comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Qui conuerti fecerit peccatorem
aberrore uiȩ suȩ : saluabit animã eius
de morte. & operit multitudinẽ percatoꝵ:
Qui etiam inistis Ralendis stultis hominibus
luxuriose ludentibus aliquã humanitatẽ
impenderit : peccatis eoꝵ participẽ se eẽ ñ
dubita: Nã qui de salute animȩ suȩ felicit᷑
cogitiit. magis de illis dolere deb& uel flere.
quã cũ illis uel deillis ad infelice risũ suum
animũ relaxare : Uos uero fr̃s qui dõ
ꝓpitio cotidie clamare consueuistis. oculi
mei sẽꝑ ad dñm. & iterũ. ad te leuaui
oculos meos. qui habitas in cȩlis: non oport&
ut oculiur̃ĩ qui assidue in eccła uigilantes
adõ scĩficantur. uidendo luxuriã stultoꝵ
hominũ polluantur: Magis de dignari
debetis atq despicere õpera diaboli: ut in
nobis integre ꝓmaneat uaritus xp̃i: Clamate
ergo cũ propħa dicentes. Auerte oculos
meos ne uideant uanititẽ : timentes illud
qđ ait apłs. Non potestis calicẽ dñi bibere

Expanded text:
rit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum . Qui etiam in istis calendis stultis hominibus luxuriose ludentibus aliquam humanitatem impenderit, peccati eorum participem se esse non dubitet. Nam qui de salute animae suae feliciter cogitat, magis de illis dolere debet vel flere, quam cum illis vel de illis ad infelicem risum suum animum relaxare. Vos vero, fratres, qui Deo propitio quotidie clamare consuevistis, Oculi mei semper ad Dominum ; et iterum, Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis : non oportet ut oculi vestri, qui assidue in ecclesia vigilantes ad Deum sanctificantur, videndo luxuriam stultorum hominum, polluantur. Magis dedignari debetis atque despicere opera diaboli; ut in vobis integra permaneat charitas Christi. Clamate ergo cum propheta, dicentes, Averte oculos meos, ne videant vanitatem : timentes illud quod ait Apostolus, Non potestis calicem Domini bibere,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm qđ script̃u ẽ. nominemus De his enĩ
nominibus : & ur̃as familias ammonete :
Tunc enĩ in uobis ꝑfectit animȩ sanitits ꝑma¬
nebit : si ꝑ urãm ammonicionẽ ad eos qui
multis peccatis uulnerati sunt medicam̃tũ
sp̃itale ꝑuenerit. Vnde non solũ illos qui
uestri sunt frequenter cũ se uerititte
corripite : sed etiam extraneos cũ caritãte
iugiter ãmonete: ut uobis pius et misericors
aeterna proemia retribuat : iħc ap̃s dñs¬

Expanded text:
secundum quod scriptum est, nominemus. De his etiam secundum quod scriptum est, nominemus. De his etiam nominibus et vestras familias admonete. Tunc enim in vobis perfecta animae sanitas permanebit, si per vestram admonitionem ad eos qui multis peccatis vulnerati sunt, medicamentum spirituale pervenerit. Unde non solum illos qui vestri sunt, frequenter cum severitate corripite; sed etiam extraneos cum charitate jugiter admonete, ut vobis pius et misericors aeterna praemia retribuat, c
Abbreviated transcription (Latin):
fuit miserabilis. auarus. crudeł. impius.
& suꝑbus uenus autẽ : meretrix fuit
impudieissima Et istit monstruosa
portentit. idest & mars. et mercurius.
& iouis. et uenus. et saturnus. eo tẽpore
dicunt᷑ nati : quo filii usrł erant in egłpto
Si tunc nati sunt : utiq diesisti qui illoꝵ
nõib apellantur. illo tẽpore iam erant.
et imperiti. qui istos sordidissimos & ĩpiissi¬
mos homines ut supra diximꝰ timendo potiꝰ
quã amando colebant: ꝓ illoꝵ sacrilego
cultu quasi in honore ipsoꝵ totius septima-¬
nae dies singulis eoꝵ nominib consecrarunt.
ut quor sacrilegia uenerabant᷑ incorde:
eoꝵ noĩa frequentius hab̾e uiderentur inore:
Nos uero fr̃s qui non in hominib ꝑditis atq sacri-¬
legis sed indõ uiuo & uero spemhab̾e cognos¬
nõia dedignem᷑ ex ore ꝓferre : & nũquã
dicamus diem martys. diem mercurii. diem
iouis : sed primã. scdam. uel tertiã feriam.

Expanded text:
fuit miserabilis, avarus, crudelis, impius fuit miserabilis, avarus, crudelis, impius et superbus. Venus autem meretrix fuit impudicissima. Et ista monstruosa portenta, id est, et Mars, et Mercurius et Jovis et Venus et Saturnus eo tempore dicuntur nati, quo filii Israel erant in Aegypto. Si tunc nati sunt, utique dies isti, qui illorum nominibus appellantur, illo tempore jam erant; et imperiti qui istos sordidissimos et impiissimos homines, ut supra diximus, timendo potius, quam amando colebant, pro illorum sacrilego cultu, quasi in honore ipsorum, totius septimanae dies singulis eorum nominibus consecrarunt; ut quorum sacrilegia venerabantur in corde, eorum nomina frequentius habere viderentur in ore. Nos vero, fratres, qui non in hominibus perditis atque sacrilegis, sed in Deo vivo et vero spem habere cognosnomina dedignemur ex ore proferre, et nunquam dicamus diem Martis, diem Mercurii, diem Jovis; sed primam, et secundam, vel tertiam feriam,
Abbreviated transcription (Latin):
non p̃ualent. om̃s auxiliante dño ie iunemꝰ:
et ꝓ illis mieris qui Ralendas istisꝓgula
& ebrietate sacrilega consuetudine co¬
lunt. dm quantũ possumus supplicemus:
Et dũ ea quȩ illi faciunt ex horrescimus.
insuꝑ et pillis oramus: & de ñra benigni-¬
tate & de illoꝵ correctione. dupliciter
in hec mala labuntꝰ : ut diligent̃ obseruent
qua die initinere exeant. honorẽ prestin-¬
tes aut soli. aut lunȩ. aut mercurio. aut
ioui. aut ueneri. aut saturno : nescientes
miseri quia sise ꝑpęnitentiã ñ emendaue¬
rint. cuillis parte̾ habebunt in inferno:
quibus uanũ honorẽ impendere uident᷑
in mundo Ante om̃a fr̃s uniuersa istit
sacrilegia fugite: et trͣtquã diaboli morti¬
fera uenena uititte Et solẽ enĩ & lunã.
ds ꝓ nobis & nobis ꝓfutura constituit: ñ
ut istit duo luminaria quasi deos colamꝰ.
sed illi qui ea nobis dedit quantits possumꝰ
gras re feramus: Mercurius enĩ homo

Expanded text:
non praevalent, omnes auxiliante Deo jejunemus; non praevalent, omnes auxiliante Deo jejunemus; et pro illis miseris qui calendas istas, pro gula et ebrietate, sacrilega consuetudine colunt, Deo, quantum possumus, supplicemus. Et dum ea quae ipsi faciunt exhorrescimus, insuper et pro illis oramus; et de nostra benignitate et de illorum correctione dupliciter, in haec mala labuntur, ut diligenter observent, qua die in itinere exeant, honorem praestantes, aut Soli, aut Lunae, aut Marti, aut Mercurio, aut Jovi, aut Veneri, aut Saturno. Nescientes miseri, quia si se per poenitentiam non emendaverint, cum illis partem habebunt in inferno, quibus vanum honorem impendere videntur in mundo. Ante omnia, fratres, universa ista sacrilegia fugite, et tanquam diaboli mortifera venena vitate. Et solem enim et lunam Deus pro nobis et nobis profutura constituit, non ut ista duo luminaria quasi deos colamus; sed illi qui ea nobis dedit, quantas possumus gratias referamus. Mercurius enim homo
Abbreviated transcription (Latin):
uultis: ceruulũ siue iuuencã aut alia
quȩ lib& portentit ante domũ urãm ue¬
nire non ꝑmittatis: sed castigate potius
atq corripite. & si potestis etiam cum
seueritate distringite : ut de ur̃a salute
& de alioꝵ correctione. duplicem mer¬
cedẽ possitis dõ remunerante ꝑcipere:
confidimus : ñ uobis sufficiat qđ ipsi boni
estis. sed sicut iam supra suggessi studete
gentias corrigatis: ut non solũ de scã
ur̃a conuersatione. sed etiã de alioꝵ cor¬
rectione aetͣna prȩmia capiatis: Am¬
monete ergo familias uestras: ut infeliciũ
paganor sacrilegas consuetu dines non
quositit obseruatio inimica subuertit:
ut indiem ualendarũ si forte aut uicinis
aut peregrinantib opussit. etiã focũ
dare dissimulent: Multi preterea stre¬
nas et ipsi offerre : et ab aliis accipere
solent: Ante om̃a fr̃s ad confundendam
paganoꝵ carnalẽ & luxuriosã letitiam.
exceptis illis qui ꝓinfirmititte abstinere

Expanded text:
vultis, cervulum sive juvencam, aut alia vultis, cervulum sive juvencam, aut alia quaelibet portenta, ante domos vestras venire non permittatis: sed castigate potius atque corripite, et si potestis, etiam cum severitate distringite; ut de vestra salute, et de aliorum correctione duplicem mercedem possitis, Deo remunerante, percipere. confidimus, non vobis sufficiat, quod ipsi boni estis; sed, sicut jam supra suggessi, studete gentias corrigatis; ut non solum de sancta vestra conversatione, sed etiam de aliorum correctione aeterna praemia capiatis. Admonete ergo familias vestras ut infelicium Paganorum sacrilegas consuetudines non quos ita observatio inimica subvertit, ut in diem calendarum si forte aut vicinis au peregrinantibus opus sit, etiam focum dare dissimulent. Multi praeterea strenas et ipsi offerre, et ab aliis accipere solent. Ante omnia, fratres, ad confundendam Paganorum carnalem et luxuriosam laetitiam, exceptis illis qui prae infirmitate abstinere
Abbreviated transcription (Latin):
bili flãma uelut futurus gehennȩ ignis
uiuentiũ animas iã nunc secreto ardore.
consumit : mordacib curis angit: Quid
em̃ illi esse miserius potest. quẽ infelicem
facit aliena felicitis. aut ubi remedium
inueniet. qui non solũ suo malo sed alieno
bono miser ẽ : Hinc ira quȩ semꝑ ẽ inimica
consilio: foueã in qua cadst. & laqueos quib
est : scãm conuersationẽ quã diuino mune¬
re ꝑcepistis. uicinis uel familiis ur̃is assidua
castigatione transfundite : & nolite eis
ꝓmit tere uerba turpia aut cantica luxu¬
riosa ꝓferre. quia in illo redundat omne
peccatũ : qui nonuult peccantes ꝓhibere
cũ possit Qui cũq ergo inkalendis ianua¬
riis quibuscũq miseris hominib sac rilego
ritu insanientib potius quã ludentibus
aliquã humanitittẽ dederint: non homi¬¬
nib sed demonib se dedisse cognoscant:
Et ideo simnpeccatis eoꝵs participes eẽ ñ

Expanded text:
bili flamma, velut futurus gehennae ignis, bili flamma, velut futurus gehennae ignis, viventium animas jam nunc secreto ardore consumit, mordacibus curis angit. Quid enim illo esse miserius potest, quem infelicem facit aliena felicitas? Aut ubi remedium inveniat, qui non solum suo malo, sed alieno bono miser est? Hinc ira, quae semper est inimica consilio, foveam in quam cadat, et laqueos quibus est, sanctam conversationem quam divino munere percepistis, vicinis, vel familiis vestris assidua castigatione transfundite, et nolite eis permittere verba turpia aut cantica luxuriosa proferre: quia in illum redundat omne peccatum, qui non vult peccantes prohibere, cum possit. Quicumque ergo in calendis januariis quibuscumque miseris hominibus sacrilego ritu insanientibus, potius quam ludentibus, aliquam humanitatem dederint, non hominibus, sed daemonibus se dedisse cognoscant. Et ideo si in peccatis eorum participes esse non
Abbreviated transcription (Latin):
habitu cõmutitre: quid tã demens quam
deformare faciem. & uultꝰ induere quos
ipsi etiam de mones ex pauescunt: Quid
tã demens quã in cõpositis morib & impu¬
dicis carminib uicioꝵ laudesin uerecunda
delectatione cantire. in dui fermo habitu.
& capreȩ aut ceruo similẽ fieri. ut homo
adimaginẽ dĩ & similitudinẽ factus.
sacrificiũ dȩ monũ fiat : ꝑ hȩc ille maloꝵ
artifex in tromittit: ut captis paulatim
pludoꝵ similitudinẽ mentib dominet᷑:
Ergo cũ hȩc quȩ supra dictit sunt conualue¬
rint : suꝑbia dõ inmica succedit Haec
ꝑ neglegentiã religionis & contẽptum
timoris dĩ. contentiones etiam aduersus
ne furens. uanitate tumens in honestt
appetens. honestit despiciens. elatione sp̃s
in naufragia morũ uelut quaedã immode¬
ratit turbinis ꝓcella grassatur: Hinc in¬
uidia malors omnium radix. quȩ alieno
ꝓfectu uelut ꝓpriis mał urit᷑. in extingui¬

Expanded text:
habitu commutare? Quid tam demens quam habitu commutare? Quid tam demens quam deformare faciem, et vultus induere, quos ipsi etiam daemones expavescunt? Quid tam demens quam incompositis motibus et impudicis carminibus vitiorum laudes inverecunda delectatione cantare? indui ferino habitu, et capreae aut cervo similem fieri, ut homo ad imaginem Dei et similitudinem factus sacrificium daemonum fiat? Per haec ille malorum artifex se intromittit, ut captis paulatim per ludorum similitudinem mentibus dominetur. Ergo cum haec quae supra dicta sunt, convaluerint, superbia Deo inimica succedit: haec per negligentiam religionis et contemptum timoris Dei, contentiones etiam adversus ne furens, vanitate tumens, inhonesta appetens, honesta despiciens, elationis spiritu in naufragia morum, velut quaedam immoderata turbinis procella grassatur. Hinc invidia malorum omnium radix, quae alieno profectu velut propriis malis uritur, inesxtingui
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ errorẽ diabolus intromit¬
tit: Errorẽ ꝑ ignorantiam :¬
ꝑ contẽptũ suꝑbiam: Istice duȩ
ressunt origines omniũ peccatoꝵ:
Error est quasi leuius crimen: ut est appeticio
uoluptitũ: intẽperans gula. ꝓcacis ioci turpis
laetitia. spectiteuli ambitus. facilis lingua.
in cogitittit & in or dinatit p̾sũptio: error
etiam & inutilis obseruatio augurũ. cultus
dierũ antiꝙ̃ suꝑstitionis. in quisitio futuroꝵ
Sedhec insuꝑbiam transeunt: cũ cognitit
sine emendatione ꝓmanserint: Sic enĩfit
ut stultȩ. letitiȩ causa dũ obseruantur
ualendarũ dies. aut aliarũ suꝑstitionum
uanitits: per licentiã ebrietatis & ludoꝵ
turpẽ cantũ. uelut ad sacrifitia sua dȩmones
inuitent᷑. Illoꝵ enĩ ẽ suaue sacrificiũ. cum
aut dicitur a nob̾ aliquid aut fit. quo hones¬
tas quȩ ẽ amica iustitiae imꝑbis actibus
uiolatit discedat Quid enĩ est tã demens.
quã uirilẽ sexũ informã mulieris turpi

Expanded text:
aut per errorem diabolus intromittit: errorem per ignorantiam, per contemptum superbiam. Istae duae res sunt origines omnium peccatorum. Error est quasi levius crimen, ut est appetitio voluptatum, intemperans gula, procacis joci turpis laetitia, spectaculi ambitus, facilis lingua, incogitata et inordinata praesumptio: error etiam est inutilis observatio augurum, cultus dierum antiquae superstitionis, inquisitio futurorum. Sed haec in superbiam transeunt, cum cognita sine emendatione permanserint. Sic enim fit ut stultae laetitiae causa, dum observantur calendarum dies aut aliarum superstitionum vanitas, per licentiam ebrietatis et ludorum turpem cantum, velut ad sacrificia sua daemones invitentur. Illorum est enim suave sacrificium, cum aut dicitur a nobis aliquid, aut fit, quo honestas, quae est amica justitiae, improbis actibus violata discedat. Quid enim est tam demens quam virilem sexum in formam mulieris, turpi
Abbreviated transcription (Latin):
.X.IIII De cotidianis beati macrRiLIi uirtutibus
& abstinentia acuestiũ uilitate. & qualẽ ꝑ omne
tẽpus uite suȩ uitã duxerit. qualisq cirea finẽ
extiterit : & quẽ ad modũ criptã duplicẽ ada¬
quilonẽ urb̾ partẽ ad sepulturȩ suȩ locũ fieri
iusserit. & qualit̃ clero suo obitũ longe ante
p̃dicens : die septima in cõmoditatis coram
multis feliciter excesserit :
Naalit̃ geminos exutero matris suae
cȩcos ꝓ eo antequã sepeliret᷑ ad eiꝰ feretrũ dñs illumi:¬
XX.UI.ẽ ad modũ quendã paraliticũ ꝑ .xxx. annos
in lecto iacentẽ dũ corpus beati mactRIIIi portaret᷑
ad tumulum ꝓ eo uer dñs inuia sanauerit:
X.XUIIQaliter quanti meriti fuerit ostendit
dum post eiꝰ transitũ crebris miraculis dñs enis
ex ornat sepul chrũ:¬

Expanded text:
XVIII. De cotidianis beati Maurilii virtutibus et abstinentia ac vestium vilitate et qualem per omne tempus vitae suae vitam duxerit qualisque circa finem extiterit et quemadmodum criptam duplicem ad aquilonalem urbis partem ad sepulturae suae locum fieri iusserit et qualiter clero suo obitum suum longe ante praedicens die septima incommoditatis coram multis feliciter excesserit. XXIX. Qualiter geminos ex utero matris suae caecos pro eo, antequam sepeliretur, ad eius feretrum dominus illumiXX. Quemadmodum quendam paraliticum per XXX annos in lecto iacentem, dum corpus beati Maurilii portaretur ad tumulum, pro eo dominus in via sanaverit. Qualiter quanti meriti fuerit ostendit, dum post eius transitum crebris miraculis dominus eius exornat sepulchru
Abbreviated transcription (Latin):
modo asperis de terrendo. sperabat se m̃tẽ
scãm posse abono ꝓposito reuocare Quibus
Uerba ur̃a. uentisunt : ꝓ missiones urẽ pluuiȩ st̃
terrores flumina: quȩ quantũ uis inpingant.
stat fundamentũ domus meȩ. & ñ poterit
calere : fundata enĩ.ẽ. supͣ pͥetrã Haec
autẽ dicens. flebat cotidie & orabat &
siderabat nisi ad martyrii coronã ꝑuenire.

Expanded text:
endo aspera . Sperabant se | mentem sanctam a bono proposito reuocare. Quibus erba+ uestra uenti sunt promissiones uestrae pluuiae| sunt terrores flumina sunt quae quantum uis inpin| gant stat fundamentus domus meę non poterit cadere| fundata enim est super petram. Haec autem dicens| flebat cotidie et orabat et siderat ad martyrii co
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus putaret᷑ oranti incellula adstitit:
Cũq marincis primo aspectu eiꝰ fuiss&e
hebetatꝰ : diu multũꝙ ãbo silentiũ tenuer̃
Tũ prior diabolus agnosce inquit marrne
quẽ cernis xp̃s egosũ. Descensurus
ad t̾ras: prius me manifestare tibi uolui:
Ad haec cũ marinus iacer&: ne quicquam
responsi referra: : iterare ausus est diabolꝰ
ꝓfessionis audatiã: Martine quid dubitas
credere cũ uideas Exp̃s egosũ : Tũ ille reuelante
sibi sp̃u ut intelliger&e diabolũ eẽ. ñ dm̃.¬
ñ se inquit iħs dñs purpuratũ & diademate
renitentẽ. uenturũ eẽ praedixit: Ego. xp̃m
nisi in eo habitu formaꝙ qua passus est. nisi
crucisstigmata proferentẽ uenisse ñcredã:
Ad hał ille uocẽ statĩ ut fumꝰ euanuit. et
cellulã tanto foetore cõpleuit: ut ñ dubia
indicia relinquer& diabolũ se fuisse:
Hoc ita gestũ ut supra retulimus ex ipsius
martĩni ore cognoui: nequis forte existi¬

Expanded text:
diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non DNon se, inquit, Jesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existi
Abbreviated transcription (Latin):
est ut se heliã ꝓfiteret᷑ Quod cũ pleriq
temere credidissent: ad didit ut se xp̃m
eẽ. dicer& In quo etiam adeo inlusit: ut
eũ quidã ep̃s rufus nomine. ut dñm ado¬
rar&e: Propt̃ qđ eũ postea ab episcopatu
de iectũ uidimus: Pleriꝙ etiam nobis
efratrib retulerunt eodẽ tẽpore in orien-¬
te quendã extitisse : qui se iohannẽ. e̾ẽ.
iactar&e : Exx quo conicere possumꝰ istius
modi pseudo ꝓphetis existentibus antixp̃i
aduentũ inminere : qui iã inistis mysteriũ
iniquitatis operat᷑ Nec enĩ praetereundũ
uidet᷑. quanta matnnũ subeisdẽ diebus
diabolus arte tẽptauerit Quodã enĩ die
p̃missa praese & circũtectꝰ ipsaluce purpurea
quo facilius claritate assũpti fulgoris inlu¬
der&. ueste etiã regia indutũs. dia demate
ex gẽmis auroq redimitꝰ. calceis auro il litis.
sereno ore. laeta facie. ut nihil minꝰ quã

Expanded text:
est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam
Abbreviated transcription (Latin):
nec tamen cuiꝰ. ẽẽt. generis aut uelleris
poterat agnosci: Curiosius tam̃ oculis
aut digitis ad trectata : ñ aliud quã uestis
uidebat᷑: Interea clarus fr̃s ad mon&e
orationi instare. ut manifestius eis dñs
quid nã eẽt. ostender&e: Itaq reliquũ
noctis hẏmnis psalmisꝙ consumit᷑ At
ubi illux̃ dies. adp̃hensũ dextera tra-
here ad martinũ uolebat : bene conscius
il ludi illũ diaboli arte ñposse: Tunc uero
reniti ac reclamare miser coepit: interdic¬
tũq sibi eẽ. dicebat: ne se marimo osten¬
der&: Cũq inuitũ ire conpellerent:
inter trahentiũ manus uestis euanuit:
Unde quis dubita hanc etiam marnni
fuisse uirtutẽ. ut fantasiam suã diabolus
cũ erat marNi oculis ingerenda. dissi¬
mulare diutius aut tegere ñpossae: Anĩ¬
aduersũ est tam̃ eodẽ fere tempore
fuisse in hispaniis iuuenẽ : qui cũ sibi multis
signis auctoritatẽ parauiss& : eo usq elatꝰ

Expanded text:
nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. ubi inluxit dies, adprehensum dextera ad Martinum trahere uolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus
Abbreviated transcription (Latin):
haberi uolebat: Clarus tam̃ nequaquam
aderedendũ cagi poterat: Ille eiirã dnĩ et
p̾sentes plagas cur scõ tinoncreder& com¬
minari. Postremo in hanc uocẽ erupisse
fert᷑ Ecce hac nocte uestẽ michi candidã
dñs decaelo dabit: qua indutus in medio ur̃m
diuersabor: idq uobis signũ erit me in dĩ eẽ
uirtute qui dĩ ueste donatussim: Tũ uero
grandis omniũ ad hanc ꝓfessionẽ exspectatio:
Itaq ad mediã fere noctem fremitu insul¬
tantiũ cõmoueri omne monasteriũ loco
uisũ est: Cellulã autẽ qua idẽ ad olescens
continebat᷑ crebris cerneres micare luminib:
fremitusq inea discurrentiũ & murm᷑ qđ dã
multarũ uocũ audiebat᷑: De in facto silentio.
ei qua erat indutus ostendit: Obstupe factꝰ
ille : conuocat caeteros: Ipse etiam clarus
accurrit: adhibitoq lumine : uestẽ om̃s
diligenter inspiciunt: Erat aut̃ẽ sũ ma
mollicie. candore eximio. micanti purpura.

Expanded text:
haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio eei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura,
Abbreviated transcription (Latin):
trinsecus referre qđ gestũ est Quia et
quaedã ineo maxmiĩ uirtutũ portio est.¬
& res digna miraculo rectȩ memoriae
mandabit᷑ in exẽplũ cauendi. siquid de¬
inceps uspiã tale contigerit: Clarus quidã
mifelici beatus excessu. cũ relictis omnibus
se ad martinũ contuliss&: breui tẽpore
ad sũ mũ fidei uirtutũꝙ omniũ eulmen
enituit Itaq cũ haut longe sibi abepĩ
monasterio tabnaculũ constituisse: multiq
apud eũ fr̃s cõmorarent᷑: iuuenis quicd n
ad eũ anatholius nomine sub ꝓfestio
monachi omni humilitate atq in nocentia
mentitus accessit. habitauitꝙ aliquandiu
in comune cũ caeteris. de in ꝓcedente
tempore. angłos apud se loqui solere dicebat:
Cũ fidẽ nulsus adhiber& : signis quibus dam
plerosq ad credendũ cohortabat᷑ Postremo
eo usq ꝑcessit. ut inter se ac dm̃ angelos
discurrere p̃dicar& Iamq s unũ exꝓphetis

Expanded text:
trinsecus, referre quod gestum est, quia et trinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis
Abbreviated transcription (Latin):
increpabat: sed omnia falsa & uana cognos¬
cens non mouebat᷑ obiectis Testabant᷑ etiam
aliqui ex fratrib audisse demonẽ ꝓteruis
MARIÑ uocib increpant̾ẽ. cur intra
monasterũ aliquos exfratrib qui olĩ baptis¬
mũ diuersis errorib ꝑ didissent c̃uersos
postea recepiss&e exponentẽ crimina singu¬
łoꝵ. Martinũ diabolo repugnantẽ respon¬
disse constant᷑ antiqua delieta melioris
rent  Qontra dicente diabolo ñꝑtinere ad
ueniam criminosos. & semel lapsis nuillam
adño prȩstari clementiã: T̃unc in hanc uocẽ
fertꝰ excelamasse marcmmqeis Situ ipse omi¬
serabilis ab hominũ in sectatione desisteres
arto factorũ tuoꝵ uel hoc tẽpore cũ diesiuidi¬
cu in peximno est peniter&: ego tibi uere
quã scã de dñi pietate p̃sũptio: inqua & si
auctoritatẽ prestare non potuit: ostendit
affectũ : & quia dediabolo eiusdẽq artib
sermo exortus ẽ. non abre uidet᷑ lic& ex¬

Expanded text:
increpabat: sed omnia falsa et uana cognosincrepabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris rint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet ex
Abbreviated transcription (Latin):
terio iã pene exanimis inuenit᷑: Ex tremũ
tamen sp̃m trahens: indicat fratrib casum
mortis & uulneris  Iunctis scilic& btibus
dũ dissoluta arcius lora constringit bouẽ
sibi excusso capite inter inguina cornu in¬
iecisse Nec multũ post. uita reddidit: uideris
quo iudicio dnĩ diabolo data fuerit hec
potestas: In martno illud mirabile erat
qđ ñ solum hoc qđ supra retulimus. sed multa
istius modi si quocies accidissent longe
ante p̃uidebat: & sibi nuntiata fratribus
indicabat Frequent᷑ autẽ diabolus dũmille
nocendi artib scm̃ uirũ conabat᷑ il ludere:
ui sibilẽ se ei formis diuersissimis ingerebat:
Nã interdũ in iouis ꝑsonã. plerũꝙ mercurii.
ꝑ sepe. se ueneris ac minerue transfiguratũ
uultib offerebat: Ad uersus quẽ semꝑ in¬
t̃ritus signo se crucis & orationis auxxilio
ꝓtegebat:. Audiebant᷑ plerũꝙ conuica.
quib illũ.turba de monũ ꝓteruis uocibus

Expanded text:
terio iam paene exanimis inuenitur. extremum terio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus
Abbreviated transcription (Latin):
Cprigrat aut̃e etiam angelos abeo plerũq
uisos : ita ut conserto inuicẽ apud eũ sermone
loquerentur :
iadõt uero tã conspicabilẽ & subiec
tu habebat: ut siue se in ꝓpria substantia
continer&. siue indiuersas figuras. spiritalesq
nequitias transtuliss&: qualib& ab eo sub imagi¬
ne uideret᷑: Quod cũ diabolus scirae se effuge¬
re nonposse : conuiciis eũ frequent̃ urgebat.
quia fallere nom poss&e insidiis : Quodã autẽ
tempore cornu bouis cruentũ inmanu tenens.
cũ ingenti fremitu cellulã eius irrupit: cru¬
entãq ostentans dexterã. & ad misso recens
scelere congaudens: ubi est inquit M ART INE
uirtus tua : unũ detuis modo interfeci : Tunc
ille conuocatis fratribus refert quid diabolus
indicass&: Sollicitos ee̾. p̃çepit ꝑcellulas singu¬
Ne minẽ quidẽ de. eẽ. demonachis: sed um̃i rusti¬
cũ mercede conductũ. ut uehiculo ligna de¬
ferr&: isse ad sluã nuntiant : Iub& igitur
aliquos ire ei obuiã: Ita haut longe a monas¬

Expanded text:
Constat autem etiam angelos ab eo plerumque visos, ita ut conserto invicem apud eum sermone loquerentur: diabolum vero tam conspicabilem et subjectum oculis habebat, ut sive se in propria substantia contineret, sive in diversas figuras spiritualis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine videretur, quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conviciis eum urgebat frequenter, quia fallere non posset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singuneminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monas
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ĩb operibus eius atq iudiciis Sit
inuob̾ indubitata credulitas: uirginȩ in¬
tegritatis & partus Re formationis huma¬
nẽ sacrũ diuinũq ministeriũ : scõ atq
sincero honorate seruicio. Amplectimini
xp̃m innr̃a carne nascentẽ: ut eũ uidere¬

Expanded text:
in omnibus operibus ejus atque judiciis. Sit in omnibus operibus ejus atque judiciis. Sit in vobis indubitata credulitas virgineae integritatis et partus. Reformationis humanae sacrum divinumque mysterium sancto atque sincero honorate servitio. Amplectimini Christum in nostra carne nascentem, ut eumde
Abbreviated transcription (Latin):
dati estis stabiles ꝑmanetẽ : neidem ille
tẽptator cuiꝰ a nob̾ dominationẽ xp̃s exclu¬
sit. aliquib nos iterũ seducat insidiis: &
haec ipsa p̃sentis diei gaudia. fallatiȩ suȩ
arte corrũpat. Illudens simplicioribus
de natiuitate xp̃i. quã de noui ut dicunt
uastis tenebris obuoluta. & abom̃i incre¬
mento uerae lucis aliena sunt: Trahunt᷑
enĩ adhuc stultissimis gentilitatis erro¬
si mirandã habent pulchritudinem:
adorandã tamen non habent deitatem:
Illa ergo uirtus. illa sapientia. illa est
adorandas maiestas. quae uniuersitatem
mundi creauit exnihila & inquas for¬
mas uoluit atq m̃suras terrenã çȩlestẽq
substantiã omĩ potenti ratione ꝓduxit
Sol. luna. & sidera sint cõmoda utentibꝰ.
sint p̾ciosa cernentibus Sed ita. ut
de illis graẽ referant᷑ auctori. & adoret᷑
dĩ qui hȩc condidit: non creatura quae
seruit Laudate igitur dñm dilectissimi:

Expanded text:
dati estis, stabiles permanete; ne idem ille dati estis, stabiles permanete; ne idem ille tentator, cujus jam a vobis dominationem Christus exclusit, aliquibus vos iterum seducat insidiis, et haec ipsa praesenti diei gaudia suae fallaciae arte corrumpat, illudens simplicioribus de nativitate Christi, quam de novi, ut dicunt,rda vastis tenebris obvoluta, et ab omni incremento verae lucis aliena sunt; trahuntur enim adhuc stultissimis gentilitatis errotsi mirandam habent pulchritudinem, adorandam tamen non habent Deitatem. Illa ergo virtus, illa sapientia, illa est colenda majestas, quae universitatem mundi creavit ex nihilo, et in quas voluit formas atque mensuras terrenam coelestemque substantiam omnipotenti ratione produxit. Sol, luna et sidera sint commoda utentibus, sint speciosa cernentibus; sed ita ut de illis gratiae referantur auctori, et adoretur Deus, qui condidit, non creatura, quae servit. Laudate igitur Deum, dilectissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
repperit culpã: Soluit᷑ itaq letiferȩ
principe: captiuitatis uasa rapiunt᷑ : Redit
in honorẽ suũ : ab antiqͥs contagiis purgata
natura: Mors morte destruit᷑ : natiuitas
natiuitate reparat᷑ Qm̃ simul & redẽptio
aufert seruitutẽ. et regeneratio mutat
originẽ : & fides iustificat peccatorem:¬
Quisqͥs igit᷑ xpiano noĩe pie et fideliter
gloriaris : reconciliationis huius grãm
iusto ꝑpende iudicio: Tibi enĩ quondam
ꝑ exilia longa morienti. tͥ incinerem &
puluerẽ dissoluto. cui iã ñ erat spesulla
uiuendi. ꝑ incarnationẽ uerbi potestas
data ẽ : ut uel delonginquo ad tuũ reuer¬
taris auctorẽ. recognoscas parentẽ. liber
efficiaris exseruo. de extraneo ꝓueharis
infiliũ : ut qui excorruptibili carne natꝰ
es. ex dĩ spũ renascaris: & obtineas ꝑ gr̃ãm
qđ ñ habes ꝑnaturã Habentes ergo tante
spei fiduciam dilectissimi. infidẽ qua fun

Expanded text:
reperit culpam. Solvitur itaque lethiferae reperit culpam. Solvitur itaque lethiferae principe, captivitatis vasa rapiuntur. Redit in honorem suum ab antiquis contagiis purgata natura, mors morte destruitur, nativitas nativitate reparatur: quoniam simul et redemptio aufert servitutem, et regeneratio mutat originem, et fides justificat peccatoremQuisquis igitur Christiano nomine pie et fideliter gloriaris, dispensationis hujus gratiam justo perpende judicio: tibi enim quondam per exsilia longa morienti, tibi in cinerem et pulverem dissoluto, cui jam non erat spes ulla vivendi, per incarnationem Verbi potestas data est ut de longinquo ad tuum revertaris auctorem, recognoscas parentem, liber efficiaris ex servo, de extraneo proveharis in filium: ut qui ex corruptibili carne natus es, ex Dei Spiritu renascaris, et obtineas per gratiam quod non habes per naturam. Habentes ergo tantae spei fiduciam, dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ae infirmitatis absconder& : illusa est
securi hostis astutia. qui natiuitatẽ pueri
sibi quã omniũ nascentiũ p̾utauit obnoxiã.
Vidit enĩ uagient̾e atq. lacrimantẽ. uidit pan¬
nis obuolutũ. circu̾cisioni subditũ & legalis
sacrificii oblatione ꝑfunctũ Agnouit de¬
ad uiril es annos de naturalibꝰ non dubitauit
augmentis: Inter hec intulit contumelias.
multiplicauit in iurias. adhibuit maledicta.
ob ꝓbria. blasphemias. conuicia : omnem post¬
tremo in ipsũ uĩ furoris effudit. omnia tẽpta¬
mentoꝵ genera ꝑcurrit & sciens quo
humanã naturã infecisse ueneno : nequaquã
credidit transgressionis exortẽ. quẽ tot
documentis didicit eẽ mortalẽ: ꝓ sistit ergo
imꝓbus p̃do. & auarus exactor: in eũ quĩ
nihil ipsius habebat insurgere E dum
uitiate originis p̃iudiciũ generale ꝑseqͥt̾.
cyrographũm quo nitebat᷑ excedit : ab illo
iniquitatis exigens poenã. in quo nullam

Expanded text:
nostrae infirmitatis absconderet, illusa est nostrae infirmitatis absconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem sibi 71 quam omnium nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacrificii oblatione perfunctum. Agnovit dein viriles annos de naturalibus non dubitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressionis exsortem, quem tot documentis didicit esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insurgere, et dum vitiatae originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, ab illo iniquitatis exigens poenam, in quo nullam
Abbreviated transcription (Latin):
generatus : quia inuiolata uirginitas concupis.¬
centiã nesciuit. substantiã ministrauit. Ad¬
sũpta ẽ de matre dñi natura: non culpa. Crea-¬
ta .ẽ. forma serui : sine conditione seruili.
Et nouus homo. sic contẽperatꝰ ẽ. ueteri. ut
& ueritatẽ susciper& generis. et uiciũ exclu-¬
ad reparandũ humanũ genꝰ ineffabilit᷑ ei
multa suppeterent: hanc potissimũ c̃sulendi
elegit uiã. qua ad destruendũ opus diaboli
non uirtute uteret᷑ potentiȩ. sed ratione
iustitiae Nã suꝑbia hostis antiqui ñ inmerito
sibi in om̃s homines ius tyrannicũ uindica¬
bat : nec in debito dominatu p̾mebat. quos
amandato dĩ. spontaneos in obsequium suae
uoluntatis illexerat: Non itaq iuste amit¬
ter& originalẽ humani generis seruitutẽ :
nisi de eo quẽ subiecerat uinceret᷑. Cũ igit᷑
misericors omp̃sq saluator ita susceptionis
humanȩ moderaret᷑ exordia. ut uirtutẽ
in separabilis a suo homine dĩtatis ꝑuelam̃

Expanded text:
iolata virginitas concupiscentiam nescivit, substantiam ministravit. Assumpta est de matre Domini, natura, non culpa. Creata est forma servi sine conditione servili, quia novus homo sic contemperatus est veteri, ut et veritatem susciperet generis, et vitium excluad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam superbia hostis antiqui non immerito sibi in omnes homines jus tyrannicum vindicabat, nec indebito dominatu premebat, quos a mandato Dei spontaneos in obsequium suae voluntatis illexerat. Non itaqteret originalem humani generis servitutem, nisi de eo quod subegerat vinceretur. Cum igitur misericors omnipotensque Salvator, ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut virtutem inseparabilis a suo homine deitatis per velamen
Abbreviated transcription (Latin):
contulit iustificationis grãm. ut renasce¬
rem᷑ ad regñu : Per illũ nos filios scłi gene¬
ratio carnalis efficit : ꝑ istũ nos filios dĩ. ge¬
neratio spiritalis exhibuit: Ille nos uitus
subdidit : iste nos florere uirtutib fecit
Ille nos inuicia de iecit. quo primꝰ cecidit
iste nos ꝑuirtutes eleuat. quo primus as¬
cendit Ille quippe primus cecidit in in¬
fernũ : iste primus conscendit in caelum
In terea fr̃s dignũ ẽ : ut indie dominicȩ
natiuitatis. diem quoq dominicȩ resurrec¬
tionis sollẽnit̃ audiatis : Vni genitus enim
& iam suscitari: Iste quippe dies ẽ uisitatio¬
nis : ille redemptionis Opus enĩ gr̾ae qua
nos ds̃ uni genitus saluos fecit. conceptus
inutero coepit: ipsũq opus grãẽ de sepul¬
chro resuscitatus impleuit: Conceptus
inutero factus ẽ. particeps mortis nraẽ.
re surgens de sepulchro. fecit nos particlpes
uitae suae Nunc itaq om̃s dñm exoremꝰ:

Expanded text:
contulit justificationis gratiam, ut renascecontulit justificationis gratiam, ut renasceremur ad regnum. Per illum nos filios saeculi generatio carnalis effecit, per istum nos filios Dei generatio spiritalis exhibuit. Ille nos vitiis subdidit, iste nos florere virtutibus fecit. Ille nos per vitia dejecit, quo primus cecidit: iste nos per virtutes elevat, quo primus ascendit. Ille quippe primus cecidit in infernum, iste primus conscendit in coelum. 8. Interea, fratres, dignum est ut in die dominicae Nativitatis diem quoque dominicae Resurrectionis solemniter audiatis. Unigenitus enim gnatus est etiam suscitari. Iste quippe dies est visitationis, ille redemptionis. Opus enim gratiae, qua nos Deus Unigenitus salvos fecit, conceptus in utero coepit; ipsumque opus gratiae de sepulcro resuscitatus implevit. Conceptus in utero, factus est 555 particeps mortis nostrae; resurgens de sepulcro, fecit nos participes itae suae. Nunc itaque omnes Dominum exoremus
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc ad euã angłs malus accessit. ut ꝑ eã
homo quẽ ds̃ fecerat adeo separaretur:
nunc autẽ ad mariã bonus angłs uenit.
ut in ea humane naturȩ ds̃ uni genitus
uniret᷑: Uenit ad euã diabolus. ut uitã
nob̾ malignus auferr& : uenit ad mariam
gabrihes. ut uitã reddendã hominibus ñ¬
tiarae: Per primi hominis culpã coepit
diabolus homini dominari : ꝑ sedi hominis
grãm. coepit ab homine suꝑari Suꝑ primũ
suꝑbus: sub scđo captiuus Fer illũ nos capti¬
uatos tenuit : ꝑ istũ nos lib̾atos amisit Frimꝰ
adam nob̾ auctor extitit culpȩ : nouistimꝰ
adam nob̾ auctor extitit grãe Ille de
limo plasmatus terrenos ꝓtulit : iste de
spũ scõ natus. celestes effecit ꝑ illũ ꝑdidi¬
mꝰ grãm priorẽ : ꝑ istũ recepimꝰ amplio¬
rẽ: Ille quippe nobis intulit peccati macu-¬
lã. cũ qua nascerem᷑ adsuppliciũ : iste nob̃

Expanded text:
Tunc ad Evam angelus malus accessit, ut per eam Tunc ad Evam angelus malus accessit, ut per eam homo, quem Deus fecerat, a Deo separaretur; nunc autem ad Mariam bonus angelus venit, ut in ea humanae naturae Deus Unigenitus uniretur. Venit ad Evam diabolus, ut vitam nobis malignus auferret; venit ad Mariam Gabriel, ut vitam reddendam hominibus nuntiaret. Per primi hominis culpam coepit diabolus homini dominari, per secundi hominis gratiam coepit ab homine superari: super primum superbus, sub secundo captivus. Per illum nos captivatos tenuit, per istum nos liberatos amisit. Primus Adam nobis auctor exstitit culpae, novissimus Adam nobis auctor exstitit gratiae. Ille de limo plasmatus terrenos protulit, iste de Spiritu sancto natus coelestes effecit. Per illum perdidimus gratiam priorem, per istum recepimus ampliorem. Ille quippe nobis intulit peccati maculam, cum qua nasceremur ad supplicium; iste nobis
Abbreviated transcription (Latin):
maligni angłi lib̾ar&. uerũ etiam inse ipso
suꝑ om̃s bonos angłos in patris dextera col¬
locar&. nat᷑a enĩ quȩ in pͥmo homine amalo
angło captiuata fuerat: ipsa nunc se.
nunc inscđõ homine. suꝑ om̃s bonos angłos
regnat: Natura quȩ in primo hominẽ mun-¬
dũ peccato polluit: ipsa in scđõ homine
mundũ apeccato mundauit Primꝰ homo
de t̾ra terrenꝰ. scđs homo decaelo çȩlestis:
Primũ homin̾e mulier corrupta mente
decepit : scđm hominẽ uirgo incorrupta
uirginitate concepit: In primi hominis
coniuge nequicia diaboli seductam de¬
prauauit ment̾ẽ : in scđi autem hominis
matre grac̃ dĩ. & mentẽ integram ser¬
uauit & carnẽ: Menti contulit firmissi-¬
mã fidem: carni abstulit omnino libidinẽ:
Qm̃ igit᷑ miserabilit̾ ꝓpeccato damnatꝰ ẽ
homo : idõ sine peccato mirabilit᷑ natus ẽ.
ds̃ homo: At tendite fr̃s medicinalis grãe
lineas: diuina nob̾ benignitate monstratas:

Expanded text:
aret, verum etiam in seipso super omnes bonos angelos in Patris dextera collocaret. Natura enim quae in primo homine a malo angelo captivata fuerat, ipsa nunc in secundo homine super omnes bonos angelos regnat. Natura quae in primo homine mundum peccato polluit, ipsa in secundo homine mundum a peccato mundavit. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis . Primum hominem mulier corrupta mente decepit, secundum hominem virgo incorrupta virginitate concepit. In primi hominis conjuge nequitia diaboli seductam depravavit mentem, in secundi autem hominis matre gratia Dei et mentem integram servavit et carnem: menti contulit firmissimam fidem, carni abstulit omnino libidinem. Quoniam igitur miserabiliter pro peccato damnatus est homo, ideo sine peccato mirabiliter natus est Deus homo. 7. Attendite, fratres, medicinalis gratiae lineas, divina nobis benignitate monstratas.
Abbreviated transcription (Latin):
głoꝵ aesca : nob̾ factus ẽ. medicina:
Cerutam̃ hic dilectissimi fr̃s. at tendite
magnitudinẽ grãe : et agnoscite quid
ds̃ homini dĩgnatus ẽ. p̃rogare: Xp̃c
enĩ dĩ filius. de uero dõ ds̃uerus. &
unus cũpatre naturalit̃ ds. semꝑ ex seipso
scõs angłos pascit: sed tamen angelicam
naturã ds̃ filius ñ accepit : Ut autem
suã caritatẽ ds cõmendara in nob̃: filius
eiꝰ naturã nrãm suscepit ex nob & ds̃ uni¬
genitus qui panis ẽ. angłoꝵ. ut etiam
homini sẽ ipsũ facera: panẽ: simul hominis
& anina suscepit et carne: Accepit
utrãq uerã. utrãq scãm: utr̃ãq mundã
accepit anim̃a nrãm sine iniquitate : ac¬
cepit carnẽ nr̃am cumortalitate: Ac ce¬
pit animã iustã ꝑ quã nr̃is animabus
iustitiã redder& : carnẽ uͦ ꝓpterea dignatꝰ ẽ.

Expanded text:
elorum esca, nobis factus est medicina. 5. elorum esca, nobis factus est medicina. 5. Verumtamen hic, dilectissimi fratres, attendite magnitudinem gratiae, et agnoscite quid Deus homini dignatus est praerogare. Christus enim Dei Filius, de vero Deo Deus verus, et unus cum Patre naturaliter Deus, semper ex seipso sanctos angelos pascit; sed tamen angelicam naturam Dei Filius non accepit. Ut autem suam caritatem Deus commendaret in nobis, Filius ejus naturam nostram suscepit ex nobis: et Deus unigenitus, qui panis est angelorum, ut etiam hominum seipsum faceret panem, simul hominis et animam suscepit et carnem. Accepit utramque veram, utramque sanctam, utramque mundam: accepit animam nostram sine iniquitate, accepit carnem nostram cum mortalitate; accepit animam justam, per quam nostris animabus justiti
Abbreviated transcription (Latin):
fecit : indie uero tẽporis. solus filius nt̃m
corpus animaq suscepit: Xp̃s dies aet̃ ns
unigenitꝰ in forma dĩ manens: xp̃s indie
tẽporis unigenitꝰ. formã serui accipiens
Xp̃s dies aeternus. diues ꝑmanens ut coi¬
der& nos: xp̃s indie tẽporis pauꝑ factus:
ut redimer& nos: Dies aet̾nus xp̃s. ds̃ de
dõ patre: xp̃c indie tẽporis dis̃ homo de
uirgine matre Xp̃s diesaet̾nꝰ uerbũ
nis matris: Xp̃c in die tẽporis sponsus ꝓ¬
cedens dethalamo suo Dies aeternitatis
xp̃e angelos creans : dies intẽpore xp̃c̃
nes in terra reficiens: Vt enĩ panem
angłoꝵ manducar& homo. creator angłoꝵ
factus ẽ. homo: utrosq pascens. & integer
ꝑmanens Qũã bonꝰ panis. qui & angłos
pascit ꝑspeciem. ut de ipso sacientur in
patria: et nos pascit ꝑfidẽ ne deficiamꝰ
inuia: Ille panis qui se ipsũ dat angłis.
ad gaudiũ stabilitatis: se ipsũ dedit homi-¬
nibus ad remediũ sanitatis: & qui ẽ. an-¬

Expanded text:
Filius nostrum corpus animamque suscepit. Christus dies aeternus unigenitus in forma Dei manens; Christus in die temporis unigenitus formam servi accipiens. Christus dies aeternus dives permanens ut conderet nos; Christus in die temporis pauper factus ut redimeret nos. Dies aeternus Christus Deus de Deo Patre, Christus in die temporis Deus homo de virgine matre. Christus dies aetero; Christus in die temporis sponsus procedens de thalamo suo . Dies aeternitatis Christus angelos creans, dies in tempore Christus nes in terra reficiens. Ut enim panem angelorum manducaret homo, creator angelorum factus est homo, utrosque pascens, et integer permanens. Quam bonus panis qui et angelos pascit per speciem, ut de ipso satientur in patria, et nos pascit per fidem, ne deficiamus in via! Ille panis, qui seipsum dat angelis ad gaudium stabilitatis, seipsum dedit hominibus ad remedium sanitatis; et qui est ang