comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
berata ẽ: Apud parisius uͦ dum
portam ciuitatis illiꝰ magnis se¬
cũ turbis euntibꝰ introiret. leꝓ¬
sum miserabili facie horrentibꝰ
cunctis osculatꝰ ẽ. atq benedix̃:
Statiq om̃i emundatꝰ malo.
postero die adecclãm ueniẽs ni¬
tenti cute. grãs ꝓsanitate quã
receperat agebat: S nec hoc
p̃tereundũ ẽ: quod fimbriȩ. ues¬
timenti eiꝰ cilicioq detracte.
crebras suꝑ infirmantibꝰ egere
uirtutes: Nam cum aut digi¬
tis inligate. aut collo in dite
sunt: ꝑ sepe ab egrotantibꝰ mor¬
bos effugauert̃: arborius aut̃
uir ꝓfectorius scĩ admodũ et
fidelis ingenii cum filia eiꝰ gra¬
uissimis quartane febribꝰ urere¬
tur. epła martini quȩ casu
Adeum delata fuerat pecto¬
ri puel Sle in ipso accensu ar-¬
doris inseruit: statinq fu¬
gata febris est: Quȩ res apud
arboriũ intantũualuit. ut
statim puellam dõ
Pfectusq ad martinũ ꝑuellam
ei p̃sens obuirtutũ eiꝰ testimo¬

Expanded text:
berata est. Apud Parisios vero, dum berata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimo
Abbreviated transcription (Latin):
Cõmota domus familia turbatã
popls̃ infugam uersꝰ martinus
se fu renti obiecit. ac pͥmũ stare
ei imꝑat: Sed cum dentibꝰ fre¬
meret hi antiqͣ ore morsũ mina-¬
ret᷑: digitos ei martinꝰ inos intu¬
lit: Si habes inqͥt aliqͥd potesta¬
tis: hos deuora Tum acsi canders
ferrum faucibꝰ accepisset: lon¬
ge reductis dentibꝰ digitos be¬
ati iuiri uitabat attingere: Et cũ
fugere de obsesso imperio cruci
tigia. fluxu uentris egestus est:
nterea cum demetu atq impe¬
tu barbaroꝵ subita ciuitatem
fama turbasset. demoniacũ ad
se exibere iubet Imꝑat ut
anuerus esset hic nuntiꝰ fate¬
ret᷑ Tunc confessus ẽ sede¬
cim demones fuis se. qͥ rumo¬
rem hunc ꝑ poplm̃ disse¬
minassent:ut hoc saltẽ me¬
tu ex il lo martinꝰ oppido fuga¬
retur
barbaros minusquam irruptionẽ
cogitare: Ita cum hec inmundus
sp̃s media in ecclã fateret᷑ metu
et ꝑturbatione p̃senti ciuitas li¬

Expanded text:
commota domus, familia turbata, commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenistigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione cospiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas li
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ seuiebat: Tum tetradius ad ge¬
nua beati uiri aduoluit᷑. orans
addomũ inqͦ demoniacꝰ habebat᷑
ipse descenderet: Tũ uͦ martinus¬
cepit negare se ꝓfani et gentilis¬
hominis domũ adire nonposse:
Nam tetradius eodem tẽpore ad¬
huc gentilitatis errore inplicitꝰ
tenebatur Spondet gͦͣ se sidepue¬
ro demon fuisset exactꝰ xp̃ianum
fore Ita martinꝰ imposita manu
puero. inmundũ ab eo spm̃ eiecit:
Quod uiso tetradiꝰ dnm̃ nr̃m ihm̃¬
xp̃m credidit. statimq cathecu¬
minꝰ factꝰ. nec multopꝰ baptizatus
ẽ: semꝑq martinũ salutis sue
auctorẽ miro coluit affectu:
er idem tempꝰ in eodẽ oppido
ingressus patris familias cuiꝰdã
domũ. in limine ipso restitit di¬
cens horribile inatrio domum
demoniũ seuidere: Cui cum utdis¬
cederet imꝑaret. quendã efamilia
qͥ in interiore parte ediũ moraba¬
tur arripuit: Seuire dentibꝰ mi¬
ser cepit & obuios qͥsq lamare:

Expanded text:
tibus saeviebat. Tum Tetradius ad getibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sue ñ eẽ uirtutis senẽ errare
iudicio: non eẽ. se dignũ ꝑ quẽ
dñs signũ uirtutis ostenderet
ꝑstare cepit uehementiꝰ flens pa¬
ter: et orare ut exanimũ uisita¬
ret: Postremo acircũstantibꝰ epĩs
ire c̃pulsus: descendit addomũ
puelle: Ingens turba ꝓforibꝰ ex¬
pectabat. qͥd nam dei seruus ẽẽt
actururꝰ: Ac pͥmũ quȩ erant illiꝰ
familia in istiusmodi arma solo ꝓ¬
stratꝰ orauit Deinde egr̃ã intu¬
ens. dari sibi oleum postulabat:
Quod cum benedixisset. mos pu¬
elle uim scĩ liquoris infudit.
statimq uox reddita ẽ. Tũ pau¬
firmatis gressibꝰ popłõ teste surre-
xit: Eodem tempore. tetradii cu-¬
iusdam ꝓc̃sularis uiri seruus de-¬
monio corrept. dolendo exitu cru-¬
ciabat᷑ Rogatꝰ gͦ martinꝰ ut ei
manum imponeret. deduci eum
ad se iub&. sed nequã sp̃s nullo
ꝓferri mͦ excella inqua erat poty¬
it. ita inaduenientes rabidis den-¬

Expanded text:
Hoc suae non esse virtutis; senem errare Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se dignum, per quem Dominus signum virtutis ostenderet. Perstare vehementius flens pater, et orare ut exanimem visitaret. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit ad domum puellae. Ingens turba pro foribus exspectabat quidnam Dei servus esset facturus. Ac primum, quae erant illius familiaria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus oravit; deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat; quod cum benedixisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paufirmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis den
Abbreviated transcription (Latin):
nullus fere adeũ egrotꝰ accesse¬
rit qui non continuo receperit
sanitatẽ: Quod uel exc̃sequen¬
ti lequebit exemplo: Treueris
puella quedam dira paralisis
egritudine tenebat᷑. Ita ut iã
ꝑmultũ tempꝰ nulla adhumoᷤ
usus corporis officio fungere¬
tur. omĩq exparte p̃mortua
uix tenui spũ palpitabat: tri¬
tes adsolam funeris expectati.¬
onẽ adsistebant ꝓpͥnqui Cum
subito nunciatur adciuitatẽ
illam uenisse martinũ: Quod
ubi puelle pat̾ c̃perit: currit
exanimis ꝓfilia rogaturꝰ. Et
forte martinus iam ȩccliãm fue¬
rat ingressus: Ibi inspectante
popło multisq aliis epĩs p̾senti¬
bus. heiulans senex genua eius
anplectit᷑ dicens: Filia mea mori¬
tur misero genere languores. et
quod ipfa ẽ morte crudelius so¬
lo syũ uiuit iam carne p̃mortu¬
a: Rogo ut eam adeas: atq bene.¬
dicas: Confido enĩ qđ ꝑte redden¬
da sit sanitati: Iua ille uoce con¬
fusus obstupuit: et refugit dicers.

Expanded text:
nullus fere ad eum aegrotus accessenullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod vel ex consequenti liquebit exemplo. Treveris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut jam per multum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua, vix tenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ci cum se intelligerent diuino
nutu obstupe factos atq ꝑterri¬
tos ne epo repugnarent om̃s fe¬
re in ihm̃ dnm credidert̃ claman¬
tes palam & c̃fitentes dni mar-¬
Quid etiã in pago eduoꝵ gestũ
sit: referam: N bi dum templũ
itidem euerteret furens gen
tudo: Cumq unꝰ audatior cęte¬
ris. stricto eum gladio peteret
reiecto pallio nudã ceruicem
ꝑcussuro p̃buit Nec cunctatꝰ
ferire gentilis seo dexterã altuiꝰ¬
extulisset: resupinus ruit: Cons.¬
ternatusq diuino metu. ueniã
p̃cabatur: Nec dissimile huic
fuit illud Cũ eum idola destru¬
entem cultro qͥdam ferire uolu¬
isset. in ipso ictu ferrũ ei dema-¬
nibꝰ excussum non conparuit:
Pierũq aut̃ contradicentibꝰ sibi
rusticis. ne eoꝵ fana destruxe.¬
rit: ita p̾dicatione scã gentiliũ
animos mitigabat: ut luce eis
ueritatis ostensa ipsi sua tẽpla
subuerterent: Curationũ uero
tam potens in eo gr̃a erat: ut¬

Expanded text:
ci, cum se intellegerent diuino ci, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum MarQuid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens genttudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altiextulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gr
Abbreviated transcription (Latin):
se elementoꝵ qͥdam c̃flictus uide¬
tur: Ita uirtute martini. ibi tan¬
tum ignis ẽ oꝑatꝰ ubi iussus est:
Inuico aut̃ cui leꝓsus nomen ẽ:
cũ idem templum opulentissimõ
suꝑstitione religionis uoluisset
euertere restitit ei multitudo
gentiliũ adeo ut ñ absq iniuria
sit repulsus: Itaq secessit ad pro-¬
xima loca ibiq ꝑtriduũ cilicio
tectus et cinere. Ieiunans semꝑ
manu non potuisset uirtꝰ illud di-¬
uina dirueret: Lum subito ei duo
anglĩ hastati atq sc: utati instar
milicie cȩlestis se obtulert̃ dicen¬
tes missos se adomino. ut rusticã
multitudinẽ fugarent. p̃sidiũq
martino ferrent neqͥs dũ tẽplũ
dirueret᷑ obsisteret: Rediret gͦ.
et op ceptum deuotꝰ impleret
Ita regressus aduicũ inspectanti¬
bꝰ gentiliũ turb & qͥescentibꝰ dũ
ꝓ fanã edem usq ad fundam̃ta
dirueret aras om̃s atq simulacra
regit inpuluerẽ. Quo uiso rusti¬

Expanded text:
se elementorum quidam conflictus uiderese elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans sempemanus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rusti
Abbreviated transcription (Latin):
ab omibꝰ p̃dicat᷑: satisq c̃stitit eodie
salutẽ illi uenisse regioni: Nã ne¬
mo fere exinmani illa multitudi¬
ne gentiliũ fuit. qͥ non inpositio¬
ne manꝰ desiderata. dnm̃ ihm̃ xpm̃
relicto impietatis errore credide¬
rit: Et uere ante martinũ pauci
admodũ imino pene nulli in illis
regionibꝰ x p̃i nom̃ receꝑant: Iuod
ut iam ibi nullis locus sit. qͥ non
aut ecclis frequentissimis aut mo¬
nasteriis sit repletꝰ Nam ubi fa¬
na destruxerat. statim ibi aut
eccłas aut monasteria c̾struebat
Nec minorẽ subidem fere tempore
eodem inoꝑe uirtutẽ edidit:
Nam cũ in uico qͦdam fano antiqͥs¬
simo et celeberrimo ignem immi
agente uento flãmarũ globi fe¬
rebant᷑: Quod ibi martinꝰ aduertit
rapido cursu tẽcũ domꝰ scandit
obuium se aduenientibꝰ flamnus
inferers: Tum uero mirũ inmodũ
cerneres contra ium uenti ignem
torqueri. ut c̃pugnantiũ inter

Expanded text:
ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter
Abbreviated transcription (Latin):
micũ sacroꝵ suoꝵ casu illiꝰ obru¬
issent: Itaq cũ unam in partẽ pinꝰ
loco uinctus statuit᷑ ꝓarbitrio rus¬
ticoꝵ. quo arborẽ ẽẽ casurã nemõ
dubitabat: Succidere igit᷑ ipsi suã
pinum cum ingenti gaudio letici¬
amq ceꝑunt: Aderat eminꝰ tͣba
mirantiũ: Iamq paulatĩ nutare
pinus et ruinã suã casurã cepe¬
rat minitari: Pallebant eminꝰ
monachi. et ꝑiculo iam ꝓpiore
c̃territi spem omẽm fidẽq ꝑdide¬
rant solam martini inortẽ expec¬
tantes. Atille c̃fisus in dño in¬
trepidus opperiens. cũ iam fra¬
gorẽ sui pinꝰ c̃cidens edidisset.
iam cadenti iamsuꝑse ruenti ele¬
uata obiua manu. signũ salutis
opponit: Tum uͦ uelut turbinis
mͦ retro actam diuersam in partẽq
ruit: adeo ut rũsticos qͥ tuto ĩ loco
steterant pene ꝓstrauerit: Tũ uero
incelum clamore sublato genti¬
les stupere miraculo. monachi
flere p̾gaudio xp̃i nom̃ ĩ cõmune

Expanded text:
imicum sacrorum suorum casu illius obruimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitie coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune
Abbreviated transcription (Latin):
eos et cũ uoluit stare c̃pulit:
et cum libuit abire ꝑmisit:
Item dum inuico qͦdam tem¬
plum antiqssimũ diruisset¬
et arborem pinum quȩ fano
erat ꝓxima esset adgressus ex.¬
cideret: tum uero antistes loci
illiꝰ ceteraq gentiliũ turba ce¬
pit obsistere: Et cum idem illi
dum tẽplum euertit᷑ imꝑan¬
te dño qͥeuissent: succidi arbo¬
rẽ non patiebãt᷑ Ille eos sedulo
cõmonere nichil esse religionis
instipite. dñm poti cui seruir&
ipse sequerent᷑. arborẽ illã exci¬
di oportere qͥa esset demoni de-¬
dicata: Tum unus exhis qͥ erat
audacior ceteris. si inqͥt habes
aliquã dedõ tuo quẽ dicis te cole¬
re fidutiam nosmet ipsi succimꝰ
hunc arborẽ turuentẽ excipe:
et sitecũ ẽ dñs ut dicis tuus eua¬
dis: Lum ille intrepide c̃fisus in
dñõ facturũ sepollicet᷑ Hic uero
adistiusmodi conditionẽ omĩs
illa gentiliũ turba c̃sentit. facilẽq
axbiꝰ sue habuere iacturã. siim¬

Expanded text:
eos et cum uoluit, stare conpulit, eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruissetet arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si in
Abbreviated transcription (Latin):
rus paululũ stetit: Nam cũ¬
fere quingentors passuũ int̾¬
uallũ erat. ut difficile fuerit
dinosceret qͥd uideret: tamen
quia rusticam manum cernere
et agente uento lenteamina
corporis suꝑ iecta uolitarent.
ꝓfanos sacrificioꝵ ritꝰ agit cre¬
didit. quia esset hȩc gallorum
rusticis c̃suetudo. simula cra
demonũ candido tecta uelami¬
ne misera ꝑagros suos circum¬
ferre dementia Eleuato gͦ in
aduerso signo crucis: imperat
turbe non moueri loco onusq
deponere: Hic uͦ mirũ inmodũ
uideres miseros pͥmũ uelut sa¬
xa riguisse: de incũ pͥmo moue¬
re se sũmo conomine interentꝰ᷑.
ultra accedere ñ ualentes. ridi¬
culam inuertiginẽ rotabantur
donec uicti corporis onis de¬
ponunt attoniti et semet ĩui¬
cem aspectantes. qͥd nam sibi ac¬
cidisset taciti cogitabant. Sed
rum esse illam frequerao¬
non sacror: eleuata rursum
manu dat eis abeundi & tol¬
lendi corporis potestatẽ: Ita

Expanded text:
rus, paululum stetit: nam rus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed rum esse illam frequentnon sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita
Abbreviated transcription (Latin):
cis secũ adhibitis fr̃ibꝰ ad locũ
ꝑgit De in suꝑ sepulcrũ ipsum
adstans orauit addñm ut qͥs
esset uel cuius meriti sepultus
ostenderet: Lum c̃uersus adle¬
uam uidet ꝓpe adsistere ũ̾brã
sordidam trucẽ: Imꝑat: nomen
meritũq ut loqueret᷑. Nomen
edicit: decrimine confitet᷑ latro¬
nem se fuisse obscelera ꝑcussũ
uulgi errore celebratũ: Sibi ni¬
chi cum martiribꝰ esse cũ mune:
cũ illos glã. se pene retinerẽt:
Mirum inmodũ uocem loquen¬
tis qui aderant audiebant: ꝑso¬
nam tamen ñ uidebant: Lum
martinus queuidisset exposu¬
it: iussitq exeo loco altare qđ
ibi fuerat sub moueri atq ita
popłm̃ suꝑsticionis illiꝰ absol¬
uit errore: Accidit aũt̃ inse-¬
quenti tempore. dũ iter ager&:
ut gentilis cuiꝰdam corpꝰ quod
adsepulchrũ cũ suꝑsticioso fu¬
nere deferebat᷑ obuiũ haberet:
Conspicatꝰq eminꝰ uenientium
turbam: qͥd nam idesset igna¬

Expanded text:
cis secum adhibitis fratribus ad locum cis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset igna
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ longe alit̾ educati. ad hanc
se humilitatẽ et patientiã coe¬
gerant: Pluresq exhis: postea e¬
piscopos uidimꝰ: Quȩ enĩ esset
ciuitas aut ecclĩa. quȩ ñ sibi de
martini monasterio cuꝑ & habe¬
ret sacerdotes: sed ut reliqͥas
uirtutes eiꝰ quas inepiscopatu
egit ad grediar: erat aut longe
adoppido ꝓximis monasterii iu¬
cus quẽ falsa hominũ opinio.
uelut c̃sepultis ibi martiribus
sacrauerat Nam et altare ibi a
suꝑioribꝰ epĩs c̃stitutũ habebat᷑:
S martinꝰ ñ temere adhibens ĩ¬
certis fidem abhis qͥ maiores na-¬
tu erant prib̾is uel clericis fla¬
gitabat nomen sibi martiris tẽ¬
pora passionis ostendit grandi
se scrupulo ꝑmoueri quod nichil
certi constans sibi maiorũ me¬
moria tradidisset Cũ aliquan¬
diu gͦ aloco illo se abstinuisset:
nec derogans religioni quia in¬
certus erat. nec auctoritatẽ suã
uulgo accõmodans ne suꝑticio
conuasesceret: quodã die pau¬

Expanded text:
qui longe aliter educati ad hanc qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his postea episcopos vidimus. Quae enim esset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? XI. Sed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die pau
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem non desideraret:
Ex uno enĩ latere p̾cisa montiᷤ
excelsa rupe ambiebat᷑. reliꝗͣ
planiciem liger fluuiuᷤ reduc¬
to paululum sinu clauserat:
una tantũ eademq arta ad mo¬
dum uia adiri poterat: Ipse
ex lignis contextã cellulam
habebat: Q ulti qͥdem efratri.¬
bus in eundẽ modũ: plertq
saxo suꝑiecti montis cauato
receptacula sibi fecerant: Dis¬
cipuli uero octoginta erant:
qͥ adexemplũ beati magistri
instituebant᷑. Nemo ibi qͥqͣm
ꝓpͥum habebat: omĩa in medio
c̃ferebant᷑: Nlon emere non euen
dere. ut plerisq monachis mo¬
ris ẽ. qͥcquã licebat. Ars ibi
exceptis scriptoribꝰ nulla ha-¬
bebat᷑. Cui tamen oꝑi minor
etas deputabat᷑ maiores ora¬
tioni uecabant: Rarus cuiꝗͣ
extra cellulã suã egressus
set Pleriq cameloꝵs sitis ues¬
tiebant᷑ Mol łor ibi habitus:
ꝓcrimine erat: Q uod eo magi
sit mirum necesse ẽ. quod mul¬
ti inter eos nobiles habebantur.

Expanded text:
litudinem non desilitudinem non desiex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut udere, ut plerisque monachis moris est, quidquam licebat. Ars ibi, exceptis scriptoribus, nulla habebatur; cui tamen operi minor aetas deputabatur: majores orationi vacabant. Rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, set. Plerique camelorum setis vestiebantur; mollior ibi habitus pro crimine erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
truas inimicũ et defensorem:
Quo lecto. clamor popłi tollitꝰ
pars diuersa confundit᷑:. Atq
ita habitũ ẽ. diuinũ nutũ psal¬
mum hunc lectum fuisse: ut
testimoniũ oꝑis sui defensor au¬
diret qͥa exore infantiũ atq lac¬
tantiũ inmartino dñi laude.
ꝑfecta & ostensus parit̾ et destruc¬
tus ẽ inimicus: Iam uero sũp¬
to episcopatu. qualemse qͣntũq
p̃stiterit: non ẽ. nr̃e facultatis
euoluere: Idem enĩ constantis¬
sime ꝑseuerabat qͥ pͥus fuerat:
Eadem incorde eiꝰ humilitas:
eadem inuestitu eiꝰ uilitas erat:
Atq ita plenꝰ auctoritatis & grẽ
implebat ep̃i dignitatẽ: ut non
tam̃ ꝓpositũ monachi uirtutẽq
desereret: Aliqundiu gͦ adhe¬
renti adecclĩam cell ula usus ẽ:
Bein cum inqͥetudinẽ frequen¬
tantiũ ferre non posset: duobꝰ
fere extra ciuitatẽ milibꝰ mo¬
nasteriõ
sibi statuit. Qui locustã secre.¬
tus et remotꝰ erat. ut ẽremi so¬

Expanded text:
truas inimicum et defensorem. truas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilatque ita, plenus auctoritatis et gratiae, implebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi virtutemque desereret. Aliquamdiu ergo adhaerente ad Ecclesiam cellula usus est; deinde cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra civitatem millibus monasterium sibi statuit. Qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi so
Abbreviated transcription (Latin):
simũ. felicẽ fore tali ȩcclĩa sacer-¬
dote: Pauci tamen & ñ nulli
ex ep̃is qͥad constituendũ antis¬
titẽ fuerant euocanti. impie
repugnabant. dicentes scilicet
c̃temptibilẽ esse ꝑsonã in dignũ
esse episcopatu hominẽ uultu
despicabilẽ. ueste sordidũ. crine
deformem: Ita apopulo sententi:¬
e senioris hec illor delusa demen¬
tia ẽ. qui illustrem uirũ dum
uituꝑare: cupiunt. p̃dicabant:
ec uero aliud his facere licuit.
quam quod popłs dño uolente
cogebat: Int̾ epõs tam̃ qͥ affuerant.
p̃cipue defensor qͥdam nomine
dr̃ restitisse: Unde animaduer
tunc notatũ Nam cum fortui¬
tu lector cui legẽdi eo die officiũ
erat intclusus apopło defuisset:
turbatis ministris. dũ expectat᷑
qui non aderat. unus circũstan¬
tibus sumpto spalterio quem
pͥmũ uersum inuenit arripuit:
ꝑsalmus aut̃ hic erat: Exore in¬
fantiũ et lactentiũ ꝑfecisti lau¬
dem ꝓpt̾ inimicos tuos: ut des¬

Expanded text:
simum: felicem fore tali ecclesiam sacersimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabNec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadverstunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut des
Abbreviated transcription (Latin):
bi uitatn extorsisse: Quo cognito:
cellulam in qua corpꝰ iacebat in¬
gredit᷑. exclusis omibꝰ turb̾ suꝑ¬
stratꝰ corpori. aliqͣntis ꝑorauit:
Mox uiuescente uultu marcefcen¬
tibꝰ ocłis: inora illius defunctus
erigit᷑: Lentoq conamine enisꝰ
adsurgere adp̃hensa beati uiri
dextera inpedes constitit atq
ita cum eo usq aduestibulum
domus. turba omĩ in spectante
ꝓcessit: Subeodem fere tẽpore:
adepiscopatũ turonicȩ ȩccłȩ¬
erui monasterio suo non facile
posset. ruricius qͥdam unꝰ eciui¬
bus uxoris languore simulato
adgenua illius ꝓuolutꝰ. ut e¬
grederet᷑ obtinuit: Ita disposi¬
tis iam initinere ciuiũ turb̃.
subquodam custodia ad ciuitatem
usq deducit᷑ Mirum in modum
incredibilis multitudo ñ solum
ex illo oppido.s etiam exuicinis
urbibꝰ suffragia ferenda conue¬
nerant: Una om̃ium uoluntas:
eadem uota eademq sententia
martinũ episcopatu esse dignis¬

Expanded text:
bi uitam extorsisse. quo cognito bi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae eccerui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignis
Abbreviated transcription (Latin):
Mirum spectaculũ: qͦd uidebant
uiuere. quẽ mortuũ reliqͥssent:
Ita redditꝰ uite: statim baptisma
consecutꝰ. plures postea uixit
annos: Primusq apud nos in ar.¬
tini uirtutũ: uel materia uel
testimoniũ fuit: Idem tamen
referre erat solitꝰ. se corpore e¬
xutum ad tribunal iudicis duc¬
tum: Deputandũq obscuris
locis & uulgaribꝰ turbis tristẽ
excepisse sententiã: Tunc ꝑan
geĩos iudici fuisse subgestum:
hunc esse ꝓquo martinus ora¬
ret: Ita ꝑ eosdem angłos se uis¬
sum reduci et martino reddi¬
tũ uiteq pristine restitutum
Abhoc pͥmo tempore beati uiri
nomen enitui: ut sc̃s iam ab omĩbꝰ
habaebat᷑ potens etiam et uiue¬
re apłicus haberet᷑: Nec multo
post dum agrum lupicini cuiꝰ¬
dam honorati scdm̃n sclm uiri
p̾teriret: clamore et luctu tur¬
be plangentis excipit᷑: Ad quam
cum sollicitꝰ adstitiset & qͥs esset
hic fletꝰ inquireret indicatur
unum efamilia seruulũ. laqͦo si¬

Expanded text:
mirum spectaculum, quod uidebant mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo si
Abbreviated transcription (Latin):
cis qͥppe int̾ positis diebꝰ languo¬
re correptꝰ infebriũ laborabat:
Actum martinꝰ: forte discesse¬
rat: Et ꝑtriduũ defuisset. re¬
gressus exanime corpꝰ inuenit:
Ita subita mors fuerat. ut absq
baptismate humanis rebꝰ exce-¬
dere: Corpus inmedio positum:
tristi merentiũ fr̃m frequen¬
tabat᷑ officio Cum martinus
flens et eiulans accurrit: Tc̃
uero tota scm spm̃ mente c̾ci¬
piens: egredi cellulam in qua
corpꝰ iacebat ceteros iubet. ac
foribꝰ obseratis suꝑ exanimata
defuncti. frĩs menbra ꝓsterni¬
tur: Et cum aliquandiu ora¬
fixus orationis suȩ ac miscdĩȩ
dñi intrepidus expectabat euen¬
tum: Nixqͦq duarũ fere horarũ
spatiũ int̾cesserat uidit defunc:¬
tum paulatim menbis om̃ib
cõmoueri & laxatis inusũ uiden¬
di palpitare luminibꝰ: Tum uͦ
magna addnm uoce c̃uersus.
gr̃as agens. cellulam clamore
cõpleuerat: Quo audito qͥpro
foribꝰ ad stiterant: statĩ irruuns:

Expanded text:
cisque interpositis diebus languocisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orafixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tor et pͥnceps arrianoꝵ grauis¬
sime in sectatꝰ ẽ: multisq affectũ
iniuriis deciuitate exturbaũ:
Cedendũ itaq tempori arbitratꝰ
adinsulam gallinariã nominẽ
secessit. comite quodã prb̃o
magnarũ uirtutũ uiro Hic
aliquandiu radicibꝰ uixit
herbarum: Quo tempore el¬
leborũ uenenatũ ut ferunt
grãm incibũ sumpsit: S cum
uim ueneni inse grassantis ui¬
cinã iam sensisset: inminens
periculũ oratione repulit. sta¬
timq omĩs dolor fugatꝰ ẽ: Nec
post cum scõ hilario conperis¬
set regis penitentiam potestatẽ
indutam fuisse redeundi: rome
ei temptaũ occurrere ꝓfectusq¬
ẽ. adurbem Cum iã hilarius p̃¬
terisset: ita eum ẽ. uestigiis ꝓse¬
cutus Cumq abeo gratissime
fuisset susceptꝰ. haud longe sibi
aboppido monasteriũ collancaũ:
Quo tempore se ei qͥdam cathe¬
cuminus iunxit cupiens scĩssi¬
mi uiri institui disciplinis Pau¬

Expanded text:
tor et princeps Arrianorum, grauistor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: pau
Abbreviated transcription (Latin):
mana specie ad sumpta. se ei ob¬
uiũ tulit quo tenderet querers:
Cumq idamartino responsi acce¬
pisset sequo dñs uocaret inten¬
dere: ait adeum: Quocũq ieris.
uel quecũq temptaueris: diabo¬
lus tͥ aduersabit᷑. Tunc ei pro¬
phetica uoce respondit Dñs mͥ
eiꝰ iniicus euanuit: Itaq ut
animo acmente conceꝑat: ma¬
trem gentilitatis absoluit erro¬
re patre inmalis ꝑseuerante:
Plures tam̃ suo saluaũ exẽplo:
Deinde cum heresis arriana ꝑ-
totum orbem & maxime intra
illiricũ pullulaset cũ aduersus
ꝑfidiã sacerdotũ solus pene acer-¬
rime pugnaret. multisq suppli¬
ciis esset ad fectus. nam & pulli¬
ce uirgis cesus ẽ. & ad extremũ
deciuitate exire c̃pulsus. itali¬
am repetens: cum intra gallias
quoq discessu scĩ hilarii quem
adexilium hereticoꝵ uis coege¬
rat turbatam ecclãm conperis¬
set mediolani sibi monasterium
statuit: Ibi qͦq cũ auxenciuᷤᷤ auc¬

Expanded text:
mana specie adsumpta, se ei obmana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Dominuseius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auc
Abbreviated transcription (Latin):
secutus: incidit in latrones: Cũq
unus securi eleuata incaput eiꝰ
librasse: ictum ferientis dextere
sustinuit alt̃ uinctis tam̃ post̃.¬
gum manibꝰ: uni seruandus et
custodiendus tradit᷑ Qui cum
eum adremotiora duxisset: ꝑ¬
cunctari abeo cepit qͥs nam es¬
set Respondit. xp̃ianũ se esse:
Querebat etiam abeo antimeret:
Tunc uero constantissime pro-¬
fitet᷑ numquã setã fuisse secu¬
rum: quia sciret miscdiam dnĩ
mauxime intemptationibꝰ ad fu¬
turã. semagis illi dolere qͥ xp̃i
miscđia ut pote latrocinia exeer¬
cens esset indignꝰ l: Ingressusq
euangłicam disputationẽ: uer¬
bũ dei latroni p̃dicabat: Qiud
longis morera Latro credidit
ꝓsecutusq martinũ uiȩ reddidit
orans ut ꝓ se dñm precaret᷑. I dẽq
postea religiosam agens uitã uisus
ẽ ut heç que supra retulimus. ab ipso
audita credantur. Igit᷑ martinus
inde ꝓgressus cũ mediolanum
p̃terisset diabolus untinere hu¬

Expanded text:
secutus incidit in latrones. cumque secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, hu
Abbreviated transcription (Latin):
licta milicia scm̃ hylariũ picta
ui epm ciuitatis cuiꝰ tunc in
dei rebꝰ spectata et. cognita fi¬
des habebat᷑ expetiit & ali¬
quando apud eum conmora¬
tus est: Tẽptauit aut̃ idem
hilarius imposito diaconii of¬
ficio sibi eum arcius inplicare.
et ministerio uinciri diuino:
Sed cum sepissime restitiset ĩ¬
dignum se esse uociferans: intel¬
lexit uir di altioris ingenii hoc
eummodo posse constringi Itaq
ille ordinationẽ nedespexise tan-¬
quã humiliorẽ uideret᷑. non re-¬
pudiauit: Nec multũ post ad¬
monitus ꝑsoporem ut patriam
parentes quȩ quos adhuc genti¬
litas detinebat. religiosa sollicitu¬
dine uisitaret. ex uoluntate scĩ
hylarii ꝓfectus est Multisq abe¬
O obstrictus p̾cibus et lacrimis
ut rediret: mestus ut fert̃ pere¬
grinationẽ illam egressus ẽ. con¬
testat᷑ fr̃s multa se aduersa pas¬
surũ: quod postea ꝓbaũ euen¬
tus: Acpͥmum int̾ alpes deuia

Expanded text:
licta militia sanctum Hilarium Pictauae licta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia
Abbreviated transcription (Latin):
tera die erat futura non religi¬
onis gr̃a detrectare militie: At
martinus intrepidus. immo il¬
lato sibi trore constantior si hos
inquid iggnauie: adscribit᷑ non
fidei. crastina die ante aciem
ineriiis adstabo. et ĩnomine dñi
ihũ signo crucis non clipeo pro¬
tectus aut galea: hostium cune¬
os penetrabo securus: Retrudi
gͦ incustodia iubet᷑ facturus
fidem dicͣtis: ut mnermis bar¬
baris obiceret᷑ Postero die hos¬
tes legatos depace miserunt: sua
om̃ia seque dicentes Unde qͥs
dubitet hanc uere beati iuiri
fuisse uictoriã cui p̾stit̃ fe in¬
ermis ad p̾lium initteret᷑ & qͣm¬
ius pius dñs seruare militem
suũ licet int̾ hostiũ gladios &
tela potuisset: tam̃ neuel alio¬
rum morte sc̃ĩ uiolent᷑ obtutꝰ.
exemit pugne necessitatẽ: Ne¬
que enĩ aliam ꝓmilite suo. xp̃c
debuit p̃stare uictoriam: quã
ut subactis sine sanguine hos¬
tibꝰ nemo moreret᷑ exinde re¬

Expanded text:
stero die erat futura, non religistero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde re
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma conuolaũ Nec sta¬
tim militie reruntiauit tribu¬
ni sui p̃cibꝰ euictus: cui cũtu¬
berniũ familiare p̃stabat Et¬
enim transacto tribunatꝰ sui
tempore: renuntiaturũ se scło
pollicebat᷑. Quamartinus expec¬
tatione suspensus. ꝑbienniũ fe-¬
re postea quam ẽ. baptisma con¬
secutꝰ: solo scilicet nomine mili¬
tauit: Interea irruentibꝰ intra
gallias barbaris. iulianus cesar
coacto inunum exercitu: apud
uuangionũ ciuitatẽ donatiuũ
cȩpit erogare militibꝰ. Et ut ẽ.
consuetudinis singuli citaban¬
tur: donec ad martinũ uentum
ẽ. Lunc oportunũ tempꝰ exis¬
timans quo peteret missionẽ.
neq enim intrgrum sibi fore
arbitrabat᷑ sidonatiuũ non mi¬
litaturus acciꝑet: hactenꝰ ĩqͥt
adcesarem militaui tͥ. patere ut¬
iam nunc militem deo: Bona¬
tiuum tuũ: pugnaturiis acci¬
re mͥ non licet. Lunt uero aduer¬
sus hãc uocẽ tirannꝰ infremuit:
dicens eum metu pugne que p̾¬

Expanded text:
baptismum conuolauit. nec tamen stabaptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accire mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae po
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe̾ & truncatꝰ habitu uideretur
Multi qͥdem qͥbꝰ erat mens sanior
altiꝰ genere quod nichil simile
fecissent: cum utiq plus haben¬
tes. uestire pauꝑem sine sua nu¬
ditate potuissent: Nocte igitur
insecuta cum sesopori dedisset:
uidit. xp̃m clamidis suȩ qua
pauꝑem texerat parte uestitũ:
Intueri diligentissime dñm: ues¬
temq quam dederat iubetur
agnoscere Mox adangłos circũ¬
stantiũ multitudinẽ: audi il ñn
clara uoce dicentẽ: Martinus
adhuc cathecuminꝰ: hac me
ueste contexit: Nere memor
dominus dictoꝵ suoꝵ quȩ an¬
te p̾dixerat. quã diu fecistis u¬
nII exminimis istis mͥ fecistis. se
in pauꝑem ꝓfessus ẽ. fuisse ues¬
titum: et ad confirmandũ tam
boni oꝑis testimoniũ: in eodemn
se habitu quẽ pauꝑ acceꝑat.
ẽ dignatꝰ ostendere: Quo uifo
uir beatissimus. non ingłam
ẽ. elatꝰ humanã: s. bonitatem
dei insuo oꝑe recognoscens. cũ
esset annors duo deuiginti: ad

Expanded text:
esse truncatus habitu uideretur: esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad