrum uetuit.
qui iudicare proxim̃ũ interdixit. qui
in aduersitatibus alterutrum ingemis¬
tere prohibuit. quȩ sunt aperta peccata:
addit &e hoc qd̾ quibusdam leue uidetur.
ut ixris quoq iurandi consuetudinem
tollat. Nam hoc quoq illis nequaqũa
paruipendendum apparet. qui illã dñi

Expanded text:
vidistis, sed et gloriam resurrectionis et asvidistis, sed et gloriam resurrectionis et ascensionis ejus ad coelos, evangelica praedicatione didicistis. Quia misericors est Dominus et miserator. Ut vel in praesenti suos a tentationibus liberet, et pro constantia fidei etiam coram hominibus viventes glorificet, vel post mortem in occulto coronet, et ne sic quidem ab hominibus memoriam quam meruere laudis auferat. Ante omnia autem, fratres mei, nolite jurare, negrum in suis auditoribus exhaurire desiderat, qui detrahere alterutrum vetuit, qui judicare proximum interdixit, qui in adversitatibus alterutrum ingemiscere prohibuit, quae sunt aperta peccata, addit et hoc quod quibusdam leve videtur, ut juris quoque jurandi consuetudinem tollat. Nam hoc quoque illis nequaquam parvipendendum patenter apparet, qui illam Domi
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus: exitum malum habuerun
mortem patiendo ab infidelibus. ut ⁊ acha¬
rias. hurias. ⁊ machabei martyres: ⁊ in
nouo testamento. Ioħes. Stepłis. iacobus.
rebedei. ⁊ alii qu̾a plurimi :ͥ nec tamen eiꝰ¬
modi exitũ ingemiscere: seo eum potiue.
longammiter ferre solebant. Alii longo
sustinuere labores: seo hos patienter ⁊ si¬
ne murmuratione tulere: ut noȩ in edi-¬
ficatione arche ꝑ centum annos: moyses
in ereptione ⁊ ducatu popłi per annos
quadraginta: dauid in exilio sine culpa
ꝑpesso: ioseph in seruitio fratru fraude
suscepto. Ad utraq autem: firmũ ⁊ im-¬
mutabile subiunxit exempsu dicens. Pa-¬
cientiam iob audistis: ⁊ finem dñi uidis¬
tis. Laborem in quit ⁊ pacientiam iob lec¬
tione cognouistis: ⁊ quia dupplicia cunc¬
ta quȩ hostis fraude ꝑdidit. oño miseran-¬
te recepit. Exitũ quoq dñi in cruce qũe
longanimiter suscepit. ad stantes ipsi.

Expanded text:
hominibus, exitum malum habuerunt hominibus, exitum malum habuerunt mortem patiendo ab infidelibus, ut Zacharias, Urias, et Machabaei martyres. Et in novo Testamento Joannes, Stephanus, Jacobus Zebedaei, et alii quam plurimi. Nec tamen hujusmodi exitu ingemiscere, sed eum potius longanimiter ferre volebant. Alii longos sustinuere labores, sed hos patienter et sine murmuratione tulere, ut Noe in aedificatione arcae per centum annos, Moyses in ereptione et ducatu populi per annos XL, David in exsilio sine culpa perpesso, Joseph in servitio fratrum fraude suscepto. Ad utraque autem firmum et immutabile subjunxit exemplum dicens: Sufferentiam Job audistis, et finem Domini vidistis. Laborem, inquit, et patientiam Job lectione cognovistis, et quia duplicia cuncta, quae hostis fraude perdidit, Domino miserante, recepit. Exitum quoque Domini in cruce quem longanimiter suscepit, astantes ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
tione laboꝵ: iuxta illud apłi. Habeatis fruc¬
tum ur̃m in scĩficationem: finem uͦ uitam
ȩternam. Nolite in gemiscere fr̃s in alteru¬
paciamini: ⁊ persecutores ur̃i cum maxima
scelera fecerint. nichil ferre uideant᷑ aduersi.
Ut non rudicemini. In iuditio uidelicet dãp¬
nationis: eoqd̾ iudicem iustũ quasi iniq iu¬
dicantem uituperetis. Ecce iudex ante ia¬
nuam assistit. Qui ⁊ uobis premia pati¬
entiȩ: n aduersariis ur̃is penam qũa me¬
rentur restituat. Ante ianuam autem
assistit: quia uel proximus esti ad noscen¬
da om̃ia quȩ geritis uel cito ueniet ad re¬
tribuendum ⁊ uobis ⁊ ꝑsecutoribus ur̃iso
quȩ singuli meruistis. Exempłu accipi¬
te fr̃s. Exitus mali. ⁊ longanumitatie
Caboris. ⁊ pacientiȩ : ꝓpħas qui locut surs
in nomine dñi. Uidete inquit quia propħȩ
qui tam sc̃i erant tam immunes a delic¬
tis. ut d̾i sp̃s ꝑ eos sua misteria loqueret᷑

Expanded text:
tione laborum, juxta illud Apostoli: Habetis fructione laborum, juxta illud Apostoli: Habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Nolite ingemiscere, fratres, in alterupatiamini, et persecutores vestri cum maxima scelera fecerint, nihil ferre videantur adversi. Ut non judicemini. Judicio videlicet damnationis, eo quod judicem istum quasi inique judicantem vituperetis. Ecce Judex ante januam assistit. Qui et vobis praemia patientiae, et adversariis vestris poenam quam merentur restituet. Ante januam autem assistit, quia vel proximus est ad noscenda omnia quae geritis, vel cito veniet ad retribuendum, et vobis, et persecutoribus vestris, quae singuli meruistis. Exemplum accipite, fratres, exitus mali, et longanimitatis, et laboris, et patientiae, prophetas qui locuti sunt in nomine Domini. Videte, inquit, quia prophetae qui tam sancti erant, tam immunes a delictis, ut Dei spiritus per eos sua mysteria loqueretur