comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Eode anno quidã homines nomiib his: gunthardus
almedius largiti sunt possessiones has in pago ebroicis
agmaro & horma & maceriolas. & spanga & haretone
cum omnib adiacentus suis. Sitas super fluuiũ ittonem.
Iuic benigno abbati largitꝰ e̾ itẽ benignꝰ monachus senior frat̃
sennardi mansũ inmagatiaco uilla quęe̾ in pago ueliocassino
cũ uineis & mancipiis quẽ ei dederat Ragenfridus maior
domꝰ quondam siue intarta. Itẽ quidã homo nomine gis le¬
hardus monticellos uillam cũ adiacentus eiꝰmer liaco
citiliaco. ner uiniaco. Sitam in pago oximense. incentena
nouiacense. Anno scđo dagoberti ꝑegis: neomene¬
nno s exto decimo hildebti Regis. quidã pat̾ familias ictor
nomine. primiaco die decimo m̃sis iulii. in pago madriacense
largitꝰe Fodẽ anno ermingus clericus partẽ contulit de
brinnaco.uiii. kł iulii. in quo conuentu interfuit uir deo
dilectus baga presbiter. saxonici generis

Expanded text:
Eodem anno quidam homines nominibus his: Gunthardus, Eodem anno quidam homines nominibus his: Gunthardus, Almedius, largiti sunt possessiones has in pago Ebroicino: Agmaro et Horma et Maceriolas et Spanga et Haretone cum omnibus adiacentiis suis, sitas super fluvium Ittonem. Huic Benigno abbati largitus est item Benignus monachus, senior frater Gennardi, mansum in Magatiaco villa, quae est in pago Veliocassino, cum vineis et mancipiis, quem ei dederat Ragenfridus maior domus quondam sive intarta. Item quidam homo nomine Gislehardus Monticellos villam cum adiacentiis eius, Meriliaco, Citiliaco, Nerviniaco, sitam in pago Oximense, in centena Noviacense, anno secundo Dagoberti regis. Anno sexto decimo Hildeberti regis quidam paterfamilias Ictor nomine Primiaco die decimo mensis Iulii in pago Madriacense largitus est. Eodem anno Ermingus clericus partem contulit de Brinnaco octavo Kalend. Iulii. In quo conventu interfuit vir Deo dilectus Baga presbiter Saxonici generis.
Abbreviated transcription (Latin):
benigno. Sub anno quarto regnante hildeberto rege. die
harĩ comitẽ uillã quȩ uocat᷑ monticellos. quȩsitae̾ in pago
osisminse corã Icarolo maiore domꝰ. mediante ad uocato suo
nomine Rorb̾to: in quo conuentu interfuer hi ep̃i. Ebbo
haldomus. & milo Seu alii illustresuiri & comites. teuden
hrotgarius. anginulfus. & haregarius. Cel ebrata ẽ hau
euindicatio anno tertio Regnante teoderico iuniorenes
aii. kł aug̃. tulbiaco castro. Anno quinto regnante
Sagobto iuniore Rege. quidã prb̃t nomine leutb̾tus uis
ualde diues. contradidit eidẽ ueneraoili patri p̃dium
aliquot quod uocat᷑ bodardiuilla sitũ in pago uimnai
inquo ipse leutbtus aeccłas aedificauit: nec non& locelli
statim priuilegiũ confirmatio a p̃dicto rege aeditum
acciꝑe curauit quod ad huc inscrinis nr̃i coenobii ra¬
ditũ petinet᷑ quodsiquis set fari: Rectũ ꝓclamar& iudicis

Expanded text:
Benigno sub anno quarto regnante Hildeberto rege, die Benigno sub anno quarto regnante Hildeberto rege, die harium comitem villam quae vocatur Monticellos, quae sita est in pago Osisminse, coram Karolo maiore domus, mediante advocato suo nomine Rotberto. In quo conventu interfuerunt hi episcopi: Ebbo, Haldoinus et Milo, seu alii illustres viri, et comites Teudericus, Hrotgarius, Anginulfus et Haregarius. Celebrata est haec evindicatio anno tertio regnante Teoderico iuniore rege 14. Kalend. Augusti Tulbiaco castro. Anno quinto regnante Dagoberto iuniore rege quidam presbiter nomine Leutbertus, vir valde dives, contradidit eidem venerabili patri praedium aliquot quod vocatur Bodardi-villa, situm in pago Wimnau, in quo ipse Leutbertus aecclesias aedificavit; necnon et locella statim privilegium confirmationis a praedicto rege aeditum accipere curavit, quod adhuc in scriniis nostri coenobii reconditum retinetur; quod si quisset fari, rectum proclamaret iudicium.
Abbreviated transcription (Latin):
icdeniq benignus dimisit inaeccła beati petri calicẽ
aureũ. qui pensat lib. & patenã eiusdẽ pensantemlibram.i.
ereb uero coenobii nr̃ĩ nil minuit. immo augm̃tarestuduit.
eniq ex propria hereditate contradidit huic coenobio
Semnau. et mauronis cisternam. posses siones sitas in
pago caletinse: Similiter bisagum. quod est inpago
rotomagensi. Suagum etiam et limitiũ qui sunt iN
pago uelio cas sino Maꝵis. & uualdo bertiuilla re patri¬
monia quȩ sunt sita inpago aurelianinse. Onadonem et
caraciagũ p̃da posita int̾ritorio andegauo. Condatũ etiã
patrimoniũ. quod est in pago osismo. Crisciacũ. Salaciagũ
Sauiniagũ. Captialonnũ. & magalonnũ. quȩ sunt inpago
Sanc tonico. Agannagũ. Bonolũ. Andiagũ. Uodertã agintũ
Ambariago. Riueram. p̃dia quȩ sunt sita in pago eglismins
Sunt possessiones .̾xiiͤ. Pagi septẽ. Dequib certiã partem
largitꝰẽ idest deunaquꝰ que. Neditaẽ hȩc largitio ap̃dicco

Expanded text:
ic denique Benignus dimisit in aecclesia beati Petri calicem aureum, qui pensat libras 5, et patenam eiusdem pensantem libram unam. De rebus vero coenobii nostri nil minuit, immo augmentare studuit. Denique ex propria hereditate contradidit huic coenobio Semnau et Mauronis cisternam, possessiones sitas in pago Caletinse. Similiter Bisagum, quod est in pago Rotomagensi; Suiagum etiam et Limitium, qui sunt in pago Veliocasino; Maris et Waldobertiwillare patrimonia, quae sunt sita in pago Aurelianinse; Onadonem et Caraciagum praedia, posita in territorio Andegavo; Condatum etiam patrimonium, quod est in pago Osismo; Crisciacum, Salaciagum, Saviniagum, Captialonnum et Magalonnum, quae sunt in pago Sanctonico; Agannagum, Bonolum, Andiagum, Vodertam, Agintum, Ambariago, Riveram praedia, quae sunt sita in pago Eglisminsę. Sunt possessiones viginti duae, pagi septem. De quibus tertiam partem largitus est, id est de unaquaque. Aedita est haec largitio a praedicto
Abbreviated transcription (Latin):
codo dux a quitaniorũ cernens se suꝑatũ a addefer¬
deno am patriã Sua contra karolũ seuirib ee destiue
genã per fidam sarracenorũ ad auxiliandũ sibi inue
ucur egc suo nomine abdirama garonnam fluuus
inaneunt burdigalem urbẽ ꝑuenerunt ibiq aeceli
digne concrematis. plurib q xp̃ianis interfectissue
adpie tauem urbem profectisunt: basilicamq sani
hilaruigne concremata. ad beatis simi martinia ecla
Subuertendã sũmo conamine. proficiseicontend u
Contra quos larolus princeps iuxta urbẽ pac tauẽ as
construxit & suꝑeos inuocato xp̃i auxilio intrepros
irruit & coscũ rege eorũ usq ad internitionẽ deleue
Acceptisqs polus eorũ nom̃ dñiglorificans. cotaiã agͥen

Expanded text:
odo dux Aquitaniorum cernens se superatum et ad defendendam patriam suam contra Karolum se viribus esse destitutum, gentem perfidam Sarracenorum ad auxiliandum sibi invitat. Qui cum rege suo Abdirama Garonnam fluvium transeunt, Burdigalem urbem pervenerunt, ibique aecclesiis Dei igne concrematis, pluribusque christianis interfectis, usque ad Pictavem urbem profecti sunt, basilicamque sancti Hilarii igne concremata, ad beatissimi Martini aecclesiam subvertendam summo conamine proficisci contendunt. Contra quos Karolus princeps iuxta urbem Pictavem aciem construxit et super eos, invocato Christi auxilio, intrepidus irruit et eos cum rege eorum usque ad internitionem delevit. Acceptisque spoliis eorum, nomen Domini glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
nobiorũ patrib nec non & comitib omnibq exactoris
Rei publice gentis francorũ notũ ẽe̾ uoluit. quatinus
Res istius coenobii uniuersaq sua salua ee̾ ualerent.
nec aquoquam diripi aut contaminari uelinaliquo
ledi quocĩq: possent ingenio Neditũe hoc pruuileais
mnisto coenobio suggerente eodem ep̃o ac fribiomibas

Expanded text:
nobiorum patribus necnon et comitibus omnibusque exactoribus nobiorum patribus necnon et comitibus omnibusque exactoribus rei publicae gentis Francorum notum esse voluit, quatinus res istius coenobii universaque sua salva esse valerent, nec a quoquam diripi aut contaminari vel in aliquo ledi quocunque possent ingenio. Aeditum est hoc privilegium in isto coenobio, suggerente eodem episcopo, ac fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui etiã cellã scĩ sidonii quȩ ẽ inuuarinna simulcũis ta
iure beneficii aliquandutenuit. Anno nãq regiminis
istius primo. gregorius iunior papa migrauit ad dñm.
uiꝰ succedit alius gregorius mirȩ sc̃itatis uir: quiclaues
exconfessione beati petri apłorũ principis accipiens.
karolo principi direxit: ut romanã Rem publicam
ab oppressione langobardorũ liberar&. Eode manno
harolus ꝑrexit uasconiã contraeudonẽ principem
qui tirannidem as sũpserat. & Raganfridus in tarta
postannos tirannidis .&iIiͦi. mortuus ẽ. Uenerabilis
prbt beda historiã aecclesiasticã quãdegente sua idẽ
anglorũ cõposueat. usq in hunc annũ mirabilioꝑe
perdux it. & non multo post caelestia Regna petut uii hiuis
Hiclando impetrauit ap̃fato karolo priulegiũ im mam¬
tatis ꝑhennis inquo continet᷑ quod coenobiũ istud subsua
defensione. Actiuitione idem princeps specialius recepo
haber& & hoc omni francorũ populo siue epis. seucoe¬

Expanded text:
Qui etiam cellam sancti Sidonii quae est in Warinna simul cum ista iure beneficii aliquandiu tenuit. Anno namque regiminis istius primo Gregorius iunior papa migravit ad Dominum. Cui succedit alius Gregorius, mirae sanctitatis vir, qui claves ex confessione beati Petri apostolorum principis accipiens, Karolo principi direxit, ut Romanam rem publicam ab oppressione Langobardorum liberaret. Eodem anno Karolus perrexit Wasconiam contra Eudonem principem, qui tirannidem assumpserat, et Raganfridus intarta post annos tirannidis quatuordecim mortuus est. Venerabilis presbiter Beda historiam aecclesiasticam, quam de gente sua, id est Anglorum, composuerat, usque in hunc annum mirabili perduxit, et non multo post caelestia regna petiit 7. Kalend. Iunii. Hic Lando impetravit a praefato Karolo privilegium immunitatis perhennis, in quo continetur, quod coenobium istud sub sua defensione ac tuitione idem princeps specialius receptum haberet, et hoc omni Francorum populo sive episcopis seu coe
Abbreviated transcription (Latin):
maec cla beatipetri apłorũ principis hu̾eoenobuifos¬
nellensis. Obiit autemis dem ep̃s lando .xuii. Rł febr
TATEUTSITIDIMALIRECTORIM

Expanded text:
aecclesia beati Petri apostolorum principis huius coenobii Fontinellensis. Obiit autem isdem episcopus Lando 17. Kalend. ta Teutsindi mali rectori
Abbreviated transcription (Latin):
fontanellȩ uenerant ꝑdono quicqd des ubuia curt
nauiũ eoꝵ ascendentiu ꝑ sequanã siue descendentiu sec
cõflendis castellũ a modo ĩ reliquũ ꝓsotietat en qi set
do samulant̃. nonachor & pareue domnunione benesactor
Accepto taretu̾ abeis uno eqͦ. obmemoria hi ors beno fai
quiea meoꝵ ꝙ heredũ subscriptione ꝑ carcȩ secie firm¬
tudini mando ꝑpetuȩ ac stabilitat.¬

Expanded text:
læ venerant, perdono quicquid de gubernaculis navium eorum ascendentium per Sequanam sive descendentium secus Conflendis castellum, amodo et in reliquum, pro societate eorum qui ibi Deo famulantur monachorum et parte ac communione benefactorum, accepto tantum ab eis uno equo ob memoriam hujus cessionis, quam mea meorumque heredum subscriptione per cartae seriem firmitudini mando perpetuae ac stabilitat
Abbreviated transcription (Latin):
Innocentio dĩ gr̃a sũmo pontifici. patri uenerando. Henricus
entiã. Conqueror apud pat̾nitatẽ ur̃am de hugone archiep̃o
rotomagensi. qͥ ꝑsonã meã conturbauit. & ducatũ meĩ norman¬
nię grauauit. & contͣ me ce dignitates & statũ ducatꝰ mei a
patre meo & ab om̃ib antecessorib meis. & a me ipso usq
ad nouissimũ discessũ ur̃m de normannia in pace habitos.
&ẽ tẽporȩ beatissimoꝵ romanoꝵ pontificũ antecessoꝵ ur̃oꝵ.¬
sessos: uehement̾ & irreuerent᷑ egit. In benedictionib scilicet & ex
niȩ. me in consulto. uob̾ in concilio querimoniis inde ꝓposi
cum eos in pace dimiserĩ. qndo nouissime in regnũ meũ tras¬
fretaui. & ipsũ archiepm amicabilit̾ destinaui. Attentiꝰ itaq
supplicit rogo pat̾nitatẽ ur̃am. ut his & cȩteris quę contͣ hono¬
rẽ. & consuetudines & dignitates regni mei & ducat᷑ ma spectas
uideritis: eo mͦ manũ correctionis imponatis. tã de iis qͥ fecerus

Expanded text:
INNOCENTIO, Dei gratia summo pontifici, Patri suo venerando, HENRICUS,itam obedientiam. Conqueror apud paternitatem vestram de Hugone archiepiscopo Rothomagensi, qui personam meam conturbavit, et ducatum meum Northmanniae gravavit, et contra me, et dignitates, et statum ducatus mei a patre meo et ab omnibus antecessoribus meis, et a me ipso usque ad novissimum discessum vestrum de Northmannia in pace habitos, et tempore beatissimorum Romanorum pontificum antecessorsessos, vehementer et irreverenter egit. In benedictionibus scilicet et eanniae, me inconsulto, vobis in concilio querimoniis inde propositis, cum eos in pace dimiserim, quando novissime in regnum meum transfretavi, et ipsum archiepiscopum amicabiliter ad vos destinaut his et caeteris quae contra honorem, et consuetudines, et dignitates regni mei, et ducatus mei spectare videritis, eo modo manum correctionis imponatis, tam de his qui fecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& ur̃oꝵ discede cogatis. qm̃ sine honore olim habito & debito t̾rã
tenere ũ possem. nec ullo mͦ abaronib & hominib meis sine qͦꝵ cos¬
silio & auxilio esse ñ possũ. in huiꝰmodi uilitate & ignominta ÷ ã¬
&ꝰ insultant. tanquã qͥ honorẽ pͥstinũ. & regni mei iura cra
gre semꝑ hactenꝰ conseruata meo tẽpore tã negligent᷑ &e nimis re¬
misse mͥ subripi sustineã. Nec ullo mͦ ãpliꝰ adqͥescent barones t̾re
meȩ ipsũ archiep̃m in eadẽ t̾ra cũ pace uel amore remanere. nͥ uo
& ipse hec & huimodi studueritis em̃dare. Qm̃ si ipse ar chiep̃s in
presentia ur̃a dũ rotomagi fuimꝰ stiꝑ hac re uerbũ fecisset: egi
in om̃ib que dm̃ uelle & cont᷑ honorẽ meũ ñ esse cognoseert̃. adq

Expanded text:
ue discedere cogatis; quoniam sine honore olim habito et debito terram tenere non possem, nec ullo modo a baronibus et hominibus meis, sine quorum consilio et auxilio esse non possum, in hujusmodi vilitate et ignominia terrhonorem pristinum, et regni mei jura tam integre semper hactenus conservata, meo tempore tam negligenter et nimis remisse mihi surripi sustineam: nec ullo modo amplius acquiescent barones terrae, me, et ipsum archiepiscopum, in eadem terra cum pace vel amore remanere, nisi vos, et ipse, haec et hujusmodi studueritis emendare. Quoniam si ipse archiepiscopus in praesentia vestra dum Rothomagi fuimus, super hac re verbum fecisset, ego in omnibus quae Deum vell
Abbreviated transcription (Latin):
ei castt conuersationis oꝑatione. Quo uͦ ordine post ipsũ regim¬
ms assupserit ordinẽ inp̃senti nc̃ dicendũ ẽ oꝑt. Cum beatꝰ gͥ¬
hoce renobiũ apͥmo eoificationis sue die inregimracenuser
iãq fonob in de crepita ac ueterana ȩtate positꝰ ide. gũe annori
Ante obitꝰ sui diẽ modico corripit᷑ langore. Iamq inexotremi
polito. atq in agone sue dissolutioni intento int̾rogat abeo
uillse: sũ agmen fratrũ. quẽ sibi post sciũ discessu inslatuat
uib tale fertur dedisse responsũ. Ds uobis clarissimi filii post meum obitum:¬

Expanded text:
ei caste conversationis operatione. Quo vero ordine post ipsum regimei caste conversationis operatione. Quo vero ordine post ipsum regiminis assumpserit ordinem, in presenti nunc dicendum est opere. hoc coenobium a primo aedificationis suae die in regimine tenuisset iamque foret in decrepita ac veterana aetate positus, idem XC sex annorum ante obitus sui diem modico corripitur langore. Iamque in extremis posito atque in agone suae dissolutionis intento interrogat ab eo universum agmen fratrum, quem sibi post suum discessum instituat Quibus tale fertur dedisse responsum: 'Deus vobis, clarissimi filii, post meum obitum
Abbreviated transcription (Latin):
Quor poi hrothtꝰ sũmꝰ palatu tum temporis Fuent referenda
ruis sodas haltbtꝰ sequenti dẽpore abiꝑsoico uiro lanbito
dencatꝰ suscepit habitũ qͥ eundẽ clarissimũ urũ adistud
fontanellense honorifier deduocerunt cȩnobiũ. licet ab hac eũ
uellent intentione reflectert ut inpopulari potiꝰ ꝑ maneret
habitu. Qui indie suoꝵ p̾cissionis capilloꝵ. int̾ alia diuersaru̾
specierũ munuscula. septuaginta aur solidos p̃dices magmo
pacri contulit qđ in ornam̃tis suis fabrefactorio ope insiduerat.
inbal heo iuudelicet tonis. acq armilliꝰ Erat nameꝵ dediciss na
& honoiabilib parentibꝰ. atq in domo regia ⁊ĩ medioeriter hono¬
sanq s au ma ximo fulgens bonore. Nempe siẽ nobile secaebe¬
beba seculinegõtuo ita sobiliorẽ reddidit nite innocent Dili¬
gebat autẽ illũ p̾dictꝰ ammirabilis ce nobii pater. ꝓ infignita

Expanded text:
quorum prior Hrotbertus summus palatii tum temporis fuerat refquorum prior Hrotbertus summus palatii tum temporis fuerat refHaltbertus sequenti tempore ab ipso sancto viro Lanberto clericatus suscepit habitum. Qui eundem clarissimum virum ad istud Fontanellense honorifice deduxerunt coenobium, licet ab hac eum vellent intentione reflectere, ut in populari potius permaneret habitu. Qui in die suorum praecissionis capillorum inter alia diversarum specierum munuscula septuaginta auri solidos predicto magno patri contulit, quod in ornamentis suis fabrefactorio opere insitum erat, in baltheo videlicet, zonis atque armillis. Erat namque de ditissimis et honorabilibus parentibus atque in domo regia non mediocriter honorandus, sed in maximo fulgens honore; nempe sicut nobilem se exhibebat seculi negotio, ita nobiliorem reddidit vitae innocentia. Diligebat autem illum predictus ammirabilis coenobii pater pro insignita
Abbreviated transcription (Latin):
uir ualde clarissimꝰ. & nobilissimi generis ꝓsapia ortꝰ. apa tre
nomine erleb̾to editꝰ tricorio taruennico. succedit pͥmꝰ in regimine
cȩnobu. magno dnĩ sacerdoti. atq in xpõ ammrobili patri Wandre¬
gisilo. Hic in aula regis uiuenculi hlocharii filii hlodotiei. sub
seculari pͥus habitu militauit. licet eiꝰ mens alteriꝰ milicie: plus
anelaret. sicuti euentꝰ rei inditio ẽ. Anno deniq pͣfiti uiuenci
regis octauo. milicia regis corruptibilis deserta. gladusq efer
formatis exxutꝰ ad fulgida xpĩ castra de uotissime conuolauit.
inducꝰ galea salutis. lorica fidei. ac gladio scĩ spẽ: cont᷑ inuisibu
hostem feliciter dimicauit. Tonsurã quoq capitis in isto cȩno no
sub scȩ memorȩ p̃dicto uenerando patre Wandregisilo suscepit.
qͣrto uidelicet anno. antequã u.s. famulꝰ xp̃i uia ingredẽtꝰ
patrũ. Huiꝰ namq auunculi uiriclarissimĩ atq in se
nobilissimi. quoꝵ uacabula sunt ħ rotbtꝰ. ac halbtus fuerunt:

Expanded text:
ir valde clarissimus et nobilissimi generis prosapia ortus, a patre nomine Erleberto editus territorio Tarvennico, succedit primus in regimine coenobii magno Domini sacerdoti atque in Christo ammirabili patri Wandregisilo. Hic in aula regis iuvenculi Hlotharii, filii Hlodovei, sub seculari prius habitu militavit, licet eius mens alterius miliciae plus anelaret, sicuti eventus rei inditio est. Anno denique prefati iuvenculi regis octavo, milicia regis corruptibilis deserta, gladiisque e ferro formatis exutus, ad fulgida Christi castra devotissime convolavit; indutus galea salutis, lorica fidei ac gladio sancti Spiritus, contra invisibilem hostem feliciter dimicavit. Tonsuram quoque capitis in isto coenobio sub sanctae memoriae predicto venerando patre Wandregisilo suscepit, quarto videlicet anno, antequam ipse famulus Christi viam ingrederetur patrum. Huius namque avunculi, viri clarissimi atque in seculo nobilissimi, quorum vocabula sunt Hrotbertus ac Haltbertus, fuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fatus antistes una cũ eiꝰ consensu. exeadẽ diuisione. basilicȩ clari
mar yris xpĩ dionisii quȩ sita ẽ. suꝑ ora aluei sequane. in loco qui
ñcupat᷑ duroclarꝰ. ubi lidoaldꝰ regiminis locũ tenebat. aliquã cõcilit
portuincula. Erat namq sanctitate ꝑspicuus. cuiꝰ talia semꝑ fuert̃
ꝑfectionis insignia. ut uim salutis sacris p̾dicationib ciuib suis
aperiret & imꝑitos popłi se lucidus exemplis instrueret. Discordes
etiã uigore suꝑni spc̃ inflã matus. sũma industria adnitorẽ cõcordiȩ
reuocaret. Ancefatꝰ autẽ rex hildericꝰ insidiis satellitũ suorum
amalb̾ti uidelicet & ingob̾ti simulq bodilomis nec non & lupi.
alioꝵq. una cũ coniuge sua uocabulo bilhildȩ filioq nomine dago

Expanded text:
prefatus antistes una cum eius consensu ex eadem divisione basilicae clari prefatus antistes una cum eius consensu ex eadem divisione basilicae clari martyris Christi Dionisii, quae sita est super ora alvei Sequanae in loco, qui noncupatur Duroclarus, ubi Lidoaldus regiminis locum tenebat, aliquam contulit porciunculam. Erat namque sanctitate perspicuus, cuius talia semper fuerunt perfectionis insignia, ut viam salutis sacris predicationibus civibus suis aperiret et imperitos populi sensus lucidis exemplis instrueret, discordes etiam, vigore superni spiritus inflammatus, summa industria ad nitorem concordiae revocaret. 5. Antefatus autem rex Hildericus insidiis satellitum suorum, Ainalberti videlicet et Ingoberti simulque Bodilonis necnon et Lupi aliorumque, una cum coniuge
Abbreviated transcription (Latin):
nunc extant qsetia dinumerare laboriosissimũ ẽ. Hic namq inder
alia diuersa donaria. etia de saltu gẽmeticensi. eidẽ uenerabil patri
partẽ contulit. unde non nulla manent apud nos pͥ iilegia. quȩ ꝓmi
nere sacro in isto cȩnobio recondita tenent᷑. Ipsis namq siquis ea lecti¬
oni rata duxerit. inueniet loca de signata. ꝑquę ipsiꝰ donationis meta
terminatur Orta ẽ. illo incẽpore lis ñ modica inter ipsum uener¬
b lẽ patrẽ Lantb̾tũ. ac reuerentissimũ gẽmeticensis cȩnobii rectorẽ
filibcũ:. peiꝰdẽ saleꝰ terminatione. Quos gloriosȩ recordationis magnꝰ
rothomagensis eccłiȩ pontifea audoenꝰ. una cũ sua auctoritate.
simulq p̾fati regis eeła. ꝓeadẽ re sibi directa. aduerȩ paciᷤᷤ con¬
cordiã reuocauit. equaq sorte ipsũ saltũ inter eosdẽ almificos
patres diuisit. Et quia patris lanth̾ci maior fore portio uidebatur

Expanded text:
nunc extant, quas etiam dinumerare laboriosissimum est. Hic namque inter nunc extant, quas etiam dinumerare laboriosissimum est. Hic namque inter alia diversa donaria etiam de saltu Gemmeticensi eidem venerabili patri partem contulit, unde nonnulla manent apud nos privilegia, quae pro munere sacro in isto coenobio recondita tenentur. Ipsis namque, si quis ea lectioni rata duxerit, inveniet loca designata, per quae ipsius donationis meta terminatur. 4. Orta est illo in tempore lis non modica inter ipsum venerabilem patrem Lantbertum ac reverentissimum Gemmeticensis coenobii rectorem Filibertum pro eiusdem saltus terminatione; quos gloriosae recordationis magnus Rothomagensis ęcclesiae pontifex Audoenus una cum sua auctoritate simulque prefati regis epistola pro eadem re sibi directa ad verae pacis concordiam revocavit aequaque sorte ipsum saltum inter eosdem almificos patres divisit. Et quia patris Lantberti maior fore portio videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
natos eu uniuersis adiacentiis eoꝵ idẽ crisciaco. sed anm gueroto
aute magneroto. neon. & toscarias simulq t̾ram suꝑ litus maris. e
areas salinarũ piscationũq quȩ ibidẽ institutȩ erant. uineasetiã in
uuarnaco. suꝑ fluuio sequana sitas in pago uilcassino. cñ omĩ integr¬
tate eariis Hȩc uniuersa auctoritate suo. duo pͥuilegia conddems
cidẽ uenerabili patri Ntiq cȩnobio fonta nellensi uure firiissimo
in euum contididit possidenda. E dita ẽ. autẽ hȩc regia largitio ar laun
iocundo palatio undecimo anno p̃fati regis inaustria. qͥ fuerat pͥmꝰ
inneustria. Porro eidẽ rectoris cȩnobii lucidissimi anno qͥnto. ex quo
regiminis locũ sorciebat᷑. post secessũ felicissimũ magna patri ꝙpĩq
clarissimi sacerdocis wandregisili. Plurimȩ namq eiꝰdẽ regiꝰ diuer¬
sarũ possessionũ largitiones. ad ipsũ reuerentissimũ patrẽ edite usꝗ

Expanded text:
natos, cum universis adiacentiis eorum, id est Crisciaco, Seda, Magneroto natos, cum universis adiacentiis eorum, id est Crisciaco, Seda, Magneroto et item Magneroto, Neon et Toscarias, simulque terram super litus maris et areas salinarum piscationumque, quae ibidem institutae erant, vineas etiam in Warnaco super fluvio Sequana sitas in pago Vilcassino cum omni integritate earum. Haec universa, auctoritate sua duo privilegia condens, eidem Tenerabili patri istique coenobio Fontanellensi iure firmissimo in aevum contradidit possidenda. Edita est autem haec regia largitio Arlauno iocundo palatio, undecimo anno pre fati regis in Austria , qui fuerat primus in Neustria, porro eiusdem rectoris coenobii lucidissimi anno quinto, ex quo regiminis locum sortiebatur post secessum felicissimum magni patris Christique clarissimi sacerdotis Wandregisili. Plurimae namque eiusdem regis diversarum possessionum largitiones ad ipsum reverentissimum patrem editae usque
Abbreviated transcription (Latin):
ualila contentio inte ꝓfastigio regni. aliis hildericrparti fauentibus aliis
intheoderieũ declinantibus. itã iste uir uenerandꝰ cautũ se reddidit.
ut uineutr̃a partẽ declinar&. donec populi pars emulam sibi parten
luꝑare. E leuato namq in sede regni hilderico intanto apud eum est
bonore habitus. utquic qͥd ab illo postulasset. absq alicuiꝰ obstaculo
difficultatis ꝓmereretur. Qđ etiam exłargitionibꝰ quarunlã posses¬
lonũquas eidem uenerabili patri & isti cenobio contulit liquidũ
martyr. niuonis epi : ermonu. atq illustriũ uiroꝵ. quoꝵ hȩc sunt
nomina. fulco aldi. amalrici. uulfoaldi. maioris domꝰ regiȩ. bauonis.
Uuaningi. ad alb̾ti. gerini. frĩs clari p̃fati leodegarii epĩ. largituse
p̃fato uenerando patri. fiscos duos. quoꝵ st̃ uocabula. Ulmi:: uua
rinna qͥst sici inpago tellau iuxta fluuios tellas. & uuarinna nomi¬

Expanded text:
valida contentio vite pro fastigio regni, aliis Hilderici parti faventibus, aliis valida contentio vite pro fastigio regni, aliis Hilderici parti faventibus, aliis in Theodericum declinantibus, ita iste vir venerandus cautum se reddidit, ut in neutram partem declinaret, donec populi pars emulam sibi partem superaret. Elevato namque in sede regni Hilderico, in tanto apud eum est honore habitus, ut, quicquid ab illo postulasset, absque alicuius obstaculo difficultatis promereretur. Quod etiam ex largitionibus quarundam possessionum, quas eidem venerabili patri et isti coenobio contulit, liquidum m episcopi et Ermonii atque illustrium virorum, quorum haec sunt nomina: Fulcoaldi, Amalrici, Vulfoaldi maioris domus regiae, Bavonis, Waningi, Adalberti, Gerini, fratris clari prefati Leodegarii episcopi, largitus est prefato venerando patri fiscos duos, quorum sunt vocabula Ulmirus et Warinna, qui sunt siti in pago Tellau iuxta fluvios Tellas et Warinna nomi
Abbreviated transcription (Latin):
an undetum ⁊ hx surtolian pape septimꝰ ia fluaerat annus
arseuerauit aute ineode ce nobio annos. mxin. & menses octo sub
rib frib regib sceptra regni francoꝵ ꝑ ordinẽ uicissĩ tenentibꝰ.
dẽ ħlothariõ. hilderico. atq theoderico. Erat aute isdẽ uenerandꝰ
pater lantb̾tꝰ. oꝑe castꝰ caritate diffus. fide firmissimꝰ inconsiliis
uicdtꝰ. inbonitate conspicitus. in colloquus affabilis atq i nomĩ re
ptima ꝓmtus. Statura quoq ꝓcerꝰ. aspectusq decorus. Abima pedis
planta usq ad capitis uerticẽ sũmũ: erat elegantissimꝰ. Cuncti deniq
iges ante fati haut eum alit̾ tã incollocutionibꝰ mutuis.ꝗͣ. etiã in pͥuilegiod.
euepłarũ deseriptionibꝰ quas eidem porrigebant uocare uolebant:
lam post quam unta functus ÷ p̾fatus iuuenis rex lotharius. fratresq
suos hildericũ. ac theodericũ. suꝑstites reliquisset. ortaq c̾ẽt int̾ ipsos

Expanded text:
 undecimus; porro Vitaliani papae septimus iam fluxerat annus. Perseveravit autem in eodem coenobio annos XIII et menses octo sub tribus fratribus regibus sceptra regni Francorum per ordinem vicissim tenentibus, id est Hlothario, Hilderico atque Theoderico. 3. Erat autem isdem venerandus pater Lantbertus opere castus, caritate diffusus, fide firmissimus, in consiliis providus, in bonitate conspicuus, in colloquiis affabilis atque in omni re optima promtus, statura quoque procerus aspectu qne decorus; ab ima pedis planta usque ad capitis verticem summum erat elegantissimus. Cuneti denique reges antefati haut eum aliter tam in collocutionibus mutuis quam etiam in privilegiorum seu epistolarum descriptionibus, quas eidem porrigebant, vocare volebant dNam postquam vita functus est prefatus iuvenis rex Lotharius fratresque suos Hildericum ac Theodericum superstites reliquisset ortaque esset inter ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut petierat impletũẽ. Statim deniq aradone
seriptore regaliũ priuilegiorũ geruloq anuliregis¬
editaẽ. iussu regis & reginȩ ut ex sua indulgentia iugit᷑
teneret. Edita ẽ hȩc confirmatio pridie noñ februarii.
Nam& ipsa auctoritas in hoc coenobio seruat᷑. Defuncto
autẽ Rotmaro remansit filius eiꝰ airãnꝰ inpueritiae
annis. Quotẽpore erchinoaldus maiordomꝰ regiae. ap̃¬
dicto airamno cõmutauit supradicta locella. data
eidem interritorio ueliocassino alia proipsis. unde
pater eiꝰ rotinarus carnis originẽ duxit. Beatus quoq
uuandregisilus a predicto patricio subtitulo pretii
eadem locella adeptus ẽ Edita fint annoxii. Sepefati
Regis compendio palatio Regio. die.Kł mar̃t̃ con
gregatis francorũ populis incampo martio. ubi om̃ib
annis conueniebant: uelutiom nibus notum es:

Expanded text:
ita ut petierat impletum est. Statim denique a Radone, ita ut petierat impletum est. Statim denique a Radone, scriptore regalium privilegiorum geruloque anuli regisedita est iussu regis et reginae, ut ex sua indulgentia iugiter teneret. Edita est haec confirmatio pridie Nonas Februarii. Nam et ipsa auctoritas in hoc coenobio servatur. Defuncto autem Rotmaro, remansit filius eius Airamnus in pueritiae annis. Quo tempore Erchinoaldus maior domus regiae a praedicto Airamno commutavit supradicta locella, data eidem in territorio Veliocassino alia pro ipsis, unde pater eius Rotmarus carnis originem duxit. Beatus quoque Wandregisilus a praedicto patricio sub titulo pretii eadem locella adeptus est. Edita fuit anno 12. saepefati regis Compendio palatio regio die Kalendarum Martiarum, congregatis Francorum populis in campo Martio, ubi omnibus annis conveniebant, veluti omnibus notum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse quiescit humatꝰ aedificauit: Sed quia desituloci
et aduentu uiri scĩ aliqua tetigimꝰ: oportunũ uidetur.
ut qualis fuerit antiquitꝰ locus intimemꝰ Erat namq:
largitione regis dagoberti sibi indulta fuit: Cuius
auctoritas largitionis ad huc inseriniis priuilegioꝵ
nr̃i coenobii conseruata tenetur. Acta fuerat anno
x ͦ. p̃dicti principis. iiͦiͦi. nonarũ martiarũ die com¬
pendio palatio regio. In ipsa namq largitione con¬
tinetur. quod prefatꝰ rotinarus locũ bothmaria¬
censem. saltũ precidendo indultu regio habitabilẽ
reddidit. Molenchinũ quoq su ꝑ fluuiũ fontanellã
priscorũ ac colarũ neglectu in ruinã positum nouo
opere reedificauerit. De functo autẽ dagoberto
regem iuuenculũ filiũ supradicti principis adit.
uti suã iuber& patraridonationẽ. & patris sui confir¬
maret auctoritatẽ delocis p̃dictis sibi concessis. Quod

Expanded text:
ipse quiescit humatus, aedificavit. Sed quia de situ loci ipse quiescit humatus, aedificavit. Sed quia de situ loci et adventu viri sancti aliqua tetigimus, oportunum videtur, ut, qualis fuerit antiquitus locus, cuiusve ante largitione regis Dagoberti sibi indulta fuit. Cuius auctoritas largitionis adhuc in scriniis privilegiorum nostri coenobii conservata tenetur. Acta fuerat anno 15. praedicti principis, 4. Nonarum Martiarum die, Compendio palatio regio. In ipsa namque largitione continetur, quod praefatus Rotmarus locum Rothmariacensem praecidendo, indultu regio habitabilem reddidit; molendinum quoque super fluvium Fontanellam, priscorum accolarum neglectu in ruinam positum, novo opere reaedificaverit. Defuncto autem Dagoberto regem iuvenculum, filium supradicti principis, adiit, uti suam iuberet patrari donationem et patris sui confirmaret auctoritatem de locis praedictis sibi concessis; quod
Abbreviated transcription (Latin):
usq hodie lecta eorũdẽ xp̃ĩ militũ. ac p̃ciosi filibera
gemeticensis coenobii patris indestina quadam inxd
basilicã confessoris xp̃iamantii rotenensis quondu
enuutatis p̃sulis. inquib scã menbra postalmifican
collationẽ quieti dare consueuerant: nec non & bi¬
millime sellȩ quib consedere intersacre colloc¬
onis uerba soliti erant. Quorũ beniq oratio nor¬
alia erat quam de regno dĩ. deparadisi delicis. et de
gebenne suppliciis. Deiustitia quoq defide & cari¬
tate. acpatriȩ salute.simulq paçe omnib p̃dicanda
mundiq illecebris respuendis. Est autẽ hȩc sacra¬
edicula. haud procul aprefato fontanellã coenobio
sita. mille sexcentorũ passuũ ad plagã distans meri¬
dianã. Hanc isdem clarissimꝰ pater. quodam diacono
suo atq monacho nomine sindardo pignera p̃faticon¬
fessoris xp̃i a mantii de rotena urbe deferenͭ inqua

Expanded text:
usque hodie lecta eorundem Christi militum ac preciosi Filiberti usque hodie lecta eorundem Christi militum ac preciosi Filiberti Gemmeticensis coenobii patris in destina quadam iuxta basilicam almi confessoris Christi Amantii Rotenensis quondam civitatis praesulis, in quibus sancta menbra post almificam collationem quieti dare consueverant, necnon et humillimae sellae, quibus consedere inter sacrae collocutionis verba soliti erant. Quorum denique oratio noalia erat quam de regno Dei, de paradisi deliciis et de gehennae suppliciis, de iustitia quoque, de fide et caritate ac patriae salute simulque pace omnibus praedicanda mundique illecebris respuendis. Est autem haec sacra aedicula haud procul a praefato Fontanellae coenobio sita, mille sexcentorum passuum ad plagam distans meridianam. Hanc isdem clarissimus pater, quodam diacono suo atque monacho nomine Sindardo pignera praefati confessoris Christi Amantii de Rotena urbe deferente, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
quas etiã dinumerare longũ ẽ Rediens secũ detulit
nec non et uolumina diuersa scãrum scripturarum
ueteris ac noui testamenti. maximeq ingenii beatis¬
simi atq apłici papȩ ꝯregorii. Quȩ omnia isdẽ uen¬
randus. accum omni honorificentia nominandus pates
uuandregisilis uenerabiliter suscepit: accer sito etia
presule rocomagensis aeccłae dadone prefatas aeccłas
quas aedificauerat ut consecraret. Simulq pigneraqu
ante fatus godo cũ eiꝰ auctoritate Romam petierat. ap
imponeret aris supplex exorat. Quodita a p̃fato p̃siul
ut petierat impletũẽ. Diligebat autẽ illũ isdẽ ponts
dilectionis feruore eminentis simo. ita ut frequentes
aburbe egrediens eũ uiser& acdulcia colloquia cuma
haber& dignaq dõ consulta uterq susciper& Pontiso
uidelic& clarus abegregio prbo ac agonista ꝑspicuo
isdẽq xp̃i miles agloriosissimo p̃sule. Monstrantus

Expanded text:
quas etiam dinumerare longum est, rediens secum detulit, quas etiam dinumerare longum est, rediens secum detulit, necnon et volumina diversa Sanctarum Scripturarum veteris ac novi testamenti maximeque ingenii beatissimi atque apostolici papae Gregorii. Quae omnia isdem venerandus ac cum omni honorificentia nominandus pater Wandregisilus venerabiliter suscepit; accersito etiam praesule Rotomagensis aecclesiae Dadone, praefatas aecclesias, quas aedificaverat, ut consecraret simulque pignera quae antefatus Godo cum eius auctoritate Romae petierat Christi imponeret aris, supplex exorat. Quod ita a praefato praesule ut petierat impletum est. Diligebat autem illum isdem pontifex dilectionis fervore eminentissimo, ita ut frequenter ab urbe egrediens eum viseret ac dulcia colloquia cum eo haberet, dignaque Deo consulta uterque susciperet, pontifex videlicet clarus ab egregio presbitero ac agonista perspicuo, isdemque Christi miles a gloriosissimo praesule. Monstrantur
Abbreviated transcription (Latin):
intẽpore galliȩ belgicȩ seu neustriȩ tarris singulare
ẽẽt. Aedificauit ergo prefatꝰ ammirabilis pat̾ in eodẽ
loco basilicã in nomine beatissimi principis a płorum
petri quadrifido oꝑe. ducentorũ nonaginta pedũ habentẽ
in longitudine. Porro inlatitudine. xxx. septenꝰ
lterã deniq in honore doctoris gentiũ beatissimi uas
electionis pauli mirandi oꝑis. Tertiã namq inuenerati¬
one clarimartyris xp̃i laurentii. Alisit autem isdem
uenerandus pater dũ huic operi insisteret ante fatũ
nepotẽ suũ godonem ad urbẽ romuleam. propter
pignora beatorũ apłorum ac mardyrũ xp̃i. ut aedificatis
basilicis. in promtu haber& reliquias quas imponer et
Qui uotis pii patris libentissime parens. alpium iuga
transcendens: romam abiit. uitaliano papa eodemtem¬
pore pontificante sedemeiusdẽ aeccłae atq acceptam
maximã reliquiarũ copiam apłorum ac martyrũ xp̃i

Expanded text:
in tempore Galliae Belgicae seu Neustriae terris singulare in tempore Galliae Belgicae seu Neustriae terris singulare esset. Aedificavit ergo praefatus ammirabilis pater in eodem loco basilicam in nomine beatissimi principis apostolorum Petri, quadrifido opere ducentorum nonaginta pedum habentem in longitudine, porro in latitudine triginta septem. Alteram denique in honore doctoris gentium, beatissimi vasis electionis Pauli, mirandi operis. Tertiam namque in veneratione clari martyris Christi Laurentii. Misit autem isdem venerandus pater, dum huic operi insisteret, antefatum nepotem suum Godonem ad urbem Romuleam propter pignera beatorum apostolorum ac martyrum Christi, ut, aedificatas basilicas, in promtu haberet reliquias quas imponeret. Qui votis pii patris libentissime parens, Alpium iuga transcendens, Romam abiit, Vitaliano papa eodem tempore pontificante sedem eiusdem aecclesiae, atque acceptam maximam reliquiarum copiam apostolorum ac martyrum Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
patritio sibi indultũ. studuerunt cũ alus non nullismi¬
litib xp̃i primo cũ p̃cib orationibq apristina flagi¬
tiorũ sorde purgare ac inutilia quȩq euellendõ pro¬
icere. demũq fundamenta coenobii iacere: ut iuxta
prophetiã isaiȩ . in cubilib in quib prius habitabant
dracones. oriret᷑ uiror calamiac iunci. id est fructus
bonorũ operũ ibi nascerentur: ubi prius bestię cõmo¬
rari. uel homines bestialiter uiuere consueuerant
Coeptũ ẽ autẽ hoc opus abanno dominicȩ. in carnationis¬
de I.I. Subdie kłarum martiarũ. indictione tertia. euo.ii.
quierat annus hlodouei iuuenculi prefati regis.mi
pontificante sedẽ romanȩ aeccłȩ. anno.uIIͦ Sũmo p̃sule
beatissimo papa martino. Porro constantino tertio ro¬
mani imperii apicem gubernante anno. X. Quod tam
sollerti studio sũmaq industria ꝑ fectũ ẽ: ut pene illo

Expanded text:
patritio sibi indultum studuerunt cum aliis nonnullis mipatritio sibi indultum studuerunt cum aliis nonnullis militibus Christi primo cum precibus orationibusque a pristina flagitiorum sorde purgare ac inutilia quaeque evellendo proicere, demumque fundamenta coenobii iacere, ut iuxta prophetiam Isaiae: In cubilibus, in quibus prius habitabant dracones, oriretur viror calami ac iunci, id est fructus bonorum operum ibi nascerentur, ubi prius bestiae commorari vel homines bestialiter vivere consueverant. Coeptum est autem hoc opus ab anno dominicae incarnationis 645. sub die Kalendarum Martiarum, indictione tertia, aevo tertio, qui erat annus Hlodovei iuvenculi praefati regis undecimus, pontificante sedem Romanae aecclesiae anno 7. summo praesule beatissimo papa Martino , porro Constantino tertio Romani imperii apicem gubernante anno 10. Quod tam sollerti studio summaque industria perfectum est, ut pene illo
Abbreviated transcription (Latin):
prata illis contigua ceu nilus aegyptiacus ꝑspatia pas¬
suum plus minisue octingentorũ ad murũ eiusdẽ
Accedunt coenobi: finitoq conflictu. inoceanumit¬
fusi unde uenerant reuertuntur. Locus autẽ ipsus
coenobii tã fertilis tãq iocundus ex istit: ut cum quis
ilble aduenerit inter pomorũ nemora eta moena uisen¬
tia. in hȩc protinus libeat ei ꝓrumꝑe uerba. Quan
pulchratabnaculatua iacob. ectentoria tua israbel
ut ualles nemorosȩ. ut horti iuxta fluuios ir rigui
ut tabnacula quȩ fixit dñs. quasicedri propter aquas
Frat nãq isdẽ locis in quo ipsũ fontanellense coeno
noscitur aechificatũ. uepriũ asꝑitate acspinarũ denss¬
tate uirectorũq inutiliũ ac paludũ in mensitate in acces¬
sibilis. In quo magis latibula latronũ ac lustraferarũ.
quã abitatio uidebatur hominũ. Hsunc locum sanctus
uuandregisilus ac ante fatus ipsius nepos godo ap̃dicto

Expanded text:
prata illis contigua ceu Nilus Aegyptiacus per spatia pasprata illis contigua ceu Nilus Aegyptiacus per spatia passuum plus minusve octingentorum ad murum eiusdem accedunt coenobii, finitoque conflictu, in oceanum refusi, unde venerant, revertuntur. Locus autem ipsius coenobii tam fertilis tamque iocundus existit, ut, cum quis illuc advenerit, inter pomorum nemora et amoena virentia in haec protinus libeat ei prorumpere verba: Quam pulchra tabernacula tua, Iacob, et tentoria tua, Israhel! Ut valles nemorosae, ut horti iuxta fluvios irrigui, ut tabernacula quae fixit Dominus quasi cedri propter aquas. Erat namque isdem locus, in quo ipsum Fontanellense coenobium noscitur aedificatum, veprium asperitate ac spinarum densitate virectorumque inutilium ac paludum immensitate inaccessibilis. In quo magis latibula latronum ac lustra ferarum quam abitatio videbatur hominum. Hunc locum sanctus Wandregisilus ac antefatus ipsius nepos Godo a praedicto
Abbreviated transcription (Latin):
prata eius dẽ coenobii sunt amȩna atq irrigua. Quȩ ad¬
mirabilis uuandregisili atq uenerandi patroni nr̃i
sollertia inutilia quęq ab lata uirecta. militumq
x p̃i eiꝰdem fontanellensis coenobii degentiũ Sud ore
solo coequata. eorũdem neces sitatib aptissima sunt
Reddita. Ab austro itẽ maximꝰ fluuiorũ geonqui et
sequana cõmertiis nauiũ gloriosus. habundantia pis¬
cium prestantis simꝰ distans ab eodẽ coenobio pas sus
dcceo. In quoscilic& fluuio ex infinito oceano mari
brittannico. bini ȩstus diei noctur noue tempore
sibim& inuicẽ cõpugnantes occurrunt: ut uersauia
alueus potius Retrorsũ conuerti. quã adimauideat᷑
fluere. Taliq cũ impetu tẽpus malinȩ accedunt: ut
suꝑmilia quinq ueleo amplius. & sonitꝰ murmuris
eiꝰ humanas reꝑcutiat aures. et aspectib intuentium
ceu farus altissime limpham eiꝰ dẽ penetr& aluei
Taliq impetu ꝑmeatꝰ predictorũ duorũ fluminũ ꝑqu

Expanded text:
prata eiusdem coenobii sunt amoena atque irrigua. Quae admirabilis Wandregisili atque venerandi patroni nostri sollertia inutilia quaeque ablata virecta militumque Christi eiusdem Fontanellensis coenobii degentium sudore solo coaequata, eorumdem necessitatibus aptissima sunt reddita. Ab austro item maximus fluviorum Geon, qui et Sequana, commertiis navium gloriosus, habundantia piscium praestantissimus, distans ab eodem coenobio passus 805. In quo scilicet fluvio ex infinito oceano sive mari Brittannico bini aestus diei nocturnove tempore sibimet invicem compugnantes occurrunt, ut versa vice alveus potius retrorsum converti quam ad ima videatur fluere. Talique cum impetu tempore malinae accedunt, ut super milia quinque vel eo amplius et sonitus murmuris eius humanas repercutiat aures et aspectibus intuentium ceu farus altissime limpham eiusdem penetret alvei. Talique impetu per meatus praedictorum duorum fluminum perque
Abbreviated transcription (Latin):
aseptentrionali. occidua. atq australi. montib arduis
ac frugiferis. bachiq fertilissimis. siluisq e̾ obsitũ con¬
den sis. Aboriente itẽ habet fontẽ uberrimum. qui
abortu suȩ manationis per spatia pas suum plus
miniisue mille trecentorũ manat : Sicq cursu suo ex¬
pleto: in alueum Sequanam influit admeridiẽ eiꝰdẽ
coenobii plagam. Ab occidente item fluuius illi e̾
mirabilis in aquilonali eiusdẽ coenobii plaga abimo
progrediens: atq in meridiana geon p̃dicti aluei pro¬
funda sẽ demergens. Incer hec duo mirabiliaflu¬
¶mina

Expanded text:
a septentrionali, occidua atque australi, montibus arduis a septentrionali, occidua atque australi, montibus arduis ac frugiferis bachique fertilissimis silvisque est obsitum condensis. Ab oriente item habet fontem uberrimum, qui ab ortu suae manationis per spatia passuum plus minusve mille trecentorum manat, sicque cursu suo expleto, in alveum Sequanam influit ad meridiem eiusdem coenobii plagam. Ab occidente item fluvius illic est mirabilis in aquilonali eiusdem coenobii plaga ab imo progrediens atque in meridiana Geon praedicti alvei profunda se demergens. Inter haec duo mirabilia flumina
Abbreviated transcription (Latin):
bonȩ recordationis sepe fati dagoberti Regis p̃fecturȩ
ordinẽ accurã maximã Regni francorũ etiã cũ filio eiꝰ
hlodoueo & balthildȩ Regina nobiliter amministrauit.
Sub huiꝰ hlodouei Regis tẽpore. p̃fatus patritius posses¬
sionem quȩ uocatur bothinaria cas. quã nuꝑ aquodam
homine rothinaro ꝑuenditionis titulũ emerat: locũq
ad coenobiũ construendũ. Sitũ prope ciuitatẽ Roto¬
magensẽ xu.milia in ualle. a moenissima. saltu cuius
uocabulũ ẽ gẽmeticus undiq circundat ũ. in quos altu etiã
aedificatũ ẽ coenobiũ ab eato filiberto qđ uocatur gẽ¬
meticũ. ꝑuenditionis titulũ godoni contradidit. Quo
etiã tẽpore fundamenta eiusdẽ exordiũ aedificationis
sumpsisse. probant᷑. Sedista de exordio illius p̃libauinꝰꝰ
nunc de situ ipsius pauca uideamꝰ. Situs quippe eiusdẽ
coenobii. huiꝰ modi fertur ẽe̾. Atrib enim plagis. id est

Expanded text:
bonae recordationis saepe fati Dagoberti regis praefecturae bonae recordationis saepe fati Dagoberti regis praefecturae ordinem ac curam maximam regni Francorum etiam cum filio eius Hlodoveo et Bathildę regina nobiliter amministravit. Sub huius Hlodovei regis tempore praefatus patritius possessionem quae vocatur Bothmariacas, quam nuper a quodam homine Rothmaro per venditionis titulum emerat, locumque ad coenobium construendum situm prope civitatem Rotomagensem quindecim milia, in valle amoenissima, saltu cuius vocabulum est Gemmeticus undique circumdatum – in quo saltu etiam aedificatum est coenobium a beato Filiberto quod vocatur Gemmeticum – per venditionis titulum Godoni contradidit. Quo etiam tempore fundamenta eiusdem exordium aedificationis sumpsisse probantur. Sed ista de exordio illius praelibavimus, nunc de situ ipsius pauca videamus. Situs quippe eiusdem coenobii huiusmodi fertur esse. A tribus enim plagis, id est
Abbreviated transcription (Latin):
nistrabat. fideiq catholicȩ fautor pariterq p̃ceptor
barbaricas ac indomabiles eorũ mentes nectare euan¬
gelice doc trinȩ debriabat sedulisq ex hortationib
sũmaq cũ reuerentia ap̃fato uenerabili antistite sul¬
ceptꝰe  secũq aliquãdiu inurbe tenuit. Atuero ipso
egregius dñi cultor district orẽ desiderans uita berei
secretis ducere munda nosq fugiens sẽꝑ honores. utu
rege xp̃o caelestes posset habere gazas: lic& seinue
ab ante fato coangelico ep̃o pres biteratꝰ eͥ ordine con¬
secrat᷑ Deinde hortatu p̃fati presulis. ac possessiaus
erre largiente erchino aldo p̃fecco domꝰ Regiȩ blos¬
uei iunioris negis filii dagoberti gloriosis sime mes
hoc fontanellense coenobium unacũ uenerando ne pote
suo godone nouo opere construxit. Erat autẽ Sepe¬
dictus erchinoaldus maior domꝰ Regiȩ insignis boni¬
tate acelemosinarũ largissimꝰ. Qui post transitum

Expanded text:
nistrabat fideique catholicae fautor pariterque praeceptor nistrabat fideique catholicae fautor pariterque praeceptor barbaricas ac indomabiles eorum mentes nectare euangelicae doctrinae debriabat sedulisque exhortationibussummaque cum reverentia a praefato venerabili antistite susceptus est, secumque aliquandiu in urbe tenuit. At vero ipse egregius Domini cultor districtiorem desiderans vitam heremi secretis ducere mundanosque fugiens semper honores, ut cum rege Christo caelestes posset habere gazas, licet renuens, ab antefato coangelico episcopo presbiteratus est ordine consecratus. Deinde hortatu praefati praesulis ac possessionem terrae largiente Erchinoaldo, praefecto domus regiae Hlodovei iunioris regis, filii Dagoberti gloriosissimae memoriae, hoc Fontanellense coenobium una cum venerando nepote suo Godone novo opere construxit. Erat autem sepedictus Erchinoaldus maior domus regiae insignis bonitate ac elemosinarum largissimus. Qui post transitum