comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
flammas: s corpus quod incendra
libidinum suꝑauerat refrigeriũ
in mediis flammis inuenit. Et
que ad hoc focos ingressa fuerat.
ut arderet. cepit ꝑ scãm uirgini¬
tatem algere. ut disceret uirgim¬
tas flammas sibi et incendia pe¬
nitus dominati non posse. Nec
illos perisse estimes quos ꝓ nomi¬
ne xp̃i consumpsit incendium.
Namq cum lẽgeris helyam ignib
raptum et pueros tres in mediis
ignib nulla ratione consumptos
aut quia laurentium craticula
susceptum recoles et agnen sicut
theclam flammarum globoz e¬
uasisse cognoscis: nullam in hĩs
suspiceris uarietatem fidei tunc
fuisse. Una et enim fides scõs dei
in passione exercuit et diuerso
genere gloriarum reddidit utsq
uictores. Nam qui consumptus ẽ
rabiem morsusq contempnens
probatissimum d̃s confessorem
exp̃ssit. Quo facto: utrosq xp̃c
diaboli ostendit ẽẽ uictores. Unꝰ
enim moritur et triumphat: alꝰ
euadit et regnat. ueni iam uirgo

Expanded text:
flammas, sed corpus quod incendia flammas, sed corpus quod incendia libidinum superaverat, refrigerium in mediis flammis invenit: et quae ad hoc focos ingressa fuerat, ut arderet, coepit per sanctam virginitatem algere; ut disceret virginitas flammas sibi et incendia penitus dominari non posse. 10. Nec illos periisse aestimes, quos pro nomine Christi consumpsit incendium; nam cum legeris Eliam ignibus raptum, et pueros tres in mediis ignibus nulla ratione consumptos: aut quia Laurentium craticula consumptum recolis et Agnem sicut Theclam flammarum globos evasisse cognoscis, nullam in his suspiceris varietatem fidei tunc fuisse; una etenim fides sanctos Dei in passione exercuit, et diverso genere gloriarum reddidit utrobique victores. Nam qui consumptus estrabiem morsusque contemnentem, probatissimum Deus confessorem expressit: quo facto utrosque diaboli ostendit esse victores; unus enim moritur et triumphat, alius evadit et regnat. 11. Veni jam, virgo,
Abbreviated transcription (Latin):
ret ad luctum: uitam quã uideba¬
tur habere amisit: et mortẽ quã
querebat iuenit Succedunt ri¬
dentib lacrime. et insultantib
finem lamentationis imponũt.
Attendit uirgo lugentem uidi¬
cem: et quem minantem ante
contempserat nunc deprecantẽ
exaudit. Ilico gͥ ut cepit orare ꝓ
mortuo. et a mortius excitat sal¬
uum qui morti fuerat deputat᷑
et ad gaudium euocat qui fue¬
rat precipitatus in lustum. Nã
qui incestus fuerat mortuus ca¬
stus exurgit: et fit predicator ca¬
stimonii qui persecutor extiterat.
castitatis. Ad hec sacrilegi contur¬
bantur intemplis et xp̃m ista
mirabilia facientem contremis¬
cunt: excitant seditiones ignobi¬
lis uulgi ut ratio que suadebat
fidem seditionum clamorib pul¬
sa. locum in mentib hominum
inuenire non posset. Pater uero
suscitati filiĩ tristis abscessit: et
ut legitur turbis furentib uica¬
rium dereliquit Uirgineo itaq
corpori stridentes p̃parauerunt

Expanded text:
ret ad luxum, vitam quam videbaret ad luxum, vitam quam videbatur habere, amisit; et mortem quam quaerebat, invenit. Succedunt ridentibus lacrymae, et insultantibus finem lamentationes imponunt. Attendit virgo lugentem judicem, et quem minantem ante contempserat, nunc deprecantem exaudit. Illico igitur ut coepit orare pro mortuo, et a mortuis excitat salvum, qui morti fuerat deputatus; et ad gaudium evocat, qui fuerat praecipitatus in luctum. Nam qui incestus fuerat mortuus, castus 458 exsurgit; et fit praedicator castimonii, qui persecutor exstiterat castitatis. 9. Ad haec sacrilegi conturbantur in templis, et Christum ista miracula facientem non timentes, excitant seditionem ignobilis vulgi; ut ratio quae suadebat finem seditionum, clamoribus pulsa, locum in mentibus hominum invenire non posset. Pater vero suscitati filii tristis abscessit, et ut legitur, turbis furentibus vicarium dereliquit. Virgineo itaque corpori stridentes praeparavere
Abbreviated transcription (Latin):
lis uestitur ab angelis bonis: et
dampnata inprostibulo turpi¬
tudinis in gremio apparuit ca¬
stitatis. Efficitur oratorium an¬
gelorum locus qui ꝑditaꝵ fu̾at
ammarum: et ubi semper nau¬
fragauerat castitas illic est coro¬
nata uirginitas. Deniq populos
quos preco ad libidinem inuita¬
uerat uirgo ad captiuitatem obti¬
nuit: et quos ad eam diabolus
inquinatos induxit: illa ase mũ¬
dos eiecit. Omnes namq suigilla¬
tim ingressi unus alterum susti¬
nebat ingressum: quem eg̾ssum
dum non crederet mundum. se
exhibebat immundum. Sed ing̾s¬
sus ad libidinem adorandũ do¬
minum meritis uirginis teneba¬
tur: et exibat inde dei seruus qui¬
seruus diaboli fuerat intus ing̾s¬
sus et toti facti sunt xp̃i cultores
quos diabolus corruptores se pu¬
tauerat uirginis inuenisse. Re
mansit itaq uiuenis qui ꝓbatio¬
nis huiꝰ austor extiterat: qui se
putabat defensorem uirginis su¬
ꝑare. Hic splendorem dum ꝓuoca¬

Expanded text:
lis, vestiebatur ab angelis bonis: et lis, vestiebatur ab angelis bonis: et damnata in prostibulo turpitudinis, in gremio apparuit castitatis. Efficitur oratorium angelorum locus, qui perditarum fuerat animarum; et ubi semper naufragaverat castitas, illic est coronata virginitas. Denique populos, quos praeco ad libidinem invitaverat, virgo ad captivitatem obtinuit: et quos ad eam diabolus inquinatos induxit, illa a se mundos ejecit; omnes namque singillatim ingressi, unus alterum sustinebat ingressum, quem egressum, dum non crederet mundum, se exhibebat immundum: sed ingressus ad libidinem, ad adorandum Dominum meritis virginis tenebatur; et exibat inde Dei servus, qui diaboli fuerat servus intus ingressus; et tot facti sunt Christi cultores, quot diabolus corruptores se putaverat virginis invenisse. 8. Remansit itaque juvenis, qui reprobationis hujus auctor exstiterat: qui se putabat defensorem virginis superare, hic splendorem dum provoca
Abbreviated transcription (Latin):
nis efficitur. Et ubi diabolus ei
ignominiam corruptionis p̃para¬
uerat illic eam excipere fecit do¬
minus coronam sue uirginita¬
tis et palmam: hoc est in suis se¬
dib hostes uncere. captiuã duc¬
tam uirginem ad penetrabilia re¬
gis libidinum ip̃m regem a uir¬
gine quam captiuauerat uictũ
⁊ uictum cum uirginis tͥumpho
exire Nlam qui tenuerat tentus
est. qui traxerat tractus est qui
occidere se putabat occisus ẽ. De
niq ut probemus diabolum a
uirgine ista tunc fuisse uictum.
illius iuuenis factum ad ani¬
mum reuocemus: quem contra
agnetis infantiam sic armauat.
inimicus ut nudam faceret ira-
ce preconantis dducis populum
ad libidinem inuitantis. Hunc
ergo ducem fuisse diaboli nemo
quis dubitet: et uicto duce po¬
tum ẽ. Superatis autem cũ duce
suo populis tyrannum teneri
captiuum omnib patet. Cõstat
gͦ diabolum supatum quotiens
contra uirginem arma corripu¬
it. Ram expoliata iurgo erinib
tegit᷑ et nudata ab hominib ma¬

Expanded text:
nis; et ubi diabolus ei ignominiam corruptionis praeparaverat, illic eam excipere fecit Dominus coronam suae virginitatis et palmam. Hoc est in suis sedibus hostes vincere, captivam ductam virginem ad penetralia regis libidinum, ipsum regem a virgine, quam captivaverat, victum, et victum cum virginis triumpho exire; nam qui tenuerat, tentus est: qui traxerat, tractus est: qui occidere se putabat, occisus est. 7. Denique ut probemus diabolum a virgine tunc fuisse victum, illius juvenis factum ad animum revocemus, quem contra Agnetis infantiam sic armaverat inimicus, ut nudam faceret trahioce praeconantis ducis, populum ad libidinem invitantis. Hunc ergo ducem fuisse diaboli nemo est qui dubitet; et victo duce, potum est: superatis autem cum suo duce populis, tyrannum teneri captivum omnibus patet. Constat autem diabolum superatum, quoties contra virginem arma arripuit; nam exspoliata virgo, crinibus tegitur: et nudata ab hominibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
nib que mͥ retribuit: Querit pro¬
ph̃a sanctissimus quib meritis
beneficia diuina compenset: quo
famulatus genere munera ꝑcep¬
ta coequet. quib obsequiis tantis
possit munerib respondere. quo
seruitutis genere innumera debe¬
at dona et infinita beneficioꝵ ge¬
nera comparare. Sit licet excellẽs
hominum meritum sit nature ui¬
ra conseruans sit legum uissis
obtemperans impleat fidem ui¬
sticiam teneat uirtutes exerceat
dampnet uitia peccata repellat.
at si quid gesserit parum est. qͥc¬
quid fecerit minus. Omne enĩ
meritum breue est comparatione
donorum. Humera beneficia si po¬
teris et ninc considera quõd me¬
reris. Cum beneficiis celestib tu¬
a facta perpende cum diuinis
munerib actus ꝓprios

Expanded text:
nibus quae mihi retribuit ? Quaerit Pronibus quae mihi retribuit ? Quaerit Propheta sanctissimus quibus meritis beneficia divina compenset, quo famulatus genere munera percepta coaequet, quibus obsequiis tantis possit muneribus respondere, quo servitutis genere innumera debeat dona et infinita beneficiorum genera comparare. Sit licet excellens hominum meritum, sit naturae jura conservans, sit legum jussis obtemperans, impleat fidem, justitiam teneat, virtutes exerceat, damnet vitia, peccata repellat, at, quidquid gesserit parum est, quidquid fecerit, minus. Omne enim meritum breve est comparatione donorum. Numera beneficia, si potes, et tunc considera quod mereris. Cum beneficiis coelestibus tua facta perpende, cum divinis muneribus actus pro
Abbreviated transcription (Latin):
gratulatione equare non posse.
Neq enim beneficia ab eo presti¬
ta atq collata uel modum poter̃t
habere uel numerum certe nec
terminum: quippe cum nec sensꝰ
ad inuestigandum sufficiat. nec
scientia suppetat ad laudandũ.
Immensitas enim beneficiorum
suꝑat cogitationes sensuum: et
innumera multitudo donorum
uincit uolubilitatem uerborum.
Nec si totum uite tempus oris ob¬
sequia occupent laudes teneant.
gr̃arum actiones insistant. po¬
teris pensare quod debes. Quare
danda nob̾ est oꝑa ut totis uirib
druotio mentis in diuina obseqͥa
exeratur: et laudum glorias os no¬
strum ꝑ omne tempus frequen¬
tare cogatur non quo in istis de¬
bita compensentur. s ut nr̃e de¬
uotionis uoluntas hiĩs conatib
dinoscatur. ut quicquid fragili¬
tas detrahit ad complendum
sed qͥa parere desideras. uellẽ
enim ip̃m expungitur quia ꝑ i
mensitatem rerum idip̃m quod
cupimus explicare non dat᷑. Quid
retribuam inquit domino de om¬

Expanded text:
gratulatione aequare non posse. gratulatione aequare non posse. Neque enim beneficia ab eo praestita atque collata, vel modum poterunt habere, vel numerum, certe nec terminum, quippe cum nec sensus ad investigandum sufficiat, nec scientia suppetat ad laudandum: immensitas enim beneficiorum superat cogitationes sensuum, et innumera multitudo donorum vincit volubilitatem verborum. Nec si totum vitae tempus oris obsequia occupent, laudes teneant, gratiarum actiones insistant, poteris pensare quod debes. Qua in re danda nobis est opera, ut totis viribus devotio mentis in divina obsequia exeratur, et laudum glorias os nostrum per omne tempus frequentare cogatur, non quo in istis debita compensentur, sed ut nostrae devotionis voluntas his conatibus dignoscatur, ut quidquid fragilitas detrahit ad complendum,sed quia parere desideras. Velle enim ipsum expungitur, quia per immensitatem rerum idipsum quod cupimus explicare non datur. Quid retribuam, inquit, Domino pro om
Abbreviated transcription (Latin):
mutare. iussa per uertere neces¬
saria denegare rerum dñs pre¬
cepisset. et creatura cuncta ui¬
duata homine remaneret. nec
qui contempneret. ulteriꝰ ẽẽt:
quia contemptor homo digne
ac merito interiret. Deniq quis¬
q talis es qui in hoc contemp¬
tu consistis qui creature imꝑes
et creatori non seruis qui domi¬
natum exerces et dominum nõ
agnoscis: time dñm patienter
ne se uerum sentias iudicem. i¬
rigat te dilatio differentis ne
censura puniat iundicantis. Fa¬
cile enim obsequio tuo facies de¬
um ꝓpitium si conu̾sus iam mu¬
taueris uicium. Ysuratum enĩ
redditur quicquid dilatione tẽ¬
poris feneratur: nec ẽẽ iam pote¬
rit impunitum cui mora tẽꝑis
non potuit dare remedium. Qd
retribuam domino:Si humana
conditio genitori quid debeat
noscat atq ut eius beneficiorum
innumeram multitudinem mo¬
mentis omnib retractando in¬
telligat. inueniet sue seruitutis
obsequia continuis laudib iugi

Expanded text:
mutare, jussa pervertere, necesmutare, jussa pervertere, necessaria denegare rerum Dominus praecepisset, creatura cuncta viduata homine remaneret, nec qui contemneret ulterius esset, quia contemptor homo digne ac merito interiret. Denique quisquis talis es, qui in hoc contemptu consistis, qui creaturae imperas et Creatori non servis, qui dominatum exerces et Dominum non agnoscis, time Dominum patientem, ne severum sentias judicem. Corrigat te dilatio differentis, ne censura puniat judicantis. Facile enim obsequio tuo facies Deum propitium, si conversus jam mutaveris vitium. Usurarum enim redditur quidquid dilatione temporis feneratur: nec esse jam poterit impunitum, cui mora temporis non potuit dare remedium. Quid retribuam Domino? Si humana conditio genitori quid debeat, noscat, atque si ejus beneficiorum innumeram multitudinem momentis omnibus tractando intelligat, inveniet suae servitutis obsequia continuis laudibus jugi
Abbreviated transcription (Latin):
dine et numerositas temporũ
dinoscatur. et post durnum la¬
borem requies miseris mortali¬
b prebeatur. Tempora alternis
uicib immutantur. frondescũt
silue. amenantur campi: pͣta
uirescunt animantia cuncta
diuersis usib procreata. edunt
fetus: parent imꝑio. obseqͥa ser¬
uant scatent fontes. amnes plu¬
unt. institutis terminis maria
coercentur. Gaudent post hye¬
mem uerna temꝑies estatis
flagrantia decoquit messes: au¬
tumnitas temulenta suas exhi¬
bet ubertates. Hẏeme maritant᷑
ymbrib terre: suis institutis
cuncta deseruiunt: solus homo
deo non seruit. Quid si tibi unu̾sa
natura constanter ediceret ego
tibi a domino rerum parere pre¬
cepta sum: ego circa te iussa im¬
plere. instituta seruare nascenta
cuncta tribuere genitoris imꝑio
iussa sum: Beniq pareo. obtem¬
pero. seruio: et te mutato non
mutor. Pareo inqͣm rebelli obtẽ¬
pero procaci: deseruio contemp¬
tori. Ceterum si michi institita

Expanded text:
dine et numerositas temporum dine et numerositas temporum dignoscatur, et post diurnum laborem requies miseris mortalibus praebeatur. Tempora alternis vicibus immutantur, frondescunt silvae, amoenantur campi, prata virescunt, animantia cuncta diversis usibus procreata edunt fetus, parent imperio, obsequia servant, scatent fontes, omnes fluunt, institutis terminis maria coercentur. Gaudet post hiemem verna temperies, aestatis flagrantia decoquit messes, autumnitas temulenta suas exhibet ubertates: hieme macerantur imbribus terrae: suis institutis cuncta deserviunt, solus homo Deo non servit. Quid si tibi universa natura constanter ediceret. Ego tibi a Domino rerum parere praecepta sum; ego circa te jussa implere, instituta servare, nascentia cuncta tribuere genitoris imperio jussa sum: denique pareo, obtempero, servio, et te mutato non mutor. Pareo, inquam, rebelli, obtempero procaci, deservio contemptori. Caeterum si mihi instituta
Abbreviated transcription (Latin):
Unde potestatem concessam. dũ
incontemptum ꝓtulit et uite
pruilegium perdidit et mortis
sibi sententiam adquisiuit Et
tamen creatura adhuc eiꝰ seruat
imꝑium. licet ip̃e creatori suũ
denegarit obsequium. Unde aꝑ¬
paret quid suc felicitan detraxĩt
cum pec̃corum merita eius sta-¬
tum adhuc mutare non possint
brauaris homo grauaris inisto.
et in excusabili pena astringeriz.
Contempnis creatorem et eius
imꝑas creature. Despicis dñm
et de eius exigis creatura serui
tium. Beneficiis dei perfrueris.
e eius potentiam ñ extimescis
Et cum tibi ꝑ eum cuncta deser¬
uiant: solus illi ip̃e non seruis.
Sis delinquis et geminum ac
duplex crimen incurris: dum
nec ꝓ conditione ut seruus ob¬
sequeris nec ꝓ potestate data do¬
mino famularis. Tibi celum in
die lucis splendore uestitur. et
solis fulgorib decoratur. In noc¬
te clarissimo lune speculo ⁊ astro¬
rum fulgore uario polus ip̃e lu¬
stratur ut diei noctisq uicissitu¬

Expanded text:
Unde potestatem concessam dum Unde potestatem concessam dum in contemptum protulit, et vitae privilegium perdidit, et mortis sibi sententiam acquisivit. Et tamen adhuc creatura ejus servat imperium, licet ipse Creatori suo denegaret obsequium. Unde apparet quid suae felicitati detraxerit, cum peccatorum merita ejus statum adhuc mutare non possunt. Gravaris, homo, juste gravaris, et inexcusabili poena astringeris. Contemnis Creatorem, et ejus imperas creaturae. Despicis Dominum, et de ejus creatura exigis obsequium. Beneficiis Dei perfrueris, et ejus potentiam non extimescis. Et cum tibi per eum cuncta deserviant, solus ipse illi non servis. Bis delinquis, o homo, et geminum ac duplex crimen incurris, dum nec pro conditione ut servus obsequeris, nec pro potestate data Domino famularis. Tibi coelum in die lucis splendore vestitur et solis fulgoribus decoratur, in nocte clarissimo lunae speculo et astrorum fulgore vario polus ipse illustratur, ut diei noctisque vicissitu
Abbreviated transcription (Latin):
ignitas humane
originis facile ag¬
noscitur. conside¬
rata sublimita¬
le auctoris. Nec enim facile po¬
terat ẽẽ uelleue quod manꝰ sa¬
era confinxit. et celestis flatus
in uitalem substantiam anima¬
uit: maxime cum idem artifex
s̃ potestatem suam in omnem
fabricam eidem homini fuerat
traditurus: ut quem scđm p̃sidẽ
post se facere disponebat. eundẽ
faceret plenum atq ꝑfectum ha¬
bentem in sese et digntatem que
precelleret. et potestatem q̃ cun¬
ctis animantib imparet: soli
seruiens illi a quo ei cuncta fue¬
rant subiugata: ut imꝑaret mũ¬
do seruiret dõ: creatorem susci¬
peret. creaturam sibi parere cõ¬
pelleret. tantumq ditionis sese
domino debere ꝑspiceret quan¬
tum ip̃e a creatura exigeret: ha-¬
bens in ꝓpria potestate et obe¬
dientiam et contemptum obe¬
dientiam qua uiueret corctẽp¬
tum quo digne ꝓ meritis inte¬
riret. Unde effectum est ut con¬
tempuendo mortem incideret
qui obediendo iuiuere potuisset.

Expanded text:
ignitas humanae originis facile agnoscitur, considerata sublimitate auctoris. Neque enim facile poterat esse vel leve quod manus sacra confinxit et coelestis manus in vitalem substantiam animavit, maxime cum idem artifex Deus potestatem suam in omnem fabricam eidem homini fuerat traditurus, ut quem secundum praesidem post se facere disponebat, eumdem faceret plenum atque perfectum, habentem in se et dignitatem qua praecelleret, et potestatem qua cunctis animantibus imperaret, soli serviens illi a quo ei cuncta fuerant subjugata, ut imperaret mundo, serviret Deo, Creatorem suspiceret, creaturam sibi parere compelleret, tantumque ditionis sese Domino debere prospiceret, quantum ipse a creatura exigeret, habens in propria potestate et obedientiam et contemptum, obedientiam qua viveret, contemptum quo digne pro meritis interiret. Unde effectum est ut contemnendo in mortem incideret, qui obediendo vivere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ ihe accepisset acetũm dixit.
Consummatum est. Et inclinato
capite tradidit sp̃m. Quis potest q̃
facit ita disponere quomͦ disposu¬
it homo iste qui passus ẽ s homo¬

Expanded text:
go accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Et inclinato capite tradidit spiritum. Quis potest quae facit ita disponere, quomodo disposuit homo iste qui passus est
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ primũ ad suꝑiorem sensũ
ꝑtinet. Uen̾at enĩ nichodemꝰ adihm
nocte primũ qd̃ idem ioh̃es narra¬
uit in pͥorib euuͣgłii sui partib.
Hic gͦ intelligendum ẽ ad ihm ñ
tunc solum sed tunc pͥmũ uenis¬
se nichõdemũ uenisse autẽ postea
ut fieret audiendo discipłs qd̾ cer¬
te mͦ in reuelatione corꝑis beatissi¬
mi stephi fere om̃ib gentib decla¬
rat᷑. Erat autem ubi crucifixus ẽ
hortꝰ et in horto monumentũ no¬
uum in quo ñcdum quisqͣm posit᷑
fuerat. Sicut in marie uirginis
utero nemo ante illum uel pt̾ illũ
ꝯcept᷑ ẽ ita hoc monum̃to nemo añ
illũ nemo pt̾illũ sepultus est. Ibi
uixta erat monumentũ posue¬
runt ihm Acceleratam uult in¬
telligi seputturam nec aduesꝑas¬
cet quando iam ꝓpter parasche¬
uen qͣm cenam puram uidĩ usi

Expanded text:
sensum pertinet. Venerat enim Nicodemus ad Jesum nocte primum, quod idem Joannes narravit in prioribus Evangelii sui partibus. Hic ergo intelligendum est, ad Jesum non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum: ventitasse autem postea, ut fieret audiendo discipulus. Quod certe modo in revelatione corporis beatmi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus fuerat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est, ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. Ibi juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret: quando jam propter parascevem, quam coenam puram Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
lingua ꝓmit᷑ sic harundo dici
potest lutera que harundine scͥ¬
bitur. s significantiꝰ sonos uocis
humanc usitatissime dicimꝰ lin
guas. Scͥptura uͦ harundinẽ dici
quominꝰ usitatũ eo magis ẽ my¬
stice figuratũ. Cum gͦ accepisset
iħ̾c acetũ dixit. Consummatũ
remanserat quod anteqͣm more¬
ret᷑ fieri adhuc oportebat tanꝙͣ
ille qui potestatem habebat po-¬
nendi animã et iterũ sum̃di eã
ꝑactis omnib que ut ꝑagerent᷑
uoluit: Quis ita cũ uoluerit ob
randa potestas ẽ iudicantis si
paruerit tanta morientis: po
p̃sciebat qͣndo uoluit tradidit
sp̃m. Que deinde secuta sũt eũ¬
głista narrante uideamꝰ. Iudei

Expanded text:
lingua promitur, sic arundo dici lingua promitur, sic arundo dici potest littera quae arundine scribitur. Sed sonos significantis vocis humanae usitatissime dicimus linguam: Scripturam vero arundinem dici quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum remanserat, quod antequam moreretur fieri adhuc oportebat, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam, peractis omnibus quae ut peragerentur voluit? Quis ita cum voluerit abmenda potestas est judicantis, si apparuit tanta morientis? » «praesciebat, quando voluit tradidit spiritum, quae deinde secuta sint evangelista narrante videamus. Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
bat qui d̃s latebat. Patiebatur
ciꝑet acetũ et trad̾et sp̃m atq ut
in sitimea potauerunt me aceto.
Sitio inquit tamqͣm hoc diceret
hoc minꝰ fecistis date qd̃ estis. Iu¬
dei quippe ip̃i erant acetũ degene
iniquitate mundi huiꝰ impleti
cor habentes uelut spongiã cau̾¬
herba est humilis et pectus pͣgat.
ip̃ius xp̃i humilitatẽ ꝯgruenter
accipimꝰ qd̾ circum deder̃t et se cir¬
cũuenisse putauer̃t. Unde illud
in psalmo. asꝑges me ysopo ⁊ mũ¬
dabor xp̃i nãq humilitate mun¬
dam᷑ quia nisi humiliasset semet¬
ip̃m factꝰ obediens patri usq ad
stram mundationẽ ñ fuisset effu¬
sus. Nec moueat quomͦ spongiã
ori eiꝰ potuer̾t admouere qͥ incru¬
ce fu̾at exaltat᷑ a t̾ra. Sicut enĩ
apud alios euuangłistas legit᷑ qd̃
hic pret̾misit in arundine ẽẽ fa¬
ctũ ut in spongia talis pectꝰ ad¬
crucis subluia leuaret᷑ ꝑharũ¬
dinem uͦ scͥptura significat᷑ que
implebat᷑ facto. Sicut enũ lin

Expanded text:
bat, qui Deus latebat; patiebatur ciperet acetum et traderet spiritum, atque ut in siti mea potaverunt me aceto . Sitio, inquit, tanquam diceret: Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam caverherba est humilis est pectus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus, quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt; unin Psalmo: Asperges me hyssopo, et mundabor . Christi namque humilitate mundamur: quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens Patri usque ad stram mundationem non fuisset effusus. 5. Nec moveat quomodo spongia ori ejus potuerit admoveri, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur, quod hic praetermisit, in arundine est factum , ut in spongia talis potcrucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim ling
Abbreviated transcription (Latin):
inderet᷑. unde sacram̃ta eccł̃ie ma¬
nuerunt. sine quib ad uitã q̃ uera
ita ẽ non intrat᷑. Ille sanguis ui re
isione fusus ẽ pectatoꝵ aquail
salutare tẽꝑat poculũ. hec et la¬
achrũ p̃stat et potũ. hoc p̃nuntia¬
it qd noe in latere arce ostiũ facẽ
ius ẽ qua intrarent animalia q̃
niant diluiuo ꝑitura. quib p̃fi¬
urabat᷑ eccł̃ia. ꝓpt̃ hoc pͥma mu¬
it facta ẽ de uiri latere dormien
hagnũ quippe significauit bonũ
t magnũ p̾uaricationis malũ in
abitũ iacentis ac dormientis. Et
ne scd̾̃s adam inclinato capite in
uice dormiuit ut inde formaret᷑
l ꝯiunx q̃ de latere dormientis
efluxit. O mors unde mortui re¬

Expanded text:
panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam, quae vera vita est, non missionem fusus est peccatorum; aqua illa salutare temperavit poculum: haec et lavacrum praestat et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, qua intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia . Propter hoc prima mulier facta est de viri lateMagnum quippe significavit bonum, ante magnum praevaricationis malum, in habitu jacentis ac dormientis. Et hic secundus Adam inclinato capite in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux quae de latere dormientis effuxit. O mors, unde mortui re
Abbreviated transcription (Latin):
do dedit ut ẽẽt sic gignendo de¬
aliud sed hoc ip̃m. Dixit gͦ ista
iuideis: et addidit. Et qui me mi
sit mecum est. Iam hoc et ante
clixerat sed rem maguam assi¬
due commemorat. misit me et
mecum est. Si ergo tecum ẽ o
domine non unus ab illo mistꝰ
es s ambo uenistis: et tamen
cum ambo simul sint. unꝰ mib̾
est alter misit: qm̃ missioincar¬
natio est ip̃a. incarnatio filii
tantum est. non et patris. Mi¬
sit itaq pater filium: sed nõ
recessit a filio. Ergo inquit qͥ
me misit:non reliquit me so¬
lum. Cuius auctoritate tam¬
qͣm paterna incarnatus sũ
mecum est. non reliquit me.
Quare me non reliquit: Qa
non ex quodam initio et deĩ¬
ceps. s sinc initio et sine fine.
Domini enun generatio ũ ha¬
bet initium temꝑis. quia ꝑ ge¬
uitum facta sunt tempora.

Expanded text:
do dedit ut esset, sic gignendo dedo dedit ut esset, sic gignendo dealiud, sed hoc ipsum. « Dixit ergo ista Judaeis et addsit, mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: Misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis; et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Ergo, inquit, qui me misit, non reliquit me solum. Cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me reliquit. Quare me non reliquit? Nonnon ex quodam initio et deinceps, sed sine initio et sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora.
Abbreviated transcription (Latin):
enim altissimus est. Cor enĩ
mundandum est ut intelligat᷑
quod ait. sicut docuit me pater
sic loquor. Non enum ita intelli¬
gendum ẽ quasi homo pater
homini filio loqueretur: sed ex
cellentiꝰ et sacratius. Aliter uͦ
intelligendum est quõd ait eu¬
uangłista. in principio erat u̾¬
bum et aliter intelligendum
uerbum caro factum est. alit̃
de diuinitate xp̃i inqua equa¬
lis est do patri. aliter de huma¬
nitate eius in qua consumilis
est nob̃ Cogitandum est ñ uno
mͦ intelligendum est. quod att
dominus ego et pater unumsu¬
mus. et illud quod dixit. pater
um. nec eum sic docuit quasi
indoctum genuerit: sed hoc ẽ
eum docusse quod est scientẽ
genuisse. et hoc est docuit me
pater quod scientem megenu
gunt simplex est nat᷑a uertta¬
tis. hoc est filio ẽẽ quõd nosse
Ab illo ergo habet quod nouerit
aquo habet ut sit. Non ut puꝰ
ab illo ẽẽt postea ab illo nosset
sed quemadmodum illi gignẽ¬

Expanded text:
ensus altissimus est. Cor enim ensus altissimus est. Cor enim mundandum est, ut intelligatur quod ait, « sicut docuit me Pater, sic loquor. » Non enim ita intelligendum est, quasi homo pater homini filio loquercellentius et sacratius. Aliter vero intelligendum est, quod ait. Evangelista: In principio erat Verbum; et aliter intelligendum: Verbum caro factum est. Aliter de divinitate Christi, in qua aequalis est Deo Patri; aliter de humanitate ejus, in qua consimilis est nobis, cogitandum est. Non uno modo intelligendum est, quod ait Dominus: Ego et Pater unum sumus ; et illud quod dixit: Pater um. Nec eum sic docuit, quasi indoctum genuerit; sed hoc est eum docuisse, quod est scientem gPater, quod scientem me Pategunt, simplex est natura veritatis, hoc est Filio esse, quod nosse. Ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit; non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset: sed quemadmodum illi gignen
Abbreviated transcription (Latin):
nonceli. Nam ibiexaltatus est
quando pependit inligno. Sed
illa exaltatio: humiliatio fuit.
Tunc enim factus ẽ obediens
patri usq ad mortem: mortẽ
autem crucis. Propter qd̃ exal¬
tauit illum d̃s Altera exaltatio
fuit quando eleuatus est ĩcru¬
ce: altera dumascendit. in ce¬
lum. Illa humiliationis: ista
glorificationis. Exaltatio uero
crucis oportebat impleri ꝑeo¬
rum manus qui postea fuerãt
credituri quib dicit. Cum exal
tau̾itis filium hominis. addi¬
dit tunc cognoscetis quia ego
sum. Quid est ego sum. nisi u¬
niꝰ substantie cum patre. sicut
ad moysen suꝑius diximus di¬
ctum ẽẽ egosum qui sumꝰ Uer¬
bo substantiali utit᷑ de se ip̃o
dominus ut intelligatur eter¬
nam ẽe substantiam. et unã
ẽẽ substantiam patris ⁊ filii.
Tamen ne ip̃e intelligeret᷑ pat̃
continuo adiunxit. Et a meip̃o
facio nichil. idest a meip̃o non
sum. Quod autem addidit sic̃
docuit me pat hec loquor. sensꝰ¬

Expanded text:
non coeli, nam ibi exaltatus est, non coeli, nam ibi exaltatus est, quando pependit in ligno; sed illa exaltatio, humiliatio fuit. Tunc enim factus est Patri obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Propter quod exaltavit illum Deus. » Altera exaltatio fuit, quando elevatus est in crucem; altera dum ascendit in coelum. Illa humiliationis, ista glorificationis. « Exaltationem crucis oportebat impleri per eorum manus qui postea fuerant cretaveritis Filium hominis, » addidit: « tunc cognoscetis quia ego sum. » Quid est ego sum, nisi unius substantiae cum Patre? sicut ad Moysen superius diximus dictum esse: « Ego sum qui sum . » Verbo substantiali utitur de seipso Dominus, ut intelligatur aeternam esse substantiam, et unam esse substantiam Patris et Filii. Tamen ne ipse intelligeretur Pater, continuo adjunxit: « Et a meipso facio nihil, » id est a meipso non sum. Quod autem addidit, « sicut docuit me Pater, haec loquor, » s
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil enim aliud uidet᷑ dixisse.
nisi eos pt passionem suam
cognituros quid ẽẽt. Proculdu¬
bio ergo uidebat ibi aliqͦs qͦs
ante mundi constitutionẽ p̃¬
suendo elegerat post passionẽ
suam ẽẽ credituros. ip̃i sunt
illi quos assidue commenda¬
nius et ad imitationem cum
magna exhortatione ꝓponi
sierent in eius nomine quem
tanqͣm mortuum ꝑsequentes
iudei contempserunt. conpũ¬
nem seuiendo fuderunt. cre¬
dendo biberunt. illa tria milia
⁊ illa quinq milia iudeoꝵ qͦs
ibi uidebat quando dicebat.
Cum exaltaueritis filiũ homi¬
nis tunc cognoscetis quia ego
sum. Tanqͣm dicens. differo cog¬
nitionem ur̃am: ut impleã
passionem meam. Ordine cog¬
noscitis quis sim non quia oẽs
tunc erant credituri ex hiis qͥ
audiebant idest pꝰt domini pas¬
sionem. Nam paulo ante dicit.
runt in eum: et nondum exal¬
tatus erat filius hominis. Ex¬
altationem quippe dicit passi¬
onis non glorificationis: cruciꝰ

Expanded text:
Nihil enim aliud videtur dixisse, Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos post passionem suam cognituros, quis esset. Procul dubio ergo videbat ibi aliquos, quante mundi constitutionem praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi, quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimfierent in ejus nomine, quem tanquam mortuum persequentes Judaei contempserunt, compunnem saeviendo fuderunt, credendo biberunt, illa tria millia, et illa quinque millia Judaeorum : quod sibi volebat, quando diCum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum; tanquam dicens: Differo cognitionem vestram, ut impleam passionem meam; ordine vestro cognoscetis qui sim. Non quia omnes tunc erant credituri ex his qui audiebant, id est, post Domini passionem: nam paulo ante  Leg.,runt in eum; et nondum exaltatus erat filius hominis. Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis; crucis,
Abbreviated transcription (Latin):
uerax est. filius ueritas. Ait enĩ
apertissime ip̃e dominus. Ego sũ
uia. et ueritas. et uita. Ergo si filiꝰ
ueritas. pater quid nisi quodal
sit uerax est. filius ueritas. quia¬
pater uerax et sicut a patre filiꝰ
ita aueraci ueritas. Pater uerax
est s non a ueritate. filius uerita
sed a patre quia filius a patre no
a scipo et id̃o ait alio loco. Ameipd
non ueni. idest ameip̃o non sũ
Dater utiq uerax non partici¬
pando ueritatem sed generan¬
do u̾itatem. quia pater genuit
filium qui de seip̃o ait. Ego sũ
uia ⁊ ueritas. Cum autem di¬
xisset dominus ihc uerax est
qui me misit. non intellexer̃t
illi qd̃ de patre eiꝰ dicebat. Nec¬
dum habuerunt oculos cordis
aꝑtos ut intelligere possent
equalitatem ueracis et uertta¬
ti. Dicebat eis. Cum exaltau̾ĩ¬
tis filium homius tunc cognoᷤ¬
cetis quia ego sum. et ameipso
facio nichil̃. sed sicut docuit me¬
pater hec loquor. Quid est hoc:

Expanded text:
verax est, Filius veritas. Ait enim verax est, Filius veritas. Ait enim apertissime ipse Dominus. « Ego sum via et veritas et vita . » Ergo si Filius veritas, Pater quid, nisi quod sit, verax est? Filius veritas, Pater verax. Sicut a Patre Filius, ita a veraci veritas. Pater verax est, sed non a veritate: Filius veritas, sed a Patre quia Fila seipso, et ideo ait alio loco: A meipso non veni , id est, a meipso non sum. Pater utique verax est, non participando veritatem, sed generando veritatem, quia Pater genuit Filium, qui de seipso ait: Ego sum via, et veritas. Cum autem dixisset Dominus Jesus: Verax est, qui me misit, non intellexerunt illi, quod de Patre eis dicebat; necdum habuerunt oculos cordis apertos, ut intelligere possent aequalitatem veracis et veritatis. Dicebat eis: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum: et a meipso facio nihil, sed sicut me docuit Pater, haec loquor. Quid est hoc?
Abbreviated transcription (Latin):
Multa inquit habco de uobis
loqui et iudicare. In alio uͦ loco
dixit ego non iudico quemqͣm:
presentem eius ostendens aduẽ¬
tum quo uenit saluare non ui¬
dicare: quia uenerat ut saluaret
mundum non ut iudicaret mũ¬
multa habeo de uobis loqui ⁊ ui¬
dicare. iudicium futurum dic̃
Ic̃o enim ascendit ut ueniat u¬
dicare iuuos et mortuos. siems
iustius iudicabit. qͣm qui mui¬
ste iudicatus ẽ. sflulta habedin¬
quit loquiet iudicare de uobis.
sed qui me misit uerax est. uide¬
te quemadmodum patri det glo¬
riam equalis filius patri. Exem¬
plum enimprebens nobis glorã
dare do. gloriam dei querere non
nr̃am quasi diceret. O homofide¬
lis si ego filius patris equalis pa¬
tri. consubstantialis patri. coct̾¬
nus patri. do gloriamei a qͦ sum
quomõdo tu suꝑbus es apd̃ eum
cuiꝰ es seruus: Multa inquit ha¬
bro de uobis loquiet uidicare .s
quime misit uerax est. Tanqͣm
diceret. Iteo uerum uidico. quia
filius ueracis ueritas sum. Patee

Expanded text:
« Multa, inquit, habeo de vobis « Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare. » In alio loco vero dixit: « Ego non judico quemquam , » praesentem ejus ostendens adventum, quo venit salvare, non judicare: quia venerat, ut salvaret mundum, non ut judicaret munMulta habeo de vobis loqui et judicare, judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus esquit, loqui et judicare de vobis, sed qui me misit, verax est. Videte quemadmodum Patri det gloriam, aequalis Filius Patri. Exemplum enim praebens nobis gloriam dare Deo, gloriam Dei quaerere, non nostram. Quasi diceret: O homo fidelis, si ego Filius Patris, aequalis Patri, consubstantialis Patri, coaeternus Patri, do gloriam ei a quo sum, quomodo tu superbus es apud eum cujus es servus? Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit, verax est. Tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis veritas sum. Pater
Abbreviated transcription (Latin):
lam suam ut ceci non uiderent.
et fideles oculos aꝑirent. Dicebãt
cipium qui et loquor uobis. Qua¬
re se dicit dominus iħc principiũ:
Quia omnia ꝑ ip̃m factasunt si
cut psalmista dicit. Omnia insa¬
pientia fecisti. Sugitur omniaui
sapientia fecit deus idest in filio
suo coeterno sibi et consubstanti¬
ali filius utiq omnium principi¬
um ẽ. Numquid et pater potest
dici principium: Ntiꝙ recte dicit᷑.
filius ds non tamen duodii sed
cipia sed unum principium fa¬
tendum est. Ergo et sp̃e sc̃s prin-
cipium est non tamen tͥa pͥnci¬
pia pater et filius et sp̃c sanctus:
s unum principium. Sicut pa¬
ter ds. filius ds. sp̃c sanctus ds:
non tamen tres dii. s unus d̃.
tentes sed unus omp̃c. Id enim
quod pater ad se est cls est. quod
ad filium est pater est quod filiꝰ
ad seip̃m est ds est. Quod ad pa¬
trem est filius est. et sp̃c sc̃s qd̃
dens untꝰ substantie. potestatis
et maiestatis cum patre et filio

Expanded text:
lam suam, ut caeci non viderent, lam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent. « Dicebant ncipium, quod et loquor vobis. » Quare se dicit Dominus Jesus principium? Quia omnia per ipsum facta sunt, sicut Psalmus  Ms., Psalmista dicit: Omnia in sapientia fecisti . Si igitur omnia in sapientia fecit Deus, id est, in Filio suo coaeterno sibi et consubstantiali, Filius utique omnium principium est. Nunquid et Pater potest dici principium? Utique recte dicitur Filius Deus, non tamen duo dii, sed cipia, sed unum principium fatendum cipium est, non tamen tria principia, Pater et Filius et Spiritus sanctus, sed unum principium: sicut Pater Deus, Filius Deus, Spiritus sanctus Deus, non tamen tres dii, sed unus Deutentes, sed unus omnipotens. Id enim quod Pater ad se est, Deus est: quod ad Filium est, Pater est. Quod Filius ad seipsum est, Deus est: et quod ad Patrem est, Filius est: et Spiritus sanctdens, unius substantiae, potestatis et majestatis cum Patre et Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
in peccato ur̃o. S illi semper t̾re¬
na sapientes. et semꝑ secundum
carnem audientes et responden¬
tis: quid ei dixerunt. audiamus.
buquis es: Nonenim cum dixisti
nisi tura credideritis quia egosũ
addidisti quis eẽs. Quis es ut cre-¬
damus: Et ille. Principium. Ecce
quod est puncipium mutari ñ
botest. principium inse manet et
liuocat omnia. Principium cui
dictum est tu autem idem ip̃e es ⁊
anni tui non deficient. Principi¬
um ait qui et loquor uobis. Respõ¬
dit. Principium me ẽẽ credite. Et
addidit quiet loquor uob̃. idest qͥ
humilis propter uos factus ad ista¬
terrena uerbo descendi. Nam sipͥn¬
cipium sicuti est ita maneret apd̃
patrem ut non acciperet formam
serui et homo lequeretur hominib:
quomͦ ei crederent cum infirma
corda intelligibile uerbum sine uo¬
ce sed sensibilia uidere non possẽt:
Ergo inquit credite me ẽe princi¬
pium qui aut credatis non solo
sum sed et loquor uobis. uerba

Expanded text:
in peccato vestro. Sed illi semper terrein peccato vestro. Sed illi semper terrena sapientes, et semper secundum carnem audientes et respondentes, quid ei dixerunt audiamus. « Tu quis es? » Non enim cum dixisti, nisi credideritis quia ego sum, addidisti quis esses. Quis es, ut credamus? Et ille: « Principium. » Ecce quod est principium, mutari non potest, principium in se manet et innovat omnia. Principium cui dictum est: « Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . » « Principium, ait, qui et loquor vobis. » Respondit, principium me esse credite, et addidit, qui et loquor vobis, id est quia humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Nam si principium, sicuti est, ita maneret apud Patrem, et non acciperet formam servi, et homo loqueretur hominibus, quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile verbum sine voce, sed sensibilia videre non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium, quia ut credatis non solum sum, sed et loquor vobis. Verba
Abbreviated transcription (Latin):
mini in peccato ũro. Quid est si
non credideritis quia egosum.
qui nichil addidit: Quid siuefi¬
liuis dĩ siue xp̃c siue ille quẽ pro¬
phete predixerunt siue saluator.
mundi suie aliud aliquid quod
de eo inscripturis legitur: mul¬
sum. Eodem modo uerborum sen¬
tentie sempiterne usus est ad
populum udeorum quo tunc
ad moysen ꝑ angłm in ruboflam¬
me ignis: quem missurus erat
al liberandum populum suum.
lomittere moysen seruum meũ
ad liberandum populum meum:
ego ip̃e modo ꝑ meip̃m ueni in¬
arnatus homo factus liberare
homines quos creaui qui perdi
modo mutari potest uel in meliꝰ
uel indeterius. quodammͦ morit᷑.
eo qd fuit ante dũ incipit aliud eẽ
uł alit eẽ qͣm fuit. Solus uero d̾s
semper idem est imimuitabilis
mutabilis substantia. Et quicqͥd
de eo dicipotest semper idem est
quod fuit erit. Prorsus nichilali¬
ud meluis uidetur in hoc loco
in hoc uerbo quod ait dominꝰ ego
sum. Nusi egosum d̃s: moriemini

Expanded text:
mini in peccato vestro. » Quid est, si mini in peccato vestro. » Quid est, si non credideritis quia ego sum? quia nihil addidit, multulius Dei, sive ille quem prophetae praedixerunt, sive Salvator mundi, sive aliud aliquid quod de eo in Scripturis legitur. Mulsum. » Eodem modo Verbum essentiae sempiternae usus est ad populum Judaeorum, quo tunc ad Moysen per angelum in rubo flame ignis, quem missurus erat ad liberandum populum suum. lo mittere Moysen servum meum ad liberandum populum meum; ego ipse modo per meipsum veni incarnatus, homo factus liberare homines quos creavi; salvare qmodo mutari potest, vel in melius vel in deterius, quodammodo moritur eo quod fuit ante, dum incipit aliud esse, vel aliter esse quam fuit. Solus vero Deus semper idem est. Immutabilis mutabilis substantia. Et quidquid de eo dici potequod fuit et erit. Prorsus nihil aliud melius videretur in loco, in hoc verbo quod ait Dominus: « Ego sum, » nisi, ego sum Deus, moriemini
Abbreviated transcription (Latin):
cato: tanto se eleuat de mundoñ
ẽe. Merito audierunt uidei mo¬
riemini in peccatis ur̃is: quia
non habere peccatum nullomͦ
potiustis qui cum peccato nati
estis.S tamen sunme inquit
credideritis quamius quidem¬
cum peccato nauiestis sed in
peccato ur̃o morituri ñ estis. do¬
iunxit enim dicens. Si non cre¬
dideritis quia ego sum: morie¬
mini in peccatis ur̃is. Ergo sicredi¬
deritis quia ego sum: non mori¬
emini in peccatis ur̃is. Reddita
spes ẽ desperantib: excitatio frã
est dormientib. Cordib eiugila¬
uerunt inde plurum credider̃t
sicut euuangelii ip̃ius conseq̃n¬
tia testantur ubi ait. Hec illolo¬
quente multi crediderunt inẽu
In hoc ergo populo cui dominus
loquebatur erant qui in peccato
suo fuerant moriturierant en¬
am qui in ip̃m qui loquebatur
fuerant credituri:. et ab om̃i pec¬
cato liberandi.Tamen hoc atten¬
dite quod ait dominus xp̃c si nõ
credideritis quia egosum: morie¬

Expanded text:
cato, tanto se elevat de mundo non cato, tanto se elevat de mundo non esse. Merito audierunt Judaei, « moriemini in peccatis vestris, » quia non habere peccatum nullo modo potuistis, qui cum peccato nati estis. Sed tamen si in me, inquit, credideritis, quamvis cum peccato quidem nati estis, sed in peccato vestro morituri non estis. Adjunxit enim dicens: « Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. » Ergo si credideritis quia ego sum, non moriemini in peccatis vestris. Reddita spes est desperantibus, excitatio facta est dormientibus. Cordibus evigilaverunt, inde plurimi crediderunt, sicut Evangelii ipsius consequentia testatur, ubi ait: « Haec illo loquente, multi crediderunt. » In hoc ergo populo cui Dominus loquebatur, erant qui in peccato suo fuerant morituri, erant etiam qui in ipsum qui loquebatur, fuerant credituri, et ab omni peccato liberandi. Tamen hoc attendite quod ait Dominus Christus: « Si non credideritis quia ego sum, morie
Abbreviated transcription (Latin):
bis quid intelligi uoluit: uos de
hoc mundo estis. Idõ quippe dixit
uos de hoc mundo estis quia pecca
tores erant quia infideles erant:
quia terrena sapiebant. Numqͥd
apłi ⁊ sancti d̃i de hoc mundo non¬
non erant. Erartt si quidem quia
de adam nati sunt. Et ip̃a ueritaᷤᷤ
de eis ait. Ego elegiuos de mundo.
ilest de carnali conuersatione:
que mundi nomine in hoc loco
significari uidetur. Qui gͦerant
de mundo facti sunt non de mũ¬
do. sz pertinere ceperunt ad eum
ꝑ quem factus est muncdus. Isti
autem remanserunt ẽẽ in mun¬
do quib dictum est moriemini
in peccatis ur̃is. Nemo dicat de
hoc mundo non sum. Quisquis
es o homo de hoc mundo es. s ue
nit ad te qui fecit mundum ⁊
liberainit te de hoc mundo. Si delec¬
tat te mundus: semper uis esse¬
immundus.Siautem non dele¬
dierunt moriemini in peccato
ur̃o. Et qui plus peccat plus ẽ
in mundo: et plus est immundꝰ.
Et quanto se quis mundat apec¬

Expanded text:
bis quid intelligi voluit, vos de bis quid intelligi voluit, vos de hoc mundo estis; ideo quippe dixit, Vos de hoc mundo estis, quia peccatores erant, quia iniqui erant, quia infideles erant, quia terrena sapiebant. Nunquid apostoli et sancti Dei de hoc mundo non erant? Erant siquidem, quia de Adam nati sunt, sed ipsa Veritas de eis ait: « Ego elegi vos de mundo , » id est, de carnali conversatione, quae mundi nomine in hoc loco significari videtur. Quia ergo erant de mundo, facti sunt non de mundo, sed pertinere coeperunt ad eum, per quem factus est mundus. Isti autem remanserunt esse in mundo, quibus dictum est: « Moriemini in peccatis vestris. » Nemo dicat, de hoc mundo non sum. Quisquis es, o nit ad te qui fecit mundum, et liberavit te de hoc mundo. Si delectat te mundus, semper immundus: si autem non delecdierunt: « Moriemini in peccato vestro. » Et qui plus peccat, plus est in mundo, et plus est immundus. Et quanto se quis mundat a pec
Abbreviated transcription (Latin):
qui terrena sapiebant.Uos de deor¬
sum estis: id̃o terram sapitis:
quia sicut serpens terram man¬
ducatis. t̾renis pascimin. t̾re
delectamini. terrenis inhiatis:
sursum cor non habetis. uos de deor¬
sumestis: ego de supernis sum̃. uos
de mundo hoc estis: ego non sum
de hoc mundo. Quomodo ergo ñ
erat de hoc mundo ꝑ quem factꝰ
est mundus: et semper ubiq ẽ:
S homines de mundo. sed prius
mundus: postea homo. Sed xp̃c
arte mundum ante xp̃m nichil
quia in puncipioerat uerbum ⁊
omnia ꝑ ip̃m facta sunt. Sic enĩ
erat ille de supernis. De quib su¬
ꝑnis: Ab ip̃o patre nichil illosupe¬
rius quia uerbum genuit equa¬
lem sibi. coeternum sibi. unigeni¬
tum sibi sinc tempore. ꝑ quem
conderet tempora. Ideo xp̃c ante
omnes creaturas et ante om̃ia
tempora quia de patre coeternus
patri genitus est. uor de mundo¬
hoc estis: ego non sum de hoc mun¬
do. Dixi ergo uobis quia moriemi¬
ni in peccatis ur̃is. Exposutt no¬

Expanded text:
qui terram sapiebant. « Vos de deorqui terram sapiebant. « Vos de deorsum estis. » Ideo terram sapitis, quia sicut serpens terram manducatis, terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, sursum cor non habetis. « Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. » Quomodo ergo non erat de hoc mundo, per quem factus est mundus, et semper ubique est? Sed omnes de mundo, sed prius mundus, postea homo. Sed Christus ante mundum, ante Christum nihil, qui « in principio erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : « sic enim erat ille de supernis. De quibus supernis? Ab ipso Patre, nihil illo superius, quia Verbum genuit aequale sibi, coaeternum sibi, unigenitum sibi, sine tempore, per quem conderet tempora. Ideo Christus ante omnes creaturas, et ante omnia tempora, quia de Patre coaeternus Patri genitus est. « Vos de hoc mundo estis, ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis, quia moriemini in peccatis vestris. » Exposuit no