comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cendum: Dicat gͥ animus sic̃ malus int̾ ligna siluarũ.
sic dilectus m̃s int̃ filias subumbra illius quã desicdabã
sedi. Kia sunt inmalo consid̾anda: uidelicet umbra gͣta.
fructus bonus. odor suauis. Dat enim xp̃c umbrã p̃cep¬
toꝵ. quȩ defendit abestu uitioꝵ: ut te ꝑdiẽ ñ urat sol. nec
luna ꝑ noctem. ht̃ fructum int̃ folia: idẽ. bonum opꝰ int̾
suꝑ cathedram. Suꝑ fenum sedet. cum carnẽ subicit: suꝑ
scabellum cum subicit mundum. Unde beatus ieronimus.
Magna inqͥt exultatio ẽ. amimȩ: mundũ habe sub pedib.
Cum uͦ sedet suꝑ scannum: nouissimũ eligat locum ut
audiat. Amice. ascende suꝑiꝰ. ne cum rubore descendat et
audiat. da huic locum. Qͥ humilitatẽ sequit᷑. ad suꝑiora
uocatur. qui uͦ suꝑbiam eligit. ad inferiora descendit. Suꝑ
cathedram sedent ñiusticiȩ s pestilentiȩ: de quib dicit᷑.
Qͤ dict̃ facite. qͦ autem faciunt facere nolite. Post pausa-¬

Expanded text:
Sicut malus inter ligna silvarum, sic dilectus meus inter filios. Sub umbra illius quem desideravi, sedi . Tria sunt in malo consideranda, videlicet umbra grata, fructus bonus, odor suavis. Dat enim Christus umbram praeceptorum, quae defendit ab aestu vitiorum, ut per diem non urat sol, neque luna per noctem . Habet fructum inter folia, id est, bonum opus inter super cathedram. Super fenum sedet, cum carnem subjicit; super scabellum, cum subjicit mundum. Unde beatus Hieronymus: « Magna, inquit, exsultatio est animae, mundum habere sub pedibus. Cum vero sedet super scamnum, novissimum eligat locum, ut audiat: Amice, ascende superius , ne cum rubore descendat et audiat: Da huic locum . Qui humilitatem sequitur, ad superiora vocatur; qui vero superba eligit, ad inferiora descendit. Super cathedram sedent non justitiae, sed pestilentiae, de quibus dicitur: Quae dicunt facite, quae autem faciunt, facere nolite . Post pausa
Abbreviated transcription (Latin):
paret: extendens radios suȩ cognitionis: illuminans corda
u̾bo consolationis. Exierat maria magdalene ad sepulcrũ.
qͣsi inortum ut plantaret et rigaret. inuenit eum qͥ dat in¬
crem̃tum & audit. Mũlier: Quid ploras: Quẽ queris: Eoce
pꝰ pluuiã compunctionis: irradiat claritas consolationis.
At illa audito quid quereret: estimans qr ortolanꝰ eẽt. ait.
Dñe si tu sustulisti eum dicito mͥ ubi posiusti eum et ego e

Expanded text:
paret, extendens radios suae cognitionis et illuminans corda paret, extendens radios suae cognitionis et illuminans corda verbo consolationis. Exierat Maria Madalene ad sepulcrum quasi in hortum, ut plantaret et irrigaret; invenit eum qui dat incrementum, et audit: Mulier, quid ploras? Quem quaeris? Ecce post pluviam compunctionis irradiat claritas consolationis. At illa, audito quid quaereret, existimans quia hortulanus esset, ait: Domine, si tu sustulisti eum, dicito mihi ubi posuisti eu
Abbreviated transcription (Latin):
ã delictoꝵ: quasi adomo in porticum: a memoria de¬
lictoꝵ. ad compassionem ꝓximoꝵ: qͣsi aporticu in uicõ:
a compassione ꝓximoꝵ. ad agendã curam eoꝵ: qͣsi a ui¬
co in agrum. In contemplatione gͥ quies ẽ: inceteris la¬
bor. In meditatione scripturaꝵ laboramus. tim̃tes ne p̃mi¬
a iustoꝵ amittam᷑: inmemoria delictoꝵ laborantes gemi-¬
mꝰ. ne cum dampnatis simus. In compassione uͦ ꝓximoꝵ
labor ẽ. cordis: inagenda cura eoꝵ labor oꝑationis. Inuno
monem᷑: in alio docemur: int̾cio mouem᷑ in qͣrto merem᷑
Monet scͥptura quid ag̾e debeamꝰ: docet memoria delic¬
ti ut peniteamꝰ: mouemur cõpassione ut diligamꝰ: opꝰ
uͦ bonũ meretur. ut nob̃ qui aliis succurrimꝰ succurrat᷑.
Exit & animꝰ in ortum. ut uideat ortolanũ uidelicet xp̃m.
qui plantat germina uirtutum.Exit & olera rigare: idẽ.
clarior fulget: sic xp̃c pꝰirrigationẽ lacrimaꝵ benignior ap¬

Expanded text:
am delictorum, quasi a domo in porticum; a memoria deam delictorum, quasi a domo in porticum; a memoria delictorum ad compassionem proximorum, quasi a porticu in vicum; a compassione proximorum ad agendam curam eorum, quasi a vico in agrum. In contemplatione igitur quies est, in caeteris labor. In meditatione Scripturarum laboramus, timentes ne praemia justorum amittamus; in memoria delictorum laborantes gemimus, ne cum damnatis labor est cordis; in agenda cura eorum, labor est operis. In uno monemur, in alio docemur, in tertio movemur, in quarto meremur. Monet Scriptura quid agere debeamti, ut poeniteamus; movemur compassione, ut diligamus; opus vero bonum meretur, ut nobis, qui aliis succurrimus, succurratur. Exit et animus in hortum, ut videat hortulanum, videlicet Christum, qui plantat gramina virtutum. Exit et olera rigare, id estpluviam clarior fulget: sic Christus post irrigationem lacrymarum benignior ap
Abbreviated transcription (Latin):
ost capłm ad laborem manuum fr̃s egredi solent:
sic pꝰ quietem contemplationis egredit᷑ animus
ad ꝓuidendum laborẽ corporeȩ necessitatis. E gredit᷑
a contẽplatione: qui cȩlesti fruebatur delectatione. Egͣ¬
ditur & descendit. Quo. & quomͦ: E gredit᷑ a contẽpla¬
tione celestium ad meditationẽ scͥpturaꝵ: et ibidem¬
titudinẽ: considerat premia uistoꝵ: attendit & pęnã
dampnatoꝵ. Deinde p̃mioꝵ amore tractus. et penaꝵ
timore tactus: descendit ad suoꝵ memoriam delictoꝵ.
Qui dum culpam ꝓpͥam cognoscit: aliene citiꝰ ignoscit:
et ideo pꝰmemoriam delictoꝵ: descendit ad cõpassionẽ ꝓ¬
ximoꝵ. inde uͦ progreditur ad agendam curdeoꝵ. Pot̃
& hoc ꝑsimilitudinẽ demonstrari: cum aliquis egͥdi-
tͣ athalamo indomum. adomo in porticum. aportico
inuicũ: auico in agrum. E greditur siquidẽ acontem¬
platione cȩlestium. ad meditationẽ scripturaꝵ: qͣsi a
thalamo in domũ ameditatione scͥpturaꝵ ad memori-¬

Expanded text:
ost capitulum ad laborem manuum fratres egredi solent: sic post quietem contemplationis egreditur animus ad providendum laborem corporeae necessitatis. Egreditur a contemplatione, qui coelesti fruebatur delectatione. Egreditur, et descendit, quo, et quomodo? Egreditur a contemplatione coelestium ad meditationem Scripturatitudinem, considerat praemia justorum, attendit et poenam damnatorum. Deinde de praemiorum amore tractus et poenarum timore tactus, descendit ad suorum memoriam delictorum. Qui dum culpam propriam cognoscit, alienae citius ignoscit, et ideo post memoriam delictorum descendit ad compassionem proximorum, inde vero progreditur ad agendam curam eorum. Potest et hoc per similitudinem demonstrari, cum aliquis egreditur de thalamo in domum, a domo in porticum, a porticu in vicum, a vico in agrum. Egreditur siquidem a contemplatione coelestium ad meditationem Scripturarum, quasi a thalamo in domum; a meditatione Scripturarum ad memori
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat uepͥum et spinarum. Commorem inquit inuillis
idẽ. in illis qui ft̃ uillani. idẽ. rudes et tardi: ad ꝑcipienda
docum̃ta curiȩ xp̃i. Sunt enimͣ c̃laustrales quasi curiales.
quidã uͦ uillani idẽ. mnordinati. qui ñ quert̃ edificationem
m̃tis. s repletionem uentͥs: t̾renis inhiant: t̾rena sapiunt.
In his gͥ necesse ẽ. ut faciamus moram: ꝑ doctrinam. ꝑdis-¬
ciplinam. Mane surgamus ad uineã. Qͥ enim uolunt a¬
ta uineaꝵ. idẽ. suꝑfluitates animarum ÷ oportet uͭ sur¬
gant mane idẽ. ñ pigre: s precedant exẽplo & oꝑatione.
Yideamus si floruerit uinea. si flores fructus partͣiuint
idẽ. uide faciamus si bonis cogitationib anim floreat: si

Expanded text:
fuerat veprium et spinarum. Commoremur, inquit, in villis, fuerat veprium et spinarum. Commoremur, inquit, in villis, id est in illis qui sunt villani, id est rudes et tardi ad percipienda documenta curiae Christi. Sunt enim quidam claustrales quasi curiales, quidam vero villani, id est inordinati, qui non quaerunt aedificationem mentis, sed repletionem ventris, terrenis inhiant, terrena sapiunt. In his necesse est ut faciamus moram per doctrinam, per disciplinam. Mane surgamus ad vineas. Qui enim volunt nta vinearum, id est superfluitates animarum, oportet ut surgant mane, id est, non pigre, sed praecedant exemplo et operatione. Videamus an floruerit vinea, an flores fructus parturierint, id est, videre faciamus, an b
Abbreviated transcription (Latin):
trorsum: quȩ indñi faciem ꝑ dubitationẽ miserat dorsũ.
Plantauerat maria ꝑ amorem: s de fructu resurrectioniᷤ
dubitabat ꝓpt̾ resurrectionis dilationẽ. Dum aut̃ cognos¬
cit xp̃m: colligit fructum. Quid enim ꝓdẽẽt sem̃ ꝯceptioĩs
qͥd flos natiuitatis. qͥd maturitas passionis: nͥ sequeret᷑
fructus sꝑatȩ resurrectionis: Egreditur it̾m animꝰ ut cͥcũ¬
fodiat ficulneam: ut q̃ sterilis erat fructum ferat. ut co¬
phinũ stercoris mittat: idẽ. ut memoriã peccati fetentẽ
reddat. Intrat & inuineã ut cͥcum fodiat eã. ut succidat
sarm̃ta. idẽ. suꝑfluitatis increm̃ta: ut qđ luxuriat in pal¬
surgamus ad uineas: uideamꝰ si floruerit uinea: si floreᷤ
fructus parturiunt. Egrediam᷑ inqͥt in agrum. Sg̾dit᷑
animꝰ a contemplatione asui cucumspectionẽ: egredit᷑ a
cura sui ad agendam curã ꝓximi. ut consoletur pusilla¬
numes: corripiat inquietos: ut fiat ager uirtutũ: qui priꝰ

Expanded text:
trorsum, quae in Domini faciem per dubitationem miserat deorsum. Plantaverat Maria per amorem, sed de fructu resurrectionis dubitabat propter resurrectionis dilationem. Cum autem cognoscit Christum, colligit fructum. Quid enim prodesset semen corruptionis, quid flos nativitatis, quid maturitas passionis, nisi sequeretur fructus speratae resurrectionis? Egreditur iterum animus, ut circumfodiat ficulneam, ut quae sterilis erat, fructum ferat , ut cophinum stercoris mittat, id est, ut memoriam peccati fetentem reddat. Intrat et in vineam, ut circumfodiat eam, ut succidat sarmenta, id est, superfluitatis incrementa, ut quod luxuriat in palsurgamus ad vineas; videamus etiam si floruerit vinea, si flores fructus parturiunt . Egrediamur, inquit, in agrum. Egreditur animus a contemplatione ad sui circumspectionem, egreditur a cura sui ad agendam curam proximi, ut consoletur pusillanimes, corripiat inquietos, ut fiat ager virtutum qui prius
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ dĩ. ñ quidem gradu summo s qui ipsi tam̃ eẽt. proxi
re et deum semꝑ esse dubium ñ est quam posse et ñ pec-¬
care et ñ turbari. in quo homo ꝓfecto creatus est: Aquo
illo ꝑ peccatum immno nob̃ in illo ⁊ cum illo corruentib.
rursus ꝑ gr̃am ñ quidem ipsum s ꝓipso qͦndam in fe¬
riorem gradum recepimus. Neq enim hic possumꝰ peni¬
tus eẽ. sine peccato seumiseria: possumus tam̃ gr̃a mo
niente. nec peccato suꝑari nec miseria: quanꝗͣ tam̃ scͥp¬
tura loquatur omẽ qͥđ natum ẽ ex deo ñ peccat. S hoc
dictum ẽ. de predestinatis ad uitam ñ qd̾ omĩno ñ pec
cent. s qd peccatum ipsis ñ imputet᷑: qd̾ uł punitir
condigna penitentia uł incaritate absconditur. Caritã
qppe cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ. Et beati quoꝵ re¬
misse sunt iniquitates. ⁊ quoꝵ tecta sunt peccata. Et

Expanded text:
tiae Dei non quidem tiae Dei non quidem re, et Deum semper esse dubium non est, quam posse et non peccare, et non turbari, in quo homo profecto creatus est? A quo illo per peccatum, imo nobis in illo et cum illo corruentibus, rursus per gratiam, non quidem ipsum, sed pro ipso quemdam inferiorem gradum recepimus. Neque enim hic possumus penitus esse sine peccato, seu miseria: possumus tamen, gratia juvante, nec peccato superari, nec miseria. Quanquam tamen Scriptura loquatur: Omne quod natum est ex Deo non peccat . Sed hoc dictum est de praedestinatis ad vitam: non quod omncent, sed quod peccatum ipsis non imputetur, quod vel punitur condigna poenitentia, vel in charitate absconditur. Charitas quippe cooperit multitudinem peccatorum . Et: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Et:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. fortassis qđ solum liberum arbitͥum sui omĩno defe¬
ctũ seu diminutionẽ ñ patitur. qđ in ipso potissimũ.
et̾ne et incõmutabilis diunitatis substantiua q̃dam
imago imp̃ssa uideatur. Nam & si habuerit initiũ nes¬
cit tam̃ occasum: nec de iusticia ul gła capit augm̃tũ
nec de peccato siue miseria detrim̃tum. Qͥd ȩt̾nitati
b qm̃ ñ solum ex parte minui. s ex toto amitti posst̃:
accidentał qͦdam magis similitudo sapientiȩ atq po-¬
tentiȩ diuinȩ imagini suꝑducta cognoscit᷑. Deniq ꝙ
amisimꝰ illas ꝑculpam. et ꝑ gr̃am recuꝑauimꝰ: et coti¬
die alii quidẽ plus. alii minus. aut in ipsis ꝓficuꝰ. aut ab ip¬
sis deficimus. Possunt etiam sic amitti. ut iam ñ ualeant
recuꝑari: possunt & ita possideri ut nec amitti qͦant ali¬
quo mͦ nec minui. huiꝰ biꝑtitȩ similitudinis sapĩȩ & poten¬

Expanded text:
est fortassis, quod solum liberum arbitrium sui omnino defeest fortassis, quod solum liberum arbitrium sui omnino defectum seu diminutionem non patitur, quod in ipso potissimum aeternae et incommutabilis Divinitatis substantiva quaedam imago impressa videatur. Nam etsi habuerit initium, nescit tamen occasum, nec de justitia, vel gloria capit augmentum, nec de peccato, vel miseria detrimentum. Quid aeternitati oniam non solum ex parte minui, sed ex toto amitti possunt, accidentalis quaedam similitudo sapientiae ac potentiae divinae imagini superducta cognoscitur. Denique et amisimus illas per culpam, et per gratiam recuperamus, et quotidie alii quidem plus, alii minus aut in ipsis proficimus, aut in ipsis deficimus. Possunt etiam sic amitti, ut jam non valeant recuperari, possunt et ita possideri, ut nec amitti queant aliquomodo, nec minui. Hujus bipartitae similitudinis sapientiae et poten
Abbreviated transcription (Latin):
malicia ñ mediocre saꝑe. peccato e si ñ ex toto carere certe ñ
consentire: et est posse ñ paruum adu̾sa & si necdum omĩo
felicit ñ sentire. uiriliter tam̃ ꝓueritate contempnere. Dis¬
cendum sane hic interim nobis ẽ. ex lib̃tate consilii. iam
libtate arbitrii ñ abuti: ut plene quandoq frui possimꝰ
lib̾tate complaciti. Sic profecto dĩ in nobis reparamus
imaginem: sic antiquo honori illi capessendo. quẽ ꝑ
peccatum amisimus ꝑ gr̃am p̃paramur. Et beatus qͥ de
se audire merebitur. Quis est hic et laudabimus eum:
fec̃ enim mirabilia inuita sua. Qui potuit tͣnsgredi et
ñ ẽ. transgressus. et facere mala et ñ fecit. Puto autem
in his trib lib̃tatib ipsam ad quam conditi sumꝰ con-¬
ditoris imaginem atq similitudinẽ contineri. et una-¬
ginem quidem inlib̃tate arbitrii: in reliquis autem du¬
ab biꝑtitam quandam consignari similitudinẽ. Huc

Expanded text:
malitia non mediocre sapere, peccato, etsi non ex toto carere, certe non malitia non mediocre sapere, peccato, etsi non ex toto carere, certe non consentire, et est posse non parvum adversa, etsi necdum omnino feliciter non sentire, viriliter tamen pro veritate contemnere. Discendum sane hic interim nobis est ex libertate consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut plene quandoque frui possimus libertate complaciti. Sic profecto Dei in nobis reparamus imaginem, sic antiquo honori illi capessendo, quem per peccatum amisimus, per gratiam praeparamur, et beatus qui de se audire merebitur: Quis est hic, et laudabimus eum, fecit enim mirabilia in vita sua, qui potuit transgredi, et non est transgressus, facere mala, et non fecit . Puto autem in his tribus libertatibus ipsam, ad quam conditi sumus, auctoris imaginem atque similitudinem contineri, et imaginem quidem in libertate arbitrii, in reliquis autem duabus bipartitam quamdam consignari similitudinem. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
de qͣntominus eisdem ꝓrsus destitutum de malo iã in¬
id qd̾ fuit bonum poterit ꝑse ipsum emergere: Ht̃ gͥ
homo necessarium dĩ uirtutem. & dĩ sapientiã xp̃m.
qͥ ex eo qđ sapientia ẽ uerum eũ saꝑe. faciat in repara¬
tionem lib̃i consilii et ex eo qd̾ uirtus ẽ. plenum posse-
restituat in reparationẽ liberi complaciti. quatinꝰ ex
altero ꝑfecte bonus peccatum iã nesciat. ex alt̾o plene
beatus. aduersum nil sentiat. S sane ista ꝑfectio in
cui uis in hoc scło qͣntuncũq ꝑfecto. ñ quomͦ uł in ip¬
sis pͥmis hominib datum fuit eas habere in paradiso.
s sic̃ iam nunc angłi possident incȩlo. Interĩ uero suf¬
ficiat in hoc corpore mortis. atq in hoc scło nequã ex
libtate quidem consilii peccato ñ obedire in concupis
centia: ex lib̾tate autem cõplaciti adu̾sa ñ formidare
ꝓ iusticia. Est aut̃ in hac carne peccati & in hac diei

Expanded text:
ere: quanto minus eisdem ere: quanto minus eisdem id, quod fuit bonum, poterit per se ipsum emergere. Habet ergo necessarium homo Dei virtutem, et Dei sapientiam Christum, qui ex eo quod sapientia est, verum ei Sapere reinfundat, in restaurationem liberi consilii; et ex eo quod virtus est, plenum Posse restituat, in reparationem liberi complaciti: quatenus ex altero perfecte bonus, peccatum jam nesciat; ex altero plene beatus, nil adversum sentiat. Sed sane ista perfectio in cuivis in hoc saeculo, quantumcunque perfecto; non quomodo vel ipsis primis hominibus datum fuit eas habere in paradiso: sed sicut jam nunc angeli possident in coelo. Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis atque in hoc saeculo nequam, ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupicentia, ex libertate autem complaciti adversa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne peccati, et in hac diei
Abbreviated transcription (Latin):
in miseria. ñ desinit eẽ. uoluntas s dr̃ & est nyseria
uoluntas sic̃ et beata uoluntas: ita nec libum arbitri¬
ũ destruere siue quantũ in se est aliquatenꝰ imminu¬
ere pot̾it. quecũq adu̾sitas uł necessitas. S licet ubi¬
q parit̾ sine sui diminutione ꝑduret. ñ tam̃ pari¬
t̃ sic̃ de bono potuit ꝑse in malũ corruere. ita qͦ ꝑse de
malo in bonum pot̾it respirare. Et quid mirum si iacens
ñ ualet ꝑ se resurgere. qd̾ stans in aliquid melius nullo suo
conatu ualebat ꝓficere: Deniq dum adhuc duas alias li-¬
bertates exaliqua parte secum hab̃et. ñ potuit de infe-¬
riorib illarum gradib ad suꝑiores ascende: hoc est de
posse ñ peccare. et de posse ñ turbari. Adñ posse peccare.
et ñ posse turbari. Qđ silib̾tatib illis etiam ut cumq ad¬
uitum. ñ preualuit tantum debono se in melius exten-¬

Expanded text:
in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur, et est misera in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur, et est misera voluntas, sicut et beata voluntas: ita nec liberum arbitrium destruere, sive, quantum in se est, aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitas. 25. Sed licet ubique pariter sine sui diminutione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum adhuc duas alias libertates ex aliqua parte secum haberet, non potuit de inferioribus illarum gradibus ad superiora ascendere, hoc est de posse non peccare, et de posse non turbari, ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod si libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevaluit tamen de bono in melius se extend
Abbreviated transcription (Latin):
in se ẽ. ꝑtinet aut aliquando ꝑtinuit posse uł saꝑe.
s tantum uelle. nec potentem facit creaturam nec sa¬
pientem: s tantum uolentem. Non gͦ si potens aut
sapiens. s tantum si uolens eẽ. desierit: ub̃m arbitͥũ
amisisse putanda erit. Ubi enim ñ est uoluntas: nec
lib̾tas. Non dico si uelle bonum: s si uelle omĩno cre¬
atura desierit. Fatendum sine contradictione. uͥ ñ
iã ex uoluntate bonitas. s ipsa ex toto uoluntas ꝑit:
bitͥum s consilium Si autem ñquidem uelle. s ad
id qd̾ iam uult bonum ei posse defuerit: nouerit sibi
deesse lib̃um complacitum. ñ lib̾um ꝑisse arbitum.
sigͦ lib̃um arbitrium. ita ubiq sequitur uoaunta¬
tem ut nͥ illa penitus eẽ. ñ desinat isto ñ careat. uolun¬
tas uͦ sicut inbono. ita etiam in malo ȩqͦ ꝑdurat: ȩqͦ
profecto & lib̾um arbitrium tã in malo quã in bono
integrum ꝑseuerat. Et quomͦ uoluntas etiã posita

Expanded text:
in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, bitrium, sed consilium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit; noverit sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, ut nisi illa penitus esse desinat, isto non careat: voluntas vero sicut in bono, ita etiam in malo aeque perdurat: aeque profecto et liberum arbitrium tam in malo, quam in bono integrum perseverat. Et quomodo voluntas etiam posita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuerunt s quia noluerunt. Peccantis gͥ lapsus: ñ
dono ascribendus ẽ. potestatis ł uitio uoluntatis. La¬
psus tam̃ ex uoluntate. ñ ȩque ex uoluntate resurg̾e iã
lib̃m habet: quia et si datum fuit uoluntati posse
stare ne caderet: ñtam̃ resurgere si caderet. Non enim
tã faci le quis ualet exire de fouea: quã facile in eam
labi. Cecidit sola uoluntate homo in foueã peccati:
s ñ ex uoluntate sufficit & posse resurgere. cum iã ⁊¬
si uelit ñ possit ñ peccare. Quid gͦ: Periit lib̃m arbitͥũ:
iam. ñ ualet utiq ñ turbari inde misero accidit. qd̾ cõ¬
placiti quoq libertatem amiserit. ꝑ quã ⁊ ante ha-¬
bitrium. et si miserum tam̃ integrũ: & qd̾ se ꝑ se hõ
ñ sufficit excutere apeccato siuie miseria. ñ lib̾i arbitͥi sig¬
nificat destructionem s duarum reliquaꝵ lib̾tatum
pͥuationem. Neq enim ad lib̾um arbitͥum quantũ

Expanded text:
non potuerunt, sed quia noluerunt. Peccantis ergo lapsus, non potuerunt, sed quia noluerunt. Peccantis ergo lapsus, dono ascribendus est potestatis, sed vitio voluntatis. Lapsus tamen ex voluntate non aeque ex voluntate resurgere jam liberum habet: quia, etsi datum fuit voluntati posse stare ne caderet, non tamen resurgere si caderet. Non enim tam facile quis valet exire de fovea, quam facile in eam labi. Cecidit sola voluntate homo in foveam peccati: sed non ex voluntate sufficit ei posse resurgere, cum jam, etsi velit, non possit non peccjam non valet utique non turbari, inde misero accidit, quod complaciti 613 quoque libertatem amiserit, per quam et ante haiberum arbitrium; etsi miserum, tamen integrum. Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut inde peccaret. s ut głosior appareret si ñ peccaret. c̃
peccare poss. Quid nãq głosius ei eẽ. poterat. ꝗͣ si de
ipso diceretur qd̾ scͥptura ꝑhibet dicens. qͥs ẽ. hic et lau¬
dabimꝰ eũ : Unde ita laudandꝰ: Fecit enim mirabilia in
uita sua. Quȩ: Qui potuit transgredi et ñ ẽ. transgressus:
mala facere et ñ fecit. Hunc gͦ honorem quãdui absq
peccato fuit seruauit: amisit cum peccauit. Peccauit
autem: qr lib̃um ei fuit. Nec aliunde ꝓfecto lib̾um. nͥ ex
lib̾tate arbitͥi: de qua utiq inerat ei possibilitas peccan-¬
di. Nec fuit tam̃ culpa dantis. s abutentis: qui ipsam ui¬
delicet facultatẽ conuertit inusum peccandi ꝗͣ acceꝑat
ad głam ñ peccandi. Nam & si peccauit ex posse qd̃ acce¬
pit: ñ tam̃ quia potuit. s quia uoluit. Nec enĩ p̃uarican¬
te diabolo et angłis eius. etiam alii preuaricati st̃: ñ qr

Expanded text:
non ut inde peccaret, sed ut gloriosior appareret, si non peccaret cum non ut inde peccaret, sed ut gloriosior appareret, si non peccaret cum peccare posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si de ipso diceretur quod Scriptura perhibet, dicens: Quis est hic et laudabimus eum? Unde ita laudabilis: Fecit enim mirabilia in vita sua . Quae? Quia potuit transgredi, et non est transgressus , malum facere et non fecit. Hunc ergo honorem quandiu absque peccato fuit, servavit; cum peccavit, amisit. Peccavit autem, quia liberum ei fuit, nec aliunde profecto liberum, nisi ex libertate arbitrii, de qua utique inerat ei possibilitas peccandi. Nec fuit tamen culpa dantis, sed abutentis, qui ipsam videlicet facultatem convertit in usum peccandi, quam acceperat ad gloriam non peccandi. Nam, etsi peccavit ex posse quod accepit, non tamen quia potuit, sed quia voluit. Nec enim praevaricante diabolo et angelis ejus, etiam alii praevaricati sunt, non quia
Abbreviated transcription (Latin):
it autem de posse ñ peccare. amissa ex toto consilii lib̾tate.
itemq d posse ñ turbari in ñ posse ñ turbari. amissa exto
toto complaciti libertate. Sola remansit ad penam lib̾̃tas
arbih̃: ꝑ quam utiq ceteras amisit. ipsam tam̃ amitt̾e
ñ potuit. ꝑ ꝓpͥam quippe uoluntatẽ seruus factꝰ peccati:
merito ꝑdidit libertatem consilii. Porro ꝑpeccatum factꝰ
debitor mortis. quomͦ iam retinere ualebat lib̾tatẽ com¬
placiti: De tͥb gͦ lib̃tatib qͣs acceꝑat abutendo illa q̃ dr̃
arbit: reliquis sese priuauit. Ineo autem abusus ẽ. qd̾
illam cum accepisset ad głam. conu̾tit sͥ incontumeliã:
uixta testimonium scͥpturȩ dicentis. homo cũ inhono¬
re eẽt. ñ intellex̃: comparatus ẽ. um̃tis insipientib et
similis factus ẽ. illis. Soli int̾ animantia datũ ẽ. hoĩ poꝰ
tiusse p̾eccare ob p̃rogatuam lib̃i arbitͥ: datum aucem

Expanded text:
it autem de posse non peccare in non posse non peccare, amissa ex toto consilii libertate. it autem de posse non peccare in non posse non peccare, amissa ex toto consilii libertate. Itemque de posse non turbari in non posse non turbari, amissa ex toto complaciti libertate. Sola remansit ad poenam libertas arbitrii, per quam utique caeteras amisit; ipsam tamen amittere non potuit. Per propriam quippe voluntatem servus peccati factus, merito perdidit libertatem cdebitor mortis, quomodo iam retinere ualebat libertatem complaciti? -- De tribus ergo libertatibus, quas acceperat, abutendo illa, quae dicitur arbitrii, reliquis sese priuauit. In eo autem abusus est, qillam cum accepisset ad gloriam, convertit sibi in contumeliam, juxta testimonium Scripturae dicentis: Homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Soli inter asse peccare ob praerogativam liberi arbitrii; datum autem,
Abbreviated transcription (Latin):
si unam quãlibet illarum habuit. quomͦ amisit: Nã
certum ẽ. hoc: quia ex quo peccauit. nec a peccato
ꝓrsus nec amiseria manens incorpore liber fuit. Ce¬
terum nullatenus quãcumq illarum semel acceꝑit
amittere potuit. Alioquin ꝑfectum nec saꝑe nec pos¬
se. uixta qđ quidẽ duo hec suꝑius diffinita st̃ habu¬
isse comuncitur: qui nimirum ⁊ uelle potuit qd̾ ñ debuit
et recipe qd̾ noluit. Andicendus est aliquo quidẽ mͦ illas ha¬
buisse. s quia ñ plenarie potusse amittere: Habet siqui¬
dẽ unaqueq illaꝵ duos gradus: suꝑiorem & inferiorẽ.
Suꝑior libtas consilii ẽ. ñ posse peccare: inferior posse ñ
peccare. Item suꝑior libertas complaciti ñposse turbari:
inferior posse ñ turbari. Itaq inferiorem utriꝰq libertatis
gradum simul cum plena libertate arbitͥ homo in sui con-¬
ditione accepit: et de utroq corruit cum peccauit. Corru¬

Expanded text:
si unam quamlibet illarum habuit, quomodo amisit? Nam si unam quamlibet illarum habuit, quomodo amisit? Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a miseria manens in corpore, liber fuit. Caeterum nullatenus, quamcunque illarum semel acceperit, amittere potuit. Alioquin perfectum nec Sapere, nec Posse, juxta quod quidem duo haec superius definita sunt, habuisse convincitur; qui nimirum et velle potuit quod non debuit, et recipere quod noluit. An dicendus est aliquo quidem modo illas habuisse, sed quia non plenarie, potuisse amittere? Habet siquidem unaquaeque illarum duos gradus, superiorem et inferiorem. Superior libertas consilii est, non posse peccare: inferior, posse non peccare. Item superior libertas complaciti, non posse turbari: inferior, posse non turbari. Itaque inferiorem utriusque libertatis gradum simul cum plena libertate arbitrii homo in sui conditione accepit, et de utroque corruit cum peccavit. Corru
Abbreviated transcription (Latin):
hõib qui in hoc głetur: aut uͭ aut quando istud obtinet᷑.
Num quidnã in hoc scło: s si quis eẽt. eiusmodi: maior es¬
set paulo qͥ confitetur dicens. ꝑficere autẽ ñ inuenio. Nũ¬
quid adam in paradiso:s si habuisset: nunquã exul es¬
scilicet totas tres illas quas diximus ubertates. idẽ. arbihͥ
consilii complaciti uł aliis nominib a necessitate. a pec¬
cato. a miseria pruni homines in paradiso habuerint:
antantum duas. anunam solummͦ. Et de prima qͥdẽ
nulla iam questio ẽ: si meminerimꝰ quã aꝑte ⁊ iustis
eam ⁊ peccatorib ineẽ. equaliter ratio suꝑior edocuerit.
De duab reliquis queritur ñ immerito an unqͣ eas
adam habuerit: aut ambas aut uł unam. Nã sinullã
habuit. quid amisit: Arbitͥ utiq lib̃tatem: tam pꝰ pec-¬
catum quã ante semꝑ tenuit inconcussam Sigͦ nil
amisit. quid ei obfuit eiectum fuisse de paradiso: Qđ

Expanded text:
hominibus, qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? hominibus, qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? Nunquidnam in hoc saeculo? Sed si quis esset hujusmodi, major esset Paulo, qui confitetur dicens: Perficere autem non invenio. Nunquid Adam in paradiso? Sed si habuisset, nunquam exsulasset  al. exsul esscilicet totas tres illas quas diximus libertates, id est, arbitrii, concilii, complaciti; vel aliis nominibus, a necessitate, a peccato, a miseria, primi homines in paradiso habuerint: an tantum duas, an unam solummodo. Et de prima quidem nulla jam quaestio est, si meminerimus quam aperte et justis eam et peccatoribus inesse aequaliter, ratio superior edocuerit. De duabus reliquis quaeritur non immerito, an unquam eas Adam habuerit, aut ambas, aut vel 612 unam. Nam si nullam habuit, quid amisit? Arbitrii utique libertatem tam post peccatum, quam ante semper tenuit inconcussam. Si ergo nil amisit, quid ei obfuit ejectum fuisse de paradiso? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt illa duo quȩ supra nominauimꝰ. uerum sapere
et plenum posse: ut sapere ad uisticiam posse referat᷑
ad głam S uerum ⁊ plenum addita sunt alt̾m ad di-¬
stinctionẽ sapientiȩ carnis quȩ mors ẽ. itemq sapĩȩ
mundi quȩ stulticia ẽ. apud dm̃. qua & sapientes¬
st̃ apud semetipsos homines sapientes inquã ut fa-¬
ciant mala: alterũ ad illorum differentiam de qͥb
dr̃. Potentes potenter torm̃ta patientur. Nã uerũ
saꝑe aut plenũ posse omĩno ñ inueniunt᷑ nͥ ubi
libero arbitrio iam illa duo coniuncta st̃. quȩ itẽ
suꝑius memorauimꝰ. lib̃um uidelicet ꝯsilium. li¬
bumq cõplacitũ. Solum profecto dyx̾im uere sa¬
pientem.pleneq potentem cui iã ñ tantũ uelle
adiacet ex libero arbit᷑o. sex reliqͥs qͦq duob inuenit et ꝑ¬
ficere. dum nec uelle ualeat qd̾ malum sit nec carere qd̃ ue¬

Expanded text:
sunt illa duo quae supra nominavimus, verum Sapere, sunt illa duo quae supra nominavimus, verum Sapere, et plenum Posse: ut Sapere ad justitiam, Posse referatur ad gloriam. Sed Verum et Plenum addita sunt, alterum ad distinctionem sapientiae carnis, quae mors est ; itemque sapientiae mundi, quae stultitia apud Deum , qua et sapientes apud semetipsos sunt homines, sapientes, inquam, ut faciant malo : alterum ad illorum differentiam, de quibus dicitur: Potentes potenter tormenta patientur . Nam verum Sapere, aut plenum Posse omnino non inveniuntur, nisi ubi libero arbitrio jam illa duo conjuncta sunt, quae item superius memoravimus, liberum videlicet consilium, liberumque complacitum. Solum profecto dixerim vere sapientem, pleneque potentem, cui jam non tantum velle adjacet ex libero arbitrio, sed ex reliquis quoque duobus invenit et perficere; dum nec velle valeat quod malum sit, nec carere quod ve
Abbreviated transcription (Latin):
habet siquidẽ duplex inse bonum abinitio sui. unũ
quidẽ generale ex sola creatione qd̃ abono scilicet dõ¬
ñ potuit creari nͥ bona. scdm qd uidit d̃s cuncta quȩ
fecerat. & erant ualde bona: alterũ sp̃ale ex lib̾tatẽ
arbitrui in quo adimaginẽ utiq ipsius qͥ creauit ẽ con¬
nimirũ inuniu̾sitate melior in suo gen̾e: optima ex
sui ordinatione. Est autem ordinatio omĩmoda ꝯu̾¬
sio uoluntatis ad dm̃: & ex toto uoluntaria deuotaq
subiectio. huic u̾tam ꝑfectȩ iusticiȩ debetur ĩmo iun¬
gitur głȩ plenitudo: quia sic se comitantur duo ista
ut nec iusticiȩ possit habi ꝑfectio nisi inplena gła.
nec głe plenitudo. absq ꝑfecta iusticia. Merito deniq
talis iusticia ñ erit sine gła: cum̃ gła uera ñ sit nͥde
tali iusticia. Unde recte dicitur. Beati qui esuriunt et
sitiunt iusticiam: qm̃ ipsi saturabuntur. Hec autẽ

Expanded text:
Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est connimirum in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi perfectio, nisi in plena gloria; nec gloriae plenitudo, absque perfecta justitia. Merito denique talis justitia non erit sine gloria, cum gloria vera non sit, nisi de tali justitia. Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . 20. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
Absit autem ut ipsi sui ipsius ꝑfectionem. deo aut̃ tantũ.
creationem tͥbuamus: cum longe nimirũ melius sit eẽ.
ꝑfectam quam factam. et dictu ipso nefas uideatur deo
qd̾ minui nob̃ qd̃ excellentius sit attͥbuere. Sentiens deni¬
q apłs quid ex natura eẽt. quid exgratia expectass: aiebat.
Uelle adiacet mͥ: ꝑficere ñ inuenio sciebat ꝓfecto uelle
quidẽ sͥ inesse exlibero arbitrio: s ut ipsum uelle ꝑfec¬
tum haberet grãm se habere necessariam Si enim uelle
malum defectus quidam est uoluntatis: utiq bonũ
uelle ꝓfectus eiusdem erit: sufficere autẽ ad omne qd̃
bero arbitrio habemus. ꝑfectum habeamꝰ duplici gr̃ȩ
munere indigemus. et uero uidelicet saꝑe qd̃ est uolun¬
ut. nil libeat nͥ qd̃ deceat uł liceat ꝑfecta inbono con¬
firmatio ut nil desit iam qd̃ libeat. Tunc demũ ꝑfec-¬
ta erit uoluntas cum plene fuĩt bona: & bene plena.

Expanded text:
Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostolus quid ex natura esset, quid ex gratia exspectaret, aiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio . Sciebat profecto, velle quidem sibi inesse ex libero arbitrio. sed ut ipsum velle perfectum haberet, gratiam se habere necessariam. Si enim velle malum, defectus quidam est voluntatis; utique bonum velle, profectus ejusdem erit: sufficere vero ad omne quod bero arbitrio habemus, perfectum habeamus; duplici gratiae munere indigemus, et vero videlicet Sapere, quod est volunut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet quod dr̃ nouit dominus qͥ st̃ eiꝰ. Nã illis qͥ eiꝰ
ñ sunt: am̃ dico uobis inquit nescio uos. Dum gͣ ꝑ
malam uoluntatem sumus diaboli. qͦdam mͦ int̾im
ñ sumꝰ dĩ: sic̃ cum ꝑbonam uoluntatem efficimꝰ dĩ.
desinimus iã eẽ. diaboli. Nemo siquidẽ pot̾ duob
dñis seruire. C et̾um siue dĩ sumus siue diabolr. ñ
tam̃ similit̾ desinimꝰ eẽ. nr̃i. Manet quippe ut᷑biq li¬
bertas arbitͥ. ꝑ quam maneat ⁊ causa meriti: qͣtinꝰ
merito uł puniamur mali qd̃ tanquam lib̾i ex ꝓpͥa
uoluntate efficim᷑ uł głificem᷑ boni. qd̃ nͥ eque uo¬
luntarii eẽ. ñ possumꝰ Sane diabolo nr̃a nos mancipat uo¬
luntas. ñ ipsius potestas: deo subicit eiꝰ grã. ñ nr̃a uoluntas.
srã qͥppe uoluntas bona qd̃ fatendum ẽ. abono dõ creata.  uꝰ¬
ꝑfecta tam̃ ñerit: quousq suo creatori ꝑfecte subiecta sĩt.

Expanded text:
pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, inquit, nesciomalam voluntatem sumus diaboli, quodammodo interim non sumus Dei, sicut cum per bonam voluntatem efficimur Dei, desinimus jam esse diaboli. Nemo siquidem potest duobus dominis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli; non tamen similiter desinimus esse et nostri. Manet quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat et causa meriti: quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius potestas: Deo subjicit ejus gratia, non nostra voluntas. Nostra quippe voluntas bona quod fatendum est a bono Deo creata, perfecta tamen non erit, quousque suo Creatori perfecte subjecta sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nescitis quid petatis. s ad lineam rectitudinis edocti ft̃
distortã reducere uoluntatem cũ audiert̃. Potestis bi¬
bere calicem quem ego bibiturꝰ sum: Et tunc quidẽ uer-¬
bo. s postmodum etiamipso exemplo uoluntatem ordi-¬
nare docebat: cum orans instante passione ut tͣnsferre¬
amare accepimus in conditione naturȩ ut essemus ali-¬
qua creatura. Uelle autem bonum. quomͦ & tim̾e dm̃
ce amare deum. accipimus inuisitatione gr̃e: ut simꝰ
dĩ creatura. Creati quippe quodãmͦ nr̃i in liberam uo¬
luntatem: qͣsi dei efficimur ꝑ bonã uoluntatẽ. Porro
bonam facit. qui lib̾am fecit. & ad hoc bonam̃ sit simꝰ
magis omĩno ñ fuisse quam nr̃os ꝑmanere. Nam qͥ
uoluerunt sui eẽ. utiq sicut dii scientes bonũ et malũ:
facti sunt ñ tantum iam sui. s & diaboli. Itaq libera
uoluntas nos facit nr̃os mala diaboli. Dona dei. Adhoc

Expanded text:
Nescitis quid petatis. Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt Nescitis quid petatis. Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante passione ut transferreimere, quomodo et amare, accepimus in conditione naturae, ut essemus aliqua creatura: velle autem bonum, quomodo et timere Deum, quomodo et amare Deum, accipimus in visitatione gratiae, ut simus Dei creatura. 18. Creati quippe quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit; et ad hoc bonam, ut simus magis omnino non fuisse, quam nostros permanere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bona, Dei. Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut deficiat ipsum se deicit. Itaq lib̃um arbitrium nos fa-
le. Quẽ adiodu namq aliud ẽ. timere simplicit̃: aliud
ditam̃to autem uirtutes significant: ita quoq aliuid ẽ.
uelle. aiuid uelle bonum Simplices namq affectiones
insunt naturaliter nob̃ tanquã ex nob: additam̃ta ex
grã. Nec aliud profecto ẽ. nͥ quod gratia ordinat affectio
nes. qͥs donauit creatio: ut nichil aliud sint uirtutes nͥ
ordinate affectiones Scriptum ẽ. de quibꝰdam qd illi tre¬
pidassent timore ubi ñerat timor. Timor fuit: s in ordi¬
it filii audite me: timorem dñi docebo uos. Itẽ de amo¬
re inordinato arguebat homines qui dicebat. Egolux
ueni in mundũ hunc: et dilȩxerunt homines magis
tenebras quam lucem. Iccirco postulat sponsa in canti¬
cis dic̃s. Ordinate in me caritatem. Similit̃ quoq de
inordinata peticione arguebantur: quib dicebatur.

Expanded text:
ut deficiat, ipsum se dejicit. Itaque liberum arbitrium nos faciut deficiat, ipsum se dejicit. Itaque liberum arbitrium nos facile. Quemadmodum namque aliud est timere simpliciter, aliud ditamento autem virtutes, significant: ita quoque aliud est velle, aliud velle bonum. 17. Simplices namque affectiones insunt naturaliter nobis, tanquam ex nobis: additamenta ex gratia. Nec aliud profecto est, nisi quod gratia ordinat, quas donavit creatio: ut nil aliud sint virtutes nisi ordinatae affectiones. Scriptum est de quibusdam, quod illic trepidassent timore, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordiit, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Item de amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis, dicens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur:
Abbreviated transcription (Latin):
rissima. Porro libertate consilii fruuntr etiã quilib&
iusti. ex parte quidem s ñ modica. Ceterum lib̾tas ar¬
bitrii. ut supra liquido apparuit. cunctis parit̃ ratio¬
ne utentib conuenit: ñ minor quantũ in se ẽ. in ma¬
lis quam inbonis tam plena inhoc scło quã in fut᷑o.
S et hoc aꝑte monstratum ẽ. puto qd̃ hȩc ipsa tñ lib̾¬
tas. tamdiu quodammͦ captiua tenetur: quã diu il¬
lam duȩ aliȩ libertates. minime aut minus plene
comitantur. nec aliunde nr̃ ille defectus uenit. de qͦ
apłs. ut ñ quecũq uultis ait illa faciatis. Uelle siqͥdẽ
in est nob̃ ex libero arbitͥo: ñ etiam posse qd̃ uolumꝰ
Non dico uelle bonum aut uelle malum: s uelle tantum.
Uelle et enim bonum ꝓfectus ẽ. uelle malũ defectus: uelle
uͦ simpliciter ipsum est qđ proficit uł deficit. Porro ipsũ
ut ẽẽt. creans gratia fecit. ut proficiai saluans gr̃a facit:

Expanded text:
rissima. Porro libertate consilii fruuntur etiam quilibet rissima. Porro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi; ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit; non minor, quantum in se est, in malis, quam in bonis; tam plena in hoc saeculo, quam et in futuro.s aperte monstratum esse puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum: sed tantum velle. Velle etenim bonum, profectus est; velle malum defectus. Velle vero simpliciter, ipsum est quod vel proficit, vel deficit. Porro ipsum ut esset, creans gratia fecit; ut proficiat, salvans gratia facit,
Abbreviated transcription (Latin):
uentib uicissim sͥ grauia leuiaq succedunt. minoꝵ
expientia aliqua miseriȩ uidet᷑ int̾polatio. ut cum¬
aliqͣndo pꝰ exꝑta plura grauissima in minus forte mo-¬
lesta euaditur felicitas putetui. At tam̃ fatendum ẽ.
eos qui ꝑ excessum contẽplationis rapti qͣndoq in
sp̃u. quantulũcumq de suꝑnȩ felicitatis dulcedine
degustare sufficiunt: totiens liberos amiseria qͦti¬
ens sic excedunt. Hi plane qd̃ negandum ñ est etiam
in hac carge raro licet raptimq complaciti libtate fru¬
uuntur: qui maria cum partem optimam elegeruit
quȩ ñ auferetur abeis. Qui enun iam tenent qd̃ aufe¬
rendum ñ est: exꝑiuntur utiq qd futurum ẽ. Si futu¬
rum ẽ: felicitas est. Porro felicitas ⁊ miseria: eodẽ tm¬
ticipant: totiens istam ñ sentiunt Itaq in hac uita
soli contemplatiui possunt utcumq frui lib̾tate com¬
placiti: et ex parte hoc: & parte satis modica uiceq ra-¬

Expanded text:
ventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum ventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cumaliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur. 15. Attamen fatendum est eos, qui per excessum contemplationis rapti quandoque in spiritu, quantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane quod negandum non est etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis . Qui enim jam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas et miseria eodem temticipant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti: et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque ra
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. Melius ẽ. ire ad domum luctus: quã ad domũ
conuiuii. Est quidem in bonis corꝑis nonnulla iocun¬
ditas uidelicet in edendo. bibendo. calefaciendo. cet̾is¬
q talib fomentis uel tegum̃tis carnis s ñ quidem ł
ista uacant aliquatenus amiseria. Bonus ẽ. panis. s
esurienti. Potus delectat: s sitienti. Deniq saturato.
cib potusq iam nequaquã sunt grata. s grauia.
Tolle famem: et panem ñcurabis: Tolle sitim: et lĩpi-¬
dissimum fontem acsi paludem respĩties. Similiter
umbrã ñ querit nͥ estuans: solẽ ñcurat nͥ algens si¬
ue caligans. Alioquin nicħ horum libebit: si ñ p̃cesse¬
rit urgens necessitas. Quȩ si ꝑfecte tollatur e reb statĩ
intedium atq molestiam conuertetur ipsa q̃ iudet᷑
Qd̾ ẽ. presentis uitȩ occupare miseriam. nͥ in conturuis
sint consolatio. & dum forte ꝓtempore aut rerum e¬

Expanded text:
dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Est quidem in bonis corporis nonnulla jucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant aliquatenus a miseria? Bonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam convertetur ipsa quoque, ququod praesentis vitae est, occupare miseriam: nisi quod in nque consolatio: et dum forte pro tempore ac rerum e
Abbreviated transcription (Latin):
ista locus ullus ẽ. huiuscemodi lib̃tati: Quid inquã li
uidetur miseria: Neq uł innocentia seu iusticia qͣm¬
admodũ a peccato. ita etiam a miseria tute eẽ. hic po¬
terunt uͥ iustꝰ exclamat. Infelix ego hõ. quis me lib̾a¬
bit de corpore mortis huius: Et item Factȩ sunt
mͥ lacrimȩ meȩ panes die ac nocte. Ubi noctes diesq
in merore continuantur: nullũ ꝓfecto tẽporis spa¬
tium complacito uacuũ relinquit᷑. Deniq qui uo
lunt pie uiuere in xp̃o. ipsi magis ꝑsecutionẽ pa¬
tiuntur. qm̃ iuditiũ adomo dĩ incipit. qđ et p̃¬
forte intuto ẽ. & aliqua int̾m ex parte frui pot̾ com-¬
placito cauere miseriam: Absit. Nam qui letantur
cum malefecerint. et exultant in reb pessimis. tale ẽ.
qd̃ faciunt. quale cum rident frenetici. Nulla autẽ
uerior miseria: quam falsa leticia. Deniq int̾im mi-¬
seria ẽ. qđ uidetur felicitas in hoc seculo: ut sapiens

Expanded text:
ista locus ullus est hujuscemodi libertati? Quid, inquam, lista locus ullus est hujuscemodi libertati? Quid, inquam, lvidetur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: Factae sunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Ubi noctes diesque in moerore continuantur, nullum profecto temporis spatium complacito vacuum relinquitur. Denique qui pie volunt vivere in Christo, ipsi magis persecutionem patiuntur ; quoniam judicium a domo Dei incipit. Quod et praeforte in tuto est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens