comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ facis aut etiam bene¬
dictionẽ tribuis. quomodo dicet
ameni suꝑ tuã benedictionen :
qm̃ nescit quid dicas id ÷ quomͦ
respondebit uerbũ confirmato.¬
riũ qđ dicitur amen. cũ ille
tantũ linguae ꝓpriȩ peritus
ignor& quid tu barbara illi¬
lingua loquaris. si non ad erit
alius quipro illo sciens quid tu
dicas respondeat amea ides ⁊
uerum ÷̃ quid dixisti uł fiat ita :
Nescit quippe ubi sermorus claułula¬
nescit. Tuquidẽ bene gr̃as agis
sub audis dõ inlingua tibi nota.
sed aliter non aedificatur qͥ nescit
quid dicas : Et ne dicerent
corinthii de apostolo. qđ ipse
non bab&. uaritate lingua¬
rũ non uult ut nos habeamus :
subianxit: Grãs ago dõ quod
omanũ urm lingua loquor
Q uinq sunt differentiae grecȩ
linguae: sicut in prisciani dictis
prudens lector inuenire potest
Om̃s has nouerat apłs & plures
alias Ingcła uolo quinq uerba
meo sensu loqui ut & alios iN¬
struã quã decẽ milia uerbor

Expanded text:
sermonem facis, aut etiam benesermonem facis, aut etiam benedictionem tribuis: quomodo dicet: Amen, super tuam benedictionem? cum nescit quid dicas; id est, quomodo respondebit verbum confirmatorium quod dicitur Amen, cum ille tantum linguae propriae peritus, ignoret quod tu barbara illa loquaris? Non aderit alius pro illo, sciens quid tu dicas, respondeat: Amen, id est, verum est quod tu dixisti, vel fiat ita. Nescit quippe ubi sermonis clausulanescit. Tu quidem bene gratias agis, subaudis Deo, in lingua tibi nota, sed alter non aedificatur, qui nescit quid dicas. Et ne dicerent Corinthii de Apostolo, quod ipse non habet varietatem linguarum, non vult ut nos habeamus, subjunxit: Gratias ago Deo quod omnium vestrum lingua loquor. Quinque sunt differentiae Graecae linguae, sicut in Prisciani dictis prudens lector invenire potest. Omnes has noverat Apostolus et plures alias. In ecclesia volo quinque verba meo sensu loqui, ut et alios instruam, quam decem millia verborum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur anima: osteridit
rare animũ nrm̃. siue intellec¬
tũ silingua loquatur qđ nescit:
sicut & solent latini homines
grece cantare: Oblectati sono
uerboꝵ. nescientes tam̃ quid
dicant: Quȩ cantilena sine fruc¬
tu intelligentiae. ẽ: Quẽ erum
fructũ habere potest qͥ ignorat
quȩ loquatur : quid ergo ÷ sub
audis mihi faciendũ: uł quid ÷
utile & necessariũ: Orabo spũ
id loquar anima. orabo et
mente: id̃ loquar intellectu
quia illa sunt dicenda quȩ &
ꝓferant᷑ utiliter. & intelligant᷑
manifeste : Cȩterũ sibenedixeris
spũi quis supplet locũ idiote
id÷ si spũ scõ in luminatus bene
docueris & bene locutus fueris.
audientib inlingua in cognita.
quis supplebit siue quisadimple-¬
bit locũ illins quite audit & ñ
intelligit uerba tua : idion dr̃
ꝓpriũ. inde dicitur idiota ꝓpͥã
lingua tantũ modo sciens in qua
nãtus & nutritus : : Sugit᷑ talis
astiterit tibi dũ aut mysteriũ
misse sollẽpniter celebras. aut

Expanded text:
intelligatur anima, ostendit rare animum nostrum sive intellectum, si lingua loquatur quod nescit, sicut assolent Latini homines Graece cantare, oblectati sono verborum, nescientes tamen quid dicant. Quae cantilena sine fructu intelligentiae est, quem non habere potest qui ignorat quae loquatur. Quid ergo mihi est? subaudis faciendum, vel quid est utile et necessarium. Orabo spiritu, id est, loquar anima, orabo et mente, id est loquar intellectu: quia illa sunt dicenda, quae et proferantur utiliter et intelligantur manifeste. Caeterum si benedixeris spiritu, quis suppleti Spiritu sancto illuminatus bene docueris, et bene locutus fueris audientibus in lingua incognita, quis supplebit: vel quis adimplebit locum illius qui te audit et non intelligit verba tua? Idios dicitur proprius: unde dicitur idiota, propriam linguam tantummodo sciens, in qua natus et nutritus est. Si igitur talis astiterit tibi, dum aut mysterium missae solemniter celebras, aut
Abbreviated transcription (Latin):
&quando sileant. Uerbi gratia
ueluti hieronimꝰ alicuius ꝓpħȩ
librũ exponere. ad ÷ ei spiritꝰ
ut instruat & loquat᷑ ꝑ illum
ut ceꝑit loqui. non ilicotam̃
ut tetigerit librũ facit eum
in propħis dicitur esse ine.¬
obscuritatẽ illoꝵ. Aliter ..
legerimus plurari numero
sp̃s propħaru ꝓpħis subnec as̃¬

Expanded text:
quando sileant. Verbi gratia:veluti Hieronymus alicujus prophetae librum exponere; adest ei Spiritus ut instruat et loquatur per illum ut coeperit loqui, non tamen illico ut tetigerit librum, facit eum im prophetis, dicitur esse in exobscuritatem illorum. Aliter: Si legerimus in plurali numero, sp
Abbreviated transcription (Latin):
sine altera stare non possit:
Qui enĩ credit indm̃. sperat
quȩ ab illo ꝓmittuntur se per.¬
cepturũ. & quo magis sperat
uero letati amplius incaritate
feruemius: Ueracit enũ credere
non possumus: nisi ea quȩ pro.¬
missa sunt speramus Nec
poterimus sustinere ꝓmussa.
sidesit fidei felicitas firma:
necaderit fructus spei uł stabr¬
litas fidei. nisi fuerit ꝑfecta¬
fidẽ ut precedat adiuuet et
sp̃e expectatione corroboret:¬

Expanded text:
sine altera stare non possit. sine altera stare non possit. Qui enim credit in Deum, sperat quae ab ipso promittuntur se percepturum, et quo magis sperat,vero delectati, amplius in charitate fervemus. Veraciter enim credere non possumus, nisi ea quae promissa sunt speremus; nec poterimus sustinere promissa, si desit fidei credulitas firma; nec aderit fructus spei uel stabilitas fidei, nisi fuerit perfectafidem ut credat adiuuet et spem expectatione corroboret
Abbreviated transcription (Latin):
dõ &uita futura parũ quidper¬
spicimus. & hoc inerugmate. id ÷
inobscuritate : quia cũ simus
carnei. ea quȩ sola spiritalia s̃
ad liquidũ capere nequimus:
Tunc autẽ id÷ infuturo facie ad
faciem: id presentes p̃sentẽ dm̃
uidebimi.: Nuric oggnosco ex
parte subaudis dm̃: tunc autẽ
cognoscã extoto. sicut & cognitꝰ
sum modo adõ: qui exterius et¬
iNteruis totũ me nouit. Et
sciendũ: quia sicut. non semꝑ
ꝓ equalitate porutur. Aliter
enĩ cogroscimur adõ. & aliter
cognoscimꝰ illũ: quia ille cognos¬
cit cuncta ut ds̃: cognoscimus
illũ ut creatura ereatorẽ ꝑ eiꝰ
doruĩ Uerũ tamen sicut ille
nouit nos ex toto: sic & nos
extoto nrm̃ cognoscemꝰ illũ:
Ille cognoscet nos ut dm̃ decet.
Nos cogrioscemus illũ ut glorifi.¬
catẽ creature conuet uet:
Nunc autẽ manent fides. spes
caritas: tria hȩc hae tres
uirtutes modo con iunctȩ st̃
inuic̃ẽ: & ita inhuiꝰ uitae
tempore copulantur ut una

Expanded text:
Deo et vita futura parum quid perDeo et vita futura parum quid perspicimus. Et hoc in aenigmate, id est in obscuritate, quia cum simus carnei, ea quae sola spiritalia sunt, ad liquidum capere nequimus. Tunc autem, id est in futuro, facie ad faciem, id est praesentes praesentem Deum videbimus. Nunc cognosco ex parte Deum: tunc autem cognoscam ex toto, sicut et cognitus sum, modo a Deo qui interius exteriusque totum me novit. Et sciendum quia sicut non semper pro aequalitate ponitur. Aliter enim cognoscimur a Deo, et aliter cognoscimus eum: quia ille cognoscit cuncta ut Deus, nos cognoscimus illum ut creatura per ejus donum; verumtamen sicut ille novit nos ex toto, sic et nos ex toto cognoscemus illum. Ille cognovit nos ut Deum decet, nos cognoscemus illum ut glorificatae creaturae conveniet. Nunc autem manent fides, spes, charitas: tria haec. Hae tres virtutes modo junctae sunt adinvicem, et ita in hujus vitae tempore copulantur, ut una
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ apparuit quid erimus.
scimus aut̃ qr cũ apparuerit
similes eierimus qm̃ udebimus
eũ sicuti est: Cum essem paruu lus.:
loquebar ut paruulus: Cõparati¬
onẽ dat naturalis incrementi.
& adhib& exemplũ humanium.
qđ ostendat scientiã quã habemꝰ
in presenti esse quasi infantiã.
& futurã quasi uirlle robdr qđ
habiturũ sit ꝑfectã haburidan.¬
tiã Cũ essem iniquit paruulus.
loquebar ut paruulus: balbuer¬
endo & inꝓfecta uerba ꝓmerido:
Sapiebã ut paruulus: leuia scili¬
cet & inconuenientia: Cogitabã
euacuaui. id ÷ contẽpsi quȩ erars
paruuli. qr quȩ antea expe-¬
tibã abhorrere coepi In hac
ergo uita paruuli sumus ad cõ.¬
parationem futurȩ uitae : quia
sicut uita hat iꝑfecta ⁊ ita
& scientia Uidemus nuric per
speculũ inenigmate : tunc autẽ
facie acdfaciem. Adhoc tendit
premissa cõparatio. sicuti quis
uid& ꝑspeculũ uultũ suũ. et
inde discedens obliuiscitur
qualis ⁊ fuerit: sic & nos de

Expanded text:
nondum apparuit quod erimus. Scimus autem quia cum apparuerit, similes ei erimus: quoniam videbimus eum sicuti est . Cum essem parvulus, loquebar ut parvulus. Comparationem dat naturalis incrementi, et adhibetur exemplum humanum, quo ostendit scientiam quam habemus in praesenti, esse quasi infantiam et futuram, esse quasi virile robur quod habiturum sit perfectam abundantiam. Cum essem, inquit, paut parvulus, balbutiendo et imperfecta verba promendo; sapiebam ut parvulus, levia scilicet et inconvenientia; cogitabam evacuavi, id est contempsi quae erant parvuli, quia quae antea expetebam, abhorrere coepi. In hac ergo vita parvuli sumus ad comparationem futurae vitae: quia sicut vita haec imperfecta est, ita et scientia. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Ad hoc tendit praemissa comparatio, sicuti quis videt per speculum vultum suum, et inde discedens obliviscitur qualis fuerit, sic et nos de
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. quia non intelligunt
qđ  abeo dicitur. sed dõ qͥ nouit
om̃s linguas: & insuꝑ nouit non
platam: Nemo enĩ audit. id est
nemo adstantiũ intelligit quȩ
Audientes autẽ qđ non norunt
illã linguã : latent eadẽ muisteria.

Expanded text:
on intelligitur quod ab eo dicitur, sed Deo, qui novit omnes linguas, et super novit non prolatas. Nemo enim audit, id est, nemo astantium intelligit quae audientes autem quod non norunt illam linguam latent eadem mysteria.
Abbreviated transcription (Latin):
Nis mniuditio: dãpnatisq iusta
sententia reprobis: om̃s secum
electos paterno uultui exhibebit.
finuis: Principantur indiuinus
nomine declaratur : & reliq
pandunt ordinũ nomina: Prin-¬
cipantur & homines homirub
trinitas. qr cessabit omĩs crea-¬
.turȩ potestas mangalis & homi.¬
Nibus. cessabit timor. regnabit
integra caritas: nec iã erit int̃
p̃sidentes & subditos ulla dissensio
ac propt̃ ea bonoꝵ spirituũ et
iustoꝵ hominũ princeps unus

Expanded text:
nis in judicio, damnatisque justa nis in judicio, damnatisque justa sententia reprobis, omnes secum electos paterno vultui exhibebit, finis. Principantur in divinisnomine declarantur, et reliqua pandunt ordinum nomina. Principantur et homines hominibus, trinitas: quia cessabit omnis creaturae potestas in angelis et hominibus. Cessabit timor, regnabit integra charitas: nec jam erit inter praesidentes et subditos ulla dissensio, ac propterea bonorum spirituum et justorum omnium princeps unus
Abbreviated transcription (Latin):
qui meo credunt & credider̃
ante ad uentũ enis: Deinde
funus subaudis erit munidi:
Finis naq mundi resurrectio
erit: Cũ tradiderit regnũ deo
& patri: Ds̃pat̾ omĩa tradidit
filio suo sicut ipse ait: Omnia
tradita s̃ mihi apatre meo: &
paulus dicit qđ tunc sit finus
mundi uenturus. cũ regnum
tradiderit filius patrĩ suo : qͥ ÷
ds̃ Sed quia istud regnũ sic
filio a patre & patri afilio tra¬
ditur: ut cõmunit̃ abutroq
possideatur: dicendũ breuit̃
qđ pater homini filio a uerbo
assũpto omĩa tradiderit: ut
tunc cuncta tradidit: quando
ab unigenito suo suscipi uoluit
Isdẽ filius infine regnũ dõ et
patri trad&: cum electos suos
quossuo sanguine ad quisiuit
ad contẽplationẽ cognitionẽq
dĩ patris ꝑluxerit: ostendens
eis regnantẽ cdm̃ patrem cum se¬
fine in mensus & omp̃s: & quomͦ
insubstantia diuinitatis. uel
certe trad& filius regnũ deo
patri om̃s uidelicet electos: qͥa
ipse uidebitur informa homi¬

Expanded text:
um credunt, et crediderunt ante adventum ejus. Deinde finis, subaudis erit mundi; finis namque mundi, resurrectio erit, cum tradiderit regnum Deo et Patri. Deus Pater omnia tradidit Filio, sicut ipse ait: Omnia tradita sunt mihi a Patre meo . Et Paulus dicit, quod tunc sit finis mundi venturus, cum tradiderit regnum Filius Patri suo, qui est Deus. Sed quia istud regnum sic Filio a Patre, et Patri a Filio traditur, ut communiter ab utroque possideatur, dicendum breviter, quod Pater homini Filio a Verbo sumpto, omnia tradiderit, ut tunc cuncta tradidit, quando ab unigenito suo suscipi voluit. Idem Filius in fine regnum Deo et Patri tradet, cum electos suos quos suo sanguine acquisivit, ad contemplationem cognitionemque Dei Patris perduxerit, ostendens ejus regnantem Deum Patrem cum sefine immensus et omnipotens: et quomodo in substantia divinitatis. Vel certe tradet Filius regnum Deo et Patri, omnes videlicet electos, quia ipse videbitur in forma homi
Abbreviated transcription (Latin):
uerli di ꝓcessit sub audis ad
alioi inflabantur corinthii
quasi.xẽplo illoꝵ cȩtere gentes
inuitate credidissent uin xp̃m.
a ab illis esset diffamatũ: idõ an
gente inflabantur ciam in
hoc quasi solis illis salus quȩ

Expanded text:
verbum Dei processit? subaudis ad verbum Dei processit? subaudis ad alios. Inflabantur Corinthii, quasi exemplo illorum caeterae gentes invitae credidissent in Christum, et ab illis esset diffamatum. Ideo aitgentes? Inflammabantur etiam in hoc, quasi solis illis salus quae
Abbreviated transcription (Latin):
tes. eiectioriẽ demõnũ. sapien-¬
tiũ consilur & reliqua Haec
autẽ dona sic sunt electis sub¬
dita: ut quando uolunt exer¬
ceant illa & quando uolunt
retineant quasi occulta: his
uerbis datur intelligi. quod
licet multi simul doctores sint
debeant: non tamen ita abipso
spũ scõ ipellunt᷑. ut uno loquen¬
te tacere alii non ualeant: Non
enĩ est dissensionis ds̃ sedpacis.
qr ds̃pacẽ & non dissensionẽ do.¬
cuit: quando unus aduersus
alterũ tumens. illo adhuc loquen.¬
te loqui tẽptabat. dissensionẽ
faciebat: & hoc dõ execrabile erat
certe tres inconuentu doceant
& ꝑpartes: ut unus inter pretet᷑ :¬
& si inter pres defuerit: taceant:
Mulieres in aecła taceant. ne semi¬
nent errorẽ sicut eua prima
mulier fecit: Subditȩ debent
esse uiris. quia mulier deiuiro
sũpta ÷ non uir demuliere. &
quia ꝑ eam uir seductus ÷ sicut¬
& lex dicit. id ÷ dĩ ꝑ genesim
iNquiens: sub uiri potestate
eris: An auobis ocorinthii

Expanded text:
tes, ejectiones daemonum, sapientiam, consilium, et reliqua. Haec autem dona sic sunt electis subdita, ut quando volunt exerceant illa: et quando volunt, retineant quasi occulta. His verbis datur intelligi, quod, licet multi simul doctores sint,debeant, non tamen ita ab ipso Spiritu sancto impelluntur, ut uno loquente, tacere alii non valeant. Non enim dissensionis est Deus, sed pacis, quia Deus pacem, et non dissensionem docuit. Quando unus adversus alterum tumens, illo adhuc loquente, loqui tentabat, dissensionem faciebat: et Deo exsecrabile erat. certe tres in convetu doceant: et partes, ut unus interpretetur: et si interpres defuerit, taceant. Mulieres in ecclesiae taceant, ne seminent errorem, sicut Eva prima mulier fecit ; sed subditae debent esse viris: quia mulier de viro sumpta est, non vir de muliere: et quia per eam vir seductus est. Sicut et lex dicit, id est Deus per Genesim inquiens: Sub viri potestate eris . An a vobis, o Corinthi,
Abbreviated transcription (Latin):
cõminatis credere non metue.¬
do: ꝓmissa p̾mia sꝑare gaudendo.
reuelationẽ filioꝵ desiderare
fortiter sustinendo: Quando
ergo uidemus ista & his similia
bona aliquos posse : nouerimus
non eos magrutudine uirtutis
suae posse qđ uolunt ardenter
& faciunt: sed benefitio illius cari¬
tatis quȩ non ÷ ex nobis: sed
diffusa ÷ incordib nr̃is ꝑspm̃¬

Expanded text:
comminatas credere non metuencomminatas credere non metuendo, promissa praemia sperare gaudendo, revelationem filiorum Dei desiderare, fortiter sustinendo: quando ergo videmus ista et his similia bona aliquos posse, noverimus non eos magnitudine virtutis suae posse quod volunt ardenter et faciunt, sed beneficio illius charitatis, quae non est ex nobis, sed diffusa est in cordibus nostris p
Abbreviated transcription (Latin):
inflatur. non ÷ ambitiosa noti
querit quȩ sua sunt. si omnia
suffert. omĩa credit omĩa sꝑat
omĩa sustiriet: eis in quib fuertt
omĩa ista quȩ hab& inꝑtit:
& quid illis esse potest inhac uita
ꝑfectius qui in tantis habundaqd
caritate inse regnante uirtuti¬
bus : merito ꝓiride quando
uidemus aliquos patientiae mo-¬
le fundatos: in concussum pectꝰ
seuientib malis opponere. ha¬
bundantia seẽ benignitatis
locupletatos: bonũ suũ ulle cũ
omĩb habere cõmune: non aliqͥb
ardentes iNuidiȩ facib quicq
non agere ꝑperam. sed simplicit̃
cũ omnb quib debet purita.
tẽ exhiberi. nullo fastu ꝑnitiosȩ
uanitatis inflari: nihil eorũ
quȩ sunt aliena crimine cu¬
cupiditatis ambire: quȩ sua s̃
prȩ cõmutuonis bono ñ querere.
nulli malũ quib lib& irritat᷑
in iurus cogitare : non super
alicuius iniquitatẽ sed de ueri
uł in quietudines fundata ani¬
mi tranquillitate sufferre :
Post banc uitã diuinitus poenas

Expanded text:
 non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet , eis in quibus fuerit, omnia ista quae habet impartit. Et quid illis esse potest in hac vita perfectius, qui tantis abundant, charitate in se regnante, virtutibus? Merito proinde quando videmus aliquos patientiae mole fundatos, inconcussum pectus saevientibus malis opponere, abundantia sanctae benignitatis locupletatos, bonum suum velle cum omnibus habere commune, non aliquibus ardentis invidiae facibus coqui, non agere perperam, sed simpliciter cum omnibus quibus debet unitas charitatis exhiberi; nullo fastu perniciosae vanitatis inflari; nihil eorum quae sunt aliena crimine cupiditatis ambire: quae sunt sua, piae communionis bono non quaerere; nulli malum, quibuslibet irritatus injuriis, cogitare; non super alicujus iniquitate, sed de veritvel inquietudines fundata animi tranquillitate sufferre: post hanc vitam divinitus poenas
Abbreviated transcription (Latin):
niouit ꝑuenire adgaudia regnis
Benigna ÷ idt̃ ualde bonia: quia
Non solũ reddit malũ ꝓborio.
sed insuꝑ boriũ ꝓmalo. cibando
inumicũ & potando: Caritas ñ
aemulatur: Superius ait: Emu¬
lamini carismata meliora. id ÷
imitar studete. ꝑsequimini.¬
ibi accipitur inborio. hic aute
in malo: Non aemulatur dicit.
id÷̃ nulli inuid&. aliena felicitate
non torquetur: Nonagit ꝑperã
id÷ non agit aliquid ꝑuerse:
Quic quid extra rectitudiñe fit
aduerbialiter : Non inflatur
id ÷ non extollitur: & in suꝑbiã
non erigitur. Non ÷ ambitiosa:
ambire ⁊ desiderare : & omnis qͥ
caritate ÷ plerius. non desiđat
neq cupit potestatẽ suꝑ alios
exercere: qr maior oeteris nor
uult apparere Nonquęrit
quȩ sua sunt idt̃ quod sibi solũ¬
modo utile ÷ sed quod aliis U
certe quia patiens ⁊ non querit
quȩ sua sunt: id̃ uindictam qr¬

Expanded text:
e ad gaudia regni. Benigna est, id est valde bona, quia non solum non reddit malum pro bono, sed insuper bonum pro malo, cibando inimicum et potando. Charitas non aemulatur. Superius ait: Aemulamini charismata meliora, id est, aemulari studete: ibi accipitur in bono, hic autem in malo. Non aemulatur dicit, id est, nulli invidet, aliena felicitate non torquetur. Non agit perperam, id est, non agit aliquid perverse. Quidquid extra rectitudinem fit,adverbialiter. Non inflatur, id est non extollitur, et in superbiam non erigitur. Non est ambitiosa. Ambire est desiderare, et omnis qui charitate est plenus non desiderat neque cupit potestatem super alios exercere, quia major caeteris non vult apparere. Non quaerit quae sua sunt, id est, quod sibi solummodo utile est, sed aliis. Vel certe patiens est, non quaerit quae sua sunt, id est vindictam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nec mysterioꝵ notitia aut
ipsa fides necessaria erit: quan¬
do adea quȩ ꝑ mysteriũ signifi.¬
cabantur & credebantur e
fide: ꝑfectio xp̃iana ꝑuenerit.
Caritas uero hic necessaria esł:
quȩ nos separat adiabolo puri¬
.ficat a peccato reconciliat deo:
sed ibi ꝑfecta erit. cũ ꝑfectos dõ
a quo ÷ eis donata: coniuxcerit.
Adhuc apłs laudẽ diumie carita.¬
tis amplificans: ad iungit iriqui¬
enis Sidistribuero iũcibos
pauꝑum om̃s facultates meas
& si tradidero corpus meũ ut¬

Expanded text:
nec mysteriorum notitia, aut nec mysteriorum notitia, aut ipsa fides necessaria erit, quando ad ea quae per mysterium significabantur, et credebantur ex fide, perfectio Christiana pervenerit. Caritas vero hic quidem necessaria est, quae nos separat a diabolo, purificat a peccato, reconciliat Deo; sed ibi perfecta erit, cum perfectos Deo, a quo est donata, conjunxerit. 3. Adhuc Apostolus laudem divinae caritatis amplificans, adjungit et dicit: Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetiam & nouerĩ mysteria
omĩa: & cȩtera: non ad hoc ita
dicit᷑ quasi aliqua bonia sine
caritate habere aliqui non
possint: sed quia nihil. ꝓsint ha¬
bentib ea. si acaritate deferint.
Ipsa autẽ ad hoc necessaria es ⁊:
ut omĩa bona ad sũmum bonum
caritatẽ habentib ꝓsint: & ibi
eis etiam ꝑfecte ꝑmaniebit: cum
om̃s ꝑ seuerantes inse a diuisionẽ
dĩ ꝑduxerit Cȩterũ ꝓphetia et
mysterioꝵ omĩam notitia uł
scientia. nec non & ipsa fides. uel
cȩtera talia quȩ non ꝑfectioru
fidelium sed fragilitati necessaria
iudicantur : iNillã ꝑfectionẽ sc̃oꝵ.
esse non poter̃ cũ illis incõparabi¬
liter meliora ac ꝑfectiora successe.¬
rint: quia nec ꝓphetia ibi opus
erit. cum ad illud qđ futurũ esse¬
ꝑtinebat impleta ꝑduxerit. nec
scieritia que uelut lucerna quȩdã
nihuiꝰ scłi nocte fideles illumi¬
.Nat. cũ nullius uitae die per-¬
p&uo sol iustitiȩ xp̃s effulserit

Expanded text:
prophetiam, et noverim mysteria prophetiam, et noverim mysteria omnia , etc. Non hoc ita dicitur quasi aliqua bona sine caritate habere aliqui non possint; sed quia nihil prosint habentibus ea, si a caritate defecerint. Ipsa autem et hic necessaria est, ut omnia bona, summum bonum caritatis habentibus prosint, et ibi eis etiam perfectior permanebit, cum omnes perseverantes in se ad visionem Dei perduxerit. Caeterum prophetia, et mysteriorum omnium notitia, vel scientia, nec non et ipsa fides, vel caetera talia, quae non perfectioni fidelium, sed fragilitati necessaria judicantur, in illa perfectione sanctorum, esse non poterunt, cum illis incomparabiliter meliora ac perfectiora successerint. Quia nec prophetia ibi opus erit, cum ad illud quod futurum promittebat, impleta perduxerit; nec scientia, quae velut lucerna quaedam in hujus saeculi nocte fideles illuminat, cum in illius vitae die perpetuo Sol vivus justis effulserit;
Abbreviated transcription (Latin):
cendi offitiũ uanitate placeridi.
magis quã consulendi caritate
suscipiant: non ut alios doceaN
sed ut se doctos oftendant: Nec
ut profectũ sed plausũ a suis
auditorib querant: si totam
conscientia diligentiã. trans¬
ferant maledicates ad linguam.
& studiosius eloquentiam ueliN¬
curare quã uitã: suꝑ cilio uanȩ
loquacitatis elati dicta sua magis
cupiant laudari quã fieri : nec
sint de scĩtate oꝑis sed desermo¬
nis elugubrati uenustate sollicta :
sonanti. aut tuimendi cimbalo
cõparantur. qui in modã tinuen¬
tis aeramenti uł cimbali p̃clara
queq magis appetunt᷑ sonare
quã facere nec erubescunt a se¬
ipsis Alit̃ uiuendo quã predi-¬
cant discrepare : qui ut qͦ quo
modo turpitudinẽ suae conuer¬
sationis ob nubilent. hones ta
p̃dicare necessant: non ut audr¬
tores sui eoꝵ p̃dicatione ꝓficia&.
sed ut ipsi uideant᷑ curare quȩ
p̃dicant: Sed uideamus quȩ his
annectat apłs: Si habuero in qͥt

Expanded text:
cendi officium vanitate placendi cendi officium vanitate placendi magis quam consulendi charitate suscipiunt, non ut alios doceant, sed ut se doctos ostendant: nec ut profectum, sed ut plausum a suis auditoribus quaerant: si totam scientiae diligentiam transferant mendaces ad linguam, et studiosius velint eloquentiam curare quam vitam, supercilio vanae loquacitatis elati, dicta sua magis cupiant laudari quam fieri: nec sint de sanctitate operis, sed de sermonis elucubrati venustate solliciti. sonanti aut tinnienti cymbalo comparantur qui in modum tinnientis aeramenti vel cymbali praeclara eque magis appetunt sonare quam facere: vel erubescunt a seipsis, aliter vivendo quam praedicant discrepare? Qui ut quoquo modo turpitudinem suae conversationis obnubilent, honesta praedicare non cessant: non ut auditores sui eorum praedicatione proficiant, sed ut et ipsi videantur curare quae praedicant. Sed videamus quae his annectat Apostolus: Si habuero, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
& redẽptio mundi. qui dilexit
nos. & tradidit semet ipsum
ꝓnobis oblationẽ & hostiã deo
inodorẽ suauitatis : ꝑ hanc ds̃
pater misit eundẽ filiũ suũ
inmuridũ: hanc sp̃s sc̃s in¬
fundit cordib electoꝵ: Fides
nãq est qua dm̃ trinitatem
habere iniꝑsonis. &untatẽ
inisubstantia credimus: myste.
nec consecuti inre sumus. bari.¬
taf qua dm̃ ꝓximũq diligi.¬
mus: quia cum dm̃ iniquo sunt
premia quȩ prestolantur
nihil remanebit qđ defuturis
credant. aut ultra sperent.
illis sicut & deise ipsis: Idõ ergo
caritas maior ÷ fide ac spe
rabit. ipsa sola ꝑducet nos ad
xpm̃. Ipsa sola fruetur gaudio
sempiterno: & presentissimo uultu
omrupotentis dĩ Sermo es ⁊¬
retractatio suꝑioꝵ: lam qualis
& quanta sit caritas. Nonpedũ
curidiam quorundã hominum¬
hic sigruficatã debemus acciꝑe:
qui omrua quȩtũq uoluerint
accurate quidem atq eloquent̃
enuntiant: Sed quã uis ornate
copioseq di sertent. tamen sido¬

Expanded text:
lexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis. Per hanc Deus Pater misit eumdem Filium suum in mundum, hanc Spiritus sanctus infundit cordibus electorum. Fides namque est, qua Deum trinitatem habere in personis, et unitatem in substantia credimus, mysterinec consecuti in re sumus. Charitas, qua Deum proximumque diligimus. Cum Deum, in quo sunt praemia quae praestolantur nihil remanebit quod de futuris credant, aut ultra sperent. illis, sicut et de seipsis. Ideo ergo charitas major est fide ac spe, rabit. Ipsa sola perducet nos ad Christum, ipsa sola fruetur gaudio sempiterno, et praesentissimo vultu omnipotentis Dei, etc. SERMO ET TRACTATIO SUPERIORUM. Jam qualis et quanta sit charitas, non pedumcundiam quorumdam hominum significatam debemus accipere, quae omnia quaecunque voluerint, accurate quidem atque eloquenter enuntiant. Sed quamvis ornate copioseque disserant, tamen do
Abbreviated transcription (Latin):
alii noceat: Non gaud& suꝑ iNqͥ¬
tatẽ. sed potius detestatur cum
uiderit quẽ lib& ꝑ aliqđ scelus
ruere: Congaud& autẽ uerita.¬
ti: idt̃ oꝑib iustitiae. uł etiam
illi qui iniueritate & nonficte
fidelis ÷ Omiã suffert: subau¬
dis aduersa patienter: Omr ua
credit. subaudis quȩ continent᷑
inueteri testamento & nouo

Expanded text:
alii noceatur. Non gaudet super iniqualii noceatur. Non gaudet super iniquitate, sed potius tristatur, cum viderit quemlibet per aliquod scelus ruere; congaudet autem veritati, id est operibus justitiae, vel etiam illi qui in veritate et non ficte fidelis est. Omnia suffert, subaudis adversa patienter, omnia credit quae continentur in Veteri Testamento et Novo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sua sunt. quia xp̃s ueruens
iNmundũ ꝑ incarnationis miste.¬
rium. non quesut quȩ sua
erant. id÷ Non quesiuit iustos
sed peccatores. qui sub diaboli un¬
perio tenebantur: Unde ipse
dicit: Non ueni uocare iustos
sed peccatores: dicamꝰ & tertio
modo: Caritas id ÷ ipse dĩ uetur¬
ens in mundũ. non quesiuit
quȩ sua erant: Quid erat
suum: ut abonitu creatura ad¬
oraretur. glorificaret᷑ uengaret᷑
sicut ds̃ &ereator omniũ. Sed
ipse non quesiuit ista quȩ sua
erant & sibi cõpetebant: quia ñ
quesiuit honorẽ. non regnũ. Nĩ
timorẽ ab hominib. sed quȩ
erant latronũ. homicidarum.
atq maleficoꝵ hominũ sputa
uidelicet colaphos a lapas. irrisi¬
ones. uerbera: crucẽ & mortem
& sicut ipse non quesiuit quȩ sua
Non irritatur. iđ etiã silesa fue¬
rit non ꝓuocatur adiracundiã
siue fuporẽ: non cogit᷑ ad
uindictam. ut malũ ꝓmalo red¬
dat: Noncogitat malũ. idt non
sola non facit: sed non cogitaut.

Expanded text:
quae sua sunt, quia veniens in mundum per incarnationis mysterium non quaesivit quae sua erant, id est non quaesivit justos, sed peccatores, qui sub diaboli imperio tenebantur, unde ipse dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores . Dicamus et tertio modo: Charitas, id est, ipse Deus veniens in mundum, non quaesivit quae sua erant. Quid erat suum? Ut ab omni creatura adoraretur, glorificaretur, veneraretur, sicut Deus creator omnium. Sed ipse non quaesivit ista quae sua erant et sibi competebant, quia non quaesivit honorem, non regnum, non timorem ab hominibus, sed quae erant latronum, homicidarum, atque maleficorum hominum, sputa videlicet, colaphos, alapas, irrisiones, verbera, crucem et mortem. Et sicut ipse non quaesivit quae sua Non irritatur, id est, etiamsi laesa fuerit, non provocatur ad iracundiam sive furorem; non cogitur ad vindictam, ut malum pro malo reddat. Non cogitat malum, id est non solum non facit, sed nec cogitat ut
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uerbũ continuationẽ rei
significat: sicut & ibi hospita li¬
tatẽ sectantes : EmulamiNu
spiritalia sub audis dona id ÷
imitaminu stude tote inqͥrere
linguis loquendo demones

Expanded text:
erbum continuationem rei significat, sicut et ibi: Hospitalitatem sectantes . Aemulamini spiritalia, subaudis dona, id est imitamini, studetote inquirere linguis loquendo, daemone
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ. & habuero omnẽ fidem:
grano sit iapis cõparatur: Non
ꝓpter modicitatẽ. sed propter
feruorẽ qr tritum manifestat
cuius sit uigoris : sic & fides
trita aduersitatib osteridit
cuius sit fortitudinus: Ita ut
montes transferam deloco ad
Nonhabuero : Nuhil sum id ÷
nihil utilitatis mihi prestabt̃:
Intelligitur quod quidam
corinithioꝵ ꝑiaiuocatioriẽ
dei hoc agebant: & ppterea
quasi ꝑfectosse putabaNt sed
exhortantur ad id quod est
precipuũ id ÷ ad caritatem.
& si distribuero mcybos pauꝑũ
om̃s facultates meas. upxta p̃-¬
ceptũ diũ dicentis. siuis ꝑfectꝰ
esse: uade uende omrua quȩ
habes & da paupibus Et si tra-¬
didero corpus meum ita ut
ardeam sicut laurentius es ⁊
ustulatus: & hoc nonfecero
nihil mͥ ꝓdest Seponit apłs¬
ꝓomĩb hominibus Caritas pa¬
patiens esse. quȩ uirtus ÷: sic
iudetur loqui quasi dere animã
habenti. nã caritas uirtus ÷ quȩ
ꝑse non patitur Ideoq patienis
debemus intelligere hominem

Expanded text:
et si habuero omnem fidem, grano sinapis comparatur, non propter modicitatem, sed propter fervorem: quia tritum manifestat cujus sit vigoris. Sic et fides trita adversitatibus ostendit cujus sit fortitudinis. Ita ut montes transferam, de loco anon habuero, nihil sum, id est, nihil utilitatis mihi praestabit. Intelligitur quod quidam Corinthiorum per invocationem Dei hoc agebant, et propterea quasi perfectos se putabant. Sed exhortatur ad id quod est praecipuum, id est, ad charitatem. Etsi distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, juxta praeceptum Domini, dicentis: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus ; et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, sicut Laurentius est ustulatus, et hoc non fecero nihil mihi prodest. Se ponit Apostolus pro omnibus. Charitas papatiens esse quae virtus est? Sic videtur loqui, quasi de re animam habenti. Nam charitas virtus est quae per se non patitur, ideoque patiens debemus intelligere hominem
Abbreviated transcription (Latin):
morte aeterna ꝓpter hoc
peccatũ Uolens demonstrare
qđ qui corpus dru indigne
ꝑcipiunt. iuditiũ inde sumuN
& dampnationẽ: osteridit
quosdã apud corinthios uiti.¬
dictã inpresenti iã ꝑcepisse
qui inconsiderate & in reue-¬
renter illud accepant : qui
febrib & infirmitatib multis
correpti sunt. & quidã etiam
mortui : ut illoꝵ exemplo.
ceteri discerent non deberes
ir idigne & neglegent᷑ corpꝰ
dr̃i sumere: Quod si nos ma¬
ipsos diudicaremꝰ id̃ discir¬
teremus. & examina remus
uitam nrãm utrũ digni essemus
niecne: & sinos m& ipsos & erro¬
res nr̃os corrigeremus. nonutiq
iudicaremur. ide dãpnaremur

Expanded text:
morte aeterna propter hoc morte aeterna propter hoc peccatum. Volens demonstrare quia qui corpus Dominicum indigne percipiunt, judicium inde sumunt et damnationem; ostendit quosdam apud Corinthios vindictam in praesenti jam percepisse, qui inconsiderate et irreverenter illud acceperant quia febribus et infirmitatibus multis correpti sunt, et quidam etiam mortui, ut illorum exemplo caeteri discerent non debere indigne et negligenter corpus Domini sumere. Quod si nosmetipsos dijudicaremus, id est discuteremus vitam nostram, utrum digni essemus necne; et si nosmetipsos et errores nostros corrigeremus, non utique dijudicaremur; id est non damnaremur
Abbreviated transcription (Latin):
suã q quẽ diabolus antea
tenebat ꝑ suggestiot iẽ & t̃ep¬
tationẽ: postea tenuit ad
possidendũ plenuus. ut nibil
aliud posset cogitare aut
facere. nisi qđ eius uoluntas
erat: Dicit et ũ enangłista.
quia post bucellã statim in¬
troiuit ineũ satanas. ut ma¬
lũ qđ illo instigante tracta¬
uerat: eo concitante ꝑficer&
Qii enĩ manducat abibit in¬
digoae. sicut iam diximus
ixditiũ sibi manducat abibit.
id÷ addãpnationẽ suã illud
sumit: non diuidicans corpꝰ
dr̃. id̃ Non discernens are.¬
liquis cibis Cum timore et
tremore debemus accedere
tũ: ut sciat menis reuerentiã
se debere prestare ei ad cuiꝰ
corpus sumeridũ accedit
Idõ subaudis quia indigne
presumitis ꝑcipere salutiferũ
sacramentũ: id circo sunit
inter uos ochorithu multi
in firmi id̃ languentes & in¬
betilles id ÷ febricitantes. &
dormunt multi Non somino
pacis neq quietis : sed morte
dãpnationis id ÷ mortui sunt

Expanded text:
suam: quia quem diabolus ante suam: quia quem diabolus ante tenebat per suggestionem et tentationem, postea renuit ad possidendum plenius, ut nihil aliud posset cogitare aut facere, nisi quod ejus voluntas erat. Dicit enim evangelista, quia post buccellam statim introivit in eum satanas, ut malum quod illo instigante tractaverat, eo concitante perficeret. Qui enim manducat et bibit indigne, sicut supra diximus, judicium sibi manducat et bibit, id est ad damnationem suam illud sumit, non dijudicans corpus Domini, id est non discernens a reliquis cibis. Cum timore et tremore debemus accedere e, ut sciat mens reverentiam se debere praestare ei ad cujus corpus sumendum accedit. Ideo, subaudis quia indigne praesumitis percipere salutiferum sacramentum, idcirco sunt inter vos, o Corinthii, multi infirmi, id est languentes et imbecilles, id est febricitantes, et dormiunt multi, non somno pacis et quietis, sed morte damnationis, id est mortui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sũpserit indigrie: reus erit
corporis &̃ sanguinus drũ iđ÷
poerias aternãs uide ex solu&
nisi poententia hoc expiaue¬
.rit. aliisq boniis oꝑibus: In¬
digne dicit: id̃ ordine nor
obseruato uidelic& qui aliter
mysterium illud celebrat uł
sumit quã traditum ÷ a scĩs
patribus: uł quinullã differen¬
tiã credit inter illud corpꝰ
xp̃i e reliquos cibos uł qui
grauioribus crimirubi conma¬
culatus p̃sumit illud sumere :
qui taliter ut diximus illud
comedit & bibit indigne ille
sumit. idõq poerias it ide ex¬
solu& Apłs igitur expotut.
quomodo debemus illud ꝑciꝑe
Prob& autẽ se ipsũ homo &sic
deparie illo edat & de calice¬
forte uride aliisumunt re-¬
mediũ. accipiat ille iuditi.¬
um & dãpnatioriẽ: indignie
illud ꝑcipiets sicut fecit
iudas ꝓditor : Namcum alii
apłi sũpsissent illud terribi¬
le sacramentũ ad remediũ
& salutẽ suã: ille qui indigtꝰs
erat tanto mysterio. acce¬
pit illud ad dãpriationem

Expanded text:
 reus erit corporis et sanguinis Domini, id est poenas aeternas inde exsolvet, nisi poenitentia digna hoc expiaverit, aliisque bonis operibus. Indigne dicit, id est ordine non observato, videlicet qui aliter mysterium illud celebrat vel sumit, quam traditum est a sanctis Patribus, vel qui nullam differentiam credit inter illud corpus Christi, et reliquos cibos, vel qui gravioribus criminibus commaculatus praesumit illud sumere. Qui taliter, ut diximus, illud comedit et bibit indigne, illud sumit, ideoque poenas inde exsolvet. Apostolus igitur exponit quomodo debemus illud percipere. Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat, id forte unde alii sumunt remedium accipiat ille judicium et damnationem, indigne illud percipiens, sicut fecit Judas proditor. Nam cum alii apostoli sumpsissent illud terribile sacramentum ad remedium et salutem suam, ille qui indignus erat tanto mysterio accepit illud ad damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
inter illos erant. quas semina.¬
uerant pseudo apłi: ita ut cũ
una benedictione omnium
oblationes consegrate essent.
singuli sua accipiesites quȩ cõ¬
munia debuerant esse: Sicq¬
diã mferet᷑ his qui ut ã ssol&
non obtulerant lic& haberent.
authis etiã qui ñ habebant qͥd
afft̾rent: Hoc autt̃ faciebant
multi: ꝑost quã aliis cibis
crapulati erant: Istã quoq ac-¬
ceptioriẽ encharistiae. domi¬
nicam caenã uocauit apłsuno
modo Aliter: Solitiquoq erant
coruenire eodẽ die ad eccłam
om̃s diuites: potentes & n obiles.
usq ad uesꝑam. manducantes
&bibentes in conspectu pauꝑũ
& genoꝵ quinon habebant un¬
sed prestolabantur ieiunu borã
cũ ueretundia qua placer& illis
diuitib & potentib benedici
corpus xp̃i asacerdotib unde
cõmunicarerit: Impleti aut̃ẽ
illi: diuites omĩb cibis & potib
usq aduomitũ. accipiebant
adultimũ sacramenta corporis
& sanguirus xp̃i dicentes: sic

Expanded text:
inter illos erant, quas seminavinter illos erant, quas seminaverant pseudoapostoli, ita ut cum una benedictione omnium oblationes consecratae essent, singuli suas accipientes, quae communes debuerant esse, diam inferrent his qui, ut assolet, non attulerant, licet haberent: aut his etiam qui non habebant quod afferrent. Hoc autem faciebant multi, postquam ab aliis cibi crapulati erant. Istamque acceptionem Eucharistiae, Dominicam coenam vocavit Apostolus uno modo. Aliter: Soliti quoque erant convenire eodem die ad Ecclesiam omnes divites, potentes et nobiles, et usque ad vesperam manducantes et bibentes in conspectu pauperum et egenorum, qui non habebant unsed praestolabantur jejuni tempus cum verecundia, quo placeret illis divitibus et potentibus benedici corpus Christi a sacerdotibus unde communicarent. Impleti autem illi divites omnibus cibis et potibus usque ad vomitum, accipiebant ad ultimum sacramenta corporis et sanguinis Christi, dicentes: Sic
Abbreviated transcription (Latin):
enũ tantã copiã libroꝵ haberet
scã ecła. & tantã cognitioriẽ
dedõ: nisi hereses ex orte essent.
a quib excitatus ÷ hierorumꝰ.
augustit uis. hilarius. Grego¬
.rius. aliiq scĩ doctores: qui
multa conscripserunt contra
hereticos.
onuenientib uobis inunũ.
iam non est dominicã cęnam
manducare Cȩna dominica
dicta est: eoqđ ipsa die salua.¬
.tor cũ discipłis cęnauerit cori¬
.pleris ueteris testamenti pascha
cȩtera quȩ dr̃is fecit. & iam
sacramentũ cȩxie dominicȩ
ante diẽ paschȩ conuenie¬
bant om̃s ad eccłam: acno
uinũ. & dabant sacerdoti
unde consecrara̾ corpus et
sanguinẽ diũi Consetratis aut̃
mysteriis a sacerdote unusqͥsq
suꝑ altari: sumebatq tacito
cũ suis: ut suꝑ uenientes non in¬
daret᷑ & unde cõmunicarent:
Aut etiã quisq deferebat om̃e
qđ attulerat ad domũ suũ ut
cũ suis illud sumer& Obcinus
rei cauiãm magne dissensiones

Expanded text:
enim tantam copiam librorum haberet enim tantam copiam librorum haberet sancta Ecclesia, et tantam cognitionem de Deo, nisi haereses exortae essent, a quibus excitatus est Hieronymus, Augustinus, Hilarius, Gregorius, aliique sancti doctores, qui multa conscripserunt contra haereticos. Convenientibus vobis in unum, jam non est Dominicam coenam manducare. Coena Dominica dicta est, eo quod ipso die Salvator cum discipulis coenaverit, complens Veteris Testamenti pascha,caetera quae Dominus fecit, etiam sacramentum coenae Dominicae ante diem Paschae, conveniebant omnes ad Ecclesiam, ac novinum, et dabant sacerdoti, unde consecraret corpus et sanguinem Domini. Consecratis autem mysteriis a sacerdote Domini, unsuper altari: sumebatque tacite cum suis, ut supervenientes non inet unde communicarent; aut etiam deferebat omne quod attulerat ad domum suam, ut cum suis illud sumeret. Ob cujus rei causam magnae dissensiones
Abbreviated transcription (Latin):
mulierũ: Uosipsi iudicate. id
uos discernite quȩ dicturussũ
Mulieri ꝓuelamine id ÷̃ ꝓorna¬
mento datisunt capilli Siquis
autẽ udetur contentiosus ẽẽ.
ut dicat egosũ pauli. ego apol¬
.lo. nec uult nr̃is ãmoniti¬
orub parere: nos iudȩi cre-¬
dentes & apłi. talẽ consuetudi¬
nẽ non habemus. ut contenda.¬
nonlaudans sub audis quod
contenditis. IPrimũ quidem
conuenientib uobis in accła¬
& inconuentu fidelium it
domincis diebus: audio ab
his qui sunt cloes scissuras id̃
dissensiones & discordias esse
ititer uos: & exparte credo
ita esse uerti ut audio. Nam
oport&. id ÷ necesse ⁊ hereses
esse : ut hiqui sunt inuobis
ꝓbati infide borusq opibus
manifesti fiant & appareant
etiam quisint iniꝑfecti & du¬
plices. sicut dñs dicit inengłio
Necesse ⁊ ut ueruant scandala
I d̾ non potest aliter esse dreuera
magnã utilitat̃e prestiterunt
sed dũ doctores eius excitauer.
qui quasi dormiebant: Neqͣꝗ

Expanded text:
mulierum. Vos ipsi judicate, id est, discernite quae dicturus sum. Mulieri pro velamine, id est pro ornamento, dati sunt capilli. Si quis autem videtur contentiosus esse, ut dicat, ego sum Pauli, ego Apollo, nec vult nostris admonitionibus parere, nos, Judaei credentes et apostoli, talem consuetudinem non habemus, ut contendanon laudans, subaudis quod contenditis. Primum quidem convenientibus vobis in ecclesiam, et conventum fidelium in Dominicis diebus, audio, ab his qui sunt Chloens, scissuras, id est dissensiones et discordias, esse inter vos, et ex parte credo, ita esse ut audio. Nam oportet, id est, necesse est, haereses esse, ut et qui sunt, inter vos, probati, in fide bonisque operibus, manifesti fiant, et appareant etiam qui sint imperfecti et duplices. Sic Dominus dicit in Evangelio: Necesse est ut veniant scandala , id est, non potest aliter esse. Et revera magnam utilitatem praestiterunt sed dum doctores excitaverunt, qui quasi dormierunt. Nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
pes nonsum manus qr non
habeo qđ tribuã: uł non pos¬
sũ oꝑari unde aliis uictum
tribuã. ꝓpterea non sum de
corpore xp̃i. non ideo non ÷¬
de corpore: subaudis utiq ÷
decorpore xp̃i Sic intelligen.¬
dũ de aure & oculo qm̃ licet
dicat bonus auditor non sũ
non erit. sed erit de corpore
xp̃i. idt̾ menbrũ erit aecclesiȩ:
Nunc autẽ posuit dĩ menbra.
unũ qđq eoꝵ iticorpore sicut
uoluit. Quib uerbis. tollit
putat suũ meritũ Quisquis
non a se factus : oculus: sic
& de ceteris intelligendum
menbris: hinc et ũ ait Quid
erũ habes qđ Non accepistia
qđsi essent omiã subaudis
menbra uniũ menbrũ. ubi
corpus subaudis esset . qđ non
unio menbro sed uarietate
menbroꝵ constat: & si omnes
essent auris aut oculus id ÷ audi.¬
tores tantũ. aut predicato.¬
res. quo modo esset ȩcclesia corpꝰ.
cũ non constar& menbrorũ
uarietatib : non potest dicere
oculus manui oꝑatua nor in

Expanded text:
pes, non sum manus, quia non pes, non sum manus, quia non habeo quod tribuam, vel non possum operari unde aliis victum tribuam, propterea non sum de corpore Christi, non ideo est de corpore? Subaudis utique est de corpore Christi. Sic intelligendum de aure et oculo, quoniam licet dicat bonus auditor: Non sumnon erit: sed erit de corpore Christi. Membrum erit Ecclesiae. Nunc autem posuit Deus membra, unumquodque eorum in corpore sicut voluit, quibus verbis tollit putet suum meritum. Quisquis non a se, factus est oculus. Sic et de caeteris intelligendum membris. Hinc enim ait: Quid enim habes quod non accepisti ? Quod si essent omnia, subaudis membra, unum membrum, ubi corpus, subaudis esset, quod non uno membro, sed varietate membrorum constat. Et si omnes essent auris aut oculus, id est auditores tantum aut praedicatores, quomodo esset Ecclesiae corpus, cum non constaret membrorum varietatibus? Non potest autem dicere oculus manui: Opera tua non in
Abbreviated transcription (Latin):
corpus baptizati sumus. id ÷
ad hoc baptizati sumus ut
nati sumus. uł unũ sp̃m̃ pota¬
iumus: quia tẽpore baptisma.¬
tisom̃s unũ sp̃m scm̃ accepimꝰ.
Nam & corpus non ÷ unum m̃brũ
sed multa: quia unũ menbrũ¬
Non facit corpus. sed multa in¬
.si mul neruis conglutinata: sic
om̃s credentes siue sint subli¬
mes uite merito. siue parui.
uniũ corpus efficiunt conglu¬
non sum decorpore. non ideo
non ÷ de corpore : in terrogatr¬
ue est legendũ & sub audierr¬
dũ. utiq de corpore est. Capul
oculi huius corporis apłi sẽ
intelligendi. dequibus dicit᷑:
Pulchriores sunt oculi eius uino.
sed & predicatores qui sibi
atq alus spiritalia ꝓuident
Aures sunt fideles auditores. na.¬
res qui iuĩ discretionis habent
inter odores uirtutũ. fȩtoresq
uitioꝵ Os qui diuina eloquia
aliis eructuant. id ÷ doctores.
Manus qui oꝑantur unde alii
uiuant: Pedes : qui in negotus
scłaribus ad utilitatẽ ceteroꝵ
discurrunt. Si dixerit talis

Expanded text:
corpus baptizati sumus, id est, ad hoc baptizati sumus ut nati sumus, vel unum Spiritum potavimus: quia tempore baptismatis omnes unum Spiritum sanctum accepimus. Nam et corpus non unum est membrum, sed multa, quia unum membruon facit corpus, sed multa simul nervis conglutinata: sic omnes credentes, sive sint sublimes vitae merito, sive parvi, unum corpus efficiunt, conglunon sum de corpore, num ideo non est de corpore? Interrogative est legendum, et subaudiendum utique de corpore est. Caput Oculi hujus corporis, apostoli sunt intelligendi, de quibus dicitur: Pulchriores sunt oculi ejus vino , sed et praedicatores qui sibi aliisque spiritualia provident; aures sunt fideles auditores; nares, qui vim discretionis habent inter odores virtutum fetoresque vitiorum; os, qui divina eloquia aliis eructant, id est doctores; manus, qui operantur unde alii vivant; pedes, qui in negotiis saecularibus ad utilitatem caeterorum discurrunt. Si dixerit talis
Abbreviated transcription (Latin):
scđm gregoriũ: quando quis
ueteris testamenti & noui legit
uolumina & intelligit. & ad
utilitatẽ alioꝵ exponit sicut
hierorumꝰ. augustinus. hilarius
& ipse gregorius. Scientia autẽ
illoꝵ quando expositionies
legunt᷑ & intelligunt᷑. & scđm
eas uetus testamentũ aut nouũ
traditur: Est etiam sãpientia.
qua abstin& se quisaprauo
opere : scientia quando & a pra-¬
ua cogitatione Itaq siue
sapienitiã diuinarũ siue sci¬
entiam humanarũ rerum
habemus: non ex niobis ipsis

Expanded text:
gorium, quando quis Veteris Testamenti et Novi legit volumina, et intelligit, et ad utilitatem aliorum exponit, sicut Hieronymus, Augustinus, Hilarius et ipse Gregorius; scientia vero quando illorum expositiones leguntur et intelliguntur, et secundum eas Vetus Testamentum aut Novum traditur. Est etiam sapientia, qua abstinet quis a pravo opere, scientia vero, quando a prava cogitatione. Itaque sive sapientiam divinarum, sive scientiam humanarum rerum habeamus, non
Abbreviated transcription (Latin):
qui sp̃u sco distribuente eccłe
ministri constituunt᷑. Non ꝑ
ocra. alius uero minima Idem
uero ds̃. qui oꝑatur omĩa iN
omtubus Quẽ superiuf ap.¬
pellauit spm̃. modo uocat
dñm & dm̃: & ter idem dicendo
manifestat se loqui despũ scõ.
filium quia quoꝵ una ÷ uirtus
naturae & substantia una: hoꝵ
una ÷ oꝑatio indiuisa: Qui uide¬
lic& ds̃. oꝑatur omĩa botia in
humana arrogantia : cum sine
spũ scõ nec magnia nec minima
bona oꝑari possit nr̃a fragili¬
tas Altius mon& apłs intrini¬
tate nullos faciendos gradus:
patrẽ. qui uNus ds̃ distribuit
dona sua manens insebdiuisus
Unicuiq autẽ subaudis fideliũ
datur manifestatio sp̃saduti¬
litatẽ & illius uidelicet qui

Expanded text:
qui Spiritu sancto distribuente Ecclesiae qui Spiritu sancto distribuente Ecclesiae ministri constituuntur, non pocria, alius vero minima. Idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Quem superius appellavit Spiritum, modo vocat Dominum et Deum, et ter idem dicendo manifestat se loqui de Spiritu saFilium, quia quorum una est virtus naturae, et substantia una, horum una est operatio indivisa, qui videlicet Deus, operatur omnia bona in humana arrogantia, cum sine Spiritu sancto nec magna, nec minima bona operari possit nostra fragilitas. Altius monet Apostolus in Trinitate nullos faciendos gradus, Patrem, qui unus Deus distribuit dona sua, manens in se indivisus. Unicuique autem, subaudis fidelium, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem, et illius videlicet, qui