comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad ymaginem tuã hoĩem a te factũ. a spiritalib filiis tuis. quos de
matre catholica ꝑ grãm regen̾asti. nͨ sic intelligi ut humani corpo¬
ris forma det̾minatũ cret̾ent. atq cogitarent. qͣmqͣm quomodo se
haberet sp̃italis substancia. ne qͥde tenuit̾. atq ĩ enigmate suspicabar.
tam̃ gaudens erubui. ñ me tot ãnos adu̾sus catholica fide̾. s contͣ carna¬
liũ cogitatõnum figm̃ta latrasse. Eo qͥppe tem̾arius. ⁊ impiꝰ fueram.
qd̃ ea q̃ debebã q̃rendo disc̾e. accusando dix̾am. Pu eni alcissime. ⁊ pro¬
xiie. secretissime. ⁊ p̾sentissime. cui m̃bra ñ st̾ alia maiora. ⁊ alia mi¬
nora. s ubiq totꝰ es. ⁊ nusqͣm locoꝵ es. ñ es utiq forma ista corporea.
Lam̃ fecisti hoĩem ad ymaginem tuã ⁊ ecce ip̃e a capite usq ad pedes
in loco est. Eũ gͦ nescirem qͦmͦ hec subsisteret ymago tua. pulsans ꝓ¬

Expanded text:
ad imaginem tuam hominem a te factum, a spiritualibus filiis tuis quos de ad imaginem tuam hominem a te factum, a spiritualibus filiis tuis quos de matre Catholica per gratiam regenerasti, non sic intelligi ut humani corporis forma te terminatum crederent atque cogitarent: quanquam quomodo se haberet spiritualis substantia, ne quidem tenuiter atque in aenigmate suspicabar; tamen gaudens erubui non me tot annos adversus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. Eo quippe temerarius et impius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere accusando dixeram. Tu enim, altissime et proxime, secretissime et praesentissime, cui membra non sunt alia majora et alia minora, sed ubique totus es, et nusquam locorum es; non es utique forma ista corporea: tamen fecisti hominem ad imaginem tuam, et ecce ipse a capite usque ad pedes in loco est. Cum ergo nescirem, quomodo haec subsisteret imago tua, pulsans p
Abbreviated transcription (Latin):
expon̾e eẽt ncce. aut de aliqͥb difficiliorib disceptare q̃stionib. atq. hui
oꝑi tẽporib ĩpensis. minꝰ qͣm uellet uoluminũ euolu̾et. Quãqͣm ⁊ causa
seruande uocis. q̃ illi facillime obtundebat᷑ pot̾at ẽẽ iustior tacite legẽdi.
Nouib tñ aĩo id ag̾et. bono utiq ille uir agebat. S certe mͥ unlła dabat᷑
copia sciscistandi que cupiebã de tã sc̃o oraculo tuo pectore illiꝰ. nͥ cũ ali¬
quid breuit̾ ẽẽt audiendũ. Estus aut̾ illi mei ociosũ eũ ualde cui refun¬
derent᷑ reqͥrebant nͨ uniqͣm ĩueniebant. Et eũ qͥdem in ppło u̾bum ue¬
ritatis recte tͣctantem om̃i die dñico audieba̾ ⁊ magis magis q michi
cõfirmabat᷑. om̃s u̾sutarũ calũpniarũ nodos. quos illi deceptores nr̃i
adu̾sus diuinos ubros i̾nectebant posse dissolui. Ubi u̾o etiã cõperi

Expanded text:
exponere esset necesse aut de aliquibus difficilioribus dissertare quaestionibus atque huic exponere esset necesse aut de aliquibus difficilioribus dissertare quaestionibus atque huic operi temporibus inpensis minus quam uellet uoluminum euolueret, quamquam et causa seruandae uocis, quae illi facillime obtundebatur, poterat esse iustior tacite legendi. quolibet tamen animo id ageret, bono utique ille uir agebat. Sed certe mihi nulla dabatur copia sciscitandi quae cupiebam de tam squid breviter esset audiendum. Aestus autem illi mei otiosum eum valde, cui refunderentur, requirebant, nec unquam inveniebant. Et eum quidem in populo verbum veritatis recte tractantem omni die dominico audiebam; et magis magisque mihi confirmabatur omnes versutarum calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri adversus divinos Libros innectebant, posse dissolvi. Ubi vero etiam comperi
Abbreviated transcription (Latin):
nec foueam ꝑiculi m̃i. Non eñ qͥrere ab eo pot̾am qd̾ uoleb̾a. sic uole¬
Ilebã secludẽtib me ab eiꝰ aure. atq ore cat̾uis negociosoꝵ hoium. qͦrũ
infirmitatib suiebat. Eũ qͥb qͣndo ñ erat. qd̾ ꝑ exiguũ feporis erat. aut
corpus reficiebat necessariis sustentaculis. aut lectione animũ. S cũ lege¬
bat. oculi ducebat᷑ ꝑ paginas. ⁊ cor intellectũ rimabat᷑ uox aut̾. ⁊ li̾gua.
qͥescebãt. sepe cũ adeẽmus. Non enĩ uetabat᷑ qͥsqͣm ingredi. aut ei nũciari
uenientẽ mos erat. Sic eũ legentẽ uidimꝰ tacite ⁊ alit̾ nũqͣm. Sedentes¬
q in diuturno silentio. qͥs eni ta int̾e̾to ẽẽ honeri auderet. discedebamꝰ
a strepitu causaix alienaꝵ. nolle in aliud aduocari. ⁊ cauere fortasse. ne
audicore suspenso. ⁊ ĩtento. si qua obscuriꝰ posuisset ille qu̾e leg̾et. etiã

Expanded text:
nec foveam periculi mei. Non enim quaerere ab eo poteram quod volebam, sicut vnec foveam periculi mei. Non enim quaerere ab eo poteram quod volebam, sicut volebam, secludentibus me ab ejus aure atque ore catervis negotiosorum infirmitatibus seruiebat: cum quibus quando non erat, quod perexiguum temporis erat, aut corpus reficiebat necessariis sustentaculis aut lectione animum. sed cum legebat, oculi ducebantur per paginas et cor intellectum rimabatur, uox autem et lingua quiescebant. saepe, cum adessemus — non ennuntiari mos erat; sic eum legentem vidimus tacite, et aliter nunquam: sedentesque in diuturno silentio quis enim tam intento esse oneri auderet? discedebamus, ab strepitu causarum alienarum nolle in aliud auocari et cauere fortasse, ne auditore suspenso et intento, si qua obscurius posuisset ille quem legeret, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
m̾s. ⁊ ita est in cõspectu tuo de hac re cor meuꝰ ñ facile fortasse de hac
amputanda cõsuetudĩe matrẽ meã fuisse cessurã siͣ ailio ꝓhiberetur.
q̃m ñ sic̾ ambrosiũ diligebat. quẽ ꝓpt̾ salutẽ meã maxime diligebat. eam
sp̾u freq̾ntabat eccłiam. ita ut sepe erũꝑet cũ me uid̾et in eiꝰ predi¬
catoe. gͣtulans mͥ.ꝙ talẽ matr̾e hab̾em. nesciens qͣiem illa me filiũ. qͥ
dubitabã de illis oĩb. ⁊ i̾ueniri posse uiã uite minime putabã. Nec
disserendũ inqͥetus erat animꝰ m̾s: ip̃m q ambrosiũ felic̾e quendam
hoĩem scd̾m scłm opinabar qm sic tãte potestates honorarẽt. Pelibatꝰ
excellencie fẽptam̃ta qͥd luctaminis hab̾et. ꝙͥ ue solaminis ĩ adu̾sis.
et occultũ os eiꝰ qd̾ erat in corde eiꝰ. qͣm sapida gaudia de pane tuo
ruminaret. nͨ conic̾e nou̾am. nͨ exꝑtus e ram uͨ ille sciebat estꝰ meos.

Expanded text:
 ita est in conspectu tuo de hac re cor meum — non facile fortasse de hac  ita est in conspectu tuo de hac re cor meum — non facile fortasse de hac amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessuram, si ab alio prohiberetur, quem non sicut Ambrosium diligebat. quem propter salutem meam maxime diligebat, eam spiritu frequentabat ecclesiam, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem dubitabam de illis omnibus, et inveniri posse viam vitae minime putabam. CAPUdisserendum inquietus erat animus meus. Ipsumque Ambrosium felicem quemdam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent; caelibatuexcellentiae tentamenta quid luctaminis haberet, quidve solaminis in adversis, et occultum os ejus quod erat in corde ejus, quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret; nec conjicere noveram, nec expertus eram: nec ille sciebat aestus meos,
Abbreviated transcription (Latin):
sum̾et ñ ponebat. E si młta eẽnt que illo mͦ uidebant᷑ honorande me¬
morie defu̾ctoꝵ id ip̃m unũ qd̃ ubiq pon̾et circũferebat. Qd̃ ĩa ñ so¬
lũ aquatissimo. s etiã tepidissimo cũ sus p̾sũtib ꝑ sorbitoes exiguas
partiret᷑. qͥa piecatẽ ibi q̾rebat. ñ uoluptate. Itaq ubi cõperit a p̾claro
p̾dicatore. atq antistite pietatis preceptũ ẽẽ ista ñ fieri. uͨ ab eis qͥ sobrie
fac̾e̾nt ne ulla occasio se ingͣgitandi daret᷑ ebriosis. ⁊ qͥa illa qͣi paren¬
tilia suꝑstitioni gentilium eẽnt simillima abstinuit se libentissimez et
pro canistro pleno t̾renis fructib. plenũ purgatiorib uotis pectus
ad memorias martyrũ afferre didic̾at. ⁊ ut qd̾ posset. daret egenti¬
bus. ⁊ sic cõmunicatio dñici corporis illic celebraret᷑. cuiꝰ passionis
imitatione. immolati. ⁊ coronati st̃ martyres. S tñ uidet᷑ mͥ dn̾e deuᷤᷤ

Expanded text:
debantur honorandae, memoriae defunctorum; idem ipsum unum, quod ubique poneret, circumferebat; quo jam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis praesentibus per sorbitiones exiguas partiretur: quia pietatem ibi quaerebat, non voluptatem. Itaque ubi comperit a praeclaro praedicatore atque antistite pietatis, praeceptum esse ista non fieri, nec ab eis qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi parentalia superstitioni gentilium essent simillima; abstinuit se libentissime: et pro canistro pleno terrenis fructibus, plenum purgatioribus votis pectus ad memorias martyrum afferre didicerat; ut et quod posset daret egentibus, et sic communicatio Dominici corporis illic celebraretur, cujus passionis imitatione immolati et coronati sunt martyres. Sed tamen videtur
Abbreviated transcription (Latin):
uenissẽt. eã ñ pret̾missã ĩ paucis u̾bis tui famuli reꝑirent. ⁊ si aliꝰ aliã
uidiss in luce u̾itatis. nͨ ip̃a in eudẽ u̾bis intelligẽda deess. Sic̃ enĩ fons ĩ
paruo loco uberior ẽ. plurib q riuis i ãpliora spatia fluxũ ministrat.
dispẽsatoris tui sermocinaturis plurib ꝓfut᷑a. paruo sermonis modulo
scatet fluenta liqͥde u̾itatis ũde sibi qͥsq uerũ qd̃ de hiis rebꝰ potest. hic ild̾.
ille illd̾. ꝑ lõgiores loquelarũ anfractus trahat. Alii enĩ cũ hec u̾ba legũt.
uł audiũt. cogitãt dm̃ qͣsi hoĩem. aut qͣsi aliqͣm molẽ ĩmensa p̾ditã po-¬
testate. nouo qͦdã ⁊ repẽtino placito extͣ se ipsã tãꝙͣ locis distãtib fecisse
celũ ⁊ t̾rã. duo magna corpora. supͣ. ⁊ infra. qͥb omĩa cõtinerent᷑. Et cũ
audiũt. dixit d̾s. fiat ilłd̾.⁊ fc̃m ÷ illd̾. cogitãt u̾ba cepta ⁊ finita. sonãtia¬

Expanded text:
alius aliam uidisset in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat qdispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est ill
Abbreviated transcription (Latin):
siue mutent᷑ sic̃ aĩa hõis ⁊ corpꝰ. cõmunẽ oĩum rerũ inuisibiliũ uisibiliũ¬
q mat̾iem adhuc informẽ. s certe formabilẽ ũde fieret celũ ⁊ t̾ra. id÷ ĩui¬
sibilis atq uisibilis. iã utraq formata creatura utrãq hiis nõib enũtia¬
tã. qͥb appellaret᷑ t̾ra inuisibilis ⁊ incõposita. ⁊ tenebre suꝑ abyssũ. ea diffĩ
ctõe ut t̾ra inuisibilis ⁊ ĩ composita intelligat᷑ mat̾ies corporalis. ante qͣli¬
tatẽ forme. tenebre aut̾ suꝑ abyssũ sp̃ũalis mat̾ies ante cohibitoem qͣsi
fluentis ĩmoderatõis. ⁊ ante illuminatõem sapiẽtie: Est adhuc qd̾ dicat si
qͥs aliꝰ uelit. ñ scilico iã ꝑfectas atq formatas ĩuisibłes uisibłes ꝙ naturas
celi ⁊ t̾re nõie significari. cũ legit᷑. in pͥncipio fec̃ d̾s celũ ⁊ t̾rã. s ipsam

Expanded text:
sicut anima hominis et corpus; communem omnium rerum invisibilium visibiliumque materiem adhuc informem, sed certe formabilem, unde fieret coelum et terra, id est invisibilis atque visibilis jam utraque formata creatura, his nominibus enuntiatam, quibus appellaretur Terra invisibilis et incomposita, et, Tenebrae suctione, ut terra inuisibilis et inconposita intellegatur materies corporalis ante qualitatem formae, tenebrae autem super abyssum spiritalis materies ante cohibitionem quasi fluentis inmoderationis et ante inluminationem sapientiae? Est adhuc quod dicat, si quis alius uelit, non scilicet iam perfectas atque formatas inuisibiles uisibilesque naturas c
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ego dico. Si enĩ mͥ diceret. u̾de scis hoc sẽsisse moysen qd̵ de hiis u̾bis
eiꝰ eloqueris. equo animo ferre deb̾em. ⁊ respõderẽ fortasse q̃ suꝑiꝰ respõdi.
uł aliqͣnto uberiꝰ si e̾ẽt durior. Cũ uͦ dicit. ñ hoc ille sẽsit qd̃ tu dicis. s qd̾
ego dico. nete tñ negat qd̾ ut̾o nostrũ dic̾. utrũq uerũ eẽ. O uita pau¬
perũ ds m̃s in cuiꝰ sinu ũ ÷ contͣdicto. plue mͥ mitigatões ĩ cor. ut patient᷑
tales ferã. qͥ ñ mͥ hoc dicũt cͥa diuini st̃. ⁊ ĩ corde famuli tui uiderũt
qd̵ dicũt. s qͥa suꝑbi st̾: nͨ nouert̾ moysi sentenciã s amãt suã. ñ
qͥa uera ẽ s qͥa sua ẽ. Aliocͥ ⁊ aliã uerã parit̾ amarẽt. sit̃ ⁊ ego amo.

Expanded text:
quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" neque tamen negat, quod uterque nostrum dicit, utrumque uerum esse, o uita pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec nouerunt Moysi sententiam, sed amant suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut ego a
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse ĩ uisibilia ⁊ uisibilia. nũqͥd tã fident᷑ dico ñ aliud qͣm hoc at¬
tua u̾itate hoc certũ uideo. ita ĩ eiꝰ mẽte uideo id eũ cogitasse. tũ hec
scribet. Potuit enĩ cogitare ĩ ip̃o faciẽdi exordio cũ dic̾et ĩ pͥncipio.
potuit ⁊ celũ ⁊ t̾rã hoc loco nullã ĩã formatã ꝑfectã q naturam.
siue spiritalẽ. siue corporalẽ. s utrãꝙ inchoatã.⁊ adhuc informẽ uelle in¬
telligi. Uideo qͥppe uere potuisse dici. qͥcqͥd hoꝵ diceret᷑ s qͥd hoꝵ ĩ hiis
u̾bis ille cogitau̾it. ñ ita uideo. qͣmuis siue aliqͥd hoꝵ. siue aliqͥd aliud
qd̵ a me cõmemoratũ ñ ẽ. tãtus uir ille mẽte cõspex̾it. cũ hec u̾ba pro¬
meret. uerũ eũ uidisse. apte ꝙ id enuntiauisse ñ dubitẽ. Nlemo iã
mͥ molestꝰ sit: dicendo mͥ. ñ hoc sẽsit moyses qd̵̾ tu dicis: s hoc sensit

Expanded text:
fecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc adfecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc adn, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et terram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere potuisse dici, quidquid horum diceretur, sed quid horum in his uerbis ille cogitauerit, non ita uideo, quamuis siue aliquid horum siue quid aliud, quod a me conmemoratum non est, tantus uir ille mente conspexerit, cum haec uerba promeret, uerum eum uidisse apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit,
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾e discedãt a me om̃s qdͥ ea q̃ falsa st̃. se scire arbitrant᷑ in hoc itẽ.
alt̾o discedaĩt a me om̃s. qͥ ea q̃ falsa st̃. moysen dixisse arbit᷑ntur. Con
in latitudĩe caritatis ⁊ accedamꝰ simł ad u̾ba libri tui: ⁊ q̾ramꝰ in eis
uoluntatẽ tuã. ꝑ uoluntatẽ famuli tui. cuiꝰ calamo dispẽsasti ea. S quis¬
nostrũ sic ĩueniet eã int̾ tã multa u̾ba. q̃ in ilł u̾bis alit̾ atq alit̾ intel¬
lectis occurrt̃ q̃ͣrentib. ut tã fident̾ dicat hoc sẽsisse moysen: ateꝑ hoc
in illa narratõe uoluisse intelligi. qͣm fident᷑ dic̃ hoc uerũ ẽeͥ. siue
ile hoc sẽserit. siue aliud: Ecce enĩ d̾s m̃s ego seruus tuus. qͥ noni t̾
sacͥficiũ cõfessionis ĩ hiis litt̾is. ⁊ oro ut ex miscd̾ia tua reddam tͥ
uota mea. ecce ego qͣm fident̾ dico. ĩ tuo u̾bo incõmutabili om̃ia te

Expanded text:
genere discedant a me omnes, qui ea, quae falsa sunt, se scire arbitrantur. in hoc item genere discedant a me omnes, qui ea, quae falsa sunt, se scire arbitrantur. in hoc item altero discedant a me omnes, qui ea quae falsa sunt Moysen dixisse arbitrantur. coniin latitudine caritatis, et accedamus simul ad uerba libri tui et quaeramus in eis uoluntatem tuam per uoluntatenostrum sic inuenit eam inter tam multa uera, quae in illis uerbis aliter atque aliter intellectis occurrunt quaerentibus, ut tam fidenter dicat hoc sensisse Moysen m atque hoc in illa narratione noluisse intellegi, quam fidenter dicit hoc uerum esse, siue ille hoc senserit siue aliud? ecce enim, deus meus, ego seruus tuus, qui uoui tibi sacrificium confessionis in his litteris et oro, ut ex misericordia tua reddam tibi uota mea, ecce ego quam fidenter dico in tuo uerbo incommutabili omnia te
Abbreviated transcription (Latin):
dͥał libro geneseos cõmemoratas qͥdẽ audimꝰ uibi aut̃ ec̃e sit. ñ mnuienimꝰ Cur
ñ informẽ qͦ illã materiẽ qͣm scriptura hec t̾rã inuisibilẽ. ⁊ incõposi
tam. tenebrosã ꝙ abyssũ appellat docẽte u̾itate intelligamꝰ ex do fac¬
tã ee̾ de nichilo. ideo ꝙ illi ñ e̾ẽ coet̾nan. qͣmuis ubi fc̃a sit omiserit.
emĩtiare ista narratõ: Hiis gͦ auditis atꝙ ꝑspectis. ꝓ captu infirmita¬
tis mee quã tͥ cõfiteor scienti do̾ mõ. duo udeo dissensionũ gen̾a oboriri
posse. cũ aliqͥd a nũciis ueracib ꝑ signa enuntiat᷑. unũ si de u̾itate re¬
rũ. alterũ si de ipsiꝰ qͥ enũtiat uolũtate dissensio ẽ. Alit̾ enĩ q̃rimꝰ de
creature cõditĩe. qͥd uerũ sit: alit̾ aut̃ qͥd ĩ hiis u̾bis moyses egregins
domesticꝰ fidei tue intellig̾e lectorẽ. auditorẽ q uoluerit. In illo pͥmo

Expanded text:
quia in libro Geneseos commemoratas quidem audimus, ubi autem factae sint, non inuenimus, cur quia in libro Geneseos commemoratas quidem audimus, ubi autem factae sint, non inuenimus, cur n informem quoque illam materiem, qente ueritate intellegamus ex deo factam esse de nihilo ideoque illi non esse coaeternam, quamuis ubi facta sit omiserit enuntiare ista narratio?" His ergo auditis atque perspectis pro captu infirmitatis meae, quam tibi confiteor scienti deo meo, duo uideo dissensionum genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis ueracibus per signa enuntiatur, unum, si de ueritate rerum, alterum, si de ipsius qui enuntiat uoluntate dissensio est. aliter enim quaerimus de creaturae conditione, quid uerum sit, aliter autem quid in his uerbis Moyses, egregius domesticus fidei tuae, intellegere lectorem auditoremque uoluerit. in illo primo
Abbreviated transcription (Latin):
oia. qͥd de aqͥs dicimꝰ. suꝑ quas ferebat᷑ sp̃s dei: Si enĩ t̾ra noĩata simł intel¬
ligunt᷑. qͦͥmͦ iã t̾re nõĩe mat̾ies ĩformis accipit᷑. qͣndo tã spetiosas aquas
uidemꝰ: Aut si ita accipit᷑. cur ex eadẽ informitate scriptũ ÷ factũ firma¬
mentsi ⁊ nocatũ celũ neꝙ scriptũ ẽ. factas ẽẽ aquas: Ne enĩ adhuc st̾¬
informes. ⁊ inuisez quas ita decora specie fluere cernimꝰ. Ant si ft̃ accepe¬
runt istã speciẽ cũ dixit d̾s. cõgreget᷑ aqua q̃ ẽ sub firmam̃to. ut cõgrega¬
tio sit ip̃a formnato. qͥd respõdebit᷑ de aqͥs q̃ suꝑ firmamentũ st : Ua neg in¬
formes tã honorabisse sedẽ acciꝑꝑ meruissẽt: nͨ scriptũ÷ qua uoce formate sĩt.
Unde si alicͥd genesis tacuit dm̃ fecisse. nec sana fides. nͨ certus ãbigit in¬
teslectꝰ. Nec ideo ułla sobria doctͥna dic̾e audebit istas aquas coet̾nas d̾o.

Expanded text:
 quas ferebatur spiritus dei? si enim terra nominata simul intelleguntur, quomodo iam terrae nomine materies informis accipitur, quando tam speciosas aquas uidemus? aut si ita accipitur, cur ex eadem informitate scriptum est factum firmamentum et uocatum caelum neque scriptum est factas esse aquas? non enim adhuc informes sunt et inuisae, quas ita decora specie fluere cernimus. aut si tunc acceperunt istam speciem, cum dixit deus: congregetur aqua, quae est sub firmamento, ut congregatio sit ipsa formatio, quid respondebitur de aquis, quae super firmamentum sunt, quia neque informes tam honorabilem sedem accipere meruissent nec scriptum est, qua uoce formatae sint? unde si aliquid Genesis tacuit deum fecisse, quod tamen deum fecisse nec sana fides nec certus ambigit intellectus, nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas coaeternas deo,
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. sic̃ me ip̃m. ñ possũ minꝰ credere de moyse fidelissimo famulo tuo. qͣm
mͥ optarẽ ac desiderarẽ abste dari muneris si tẽpore illo natꝰ e̾e̾m. qͦ ille. eo q
qͥrpe si tt̃ ego eẽm moyses. ex eadẽ nãq massa om̃s uenimꝰ. ⁊ qͥd÷ horno nisi
qͥa memor es eiꝰ uellẽ gͦ si t̃c ego ee̾m qd ille. ⁊ mͥ abs te geneseos liber scri¬
bendꝰ adiungere t᷑ talẽ mͥ eloq̃ndi facultatẽ dari. ⁊ eũ texendi s̃moniꝰ modũ.
ut neq illi qͥ ñdũ queunt ĩtellig̾e. quẽ ad mod̾ creat d̾s tãꝙͣ excedentia uires¬

Expanded text:
meum sicut me ipsum, non possum minus credere de Moyse fidelissimo famulo tuo, quam meum sicut me ipsum, non possum minus credere de Moyse fidelissimo famulo tuo, quam mihi optarem ac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille eoque quippe, si tunc ego essem Moyses — ex eadem namque massa omnes uenimus; et quid esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod ille et mihi abs te Geneseos liber scribendus adiungeretur, talem mihi eloquendi facultatem dari et eum texendi sermonis modum, ut neque illi, qui n
Abbreviated transcription (Latin):
atq dixiss. hoc cogitaui. nͭ sic eã uideremꝰ. s crederemꝰ: NoI itaq supͣ qͣm scͥptũ
.ẽ. unꝰ ꝓ alt̾o inflet᷑ adu̾sus alterũ. Diligamꝰ dñm dm̃ nr̃m. sic̃ nosm ip̃os.
Propt̾ q̃ duo p̃cepta caritatis sẽsisse moysen qͥcqͥd ĩ illis libris sensit. nͥ credi¬
derimꝰ. mendatẽ faciemꝰ dm̃. cũ de animo cõserui alit̾ qͣm ille docuit opina¬
m. Iam uide qm stultũ sit ĩ tãta copia uerissimarũ sententiarũ. q̃ de illis
u̾bis erui possũt. tem̾e affirmarẽ. quã earũ moyses potissimũ sẽserit. ⁊ ꝑni-¬
tiosis cõtentionib ipsã offẽdere caritatẽ. ꝓpt̾ quã dix̾ om̃ia. cuiꝰ dicta conam᷑
expon̾e. Et tñ ego d̾s m̃s. celsitudo humilitatis mee. ⁊ reqͥes laboris mei. qͥ audis
cõfessiones meas. ⁊ dimittis peccata mea. qm̃ tu mͥ p̃cipis ut diliga ꝓximũ

Expanded text:
atque dixisset: "hoc cogitaui", nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum atque dixisset: "hoc cogitaui", nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus altpropter quae duo praecepta caritatis sensisse Moysen, quidquid in illis libris sensit, nisi crediderimus, mendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide, quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere adfirmare, quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia, cuius dicta conamur exponere. Et tamen ego, deus meus, celsitudo humilitatis meae et requies laboris mei, qui audis confessiones meas et dimittis peccata mea, quoniam tu mihi praecipis, ut diligam proximum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsqͥs id qd̾ tu om̃ib ad fruendũ ꝓponis. sibi ꝓpͥe uendicat. ⁊ suũ uult
ẽẽ. qd̾ om̃ium ẽ. a cõmimi ꝓpellit᷑ ad suã. hcc ⁊a u̾itate ad mendaci¬
um. Qui enĩ loqͥt᷑ mendaciũ. de suo loquit᷑: Attende iudex optime
cds. ip̃a u̾itas. attende qͥd dicã contͣdictori huic. attẽde. corã te enĩ dico. ⁊ co¬
ram fratͥb meis. qͥ legitime utunt᷑ lege usq ad finẽ caritatis attende
et uide qͥd ei dicã. si placet tͥ. Hanc enĩ uocẽ huic refero frat̾nã. ⁊ pa¬
cificã. si ãbo uidemꝰ uerũ e̾e̾. qd̾ dicis. ⁊ ambo uidemꝰ uerũ e̾eᷤ. qd̾ dico.
Ubi queso id uidemꝰ: Nec ego utiꝙ in te. nͨ tu in me: s ãbo ĩ ip̃a que supͣ
mẽtes nr̃as ÷. incõmutabili u̾itate. Cum gͦ de ip̃a dñi d̾i nr̃i luce ñ
cõtendamꝰ. cur de ꝓximi cogitatione cõtenlimꝰ. quã sic uidere ñ possu¬
mꝰ. ut uidet᷑ incõmutabił u̾itas. qͣndo si ip̃e moyses apparuiss nob̾.

Expanded text:
ponis sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium; qui enim loquitur in mendacium, de suo loquitur. attende, iudex optime eus, ipsa ueritas, attende quid dicam contradictori huic, attende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad finem caritatis. attende et uide quid ei dicam, si placet tibi; hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est inconmutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur inconmutabilis ueritas, quando, si ipse Moyses apparuisset nobis
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ e̾ẽ ĩforme. deinde formatũ. Ex hiis oĩb ueris. de qͥb ñ dubitãt. qͦrum
int̾iori oculo talia uid̾e donasti. ⁊ qͥ moysen famulũ tuũ in sp̃u u̾itatiᷤᷤ
locutũ eẽ. ĩmobilit̾ credũt. ex hiis gͦ om̃ib aliud sibi tolłit qͥ dic̃. ĩ pͥncipio

Expanded text:
prius esse informe, deinde formatum. Ex his omnibus neris, de quibus non dubitant, quorum prius esse informe, deinde formatum. Ex his omnibus neris, de quibus non dubitant, quorum interiori oculo talia uidere donasti et qui Moysen, famulum tuum, in spiritu ueritatis locutum esse immobiliter credunt, ex his
Abbreviated transcription (Latin):
cõplexione factarũ cõditarũ q naturarũ: ⁊ uerũ ẽ. qd̾ om̃e mutabile ĩsi¬
nuat noticie nr̃e qͣndã informitatẽ. qua formã capit. uł qua mutat᷑. ⁊ u̾ti¬
tur. Nerũ ẽ. nlła tẽpora ꝑpeti. qd̾ ita coheret forme incõmut abili. ut qͣmuiᷤᷤ
sit mutabile. ñ mutet᷑ hͥerũ ẽ. ĩformitatẽ q̃ ꝓpe nichil ẽ. uices tẽpoꝵ hab̾e
ñ posse. Uerũ÷. ꝙ ũde fit aliqͥd. potest qͦdã gen̾e locutõis hab̾e iã nom̃ eiꝰ
rei q̃ inde fit. Unde potuit uocari celũ ⁊ t̾ra. q̃libet informitas. ũde factũ
ẽ celũ ⁊ t̾ra. Nerũ ẽ. oĩum formatoꝵ nichil e̾ẽ. informi uiciniꝰ qͣm t̾rã et
abyssũ. Uerũ ẽ. qd̾ ñ solũ creatũ atq formatũ. s etiã qͥcqͥd creabile. atq
formabłe. ẽ. tu fecisti. ex qͦ st̃ om̃ia. Uerũ ẽ. om̃e qd̾ ex ĩformi formatur.

Expanded text:
conplexione factarum omnium conditarumque naturarum. et uerum est, quod omne mutabile insiconplexione factarum omnium conditarumque naturarum. et uerum est, quod omne mutabile insinuat notitiae nostrae quandam informitatem, qua formam capit uel qua mutatur et uertitur. uerum est nulla tempora perpeti quod ita cohaeret formae incommutabili, ut, quamuis sit mutabile, non mutetur. uerum est informitatem, quae prope nihil est, uices temporum habere non posse. uerum est, quod, unde fit aliquid, potest quodam genere locutionis habere iam nomen eius rei, quae inde fit: unde potuit uocari caelum et terra quaelibet informitas, unde factum est caelum et terra. uerum est omnium formatorum nihil esse informi uicinius quam terram et abyssum. uerum est, quod non solum creatum atque formatum sed etiam quidquid creabile atque formabile est tu fecisti, ex quo sunt omnia. uerum est omne, quod ex informi formatur,
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ardent cõfitenti ds m̃s lum̃ oculoꝵ meoꝵ ĩ erculto. qͥd m obest. cũ diu̾sa in
hiis u̾bis intelligi possint. q̃ tñ uera sint: Qͥd inꝙͣ mͥ obest. si aliud ego sen¬
sero. qͣm sẽsit aliꝰ eũ sẽsisse qͥ scripsit: Om̃s qͥdẽ qͥ legimꝰ. nitim᷑ hoc indaga¬
re atq conp̾hendere qd̾ uoluit ille quẽ legimꝰ. ⁊ cũ eũ ueridicũ credimus.
nichil qd̾ falsũ eẽ. uł nouimꝰ uł putamꝰ. audemꝰ eũ existimare dixisse. Dũ
gͦ qͥsq conat᷑ id sẽtire ĩ scripturis sc̃is. qd̃ ĩ eis sensit ille qͥ scͥpsit. qͥd mali
.ẽ. si hoc sẽtiat. qd̾ tu lux oĩum ueridicarũ mentiũ ostẽdis uerũ e̾e̾. etiam¬
si hoc ñ sẽsit ille quẽ legit. cũ ⁊ ille uerũ. nͭ tñ hoc sẽserit: Nerũ ẽ emĩ dñe
fecisse te celũ ⁊ t̾rã. ⁊ uerũ ÷. e̾e̾ pͥncipĩ sapientiã tuã. ĩ qua fecisti omia.
Itẽ uerũ ẽ. qd̾ mũdꝰ iste uisibilis. habet magnas partes suas celũ ⁊ t̾rã bremi

Expanded text:
ardenter confitenti, deus meus, lumen oculorum meorum in occulto, quid mihi obest, cum diuersa in his uerbis intellegi possint, quae tamen uera sint? quid, inquam, mihi obest, si aliud ego sensero quam sensit alius eum sensisse, qui scripsit? omnes quidem, qui legimus, nitimur hoc indagare atque conprehendere, quod uoluit ille quem legimus, et cum eum ueridicum credimus, nihil, quod falsum esse uel nouimus uel putamus, audemus eergo quisque conatur id sentire in Scripturis sanctis, quod in eis sensit ille qui scripsit; quid mali est si hoc sentiat, quod tu, lux omnium veridicarum mentium, ostendis verum esse, etiamsi hoc non sensit ille quem legit; cum et ille verum, nec tamen hoc senserit? CAPUT XIX. Quaefecisse te caelum et terram. uerum est esse principium sapientiam tuam, in qua fecisti omnia. item uerum est, quod mundus iste uisibilis habet magnas partes suas caelum et terram breui
Abbreviated transcription (Latin):
et corporalis aliud qͥ dic̾. in pͥncipio fec̃ d̾s celũ ⁊ t̾rã. id ĩ u̾bo suo sibi coetͥno
fec̃ d̾s informẽ materiẽ. creature corporalis. ubi cõfusũ adhuc erat celũ ⁊ t̾ra.
q̃ nc iã distincta atꝙ formata ĩ istiꝰ mũdi mole sentimꝰ: aliud qͥ dic̾. in pͥncipio
fec̃ d̾s celũ ⁊ t̾rã. id. ĩ ip̃o exordio faciẽdi atq oꝑandi fet̃ d̾s informẽ ma¬
teriã cõfuse habentẽ celũ ⁊ t̾rã. unde formata nc̃ enuinẽt. atq apparent.

Expanded text:
cipio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus informem materiam creaturae corporalis, ubi confusum adhuc erat caelum et terra, quae nunc iam distincta atque formata in istius mundi mole sentimus; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in ipso exordio faciendi atque operandi fecit deus informem materiam confuse habentem caelum et terram, unde formata nunc emine
Abbreviated transcription (Latin):
informẽ materiã sic placuerit appellare. ñ tñ ĩtelligamꝰ. nͥ eã quã fecit
d̾s ĩ eo qd̃ p̃scriptũ ẽ. fec̃ celũ ⁊ tͥrã. Respondebt assertores duarũ istarũ
sẽtenciarũ. quas extremas posuimꝰ. aut illiꝰ. aut illiꝰ. cũ hec audierint ⁊
cimꝰ ampliꝰ bonũ ẽẽ. qd̾ creatũ atꝙ formatũ ẽ. ita fatem᷑ minꝰ bonũ ẽẽ. qd̃
fc̃m÷ creabile atq formabile. s tñ bonũ. si aut̃ cõmemor asse scripturã qd̃
hãc ĩformitatẽ fec̾it d̾s. sic̃ alia multa ñ cõmemorauit. sic̃ cherubin. ⁊ sera¬
phin. ⁊ q̃ apłi diftĩte ait. sedes. dominationes. pͥncipatꝰ. potestates. q̃ tam̃

Expanded text:
tamen intellegamus nisi eam, quam fecit deus in eo, quod perscriptum est: fecit caelum et terram," respondebunt assertores duarum istarum sententiarum, quas extremas posuimus, aut illius aut illius, cum haec audierint, et mplius bonum esse quod creatum atque formatum est, ita fatemur minus bonum esse quod factum est creabile atque formabile, sed tamen bonum: non autem conmemorasse scripturam, quod hanc informitatem fecerit deus, sicut alia multa non commemorauit, ut Cherubim et Seraphi
Abbreviated transcription (Latin):
lia simł omĩa. qͥa unũ sũmũ ⁊ uerũ bonũ ⁊ ñ au̾tar. doñ ĩ es pacẽ maͥs
carissime ubi st̃ pͥmicie sp̃s mĩ. ũde ista mͥ certa st̃. colligas totũ qd̾ sũ a¬
dispsione ⁊ deformitate hac: ⁊ cõformes atꝙ cõfirmes in eternũ oͥs meus
miscd̾ia mea. Cũ hiis aut̃ qͥ cũcta illa q̃ uera st̃. falsa ẽc̾ ñ dict. honorãtes.
et ĩ culmine seq̃nde auctoritatis nobistũ cõstituentes illã ꝑ scm̃ moysen
editã scãm scripturã tuã. ⁊ tñ nod̾ aliqͥd cont᷑dicũt. ita locͦx. Tu esto deus
ñr arbit̾ int̾ cõfessiones meas.⁊ cõtͣ dictões eoꝵ. Dicũt enĩ. qͣmuis uera
sĩt hec. nõ ea t̾n duo moyses intuebat᷑. cũ reuelãte sp̃u dic̾et. in pͥnci

Expanded text:
lia, simul omnia, quia unum summum et uerum bonum: et non auertar, donec in eius pacem, matris lia, simul omnia, quia unum summum et uerum bonum: et non auertar, donec in eius pacem, matris carissimae, ubi sunt primeus, misericordia mea. cum his autem, qui cuncta illa, quae uera sunt, falsa esse non dicunt honorantes et in culmine sequendae auctoritatis nobiscum constituentes illam per sanctum Moysen editam sanctam scripturam tuam, et tamen nobis aliquid contradicunt, ita loquor. tu esto, deus noster, arbiter inter confessiones meas et contradictiones eorum. Dicunt enim: "quarnuis uera sint haec, non ea
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s. qͥ hec oĩa q̃ intꝰ in mẽte mea ñ tacet u̾itas tua. uera cõcedũt. Nã qͥ
hec negãt. latrent qͣntũ uolũt. ⁊ obstrepant. Sibi ꝑsuadere conabor¬
ut qͥescãt ⁊ uiã p̃beant ad se u̾bo tuo. Qcł si noluerĩt. ⁊ repulerĩt me: ob¬
secro d̾s mĩ ne tu sileas a me. Tu loquere ĩ corde ueracit᷑. solus enĩ sic loqͣris
et dimittã eos foris sufflantes ĩ pulu̾e. ⁊ excitãtes t̾rã ĩ oculos suos: ⁊ intrẽ
in cubile meũ. ⁊ cantẽ tͥ amatoria. gemẽs menarrabiles gemitꝰ ĩ ꝑegri¬
natõe mea. ⁊ recordãs hierłm extẽto in eã sursũ corde. hierłm patriam
meã hierłm matr̃e meã. te ꝙ: suꝑ eã regnatorẽ illustratorẽ. patrẽ. tuto¬
rem. maritũ. castas ⁊ fortes delicias. ⁊ solidũ gaudiũ. ⁊ oĩa bona ĩeffabi¬

Expanded text:
meus, qui haec omnia, quae intus in mente mea non tacet ueritas tua, uera esse concedunt. nam qui meus, qui haec omnia, quae intus in mente mea non tacet ueritas tua, uera esse concedunt. nam qui haec negant, latrent quantum uolunt et obstrepant sibi: persuadere conaborut quiescant et uiam praebeant ad se uerbo tuo. quod si noluerint et reppulerint me, obsecro, deus meus, ne tu sileas a me. tu loquere in corde meo ueraciter; solus enim sic loqueris; et dimittam eos foris sufflantes in puluerem et excitantes terram in oculos suos et intrem in cubile meum et cantem tibi amatoria gemens inenarrabiles gemitus in peregrinatione mea et recordans Hierusalem extento in eam sursum corde, Hierusalem patriam meam, Hierusalem matrem meam, teque super eam regnatorem, inlustratorem, patrem, tutorem, maritum, castas et fortes delicias et solidum gaudium et omnia bona ineffabi
Abbreviated transcription (Latin):
oracula sci sp̾s creditis: Est ne ista domꝰ d̃i. ñ qͥdẽ d̾o coet̾na. s tñ scd̾m mod̾
suũ et̾na ĩ celis ubi uices tẽpoꝵ frust᷑ queritis qͥa ñ ĩuenieti: Sũpgredit᷑
enĩ omnẽ distentõem. ⁊ om̃e uolubile etatis spaciũ cui sẽꝑ inherere deo
bonũ ẽ. Est inqͥunt. Qd gͥ ex hiis que clamauit cor meũ ad deñ meu̾ ut
audiret interiꝰ uocẽ laudis eiꝰ. qͥd tandẽ falsũ ẽ̾e cõtenditis: fnqͥa erat
informis materies. ubi ꝓpt̾ nullã formã nullus ordo erat Ubr autẽ
nullus ordo erat. nlła ee̾ uicissitudo tẽpoꝵ pot̾at. Et tñ hoc pene nichil
in qͣntũ ñ om̃ino nichil erat. ab illo utiq erat. a qͦ ẽ. qͥcqͥd ẽ. qd̾ ut cũꝙ
aliqͥd ẽ. Hoc qͦ aiũt. ñ negamꝰ. Cũ hiis enĩ uolo corã te aliqͥd colloqͥ d̾̃s

Expanded text:
oracula sancti spiritus creditis ? estne ista domus dei, non quidem deo coaeterna, sed tamen secundum modum oracula sancti spiritus creditis ? estne ista domus dei, non quidem deo coaeterna, sed tamen secundum modum suum aeterna in caelis, ubi uices temporum frustra quaeritis, quia non inuenitis? supergreditur enim omnem distentionem et omne spatium aetatis uolubile, cui semper inhaerere deo bonum est. "est" inquiunt. quid igitur ex his, quae clamauit cor meum ad deum meum, cum audiret interius uocem laudis eius, quid tandem falsum esse contenditis? an quia erat informis materies, ubi propter nullam formam nullus ordo erat? ubi autem nullus ordo erat, nulla esse uicissitudo temporum poterat; et tamen hoc paene nihil in quantum non omnino nihil erat, ab illo utique erat, a quo est quidquid est, quod utcumque aliquid est. "hoc quoque" aiunt "non negamus". Cum his enim uolo coram te aliquid conloqui, deus
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nitas. a qͦ fc̃ã sũpsit exordiũ. quãuis ñ tẽporis qͥa ñdũ erat tẽpꝰ. ipiꝰ tñ cõdi¬
tionis sue. ũde ita ẽ. abste d̾o nr̃o. ut aliud sit plane qͣm tu. ⁊ ñ id ip̃m. qm̃ ⁊ si¬
ñ solũ ante illũ. s nͨ ĩ illa ĩuenimꝰ tẽpus qͥa ẽ idonea faciẽ tuã sẽꝑ uid̾e. nͨ uspĩã
deflectit᷑ ab ea. quo fit ut nlła mutatõe uariet᷑. in est ei tñ ip̃a mutabilitas
unde te nebrasceret ⁊ frigesc̾et. nͥ amore gradi tͥ coherẽs fãꝙͣ sẽꝑ meridies lu¬
ceret. ⁊ ferueret ex te. O domꝰ luminosa ⁊ speciosa. dilexi decorẽ tuũ. ⁊ locum
babitatõis głe dm̃ mei. fabricatoris. ⁊ possessoris tui. Libi suspirat ꝑegͥnatõ
mea. ⁊ dico ei qͥ fecit te. ut possideat ⁊ me ĩte. qͥa fet̃ ⁊ me. Erraui sic̾ ouis
ꝑdita s in hum̾is pastoris mei. structoris tui spero me reportari t. Qd di¬
citis mͥ qͦs alloq̾bar contͣdictores. qͥ tñ ⁊ moysen piũ famulũ d̾i. ⁊ librõs eiꝰ

Expanded text:
rdium, quamuis non temporis, quia nondum erat tempus, ipsius tamen conditionis suae. Vnde ita est abs te, deo nostro, ut aliud sit plane quam tu et non id ipsum, et non solum ante illam, sed nec in illa inuenimus tempus, quia est idonea faciem tuam semper uidere nec uspiam deflectitur ab ea; quo fit, ut nulla mutatione uarietur. inest ei tamen ipsa mutabilitas, unde tenebresceret et frigesceret, nisi amore grandi tibi cohaerens tamquam semper meridies luceret et ferueret ex te. o domus luminosa et speciosa, dilexi decorem tuum et locum habitationis gloriae domini mei, fabricatoris et possessoris tui! tibi suspiret peregrinatio mea, et dico ei qui fecit te, ut possideat et me in te, quia fecit et me. erraui sicut ouis perdita, sed in umeris pastoris mei, structoris tui, spero me reportari tibi. Quid dicitis mihi quos alloquebar contradictores, qui tamen et Moysen pium famulum dei et libros eius
Abbreviated transcription (Latin):
et sine ullo lapsu ex qͦ fc̃a÷. inherẽdo tͥ. excedit omẽm uolubilẽ uicissitudi¬
nem tẽpoꝵ. Ista uͦ informitas t̾re inuisibilis et incõposita. nͨ ip̃a ĩ dieb nu¬
merata ẽ. lsbi enĩ nlła speties. nullus ordo. nͨ uenit qͥcꝙͣ. uͨ pret̾it. Et ubi.
hoc ñ fit. ñ st̃ utiꝙ dies. nͨ uicissitudo spacioꝵ tẽporalium. Q ueritas lumẽn
cordis mei. ñ tenebre mee loqͣnt᷑ mͥ. Defluxi ad ista. ⁊ obscuratꝰ sũ. s hinc
etiã hĩc adamaui te. Erraui ⁊ recordatꝰ sũ tui. Audiui uocẽ tuã post me.¬

Expanded text:
et sine ullo lapsu ex quo facta est inhaerendo tibi excedit omnem uolubilem uicissitudiet sine ullo lapsu ex quo facta est inhaerendo tibi excedit omnem uolubilem uicissitudinem temporum. ista uero informitas, terra inuisibilis et inconposita, nec ipsa in diebus numerata est. ubi enim nulla species, nullus ordo, nec uenit quicquam et praeterit, et ubi hoc non fit, non sunt utique dies nec uicissitudo spatiorum temporalium. 0 ueritas, lumen cordis mei, non tenebrae meae loquantur mihi. defluxi ad ista et obscuratus sum, sed hinc, etiam hinc adamaui te. erraui et recordatus sum tui. audiui uocem tuam post me
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em diẽ. s celũ celi huiꝰ. qͥa ĩ pͥncipio feceras celũ ⁊ t̾rã. Cerra aut̃ ip̃a quã
fec̾as informis mat̾ies erat. qͥa inuisibilis erat ⁊ incõposita. ⁊ tenebre suꝑ abyssũ
de qua t̾ra ĩuisibłi ⁊ incõposita. de qua ĩformitate. de qͦ pene nichilo fac̾es hec
om̃ia. qͥb iste mutabilis mũdus cõstat.⁊ ñ cõstat in qͦ ip̃a mutabilitas appa¬
ret. ĩ qua sentiri ⁊ dinumerari posst̾ tẽpora. qͥa rerũ mutatõib fiũt tẽ¬
pora. dũ uariant᷑ ⁊ u̾tunt᷑ species. qͣrũ mat̾ies p̃dicta÷. t̾ra inuisibili. I deo¬
ꝙ sp̾s doctor famuli tui cũ te cõmemorat fecisse ĩ pͥncipio celũ ⁊ t̾rã. tacet
Dde tẽporib. silet de diebꝰ. Nimirũ enĩ celũ celi qd̾̃ ĩ pͥncipio fecisti. creat᷑a
ualde mutabilitatẽ suã pre dulcedĩe felicissime contẽplatõis tue cohibet.

Expanded text:
omnem diem, sed caelum caeli huius, quia in principio feceras caelum et terram. terra autem ipsa, quam omnem diem, sed caelum caeli huius, quia in principio feceras caelum et terram. terra autem ipsa, quam feceras, informis materies erat, quia inuisibilis erat et inconposita et tenebrae super abyssum: de qua terra inuisibili et inconposita, de qua informitate, de quo paene nihilo faceres haec omnia, quibus iste mutabilis mundus constat et non constat, in quo ipsa mutabilitas apparet, in qua sentiri et dinumerari posspora, dum uariantur et uertuntur species, quarum materies praedicta est terra inuisibilis. Ideoque spiritus, doctor famuli tui, cum te conmemorat fecisse in principio caelum et terram, tacet de temporibus, silet de diebus. nimirum enim caelum caeli, quod in principio fecisti, creaturaeternitatis tuae, ualde mutabilitatem suam prae dulcedine felicissimae contemplationis tuae cohibet
Abbreviated transcription (Latin):
erãt suꝑ abyssũ. id magis qͣm in abysso. Ista qͥppe abyssus aquarũ iã uisibilium
etiã ĩ ꝓfundis suis ht̃ speciei sue lucẽ ut cũq sensibłem piscib. ⁊ repentibus
in suo fũdo animantib. Illud aut̾ totũ ꝓpe nichil erat. qm̃ aclhuc om̃ino ĩfor¬
me erat. Iam fñ erat. qd̃ formari pot̾at. In eñ dñe fecisti mundũ de materia
informi quã fecisti de nlła re pene nullã rẽ. ũde faces magna. q̃ miram᷑ filii
hoĩum. Ualde enĩ mirabile hoc celũ corporeũ. qd̃ firmamentũ int̾ aquã et
a quã. scd̾o die post cõditõem lucis. dixisti fiat. ⁊ sic. ẽ. fc̾m. Qd̾ firmamentũ
uocasti celũ s celũ t̾re huiꝰ ⁊ maris q̃ fecisti t̾cio die. dãdo speciẽ insibilem¬
informi materie. quã fecisti ante omnẽ cdiẽ. Iam enĩ feceras ⁊ celũ ante

Expanded text:
erant super abyssum , id est, magis quam in abysso. Ista quippe abyssus aquarum jam visibilium erant super abyssum , id est, magis quam in abysso. Ista quippe abyssus aquarum jam visibilium etiam in profundis suis habet speciei suae lucem utcumque sensibilem piscibus, et repentibus in suo fundo animantibus: illud autem totum prope nihil erat, quoniam adhuc omnino informe erat; jam tamen erat quod formari poterat. Tu enim, Domine, fecisti mundum de materia informi, quam fecisti de nulla re pene nullam rem, unde faceres magna quae miramur filii hominum. Valde enim mirabile hoc coelum corporeum, quod firmamentum inter aquam et aquam secundo die post conditionem lucis dixisti, Fiat; et sic factum est . Quod firmamentum vocasti coelum; sed coelum terrae hujus et maris quae fecisti tam fecisti ante omnem diem. iam enim feceras et caelum ante
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ natã de sb̾stancia tua fecisti aliqͥd ⁊ de nichilo. Fecisti enĩ celũ ⁊ t̾rã. ñ
de te. nã e̾e̾t eqͣle unagenito tuo. ac ꝑ hoc ⁊ tͥ. Et nlło mͦ iustũ ee̾t. ut eqͣle
tͥ ẽe̾t. ꝙ de te ñ e̾ẽt. Et aliud pret̾ te ñ erat. ũde fac̾es ea. d̾s una tͥnitas.
et tͥna unitas. ⁊ ideo de nichilo fecisti celũ ⁊ t̾ram. magnũ qͥcłlã. ⁊ par-¬
uum qͥdlã. qm̃ om̃ipotens ⁊ bonꝰ es ad faciẽda omĩa bona. magnũ celũ.
et paruã t̾rã. Cũ eras. ⁊ aliud nichil. Unde fecisti celũ ⁊ t̾rã. duo q̃dam.
unũ ꝓpe te. alterũ ꝓpe nichil. unũ qͦ suꝑior tu e̾e̾s. altersi qͦ inferiꝰ nchil
e̾e̾r. S illd̾ celũ celi tͥ dñe. t̾rã aut̃ qm dedisti filiis hoĩum cernendã
atꝙ t̾ãgendã. ñ erat talis. qualẽ ñc cernimꝰ ⁊ tãginꝰ I nuisibilis enim
erat ⁊ incõposita ⁊ abyssus erat. suꝑ quã ñ erat lux. aut tenebre

Expanded text:
quae nata est de substantia tua, fecisti aliquid et de nihilo. Fecisti enim coelum et terram; non de te: nam esset aequale Unigenito tuo, ac per hoc et tibi; et nullo modo justum esset, ut aequale tibi esset, quod de te non esset. Et aliud praeter te non erat unde faceres ea, Deus una Trinitas, et trina Unitas: et ideo de nihilo fecisti coelum et terram, magnum quiddam et parvum quiddam; quoniam omnipotens et bonus es ad facienda omnia bona, magnum coelum et parvam terram. Tu eras, et aliud nihil unde fecisti coelum et terram, duo quaedam; unum prope te, alterum prope nihil: unum, quo superior tu esses; alterum, quo inferius nihil. Sed illud coelum coeli tibi, Domine; terra autem quam dedisti filiis hominum cernendam atque tangendam, non erat talis qualem nunc cernimus et tangimus. Invisibilis enim erat et incomposita, et abyssus erat super quam non erat lux; aut, Tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
desinũt e̾e̾. qd̵ fuerãt. ⁊ incipiu̾̃t eẽ qd̾ ñ erãt: eũdem ꝙ tͣnsitũ de forma ĩ
formã ꝑ ĩforme qͥcllam fieri suspicatꝰ sũ. ñ ꝑ omino nichil. s nosse cupie¬
bã. ñ suspicari. ⁊ si totũ tͥ cõfiteat᷑ uox ⁊ stilus meus qͥcqͥd de ista q̃stione
enodasti mͥ. qͥs legentiũ caꝑe durabit: Nec ideo tñ cessabit cor meũ dare
tͥ honorẽ. ⁊ canticũ laudis de hiis q̃ dictare ñ sufficit. Mutabilitas enĩ
rerũ mutabiliũ ip̃a ÷ capax formarũ om̃ium. in quas mutant᷑ res mu-¬
tabiles. &̾ hec qͥd ẽ: Nũqͥd animꝰ: Nũqͥd corpꝰ: Nũqͥd species animi uł

Expanded text:
d fuerant et incipiunt esse quod non erant, eundemque transitum de forma in formam per informe quiddam fieri suspicatus sum, non per omnino nihil: sed nosse cupiebam, non suspicari —: et si totum tibi confiteatur uox et stilus meus, quidquid de ista quaestione enodasti mihi, quis legentium capere durabit? nec ideo tamen cessabit cor meum tibi dare honorem et canticum laudis de his, quae dictare non sufficit. mutabilitas enim rerum mutabilium ipsa capax est formarum omnium, in quas mutantur res mutabiles. et haec quid est? numquid animus? numquid corpus? numquid species animi uel
Abbreviated transcription (Latin):
quedã informitas sine ulla specie. Qͥd gͦ uocaret᷑. qͦ etiã sensu tardiorib ut¬
cũꝙ insinuaret᷑. nͥ usitato alicͦ uocabulo: Qͥd aut̾ in om̃ib mũdi partib
reꝑiri potest ꝓpinqͥus informitati oĩmode. qmͣ t̾ra ⁊ abyssus: Minꝰ enĩ
speciosa st̃ ꝓsuo gradu infimo. qͣm cet̾a suꝑiora ꝑlucida ⁊ luculenta oĩa.
Cur gͦ ñ accipiã informitatẽ mat̾ie quã sine specie fec̾as. uͭde speciosum
mundũ fac̾es. ita cõmode hõĩb intimatã. ut appellaret᷑ t̾ra ĩuisibiliᷤᷤ ⁊
incõposita: Et cũ in ea q̃rit cogitato qͥd sensus attĩgat. ⁊ dic̃ sibi. ñ÷ in

Expanded text:
nihil: erat quaedam informitas sine ulla specie. Quid ergo uocaretur, quo etiam sensu tardioribus atnihil: erat quaedam informitas sine ulla specie. Quid ergo uocaretur, quo etiam sensu tardioribus atcumque insinuaretur, nisi usitato aliquo uocabulo? quid autem in omnibus mundi partibus reperiri potest propinquius informitati omnimodae quam terra et abyssus? minus enim speciosa sunt pro suo gradu infimo quam cetera superiora perlucida et luculenta omnia. cur ergo non accipiam informitatem materiae, quam sine specie feceras, unde speciosum mundum faceres, ita conmode hominibus intimatarn, ut appellaretur terra inuisibilis et inconposita, ut, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
fundus. ẽ. t̾ra nr̃a s ad illd̾ celũ celi etiã t̾re nr̃e celũ t̾ra ẽ: ⁊ hoc utͣꝙ
magnũ corpꝰ. ñ absurde t̾ra est. ad illd̾ nescio quale celũ qd dño. ẽ ñ
filiis hõum. Et nimirũ hec t̾ra erat inuisibłis ⁊ incõposita. ⁊ nescio
qua ꝓfũditas abyssi. suꝑ quã ñ erat lux. qͥa nlła species erat illi. ũde
iussisti ut scriberet᷑. ꝙ te nebre erãt suꝑ abyssũ. qͥd aliud qmͣ lucis
absentia: Nbi enĩ lux e̾e̾t. si e̾ẽt. nͥ suꝑesset eminẽdo ⁊ illustrando:
Ubi gͦ lux ñdũ erat. qͥd erat ade̾e̾ tenebras. nͥ abẽe lucẽt Suꝑ itaq erãt te¬
nebre. qͥa suꝑ lux aberat. sĩc sonꝰ ubi ñ est. silentiũ ẽ. Et qͥd÷. e̾e̾ ibi silenti¬
um. nͥ sonũ ibi ñ ee̾: Nõne tu dñe docuisti hãc aĩam q̃ tͥ cõfitet᷑: Nõne
tu dñe docuisti me. ꝙ pͥusꝙͣ istã informẽ materiã formares. atq distin

Expanded text:
a, sed ad illud caelum caeli etiam terrae nostrae caelum terra est. et hoc utrumque magnum corpus non absurde terra est ad illud nescio quale caelum, quod domino est, non filiis hominum. Et nimirum haec terra erat inuisibilis et inconposita et nescio qua profunditas abyssi, super quam non erat lux, quia nulla species erat illi: unde iussisti, ut scriberetur, quod tenebrae erant super abyssum; quid aliud quam lucis absentia? ubi enim lux esset, si esset, nisi super esset eminendo et inlustrando? ubi ergo lux nondum erat, quid erat adesse tenebras nisi abesse lucem? super itaque erant tenebrae, quia super lux aberat, sicut sonus ubi non est, silentium est. et quid est esse ibi silentium nisi sonum ibi non esse? nonne tu, domine, docuisti hanc animam, quae tibi conStetur? nonne tu, domine, docuisti me, quod priusquam istam informem materiam formares atque disting