comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uideannus de quib reb mt̃dicta cõpetũi
⁊ sciendũ int̃ dicta aut de duimis reb aut
de bumanis reb cõpet̾e dediumis. ut de lo¬
cis sacris ut religiosis. ¶Dereb hominum
int̾ dicti reddeudiur. aũ dehisque sut̃ ãli¬
bendis ⁊ de ducendis int̃dicta cõpetuni q̃
sunt aucunis hec sunt aut publicasaut
singłoꝵ. Epublica de locis publicis. de iis
deqͦ fumib publicis. Que aũ singłoꝵ⁊. st̃.
aut adimi̾sitatẽ ꝑime̾ ut int̾ dictum

Expanded text:
Uideamus, de quibus rebus interdicta competunt. et sciendum est interdicta aut de diuinis rebus aut de humanis competere. diuinis, ut de locis sacris uel de locis religiosis. de rebus hominum interdicta redduntur aut de his, quae sunt alibendis ducen‹d›is interdicta competunt. quae sunt alicuius, haec sunt aut publica aut singulorum. publica: de locis publicis, de uiis deque fluminibus publicis. quae autem singulorum sunt, aut ad uniuersitatem pertinent, ut interdictum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ad ꝯpellendũ defend̾e. S ex stipła¬
tu ob rem non defensã agi posse. At si
istã cãm hãt cur iuidiciũ acciꝑe no¬
lit. fideiꝰsores ñ teneri qr uir bonꝰ arbit᷑¬
turꝰ ñ fu̾it ut qui iustã excusationem
afferret defend̾e cog̾et᷑. S ⁊ si satis nõ
dedit s repmittenti ei creditũ ẽ idem
statuendũ ẽ. Qui ita de publico agũt
ut ⁊ pͥuatũ cõmodũ defendant cau¬
sa cognita ꝑmittunt᷑ ꝓctiratorẽ dare¬

Expanded text:
esse ad compellendum defendere, sed ex stipulatu ob rem non defensam agi posse: at si iustas causas habeat, cur iudicium accipere nolit, fideiussores non teneri, quia vir bonus arbitraturus non fuerit, ut qui iustam excusationem adferret, defendere cogeretur. sed et si satis non dedit, sed repromittenti ei creditum est, idem statuendum est. Qui ita de publico agunt, ut et privatum commodum defendant, causa cognita permittuntur procuratorem dare
Abbreviated transcription (Latin):
mandati uidicio restitu̾e. Usq ado
ut si ꝑ errorẽ aut inuiriã uidicis ñ
debitũ ꝯsetut᷑ fu̾it id qͦ redd̾e debeat.
Item ccͣ ꝗ obiẽ iudicatã ꝓcurator solue¬
rit. ccͣio mandati iudicio recuꝑare debr.
penã aut̃ qͣm ex eo delicto p̾stitit recu-¬
ꝑare ñ debr litis impendia bona fide ft̃a¬
ł ab actoris ꝓcuratore. ł arei deb̾e ei resti¬
tu equitas suad Si duob mandata sit
administratio negotioꝵ quoꝵ ait debi
tor sit mandatoris an alt̾ cum eo recte
asturꝰ sit ⁊ utiq recte. Non ⁊ ob id minꝰ
tores omniũ rerũ suar̃ reliqͥt nͥ nõtatĩ
p̃cep̃ ut alt̾ ab alt̾o pecuniã petat ñui¬
detur mandatũ utlibr eoꝵ dedisse.
tũ sit ut a debitorib pet̾ẽ actorẽ ita de¬
b̾e replicare. ait si mͥ mandatũ ẽ ut a te

Expanded text:
icio restituere usque adeo, ut et si per errorem aut iniuriam iudicis non debitum consecutus fuerit, id quoque reddere debeat. Item contra quod ob rem iudicatam procurator soluerit, contrario mandati iudicio reciperare debet: poenam autem, quam ex suo delicto praestitit, reciperare non debvel ab actoris procuratore vel a rei debere ei restitui aequitas suadet. Si duobus mandata sit administratio negotiorum, quorum tor sit mandatoris, an alter cum eo recte acturus sit? et utique recte: non enim ob id minus rum suarum reliquit, nisi nominatim praecepit ut alter ab altero pecuniam petat, non videtur mandatum utrilibet eorum dedisse. tum sit, ut a debitoribus peterem" actorem ita debere replicare "aut si mihi mandatum est, ut a te
Abbreviated transcription (Latin):
rat de exilio reu̾sum postulare posse. Nec
adhibet᷑ distinctio. qͦ cͥmine exiliũ ł silẽti-¬
um sit irrogatũ. ne cui. s. pena tp̃r det̾mi-¬
nata ccͣ sententie fidẽ ult̾iꝰ porrigat᷑.¬
D .ł. Ex ea cã ꝓhibit᷑ ꝓ auo postulare
q̃ infamiã ñ irrogat. Iõq uis ꝓ om̃ib postu¬

Expanded text:
rat de exilio reversum postulare posse. nec adhibetur distinctio, quo crimine silentium vel exilium sit irrogatum, ne scilicet poena tempore determinata contra sententiae fidem ulterius porrigat ea causa prohibitus pro alio postulare, quae infamiam non irrogat ideoque ius pro omnibus postu
Abbreviated transcription (Latin):
lepnit᷑ ꝙ ꝑ iudicatũ satͥisdat̾onem
cau̾e. ¶ Ei qui defendit eũ cꝰ noie ip̃e
rium iudiciũ acciꝑe ⁊ mag̃ placet coᷤ¬
gendũ ꝓcuratorẽ. ¶Ut in cct̾is ꝙͦ ne
gotiis gestis ita ⁊ in litib ex bona fi¬
de rõnem redd̾e debr. Itaq qd̾ ex lite¬

Expanded text:
e pro iudicatum solvi satisdatione cavere. Ei qui defendit eum, cuius nomine ipse um iudicium accipere: et magis placet cogendum. Procurator ut in ceteris quoque negotiis gerendis, ita et in litibus ex bona fide rationem reddere deb
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit isq intdc̃o utat᷑ ne ei uis fiat
edificanti defensoris partes eũ susti¬
nere. nec ꝯpelli cauere rem ratam do¬
minũ habitur̃ uił ait. ⁊ si sacus ded̾it
ñ aĩaduerto in qͥt iuł quo casu stipł¬
comimiitatur.

Expanded text:
tum sit isque interdicto utatur 'ne si u‹i›s fiat aedificanti', defensoris partes eum sustinere nec compelli cauere ratam rem dominum habiturum Iulianus ait, et si satisdederit, non animaduerto, inquit Iulianus, quo casu stipcommittatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lidoꝵ ꝓcreatio. hinc educatio. Uidem÷
enĩ cetera ꝙͦ aĩalia feras ĩ. istiꝰ uñs ꝑitia
censeri. us gentiũ ẽ qͥ go humane u¬
tunt᷑. Qd anatali recede facile intellige
licet. Quia illud oĩb aĩalib hoc soł hõ.¬
nib int̾ se ꝯmune sit.

Expanded text:
ocreatio, hinc educatio: uidemus etenim cetera quoque animalia, feras etiam istius iuris peritia censeri.Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur. quod a naturali recedere facile intellegere licet, quia illud omnibus animalibus, hoc solis hominibus inter se commune sit.
Abbreviated transcription (Latin):
bẽ intͣ italiã ut epła diui seuiad fabiũ
cesonẽ p̃fectũ urb̃ missa declarat᷑. Ser-¬
uos ꝗ ad statuã ꝯfug̾int: ł sua pecunia
ẽptos ut manumittant᷑ de dñis q̃rentes
audiet. s ⁊ patͦnos egentes de suis lib̃tis q̃¬
rentes audiet. maxime si egros se eẽ dicãt.¬

Expanded text:
bem intra Italiam, epistula divi Severi ad Fabium Cilonem praefectum urbi missa declaratur. Servos qui ad statuas confugerint, vel sua pecunia emptos ut manumittantur, de dominis querentes audiet. Sed et patronos egentes de suis libertis querentes audiet, maxime si aegros se esse dicant
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cũ añ quesitũ eẽ an licẽt ap̃fectis p̃to-
caĩnt. pꝰea publice sentent̾ pͥncipali lecta
appellandi facultas int̾dicta est credidit
enim pͥnceps eos ꝗ obsingłarem industri¬
am explorata eoꝵ fide ⁊gͣuitate ad huiꝰ of-¬
ficiĩ magnitudinẽ adhibent᷑. ñ aliter ui-¬
dicaturos eẽ ꝓsapientia ac luce dignita-¬
tis sue ꝗͣ ipse foret iudicaturoͥs. Subnixi sũt:
⁊̃ alio pͥulegio p̃fecti p̃torio. neasñtñtiis
eoꝵ minores etate abaliis magistratib nͥ
abhis p̃fectis p̃torio restui possit. Baftõsp̃eos¬

Expanded text:
nam cum ante quaesitum fuisset, an liceret a praefectis praetorirovocaverint: postea publice sententia principali lecta appellandi facultas interdicta est. credidit enim princeps eos, qui ob singularem industriam explorata eorum fide et gravitate ad huius officii magnitudinem adhibentur, non aliter iudicaturos esse pro sapientia ac luce dignitatis suae, quam ipse foret iudicaturos. Subnixi sunt etiam alio privilegio praefecti praetorio, ne a sententiis eorum minores aetate ab aliis magistratibus nisi ab ipsis praefectis praetorio restitui possint. XII DE
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ditori soluat uid̃i ad oatore ꝓfectã
ꝓtinꝰ ad creditorẽ. ⁊ fieri nũmos accipi-¬
entis. Si uͦ simplicit̾ ei donau̾it alie¬
nationem eaꝵ filiũ ñ habuissȩ. Et
ideo sisolu̾it ꝯditionẽ pr̃i ex omni¬

Expanded text:
soluat, uideri a donatore profectam protinus ad creditorem et fieri nummos accipientis: si uero simpliciter ei donauit, alienationem eorum filium non habuisse et ideo, si soluerit, condictionem patri ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
.r.p. causa affutus ÷. aut morbo ꝑpetuo
tenet᷑. aut magistratũ initurꝰ ÷. aut qͥ¬
incutꝰ uidiciũ pati ñ p: idoneꝰ defensor
intelligit᷑. ¶ Uitores qui in alio loco ad¬
ministrau̾int: eod loco defendi debent.

Expanded text:
 causa afuturus est aut morbo perpetuo tenetur aut magistratum initurus est aut inuitus iudicium pati non potest, idoneus defensor intellegitur. Tutores, qui in aliquo loco administrauerunt, eodem loco et defendi debent.
Abbreviated transcription (Latin):
ticia appellatũ. Nam ut elegant̃ celꝰ diffinit.¬
Ius est ars boni & equi cuiis merito quis noᷤ¬
sacerote aispellat. Iusticia naꝙ colimꝰ ⁊ bõi

Expanded text:
titia descendit. Nam, ut eleganter Celsus diffinius est ars boni et equi, cuius merito quis nosacerdotes appellat. Iustitiam namque colimus et boni
Abbreviated transcription (Latin):
ta cumiure nͥli om̃s lib̾i nascemur. nec nota
eẽt manumissio cũ s̾uitꝰ eẽt ĩ cognita. s pͦea¬
quã iuregñtiũ suitꝰ inuasit. secutũ cꝰ bñficiũ
mamumissioĩs. et cũ uno nat᷑ali noĩe om̃s¬
homines appellaremͣ. iure gñtiũ cͥagña ho.¬

Expanded text:
te cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum seruitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium seruitus inuasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno naturali nomine homines appellaremur, iure gentium
Abbreviated transcription (Latin):
ob tutelam corꝑis sin fec̾it ilire fccisse exti¬
met᷑. It cum intͣ nos cognationẽ qnͣdã na-¬
t᷑a constituit: conseqñs est hominẽ hõi insi¬

Expanded text:
ob tutelam corporis sui fecerit, iure fecisse exir, et cum inter nos cognationem quandam natura constituit, consequens est hominem homini insi
Abbreviated transcription (Latin):
dere. penali iuoitio. ¶s uidetur iꝰ
ditenti no obtemꝑasse qui ꝙ extͣre¬
mui miuriidictõem ẽ nõ fecit.
ultisi qus rem mobilem uendis¬
aũferri pnssus e cetmsi ⁊ seqͥuetia
recusauit tunc non obtemꝑasse.
uitetur. ¶ Sꝑꝓtĩnator tuns ł tutor
łcutator uis dicenti no obtemꝑauit¬

Expanded text:
iudicio.Is uidetur ius dicenti non obtemperasse, qui quod extremum in iurisdictione est non fecit: ueluti si quis rem mobilem uindicferri passus est: ceterum si et sequentia recusauit, tunc non obtemperasse uidetur.Si procurator tuus uel tutor uel curator ius dicenti non obtemperaui
Abbreviated transcription (Latin):
arentes nat᷑urales. inius uocare
nemo pot̾. una ẽ ⁊omnib parẽ¬
tib ẜuanda reuerentia. e auł.
cabit qm hiieius parentee nonsiit
cumhis tantum cognatufiat.¬

Expanded text:
arentes naturales in ius uocare nemo potest: una est enim omnibus parentibus seruanda reuerentia. 7 Idem cabit, quoniam hi eius parentes non sunt, cum his tantum cognatus fiat
Abbreviated transcription (Latin):
tem het pena tnsmmitati ⁊ scribit.
iuł non solum ip̃i denegari actõe
ratione scribit non solumin husat fus¬
cionib pati eum penam edictiqs̃
tunc habuit cũ incideret meditũ
ueram si que postea ei aoquirittur.
Exhac ca solutum repeti non posse

Expanded text:
nsmittatur? et scribit Iulianus non solum ipsi denegari actionem, ratione scribit non solum in his actionibus pati eum poenam edicti, quas tunc habuit cum incideret in edictum, uerum si quae postea ei adquirentur. Ex hac causa solutum repeti non posse
Abbreviated transcription (Latin):
libro primo instititionum.
unoꝑam taturum prius nosseo
unde nomeniuis descendat᷑ Est ã
a iustitia appellatum. Nam ut e¬
leganter celsus diffinit. Ius est a¬

Expanded text:
libro primo institutionum Iuri operam daturum prius nosse oportet, unde nomen iuris descendat. est autem a iustitia appellatum: nam, ut eleganter Celsus definit, ius est a
Abbreviated transcription (Latin):
si sũt. alioquĩ ut ⁊ iuł elegant ait.
aut impuneꝯͣ tumelus ⁊ damp¬
nis affitieritur. aut erit inpot̾ate
cuiusꝙ pulsando eos subitereip¬
sosiurditiõi dum seuatoicant.
S si dubiteturutrum mea ꝗscã
nũ tomũ reucter. d̾ bebit eaueiu¬

Expanded text:
si sunt: alioquin, ut et Iulianus eleganter ait, si sunt: alioquin, ut et Iulianus eleganter ait, aut impune contumeliis et damnis adficientur aut erit in potestate cuiusque pulsando eos subicere ipsos iurisdictioni, dum se uindicant. Sed si dubitetur, utrum in ea quis causa ut domum reuocet, debebit caue
Abbreviated transcription (Latin):
hui ip̃e ꝓuccanit nõ imponitur.
nect̾itas intra temꝑa ꝓuccationis
eͥcende romeuł aloicco ubi puo¬
catio ex̾cetur. aliis pulsantis res¬
pondere. Namcels̃ licẽtiam domũ
celsiario rescripsit eum qui tictele
uocatu ion debere compelliiuti¬
cium suipere. oem claudio flaui¬
ano rescripsit minorem .xxu. ann̾
tuadu̾sus asianum qui attius
negotiicãuen̾at nonẽe rome au¬
diendum ¶Oms autem istido.¬
ntum reuocant sinibi contracitꝰ
ubi conueniuntur. Cet̾m si contr¬
acerint ibireuctandiius nõ hñt ex¬
ceptis legatis quilz ibi contrace¬
rint dummodo anteiegatoi cõ¬
trat̾int ñ com̃pellũtur serome :
defertoete ꝗm̃din iegatiois cã hic de
tõe subsistant. conueniẽdos eos
diuspius rescripsit. ¶ tem si ex̃tͣ
inttaliaquestionis ẽ an rome cõ¬
ueniripossint. Et maitelł i eo so¬
lo priuiłio eos ititomum reuo¬
candi: qd̃ intra ciuitatem suam
lutur adu̾sus om̃s defendere: nõ
tnisi miuriam suam ꝑsequartur

Expanded text:
qui ipse prouocauit non imponitur necessitas intra tempora prouocationis exercendae Romae uel alio loco ubi prouocatio exercetur aliis pulsantibus respondere: nam Celsus huic etiam domus Celsiano rescripsit eum, qui tutelaeuocatus, non debere compelli iudicium suscipere. idem Claudio Flauiano rescripsit minorem uiginti tui adversus Asinianum, qui alterius negotii causa venerat, non esse Romae audiendum. Omnes autem isti domum revocant, si non ibi contraxerunt, ubi conveniuntur. ceterum si contraxerunt ibi, revocandi ius non habent: exceptis legatis, qui licet ibi contraxerunt, dummodo ante legationem contraxerunt, non compelluntur se Romae defendere, quamdiu legationis causa hic demtione subsistant, conueniendos eos diuus Pius rescripsit. Item si extra in Italia, quaestionis est, an Romae conueniri possint. et Marcellus in eo solo priuilegio eos uti domum reuocandi, quod in ciuitate sua luntur se aduersus omnes defendere: non tamen si iniuriam suam persequantur
Abbreviated transcription (Latin):
onsensisse autemuidẽtur
ꝗ sciurit se non eẽ subiectos ũus dic¬
ciõicirs ⁊ in eunconseritiant. Cet̃¬
iminputent eius iiris dictõm eẽ.
nonerit eius iuridittio erroru li
intaliũ eẽp̾torem ꝓalio: eque er¬
ior non deditiurdittõmant sicũ
restitrass quiuis exritigatorib a
ditõ e̾. ¶Cõuenirt autẽutrũ it
uatos conueniat. suffitit ergo pri¬
uatorum consesus: ꝓ in si priua¬
ticonsentiant precoraut̃ ignoret
cõsentire et putet suam iurdicti¬
onem eẽ anlegisatis faitum sit
uidendum ẽ ⁊ putoposse defẽdi
tempus datus ẽ. ⁊ omnes liti
gatores consentiant nisi spalie.
prinipali iussiõe ꝓrogatofu̾it
ihĩbita: possunt temꝑa int᷑ q̃
quis iussus ẽ litem dirimete ꝓ¬

Expanded text:
isse autem uidentur, qui sciant se non esse subiectos iurisdictioni eius et in eum consentiant. ceterum si putent eius iurisdictionem esse, non erit eius iurisdictio: error enim runt alium esse praetorem pro alio, aeque error non dedit iurisdictionem. aut si, cum restitisset quiuis ex litigatoribus, dictio est. Conuenire autem utrum inter uatos conueniat': sufficit ergo priuatorum consensus. proinde si priuati consentiant, praetor autem ignoret consentire et putet suam iurisdictionem, an legi satisfactum sit, uidendum est: et puto posse defendi tgatores consenserint, nisi specialiter principali jussione prorogatio fuerit inhibita, possunt tempora intra quae visus est litem dirimere, p
Abbreviated transcription (Latin):
qr᷑ quitam parẽtemus ad tritauũ
appellari aiunt suꝑiores maiores di¬
ci hoc uet̾es existimasse papͥrefeit.
s gaius cassius omnes minfinitum
paren᷑tes dicit ꝙ ⁊ honestius ett et
m̾ito optimitiꝰ parentes ece ⁊̃ acti¬
pilabeo existimat qui in ẜuitutes¬
ceꝑunt nec tn̾ut seruiuis dicebat

Expanded text:
r. quidam parentem usque ad tritauum appellari aiunt, superiores maiores dici: hoc ueteres existimasse Pomponius refert: sed Gaius Cassius omnes in infinitum parentes dicit, quod et honestius est et merito optinuit.Parentes etiam eos accipi Labeo existimat, qui in seruitute susceperunt: nec tamen, ut Seuerus dicebat,
Abbreviated transcription (Latin):
et ⁊ctiimius controu̾sia inpar.
tes scindiadiubicationibꝰ potꝰ.
tilitatem eceo loco ꝑcepit̃ quem
natio eo nomine fiat S et si mẽ¬
sor ab alt̾o solo conductus sit ꝯ¬
dempnatio erit facienda eius ꝗ no
conduxitinꝑtem mercedis post
utemantemꝯ testatam ⁊ fructꝰ
⁊uenient in hoc iuditio. nam ⁊ cul¬
pa ⁊ dolus exinde p̾stantur set
anuditium ꝑcepti nõ oĩmodo hec
iniuditium ueniẽt nam aut bo
pareat insuccidenda arhore. uł ecli¬
fitio infine posito deponendo ꝑ¬
tem ue eius condẽmpnabitur.
Siclicantur t̾mini teiecci uł exa¬
ratiurdex qui deqiminecognos¬
cit ⁊̃ definib cognosc̾e pot. ¶Si.

Expanded text:
et loci unius controuersia in partes ‹res› scindi adiudicationibus potest, tilitatem ex eo loco percepit, quem nique damnatio eo nomine fiet. sed et si mensor ab altero solo conductus sit, condemnatio erit facienda eius, qui non conduxit, in partem mercedis. Post litem autem contestatam etiam fructus venient in hoc iudicio: nam et culpa et dolus exinde praestantur: sed ante iudicium percepti non omnimodo hoc in iudicium venipareat in succidenda arbore vel aedificio in fine posito deponendo parteve eius, condemnabitur. Si dicantur termini deiecti vel exarati, iudex, qui de crimine cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
ciam sexui congnentem alie¬
nis causis se imumiscent. net ui¬
rilibus ꝯfͣfitus fungantur muli¬
eres.. ¶Origo uero introduc¬
ta est a calptiurnia improbissi ¶
ma femina que in uerecunde
postulans ⁊ magistratim in qͥe¬
tanscansam dedit huic eduto.
Casumdum cecum utrisq lum¬
mibus orbatum: p̾tor repellit
uidelicet ꝗͦ msgnia magr̾atꝰ
uidere ⁊ reu̾eri non ꝓossit ¶e

Expanded text:
tiam sexui congruentem alietiam sexui congruentem alienis causis se immisceant, ne uirilibus officiis fungantur mulieres: origo uero introducta est a Carma femina, quae inuerecunde postulans et magistratum inquietans causam dedit edicto. casum: dum caecum utrisque luminibus orbatum praetor repellit: uidelicet quod insignia magistratus uidere et reuereri non possit. re
Abbreviated transcription (Latin):
tulate quia mod̾atam hanc e¬
tatem ratus ẽ ad procecendum
in publicum. Qua etate aut pa¬
ulo maiore fertur nerua filius et
publice de iure respondisse. ¶ pr¬
opter cãsum. autẽ surdum ꝗ
prorsus non audit ꝓhibet ap̾
se postulare: Nec enim erat per¬
mittentum ei postulare qui de¬
cretum pretoris ocaudire non po¬
terat: quod enam ip̃i erat pers¬
culosum futimim. slam non ex¬
audito decreto pretoris quasi ñ
obtemperasset.penãm ut con¬
tumax pleterctur. ¶At pretor
s nͥ hãbebunt aduocatum ego da¬
bo. ¶ Nec solum hii ꝑ sonis hanc
humanitatem pretor soͣlet echi¬
bete uerum etiam siquis alius
sit qui cetens excausis ue ambitio.¬
ne aduersarii. uel metu: patroñ
non inuenit.: ¶ Setundo loco e¬
dittum proponitur incos qui
pro aliis ne postusent prohiren¬
tur in quo eduto extep̾ pretor
sexum ⁊ casum ⁊temnõtauit ꝑ¬
sonas tipitudine notabiles.
secum dum feminas prohibr
pro aliis postularef⁊ratio quis
prombendi ẽ ne contia puditi¬

Expanded text:
tulare, quia moderatam hanc aetatem ratus est ad procedendum in publicum, qua aetate aut paulo maiore fertur Nerua filius et publice de iure responsitasse. propter casum surdum qui prorsus non audit prohibet apud se postulare: nec enim erat permittendum ei postulare, qui decretum praetoris exaudire non poterat, quod etiam ipsi erat periculosum futurum: nam non exaudito decreto praetoris, quasi non obtemperasset, poena ut contumax plecteretur.Ait praetor: 'Si non habebunt aduocatum, ego dabo.' nec solum his personis hanc humanitatem praetor solet exhibere, uerum et si quis alius sit, qui certis ex causis uel ambitione aduersarii uel metu patronum non inuenit. Secundo loco edictum proponitur in eos, qui pro aliis ne postulent: in quo edicto excepit praetor sexum et casum, item notauit personas in turpitudine notabiles. sexum: dum feminas prohibet pro aliis postulare. et ratio quidem prohibendi, ‹ne› contra pudici
Abbreviated transcription (Latin):
an̾a tratebant̃ rẽclig̾e ostẽ¬
dere aut̾ postea nouelle nr̃e
compõnis tam utilitatem
dlegum młtitudine q̃ inlib¬
milia u̾sumaut tricesies
icdo libros ⁊ ipos eẽ con¬
osi acci᷑piebant cet̾is iam
Secundus de tutelis. t̾cio
nec nõ et quartus de testis
⁊ legͣãtis connum̾abant᷑
quos nec totos ꝑ conseq̃n¬
ciam accipiebant:. s mui¬

Expanded text:
antea tradebatis, redigere, ostendere autem novellae nostrae compositionis tam utilitatem legum multitudine, quae in libmilia, versuum autem tricies tummodo libros et ipsos conistra studiosi accipiebant, ceteris iam secundus de tutelis et tertius nec non quartus de testamentis et legatis connumerabantur: quos nec totos per consequentias accipiebant, sed mu
Abbreviated transcription (Latin):
ingrecalingaqn romano¬
rui quas ⁊ et̾nas fioꝑta¬
mus explicita sunt.
ssores legitime scĩc consti¬
tutõnes constitutodĩ hoc
oportuat scire quid ⁊ inqͥ¬
creclimus nce̾m: ut ex hoc
optimi atq erulitissumi.
q̃icet̾i añcẽssores qui ean¬
demartem in omne euum
ex̾cere maluumt nr̃is reguł
obsuatis inclitam uiame¬
ruclicõnis legitime posfĩt
ambulare. ¶Itãq pcł̾tlu¬

Expanded text:
Graeca lingua quam Romanorum, quas aeternas fieri optamus, explicita sunt. ssores legitimae scientiae constitutos etiam hoc oportuerat scire, quid et in qucredimus, ut ex hoc optimi atque eruditissimi equam ceteri antecessores, qui eandem artem in omne aevum exercere maluerint, nostris regulis observatis inclutam viam eruditionis legitimae possint ambulare.
Abbreviated transcription (Latin):
reiamꝑ nr̃asones tam
ingrecalinga q romano¬
mus explicita sunt. ¶
ssores legitime scĩc consti¬
oportuat scire quid ⁊ inq̃¬
b temporib tcli studiosis¬
creclimus noeͣm ut ex hoc
optimi atq erulitissimi.
tenus tam prudencia nr̃a
qͣmcet̾i añcessores qui em¬
demartem in omne euum
ex̾cere maluit nr̃is regut
obfuatis inclitam uame¬
rudicõnis legitime possĩt
ambulare. ¶Itaq pcłilu

Expanded text:
ras orationes tam Graeca lingua quam Romanomus, explicita sunt. sed ssores legitimae scientiae constioportuerat scire, quid et in quibus temporibus tradi credimus, ut ex hoc optimi atque eruditissimi etenus tam prudentia vestra quam ceteri antecessores, qui eandem artem in omne aevum exercere maluerint, nostris regulis observatis inclutam viam eruditionis legitimae possint ambulare. ita
Abbreviated transcription (Latin):
compõnis tam utilitateni
zlegu młtitudine q̃ inlib¬
milia usum aut tricesies
mcco libros ⁊ ip̃os eẽ con¬
desuetis omnib mnuiis.
Inhus aut̃.ui. libris gan
guiares quatuor primꝰ
Secundus detutelis. t̾ciꝰ
nec nõ et quartus de restis
⁊ legãtis connum̾abant᷑
quos nec totos ꝑ conseq̃n¬
ciam accipiebant. s mul

Expanded text:
ositionis tam utilitatem legum multitudine, quae in libmilia, versuum autem tricies tummodo libros et ipsos condesuetis, iam omnibus inviis. in his autem sex libris Gaii gulares quattuor, primus secundus de tutelis et tertius nec non quartus de testamentis et legatis connumerabantur: quos nec totos per consequentias accipiebant, sed mul
Abbreviated transcription (Latin):
onsensisse autemuidẽtur
ꝗ sciurit se non eẽ subiectos ũus dic¬
ciõicirs ⁊ in eunconseritiant. Cet̃¬
iminputent eius iiris dictõm eẽ.
nonerit eius iuridittio erroru li
intaliũ eẽp̾torem ꝓalio: eque er¬
ior non deditiurdittõmant sicũ
restitrass quiuis exritigatorib a
ditõ e̾. ¶Cõuenirt autẽutrũ it
uatos conueniat. suffitit ergo pri¬
uatorum consesus: ꝓ in si priua¬
ticonsentiant precoraut̃ ignoret
cõsentire et putet suam iurdicti¬
onem eẽ anlegisatis faitum sit
uidendum ẽ ⁊ putoposse defẽdi
tempus datus ẽ. ⁊ omnes liti¬
gatores consentiant nisi spalie.
prinipali iussiõe ꝓrogatofu̾it
ihĩbita: possunt temꝑa int᷑ q̃
quis iussus ẽ litem dirimete ꝓ¬

Expanded text:
isse autem uidentur, qui sciant se non esse subiectos iurisdictioni eius et in eum consentiant. ceterum si putent eius iurisdictionem esse, non erit eius iurisdictio: error enim runt alium esse praetorem pro alio, aeque error non dedit iurisdictionem. aut si, cum restitisset quiuis ex litigatoribus, dictio est.Conuenire autem utrum inter uatos conueniat': sufficit ergo priuatorum consensus. proinde si priuati consentiant, praetor autem ignoret consentire et putet suam iurisdictionem, an legi satisfactum sit, uidendum est: et puto posse defendi tempus datus et omnes litigatores consenserint, nisi specialiter principali jussione prorogatio fuerit inhibita, possunt tempora intra quae visus est litem dirimere, p
Abbreviated transcription (Latin):
atus: noxaleiditium ex̾cebitur.
silib̾iũtileutdebitur. ¶ Si qui
ꝓfuomortuo ignorans eũ tetessis¬
senoxale iuditium acteꝑit absol¬
ui teret quia desittuerum eẽ pp̃ eu̾
dare oportere. ¶hec autem attões
ppetue suntlocum hedunt tam¬
diuqmͣ diu ẜuidedendi facultatẽ
res s iure dominii ꝓm̾ ⁊si senius
ad aliumꝑimisseꝓponatur iuire
tomini noxaliiuditionouus do

Expanded text:
atus, noxale iudicium exercebitur, si liber, inutile uidebitur. Si quis pro seruo mortuo ignorans eum decessisse noxale iudicium acceperit, absolui debet, quia desit uerum esse propter eum dare oportere. Hae actiones perpetuae sunt locumque habebunt tamdiu, quamdiu serui ‹d›edendi facultatem res, sed iure dominii. proinde et si seruus ad alium peruenisse proponatur, iure dominii noxali iudicio nouus do
Abbreviated transcription (Latin):
si sũt. alioquĩ ut ⁊ iuł elegant ait.
aut impuneꝯͣ tumelus ⁊ damp¬
nis affitieritur. aut erit inpot̾ate
cuiusꝙ pulsando eos subitereip¬
sosiurditiõi dum seuatoicant.
S si dubiteturutrum mea ꝗscã

Expanded text:
si ssi saut impune contumeliis et damnis adficientur aut erit in potestate cuiusque pulsando eos subicere ipsos iurisdictioni, dum se vindicant. Sed si dubitetur, utrum in ea quis causa
Abbreviated transcription (Latin):
hui ip̃e ꝓuccanit nõ imponitur.
nect̾itas intra temꝑa ꝓuccationis
eͥcende romeuł aloicco ubi puo¬
catio ex̾cetur. aliis pulsantis res
pondere. Namcels̃ licẽtiam domũ
celsiario rescripsit eum qui tictele
uocatu ion debere compelliiuti¬
cium suipere. oem claudio flaui¬
ano rescripsit minorem .xxu. ann̾
tuadu̾sus asianum qui attius
negotiicãuen̾at nonẽe rome au¬
diendum ¶Oms autem istido.¬
ntum reuocant sinibi contracitꝰ
ubi conueniuntur. Cet̾m si contr¬
acerint ibireuctandiius nõ hñt ex¬
ceptis legatis quilz ibi contrace¬
rint dummodo anteiegatoi cõ¬
trat̾int ñ com̃pellũtur serome :
defertoete ꝗm̃din iegatiois cã hic de
tõe subsistant. conueniẽdos eos
diuspius rescripsit. ¶ tem si ex̃tͣ
inttaliaquestionis ẽ an rome cõ¬
ueniripossint. Et maitelł i eo so¬
lo priuiłio eos ititomum reuo¬
candi: qd̃ intra ciuitatem suam
lutur adu̾sus om̃s defendere: nõ
tnisi miuriam suam ꝑsequartur

Expanded text:
qui ipse provocavit non imponitur necessitas intra tempora provocationis exercendae Romae vel alio loco ubi provocatio exercetur aliis pulsantibus respondere: nam Celsus huic etiam domus Celsiano rescripsit eum, qui tutelaeuocatus, non debere compelli iudicium suscipere. idem Claudio Flauiano rescripsit minorem uiginti tui adversus Asinianum, qui alterius negotii causa venerat, non esse Romae audiendum. Omnes autem isti domum revocant, si non ibi contraxerunt, ubi conveniuntur. ceterum si contraxerunt ibi, revocandi ius non habent: exceptis legatis, qui licet ibi contraxerunt, dummodo ante legationem contraxerunt, non compelluntur se Romae defendere, quamdiu legationis causa hic demtione subsistant, conueniendos eos diuus Pius rescripsit. Item si extra in Italia, quaestionis est, an Romae conueniri possint. et Marcellus in eo solo priuilegio eos uti domum reuocandi, quod in ciuitate sua luntur se aduersus omnes defendere: non tamen si iniuriam suam persequantur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊conditi o set ⁊ siquis iudiꝰ non
pareat insuccidenda arhore. uł ecli¬
fitio infine posito deponendo ꝑ¬
tem ue eius condẽmpnabitur.¬
Siclicantur t̾mini teiecci uł exa¬
ratiurdex qui deqiminecognos¬
cit ⁊̃ definib cognosc̾e pot. ¶Si.

Expanded text:
ortet.Sed et si quis iudici non pareat in succidenda arbore uel aedificio in fine posito deponendo parteue eius, condemnabitur.Si dicantur termini deiecti uel exarati, iudex, qui de crimine cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
et ⁊ctiimius controu̾sia inpar.
tes scindiadiubicationibꝰ potꝰ.
tilitatem eceo loco ꝑcepit̃ quem
natio eo nomine fiat S et si mẽ¬
sor ab alt̾o solo conductus sit ꝯ¬
dempnatio erit facienda eius ꝗ no
conduxitinꝑtem mercedis post
utemantemꝯ testatam ⁊ fructꝰ
⁊uenient in hoc iuditio. nam ⁊ cul¬
pa ⁊ dolus exinde p̾stantur set
anuditium ꝑcepti nõ oĩmodo hec
iniuditium ueniẽt nam aut bo

Expanded text:
et loci unius controuersia in partes ‹res› scindi adiudicationibus potest, tilitatem ex eo loco percepit, quem nique damnatio eo nomine fiet. sed et si mensor ab altero solo conductus sit, condemnatio erit facienda eius, qui non conduxit, in partem mercedis.Post litem autem contestatam etiam fructus uenient in hoc iudicio: nam et culpa et dolus exinde praestantur: sed ante iudicium percepti non omnimodo hoc in iudicium ueni
Abbreviated transcription (Latin):
ħat qm̃ mag funto quam ꝑso¬
iisad iudicari ꝑtes intelligunt᷑
hicautem cumisit adiudicatio
plurim: iniui quisq portionem
ꝓindiuiso. ¶ quimcommnimẽ
fundum hadet int̾ se nõ ꝯ demp¬
nantur. neq int̾ ip̾os accipi ui¬
Actur iuditium. ¶ Si ꝯmunem
fundum ego ⁊ tu hemꝰ ⁊ uicinu
fundum ego solus fimum regũ¬
torum iuditium anacciꝑe possu

Expanded text:
am magis fundo quam personis adiudicari fines intelleguntur: hic autem cum fit adiudicatio pluribus, unusquisque portionem pro indiuiso qui communem fundum habent, inter se non condemna‹n›tur: neque enim inter ipsos accipi uidetur iudicium.Si communem fundum ego et tu habemus et uicinum fundum ego solus, a‹n› finium regundorum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
et accio ꝑtinet ad prẽdiansticaꝗͣ
uis edifitia int̾uemant neq enim
muttum int̾ ⁊ arbores quis in ꝯfi¬
nio anedifitium ponat. ¶Iuroi
cifimum regundorum ꝑ mittit᷑
ut ubinonpossit dirimere fines.
adiudicatione ꝯtrou̾siam diri¬
mat:⁊ si forte amouente ueteris
obscuritatis grã ꝑaliam regioe
fines dingereuidecuelit potͥest ħ
facere ꝑadiudicatõem ⁊ ꝯdempn¬
acõem Gaius:¬

Expanded text:
ec actio pertinet ad praedia rustica, quamuis aedificia interueniant: neque enim multum interest, arbores quis in confinio an aedificium ponat.Iudici finium regundorum permittitur, ut, ubi non possit dirimere fines, adiudicatione controuersiam dirimat: et si forte amouendae ueteris obscuritatis gratia per aliam regionem fines dirigere iudex uelit, potest hoc facere per ‹ad›iudicationem et condemnationem. 3 Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
ciam sexui congnentem alie¬
nis causis se imumiscent. net ui¬
rilibus ꝯfͣfitus fungantur muli¬
eres.. ¶Origo uero introduc¬
ta est a calptiurnia improbissi ¶¬
ma femina que in uerecunde
postulans ⁊ magistratim in qͥe¬
tanscansam dedit huic eduto.
Casumdum cecum utrisq lum¬
mibus orbatum: p̾tor repellit
uidelicet ꝗͦ msgnia magr̾atꝰ
uidere ⁊ reu̾eri non ꝓossit ¶e

Expanded text:
tiam sexui congruentem alietiam sexui congruentem alienis causis se immisceant, ne uirilibus officiis fungantur mulieres: origo uero introducta est a Carfania improbissima femina, quae inuerecunde postulans et magistratum inquietans causam dedit edicto. casum: dum caecum utrisque luminibus orbatum praetor repellit: uidelicet quod insignia magistratus uidere et reuereri non possit. re
Abbreviated transcription (Latin):
tulate quia mod̾atam hanc e¬
tatem ratus ẽ ad procecendum
in publicum. Qua etate aut pa¬
ulo maiore fertur nerua filius et
publice de iure respondisse. ¶ pr¬
opter cãsum. autẽ surdum ꝗ¬
prorsus non audit ꝓhibet ap̾
se postulare: Nec enim erat per¬
mittentum ei postulare qui de¬
cretum pretoris ocaudire non po¬
terat: quod enam ip̃i erat pers¬
culosum futimim. slam non ex¬
audito decreto pretoris quasi ñ
obtemperasset.penãm ut con¬
tumax pleterctur. ¶At pretor
s nͥ hãbebunt aduocatum ego da¬
bo. ¶ Nec solum hii ꝑ sonis hanc
humanitatem pretor soͣlet echi¬
bete uerum etiam siquis alius
sit qui cetens excausis ue ambitio.¬
ne aduersarii. uel metu: patroñ
non inuenit.: ¶ Setundo loco e¬
dittum proponitur incos qui
pro aliis ne postusent prohiren¬
tur in quo eduto extep̾ pretor
sexum ⁊ casum ⁊temnõtauit ꝑ¬
sonas tipitudine notabiles.
secum dum feminas prohibr
pro aliis postularef⁊ratio quis
prombendi ẽ ne contia puditi¬

Expanded text:
tulare, quia moderatam hanc aetatem ratus est ad procedendum in publicum, qua aetate aut paulo maiore fertur Nerua filius et publice de iure responsitasse. propter casum surdum prorsus non audit prohibet apud se postulare: nec enim erat permittendum ei postulare, qui decretum praetoris exaudire non poterat, quod etiam ipsi erat periculosum futurum: nam non exaudito decreto praetoris, quasi non obtemperasset, poena ut contumax plecteretur. Ait praetor: 'Si non habebunt aduocatum, ego dabo.' nec solum his personis hanc humanitatem praetor solet exhibere, uerum et si quis alius sit, qui certis ex causis uel ambitione aduersarii uel metu patronum non inuenit. Secundo loco edictum proponitur in eos, qui pro aliis ne postulent: in quo edicto excepit praetor sexum et casum, item notauit personas in turpitudine notabiles. sexum: dum feminas prohibet pro aliis postulare. et ratio quidem prohibendi, ‹ne› contra pudici
Abbreviated transcription (Latin):
unctitulum pretor proposint
habende rttiomᷤ cansa sueq dĩg¬
nitatis tuende et de corissui cã
ne sine delettum paslim aput se
postuletursea propter tres fecit
ordines Ram quosoamintot̃
prohibuit postularesquibdam.
uel prose ꝑmisit quibdam: et
proccitis dumtaxat personis et ꝓ
se permisit. ¶Postulait autez
est tesiteriimm suum uel amici
sui iniuĩre. aput eum qui uĩns¬
dictioni pre est ocͬponere. uel actiꝰ
te srdeno contͣrãdicere. ¶Initiũ
autem fecit pretor abhis qui into¬
tum prohibentur postuiareiqͥ
eduto. aut pueritiam aut casum
excusaiit puentiam dummmo¬

Expanded text:
unc titulum praetor proposuit habendae rationis causa suaeque dignitatis tuendae et decoris sui causa, ne sine delectu passim apud se postuletur. Eapropter tres fecit ordines: nam quosdam in totum prohibuit postulare, quibusdam uel pro se permisit, quibusdam et pro certis dumtaxat personis et pro se permisit. Postulare autem est desiderium suum uel amici sui in iure apud eum, qui iurisdictioni praeest, exponere: uel alterius desiderio contradicere. Initium autem fecit praetor ab his, qui in totum prohibentur postulare. in quo edicto aut pueritiam aut casum excusauit. pueritiam: dum mino
Abbreviated transcription (Latin):
eceptione tantum summone.¬
bitur sed ⁊̃ penam. quamsi contra
plicitum fecit rato manente ꝑa¬
cto stipulantirecte promiserat a
datis atcionio cum debitore he¬
reditario quiignõrabat uẽdi¬
tam eẽ ħeditatem transeg̃ sem¬
ꝑtor heredititis hoc debitum ab
eo oigere uelit occeptio transar¬
ti negocii debitori pp̃ ignoran¬
tiam suam actomodanta e. sdẽ
respondendum est et in eoqui
sidei cominissariam recepit he¬
reditatem si hrs cum ignoran¬
te debitore transegit

Expanded text:
ceptione tantum summouebitur, sed et poenam, quam, si contra placitum fecerit rato manente pacto, stipulanti recte promiserat, pdatis actionibus cum debitore hereditario, qui ignorabat uenditam esse hereditatem, transegit: si emptor hereditatis hoc debitum ab eo exigere uelit, exceptio transacti negotii debitori propter ignorantiam suam accommodanda est. idem respondendum est et in eo, qui fideicommissam recepit hereditatem, si heres cum ignorante debitore transegit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ positis regnutur. ¶ cum
sacratissimas consfones an¬
tea confusas inluculentã
ereximus ꝯsonantiam. tũc
uram exedimus curam ad
immensa prudentie uetĩs
uolumina. ⁊ opus desꝑatũ
quasi per medium ꝓfund̾
euntes celesti fauore iam

Expanded text:
positis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiae veteris volumina et opus desperatum, quasi per medium profundum euntes, caelesti favore iam
Abbreviated transcription (Latin):
mouendos a tutela. qr sat̾¬
datio ꝓpositum tutoꝵis in¬
aliuolum non inuitat. s
diucius grassandi in re fa¬
miliari facultatẽ pr̃at. sus¬
pectum .ii. eum putamꝰ
qui morib talis est ut su¬
spectus sit. ¶ Qnim uero
tutor uł curator quãnis
pauꝑ est fidelis tn ⁊ dilig¬
ens remouendus nõ est
quasi suspectus¬
de reꝵ diũione. ica.¬
nperiore
libro de uire
psonaꝵ expo¬
suimus. modo

Expanded text:
movendos a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspectum enim eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimvero tutor vel curator, quamvis pauper est, fidelis tamen et diligens, removendus non est quasi suspectusDE RERUM DIVISIONE. Superiore libro de iure personarum exposuimus: modo
Abbreviated transcription (Latin):
dam . ir naturali iure cõi¬
a sunt õib. queda publi¬
ca. quedam uniuersitatis
quedam mullius. pleraq
singuloꝵ. que uariis exc¬
ausis cuiq acquiruntur
sicut ex st̃ iectis apparebͭ
Et quid̃ naturali iure cõi¬
a sunt õium hec. aer. aqͣ ꝓ¬
tora maris. Nemo igitur
ad litus maris accetere
phibetur. dum tn uillis
portus puplica sunt. io
ius piscandi õibꝰ cõe est
in portu fluminib q. ¶e
aut̾ẽ lłtus maris quatenꝰ

Expanded text:
dam enim naturali iure communia sunt omnium, quaedam publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua ptora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quaten
Abbreviated transcription (Latin):
usus puplicus est iiris
gencium. sicut ip̃ius flu¬
minis. Itaq naues ad eaᷤ
applicare. funes arborib
ibi natis religare. honus
aliquod iu hiis reponere
culib liberum est. sicuti
ꝑ ipñi flum̃e nauigare.
s ꝓprietas eaꝵ illoꝵ est. qͦ¬
ꝵ predus inherent. qua
de cã arbores quo in hiisõ
nate eord̾ sũt. ¶ Itoꝵ quo
usus puplicus .i. iuris gen¬
tium est. sicut ip̃ius mar̾
et ob id quibolib libeꝵ est
casam ibi pon̾a inqua sere¬
cipiant. sicut recia siccare. ⁊
re. ⁊ que sb̃iacent maiut
terra uel arena. ¶uniuer¬
sitatis sunt no singuloꝵ¬

Expanded text:
us publicus est iuris gentium sicut ipsius fluminis: itaque navem ad eas appellere, funes ex arboribus ibi natis religare, onus aliquid in his reponere cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen navigare. sed proprietas earum illorum est quorum praediis haerent: qua de causa arbores quoque in iisdem natae eorundem sunt. Litorum quoque usus publicus iuris gentium est, sicut ipsius maris: et ob id quibuslibet liberum est, casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut retia siccare et re, et quae subiacent mari terra vel harena. Universitatis sunt, non singulo
Abbreviated transcription (Latin):
deretur hoc fieri. ⁊ quas¬
damide hoc presũptiones
alu malus casibus introd¬
ucebant. Ideo nr̃a ꝓcessit ꝯsti¬
tutio. q̃ aptissime diffini¬
uit. tunc solum fieri noua¬
cõm quociens hoc ip̃m in¬
ter cͣchentes fuerit expes¬
manere et pristinam ob¬
ligatoẽ m et sam eiacredere
ut maueat ex utraq c̃a o
seus inter se consenfint.
ut fund̾ tusculanum ẽꝑ¬
tum seius hr̃et .x. aureos.¬

Expanded text:
deretur hoc fieri, et quasdam de hoc praesumptiones alii in aliis casibus introducebant: ideo nostra processit constitutio, quae apertissime definivit, tunc solum fieri novationem, quotiens hoc ipsum inter contrahentes expresmanere et pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut maneat ex utraque causSeius inter se consenserunt ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureoru
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ desid̾ant.
cib̾ q̃ ab ĩtestato deferũ
ntestatꝰ decelit ꝗ aũ oĩ ͭͥ¬
no testm̃ nõ fecit. aut
rat ruptũ irritũ fe ue ẽ¬
ft̃m̃. aut si uẽo ex eohr̃s
extitit. ¶ Intestatoꝵ &
ꝙ in põttate moriẽtis f¬
uer. ueluti filius filia ne¬
pos neptis ue ex filio. ꝓ¬
nepos ꝓneptis ue ex ne¬
pote de filio nato. ꝓgna¬
tus ꝓ᷑nata ue. Nec int̾ est
utꝵ naturales sint liberi ã

Expanded text:
 desiderant. TIBUS QUAE AB INTESTATO DEFERUNTUR Intestatus decedit qui aut omnino testamentum non fecit, aut rat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem i in potestate morientis fuerunt, ueluti filius filiaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex nepote filio nato prognatus prognataue. nec interest, utrum naturales sint liberi an
Abbreviated transcription (Latin):
de obligitionib ex con¬
trictu ⁊ ex quasi ꝯtractu. se¬
quitur ut de obligatiõib¬
mnale ficio dispiciamus. s
ille quid̾ ut suo loco tradi¬
dimus inquatuor gena
diuiduntur. hee uero uniꝰ
generis sunt. namõs ex
re nascuntur .i ex ip̃o nia¬
lificio. ueluti ex furto aut
ripina. aut damꝑno. aut
inuiria. ¶ Furtuni est cõ¬
tractitio rei aliene fraudu¬
losa. aut ip̃ius rei uł ctiã
usus eius. possionis ue ꝙ
lege naturali ꝓhibitiunẽ
adiuntere. ¶ Furtum aũt
uł a furuo hoc est auigro ẽ¬
dc̃m. qr clam ⁊ obscure fit
⁊ plerumq nocte. uł a fiar¬

Expanded text:
nibus ex contractu et quasi ex contractu, sequitur, ut de obligatiomaleficio dispiciamus. sed illae quidem, ut suo loco tradidimus, in quattuor genera dividuntur: hae vero unius generis sunt, nam omnes ex re nascuntur, id est ex ipso maleficio, veluti ex furto aut rapina aut damno aut iniuria. Furtum est contrectatio rei fraudulosa vel ipsius rei vel etiam usus eius possessionisve, quod lege naturali prohibitum est admittere. Furtum autem vel a furvo id est nigro dictum est, quod clam et obscure fit et plerumque nocte: vel a frau
Abbreviated transcription (Latin):
nomnet annuo ⁊ almumq rapit hora diem
Nlmpna tñ celeres reparant celescia bmne
Nosubi decidimus Neno pius eneas quo tullius
diues ⁊ ancuo pulius ⁊ umbra sumus debenia
uitam nr̃am ex toto deo ꝯnut̾t̾e/ Iupta illud
muiminib quid conueniat nobit rebq fic̃
uile nis Niam pro Iocundis aptissuuia q̃q
deibunt dii carior est illis homo ꝙͣ sibi Cr̃adũ
ubi aũ fecordie atq ignane te tradid̾is /
nequaꝙͣ deos implores Sunc enim irati iufesti

Expanded text:
monet annus et almum quae rapit hora diemDamna tamen celeres reparant coelestia lunae: Nos ubi decidimus. Quo pius Aeneas, quo Tullus dives et Ancus, Pulvis et umbra sumus . . . . tam nostram ex toto Deo committere juxta illudnuminibus, quid Conveniat nobis, rebusque sit utile nostris. Nam pro jucundis aptissima quaeque dabunt dii Charior est illis homo, quam sibi . . .Ubi socordiae atque ignaviae te tradideris, nequaquam deos implores; sunt enim tunc irati
Abbreviated transcription (Latin):
s
exepulis iis tubicalunr emeus ad bxoiem p̃micr¬
bat scipatores suos qui strutarentur aichas
muliebres ⁊ ne quod in lestibus telum abstodet᷑
se aliquando priuatum fuisse Nlamn sepe spes
improbissimas amplectutur insperata assecuti

Expanded text:
s ex epulis in cubiculum veniens ad uxorem praemittebat stipatores suos qui scrutarentur arcas muliebres, ne aliquod in vestibus telum absconderent. » se privatum esse; nam saepe spes improbissimas amplectuntur insperata assecuti.
Abbreviated transcription (Latin):
ui minioq graues sub ponde lapsus in se
di posuere modum o facile est dare suma
pinus ⁊ celse grauiore casu decidunt
uitat incertos honores Aunc michi nñit
iigna laude manentem Si celeres qͣtit
s resignoq dedit ⁊ mea birtute me

Expanded text:
u; nimioque graves sub pondere lapsus . . . ina rebus Crescendi posuere modum . . . O faciles dare summa ingens Pinus: et celsae graviore casu Decidunt ax Transmutat incertos honores, Nunc mihi nunc alii benigna. Laudo manentem: si celeres quatit Pennas, resigno quae dedit, et meo Virtute me
Abbreviated transcription (Latin):
satis est parca manu Pau ꝑ emin non e
cui rerum suppetit usus Si lateri est bene¬
uentri pedibus q tuis mł diuicie potern
pecuniam, qr uult seruitutem querentis
seruit collecta pecuma cuiq totum digna

Expanded text:
satis est, manu Pauper enim non est, cui rerum suppetit usus, Si ventri bene, si lateri est, pedibusque tuis nil Divitiae poterunt a vult servitutem quaerentis. servit collecta pecunia cuique, Totum digna
Abbreviated transcription (Latin):
disuꝑi Idaito quis sit futirũ trat fuge qrere
piudens futuri temporis exitum caligruosa nocte
preuiit deus ndetq si moitalis ultra fas trepi
.iiixi. Crais nł atra nibe połũ patet occupari
uel sole puro letus in presens ammus ꝙ ultra
est odent curare ⁊ amara lento temperet risu
uuchil est ab om̃i parte beatum. In hoc quide¬
onis fallimur qr mortem non prospicinuꝰ
Magna pars eius iam preteriit/ Quicquid
etatis retir est mois tenet Ideo fige in animo
quia amor habenti uirtutes deu̾tit iuxta illud
ꝑdidit arma locum uirtutis deseruit qui
semꝑ in augenda festinat ⁊ obruitur re nã
uixit male qui natus moriensq fefellit Ideo¬

Expanded text:
superi? Quid sit futurum cras, fuge quaerere Prudens futuri temporis exitum Caliginosa nocte premit deus; Ridetque si mortalis ultra Fas trepid: Vixi: cras vel atra Nube polum pater occupato, Vel sole puro Laetus in praesens animus, quod ultra est Oderit curare: et amara laeto Temperet risu. Nihil est ab omni Parte beatum. Abstuomnes fallimur, quod mortem non prospicimus. Magna pars ejus jam praeteriit; quidquid aetatis retro est, mors tenet. » Ideo fige in animo quia amor habendi virtutes investit HORATIUS: Perdidit arma, locum virtutis deseruit, qui Semper in augenda festinat, et obruitur re . . vixit male, qui natus moriensque fefellit
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriã inferens Negligencia
uero non ꝓpulsare imuricon cũ
possit et debeat Est aut negligentia se̾nitati
contraria Contraponuntur emi defendẽ ⁊
defensionem contempnr̾e Similit̾ trutulentia
libalitati repuguat Repugnant enim Enficiũm
dare ⁊ miuriam irrogare Enictulentie¬
cause sunt metus auaricia / ambitio. Metus¬
est cum hrii qui nõce alt̾i̾ cogitant timent ne
si id fecm̾it ip̃i afficiantur aliquo incõmodo

Expanded text:
injuriam inferens: negligentia est non propulsare injuriam cum possit et debeat. Est autem negligentia severitati contraria. Contraponuntur enim defendere et defensionem contemnere. Similiter truculentia liberalitati repugnat; repugnant enim beneficium dare et injuriam irrogare. Causae truculentiae sunt metus, avaritia, ambitio. Metus, cum is qui nocere alteri cogitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse afficiatur incommod
Abbreviated transcription (Latin):
magisq uultum ꝙp̃ ingẽmũ boñu habet Est
aut in hoc gene̾ hoc molestissimũ ꝙ in
megnaninus ⁊ munificis uiris sepuĩs
maidit potẽtie cupiditas magnaminitas uero
Prompaoies faat ad pugnandum aymuficetiã
quidem plurã det auxilia uñde ⁊ ex corum

Expanded text:
Est autem in hoc genere molestum, quod in magnanimis et munificis saepius incidit potentiae cupiditas. Magnanimitas autem promptiores facit ad impugnandum, munificentia vero plura dat illi auxilia, unde ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Existunt etiam qualitates morum que certis uiciis
sunt uicine. Nain meres arꝑi aut crudelitati aut
suꝑbie solent esse cõĩunti mores aut blandi et
quam decet paulo amplius letiores non nꝙͣ luxu¬
parsimonie nomiẽ tenacitas se palliat contraqz
se effusio sub appellatione largitatis occultat
Multotiens mordinata renissio pietas creditur
torquens pigntia grauitatis consilui putatur

Expanded text:
Existunt etenim qualitates morum, quae certis vitiis sunt vicinae. Nam mores asperi, aut crudelitati, aut superbiae solent esse conjuncti; mores autem blandi, et quam decet paulo amplius laetiores, nonnunquam luxuparcimoniae nomine se tenacia palliat, contraque se effusio sub appellatione largitatis occultat. Saepe inordinata remissio pietas creditur, ue agendi tarditas gravitatis consilium putatur
Abbreviated transcription (Latin):
uerum est illud quod legitur nulla fides regni
sociis omisq potestas impatiens consortis eut
gh. cctus ⁊ ameus ambitione furor Aulla
fides pietas ꝙ uiis qui castra sequuntur
uenalesꝙ manus ibi fas ubi maxima m̾ces
estat sẽdam questionem que est de
comparatione honestoꝵ ꝑtractare
dum contemplabitur res cognitione diguissias
stellas ⁊ mũdi magnitudinem metir
Prudencia ergo postiou est trib reliquis
In trib aũt preferenda est temꝑantia reliqͥs

Expanded text:
verum est illud LUCANI: Nulla fides regni sociis, omnisque potestas Impatiens consortis erit. Proh! caecus et amens Ambitione furor! Nulla fides, pietasque viris, qui castra sequuntur, Venalesque manus: ibi fas, ubi maxima mercesestat secundam quaestionem, quae est de comparatione honestorum, pertracdum contemplabitur res cognitione dignissimas, stellas, et mundi magnitudinem metiri? » Prudentia ergo est posterior tribus reliquis, in quibus autem praeferenda est temperantia reliquis