comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sone saluatoris aptissime con¬
uenit cui eccl̃ia in cantico amo¬
ris dicit dilectus meus candidꝰ
et rubicundus. Candidus scili¬
cet quia peccatum non fecit. ru¬
bicundus quia proprie passio¬
nis cruore respersus est. Et ad¬
uoluit saxum magnum ad
ostium monumenti et abiĩt.
Diuina prouidentia actum ẽ
ut magnum saxum aduoluere¬
tur ad ostium monumenti ne
si modicum aduolueretur ad¬
niam struerent scribe et pha¬
risei quod furto mulierum uel
discipulorum sabb̃o fuisset cor¬
ibi maria maglalene et cete

Expanded text:
sonae Salvatoris aptissime convenit, cui Ecclesia in Cantico amoris dicit: « Dilectus meus candidus et rubicundus . » Candidus scilicet, quia peccatum non fecit: rubicundus, quia propriae passionis cruore respersus est. « Et advolvit saxum magnum ad ostium monumenti, et abiit. » Divina providentia actum est, ut magnum saxum advolverint ad ostium monumenti, ne si modicum advolveretur,niam struerent scribae et Pharisaei, quod furto mulierum vel discipulorum sublatum fuisset coribi Maria Magdalene, » etc.
Abbreviated transcription (Latin):
genss diabolum et omnes rep¬
bos p᷑t spacium mille annorum
de inferno exituros: et ad głam
uite eterne transferendos cum
dominus dicat: ibunt hii in
supplicium eternum. Sicut enĩ

Expanded text:
gines diabolum et omnes reprobos post spatium mille annorum de inferno exituros, et ad gloriam vitae aeternae transferendos, cum Dominus dicat: « Ibunt hi in supplicium aeternum. » Sicut eni
Abbreviated transcription (Latin):
sciat sinistra tua quid faciat dex¬
tera tua. Quod ergo dicit nesci¬
at sinistra tua quid faciat bex¬
tera tua. sensus huiuscemodi est.
miseria gloriari. Quicumq enĩ
ꝓappetitu humani fauoris ali¬
quid egerunt. sinistra eoꝵ conscia
fuit operis eorum. Sinistra enim
appetitum humane laudis desig¬
nat. dextera uero intentionẽ bo¬
ne uoluntatis signat. Cum facis
elemosinam nesciat sinistratua
quid faciat dextera tua. idest bons¬
bone uoluntatis tue non miscea¬
tur appetitus humane laudis ⁊
fauoris ut sit elemosina tua in
abscondito. hoc est in bona consci¬
entia. Multi sunt enim qui ele¬
mosinas faciunt in bona uolun¬
tate licet desit eis facultas qua
tribuãtur. Unde dicit psalmista
Iocundus homo qui misereturet
commodat Ostendens etiam in
miscd̃ia grãm quandam elemo¬
sine ẽe.Tu autem cum oraueris
intra in cubiculum et clauso o¬
stio ora patrem tuum. Dixit dñs

Expanded text:
sciat sinistra tua quid faciat dexsciat sinistra tua quid faciat dextera tua. » Quod ergo dicit, « nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua, » sensus hujuscemodi est: miseria gloriari. Quicunque enim pro appetitu humani favoris bonum aliquid egerint, sinistra eorum conscia fuit operis eorum. Sinistra enim appetitum humanae laudis designat. Dextera vero intentionem bonae voluntatis signat. « Cum facis eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua. » Id est, bonae voluntati tuae non misceatur appetitus humanae laudis et favoris. « Ut sit eleemosyna tua in abscondito, » hoc est in bona conscientia. Multi sunt enim qui eleemosynas faciunt bona voluntate, licet desit eis facultas quae tribuatur. Unde dicit Psalmista: « Jucundus homo qui miseretur et commodat , » ostendens etiam in misericordia gratiam quamdam eleemosynae esse. « Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio, ora P
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et dominus suꝑiꝰ dixit Sic
luceat lux ur̃a coram hominib.¬
ut uideant ur̃a bona oꝑa et glo¬
rificent patrem ur̃m qui in celis
est. Cum ergo facis elemosinam
noli tuba canere ante te. Ex con¬
suetudine scribarum et phariseo¬
rum hanc sententiam dominꝰ
traxit. Ham in dieb festiuitatũ
et ieiuniorum facturi elemosinã
precipiebant ante se tubas cane¬
re. it ad sonitum tube multi¬
tudo pauperum ad eos conueniret
et uidentes hoc populi quiad fe¬
stiuitatem confluxerant.laudi¬
b siuis eos magnificarent et ex¬
tollerent quasi di cultores eẽnt:
et eo etiam suis munerib cumu¬
larent. uel possumus hoc altius
intelligere. Tuba enim solet in
sacro eloquio manifestatiodesig¬
nari. Unde paulus apl̃s dicit. Om¬
nes quidem resurgemus in mom̃
resurgent: id est in aꝑto erit re¬
surrectio celebrata. Amen dico uo¬
bis receperunt mercedem suam
hoc est laudem ab hominib. Te
autem faciente elemosinam ne¬

Expanded text:
Unde et Dominus superius dixit: « Sic Unde et Dominus superius dixit: « Sic luccat lux vestra coram hominibra bona opera, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . » « Dum ergo facis eleemosynam, noli tuba canere ante te. » Ex consuetudine Scribarum et Pharisaeorum hanc sententiam Dominus traxit. Nam in diebus festivitatum et jejuniorum facturi eleemosynam, praecipiebant ante se tubis canere, ut ad sonitum tubae multitudo pauperum convenirent, ut videntes hoc populi, qui ad festivitatem confluxerant, laudibus suis eos magnificarent et extollerent, quasi Dei cultores essent, et eos etiam suis muneribus cumularent. Vel possumus hoc altius intelligere. Tuba enim solet in sacro eloquio manifestatione designari. Unde Paulus apostolus dicit: « Omnes quidem resurgemus, sed ur , » id est, in aperto erit resurrectio celebrata. « Amen dico vobis, receperunt mercedem suam, » hoc est, laudem ab hominibus. « Te autem faciente eleemosynam, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tine gens. Inde dicuntur ethnici
gentil: es. Et gentilis dicitur qͥ
ita ꝑmanet ut nascitur in eodẽ
uidelicet ritu et professione. et ĩ
codem paganismo. Estote ergo uoᷤ̃
ꝑfecti sicut et pater ur̃ celestis ꝑ¬
fitus est. Sicut non est qualita¬
tis sed potiꝰ similitudinis: ut sicut
deus in natura sue potestatis per¬
fectus est. ita euam uos sitis ꝑfec¬
ti pro modulo ur̃e fragilitaris. ut
sicut d̾s solem suum oriri facit
suꝑ bonos et malos et pluit suꝑ
iustos et inustos: suc et uos dilec¬
tionem ur̃am et solem ur̃e carita¬
tis. non solum ad amicos s etram
ad inimi cos extendatis. Attendi¬
te ne iusticiam ur̃am faciatis
coram hominib ut usdeamini
abeis. Attendite idest cauete ne
ad hoc iusta oꝑa exhibeatis ut ab
hominib uideamini. et laudem
humanam ab eis queratis. Non
est quidem peccatum iusta oꝑa
coram hominib facere: s peccatũ
est ideo iusta oꝑa facere coram
hominib ut laus abeis querat᷑

Expanded text:
tine tine gentiles. Et gentilis dicitur, qui ita permanet ut nascitur, in eodem videlicet ritu et professione et in eodem paganismo. « Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est. » Sicut, non est qualitatis, sed potius similitudinis. Ut sicut Deus in natura suae potestatis perfectus est, ita etiam vos sitis perfecti pro modulo vestrae fragilitatis. Ut sicut Deus solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, sic et vos dilectionem vestram, et solem vestrae charitatis non solum ad amicos, sed etiam ad inimicos extendatis. « Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. » Attendite, id est, cavete ne ad hoc justa opera exhibeatis, ut ab hominibus videamini, et laudem humanam ab eis quaeratis. Non est quidem peccatum justa opera coram hominibus facere, sed peccatum est ideo justa opera facere coram hominibus, ut laus ab eis quaeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
nat et eandem iniurie facib a¬
gitat. ut sitis filii patris ur̃i Iͥ
est ideo ista facere debetis ut sis
filii patris ur̃i qui solem fum
facit oriri super bonos et malos. Iux¬
ta litteram. hoc solummͦ intelli¬
gendum est. Istas etenim duas cre¬
aturas et quibz omnes fruges t̾re¬
nascuntur et fouentur commu¬
niter dominus distribuit:⁊suꝑ
xp̃ianos et paganos et super bo¬
nos et malos. Sienim diligitis
eos qui uos diligunt et cetera.
Et est sensus. Si publicani et
peccatores tiatura duce ad tantã
bonitatem se extendunt ut di¬
ligentes se diligant: quantoma¬
gis uos latiores in caritate ẽẽ de¬
betis. ut non solum amicos sed
mimicos diligatis: Nonne et pu¬
blicani hoc faciunt: Dublicani
dicebantur apud romanos exac¬
tores qui uectigalia a populo exi¬
gebant. Et salutaueritis fratres
ur̃os tantum et reliqua. Si uos
illes qui natura fratres uob̃ sunt
aut federe amicitie uincti saluta¬
ueritis quid amplius facitis ꝙͣ

Expanded text:
nat, et eamdem injuriae faucibus anat, et eamdem injuriae faucibus agitat. « Ut sitis filii Patris vestri. » Id est, ideo ista facere debetis, ut sitis filii Patris vestri, qui solem suum facit oriri super bonos et malos. Juxta litteram hoc solummodo intelligendum est. Istas etenim duas creaturas, e quibus omnes fruges nascuntur et foventur, communiter Dominus distribuit, et super Christianos et paganos, bonos et malos. « Si enim diligitis eos qui vos diligunt, » etc. Et est sensus: Si publicani et peccatores natura duce ad tantam bonitatem se extendunt, ut diligentes se diligant, quanto magis vos latiores in charitate esse debetis, ut non solum amicos, sed etiam inimicos diligatis? « Nonne et publicani hoc faciunt: » Publicani dicebantur apud Romanos exactores, qui vectigalia a populo exigebant. « Et si salutaveritis fratres vestros tantum, » et reliqua. Si vos illos, qui natura fratres vobis sunt, aut foedere amicitiae juncti, salutaveritis, quid amplius facitis quam
Abbreviated transcription (Latin):
mensa eoꝵ coram ip̃is in laque¬
um. Et paulus apl̃s cum ꝑcusss
ẽẽt a ministro sacerdotis: respon¬
dit. Percutiet te d̃s paries deal¬
bate. Et dominus in euuangłio.
ue tibi corozayn: ue tibi bethsai
da. td quod dicendum. quia hec
uerba non sunt maledicentis
uoto prolata s predicentis affe¬
ctu. ꝑreuidebat enim dominus
siue propha ruinam impiorum
futuram. et eandem ruinamñ
optando proferebant. sed ꝓpħan¬
do predicebant. Iterum querit᷑.
cum dominus iubeat ꝓinimici
orare cur iohannes pro fratrib
quibdam usq ad mortem peccãti¬
b orare prohibeat. Ita enim dicit
in epła sua. Est quoddam pecca¬
tum usq ad mortem: non pro
illo rogo ut quis oret. Ad hoc di¬
cendum est quia inter fratres
plerumq sunt quedam peccata.
persecutionib impioꝵ grauiora.
Est peccatum usq ad mortem. in
peccato usq ad mortem ꝑseuera¬
re. Uel peccatum usq ad mortem
oꝑatur qui pt agnitionem dei
societatem fraternitatis imꝑuns¬

Expanded text:
mensa eorum coram ipsis in laqueum . » Et Paulus apostolus, cum percussus esset a ministro sacerdotis, respondit: « Percutiet te Deus, paries dealbate . » Et Dominus in Evangelio: « Vae tibi, Corozaim! vae tibi, Bethsaida ! » Ad quod dicendum, quia haec verba non sunt maledicentis voto prolata, sed praedicentis affectu. Providebat enim Dominus sive prophetae, ruinam impiorum futuram, et eamdem ruinam non optando proferebant, sed prophetando praedicebant. Iterum quaeritur cum Dominus jubeat pro inimicis orare, cur Joannes pro fratribus quibusdam usque ad mortem peccantibus, orare prohibeat. Ita enim dicit in Epistola sua: « Est quoddam peccatum usque ad mortem, non pro illo rogo ut quis oret . » Ad hoc dicendum est, quia inter fratres plerumque sunt quaedam peccata persecutionibus impiorum graviora. Est peccatum usque ad mortem, in peccato usque ad mortem perseverare. Vel peccatum usque ad mortem operatur, qui post agnitionem Dei societatem fraternitatis impug
Abbreviated transcription (Latin):
non iuxta cherintum corporalis
intelligendus est cibus. sed ule
utiq qui ait. Ego sum panis ui¬
uus qui de celo descendi. Siquis
manducauerit ex hoc pane ui¬
uet in eternum: idest siquis mee
incarnationis sacramento per¬
fecte incorporatus mec diuine m¬
iestatis iusione frui meruit. hie
perpetua uite immortalis beati¬
tudine gaudebit. S quia ñ nulli
hunc panem fidetenus quasi odo¬
rando percipiant: dulcedinemuͤ
cius atringere ueraciter gustan

Expanded text:
non juxta Cerinthum corporalis non juxta Cerinthum corporalis intelligendus est cibus, sed ille utique qui ait: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi, Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum . Id est, si quis meae Incarnationis sacramento perfecte incorporatus meae divinae majestatis visione frui meruerit, hic perpetua vitae immortalis beatitudine gaudebit. Sed quia nonnulli hunc panem fide tenus, quasi adorando percipiunt, dulcedinem vero ejus attingere veraciter gustan
Abbreviated transcription (Latin):
neste aliquid dicere aut facere.
quia ad hoc conuenit ut fecla il¬
lic gerantur copia uini. et incite¬
tur libidinis diuersa uoluptas.
S cum facis conuiuium uoca
pauperes debiles claudos cecos
et beatus eris quia non habent
unde retribuant tibi: retributt᷑
enim tibi in resurrectione iustoꝵ¬
Resurrectionem iustorum dicit.
quia et si omnes resurgunt. eoꝵ
tamen merito quasi propͥa cog¬
nominatur. qui in hac se beatos
non dubitant ẽẽ futuros. Ergo
qui pauperes ad conuiuium uo¬
cat. in futuro premium ꝑcipiet:
qui amicos fratres et diuites uo¬
cat. recipit mercedem suam Sed
et si hoc ꝓpter deum facit in exẽ¬
plum filiorum beati iob. sicut ce¬
tera fraterne dilectionis officia
ip̃e qui ussit remunerat. Qui
gulosos ac luxuriosos ꝓpter lasci¬
uiam inuitat: pena in futuro ple¬
c̃tetur eterna. Hec cum audisset
quidam de simuldiscumbentib
dixit ei. Beatus qui manduca¬
bit panem in regno d̃i. Panis
qui manducatur in regno der:

Expanded text:
neste aliquid dicere aut facere: neste aliquid dicere aut facere: quia ad hoc convenitur ut foeda illic gerantur copia vini, et incitetur libidinis diversa voluptas. S. Cum facis convivium, voca pauperes, debiles, claudos, caecos: et beatus eris, quia non habent unde retribuant tibi . Retribuentur enim tibi in resurrectione justoResurrectionem justorum dicit, qui etsi omnes resurgant, eorum tamen non immerito quasi propria cognominatur, qui in hac se beatos non dubitant esse futuros. Ergo qui pauperes ad convivium vocat, in futuro praemium percipiet; qui amicos, fratres et divites vocat, recipit mercedem suam. Sed et si hoc propter Deum facit in exemplum filiorum beati Job, sicut caetera fraternae dilectionis officia, ipse qui jussit, remunerat. Qui gulosos ac luxuriosos propter lasciviam invitat, poena in futuro plectetur aeterna. Haec cum audisset quidam de simul discumbentibus, dixit ei: Beatus qui manducabit panem in regno Dei. Panis qui manducatur in regno Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
E neq cognatos tuos neq uici¬
R̃es amicos et
diuites alteru¬
trum conuiui¬
a celebrare nõ
quasi scelus in¬
terdicit. sed sicut cetera necessita¬
ti humane commercia ubi et
peccatores peccatorib fenerant᷑
ut reciprant equalia ad prome¬
renda uite celestis premia nilua¬
lere ostendit. Deniq subiungit.
Ne forte et ip̃i te reinuitent s fiat
fiat inquit tibi retributio. Cui si¬
simile ẽ qd̃ alibi dicit᷑ ł si bñfecitis hi
est gratia. Siquidem et peccatoreᷤ
hoc faciunt. quamuis sint quedã
mutua fratrum amicoꝵ cogna¬
torum uicinorumq diuitum
conuiuia. que non solum inpre¬
senti retributionem sed et damp¬
nationem percipiant in futuro.
Deniq ab apło inter oꝑa tenebra¬
rum annumerantur sic ut in
die inquit honeste ambulemus.
non incommessationib et ebrie¬
tatib Comessationes quippe sũt
luxuria conuiuia. que aut colla¬
tione omnium celebrantur. aut
uicib solent acontubernalib
exhiberi. ut neminem pudeat in ho¬

Expanded text:
 neque cognatos, neque vicies, amicos, et divites, alterutrum convivia celebrare, non quasi scelus interdicit, sed sicut caetera necessitatis humanae commercia, ubi et peccatores peccatoribus fenerantur, ut recipiant aequalia, ad promerenda vitae coelestis praemia nil valere ostendit. Denique subjungit: Ne forte et ipsi reinvitent, et fiat m, sed et fiat, inquit, tibi retributio. Cui simile est quod alibi dicit: Et si benefeceritis iis est gratia? siquidem et peccatores hoc faciunt . » Quamvis sint quaedam mutua fratrum, amicorum, cognatorum, vicinorumque divitum convivia, quae non solum in praesenti retributionem, sed et damnationem percipiant in futuro. Denique ab Apostolo inter opera tenebrarum adnumerantur: « Sicut in die, inquit, honeste ambulemus, non in comessationibus, et ebrietatibus . Comessationes quippe sunt luxuriosa convivia, quae aut collatione omnium celebrantur, aut vicibus solent a contubernalibus exhiberi, ut neminem pudeat inho
Abbreviated transcription (Latin):
tummodo labia mouebat: s pe¬
nitus nulla uox illius audieba¬
tur. uel clauso ostio cordis contͣ
malas cogitationes: ut cũ oraue¬
ris ne male cogitationes habe¬
ant aditum et introitum incor¬
de tuo. uel cdauso ostio idest sen¬

Expanded text:
tummodo labia movebat, sed petummodo labia movebat, sed penitus nulla vox illius audiebatur. Vel « clauso ostio » cordis, contra malas cogitationes ut cum oraveris, ne malae cogitationes habeant aditum et introitum in corde tuo. Vel « clauso ostio, » id est, sen
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse:qui mordinate ieuinant
hẏpocritas ẽẽ et eos qui mangu¬
lis platearum erant orantes ut
uiderentur ab hominib hypocͥ¬
tas omnino fuisse unde datur
intelligi quia quicumq oꝑabo¬
na causa humani fauoris agit.
hẏpocrita est. Anguli platearum
sunt quadriuia et competa An¬
guli platearum sunt Subi ꝑ
transuersum altirĩ uie ducitur
et quadruium reddit. Ioõ in qͣ¬
driuiis stabant ut de quacũs
uenientes homines uiderent
eos intendentes orationi ⁊ mas¬
nificarent eos. quasi d̃ĩ amicos
et obseruatores legis. Amen dico
uob̃ receperunt mercedem suã.
idest laudem humanam. Lau¬
dem etenim humanam quã
appetiuerunt ab hominib pro
mercede consecuti sunt. Tu aũ
cum oraueris. Istituit dominus
bonum athletam. Ac si diceret.
Tu qui causa uite eterne oras in¬
tra in cubiculum. idest in secretũ
clauso ostio oris. ora patrem tuũ
Nlon inclamosa uoce sed incontri¬
cione sp̃c sicut faciebat anna
mater samuhelis.que orando tan¬

Expanded text:
s, qui inordinate jejunant, hypocritas fuisse: et eos, qui in angulis platearum erant orantes, ut viderentur ab hominibus, hypocritas omnino fuisse. Unde datur intelligi quia quicunque bona opera causa humani favoris agit, hypocrita est. Anguli platearum sunt, quadrivia et compita. Anguli platearum sunt ubi per transversum alterius viae ducitur, et quadrivium reddit. Ideo in quadriviis stabant, ut de quacunque parte venientes homines, viderent eos intendentes orationi, et magnificarent eos quasi Dei amicos et observatores legis. « Amen dico vobis, receperunt mercedem suam, » id est, laudem humanam. Laudem enim humanam, quam appetiverunt ab hominibus, pro mercede consecuti sunt. « Tu autem cum oraveris. » Instituit Dominus bonum athletam; ac si diceret: Tu qui causa vitae aeternae oras, « intra in cubiculum tuum, » id est, in secretum clauso ostio » oris, « ora Patrem tuum. » Non in clamosa voce, sed in contritione spiritus, sicut faciebat Anna mater Samuelis , quae orando tan
Abbreviated transcription (Latin):
ra ẽe precepta noui testamenti.
qͣm ueteris. Quib respondendũ
est precepta omnipotentis dĩ
non ẽẽ impossibilia. sed potiꝰ ꝑfe¬
cta. Sienim pene impossibilia eẽnt.
nequaqͣm ab aliquo sco obserua¬
ri potuissent. S cum ea quoscũq
sanctos legimus obseruasse. cla¬
ret ea non impossibilia ẽe sed per¬
fecta. Nam hoc preceptum dñi in
quo dicit diligite inimicos ur̃os
benefacite hiis qui oderunt uos.
a beato stephano ⁊ adauid imple¬
tum fuisse legius. Stephanꝰ¬
etenim prosius ꝑsequutorib ora¬
uit. dauid autem mortem atro¬
cissimi inimici sui saulis defle¬
uit. S querendum est quomͦ con¬
ueniat hoc quod dominus in ue¬
teri testamento precepit dilig̾e

Expanded text:
cepta Novi Testamenti quam Veteris. Quibus respondendum est praecepta omnipotentis Dei non esse impossibilia, sed potius perfecta; si enim pene impossibilia essent, nequaquam ab aliquo sancto observari potuissent. Sed cum ea utcunque sanctos legimus observasse, claret ea impossibilia non esse, sed perfecta. Nam hoc praeceptum Domini in quo dicit: « Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos , » et a beato Stephano, et a David impletum fuisse legimus. Stephanus enim pro suis persecutoribus exoravit ; David autem mortem atrocissimi inimici sui Saulis deflevit . Sed quaerendum est quomodo conveniat hoc quod Dominus in Veteri Testamento praecipit: « Dili
Abbreviated transcription (Latin):
non est. quia suꝑbia. in celo locũ
non habet. quia iam diabolus cũ
suis sequatib inde detidit. Ibi ti¬
nea non est ulest inuidia. quia
nullus inuidebit beatitudini scõ¬
rum. Ibi fures non sunt idest de¬
mones. quia cum capite suo inde
corruerunt. Ubi est thesaurꝰ tu¬
us: ibi est et cor tuum. Hoc non
tantum de pecunia est intelligen¬
dum. sed etram de omni uitio. Theᷤᷤ¬
aurus diuitis si sub terra defossꝰ
fu̾it. ibi et cor illius erit meditã¬
do. ne aut fures efferant aut etiã
ab aliquib corruptionib ꝑdatur.
Thesaurus gulosi hominis uent̃
est: quia semꝑ hoc cogitat quomͦ¬
possit uentrem implere. Thesau¬
rus lasciui sunt ludicra et uo-¬
luptatis ioca et cuicumq uitio
quis adheret. illi seruit et illi fa¬

Expanded text:
non est, quia superbia in coelo locum non est, quia superbia in coelo locum non habet, quia jam diabolus cum suis sequacibus inde cecidit. Ibi tinea non est, id est invidia, quia nullus invidebit beatudini sanctorum. Ibi fures non sunt, id est daemones, quia cum capite suo inde corruerunt. « Ubi est thesaurus tuus, ibi et cor tuum. » Hoc non tantum de pecunia est intelligendum, sed etiam de omni vitio. Thesaurus divitis, si sub terra defossus fuerit, et ibi cor illius erit meditando, ne aut fures efferant, aut etiam ab aliquibus corruptionibus perdatur. Thesaurus gulosi hominis venter est, quia semper hoc cogitat, quomodo ventrem posset implere. Thesaurus lascivi sunt ludicra et voluptatis joca. Et cuicunque vitio quis adhaeret, illi servit et illi fa
Abbreviated transcription (Latin):
sionib diuitiarum. Quedã enĩ
sunt que erugo deuorat. sicut
aurum et argentum et cetera
metalla. Alia sunt que erugoñ
deuorat. s tinea comedit sicut
uestimenta serica et alia p̃ciosa.
medit. sed fures effodiunt ⁊ fu¬
rantur. sicut sunt gemme ⁊ hiis
similia. Pinde quia incerta est
ominis uite nr̃e substantia. et oĩ¬
um rerum possessio. suadet nob̃
dominus in celum idcirco thes¬
aurizare. Quomͦ autem quis in
celum thesaurizare potest nisi
aliuitias ante se elemosinam fa¬
ciendo premittat: Possumus ꝑ
eruginem et ꝑtineam et ꝑ fureᷤᷤ
spirituales nequitias intellige¬
re.Erugo enim. suꝑbiam desig¬
nat. Suꝑbia enisn mentes quas
inuaserit a statu sue rectitulinis
deꝑire facit. Ptineam inuidia
signatur. Inuidia enim cor quod
corrumpit ab omni integritate
disrumpit ꝑfures maligni sp̃c
intelligendi sunt qui ad hoc in¬
iugilant. ut thesauros anime no¬
stre furentur In celo enim erugo

Expanded text:
sionibus divitiarum. Quaedam enim sionibus divitiarum. Quaedam enim sunt quae aerugo devorat, sicut aurum et argentum, et caetera metalla. Alia sunt, quae aerugo non devorat, sed tinea comedit, sicut vestimenta serica et alia pretiosa.medit, sed fures effodiunt et furantur, sicut sunt gemmae et his similia. Proinde, quia incerta est omnis vitae nostrae substantia et omnium rerum possessio, suadet nos Dominus in coelo idcirco thesaurizare. Quomodo autem quis in coelum thesaurizare possit, nisi divitias ante se eleemosynam faciendo praemittat? Possumus per aeruginem et tineam et per fures, spirituales nequitias intelligere. Aerugo enim superbiam designat. Superbia enim mentes, quas invaserit, a statu suae rectitudinis deperire facit. Per tineam, invidia designatur. Invidia enim cor quod corrumpit, ab omni integritate disrumpit. Per fures, maligni spiritus intelligendi sunt, quia ad hoc invigilant, ut thesauros animae nostrae furentur. In coelo enim aerugo
Abbreviated transcription (Latin):
in malam partem ita et in bonã.
Recipitur enim in malam par¬
tem: quando adulationem sig-¬
nificat. Unde psalmista dicit. O
leum peccatoris non impinguet
caput meum. Recipitur etiam
in bonam partem sicut idem
psalmista dicit. Unxit te cd̃s cłs
tuus oleo leticie pre consortibus
tuis. In oleo enim caritas signi¬
ficatur. quia sicut oleum cunclͦ
liquorib precellit. ita etiam ca¬
ritas cunctis uirtutib p̃minet
Unde paulus. cum de ea loqueret᷑
dicit. Aohuc excellentiorem uiã
uob̾ demonstro. Et alibi. Manẽt
nunc tͥa. spes fides. caritas. ma¬
ior autem horum. est caritas.
ꝑcaput enim principale mentiᷤ
nr̃e designatur. quia tũc erũt
grata nr̃a ieiunia si dilectione
dei et proximi fuerint condita.
Nolite thesaurizare uob̃ thesau¬
ros in terra. ubi erugo et tinea
exterminant. et ubi fures effo¬
diunt et furantur. Phas tres
species id est ꝑeruginem et ti¬
neam et ꝑfures. ostendit dñs ni¬
chil tutum ẽẽ in terra in posses¬

Expanded text:
in malam partem, ita et in bonam. Recipitur enim in malam partem quando adulationem significat. Unde per Psalmistam dicit: « Oleum peccatoris non impinguet caput meum . » Recipitur enim in bonam partem, sicut idem Psalmista dicit: « Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . » In oleo enim charitas significatur, quia sicut oleum cunctis liquoribus praecellit, ita etiam cunctis virtutibus praeeminet. Unde Paulus, cum de ea loqueretur, dicit: « Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . » Et alibi: « Manent nunc tria, fides, spes, charitas. Major autem horum est charitas . » Per caput enim principale mentis nostrae designatur. Quia tunc erunt grata nostra jejunia, si dilectione Dei et proximi fuerint condita. « Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi aerugo et tinea exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur. » Per has tres species, id est per aeruginem et tineam, et per fures, ostendit Dominus nihil tutum esse in terra in posses
Abbreviated transcription (Latin):
quod homines sunt. Nam d̾o lo¬
quitur sapientia. nichil odisti
eorum que fecisti. Si enim nichil
odit que fecit. quomͦ dicitur ꝑ
malachiam iacobdilexi. esau
autem odio habui: S dominus
odiuit peccatum in esau: non
tamen odiuit humanam na-¬
turam. Non enim odit ds homi¬
nem quod homo est. s odit eum
in hoc quod peccator est. Et ora¬
te ꝓ persequentib et calumpni¬
antib uos. ꝑsequi est uim infer¬
re calumpniari. occasionẽ no¬
cendi perquirere. S querendũ
est cum dominus precipiat ora¬
te ꝓ persequentib et calumpni¬
antib uos: quid sit quod in li¬
bris ꝓpħarum et in euuangłio
quedam imprecationes contra¬

Expanded text:
quod mali sunt. Nam de Deo loquitur Sapientia: « Nihil odisti eorum quae fecisti . » Si enim nihil odit eorum quae fecit, quomodo dicitur per Malachiam: « Jacob dilexi, Esau autem odio habui ? » Sed Dominus odivit peccatum in Esau, non tamen odivit humanam naturam. Non enim odit Deus hominem quod homo est, sed odit eum in hoc quod peccator est. « Et orate pro persequentibus et calumniantibus vos. » Persequi est vim inferre: calumniari, occasionem nocendi perquirere. Sed quaerendum est, cum Dominus praecipiat orare pro persequentibus et calumniantibus nobis, quid sit, quod in libris prophetarum et in Evangelio quaedam imprecationes in
Abbreviated transcription (Latin):
luisti fr̃ dilectissime qͣ existima¬
si. Melius tñ quod in hiis ꝑicu¬
lis faciamꝰ inuenire nonpossumꝰ.
qͣm orationes ad dñm dm̃ nr̃m
fundamꝰ ut misereat᷑ nr̃i: quõd
ip̃m ut scilicet eccł̃ias non dese¬
rerent dĩ dono non nulli prudẽ¬
les ⁊ scĩ uiri et uelle et facere
merueit. et int̃ dentes obtectan¬
tium asiuppositi intentione mi¬

Expanded text:
luisti, frater dilectissime, qua existimaluisti, frater dilectissime, qua existimasi. Melius tamen quod in his periculis faciamus, invenire non possumus, quam orationes ad dominum deum nostrum, ut misereatur nostri. quod ipsum, ut scilicet ecclesias non desererent, dei dono nonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentione mi
Abbreviated transcription (Latin):
nos s propter uos potiꝰ hic manem
ne uobis non ministremꝰ quic¬
tenemur uinculis soluitis. Qd̃
tunc puto ẽẽ dicendum qͣndo
uere uidetur utile eẽ ad loca
tutiora migrare. Quo audito si
uel omnes uel aliqui dixerint
in illius potestate sumꝰ cuiꝰ irã
nullus quocunq uadat eua
test inuenire: qui nusqͣm uult
ire siue certis necessttatib imps¬
ditus siue laborare nolens ad
incerta eundo suffugia et non
ad finienda uel ad mutandã
ꝑicula: proculdubio isti deserẽ¬
Si non sunt mynistĩo xp̃iano Si
autem hoc audito abire malue¬
rint: nec illis manendum est
qui ꝓpter illos manebant qͥa
ibi iam non sunt ꝓpter qͦs ad¬
huc manere debeant. Quicũ
ꝙ gͥ isto mͦ fugit ut eccł̃ie ne¬
cessarium minist̾ium illo fu¬
giente non desit: facit quod do¬
minus precepit siue ꝑmisit.
Qui aũ sic fugit ut gregi xp̃i ea
quib sp̃ualiter uiuit alim̃ta
subtrahant᷑. ille est mercenna¬
ouibz. Hec tibi quia me consu¬

Expanded text:
nos sed propter uos potius hic manemus, nos sed propter uos potius hic manemus, ne uobis non ministremus, quictenemur, uinculis soluistis.\' quod tunc puto esse dicendum, quando uere uidetur utile esse ad loca tutiora migrare. quo audito si uel omnes uel aliqui dixerint: \'In illius potestate sumus. cuius iram nullus, quocumque uadit, euatest inuenire, qui nusquam uult ire siue certis necessitatibus impeditus siue laborare nolens ad incerta suffugia et non ad finienda sed ad mutanda pericula\', procul dubio isti deserendi non sunt ministerio Christiano. si autem hoc audito abire maluerint, nec illis manendum, qui propter illos manebant, quia ibi iam non sunt, propter quos manere adhuc debeant. Quicumque igitur isto modo fugit, ut ecclesiae necessarium ministerium illo fugiente non desit, facit, quod dominus praecepit siue permisit. qui autem sic fugit, ut gregi Christi ea, quibus spiritaliter uiuit, alimenta subtrahantur, mercennaovibus. Haec tibi, quia me consu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ꝯm̃danda corꝑis depositione sacͥ¬
ficium dõ oblatum ẽ et sic sepultꝰ est
estam̃tũ nullũ fecit: quia unde
facẽt pauꝑ dei ñ habuit. Eccl̃ie
bibliotechã om̃sq codices diligent̃
postĩs custodiendos semꝑ iubebat.
Siqͥd uͦ eccl̃ia uelin sumptib uel in
slec suos ꝯsanguineos uł in ꝓposito
tos. in sua uita ⁊ morte uulgi morẽ
tractauit. Quib dum adhuc suꝑeẽt
id si opꝰ fuit qd̃ ⁊ cet̾is erogauit: ñ ut
diuitias haberent: s ut aut ñ aut mi¬

Expanded text:
endanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices diligenter posteris custodiendos semper jubebat. Si quid vero Ecclesia, vel in sumptibus, vel in Nec suos consanguineos, vel in proposito tos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus, dum adhuc superesset, id si opus fuit, quod et caeteris, erogavit, non ut divitias haberent, s
Abbreviated transcription (Latin):
familiaria colloqͥa aliqͣndo ꝯsue¬
uerat. pt ꝑceptũ baptisina etiã
laudatos xp̃ianos ⁊ sacerdotes
absq digna ⁊ ꝯpetenti penitẽtia
exire de corꝑe ñ debere: qd̾ et ip̃e fe¬
cit ultima qͣ defunctꝰ ẽ egritudine.
Nam sͥ iusserat psalmos dauiti¬
cos qͥ pautissimisunt de penitẽ¬
tra scͥbrap̃osq quat̾niones iacẽs
in lecto contͣ parietẽ positos dieb
sue infirmitatis intuebat᷑ ⁊ lege¬
Et ne uitentio eiꝰ a quoqͣm impe¬
diret᷑. ante dies ferme decẽ qͣm exi¬
ret de corꝑẽ a nob̃ postulauit p̃¬
sentib: ne qͥs ad eũ ingrederet᷑ nͥ
hiis tantũ horis quib medici ad
inspiciendũ intͣbant uel cũ ei
refectio inferret᷑. Et ita obserua¬
oratiomi uacaba. uerbumndi usq
ad ip̃am suã extremã egͥtudinẽ imp̃t̾¬
misse alacrit ⁊ fortit sana m̃te sanoq
ꝯsilio in eccłia p̃dicabat m̃bris oĩb
sui corꝑis incolumis integro aspectu

Expanded text:
familiaria colloquia consueverat, post perceptum Baptismum, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultima qua defunctus est aegritudine: nam sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legeet ne intentio ejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observaorationi vacabat. Verbum Dei usque ad ipsam suam extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est de gente tua. Quarto mͦ
affectu et pietate: sicut omnes
cimur. Uno etenim ex hiis mo¬
dis dicuntur fratres domini: ꝓ
et fratres illius foris stabant. Et
modo dominus in eccłia docet
gentes: mater uero illius et fra-¬
tres idest synagoga foris stant:
hoc est a societate eccłie alieni
existunt. Sed et ip̃i cum ad domũ
domini intrauerint non nega¬
buntur ab eo⁊ sed implebitur
in eis quod dominus dixit: qui¬
cumq fecerit uoluntatem pa¬
tris mei qui in celis ẽ. ip̃e meus
frater. soror et mater est. Queren¬
dum uero est: quomͦ aliquis ma¬
ter domini ꝑossit effici. frater
enim et soror illius est: quicũq
uoluntatem patris fecerit: et
ꝓpter sexum utrumq mirum
non est. S ip̃e mater effucitur:
qui uerbum dĩ in corde auditoꝵ
suorum gignit. Unusquisq enĩ
fidelis dum imbuitur filius est:
cum uero alios imbuit mat̃ est.
Paulus namq apl̃s maternũ
affectum circa auditores suos

Expanded text:
» hoc est de gente tua. Quarto modo, » hoc est de gente tua. Quarto modo, affectu et pietate, sicut omnes atres. Uno etenim ex his modis dicuntur fratres Domini, pret fratres illius foris stabant, et modo Dominus in Ecclesia docet gentes: mater vero illius et fratres, id est Synagoga, foris stant, hoc est a societate Ecclesiae alieni existunt. Sed et ipsi cum ad domum Domini intraverint, non negabuntur ab eo, sed implebitur in eis quod Dominus dixit: « Quicunque fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater, soror et mater est. » Quaerendum vero est quomodo aliquis mater Domini possit effici. Frater enim et soror illius est quicunque voluntatem Patris fecerit. Et propter sexum utrumque mirum non est, sed ipse mater ejus efficitur, qui verbum Dei in corde auditorum suorum gignit. Unusquisque enim fidelis, quandiu imbuitur, filius est: cum vero alios imbuit, mater est. Paulus namque Apostolus maternum affectum circa auditores suos
Abbreviated transcription (Latin):
precipit parentes nr̃os diligere
dicens. Honora patrem tuum
et matrem. Et extendit manũ
in discipulos suos dicens. Ecce
mater mea et fratres mei. Firẽs
domini qui in euuangłio appel¬
lant᷑: non debemus intelligere
filios ioseph de altera uxore. uͭ
quidam heretici opinant᷑: qm̃
sicut beata maria in uirgini¬
tate ꝑmansit: ita et beatus io¬
seph uirginitatis perpetue cu¬
stos fuit: sed frẽs domini filii
marie matertere eius. intelli¬
guntur iacobus et iohannes
et iudas. Quatuor siquidem
modis dicuntur fratres: ger¬
manitate carnali sicut iacob
et esau. Alio mͦ ꝓpinquitate car¬
nis. sicut laban appellabat ia¬
cob frẽm. qͥa auunculus suus
erat: et sicut abraham loquit᷑
frater erat abraham: sed poturs
nepos illius. Tertiomͦ dicuntur
fr̃es. proptergentis unitatem
de eadem gente uidelicet nati:
sicut est illud in genesi. Si elege¬
ris regem super te de fratrib trt
tuis : elige quencumq uolueris:

Expanded text:
praecipit parentes nostros diligere, praecipit parentes nostros diligere, dicens: « Honora patrem tuum et matrem . » « Et extendens manum in discipulos suos dixit: Ecce mater mea et fratres mei. » Fratres Domini, qui in Evangelio appellantur, non debemus intelligere filios Joseph de altera uxore, ut quidam haeretici opinantur, quoniam sicut beata Maria in virginitate permansit, ita et beatus Joseph virginitatis perpetuae custos fuit. Sed fratres Domini filii Mariae materterae ejus intelliguntur, Jacobus, et Joannes, et Judas. Quatuor siquidem modis dicuntur fratres: germanitate carnali, sicut Jacob et Esau; alio modo, propinquitate carnis, sicut Laban appellabat Jacob fratrem, quia avunculus suus erat. Et sicut Abraham loquiturfrater erat Abraham, sed potius nepos ejus. Tertio modo dicuntur fratres propter gentis unitatem, de eadem gente videlicet nati, sicut est illud in Genesi: « Si elegeris regem super te, de fratribus tuis elige quemcunque volueris,
Abbreviated transcription (Latin):
morum est. qui cum omnib ui¬
ciis seruit. uirtutes tamen ha¬
bere se simulat ꝑ hypocrisin
Adhuc eo loquente ad turbas.
ecce mater eius et frẽs stabant
foris querentes loqui ei Occupa¬
tus erat dominus miracula
faciendo: et in opere et indoctr¬
na populo exercendo. Illo autm
predicante et uideos redarguen¬
te: mater eius et fratres eiꝰ stete¬
runt foris. Dixit autem eiqui¬
dam. Ecce mater tua et fratres
tui. Uidetur iste qui hoc domni
nuntiauit non simplici anuro
hoc nuntiasse: sed potius temp¬
tandi calliditate: utrum dñs
amori parentele p̃poneret pri¬
dicationem euuangelii an non
Sed ip̃e intelligens illiꝰ cogita¬
tionem et nequitiam: non pre¬
tulit religioni amorem. uel con¬
iunctionem carnalem sed dyes¬
Que est mater mea et qui sunt¬
siẽs mei: Hec dicendo non nega¬
uit beatam mariam matrem
suam ẽẽ: sed sicut diximus pre¬
tulit diuinum uerbum carnali
coniunctioni. Nam matrem suã
negare non poterat: qui nobis

Expanded text:
morum est, qui cum omnibus vimorum est, qui cum omnibus vitiis servit, virtutes tamen habere se simulat per hypocrisin. « Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quaerentes loqui ei. » Occupatus erat Dominus miracula faciendo, et in opere et in doctrina populum exercendo, illo autem praedicante et Judaeos redarguente, mater ejus et fratres steterunt foris. « Dixit autem ei quidam: Ecce mater tua et fratres tui. » Videtur iste qui hoc Domino nuntiavit non simplici animo hoc nuntiasse, sed potius tentandi calliditate, utrum Dominus amori parentelae praeponeret praedicationem Evangelii, an non. Sed ipse intelligens illius cogitationem et nequitiam, non praetulit religioni amorem, qui junctionem carnalem laudQuae est mater mea et fratres mei? » Haec dicendo, non negavit beatam Mariam matrem suam esse, sed sicut diximus praetulit divinum verbum carnali conjunctioni. Nam matrem suam negare non poterat, qui nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sancti. que commemorat
ysaias super dominum requie¬
uisse: ita etiam diabolo iste
numerus consecratus ẽ ꝓpter
plenitudinem omnium uici¬
orum. Siquidem septem sunt
principalia uicia: octauum est
suꝑbia ꝑ quam ip̃e diabolus ce¬
a: quod inter pretatur gule̾ con¬
cupiscentia. Secundum. fornica¬
ricia. uel amor diuitiarum: qͣr¬
tum. ira. Quintum tristicia.
sextum accidia. que est anxie¬
tas mentis uel tedium: septi¬
gloria uel manitas: octauum
superbia. quod est ip̃e diabolus:
quia per suꝑbiam de celo lapsꝰ¬
est. Et funt nouissima homini
illius peiora priorib: quia me¬
lius ẽet uam ueritatis non
agnoscere: qͣm post agnitionem
retror sum ire. sllelius fuisset ui¬
de proditori xp̃m non sequi. qm
post agnitionem prodere. Melꝰ
fuisset symonem non baptizar
qͣm pt᷑ baptismũ ĩ laqͤo dãpnatõn
interire: quia uidelicet cumõs
homo pessimus sit qui uiciis ser¬
uit: ille tamen pessimus pessi¬

Expanded text:
Spiritus sancti, quae commemorat Spiritus sancti, quae commemorat Isaias super Dominum requievisse: ita etiam diabolo iste numerus consecratus est, propter plenitudinem omnium vitiorum. Siquidem septem sunt principalia vitia, octavum est superbia, per quam ipse diabolus ceα, quod interpretatur gulae concupiscentia; secundum, fornicaritia, vel amor divitiarum; quartum, ira; quintum, tristitia; sextum acedia, quae est anxietas mentis, vel taedium; septigloria et inanitas; octavum, superbia, quod est ipse diabolus qui per superbiam de coelo lapsus. « Et fiunt novissima hominis illius pejora prioribus. » Quia melius esset viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum ire. Melius fuisset Judae proditori Christum non sequi, quam post agnitionem prodere. Melius fuisset Simoni non baptizari, quam post baptismum in laqueum damnationis interire. Quia videlicet cum omnis homo pessimus sit qui vitiis servit, ille tamen pessimus pessi
Abbreviated transcription (Latin):
nouissima hominis illius peio¬
ra priorib: quia peiores sunt mͦ
uidei in synagogis suis xp̃mblã¬
phemantes: qͣm olim fuissent in
egypto ydola adorantes. Possu¬
mus tamen hanc sententiam
referre ad unumquemq pecca¬
torum. Tunc etenim immundꝰ
sp̃e exit abhomine: quando rege¬
neratur ex aqua et sp̃u scõ. Am¬
bulat per loca arida: ꝑ corda ui¬
delicet fidelium que arida sunt:
id est ab omni concupiscentie flu¬
xu aliena. Querens requĩẽ &e nõ
inuenit: quia uidelicet bellum
electorum contra se sentit. Tunc
dicit. Reuertar in domum meã
unde exiui: hoc est repetã illum
quem tempore baptismi reliqͥ.
Et uemẽs inuenit scopis mun¬
datã. hoc ẽ baptismo pificatã: ⁊ ua
cautẽ hoc ẽ uacuã a boniꝰoꝑib ⁊ ornatã¬
ꝑ ypocrisin. hoc est ꝑ simulati¬
onem. Tunc uadit et assumit
septem alios sp̃c nequiores se:
et intrantes habitant ibi. Sic̃
septenarius numerus sacratꝰ
est in xp̃o propter septem dona

Expanded text:
novissima hominis illius pejonovissima hominis illius pejora prioribus. » Quia pejores sunt modo Judaei in synagogis suis Christo blasphemantes, quam olim gentes erant in Aegypto idola adorantes. Possumus tamen hanc sententiam referre ad unumquemque peccatorem. Tunc etenim immundus spiritus exit ab homine, quando regeneratur ex aqua et Spiritu sancto. « Ambulat per loca arida, » per corda videlicet fidelium, quae arida sunt, id est ab omni concupiscentiae fluxu aliena. « Quaerens requiem, et non invenit, » quia videlicet bellum electorum contra sentit: « Tunc dicit: Revertar in domum meam unde exivi, » hoc est: repetam illum quem tempore baptismi reliqui. « Et veniens, invenit scopis mundatam, » hoc est baptismo purificatam, « et vacantem, » hoc est vacuam a boniypocrisin, hoc est per simulationem. « Tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et intrantes habitant ibi. » Sicut septenarius numerus sacratus est Christo, propter septem dona
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe ꝑtinet hec sententia. Unde et
dominus in conclusione illiꝰ ita
loquitur. Sic erit et generatio¬
ni huic pessime. Immundꝰ etenĩ
sp̃c a uĩdeis tunc exiuit: qͣndo
ad montem syna legem di acci¬
pientes dixerunt. Quecumq di¬
xerit nobis dominus faciemus:
et obedientes ei erimus. Exiens
autem malignus sp̃c a uideis am¬
bulauit ꝑ loca arida: hoc est ꝑ
corda gentilium nullo rore ce¬
lesti infecta: s ibi requiem non
inuenit. quia uidelicet ꝑ pre¬
ilicationem apsoꝵ et baptismi
gr̃am inde est expulsus. Tunc di¬
cit. Reuertar in domum meam:
unde exiuii. Hoc est repetã uideos
quos ante dimisi. Et ueniens
inuenit eam scopis mundatã.
hoc est ꝑ circumcisionem. et ua¬
cantem hoc est abonis oꝑib ces¬
santem: et ornatam traditioni¬
b scribarum et phariseoꝵ. Tũc
uadit ⁊ assumit septem alios
sp̃c nequiores se: et intrantes ha
bitant ibi hoc est plenitudinẽ
demonum et uiciorum. Et fuĩt

Expanded text:
proprie pertinet haec sententia. Unde et proprie pertinet haec sententia. Unde et Dominus in conclusione illius ita loquitur: « Sic erit et generationi huic pessimae. » Immundus etenim spiritus a Judaeis tunc exivit, quando ad montem Sina legem Dei accipientes, dixerunt: « Quaecunque dixerit nobis Dominus, faciemus, et obedientes ei erimus . » Exiens enim malignus spiritus a Judaeis, ambulavit per loca arida, hoc est per corda gentilium nullo rore coeli infecta. Sed ibi requiem non invenit quia videlicet per praedicationem apostolorum et baptismi gratiam inde est expulsus. « Tunc dicit: Revertar in domum meam unde exivi. » Hoc est: repetam Judaeos quos antea dimisi. « Et veniens, invenit eam scopis mundatam, » hoc est, per circumcisionem, « et vacantem, » hoc est a bonis operibus cessantem, « et ornatam » traditionibus Scribarum ac Pharisaeorum. « Tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et intrantes hem daemonum et vitiorum. « Et fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicium inter uos exercebunt
uiniuite: quia ionas triduo
tantummodo eis predicauit:
aliene genti hoc est assyriis: ego
uero uideis populo quondam
d̃i. Ionas nullum miraculum
fecit: ego uero multa signa in
uob̃ oꝑatus sum. Regina austͥ
surget in uidicio cum generati¬
one ista: et condempnabit eã.
Regina austri ip̃a est saba. qͦ
uenit a finibz terre audire sa¬
pientiam salomonis. Condẽp¬
nabit ergo generationem istã:
non potestate s comparatione.
Merito ergo condempnabit se¬
iuciam uideoꝵ: quia uidelicet
ĩa uenit ꝑ multas difficulta¬
tes terre et maris: ad audiendã
sapientiam salomonis. Iudei uͦ
yresentem xp̃m inter se haben¬
tes: doctrinam illius audire
respuerunt. In fide etenim nini¬
uitarum et sabe regine. p̃fert᷑
fides gentium populo isrłitico.
Cum autem immundus sp̃c¬
exierit ab homine: ambulat ꝑ
loca arida querens requiem et
non inuenit. Duob modis in¬
telligi potest: tamen ad uideos

Expanded text:
dicium inter vos exercebunt dicium inter vos exercebunt Ninivitae: quia Jonas triduo tantummodo eis praedicavit,t alienae genti, hoc est Assyriis, ego vero Judaeis populo quondam Dei: Jonas nullum miraculum fecit, ego vero multa signa in vobis operatus sum. « Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnavit eam. » Regina Austri, id est Saba, quae venit a finibus terrae sapientiam Solomonis, condemnabit generationem istam, non potestate, sed comparatione. Merito ergo condemnabit saevitiam Judaeorum quia, videlicet ipsa, venit per multas difficultates terrae et maris ad audiendam sapientiam Salomonis. Judaei vero praesentem Christum inter se habentes, doctrinam illius audire respuerunt. In fide etenim Ninivitarum et Saba reginae, praefertur fides gentium populo Israelitico. « Cum autem immundus spiritus ab homine, ambulat per loca arida, quaerens requiem, et non invenit. » Duobus modis intelligi potest, tamen ad Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
frequenter a parte totum de¬
monstratur. Si enim accipiamꝰ
sextam feriam cum nocte pre¬
cedente: noctem autem dñicã
cum sequenti die: scd̃m hanc
rationem tres dies et noctes
inuenitur mansisse dominus
in sepulchro. Nam sepe talem lo¬
cutionem inuenimus in scͥptͣis.
et iam innr̃a commum locu¬
tione. sicut dicamus mulierẽ
partum portare decem mensib:
tum constat nouem mensib tã¬
tummꝰ partum ferre. et incipiẽ¬
te decimo partum egredi. Uiriau¬
tem niniuite surgent in uidicis¬
cum generatione ista. et condẽp¬
nabunt eam. et reliqͣ. Cum dict᷑
uiri niniuite surgent in udic¬
o cum generatione ista: constat
aꝑte quod in uidicio tam boni
qͣm reprobi eque resurrecturift̃.
Et condempnabunt eam non po¬
testate sed comparatione:. quia
penitentiam egerunt in predi¬
catione ione. Et ecce plusqͣmu
na hic. Hic nec nomen uel ꝓno¬
men: s potius aduerbium loci
Ecce inquit inter uos sum ego
qui maior sum iona. Et ido iu¬

Expanded text:
frequenter a parte totum defrequenter a parte totum demonstratur. Sicut enim accipimus sextam feriam cum nocte praecedenti, ita noctem Dominicam cum sequenti die. Secundum hanc rationem tres dies et noctes invenitur mansisse Dominus in sepulcro. Nam saepe talem locutionem invenimus in Scripturis, et etiam in nostra communi locutione, sicut diximus mulierem partum portare decem mensibus, cum constat novem mensibus tantum ferre, et incipiente decimo partum egredi. « Viri autem Ninivitae surgent in judicio generatione ista, et condemnabunt eam, » et reliqua. Cum dicuntur viri Ninivitae surgere in judi ciocum generatione illa, constat aperte quod in judicio tam boni quam reprobi aeque resurrecturi sunt. « Et condemnabunt eam, » non potestate, sed comparatione, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae. « Et ecce plusquam Jona hic. » Hic, nec nomen nec pronomen, sed potius adverbium loci. Ecce, inquit, inter vos sum ego, qui major sum Jona, et ideo ju