comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magis miseriarumest & pressura calamitatis. Sed &luctus acꝑsecutio quid ali¬
udiunt quam quod damnile presentisuitacexitium Idcirco sciendum
quib beatitudo condonatur. quodiam non hicuiuant. quia secundum sac¬
culum uiuentib: haecnihil aliud sunt quammiseriarum aerumpa
Undepat& quodiuxta illam inqua fide acspe & caritate iamuiuitur uitam
beatiuiuere dicuntur. Et sinonadhuc ipre spe tamen perueniendi iure
beat accipiuntur. Potestenim esse nonbeatus spe cui premia caelestia
pmittunt᷑. Causaigitur huius beatitudinis possessio regni caelorũ: ad hoc
quippedñs moritem ascendit. ut discipulis terrenaiam relinquentibus
& superna p&entibus uelut in alto positis precepta trader& caclestiũ mandatorũ & munere
sacrebenedictionis diuinitus largitur. Secundum quod dauidcanit. & enimbene¬

Expanded text:
magis miseriarum est, et pressura calamitatis. Sed et luctus et persecutio quid alimagis miseriarum est, et pressura calamitatis. Sed et luctus et persecutio quid aliud sunt quam quoddam poenale praesentis vitae exitium? Idcirco sciendum quibus beatitudo condonatur, quod jam non hic vivant; quia secundum saeculum viventibus haec nihil aliud sunt quam miseriarum aerumna. Unde patet quod juxta illam, in qua fide ac spe et charitate jam vivitur, vitam beati vivere dicuntur; etsi non adhuc in re, spe tamen perveniendi jure beati accipiuntur. Potest enim esse non beatus spe, cui praemia coelestia promittuntur? Causa igitur hujus beatitudinis possessio regni coelorum. Ad hoc quippe Dominus montem ascendit, ut disipulis terrena jam relinquentibus et superna petentibus, velut in alto positis, praecepta traderet coelestium mandatorum, et munera sacrae benedictionis divinitus largiretur, secundum quod David canit : Etenim bene
Abbreviated transcription (Latin):
& aperiens ossuum docebat eosdicens. Accedunt autem discipuli ad eum
qui iam animo inherentes fide interius ꝓpinquabant. Et ipsca periensossu¬
um docebat eosdicens. Apestionamq oris ꝓfunditatẽ significat sacramenti
Aperititaq orisianuã ut fluenta eructar& abrssi. Aperit hostiũ thesaurorũ
ut donadiuider& uniuersis. Siquidem oraꝓph& arum prius aperiens ipse
impleuerat. Aperuit autem & ipseossuum. quia exipsoerat gratia quae
illos olim ꝑfuderat. Alio quin hicsi non aperuiss& oris hostium. eorũ eloquia
mendatio potarentur quia quicquid a sȩculis ꝓmissum fuerat in eoquasi sigi¬
loclaudebantur. Vndecum reserauit mrstica sapientiarum documenta.
Rate os aperuissedicitur. quofluer& quass exuno paradrso fluuius ex quo
nonsolumapłi. uerum omnis ecdesia sacculorum rigata uirer&
enimmagis contrarium quam paupestas. & celestis beatitudo. Paupestasnaq:

Expanded text:
et aperiens os suum docebat eos, dicens. Accedunt autem discipuli ad eum, et aperiens os suum docebat eos, dicens. Accedunt autem discipuli ad eum, qui jam animo ei inhaerentes, fide interius propinquabant; et ipse aperiens os suum docebat eos. Apertio namque oris profunditatem significat sacramenti. Aperit itaque oris januam, ut fluenta eructaret abyssi. Aperit ostium thesaurorum, ut dona divideret universis. Siquidem ora prophetarum prius aperiens ipse impleverat. Aperuit autem et ipse os suum; quia ex ipso erat gratia, quae illos olim perfuderat. Alioquin hic si non aperuisset oris ostium, eorum eloquia mendacio notarentur; quia quidquid a saeculis promissum fuerat, in eo quasi sigillo claudebantur. Unde cum reseravit mystica sapientiae documenta, recte os aperuisse dicitur, quo flueret quasi ex uno paradiso fluvius, ex quo non solum Apostoli, verum omnis 236 Ecclesia saeculorum rigata vireretenim magis contrarium quam paupertas et coelestis beatitudo; paupertas namque
Abbreviated transcription (Latin):
bene iuxta lucam dnmcumeis alium incampestrib: habuisse sermonem
putatur. Dequofortematheussiluerat. Quan quam ita possit accipi.
utcum discipulis priusquasi orationis gratia. in montem preminentius ascen¬
derit. dein dedescendisse & tunc in aliquamontis acsicam pestricelsicudi¬
ne. quoturbae ad possentesse. unum eundemq sermonem. quem matheus lucasi
narrarunt pariter habuisse. Seduerius reor ut pr&ulimus. quod &eugł
da inspicit singulorum. nulli dubium quod nouerit quibus sublimiora sul¬
limius & quib mediocradebeat locis ac temporibus docere inferius
Nonenimomines omniapossunt. Et ideo preceptorum ponaequalia sunt
omnibus instituta. lic& unasit aeternitas uitae: Quia nec singulorum
unum est uotum. Sicut nec unicuiq meritorum aequaleest premium
EtCuMsedisset INquit. accesserunt adeum discipulieius.

Expanded text:
bene, juxta Lucam, Dominus cum eis alium in campestribus habuisse sermonem bene, juxta Lucam, Dominus cum eis alium in campestribus habuisse sermonem putatur , de quo forte Matthaeus siluerat. Quanquam ita possit accipi ut cum discipulis prius, quasi orationis gratia, in montem praeeminentius ascenderit: deinde descendisse, et tunc in aliqua montis ac si campestri celsitudine, quo turbae adesse possent, unum eumdemque sermonem, quem Matthaeus Lucasque narrarunt pariter, habuisse. Sed verius reor, ut protulimus, quod et Evada inspicit singulorum, nulli dubium quod noverit quibus sublimiora sublimius, et quibus mediocria debeat locis ac temporibus docere inferius. Non enim omnes omnia possunt. Et ideo praeceptorum non aequalia sunt omnibus instituta, licet una sit aeternitas vitae. Quia nec singulorum unum est votum, sicut nec unicuique meritorum aequale est praemium. Et cum sedisset, inquit, accesserunt ad eum discipuli ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
maior erat utiq quamphariseorum. quia ꝓfectolegem suis pastibus adimplebat
on hominis quidemerat seddi dequasanedictum legimus. Iustitiatua sicut
montesdĩ. iudiciatua abrssusmulta. Et ideonon aliubi quam supra mon¬
tem hancdaredecuerat. utcelsitudo ecclesiarum supraquam xp̃s ueritatis
magister sedebatdocens. ad sublimia seattoller&. & fluenta quaed e uestice ma¬
nabant uberius totum corpus rigarent Xp̃sitaq monsuerus est qui suꝑ
omnescolles eleuatur. ut confluentadeumomnesgentes: & ideo discipulos
secum preminentius abducit.ut montes ipsiprius abeo quicelsi¬
or erat pacem suscipiant. deindecolles ex quibus totus mundus colligitur
iustitiam exciperent Quaenimirũ iustitia sicut montesdĩ. et potandũ
quammrstica doctrinarum ubiq scateant sacramenta
Uam turba quae sequebatur eum prius nonad excelsaꝑuenit. Id circo

Expanded text:
major erat utique quam pharisaeorum; quia profecto legem suis partibus adimplebat. major erat utique quam pharisaeorum; quia profecto legem suis partibus adimplebat. Non hominis quidem erat, sed Dei, de qua sane editum legimus: Justitia tua sicut montes Dei, judicia tua abyssus multa . Et ideo non alibi quam supra montem hanc dare decuerat, ut celsitudo Ecclesiarum, supra quam Christus veritatis magister sedebat docens, ad sublimia 235 se attolleret, et fluenta quae de vertice manabant uberius totum corpus rigarent. Christus itaque mons verus est, qui super omnes colles elevatur, ut confluant ad eum omnes gentes. Et ideo discipulos eeminentius abducit, ut montes ipsi prius ab eo qui celsior erat pacem suscipiant; deinde colles ex quibus totus mundus colligitur, justitiam exciperent. Quae nimirum justitia, sicut montes Dei. Et notandum quam mystica doctrinarum ubique scateant sacramenta. Nam turba quae sequebatur eum prius non ad excelsa pervenit, idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis ades predicantem suꝑ montemsion summũ pontificem xp̃m
recogita&iam & regem. quia exuna eademq cathedra doc& acdecernit
uxta doctrine suacinstituta. quidunusquisq lucri afferat d&alento
& quantum ꝓficiat exnegotio: ut oboedientib premia Peglegentibus
autem supplicia in examinerependat. Etenim quia docere saluta¬
riaui te precepta credentib uenerat. Dignumerat ut supra montem
ascender& quatinus mopstar& quo d exipsa cademq scentua hancquã
presidebat ecclesiam quae monsdicitur usq infinem saeculi pleniuserudir&
Figuratarumordo poscebat ut rebus actemporib: mrsticedoctrinalis uirtus com¬
mendar&ur. quaetrpicis fulcita sacramentis copiosius patescer&. & ad theoriam
quosiam subuexerat hinc indefiguris generaliterdocentib: sublimiu sinuitar&
Nam & iustitia quam secundum dispositionem temporum tradebat ꝑfectioribus.

Expanded text:
quisquis ades, praedicantem supra montem Sion summum pontificem Christum: quisquis ades, praedicantem supra montem Sion summum pontificem Christum: recogita etiam et regem; quia ex una eademque cathedra docet ac decernit, juxta doctrinae suae instituta, quid unusquisque lucri afferat de talento, et quantum proficiat ex negotio, ut obedientibus praemia, negligentibus autem supplicia in examine rependat. Etenim, quia docere salutaria vitae praecepta credentibus venerat, dignum erat ut supra montem ascenderet, quatenus monstraret quod ex ipsa eademque scientia, hanc praesidebat, Ecclesiam, quae mons dicitur, usque in finem saeculi plenius erudiret. Figurarum ordo poscebat ut rebus ac temporibus mystice doctrinalis virtus commendaretur, quae, typicis fulcita sacramentis, copiosius patesceret, et ad theoriam quos jam subvexerat hinc inde figuris generaliter docentibus sublimius invitaret. Nam et justitia, quam secundum dispositionem temporum tradebat perfectioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
precepta seruauenit  Quosi quis inuno eorũ offenderit u factus est
omnium reus Sequebantur quoq & dchiero solimis aciudea uet non
& da ransiordanens  ħi ꝓfecto quosuisi o paci s in lustrauerat & constteri
iam confessionefidei dm̃didicerant: Et rected &ransiordanen dicuntur
commcasst: quobaptismo transposito quasiaba liaregionis parte terran
uert repmissionis intrantes. xpm̃ fidei gressibus iamiamq sequebantur
Onde&ihis uidensturbas ascendit ipmontem ui scendit aune
supramontem exclsusdĩ patris filius. ut eos docer& altora untutũ culmina
pcere  etexlo cosignar& non tantum altioramoralis uitic sacrameita. Sed
etiam scamdi ecdesiam sublimius erigendam. supra quamipserex & sacerdos
presidens. Nonmodo decernit. uerum doctrinasua instituit uniuer sos
Hincqui ppescriptum legimus. Ego autem constrtutussum rex abeo
supsion montem sc̃meius. predicans preceptum cius. Nudisitaq

Expanded text:
praecepta servaverit. Quod si quis in uno eorum offenderit, factus est omnium reus. Sequebantur quoque et de Hierosolymis ac Judaea, necnon et de trans Jordanem, hi profecto quos visio pacis illustraverat, et confiteri jam confessione fidei Deum didicerant. Et recte de trans Jordanem dicuntur commeasse, quod baptismo transposito, quasi ab aliae regionis parte, terram verae repromissionis intrantes, Christum fidei gressibus jam jamque sequebantur. Unde et: Jesus videns turbas ascendit in montem. Ascendit autem supra montem excelsus Dei Patris Filius, ut eos doceret altiora virtutum culmina petere, et ex loco signaret, non tantum altiora moralis vitae sacramenta, sed etiam sanctam Dei Ecclesiam sublimius erigendam, supra quam ipse rex et sacerdos praesidens, non modo decernit, verum doctrina sua instituit universos. Hinc quippe scriptum legimus: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus . Audis itaque,
Abbreviated transcription (Latin):
Sumilimo documdicit: cau&eneiustitiamuram faciatis coram hominibus
querendum ut rum nedicat cau&enciustitiam quaediest. uestran faciarer
obuan amgloriam coram hominibus ostentando uideaminiabeis. Quanergo
iustitiam studentes diustitie non potestis essesubiecti Pat& enim quodua¬
riis modis secundum scripturas sacras iustitia uocatur

Expanded text:
Simili modo cum dicit, Cavete ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, Simili modo cum dicit, Cavete ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, quaerendum utrumne dicat: Cavete ne justitiam, quae Dei est, vestram faciatis ob vanam gloriam coram hominibus ostentando, ut videamini ab eis. Quam justitiam studentes, Dei justitiae non potestis esse subjecti. Patet enim quod variis modis, secundum Scripturas sacras, justitia vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
Etimploro quiahicliber permaxime demunditia cordis tractatur: ut ille quiub&
seruar faciat &emundato cordis oculo ad eandemcontem plationis inspectionẽ
ptingere. dequadictum est beatimundo corde quõ ipsidm̃ uidebunt EX
CTEΝVSIUSTITEUACELII SUIS PARTIBUS
usq ad plenamomnium dilectionem inimicorum redintegrata ut¬
plusess& quamiustitiaphariscorum ac scribarum. punc uero qua
inspcetione & cordis munditia ipsacademq iustitia credentium operib: debeat
impler diligenter ueritas insinuat. Cau&einquit peiustitiam uestrã
faciatis coram hominibus utuideamini abeis Iustitia autem nostra quidue¬
Ut significare non abre queritur. Num quiduelut iuder diuastitiã ignorar¬
tes nostam querimusstatuere: Sicitaq dehis scriptum in paulo legimus
sgnorantes diufitiam & suamquerentes statuere iustitied ponsunt subiecq

Expanded text:
Et imploro, quia hic liber permaxime de munditia cordis tractat, ut ille qui jubet Et imploro, quia hic liber permaxime de munditia cordis tractat, ut ille qui jubet servari, faciat et emundato cordis oculo ad eamdem contemplationis inspectionem pertingere, de qua dictum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Hactenus justitia Evangelii suis partibus usque ad plenam omnium et dilectionem inimicorum redintegrata, utplus esset quam justitia Pharisaeorum ac Scribarum; nunc vero qua inspectione et cordis munditia ipsa eademque justitia credentium operibus debeat adimpleri, diligenter Veritas insinuat. Cavete, inquit, ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Justitia autem nostra quid velit significare, non abs re quaeritur. Nunquid, velut Judaei Dei justitiam ignorantes, nostram quaerimus statuere? Sic itaque de his scriptum in Paulo legimus: Ignorantes Dei justitiam, et suam quaerentes statuere, justitiae Dei 304 non sunt subjecti .
Abbreviated transcription (Latin):
optansdari ut eissaltim ꝓficiam quib desudo. Eosuero quibus nostra Nonpla¬
cuerint ut quiescant derogare. priusquam ꝑnoscant queso nequod absit aliorũ
ꝓfectib asꝑnati non ferentes placeresi obsit plurimum fortassis quod ꝓdeẽ pote¬
rat. Hacquippe speigratia subuectus ad eaquȩcordis munditia mandantur
ad̃o r&ractanda tandemueniam. Quae profectosicut ab adulatorib &ua
namgloriam captantib quaciubentur nonrecte aguntur animo. Sicnisi
insem &ipsumredeat isqui ea festinat enodare. aut docere alios ut semperpur¬
gatomentis oculo se suosq sermones ad laudem creatorissui referat. Numquã
sinepericulo ꝑ functoriȩ laudis ad calcemusq perueni&. Idcirco me totumdõ
committo. cuiusspiramine ad portum salutis & ad finemoperis quandoq
aducctus obsecro inter uariosscilla rum laqueos sin eoffenseueniam:

Expanded text:
optans dari, ut eis saltem proficiam quibus desudo; eos vero quibus nostra non plaoptans dari, ut eis saltem proficiam quibus desudo; eos vero quibus nostra non placuerint, ut quiescant derogare priusquam pernoscant quaeso, ne quod absit! aliorum profectibus aspernati non ferentes placere, sibi obsit plurimum quod fortassis prodesse poterat. Hac quippe spei gratia subvectus ad ea quae de cordis munditia mandantur a Domino, retractanda tandem veniam. Quia profecto, sicut ab adulatoribus, et vanam gloriam captantibus, quae jubentur non recte aguntur animo: sic, nisi in semetipsum redeat is qui festinat enodare aut docere alios, ut semper perpurgato mentis oculo se suosque sermones ad laudem Creatoris sui referat, nunquam sine periculo perfunctoriae laudis, ad calcem usque pervenit. Idcirco me totum Deo committo, cujus spiramine ad portum salutis, et ad finem operis quandoque advectus, obsecro inter varios Scyllarum laqueos sine offensa veniam.
Abbreviated transcription (Latin):
loca quib senequeat explicare in cautus ruat Quadecausa semꝑ orandus est sp̃s
diuinus ut uitam bonam huicnegotio adpulsis & sanam doctrinam tribuat
quatinus bonauita docentem sapienter reprehensorib commend&. Doctrina
uerosana proterat resistentes & suis auditorib. prudenter ostendat. quod scriptura¬
rum ueritas a quo uissit prolatadoctore Num quam repudiari debeat
Sicut ec ontra sieam falsam esse contigerit. Lic& eximiussit inuita perquem doce tur
quodnumquã suscipi. Numquã utiq liceat uenerari Sed qui a deuita idonea me
non iacto subdite. tamen seniorũ nobilium disciplins nutriendus & admeliora
uitȩ studia ꝓuehendus inmilitia monasticȩ religionis persisto. Porro iuxta exigui¬
ta temingenii Nonsolum sanamme ad prehendissed octrinã gaudeo. uerum meorũ
adhuc presidio eruditionis iuuarimorum grauitateiocundor. Ihihinegotio ex¬

Expanded text:
loca quibus se nequeat explicare, incautus ruat. Qua de causa semper orandus est Spiritus loca quibus se nequeat explicare, incautus ruat. Qua de causa semper orandus est Spiritus divinus, ut vitam bonam huic negotio appulsis, et sanam doctrinam tribuat; quatenus bona vita docentem sapienter reprehensoribus commendet; doctrina vero sana proterat resistentes, et suis auditoribus prudenter ostendat quod Scripturarum veritas, a quovis sit prolata doctore, nunquam repudiari debeat; sicut e contra, si eam falsam esse contigerit, licet eximius sit in vita per quem docetur, quod nunquam suscipi, nunquam utique liceat venerari. Sed quia de vita idonea me non jacto, subdite tamen seniorum nobilium disciplinis nutriendus, et ad meliora vitae studia provehendus in militia monasticae religionis persisto. Porro juxta 303 exiguitatem ingenii, non solum sanam me apprehendisse doctrinam gaudeo, verum meorum adhuc praesidio eruditionis juvari morum gravitate jucundor; id mihi negotii ex
Abbreviated transcription (Latin):
xit: Lectoritamen poningratum erit si quid defonteueritatis fidelib hausi
uotis & meis quod potui adlegendum ꝓdono seruitutis expensus obtuli¬
UOTIENSNAUIS APORTUSOLUITUR
expansis alarum uelis iam non in potestate consistit remigantis
inter inmensos a quarũ fluctus quasuiarũ pastes legat. Sed quo¬
cumq & aurarum flatus eumad pulerit unacumspũ uentorum gnarus guber¬
nator &iaminuitus uadit. Sicitaq linguadoctoris postquam a postu silentis
sedirempserit: Nonin suasitis obtin& porestate quas doctrinarum uias
Inoratione promotis teneat: Neq: quibus uerbissententias quasintellegit
stiloo portunius committat Vnde constat sicum sp̃ssc̃ĩ auraintus afflauerit
quodrectas intellegentiarũ semitas in reflexo itineredeuotus carpat. Sin autẽ
destituatur periculo sumest ulterius ꝓgredi. neforte ad deuioscalles & aspera

Expanded text:
xit. Lectori tamen non ingratum erit, si quid de fonte veritatis fidelibus hausi xit. Lectori tamen non ingratum erit, si quid de fonte veritatis fidelibus hausi votis, et meis quod potui ad legendum pro dono servitutis expensis obtuliQuoties navis a portu solvitur, expansis alarum velis, jam non in potestate consistit remigantis inter immensos aquarum fluctus, quas viarum partes legat, sed quocunque vis et aurarum flatus eum appulerit, una cum spiritu, ventorum gnarus gubernator etiam invitus vadit: sic itaque lingua doctoris, postquam a portu silentii se dirempserit, non in sua satis obtinet potestate quas doctrinarum vias oratione promotus teneat, neque quibus verbis sententias quas intelligit, stylo opportunius committat. Unde constat si eum Spiritus sancti aura intus afflaverit, quod rectas intelligentiarum semitas irreflexo itinere devotus carpat; sin autem destituatur, periculosum est ulterius progredi, ne forte ad devios calles et aspera
Abbreviated transcription (Latin):
eretũ admilitiã contra aereas potestates prior procis pugnaturus conduxit. in mensos
doctrinarum pclagos decucurrimus. poscit iamoratio finem libri nelectoris animꝑȩ
longosudoris tractu fatigatus torpeat. Perfecto tamen fine militiae trrocinia
claudentes ut ubi finemlibrifacimus ibiuirtus consumata in nobis ꝑfectionẽ
obtincat triumphantis. Sedutrumsatis abrssusscientiarum acrectedecursa
sit quorum presidii s innisus haecagere temptaui patrum tuta ꝓb& auctoritas.
Vbisi fructus arrisrit laboris opitulante gratia diuina illi ꝑfecti operis gloria
deputabitur ex quouenit effectus & facultas piȩcapacitatis. Vbicumq aut mi¬
nus aut secus quam debuuntellexi noneorum quos secutussum sedmcaignauia
fuit: Aephoc illorum fluenta supplebunt quicquidinbecillitas ꝑfectioni subtra¬

Expanded text:
ercitum ad militiam contra aereas potestates prior pro eis pugnaturus conduxit, immensos ercitum ad militiam contra aereas potestates prior pro eis pugnaturus conduxit, immensos doctrinarum pelagos decucurrimus, poscit jam oratio finem libri, ne lectoris animus longo sudoris tractu fatigatus torpeat. Perfecto tamen fine militiae tirocinia claudentes, ut ubi finem libri facimus, ibi virtus consummata in nobis perfectionem obtineat triumphantis. Sed utrum satis 302 abyssus scientiarum, ac recte decursa sit, quorum praesidiis innixus haec agere tentavi, Patrum tuta probetur auctoritas. Ubi, si fructus arriserit laboris, opitulante gratia divina, illi perfecti operis gloria deputabitur, ex quo venit effectus, et facultas piae capacitatis. Ubicunque aut minus aut secus quam debui intellexi, non eorum quos secutus sum, sed mea ignavia fuit. Ac per hoc illorum fluenta supplebunt, quidquid imbecillitas perfectionis substra
Abbreviated transcription (Latin):
quantitatem uelqualitatemditatis nihil ei par aut simile esse porest.
restat ur ꝓparte capacitatissue homo aut angelusperfectusessedicatur: Non
tamqi aliunde quam exipsa imagine uel similitudinedi ad quã factus legitur
antoenimꝑftectior quisq: quanto similior erit.. Similis autẽ ud ꝑfeccus
non expropri&atesuisedexgracia diuin ȩlargitatis &uistutum intogritate
Vt quo dds hab& pernaturã. homo incipiat habere peradoptionem ex paftci¬
pationebonitatisdĩ Aeꝑhoc recte quisqueperfectus sicutds paterdicitur. dũ
integritatem uir tutũ & adoptionis donum quantumpergratiam ad sequi potest
pasticipatur. ut sicut ille ex seseꝑfectus dicrur innaturaditatis. Itanos exeo pfec¬
tidicamur ꝓparteingratia scẽ adoptionis Sed quia abinitio quodñids saba oth ex¬

Expanded text:
quantitatem vel qualitatem deitatis, nihil ei par aut simile esse potest, quantitatem vel qualitatem deitatis, nihil ei par aut simile esse potest, restat ut pro parte capacitatis suae homo aut angelus perfectus esse dicatur. Non tamen aliunde quam ex ipsa imagine vel similitudine Dei, ad quam factus legitur. Tanto enim perfectior quisque, quanto similior erit. Similis autem vel perfectus, non ex proprietate sui, sed ex gratia divinae largitatis, et virtutum integritate. Ut, quod Deus habet per naturam, homo incipiat habere per adoptionem, ex participatione bonitatis Dei. Ac per hoc recte quisque perfectus, sicut Deus Pater dicitur, dum integritatem virtutum, et adoptionis donum, quantum per gratiam assequi potest, participat. Ut, sicut ille ex sese perfectus dicitur in natura deitatis, ita nos ex eo perfecti dicamur pro parte, in gratia sanctae adoptionis. Sed quia ab initio, quo Dominus Deus Sabaoth ex
Abbreviated transcription (Latin):
tura est. & alia formarum habitudo quia ipse idem forma & natura est
Acꝑ hoc erigendus est interiorhomonoster: ut quod illehab& ꝑessentiam
nosincipiamus habereꝑ adoptionis gratiam. Vt sicut relatiue adnos ille
padoptionem quanos ad optauit sibi filios pater noster dicitur. Ita & nosper
eandem similitudinem qua sum us filii adoptionis relatiue in illa ꝑfectimane¬
amus. Alio quin quomodo is ꝑfectusdicitur. quinum quam factusnũ quã
in itiũ aut consummationem haberecreditur. Perfectus autem dis non pro¬
prio uerbo sed sicut multis in locis pronostra infirmitatedicitur. ut ꝑ hoc
bonus nisi solusds̃ Quod sinemobonus quis nostrum inbonitateꝑ fectus erit.
Vnde constat qđ hec similitudo non ꝓtoto. Sed ꝓpaste accipitur: Siautem
homo in totopar dõ uelsimilis for& utiq dsess&. Nunc autem qui a iuxta

Expanded text:
tura est, et alia formarum habitudo; quia ipse idem forma et natura est. tura est, et alia formarum habitudo; quia ipse idem forma et natura est. Ac per hoc erigendus est interior homo noster, ut quod ille habet per essentiam, nos incipiamus habere per adoptionis gratiam. Ut, sicut relative ad nos ille per adoptionem, qua nos adoptavit sibi filios, Pater noster dicitur, ita et nos per eamdem similitudinem qua sumus filii adoptionis, relative in illa perfecti maneamus. Alioquin quomodo is perfectus dicitur, qui nunquam factus, nunquam initium aut consummationem habere creditur? Perfectus autem Deus, non proprio verbo, sed sicut multis in locis pro nostra infirmitate dicitur, ut per hoc bonus, nisi solus Deus. Quod si nemo bonus, quis nostrum in bonitate perfectus erit? Unde constat quod haec similitudo, non pro toto, sed pro parte accipitur. Si autem homo in toto par Deo, vel similis foret, utique Deus esset. Nunc autem quia juxta
Abbreviated transcription (Latin):
uitudinis at tributa fuit. Sed quia subtilius hãc similitudinem perfectionis
quidamrequirentes. nescioquam caliginem impegerunt saltim nead
quodͥfacti sunt remearent. libeat paulo latiusintimare &iam quid
filosophidchoclo quendigenere senserunt Namomne quodsimilcest perqđ¬
quisque alterisimilis efficitur. duobus modis consideratur. Aut quadã
habitudine formarum. aut naturarerum. Isquippeduabus partibus
omnissimilitudo contemplatur A genunc quam harum elegeris partem
inqua ꝑsimilitudinem. dipatris perfectionem haberequeas. Siautem
secundum habitudinem formarumper fectus esseelegeris. scias quod ineo
nulla habitudo est nisi quodipscest. Ipseenim illa forma est. ex qua omnu
formantur Siuero iuxta naturam te similitu dinem perfectionis
haberedixeris occurrit ilico quodnon alia natura eius si predicanda in eona¬

Expanded text:
litudinis attributa fuit? Sed quia subtilius hanc similitudinem perfectionis litudinis attributa fuit? Sed quia subtilius hanc similitudinem perfectionis quidam requirentes, nescio quam caliginem impegerunt, saltem ne ad quod facti sunt remearent, libeat paulo latius intimare etiam quid hilosophi de hoc loquendi genere senserunt. Nam omne quod simile equisque alteri similis efficitur, duobus modis consideratur; aut quadam habitudine formarum, aut natura rerum. His quidem duabus partibus omnis similitudo contemplatur. Age nunc quam harum elegeris partem, in qua per similitudinem Dei Patris perfectionem habere queas. Si autem secundum habitudinem formarum perfectus esse elegeris, scias quod in eo nulla habitudo est, nisi quod ipse est; ipse enim illa forma est ex qua omnia formantur. Si 301 vero juxta naturam te similitudinem perfectionis habere dixeris, occurrit illico, quod non alia natura ejus, si praedicanda in eo na
Abbreviated transcription (Latin):
cosesse debere in caritate denuntiat. Undesiuolumus essefilii. ꝑfectionem
sectemur caritatis quia precepta custodiendo erimus filii. non natura qui¬
dem sedgratia: per quam in nostropositum uid&ur arbitrio ut filumaneamꝑ
Ad quod fortassis dicat aliquis quomodomortalis nostrum quispiam. tam
perfectus poteritesse sicutds̃ pater perfactusest. presestimcumnum quam
in eodemstatu subsistat. Interea quisquis hoc requirit sciat quod non aliũd:
similem dõ patrifieri quam per caritatem quaediffusa est incordib nris eandẽ
similitudinem inquacreatus est primus homo admelius reparari
Quod nemofidelium negat. Nam adimaginem & similitudinem totius
trinitatis factusest. idcirco quidmirum sirenouatur admodum ut sit
perfectus sicut ds perfectuses se dicitur. cui&olim perfectoimaginis acsimi¬

Expanded text:
eos esse debere in charitate denuntiat. Unde, si volumus esse filii, perfectionem eos esse debere in charitate denuntiat. Unde, si volumus esse filii, perfectionem sectemur charitatis, quia praecepta custodiendo erimus filii, non natura quidem, sed gratia, per quam in nostro positum videtur arbitrio ut filii maneamus. Ad quod fortassis dicat aliquis: Quomodo mortalis nostrum quispiam tam perfectus poterit esse, sicuti Deus Pater perfectus est, praesertim cum nunquam in eodem statu subsistat? Interea, quisquis hoc requirit, sciat quod non aliud est similem Deo Patri fieri, quam per charitatem, quae diffusa est in cordibus nostris, eamdem similitudinem, in qua creatus est primus homo, ad melius reparari. Quod nemo fidelium negat; nam ad imaginem et similitudinem totius Trinitatis factus est. Idcirco quid mirum si renovatur admodum, ut sit perfectus, sicut Deus perfectus esse dicitur, cui et olim perfectio imaginis ac simi
Abbreviated transcription (Latin):
Etsis alutaueritis fratresu rõ stantum quid amplius facitis  ponnes bnici
ocfacunt:  dicuntur autem ista non quod aut diligentes diligere
aut salutare fratres humiliter & officiosissime nono porteat. Sed quia
hacc uel huiu scemodi perfectione pr&ermissa paruaes seuideantur
Et quod peiu sest iam nechocinterdum sinit quorundam nostrorũ in flata
supbia: ut salutatione sepreueniant quod paganis honestatis gratia agere
pbatur. Haccideo dixerimut simpliciores sciant doctrinampriorum in nullo
pr&ermita debere: quod tamsollicite &iamdemutua benedictionis salutatio¬
neintere&cra sanxerunt. Quia sinchocpropter in solentiam dignamur
alternatĩ inpendere: minorem paganis sectamur honestatem
ISTOTIIRGO UOSEEREEET SICUTPATERUISTIR CAELISTIS
perfectus est Eccead quodculmenixp̃ssuos prouehit. & quã ꝑfectos

Expanded text:
Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? Nonne et ethnici Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? Nonne et ethnici hoc faciunt? Dicuntur autem ista, non quod aut diligentes 300 diligere, aut salutare fratres humiliter et officiosissime non oporteat: sed quia haec, vel hujuscemodi perfectione praetermissa, parva esse videantur. Et, quod pejus est, jam nec hoc interdum sinit quorumdam nostrorum inflata superbia, ut salutatione se praeveniant, quod a paganis honestatis gratia agi probatur. Haec ideo dixerim, ut simpliciores sciant doctrinam priorum in nullo praetermitti debere, quod tam sollicite etiam de mutua benedictionis salutatione inter caetera sanxerunt: quia si nec hoc, propter insolentiam, dignamur alternatim impendere, minorem paganis sectamur honestatem. Estote ergo vos perfecti, sicut Pater vester coelestis perfectus est. Ecce ad quod culmen Christus suos provehit, et quam perfectos
Abbreviated transcription (Latin):
cedem habebitis. acsirespondeat nullam. Non quod aliquam exinde
non habeant mercedem. profectoquiadilectio quadiligitur aliquis ab alio
quem diligit iam mercesdilectionis est. Sed quia ptalib. mercesilla que incelis copiosa
ꝓmittitur nondatur idcircoquasi nulla dicit᷑ Quia & si merce scẽpotest apud dm̃
tamen fulla est. ꝓpterea rectenecmercesuocatur. Mercesautem filiorũ. sola
adoptiocreditur. Undesiqui seamdesiderat adipisci. exemplaadoptionistene¬
at Alioquin quid plus apublicanis affest uestradilectio: nonne& ipsidibigen¬
tessediligunt : publicani autem erant exactores romanorũ quosiudei
traxisse. Sectabantur autemlucra exigebant uectigalia. negotiationes
quoque fraudes acfurta & scelerata periuria exercebant: Quorum dileca¬
oni ad inuicem legalis dilectio conparatanihil uid&ur haberemeriti quõ non
exofficio debitȩ caritatisuenit. Sed exreconpensationelueri

Expanded text:
cedem habebitis? Ac si respondeat, nullam. Non quod aliquam exinde cedem habebitis? Ac si respondeat, nullam. Non quod aliquam exinde non habeant mercedem, profecto quia dilectio qua diligitur ab alio quem diligit, jam merces dilectionis est. Sed quia pro talibus merces illa quae in coelis copiosa promittitur, non datur, idcirco quasi nulla dicitur. Quia, etsi merces esse potest, apud Deum tamen nulla est, propterea recte nec merces vocatur; merces autem filiorum, sola adoptio creditur. Unde, si quis eam desiderat adipisci, exempla adoptionis teneat. Alioquin quid plus publicanis affert vestra dilectio? Nonne et ipsi diligentes se diligunt? Publicani autem erant et. Sectabantur autem lucra, exigebant vectigalia; negotiationes quoque, fraudes ac furta, et scelerata perjuria exercebant; quorum dilectioni ad invicem legalis dilectio comparata, nihil videtur habere meriti, quod non ex officio debitae charitatis venit, sed ex recompensatione lucri.
Abbreviated transcription (Latin):
dicer& pluit super unamciuitatem. & superaliam nonpluit. Id circo
pat& sensus quoddehoc sole & dehacpluuiadicitur. In quib. nemodi cabenig¬
nitas patris predicatur. dum haecbona temporalia aequaliter cunctis tribuit
a&ernauero solis reseruat iustis. Quod euidenter eisin exemplum qui adoptan¬
tur congruit ut imitaridebeant paternapi&atisopera. & bonos acmalos
iustos & iniustos omnes suis benificiis absq ulla exceptionẽ circum foueapt
et inluminent In rigent uerocaritatis imbre& inebrieNt si fortaq sterilesui¬
dentur quandoq ad melius conuersi fructumferant. Sienimdiligitis eos
quiuosdiligunt quam mercedem habebitis: ubiostendit quamuis nostris
temporib uixaliquis perfectediligentes sediligat quod non multa iustitia sit
sieo siuxta legis decr&a tantũdiligimusquinosdiligunt ideodicit. quammer¬

Expanded text:
diceret: Pluit super unam civitatem, et super aliam non pluit . Idcirco diceret: Pluit super unam civitatem, et super aliam non pluit . Idcirco patet sensus, quod de hoc sole et hac pluvia dicatur. In quibus non modica benignitas Patris praedicatur, dum haec bona temporalia aequaliter cunctis tribuit, aeterna vero solis reservat justis. Quod evidenter eis in exemplum qui adoptantur congruit, ut imitari debeant paterna pietatis opera, et bonos ac malos, justos et injustos, omnes suis beneficiis, absque ulla exceptione, circumfoveant et illuminent; irrigent vero charitatis imbre et inebrient, si forte qui steriles videntur, quandoque ad melius conversi fructum ferant. Si enim diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? Ubi ostendit, quamvis nostris temporibus vix aliquis perfecte diligentes se diligat, quod non multa justitia sit, si eos, juxta legis decreta, tantum diligimus qui nos diligunt. Ideo dicit: Quam mer
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatemsuam heredeseius & coheredes xp̃i illuc. euindicent. Nefortepeccasse in eo
ub ꝓdigusillepeccauit demumgemendo doleant. Quisolem suuminquit oriri
facit suꝑbonos acmalos. & pluit super iustos & iniustos. Hoc quippepi&atisexẽplũ
quamuisspiritaliter possit accipide xpõqui est sol iustitiȩ quodortuissit adredemptio¬
nemincarne suꝑbonos& malos. & pluat imbrem euangelicȩpredicationis suꝑ iustos
& iniustos. meliustamen desoleisto. & pluui aista cotudianis usib: necessa riadictũ
accipimus quia xp̃s & siomnib uenit. Si quidemnon omnib: ortus reluxit
Vndeineo libro qui in scribitur salomonis. & soliustitiaeinquiunt non luxit nobis.
Alioquin siomnib: lucer& & pluer& rmbrem predicatonissuȩsui puniuersos. Nequaqiã¬
iniusti Sine fructu poenitentiae aridiremanerent Nequȩ ꝓph&a exeo

Expanded text:
dignitatem suam haeredes ejus, et cohaeredes Christi, illic evindicent, ne forte peccasse in eo, dignitatem suam haeredes ejus, et cohaeredes Christi, illic evindicent, ne forte peccasse in eo, ubi prodigus ille peccavit, demum gemendo doleant. Qui solem suum, inquit, oriri facit super bonos ac malos, et pluit super justos et injustos. Hoc quippe pietatis exemplum, quamvis spiritaliter possit accipi de Christo qui est sol justitiae, quod ortus sit ad redemptionem in carne super bonos et malos, et pluat imbrem evangelicae praedicationis super justos et injustos; melius tamen de sole isto et pluvia ista 299 quotidianis usibus necessaria dictum accipimus. Quia Christus, etsi omnibus venit, siquidem non omnibus ortus reluxit. Unde in eo libro qui inscribitur Salomonis: Et sol justitiae, inquiunt, non luxit nobis. Alioquin si omnibus luceret, et plueret imbrem praedicationis suae super universos, nequaquainjusti sine fructu poenitentiae aridi remanerent; neque propheta ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc quippeinsinuat filiusilleprodigus quiquamuis non audeat necdignumfateatur se
filiũ uocan. tamennihilominus patremeum appellat quemscierat non possemutari
Acsipatenter clam&. si ego peccaui incaclo & nonsum dignus uocarifilius. tunumquã
pater foredesisti: neq uiscera paterniaffectusum quam pr&ermittis. facme sicut unũ
demercennariis. Quod & dñs nouitestamenti uolens precauere nertatenus degenerẽ
adoptionis fili impl& iustitiam legis remou& simultatescar nalium extendit precepto¬
rum summam usq a dinimicorum dilectionem proponit exemplapaterna que debeant
bonifilii sollicitius imitari & reddit causam mandatorum omnium ut sitisinquit filii
patris uestri quiincelis ẽ. In caelis autemlic& ubiq sitds pater ideomonstratur. ut

Expanded text:
Hoc quippe insinuat filius ille prodigus, qui, quamvis non audeat, nec dignum fateatur se Hoc quippe insinuat filius ille prodigus, qui, quamvis non audeat, nec dignum fateatur se filium vocari, tamen nihilominus patrem eum appellat, quem scierat non posse mutari; ac si patenter clamet: Si ego peccavi in coelum, et non sum dignus vocari filius, tu nunquam pater fore desistis, neque viscera paterni affectus unquam praetermittis, fac me sicut unum de mercenariis; quod et Dominus Novi Testamenti volens praecavere ne itatenus degenerarent adoptionis filii, implet justitiam legis, removet simultates carnalium, extendit praeceptorum summam usque ad inimicorum dilectionem, proponit exempla paterna, quae debeant boni filii sollicitius imitari, et reddit causam mandatorum omnium, Ut sitis, inquit, filii Patris vestri qui in coelis est. In coelis autem, licet ubique sit Deus Pater, ideo monstratur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Praeterea quaerendum estimo utrũ hacc sentent apendeat exeotantu ubidic tũ fest
diliritemimicosuestros. Anadomnia quaesu pramissasunt Liqu&igitur satis quia
illa hõcsola dilectione perquam & inimicosdiligere iubemur conplentur & ineacuncta re¬
capitulantur. Quam obrem non solum adhanc uerum &t adilla omnia ex quibus om̃¬
nu conficitur caritas reftrendumest ut sitis filuipatris uestri Acs patenterdicat dili¬
gutemimicosurõsmisericorditer & hacsoladilectione suppl&omnia quaemandaui ut si¬
tis fili patrisuri Acceptaigitur potestate agteoperibus ut sitis fili. quia illciam pater:
Uonenim porest nonesse quodest. id circouosestoterenascendopercartatem qđ uocatiestis
Alio quinlic& illesit pater. uos filinoneritis nis iexdõnatisitis. Dsquippe caritas ẽ

Expanded text:
Praeterea quaerendum aestimo, utrum haec sententia pendeat ex eo tantum, ubi dictum est, Praeterea quaerendum aestimo, utrum haec sententia pendeat ex eo tantum, ubi dictum est, Diligite inimicos vestros, an ad omnia quae supra praemissa sunt? Liquet igitur satis quia illa hac sola dilectione, per quam et inimicos diligere jubemur, complentur et in ea cuncta recapitulantur. Quamobrem non solum ad hanc, verum et ad illa omnia, ex quibus conficitur charitas, referendum est: Ut sitis filii patris vestri. Ac si patenter dicat: Diligite inimicos vestros misericorditer, et hac sola dilectione supplete omnia quae mandavi, ut sitis filii Patris vestri. Accepta igitur potestate, agite operibus, ut sitis filii, quia ille jam Pater est. Non enim potest non esse quod est. Idcirco vos estote renascendo per charitatem, quod vocati estis. Alioquin licet ille sit Pater, vos filii non eritis, nisi ex Deo nati sitis; Deus quippe charitas est.
Abbreviated transcription (Latin):
renascamur caritate quomodo ex dõnatidicimur caritas quippeds̃ est &ideoquisquis
exearenascitur exdõnatusest. Hincnotandum quodnonait facite ista quia estis filii
sed ait facitequaemoneo ut sitis filii patris uestri. Ex quomiralocutio generatur
Quidenimfiliu s patripotest essenisi filius: & tamem pater iamdicitur lic& adhue fa¬
cultas fiendicredentibus offeratur. Vt siti sinquit filii patrisuestri acsidicat.
Facite o pera nedegeneressitisquia nedumestis re quodiam spediuinitus factiestis
Nam & uulgosic sepeloquimur Facsis filius patristui non utiq natura quodiã est
sedimitatione quodnecdum est. Quanto magis denobis haeclocutio & dõpatredicen¬
daest ubinon una natura di & nr̃a predicatur. Sed hortamur permaneamus
ingratia adoptionis. perquamia filii nominamur & nobisidem paterdicitur

Expanded text:
renascamur charitate, quomodo ex Deo nati dicimur? Charitas quippe Deus est, et ideo quisquis renascamur charitate, quomodo ex Deo nati dicimur? Charitas quippe Deus est, et ideo quisquis ex ea renascitur, ex Deo natus est. Hinc notandum quod non ait: Facite ista quia estis filii, sed ait: Facite quae moneo, ut sitis filii Patris vestri. Ex quo mira locutio generatur. Quid enim filius Patri potest esse nisi Filius? Et tamen Pater jam dicitur, licet adhuc facultas fiendi credentibus offeratur. Ut sitis, inquit, filii Patris vestri, ac si dicat: Facite opera, ne degeneres sitis, quia necdum estis re, quod jam spe divinitus facti estis. Nam et vulgo sic saepe loquimur: Fias sic filius patris tui, non utique natura, quod jam est, sed imitatione, quod necdum est. Quanto magis de nobis haec locutio et Deo Patre dicenda est, 298 ubi non una natura Dei et nostra praedicatur, sed hortamur permaneamus in gratia adoptionis, per quam jam filii nominamur, et nobis idem Pater dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
onemiustitiȩ quod d &runcatũ erat propter inbecilli tatem carnalis populi& segni¬
ti iemeorum. Hincestquod & alibidedilectioneloquensdicit. Mandatum nouum
douobis. Lic& antea fuerat premissumdiliges ꝓximumtuũ. Nouu autem ideo uocat᷑
qui amillo carnalipopulo in u&eratum erat & semidictum eo qđ ux eorũ aliquis
renouatis in sedilectionem precipiens. omnes aut indm̃ aut ꝓpt̃ đdm diligere iub&.
idcirconouum mandatũ ꝓposuit. quia illud innouatum omnia innouat & defiliis
ire filios adoptionis facit. Undesequitur. ut sitis fili patris uestri qui incelis est¬
Eccefilio rumadoptiosola caritate ad quiritur. caritas uero premissisiustitiȩ partibus
expl&ur &dilectioneinimicorum firmatur. Haecest inquam illa potestas de qua
dictũ est ꝑiohannem dedit eis potestatem filiosdifieri. Hoc quippe testatur sp̃s sc̃sin nob̾

Expanded text:
onem justitiae, quod detruncatum erat propter imbecillitatem carnalis populi et segnionem justitiae, quod detruncatum erat propter imbecillitatem carnalis populi et segnitiem eorum. Hinc est quod et aliubi de dilectione loquens dicit: Mandatum novum do vobis, licet antea fuerit praemissum, Diliges proximum tuum . Novum autem ideo vocat, quia in illo carnali populo inveteratum erat et semidictum, eo quod vix eorum aliquis renovatis in se dilectionem praecipiens, omnes aut in Deo aut propter Deum diligere jubet. Idcirco novum mandatum proposuit; quia illud innovatum omnia innovat, et de filiis irae filios adoptionis facit. Unde sequitur Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis estEcce filiorum adoptio sola charitate acquiritur, charitas vero praemissis justitiae partibus expletur, et dilectione inimicorum firmatur. Haec est, inquam, illa potestas de qua dictum est per Joannem: Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Hoc quippe testatur Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
maledicta sonareuidentur. potius ꝓph&iȩsunt defuturo quam liuoris uel odiorũ
inflammationes. Neq estimandũ iuxta quosdam quo dista preceptorũ decr&a
inpossibilia sint eo quoddicunt satiserat inimicum nonodisse. Nec adtendentes
quod &iam inu&eri testamento hoc multiimpleuere quanto magis illis poterit
essepossibile quibxpĩgratia suffragatur &oporteat filios ad optionis illumimi¬
tari qui huc uenien som̃s inimicosinuenit & deipsis fecit amicos. Sed queritur
quomodo non soluerit legem quia dixit diligite inimicosurõs. presestimculexdicat¬
odiesinimicumtuum. Haec siquidem questio soluitur illo uerbo quodsu prapremisi¬
mus quianonest imperantis sed ꝑmittentis propterduritiã & inperfectionem eorũ
A tuerocumaduenit grada quanostrainfirmitas releuatur restitutũ est lozi adꝑfecti¬

Expanded text:
maledicta sonare videntur, potius prophetiae sunt de futuro quam livoris vel odiorum maledicta sonare videntur, potius prophetiae sunt de futuro quam livoris vel odiorum inflammationes. Neque aestimandum, juxta quosdam, quod ista praeceptorum decreta impossibilia sint, eo quod dicunt: Satis erat inimicum non odisse; nec attendentes, quod etiam in Veteri Testamento hoc multi implevere, quanto magis illis poterit esse 297 possibile quibus Christi gratia suffragatur, et oporteat filios adoptionis illum imitari, qui huc veniens omnes inimicos invenit, et de ipsis fecit quomodo non solverit legem, quia dixit: Diligite inimicos vestros, praesertim cum lex dicatOdies inimicum tuum. Haec siquidem quaestio solvitur illo verbo quod supra praemisimus, quia non est imperantis, sed permittentis, propter duritiam et imperfectionem eorum. At vero cum advenit gratia, qua nostra infirmitas relevatur, restitutum est legi ad perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
cat ingulisenimsingulao ꝑponuntur utomnes malitie partes bonitateuin cap
Vnde siuxta est in imicus dilectio emolliat coreius. Siuero longebeneficia nostra eũ
uisitando ꝑquirant & si quosi tloco ignoratur penitus oratio profusi a pud dm̃ &iam
latentem inueniat. Uerum tamen in ominibus diser&io uirtutũ satis moderanda :
& solliciteꝑscrutandum. quid sit qđ iohannes propeccantib ad mortem fratrib pro¬
hibeatorare. dñsuero &iam ꝓinimicis id fieriiubeat. Ubinihil aliudoccurrit quã
quia sunt aliquapeccata in fratribus quaeinimicorumꝑsecutionib grauiora uident᷑
ꝓ quibus nacro gareliceat Sunt autem& tales iuxta a postolumcum quib: necerbũ
sumerepmittitur: Itatamenutuitia sint in odio patura uero anobis quia hominess
diligatur: C& crumca quacascis patribussunt ꝓlata & inscripturis diuinis quasi

Expanded text:
vincat. Singulis enim singula opponuntur, ut omnes malitiae partes bonitate vincantur. vincat. Singulis enim singula opponuntur, ut omnes malitiae partes bonitate vincantur. Unde, si juxta est inimicus, dilectio emolliat cor ejus; si vero longe, beneficia nostra eum visitando perquirant; et si quo sit loco ignoratur, penitus oratio profusa apud Deum etiam latentem inveniat. Verumtamen in omnibus discretio virtutum satis moderanda est, et sollicite perscrutandum, quid sit quod Joannes pro peccantibus ad mortem fratribus prohibeat orare, Dominus vero etiam pro inimicis id fieri jubeat . Ubi nihil aliud occurrit, quam quia sunt aliqua peccata in fratribus, quae inimicorum persecutionibus graviora videntur, pro quibus nec rogare liceat. Sunt autem et tales, juxta Apostolum, cum quibus nec cibum sumere permittitur : ita tamen ut vitia sint in odio, natura vero a nobis, quia homines sunt, diligatur. Caeterum ea quae a sanctis Patribus sunt prolata, et in Scripturis divinis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tusdeuineti Quos&iam exlegco port& diligere in seuitiaper sequentes co qđ non deodio
sedexamorefiat: Exigiturergo amor ꝓximidatur licentia odire inimicum
ut exutroq rudispopulinfintia temper&ur. At uero in euangelio ut ꝑfectiorib
mulus iustitiae augeatur. ego autemin quit dicouobis diligite inimicos uestros
benefacitehis quioderunt uos. &orate ꝓper sequentib accaldmniantib: uobis
Hsaec est latitudo caritatis & consumata armatura iustitiȩ. usq ad dilectionem inimi¬
aumextenditur. Nam ꝑsecutorũ rabies contra xpĩecclesiam trib dimicat mo¬
dis Mentisscilic& odio & uerborum maledictis atq iniuriarum & tormentorũ
odiorumq iniuriis beneficia r& ribuere pecnon &e ꝓpsecutione accaldmniis eorũ
orationes fundere : Hiquippepastibus caritas dimicat. u tomniamala m bonou

Expanded text:
tiis devincti, 296 quos etiam ex lege potest diligere in saevitia persequentes, eo quod non de odio, tiis devincti, 296 quos etiam ex lege potest diligere in saevitia persequentes, eo quod non de odio, sed ex amore fiat. Exigitur ergo amor proximi, datur licentia odire inimicum, ut ex utroque rudis populi infantia temperetur; at vero in Evangelio, ut perfectioribus cumulus justitiae augeatur. Ego autem, inquit, dico vobis: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus ac calumniantibus vos. Haec est latitudo charitatis et consummata armatura justitiae, quae usque ad dilectionem inimicorum extenditur. Nam persecutorum rabies contra Christi Ecclesiam tribus dimicat modis; mentis scilicet odio, et verborum maledictis, atque injuriarum et tormentorum odiorumque injuriis beneficia retribuere, necnon et pro persecutione ac calumniis eorum, orationes fundere. His quippe partibus charitas dimicat, ut omnia mala in bono