comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui in infidelitate permanserunt successit.
Ducto popło incaptiuitate aromanis. & suc¬
censis urbibus : aut rarus. aut nullus
habitator remansit ibi exiudȩis. Sed ec¬
cłia quȩ quondã fuit ineis reꝑata est
ex numero gentium adfidem uenienti¬
um. insuper ⁊ multiplicata ÷ unde &
dicitur eis qui ex ipsis crediderunt apłis
uidelicet & apłicis uiris qui saluati sunt
demanibus romanorũ. aquib & euangłium
p̃dicatũ est ingentibus. Gaudete & lauda¬
te inquit deserta hierłm. id ÷ eccł̃ia pͥmiti¬
ua ex iidȩis. & credentes qui delicti estis
acaptiuitate frm̃. quam consolatus. e. ans̃
popłm suum cradentẽ inse ꝑ aduentũ sps̃¬
scĩ : & ex multitudine gentium conueni¬
entium adfidem. ⁊ redemit hierłm hoc
est ęccłiam uniuersalem sanguine suo
Licet enim apłi & credentes ex uideis dole¬
rent ꝓdicionem fratrũ suorũ inerrore
ꝑmanentium. magnã tamen lȩticiam

Expanded text:
qui in infidelitate permanserunt, successit. qui in infidelitate permanserunt, successit. Ducto populo in captivitatem a Romanis, et succensis urbibus, aut rarus, aut nullus habitator remansit ibi ex Judaeis. Sed Ecclesia quae quondam fuit in eis, reparata est ex numero gentium ad fidem venientium, insuper et multiplicata est. Unde et dicitur eis qui ex ipsis crediderunt, apostolis videlicet et apostolicis viris, qui salvati sunt de manibus Romanorum, a quibus et Evangelium praedicatum est in gentibus. Gaudete et laudate inquit, deserta Hierusalem, id est Ecclesia primitiva ex Judaeis, et credentes qui derelicti estis a captivitate fratrum: quia consolatus est Dominus populum suum credentem in se, per adventum Spcti, et ex multitudine gentium convenientium ad fidem: et redemit Hierusalem, hoc est Ecclesiam universalem sanguine suo. Licet enim apostoli et credentes ex Judaeis dolerent perditionem fratrum suorum in errore permanentium: magnam tamen laetitiam
Abbreviated transcription (Latin):
est hoc quod idem isaias alio inloco dicit.
Cox xp̃i clamantis indeserto. ꝑ os ioħ̃is. Apłi
ergo pedes dñi fuerunt: & quic quid ad¬
nuntiauerunt. xpc per ora illorum ad¬
nũtiauit : idõq. dicit. adnuntiantis xp̃ĩ.
ox speculatorũ tuoꝵ subaudis p̃dicatio
ueteri testam̃to ꝓpħȩ & sacerdotes appel¬
labantur speculatores. ita innouo apłi
& p̃dicatores. quia ipsi debent inspeculo
m̃tis. et̃. contemplantes semꝑ celestia
& ipsi debent uitã sub iectorũ speculari.
& insidias atq. ad uentum hostium ma¬
lignorũ uidelicet adnumtiare. lustorũ
enim speculatoꝵ uox in omnẽ terram
audita est . & infines orbis terre uerba
eorum resonauer᷑. Et benedicit. leuaue¬
runt uocem: quia desublimiorib locuti
De illis loquitur oculis : dequib. dicit psal¬
Alloquitur mͦ primitiuã eccłiam q̃ue credi¬
dit ex iudȩis: & consolatur eam demubti¬
tudine gentium. que in locum uidȩorum

Expanded text:
est hoc quod idem Isaias alio in loco dicit: est hoc quod idem Isaias alio in loco dicit: Vox Christi clamantis in deserto per os Joannis. Apostoli ergo pedes Domini fuerunt, et quidquid annuntiaverunt, Christus per ora illorum annuntiavit, ideoque dicit annuntiantis Christi. « Vox speculatorum tuorum, » subaudis audita Veteri Testamento prophetae et sacerdotes appellabantur speculatores, ita in Novo apostoli et praedicatores, quia ipsi debent in speculo mentis esse, contemplantes semper coelestia, et ipsi debent vitam subjectorum speculari, et insidias atque adventum hostium malignorum videlicet annuntiare. Istorum enim speculatorum vox in omnem terram audita est, et in fines orbis terrae verba eorum resonaverunt. Et bene dicit levaverunt vocem, quia de sublimioribus locuti De illis loquitur oculis de quibus dicit Psal» Alloquitur modo primitivam Ecclesiam, quae credidit ex Judaeis: et consolatur eam de multitudine gentium, quae in locum Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipse est paxnrã qui fecit utiaq unũ.
& qui nos pacificauit dño patri. Pedes gͦ
xp̃i adnuntiatitis pacem. pulchri sunt.
quia puluerẽ peccatorum non contraxer̃.
Pecoatũ enim nonfecit: nec dolus inuentus
est inore eus. Et quã pulchri pͥedes inqͥt
xp̃i adnuntiantis bonũ. uel se ueł euan¬
głium sium : predicantis salute᷑. hoc. ẽ.
redeptionem & p̃mium uite. Et quã pul¬
chri pedes xpi dicentis. osyon hoc est
uniuersalis ęccłia. regnabit ds̃ tuus.
Qox ꝓphe defilio predicantis & ad nuntian¬
tis pacem suꝑ apłos. & aicentis ad ecłiam.
regnabit ds̃ tiuus. Uel etiam deapłis iditel¬
ligi potest. qui peles dnĩ fuerunt. quan¬
do ꝑ illos discurrendo ꝑuniũsum orbem.
euangłium adnuntiauit. Et est sensus
Quĩ pulcdiri inquit pedes. ĩ & apłi adnũ¬
tiatis xp̃i super montes pacem id t̃ fuper
alios electos: ꝑ ornam̃tum illorum. Tale.

Expanded text:
quia ipse est pax nostra qui fecit utraque unum , quia ipse est pax nostra qui fecit utraque unum , et qui nos pacificavit Deo Patri. Pedes ergo Christi annuntiantis pacem pulchri sunt: quia pulverem peccatorum non contraxerunt. « Peccatum enim non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . » Et: Quam pulchri pedes, inquit, Christi, annuntiantis bonum, vel se vel Evangelium suum: praedicantis salutem, hoc est, redemptionem et praemium vitae! Et quam pulchri pedes Christi, dicentis: O Sion, hoc est, universalis Ecclesia, regnabit Deus tuus! Vox prophetae de Filio praedicantis et annuntiantis pacem super apostolos, et dicentis ad Ecclesiam: Regnabit Deus tuus. Vel etiam de apostolis intelligi potest, qui pedes Domini fuerunt, quando per illos discurrendo per universum orbem Evangelium annuntiavit, et est sensus: Quam pulchri, inquit, pedes, id est apostoli, aununtiantis Christi super montes pacem! id est super alios electos per ornamentum illorum. Tale
Abbreviated transcription (Latin):
diem meum. Nom̃ ergo enis sciunt
om̃s credentes : quia abypso xpĩani
uocantur. ¶Quam pulclri. super
montes pedes ad nuntiantis & pdi¬
cantis pacem. annuntiantis bonum
p̃dicantis salutem: dicentis sron regnabit
ds̃ tuus. Quidam codices habent adnunti¬
antes & p̃dicantes pacem. sed falso scrip¬
tum est. Ordo gͦ uerborum iste ⁊ Quã
pulchri pedes subaudis xp̃i. annuntian¬
tis & p̃dicantis super montes pacem.
Montes duob. modis possumus intellige¬
re. uł scd̾m litteram montes iudeorum
suꝑ quos sepe dñs pdicauit positus iti
carnȩ in quib. & turbas refecit: uel qđ
melius ÷ apłos qui fuer̃ montes ꝓpter
altitudinem uirtutũ suꝑ quos dñs p̃di¬
cauit qr̃ subipsis cordib. eoꝵ sedebat di¬
cens. Pacẽ relinquo uobis: pacẽ meam
do uobis. Et dequib. inpsalmo dicitur.
I lluminans tu mirabilit̾ : amontib. et̾nis.
Se ipsum gͦ illis p̾dicauit. & adnuntiauit.

Expanded text:
diem meum . » Nomen ergo ejus sciunt diem meum . » Nomen ergo ejus sciunt omnes credentes, quia ab ipso Christiani vocantur. « Quam pulchri super montes pedes annuntiantis, praedicantis pacem, annuntiantis bonum, praedicantis salutem, dicentis: Sion regnabit Deus tuus. » Quidam codices habent: annuntiantes et praedicantes pacem, sed falso scriptum est. Ordo ergo verborum iste est: Quam pulchri pedes, subaudis Christi, annuntiantis et praedicantis super omnes pacem! Montes duobus modis possumus intelligere, vel secundum litteram montes Judaeorum, super quos saepe Dominus praedicavit positus in carne, in quibus et turbas refecit: vel, quod melius est, apostolos, qui fuerunt montes propter altitudinem virtutum: super quos Dominus praedicavit, quia sub ipsis cordibus eorum sedebat, dicens: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Et de quibus in Psalmo dicitur: « Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis . » Seipsum ergo illis praedicavit et annuntiavit,
Abbreviated transcription (Latin):
nt deridebatur nom̃ dĩ & religio dĩ. Et
quando ꝓpt̾ peccata sua ducebantur ni
captiuitatem. & tradebantur inmanus
hostium : dicebant egrptii. moabite. &
illoꝵ sit : qui nonual&e eos ꝓtegere ab
hostib & gub̾nare. Dominatores eius
inqͥt agentes. debemus intelligere reges
⁊ principes. sacerdotesq nec nodi & scri¬
bas i phariseos. ob quorũ perata popłs
craditus ÷ indirectionem. Propter
hoc subauds quia blasphemor a iudȩis
sciet popłs m̃s. om̃s fideles & credentes
nom̃ meum indie illa hoc ⁊ intempore.
in carnationis meȩ: quia ego ipse qui
loquebar ꝑpatriarchas & ꝓpħas: acce
ad sum ꝑ incarnationis misterium.
Popłm suum appellat illum: dequo dix̃
angłs ad ioseph. Ipse enĩ saluũ faciet
popłm suum : apeccatis corum. Iste ÷
dies dequo dicit dñs in euangłio. Abra¬
lam pater ur̃ : exultauit ut uidet

Expanded text:
nt, deridebatur nomen Dei et religio Dei. Et nt, deridebatur nomen Dei et religio Dei. Et quando propter peccata sua ducebantur in captivitatem, et tradebantur in manus hostium, dicebant Aegyptii, Moabitae etillorum sit, qui non valet eos protegere ab hostibus et gubernare. Dominatores ejus, inquit, inique agentes, debemus intelligere reges et principes, sacerdotesque necnon et scribas et Pharisaeos, ob quorum peccatam populus traditus est in direptionem. « Propter hoc, » subaudis quia blasphemor a Judaeis, « sciet populus meus, » omnes fideles et credentes, « nomen meum in die illa, » hoc est in tempore incarnationis meae, « quia ego ipse qui loquebar » per patriarchas et prophetas, « Ecce adsum » per incarnationis mysterium. Populum suum appellat illum, de quod dixit angelus ad Joseph: « Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . » Iste est dies, de quo dicit Dominus in Evangelio: « Abraham pater vester exsultavit ut videret
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. In cola ego sum apud te : & ꝑegrinꝰ.
Sed diabolus absq. ulla causa calũpniatus
est eum: id ÷ sine causa quesiuit deciꝑe
eum. quia nichil ei cõmiserat. Gemus gͦ
humanũ ꝓpter hoc dico colonũ hic. ec̃. qr̾
si nonpecassoe suadente diabolo cõpleto
numero electorum. statum transiret de
terreno ꝑadiso. ad gaudia aet̾ne quietis
Et nunc quidd micdn est hec dicit dñs: Quasi
diceret. Quid moror hic in uidea am¬
plius. cumpauci ibi sint mine credituri:
Pergam adgentes: qm̃ ablatus est popłs
m̃s gratis deterri sua. uel adõ est ablatꝰ
male iuiendo. Dominatores eius subau¬
duis popłi .x. & duarum tribuum iNu¬
quȩ agunt dhicit dñ: & iugiter cotadie
nom̃ meum blasphematur subandis insyna¬
gogis coꝵ. sicut beatus hicronimꝰ dicit. qł
ter cotidie insinagogis sins maledicurit
gentib blasphematur. Dum enĩ illi pra¬
ua oꝑa inconspectu gentium adimpleba¬

Expanded text:
dicit: « Incola ego sum apud te, et peregrinus . dicit: « Incola ego sum apud te, et peregrinus . » Sed diabolus absque ulla causa calumniatus est eum, id est sine causa quaesivit decipere eum, quia nihil ei commiserat. Genus ergo humanum propter hoc dico colonum hic esse, quia, si non peccasset suadente diabolo, completo numero electorum, statim transiret de terreno paradiso ad gaudia aeternae quietis. « Et nunquid mihi est hic, dicit Dominus? » Quasi diceret: Quid memor hic in Judaea amplius, cum pauci ibi sint in me credituri? Pergam ad gentes, « quoniam ablatus est populus meus gratis de terra sua, » vel a Deo ablatus est male vivendo. « Dominatores ejus, » subaudis populi decem et duarum tribuum, « inique agunt, dicit Dominus, et jugiter tota die nomen meum blasphematur, » subaudis in Synagogis eorum, sicut beatus Hieronymus dicit, quod ter quotidie in synagogis suis maledicunt gentibus blasphematur. Dum enim illi prava opera in conspectu gentium adimpleba
Abbreviated transcription (Latin):
Quia hȩc dicit dñs. In ȩgyptũ descenoit
papbs ms in pruacipio. hõc ⁊ in iacob ut
colonus. eet̃ sibi: id ÷ ut incoleret terrã gessen.
Et assur. hoc ⁊̃ assirius popłs ueniens cum na¬
buchodonosor absq. ulla causa calumpru¬
atus ÷ eum: postquã illi uitroduxer incerrã
suam. Et est sensus. E grptii quidem uoluer
tenere popłm meum inseruitute. obliuius¬
cemodi uidelicet causam: quia lib̾auerant
eum depenuria famis. Et reuera iuste
uidebantur exparte agere. sed ego lib̾aui
eum educendo ꝑ desertum interrã sibi ante
ꝓmissam. Et si deliquid contra assirium.
ut cum expelleret apprio solo & culũpiua¬
retur eum. id÷ ut opprimer& illum : &
occasionem quereret nocendi. Moraliter
autẽ ȩgyptus quȩ interp̃tatur tenebre.
uel mepor : significat hunc muridum.
Genus ago lumanũ inprincipio hoc ÷ inpͥmo
parente nr̃o. descendit inhunc mundur:
ut colomis. eẽt. ibi : uixta quod psalmista

Expanded text:
» Quia haec dicit Dominus: « In Aegyptum descendit populus meus in principio, » hoc est in Jacob, « ut colonus esset ibi, » id est ut incoleret terram Gessen. « Et Assur, » hoc est Assyrius populus veniens cum Nabuchodonosor. « Absque ulla causa calumniatus est eum, » postquam illi introierunt in terram suam. Et est sensus: Aegyptii quidem voluerunt tenere populum meum in servitute, ob hujuscemodi videlicet causam, quia liberaverant eum de penuria famis. Et revera juste videbantur ex parte agere; sed ego liberavi eum educendo per desertum in terram sibi ante promissam. Et si deliquit contra Assyrium, ut eum expelleret a proprio solo, et calumniaretur eum, id est ut opprimeret illum, et occasionem quaereret nocendi. Moraliter autem Aegyptus, quae interpretatur tenebrae vel moeror, significat hunc mundum. Genus ergo humanum in principio, hoc est in primo parente nostro, descendit in hunc mundum, ut colonus esset ibi. Juxta quod Psalmista
Abbreviated transcription (Latin):
& crediderunt. Sequitur. thoc fi&¬
głificabit te. Aliquando sacra scriptura
de diuinitate filii dĩ loquit᷑: aliquando
de humanitate. & quando de dõ loqͥt᷑
qui in pͥncipio erat ds̃ uerbũ. apud dm̃
patrẽ: dicitur pat̾ głȩ. Quando uͦ deeo
qui dicit in euangłio. qui me ꝑsequimini
hominẽ qui ueritatem loquor uobis. ap¬
in loco cũ dicitur. propter dñm patrem
dini tuum. & scm isrł qui głisicabit ce ex
tẽpore. ea gła quãhabuit ipsa diuinitas an¬
te omĩa scła aeternaliter cum ipso. Glifi¬
cabit ds̃ pater filium inbaptismate: quando
dixit. hic ÷ filius iñs dilectus : in quo mͥ
conplacui. Głificauit etiã eum in monte
& in passione resuscitans eum amortius.

Expanded text:
et crediderunt . » Sequitur: Et hoc fiet crediderunt . » Sequitur: Et hoc figlorificabit te. » Aliquando sacra Scriptura de divinitate Filii Dei loquitur, aliquando de humanitate. Et quando de Deo loquitur, qui « in principio erat Deus Verbum apud Deum Patrem , » dicitur Pater gloriae. Quando vero de eo qui dicit in Evangelio, quod « me persequimini hominem qui veritatem loquor vobis , » apoco, cum dicitur, propter Dominum Patrem Deum tuum et sanctum Israel, quia glorificabit te, ex tempore ea gloria quam habuit ipsa divinitas ante omnia saecula aeternaliter cum ipso. Glorificavit Deus Pater Filium in baptismate, quando dixit: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. » Glorificavit etiam eum in morte et in pas
Abbreviated transcription (Latin):
dux: quia ducatũ recticudinis pbuit
suis fidelib. & ipse introducit nos de cer¬
renis ad ctemplationem dĩ patris & suã:
sicut ipse dicit. Nemo uenit ad patrem.
nisi ꝑme. Ipse est etiã preceptor nr̃
⁊ magister qui nos docae uiã ueritatis.
& gentes que non cognouerunt te
ad te currant. Alloquitur ds̃ pater filiũ
de uocatione gentiũ ad fidem: & quod ad
eum concurrant gentes. que ante illum
non cognoscebant ꝑfidem ⁊ dilectionẽ.
Ecce inquit gentes quas ignorabas ꝓpt̃
idolatriã uocabis acultura uana adfi¬
dem tuã ꝑ apłorũ tuorũ predicationẽ:
igentes que non cognouer̃ ce antea ꝑfi¬
dem ad te current dicentos. Dnẽ refu¬
gium factus es nobis. iste ⁊ dr̃ noster
quẽ expectauimꝰ. De istor fide: dictũ
est suꝑius. Quib non ÷ p̃dicatum deeo:
uidebunt. Et in euangłio de ipses loqͥt᷑
dñs. Beati inquiens qui non uidunit

Expanded text:
dux, quia ducatum rectitudinis praebuit dux, quia ducatum rectitudinis praebuit suis fidelibus, et ipse introducit nos de terrenis ad contemplationem Dei Patris et suam, sicut ipse dicit: « Nemo venit ad Patrem, nisi per me . » Ipse est etiam praeceptor noster et magister, qui nos docet viam veritatis, et gentes quae te non cognoverunt, ad te current. » Alloquitur Deus Pater Filium suum de vocatione gentium ad fidem, et quod ad eum concurrant gentes, quae ante illum non cognoscebant per fidem et dilectionem. Ecce inquit gentes quas ignorabas, propter idololatriam, vocabis a cultura vana ad fidem tuam per apostolorum tuorum praedicationem. Et gentes quae non cognoverunt te antea per fidem, ad te current dicentes: « Domine, refugium factus es nobis . » Iste est Deus noster, quem exspectavimus. De istorum fide dictum est superius: Quibus non est praedicatum de eo, videbunt. Et in Evangelio de ipsis loquitur Dominus: « Beati inquiens qui non viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Lex enim & ꝓpħȩ usq ad ioħem.
ex eo regnũ dĩ id ÷ euangłium adnũ¬
tietur. ꝗd sẽpiternũ dr̃. ec̃. quia non
succed& ei altera lex. Unde & iołs in
apocalipsi sua dicit se uidisse euangłin
ꝓmissiones dauid fideles subaudis con¬
firmabo uobiscũ. non de dauio rege filio
isai intelligendũ est sed de xp̃o in cuiꝰ
figuram ille p̃cessit. Om̃s enĩ ꝓmissio¬
nes quȩ ad dͥauid faciende sunt. de xp̃o
fuerunt. ¶oce testẽ popłis dedi eum.
ducẽ ac preceptorẽ gentium. Uox dĩ patris
de filio quẽ dedit testẽ popłis. hoc est
intestimonium popłor:: ut p̃cepta illiꝰ
atq manaita illis adnũtiaret qͥ dese
ipso & patre loquitur. Ego adhoc natꝰ
sum: ut cestimonium ꝑlnbeã ueritati.
Et illud. Oportae p̃dicari euangłm istud
in orbe omi. in testimoniũ cunctis gen¬
tibus. Iste ÷ enum testis omĩum: quem
pat̾ mundo ꝓmisit a p̃stitit. Ipse est

Expanded text:
dicit. Lex enim et prophetae usque ad Joannem, dicit. Lex enim et prophetae usque ad Joannem, ex eo regnum Dei , id est Evangelium annuntiatur, quod sempiternum dicitur esse, quia non succedet ei altera lex. Unde et Joannes in Apocalypsi sua, dicit se « vidisse Evangelium as, id est promissiones David fideles, subaudis Confirmabo vobiscum, non de David rege suo Isai intelligendum est, sed de Christo in cujus figuram ille processit. Omnes enim promissiones quae ad David factae sunt, de Christo fuerunt. « Ecce testem populis dedi, ducem ac praeceptorem gentium. » Vox Dei Patris de Filio, quem dedit testem populis, hoc est in testimonium populorum, ut praecepta illius atque mandata illis annuntiaret, qui de se ipso et Patre loquitur: « Ego ad hoc natus sum, ut testimonium perhibeam veritati . » Et illud: « Oportet praedicari Evangelium istud in omni orbe, in testimonium cunctis gentibus . » Iste est enim testis omnium, quem Pater mundo promisit et praestitit. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
bonus. Uel etiam intelligite & ꝑcipite
bonũ uerbum euangłi i. Dequo etiam dr̃.
lectabitur in cͥassitudine id ÷ in uirtuti¬
clinate aurẽ urãm. hoc ⁊ humilit̾ audi
te : & uenite subaudis adme non loco
sedmerito. recte credendo. & bene ui¬
in se uitã credentibus. Ec feriam uobis¬
cum pactũ sempit̾num. miscđias dauid
fid̾eles. Ao udcos loquitur ista. ferire
dicimus ꝑcutere. Vnde dr̃. Percussit habra¬
lũ foedus. id ÷ hostiam ꝓfocłe. & pacto.
S icut legitur in ueteri testam̃to. quia daĩs
sanguie hyrcorũ. uituloꝵ. & agnorũ.
confirmauit foedꝰ qđ percussit cum filus
isrł dans eis legitima. foedus quod pepi¬
git nobiscũ in nouo cestam̃to. sanguirae
filii sui confirmauit. quando dedit nob̾
cuangłium. Quare autẽ dicit. & feriam
uobiscũ pactũ sempiternũ cũ illuo ñ
ꝑmanserit aet̾naliter cum illis: Sed
sciendum ⁊. quia de grã noui cestam̃ti

Expanded text:
bonus . » Vel etiam intelligite et percipite bonus . » Vel etiam intelligite et percipite bonum, verbum Evangelii. De quo etiam dicitlectabitur in crassitudine aniclinate aurem vestram, » hoc est humiliter audite me, « et venite, » subaudis ad me, non loco, sed merito, recte credendo, et bene vivitam in se credentibus. « Et feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. » Ad Judaeos loquitur ista. Ferire dicimus percutere. Unde dicitur: « Percussit Abraham foedus , » id est hostiam pro foedere et pacto. Sicut legitur in Veteri Testamento, quia Dominus sanguine hircorum, vitulorum, et agnorum, confirmavit foedus quod percussit cum filiis Israel, dans eis legitima. Foedus quod pepigit nobiscum in Novo Testamento, sanguine Filii sui confirmavit, quando dedit nobis Evangelium. Quare autem dicit, « et feriam vobiscum pactum sempiternum, » cum illud non permanserit aeternaliter cum illis? Sed sciendum est, quia de gratia Novi Testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
saturari qe spualis intelligentia in illis
mimie concinetur. udite audi¬
entirs me & comedite bonum : & delecta¬
bitur incrassitudine anima ur̃a. Auditus
in sacro eloqͥo spũalit̾ est requirendus. ut
illud. Qui hab& aures audiat. id÷̃ qͥ hab&̾
intelligentiam m̃tis: intelligat que
dicturus sum. Ista enim comestio spũali¬
ter est requirenda: sicut & illa dequa
alio in loco dr̃. Si audieritis me: bona
terre comedetis. Sicut enim corpus iti¬
crassat᷑ epulis carnalib ita anima reficit᷑
& inpinguatur. doctrinis spualib & uir¬
tutibus. De hac crassitudine : dicit psal¬
mista. Sicut adipe & pinguedine reple¬
at᷑ anima mea. & in pinguasti inoleo
capud meum. Audite inqͥt audientes me.
id÷ intelligite que ego dicturus sum. qͥ
habetis intelligentiam. & comedite bonũ.
hoc ÷ in celligite xp̃m recte credendo.
& bene iuiuendo: qui dix̃ ego sum pastor

Expanded text:
saturari, quia spiritualis intelligentia in illis saturari, quia spiritualis intelligentia in illis minime continetur. « Audite audientes me, et comedite bonum, et delectabitur in crassitudine anima vestra. » Auditus in sacro eloquio spiritualiter est requirendus, ut illud: « Qui habet aures audiat , » id est, qui habet intelligentiam mentis, intelligat quae dicturus sum. Ista enim comestio spiritualiter est requirenda, sicut et illa de qua alio in loco dicitur: « Si audieritis me, bona terrae comedetis . » Sicut enim corpus incrassatur epulis carnalibus, ita anima reficitur et impinguatur doctrinis spiritualibus et virtutibus. De hac crassitudine dicit Psalmista: « Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . » Et: « Impinguasti in oleo caput meum . » Audite inquit audientes me, id est, intelligite quae ego dicturus sum qui habetis intelligentiam, et comedite bonum, hoc est intelligite Christum recte credendo et bene vivendo, qui dixit: « Ego sum pastor
Abbreviated transcription (Latin):
& laborẽ urm̃. non insaturitate: ln¬
crepat mͦ scribas ⁊ pharis eos : hereticos¬
q. ac philosophos gentium. & om̃s qui
illor ꝑ uersas doctrinas simulatasq
cradictiones sectantur . quare expen¬
dant siue consumant nitorẽ eloquentiȩ
insuꝑficie litterȩ. & in humana sapien¬
tia : in quib. non repperitur panis
spũ alis. dequo saturet᷑ anima : hoo ÷
spũalis intelligentia ubi est cognitio
ueri panis qui dixit. ego sum panis
uiuus. Argentũ enim sicut aliis iti
locis diximus : significat nitorem
eloquentiȩ. A ulti sunt dic̃ beatus
gregorius qͥ legunt dicta ꝓpħarum
aliarũq. diuinarũ scripturarum.
sed ñ repperiunt in eis panes ex qͥbus
ad saturitatem ꝑueniant. quia solũ¬
modo litterã requirunt que occidit.
& spũalem intelligentiam nolunt
ꝑquirere quȩ uiuificat. & ubi spũał
est panis quo anuna saturatur. uen¬
ciles etiã legunt humanos libros.
multũq ibi laborant consumendo
nitorem eloquentiȩ. sed non merent᷑

Expanded text:
 laborem vestrum non in saturitate? » Increpat modo scribas et Pharisaeos, haereticosque ac philosophos gentium, et omnes qui illorum perversas doctrinas simulatasque traditiones sectantur, quare expendant sive consumant nitorem eloquentiae in superficie litterae, et in humana sapientia in quibus non reperitur panis spiritualis, de quo saturetur anima, hoc est spiritualis intelligentia, ubi est cognitio panis veri, qui dixit: « Ego sum panis vivus . » Argentum enim, sicut aliis in locis diximus, significat nitorem eloquentiae. Multi sunt dicit beatus Gregorius qui legunt dicta prophetarum aliarumque divinarum Scripturarum, sed non reperiunt in eis panes ex quibus ad saturitatem perveniant, quia solummodo litteram requirunt quae occidit, et spiritualem intelligentiam nolunt perquirere quae vivificat, et ubi spiritualis est panis quo anima saturatur . Gentiles etiam legunt humanos libros, multumque ibi laborant consumendo nitorem eloquentiae, sed non merentur
Abbreviated transcription (Latin):
inse. Et supse conturbauit. quare tenent᷑
rei illi. qui eos sunt persecuti: Tunc dr̃
ipse conturhasse. quando ꝑmisit eos con¬
curbare. Posui uerbum meum inore
tuo: id ⁊ plenitudinem sapientiȩ ⁊ scientiȩ¬
assumpta auerbo. Ut plantes celos subau¬
dis nouos & fundes terrã subaudis nouam
& dicas ad syon. hoc ÷ ad eccłiam: popłs
ns estu. Ad hominẽ assup̃tum a uerbo
loquitur ista ds pater: in quo in habitat
omis plemtudo diuinitatis corporalit̾.
ex tempore. Quantũ enim ad diuinita¬
tem ꝑtinet. nicdul accepit extẽpore apa¬
tre : sed omĩa possidet conmune cũ patre
quippe qui ÷ dĩ uirtꝰ. ⁊ dĩ sapientia.
ꝑquem curicta facta sunt ex nichilo
Per glum nouum ⁊ terrã nouam quam
p̃cepit ds̃ pater filio ut plantet & fun¬
ti sunt. ⁊ in pso fundati fide Ailecti¬
one di ⁊ꝓximi. qui deuetustate peccati
renouati sunt in nouitate fidĩ: & sc̃ȩ̃

Expanded text:
in se. Et si ipse conturbavit, quare tenentur in se. Et si ipse conturbavit, quare tenentur rei illi qui eos sunt persecuti? Tunc dicitur ipse conturbasse, quando permisit conturbari eos. « Posui verbum meum in ore tuo, » id est plenitudinem sapientiae et scientiaassumpta a Verbo, « ut plantes coelos, » subaudis novos, « et fundes terram, » subaudis novam, « et dicas ad Sion, » hoc est ad Ecclesiam, « Populus meus es tu. » Ad hominem assumptum a Verbo loquitur ista Deus Pater, in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter ex tempore. Quantum enim ad divinitatem pertinet, nihil accepit ex tempore a Patre, sed omnia possidet communia cum Patre; quippe qui est Dei virtus et Dei sapientia, per quem cuncta facta sunt ex nihilo. Per coelum novum et terram novam, quam praecepit Deus Pater Filio ut plantet et funti sunt, et in ipso fundati, fide, dilectione Dei et proximi: qui de vetustate peccati renovati sunt in novitate fidei et sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓpinquauit enim regini caelorum.
Et nolo mortẽ. pecottoris. sed ut magis
conuertatur a sua iniquitatt. & iuuat.
Q uod q. subiungit. non deficiet panis euis.
uel deipso filio intelligendum ÷ qui dixͣ
ego sum panis uiuus: uel decorpore & san¬
gume illius deqͦ idem filius dixit. qui
manducauerit panem hunc uiuet in ȩcnum
uel et̾iam tercio mͦ dedoctrina euangłica
intelligendũ est: que mĩquam deficiet.
sed semper obseruatores suos pabulo uite
pascet. Ego sum dnis ds tuus. qͥ contur¬
bo mare. id ÷ habitatores huiꝰ mundi :
& in cumescunt fluctus eiꝰ. hoc est ꝑsecu¬
tiones malorum hominũ. cõmouentur
contra electos. Ons exercituum nomen
meum : id ÷ ans miliciarũ angłorum &
hominum. Apostroplã facit ad ipsũ filiũ.
Q uando conturbainit ds̃ pater hoc mare.
Quando iudeos seiire permisit pͥmũ infiliũ
suum . deinde in apostolos & credentes

Expanded text:
appropinquavit enim regnum coelorum . appropinquavit enim regnum coelorum . » Et, « Nolo mortem peccatoris, sed ut magis convertatur a sua iniquitate, et vivat . » Quodque subjungit, « non deficiet panis ejus, » vel de ipso Filio intelligendum est qui dixit: « Ego sum panis vivus : » Vel de corpore et sanguine illius, de quo idem Filius dixit, Qui manducaverit panem hunc vivet in aeternum. Vel etiam tertio modo de doctrina Evangelica intelligendum est, quia nunquam deficiet: sed semper observatores suos pabulo vitae pascet. « Ego sum Dominus Deus tuus, qui conturbo mare, » id est habitatores hujus mundi, « et intumescunt fluctus ejus, » hoc est persecutiones malorum hominum commoventur contra electos. « Dominus exercituum nomen meum, » id est Dominus militiarum angelorum et hominum. Apostropham facit ad ipsum Filium. Quando conturbavit Deus Pater hoc mare? Quando Judaeos saevire permisit, primum in Filium suum, deinde in apostolos, et credentes
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ mor talẽ tẽpore afflictionis. a¬
misisti timore creatoris tui quitetendit
celos : & fundauit tram. Et formida¬
sti iugit̾ tota die. idest om̃i tempore
passionis. a facie furoris eiꝰ ꝑsequutoris.
quite tribulabat incorpore : & paraue¬
rat adꝑdendũ inanima. non recordans
illud. nolite timere eos quioccidunt corpꝰ.
animã autẽ nonpossunt occide. Ubi. ẽ
nunc furor tribulantis: Alloquitur
popłm fidelẽ. ut consid& quomodo om̃s
psequutores & om̃s homines ꝑtranseant
ap̃senti: ut per hȩc consolid& eos infide
Cito ueni&e subaudis filius ms. ꝑincar¬
nationis misterium gradiens. scd̾m hu.¬
manitatẽ ad aꝑiendum cor suꝑbarũ ho¬
minum uel eciã adapiendum infernum.
Et non int̾ficiet usq. ad internitione. id est
non dampnabit statim ut uenerit pecca¬
tores. sed expectabit ad penitentiã sicut
ipse p̃dicauit dicens. Peaitentia agite.

Expanded text:
minem mortalem tempore afflictionis, aminem mortalem tempore afflictionis, amisisti timorem Creatoris tui. « Qui tetendit coelos, et fundavit terram. Et formidasti jugiter tota die, » id est omni tempore passionis « a facie furoris ejus » persecutoris « qui te tribulabat » in corpore « et! paraverat ad perdendum » in anima, non recordans illud: « Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . » « Ubi est nunc furor tribulantis? » Alloquitur populum fidelem, ut consideret quomodo omnes persecutores et omnes homines pertranseant a praesenti, ut per haec consolidet eos in fide. « Cito veniet, » subaudis Filius meus per incarnationis mysterium « gradiens » secundum humanitatem « ad aperiendum » cor superborum hominum, vel etiam ad aperiendum infernum. Et non interficiet usque ad internecionem, id est, non damnabit statim ut venerit peccatores, sed exspectabit ad poenitentiam, sicut ipse praedicavit, dicens, « Poenitentiam agite,
Abbreviated transcription (Latin):
laudabunt te. Hȩc non possunt bab̾e scĩ:
in psenti scło positi. Ende ⁊ sequitur
¶aulium ⁊ leticiam obrinebunt subandis
incelesti herłm. Fugi&e dolor ⁊ genitus :
sicut dicitur in apocalipsim. Absterget
solator. Quia dixerat suꝑius popłs fidelis
orando ad dñm. consurge ad nos saluandos:
respondit ipse ꝑ ꝓpħam. Ego inquiens con¬
solabor uos: & non alios. Nonpocentes huiꝰ
scłi: non sapientes huiꝰ mundi. Quistu
ochorus fidelium ut timeres id est ut ci¬
mere debeas ab homine mortali & afilio
liominis. qui quasi fenum cito arescet. &
oblitus es dm̃ factoris tui: Alloquitur
chorũ apłorum ut nontimeat seuitiam
& tormenta hominũ. quia ipsi ꝑibunt
& ꝑtransibunt sicut fęnũ qđcito arescor
quia om̃is caro fȩnũ. Et alloquitur & ĩam
illos quitimore passionis ꝑt̃riti negaue¬
rant eum : ut erubescant insua iniqui¬
tate. & roborentur infide a gentes peni¬
tentiam. Quando inquit timiusti ho¬

Expanded text:
abunt te. » Haec non possunt habero sancti in praesenti saeculo positi; unde et sequitur: « Gaudium et laetitiam obtinebunt, » subaudis, in coelesti Jerusalem. « Fugiet dolor et gemitus, » sicut dicitur in Apocalypsi capite vigessolator. Quia dixerat superius populus fidelis orando ad Dominum, consurge ad nos salvandos: respondet ipse per prophetam: Ego inquiens consolabor vos, et non alius. Non potentes hujus saeculi, non sapientes hujus mundi. « Quis tu, » o chorus fidelium, « ut timeres, » id est ut timere debeas « ab homine mortali et a filio hominis, qui quasi fenum cito arescet: et oblitus es Domini factoris tui? » Alloquitur chorum apostolorum, ut non timeat saevitiam et tormenta hominum, quia ipsi peribunt et transibunt sicut fenum quod cito arescet: quia omnis caro fenum. Et alloquitur etiam illos qui timore passionis perterriti negaverant eum, ut erubescant in sua iniquitate, et roborentur in fide agentes poenitentiam. Quando inquit timuisti ho
Abbreviated transcription (Latin):
uł addictus ÷ morti: ꝓpt̾ scelera nã.
Sustinuit enĩ ꝓ nobis maledictum: ut nos
libaret amaledicto. Pisciplina pacis
nr̃e suꝑ eum. id est flagellum. qđ nos debium
suĩciꝑe : ipse suscepit. ut nos pacificaret
uulnere uirgarũ & plagarũ eiꝰ: sanati
sumꝰ apeccatis. Ille enim passus ÷ ꝓ nobis:

Expanded text:
vel addictus est morti « propter scelera nostra. » Sustinuit enim pro nobis maledictum, ut nos liberaret a maledicto; « disciplina pacis nostrae super eum, » id est flagellum quod debuimus suscipere ipse suscepit, ut nos pacificaret vulnere virgarum et plagarum ejus, « sanati su
Abbreviated transcription (Latin):
regere. Prediamtibus apłis euangłicam
doctrinam: omĩs sapientia humana. omĩs
eloquentia mundana quieiit: & fides xp̃i
Et quare hoc actũ sit : insubsequentib ma¬
nifestatur cũ subiurigitur. Quia qͥb.
non ÷ narratum de eo subaudas apatriar

Expanded text:
regere. Praedicantibus apostolis Evangelicam regere. Praedicantibus apostolis Evangelicam doctrinam, omnis sapientia humana, omnis eloquentia mundana quievit, et fides ChriEt quare hoc actum sit, in subsequentibus manifestatur, cum subjungitur: « Quia quibus non est narratum de eo, » subaudis a patriar
Abbreviated transcription (Latin):
soluitur. quia non ÷ referenda ista de¬
honestatio ad faciem. & uultũ illiuis: sed
ad ignominuiam passionis. Dum enĩ uide¬
rent dnm̃ conspui. crucifigi. & inter iniqͦs
reputari. illi qui uidentes miracula eius
ante passionem disperutit. Quis est hic :
putauerutit non. et̃. illum filium dĩ.
sed despectum & nouissimũ iuroꝵ. Iste
asꝑget id ÷ lauabit sanguine suo gentes
multas. In ueteri testam̃to asꝑgebatur
popłs sanguine agni: sed nũ mundabat᷑
apecratis. Ueniens autem filius dĩ & effim¬
dens sanguinẽ suum ꝓ nobis mundauit oms
credentes : qui p̃destinati erant adutam
Congrue gͦ dicitur asꝑget gentes multas. &
non om̃s: quia non alus ꝓfuit passio illnis.
nisi qui fidem euis recepunt. & baptizati
sunt in nomine scȩ̃ crinitatis. Suꝑ ipsũ
continebunt reges os suum: id ÷ sapiens
liuiꝰ scłi plato. aristotiles. & c̾eteri carna¬
lia sapientes : qui se ⁊ alios uidebantur

Expanded text:
solvitur, quia non est referenda ista desolvitur, quia non est referenda ista dehonestatio ad faciem et vultum illius: sed ad ignominiam passionis. Dum enim viderent Dominum conspui, crucifigi, et inter iniquos reputari: illi qui videntes miracula ejus ante passionem dixerunt: Quis est hic? pataverunt non esse illum Filium Dei, sed despectum et novissimum virorum. « Iste asperget, » id est lavabit sanguine suo « gentes multas. » In Veteri Testamento, aspergebatur populus sanguine agni, sed non mundabatur a peccatis. Veniens autem Filius Dei et effundens sanguinem suumqui praedestinati erant ad vitam. Congrue ergo dicitur asperget gentes multas, et non omnes; quia non aliis profuit passio illius, nisi qui fidem ejus receperunt, et baptizati sunt in nomine sanctae Trinitatis. « Super ipsum continebunt reges os suum, » id est sapientes hujus saeculi, Plato, Aristoteles, et caeteri carnalia sapientes, qui se et alios videbantur
Abbreviated transcription (Latin):
Eilius dĩ sccħ̃ humanitatem seruus appellat᷑.
qr cum informa dĩ. ect̃. humiliauit semet¬
ipsum factus obediens patri usq admortem.
Et quia hoc egit: ex altauit illũ ds pater
ad dexteram suam. dans illi nom̃ qđ. ẽ. suꝑ
omẽ nomen : ut filius dĩ dicatur. Sicut
superte multi subaudis ante passionem
tuã. uidentes signa ⁊ miracula ate fieri
sic in glorius erit inter uiros aspectus eiꝰ
tempore passionis . iuidentes eum conspui
⁊ flagellari. atq adultimũ crucifigi
t forma eus id ÷ species eius subaudis
sine honore erit : interfilios hominum.
U ex dĩpatris ad filium. Isto in loco non
seruatur ordo istoriȩ. Suꝑius enim locutꝰ
est ꝓpħ̃a ex ꝑsona dĩ patris. de ascensione
filii dĩ : modo reuertitur ad passionem
illus. Et questur hic oritur quare di¬
cat psalmista. speciosus forma p̃filus
hominum: cũ hic dicat ds̃ pater ꝑ ꝓpham
quod inglorius erit aspectus eiꝰ. inter
filios hominũ. Quȩ questio hoc modo

Expanded text:
m servus appellatur, quia cum in « forma Dei esset, humiliavit semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem ; » et quia hoc egit, exaltavit illum Deus Pater ad dexteram suam, dans illi nomen quod est super omne nomen, ut Filius Dei dicatur. « Sicut cut admirati sunt « super te multi, » subaudis ante passionem tuam, videntes signa et miracula a te fieri, « sic inglorius erit inter viros aspectus ejus, » tempore passionis, videntes eum conspui et flagellari, atque ad ultimum crucifigi; « et forma ejus, » id est species ejus, subaudis sine honore erit « inter filios hominum. » Vox Dei Patris ad Filium. Isto in loco non servatur ordo historiae. Superius enim locutus est Propheta ex persona Dei Patris de ascensione Filii Dei, modo revertitur ad passionem illius. Et quaestio hic oritur quare dicat Psalmista: « Speciosus forma prae filiis hominum . » Cum hic dicat Deus Pater per prophetam, quod inglorius erit aspectus ejus inter filios hominum? Quae quaestio hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
insmagogis : tam̃ non recesser̃ ab eis ut
fugientes. sed quasi inpace uictores exis¬
tentes. Precedit enim uos dñs. subaudis
adgentes. siciti uobis ꝓmisit dicens. Eoce
p̃cedet uos ingalileam Et congregabit
uos ds̃ isrł inunum ouile: exnideis scili¬
cet & gentibus unã eccłiam constitueris.
sicut ipse dicit. Ut fiat unum ouile & ĩmis
pastor. Ecce intelliget seruus m̃s id est
filius m̃s. uoluntatem meam & exaltabit᷑
post resurrectionem suam incordib gentium

Expanded text:
in synagogis, tamen non recesserunt ab eis ut in synagogis, tamen non recesserunt ab eis ut fugientes, sed quasi in pace victores existentes. « Praecedet enim vos Dominus, » subaudis ad gentes, sicut vobis promisit, dicens: « Ecce praecedet vos in Galilaeam. » « Et congregabit vos Deus Israel » in unum ovile , ex Judaeis, scilicet et gentibus unam Ecclesiam constituens: sicut ipse dicit: « ut fiat unum ovile et unus pastor . » « Ecce intelliget servus meus, » id est Filius meus, voluntatem meam, « et exaltabitur » post resurrectionem suam in cordi
Abbreviated transcription (Latin):
dio eiꝰ. hoc ÷ demedio hierłm : nec pecca¬
tis eoꝵ ob uoluaminii. Al und amini subau¬
dis auitiis apłi. qui fertis uasa dni.
I psi fuer uasa dñi. quia millis habitauit
ꝑfidem & dilectionem de quoꝵ mimero
adunum loquitur. Uas elastionis mͥ est
ut portoe nom̃ meum corã gentib & regib
Possumus etiam dicere qđ uasa dni arma¬
tura sit quã spualis. deb&e unus quisq
fideli  in mente ferre. dequa & apłs
loquebatur. Induite uos armatura dĩ
ut possitis resistere indie malo. Et quȩ
sit ista armatura: u subsequentib. mani¬
festat. hoc ⁊ lorica iusticiȩ. & dipeus fidĩ.
⁊ galca salutis ⁊ adultimũ gladius . qđ
est uerbum dĩ. Qm̃ non intumultu hoc
est intimore uel pauore. exibitis auideis:
nec infuga ꝓperabitis ex egẏpto filu isił.
Licet apłi flagellati & cesi. cent. aideis

Expanded text:
dio ejus, » hoc est de medio Hierusalem, ne peccadio ejus, » hoc est de medio Hierusalem, ne peccatis eorum obvolvamini. « Mundamini, » subaudis a vitiis, apostoli: « qui fertis vasa Domini. » Ipsi fuerunt vasa Domini, quia in illis habitavit per fidem et dilectionem: de quorum numero ad unum loquitur: « Vas electionis mihi est, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus . » Possumus etiam dicere, quae vasa Domini armatura sit spiritualis, quam debet unusquisque fidelium in mente ferre, de qua et apostolus loquebatur: « Induite vos armatura Dei, ut possitis resistere in die mala . » Et quae sit ista armatura, in subsequentibus manifestat, hoc est, lorica justitiae, et clypeus fidei, et galea salutis, et ad ultimum gladius, quod est verbum Dei. « Quoniam non in tumultu, » hoc est in timore vel pavore, « exibitis » a Judaeis: « nec in fuga properabitis » ex Aegypto filii Israel. Licet apostoli flagellati et caesi essent a Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
iudei autumant : sed meltus ÷ ut ad apłos
& ad primitiuã eccłim referamꝰ quibus
p̃cipitur ut exeant deherłm & t̾ranse.¬
ant ad gentes: dicente adeos dm̃. Ite do¬
cete om̃s gentes : baptizantes eos intlo¬
mine patris & filii. ⁊ sps scĩ. Ante enim
quã romani aduenirent suꝑ eam diuinitꝰ
ꝓcuratum est ut apłi ꝓ om̃s gentes diuisi
.eent. & credentes in ibi cõmorantes tͣn¬
sirent ad partes regni agrippȩ. qͥ pacemn
habebat cum romanis: scõ spũ hoc illis
reuelante. Alloquitur eos sermo diuimis:
edicit. Recedite apłi de hierłm. exite
intde. ne inuol uamiN peccatis. pollu¬
tum nolite tangere. Hoc ⁊ gũ uideis pol¬
lutis morte & sanguine filii dĩ. nolite so¬
cietatẽ hab̾e̾. quia qui terigerit picem ini¬
quinabitur abea. Unde & ĩpsi apłi dicunt.
Q uia indignos uos iudicastis ȩcernȩ uitȩ:
ecce conuertimur ad gentes. Sapitur
ergo & dicitur ad eosdem. Exite deme¬

Expanded text:
Judaei autumant, sed melius est ut ad apostolos Judaei autumant, sed melius est ut ad apostolos et ad primitivam Ecclesiam referamus, quibus praecipitur ut exeant de Hierusalem et transeant ad gentes, dicente ad eos Domino: « Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti Mquam Romani advenirent super eam, divinitus procuratum est ut apostoli per omnes gentes divisi essent, et credentes inibi commorantes transirent ad partes regni Agrippae, qui pacem habebat cum Romanis: sancto Spiritu hoc illis revelante, alloquitur eos sermo divinus, et dicit: Recedite, apostoli de Hierusalem, exite inde ne involvamini peccatis, pollutum nolite tangere, hoc est cum Judaeis pollutis morte et sanguine Filii Dei nolite societatem habere; quia « qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea . » Unde et ipsi apostoli dicunt: « Quia indignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . » Sequitur ergo, et dicitur ad eosdem: « Exite de me
Abbreviated transcription (Latin):
& salutare filius est sicut diximis: qi̾
per ipsum cuncta creauit. ut ioħ̾s
dicit. Om̃ia ꝑipsum facta sunt: & ꝑ ipsum
decreuit genus humanũ saluare. Quod
bracdhium uel salutare dĩ patris non uidunt
om̃s gentes. uel om̃s fines terre. inp̃sentia
corporali : sed mente & contẽplatione cordis
uisuri sunit eum om̃s homines indie uiditu.
boni & mali. quia illi dedit pater omẽ u¬
dicium Necedite recedite exite inde: pol¬
lutũ nolite cangere. hȩc uerba referuNt
uidȩi ad illud cẽpus. quando ꝑmittente
ꝙro regrẽssi sunt inbierłm cum gła. sub
Torobabel & esdra : ferentes secum uasa drũ
quȩ abstul erat nabuchodonosor inbabylo¬
nem : & inquibus potabat baltasar quam¬
do inter fectus ⁊ abypso cẏro &auunculo
eiꝰ dario. Precipiturq illis ut mundent
se ꝑpenitentiam. qui debent uasa ũ
afferre in hierłm : & ꝓmittitur quia dĩ
exibunt infuga neq intumultu achal¬
deis : sicut quoridã ab egyptiis. hȩc qͥdẽ

Expanded text:
et salutare Filius est, sicut diximus, quia per ipsum cuncta creavit, ut Joannes dicit: « Omnia per ipsum facta sunt . » Et per ipsum decrevit genus humanum salvare. Quod brachium vel salutare Dei Patris non viderunt omnes gentes, vel omnes fines terrae in praesentia corporali: sed mente et contemplatione cordis visuri sunt eum omnes homines in die judicii, boni et mali: quia illi dedit Pater omne judicium . « Recedite, recedite, exite inde, pollutum nolite tangere. » Haec verba referunt Judaei ad illud tempus, cum permittente Cyro regressi sunt in Hierusalem cum gloria, sub Zorobabel et Esdra, ferentes secum vasa Domini quae abstulerat Nabuchodonosor in Babylonem, et in quibus potabat Balthasar cum interfectus est ab ipso Cyro et avunculo ejus Dario. Praecipiturque illis ut mundent se per poenitentiam, qui debent vasa Domini afferre in Hierusalem. Et promittitur quia non exibunt in fuga neque in tumultu a Chaldaeis, sicut quondam ab Aegyptiis. Haec quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cendec sicut uirgultum coram eo. id ÷ corã
dõ patre : & sicut radix de terra sicienti. Be¬
nedicit. ascendet brachium dĩ patris sicut
uirgultũ coram eo: id ÷ uoluntate ipsius
dĩ patris sicut ipse dixit. exiui apatre &
ueni inmundum. ut demonstraret natiui¬
tatis euis ascensum. quomodo homo factꝰ
exaltatus sit resurgendo amortuis. & as¬
cendendo adcȩlos : & q̃uomͦ p̃dicatione
apłorum. nom̃ eus suꝑ om̃is gentes sit
exaltatum. Istud ÷ unrgultum & radex
de quo alio in loco dicit esaias. Exi& uir
Quod autem dicit & sicut radix deterra
sicienti. Aebemus intelligere ipsam uir¬
ginem. cuius uterus siciens fuit. qui a
non fuit dehumano & uirili semine hu¬
mectatus. Quodq. sequitur. non est spe¬
cies ei neq decor: & uidimus eum & ñ
erat species subaudis ineo: uox ꝓpħe est
ex persona sua & om̃ium ꝓpbarum qͥ¬

Expanded text:
cendet sicut virgultum coram eo, » id est coram cendet sicut virgultum coram eo, » id est coram Deo Patre, « et sicut radix de terra sitienti. » Bene dicit ascendet brachium Dei Patris sicut virgultum coram eo, id est voluntate ipsius Dei Patris, sicut ipse dixit: Exivi a Patre et veni in mundum , ut demonstraret nativitatis ejus ascensum, quomodo homo factus, exaltatus sit resurgendo a mortuis, et ascendendo ad coelos, et quomodo praedicatione apostolorum nomen ejus super omnes gentes sit exaltatum. Istud est virgultum et radix, de quo alio in loco dicit Isaias: « Exiet vQuod autem dicit, et sicut radix de terra sitienti debemus intelligere ipsam virginem, cujus uterus sitiens fuit, quia non fuit de humano et virili semine humectatus. Quodque sequitur, « non est species ei neque decor, et vidimus eum, et non erat species, » subaudis in eo, vox prophetae est ex persona sua et omnium pr
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝓredemptione generis lulmani ue¬
nisse : & qui non audieitunt ꝓpħas ante
ad uentum illius contẽplatisunt. cum fi¬
de & desiderio. Per istos qitib. narratum
antea non audierant : debemus intellige¬
re gentiles. dequib. ipse dicit. Beati qui
non uiderunt ⁊ craliderunit. Predicante
enim dño incarne per pauci gentilium
uider̃ eius p̃sentiam. tam̃ postea contẽpla¬
tisunt eum fide⁊ dilectione Quis credi¬
loquitur mͦ esaias addnm̃: quod panci ex
uideis extiterint qui uerum orederent
hoc. ec̃. quod ab illis audier̃. de aduentu
filii dĩ : & idõ dicit. Quis credidit audrtuui
nr̃o. Quis isto in loco. ꝓraritate ponitur
Et est sensus. Licet nosꝰ hȩc om̃a suꝑius dic¬
ta p̃cdixissemus : quis iudȩorum credid̃it au¬
ditui nrt̃. hoc ÷ quis putat ea. eẽ. uera quȩ
ate de aduentu filii tin ꝑcepimus. Brachiũ
id ÷ filius dĩ patris cui reuelatũ ÷ hoc. ẽ. cui
manifestatus ⁊ ut ineum credet. Et as¬

Expanded text:
umani venisse, « et qui non audierunt » prophetas ante adventum illius, « contemplati sunt eum » fide et desiderio. Per istos quibus narratum antea non audierant, debemus intelligere gentiles, de quibus ipse dicit: « Beati qui non viderunt, et crediderunt. . » Praedicante enim Domino in carne perpauci gentilium viderunt ejus praesentiam, tamen postea contemplati sunt cum fide et dilectione. CAloquitur modo Isaias ad Dominum, quod pauci ex Judaeis exstiterint qui verum crederent hoc esse, quod ab illis audierunt de adventu Filii Dei, et ideo dicit: Quis credidit auditui nostro? Quis isto in loco pro raritate ponitur? Et est sensus: Licet nos haec omnia superius dicta praedixissemus, quis Judaeorum credidit auditui nostro, hoc est, quis putat ea esse vera quae a te de adventu Filii tui percepimus? Brachium, id est Filius Dei Patris, cui revelatum est, hoc est cui manifestatus est ut in eum crederet? « Et as
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. hȩc ÷ salus : dequa dixit symeon.
Uiderunt oculi mei : salutare tuum. Et iacob.
Lex mea id ÷ lex euangłii. in cordib. eoꝵ
subaudis fidelium. non inore solũ mͦ.
sed incorde ⁊ oꝑatione. Uox dĩ patris ad
oredentes. Auditus insacro eloquio. sp̃ũ¬
alit̾ est requirendus. Audite me id ÷
intelligite doctrinã euangłicam: aoꝑe
studete adimplere. Nolite timere
o apłi obꝓbrium homitiu. id ÷ contume¬
lias & oppressionẽ : & blasphemias eorũ
ne metuatis. Iale ÷ illud quod & in
euangłio continetur. Nolite timere eos
qui occidunt corpꝰ. Sicut enĩ uestim̃¬
cum subaudis consumitur uerme. uel
intẽpore : sic comedet eos uermis idest
ꝓ pria conscientia. Et sicut lanã deuo¬
rat tinea: sic deuorabit eos tinea. quȩ
Sicut uestim̃tum uetustate ⁊ tinea consu¬
mitur: sic obꝓbrium illorũ cũ ꝑsecuto¬
rib pertransibit. Salus autẽ mea xp̃c

Expanded text:
vitam. Haec est salus de qua dixit Simeon: « vitam. Haec est salus de qua dixit Simeon: « Viderunt oculi mei Salutare tuum . » Et Jacob: « Lex mea, » id est lex Evangelii, « in cordibus eorum, » subaudis fidelium: non in ore solummodo, sed in corde et operatione. Vox Dei Patris ad credentes. Auditus in sacro eloquio spiritualiter est requirendus. « Audite me, » id est intelligite doctrinam evangelicam, et opere studete adimplere. « Nolite timere contumelias et oppressionem, « et blasphemias eorum ne metuatis. » Tale est illud quod et in Evangelio continetur: « Nolite timere eos qui occidunt corpus . » « Sicut enim vestimentum, » subaudis consumitur verme, vel tempore, « sic comedet eos vermis, » id est propria conscientia. « Et sicut lanam » devorat tinea, « sic devorabit eos tinea, » quisicut vestimentum vetustate et tinea consumitur, sic opprobrium illorum cum persecutoribus pertransibit. « Salus autem mea » C