comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
so uoto sterili concessit annȩ:
dominũ ꝓfemina peͣ caturus
accessit: Exaudiuitq dñs uirũ
&e dep̃canti feminȩ conceptũ
dedit & partum: quẽ illa sicut
ꝓmiserat dnõ consecrauit ha-¬
bendũ. Quale uero quantũq
miraculum suꝑ eundẽ dñs
ꝑ beatũ mauriliũ postquã scẽ
andegauensis ȩccłiȩ episcopatꝰ
honorẽ accepit operatus ẽ pue-¬
rum: ad coroborandã fidẽ fi-¬
deliũ. licet illud beatus fortu-¬
natus. ꝓpter minus credentes
est digna memorie non tacebi-
mus: Quod tam̃ quia post accep-¬
tum episcopatũ id ipsũ ꝓeo dñs
fecit: suo in loco melius expo-¬
nemus. Hic uero quȩante epis¬
copatũ ꝑ eum dominus fecerit:
in ordine describemus.
Non longe uero aprescripto
Iuico calunnȩ cui uir beatus pre¬
erat quẽq sedulus incolebat¬
erat quidã collis prisciacus
longuis manere suꝑsticionẽ
ubi diuersarũ animarũ cre-¬
debat in eẽ. ꝑdicionẽ: quadã

Expanded text:
so voto sterili concessit Annae, so voto sterili concessit Annae, dominum pro femina precaturus accessit. 25 Exaudivitque dominus virum et deprecanti feminae conceptum dedit et partum, quem illa sicut promiserat domino consecravit habendum. 26 Quale vero quantmiraculum super eundem dominus per beatum Maurilium, postquam sanctae Andecavensis ecclesiae episcopatus honorem accepit, operatus est puerum ad corroborandam fidem fidelium, licet illud beatus Fortunatus propter minus credentes est digna memoria, non tacebimus. 27 Quod tarnen, quia post acceptum episcopatum id ipsum pro eo dominus fecit, suo in loco melius exponemus. Hic vero quae ante episcopatum per eum dominus fecerit in ordine describemus. 28 Non longe vero a praescripto vico Calonnae, cui vir beatus praeerat quemque sedulus incolebaterat quidam collis Prisciacus longius manere superstitionem, ubi diversarum animarum credebat inesse perditionem, quadam
Abbreviated transcription (Latin):
nenũ ex omnib corporis parci¬
bus reuocatum: cucurrit ad
ipsũ ꝑ quod  immerserat locũ
YRegre igitur sanitati mox red-¬
ditus: ad domini sui quod in-¬
uitus reliquerat incolumis ser¬
uicium recurrit:
Andegauensis territorii ma-¬
trona quedã nobilis nexa
tamen uinculo conuigali: Ex
tempore suȩ copulationis ste
matura in annis desperatio-¬
nis adepture iã prolis: ad bea-¬
tum uirum se tota mente con-¬
uertit. sedule flagitans ut qđ
illa non merebatur ipse apud
dnm sius meritis &e interces¬
sionib obtineret Ꝙ si suis p̃¬
cib seni feminȩ filiũ impetra¬
re potuisset: ipsũ se domino
oblaturã. & ꝑpetuo seruitu¬
rũ tota fide ac uoto pollicebat᷑:
Intuens autẽ uir beatus muli¬
eris mentẽ & fidẽ ac fletuum
ubertatẽq nichil apud deum
impossibile eẽ. confidens. qui
partũ uetule sarȩ & ad peticio-¬
nẽ heli sacerdotis filiũ samue-¬
lem scilicet ꝓpħam sub spon-¬

Expanded text:
nenum ex omnibus corporis partinenum ex omnibus corporis partibus revocatum cucurrit ad ipsum per quem se inmerserat locum. Integrae igitur sanitati mox redditus ad domini sui quod invitus reliquerat incolumis servitium recurrit. 23 Andecavensis territorii matrona quaedam pernobilis nexa tarnen vinculo coniugali ex tempore suae copulationis stermatura in annos desperationis adepturae iam prolis, ad beatum virum se tota mente convertit sedule flagitans, ut quod illa non merebatur ipse apud dominum suis meritis et intercessionibus obtineret, et si suis precibus seni feminae filium impetrare potuisset, ipsum se domino oblaturam et perpetuo serviturum tota fide ac voto pollicebatur. 24 Intuens autem vir beatus mulieris mentem et fidem ac fletuum ubertatem nihilque apud deum impossibile esse confidens. qui partum vetulae Sarae et ad petitionem Heli sacerdotis filium Samuhelem scilicet prophetam sub spon
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ferreis uincta catenis ad
beati uiri deducta fuerat ecclã:
libera et incolumis repedauit
ad patriã: Sub ipso fere cem¬
pore dum pastores quidã in
eadẽ regione dominorũ suoꝵ
peccora pascerent ce ꝑuigiles
quibusdã noctib redderent᷑:
eorũ unus dum noctu pecco-¬
ra custo diret mordetur aui-¬
pera. Bestie uero uirus se re-¬
pente per om̃s pueri uenas
infudit: & dotũ hominẽ in tu-¬
morẽ conuertit. De quo cum
nichil aliud prestolaretur ni-¬
si interitus. quia iã semiuiuus
iacebat extensus: tũ ceteri p e-¬
corũ. pastores fide cõmoniti
infirmũ presentie deferunt
confessoris. Sanctus autẽ mau-¬
rilius eum intuitus. eaq fide
replecus qua fuerat & beatus
paulus apłs quando in pro-¬
prio digitouiꝑam pendentẽ
excussit in ignẽ. & nichil ma¬
li passus est: uniuersa pueri
membra signauit &e oculos
ad cęlum erigens in ipso uul-
rat de ꝓpria saliua signum
crucis impressit: Statuq ue¬

Expanded text:
quae ferreis vincta catenis ad quae ferreis vincta catenis ad beati viri deducta fuerat ecclesiam, libera et incolumis repedavit ad patriam. 19 Sub ipso fere tempore dum pastores quidam in eadem regione dominorum suorum pecora pascerent et pervigiles quibusdam noctibus redderentur, eorum unus, dum noctu pecora custodiret. mordetur a vipera. 20 Bestiae vero virus se repente per omnes pueri venas infudit et totum hominem in tumorem convertit. De quo cum nihil aliud praestolaretur nisi interitus, quia iam semivivus iacebat extensus, turn caeteri pecorum pastores fide commoniti infirmum praesentiae deferunt confessoris. 21 Sanctus autem Maurilius eum intuitus eaque fide repletus, qua fuerat et beatus Paulus apostolus quando in proprio digito viperam pendentem excussit in ignem et nihil mali passus est, universa pueri membra signavit et oculos ad crat, de propria saliva signum crucis impressit. Statimqu
Abbreviated transcription (Latin):
beatus maurilius totus ut
erat uerecundissimus duitius
erubescens: totadie & nocte
illa ieiunans et in precib so-¬
lo ꝓstratus ꝑseuerans deum
ꝓ egroto fideliter precabatur
Reddito ergo mane mox ut
sacerdos uenerabile crucis suꝑ
manus infirmi deposuit sig¬
nũ rubescentib uenis & dire¬
ctis neruis: geminas manus exẽẽ-¬
plo sanatas in usus oꝑandi
direxit: Non muldo post dem¬
pore mulier quedã nanneten-¬
sis pagi incola male a dȩmonio
uexabatur: quod non solũ il¬
lam toto corpore debilẽ sed
etiã cecã explurib iam prece¬
dentib annis lumine pruato
reddiderat: Quȩ geminis um¬
cta catenis: ad eundẽ beatũ
uirũ fidelium fide ac deuotio¬
ne deducitur: Altera uero die
ubi in eam pius confessor scã
lumina sua direxit. mox il¬
lã dȩmoniũ deseruit: lumi¬
naq quȩ illi uis inimica sub¬
traxerat signo scẽ crucis impo-¬
sito. fides addita confessoris
mulieri restituit: femina uero

Expanded text:
beatus Maurilius totus ut beatus Maurilius totus ut erat verecundissimus diutius erubescens, tota die et nocte illa ieiunans et in precibus solo prostratus perseverans dominum pro aegroto fideliter precabatur. 15 Reddito vero inane mox ut sacerdos venerabile crucis signum super manus infirmi deposuit, rubescentibus venis et directis nervis, geminas manus extemplo sanatas in usus operandi direxit. 16 Non multo post tempore mulier quaedam Namnetensis pagi incola male a daemonio vexabatur, quod non solum illam toto corpore debilem sed etiam caecam ex pluribus iam praecedentibus annis lumine privato reddiderat. 17 Quae geminis vincta catenis ad aedem beati viri fidelium fide ac devotione deducitur. Altera vero die ubi in eam pius confessor sancta sua lumina direxit, mox illam daemonium deseruit luminaque quae illi vis inimica subtraxerat signo sanctae crucis imposito fides addita confessoris mulieri restituit. 18 Femina vero,
Abbreviated transcription (Latin):
cur corã hominib fieri et luce¬
re p̃cepit: licet occultare uolu¬
erit. ex coto celare non potuit:
Nos uero ex ipsius miraculis
deo tribuente licet pauca: sed
tamen deo deste uerissima corri¬
gemus. In predio uero cui pocia¬
cinsse nomen est erat quidã uir
saturnus nomine. quẽ ex utero
matris suȩ ambas manus aridas
habentẽ in hanc mortalẽ uitã
natura ipsa ꝓduxerat. Qui cum
manuũ destitutus officiis deuo¬
torũ semꝑ altus alimoniis ad ple¬
nã ꝑuenisset etatẽ: quadã nocte
ammonitus ꝑuisũ audiuit uo-¬
cem dicentẽ sibi. Uade ad iurũ
dei mauriliũ. et dep̃eare ipsũ
ut signũ scȩ̃ crueis suꝑ manus¬
tuas faciat: & statim sanaberis.
Experge factus autẽ ꝓpante crasti-¬
na luce: & ipse pariter. ꝓpe cucur¬
rit ad uirũ. Prouolutus uero scĩs
pedib confessoris: totus effu sus
in sacrimis: supplicit̾ precaba-¬
tur ut sibi manũ ĩponeret. ex¬
ponens illi pariter et ipsã quã

Expanded text:
tur coram hominibus fieri et lucetur coram hominibus fieri et lucere praecepit, licet occultare voluerit, ex toto celare non potuit. Nos vero ex ipsius miraculis deo tribuente licet pauca sed tarnen deo teste verissima colligemus. 11 In praedio vero cui Pociacense nomen est erat vir quidam Saturnus nomine. quem ex utero matris suae ambas manus aridas habentem in hanc mortalem vitam natura ipsa produxerat. 12 Qui cum manuum destitutus offitiis, devotorum semper altus alimoniis ad plenam pervenisset aetatem, quadam nocte admonitus per visum audivit vocem dicentem sibi: Vade ad virum dei Maurilium et deprecare ipsum, ut signum sanctae crucis super manutuas faciat, et statim sanaberis. 13 Expergefactus autem properante crastina luce et ipse pariter propere cucurrit ad virum. Provolutus vero sanctis pedibus confessoris, totus effusus in lacrimis suppliciter precabatur. ut sibi manum imponeret, exponens illi pariter et ipsam quam
Abbreviated transcription (Latin):
eret eo quod dignitatẽ loci te-¬
neret humana non posset
manu diuelli: tota ad dñm
mente conuersus expeciit ut
qui ad peticionẽ quondã he-¬
misit qui infideles quin qua-¬
genarios primo a scđ̃o exussit.
ipse phanum demoniis conse-¬
cratum ubi diuersis errorib
mentes fraudabantur huma-¬
ne quod ille non poterat des-
trueret: Mox uero diuinus ig¬
nis e cȩlo dimissus quicquid
simulacrorũ & ĩmundiciȩ rep¬
perit sub momenti hora con¬
sũpsit: Eliminata igitur oĩ¬
spurcicia honorabilẽ xp̃i ibi
fundauit ȩccłiã. & ut dedicare¬
tur obtinint: ipsãq post mo¬
dũ fore ucũ instituit. Ibi enĩ
bissenos degens pannos: mul¬
tis se ieumniis et orationib sedu¬
le dño mancipabat: Quantas
quales ue ibidẽ dominus ꝑ ip¬
sum uirtutes oꝑatus sit: non
est nrȩ facultatis euoluere. Nã
quantũ in ipso fuit: om̃s uircu¬
tes suas occultare maluit. Sed
quia quȩ in scĩs suis ompẽ oꝑa¬

Expanded text:
eret, eo quod dignitatem loci teeret, eo quod dignitatem loci tenebat, humana non posset manu divelli, tota ad dominum mente conversus expetiit, ut qui ad petitionem quondam Heuit, qui infideles quinquagenos primo ac secundo exussit, ipse fanum daemoniis consecratum, ubi diversis erroribus mentes fraudabantur humanae, quod ille non poterat ipse destrueret. 8 Mox vero divinus ignis e caelo dimissus quicquid simulacrorum et inmunditiae ibidem repperit sub momenti hora consumpsit. Eliminata igitur ospurcitia honorabilem Christi ibi fundavit ecclesiam et ut dedicaretur obtinuit ipsamque postmodum fore vicum instituit. 9 Ibi enim bis senos degens per annos multis se ieiuniis et orationibus sedule domino mancipabat. Quantas qualesve ibidem dominus per ipsum virtutes operatus sit, non est nostrae facultatis evolvere, nam quantum in ipso fuit omnes virtutes suas occultare maluit. 10 Sed quia quae in sanctis suis omnipotens opera
Abbreviated transcription (Latin):
cotũ ꝓpe romanorũ diuulga¬
bantur imꝑium. quiq cogen¬
tib populis uironicã in gallia
iam regebat metropolĩ expetut
& tã du cum eodẽ commorat
ẽ diuinis sẽper occupatus offi¬
ciis: usq dum ceteros eccłiasti-¬
cos gradus. graciãq sacerdo¬
cii inuitus martino cogente
susciꝑet. Ad epto namq sacer¬
dotii honore: arciorẽ quã inter
monachos duceret eligens ui-¬
tam: ut solus solũ lib̾ius do¬
minum sequi ualeret: Marti¬
ni ad modum doctrinis eru-¬
ditus et eque benedictionib
roboratus. sese inuicẽ osculan¬
tes & multũ flentes: ab eodẽ
ipso nolente discessit: Precio¬
sus deniq dei sacerdos mauriliꝰ
turonis egressus. quo solitariã
quã potis diligebat si posset
sibi uitã eligeret: andegauoꝵ
longe ab ipsa suꝑ ligerĩ fluui-¬
um in uilla quãdã cui prisca
uetustas calunne nomen indi-
illic inuiria quateretur. & si¬
mul animans ut ipsũ quia
non pauca ubi uulgarium

Expanded text:
totum prope Romanorum divulgatotum prope Romanorum divulgabantur imperium quique cogentibus populis Turonicam in Gallia iam regebat metropolim, expetiit et tam diu cum eodem commoratus est divinis semper occupatus offitiis, dum caeteros ecclesiasticos gradus gratiamque sacerdotii invitus Martino cogente susciperet. 4 Adepto namque sacerdotii honore artiorem quam inter monachos duceret diligens vitam, ut solus solum liberius dominum sequi valeret, Martini admodum doctrinis eruditus et aeque benedictionibus roboratus, se se invicem osculantes et multum flentes, ab eodem ipso nolente discessit. 5 Pretiosus denique dei sacerdos Maurilius Turonis egressus, quo solitariam quam potius diligebat si posset sibi vitam eligeret, Andecavorulonge ab ipsa super Ligerim fluvium in villa quadam cui prisca vetustas Calonnae nomen indideillic iniuria quateretur, et simul animans, ut ipsum, quia non pauca ibi vulgarium
Abbreviated transcription (Latin):
Ritur Maurilius mediolanen¬
sis opidi indigena extitit.
Parentib splendidissimis ꝓ¬
creatus. et ab ipsis cunabulis
a beato martino qui illis
temporib mediolani sibi mo-¬
nasterium collocauerat sacris
litteris et liberalib studiis in¬
stitutus. Sed beato martino
arrianoꝵ ꝑfidia de ciuitate
illa expulso. sc̃s iam mauriliꝰ
tam amore quam magnorũ
preceptis parentũ qui marci-¬
num prius sequi concupierat
ibidem demoratus ẽ quo usq
a beato ambrosio ipsius ciui-¬
tatis epõ officiũ lectoris acce¬
pit: Interea pater ipsius qui
nobilitate. ac uirib totã pene
regebat hesperiam: cõmuni
sorte preuentus hominẽ exi.¬
uit. Maurilius uero uerissimꝰ
iam euangłii cultor precepti
dicentis. qui reliquerit pacrẽ
aut matrẽ uł agros ꝓpter me
centuplũ accipiet &e uitã eter¬
nã possidebit: relicta matre
omĩumq rerũ suarũ cupidi¬
tate habendi. sub uliano cesa¬
re martinũ cuius pͥmo ꝓfecerat
instrum̃tis. cuiusq uirtutes per

Expanded text:
itur Maurilius Mediolanensis oppidi indigena extitit parentibus splendidissimis procreatus et ab ipsis pene cunabulis a beato Martino, qui illis temporibus Mediolani sibi monasterium collocaverat, sacris litteris et liberalibus studiis institutus est. 2 Sed beato Martino Arrianorum perfidia de civitate illa expulso, sanctus iam Maurilius tam amore quam magnorum praeceptis parentum qui Martinum prius sequi concupierat ibidem demoratus est, quousque a beato Ambrosio ipsius civitatis episcopo offitium lectoris accepit. 3 Interea pater ipsius, qui nobilitate ac viribus totam pene regebat Hesperiam, communi sorte praeventus hominem exivit. Maurilius vero verissimus iam evangelici cultor praecepti dicentis: Qui reliquerit patrem aut matrem aut agros propter me centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit, relicta matre omniumque rerum suarum cupiditate habendi, sub Iuliano tunc caesare Martinum, cuius primo profecerat instrumentis cuiusque virtutes per
Abbreviated transcription (Latin):
ut modicum celebraretur: non
pauca meodem loco facta sunt
uirtutum ac sanitatum insignia.
his qui fide eum inuocabant᷑.
Cum iam fuisset meritum mar-¬
tiris diuulgatum: leontius qͥdã
deo amabilis uir adornans thro¬
num illiricorum p̃fecturȩ domũ
quȩ scĩssimum continebat mar-¬
tiris corpus. cum humillima eẽt.
et undiq obruta. et coangustata
porticibus publici balnei ac stadii.
uniuersa nocentia mundauit.
et expurgauit. p̃diisq ampliorib
ditauit eam. et erexit ibi oratoriũ
unus de senatoribus
abimꝑatoribus iussus ẽ.
dominari gentibus que illirico
erant more p̃fectorum. Qui ueni¬
entes thes salonicam pie p̃fectu¬
rȩ gubernabat: habenas.deoq
et hominibus erat acceptus. Tunc
drabolua inuidens eius opibus
uti iob expetierat. expeciit eum
ut temptaret. Et inprimis cepit¬
eum temptare septem uicus. at il¬
le gracia dei suffultus. cuncta eius

Expanded text:
ut modicum celebraretur, non pauca in eodem loco facta sunt virtutum ac sanitatum insignia his qui fide eum invocabant. Cum jam fuisset meritum martyris divulgatum, Leontius quidem Deo amabilis, vir adornans thronum Illyricorum praefecturae, domum quae sanctissimum continebat martyris corpus, cum humillima esset et undique obruta et coangustata porticibus publici balnei ac stadii, universa nocentia mundavit et expurgavit, praediisque amplioribus dilatavit eam, et erexit ibi oratorium unus de senatoribus, ab imperatoribus jussus est dominari gentibus quae in Illyrico erant more praefectorum. Qui veniens Thessalonicam pie praefecturae gubernabat habenas, Deoque et hominibus erat acceptus. Tunc diabolus, invidens ejus opibus, uti Job expetiit eum ut tentaret. Et in primis coepiteum tentare septem vitiis. At ille, gratia Dei suffultus, cuncta ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ta delate montium pependerunt.
Quod cum uiderent epidauritani
frementes fluctus et undarum
molem et montes gurgitum lit-¬
toribus inferri: uerentes quod
iam euenisse cernebant ne oppi-¬
dum funditus subuerteretur.
egressi sunt ad senem: et quazi
ad p̃lium ꝓficiscentes posuerunt
eum mltitore. Qui cum tria cru-¬
cis signa pigsiss et insabulo.
manusq contra tenderet: incre-¬
dibile dictum est inquantam
latitudinem intumes cens mare
ante illum steterit ac diu fre-¬
mens et quasi adobicem indig-¬
nans paulatim insemet relapsum
sit. Hoc epidaurum et omnis
illa regio usq hodie predicat.
matresq docent liberos suos:
ad memoriam in posteros trans-¬
mittendam. Uere illud quod
adapostolos dictum est si credi-¬
deritis dicetis huic monti transi
inmare et fiet. etiam iuxta litterã
impleri potest: si tamen quis
habuerit apostolorum fidem. et
talem qualem illis habendam
dominus impetrauit. Quid enĩ
inter est utrum mons descendat
inmare. aut immensi undarum

Expanded text:
ta delatae montium pependerunt. Quod cum viderent Epidauritani, frementes scilicet fluctus et undarum moles, et montes gurgitum littoribus inferri, verentes, quod jam evenisse cernebant, ne oppidum funditus subverteretur, ingressi sunt ad senem: et quasi ad praelium proficiscentes, posuerunt eum in littore. Qui cum tria crucis signa pinxisset in sabulo, manusque contra tenderet, incredibile dictu est in quantam altitudinem intumescens mare ante eum steterit: ac diu fremens, et quasi ad obicem indignans, paulatim in semetipsum relapsum est. Hoc Epidaurus et omnis illa regio usque hodie praedicat, matresque docent liberos suos ad memoriam in posteros transmittendam. Vere illud quod ad Apostolos dictum est: Si credideritis, dicetis huic monti, transi in mare, et fiet , etiam juxta litteram impleri potest, si tamen quis habuerit apostolorum fidem, et talem qualem illis habendam Dominus imperavit. Quid enim interest, utrum mons descendat in mare, an immensi undarum
Abbreviated transcription (Latin):
centes. Uenite ad ciuitatẽ et uide¬
te dm̃ ineffigie hominis latitan-¬
tem. Cumq uenisset omnis mul¬
titudo cum cȩreis. cum lampadi¬
bus. et cum thimiamate cum
diuerso ritu sacrificiorum: sc̃s¬
matheus hac uocȩ. alloquitur
om̃s. Ego ds̃ non sum. sed sum¬
ommipotentis. qui me misit ad

Expanded text:
centes: « Venite ad civitatem, et videte Dominum in effigie hominis latentem. » Cumque venisset omnis multitudo cum cereis et lampadibus, cum thymiamate et diverso sacrificiorum Matthaeus sic alloquitur omnes: « Ego Deus non sum, sed omnipotentis, qui me misit ad
Abbreviated transcription (Latin):
abhac febre laborabat: sed ubi ad
lectulum sẽi uiri ꝓstrata fudit
orationem. mox incolumitate re-¬
stituta conualuit. Multa quidẽ
et alia de eo audiuimus: sed suffice.¬
re hec ad credulitatem catholicoꝵ
quȩ scripta sunt arbitrameñ:

Expanded text:
ab hac febre laborabat: sed ubi ad ab hac febre laborabat: sed ubi ad lectulum sancti viri prostrata fudit orationem, mox incolumitati restituta convaluit. Multa quidem et alia de eo audivimus, sed sufficere haec ad credulitatem Catholicorum quae scripta sunt arbitramur.
Abbreviated transcription (Latin):
cellulam suam plenam demo-¬
niis: dixitq eis. Unde uenitis:
A roma auint hesterna die egres¬
Si: adhunc locum accessimus.
Quibus ille. Abscedite inquit de-¬
testabiles: et nolite accedere ad
locum in quo nomen domini in¬
uocatur. Hec eo dicente: sicut
fumus euanuerunt. His et tali¬
bus uirtutum magnarum gr̃a
pollens: impleto uitȩ p̃sentis
curriculo uitam ꝑcepturus ȩt̃¬
nam emicuit seculo. Cuius bea-¬
tum sepulchrum: miraculorum
illustrium effectu plerumq red¬
ditur gloriosum. oꝯas carpionis
Serui ipsius monasterii mentẽ:
mniquus demon obsederat. Qui
ꝑtrium annorum curricula in¬
erguminus factus: ad sepulchrũ
scĩ uiri debachans. tandem eiꝰ
ẽ. ut credimus oratione eiecto
demone expurgatus. multos
deinceps mente integra uiuens
annos. Iullani comuns quarta¬
ne febris accensu laborans: ut
sepulchrum beatiuiri attigit.
compresso ardore ac tremore
corporali sanata dis cessit.Si.¬
mili sorte et baudimundi. uxor

Expanded text:
cellulam suam plenam daemocellulam suam plenam daemoniis, dixitque eis: Unde venitis? A Roma, aiunt, hesterna die egressi, ad hunc locum accessimus. Quibus ille: Abscedite, inquit, detestabiles, et nolite accedere ad locum in quo nomen Domini invocatur. Haec eo dicente 1231 sicut fumus evanuerunt. IV. His et talibus virtutum magnarum gratia pollens, impleto vitae praesentis curriculo, vitam percepturus aeternam emicuit saeculo, cujus beatum sepulcrum miraculorum illustrium effectu plerumque redditur gloriosum. Mascarpionis servi ipsius monasterii mentem iniquus daemon obsederat, qui per trium annorum curricula energumenus factus, ad sepulcrum beati viri debacchans, tandem ejus est, ut credimus, oratione ejecto daemone expurgatus, multos deinceps mente integra vivens annos. Juliani conjux quartanae febris accensu laborans, ut sepulcrum beati viri attigit, compresso ardore ac tremore corporali, sanata discessit. Simili sorte et Baudimundi uxor
Abbreviated transcription (Latin):
facta cum oleo benedicto pal¬
pata menbra infirmi: suꝑle-
ctulũ suum requiescere fecit.
Quo paululum quiescente.
post unius hore curriculum
surgere iubet. Qui consurgens
samis: matri scĩ ẽ. manibus re-¬
stitutus. Faretri cuiusdam ser-¬
uus infensus domino: huius
sacerdotis oratorium expeti-¬
uit. Sed ille elatus suꝑbia absen-¬
ce beato uiro seruum abstrahit:
ciciditq. Sedmox a febre cor-¬
reptus: sp̃m exalauit. Quarta¬
narum t̾cranarum ue uel reli-¬
quarum accensus febrium ora¬
tione facta: sepius mitigauit.
Uenenum malȩ pusule: impo¬
sito salutari signo restinxit.
Obsessos demonibꝰ. inuocato
trinitatis nomine emunda-
nocte de stratu suo. ad redden-¬
dum officium: uidit duos ari-¬
etes magnos suis foribus asi¬
stentes. quasi p̃stolantes ad¬
uentum enis. Quo uiso: furi¬
bundi adeum cum impetui
ualido diriguntur. At ille
signum crucis opponens:
illis euanescentibus absq metu
oratorium ẽ. ingressus. Aua no-¬
cte regressus aboratorio. inuenit

Expanded text:
facta, cum oleo benedicto palpata membra infirmi, eum super lectulum suum requiescere fecit. Quo paululum quiescente, post unius horae curriculum surgere jubet. Qui consurgens, sanus matri suae Sancti est manibus restitutus. Faretri cujusdam servus, infensus domino suo, hujus Sacerdotis oratorium expetivit: sed ille elatus superbia, absente beato Viro, servum abstrahit, ceciditque. Sed mox a febre correptus spiritum exhalavit. Quartanarum, tertianarumve, vel reliquarum accessus febrium oratione facta saepius mitigavit. Venenum malae pusulae, imposito salutari signo, restinxit, obsessos daemonibus, invocato Trinitatis nomine, emundavnocte de stratu suo ad reddendum officium, vidit duos arietes magnos suis foribus assistentes, quasi praestolantes adventum ejus: quo viso furibundi ad eum cum impetu valido dirigunt. At ille signum crucis opponens, illis evanescentibus absque metu oratorium est ingressus, Alia nocte, regressus ab oratorio, invenit
Abbreviated transcription (Latin):
nommis inter multa cormento¬
rum flagella ꝑfectus confessor.
fieri mortis multatione mnerere¬
tur et martir: Tunc memorata
paris iorum ciuitas. ut sedes re¬
gia et conuentu gallorum ac
germanorum et nobilitate pol¬
lebat: quia erat salubris aere.
iocunda flumine. fecunda t̃ris.
arborib nemorosa. et uineis uber¬
rima. constipata populis. referta
commerciis ac uariis commeatibus
unda fluminis circum fluente.
Que siquidem inter multimoda
commoditatum genera: etiam
alueo suo magnam piscium copiã
Adquem cum primum fide arma¬
tus. et confessionis constantia ro-¬
boratus accessisset intrepidus. atq¬
tus: quendam lisbium uirum
honoratissimum ciuitatis parisi-
liter adherebat alloquutus ẽ.
dicens. Uir illustrissime. quia
iam operante gratia iħu xp̃i
dñi nr̃i plurima populi multi-¬
tudo incredulitate et confessione
sui scĩ nominis benedictione bap-¬
tismatis consecratur. et quotidie
fidelium numerus augmentat᷑.

Expanded text:
nominis inter multa tormentonominis inter multa tormentorum flagella perfectus confessor, fieri mortis mulctatione mereretur et martyr. Tunc memorata Parisiorum civitas, ut sedes regia, et conventu Gallorum ac Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium copiam Ad quem cum primo fide armatus et confessionis constantia roboratus accessisset intrepidus, qdus, quemdam Lisbium, virum honoratissimum civitatis Parisiacliter adhaerebat, allocutus est, dicens: Vir illustrissime, quia jam operante gratia Jesu Christi Domini nostri plurima populi multitudo in credulitate et confessione sui sancti nominis, benedictione baptismatis consecratur, et quotidie fidelium numerus augmentatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cietatem soluit abire. Qui si
tensium ciuitatis. Et exinde
quib:dam inpartes necess ari¬
as ꝓut ei uisum fuerat destina¬
tis: idem macharius dionisiꝰ
qui sedis apłice priuilegio tra-¬
dente sibi beato clemente pe¬
triapłi successore uerbi diuim
ganda susceperat beatiss imi
principis apostolorum et magi¬
stri sui informatus exemplo. qui
romane crudelitati se ꝓpter ihu
xp̃i nomen immerserant. quo
amplius apud gallas gentili-¬
tatis feruere cognouit errorem.
illuc intreꝑidus et calore fideiar¬
matus ͥ : Ac luteciam parisiorum
domino ducente ꝑuenit. Do-¬
ctrinaq preclarus. mirarulis
choruscans et uirtutum signis.
que atheniensium magister pau¬
lo docente didicerat galliis
ministrauit: non ueritus incre¬
dule gentis expetere feritatem.
quia uirtutem suam p̃teritarũ
penarum recordatio roborabat.
tormentis exꝑtus multis. morte
tandem assecuturum se uitam
tota nichilominus intentione
desiderans: ut qui iam erat xp̃i

Expanded text:
cietatem solvit abire. CAPUT Xcietatem solvit abire. CAPUT Xtensium civitatis. Et exinde quibusdam in partes necessarias, prout ei visum fuerat, destinatis, idem Macarius Dionysius, qui sedis apostolicae privilegio, tradente sibi beato Clemente Petri apostoli successore, verbi divini ganda susceperat, beatissimi principis apostolorum et Magistri sui informatus exemplo, qui Romanae crudelitati se propter Jesu Christi nomen immerserant, quo amplius apud Gallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, pervenit, doctrinaque praeclarus, miraculis coruscans, et virtutum signis, quae Atheniensium magister Paulo docente didicerat, Galliis ministravit: non veritus incredulae gentis expetere feritatem, quia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat, tormentis expertus multis, morte tandem assecuturum se vitam: tota nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi
Abbreviated transcription (Latin):
et scõrum apostolorum inter-¬
cess iombus roboratus. intui
apostolatus sorte apostolica
nr̃a auctoritate omnem suscipi-¬
ens galliam. opus fac euangłiste.
ministerium tuum imple: ut
xp̃i noticia ꝑ te ubiq diffusa.
a dño indie retributionis me.¬
rearis audire. Euge serue bo¬
ne et fidelis. quia suꝑ pauca
fuisti fidelis supra multa te
constituam: intra ingaudium
dommi tui. Et ne uerearis mul-¬
titudinem et atrocitatem gentis
barbarice: ꝓ certo sciens quia
qui plus laborat plus mercedis
accipiet. Socios quoq ei et com¬
ministros uerbi plures et ꝓba¬
cos uiros adhibuit: illiq dixit.
Sicut fuit dñs cum dominis
et patribus ac magistris nr̃is
apostolis suis petro et paulo:
ita sit tecum iomnbus quo¬
cumq te uerteris. Esto robu-¬
stus. Tu enim maximam et
innumerabilem populi multi¬
tudinem: introduces inueram
reꝓmissionis cerram filiorum
ifrahel. Et dans pacem omnib:
ita hanc uere fraternitatis so-¬

Expanded text:
et sanctorum apostolorum interet sanctorum apostolorum intercessionibus roboratus, in tui apostolatus sorte, apostolica nostra auctoritate, omnem suscipiens Galliam, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple, ut Christi notitia per te ubique diffusa, a Domino in diebus retributionis merearis audire: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui; et ne verearis multitudinem et atrocitatem gentis barbaricae, pro certo sciens quia qui plus laborat, plus mercedis accipiet. Socios quoque ei et comministros verbi plures et probatos viros adhibuit, illique dixit: Sicut fuit Dominus cum dominis et patribus et magistris nostris apostolis suis Petro et Paulo, ita sit tecum in omnibus, quocunque te verteris. Esto robustus: tu enim maximam et innumerabilem populi multitudinem introduces in veram repromissionis terram filiorum Israel. Et dans pacem omnibus, ita hanc verae fraternitatis so
Abbreviated transcription (Latin):
rum ualidissimum infidelitatis qͥ
totius gallie et germanie terminos
pene irremediabiliter occupauerat
ꝓuderet ariete tali destruere tan¬
toque peritissime eloquentiȩ spicu¬
lo gentilitatem ꝑfõdi. quo ante ut
munitissima defensione erat solita
gratulari. atq omnem hanc galliã
ipsius dionisi apłatu disponeret
subleuari. quam mercurio de¬
monica seruitute constabat mi¬
serabiliter ancillari: beati clem̃¬
tis cor tetigit. et ut istius modi
uerbis p̃ciosum dionisium allo¬
chari dionisi. quanta ẽ messis
dominicȩ sationis: et quam pau¬
ci sunt oꝑarii. Quia ergo de
omnibus catholice pietatis es
sufficienter edoctus. et omni
xp̃iana uirtute ac religione
admodum roboratus: ꝑge in
nomine dñi partes aggrediers
occidentis. et ut bonus miles
meo petro tradidit. et ego sc̃ȩ
hereditatis nire suscepi. ut in li¬
gandi soluendiq auctoritate
tibi semꝑ p̃sto sit diuina pote¬
stas. nr̃is orationibus comitatꝰ.

Expanded text:
rum validissimum infidelitatis qui rum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari, quam Mercurio daemoniaca servitute constabat miserabiliter ancillari, beati Clementis cor tetigit, et ut istius modi verbis pretiosum Dionysium alloMacari Dionysi, quanta est messis Dominicae sationis, et quam pauci sunt operarii, quia ergo de omnibus catholicae pietatis es sufficienter edoctus, et omni Christiana virtute ac religione admodum roboratus, perge in nomine Domini, partes aggrediens Occidentis, et ut bonus miles meo Petro tradidit, et ego sanctae haereditatis jure suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris orationibus comitatus,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur dionisius cum
arcis romane menibus
sui auspice xp̃o p̃sentiam intulit.
q̃m fidei necessitas et ad suscipi¬
endum dei uerbum euidentis in
gentibus quas ꝑtransierat ostii
oꝑatio morosnis eum detinuit: bea¬
tum clementem pontificem sc̃ȩ et
summe apostolice sedis iam apicem
gubnantem inuenit.Aquo idem
gloriosus dñi atheniensium archiẽp̃e
dionisius. mox ut se potuerunt inui-¬
cem salutare. digno ẽ cum honore
susceptus. et ꝓ sc̃itatis. ac eruditi¬
onis sue reuerentia.seu anterioris
fraternitatis comunctione: loco ma¬
xime uenerationis ẽ. habitus. Cum
quo etiam ꝓmutua colloquutione
aplicarum sanctionum. et dulcedi-¬
ne spiritalis dilectionis aliquandiu
familiarissime conuersatus in mo¬
dici amoris uterq uinculis sese con¬
strinxerant. Sed cum ds̃ omp̃c
ueri solis dñi scilicet iħu xp̃oradio
splendidis simo et orientali Id: dio
nisio sc̃issimo occidentales tenebras
uellet sua gratia illustrare. et mu-¬

Expanded text:
ique Dionysius, cum arcis Romanae moenibus sui auspice Christo praesentiam intulit, quoniam fidei necessitas, et ad suscipiendum Dei verbum, evidentis in gentibus, quas pertransierat, ostii apertio eum morosius detinuit, beatum Clementem pontificem, sanctae et summae sedis apostolicae jam apicem gubernantem invenit. A quo idem gloriosus Domini Atheniensium archiepiscopus Dionysius mox, ut se potuerunt invicem salutare, digno est cum honore susceptus, ac pro sanctitatis ac eruditionis suae reverentia seu anterioris fraternitatis conjunctione loco maximae venerationis est habitus. Cum quo etiam pro mutua collocutione apostolicarum sanctionum, et dulcedine spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese constrinxerunt. Sed cum Deus omnipotens veri Solis, Domini scilicet Jesu Christi, radio splendidissimo et orientali, id est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, et mu
Abbreviated transcription (Latin):
ut inhumata bestiis auib ꝙ
laceranda ꝓiciebant᷑. aut fluctib
ĩmersa piscib deuoranda trade¬
bant᷑ aut infauillam redacta in
pelagi ꝓfunda. disꝑgebantur

Expanded text:
t, quin aut inhumata bestiis avibusque laceranda projiciebantur, aut fluctibus immersa piscibus voranda tradebantur, aut in favillam redacta, in pelagi profunda dispergebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
hominum abducta aboratione
mens nes cio quid aliud cogitabat.
Insiluit dorso eius festinus agita¬
tor. et latera calcibus ceruicem
slagello uerberans eia inquit
curre. Dormitas: Cachinnansq
desuꝑ. si defeciss et anordeum
uellet acciꝑe scis citabatur. Igit᷑¬
a sexto decimo usq aduicesimũ
ȩtatis suȩ annum. estus et pluui-¬
as breui tugurio declinauit. qđ
iunco et carice texerat. Extru-¬
cta ẽ. deinceps breuis cellula. quȩ
usꝙ hodie ꝑmanet. latitudine
pedum quattuor. altitudine pe-¬
dum quinq hoc ẽ. statura sua
humiliore. Porro longitudine
paulo ampliore quam eius cor¬
pus culum spaciabatur. ut sepul-¬
chrum pocius quam domum
pasche die totondit. Suꝑ nudã
humum stratumq iunceum
usq admortem cubauit. Saccũ
quo semel fuerat indutus nunꝗͣ
lauans. et suꝑfluum eẽ. dicens
mundicias incilicio querere. Nec
mutauit alteram tunicam. nisi
cum prior penitus scissa ẽẽt.
mosq quasi deo p̾sente recita

Expanded text:
hominum, abducta ab oratione mens nescio quid aliud cogitabat: insiliit dorso eius festinus gladiator et latera calcibus, ceruicem flagello uerberans: Eia — inquit — cur dormitas? Cachinnansque desuper, si defecisset, an ordeum uellet accipere, sciscitabatur. Dia sextodecimo usque ad vigesimum aetatis suae annum, aestus et pluvias brevis tuguriunculo declinavit, quod junco et carice texerat. Structa deinceps brevi cellula, quae usque hodie permanet, latitudine pedum quatuor, altitudine pedum quinque, hoc est statuta sua humiliore, porro longitupaulo ampliore, quam ejus corpusculum patiebatur, ut sepulcrum potius, quam domum Paschae totondit: super nudam humum stratumque junceum usque ad mortem cubitavit. Saccum quo semel fuerat indutus, numquam lavans: et SUPERFLUUM ESSE dicens munditias in cilicio quaerere. Nec mutavit alteram tunicam, nisi cum prior penitus scissa esset. mos quasi Deo praesente recita
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes cȩlorum moueri. et dñm
solum ẽẽ. unigenitum filium dĩ.
incuius passione tenebre ꝑ diẽ
facte sunt. terra obscurata ẽ.
go omnis quem mundana sibi
prudentia falso uindicat prin¬
cipatus: sapientiam non possi¬¬
sertim cum audatius ut aliquid
usurpemus ipsa fides nr̃a ipsũ
misterium trinitatis sine hac
triplici sapientia intelligere ñ
et rationali. Nisi enim credamꝰ
illum generaliter patrem qui
nobis genuit redemptorem.
et illum mortalem qui patri
nulla secunda plenitudo uir.¬

Expanded text:
uirtutes caelorum moueri, dominum solis esse unigenitum dei filium, in cuius passione tenebrae per diem factae sunt, terra obscurata est, go omnem quem mundana sibi prudentia falso uindicat principatum sapientia uere possisertim cum, audacius ut aliquid usurpemus, ipsa fides nostra, ipsum mysterium trinitatis sine hac triplici sapientia esse non  rationali. Si credamus illum naturaliter Patrem qui nobis genuit redemptorem, et illum moralem qui Patri nulla secunda plenitudo vir
Abbreviated transcription (Latin):
dum concauum foramen excidit᷑.
mirum in modum aquarum mox
abundantia repꝑitur: quȩ pos¬
Sit habitantibus competentem
p̃bere usum. Eadem uero aqua
ꝓfluens quod sit hagstu salubris
multis ẽ. ostensum modis. Celerẽ
namq febricitantibus fert opem.
quociens desiderium ꝑuenerit
archangeli ipso opitulante uir-¬
tutes efficiuntur innumere. Illu¬
minantur ibidem ceci. gressum
recpiunt claudi. merentur au¬
ditum surdi. fugantur exobsessis
autem p̃sul uenerabilis memo¬
ratum locum subhonore sc̃issi
denarium creuisse numerum
crescente deuotione et amore fi¬

Expanded text:
dum concavum foramen exciditur, dum concavum foramen exciditur, mirum in modum aquarum mox abundantia reperitur, quae possit habitantibus competentem praebere usum. Eadem vero aqua profluens quod sit haustu salubris, multis est ostensum modis. Celerem namque fert febricitantibus opem, quoties desiderium provenerit archangeli, ipso opitulante virtutes efficiuntur innumerae: illuminantur namque ibidem caeci, gressum recipiunt claudi, merentur auditum surdi, fugantur ex obsessis autem praesul venerabilis quia memoratum locum sub honore sanctissimidentur in undenarium crevisse numerum, crescente devotione et amore, fi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs quotidie ad laudem et glo-¬
riam nominis sui in eodem loco
oꝑari non desunt. Igitur eo die
qui ẽ. xuii. kl̃nouembris: uene¬
randa completa templi dedicaci¬
one uir dñi aub̃tus postquã
sagaciter ommia sub ordine
disposuit. officia quoq seruien¬
tium clericorum constituit. de-¬
putans hos imibi subnumero
consistere duodecimo. qui legi-¬
timis obseruationibus ꝑpetuali¬
ter inbeatissimi michaelis ar-¬
changeli ꝑsisterent famulatu.
clerici constituti. Simul etram
de ep̃o suo episcopio suo. eidẽ
loco seruientibus uillas contra
ꝓuidens congruo patrata or-¬
dine. hoc unum quod poterat
ualde uideri difficile. a scõ cen-¬
suit expetendum archangelo.
acque scilicet elementum sine
quo constare nequit uita morta
ge sibi cõmisso auxilium ut qui qͦn¬
dam ꝓduxerat sicienti populo de
petra poculum ipse a seruis suis
amouere dignaretur aquȩ penuri¬
am tandem angelica ostensione
locum didicit. ubi inp̃rupto silice

Expanded text:
Dominus quotidie ad laudem et gloDominus quotidie ad laudem et gloriam nominis sui in eo loco operari non desinit. Igitur eo die, quod est XVII Kalend. Novembris, veneranda completa templi dedicatione, vir Domini Autbertus postquam sagaciter omnia sub ordine disposuit, officia quoque servientium clericorum constituit, deputans hos inibi sub numero consistere duodecim, qui legitimis observationibus perpetualiter in beatissimi Michaelis archangeli persisterent famulatu, clerici constituti. Simul etiam de episcopio suo eidem loco a servientibus villas contradpervidens congruo patrata ordine, hoc unum quod poterat valde videri difficile, a sancto censuit expetendum archangelo, aquae scilicet elementum, sine quo constare nequit vita mortalge sibi commisso auxilium, ut qui quondam produxerat sitienti populo de petra poculum, ipse a servis suis amovere dignaretur aquae penuriam; tandem angelica ostensione locum didicit, ubi in praerupto silice
Abbreviated transcription (Latin):
de iam dicto mociduis partibus:
quasi nouum ingressi sunt orbẽ.
quem primum uepͥum dempsita¬
te reliquȩrant plenum. Quo dũ
dos dñi aubtus occurrens cum
multis laudibus cum canticis
angelica mortalibus deuehit
ꝓfutura p̃sidia. Dici uero non
potest quamto inaduentu ut
in hoc quod beatum michaelẽ
archangelum cȩlestis militiȩ
pͥncipem merebantur obtinere
signiferum. Cognoscentes etiã
signa et mirabilia quȩ dñs ꝑ mi¬
nistrum suum oꝑatur mortalib.
ita ut ꝑ huius itineris spatia duo¬
decim ceci illuminati. pluresq
diuersis infirmitatibus acti.
pristine redditi sunt fanitati.
Et quod his addendum ẽ: mu¬
lier quȩdam orbata luminibus
de uilla quȩ dicitur asteriacus.
dum ꝓsequitur p̃ciosissima mu¬
nera summi archangeli. mox
ut attigit planiciem arenamq
maris diuinitus amissum rece-¬
pit uisum. admirans subito de
tenebris inlucem se mutatam.
Sed et usq hodie ꝑ summum
ministrum suum hec eadem

Expanded text:
te jam dicto in occiduis partibus, te jam dicto in occiduis partibus, quasi novum ingressi sunt orbem, quem primum veprium densitate reliquerant plenum. Quo dum dos Domini Autbertus occurrens cum multis laudibus, cum canticis angelica mortalibus devehit profutura praesidia. Dici vero non potest quantum in adventu ut in hoc quod beatum Michaelem archangelum coelestis militiae principem merebantur obtinere signiferum; cognoscentes etiam signa et mirabilia quae Dominus per ministrum suum operatur mortalibus, ita ut per hujus itineris spatia duodecim caeci illuminati, pluresque diversis infirmitatibus acti pristinae sunt redditi sanitati. Et quod his addendum est, mulier quaedam orbata luminibus, de villa quae dicitur Asteriacus, dum prosequitur pretiosissima munera summi archangeli Michaelis, mox ut attigit planitiem arenae maris divinitus factum recepit visum, admirans se de tenebris subito in lucem mutatam. Sed et usque hodie per summum ministrum suum haec eadem
Abbreviated transcription (Latin):
mutatis. ac tamti fatigatione itine
ris subleuati: cuncta quȩ suȩ con-¬
tingerant regioni.simulq: adquod
uenerant:. Quȩ uerba cum ipsius
abba loci retulisset antistiti: ub̃ri-¬
mas ommpotenti deo laudes uterq
reculit. qui lapsis nature fragilis
cerrigenis assistentium sibi mini-¬
strorum dignatur p̃bere suffragi¬
um. Hinc cum qua decebat uene¬
ratione. sumptis a loco pignoribus:
quo beatus archangelus sui memo¬
riam fidelibus commendauerat
partem scilicet pallioli quod ipse
memoratus archangelus inmonte
gargano suꝑ altare quod ipse ma-¬
nu sua consti uxerat posuit. et par-
tem marmoris suꝑ quod stetit. cuiꝰ
extant uestigia. iam dictis fratri¬
bus usq ad sacrum locum referen-¬
da patrocima. contradidit. Condi
una angelicȩ reuelationis sociaue.¬
rat causa. una quoq eternaliter
mi interea nuntii repedentes post
multa itineris spatia. ad locum
quo digressi fuerant. ipso die
quo fabrica ẽ. completa in mon¬

Expanded text:
mutati, ac tanti itineris fatigatione mutati, ac tanti itineris fatigatione sublevati, cuncta quae suae contigerant regioni, simulque ad quod venerant pandunt. Quae verba cum ipsius loci abbas suo retulisset antistiti, uberrimas omnipotenti Deo laudes uterque retulit, qui pro lapsis naturae fragilitate terrigenis assistentium sibi ministrorum dignatur praebere suffragium. Hinc cum qua decebat veneratione sumptis a loco pignoribus, quo beatus archangelus sui memoriam fidelibus commendaverat, partem scilicet rubei pallioli quod ipse memorandus archangelus in monte Gargano supra altare quod ipse manu sua construxerat, posuit, et partem scilicet marmoris supra quod stetit, cujus eodem vestigia, jam dictis fratribus usque ad sacrum locum referenda contradidit, condituna angelicae revelationis sociaverat causa, una quoque aeternaliter mi interea nuntii repedantes, post multa itineris spatia, ad locum quo digressi fuerant, ipso die quo fabrica completa est in mon
Abbreviated transcription (Latin):
da erant siccitas fuit. Dictumq ẽ
ep̃o. Uade et sicut signatum uide¬
ris. fundamenta. iace. Qui statĩ
omnipotenti deo gratias agens.
sc̃iq implorans angeli michaelis
non culmine subtilitatis celsam:
sed in modum cripte. rotundam ut
cem. Illius in monte gargani uolens
exȩquare formam in monde p̃rupti
silicis. angelico apparatu factam
semꝑ incelestibus diuini muneris
opem ẽẽ. poscendam altaq contem¬
plationis intuitu penetrare ȩtheris
astra: non terrenis limosisq palu-¬
dibus rotantia hominum ponere
corda. Quod̾ non post multum
tempus ẽẽt. opem ferente deo edifi¬
catum uiro dei aub̃to ep̃o manente
anxio ꝓinde qua cernebat sibi de¬
ẽẽ sc̃i archangłi pignora. beatus
eumdem sacerdotem michael am-¬
monuit ut fr̃s celerrime usq ad
locum quo memoria uenerabiliter
colitur sc̃issimi archangeli diri¬
geret ingargano. Et eam quaman-¬
gelo patrocinante referrent bene
unt locum. Qui benignissime ab
abbate loci illius suscepti. uestib ꝙ

Expanded text:
da erant, siccitas fuit, dictumque est episcopo: Vade, et sicut signatum videris, fundamenta jace. Qui statim omnipotenti Deo gratias agens, sanctique implorans archangeli Michaelis non culmine sublimitatis celsam, sed in modum cryptae rotundam, cecem, illius in monte Gargani volens exaequare formam, in modum praerupti silicis angelico apparatu facta tsemper in coelestibus divini muneris opem esse poscendam, altoque contemplationis intuitu penetrare aetheris astra, non terrenis limosisque paludibus rotantia hominum ponere corda. Quod cum post non multum tempus esset opem ferente Deo aedificatum, viro Dei Autberto episcopo manente anxio, proinde quia cernebat sibi deesse sancti archangeli pignora, beatus eumdem sacerdotem Michael admonuit, uti fratres celerrime usque ad locum quo memoria venerabiliter colitur sanctissimi archangeli, dirigeret in Gargano, et eam quam angelo patrocinante referrent benedunt locum: qui benignissime ab abbate loci illius suscepti vestibusque
Abbreviated transcription (Latin):
homini nomine baino inuilla quȩ
ampliatus: inter suos magnum¬
tenebat dignitatis locum. Hic gͦ
ꝑuisum admonitus. ut cum labo¬
rantib et ipse lahor i insisteret:
festinus ad locum cũ filiis uenit
impleturus quod fuerat iussus.
Qui cum ꝑuenisset: fretus auxi¬
lio sc̃i michaelis archangeli quod
humana uirtus non poterat
uit: ut nullum pondus inibi
ẽẽ uideretur. At omnes in com¬
mune collaudantes dm̃. sẽmos
archangelum michaelem: cepto
attentius insistebant operi.Cumq
iam dictus ep̃c de magnitudine
construende adhuc fabrice dubiꝰ
cogitaret: nocte media sicuti qͦn¬
dam gedeoni insignum uictoriȩ
ros iacuit suꝑ uerticem montis.
Ubi autem fundamenta locan

Expanded text:
homini nomine Baino in villa quaehomini nomine Baino in villa quaeampliatus magnam inter suos tenebat dignitatis gloriam. Hic ergo per visum monitus ut cum laborantibus et ipse labori insisteret, festinus ad locum cum filiis venit, impleturus quod fuerat jussus. Quo cum pervenisset, fretus auxilio sancti Michaelis archangeli, quod humana non poterat t, ut nullum pondus inibi esse videretur. At omnes in commune laudantes Deum sanctumque archangelum Michaelem, coepto attentius insistebant operi. Cumque jam dictus episcopus de magnitudine construendae fabricae adhuc dubius cogitaret, nocte media, sicuti quondam Gedeoni in signum victoriae, ros jacuit super verticem montis; ubi autem fundamenta locan