comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Superius septem dies numeratis̃ Nunc unus des
dicitꝰ quofec̃ d scaelũ & t̃ram &omne uirgultũ
agri & omnem herbam regionis:
M Huius die momine secundũ ꝓphetiã omne
tempus huiusuitae significat᷑ in quo caelum
& terra factũ est : idest in quocreaturae iusibiles
disponuntꝰ administrantur atq: existuN
Hincest qđ morses & diftinctae ꝑ diessingulos
c̃dita om̃a seulit & tam̃ simulomã creata sub

Expanded text:
. Superius septem dies numerati sunt, nunc unus dies . Superius septem dies numerati sunt, nunc unus dies dicitur quo fecit Deus coelum et terram, et omne virgultum agri, et omnem herbam regionis. M. Hujus diei nomine, secundum prophetiam, omne tempus hujus vitae significatur, in quo coelum et terra factum est, id est in quo creaturae visibiles disponuntur, administrantur, atque existunt. Hinc est quod Moyses et distincte per dies singulos condita omnia retulit, et tamen simul omnia creata
Abbreviated transcription (Latin):
infirmam̃ tocaeli idest dilectionẽ di& ꝓximi qua:
dixit sc̃s iohannis quiodit fr̃msuũ inte nebris est :
perspm̃scientiae debemus a quasornare dereptilib:
&cetera Idest de archana cordis nr̃i uocẽ ad caelũ
mittere: sicut piscespennulis suis in altũ saltum
tribuun T & uolucres caeli inaere uolitant Ita& nos
sensũ nr̃m adsuperiora leuare oportet:
perspmpi& latis debemus facere serpentes & peani
&cetera Idest ut simplicitatẽ ac prudentiã habe¬
amus discernendi int̃bonũ & malũ & fructum
bonorũ operũ agentes qualit̃ ualeamus imitase
exempla scõrum uel ipsam ueritatem ad cuns
imaginem factisumus:
perspmtimoris dnĩ debemus requiescere in reque
uitae a ernae quia iitiũ sapientiae timor dñi est
Astae generationes caeli & terrae quando cre¬
atae sunt indiequo fec̃ dñs dscaelum & terram

Expanded text:
in firmamento coeli, id est dilectionem Dei et proximi, quia in firmamento coeli, id est dilectionem Dei et proximi, quia dixit S. Joannes: Qui odit fratrem suum, in tenebris est . Per spiritum scientiae debemus aquas ornare de reptilibus et caetera, id est de arcano cordis nostri vocem ad coelum mittere; sicut pisces pennulis suis in altum saltum tribuunt, et volucres coeli in aere volitant, ita et nos sensum nostrum ad superiora levare oportet. Per spiritum pietatis debemus facere serpentes et pecora et caetera, id est, ut simplicitatem ac prudentiam habeamus discernendi inter bonum et malum; et fructum bonorum operum agentes, qualiter valeamus imitari exempla sanctorum, vel ipsam veritatem ad cujus imaginem facti sumus. Per spiritum timoris Domini debemus requiescere in requie vitae aeternae, quia Initium sapientiae timor Domini est . D. Istae generationes coeli et terrae quando creatae sunt in die quo fecit Dominus Deus coelum et terram
Abbreviated transcription (Latin):
& separare aquas abaquis
Perspm consilisegregasse aquas ab arida
& germinare terram fecisse:
Perspm̃ foraitudinis posuisse luminaria infirma¬
mento caeliut diuidereñ diem ac noctẽ
Perspmscientiae ornare aquas dereptilibus
&aer de uolatilibus
Persp̃mpietatis uestire terram de anima libus
& hominem creare. & cetera quae secunt᷑:
Perspm̃ timoris dñi dieseptim oopussuũ sc̃ificasse :
Ita & nos debemus sta septem dona spĩ sci innobis
&trã facere toest caelestia meditare & trena
derelinquere uellucema tenebris separare :
Idest opera nrã ꝑfecta a tenebris prauorũ operũ:
Perspm̃ intelligentiae debemus facere frmam̃tũ
int̃aquas inferiores & superiores : id est disciplinã
scam̃ int̃uitia &uirtutes ut ñ declinemus adiitia
idest homine sreprobos abanima sitienti uerbũdĩ:
perspm̃ fortitudinis debemus ponere luminara

Expanded text:
et separasse aquas ab aquis. et separasse aquas ab aquis. Per spiritum consilii segregasse aquas ab arida, et germinare terram fecisse. Per spiritum fortitudinis posuisse luminaria in firmamento coeli, ut dividerent diem ac noctem. Per spiritum scientiae ornare aquas de reptilibus et aerem de volatilibus. Per spiritum pietatis vestire terram de animalibus, et hominem creare et caetera quae sequuntur. Per spiritum timoris Domini die septimo opus suum sanctificasse. Ita et nos debemus ista septem dona Spiritus rram facere, id est coelestia meditari et terrena derelinquere, vel lucem a tenebris separare, id est opera nostra perfecta a tenebris pravorum operum. Per spiritum intelligentiae debemus facere firmamentum inter aquas inferiores et superiores, id est disciplinam sanctam inter vitia et virtutes, ut non declinemus ad vitia. id est homines reprobos ab anima sitienti verbum Dei. Per spiritum fortitudinis debemus ponere luminaria
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicurt ingrano semertis multa occultantur
Rahx costex felia fructa uel multa alia. quae
deipso arbore ueniun T Ita apud đ nista omnia
prius occultabant᷑: quae postea hispeciẽ ueneri:
A Frgosisimulomã creauit quo mobouerum est
qđ legit pat̃meus usq modo operat᷑ & ego operor :
M Perspiciat periuatua qua quã ustuncereas s&
om̃a simul Cottdie tam̃ gubernat inrigando
inplaNando in aedificanto uel inc&eris rebus :
Nam sicut homo quagrũ exereit sullũ dimit qt
incultus reman& ita& mundus ađo creatus sine
dĩ gubernatione esse ñ potest: secundũ a postolũ
paulũ Neq qui plantat est aliquid neq quirigat:
sed ds̃ qui incrementum dat.
Aluienimistos septem diesseptẽ donagratiae sp̃sscĩ
intellegere uolunt : Idest spm̃ sapientiae & in¬
tellectus spm̃ consilu & foratudinis. spmscientiȩ
& pietatis & sp̃mtimoris dñi:

Expanded text:
Quia sicut in grano sementis multa occultantur, Quia sicut in grano sementis multa occultantur, radix, cortex, folia, fructus, vel multa alia quae de ipsa arbore veniunt, ita apud Deum ista omnia prius occultabantur, quae postea in speciem venerunt. D. Ergo si simul omnia creavit, quomodo verum est quod legitur: Pater meus usque modo operatur et ego operor . M. Perspiciat peritia tua, quia quamvis tunc creasset omnia simul, quotidie tamen gubernat in rigando, in plantando, in aedificando, vel in caeteris rebus. Nam sicut homo qui agrum exercet, si illum dimittit, incultus remanet; ita et mundus a Deo creatus sine Dei gubernatione esse non potest, secundum apostolum Paulum: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed Deus qui incrementum dat . Alii enim istos septem dies septem dona gratiae Spiritus sancti intelligere volunt, id est, spiritum sapientiae et intellectus, spiritum consilii et fortitudinis, spiritum scientiae et pietatis, et spiritum timoris Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
successis se cognoscit᷑ quia requiesnrã ꝑfectionem
operissine fine ingaudioerit: Sequreur
Iorae cenerationes caehierrerrae
quando creatae sunt indie quo fecit dñs dscaciũ
int̃ra omnẽq herbã regionis prius quã ggr minar&
Inqurenda estratio : susta omã inunodie facta
fuerunĩ aut ꝑsex dies sicut scriptura cõmemorat:
Qs ꝑsex dies facta fuerunt : quomodoergo sc̃ã
scriptura uera est quaedicit : quiuunt ina&er¬
num creauit omniasimul.
suo exspectatut c̃ualescat: itadĩs tarditatẽ huma ifsicar
niingeni expectaũ : Nãm principioa pud ipsũ
cunctacreata fuerunt sed ñstatim inspeciem uenerunt:
quando uero dixit in principio creauit ds celũ &e terra tau
t unc omnia sicut diximus apud ipsum facta sunt. quic quid decelo
uoluiss& sicut dicit : quartodie sidera in geloposuisse tamenprimadic
apud ipsum incȩlo facta sunt quȩ diequar toms peciem uenerunt

Expanded text:
successisse cognoscitur, quia requies nostra in perfectionem successisse cognoscitur, quia requies nostra in perfectionem operis sine fine in gaudio erit. Sequitur: Istae generationes coeli et terrae quando creatae sunt in die quo fecit Dominus Deus in terra, omnemque herbam regionis priusquam germinaret . D. Inquirenda est ratio si ista omnia in uno die facta fuerunt, aut per sex dies, sicut Scriptura commemorat. Et si per sex dies facta fuerunt, quomodo ergo sancta Scriptura vera est quae dicit: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul ?suo, exspectat ut convalescat, ita Dominus tarditatem humani ingenii exspectavit. Nam in principio apud ipsum cuncta creata fuerunt, sed non statim in speciem venerunt. Quando vero dixit: In principio creavit Deus coelum et terram, tunc omnia sicut diximus apud ipsum facta sunt, quidquid  Leg. qvoluisset, sicut dicit quarto die sidera in coelo posuisse, tamen primo die apud ipsum in coelo facta sunt, quae die quarto in speciem venerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Non nouã condens creaturã intellegit᷑ sed quã con¬
dedit administrandã Vt iunlius
Septimodie requieuis se dicit ds̃ña creando cũ cotti¬
diae ex eius dispositione acꝓuidentia omnis creatura
renouetur ut const&. Sed hoc significatum est
qđ postillos sex diesnullã mundo in cognitã substan¬
tialẽ speciẽ aut naturã nouã in ex ꝑtãq creauerit.
Dies namq isteest primus ipse eft secundus ipse est
nouissimus quia rep& ito est septimi dei
AQuare ñ benedixit diemi quolucem angelicam
creauit uelillũ in quo omnia perfecit.
MNonemim sci ficans diem in quo ho facere inchoauit
ueq eum in quohoc ꝑfec̃ ueillis uel faciendis uel factis
actio eius gaudium fuis seuideretur : sedeum IN
quo ab ipsis insem& ipsore quieuit: & nobis eam per
dẽ septimũ oftendit ipse tamen illa requie nũ quã
carut sed significans non ꝑcipere requiẽ suã iusi post
ꝑfectionem operis. Qideo in hacdie uespera non

Expanded text:
creaturam intelligitur, sed quam condidit administrandam, ut Junilius. Septimo die requievisse dicitur Deus non a creando, cum quotidie ex ejus dispositione ac providentia omnis creatura renovetur, ut constet; sed hoc significatum est, quod post illos sex dies nullam mundo incognitam substantialem speciem aut naturam novam, inexpertamque creaverit. Dies namque iste est primus, ipse est secundus, ipse est novissimus, quia repetitio est septimi diei. Quare non benedixit diem, in quo lucem angelicam creavit, vel illum in quo omnia perfecit? Non enim sanctificans diem, in quo hoc facere inchoavit, neque eum in quo hoc perfecit, ne illis vel faciendis, vel factis, actio ejus gaudium fuisse videretur; sed eum in quo ab ipsis in semetipso requievit, et nobis eam per diem septimum ostendit. Ipse tamen illa requie nunquam caruit, sed significans non percipere requiem suam, nisi post perfectionem operis. Et ideo in hac die vesperam non
Abbreviated transcription (Latin):
oboediendo: siue ipsũ hominẽ ponens ds̃in un
lic& utbonus esset : &custo diret ut tutus essec
Quolibet horũ dicatur siue homo operaret
para disũ ꝑ agriculturã & custo diret perdse¬
plinã siue ipsũ hominẽ dsoperare t̃ uthonus eẽt
actutus quolib& horũ intellegas rationẽ ha

Expanded text:
nem ponens Deus tur et custodiret, ut tutus esset; quodlibet horum dicatur, sive homo operaretur paradisum per agriculturam, et custodiret per disciplinam, sive ipsum hominem Deus operaretur ut bonus esset ac tutus; quodlibet horum intelligas, rationem h
Abbreviated transcription (Latin):
nullus ẽ locus. Tbi enĩ fuit ipse sp̃r incaelo an
int̃ra ut uider& i prã lectionẽ uel ipsã ciuitatem
Ergosi innullo lo couidit ut recordaretur in se¬
ipsouidit. & quia initiũ habet cogitatio est omite
qđmitiũ & tempus habet: Igitꝰ secundũ supra¬
dictã rationẽ spscreatus ꝑ tempus mouea

Expanded text:
nullus est locus. Ubi enim fuit ipse spiritus, in coelo an nullus est locus. Ubi enim fuit ipse spiritus, in coelo an in terra, ut videret ipsam lectionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nullo loco vidit, ut recordaretur, in seipso vidit. Et quia initium habet, cogitatio est omne quod initium et tempus habet. Igitur secundum supradictam rationem spiritus creatus per tempus moveri
Abbreviated transcription (Latin):
nihilineo ẽ p̃teritũ aut futurũ : Nullũ c̃siliũ
nouũ nulla noua cogitatio. quasiscilicet sit no¬
ua &laccedens : Nã siaccedit dõ aliquid: iam
ñ inmutabilis : Igitur inmutabilis ds̃ est ⁊u¬
hil illiaccedit : Nulla noua cogitatio nullum
nouũ c̃siliũ ideo non mouetur in tempore:
Sp̃s uero conditus sicut estangelorũ quam quam
sine tempore c̃ templentur dia& ernitatẽ & cla¬
ritatẽ quia ex tempore in inferiorib iussađi ꝑ
ficiuit iure credunt᷑ moueribi tẽpore
Corporiuerosua ialocta mouendumm
descendunt decaelo & ascendurit incaelunii
Sp̃sitaq hominũ mouetut intempore: feni¬
niscendo p̃terita futura exspectando aliqu
noua discendo: Neq: enĩ cũ recordor aliquam
lectionẽ analiquã ciuitatẽ sic commotus est
sp̃s meus cogitando ut haec recordaretur ex
tempore stamotus est &l loco : Cõsi in locomoue
an incaelo anint̾ra mouet : quisine caelo &et̃a

Expanded text:
nihil in eo est praeteritum aut futurum, nullum consilium nihil in eo est praeteritum aut futurum, nullum consilium novum, nullaque nova cogitatio: quia si scilicet sit, nova et accedens. Nam si accedit Deo aliquid, jam non est immutabilis. Igitur incommutabilis Deus est, nihil illi accedit, nulla nova cogitatio, nullum novum consilium: ideo non movetur in tempore. Spiritus vero conditus, sicut est angelorum, quanquam sine tempore contemplentur Dei aeternitatem et claritatem: quia ex tempore in inferioribus jussa Dei perficiunt, jure creduntur moveri in tempore. Corpora vero sua in locum movendum descenduntSpiritus itaque hominum movetur in tempore reminiscendo praeterita, futura exspectando, aliqua nova discendo. Neque enim cum recordor aliquam lectionem aut aliquam civitatem, sic commotus est spiritus meus cogitando, ut haec recordaretur ex tempore, ita motus est et loco. Quod si in loco movetur, an in coelo, an in terra movetur? quia sine coelo et terra
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilix. ut sintratione capaces ꝑquã oboedire
possint creatonsuo: insuo tam̃ genere ob¬
erant dõ.  Nonrationaliuoluntaetis
arbitrio sed sic̃ mou& ille omã tẽporib oportu¬
poralit̃. moũ creaturã corporeã temporaliter
N localit̃ : Precedit igitur substantiã quae
mouetur corpus ꝑtempus & locũ: sp̃s uero cre¬
ator mouec scipsũ sine tempore & loco
Igitur sp̃rationalis quiest in hominib: seu inra¬
uisis consentiat a uñ c̃sentiat: Animali uero
aut uolatilia Ñ acceperunt hoc iudiciũ : prosuo
tam̃genere atq natura uis ualiquo tacta ꝓpel¬
lunt᷑ : unde angelica natura iussadĩ ꝑficiens
mou& uisis omne genus animantiũ ducens quo
ille nescit. Si homines possunt ñ nulla anima¬
magis hoc angeli possunt:¬
A Quã causa facit ut ds quẽ adstruis mouerinon
mõueat intẽpore : Aut sp̃screatus qui mouetꝰ
intẽpore non moueatur & loco÷
M Os̃ quiinftituit tempora & est ante tẽ porte

Expanded text:
coeli, ut sint rationis capacia, per quam obedire possint Creatori suo: in suo tamen genere obtemperant Deo, non rationali voluntatis arbitrio, sed sicut movet ille omnia temporibus opportuporaliter, movet creaturam corpoream temporaliter et localiter. Praecedit igitur substantia quae tmovet corpus per tempus et locum. Spiritus vero creator movet se ipsum sine tempore et loco. Igitur spiritus rationalis, qui est in hominibus, sive irravisus consentiat an non consentiat: animalia vero aut volatilia non acceperunt hoc judicium, pro suo tamen genere atque natura visu aliquo tacta propelluntur. Unde angelica natura jussa Dei perficiens, movet visus omne genus animantium ducens, quo ille nescit. Si homines possunt nonnulla animamagis hoc angeli possunt? Quae causa facit ut Deus, quem astruis moveri, non moveatur in tempore: aut spiritus creatus, qui movetur in tempore, non moveatur et loco? Dominus qui instituit tempora, et est ante tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
pantes autuenantes adr&ua auforsitanuoꝵ
denube factaẽ iussionis quã intellegerent tã quã
rationales animae & eaaudita nihi lominus oboe
M N on hocacceperunt animalia aut dieroNT¬
uolatila. ut sintratione capaces ꝑquã oboedire
possint creatonsuo:insuo tam̃ genere ob

Expanded text:
tes ad retia? An forsitan vox de nube facta jussionis, quam intelligerent tanquam rationales animae, et ea audita, nihilominus obedierunt. M. Non hoc acceperunt animalia aut volatilia, ut sint ratione capaces, per quam obedire possint Creatori suo; in suo tamen genere ob
Abbreviated transcription (Latin):
alterã corporũ : Tertia solius estanimae : quam
dũ ex hoc corpore exierit patitur:
ecundũ illud eđ meuangelio deillo diuite legi¬
mus Patabraham inquit diues. mit temihilazarũ
utdigitosi ose friger& linguã meã : quia crucior
ihac flanna : Quarta autẽ mors cum anima
receperit corpus ut i nignẽ micta dr a &ernum:

Expanded text:
solius est animae, quam dum ex corpore exierit patitur, secundum illud quod in Evangelio de illo divite legimus: Pater Abraham, inquit dives, mitte mihi Lazarum, ut digito suo refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . Quarta autem mors, cum anima recep
Abbreviated transcription (Latin):
inaere enĩ uolatilia caelic̃sistuNt unde auesct
squa li nominamus. & demones inaere habitart
dicuntur & pp̃t̃ ea eos suffertaer sustenert¬
ue quia aereã imaginẽ uitunt᷑ & exinde inpug¬
ne nant humanũ genus. Qua statim quanto¬
t creatifuerunt: dec̃spectudi ꝓiecti sunt:
VInde saluator ineuangelioait: uidisata nin
sic̃ fulgor cadentẽ ae caelo: Vbi iuste quaertꝰ
quomodo caderedicit᷑ siñ st&it : sed sciendũ
quia ñ ꝑseueraũ inc̃sortioscõrũ angelorum
Sedstatim quã ci toseipsũ aspexit in claritate
dĩ erexit sein suꝑbiã & dix : ascendã incad¬

Expanded text:
in aere enim volatilia coeli consistunt, unde aves in aere enim volatilia coeli consistunt, unde aves coeli nominamus et daemones habitare in aere dicuntur; et propterea eos suffert aer sustinere, quia aeria imagine utuntur, et exinde impugnant humanum genus, quia statim quando creati fuerunt, de conspectu Dei projecti sunt, unde Salvator in Evangelio aitsicut fulgur cadentem de coelo. Ubi juste quaeritur quomodo cadere dicitur, si non stetit. Sed sciendum, quia non perseveravit in consortio sanctorum angelorum: sed statim quam cito seipsum aspexit in claritate Dei, erexit se in superbiam, et dixit: Ascendam in
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ finẽ unde incipitiã terra nominari: sic inpnl¬
mo Haudate dñm de t̃ra: Superior uero pars
aeris p̃p̃t̃ purã tranquillitatẽ caelocui c̃limatur
communi pace c̃iungitꝰ & eius uocabulo c̃nun¬
cupatur : Inqua fortassis parte si fuerunt a Ñte
trans gressionẽ suã trans gressores angelicum
principesuo nunc diabulo tunc archangelo¬
Nã nulli nr̃i noneos putant caelestes uel super¬
caelestes angelos fuisse: ñmirũ sipost peccatũ
inistã sunt detrusi caliginẽ ubi tam̃ &aer sit
Rumore tenui contexatur. Qui commotos
uentos & uehe mentius c̃citatos etiã ignes & con¬
tractos nubila &c̃spissatos fiuuia & conge¬
lantib pluuns nubilis niuẽ & turbolentius
congelantib: densiorib nubilis grandinẽ : &
distentos serenũ facit occultis imperiis & operdĩ
Asũmis ad infima uniuersa quae creaũ ammi¬
nistrantis. Sedat iã diximus aer exaquafti

Expanded text:
ad eum finem unde incipit jam terra nominari, sicut in psalad eum finem unde incipit jam terra nominari, sicut in psalmo, Laudate Dominum de terra . Superior vero pars aeris propter puram tranquillitatem coelo cui conlimatur, communi pace conjungitur, et ejus vocabulo connuncupatur; in qua fortassis parte, si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabnam nulli nostri non eos putant coelestes vel supercoelestes angelos fuisse, non mirum si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit, et humore tenui contexatur, qui commotos ventos, et vehementius concitatos etiam ignes et contractos nubila, et conspissatos pluvia, et congelantibus nubibus nivem et turbulentius congelantibus densioribus nubibus grandinem, et distentus serenum facit occultis imperiis et opere Dei, a summis ad infima universa quae creavit administrantis. Sed, ut jam diximus, aer ex aqua fit:
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enĩ & tactu a quasuentosq: sentimus. hoc ẽ
qđ terrae solidũ omnib ammiscitelementis
In caelo ergo uolant auesse disto qđ psalmus
etiã terrae nomine includit : non tam̃ in fir¬
mamento sed secundũ firmam̃tũ : Nec ignoro
quosdã philosophossuacuiusq elem̃ti distribu¬
isseanimalia ut terrenaesse dicerent non tan¬
tũ quae int̾ra repunt atq gradiunt secl aues
etiã qđ & ipse in t̾ra requie scut uolando fati¬
gatae: Aerta uero animalia demonesesse
caelestia deos quorũ quidem nos partim lumi¬
naria partim angelos dicimus. aquistamep
pisces & suigeneris beluas tribuuNt ut nullũ
elem̃tũ suis animalib uac& : Distribuuntut
enĩ elem̃ta ad patiendũ duo umor &umus :
Ad faciendũ autẽ alia duo: aer &ignis : Aer nãcdi
a confinio lumi nosi caeli usqad aquarum
fluida & nuda terrarũ ꝑuenit : Non tam̃ totdm
eius spatiũ exalatione sumidae infuscaNt sedusq

Expanded text:
Quod enim et tactu aquas ventosque sentimus, hoc est Quod enim et tactu aquas ventosque sentimus, hoc est quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis. In coelo ergo volant aves, sed isto quod psalmus etiam terrae nomine includit. Non ita in firmamento, sed secundum firmamentum. Nec ignoro quosdam philosophos sua cuique elemento distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aves etiam quod et ipsae in terra requiescant volando fatigatae; aerea vero animalia daemones esse, coelestia deos, quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. Aquis tamen pisces et sui generis belluas tribuunt, ut nullum elementum suis animalibus vacet. Distribuuntur enim elementa ad patiendum duo, humor et humus; ad faciendum autem alia duo, aer et ignis. Aer namque a confinio luminosi coeli usque ad aquarum fluida et nuda terrarum pervenit. Non tamen totum spatium ejus exhalationes humidae infuscant, sed usque
Abbreviated transcription (Latin):
quaẽq affecit subtiliorib scilic&t crassiora
penetranrtibi. Quanto autẽ quidq sabtiliusẽ
innatura corporali tanto ẽ uicinius naturȩ
spĩtali. anima tam̃ cuisentiendiuis inest
cũ corporea ũ sit ꝑsubtilius corpus agitat
uigorẽ seNiendi: In hoc itaq motũ in omnib
sensib ꝑ subtilitatẽ ignis sed non in omnibus
adidem ꝑuenit. Inuisuenĩ ꝑuenit represso
calore usq ad eius lucẽ In auditu usq ad liqui¬
& ꝑuenitadumidã exalationẽ unde crassior
haec aura subsistit : Ingustatu & hanc transit
& ꝑuenitusq a dumorẽ corpolentiorem :
detiã pen& ratoatq traiecto cũ ad t̃renã gra¬
uita tẽ ꝑuenit tangendiultimũ sensũ agit᷑
Nonergoignorabat uaturas elemeNtorũ qui pri¬
us caelestia luminaria deindeaquarũ animan¬
tia : terrarũ aut̃ postrema uarrauit: :¬
Non qđ aerẽ p̃termiserit sed quia puriorem
pastẽ eius caelo pinguiorẽ uero tris uiuncupaũ:

Expanded text:
quaeque afficit, subtilioribus, scilicet, crassiora quaeque afficit, subtilioribus, scilicet, crassiora penetrantibus. Quanto autem quidquid subtilius est, in natura corporali, tanto est vicinius naturae spiritali; anima tamen, cui sentiendi vis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat vigorem sentiendi. In hoc itaque motum in omnibus sensibus per subtilitatem ignis, sed non in omnibus ad idem pervenit. In visu enim pervenit represso calore usqet peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum Non ergo ignorabat naturas elementorum, qui prius coelestia luminaria, deinde aquarum animantia, terrarum autem postrema narravit, non quod aerem praetermiserit, sed quia puriorem partem ejus coelo, pinguiorem vero terris nuncupat.
Abbreviated transcription (Latin):
Producant aquae reptilia animarũ uiuarũ
& ꝓducat aer uolatilia uolantia suꝑ terram
sedutrũq: hoc animantiũ genus exaquis pro¬
ductũ esse narratꝰ : Quic quidergo a quarũ
siue labilit̃ undo sũ & fluidũ ẽ siue uaporalit̃
tenuatũ atq suspensũ : ut illudreptilibus
hoc uolatilib appareat distributũ : ut rũ que
tam̃ umidae naturae deputatꝰ: &ideosuNT
qui subtilissima c̃sideratione quinq: istoscorpo¬
ris sensus secundũ quattuor usitata elim̃ta
distinguaN ut oculos adignẽ aures ad aerẽ
purũ dicaNT ꝑtinere : olfactũ autẽ ad aerẽ
umidũ gustũ uero ad corpolentos humores
tactũ a delim̃tũ terrenũ: ac ꝑ hocelim̃ta
om̃ã inomnib eẽ sed unũ quodq eorũ ex eo
qđ amplius hab& accepis se uocatũ : Ide oaut̃
caloris priuatione  uramunte cum
corpusnimiae frigescit obtundisensũ quia
motuspigre seit qui excalore in est corpori
dũignis aerẽ & aerumida &umor terrena

Expanded text:
Producant aquae reptilia animarum vivarum, Producant aquae reptilia animarum vivarum, et producat aer volatilia volantia super terram; sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. Quidquid ergo aquarum sive labiliter undosum et fluidum est, sive vaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus, hoc volatilibus appareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputatur. Et ideo sunt qui subtilissima consideratione quinque istos corporis sensus, secundum quatuor usitata elementa distinguunt, ut oculos ad ignem, aures ad aerem, purum dicant pertinere; olfactum autem ad aerem humidum, gustum vero ad corpulentos humores, tactum ad elementum terrenum; ac per hoc elementa omnia in omnibus esse, sed unumquodque eorum ex eo quod amplius habet accepisse vocatum. Ideo autem caloris privatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem, et aer humida, et humor terrena
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere dicitur & qđ itasitaer aquae simi¬
lis & exei : falationib: pinguiscere ꝓbatur
itaut spm̃ procellae faciat ĩ dest & nubilã :
Aernamq: caelo in quosunt lu minaria
tt auicinus ẽ ut &ipse celi nomen accipiat:
Nam cũ dicit inpsalmo: laudate eum
caelicaclorũ satis appar& hunc aerem
non solũ caelũ sed etiã caelos dici sic̃ dicuiTur
& trae cũ unasit : hosetiã aerios caelos quondã
perisse diluuio inquadã earũ quae canonicae
Nuncupantur epistula legimus qđ nescio
quẽ admodũ possit intelleginisi in aquarũ
naturã pinguioris huius aeris qualitate
conuersã : oportebatergo ut increandis
habitatorib: inferiores huius mundi partes
quae saepe terrae nomine tota cõmemorat̃
prius ꝓducerent᷑ ex aquis animalia. postea
uero de terra : & qđ ita ut iã supra diximus
sit aeraqua similis ut ex eiusalationib pinguis¬
cerȩꝓb&ur: Ac ꝑ hoc uonscriptum est :

Expanded text:
pertinere dicitur. Et quod ita sit aer aquae simipertinere dicitur. Et quod ita sit aer aquae similis, et ex ejus halationibus pinguescere probatur, ita ut spiritum procellae faciat, id est nebulam. Aer namque coelo, in quo sunt luminaria, ita vicinus est, ut et ipse coeli nomen accipiat. Nam cum dicitur in psalmo: Laudate eum, coeli coelorum , satis apparet hunc aerem non solum coelum, sed etiam coelos dici, sicut dicuntur et terrae, cum una sit. Hos etiam aereos coelos quondam periisse diluvio, in quadam earum quae canonicae nuncupantur epistola legimus, quod nescio quemadmodum possit intelligi, nisi in aquarum naturam pinguioris hujus aeris qualitatem conversam. Oportebat ergo ut in creandis habitatoribus inferioris hujus mundi partis, qui saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea vero de terra, et quod ita, ut jam supra diximus, sit aer aquae similis, ut ex ejus halationibus pinguescere probetur. Ac per hoc non scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nolatile suꝑ terrã subfirmam̃tocaeli
Quid ergo est qđ prius ornaũ aquas
dereptilib antequã terrã de anima lib:
ambrosius Iuexameron
Rationamq: erat ut quae prius uisibi¬
lis apparuit. prius etiã ornatũ suũ
reciper& : aut quia in principio caelum
recepit ornatũ suũ id est de angelis quando
qrcatifuerunt. Similiter autẽ & traquan¬
do eã deherbis uel de arborib: uestiuit:
Ratioemmerat ut aquae receperent
ornamentũ suũ dereptilib: uel aer deuo¬
latilibus.
Quidest enim qđ sepe legimus decreatii¬
ra caeli& trae & maris similit̃ quando
creaoi suN uel quomodo. Deaere autẽ
nihilindicauit¬
M Nonenĩ arbitrandũ ut ullũ elum̃tum
in hac scriptura p̃t̃misiss& . Nisiquia
consu&udo ẽ diuinae scriptur oce caelũ
& ⁊ũ totũ mundũ appellare &ideo aesti
manũ est aerad caelũ & t̃rãꝑtinere
& quicquidest humidũ ueluaporalit̃
expensũ hoc ad t̃rã ꝑten& Quic quid
uero tranquillũ & quietũ ẽ ad caelũ

Expanded text:
to coeli . Quid ergo est quod prius ornavit aquas de reptilibus antequam terram de animalibus? Ambrosius in Hexameron. - Ratio namque erat ut quae prius visibilis apparuit, prius etiam ornatum suum reciperet; aut quia in principio coelum recepit ornamentum suum, id est, de angelis, quando creati fuerunt. Similiter autem et terra, quando eam de herbis vel de arboribus vestivit, ratio enim erat ut aquae reciperent ornamentum suum de reptilibus, vel aer de volatilibus. Quid est enim quod saepe legimus de creatura coeli et terrae et maris similiter, quando creati sunt, vel quomodo, de aere autem nihil indicavit? Non enim arbitrandum ut ullum elementum in hac Scriptura praetermisisset, nisi quia consuetudo est divinae Scripturae coelum et terram totum mundum appellarmandum est aerem ad coelum et terram pertinere. Et quidquid est humidum, vel vaporaliter expansum, hoc ad terram pertinet: quidquid vero tranquillum et quietum est, ad coelum
Abbreviated transcription (Latin):
Vtenim haec subsequerentur prima prtecessit
qua eo die quopeccauit ad a inanima mortuus est :
Quomodo poterat mortem timere ad am
quam nullatenus sciebat
I Sicut enomnnosscimus resurrectionẽ quã nũ quã
expertisumus Necuidimus ita &ille sciebat
mortẽ : sciens igitur qđ exiens anima a corpore
faciat mortẽ : &dũ reuersa fuerit incorpussuũ

Expanded text:
uerentur prima praecessit, quia eo die quo peccavit Adam, in anima mortuus est. D. Quomodo poterat mortem timere Adam, quam nullatenus sciebat? M. Sicut enim nos scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus, nec vidimus, ita et ille sciebat mortem. Scientes igitur quod exiens anima a corpore faciat mortem, et dum re
Abbreviated transcription (Latin):
Uilliquigignerentur ad eundẽ ꝑ ducerent statũ :
donec certonu mero imple tosiiuste om̃s oboedienterq
uiuerent : fieret inaet̃nã uitã commutatio : Sicut
c̃siderari potest & deenochquifiluis genitis dõ placens
p̃ mortuus sed trans latus est : Curergo & adam &
eua siiuste uiuentes caste filios ꝓcreassent : non eis

Expanded text:
ignerentur ad eumdem perducerentur statum, donec certo numero impleto, si juste omnes obedienterque viverent, fieret in aeternam vitam commutatio, sicut considerari potest et de Enoch, qui filiis genitis Deo placens, non mortuus, sed translatus est. Cur ergo et Adam et Eva, si juste viventes cast
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ adimaginem & similitu dinẽ nr̃am:
& fecit ds hominem adimaginem đi
A Noc primũ breuit̃ dicimus ñuindifferenter
accipiendũ qđ in alii soperib dicitꝰ dixit ds̃
fiat: hic autẽ dixit ds̃ faciamus:
M Ad insinuantã ut ita dicã pluratatẽ ꝑsonarũ

Expanded text:
ram. Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei . D. Hoc primum breviter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur, dixit Deus, Fiat, hic autem dixit Deus, Faciamus. M. Ad insinuandum, ut ita dicam, pluralitatem personarum,
Abbreviated transcription (Latin):
uimfatorũ aueritate diun suspicant p̃cipuam
tribuere potestitẽ ex libriscorũ cestemam festũ
est quia uero terrenis & corporalib: illa corpora
Ñadeaquae ipsitractant potentiora s̃ uel limo
aliquando cognoseant quia cũ multa corpora
diuersorũ generũ uelanmuntiũ uellier barum
& arbustorũ unosimul punc totẽ porisseminentꝰ
unoq puncto tẽporis hnumerabilia multanas¬
cantur : Non tantũ diuersis sed etiã hisdẽ t̃rarũ
locistancae sinuari&a tesinꝓgressihi inactib:
& pissionib corũ ut uere isti sic̃ dicit ꝑdant sidera
susta c̃sidereNt̃: Fatenduergoẽ quan docebeis uen.
dictntꝰ instinctũ quodã occultis si modiciquem
nes ientes iumianaem̃ tespatiuntꝰ. Qđcũ ad de¬
cipiendos homines fit spirituũ seductorũ ope¬
ratio est : quib: qua edã uera de cẽporalib rebus
nosse ꝑmittit partessubtilioris sensus acunine¬
quia corporib subtiliorib uigeN partẽ experi¬

Expanded text:
vim fatorum a veritate devii suspicantur, praecipuam vim fatorum a veritate devii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Quia vero terrenis et corporalibus illa corpora non ad ea quae ipsi tractant potentiora sunt, vel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut usi ita considerent. Fatendum ergo est, quando ab his vera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. Quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est, quibus quaedam vera de temporalibus rebus nosse permittitur, partim subtilioris sensus acuquia corporibus subtilioribus uigent, partim experi
Abbreviated transcription (Latin):
sine tẽpore p̃terire potuerit : quisuae tamen
ereationis tempus habuerun ł siderũ tam̃ distinc¬
tione illudtriduũ n habuerunt: Qualisetiam
luna facta sit utrũ prima anplena multilo qua¬
cissime inquirunt sed plane dicã siue primã
siue plenalumam dis fecerit. fecisse ꝑ fectam:
congrua quodã modo ꝓoitatq explicat &iã conͦ
tenebat occultũ : & siñ specie uel mole corporis:
uĩ tamen & rationenaturae : nisi forte arbor
quae ꝑ hiemẽ pomis uacua foliisq nudaẽ tunc
inꝑfecta dicendaẽ. Non nullietiã multasstellas
uela equales soliuel etiã maiores audent dicere
sed longius positas paruas uideri: & siita est
curistas ꝑsigna circũ eunte sam plius uenerant᷑
Cur eas signorũ dominas cẽ ꝑlubent : & enini
si re gradationesillas siderũ uel fortas se tardita¬
tes non a sole fieriquisqic̃tendat : sed alii soccul¬
tiorib causis solit im̃istos in suis deleram̃tis quib

Expanded text:
sine tempore praeterire potuerit, qui suae tamen sine tempore praeterire potuerit, qui suae tamen creationis tempus habuerunt, siderum tamen distinctione illud triduum non habuerunt. Qualis etiam luna facta sit, utrum prima, an plena, multi loquacissime inquirunt. Sed plane dicam, sive primam sive plenam lunam Deus fecerit, fecisse perfectam. congrua quodammodo prodit atque explicat, etiam ante continebat occultum, et si non specie vel mole corporis, vi tamen et ratione naturae; nisi forte arbor quae per hiemem pomis vacua foliisque nudata est, tunc imperfecta dicenda est. Nonnulli etiam multas stellas vel aequales soli, vel etiam majores audent dicere, sed longius positas parvas videri. Et si ita est, cur istas per signa circumeuntes amplius venerantur? cur non eas signorum dominas esse perhibent? Etenim si regradationes illas siderum, vel fortasse tarditates non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen isto in suis deliramentis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicam̃tũ inuenimus ad adiutorium: Nam quan¬
a sunlitates sintinea ipsec̃sidera : Fructiferaligna
a fruendo dictas &abommligno possumus habere
aduitoriũ : Iurenullũ lignũ dicimus infructuo sũ
⁊ribulo suero & spinas quaius postpeccatũ hominis
rscantur ad laborẽ. Dicente seriptura spinas
&tibulos pariettibi: tim̃ nonẽ dicendũ tuncea
aborire extra quia lã erant utiq ad pastos pecoꝵ
acuolatiliũ factanonadaugendum hominis
poenam producta:
Niditaeq ds qđ esser bonũ & faccumest uesgere
& mane diestertius Quotienstibi hoc uerbum
occurreriti nemento sententiae primidieiquani
posunmus ita Sisi c subito uiditds lucem quodes¬
INCIEIT DEOIE OTARTA
infirmam̃tocaeli & oiuidant diẽ ac noetẽ & sin¬
Sfirmam̃to caeli & inluminent terrã: Nonantea
tempora fuerunt. IneX Λne Roꝵ
M¶ Iinsnonindeat quam obscure positũ sit quasto
die coepisse tẽpora quasi superius triduum

Expanded text:
dicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quandicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantae utilitates sint in eis, ipse considera. Fructifera ligna ex fruendo dicta sunt, si ab omni ligno possumus habere adjutorium; jure nullum lignum dicimus infructuosum. Tribulos vero et spinas quamvis post peccatum hominis nascantur ad laborem, dicente Scriptura: Spinas et tribulos pariet tibi; tamen non est dicendum tunc ea aboriri ex terra, quia jam erant utique ad pastus pecorum ac volatilium facta, non ad augendum hominis poenam producta. Viditque Deus quod esset bonum, et factum est vespere et mane dies tertius . Quotiens tibi hoc verbum occurrerit, memento sententiae primi diei, quam posuimus ita: Si sic subito Deus vidit lucem, quod esINCIPIT DE DIE QUARTA. in firmamfirmamento coeli, et illuminent terram . D. Non antea tempora fuerunt? IN HEXAMERON. M. Quis non videat quam obscure positum sit quarto die coepisse tempora, quasi superius triduum
Abbreviated transcription (Latin):
Lignũ secundũ suã speciẽ sem̃ ꝓduc̃: Cũ mens nr̃a
ex sec̃siderationẽ inalterũ colligit &rectioperis germ̃
pas& : Hinc quidã sapiens dic̃ quod tibinonuis fie
nalione feceris : Hinc ineuangelio dic̃ qua ecũq
uultisut faciant uobis homines & uoseadẽ facite
illis : acsia ꝑtedicer& : speciem urãm in alterũ respi¬
cite atq ex uobis m& ipsis cognoscite quiduos oporae¬
at aliis exinbere: & sic̃ superius diximus terram
significare eclesiã Quae & uerbinos pabu lore fic̃
& patrocinitũ braculo custodit: Quae e lo quendo
pascit & opitulando ꝓtegit : ut ñ solũ herbã sefec¬
tionis ꝓferat sed etiã cũ fructu operis arborem
spmas & tribulos quando fecitꝰ
M Simulomã chfec̃ dicente seriptura. Quiuit hi
a ẽnũ creaũ omã simul: Nulla tenus igit̃ dicenda
sunt in frictuo salgna qua eali quomoco hiominib
adferunt adium̃ta : QQuia & reuera siñ inueming
inea aliquidad aedendũ in uenimus aliquid ad me¬

Expanded text:
Lignum secundum suam speciem semen producit, cum mens nostra ex se considerationem in alterum colligit, et recti operis germen parit. Hinc quidam sapiens dicit: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Hinc in Evangelio dicit: Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis ; ac si aperte diceret: Speciem vestram in alterum respicite, atque ex vobismetipsis cognoscite quid vos oporteat aliis exhibere. Et sicut superius diximus terram significare ecclesiam, quae et verbi nos pabulo reficit, et patrocinii umbraculo custodit. Quae et loquendo pascit, et opitulando protegit, ut non solum herbam refectionis proferat, sed etiam cum fructu operis arborem spinas et tribulos quando fecit? M. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul. Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus adferunt adjumenta. Quae et revera si non invenimus in eis aliquid ad edendum, invenimus aliquid ad me
Abbreviated transcription (Latin):
lucis qui int̃uesperã & mane restare uidebatis:
Anquia primaliex angelicã significaũ reuqont̃
quic̃ tẽplando creatore suũ cũ c̃cordissima carto
si nececitatis ignorantia creatorẽ in ꝑpetuũ lu¬
dare ñ cessant. sed tamen intio operis & fut
lucide cognouerunt quoduespera & mane

Expanded text:
lucis, quae inter vesperam et mane restare videbatur; lucis, quae inter vesperam et mane restare videbatur; an quia prima lux angelicam significavit creationem, qui contemplando creatorem suum, cum concordissima charitate sine caecitatis ignorantia Creatorem in perpetuum laudare non cessant? Sed tamen initio operis et fine lucide cognoverunt quod vespere et mane
Abbreviated transcription (Latin):
Sactenebras: Quomodo ista secundũ sensũ intelle
M Quartanãq die emicuerunt luminaria firm
legis infixa. Idest euange listae doctoress¬
tura scam disputando coherenTes &omnib: inst¬
norb lum̃ sapientiae demonstraftes: Prodi
etiã simul &ceterũmi cantiũ siderũ turba ils
diuersarũ uirtutũ inec lesianumerositas que
in huiuisuitae obscuritate tã quã in nocte refil¬
gentesdiuidant in hoc firmam̃to scripturie seis¬
bilia &intellegibilia quasi int̃ lucẽ ꝑ fectorin
lorũ sunt etiam in tempora & dies& annosqua
predicatores propriis temporib: uiuunt & troi¬
seunt : uerbum aut̃ dñi stabit in a &errum
A Curprimo terra germina uerit de inde fica
sint luminaria
M Quia posto perabona uenit in luminatiolues
ad contem plandã s peciẽ diuina e uistutis¬
S uespere & mane diesquastus. Cur uespera
uelmane nominauitde n octeaut̃ nihil indio¬
M Quidergo aliud noctẽ dicamus nisi absentiã

Expanded text:
lucem ac tenebras . Quomodo ista secundum sensum spiritua- Quarta namque die emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae, doctoresturae sanctae disputando cohaerentes et omnibus inferioribus lumen sapientiae demonstrantes. Prodiit etiam simul, etc., micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in Ecclesia numerositas, quae in hujus vitae obscuritate, tanquam in nocte, refulgentes dividant in hoc firmamento Scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum, lorum; sunt etiam in tempora, et dies, et annos, quia praedicatores propriis temporibus vivunt et transeunt; verbum autem Domini stabit in aeternum. D. Cur primo terra germinaverit, deinde sint facta luminaria? M. Quia post opera bona venit illuminatio lucis ad contemplandam speciem divinae virtutis vespere et mane dies quartus. Cur vespere vel mane nominavit, de nocte autem nihil indicavit? Quid ergo aliud noctem dicamus, nisi absentiam
Abbreviated transcription (Latin):
A Quaerendũ nobis ẽ susta animalia uene nosa
in principio quando creatae sunt : uenenum
habuerunt sicut nunc
M Hoc ꝓculdubiosciendũ quia sic̃ tunc creata
fuerunt ita ꝑmanent sed tam̃ in principioNo¬
cendinon habuerunt potestatẽ : sic̃ꝓbare possu¬
mus deserpentib quando uipera inuasit manũ
pauli & nihilei nocuit: quia potestatem habu¬
it inuadendi Nocendiautẽ ñ habuit potestatẽ
Simelit̃ debestiis quandod anihel missus fuit
in lacũ leonũ tuncleones nihile i nocueruñ :
Aut propt̃ea ista animalia uenenosa creata fuer
ad terrendũ hominẽ quẽ ds̃ p̃sciebat peccantẽ
ut intelleger& i poenas infernales quia alibi
ipsis nocent : Dũ deoriginali peccatoñ habent
unde eis uindicta tribuatur:¬

Expanded text:
D. Quaerendum nobis est si ista animalia venenosa D. Quaerendum nobis est si ista animalia venenosa in principio quando creata sunt, venenum habuerunt sicut nunc. M. Hoc procul dubio sciendum quia sicut tunc creata fuerunt, ita permanent; sed tamen in principio nocendi non habuerunt potestatem, sicut probare possumus de serpentibus. Quando vipera invasit manum Pauli, et nihil ei nocuit, quia potestatem habuit invadendi, nocendi autem non habuit potestatem. Similiter de bestiis quando Daniel missus fuit in lacum leonum, tunc leones nihil illi nocuerunt; aut propterea ista animalia venenosa creata fuerunt ad terrendum hominem, quem Deus praesciebat peccantem, ut intelligeret poenas infernales, quia alibi tipsas nocerent, dum de originali peccato non habent unde eis vindicta tribuatur
Abbreviated transcription (Latin):
eam sia qua terram tegebat:
M Dealtiora t̾ra hoc dicit. ubi montes cẽ uident:
autde insulis illud dictũ est ubi t̃ra altior est
quã aqua: sed magis hoc secuntum sensum
intellegendũ ẽ : quia simplices inecclesia super
prudentes fundatis : Viuaeitaq aquae dicuntꝰ
illi quia sustentant eos quos inferiores uel infir¬
miores se eẽ conspiciunt : Quia quantũ est
int̃lunã & sidera caeli : tantũ est in t̃scam rusti¬
citatem & scam simplicitatem: sequitur:¬
s Reuedixitq eisdicens crescite & multiplica¬
Smini & replete aquas maris
A Quare ista animalia benedictionem accipe¬
remerueruñ sicut homo
M Idest ut intellegamus istã benedictionem
inc&eris animalibus permanere :
Auesque multiplicentur suꝑ terrã¬
s Et factum est uespere & mane diesquiNTus :
INCIPIUNTOUISTIONS DEDIE SECTA
txrrquoqueds̃. Producar terra
animam uiuentẽ in genere suo : Ium̃ ta
s& reptilia & bestias terrae secundum
speciessuas factũq estita Acmerosius

Expanded text:
eam , si aqua terram tegebat? eam , si aqua terram tegebat? M. De altiori terra hoc dicit, ubi montes esse videntur, aut de insulis illud dictum est, ubi terra altior est quam aqua. Sed magis hoc secundum sensum intelligendum est, quia simplices in Ecclesia super prudentes fundati sunt. Vivae itaque aquae dicuntur illi, quia sustentant eos quos inferiores vel infirmiores se esse conspiciunt, quia quantum est inter lunam et sidera coeli, tantum est inter sanctam rusticitatem Benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini et replete aquas maris . D. Quare ista animalia benedictionem accipere meruerunt sicut et homo? M. Id est, ut intelligamus istam benedictionem in caeteris animalibus permanere. Avesque multiplicentur super terram et factus est vespere et mane dies quintus. INCIPIUNT QUAESTIONES DE DIE SEXTA Dixit quoque Deus, Producat terra animam viventem in genere suo, jumenta et reptilia et bestias terrae, secundum species suas: factumque est ita . AMBROSIUS.
Abbreviated transcription (Latin):
mam uiuentẽ atque motabilem quam
produxerant aquae inspeciessuas. & omne
uolatile iuxtagenus suum
Nos secupioquandominimipiscesuel anima¬
lia siue uermiculi quos scriptura non memi¬
ntcreatifuerunt : &dũ ratio in quirendaẽ
abaele fantomaximousq aduermiculum
minimũ undẽ ueniant dumscriptura
hicnibil indicauit : a¬
Mutellegendũ enĩ est qđ quando ds̃ sepa¬
raũ aquas abaquis tunc minima animalia
quae deaquis efficiunt᷑ in ipsis aquis natura
illorũ c̃sistebat : & illi uermes qui incorporibus
mortuorũ sunt : in ipsis corporib: eorũ habent
ugorẽ nascendi: & piscesdeaquis ꝓcreantur
dũ dic̃: producant aquae reptile animȩ uiuenis
N Saqua tegebat terram anterra aquam:
quaeso utdicas
Mqua te gebat t̃rã quasi aliqua parsterrae
elapsafuerit suꝑaquã statim erupta est
aqua & in locũ suũ terra reuertitur
QQuomodom psalmodicit : quia ipse super
marea fundauit eã & suꝑ flumina p̃parocuit

Expanded text:
mam viventem atque mutabilem, quam mam viventem atque mutabilem, quam produxerant aquae in species suas, et omne volatile juxta genus suum . Nosse cupio quando minimi pisces, vel animalia, sive vermiculi, quos Scriptura non meminit, creati fuerunt. Et dum ratio inquirenda est, ab elephanto maximo usque ad vermiculum minimum, unde veniant, dum Scriptura hic nihil indicavit? Intelligendum enim est quod quando Deus separavit aquas ab aquis, tunc minima animaquae de aquis efficiuntur, in ipsis aquis natura illorum consistebat; et illi vermes qui in corporibus mortuorum sunt, in ipsis corporibus eorum habent vigorem nascendi, et pisces de aquis procreantur, dum dicit. Producant aquae reptile animae viventis D. Si aqua tegebat terram, an terra aquam quaeso ut dicas. M. Aqua tegebat terram; quasi aliqua pars terrae elapsa fuerit super aquam, statim erupta est aqua, et in locum suum terra revertitur. D. Quomodo in psalmo dicit quia ipse super maria fundavit eam, et super flumina praeparavit
Abbreviated transcription (Latin):
& statim ꝓiectus ẽ dealtitudine caeli inaercum
omnibisatellib suis quia ñ ꝑst&erun Tindiui no
amore sc̃illiqui firmatis ut siuellint peccare
ũ possint  E quia ipsi in principio ꝓprium
arbitriũ habuerunt : sicut genus humanum
uid& urhabere : Illi autẽ deproprio arbitrio
lapsisententiã đi acceper : ut siuel lint reparari
homicioa fuit & inueritate noñstetit
quur homicida:
M Qua primũ adã iugulaũ in paradiso : quan¬
dopoma ederesuasit : & de in mortalita¬
usq aduentum saluatoris iugulauit :
Quomodo inueritate nonftecit:
Quia non meruit accipere qđ ci ꝓmis sum
fueratitcũ creatore suo in ꝑp&uũ cũ reliquis
angelis ꝑmansiss& : Sei piectus ẽ in t̃ramcũ
suis ubisine dubio poenã patiunt᷑ : Quia inaere:
ignis sidereus eis dominat & sibi ꝓgenere suo
quasi quodã carcer deputatus ẽ quousq ueniat
tẽpus dieiudicn: ut mignemmit tantur
a&ernum. SequrtuR
reauitque dscete grandia & omnem ani¬

Expanded text:
ectus est de altitudine coeli in aerem cum omnibus satellitibus suis, quia non persteterunt in divino amore, sicut illi qui firmati sunt, ut si velint peccare, non possint, quia ipsi in principio proprium arbitrium habuerunt sicut genus humanum videtur habere. Illi autem de proprio arbitrio lapsi, sententiam Dei acceperunt, ut si velint reparari,homicida fuit et in veritate non stetit . Cur homicida? M. Quia primum Adam jugulavit in paradiso, quando poma edere suasit, et de immortalitausque ad adventum Salvatoris jugulavit. Quomodo in veritate non stetit? Quia non meruit accipere quod ei promissum fuerat, ut cum creatore suo in perpetuum cum reliquis angelis permansisset; sed projectus est in terram cum suis, ubi sine dubio poenam patiuntur, quia in aere ignis sidereus eis dominatur, et sibi pro genere suo quasi quidam carcer deputatus est, quousque veniat tempus diei judicii, ut in ignem mittantur aeternum. Sequitur: Creavit Deus cete grandia, et omnem ani