comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ saluũ faciet. ubi nulla ẽ egritudo: Peccata qͥppe
aquib dic̃ euantłm saluũ faciendũ popłm xp̃i substan¬
tiꝑ usunt et scdm istũ intiare ñ possunt. Ofr̃ bonũ
t᷑ ut memineris te c̾e̾. ip̃ianũ. Crede ista fortasse
sufficeret. sed tam̃ quia disputare uis. nec obẽ i̾mo.
enã. ꝓd si firmistima ꝓcędat fides.nec existuem
eccato naturã humanã ñ posse uitiari. sed dirm
credentes scripturis peccato eã e̾e̾ uitiatã. quomͦ
id fieri potuerit in quiram. qm̃ peccatũ iã didici¬
miꝰ ñ ee̾ substantiã. Nonne adtenditur ut alia
omittã. etiã ñmandũcare ñ e̾e̾ substantiã:. A sul¬
stantia quippe recedit᷑. qm̃ cib substantia ẽ. sed
abstinere acibo ñ ẽ substantia. &. tam̃ substantia
corporis si om̃mo abstinet᷑ a cibo. ita languescri.
ita ualitudinis in ęqualitate corrũpituritara
hauritur iurib ita lassitudine debilitatur et frant¬

Expanded text:
enim saluum faciet. ubi nulla est aegritude? peccata quippe, enim saluum faciet. ubi nulla est aegritude? peccata quippe, a quibus dicit euangelium saluum faciendum populum Christi, substantiae non sunt et saluum istumstumitiarenon possunt. o frater, bonum est ut memineris te esse Christianum. credere ista fortasse suffecerit; sed tamen quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nee existimemus peccato humanam naturam non posse uitiari, sed diuinis credentes scripturis peccato cani esse nitiatam quomodo id fieri potuerit inquiramus. quoniam peccatum iam didicimus non esse substantiam, nonne adtenditur, ut alia omittam, etiam non manducare non esse substantiam ? a substantia quippe receditur, quoniam cibus substantia est. sed abstinere a cibo non est substantia et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita ualitudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur uiribus, ita lassitudine debilitatur et frang
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqua an om̃i substantia carens nom̃ qͦ ñres. ñ existen¬
na. ñ corpus aliqđ. sed tantũ ꝑperã facti actus exþimm¬
tur.: Respondet ile. lta ẽ ut dicis. Non ẽ peccatũ aliqua
fubstantia s̃ed tantũ hoc nomine ꝑperã facti actus ꝑxpͥ¬
mitur. Et contra iste. Cuid gͦ clamas sanã ammã meã qͥm̃ł
peccam tibi. Quomͦ potuit intiare animã tuã qđ sub¬
stantia caret: Nonne ille merore confectus uulneris sur.
ne disputatione ab oratione auerteretur breuit̾ respon¬
deret et diceret. recede ame obseero. cũ illo potius dis¬
puta si potes qui dre nẽ opiis sams meclie seͥ egrotui¬
tib nuem uocare iustos sed peccatores: ubi istosti
utiꝙsanos. Peccatores aũt. Appellauit egrotos. Cermtis¬
ne qͥ tendat. et qͦ manus porrigat hȩc dispugatio. ut
om̃ino frustra dictũ putetur uocabis nom̃ eiꝰ iłim. ip¬
se em̃ saliuĩ saciet popłmsim̃ apeccatis eoꝵ. Quomodo

Expanded text:
s, non exsistens, non exsistentia, non corpus aliquod , sed tantum perperam facti actus exprimitur ? respondit ille: \'ita est ut dicis. non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine perperam facti actus exprimitur ? et contra iste: quid ergo clamas: \'sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod substantia caret?\' nonne ille maerore confectus uulneris sui. ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet et diceret: \'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. non ueni uocare iustos, sed p c catores, ubi iustos utique sanos, peccatores autem appellauit aegrotos. Cernitisne quo tendat ot quo manus porrigat haec disputatio ? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis corum. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsũ haec dixisse peniteat. Primo inqͥt de eo dis¬
putandũ ẽ. qđ ꝑpeecatã debilitata dr̃ q. ĩmnutata
iatura. Ui̾de ante om̃a quę̧rendũ puto inqͥt. qͥd¬
sit peccatũ. substantia aliqua. An om̃mo substantia
carens nom̃. quo ñres. ñ existentia. ñ corpus aliquod
sed ꝑperã sacti actus expͥmit᷑. Demde aoiuingit.
Credo na ẽ. Et si ita ẽ in qͥt. qͦmͦ potint humanã debi¬
litare uel mutare naturã quod substantia caret:
Uidete queso. quomͦ nesciens nitatur euertere medici¬
naliũ eloquiorũ salubrimas uoces. Ego dixi dñe
bilitatũ attintiatũ: Porro si ẽ quod sanẽt. unde itiatimꝰ.
Audis confitentẽ. qͥd desideras disputantẽ.  Sana inquit Am¬
mã meã. Abillo quęre unde uitiatũ sit qđ sanari rogat.
et audi quod seqiatur. Qm̃ peccauttͥ. Hunc iste int̾roget ab
isto querat qđ quęrendũ putat et dicat. Otu qͥlamas sa¬

Expanded text:
et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo diset ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod peccato debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaerendum puto, inqt peccatum, substantia aliqua an omnino substantia carens nomen, quo non res, non exsistentia. non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur". deinde adiungit: "credo, ita est. et si ita est" inquit "quomodo potuit humanam debilitare uVidete, quaeso, quomodo nesciens nitatur evertere 627 medicinalium eloquiorum saluberrimas voces: Ego dixi, Domine, bilitatum atque uitiatum? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est? audis confitentem; quid desideras disputantem? sana, inquit, animam meam. ab illo quaere, unde uitiatum sit, quod sanari rogat; et audi quod sequitur: quoniam peccaui tibi. hunc iste interroget ab isto quaerat, quod quaerendum putat, et dicat \'o tu qui clamas sa
Abbreviated transcription (Latin):
uare̾ hac necessitate restat. ut oret ignosci. Ut aũt ad¬
uiuet᷑ ne peccet. nusq dix̃. ñ hic legi. Mirũ dehac re
omĩno silentiũ. cũ oratio dominica utrũꝙ petendũ e̾c̾
cõmoneat . &̾. ut dimittantur nobis debia nr̃a. et ut
non inducamur intẽptationẽ. Illud ut p̾terita exp¬
ent᷑. hoc ut futura itent᷑. Quodlicet ñfiat nͥ uolun¬
tas ad sit. tam̃ ut fiat uoluntas sola ñ suffie̾. Ideo ꝓhac
re. nec suꝑflua nec inpudens dño immolat᷑ oratio.
Nã quid stultius quã orare ut facias qđ inpotestate ha¬
beas.  lã ñc̃ indete quod adrẽ maxime ꝑtinet quomͦ
humanã naturã tãq om̃ino sine intio ullo sit conci
ostendere. et ẽtra aꝑtissimaᷤ scripturas dĩ delectetur
sapientia uerbi qua euacuet᷑ crux xp̃i. Sed plane
lla ñ euacuabit᷑. ista potius sapientia sub uertetin
Nã cũ hoc ostenderimiᷤᷤ. Aderit fortasse miscdia dĩ ut

Expanded text:
quare hac necessitate restat ut oret ignosci. ut autem adquare hac necessitate restat ut oret ignosci. ut autem adiuuetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legit. mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita nostra et ut non inducamur in temptationem, illud ut praeterita expientur, hoc ut futura uitentur. quod licet non fiat, nisi uoluntas adsit, tamen ut fiat, uoluntas sola non sufficit. ideo pro hac re nec superflua nec inpudens Domino immolatur oratio, nam quid stultius quam orare, ut facias quod in potestate habeas ? Iam nunc uidete, quod ad rem maxime pertinet, quomodo humanam naturam, tamquam omnino sine uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas Scripturas Dei delectetur sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bere ne ignoret. id eoꝙ e̾e culpandã ignorantiam.
ia idhomo nescit neglegentia sua quod ad hibi¬
ta diligentia scire debuisset. dũ tam̃ om̃a potius
disputet quã ut oret et dicat da mͥ intellectũ ut dis¬
cã manclata tua. Aliud ẽ enĩ ñ curas se scire quȩ ne¬
glegentiȩ peccata etiã ꝑsacrificia quȩdã legis inde¬
tur expiari. aliud intellegere uelle nec posse. et facere
contra leg̃ ñ intellegendo quid fieri uelit. Unde am¬
monemur petere adõ sapientiã qui dat omib affluen¬
ter. utiꝙ his om̃ĩb qui sic petunt et tantũ petunt qmͦ
et quantũ res tanta petenda ẽ. dumitꝰ tam̃ expi¬
anda e̾t̾ peccata cõmissi. et ꝓ eis dñm exorandum fa¬
ẽtur. ꝓpt̾ ueniã scilicet ꝓmerendã quia id qđ facti
ẽ facere infectũ multũ abisto laudata potentia illa
naturȩ et uoluntas hominis etiã ipso fatente ñ potest.

Expanded text:
bere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, bere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit neglegentia sua quod adhibita diligentia scire debuisset.; dum tamen omnia potius disputet, quam ut oret et dicat: da mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud enim est eum non curasse scire, quae neglegentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis uidebantur expiari; aliud intellegere uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quae fieri uelit. unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter, utique his omnibus, qui sic petunt et tantum petunt, quomodo et quantum res tanta petenda est. Diuinitus tamen expianda esse peccata, commissa et pro eis Dominum exorandum fatetur, propter ueniam scilicet promerendam: quia id, quod factum est, facere infectum multum ab isto laudata potentia illa, natura et uoluntas hominis, etiam ipso fatente non potest;
Abbreviated transcription (Latin):
tret. Perlinguã enĩ quã nullus hominũ domare potest
sed sapientia desursũ descendenꝰ. inmultis offendimiᷤ
lud quisquã istis ꝓmpossibilitate ñpeccandi similit̾ ob¬
iecerit quod dictũ ẽ sapientia carnis minca ẽ indm̃.
leti emĩ dĩ ñ ẽ subiecta. Nec enĩ potest. Qui aũt incar¬
ne sunt dõ placere ñpossunt. sapientiã quippe car¬
ns dixit ñ sapientiã desursũ descendentẽ. et incarne
c̾e.ñ. Ceos qui ñdũ decorpore ȩxierunt sed eosqͥ
cđm carnẽ uiuunt. signficatos ẽe̾ manifestũ ẽ. Nor
aũt ibi ẽ questio quȩ uersat᷑. Illud ẽ quod expecto
obhoc enã hic adhuc iuuentes iã qđ ammodo incar¬
ie ñ sunt. utrũ gr̃ȩ dĩ inuant scđm sp̃m. An sibi
sufficiant iã data cũ creantur possibilitate naturę
ꝙ. sua propria uoluntate. cũ plenitudo legissit nͥ
depeccatis ignorantię. et dic̃ hominẽ̾ p̾ingilare de¬

Expanded text:
tret. per linguam enim, quam nullus hominum domare potest, tret. per linguam enim, quam nullus hominum domare potest, sed sapientia desursum descendens, in multis offendimus e potest. Nee illud quisquam istis pro inpossibilitate non peccandi similiter obiecerit, quod dictum est : sapientia carnis inimica est in deum; legi enim dei non est subiecta, nec enim potest. qui autquippe carnis dixit, non sapientiam de sorsum descendentem: et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio, quae uersatur. illud est, quod expecto ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia Dei uiuant secundum spiritum, an sibi sufficiant, iam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria uoluntate; cum plenitudo legis non side peccatis ignorantiae et dicit, \'hominem praeuigilare de
Abbreviated transcription (Latin):
contentio. ibi inconstantia & ome opus prauũ. Quȩ̨¬
uĩt desursũ ẽ sapientia. pͥmũ qđ ẽ pudica ẽ. deinde p¬
cifica. modesta. suadibilis. plena miscđĩę et fructibiᷤᷤ.
bonis. in ȩstimabilis. sine simulatione. hęc ẽ sapientia
quȩ linguã domat desursũ descendens. ñ abhumano
corde ꝓu̾liens. An et ista quisq abrogare Aud& gr̃e dĩ
et eã suꝑbissima uanitate ponit in hominis pote̾state:
Quur xͦ orat᷑ ut accipiatur. si ab homine ẽ ut habeat᷑. An
et hiic oratiom contradicit᷑. nefiat iniuria libero arbi¬
trio qđ sibi suffic̾ possibilitate naturȩ ad implenda
om̃a p̃cepta iustitȩ : Contradicat᷑ gͦ eidẽ ipsi apło iacolo
Aminonenti et dicenti. Siquis aũt ur̃m indiget sapien¬
tia. postulet ado quidat om̃ib affluent᷑ et ñ inꝑperat
et dabit ei. Postulet aũt infide. ihil hesitans. Hlec ẽ fi¬
des adquã p̾cepta c̃pellunt ut leximperet. fides impe¬

Expanded text:
e opus prauum. quae autem de sursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica modesta suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, non indicans, sine simulatione. haec est sapientia, quae linguam domat, de sursum descendens, non ab humano corde prosiliens. an et istam quisque abrogare audet gratiae Dei, et eam superbissima uanitate ponet in hominis potestate? cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? an et huic orationi contradicitur, ne fiat iniuria libero arbitrio ? quodsi sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta iustitiae , contradicatur ergo et idem ipsi apostolo Iacobo admonenti et dicenti; si quis autem uestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non inproperat, e t dabitur e i; postulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides, ad quam praecepta conpellunt, ut lex imperet. fides impe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. quia poena ẽ ista iniquitatis eũsit et imiquita̾ erud en¬
tius cõmendat dicens. qͥtransimnauert ueritatẽ dĩ m
mendatiũ. et coluerunt et serier creaturꝓ ponus
qua creator. q̃e benedictus in scła am. ꝓpt̃ hoc mꝗt

Expanded text:
et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidenet quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae q
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃as egerunt. sed euanuerunt in cogitationib suis
Et obscuratũ ẽ insipiens coreq: Utiꝙ ista obscuratio.
uindicta et poena iã sunt. et tam̃ ꝑ hanc poenã idt̾ per
cordis cȩcitatẽ quȩ fit deserente luce sapientiȩ. inplu¬
ra &. graina peccata c̃ lapsi sunt. Dicentes enĩ se c̾e sapien¬
tes. stulti facti sunt. Grauis hȩc poena ẽ. siquis intellegat
ex hac poena. in de qͦ ierunt. et immutauerunt głam in
corruptibilis dĩ in sumlitudmẽ imaginis in corruptibilisa
homins. &. uolucrũ. et quadrupedũ. et serpentiũ. Ista fece¬
runt ex peccati poena. qua obscinatũ ẽ insipien̾ cor eorũ.
Et ꝓpt̃ hȩc tam̃ quia licet poenalia etiã ipsa peccata sunt.
Adumgit et dic̃. ꝓpterea tradidit illos d̾s indesideria cor¬
dis ilłq minimunditiã. Ecce quẽ admodũ ds graius
condẽpnauit. traden illos indesideria cordis illꝙ m in
munditiã: Uidete etiã ex hac poena quȩ faciant. ut
c̃tumelus inquit afficiant corpora sua insemeripsis.

Expanded text:
t; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum? Utique ista obscuratio indicta et poena jam fuit: et tamen per hanc poenam, id est, per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et gravia peccata collapsi sunt. Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Gravis haec poena est, si quis intelligat, et ex hac poena vide quo ierunt: Et immutaverunt, inin similitudinem imaginis corruptibilis hominiset uolucrum et quadrupedum et serpentium. ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor corum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis.
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui cũ in suis peccatis humanã uoluntate debe¬
ant accusare natura potius accusantes hominũ ꝑ illa
se ex cusare conantur Nums exarsit aduersis hanc
pestilentiã. quã enã literarũ seculariũ auctores
rauit᷑ arguerunt exclamaptes. Falso queritite dde
natura suã genis humanũ. Hanc prorsus etiã iste sen¬
tentiã quant̾is potuit ingemi uirib aggerauit. ue¬
untamen timeo ne illis potius suffragetur qͣ zelum
dĩ habent sed ñ scđm scientiã Ignorantes em̃ dĩ iusti¬
tiam & suã uolentes constituere. iustitię dĩ non sunt¬
subiecti. Quȩ sit Aũt iustitia dĩ deqͣ hic dicit᷑. c̃ seqͤnt̃
aperit aduingens. Finis enĩ legis xp̃e. ad iustitiam
om̃i credenti. Hant itaq iustitiã dĩ ñ inp̃cepto le¬
solam utilit̾ legis uel ut pedagogi timor ducit c̃stitu¬
tam eẽ qͥ intellegit. ipse intellegit quare sit ap̃iamiᷤ.
Namsi ꝑlegẽ iustina. ergo ap̃c gratis mortinis ẽ. Si

Expanded text:
eos, qui cum in suis peccatis humanam voluntatem debeant accusare, naturam potius accusantes hominum, per illam se excusare conantur. Nimis exarsit adversus hanc pestilentiam, quam etiam litterarum saecularium auctores graviter arguerunt, exclamantes: « Falso queritur de natura sua genus humanum » . Hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii viribus aggeravit. Verumtamen timeo ne illis potius suffragetur, qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam: ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constitueresubiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto lesolam utiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si
Abbreviated transcription (Latin):
leq uouersus dm muni minare. neꝙ contia rẽ manifestsstioiare
dspudarts ed ipoena ma illiis misciam querere. et orare
quuo etia hinc parti si quando necessariũ futrit miscl non¬
quia  scausa hinꝰ necessitatis optanerit. uioeubne. que¬
qumodu ndicat nece ssariã misedĩam dĩ at u̾riee. ede secl¬

Expanded text:
 aduersus deum murmurare neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericoquia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non pec
Abbreviated transcription (Latin):
nem die idem ds homo factu incęlũ ascendens in deatera dĩ
sedit. inde in finem scłi adiudicandoᷤ uiuoᷤᷤ et mortuoᷤᷤ. uentu¬
rus. Uerbũ gͦ caro factum unus ẽ filuᷤ dĩ. dñs iħe xp̃c media

Expanded text:
nem die, idem Deus homo factus in coelum ascendens, in dextera Dei nem die, idem Deus homo factus in coelum ascendens, in dextera Dei sedit, inde in fine saeculi ad judicandos vivos mortuosque venturus. 12. Verbum ergo caro factum unus est Filius Dei Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ sc donatus ẽ semel ex patre. semel exx matre. Natuᷤ ẽ em̃ depa¬
tre ds̃ uerbũ. natus ẽ de matre uerbũ caro factum. Ulnus ẽ gͥ atq
idem d̾s di filus natꝰ ante scła. et natus in scło.& utraꝙ natunt.
patri do. hi imana scđm quã semet ipsũ exinamenꝰ et forma serui
accipienᷤ. ñ solũ in conceptu mat̾mi uteri semetipsũ dũ homo fie¬
ret eadem seruilis formȩ susceptione formauit. uerũ etiã d
epdem matriꝰ utero idem d̾s homo factus exxiuit. et ineruce
idem d̾s homo factuᷤ pependit. et in sepulchro idem ds homo
factũ iacuit. et ab inferiᷤᷤ idem d̾s homo factus die t̾rio resurre
xit. serd in sepulchro scđm solam carnẽ idem d̾s iacuit. et in in¬
fernũ scđm solã animã descendit. qua de inferis ad carnem
die t̾cio reuertente. idem ds scđm carnẽ qua in sepulchro ia¬
cuit desepulchro resurrexit. et qua dragesimo pꝰresurrectio¬

Expanded text:
Deus secundo natus est; semel ex Patre, semel ex matre: natus est enim de PaDeus secundo natus est; semel ex Patre, semel ex matre: natus est enim de Patre Deus Verbum, natus est didem deus dei filius natus ante saecula et natus in saeculo, et utraque natiuitas t; humana, secundum quam semetipsum exinaniens et formam servi accipiens, non solum in conceptu materni uteri semetipsum, dum homo fieret, eadem servilis formae susceptione formavit; verum etiam de eodem matris utero idem Deus homo factus exivit, et in cruce idem Deus homo factus pependit, et in sepulcro idem Deus homo factus jacuit, et ab inferis idem Deus homxit: sed in sepulcro secundum carnem solam idem Deus jacuit: et in infernum secundum solam animam descendit, qua de inferis ad carnem die tertio recuit, de sepulcro resurrexit; et quadragesimo post resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
eternuᷤᷤ naturalit̾ sine mitio habuit. et nihil habeat cõ¬
mime cũpatre. eox. qusa in sua ꝑsona tẽporalit̃ atꝙhu
milit̾ ille ȩt̾nuᷤ et excelsus accepit. Rursus si ñ ille qui
propru ᷤᷤ atiunigenituᷤᷤ dĩ patris filuiᷤ ẽ. sed sp̃s sc̃s nascere¬
tur exx uirgine. non ipsũ filiũ qui factus ẽ ex muliere. fact᷑¬
ẽ sublege.natũ de sp̃u sc̃o et uirgine maria in simbolo ac¬
ceptũ. et corde ad iustitiã credere et ore ad salutẽ sc̃a
nuit filiũ dm̃ sibi ȩqualẽ. et eadem qua ipse naturauĩt
et̃nuꝰ ẽ diuinitate coȩt̾nũ. Sed idem ds̃ filuᷤ cũ sit ds
eternus et uerꝰ. et cũ patre scđm duinitatẽ naturalit̾
uniᷤ ds̃. scđm quod dicit. Ego et pat̾ umũ sumiᷤ. idẽ ꝓnͦb ẽ
homo factuᷤ ueruᷤ et plenss. in eo uerꝰ quia uerã habet
d̾s ille humanã naturã. in eo uero pleni ᷤᷤ quia et car¬
nem humanã suscepit et animã rationalem. idem tam̃ uingeniti ᷤ

Expanded text:
et nihil habet commune cum Patre eorum quae in suam personam temporaliter atque humiliter ille aeternus atque excelsus accepit. 9. Rursus si non ille qui proprius atque unigenitus Dei Patris Filius est, sed Spiritus sanctus nasceretur ex virgine, non ipsum Filium qui factus est ex muliere, factus sub Lege, natum de Spiritu sancto ex Maria virgine, in Symbolo acceptum, et corde ad justitiam crederet, et ore ad salutem sancta nuit Filium Deum sibi aequalem, et eadem qua ipse naturaliter aeternus est divinitate coaeternum. Sed idem Dei Filius cum sit Deus aeternus et verus, et cum Patrit, Ego et Pater unum sumus ; idem pro nobis est homo factus verus et plenus: in eo verus, quia veram habet Deus ille humanam naturam; in eo vero plenus, quia et carnem humanam suscepit, et animam rationalem. Idem tamen Unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
imi genitũ daret. Et iterũ. Non enĩ misit ds filiũ suũ inmũ¬
dum ut uidicet mundum. sed ut saluetur mundus ꝓipsũ.
N ec beatuᷤ dixisset ioħs. Qui diligit genitor ẽ. diligit eũ qui
natus ẽ ex eo. Nec ipse filiuᷤ diccisset pat̾ m̃s usꝙ modo ope¬
ratur. et ego operor: Ipse enĩ qui filuᷤ dicitur si idem eͤeͦt et
pat̃. non ueracit dĩ filius diceretur. quia non dedõ sedde
sola uirgine nasceretur. Ad extremũ nec ipse pat̾ decelo
testaretur. et suũ corporali uoce filiũ de monstraret diẽs.
ic ẽ filius m̃s dilectus. in qͦ mͥ cõplacin. Apłs quoꝙ ndra¬

Expanded text:
Filium suum in mundum ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Nec beatus dixisset Joannes: Qui diligit Genitorem, diligit et eum qui natus est ex eo . Nec ipse Filius dixisset: Pater meus usque modo operatur, et ego operor . Ipse enim qui Filius dicitur, si idem esse et Pater, non veraciter Dei Filius diceretur, quia non de Deo, sed de sola virgine nasceretur. Ad extremum nec ipse Pater de coelo testaretur, et suum corporali voce Filium demonstraret, dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Apos
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ homo factus dicitur. una sc̃ȩ trinitatiᷤ essentialit̾ diumi¬
tas intimatur. Deinde et paulopꝰ pro eo quod superuiᷤᷤ dixt¬
rat. faciamus hominẽ ad imaginẽ et similitu dinẽ nr̃am. sic
hominem factũ scriptura narrauit ut diceret et fecit ds
hominẽ. ad unaginẽ di fecit eũ. Hanc trinitatẽ ꝑsonarũ
atiyimitatẽ naturȩ ꝓpheta esaiã reuelatũ ee sibi ñtacu¬
it. cũ se dicit seraphin uidisse clamantia. Sc̃s. Sc̃s. Sẽs.
diime nature cognoscimiᷤᷤ unitatẽ. In illa gͥ sc̃a trmnitat
qusa ideo anobis repetitur ut nr̃o cordi tenaciũ infiga¬
tur. unus ẽ pͥat qui solus essentialitꝰ depatre filioꝙ ꝓcei.¬
Hoc aũt totum una ꝑsona non posset idẽ et gignere se. et
nasci dese. et procedere de se. Quia igitur aliud ẽ genu¬
isse quã natũ et aliudq ẽ procedere quã genuisse ł

Expanded text:
Dei homo factus dicitur, una sanctae Trinitatis essentialiter diviniDei homo factus dicitur, una sanctae Trinitatis essentialiter divinitas intimatur. Deinde et paulo post pro eo quod Deus superius dixerat, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; sic hominem factum Scriptura narravit, ut diceret, Et fecit Deus hominem; ad imaginem Dei fecit eum . 6. Hanc Trinitatem personarum atque unitatem naturae propheta Isaias revelatam sibi non tacuit, cum se dicit Seraphim vidisse clamantia: Sanctus, sanctus, divinae naturae cognoscimus unitatem. In illa igitur sancta Trinitate quod ideo a nobis repetitur, ut vestro cordi tenacius infigatur, unus est Pater qui solus essentialiter de se ipso Hoc autem totum una persona non posset, id est et gignere se, et nasci de se, et procedere de se. Quia igitur aliud est genuisse quam natum esse, aliudque procedere quam genuisse vel
Abbreviated transcription (Latin):
in qua non ẽ aluid pat̾ et aliud filuᷤ et aliuid sp̃s sc̃s.
quamuis ꝑsonalit sit alus pat᷑. alius filius. alius sp̃s
sc̃s. Quod nobis maxime in ipso ꝑsonarũ scripturar.
demonstrat᷑ initio. ubi ds̃ dicit faciamus hominem
ad imaginẽ et similitudinẽ nr̃am. Cum enĩ singulari nume¬
ro dicit imaginẽ. ostendit unã natura e̾t̾ ad ciuiᷤ imaginẽ
homo fieret. Cũ uͦ dicit pluralit᷑ nr̃am. ostendit eun de
dm̃ ad ciuᷤ imaginẽ homo fiebat ñ unã ẽẽ ꝑsonã. Si enim
in una illa natura patris et filu et sp̃s scĩ una e̾e̾t ꝑsona.
ñ diceretur ad imagine nr̃am sed ad imaginẽ meã. nec di xiͦ
seix faciami sed faciam. Si uͦ millis tribuᷤ ꝑ soniᷤ tres e̾e̾nt in¬
tellegende uel credendȩ substantiȩ. ñ diceretur ad imagi¬
nem nr̃am sed ad imagines nr̃as. Una enĩ imago. triũ natura¬
rũ inequaliũ ẽẽ non posset. Sed dũ ad imnã imaginẽ unius

Expanded text:
 aliud Filius, et aliud Spiritus sanctus; quamvis personaliter sit alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. Quod nobis maxime in ipso sanctarum Scripturarum demonstratur initio, ubi Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Cum enim singulari numero dicit, imaginem, ostendit unam naturam esse, ad cujus imaginem homo fieret. Cum vero dicit pluraliter, nostram, ostendit eumdem Deum, ad cujus imaginem homo fiebat, non unam esse personam. Si enim in illa una natura Patris et Filii et Spiritus sancti una esset persona, non diceretur, ad imaginem nostram; sed, ad imaginem meam: nec dixisonis tres essent intelligendae vel credendae substantiae, non diceretur, ad imaginem nostram; sed, ad imagines nostras: una enim imago trium naturarum inaequalium esse non posset. Sed dum ad unam imaginem unius
Abbreviated transcription (Latin):
nitate aut excedit magnitudine. aut superat potesta¬
te. quia nec filio nec spu scõ quantũ ad nature duunȩ
umitatẽ ꝑtinet aut anterior aut maior ẽ pat̾. nec fili
ȩternitas atꝙimensitas uelut anterior aut maior. sp̃s
ralit̃ potest. Sicut gͦ nec filius posterior aut minor ẽ pa¬
tre. ita nec sp̃s sc̃s posterior aut minor ẽ filio. Aeternũ
quippe et sine mitio ẽ. quod filius depatris natura nat
extitit. et et̾nũ ac sine mitio ẽ quod sp̃s sc̃s de natura
patriᷤ filuꝙ procedit. Obhoc ergo tresunũ recte cre¬
dimũ et dicimis dm̃. quia una prorsus ęt̾nitas. in an¬
mensita. una naturalit᷑ triũ ẽ ꝑ sonarũ diumnitaᷤᷤ. Teneamꝰ¬

Expanded text:
nitate, aut excedit magnitudine, aut superat potestate. Quia nec Filio nec Spiritu sancto, quantum ad naturae divinae unitatem pertinet, aut anterior aut major Pater est; nec Filii aeternitas atque immensitas, velut anterior aut major, Spiriraliter potest. Sicut ergo nec Filius posterior aut minor est Patre, ita nec Spiritus sanctus posterior aut minor est Filio. Aeternum quippe et sine initio est, quoexstitit, et aeternum ac sine initio est, quod Spiritus sanctus de natura Patris et Filii procedit. Ob hoc ergo tres recte unum credimus et dicimus Deum, quia una prorsus aeternitas, una immensitas, una naturalis est trium personarum divinitas. Ecce br
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm sed solum filum. sic etiam scđm carnẽ solum filiũ
natum catholica fides et credit et p̾dicat. Neꝙ em̃ m illa
trinitate propriũ e̾e̾t soliuᷤ filii quia ñ genuit ipse sed
si sedm diuina quidem naturã ds̃ pat̾ de nullo nascerẽt
dõ scđm carnem tam̃ ipse nasceretur ex uirgine. Si enĩ pat¬

Expanded text:
m, sed solum Filium; sic etiam secundum carnem solum Filium natum catholica fides et credit et praedicat. Neque enim in illa Trinitate proprium esset solius Patris quod si secundum divinam quidem naturam Deus Pater de nullo nasceretur Deo, secundum carnem tamen ipse nasceretur de virgine. Si enim Pat
Abbreviated transcription (Latin):
liberandis. n gr̃a liberantis. Ita e ñ głatur om̃is caro coram ipso. Non
eñ gloriantur in iusti qͥ non habent unde. nec uisti. quia ex ipso
habent unde. nec habent głam suã nͥ ipsũ cui dicunt gła mea et
exaltans caput meũ. ac ꝑ hoc ad omem hominẽ pertinet qđ scrip¬
tum ẽ. ut ñ glorietur om̃is caro corã ipso. Ad iusto s aũt illud. ꝗ glat᷑
max addidit. Ex ipso aũt uos estis in xp̃o iħu qͦui factus ẽ nobis
sapientia adõ. et uistitia. et scificatio. et redẽptio. ut quẽ admodũ

Expanded text:
liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et rede
Abbreviated transcription (Latin):
in eius relinquerẽt arbitrio. tales uires habebat eiꝰ uolun¬
tas quȩ sine ullo fuerat instituta percato. et nihil illi ea¬
se ipso concupiscentialit̾ resistebat. ut cdigne tantę bonitati et
bene inuendi facilitatis et ꝑ seuerandi cõmitterentur ar bitr ñ.
Dõ quidem p̃sciente quid e̾et facturꝰ in iuste. p̃sciente tam̃ ñ ad hoc
cogente. sed simul sciente quid de illo ipse faceret iuste. Nc̃ uero
postea quã ẽ illa magna peccati merito amissa libertas. etiã maio¬
rib domis aduiuanda remansit infirmitas. Placuit em̃ dõ qͦ madxi¬
me humanȩ suꝑbiam p̃sũptionis extingueret. ut ñ głet᷑ om̃is caro
coram ipso. idẽ om̃is homo. Unde aũt ñ gloriet᷑ caro coram ipso. nͥ de
ieritis suis: Quȩ quidem potuit habere sedꝑdidit. et ꝑ qđ habere
potint ꝑhoc ꝑdidit. hoc ẽ ꝑliberũ arbitrium. Propt̃qd ñ restat

Expanded text:
in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus volunin ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ese ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat
Abbreviated transcription (Latin):
me credens quia quȩ ꝓmisit potens ẽ etfacere. Nonait quȩ
prescint potens ẽ ꝓmittere. aut quȩ p̾dixit potens ẽ osten¬
dere. aut quȩ ꝓmisit potens ẽ p̾scire. sed que ꝓmisit potens ẽ
et facere. Ipse gͥeos facit ꝑseuerare in bono. qͥ facit bonos.
Qii aũt ca duntꝰ et pereunt. inp̃destinatoꝵ numero ñ fuert.
Q uamuis gͦ de om̃ib regeneratis et pie uiuentib. loqueret᷑ apłs
dicens tu quis es qui uidices alienũ seruũ. suo dño stat aut e¬
dit. continuo tam̃ respeait ad p̾destinatos et ait. Stabit aũt.
It ne hoc sibi arrogarent. potest eñ ds̃ in quit statuere eum.
Ipse itaq. dat ꝑseuerantiã. qui statuere potens ẽ eos qͥstant
ut ꝑ seuerantissime stent. uel restituere qui cȩciderum
Oñs ẽm̃ erigit elisos. Ut gͦ non acciꝑet hoc donũ dei idẽ mnbo¬
no ꝑseuerantiã prim homo. sed ꝑseuerare uel ñ ꝑseuerare

Expanded text:
me credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae me credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare
Abbreviated transcription (Latin):
dimitre nobis debita nr̃a.ñ tam̃ ultra seruiant peccatoqđ
multa et cdiuersa sentiri. Ego aũt dico id̾ee̾ peccatũ fic
que ꝑ dilectionem operatur deserere usq ad mortem.
non qͦ captiuentur adiabolo. Liberati aũt apeccato serui
sunt facti iustitie. in qua stabunt usq infinem donante¬
bi ꝑ seuerantiã illo qui eos p̾scunt et p̃destinauit et scdłñ
ꝓpositũ uocauit et iustificauit et glorificauit. qm̃ illa quȩ
habraham. et deputatũ ẽ illi ad iustitiam. Dedit enĩ gloriã
dõ. plenissime credens sic̃ scriptũ ẽ. quia quȩ ꝓmisit pote
ẽ et facere. Ipse gͦ illos bonos facit. ut bona faciant. Neq enĩ
eosꝓpterea ꝓmisit abrahȩ. quia p̾sciũ a seipsis bonos futuros.
Namsi ita ẽ. non suũ sed eoꝵ ẽ qđ ꝓmisit. Non aũt sic credidit
abrahã.sed non ẽ infirmatꝰ infide dans łãm dõ. et plenis¬

Expanded text:
dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra seruiant peccato, quod dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra seruiant peccato, quod multa et diversa sentiri. Ego autem id esse peccatum fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem; non quo captiventur a diabolo; « liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae , » in qua stabunt usqsibi perseuerantiam illo qui eos praesciuit et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustificauit et glorificauit. Quod autem Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ñ dico t̾rente mundo sed seuiente nestarent steterunt
infide. cũ uderet ille bona p̾sentia quȩ fuerat relicturus.
isti futura quȩ accepturi fuerant non inderent. Unde ho
msi donante illo a quo miscdam consecuti sunt ut fidelese̾e̾nt:
A quo acceperunt sp̃m ñ timoris quo ꝑsequentib cederent. sed
uirtutis et caritatis et continentie qͦ cuncta minantia.
cuncta inuitantia. cuncta cruciantia superarent. Illi gͦ
sine peccato ullo data ẽ. cũ qua conditus ẽ uoluntas lib̾a.
et eam fec̃ seriure peccato. hoꝵ uͦ cũ fuisset uoluntas serua
percati. liberata ẽ ꝑ illũ qui dixit. Si uos filius liberauerit.
tẽ uere liberi eritis. et ad epti tantã ꝑ istam gr̃am libertatem.
ut quãins quãdui hic uiuunt pugnent contra c̃cupiscenti¬
as peccatoꝵ. eisq ñnulla subrepant ꝓpt̾quȩ dicant cotidi

Expanded text:
autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra concupiscentias peccatorum eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant cotidie:
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse monstrauit. Xp̃o enĩ sic eos ponente ut eant et fructum
adferant et fructus eoꝵ maneat. quis audeat dicere ñ manebis:
Qins audeat dicere forsitan ñmanebis : Sine poenitentia em̃st̃
dona et uocatio clĩ. seduocatio eoꝵ qui scđm ꝓpositũ uocati st̃.
rohis g int̾pellante ap̃o ne defitiat fides eoꝵ. sine dubio non
defitiet usq infinem. Ac ꝑ hoc ꝑseuerabis usq infinem. nec eã
nisi manentẽ inte huiꝰ inuenit finis. Alaior quippe lib̾tas est
necessaria aduersus tot et tantas tẽptationes quȩ inparadisc
non fuerunt dono ꝑseuerantiȩ munita atq firmata. ut cũ
om̃ib amorib. terrorib. errorib suis uincatur hic mundus.
Hoc scoꝵ martyria docuerunt. Demq ille et terrente nullo
et insuꝑ contra dĩ terrentis imperiũ libero usus arbitrio ñ
stetit intanta felicitate. in tanta ñ peccandi facilitate. isti

Expanded text:
dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti
Abbreviated transcription (Latin):
mĩquã fuerat nũquã erit. alim̃ta uͦ ñ consequent̃ faciunt
at homo inuat. sed tam̃ sine illis ñ potest uiuere. Primo itac
homini qui in eo bono quo factus fuerat rectus accȩperat
posse ñpeccare. posse ñ mori. posse ipsũ bonũ ñ deserere.
datũ ẽ adiutorium ꝑseuerantiȩ. non quofieret ut ꝑ seuerar&.
ed sine qͦ ꝑliberũ arbitriũ ꝑseuerare ñ posset. Nẽ uͦ scis inre
nũ dĩ ꝑgram dĩ p̃ destinatis ñ tale aditoriũ ꝑ seuerantiȩ da¬
tur sed tale ut eis ꝑseuerantia ipsa donetur. ñsolũ ut sine
isto dono ꝑ seuerantes ẽe ñ possint. uerũ etiã ut ꝑ hoc donũ
ñ nͥ ꝑseueraintessint. Nonsolũ enĩ cdixit sine me nihil potestis fa¬
cere. uerũ etiam dixit non uos me elegistis sed ego elegi uos et
posui uos ut eatis et fructũ adferatis. et fructus ur maneat.
Quib uerbis non solũ eis iustitiã. uerũ etiam in illa ꝑseuerantia se

Expanded text:
numquam fuerit, numquam erit. alimenta uero non consequenter faciunt, numquam fuerit, numquam erit. alimenta uero non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseueraregratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se
Abbreviated transcription (Latin):
ł rima gͦ lib̾tas uoluntatis erat posse ñpeccare. nouissima
erit multo maior ñposse peccare. Prima in mortalitaser.
posse ñmori. nouissima erit multo maior ñ posse mori.
P rima erat ꝑseuerantiȩ potestas bonũ posse ñ deserere. no¬
uissima erit ꝑseuerantie felicitas bonũ ñposse deserere.
ũquid quia erunt bona noiissima potiora atq meliora
ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua: ltemq ipsa
aduitoria distinguenda sunt. Aliud ẽ ad itoriũ sine quo
aliquid ñfit. et aliud ẽ adutoriũ q aliquidfit. Nam sine a¬
mentis ñ possumꝰ uiuere. nec tam̃ cũ ad fuerint alimenta
eis fit ut inuat ꝯmori uoluerit. Ergo ad uitoriũ alimen
non habet homo. cũ data fuerit continuo fit beat. Adui¬
toriũ ẽ em̃ non solũ sine quo ñfit. uerũ etiã quofit ꝓpt̾ qđ datur.
Qua ꝓpt̃ hoc adiutoriũ et quo fit ẽ. et sine quo ñfit. qina et si da¬
ta fuerit homim beatitudo continuo fit beatus. et si data

Expanded text:
rima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentotitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. aditorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data
Abbreviated transcription (Latin):
quam hoc fiat mnilla p̃destinatione filii sunt eiꝰ et dati sunt
p̃ofilio euis ut ñpereant. sed habeant utã ȩternã. Demque
ipse saluator. Si manseritis inquid in uerbo meo. discipłi mei
estis. Numquid in his cõputandus ẽ uidas. qͥñmansit inuerbo
eus : Numquad inhis cõputandi sunt illi. dequib. eungł̃m sic

Expanded text:
quam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt quam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt Christo Filio ejus, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. 22. Denique ipse Salvator, Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis . Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, de
Abbreviated transcription (Latin):
conformes imagiiis filii er s. et scdm ꝓpositũ uocati sunt ut
electi e̾ent. Non em̃ perit filius ꝓmissionis. sed filius ꝑditionis.
Fuerunt gͦ isti eomultitudine uocatoꝵ. ex electorũ aũt pau¬
citate non fuerunt. Non gfilus siis p̃destinatis ds̃ ꝑ seueranti¬
am ñ dedit. haberent eni eã si in eofilioꝵ numero ee̾nt. et qui
haberent qđ ñ accepissent. scđm apłicam ueramq sententia .
Aeꝑ hoc tales filui filio xp̃o datie̾ent. quẽ admodũ ipse dicit
patrem. Ut om̃e qđ dedisti mͥ ñpereat. sed habeat uitã eter
nam. Ipsi sunt illi p̾destinati. et scđm ꝓpositũ uocati. quorũ
nullus perit. ac ꝑ hoc nullus eoꝵ ex bono inmalũ mutatus fi¬
int hanc uitã: qm̃ sic ẽ ordinatus. et idõ xp̃o datꝰ. ut ñꝑeat
sed habeat uitã ęternã. Et rursus quos dicimus immicos eir
in ea fide quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur hanc utã fimant. iã etante¬

Expanded text:
conformes imaginis filii ejus, et secundum propositum vocati sunt, ut conformes imaginis filii ejus, et secundum propositum vocati sunt, ut electi essent. Non enim perit filius promissionis, sed filius perditionis. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum; ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit. Haberent enim eam, si in eo filiorum numero essent, et quid haberent, quod non accepissent, secundum apostolicam veramque sententiam ? Ac per hoc tales filii Filio Christo dati essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat vitnam. Ipsi sunt illi praedestinati et secundum propositum vocati, quorum nullus perit. Ac per hoc nullus eorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam; quoniam sic est ordinatus, et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et rursus quos dicimus inimicos ejuin ea fide quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant; jam et ante
Abbreviated transcription (Latin):
qđ si fuissent inqͥd ex nobis ꝑmansissent utiq nobiscũ. filioꝵ dĩ
uox ẽ. ioħs loquitur infilus dĩ loco p̃cipuo constitutus. Cũ gͦ
filii dĩ dicunt de his qͥ ꝑseuerantiã ñ habuerunt ex nobis eaie¬
runt sed ñ erant ea nobis. et addunt qđ si fuissent ex nobis
mansissent utiq nobiscũ. quid aliud dicunt nͥ non erant filu
etiam quando erant in ꝓfessione et nomine filioꝵ. Nlon quna
iustitiam simlauerunt. sed quia in ea ñ ꝑmanserunt. Neque
nñ ait nã si fuissent ex nobis uerã ñ fictam iustitiã temissen
utiq nobiscũ. sed si fuissent in qͥd̃ ex nobis ꝑmansissent utique
nobiscũ. quid in bono illos uolebat ꝓculdubio ꝑmanere.
Trant itaq inbono. sed quia in eo ñ ꝑmanserunt. idẽ ñ usq
infinem ꝑseuerauerunt. ñ erant inquid ea nobis et quandi
erant nobiscũ. hoc ẽ non erant ex numero filioꝵ et quando

Expanded text:
 si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei  si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur, in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dicunt de his qui perseverantiam non habuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt, Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii, etiam quando erant in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nobiscum; hoc est, non erant ex numero filiorum, et quan
Abbreviated transcription (Latin):
non eos dicit filiosdi p̃scientia dĩ. Sunt emĩ filii dĩ qñdũ sunt
nobis. et sunt iã dõ. Deqrub ait ȩiuangelista ioħs quia iħe mo¬
riturus erat ꝓgente. nec tantũ ꝓgente. sed euã ut filios dĩ dis¬
ꝑsos congregaret munũ. Qđ utiq credendo futuri erant per
eimgelii p̾dicationẽ. et tam̃ antequã e̾et factũ iãfilu dĩ erant
ininemoriali patris su inc̃cussa stabilitate conscripti. Et sunt
rursus quidam qui filii cdĩ ꝓpt̾ susceptã uel temporalit᷑ gr̃am di¬
cuntur anobis. nec sunt tam̃ dõ. Dequib ait idem ioħs. Ea nob̾
exierunt. sed ñ erant e& nobis. Qđ si fuissent ea nobis. ꝑmar¬
sissent utiq nobiscũ. Nonait ea nobis exierunt. sed quia non
manserunt nobiscũ iã non sunt eanobis. uerũ ait exnobiseaie¬
runt sed ñ erant exnobis. hoc ẽ et quando indebant᷑ in nob̾
ñ erant eanobis. Et tamquã ei diceretur unde id ostendis

Expanded text:
non eos dicit filios Dei prae scientia Dei. Sunt enim filii Dei, qui nondum sunt non eos dicit filios Dei prae scientia Dei. Sunt enim filii Dei, qui nondum sunt nobis, et sunt jam Deo; de quibus ait evangelista Joannes, Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum : quod utique credendo futuri erant per Evangelii praedicationem; et tamen antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam, qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo: de quibus ait idem Joannes, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, sissent utique nobiscum. Non ait: ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est: et quando videbantur ex nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, unde id ostendis?