comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diguus amor ita diligit ut rebus quas diligit subiciatur : propterea cũ cõme¬
moratur sp̃rdĩ inquo scã eius beniuolentia dilectio que intellegitur : Super¬
ferridictus ẽ ne facienda operasua perindigentiȩ necessitatẽ potius quã
per abum deit̃ Ito fiientia dũamare putar &ur: Cuĩrei memor apor¬
lio bes inus decaritate supereminentẽ uiam de monstraturũ scait
alioloco super eminentem inquit scientie carita tem xep̃i: Cum er gosĩc
oporter& insinuare sp̃mdĩ ut super ferri dicer&uro¬
dius factum est ut prius insinuar&ur aliquid inchoatũ¬
cui super ferridicer&ur : Nonenim loco sedomnia su
ac precellente potentia : It a &iam rebus ex illa incho¬
ꝓfectir atq formatis : uidit dr̃ quia bonumest : pla¬
enim quod factum est in eabenignitate quaiplacuit ut i¬
fier& : Duo qui ppesunt propter quȩ amat ds̃ creaturam suã : ut sit & ut

Expanded text:
digus amor ita diligit, ut rebus, quas diligit, subiciatur, propterea, cum commedigus amor ita diligit, ut rebus, quas diligit, subiciatur, propterea, cum commemoraretur spiritus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait et alio loco, supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatucui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoperfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; plaenim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ cdum & terram : intellegimur patrẽ iadinomine & filium in principii nomine
qui nom patri sed perseipsum create primtur ac potis sinũ spitali creaturȩ& conse¬
quenter &i amuniuersȩ creaturȩ principium est : Dicente aut̃ scriptura
& sprdĩ super ferebatur superaquã conpl&ã cõmemorationõ trinitatirarnos¬
cimus : Ita & in consione atq perfecione creaturȩ ut rerum specier digeran¬
tur eadem trinitas insinuatur : Verbum di scilic& & uerbi generator cũ dicit᷑
Dix̃ dr̃ : & sca bonitarinqua dõ plac& qud quidei prosuȩ naturȩ modulo ꝑfectũ
plac& cumdicitur uidit dr̃ quia bonum ẽ : Sedcur cõmemorata priur quã uis
in ꝑfecta creatura postea cõmemoratur sprdĩ prius dicente scriptura. Ter¬
ra aut̃ erat inuisibilis & in composita & tenebre erant super abrssum: Acde¬
inde inferente & sprdĩ super ferebatur super aquã Anqmegenus at que in¬

Expanded text:
um et terram intellegimus patrem in dei nomine et filium in principii nomine, qui non patri, sed per se ipsum creatae primitus ac potissimum spiritali creaturae et consequenter etiam uniuersae creaturae principium est. dicente autem scriptura: et spiritus dei superferebatur super aquam, conpletam commemorationem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum dicitur: dixit deus, et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an, quia egenus atque in
Abbreviated transcription (Latin):
Perid aitem quo duerbum est in sinu& perfetionem creature reuocate adcum
ia for marois inherendo creatori & prosuo genere iitando formã sampũne
it so incommatailot ia h acrentem patri aquostatim hocest quodille Nonemũ
hab dt eo for iemuitã uerbum filius cui non solum hocẽ c̃ẽ quod uiuere sedu
sp̃itilis a litellet taali uelrxtionalir queuid& ureẽ illuerbo propinquor
potos si abere lia for nemultam. Qui a nonsicut hocesł eic̃o qeodam ereitahos
uuert quod apseñ abaite uiuere: Auer sa enim aspientia incomutabil
uultr aomiberetuuit quȩin formieas ciuis est: Formaitur autem conuers a utal¬

Expanded text:
per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa a
Abbreviated transcription (Latin):
manente natura silux corporalis tunc facta intellegenda est & inuenire
lembtm quar lno oe audoere nonpoterti Nel propter obi curis simã
umbram tante molis quã neces seest ut ex altera parre habobs curissimã
ulia parte ligx fuerit : A dẽnimꝰ q̃uem locum cuiur lib& corporis molerlũ¬
cem peruenire non sunit in eoloco umbra est: Qm̃ locur curens caluce qua
inlustraresur nisuin pedir& corpus oppositum hoc totum est quod umbra dici¬
tut q & uaes. promole corporis tam magna fuerit ut occupar spiaumter¬
res qrenmon er alteras parte dies occupit noruo cttur N sq enimom¬
Uot uonpote poro uostum molen nonsintur sunt rtiq tencerie quali sonon

Expanded text:
manente natura, si lux corporalis tunc facta intelligenda est, et invenirmanente natura, si lux corporalis tunc facta intelligenda est, et invenirm, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altera parte habeat corpus, ex alia parte lux fuerit. ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, quoniam locus carens ea luce, qua inlustraretur, nisi inpediret corpus obpositum, hoc totum est, quod umbra dicitur. quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox uocatur; neque enim ominrumpere per obpositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae, quia lux non
Abbreviated transcription (Latin):
ri non pors& interris atq: ita oportebat solem fieri perquem dies instrioribur
mundi partibus apparer&: Potest & hocdici auetum erse fulgorem diei sole
addito ut perillam iucmm inur fulgens dies quam nunc est fuis secredatur:
Etiam hoc aquodam dictum scio primum naturam lucis inductam in operecre¬
atoris cumdictum est. Fiat lix & facta estlux Poste a uerꝗ quod delumi¬
naribus dicitur quid ex ipsaluce factum sit fuisse commemoratum ordi¬
ne dierum quo uisum est creatori cuncta erre facienda : Quaenaturalucis
quotransierit facta ues pera ut uicissim nox perager&ur nocille dixit
nec facile inueniri posse arbitror: Neq: enim extinctam esse creden¬
dum est ut noctur ne tenebre succederent & rursur accensam ut ma¬
ne fier& antequam hoc solis officio gerer&ur quod a quartodie coepisie
sicip etuderi scriptura testatur: Quod antequam fiere quo er cuttu
sibi potuerint trerdies noctesq succe dere lucis : quȩ primo fictaest per

Expanded text:
ri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque s
Abbreviated transcription (Latin):
lux sieratiamcreatura perquã dr̃ dicer& fiatlux: annon est lux prima cre¬
atura quia iam dictũ erat : In principio fecit dr̃ cȩlum &i terrã : & poterit
nimus dicente dõ percreaturã spitalem quam dr̃ iam fecerat cum in principio
fecit celum & terrã fiatlux : comodo quo pertalis creaturȩ interiorem & oc cu¬
tũ motũ diuinitur dicipotuit fiutlux: An &iam corporalit̃ sonuit uox dicen¬
tis dr̃ futlux sicut corporalit̃ sonint uox dicentis dũ tuer filius ineus dilectꝰ
& hoc percreaturã corporalem quã fecerat dr̃ cũ in principio fecitd s̃ cȩlum
&terrã. ante quam fieree lux quȩ in hac sonante uoce foctaeste eliuleua r
quailingua sonuit istauox dicente dõ fietlux e quianondum era lin guari
querstar que postea ficta ẽ inaedi ficatione turris post dili oramquer¬
nun linguꝗ erat una & sola qua dr̃ locutusẽ fiatluxeas qudi ꝑferqudur

Expanded text:
lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima crelux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat nimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram, fiat lux eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. An etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit caelum et terram, antequam fieret lux, ququa lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem
Abbreviated transcription (Latin):
substantiẽ corporalir : anutriu que in formitar: Ihns &iam parterioribus uetd¬
bis significatur : Corporalir qudem : eo quod dictũ est terraerat inus ibilis
&in composita : Sp̃italis eo quod dictumẽ te ebrȩerant super abyrsum:
Vt trans lato uerbo tenebrosim abrssum intellegauius natirã unteiifdagit᷑
nisi conuertatur ad creatorem : Quo solomodo formari potee: ut non sit abri¬
sus : & inluminari ut non sit tenebrosa : & quomodo dicum estteiꝰ obre erant
superabrs sum& anquia noneratlux: quȩ si eẽt utiq super eẽ Eanquam
superfunder & : Quod tunc fit increatura spitali : cum conuertiłur id in cõmu¬
tabile atq: in comparabile lum̃ quod dr̃ est: & quo modo dix̃ dr̃ faclux
utrum temporaliter anin uerbi &ñitate s & si temporalit̃ : utiq mutabilit̃ :
Quomodo ergo pors& intellegi hoc dicere dr̃ : nis percreaturã & ipse qui ppecit in¬
commutabilis : & si percreaturã dixit dr̃fiatlux : quo modo ẽ prima creatura

Expanded text:
substantiae corporalis, an utriusque informitas his etiam posterioribus verbis significatur? Corporalis quidem, eo quod dictum est, Terra autem erat invisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est, Tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem: quo solo modo formari potest, ut non sit abyssus, et inluminari, ut non sit tenebrosa. et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux? quae si esset, utique superesset et tamquam superfunderet: quod tunc fit in creatura spiritali, cum conuertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod deus est. Et quomodo dixit deus: fiat lux? utrum temporaliter, an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura
Abbreviated transcription (Latin):
lum credere & uolunt eã stellã eẽ frigidã qua e iuxta summũ caclũ
circuit. ut exhoc agantur aquarũ naturã non iam illic uaporali
tenuitate sed glaciali soliditate pendere: Quo quo modo aut̃
& quales lib& aque ibi sint esse ibi eas minime dubitemus muor
ẽ quippe scripture huius auctoritas quã omnis humani ingenu
capacitas: Sedant̃ ad uersum est a quiburdũ quod nec ego dissimu¬
landũ puto nonfrustra cumdixisr& dr̃ fiatfirma mentũ in medio
aquarũ & sit diuisio int̃ aquã & aquã parũ uisum eẽ subiungere

Expanded text:
lum credere, et uolunt eam stellam esse frigidam, quae iuxta summum caelum lum credere, et uolunt eam stellam esse frigidam, quae iuxta summum caelum circuit, ut ex hoc cogantur aquarum naturam iam non illic uaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere. quoquo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; maior est quippe scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. Sed animaduersum est a quibusdam, quod nec ego dissimulandum puto, non frustra, cum dixisset deus: fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam et aquam, parum uisum esse subiunger
Abbreviated transcription (Latin):
de illa stella sit frigida quȩ tanto ardentior ẽẽ deber& quanto subli¬
miore cȩlo rapitur : Nam ꝓcul dubio cum rotunda moles arculari
motuagitur interiora eiurtardius eunt. exteriora celerius ut ma¬
iora spatia cum bre uioribus ad eordem gyros parit̃ occurrant :
Quae autem celerius ut ique feruentius : Pro inde memorata stella magis
debuit calida eẽ quam frigida: Quamuis enimsuo motu qm̃ grandes patiũ
est triginta annis totum ambitum ꝑme& : tamen caelimotu incontra¬
rium rotati uelocius quod cottidie necesseẽ patiatur: Sicut dicunt
cadi singule conuersiones dies singulos explicant calorem malorem
debuit caelo concitatiore concipere nimirum ergo frigidam facit a qua¬
rum supercaelum constitutarum illiuicinitas quam nolunt credere
quibaec quȩ breuiter dixidemotu cadi & siderum disputant :¬
is quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos quinolunt aquas suꝑ cae¬

Expanded text:
de illa stella sit frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublide illa stella sit frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublimiore caelo rapitur. nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora eius tardius eunt, exteriora celerius, ut maiora spatia cum breuioribus ad eosdem gyros pariter occurrant, quae autem celerius utique feruentius. proinde memorata stella magis debuit calida esse quam frigida; quamuis enim suo motu, quoniam grande spatium est, triginta annis totum ambitum permeet, tamen caeli motu in contrarium rotata uelocius, quod cotidie necesse est patiatur — sic, ut dicunt. caeli singulae conuersiones dies singulos explicant —, calorem maiorem debuit caelo concitatiore concipere. nimirum ergo eam frigidam facit aquarum super caelum constitutarum illa uicinitas, quam nolunt credere, qui haec, quae breuiter dixi, de motu caeli et siderum disputant. his quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos.. qui nolunt aquas super cae
Abbreviated transcription (Latin):
ris corpus est : & omne corpus habeat necerse eit dimidium quan¬
titatirsuȩ : Ac per hoc sipost̃ aqua sic̃ uidemus: ad tantar guita¬
rumminutias peruenire : ut superistum aerẽ uaporaliter feratur:
quinatura leuior ẽ aquis: quur non possit & superillud leuius
cȩlum minutioribus guttis & leuioribus inmanare uaporibur :¬
Quidam nr̃i istos neganter : propt̃ pondera elem̃torũ aquas ẽẽ
posse supercelũ sidereum : Deipsorum siderum qualitatibus &
meatibus: conuincere moliuntur : Idem nanque asserunt stellã
quam saturni apellant eẽ frigidissimã : eamq perannos triginta
signiferum ꝑ agere circulum: eo quod superiore ac perhoc ampli¬
ore ambitu graditur : Namsol. eundem circulum ꝑ annum cõpl&:
& luna permensem : tanto ut dicunt breuius : quanto inferius :
Vt spatio loci : spatiũ temporis congruat: Querit᷑ itaq ab eis un¬

Expanded text:
ris corpus est, et omne corpus habeat necesse est dimidium quanris corpus est, et omne corpus habeat necesse est dimidium quantitatis suae. ac per hoc si potest aqua, sicut uidemus, ad tantas guttarum minutias peruenire, ut super istum aerem uaporaliter feratur, qui natura leuior est aquis, cur non possit et super illud leuius caelum minutioribus guttis et leuioribus inmanere uaporibus? Qetiam nostri istos negantes propter pondera elementorum aquas esse posse super caelum sidereum de ipsorum siderum qualitatibus et meatibus conuincere moliuntur. idem namque adserunt stellam, quam Saturni appellant, esse frigidissimam eamque per annos triginta signiferum peragere circulum eo, quod superiore ac per hoc ampliore ambitu graditur. nam sol eundem circulum per annum conplet. et luna per mensem tanto, ut dicunt, breuius quanto inferius, ut spatio loci spatium temporis congruat. quaeritur itaque ab eis, un
Abbreviated transcription (Latin):
dortum a mra sa bẽ fus ostendere ile uolut e cesonbele conelo¬
desuim, Hancego diligentiã considerationẽq saude digtuirimnã u¬
dicten Quodenꝰ dix̃ neque contra fidem c̃ & in promptu posito do¬
cumento eredipotest : Quam quã possit uideri non in pediro pro¬
pesapondera clementorum : Quomodo &iã superillid subline
colum possint ẽẽ aque ꝑ illar minutias : perquas &iam superoc
spatium aeris eẽ potuerunt : Quiquamuis grauior & inferior sũ¬
mocelo subiaceat : ꝓcul dubio leuior ẽ a quis: & tamen ut super
cum sint uapores : illinullo pondere ꝓhibentur : Sic ergo & super
illud celum potest minuti oribus guttis leuior alitur umoris exten¬
di qui pondere cadere non cogatur: Ipsi quippe subtilissima ra¬
tione persuadent : nullũ eẽ quã lib& exiguum corpurculum: iniquo
diuisio finiatur: Sed infinite omnia diuidi : quia omnis pars corpo¬

Expanded text:
bantur, et maria subterfusa, ostendere ille uoluit esse caelbantur, et maria subterfusa, ostendere ille uoluit esse caeligentiam considerationemque laude dignissimam iudico. quod enim dixit. neque contra fidem est et in promtu posito documento credi potest. Quamquam possit uideri non inpedire propria pondera elementorum, quomodo etiam super illud sublime caelum possint esse aquae per illas minutias, per quas etiam super hoc spatium aeris esse potuerunt. qui quamuis grauior et inferior summo caelo subiaceat, procul dubio leuior est aquis, et tamen, ut super eum sint uapores illi, nullo pondere prohibentur. sic ergo et super illud caelum potest minutioribus guttis leuior halitus umoris extendi, qui pondere cadere non cogatur. ipsi quippe subtilissima ratione persuadent nullum esse quamlibet exiguum corpusculum, in quo diuisio finiatur. sed infinite omnia diuidi, quia omnis pars corpo
Abbreviated transcription (Latin):
A ut ceste sicut inaquarũ congregatione : ut nondicer& : & fecit ds̃
sed tamen iterum rep& eret : & dixit ds̃ : Fiatlux : & sic est fictũ
Et facta est lux : & uidit dr̃ iucem quiabonaẽ : Sednullo modo rep&ens
postea quam proposuit : & dixit ds̃ fiatlux: Ni hilaliud intulit :¬
nisi & facta est lux: Acdeincepr deplacitaluce & diuisaa tenebris
& utroq: appllato nominibussuis : sine ulla rep&itione narrauit :
Quid sibi ergo uult inc&eris illa rep&itio : An comodo demonstrau¬
tur primo die quolux facta est : conditionem spĩtalis & intel¬
lectualis creature lucis appellatione intimari : inquã natur
intelle guntur omner scĩ angeli at que uistutes :
ut consungantur inunã grandẽ plurer gutte minime non cam patitur
et i puds̃e tenerẽ sedeis ponderi ad imadit locum & hecest pliuia
horcar iete quest uter iupores umidos unden poriur nibila conglo¬

Expanded text:
aut certe, sicut in aquarum congregatione, ut non diceret: et fecit deus, aut certe, sicut in aquarum congregatione, ut non diceret: et fecit deus, sed tamen iterum repeteret: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum . et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed nullo modo repetens, posteaquam proposuit: et dixit deus: fiat lux, nihil aliud intulit nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - ut coniungantur in unam grandem plures guttae minimae, non eam patitur aer apud se teneri. sed eius ponderi ad ima dat locum, et haec est pluuia. ergo ex aere, qui est inter uapores umidos, unde superius nubila conglo
Abbreviated transcription (Latin):
&si cest factum : ubi ꝑfectio lanoperis indicatur ad didit & fecit ds̃:
Sum eo ipso quodait : & dixit dr̃ fiatillud: & sic est factum: Iamin¬
tillegetur iddm̃ dixirse in uerbo suo : & factum esse peruerbum enuis
atq ibiram nonsolum patris sed &iam filii porst a ppirere persona :
Nansi propter ostendendam filipersonam rep&itur acdicitur : & fecit
ds̃ : num quid ergo non ꝑfilium congregauit aquã testiadie ut appare¬
r& arida  qui aibi nondicitur & fecit ds̃ congregari aquam : aut
congregauit ds̃ aquas: Sed tamen &iam ibi postea quã dixit & factũ
est sic tunc rep&iuit dicens : Et congregataest aqua : quac est sub
caelo: Numquid &iam lux nonperfilium facta est : ubi prorsus
nullomodo rep&iuit potuit enĩ & illicita dicere & dixit dr̃:
iatlux & sic est factum: Etfecit dr̃ lucem : & uidit dr̃ quiabona est

Expanded text:
et sic est factum, ubi perfectio iam operis indicatur, addidit: et fecit deus, et sic est factum, ubi perfectio iam operis indicatur, addidit: et fecit deus, cum eo ipso, quod ait: et dixit deus: fiat illud. et sic est factum, iam intellegatur id deum dixisse in uerbo suo, et factum esse per uerbum eius, atque ibi iam non solum patris, sed etiam filii possit adparere persona. nam si propter ostendendam filii personam repetitur ac dicitur: et fecit deus, numquid ergo non per filium congregauit aquam tertio die, ut adpareret arida, quia ibi non dicitur: et fecit deus congregari aquam, aut: congregauit deus aquam? sed tamen etiam ibi, posteaquam dixit: et factum est sic, tunc repetiuit dicens: et congregata est aqua, quae est sub caelo. numquid etiam lux non per filium facta est, ubi prorsus nullo modo repetiuit? potuit enim et illic ita dicere: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum. et fecit deus lucem. et uidit quia bona est,
Abbreviated transcription (Latin):
Res picit unius cuiusq generis a&irnã rationẽ in uerbodẽ nacilla
dicere factum est firmamentũ hmedio aquarum : utess&
Tuisio inter a quam & aquam : siquir ab eo querer& quomodo factum erra
euisio inton deret dhat ds̃ fut: Idẽ : in uerbodi aderno erat utsierti
nde igtut icipit narrare unum quid que factum: Quod &iam postfacti
nar ⁊otioneri : quer eirti quomodo factũset: lired denda patir emes pone¬
dertitibnem: Qutrgo audmus &dixit ds̃ fiat : intelleginus quodinuer¬
bođi erat utfier& . Cun uero audimnus & sicẽ factũ : intelleginus fac¬
bom̃ cretture : nonex cessisse ꝑscriptos in uerbodĩ terminos generis
sui Cũuero audimus : &uidit dẽ quia bonũ est : intellegimus in benis¬
futate suigus : nonquasi cognitũ postea quã factũ est plicuis se : sed po¬
por hocman&e adhucciusa requirendi : quurnm postea quam dixit

Expanded text:
respicit uniuscuiusque generis aeternam rationem in uerbo dei. nec illa respicit uniuscuiusque generis aeternam rationem in uerbo dei. nec illa dicere: factum est firmamentum in medio aquarum, ut esset diuisio inter aquam et aquam, si quis ab eo quaereret, quomodo factum esset, recte responderet: dixit deus: fiat, id est, in uerbo dei aeterno erat, ut fieret. inde igitur incipit narrare unumquodque factum, quod etiam post facti narrationem quaerenti, quomodo factum sit, in reddenda ratione respondere deberet. Cum ergo audimus: et dixit deus: fiat. intellegimus, quod in uerbo dei erat, ut fieret. cum uero audimus: et sic est factum, intellegimus factam creaturam non excessisse praescriptos in uerbo dei terminos generis sui. cum uero audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegimus in benignitate spiritus eius non quasi cognitum, posteaquam factum est, placuisse, sed poper hoc manet adhuc causa requirendi, cur, posteaquam dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ita in illo est ut ipse sit : qm̃ ipse uita est lux hominum:
Qui dergo nihil creari poss& : siue ante tempora quod quidem non ẽ
creatou coa&ernũ : siue ab exordio temporũ : siue in aliquotem¬
pore : Cuius creandiratio : si tamen ratio recte dicitur : non
indĩ uerbo patrico &erno : coa&erna uitaui uer& : Propterea scrip¬
tura priusquã insinu&. unam quãq creaturam exordine quocon¬
ditã dicit : respicit addĩ uerbũ prius ponens & dixit dr̃ fiat illud
N onenim inuenit ullam causam rei creande : quã in uerbodĩ non inue¬
nit ertari debuisst: N onergo dr̃ totiens dixit : fuatillauel illa
creatura : Quotiens in hoclibro rep&itur & dixitdr̃ : Vnum
qui ppe uerbum illegenuit inquodixit om̃a : prius quam facta sunt
singula i sed eloquiũ scribentis descendens ad paruulorũ capacita
dum in sinuat singillatim genera creaturarũ persingula

Expanded text:
quae ita in illo est. ut ipse sit, quoniam ipse uita est lux hominum. quae ita in illo est. ut ipse sit, quoniam ipse uita est lux hominum. quia ergo nihil creari posset siue ante tempora, quod quidem non est creatori coaeternum, siue ab exordio temporum siue in aliquo tempore, cuius creandi ratio, si tamen ratio recte dicitur, non in dei uerbo patri coaeterno coaeterna uita uiueret, propterea scriptura, priusquam insinuet unamquamque creaturam, ex ordine, quo conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei creandae, quam in uerbo dei non inuenit creari debuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uerbum ille genuit, in quo dixit omnia, priusquam facta sunt singula; sed eloquium scripturae descendens ad paruulorum capacitatem dum insinuat singillatim genera creaturarum per singula
Abbreviated transcription (Latin):
s ed quur non scriptura curauit ostendere personam &iam spr̃
sc̃i : anita trinitas intellegitur : Et dixit dr̃ fut & fecit dr̃ &
uidit dr̃ quiabonumest: Sed non conuenit unitati trinitatis: ut sĩ¬
lius quasi iussus fecisse intellegatur : sps̃ autẽ ser nullo sibi iuben¬
te libere uidisse bonũ eẽ quod factum est: Quibus enimuerbir iu¬
ber& filiopater ut facer& : cumipsesit principale uerbum patris:
per quod facta sunt omnia : An eo ipso quod scriptũ est : futfirma¬
mentum : Haec ipsa dictio : uerbum est patris unigenitur filius
inquo sunt omnia q: creantur : &iam antequã creentur:
Et quidquid in illo est. uita est: Quia quid quid ꝑ eum factum est :
in ipso uita est: Quita utiq: creatrix : sub illo autom oreatura
Aliter ergo in illo sunt caquȩꝑ illũ facta sunt : quia regit & contin&
ca: Aliter autem in illo sunt. eaquȩ ipse est: Ipse enim uita ẽ

Expanded text:
sed cur non scriptura curauit ostendere personam etiam spiritus sed cur non scriptura curauit ostendere personam etiam spiritus sancti? an ita trinitas intellegitur: et dixit deus: fiat. et fecit deus. et uidit deus, quia bonum est? sed non conuenit unitati trinitatis, ut filius quasi iussus fecisse intellegatur, spiritus autem sanctus nullo sibi iubente libere uidisse bonum esse, quod factum est. quibus enim uerbis iuberet filio pater, ut faceret, cum ipse sit principale uerbum patris, per quod facta sunt omnia? an eo ipso, quod scriptum est: fiat firmamentum, haec ipsa dictio uerbum est patris, unigenitus filius, in quo sunt omnia, quae creantur, etiam antequam creantur, et quidquid in illo est, uita est, quia quidquid per eum factum est, in ipso uita est, et uita utique creatrix. sub illo autem creatura? aliter ergo in illo sunt ea, quae per illum facta sunt, quia regit et continet ea : aliter autem in illo sunt ea, quae ipse est. ipse enim uita est,
Abbreviated transcription (Latin):
N ullo modo eis c&era utilia monentibus : uł narrantibus : uł prenunti¬
antibus credit  Breuit̃ dicendũ est defigura caeli : hoc scisse Aueh¬
isse istẽ doͥcerȩ homines : nulli saluti profutura : Sȩdait aliquis
Quomodo non est eoorariũ his qui figurã sphere caclo tribuunt ÷ qđ
scriptũ est in litteris nr̃is : Qui extendit caclum sicut pellem:
Sitsane contrariũ ÷si falsum ẽ quod illi dicunt : Hocenimuerum est
quo ddiuina dicit Auctoritas : potius quam illud qđ humana infirmi¬
as conicit: S ed siforte illud talibus illi documentis probare
potuerint : ut dubi tari inde pondebeat: De monstrandum est
Tantum modo in his uerbis quibur dicitur & dixit dr̃ fut : & postea
dicitur & fecit ds̃ : Patris & fili personam : uolunt intellegi
Sed quaeri adhuc potest : utrum quasi iursisse filio patrem debea¬
mus accipere incͦquod scriptum est : & dixit dẽ fut :

Expanded text:
nullo modo eis cetera utilia monentibus uel narrantibus uel praenuntinullo modo eis cetera utilia monentibus uel narrantibus uel praenuntiantibus credat, breuiter dicendum est de figura caeli hoc scisse aucisse ista docere homines nulli saluti profutura.. Sed, ait aliquis, quomodo non est contrarium his, qui figuram sphaerae caelo tribuunt, quod scriptum est in litteris nostris: qui extendit caelum sicut pellem? sit sane contrarium, si falsum est, quod illi dicunt; hoc enim uerum est, quod diuina dicit auctoritas, potius quam illud, quod humana infirmitas conicit. sed si forte illud talibus illi documentis probare potuerint, ut dubitari inde non debeat, demonstrandum est tantummodo in his uerbis, quibus dicitur: et dixit deus: fiat, et postea dicitur: et fecit deus, patris et filii personam uolunt intellegi? Sed quaeri adhuc potest, utrum quasi iussisse filio patrem debeamus accipere in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
intillegams benignitatidĩ placuisse quod factũ est : ut promodo sui
generis maner& quod placuit ut fier& : cum sps̃dĩ superferebatur
suꝑaquã : Quaeri &iam sol& qu ȩforma & figura caeli esse creden¬
dasit ẽ secundum scripturas nr̃as: Multienim multum disputant
dehis rebus quas maiore prudentia nr̃i auctores omiserunt : ꝓdbcatã
uitã non ꝓfuturas discentibus & occupantes : qđ peuis est multũ
p̃tiosa. & rebus salubribus inpendenda temporũ spacia : Quidenĩ
ad me ꝑtin& utrum caclum sicut sphera undiq concdudat t̃rã : in
media mundi mole libratam: An eam ex una paste desuper : uelut
discus operiat :  Sed quia defide agitur scripturarũ  propt̃ illam
causam quã non semel commemoraui : nequis quã eloquia diuina non
intellegens : cumdehis rebus tale aliquid : uł in uenerit in libris nr̃is
uł exillis audierit quod ꝑceptis a serationibus aduersari uideatur:

Expanded text:
intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui generis maneret, quod placuit, ut fieret, cum spiritus dei superferebatur super aquam.. Quaeri etiam solet, quae forma et figura caeli esse credenda sit secundum scripturas nostras. multi enim multum disputant de his rebus, quas maiore prudentia nostri auctores omiserunt ad beatam uitam non profuturas discentibus et occupantes, quod peius est, multum pretiosa et rebus salubribus inpendenda temporum spatia. quid enim ad me pertinet, utrum caelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper uelut discus operiat? sed quia de fide agitur scripturarum, propter illam causam, quam non semel commemoraui, ne quisquam eloquia diuina non intellegens, cum de his rebus tale aliquid uel inuenerit in libris nostris uel ex illis audierit, quod perceptis a se rationibus aduersari uideatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quantũ ipse monstrass& : Quis enĩ cognouit intellectũ dñi : Aut
ergo discebant angeli : cumin eis fier& cognitio ereaturae
deinceps faciende. Acd eindefier& ingenere proprio: Qua propt̃
lanlue ficta inqua intellegimus ab aderna iuce formatam : rationalem
ereaturam̃ cũ iesceris creandis rebus audimus & dixitdẽ fiat lu irii¬
ntallegimus adisternitatem uerbidi : recurrentem scriptur ue nitenuo¬
nemg Muiumuero audimus & sic est factum: intellegamus increatura
intellectũabi  factã cognitionẽ rationis quae in uerbo diest condendera
oreaturae: Vtinea natura prius quodam modo facta sitqͣ anteriore
quodĩ motu: impsodi uerbo prior faciendã ẽt̃ cognouit: Ut postre¬
mo cũ audinus repdii & dici quod fecit ds̃ : lamintellegamus in suo gene¬
r fieriipsam creaturã : Porro cũ audimus & uidit dr̃ qui a bonumest

Expanded text:
nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem uerbi dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo prior faciendam esse cognouit, ut postremo, cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cumfit in eis lux quȩ primo factaest : Silucẽ spĩtalem in illo die factam
intellegimus : Quẽ ad modũ ergo ratio qua creatura conditor prior est
in uerbo dĩ : quã ipsa creaturaq: conditor : Sic & eiusdem rationis cognitio
priusfit increatura intellectu aliquȩ peccato nontenebrata est : Acdeinde
ipsa conditio creaturae : Neq enim sicut nos ad ꝑcipiendã sapientiam
proficiebant. angeli : ut in uisibilia dĩ pereaquȩ facta sunt intellecta cons¬
picerent : qui ex q creatisunt : ipsa uerbi a&ernitate scã & pia contẽ¬
platione ꝑ fruuntur : Atq: in de ista despicientes : secundũ id quod
intus uident : uł recte facta adꝓbant : uł peccata in probant : Nec mirũ est
quod scis̃ angelissuis in prima lucis conditione formatis : prius dr̃ ostende¬
bat quoderat deinceps creaturus : Neque intellectum dĩ nossent :

Expanded text:
cum sit in eis lux, quae primo facta est, si lucem spiritalem in illo die factam cum sit in eis lux, quae primo facta est, si lucem spiritalem in illo die factam intellegimus. quemadmodum ergo ratio, qua creatura conditur, prior est in uerbo dei quam ipsa creatura, quae conditur, sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato non tenebrata est, ac deinde ipsa conditio creaturae. neque enim sicut nos ad percipiendam sapientiam proficiebant angeli, ut inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspicerent . qui ex quo creati sunt, ipsa uerbi aeternitate sancta et pia contemplatione perfruuntur atque inde ista respicientes secundum id, quod intus uident, uel recte facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent,
Abbreviated transcription (Latin):
ineo a&erna patris sapientia : Aedeinde in ipsaluas conditione secundũ
naturam quae condita est : Illic non facta : sed genita : Hicuero ficta:
quia ex informitate formata: Et ideo dixit dr̃ : fiatlux & facta est lux:
Ut qđ ibierat in uerbo: hic err& in opere: Conditio uero cacli priuserat
inuerbodĩ: secundũ genitã sapientiã : deinde factaẽ increatura spĩtasli:
H oc estincognitione angelorum : secundũ creatã inillis sapientiam:
Deinde quod cidum factum est : ut cẽcetim ipsa cacli ereatura in genere
proprio : Sic & distretio utspecies a quarũ atq terrarũ sicnatura lig¬
norum & herbarũ : sic luminaria cacli sic animantia osta exaquis ictor¬
ra : Neque enim sic̃pecora solo sensu corporis uident angeli haee sensibi¬
la : sedsi quosensu taliutuntur : Agnoscunt ea potius quȩ melius noue¬
runt : interius in ipsodĩ uerbo : a quo inluminantur : ut sapienter uiuant

Expanded text:
in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa lucis conditione secundum in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa lucis conditione secundum naturam, quae condita est: illic non facta, sed genita, hic uero facta, quia ex informitate formata. et ideo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, ut, quod ibi erat in uerbo, hic esset in opere. conditio uero caeli prius erat in uerbo dei secundum genitam sapientiam, deinde facta est in creatura spiritali, hoc est in cognitione angelorum secundum creatam in illis sapientiam; deinde quod caelum factum est, ut esset iam ipsa caeli creatura in genere proprio, sic et discretio uel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant,
Abbreviated transcription (Latin):
quia p̃dixerat : in principio fecit dr̃ caelum & terram : Nihil aliud
his uerbis : quam materia corporalis informitatem insinuare uoluisse:
Eligens eam usitatius appellire : quam obscurius : Si tamen tardo :¬
intellectui non subrepat : Vt materiam &speciem : quia uerbis scrip¬
tura separat : con&ur haecduo &iam tempore separare : tam¬
quam prius fuerit materia : & eitem poris int̃uallo interposito
&propteria nonrep&iuit factum postea quandixit factiestlux : qua non pri¬
mo cogiouit ratonilr creatura confornationem suam : acdeinde formitiest
sediosa sua confornatione cognouit. hocest in lust ratione ueritatis ad qut̃
conuertio nor nataesti rerauero quȩinsra sunt ita creant᷑ ut prius fanit
in cognitione rationalir creaturae : acdcinde in generesuo riuprapit
lucis conditio prius ẽ in uerbodĩ : secundũ rationẽ qu donditaẽ: hocest

Expanded text:
quia praedixerat: . in principio fecit deus caelum et terram, nihil aliud quia praedixerat: . in principio fecit deus caelum et terram, nihil aliud his uerbis quam materiae corporalis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius appellare quam obscurius, si tamen tardo intellectui non subrepat, ut, materiam et speciem quia uerbis scriptura separat, conetur haec duo etiam tempore separare, tamquam prius fuerit materia et ei temporis interuallo interposito propterea non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est, cetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae ac deinde in genere suo ? quapropter lucis conditio prius est in uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
est subcaelo incongregatione una : & appareat arida : Et factum est
sic  Et congregitiest aqua qua e sub cado ÷ in congregationem suam¬
& apparuit arida: &uocauit dr̃ aridm terram : Et congrogationem
Aque : uocauit mare : & uidit ds̃ quia bonumest : Iamde hoc operȩ
dĩ propt̃ alterius rei quaerende necessitatem : in primo prõ
uolumine satis tractauimus : Hic itaque breuiter admonemus
q creatasit: accipiat istodie non eẽ factum pilt se cernerentur
h aec duo elementa inferiora: Quemuero mou& : quuridieb:
facta sit lux & caclum: Extra dies autem : uł ante omnes dies
aqua & terra : & quur ad dĩ uerbum facta sint illa : diceñ dõ fiat
Haec autem dõ quidem dicente : discr&a : Non autem dõdicente facta
inueniantur hab& quod salua fide intellegat: Scilic& id quod dictum
est: ante dierum enumerationem : terraerat inuisibilis & in conpo¬
sita : quum commendar& scriptura cuius modi terram fecerat dr̃:

Expanded text:
est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida. et factum est est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida. et factum est sic . et congregatet apparuit arida. Et vocavit Deus aridam, terram; et congregationem aquae uocauit mare. et uidit deus, quia bonum est. iam de hoc opere dei propter alterius rei quaerendae necessitatem in primo nostro uolumine satis tractauimus. hic itaque breuiter admonemus, e creata sit, quaerere, accipiat isto die non esse factum, nisi ut secernerentur haec duo elementa inferiora. quem uero mouet, cur in diebus facta sit lux et caelum, extra dies autem uel ante omnes dies aqua et terra, et cur ad dei uerbum facta sint illa dicente deo: fiat, haec autem deo quidem dicente discreta, non autem deo dicente facta inueniantur: habet, quod salua fide intellegat. scilicet id, quod dictum est ante dierum enumerationem: terra erat inuisibilis et inconposita, cum commendaret scriptura, cuiusmodi terram fecerat deus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cuelum : si estalius nobis occultus cardo : exilio uerice sicut sphera
si aut̃ ullus alius cardo est : uelut discus. rotari uideatur :¬
uibus respendeo : multum subtilibus & laboriosis rationibus
ista perquri : utuere percipiatur : utrumita. anitast: Qeubus in fundis
it que tractandis enihi santempus necilis etre debdbi uioradsiun
ocsin nouerint necnomen fir nimenti cogerion atstasce orlim pute¬
musi oireramentum enum nonpropter stationetrmuinuam soperi
firifutatem mut propter intrans gres pbilem terminum isenper oru
stimperlouse s tinoediri Nioscirciutu si derum nec hoc intelleseremos s¬
mus: łtabiosis quippe qulot curiosissime &otiosissimat quesierunt
muen tumest &um eaclorionmoto : sisola si dera mouerentuni
lom potiunsse omnia que mnipsir si derum conuersionibus deumad¬
uersa at que conp̃hensa sunt: Edixit dẽ: Gongre geturaqua que

Expanded text:
ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec mihi iam tempus est nec illis esse debet. quos ad suam hoc sane nouerint nec nomen firmamenti cogere, ut stare caelum putemus — firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem aut propter intransgressibilem terminum superiorum serit, inpediri nos circuitu siderum, ne hoc intellegere possimus. et ab ipsis quippe, qui haec curiosissime et otiosissime quaesiuerunt, inuentum est etiam caelo non moto, si sola sidera mouerentur, fieri potuisse omnia, quae in ipsis siderum conuersionibus animaduersa atque conprehensa sunt. Et dixit deus: congregetur aqua, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quod depelle dictum est magis urgu& : Ne non sphere quod humanum
est forte conmnentum sedipsinos trecamere aduersum sit : Quidinu
autem allegorice sen serim : confessionum nostrarum liber tostius deci¬
mus bib&:Siue igitur iti ut ibi posui : siuealiquo alio modo intellegen¬
dumsit caclum sicut pellis extentum : prepter molestos & nimios ex acto¬
res expositionis ad litteram : Hocdico quod sicut arbitror omnium
sensibus pat& : utrumq: enimfortasse : id est & pellis & camera figurate
intelligipotest : Vtrum que autẽ adlitteram : quomodo possit uiden¬
dum est : Si enim camera non solum curua : sed &iam plana recte
dicitur profecto & pellis non solum in planum : uerum &iam iuro tur¬
Vtrumst& annemoueatur : Qua simoa&łum inquiunt : quomodo fir¬
mmentum est: Siautem stat : quomodosidera quȩ in illo fixa
creduntur : ab ouente usque adoccidentem circum eunt :
Septentrionibus breuiores grrorheta cirdinem peragentibus n

Expanded text:
quod de pelle dictum est, magis urget, ne non sphaerae, quod humanum quod de pelle dictum est, magis urget, ne non sphaerae, quod humanum est forte commentum, sed ipsi nostrae camerae aduersum sit. quid autem hinc allegoriae senserim, Confessionum nostrarum liber tertius decimus habet. siue igitur ita, ut ibi posui, siue aliquo alio modo intellegendum sit caelum sicut pellis extentum, prres expositionis ad litteram, hoc dico, quod, sicut arbitror, omnium sensibus patet: utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figurate intelligi potest; utrumque autem ad litteram quomodo possit, videndum est. Si enim camera non solum curva, sed etiam plana recte dicitur; profecto et pellis non solum in planum, verum etiam in rotunutrum stet, an moveatur. Quia si movetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? Si autem stat, quomodo sidera quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt, septentrionibus breviores gyros juxta cardinem peragentibus;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod a pudnos depelle dictum est : ueris illis rationibus non eẽ conera¬
rium: A lioquin contrariumerit &iam ipsis ÷ in alio loco scripturis
nrĩs ubi caelum dicitur uelut camera:  eõ sus pensum: Quidenim
tan diuersum & sibim& aduersum quam plana pellis extensio r̃ &¬
camere curua conuexio: Quodsio port&s : sicuti oport& haec duosic
intellegere : ut toncordare utrumq: nec sibime repugnare inueniatur
to pouta &ium utrum lib& horum illis non aduersar disputationibsicas
forte ueras cestaratio dedarauerit : Quibus doc&ur caclum spborefigu¬
ra undi queerre conuexum si tamen probatur : Etilla quidem apud
nos camere : similitudo &iam secundum lit teram accepta non in pe¬
dit eos quis pheram dicunt : Bene quippe creditur secundum eam
pastem que supernos est : de caeli figura scriptueram loqui uoluisse:
Siergosphora non est : exuna paste camera est : ex qua paste caclum
terram contegit: Siautem sphera est : undiq camara est: Sed illud

Expanded text:
hoc, quod apud nos de pelle dictum est, ueris illis rationibus non esse contrarium; alioquin contrarium erit etiam ipsis in alio loco scripturis nostris, ubi caelum dicitur uelut camera esse suspensum. quid enim tam diuersum et sibimet aduersum quam plana pellis extensio et camerae curua conuexio ? quodsi oportet, sicut oportet, haec duo sic intellegere, ut concordare utrumque nec sibimet repugnare inueniatur, ita oportet etiam utrumlibet horum illis non aduersari disputationibus, si eas forte ueras certa ratio declarauerit, quibus docetur caelum sphaerae figura undique esse conuexum, si tamen probatur. Et illa quidem apud nos camerae similitudo etiam secundum litteram accepta non inpedit eos qui sphaeram dicunt. bene quippe creditur secundum eam partem, quae super nos est, de caeli figura scriptura loqui uoluisse. si ergo sphaera non est, ex una parte camera est, ex qua parte caelum terram contegit; si autem sphaera est, undique camera est. sed illud,
Abbreviated transcription (Latin):
nficour appelatiouero deia nocti in siniatio distributionis est : qua sig¬
perquam poos despetis en aeeiemmedo quo dan traps aim sis orntater
teoporali eq ueque succedunt sine suplemento ane decortrun uubi:
Mre enim ordimatesins te bna: Propterea uero cum factiers& lix
eus dem diendicera idest it cum explicante cixie dẽ sisclipos actues¬

Expanded text:
nformi, appellatio uero diei et noctis insinuatio distributionis est, qua sigper quam res de specitemporalia quaeque succedunt, sine subplemento esse decoris uniuersi? nox enim ordinatae sunt tenebrae. Propterea uero cum facta esset lux, eiusdem diei dicere, id