comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicationis sue bene¬
ficia largius impen¬
dit dicens. Amen a¬
men dico uobis. siqͥs
sermonem meum serua¬
uerit. mortem non ui¬
debit in eternum. Sed
sicut bonis necesse ẽ
ut meliores etiam per
contumelias existant.
ita. semꝑ reprobi de bene¬
ficio peiores fiunt. Nã
accepta pretdicatione.
iterum dicunt. Nu nc
cognouimus. quia
demonium habes. Qͥa
enim ȩternȩ morti in¬
heserant.et eanclem
mortem cui inheserãt
non uidebant. dum
solam mortem carnis
aspicerent. in uerita¬
tis sermone caligabãt
ueritati eundem abra¬
ham et propħas. qua¬
si uenerantes p̾ferunt.
Sel aꝑta nobis racione
ostenditur. quia qui
deum nesciunt. dei qͦ
famulos falso uenerai¬
tur. Et notandum qͦd
uidit eos dõminus a¬
ꝑta sibi impugnatio¬
ne resistere. et tamen
eis se it xrata non de¬
sinit uoce predicare.
dicens. Abraham pat̃
uester exultauit ut
uideret diem meum.
uidit et gauisus est.
Tunc quippe diem do¬
mun abraham uidit.
cum infigura sumine

Expanded text:
dicationis suae benedicationis suae beneficia largius impendit, dicens: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Sed sicut bonis necesse est ut meliores etiam per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt. Nam accepta praedicatione iterum dicunt: Nunc cognovimus quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, et eamdem mortem cui inhaeserant non videbant, dum solam mortem carnis aspicerent, in Veritatis sermone caligabant,Veritati eumdem Abraham et prophetas quasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3. Et notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non desinit voce praedicare, dicens: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem Domini Abraham vidit, cum in figura summae
Abbreviated transcription (Latin):
quo a prarimis ex fal¬
sitate contumelias acci¬
pimus. eorum etiam ue¬
ra mala taceamus. ne
ministerium iuste cor¬
rectionis. in arma fu¬
quisquis zelo dei utit᷑.
a prauis hominib de¬
honestatur. in semetip¬
so nobis dominus pa¬
tientie prebuit exem¬
plum qui ait. Ded ho¬
norifico patrem meum.
et uos inhonorastis me
Sed quid nobis ad ista
faciendum sit. adhuc
exemplo nos admonet
cum subiungit. Ego
autem non quero glo¬
riam meam. est qui q̃¬
rat et iudicet. Scius
cerce quod scriptum ẽ.
quia pater omne udi¬
tium dedit filio: et
tamen ecce isdem filiꝰ
iniurias accipiens. glo¬
riam suam non querit.
illatas contumelias pa¬
tris iudicio reseruat.
ut nobis profecto insi¬
nuet quantum nos
esse pacientes debemꝰ
cdum se adhuc ulcisci
non uult et ipse qui
iudicat. Cum uero ma¬
lorum ꝑuersitas cres¬
cit. non solum frangi¬
sed etiam augeri. Qs
suo dominus exemplo
nos admonet . qui po¬
stquam habere demo¬
nium dictus est. pre¬

Expanded text:
quo a proximis ex falquo a proximis ex falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis in arma vequisquis Dei zelo utitur a pravis hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exeplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Scimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius injurias accipiens gloriam suam non quaerit. Illatas contumelias Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet quantum nos esse patientes debemus, dum se adhuc ulcisci non vult et ipse qui judicat. Cum vero malorum perversitas crescit non solum praedised etiam augeri. Quod suo Dominus exemplo nos admonet, qui postquam habere daemonium dictus est prae
Abbreviated transcription (Latin):
sum. sed ego demoniũ
non habeo. Duo quip
pe llata  fuerant. u¬
num negauit. Aliucl
tacendo consensit. Cus¬
tos namq humani ge¬
neris uenerat. et si sa¬
maritanum se non eẽ
diceret. esse  custoclem
negaret.S tacuit quod
re cognouit. et pacien¬
ter reppulit quod dic¬
tum fallãciter audiuit
dicens. Ego demoniũ
non habeo. In quibus
uerbis quid aliud nisi
suꝑbia nostra confiin¬
ditur: que si exagitata
uel leuiter fuerit. atro¬
ciores iniurias reddit
quam acceꝑit. Facit ma¬
la que potest. minat᷑
et quȩ facere non pot.
Ecce inuiriam suscipi¬
ens deus non irasci¬
tur. non contumelio¬
sa uerba respondit.
Qui si eisclem ista di¬
centib respondere uo¬
luisset demonium uo
habetis. uerum profec¬
to diceret. quia nisi
sent. Sed accepta muin¬
ria etiam quod uerum
erat dicere ueritas nõ¬
luit. ne non dixisse ue¬
ritatem. s prouoeatuf
contumeliam reddidissȩ
uideretur. Ex qua re.
quid nobis inmiitur.
nisi ut ex eo tempore

Expanded text:
sum; sed, Ego daemonium sum; sed, Ego daemonium non habeo. Duo quippe ei illata fuerunt: unum negavit, aliud tacendo consensit. Custos namque humani generis venerat; et si Samaritanum se non esse diceret, esse se custodem negaret. Sed tacuit quod recognovit, et patienter repulit quod dictum fallaciter audivit, dicens: Ego daemonium non habeo. In quibus verbis quid aliud nisi superbia nostra confunditur? quae si exagitata vel leviter fuerit, atrociores injurias reddit, quam acceperat: facit mala quae potest, minatur et quae facere non potest. Ecce injuriam suscipiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus respondere voluisset: Daemonium vos habetis, verum profecto diceret, quia nisi sent. Sed accepta injuria etiam quod verum erat dicere Veritas noluit, ne non dixisse veritatem, sed provocatus contumeliam reddidisse videretur. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
unt. hi profecto uerba
dei non audiunt. qui
hec exercere in oꝑe con¬
tempnunt. Uitam ergo
uestram fratres kmĩ
ante mentis oculos re¬
uocate. et alta consi¬
deratione ꝑtimescite.
hoc quod e ore ueritã¬
tis sonat. Propterea uos
non auditis. quia ex
deo non estis. Setl hoc
quod de reprobis ue¬
ritas loquitur. ipsi hoc
de semetipsis reprobi
sius oꝑib ostencdunt.
Nam sequitur. Respon¬
derunt igitur uidei.
et dixerunt ei. Nonne
benedicimus nos quia
samaritanus es tu . et
demonium habes: Ac
cẽpta autem tanta cor¬
tumelia. quid deus
respondeat audiamus.
Ego demonium non hã¬
beo. Cel honorifico pa¬
trem meum. et uos in¬
honorastis me. Quia
enu samaritanus in¬
terpretatur custos. et
ipse ueraciter custos ẽ.
de quo psalmista ait:
Nisi dominus custodi¬
erit ciuitatem. inua¬
num uigilant qui cu¬
stodiunt eam. et cui
ꝑ isayam dicitur. cus¬
tos quid de nocte. cus¬
tos quid de nocte:
responcdere noluit do¬
minus samaritanus ñ

Expanded text:
unt. Hi profecto verba unt. Hi profecto verba Dei non audiunt, qui haec exercere opere contemnunt. Vitam ergo vestram, fratres charissimi, ante mentis oculos revocate, et alta consideratione pertimescite hoc quod ex ore Veritatis sonat: Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Sed hoc quod de reprobis Veritas loquitur, ipsi hoc de semtipsis reprobi suis operibus ostendunt. Nam sequitur: Responderunt igitur Judaei, et dixerunt ei: Nonne 1507 bene dicimus nos quia Samaritanus es tu, et daemonium habes? 2. Accepta autem tanta contumelia, quid Dominus respondeat audiamus: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Quia enim Samaritanus interpretatur custos, et ipse veraciter custos est de quo Psalmista ait: Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam ; et cui per Isaiam dicitur: Custos quid de nocte? custos quid de nocte? respondere noluit Dominus: Samaritanus non
Abbreviated transcription (Latin):
suetulinẽ
xp̃i. relaxã¬
re peccãta
uenerat. et dicebat. Qs
ex uobis arguit me cle
peccato: Non dedigna¬
tur ex racione ostencle¬
re se peccatorem non
esse. qui ex uirtute di¬
uinitatis poterat pecca¬
tores iustificare. Sed
terribile est ualde quod
subditur. Qui est ex
deo. uerba dei audit.
Propterea uos non audi¬
tis. quia ex deo non es
ex illo non est. interro¬
ba dei in aure cordis ꝑ¬
cipit. et intelligit iin¬
de si t. Celestem patri¬
iubet. carnis desideria
conteri. mundi gloriã
declinare. aliena non
appeti. propria largiri
P enset ergo apud se unꝰ¬
in cordis enis aure eoz¬
ualuit. et quia iam ex
deo sit agnoscit. Nam
sunt non nulli qui p̃¬
cepta dei in aure cordis
ꝑciꝑe dedignantur. et
sunt non nulli qui hec
quidẽ corporis aure ꝑci
piunt. sed nullo ea men¬
tis desiderio complectun¬
tur. Et sunt non milli
qui libenter uerba dĩ
suscipiunt. ita ut ẽtiã
in fletib conpungant᷑.
s post lacrimarum tem¬
pus ad iniquitatẽ rede¬

Expanded text:
suetudinem Dei. Relaxare peccata venerat, et dicebat: Quis ex vobis arguet me de peccato? Non dedignatur ex ratione ostendere se peccatorem non esse, qui ex virtute divinitatis poterat peccatores justificare. Sed terribile est valde quod subditur: Qui ex Deo est verba Dei audit; propterea vos non auditis, quia exex illo non est, interrba Dei in aure cordis percipit, et intellegit, unde sit. Caelestem patriiubet, carnis desideria conteri, mundi gloriam declinare, aliena non appeti, propria largiri. Penset ergo apud se unudei in cordis eius aure convaluit, et quia iam ex deo sit, agnoscit. Nam sunt nonnulli, qui praecepta dei nec aure corporis percipere dignantur. Et sunt nonnulli, qui haec quidem corpiunt, sed nullo ea mentis desiderio complectuntur. Et sunt nonnulli qui libenter verba Dei suscipiunt, ita ut etiam in fletibus compungantur, sed post lacrymarum tempus ad iniquitatem rede
Abbreviated transcription (Latin):
t factum est
postquam in
captiuitatem
ductus ẽ isrł.
et ierusalem
destructa est.
sedit ierennias flens. et
planxit lamentatione
Quomodo sedet sola ci¬
uitas plena populo:

Expanded text:
t factum est postquam in captivitatem ductus est Israel, et Jerusalem deserta est, sedit Jeremias flens, et planxit lamentationemQuomodo sedet sola civitas plena populo.
Abbreviated transcription (Latin):
linquens esca sit inueni
u tartub concocta
fumis erit et digẽsta. ꝑ
occultos meatus corpo¬
ris. quos greci poros uo¬
cant ad inferiora dela¬
bitur. et in secessum uã¬
dit. De corde enun eͥxe¬
unt. cogitationes male.
homicidia. adultẽria.
fornicationes. De corde¬
inquit. exeunt cogita¬
tiones male. Ergo anune
platonem in cerebro.s
iuxta xp̃m in corde est.
a diabolo inmitti putãt
et non ex propria nasci
uoluntate. Diabolus
ad iutor esse et incentor
malarum cogitationũ
potest. auctor esse non
potest. Sin autem semꝑ
in insidiis positus leuẽ
cogitationum nostrarũ
scintillam suis fomitib
inflãmauerit. non debemꝰ
opinari eum cordis qͦq
occulta rimari. sed ex
corporis habitu et gesti¬
bus estimare. quid uer¬
semus intrinsecus. Uer¬
bi gracia. Si pulchram
mulierem nos crebio iu¬
derit respicere. intelli¬
git cor amoris iaculo uu¬
Ineratum

Expanded text:
liquens esca, cum in venis liquens esca, cum in venis et artubus concocta fuerit et digesta, per occultos meatus corporis, quos Graeci πόρους vocant, ad inferiora dilabitur, et in secessum vadit. De corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, inquit, exeunt cogitationes malae. Ergo animae Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est: a diabolo immitti putant, et non ex propria nasci voluntate. Diabolus adjutor et incentor malarum cogitationum potest esse, auctor esse non potest. Sin autem semper in insidiis positus, levem cogitationum nostrarum scintillam suis fomitibus inflammarit, non debemus opinari eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis habitu, et gestibus aestimare quid versemus intrinsecus. Verbi gratia: Si pulchram mulierem nos crebro viderit inspicere, intelligit cor amoris jaculo vulneratum
Abbreviated transcription (Latin):
piturq a domino. qua¬
re parabolice dictum
putet. quod ꝑspicue
lociitus ẽ. Eoc quo ani¬
maduertuus iutiosũ
esse auditorem. qui aut
obscura manifeste. aut
manifesta obscure ue¬
lit intelligere. Non
intelligitis quia om̃e
quod intrat in os. in
uentrem uadit. et in
secessum emittitur:
Omnnia euangłiorum lo¬
ca. apud hereticos et
ꝑuersos. plena sunt
scanclalis. Et ex hac¬
sententiola quidam ca¬
lumpniantur. quod
dominus phisice dispu¬
tationis ignars. pu¬
tet omnes cybos in uẽ¬
trem ire. et in secessu
fuse esce. perartus. et
tienas ac metlullas ner¬
uosq fundantur. Un¬
de et multos qui uitio
stomachi ꝑpetem susti¬
neant uomitum. post
cenas et prandia statĩ
uomere quod ingesse¬
rint. et tamen corpo¬
lentos esse ludemꝰ qͥa ad pͥ¬
mum tactum liquidi¬
or cyb et potus ꝑ men¬
bra fundantur. Sed-
istiusmodi homines dũ
uolunt alterus impe¬
ritiam reprehendere.os¬
tenlunt suam. Quãus
enim tenuis humor et

Expanded text:
piturque a Domino, quapiturque a Domino, quare parabolice dictum putet, quod perspicue locutus est. Ex quo animadvertimus vitiosum esse auditorem, qui aut obscura manmanifeste dicta obscure velit intelligere. Non intelligitis, quia omne quod in os intrat in ventrem vadit et in secessum emittitur? Omnium evangeliorum loca apud haereticos et perversos plena sunt scansententiola quidam calumniantur, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire, et in secessumfusae escae per artus et venas ac medullas, nervosque fundantur. Unde et multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et prandia, statim evomere quod ingesserint, et tamen corpulentos esse: quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundantur. Sed istiusmodi homines dum volunt alterius imperitiam reprehendere, ostendunt suam. Quamvis enim tenuis humor et
Abbreviated transcription (Latin):
Sed au̾diant illud ihere¬
miȩ. Ego uos plantaui
uineam ueram. quomͦ
uersi estis in amaritĩ¬
qͥ nẽ uitis aliẽne: Plas¬
tauit quidem cls. et
nemo potest eraclicarez
plantationẽ eiꝰ. S: quoniã
ista plantatio. inuolun¬
tãte proprii arbitrii est.
Nullus alius eam eradicã
buerit assensũ. Sinite illos. .iii.¬
ceci sunt duces cecorũ. secus
autẽ si ceco ducatũ p̾̃stet
ambo ĩ fõueã cadunt. hoc ẽ
correptionem deuita.
sciens quod ꝑuersus
sit huiuscemodi. et a
semetipso dampnatus.
In hunc sensum et sal¬
uator precepit doctores
pessimos dumitendos
arbitrio suo. sciens eos
difficulter ad ueritatẽ
posse retrahi. cecos esse
et cȩcum populum in
errorem trahere. Respoi¬
dens autem petrus di¬
acit ei. Edissere nobis
parabolam istam. Et il¬
le dixit. Adhuc et uos
sine intellectu estis:
Quod aperte dictum fu¬
erat. et patẽbat audi¬
tui. apostolus petrus
tum. et inre manife¬
sta misticam querit
intelligentiam. Corri¬

Expanded text:
Sed audiant illud JereSed audiant illud Jeremiae: Ego vos plantavi vineam veram, quomodo versi estis in amaritudinem vitis alienae? Plantavit quidem Deus; et nemo potest eradicare plantationem ejus, sed quoniam ista plantatio in voluntate proprii arbitrii est, nullus alius eam poterit buerit assensum. Sinite illos, caeci sunt, duces caecorum. Caecus autem si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Hoc estcorreptionem devita, sciens quod perversus sit hujuscemodi, et a semetipso damnatus . In hunc sensum et Salvator praecepit doctores pessimos dimittendos arbitrio suo, sciens eos difficulter ad veritatem posse trahi, et caecos esse, et caecum populum in errorem trahere. 114 Respondens autem Petrus, dixit ei: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Quod aperte dictum fuerat, et patebat auditui, apostolus Petrus tat, et in re manifesta mysticam quaerit intelligentiam. Corri
Abbreviated transcription (Latin):
do gͦ legimꝰ quicunq demi¬
nimis istis scandaliz auerit
quẽpiã. hoc ĩtelligimꝰ qui dic¬
to factoue occasionẽ
ruine cuiquam dedecit.
At ille respondens ait.
Omnis plantatio ꝯuam
non plantauit pater
meus cȩlestis. eradica¬
bitur. Etiam que plãna
uidentur in scriptiiris.
plena sunt questiõnib.
Omnis inquit plantatio
quam non plantauit
pater meus cȩlestis.era¬
cdicabitur. Ergo eradi¬
cabitur et illa planta¬
tio: de qua apostolus
ait. Ego plantaui. apol¬
lo rigauit. Sed soluitur
questio. ex eo quod se¬
quitur.Deus autem in¬
crementum dedit. Dicit
et ipse. Dei agri culti¬
ra. dei edificatio estis.
Et in alio loco. cooꝑato¬
res dei sumus. Si autẽ
cꝯoꝑatores: Igitur plai¬
t᷑ate paulo. et rigãte a¬
pollo. deus cum cooꝑa
rigat.Abutunt᷑ qui
hoc loco. qui di ad rier¬
sas natiiras introdicũt
dicentes. Si plantatio
quam non plantauit
pater eracdicabitur. er¬
go quam ille plantauit
non potest eracdieari.¬

Expanded text:
do ergo legimus: Quicumque de mido ergo legimus: Quicumque de minimis istis scandalizaverit quempiam, hoc intelligimus, qui dicto factove occasionem ruinae cuiquam dederit. At ille rOmnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Etiam quae plana videntur in Scripturis, plena sunt quaestionibus. Omnis, inquit, plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Ergo eradicabitur et illa plantatio, de qua Apostolus ait: Ego plantavi, Apollo rigavit . Sed solvitur quaestio ex eo quod sequitur: Deus autem incrementum dedit . Dicit et ipse: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Et in alio loco: Cooperatores Dei sumus. Si autem cooperatores: igitur plantante Paulo, et rigante Apollo, Deus cum cooperrigat. Abutuntur hoc loco qui diversas naturas introducunt, dicentes: Si plantatio quam non plantavit Pater, eradicabitur: ergo quam plantavit ille, non potest eradi
Abbreviated transcription (Latin):
nec squamosa in piscib
sunt. Unde et in acti
Cominiine ergo quod ce¬
teris hominib patet.
et quasi non est de par¬
te dei. pro inmiindo
appellatur. Non quod
intrat in os coinqui¬
nat hominem. sed quod
procedit ex ore. hoc co¬
inquinat hõminem.
Opponat prudens lector
et dicat. Si quod in¬
trat in os. non cõmii¬
nicat hominem . quare
idolotitis non uescim᷑:
Et apłs scribit. Non po¬
testis calicem domini bi¬
bere. et calicem demo¬
morum. Sciendum igi¬
tur quod ipsi quidem
cybi. et creatura ꝑ se dĩ
omnis muncda sit. sed
ydolorum ac demonũ
inuocatio ea faciat in¬
munda. Tunc acceden¬
tes discipuli eius dixe¬
runt ei. Scis quia pha¬
scandalirati sunt: Ex
uno sermone omnis su¬
persticio obseruationũ
iudaicarum fuerat elisa.
qui in cybis sumendis
teritur in ecclesiasticis
scriptiiris scandalum:
breuit̃ dicendũ ẽ qͥd signifi¬
cet. Scolonẽ scandalũ nos of¬
fendicłm ł ruinã & ĩpactio¬
nem pedis possumꝰ dr̃e. Quan¬

Expanded text:
nec squamosa in piscibus nec squamosa in piscibus sunt. Unde et in ActibCommune ergo quod caeteris hominibus patet, et quasi non est de parte Dei, pro immundo appellatur. Non quod intrat in os communicat hominem: sed quod procedit ex ore hoc coinquinat hominem. Opponat prudens lector, et dicat: Si quod intrat in os non coinquinat hominem, quare idolothytis non vescimur? Et Apostolus scribit: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum . Sciendum igitur quod ipsi quidem cibi, et Dei creatura per se omnis munda sit: sed idolorum ac daemonum invocatio ea faciat immunda. Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei: Scis quia Phascandalizati sunt? Ex uno sermone omnis superstitio observationum Judaicarum fuerat elisa; qui in cibis sumendis teritur in Ecclesiasticis Scripturis, scandalum, breviter dicamus quid 113 significet. Σκῶλον et scandalum, nos offendiculum, vel ruinam et impactionem pedis possumus dicere. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
ciebantur. Atq ita fie¬
bat. ut oblãtio liberoꝵ
sub occasione templi et¬
ma phariseorum tradi¬
tes obligatosere alie¬
no. et noleutes sibi cre¬
ditum reddere: delega¬
bant sacerdotib. ut ex¬
acta peccinia ministe¬
riis templi et eorum i¬
sibus deseruiret. Potest
autem et hunc breuit̃
habere sensum. munus
quod ex me est tibi pro¬
derit. Conpellits in qͥt
filios. ut dicant paren¬
tib suis. Quodcumq
donum oblaturus erã
deo. intuos consumo
cybos. tibiq procdest.
O pater et mater. Ut
illi timentes accipere qd¬
tum: In opem magis ue¬
lint uitam ducere. qͣm
comelere de consecratis.
¶Non quod intrat in os
coinquinat hominẽ
s quod procedit ex ore
hoc cõmunicat homi¬
.ẽ. et publico sermone
teritur. Populus iudeo¬
rum partem dei esse se
iactitans. cominimes
cybos uocat. quib om¬
nes utuntur homines:
Uerbi grãcia. Suillã car¬
nem. ostreas. lepores. et
istiusmodi animantia
que un gulam non
findunt. nec riiminãt.

Expanded text:
ciebantur. Atque ita fieciebantur. Atque ita fiebat ut oblatio liberorum, sub occasione templi ma Pharisaeorum tradites obligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, delegabant sacerdotibus, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserviret. Potest autem et hunc breviter habere sensum. Manus quod ex me est, tibi proderit: Compellitis, inquit, filios, ut dicant parentibus suis: quodcumque donum oblaturus eram Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater, et mater, ut illi timentes accipere qtum videant, inopem magis velint vitam ducere, quam comedere de consecratis. Non quod intrat in os communicat hominem: sed quod procedit ex ore, hoc coest, et publico sermone non teritur. Populus Judaeorum partem Dei esse se jactans, communes cibos vocat, quibus omnes utuntur homines: verbi gratia, suillam carnem, ostreas, lepores et istiusmodi animantia, quae ungulam non findunt nec ruminant,
Abbreviated transcription (Latin):
salutationib et officiis
deferendis. quantum
in elemosinis ac mune¬
rum oblatione sentitur.
Honora inquit apõstolus
uiduas. que uere uidue
sunt. Hic honor donum
intelligitur. Et in alio
loco.presbitere duplici
honore honorandi. ma¬
xime qui laborant in
uerbo et doctrina dei.
Et ꝑ hoc mancdatum iube¬
mur. ut boui trituranti
os non claucdamus. et
dignus sit oꝑarius mer¬
cede sua. Preceperat do¬
minus uel inbecillitates
uel etates uel penurias
parentum considerans.
ut filii honorarent eti¬
am inuite necessariis
ministrandis parentes
suos. Hanc prouidentis¬
simam dei legem uolen¬
tes scribe phariseiq sub¬
uertere. ut impietatem
sub nomine pietatis in¬
ducerent. docuerunt
pessimos filios. ut siqͥs
ea que parentib offeren¬
da sunt deo uouere uo¬
luerit qui uerus est pa¬
ter. oblatio domini pre¬
ponatur parentum mune¬
rib. Uel certe ipsi paren¬
tes. que deo consecrata
cernebant. ne sacri legii
crimen incurrerent de¬
clinantes: egestate confi¬

Expanded text:
salutationibus et officiis deferendis, quantum 111 in eleemosynis ac munerum oblatione sentitur . Honora, inquit Apostolus, viduas, quae vere viduae sunt ; hic honor donum intelligitur. Et in alio loco: Presbyteri duplici honore honorandi, maxime qui laborant in verbo et doctrina Dei . Et per hoc mandatum jubemur, ut bovi trituranti os non claudamus . Et dignus sit operarius mercede sua . Praeceperat Dominus, vel imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent, etiam in vitae necessariis ministrandis, parentes suos. Hanc providentissimam Dei legem volentes Scribae et Pharisaei subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parentibus offerenda sunt, Deo vovere voluerit qui verus est Pater, oblatio Domini praeponatur parentum muneribus: vel certe ipsi parentes, quae Deo consecrata cernebant, ne sacrilegii crimen incurrerent, declinantes, egestate confi
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur maioris esse
decestationis. qui sub
nomine fidelis agat o¬
ꝑa infideliũ. quam hi
qui aꝑte gentiles sunt.
Publicam enim uocant᷑
secundum tropologiam qͥ
seculi sectantur lucra. et
exigunt uectigalia per
negotiationes. et ꝑ frau¬
des. ac furta scelerata.¬
atq ꝑiuria. Amen dico
uobis. quetũq alligaue¬
ritis suꝑ terram. erunt li¬
gata etͥ in celo. Et que¬
cumq solueritis suꝑ ter
ram. erunt solu̾ta et in
celo. Quia dixerat. si au¬
tem eccłã y non audie¬
rit.sit tibi sicut
ethuicus et publicanus.
et poterat contemptoris
fratris hec occulta esse
responsio. uel tacita co¬
gitatio. Si me despicis.
et ego te despicio: Si tu
ris: Potestatem tribuit
apłis. ut sciant qui a
talib condempnantur.
Humanam sententiam. di¬
uina sententia corrobo¬
rari: Et quod cumq li¬
gatum fuerit in terra.
ligan pariter et in cęlo.
III.I tẽrum dico uobis: Qiia
si duo ex uobis consen¬
serint suꝑ terram. de om

Expanded text:
ostenditur majoris esse ostenditur majoris esse detestationis, qui sub nomine fidelis agit opera infidelium, quam hi qui aperte Gentiles sunt. Publicani enim vocantur secundum tropologiam, qui saeculi sectantur lucra, et exigunt vectigalia per negotiationes et fraudes, ac furta, scelerataque perjuria. Amen dico vobis: quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo: et quaecumque solveritis sram, erunt soluta et in coelo. Quia dixerat: Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus, et poterat contemptoris fratris haec occulta esse responsio vel tacita cogitatio: Si me despicis et ego te despiciam; si turis, potestatem tribuit apostolis ut sciant qui a tabulis condemnantur, humanam sententiam divina sententia corroborari, et quodcunque ligatum fuerit in terra, ligari pariter et in coelo. Iterum dico vobis, quia si duo ex vobis consenserin
Abbreviated transcription (Latin):
i peccauerit
in nos frater
noster. et qua¬
libet causa
nos leserit di¬
mittendi ha¬
bemus potestatem. im
nostris debita dimitta¬
mus. Si autem in cun
quis peccauerit. non ẽ
nostri arbitrii. Dicit em̃
scriptura. Si peccauerit
homo in hominem. roga¬
bit pro eo sacerdos. Si
autem. in cleum peccaue¬
rit. quis rogabit pro
eo: Nos econtrario in
dei inuiria benigni su¬
mus. in nostris contu¬
meliis exercemus odia.
Corripiendus autẽ frater¬
ẽ seorsum. ne si semel
pudorem ac uereciindiã
amiserit. ꝑmaneat in pec¬
cato. Et siquidẽ audie¬
rit. lucri fecimus animã
ritur salus. Sin autem
audire noluerit. adhi¬
beatur frater. Quod si
nec illum audierit.
adhibeatur et tertiꝰ.
uel corrigendi stiidio. uel
conueniendi sub testib
P orro si nec illos audire
uoluerit. tunc multis
dicendum ẽ. ut detesta¬
tioni eum habeant. Et
qui non potuit pudõ¬
re saluari. saluẽtur ob¬
probriis. Quando autẽ
dicitur sit tibi sicut ech¬
nicus et publicãnus.

Expanded text:
i peccaverit in nos frater noster, et in qualibet causa nos laeserit, dimittendi habemus potestatem, immnostris debita dimittamus. Si autem in Deum quis peccaverit, non est nostri arbitrii. Dicit enim Scriptura divina: Si peccaverit homo in hominem, rogabit pro eo sacerdos. Si autem in Deum peccaverit, quis rogabit pro eo? Nos econtrario in Dei injuria benigni sumus, in nostris contumeliis exercemus odia. Corripiendus est autem frater seorsum, ne si semel pudorem, ac verecundiam amiserit, remaneat in peccato. Et siquidem audierit, lucrifacimus animam ritur salus. Sin autem audire noluerit, adhibeatur frater. Quod si nec illum audierit, adhibeatur et tertius, vel corrigendi studio, vel conveniendi sub testibus. Porro si nec illos audire voluerit, tunc multis dicendum est, ut detestationi eum habeant, et qui non potuit pudore salvari, salvetur opprobriis. Quando autem dicitur: Sit tibi sicut ethnicus et publicanus,
Abbreviated transcription (Latin):
et precepta non serue t.
Non enim lauant manꝰ
suas cum panem man¬
diicant. Manus idest
oꝑa non corporis sed a¬
nime lauande sunt. ut
fiat in illis uerbum dĩ
Ipse autẽ respondens.
ait illis. Quare et uos
transgredimini manda¬
tum dĩ propter traditi
onem uestram: Falsar
calumpniam uera res¬
ponsione confu̾tat. Cũ
inquit uos propter tra¬
ditionem hominum p̃¬
cepta domini negligatis.
quare diseipulos meos
arguendos creditis. quod
seniorũ iussa paruipen¬
cdant. ut dei scita custo¬
diant.:Nam deus dixit.
Honora patrem et matrem.
et qui maledixerit pa¬
tri uel matri morte mo¬

Expanded text:
et praecepta non servet? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant. Manus, id est, opera, non corporis utique, sed animae lavandae sunt, ut fiat in illis verbum Dei. Ipse autem respondens, ait illis: Quare et vos transgredimini mandatum Dei, propter tonem vestram? Falsam calumniam vera responsione confutat, cum, inquit, vos propter traditionem hominum praecepta Domini negligatis, quare discipulos meos arguendos creditis, quod si morum jussa parvi pendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem; et qui maledixerit patri vel matri, morte mo
Abbreviated transcription (Latin):
pusillis istis. Et adiece¬
rat. Si peccauerit inte
frater tuus. uacle et cor¬
ripe eũ inter teꝙ ipsũ solũ
Et premiũ repromiserat
dicens. Si duo ex uobis
consenserint suꝑ terram.
de omni re impetrabũt
rogat quotiẽs fratri in
se peccanti dimittere cde¬
beat. Et cum interroga¬
tione profert sententiã
usq septies. Et respon¬
detur ei. non usq sẽpti¬
es. setd septuagies septies.
id ẽ quadringentis nona

Expanded text:
pusillis istis; et adpusillis istis; et adrat; Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum; et praemium repromiserat dicens: Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re impetrabunt rogat quoties fratri in se peccanti dimittere debeat, et cum interrogatione profert sententiam usque septies? Cui respondit Dominus: Non usque septies, sed septuagies septies, id est quadrig
Abbreviated transcription (Latin):
Bimulata inocencia. nõ
est innocencia. Simulata
equitas nõ ẽ equitas. sed
ouplex iniquitas. quia in
iquitas est et simulacio.
Ihi ergo isti defecerunt scru¬
tãtes scrutaciones. Quãto
acutius sibi excogitare unide¬
bantur. tantomagis defici-¬
ebant. quia a liine ue¬
ritãtis et equitatis in pro¬
fiindũ consiliorũ malig¬
norũ demergebãtur. Habet
profundit et illustrat ani¬
mã inherentem sibi. ut¬
iuma uers auertẽs
se a lucc iusticie. qnͣ¬
tomagis querit quid uue¬
mat contra iusticiã tanto
plus a luce repellitur. et in
tenebrosa dimergitur. Qx¬
rito ergo et isti perscrutãtes
quod contra iustũ molie¬
bantur. et a iusticia recedẽ¬
bant. Et quanto a iustici¬
a recedebant tanto ainpli¬
us deficiebant perscrutãtes
scrutaciones. Sagnum
consiliũ ĩuocencie. quando
ip̃m idam penitint quod
tradidisset xp̃m. Et proie¬
cit illis peccimiã quã dede¬
rant. Illi noluerũt eam
iuittere in gazophilq̃tia ⁊
dixerũt. Peccuma sãgiũs

Expanded text:
innocentia non est innocentia: simulata aequitas non est aequitas, sed duplex iniquitas; quia et iniquitas est, et simulatio. Ibi ergo isti defecerunt scrutantes scrutationes. Quanto acutius sibi excogitare videbantur, tanto magis deficiebant; quia a lumine veritatis et aequitatis in profunda consiliorum malignorum demergebantur. Habet perfundit, et illustrat animam inhaerentem sibi: anima vero avertens se a luce justitiae, quanto magis quaerit quod inveniat contra justitiam, tanto plus a luce repellitur, et in tenebrosa demergitur. Merito ergo et isti perscrutantes quod contra justum moliebantur, a justitia recedebant; et quanto a justitia recedebant, tanto plus deficiebant, scrutantes scrutationes. Magnum consilium innocentiae: quando ipsum Judam poenituit quod tradidisset Christum, et projecit illis pecuniam quam dederant, illi noluerunt eam mittere in gazophylacium, et dixerunt: Pecunia sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
domine quoniam con¬
turbata sunt ossa mea.
Et iterum de ꝑcipiendis
ab eo uite ꝑpetue alimo¬
niis confisa: Dominus
inquit pascit me et ni.¬
chil michi deerit. in
loco pascue ibi me col¬
locauit. Quod autem
subiens in montem ih̃e
ibi secdebat cum lisci¬
pulis suis. sed uenien¬
te ad eum multitudi¬
ne descendit. atq hanc
frustra factum creclamꝰ.
sed ad significandum
mistice quia doctrina
et carismata sua domi¬
nus iuxta ꝑcipientiũ
capacitatem distribuit.
infirmis quidem adhuc
mentib ac paruulis spĩs
simpliciora monita cõ¬
mittens. et aꝑtiora cre¬
dens sacramenta: Celsio¬
ribus autem quibusq
et ꝑfectioribus sensu. se¬
cretiora sue maiestatis
archãna reserans. altiora
deuõte conuersationis
itinera suggerens. et al¬
tiora premioꝵs cȩlestiũ
dona promittens. Deniq
ciudã sciscitanti quid fa¬
ciens uitam eternam
possideret. quasi infe¬
rius adhuc posito com¬
munia sue dona largi¬
tatis impendit dicens.

Expanded text:
Domine, quoniam conDomine, quoniam conturbata sunt omnia ossa mea ; et iterum de percipiendis ab eo vitae perpetuae alimoniis confisa: Dominus, inquit, pascit me, et nihil mihi deerit; in loco pascuae ibi me collocavit . Quod autem subiens in montem Jesus, ibi sedebat cum discipulis suis, sed veniente ad eum multitudine, descendit, atque hanc frustra factum credamus, sed ad significandum mystice quia doctrinam et charismata sua Dominus juxta percipientium capacitatem distribuit, infirmis quidem adhuc mentibus parvulis spiritu simpliciora monita committens, et apertiora credens sacramenta: celsioribus autem quibusque, et perfectioribus sensu secretiora suae majestatis arcana reserans, altiora devotae conversationis itinera suggerens, et altiora praemiorum coelestium dona promittens. Denique cuidam sciscitanti quid faciens vitam aeternam possideret, quasi inferius adhuc posito, communia suae dona largitatis impendit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
iuste delectatĩ. quasi pro¬
fundis decliti pĩsces. men¬
tem ad suꝑna gaudia
non intencunt. Uncle
bene idem mare galilẽe:
id est rota cognominat᷑:
Quia nĩmirum amor la¬
bentis seculi. quasi in
uertĩgĩnem corda mittit.
que ad ꝑheinnis uiter
desideria non ꝑmittat
erigi. De qualib psal¬
mista. Incireiitu in qͥt
impii ambulant. Sed a¬
beuntem transmare ga¬
lilee iħ̃m multĩtudo ma¬
xima sequebatur. que
doctrĩne sanationis et
refectionis ab eo cȩlestis
quia priusquã domi¬
nus in carne appareret.
sola illum gens iudea
sequebatur credendo.
Postquam uero per incar¬
nationis sue dispensa¬
tionem fluctus uite cor¬
ruptibilis adiit. calcã¬
uit. transiit. maxima
mox eum multitudo
crecdentium secuta est
nationũ: spiritaliter
instrui. sanari. ac sacia¬
ri desiderans. et cum
psalmista deprecans.
Domine adte confugi.
doce me facere uolun¬
tatem tuam. Et iterum.
Miserexe mei domine qm̃
infirmus sum. sana me

Expanded text:
juste delectati, quasi projuste delectati, quasi profundi dediti pisces, mentem ad superna gaudia non intendunt. Unde bene idem mare Galilaeae, id est, rota cognominatur. Quia nimirum amor labentis saeculi, quasi in vertiginem corda mittit, quae ad perennis vitae desideria non permittit erigi, de qualibus Psalmista: In circuitu, inquit, impii ambulant . Sed abeuntem trans mare Galaeae Jesum, multitudo maxima sequebatur, quae doctrinae sanationis et refectionis ab eo coelestis quia priusquam Dominus in carne appareret, sola illum gens Judaea sequebatur credendo. Postquam vero per incarnationis suae dispensationem fluctus vitae corruptibilis adiit, calcavit, transiit, maxima mox eum multitudo credentium secuta est nationum, spiritualiter instrui, sanari ac satiari desiderans, et cum Psalmista dicens: Domine, ad te confugi, doce me facere voluntatem tuam ; et iterum: Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum; sana me,
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionis. et çeterarum
uirtutũ spiritalium do¬
nis saciare dignetur. qͣ¬
tinus tempore sacro scẽ
resurrectionis illius in¬
terius exteriusq decent̃
ornati. sacramenta nr̃e
saluitis. puro corpore si¬
mul et corde sumamus.
Uerum quia breuit̃ ista
prelibauimus. libet di¬
ligentius totam sacre se¬
riem lectionis intueri.
et quiequid in ea misti¬
cum indagare ualemꝰ.
uestre pandere caritati.
Abiit iħe transmare ga¬
liler. quod est tyberia¬
dis. Primo dĩcendum
iusta hystoriam quia
mare galileȩ quod mul¬
tis pro dĩuersitate cĩrcũ¬
iacentium regionum
uocabulis distinguitur.
illis tantum in locis ma¬
re tyberiadis uocatur.
ubi tyberiadem cĩuita¬
tem aquis ut aiunt ca¬
lidis salubr̃e habitatio¬
nem premonstrat. Siqui¬
dem interfluente iorda¬
ne duodeiu̾ginti passu¬
um milib in longum.
et quinq extenditur
in latum. Mystĩce aut̃e
mare turbida ac tumen¬
tia seculi huius uolu¬
mina significat. in qui¬
bus prauĩ quilibet in¬

Expanded text:
ctionis et caeterarum virtutum spiritualium donis satiare dignetur, quatenus tempore sacrosanctae resurrectionis illius interius exteriusque decenter ornati, sacramenta nostrae salutis puro corpore simul et corde sumamus. Verum quia breviter ista praelibavimus, libet diligentius totam sacrae seriem lectionis intueri, et quidquid in ea mysticum indagare valeamus, vestrae pandere charitati. Abiit Jesus trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis. Primo dicendum, juxta histmare Galilaeae, quod multis, pro diversitate circumjacentium regionum, vocabulis distinguitur, illis tantum in locis mare Tiberiadis vocatur, ubi Tiberiadem civitatem, aquis, ut aiunt, calidis salubrem habitationem praemonstrat. Siquidem interfluente Jordane, duodeviginti passuum millibus in longum, et quinque extenditur in latum. Mystice autem, mare turbida ac tumentia saeculi hujus volumina significat, in quibus pravi quilibet, in
Abbreviated transcription (Latin):
tione tergamus. Quic¬
quid uitii temptantis
morbi uidelicet spirita¬
lis nos interius uastarez
senserimus. solito pieta¬
tis illius munere pos¬
tulemus emundari.S
et si ierunos nos acelestis ui¬
te dulcedine conspexe¬
rimus. eius grãciam fla¬
gitemꝰ. ut necessarie noᷤ
conpunctionis suauita¬

Expanded text:
tione tergamus, et quidtione tergamus, et quidquid vitii tentantis morbi, videlicet spiritualis, nos interius vastare senserimus, solitae pietatis illius munere postulemus emundari. Sed etsi ei unitos nos coelestis vitae dulcedine conspexerimus, ejus gratiam flagitemus: ut necessariae nos compunctionis et
Abbreviated transcription (Latin):
UI siGHa ac
miracula do¬
mini ac sal¬
recte cum le¬
gunt uel au¬
diunt accipiunt. non
tam in his quod foris
stupeant adtendunt.
quam quid horum exem¬
plo ipsi intus agere.
quid in his misticum ꝑ¬
pendere debeant inspi¬
ciunt. Ecce enim̃ propͥn¬
quante pascha die fes¬
to uideorum. sequentẽ
se multitudinẽ dominꝰ
uerbo salutis pariter et
oꝑe curationis erigebat.
Nam sicut alius euuange¬
lista scribit. loqueba¬
tur illis de regno dei.
et eos qui cura indige¬
bant sanabat. Cadem¬
quippe doctrina et sa¬
natione cõpleta. paucis
de cybariis abundantis¬
sime reficit. Et nos ergo
plo facti ꝓpinquante
pascha die festo nostre
redemptionis. adiuncta
fratrum caterua dñm
toto corde sequamur.
Quo actionum itinere
ingressus sit diligentis¬
sime contemplemur.
ut uestigia enus sequi
mereamur. Qui enim
dicit se in ipso manere.
debet sicut ille ambu¬
lauit. et ipse ambula¬
re. Quicquid nobis im¬
peritie nocentis in esse
deprehenclerimus.cre¬
bra uerbi illius audi¬

Expanded text:
ui signa et miracula Domini ac Salrecte, cum legunt vel audiunt, accipiunt, non tam in his quid foris stupeant attendunt, quam quid horum exemplo intus agere, quid in his mysticum perpendere debeant inspiciunt. Ecce enim appropinquante Pascha, die festo Judaeorum, sequentem se multitudinem Dominus verbo salutis pariter et ope curationis erigebat. Nam sicut alius evanglista scribit, loquebatur illis de regno Dei, et eos qui cura indigebant sanabat, eademque doctrina et sanatione completa, paucis de cibariis abundantissime refecit. Et nos ergo, plo facti propinquante Pascha die festo nostrae redemptionis, adjuncta fratrum caterva Dominum toto corde sequamur, quoque actionum itinere ingressus sit diligentissime contemplemur, ut vestigia ejus sequi mereamur. Qui enim dicit, se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare. Quidquid in nobis imperitiae nocentis inesse deprehenderimus, crebra verbi illius audi
Abbreviated transcription (Latin):
mino cooꝑante et ser¬
monẽ confirmante. se¬
quentib signis. Fenum
inquo discimbens tur¬
ba reficitur. concupis¬
centia carnalis intelli¬
gitur. quam calcare ac
premere debet omnis qͥ
spiritalib alimentis sa¬
ciari desiderat. Omnis
enim caro fenum. et om¬
nis gloria eius quasi
flos feni. Disciimbat er¬
go super fenum. florem
feni conterat. id ẽ. casti¬
get corpus suum. et ser¬
uituti subitiat. uolup¬
tates carnis ecdomet.
luxirie fluxa restrin¬
gat. quisqͥs panis uiui
cupit suauitate refici.
quisqͥs suꝑne gracie da¬
pib renouari amat. ne
infirma uetustate defi¬
qui mantlucauerunt.
ꝑfectionem uite eorum
qui uerbo reficuntur¬
insinuant. Uirorum qͥꝑ¬
pe nõmine solent in
scripturis ꝑfectiores qͥ¬
q figurari. quos femi¬
nea mollities nulla cor¬
rumpit: Qua les esse cu¬
pit eos. quib dicit a¬
postolus. Uigilate sta¬
te in fide. uiriliter agi¬
te. et confortamin. Mil¬
lenarus autem niime
rus ultra quem nulla

Expanded text:
mino cooperante, et sermino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis . Fenum, in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnalis intelligitur, quam calcare ac premere debet omnis qui spiritalibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . Discumbat ergo super fenum, florem feni conterat, id est, castiget corpus suum, et servituti subjiciat ; voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat, quisquis panis vivi cupit suavitate refici, quisquis supernae gratiae dapibus renovari, ne infima vetustate defiqui manducaverunt, refectionem vitae eorum qui verbo reficiunturinsinuant. Virorum quippe nomine solent in Scripturis perfectiores quique figurari, quos feminea mollities nulla corrumpit: quales esse cupit eos quibus dicit Apostolus: Vigilate, state in fide, viriliter agite, et confortamini . Millenarius autem rus, ultra quem nulla
Abbreviated transcription (Latin):
dem in aliis aiu̾sa tͣnstulerint. I egite gͥ ae hunc uxta tnͣs¬
lationem nram. quia ꝑcola scͥptus. ⁊ comata manifestiorem
sensum legentib tribuit. Ei autem amici nr̃i. ⁊ hunc
subsainnau̾int. dicite eis. qd̵ nemo eos compellat ut scri¬
bant. sed uereor ne illiso eis eueniat qd̃ grece significantiꝰ¬

Expanded text:
hunc juxta translationem nostram; quia per cola scriptus et commata, manifestiorem legentibus sensum tribuit. Si autem amici mei et hunc subsannaverint, dicite eis quod nemo eos compellat ut scribant. Sed vereor, ne illud eis eveniat quod Graece significanti
Abbreviated transcription (Latin):
raꝵ desuꝑ lumen aspicerẽ impegi nouissime. in danielem. ⁊ tanto tedis affectus sum. ut
desꝑatione subita om̃em laborem uet̾em uolium ꝯtempnere. Cerum adhortanteme
michi uidebatur sciolus inter hebreos. cepirursus discipłs ẽẽ chaldaicus. Et ut u̾m fatear
usq ad p̾sentem diem magis possum sermonem chaldaicum leg̾e. ⁊̃ intellig̾e qmͣ sona¬
re. Hec idcirco refero. ut difficultatem uob̃ dameł ostendem. qui apud hebreos. nec su¬
quia in toto orbe disꝑse sunt. ueru ante posito. easq ugulante subietimus. ne uideremur
apud imꝑttos magnam uoluminis partem detruncasse. Audiui gͦ q̃ndam de p̾cep¬
torib magr̃is uid̾oꝵ. cum susanne derideret hystoriam. ⁊ a greco nescio quo dr̃ẽt esse cõ

Expanded text:
Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me  qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursum discipulus esse Chaldaicus. Et ut verum fatear, usque ad praesentem diem magis possum sermonem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Haec idcirco, ut difficultatem vobis Danielis ostenderem, qui apud Hebraeos nec Suabulas: quas nos, quia in toto orbe dispersae sunt, veru ÷ anteposito, easque jugulante, subjecimus: ne videremur apud imperitos magnam partem voluminis detruncasse. Audivi ego quemdam de praeceptoribus Judaeorum, cum Susannae derideret historiam, et a Graeco nescio quo
Abbreviated transcription (Latin):
Anielem ꝓpħ̃am iuxta. lxxͣ.interp̃tes domui saluatoris eccłie
ñ legunt. utentes theodotionis editione. ⁊ hoc cur accidit nescio.
Siue enim quia sermo chaldaitus ẽ.⁊ quib dam ꝓpͥetatibus
tum. ab alio nescio. quo ñ satisu chaldeam linguam sciente.
editus est liber iste. Siue aluid quid cause exstiterit ignoran.
hoc unum affirmare possum. ꝙ multum au̾itate. ⁊ illa theo

Expanded text:
tes Domini Salvatoris Ecclesiae non legunt utentes Theodotionis editione, et hoc cur acciderit, nescio. Sive enim quia sermo Chaldaicus est, et quibusdam proprietatibus rum ab alio nescio quo non satis Chaldaeam linguam sciente, editus liber est: sive aliud quid causae exstiterit ignorans: hoc unum affirmare possum, quod multum a veritate
Abbreviated transcription (Latin):
qui ⁊ ip̃e in babylone erat
uixta fluuium futuroꝵ¬
sacramta panduntur.
suꝑ aquas. ĩmo in aquis¬
purissimis. ut bap̃mi po¬

Expanded text:
eli, qui in Babylone erant juxta flumina, futurosacramenta panduntur super aquas, immo in aquispurissimis, ut baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscamꝰ aliena Si
necdum mens nr̃a ac¬
cenditur igne cartatiꝰ.
in ambitione sua ha¬
beat frenum timori
yt ꝓuectus sui passibꝰ
uegetata dum ab alie¬
norum appetitu compes¬
citur. quando q ad ꝓpͥa
contempnenda ꝑducat᷑.
Prestante domino nr̃o

Expanded text:
concupiscamus aliena. Si concupiscamus aliena. Si necdum mens nostra accenditur igne charitatis, in ambitione sua habeat frenum timoris, ut profectus sui passibus vegetata, dum ab alienorum appetitu compescitur, quandoque ad propria contemnenda perducatur, adjuvante Domino no
Abbreviated transcription (Latin):
possidere. Quos bene ysa¬
ias intuens ait. Qui st̃
isti qui ut nubes uolãt.
&quasi columbe ad fene¬
stras suas: Nidit eõ qͥp¬
pe derrena despicere. men¬
de ceiestib ꝓpinquare ũ¬
bis pluere miraculis cho¬
ruscare. Et quos a t̾renis
contagiis scã predicatio.
& sublimis uita suspen¬
derat hos uolantes pari¬
der ⁊ nuhes appellat: fe¬
nestre autẽ nõstri sunt
oculi. quia ꝑ ipsos aĩa
respicit quod exterius
concupiscit. Columba uͦ
simplex est animai atq
amalicia fellis auienũ.
Quasi colube gͦ ad
feriestras suas sunt. qͥ
nichil in hoc mundoꝯ
dio non trahuntur.
At contra miluus & ñ
columba ad fenestras
suas est qui ad ea que
oculis considerat. rapi¬
ne desiderio anhelat. Qa
mus.debemus imitari
quod colimꝰ. Ostendat
nr̃e obsequium deuoti¬
oms immutata sollẽp¬
nitas mentis. Despicia¬
mus que terrena sun
relictis temporalib m
cemur eterna.Si autẽ
necdum possumꝰ relin¬
quere ꝓpria saltem ñ

Expanded text:
possidere. Quos bene Isapossidere. Quos bene Isaias intuens, ait: Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas ? Vidit quippe terrena eos despicere, mente coelestibus propinquare, verbis pluere, miraculis coruscare. Et quos a terrenis contagiis sancta praedicatio et sublimis vita suspenderat, hos volantes 1453 pariter et nubes appellat. Fenestrae autem nostri sunt oculi, quia per ipsos anima respicit quod exterius concupiscit. Columba vero simplex est animal, atque a malitia fellis alienum. Quasi columbae ergo ad fenestras suas sunt, qui nihil in hoc mundo cdio non trahuntur. At contra milvus et non columba ad fenestras suas est, qui ad ea quae oculis considerat rapinae desiderio anhelat. Quiamus, debemus imitari quod colimus. Ostendat nostrae obsequium devotionis immutatae solemnitas mentis; despiciamus quae terrena sunt, relictis temporalibus, mercemur aeterna. Si autem necdum possumus relinquere propria, saltem non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtĩmescere: sic de ꝓsperi¬
tate ꝓximi sicut de nr̃o
profectu gratulari: aliena
uampna. nr̃a credere: alie¬
na lucra. nr̃a deputare:
amicum non ꝓpter mũ¬
dum. s ꝓpter deum dili¬
gere: inimicum etiam a¬
mando tolerare: nulli qd̃
patĩ non uis. facere. nul¬
li qd̃ tibi iuste impendi
desideras denegare:neces
concurrere. s ꝓdesse enã
ultra uires uelle.
Iuid ergo isto holocausto
locupletius quando per
hoc quod deo immolat
in ara cordis anima seinz¬
ipsã mactat.S hoc bo¬
ne uoluntatis sacrificiũ
huius mun̾di cupiditas
ꝑfecte deseratur. Nam qͥc¬
quid in eo concupiscimꝰ.
hoc ꝓculdubio ꝓximis
inuidemus. uidetur etem̃
quia uobis desit qd̃ ait̃
assequitur. Et quia sẽꝑ
inuidia a bona uolun¬
tate discordat. mox ut ħ
mentem ceꝑit illa disce¬
dit. Unde predicatores sc̃i
ut possent ꝓximos ꝑfec¬
de diligere studuerunt ĩ
hoc seculo nichil amare.
niehil uinquam appetẽ
iuchil uel sine appetitu

Expanded text:
pertimescere, sic de prosperipertimescere, sic de prosperitate proximi sicut de nostro profectu gratulari, aliena damna nostra credere, aliena lucra nostra deputare, amicum non propter mundum, sed propter Deum diligere, inimicum etiam amando tolerare, nulli quod pati non vis 1452 facere, nulli quod tibi juste impendi desideras denegare, necesconcurrere, sed prodesse etiam ultra vires velle. Quid ergo isto holocausto locupletius, quando per hoc quod Deo immolat in ara cordis anima semetipsam mactat? 4. Sed hoc bonae voluntatis sacrificium mundi hujus cupiditas perfecte deseratur. Nam quidquid in eo concupiscimus, hoc procul dubio proximis invidemus. Videtur etenim quia nobis desit quod alter assequitur. Et quia semper invidia a bona voluntate discordat, mox ut haec mentem ceperit, illa discedit. Unde praedicatores sancti ut possent proximos perfecte diligere studuerunt in hoc saeculo nihil amare, nihil unquam appetere, nihil vel sine appetitu