comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suos qui mitiores eoꝵ ft̃ graui¬
ora tolerent: ne seindatur qͦd
scissum ẽ: cũ leuiora nollent
ꝓ ipsa unitate tolerare.Diceba¬
mus etiam ñdum fuisse tem¬
porib ueterum. pacem unita¬
tis. & tolerantiam tantã com¬
m̃datione predicatam: sicut
exemplo dñi. & noui testam̃ti
caritate. Et tam̃ ꝓpħas illos
& scõs uiros dicere solere in po¬
pulo scelera eoꝵ: cum tam̃ se ab
illius populi unitate. & a com¬
munione pariter accipiendoꝵ
sacram̃toꝵ que tc̃ fuert̃. diuelłe
ñ temptassent. In de nescio qͦmͦ
uentum ẽ ad commemoratio¬
nem beate memorie genechilii
ep̃i. qͦd nescio quam constituti¬
onem datam contra illos comp̃s¬
serit: & effectum habere ñ siue¬
rit. Laudabant illum omnes
& benignissime preferebant: in¬
ter quas laudes a nob̃ subiectũ
ẽ: quod etiam ipse tam̃ genethi¬
lius. si in eorũ manus incidisset
rebaptizandus censeret᷑. Et hec
stantes loquebamur: quia dis¬

Expanded text:
suos, qui mitiores eorum sunt, gravisuos, qui mitiores eorum sunt, graviora tolerent, ne scindatur quod scissum est; cum leviora nollent pro ipsa unitate tolerare. Dicebamus etiam nondum fuisse temporibus veterum pacem unitatis et tolerantiam tanta commendatione praedicatam. sicut exemplo domini et noui testamenti caritate et tamen prophetas illos et sanctos uiros dicere solere in populum scelera eorum, cum tamen se ab illius populi unitate et a communione pariter accipiendorum sacramentorum, quae tunc fuerunt, diuellere non temptassent. Inde nescio quo modo uentum est ad commemorationem beatae memoriae Genethlii episcopi, quod nescio quam constitutionem datam contra illos compresserit et effectum habere non siuerit. laudabant illum omnes t benignissime praeferebant. inter quas laudes a nobis subiectum est, quod etiam ipse tamen Genethlius, si in eorum manus incidisset, rebaptizandus censeretur. et haec iam stantes loquebamur, quia dis
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta in eo ñ ad salutẽm .s
ad ꝑnitiem: ꝑmanebunt tam̃.
Cum gͦ ista quesiturꝰ eẽm: etiã
ipse uidit de baptismo discipłoꝵ
de iterum in aliud: multis ut
poterant utrimq sermocinan¬
tib. Inter que dictum ẽ quod
adhuc eos nr̃i ꝑsecuturi ẽẽnt
nobisq dicebat uidere se uelle
quales nos ẽẽmꝰ in illa ꝑsecuti¬
one prebituros: utrum consen¬
suri ẽemꝰ tali seuitiȩ: an nulli
commodaturi consensum. Nõ
fibi adhuc ista metuere. Que
si contigerint a malis contin¬
gere. quib deteriores ipsi ha¬
bent: nec tam̃ ideo nos a ca¬
tholica communione. segrega¬
re debere: si quid forte nob̃ in¬
uictis uel etiam si maluerim̃
contradicentib faccum fuerit.
cum tolerantiam pacificam di¬
dicerimꝰ. dicente apło.Sufferentẽ
inuicem in dilectione: studenteᷤᷤ
seruare unitatem sp̃s. in uincło
pacis: quam pacem atq tolerai¬
tiam illos ñ tenuisse dicebamꝰ
qui scisma fecert̃: ut nc̃ inter

Expanded text:
sacramenta in eo non ad salutem sed sacramenta in eo non ad salutem sed ad perniciem permanebunt tamen. cum ergo ista quaesiturus essem, etiam ipse uidit de baptismo discipulorde itum in aliud multis, ut poterant, utrimque sermocinantibus. inter quae dictum est, quod adhuc eos nostri persecuturi essent, nobisque dicebat uidere se uelle, quales nos essemus in illa persecutione praebituros, utrum consensuri essemus tali saeuitiae, an nullum csibi adhuc ista metuere, quae si contigerint, a malis contingere, quibus deteriores ipsi habent; nec tamen ideo nos a catholica communione segregare debere, si quid forte nobis invitis, vel etiam, si valuerimus, contradicentibus factum fuerit, cum tolerantiam pacificam didicerimus, dicente Apostolo: Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Quam pacem atque tolerantiam illos non tenuisse dicebamus, qui schisma fecerunt, ut nunc inter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ obfuisse apłis. quia ñdum
habebant baptisma xp̃i: s bap¬
tisma ioħis. Quod postea quam
dixit. cepi ab eo querere. quem
ad modum gͦ scͥptum ẽẽt. quod
iħc baptizauerit plures quam
ioħs: cum ipse ñ baptizaret
s discipuli eiꝰ: hoc ẽ ꝑ suos dis¬
cipulos bap tizaret: Quom̃gͦ
dabant. queda ñ acceꝑant:
Quod ip ⁊ si marime solent
dicere. An forte. xp̃c baptismo
ioħis baptizabat: Deinde in
hac sententia multa quesitu¬
rus eram: quomͦ ab ipso ioħe
tc̃ quesitum sit de baptismo
dnĩ: & respond̾it: quod ille
hab̾et sponsam: & ille eẽt spoi¬
sus. Nunquid gͦ fas erat ut
baptismo iob̃is baptizaret spoi¬
sus: id ẽ baptismo amici ul
serui: Deinde quomͦ pot̾ant
eucharistiam acciꝑe. ñdum
baptizati: Aut quomͦ petro
uolenti ut totum se lauaret re¬
sponderit. qui lotus ẽ semeb. ñ
eum oportet iterum lauari: s
ẽ mundus totꝰ: ꝑ fecta enĩ mun¬
cipit p̃beat. Si autem indignũ

Expanded text:
n obfuisse apostolis, quia nondum n obfuisse apostolis, quia nondum habebant baptismum Christi sed baptismum Iohannis. quod posteaquam dixit, coepi ab eo quaerere, quem ad modum ergo scriptum esset, quod Iesus baptizauerit plures quam Iohannes, cum ipse non baptizaret sed discipuli eius, hoc est per suos discipulos baptizaret quo modo ergo dabant, quod non acceperant, quod ipsi maxime solent dicere? an forte Christus baptismo Iohannis baptizabat? deinde in hac sententia multa quaesiturus eram, quo modo ab ipso Iohanne tunc quaesitum sit de baptismo domini et responderit, quod ille haberet sponsam et ille esset sponsus. numquid ergo fas erat, ut baptismo Iohannis baptizaret sponsus, id est baptismo amici uel serui? deinde quo modo poterant eucharistiam accipere nondum baptizati? aut quo modo Petro uolenti, ut totum se lauaret, responderit: Qui lotus est semel, non eum oportet iterum lauari, sed est mundus totus? perfecta enim muncipit, praebeat; si autem indignum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsit occidi: Exigebat gͦ ut doce¬
rem. iam noui testam̃ti tempo¬
rib. qui iustoꝵ aliquem occi¬
derit: etiam sceleratum & im¬
pium. Tunc reditum ẽ ad suꝑi¬
orem tractatum. quod uoleba¬
mꝰostendere. neq nos illis de¬
bere obicere suoꝵ scelera: neq
illos nobis: si qua inuenireñ
talia facta nr̃oꝵ. De nouo autẽ
testam̃to ostendi quidem non
posse quod iustus quisꝗͣ inter¬
fecerit aliquem: s tam̃ illud
ꝓbari posse ipso exemplo dñi
sceleratos ab innocentib fuisse
toleratos. Praditorem enim su¬
um qui iam precium eiꝰ acceꝑat
usq ad ultimum osculũ pacis
inter innocentes secum eẽ ꝑpes¬
sus ẽ: quib ñ tacuit eẽ inter
illor tanti sceleris hominem.
& tañ primum sacram̃tum
corporis & sanguinis sui ñdum¬
ex illo excluso communit̾ om̃ibꝰ
dedit. Quo exemplo cum om̃s
ꝓpe mouerentur. temptauit
dicere ante passionem dñi com¬
muntonẽ illam cum scelerato¬

Expanded text:
prosit occidi. exigebat ergo, ut doceprosit occidi. exigebat ergo, ut docerem, iam noui testamenti temporibus qui iustorum aliquem occiderit etiam sceleratum et impium. Tunc reditum est ad superiorem tractatum, quod uolebamus ostendere neque nos illis debere obicere suorum scelera neque illos nobis, si qua inuenirentur talia facta nostrorum. de nouo enim testamento ostendi quidem non posse, quod iustus quisquam interfecerit aliquem; sed tamen illud probari posse ipso exemplo domini sceleratos ab innocentibus fuisse toleratos. traditorem enim suum, qui iam pretium eius acceperat, usque ad ultimum osculum pacis inter innocentes secum esse perpessus est. quibus non tacuit esse inter illos tanti sceleris hominem et tamen primum sacramentum corporis et sanguinis sui nondum illo excluso communiter omnibus dedit. quo exemplo cum prope omnes mouerentur, temptauit dicere ante passionem domini communionem illam cum scelerato no
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃ianis & iustis: quasi nos eos
qui hec in catholica faciunt
iustos uocemꝰ: que tam̃ ab istis
nobis dici facilius quam ꝓba¬
risolent: cum tam multas uio¬
lentissimas cedes. & strages
hominum furiosissimoꝵ. ñ
catholicis. s ñnunquam etiam
suis. ubi possunt inferre ñ ces¬
sent. Que cum ita sint: dissimu¬
lans tam̃ ab sceleratissimis fa¬
ctis eoꝵ que ipse plus nouit: ur¬
gebat ut dicerem: quis iustoꝵ
uel malum aliquem occideret.
Quod etiam si ad causam iam
ñ ꝑtinebat: fatebamur enm
hec ubicunq sub nomine.xp̃i¬
ano fierent: ñ fieri a nob̃: sed
tam̃ ut ammoneret᷑ quid eẽt
querendum: respondimꝰ que¬
rentes. utrum helyas itstus
ei uideretur fuisse qͦd negare ñ
potuit. Demde subiecimꝰ. quam
multos pseudo ꝓpħas sua ma¬
nu ꝑemerit. Hic reuera uidit
quod uidendum erat. alia licu¬
isse tunc iustis. Hoc enim ꝓpħe¬
tico sp̃u auctoritate dĩ faciebans:
qui ꝓculdubio nouit. cui etiã

Expanded text:
a Christianis et iustis; quasi nos eos, a Christianis et iustis; quasi nos eos, qui haec in catholica faciunt, iustos uocemus. quae tamen nobis ab istis dici facilius quam probari solent, cum tam multas uiolentissimas caedes et strages hominum furiosissimorum non catholicis sed non numquam etiam suis, ubi possunt. inferre non cessent. quae cum ita sint, dissimulans tamen ab sceleratissimis factis suorum, quae ipse plus nouit, urguebat, ut dicerem, quis iustorum uel malum aliquem occiderit. quod etiam si ad causam iam non pertinebat, fatebamur enim haec ubicumque sub nomine Christiano fierent, non fieri a bonis, sed tamen ut admoneretur, quid esset quaerendum, respondimus quaerentes, utrum Helias iustus ei uideretur fuisse, quod negare non potuit. deinde subiecimus, quam multos pseudoprophetas sua manu peremerit. hic re uera uidit, quod uidendum erat, alia licuisse tunc iustis; haec enim prophetico spiritu auctoritate dei faciebant, qui procul dubio nouit, cui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
thaginem constituto: anteqͣ.
maiorinꝰ aduersꝰ cecilianum
ordinaret᷑. Hunc gͦ interuento¬
rem in suo conuenticło a nr̃is
dicebat occisum. Quod fateor
nunꝗͣ antea prorsꝰ audieram.
cum tam multa ab eis obiecta
cͥmina refellerentur: & redar¬
guerentur a nr̃is: atq in eos
plura & maiora iacerent᷑. Sed
tam̃ postea quam hoc narrauit.
rursꝰ a me instanter cẽpit que¬
rere quem iustum putarẽ: eũne
qui occidit. an eum qui occisus
ẽ: quasi iam mͥ ꝓbauisset. itaut
narrauerat ẽẽ commissum. Di¬
cebam gͦ. prius utrũ uerũ eẽt:
ẽẽ querendum. Non enim tem̾e
credi oportere quecunq dicus:
& tam̃ fieri potuisse. ut uel am¬
bo ȩque maliẽẽnt: uel etiam
peiorem quisquã malus occi¬
deret. Reuera enim fieri potest
ut sceleratior sit rebaptizator
totius hominis. quam soliꝰ cor¬
poris interemptor. Unde etiam
illud qͦd a me postea quesuuit
iam querendum ñ erat. Ait enĩ
etiam malum ñ debuisse occidi

Expanded text:
thaginem constituto, antequam thaginem constituto, antequam Maiorinus aduersus Caecilianum ordinaretur. hunc ergo interuentorem in suo conuenticulo a nostris dicebat occisum. quod, fateor, numquam antea prorsus audieram, cum tam multa ab eis obiecta crimina refellerentur et redarguerentur a nostris atque in eos plura et maiora iacerentur. sed tamen postea, . quam hoc narrauit, rursus a me instanter coepit quaerere, quem iustum putarem, eumne, qui occidit, an eum, qui occisus esset, quasi iam mihi probauisset ita, ut narrauerat, esse commissum. dicebam ergo prius, utrum uerum esset, esse quaerendum; non enim temere credi oportere, quaecumque dicuntur; et tamen fieri potuisse, ut uel ambo aeque mali essent uel etiam peiorem quisquam malus occideret. re uera enim fieri potest, ut sceleratior sit rebaptizator totius hominis quam solius corporis interemptor. Unde etiam illud, quod a me postea quaesiuit, iam quaerendum non erat. ait enim etiam malum non debuisse occidi
Abbreviated transcription (Latin):
ut iustitiam sue partis ex eo certã
tellet intelligi: quia ꝑsecutionẽ
passa fuerit: quesiui ab eo utrũ
iustum & xp̃ianum putaret epis¬
copum mediolanensis ȩccłiȩ am
brosium. Cogebatur utiq nega¬
re quod ille uir.xp̃ianus eẽt & iu¬
stus: quia si fateretur.statim obi¬
ceremꝰ: quod eum rebaptizan¬
dum ẽẽ censeret. Cum gͦ ea loqui
ꝑsecutionem ꝑtulerit. circunda¬
ta etiam militibꝰ armatis eccł̃ia.
Quesiui etiam: utrum maximia¬
num qui ab eis apud carchaginẽ
scismata fecerit. & iustum &̃. rp̃i¬
antm putaret. Non poterat nisi
negare. Commemoraui gͦ etiam
illum talem ꝑsecutionem ꝑtulis¬
se: ut eccłia eiꝰ usq ad fundam̃ta
dirueretur. His gͥ exemplis ei si pos¬
sem ꝑfuadere moliebar. ut iam
etiam in ipsa scismatis nouitate
maiores suos cum cogitarent
culpam ceciliani ne sc̃isma fieret
quoquo mͦ uelle sopire: dedisse
quendam interuentorem ppło
sue communionis apud car¬

Expanded text:
ut iustitiam suae partis ex eo certam ut iustitiam suae partis ex eo certam uellet intellegi, quia persecutionem passa fuerit, quaesiui ab eo, utrum iustum et Christianum putaret episcopum Mediolanensis ecclesiae Am- \' brosium. cogebatur utique negare, quod ille uir Christianus esset et iustus, quia, si fateretur, statim obiceremus, quod eum rebaptizandum esse censeret. cum ergo ea loqui persecutionem pertulerit circumdata etiam militibus armatis ecclesia. quaesiui etiam, utrum Maximianum, qui ab eis apud Carthaginem schisma fecerit, et iustum et Christianum putaret. non poterat nisi negare. commemoraui ergo etiam illum talem persecutionem pertulisse, ut ecclesia eius usque ad fundamenta dirueretur. his igitur exemplis ei, si possem, persuadere moliebar, ut iam etiam in ipsa schismatis nouitate maiores suos, cum cogitarent culpam Caeciliani, ne schisma fieret, quoquo modo uelle sopire, dedisse quendam interuentorem populo suae communionis apud Car
Abbreviated transcription (Latin):
tationum conflictus emecuit.
chilominus catholicum illo con¬
cilio sardin̾ensi fuisse imꝓbatoᷤᷤ.
Unde apud nos constitit arria¬
noꝵ fuisse concilium: quib isti
Itaq ad diligentiorẽ etiam tẽ¬
poꝵ discussionem. uoluimꝰ ipsũ
uolum̃ acciꝑe: atq afferre no¬
biscum. Qui noluit dare: diceis
ibi nos habere illud. quando
lemꝰ. Rogaui etiam ut manu
mea notari ꝑmitteret. fateor
timens ne mͥ forte causa existen¬
te. cum petendum ẽẽt ꝓ illo ali¬
ud ꝓferretur: neq hoc uoluit De
tionem suam breutter responde¬
rem: querens a me quem iustũ
haberem⁊ eum qui ꝑsequeretur:
an eum qui ꝑsecutionem pate¬
retur. Cui respondebam ñ recte
ita interrogari. fieri enĩ posse
ut ambo iniqui sint. fierietiã
ut iniquiorem iustior. ꝑsequatur.
Non gͦ eẽt consequens. ut idõ sit
quisq iustior quia ꝑsecutionẽ
patitur: quanuis id plerumq
contingat. Deinde cum uiderẽ
in hoc eum multum immorari

Expanded text:
tationum conflictus eminuit, tationum conflictus eminuit, scopum nihilo minus catholicum illo concilio Serdicensi fuisse inprobatos. unde apud nos constitit Arrianorum fuisse concilium, quibus istiitaque ad diligentiorem etiam temporum discussionem uoluimus ipsum uolumen accipere atque auferre nobiscum. qui noluit dare dicens ibi nos habere illud. quando lemus. rogaui etiam, ut manu mea notari permitteret, fateor, timens, ne mihi forte, causa exigente cum petendum esset, pro illo aliud proferretur. neque hoc uoluit. Deogationem suam breuiter responderem, quaerens a me, quem iustum putarem, eum, qui persequeretur, an eum., qui persecutionem pateretur. cui respondebam non recte ita interrogari; fieri enim posse, ut ambo iniqui sint, fieri etiam posse, ut iniquiorem iustior persequatur: non ergo esse consequens, ut ideo sit quisque iustior, quia persecutionem patitur, quamuis id plerumque contingat. deinde cum uiderem in hoc eum multum inmorari,
Abbreviated transcription (Latin):
cum maxime in illis nominib
nec affrice m̃tio facta fuerit.
Quomͦ gͦ posset ꝓbare donatũ
partis donati ep̃m nomine
illo accipiendum ẽẽ: quando
ne id quidem ꝓbare posset. u¬
trumad affricanarum specia¬
liter eccłiarum ep̃os illȩ litt̾ȩ
missȩ fuerint: Quanꝙͣ enim
donati nom̃ affricũ ẽẽ soleat: ñ
tam̃ repugnaret a uero: ut uł
illarum partium aliquis uoca¬
retur affro nomine: uel aliqͥs
affer inallis partibꝰ constitue¬
retur ep̃e. Neq enim in eis uel
diem uel consulem inuenimꝰ.
ut saltem confideratis tempori¬
bus certi aliquid eluceret. Sane
qm̃ nescio quando audieramꝰ
arrianos cum a communione
catholica discrepassent: dona¬
tistas in affricas sotiare temp¬
tasse: ad aurem mͥ hoc ipsum
fr̃alipiꝰ suggessit: Tunc accepto
ipso uolumine eidem concilu¬
statuta considerans: legit atha¬
nasium ep̃m alexandrinum. ca¬
tholicum: cuiꝰ marime aduersꝰ
arrianos acerrimarum dispu¬

Expanded text:
cum maxime in illis nominibus cum maxime in illis nominibus nec Africae mentio facta fuerit; quo modo ergo posset probare Donatum partis Donati episcopum nomine illo accipiendum esse, quando ne id quidem probare posset, utrum ad Africanarum specialiter ecclesiarum episcopos illae litterae missae fuerint. quamquam enim Donati nomen Afrum esse soleat, non tamen repugnaret a uero, ut uel partium illarum aliquis uocaretur Afro nomine uel aliquis Afer in illis partibus constitueretur episcopus. neque enim in eis uel diem uel consulem inuenimus, ut saltem consideratis temporibus certi aliquid eluceret. sane quoniam nescio quando audieramus Arrianos, cum a communione catholica discrepassent, Donatistas in Africa sibi sociare temptasse, ad aurem mihi hoc ipsum frater Alypius suggessit. tunc accepto ipso uolumine eiusdem concilstatuta considerans legi Athanasium episcopum Alexandrinum catholicum, cuius maxime aduersus Arrianos acerrimarum dispu
Abbreviated transcription (Latin):
cutionem ꝑtulisse dicebat.
ubiego quidem possem dicere:
nec inuidia machariam tẽpo¬
ris innocentiam transmari¬
narum eccłiarum contamina¬
ri potuisse: quandoquidem
nullomͦ ꝓbaretur illis aucto¬
rib etiam fecisse que fecerat:
s de compendio querere maluui.
si macharii seuitia ex quo in eã
consensisse dicebantur trans¬
marine eccłie. siam innocen¬
tiam ꝑdidert̃. utrum saltem
ꝓbaretur usq ad illa tẽpora
donatistas cum orientalibus
ȩccł̃iis ceterisq orbis partib
in unitate mansisse. Tunc ꝓ¬
tulit quoddam uolum̃: tibi
uolebat ostendere sardicense
concilium ad ep̃os affros qui
erant communionis donati
dedisse litteras. Quod tũ legere¬
tur: audiuimꝰ donati nom̃ int̾
cet̾os ep̃os. quib illi scͥpserant.
Itaq flagitare cepimꝰ ut doceret᷑
utrum ipse eẽt donatꝰ: de cuius
parte isti cognominant᷑. fieri
enim potuisse ut alicui dona¬
to alteriꝰ heresis ep̃o scͥpserint:

Expanded text:
cutionem pertulisse dicebat. cutionem pertulisse dicebat. ubi ego possem quidem dicere nec inuidia Macariani temporis innocentiam transmarinarum ecclesiarum contaminari potuisse, quando quidem. nullo modo probaretur illis auctoribus etiam fecisse, quae fecerat; sed de- compendio quaerere malui, si Macarii saeuitia, ex quo in eam consensisse dicebantur transmarinae ecclesiae, suam innocentiam perdiderunt, utrum saltem probaretur usque ad illa tempora Donatistas cum orientalibus ecclesiis ceterisque orbis partium in unitate mansisse. Tunc protulit quoddam uolumen, ubi uolebat ostendere Serdicense concilium ad episcopos Afros, qui erant communionis Donati, dedisse litteras. quod cum legeretur, audiuimus Donati nomen inter ceteros episcopos, quibus illi scripserant. itaque flagitare coepimus, ut doceretur, utrum ipse esset Donatus, de cuius parte isti cognominantur; fieri enim potuisse, ut alicui Donato alterius haeresis episcopo scripserint,
Abbreviated transcription (Latin):
mate iam diuisos machariana
tempora inuenerint: ut qui ui¬
dere uellent. utrum ꝓpter iusti¬
tiam ꝑsecutionem passi fuerint
io potiꝰ atcenderent: utrum se
recte. an totius orbis unitate
preciderint. Quod si iniuste fe¬
cisse inuenirentur. manifestũ
eẽt eos ꝓpter iniustitiam potiꝰ
quam ꝓpter iustitiã passos
ꝑsecutionem: & ideo numero
beatoꝵ adiungi ñ posse. de qͥbꝰ
dictum ẽ. beati qui ꝑsecutionẽ
ẽ famosior quam certior codi¬
cum illa traditio: s responde¬
ut litteris credamꝰ ipsoꝵ: sed
tam̃ sequestrata illa dubia
questione. querebam quomͦ
seisti iuste separassent ab inno
ordinem custodientes. in anti¬
quissimis eccłiis constituti. pe¬
nitus ignorarent qui fuerint
in affrica traditores: qui certe
quos sedere in sedibꝰ ep̃alibus
audiebant. Respondit tamdiui
transmarinarum partium ec-¬
cdesias mansisse innocentes: do¬
nec consensissent in eoꝵ sangui¬
nem. quos macharianam ꝑse¬

Expanded text:
mate iam diuisos Macariana mate iam diuisos Macariana tempora inuenerint, ut, qui uidere uellent, utrum propter iustitiam persecutionem passi fuerint, id potius adtenderent, utrum se recte a totius orbis unitate praeciderint, quod si iniuste fecisse inuenirentur, manifestum esset eos propter iniustitiam potius quam propter iustitiam passos persecutionem et ideo numero beatorum adiungi non posse, de quibus dictum est: Beati, qui persecutionem est famosior quam certior codicum illa traditio. sed respondeut litteris credamus ipsorum. Sed tamen sequestrata ista dubia quaestione quaerebam, quo modo se isti iuste separassent ab innocordinem custodientes in antiquissimis ecclesiis constituti penitus ignorarent, qui fuerint in Africa traditores, qui certe quos sedere in sedibus episcopalibus audiebant. respondit tam diu transmarinarum partium ecclesias mansisse innocentes, donec consensissent in eorum sanguinem, quos Macarianam perse
Abbreviated transcription (Latin):
isse fundatas. S quia res aꝑte
falsa erat. ꝑmixtis uerbis cito
cam illam dñi ammonitionẽ
commnemorauit: qua dixit. ca¬
uete a pseudo ꝓpħis: multi ad
uos uenient in uestitu ouium
intus autẽ st̃ lupi rapaces: ex
fructib eoꝵ cognoscetis eos. Que
terba dñi cum diceremꝰ eadem
de illis a nobis posse recitarr: uen¬
tum ẽ inde ad exaggerationem
ꝑsecutionis. quam sepe suam
partem ꝑtulisse dicebat: hinc
uolens ostendere suos ẽẽ xp̃ianoᷤᷤ
quia ꝑsecutionem paterentur.
Inter que uerba cum ego pararẽ
ex eugłio respondere: idem capi¬
tulum commemorauit pͥor ubi
ait ds̃. beati qui ꝑsecutionem
patiuntur ꝓpter iustitiã: qm
ipsoꝵ ẽ regnum celoꝵ. Quoloco
ego gratulatus. subieci statim.
id gͦ ẽẽ querendum: utrũ illi ꝑ¬
sectitionem ꝓpter iustitiã passi
fuerint. In qua questione discu¬
ticupiebam. quod quidẽ om̃ib
darum erat: utrum eos in ini¬
tate eccłiȩ constitutos. an scis¬

Expanded text:
isse fundatas. Sed quia res aperte isse fundatas. Sed quia res aperte falsa erat, permixtis uerbis cito cam illam domini admonitionem commemorauit, qua dixit: Cauete a pseudoprophetis; multi ad uos uenient in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces; ex fructi. bus eorum cognoscetis eos. quae uerba domini cum diceremus eadem de illis a nobis posse recitari, uentum inde est ad exaggerationem persecutionis, quam saepe suam partem pertulisse dicebat hinc uolens ostendere suos esse Christianos, quia persecutionem paterentur. inter quae uerba cum ego pararem ex euangelio respondere, inde capitulum commemorauit prior, ubi dominus ait: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum. quo loco ego gratulatus subieci statim id ergo esse quaerendum, utrum illi persecutionem propter iustitiam passi fuerint. in qua quaestione discuti cupiebam, quod quidem omnibus clarum erat, utrum eos in unitate ecclesiae constitutos an schis
Abbreviated transcription (Latin):
uł ut approbet me tier̃a scͥp¬
sisse: liel ipse uob̾ siquid melius
recolit. incunctanter insinuet.
Primo enim uitam nr̃am quã
uobis beniuolentiꝰ fortasse quã
ueriꝰ narrantib. se comꝑisse di¬
cebat. predicare dignatusẽ: ad¬
iungens dixisse se uobis: nos
om̃ia que de nob̾ insinuauera¬
tis bene facere potuisse: si in ec¬
clesia faceremꝰ. Deinde querere
ubi uiuere sic oporteret: utrum
predixerat. se terrarum orbe dif¬
funderet: an illa quam pars
erigua uel affroꝵ. uel affrice
contineret. Hic pͥmo asserere co¬
natus ẽ: ubiq terrarum ẽẽ cõ¬
mumonem suam. Querebã
utrum epłas communicato¬
rias. quas formatas dicimꝰ. pos¬
sent quo uellem dare: & affir¬
mabam quod manifestũ erat
omnibꝰ. hoc mͦ facillime illam
terminari posse questionem.
Parabam autem ut si consen¬
tiret ad illas eccł̃ias a nobis
tales littere mitterent᷑: quas
in apłicis auctoritatib parit̃
legeremꝰ. illo iam tempore fu¬

Expanded text:
ut uel adprobet me uera scriput uel adprobet me uera scripsisse uel ipse uobis, si quid melius recolit, incunctanter insinuet. - Primo enim uitam nostram, quam uobis beniuolentius fortasse quam uerius narrantibus se comperisse dicebat, praedicare dignatus est adiungens dixisse se uobis nos omnia, quae de nobis insinuaratis, bene facere potuisse, si in ecclesia faceremus. deinde quaerere ubi uiuere sic oporteret, utrum e scriptura praedixerat, se terrarum orbe diffunderet, an illa, quam pars exigua uel Afrorum uel Africae contineret. hic primo adserere conatus ubique terrarum esse communionem suam. quaerebam, utrum epistulas communicatorias, quas formatas dicimus, posset, quo uellem, dare, et adfirmabam, quod manifestum erat omnibus, hoc modo facillime illam terminari posse quaestionem. parabam autem, ut, si consentiret, ad illas ecclesias a nobis tales litterae mitterentur, quas in apostolicis auctoritatibus pariter legeremus illo iam tempore fu
Abbreviated transcription (Latin):
nos accum ẽẽt. legendo cognos¬
ceretis: postulauimꝰ ut a nota¬
riis uerba nr̃a exciꝑent᷑. Dui
ab illo. uel ei consentientib: re¬
luctatum ẽ. Postea tam̃ ipse con¬
cessit: s notarii qui aderant
atq id strenue facere poterant:
nescio qua causa exciꝑe nolue¬
rt̃. Egimꝰ saltem ut fr̃s qui no¬
biscum erant. quanꝗͣ in hac
re tardius possent. exciperent:
pollicentes nos ibi eãdem tabu¬
las relicturos. Concesisum est.
Cepert̃ uerba nr̃a excipi: & ali¬
qua ab inuicem ad tabulas di¬
cta ft̃. Postea mordinatas ꝑstre¬
pentium int̾pellationes. & ꝓpt̾¬
ea nr̃am quoq turbulentiorẽ
disputationem. notarii ñ ua-¬
lentes sustinere. cesser̃t: nobis
sane desistentib. & uicuiq fa¬
cultas dabatur: multa dicen¬
tib. Ex quib om̃ib uerbis nr̃is
quantum recordari potur: cau¬
se totius accionem. dilectionem
ur̃am fraudare nolui. P otestis
enim ei meas litteras legere:

Expanded text:
nos actum esset, legendo cognosnos actum esset, legendo cognosceretis, postulauimus, ut a notariis uerba nostra exciperentur. diu ab illo uel ei consentientibus reluctatum est; postea tamen ipse concessit. sed notarii, qui aderant atque id strenue facere poterant, nescio qua causa excipere noluerunt. egimus saltem, ut fratres, qui nobiscum erant, quamquam in hac re tardius possent, exciperent, pollicentes nos ibi easdem tabulas relicturos. consensum est. coeperunt uerba nostra excipi et aliqua ab inuicem ad tabulas dicta sunt. postea inordinatas perstrepentium interpellationes et propterea nostram quoque turbulentiorem disputationem notarii non ualentes sustinere cesserunt nobis sane non desistentibus et, ut cuique facultas dabatur. multa dicentibus. ex quibus omnibus uerbis nostris. quantum recordari potui causae totius actionem, dilectionem uestram fraudare nolui. potestis enim ei litteras meas legere,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e. ꝓpe theatͥca consuetudine
quam ad instructionem salu¬
tis: xp̃iana deuotione conuene¬
rant. Quappter nec silentium
nob̾ prebere: nec intente atq
nobiscum modeste. saltem et
ordinate colloqui potuert̃: ex¬
ceptis ut dixi paucis: quoꝵ re¬
ligiosa & simplex apparebat in¬
tentio. Itaq libere ꝓ sui cuiusq
animi motu immoderate lo¬
quentium:strepitu om̃ia tur¬
babantur: nee euincere siue noᷤ
siue ipse rogando: interdum
etiam obiurgando potuimꝰ:
ut nobis modestum silentium
preberetur. Res tam̃ uttũq agi
cepta ẽ: & aliquot horas in alt̾¬
no sermone ꝓtrarimꝰ. quantũ
uocibꝰ int̾quiescentib: uarie
tumultuantib: sinebamur.
S in ipso disputationis exor¬
dio cum uideremꝰ ea que dice¬
bantur.subinde labi de memo¬
ria. uł nr̃a. uel eoꝵ quoꝵ salutẽ
maxime curabamꝰ: & ut eẽt no¬
bis cautior modestiorq tracta¬
tio: simui ut & uos atq alii fr̃s
qui absentes erant: quid int̾

Expanded text:
nostrae prope theatrica consuetudine nostrae prope theatrica consuetudine quam ad instructionem salutis Christiana deuotione conuenerant. quapropter nec silentium nobis praebere nec intente atque nobiscum modeste saltem et ordinate conloqui potuerunt exceptis, ut dixi, paucis, quorum religiosa et simplex apparebat intentio. itaque libere pro sui cuiusque animi motu inmoderate loquentium strepitu omnia turbabantur nec euincere siue nos siue ipse rogando, interdum etiam obiurgando potuimus, ut nobis modestum silentium praeberetur. Res tamen utcumque agi coepta est et aliquot horas in alterno sermone protraximus, quantum uocibus interquiescentibus uarie tumultuantium sinebamur. sed in ipso disputationis exordio cum uideremus ea, quae dicebantur, subinde labi de memoria uel nostra uel eorum, quorum salutem maxime curabamus, et ut esset nobis cautior modestiorque tractatio, simul et uos atque alii fratres, qui absentes erant, quid inter
Abbreviated transcription (Latin):
ominis dilectissimis
& p̃dicabilib frĩb eleu¬
sio. glorio. & felicib: au¬
gustinus. fortuntum quem
tubisicum habetis ep̃m: ꝑ ean¬
dem ciuitatem quanquã festi¬
nantissime. cum ad circensem
eccłiam ꝑgeremꝰ. exꝑti sumꝰ: ita
omnino: ut de illo soletis benig¬
nissime polliceri. Eam ipsam
quippe ur̃am de illo nob̾ ser¬
mocinationem: cum ei renun¬
tiaremꝰ uolentes eum uidere:
ñ abnuit. Uenimꝰ itaq ad eũ
quia etati eiꝰ id a nob̃ deferen¬
dum uidebatur: potius quã
exigendum ut ipse ad nos ue¬
niret pͥor. Preximꝰ gͦ comitan¬
tib ñ paucis. quos forte ag¬
gregatos nob̾ illud tempꝰ iue¬
nerat. Cum autẽ apud eum coi¬
sedissemꝰ. rumore disꝑso. ñ par¬
ua precerea turba confluxit:
s in nob̃ illa multicudine per¬
pauci apparebant: qui utilit̾
ac salubriter agi causam illam
& tantam rei que tanta ẽ que¬
stionem: prudenter & pie discu¬
ti cuꝑent. Ceteri uͦ magis ad spe¬
ctaculum quasi altercationis

Expanded text:
OMINIS DILECTISSIMIS ET PRAEDICABILIBUS FRATRIBUS ELEUSIO, GLORIO ET FELICIBUS AUGUSTINUS. Fortunium, quem Tubursicu habetis episcopum, per eandem ciuitatem quamquam festinantissime cum ad Cirtensem ecclesiam pergeremus, experti sumus ita omnino, ut de illo soletis benignissime polliceri. eam ipsam quippe uestram de illo nobis sermocinationem cum ei renuntiaremus uolentes eum uidere, non abnuit. uenimus itaque ad eum, quia aetati eius id a nobis deferendum uidebatur potius quam exigendum, ut ipse ad nos ueniret prior. perreximus ergo comitantibus non paucis, quos forte adgregatos nobis illud tempus inuenerat. cum autem apud eum consedissemus, rumore disperso non parua praeterea turba confluxit. sed in tota illa multitudine perpauci apparebant, qui utiliter ac salubriter agi causam illam et tantam reique tantae quaestionem prudenter et pie discuti cuperent. ceteri uero magis ad spectaculum quasi altercationis
Abbreviated transcription (Latin):
ño uenerabili scõ patri
augustino ep̃o bonifaciꝰ
Manꝰ suꝑba deo iuuante¬
cecidit. que ante paululum audax¬
audax gladium erecta portabat
Multi ex aduersis cecidert̃: de nr̃is
autem. xp̃o iunante nullus ẽ uul¬
neratus. Ora gͥ uenerabilis papa
ut talis de inimicis ultio sepe ꝓ¬
cedat.
ño insigni meritoq
sublimi filio bonifacio
auo ep̃c. Lecto me uacare
nobilitatem tuam latere ñ credo
ultimumq diem mͥ exopto ueni¬
re. Gaudeo tue uictorie. Ciuitatẽ
queso serua romanam. Tuos ut
bonꝰ rege comes: nichil de uirib
ꝓprus presumas. De auctore
głare uirtutum: & nullum cu¬
rabis penitus inimicũ. Uale.
mas despicit peccatoꝵ. Cupis ip¬
se quidem de hac uita securꝰ ad
celi regna migrare. s nob̾ opus
ẽ fessis intantis adhuc ꝑiculis
constitutus. Itaq ora nobiscum
ut tua nob̃ salus aliquantulũ
temporis condonet᷑.

Expanded text:
patri AUGUSTINO episcopo, BONIFACIUS. Manus superba, Deo juvancecidit, quae ante paululum audax gladium erecta portabat. Multi ex adversis ceciderunt; de nostris autem, Christo juvante, nullus est vulneratus. Ora igitur, venerabilis papa, ut talis de inimicis ultio saepe procedat. no insigni meritoque sublimi filio BONIFACIOopus. Lecto me jacere Nobilitatem tuam latere non credo, ultimumque diem mihi exopto venire. Gaudeo tuae victoriae. Civitatem, quaeso, serva Romanam; tuos ut bonus rege comes: nihil de viribus propriis praesumas; de auctore gloriare virtutum, et nullum curabis penitus inimicum. Vale. mas despicit peccatorum. Cupis ipse quidem de hac vita securus ad coeli regna migrare; sed nobis opus es fessis, in tantis adhuc periculis constitutis. Itaque ora nobiscum, in tua nobis salus aliquantulum temporis condonetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ipsam eccłiam quare noi
tenetis. Si i ipsum xp̃m quẽ
legitis & ñ uidetis. tam̃ ꝓpt̾
ueritatem scͥpturarum credi¬
tis: quare eccłiam negatis. ꝗͣ
& legitis & uidetis: Hec nob̾
dicendo & ad hoc bonũ pacis
& unitatis & caritatis uos cõ¬
pellendo immici uobis facti
sumꝰ: & mandatis. quia occi¬
ditis nos. qui ueritatẽ uobis
dicimꝰ: & in errore uos ꝑire
quantum possumꝰ ñ ꝑmit¬
timꝰ. Uindicet nos ds̃ de uobis
ut ipsum errorem ur̃m in uo

Expanded text:
tis, ipsam ecclesiam quare non tis, ipsam ecclesiam quare non tenetis? si in ipsum Christum, quem legitis et non uidetis, tamen propter ueritatem scripturarum creditis, quare ecclesiam negatis, quam et legitis et uidetis? haec uobis dicendo et ad hoc bonum pacis et unitatis et caritatis uos compellendo inimici uobis facti sumus et mandatis, quia occidetis nos, qui ueritatem uobis dicimus et in errore uos perire, quantum possumus, non permittimus. uindicet nos deus de uobis, ut ipsum errorem uestrum in uo
Abbreviated transcription (Latin):
uuli ꝑeant: quousq adeo cele¬
stis magister cauendũ premo¬
nuit. ut etiam de p̾positis ma¬
lis plebem securam faceret: ne
ꝓpter illos doctͥne salutaris
cathedra desẽretur: in qua co¬
guntur mali etiam bona di¬
cere: neq enim sua st̃ que di¬
cunt. s dĩ qui in cathedra uni¬
tatis doctrinam posuit ueri¬
tatis. Proinde ille uerax. & ip¬
sa ueritas de p̾positis sua mala
facientib & dĩbona dicentib
ait que dicunt facite. que autẽ
faciunt facere nolite: dicunt
enim & ñ faciunt. Non enim
diceret que faciunt nolite fac̾e.
nͥ manifesta c̃ent mala que
faciunt. Non gͦ ꝓpter malos
in mala dissensione ꝑeamꝰ:
quanuis ur̃os maiores n exe¬
cratores maloꝵ: s accusatores
innocentum fuisse. si uelitis
possimꝰ ostend̾e. S quicunq
& qualescunq fuerint por¬
tent sarcmas suas. Ecce scͥp¬
ture communes. ecce ubi no¬
uimꝰ xp̃m: ecce ubi nouimus
eccłiam. Si xp̃m ipsum tene¬

Expanded text:
uuli pereant. quod usque adeo caeleuuli pereant. quod usque adeo caelestis magister cauendum praemonuit, ut etiam de praepositis malis plebem securam faceret, ne propter illos doctrinae salutaris cathedra desereretur, in qua coguntur etiam mali bona dicere. neque enim sua sunt, quae dicunt, sed dei, qui in cathedra unitatis doctrinam posuit ueritatis. proinde ille uerax et ipsa ueritas de praepositis sua mala facientibus et dei bona dicentibus ait: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim et non faciunt. non utique diceret: Quae faciunt, facere nolite, nisi manifesta essent mala, quae faciunt. Non ergo propter malos in mala dissensione pereamus, quamuis uestros maiores non execratores malorum sed accusatores innocentium fuisse, si uelitis, possimus ostendere. sed quicumque illi et qualescumque fuerint, portent sarcinas suas. ecce scripturae communes, ecce ubi nouimus Christum, ecce ubi nouimus ecclesiam. si Christum ipsum tene
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis tam̃ eoꝵ ñ communi¬
cemtis. quod ñ fit nͥ consentien¬
do & fauendo. Si enim eos in
isto mundo in quo eccłia catho¬
lica ꝑ om̃s gentes diffunditur
quem agrum suum dnĩs dic̃
tanquam zttania inter triti¬
cum. uel in hac unitatis area.
tanquam paleam frum̃to ꝑ¬
mixtam. uel intra retia uerbi
& sacram̃ti tamꝗͣ malos pis¬
ces cum bonis inclusos: usq ad
tempus messis aut uentilatio¬
nis aut littoris toleramꝰ. ne ꝓpt̾
illos eradicemꝰ & triticum. aut
grana nuda ante tempus de
area separata. ñ in horreũ mit¬
tenda purgemꝰ. s uolatilibus
colligenda ꝓiciamꝰ: aut dirup¬
tis ꝑ scismata retibꝰ dum quasi
malos pisces cauemꝰ. in mare
ꝑnitiose libertatis exeamꝰ. Prop¬
ter hoc enim bis atq aliissi¬
militudinib dñs seruoꝵ suoꝵ
tolerantiam confirmauit: ne
dum se boni putant maloꝵ
ꝑmirtione culpari. ꝑ huma¬
nas & temerarias dissensionẽ
aut paruulos ꝑdant. aut par¬

Expanded text:
peccatis tamen eorum non communipeccatis tamen eorum non communicemus, quod non fit nisi consentiendo et fauendo? sic enim eos in isto mundo, in quo ecclesia catholica per omnes gentes diffunditur, quem agrum suum dominus dicit, tamquam zizania inter triticum uel in hac unitatis area tamquam paleam frumento permixtam uel intra retia uerbi et sacramenti tamquam malos pisces cum bonis inclusos usque ad tempus messis aut uentilationis aut litoris toleramus, ne propter illos eradicemus et triticum aut grana nuda ante tempus de area separata non in horreum mittenda purgemus, sed uolatilibus colligenda proiciamus aut disruptis per schismata retibus, dum quasi malos pisces cauemus, in mare perniciosae libertatis exeamus. propter hoc enim his atque aliis similitudinibus dominus seruorum suorum tolerantiam confirmauit, ne, dum se boni putant malorum permixtione culpari, per humanas et temerarias dissensiones aut paruulos perdant aut par
Abbreviated transcription (Latin):
gius funiculos. & palos uali¬
dos confirma: etiam atq etiã
in derteram atq sinistram ex¬
tende. Sem̃ enim tuum here¬
ditabit gentes. & ciuitates que
deserte erant inhabitabis.
Non ẽ quod metuas preualebif
enim: nec erubescas qͦd detesta¬
bilis fueris. confusionẽ enim
in ppetuũ oblitusceris: ignomi¬
ne uiduitatis tue ñ eris me¬
mor: q̃m ego sum d̃ns qui feci
te dñs nom̃ eius: & qui eruit
te ipseds isrł̃. uniuerse terre uo¬
cauit. Non nouimꝰ quid de tra¬
ditorib dicatis. quos nunquã
conuincere. nunquam osten¬
dere potustis: ñ dico quia ur̃i
potius in tali cͥmine detecti.
& confessi manifestantur. Qd
ad nos ꝑtinet de sarcinis ali¬
enis. nͥ ut quos possumꝰ corri¬
gamꝰ. uel correctione uł qua¬
cunq disciplina in sp̃u man¬
suetudinis. & diligentia cari¬
tatis: Quos autem corrigere
ñ ualemꝰ etiam si necessitas co-¬
git ꝓ salute cet̾oꝵ. ut dĩ sacra¬
m̃ta nob̃cum comm̃unicent

Expanded text:
gius funiculos, palos ualigius funiculos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignomiae uiduitatis tuae non eris memor. quoniam ego sum dominus, qui feci te, dominus nomen ei et, qui eruit te, ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. Non nouimus, quid de traditoribus dicatis, quos numquam conuincere, numquam ostendere potuistis. non dico, quia uestri potius in tali crimine detecti et confessi manifestantur; quid ad nos pertinet de sarcinis alienis, nisi ut, quos possumus, corrigamus uel correptione uel quacumque disciplina in spiritu mansuetudinis et diligentia caritatis, quos autem corrigere non ualemus, etiam si necessitas cogit pro salute ceterorum, ut dei sacramenta nobiscum communicent,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq de loco suo. om̃s insu¬
le gentium. Ubi agnouimꝰ
ab affrico ueniet. sc̃s de mon¬
te umbroso. oꝑiet celos uirtus ciꝰ:
ibi agnouimꝰ eccłiam in eo qͦd
sequitur. & laudis eiꝰ plena ẽ
terra: ab affrico enim posita ẽ
ihrłm. sicut legitur in libro
iħu naue. unde nom̃ xp̃i diffu¬
sum ẽ. & ibi ẽ mons umbrosꝰ
mons oliueti. unde ascendit
in celum. ut oꝑiret celos uirtꝰ
eiꝰ. & impleretur eccłia. ꝑ omnẽ
terram laudis eiꝰ. Ubi agnoui¬
mus xp̃m in eo quod scͥptum
ẽ. sicut ouis ad immolandum
ductus ẽ. & sicut agnus coram
tondente se fuit sine uoce. sic
ñ aꝑuit os suum. & cet̾a que
illic de eius passione dicunt᷑
ibi agnouimus & eccłiam in
eo quod illic d̾r. Letare sterilis
que ñ paris. erumpe & clama
que ñ parturis: qm̃ multifi¬
lii deserte magis quam eius
que habet uirum. Dix̃ enim
dñs dilata locum tabernacłi
tui & aulas tuas confige: &
ñ ẽ quod parcas. porrige lon¬

Expanded text:
quisque de loco suo omnes insuquisque de loco suo omnes insulae gentium. ubi agnouimus ab Africo ueniet et sanctus de monte umbroso; operiet caelos uirtus eius, ibi agnouimus ecclesiam in eo, quod sequitur: Et laudis eius plena est terra. ab Africo enim posita est Hierusalem, sicut legitur in libro Iesu Naue, unde nomen Christi diffusum est; et ibi est mons umbrosus, mons oliueti, unde ascendit in caelum, ut cooperiret caelos uirtus eius et impleretur ecclesia per omnem terram laudis eius. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est: Sicut ouis ad immolandum ductus est et sicut agnus coram tondente se fuit sine uoce, sic non aperuit os suum et cetera, quae illic de eius passione dicuntur, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod illic dicitur: Laetare sterilis, quae non paris, erumpe quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus: dilata locum tabernaculi tui et aulas tuas confige — non est quod parcas —, porrige lon
Abbreviated transcription (Latin):
in oo quod scͥptum ẽ. E ralta re
ecclesiam in eo quod sequit᷑.
& suꝑ omnem terram głatua.
Ubi agnouimus xp̃m in eo qd̃
scͥptum ẽ. ds̃ iudicium tuum
regida. & iustitiam tuam filio
regis: ibi agnouimꝰ & eccłiam
in eo quod de illo in psalmo
illo decident ethiopes: & ini¬
mici eiꝰ terram lingent. reges
tharsis & insule munera offe¬
rent. reges arabum & sabba
dona adducent: & adorabunt
eum om̃s reges terre. omnes
gentes seruient ei. Ubi agno¬
uimꝰ. xp̃m in eo quod scͥptum
ẽ. lapidem sine manibus de
monte precisum. fregisse oĩa
regna terre. utiq illa que de
culturis demonum presume¬
bant: ibi agnouimus & eccł̃i¬
am in eo quod dictum ẽ la¬
pidem ipsum creuisse. & fac¬
tum montem magnum. &
repleuisse omnem terram.
Ubi agnouimꝰ xp̃m in eo qͦd
scͥptum ẽ. preualebit dñs ad¬
uersus eos. & exterminabit
om̃s deos gentium. terre: ibi
agnouimꝰ. & ecclesiam. in co
quod illic sequitur. & adora¬
bunt in conspectu eiꝰ unus¬

Expanded text:
tum est: Exaltare ecclesiam in eo, quod sequitur: Et super omnem terram gloria tua. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est: Deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod de illo in psalmo illo decident Aethiopes et inimici eius terram lingent reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est lapidem de monte sine manibus praecisum fregisse omnia regna terrarum utique illa, quae de culturis daemonum praesumebant, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod dictum est lapidem ipsum creuisse et factum montem magnum et repleuisse omnem terram. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est: Praeualebit dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod illic sequitur: Et adorabunt in conspectu eius unus
Abbreviated transcription (Latin):
suo. exultauit ut gigas ad cur¬
rendam uiam: ubi agnouimꝰ
& eccłiam. in eo quod paulo
omnem terram exiuit sonꝰ
eoꝵ. & in fines orbis terre u̾ba
eoꝵ: in sole posuit tabernacu¬
lum suum. Ipsa ẽ eccłia in sole
posita. hoc ẽ in manifestatione
om̃ib nota: usq ad terminos
terre. Ubi agnouimꝰ rp̃m in eo
quod scͥptum ẽ. fodert̃ manus

Expanded text:
ultavit ut gigas ad currendam viam; ibi agnovimus et Ecclesiam in eo quod paulo omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. In sole posuit tabernaculum suum . Ipsa est Ecclesia in sole posita, hoc est in manifestatione omnibus nota, usque ad terminos terrae. Ubi agnovimus Christum in eo quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃ om̃ia ossa mea. ipsiuͦ con¬
siderauert̃ & aspexert̃ me: diui¬
stem meam misert̃ sortem: ibi
agnouimꝰ & eccl̃iam in eo quod
paulopost in psalmo dicitur.
commemorabuntur. & conuer¬
tentur ad dñm uniuersi fines
terrȩ. & adorabunt in conspec

Expanded text:
ssa mea; ipsi vero consideraverunt et aspexerunt me, divistimentum meum miserunt sortem; ibi agnovimus et Ecclesiam in eo quod paulo post in psalmo ipso dicitur, Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
faustimanꝰ. Crescomiꝰ. Malcus.
Donatus. Ponticanꝰ. Saturninꝰ¬
lus. Sabinꝰ. faustinꝰ. Cresconius¬
concilio mileuitano: in dño
cipuo munere in sede apłica
ad culpam negligentie ualeat
si apud tuam uenerationem
que ꝓ eccłia suggerenda sunt
tacuerimꝰ: quam ea tu possis
uł fastidiosus. uel negligent̾ acci¬
pere: magnis ꝑiculis infirmoꝵ
tiam quesumꝰ adhibere digne¬
ris. Noua quippe heresis & ni¬
mium ꝑnitiosa temptat as¬
rit ut dicamꝰ dimitte nob̃ debi¬
ta nr̃a. sicut & nos dimittimus
debitorib nr̃is: isti dicunt pos¬
se hominem in hac uita p̃ceptiᷤ
dĩcognitis ad tantam ꝑfectio¬
nem iustitie sine adiutorio gr̃e
saluatoris ꝑ solum liberum uo¬
luntatis arbitrium. ꝑuenire:
ut ei ñ sit iam necessarium dic̾e
dimitte nob̃ debita nr̃a. Iuud uͦ
quod sequitur ne nos inferas in
temptationem. ñ ita intelligen¬
dum. tanquã diuinum adiuto¬
rium poscere debeamꝰ: ne in pec¬
catum demptati decidamꝰ: s hoc

Expanded text:
FAUSTINIANUS, CRE- SCONIUS, MALCHUS, DONATUS, PONTI- CIANUS, SATURNINULUS, SABINUS, FAUSTINUS, CRE- SCONIUSconcilio Milevitano, in Domino cipuo munere in sede apostolad culpam negligentiae valeat, si apud tuam venerationem quae pro Ecclesia suggerenda sunt tacuerimus, quam ea tu possis vel fastidiose vel negligenter accipere; magnis periculis infirmorutiam, quaesumus, adhibere digneris. Nova quippe haeresis et nimium perniciosa tentat asrit ut dicamus: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris , isti dicunt posse hominem in hac vita, praeceptis Dei cognitis, ad tantam perfectionem justitiae sine adjutorio gratiae Salvatoris per solum liberae voluntatis arbitrium pervenire, ut ei non sit jam necessarium dicere, Dimitte nobis debita nostra: illud vero quod sequitur, Ne nos inferas in tentationem , non ita intelligendum, tamquam divinum adjutorium poscere debeamus, ne in peccatum tentati decidamus; sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dĩ: & fidelis ds̃ qui ñ ꝑmitcit¬
uos temptari supra id quod po¬
testis: s faciet cum temptatione
etiam ꝓuentum: ut possitis susti¬
nere. frustra etiam dñs dixerit
ciat fides tua: & omnib suis. ui¬
gilate. & orate. ne intretis in tẽp¬
tationem: si hoc totum ẽ pote¬
statis humanȩ. Pueros quoq
paruulos. si nullis innouantur
xp̃iane gr̃e sacram̃tis. habituros

Expanded text:
mittit tentari super id quod potestis, sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . » Frustra enim Dominus dixerit ciat fides tua , » et omnibus suis: « Vigilate et orate, ne intretis in tentationem . » Si hoc totum est potestatis humanae, pueros quoque parvulos si nullis imbuantur Christianae gratiae sacramentis habituros
Abbreviated transcription (Latin):
Ut gͦ alia omittamꝰ. que contra
scas scͥpturas plurima disserunt
hec interim duo quib omnino
totum quod xp̃iani sumꝰ nituii
euertere. que fidelia corda susti¬
nent: ñ ẽẽ rogandum dm̃. ut
contra peccati malum. atq ad

Expanded text:
Ut ergo alia omittamus quae contra sanctas Scripturas plurima disserunt, haec interim duo, quibus omnino totum quod Christiani sumus, conantur evertere, quae fidelia corda sustineant? Non esse rogandum Deum ut contra peccati malum atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
Memor debiti qͦd
ex tua petitione
& mea ꝓmissioẽ
factum ẽ. religi¬
osa famula dĩ
lutionis qͦq
eĩ negligens ẽẽ ñ debui. Cũ enĩ

Expanded text:
Memor debiti, quod ex tua petitione et mea promissione factum est, religiosa famula dei lutionis quoque eius neglegens esse non debui. cum eni