comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut noueris quid sitie¬
bat dominus noster.
post paululum ueniut
discipuli eius. qui per¬
rexerant inciuitatem.
ut cybos emerent: Et
dicunt ei . Rabbi man¬
diica. Ille autem dixit
eis. Ego habeo escam
manducare. quam uos
nescitis. Dicunt ergo
discipuli eius ad altẽ¬
ratrum. Nunquid ali¬
quis ei attulit mandu.¬
care: Dicit eis ihesus.
Cybus meus est ut faciã
uoluntatem eius qui
me misit. et ut perfici¬
am opus eius. Nunqͥd
hic intelligitur alia uo¬
liintas patris qui eum
misit. et opus eius qͦd
ꝑficere uelle respondit.
nisi ut nos ad fidem su¬
am. a pernitioso mundi
errore conuerteret: Qua¬
lis ẽ ergo cybus eius.
talis et potus. Qua ꝓp¬
ter hoc in illa muliere
sitiebat. ut faceret in ea
uoluntatem patris. et
perfiçeret opus euis. S
carnaliter intelligens
respondit. Tu cum lis
uideus quomodo ame
bibere poscis. cum sim
mulier samaritana.
Non enun coutintur iu¬
‸ clei samaritams. Cui
dominus noster dixit̃.
Si scires donum dei. et

Expanded text:
Et ut noveris quid sitieEt ut noveris quid sitiebat Dominus noster, post paululum veniunt discipuli ejus, qui perrexerant in civitatem ut cibos emerent, et dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego habeo escam manducare, quam vos nescitis. Dicunt ergo discipuli ejus ad alterutrum: Numquid aliquis attulit ei manducare? Dixit eis Jesus: Cibus meus est ut faciam ejus voluntatem qui me misit, et ut perficiam opus ejus. Numquid hic intelligitur alia voluntas Patris, qui eum misit, et opus ejus quod se perficere velle respondit, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa muliere sitiebat, ut faceret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cui Dominus noster dixit: Si scires donum Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad mortem. Quam¬
quã illud quod sedit:
quoniam solent docto¬
res sedere. possit alio
intellectu non humili¬
tatis modestiam. secł
magistri demonstrare
ꝑsonam. Sed quexi po¬
test qlare a muliere
rat. bibere postulaue¬
rit. cum ipse postea
spiritalis fontis afflu¬
entiã se petentib cdare
posse predicauerit. Sed
scilicet sici ebat deus
mulieris illius fidem:
Quȩ. quoniam samarita¬
na erat. et solet samaria
ẏdolatrie imaginem
sustinere: ipsi enun se¬
parati a populo iudeõ.¬
rum. symulachris mu¬
torum animalium. id
est uaccis aureis ani¬
marum suarum decus
addixerant. Uenerat
autem ihesus dominus
noster. ut gentium mnł¬
titudinem que symula¬
chris seruierat. ad mu¬
nimentum fidei. xp̃ĩa¬
ne. et inccrrupte religi¬
onis adduceret. Non¬
enum est sanis inquit
opus medicus. sed ma¬
le habentib. Ergd̃ eoꝵ
fidem sitit. pro quib
sanguinẽ fudit. Dixit
ergo ad eam iħc. Mũ¬
lier. da michi bibere.

Expanded text:
usque ad mortem . Quanusque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. 4. Sed quaeri potest quare a muliere rat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritualis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed scilicet sitiebat Dominus mulieris illius fidem, quae quoniam Samaritana erat, et solet Samaria idololatriae imaginem sustinere: ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum decus addixerant: venerat autem Dominus noster Jesus, ut gentium multitudinem, quae simulacris serviebat; ad munimentum fidei christianae et incorruptae religionis adduceret. Non est enim, inquit, opus sanis medicus, sed male habentibus . Eorum ergo fidem sitit, pro quibus sanguinem fudit. Dixit ergo ad eam Jesus: Mulier, da mihi bibere.
Abbreviated transcription (Latin):
terior autem renouat᷑
de die in diem: rectis¬
sime omnino quoniã
omiia uisihilia ad ex¬
teriorem hominem ꝑ̾ti¬
disciplina renuntiat.
hora sexte uenit domi¬
nus ad puteum. id est
metdio die. unde iam
incipit sol iste uisibi¬
lis declinare in occãsũ.
Q uoniam et nob̾ uocã¬
tis a xp̃o ab inuisibili¬
um amore. homo inte¬
rior recreatus. ad inte¬
riorem lucem que nus¬
quam occidit reuexta¬
tur. secundum apłicã
disciplinam. non que¬
rens que uiclentur ses
que non uiclentur. Ne
enim uicdentur. tempo¬
ralia sunt. Que autẽ
non uidentur. eterna
sunt. Quod autem fa¬
tigatus uenit ad piite¬
um infirmitatem car¬
nis significat. Quod
seclit humilitatẽ. Qa
et inbecillitatem car¬
nis pro uobis suscepit.
et homo hominib tam
humiliter apparere dig¬
natus ełi De har infir¬
mitate carus propha
dicit. Homo in ala
põsitus. et sciens le
inbecillitatẽ. De huim¬
litate uero. apostolus
loquitur dicens. Humi¬
liauit se factus subditꝰ

Expanded text:
terior autem renovatur terior autem renovatur de die in diem. Rectissime omnino, quoniam omnia visibilia ad exteriorem hominem pertidisciplina renuntiat. Hora sexta venit Dominus ad puteum, id est, medio die, unde jam incipit sol iste visibilis declinare in occasum: quoniam et nobis vocatis a Christo ad invisibilium amorem, homo interior recreatus, ad interiorem lucem quae nunquam occidit, revertatur; secundum apostolicam disciplinam, non quaerens quae viquae non videntur: quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna sunt . 3. Quod autem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem: quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem . De humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosam profundita¬
tem. Ad moneo ergo in
infimas partes. id est
terrenas. quo uenit do¬
nanus iħe hora sexta.
id est sexta etate gẽne¬
ris humani . tanquam
senectute ueteris homi¬
nis quo iubemur exui.
ut induamur nouo q̃
secunclũ deum creatus
est. Nam sexta etas se¬
nectus ẽ Euia prima ẽ
infantia. secunda pue¬
ritia. tercia adolescen¬
tia. quarta iuuentus.
quinta grautas. Uete¬
ris itaq hominis uita.
q̃ secũdũ carnẽ temporali
conditione ꝑagitur.
concluditur. quia se¬
nectiite ut dixi huma¬
ni generis dominus nr̃
creator nobis et repara¬
tor aduenit. ut morien¬
te scilicet ueteri. homi¬
nem nouum in se con¬
stitueret. quem exutũ
luto terreno in celestia
regua transferret. Ergo
nunc puteus ut dic¬
tum ẽ mundi huius
terrenum laborem et
errorem tenebrosa pro¬
funditate significat.
Et quoniam exterior ẽ
homo uetus. et nouus
interior ut dictũ est ab
apło. et si exterior hõ
noster corrumpitur. in¬

Expanded text:
tenebrosam profunditatenebrosam profunditatem. Admoneo ergo intinfirmas partes, id est, terrenas, quo venit Dominus Jesus hora sexta, id est, sexta aetate generis humani, tanquam senectute veteris hominis, quo jubemur exui, ut induamur novo qui secundum Deum creatus est . Nam sexta aetas senectus est, quoniam prima est infantia, secunda pueritia, tertia adolescentia, quarta juventus, quinta gravitas. Veteris itaque hominis vita, quae secundum carnem temporali conditione peragitur, concluditur, quia senectute, ut dixi, humani generis Dominus noster creator nobis et reparator advenit, ut moriente scilicet vetere homine, novum in se constitueret, quem exutum luto terreno in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrenum laborem et errorem tenebrosa profunditate significat. Et quoniam exterior est homo vetus, et novus interior, dictum est ab Apostolo: Et si exterior homo noster corrumpitur, in
Abbreviated transcription (Latin):
noscerent possesorem su¬
um et conuerterentur
ad xp̃m. qui legitimus
patriarche heres ẽ fac¬
tus. Dicit enim euuani¬
głista. Iħc autem fatiga¬
tus ex itinere. sedebat
sic suꝑ puteum. Cuuai¬
gelica sacramenta in do¬
mimi nostri iħu xp̃i eli
ctis factisq signata ñ
omnib patent. et ea
non nulli minus dili¬
genter minusq sobrie
intexpretando. asserũt
plerũq ꝓsaluite ꝑniciẽ. et
pro cognitione iurita¬
tis errorem. Interq̃ illd̃
est sacramentũ qaod
seriptum ẽ. dorainum
hora diei sexta uenisse
ad puteram iacob. fes¬
sumq ab itinere resedisse¬
& sa muliere samarita¬
na potum petisse. et
cetera que in eodem lo¬
co scripturarum discuti¬
enda. et ꝑtractanda di¬
cuntur. De qua re ia
primum tenendum est.
quod in omnib scriptu¬
ris summa uigilantia
custodiri oportet. ut se¬
ciindum fidem. sit sacra¬
menti diuimi expositio.
Hora igitur diei sexta. ue¬
nit ad puteum dominus
noster. Uideo in puteo.

Expanded text:
noscerent possessorem sunoscerent possessorem suum, et converterentur ad Christum, quia legitimus patriarchae haeres sit factus. Dicit enim evangelista: Jesus autem fatigatus ex itinere sedebat sic sugelica sacramenta in Domini nostri Jesu Christi dictis factisque signata, non omnibus patent; et ea nonnulli minus diligenter minusque sobrie interpretando afferunt plerumque pro salute perniciem et pro cognitione veritatis errorem. Inter quae illud est sacramentum quod scriptum est Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum petisse, et caetera quae in eodem loco Scripturarum discutienda et pertractanda dicuntur. De qua re id primum 500 tenendum est, quod in omnibus Scripturis summa vigilantia custodire oportet ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo
Abbreviated transcription (Latin):
iudeam. et
abiit iterum
in galileam.
Quid ẽ reli¬
quit iucdeã.
nisi reliquit
infidelitate illorum qͥ
eum reciꝑe noluerunt.
Et lapidem quem edifica¬
re debuerunt. reproba¬
uerunt: Et abiit per a¬
postolos in galileam. id
est inuolubilitatem hu¬
ius mundi. precipiens
apostolis. Ite docete õs
gentes. baptirantes eos
in nomine patris. et fi¬
lii. et spiritus sancti.
O portebat enim eum tras¬
sre ꝑ samariam. In lec¬
tione uero euuanglii.
infirmitatem humãni
generis suscepisse do
nissime nob sanctus
euuangelista monstra¬
uit. Siquidem cum di¬
xisset uenisse dominũ
in ciuitãte samarie q̃
dicitur sychar. iuxta
predium quod dedit ia¬
cob ioseph filio suo. in
quo predio erat fons ia
tan ioseph. quam xp̃o
arbitroreẽ derelictũ: Cuiꝰ
figurã sẽs ioseph patrĩ¬
archa portauit. quem
uere sol adorat et luna.¬
et omnes stelle benecdict᷑.
Ad hoc predium ideo ue¬
nit dominus. lit sama¬
ritani qui hereditatem
sibi patriarche isrł uen¬
dicare cupiebant. ag¬

Expanded text:
Judaeam, et abiit iterum in Galilaeam. Quid est, reliquit Judaeam, nisi, reliquit infidelitate illorum qui eum recipere noluerunt, et lapidem quem aedificare debuerant reprobaverunt? et abiit per apostolos in Galilaeam, id est, in volubilitatem hujus mundi, praecipiens apostolis: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Oportebat enim eum transire per Samariam. In lectione vero Evangelii, infirmitatem humani generis suscepisse Dom plenissime nobis sanctus evangelista monstravit. Siquidem cum dixisset, venisse Dominum in civitatem Samariae, quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob Joseph filio suo; in quo prtam Joseph quam Christo arbitror derelictum, cujus figuram sanctus Joseph patriarcha portabat, quem vere sol adorat, et luna, omnes stellae, benedicunt. Ad hoc praedium ideo venit Dominus, ut Samaritani, qui haereditatem sibi patriarchae Israel vendicare cupiebant, ag
Abbreviated transcription (Latin):
amini. Scit quid opus
sit uobis. et antequam
petatis cognoscit. Sed
in omni oratione. id ẽ.
non cũ murmuratio¬
ne. aut cum tristicia.¬
Et ne forte tribulatio¬
nib afflicti. in aliquo
murmuretis. et uestra
oratio fiat indigna au¬
rib dĩ. obsecro ut õm¬
nia cum oratione apd̃
uos pacifice fi plͦ¬
ant. Et obsecratiõne
cum grãrum actione.
Oratio dicitur. que pro
peccãtis preteritis fit̾.
Obsecrãtio uero. pro uir¬
tiitib adipiscendis.
Graciarum actio. pro be¬
neficiis dei. Peticiones
uestre innotescant a¬
pud deum. Non sic
accipiendum ẽ. tanqͣm
deo innotẽscant. apud¬
deum. qui eas et an¬
tequã essent nõuerat:
Sed nobis innotescant
apud deum ꝑ toleran¬
tiam. non ap̾ud ho¬
min ꝑ iactantiam.
Aut forte innotescant
etiam apud angelos
qui sunt apud deum:
ut quodãmodo eas of¬
ferant deo. et de his
consulant. Et quod dõ
iubente implendum
esse cognouerint. sicut
oportere cognouerint.
hoc nobis uel euiden¬

Expanded text:
amini, scit quod opus amini, scit quod opus est vobis, et antequam petatis agnoscit . Sed in omni oratione. Id est, non cum murmuratione, atque tristitia, ne forte tribulationibus afflicti, in aliquo murmuretis, et vestra oratio fiat indigna auribus Dei, obsecro ut omnia cum oratione apud vos pacifice fiant. Et obsecratione cum gratiarum actione. Oratio dicitur, quae pro peccatis praeteritis fit, obsecratio vero pro virtutibus adipiscendis, gratiarum actio pro beneficiis Dei. Petitiones vestrae innotescant apud Deum. Non sic accipiendum est, tanquam Deo innotescant, qui eas et antequam essent noverat. Sed nobis innotescant apud Deum, per tolerantiam, non apud homines per jactantiam. Aut forte innotescant, etiam apud angelos, qui sunt apud Deum, ut quodammodo eas offerant Deo, et de his consulant, et quod eo jubente implendum esse cognoverint, sicut oportere cognoverint, hoc nobis vel eviden
Abbreviated transcription (Latin):
dico gaudete. Ac si di¬
ceret. Gaudete in dño.
qui in seculari gau¬
dio non gaudetis. Beã¬
ti enim qui lugent. qm̃
ipsi consolabuntur. Qͦo
repetit. Iterum dico gau¬
dẽte. uelut magis ac
magis gaudium confir¬
metur: uel pro gaudio
corporis et ãnime. in
prosꝑis et inaduersis:
ut confortentur in do¬
mino. Modẽstia uestra
nota sit omnib homi¬
nib. Iudeis scilicet et
gentib. omnibq qui
uos ꝑsecunt᷑. nota sit
modestia uestra. Modẽ¬
stiapleza enim. mansu¬
etu do. uel pucdor. si¬
ue prõbitas intelligit᷑.
Scriptum ẽ enim. Uide¬
ant oꝑa ur̃a bona. et
glorificent patrem urm̃
qui est in celis. Dominꝰ
prope ẽ. nichil solliciti
sitis. Ac si diceret. Quia
dominus prope ẽ. his
qui tribulãto sunt cor¬
de. Ideo de ingruentib
malis nichil solliciti
sitis: cum defensorem
uobis deum esse noue¬
ritis. Potest et sic intel¬
ligi iuxta euuangłium.
Holite cogitare quid mã¬
ducetis: aut quid indu¬

Expanded text:
dico gaudete. Ac si didico gaudete. Ac si diceret: Gaudete in Domino, qui in saeculari gaudio non gaudetis. Beati enim qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. Quod repetit iterum: Dico gaudete, vel ut magis ac magis gaudium confirmetur, vel pro gaudio corporis et animae in prosperis et adversis, ut confortentur in Domino. Modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Judaeis scilicet et gentibus, omnibusque qui vos persequuntur, nota sit modestia vestra. Modestia enim mansuetudo vel pudor, sive probitas intelligitur. Scriptum est enim: Videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum, qui est in coelis . Dominus prope est, nihil solliciti sitis. Ac si diceret: Quia Dominus prope est his, qui tribulato sunt corde, ideo de ingruentibus malis nihil solliciti sitis, cum defensorem vobis Deum esse noveritis. Potest et sic intelligi, juxta Evangelium. Nolite cogitare quid manducetis, aut quid indu
Abbreviated transcription (Latin):
par. intelligitur officuĩ
uel fidei. Adiuua illas
que mecum laborauert
in euuanglio. Hȩ mi¬
lieres religiose et scien¬
tes erant. quas apłs ut
Q uod dicit metum labo¬
rauerunt subauditur.
in uerbo fidei predicas¬
do. Docẽbant enim in
suo sexu ꝑ domos. in ec¬
clesiis autem reticẽbant.
Ab ipso enim paulo pre¬
dicandi officium inuli¬
erib in eccła tollitur.
ubi ait. Mulieres in
eccła taceant. Cum cle¬
mente et ceteris aduito¬
rib meis. Clemens phi¬
losophus. et magne do¬
ctrine uir erat: qui põ¬
stea romane presul ec¬
clesie fuit. Quorũ no¬
mina sunt in libre ui¬
te: id est in memoria
ecerna. De hoc enin
libro. psalmista ro
ait. In ꝑfectum meum
uiderunt oculi tui: et
in libro tuo omnes scri¬
bentur. Et apł̃is dñs
ait. Gaudete. quia nõ¬
mina uestra scripta st̃
in celo. Econtrario de
reprobis dauid ait. De¬
leantur de libro uiuen¬
tium: et cum iustis noi
scribantur. Gaudete in
domino semꝑ. iterum

Expanded text:
par, intelligitur officii par, intelligitur officii vel fidei. Adjuva illas quae mecum laboraverunt in Evangelio. Hae mulieres religiosae et scientes erant, quas ApostoluQuod dicit: Mecum laboraverunt, subauditur in verbo fidei praedicando. Docebant enim in suo sexu per domos, in ecclesiis autem reticebant. Ab ipso enim Paulo praedicandi officium mulieribus in Ecclesia tollitur, ubi ait: Mulieres in Ecclesia taceant. Cum Clemente et caeteris adjutoribus meis. Clemens philosophus et magnae doctrinae vir erat, qui postea Romanae praesul Ecclesiae fuit. Quorum nomina sunt in libro vitae. Id est, in memoria aeterna. De hoc enim in libro Psalmista Domino ait: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Et apostolis Dominus ait: Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelo . Et e contrario de reprobis David ait: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur. Gaudete in Domino semper, iterum
Abbreviated transcription (Latin):
tis nostie. configurã¬
sue. Hoc quidem moz¬
strauit in morte. con
iuiuantib et bibentib
et unum ex mortuis
sui corporis configura¬
uit. exemplum resur¬
rectio̾nis ostendens in
mortuis et uiuis. Se¬
ciindum oꝑationem qͣ¬
ret. Non solum confir¬
mauit uos exemplo re¬
surrectiomis. sed etiam
corpori suo oinnia fecit
esse subiecta. et secĩn¬
dum hanc potentiam
qua sibi cuncta subice¬
ret. intelligimus eum
omnia posse. et filiũ
omnipotentis eẽ. Itaq
diceret. Quia ꝑfecti es¬
tis in fide. perfecti sta¬
te in conuersatione in
sola xp̃i fide spem po¬
nentes: et in conuersa¬
tione celesti conuersa¬
tes. Quia de uob̃ in p̃¬
senti tempore letificor.
et in futuro coronãbor.
Euchodiam rogo. et sin¬
ticem deprecor. id ip¬
sum sapere in domino:
id est unum et id ipsũ
sentire de fide. et equã¬
liter credere: in domi¬
no. Etiam rogo et te
germane compar. Qͦs
dixit germane propriũ
posuit nomen. germa¬
nus enim uocabatur.
Quod enim dixit com¬

Expanded text:
configurac. Hoc quidem monstravit in morte, cum vino et bibentibus et unum ex mortuis sui corporis configuravit exemplum resurrectionis ostendens in mortuis et vivis. Secundum operationes ret: non solum confirmavit nos exemplo resurrectionis, sed etiam corpori suo omnia fecit esse subjecta, et secundum hanc potentiam qua sibi cuncta subjecit. Intelligimus eum omnia posse et filium omnipotentis esse. Itaque eret: Quia perfecti estis in fide, perfecti estis in conversatione, in sola Christi fide spem ponentes, et in conversatione coelesti conversantes, quia de vobis in praesenti tempore laetificor, et in futuro coronabor. Evodiam rogo et Syntychen deprecor idipsum sapere in Domino. Id est, unum et idipsum sentire de fide, et aequaliter credere in Domino. Etiam rogo, et te Germane compar. Quod dixit: Germane, proprium posuit nomen. Germanus enim vocabatur. Quod vero dixit com
Abbreviated transcription (Latin):
entia dei . Digne illi
deo ambulant. qui oĩ¬
re bono. cum scientia
dei fructificent. Simul
re dicebat. hoc est quo¬
modo d̃s dat uelle. et
adiuuat et confirmat¬
nam. docendo scilicet
sapientiam. et intellec¬
tus grãciam tribuen¬

Expanded text:
. Bene ille Deo ambulat, qui re bono cum scientia Dei. fructificet. Simul re dicebat: hoc est, quomodo Deus det velle, vel adjuvet, et confirmdocendo scilicet sapientiam, et intellectum gratiarum tribuen
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatis induerat:
ut nostram inconstan¬
tiam sue uirtũtis soli¬
ditate uestiret. Uene¬
rat enim in hunc mũ¬
dum diues et misericors
negotiãtor ecelis: et cõ¬
mutatione mirabili ini¬
tium. nostra accipiens.
et sua tribuens. Prd coi¬
tumeliis honores. pro
dolorib sanitates. pro
morte dans uitam. Et
cui ad exterminationẽ
ꝑsequentium poterant
plusquam duodecuim mi¬
lia angłicarum seruire
legionim: malebat nr̃a
recipere formidinem. qͣm
suam exercere potestatẽ.
ricordiam in omnibus
quȩ recte cupimus im¬
plorare debemus.Sicut
enim illo quod absit of¬
fenso nichil ẽ preter
ipsũ ÷ quod nobis uã¬
leat suffragari. ita
eõdem propitio nul¬
la ualeat nobis nocẽre
aduersitas. Quoniam
si cl̃s pro nobis quis coz¬
tra nos: Qui etiã filio

Expanded text:
infirmitatis indueret, et nostram inconstantiam suae virtutis soliditate vestiret. Venerat enim in hunc mundum dives atque misericors negotiator e coelis, et commutatione mirabili initare, nostra accipiens, et sua tribuens, pro contumeliis honorem, pro doloribus salutem, pro morte dans vitam; et cui ad exterminationem persequentium poterant plusquam duodecim millia angelicarum servire legionum , malebat nostram recipere formidinem quam suam exercere potestatem. ricordiam in omnibus quae recte cupimus, implorare debemus. Sicut enim illo, quod absit, offenso, nihil est praeter ipsum, quod nobis valeat suffragari; ita eodem propitio, nulla nobis nocebit adversitas. Quoniam si Deus pro nobis, quis contra nos? qui f
Abbreviated transcription (Latin):
Quem nisi nr̃m. aut for¬
tãsse ẽtiam scõꝵ ange¬
lorum. non enim et d̃i :
Si ergo sancti et dei pa¬
ce uicturi sunt. profec
to in ea pace iicturi
sunt. que suꝑat om¬
nem sensum. Quoniã
perat. non est duibiũ¬
u. Sic autem siiꝑat et an¬
gelorum. ut nec ip̃sos
excepisse uideatur. Qt̾
ait omnem intellectũ
secunctum hoc dictum
esse debemus accipere.
quia pacem dei qua
deus ipse paccãtus ẽ.
ficut cłs nouit. non
omnem sensum. non
dubium quod preter
suum. Sed quiã et nõ
pro modo nostro pacis
eius participes facti.
summam in nob̾ atq
inter nos et cum ipso
pacem . quantum nos¬
trum suminum ẽ obti¬
nebimus isto modo. Pro
suo mocdo. sciunt eam
sancti angłi. Homines
autem nunc longe in¬
fra. quantum libet pro¬
uentu mentis excellãt.
Con siderandum ẽ enim.
quantus uir dicebat.
Ex parte scimus. et ex
parte ꝓphamus: donec
ueniat᷑ quod ꝑfectum

Expanded text:
Quem, nisi nostrum, aut fortasse etiam sanctorum angelorum; non enim et Dei: si ergo sancti et Dei pace victuri sunt, prto in ea pace uicturi sunt, quae superat omnem intellectum. quoniam perat, non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse uideatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem dei, qua deus ipse pacatus est, sicut deus nouit, non omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. sed quia et nos pro modo nostro pacis eius participes facti summam in nobis atque inter nos et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est, obtinebimus: isto modo pro suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. considerandum est enim, quantus uir dicebat: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
rum finis interitus.
sapuint.Qui enim in
ne et metent corruptiõ¬
nem. Qui enim se in
hoc putant deo serui¬
re si comedant. et uo¬
luptates uentris et de¬
sideria compleant car¬
nis: eorum deus dicit᷑
uenter. Non auclienteᷤ
propham dicentẽ. Cum
manducauentis et bi¬
beritis. nonne uobis¬
idest impudendi uere¬
cũli menbri. Qui ter¬
ren sãpiunt dicit. id
est qui carne legem
obseruant. Nr̃a autẽ
conuersãtio in celis ẽ.
Hoc non potest dicere
terrenis uitiĩs manci¬
patus. Unde etiam
saluatorem expectãmꝰ¬
Ac si diceret. Caput no¬
strum in cęlo est. ubi
et nos iam ꝑ desideri¬
um conuersam᷑. Et qr
celestis ẽ ille qui cap̃¬

Expanded text:
ro in interitum s, etc. Qui enim in ne et metent corruptionem, qui enim se in hoc putant Deo servire, si comedant et voluptates ventris et desideria compleantur carnis, eorum Deus dicitur venter, non audientes Prophetam dicentem: Cum manducaveritis et biberitis, nonne vobisid est in pudendis verecundi membri; qui terrena sapiunt, dicit, id est, qui carnem legem observant. Nostra autem conversatio in coelis est. Hoc non potest dicere terrenis viciis mancipatus. Unde etiam salvatorem exspectaAc si diceret: Caput nostrum in coelo est, ubi et nos jam per desiderium conversamur, et quia coelestis est ille, quia cap
Abbreviated transcription (Latin):
conueniant. sicut patri
uox illa que de cȩlo so¬
nuit suꝑ xp̃m baptizã¬
tum. et ad filii ꝑsonam
humanitatis tantũmodo
ꝑtinet susceptio. et sp̃s
sancti ꝑsone. prõprie cõ¬
gruit illa columba. in
cuius specie idem spiri¬
tus sẽs descendit super
eundem filium dei. se¬
cunctum hominẽ bap¬
tiratum. Tamen absq
omni cdubitatione. illã
uocẽ et illam colim bã.
ta sancta trinitas oꝑa¬
ta ẽ. cuius oꝑa in sepͬara¬
bilia sunt.

Expanded text:
conveniant, sicut Patri conveniant, sicut Patri vox illa quae de coelo sonuit super Christum baptizatum, et ad Filii personam humanitatis tantummodo pertinet susceptio, et Spiritus sancti personae proprie congruit illa columba, in cujus specie idem Spiritus sanctus descendit super eumdem Filium secundum hominem baptizatum. Tamen absque omni dubitatione illam vocem et illam columbam in ta sancta Trinitas operata est, cujus opera inseparabilia sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ds et dñs. uera et sempit̾¬
na trinitas in ꝑsonis: uera
et sempiterna uinitas in su¬
bstantia. quia una ẽ sub¬
stantia. pater. et filius. et
sp̃s sẽs. Hec uero sancta
trinitas nichil maius est
in trib ꝑsonis simul no¬
minatis: quam in una
qualibet ꝑsona semel dic¬
ta. Quia una quaq ꝑsõ¬
na plena est substantia
in se: non tamen tres sub¬
stantie. sed unus ds̃. Una
substantia. una potentia:
una essentia. una etertu¬
tas: una magnitido: una
bonitas: pater: et filius:
et spiritus sanctus. lc .iiii.¬
ec aliud ẽ pater
in natura: quã fili¬
us. uel sp̃s sc̃s. nec
Aliud ẽ filius et sp̃s sc̃s.
quã pater in natura: qui¬
bus est una natura. Sed
alius est pater in ꝑsona.
alius filius in ꝑsõna. a
patre manet ȩcernitas.
in filio equalitas. in sp̃u
sancto eternitãtis ȩqua¬
litatisq conecio. Unum
omnes in substantia et
esseñtia: ommipotentia
et deitate. Sicut᷑ eadem
sancta trinitas in separa
dam ꝑsonis specialiter

Expanded text:
 etc. vera et sempiterna Trinitas in personis, vera et sempiterna unitas in substantia, quia una est substantia Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Haec vero sancta Trinitas, nil majus est in tribus personis simul nominatis quam in una qualibet persona semel dicta; quia unaquaeque persona plena est substantia in se, non tamen tres substantiae, sed unus Deus, una substantia, una potentia, una essentia, una aeternitas, una magnitudo, una bonitas Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Nec aliud est Pater in natura quam Filius vel Spiritus sanctus, nec aliud Filius et Spiritus sanctus quam Pater in natura, quibus est una natura. Sed alius est Pater in persona, alius Filius in persona, aliPatre aeternitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto aeternitatis aequalitatisque connexio. Unum omnes in substantia et essentia, omnipotentia, et divinitate. Sicut enim eadem sancta Trinitas inseparabisdam personis specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
neret. Quid est ergo in¬
quod ꝓpħauit cayphas:
Quia ih̾e moriturus e¬
rat pro gente. Et noz
tantum pro gente. s
rit filios dei qui erant
disꝑsi congregaret in
unum. Hoc euuange¬
lista addidit. Nam cã¬
yphas de sola iudeoꝵ
gente propħauit. in qͣ
erant oues. de quib ait
sus. nisi ad ories que
ꝑierunt domus isrł. S
nouerat euuangelista
alias oues que non erãt
de hoc ouili. qͣs oportebat
addiici ut eent unũ ouile s
pastor. Hȩc autem seciin¬
dum p̃destinationem
dicta sunt. quia neq
oues eius. nec filii dei
adhuc erant. qui non¬
dum crediclerant. Ab il¬
lo ergo die cogitauert¬
‸ ut interficerent eiun .
lam ambulabat apud
iideos. sed abiit in re
gionem iuxta desertũ.
in ciuitatem que dici¬
tur effrem. Et ibi mora¬
batur. cum discipulis
sius: Non quia poten¬
tia eius defecerat. inqͣ
itiq si uellet. et palam
cum uideis conuersare¬
tur. et nichil ei facerent.
set in hominis infirmmi¬

Expanded text:
neret. Quid est ergo neret. Quid est ergo quod prophetavit Caiphas? Quia Jesus moriturus erat pro gente: non tantum pro genut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum? Hoc evangelista addidit. Nam Caiphas de sola Judaeorum gente prophetavit, in qua erant oves, de quibus oves quae perierunt domus Israel . Sed noverat evangelista alias esse oves, quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor . Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt, quia neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. lam ambulabat apud Judaeos, segionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephraim, et ibi morabatur cum discipulis suis. » Non quia potentia ejus defecerat, in qua utique, si vellet, et palam cum Judaeis conversaretur et nihil ei facerent: sed in hominis infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
et non tota gens pere¬
at. Hoc autem a semet¬
ipso non dixit. sed cũ
esset pontifex anni illiꝰ
propħauit. Hic docuit
etiam ꝑ hõmines malos
propħie spiritũ futira
preclicere. Quod tamen
euuangelista diuino
tribuit sacramento. ꝙr
pontifex fuit. id est sũ¬
Omus sacertlos. Potest au¬
tem mouere quomodo
dieatur pontifex anni
illius. cum dominus
statuerit unum sũmũ
sacerdotem. cui mortuo
unus succederet. Sed in¬
telligendum ꝑ ambitio¬
nes et contentiones:
inter uideos postea co¬
nstitutum. ut plures
eẽnt et ꝑ annos singu¬
los uicibus ministrarẽt.
Nam de zacharia hoc di¬
citur. Factum est aut̃
cum sacerdotio funge¬
retur in ordine uicis
sue ante deum. scdm
consuetudinẽ sacerdo
tii. sorte exiit ut incen¬
sum poneret ingressꝰ
in templum dõmini.
Hinc apparet plures eos
fuisse. et uices suas ha¬
buisse. Nam incensum
non licebat ponere ni¬
amministrabant. Quib
alio anno alii succecle¬
bant . ex quib sorte ex¬
ibat qui incensum po¬

Expanded text:
t non tota gens pereat. Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit. Hic docuit etiam per homines malos prophetiae Spiritum futura praedicere: quod tamen Evangelista divino tribuit Sacramento quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Dominus statuerit unum summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sed intelligendum per ambitiones et contentiones inter Judaeos postea constitutum ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent; nam de Zacharia hoc dicitur: Factum est autem cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum constitutionem sacertii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse: nam incensum non licebat ponere, niadministrabant, quibus alio anno alii succedebant, et quibus sorte exibat qui incensum po
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunioni socratur ec¬
cle. Accepit autem õs
timor. et magnificabãt
deum dicentes. Quia
ꝓpħa magnus surrexit
in nobis. Quanto des¬
perãtior anime mors ad
uitam reuocatur. tanto
plures eodem corrigun¬
tur. exemplo. Uide da¬
petrum . quorum quo
gradus altior. eo casus.
grauior. Quo autem gͣ¬
uuor casus. eo pietas ert¬
gentis grãtior. Quo uero
gratior in eis domimi pĩ¬
etas apparuit. eo certior
cunctis penitentib spes
salutis apparuit. ut iu¬
re omnes qui audiunt
dicant. Quia cłs uisita¬
uit plebem suam. Non
tantum modo uerbum
suum semel incorporan¬
do. sed etiam nostra hoc
ut suscitari debeamus
semꝑ in corda mitendo.

Expanded text:
communioni sociatur Eccommunioni sociatur Ecclesiae. Accepit autem omnes timor, et magnificabant Deum, dicentes: Quia propheta magnus surrexit in nobis. Quanto desperatior animae mors ad vitam revocatur, tanto plures eodem corriguntur exemplo. Vide DaPetrum. Quorum quo gradus altior, eo casus gravior. Quo autem gravior casus, eo pietas erigentis gratior. Quo vero gratior in eis Domini pietas apparuit, eo certior cunctis poenitentibus spes salutis apparuit, ut jure omnes qui audiunt dicant: Quia Deus visitavit plebem suam. Non tantummodo verbum suum semel incorporando, sed etiam nostra hoc, ut suscitari debeamus, semper in corda mittendo.
Abbreviated transcription (Latin):
ta sociorum. Que pec¬
cata nimirum dum fa¬
uorib tollunt. accimu¬
aggere terre obruunt.
De quib alibi dicitur.
Dimitte mortuos. sepelire
mortuos suos. Mortuos
quippe mortui sepelĩt.
cum peccatores quiq sui
similes nociuo fauore
demiilcent. congestaq
pessime adulationis mo¬
le. ne qua aliquando spe
resurgendi potiantur õp¬
primunt. Domino ergo
loculum tangente fiine¬
ris bauili steterunt. qr
C adtacta conscientia.
et carnalium sepe afflu¬
entiam uoluptatum. et
inruste lauclantium
turbam cohercens. ad se
ipsam reuertitur. uocas¬
tiq ad uitam. festina
respondet saluatori. Un¬
de recte sequitur. Et
ait. Adolescens tibi di¬
co surge. Et reseclit qui
erat mortuus. et cepit
loqui. et dedit illum
matri sue. Residet quip¬
pe qui erat mortuus.
cum interna conpune¬
tione reuiuiscit peccã¬
tor. Incipit loqui. cum
reducis inditia uite cũc¬
tis qui peccatum luxe¬
rant ostendit. Reddi¬
tur matri. cum ꝑ sacer¬
dotalis decreta iudicii

Expanded text:
ta sociorum, quae pecta sociorum, quae peccata nimirum dum favoribus tollunt, accumuaggere terrae obruunt. De quibus alibi dicitur: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos . Mortuos quippe mortui sepeliunt, cum peccatores quique sui similes alios nocivo favore demulcent, congestaque pessimae adulationis mole, ne qua aliquando spe resurgendi potiantur, opprimunt. Domino ergo loculum tangenti funeris bajuli steterunt, quijudicii attacta conscientia et carnalium saepe affluentiam voluptatum, et injuste laudantium turbam coercens, ad se ipsam revertitur, vocantique ad vitam festina respondet Salvatori. Unde recte sequitur: Et ait: Adolescens, tibi dico, surge. Et resedit qui erat mortuus, et coepit loqui, et dedit illum matri suae. Residet quippe qui erat mortuus, cum interna compunctione reviviscit peccator. Incipit loqui, cum reducis indicia vitae cunctis, qui peccatum luxerant, ostendit. Redditur matri, cum per sacerdotalis decreta judicii
Abbreviated transcription (Latin):
laudatores. Quam cum
uidisset ihc. misericor¬
dia motus suꝑ eam dix̃
uli. Noli flere. Desiste
inquit quasi mortuum
flere. quem max uiuũ
resurgere uidebis. Ubi
mystiçe nouati dogina
confunditur. qui de
sua muncditia superbe
gloriatus: humilem pe¬
nitentũ muncdationem
euacuare conatur. lie¬
ramq matrem ȩccłam de¬
natorum suoꝵ spiritali
extinctione plorantem.
spe uite redonande ne¬
gat consolari debere.
Et pulche euangelista
dominum prius mise¬
ricordia motum esse fu¬
per matrem. ac sic fili¬
um suscitare testatur
ut in lino nobis exem¬
plum ĩmĩtande pieta¬
tis ostenderet. in altero
fidem mirande potestatis
adstrueret. Et accessit
et tetigit lõculum. hi
autẽ qui portabant ste¬
terunt. Lõculus in quo
mortuus offertur. ma¬
le secura desperantis
peccatoris con seientia
ẽ. Qui uero sepeliendũ
portant. uel inmuncla¬
sunt desideria que ho¬
minẽ rapiunt in interi¬
tum. uel lenocinia blã¬
dientium sunt uenena¬

Expanded text:
laudatores. Quam cum laudatores. Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus super eam, dixit illi: Noli flere. Desiste, inquit, quasi mortuum flere quem mox vivum resurgere videbis. Ubi mystice Novati dogma confunditur, qui de sua munditia superbe gloriatus, humilem poenitentium mundationem evacuare conatur, veramque matrem Ecclesiam, renatorum suorum spiritali exstinctione plorantem, spe vitae redonandae negat consolari debere. Et pulchre evangelista, Dominum prius misericordia motum esse super matrem, ac sic filium suscitare testatur, ut in uno nobis exemplum imitandae pietatis ostenderet; in altero, fidem mirandae potestatis astrueret. Et accessit, et tetigit loculum. Hi autem qui portabant steterunt. Loculus, in quo mortuus effertur, male secura desperati peccatoris conscientia est. Qui vero sepeliendum portant, vel immunda desideria, quae hominem rapiunt in interitum, vel lenocinia blandientium sunt venena
Abbreviated transcription (Latin):
tatem in excelsũ loqui¬
tur. ꝑ oris portam extra¬
hitur mortuus. Qui ui¬
derit mulierem ad con¬
cupiscenclum eam. per
oculoꝵ portam sue mor¬
tĩs inditia profert. Qui
fãbulis ociosis obcenisue
sermoni bus.uel de¬
tractionib aurem li¬
benter aꝑit . hanc ani¬
me sue portam mortis
efficit: Ceterosq qui ñ
seruat sensus. mortis
sibi ipse reddit ad itꝰ.
Obsecro domine iħu cũc¬
tas mee ciuitatis pͣor¬
tas iusticie factas. ut
ingressus ineas confite¬
ar nomini tuo. tueꝙ
maiestati cum ministris
celestib eam erebrius in¬
usenti. non fecor elati
caclaueris occurrat.s
õcupet salus muros
illius. et portas eius
laudatio. Et hec uidu¬
a erat. et turba ciuita¬
tis multa eum illa. Ui¬
duam esse eccł̃am om¬
nis anima que sponsi
dõminiq sui se morte
retdemptam meminit.
agnoscit. Diuino autẽ
nutu. multa dominũ
turba. multa uiduam
comitabatur. ut uiso
tanto miraculo multi
testes. multi dei fieren¬

Expanded text:
tatem in excelso loquitatem in excelso loquitur, is per oris portam extrahitur mortuus. Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam per oculorum portam amortis indicia profert. Qui fabulis otiosis, obscenisve carminibus, vel detractionibus, aurem libenter aperit, hanc animae suae portam mortis efficit, caeterosque qui non servat sensus, mortis sibi ipse reddit aditus. Obsecro, Domine Jesu, cuncta meae civitatis portas justitiae facias, ut ingressus in eas confitear nomini tuo , tuaeque majestati, cum ministris coelestibus eam crebrius invisenti, non fetor elati cadaveris occurrat, sed occupet salus muros illius, et portas ejus laudatio. Et haec vidua erat, et turba civitatis multa cum illa. Viduam esse Ecclesiam, omnis anima, quae sponsi Dominique sui se morte redemptam meminit, agnoscit. Divino autem nutu, multa Dominum turba, multa vidua comitabatur, ut viso tanto miraculo, multi testes, multi Dei fieren
Abbreviated transcription (Latin):
tus efferebritur filius
u̾nicus matrisue. De fũc¬
tris enim hic qui extra
portam ciuitatis multis
est intuentib elatus. sig¬
nificat hominem letali
criminũ fiinere sopora¬
tum: Candemq insuꝑ a
nue mortem. non cor¬
dis adhuc cuibili tegen¬
tem. sel ad multorum
noticiam per locutionis
operisue inditium. quasi
ꝑ sue ciuitatis hõstia pro¬
palantem. Qui bene fi¬
lius unicus matri. sue
fuisse perhibetur. Quia
licet et multis collecta
ꝑsonis una sit ꝑfecta et
inmaculata uirgo mat
eccła. singuli quiq ta¬
men fidelium uniuersa¬
lis se eccłe filios rectis¬
sime fatentur. Nam et
electus quilibet quan¬
do ad fidem inbinitur
filius est: Quando ali¬
os imbuit. mater. An¬
non materno erga par¬
uulos agẽbat affectu.
qui ait. filioli mei quoᷤ
iterum parturio donec
formetur xp̃e in uobis.
Portam ciuitatis qua de¬
functus efferebatur. pu¬
to aliquem de sensib
esse corporeis. Qui enĩ
seminat inter fratres
discordias. qui ini qui¬

Expanded text:
tus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic, qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali criminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem, non cordis adhuc cubili tegentem, sed ad multorum notitiam per locutionis operisve indicium, quasi per suae civitatis ostia propalantem. Qui bene filius unicus matris suae fuisse perhibent, quia licet e multis collecta personis, una sit perfecta et immaculEcclesia, singuli quique tamen fidelium universalis se Ecclesiae filios rectissime fatentur. Nam et electus quilibet, quando ad fidem imbuitur, filius est; quando alios imbuit, mater. Annon materno erga parvulos agebat affectu, qui ait: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis ? Portam civitatis qua defunctus efferebatur, puto aliquem de sensibus esse corseminat inter fratres discordias, qui iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
facium est cum leuarez
manus moyses. prebalẽ¬
bat isrł. ubi autem su¬
biniserat manus. inua¬
lescebat amalech. Bellũ¬
xp̃ianis indictum. hoc
exemplo monstratur.
et belli effectus oratio¬
nis instantia aperitur.
Orat enim moy ses et un¬
cit. cessat et uincitur.
Didicit xp̃ianus quid ge¬
rat. inuenit quid fu̾¬
giat. Didicit inquam.
uncle aut uincatur aut

Expanded text:
factum est, cum leuabat manus Moyses, praevalebat Israel. ubi autem submiserat manus, inualescebat Amalech. seianis indictum hoc exemplo monstratur, et belli effectus orationis instantia aperitur. Orat enim Moyses et vincit, cessat et vincitur. Didicit Christianus, quid egerat, invenit quid fugiat; didicit, inquam, unde aut vincatur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
excusari. qͥ hostẽ uincere noluit
dũ orãdo cessauit. Et tñ ĩ moyse
corpꝰ deficiebat ñ uoluntas ali¬
quando cessabat. Si er¬
go fragilitatis causa in
moyse excusari non po¬
tuit. quemadmodum in
nobis uoluntas poterit

Expanded text:
 qui hostem vincere nolit, dum orando cessavit. Et tamen in Moyse corpus deficiebat, non voluntas aliquando cessabat. Si ergo fragilitatis causa in Moyse excusari non potuit, quemadmodum in nobis voluntas poterit
Abbreviated transcription (Latin):
pientes:sed
e ephẽsiis
tur ut cau
habebant
eitatos sen¬
sus. ad enscernendum
bonum et malum: et¬
et probantes omnia
id quod statuerant bo¬
num esse retinebant.
Qui autem uidet quo¬
mocdo ambulet. et quã
caute figat gradum.
ne forte offenclat ad
lapicdem pedem suum
et dicit. Lucerna pe¬
dib meis uerbum tu¬
um domine. et lum̃¬
piens ẽ. Reclimentes
tempus. quoniam di
do aliquis infert tibi
litem. Percle aliqiuide
ut deo uac¬

Expanded text:
pientes, sed e Ephesiis dicitur, ut caute habebant exercitatos sensus ad discernendum bonum et malum, et probantes omnia, id quod statuerant bonum esse retinebant. Qui autem videt, quomodo ambulet, et quam caute figat gradum, ne forte offendat ad lapidem pedem suum, et dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine , upiens est. Redimentes tempusndo aliquis infert tibi litem, perdas aliquid ut Deo vac
Abbreviated transcription (Latin):
et in omni tempore. et
pro omnib que nobis
accidunt deo grãs refe¬
rãmus: ut non tantum
pro his quȩ bona putã¬
inus. sed ẽtiam quȩ nos
coartant. et contra no¬
stram ueniunt uolun¬
tatem: in dei preconũ
mens letͥa prorumpat.
sa putantur: referre grã¬
cias creatori. In nomi
et patri. Qui autem si¬
cut diximus grãcias
agit deo et patri. in
metliatorem dei et ho¬
minum. referat eas .xp̃o
iħu. quia nisi ꝑ illi in
accẽdere non ualemus¬
‸ ad patrem. Subiẽcti in¬
uicem: in timore xpisti.
Et in alio loco: ꝑ caritã¬
tem seruite inuicem. Aũ¬
diant hȩc ep̃i. audiant
presbiteri. audiat omĩs
ordo doctorum. subiee¬
tis suis se esse subiectos:
et imitentur dicentem
apłm. Cum enim essem¬
liber ex oinnib homini¬
buis me ipsum seruum
feci: ut omnes lucri fã¬
cerem. Sed hoc quod
ait in tunore xp̃i. sic ac¬
cipiendum. ut ipsa sub¬
iectio. non ꝓpter hõmi¬
num głam. sed ꝓpter ti¬
morem xp̃i fiat: um il¬

Expanded text:
et in omni tempore et et in omni tempore et pro omnibus, quae nobis accidunt Deo gratias referamus, ut non tantum pro his, quae bona putamus, sed etiam quae nos coarctant, et contra nostram veniunt voluntatem, in Dei praeconium mens laeta prorumpat, sa putantur, referre gratias Creatori. In nominet Patri. Qui autem, sicut diximus, gratias agit Deo et Patri, in mediatore Dei et hominum referat eas Christo Jesu, quia nisi per illum accedere non valemus ad Patrem. Subjecti invicem in timore Christi. Et in alio loco: Per charitatem servite invicem. Audiant haec epresbyteri, audiat omnis ordo doctorum: subjectis suis se esse subjectos, et imitentur dicentem Apliber ex omnibus hominibus, meipsum servum feci, ut omnes lucrifacerem . Sed hoc quod ait: In timore Christi, sic accipiendum, ut ipsa subjectio non propter hominum gloriam, sed propter timorem Christi fiat, dum il
Abbreviated transcription (Latin):
prie ad ethicum locũ
ꝑtinent: ut ꝑ organũ
corporis. quid facien¬
dum et quid uitandũ
sit nouerimꝰ. Qui ue¬
ro de suꝑiorib dispiitat.
et conuentũ mundi.
omniumq creaturarũ
ordinem atq concordi¬
am. subtilis disputãtor
edisserit. iste spiritale
canticum canit. uel cer¬
te ut ꝓpter simpliciores
manifestius eloquã¬
mur: psalmus ad corpꝰ
canticum refertur ad
mentem. Et cãnere gͥ
et psallere: laudare
dominum magis am¬
mo quam uoce debẽmꝰ.
Hoc est quippe quod di¬
citur. Cantantes et
psallentes in cordib
uestris domino. Audi¬
ant hec adolescentuli.
auliant hi quib psal¬
lendi in eccł̃a officiũ
est deo. non uoce sed
corde cantaiidum. In
timore. in oꝑe. in scien̾¬
tia scripturarum. Di
bona opera habuerit:
dulcis apud deum cai¬
tor ẽ. Sic cantet ser¬
uus xp̃i. ut non uox
canentis. sed uerba plã¬
ceant que leguntur.
Domino grãs agentes
semꝑ pro omnib. Du¬
pliciter intuendum. ut

Expanded text:
prie ad ethicum locum prie ad ethicum locum pertinent, ut per organum corporis quid faciendum et quid vitandum sit noverimus. Qui vero de superioribus disputat, et conventum mundi, omniumque creaturarum ordinem atque concordiam subtilis disputator edisserit, iste spirituale canticum canit, vel certe, ut propter simpliciores manifestius eloquamur, psalmus ad corpus, canticum refertur ad mentem. Et canere, igitur et psallere et laudare Dominum, magis animo quam voce debemus, hoc est, quippe quod dicitur: Cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Audiant haec adolescentuli, audiant in, quibus psallendi in Ecclesia officium est Deo, non voce, sed corde cantandum in timore, in opere, in scientia Scripturarum. Si bona opera habuerit, dulcis apud Deum cantor est. Sic cantet servus Christi, ut non vox canentis, sed verba placeant quae leguntur. Domino gratias agentes semper pro omnibus. Dupliciter intuendum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim sp̃u impletur.
habet prudentiam. mai¬
suetũdinem. uerecin¬
lliam. castitatem. Qui
uino: habet insipienti¬
am. furorem. proeaci¬
tatem. libidinem. Hoc
quippe estimo uuo uer¬
bo signi ficare luxuriã.
Potest autẽ uino in quo
ẽ luxiiria ⁊ illud ĩtelligi de
quo in cantico moysi¬
dicitur. furor draconũ
uinum eorum. et fu-¬
ror aspidum in sanabi¬
lis: quod omnes qui
seculi istius cogitatio
et insaniunt. et uomt.
et precipites corruunt.
Loquentes uobismet ip¬
sis. in psalmis. et ymnis.
et canticis spiritalibus:
cantantes et psallentes
in corclib uestris dño. Qui
et ab ebrietate uini in
quo est luxiiria. et pro
hoc spũ fuerit impletꝰ.
psalmos. et cantica. In
psalterio plenissime dis¬
cimus ymnos esse di¬
cendum. qui fortitudi¬
nem et maiestãtem pre¬
dicant dei. et euisdem
semꝑ uel beneficia uel
facta mirantur: quod
omnes psalmi continẽt.
quib alleliua uel pre¬
positum. uel subiectũ
est. Psalmi autem prõ¬

Expanded text:
Qui enim spiritu impletur, Qui enim spiritu impletur, habet prudentiam, mansuetudinem, verecundiam, castitatem; qui vino, habet insipientiam, furorem, procacitatem, libidinem, hoc quippe aestimo uno verbo significare luxuriam. Potest autem vino, in quo est luxuria, et illud intelligi, de quo in cantico Mosdicitur: Furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis, quod omnis qui saeculi istius cogitationes et insaniunt et vomunt, et praecipites corruunt. Loquentes vobismetipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Qui t ab ebrietate vini, in quo est luxuria, et pro hoc spos et cantica in psalterio plenissime discimus. Hymnos esse dicendum, qui fortitudinem et majestatem praedicant Dei, et ejusdem semper vel beneficia vel facta mirantur, quod omnes psalmi continent, quibus alleluia vel praepositum vel subjectum est. Psalmi autem pro