comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego non mittebam eos. In ueni¬
entib presumptio temeritatis:
inmissis obsequium seruititiᷤ
suꝑ petrum dñi uoce fun¬
clata est. quam introduxit rex in
cubiculum suum et ad quam
ꝑ foramen descensionis occalte
misit manum suam. similis
dammule hinnuloq ceruorum.
quatuor flumina paradysi in¬
star eructans. quatuor et an¬
gulos et anulos habet: per qͦs
custos legis domini: lignis im¬
mobiliter uehitur. Primus om¬
nium matheus est publicanꝰ
cognomento leui. qui in iuidea
euangłium hebreo sermone
edidit: ob eorum uel maxime
cansam. qui in ih̾u crediderant
ex iudeis. et nequaquam legis
umbra succedente euangłi ueri¬
tatem seruabant. Scd̾s martus
interpres petri et alexandrine
eccłie primus ep̃c: qui dñm
quidem saluatorem ipse non
uidit. sed ea que magistro au¬
dierat predicante. iuxta fidem
ordinem. Tercius lucas meditꝰ
natione sẏrus anthiocensis.
cuius laus in euanglio. qui et
ipse discipulus apłi pauli. in

Expanded text:
ego non mittebam eos». In venientibus presumptio temeritatis, in missis, obsequium servitutis pra petram Domini voce fundata est, quam introduxit rex in cubiculum suum , et ad quam per foramen descensionis occultae misit manum suam , similis damulae hinnuloque cervorum , quatuor flumina paradisi instar eructans , quatuor et angulos et annulos habet  Al. habcustos Legis Domini, lignis immobilibus vehitur . Primus omnium Matthaeus est Publicanus, cognomento Levi, qui Evangelium in Judaea Hebraeo sermone edidit, ob eorum vel maxime causam, qui in Jesum crediderant ex Judaeis, et nequaquam Legis umbram, succedente Evangelii veritate, servabant. Secundus Marcus, interpres apostoli Petri, et Alexandrinae ecclesiae primus episcopus, qui Dominum quidem Salvatorem ipse non vidit, sed ea quae magistrum audierat praedicantem, juxta fidem ordinem. Tertius Lucas medicus, natione Syrus Antiochensis cujus laus in Evangelio, qui et ipse discipulus apostoli Pauli, in
Abbreviated transcription (Latin):
tis in deserto: parate uiam dñi
rectas facite semitas eius. Ter¬
cia uituli: que euangli̾stam
lucam qui a zacharia sacerdote
sumpsit initium. prefigurat.
Quarta toh̾em euangłistam:
qui assumptis pennis aquile
ad altiora festinans de uerbo dei
disputat. Cetera que sequunt᷑.
in eundem sensum ꝓficiunt.
Crura eorum recta et pennati
ibant et non reu̾tebantur: et
dorsa eorum plena oculis. et
scintille ac lampades in medio
discurrentes. et rota in rotam.
et in singulis quatuor facies.
Unde et apocalipsis iohannis
post expositionem uiginti qua¬
tuor seniorum qui tenentes cy¬
dei introducit sulgura et toni¬
trua et septem sp̃s liscurrenteᷤᷤ.
et mare uitreum et quatuor ani¬
malia plena oculis. dicens. Ani¬
mal primum simile leoni. et se

Expanded text:
tis in deserto: parate uiam domitis in deserto: parate uiam domirectas facite semitas ejus . Tertia vituli, quae evangelistam Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat. Quarta Joannem evangelistam, qui assumptis pennis aquilae, et ad altiora festinans, de Verbo Dei disputat. Caetera quae sequuntur in eumdem sensum proficiunt. Crura eorum recta, et pennati ibant, et non revertebantur: et dorsa eorum plena oculis, et scintillae ac lampades in medio discurrentes, et rota in rota, et in singulis quatuor facies. Unde et Apocalypsis Joannis, post expositionem viginti quatuor seniorum qui tenentes ciDei, introducit fulgura, et tonitrua, et septem spiritus discurrentes, et mare vitreum et quatuor animalia plena oculis , dicens: Animal primum simile leoni, et se
Abbreviated transcription (Latin):
cutit: coactus est ab omnib pe¬
ne tunc asie ep̃is. et multarũ
eccłiarum legationib. de diui¬
nitate sałuatoris altius scribe¬
re. et adipsum ut ita dicam di
uerbum. non tam audaci qͣm
felici temeritate ꝓrumpere.¬
Unde et eccł̾iastica narrat hy¬
storia. cum a frĩb cogeretur ut
scriberet. ita facturum respon¬
disse: si indicto ieiunio in com¬
mune omnes dñm precarent᷑.
turatus: in illud proemium e¬
celo ueniens eructauit. In pͥn¬
cipio erat uerbum. et uerbum
erat apud deum: et d̾s erat uͥ¬
bum. Hoc erat in principio
ec igitur quatuor euan¬
glia multum ante pre¬
dicta. iercchielis quoq uolu¬
men probat: in quo prima
uisio ita contexitur. Et in me¬
dio sicuc similitudo quatuor
animalium: et uultus eorum
facies hominis. et facies leonis.
et facies uituli: et facies aqͥle.
Prima hominis facies mathe¬
um significat: qui quasi de ho¬
mine exorsus est scribere. Liber
in qua uox leonis in heremo
rugientis auditur. Uox claman.¬

Expanded text:
 coactus est ab omnibus pene tunc Asiae episcopis, et multarum Ecclesiarum legationibus, de divinitate Salvatoris altius scribere, et ad ipsum ut ita dicam Dei Verbum, non tam audaci, quam felici temeritate prorumpere. Et Ecclesiastica narrat historia, cum a fratribus cogeretur ut scriberet, ita facturum se respondisse, si indicto jejunio in commune omnes Deum precarentur turatus, in illud prooemium coelo veniens eructavit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio aec igitur quatuor Evangelia multo ante praedicta, Ezechielis quoque volumen probat, in quo prima visio ita contexitur: Et in medio sicut similitudo quatuor animalium: et vultus eorum facies hominis, et facies leonis, et facies vituli, et facies aquilae . Prima hominis facies Matthaeum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere: Liber in quo uox leonis in heremo rugiens auditur: uox claman
Abbreviated transcription (Latin):
me et non exaudiam. mane con¬
surgent et non inuenient me: eo
quod exosam habuerint discipli¬
nam. et timorem domini non sus¬
ceperint. nec adquieuerint consi.
lio meo: et detraxerint uniuerse
correptioni mee. Comedent igitur
fructus uie sue: suisq consiliis

Expanded text:
me, et non exaudiam; mane consurgent, et non invenient me: eo quod exosam habuerint disciplinam, et timorem Domini non suscepelio meo: et detraxerint universe correctioni mee. Comedent igitur fructus vie sue: suisque consiliis
Abbreviated transcription (Latin):
iacitur rete ante oculos pen¬
natorum. Ipsiq contra sanguine
suum insidiantur: et moliunt᷑
fraudes contra animas suas. Sic
semite omnis auari: animas pos¬
sidentium rapiunt. Sapientia fo¬
ris p̾dicat: in plateis dat uocem
suam. In capite turbarum. clami¬
tat: in forib portarum urbis ꝓ¬
fert uerba sua dicens. Usq quo
paruuli diligitis infantiam: ⁊
stulti ea que sibi sunt noxia cu
pient. et imprudentes odibunt
scientiam:
onuertimini ad correptio¬
nem meam. En proferam
uobis sp̃m meum: et ostendam
uerba mea. Quia uocaui et renu
istis. extendi manum meam. et
non fuic qui aspiceret. despexistiᷤ
omne consilium meum. et incre¬
pationes meas neglexistis: ego.
quoq in interitu ur̃o ridebo. et
subsannabo cum uobis quod time¬
batis aduenerit: cum irruerit¬
nobis repentina calamitas. et in¬
teritus quasi tempestas ingruerit:

Expanded text:
iacitur rete ante oculos pinnatorum ipsique contra sanguinem suum insidiantur et moliuntur fraudes contra animas suas sic semitae omnis avari animas possidentium rapiunt sapientia foris praedicat in plateis dat vocem suam in capite turbarum clamitat in foribus portarum urbis profert verba sua dicens usquequo parvuli diligitis infantiam et stupient, et imprudentes odibunt scientiam? Convertimini ad correptionem meam: en proferam vobis spiritum meum, et ostendam verba mea. Quistis, extendi manum meam, et non fuit, qui aspiceret. Despexistis omne consilium meum et increpationes meas neglexistis. Ego quoque in interitu uestro ridebo et subsannabo, cum uobis, quod timebatis, aduenerit, cum irruerit repentina calamitas et interitus quasi tempestas ing
Abbreviated transcription (Latin):
alibi legius. Et humiles sp̃u
e quis autem putaret
pauꝑtatem que non nũ¬
quam necessitate portatur a
domino predicari. adiunxit.
sp̃u: ut humilitatem. intelli¬
geres. non penuriam. Beati
pauꝑes sp̃u: qui propt̾ spiritũ
sanctum uoluntate sunt pau¬
peres. Unde et suꝑ huiuscemo¬
cli pauꝑib et saluator ꝑ ysai¬
am. loquitur. Dominus unxit
me: propter quod euangłira¬
re pauꝑib misit me. Beati
mites: qm̃ ipsi posside bunt ter¬
ram istius mundi: non terram
maledictam spinas et tribulos
afferentem. quam crudelissimus
quisq et bellator magis possidet:
sed terram quam psalmista. de¬
siderat. Credo nidere bona domini:
in terra uiuentium. Huiuscemo¬
di possessor et post uictoriam tri¬
umphator: etiam in quadrage.¬
simo quarto psalmo describit᷑.
enim terram istam. ꝑ mansue¬
tudusemi sed ꝑ suꝑbiã possidet.

Expanded text:
alibi legimus: Et humiles spiritu e quis autem putaret paupertatem, quae nonnumquam necessitate portatur, a Domino praedicari, adjunxit, spiritu: ut humilitatem intelligeres, non penuriam. Beati pauperes spiritu, qui propter Spiritum sanctum voluntate sunt pauperes. Unde super hujuscemodi pauperibus et Salvator per Isaiam loquitur: Dominus unxit me; propter quod evangelizare pauperibus misit me . Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram istius mundi; non terram maledictam, spinas et tribulos afferentem , quam crudelissimus quisque et bellator magis possidet; sed terram quam Psalmista desiderat, dicens: Credo videre bona Domini in terra viventium . Hujuscemodi possessor, et post victoriam triumphator, etiam in quadragesimo quarto psalmo describitur: enim terram istam per mansuetudinem, sed per superbiam possidet.
Abbreviated transcription (Latin):
Aloriosissimos xp̃iane
fidei principes annu
sauctor est fidei debita religio¬
ne ueneramur. Apłi namq:
latino sermone dicunt᷑ missi.
Qui ergo honorant missos. ma¬
nifestum est eos honorare mit¬
tentem: qm dignitas que defer¬
tur ministris. illi sine dubio
ciuius ministri sunt exhibetur:
ut aro ipse saluator ad discipu¬
los suos. Qui uos audit. me au¬
dit. Et qui uos recipit. me reci

Expanded text:
loriosissimos christianae fidei principes annuii hujus auctor est fidei, debita religione veneramur. Apostoli namque Latino sermone dicuntur missi; qui ergo honorant missos, manifestum est eos honorare mittentem; cum dignitas quae defertur ministris, illi sine dubio cujus ministri sunt exhibetur, ut ait ipse Salvator ad discipulos suos: Qui vos audit me audit, et qui vos recipit me reci
Abbreviated transcription (Latin):
nna uero uxor eius ibat
ad textrinum opus coti¬
die: et de labore manuum suaꝵ
uictum quem consequi potuisset
deferebat. Unde factum est: ut
hedum caprarum accipiens de¬
tulisset domi. Cuiꝰ cum uocem ba¬
lantis uir eius audissec: dixit.
Nidete: ne furtiuus sit. Reddite
or eius irata. respondit. Manife¬
ste uana facta est spes tua: et
elemosine tue modo paruerunt.
Atq his et aliis huiuccemocli uer¬
bis: exꝓbrabat ei. Tunc tobias in
gemuit: et cepit orare cum lacri¬
nus dicens. Iustus es domine. et
omnia iudicia tua uera sunt: et
omnes uie tue misccłia et ueritas
et iudicium. Et nunc domine me¬
mor esto mei. et ne uindictam su¬
mas de peccatis meis. neq remi¬
niscaris delicta mea. uel paren¬
tum meorum: qm̃ non obediui¬
mus preceptis tus. et traditi su¬
mus indireptionem. et captiui¬
tatem. et mortem. et in fabulam.
et impperium omiib nationib:
in quib disꝑsisti nos. Et nunc do
non egimus scd̃m precepta tua. et

Expanded text:
nna vero uxor eius ibat ad textrinum opus cotidie et de labore manuum suarum victum quem consequi poterat deferebat unde factum est ut hedum caprarum accipiens detulisset domi cuius cum vocem balantis vir eius audisset dixit videte ne forte furtivus sit reddite or eius irata respondit manifeste vana facta est spes tua et elemosynae tuae modo paruerunt atque his et aliis huiusmodi verbis exprobrabat ei tunc Tobias igemuit, et coepit orare cum lacrymis, dicens: Justus es, Domine, et omnia judicia tua justa sunt, et omnes viae tuae, misericordia, et veritas, et judicium. Et nunc, Domine, memor esto mei, et ne vindictam sumas de peccatis meis, neque reminiscaris delicta mea, vel parentum meorum. Quoniam non obedivimus praeceptis tuis, ideo traditi sumus in direptionem, et captivitatem, et mortem, et in fabulam, et in improperium omnibus nationibus, in quibus dispersisti nos. Et nunc, Do  Al. qui non egimus secundum praecepta tua, et
Abbreviated transcription (Latin):
nib uidelicet disciplinis im¬
butus. quas liberales uocant.
Nam et grammaticam. prius
in sua ciuitate. et rethoricam in
affrice capite cartagine postea
docuit. consequenti etiam tem¬
pore transmare in urbe roma
et apud mediolanum: ubi tunc
imꝑatoris ualentimani mins¬
Iris. comitatus fuerat constitut᷑.
N qua urbe: tunc episcopa iiͣ.¬
tum amministrabat acceptis¬
simus deo. et in optimis uiris
preclarissimus sacerdos ambro¬
sius. Huius interea uerbi dei
preclicatoris frequentissimis in
eccłia disputationib: astans in
populo intendebat suspensus
atq affixus. Uerum aliquando
manicheorum apud carthagi¬
nem adolescens fuerat errore se¬
ductus: et ideo ceteris suspen¬
sior aderat. ne quid uel pro ip¬
sa uel contra ipsam heresim di

Expanded text:
nibus videlicet disciplinis imnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim di
Abbreviated transcription (Latin):
issis autem. predicatorib:
quid precipiatur audia¬
mus. Euntes predicate dicentes:
qͥa appropinqͣbit regnũ celoꝵ.
Hoc iam fr̃es karissimi: etiam
si euangłium taceat. mundus
clamat. Quine namq illius:
uoces eius sunt. Qui enu tot
attritus ꝑcussionib a gła sua
cecidit: quasi iam nobis e ꝓxi¬
mo regnum aliud quod sequi¬
tur ostendit. Ipsis iam et a
quibz amatur amarus est:
amandus non est. Si enim
ruinam sui domus quassata
minarecur. quisquis in illa
habitaret fugeret: et qui stan¬
tem dilexerat recedere quam¬
tocius a cadente festinaret.
Si igitur mundus cadit et
nos eum amando amplectim᷑.
opprimi uolumus potius qͣm
habitare: quia nulla nos ra¬
tio a riuna illius separat. qͦs
eius passionib amor ligat.
ex prouintia africana. ciuitate
thagastensi de numero curia¬
lium. parentib honestis. et xp̃i¬
anis ꝓgenitus erat: altusq
ac nutritus eorum cura ac clili¬
gentia. impensisq secularib
litteris eruditus. ad prime om¬

Expanded text:
issis autem praedicatoribus, quid praecipiatur audiamus. Euntes praedicate, dicentes, quia appropinquavit regnum coelorum. Hoc jam, fratres charissimi, etiam si Evangelium taceat, mundus clamat. Ruinae namque illius voces ejus sunt. Qui enim tot attritus percussionibus a gloria sua cecidit, quasi jam nobis e proximo regnum aliud quod sequitur ostendit. Ipsis jam et a quibus amatur amarus est. amandus non est. Si enim ruinam sui domus quassata minaretur, quisquis in illa habitaret fugeret; et qui stantem dilexerat, recedere quantocius a cadente festinaret. Si igitur nos eum amando amplectimur, opprimi volumus potius quam habitare, quia nulla nos ratio a ruina illius separat, quos ejus passionibus amor ligat. Ex provincia ergo Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cura, et diligentia impensisque, secularibus litteris eruditus apprime, om
Abbreviated transcription (Latin):
Que qui intelligitur in
malis atq impiis. et odit quod
suum est ex ea parte hominũ
qua sceleratis nocet: et diligit
quod suum est ex ea parte ho¬
minum. qua ipsis conscelera¬
tis fauet. Hec ergo omnia faci¬
ent uobis propter nomen. meũ.
uel ita dictum est ꝓpter quod
uos patimini. uel ita propter
quod et ipsi faciunt: quia et
hoc in uobis dum ꝑsecuntur
oderunt. Et addidit: quia nes¬
ciunt eum qui me misit. Hoc
scd̾m eam sententiam dictum
intelligendum est: de qua et
alibi scriptum est. Scire autem
te: sensus est consummatus.
Hac quippe scientia qui sciunt
patrem a quo missus est xp̃s:
niulo modo ꝑsecuntur eos qͦs
colligit xp̃s. quia et ipsi colli¬

Expanded text:
lle qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vos patimini; vel ita, propter quod et ipsi faciunt: quia et hoc in vobis dum persequuntur, oderunt. Et addidit: Quia nesciunt eum qusecundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est: Scire autem te, sensus est consummatus . Hac quippe scientia, qui sciunt Patrem, a quo missus est Christus, nullo modo persequuntur eos quos colligit Christus, quia et ipsi c
Abbreviated transcription (Latin):
domino dictas solet querentes
multum exercere ista:que de
decem uirginib posita est. Et
multi quidem hinc multa sen¬
serunt. que non sunt preter
fidem: sed quomodo partibus
eius omnib conueniat expo¬
sitio. id elaborandum est. Le¬
gi enim in quadam scriptura
ex earum genere que apochũ¬
phe nominantur: quod non
sit contra catholicam fidem.
Sed huic loco minus congrue

Expanded text:
domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congrue
Abbreviated transcription (Latin):
Sex fructib eorum cognoscetis
eos. de manifestis dictum est:
que non possunt bono animo
fieri. sicuti sunt stupra uel
blasphemie. uel furta. uel ebre¬
tates. et si qua sunt talia: de
quib nobis iudicare ꝑmittitur.
De genere autem ciborum. quia
possunt bono animo et simpli¬
ci corde. sine uitio concupiscen¬
tie quicumq humani cibi in¬
differenter sumi. ꝓhibet aplo
iudicari eos qui carnib uesce

Expanded text:
Ex fructibus eorum cognoscetis eos, de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra, vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietas, et si qua sunt talia, de quibus nobis judicare permittitur. De genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscientiae quicunque humani cibi indifferenter sumi, prohibet Apostolus judicari eos qui carnibus vesce
Abbreviated transcription (Latin):
ui simile est. quod xiiͣ.¬
hic dominus cum inter¬
rogasset discipulos quem cum
clicerent esse homines. et illi cli¬
uersas diuersorum opinones
prompsissent dicit illis. uos au¬
tem. quem me esse licitis: qͣsi
ab hominum generalitate illos
sequestrans. et deos ac dei fili¬
os ꝑ adoptionem iam factos in¬
sinuans. iuxta illud psalmiste.
Ego dixi dii estis: et filii excel¬
si omnes. Responclens symon pe¬
trus. dixit. Tu es xp̃c filius dei
uiui. Deum. uium appellat.
ad distinctionem falsorum deo¬
rum: quos uario delusa errore
gentilitas. uel de mortuis sibi ho¬
minib instituit. uel maiore cle¬
mentia de in sensibili materia
quos adoraret creauit. De qua¬
lib canitur in psalmo. Simu¬
lachra gentium argentum et
aurum oꝑa manuum hominũ:
os habent et non loquentur.
et cetera. Notet autem dilectio
ur̃a quam miranda distinctio¬
ne sit factum: ut cum. de utra¬
q euisdem domni et saluato¬
ris nr̃i natura ab ipso dño et
a fideli eius discipulo esset ꝓ¬

Expanded text:
ui simile est quod hic Dominus, cum interrogasset discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Respondens Simon Petrus, dixit: Tu es Christus Filius Dei vivi. Deum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset p
Abbreviated transcription (Latin):
it petrum: et omnes apłos. Et
luꝑo fiexet agnus. Secunda.¬
amen natus est saulus:
creuit. et factus est mag¬
nus. Baptiratus est a matre. il¬
luminatus est a patre: et cepit
uelle petrum uidere. Et cum q̃¬
reret eum ualde uidere: magis
eum petrus cepit timere. iiͭi.

Expanded text:
t lupo fieret agnus. Tanquam natus est Saulus, crevit, et factus est magnus. Baptizatus est a matre, illuminatus a Patre; et coepit velle Petrum videre: et cum quaereret eum valde videre, magis eum Petrus coepit timere. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
ilioli mei auclite nos:¬
Sn et liberate uos. Curri¬
Q te pro uobis: ut nobis
prestet̾is et uobis. Commune
rimus inducre xp̃m: iuuenes et

Expanded text:
ilioli mei, audite nos, et liberate vos. Currite pro vobis, et nobis praestatis et vobis. Commune rimus induere Christum. Juvenes et
Abbreviated transcription (Latin):
t dixit philisteus ad dauid.
Nuinquid ego canis sum:
quod tu uenisti ad me cum bacu¬
lo cꝰ et maledixit philistens dauid
in diis sius. Dixitq ad dauid. Ue¬
ni ad me: et dabo carnes tuas uo¬
latilib celi et bestiis terre. Dixit
autem. dauid ad philisteum. Tu
uenis ad me cũm glacdio et ha¬
sta et clypeo: ego autem uenio
ad te in nomine domini exerci¬
tuum dei agminum isrł. quib
ex probrasti hodie. Et dabit te do¬
minus in manu mea. et ꝑcuti¬
am te. et auferam caput tuum
a te: et clabo caclauera castrorũ
philistiim hodie uolatilib celi
et bestiis terre: ut sciat omnis t̾¬
ra quia est deus in isrl̾: et noue¬
rit unuiersa eccłia hec. quia ñ
ingladio nec in hasta saluat do¬
minus. Ip̃ius est enim. bellum: et

Expanded text:
t dixit Philisthaeus ad David: Numquid ego canis sum, quod tu venisti ad me cum baculo? Et maledixit Philisthaeus David in diis suis: Dixitque ad David: Veni ad me, et dabo carnes tuas volatilibus coeli et bestiis terrae. Dixit autem David ad Philisthaeum: Tu venis ad me cum gladio, et hasta, et clypeo: ego autem venio ad te in nomine Domini exercituum, Dei agminum Israel, quibus exprobrasti hodie, et dabit te Dominus in manu mea, et percutiam te, et auferam caput tuum a te: et dabo cadavera castrorum Philisthinorum hodie volatilibus coeli et bestiis terrae: ut sciat omnis tra quia est Deus in Israhel et noverit universa ecclesia haec quia non in gladio nec in hasta salvat Dominus ipsius est enim bellum et
Abbreviated transcription (Latin):
ec immerito igitur de¬
quia libanus candidatio int̾¬
pretatur. Erat enim candida
bus et dealbata niue candidi

Expanded text:
ec immerito igitur vequia Libanus candidatio interpretatur. Erat enim candidatbus, ac dealbata nive candidi
Abbreviated transcription (Latin):
Redendum est quõd in uerbis
christi sacramenta conficiãt᷑
Cuius cnĩ potentia creantur prius
cius utiq uerbo ad melius procrean
tur; reliqua oĩa que dicit sacer̃dos
chil aliud sunt ꝙͣ laudes et grãrũ
actiones aut certe obsecrationes et
fideliũ petitiones Sĩa quecunq¬
uoluit dñs fecit in celo et in terrã:
cet figura panis et uini uideatur.¬

Expanded text:
redendum est enim quod in verbis Christi sacramenta conficiantur. Cujus enim potentia creantur prius, ejus utiqutur. § 3. Reliqua omnia, quae sacerdos hil aliud quam laudes et gratiarum actiones sunt, aut certe obsecrationes et fidelium petitiones. Unvoluit fecit in coelo et in terra , n figura panis et vini maneat
Abbreviated transcription (Latin):
uantia iubet impendere. Ani¬
uod autem uobis clico: om¬
nib dico. iugilate. Non
apli tantum et successores coꝵ
rectores nimirum eccłie: sed om̃
uigilare precipimur. Uniu̾si
ianuas cordium nr̃orum ne ho¬
stis antiquus mala suggerendo
irrumpat. instanter seruare iu¬
bemur. Ne nos dormientes dñs
ueniens inueniat: sedulo sin¬
guli precauere debemus. Unus¬
quisq enim pro se reddet ra¬
tionem deo. Uigilat autem: qui
ad aspectum ueri luminis men¬
tis oculos aꝑtos tenet. Nigilat:
qui seruat oꝑando quod creui¬
dit. Higilat: qui a se torporis ⁊
negligentie tenebras repellit.
Hinc et enu paulus dicit. Cui¬
gilate iusti: et nolite peccare.
Hinc rursus ait. Hora est iam

Expanded text:
antia jubet impendere. Quod autem vobis dico, omnibus dico: Vigilate. Non apostoli tantum et successores eorum, rectores nimirum Ecclesiae, sed et omnes vigilare praecipimur. Universi januas cordium nostrorum, ne hostis antiquus mala suggerendo irrumpat, instanter servare jubemur. Ne nos dormientes Dominus veniens inveniat, sedulo singuli praecavere debemus. Unusquisque enim pro se reddet rationem Deo. Vigilat autem, qui ad aspectum veri luminis, mentis oculos apertos tenet. Vigilat, qui servat operando quod credit. Vigilat, qui a se torporis et negligentiae tenebras repellit. Hinc etenim Paulus dicit: Evigilate, justi, et nolite peccare . Hinc rursus ait: Hora est jam
Abbreviated transcription (Latin):
bi dominus sedens docue¬
rit. quando scribis ⁊ pha¬
riseis consedentib ꝑa¬
Ghticum curauit. lucas breuiandi
gr̃a precerit: sed matheus et mar¬
cus qui narrant questionem face¬
re uidentur: qm̃quidem matħs
in ciuitate sua. marcus in ca¬
pharnaum hoc eum fecisse testan¬
tur. Que difficilius solueretur.
si matheus etiam nararech no¬
minaret: nunc uero uel ipsa
galilea. in qua erat nazarech in¬
telligenda est dicta ciuitas xp̃i:
ad distinctionem uidelicet regiomiͤ
trausmarine gerasenorum. de
qua transfretando sicut maths
scribit uenerat galileam: uel cer¬
te ip̃a capharnaum ciuitas
xp̃i est dicta. quam non nascen¬
do sed uirtutib illustrando. suã
ipse fecerat. Et ecce uiri portan¬
tes in lecto hominem qui erat

Expanded text:
bi Dominus sedens docuerit, quando Scribis et Pharisaeis consedentibus paralyticum curavit, Lucas breviandi causa praeterit; sed Matthaeus et Marcus qui narrant, quaestionem facere videntur, quoniam quidem Matthaeus in civitate sua, Marcus in Capharnaum hoc eum fecisse testatur . Quae difficilius solveretur, si Matthaeus etiam Nazareth nominaret. Nunc vero vel ipsa Galilaea, in qua erat Nazareth, intelligenda est dicta civitas Christi, ad distinctionem videlicet regionis transmarinae Gerazenorum: de qua transfretando, sicut Matthaeus scribit, venerat Galilaeam vel certe ipsa Capharnaum civitas Christi est dicta, quam non nascendo, sed virtutibus illustrando, suam ipse fecerat. Et ecce viri portantes in lectulo hominem qui erat
Abbreviated transcription (Latin):
publicanorum salutem. xiͣ.¬
icebat autem et ad disci¬
pulos suos haud dubiũ
quinͤ ꝑabolam sicut prius ad
phariseos et scribas: qua para¬
bola ad clementiam. discipulos
hortaretur et aliis uerbis dice¬
ret. Dimittite. et dimittetur uo¬
bis: ut in oratione dominica libe¬
ra fronte poscatis. Dimitte no¬
bis debita nr̃a: sicut et nos di¬
mittimus debrtorib nr̃is. Que
est ergo parabolam ad clementi¬
am. cliscipulos prouocantis: Ho
mo quidam erat liues:qui habe¬
bat uillicum siue dispensatorem
Hoc enuim echonomos significat.
Uillicus cuitem proprie uille gu¬
bernator est. Unde et a uilla
uillicus nomen accepit. Echo¬
nomos autem tam pecunie
quam fructuum: et om̃ium que
dominus possidet dispensator
nophontis pulcherrimus liber
est: qui non gubernatorem uil¬
le. sed dispensationem. uniuerse

Expanded text:
publicanorum salutem. dicebat autem, inquit, et ad discipulos suos — haud dubium, quin \'parabolam\'—, sicut prius ad scribas et pharisaeos, qua parabola ad clementiam discipulos hortaretur et aliis uerbis diceret: dimittite et dimittetur uobis, ut in oratione dominica libera fronte poscatis: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. quae est ergo parabola ad clementiam discipulos prouocmo quidam erat dives, qui habebat villicum sive dispensatorem, hoc enim οἰκονόμος significat. Villicus autem proprie villae gubernator est, unde et a villa villicus nomen accepit. Οἰκονόμος autem tam pecuniae, quam frugum, et omnium quae dominus possidet, dispensator nophontis pulcherrimus liber est, qui non gubernationem villae, sed dispensationem univers
Abbreviated transcription (Latin):
torserat uscera: licet ille nullo
modo a sua malicia cessaret. Suꝑ
hec autem suꝑbia repletus. ignẽ
spirans animo in iudeos. et pre¬
cipiens accelerari negotium. con¬
tigit illum impetu de curru ca¬
dere: et graui corꝑis collisione
membra uexari. Isq qui sibi uide¬
batur etiam. fluctib maris impe¬
rare. supra humanum modum
suꝑbia repletus. et montium
altitudines in statera appendere.
nunc humiliatus ad terram in
gestatorio portabatur. manife¬
stam dei uircutem. in semet ipso
contestans: ita ut de corꝑe impii
uermes scaturirent. ac uiuentes
in doloribz carnes eius effluerent.
odore etiam illius et fetore exercitꝰ

Expanded text:
torserat viscera licet ille nullo torserat viscera licet ille nullo modo a sua malitia cessaret super haec autem superbia repletus ignem spirans animo in Iudaeos et praecipiens adcelerare negotium contigit illum impetu euntem de curru cadere et gravi corporis conlisione membra vexare isque qui sibi videbatur etiam fluctibus maris imperare supra humanum modum superbia repletus et montium altitudines in statera adpendere nunc humiliatus ad terram in gestatorio portabatur manifestam Dei virtutem in semet ipso contestans ita ut de corpore impii vermes scaturrirent ac viventes in doloribus carnes eius effluerent odore etiam illius et fetore exercit
Abbreviated transcription (Latin):
odem temꝑe antiochus
in honeste reu̾tebatur
de ꝑside Intrauerat au¬
tem eam que dicitur ꝑsipolis: et
temptauit expoliare templa et
tiuicatem opprimere. Sed multi¬
tudine ad arma concurrente: in
fugam uersi sunt. Et ita contigit:
ut antiochus post sugam turpit̾
recliret. Et cum uenisset circa eg¬
bathana: recognouit que ergani.¬
Icanorem et timotheum gesta sũt
Elatus autem. in ira. arbitrabat᷑
se iniuriam illorum qui se fuga¬
uerant posse in iudeos retorque¬
re: ideoq iussit agitari currum.
sine intermissione agens iter.
celesti eum iudicio ꝑurgente:
qd̾ ita. suꝑbe locutus est. uentu¬
rum se iherosolimam. et congeriẽ
seꝑulchri iudeorum eam. facturũ.
ed qui uniuersa con.iĩ.¬
spicit dominus deus isrl᷑:¬
ꝑcussit eum insanabili et inui¬
sibili plaga. Ut enim finiuit hũc
ipsum sermonem: apprehendit
eum dolor durus uiscerum. et a¬
mara internorum tormenta. Et
quidem. satis iuste. quippe qui
multis et nouis cruciatib alioꝵ

Expanded text:
odem tempore Antiochus inhoneste revertebatur de Perside intraverat enim ea quae dicitur Persipolis et temptavit expoliare templa et civitatem opprimere sed multitudine ad arma concurrente in fugam versi sunt et ita contigit ut Antiochus post fugam turpiter rediret et cum venisset circa Ecbatana recognovit quae erga Nicanorem et Timotheum gesta sunt elatus autem ira arbitrabatur se iniuriam illorum qui se fugaverant posse in Iudaeos retorquere ideoque iussit agitari currum sine intermissione agens iter caelesti eum iudicio perurguente quod ita superbe locutus est venturum se Hierosolymam et congeriem sepulchri Iudaeorum eam facturum sed qui universa conspicit Dominus Israhel percussit eum insanabili et invisibili plaga ut enim finivit hunc ipsum sermonem adprehendit eum dolor dirus viscerum et amara internorum tormenta et quidem satis iuste quippe qui multis et novis cruciatibus aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
predicantium lingua restrin¬
gitur: sepe uero ex subiectorũ
culpa aguur. ut ei qui preest
predicationis sermo subtraha¬

Expanded text:
praedicantium lingua restringitur; saepe vero ex subjectorum culpa agitur ut eis qui praesunt, praedicationis sermo subtraha
Abbreviated transcription (Latin):
eata ergo domini mat̾
Set perpetua uirgo ma¬
ria: puusquam nasceretur
oraculis enuntiata est: et de¬
signata miraculis. Nada ue¬
ro progenie diuinitus ordi¬
nata: priuilegio uirtutum
insignis enituit. saluadorẽ
edidit: a quo głificata in celo. nũ¬
sistit. Propositionem sequatur

Expanded text:
eata ergo Domini Mater et perpetua Virgo Maria, priusquam nasceretur oraculis enuntiata est, et designata miraculis, nata vero progenie divinitus ordinata, privilegio virtutum insignis enituit, Salvatorem edidit a quo glorificata in coelo, nunsistit. Propositionem sequatur
Abbreviated transcription (Latin):
quod ab iherusolimis sex mi¬
lib seꝑatur contra mericdia¬
nam plagam: accedens ad eiꝰ¬
dem urbis pontificem cirillũ
nomine. petiit ut parrochie
que bethleem fuerat sita. lo¬
cum sibi habitandi tribueret
Cui nimirum mox quod de¬
uote poposcit: digne concessũ
tantib uicinis uiris catholi¬
cis construxit monasterium:
in quo sub statuta ab apłis
regula degens. cepit quod o¬
lim. multum cupierat cum
fr̾ib habitare. et cum eusebio
cremonensi nobili uiro: cui¬
postulatione ex greco sermone
quandam epłam. transtulit in
latinum. In quo uero sciendum:

Expanded text:
quod ab Jerosolymis sex millibus separatur, contra meridianam plagam: accedensque ad ejusdem urbis pontificem Cyrillum nomine, petiit ut paroeciae, quae Bethleem fuerat sita, locum sibi habitandi tribueret. Cui nimirum mox quod devotione poposcit, digne concessit. vantibus vicis vicinis catholicis, construxit monasterium. In quo statuta ab Apostolis regula degens coepit, quod olim multum cupierat, cum fratribus habitare, et cum Eusebio Cremonensi nobili viro, cujpostulatione ex Graeco sermone quamdam Epistolam transtulit in Latinum. In quo vere sciendum,
Abbreviated transcription (Latin):
nes sed dii appellent᷑. Cum enĩ
dixisset. quem dicunt homi¬
nes esse filium hominis: sub¬
iecit. Uos autem quem me es¬
se dicitis Illis quia homines
sunt humana opinantibus:
uos qui dii estis quem me es¬
se estimatis: Petrus ex ꝑsona
omnium apłorum. proficetur
Tu es xp̃c filius dei uiui. Dm̃
uium appellat ad compara¬
tionem eorum deorum. qui pu¬
tantur du sed mortui sunt:
rum. herculem. et cetera ido¬
lorum. portenta significans.
Respondens ih̾c: dixit ei. Geatꝰ
es symon bariona. quia caro
et sangius non reuelauit ti¬
bi: sed pater meus qui in celis

Expanded text:
nes, sed dii appellentur. Cum enim nes, sed dii appellentur. Cum enim dixisset, Quem dicunt homines esse filium hominis? subjecit, Vos autem quem me esse dicitis? illis quia homsunt, humana opinantibus; vos qui estis dii, quem me esse existimatis? Petrus ex persona omnium apostolorum profitetur: Tu es Christus Filius Dei vivi. Deum vivum appellat, ad distinctionem eorum deorum, qui putantur dii, sed mortui sunt: rum, Herculem, et caetera idolorum portenta significans. Respondens autem Jesus, dixit ei: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater m
Abbreviated transcription (Latin):
t nota quod ubicumq
scriptum est in ueteri testam̃¬
to filius hominis: in hebreo
positum sit filius adam: il¬
ludq quod in psalmo legimꝰ.
filii hominum usq quo gra¬
in corde: in hebreo dicitur. fi¬
ln aclam. Pulchre autem int̾¬
rogat. quem dicunt esse ho¬
mines filium hominis: quia
qui de filio hominis loquun¬
tur homines sunt: qui uero
cliuinitatem. eius intelligunt.
non homines sed dii appellan¬
tur. At illi dixerunt. Alii io¬
hannem baptistam. alii he¬
liam. alii uero iheremiam:
aut unum ex propħis. Mi¬
ror quosclam interpretes cau¬
sas errorum inquirere singu¬
lorum. et disputationem lon¬
gissimam texere: quare do
rint in helia. et in iheremi¬
a. quomodo herodes errauit
in iohanne dicens: quem ego
decollaui ioh̾em ipse surrexit
a mortius. et uirtutes ope¬
os autem quem me es¬
se dicitis: Respondit
symon petrus. Tu es xp̃e fi¬
luis dei uiui. Prudens le¬
ctor attende: quod ex conse¬
quentib textuq sermonis.
apli net quaqͥuam homi¬

Expanded text:
t nota quod ubicunque scriptum est in Veteri Testamento filius hominis, in Hebraeo positum sit filius Adam? illudque quod in psalmo legimus: Filii hominum, usquequo gravi corde? In Hebraeo dicitur, filii Adam. Pulchre autem interrogat, quem dicunt esse homines filium hominis, quia qui de filio hominis loquuntur, homines sunt, qui vero divinitatem ejus intelligunt, non homines, sed dii appellantur. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Miror quosdam interpretes causas errorum inquirere singulorum et disputationem longissimam texere, quare Domrint in Elia et Jeremia, quomodo Herodes erravit in Joanne dicens: quem ego decollavi Joannem ipse surrexit a mortuis, et virtutes opeVos autem quem me esse dicitis? Respondit Simon Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi. Prudens lector, attende quod ex consequentibus textuque sermonis apostoli nequaquam homi
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta duo cum gaudio di¬
centes. Domine: etiam de mo¬
nia subiciuntur nobis in no¬
mune tuo. Eene quidem confes¬
si sunt deferentes honorem no¬
mini xp̃i: sed quia infirma ad

Expanded text:
tuaginta duo cum gaudio, dicentes: Domine, etiam daemonia subjiciuntur nobis in nomine tuo. Bene quidem confessi sunt, deferentes honorem nomini Christi, sed quia infirma ad
Abbreviated transcription (Latin):
uersum exercitum uirtutis sue.
unc audientes filii.uiiiͣ.
isrł̾ qui habitabant terram
uida timuerunt ualde a facie
eius. tremor etiam et horror in¬
uasit sensus eorum: ne hoc face¬
ret ihrłm et templo domini. qd̾
fecerat ceteris ciuitatib et templiᷤ
earum. Et miserunt in omnem
samariam ꝑ circuitum usq ihe.¬
richo: et preoccupauerunt õs
uertices montium. et muris cir¬
cumdelerunt uicos suos: et con.¬
gregauerunt frumenda in prepa¬
rationem pugne. Sacerdos etiam
heliachim scripsit ad uniuersos
qui erant contra hesdrelon.que
est contra faciem campi magni
iuxta. dothaim. et uniu̾sis ꝑ quos
transitus esse poterat. ut obtine¬
rent ascensus montium. ꝑ quos
uia esse poterat ad iherłm: ut il¬
lic custodirent. ubi angustum iter
esse poterat inter montes. Et fe¬
cerunt filii isrł: scd̃m quod consti¬
tuerat eis sacerdos domini helia¬
chum. Et clamauit omnis ppłs ad
dñm instantia magna: et humi¬
li auerunt animas suas in ieui¬

Expanded text:
versum exercitum virtutis suae.versum exercitum virtutis suae.unc audientes haec filii Israhel, qui habitabant terram Iudeae, timuerunt valde a facie eius. Tremor etiam et horror invasit sensus eorum, ne hoc faceret Hierusalem et templo Domini quod fecerat ceteris civitatibus et templis earum. Et miseruSamariam per circuitum usque Hiericho et praeoccupaverunt omnes vertices montium et muris circumdederunt vicos suos et congregaverunt frumenta in praeparatione pugnae sacerdos etiam Heliachim scripsit ad universos qui erant contra Hesdraelon quae est contra faciem campi magni iuxta Dothain et universis per quos transitus esse poterat ut obtinerent ascensus montium per quos via esse poterat ad Hierusalem ut illic custodirent ubi angustum iter esse poterat inter montes et fecerunt filii Israhel secundum quod constituerat eis sacerdos Domini Heliachim et clamavit omnis populus ad Dominum instantia magna et humiliaverunt animas suas in ieiu
Abbreviated transcription (Latin):
de montib cum equitib
in uirtute magna: et obtinuit
omnem ciuitatem. et omnem in¬
habitantem terram. De uniuersis
autem urbib: assumpsit sibi au¬
xiliarios uiros. fortes et electos ad
uellum. Tantusq metus ꝓuinciis
illis incubuit. ut uniu̾sarum ur¬
bium habitatores. principes et ho¬
norati simul cum ppłis exirent
iobuiam uenienti: excipientes
eum cum. coioius et lampaclib.
ducentes choros in tybiis et tym¬
panis. Nec ista tamen facientes:
ferocitatem eius pectoris mitiga¬
re potuerunt. Nam et ciuitates
eorum destruxit: et lucos eorum
excidit. Preceperat enu. illi na¬
bugodonosor rex. ut omnes deos
terre exterminaret: uidelicet ut
ipse solus diceret᷑ deus. ab his na¬
tionib que potuissent olofernis
potentia subiugari. Pertransiens
autem syriam sobal et omnem
apamiam. omnemq mesopotha¬
miam: uenit ad idumeos in t̾ra
gabaa. Accepitq ciuitates eorum.
et sedit ibi ꝑ triginta dies: in qͥ¬
bus dieb adunari. precepit uni¬

Expanded text:
de montibus cum equitibus in virtute magna, et obtinuit omnem civitatem, et omnem inhabitantem terram. De universis autem urbibus assumpsit sibi auxiliarios viros fortes, et electos ad bellum. Tantusque metus provinciis illis incubuit, ut universarum urbium habitatores principes, et honorati simul cum populis exirent obviam venienti, excipientes eum cum coronis et lampadibus, ducentes choros in tympanis et tibiis. Nec ista tamen facientes, ferocitatem ejus pectoris mitigare potuerunt: nam et civitates eorum destruxit, et lucos eorum excidit. Praeceperat enim illi Nabuchodonosor rex, ut omnes deos terrae exterminaret, videlicet ut ipse solus diceretur Deus ab his nationibus, quae potuissent Holofernis potentia subjugari. Pertransiens autem Syriam Sobal, et omnem Apameam, omnemque Mesopotamiam, venit ad Idumaeos in terram Gabaa, accepitque civitates eorum, et sedit ibi per triginta dies, in quibus diebus adunari praecepit uni
Abbreviated transcription (Latin):
rium: factus presbiter mo¬
nasterium intra eccłiam mox
instituit. et cum dei serius
uiuere cepit. scd̾m modum
iet regulam sub scĩs apłis con¬
stitutam: maxime ut nemo
quicquam proprium in illa
societate haberet. sed eis essẽt
omnia communia. et distri¬
bueretur unicuiq ut erat opꝰ.
Quod iam ipse prior fecerat:
dum de transmarinis Locis
ad sua remeasset. Sc̃s uero
ualerius ordinator eius. ut
erat uir pius et dm̃ timens.
exultabat et deo gr̃ãs agebat

Expanded text:
i. Factus ergo presbyter monasterium intra ecclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat
Abbreviated transcription (Latin):
esarem non putemus au¬
gustum. sed tyberium sig¬
nificari priuignum eius: qui
in locum successerat uitrici sub
quo et passus est dominus. Om¬
nes enum reges romani. a pri¬
mo gaio cesare qui imꝑium ar¬
ripuerat: cesares appellati sũt.
Porro quod ait. reddite que
sunt cesaris cesari. idest num¬
mum. tributum. pecuniam:
et que sunt dei deo decimas. pͥ¬
mitias. oblationes. ac uictimaᷤ.
sentiamus: quomodo et ipse
reddidit tributa pro se et pro¬
petro. et deo reddidit que dei
sunt. patris faciens uolunta¬
tem. Aliter. Reddite que cesa
deo. Quemadmodum cesar a
uobis exigit impressionem y¬
magius sue. sic et deus: ut
quemadmodum illi redditur
nummus. sic deo anima lumi¬
ne uultus eius illustrata atq
signata. Unde psalmista. Sig¬
natum est inquit in nobis lu¬
men uultus tui domine. Hoc
quippe lumen est totum ho¬
minis et uerum bonum: qd̾
non oculis sed mente conspici¬
tur. Signatum autem dixit¬
narius signatur regis yma¬
gine. Homo enim factus est

Expanded text:
esarem non putemus Augustum, sed Tyberium significari privignum ejus, qui in locum successerat ipsius, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem Reges Romani a primo C. Caesare, qui Imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, id est, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei Deo, decimas, primitias et oblationes ac victimas sentiamus, quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, patris faciens voluntatem. Aliter, reddite quae sunt Dei Deo. Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus. Ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima, lumine vultus ejus illustrata atque signata, unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum, qnon oculis sed mente conspicitur. Signatum est autem, dixitnarius signatur Regis imagine . Homo enim factus est
Abbreviated transcription (Latin):
p̃e quoq leuauit me et
assumpsit me: et abii a¬
marus in inclignatione sp̃c mei.
Manus enum dñi erat mecum:
confortans me. Et ueni ad trans¬
migrationẽ ad aceruum noua¬
rum frugum. ad eos qui habi¬
tant iuxta flumen chobar. Et
sedi ubi illi sedebant: et mansi
ibi septem lieb merens in mecdio
eorum. Cum autem ꝑtransissẽt
septem dies: factum est u̾buni
domini ad me dicens. Fili hõis:
speculatorem dedi te domui isrl̃.
Et audies de ore meo uerbum:
et annuntiabis eis ex me. Si
licente me ad impium. morte
morieris. et non annuntiaue¬
ris ei neq locutus fueris. ut
au̾tatur a uia sua impia. et
uiuat: ipse impius in iniqui¬
tate sua morietur. sanguinem
antem eius de manu tua re ai

Expanded text:
 quoque levavit me et adsumpsit me et abii amarus in indignatione spiritus mei manus enim Domini erat mecum confortans me et veni ad transmigrationem acervum novarum frugum ad eos qui habitabant iuxta flumen Chobar et sedi ubi illi sedebant et mansi ibi septem diebus maerens in medio eorum cum autem pertransissent septem dies factum est verbum Domini ad me dicens fili hominis speculatorem det audies de ore meo uerbum, et adnuntiabis eis ex me. si dicente me ad impium: morte morieris, non adnuntiaueris ei, neque locutus fueris, ut auertatur a uia sua impia et uiuat, ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem eius de manu tua requi
Abbreviated transcription (Latin):
unc conturbati atq ex¬
terrin: quid facerent ne
natalis episcopatus eius esse
consueuerat: et forsitan in hac
die se transferri uos admonet:
Tunc ieiniis et orationibus.
ac iugi psalmodie die noctuq
insistentes: triduum illud con¬
tinuatione duxerunt. Quarta
autem die acceclentes ponen¬
tesq manus: non ualebant
penitus mouere sepulchrum

Expanded text:
unc conturbati atque exterriti, quid facerent nesnatalis episcopatus ejus esse consueverat: et fordie se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
ubsequens enim ex .xiͣ.¬
hortatio saluatoris hoc
inspirauit hoc docuit: ut uo¬
lentes eum sequi negarent se
sibi. et prospe eternorum le¬
uissimum clucerent tempora¬
lium detrimentum: quia is
demum animam suam sal¬
uam faceret. qui eam. pro xp̃o
ꝑdere non timeret. Ut ergo istã
felicis constantie fortitudinẽ
toto apłi corde conciperent. et
nichil de suscipiende crucis
asꝑitate trepidarent. ut de
supplicio xp̃i non erubescerent
nec pudendam sibi eam pa¬
tientiam. crederent. que sic
subitura erat seuitiam pas¬
sionis. ut non amitteret glo¬
riam potestatis: assumpsit
ih̾c petrum et iacobum. et fra¬
trem eius iohannem. et con¬
scenso cum eis seorsum monte
precelso. claritatem illis sue
glorie demonstrauit: quia

Expanded text:
ubsequens enim exhortatio Salvatoris hoc inspiravit, hoc docuit, ut volentes eum sequi, negarent se sibi, et pro spe aeternorum levissimum ducerent temporalium detrimentum: quia is demum animam suam salvam faceret, qui eam pro Christo perdere non timeret . Ut ergo istam felicis constantiae fortitudinem toto apostoli corde conciperent, et nihil de suscipiendae crucis asperitate trepidarent, ut de supplicio Christi non erubescerent, nec pudendam sibi eam patientiam crederent, quae sic subitura erat saevitiam passionis, ut non amitteret gloriam potestatis: Assumpsit Jesus Petrum, et Jacobum, et fratrem ejus Joannem , et conscenso cum eis seorsum monte praecelso, claritatem illis suae gloriae demonstravit: quia
Abbreviated transcription (Latin):
angłm suum. et eripuit me
de manu herodis: et de omni
expectatione plebis uideorum.
Consideransq uenit ad domũ
marie matris ioh̾is qui cogno¬
minatus est marcus: ubi erãt
multi congregati et orantes.
ulsante autem eo iiii.

Expanded text:
ipuit me de manu Herodis et de omni expectatione plebis Iudaeorum consideransque venit ad domum Mariae matris Iohannis qui cognominatus est Marcus ubi erant multi congregati et orantes pulsante autem eo osti