comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hieronimũ huius uerbi esse interpretem: Quippequia nec eundem interpretem de
suo quippiam ad didissecredimus. quecerte uerbõ ex uerbo ulsensũ ex sensu om̃a
transtulisse minime dubitamus. Sed rursus hinc nihilominus alia quescio
reuirescit. quod matheus in hebrea lingua euangeliũ suũ scribens. hebreoutens
uerbo eum interpretari inuna eademq linguauideturminus indiguisse.
Ad quod fatendũ qui aquauis emmanu hel hebreum uerbũ sit. tamen apud eos
obscurissimũ esse. sicut & apudnos multa obscuriora sunt uerba. Etideonecessa¬
riũ fuisse interpretari apertius. uitalis ettanta promissio nullis ess& obscura
uerbis. uerũ omnibus ex hocmanifestius re adsumpto patescer&. Porroenĩ
emmanuhel proprium nomen eius est. sicut etihs. quod uocatu s est ex preceptione
euangelica. Igiturduobus istis nominib: non modo creatiorẽ eum atquerestituto¬

Expanded text:
Hieronymum hujus verbi esse interpretem. Quippe quia nec eumdem interpretem de Hieronymum hujus verbi esse interpretem. Quippe quia nec eumdem interpretem de suo quidpiam addidisse credimus; quem certe verbum ex verbo, vel sensum ex sensu omnia transtulisse, minime dubitamus. Sed rursus hinc nihilominus alia quaestio revirescit, quod Matthaeus in Hebraea lingua Evangelium suum scribens, Hebraeo utens verbo, eum interpretari in una eademque lingua videtur minus indiguisse. Ad quod fatendum quia, quamvis Emmanuel Hebraeum verbum sit, tamen apud eos obscurissimum esse, sicut et apud nos multa obscuriora sunt verba; et ideo necessarium fuisse interpretari apertius, ut talis et tanta promissio nullis esset obscura verbis, verum omnibus ex hoc manifestius reassumpto patesceret. Porro enim Emmanuel proprium nomen est, sicut et Jesus, quod vocatus est ex praeceptione Evangelica. Igitur duobus istis nominibus, non modo Creatorem eum atque restituto
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uocare. Ex quonotandũ quod euangelista non uerborũ ordinẽ secitus est
sed sensũ. quando proconcipiet in utero habebit dixit: et prouocabis. uo¬
cabunt enuntiauit. Nã aliud est quasi ex alio quolibet modo concipere.
aliu ducro non aliunde sed ex se sequippiam habere. Quienim habet nequa¬
nis designatur natiuitas. Nam in eo quoddixit concipi& uoluit sub intellegiqd
tũ est manifescat ex substantia carnissuȩ insehabere quod non aliunde ꝓcortum
conceperit. ut appareat illud hicremiac propheticum. quod dñs faciens nocium fecerit
clausoutero mulierẽ circumdare uirũ. E uocabunt inquit nomeneius emmanuhel
quod estinter prȩtatũ nobiscumdr̃ Reteigitur quaeritur quis hocdixerit qd̃
interprecatur nobiscũ ds̃. prophea uidelic& anmatheus. Sed quia in libro eius¬
dem prophetae non inuenitur arbitramus potius euangelistam quã apgelum aut

Expanded text:
eum vocare. Ex quo notandum, quod Evangelista non verborum ordinem secutus est, eum vocare. Ex quo notandum, quod Evangelista non verborum ordinem secutus est, sed sensum, quando pro concipiet, in utero habebit dixit, et pro vocabis, vocabunt enuntiavit. Nam aliud est, quasi ex alio quolibet modo concipere, aliud vero non aliunde, sed ex sese quidpiam habere: qui enim habet nequanis designatur nativitas. Nam in eo quod dixit concipiet, voluit subintelligi, quod tum est, manifestat ex substantia carnis suae in se habere quod non aliunde per coitum conceperit. Ut appareat illud Jeremiae propheticum, quod Dominus faciens novum fecerit clauso utero mulierum circumdare virum: Et vocabunt, inquit, nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum nobiscum Deus. Recte igitur quaeritur quis hoc dixerit quod interpretatur nobiscum Deus, propheta videlicet, an Matthaeus? Sed quia in libro ejusdem prophetae non invenitur, arbitramur potius Evangelistam quam angelum aut
Abbreviated transcription (Latin):
appellari. Et sicut quidã enudeatius tradunt. uirgo apud hebreos trianomi¬
nahabet : Alma Bethula NARΑ Sedhocloco almasolũ debuit poni. qd̃ totum
simul significaret: scilicet puellã ad ulescentulã: absconsã et merito uirginitatis
almã. si quidẽ absconsã diligentia parentũ. et adulescentulã iuuentutis etate
Nam nara ut aiunt infantulã designat: quaequia necdũ adulta. quidsit autẽ
pudor femineus nondũ capit. Interea quod sequitur. et uocabunt nomeneius
emmanuhel: in hebreo iuxta esatam prophetã nonuocabunt seduocabis habet
quia is propriae acspeciatim ibidem domuidauid loquebatur. hic quoque¬
generaliter deuni uerso generchumano uocabunt dicitur. Quaquã et inesaia
uerbũ carathim quod om̃s interpretatisunt. tauocabis quã etuocabit utrũq
potest interpretari. ut sit sensus. quod etipsa uirgo maria emmanuhel debeat

Expanded text:
appellari: et sicut quidam enucleatius tradunt, virgo apud Hebraeos tria nomiappellari: et sicut quidam enucleatius tradunt, virgo apud Hebraeos tria nomina habet, Alma, Betula, Nara. Sed hoc loco Alma solum debuit poni, quod totum simul significaret, scilicet puellam, adolescentulam, absconsam, et merito virginitatis almam; siquidem absconsam diligentia parentum, et adolescentulam juventutis aetate. Nam Nara, ut aiunt, infantulam designat, quae quia necdum adulta, quid sit pudor femineus, nondum capit. Interea quod sequitur: Et vocabunt nomen ejus Emmanuel. In Hebraeo juxta Isaiam prophetam, non, vocabunt, sed vocabis habet. Quia is proprie ac speciatim ibidem domui David loquebatur; hic generaliter de universo genere humano, vocabunt, dicitur; quanquam et in Isaia verbum Karathim, quod omnes interpretati sunt, tam vocabis, quam et vocabit, utrumque potest interpretari, ut 110 sit sensus, quod et ipsa virgo Maria Emmanuel debeat
Abbreviated transcription (Latin):
uonsolũ uirgofuitmaria. sed iunioris aetatis puella: immomaioris esselaudis
quã puella autuirgo. quae forte nobilis annos adulescentia cuix attigerat. & adhuc
necdũ uirum nosse posset. Vnde et indeuteronomio subpuellȩ uel adulescen¬
tulaenomine. uirgo intellegitur designata. Suinuenerit inquit homopuellã
incampodesponsatam. etui obprimens dormieritcũca interficietis uirũ qui
concubuit cumca: et puellaenihil facietis acreliqua. Vbireccepuella. Nonaliud
quã uirgo monstratur. Sicut et illud. quod in uolumine regũlegitur. Quia
quȩsierunt puellã uirginem et introduxerint ad regẽ. Eterat inquit scriptura
puella pulchranimis &ministrabatei. etrex non cognouiteam. Quodsicau¬
santur iudaei. in hebreo hoc in loco secundũ esaiam uirginẽ non habere. in¬
tellegant idioma diuinarũ scripturarũ. & patebit puellas quã sȩpe uirgines

Expanded text:
non solum virgo fuit Maria, sed et junioris aetatis puella. Imo majoris esse laudis non solum virgo fuit Maria, sed et junioris aetatis puella. Imo majoris esse laudis quam puella aut virgo quae forte nubiles annos adolescentiae vix attigerat, et adhuc necdum virum nosse posset. Unde et in Deuteronomio, sub puellae vel adolescentulae nomine virgo intelligitur designata. Si invenerit, inquit, homo puellam in campo desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis, ac reliqua . Ubi recte, puella non aliud quam virgo monstratur. Sicut et illud, quod in volumine Regum legitur, quia quaesierunt puellam virginem, et introduxerunt ad regem. Et erat, inquit Scriptura, puella pulchra nimis, et ministrabat ei, et rex non cognovit eam . Quod si causantur Judaei, in Hebraeo hoc in loco, secundum Isaiam, virginem non haberi: intelligant idioma divinarum Scripturarum, et patebit puellas quam saepe virgines
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quã uirorũ patuerit aspectibus. uerũ magna parentũ diligentia custodita sit
Namet lingua punica quaedefontibus hebreorũ ducitur. proprie uero a alma
appellatur. Vndequia hebrei pencomniũ linguarũ uerbis utuntur. forsitan
propheta hoc sibi adsciuit ineloquium. ut perhoc figuraretur qualiserat futura
quia alma in lingua nrã scã intellegitur. Quod autẽipsi ceterarum linguarũ
utantur uerbis. ostendit illud degreco incanticis canticorũ. ΦΟΡΙΟΝ
ubiscribimus ferculũ fecitrex salomon. Quod ecita in hebreolegitur: Sunt et alia
quam plurima uerba ceterarũ linguarũ. quaesibi insuo sumpserunt eloquio.
Etquantũ peritia sc̃orũ patrũ docet. qui ex eadẽ lingua probatissimi extitert̃
inter pretes. nũ quã se alma in mulierenupta legisse. sed sẽper supeream quȩ
uirgo fuerit modisomnib ꝓtestantur: hinc quoque datur intellegi. quia

Expanded text:
nunquam virorum patuerit aspectibus, verum magna parentum diligentia custodita sit. nunquam virorum patuerit aspectibus, verum magna parentum diligentia custodita sit. Nam et lingua punica, quae de fontibus Hebraeorum ducitur, proprie vero a. Alma appellatur. Unde, quia Hebraei pene omnium linguarum verbis utuntur, forsitan propheta hoc sibi ascivit in eloquium, ut per hoc figuraretur qualis erat futura, quia Alma in 109 lingua nostra sancta intelligitur. Quod autem ipsi caeterarum linguarum utantur verbis, ostendit illud de Graeco in Canticis canticorum φορεῖον, ubi scribimus, Ferculum fecit rex Salomon , quod et ita in Hebraeo legitur. Sunt et alia quamplurima verba caeterarum linguarum, quae sibi in suo sumpserunt eloquio; et quantum peritia sanctorum Patrum docet, qui ex eadem lingua probatissimi exstiterunt interpretes, nunquam se Alma in muliere nupta legisse, sed semper super eam quae virgo fuerit, modis omnibus protestantur. Hinc quoque datur intelligi quia
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo pepererit. Quippecũ prophetadicat. quia ipsedñs dabit uobis signum. siergo
signũ fuit nec dubiũ. quod extrahumana consuetudineuenit. Vnde ethierem ias
Eccefaciet dñs nouũ superterrã. quia mulier circũ dabituirũ. Nonenĩ est signũ.
Nequenouũ aliquid poterat aesaimari. si non uirgosi necoitu potuit concipere acfi¬
lium generare. Necnos itaquefallimur quasi in hebreo secundũ esaiam betͥula.
quod uirgo interpretatur habeat. sed prohoc uerbo positũ est. alma. quod practer¬
Ixxomnes adulescentulã transtulerunt. Porro alma apud eos uerbũ ambiguũ
hoc uerbũ frequenter ita interpretatus est. Perquod intellegitur: non solũ puella
uel uirgo. sed etiam uelut exepitethico quia fixinominis qui dni apudnos quã
sȩpe fungitur officio. uirgomultũ recondita demonstratur. Et secre tissima quae

Expanded text:
virgo pepererit. Quippe cum propheta dicat, quia Ipse Dominus dabit vobis signum. Si ergo virgo pepererit. Quippe cum propheta dicat, quia Ipse Dominus dabit vobis signum. Si ergo signum fuit, nec dubium quod extra humanam consuetudinem evenit. Unde et Jeremias: Ecce faciet Dominus novum super terram, quia mulier circumdabit virum . Non enim est signum, neque novum aliquid poterat aestimari, si non virgo sine coitu potuit concipere, ac filium generare. Nec nos itaque fallimur, quasi in Hebraeo secundum Isaiam Betula, quod virgo interpretatur, habeatur: sed pro hoc LXX omnes adolescentulam transtulerunt. Porro ALMA apud eos verbum ambiguum hoc verbum frequenter ita interpretatus est; per quod intelligitur non solum puella vel virgo, sed etiam, velut ex epitheto quia fixi nominis quidni apud nos quam saepe fungitur officio? virgo multum recondita demonstratur, et secretissima, quae
Abbreviated transcription (Latin):
seduerenũ quã deficientis instantia escientiã rectius appellabimus. Nobisqui¬
demuidetur pracuidentia iuredici. Sed quantũ ex dõ rectius prouidentia nun¬
cupatur: Vocatur autẽ prouidentia quod porro abrebus consututa. quasi
ab excelsorerũ cacuminecuncta prospiciat. Vnde nobis sidissimulare nolumꝰ
magnanecessitas probitatis incumbit. ut solliciisimussemper. quia cinos in¬
desinenter anteoculos cernentis iudicissumus. Et omnis intentionrã iugiter
corã eouersatur. Ecceinquit uirgo habebit inutero et pari& filiũd
quo diudici sepercalumnia reparati dicunt quod in ebraica ueritate Nih abcat¬
ecceuirgo concipiet. sed puella: Uolentes sanchoc nomine aecatis et non in tegritatis
significarinaturã. quatinus perhoc mssteriũ fideinrãe facilius uacuetur. Sedpri¬
mũ interroge muscos quomodo signũ possit appellari. quod puellatantũ et non

Expanded text:
sed vere nunquam deficientis instantiae scientiam 108 rectius appellabimus. Nobis quised vere nunquam deficientis instantiae scientiam 108 rectius appellabimus. Nobis quidem videtur praevidentia jure dici, sed quantum ex Deo rectius providentia nuncupatur. Vocatur autem providentia, quod, procul ab rebus constituta, quasi ab excelso rerum cacumine cuncta prospiciat. Unde nobis, si dissimulare nolumus, magna necessitas probitatis incumbit, ut solliciti simus semper, quia et nos indesinenter ante oculos cernentis judicis sumus, et omnis intentio nostra jugiter coram eo versatur. Ecce, inquit, virgo in utero habebit, et pariet filium. Ad quod Judaei, semper calumniari parati, dicunt quod in Hebraica veritate non habeatecce virgo concipiet, sed puella; volentes sane hoc nomine aetatis et non integritatis significari naturam, quatenus per hoc mysterium fidei nostrae facilius vacuetur. Sed primum interrogemus eos, quomodo signum possit appellari, quod puella tantum, et non
Abbreviated transcription (Latin):
tiones longiu s excesimus cũ propteruitandũ leitoris fascidiũ piecsatis dixerim
rur sus figamus mentis oculũ. ubi aeterna non quidẽ praescientia ut nossentimꝰ
sedueridi scientia omnẽ teporis supergreditur motionẽ. Et uideamus quantũ
possumus quomodo propheta ad diuina raptus ueritatis ac praedestinationis
scientiã dicebat. quasi digito demonstrando ecceuirgo concipi&. Naminco
quoddicebat. ec ce praesentiarũ estostensio. Quod uero concipi &e futuroru erat
praccognitio: At uero qd̃idem rursus euangelista resumit intestimoniũ etdicit
hoctotũ factũest ut adimpleretur qd̃ dictũ estadñõ Haud dubiũ quin praesti¬
entiacdĩ ac praedestinationis est intẽpore exhibitio. eciuxta quodloquens cer¬
nebat promissorũ in praesenti ostensione ueritatis adimpletio. Vnde pͥraesci¬
entiam rectepensare uelimus. quacunctadinoscit ds̃: Non praescientiã quidẽ

Expanded text:
tiones longius excessimus, cum propter vitandum lectoris fastidium nec satis dixerim, tiones longius excessimus, cum propter vitandum lectoris fastidium nec satis dixerim, rursus figamus mentis oculum, ubi aeterna, non quidem praescientia, ut nos sentimus, sed vera Dei scientia, omnem temporis supergreditur motionem, et videamus quantum possumus, quomodo propheta ad divinam raptus veritatis ac praedestinationis scientiam, dicebat, quasi digito demonstrando: Ecce virgo concipiet . Nam in eo quod dicebat, ecce, praesentiarum est ostensio; quod vero, concipiet, futurorum erat praecognitio. At vero quod idem rursus evangelista resumit in testimonium et dicit: Hoc totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino, haud dubium quin praescientiae Dei ac praedestinationis est in tempore exhibitio, et juxta quod loquens cernebat, promissorum in praesenti ostensione veritatis adimpletio. Unde, si praescientiam recte pensare velimus, qua cuncta dignoscit Deus, non praescientiam quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
iamest in aecernadĩ uoluntate si nen rõnonnũ quã libertatis arbitrio rerũ inne¬
gotio tẽporaliter impleatur. Qualeest istud quod nunc inmanibus habemus
Alia uero ex praescientia dĩ. quonrm̃ admiscetur libertatis arbitriũ. et coope¬
rante gratiadĩ. aut consequimur premiũ. autiusto iudicio nos illo relinquen¬
te trahimur ad supplicium. Quorũ unum ex praedestmationefit. alterũtantũ n
praescientu manet: ese aliud genus prophetue quod comminatio retenotur
Punamquepotius obsignum diuinac anim aduersionis. qua ex prae scientaetiro¬
re quolongealter pricsitur illud qui comminetur uenturũ signu actẽnderr¬
cofti dut fue int metuentes a facieartus ediberentur decti contradicerresuet
udcantur in supplicium iustepuniri. Quarũ naquererũ exempla super fluũest
anorerart qͥuia patent ecuam non quaerentibus. Sed quia obquorundã obict¬

Expanded text:
jam est in aeterna Dei voluntate, sine nostro nonnunquam libertatis arbitrio, rerum in nejam est in aeterna Dei voluntate, sine nostro nonnunquam libertatis arbitrio, rerum in negotio temporaliter impleatur, quale est istud quod nunc in manibus habemus; alia vero ex praescientia Dei, quo nostrum admiscetur libertatis arbitrium, et, cooperante gratia Dei, aut consequimur praemium, aut justo judicio, nos illo relinquente, trahimur ad supplicium. Quorum unum ex praedestinatione fit, alterum tantum in praescientia manet. Est et aliud genus prophetiae, quod comminatio recte vocatur. Fit namque potius ob signum divinae animadversionis quam ex praescientiae terror; quoniam longe alite, praescitur illud quam comminetur venturum, Signum autem idcirco fit, ut fugiant intuentes a facie arcus, et liberentur electi, contradicentes vero videantur in supplicio juste puniri. Quarum rerum exempla superfluum est aggregare, quia patent etiam non quaerentibus. Sed quia ob quorumdam objec
Abbreviated transcription (Latin):
Perseuero considerata. aut propria libertate. quãuis depoena peccati feruntur inuiti¬
um. autcerte libertate recepta propriã uoluntatẽ gratiaedĩ reconsignant ad meritũ
Indenam queest quod quãuis eueniant ex istendopdo.nũ munus tamen mercedis
habeant ex labore. auttertepropriã peccati uindictã non effugiant exdelicto. Quia
priusquamfierent. antereatum quod ã modo etiam non cuenire possent. Vnde sidili¬
genter anim aduertas multas exprophetia praedictiones repperies. quae non fuerint
quidem ut praedictȩ sunt operibus adimpletae. eoquod sint autpeccatis praeuenien¬
tibus munere uacuatȩ. aut certelibertatis arbitrio unacũ gratiadĩ penitentibus
adueniã indultȩ: Hincnimirũ possumus approbare quod alia fit prophetia
expraedestinationedĩ qua necesseest modis omnib euenire. utueritas quae

Expanded text:
per se vero considerata aut propria libertate, quamvis de poena peccati feruntur in vitiper se vero considerata aut propria libertate, quamvis de poena peccati feruntur in vitium; aut certe libertate recepta propriam voluntatem gratiae Dei resignant ad meritum. Inde namque est quod, quamvis eveniant exsistendo per donum, munus tamen mercedis habeant ex labore; aut certe propriam peccati vindictam non effugiant, ex delicto; quia priusquam fierent, ante reatum quodammodo etiam non evenire possent. Unde, si diligenter animadvertas, multas ex prophetia praedictiones reperies, quae non fuerint quidem ut praedictae 107 sunt, operibus adimpletae, eo quod sint aut peccatis praevenientibus munere vacuatae, aut certe libertatis arbitrio una cum gratia Dei poenitentibus ad veniam indultae. Hinc nimirum possumus approbare, quod alia fit prophetia ex praedestinatione Dei, quam necesse est modis omnibus evenire: ut veritas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aliter euenire nom posse. cũ praesciri nequeant nisicerta. et quod solidius est
praesciredi solũ sit uelle. acperhoc quicquid praescierit potest non euenire. fatebor hoc
futurũ omnino. cũ ad diuinã referturscientiã necessariũ esse. Cũ uero insuanatu¬
raperpenditur. uel ex uoluntateagentis. prorsus quaed ã libero arbitrio eueni re.
Duaesi quidem necessitates in hocargumento uident᷑ incurrere: Vn auidelicet quanc¬
cesseest om̃s homines essemortales. Altera conditionis ut siquẽpiam uideã ambula re
necesscestut ambulet. Sed una earum libertatis esseui detur arbitrii. alterauero pecca¬
ti foresupplicium. Huncsua uoluntas secupiditas quodam modo facit incedere. illũ
uero iampoenapeccati interram facit. &iam nolendoredire. sicitaq cuncta quae
prouidentiadĩ speculando conspicit ad diuinũ relataintuitũ necessariaefiunt.

Expanded text:
sunt, aliter evenire non posse, cum praesciri nequeant nisi certa, et, quod solidius est, sunt, aliter evenire non posse, cum praesciri nequeant nisi certa, et, quod solidius est, praescire Dei solum sit velle: ac per hoc quidquid praescierit non potest non evenire. Fatebor hoc futurum omnino, cum ad divinam refertur scientiam, necessarium esse: cum vero in sua natura perpenditur, vel ex voluntate agentis, prorsus quaedam libero arbitrio evenire. Duae siquidem necessitates in hoc argumento videntur incurrere. Una videlicet, qua necesse est omnes homines esse mortales: altera conditionis, ut si quempiam videam ambulare, necesse est ut ambulet. Sed una earum libertatis esse videtur arbitrii; altera vero peccati fore supplicium. Hunc sua voluntas seu cupiditas quodammodo facit incedere: illum vero jam poena peccati in terram facit etiam nolendo redire. Sic itaque cuncta quae providentia Dei speculando conspicit ad divinum relata intuitum, necessarie fiunt;
Abbreviated transcription (Latin):
scita sunt. ut coganthomines labereinruinã. Sedideo praedicta sunt. utsint
signa praescientiaedĩ credentib ad medelã. Omneeni signũ non efficit quod de¬
signat. sedtantũ signũ est illius rei quã ostendit: hincprophetia non necessitatẽ
faciteorũ quȩ predicit. sedsignũ est praescientia edĩ. et curatio nrae infirmitatis
Vtquidm̃ cunctascireambigit. colligat ex prophetia. quia qui futura ante
p̃dica quam fiantꝰ pracsentia omni noignorare nom possit. Praedicunt᷑ autẽ quac
praescita sunt. ut dura mens et in credula contra irenom possit cuuenerit.
peredat quodo lim praenuntiatu atque praesciti erat antequa ficret
Magis autẽ sit dõ subdita. & diuinacoboediat uoluntati. Neper in solentiam reluc¬
t& aut cogitetdm̃ certemortalia noncurare. Quod si dix eritquispiam quia praescita

Expanded text:
scita sunt, ut cogant homines labi in ruinam; sed ideo praedicta sunt ut sint scita sunt, ut cogant homines labi in ruinam; sed ideo praedicta sunt ut sint signa praesentiae Dei, credentibus ad medelam. Omne enim signum non efficit quod designat; sed tantum signum est illius rei quam ostendit. Hinc prophetia non necessitatem facit eorum quae praedicit; sed signum est praescientiae Dei, et curatio nostrae infirmitatis: ut qui Deum cuncta scire non ambigit, colligat ex prophetia quia qui futura antequam fiant praedicit, praesentia omnino ignorare non possit. Praedicuntur autem quae praescita sunt, ut dura mens et incredula contraire non possit, cum venerit, ne credat quod olim praenuntiatum atque praescitum erat, antequam fieret; magis autem sit Deo subdita, et divinae obediat voluntati, ne per insolentiam reluctetur, aut cogitet Deum certe mortalia non curare. Quod si dixerit quispiam, quia praescita
Abbreviated transcription (Latin):
factũ exmibiere factusuiblege. Ergocũuenit plenitudo tẽporis. quando pracdes¬
tiati inaetern ititedicrat. antetepora saccularia utueniret. misit di filiũ suum
incar ne factũ ex muliere. Et ideonon noua uoluntas indm̃. Non aliqua necessi¬
casueniendi quasi exeloquio prophecali. sedsola exhibitio ueritatis. Quod
prophetafirturum aspiciens aiebit. ueritas deterra ortaest. Etiuscitia decelo
dine praescientiaedĩ. plenitudo promissorũ inplenitudinecẽporis implerecur
Aioqumn omniũ prophetarũ eloquia uacuaremanerent. Sed quia in uerita¬
reuaticinia prophitarũ defonte ueritatis fuerant perhausta. aliud euenire non
poterat. pisi exhibitũ eet quod promiserant: Ceterũ quia supra diximus uxta
quosdã. quodlibertatis arbitriũ uideant auferre. peiusta quidẽ uindicta
sequatur. utaiunt prophetia peccantes praescripsit adculpa. Scireconuenit
quia noninponunt necessitatẽ peccandi. Neque praestribunt aliquem qua prac¬

Expanded text:
rgo cum venit plenitudo temporis, quando praedestinatum in aeternitate Dei erat ante tempora saecularia, ut veniret, misit Deus Filium suum in carne factum ex muliere. Et ideo non nova voluntas in Deo, non aliqua necessitas veniendi, quasi ex eloquio prophetali, sed sola exhibitio veritatis. Quod Propheta, futurum aspiciens, aiebat: Veritas de terra orta est, et Justitia de coelo dine praescientiae Dei plenitudo promissorum in plenitudine temporis impleretur. Alioquin omnium prophetarum eloquia vacua remanerent. Sed quia in veritate vaticinia prophetarum de fonte veritatis fuerant perhausta, aliud devenire non poterat, nisi exhibitum esset quod promiserant. Caeterum, quia supra diximus juxta quosdam, quod libertatis arbitrium videantur auferre ne justa quidem vindicta sequatur, ut aiunt, prophetia peccantes praescripsit ad culpam. Scire convenit quia non imponunt necessitatem 106 peccandi, neque praescribunt aliquem, quia prae
Abbreviated transcription (Latin):
euentum uelut peccati conscius ipsesereum facer& coramdño. Quoduelim au¬
diant temerarii. &discant inter causarum incerta diusecum exreuerentia c¬
moris dĩ deliberare negocia uedis crimine leuitatis pressumn decerius cadantu¬

Expanded text:
eventum, velut peccati conscius, ipse se reum faceret coram Domino. Quod velim aueventum, velut peccati conscius, ipse se reum faceret coram Domino. Quod velim audiant temerarii, et discant inter causarum incerta, diu secum ex reverentia timoris Dei deliberare negotia; ne
Abbreviated transcription (Latin):
duce peccati originalis non conceperat. iustum fuit neeam ipse traducer&.
qui casticatis eius conscius erat. propter cunus iustitiam. &ipseius tus merito
appellatur. Ex cimore quidem inuentus estpius sedex conscientia quam ha¬
bebat castitatis. quia noluit eam traducere. iuscus uaque approbatur
Suidam sanedicunt quo d significantius hoc uerbum in grecodicatur. Tapau
OII Et propalare iner pretetur. ut sit sensus quia noluerit concepcum eius
omnibus pala m facere. Sed nos auctoritatem nr̃i inter pretis sequentes. ue¬
rius ȩstimamus quod ex hebraico fonte trans latum bibimus. quia in ea lingua
hoc e uangelium scriptum primitus minime dubitamus. Voluit inquit
occulte dimic teretam Equareo cculte: pesipalam ess& omnino ueluc
adultera plecteretur ad poenam. aut cercesi apud se eamseruar& nesciens rei

Expanded text:
dice peccati originalis non conceperat, justum fuit ne eam ipse traduceret, dice peccati originalis non conceperat, justum fuit ne eam ipse traduceret, quia castitatis ejus conscius erat, propter cujus justitiam et ipse justus merito appellatur. Ex timore quidem inventus est pius; sed ex conscientia quam habebat castitatis, quia noluit eam traducere, justus utique approbatur. Quidam sane dicunt quod significantius hoc verbum in Graeco dicatur παραδειγματίσαι, et propalare interpretetur. Ut sit sensus, quia noluerit conceptum ejus omnibus palam facere. Sed nos auctoritatem nostri interpretis sequentes, verius aestimamus, quod ex Hebraico fonte translatum bibimus. Quia in ea lingua hoc Evangelium scriptum primitus minime dubitamus. Voluit, inquit, occulte dimittere eam. Et quare occulte? Ne si palam esset, omnino velut adultera plecteretur ad poenam: aut certe si apud se eam servaret nesciens rei
Abbreviated transcription (Latin):
gruere quam iusto. neudit pregnantem tradere homicidio. Sed qua rũlib&
tune diuino iudicio ueraeftuirtus. quandonequepietas sinciustitia. nequesine
pietateiustitia inuenitur. Quaepro fecto si separatȩ fuerint ab in uicem dila¬
buntur. it autiustiua sinepictate crudelitas appelletur. Ec ideorecte iustus
quisque quiapius. Sed sc̃seuanglista iuscũ cũ magis commendat. ut exho
mariae castitatis testimoniũeet: Ceterũ piumeũ demonstrat. dumdicit.
ꝯuod noluerit camtraducere. Quod uerbũ traducere uidetur adutramq parcẽ
possereferri. uidelicet quod distulerit. qua sponsã acceperat ducere in coniugiũ
et quod eam traducere nollet ad poenã. in quanouerat non esse traditionis
in famiã. Sed hoctradutionis uerbũ. ad reatũ magis quã ad aliam quã libet.
significandam causam sȩpius inscripturis positum inuenitur. Vndequia detra¬

Expanded text:
gruere, quam justo, ne velit praegnantem tradere homicidio. Sed quarumlibet gruere, quam justo, ne velit praegnantem tradere homicidio. Sed quarumlibet tunc divino judicio vera est virtus, quando neque pietas sine justitia, neque sine pietate justitia invenitur. Quae profecto si separatae fuerint ab invicem, dilabuntur; ita ut justitia sine pietate crudelitas appelletur. Et ideo recte justus quisque quia pius. Sed sanctus evangelista justum eum magis commendat; ut ex hoc Mariae castitatis testimonium esset. Caeterum pium eum demonstrat, dum dicit quod noluerit eam traducere. Quod verbum traducere videtur ad utramque partem posse referri, 99 videlicet quod distulerit quam sponsam acceperat ducere in conjugium: et quod eam traducere nollet ad poenam, in qua noverat non esse traditionis infamiam. Sed hoc traditionis verbum ad reatum magis, quam ad aliam quamlibet significandam causam, saepius in Scripturis positum invenitur. Unde, quia de ra
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem fuerit adulescentula sponsatauiro. & inuenerit eam homo humiliauerit¬
que eam. ambomoriantur. Adulescentula quidem qui a nonlamauit. uirautem
qui ahumiliauit uxorẽ proximisui. Exhisergo & aliisscripturarũ locis. manifescuest
sponsosiuros appellari. Etideohic recte uirum eum accipimus. maxime cũ meo
affectus seruatur amoris. quod est uerũ conugiũ. & in ea fruccus sine coituinuentus
est nuptiarũ. Lamultra in negocio. quid obsistat. neuir ioseph &mari auxor rectedica¬
cur. omnino non uideo. nisi quod solalibido inter uenire non potuit. ubi ad in¬
for mandã uitã perp&uam uir ginitasser uabatur Sed quitdsit quodioseph
recte iuscus dicatur. qui non modo castitatis non accenditur zelo. uerũ nec caus a
exquirit pudoris. Utique mariae est testimonium quamin nocentem nouerat
ut eam ser uando iuscus ualeat appellari: uerũ tamen pomagis uidetur con¬

Expanded text:
Si autem fuerit adolescentula sponsata viro, et invenerit eam homo, humiliaveritSi autem fuerit adolescentula sponsata viro, et invenerit eam homo, humiliaveritque eam, ambo moriantur. Adolescentula quidem, quia non clamavit, vir autem, quia humiliavit uxorem proximi sui . Ex his ergo et aliis Scripturarum locis, manifestum est sponsos viros appellari. Et ideo hic recte virum eum accipimus, maxime cum in eo affectus servatur amoris, quod est verum conjugium, et in ea fructus sine coitu inventus est nuptiarum. Jam ultra in negotio quid obsistat ne vir Joseph, et Maria uxor recte dicatur, omnino non video; nisi quod sola libido intervenire non potuit, ubi ad informandam vitam perpetuam virginitas servabatur. Sed quid sit quod Joseph recte justus dicatur, qui non modo castitatis non accenditur zelo, verum nec causam exquirit, pudoris utique Mariae est testimonium, quam innocentem noverat, ut eam servando justus valeat appellari. Verumtamen pio magis videtur con
Abbreviated transcription (Latin):
E potes tace quidem dedõ ut est ex quo omnia exsubstanti auero dumidem sp̃s expa¬
crefilioque procedt. Etideo hicpotius expotestate quam ex substantia accipiendum
uircius arcliqua: Vrrũ aute incsicut &inalis quib lib& locis. Non aliud quam spon¬
sum secundũ consuctudinẽ diuinarũ scripturarum acciperedebemus. sicue necuxo¬
rem aliud quam sponsam intellegimus Consuetudo nam que est scripturarum
scarum spon sos uiros dicere & sponsa suxorũ nomine nuncupari. Vnde pauca de
plurimis exdeutero nomio sumenda sunt testimoma ut pateat quod dicimus
Siquis inquit inuenerit uirginem desponsatã uiro in campo. & uim faciens dor miert¬
que cumea mor cemoriatur. qui a humiliauit uxorem proximisui. Et malioloco
Quuis est homo cui desponsata est uxor & nondũ accepit eam. uadat & reuerta cur
indomum suã Nefortemoriatur inbello & alius accipi& cam. Nec non & alibi

Expanded text:
Ex potestate quidem de Deo, ut est ex quo omnia; ex substantia vero, idem Spiritus ex PaEx potestate quidem de Deo, ut est ex quo omnia; ex substantia vero, idem Spiritus ex Patre Filioque procedit. Et ideo hic potius ex potestate, quam ex substantia 98 accipiendum ucere. Virum autem hic, sicut et in aliis quibuslibet locis, non aliud quam sponsum, secundum consuetudinem divinarum Scripturarum accipere debemus, sicut nec uxorem aliud quam sponsam intelligimus. Consuetudo namque est Scripturarum sanctarum sponsos viros dicere, et sponsas uxorum nomine nuncupari. Unde pauca de plurimis ex Deuteronomio sumenda sunt testimonia, ut pateat quod dicimus: Si quis inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte moriatur, quia humiliavit uxorem proximi sui . Et in alio loco: Quis est homo cui desponsata est uxor et nondum accepit eam? vadat et revertatur in domum suam ne forte moriatur in bello, et alius accipiat eam . Nec non et alibi:
Abbreviated transcription (Latin):
Sciebat nãque seuirginẽ accepisse. et seruasse intactã : dequatamen dubiusele¬
git aliquod mediũ perquod effugeret. Neuideretur celare quod ignorabat
et netraderetur uelutrea ad poenã. quã proculdubio inculpabi lẽ nouerat
Iuud uero quod additũ est habens despũ scõ. matheus ardenti probat᷑ amore
pracueniendo addidisse : Antequã angelus idexponeret. maxime nelecto¬
risanimũ mox subriperet suspicio. quae posteadictis anglicis purganda
esse: Iasephautẽ quauis nosseccam habere nondecarnali concubitu. tam̃
subterfugiendi elegituiã. ut occultedimiteret cã. qui aunde uelquideet
inea profecto actenus nesciebat. Quodautẽ despũ scõ uel sicut in greroest exspuscõ dicit
inuenta sciendũ quod quic qud ex alcero est aut ex sib stantia eius est aut expotescate

Expanded text:
Sciebat namque se virginem accepisse, et servasse intactam, de qua tamen dubius eleSciebat namque se virginem accepisse, et servasse intactam, de qua tamen dubius elegit aliquod medium, per quod effugeret ne videretur celare quod ignorabat, et ne traderet velut ream ad poenam, quam procul dubio inculpabilem noverat. Illud vero quod additum est: Habens de Spiritu sancto, Matthaeus ardenti probatur amore, praeveniendo addidisse, antequam angelus id exponeret, maxime ne lectoris animum mox subriperet suspicio, quae postea dictis angelicis purganda esset. Joseph autem, quamvis nosset eam habere non de carnali concubitu, tamensubterfugiendi elegit viam, ut occulto dimitteret eam; quia unde vel quid esset in ea, profecto hactenus nesciebat. Quod autem de Spiritu sancto, vel sicut in Graeco est, ex Spiritu sancto, dicitur inventa, sciendum, quod quidquid ex altero est, aut ex substantia ejus est, aut ex potestate.
Abbreviated transcription (Latin):
expleretur illud hieremiae uaticinium. Eccefaciedñs nouum superterram.
et mulier circũdabit uirum. Circũ dabit autem. non aliunde quam exsegig¬
nendo. ut sit nouum et sacculis inauditũ quod uirgo conceperis. et demũman¬
serit incorrupta. Alioquin nouũ noneẽt̃ nisi contranaturam. immo ultra
naturã uirgo dm̃ ethominẽ sinecoitugenuisset. Et notandũ quam hic mu¬
lierẽ appellat esaias. ut mirabilius illudenuntiaret uirginem designauit
Illesi quidem mulierẽ ut sexũ monstraret. et ostendit. et praemi sit nouũ. utui¬
ginẽ ex planaret. isteuero ut incredulos mulceret ad fidem. manifestius pari¬
turã promiraculo uirginẽ praesignauit: Interca sicut diximus aioseph inuen¬
taesthabens despũscõ. Non absurdequȩritur. cur postea uelut dubius cogitan¬
dosecir deliberet eamdimitere. Quoprofectopatet qui a in uentaese abeo ha¬

Expanded text:
expleretur illud Jeremiae vaticinium: Ecce faciet Dominus novum super terram, expleretur illud Jeremiae vaticinium: Ecce faciet Dominus novum super terram, et mulier circumdabit virum . Circumdabit autem, non aliunde quam ex se gignendo: ut sit novum et saeculis inauditum, quod Virgo conceperit, et demum manserit incorrupta. Alioquin novum non esset nisi contra naturam, imo ultra naturam, Virgo Deum et hominem sine. coitu genuisset. Et notandum, quam hic mulierem appellat Isaias, ut mirabilius illud enuntiaret, Virginem designavit. Ille siquidem mulierem, ut sexum monstraret: et ostendit et praemisit, novum, ut Virginem explanaret. Iste vero, ut incredulos mulceret ad fidem, manifestius parituram pro miraculo Virginem praesignavit. Interea, sicut diximus, a Joseph inventa est habens de Spiritu sancto. Non absurde quaeritur cur postea velut dubius cogitando secum deliberet eam dimittere. Quo profecto patet quia inventa est ab eo ha
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sit incanticis quãuis generaliter de aecdesia significatũ intellegamus
Nimirũ quia quicquid in easpeciali narratur affamine. totũ expressius
monstratum recon signatur ingenere. Aitenim sponsusita. Ortus
conclusus soror mea. ortus conclusus fonssignatus. Itaque ortuscondusus.
qui auterus uirginis modisomnibus integer atque in corruptus fuit
Orcus autẽ ideo est appellatus. quia uniuer seddiciae paradrsi in coeffloruert̃.
et signatusestuenter pudoris. ubi fonsemicuit nrae redemptionis. Signatus in¬
quam quia in contaminatus atque incorruptus extitit sanguis ex quomanauit
undaliquoris. Ergoquia signatus fuit sigillo pudoris. inuenta est absponsoha¬
bensinuteronon aliunde. quã despũ scõ. utidem in uestigator mesterii. etiamtes¬
tisfieret castitatis. Habens inquit in utero. non aliunde accipiens. si quomodo

Expanded text:
tum sit in Canticis, quamvis generaliter de Ecclesia significatum intelligamus. tum sit in Canticis, quamvis generaliter de Ecclesia significatum intelligamus. Nimirum quia, quidquid in ea speciali narratur affamine, totum expressius monstratum signatur in genere. Ait enim Sponsus ita: Hortus conclusus, soror mea; hortus conclusus, fons signatus . Itaque hortus conclusus, quia uterus Virginis modis omnibus integer atque incorruptus fuit. Hortus autem ideo est appellatus, quia universae deliciae paradisi in eo effloruerunt, et signatus est venter pudoris, ubi fons emicuit nostrae redemptionis. Signatus, inquam, quia incontaminatus atque incorruptus exstitit 97 sanguis, ex quo manavit unda liquoris. Ergo quia signatus fuit sigillo pudoris, inventa est a sponso habens in utero, non aliunde quam de Spiritu sancto, ut idem investigator mysterii, etiam testis fieret castitatis. Habens, inquit, in utero, non aliunde accipiens, si quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
antequa obissec Nusqua aberrauit aueritate: &alius nescio quilibet antequã
paenitentiã egiss& morte pracuentus est. Necideorecte consequens uidetur
quod authic postmortẽ errauerit aueritate. quituncomneueritatẽ est ingressus.
aut ille postca quã obiit paenitent iamegerit. quã ante nongesserat. Vndeplanc
non est consequens. ut maria post partũ miscuerit se: quod ante conceptionem
constatpenitus non fecisse. Quod sihuius modi locutioita consequens eẽt. multa
scripturarũ testimonia in contrariũ uenirent. Vndenos talieloquio reccepre¬
moniti dicamus. quod ante fidelem queque oporteat mori. quã crederepostpirtũ
mariac quempimmiscuisse. Et suingruerit hinc persecutio. antemorte non
est fatendum. quod postmortẽ inpossibileerit cuipiam confiteri. Nonen iin¬
tellexerat hic pistillo retunsior callidus disputator. quod dehac specialiterdic¬

Expanded text:
antequam obisset nusquam aberravit a veritate: et alius nescio quilibet, antequam antequam obisset nusquam aberravit a veritate: et alius nescio quilibet, antequam poenitentiam egisset, morte praeventus est. Nec ideo recte consequens videtur quod aut hic post mortem erraverit a veritate, qui tunc omnem veritatem est ingressus; aut ille postquam obiit poenitentiam egerit, quam ante non gesserat. Unde plane non est consequens ut Maria post partum miscuerit se, quod ante conceptionem constat penitus non fecisse. Quod si hujusmodi locutio ita consequens esset, multa Scripturarum testimonia in contrarium venirent. Unde nos tali eloquio recte praemoniti, dicamus, quod ante fidelem quemque oporteat mori, quam credere post partum Mariae quempiam miscuisse. Et si ingruerit hinc persecutio, ante mortem non est fatendum quod post mortem impossibile erit cuipiam confiteri. Non enim intellexerat hic pistillo retusior, callidus disputator, quod de hac specialiter dic
Abbreviated transcription (Latin):
Vndesequens euangelista adiungit dicens ANTEQua conuex¬
RΕΝT Inuenta est inutcrohabens despũscõ. Indeitaqueest quod con¬
cipitur quod generatur. Et non dicit antequa conuenirent. sic quas
postpurtum continuo cosconuenisse uelit intellegi. sicut quendam dissi puus se
adlemus: sed simpliciteruolens proximũ tempus puptiarum oftendere. delig¬
natprius qua conuenirent. rem conueniendi effeccus iam inutero sinccoituha¬
buis se. quatprius sponsa fuerat si ncuiri opereux or esse inciperet. Quasidixcre
Antequa oscula amplexusq miscerent. antequã rem agerent nuptiarum: inuen¬
taest mugis quam res naturat inutero. quia despu scõest quod nascitur. et fi¬
lius altissimi uuxtaangeli testimoniũ uocatur. Noneni intellexitmiser. de
quo dixi uirorũ insipientissimus. quod modus istelocutionis frequenter fiat.
nonsolũ inscripturisicis. uerũ et insaecularibus ueluti dicamus. Matheus

Expanded text:
Unde sequens evangelista adjungit dicens: Antequam convenUnde sequens evangelista adjungit dicens: Antequam convenirent inventa est 96 in utero habens de Spiritu sancto. Inde itaque est quod concipitur, quod generatur. Et non dicit, antequam convenirent, sic quasi post partum continuo eos convenisse velit intelligi, sicut quemdam desipuisse dolemus; sed simpliciter volens proximum tempus nuptiarum ostendere, designat priusquam convenirent, rem conveniendi effectum jam in utero sine coitu habuisse; ut quae prius sponsa fuerat, sine viri opere uxor esse inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent, antequam rem agerent nuptiarum, inventa est magis quam res naturae in utero, quia de Spiritu sancto est quod nascitur, et Filius Altissimi juxta angeli testimonium vocatur. Non enim intellexit miser, de quo dixi, virorum insipientissimus, quod modus iste locutionis frequenter fiat, non solum in Scripturis sacris, verum et in saecularibus. Velut dicamus: Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
Etideo sibi ipsecolumnas scidisserectedicitur: dũ eadẽpotestate cũ patye
manens acternus dedicauit mariã. et pereã sibiuniuit aecclesiã. cui sep¬
tem principalia dona sp̃sscĩdiuisit. Alioquin eam non solum ex eplo
sus annac ad mortẽ uelut adulterã condempnassent: uerũ etiã xpm̃ quasi
destupronatũ iureseoccidissementirentur. hincnam queest quod inte¬
rim ioseph poencabomnibus pater credebatur: Intantũ ut euangelist ae
opinionẽ uulgi sequentes. iux talegẽ historiae eum patrem ex presser int
saluatoris: sedet aegyptũ fugiens solaciũ praestitit. ut nutritius peuir¬
go uiribus destitutarerũ molestuis frangeretur. Occultaturautem et per
hocdiabolo. uelut quidam aiunt partus uirgineus. dum uide sponsum
deuotionis affecu. subcastitate serui re coniugio: quia fortassis nequiuit
satis dinoscere. utrũ sinesemine. ansimpliciter deuirgine sit natus

Expanded text:
Et ideo sibi ipse columnas scidisse recte dicitur, dum eadem potestate cum Patre Et ideo sibi ipse columnas scidisse recte dicitur, dum eadem potestate cum Patre manens aeternus, dedicavit Mariam et per eam sibi univit Ecclesiam, cui septem principalia dona Spiritus sancti divisit. Alioquin eam non solum exemplo Suzannae ad mortem velut adulteram condemnassent; verum etiam Christum quasi de stupro natum jure se occidisse mentirentur. Hinc namque est quod interim Joseph pene ab omnibus pater credebatur; in tantum ut evangelistae opinionem vulgi sequentes, juxta legem historiae eum patrem expresserint Salvatoris. Sed et in Aegyptum fugiens solatium praestitit ut nutritius, ne Virgo viribus destituta rerum molestiis frangeretur. Occultatur autem et per hoc diabolo, velut quidam aiunt, partus virginis, dum videt sponsum devotionis affectu sub castitate servire conjugio: quia fortassis nequivit satis dignoscere utrum sine semine, an simpliciter de Virgine sit natus.
Abbreviated transcription (Latin):
dacio. dumtestis ad sumitur castitatis. Ecsupereũ eloquia concinunt
prophetarũ: ubi angelorũ discurrunt officia. et confirmant dm
natũ inpuero corũ prȩconia. Dumstelladuce. hocipsum testantur ma¬
gorum munera. Ecpastorũ ut praedictũ fuerat confirmant praecordia
Talibus igitur et aliis huiuscemodicausis. prouisũ est diuino consilio ut
dedesponsata patris sapientian asceretur: In quasibi sicut persalomo¬
nem testatur. domũ aedificauit. Etscidit columnas septem. Quibus sane
columnis: omnis domus quã sibi aedificauit. uidelicet scãdĩ aecclesia
toto orbe terrarum sustentatur. fulcitur acregitur. Et notandũ quod
idem quidespũ scõ concipitur. ipsesibi domũ primũ aedificat. Et scidit
columnasseptem: donascilicet scĩsp̃s. ex quoconcipitur. ꝑquẽ in secreden¬
tes confirmat accorroborat. eꝙppetuos facit. Quodnequaquã omni¬

Expanded text:
dacio, dum testis assumitur castitatis, et super eum eloquia concinunt dacio, dum testis assumitur castitatis, et super eum eloquia concinunt prophetarum, ubi angelorum discurrunt officia, et confirmant Deum natum in puero eorum praeconia. Dum, stella duce, hoc ipsum testantur magorum munera, et pastorum, ut praedictum fuerat, confirmant praecordia. Talibus igitur et aliis hujuscemodi causis provisum est divino consilio, ut de desponsata patris sapientia nasceretur; in qua sibi, sicut per Salomonem testatur: Domum aedificavit, et scidit columnas septem . Quibus sane columnis omnis domus quam sibi aedificavit, videlicet sancta Dei Ecclesia, toto orbe terrarum sustentatur, fulcitur ac regitur. Et notandum quod idem qui de Spiritu sancto concipitur, ipse sibi domum primum aedificat, et scidit columnas septem, dona scilicet sancti Spiritus ex quo concipitur, per quem in se credentes confirmat ac roborat, et perpetuos facit. Quod nequaquam omni
Abbreviated transcription (Latin):
officio carnetegebatur. Ctideo interdum necessefuit. ut ex infir mitate
parentũ cun abulategerentur. Itadũtaxat ut aliis uirtutũ indiciis.
paulatim ds̃in hominclatens credentib panderetur. Alio quin nouũ
nonesset nisi contranaturã. immoultra naturã uirgo dm̃ ethominem.
sinc coitugenuisset: Adsumitur nãq ioseph sponsus. adhuc alia ex
causa uclut testis idoncus. p̾solũ utcã seruaret in lȩsam uirginitatis pu¬
doreseruato asuspitionis infamia. uerũ etiã neuirginibus ul ameꝵ
excusationis fieret quod materdnĩ criminibus fucrit infamata
Hincest quod testis eligitur castitatis. et adhibetur ulut maritus. qui
possit cuncta uirginitatis refellere obprobria. Et cclando procegere
puerperium. Etiam si non agnosteret sacramentũ: Qui a premiũ coniu¬
gii partus est feminarum. Vndenullidatus est locus mentiendi exco
qui auirginitas desponsata criminari non potuit. se obumbrassem¬

Expanded text:
officio, carne tegebatur. Et ideo interea necesse fuit ut ex infirmitate officio, carne tegebatur. Et ideo interea necesse fuit ut ex infirmitate parentum cunabula tegerentur: ita duntaxat ut aliis virtutum indiciis paulatim Deus in homine latens credentibus panderetur. Alioquin novum non esset, nisi contra naturam, imo ultra naturam virgo Deum et hominem sine coitu genuisset. Assumitur namque Joseph sponsus adhuc alia ex causa velut testis idoneus; non solum ut eam servaret illaesam, virginitatis pudore servato a suspicionis infamia: verum etiam ne virginibus velamen excusationis fieret, quod mater Domini criminibus fuerit infamata. 95 Hinc est quod testis eligitur castitatis, et adhibetur velut maritus qui possit cuncta virginitatis refellere opprobria, et celando protegere puerperium, etiamsi non agnosceret sacramentum. Quia praemium conjugii partus est feminarum. Unde nulli datus est locus mentiendi ex eo, quia virginitas desponsata criminari non potuit se obumbrasse men
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. Ecunita xpopetgratia iam cums ponsaxp̃i paratur inchalamo
Hancigitur uolens beatus cuangelista electionis gratiam praesigraronti
marte primã cominendat sponsã quia uirginem perora pos tel corfi¬
recur: Ettotuuedixi simul praefigit in specit. quod faciendũ adhuc ercat
in generẽ. Namet ideo desponsa iure quã desimpliciuir ginc nasei uo¬
luit pieperfemina contra scripturarum consuetudinẽ: sed percurum
utmos erat xp̃i genc alogia texeretur. Indicitur nãque. ec alia pro¬
babilis causa Nclapidaretur a iudȩis ut adultera. Quisenim illointẽ¬
porcuirginem credidisset despũscõ concepisse. acnonmagis uelue ad¬
ultera condem nasset. Eq ne fortedicat aliquis. quod alis excausis
diuinitas xp̃i poterat subuenire. Neuiro esset indigua: sciat profecto
quia consiliũdĩ quod sacculis acgenerationib ignotũ fuit medendi

Expanded text:
corpore, et unita Christo per gratiam jam tum sponsa Christo paratur in thalamum. corpore, et unita Christo per gratiam jam tum sponsa Christo paratur in thalamum. Hanc igitur volens beatus evangelista electionis gratiam praesignari in Maria, primum commendat sponsam, quam virginem per omnia postea confitetur, et totum ut, dixi, simul praefigit in specie, quod faciendum adhuc erat in genere. Nam et ideo de sponsa jure, quam de simplici virgine nasci voluit, ne per feminam, contra Scripturarum consuetudinem, sed per virum, ut mos erat, Christi genealogia texeretur. Inducitur namque et alia probabilis causa, ne lapidaretur a Judaeis ut adultera. Quis enim illo tempore virginem credidisset de Spiritu sancto concepisse, ac non magis velut adulteram condemnasset? Et ne forte dicat aliquis quod aliis ex causis divinitas Christi poterat subvenire, ne viro esset indigna: sciat profecto quia consilium Dei, quod saeculis ac generationibus ignotum fuit, medendi