comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
RIS
ac noue le¬
gis ꝯtinen
notuit sa¬
cre pagine
trattatum cuta res uel signa p̃cipue uersari ut enĩ
significandũ aliquid adhibentur. Signa uͦ quorñ
usus ẽ insignificando. Eoꝵ aũ aliqua sunt quorur
usus omnis ẽ insignificando. non iniustificarido¬
.i. quib non utimur nisi aliqͥd significandi gr̃a uͥ
aliqua sacram̃ta legalia. alia que non solũ signi¬
ficant s ofert̾ qd̾ intus ad iuuet. sicut euuangeli¬
ca sacram̃ta. E quo: apte intelligitur que hic appel¬
lantur signa. res ille iudelicet que adsignificand̃
aliquid ad hibentur. Omne gͥ signum ⁊̃ res aliq̃
s̃ quod enim nulla res ẽ ut ineodem atigꝰ ait om¬
nino nichil ẽ non autẽ econu̾so: omnis res sigñ
ẽ ꝙ non adhibetur ad significandũ aliquid. Cũq
his intend̾it theologoꝵ specuło studiosa atꝙ mo¬
desta diuinã scͥpturam formam p̾scͥbturam. in
doctͥna tenere adu̾tet. De his gͦ nobis aditum ad
res diuinas aliquatenꝰ intelligendas. deo duce aꝑ¬

Expanded text:
ris ac novae legis continentnotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enimsignificandum aliquid adhibentur; signa vero, quorum usus est in significando. Eorum autem aliqua sunt, quorum omnis usus est in significando, non in justificando; quibus non utimur nisi aliquid significandi gratia, ut aliqua sacramenta legalia. Alia quae non solum significant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. ait , omnino nihil est. Non autem e diverso omnis res signum est, quia non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, ap
Abbreviated transcription (Latin):
dictum sit quia aliud ẽ dicere ingenitũ aliud¬
patrem es qd̃ diu̾sum sit genituis et ingenitus utr̃
fimilit̃ diu̾sum sit ec̃ ꝑatrem et eẽ falium anidẽ ad
quod dm̃s qr exeodem sensu quo d̾r diu̾sum genitꝰ
et ingenitus. et quo dr̃ non ee idem dicere genitũ
et ingenitũ potest dici non eẽ idem s diuisum eẽ pa¬
trẽ et ẽẽ filium uel ẽe sp̃m scm̃ .s. quia non ea notisẽ
patrem et aliut ẽ ẽ filiũ quia alia notio ẽ. qua pr̃
ẽ pater alia qua filius est fi s si transponas ut di¬
cas alud ẽ eẽ ꝑatrẽ aliud filium ẽẽ uariatur intel¬
ligentia et ideo non conceditur. Est a sensus talis ac
sidicatur. aliud est quo pat̃ est non quidẽ pat̾. sed
ẽ aliud quo filius ẽ non quid̃ filius s ẽ qd penitus
falsum ẽ. Eo n. pater est quo pater deus est .i ꝑ cẽn
patrẽ et ẽe filium. Nn de aug̃ in x. li. detͥ ait. amͣuis¬

Expanded text:
dictum sit quia aliud est dicere ingenitum, aliudod diversum sit genitus et ingenitus, utrum similiter diversum sit esse Patrem et esse Filium, an idem. Ad quod dicimus quia ex eodem sensu quo dicitur diversum genitus et ingenitus, et quo dicitur non esse idem dicere genitum et ingenitum, potest dici non esse idem, sed diversum, esse Patrem et esse Filium, vel esse Spiritum sanctum; quia non ea notione Patrem, et aliud est esse Filium; quia alia notio est, qua Pater est Pater, alia qua Filius est Filius. Sed si transponas, ut dicas: Aliud est Patrem esse, aliud Filium esse, variatur intelligentia; et ideo non conceditur. Est enim sensus talis ac si dicatur: Aliud est quo Pater est, non quidem Pater, sed est; aliud quo Filius est, non quidem Filius, sed est; quod penitus falsum est. Eo enim Pater est, quo Pater Deus est, id est, pPatrem, et esse Filium. Unde Aug., in lib. 5 de Trin., a
Abbreviated transcription (Latin):
stinus ait. Quod res alie st̃ quib fruendũ
ẽ alie quib utendũ ẽ alie que friaintur et utũt᷑
Iue quib fruendũ ẽ nos beatos facũt. Istis quibꝰ
utendũ ẽ. tendentes ad beatitudinẽ ad uuam.
et quasi admiracła ut ad illas res que nos beatos
faciunt. ꝑ uenite eisq in ħere possimus¬

Expanded text:
ruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus
Abbreviated transcription (Latin):
uentu saluatoris exordiũ sumpsit hoc ẽ tẽpris
miserendi et annus benignitatis in quo gratia
redẽptõnis sponsio facta abantiquo. filii gͦ mis¬
sio ẽ ip̃a incarnatio. Eoa missus est qd informa
hominis mundo apparuit nisibił de quo supra¬

Expanded text:
ventu Salvatoris exordium sumpsit. Hoc est tempus miserendi, et annus benignitatis; in quo gratia redemptionis sponsio facta ab antiquo. Filii ergo missio est ipsa Incarnatio. Eo enim missus est, quod in forma hominis mundo visibilis apparuit, de quo supra
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ assumpsit. Ꝙ ordine congruo atꝙ alto sa¬
pientia d̾i fecit consilio ut deu̾s qui insapĩa
sua mundũ ꝯdid̾at scd̾m illud. Omnia ĩsapĩa
fecisti dñe meadẽ que incelis st̃. et que int̾ris re¬
stauraret. hec ẽ muisiet eusanglica que aecend̾¬

Expanded text:
minem assumpsit: quod utique ordine congruo atque alto sapientia Dei fecit consilio, ut Deus qui in sapientia sua mundum condiderat secundum illud: Omnia in sapientia fecisti, Domine , eadem quae in coelis sunt et quae in terris restauraret. Haec est mulier evangelica, sci
Abbreviated transcription (Latin):
genitus et ingenitus non indicant diũsam sub¬
Itantiam qi sicut filius ad patcem et non filiris¬
ad non patrẽ refertur. ita genitus ad genitorem
et non genitus ad non genitorẽ referatur necesse
e Etee euident̾ ostend̾r qd̾ ingenitus relatẽ dr᷑
et desolo patre accipitur Aliaꝙ notio est quła da  in¬
genitus alia qua pat̾. atq tm̃ ualed cum d̾r ingonitꝰ¬
enitus uel non fi

Expanded text:
genitus et ingenitus, non indicat diversam substantiam: quia sicut filius ad patrem, et non filiad non Patrem refertur, ita genitus ad genitorem, et non genitus ad non genitorem referatur necesse est. Ecce evidenter ostendit quod ingenitus relative dicitur, et de solo Patre accipitur. Alia notio est qua dicitur ingenitus, alia qua Pater. Atque tantum valet cum dicitenitus, vel non Fi
Abbreviated transcription (Latin):
ingenctus genitor .u. dr̃ ad genitum .i. filium. Cũ
uero ingenitui d̾r nuͦnquid sit s quid non sit dt̃
hoc exempł planum faciendum ẽ. qd̾ dr̃ ingeni¬
tus hĩc offendr̃ qd̾ non sit filius s genitus et inge¬
nitus. ꝯ mode difilius aũ latine dr̃. Sut dicat᷑¬
infilius non admittit loquendi ꝯsuetudo. Nil
tñ intelleti dent᷑ar si dicatur non filius ꝙ̃ do
genitus nilaliud dr̃. ideo non est inteb ꝯsid̾an¬
d̾um quid uel sinat uel nori sinat dici usus ser¬
monis nt̃i. s quis rerũ iꝑax intellectus eluceat.¬
on gͦiam tm̃ dicamus ingenitũ s ĩ non gen¬
non filium: negat̾am porto particula nor id ef¬
ficit ut quod sine illa relatẽne d̾r. eadem ẽ p̃posi¬
ta subaliter ditatut. s id tm̃ negatur qd̃ sine ala
aiebatur. sicut inaliis p̾dicamentis. cum dm̃s hõ
est. subam designamus. Quid gͦ dicit non horo
ẽ non aluid genus p̃dicam̃ti esseñtiat. S tm̃ il¬
genitus. Ingenitiis porro quid ẽ rasi non genitus:

Expanded text:
ur ad genitum, id est, Filium. Cum vero ingenitus dicitur, non quid sit, sed quid non sit ostenditur. Hoc exemplis planum faciendum est. Quod dicitur ingenitus, hic ostenditur quod non sit Filius, sed genitus et ingenitus commode dicitur, Filius autem Latine dicitur. Sed ut dicatur Filius, id non admittit loquendi consuetudo; nihil tamen intellectui demitur si dicatur non Filius: quemagenitus, nihil aliud dicitur. Ideo non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat.am tantum dicamus ingenitum, sed etiam non gennon Filium? Negativa porro particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur, sed id tantum negatur quod sine illa aiebatur; sicut in aliis praedicamentis, cum dicimus: Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit: Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum ilgenitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus?
Abbreviated transcription (Latin):
betur ater ꝑficitur humane redẽ¬
ptionis sponsio facta ab antiquo.
siliigͦ missio est ip̃a mñcarnatio. Coͣ
enĩ missus ẽ: qd̾ informa hominis
mundo uisibił apparuit. de quo su¬
pra sufficient᷑ dictum est. Quare
filius carnẽ assũpsit. ñ pr᷑. ł sp̃s .s.

Expanded text:
betur atque perficitur humanae redemptionis sponsio facta ab antiquo. Filii ergo missio est ipsa Incarnatio. Eo enim missus est, quod in forma hominis mundo visibilis apparuit, de quo supra sufficienter dictum est. 2. Quare Filius carnem assumpsit, non Pater, vel S
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ se ip̃am. uti u̾o̾ id qd̃ in usũ ue¬
nenit referre ad optinendũ illud
quo fruend̃ est. Alias abuti eͤ st nõ
uti. Nam ususillicitus abusus uł
abitsio nominaridebet. N es gͥ

Expanded text:
ter seipsam. Uti vero, id quod in usum venerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illicitus, abusus vel abusio nominari debet. Res igitur
Abbreviated transcription (Latin):
aug̾ait. qd̾ res alie sunt quibus
fruendũest. ⁊ alie quib utendũ
est. alieque fiuũntur iitunt᷑. ile
quib fruendũ est nos beatos faci
unt.Istisquib utendum est den¬
dentes adbeatitudinẽ adiuuam᷑.
⁊quasi amminiculamur ut ad
illas res que nos beatos faciunt ꝑ¬
uenire eisq inherere possimꝰ. Res
uo que fruunt᷑ iitunt᷑. nos sumꝰ.¬

Expanded text:
ant. Res ergo aliae sunt, quibus fruendum est; aliae, quibus utendum est; aliae, quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. Res vero quae fruuntur et utuntur nos sum
Abbreviated transcription (Latin):
niis uitatis met̾num fundatis.
⁊ quatuor libris distinctum. in o
maioꝵ exempla doctrinã ꝙ repies.
in quo ꝑ dnice ficłi sinceram ꝓfes

Expanded text:
niis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram profes
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e. tale ẽ ac si dicat᷑ iuxta eiꝰ uo¬
luntatem ł ꝑeiꝰ uoluntatẽ aliqͥd
nouit conting̾e̾. ł eẽ. ut in ipso ni¬
chil noui ꝯtingat. s nouum aliꝙͥ
sicut in eiꝰ eterna fu̾at uoluntate
fiat sine aliqua sui motione. ł mu
tatione. Nos u̾o oꝑando mutari di¬
cimur qr mouemur. non enĩ sine
nouit existentiũ. dum eiꝰ uolunta¬
te res noue ẽẽ incipiunt. que ante
ñ erant: absq ip̃ius agitatõne. ut
actus ꝓprie dici ñ queat. cũ uidelicet
actus omĩs in motu ꝯsistat. In deo
aũt motus nlłs est. Sicut enĩ ex ca¬
lore soł aliqua fieri ꝯtingit. nulla
tñ in ipso łireiꝰ calore fc̃a motiõe
łmutatone. ita exdi uolũtate no¬
ua hñt ẽẽ sine mutatõne auctoris

Expanded text:
facere, tale est ac si dicatur juxta ejus voluntatem, vel per ejus voluntatem, aliquid noviter contingere vel esse; ut in ipso nihil novi contingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine noviter existentium, dum ejus voluntate res novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutation
Abbreviated transcription (Latin):
Etenis acnoue
legiscontinẽ¬
tiam diligen¬
tundagine e¬
tiamatq etiã
ꝯsiderantib
nobis p̃iua dei gr̃a innotuit sacre
pagine tractatum circa res uł sig¬
na p̾cipue uersan. Ut enĩ egregius
doctor aug̾ ait inlibro de doctrina¬
xͥana. Omĩs doctrina uł rere est uel

Expanded text:
eteris ac novae legis continentiam, diligenti indagine, etiam atque etiam considerantibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius doctor Aug. ait in libro de Doct. christ., omnis doctrina vel rerum est vel
Abbreviated transcription (Latin):
⁊similium errorem sp̃s .s. euacu
d̾m inpͥncipio tempoꝵ mundum
creasse.⁊ añ tempora et̾nałr extitisse
sigcat. ip̃ius et̾nitatem ⁊ omĩpotũ¬
tiam cõmendans. Eui uoluisse facẽ
ẽ. qr ut p̃diximus ex eiꝰ uonitate ⁊ uo

Expanded text:
similium errorem Spiritus sanctuDeum in principio temporum mundum creasse, et ante tempora aeternaliter extitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere est; quia, ut praediximus, ex eju
Abbreviated transcription (Latin):
eul ñ ueris plactoi rõne sectantes quos
mniqua uoluntas ñ ad intelligentiã
u̾itatis s ad defensionẽ placentium
incitat. ñ desid̾antes doceri ueritatẽ
s ab ea ad fabulas conũtentes au¬
ditum. quoꝵ ꝓfessio est mag̃ pla¬
citaqͣm docenda conqͥrere. nec docen¬
da desid̾are. s desideratis doctrinar
bispietas quã amiserit conscien¬
tia. Ip̃amq simulatã pietatẽ om¬
nium u̾boꝵ mendacio impiã red¬
dunt. false doctrine institutis fid̃i
scitatem corrumꝑe molientes. A¬
nimiq pruriginem sub nouello
sui desiderii dogmate aliis ing̾en¬
tes. qui ꝯtentioni soidentes cont¬
eses uitatem sine federe bellant. Inter
uerinamq assertionẽ ⁊ placiti
defensionem ꝑtinax pugna ẽ¬
exło dum se uitastenet. ⁊ se uoluntas
eccłiam euert̾e atq oraco opila¬
re neuinis nequine in alios effun

Expanded text:
ed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam bis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas ecclesiam evertere, atque ora opilare ne virus nequitiae in alios effun
Abbreviated transcription (Latin):
filius ut u̾itas geniti ñ adoptio¬
ne ñ appellatione s in utrac na¬
nuitate filii nom̃ nascendo hr̃et.
⁊ẽet uerus d̾s ⁊ uerus homo unus
dm̃s manentẽ incłuab substañ¬
tiis. sicut ei nature uitas ꝯtulit

Expanded text:
n adoptione, non appellatione, sed in utraque nativitate Filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus, et verus homo unus dicimus, manentem in duabus substantiis, sicut ei naturae veritas contulit
Abbreviated transcription (Latin):
natus. solus namiq filuis hominẽ
assumpsit. Quod utiq ordine con¬
gruo. atq alto dei sapĩa fecit consi¬
lio. ut d̾s qui in sapĩa sua mund̃
condiderat sodm illd̃. Omĩa ĩsapĩa
fecisti.d̾: in eadẽ que inceł sunt.⁊ q̃¬

Expanded text:
natus. Solus namque Filius hominem assumpsit: quod utique ordine congruo atque alto sapientia Dei fecit consilio, ut Deus qui in sapientia sua mundum condiderat secundum illud: Omnia in sapientia fecisti, Domine , eadem quae in coelis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
increata sine principio ⁊łm qͣi arͥ¬
tificem: ñ creatorem. Ereator. ⁊ ẽ.
qͥ de nichilo aliqua facit. ⁊ creare ꝓ¬
nõ est: ñ mͦ de nichilo aliqͥd oꝑari.
aliqua fac̾e. s ñ creare. uocatur q
factorsiue artifex. s ñ creator. hoc .il.
nom̃ soli deo ꝓprie conuenit. qui ⁊¬
de nichilo q̃dam. ⁊ de aliquo aliqua
facit. Ipse est gͦ creator ⁊ opifex ⁊ fac¬
tor. s creatõnis nom̃ sibi ꝓprie retur¬
it. alia u̾o ⁊̃ creaturis cõmunicauit.
In scͥptura tñ sepe creator accpitur
tanqͣm factor. ⁊ creare sic̃ facere sñ
distinctione sig̃cationis.

Expanded text:
increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim est, qui de nihilo aliqua facit. Creare vero non modo de nihilo aliquid operari, aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, sed non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo creator et opifex et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam creaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare tanquam facere sine distinctione significationis.
Abbreviated transcription (Latin):
filius ut u̾itas geniti ñ adoptio¬
ne ñ appellatione s in utrac na¬
nuitate filii nom̃ nascendo hr̃et.
⁊ẽet uerus d̾s ⁊ uerus homo unus
filius. Nong̾ duos xp̃os neq duos
filios. s d̾m ⁊ hoĩem unum filium
dm̃s manentẽ incłuab substañ¬
tiis. sicut ei nature uitas ꝯtulit

Expanded text:
n adoptione, non appellatione: sed in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus et verus homo, unus filius. Non ergo duos Christos, neque duos filios: sed Deum et hominem unum filium, dicimus manentem in duabus substantiis: sicut ei naturae veritas contulit
Abbreviated transcription (Latin):
euangłica q̃ accendit luc̾nam ⁊ dr̃a¬
ginam decimam que ꝑdita fuerat
humane infirmitatis lumine sre
ne insignitum. Ideo ⁊̃ filius missꝰ
est ⁊ ñ pater: qr congruentius mit-¬
ti debebat qui ẽ ab alio qͣm qͥ est anlło.
filius aũ apr̃e est. pader u̾o anlło alio¬
ẽ ut enĩ ait a̾s. in .li. detri. Non enim¬
ht̾ de quosit. Sicut gͦ pat̾ genuit fi¬
lium. filius genitus ẽ: ita congrue
pat̾ misit. filius missus ẽ ab illo .n.
conuenient᷑ mitut᷑ dei u̾bum: cuiꝰ ẽ
misit anullo ẽ. Iõq pater missus
ñ est: ne si mitt̾etur. ab alio ẽẽ pu¬
taret᷑. Missus ẽ ergo pͥmo filus: qͥ
ideo fc̃mest: ut qͥ erat indiuinitate
dĩ filius: in humanitate fi̾et homi
qduit. ne alius induunitate ẽẽt fiꝰ¬
lius. alius in humanitate. ⁊ ne idẽ
eẽt prͣ ⁊ filius: sicłs pat̾ de homine

Expanded text:
uae accendit lucernam, et drachmam decimam, quae perdita fuerat,humanae infirmitatis lumine suae et imagine insignitum. Ideo etiam Filius missus est, et non Pater, quia congruentius mitti debebat qui est ab alio quam qui a nullo est; Filius autem a Patre est; Pater vero a nullo est. Ut enim ait August., in lit, de quo sit. » Sicut ergo Pater genuit et Filius genitus est, ita congrue Pater misit et Filius missus est. Ab illo enim convenienter mittitur Dei Verbum, cujus est misit, a nullo est: ideoque Pater missus non est, ne si mitteretur, ab alio esse putaretur. Missus est ergo primo Filius, qui ideo factum est ut qui erat in divinitate Dei Filius, in humcarnem induit, ne alius in divinitate esset Filius, alius in humanitate, et ne idem esset Pater et Filius, si Deus Pater de homine
Abbreviated transcription (Latin):
increata sine principio ⁊łm qͣi arͥ¬
tificem: ñ creatorem. Ereator. ⁊ ẽ.
qͥ de nichilo aliqua facit. ⁊ creare ꝓ¬
nõ est: ñ mͦ de nichilo aliqͥd oꝑari.
aliqua fac̾e. s ñ creare. uocatur q
factorsiue artifex. s ñ creator. hoc .il.
nom̃ soli deo ꝓprie conuenit. qui ⁊¬
de nichilo q̃dam. ⁊ de aliquo aliqua
facit. Ipse est gͦ creator ⁊ opifex ⁊ fac¬
tor. s creatõnis nom̃ sibi ꝓprie retur¬
In scͥptura tñ sepe creator accpitur
tanqͣm factor. ⁊ creare sic̃ facere sñ
distinctione sig̃cationis.

Expanded text:
increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim est, qui de nihilo aliqua facit. Creare vero non modo de nihilo aliquid operari, aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, sed non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo creator et opifex et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinIn Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine distinctione significationis.
Abbreviated transcription (Latin):
creare fac̾e̾ agere.⁊ alia hꝰ modi
de deo ñ posse dici sed̾m eam rõnẽ q̃
dicunt᷑ de creaturis. Quippe cũ dm̃s
eum aliqͥd fac̾e. non aliquẽ in ope

Expanded text:
creare, facere, agere, et alia hujusmodi, de Deo non posse dici secundum eam rationem qua dicuntur de creaturis. Quippe cum dicimus eum aliquid facere, non aliquem in ope
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ conferunt qd intus adiuuet. sic̃
euangłica sactamta. Ex quo aꝑte
intelligit᷑ que hic appellent᷑ signa.
res ille uidelicet que ad sig̃randũ
aliquid adhibentur. Omne gͥ sigñ¬
resetiam aliqua ẽ. Qd̾ enim nulla
resẽ ut ineodem aug̾ ait: omnĩo
nichest. sion aũ econu̾so: omĩs res
signum ẽ. qr ñ adhibetur ad sig¬
ificandũ aliquid. Cumq hiis ĩ¬
denderit theologoꝵ speculatio stũ¬
cdiosa atq modesta: diuinam scͥp¬
turam formã p̃scriptam in doctͥ¬
natenere adu̾tet. de hiis gͦ nob̾ ad¬
itum ad resdiuinas aliquatenus
intelligendas deo duce aꝑire uo¬
lentib discernendũ est.⁊ prrũ
de reb ⁊postea de signis disseremꝰ.
De reb cõmuniter agit.

Expanded text:
 conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Omne igitur signum etiam res aliqua est. Quod enim nulla res est, ut in eodem Aug. ait , omnino nihil est. Non autem e diverso omnis res signum est, quia non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis disseremus. 2. De rebus communiter agit.
Abbreviated transcription (Latin):
a pac̾rus discessit liitib. Nõ gdeb
hic labor cuiqͣm pigro uł multum
docto uderi srfluus. cum multis
impigris multisq indoctis inter
quos ĩ et mͥ sit necessarius breui
uolumine complicans patrum
sñias appositis eoꝵ testimoniis. ut
ñ sit necesse q̃renti libroꝵ numosi¬
tatem euolu̾e cui breuitas collecta¬
qd̃ querit᷑ offeit sine labore. In hoc¬
aũ tractatu ñ solum piũ lectorem
s ⁊ libroꝵ correctorem desid̾o. ma¬
xime ubi ꝓfunda u̾satur u̾tatis
questio. que utinam tot hr̃et inuẽ¬
tores quot ht̃ contͣdictores. Ut aũ
qd̾ querit᷑ faciliusoccurrat. titu¬
los quib singłoꝵ libroꝵ capitula
distinguntur p̾misimus.

Expanded text:
a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam et mihi, sit necessarius; brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine labore ex eoautem tractatu, non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus.
Abbreviated transcription (Latin):
doh̃ dere qant. alucnam u̾itati u cã.¬
delabro exaltare uolentes. in labo¬
re multo ac sudore uolumen deo
p̃stante compegimꝰ ex testimo

Expanded text:
dere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimo
Abbreviated transcription (Latin):
zophylatium do¬
mini mitt̾e. ar-¬
dua scandere.o¬
pus ultr̾a uires nr̃as agere prefmi¬
uimus. consũmationis fidlutiam
laborisq m̾cedem in samaritano

Expanded text:
zophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano
Abbreviated transcription (Latin):
questio. que utinam tot hr̃et inuẽ¬
tores quot ht̃ contͣdictores. Ut aũ
qd̾̃ querit᷑ faciliusoccurrat: titu¬
los quib singłoꝵ libroꝵ capitula
distinguntur p̾misimus. Explic̃¬

Expanded text:
quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
nuans serip¬
tura łm ẽe
creatorẽ mi¬
atq omniũ
uisibilium
creaturaꝵ in pͥmordĩo sui: osten
sp̃udei afflatus in uno pͥnapio ado
creatore mundũ fcm̃ refert. elidẽs
errorem quoꝵdam plura sine pͥnci¬
pio fuisse pͥncipia opinantium.¬

Expanded text:
uans Scriptura, Deum esse creatorem iniatque omnium visibilium creaturarum in primordio sui ostendiSpiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantium.
Abbreviated transcription (Latin):
a tacõ arũt sapĩe u̾ba coaꝑtare nituntur¬
.exł ñ ueri s plactoi rõne sectantes. quos
iniqua uoluntas ñ ad intelligentiã
u̾itatis s ad defensionẽ placentium
incitat. ñ desid̾antes exeri ueritatẽ
s ab ea adfabulas co ntentes au¬
ditum. quoꝵ ꝓfessio est mag̾̃ pla¬
r. citaqͣm docenda conqͥrere. nec docen¬
da desidare s desideratis doctrinanr
bispietas quã amiserit conscien¬
tia. Ip̃amq simulatã pietatẽ om¬
nuim u̾boꝵ mendacio impiã red¬
cunt false doctrine institutis fid̃
sc̃ĩtatem corrumꝑe molientes. a¬
nimiq pruriginem sub nouello
si desiderii degmate aliis ing̾en¬
e tes. qui ꝯtentioni stndentes cort¬
os uitatem sine federe bellant. Inter
uerinamq assertionẽ ⁊ placiti
defensionem ꝑtinax pugna ẽ.
exb um se uitastenet. ⁊ se noluntas
eccłram euerte atq oraco opila¬
re neuinis nequine in alios effun¬
delabro exaltare uolentes inlabo¬
re multo ac sudore uolumen deo

Expanded text:
e somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam cbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas ecclesiam evertere, atque ora opilare ne virus nequitiae in alios effundelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ manum etra templũ suspensa p̃diximꝰ.
hortantes ut sollempnẽ ag̾ent diem sce-¬
nophegie: ⁊ diem ignis qui datus est de
crassa aqua. qũo neemias obtulit sacͥfi¬
cia. In hoc au loco huiris epłe legitur. ie¬
renias abscõdisse archam ⁊ altare ĩ censi
qui seq uebantur ierem̃. ut notarent. si¬
bi locum ⁊ nõ potuerunt inuenire quos
culꝑans ietemias dixit. Ignotus erit locꝰ
b moysi. ⁊ sicut cum salomon fecit ut
diximus epiphanium dixisse ieremy¬
am ałt de manifestatr̃e arche fortasse
misticum fuit. Ne autẽ iherosolimite ui¬
derentur sine ca has instituisse sollemp¬
nitates recapitulauert mepła bellaque
fecerant ⁊tra hostes qui freq̃nt̾ ebullie¬
rant de ꝑside. ⁊ qũo lib̾ati erant adeo ĩ
manu forti. ⁊ signis ꝓdigiis in nume¬
rabilib. In hac autem recapitulatõe
apposita sunt quedam que inp̃dc̃a nõ
leguntur hystoria quoꝵ quedam i am
supra exposuimus. supp̃ssa uoibinunc
supplebimus. forma uo epłe hec ẽ. Po

Expanded text:
et manum contra templum suspensa praediximus. hortantes, ut solemnem agerent diem Scenopegiae, et diem ignis, qui datus est de crassa aqua, quando Nehemias obtulit sacrificia. In hoc autem loco hujus epistolae legitur Jeremias abscondisse arcam et altare incensi qui sequebantur Jeremiam, ut notarent sibi locum, et non potuerunt invenire. Quos culpans Jeremias dixit: « Ignotus erit locus, bus Moysi, et sicut cum Salomon fecit , udiximus Epiphanium dixisse Jeremiam aliter de manifestatione arcae fortasse mysticum fuit. Ne autem Jerosolymitae viderentur sine causa has instituisse solemnitates, recapitulaverunt in epistola bella quae fecerant contra hostes, qui frequenter ebullierant de Perside. Et quomodo liberati erant a Deo in manu forti, et signis, et prodigiis innumerabilibus. In hac autem recapitulatione apposita sunt quaedam, quae in praedicta non leguntur historia, quorum quaedam jam supra posuimus, suppressa vero ibi nunc supplebimus. Forma vero episto
Abbreviated transcription (Latin):
Ecunlus liber
machabeorum
non ẽ hystorie
ꝓsecutio. s ꝓsecu¬
te recapitulatio.
est enim epła ꝙͣ
scrrpsit itidas
machabeus.⁊ se¬
natus uideorũ ⁊¬
ierosolimite d issꝑsi om̃ indeoꝵ que exta¬
bat inliu̾s is regionib ouentis. ⁊ mari¬
me ĩ egypto inqua insinuauert eis du¬
as a se sollempnitates nouit̾ inftitutas.
hortantes ut eas susciꝑent. ⁊ sollempni¬
zarent qͦua aris unam. depurificatõe

Expanded text:
ecundus liber Machabaeorum non est historiae prosecutio, sed prosecutae recapitulatio. Est enim epistola quam scripsit Judas Machabaeus, et senatus Judaeorum Jerosolymitae dispersioni Judaeorum, quae exsulabat in diversis regionibus Orientis, et maxime in Aegypto, in qua insinuaverunt eis duas a se solemnitates noviter institutas, hortantes, ut eas susciperent, et solemnizarent quotannis . Unam de purificatione
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ addita a. litr̾a dc̃s est. abraham
qͣi abbaam. quod pater multarui¬
sonat. ⁊ sub auditur gentium.
hebrei tñ dicunt qd̾ denõie suo te¬
tragramatõ. e. litt̾am ad didit d̾s
abrahe. que tñsonat.a. Idioma
N eoꝵ est. scribere. a ⁊ sonare e ⁊ eã¬

Expanded text:
t addita ea littera, a, dictus est Abraam, quasi Abbaraam, quod sonat, pater multarum, subauditur gentium. Hebraei tamen dicunt, quod de nomine suo tetragrammaton, e litteram addidit Deus Abrahae, quae tamen sonat a, idioma enim eorum est scribere, a, et sonare, e, e
Abbreviated transcription (Latin):
hic enim cum uidisset facinus fr̃m:
descenderat ad regem si poss mutate
antmum tegis quod cum nequiret
seclebat manthyochia mnasilo.⁊ ueni¬
ens post eum menelaus suasit andro¬
nico ut occileret onyam. Qui euecãs
eum de asylo occitłit eum. ⁊ rratꝰ rex
ꝓmorte tusti andronicum exuit prr¬
pura ⁊ flagellatum ꝑcinitatem ĩ eod̃
loco fecit eum int̾fici inquo ille occi¬
terat onẏam. In sct̾o tñ lib̾ machabe

Expanded text:
Hic enim cum vidisset facinus fratrum, descenderat ad regem, si posset mutare animum regis. Quod cum nequiret, sedebat in Antiochia in asylo. Et veniens post eum Menelaus, suasit Andronico, ut occideret Oniam. Qui evocans eum de asylo occidit eum. Et iratus rex pro morte justi, Andronicum exuit purpura, et flagellatum per civitatem, in eodem loco fecit interfici, ubi ille occiderat Oniam.
Abbreviated transcription (Latin):
Tetum locutus ẽ dominꝰ bircbãis.
ad moy. ⁊ distinx̾ t̾ios terre ꝓ¬
missionis. ab ortu ⁊ occasu meri¬
die ⁊ aquilone.⁊ nõiauit prin¬
cipes tribuum qui transito ior¬
dane cum iosue. ⁊ eleazaro t̾ram
diuiderent. p̃cepitq leuitas in
omnib tribub. disꝑsos hr̃e¬
xluiii. ciuitates adinhabitand̾
⁊ amutis formsetus ꝑcircuitũ:
t̾ram mille passuum obtinere.
in qua sub urbana eeñt. ad pec¬
cora eoꝵ alenda. ex quib cunta¬
tib .ui. eent refugii .iii. ultra ior¬
danem ⁊ tres citra de quib in deu¬
tero nomio dicetur

Expanded text:
terum locutus est Dominus ad Moysen, et distinxit terminos terrae promissionis ab ortu et occasu, meridie et aquilone . Et nominavit principes tribuum, qui, transito Jordane, cum Josue et Eleazaro terram dividerent. Praecepitque Levitas in omnibus tribubus dispersos habere civitates ad inhabitandum, et a muris forinsecus per circumitum, terram mille passuum obtinere, in qua suburbana essent, ad pecora eorum alenda . Ex quibus civitatibus sex essent refugii, tres ultra Jordanem, et tres citra, de quibus in Deuteronomio dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
qd uouerat inm̾utaret: ⁊ uotũ
ura ⁊mmutatum erat domiini.
S distinguẽd̾ est de hi uotiuis.
Aliq̃n enim sic ex uoto aliquid
sc̃ificabatur domino: ꝙ ana¬
thatizabatur. illud: ñ pot̾at
uendi asac̾dotib ł alienari.
qͣn nõ sic obligabantur uotu

Expanded text:
quod voverat immutaret, et votivum et immutatum erat domini. Sed distinguendum est de hujusmodi votis. Aliquando enim sic ex voto aliquid sanctificabatur Domino, quod anathematizabatur; illud non poterat vendi a sacerdotibus, vel alienari. Quandoque non sic obligabantur vot
Abbreviated transcription (Latin):
abiecit eum mulier. Quẽ cum
app̃hendissent philistuim . ẽr¬
ruerunt ocłos eius.⁊ cirtũduxe¬
rt eum ꝑt̾ram. ⁊ ap̾gazam cla¬
usum in carcere molere fecerũt.
qͣi oꝑe seruili eum affligentes.
hebrei tam̃tradũt quia philiftei
oohegert̃ eum dormire cum muꝰ¬
lierib robustis. ut ex eo sobolẽ
robustam susciperent. ꝓcedẽte
tpre cum capilli eius renãsci
ceꝑant cum ad eẽt publica sol¬
lempnitas: ing̾ssi sunt princi¬
pes fanum suum. ut ĩ molarẽt
magnifice dagon deo suo quia
tradiderat inimicũ ĩ manꝰ eoꝵ. Eũ¬
q letarentur cum uiiuiẽtes: ad¬
ductus ẽ samson ut ante eos
lud̾et. ⁊ ei illud̾ent. Stabat aũt
int̾ duas columpnas. quib do¬
mͦ imutebat᷑. ⁊ ait pu̾o regenti
se. Sine me ut tãgam colũpnas
⁊ paululũ requiescam. ⁊ app̃hen¬
dens utrãq colũpnã manibus
ait. Moriatur aĩa mea cum phi¬
ustiim. Et cõcussis colũpnis ceci¬
dit domus sr̃ eos ⁊ multo plureᷤ

Expanded text:
ulier. Quem cum apprehendissent Philisthiim eruerunt oculos ejus, et circumduxerunt eum per terram, et apud Gazam clausum in carcere molere fecerunt, quasi servili opere eum affligentes. Hebraei tamen tradunt quod Philisthaei coegerunt eum dormire cum mulieribus robustis, ut ex eo sobolem robustam susciperent. Procedente tempore cum capilli ejus renasci coeperant, cum adesset publica solemnitas, ingressi sunt principes fanum suum, ut immolarent magnifice Dagon deo suo, quia tradidit inimicum in manus eorum. Cumque laetarentur convivantes, adductus est Samson, ut ante eos luderet, et ei illuderent. Stabat autem inter duas columnas, quibus domus innitebatur. Et ait puero regenti se: « Sine me ut tangam columnas, et paululum requiescam. » Et apprehendens utramque columnam manibus ait: « Moriatur anima mea cum Philisthiim. » Et concussis columnis cecidit domus super omnes, et multo plures
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc hum̃tib ligetus fu̾o:
ero sicut cet̾i homines quos io.¬
sephus palmites uineaꝵ recen¬
tes dicit. Et adtulerunt ad eã.
ebrium colligauit. latentib
ap̃ se philisteis. Et clamauit
mulier philistim suꝑ te sam¬
son. Qui rup̃ uincła qͣi stupea.
capitis eius cͥcumligatos licio
⁊ clauo t̾re infixiss: excitatus
ab ea samson extraxit clauum
cum cͥnib ⁊ litio. Cumq mole¬
sta eẽt ei dalida ⁊ dẽficeret aĩa
etus ad mortẽ: aꝑuit ei u̾itatẽ
dicens. Nazareus sũ ab ut̾o
matris mee. Si rasum fu̾it ca¬
pt meum: ⁊ recedet ame forti.¬
tudo. Tunc dalida reuocauit
satͣꝑas ut uenirent cum pecu¬
nia quã ꝓ miserant. At illa d̾or¬
mire fecit eum suꝑ genua sua
⁊ ꝑtonsorem rasit .uii. cͥnes eiꝰ .i.¬

Expanded text:
et adhuc humentibus ligatus fuero, ero sicut caeteri homines. » Quos Josephus palmites vinearum recentes dicit. Et attulerunt ad eam ebrium colligavit, latentibus apud se Philisthaeis. Et clamavit mulier: « Philisthaei super te Samson. » Qui rupit vincula quasi stupea. capitis ejus circumligatos litio, et clavo terrae infixisset, excitatus ab ea Samson, extraxit clavum cum crinibus et litio. Cumque molesta esset ei Dalila, et deficeret anima ejus ad mortem, aperuit ei veritatem, dicens: « Nazaraeus sum ab utero matris meae. Si rasum fuerit caput meum, recedet a me fortitudo. » Tunc Dalila revocavit satrapas, ut venirent cum pecunia, quam promiserant. At illa dormire fecit eum super genua sua, et per tonsorem rasit septem crines e
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ẽẽ lacus cirpens quua hebrei
cant mare. pꝰ iãsuph: desertũ
sin desetal alius raphidi soli¬
phares lebua. ressa scelatha.
mons sephcor. at̃ada maceloth.
thaath. thare. melcha. hesmona.
meseroth. bemneiaban. mons ga¬
laad. gethebathan. ebrona asi¬
ongaber. cades. acades: usq ad
campestria moab .ix. Mons hor
salmona phinõ. oboth. gleaba¬
xim dibon gad. helmon. debla¬
thaim mons abatim. Campestͥ¬

Expanded text:
tuit esse Lacus Scirpeus, quia Hebraei cant mare. Post Jasuph, desertum Sin, Daphca, Alus, Raphidim, soliphares, Lebna, Ressa, Ceelatha, mons Sepher, Arada, Maceloth, Thahath, Thare, Methcha, Hesmona, Moseroth, Benejaacan, mons Gadgad, Jetebatha, Hebrona, Asiongaber, Cades; a Cades usque ad campestria Moab novem, mons Hor, Salmona, Phunon, Oboth, Jieabarim, Dibongad, Helmondeblathaim, montes Abarim, campestr
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃essert ã filii machit
to dñi. Si ergo nupserint ĩtis
tͥbus alt̾ius quia filii eaꝵ se¬
q̃ntur tribum prĩs: minuetur
h̾editas nr̃a ⁊ soritum diftibutõ¬

Expanded text:
ccesserunt autem filii Machir, to Domini. Si ergo nupserint viris tribus alterius, quia filii earum sequentur tribum patris, minuetur haereditas nostra, et sortium distribut
Abbreviated transcription (Latin):
b ioseph dixitq fr̃ib suis deus
ad huc uisitabit uos ⁊ reducet ad
Asportate ossa mea uobiscũ. Cũq
⁊ ꝯditus aromatib reꝯditꝰ ẽ ĩ locu
lo ĩegypto. nec pꝰea motus donec e¬
gressi sunt filii isrł de egypto. Alii
bantur ⁊ sepeliebantur ĩebron.
post translatisunt ĩsichem. ooodo¬

Expanded text:
 Joseph. Aitque fratribus suis: Deus adhuc visitavit vos, et reducet ad Asportate ossa mea vobiscum de locoet conditus aromatibus, repositus in loco, in Aegypto, nec motus donec egressi sunt filii Israel de Aegypto . Aliiebatur, et sepeliebatur in Hebron, et post translati sunt in Sichem. HISTO
Abbreviated transcription (Latin):
qui ultimus .u.
filiorum ma¬
thatie asamo¬
nei clux. ⁊ sacer¬
dos fuerat ĩuu¬
dea succẽssit ei
filius eius io¬
hannes cogno
adeuictis hyccanis. Quem iosephus ĩ
trib cõmẽdat. in religione sac̾docii ĩ ftre¬
nuitate ducatus. ⁊ quia uir ꝓphafuit.
quiinsecutus ẽ ptholomeum. qui euis¬

Expanded text:
qui ultimus quinque filiorum Mathathiae Asamonaei dux, et sacerdos fuerat in Judaea, successit ei filius ejus Joannes, cognodevictis Hircanis , quem Josephus in tribus commendat, in religione sacerdotii, in strenuitate ducatus, et quia vir propheta erat. Qui insecutus est Ptolemaeum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃suimũditiam. qñq sensilis
mũdus. c grecis pan. a latiniꝰ
om̃ne. dictꝰ ẽ qr philosophꝰ em¬
pireũ no eos nouitͣ. Qñq sola
ħ sola ammãtia nota nobis
habet. de qͣua princeps mũdi

Expanded text:
er sui munditiam; quaudoque sensibilis mundus, qui a Graecis pan, a Latinis omne dictus est quia, philosophus empyreum non cognovit; quandoque sola sola animantia nobis nota habet de qua: Princeps hujus
Abbreviated transcription (Latin):
lex. ex ħ nõie quidam errã¬
tes duxerunt duas eẽ leges
unam datam a deo que in pre¬
cedentib libris continet᷑. Alte¬
ramdatam atos moy. que ĩ
hoc libro. addentes: in assertio¬
bant ꝙ multa hic leguntur q̃ nõ
qd̾ nõ fieret si hic eẽt p̃dc̃oꝵ repe¬
titio. Uerius sciend̾ est. qr hic pen¬
tatheucꝰ nõ est nisi una lex que ⁊̃¬

Expanded text:
lex. Et hoc nomine quidam errantes dixerunt duas esse leges: unam datam a Deo, quae in praecedentibus libris continetur, alteram datam a Moyse, quae in hoc libro. Attendentes in assertiobant quod multa hic leguntur, quae non quod non fieret, si hic esset praedictorum repetitio. Verius sentiendum est, quia hic Pentateuchus non est nisi lex un
Abbreviated transcription (Latin):
dei gracia
senonensi
petrus ser¬
biter trece̾¬
bonam. ⁊ exitum beatum. Causa
susceptilaboris fuit instans petici¬
o socioꝵ. Qui cum hystoriam sa¬
cre scripture in serie. ⁊ glosis. dis¬
fusam lectitarent: breue nimis ⁊
in expositum opꝰ aggredi me cõm¬
pulerunt ad quod ꝓ ueritate hy¬
storie conseq̃nda recurrerent. In
quo sic animꝰ stilo imꝑauit: ut
a dc̃is patrum nõ recederem: licet
nouitas fauorabił sit ⁊ mulcens
aures. Porro acosmographia mo¬
ysi in coans: riuulum hystoricũ
deduxiusq ad ascensionẽ salua¬
toris. Pelagꝰ mift̾ioꝵ ꝑitiorib re¬
linquens. in quib ⁊ uetera ꝓseqͥs
⁊ nõua cudere licet. De hystoriis qͦ
ethincorũ quedam incidentia pro
rõne tp̃ꝵ in serui ad instar riuuli.
qui secus  asueũ diu̾ticula q̃ ĩuenit
replens: pret̾ fluere tñnõ cessat:
Uerũptũ qr stilo rudi opꝰ est lima.
uob̾pat̾ inclicelimam correstiõis¬

Expanded text:
Dei gratia, Senonensi PETRUS serpresbyter Trecenbonam et exitum beatum. Causa suscepti laboris fuit instans petitio sociorum. Qui cum historiam sacrae Scripturae in serie, et glossis diffusam lectitarent, brevem nimis et inexpositam, opus aggredi me compulerunt: ad quod pro veritate historiae consequenda recurrerent. In quo sic animus stylo imperavit, ut a dictis Patrum non recederem, licet novitas favorabilis sit, et mulcens aures. Porro a cosmographia Moysi inchoans, rivulum historicum deduxi, usque ad ascensionem Salvatoris, pelagus mysteriorum peritioribus relinquens, in quibus et vetera prosequi et nova cudere licet. De historiis quoque ethnicorum, quaedam incidentia pro ratione temporum inserui, instar rivuli, qui secus alveum diverticula quae invenerit replens praeterfluere tamen non cessat. Verumtamen quia stylo rudi opus est lima, vobis, Pater inclyte, limam res
Abbreviated transcription (Latin):
nulli hominum ł munifonũ ꝑc̾et
ocłs eius quieg̾isus ẽ cum ex̾citu ⁊
oꝑuerunt faciem terre sicut locuste.
quicum uastass ciliciam ⁊ mesopota¬
miam. ⁊ madianitas miserunt ad
eum principes prouintiaꝵ dicentes
desinait indignatio cua curanos. Ue

Expanded text:
nulli hominum, vel munitionum parceret nulli hominum, vel munitionum parceret oculus ejus. Qui egressus est cum exercitu, et operuerunt faciem terrae sicut locustae Qui cum vastasset Ciliciam, et Mesopotamiam et Madianitas, miserunt ad eum principes provinciarum dicentes: « Desinat indignatio tua circa nos. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
dith legitur int̾agiographa rutium
autem eum p̃ꝑ uarias ⁊ corruptas
edictiones mag̃ sensum ex sensu ꝙͣ
u̾bum exũbo sequens. Mortuo itaq
ꝙro quidam arfaxat medus meba¬
thanis surrexit. ⁊ repauit eam et
muniuit eam ĩ expugnabilit̾. Quas¬
dam partes medie sibi cẽcilians ut
tanden toti meilie imꝑar̾et. Nabuch
phasath ĩcampo ragau qui ẽ inter
enfratem ⁊ tygrim hic ẽ cambises
regnum assiriorum cõcessit. ⁊ nabu.¬
cognominauit. hic mortuo patre.
in regnomonarchie nõ nisi .uiii. an¬
nis regnauit. Qui postquam fc̃s est
moratchus exaltatumẽ cor eius.
⁊ misit ad omnes qui hĩtabant in
cilicia ⁊ damasco ĩ libano.⁊ carmelo¬
⁊ galulea ⁊ samaria. ⁊ usq ĩ ierłm exi¬
gens ab eis tributa. longe gramiora
quam pr̃es suiquiom̃s uno anno
ꝯtradixerunt. Tunc iratus rex iura¬
uit ꝑthronum suum qd defend̾et
se de omnib. Igitur anno .xiii. reg¬
ni si p̾cepit holot̾. uiri prĩcipi mili¬
cie ut eg̾deretur ad regiones illas ⁊

Expanded text:
i legitur inter apocrypha, vitium autem eum propter varias, et corruptas editiones magis sensum ex sensu, quam verbum ex verbo sequens. Mortuo itaque Cyro, quidam Arphaxad Medus in Ecbatanis surrexit, et raparavit eam, et munivit eam inexpugnabiliter, quasdam partes Mediae sibi concilians, ut tandem toti Mediae imperaret . Nabuchophaxad in campo Ragau, qui est inter Euphraten et Tigrim. Hic est Cambyses, regnum Assyriorum cocognominavit. Hic mortuo patre in regno monarchiae, non nisi octo annis regnavit. Qui postquam factus est monarchus, exaltatum est cor ejus. Et misit ad omnes, qui habitabant in Cilicia, et Damasco, et Libano, et Carmelo, Galilaea et Samaria, et usque in Jerusalem exigens ab eis tributa longe graviora quam patres sui. Qui omnes uno animo contradixerunt. Tunc iratus rex juravit per thronum suum, quod defenderet se de omnibus. Igitur anno decimo tertio regni sui praecepit Holoferni principi militiae, ut egrederetur ad regiones illas, et
Abbreviated transcription (Latin):
quam offerebant᷑ dño. tm̃ primi¬
tie eoꝵ temporib suis offerebantur
sac̾doti. s nich ex his suꝑ altare po¬
nebatur. cõmuniter aũ anlso sa¬
crifitio sał deeẽm debebat ⁊ io dice¬
batur sal phedis qr nõ erat phas
hoc transgredi. Porro scd̃ ordinem
libriasacrificiis ĩc

Expanded text:
erebantur Domino, tamen primitiae eorum temporibus suis offerebantur sacerdoti, sed nil ex eis super altare ponebatur. Communiter autem a nullo sacrificio sal deesse debebat, et ideo dicebatur sal foederis, quia non erat fas hoc transgredi. Porro secundum ordinem libri a sacrificiis inc
Abbreviated transcription (Latin):
cebatur obło. aut deliquidis. ui¬
no ⁊ oleo. que ꝓprie libamẽ łliba¬
tio dicebatur. licet his nõib sqͥ¬
tura q̃n indifferẽt̾ utatur ꝑso¬
ne u̾o offerentiũ due aĩa ł signa¬
goga aĩaꝵ u̾o: alia sac̾dos alia pñ¬
erat diffã. Offerebant enim q̃n¬

Expanded text:
cebatur oblatio. Aut de liquidis, vino, et oleo, quae proprie libamen, vel libatio dicebatur, licet his nomique indifferenter utatur. Personae vero offerentium duae, anima, vel Synagoga. Animarum vero alia sacerdos, alia prinerat differentia. Offerebant enim q
Abbreviated transcription (Latin):
Crunt signamsole ⁊ luna Incho¬
at enim sic lib̾iste. Uocauit aũt
mõysen. ⁊ locutus ẽ eidominꝰ detã¬
bernaculo federis dicens. homo qͥ
obtulit hostiam si fu̾it holocaus¬
tum ⁊ dearmẽtis: masculum of¬
⁊ traditione sacrifi¬
cioꝵ que sequitur. quedam e¬
prelibãdasunt in hunc mod̾ .u.
ꝯsideranda sunt hic sacrificia:
que deo offeruntur. persone: acͥ¬
b offerũtur. Tempora: qñ offerũ¬
tur. loqua ubiofferuntur. cau¬
se. ꝓ quib offeruritur. Triplex ã
eoꝵ q̃lite offerebantur: occurrit
discrecio. Aut enimerat obło de
animalibꝰ ⁊ sacrificium dicebat᷑
nec ante octauam diem natiuita¬
tis pot̾at offerrinec eadem die ma¬
ter ⁊ fetus eiꝰ aut de siccamat̾ia:
ut simila pane. thurre. ⁊ ꝓprie di

Expanded text:
ole, et luna. Inchoatur autem sic liber iste. « Vocavit autem Moyses, et locutus est ei Dominus de tabernaculo, foederis dicens: Homo qui obtulerit hostiam, si fuerit holocaustum, et de armentis, masculum ofet traditione sacrificiorum, quae sequitur, quaedam praelibanda sunt in hunc modum: Quinque consideranda sunt hic. Sacrificia, quae Deo offeruntur, personae a quibus offeruntur, tempora quando offeruntur, loca ubi offeruntur, causae pro quibus offeruntur. Triplex autem eorum quae offerebantur, rite occurrit discretio. Aut enim erat oblatio de animalibus, et sacrificium dicebatur, nec ante octavum diem nativitatis poterat offerri, nec eadem die mater et fetus ejus. Aut de sicca materia, ut simila, pane, thure, et proprie di
Abbreviated transcription (Latin):
cõmit̾tere cum eo indie salbi. Indeiu̾o
qui seguebartur nichanorem ꝑ nectita¬
tanclixetunt eiut honorem daret die sc̃ĩ¬
ficationis. ⁊ ded qii uniu̾sa ⁊ spicit. at ille

Expanded text:
committere cum eo in die Sabbati . Judaei vero, qui sequebantur Nicanorem, per necessitatem, dixerunt ei, ut honorem daret diei sanctificationis, et Deo, qui universa conspicit. At ille
Abbreviated transcription (Latin):
dicis ut ꝯdirẽt eum aromatib ⁊
mosenim est ethnicorum ĩ ꝯdita
lida ut sciretur utrũ anima eg̃s¬
sub numero tot dierũ pro eis cele¬
pant. quidam t̾ciam diem maxͤ
septimam᷑ quia transeũt mortui.
rat pr̃i desepultura. ⁊ accepta
licentia aphone coraitatus fr̃i¬
b suis ⁊ multis senib egypti:
adad. ubi postea ppłs mutͥmurãs
ꝯtra deũ diuino igne ꝯsumptus
est ⁊ planxerũt ibi dieb uii. ⁊ ob
hoc indigne dixerunt locum illũ
planctum egypti. Tand̾ rediert
aduiam transito iordane ⁊ sepeli¬
ecunt eur ĩ spelũca dupplici redi¬
Diertes nͥo fr̃s eius ne mortuo
dixerunt ei. Pater tuus adhuc ui¬
uens mandauit nob h u̾batibi
dr̃emus. Obscetro obliuiscaris
scelerũ fr̃mtuorum. Nosqueo
oramus ut pr̃ituo dimittas hanc¬

Expanded text:
dicis, ut condirent eum aromatibus, . Mos enim erat ethnicorum incondita ea calida aqua, ut sciretur utrum anima egressub numero tot dierum pro ipsis celebrant. Quidam tertiam diem maximseptimam, quia transeunt mortui arat patri de sepultura, et accepta licentia a Pharaone comitatus fratribus suis, et multis senibus Aegypti dzad, ubi postea populus murmurans contra Deum divino igne consumptus est, et planxerunt ibi diebus septem. Et ob hoc indigenae dixerunt illum Planctum Aegypti. Tandem redeuntes ad viam, transito Jordane, sepelierunt eum in spelunca duplici. RediTimentes vero fratres ejus ne mortuo dixerunt ei: Pater tuus adhuc vivens mandavit, ut haec verba tibi diceremus: Obsecro ut obliviscaris scelerum fratrum tuorum. Nos quoque oramus ut patri tuo dimittas