comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione & alacri fide suscipiamus
sollemne ieunium ñ sterili inedia
quam plerũq & imbecillitas corpo¬
ris & auaritiȩ morbus indicit. sed
in larga beniuolentia celebrandũ:
ut simus de illis de quib ipsa ueri.¬
tas dicit. Beati qui esuriunt &
sitiunt iustitiam: qm̃ ipsi satura
sint opera pietatis: & illis cibis
qui ad eternitatẽ nutriunt im¬
pleamur. Lȩtemur in refectionib
pauperũ: quos impendia nr̃a sa¬
tiauerint Iocundem᷑ in uestilu eoꝵ
quorũ nuditatẽ indum̃tis neces¬
sariis texerimꝰ. Sentiant humani.¬
tatem nr̃am egritudines decum¬
bentium. imbeciltates debilium
labores exulum. destitutio pupilloꝵ
et desolatarũ lamenta uiduarũ:
in quib iuuandis nemo est qui ñ
aliquã possit exequi beniuolentiȩ.
portionẽ. Nulli enim paruus est¬
de rei familiaris modo. pendet men¬
impendia diuitum. & minora me¬
choerium: sed non discrepat fructꝰ
operũ. ubi idem est affectus oꝑan
exercendarum oportunitate uir¬

Expanded text:
tione et alacri fide suscipiamus solemne jejunium, non in sterili inedia, quam plerumque et imbecillitas corporis et avaritiae morbus indicit, sed in larga benevolentia celebrandum: ut scilicet simus de illis de quibus ipsa Veritas dicit: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturasint opera pietatis, et illis cibis qui nos ad aeternitatem nutriunt impleamur. Laetemur in refectionibus pauperum, quos impendia nostra satiaverint. Jucundemur in vestitu eorum quorum nuditatem indumentis necessariis texerimus. Sentiant humanitatem nostram aegritudines decumbentium, imbecillitates debilium, labores exsulum, destitutio pupillorum, et desolatarum moestitudo viduarum: in quibus juvandis nemo est qui non aliquam possit exsequi benevolentiae portionem. NULLI enim parde rei familiaris modo pendet menimpendia sunt divitum, et minora mediocrum; sed non discrepat fructus operum, ubi idem est affectus operaexercendarum opportunitate vir
Abbreviated transcription (Latin):
o cognito de sc̃o hilario. quoniã
tantũ lumen & si uoluisset latere
ñ potuit. quippe necessarius ut
in lucem transferret: concordante
fauore populi. aut potius dĩ spũ
ꝓclamante. uir olim misteriis de¬
putatus. aliqͣuando sacris altarib
sacerdos electus est. Crescebat in
eo cotidie opimo famulatrir uir¬
tutũ. nec erat eius fama contenta
implebat. meritoꝵ gr̾a ꝑcurrente
Sicq actum est: ut in toto orbe
taret. Igitur sub constantio impe.¬
ratore eusebio & hipatio consulib
de radice flore torieo pullularet:
tunc uir scissimus timore nudus.
sidei feruore uestitus. quasi signifer
belligerator ꝑ medias acies inter

Expanded text:
o cognito de sancto Hilario, quoniam tantum lumen, etsi voluisset, latere non potuit, quippe necessarius  in lucem transferret, concordante favore populi, aut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim mysteriis deputatus, aliquando sacris altaribus sacerdos electus est. Crescebat eo cotidiae opinio famulatrix uirtutum . nec erat| fama eius contenta impleuit| meritorum gratia percurrente . sicque factum est ut toto . orbe tarit. Igitur sub constantio imperatori . Euse| bio et ypatio consulibus . de ra| dicę dyra contagia . pullularet. Tunc uir beatissimus ti| more nudus . fidei feruore uestitus. Quasi signifer bellegera| tur . per medias acies inter
Abbreviated transcription (Latin):
ecclum angelus fine¬
rat uerba: ecce multi¬
tudo celestis exercitus lau¬
clare cepit et benedicere dm̃n.
Cum hoc pastores trepidi ꝑ¬
spexissent. et angelus reces¬
sisset ab eis: dixerunt ad se
inuicem. Eamus bethleem:
et iudeamus factum quod d̃s
ostendit nobis. Uenerunt: et
inuenerunt paruulum pue¬
rum. Tam illi quam paren¬
tes: que facta fuerant mira¬
bantur. Suꝑ hoc et de symeo¬
ne scribitur quod rumoren
auxerit: et miraculi uel mag¬
na pars fuerit. Tenuit enim
puerum in brachiis suis: et
ait. Nunc dimitus dñe seruũ
tuum in pace scdm uerbum
tuum: quia uiderunt oculi
mei salutare tuum. Fastigi¬
um et ut ita dicam culmen
suꝑ his que iactabantur de
ih̾u. et pater et mater mira¬
bantur: illius sermo symeo

Expanded text:
ecdum angelus verba finierat, et ecce multitudo coelestis exercitus laudare coepit et benedicere Deum. Cum hoc pastores trepidi perspexissent, et angelus recessisinvicem: Eamus usque Bethleem, et videamus factum quod Dominus ostendit nobis . Venerunt et invenerunt parvulum. Tam illi quam parentes quae facta fuerant mirabantur: super hoc et de Simeone scribitur quod rumorem auxerit et miraculi, vel magna pars fuerit. Tenuit enim puerum in bracait: Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace, secundum verbum tuum, quia viderunt oculi mei salutare tuum. Fastigium et, ut ita dicam, culmen super his quae jactabantur de Jesu, et pater et mater illius mirabantur, sermo Simeo
Abbreviated transcription (Latin):
gladio sp̃uali ꝑ uniuer¬
sum orbem regnum diaboli.
hec prima puer spolia idolatrie
dominationi detraxit: ut ad
se adorandum magos conu̾sos.
a peste illius suꝑstitionis au̾¬
teret. et in hac terra nondum
loquens ꝑ linguam. loqueret᷑
de celo ꝑ stellam: ut et quis es¬
quo caro factum est demon¬
dii straret. Hos enim uerbum. qd̾
in principio erat ds apud dẽ¬
um: iam etiam caro factum¬
est ut habitaret in nobis. et
ad nos uenerat. et apud pai¬
trem manebat. Et desuꝑ an¬
gelos mittebat: et deorsum
stib habitatorib in cõmuta¬
agnus in lege paschalis osten¬
dit. qui semel populum de egyp

Expanded text:
gladio spirituali per universum orbem regnum diaboli, haec prima puer spolia idololatriae dominationi detraxit, ut ad se adorandum Magos conversos a peste illius superstitionis averteret, et in hac terra nondum loquens per linguam, loqueretur de coelo per stellam; ut et quis esquod caro factum est, demonstraret. Hoc enim Verbum, quod in principio erat Deus apud Deum, jam etiam caro factum, ut habitaret in nobis, et ad nos venerat, et apud Patrem manebat; sursum Angelos non deserens, et deorsum stibus habitatoribus secuagnus in lege paschalis ostendit, qui semel populum de Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
cantico cum diceret uir¬
T gloriosa. magnificat aĩa
mea dominum. et exultainit
sp̃t meus: signanter ad di¬
dit. in deo salutari meo. Ac
si diceret. Anima. que dñm
magnificat non inquolibet
calio: sed in illo tantum exul¬
tat. quem amando magnifi¬
eat. Nouerat autem. esse ali¬
amluituꝑabilem exultatio¬
nem: qua. mundus. gaudere
dicitur tendens ad luctum.

Expanded text:
Cantico, cum diceret Virgo gloriosa, Magnificat anima mea Dominum; et exsultavit spiritus meus; signanter addidit, in Deo salutari meo: ac si diceret, Anima mea quae magnificat Dominum, non in quolibet alio, sed in illo tantum exsultat, quem amando magnificat. Noverat autem esse aliam vituperabilem exsultationem, quia mundus gaudere dicitur tendens ad luctum
Abbreviated transcription (Latin):
uelut ferocissime bestie dis¬
cerpere cupierant: post mo¬
dum attendentes eius boni¬
tatem et mansuetudinem
immitatores eius fieri cu¬

Expanded text:
elut ferocissimae bestiae discerpere cupierant, postmodum attendentes ejus bonitatem ac mansuetudinem, imitatores ejus fieri cu
Abbreviated transcription (Latin):
Rem̃i: ut de tante sol¬
lempnitatis nobili¬
tate aliquid loquamur. Hanc
cnim recte nobilitatem sollemp¬
nitatis clicam: quia sollempnita¬
tes ceteras antecedit. Sicut enĩ
in sacro eloquio. sc̃a sc̃orum. uel can¬
tica canticorum. pro sui magnitu¬
dine dicuntur: ita. hec festiuitas
recte dici potest sollempnitas sol¬
lempnitatum. Ex hac quippe sol¬
lempnitate. exemplum nobis re¬
surrectionis datum est: spes cele¬
stis patrie aꝑta. et facta est suꝑ¬
ni regni iam presumptibilis gła.
Der hanc electi. qui quamuis in
tranquillitatis sinu tamen apud
inferni claustra tenebant᷑ ad pa¬
radysi amena reducti sunt. Qd̾
ante passionem ꝓmisit: in resur¬
rectione. sua dominus adimple¬
uit. Si exaltatus fuero a terras
omnia traham ad me. lcõ. ii.
nna enimn traxit: qui de
electis suis apud inferos
nullum reliquit: Omnia abstu¬
lit. utiq electa. Neq et enim
infideles quosꝙ ⁊ pro suis crimi¬
nib eterius suppliciis deditos.
adueniam dominus resurgendo

Expanded text:
restat ut de ipsa tantae solemnitatis nobilitate aliquid loquamur. Hanc enim recte nobilitatem solemnitatis dicam, quia solemnitates caeteras antecedit. Sicut enim in sacro eloquio sancta sanctorum, vel Cantica canticorum, pro sui magnitudine dicuntur, ita haec festivitas recte dici potest solemnitas solemnitatum. Ex hac quippe solemnitate exemplum nobis resurrectionis datum est, spes coelestis patriae aperta, et facta superni regni jam praesumptibilis gloria. Per hanc electi, qui quamvis in tranquillitatis sinu, tamen apud inferni claustra tenebantur, ad paradisi amoena reducti sunt. Quod ante passionem dixit, in resurrectione sua Dominus implevit: Si exaltatus fuero, inquit, a terra, omnia traham ad me . Omnia etenim traxit, qui de electis suis apud inferos nullum reliquit. Omnia abstulit, utique electa. Neque etenim infideles quosque, et pro suis criminibus aeternis suppliciis deditos, ad veniam Dominus resurgendo
Abbreviated transcription (Latin):
riteꝵ efficatia: or ꝑtiuenta nobis p̃bent ueracia
plura ostensarũ uirtatum insignia: ad exantma¬
ta eus corpgis membra. Ibi etenĩ ceciuisũ. surda
audrtũ uati sermoris offictũ. claudi gͥsũ. frebrici¬
tantes as. ¶Eiis egrotatioib: laborante. optatã freqͥn¬
tius rectyunt t nc̃ usq poscenteᷤᷤ cũ fide recipiunł
sinitatẽ. Et huꝰ testes rei achuc suꝑsunt multe et
cor qͥ sanitatiᷤ desiderate ãona st̃ consecuti: et illoꝵ qͥ
hec inaentes. dmq in sc̃is suis mnabiłt laudantes.
lecta famula nuctrudis. toto q̃s affectu cordis ut
tius saes intuemientib p̃cib et meritiᷤ. quib uaria¬
rũ necꝰ infirmtatũ absolius. nos qͦq a nr̃oꝵ soluas
peratox iincłis. qͣͥtinꝰ cũ benigni ã grͣa his crpe¬
diti. in trem̃do sui dic iuidicũ celis ardentib ac
t̃s. ipse nos a gehennalib ereptos fłamis. tecun
ꝯd eitrne tapiat gaidia felicitatis cuiꝰ miscdie

Expanded text:
ritorum efficacia, experimenta nobis praebent veracia ritorum efficacia, experimenta nobis praebent veracia plura ostensarum virtutum insignia ad examinata ejus corporis membra. Ibi etenim caeci visum, surdi auditum, muti sermonis officium, claudi gressum, febricitantes ac variis aegrotationibus laborantes, optatam frequentius receperunt et nunc usque poscentes cum fide recipiunt sanitatem. Et hujus testes rei adhuc supersunt multi et eorum qui sanitatis desideratae dona sunt consecuti, et illorum qui haec videntes Deumque in sanctis suis mirabilem laudantes, lecta famula Rictrudis, toto quaesumus affectu cordis, ut tuis sacris intervenientibus precibus et meritis, quibus variarum nexus infirmitatem absolvis, nos quoque a nostrorum solvas peccatorum vinculis, quatenus cum benigni Jesu gratia his expediti in tremendo sui die judicii, coelis ardentibus ac terris, ipse nos a gehennalibus ereptos flammis, tecum ad aeternae rapiat gaudia felicitatis, cujus misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
nitate & usticia et ueritate. Sic q. in sc̃arum
uirtitum ꝑseuerans ꝓposito: expletis septua¬
ginta .iiii. incolatus su annis. ii. id̾ mai diu
desiderato potita uottꝵ gaudio. corpuscłm terre
scãm uͦ animã reddidit celo. U¬
epulta autẽ est in eodem loco honorifice adi sacer¬
dotib aliisq in eccłia̾tioe dignitatis ordine
ipsi militantib. seu etiã ꝗͣ plurimis xp̃iane religio¬
nis uiris: ad exequias tante matris undiq confluen¬
tib: q temporili qͥdẽ eiꝰ absentia merentib: s de et̃¬
na ꝗꝰ cum xp̃o fruit᷑ gła gaudentib. Et minc cum
spe mesfaibilis gratulationis. prestolat᷑ magnũ diem
potioris suȩ gl̃ificationis: quando illud qđ semina¬
tũ ẽ in corruptione. surget in incorruptione. et
lm infirmitate. surget in uirtute: tunc demiq illa
fi sici resurretione auplici gl̃ificatione glifieanda:
in beata resurgens gła. cum sc̃is om̃ib in parte dex¬

Expanded text:
nitate et justitia et veritate . » Sicque in sanctarum nitate et justitia et veritate . » Sicque in sanctarum virtutum perseverans proposito, expletis septuaginta quatuor incolatus sui annis, quarto Idus Maii, diu desiderato potita votorum gaudio, corpusculum terrae, sanctam vero animam reddidit coelo, epulta est autem in eodem loco honorifice a Dei sacerdotibus aliisque in ecclesiasticae dignitatis ordine ipsi militantibus seu etiam quamplurimis Christianae religionis viris ad exsequias tantae matris undique confluentibus, de temporali quidem ejus absentia moerentibus, de aeterna qua cum Christo fruitur gloria gaudentibus. Et nunc cum spe ineffabilis gratulationis praestolatur magnum diem potioris suae glorificationis, quando illud « quod seminatum est in corruptione, surget in incorruptione; et in infirmitate, surget in virtute . » Tunc denique illa felici resurrectione duplici glorificatione glorificanda, in beata resurgens gloria cum sanctis omnibus, in parte dex
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib dedita. ambulans de uirtute in uur¬
tutẽ dilatato corde infatigabilit᷑ cucur¬
rit uiam mandatoꝵ di. in stadio fidei ex
iusticiȩ: patula hauriens aure. eurrite
dum luce̾ habetis: ut digna haberet᷑ ac¬
ciꝑe brauiũ celeste. Et ut in om̃ib se
exhiberet ꝑfectissimã illius imitatione
qui dixit. ñ ueni facere uoluntatẽ meam
se quoq alteruis regimini subdens. eiꝰ m¬
piis obedientissime paruit: cȩtenisq famu¬
larũ more famulans. illud qđ dictũ ẽ. ñ ue¬
in ministrari s ministrare. prȩ ocłis semꝑ
attendit: nec usꝗ̃ uel unꝗͣ septa monasterii
eqͣdiens. exempłii bonoꝵ oꝑum se ipsã cun¬
ctis p̃buit: in humilitate. in obedientia
in patientia. in castitate. in ieiuniis. in ugi¬
liis et orationib continuis. in longanunta¬
t ĩ mansuetudine ĩ modestia& benignitate.
t qͥa multa: It filia diei semꝑ
ambulariit in luce: cuius fructus ẽ in omni bo¬

Expanded text:
operibus dedita, ambulans de virtute in viroperibus dedita, ambulans de virtute in virtutem, dilatato corde cucurrit infatigabiliter viam mandatorum Dei, in stadio fidei et justitiae, patula hauriens aure: Currite dum lucem habetis; ut digna haberetur accipere bravium coeleste, et ut in omnibus se exhiberet perfectissimam, illius imitatione qui dixit: Non veni facere voluntatem meam ; se quoque alterius regimini subdens, ejus imperiis obedientissime paruit, caeterisque famularum more famulans, illud quod dictum est: Non veni ministrari, sed ministrare , prae oculis semper attendit, nec usquam vel unquam septa monasterii egrediens, exemplum bonorum operum seipsam cunctis praebuit in humilitate, obedientia, in patientia, in castitate, in jejuniis, in vigiliis, et orationibus continuis, in longanimitate, in mansuetudine, in modestia et benignitate. Et quid multa? Ut filia Dei semper ambulavit in luce, cujus « fructus est in omni bo
Abbreviated transcription (Latin):
lo. ideoq distinguens tempus gaudendi
et tempus flendi. post sacroꝵ ex pletionẽ
mysteriorum quib ad cłi laucde eisãe
sc̃is martyrib: honor exhibetur ñ
dolor. uotaq cerimonarũ dant᷑ ñ lacͥ¬
marum: cum sͥ cȩterisq sc̃imonialib iam
parata esset refectio corporum: illa conuo¬
catis omnib ait. Nunc ura socialis o di¬
lecte sorores caritas eat: et de donis di cũ
gr̃arum actione participans gaudeat.
Me autẽ exemplo dñarum mearũ
matrum scilicet sc̃issimoꝵ p̃ueroꝵ in no¬
centũ. quarũ hodierna die ploratus et u¬
lulatus auditus ẽ multus: meã quoq
innocentulã quodamͦ simili hoc ẽ inima¬
tura morte p̃reptã lugere ꝑmittat. His
dictis amicũ merori locũ secretum petiit:
atq ut nature cõpetebat dolori satiffecit. u
ed ut ad ea quȩ cepimꝰ redeamꝰ explicanda
aictrudis deuotissima di famula. toto ni¬
su mentis. toto famulatu corporis boniꝰ

Expanded text:
lo, ideoque distinguens tempus gaudendi lo, ideoque distinguens tempus gaudendi et tempus flendi, post sacrorum expletiones mysteriorum, quibus ad Dei laudem eisdem sanctis martyribus honor exhibetur non dolor, ymarum; cum sibi caeterisque sanctimonialibus jam parata esset refectio corporum, illa convocatis omnibus, ait: Nunc vestra socialis, o dilectae sorores, charitas eat, et de donis Dei cum gratiarum actione participans gaudeat; me autem exemplo dominarum mearum, matrum scilicet sanctissimorum puerorum innocentium, quarum hodierna die ploratus et ululatus auditus est multus, meam quoque innocentulam quodam modo simili hoc est immatura morte praereptam lugere permittat. His dictis amicum moerori locum secretum petiit, atque ut naturae competebat dolori satisfecit. O ed ut ad ea quae coepimus redeamus explicanda, Rictrudis devotissima Dei famula toto nisu mentis, toto famulatu corporis bonis
Abbreviated transcription (Latin):
mediũ. qͦ mors cum suo fugat᷑ principe.
aduersa fortis et longanimis. qͥd tunc age¬
ret. duob sͥ occurrentib affectionib am¬
mi ualde contrariis. gaudii scilicet ae me¬
roris: dum hinc intonantẽ toto orbi au
ipsa nature cogeret conditio. Uirilis tam̃
qd ei merat animi robur muliebrẽ suꝑa¬
uit affectum: nec passa est sͥ dñari luc¬
tum mortis filie: uel esse ibi locũ tͥsticie:
ubi natalis celebrabat᷑ uitȩ. Et ut paucis
absoluã digna memorie: debitũ sepeliendi
osficium cõpletur fideliũ more: remota
caros suos lugendi consuetudine. Sic exa¬
ctus est primus. sic scãs ar tercuis seqͥn¬
tium se sollemnitatũ dies.IIi¬
uarto deniq succedente die. qͦ sc̃a recolit
eccłia uictimationẽ paruuloꝵ. ꝓ xp̃o ab
herode uigulatoꝵ. et miserabile matrum
iustitium. prudens rictrudis sciens qdđ
euiq deberet impendere tempori. et qͥa
dempus &. tempora sint omni rei sub ce¬

Expanded text:
medium quo mors cum suo fugatur principe,medium quo mors cum suo fugatur principe,adversa fortis et longanimis quid tunc ageret duabus sibi occurrentibus affectionibus animi valde contrariis, gaudii scilicet ac moeroris; dum hinc intonantem toto orbi audipsa naturae cogeret conditio! Virilis tamen quod ei inerat animi robur muliebrem superavit affectum, nec passa est sibi dominari luctum mortis filiae, vel esse ibi locum tristitiae, ubi natalis celebratur vitae. Et, ut paucis absolvam digna memoriae, debitum sepeliendi officium completur fidelium more, remota charos suos lugendi consuetudine. Sic exactus est primus, sic secundus, sic tertius sequentium se solemnitatum dies. Quarto denique succedente die quo sancta recolit Ecclesia victimationem parvulorum pro Christo ab Herode jugulatorum, et miserabilem matrum tristitiam; prudens Rictrudis sciens quid cuique deberet impendere tempori, et quia tempus et tempora sint omni rei sub coe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se. ꝑ suarum eitharas filiarum ei faceret
ꝑsonare. omnib tam sapienter dispositis.
ꝙ. cunctis exuta scłi curis. gymnasium
monasteriale ubi stadium uite presentis
agonizando ꝑcurreret. et cont diabołu lu¬
tando decertaret. palestricor more sic nu¬
da ne maliquo ab aduersirio maligno
teneri posset. et oleo ꝑuncta gĩt celestis in¬
greditur: et uixta qđ ait apłs in agone
contendens ab om̃ib se abstinet. suoq exan¬
plo filias uiuere edocet: mauronto pͥmo¬
genito suo adhuc in laicali habitu rigalib
obsequis ac negotiis militarib corport pa¬
tiuris quam mente detento: de quo in seqͥn¬
tib oportunus enit nobis sermo.
llis gͥ dieb moritur ad alsends nouisitna
filiarum eus: &. quȩ postrema fuerat ingͥs¬
sa ianuã uite presentis: pͥma ingredit᷑ ia¬
nuã mortis. Et quare dicimꝰ morit᷑: cum
anniuersaria circuli reuolutione. ipsa sacro¬
sc̃a dñice natiuitatis sollentate. quando
huic mundo peccatis mortuo aduenit re¬

Expanded text:
 per suarum citharas filiarum ei faceret personare; omnibus tam sapienter dispositis et cunctis exuta saeculi curis, gymnasium monasteriale ubi stadium vitae praesentis agonizando percurreret, et contra diabolum luctando decertaret, palaestricorum more sic nuda ne in aliquo ab adversario maligno teneri posset, et oleo peruncta gratiae coelestis ingreditur, et juxta quod ait Apostolus, in agone contendens ab omnibus se abstinet, suoque exemplo filias vivere edocet. Mauronto primogenito suo adhuc in laicali habitu regalibus obsequiis ac negotiis militaribus corpore potius quam mente detento, de quo in sequentibus opportunus erit vobis sermo.Illis igitur diebus moritur Adalsendis novissima filiarum ejus, et quae postrema fuerat ingressa januam vitae praesentis, prima ingreditur januam mortis. Et quare dicimus moritur, cum anniversaria circuli revolutione ipsa sacrosancta Dominicae Nativitatis solemnitatis, quando huic mundo peccatis mortuo advenit re
Abbreviated transcription (Latin):
macho ꝑuerse humorem uite. Ubi
et subditur. Non comedetis ex eo
crudum quid: nec coctum aqua.
Ecce nos iam ip̃a uerba hystorie. ab
intellectu historico repeslunt. Nũ
pulus in egypto conscitutus. come¬
dere agnum crudum. consueuerat:
ut ei lex dicat. non comedetis ex

Expanded text:
macho perversae humorem vitae. Ubi macho perversae humorem vitae. Ubi et subditur: Non comedetis ex eo crudum quid, nec coctum aqua . Ecce jam nos ipsa verba historiae ab intellectu historico repellunt. Nunqpulus in Aegypto constitutus comedere agnum crudum consueverat, ut ei lex dicat: Non comedetis ex
Abbreviated transcription (Latin):
ris nr̃i ꝑcepta sacramenta adue¬
ram sollempnitatem mentis non
sufficiunt: nisi eis quoq et bona oꝑa
iungantur. Quid enim prodest corpꝰ
et sanguinem illius ore ꝑcuꝑe: ⁊ ei
adhuc adcomedendum subditur:
et arimos panes cum lactucis a¬
anes quippe sine fermento
cõmedit. qui recta oꝑa sine
corruptione uane glorie exercet:
qui mandata miscl̾ie sine admix¬
tione peccati exhibet. ne ꝑuerse di¬
ripiat quod quasi reste dispensat.
Noc quoq peccati fermentum boue
sue actioni miscuerant: quib uoce
dicebat. Henite ad bethel: et impie
agite. Atꝙ post pauca. Et sacrifi¬
cate de fermentato laudem. De fer¬
mentato namq immolat: qui deo
sacrificium de rapina parat. La¬
stuice uero agrestes: ualde amare
sunt. Carnes uero agni cum la¬
ctucis agrestib sunt edende: ut
cum corpus redemptoris accipimus.
nos pro pc̃cis nr̃is infletib affli¬
gamus: quatinus ipsa amaritudo
penitentie. abstergat a mentis sto¬

Expanded text:
ris nostri percepta sacramenta ad veris nostri percepta sacramenta ad veram solemnitatem mentis non sufficiunt, nisi eis quoque et bona opera jungantur. Quid enim prodest corpus et sanguinem illius ore percipere, eadhuc ad comedendum subditur: Et azymos panes cum lactucis aanes quippe sine fermento comedit, qui recta opera sine corruptione vanae gloriae exercet, qui mandata misericordiae sine admistione peccati exhibet, ne perverse diripiat quod quasi recte dispensat. Hoc quoque peccati fermentum bonae suae actioni miscuerant, quibus propdicebat: Venite ad Bethel, et impie agite . Atque post pauca: Et sacrificate de fermentato laudem . De fermentato namque laudem immolat, qui Deo sacrificium de rapina parat. Lactucae vero agrestes valde amarae sunt. Carnes ergo Agni cum lactucis agrestibus sunt edendae, ut cum corpus Redemptoris accipimus, nos pro peccatis nostris in fletibus affligamus, quatenus ipsa amaritudo poenitentiae abstergat a mentis sto
Abbreviated transcription (Latin):
uiuimus habitamus. Et insuꝑli¬
minari. domus agni sanguinem
ponimus: quia crucem passionis
illius infronte portamus. De quo
adhuc agno sublitur. Et edent car¬
nes nocte illa assas igni. In nocte
quippe agnum comedimus: qui
in sacramento modo dominicum cor¬
pus accipimus: quando adhuc ab
inuicem nr̃as conscientias non
uidemus. Que tamen carnes ag¬
ni assate sunt: quia nimirum
dissoluunt᷑ carnes quas aqua
coxerit: quas uero ignis sine aqͥ
excoquit roborat. Carnes itaq ag¬
ni nr̃i ignis coxit: quia eum ipsa
uis passionis illius. ad resurrectio¬
nem ualentiorem reddidit: atq
ad incorruptionem roborauit. Q
enim ex morte conualuit: udeli¬
cet carnes illius abigne durue¬
runt. Unde etiam ꝑ psaimistam
ignem uirtus mea. Quid uero te¬
sta ante ignem: nisi mosle lutũ:
Sed ei ex igne agitur⁊ ut solidet᷑.
Uurtus ergo humanitatis eius
uelut testa exaruit: quia ab igne
passionis ad uirtutem in corrup¬
tionis creuit. Sed sola redempto¬

Expanded text:
vivimus, habitamus. Et in superlivivimus, habitamus. Et in superliminari domus agni sanguinem ponimus, quia crucem passionis illius in fronte portamus. De quo adhuc agno subditur: Et edent carnes nocte illa assas igni. In nocte quippe agnum comedimus, quia in sacramento modo Dominicum corpus accipimus, quando adhuc ad invicem nostras conscientias non videmus. Quae tamen carnes igni assandae sunt, quia nimirum dissolvit ignis carnes quas aqua coxerit; quas vero ignis sine aqua excoquit, roborat. Carnes itaque agni nostri ignis coxit, quia eum ipsa vis passionis illius ad resurrectionem valentiorem reddidit, atque ad incorruptionem roboravit. Qui enim ex morte convaluit, videlicet carnes illius ab igne duruerunt. Unde etiam per Psalmistam sta virtus mea . Quid namque est testa ante ignem, nisi molle lutum? Sed ei ex igne agitur ut solidetur. Virtus ergo humanitatis ejus velut testa exaruit, quia ab igne passionis ad virtutem incorruptionis crevit. 8. Sed sola Redempto
Abbreviated transcription (Latin):
Que udelicet cuncta magnam
nobis eclificationem pariunt: si
fuerint mystica interpretatione
discussa. Quis namq sit sangus
agni: non iam audiendo sed biben¬
do didicistis. Qui sangius super
utrumq postem ponitur: quando
non solum. ore corꝑis. sed etiam
ore cordis hauritur. In utroq et¬
enim poste agni sanguis est po¬
situs: quando sacramentum. pas¬
sionis ilius cum ore ad redemptio¬
nem sumitar. ad imitationem quo¬
ꝙ intenta mente cogitatur. Nam
qui sit redemptoris sui sanguinẽ
accipii. ut imitari passionem il¬
lius necdum uelit: in uno poste
sanguinem posuit. Qui etiam in
supliminarib domorum ponendꝰ¬
aiter domus nisi mences no¬
stras accipimus: in quib ꝑ cogita¬
tionem in habitamus: Cuiꝰ domus
supliminare est: ip̃a intentio que
p̃minet actioni. Qui igitur inten.¬
tionem cogitationis sue adimita¬
tionem dominice passionis dirigit.
insuꝑliminari domus. agni sangͥ.¬
nem ponit. Uel certe domus nr̃e
ipsa sunt corꝑa: in quib quousq

Expanded text:
videlicet cuncta magnam nobis aedificationem pariunt, si fuerint mystica interpretatione discussa. Quis namque sit sanguis agni, non audiendo sed bibendo didicimus. Qui sanguis super utrumque postem ponitur, quando non solum ore corporis, sed etiam ore cordis hauritur. In utroque etenim poste agni sanguis est positus quando sacramentum passionis illius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitationem quoque intenta mente cogitatur. Nam qui sic Redemptoris nostri sanguinem accipit, ut imitari passionem illius necdum velit, in uno poste sanguinem posuit. Qui etiam in superliminaribus domorum ponendaliter domos, nisi mentes nostras accipimus, in quibus per cogitationem inhabitamus? Cujus domus superliminare, est ipsa intentio, quae supereminet actioni. Qui ergo intentionem cogitationis suae ad imitationem dominicae passionis dirigit, in superliminare domus agni sanguinem ponit. Vel certe domus nostrae, ipsa sunt corpora, in quibus quousque
Abbreviated transcription (Latin):
ero morsus tuus inferne. Id nãq
quod occidimus: agimus ut pe¬
nitus non sit. Ex eo enim quod
mordemus: partem abstrahimꝰ.
partemq relinquimus. Quia
ergo in electis suis funditus oc¬
cidit mortem. mors mortis exti¬
tit: quia uero ex inferno ꝑtem
abstulit et partem reliquit. ño
occidit funditus. s momordit
infernum. Ait ergo ero mors tua
o mors: ac si patenter ddicat. qͥa
ii electis meis te funditus ꝑimo.
sublatis eis te exparte tuusfi¬
go. Que est ergo ista sollempni¬
tas. que inferni claustur destruxit:
et ianuas nobis regni celestis a¬
ꝑuit: Inquiratur subtilius nom̃
eius. requiratur egregius predi¬
cator: uideamus quid de eius esti¬
matione denuntiee t emm̃.
lex loquitur. ut indagemus
subtilius. an de xp̃o dicta uide¬
oyses quippe art. Sumẽt
de sanguine agni. ac
ponent suꝑ utrumq postem et
in suꝑliminarib domorum in
quib comeilent illum: et edẽt
carnes nocte illa assas aigni ⁊

Expanded text:
ero morsus tuus, inferne . Id namque quod occidimus, agimus ut penitus non sit. Ex eo etenim quod mordemus, partem abstrahimus, partemque relinquimus. Quia ergo in electis suis funditus occidit mortem, mors mortis exstitit. Quia vero ex inferno partem abstulit, et partem reliquit, non occidit funditus, sed momordit infernum. Ait ergo: Ero mors tua, o mors. Ac si aperte dicat: Quia in electis meis te funditus perimo, sublatis eis, te ex parte transfigo. Quae est ergo ista solemnitas quae inferni claustra destruxit, et januas nobis regni coelestis aperuit? Inquiratur subtilius nomen ejus. Requiratur egregius praedicator. 7. Videamus quid de ejus aestimatione denuntiet. Ait enilex loquitur, ut indagemus subtilius an de Christo dicta videyses quippe ait: Sument de sanguine agni, ac ponent super utrumque postem, et in superliminaribus domorum in quibus comedent illum; et edent carnes nocte il
Abbreviated transcription (Latin):
niebat: mox hunc quasi in
partem alteram ad uim furo¬
ris inclinat. Sed harundo uen¬
to agitata iohannes non erat.
quia hunc nec blãdum gratia.
nec cuiuslibet detractio in ira
asperum faciebat. Nec ꝓspera
hunc erigere: nec aduersa no¬
uerant inclinare. Harundo er
go agitata uento non erat: quẽ
abstatus sui rectitudine. nul¬
Sla rerum uarietas inflectebat.

Expanded text:
niebat, mox eum quasi in niebat, mox eum quasi in partem alteram ad vim furoris inclinat. Sed arundo vento agitata Joannes non erat, quia hunc nec blandum gratia, nec cujus libet detractio ira asperum faciebat. Nec prospera hunc erigere, nec adversa noverant inclinare. Arundo ergo vento agitata Joannes non erat, quem a status sui rectitudine nulla rerum varietas inflectebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nibus et indigna susceꝑit. xiͭ.¬
uid est ergo dicere. Bratus
qui non fuerie scanclali¬
fatus in me: nisi aꝑta uoce
abiectionem mortis sue humi¬
litatemq signares Ac si pa¬
tenter dicat. Mira quidem fa¬
cio: sed abiecta perpeti non
dedignor. Quia ergo moriendo.
te subsequor. sauendum ual¬
de est hominibz: ne in me mor¬
tem despiciant. qui signa ue¬
nerantur. Sed dimissis ioħ̃is
discipulis: quid de eodem io¬
hanne turbis dicat audiamꝰ.
Quid existis uidere in deserto:
Harundinem uento agita¬
tamꝰ Quod uidelicet non as¬
serendo. sed negando intulit.
Harundinem quippe mox
ut aura contigerie: in par¬
tem. alteram. flectit. Et quid
ꝑ harundinem: nisi carna¬
lis animus designatur:
Qui mox ut sauore uel de¬
tractione tangitur: statim
in partem. quamlibet incli¬
natur. Si enim ab humano
ore aura fauous flauerit. hi¬
larescit extollitur. totumq se
quasi ad grãm inflectit. Sed
si inde uentus detractionis e¬
ruperit. unde laudis aura ue¬

Expanded text:
nibus et indigna suscepit. Quid est ergo dicere: Beatus qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa venerantur. 2. Sed dimissis Joannis discipulis, quid de eodem Joanne turbis dicat audiamus: Quid existis in desertum videre? Arundinem vento agitatam? Quod videlicet non asserendo, sed negando intulit. Arundinem quippe mox ut aura contigerit, in partem alteram flectit. Et quid per arundinem nisi carnalis animus designatur? Qui mox ut favore vel detractione tangitur, statim in partem quamlibet inclinatur. Si enim ab humano ore aura favoris flaverit, hilarescit, extollitur, totumque se quasi ad gratiam inflectit. Sed si inde ventus detractionis eruperit, unde laudis aura ve
Abbreviated transcription (Latin):
in hac carne iũueret. et
cum in suo monumento se¬
pultus iaceret. Nam quidã
portantes mortuum. cum
irruentib hostib eo. Au¬
gissent. eumq ibi posuis¬
sent: continuo resurrexit.

Expanded text:
in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam ingressus. cũ
audisset dominum in euuan¬
gelio dicentem. nolite cogitare
de crastino: relictam quocs por¬

Expanded text:
ecclesiam ingressus, cum audisset Dominum in Evangelio dicentem: Nolite cogitare de crastino , reliquam quoque por
Abbreviated transcription (Latin):
ed uir beatus cum se
nullomodo ab officio dił.¬
politõ cliscutere posset: ne ta.¬
men in ullo catholice regule
cleuiare uideretur: non se ꝑ¬
misie prius sacerdotem conse¬
trari.: nisi sub normula cleri¬
catus. aliqua temporis curri¬
cula transigeret. Tempore ergo
dilationis transacto. atq au¬
doeno de partib ligeritanis
reducto. iamq presbitero a
domno deodato matacensis urb̾
ep̃o ordinato: inito consilio
pariter sub unius diei articu¬
lo. apłicam benedictionem
meruerunt gratuito. Trat e¬
nim tempus: quo apud galli¬
as rogationes a populo cun¬
cto celebrabantur. Conueni¬
entes igitur simul in ciuita

Expanded text:
ed vir beatus cum se nullo modo ab officio disposito discutere posset, ne tamen in ullo catholicae regulae deviare videretur, non se permisit prius sacerdotem consecrari, nisi sub normula clericatus aliqua temporis curricula exigeret. Tempore ergo dilationis transacto, atque Audoeno de partibus transligeritanis reducto, jamque eo presbytero a Domno Deodato Matascensis urbis episcopo ordinato, inito concilio pariter sub unius diei articulo apostolicam benedictionem meruerunt gratuito: erat enim tempus quo apud Gallias Rogationes a cuncto populo celebrabantur. Convenientes igitur simul in civita
Abbreviated transcription (Latin):
ocente in monte
domino discipuli
uenerunt ad eum sieut ala¬
cres. sicut domestici. sicut
proximi. sicut amici uel fra¬
tres. ideo ait et dominus ad
eos. uos estis sal terre. et uos
estis lux mundi: nunc uero
descendente eo de monte. tur¬
be secute sunt eum. que in
monte ascendere non potue¬
runt. ut pigri populi. ut¬
X negligentes ut imꝑfecti. Ita
et filii isrł primitus in montẽ
ascendere non ualuerunt. ad
obuiandum deo ꝑgere non po¬
tuerunt. propter suam. irreli¬
giositatem et impietatem: s
solus moyses ascendit et pau¬
ci cum eo seniorum. isrł. Ita et
cum domino discipuli soli in
montem ascenderunt: et tar¬
diores deorsum. steterunt. Sic
et modo uigilantes et alacres
et fideles anime. deum timẽ¬
tes et dñm diligentes. regna
celestia desiderantes. dñm
semꝑ sequentes. post dñm in

Expanded text:
ocente in monte Domino, discipuli venerunt ad eum sicut alacres, sicut domestici, sicut proximi, sicut amici vel fratres. Ideo ait et Dominus ad eos: Vos estis sal terrae, et, vos estis lux mundi . Nunc vero descendente eo de monte, turbae secutae sunt eum, quae in montem ascendere non potuerunt, ut pigri populi, ut negligentes, ut imperfecti. Ita et filii Israel primitus in montem ascendere non valuerunt, ad obviandum Deo pergere non potuerunt propter suam irreligiositatem et impietatem, sed solus Moyses ascendit, et pauci cum eo seniorum Israel: ita et cum Domino discipuli soli in montem ascenderunt, et tardiores deorsum steterunt. Sic et modo vigilantes et alacres et fideles animae, Deum timentes et Dominum diligentes, regna coelestia desiderantes, Dominum semper sequentes, po
Abbreviated transcription (Latin):
t fluuius egrediebat᷑ de loco uolup¬
tatis ad irrigandũ paradẏ sũ. qui
inde diuiditur in quatuor capita
Nomen uni phison. ipse est qui
curuit omnẽ t̾ram eiulat ubi nas¬
cit᷑ aurũ: & aurũ terrȩ illuis optimũ
est. ibiq inuenitur delliũ et lapis
onichinus. Et nom̃ fluuio scđo
gron: ipse est qui circuit omnem
terram ȩthiopiȩ. Nomen uero
fluminis tertii tigris: ipse uadit
contra assyrios. fluuius autẽ quartꝰ.¬

Expanded text:
uvius egrediebatur de loco voluptatis ad inrigandum paradisum qui inde dividitur in quattuor capita nomen uni Phison ipse est qui circuit omnem terram Evilat ubi nascitur aurum et aurum terrae illius optimum est ibique invenitur bdellium et lapis onychinus et nomen fGehon; ipse est, qui circuit omnem terram Aethiopiae. Nomen vero fluminis tertii, Tigris; ipse vadit contra Assyrios. Fluvius autem quart
Abbreviated transcription (Latin):
tis. expositione ñ indiget
sed admonitione. Quam
Senim ꝑ semet ipsam
ueritas exposuit: hanc dicutere.
humana fragilitas ñ presumit
Sed est quod sollicite. in hac ipsa
expositione dominica pensare.
debeatis: quia si nos uob̃ sem̃ uerbũ.
agrum mundũ. uolucres demonia.
spinas diuitias significare. dicere¬
mus: ad credendum nob̃ mens for¬
sitan u̾ra dubitaret. Unde &
isdem dñs ꝑ semet ipsum dignatꝰ
est exponere quod dicebat: ut scia¬
tis rerum significationes quȩrere.
in his etiã quȩ ꝑsemet ipsum no-¬
luit explanare. De et ora¬
xponendo ergo quod dixit. figu.¬
rate se loqui innotuit: quatinuᷤ
certos uos redderet cum uob̃ n̾ra
fragilitas figuras uerborũ illius
aperiret. Quis enĩ michi unquam
crederet si spinas diuitias interpre¬
tari uoluissem. maxime cum illȩ
pungant. iste. delectent: &. tam̃
spinẽ sunt. quia cogitationũ sua¬
rum punctionib mentẽ lacerant
& cum usq ad peccatum ꝑtrabunt.
quasi inflicto uulnere cruentant

Expanded text:
tis expositione non indiget, sed admonitione. Quam enim per semetipsam Veritas exposuit, hanc discutere humana fragilitas non praesumit. Sed est quod sollicite in hac ipsa expositione dominica pensare debeatis, quia si nos vobis semen verbum, agrum mundum, volucres daemonia, spinas divitias significare diceremus, ad credendum nobis mens forsitan vestra dubitaret. Unde et idem Dominus per semetipsum dignatus est exponere quod dicebat, ut sciatis rerum significationes quaerere in iis etiam quae per semetipsum noluit explanare. Exponendo ergo quod dixit figurate se loqui innotuit, quatenus certos vos redderet cum vobis nostra fragilitas verborum illius figuras aperiret. Quis enim mihi unquam crederet, si spinas divitias interpretari voluissem, maxime cum illae pungant, istae delectent? Et tamen spinae sunt, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant, et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant.
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc ab ea nichil sit contra eadẽ
desideria deliberatũ: & dãpnan¬
da agit. quȩ quicqͥd egisse se me¬
minit. iam & ipsa damnauit.
Sepe etiã contra culpas cõpungi¬
mur: & tamen post fletum ad
easdem culpas redimus. Sic balaã
isrłitici populi tabnacula contẽ¬
platus fleuit. eisq se similẽ fieri
in morte deposcit dicens. Moria¬
tur anima mea morte. iustorũ:
& fiant nouissima mea horum
similia. Sed mox ut hora cõpun¬
ctionis transiit. in auaritiȩ neqͥ¬
tiam exarsit. Nam ꝓpter ꝓmissa
munera in eius populi mortem
consilium dedit. cuius mortise
fieri similem optauit: & oblitus
est qͦd planxerat. cum extingue

Expanded text:
adhuc ab ea nihil sit contra haec eadem adhuc ab ea nihil sit contra haec eadem desideria deliberatum; et damnanda agit, quae quidquid egisse se meminit jam et ipsa damnavit. Saepe etiam contra culpas compungimur, et tamen post fletum ad easdem culpas redimus. Sic Balaam Israelitici populi tabernacula contemplatus flevit, eisque se similem fieri in morte deposcit, dicens: Moriatur anima mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia ; sed mox ut hora compunctionis transiit, in avaritiae nequitiam exarsit. Nam propter promissa munera in ejus populi mortem consilium dedit, cujus morti se fieri similem optavit; et oblitus est quod planxerat, cum exstingue
Abbreviated transcription (Latin):
dubio cordis requirit. xiͣi¬
URAIE gͦ ut acceptus sermo in
cordis aure remaneat. curate ne.
semen uixta uiam cadat: ne ma¬
lignus spiritꝰ ueniat. & a memoria
uerbum tollat. Curate. ne petrosa
terra semen excipiat: & fructũ bo¬
ni operis sine ꝑseuerantiȩ radicib
mittat. Multis enĩ libet qͦd audi¬
unt boni operis initia ꝓponunt:
sed mox ut fatigari aduersitatib
cȩperint. inchoata derelinquunt
Petrosa gͦ terra humorẽ ñ habuit.
quia hoc qͦd germinauerat. ad frũ¬
ctũ ꝑseuerantiȩ ñ ꝑdurit. Multi
namq cũ uerbũ contra auaritiã
audiunt eandem auaritiã detes¬
tantur. rerum om̃ium contẽptũ
laudant. sed mar ut uiderit
animꝰ qͦd concupiscat. obliuiscit᷑
quod laudabat. Multi cũ uerbũ
contra luxuriã audiunt: pollu¬
tionẽ carnis ñ solũ ꝑpetrare. non
appetunt. sed etiam ꝑpetratam
erubescunt. Sed mox ut carnis
species eorum oculis apparet. sic
mens ad desidium rapitur. acsi

Expanded text:
dubio cordis requirit. Cdubio cordis requirit. Curate ergo ut acceptus sermo in cordis aure remaneat. Curate ne semen juxta viam cadat, ne malignus spiritus veniat, et a memoria verbum tollat. Curate ne petrosa terra semen excipiat, et fructum boni operis 1490 sine perseverantiae radicibus mittat. Multis enim libet quod audiunt, boni operis initia proponunt; sed mox ut fatigari adversitatibus coeperint, inchoata derelinquunt. Petrosa ergo terra humorem non habuit, quae hoc quod germinaverat ad fructum perseverantiae non perduxit. Multi namque cum verbum contra avaritiam audiunt, eamdem avaritiam detestantur, rerum omnium contemptum laudant; sed mox ut viderit animus quod concupiscat, obliviscitur quod laudabat. Multi cum verbum contra luxuriam audiunt, pollutiones carnis non solum perpetrare non appetunt, sed etiam perpetratas erubescunt; sed mox ut carnis species eorum oculis apparet, sic mens ad desideria rapitur, ac si
Abbreviated transcription (Latin):
ueras diuitias amate. Si culmen
ueri honoris queritis: ad celeste re¬
gnum tendite. Sigłam dignitatũ
diligitis: in illa suꝑna angłorum
curia ascribi festinate. Uerba dĩ
quȩ aure ꝑcipitis: m̃te retinete
Cibus enim m̃tis est. sermo di. Et
quasi acceptus cibus languente.
sermo inuentre memoriȩ non te.¬
netur. Sed quisqͥs alim̃ta ñ reti¬
net: hinus ꝓfecto uita desperat᷑
Aeternȩ ergo mortis periculũ for-¬
midate: si cibum quidẽ sc̃ȩ exhor¬
tationis accipitis. sed uerba uitae.
idest alim̃ta iustitie in memoria
ñ tenetis. Ecce transit om̃e quod
agitis: & ad extremũ udicium
sine ulla mom̃ti intͣpositione co¬
tidie uolentes nolentesq ꝓꝑatis.
Cur gͦ amatur qͦd relinquitur:
Cur illud negligitur. quo ꝑuenit᷑:
Mementote qͦd d̾r: si quis habet
aures audiendi audiat. Om̃s enĩ
qui illic aderant: aures corporis
habebant. Sed qui cunctis aures
habentib si quis habet aures au¬
diendi audiat dicit: aures ꝓcul

Expanded text:
veras divitias amate. Si culmen veri honoris quaeritis, ad coeleste regnum tendite. Si gloriam dignitatum diligitis, in illa superna angelorum curia ascribi festinate. 2. Verba Domini, quae aure percipitis, mente retinete. Cibus enim mentis est sermo Dei. Et quasi acceptus cibus stomacho lasermo in ventre memoriae non tenetur. Sed quisquis alimenta non retinet, hujus profecto vita desperatur. Aeternae igitur mortis periculum formidate, si cibum quidem sanctae exhortationis accipitis, sed verba vitae, id est alimenta justitiae, in memoria non tenetis. Ecce transit omne quod agitis, et ad extremum judicium sine ulla momenti interpositione quotidie volentes nolentesque properatis. Cur ergo amatur quod relinquitur? Cur illud negligitur quo pervenitur? Mementote quod dicitur: Si quis habet aures audiendi audiat. Omnes enim qui illic aderant aures corporis habebant. Sed qui cunctis aures habentibus Si quis habet aures audiendi audiat dicit, aures procul
Abbreviated transcription (Latin):
le: & tulit de fructu illius. & come.¬
dit. deditq uiro suo. Qin comedit:
& aꝑti sunt oculi amborũ. Cumq
cognouissent esse se. nudos. consue¬
runt folia sicus & fecerunt sibi
peruomata. Et cum audissent uo¬
cem dñi dĩ deambulantis in para¬
dyso ad auram post meridiem :¬
abscondit se adam & uxor eius a
facie dñi dĩ in medio ligni para¬
dixit ei. Ubi es: Qui ait. Uocem
tuam audiui in paradyso & timui
eoquod nudus essem: & abscondi
me. Cui dixit. Quis enĩ indica¬
uit tibi quod nudus esses. nisi qͦd
ex ligno de quo tibi pͣceperam ne
comederes comedisti: Dixitque
adam. Mulier quã dedisti sociã
michi: dedit mͥ de ligno & comedi
Et dixit dñs ds̃ ad mulierem.
Quare hoc fecisti:  Quȩ respondit.

Expanded text:
fructu illius et comedit deditque viro suo qui comedit et aperti sunt oculi amborum cumque cognovissent esse se nudos consuerunt folia ficus et fecerunt sibi perizomata et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem abscondit se Adam et uxor eius a facie Domini Dei in medio ligni paradixit ei ubi es qui ait vocem tuam audivi in paradiso et timui eo quod nudus essem et abscondi me cui dixit quis enim indicavit tibi quod nudus esses nisi quod ex ligno de quo tibi praeceperam ne comederes comedisti dixitque Adam mulier quam dedisti sociam mihi dedit mihi de ligno et comedi et dixit Dominus Deus ad mulierem quare hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ris in terrã. de qua sũptus es: qͥa
pulius es et in puluerem reuerte¬
ris. E uocauit adam nom̃ uxoris
suȩ eua: eoquod mater esset cun.¬
ctorũ uiuentiũ. fecit quoq dñs
ds̃ adȩ & uxori eius. tunicas pelli-¬
cias: & induit eos & ait. Ecce adam
factus est quasi unus ex nobis sciens
bonũ & malũ. Nunc ergo ne forte.¬

Expanded text:
ram de qua sumptus es quia pulvis es et in pulverem reverteris et vocavit Adam nomen uxoris suae Hava eo quod mater esset cunctorum viventium fecit quoque Dominus Deus Adam et uxori eius tunicas pellicias et induit eos et ait ecce Adam factus est quasi unus ex nobis sciens bonum et malu
Abbreviated transcription (Latin):
ram comedes cunctis dieb uitȩ
tuȩ Inimicitias ponã inter te &
mulierem: & semen tuũ & semen
illius. Ipsa conteret caput tuũ:
& tu insidiaberis caleaneo eius.
Mulieri quoq dixit. Multipli¬
cabo erumnas tuas: & conceptꝰ
tuos. In dolore paries filios: &
sub uiri potestate. eris: & ipse domi¬
nabitur tui Oc taua

Expanded text:
ram comedes cunctis diebus vitae tuae inimicitias ponam inter te et mulierem et semen tuum et semen illius ipsa conteret caput tuum et tu insidiaberis calcaneo eius mulieri quoque dixit multiplicabo tuos; in dolore paries filios, et sub viri potestate eris, ipse dominabitur tui. De poena
Abbreviated transcription (Latin):
anime uiuentis: ipsum est nom̃
eius. Appellauitq adam nomi¬
nib cuncta animantia. & uniuersa
uolatilia cęli: & om̃s bestias terrae:
soporem in adam. Cumq obdornᷤᷤ¬
set: tulit unam de costis eius. & reple¬
uit carnem pro ea. & edificauit

Expanded text:
est nomen ejus. Appellavitque Adam nominibus suis cuncta animantia, et universa volatilia coeli, et omnes bestias terrae. soporem in Adam: cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et replevit carnem pro ea. Et aedificavit
Abbreviated transcription (Latin):
telo caritatis studio pietatis inser.¬
uiunt. animab lucrandis inuigi¬
lant. ꝑducere & alios secum ad re¬
gnum festinant. Nam qui sibi
uiuit qui carnis suȩ uoluptatib
pascitur: recte otiosus redarguit᷑.
qͥa fructũ diuini operis ñ sectatur
Qui urro & usque adȩtatem ulti¬
mã dõ uiuere neglexit: quasi usq
ad undecimã otiosus stetit.

Expanded text:
zelo charitatis, studio pietatis inservzelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexerit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit.
Abbreviated transcription (Latin):
horarum. etiam ad unũquemque
hominẽ ꝑ letatũ mom̃ta distingue.¬
re. Mane quippe: intellectus nr̃i
pueritia est. Nora autẽ tertia.
adolescentia intelligi potest: quia
quasi iam sol in altum ꝓficit. ddũ
calor ȩtatis crescit. Serta uero. iu¬
uentus est: quia uelut incentro sol
figitur. dum inea plenitudo robo.¬
ris solidatur. Nona autẽ senectꝰ
intelligitur: quia sol ab alto arõ
descendit. dũ ea ectas acalore iu.¬
uentutis deficit. Undecima uero ẽ
quam senes esse insinuent. quos pro¬
uectiores uocant. Quia ergo ad ui¬
tam bonã alius inpurritia. alius in
adolescentia. alius in iuuentute.
alius in senecꝰtute. alius in decrepita
etate ꝑducitur: quasi diuersis
horis operarii ad uineam uocant᷑
unusquisq qͥd agat: & consideret
si in dĩ uinea laborat. Qui enim
in hac uita ea quȩ sua sunt quęrit.
adhuc ad dĩ uineã non uenit
Illi namq dño laborant: qui ñ sua
sed lucra dominica cogitant. qui

Expanded text:
horarum, etiam ad unumquemque horarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero horquam senes esse insinuent quos provectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocanturunusquisque quid agat, et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui