comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
somno excitatus: re inopinata. accti¬
piti ꝑiculo. & maxime ut referebat diabolo insti¬
gante atq urgente preuentꝰ: tardius quam debu¬
it. ad orationis confugit auxilium. Nam erũ¬
pere foras cupiens. cum pessulo quem ostio ob¬
diderat duu nuntuq luctatus grauissimũ cͥea
se sensit incen M: ut uestem qua indutus
erat ignis assũpieru. Tandem in se reuersus: non
in fuga sed in domino ẽẽ.presidium. scutum fi¬
dei & orationis arripiens. mediis flammis totꝰ
ad dnm̃ conuersus: incubuit. Tum uͦ diuinitus¬
Fint hums sechio igne submoto: in noxio sͥ orbe flammnarum orabat
Monachi autem qui ꝓforibus erant: crepitante
& collutante incendu sono. obseratas effrringunt
fores: dimotoq igni. inedus flanmis
martinũ

Expanded text:
somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinu
Abbreviated transcription (Latin):
me pregrauat. & peccati mole depressum negato
in astra conscensu: seua miserabilem ducit intar¬
tara. Spes tamen suꝑ est illa sola. illa postrema.
ut quod ꝑ nos obtinere non possumus: saltim pro
frr̃ diutius occupo epła. tam loquaci. demororq
uenturum: Simul impleta. iam pagina non reci¬
pit. Michi tamen hec fuit natio: sermonem istũ
longius ꝓferendi: ut quia doloris nuntiũ epła
deferebat: eadem ẽ ex quadam nr̃i confabulatio¬
ne prestaret carta solatium.

Expanded text:
me praegrauat et peccati mole depressum, negato me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium.
Abbreviated transcription (Latin):
rone unꝙͣ si diutius uixero non dolere: quod ooar¬
tINo suꝑstessum : Erit post hunc uita iocunda:
Erit dies aut hora sine lacͥmis : Aut tecum fũ di¬
lectissime potero illius mentionẽ habere sine fle-¬
tu: Aut unꝙͣ loq̃ns apud te: aliud quam de illo
loqui potero: Sed quid in lacͥmas fletusq commo¬
ueo: Ecce nunc consolatum eẽ. te cupio: qui me cõ¬
solari ipse non possum. Non deerit nobis ille. michi
crede non deerit. Inter erit de se sermocinantibus
ad stabit orantib. Quodq iam hodie prestare di¬
gnatus ẽ: uidendum se in gła sua sepe prebebit:
& assidua sicut ante paululum fecit benedietione
nos ꝓteget. Inde scd̃m ordinem uisionis qua celũ
sequentib se petere monstrauit: quod seqñdus eẽt
edocuit: quo spes nostra tenenda. quo animus di¬
rigendus: instruxit. Quid tamen fiet fr̃: Quomͥ
ipse sum conscius: Conscende callem arduum.
illum atpenetrrare non potero: Ita sarcina molesta

Expanded text:
rone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Marrone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta
Abbreviated transcription (Latin):
quelib inter torm̃ta risisset. Sid quamꝙͣ ista non
tulerre: impleuit tamen etiam sine cruore marti¬
rium. Niam quas ille ꝓspe eternitatis. humanoꝵ
imꝓborum. cura ꝓ infirmantib. sollicitudin e ꝓ
ꝑiclitantib. Quo enim ille dolente non doluit: Q
scandalizante non ustus ẽ: Quo ꝑeunte non gemu-¬
it: Preter illa cotidiana illius aduersum humane
spiritalisq nequitie diuersa certamina: dum in-
eos uariis temptationib: appetito semꝑ exꝑat
fortitudo uincendi: patientia expectandi. equani¬
mitas sustinendi. Quere in effabilem uirum: pie
seculo frigente frigescit: in illo tamen usq ad fin e
aucta in dies ꝑseuerauit. Quo ego illius bono uł
spetialiter fruitus sum: cum me indignum & ñ
merentem unice diligebat. Et rursus lacͥme fluunt.
imoq depectore gemitus erumpit. In quo michi
post hunc hominẽ similis requies: In cuiꝰ erit ca-¬
ritate solatium: Me miserum. me infelicem. pote¬

Expanded text:
quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanoruminproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietsaeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! pote
Abbreviated transcription (Latin):
congressione licuiss:: Testor deum celi atq terrȩ:
sponte etuileum ascendisset: ultro se ignib in tu-¬
lisset. ebreisq pueris equandus inter flammarx
globos media licet hymnum dñi in fornaste can¬
ratasset. Quod si esaiantmillud supplitium ꝑ-¬
secutori forte placuisset: numꝙ ꝓfecto impar ꝓ-¬
phete. serris & lamminis desecari menbra timuiss
At si prescisis rupib. ab ruptisq montib agere fe¬
licem furor impius maluisset: ꝑhibeo confisus te¬
stimoniũ ueritatis sponte cecidiss Siuero gentiũ
doctoris exemplo gladio deputatus: inter alias
ut sepe ꝓuenit uictimas duceret᷑. pͥmus om̃iũ
carnifice compulso palmam sanguinis occupas¬
set. Iam uero aduersus om̃s penasatꝙ supplitra:
quib plerumq humana cessit infirmitas. ita a-
confessione domini non recẽdens: immobilis obste¬
tisser: ut letus ulcerib congaudensq cruciatib.

Expanded text:
congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus
Abbreviated transcription (Latin):
obortisq lacͥmis: fleui uberrime. Qͥn etiam dum
hec ad te fir̃ scribimus: fluunt lacͥme. nec ullum
inpatientissimi doloris admitto solatium. Te uero
ubi hoc nuntiatum ẽ. participem ẽẽ uolui luctus
mei qui eras sotius amoris. Ueni gͦ ad me statim:
ut pariter lugeamꝰ: quem pariter amamꝰ. Quam¬
quani sciam uirum illum uon ẽẽ lugendum: cui
sum michi imꝑare: quin doleam. Premisi qui¬
dem patronum. sed solatium uite prefentis ami¬
si. Et si rationem ullam dolor admiteret: gau¬
dere deberem. Ist enim ille ut ẽ. consertus aplis
uistor grege nulli scd̃s. ut sꝑo. credo. confido.
Illis potissimum qui stolas suas in sanguine ag¬
ni lauerunt aggregatus. agnum ducem ad oi
iateger labe comitatur. Nam licet ei ratio tempo¬
ris non potuerit prestare martr.rum: gla tar̃
martiris non carebit. quia uoto atq uirtiite. & po¬
tuit ẽẽ martir & uoluit. Quod si ei nexon ianis da¬
tianisq temꝑib in illa que tunc extitit dimicare

Expanded text:
obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui sum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostoiustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare
Abbreviated transcription (Latin):
turonicam cunimagnis laudib psallentium mu¬
nus dirigunt copiosum. De quor uocib pictaui
exꝑgefacti: nichil de tessauro quem custodiebant
habentes. cum magna confusione ad ꝓpria sunt
si. Qd̃ siquis requirit. cur post transsitũ gatia¬
ni episcopi. unus tantũ id ẽ. lidorius usq ad sã¬
fuisset: nouerit quod obsistẽ¬
tib paganis. dui ciuitas turonica sine benedictio¬
ne sacerdotali fuit. Nam xp̃iani qui eotempore
uidebantur: occulte ꝑ latebras diuinũ offitium
celebrabant. Nam siqui apaganis reꝑti fuissent
xpĩani: aut affitiebant᷑ uerberib. aut gladio
truncabant᷑. Apassione ergo dñi usq ad tͣnssitũ
sancti martim: anm. ccccxii. computantur.

Expanded text:
Toronicam cum magnis laudibus psallentioToronicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pectavi expergefacti, nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt si. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad saus, noverit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412 computantur.
Abbreviated transcription (Latin):
examinata defuncti frrĩs menbra ꝓsternitun. Et
cum aliquaindiu orationi incu buisset: sensissetq
ꝑsp̃m domini ad esse uͥtutem: erectus paululum.
& indefuncti ora defixus: orationis sue ac miscłiȩ
domini intrepidus expectabat euentum. Uixq
duarum fere horarum spatium intercesserat: uidit
defunctum paulatim menbris om̃ib commoue¬
ri: & laxatis in usum uidendi palpitare luminib
lum uero ad dominum magna uoce conuersus:
gr̃as agens. cellulam clamore compleuerat. Quo
audito qui ꝓforib adstiterant: statim irruunt.
Mirum spectacłm quod uidebant uiuere: quẽ mor¬
tuum reliquissent. Ita redditus uite: statim baptis¬
ma consecutus: plures postea annos uixit: pͥmum¬
q apud nos ooantini uirtutum. uł materia uł te¬
stimonium fuit. Idem tamen referre erat solitus:
se corꝑe exutum ad tribunal iuditis ductum. depu¬
tandumq obscuris locis. & uulgarib turbis. tͥstem
excepisse sẽtr̃tiam. Tum ꝑduos angelos iudici fuis¬

Expanded text:
exanimata defuncti fratris membra prosternitur: et cum aliquandiu orationi incubuisset, sensissetque per spiritum Domini adesse virtutem, erectus paululum, et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus exspectaduarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel stimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuis
Abbreviated transcription (Latin):
gis quam illum quem nominare nolo fuisset mi¬
mitatus: nunquam ame tam crudeliter disparat᷑.
ignoti pulueris regione tegeretur: naufragii
sorte predonis passus in medio mani mortẽ. & uix
in extremonatus littore sepulturam. Cideant
hoc opus suum. qui cumq ex illius abcessu michi
nocere uoluerunt: uideant głam suam & uel nẽ
aduersum me grassari desinant uindicati. hȩc
cum maxime flebili uoce gemeremus: om̃ium la¬
cͥmis ꝑ nr̃a lamenta commotis: cum magna qͥdẽ
martiNI

Expanded text:
gis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, quicumque in ultione illius mihi nocere uoluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini
Abbreviated transcription (Latin):
deunde cum ꝓmoueri se summo conamine nite¬
rentu: ultra incede non ualentes: ridiculam in
uertiginẽ rotabant᷑: donec uicti corꝑis grauitate
onus deponunt attoniti. Et semet inuicem aspec¬
tantes: quid nam sͥ accidisset taciti cogitabanre. Sed
cum beatus uur comꝑisset exequiarum ẽẽ. illam¬
frequentiam. non sacrorum: eleuata rursum manu
dat eis abeundi & tollendi corpis postestatẽ. Ita illos &
cum uoluit stare compulit. & cum uoluit abire ꝑmi¬

Expanded text:
dein, cum promouere se summo conamine nitedein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum efrequentiam non sacrorum, elevata rursum manu, dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. Ita eos et cum voluit, stare compulit; et cum libuit, abire
Abbreviated transcription (Latin):
uidisset exposuit: iussitq ex eo loco altare quod
ibi fuerat submoueri. atq ita popłm suꝑsticio¬
nis illius absoluit enrore.
ccidit autem in sequenti temꝑe dum iter age¬
ret: mnutilis cuiusdam corpus quod ad se-¬
pulchirum cum suꝑstitioso funere deferebatur ob¬
uium haberet: Conspicatusq eminus uenientiũ
turbam: quidnam id eẽt ignarus. paululum ste¬
tit. Nam cum fere quin gentorũ passuum in ter¬
uallum erat: ut difficile fuerit dignoscere quid
uideret: tamen quia rusticam manum cerneret: &¬
agente uento linteamina corꝑi suꝑ iecta uolitarent
profa.nos sacrifitior ritus agi credidit: quia eẽt.
hec gallorum rusticis consuetudo: simulachira de¬
monum candido tecta uelamine: misera ꝑagros
suos cͥcũferre demonia dem̃tia. Fleuato ergo in
aduerso signo crucis: imꝑat turbe non moueri
loco. onusq deponere: hic uero mirum in modũ
uideres miseros primum uelud saxa diriguisse:

Expanded text:
uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse.
Abbreviated transcription (Latin):
hibens incertis fidem: abhis qui maiores natu erãt
presbiteris & clericis flagitabat nomen s marty.¬
ris tempora passionis ostendi. GRandi se scrupulo
ꝑmoueri: quod nichil certi constans sͥ maiorum
memoria tradidisset. Cum aliquamdiu ergo alo¬
co illo se abstinuisset: nec derogans religioni quia
in certus erat: nec auitoritatem suam uulgo accõ¬
modans. nec suꝑsticio conualesceret: quadam die
adhibitis secum paucis fr̃ib ad locum ꝑgit. Dein
suꝑ sepulchrum ipsum adstans: orauit ad dnm̃:
ut quis eẽt. uł euius meriti sepultus ostendet. Lc̃
conuersus ad leuam: uidit ꝓpe adsistene umbrã
sordidam trucem. Imꝑat: nom en meritumq ut
lo queret᷑. Nomen edicit. de cramine confitetur. La¬
tronem se fuisse: obscelera ꝑcussum: uulgi errore
celebratum. sͥ: nichil cum martyrib ẽe. commnu¬
ne: cum illos gła sepena retineret. Mirum in mo¬
dum uocem loq̃ntis qui aderant audiebant: ꝑso¬
nam tamen nonuidebant. Tum ooartinus quid

Expanded text:
hibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid
Abbreviated transcription (Latin):
ra forte dicturus sum: sed xp̃o teste non m̃tior. nisi
quisꝙ est tam sacrilegus: ut marti Nuꝯestimet
fuisse mentitum. Dicam in quid uobis: sed uos nul¬
li queso dicatis. Aones Tecla & maria: mecum fue¬
runt. Referebat autem nobis uultum atq habitũ.
singularum. Nec uero tantum illo die: sed freqñ¬
ter se ab eis confessus ẽ. uisitari. Petrum etiam &
panlum apł̃os: uideri a se sepius non negauit.
Iam uero demones ꝓut adeum quisq ueniss.
suis nominib increpabat. Mlercurium maxime
patiebat᷑ infestum. Iouem. brutum. atq he¬
betem ẽẽ. dicebat. hec plerisq etiam in eodẽ
monasterio constitutis. in credibilia uidebant᷑.
nec dum ego confidam om̃s qui hȩc audiane
tredituros. Nam uisi inestimabilem uitam atq
uirtutem martiriu Segisset: nequaquam
egisset: nequaquam
apud nos tanta gła preditus haberet᷑. quãquam
minime mirum. si in oꝑib martitN infirmi¬

Expanded text:
ra forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior: nisi ra forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior: nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinum aestimet fuisse mentitum: Dicam, inquit, vobis; sed vos quaeso nulli dicatis. Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. Referesingularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquamegisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
sum postumiane. hoc tͥ. me autẽ intuebat᷑
teste recte ꝑhibeo. Quodam die ego & iste sulpitiꝰ
ꝓforib illius excubantes: iam ꝑ aliquod horas cũ
silentio sedebamus. ingenti honore & tremore. ac
si ante angłi tabernaculum mandatas excubias
duceremus: cum quidem clauso cellule sue hostio
nos ibi ẽẽ. nesciret. Interim colloquentiũ murm᷑
audiuimus: & mox horrore quodam cͥcum fun¬
dimur. ac obstupentes nec ignorare potumus.
nescio quid fuisse diuinum. Post duas fere horas:
ad nos marti Nus egreditur. Actum eum is¬
te sulpitius. sic̃ apud eum nemo familiarius loq̃¬
batur cepit orare. ut ꝑquirentib indicaret quid il¬
lud fuisset diuini horroris. quod̃ fatebamur nos
ambo sensisse. uł cum quib fuisset in cellula col-¬
locatus. Tenuem enim nos licet & uix in tellectũ
sermocinantium sonum ꝓforib audisse. Tum il¬
le du multumq cunctatus. sed nichil erat quod
ei sulpitius non extorqueret inuito. Incredibilio¬

Expanded text:
sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius sicut apud eum nemo familiarius loqbatur coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud divini fuisset horroris quod fatebamur nos ambo sensisse, vel cum quibus fuisset in cellula collocutus: tenuem enim nos licet et vix intellectum, sermocinantium sonum pro foribus audisse. Tum ille diu multumque cunctatus sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret invito. Incredibilio
Abbreviated transcription (Latin):
pendit hominẽ callidus imꝑator: siue ut rei põ¬
erat: seu quia ut pleriq eum arbitrabantur
auaritia repugnabat. Siquidem in bona eorũ
inhiauerat: fertur enim ille uir. multis bonisq
attib preditus: aduersus auaritiam parum
consuluisse: nisi regni necessitas cogeret. Quippe
ex hausto asuꝑiorib principib rẽipublice era-¬
rio: pene semꝑ in expiditione atq ꝓcinctu belloꝵ
ciulium constitutus: facile excusabatur quib lib
occasionib subsidia: parauisse imꝑio. Interea
ep̃i in quorum communionẽ
martinus non ibat.

Expanded text:
pendit hominem callidus imperator, siue ut rei ponpendit hominem callidus imperator, siue ut rei ponerat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat
Abbreviated transcription (Latin):
premissa auctoritate seq̃rentur. In eunt cum im¬
ꝑatore consilium: ut missis obuiam magistralib
offitii. urbem illam ꝓpius uetaretur. accede: in¬
si secum pate ep̃orum ibi consistentium affore fa¬
teretur. Quos ille callide ẽ. frustratus. Profitet᷑
se cum paie xp̃i eẽ. uenturum. Postremo: in gres-¬
sus nocturno tempore adiit eccłiam tantum ora¬
tionis gr̃a. Postridie: palatium petit. Pretex
multas quas euoluere longum ẽ. has pͥncipales
peticiones habebat. Pro narsete comite. & leu ca¬
dio preside: quorum am bor grãm partium fue¬
rant ꝑtinatiorib popłis studus. que non ẽ. tem¬
poris explicare iram uictoris emeriti. Illa pre¬
cipua cura: ne tribuni cum iure gladiorum ad
hispanias mitterent᷑. Pia enim erat sollicitu do
martitio ut non solum xp̃ianos qui sub illa
erant occasione. uexandi: sed ipsos etiam here¬
ticos liberaret. Uerum pͥmo die atq altero sus¬

Expanded text:
praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum impraemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero sus
Abbreviated transcription (Latin):
multis grrauibq laborantium causis ad comi¬
tatum ire compulsus: ꝓcellam ipsam totius tẽ¬
pestatis incurrit. Congregati apud treueros
episcopi tenebantur. qui cotidie communicantes i¬
thachio: communẽ sibi causam fecerant. His ubi
nuntiatum ÷ in opinantib ad eẽ. martitium:
totis animis labfactati. musitare & trepidare ce ꝑ¬
unt. Et iam pridie imꝑ ator ex eorum sententia
decreuerat tͥbunos. summa potestate armatos. ad
hispanias mittere. qui hereticos enquirerent.
deprehensis: uitam & bona adimerent. Nec du¬
bium erat quin sanctorum etiam maximam tur¬
bam tempestas ista depopulatura eẽt. paruo dis¬
tͥmine inter hominum genera. Eit enum tum so¬
lis oculis iudicabatur. cum quis pallore potius
aut ueste. quam fide heticus estimaret᷑. Hec ne¬
quaquam placitura martiNio ep̃i sentiebant:
Sed male consciis illa uł molestissima erat cura
ne se ab eorum communione adueniens abstine¬
ret: non defuturos qui tanti uiri constantiam

Expanded text:
multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam
Abbreviated transcription (Latin):
nistum. odio potius quã causa fecisse discidiũ.
eunidemq tamen solum ẽẽ. qui se a communone
interim separe a reliquis nichil nouatum: quin e¬
tiam ante paucos dies habita synodus: itha chium
ꝓnuntiauerat culpa nonteneri. Quib cum. marr¬
ti Nus parum moueretur: rex ira accenditur.
acse de conspectu eiꝰ ab ripuit. & mox ꝑcussores his
ꝓ quib martinius rogauerat diriguntur.
Quod ubi martiNo comꝑtum iam notis temꝑe
ẽ. palatium irrupit: spondee. si parceret᷑: se cõ¬
municat᷑um dum modo tͥbuni iam in excidium
eccł̃iarum ad hispanias missi: retraherent᷑. Nec
mora intercessit: maximus indulget omĩa. Po¬
stridie: feliscis ep̃i ordinatio parabatur. sanctis¬
simi sane uiri. & plane digni: qui meliori temꝑe
sacerdos fieret. Huius diei com munionẽ
mar

Expanded text:
nistum odio potius quam causa fecisse discidium; nistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. Nec mora: Maximus indulget omnia. Postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane viri, et plane digni qui meliore tempore sacerdos fieret. Hujus diei communionem Mar
Abbreviated transcription (Latin):
trepidi ad regem concurrunt. predampnatos se
concurrentes: actum eẽ. de suo om̃ium statu: si
theogniti ꝑtinatiam qui eos solos palam illata
sententia condempnau̾at. martini amaret aucto¬
ritas: non oportuisse hominem recipi moenib:
illum iam non defensorem ẽẽ. hereticorũ: seduin¬
dicem. Nichil actum morte priscilliani: si marti¬
Nus exerceat illius ultionem. Postremo ꝓstrati
cum fletu & lam̃tatione. potestem regiam implo-¬
rant: ut utatur aduersus unum hominẽ ui sua.
Nec multum ab erat: quin cogeretur imꝑator:
mio feruore ẽẽt. obnoxius: non erat nestius mar¬
tinium fide. sanctitate. ac uͥtute cunctis prestare¬
mortalib. Alia longe uia: sanctum uincere pa¬
rat. Ac primo secreto accersitum. blandeappel¬
lat. hereticos iure dampnatos: more iudiciorũ
publicorum potius ꝙ in sectationib sacerdotum:
non eẽ. causam quaitichii ceteroꝵq partis eius
communionionẽ ꝑutaret ẽẽ. dampnandã: cheo-¬

Expanded text:
trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperatormio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinmortalibus: alia longe via sanctum vincere parat: ac primo secreto accersitum blande appellat: haereticos jure damnatos more judiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum; non esse causam, qua Ithacii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theog
Abbreviated transcription (Latin):
acie steti. & bello frequenter interfui. Ad hec martinꝰ
Dic michi ergo. Nunquid in illa acie que armata in
prelio parabatur aut iam aduersus bostilem exer¬
citum collocato comminꝰ ꝑ ede distrincto ense pug¬
nabas. ullam feminam stare aut pugnare undisti.
Tum demum miles confusus erubuit. gras agens
errori suo se non fuisse non ꝑmissum: nec asꝑa in¬
crepatione uerborum: sed uera & rationabili scd̃m
ꝑsonam militis & comꝑatione correptum. Mar¬
tiNus autem conuersus ad nos: sicut eum fre¬
quens frr̃m turba ualsuerat: mulier in quit uiro¬
rum castra no adeat. acies militum se parata con¬
sistat: ꝓcul femina in suo degens tabernacło sit
remota. Contemptibilẽ enim reddit exercitum:
si uiror cetib turba feminea misceat᷑. Ailes in
acie: miles pugnet in campo. Mulier se intra mu¬
rorum munim̃ta contineat. Habet & illa głam
suam: si pudiciciam uiro absente seruauerit:

Expanded text:
acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit :
Abbreviated transcription (Latin):
iles quidam cingulum in eccłia monachũ
ꝓfessus abiecerat: cellulam sͥ eminus in
remoto quasi heremita uicturꝰ erexerat. In ter¬
ea astutus inimicus. uarus cogitationib brutum
pectus agitabat: ut coniugem suam quã mai¬
tINus in monasterio puellarum ẽẽ. preceꝑat
uoluntate mutate secum potius uellet habitare.
Adut ergo martiNUm fortis heremita quid
haberet animmi: confitet᷑. Ille uero: uehementer
aunuere. feminam uero rursus iam monacho ñ
marito in congrua ratione misceri. Postremo
cum miles instaret. affirmans nichil hoc ꝓposito
ẽe. nociturum se solo coniugis uti uelle solatio.
porro ne rursus se in sua reuoluerent non eẽ. me¬
tuenilum: se eẽ. militem xͥ illam quoq in eadẽ¬
euisdem militie sacram̃ta iurasse: pateret᷑ ep̃c sc̃s
& sexum suum fidei merito nestientes. pariter
militare. tum martinUs uerba uobis ipsa
dicturus sum. Dic mͥ inquit si unꝙ in bello fiusti
si macie constitisti. At ille respondens frequenter in

Expanded text:
iles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopus sanctos et sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in
Abbreviated transcription (Latin):
uultu platido. mente tnͣsquilla. infelicis amentiã
ꝑmitia uerba cohib̾et. Sed ita in eo sp̃c nequam re
dundabat ut ne sua qui dem illi quamuis uana
ad modum mens sub eẽt. trem̃tib labiis incerto¬
q uultu decolorare. ꝓfuturo rotabat uerba peccati
se asserens sanctiorem. Quippe qui pͥmis annis
in monasterio inter sacras eccłiȩ disciplinas ipso
martino
educante creuisset.

Expanded text:
uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset
Abbreviated transcription (Latin):
uouam itidem dic iluni in area que par¬
ua ad modum tabernacłm illius ambie¬
bat: in illo suo quod nostis om̃s sedili ligneo rese¬
disser: uidit duos demones in excelsa illa que mo-¬
nasterio suꝑ eminet rupe consistere: inde alacres
ac letos uocem istius modi adhortationis emitere.
Eya te srictio: eya te biictio. Credo cernebant mi¬
serum eminus ꝓpinquantem: conscii. quantam
illi rabiem sp̃s suscitasset. Nec mora: Orictio furi¬
bundus irrupit: ibi plenus insanie: euomit in
martinium mille conuitia. Obiurgatus enim pri¬
die ab eo fuerat: cur qͥ nichil unquam ante cleri¬
catum quippe qui in monasterio ab ipso martino
nutritus habuisset: equos aleret. mancipia com¬
pareret. Nam illo temꝑe arguebatur a multis.
quod non solum pueros sed etiam puellas scitis
uultib coemisset. Quib reb infelicissimus insano
felle commotus: & ut credo precipue demonum il¬
lorum agitatus: instinctu: martinum ita aggres¬
sus ẽ. ut uix manib temꝑaret. cum quidem sc̃s

Expanded text:
uodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae evomuit in Martinum mille convicia. Objurgatus enim pridie ab eo fuerat, cur qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia compararet: nam jam illo tempore arguebatur a multis,  non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
gnosci opportet me potissimum scribente notescãt.
Itaq siqua obitu de sancti ep̃i audire desidas:
abillis potius qui interfuere cognosce. Eigo tͥsta¬
tui nichil scribere: ne ubiq me publices. Tamen si
das fidem nulli te ẽẽ. lecturam. paucis tue satisfa-¬
ciam uoluntati. Itaq prestabo te his que mͥ sun cõ¬
perta: ꝑticipem.

Expanded text:
gnosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem.
Abbreviated transcription (Latin):
Accidit autem ut sacer¬
dos quidam descẽderet eadẽ
uia: et uiso illo preteriit.
Similiter et leuita cũ
esset secus locum et ui¬
deret eum: pertansiit.
Samaritanus autem
quidam iter faciens:
uenit fecus eum. Et
uidens eum: misericor¬
dia motus est. Et ap¬
propians alligauit
uulnera eius: infuncẽs
oleum et uinum. Et
imponens eum in ui

Expanded text:
Accidit, ut sacerdos quidam ascenderet eadem via, et viso illo praeteriit. Similiter et Levita, cum esset secus locum, et videret eum, pertransiit. Samaritanus autem quidam iter faciens, venit secus eum, et videns eum, misericordia motus est. Et appropinquans alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum. Et imponens
Abbreviated transcription (Latin):
renitens gloriosus domnus.
martinus deciden¬
te iam mundo. sol exoriens. nouus sieut anterior
narrat historia: apud sabariam pannome ortus.¬
ad saluationem galliarum opitulante deo dirigie᷑.
Quas uͥtutib & signis illustrans: in urbem turo¬
nicam episcopatus honorem inuitus popło co¬
gente suscepit: in quo gloriosam &e pene unmu¬
tabilem agens uitam: ꝑ quinquennia quinq
bis insuꝑ gemininis mensib cum decẽ dieb.
octogesimo pͥmo etatis sue anno. cesareo & attico
consulib nocte media quieuit in pace. Gloriosum
ergo & toto mundo laudabilem eius tͣnssitum die
dnica fuisse manifestum ẽ: idq insequentib cer-¬
tis testimoniis comꝓbamus. Quod non parui me¬
riti fuisse censerat. ut illa die eum dñs in ꝑadisum
susciꝑet: quia idem redemptor dñs & uictor ab in¬
feris resurrexit. Et ut qui dominica sollennia
semꝑ celebrauerat impollute: post pressuras mũ¬
di dominica die locaretur in requie.

Expanded text:
renitens gloriosus domnus Martinus, decedente jam mundo, sol novus exoriens, sicut anterior narrat Historia, 1005 apud Sabariam Pannoad salvationem Galliarum opitulante Deo diregitur. Quas virtutibus et signis inlustrans, in urbem Turonicam episcopatus honorem invitus, populo cogente, suscepit; in quo gloriosam et pene inimitabilem agens vitam per quinquennia quinque bis insuper geminis mensibus cum decim diebus, octogesimo primo aetatis suae anno, Caesareo et Attico consulibus, nocte media quievit in pace. Gloriosum ergo et toto mundo laudabilem eius transitum die dominica fuisse, manifestissimum est, idque in sequenti certis testimoniis conprobamus. Quod non parvi meriti fuisse censetur, ut illa die eum Dominus in paradiso susciperet, qua idem Redemptor et dominus victor ab inferis surrexisset; et, ut qui dominica solemnia semper celebraverat inpollutae, post mundi pressuras dominica die locaretur in requie.
Abbreviated transcription (Latin):
uel stante uersu uel stilo
prosaico conscripserunt.
E quibus primus ille seue¬
rus sulpitius: cui tantus
feruor amoris fuit in sancto dei: ut eo adhuc de¬
gente in scło: unum librum de mirabilib uite eius
scriberet. Exinde post tͣnͣssitum beati uiri duos
scͥpsit: quos dialogos uoluit uocitari. In quib
non nulla de u̾tutib heremitaꝵ. anachorita r.¬
ue referente postumiano inseruit: sed in nullo in¬
feriorem nr̃m potuit repꝑire martiNũ quẽ
apłis sanctisq priorib exequauit: itaut dice̾t
felicem quidem gretiam. que meruit apłmn au¬
dire predicantem: sed nec gallias axp̃o derelictas:
martiN ũ
xusẽ. quinq libros. illa comprehendit miracła:
sui libro. Ait enim Cũm energumini ꝑ cancel¬
los basilice aereo ueherentur uolatu: & sepe in pute¬
um qui in ipsa habetur eccłia impulsu demonis ia¬
ctarentur: abstrati ex inde illesi. populis spectan-¬
tib sunt resumpti. Idq in eodem puteo. & nr̃is
temporibus uidimus gestum.

Expanded text:
el stante versu, vel stylo prosaico consripserunt. De quibus primus ille Severus Sulpicius, cui tantus fervor amoris fuit in Sanctum Dei, ut eo adhuc degente in saeculo, unum librum de Mirabilibus vitae ejus scriberet, exinde post transitum beati viri duos libros scripsit, quos Dialogos voluit vocitari. In quibus nonnulla de virtutibus eremitarum, anachoretarumve, referente Posthumiano, inseruit. Sed in nullo inferiorem nostrum 1000 potuit reperire Martinum, quem apostolis sanctisque prioribus exaequavit, ita ut etiam diceret, « felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem; sed nec Gallias a Christo derelictas, Martinum. xus est, quinque libros, illa comprehendit miracula sui libro. Ait enim: Cum energumeni per cancellos basilicae veherentur volatu aereo, et saepe in puteum qui in ipsa habetur basilica, impulsu daemonis jactarentur abstracti, exinde illaesi, populis spectantibus, sunt resumpti. Idque in eodem puteo, et nostris temporibus vidimus gestum.
Abbreviated transcription (Latin):
timonorum ep̃c. plenus uͥtutib.
& sanctitate: prebens infirmis
multa beneficia: octogesimo pͥmo
etatis sue anno. episcopatus autem uigesimo
sexto: apud condatensem diocesis sue uicum. ex¬
cedens a scło: feliciter migrauit ad xp̃m. Transi¬
it autem media nocte que dnĩca habebat᷑: attico
cesareoq consulib. Multi enim in eius tͣnssitu
psallentiũ uoces audierunt in excelso: quod in
libro uͥtutum eius pͥmo: plenius exposuimus. Nam
cũ primum sc̃s dei apud condatensem ut dixinꝰ
uicum egrotare cepisset: pictaui popłi ad eius
transsitum sicut turoniu conuenerunt. Quo mi-¬
grante: grandis altercatio in utrumq surrexit popłm
Bicebant enim pictaui. Nosfer ẽ. monachus. nobis
abbas extitit: nos requirimus comiñdatumꝰ Suf
dictionib. insuꝑ & uirtutib iocundati. Su ffitiant
nobis ista omĩa: nobis liceat auferre uł cadauer
exanime. Ad hec turonici respondebant. Si iͥituti¬
bus nobis facta sufficere dicitis. scitote quia uob¬

Expanded text:
Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Suffdictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vob
Abbreviated transcription (Latin):
perpetuus ep̃c. merito beati discipłs pre¬
dicandus: ampullam cum oleo ad sanctum tumu
Et eraso amarmore quo sancta menbra tege bant᷑
puluere: ac liquori ꝑmixto: in tantum oleum re-¬
dumdauit: ut uestim̃ta sacerdotis nectareo effla¬
ex hoc infirmi expetiere uͥtutem: sed ce ꝓcelle ab agͥs
hoc liquore purificatis sepe ꝓhibite sunt.
tiens cogitaret quid debeata ede portaret ad salu
tem: ꝓpe sepulchrum accedens: edituum sup¬
plicat. ut sͥ parum benedicte cere largiretur e
tumulo. Quam accipiens letus abcessit. & agro
cui frugem seuerat: comfisus imposuit. Adueni¬
ens autem tempestas seuissima. que uicinia in
annis precedentib sepe uastauerat: ab hac est
benedictione ꝓhibita. nec ibidem ultra ut con-¬

Expanded text:
Perpetuus episcopus, merito Beati discipulus praeconandus, ampullam cum oleo ad sanctum tumulEt eraso a marmore, quo sancta membra teguntur, pulvere, ac liquori permixto, ex quo in tantum oleum redundavit, ut vestimentum sacerdotis nectareo effraltique 1003 ex hoc infirmi experiere salutem. Sed et procellae ab agris hoc liquore purificatis saepe prohibitae sunt. tiens, cogitem, prope sepulchrum accedens, aedituum supplicat, ut sibi parumper benedictae cerae largiretur e tumulo. Quam accipiens, laetus abscessit et agro, cui frugem seruerat, confisus inposuit. Adveniens autem tempestas saevissima, quae vicinia in annis praecedentibus saepe vastaverat, ab haec est benedictione prohibita, nec ibidem ultra, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
porrecta manu. uniuersa pueri menbra ꝑtractais.
digitum ꝓpe ipsum uulnuscłm quo bestia uirus
infundat: fixit. Tum uero mira ditturus sum. ui¬
dimus uenenum ex om̃i ꝑte reuocatum ad mar¬
timNi digitum cucurrisse. Deinde ꝑ illud ulceris
foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine: ue
solet ex uberib caprarum aut ouium pastorum ma¬
nu pressis. longa linea copiosi lactis effluere. Puer sur¬
rexit intolumis. nos obstupe facti tante rei miracło.
id quod ipsa cogebat ueritas fatebam᷑. uon eẽ. sub ce¬
lo:qui marti Nuoy

Expanded text:
porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinu