comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cũ infantiũ fidẽ atq uirtutẽ
cȩteri p̃dicarent: abbas ille altiori
consilio. ne infirma ętas insolesceret
uirgis utrũq cõpescuit: multum
ñ sue fidei: sed diuinȩ fuisse uirtutis.
Discerent potius dõ in humilitate
seruire: & ñ in signis & uirtutib glo¬
riari: quia melior. ẽ&. infirmitatis
conscientia. uirtutũ uanitate. Hoc
ubi ille monachus audiuit: & pe¬
riclitatos infantulos serpentis oc-¬
cursu. & insuꝑ ipsos multa uerbera
uicto serpente meruisse: abbatẽ ob¬
secrat. ne sibi post hȩc panis ullus
aut cib aliqͥs mitteret᷑. Iãq octauus
dies fuerat em̃sus: quose homo xp̃i
intra periculũ famis ipse conclu-¬
serat. Arebant mbra ieiunio: sed
deficere mens cęlo intenta ñ po-¬
terat. Corpus inedia fatiscebat:
fides firma durabat: cũ interim
ãmonitꝰ abbas ille ꝑsp̃m ut dis-¬
cipłm uisitaret: pia sollicitudine
cognoscere cupiens qͣ uitȩ substan¬

Expanded text:
sed cum infantium fidem adque uirtutem sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis.utrumque conpescuit, multum non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper multa uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat - arebant membra ieiunio, sed deficere mens caelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat-cmn interim admonitus abbas ille per spiritum ut discipulum uisitaret, pia sollicitudine cognoscere cupiens, qua uitae substan
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ ius. ẽ. sub abbatis ĩꝑio uiuere:
nichil arbitrio suo agere: ꝑ omĩa
ad nutũ illiꝰ potestatẽq pendere.
Ex his si qͥ maiorẽ uirtutẽ m̃te conce¬
perint: ut acturi solitariã uitã se
ad heremũ conferant: ñ nisi ꝑmit¬
tente abbate illo discedunt: Hec illoꝵ
pͥma uirtus ẽ: parere alieno iꝑio. Trans¬
gressis ad heremũ: abbatis illiꝰ ordina¬
tione: panis uel qͥlibet aliꝰ cib mini¬
strat᷑. Casu. ꝑ illos dies qͥb illo adue¬
nerã: cuidã qͥ nuꝑ ad heremũ seces¬
serat. neq apli ab hoc monasterio
quã sex milib tabernaculũ sibi con¬
stituerat. panẽ abbas ꝑ duos puerulos
miserat. Quoꝵ maior habebat ȩtatis
annos qͥndeci: minor duo decennis
erat. His gͦ. inde redeuntib aspis
mirȩ magnitudinis fit obuiam.
Cuiꝰ occursu nichil ꝑt̾riti : ubi ante
pedes eoꝵ uenit quasi incantata
carminib cerulea colla deposuit.:

Expanded text:
summum ius est, abbatis imperio uiuere, summum ius est, abbatis imperio uiuere, nihil suo arbitrio agere, per omnia ad nutum illius potestatemque pendere. ex his si qui maiorem uirtutem mente conceperint, ut acturi solitariam uitam se ad eremum conferant, nonnisi permittente abbate discedunt. haec illorum prima uirtus est, parere alieno imperio. transgressis ad eremum abbatis illius ordinatione panis uel quilibet cibus alius ministratur. casu per illos dies quibus illo adueneram cuidam, qui nuper ad eremum secesserat neque amplius ab hoc monasterio quam sex milibus tabernaculum sibi constituerat, panem abbas per duos pueros miserat, quorum maior habebat aetatis annos quindecim, minor duodecim erat. his ergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, quasi incantata carminibus caerula colla dep
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. arbitrant᷑: insaniunt. Uere
dixeri: catholica hominis scien¬
tia sana doctrina ẽ. Totꝰ sẽꝑ in
lectione: totꝰ in libris. ẽ. Non
die ñ nocte requiescit. dut legit
aliqͥd sẽꝑ: aut scribit. Qđ nisi
mͥ fuisset fixũ animo. & ꝓmissũ dõ
teste ꝓpositũ heremũ adire: uel exi¬
guũ tẽporis punctũ. a tanto uiro
discedere noluissẽ. Huic gͦ. traditis
atq cõmissis omĩb meis. omĩq fa¬
milia quȩ me contra uoluntatem
animi mei secuta tenebat iplicitũ.
exoneratꝰ quodã modo graui fasce
penitꝰ ac liber. regressus alexandriã.
uisitatis ibi frĩb. ad suꝑiorẽ inde the¬
baidã id ẽ ad egẏpti extrema contendi
Ibi enĩ uaste patentes heremi solitudines.
plurimũ ferebant᷑ habe monachoꝵ.
ongũ. ẽ si omĩa cupiã referre
rib Haud longe ab heremo. contigua
nilo multa sunt monasteria. Habitans
uno in loco plerunq centeni. Quib

Expanded text:
esse arbitrantur, insani sunt. uere esse arbitrantur, insani sunt. uere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina: totus semper in lectione, totus in libris est: non die neque nocte requiescit: aut legit aliquid semper aut scribit. quod nisi mihi fuisset fixum animo et promissum Deo, ante propositam eremum adire, uel exiguum temporis punctum a tanto uiro discedere noluissem. huic ergo traditis adque commissis omnibus meis omnique familia, quae me contra uoluntatem animi mei secuta tenebat inplicitum, exoneratus quodammodo graui fasce penitus ac liber, regressus ad Alexandriam, uisitatis ibi fratribus ad superiorem inde Thebaidem, id est ad Aegypti extrema contendi. ibi enim uaste patentes eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachorum. longum est, si omnia cupiam referre m. Haut longe ab eremo contigua Nilo multa sunt monasteria. habitant uno loco plerumque centeni: quibus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs nominare nolo. dr̃ ñ amari. Nã
sicut belgicꝰ nr̃ irascit᷑. edacitatis
nimiȩ nos notatos. ita illi fremere
dicunt᷑. cũ in illo opusculo scriptũ
legunt. Cȩlibẽ sꝑnit uirgo germanũ
frẽm: & quęrit extraneũ Ad hec
ego: nimiũ inquã galle ꝓgrederis.
Caue. ne & te aliqͥs qui hȩc fortassis¬
agnoscit exaudiat: teq una cũ
ieronimo incipiat ñ amare. Nã
quia scolasticꝰ es: ñ ĩmerito te
uersu chomici illiꝰ ãmonebo.
Obseqͥũ amicos: ueritas odiũ parit:
Tua nob̾ potius ut cȩperas postu-¬
miane repetat᷑ orientalis oratio.
Ego inqͥt. ut dicere instituerã apud
ieronimũ sex m̃sib fui: cui iugis
aduersus malos pugna ꝑpetuũq
certam̃. conciit odia ꝑditorũ.
Oder̃ eũ heretici: quia eos ĩpugnare
ñ desinit. Oder̃ clerici: quia uitã
eoꝵ insectat᷑ & crimina. Sed
plane eũ boni oms ãmirant᷑.
& diligunt. Nã qͥ eũ hereticũ

Expanded text:
quos nominare nolo, dicitur non amari. nam quos nominare nolo, dicitur non amari. nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: caelibem spernit uirgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, nimium, inquam, Galle, progrederis: caue ne et te aliquis, qui haec agnoscat, exaudiat teque una cum Hieronymo incipiat non amare. nam quia scolasticus es, non inmerito te uersu comici illius admonebo: obsequium amicos, ueritas odium parit. tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui iugis aduersum malos pugna perpetuumque certamen conciuit odia perditorum. oderunt eum haeretici, quia eos inpugnare non desinit, oderunt eum clerici, quia uitam eorum insectatur et crimina: sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum
Abbreviated transcription (Latin):
miũ nimiũq cõptꝰ ẽ. Nã ante
hoc qͥnquenniũ. quendã illiꝰ li¬
bellũ legi. in qͦ tota nr̃oꝵ natio
monachorũ. ab eo uehem̃tissime
uexat᷑ & carpit᷑. Unde ei belgicus
nr̃ int̾dũ ualde irasci solet: qđ
dixerit nos usq ad uomitũ sati¬
ari. Ego autẽ illi uiro ignosco.
potiꝰ monachis. quã de occiden¬
talib disputasse. Nã edacitas in
grecis gula.ẽ: in gallis natura.
Tũ ego scolastice inquã galle de¬
fendis gentẽ tuã. Sed quȩsote.
liber iste. nunqͥd hoc solũ uitiũ
dãnat in monachis: Immo
uͦ. inqͥt nichil penitꝰ omisit: q̃đ
ñ carperet : laceraret: expo¬
neret. Precipue auaritiã: nec
minꝰ uanitatẽ insectatꝰ ẽ. Multa
de suꝑbia: ñ pauca de suꝑstiti¬
one disseruit. Uere fatebor: p̃i¬
xisse mͥ uidet᷑ uitia multoꝵ. Cȩterũ
de familiaritatib uirginũ & mona¬
chorũ atq etiã clericorũ: quã uera.
quã fortia disputauit. Vnde a qͥb dã

Expanded text:
mium nimiumque compertus est: nam ante hoc quinquennium quemdam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo vehementissime vexatur et carpitur; unde interdum Belgicus noster valde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad vomitum solere satiari. Ego autem illi viro ignosco; potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam: sed quaeso te, liber iste numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil penitus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit: uere fatebor, pinxisse mihi uidetur uitia multorum. Ceterum de familiaritatibus uirginum et monachorum adque etiam clericorum quam uera, quam fortia disputauit! unde a quibusdam,
Abbreviated transcription (Latin):
sistere: ubi recens frat̾nę cladisfer¬
uebat inuidia. Nã & si fortasse ui-
hanc tam̃ causã multitudinẽ
tantã sub xp̃i confessione uiuentẽ
p̃sertĩ ab ep̃is oportuisset affligi.
GITUR inde digressus. bethlee̾ op¬
pidũ petii: qđ ab ierosolimis sex
milib disparat᷑. ab alex andria autẽ
sedecĩ mansionib ab est. Eccłam loci
illiꝰ ieronimꝰ prbr regit. Nã parroe¬
iã pͥdẽ ieronimꝰ suꝑiore illa mea pe-¬
grinatione cõꝑt̾: facile obtinuerat.
ut nullũ mͥ expetendũ rectius
arbitrarer. Hir enĩ. p̃t̃ fidei me¬
atq grecis sed & hebreis etiã ita¬
litteris institutꝰ. ẽ: ut se illi in omĩ
scientia nemo audeat cõparare.

Expanded text:
sistere, ubi recens fraternae cladis fersistere, ubi recens fraternae cladis feruebat inuidia. nam etsi fortasse uidehanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione uiuentem, praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. Igitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ecclesiam loci illius Hieronymus presbyter regit: nam paroeiampridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione compertus facile obtinuerat ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer. Vir enim pręter fidei meatque Gręcis, sed Hebreis etiam litteris ita est institutus, ut se illi in omni scientia nemo audeat comparare.
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinã. p̃fect assumit᷑: Cuiꝰ t̾rore
disꝑsi fr̃s. ac ꝑ diuersas horas monachi
sunt fugati: ita ut ꝓpositis edictis in
nulla consistere sede sinerent᷑. Illud
me ad modũ ꝑmouebat: qđ ieronimꝰ
uir maxime catholic. & sacrȩ legis
ꝑitissimꝰ. origenẽ secutꝰ pͥmo tẽpore
putabat᷑: quẽ nunc idẽ p̃cipue uel
omĩa illiꝰ scripta dãnaret. Nec .uͦ.
ausim de qͦquã temere iudicare.
Prestantissimi tam̃ uiri & doctissimi.
ferebant᷑ in hoc certamine dissidẽ.
Sed tam̃ siue illud error. ẽ ut ego
sentio. siue heresis ut putat̾: ñ solũ
repͥmi ñ potuit multis anĩaduer¬
sionib sacerdotũ: sed neqͣq late
se potuisset effundere. nisi conten-¬
tione creuisset. Istiusmodi . gͦ. tur¬
batione cũ ueni alexandriã. flu¬
etuabat. Me qͥdẽ ep̃s illiꝰ ciuitatis
benigne admodũ. & meliꝰ quã opi-¬
nabar excepit: & secũ tenere tem¬
ptabat. Sed ñ fuit animꝰ ibi con-¬

Expanded text:
disciplinam praefectus adsumitur, cuius terrore disciplinam praefectus adsumitur, cuius terrore dispersi fratres ac per diuersas oras monachi sunt fugati, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. illud me admodum permouebat, quod Hieronymus, uir maxime catholicus et sacrae legis peritissimus, Origenem secutus primo tempore putabatur, qui nunc idem praecipue uel omnia illius scripta damnaret. nec uero ausim de quoquam temere iudicare, praestantissimi tamen uiri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. sed tamen siue ille error est, ut ego sentio, siue haeresis, ut putatur, non solum reprimi non potuit multis animaduersionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione creuisset. istius modi ergo turbatione, cum ueni Alexandriam, fluctuabat. me quidem episcopus illius ciuitatis benigne admodum et melius, quam opinabar, excepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi con
Abbreviated transcription (Latin):
miror unũ eundẽq hominẽ tã di-¬
uersũ a se eẽ potuisse: ut in ea parte
qͣ probat᷑ neminẽ post apłos habeat
ȩqͣlẽ : in ea uͦ. qͣ iure rephendit̾ nemo
deformiꝰ doceat᷑ errasse. Nã cũ ab
ep̃is excerpta. ex libris illiꝰ multa
legerent̃ quȩ contra catholicã fidẽ
scripta constaret: locus ille uel ma¬
ximã parabat inuidiã: in qͦ editũ
legebat᷑ quia dñs iħs sicut ꝓredẽ-¬
ptione hominis in carne uenisset.
crucẽ ꝑ hominis salute ꝑpessus. mortẽ
ꝓ hominis ȩcnitate gustasset ita eẽc:
eodẽ or dine passionis. etiã diabolũ
redẽpturꝰ: quia hoc bonitati illiꝰ
piecatiq congrueret: ut qͥ ꝑditũ
hominẽ reformasset: ꝓlapsũ qͦq
angłm lib̾aret. Cũ hȩc atq alia
istĩmodi ab ep̃is ꝓderent᷑: ex studus
partiũ orta seditio . ẽ. Quȩ cũ repͥmi
sacerdotũ auctoritate ñ posset.
sceuo exẽplo ad regendã ȩccle

Expanded text:
miror unum eundemque hominem tam dimiror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse po. tuisse, ut in ea parte, qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem, in ea uero, qua iure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. nam cum ab episcopis excepta in libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constaret, locus ille uel maxime parabat inuidiam, in quo editum legebatur, quia Dominus Iesus, sicut pro redemptione hominis in ccrucem pro hominis salute perpessus, mortem pro hominis aeternitate gustasset; ita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus, quia hoc bonitati illius pietatique congrueret, ut qui perditum hominem reformasset, prolapsum quoque angelum liberaret. Cum haec atque alia istiusmodi ab episcopis proderentur, ex studiis partium orta seditio: quae cum reprimi sacerdotum auctoritate non posset, scaeuo exemplo ad regendam ecelesiae
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo ñ ꝓpt̃ illa quȩ in rep̃hensi¬
onẽ merito uocarent᷑. etiã reliꝗͣ
ẽẽ. dananda: cũ legentiũ fides facile
possit hab̾e discrim̃. ne falsata se¬
queret᷑ & tam̃ catholice disputata
retineret. Non. ec̃. autẽ mirũ si in
libris neotericis & recens scriptis fraus
heretica fuisset oꝑata: quȩ in qͥb¬
dã locis ñ timuisset incidere euan¬
głicã ueritatẽ Aduersũ hȩc ep̃i ob¬
stinatius renitentes: ꝓpotestate co¬
gebant recta etiã uniuersa cũ pͣuis
& cũ ipso auctore dãnari: quia satis
suꝑq sufficerent libri qͦs ȩccła re¬
cepisset. Respuendã. eẽ penitꝰ lecti¬
onẽ: quȩ plus. e&̃. nocitura insipi¬
entib quã ꝓfutura sapientib
Michi autẽ ex illiꝰ libris quȩdã curiost̃
indaganti. ad modũ multa pla¬
cuer᷑: sed ñnulla rep̃hendi. in qͥb
illũ pͣue sensisse ñdubiũ. ẽ quȩ de¬
fensor es eiꝰ falsata contendunt. Ego

Expanded text:
et ideo non propter illa, quae in reprehensiet ideo non propter illa, quae in reprehensionem merito uocarentur, etiam reliqua esse damnanda, cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequerentur et tamen catholice disputata retinerent. non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset inpetere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potestate cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego
Abbreviated transcription (Latin):
nichil eos neq emere neq uendere.
Quid sit fraus. aut furtũ nesciunt.
Aurũ atq argentũ. quȩ pͥma mor¬
tales putant: neq habent neq
hab̾e cupiunt. Nã cũ ego prb̃o
illi decẽ nũmos aureos obtulisse
refugit altiore consilio ꝓtestatꝰ
eccłam auro ñ strui. sed potiꝰ de¬
strui. Aliquantulũ ei uestmtorũ
indulsimꝰ. Qd cũ ille benigne acce-¬
pisset: reuocantib nos ad mare
nautis discessim. Prosperoq
cursu: septimo die alex andriam
monachos certamina gerebant᷑
ex ea occasione uel causa. quia con¬
gregati in unũ sepiꝰ sacerdotes. fre¬
quentib decreuisse synodis uide¬
bant᷑. ne qͥs origenis libros legeret
aut hab̾et: qui tractator scriptu¬
rarũ sacrarũ peritissimꝰ habebat᷑.
Sed ep̃i quȩdã in libris ipsiꝰ in saniꝰ
scripta memorabant. Quȩ asser¬
tores eiꝰ defende ñ ausi. ab herecicis
potiꝰ fraudulent̾ inserta dicebant:

Expanded text:
nihil eos neque emere neque uendere. nihil eos neque emere neque uendere. quid sit fraus aut furtum nesciunt. aurum uero adque argentum, quae prima mortales putant esse, neque habent neque habere cupiunt. nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos obtulissem, refugit, altiore consilio protestatus, ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. aliquantulum ei uestimentorum indulsimus. Quod cum ille benigne accepisset, reuocantibus ad mare nautis discessimus, prosperoque cursu septimo die Alexandriam monachos certamina gerebantur ex ea occasione uel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decreuisse synodis uidebantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet, qui tractator scripturarum sacrarum peritissimus habebatur. sed episcopi quaedam in libris illius insanius scripta memorabant, quae adsertores eius defendere non ausi ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant:
Abbreviated transcription (Latin):
inediã cibi fecerat. Hos ꝓeul
a mari absum: & qđ tibi sepe
testaꝰ sũ galli sum. Sed ꝑgat
hic potitis explicare sui cyre¬
nensis istoriã. Enimuero inqͥt.
postumianꝰ cauebo post hȩc
cuiꝰquã abstinentiã p̃dicare:
ne gallos nr̃os arduũ penitꝰ of¬
fendat exẽplũ. Statuerã autem
etiã cęnã cyrenensis illiꝰ. uel. conse¬
quentia. septẽ enĩ dieb apud
ipsũ fuimꝰ referre conuuiua.
sed suꝑ sedendũ. ẽ. ne gallus se ȩs
tim et̾ fatigari. Cȩcerum postero
die cũ aliqui ex incolis ad nos
uisendos confluere cȩpissent:
latione celauerat. Deinde cum
ipso ad ȩccłam ꝓcessimꝰ: quȩ fere
duob milib ab erat. a conspe¬
ctu nr̃o int̾iectu montis exclusa
Erat autẽ iulib texta uirgultis.
ñ multo abitiosior quã nr̃i hos¬
pitis tabernaculũ: in qͦ nisi in¬
curuus qͥs ñ poterat consistere.
Cũ hominũ mores quęreremus:
illud p̾clarũ animaduertimus.⁊

Expanded text:
inediam cibi fecerat. Nos procul inediam cibi fecerat. Nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. Sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. V. Enimvero, Postumianus ait, cavebo posthac cujusquam abstinentiam praedicare; ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. Statueram autem etiam coenam Cyrenensis illius, vel consequentia septem enim diebus apud ipsum fuimus referre convivia: sed supersedendum est, ne Gallus se timet fatigari. ceterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coepissent, latione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta uirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospitis tabernaculum, in quo nisi incuruus non poterat consistere. cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum aduertimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse erat qͥntꝰ Fasciculũ etiã herbȩ
intulit. cuiꝰ nom̃ excidit: quȩ m̃te
similis. exuberans foliis. saporẽ mellis
p̾stabat. Huiꝰ p̃dulci ad modũ sua-¬
uitate delectati. atq exsaciati sum.
Adhȩc subridens ego. ad gallũ meũ:
qͥd inquã galle placet ne tͥ pran-¬
diũ. fasciculus herbarũ. & panis di¬
midiꝰ uiris qͥnq: Tum ille sicut ẽ.
uerecundissimꝰ. aliquantulũ eru¬
bescens: dũ fatigationẽ meã ac¬
cepit. facis inqͥt sulpici tuo more:
qͥ nullã occasionẽ si qͣ tibi porrecta
fuerit omittis. qͥn nos edacitatis
fatiges. Sed facis inhumane: qui
nos gallos homines cogis exẽplo
angłoꝵ uiuere. Quanquã ego
studio manducandi: etiã angłos
manducare credã. Nã istũ dimi¬
diũ ordeaciũ: timeo uel solus attin¬
gere. Sed contentꝰ sit hoc ille cyre¬
nensis. eui uel. necessitas uel na¬
tura. ẽ. esurire. uel postremo
isti. qͥb eredo marina iactatio

Expanded text:
ipse erat quintus. Fasciculum etiam herbae ipse erat quintus. Fasciculum etiam herbae intulit, cujus nomen excidit; quae menthae similis exuberans foliis, saporem mellis praestabat: hujus praedulci admodum suavitate delectati atque exsatiati sumus. Ad haec subridens ego ad Gallum meum, Quid, inquam, Galle? placetne tibi prandium, fasciculus herbarum et panis dimidius viris quinque? Tum ille, sicut est verecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accepit, Facis, inquit, Sulpici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis, quin nos edacitatis fatiges. Sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum vivere quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istum dimidium hordeaceum timeo vel solus attingere. Sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui vel necessitas vel natura est esurire; vel postremo isti, quibus, credo, marina jactatio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ex trema siqͥdẽ cirenarũ mra
.ẽ : deserto illi contigua. qđ in t̾̃ ȩgy¬
ptũ & affricã int̾iacet: ꝑ qđ olim
cato cȩsarẽ fugiens dux̃ exercitũ.
Ergo ad tuguriũ illud qđ eminus
conspexerãꝑtendens: inuenio senẽ
in ueste pellicia. molã manu uer¬
tentẽ. Consalutatꝰ: accepit nos
benigne. Biectos nos in illud lit̾ expo¬
nimꝰ & nestati repetere cursũ pos¬
semꝰ. maris malitia attineri. Egressos
in t̾rã : ut ẽ. mos humani ingenii.
naturã locorũ cultũq habitantiũ
uoluisse cognoscere: Xp̃ianos nos
eẽ. Id p̃cipue quęrere: an essent
aliqͥ int̾ illas solitudines xp̃iani.
Tũ .uͦ. ille. flens gaudio: ad genua
nr̃a ꝓuoluit᷑. Iterũ nos ac sepiꝰ ex¬
osculatos: inuitat ad orationem.
Deinde positis in t̾ra ueruecũ pellib
facit nos discube. Apponit prandiũ¬
sane locupletissimũ: dimidiũ panẽ
ordeaciũ. framꝰ autẽ nos quatcuor

Expanded text:
sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, pertendi: ibi inuenio senem in ueste pellicia. molam manu uertentem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inuitat ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discusane locupletissimum, dimidium panem hordeaceum. Eramus autem nos quatuor,
Abbreviated transcription (Latin):
ibi uis imbriũ ulla timeat̾᷑: fuisse
autẽ illic pluuiã nequandoqͥdẽ
auditũ. ẽ : sed qđ uentorũ ex.us ẽ.
ut siquando uel clem̃tiore cęlo
aliquantulũ spirare flatꝰ ceꝑit : maius
in illis tris. quã in ullo marinnu¬
fragium sit. Hulla ibi germina:
sata nulla ꝓueniunt: qͥppe in¬
stabili solo. arentib arenis ad
omnẽ motũ uentorũ cedentib.
Uerũ ubi auersa quędã a mari
ꝓmunctoria uentis resistunt:
t̾ra aliquantulũ solidior. herbã
rara atq hispidã gignit. Ea ouib¬
ẽ. pabulũ satis utile. Incole lacte
uiuunt. Qui sollertiores sunt:
uel ut ita dixerĩ ditiores: or de-¬
acio pane utunt᷑. Ea ibi sola messis
.ẽ. quȩ celeritate ꝓuentꝰ. ꝑ naturã
solis siue aeris. uentoꝵ casus euadere
solet. Quippe. fert᷑ a die iacti se¬
minis. trigesimo die maturascere.
Consistere autẽ ibi homines ñ alia
rado facit: quã qđ om̃s tributo lib̾i

Expanded text:
ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi
Abbreviated transcription (Latin):
ons conticiumꝰ. Dem ciliciũ cui
insederat. ad me ꝓpiꝰ admouit :
atq ita exorsus .ẽ. Ante hoc trien¬
niũ qͦtẽpore tibi sulpici hinc abi¬
ens uale dixi: ubi narbone nauem
soluimꝰ: quinto die portũ affricȩ
intrauimꝰ: adeo ꝓsꝑa dĩ nutu na-¬
iugatio fuit. Libuit animo adire
pcipue ad sepulchrũ cypͥani mar-¬
tẏris ad orare. Quinto decimo die
ad portũ regressi. ꝓuectiq in altũ:
alexandriam pẽtentes. reluctante
austro pene in syrtes illati sumꝰ. Qđ
ꝓuidi naute cauentes: iactis nauẽ
anchoris sistunt. Sub oculis autẽ.
t̾ra continens erat. In quã scaphis
egressi. cũ uacua ab humano cultu
omia cerneremꝰ: ego studiosiꝰ. ex¬
plorandorũ locorũ grã longius
ꝓcessi. Trib fere alitore milib. par¬
uum tuguriũ int̾ arenas conspicio:
cuiꝰ tectũ sicut salustĩ ait qͣsi carina
nauis erat contiguũ t̾rȩ: satisfir¬
mis tabulatis constratũ. Non qđ

Expanded text:
omnes conticuimus. Dein cilicium cui omnes conticuimus. Dein cilicium cui insederat, ad me propius admovit, atque ita exorsus est: III. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens valedixi, ubi Narbone navim solvimus, quinto die portum Africae intravimus: adeo prospera Dei nutu navigatio fuit. Libuit animo adire m, et praecipue ad sepulcrum Cypriani martyris adorare. Quintodecimo die ad portum regressi, provectique in altum, Alexandriam petentes, reluctante austro pene in Syrten illati sumus: quod providi nautae caventes, jactis navem anchoris sistunt. Sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum vacua ab humano cultu omnia cerneremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tribus fere a litore milibus paruum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerã sacerdotes tales sint. qͣles
eos antequã ꝓficiscerer noueramꝰ
Tũ ego : absit te inquã ista quęrere:
quȩ aut una mecũ ut puto nosti:
aut si ignoras. ñ audire sit meliꝰ
Illud reticere ñ possũ ñ solũ illos
de qͥb int̾rogas nichil meliores quã
noueras factos: sed unũ illũ nr̃ĩ
quondã amantẽ. in qͦ respirare
ab istoꝵ insectationib solebamꝰ aspi¬
orẽ nob̾ fuisse quã debuit. Nec . uͦ.
qͥcquã in illũ inelem̃tius dicã: quia
& amicũ colui : & tunc etiã amaui
cũ putabat᷑ inimicus. Me autẽ
hȩc tacitis cogitationib reuoluentẽ.
admodũ dolor iste cõpungit p̃ene
nos sapientis & religiosi uiri amici-¬
tia destitutos : illũ quondã tã amicũ
nob̾. tã amarũ in nos eẽ potuisse.
Uerũ hȩc quȩ meroris plena s̃ relin-¬
quamꝰ: te potiꝰ ut dudũ spopon-¬
deras audiamꝰ. Ita in qͥt fiat postu¬
mianꝰ. Qd̃ cũ dixisset: paululũ

Expanded text:
reliqueram sacerdotes, tales sint, quales reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignoras, non audire sit melius. illud reticere non possum, non solum illos, de quibus interrogas, nihilo meliores quam noueras factos, sed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis fuisse quam debuit. nec uero quidquam in illum inclementius dicam, quia et amicum colui et tunc etiam amaui, cum putabatur ihaec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, Postumianus; quod cum dixisset, paululum
Abbreviated transcription (Latin):
qualibet conserte uob̾cũ ut
poscitis fabulari. Quippe. cũ ꝓpt̾
hoc uenerĩ: ut me huiꝰ sulpicii
mei. me autẽ utraq manu cõple¬
ctebat᷑. desidio etiã uerbosus im¬
penderẽ. Enĩuero inquã satis
ꝓbasti quantũ pius amor possit:
qͥ nri causa tot maria tantũq
t̾rarũ em̃sus: a sũmo ut ita dicã
solis egrȩisu usq in eiꝰ occidua
uenisti. Age .gͦ. quia & secreti in¬
t̃nos nec occupati sumꝰ & sermoni
tuo uacare debemꝰ: edisseras nob̾
uelim omnẽ tuȩ ꝑegrinationis isto¬
riã: qualit̾ in oriente fides xp̃i flo¬
tuta monachorũ: quantisq signis
ac uirtutib in seruis suis xp̃s oꝑet̾.
Nã certe quia in his regionib in t̾
ista quȩ uiium ipsa nob̾ uita fasti¬
dio ẽ: libent̾ ex te audiemꝰ si uel
in heremo uiuere.xp̃ianis licet.
Ad hȩc postumianꝰ. faciã inqͥt ut
desiderare te uideo. Sed quȩso
priꝰ exte audiã : an isti oms qͦs hic

Expanded text:
quamlibet conserte vobiscum, ut quamlibet conserte vobiscum, ut poscitis, fabulari: quippe cum huc propter hoc venerim, ut me hujus Sulpicii mei me autem utraque manu complectebatur desiderio etiam verbosus impenderem. II. Enimvero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus, a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in ejus occidua venisti. Age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus, et sermoni tuo vacare debemus, edisseras nobis velim omnem peregrinationis tuae historiam; qualiter in Oriente fides Christi flotuta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis Christus operetur. nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec Postumianus, faciam, inquit, ut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos hic
Abbreviated transcription (Latin):
appulsus. inde huc decimo ꝑue.¬
neri: adeo ꝓspera nauigatio
piȩ affuit uoluntati. Tu modo
ꝓpt̾ quẽ tot maria transnaui¬
gauimꝰ. tantũ t̾rę transcucur¬
rimꝰ: cõplectendũ ꝑfruendumq
te remotis omib trade. Ego. uͦ.
inquã. etiã cũ tu in egyp̃to mo¬
rareris. totꝰ tecũ sẽꝑ animo &
cogitatione uersabar : meq
de te dies ac noctes cogitantẽ
totũ tua caritas possidebat.
ne dũ modo me tibi estimes pun¬
cto tẽporis defuturũ: qͦ minꝰ a-
more tuo pendens te intuear:
te audiã: tecũ loqͣr: nullo penitꝰ
in secretũ nr̃m qđ nob̾ hȩc remo¬
tior cellula p̾̃stat. admisso. Nã
huiꝰ nr̃i ut arbitror galli p̾sentiã
ñ moleste feres: qui hoc aduentu
tuo ut uides ꝑinde atq ego ipse¬
triũphat gaudio. Recte plane.
inqͥt postumianꝰ. in societate nra
gallus iste retinebit᷑: quia & si
tibi .ẽ. carissimꝰ. ñ potest mͥ ñ. ẽẽ.
sit disciplina. Neq grauabor

Expanded text:
adpulsus, inde huc decimo peradpulsus, inde huc decimo perueni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi tibi est carissimus, non potest mihi non esse sit disciplina. Neque gravabor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ in artini memoriã. ex illiꝰ enĩ
discipłis erat & ꝓpt̾ sua merita
carissimꝰ. int̾uenit nob̾ postum ianꝰ
ms. nr̃i causa ab oriente qͦse ante.
trienniũ patriã relinquens con¬
tulerat. regressus. Cõplexi ho¬
minẽ amantissimũ ex osculatiq
genua & pedes eiꝰ eũ uno atq
altero spatio qͣsi obstupefa eti
inuicẽ. flentes gaudio deãbu¬
lassem: iactis in t̾rã ciliti is conse¬
dim̾. Tũ prior postumianꝰ me in¬
tuens: cũ essẽ inqͥt in remotis ȩ¬
gipti: libuit ut ad mare usq ꝓce¬
derẽ. Hauẽ illic onerariã offendi.
quȩ cũ mercib narbonã petens
soluere parabat. Eadẽ nocte mͥ
in sõnis astare uisus es & iniecta
me manu tahere ut nauẽ illã
conscenderẽ. Mox tenebras rũ¬
pente diluculo: cũ eoloco in qͦ
qͥeuerã surrexissẽ: somniũ meũ
mecũ ipse reputans. tanto tui
desiderio subito correptꝰ sũ: ut
nichil cunctatꝰ nauẽ conscen-¬
derem: trigesimo die massiliã

Expanded text:
pter Martini memoriam — ex illius enim discipulis erat — et propter sua merita carissimus, interuenit nobis Postumianus meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. conplexi hominem amantissimum exosculatique genua et pedes eius, cum uno adque altero spatio quasi obstupefacti, inuicem flentes prae gaudio, deambulassemus, expansis in terram ciliciis consedimus. tum prior Postumianus me intuens ait: cum essem in remotis Aegypti locis, libuit ad mare usque procedere. nauem ibi onerariam inueni, quae cum mercibus Narbonam petens soluere parabat. eadem nocte mihi in somnis adstare uisus es et iniecta me manu trahere, ut nauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam
Abbreviated transcription (Latin):
domnũ martinũ stantẽ uob̾ iu¬
uare paratũ. si manꝰ apponitis.
Tunc iactans palluĩ qͦ utebat᷑
posuit manũ ad sarcofagũ cũ
reliqͥs sacerdotib crucib pa-¬
ratis & cęreis. Impositãq antipho¬
nã: deder̃ cuncti uoces psal¬
lentuĩ in excelsũ. Tunc ad senis
missis ut uentũ. ẽ ad conui-¬
uiũ. reguirentes sollicite senem
neqͣquã repperer. Sed nec homo
quidẽ extitt: qui eũ de basilica
exire uidisset. Credo aliqͣ fuit
uirtus angłica: quȩ & beatum
uirũ se uidisse ꝓnuntiauit. &
deinceps nulli cõparuit. In qͦloco
ex illa die multę uirtutes fa¬
cte sunt: que ꝑ neglegentiam
ñ sunt scriptȩ. Hos uͦ. in quantũ¬

Expanded text:
domnum Martinum stantem vos judomnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam reperiunt. Sed nec homo quidem exstitit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo aliquam fuisse virtutem angelicam, quae et beatum virum se vidisse pronuntiavit, et deinceps nulli comparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per negligentiam non sunt scriptae. Nos vero quantu
Abbreviated transcription (Latin):
supscm erat tumulũ cęper̃ effo¬
dere. Quo dececto: manꝰ ut eũ
cõmouerent initiunt. Ibiq mul¬
titudo tota laborans: nichil ꝓrsus
ꝑtotã diẽ ꝓfecit. Uigilata deniq
alia nocte: mane tẽptantes iterũ.
nichil omino agere potuer. Tunc
conturbati atq ext̾riti: quid fa¬
cerent nesciebant. Dicit eis unꝰ ex
clericis. Scitis quia post hoc tri¬
duũ natalis episcopatꝰ eiꝰ eẽ consu¬
euerat: & forsitan in hac die se
transferri uos ãmonet. Tunc ie¬
iuni is & orationib ac iugi psal¬
lentio die noctuq insistentes.¬
triduũ illud continuatione du¬
xer̃. Quarta autẽ die accedentes
ponentesq manꝰ ñ ualebant
penit̾ mouere sepulchrũ Pauore
autẽ omĩ ext̾riti: iã in hoc stantes
ut tra uasculũ qđ detexerant
opirent: apparuit eis ueneranda
canidie senex. ad instar Nais
candor ẽ efferens: diceris se eẽ
abbatẽ: & ait cis. Usq qͦ contur¬
bamini & tardatis: Hon uidetis

Expanded text:
super sanctum erat tumulum coeperunt effosuper sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes,triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manupenitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis
Abbreviated transcription (Latin):
PERt p̃tiũ. ẽ. enĩ etiã illud
inserere lectioni: qualit̾ scm
eiꝰ corpusculũ in locũ ubi nunc
adorat᷑ fuerit angło annuente.
trans latũ. Anno sexagesimo
qͣrto post transitũ gloriosi domni
martini: beat̾ ꝑpẽcuus turonicȩ
sedis cathedrã sortitꝰ. ẽ. dignitatis.
Adept̾q hunc apicẽ cũ magno de
uotoꝵ consensu fundam̃tã tẽpli
ãpliora quã fuerant suꝑ beata
m̃bra locare disposuit. Qđ sagaci
insistens studio: mirifice mancipauit
effectux. De qͣ fabrica multũ qđ lo-¬
que em̃ erat. sed quia p̃sens. ẽ con-¬
ticere ex inde meliꝰ putauimꝰ Adue¬
niente gͦ. obtato tẽpore sacerdoti
ut tẽplũ dedicaret᷑ & sc̃m corpus¬
culũ a lo co ubi sepultũ fuerat trans¬
ferret᷑: conuocauit beatꝰ ꝑpetuus
ad diẽ festũ uicinos pontifices: sed
& abbatũ ac diuersorũ clericoꝵ
ñ minuã multitudinẽ. & quia
hoc in kalendis uiliis agere uo¬
lebat: uigilata una nocte. facto
mane. accepto sarculo. t̾rã quȩ

Expanded text:
Operae pretium est enim etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae
Abbreviated transcription (Latin):
rantes: diẽ & tẽpus notant solli:¬
cite requirentes. Qui ipsã diẽ tẽ¬
pusq reperiunt: quo beatꝰ confessor
dixerat se eiꝰ exeqͥis deseruisse. O
beatũ uirũ: in cuiꝰ transitu sc̃oꝵ
canit numerꝰ: angłoꝵ exultat
chorus. omĩũq cęlestiũ uirtutũ¬

Expanded text:
rantes, diem et tempus notant, sollirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium virtutu
Abbreviated transcription (Latin):
o nanq tẽpore: beatꝰ ãbrostꝰ
cuiꝰ hodie flores eloqͥi ꝑ
totã ȩccłam redolent: medio¬
lanensi ciuitati p̾erat ep̃s. Cui
celebranti festa dnicȩ diei. ista
erat consuetudo: ut ueniens le¬
ctor cũ libro. ñ antea legere p̾su-¬
meret : quã sc̃s nutu iussisset.
Factũ ẽ. autẽ ut illa die dñica: ꝓ
tare stante qͥ lectionẽ beati pauli
ꝓferret: beatissimꝰ antistes ãbrosiꝰ
suꝑ scm̃ altare obdormiret. Qđ ui¬
dentes multi : cũ nullus eũ penitꝰ ex¬
citare p̾sumeret: transactis fere du-
pectat enĩ popłs: ualde iã lassus.
Respondens autẽ beatꝰ ãbresiꝰ nolite
inqͥt turbari. Multũ eni mͥ ualet
sic obdormisse: eui tale miraculũ
dñs ostendere dignatꝰ sit. Nã no¬
ueritis frẽm meũ martinũ sacer-¬
dotẽ. egressũ de corpore fuisse: me
autẽ eiꝰ funeri obsequiũ p̾buisse.
Pactoq ex more seruitio: capitellũ
tantũ uob̾ excitantib ñ expleui.
Tunc illi stupe facti parit̾ & ãmi-¬

Expanded text:
Eo namque tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est autem ut illa die Dominica, ectore ante altare stante, qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem eius funere obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admi
Abbreviated transcription (Latin):
ptione confundit᷑. eccła uirtute
roborat᷑: sacerdotes reuelatione
glorificant᷑. Quẽ michael assũ¬
psit cũ angłis: Maria suscepit
cũ uirginũ choris: paradisus
retinet lȩtũ cũ scĩs. Sed qͥd nos
in laudẽ eiꝰ tẽptamꝰ. qđ ñ suffi-¬
cimꝰ adimplere: Ipse enĩ . ẽ. laus
illiꝰ. cuiꝰ laus ab eiꝰ ore nunquã

Expanded text:
nditur, eclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cuius laus ab eius ore numqua
Abbreviated transcription (Latin):
Rchadii . uͦ. & honorii scdo in¬
ꝑii anno: sc̃s martinꝰ turo¬
p̾bens infirmis multa beneficia.
octogesimo primo ȩtatis suȩ
anno episcopatꝰ autẽ iugesimo
sexto. apud condatensẽ diocesis
suȩ uicũ excedens a scło : felicit᷑
migrauit ad xp̃m. Transiit autẽ
media nocte quȩ dñica habe-
bat᷑: attico cesareoq consulib
Multi enĩ in eiꝰ transitu psallen¬
tiũ uoces audier̃ in cęlo: qđ
in libro uirtutũ eiꝰ primo pleniꝰ
exposiumꝰ. Nã eũ primũ sc̃s dĩ
apud condatensem ut diximꝰ
uicũ egrotare cȩpisset: pictaui
alt̾catio in t̾utrunq surrexit po¬
płm. Dicebant enĩ pictaui. Nost̃
.ẽ. monachus: nob̾ abbas extitit.
nos reqͥrimꝰ com̃datũ. Sufficiat
estis eiꝰ colloqͥo: participastis con¬
uiuio: firmati fiuistis benedictio¬
nib: insuꝑ & uirtutib iocundati.
Sufficiant uob̃ ista omĩa: nob̃ li-¬
ceat auferre uel cadauer exanime.
Ad hȩc turonici respondebant. Si
uir tutes nob̾ factas sufficere di¬

Expanded text:
 Honori secundo imperii anno sanctus Martinus Turopraebens infirmis multa beneficia, octuaginsimo et primo aetatis suae anno, episcopatum autem vicissimo sexto, apud Condatinsem diccisis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media noctbatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficestis ejus colloquio, participastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere di
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant᷑: occulte platebras
diuinũ officiũ celebrabant.
N ã si qͥ a paganis reꝑti fiussent. xp̃i¬
ani: aut afficiebant᷑ uerberib
aut gladio truncabant᷑: A pas¬
sione gͦ. dñi usq ad transitũ scĩ
cõputantur. Ii EO DE TRANSITU¬

Expanded text:
videbantur, occulte et per latebras videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti computantur. E
Abbreviated transcription (Latin):
Nob̾ . ẽ. enĩ ablatꝰ: nob̃ a dõ donatꝰ
Uerũ si mos antiquitꝰ institutꝰ ser¬
uat᷑: in urbe qͣ ordinatꝰ ẽ. habe¬
bit dõ iubente sepulchrũ. Certe
si ꝑ monasterii pͥuilegio cupitis
uindicare: scitote quia primo
ei monasteriũ fuit cũ mediola¬
nensib LUII. Nis .gͦ. litigan¬
corpusq in medio positũ ab u¬
troq popło custo dit᷑. futurũ
ut mane facto a pictauis ꝑ uio¬
lentiã auferret᷑. Sed dĩ omp̃s: no¬
luit urbẽ turonicã. ꝓpͥo frustrari
nec ullus suꝑfuit. qͥ ex hac mul¬
titudine uigilaret. Igit᷑ ubi turo¬
nici Ds conspiciunt obdormisse:
Positũq in naui: cũ omĩ popło ꝑ
uigennȩ fluuiũ descendunt. Ingressiq
ligeris alueũ: ad urbẽ turonicã cũ¬
magnis laudib psallentiũ : diriguis
copioso. De quoꝵ uocib pictaui
exꝑge facti: nichil de thesauro
quẽ custo diebant habentes. cũ
magna confusione ad ꝓpͥa sunt
reuersi. Qđ si qͥs reqͥrit. cur post
sine benedictione sacerdotali

Expanded text:
 nobis a Deo donatus. Virum si mus antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordenatus est habebit Deo iubente sepulchrum. Certe si pro monasthirio privilegio cupitis vindecare, scetote, quia primum ei monasthirium cum Mediolaninsibus fuit'. His ergo litiganab utroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cumagnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post sine benedictione sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
Formula uiuendi p̃sto. ẽ. tͥ. pauca loquaris.
Sluguna fac sit utrisq comes modꝰ utile pulchrũ.
Obsequus instes ea ꝓte p̃mia poscdnt.
Sobrius a mensis. a lecto surge pudicus¬
Quẽ colis intitulis mserũ abiecdtũq tuere.
Est aliꝗ̃do bono bene. ne grauib suꝑet᷑
E st male. qͦ maculas lauet. aduersisq ꝓbet᷑.
Est aliꝗdo malo bene qͦ grauiꝰ cruciet᷑.
Est male qͦ redeat. uel ut hic qͦq iã patiat᷑.
Qui petis unde malũ cũ sint bona cuncta ereata
Defectu ꝓpͥo sunt mala quȩ mala sunt.
Cũ mat̃ uicio careat. uiciũ tam̃ ex se.
& ꝑ se citius dulcia poma trahunt.
Quid signent. aut curter celebrent᷑. habes.
Nocte prior. subluce sequens in luce sup̃ma
Sub noe. sub tẽplo. subtruce sacra notant.
S ub noe. sub dauid. sub xp̃o sacra fuere :
Nox. aurora. dies. umbra figura deus.

Expanded text:
Formula uiuendi praesto est tibi pauca loquaris, Plurima fac. sit utrisque comes modus, utile, pulchrum; Obsequiis instes: ea pro te munera poscent. Sobrius a mensis, a lecto surge pudicust illum, Quem colis in titulis, miserum abiectumque tuere.Est aliquando bono bene ne gravibus superetur. Est male quo maculas lavet, adversisque pietur. Est aliquando malo bene quo gravius feriatur. Est male quo redeat vel ut hic utroque jam patiatur. Quid petis unde malum, cum sint bona cuncta creata? Defectu proprio sunt mala quae mala sunt. Cum radix vitio careat, vitium tamen ex se Et per se citius dulcia poma trahunt. Quid signent, aut cur tres celebrentur, habe. Nocte prior sub luce sequens in luce suprema Sub Noe, subque David, sub cruce sacra notant. Sub Noe, sub David, sub Christo sacra fuere; Nox, aurora, dies, umbra, figura Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
Prima rubens unda. ranȩ tabesq secunda.
Inde culex tristis. post: musca nociuior istis.
Quinta pecus strauit. uesicas sexta creauit.
Pone subit grando. post: bruchus dente nefando.
Nona tegit solẽ. pͥmã necat ultima ꝓlem.

Expanded text:
Prima rubens unda, ranae, tabesque secunda, Inde culex tristis, post musca nocivior istis. Quinta pecus stravit, vesicam sexta creavit. Pone subit grando, post bruchus dente nefando. Nona tegit solem, primam necat ultima prolem.