comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatio: & multi in natuu¬
tate eius gaudebunt. Erit
enim magnus corã dño:
Iure gͥ utriusq natiui¬
tas festa deuotione cele¬
bratur.S in illius tam¬
quam in xp̃i domini. tã¬
quam in saluatoris mun¬
di. tamquam in filii dei
omnipotentis. tamquam
in solis iusticie natiuita¬
te. omni populo gaudi¬
um euangeliratur. In
hoc autem tainquã in p̃¬
cursoris domini. in serui
dei eximii. in lucerne ar¬
dentis & lucentis ex or¬
tu. multi gauisuri esse
magnus dominꝰ & lauda¬
bilis nimis. & magnitu¬
dinis eius non est finis.
ste pecc̃orum consor¬
tia declinans. ab omĩ qd̃
bat. ille int̾ pecc̃ores con¬
uersatus: peccatĩ omnis
immiinis ꝑmansit. Hic
adhuc ex utero matris
sp̃u sc̃o repletus est: in
illo habitat omnis ple
sedem sibi iteri uirgina¬
lis in quo carnẽ suscipe¬
ret. ip̃e consecrauit. Iste
multos filiorum isrł ad
dominũ suo tempore p̃¬
dicando conũtit: ille ml¬
tos cotidie de unuiersis
ꝑ orbem nationib. Ad
suam fidem &̃ caritatẽ

Expanded text:
tatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Erit enim magnus coram Domino. Jure igitur utriusque nativitas festa devotione celebratur, sed in illius tanquam in Christi Domini, tanquam in Salvatoris mundi, tanquam in Filii Dei omnipotentis, tanquam in solis justitiae nativitate, omni populo gaudium evangelizatur. In hujus autem tanquam in praecursoris Domini, in servi Dei eximii, in lucernae ardentis et lucentis exortu multi gavisuri  magnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non erit finis . Iste, peccatorum consortia declinans, ab omni quodbat; ille inter peccatores conversatus peccati omnis immunis permansit. Hic adhuc ex utero matris Spiritu sancto repletus est, in illo habitat omnis plensedem sibi uteri virginalis in quo carnem susciperet, ipse consecravit. Iste multos filiorum Israel ad Dominum suo tempore praedicando convertit; ille multos quotidie de universis per orbem nationibus ad suam fidem et charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
icut enim uppientes o¬
culos ad uidendum prouo¬
cas. si exiguum splendorẽ
uicerne ostenderis. & ain¬
plius crucias si lum̃ mag¬
num ingesseris: ita domi¬
nus ce sauiator nr̃ qui ẽ
lumen uerum. nisi prius
beatum iohannẽ uelut lu¬
cernam premitt̾et: claritatẽ
eius totus mundus susti¬
nere non posset. Ergo qr
beatum precursorem dñi
uicernam ẽẽ cognouimus.
que ueram uicem p̾curre¬
bat: & testimoni um per¬
hibuit de iumine ut om̃s
crederent ꝑ illum: curramꝰ
per eum. audiamus quid
resonet. Ipse quidem uox

Expanded text:
icut enim lippientes oculos ad videndum provocas si exiguum splendorem lucernae ostenderis, et amplius crucias si lumen magnum ingesseris, ita Dominus et Salvator noster, qui est lumen verum, nisi prius beatum Joannem velut lucernam praemitteret, claritatem ejus totus mundus sustinere non posset. Ergo quia beatum praecursorem Domini lucernam esse cognovimus, qui veram lucem praecurrebat, et testimonium perhibuit de lumine, ut omnes crederent per illum: curramus ad eum, audiamus quid resonet. Ipse quidem vox
Abbreviated transcription (Latin):
Iohannes int̾pretatur
dei gr̃a. siue in quo ẽ gr̃a.
Quo nomine & totam
euangłice dispensationis
gr̃am quã predicabat.⁊
ipsum specialit̃ dominũ
signat. ꝑ quem eadẽ gr̃a
mundo donata est. Qui
uͦ natum puerum patͥs
⁊acharie nomine magis
quam iohannẽ uocandũ
ẽẽ decernebant. eos ꝓfecto
figurant. qui domino no¬
ua gratie mun̾a declarã¬
te. cuꝑent eum potiꝰ con¬
sueta sacerdotii uetĩs edi¬
cta predicare. Unde bene
zacharias memor domini
interp̃tatur. qr uidelicet
memoriã antique obser¬
uationis q̃ utiq a dño

Expanded text:
atur Domini gratia, sive In quo est gratia. Quo nomine et totam evangelicae dispensationis gratiam quam praedicat, et ipsum specialiter Dominum signat, per quem eadem gratia mundo donata est. Qui vero natum puerum patris Zachariae nomine magis quam Joannem vocandum esse decernebant, eos profecto figurant qui, Domino nova gratiae munera declarante, cuperent eum potius consueta sacerdotii veteris edicta praedicare. Unde bene Zacharias Memor Domini interpretatur, quia videlicet memoriam antiquae observationis, quae utique a Do
Abbreviated transcription (Latin):
uid est qd muto pat̾
principe uidelicet tẽ
uomino lingua iam sacer¬
dotii ueteris magna expar¬
te a doctrina sensus sprita¬
lis obmutuerat: solam lit¬
dere custediam curantib
ac docentib scribis ce legiꝰ¬
ꝑitis. immo & ipsis litte¬
ram plerisq in locis per
suas traditiones corrum¬
pentib iuxta qd̾ eis dñs
in euangelio sepius imꝑ¬
perar ꝓbatur. Et quio ẽ¬
quod du de sterili geni¬
trice uascitur. nisi qr lex
que auxilio sacerdotalis
officii sp̃alem deo sobolẽ
gignere iussa est neminẽ
ad ꝑfectum adduxit. qr
nimirum suis cultorib
regni celestis ianuas aꝑi¬
re non potuit: S factus
sub lege auctor ip̃e legis
sterilitatis obꝓbrium legi
abstulit: qui hanc sp̃alit̃
intelligendam monstraũ.
⁊ suꝑne beatitudinis gra¬
tiam que in euangelio nẽ
aꝑtissima lucet. in ea iã
olim p̾figuxatam ⁊ quasi

Expanded text:
uid quod muto patre, principe videlicet tunc parente Domino, lingua jam sacerdotii veteris magna ex parte a doctrina sensus spiritualis obmutuerat, solam litterae custodiam curantibus ac docentibus scribis et legisperitis, imo et ipsam litteram plerisque in locis per suas traditiones corrumpentibus, juxta quod eis Dominus in Evangelio saepius improperare probatur? Et quid quod diu sterili genitrice nascitur, nisi quia lex, quae auxilio sacerdotalis officii spiritualem Deo sobolem gignere jussa est, neminem ad perfectum adduxit, quia nimirum suis cultoribus regni coelestis januas aperire non potuit? Sed factus sub lege auctor ipse legis sterilitatis opprobrium legi abstulit, qui hanc spiritualiter intelligendam monstravit, et supernae beatitudinis gratiam, quae in Evangelio nunc apertissime lucet, in ea jam olim praefigurata
Abbreviated transcription (Latin):
& omnis mons ce collis
humiliabitur: & erunt pͣ¬
ua in directa. & aspera
in uias planas: & uide¬
bit omnis caro salutare
dei. Preparemus quoq &
nos uiam dõmino uen¬
turo ad corda nr̃a. tollamꝰ
offensiones pecẽorum per
confessionem &e penitenti¬
am. rectas faciamus semi¬
prius praue ce tortuose erãt.
Sternamus uero uiam u̾e
fidei bonis oꝑib. deponat᷑
superbia mundana: & ele¬
uetur pusillanimitas for¬
midolosa. Sic q composi¬
tis. ordinatis. equatis. &
coadunatis omnib: uide¬
bimus salutare dei sicuti
ne perpetua nos perfrui
p̃cursoris sui precib exo¬
ratus: ip̃e concedat qui ob
hoc de celis descenderat. ce
de morte triumphans sur¬
sum ascenderat iħc xp̃e sal¬

Expanded text:
 collis humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas, et videbit omnis caro salutare Dei . Praeparemus quoque et nos viam Domino venturo ad corda nostra, tollamus offensiones peccatorum per confessionem et poenitentiam, rectas faciamus semiprius pravae et tortuosae erant; sternamus viam verae fidei bonis operibus, deponatur superbia mundana, et elevetur pusillanimitas formidolosa: sicque compositis, ordinatis, aequatis et coadunatis omnibus, videbimus salutare Dei sicuti ione perpetua nos perfrui, praecursoris sui precibus exoratus, ipse concedat, qui ob hoc de coelis descenderat, et de morte triumphans, sursum ascenderat, Jes
Abbreviated transcription (Latin):
aidante gͦ sponso dor¬
mierunt omnes. Quia
ex utroq genere conti¬
uentium hominũ. siue
corum qui coram deo ex¬
ultant. siue eorum qui ĩ
laudib hominum acqui¬
escunt. moruintur hoc in¬
teruallo temporis. donec
sub aouentu domini fi¬
at resurrectio mortuorũ.
Meclia autem nocte idest
nullo sentiente aut sꝑan¬
te. quippe cum ip̃e dicat
dominus. de die autẽ illa
& hora nemo scit. ce apl̾s
dicit dies domini tam¬
quam fur in nocte ita
ueniet. ex quo significat
penitus latere cum uen
Ciamor fac̾tus est.ecce sp̃o¬
sus uenit. siirgite obuiã¬

Expanded text:
ardante ergo sponso dormierunt omnes, quia ex utroque genere continentium hominum, siue eorum qui coram deo exsultant, siue eorum qui in laudibus hominum adquiescunt, moriuntur hoc interuallo temporis, donec sub aduentu domini fiat resurrectio mortuorum. media autem nocte, id est nullo sciente aut sperante — quippe cum ipse dicat dominus: de die autem illa et hora nemo scit; et apostolus dicit: dies domini tamquam fur in nocte ita ueniet; ex quo significat penitus latere, cum uenit — clamor factus est: ecce sponsus uenit, surgite obuia
Abbreviated transcription (Latin):
N uerbis
renda spiritalis intelligen¬
tia allegorie. Cunc namq
allegorie fructus suauiter
carpitur. cum prius ꝑ hy¬
storiam ueritatis radice
solidatur. S quia ñ num¬
quam allegoria fidem edi¬
ficat: & hystoria moralita¬
tem: nos qui auctore dõ
iam fidelib b̾quimur. ñ¬
ip̃m loquendi ordinem pꝰ¬
ponamus:quatinus qui
fidem iam firmam tene¬
tis: prius de allegoria au¬
quid breuiter audire debe¬
atis. Et qd̃ uobis de mo¬
ralitate hystorie. ualde est
necessarium: hoc in expo¬
sitionis nr̃e ordine seruet᷑
extremum. qr ea plerumq
solent recoli:que contingit
pꝰmodum audiriSensum
gͦ allegoricum: sub breuitate
transcurrimꝰ:ut ad morali¬
tatis latitudinem: citius
uenire ualeamus. Homo
quidam erat diues. qui in¬
duebatur purpura ce bysso:
& epulabatur cotidie splen¬

Expanded text:
n verbis renda spiritalis intelligentia allegoriae. Tunc namque allegoriae fructus suaviter carpitur, cum prius per historiam in veritatis radice solidatur. Sed quia nonnunquam allegoria fidem aedificat, et historia moralitatem, nos qui auctore Deo jam fidelibus loquimur, noipsum loquendi ordinem postponamus, quatenus qui fidem jam firmam tenetis prius de allegoria aliquid breviter audire debeatis; et quod vobis de moralitate historiae valde est necessarium, hoc in expositionis nostrae ordine servetur extremum, quia ea plerumque solent melius recoli quae contingit postmodum audiri. 2. Sensus ergo allegoricos sub brevitate transcurrimus, ut ad moralitatis latitudinem citius venire valeamus. Homo quidam erat dives, qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splen
Abbreviated transcription (Latin):
batur cotidie splendide:nͥ
iudaicum populum signat:
qui cultum uite exterius
habuit: qui accepte legis
delitiis ad nitorem usus ẽ:
ñ ad utilitatem: Quem
uero lazarus ulcerib plenꝰ.
nisi gentilem populum fi¬
guralit̃ exprimit: Qͥ dum
conũsus ad dm: pecc̃a sua
confitiri non erubuit. Hu-¬
ie uulnus in cute fuit. In
cutis quippe uuln̾e uirus
a uiscerib trahitur.⁊ foraᷤᷤ
erumpit. Quid est gͦ pecc̃o¬
rum confessio. nisi quedã
uulnerum ruptio: Quia
peceati uirus salubrit̃ ape¬
ritur in confessione.quod
pestifere latebat in mente.
Uuln̾a etenim cutis. IN
suꝑficiem trahunt humo¬
rem putredinis. Et confitẽ¬
do peceata nr̃a. quid aliud
agimus. nisi malum quod
in nobis latebat. aperimꝰ:
S lazarus uulneratus:
cupiebat saturari de micis:
que cadebant de mensa
diuitis. & nemo illi da-¬
bat. quia gentilem quẽq
ad cognitionem legis ad¬
mittere. suꝑb ille populꝰ
despiciebat. Qui dum do¬
ctrinam legis non ad ca¬
ritatem habuit. s Ad ela¬

Expanded text:
tidie splendide, nisi Judaicum populum significat, qui cultum vitae exterius habuit, qui acceptae legis deliciis ad nitorem usus est, non ad utilitatem? Quem vero Lazarus ulceribus plenus nisi gentilem populum figuraliter exprimit? Qui dum conversus ad Deum peccata sua confiteri non erubuit, huic vulnus in cute fuit. In cutis quippe vulnere virus a visceribus trahitur, et foras erumpit. Quid est ergo peccatorum confessio, nisi quaedam vulnerum ruptio? Quia peccati virus salubriter aperitur in confessione, quod pestifere latebat in mente. Vulnera etenim cutis in superficiem trahunt humorem putredinis. Et confitendo peccata quid aliud agimus, nisi malum quod in nobis latebat aperimus? Sed Lazarus vulneratus cupiebat saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi dabat, quia gentilem quemque ad cognitionem legis admittere superbus ille populus despiciebat. Qui dum doctrinam legis non ad charitatem habuit, sed ad ela
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃mortuus reseruatus ad
uitam. toto ad deum corde
conuersus est. Longis &e con¬
tinius in conuersatione ea¬
dem flagellis eruditus. Atq
ante paucos dies excrescen¬
te corporis molestia defiin¬
ctus est. qui iam draconẽ
moriens non uidit. quia
illum uiuendo ꝑ cordis im¬
mutationem uicit. Ecce fr̃s¬
hic de quo ista narraui ab
ipso mortis articulo rediit
ad eternam uitam. Nemo
gͦ scit quidde se in occultis
dei iudiciis agat᷑. Qa młti
sunt uocat pauci uero ele¬
se certum est electum se eẽ:
restat ut omnes trepident.
Om̃s de sua actione formi¬
dent. Omnes in sola diui¬
na misccłia gaudtant nul¬
lus de suis uirib p̃sumat.
est qui perficiat fidutiam
nr̃am ille scilicet qui in se
dignatus est assumere

Expanded text:
te praemortuus, reservatus ad te praemortuus, reservatus ad vitam, toto ad Deum corde conversus est. Longis et continuis in conversatione eadem flagellis eruditus, atque ante paucos dies excrescente corporis molestia defunctus est. Qui jam moriens draconem non vidit, quia illum per cordis immutationem vicit. Ecce, frhic, de quo ista narravi, ab ipso mortis articulo rediit ad aeternam vitam. Nemo ergo scit quid de se in occultis Dei judiciis agatur; quia multi sunt vocati, pauci vero elese certum est electum se esse, restat ut omnes trepident, omnes de sua actione formident, omnes in sola divina misericordia gaudeant, nullus de suis viribus praesumat. Est qui perficiat fiduciam nostram, ille scilicet qui in se dignatus est assumere
Abbreviated transcription (Latin):
te recedite ecce draconi ad
deuorandum datus sum
qui ꝓpter ur̃am p̃sentiam
deuorare me non potest.
Caput meum iam in suo
ore absorbuit. deite locum
ut non me amplius cruci¬
et. s faciat qd̃ facturus est.
si ei ad deuorandum datus
sum: quare ꝓpter uos mo¬
ras patior: Tunc frẽs cepe¬
runt ei dicere. Quid est qd̃
ioqueris fr̃. signum tͥ sc̃e
crucis imprime. respondebat
ille ut poterat dicens. Uolo
me signare s non possum.
quia a dracone premor.Cũ¬
q hec fr̃s audirent ꝓstra¬
ti in t̾ram cum lacrimis
ceperunt ꝓ ereptione ulius
uebementius orare. Et ecce
subito cepit meliorectꝰ eger
quib ualebat uocib exul¬
tare dicens. gr̃as agiti dõ ecce
draco qui me ad deuoran¬
dum acceperat fugit. oro¬
nib ur̃is expulsus est sta¬
re non potuit. Pro peccattis
meis modo intercedite qr
conuerti paratus sum. &
secularem uitam funditꝰ¬
relinquere. Homo gͦ qui
sicut iam dictum est ab
extrema corporis fuerat par¬

Expanded text:
te, recedite, ecce draconi ad te, recedite, ecce draconi ad devorandum datus sum, qui propter vestram praesentiam devorare me non potest. Caput meum jam in suo ore absorbuit; date locum ut me amplius non cruciet, sed faciat quod facturus est. Si ei ad devorandum datus sum, quare propter vos moras patior? Tunc fratres coeperunt ei dicere: Quid est quod loqueris, frater? Signum tibi sanctae crucis imprime. Respondebat ille ut poterat, dicens: Volo me signare, sed non possum, quia a dracone premor. Cumque hoc fratres audirent, prostrati in terra cum lacrymis coeperunt pro ereptione illius vehementius orare. Et ecce subito coepit melioratus aeger quibus valebat vocibus exsultare, dicens: Gratias Deo, ecce draco qui me ad devorandum 1645 acceperat fugit, orationibus vestris expulsus stare non potuit. Pro peccatis meis modo intercedite, quia converti paratus sum, et saecularem vitam funditrelinquere. Homo ergo, qui, sicut jam dictum est, ab extrema corporis fuerat par
Abbreviated transcription (Latin):
uita ulius cunctis fratrib
uisu grauis. s tamen ut
dictum est ꝓ frĩs sui gratia
erat cunctis tolerabilis. As¬
ꝑnabatur ualde siquis sibi
aliquid de prauitatis sue
correctione loqueretur. Bo¬
na non solum facere. s eti¬
am audire non poterat:
Numquam se ad sc̃e conuer¬
sationis habrtum uenire.
iurando. irascendo. deridendo.
testabatur. In bac autem pe¬
stuentia que nuꝑ huius
urbis populum magna ex
parte consumpsit. ꝑciissus
ininguine est perductus ad
mortem. Cumq extremum
sp̃m ageret conuenerunt
frẽs ut egressum iuiꝰ oran¬
do ꝓtẽgerent iam corpus eiꝰ
ab extrema fuerat parte pre¬
mortuum in solum tantũ¬
modo pectore uitalis adhuc
calor anhelabat. Cuncti au¬
tem fratres tanto ceperunt¬
ꝑ eo enixius orare. quanto
eum iam uidebant sub ce¬
ieritate discedere. Cum repẽ¬
de cepit eĩsdem frib adsistẽ¬
tib adnisu quo poterat
clamare. & orones eorum
int̾rumpere dicens. recedi¬

Expanded text:
vita illius cunctis fratribus vita illius cunctis fratribus visu gravis, sed tamen, ut dictum est, pro fratris sui gratia erat cunctis tolerabilis. Aspernabatur valde si quis sibi aliquid de pravitatis suae correctione loqueretur. Bona non solum facere, sed etiam audire non poterat. Nunquam se ad sanctae conversationis habitum venire, jurando, irascendo, deridendo, testabatur. In hac autem pestilentia, quae nuper hujus urbis populum magna ex parte consumpsit, percussus in inguine, 1644 perductus est ad mortem. Cumque extremum spiritum ageret, convenerunt fratres, ut egressum illius orando protegerent. Jam corpus ejus ab extrema fuerat parte praemortuum, in solo tantummodo pectore vitalis adhuc calor anhelabat. Cuncti autem fratres tanto pro eo coeperunt enixius orare, quanto eum jam videbant sub celeritate discedere. Cum repente coepit eisdem fratribus assistentibus adnisu quo poterat clamare, et orationes eorum interrumpere, dicens: Recedi
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Tamquam sponsus
quippe de thalamo suo ꝓ¬
cessit. qui ad comungen¬
dam sibi ecclesiam incar¬
natus deus de incorrupco
utero uirginis exiuit: Le .iii.¬
nte biennium frater qõ¬
dam in monasterium meũ
qd̃ uixta beatorum mr̃m
ioheannis & pauli eccłiam
situm est gr̃a conuersatio¬
nis uenit. Qui dui regła¬
riter ꝓtractus. quando q
suscẽptus est. Quem frater
suus ad monasterium noz
conuersionis studio s car¬
nau amore secirtus est. His
autem qui ad conuersionẽ
uenerat ualde frĩb place¬
bat. At contra frater illiuꝰ
longe auita eius & mori¬
b discrepabat. Uuiebat ta¬
men in monasterio neces¬
sitate potius quam uolun¬
tate. Et cum in cunctis ac¬
tib peruersus existeret: ꝓ
fratre suo ab omnib equa¬
nimiter tolerabatur. Erat e.¬
nim leuis eloquio. prauus
actione. cultus uestib. mori¬
b in cultus: ferre non pote¬
rat siquis quam illi de scĩ
habitus conuersatione loq̃¬
retur. facta autem fuerat

Expanded text:
suo . Tanquam sponsus suo . Tanquam sponsus quippe de thalamo suo processit, quia ad conjungendum sibi Ecclesiam incarnatus, Deus de incorrupto utero virginis exivit. Et misinte biennium frater quidam in monasterium meum, quod juxta beatorum martyrum Joannis et Pauli Ecclesiam situm est, gratia conversationis venit, qui diu regulariter protractus, quandoque susceptus est . Quem frater suus ad monasterium non conversationis studio, sed carnali amore secutus est. Is autem qui ad conversationem venerat valde fratribus placebat; at contra, frater illius longe a vita ejus ac moribus discrepabat. Vivebat tamen in monasterio necessitate potius quam voluntate. Et cum in cunctis actibus perversus existeret, pro fratre suo ab omnibus aequanimiter tolerabatur. Erat enim levis eloquio, pravus actione, cultus vestibus, moribus incultus; ferre vero non poterat si quisquam illi de sancti habitus conversatione loqueretur. Facta autem fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
gis filii pater. Ille nimirũ
cui psaimista ait. Deus
iudicium tuum regi ua.
& iusticiam tuam filio
regis. Qui fecit nuꝑtia
filo suo. Tunc enim deus
ꝑater deo filio nuptias fe¬
cit: quando hunc in utero
uirginis humane nature
conuinxit: quando deum
ante secula fieri uoluit ho¬
minem: in fine seculorum.
S quia ex duab ꝑsonis
fieri solet ista conuinctio:
absit hoc ab inrtellectibus
nr̃is. ut ꝑsonam dei ⁊ ho¬
minis redemptoris nr̃i iñu
xp̃i ex diab ꝑsonis creda¬
mus unitam. Ex duabus
quippe atq in duab hunc
naturis existere dicimus:
s duab ꝑsonis compositũ
credi ut nefas uitamus.
Aꝑtius gͥ atq securius di¬
ci potest. quia in hoc pat̃
regi filio nuptias fecit.
quo ei ꝑ incarnationis my¬
sterium sc̃am ecctĩam so¬
ciauit. Uterus autem ge¬
nitricis uirginis huiꝰ spoz¬
si thaiamus fuit. Unde¬
& psalmista ditit. In sole
posuit tabernaculum su¬
um c ipse tamquã spos¬
sus procede is de thalamo

Expanded text:
gis filii pater: ille nimirum gis filii pater: ille nimirum cui Psalmista ait: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Qui fecit nuptias filio suo. Tunc enim Deus pater Deo Filio suo nuptias fecit, quando hunc in utero Virginis humanae naturae conjunxit, quando Deum ante saecula fieri voluit hominem in fine saeculorum. Sed quia ex duabus personis fieri solet ista conjunctio, absit hoc ab intellectibus nostris, ut personam Dei et hominis Redemptoris nostri i ex duabus personis credamus unitam. Ex duabus quippe atque in duabus hunc naturis existere dicimus; sed ex duabus personis compositum credi, ut nefas, vitamus. Apertius ergo atque securius dici potest quia in hoc Pater regi Filio nuptias fecit, quo ei per incarnationis mysterium sanctam Ecclesiam sociavit. Uterus autem genitricis Virginis hujus sponsi tha psalmista dicit: In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã uel hoc nr̃e in¬
telligentie obsistit. Quia
cum ad horam nonam apd̃
antiquos cotidie prandiũ
fieret. ipsum quoq prandi¬
um cena uocabatur: le iͥ¬
epe autem iam dixisse¬
me memini: qd̾ plerumq
in scõ euangelio regnum
celorum presens ecclesia
nominatur.Congregatio
quippe iustorum regnum
celorum dr̃. Quia enim
ꝑ ꝓph̃am dominus dicit᷑.
celum michi sedes est: &
salomon ait. anima iusti
sedes sapientie:paulus
etiam dicre: xp̃m dei uir¬
tutem. & dei sapientiam:
iiquido colligere debemus.
qr si deus sapientia: aĩa
autem uisti sedes sapien¬
tie: dum celum dr̃ sedes
dei: celum ergo est anima
iusti. Pinc psalmistam de
sc̃ĩs predicatorib dicitur.
Celienarrant głam dei. Reg¬
num ergo celorum: est eccle¬
sia iustorum. Quia dum
eorum corda in terra nich
amnbiunt: per hoc quod ad
superna suspirant: iam in
eis dominus quasi in cele
stib regnat. Dicatur ergo.
Simile est regnum celoꝵs
homini regi: qui fecit nup¬

Expanded text:
nequaquam vel hoc nostrae innequaquam vel hoc nostrae intelligentiae obsistit, quia cum ad horam nonam apud antiquos quotidie prandium fieret, ipsum quoque prandium coena vocabatur. 2. Saepe autem jam me dixisse memini quod plerumque in sancto Evangelio regnum coelorum praesens Ecclesia nominatur. Congregatio quippe justorum regnum coelorum dicitur. Quia enim per prophetam Dominus dicit: Coelum mihi sedes est ; 1635 et Salomon ait: Anima justi sedes est sapientiae ; Paulus etiam dicit: Christum Dei virtutem et Dei sapientiam ; liquido colligere debemus quia si Deus sapientia, anima autem justi sedes sapientiae, dum coelum dicitur sedes Dei, coelum ergo est anima justi. Hinc per Psalmistam de sanctis praedicatoribus dicitur: Coeli enarrant gloriam Dei . Regnum ergo coelorum est Ecclesia justorum, quia dum eorum corda in terra nil ambiunt, per hoc quod ad superna suspirant, jam in eis Domstibus regnat. Dicatur ergo: Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nup
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ẽs km̃i uolo si possũ
sub breuitate transcurrẽ.
ut in fine eius ualeam ad
loquendum largius uaca¬
re. D querendum pris
est an hec apud matheũ
ipsa sit iectio que apud
lucam sub appellatione ce¬
ne describitur. Et quidem
sunt non nulla: que sibi
dissona ẽẽ uideantur. Quia
hic prandium illic cena
memoratur. Hic qui ad
nuptias non dignis ue¬
stib intrauit: repulsus ẽ.
Iuic nullus qui intrasse
dicitur: repulsus ẽẽ perhi¬
betur. Qua ex re recte coi¬
ligitur: qd̾ &e hic ꝑ nup¬
tias p̾sens eccł̃ia: & illic
ꝑ cenam et̾num &e ulti¬
mum conuiuium desig¬
natur. Quia & hanc nog¬
nulli exituri intrant. &
Ao illud quisquis intra¬
uerit semel: ulterius ñ
xent: ego mieliusz puto
salua fide alieno intellec¬
tui cedere: quam contenti¬
onib deseruire. Qm̃ ce in¬
telligi congrue forsitan
potest: qr de piecto eo qͥ
cum nuptiali ueste non
uenerat: quod lucas ta¬
cuie matheus dixit. Quod
uͦ ꝑ illum cena. per hunc
autem prandium dicitur.

Expanded text:
rissimi, volo, si possum, sub brevitate transcurrere, ut in fine ejus valeam ad loquendum largius vacare. Sed quaerendum prius est an haec apud Matthaeum ipsa sit lectio quae apud Lucam sub appellatione coenae describitur . Et quidem sunt nonnulla quae sibi dissona esse videntur, quia hic prandium, illic coena memoratur; hic qui ad nuptias non dignis vestibus intravit repulsus est, illic nullus qui intrasse dicitur repulsus esse perhibetur. Qua ex re recte colligitur quod et hic per nuptias praesens Ecclesia, et illic per coenam aeternum et ultimum convivium designatur, quia et hanc nonnulli exituri intrant, et ad illud quisquis semel intraverit ulterius non  ego melius puto, salva fide, alieno intellectui cedere, quam contentionibus deservire, quoniam et intelligi congrue forsitan potest quia de projecto eo qui cum nuptiali veste non venerat quod Lucas tacuit Matthaeus dixit. Quod vero per illum coena, per hunc autem prandium dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Herodes enim me¬
tuebat iohannem: sciens
& custodiebat eum. Et au¬
dito eo mutta faciebat:
& libent̾ eum audiebat.
Sed uicit amor mulieriᷤ
Leumq in illum quẽ
sanctum ẽe nouerat & iu¬
stum manus mittere co¬
egit. Qui qm uoluit coi¬
bere luxuriam: ad homici¬
dii reatum ꝓlaps est.
Minus q illi peccatũ. ma¬
ioris erat causa peccati.
sui distͥcto di iudicio ꝯtigit
ut ꝓpter appetitum adiul¬
tere quam detestandã scie¬
bat sanguinem fuinderet
ꝓphe quem deo acceptum
c̃ẽ cognouerat. Hec namq
est illa diimi dispensato
examinis de qua dicitur.
Qui nocet noceat adhuc
ce qui in sordibz est: sor¬
uescat adhuc. At contra
qd̾ sequitur. Et sc̃s sancti¬
ficetur adhuc ad beati io¬
hannis ꝑsonam conue¬
nient̃ aptatur. qui sc̃s
existens sanctificatur ad¬
huc dum ꝑ officiũ euan¬
gelirandi. ad margyrii pai¬
mam puenit:

Expanded text:
dicit: Herodes enim medicit: Herodes enim metuebat Joanet custodiebat eum . Et audito eo multa faciebat, et libenter eum audiebat. Sed vicit amor mulieris, eumque in illum quem sanctum esse noverat et justum manus mittere coegit. Qui quoniam noluit cohibere luxuriam, ad homicidii reatum prolapsus est, minusque illi peccatum majoris erat causa peccati: cui districto Dei judicio contigit ut propter appetitum adulterae quam detestandam sciebat, sanguinem funderet prophetae, quem Deo acceptum esse cognoverat. Haec namque est illa divini dispensatio examinis, de qua dicitur: Qui nocet, noceat adhuc: et qui in sordibus est, sordescat adhuc . At contra quod sequitur, Et sanctus sanctificetur adhuc, ad beati Joannis personam convenienter aptatur, qui sanctus existens sanctificabatur adhuc, dum per officium evangelizandi ad martyrii palmam pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
einde augustus ut
regni iudaici minueret
potentiam diuisa in qͣ¬
tuor partes ꝓuincia. qua¬
tuoz fr̃es archelai. erdem
regende prefecit. qui sin¬
guli a principatu quar¬
de partis greco sermone
sunt tetrarche uocati. E
quib phiippus herodi¬
adem filiam arethe regis
arabum accepit uxorem
quam idem archa post¬
modum ablatam ab eo
dedit herodi: eoquod ip̃e
maioris eẽt potestatis &
fame. fc̃m q est adulti¬
um piiblicum sicut ꝑ¬
fidis causa pereundi. tr̃a
fidelissimo preconi nr̃e re¬
demptionis materia tri¬
umphandi: qui ꝓbibendo
regis iniusti scelera mor¬
te quidem iniusta meru¬
it plecti. s post mortis
gustum a rege iusticie
cui testimonium ꝑhibe¬
bat iustam uite ꝑhenniᷤ
coronam accepit. Bicebet
g̾ illi iohannes. Non li¬
cet tͥ habere eam. Et uo¬
lens inquit illum occid̾e.
timuit populum. qr sict̃
ꝓpham eum habebant.
Non populus tantum. s
ĩpse etiam herodes iohem
sicut ꝓpħ̾am habebat. te¬
ste euangłista marco qͥ

Expanded text:
einde Augustus, ut regni Judaici minueret potentiam, divisa in quatuor partes provincia, quatuor fratres Archelai eidem regendae praefecit, qui singuli a principatu quartae partis Graeco sermone sunt tetrarchae vocati. E quibus Philippus Herodiadem, filiam Arethae regis Arabum, accepit uxorem, quam idem Aretha postmodum ablatam ab eo dedit Herodi, eo quod ipse esset majoris potestatis et famae, factumque est adulterium publicum. Sicut perfidis causa est pereundi, ita fidelissimo praeconi nostrae redemptionis materia triumphandi, qui prohibendo regis injusti scelera, morte quidem injusta meruit plecti, sed post mortis gustum a rege justitiae cui testimonium perhibebat, justam vitae perennis coronam accepit. Dicebat ergo illi Joannes: Non licet tibi habere eam. Et volens, inquit, illum occidere, timuit populum, quia sicut prophetam eum habebant. Non populus tantum, sed ipse etiam Herodes Joannem sicut prophetam habebat, teste evangelista Marco, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fectio in monte ministra¬
ta est: ut aliorum euan¬
głistarum narratio decla¬
rat: quia utriusq scrip¬
tura testainenti reste in¬
tellecta attitudinem nob̾
celestium p̃ceptorum man¬
dat ⁊ p̃miorum. Utraq al¬
titudinem xp̃i qui ẽ mos
domus uomini in uerticẽ
montium: consona uoce
predicat. Qui enim edifica¬
tã suꝑ se ciuitatem siue
domum domini idest eccłi¬
am in altum bonorum ex¬
touit operum. & cunctis
manifestã gentib exhibet.
ipse hanc ab infimis de¬
lectationib abstractam
pane celi reficit:atq ad
appetitũ suꝑne suauita¬
tis dato pignore cibi sꝑi¬
ritualis accendit: Te uͭ.
ba. qr ecce iam triduo su¬
stinent me:nec habent
quod manducent. Et si
dimisero eos ieiunos in
domum suam:deficient
in uia. Quare triduo tur¬
ba dominum sustinuerit.
matheus exponit pleniꝰ:
qui ait. Et ascendens in
montem: sedebat. ibi. Et
accesserunt ad eum turbe
multe: habentes secũ mu¬

Expanded text:
fectio in monte celebrafectio in monte celebrata est, ut aliorum Evangelistarum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenti recte intellecta, altitudinem nobis coelestium et praeceptorum mandat, et praemiorum, utraque altitudinem Christi, qui est mons domus domini in vertice montium consona voce praedicat. Qui enim aedificatam super se civitatem, sive domum domini, id est, ecclesiam in altum bonorum extollit operum, et cunctis manifestam gentibus exhibet, ipse hanc ab infimis delectationibus abstractam pane coeli reficit, atque ad appetitum supernae suavitatis dato pignore cibi spiritualis accendit. bam, quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via. Quare triduo turba Dominum sustinuerit, Matthaeus exponit plenius, qui ait: Et ascendens in montem sedebat ibi. Et accesserunt ad eum turbae multae habentes secum mu
Abbreviated transcription (Latin):
consideranda est in uno
eodemq redemptore nr̃o
distincta operatio duum¬
tatis & humanitatis :
atq error euticetis. qͥunã
tantum in xp̃o oꝑationẽ
dogmatizare presumit. ꝓ¬
cul a xp̃ianis finib expel¬
lendus.Quis enim ñ ui¬
deat in hoc quod suꝑ tur¬
ba miseretur dominꝰ ne ł
redia uel uie longioris¬
labore deficiãt affectum
ẽẽ & compassionem huma
ne fragilitatis: Qd̃ uero
de septem panib ce pisci¬
culis paucis quatuor mi¬
lia hominum sacrauit. di¬
uinȩ opus est uirtutis.
Mystice autem hoc mira¬
culo designatur qd̃ uiam
seculi p̃sentis aliter in co¬
lumes transire nequimꝰ
nisi nos gr̃a redemptoris
nr̃i alimento sui uerbi re¬
ficiat. Hoc uero typice int̃
hanc refectionem. & illã
quinq panum ac duoꝵ
piscium distat: qd̃ ibi lit¬
tera ueteris instrumenti
spũali gr̃a plena ẽẽ signa¬
ta est: hic autem noui ue¬
ritas ac gr̃a testamenti fi¬
delib ministranda mons¬
trata est Dane utraq re¬

Expanded text:
consideranda est in uno eodemque Redemptore nostro distincta operatio divinitatis et humanitatis; atque error Eutychetis, qui unam tantum in Christo operationem dogmatizare praesumit, procul a Christianis finibus expellendus. Quis enim non videat hoc quod super turbam miseretur Dominus, ne vel inedia vel viae longiorislabore deficiat, affectum esse et compassionem humanae fragilitatis. Quod vero de septem panibus et pisciculis paucis, quatuor millia hominum saturavit, divinae opus esse virtutis. Mystice autem hoc miraculo designatur, quod viam saeculi praesentis aliter incolumes transire nequimus, nisi nos gratia redemptoris nostri alimento sui verbi reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi littera Veteris Testamenti spirituali gratia plena esse signata est, hic autem Novi veritas ac gratia Testamenti, fidelibus ministranda monstrata est. Sane utraque re
Abbreviated transcription (Latin):
noui testamenti ponu¬
tur: in quo seꝑtiformis
cunctis &e credenda reue¬
latur. & credita datur.
Neq ordeacei fuisse pro¬
duntur sicut illi quinq
de quib quinq hominũ
milia saturata. ne iterũ
sicut in lege uitale am¬
me alimentum corporali¬
b sacramentis obtegere¬
tur. Ordei ceenim medul¬
la: tenacissima palea te
ride discumbebat. nunc
ubi septem panib refici¬
enda est suꝑ terram dis¬
cumbere p̃cipitur. quia ꝑ
scripturam legis carnis
desideria calcare ce com¬
primere iubemur. Omĩs
enim caro fenum. ce oĩs
gła eius tamquam flos
feni. In nouo autem tes¬
tamento. ip̃am quoq t̾¬
ram ac facultates tempo¬
rales derelinquere p̾cipi¬
mur. uł certe quia mons
in quo turbe dominicis pa¬
nib refłebant᷑. ⁊attitudi¬
nem ut supradiximꝰ redẽp¬
toris nr̃i significat. ibi sr̃
fenum hic suꝑ t̾ram refi¬
citur. Ibi enim celsitudo
xpp̃i ꝓpter carnales homi¬
nes & iersem terrenã car¬

Expanded text:
Novi Testamenti ponuNovi Testamenti ponuntur, in quo septiformis cunctis et credenda revelatur, et credita datur. Neque hordeacei fuisse produntur, sicut illi quinque, de quibus quinque sunt hominum millia saturata, ne iterum sicut in lege vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur. Hordei etenim medulla tenacissima palea tegride discumbebat, nunc ubi septem panibus reficienda est, supra terram discumbere praecipitur, quia per Scripturam legis carnis desideria calcare et comprimere jubemur. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . In Novo autem Testamento ipsam quoque terram ac facultates temporales derelinquere praecipimur. Vel certe quia mons in quo turba dominicis panibus reficiebatur, altitudinem ut supra diximus Redemptoris nostri significat, ibi super fenum, hic super terram reficitur. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam, car
Abbreviated transcription (Latin):
natus. solum autem con¬
iugium exꝑtus. ad mini¬
st̾ium sp̃uale conũsus est.
Neq iste uenit de longin¬
quo: qr usus comunctiõe
concessa. ꝑ illicita ñ erra¬
uit. Aui uero post carnis
flagitia. aui post falsa tes¬
timonia. alii pꝰ facta fur¬
ta. alii pꝰ illatas uiolenti¬
as. Alii pꝰ ꝑpetrata homiti¬
dia. ad penitentiã redeunt.
atq ad omnipotentis dei
seruitium conũtuntur. Hi
uidelicet ao uomnum de
longinquo ueniunt. Qnͣ¬
to enim quisq plus in pͣ¬
uo oꝑe errauit: tanto ab
omnipotente domino lon¬
gius recessit: łc iiͣ.
Hentur gͥ alimenta eis.
etiam qui de longinquo
uires reparent. quas in fla¬
gituis amiserunt. Itẽ uidei
quicumq in xp̃m credide¬
runt. de ꝓpe ad illum uene¬
erant litteris edocti de illo.
Credentes uͦ ex gentib de
longe utiq uenerunt ad
sc̃arum monimentis de
eius erant fide p̃moniti.
Et interrogauit eos. Et
panes habetis: Qui dixe¬
runt. Septem. Bene sep¬
tem panes in ministerio

Expanded text:
natus, solum autem connatus, solum autem conjugium expertus, ad ministerium spirituale conversus est. Neque iste venit de longinquo, quia usus concessa, per illicita non erravit. Alii vero post carnis flagitia, alii post falsa testimonia, alii post facta furta, alii post illatas violentias, alii post perpetrata homicidia ad poenitentiam redeunt, atque ad omnipotentis Dei servitium convertuntur. Hi videlicet ad Dominum de longinquo veniunt. Quanto enim quisque plus in pravo opere erravit, tanto ab omnipotente Domino longius recessit. Dentur igitur alimenta eis, etiam qui de longinquo vires reparent, quas in flagitiis amiserunt. Item Judaei quicunque in Christo crediderunt, de prope ad illum veneerant litteris edocti de illo. Credentes vero ex gentibus de longe utique venerunt ad sanctarum monimentis de ejus erant fide praemoniti. Et interrogavit eos: Quot panes habetis? Qui dixerunt: Septem. Bene septem panes in mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
homine:
It nos gͥ his contͣ eu¬
tichen dictis. extollamus
uocen cum eccl̃ia catholi¬
ca. euius hec miilier y̾pũ
gessit: extollamus ⁊ men¬
tem de medio turbarum.
di camusq saluatori. Be¬
atus uent̾ qui te portauit
& ubera q̃ suxisti. Uere
enim beata parens. que
sicut quidam ait. enixa
est puerpera regem: qui
celum terramq tenet per
sẽcula. cuius nom̃ & eterno
complectens.omnia gyro.
impium sine fine manet.
que uentre beato gaudia
matris habens cũ uirgini¬
tatis honore nec primam
similem insa est nec babe¬
re sequente. At ille dixit̾.
Quinimmo beati qui au¬
diunt ũbum dei: ce custo¬
diunt illud. Pulchre sal¬
uator atcestatiomi muli¬
eris anniiit. ñ eam tan¬
tumm̾ que uerbum dei
corporãliter generare me¬
ruerat. s ce om̃s qui idẽ
uerbum sp̃aliter auditu
fidei conciꝑe. & boni oꝑis
custodia. uel in suo uł in
ꝓximorum corde parere.
& quasi alere studuerint.
asseuerans ẽẽ beatos. quia
& eadem dei genitrix. ce ĩ¬

Expanded text:
homine. Et nos igitur his contra Eutychen dictis extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit, extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti . Vere enim beata parens, quae sicut quidam ait enixa est puerpera Regem. Qui oelum terramque tenet per saecula, cujus. Numen et aeterno complectens omnia gyro, Imperium sine fine manet; quae ventre beato, Gaudia matris habens cum virginitatis honore, Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. At ille dixiQuinimo, beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit. Non eam tantummodo, quae verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes, quidem verbum spiritualiter auditu fidei concipere, et boni operis custodia, vel in suo, vel in proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix, et in
Abbreviated transcription (Latin):
paleam uero ordei occulta¬
batur. uenit ipse unꝰ utrã¬
q ꝑsonam in se portans
sacerdotis ce regis. Dacer¬
dots per uictunam quã
se ipsum obtulit ꝓ nobis
deo. Regis. quia regunur
ab eo. & aꝑuintur que clay¬
sa portabantur. Gratia
illi un pleuit ꝑ se quod per
uetus testamentum ꝓmit¬
tebatur. Et frangi iussit pa¬
nes frangendo multiplica¬
ti sunt. Nichil uerius. qͥnq
enim libri illi moysi. quã
muttos libros cum expo¬
mintur tamquam fran¬
gendo. idest disserendo fe¬
cerunt.S quia in illo or¬
deo ignorantia primi ppłi¬
tegebatur: de quo primo
populo dictum est. quã¬
diu legitur moy ses. uela¬
inen supra corda eorum
positum est: nondũ enim
quia nondum uenerat xͨ:
nondum uelum templi
fuerat illo in cruce pen¬
dente conscissum: quia
gͦ ignorantia populi in
tio illa domini: ignoranti¬
am discipuli demonstra¬
bat. Nichil gͥ uacat. om¬
nia innuunt. s intellecto¬
rem requirunt. Nam ce ip¬

Expanded text:
paleam vero hordei occultapaleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi ptegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est . Nondum enim velamen quia nondum venerat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in tio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ip
Abbreviated transcription (Latin):
panes intelliguntur.qͥnq
libri moysi. Merito non
triticei s ordeacei. quia
ad uetus testamentum
pͥtinent. Nostis autem or¬
deum̃ ita creatum. ut ad
mediillam eus uix per¬
ueniatur. Uestitur enim
eadem medulla tegmine
paiee. & ipsa palea tenax
& inherens. ut cum labo¬
re exuatur. Taus est litt̃a
ueteris testamenti. uesti¬
ta tegminib carnalium
sacramentoꝵ. S si ad eiꝰ
nadullam ꝑueniatur.
pascit &e saciat. ferebat gͦ
quidam puer quinq pa¬
nes &e duos pisces. Si
queramus qui fuerit pu¬
ex iste: forte populus isrł
erat sensu puerili. porta¬
bat nec manducabat. Iula
enim que portabat. clau¬
sa onerabant. aperta pas¬
cebant. Duo autem pisces
uidentur nobis significa¬
re duas illas in uect̃ tes¬
tamento sublimes ꝑso¬
nas. que ungebantur ad
populum sanctificandũ.
& regendum saccidotis ce
regis. Et ipse in mysterio
uenit aliquando qui per
illas significabatur. ueñ
aliquando qui ꝑ medul¬
lam ordei ostendebatur. ꝑ

Expanded text:
panes intelliguntur quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per
Abbreviated transcription (Latin):
Quid eẽt enim facturus
ipse nouerat. ce hoc nesci¬
re philippum sciebat simi¬
liter. Quare itaq interro¬
gabat nisi quia illius ig¬
norantiam demonstrabat:
Et hoc quare fecit ut di¬
xi post intelligemꝰ. An¬
dreas ait. est hic puer qͥ¬
dam qui habet quinq pa¬
nes ce duos pisces. s hec
quid sunt ad tantos: Cũ
dixisset philippus interro¬
gatus. ducentorum dena¬
riorum panes non suffi¬
cere quib tanta illa tur¬
ba reficeretur: Erat ibi qͥ¬
dam puer portans qͥno
panes ordeaceos. & duos
pisces. Et ait ih̾e. fãcite
homines discumbere.
Erat autem ibi multũ
fenum. &e discubuerũt
fere quinq milia ho¬
minum. Accept autẽ
panes positi ante discum¬
bentes. Non iam quinq
panes s quod adiecerat
qui creauerat qd̃ actum
erat. & de piscib quantũ
sufficiebat. Parum est tur¬
bam illam fuisse saciatã
etiam fragmenta reseder̃.
&e ipsa colligi ussa st̃
ne perirent. & impleuert̃
duodecim cophinos frag¬

Expanded text:
quid esset facturus quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominum. Accepit autem panes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos frag
Abbreviated transcription (Latin):
iuna illa turba ce esuriets
cipuli qui erant cum do¬
mino in fame. & ipsi tur¬
bas uolebant pascere. ut
non remanerent inanes.
s unde pascerent non ha¬
bebant. In terrogauit dñs
unde emerentur panes ad
Hoc autem dicebat temp¬
tans eum discipulum sci¬
ucet philippum quem in¬
terrogauerat. ip̃e enim sci¬
ebat quid ẽẽt facturus.
Cui gͥ bono temptabatꝰ.
nisi quia ignorantiam
discipuli demonstrabant.
ce forte in demonstratioe
ignorantie discipuli ali¬
quid significauit. Appa¬
rebit gͦ cum ipsum sacra¬
mentum de quinq pani
b ceperit nobis loqui. &
quid significet indicare.
Ibi enim uidebimus. qua¬
re dominus in hoc facto
ignorantiam discipuli
uoluit interrogando qd̃
sciebat ostendere. Nam ĩ¬
terrogamus aliquando
qd̃ nescimus audire uo¬
lentes: ut discamus. Aui¬
quando interrogamus qd̃
scimus scire uolentes u¬
trum & ille sciat quem
interrogamus. Utrum q
hoc nouerat dominus. ce
qd̃ interrogabat sciebat.

Expanded text:
juna illa turba remaneret, juna illa turba remaneret, cipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cur ergo de bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de quinque panibus nobis coeperit loqui, et quid significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et
Abbreviated transcription (Latin):
quidem derre data. s ab
eo qui terram fecit mutti¬
plicata. Hoc gͦ ad motum
est sensib quo erigeretur
mens exhibitum oculis.
ubi exerceretur intellectus:
ut inuisibilem deum: per
uisibilia opera mirarẽtur.
ce erecti ad fidem. c pur¬
gati ꝑ fidem. etiam ipsum
inuisibilit̃ uidere cuperet
quem de reb uisibilib in¬
uisibilem nosceremus. Nec
tamen sufficit hec inrtueri
in miraculis xp̃i: Interro¬
gemus ipsa miracula qͥd
nobis loquantur de xp̃o. le
laudauimus. legamus. ce
intelligamus. Dominũ in
monte muttomagis intel¬
ligamus.quia dominus
in monte uerbum est in
atto. Proinde non quasi
humiliter iacet qd̃ in mõ¬
de factum est. nec transeiin¬
ter preter eumdum est. s¬
suscipiendum. Turbas ui¬
dit. esurientes agnourt mi¬
sericorditer pauit. Non so¬
lum ꝓ bonitate. uerum ꝓ
potestate. Quid enim so¬
la ꝓdesset bonitas. ubi nõ
erat panis unde turba esi¬
riens pasceretur: Nisi bo¬
nitati ad esset potestas ie¬

Expanded text:
quidem terrae mandata, sed ab quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, je