comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Prudentia enĩ mentis & in p̃senti
pacẽ habet ñreddendo malum
ꝓmalo & infuturo uitã aeternam
meretur. Qm̃ sapientia carnis ini¬
mica ÷. dõ đ suꝑius dix̃ p rudentiã
carrus modo appellat sapientiã
carnuis. Sapientia autẽ carnalis
hominis & mundana : inreb cadu¬
cis sp̃e ꝑonere & ea oꝑari quȩ suꝑius
diximꝰ¶ legi enĩ dĩ. id ÷ legi euangłu
quȩ dicit malũ ꝓmalo non reddas
non÷ subiecta sapientia carnialis:
quare: qr ñ potest: & quare ñ potest.
Quia ñ uult timenis amĩtẽ bona
tẽporalia Dũ enĩ mabõ ꝓmalo
reddunt odientesse inuicẽ euan¬
.gelio contrarii existunt qđ p̃cipit
inimicos diligi Qui autẽ in carne
s̃ positi dõ placere ñ possunt. sub¬
audis quãdiu intalib manent:
Uos autẽ oromani in carne ñ estis
id̃ incarna lib desiderus qr iam

Expanded text:
Prudentia enim mentis in praesenti Prudentia enim mentis in praesenti pacem habet, non reddendo malum pro malo, et in futuro vitam aeternam meretur. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo. Quod superius dixit prudentiam carnis, modo appellat sapientiam carnis. Sapientia autem carnalis hominis et mundana est in rebus caducis spem ponere, et ea operari quae superius diximus. Legi enim Dei, id est legi Evangelii, quae dicit: Malum pro malo non reddas, non est subjecta sapientia carnalis. Quare? quia non potest; et quare non potest? quia non vult, timens amittere bona temporalia. Dum enim malum pro malo reddunt, odientes invicem, Evangelio contrarii existunt, quod inimicos praecipit diligi. Qui autem in carne sunt positi, Deo placere non possunt; subaudis quandiu in talibus manent. Vos autem, o Romani, in carne non estis, id est in carnalibus desideriis: qui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ carnalit̃ uiuunt & carnalibus
delectatiorub fruunt᷑ quȩ cartus
sunt sapiunt hoc ÷ carnalia atẽ.¬
.poralia solũmodo reqͥr᷑ noncuran.¬
.tes despiritalib. Quienĩ scđm spm̃¬
lestis quȩrentes. Alit̃: homo exduab
anima. Siactus carnus suꝑauerin
actis m̃tis carnalia ac tẽporalia
tunc homo reqͥrit: Si łi affectus
sp̃s siue m̃tis suꝑauerit actꝰ carnis
tunc spiritalia sectatur Mã pru¬
dentia carnis morst Prudentia
lũ ꝓmalo reddere carnalia desi¬
deria sectari quȩ siquis imple¬
uerit mortt̃ atͣnã sibi adqͥrit.
philosophi difinier̃ prudentiam
esse boria tẽporalia appetere.
mala tẽporalia cauere quȩ pru¬
dentia qr carnał ÷ id circo gene¬
.rat mortẽ a ternã. qm̃ dũbor ia
amicos indm̃ & iNmicos ꝓpt̃ dm̃
diligere orare ꝓꝑsequentib ac̃alup¬
mantib nuxta qđ euangłium p̃ei¬
.pit cuncta t̃ẽporalia ac transito.¬
ria sꝑnere & gaudia patriae cȩ-¬
lestis totonisu mentis appetere.

Expanded text:
 carnaliter vivunt, et carnalibus delectationibus fruuntur, quae carnis sunt sapiunt, hoc est carnalia et temporalia solummodo requirunt, non curantes de spiritalibus: qui vero slestis quaerentes. Aliter: homo ex duabus anima. Si actus carnis superaverint affectum mentis, carnalia et temporalia tunc homo requirit: si vero affectus spiritus sive mentis superaverit actus carnis, tunc spiritalia sectatur. Nam prudentia carnis mors est. Prudentia pro malo reddere, carnalia desideria sectari, quae si quis impleverit, mortem aeternam sibi acquirit. Philosophi definierunt prudentiam esse bona temporalia appetere, et mala temporalia cavere; quae prudentia, quia carnalis est, idcirco generat moramicos in Deo et inimicos propter Deum diligere; orare pro persequentibus et calumniantibus, juxta quod Evangelium praecipit; cuncta temporalia ac transitoria spernere; gaudia patriae coelestis toto nisu mentis appetere.
Abbreviated transcription (Latin):
ne sua quȩ fuit hostia ꝓpeccato
dãpnauit peccatũ humam ge¬
neris ñ peccando ꝑcarnẽ dupli¬
cit̾ enĩ dãpnauit siue occidit et
mortificauit peccatũ generis
humani uł qr ñ peccauit in carne
sua ł etiã mortificando illudin.
cruce Lale ÷ hoc qͥsi debarbaris
uictoriã sumat debarbaris Et
degothis uincat gothos ut iusti.¬
ficatͥo legis impleret᷑ in nobis
id̃ ut ꝑpassionĩe eiꝰ redẽpti et
baptismũ ab omĩb peccatis¬

Expanded text:
 peccato, damnavit peccatum humani generis, non peccando per carnem. Dupliciter enim damnavit, sive occidit et mortificavit peccatum generis humani, vel quia non peccavit in carne sua, vel etiam mortificando illud in cruce. Tale est hoc quasi quis de barbaris victoriam sumat de barbaris, et de Gothis vincat Gothos. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Id est, ut per passionem ejus redempti, et per baptismum ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
quedã mala oꝑa ñ cognoscebam
qđ peccatũ essent usquequo lex
uerut: Erant erũ quedã pecca.¬
ta quȩ ante legẽ ñputabantur
concupiscentia dequo ipse sub¬
iungit: blam concupisceritiã libi.¬
dirus aliarũq malarũ rerum
nesciebã. Sub audis esse peccatũ
Nusilex dicer& Ñ concupisces: ꝑ
concupiscentiã in itelliguritur

Expanded text:
quaedam mala opera non cognoscebam quaedam mala opera non cognoscebam quia peccatum essent, usquequo lex venit. Erant enim quaedam peccata, quae non putabantur concupiscentiae de quo ipse subjungit: nam concupiscentiam libidinis, aliarumque malarum rerum nesciebam, subaudis peccatum esse, nisi lex diceret: Non concupisces. Per concupiscentiam enim intelliguntur
Abbreviated transcription (Latin):
Ille uero seruit innouitate sp̃s
qͥcircũcisioriẽ spiritalit̃ seruat
&̃ circũcidit corsuũ abomtub
uitiis & qͥ escit aprauo oꝑe et
cetera quȩ lex docet spiritalit̃
intelligit & adimplet Quider.¬
go dicẽmus: lexpeccatũ est: Absit
utl ex quȩ peccata ꝓhibet causa
peccati Nob data sit: Index qͥdẽ.
est peccatoꝵ adocet quid sit ap
mortis ÷ illis qͥpeccant. Uerbi
nem absta iere acibis moraferis
&a suco uenerate herbe syille co¬
mederit aut biberit contra p̃cep¬
tũ medici & mortuus fuerit.
Non idcirco ÷ medicus causa illius
mortis qr ꝓhibuit sedipse sibi ÷
causa mortis qui comedit deꝓ
hibitis. ita lexquȩ ꝓhibebat pec-¬
cata dicets: Siquis hoc uł illud
fecerit morte morictur. peccan¬
tib & ea facientib quȩ ipsa ꝓhi¬
bebat ñerat causa mortis sed
ipsi qͥ transgressores existebaNit
erant sibi causa suae mortis. sed
peccatũ ñ cognoui nisi ꝑlegem .i.¬
plegẽ quȩ punit peccata ł etiam

Expanded text:
Ille vero servit in novitate spiritus, qui circumcisionem spiritualiter servat, et circumcidit cor suum ab omnibus vitiis, et quiescit a pravo opere, et caetera quae lex docet spiritualiter intelligit et adinoplet. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit, ut lex quae peccata prohibet causa peccati nobis data sit. Judex quidem est peccatorum, et docet quid sit appmortis est illis qui peccant. Verbi bet abstinere a cibis mortiferis et a succo venenatae herbae, si ille comederit aut biberit contra praeceptum medici, et mortuus fuerit, non idcirco est medicus causa mortis illius cui prohibuit, sed ipse sibi est causa mortis qui comedit de prohibitis: ita lex quae prohibebat peccata, dicens: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur, peccantibus et ea facientibus quae ipsa prohibebat, non erat causa mortis, sed ipsi qui transgressores existebant, erant sibi causa suae damnationis. Sed peccatum non cognovi nisi per legem, iper legem quae punit peccata, vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fidei sumꝰ pͥmicias sp̃s habentes dolemꝰ
& ipsi intranos gemimꝰ in corde dm̃te
sustinentes carceres penurias &gestates
multasq angustias & afflictiones
Bene & conueruent̃ dix̃ non solũ alii
ingemiscunt sed &tios apłi pͥmitias¬
sp̃s scĩ habentes qr sicut illos primos
elegit dr̃s. ita primi accipere meru.¬

Expanded text:
fidei sumus, primitias spiritus habentes, dolemus, fidei sumus, primitias spiritus habentes, dolemus, et ipsi intra nos gemimus in corde et mente, sustinentes carceres, penuriam, egestates, multasque angustias et afflictiones. Bene et convenienter dicit: Non solum alii ingemiscunt, sed et nos ipsi sancti habentes, quia sicut illos primos elegit Deus, ita primi accipere meru
Abbreviated transcription (Latin):
huc. In hoc locout beatus augusti¬
nus dicit: non ÷ origłnes sequa̾ndꝰ
Neq sequaces eiꝰ qͥ omnẽ creaturã
rationabilẽ et in rationabilem
corporalẽ & incorporalẽ c̃ pre¬
hendunt. Donenũ omĩs creatura
ingemiscit ut illi uolunt sedho.¬
mo qͥ cũ omĩ creatura quandã
cõmunuonẽ hab& eo modo quo
paulo superius diximus. Omtus
inquit creatura. Id ÷ om̃is homo
iNgemiscit affligit᷑ tristat᷑ i
dolore. infamẽ & siti infrigore
& nuditate. incarcerib & partu.¬
rit. siue ut melius habetur in
greco. dolet inmultis angustus
usq adhuc id÷ usq ad diem
iuditu. Et quã diu dicit᷑ ad huo
ł quã diudicit᷑ hodie. sẽꝑ subiace.¬
bit creatura humana angustus
& dolorib Illi autẽ quiiã regnant¬
cũ dõ & cotidie transeunt ad reqͥem
sempit̃tiã post ꝗ abhuiꝰ scłi erũnis
lib̾ant᷑ ñ ingemiscunt: Nonsolum
autẽ illa sub audis creatura. idr̃ ñ
solũ credentes & ñ credentes inge¬
miscunt & dolent inp̃senti uita sed

Expanded text:
tinus, non est Origenes sequendus, neque sequaces ejus qui omnem creaturam rationabilem et irrationabilem, corporalem et incorporalem comprehendunt. Non enim omnis creatura ingemiscit, ut illi volunt; sed homo, qui cum omni creatura quamdam communionem habet, eo modo quo paulo superius dixit: Omnis, inquit, creatura, id est omnis homo ingemiscit, affligitur, tristatur in dolore, in fame et siti, in frigore et nuditate, in carceribus et parturit; sive quod melius habetur in Graeco dolet in multis angustiis usque adhuc, id est usque ad diem judicii; et quandiu dicitur adhuc, vel quandiu dicitur hodie, semper subjacebit creatura humana angustiis et doloribus; illi autem qui jam regnantcum Deo, et quotidie transeunt ad requiem sempiternam, postquam ab hujus saeculi aerumnis liberantur, non ingemiscunt. Non solum autem illa, subaudis creatura, id est, non solum credentes et non credentes ingemiscunt et dolent in praesenti vita, sed
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ꝑse menbr̃u ÷: uNuuersitas
uero peccatoꝵ corpꝰ appellatur:
quȩ id cireo corpus mortis dicit᷑
quia mortẽ aterniã nifert de quo
corpore mortis. id ÷ un uuersitate
omniũ peccatoꝵ exorabat apłs
liberari. Igit᷑ ego ipse mente ser¬
u̾o legi dĩ carne autẽ legi peccati:
Rationabilitate mentis & intenir¬
one seruio legi dĩ consentiendo ei
dũ nolo concupisceitia carnali
subiacere: Carne autẽ legi pecca.¬
ti. id ÷ consuetuditu malȩ qr con¬
cupisco inquantũ malignꝰ sp̃s
suggerit & caro delectat homo legi
licet concupiscant carne niħil dãp.¬
.natiorus ÷ illis qr non ãbulant
scđm carnẽ. id ÷ scđm carnalia
desideria ñ uiuunt. ł certe iNullis¬

Expanded text:
ersitas vero peccatorum corpus appellatur. Quod idcirco corpus mortis dicitur, quia mortem aeternam infert. De quo corpore mortis, id est universitate omnium peccatorum, exorabat Apostolus liberari. Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Rationabilitate mentis et intentione servio legi Dei, consentiendo ei, dum volo concupiscentiae carnali subjacere, carne autem legi peccati, id est consuetudini malae, quia concupisco. In quantum malignus spiritus suggerit et caro delectat, homo legi licet concupiscant carne, nihil damnationis est illis, quia non ambulant secundum carnem, id est secundum carnalia desideria non vivunt;
Abbreviated transcription (Latin):
&iitia carnis soluta ÷ alege uiri
hoc ÷ non ÷ iã subiecta legi mosaicȩ
qr nichil hab& qđ eidebeat: lex enĩ
inanima quando statĩ ut pulsat
hominẽ ꝑficit᷑. Morit᷑ quando
menis ñ oboedit eiꝰ suggestior u. &
delectatiorii Igit᷑ uiuente uiro
uocabit᷑ uxor ad ultera si fuerit¬

Expanded text:
vitia carnis, soluta est a lege viri, id est non est jam subjecta legi Mosaicae, quia nihil habet quod ei debeat: lex enim in anima quando statim ut pulsat hominem perficit: moritur vero quando mens non obedit ejus suggestioni et delectationi. Igitur vivente viro vocabitur uxor ad
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscit illũ occidere cuiuim
iNfert: sic deceteris uitus intelli.¬
gendũ. Donenĩ qđ uolo hoc ago
sed qđ odi illud facio. Quid uole¬
bat apłs uolebat ñ concupis cere.
& tamen concupiscebat. Siautẽ
qđ nolo illud facio. id÷̃ concupis¬
co consentio logi qm̃ bona ÷ lica
concupiscere carne. id ÷ fragili¬
tate carrus tam̃ qi menite
nolebat concupiscere concor.¬
dabat legidicenti. Noncon.¬
cupiscas. nunc autẽ subaudis
gra dĩ confortatꝰ iã nonego
opor illud desideriũ peccati neq
concupisco affectu m̃tis sed qđ
habitat mine peccatũ. id÷ mala
consuetudo peccandi quã. itraxi
exadã opat᷑ in me concupiscert
mei Sed sub iungenis hoc ÷ iN
carne mea Ex posuit ipse quid
esset qͥd dix̃. Non habitat in me
aliquid bonũ & separauit affec.¬
tũ mentis adesiderio carnis in qͦ
nihil ÷ bonũ q sẽꝑ delectat᷑ car¬
nalia ꝑficere. ¶Nam uelle adiac&

Expanded text:
cupiscit illum occidere, cui vim cupiscit illum occidere, cui vim infert: sic de caeteris vitiis intelligendum. Non enim quod volo hoc ago, sed quod odi malum illud facio. Quid volebat Apostolus? Volebat non concupiscere, et tamen concupiscebat. Si autem quod nolo illud facio, id est concupisco, consentio legi quoniam bona est. Licet concupisceret per fragilitatem carnis, tamen quia mente nolebat concupiscere, concordabat legi dicenti: Non concupisces. Nunc autem, subaudis gratia Dei confortatus, jam non ego operor illud desiderium peccati, neque concupisco affectu mentis, sed quod habitat in me peccatum, id est mala consuetudo peccandi quam traxi ex Adam, operatur in me concupiscentimei; sed subjungens: hoc est in carne mea, exposuit ipse quid esset quod dicit: Non habitat in me aliquod bonum, et separavit affectum mentis a desideriis carnis in qua nihil est boni: quia semper delectatur carnalia opera perficere. Nam velle adjacet
Abbreviated transcription (Latin):
spiritał ÷ qr̾ spiritalia p̃cepta
hab& ea doces quȩ ad salut̃e
animȩ ꝑtinent. ł etiã spiritał
dicit᷑ qr spiritalit̃ seuilt intelli¬
gi a nob. Ego autẽ carnał sum
id ÷ mortał sũ adhuc ideoq in
carnalib desideriis & concu-¬
piscentis sp̃e porio Uenunda¬
tis subpeccato primus homo
accepta dulcedine ueciti pomi
uendidit semet ipsũ diabolo in
seruũ cũlib esset Et omĩs qͥconcu¬
piscentia carnali delectat᷑ & dul.¬
cedine peccati fruit᷑ diabolo & pec¬
cato sẽ uendit cuise sub ponit
Qđ enĩ oꝑor ñ intelligo ꝑsonã duoꝵ
haminũ assumit inhis uerb̾apłs
apłs: Concupiscebat contra legis
p̃ceptũ qđ concupisceritiã non.
intelligebat. id ÷ ñ ad probat. ñ
eligebat. neq ꝑficere obtabat
ni de concupiscentia ꝑ quã debe.¬
mus intelligere uniuersitatem
uitioꝵ quȩ omĩa concupiscentia
explentur: Nullũ enĩ peccatum
ꝑficiatur sine concupiscentia
Uerbi grã qͥ facit homicidiũ con-¬

Expanded text:
cepta habet, ea docens quae ad salutem animae pertinent vel etiam spiritalis dicitur, quia spiritaliter se vult intelligi a nobis. Ego autem carnalis sum, id est mortalis sum adhuc, ideoque in carnalibus desideriis et concupiscentiis spem pono, venundatus sub peccato. Primus homo, accepta dulcedine vetiti pomi, vendidit semetipsum diabolo in servum, cum liber esset, et omnis qui concupiscentia carnali delectatur: et dulcedine peccati fruitur diabolo et peccato se vendit cui se supponit. Quod enim operor, non intelligo. Personam duorum hominum assumit in his verbis olus? Concupiscebat contra legis praeceptum: quam concupiscentiam non intelligebat, id est, non approbabat, non eligebat, neque perficere optabat.ni de concupiscentia, per quam debemus intelligere universitatem vitiorum, quae omnia per concupiscentiam explentur. Nullum enim peccatum perficitur sine concupiscentia. Verbi gratia: Qui facit homicidium, con
Abbreviated transcription (Latin):
solui ꝑficere: sed nec concupiscere:
N enm qđ uolo bonũ hoc fatio
qr̃ nollẽ concupiscere & concu¬
pisco sed qđ nolo malũ hoc ago
qi concupisco. Si autẽ qđ nolo
illud facio. id̃ siconcupisco. &
delector incarnalib desiderus
Non ego oꝑor illud desiderio rati.¬
onabilitatis m̃tis & intentior ie
sed qđ habitat inme peccatum
facere bonũ ut non c̃cupiscam
Qm̃ mͥ malũ adiacet consuetudo
uidelicet praua & concupiscentia
peccati. Ordo uerboꝵ ÷ mͥ uolenti
facere bonũ inuenio legẽ bonã &
utilẽ esse. Ac si diceret aliis uerb̾:

Expanded text:
on perficere, sed nec concupiscere. Non enim quod volo bonum hoc facio, quia nollem concupiscere, et concupisco; Sed quod nolo malum hoc ago, quia concupisco. Si autem quod nolo illud facio, id est si concupisco et delector in carnalibus desideriis, jam non ego operor illud desiderium rationabilitate mentis et intentione, sed quod habitat ifacere bonum, ut non concupiscam mihi malum adjacet, consuetudo videlicet prava et concupiscentia peccati. Ordo verborum est: mihi volenti facere bonum, invenio legem bonam et utilem, ac si diceret aliis verbis:
Abbreviated transcription (Latin):
.poris ur̃i quomodo seruiatis
omnub: uirtutib: Cũ enĩ serui
essetis peccati libi fuistis iustitiȩ:
id÷ alieni fuistis aiustitia: dic̃
qͥ seruit peccato & diabolo eius
seruus÷ cuiꝰ uoluntatẽ ad implet
Sicqͥ seruit iustitiȩ seruus ÷ iustr¬
tiȩ & di: Quierũ seruit furto

Expanded text:
ri, quomodo serviatis omnibus virtutibus. Cum enim servi essetis peccati liberi fuistis justitiae, id est alieni fuistis a justitia. Sicut qui servit peccato et diabolo, ejus servus est cujus voluntatem adimplet: sic qui servit justitiae servus est justitiae et Dei. Qui enim servit furto
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Vnde dt̃is dic̃ ad abraã: Hec¬
dũ cõpleta s̃ peccata a morreoꝵ.
Et ad iudaeos implete mensuram
patrũ ur̃oꝵ. Omnẽ ergo men-¬
surã peccati que erat. ante legẽ
transcendit p̃uaricatio mandati
legis: & tale: acsidiceret: Ideo
diabolꝰ sedux̃ hominẽ ꝑdulce¬
dine peccati ut fiat ꝑtransgres.¬
sionẽ mandati supramodũ pec¬
cans peccatũ. id ⁊̃ deterius & maxi¬
mũ pecca ł ut beatus hierorumꝰ
dic̃. peccatũ peccatius Idcimus

Expanded text:
Abraham : Necdum completa sunt peccata Amorrhaeorum; et ad Judaeos: Implete mensuram patrum vestrorum . Omnem ergo mensuram peccati quae erat ante legem, transcendit praevaricatio mandati legis. Et tale est ac si diceret: Ideo diabolus seduxit hominem per dulcedinem peccati, ut fiat per transgressionem mandati supra modum peccans peccatum, id est, deterius et maximum peccatum, velut beatus Hieronymus dicit: peccatum peccatiu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ qđ ante legẽ latebat & ignora
batur. eẽ peccatũ ut appareret
quid. eẽt ꝑtrans gressionẽ legis
dux̃ me ad morte q maiorae
poeria digrꝰ fui si peccaui postq
legẽ cognoui qr scient̃ peccaui:
Utfiat supra modũ peccaris pec¬
catũ ꝑmandatũ legis. Frat ante
datã legẽ moysi magnũ pecca¬
tũ origitiale & actuale quod
cognoscebat᷑ trans gressio quoq¬
naturał legis sed istud peccatũ
excreuit. Preuaricatione scrip¬
tȩ legis quȩ dicit. Neoccidas.
Don concupiscas. & cetera Etcum

Expanded text:
tum quod ante legem ltum quod ante legem le peccatum, ut appareret quid esset, per transgressionem legis duxit me ad mortem: quia majori poena dignus fui, si peccavi postquam legem cognovi, quia scienter peccavi: ut fiat supra modum peccatis peccatum per mandatum legis. Erat ante datam legem Moysi magnum peccatum originale et actuale, quo cognoscebatur transgressio naturalis legis, sed istud peccatum excrevit per praevaricationem scriptae legis, quae dicit : Non occides, non concupisces, etc. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut qđ mͥ ꝓbono datũ ÷ meo uitio
mutet᷑ inmalũ. Nam peccatũ id ÷
diabolus auctor peccati. o ccasio¬
.Ne accepta ꝑmandatũ legis. eo
modo qͦ paulo superius diximus
seduxit me & decepit dulcedin ie
peccati & concupiscentiae ut ea
implerẽ aquib lex ꝓhibet & ꝑ¬
illud mandatũ hoc ÷ ꝑ transgressio.¬
nẽ mandati occidit me inanima.
accipe ꝓomĩb mandatis: Lex scã
sit m causa mortis. Nonenĩ me occi¬
dit illud mandatũ legis qđ ꝑsebonũ
÷ sed ego me occidi & causa meae mor-¬
tis fui transgrediendo illud Sed
peccatũ ut appareat peccatum ꝑ
bonũ mandatũ legis oꝑatũ : mͥ
mortẽ. Peccatũ in hoc loco intelligit᷑
diabolus scđm beatũ ambrosium
sicut & insuꝑiorib Non ergo lex mͥ
mortẽ oꝑata ÷ seddiabolus ut ap¬
parer& peccatũ id ÷ inimicus
humani generis esse ꝑtrans gressi¬
onẽ boni mandati oꝑatꝰ ÷ mihi
morte qr ad mortẽ me traxit:
Aliter scđm beatũ augustinũi lecca¬

Expanded text:
 pro bono datum est, meo vitio mutaretur in malum. Nam peccatum, id est diabolus auctor peccati, occasione accepta per mandatum legis, eo modo quo superius diximus, seduxit me, et decepit me dulcedine peccati et concupiscentiae, ut ea implerem a quibus lex prohibet, illud mandatum, hoc est, per transgressionem mandati, occidit me in anima.accipe pro omnibus mandatis. Lex sanctsit mihi causa mortis. Non enim me occidit illud mandatum legis quod per se bonum est, sed ego me occidi, et causa meae mortis fui transgrediendo illud. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mandatum legis, operatum est mihi mortem. Peccatum in hoc loco intelligitur diabolus secundum beatum Ambrosium, sicut et in superioribus. Non ergo mihi lex mortem operata est, sed diabolus, ut appareret peccatum, id est, inimicus humani generis esse, per transgressionem boni mandati operatus est mihi mortem: quia ad mortem me traxit. Aliter secundum beatum Augustinum: Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uixit: Etpeccatũ inprimo quidẽ
hominie uixit qͥ scienter peccauit
& incain qͥdocit. Alaior ÷ iniquitas
mea qua ut ueniã merear sedinifi¬
.lus eiꝰ mortuũ qui ad tantũ de ue.¬
ner̃ errorẽ ut ñ putarent esse pec¬
catũ qđ erat peccatũ. adueniente
autẽ lege moysi reuix̃ qđ ceꝑat
ñ uiuere quando latebat. IEgo autẽ
mortuus sum. id÷ dignũ morte u i¬
tellexi esse post quã accłpi legẽ
& trangressus sum eam & inuentũ ẽ.
mͥ mandatũ qđ erat aduitã hoc
esse ad mortẽ: Sensus huiꝰ modi ::
Illud mandatũ qđ mͥ ad hoc datũ :
ut obseruatũ & custoditũ ꝓficer&
aduitã aternã neglectũ ꝑdux

Expanded text:
mo quidem homine vixit qui scienter peccavit; et in Cain qui dixit: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear ; sed in filiis ejus mortuum est qui ad tantum pervenerunt errorem ut non putarent esse peccatum quod erat peccatum. Adveniente autem lege Moysi revixit quod coeperat non vivere quando latebat. Ego autem mortuus sum, id est dignum me morte intellexi: postquam accepi legem et transgressus sum eam: et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Sensus hujusmodi est: Illud mandatum quod mihi ad hoc datum est, ut observatum et custoditum proficeret a
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ apłs pęnitentiã agentiũ
ł exꝑsona uanus cuiusq hominus
pęnitentiã agentis: Nã quando
ista loquebatur grã baptismatis
iustificat᷑ erat Peccati autẽ no.¬
mine isto iNloco beatus ãbrosi¬

Expanded text:
poenitentiam agentium: vel ex persona uniuscujusque hominis poenitentiam agentis. Nam quando ista loquebatur, gratia baptismatis justificatus erat. Peccati autem nomine in isto loco beatus Ambrosi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransgressioñe eius posset illũ
dãpnare & quẽ antea dãpnaue.¬
rat porigitiale peccatũ accepta
occasiorie ꝑ trans gressionẽ legis
inflãmauit illũ. Nonsolũ ad con-¬
.cupiscentiã libidius sed omniũ
uitioꝵ ut ꝑ concupiscenitiam fi¬
eret p̃uaricator legis. Nam hoc
habet ꝓpriũ ꝑtrans gressionem
humane m̃tis infirmitas ut dif¬
.ficilius obseruari possiait ꝓhibi¬
ta. ꝓdine lege enĩ naturali ł mo¬
ysi peccatũ mortuũ erat. idͣ la¬
cebat ignorabat᷑ ñ apparebat:
Anteꝗ lex naturał & intellectus
iricipiat iugere mi paruuł
alusq homin ib licet ꝑcutiant
patrẽ &matrẽ & ma ledicant
ñ peccant postꝗ autẽ ad legiti¬
mos annos intelligentiȩ ueneriNT
sialiquid tale fecerint peccant.
.q̃ uindictã recipiunt: dimilit̃
anteꝗ lex mossi data esset. erant
quȩdã peccata quȩ ignorabant᷑
peccata esse quȩ cõmissa ñtante
grauitudituis erant ł etiãm si
cognoscebant᷑ esse peccata latebat

Expanded text:
llum damnare quem antea damnaverat per originale peccatum: et accepta occasione, per transgressionem legis inflammavit illum, non solum ad concupiscentiam libidinis, sed omnium vitiorum, ut per concupiscentiam fieret praevaricator legis. Nam hoc habet proprium per transgressionem humanae mentis infirmitas, ut difficilius observari possint prohibita. Sine enim lege naturali, vel Moysi, peccatum mortuum erat, id est latebat, ignorabatur, non apAntequam lex naturalis et intellectus incipiat vigere in parvulis aliisque hominibus, licet percutiant patrem et matrem et maledicantn peccant. Postquam autem ad legitimos annos intelligentiae pervenerint, si aliquid tale fecerint peccant, et vindictam recipiunt. Similiter antequam lex Moysi data esset, erant quaedam peccata quae ignorabantur peccata esse, quae commissa non tantae gravitudinis erant: vel etiam si cognoscebantur esse peccata, latebat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ peccato concipit᷑ cũ peccato
originali nascit᷑ & in hoc scło sine
peccato ñ potest conuersari corpꝰ
uero xp̃i ñ libidinioso usu maris
& in hoc fuit caro illius insimili.¬
tudine carnis peccati: qr ueram
carnẽ habuit sed sine peccato
qđ tios habemꝰ. Et depeccato dap¬
nauit peccatũ iricarne. Licet
difficił uideat᷑ iste uersiculus :
sensus tam̃ iste ⁊ peccatũ appellat
apłs in hoc loco carnẽ xp̃imĩqͥd¬

Expanded text:
cum peccato concipitur, cum peccato cum peccato concipitur, cum peccato originali nascitur: et in hoc saeculo sine peccato non potest conversari. Corpus vero Christi non libitudinoso usu maris  in hoc fuit caro illius in similitudinem carnis peccati: quia veram carnem habuit sed sine peccato, quod nos non habemus. Et de peccato damnavit peccatum in carne. Licet difficilis videatur iste versiculus, sensus tamen iste est: peccatum appellat Apostolus in hoc loco carnem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
infirmabat᷑ ꝑcarnẽ qr anullo
mortaliũ scđ̾m carnẽ impleri
poterat Unde beatꝰ petrus dic̃¬
Quid tẽptatis dm̃ imponere iugum
legis suꝑ ceruices fr̃m qđ neq nos
neq patres nr̃i portare potumꝰ
ł in bocͣfirmabatur ꝑ carnẽ qr
ꝓpt̃ concupiscentias carnis nemi¬
nẽ iustificabat Sicut enĩ medicus
mea parte ÷ infirmꝰ inqͣ nonsest
cecolum̃ reddere aliisq infirmis
sanitatẽ p̃bere ita lex inea par-¬
te erat irifirma in qͣ ñ poterat
hominẽ mundare acriminalib
peccatis : Sedds̃ pat̃ mittens filiũ siũ¬
per catmis ad saluandũ genꝰ humanũ:
Quȩmissio. nihil÷ aliud quã illius
incarnatio: qđ lex ñ poterat cori¬
ferre: contulit ipse Quare aut̃
dicit insimilitudine carnis pec¬
cati illũ missũ cũ inueritate
credendũ sit eũ uerũ corpꝰ ad sũp.¬
sisse excarne & ossibus: Corpus
nr̃m siue caro nr̃a caro peccati ÷
q libidinoso usu ꝓcreat᷑ ideoq

Expanded text:
infirmabatur per carnem, quia a nullo infirmabatur per carnem, quia a nullo mortalium secundum carnem impleri poterat. Unde beatus Petrus diciQuid tentatis Deum, imponere jugum legis super cervices fratrum quod neque nos, neque p in hoc infirmabatur per carnem, qua propter concupiscentias carnis neminem justificabat Sicut enim medicus in ea parte est infirmus in qua non potest caeco lumen reddere, aliisque infirmis sanitatem praebere, ita lex in ea parte erat infirma, in qua non poterat hominem mundare a criminalibus peccatis, sed Deus Pater mittens Filium suum ad salvandum genus humanum, quae missio nihil aliud est quam illius incarnatio, quod lex non poterat conferre contulit ipse. Quare autem dicit: in similitudinem carnis peccati illum missum, cum in veritate credendum sit eum verum corpus assumpsisse ex carne et ossibus? Corpus nostrum et caro nostra caro peccati est, quia libitudinoso usu procreatur; ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
uiiuificat nos manima tẽpore bap¬
.tismatis liberauit me a consuetu¬
.dine peccati ꝑ quã ꝑuenit᷑ ad dãp¬
nationẽ mortis aeternȩ Legẽ in
hoc loco grãm sc̃i euangelii possumꝰ
ubi nob̵ uita reꝓmittit᷑ at̃na ł
lex sp̃s fides intelligit᷑ quȩ sp̃s sci
esse dicit᷑ qr ab illo & ꝑ illũ corice¬
erat legi in qͦ infirmabat᷑ ꝑ carnẽ
ds̃ filiũ suum mittens insimilitu¬
diñe carnis peccati inpossibile
erat legi ut hominẽ iustificaret¬
tib p̃stat & in hoc erat ei inpossi.¬
bile istud facere in quo infirma.¬
bat᷑ ꝑ carnẽ hoc ÷ ꝑcarnales obser-¬
.uantias & ꝑ conuersatioriẽ carna.¬
lẽ illoꝵ quȩ carnalit eã intelli.¬
.gebant atq carnalit̃ uiuebant:
Inpossibile etũ erat sangume
hyrcoꝵ mundari peccata & N
uenierat tollere peccata sed osten¬
dere: In hoc infirma erat qr neq
hominie̾ se carnalit᷑ obseruantẽ
neq ea destruentẽ quȩ ipsa p̃ci¬
piebat iustificare poterat. Ideoq

Expanded text:
vivificat nos in anima tempore baptismatis, liberavit me a consuetudine peccati, per quam pervenitur ad damnationem mortis aeternae. Aliter: legem in hoc loco gratiam sancti Evangelii possumusubi nobis vita repromittitur aeterna; vel lex spiritus, fides intelligitur quae Spiritus sancti esse dicitur. quia ab illo et per illum conceerat legi, in quo infirmabatur per carnem: Deus filium suum mittens in similitudinem carnis peccati. Impossibile erat legi ut hominem justificaret, ettibus praestat. Et in hoc erat ei impossibile istud facere, in quo infirmabatur per carnem, hoc est per carnales observantias, et per observationem carnalem illorum qui carnaliter ea intelligebant, atque carnaliter vivebant. Impossibile enim erat sanguine hircorum mundari peccata, quia lex non venit tollere peccata, sed ostendere. In hoc infirma erat, quia neque hominem se carnaliter observantem, neque ea destruentem quae ipsa praecipiebat, justificare poterat, ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
hominubus. Et quȩ plegẽ cognos¬
cebantur esse peccata oꝑabantur
inm̃bris ur̃is uitia & peccata ut
fructificarent morti hoc ÷ ut
mortẽ aeternã nob̾ ad quirereN:
Sic̃ enũ qͥ seruit uirtutib fructi¬
.ficat uitȩ nrẽ qͥa uitã aternã¬
sibi adqͥrit. ita qͥseruit uitus
mort̾ẽ ae c̃tiã sibi aquirit. Stipen¬
diũ enĩ & remimeratio peccati :
quȩ mortẽ inferebat peocatori¬
.b: in qͣ detinebam subaud anteꝗ¬

Expanded text:
hominibus, et quae per legem cognoshominibus, et quae per legem cognoscebantur esse peccata, operabantur in membris nostris vitia et peccata, ut fructificarent morti, hoc est, ut mortem aeternam nobis acquirerent. Sicut enim qui servit virtutibus, fructificat vitae aeternae, quia vitam aeternam acquirit: ita qui servit vitiis mortem aeternam sibi acquirit. Stipendium enim et remuneratio peccati moquae mortem inferebat peccatoribus, in qua destinebamur, subaudis ante
Abbreviated transcription (Latin):
tificati estis legi dequo corpore
loquit᷑. Na corpus xp̃i ÷ quod assũp¬
sit inutero uirginali. Corpꝰ xp̃i¬
cotidie consecrat᷑ in ȩocła. Appar&¬
ergo deillo corpore dixisse apłm
qđ assũpsit in iutero iurginali. F
corpꝰ suũ ergo. nos libauit alege
id ÷ ꝑpassione corporissui dedit
nob̾ remissionẽ peccatoꝵ ut iam
non simꝰ subiecti legi sipeccare
desistimꝰ: Ut sitis alterius. id ÷ xp̃i
q̃ui ex mortuis resurrȩx̃ ut fructi¬
ficemꝰ dõ: Ideo inquit redẽp̃ti estis
passione. xp̃i. ideo accepistis re¬
missionẽ peccatoꝵ ut iã nonsitis
subiecti legi sed xp̃o & ut fructifi¬
cemꝰ dõ. Ille fructificat qͥ animas
Cũ enĩ essemꝰ incarne passiories
bat᷑ inm̃bris nr̃is ut fructifica.¬
rent morti. Cũ essemꝰ inqͥt in
.carne. id ⁊ inspe rer̃ carnaliũ
positi & in concupiscentus carna.¬
libus passiories peccatoꝵ. Ad ul¬
teriũ uidelicet. rapiria. homier¬
diũ. quȩ ꝑlegẽ erant cognite

Expanded text:
tificati estis legi, de quo corpore loquitur? Nam corpus Christi est quod assumpsit in utero virginali; corpus Chriuotidie consecratur in Ecclesia. Apparet de illo corpore dixisse Apostolum, quod assumpsit in utero virginali. Per Christus nos liberavit a lege, id est, per passionem corporis sui dedit nobis remissionem peccatorum: ut jam non simus subjecti legi, si peccare desistimus: Ut sitis vos alterius, id est Christi, qui ex mortuis resurrexit: ut fructificetis Deo: Ideo, inquit, redempti estis passione Christi: ideo accepistis remissionem peccatorum, ut jam non sitis subjecti legi, sed Christo, ut fructificetis Deo. Ille fructificat Deo qui animas Cum enim essemus in carne, passiones abantur in membris nostris ut fructificarent morti. Cum enim essemus, inquit, in carne, id est in spe rerum carnalium positi et in concupiscentiis carnalibus, passiones peccatorum, adulterium videlicet, rapina, homicidium, quae per legem erant cognitae
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ & a ulterã duxerit excep.¬
to causa fornicatiorus. m oecha¬
mechat᷑: Et qͥ dimittit sialteram dipxeri.
Et qͥ dimisse copulanerit se uterq
ad ulteriũ ꝑ petrat: Potest tam̃
ñ inc̃uenient̃ referri ad plebẽ
israheliticã sic̃ & suꝑiora. Quãdia
lex uiuit. id ÷ quã diu obseruari
debuit aiudȩis. Siqͥs iudeoꝵ reli.¬
quit illã & cultũ ueridĩ & se co¬
pulauit errori gentiliũ ad oran.¬
do idola ad ult̃ fuit. Unde etiã
ipsa plebs meretrix appellatur
dicente ex echiele, Propt̃ea mere:¬
trix audi uerbũ dt̃ii. Siautem
mortuus fuerit uir eiꝰ lib̾ata ÷
alege uiri. Utñsit adultera si
fuerit cũ alio uiro: Adlit terã
uir eiꝰ id ÷ si mortua fuerint
peccata & uitia carnis quȩ solea
plerũq: dominari anime lib̃a.¬
ta ÷ alege uiri. id ÷ alege moysi
qua tãdiu dominabat᷑ homini
quã diu peccabat & ñ erit adul¬
tera sifuerit cũ alio uiro. id ÷
cũ xp̃o. & sub euangłio. Anima

Expanded text:
uxorem, et aliam duxerit, excepta causa fornicationis, moechamaechatur : et qui dimittit, si alteram accipit, et qui dimissae copulaverit se, uterque adulterium perpetrat. Potest tamen non convenienter referri ad plebem Israeliticam sicut et superiora. Quandiu lex vixit, id est, quandiu observari debuit a Judaeis, si quis Judaeorum reliquit illam, et cultum Dei veri, et se copulavit errori gentilium adorando idola, adulter fuit. Unde etiam ipsa plebs meretrix appellatur, dicente Ezechiele: Propterea, meretrix, audi verbum Domini . Si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ut non sit adultera, si fuerit cus, id est, si mortua fuerint peccata et vitia carnis, quae solent plerumque dominari animae, liberata est a lege viri, id est Moysi, quae tandiu dominabatur homini, quandiu peccabat: et non erit adultera, si fuerit cum alio viro, id est cum Christo, et sub Evangelio. Anima
Abbreviated transcription (Latin):
tati sumꝰ: Quȩ hoc mͦ soluit᷑. Quia
apł s in hoc loco ñ tantũ rationẽ
& institutionẽ baptismi descri¬
bere disposuit quantũ mysterr¬
um mortis xp̃i Et ubi demorte
erat aliquid locuturꝰ indignũ

Expanded text:
hoc modo solvitur, quia Apostolus in hoc loco non tantum rationem et institutionem describere baptismi disposuit, quantum mysterium mortis Christi et ubi de morte erat aliquid locuturus, indignum
Abbreviated transcription (Latin):
erũ peccati. id÷ remimeratio pec¬
catoꝵ: mors at̾na ÷. bontam̃ de
omĩb peccatis intelligeridũ ÷ sed
ut quis roget Stipendiũ dicitur
astipependenda : id ÷ substantia
ponderanda Antiquitꝰ erum
potius ponderabat᷑ pecinua quã

Expanded text:
enim peccati, id est remuneratio peccatorum, mors, aeterna est. Non tamen de omnibus peccatis intelligendum est, sed ut quis roget . Stipendium dicitur a stipite pendenda, id est a substantia ponderanda. Antiquitus enim potius ponderabatur pecunia quam
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis & captiuan tẽ me in lege
peccati. id÷ captiuare uolentẽ
in lege male corisuetudiniis quȩ
÷ in menbris meis : Legẽ m̃broꝵ
appellat orus pondusq mortali¬
.tatis quȩ corpꝰ nr̃m adhuc morta¬
le trahit nos cotidie ad concui
piscere sicut lexmentis non concu¬
piscere. Alio mͦ scdm beatũ grego.¬
riũ alia lexque ÷ inm̃bris repug¬
nans legim̃tis intelligit᷑ titilla¬
tio cartus. id÷ ꝓmotĩo ad libidi¬
Nẽ ł certe om̃is concupiscentia
mala. Infelix ego homo qͥs me
libabit de corpore mortis huius:

Expanded text:
 captivantem me in lege peccati, id est, captivare volentem in lege malae consuetudinis, quae est in membris meis. Legem membrorum appellat onus pondusque mortalitatis, quia corpus nostrum adhuc mortale trahit nos quotidie ad concupit concupiscere, sicut lex mentis non concupiscere. Alio modo, secundum beatum Gregorium: Alia lex quae est in membris, repugnans legi mentis, intelligitur titillatio carnis, id est promotio ad libidinem: vel certe omnis concupiscentia mala. Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorata: uenientes aut̃e ad
fidẽ. erubescant acuerecundeban¬
tur. S solũ infacto sedetiam inre.¬
cordatione eoꝵ Unde apłs uolens
eos confirmare ne ad illa reuerte¬¬
rent᷑ aiebat: Dicite mͥ quẽ fructũ
id÷ quid boni consecuti. estis uł ꝗͣ
remimeratioñe bonã habuistis
in illis inmunditus quas ꝑpecras. ui¬
tis anteꝗ ad fidẽ ueniretis. inqͥrũ ã
recordatione & memoria nuric
erubescitis & ueretundamini. Hã
finiis id÷ consũmatio illoꝵ peccato¬
rũ. mors aterna ÷ Quando homo
inpeccatis criminalib: moritur
& t̃minũ uite facit: finis pecca¬
toꝵ mors ÷ illi qr mortẽ aternã
inide accipit: detalib dic̃ ꝓpħa:
Cõputruer ium̃ta inst̃core suo
Ium̃ta appellant᷑ homines qͥi
rationabilit̃ uiuunt sine hones

Expanded text:
commemorata. Venientes autem ad fidem erubescebant ac verecundabantur, non solum facto, sed etiam in recordatione eorum, unde volens eos confirmare, ne ad illa reverterentur, aiebat: Dicite mihi quem fructum, id est quid boni consecuti estis vel quam remunerationem bonam habuistis in illis immunditiis quas perpetrastis antequam ad fidem veniretis, in quarum recordatione et memoria nunc erubescitis et verecundamini? Nam finis, id est consummatio illorum peccatorum, mors aeterna est. Quando homo in peccatis criminalibus moritur, et terminum vitae facit, finis peccatorum mors est illi: quia mortem aeternam inde accipit. De talibus dicit Propheta: Computruerunt jumenta in stercore suo . Jumenta appellantur homines qui irrationabiliter vivunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
seruire inmunditie. id÷ libidini
fornicationii. Inpudiciti&e. Et ini¬
quitati ad iqͥtatẽ subaudis
ꝑpetrandam: ita nunc exhibe e
m̃bra ur̃a seriure iustitiȩ omĩb¬

Expanded text:
servire immunditiae, id est libidini, fornicationi, impudicitiae, et iniquitati ad iniquitatem, subaudis perpetrandam: Ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae omnib
Abbreviated transcription (Latin):
tibili ꝑ qđ trabunt᷑ ad concupiscen¬
.tiã sed̾non om̃s homines libabunt᷑
a bhoc corpori mortali corrupti¬
.onis: Reprobi erũ licet recipient
corpora inmortalia tam̃ non
ideo libabunt᷑ a corruptionie quia
corruptibilia erunt & poterunit
corrũpi auermib & ig ut sicut
tatiorub. seruier̃ & uoluptatib.¬
ita incorpore & anima poenas
aeternas luant Flecti autem
libabunt᷑ inidie rxditu ab omt
fece peccati & mortalitatis atq
corruptionis qr recipient corpora
inmortalia & incorruptibilia
INanima quoq: Incõmutabilita¬
tẽ. nec poter̃ ultra concupiscert
aut aliquid mali cogitare sed in
dĩ omni potentis contẽplationie
erunit intenti & hoc ꝑ gr̃ã dĩ patris

Expanded text:
 quod trahuntur ad concupiscentiam. Sed non omnes homines liberabuntur ab hoc corpore corruptionis. Reprobi enim licet recipiant corpora immortalia, tamen non ideo liberabuntur a corruptione, quia corruptibilia erunt et poterunt corrumpi a vermibus et igne: ut sicut tationibus servierita corpore et anima poenas aeternas luant: electi autem liberabuntur in die judicii ab omni faece peccati, et mortalitatis, atque corruptionis, quia recipient corpora immortalia et incorruptibilia, in anima quoque incommutabilitatem, nec poterunt ultra concupiscere aut aliquid mali cogitare, sed in Dei omnipotentis contemplatione erunt intenti, et hoc per gratiam Dei Patris
Abbreviated transcription (Latin):
deseruire quã uitus. Etdĩ uolun¬
tatẽ implere quã diaboli Uide.¬
amꝰ quomodo & licamꝰ pauca ex
plurib. Est qͥlibet latro & qͥlibet
alius iustitiã ꝓpria uiuens N
derapinia: Dum latro cruciat᷑
gelu & frigore. & suꝑ fluis medi¬
tationib ꝑdies & nocdes torquit᷑.
uoluers animo & expectans inagro
quomodo furtũ faciat: Iustus
securus epulat᷑ indie delaborib¬
ꝓpriis & quiete noctis cũ securita.¬
te delectat᷑: Et dormiente isto
somuo gratissimo. plerũq ille
qͥgelu frigoris & media famis
torquet᷑ occidit᷑ abhis quib uim
INferre moliebat᷑ Similit᷑ qui
ad ulteriũ ꝑpecrat timet suꝑ¬
uerure maritũ & interfici ab illo.
limet etiã uicinios ꝓpt̃ famam
uolantẽ. Econtra castus&łamator
ꝓprii conubii: cũ securitate seruat
castitatẽ suã ł etiã secure ãplec.¬

Expanded text:
 vitiis: et Dei voluntatem adimplere, quam diaboli. Videamus quomodo et dicamus pauca ex pluribus. Est quilibet latro, et quilibet alius justitia propria vivens, non de rapina. Dum latro cruciatur gelu et frigore, et superfluis meditationibus per dies et noctes torquetur, volvens animo et exspectans in agro quomodo furtum perficiat, justus securus epulatur in die de laboribus suis, et quiete noctis cum securitate delectatur, et dormiente isto somno gratissimo, plerumque ille qui gelu frigoris et inedia famis torquetur, occiditur ab his quibus vim inferre moliebatur. Similiter qui adulterium perpetrat, timet supervenire maritum et interfici ab illo, timet etiam vicinos propter famam volantem. Econtra castus et amator proprii connubii cum securitate firma servat castitatem suam: vel etiam secure c
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. Ita & uos cogitate uos mor
tuos. esse peccato & uiuite dõde¬¬
clinantes a peccatis criminalibus
Peccatũ enĩ uob ñdominabit᷑. sub
enĩ homiti quando homo obȩdit
inquit sublege moysi quȩ
punit & dãpnat̾ peccatores sed
peccatoꝵ : Et qr remissionẽ pecca¬
toꝵ iã ꝑcept̃a babetis ñ debetis
peccare: Quid ergo: Peccabimꝰ
qr ñ sumꝰ fublege moysi quȩ pecca¬
tores pinit᷑ sub gr̃ã quȩ peccata di-
peccantib satis possumꝰ peccare
qr quic quid deliquerimꝰ larga¬

Expanded text:
tunt, ita et vos cogitate mortuos tunt, ita et vos cogitate mortuos quidem esse peccato et vivite Deo, declinantes a peccatis criminalibus. Peccatum enim vobis non dominabitur, subaenim homini quando obedit dinquit, sub lege Moysi, quae punit et damnat peccatores, sedpeccatorum: et quia remissionem peccatorum jam perceptam habetis, non debetis peccare. Quid ergo? Peccabimus quia non sumus sub lege, Moysi, quae peccatores punit, sed sub gratia? quae peccatum dimipeccantibus, satis possumus peccare, quia quidquid deliquerim
Abbreviated transcription (Latin):
adrapinã. si dirigimꝰ gressus pedũ
ad effundendũ sanguinẽ tunc
menbra nr̃a exibemꝰ ad hoc. Ut¬
⁊ sint arma militantia peccato
uł diabolo qͥ ÷ auctor peccati
illa ut militent peccato & lia¬
bolo. Sed exibete id ÷ p̃pate uos
dõ tãꝗ exmortins uiuentes. Et
menbra ur̃a exibete arma iustitię
do.⁊ sint dõ arma omniũ uirtutũ
militando ei Siomĩa quȩ suꝑns
tes indĩ seruitio illa occupauerimꝰ
ut inclinemꝰ aures ad audiendum
uerbũ dĩ. Aꝑiamꝰ oculos ad scrutan.¬
da elequia diuina & pauperẽ respi.¬
ciendũ. Aperiamꝰ os ad enarranda
magnalia dĩ: Extendamꝰ manus
ad elemosinã. diriganus pedes
ad pace bonũ odorẽ dehis omĩb
reddentẽ Tunc mbra nr̃a arma
omniũ uirtutũ erunt a militabt̃
dõ. Qd autẽ dic̃ tanꝗ ex mortuis
uiuentes sensus ÷ Sicut illi qͥdño
resurgente surrexercinit de quib
dicit euangłista: multa corpora
scõꝵ s urrexer̃. uiuunt quidem

Expanded text:
ad rapinam, si dirigimus gressus pedum ad rapinam, si dirigimus gressus pedum ad effundendum sanguinem, tunc membra nostra exhibemus ad hoc, ut sint arma militantia peccato et diabolo, qui est auctor mortis illa ut militent peccato et diabolo. Sed exhibete, id est praeparate, vos Deo tanquam ex mortuis viventes, et membra vestra exhibete arma justitiae Deo. Imilitando ei. Si omnia quae superius et in Dei servitio illa occupaverimus, ut inclinemus aures ad audienda verba Dei, aperiamus oculos ad scrutanda eloquia divina et ad pauperem respiciendum: aperiamus os ad enarranda magnalia Dei, extendamus manus ad eleemosynam, dirigamus pedes ad pacem, bonum odorem de his omnibus reddentes, tunc membra nostra arma omnium virtutum erunt, et militabunt Deo. Quod autem dicit tanquam ex mortuis viventes, sensus est: Sicut illi qui Domino resurgente surrexerunt, de quibus dicit Evangelista: Multa corpora torum surrexerunt , vivunt quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
mortali ut oboediatis concupis¬
centus eiꝰ. lã qr mortui estis
peccato in baptismo &uiuitisdõ
Cauete ne regnet peccatũ in ur̃o
mortali corpore id ÷ quã diu
inp̃senti scło estis: Hondicit apłs
in tegrã carere peccatis non
possumus. Deqͥb ergo peccatis
dicit. De homicidio de adulterio
el deceteris criminalib uitus quȩ¬
aregno dc̃ nos sepant. Nunde le.¬
onis & concupiscentiȩ. Et̃ quomͦ
regnat peccatũ in nostro mortali
corpore sistatĩ ut pulsauerit nos
consentimꝰ & oboedimꝰ delectationi
eius qr subiacemꝰ ei. Sedneq
exhibeatis. id ÷ p̃paretis mebra
ur̃a arma iniquitatis peccato.
Iniquitas ÷ quicquid contra legẽ
agit᷑. Idõq ꝑ iniqͥtatẽ debemus .iN¬
telligere omĩa uitia. Alenbra cor-¬
militent Si autẽ inclinamꝰ aures
ad audiendã detractioñẽ depximo
ad delectanda uerba ociosa &car.¬
odorib meretricũ: Siaꝑimͦ. os ad
loquendõs blasphemiam indm̃ł
INpraximũ. si extendimꝰ manus

Expanded text:
ore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Jam quia mortui estis peccato in baptismate, et vivitis Deo, cavete ne regnet peccatum in vestro mortali corpore, id est quandiu in praesenti saeculo estis. Non dicit Apostolus nintegrum carere peccatis non possumus. De quibus ergo peccatis dicit? De homicidio, de adulterio et de caeteris criminalibus regno Dei nos separant, non de leonis et concupiscentiae. Et quomodo non regnat peccatum in nostro mortali corpore si statim ut pulsaverit nos consentimus, et obedimus delectationi ejus, quia subjaceamus ei? Sed neque exhibeatis, id est praeparetis, membra vestra arma iniquitatis peccato. Iniquitas est quidquid contra legem agitur, ideoque per iniquitatem debemus intelligere omnia vitia. Membra cormilitent. Si autem inclinamus aures ad audiendam detractionem de proximo, et ad delectanda verba otiosa, et ad carodoribus meretricum, si os aperimus ad loquendam blasphemiam in Deum vel proximum: si extendimus manus
Abbreviated transcription (Latin):
uos mortuos quidẽ esse peccato.
tẽpore baptismatis UIUENTES
gitat nisi tantũ modo omĩpoten¬
eius sp̃m dignet᷑ susciꝑe sicut &dt̃s¬
dix ad patr̃e. in manus tuas com-¬
mendo sp̃m meũ. Ita duos si quan¬
do uenit mala concupiscentia &
delectatio praua inflãmat uos
adlibidinẽ & ad cetera mala pa.¬
estis omĩb peccatis ubi accepistis
remissionẽ delictoꝵ. Etalia cogr¬
tantes uiuite dõ. idt̃ sapientiȩ.¬

Expanded text:
eccato, tempore baptismatis, viventesgitat, nisi tantummodo miserejus spiritum dignetur suscipere, sicut etit ad Patrem: In manus tuas commendo spiritum meum : ita et vos, si quando venit mala concupiscentia, et delectatio prava inflammat vos ad libidinem et ad caetera mala paestis omnibus peccatis: ubi recepistis remissionem peccatorum, et talia cogitantes vivite Deo, id est sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
ut admoneat noscauere crimina
mortui sumꝰ peccato inbaptisma¬
te ñ possumꝰ: iterũ rebaptizari.
Qui enĩ mortuus ÷ subaudis semel¬
peccato inbaptismo iustificatus

Expanded text:
ut admoneat nos cavere criminalmortui sumus peccato in baptismate, non possumus iterum baptizari. Qui enim mortuus est, subaudis pe
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ dicoᷤ. hoc ÷ leue & ad cõ¬
plendũ facile ac sidiceret alus
uerbis: Quia carnales estis adhuc
nec potestis ꝓpt̃ fragilitatẽ car.¬
nis maiora p̃cepta ferre & ĩplere.
Idcirco leuia p̃cepta uob cõmitã
Quid enĩ tãfacile ut origenss dic̃.
Quidtã leuȩ quã ut sit homo ita
tatẽ cõplendã. sicuti ad mala

Expanded text:
Humanum dico? hoc est leve, et ad complendum facile, ac si diceret aliis verbis: Quia carnales adhuc estis, nec potestis propter fragilitatem carnis majora praecepta ferre et implere, idcirco levia praecepta vobis committam. Quid enim tam facile, ut Origenes dicit, quid tam leve quam ut sit homo tam tatem Dei complendam, sic
Abbreviated transcription (Latin):
obnoxiłs uetus homos ec sequax
adae qr uitã & conuersationẽ eiꝰ
imitat᷑. Ad quid ergo mortua ÷
& deleta illa conuersatio quȩ
uetus homo dicit̾ ut destruat᷑
corpus peccati: Corpꝰ nr̃m corpꝰ
peccati. ẽ qr nos trahit ad peccatũ
ꝑ suggestionẽ carnis & concupis.¬
centiã prauã Qđ corpꝰ ñ ita p̾cipit
apłs destrui ut adniletur sed ut
quiescat ab oꝑe peccati. Tunc enĩ
quasi destruit᷑ dũ refrenat᷑ & re-¬
trahit᷑ apeccato & mala uolunta.¬
te quã desiderat implere. Et nec
haec ꝑmittit᷑ seriuire peccato
Alit̃. Peccatũ hic possumꝰ intellige.¬
re diabolũ qͥ: auctor peccati.
corpus uero eius ur uuersitatẽ
omruũ electoꝵ & ommiũ uirtutũ

Expanded text:
pluribus, vetus homo est et sequax Adae, quia vitam et conversationem ejus imitatur. Ad quid ergo mortua est et deleta illa conversatio, quae vetus homo dicitur? Ut destruatur corpus peccati, Corpus nostrum corpus peccati est, quia nos trahit ad peccatum per suggestionem carnis et concupiscentiam pravam. Quod corpus non ita praecipit Apostolus destrui ut annihiletur, sed ut quiescat ab opere peccati. Tunc enim quasi destruitur, dum refrenatur et retrahitur a peccato et mala voluntate, quam desiderat adimplere, nec permittitur servire peccato. Aliter: Peccatum enim hic possumus intelligere diabolum, qui est auctor peccati, corpus vero ejus universitatem omnium ele