comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eniq si interrogarent᷑
iudei utrum dilige¬
rent dm̃: quid se aliud qͣm
cliligere responderent. nec
ex animo mentientes. sed
errando potius opinan¬
tes: Quomodo enim dili¬
gerent patrem ueritatis:
qui haberent odio uerita¬
tem: Nolunt enim sua
facta dampnari: et hoc
habet ueritas. ut talia
facta dampnentur. Tan ui

Expanded text:
e. Si interrogarentur Judaei utrum diligerent Deum, quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantu
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑdas in eterna uita. Hoc
autem quod posterius dixi:
magis habere uidetur sensus
eungłicus. Sequitur enim. Et
qui odit animam suam in
hoc mundo: in uitam eter.¬
nam custõdit eam. Ergo qd̾
supra dictum. est qui amat.
sub intelligitur in hoc munꝰ¬

Expanded text:
erdas in aeterna vita. Hoc autem quod posterius dixi, magis habere videtur evangelicus sensus. Sequitur enim: Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo quod supra dictum est, qui amat, subintelligitur, in hoc mun
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum reuixit.
go autem mortuus sũ:
et inuentum est michi
mandatum quod erat ad ui¬
tam. hoc esse ad mortem. Nã¬
peccatum ocrasione accepta
ꝑ mandatum seduxit me: et
ꝑ illud occidit. Itaq lex qui¬
dem sancta: et manclatum
sc̃m et iustum et bonum. Qd̃
ergo bonum est. michi fa¬
ctum est mors  Absit. Sed
peccatum ut appareat pec¬

Expanded text:
peccatum reuixit. go autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat ad uitam, hoc esse ad mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum seduxit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi mors est? absit. sed, ut peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
eati qui lugent: qm̃ ipsi con¬
solabuntur. Luctus hie non
mortuorum ponitur communi lege
nature: sed peccatis et uiciis mor¬
tuorum. Sic fleurt et samuel
caulem: quia penituerat dm qd̾
unxisset eum regem suꝑisrł. Sic
et paulus apłs flere ac lugers
se dicit eos: qui post fornicationẽ
et immundiciam non egerunt pe
hoc exemplo numquam nos satis
iustos. s semꝑ esurire iusticie oꝑa
intelligamus. Beati misericordes.
intelligitur: sed in omni peccato
fr̃is. si alter alterius onera. porte.¬
mus. Beati mundo corde: q̃m ip̃i
deum uidebunt. Quos non argu¬
it conscientia ulla peccati. Mund̾
mundo corde conspicitur. Templũ
dei non potest esse poiutum. l .xiĩ.
in corde suo: et deinde inter
fr̃es dissidentes pacem faciunt.
Quid enim prodest alios ꝑ te pa¬
cari: cum in tuo animo sint bel¬
ia uiciorum: Beati qui ꝑsecutionẽ¬
patiuntur ꝓpter iusticiam. Sig¬
nanter addidit ꝓpt̾ iusticiam.
Multi enim ꝑsecutionem. ꝓpter
sua peccata patiuntur: et non. st̃

Expanded text:
eati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. Luctus hic non mortuorum ponitur communi lege naturae, sed peccatis et vitiis mortuorum. Sic flevit et Samuel Saulem, quia poenituerat Deum quod unxisset eum regem super Israel . Sic et Paulus apostolus, flere ac lugere se dicit eos, qui post fornicationem et immunditiam non egerunt poehoc exemplo numquam nos satis justos, sed semper esurire justitiae opera intelligamus. Beati misericordes, intelligitur; sed in omni peccato fratris, si alter alterius onera portemus . Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Quos non arguit conscientia ulla peccati. Mundus mundo corde conspicitur: templum Dei non potest esse pollutum. Beati pain corde suo, deinde et inter fratres dissidentes pacem faciunt. Quid enim prodest alios per te pacari, cum in tuo animo sint bella vitiorum? Beati qui persecutionepatiuntur propter justitiam, Al. dicit, propter justitiam. Multi enim persecutionem propter sua peccata patiuntur. et non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tientes. Illud maledictum. con¬
tempnendum est et beatitudinẽ
creat: quod falso maledicentis
ore ꝓfertur. Unde et specialiter
definiuit que sit beata maledic¬
tio: omne dicens maledictum
adu̾sum uos mentientes ꝓpter
me. ¶bi ergo xp̃c in causa est:
ibi optanda maledictio. Gau
ur̃m possit implere: ut lacere¬
tur obꝑbriis fama nr̃a. et nos
exultemus in domino. Hoc qui
uanam sectatur głam: im¬
plecei non potest. Gaudere igit᷑
et exultare debemus: ut merces
nobis in celestib p̾paretur. Ele

Expanded text:
ter me. Illud maledictum contemnendum est, et beatitudinem creat, quod falso maledicentis ore profertur, unde et specialiter diffiniunt, quae sit beata maledictio, omne dicens maledictum adversum vos, mentientes propter me; ubi ergo Christus in causa est, ibi optanda maledictio. Gaudnostrum possit implere, ut laceretur opprobriis, fama nostra, et nos exsultemus in Domino, hoc qui vanam sectatur gloriam implere non potest. Gaudere igitur et exsultare debemus ut merces nobis in coelestibus praeparetur. Ele
Abbreviated transcription (Latin):
t erit in die illa non a¬
diciet residuum isrl̾.
et hi qui fugerint de domo ia
sed innitentur suꝑ dñm sc̃m
isrł. In ueritate reliquie con¬
fuerit populus tuus isrłꝰ qͣsi
harena maris: reliquie con¬
uertentur ex eo. Consũmatio
adbreuiata in unlabit insti¬
ciam: consũmationem enĩ et
ad breuiationem. dñs deus exer¬
cituum faciet in medio om̃is
terre. Propter hoc: hec dicit do¬
minus deus exercituum. Noli
timere populus meus habita¬
tor. syon: ab assur. In uirga ꝑ¬
cutiet te: et baculum suum
leuabit suꝑte in uia egyptĩ

Expanded text:
t erit in die illa: non adjiciet residuum Israel, et hi qui fugerint  Al. salvased innitetur super Dominum sanctum Israel. In veritate reliquiae confuerit populus tuus Israel quasi arena maris, reliquiae convertentur ex eo: Consummatio abbreviata, inundabit justitiam. Consummationem enim et abbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio omnis terrae. Propter hoc, haec dicit Dominus Deus exercituum: Noli timere, populus meus habitator Sion, ab Assur: in virga percutiet te, et baculum suum levabit super te in via Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
ua igitur qualiter edendũ
sit pascha cognouimus: nũc
sa qualibuꝰ edi debeat agnoscamꝰ.
Sequitur. Sic autem comedetis
ulum. Renes ur̃os accingetis. Qd
in renib: nisi delectatio carnis
accipitur: Unde ⁊ psalmista po¬
stulat licens. Ure renes meos. Si
enim uoluptatem libidinis in re¬
nib ẽẽ nesciret: eos uri minime
petissec. Unde quia potestas dia¬
uoli in humano genere maxime
ꝑ luxuriam preualuit: de illo uo¬
ce dominica dicitur. potestas eius
inlumbis eius. Qui ergo pascha
cõmedit. habere renes accinctos
debet: ut qui sollempnitatem re¬
surrectionis atq in corruptionis
agie. corruptioni iam ꝑ uitia nul¬
la subiaceat: uoluptates edomeb.
carnis luxuriam restringat. Neq
et enim cognouit que sit souemp¬
nitas in corruptionis: qui adhuc ꝑ
incontinentiam corruptioni sub¬
iacer. Hec quibusclam dura sunt:
sed angusta porta est que ducit¬
ad uitam. Et habemus iam multa
exempla continentium. Unde ⁊ bene
adhuc subditur. Calcia menta ha¬

Expanded text:
a igitur qualiter edendum sit pascha cognovimus, nunc a qualibus edi debeat, agnoscamus. Sequitur: Sic autem comeditis illum: renes vestros accingetis. Quid in renibus, nisi delectatio carnis accipitur? Unde et Psalmista postulat dicens: Ure renes meos . Si enim voluptatem libidinis in renibus esse nesciret, eos uri minime petiisset. Unde quia potestas diaboli in humano genere maxime per luxuriam praevaluit, de illo voce Doninica dicitur: Potestas ejus in lumbis ejus . Qui ergo pascha comedit, habere renes accinctos debet, ut qui solemnitatem resurrectionis atque incorruptionis agit, corruptioni jam per vitia nulla subjaceat, voluptates edomet, carnem a luxuria restringat. Neque etenim cognovit quae sit solemnitas incorruptionis, qui adhuc per incontinentiam corruptioni subjacet. Haec quibusdam dura sunt, sed angusta porta est quae ducitad vitam . Et habemus jam multa exempla continentium. Unde bene adhuc subditur: Calceamenta ha
Abbreviated transcription (Latin):
habentes. ipsi sibi sunt lex:
qui ostendunt opus legis
scriptum. in cordib suis: testi.¬
monium reddente illis con¬
scientia ipsorum. et inter se
inuicem cogitationum accu¬
santium. uel etiam defenden¬
tium. in die cum iudicabit
deus occulta hominum: sid̾m
dũm nr̃m. Si autem tu iude¬
us cognominaris et requies
cis in lege. et głaris in deo et
nosti uoluntatem eus. et pro¬
bas utiliora instructus per
legem: confidis te ipsum du
cem esse cecorum: lumen eoꝵ
qui in tenebris sunt: crudito

Expanded text:
ex qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis testimonium reddente illis conscientia ipsorum et inter se invicem cogitationum accusantium aut etiam defendentium in die cum iudicabit Deus occulta hominum secundum Christum si autem tu Iudaeus cognominaris et requiescis in lege, et gloriaris in Deo, et nosti voluntatem ejus, et probas utiliora, instructus per legem; confidis teipsum esse ducem 14 caecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, erudito
Abbreviated transcription (Latin):
prehendit. Intellexit elysa¬
ueth eodem quo impleta erat
sp̃u reuelante. quid illa exul¬
tatio sui significasset infan¬
tis: hoc est illius uenisse ma¬
trem. cuius ipse precursor ac
demonstrator esset futurus. Et
in discendo mora est: ubi sp̃c
doctor adest. En uno eodem mo¬
mento. cum uoce salutantis
gaudium. nascitur infantis:
quia lum uox ad aures per¬
uenit corꝑales. uirtus sp̃ualis
cor intrauit audientis. nec so¬
lum genitricem. sed et sobo¬
lem amore domini aduenien¬
tis accendit. Unde mox eadem
his qui simul aderant et au¬
diebant. palam euangłua.¬
re curauit. Nam subdidit. Et
beata que credidit: qm̃ ꝑfi¬
cientur ea que dicta sunt ei
a domino. Nam et hoc quoq
ꝑ sp̃m didicit elysabech: que
angłs ad mariam uerba ꝑ¬
tulerit. quod illa mox euan¬
głicanti crediderit: quod hec
cliuina oꝑante potentia. abs¬
q ulla essent dubietate com¬
plenda. Mirumq in modum i¬
dem sp̃c eam cum repleuit: pre¬
sentium simul preteritorum ⁊

Expanded text:
ro meo. Intellexit Elizabeth, eodem quo impleta erat Spiritu revelante, quid illa exsultatio sui significasset infantis, hoc est illius venisse matrem cujus ipse praecursor ac demonstrator esset futurus. Et in discendo mora est, ubi Spiritus sanctus doctor adest. In uno eodemque momento cum voce salutantis gaudium nascitur infantis, quia dum vox ad aures pervenit corporales, virtus spiritualis cor intravit audientis, nec solum genitricem, sed et sobolem amore Domini advenientis accendit. Unde mox eadem his qui simul aderant et audiebant palam evangelizare curavit. Nam subdit: Et beata quae credidit, quoniam perficientur in ea; quae dicta sunt ei a Domino. Nam et hoc quoque per Spiritum didicit Elizabeth, quae angelus ad Mariam verba protulerit, quod illa mox evangelizanti crediderit, quod haec, divina operante potentia, absque ulla essent dubietate complenda. Mirumque in modum idem Spiritus eam cum replevit, praesentium simul praeteritorum
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ hodie regio. quȩ ue ꝓuintia ui¬
ulla. quousq uel romanũ impium
uel xp̃ianũ nomen extenditur:
natalem ñ gaudet celebrare uin¬
centu diaconi: Quis autẽ hodie
datiani uł nom̃ audisset. nsi uin
centu passionem legisset: Qd uero
tanta cura seruauit dñs martri
corpus. quid aliud demonstrauit
nisi se gubernasse uincentẽ. quem
ñ reliquit exanimẽ: Uicit ergo
datianũ uiuens uincentius. uicit
& mortuus. Uiuens tormenta
caleauit: mortiuis maria transna¬
tauit. Sed ipse inter undas gubna¬
uit cadauer extinctũ: qui inter
ungulas animũ donauit iniuctis
Non flexit flamma tortoriscor
eius: non mersit aqua maris corpꝰ
nichil est aliud nisi p̃tiosa semp
in conspectu dñi mors scõrum
eius: cuius est honor & imperiũ¬

Expanded text:
e hodie regio, quae prouincia transmarina, quousque uel Romanorum imperium uel Christianum nomen extenditur, natalem non gaudet celebrare Uincentii, quis autem hodie Datiani uel nomen audisset, nisi in Uincentii passione legisset? quod uero tanta cura seruauit dominus martyris corpus, quid aliud demonstrauit, nisi se gubernasse uiuentem, quem non dereliquit exanimem? uicit ergo Datianum uiuens Uincentius, uincit et mortuus. uiuens tormenta calcauit, mortuus maria transnatauit. sed ipse inter undas gubernauit cadauer extinctum, qui inter ungulas animum deo donauit inuictum. non flexit flamma tortoris cor eius, non mersit aqua maris corpus nihil est aliud nisi quod pretiosa est in conspectu domini mors sanctorum eius,
Abbreviated transcription (Latin):
do putarem uincentio patiente
alius loquebat᷑. Pmisit enim et
hoc testib suis xp̃c in ęuangłio
quos ad huiusmodi certamim
p̃parabat. Sic enĩ ait. Nolite
p̃meditari. quomͦ aut quid loqua¬
mini. Non enim uos estis qͥ loqͥ¬
mini: sed sp̃s patris ur̃i qui lo¬
quit᷑ in uosis
aro ergo patiebatur . & spc loq̃bat᷑¬
& loquente sp̃u non solum con¬
uincebatur impietas: sed etiam
confortabatur imfirmitas. Clariorẽ
nobis martyrem tormenta faciȩ¬
bant. Multiplici enĩ uulnerũ
uarietate consossus. ñ de serebat

Expanded text:
do putaretur Uincentio patiente do putaretur Uincentio patiente alius loquebatur. phoc testibus suis Christus in Evangelio, quos ad hujusmodi certamina praeparabat. Sic enim ait: Nolite praemeditari quomodo aut quid loquamini. non enim uos estis, qui loquimini, sed spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. caro ergo patiebatur et spiritus loquebatuet loquente spiritu non solum conuincebatur impietas, sed etiam confortabatur infirmitas. clariorem nobis martyrem tormenta faciebant. multiplici uulnerum uarietate confossus non desere
Abbreviated transcription (Latin):
tem: premia pollicentẽ. Qui eum
dirisset discipulis suis in hoc mun¬
do pressuram habebitis. mer un
de cor territũ consolaret᷑. adiun¬
ait dicens. sed confidite qͥa ego
si in illo uicit uincentius. a quo¬
uictus est mundus: In hoc inquit
mundo pressuram habebitis. Et
si pͣmit: ñ oppͥmat. Si oppugnat.
non expugnet. Duplicẽ mundus
aciem ꝓducit: contra milites. xp̃i
Aduertite fr̃s. Duplicem dixi
aciem ꝓducit mundus contra mi¬
lites xp̃i. Blanditur enĩ ut decipi¬
at. terret ut frangat. iiiͣi¬
fon nos teneat uoluntas ꝓpria. ñ
nos terreat crudelitas aliena. &
uictus est mundus. Ad utrosq
xp̃ianus. Si consideret᷑ in ista passio
ne humana patientia: incipit
esse incredibilis. Si agnoscatur
diuina: desinit esse mirabilis.
Tanta grassabatur crudelitas in
martyris corpore: &. tanta tran¬
quillitas ꝓferebatur in uoce lot
penarum asperitas seuiebat in
membris. & tanta securitas so¬
nabat in uerbis: ut miro in mo¬

Expanded text:
tem, praemia pollicentem: qui cum tem, praemia pollicentem: qui cum dixisset discipulis suis, In hoc mundo pressuram habebitis; mox de cor territum consolaretur, adiunxit dicens: sed confidite, quia egrissimi, si in illo uicit Uincentius, a quouictus est mundus? in hoc, inquit, mundo pressuram habebitis, ut, si premit, non obprimat et, si obpugnat, non expugnet. Duplicem mundus aciem producit contra milites Christi. aduertite, fratres. duplicem, dixi, aciem lites Christi. Blanditur enim, ut decipiat; terret, ut frangat. Non nos teneat voluptas propria, non nos terreat crudelitas aliena; et victus est mundus. Ad utrosque citur christianus. Si consideretur in ista passione humana patientia, incipit esse incredibilis, si agnoscatur diuina potentia, desinit esse mirabilis. tanta grassabatur crudelitas in martyris corpore et tanta tranquillitas proferebatur in uoce, tanta poenarum asperitas saeuiebat in membris et tanta securitas sonabat in uerbis, ut miro mo
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas Agnoscatur gͥ oplt
diuinitas. Quando enĩ corrupti¬
bilis puluis contra tam immania
torm̃ta duraret. nisi in eo xp̃e
habitaret: In his om̃ib ille agno¬
scendus. ille. glorificandus. ille lau¬
dandus. qui & in pͥma uocatione.
dedit fidem. & in supprema passio
apłm paulum. Uobis inquit do
credatis in eum: uerum etiam ut
patiamini ꝓ eo. Acceperat haec
acceperat. & habebat. Si enĩ non
accepisset. quid haberet: Nabebat
in sermone. fiduciam: habebat in
passione tolerãtiam. Nemo gͦ de iiii¬
suo corde p̾sumat qͣndo ꝓfert ser¬
monem: nemo de suis uirib confi¬
dat quando suffert tẽptationem.
qͥa ut & bona prudent᷑ loquam᷑
abillo est. non nr̃a sapientia: et
ut mala fortiter ꝑferamꝰ ab illo
est. non nr̃a patientia. iii¬
ecolite. dñm. xp̃m suos in ȩuangłio
discipulos admonentẽ: recolite
martyrum regem cohortes suas
armis spiritalib instruentẽ. bella
monstrantem. uictorias ministran¬

Expanded text:
infirmitas. cognoscatur ergo operata infirmitas. cognoscatur ergo operata diuinitas. quomodo enim corruptibilis puluis contra tam inmania tormenta duraret, nisi in eo Christus habitaret? in his enim omnibus ille agnoscendus, ille glorificandus, ille laudandus est, qui et in prima uocatione dedit fidem et in postrema passionapostolum Paulum: uobis inquit, dosolum credatis in eum, uerum etiam ut patiamini pro eo. acceperat haec acceperat et habebat. Si enim non accepisset, quid haberet? Habebat in sermone fiduciam, habebat in passione tolerantiam. Nemo ergo de suo corde praesumat, quando profert sermonem; nemo de suis viribus confidat, quando suffert tentationem: quia et ut bona prudenter loquamur, ab illo est nostra sapientia; et ut mala fortiter perferamus, ab illo est nostra patientia. Recolite Dominum Christum suos in Evangelio discipulos admonentem: recolite martyrum Regem cohortes suas armis spiritualibus instruentem, bella monstrantem, adjutoria ministran
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝑ naturam. sed ñ est ipse per
malitiã. Hinc enĩ scriptũ est
Uerte. impios: & ñerunt. Con¬
uersi namq impii ñerunt: non
sed scilicet ñ erunt in impietatis
culpa. Tune ergo nosmet ipsos re¬
linquimꝰ. tunc nosipsos ab negam᷑:
cum uitamꝰ qͦd ꝑ uetustatem fuim
& ad hoc nitimͦ. quo ꝑ nouitatem
uocamur. Pensemꝰ quomͦ se paulũ
ab negauerat. qui dicebat. iuo
autem iam ñ ego. Extinctꝰ quip¬
pe fuerat seuus ille ꝑsecutor. &
uiuere cȩperat pius pdicator. Si
enim ipse ee̾t: pius ꝓfecto ñ esset
NSed qui se uiuere denegat: dieat f¬
unde est. quod scã uerba ꝑ doctri¬
nam ueritatis clamat. Protinus
subdit. Uiuit uero in me xpͥe
nor uiuo. sed tamen essentialiter
mortuus non sum. quĩ in xp̃o
entus. martyr muictus. Incuius
corpore penis uarus exarato am
corm̃ta defecerant: & adhue mar¬
bra durabant. Tot coniueta mi¬
raculis ꝑsistebat impietas. dor
uerata suppliciis non cedebat

Expanded text:
est per naturam, sed non est ipse per est per naturam, sed non est ipse per malitiam. Hinc enim scriptum est: Verte impios, et non erunt . Conversi namque impii non erunt, non sed scilicet non erunt in impietatis culpa. Tunc ergo nosmetipsos relinquimus, tunc nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quod per novitatem vocamur. Pensemus quomodo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coeperat pius praedicator. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere denegat, dicat unde est quod sancta verba per doctrinam veritatis clamat. Protinus subdit: Vivit vero in me Chrisnon vivo; sed tamen essentialiter mortuus non sum, quia in Christo entus, martyr inuictus. in cuius corpore poenis uariis exarato iam tormenta defecerant et adhuc membra durabant. tot conuicta miraculis persistebat impietas, tot uexata suppliciis non cedebat
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quȩdam corporis indumenta:
Qui gͦ contra diabolũ adcertam̃
ꝓperat: uestim̃ta abiciat ne sue.¬
cumbat. Nichil in hoc mundo
amando possideat. nullas rerũ
labentiũ delectationes requirat:
ne unde ad uotum tegitur: ad
casum inde teneatur. Nec tamen
sufficit nr̃a relinquere: nisi relin.¬
quamꝰ & nos. Quid est qͦd dicimus.
relinquamꝰ & nos: Si enĩ nosipios
relinquimꝰ. quo ibimꝰ extra nos:
Uel quis est qui uadit. si se deseruit:
Sed alud sumus ꝑpeccatũ lapsi.
aliud ꝑ naturam conditi. Aliud
quod fecimꝰ. aliud quod facti sumus
Relinquamꝰ nosmet ipsos quales
peccando nos fecimꝰ: & maneamꝰ
nosmet ipsi. quales per gratiam
facti sumus
cce &enim qui suꝑbus fuit. si con¬
uersus ad xp̃m humilis factus est.
semet ipsum reliquit. Siluxuriosuꝰ
quisq ad continentiã uitam niu.¬
tauit: ab negauit utiq qͦd fuit.
Si auariis quisq ambire iam desut.
& largiri didicit ꝓpria qui prius
aliena rapiebat  dubio
semet ipsum reliquit. Ipse quidẽ

Expanded text:
s indumenta? Qui ergo contra diabolum ad certamen properat, vestimenta abjiciat, ne succumbat. Nihil in hoc mundo amando possideat, nullas rerum labentium delectationes requirat, ne unde ad votum tegitur, ad casum inde teneatur. Nec tamen sufficit nostra relinquere, nisi relinquamus et nos. Quid est quod dicimus, Relinquamus et nos? Si enim nosmetipsos relinquimus, quo ibimus extra nos? Vel quis est qui vadit, si se deseruit? Sed aliud sumus per peccatum lapsi, aliud per naturam conditi; aliud quod fecimus, aliud quod facti sumus. Relinquamus nosmetipsos quales peccando nos fecimus, et maneamus nosmetipsi quales per gratiam facti sumus. Ecce etenim qui superbus fuit, si conversus ad Christum humilis factus est, semetipsum relinquit. Si luxuriosus quisque ad continentiam vitam mutavit, abnegavit utique quod fuit. 1588 Si avarus quisque ambire jam desiit, et largiri didicit propria qui prius aliena rapiebat, procul dubio semetipsum reliquit. Ipse quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatis ministros. Festinemꝰ
et nos fr̃es mei non passibus
pedum sed bonorum profectib
operum. uidere eandem glo¬
rificatam humanitatem cũ
eisdem ministris. digna ser¬
uitutis sue mercede remune¬
ratis. Festinemus uidere illũ:
in diuina patris. ac sua ma¬
Iiestate fulgentem. Festinemꝰ
inquam. Non est enim tanta
beatitudo cum desiclia aut tor¬

Expanded text:
tivitatis ministros. Festinemus tivitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem. Festinemus, inquam, nam non est tanta beatitudo cum desidia ac tor
Abbreviated transcription (Latin):
instantia sequamur: et sol¬
licita cordis ac corꝑis castiga¬
tione ꝓcuremus. ut quem illi
in presepio uidere uagientẽ.
nos in patris solio meream᷑
uidere regnantem. .iii.¬
t iucdeamus inquiunt
hoc uerbum quod fac¬
tum est. Quam recta et pura
fidei sc̃e confessio. In principio
erat uerbum. et uerbum erat
apud deum: et deus erat uer¬
bum. Hoc uerbum. natum
ex patre non factum est: quia
creatura deus non est. In qua
natiuitate diuina uideri ab
hominib non potuit: sed ut
uideri. posset. uerbum caro fa¬
ctum est et habitauit in nob̾
Uideamus ergo inquiunt hoc
uerbum quod factum. est:
quia antequam factum es¬
set. hoc uidere nequiuimus.
Quod fecit dominus et osten¬
dit nobis. Quod incarnari
fecit dominus: et ꝑ hoc uisibi¬
le nobis exhibuit. Et uenerũt
festinantes: et inuenerunt
mariam et ioseph. et infan¬
tem positum in presepio. Ue¬
nerunt pastores festinantes.
et iuuenerunt clm̃ hominẽ
natum: simul et eiusdem na¬

Expanded text:
instantia sequamur, et solinstantia sequamur, et sollicita cordis et corporis castigatione procuremus, ut quem illi in praesepio videre vagientem, nos in Patris solio mereamur videre regnantem. Et videamus, inquiunt, hoc verbum quod factum est. Quam recta et pura fidei sanctae confessio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum! Hoc verbum natum ex Patre, non factum est, quia creatura Deus non est. In qua nativitate divina videri ab hominibus non potuit; sed ut videri posset, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videamus ergo, inquiunt, hoc Verbum quod factum est, quia antequam factum esset, hoc videre nequivimus. Quod fecit Dominus et ostendit nobis, quod incarnari fecit Dominus, et per hoc visibile nobis exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem na
Abbreviated transcription (Latin):
dominus et ostendit nobis.
Et uenerunt festinantes:
et inuenerunt mariam et
ioseph. et in fantem positũ
in presepio. Pastores quidem
illi. felici gaudio festinarunt
uidere quod audierãt: et quia
ardenti amore quesierunt.
continuo saluatorem quem
quesierunt inuenire merue¬
runt. Sed et incellectualium
pastores gregum inmo fideles
cuncti. qua mentis inlustria
xp̃m querere debeant: dictis
parider sius ostenderunt et
factis. Transeamus inquiũt
usq bethleem: et iudeamus
hoc uerbum. quod factum est.
Transeamus ergo et nos frẽs
em ciuitatem dauid: et reco¬
lamus amanclo quod in ea
uerbum caro factum est: atq
eius incarnationem lignis
celebremus honorib. Transea¬
mus abiectis concupiscentiis
carnalib. toto mentis desidẽ¬
rio usq bethleem suꝑnam.
idest domum panis uiui non
manufactam sed eternam in
celis: et recolamus amando.
quia uerbum quod caro fa¬
ctum est illuc carne ascent¬
dit. ibi in dextera. dei patris
seclet. Illo eum tota uirtutum

Expanded text:
ostendit nobis. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Pastores quidem illi felici gaudio festinarunt videre quod audierant: et quia ardenti amore quaesierunt, continuo Salvatorem quem quaesierunt invenire meruerunt. Sed et intellectualium pastores gregum, imo cuncti fideles qua mentis industria Christum quaerere debeant, dictis pariter suis ostenderunt et factis. Transeamus, inquiunt, usque Bethleem, et videamus hoc verbum quod factum est. Transeamus ergo et nos, fratrem civitatem David, et recolamus amando quod in ea Verbum caro factum est, atque ejus incarnationem dignis celebremus honoribus. Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne ascendit, ibi in dextra Dei Patris sedet. Illo eum tota virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
illis dirisse intelligatur. qui scie¬
bant. non phulippo. cui dictum
est. tanto tempore uobiscũ sum.
& non cognouistis me philipye.
is ergo qui filiũ iam noue uii¬
rantꝰ etiam illud de patre dictũ
est: & amodo cognoscetis eum
& uidistis eum. Dictũ est enĩ
ꝓpter om̃imodã similitudinẽ
que illi cum patre est: ut ideo
dicerentur nosse patrem. quia no¬
uerant similem filium Ergo iam
sciebant filium: & si ñ om̃s. certe

Expanded text:
illis dixisse intelligatur qui scieillis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe
Abbreviated transcription (Latin):
Noc est quod ait. nemo uenit
ad patrem nisi ꝑ me. Deinde subiun¬
git. E amodo cognoscetis tum. &
uidistis eum. Sed philippus unus
ex apłis. quid audierit ñ intelligenᷤ.
dñe inquit. ostende nobis patrem
& sufficit nobis. Cui dñs. tanto
inquit tempore uob̾cũ sum: & ñ
cognouistis me: Philippe: qui
uidet me: uidet & patrem. Uñ¬
cce increpat. quod tanto tempore
cum ipsis erat & ñ cognoscebatur.
Nonne ipse direrat. & quo ego
uado seitis & uiam scitis. & se nescire
dicentes. eos hȩc scire conuicerat:
addendo atq dicendo. ego sum
uia. & ueritas. & uita: Quomodo
nunc dicit. tanto tẽpore. uob̾cũ
sum & non cognoiustis me: cũ
ꝓfecto & quo iret. & uiam scirent.
non ob aliud. nisi quod ipsum
utiq scirent: Sed facile ista uiii¬
soluitur questio. si dicamꝰ qͦd eum
aliqui eorũ seiebant. Aaliqui nescie¬
bant. atq in his qui nesciebant
& philippus erat: ut quod ait
et quo uado scitis. & uiam scitis

Expanded text:
Hoc est quod ait: Nemo venit Hoc est quod ait: Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit: Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum. Sed Philippus unus ex Apostolis, quid audierit non intelligens: Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Cui Dominus: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Ecce increpat quod tanto tempore cum ipsis erat, et non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis,
Abbreviated transcription (Latin):
ipso esse cȩperimus: Non utiq: qͥa
ipse ex istendo uita. habet uitam.
& ipse est quod habet .& quod uita ẽ
in ipso. ipse est in se ipso. Nos autẽ iii¬
non ipsa uita. sed ipsius uitȩ par¬
ticipes sumus: atq ita ibi erimus.
ut in nobis ipsis non qͦd ipse est
esse possimus. sed nos ipsi non uita.
ipsum habeamus uitam. qͥ seipsũ
habet uitam. eo quod sit uita ipse
enq ipse & in seipso est inimu uIi¬
tabiliter: & in patre inseparabilit̃
Nos uero cum in nobis ipsis esse
uoluissemus. ad nos ipsos turbati
sumus. unde illa uor est. ad me¬
ipsum turbata est anima mea:
atq in deterius commutati. neq
id quod fuimꝰ. manere. potuimus.
Cum autẽ ꝑ ipsum uenimꝰ ad pa¬
trem. sicut ait. nemo uenit ad
patrem nisi ꝑ me: manentes in
illo. nec a patre nos quisquã pote¬
rit separare nec ab illo.Mͣ
onectens itaq consequentia prȩ¬
cedentib: si cognouistis me inquit.
& patrm meum utiq cognosritis

Expanded text:
ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipse existendo vita, habet vitam, et ipse est quod habet; et quod vita est in ipso, ipse est in seipso. Nos autem non ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus; atque ita ibi erimus, ut in nobis ipsis non quod ipse est, esse possimus, sed nos ipsi non vita, ipsum habeamus vitam, qui seipsum habet vitam, eo quod ipse sit vita. Denique ipse et in seipso est immutabiliter, et in Patre inseparabiliter: nos vero cum in nobis ipsis esse voluissemus, ad nos ipsos turbati sumus; unde illa vox est, Ad meipsum turbata est anima mea : atque in deterius commutati, neque id quod fuimus, manere potuimus. Cum autem per ipsum venimus ad Patrem, sicut ait, Nemo venit ad Patrem nisi per me; manentes in illo, nec a Patre nos quis quam poterit separare, nec ab illo. 2. Connectens itaque consequentia praecedentibus: Si cognovistis me, inquit, et Patrem meum utique cognovistis.
Abbreviated transcription (Latin):
eNUA Sc̃i euans elii.
fratres ita recte intelligun¬
tur. si cum superiorib
repperuintur habert
concoiliam: Conuenire.
ego uado scitis & uiam scitis. nichilꝙͣ
iliid ostendit esse qͦd dixit. nisi qͥa
ipsum sciebant.
ith ergo esset it ad seipsum. per se¬
aip̃sum. quod etiam discipulis prestat
ut eant ad ipsum ꝑ ipsum. ut po¬
tuimꝰ pristino sermone um dixim̾
Quod itaq ait. ut ubi ego sum et
uos sitis: ubi erant suturi. nisi in ip¬
so: Ae ꝑ hoc est etiam ipse in se ipo.
et ideo ibi illi ubi & ipst idest in ipso
Ipse est igitur uita ęterna in qua
futuri sumus cum acceperit nosᷤ
ad et. & ipsa uita et̾na qd̾ ip̃e eit in
ip̃o est. ut ubi est ip̃e ⁊ nos simꝰ: hoc ẽ¬
uitam insemet ipso . &. utiq ñ aliud
est uita quam habet. insi quod ẽ ipse.
qui hanc habet. sic dedit filio habere.
uitam in semet ipso: cum ipse sit eadẽ
uita quam habet in semet ipso. Num¬
quid autẽ nos uita quod ipse est. hoc
erimus: cum in illa uita hoc est in

Expanded text:
erba sancti Evangelii, fratres, ita recte intelliguntur, si cum superioribus reperiuntur habere concordiam: convenire ego vado scitis, et viam scitis; » nihilque aliud ostendit esse quod dixit, nisi quia ipsum sciebant. Quid ergo esset ire ad seipsum per seipsum, quod etiam discipulis praestat ut eant ad ipsum per ipsum, ut potuimus pristino sermone jam diximus. Quod itaque ait, Ut ubi ego sum, et vos sitis, ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est etiam ipse in seipso, et ideo ibi illi ubi et ipse, id est, in ipso. Ipse est igitur vita aeterna in qua futuri sumus, cum acceperit nos ad se: et ipsa vita aeterna quod ipse est in ipso est, ut ubi est ipse, et nos simus, hoc evitam in semetipso. Et utique non aliud est vita quam habet, nisi quod est ipse qui hanc habet. Sic dedit Filio habere vitam in semetipso, cum ipse sit eadem vita, quam habet in semetipso. Nunquid autem nos vita quod est ipse, hoc erimus, cum in illa vita, hoc est in
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝓmisit. Quando autẽ uerba
eius manent in memoria. nec in¬
ueniuntur in uita: non compu.¬
tatur palmes in uite: qͥa uitam
non attrabit ex radice. Ad hanc
difserentiã ualet. qd seriptũ est
& memoria ritinentib manda.¬
ta eius ut ficiant ea. Multi enĩ
memoria retinent. ut contemp¬
nant. uel etiam derideant & oppug¬
nent ea. In his uerba ap̃i ñ manent
quia tangunt quodã modo ñ cohe.¬
rent: & ideo illis non erunt in bene.¬
ficium. sed in testimoniũ. E quia
sic insunt eis ut non maneant in
eis: ad hoc tenentur ab eis. ut uidi.¬

Expanded text:
quae promisit: quando autem verba quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judi
Abbreviated transcription (Latin):
salute: Aliud quippe uolumus. qͥa
sumus in xp̃o: & aliud uolumꝰ quia
sumus adhuc in hoc scło. De mansic¬
ne. namq huius scłi nobis aliq̃ndo
subrepit. ut hoc petamꝰ qͦd nobis
non expedire. nescimus: sed absit
ut siat nobis si manemꝰ in xp̃o. qͥ
non facit quod petimus. nisi quod
expedit nobis. Manentes in eo cũ
uerba eius in nobis manent. qͦdcũꝙ
uoluerimꝰ petimꝰ & fiet nobis: quia
si petimus & non fit. non hoc peti.¬
mus quod habet mansio in eo. nec
quod habent uerba eius quȩ ma¬
nent in nobis: sed quod habet cu¬
piditas & infirmitas carnis. quȩ ñ
est in eo. & in qua non manent
uerba eius. Nam utiq ad uerba
enis ꝑtinet oratio illa quã docuit:
ubi diximus. pater nrͣ qui es in
cęlis. Ab huius orationis uerbis
& sensib non recedamꝰ petitionib
nr̃is: & quicquid p̃etierimꝰ fiet nob̾
Tunc enim dicenda sunt uerba
eius in nobis manere: quando fa¬
cimus quȩ precipit. & diligimus

Expanded text:
salute? Aliud quippe volumus quia salute? Aliud quippe volumus quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in novoluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus: nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis ; ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus
Abbreviated transcription (Latin):
ãuis autẽ.xp̃c uitis non esset. nisi
homo esset: tamen istam gram
palmitib non p̃beret. nisi etiam
dẽ esset. Uerũ quia ita sine ista
gratia ñ potest uiui. ut mors in
potestate. sit liberi arbitrii: siquis
in me inquit non manserit. mit¬
tetur foras sicut palmes & arescet
& colligent eum & in ignem mit¬
tent & ardet. Ligna itaq uitis.
tanto sunt contẽptibiliora si inuite.
ñ manserint: qͣnto gloriosiora si
manserint. Deniq sicut de his
etiam ꝑ ierechielem ꝓpłam dñs
dicit prȩcisa nullis agricolarũ usib
ꝓsunt: nullis fabrilib operib de¬
putantur. Unũ de duob palmiti
congruit: aut uitis aut ignis Si
in uite non est: in igne erit Ut
ergo in igne ñ sit: in uite sit uũ
i manseritis in me inquit & uer¬
ba mea in uob̾ manserint: qͦdcũq
uolueritis petetis. & fiet uob̾ Nla¬
nendo quippe in xp̃o quid uelle
possunt. nisi quod conuenitarp̃o:
Quid uelle possunt manendo
in saluatore. nisi quod alienũ ñ est a

Expanded text:
amvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint: denique, sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum de duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis; si in vite non est, in igne erit: ut ergo in igne non sit, in vite sit. 4. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint, quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non est alienum a
Abbreviated transcription (Latin):
suorum actuum feliciter coronali
le uiuauum meritorum efficatia:
exꝑimenta nobis predent ueracia
piura ostensarum uirtutum in¬
signia. ad exanimata eius corpis
membra. Ibi et enim ceci uisum.
surdi aucditum. muti sermonis
officium. claudi gressum. febriai.¬
tantes ac uariis egrotationibus
laborantes: optatam frequentius
recepunt. et nunc usq poscentes
cum fide recipiunt sanitadem. Et
huius testes rei adhuc suꝑsunt
multi: et eorum qui sanitatis
desiderate dona sunt consecuti: ⁊
uorum qui hec uidentes: deumq
in itĩs suis mirabilem iaudanties
de eius beneficiis sunt gratulati.
la rictrudis. toto quesumus affe¬
ctu cordis. ut tius sacris interue¬
nientib precib et meritis. quib
uariarum nexus infirmitatum
absoluis. nos quoq a nr̃orum sol¬
uas peccatorum uinculis: quatinꝰ
cum benigni iħu gr̃a his expediti.
intremendo sui die iudicii. celis
ardentib ac terrs. ipse nos a gehen¬
nalib ereptos flammis. tecum ad
eterne rapiat gaudia felicitatis.

Expanded text:
suorum actuum feliciter coronandalae vivacium meritorum efficacia, experimenta nobis praebent veracia plura ostensarum virtutum insignia ad examinata ejus corporis membra. Ibi etenim caeci visum, surdi auditum, muti sermonis officium, claudi gressum, febricitantes ac variis aegrotationibus laborantes, optatam frequentius receperunt et nunc usque poscentes cum fide recipiunt sanitatem. Et hujus testes rei adhuc supersunt multi et eorum qui sanitatis desideratae dona sunt consecuti, et illorum qui haec videntes Deumque in sanctis suis mirabilem laudantes, de ejus beneficiis sunt gratulati. la Rictrudis, toto quaesumus affectu cordis, ut tuis sacris intervenientibus precibus et meritis, quibus variarum nexus infirmitatem absolvis, nos quoque a nostrorum solvas peccatorum vinculis, quatenus cum benigni Jesu gratia his expediti in tremendo sui die judicii, coelis ardentibus ac terris, ipse nos a gehennalibus ereptos flammis, tecum ad aeternae rapiat gaudia felicitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
Accessit ad clñm iħ̾m mater filioꝵ
rebedei cum filiis suis: adorans
Det petens aliquid ab eo. Et reliq̃.
tor ñr uulnera suꝑ¬
uie nr̃e sanare desi¬
derans. et ipse cum in foria dĩ
esset. forma hominis accepta
humiliauit semetipsum fact᷑
obediens usq ad mortem: et
nos quoq si culmen uere sub¬
limitatis conscendere uolumñ.¬
itei humilitatis arripere pre¬
monet. nos ii ueram uidere in¬
tam cupimus. et aduersa que
pit. Promisit dona glorie: sedx
premisit certamina pugne.
Dixit promittens. erit merces
ur̃a multa et eritis filii altis¬
simi: sed predixit iubens dili
gite inimicos nr̃os et benefa
inde sperantes. Decinia.¬
Ta igitur premia pollicetur
electis. ut et digna premiis
merita premonstret: sic nitam
donat eternam. ut ꝑ angustam
portam et artam uiam. ad hanc
ꝑueniendum esse de ceruat. Un¬
de ait. Contendite intrare. per
angustam portam. Contentio xn¬
ne et enim non parua opus
est: si quis ad alta uelit ascen¬
dere. Nam cum tanto sudore

Expanded text:
accessit ad Jesum mater filiorum Zebedaei cum filiis suis adorans, et petens aliquid ab eo, etc. Dominus tor noster, vulnera superbiae nostrae sanare desiderans, et ipse cum in forma Dei esset, forma hominis assumpta, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem: et nos quoque, si culmen verae sublimitatis conscendere volumusiter humilitatis arripere praemonet; nos, si veram vitam videre cupimus, et adversa quaepit. Promisit nobis dona gloriae, sed praemisit certamina pugnae. Dixit promittens: Erit merces vestra magna, et eritis filii Altissimi ; sed praedixit jubens, Diligite inimicos vestros, benefacinde sperantes. Ita igitur praemia pollicetur electis, ut et digna praemiis merita praemonstret: sic vitam donat aeternam, ut per angustam portam, et arctam viam ad hanc perveniendum esse decernat; unde ait: Contendite intrare per angustam portam . Contentione etenim non parva opus est, si quis ad alta velit ascendere. Nam cum tanto sudore
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumus deo ꝑ mortem filii
eus: multo magis reconcilia¬
ti saliui erimus in uita ipsi¬
us. Non solum autem: sed et
ciliationem accepimus. Prop¬
terea sicut ꝑ unum hominẽ¬

Expanded text:
i sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. Non solum autem, sed et ciliationem accepimus. Propterea sicut per unum homine
Abbreviated transcription (Latin):
quales. Fuint inquam infan¬
tes sine cercamine fortes:si¬
ne pugna uictores. Norunt
iuncere: qui pugnare non
norunt. Existunt uictorie omb
compotes: qui fuerant etate
imbelles. Mercantur pena
martyrium: głam sangui¬
ne comparant. eternam ui¬
tam temꝑali morte cõmutãt.
Nec timuit etas illa mortem.
nec horruit. Timere enim. ñ
potuit: que tunere non no

Expanded text:
quales; fiunt, inquam, infanquales; fiunt, inquam, infantes sine certamine fortes, sine pugna victores. Norunt vincere, qui pugnare non norant. Existunt victoriae compotes, qui fuerant aetate imbelles. Mercantur poena martyrium, gloriam sanguine comparant, aeternam vitam temporali morte commutant. Nec timuit aetas illa mortem, nec horruit. Timere enim non potuit quae timere non no
Abbreviated transcription (Latin):
ietatis affectus in flecĩ¬
bus declaraturr sed occi¬
sorum. gła. repudium conso¬
lationis indicit. Pugnant
enim in matre. affectus et fi¬
des: humanitas cum deuotio¬
ne concertat. Plangit affect᷑.
sed fides exultat. Deflet huma¬
nitas: sed deuotio consolatur.
licuit enĩ matri humanitꝰ fle¬
re: tui ñ licuit consolatione
humanitus indigere. Adeo
et dominus xp̃c in lararo fle¬
uit. nec tamen ipse quoq cuiꝰ¬
quam consolatione indiguit:
quia hominis fuit quod fleuit.
cum manifeste deus sit qui
lararum suscitauit. Sed obea¬
ta lactentium gła: quib pro
xp̃o contigit dedicare marty¬
ria. Expungunt temꝑe uno
natiuitatem et mortem. ingͤs¬
sum et exitum. principium
et occasum: ut ipsis posset tẽ¬
pore uno ut dixi contingere.
et nascendo ingredi mundũ.
et dedicare martyrio celum/. septun¬
Probat nouos exercitus xp̃c.
rudes m̾ilites signat: legio¬
nes lactentes uictoria ꝓpetra¬
ta coronat. Fiunt pro xp̃o ui¬
ctores: qui etate fuerant coe¬

Expanded text:
ietatis affectus in fletibus declaratur, sed occisorum gloria repudium consolationi indicit. Pugnant enim in matre affectus et fides, humanitas cum devotione concertat; plangit affectus, sed fides exsultat; deflet humanitas, sed devotio consolatur. Licuit enim matri humanitus flere, cui non licuit consolatione humanitus indigere. Ideo et Dominus Christus in Lazaro flevit, nec tamen ipse quoque cujusquam consolatione indiguit, quia hominis fuit quod flevit, cum manifeste Deus sit qui Lazarum suscitavit. Sed o beata lactentium gloria! quibus pro Christo contigit dedicare martyria. Expungunt tempore uno nativitatem et mortem, ingressum et exitum, principium et occasum, ut ipsis posset tempore uno, ut dixi, contingere, et nascendo ingredi mundum, et dedicare martyrio coelum. Probat novos exercitus Christus, rudes milites designat, legiones lactentes victoria perpetrata coronat. Fiunt pro Christo victores, qui aetate fuerunt coae
Abbreviated transcription (Latin):
est. et ornatus non in morib
sed in amictu est. Qui cum
laudatur extollitur: et cum
uituꝑatus fuerit. magis ira¬
cundie stimulis agitatur.
Qui cum mansuetis non hu¬
miliatur: sed insuꝑbie fasci¬
bus eleuatus. ceteros quasi
exalto montis suꝑcilio con
plenum. ita potest calcare.
ut ab hac exultatione isdem
nuntiis interpellantibus nec
admomentum se credat pos¬
se abstrahi: cum scriptura ꝓ¬
nuntiet. corpus quod corrum¬
pitur aggrauat animam: ⁊
deprimit terrena inhabitatio
sensum multa congitantem:
Gemiscens ergo o anima sc̃ã
quecumq in domino exultas:
quotiens te ab hac exultatio¬
ne abstrastam uideris dici¬
to. Ne proicias me domine

Expanded text:
est, et ornatus non in moribus, sed in amictu est: qui cum laudatur, extollitur; et cum vituperatus fuerit, magnis iracundiae stimulis agitatur - qui cum mansuetis non humiliatur, sed in superbiae fascibus elevatur, et caeteros quasi ex alto montis supercilio contplenum ita potest calcare, ut ab hac exsultatione, iisdem vitiis interpellantibus, nec ad momentum se credat posse abstrahi; cum Scriptura pronuntiet, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ? Ingemiscens ergo, o anima sancta quaecumque in Domino exsultas, quoties te ab hac exsultatione abstractam esse videris, dicito, Ne projicias me, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
amissio eorum reconciliatio
est mundi: que assumptio
nisi uita ex mortius: Quod
si delibatio sc̃a est: et massa.
Et si racdix sc̃a: et rami. Quod
si aliqui ex ramis fracti sunt:
tu autem cum oleaster esses
insertus es in illis. et socius
radicis et pinguedinis oli¬
ue factus es: noli głari ad¬
uersus ramos. Quod si gl̾a¬
ris non tu radicem portas:
sed raclix te.

Expanded text:
amissio eorum, reconciliatio amissio eorum, reconciliatio est mundi: quae assumptio, nisi vita ex mortuis? Quod si delibatio sancta est, et massa: et si radix sancta, et rami. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum oleaster esses, insertus es in illis, et socius radicis, et pinguedinis olivae factus es, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc temꝑe: reliquie
scdm electionem gr̃e salue
facte sunt. Si aucem gr̃a:¬
iam non ex oꝑib. Alioquin:¬
gratia iam non est gratia.
Quid ergo: Quod querebat
isrł hoc non est consecutus:
electio audem consecuta est.
Ceteri tiero excecati sunt: si¬
cut: scriptum est. Dedit uuˢ
d̾s sp̃m compunctionis: ocu¬
sos ut non uideant. et aures
ut non audiant. usq in ho.¬
diernum diem. Et dauid di¬
çit. fiat mensa eorum in la¬
queum: et incaptionem. et
in scandalum. et in recribu
tionem illis. Obscurentur
oculi eorum ne uideant: et
dorsum illorum semꝑ incur.
quid sic offenderunt ut
caderent: Absit. Sed illorum
delicto. salus gentib est: ut
illos emulentur. Quod si de¬
lictum ulorum diuitie sunt
mundi. et dominutio eorum¬
diuitie gentium: quanto ma¬
gis plenitudo eorum: Nobis
enim dico gentib. Quam diu
quidem ego sum gentium
apłs. ministerium meum
honorificabo: si quomodo ad
emulandum prouocem car¬
nem meam. et saluos faci¬
am aliquos ex illis. Si enĩ

Expanded text:
e reliquiae secundum electionem gratiae factae sunt si autem gratia non ex operibus alioquingratia iam non est gratia quid ergo quod quaerebat Israhel hoc non est consecutus electio autem consecuta est ceteri vero excaecati sunt sicut scriptum est dedit illis Deus spiritum conpunctionis oculos ut non viut non audiant usque in hodiernum diem . » Et David dicit: « Fiat mensa eorum in laqueum et in captionem, et in scationem illis obscurentur oculi eorum ne videant et dorsum illorum semper incurva quid sic offenderunt ut caderent absit sed illorum delicto salus gentibus ut illos aemulentur quod si delictum illorum divitiae sunt mundi et ddivitiae gentium: quanto magis plenitudo eorum? Vobis enim dico gentibus: Quamdiu quidem ego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo, si quomodo ad aemulandum provocem carnem meam, et salvos faciam aliquos ex illis. Si enim