comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
murmurantia. & totiens
rat dauid saulem ꝑsecutorem
suum. sceleratis morib celestia
deserentem. magicis artibus
inferna querentem. Occisũ
sacram̃tum uenerande unc¬
tionis appellat. Polerat samu¬
hel nefandos filios heli: ꝑũsos¬
q filios suos. Quos populus
quia tolerare noluit. diuma
ueritate acusatus. diuina ueri¬
ritate correctus ẽ. P olerat de¬
niq ipsum popłm suꝑbum
contemptorem suum. Tolerat
ysaias in quos tam multa ue¬
ra cͥmina iaculatur. Tolerat
hieremias a quib tanta per¬
petitur. Tolerat zacharias
phariseos & scribas: quales
illo tempore fuisse scͥptura te¬
statur. Scio me multos p̃ter¬
misisse. legant qui uolunt.
legant qui posst̃. eloquia cele¬
stia. Inueniant om̃s scõs dĩ.
seruos & amicos semꝑhabuis¬
se quos in suo populo dolerareñ.
Cum quib tam̃ illiꝰ temporis
sacram̃ta communicantes: ñ
solum ñ inquinabant᷑. s etiã
laudabilit̾ sustinebant: stu¬
dentes sicut ait apls seruare

Expanded text:
murmurantia et totiens murmurantia et totiens rat Dauid Saulem persecutorem suum sceleratis moribus caelestia deserentem, magicis artibus inferna quaerentem, occisum sacramentum uenerandae unctionis appellat; tolerat Samuhel nefandos filios Heli, peruersos filios suos, quos populus quia tolerare noluit, diuina ueritate accusatus, diuina seueritate correptus est; tolerat denique ipsum populum superbum contemptorem dei; tolerat Esaias, in quos tam multa uera crimina iaculatur; tolerat Hieremias, a quibus tanta perpetitur; tolerat. Zacharias Pharisaeos et scribas, quales illo tempore fuisse scriptura testatur. scio me multos praetermisisse; legant, qui uolunt, legant, qui possunt, eloquia caelestia, inuenient omnes sanctos dei seruos et amicos semper habuisse, quos in suo populo tolerarent, cum quibus tamen illius temporis sacramenta communicantes non solum non inquinabantur, sed etiam laudabiliter sustinebant studentes, sicut ait apostolus, seruare
Abbreviated transcription (Latin):
& temptasti eos qui se dicunt
apłos eẽ. & ñ sunt. & inuenisti
eos m̃daces. & patientiã habes:
& sustinuisti eos ꝓpder nomen
meum: & ñ defecisti. Quod si de
sum de. quod caritatem tuam
pͥmam reliquisti. Memor esto
itaq unde excid̾is: & age peni¬
tentiam: & pͥma oꝑa fac. Sin
autem uenio tͥ. & mouebo can¬
delabrum tuum de loco suo
nͥ penitentiam egeris. Hoc su¬
ꝑiorib angłis diciñ potest: qͥ
ꝑpetuam retinent caritatem.
Unde qui defecert̃ & lapsi ft̃.
diabolus ẽ. & angłi eiꝰ. Ergo
pͥmam caritatem dicit: qͥa
tat. & faciat pͥora oꝑa sua: &
obiciunt᷑ nob̃ cͥmina malorũ
hominum. ñ nr̃a.s aliena: &
ipsa partim incognita. Que si
etiam uera p̃sentia uideremꝰ
& zizaniis ꝓpter frum̃ta par¬
centes. ꝓ unitate toleraremꝰ.
ñ solum mala rep̃hensione
s etiam ñ parua laude nos
dignos diceret: quicunq scͥp
Tolerat aaron multitudinem
ydolum exigentem. & fabri¬
cantem & ad orantem: tolat
moyses aduersꝰ dm̃ tot milia

Expanded text:
temptasti eos, qui se dicunt apostolos esse et non sunt, et inuenisti eos mendaces et patientiam habes et sustinuisti eos propter nomen meum et non defecisti. quod si de sum te, quod caritatem tuam primam reliquisti. memor esto itaque, unde excideris, et age paenitentiam et prima opera fac; sin autem, uenio tibi et mouebo candelabrum tuum de loco suo, nisi paenitentiam egeris. hoc superioribus angelis dici non potest, qui perpetuam retinent caritatem, unde qui defecerunt et lapsi sunt, diabolus est et angeli eius. ergo primam caritatem dicit, quia tat et faciat priora opera sua. et obiciuntur nobis crimina malorum hominum, non nostra sed aliena et ipsa partim incognita. quae si etiam uera et praesentia uideremus et zizaniis propter frumenta parcentes pro unitate toleraremus, non solum nulla reprehensione sed etiam non parua laude nos dignos diceret, quicumque scriTolerat Aaron multitudinem idolum exigentem et fablicantem et adorantem; tolerat Moyses aduersus deum tot milia
Abbreviated transcription (Latin):
Miror quomͦ subito
fidi murum aries ruꝑit. ini¬
mici. Noui enim qua religio¬
ne semꝑ sis eccłiam uenerat᷑
nem de eccłia rapuisti. Tuus
si de tuo amico forte p̃sum̾et
fugitiuus. posset ꝓculdubio
intercessoris causa ueniã ꝓme¬
reri. Ergo si amicus intendit᷑.
cur ds̃ offenditur: S si de po¬
testate p̃sumitur: nabucho¬
donosorem regem intende:
qui causa sue suꝑbie. in bouẽ
ẽ ex homine commutatꝰ. Non
ut confundam te hec scribo: s
ut filium meum carissimum
moneo. Eccłie gͥ illesum reuo¬
ca. quẽ ut irregiosissimꝰ rapu¬
isti. Oblatio uͦ domꝰ tue. a cle¬
ricis ne suscipiatur indixi:
communemq interdico. do¬
nec ꝑacto ꝑ ausib uł errore
a me definito tͥmet penitentiȩ
tempore condonato. ꝓ hoc facto
corde contͥco & humi¬
liato. dignum

Expanded text:
modo tam subito fidei murum aries ruperit inimici. Novi enim qua religione semper sis Ecclesiam Dei veneratus. nem de Ecclesia rapuisti? Tuus si de tuo amico forte praesumeret, fugitivus, posset procul dubio intercessoris causa veniam promereri. Ergo si amicus intenditur, cur Deus offenditur? Sed si de potestate praesumitur, Nabuchodonosor regem intende qui causa superbiae in bovem est ex homine commutatus . Non ut confundam te haec scribo, sed ut filium meum charissimum moneo. Ecclesiae igitur illaesum revoca, quem ut irreligiosissimus rapuisti. Oblatio vero domus tuae a clericis ne suscipiatur interdixi indixi. Communionemque tibi interdico, donec peracta pro ausibus vel errore a me definita tibimet poenitentia, et tempore condonato pro hoc facto, corde contrito et humiliato dignum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib reb expectecur illa sen¬
tentia. unde iam ñ liceat ꝓuo¬
cari: ne suꝑiori cognitori fiat
in iuria. si eiꝰ pendente iudicio
aliquid fuerit commutatum
Et utiq multum interest int̾
diuinam & humanam quamli¬
bet excelsissimam potestatem.
deserat. dñi dilectissimi & hono¬

Expanded text:
omnibus rebus expectetur illa senomnibus rebus expectetur illa sententia, unde iam non liceat prouocari, ne superiori cognitori fiat iniuria, si eius pendente iudicio aliquid fuerit commutatum? et utique multum interest inter diuinam et humanam quamlibet excelsissimam potestatem. deserat, domini dilectissimi et hono
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ qui nobis hȩc om̃ia futura
p̃nuntiauit: & aduersꝰ ea nos
firmos eẽ debere p̃monuit: con¬
tra hominum maledica uani¬
loquia. suspicionesq temera¬
rias: corde xp̃ianissimo cogite¬
tis. Breuiter itaq dico carita¬
ti ur̃ȩ bonifacium prb̃rm in
nullo cͥmine apud me fuisse de¬
teccum. nequaꝗͣ me de illo tale
aliquid credidisse uel credere.
Quomͦ gͦ uuberem de numero
terrente euangłio ubi dñs ait
in quo iudicio iudicaueritis iu¬
dicabimini: Cum enim causa
quȩ inter illum & spem exorta
ẽ sub diuino examme pendeat
scd̃̾m placitum eoꝵ. qͦd uobis
si uolueritis poterit recitari:
quis ego sum ut audeam dei
preuenire sententiã in delendo
uel suppͥm̃do eiꝰ nomine. de quo
nec suspicari temere mali aliqͥd
ep̃c debuit nec dilucide iudica¬
re homo de occultis hominum
potui. cum in ipsis causis scłari¬
bus quando ad maiorem pote¬
statem refertur arbitͥum iudi¬
candi. manentib sicuti erant

Expanded text:
dei, qui nobis haec omnia futura dei, qui nobis haec omnia futura praenuntiauit et aduersus ea nos firmos esse debere praemonuit, contra hominum maledica uaniloquia suspicionesque temerarias corde Christianissimo cogitetis. Breuiter itaque dico caritati uestrae Bonifatium presbyterum in nullo crimine apud me fuisse detectum, nequaquam me de illo tale aliquid credidisse uel credere. quo modo ergo iuberem de numero terrente euangelio, ubi dominus ait: In quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini? cum enim causa, quae inter illum et Spem exorta est, sub diuino examine pendeat secundum placitum eorum, quod uobis, si uolueritis, poterit recitari, quis ego sum, ut audeam dei praeuenire sententiam. in delendo uel supprimendo eius nomine, de quo nec suspicari temere mali aliquid episcopus debui nec dilucide iudicare homo de occultis hominum potui, cum in ipsis causis saecularibus, quando ad maiorem potestatem refertur arbitrium iudicandi, manentibus, sicuti erant,
Abbreviated transcription (Latin):
meritoq honorabilib
frĩbꝰ felici & hylariano
augustinꝰ in dño salutem. Noi
miror sathanam fidelium ani¬
mos ꝑturbantem. cui resistite
ꝑmanentes in spe ꝓmissoꝵ dei
qui fallere ñ potest: qui ñ solũ
nobis in se credentibꝰ. & sꝑantibꝰ
& in eiꝰ caritate usq in finem
ꝑseuerantibꝰ. polliceri p̃mia eter¬
na dignatus ẽ: uerum etiam tẽ¬
poralia scandala ñ de futura p̃¬
dixit: quibꝰ fidem nr̃am exerce¬
ri & ꝓbari oporteret. Ait enim
qm habundauit iiquitas. re¬
frigescet caritas multoꝵ: s coi¬
tinuo subiecit: qui autem ꝑse¬
uerauerit usq in finem hic sal¬
uus erit. Quid gͦ mirum si ho¬
mines seruis dĩ detrahunt: et
quia eoꝵ uitam ꝓuertere non
possunt. famam decolorare co¬
nantur: cum ipsum dm̃ & do¬
minum eoꝵ cotidie blasphema¬
re ñ cessent: cum eis displicet
quicquid contra eoꝵ uoluata¬
cit: Unde exhortor prudentiã
ur̃am dm̃ dilectissimi. merito¬
q honorandi fr̃s: ut scͥptura

Expanded text:
meritoque honorandis fratribus FELICI et HILARINO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Non miror satanam fidelium animos perturbantem: cui resistite, permanentes in spe promissorum Dei qui fallere non potest; qui non solum nobis in se credentibus, et sperantibus, et in ejus charitate usque in finem perseverantibus polliceri praemia aeterna dignatus est, verum etiam temporalia scandala non defutura praedixit, quibus fidem nostram exerceri et probari oporteret: ait enim, Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum; sed continuo subiecit: Qui autem perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. quid ergo mirum, si homines seruis dei detrahunt et, quia eorum uitam peruertere non possunt, famam decolorare conantur, cum ipsum deum et dominum eorum cotidie blasphemare non cessent, cum eis displicet, quicquid contra eorum uoluntacit? unde exhortor prudentiam uestram, domini dilectissimi meritoque honorandi fratres, ut scripturam
Abbreviated transcription (Latin):
liam insultauerint. uelut głiai¬
tes de nob̃: quod ex nr̃a discipli¬
na nichil tale in clericis extitis¬
set. Quod quicunq fecistis: fa¬
deor uobis ñ benefecistis. Ecce
docuit uos ds̃: ut qui glatur
in dño głetur. Nec obiciatis he¬
reticis nͥ quia ñ sunt catholici
ne similes eis sitis. qui ñ haben¬
do qͦd in causa sue diuifionis
defendant. ñ nͥ hominum cri¬
mina colligere affectant: & ea
ipsa plura falsissime iactant.Ut
quia ipsam diuinȩ scͥpturȩ ue¬
ritatem. quia ubiq diffusa xp̃i
eccłia comm̃dat᷑. criminari et
obscurare ñ possunt: homines
ꝑ quos predicat᷑. adducant in
odium. de quib effingere qͥcqͥd
in m̃te uenerit possunt. Uosau¬
tem ñ ita didicistis. xp̃m. si tam̃
illum audistis: & in illo docci
estis. Ipse quippe fideles suos se¬
curos facit. etiam de dispensa¬
torib malis mala sua facien¬
tibꝰ. & bona eiꝰ loquentibꝰ: tibi
ait. quȩ dicunt facite. quȩ aut̃

Expanded text:
eiani insultaverint, velut glorianeiani insultaverint, velut gloriantes de nobis, quod ex nostra disciplina nihil tale in clericis exstitisset: quod quicumque fecistis, fateor vobis, non bene fecistis. Ecce docuit vos Deus, ut qui gloriatur, in Domino glorietur : nec objiciatis haereticis, nisi quia non sunt catholici; ne similes eis sitis, qui non habendo quod in causa suae divisionis defendant, non nisi hominum crimina colligere affectant, et ea ipsa plura falsissime jactant: ut quia ipsam divinae Scripturae veritatem, qua ubique diffusa Christi Ecclesia commendatur, criminari et obscurare non possunt, homines per quos praedicatur adducant in odium; de quibus et fingere quidquid in mentem venerit, possunt. Vos autem non ita didicistis Christum; si tamen illum audistis, et in illo docti estis . Ipse quippe fideles suos securos fecit etiam de dispensatoribus malis, mala sua facientibus, et bona ejus loquentibus, ubi ait: Quae dicunt facite; quae autem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa uulnera quȩ illi lingunt
multiplicare. uos ꝓ quib pieli¬
tamur omni hora habentes foriᷤ
pugnas intus timores: piculis
in ciuitate. ꝑiculis in deserco.
ꝑiculis ex gentib. ꝑiculis in fal¬
sis fr̃ib. Scio quia doletis: s nũ¬
quid acriꝰ quam ego: Scio quia
conturbati estis: & timeo ne
inter linguas maledicoꝵ defi
crescat dolor ur̃. quia ñ culpa
nr̃a factus ẽ ũr. Nam hoc quod
precauere conatus sum: ut si
fieri posset hoc malum. nec ui¬
tandum negligeretur. nec ir
ur̃am notitiam ꝑferretur: ubi
infruetuose cruciarentur fir¬
mi: & ꝑiculose turbarentur in¬
firmi.S qui hoc cognito ꝑmi¬
sit uos temptari. det uob̃ uireᷤ
sustmnendi. & erudiat uos ex le¬
ge sua: doceat uos & mitiget
a diebꝰ malignis donec fodiat᷑
peccatori fouea. Audio ñ nulloᷤ
ur̃m huic ampliꝰ contristarr.
quam de lapsu duoꝵ illoꝵ dia¬
conoꝵ. qui ex parte donati ue¬
nerant: tanquã discipline ꝓcu¬

Expanded text:
ipsa uulnera, quae illi lingunt, ipsa uulnera, quae illi lingunt, multiplicare, uos, pro quibus periclitamur omni hora habentes foris pugnas, intus timores periculis in ciuitate, periculis in deserto, periculis ex gentibus, periculis in falsis fratribus. scio, quia doletis, sed numquid acrius quam ego? scio, quia conturbati estis, sed timeo, ne inter linguas maledicorum defcrescat dolor noster, quia non culpa nostra factus est uester. nam hoc est, quod praecauere conatus sum. ut. si fieri posset, hoc malum nec uitandum neglegeretur nec in uestram notitiam perferretur, ubi infructuose cruciarentur firmi et periculose turbarentur infirmi. sed qui hoc cognito permisit uos temptari, det uobis uires sustinendi et erudiat uos ex lege sua, doceat uos a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea . 8. Audio nonnullos vestrum hinc amplius contristari, quam de lapsu duorum illorum diaconorum qui ex parte Donati venerant, tanquam disciplinae Pro
Abbreviated transcription (Latin):
bibebant uinum: ualde tolerabi¬
lius sustinentur. ꝓ quib tamen
ipsis orare. & bonum eis uelle di¬
dicimꝰ. ad quid enim aliud sedeñ
isti. & quid aliud captant nͥ ut
quisquis ep̃c uel clericus uel
monacus. uel sc̃imonialis cecid̾it
posse manifestari: Et tam̃ etiã
ipsi cum aliqua maritata inue¬
nitur adultera: nec ꝓiciunt uro¬
res suas: nec accusant matres
suas. Cum autẽ de aliquibus
qui sc̃m nom̃ ꝓficentur. aliqͥd
criminis uel falsi sonuerit. uel
ueri patuerit: instant. satagt̃
ambiunt: ut de om̃ib hoc cre¬
datur. Hos gͦ de nr̃is dolorib
suauitatem suȩ malȩ linguȩ
captantes. facile ẽ ut illis cani¬
b comparemꝰ. si forte in malo
intelligendi fc̃. qui lingebant
uulnera pauꝑis illius. qui an¬
te ianuam diuitis iacebat: &
quousq ueniret ad requiem
sinꝰ abrahe. laboriosa & indigna
om̃ia tolerabat. uos me nolite
ampliꝰ cruciare. qui aliquam
spem habeamꝰ ad dm̃: uos nolite

Expanded text:
bibebant uinum. ualde tolerabibibebant uinum. ualde tolerabilius sustinentur; pro quibus tamen etiam ipsis orare et bonum eis uelle didicimus. ad quid enim aliud sedent isti et quid aliud captant, nisi ut, quisquis episcopus uel clericus uel monachus uel sanctimonialis cecideritposse manifestari? et tamen etiam ipsi, cum aliqua maritata inuenitur adultera, nec proiciunt uxores suas nec accusant matres suas; cum autem de aliquibus. qui sanctum nomen profitentur, aliquid criminis uel falsi sonuerit uel ueri patuerit, instant, satagunt, ambiunt, ut de omnibus hoc credatur. hos ergo de nostris doloribus suauitatem suae malae linguae captantes facile est ut illis canibus comparemus, si forte in malo intellegendi sunt, qui lingebant uulnera pauperis illius, qui ante ianuam diuitis iacebat et, quousque ueniret ad requiem sinus Abrahae, laboriosa et indigna omnia tolerabat. Vos me nolite amplius cruciare. qui aliquam spem habetis ad deum. uos nolite
Abbreviated transcription (Latin):
dis: & tunc laus erit unicuiq
a deo: & item illud qͦd scͥptum
ẽ. quȩ manifesta sunt uobis.
Quȩ autẽ occulta st̃. dño deo
ur̃o. Manifestum autem qͥdem¬
ẽ quia ista in ȩccłia ñ acciduis
siue graui tristitia atq sc̃orũ.
fidelium. Uerumtam̃ consolet᷑
nos qui cuncta p̃dixit: atq ut
habundantia inquitatis non
refrigescamꝰ: s usq in finem ꝑ¬
seueremꝰ. ut salui ẽẽ possimꝰ am¬
monuit. Nam quantũ ad me
attinet. & si ẽ in me quantula¬
infirmatur. & ego ñ infirmor
Quis scandalizatur: & ego non
uror: Nolite itaq augere cruci¬
atus meos: deficiendo uel in sus¬
picationib falsis. uel in peccatiᷤ
alienis. Nolite obsecro uos: ne
dicam de uobis. & suꝑ dolorem
uulnerum meoꝵ addidert̃. Nam
illi qui gaudent de istis doloribꝰ
nr̃is. de quibꝰ in ꝑsona corporis
xp̃i tanto ante p̃dictum ẽ: adu̾¬
sus me insultabant qͥ sedebant
in porta. & in me psallebant qui

Expanded text:
dis et tunc laus erit unicuique dis et tunc laus erit unicuique a deo. et item illud, quod scriptum est: Quae manifesta sunt, uobis; quae autem occulta sunt, domino deo uestro. Manifestum est quidem, quia ista in ecclesia non accidunt sine graui tristitia sanctorum atque fidelium; uerum tamen consoletur nos, qui cuncta praedixit atque, ut abundantia iniquitatis non refrigescamus, sed usque in finem perseueremus, ut salui esse possimus, admonuit. nam quantum ad me adtinet, si est in me quantulainfirmatur et ego non infirmor? quis scandalizatur et ego non uror? nolite itaque augere cruciatus meos deficiendo uel in suspicionibus falsis uel in peccatis alienis; nolite, obsecro uos, ne dicam de uobis: Et super dolorem uulnerum meorum addiderunt. nam illi, qui gaudent de istis doloribus nostris, de quibus in persona corporis Christi tanto ante praedictum est: Aduersus me insultabant, qui sedebant in porta, et in me psallebant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
empla iminitando ad nequiti¬
am seducamini. ita uos ꝑ apłm
alloquitur ds̃. ne sitis iugum
ducentes cum infidelibꝰ. Quȩ e¬
nim participatio iustitie cum
iniquitate: aut que societas lu¬
ci ad tenebras: Item alio loco
Nolite inquit seduci: corrum
punt mores bonos colloquia
mala. S obrii estote iusti:& no¬
lite peccare. Ut autem linguis
detrahentium ne deficiatis: sic
ꝑ ꝓphetam dicit. Audite me qͥ
scitis iudicium. popłs m̃s. in
quoꝵ corde lex mea ẽ. ohꝓbria¬
hominum nolite timere et de¬
tractione eoꝵ ne supemini:nec
quod uos sꝑnant magni du¬
reritis. Sicut enim uestim̃tum
ita ꝑtempꝰ assum̃tur: & sicut
lana a tinea comedentur. iusti¬
tia autem mea manet in ȩcernũ.
Iam uero ne maliuolo animo
de seruis dĩ falsa suspicione per¬
atis: illud apłicum recordami¬
ni ubi ait nolite ante tempꝰ qͥ cꝗͣ
iudicare. donec ueniat dñs et il¬
luminet abscondita denebrarũ
& manifestabit cogitationes cor¬

Expanded text:
empla imitando ad nequitiempla imitando ad nequitiam seducamini, ita uos per apostolum adloquitur deus: Ne sitis iugum ducentes cum infidelibus; quae enim participatio iustitiae cum iniquitate aut quae societas luci ad tenebras? item alio loco: Nolite, ipunt mores bonos colloquia mala. Sobrii estote, justi, et nolite peccare . Ut autem linguis detrahentium non deficiatis, sic  alibi dicit: Audite me qui nostis judicium, popule meus, in quorum corde lex mea est: Nolihominum nolite metuere, et detractatione eorum ne superemini, nec quod uos spernant, magni duxeritis. sicut enim uestimentum ita per tempus absumentur et sicut lana a tinea comedentur, iustitia autem mea in aeternum manet. iam uero ne maliuolo animo de seruis dei falsa suspicando pereatis, illud apostolicum recordamini, ubi ait: Nolite ante tempus quicquam iudicare, donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum; et manifestabit cogitationes cor
Abbreviated transcription (Latin):
ȩqualitas seruaretur. Et nunc
si uobis placet ut nom̃ eiꝰ ñ reci¬
tetur. ne his qui ad ȩccłiam uolt̃
accedere. sicut aitapłs demꝰ occa¬
sionem querentibꝰ occasionem:
ñ erit hoc nr̃m factum. s eoꝵ
quoꝵ causa fuerit factum. Qd
enim obest homini qͦd ex illa ta¬
bula ñ uult eum recitari huma¬
na ignorantia: si de libro uiuen¬
tium ñ eum delet iniqua con¬
scientia: Pinde fr̃s mei quitime¬
ñ potest deuorare seductum ad
nequitiam. famam ipsiꝰ deuora¬
re conat᷑. ut si fieri potest obpro¬
briis hominum. & malarum
linguarum detractione defici¬
at: & sic in eiꝰ fauces ruat: si au¬
tem innocentis macłare potu
erit. hoc ei ꝑsuadere temptat
ut ꝑ maliuolas suspiciones de
fr̃e suo iudicet: & sic ab illo im¬
plicatus absorbeatur. Et quis
oms eiꝰ captiones & circumuen¬
tiones uel comp̃hendere: cił enu¬
merare sufficiat: Aduersus hȩc
tam̃ tria quȩ ad causam presen¬
dem ꝑtinent: prius ne mala ex¬

Expanded text:
aequalitas seruaretur. et nunc, aequalitas seruaretur. et nunc, si uobis placet, ut nomen eius non recitetur, ne his, qui ad ecclesiam nolunt accedere, sicut ait apostolus, demus occasionem quaerentibus occasionem, non erit hoc nostrum factum sed eorum, quorum causa fuerit factum. quid enim obest homini, quod ex illa tabula non uult eum recitari humana ignorantia, si de libro uiuorum non eum delet iniqua conscientia? Proinde, fratres mei, qui timenon potest deuorare seductum ad nequitiam, famam ipsius inquinare conatur, ut, si fieri potest. opprobriis hominum et malarum linguarum detractione deficiat et sic in eius fauces ruat. si autem nerit, hoc ei persuadere temptat, ut per maliuolas suspiciones de fratre suo iudicet et sic ab illo implicatus absorbeatur. et quis omnes eius captiones et circumuentiones uel comprehendere uel enumerare sufficiat? aduersus haec tamen tria, quae ad causam praesentem pertinent, prius, ne mala ex
Abbreviated transcription (Latin):
dolora cordis mei. uobis ꝑferre
in notitiam: ne uos atrociter &
maniter contristando turbarẽ:
fortassis ideo ds̃ noluit uos late¬
re. ut nobiscum orationibꝰ incũ¬
bamꝰ: ut qd̾ ipse in hac causa no¬
uit. nos autem nosse ñ possumꝰ:
sum denumero collegarum eiuꝰ
uel suppͥmere. uel delere: ne diui¬
nȩ potestati sub cuiꝰ eramine cau¬
sa adhuc pendet. facere uiderer
iniuriam:.si illiꝰ iudicium meo
uellem preiudicio p̃uenire. Qd
nec in negotiis sclaribꝰ iudices
faciunt. quando cause dubita¬
tio ad maiorem potestatem re¬
fertur: ut pendente relatione
aliquid audeant commutare:
& in ep̃oꝵ concilio constitutum
ẽ. nullum cdericum qui ñdum
conuictus sit suspendi a cõmu¬
nione debere. nͥ ad causam suã
examinandam se ñ p̃sentauerit
Bonefaciꝰ tam̃ hanc humilitatẽ
suscepit. ut nec litteras acciꝑet
quib in ꝑegrinatione honorẽ
suum quereret: ut in eo locoubi
ambo ignoti sunt. circa ambos

Expanded text:
dolorem cordis mei uobis perferre dolorem cordis mei uobis perferre in notitiam, ne uos atrociter et inaniter contristando turbarem, fortassis ideo deus noluit uos latere, ut nobiscum orationibus incumbatis, ut, quod ipse in hac causa nouit, nos autem nosse non possumussum de numero collegarum eius uel supprimere uel delere, ne diuinae potestati, sub cuius examine causa adhuc pendet, facere uiderer iniuriam, si illius iudicium meo uellem praeiudicio praeuenire. quod nec in negotiis saecularibus iudices faciunt, quando causae dubitatio ad maiorem potestatem refertur, ut pendente relatione aliquid audeant commutare. et in episcoporum concilio constitutum est nullum clericum, qui nondum conuictus sit, suspendi a communione debere, nisi ad causam suam examinandam se non praesentauerit. Bonifatius tamen hanc humilitatem suscepit, ut nec litteras acciperet, quibus in peregrinationem honorem suum quaereret, ut in eo loco, ubi ambo ignoti sunt, circa ambos
Abbreviated transcription (Latin):
adorari. ut in occulto exaudiens.
in occulto etiam iustificet et coro¬
net. Ueruntam̃ ad ista que homi¬
nib uisibiliter nota sunt. qui po¬
dest eiꝰ consilium ꝑscrutari: qͥre
in aliis locis hec miracula fiant
in aliis ñ fiant: Multis enim no¬
tissima ẽ sc̃ĩtas loci. ubi beati fe¬
licis nolensis corpus conditum
ẽ. quo uolui ut ꝑgerent: quia in¬
de nob̾ facilius fideliꝰq scribi
potest. quicquid in eoꝵ aliquo
diuinitus fuerit ꝓpalatum.
llam & nos nouimꝰ mediolani
apud memoriam scõꝵ. ubi mira¬
biliter & terribiliter demones
confitentur furem qui ad eum
locum uenerat. ut falsũ iuran¬
do deciꝑet. compulsum fuisse
confiteri furtum: & qͦd abstule¬
rat reddere. Nunquid ñ & affri¬
ca scoꝵ martirum corporibus
plena ẽ: Ec tam̃ nusꝗͣ. hic scimꝰ
talia fieri. Sicut enim qͦdapłs
habent: nec om̃s habent diui¬
dicationem sp̃uum: ita nec in
omnibꝰ memoriis scõꝵ ista fieri¬
ioluissem hunc grauissimũ

Expanded text:
adorari, ut in occulto exaudiens in occulto etiam iustificet et coronet. uerum tamen ad ista, quae hominibus uisibiliter nota sunt, quis potest eius consilium perscrutari, quare in aliis locis haec miracula fiant, in aliis non fiant? multis enim notissima est sanctitas loci, ubi beati Felicis Nolensis corpus conditum est, quo uolui ut pergerent, quia inde nobis facilius fideliusque scribi potest, quicquid in eorum aliquo diuinitus fuerit propalatum. nam et nos nouimus Mediolani apud memoriam sanctorum, ubi mirabiliter et terribiliter daemones confitentur, furem quendam, qui ad eum locum uenerat, ut falsum iurando decipeconfiteri furtum, et quod abstulerat reddere: numquid non et Africa sanctorum martyrum corporibus plena est? et tamen nusquam hic scimus talia fieri. Sicut enim, quod Apm, nec omnes habent dijudicationem spirituum ; ita nec in omnibus memoriis sego noluissem hunc grauissimum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. in qua undecim boni ꝑfi¬
dum & furem iudam tolera¬
uerunt: aut melior sit postre¬
mo quam cȩlum unde angłi
cecider̃t. Simpliciter fateor ca¬
ritati ur̃e coram dño deo nr̃o
qui testis ẽ suꝑ animam meã
ex quo deo seruire cepi. quomͦ
difficile sum exꝑtus meliores
quam qui in monasteriis ꝓfe.¬
cer̃t. ita ñ sum exꝑtus peiores
quam qui in monasteriis ceci¬
dert̃: ita ut hinc arbitrer aͥpo¬
calipsi scͥptum. iustus iustior
fiat. & sordidus sordescat adhuc
Quaꝓpter & si contristam᷑ de
aliquibꝰ purgam̃tis: consolam᷑
tam̃ etiam de pluribꝰ ornam̃tiᷤ
Nolite gͦ ꝓpter amurcam qua
oculi ur̃i offendunt᷑. torcłaria
decestari: unde apothecȩ dñice¬
fructu olei luminosioris implen
pace custodiat: dilectissimi fr̃s.¬

Expanded text:
Christi, in qua undecim boni perfiChristi, in qua undecim boni perfidum et furem ludam tolerauerunt; aut melior sit postremo quam caelum, unde angeli ceciderunt. Simpliciter fateor caritati uestrae coram domino deo nostro. qui testis est super animam meam, ex quo deo seruire coepi: quo modo difficile sum expertus meliores, quam qui in mona-steriis profecerunt, ita non sum expertus peiores, quam qui in monasteriis ceciderunt, ita ut hinc arbitrer in Apocalypsi scriptum: Iustus iustior fiat et sordidus sordescat adhuc. quapropter etsi contristamur de aliquibus purgamentis, consolamur tamen etiam de pluribus ornamentis. nolite ergo propter amurcam, qua oculi uestari, unde apothece domifructu olei luminosioris implentpace custodiat, dilectissimi fr
Abbreviated transcription (Latin):
in dño. Quantum libet enim
uigilet disciplina domꝰ mee homo
sum: & inter homines uiuo. Nec
mͥ arrogare audeo. ut domꝰ mea
melior sit quam archa noe: ubi
tam̃ inter occo homines reꝓb
unus inuentus ẽ. aut melior
sit quam si domꝰ abrahe. tibi di¬
ccum ẽ. eice ancillam & filium
eiꝰ: aut melior sit quam domꝰ
ysaac. cuiꝰ de duobꝰ geminis di¬
ctum ẽ. iacob dilexi. esau autem¬
odio habui: aut melior sit quã
domꝰ ipsius iacob. ubi lectum
patͥs filius incestauit: aut me¬
lior sit quam domꝰ dauid. cuiꝰ
filius cum sorore concubuit:
cuiꝰ alter filius contra patͥs tam
scãm mansuetudinem rebella¬
uit: aut melior sit quam coha¬
bitatio apłi pauli. qui tam̃ si
inter om̃s bonos habitaret. noi
diceret quod suꝑiꝰ commemora¬
ui: foris pugnȩ intꝰ timores:
ne diceret cum de scĩtate & fide
timothel loqueretur. neminem
habeo qui germane de uobis sol¬
licitus sit: om̃s enm sua quert̃
sit quam cohabitatio ipsiꝰ dñi

Expanded text:
ini. quantum libet enim uigilet disciplina domus meae, homo sum et inter homines uiuo nec mihi adrogare audeo, ut domus mea melior sit quam arca Noe, ubi tamen inter octo homines reprobus unus inuentus est; aut melior sit quam domus Abrahae, ubi dictum est: Eice ancillam et filium eius; aut melior sit quam domus Isaac, cuius de duobus geminis dictum est: lacob dilexi, Esau odio habui; aut melior sit quam domus ipsius Iacob, ubi lectum patris filius incestauit; aut melior sit quam domus Dauid, cuius filius cum sorore concubuit, cuius alter filius contra patris tam sanctam mansuetudinem rebellauit; aut melior sit quam cohabitatio apostoli Pauli, qui tamen si inter omnes bonos habitaret, non diceret, quod superius commemoraui: Foris pugnae, intus timores, nec diceret. cum de sanctitate et fide Timothei loqueretur: Neminem habeo, qui germane de uobis sollicitus sit; omnes sua quaerunt, sit quam cohabitatio ipsius domini
Abbreviated transcription (Latin):
Non dabit diuinitate iuuante.
catholicus heretico terga. Tui
cordis intentio dirigatur ad dm̃.
ñ militem timebis. ñ gothum.
nõ sc̃o patͥ augustino.
citis. Scio quod sit tua sci¬
tas ꝓ mea uita sollicita. Et que
aduersꝰ me tyrannꝰ ille ordinaue¬
rat ac disponebat: anteꝗͣ tuum
sacerdotium scriberet noui. Ob¬
uiamꝰ ad mortem ultro tenden¬
tib: quos nr̃e uictorie ut credi¬
mus faciet . xp̃c addictos. Sed si
erga me meosq om̃s. aliud uo¬
luerit ordinare diuinitas. pre¬
bitur competens adu̾sario scd̾a
uice responsio. In pugna emm¬
utriꝰq deseuit furor: s ds̃ inspi¬
cit causas. Igitur ora ut dixi &
uincet una tͥnitas nob̾¬

Expanded text:
Non dabit, Divinitate juvante, Non dabit, Divinitate juvante, catholicus haeretico terga. Tui cordis intentio dirigatur ad Deum, non militem timebis, non Gothum, no sancto patri AUGUSTINO CIUS. Scio quod sit tua Sanctitas pro mea vita sollicita, et quae adversus me tyrannus ille ordinaverit ac disponat, antequam tuum Sacerdotium scriberet, novi. Obviamus ad mortem ultro tendentibus, quos nostrae victoriae, ut credimus, faciet Christus addictos. Sed si erga me meosque omnes aliud voluerit ordinare Divinitas, prebitur competens adversario secunda vice responsio. In pugna eutriusque desaevit furor, sed Deus inspicit causas. Igitur ora, ut dixi, et vincet una Trinitas nob
Abbreviated transcription (Latin):
diligo. arguo & castigo:¬
ñ occidi desidero. nec car¬
cere pleno squalore retrudi.Sola suf¬
ficit ammonitio. Poterit enĩ
si ei diuinitus concedatur tẽpꝰ
penitentie condonari: qͥ dnĩ
templum ausus ẽ uiolare. Sit
gͦ ipse qui fecit sui arbiter uoti
fas enim ñ ẽ ut reus ep̃i sug¬
gestionib occidatur: qui uenie
si penituerit reseruatur. Nam
sim barbaroꝵ errorib uelimꝰ
ut condecet exercere uindictã.
paucos reꝑiemꝰ nec ipsos ani¬
mosos ad pugnam fore.lxuii.¬
nõ sublimi semꝑq mag¬
nifico filio bonefacio
augustinꝰ ep̃c. Africe li¬
tus ut audio miles attigit
transmarinꝰ. S hutusmeris.¬
dux: a catholica ueritate dissen¬
tit. Quid orem sicut oportet: ig¬
noro. Ab italia hostis ẽ publicus
nuntiatus: contra uictcia signa
suꝑbas erigens hastas. Pacẽ int̾
uos fieri uellem: si scirem pleniꝰ
quid ignoro. Ad est quide affri¬
ce. olim paratum in italia bel¬
lum.S tam̃ ñ inuideo filicaris¬
sime romanie: s dico qͦd sentio.

Expanded text:
diligo, arguo et castigo, non occidi desidero, nec carcere pleno squalore retrudi. Sola sufficit admonitio. Poterit enim, si ei divinitus concedatur tempus poenitentiae, condonari, qui Domini templum ausus est violare. Sit ergo ipse, qui fecit, sui arbiter voti: fas enim non est ut reus episcopi suggestionibus occidatur, qui veniae, si poenituerit, reservatur. Nam si in Barbarorum erroribus velimus, ut condecet, exercere vindictam, paucos reperiemus, nec ipsos animosos ad pugnam fore. EPIno sublimi semperque magnifico filio BONIFACIO, AUGUSTINUS episcopus. Africae littus, ut audio, miles attigit transmarinus; sed hujus militidux a catholica veritate dissentit. Quid orem, sicut oportet, ignoro. Ab Italia hostis est publicus nuntiatus, contra victricia signa superbas erigens hastas. Pacem inter vos fieri vellem, si scirem plenius quod ignoro. Adest quidem Africae olim paratum in Italia bellum, sed tamen non invideo, fili charissime, Romaniae. Sed dico quod sentio.
Abbreviated transcription (Latin):
satur:unde in eis deberet ẽẽ ꝑi¬
tior. Postremo ẽ hic fr̃. & colle¬
ga m̃s samsutiꝰ ep̃c turrensis
eccłie: qui nullas tales didicit
quales iste dicitur formidare
ipse assit. agat cum illo. Roga¬
bo eum: & ut confido in nomi¬
ne xp̃i. facile mͥ concedet: ut
suscipiat in hac re uicem meã
& eum dñs ꝓ ueritate certan¬
dem. quanuis sermone impo¬
litum: tam̃ uera fide eruditũ
sicut confidimꝰ adiuabit. Nulla
gͦ causa ẽ. cur ad alios nescioqͦs
differat: ne inter nos qͦd ad nos
ꝑtinet pagamꝰ. Nec tam̃ ut diri
etiam illos defugio: si eoꝵ ipse
poscit auxilium.

Expanded text:
satur, unde in eis deberet esse perisatur, unde in eis deberet esse peritior? postremo est hic frater et collega meus Samsucius, episcopus Turrensis ecclesiae, qui nullas tales didicit, quales iste dicitur formidare; ipse adsit, agat cum illo; rogabo eum et, ut confido in nomine Christi, facile mihi concedet, ut suscipiat in hac re uicem meam, et eum dominus pro ueritate certantem. quamuis sermone inpolitum, tamen uera fide eruditum, sicut confidimus, adiuuabit. nulla ergo causa est, cur ad alios nescio quos differat, ne inter nos, quod ad nos pertinet, peragamus. nec tamen, ut dixi, etiam illos defugio, si eorum ipse poscit auxilium.
Abbreviated transcription (Latin):
rit: ut sine tumultu popłari
adsint nobiscum demi ex utͣq:
parte graues. & honesti uiri:
& scd̃m scͥpturas qui in uero
sit ꝑquiramus. Nam illud
quod rursꝰ eum dixisse non¬
nulli ad me ꝑtulerunt: cur ñ
ierim constantinam. quan¬
do ibi plures ipsi erant. uł medeb̾e
ire mileum. quod illic semꝑ
bituri st̃: rtoiculum ẽ dicere
maxime cum ꝓculiano ẽ. S si
forte imparem se putat: cuiꝰ
uoluerit college sui imploret
auxilium. In aliis enim ciui¬
tatib tantum agimꝰ qͦd ad ec¬
clesiam ꝑtinet: quantũ uel nos
ꝑmittunt. uł nob̾ imponunt
cit. quid in me tyrone timeat
quo minus mecum uelte con¬
ferre sermonem: ñ satis intel¬
ligo. Si doctͥnã liberalium lit¬
terarum ñ nouit. quas forte
ipse aut ñ didicit. aut minus
didicit: quid hoc ꝑtinet ad eã
questionem: que de scĩs scͥp¬
turis. uel docum̃tis eccłiasti¬
cis. aut publicis discutienda
ẽ: In quib ille ꝑ tot annos uer¬

Expanded text:
rit, ut sine tumultu populari rit, ut sine tumultu populari adsint nobiscum deni \'ex utraque parte graues et honesti uiri et secundum scripturas, quid in uero sit, perquiramus. nam illud, quod rursus eum dixisse nonnulli ad me pertulerunt, cur non ierim Constantinam, quando ibi plures ipsi erant, uel me debere ire Mileum, quod illic, bituri sunt, ridiculum est dicere,maxime cum Proculiano est. sed si forte inparem se putat, cuius uoluerit, collegae sui inploret auxilium. in aliis enim ciuitatibus tantum agimus, quod ad ecclesiam pertinet, quantum uel nos permittunt uel nobis inponunt cit, quid in me tirone timeat, quominus mecum uelit conferre sermonem, non satis intellego: si doctrinam liberalium litterarum, quas forte ipse aut non didicit aut minus didicit, quid hoc pertinet ad eam quaestionem, quae uel de sanctis scripturis uel documentis ecclesiasticis aut publicis discutienda est, in quibus ille per tot annos uer
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. ab ep̃o refelli oportere
docentes que ñ oportet: ego il¬
loꝵ indignationib territꝰ tace¬
am. Quod enim publicis ge¬
stis herere uolui tam sacͥlegũ
nefas: ad hoc utiq uolui: ne
ciuitatib ubi oportunum fu¬
erit ista deplorantem. fingere
aliquid arbitrecur: quando
etiam apud ipsam ipponem
iam dr̃: ñ hoc ꝓculianũ man¬
dasse: quod publicũ renunti¬
auit officium. Quid autẽ mo¬
destĩ agere possumꝰ. quam ut
sicut iam petiui. ꝑ fr̃s nr̃os
bonos atq honestos uiros qͦs
ad tuam eximiecatem misi
tt querere digneris: utrum
ꝓculiani prb̃r uictor. ñ hoc ab
ep̃o suo mandatum acceꝑit:
quod officio publico renun¬
tiauit: an forte cum & ipse
uictor aliud dixerit: falsum
illi apud acta ꝑsecuti sint: cũ
sit communionis eiꝰdem. Aut
si consentit ut ipsam totam
questionem dissensionis nr̃e
placide ꝑtractemus: ut terror
qui iam manifestus ẽ. manife¬
stius innotescat: libenter am¬
plector. Audiui enim qͦd dixe¬

Expanded text:
dicat ab episcopo refelli oportere docentes, quae non oportet, ego illorum indignationibus territus taceam. quod enim publicis gestis haerere uolui tam sacrilegum nefas, ad hoc utique uolui, ne ciuitatibus, ubi opportunum fuerit, ista deplorantem fingere aliquid arbitretur, quando etiam apud ipsam Hipponem iam dicitur non hoc Proculianum mandasse, quod publicum renuntiauit officium. Quid autem modestius agere possumus, quam ut sicut iam petiui per fratres nostros, bonos atque honestos uiros, quos ad tuam eximietatem misi, ut quaerere digneris, utrum Proculiani presbyter Victor non hoc ab episcopo suo mandatum acceperit, quod officio publico renuntiauit, an forte, cum et ipse Victor aliud dixerit, falsum illi apud acta prosecuti sint, cum sint communionis eiusdem; aut, si consentit, ut ipsam totam quaestionem dissensionis nostrae placide pertractemus, ut error, qui iam manifestus est, manifestius innotescat, libenter amplector. audiui enim, quod dixe
Abbreviated transcription (Latin):
uiuam. Quid aliud expectamꝰ
uir honorabilis eusebr nͥ ut in
miseram mulierem seneccute
decrepitam. uiduitate destitu¬
tam: a cuiꝰ cedib in catholica
ꝓhibeatur: iam donatista se¬
curꝰ armetur: Quid enĩ aliud
furibundo corde concepit cũ
diceret matͥ transferam me
in patem donati: & bibam
sanguinem tuum: Ecce iã
conscientia cruentus: ueste
dealbatus: ꝑficit partem pol¬
licitationis sue. Restat pars
altera: ut matͥs sanguinem
bibat. Si gͦ placent ista. urgea¬
tur a clericis & sc̃ificatoribus
suis: ut intra octauas suas
totum quod uouit exoluat.
Potens ẽ quidem dextera dñi
que furorem illiꝰ amisera ui¬
dua. & desolata compescat: &
eum quib modis nouit. a tã
scelerata dispositione deterreat.
Ueruntam̃ ego tanto animi
dolore ꝑcussus. quid facerem:
nͥ saltem loquerer: An uͦ ista

Expanded text:
uiuam\'. quid aliud expectamus, uiuam\'. quid aliud expectamus, uir honorabilis Eusebi, nisi ut in miseram mulierem senectute decrepitam, uiduitate destitutam, a cuius caedibus in catholica prohibebatur, iam Donatista securus armetur? quid enim aliud furibundo corde concepit, cum diceret matri: \'Transferam me in partem Donati et bibam sanguinem tuum? ecce iam conscientia cruentus, ueste dealbatus perficit partem pollicitationis suae; restat pars altera, ut itiatris sanguinem bibat. si ergo placent ista, urgeatur a clericis et sanctificatoribus suis, ut intra octauas suas totum, quod uouit, exoluat. Potens est quidem dextera domini, quae furorem illius a misera uidua et desolata compescat et eum, quibus modis nouit, a tam scelerata dispositione deterreat. uerum tamen ego tanto animi dolore percussus quid facerem, nisi saltem loquerer? an uero ista
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinem fremens: albis
uestib candidatur. Constitui¬
tur intra cancellos emmnens
atq conspicuus: & omnium
gem̃tium oculis. matͥcidime¬
diator tanꝗͣ renouatꝰ opponi¬
tur. Heccine tandẽ tͥ placent uir
grauissime. Nequaꝗͣ hoc de te
credid̾im: noui consid̾ationem
tuam. Ceditur mater carnalis
in m̃bris quib genuit: & nu¬
triuit ingratum: ꝓhibet hoc
eccłia mater sp̃italis: ceditur
& ipsa: in sacram̃tis quibus
genuit & nutͥuit ingratum.
Nonne tͥ uidetur dixisse parri¬
cidaliter frendens. quid faciã
eccłie: que me ꝓhibet cedere
matrem meam: Inueni quid
faciam. Iniuruis quibꝰ potest.
etiam ipsa feriatur. fiat in
me aliquid: unde m̃bra eius
doleant. Uadam mͥ ad eos qͥ
nouert exufflare grãm in qͣ
ibi natus sum: destruere for¬
mam quam in ut̾o eiꝰ accepi.
Ambas matres meas. seuis cru¬
ciatib torqueam. Que me pe¬
ꝑit posterior: efferat prior.
Ad huiꝰ dolorem sp̃italiter mo¬
riar: ad illiꝰ cedem carnaliter

Expanded text:
sanguinem fremens albis sanguinem fremens albis uestibus candidatur; constituitur intra cancellos eminens atque conspicuus et omnium gementium oculis matricidii meditator tamquam renouatus opponitur. Haecine tandem tibi placent, uir grauissime? nequaquam hoc de te crediderim; noui considerationem tuam. caeditur mater carnalis in membris, quibus genuit et nutriuit ingratum; prohibet hoc ecclesia, mater spiritalis; caeditur et ipsa in sacramentis, quibus genuit et nutriuit ingratum. nonne tibi uidetur dixisse parricidaliter frendens: \'Quid faciam ecclesiae, quae me prohibet caedere matrem meam? inueni, quid faciam: iniuriis, quibus potest, etiam ipsa feriatur; fiat in me aliquid, unde membra eius doleant; uadam mihi ad eos, qui nouerunt exsufflare gratiam, in qua ibi natus sum, destruere formam, quam in utero eius accepi; ambas matres meas saeuis cruciatibus torqueam; quae me posterior peperit, efferat prior; ad huius dolorem spiritaliter moriar, ad illius caedem carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
meritoq suspicien¬
bili fr̃i eusebio: augustinꝰ. Scit
d̃s cui manifesta sunt archa¬
na cordis humani: quantum
pacem diligo.xp̃ianam: tan¬
tum me moueri sacͥlegis eoꝵ
factis qui in eiꝰ dissensione in¬
digne atq impie ꝑseuerant:
eumq motum animi meieẽ
pacificum. Neq me idagere.
ut ad communionẽ catholicã
quisꝗͣ cogatur inuitus: s ut
om̃ib errantib aꝑta ueritã
declaretur. & ꝑ nr̃m ministe¬
rium deo iuuante manife¬
stata: se amplectendam atꝙ
sectandam: satis ipsa ꝑsua¬
deat. Quid enim execrabilius
quesote. ut alia taceam. quã
id qͦd nc̃ accidit: Corripitur
ab ep̃o suo iuuenis crebris
cedib matͥs insanꝰ: & impiã
manꝰ nec illis dieb cum etiam
seueritas legum sceleratissimiᷤ
parcit. auiscerib unde natꝰ ẽ
triise m partem donati trans¬
laturum: & eam quam incre¬
libili furore solent cedere. ꝑem¬
pturum minatur ei. Transit
ad partem donati. rebaptiza¬
tur furens: & in maternum

Expanded text:
MERITOQVE SUSCIPIENBILI FRATRI EUSEBIO AUGUSTINUS. Scit deus, cui manifesta sunt arcana cordis humani, quantum pacem diligo Christianam, tantum me moueri sacrilegis eorum factis, qui in eius dissensione indigne atque impie . perseuerant, eumque motum animi mei esse pacificum neque me id agere, ut ad communionem catholicam quisquam cogatur inuitus, sed ut omnibus errantibus aperta ueritas declaretur et per nostrum ministerium deo iuuante manifestata se amplectendam atque sectandam satis ipsa persuadeat. Quid enim execrabilius, quaeso te, ut alia taceam, quam id, quod nunc accidit? corripitur ab episcopo suo iuuenis crebris caedibus matris insanus et impias manus nec illis diebus, cum etiam seueritas legum sceleratissimis parcit, a uisceribus, unde natus est, tri se in partem Donati translaturum et eam, quam incredibili furore solet caedere, perempturum; minatur ei, transit ad partem Donati, rebaptizatur furens et in maternum
Abbreviated transcription (Latin):
terpellante molestia quotqͦt
dieb potuerimꝰ ad hoc uacan¬
tes. & unusquisq nr̃oꝵ apud
suum hospitem dñm dep̃can¬
tes. adiuuante ipso cui pax
xp̃iana gratissima ẽ. rem tan¬
tam & bono animo ceptam
ad inquisitionis terminum
ꝑducamꝰ. Rescribite sane quid
de hac re uel uobis uel illi uide¬

Expanded text:
terpellante molestia, quotquot terpellante molestia, quotquot diebus potuerimus, ad hoc uacantes et unusquisque nostrum apud suum hospitem dominum deprecantes adiuuante ipso, cui pax Christiana gratissima est, rem tantam et bono animo coeptam ad inquisitionis terminum perducamus. rescribite sane, quid de hac re uel uobis uel illi uide
Abbreviated transcription (Latin):
to. illo sacͥlegio seduxisse: ut cũ
illo quantum ipsius temporis
patiebantur angustiȩ aliquid
loquerem᷑. Quem postea quã
uenturum comꝑit: uidens nos
aliud suscepisse negotium: cũ
& ipsum nescio que necessitas
ꝓfectionis urgeret: benigne a
nob̃ placideq discessit. Uidetur
autem mͥ ut turbulentas tur¬
bas. & impedim̃tum potiꝰ quã
adium̃tum afferentes deui
amico atq tͣnquillo susceptũ¬
tam magnum negotiũ dño
opitulante ꝑagamꝰ. Ad aliquã
uillam nos conuenire debere
ñ magnam. ubi nulliꝰ nr̃m
ẽẽt eccłia: quam tam̃ uillam
communiter possident homi¬
nes. & nr̃e cominunionis & ip¬
sius. sicut ẽ uilla ticiana: siue
gͦ in tubursicensi. siue in taga¬
stensi. talis locus uł ille quem
commemoraui. uł aliquis aliuᷤ
muentus fuerit: faciamꝰ codices
canonicos p̃sto ẽẽ. & si qua pro¬
ferri potuerint ex utraq par¬
te docum̃ta: ut postpositis cece¬
ris. nulla si dño placuerit in¬

Expanded text:
tos illo sacrilegio seduxisse, ut cum tos illo sacrilegio seduxisse, ut cum illo, quantum ipsius temporis patiebantur angustiae, aliquid loqueremur. quem posteaquam uenturum comperit, uidens nos aliud suscepisse negotium, cum et ipsum nescio qua necessitas profectionis urgueret, benigne a nobis placideque discessit. Videtur autem mihi, ut turbulentas turbas et impedimentum potius quam adiumentum adferentes omnino amico atque ttam magnum negotium Domino opitulante peragamus, ad aliquam villam nos convenire debere non magnam, ubi nullius nostrum esset ecclesia: quam tamen villam communiter possident homines et nostrae communionis et ipsius, sicuti est villa Titiana. Sive ergo in Tubursicensi, sive in Thagastensi, talis locus, vel ille quem commemoravi, vel aliquis alius inventus fuerit, faciamus Codices canonicos praesto esse. Et si qua proferri potuerint ex utraque parte documris nulla, si domino placuerit, in
Abbreviated transcription (Latin):
nos solum ista querere: nolle
autem nrõs hec queri. ea facta
pollicitatione discessimꝰ ut ex¬
hiberemꝰ ei plures collegas no¬
stros. certe uel decem. qui tan¬
ta beniuolentia & lenitate. &
tam pio studio id queri uellent:
quantum in nob̃ eum iam am¬
maduertisse atq appbare sen¬
tiebamꝰ. Hoc etiam de suo nu¬
mero: & ipse pollicitus ẽ. Unde
uos hortor & obtestor ꝑ dñisan¬
gumem: ut eum ꝓmissi sui
commoneatis. & gͣrauiter inste¬
tis ut res cepta ꝑagatur: quã
ꝓpe ad finem ꝑuenisse iam cer¬
nitis. Quantum enim arbit᷑r
difficillime potestis inuenire
in ep̃is ur̃is tam utilem animũ
& uoluntatem: quam in isto se-
ne ꝑsperimꝰ. Postero enim die ip¬
se ad nos uenit: & iterũ querere
ceꝑamꝰ. S quia ordinandi ep̃i
necessitas nos inde iamiamq
rapiebat: dutiꝰ cum eo ẽẽ nequi¬
uimꝰ. Iam enim miseramꝰ ad
maiorem celicolarũ quem au¬
dieramꝰ noui apud eos baptismi
institutorem institisse. & mul¬

Expanded text:
nos solum ista quaerere, nolle nos solum ista quaerere, nolle autem nostros haec quaeri, ea facta pollicitatione discessimus, ut exhiberemus ei plures collegas nostros certe uel decem, qui tanta beniuolentia et lenitate et tam pio studio id quaeri uellent, quantum in nobis eum iam animaduertisse atque adprobare sentiebamus. hoc etiam de suorum numero et ipse pollicitus. Unde uos hortor et obtestor per domini sanguinem, ut eum promissi sui commoneatis et gnauiter instetis, ut res coepta peragatur, quam prope ad finem peruenisse iam cernitis. quantum enim arbitror, difficillime potestis inuenire in episcopis uestris tam utilem animum et uoluntatem, quam in isto sene perspeximus. postero enim die ipse ad nos uenit et haec iterum quaerere coeperamus. sed quia ordinandi episcopi necessitas nos inde iam iamque rapiebat, diutius cum illo esse nequiuimus. iam enim miseramus ad Maiorem Caelicolarum, quem audieramus noui apud eos baptismi institutorem institisse et mul
Abbreviated transcription (Latin):
cedendi tempus urgeret. Ibi pla¬
ne ille senex dixit iam formã ẽẽ
factam: ut quisquis ad eos fi¬
delium a nobis uen̾it baptize¬
tur. Quod eum inuitũ. & cũ
dolore dicere quantum pot̾at
apparebat: sane cum etiam
ipse multa mala suoꝵ aꝑtis¬
sime gemeret. atq ostend̾et.
quod totius ciuitatis eiꝰ testi¬
monio ꝓbatur. quam ẽẽt re¬
motus a talib factis: que ip¬
sis suis dicere soleat. modesta
conquestione ꝓferret: nosq
commemoraremꝰ illud ezechi¬
elis ꝓphete. ubi aꝑte scͥptumẽ
nec filii culpam patͥ. nec patͥs
culpam filio eiꝰ imputandam:
sola morietur: placuit om̃ib.
in talib disputationib mo¬
lentia facta maloꝵ hominũ
nobis abinuicem obici ñ debere
Remanebat gͦ scismatis questio.
Itaq hortati sumꝰ ut etiã atq
etiam placido & pacato ammo
annitatur nobiscum: ut dili¬
genti examinatione tanta in¬
quisitio terminum sumat.
U bi ille benignẽ cum diceret.

Expanded text:
cedendi tempus urgueret. ibi placedendi tempus urgueret. ibi plane ille senex dixit iam formam esse factam, ut, quisquis ad eos fidelium a nobis uenerit, baptizetur, quod eum inuitum et cum dolore dicere, quantum poterat, apparebat. sane cum etiam ipse multa mala suorum apertissime gemeret atque ostenderet, quod totius ciuitatis eius testimonio probabatur, quam esset remotus a talibus factis et, quae ipsis suis dicere soleat, modesta conquestione proferret nosque commemoraremus illud Ezechielis prophetae, ubi aperte scriptum est nec filii culpam patri nec patris culpam filio eius inputandam, sola morietur, placuit omnibus in talibus disputationibus uiolenta facta malorum hominum nobis ab inuicem obici non debere. remanebat ergo schismatis quaestio. itaque hortati eum sumus, ut etiam atque etiam placido et pacato animo adnitatur nobiscum, ut diligenti examinatione tanta inquisitio terminum sumat. ubi ille benigne cum diceret