comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tanqꝗͣ palee sue uel zizaniis per¬
mixti st̃. multa falsa cͥmina &
uana iactantib his miseris do¬
nat᷑is. merito ds̃ reddidit: ut
marimianistas apud karcha¬
ginem scismaticos suos pͥmi¬
am dampnatores extra pͥmia¬
num baptizatores. post pͥmi¬
anum rebaptizatores. uniu̾sa¬
li concilio suo dampnarent.
ut ex eoꝵ numero post ñ par¬
uum tempꝰ quosdam in hono¬
rem ep̃atus sui. felicianum.
mustitanum. & pretextatum.
assuritanum. cogente opta¬
to gildomano susciꝑent. cũ
om̃ib quos dampnati extra
baptizauert̃. Quod si ab eis
quos ore ꝓpͥo tanꝗͣ sceleratos
& sallegos dampnauert̃. & qͦs
illi pͥmis scismaticis. quos ui¬
uos terra obruit. comparaue¬
rt̃. ñ maculentur.: cum eis
rursus in honore suo receptis
communicant: euigilent ali¬
quando: cogitent quanta ce¬
citate. & quanta insana di¬
cant orbem terrarum ignotiᷤ
affroꝵ cͥminib ẽe macłatum:
sa exhibita ẽ in om̃ib gentibꝰ

Expanded text:
tamquam paleae suae uel zizaniis pertamquam paleae suae uel zizaniis permixti sunt, multa falsa crimina et uana iactantibus his miseris Donatistis merito deus reddidit, ut Maximianistas apud Carthaginem schismaticos suos, Primiani damnatores, extra Primianum baptizatores, post Primianum rebaptizatores, uniuersali concilio suo damnarent, ut ex eorum numero post non paruum tempus quosdam in honoribus episcopatus sui, Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum, cogente Optato Gildoniano susciperent cum omnibus, quos damnati extra baptizauerunt. quod si ab eis, quos ore proprio tamquam sceleratos et sacrilegos damnauerunt et quos illis primis schismaticis, quos uiuos terra obruit, compararunt, non maculantur, cum eis rursus in honore suo receptis communicant, euigilent aliquando, cogitent, quanta caecitate et quanta insania dicant orbem terrarum ignotis Afrorum criminibus esse maculatum sa exhibita est in omnibus gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam alios ep̃os uoluit apud
arelatum iudicare: ubi isti et
ab ipsoꝵ iudicio ad eundem im¬
ꝑatorem appel: lauert: ubi
postremo causam inter parteᷤ
ipse cognouit: ubi eos uehem̃¬
tissime detestat᷑: innocentia
ceciliani fuisse fuꝑatos. Que
si uoluerit audiet & tacebit: &¬
desinet insidiari. ueritati. Quã¬
p̃sumamꝰ. quam de scͥpturis
sc̃is. ubi hereditas. xp̃i usq ad
terminos terre ꝓmissa ẽ. in oi¬
b gentib: unde isti nefario
scismate suꝑati. iactant cͥmina
in paleam messis dñice. que ne¬
cesse ẽ usq ad finem ꝑmixtato¬
leretur: donec ultimo iudicio
dota area uentiletur. Unde ma¬
nifestum ẽ ista cͥmina seu uera
seu falsa ñ ꝑtinere ad frum̃ta
dnica: que ꝑ totum agrum
id ẽ mundum usq in finem
scłi oportet crescere. sicut ñ fal¬
sus angłs in huius errore. s dñs
in euangłio loquitur. Id eoq
in axp̃ianos innocentes qui ꝑ
totum orbem malis. xp̃ianis

Expanded text:
etiam alios episcopos uoluit apud etiam alios episcopos uoluit apud Arelatum iudicare, ubi isti et ab ipsorum iudicio ad eundem imperatorem appellauerunt, ubi postremo causam inter partes ipse cognouit, ubi eos uehementissime detestatur innocentia Caeciliani fuisse superatos. quae, si uoluerit, audiet et tacebit et desinet insidiari ueritati. Quampraesumamus quam de scripturis sanctis, ubi hereditas Christi usque ad terminos terrae promissa est in omnibus gentibus. unde isti nefario schismate separati iactant crimina in paleam messis dominicae, quae necesse est usque ad finem permixta toleretur, donec ultimo iudicio tota area uentiletur. unde manifestum est ista crimina seu uera seu falsa non pertinere ad frumenta dominica, quae per totum agrum, id est istum mundum usque in finem saeculi oportet crescere, sicut non falsus angelus in huius errore sed dominus in euangelio loquitur. ideoque in Christianos innocentes, qui per totum orbem malis Christianis
Abbreviated transcription (Latin):
tum calam̃sem. cum quib con¬
fessis traditorib memoratum
traditorem sisͥ uanum eis ordi¬
nauit ep̃m. Recita illi gesta apd̃
zenophilum. consularem: ubi
nundinariꝰ quidam diaconus
iratus siluano. quod ab eo fuerit
excominunicatus: hec om̃ia in¬
diciis ꝓdit: que certis docum̃tis
& responsionib testium. & re¬
citatione gestoꝵ. & multarum
epłarum luce clarius constite¬
rint. Multa sunt alia que illi
recites: si ñ contentiose agere
s prudenter audire uoluerit
preces donatistarum ad constai¬
tinum: ut ꝓpter ipsam causã
inter affros ep̃os dirim̃dam:
iudices ex gallia ep̃os mitteret
litteras etiam eiꝰdem imꝑatoris
ubi ep̃os misit ad urbem romã
gesta quoq in urbe roma: ubi
ab ep̃is quos ille miserat causa
cognita atq discussa ẽ. Itemq
alias litteras ubi declarat me¬
moratus imꝑator eos apud se
de collegarum suoꝵ iudicio. id
ẽ ep̃oꝵ. quos ad urbem romã
miserat fuisse conquestos: ubi

Expanded text:
tum Calamensem, cum quibus contum Calamensem, cum quibus confessis traditoribus memoratum traditorem Siluanum eis ordinauit episcopum. recita illi gesta apud Zenophilum consularem, ubi Nundinarius quidam diaconus iratus Siluano, quod ab eo fuerit excommunicatus, haec omnia iudiciis prodidit, quae certis documentis et responsionibus testium et recitatione gestorum et multarum epistularum luce clarius constiterunt. Multa sunt alia, quae llli recites, si non contentiose agere sed prudenter audire uoluerit: preces Donatistarum ad Constantinum, ut propter ipsam causam inter Afros episcopos dirimendam iudices ex Gallia episcopos mitteret; litteras etiam eiusdem imperatoris, ubi episcopos misit ad urbem Romam; gesta quoque in urbe Roma, ubi ab episcopis, quos ille miserat, causa cognita atque discussa est; itemque alias litteras, ubi declarat memoratus imperator eos apud se de collegarum suorum iudicio, id est episcoporum, quos ad urbem Romam miserat, fuisse conquestos, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sert̃. & nullum in eis habent
ep̃m. Quid autẽ ꝑuersius & in¬
saniꝰ quam lectorib easdem
epłas legentib dicere pax tecũ
& ab earum eccłiarum pace se¬
ordine blandiatur: recita illi
gesta apud munatium felicẽ
ties. & maximiano septies coi¬
sulib. undecimo kalendas iu¬
nii: quib liquido constitit ita
paulum apłm tradidisse. ut sil¬
uanꝰ tc̃ eiꝰ subdiaconꝰ fuerit: &¬
cum illo tradid̾it ꝓferens instru¬
m̃ta dñica. etiam que diligent̾
fuerant occultata: capitulatã
argenteam. & lucernã argen¬
team. ita ut ei diceret uictor qͥ¬
dam. mortuus fueras si ñ illas
inuenisses. Hunc iste siluanꝰ
manifestissimũ traditorem ꝓ
magno commemorat. in epła
rans loquatur aliena. Recita etiã¬
illi si uoluerit gesta eccłiastica
eiusdem scd̾rtigisitani. in domo
urbani donati habita. ubi confes¬
sos traditores. iudici deo dimisit
donatum masculitanũ. Mari¬
num ab aquis tibilitanis. dona¬

Expanded text:
serunt, et nullum in eis habent serunt, et nullum in eis habent episcopum. quid autem peruersius et insanius quam lectoribus easdem epistulas legentibus dicere: \'Pax tecum et ab earum ecciscoporum ordine blandintur, recita illi Gesta apud Munatium Felicem tavum, et Maximiano septimum consulibus, undecimo calendas junias, quibus liquido constitit ita Paulum episcopum tradidisse, ut Sylvanus tunc ejus subdiaconus fuerit, et cum illo tradiderit proferens instrumenta dominica, etiam quae diligenter fuerant occultata, capitulatam argenteam, et lucernam argenteam, ita ut ei diceret Victor quidam: Mortuus fueras, si inuenisses.\' hunc iste Siluanum, manifestissimum traditorem, pro magno commemorat in episturans loquatur aliena. recita illi etiam, si uoluerit, gesta ecclesiastica eiusdem Secundi Tigisitani in domo Urbani Donati habita, ubi confessos traditores iudici deo dimisit, Donatum Masculitanum, Marinum ab Aquis Tibilitanis, Dona
Abbreviated transcription (Latin):
felici: eutitianꝰ. Eutitiano: gaiꝰ.
Gaio: marcellus. Marcello: eu¬
sebius. Eu sebio: melchiades.
Melchiade: siluester. Siluestro:
marcus. Marco: iulius. Iulio
lberius. Liberio: damasus. Da
maso: siricus. Sirico: anastasiꝰ
In hoc ordine successionis. nul
natum misert̃. qui paucis pre¬
sidens affris. in urbe roma moi¬
tem syon. uel cutzupizarũ uo¬
cabulum ꝓpagauit. In illum
autem ordinem ep̃oꝵ. qui dicit᷑
ab ipso petro. usq ad anastasiũ
qui nc̃ eandem cathedrã sedet.
etiam si qͥs ꝗͣ atraditor ꝑ illa
tempora surrepsisset. nichil
preiudicaret eccłiȩ: & in nocen¬
ait. de prepositis malis. que di¬
cunt facite. que autẽ faciunt
facere nolite. dicunt enim &
ñ faciunt. ut certa sit spes fide¬
lis que ñ in homine s in dño
collocata. nunꝗͣ tempestate sa¬
crilegi scismatis dissipet᷑. sicut
isti dissipati st̃. qui legem in co¬
dicib scĩs. eccłias quib apłi scͥp¬

Expanded text:
Felici Eutychianus, Eutychiano Gaius, Felici Eutychianus, Eutychiano Gaius, Gaio Marcellus, Marcello Eusebius, Eusebio Melchiades, Melchiadi Siluester, Siluestro Marcus, Marco Iulius, Iulio Lmaso, Siricius; Siricio, Anastasius. In hoc ordine successionis nullunatum miserunt, qui paucis praesidens Afris in urbe Roma Montensium vel Cutzupitarum vocabulum propagavit. 3. In illum autem ordinem episcoporum qui ducitur ab ipso Petro usque ad Anastasium, qui nunc eandem cathedram sedet, etiam si quisquam traditor per illa tempora subrepsisset, nihil praeiudicaret ecclesiae et innocenait de praepositis malis: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt, ut certa sit spes fidelis, quae non in homine sed in domino conlocata numquam tempestate sacrilegi schismatis dissipetur, sicut isti dissipati sunt, qui legunt in codicibus sanctis ecclesias, quibus apostoli scrip
Abbreviated transcription (Latin):
in semine tuo benedicent᷑ om̃s
gentes. Has gͦ ꝓmissiones. denen¬
ti si tͥ angłs de celo diceret. di¬
mitte xp̃ianitatem orbis terre
& tene partis donati: cuiꝰ tͥ ordo
te a toto precidere. & in partẽ
contrudere conaretur. & alie¬
nare a ꝓmissis dĩ. Si enim or¬
do ep̃oꝵ sibi succedentium con¬
siderandus ẽ: quanto certius
& uere salubriter ab ipso petͦ
numeramꝰ: cui totius ȩccłiȩ fi¬
guram gerenti dñs ait. suꝑ
hanc petram edificabo ecclesi¬
am meam: & porte inferorũ
Petro enĩ successit linus. Lino
clemens. Clem̃ti. anacletus. Ana¬
cleto: euaristus. Euaristo: sixtꝰ.
Sixto: telesphorus. Telesphoro:
hyginꝰ. Hygino: anicetus. Ani¬
ceto: pius. Pio soter. S oteri: ale¬
xandex. Aiexandro: uictor. Uic¬
tori: zephyrinꝰ. Tephyrino: ca¬
lixtus. Calixto: urbanꝰ. Urbano
pontianꝰ. Pontiano: antheros.
Anthero: fabianꝰ. fabiano: cor¬
nelius. Cornelio: lucius. Lucio
stephanus. Stephano: sixtus.
Syrto: dionisius. Dionisio: felix.

Expanded text:
In semine tuo benedicentur omnes gentes. has ergo promissiones tenenti si tibi angelus de caelo diceret: \'Dimitte Christianitatem orbis terrae et tene partis Donati, cuius ordo te a toto praecidere et in partem contrudere conaretur et alienare a promissis dei. Si enim ordo episcoporum sibi succedentium considerandus est, quanto certius et uere salubriter ab ipso Petro numeramus, cui totius ecclesiae figuram gerenti dominus ait: Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam et portae inferorum Petro enim successit Linus, Lino Clemens, Clementi Anacletus, Anacleto Euaristus, Euaristo Sixtus, Sixto Telesphorus, Telesphoro Hyginus, Hygino Anicetus, Aniceto Pius, Pio Soter, Soteri Alexander, Alexandro Victor, Victori Zephyrinus, Zephyrino Calistus, Calisto Urbanus, Urbano Pontianus, Pontiano Antherus, Anthero Fabianus, Fabiano Cornelius, Cornelio Lucius, Lucio Stephanus, Stephano Sixtus, Sixto Dionysius, Dionysio Felix,
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã ad cognoscendam
ueritatem: & resipiscant de di¬
aboli laqueis. captiuati ab ipso
in ipsius uoluntatẽ. Si gͦ aliqͥd
aspere diximꝰ ñ ad amaritudinẽ
dissensionis. s ad correctionẽ
dilectionis ualere cognoscat.
Incolumis uiuas in xp̃o dilec¬
tissime & honorabilis fr̃. am̃.

Expanded text:
am ueritatem et resipiscant de diaboli laqueis captiuati ab ipso in ipsius uoluntatem. si ergo aliquid aspere diximus, non ad amaritudinem dissensionis sed ad correptionem dilectionis ualere cognoscat. incolumis uiuas in Christo, dilectissime et honorabilis frater. amen.
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo & honora¬
bili fr̃i generoso: fortu¬
natus. Alipius. augusti¬
nus in dño salutem. Qm̃ nobis
notam ẽẽ uoluisti epłam. quã
ad te donatistarum prb̃r de¬
dit. quanꝗͣ eam tu quoq catho¬
lico animo deriseris. tam̃ ut ei
potius si ñ desꝑate desipit consu¬
las. hec ad eum rescͥpta petimꝰ
ꝓferas. Iile enim ordinẽ rp̃iam¬
tatis ciuitatis ur̃e. tͥ ut insinua¬
ret iussisse sͥ angłm scͥpsit. cum
tu teneas xp̃ianitatem ciuitatiᷤ¬
ñ tue tantum: nec tantũ affrica
uel affroꝵ: s totius orbis terre
que annuntiata ẽ & annuntiat᷑
om̃ib gentib. Unde illos parũ
ẽ quod precisos ẽe ñ preuidet. nec
sibi subueniunt: ut cum posst̃
da in ignem destinare conent᷑.
Quaꝓpter si tͥ ipsi angłs astitis¬
set: quem sibi ille ꝓpter te asti¬
tisse quantum arbitramur astu¬
ta uanitate confingit: & hec ip¬
sa tͥ dixisset. que isto mandato
illius tͥ se insinuare dicit: opor¬
tet te apłice sententie memorem

Expanded text:
ILECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI GENEROSO FORTUNA- TUS, ALVPIUS, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quoniam nobis notam esse uoluisti epistulam, quam ad te Donatistarum presbyter dedit, quamquam eam tu quoque catholico animo deriseris, tamen, ut ei potius, si non desperate desipit, consulas, haec ad eum rescripta petimus perferas. ille enim ordinem Christianitatis ciuitatis uestrae tibi ut insinuaret, iussisse sibi angelum scripsit, cum tu teneas Christianitatem non ciuitatis tuae tantum nec tantum Africae uel Afrorum sed totius orbis terrae, quae adnuntiata est et adnuntiatur omnibus gentibus. unde illos parum est quod praecisos esse non pudet nec sibi subueniunt, ut, cum possunda in ignem destinare conentur. quapropter si tibi ipsi angelus adstitisset, quem sibi ille propter te adstitisse, quantum arbitramur, astuta uanitate confingit, et haec ipsa tibi dixisset, quae iste mandato illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apostolicae sententiae memorem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ paruȩ quantitatis iam scͥp¬
si. Quem si describere curaue¬
ris. fortasse nil ulterius hinc
requires. Uisetiam ꝑ me scire
utrum dĩ flatus ille in adam
idemipse sit anima: breuiter
respondeo. aut ipse ẽ. aut ipso
anima facta ẽ. S si ipse ẽ. factꝰ
ẽ. De anima quippe loquitur
omnem flatum ego feci. Quod
sequentia satis indicant. S eqͥ¬
catum quid contristaui illũ
idẽ ipsum flatum & cetera.
quȩ nͥ de anima humana in¬
telligi nequeunt. In hac enĩ
questione maxime cauendũ ẽ
ne anima ñ adeo facta nat᷑a
s ipsiꝰ dei substantia. tanquã
unigenitus filius quod ẽ uer¬
bum eiꝰ. aut aliqua eiꝰ particła
ẽẽ credatur: tanquam illa na¬
tura atq substantia qua ds̃
ẽ quicquid ẽ comiutabilis eẽ
possit: quod eẽ animam nemo
ñ sentit: qui se habere animã
sentit. Cum ista dictarem: ꝑ¬
lator iam uentum expectans
me uehem̃ter ut nauigaret
urgebat. Itaq si quid hic in¬

Expanded text:
non paruae quantitatis iam scripnon paruae quantitatis iam scripsi, quem si describere curaueris, fortasse nihil ulterius hinc requires. Vis etiam per me scire, utrum dei flatus ille in Adam idem Ipse sit anima. breuiter respondeo: aut ipse est aut ipso anima facta est. sed et si ipse est, factus est. de anima quippe loquitur Omnem flatum ego feci, quod sequentia satis indicant; sequdicum quid contristaui illum, id est ipsum flatum, et cetera, quae nisi de anima humana intellegi nequeunt. in hac enim quaestione maxime cauendum est, ne anima non a deo facta natura sed ipsius dei substantia tamquam unigenitus filius, quod est uerbum eius, aut aliqua eius particula esse credatur, tamquam illa natura atque substantia, qua deus est, quicquid est, commutabilis esse possit, quod esse animam nemo non sentit, qui se habere animam sentit. Cum ista dictarem, perlator iam uentum expectans me uehementer, ut nauigaret, urguebat. itaque, si quid hic in
Abbreviated transcription (Latin):
enim dixit uestit. ñ de prec̾ita
ordinatione. s de presenti opa¬
tione satis indicat. unde ẽ etiã
illud apłi de seminib qͦd supra¬
cominemoraui. ñ in quit corpꝰ
quod futurum ẽ seminas. sed
nudum granum. fere triticiaut
corpꝰ. quomͦ uoluerit. Non dirit
dedit aut disposuit. s dat: ut
creatorem intelligas efficatiam
sapientiȩ suȩ. rebus quȩ cotidie
suis temporib oriuntur con¬
dendis adhibere. de qua sapi¬
entia dictum ẽ: ꝑtendit afi¬
ne usq in finem fortiter. Et
ñ dixit disposuit. s disponit
om̃ia suauiter. Multum ẽ au¬
tem uel tenuiter saꝑe. quomͦ
cominutabilia & temporalia
ñ commutabilib & tempora¬
libꝰ creatoris motib. s ȩderna
& stabili uirtute condant᷑. De
illo sane qͦd ꝑcuntandũ puta¬
sti: utrum baptizati om̃s si
absq penitentia diuersis cri¬
minib trretiti de corpore exi¬
erint. ueniam quolibet tem¬
pore consecuturi sint. librũ

Expanded text:
enim dixit \'uestit\', non de praeterita enim dixit \'uestit\', non de praeterita ordinatione sed de praesenti operatione satis indicat. unde est etiam illud apcommemoravi: Non, inquit, corpus quod futurum est, seminas; sed nudum granum, ut puta tritici, aut corpus quomodo voluerit. Non dixit, edit, aut, disposuit, sed, dat, ut creatorem intelligas efficaciam sapientiae suae rebus, quae quotidie suis temporibus oriuntur, condendis adhibere; de qua sapientia dictum est: Pertendit a fine usque ad finem fortiter; et n dixit \'disposuit\' sed — disponit omnia suauiter. multum est autem uel tenuiter sapere, quo modo commutabilia et temporalia non commutabilibus et temporalibus creatoris motibus sed aeterna et stabili uirtute condantur. De illo sane. quod percontandum putasti, utrum baptizati omnes, si absque paenitentia diuersis criminibus inretiti de corpore exierint, ueniam quolibet tempore consecuturi sint, librum
Abbreviated transcription (Latin):
q corruptio incorruptionem
possidebit: sicut satis quantũ
arbitror disseruimꝰ. Quod autẽ
queris utrum sigillatim a cie¬
atore deo corpoꝵ lineam̃ta for¬
mentur: ñ te mouebit: si qͣntũ
potest humana mens potentiã
diuine oꝑationis intelligas. Quo
mͦ enim negare poterimus dm̃
etiam oꝑari cuncta quȩ creant᷑
cum dñs dicat pater m̃s usq
nunc oꝑat᷑: Unde illa cessatio
septimi diei ab ipsis naturis
condendis incelligenda ẽ fac¬
ta: ñ ab earum am̃ministratio¬
ne qua conditȩ referuntur.
Cum gͦ natura rerum a crea¬
tore amministrat᷑: & ꝑ ordi¬
nes prefinitis locis & tempo¬
ribꝰ suis cuncta nascuntur. ds̃
usq nẽ oꝑatur. Nam si ds̃ nc̃
ista ñ format: quomͦ legitur
priusquã te formarem in ut̾o
nouite. Quomͦ etiam accipi po¬
test. quod si fenum agri quod
hodie ẽ. & cras in clibanũ mit¬
titur. ds̃ sic uestit: nͥ forte creden¬
dum ẽ fenum a deo uestiri. et
a deo corpora ñ formari. Cum

Expanded text:
que corruptio incorruptionem que corruptio incorruptionem possidebit, sicut satis, quantum arbitror. disseruimus. Quod autem quaeris, utrum singillatim a creatore deo corporum liniamenta formentur, non te mouebit, si, quantum potest humana mens, potentiam diuinae operationis intellegas. quo modo enim negare poterimus deum etiam nunc operari cuncta, quae creantur, cum dominus dicat: Pater meus usque nunc operatur? unde illa cessatio septimi diei ab ipsis naturis condendis intellegenda est facta, non ab earum administratione, quae conditae referuntur. cum ergo natura rerum a creatore administratur et per ordines praefinitis locis et temporibus suis cuncta nascuntur, deus usque nunc operatur. nam si deus nunc ista non format, quo modo legitur: Priusquam te formarem in utero, noui te? quo modo etiam accipi potest: Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, deus sic uestit? nisi forte credendum est faenum a deo uestiri et a deo corpora non formari. cum
Abbreviated transcription (Latin):
carnis & sanguinis. Scd̾m e
nim has qualitates: hoc loco
carnem & sanguinem nun¬
cupauit. Quo circa aliquid
exempli gr̃a ponam. qͦd int̾im
occurrit sicut scͥptum ẽ: ne for¬
te temptau̾it uos qui temptat
alio loco scͥptura dicit. ipse au¬
tem neminem temptat: nec
cabulum temptationis diuer¬
sas intelligentias habet: eo qͦd
alia sit temptatio deceptionis
alia temptatio ꝓbationis. Scd̃m
illam ñ intelligitur qui temp¬
tat. nͥ diabolus: scd̃m hanc uͦ
temptat ds̃. Ita cum dicitur
caro possidebit regnum dĩ: &
caro ñ possidebit regnum dei.
etiam huius nominis intelli¬
gentia discernatur: & nulla
erit questio. q̃m caro scd̃m sub¬
stantiam. scd̃m quam dictũ ẽ
sp̃s carnem & ossa ñ habet. sic̃
me uidetis habere. possidebit
regum dĩ: caro autem cum
scd̃m corruptionem intelligit᷑
ñ possidebit. Hoc enim expo¬
situm ẽ. cum diceretur. caro &
sanguis regnum dĩ ñ possidebt̃
in eo qͦd continuo additum ẽ. ne¬

Expanded text:
carnis et sanguinis; secundum has carnis et sanguinis; secundum has enim qualitates hoc loco carnem łt sanguinem nuncupauit. Quocirca, ut aliquid exempli gratia ponam, quod interim occurrit, sicut scriptum est: Ne forte temptauerit uos, qui temptat, alio loco scriptura dicit: Ipse autem neminem temptat; nec cabulum temptationis diuersas intellegentias habet eo -quod alia sit temptatio deceptionis alia temptatio probationis: secundum illam non intellegitur, qui temptat, nisi diabolus. secundum hanc uero temptat deus —, ita, cum dicitur caro possidebit regnum dei\' et caro non possidebit regnum dei etiam huius nominis intellegentia discernatur et nulla erit quaestio. quoniam caro secundum substantiam, secundum quam dic carnem non habet, sicut me uidetis habere, possidet regnum dei, caro autem curo secundum corruptionem intellegitur, non possidebit; hoc enim expositum est, cum diceretur: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, in eo, quod continuo additum est: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
nis eoꝵ ñ extinguecur. & uer¬
mis eoꝵ ñ morietur. Quid sibi
gͦ uult ista distinctio. & mor¬
tui resurgent incorrupti. &
nos commutabim᷑: ñ quia
om̃s corrupti consurgent: S
ex his iusti etiam mutabunt᷑
in illam incorruptelam. cui
omnino nulla possit nocere
corruptio: ac ꝑhoc qui in eañ
commutabunt᷑. incorrupti qͥ¬
dem resurgent integritate m̃¬
broꝵ. s tam̃ corrumpendi do¬
lore penarum: cum audierint
ite in ignem eternum qui pa¬
ratus ẽ diabolo & angłis eius.
a quo auditu malo iustus non
timebit. De illa uͦ cominutatio¬
ne iustoꝵ cum dixisset nos com¬
mutabim᷑: tanquã quereremꝰ
quomͦ istud fiat. uel qualis illa
commutatio futura sit: adiun¬
git & dicit. Oportet enim cor¬
ruptibile hoc induere incorru¬
ptelam: & mortale hoc indue¬
re immortalitatem. Non ut
opinor dubitandum ẽ scd̃m
hoc dictum caro & sanguis re¬
gnum dĩ ñ possidebt̃. quia ñ
ibi erit corruptio. & mortalitaᷤᷤ

Expanded text:
nis eorum non extinguetur et uernis eorum non extinguetur et uermis eorum non morietur. -Quid sibi ergo uult ista distinctio: Et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur, nisi quia omnes incorrupti resurgent, sed ex his iusti etiam inmutabuntur in illam incorruptelam. cui omnino nulla possit nocere corruptio? ac per hoc, qui in eam non commutabuntur, incorrupti quidem resurgent integritate membrorum sed tamen corrumpendi dolore poenarum, cum audierint: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. a quo auditu malo iustus non timebit. de illa uero commutatione iustorum cum dixisset: Nos commutabimur, tamquam quaereremus, quo modo istud fiat uel qualis illa commutatio futura sit, adiungit et dicit: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmortalitatem. non, ut opinor, dubitandum est secundum hoc dictum: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, quia non ibi erit corruptio et mortalitas
Abbreviated transcription (Latin):
carnem & ossa ñ habet. sicut me
uidetis habere: caro autem ñ
erit. qm̃ caro & sanguis regnũ
dĩ ñ possidebt̃: exponit quid
dixerit. adiciens ecce mysteriũ
surgemꝰ. uel sicut quidam co¬
dices habent. om̃s quidem dor¬
miemꝰ. ñ tam̃ om̃s immutabi
strant: in athomo inquit idẽ
in puncto temporis quod di¬
uidi ñ potest. in ictu ocłi. hocẽ
in summa celeritate. in nouis¬
sima tuba. hoc ẽ in nouissimo
signo. quod dabitur. ut ista cõ¬
pleãtur. Canet enim tuba in¬
quit. & mortui resurgent incor¬
rupti: & nos immutabimur
Ergo istam commutationem
in meliꝰ sine dubitatione opor¬
tet intelligi: quia om̃s & iusti
& miusti resurrecturi sumus
nam. sicut alio loco. qui non
credit iam iudicatus ẽ. inde
illi qui ad iudicium resurrec¬
turi sunt. ñ commutabunt᷑
in illam incorruptelam quȩ
nec doloris corruptionem paci
potest: illa nanq fidelium ẽ
atq scõꝵ: isti uͦ ꝑpetua corru¬
ptione cruciabuntur. quia ig¬

Expanded text:
carnem non habet, sicut me uidetis habere, caro autem non erit, quoniam caro et sanguis regnum dei non possidebunt\', exponit, quid dixerit, adiciens: Ecce mysterium surgemus - uel, sicut Graeci codices habent, omnes quidem dormiemus , non tamen omnes inmutabimstrant. in atomo, inquit, hoc est in puncto temporis, quod diuidi non potest, in ictu oculi, hoc est in summa celeritate, in nouissima tuba, hoc est in nouissimo signo, quod dabitur, ut ista compleantur; canet enim tuba, inquit. et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur. ergo istam commutationem in melius sine dubitatione oportet intellegi, quia omnes et iusti et iniusti resurrecturi sunt snam, sicut alio loco: Qui non credit, inquit, iam iudicatus est. proinde illi, qui ad iudicium resurrecturi sunt, non commutabuntur in illam incorruptelam, quae nec doloris corruptionem pati potest; illa namque fidelium est atque sanctorum, isti uero perpetua corruptione cruciabuntur, quia ig
Abbreviated transcription (Latin):
que ibi disseruit: intulit sͥ que¬
stionem: atq ait. S dicet aliqͥs
Quomͦ resurgent morcui: Quo
autem corpore uenient. idẽ qͣͥli
corpore. Deinde ad hibens docum̃¬
ta seminum. stulte inquit tuqͦd
seminas ñ uiuificatur: nͥ pͥus
moriatur. Et quod seminas ñ
corpus quod futurum ẽ semi¬
nas: s nudum granum fere

Expanded text:
quae ibi disseruit, intulit sibi quaequae ibi disseruit, intulit sibi quaestionem atque ait: Sed dicet aliquis: \'Quo modo resurgent mortui? quo autem corpore uenient?\' id est quali corpore. deinde adhibens documenta seminum: Stulte, inquit, tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur, et quod seminas, non corpus, quod futurum est, seminas s
Abbreviated transcription (Latin):
guiis nomine oꝑa carnis et
sanguinis intelligantur: uerũ
quia ñ de oꝑib. s de mͦ resurrec¬
tionis loquebatur apls: & eam
questionem disputando uersa¬
bat: melius eo loco intelligitur
caro & sanguis ꝓ corruptione
carnis & sanguinis posita. Si
enim nom̃ carnis significat
etiam corruptionem: Sicut di¬
ctum ẽ om̃is caro fenum: nam
& hic corruptibilitas signifi¬
cata ẽ. Sequitur enim. Et oĩs
honor carnis ut flos feni: fenũ
aruit. flos decidit. Nunqͥdnã
hoc etiam illi carni competit
de qua diccum ẽ. palpate & ui¬
dete: quia sp̃s ossa & carnem ñ
habet. sicut me uidetis habere
Nam quomꝰ arescat ut decidat
cum scͥptum sit. quod xp̃c re
surgens a mortus iam ñ mo¬
riatur: & mors ei ultra ñ dñet᷑.
Pinde ipsam apłicam sententi¬
am desuꝑ inspice: totamq con¬
sid̾a. Cum resurrectionẽ mor¬
tuoꝵ consid̾are uellet eis qui
dicebant. quia resurrectio mor
missa in exemplum. inter cetera

Expanded text:
guinis nomine opera carnis et guinis nomine opera carnis et sanguinis intellegantur; uerum, quia non de operibus sed de modo resurrectionis loquebatur apostolus et eam quaestionem disputando uersabat, melius eo loco intellegitur caro et sanguis pro corruptione camis et sanguinis posita. si enim nomen carnis significat etiam corruptionem, sicut dictum est, Omnis caro fenum? Nam et hic ipsa corruptibilitas significata est: sequitur enim, et ohonor carnis ut flos faeni: faenum aruit. flos decidit. numquidnam hoc etiam illi carni competit, de qua dictum est: Palpate et uidete. quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere? nam quo modo arescat aut decidat, cum scriptum sit, quod Christus surgens a mortuis iam non moriatur et mors ei ultra non dominetur? Proinde ipsam apostolicam sententiam desuper inspice totamque considera. cum resurrectionem mortuorum persuadere uellet eis, qui dicebant, quia resurrectio mortmissa in exemplum inter cetera,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de carnis. s de ignis mutati¬
one intelligitur: multo ẽ mi¬
rabilius. Simul enim & homi¬
num corpora ñ urebat. ne poss
nocere: & ligna fornacis ardebat
ut posset ardere. S qui etiam
ista ñ credunt: nimirũ de diui¬
na potestate diffidunt: necũ
eis uel ad eos nc̃ sermo nobisẽ
Qui autem ista credunt
ex his etiam illa utcũq conici¬
ant. quȩ fideliter cre-¬
dunt. ualet gͥ diuina potentia
de ista uisibili. atq tractabili
natura corpoꝵ. quibusdam ma¬
nentib auferre quas uoluerit
qualitates: ac ꝑ hoc etiam ua¬
let membra mortalia laniam̃¬
tis manentib corruptione uͦ
mortalitatis emortua sibi ta¬
li uigore firmare: ut absit la¬
bes. absit effigies: absit motio
absit fatigatio: absit uescendi
potestas: absit esuriendi neces¬
sitas. Quod gͦ legitur apud
apłm caro & sanguis regnũ
dĩ ñ possidebt̃. soluitur qͥdem
questio etiam isto mͦ quentu
commemorasti: ut carnis & san¬

Expanded text:
non de carnis sed de ignis mutatinon de carnis sed de ignis mutatione intellegitur, multo est mirabilius; simul enim et hominum corpora non urebat, ne posset nocere, et ligna fornacis urebat. ut posset ardere. sed qui etiam ista non credunt, nimium de diuina potestate diffidunt nec cum eis uel ad eos nunc sermo nobis est; qui autem ista credunt, ex his etiam illa utcumque coniciant, quae fideliter quaerunt. ualet igitur diuina potentia de ista uisibili atque tractabili natura corporum quibusdam manentibus auferre, quas uoluerit, qualitates ac per hoc ualet etiam membra mortalia formae liniamentis manentibus corruptione uero mortalitatis emortua stabili uigore firmare, ut absit labes, adsit effigies, adsit motio, absit fatigatio, adsit uescendi potestas. absit; esuriendi necessitas Quod ergo legitur apud apostolum: Caro et san gu is regnum dei non possidebunt, soluitur quidem quaestio etiam isto modo, quem commemorasti, ut carnis et san
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine rerum exꝑtarum in¬
exꝑta oꝑa diuina infirmitas
metitur humana: & acutule se
garrire arbitratur cum dicit.
Si caro ẽ. & sanguis ẽ. Si san¬
guis: et ceteri humores. Si cet̾i
humores: gͦ & corruptio. Eo mͦ
diceret. Si flamma ẽ. & ardet
Si ardet: & urit. Si urit: gͦ uiro¬
rum tͥum in fornacem ignis ab
impio rege missoꝵ corpora in¬
cendit. Si autẽ hoc in tͥb uiris
miraculum factum eẽ ñ dubi¬
tat. quisquis de diumis oꝑib
recte sapit: cur ñ credit᷑ qui fec̃
illa corpora ñ posse igne corrũ¬
pi. fecisse illud corpus nec igne.
nec fame. morbo. nec senio. nec
ulla ui alia. qua solet humana
corpora labefactare corruptio:
Quod si quisquam dicit ñ car¬
nitͥum illoꝵ uiroꝵ additã cont᷑ͣ
ignem incorruptionẽ: s ipsi ig¬
ni detractam corrumpendi fa¬
cultatem. quid ueremur ne car¬
nem facere nequiuerit ñ posse
corrumpi: qui fecit ignem ñ
posse corrumpere: Nam si illud

Expanded text:
suetudine rerum expertarum insuetudine rerum expertarum inexperta opera diuina infirmitas metitur humana et acutule se garrire arbitratur. cum dicit: Si caro est, et sanguis est; si sanguis, et ceteri humores: si ceteri humores, ergo et corruptio. eo modo diceret: Si flamma est, et ardet; si ardet, et urit; si urit, ergo et uirorum trium in fornacem ignis ab impio rege missorum corpora incendit. si autem hoc in tribus uiris miraculum factum esse non dubitat, quisquis de diuinis operibus recte sapit, cur non credatur, qui fecit illa corpora non posse igne corrumpi, fecisse illud corpus nec igne nec fame nec morbo nec senio nec ulla ui alia, qua solet humana corpora labefactare corruptio? quod si quisquam dicit non carni trium illorum uirorum additam contra ignem incorruptionem, sed ipsi igni detractam corrumpendi facultatem, quid ueremur, ne carnem facere nequiuerit non posse corrumpi, qui fecit ignem non posse corrumpere? nam si illud
Abbreviated transcription (Latin):
bant ñ corpus s sp̃m ẽẽ putan¬
tibꝰ. Uidete manꝰ meas & pedes:
in terra contrectatus ẽ manibꝰ
sic eoꝵ ẽ cum iret in cęlum de¬
ductus aspectibꝰ. Ibi uoxangłica
sonuit: sic ueniet quemadmo¬
dum etĩ uidetis euntem in celũ.
fides assit: & nulla questio re¬
manebit: nisi forte de sangui
ne requirendũ ẽ. quia cum di¬
xisset palpate & uidete qͥa sp̃s
carnem & ossa ñ habet: ñ addi¬
dit sanguinem. Non gͦ & nos
addamꝰ inquirere⁊ quod ille ñ
addidit dicere: & de compendio
si placet finita sit questio. for¬
tassis enim accepta occasione
sangumis: urgebit nos mole¬
stior ꝑscrutator. & dicet. Si san¬
gius. cur ñ & pitiuta: Cur ñ &
fel flauum. & fel nigrum. qͥb
quatuor humoribꝰ naturã car¬
nis temꝑari. etiam medicine
disciplina testatur: S quodlibet
quisq addat. corruptionem ad¬
dere caueat: ne suȩ fidĩ sanitatẽ
castitatemq corrumpat. Ex con¬

Expanded text:
bant, non corpus sed spiritum esse putanbant, non corpus sed spiritum esse putantibus: Videte manus meas in terra contrectatus est manibus, sic eorum est cum iret in coelum deductus aspectibus; ibi vox angelica sonuit: Sic veniet quemadmodum videtis euntem in coelum. Fides adsit, e nulla quaestio remanebit, nisne requirendum est, quia cum dixisset, Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, non addidit, sanguinem. Non ergo et nos addamus inquirere quod ille non addidit dicere: et de cosi placet, finita sit quaestio; fortassis enim accepta occasione sanguinis urgebit nos molestior perscrutator et dicet: Si sanguis, cur non et pituita, cur non et fel flauum et fel nigrum, quibus quattuor humoribus naturam carnis temperari etiam medicinae disciplina testatur? sed quodlibet quisque addat, corruptionem addere caueat, ne suae fidei sanitatem castitatemque corrumpat. Ex con
Abbreviated transcription (Latin):
deam. sicut dño adiuuante
potuero que preter epłam
in alia cartula a me queren¬
da misisti. Queris utrum nc̃
corpus dñi ossa & sanguinẽ
habeat: aut reliqua carnis la¬
mam̃ta. Quid si adderes
utrum etiam uestim̃ta. ñ ne
ad deretur questio: Qua
causa nͥ quia ea que in usu
uitȩ huiꝰ nr̃ȩ corruptibilia no¬
uimꝰ. sine corruptione cogita¬
re uix possumꝰ. cum diuinoꝵ
miracłoꝵ quedam docum̃ta
iam data sint: ex quibꝰ liceat
comectare maiora. Nam si ue¬
stis ifrahelitarũ ꝑtot annos
in heremo sine tritura ẽẽ po¬
tuit. si morticina pellis calcia¬
m̃toꝵ tamdiu sine labe durauit
potest ubiq d̃s quoꝵlibet cor¬
poꝵ. ꝑ quantũ uoluerit tempꝰ
incorruptam ꝓtendere quali¬
tatem. Ego ꝓinde dñi corpꝰ ita
in cęlo eẽ credo: ut erat in terra¬
quando ascendit in cȩlum. Dixe¬
rat autem discipulis ut in euan¬
gelio legimꝰ de sua resurrectione
dubitantib: & illud quod uide¬

Expanded text:
deam, sicut Domino adjuvante deam, sicut Domino adjuvante potuero, quae praeter epistolam in alia chartula a me quaerenda misisti. 2. Quaeris utrum nunc corpus Domini ossa et sanguinem habeat, aut reliqua carnis lmenta. quid, si adderes, utrum etiam uestimeuta, nonne augeretur quaestio? qua causa. nisi quia ea, quae in usu uitae huius nostrae corruptibilia nouimus. sine corruptione cogitare uix possumus, cum diuinorum miraculorum quaedam documenta iam data sint, ex quibus liceat coniectare maiora? nam si uestis Israhelitarum per tot annos in heremo sine tritura esse potuit, si morticina pellis calciamentorum tam diu sine labe durauit, potest utique deus quorumlibet corporum, per quantum uoluerit tempus, incorruptam protendere qualitatem. ego proinde domini corpus ita in caelo esse credo, ut erat, quando ascendit in caelum. dixerat autem discipulis, ut in euangelio legimus, de sua resurrectione dubitantibus et illud, quod uide
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo fr̃i consen¬
tio: augustinꝰ. Quan¬
tum ad oculos attinet
corporales quosdam uidemꝰ
nec nouimꝰ: quoꝵ a nob̾ uita
studiaq nesciunt᷑. Quosdã
nouimꝰ nec uidemꝰ: quoꝵ no¬
bis caritas & affectus innotu¬
it: in quib & te adnumeramꝰ
& ideo te magis uidere desid̾a¬
mꝰ: ut mn his sis quos & uide¬
.mꝰ. & nouimꝰ. Nam illi quug¬
noti nr̃is oculis ingeruntur
ñ solum desid̾abiles ñ sunt. s
uix tolerabiles st̃: nͥ aliquib
signis pulchritudo in hisbo¬
minis int̾ioris appareat.
Quoꝵ autẽ sicut tuus nobis
priꝰ animꝰ intelligendo quam
uidendo apparuit: iam qͥdẽ
nouimꝰ eos: s ideo etiam uid̾e
desid̾amꝰ: ut ꝑ illud qd conspi¬
citur oculis. multo iocundius
& familiariꝰ eo quem iam no¬
uimꝰ amico int̾iore ꝑfcuam᷑.
Uerum & hoc dete nobds̃ for
fortasse donauit. quieciorib
& tranquilliorib sicut optamꝰ
reb humanis. ut id honeste ca¬
ritatis sit potiꝰ quam moleste
necessitatis. Nunc ad ea respoi¬

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI CONSENTIO AUGUSTINUS. Quantum ad oculos adtinet corporales, quosdam uidemus nec nouimus, quorum a nobis uita studiaque nesciuntur; quosdam nouimus nec uidemus, quorum nobis cantu et affectus innotuit, in quibus et te adnumeramus; et ideo te magis uidere desideramus, ut in his sis, quos et uidemus et nouimus. nam illi. qui ignoti nostris oculis ingeruntur, non solum desiderabiles non sunt. sed uix tolerabiles sunt, nisi aliquibus signis pulchritudo in eis hominis interioris appareat. quorum autem sicut tuus nobis prius animus intellegendo quam uidendo corpus apparuit, iam quidem nouimus eos, sed ideo etiam uidere desideramus, ut per illud, quod conspicitur oculis, multo iucundius et familiarius eo, quem iam nouimus, amico interiore perfruamur. uerum et hoc de te nobis deus fet tranquillioribus, sicut optamus, rebus humanis, ut id honestae charitatis sit potius quam molestae necessitatis. Nunc ad ea respon
Abbreviated transcription (Latin):
corptio incorruptionem posside¬
bit. tanꝗͣ diceret. Quod dixi ca¬
ro & sanguis regnum dĩ ñ pos¬
sidebt̃. ideo dixi: quia corruptio
incorruptionem ñ possidebit.
Hoc gͦ loco nomine carnis & san¬
guinis. corruptionem mortali¬
tatis intelligi uoluit. Demq
tamꝗͣ ei diceretur quomͦ caro
erit & caro ñerit: Caro quippe

Expanded text:
corruptio incorruptionem possidecorruptio incorruptionem possidebit, tamquam diceret: \'Quod dixi: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, ideo dixi, quia corruptio incorruptionem non possidebit. hoc ergo loco nomine carnis et sanguinis corruptionem mortalitatis intellegi uoluit. Denique, tamquam ei diceretur: \'Quo modo caro erit et caro non erit? ca
Abbreviated transcription (Latin):
stes. Sicut portauimꝰ imaginẽ
terren: portemꝰ & imaginem
eiꝰ qui de celo ẽ. Quid ẽ qualis
terrenus tales & terreni: nisi
mortales ex mortali: Et quid
ẽ qualis celestis. tales & celestes
nͥ immortales ꝑ immortalem:
enim ad hoc terrenꝰ factus ẽ cũ
ẽẽt cęlestis: ut eos qui terreni
erant faceret celestes: hoc ẽ idõ
ex immortali mortalis factus
ẽ assumendo serui formam. ñ
dñi mutando naturam: ut eõ
qui mortales erant faceret im¬
mortales: imꝑtiendo dñicam
gram. ñ seruilem iniuiriam
retinendo. Cum gͥ de resurrec¬
tione corporis apłs disputans
doceret nr̃a corpora futura ex
corruptibilib incorruptibilia:
ex contemptibilib głosa: ex in¬
firmis fortia: ex anmalibus
sp̃italia. hoc ẽ ex mortalib̾ im¬
mortalia: subiecit unde agit᷑
atq ait. Hoc enim dico fr̃s qͥa
caro & sanguis: regnum dei
possidere ñ possunt. Et ne qͥsꝗͣ
putaret scd̃m substatiam car¬
nis hoc apłm definisse. aꝑuit
qui diceret subiungendo: neq

Expanded text:
t portauimus imaginem terreni, portemus et imaginem eius, qui de caelo est. quid est: Qualis terrenus, tales et terreni nisi mortales ex mortali? et quid est: Qualis caelestis, tales et caelestes nisi inmortales per inmortalem? enim ad hoc terrenus factus est, cum esset caelestis, ut eos, qui terreni erant faceret caelestes, hoc est ideo ex inmortali mortalis factus est adsumendo serui formam, non domini mutando naturam, ut eos, qui mortales erant, faceret inmortales impertiendo dominicam gratiam, non seruilem iniuriam retinendo. Cum igitur de resurrectione corporis apostolus disputans doceret nostra corpora futura ex corruptibilibus incorruptibilia, ei contemptibilibus gloriosa, ex infirmis fortia, ex animalibus spiritalia, hoc est ex mortalibus inmortalia, subiecit, unde agitur, atque ait: Hoc enim dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam putaret secundum substantiam carnis hoc apostolum definisse, aperuit, quid diceret, subiungendo: Neque
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta illa uerba posumꝰ. ubiuir¬
ginem. xp̃i ita laudans. tanquã
diuitias sp̃itales nullus ei p̃ter
ipsam conferre possit: & tanqͣ
nͥ exipsa ẽẽ ñ possint: ñ uult eã
in dño głari. s sic głari quasiñ
acceꝑit. In quo libro quanuis
nec ipsius. nec tuȩ reuerentiȩ no¬
men expresserit: tam̃ a matre
uirginis ut ad eam scriberet
a se postulatum ẽẽ cominemo¬
rat. In quadam uͦ epła sua idẽ¬
q pelagiꝰ ubi & nom̃ suum aꝑ¬
tissime ponit. nec nom̃ sacre
uirginis tacet: dicit ad eam
se scͥpsisse. & eiusdem sui oꝑis
testimonio ꝓbare nititur. se
gram dĩ quam uel tacere uel
negare asseritur. aꝑtissime coi¬
fiteri: s utrum ipse sit liber in
quo de sp̃italib diuitiis illa
uerba posuit: uel utrum ad
tis urĩs petimꝰ nos dignemini

Expanded text:
scripta illa uerba posuimus, ubi uirscripta illa uerba posuimus, ubi uirginem Christi ita laudans. tamquam spiritales diuitias nullus ei praeter ipsam conferre possit et tamquam nisi ex ipsa esse non possint. non uult eam in domino gloriari, sed sic gloriari, quasi non acceperit. in quo libro quamuis nec ipsius nec tuae reuerentiae nomen expresserit, tamen a matre uirginis, ut ad eam scriberet, a se postulatum esse commemorat. in quadam uero epistula sua idem Pelagius, ubi et nomen suum apertissime ponit nec nomen sacrae uirginis tacet, dicit ad eam se scripsisse et eiusdem sui operis testimonio probare nititur se gratiam dei. quam uel tacere uel negare adseritur, apertissime confiteri. sed utrum ipse sit liber, in quo de spiritalibus diuitiis illa uerba posuit. uel utrum ad tis uestris petimus nos dignemini
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinem continentie.
Si gͦ tale aliquid illic inuenire
potueritis: uberrimas gras agi¬
mus: si rescribendo insinuare
dignemini. Satis enim dici ñ
potest. quantum cupimꝰ in eoꝵ
hominum scͥptis. qui ꝓpter acri¬
moniam. atq facundiam leguis
a plurimis aꝑtam confessionẽ
illiꝰ grẽ repꝑiri: quam uehem̃¬
ter comm̃dat apłs. qui etiam
ipsius m̃suram fidei sine qua
impossibile ẽ placere deo: ex qua
iustus uiuit que ꝑ dilectionem
oꝑatur: ante quam & sine qua
omnino nulla cuiꝰquã bona oꝑa
existimanda st̃. qm̃ om̃e quod ñ
ẽ ex fide peccatum ẽ. dm̃ dicit
unicuiq partitum: nec solare¬
uelatione scientiȩ nos diuinitꝰ
adiuuari. ut pie iusteq inuamꝰ
quȩ sine caritate inflat: uerũ
etiam inspiratione caritatis
ipsius quȩ plenitudo legis est
& quȩ cor nr̃m ut scientia ñ in¬
flet edificat: s adhuc nusquã
tale aliquid in eoꝵ litteris potui¬
mus inuenire. Maxime autẽ hoc
in isto libro ee uellem̃: ex quo de¬

Expanded text:
magnitudinem continentiae. si ergo tale aliquid illic inuenire potueritis, uberrimas gratias agimus, si rescribendo insinuare dignemini. \' Satis enim dici non potest, quantum cupiamus in eorum hominum scriptis, qui propter acrimoniam atque facundiam leguntur a plurimis, apertam confessionem illius gratiae reperiri, quam uehementer commendat apostolus, qui etiam ipsius mensuram fidei, sine qua impossibile est deo placere, ex qua iustus uiuit, quae per dilectiouem operatur, ante quam et sine qua omnino nulla cuiusquam bona opera existimanda sunt, quoniam omne, quod non est ex fide, peccatum est, deum dicit unicuique partitum nec sola reuelatione scientiae nos diuinitus adiuuari, ut pie iusteque uiuamus, quae sine caritate inflat, uerum etiam inspiratione caritatis ipsius. quae plenitudo legis est et quae cor nostrum. ut scientia non iuflet, aedificat. sed adhuc nusquam tale aliquid in eorum litteris potuimus inuenire. Maxime autem hoc in isto libro esse uellemus, ex quo de
Abbreviated transcription (Latin):
posuit in sua potestate: aut id̃o
quisꝙͣ nouit quam longa uel
breuia sint. eadem ipsa que fa¬
tendum ẽ ẽẽ nouissima: Cogita¬
re quippe debemꝰ quam olim
dictum sit: fr̃s. nouissima hora
ẽ. Rursum eumdem apłm di¬
xisse commemoras: de temporibꝰ
autem & mom̃tis ñ necesse ha¬
bemꝰ uobis scribere. Uos enim
ipsi diligenter scitis quia dies

Expanded text:
posuit in sua potestate? aut ideo posuit in sua potestate? aut ideo quisquam nouit, quam longa uel breuia sint eadem ipsa, quae fatendum est esse nouissima? cogitare quippe debemus, quam olim dictum sit: Filioli, nouissima hora est. Rursus eundem apostolum dixisse commemoras: De temporibus autem et momentis non necesse habemus uobis scribere; uos enim ipsi diligenter scitis. quia dies
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ suꝑ familiam suam. ut
det illis cibum in tempore. &
boñ cognoscat tempoꝵ finem
s ut om̃i tempore in ope bono
uigilet. quia nescit temporum
finem. Non monet ut tempora
quȩ pater posuit in sua potesta¬
in cordis preparatione imitem᷑
cutus sum. Arguit autẽ iudeos
quare tempꝰ ñ cognoscant.di¬
cens: hipocritȩ faciem cȩli po¬
testis ꝓbare & reliqua. qm̃ illd̾
tempꝰ ñ cognoscebant qͦd iam
uolebat agnosci: id est pͥmi ad¬
uentus sui quo in eum credent:
qui alterum eiꝰ aduentum uel¬
lent expectare uigilantes qnͣdo¬
cunq futurꝰ eẽt. Qui enim ad¬
uentum dñi ñ cognouerit pri¬
mum: preparare se ñ poterit
ad scdm: credendo in eum fide¬
literq uigilando: ne illũ tãꝗͣ
fur in tenebris comprehendat:
siue tardius nenerit. siue citius
quam sꝑatur. Dicit etiam sicut
admones paulus apls. in nouis¬
simis temporib instabt̃ tẽpora
ꝑiculosa. & reliqua. S nunqͥd
ideo docet tempora quȩ pater

Expanded text:
minus super familiam suam, ut minus super familiam suam, ut det illis cibum in tem cognoscat temporum finem; sed ut omni tempore in opere bono vigilet, quia nescit temporum finem. Non monet ut tempora, quae Pater posuit in sua potestain cordis praeparatione imitemur cutus sum. arguit autem Iudaeos, quare tempus non cognoscant, dicens: Hypocritae, faciem caeli potestis probare et reliqua. quoniam illud tempus non cognoscebant, quod iam uolebat agnosci, id est primi aduentus sui, quo in eum crederent, qui alterum eius aduentum uellent expectare uigilantes, quandocumque futurus esset. qui enim aduentum domini non cognouerit primum, praeparare se non poterit ad secundum credendo in eum fideliterque uigilando, ne illum tamquam fur in tenebris comprehendat, siue tardius uenerit siue citius, quam speratur. Dicit etiam, sicut admones, apostolus Paulus: In nouissimis temporibus instabunt tempora periculosa et reliqua. sed numquid ideo docet tempora, quae pater
Abbreviated transcription (Latin):
pa b sunt locuti: hoc apłi
quib agitur tempora docentẽ.
ñ intessigerent᷑ ab apłis: si intel¬
ligunt᷑ a nob̾: Aut si eos apłi
intellexerunt istam m̃suram tẽ¬
poris ꝓphetantes. quomͦ ñ doce¬
rent quod intellexert̃: qͣndo per
eoꝵ preconium et ipsi ꝓpħe inno¬
descebant. qui eos suislibris
ista docuert̃: Ꝙ ideo ꝑ quas lit¬
teras ea ipsi didicerant: ꝑ easdẽ
poterant alii quoq in his gen¬
tib discere. in quib apłi aucto¬
ritatem ꝓpheticam comm̃da¬
bant. Cur gͦ eis dictum ẽ. ñ est
ur̃m scire. uel si ita intelligen¬
dum ẽ. ñ est ur̃m docere tẽpora
quȩ pater posuit in sua pote¬
state: quandoquidem sic ea do¬
cebant. cum hi in quoꝵ litteris
discerent᷑ ꝑ illos in notescebant.
Unde credibiliꝰ ẽ non dm̃ uoluis¬
se sciri. quod uoluit p̃dicari.
Curgͦ inquis detemporib cog¬
noscendis ipse dñs monet ubi
dicit. quisnam ẽ fidelis seruus
&e prudens quem constituit do¬

Expanded text:
bus sunt locuti, haec apostoli bus sunt locuti, haec apostoli quibus agitur. tempora docentes non intellegerentur ab apostolis, si intelle- ?untur a nobis? aut si eos apostoli intellexerunt istam mensuram temporis prophetantes, quo modo non docerent, quod intellexerunt, quando per eorum praeconium et ipsi prophetae innotescebant, qui eos suis libris ista docuerunt? et ideo per quas litteras ea ipsi didicerant, per easdem poterant alii quoque in his gentibus discere, in quibus apostoli auctoritatem propheticam commendabant. cur ergo eis dictum est: Non est uestrum scire uel, si ita intellegendum est, non est uestrum docere tempora, quae pater posuit in sua potestate, quando quidem sic ea docebant, cum hi, in quorum litteris discerentur, per illos innotescebant? unde credibilius est non deum noluisse sciri, quod noluit praedicari\'Cur erg-o\', inquis, \'de temporibus cognoscendis ipse dominus monet, ubi dicit: Quisnam est fidelis seruus et prudens, quem constituit do