comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
butionem eorum ip̃is. His
dictis simul ab loco illo dis¬
tesserunt. Cum aut̃ si mul ꝑ¬
gerent. it̃m ortus est sermo
int̃ illos. quomodo suꝑbiam
illorum canonicoꝵ destruerẽt.
et uineam illam aliis agricol
locarent. qui redderent fructum
eius temꝑib suis. Nec tamẽ
cuiqͣm eorum uiolentiam in¬
ferre uoluerunt. ut p̃benda sua
priuarent᷑ prius qm deus tolle¬
ret eos de medio. qr multi ex eis
nobiles ⁊ scientes extit̃unt s
ut iniuriam eis illatam sine
pc̃co. ꝑ uiros religiosos uindi¬
carent eis eccł̃iam beate geno¬
uefe cõmittendo: Decreu̾mnt gͦ
nigros monachosibidem ẽẽ
constituendos: S hoc eos ma¬
xime angebat qd̃ ad eorum
emolumentum p̃ter unam
p̃bendam que tunc forte uaca¬
bat ñ habebant. Abbas ita q
sc̃i uictoris. cõꝑto eorum con¬
silio de mutatione ordinis.
dñm papam ⁊ regem ludoui¬
cum p̃cib circumuenit affec-¬
tuosis. ut ordo sc̃i angustini
in eccłia ad honorem der ⁊

Expanded text:
butionem eorum ipsis. » His butionem eorum ipsis. » His dictis, simul ab loco illo recesserunt. Cum autem simul pergerent, iterum ortus est sermo inter illos, quomodo superbiam illorum canonicorum destruerent, et vineam illam aliis agricolis locarent, qui redderent fructum ejus temporibus suis. Nec tamen cuiquam eorum violentiam inferre voluerunt, ut praebenda sua privarentur, priusquam Deus tolleret eos de medio, quia multi ex eis nobiles et scientes exstiterunt; sed ut injuriam eis illatam, sine peccato, per viros religiosos vindicarent, eis ecclesiam B. Genovefae committendo. Decreverunt ergo Nigros monachos ibidem esse constituendos; sed hoc eos maxime angebat, quod ad eorum emolumentum, praeter unam praebendam, quae tunc forte vacabat, non habebant. Abbas itaque S. Victoris, comperto eorum consilio de mutatione ordinis, dominum papam et regem Ludovicum precibus circumvenit affectuosis, ut ordo S. Augustini in ecclesia, ad honorem Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
mala que ñ ierebamur. Unde
cognouissz q̃ fc̃a fuissent. nimia
exacerbatus indignatione. res¬
pondit. Michi uindictam ⁊ ego
retribuam. Et accersito dño re¬
ge lͬ douico. sic fatur. Ego ob re¬
uerentiam apłorum petri ⁊ pau¬
li ⁊ beate genouefe huc accessi
diuina tractare mistiaz ⁊cano¬
nici huiꝰ eccłie maligni ⁊ insipi¬
entes. timorem domini abicien-¬
tes famulos meos ut me adira¬
cuncliam ꝓuocarent pugnis ⁊
flagellis cendunt.S ne diu glo-¬
rientur in malicia sua. tu qui
cãm eccł̃ie huiꝰ tueris. michi de
p̃dictis transgressorib iusticiã
exhibere ne moreris.Rex aut̃
domino pape a se iusticiam q̃rẽ¬
ti ait. Pat sc̃e cui querelas iniu¬
rie michi illate exponam. aut
quis michi iusticiam faciat: Nã
ego ut ur̃i. dum eos clisiunge¬
re conaer graues ictus furenti¬
um sustinui. S cum tͥ a domino
ligandi atq soluendi iusto iu¬
dicio collata est potestas: ecce
in manu tua sunt redde recri¬

Expanded text:
mala, quae non merebamur; unde:mala, quae non merebamur; unde:cognovisset, quae facta fuissent, nimia exacerbatus indignatione, respondit: « Mihi vindicta et ego retribuam . » Et accersito domino rege Ludovico, sic fatur: « Ego ob reverentiam apostolorum Petri et Pauli et B. Genovefae, huc accessi divina tractare mysteria: et canonici hujus ecclesiae, maligni et insipientes, timorem Domini abjicientes, famulos meos, ut me ad iracundiam provocarent, pugnis et flagellis ceciderunt. Sed ne diu glorientur in malitia sua, tu, qui causa ecclesiae hujus tueris, mihi de praedictis transgressoribus justitiam exhibere ne moreris. » Rex autem domino papae, a se justitiam quaerenti, ait: « Pater sancte, cui querelas injuriae mihi illatae exponam, aut quis mihi justitiam faciet? nam ego ut vestri, dum eos disjungere conarer; graves ictus furentium sustinui. Sed cum tibi a Domino ligandi atque solvendi justo judicio collata est potestas, ecce in manu tua sunt; redde retri
Abbreviated transcription (Latin):
re moliuntur. Romani econtͣ
totis nisib illud sibi attrahere ñ
desistunt. Quid in his moror: Tra¬
here ad inuicem ñ desitt̾unt donec
scisso frust atim pallio pugnis
se peuterent: ⁊ ministri eccł̃ie. seruos
domini pape sanguinolentos ad¬
hibitis fustib redd̾ent. Qumq cla¬
mor cliscordantium in eccłia attol¬
leret᷑. accurrit rex l  douicus eos
compescere uolens. Illi u̾o qi ob¬
scuratum erat insipiens cor eoꝵ
regẽ in decore suo uenientem. nõ
uerebant᷑: s eum sic̃ alios ualidis
ictib affec̾unt. Qum q ħ agerent᷑
quidam ex familia dñi pape. scis¬
sa ueste. ⁊ facie unguib exarata
domini sui aduoluti pedib. lacri¬
mabilit ei iniurias suas ꝓponũt
dicentes. Ece quomodo honorã¬
tur quos dominus papa uult
honorare. Tale ne nobis debet᷑
p̾mium. qui reliquimus romã
et nr̃a. ⁊ secuti sumus te: Habe¬
at iam roma pudorem. Nusqͣm
fuimus sine honore nisi in et¬
cłia ista in qua accid̾unt nob̃

Expanded text:
re moliuntur: Romani econtra re moliuntur: Romani econtra totis nisibus illud sibi attrahere non desistunt. Quid in his moror? Trahere ad invicem non destiterunt, donec scisso frustatim pallio pugnis se percuterent, et ministri ecclesiae servos domini papae sanguinos lentos adhibitis fustibus redderent. Cumque clamor discordantium in ecclesia attolleretur, occurrit rex Ludovicus, eos compescere volens; illi vero, quia obscuratum erat insipiens cor eorum , regem in decore suo venientem non verebantur, sed eum sicut alios validis ictibus affecerunt. Cumque haec agerentur, quidam ex familia domini papae, scissa veste et facie unguibus exarata, domini sui advoluti pedibus, lacrymabiliter ei injurias suas proponunt, dicentes: « Ecce quomodo honorantur, quos dominus papa vult honorari. Talene nobis debetur praemium, qui reliquimus Romam et nostra, et secuti sumus te? Habeat jam Roma pudorem: nusquam fuimus sine honore nisi in ecclesia ista, in qua acciderunt nobis
Abbreviated transcription (Latin):
meditatum consilio. S diuine
sapĩe iusto cuncta disponente
iudicio.
Colens itaq dominus pa¬
pa scire si floruiss uinea. si flo¬
res fructus dedissent secessit in
ꝑtes gallie. Qui parisius appro¬
pinqͣnti rex l douicus ⁊ ep̃c eiꝰ
dem ciuitatis. cum multitudĩe
clicorum ⁊ laicorum accurrũt.
et honorifice susceptum. ad ec-¬
cl̾iam beate uirginis marie cũ
magno tripulio ꝑducunt. Post
paucos dies placuit ei eccłiam
beate Genouefe uisitare:⁊ibi di¬
uina celebrare. quia apłica di¬
cebat᷑. Quo cum ꝑuenisset. pal¬
lium sericum añ altare a mum¬
stris eccłie deponit᷑ ubi dominꝰ
papa ad orandum ꝓst̾nitur. Ora-¬
tione completa uestibulum in¬
gredit᷑. ⁊ ad missam telebrandã
sacris uestib induitur. Interea
ministri domini pape pallium
sericum tollunt. affirmantes il¬
lud sibi deberi scd̃m antiq̃ con¬
suetudinis morem. Qd̃ famu¬
li canonicoꝵ indigne ferentes.
pallium ab eoꝵ manib extrabe¬

Expanded text:
meditatum consilio; sed divinae meditatum consilio; sed divinae sapientiae justo cuncta disponente judicio. Volens itaque dominus papa scire, si floruisset vinea, si flores fructus dedissent, secessit in partes Galliae: cui Parisius appropinquanti rex Ludovicus et episcopus ejusdem civitatis, cum multitudine clericorum et laicorum, occurrunt; et honorifice susceptum ad ecclesiam B. virginis Mariae cum magno tripudio perducunt. Post paucos dies placuit ei ecclesiam B. Genovefae visitare, et ibi divina celebrare, quia apostolica dicebatur. Quo cum pervenisset, pallium sericum ante altare a ministris ecclesiae deponitur, ubi dominus papa ad orandum prosternitur. Oratione completa vestibulum ingreditur, et ad missam celebrandam sacris vestibus induitur. Interea ministri domini papae pallium sericum tollunt, affirmantes illud sibi deberi, secundum antiquae consuetudinis morem. Quod famuli canonicorum indigne ferentes, pallium ab eorum manibus extrahe
Abbreviated transcription (Latin):
num est.ponere in domino d̾o
spem meam Cumq adutorio
dei cuius udicium abyssus
multa. ⁊ ccͣ cuius examen. ñ ẽ
stabile hominis consilium. pa¬
cientie armatus. adu̾sarios su¬
os in incepta malicia ꝑseuerã¬
tes. redderet mermes cuiusdã
ppositure dignitate sublimat᷑.
Oxp̃i pietas omni ꝓseqñda lau¬
de. qui famulum suum in tẽ¬
pore bñplaciti sui nouit extol¬
lerez quem añ tempus filii in¬
uidie moliebant᷑ oppͥmere. Cõ¬
canonici aut̃ sui turpi marcen¬
tes ocio in apparatu regio ed̾unt
et biberunt ad luxuriam in suꝑ¬
bia ⁊ in abusione usq in diẽ.
in qua dominus eugenius pa-¬
pa intrauit galliam. hñs p̾t̾ea
cotidianam sollicitudinem oĩ¬
um eccł̃iarum sibi a d̾o cõmis¬
sarum. Hic sr̃biam eorum cõ¬
fregit.⁊ ad nichilum redegit.
Nam illo adueniente parisiꝰ.
qd̃ metuebant euenit. ⁊ qd̃ ue¬
rebant᷑ accidit eis: ñ fortuitu qͥ¬
dem. nec Wll̾mi actum aut p̾¬

Expanded text:
num est, ponere in Domino Deo num est, ponere in Domino Deo spem meam . Cumque adjutorio Dei, cujus judicium abyssus multa, et contra cujus examen non est stabile hominis consilium, patientia armatus adversarios suos, in incepta malitia perseverantes, redderet inermes; cujusdam praepositurae dignitate sublimatur. O Christi pietas, omni prosequenda laude! qui famulum suum in tempore beneplaciti sui novit extollere, quem ante tempus filii invidiae moliebantur opprimere. Concanonici autem sui, turpi marcentes otio, in apparatu regio ederunt et biberunt ad luxuriam, in superbia et in abusione, usque in diem, in qua dominus Eugenius papa intravit Galliam, habens praetquotidiana, sollicitudinem omnium Ecclesiarum sibi a Deo commissarum. Hic superbiam eorum confregit, et ad nihilum redegit; nam, illo adveniente Parisius, quod metuebant evenit, et quod verebantur accidit eis : non fortuitu quidem, nec Wilhelmi actum aut prae
Abbreviated transcription (Latin):
et de his que fc̃a fuissent ad ini¬
cem ruminarent. sr̃uenit.¬
Tunc magr̃ albericus sic orsus
est loqui. Hoc u̾e possinnus cli¬
cere. qꝑ hac nocte uidimus mira¬
bilia. Et quis ñ miret᷑: Mirum
ñ est qd̃ unicus onmipotentis
dei filius demonium qd̃ erat mu¬
tum eicere potuit. ⁊ loq̃nte mu¬
to mirate sunt turbe: s illud mͥ
magis admirabile est qd dño
Ull̃mo omeliam ꝓnuntiante.
erat ihħe eiciens demonium. eiecu
sunt concanonici sui de ecclia ho¬
mines uidelz rõnales. ⁊ ip̃o loc̃¬
te fci sunt mitti. ⁊ fres sui elon¬
gau̾unt ab eo. ⁊ noti qͣi alieni
recesserunt. Ip̃o sermonẽ finien¬
te. fr̃i sunt ꝑsecutores serui dei ĩ
par abolam. omnib qui ħ au¬
dierant. Reatus aut̃ ull̾s iugi
meditatione u̾bi dei roboratꝰ
in onmib se prudent regebat:
ut cum psalmista possz diccre.
Dñs mͥ aduitor est ñ tuebo
quid faciat michi homo. Et
t̃m. Michi aut̃ adherere deo bo-¬

Expanded text:
et de his quae facta fuissent ad inviet de his quae facta fuissent ad invicem ruminarent; superveniens magister Albericus, sic orsus est loqui: « Hoc vere possumus dicere, quia hac nocte vidimus mirabilia. Et quis non miretur? mirum non est, quod unicus omnipotentis Dei Filius daemonium, quod erat mutum, ejicere potuit, et loquente muto miratae sunt turbae; sed illud mihi magis admirabile quod domino Wilhelmo homiliam pronuntiante: Erat Jesus ejiciens daemonium, ejecti sunt concanonici sui de ecclesia, homines videlicet rationales; et ipso loquente, facti sunt muti; et fratres sui elongaverunt ab eo, et noti quasi alieni recesserunt. » Ipso sermonem finiente, facti sunt persecutores servi Dei in parabolam omnibus, qui haec audierant. Beatus autem Wilhelmus, jugi meditatione verbi Dei roboratus, in omnibus se prudenter regebat, ut cum Psalmista posset dicere: Dominus mihi adjutor est, non timebo, quid faciat mihi homo . Et iterum: Mihi autem adhaerere Deo bo
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾at. Hoc aut̃ faciebant ut
ip̃o ñ hñte qui leuiticum ꝓ eo
officium expleret. scd̃m qd̃ ins¬
titutio p̃bende sue exigebat. scã¬
dalizaretͣ ⁊ ip̃i mat̾iam malig¬
nandi cͣc eum hr̃ent. Nocte do¬
minica tum septima lectio ꝓ¬
nuntiari debuiss ip̃e ad eandẽ
ꝓnuntiandã accessir ⁊ aꝑto li¬
bro. alta uoce uibe dñe ꝑsonu¬
it. Erat aut̃ euangłium. Erat
ihe eiciens demonuũ ⁊ illd̾ erat
mutum. Ad cuius uissionis uocem
replen stupore magno ⁊ extasi in
eo qd̃ contigerat illis obmutue¬
runt. ⁊ siluerunt a responso bñdi¬
ctionis ⁊ qm̃ renouatus est dolor
eoꝵ relictis matutinis ⁊ choro. exi¬
erunt unus post alt̾um incipien¬
tes a seniorib. et remansit ulls
solus ad pulpitum. ⁊ magr albe¬
ricus in medio choro qui erat uir
bonus ⁊ iustus. hic ñ consenserat
consilio ⁊ actib eorum: S expec¬
tabat regnum dei. Mane fc̃o. cũ
canonici in unum conuenissent.

Expanded text:
poterat. Hoc autem faciebant, ut poterat. Hoc autem faciebant, ut ipso non habente qui Leviticum pro eo officium expleret, secundum quod institutio praebendae suae exigebat, scandalizaretur; et ipsi materiam malignandi contra eum haberent. Nocte Dominica, cum septima lectio pronuntiari debuisset, ipse ad eamdem pronuntiandam accessit, et aperto libro, alta voce: Jube, Domine, personuit; erat autem evangelium : Erat Jesus ejiciens daemonium, et illud erat mutum. Ad cujus jussionis vocem repleti stupore magno et exstasi, in eo quod contigerat illis, obmutuerunt et siluerunt a responso benedictionis; et quoniam renovatus est dolor eorum, relictis matutinis et choro, exierunt unus post alterum, incipientes a senioribus, et remansit Wilhelmus solus ad pulpitum, et magister Albericus in medio choro, qui erat vir bonus et justus: hic non consenserat consilio et actibus illorum, sed exspectabat regnum Dei. Mane facto, cum canonici in unum convenissent,
Abbreviated transcription (Latin):
sua ad maiorem ꝓueheret᷑ dig¬
nitatẽ. Id̾o timori suo solatiũ
extogitantes. ep̃m parisiensem
p̃cib circumnen̾unt multimo¬
dis. ut eum oĩo ad ꝓmouend̾
ñ susciꝑet aut eo temꝑe sacros
ordines facere penitus desiste.¬
ret. Quorum p̾cib ep̃c uistus.
et eorum u̾bis nimium credu¬
lus. qr eum in multis accusa¬
bant. satros ordines fac̾e dis¬
tulit. Sed deus omp̃c qui cõ¬
p̾hendit astiitos in astutia
sua ⁊ ꝑdit sap̃iam sapientiũ.
et intellestum intelligentium
reꝓbat qd̵ mo liti fuerant cc̃ ne¬
potem sium. abbatem hugonẽ
minime latere uoluit. Unde idẽ
abbas illum cum littis sius sil¬
uanectensi ep̃o ordinandũ trãs¬
misit: ⁊ qd̃ uoluit idem ep̃c de¬
uotus impleuit. Adeptus ita¬
q tliaconatꝰ officiũ dom̃ rediit:
nullo canonicoꝵ suoꝵ sciente
quo uł ad quid abierat. Sab¬
bato subseq̃nti intitulat᷑ ad o¬
meliã legendam: qr uicarium
pp̃ eorum importuitatẽ hr̃e ñ

Expanded text:
sua, ad majorem proveheretur digsua, ad majorem proveheretur dignitatem. Ideo timori suo solatium excogitantes, episcopum Parisiensem precibus circumvenerunt multimodis, ut eum omnino ad promovendum non susciperet, aut eo tempore sacros ordines facere penitus desisteret. Quorum precibus episcopus victus, et eorum verbis nimium credulus, quia eum in multis accusabant, sacros ordines facere distulit. Sed Deus omnipotens, qui comprehendit astutos in astutia sua, et perdit sapientiam sapientium, et intellectum intelligentium reprobat, quod moliti fuerant contra nepotem suum, abbatem Hugonem minime latere voluit. Unde idem abbas illum cum litteris suis Silvanectensi episcopo ordinandum transmisit; et quod voluit, idem episcopus devotus implevit. Adeptus itaque diaconatus officium, domum rediit, nullo canonicorum suorum sciente, quo vel ad quid abierat. Sabbato subsequenti intitulatur ad homiliam legendam, quia vicarium propter eorum importunitatem habere non
Abbreviated transcription (Latin):
Tu aut̃ equo animo esto. ⁊ noli
egre ferre ad tempus absentiã
meã. S qd̃ habes facere fac ci¬
tius. ego aut̃ expleto t̃mino in¬
duciarum. a te mͥ creditarum co¬
ram deo ⁊ scĩs eius me ꝓmitto
loris uinciret claustralib. sic
respondit. Maturior etas te
ad p̾eundum ꝓuocat. me aut̃
etate uniorem. ñ te p̃uenire.
S magis decet subsequi. Hoc
etiã minitio ãmonitionis tu¬
e. me tibi recolo policitum fu¬
isse. Tunc huius doli inuentor
uidens fraudis sue cõmenta
effectu frustrari longa suspi¬
ria ab imo traxit pectore atq
dicebat. Differamus ergo in
aliud tempus. Et sic a claus¬
tro recedentes. ꝑiter quo ue¬
nerant remeabant: ⁊ in se ip¬
sam recipcata mentita ẽ ini¬
quitas sibi.
Dominus abbas hugo.
semꝑ eodem zelo dilectionis
cirta ꝓfectum nepotis sui in cõ¬
cusse feruens. eum in gradum
diaconi ꝓmoueri uoluit. Qd̃
cognoscentes emuli sui dolore
cordis intrinsecus tacti. time¬
bant ne si ordinaret᷑ in eccl̃ia

Expanded text:
Tu autem aequo animo esto, et noli aegre ferre ad tempus absentiam meam; sed quod habes facere, fac citius . Ego autem expleto termino induciarum a te mihi creditarum, coram Deo et sanctis ejus me promitto loris vinciret claustralibus, sic respondit: « Maturior aetas te ad praeeundum provocat, me autem aetate juniorem non te praevenire, sed magis decet subsequi: hoc etiam in initio admonitionis tuae me tibi recolo pollicitum fuisse. » Tunc hujus doli inventor, videns fraudis suae commenta effectu frustrari, longa suspiria ab imo traxit pectore, atque dicebat: « Differamus ergo in aliud tempus. » Et sic a claustro recedentes, per iter quo venerant remeabant, et in se ipsam reciprocata, mentita est iniquitas sibi . Dominus abbas Hugo, semper eodem zelo dilectionis circa profectum nepotis sui inconcusse fervens, eum in gradum diaconi promoveri voluit, quod cognoscentes aemuli sui, dolore cordis intrinsecus tacti, timebant, ne, si ordinaretur in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ thorstanthorp dr᷑ declinauit. ubi
dei noua irritam̃ta sue nequicie ad¬
inuenit p̃ferens ħ̃itum sc̃itatis sub
sp̃e antiquissimi ac turpissimi mo¬
nachi accedens ad lectum abbatis
prius salutifere crucis munitum
laborabat quiescentem in eo obsce
cet sompnis oculos dederat: mente
tñ uigilans adu̾sario dixit. uade
retro spurtissime omniũ in me ꝑ
dei gr̃am tui desid̾ii nullum con¬
sequeris effectum. Diabolus hec
audiens acrioris seuttie stumilis
agitat᷑. ⁊ accedens ꝓpius nebulam
fetoris ori abbatis inspirat. ⁊ pe

Expanded text:
quae Thorstanthorp dicitur, declinavit, ubi quae Thorstanthorp dicitur, declinavit, ubi Dei, nova irritamenta suae nequitiae adinvenit, praeferens habitum sanctitatis, sub specie antiquissimi ac turpissimi monachi: accedensque ad lectum abbatis, prius salutiferae crucis signo munitum, laborabat quiescentem in eo libidicet somno oculos dederat, mente tamen vigilans, adversario dixit: « Vade retro, spurcissime omnium, in me per Dei gratiam tui desiderii nullum consequeris effectum. » Diabolus haec audiens, acrioris saevitiae stimulis agitatur; et accedens propius, nebulam fetoris ori abbatis inspirat; et pe
Abbreviated transcription (Latin):
alta nocte ꝓ inuiria michi illata
eum comburere uolui. S meo fru¬
stratꝰ sum desid̾io qr fortior me
suꝑuenit nec optinere potui ut ꝙ
uolebam mandaret᷑ effectui. Ma¬
ne fc̃o frat que auclierat abba-¬
ti intimauit. Ille u̾o audita par¬
iupendens suggestioni diaboli
Post modicum temꝑis famulus
thoconis p̃positi a parisiensi cuuta¬
te reu̾sus in daciam: abbatem
Ull̃mum agredit᷑ his u̾bis. Sa¬
lutat uos dominus m̃s. ⁊ se ur̃e
totum comendans amicicie ro
dep̃cemini ut sibi studio uacanti
consuete largitatis manum por¬
rigat auxiliarem. Et hoc signum
uobis qd̃ miserit me: qd̃ ei pari¬
sius .oii. psalmos cum letania
scripserttis. Abbas admiratus rela¬
ta uerum recolit qd̃ diabolus fr̃i ꝑ
sompnium insinuauit uideb .Wii.
psalmos se scripiisse p̃posito thocomi.
Alio quoz temꝑe
abbas Wlł̾mus comitatus thru-¬
mone sac̾dote iuro utiq litt̾ato ⁊
discreto hospitandi gr̃a ad uillam

Expanded text:
altera nocte pro injuria mihi illata altera nocte pro injuria mihi illata eum comburere volui, sed meo frustratus sum desiderio, quia fortior me supervenit: nec obtinere potui, ut quod volebam mandaretur effectui. » Mane facto, frater quae audiebat abbati intimavit; ille vero audita parvipendens, suggestioni diaboli Post modicum tempus famulus Thoconis praepositi, a Parisiensi civitate reversus in Daciam, abbatem Wilhelmum aggreditur his verbis: « Salutat vos dominus meus, et se vestrae totum commendans amicitiae, ro episcopum deprecemini, ut sibi studio vacanti consuetae largitatis manum porrigat auxiliarem: et hoc signum vobis quod miserit me, quod ei Parisius septem Psalmos cum Litania scripseritis. » Abbas admiratus relata, verum recolit quod diabolus fratri per somnium insinuavit, videlicet septem Psalmos se scripsisse praeposito Thoconi. Alio quoque tempore abbas Wilhelmus, comitatus Thrumone sacerdote, viro utique litterato et discreto, hospitandi gratia ad villam,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tit genus temptandi. Nam
ad lectum cuiusdam frĩs dor¬
mientis accessit ⁊ ait. Nou̾is
me dñm huius loci fuisse om¬
nib potatorib atq scortatori¬
b p̾latum existere. s in abba¬
tis ur̃i aduentu ium patior
qd̃ ei ut credo ñ cedet in bonũ.
Cumq fẽ quis ẽẽt inquireret
et quo nomine censeretur: sal¬
manasar se confessus est ap¬
pellari. ⁊ babilonioꝵ regem
ab antiquis temꝑib fuisse.
Et addidit. Consule abbati nt
ab inceptis desistat. nec abba¬
tib debitam ab ep̃o bñdictio¬
nem accipiat. hic ⁊ enim me
inuito claustrum permanere
ñ pot̾it. Qui frãt respondit. ua¬
de ⁊ qd̃ michi suggeris facien¬
dum: eidem tu suggere. Num¬
quid ⁊ tu eius noticiam ñ ha¬
bes: Habeo inquit sz minus
modo: qͣm prius. Unde nunti¬
a ei que uissi ħ int̃posito ei m¬
signio qd̃ in cripta beate ge¬
nouefe parisiensis .uii. psalmos
cum letania clico cuidam ꝓpria ma-¬
nu conscripsit. Refer etiam qd̃

Expanded text:
vertit genus tentandi. Nam vertit genus tentandi. Nam ad lectum cujusdam fratris dormientis accessit, et ait: « Noveris me dominum hujus loci fuisse, omnibus potatoribus atque scortatoribus praelatum existere; sed in abbatis vestri adventu vim patior, quod ei non cedet in bonum. Cumque frater, quis esset inquireret, et quo nomine censeretur; Salmanasar se confessus est appellari, et Babyloniorum regem ab antiquis temporibus fuisse. » Et addidit: « Consule abbati, ut ab inceptis desistat, nec abbatibus debitam ab episcopo benedictionem accipiat; hic enim me invito claustrum permanere non poterit. » Cui frater respondit: « Quod mihi suggeris faciendum, ei tu suggere; nunquid et tu ejus notitiam non habes? » -- « Habeo, inquit, sed minus modo quam prius; unde nuntia ei quae jussi, hoc interposito ei insignio, quod in crypta B. Genovefae Parisiensis septem Psalmos cum Litania clerico cuidam propria manu conscripsit; refer etiam quod
Abbreviated transcription (Latin):
res płimorum discurrebat. Et qi
praue mentes hominũ ꝓne sẽꝑ
sunt ad detrahendum bonis ap̃
maliuolos obfuscabatur u̾itas.
uir aut̃ domini obiectis ñ mo¬
uebatur. s omnia patienter sus¬
tinuit. fc̃s tancfͣm homo ñ audiẽs
et ñ hñs inore suo redargutiones.
Quadam nocte dum
frẽs se sopori dedissent affuit int̾
eos sathan. ⁊ lum̃ qd̃ more solito
lucebat in medio dormitorii sub¬
u̾tit. ⁊ iuxta lectum abbatis ubi stͣ¬
minũ erat magna congeries al
comburendum abbatem deposu¬
it. uerum militem suum in hoc
agone ñ deseruit celeste p̾sicliũ.
Nam stramina in circuitu in
modum corone comburebant᷑
et straminib asser suppostius
adustionem sustinuit: ab batis
u̾o lectum oĩo ñ tetgit incendi¬
um. Rumor huius fc̃i ad aures
tos declinauit ad claustrum.
et qd̃ dicebat᷑ u̾itati compbauit
consonum.
Postera nocte dolens anti¬
quus hostis qd̃ artib suis de¬
fuiss effectus: ad aliud se con¬

Expanded text:
res plurimorum discurrebat; et quia res plurimorum discurrebat; et quia pravae mentes hominum pronae semper sunt ad detrahendum bonis, apud malevolos offuscabatur veritas. Vir autem Domini objectis non movebatur, sed omnia patienter sustinuit, factus tanquam homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Quadam nocte, dum fratres se sopori dedissent, adfuit inter eos Satan; et lumen, quod more solito lucebat in medio dormitorii, subvertit; et juxta lectum abbatis, ubi straminum erat magna congeries, ad comburendum abbatem deposuit. Verum militem suum in hoc agone non deseruit coeleste praesidium; nam stramina in circuitu in modum coronae comburebantur, et straminibus asser suppositus adustionem sustinuit; abbatis vero lectum omnino non tetigit incendium. Rumor hujus facti ad aures tos declinavit ad claustrum, et quod dicebatur, veritati comprobavit consonum. Postera nocte, dolens antiquus hostis, quod artibus suis defuisset effectus, ad aliud se con
Abbreviated transcription (Latin):
tis sale sapĩe conditis abbas
roboratus. ⁊ intͣse memorans
Maledictus homo qui confidit
in homine. ⁊ ponit carnem bra¬
chium suum ⁊ a domino reced̾
tor eius: inmutato animisui ꝓ¬
posito. acquieuit remanere. ut
uideret finem.
Codem anno eg̾ssa est sen¬
tentia a domino. ⁊ ecte frã est fameᷤ
in fra deficiente annona. ⁊ anuna.¬
lia fere omnia mortua sunt oues
uidelz ⁊ uacce. id̾oq nec butyrum nͤ
caseos nͥ pautos fr̃es residui potant
hr̃e ad manducandum. Unde in
seditionẽ conu̾si ñ iudicio diuino
cuncta examinanti. s abbati suo
totũ pondus sue adu̾sitatis ascri¬
bebant dicentes. Ue nob̾ cur in die¬
b nr̃is huc aduenit homo pãno¬
sus uilis homuntio nil bibens nil
manducans. s meliora queq do¬
mus in argento ⁊ auro cõmutãs
et in loculis suis reponens nos m¬
edia ciborum torquet. ꝓ cibis fo¬
lia arborum. ⁊ herbas aggrestes
subministrans. Hoc seminariũ
mendacii ab eis publicatum ꝑ au¬

Expanded text:
tis, sale sapientiae conditis, abbas tis, sale sapientiae conditis, abbas roboratus, et intra se memorans Maledictus homo qui confidit in homine, et ponit carnem ante brachium suum, et a Domino recedit cor ejus ; immutato animi sui proposito, acquievit remanere, ut videret finem. Eodem anno egressa est sententia a Domino, et ecce facta est fames in terra, deficiente annona; et animalia fere omnia mortua sunt, oves videlicet et vaccae: ideoque nec butyrum nec caseos, nisi paucos, fratres residui poterant habere ad manducandum. Unde in seditionem conversi, non judicio divino cuncta examinabant, sed abbati suo totum pondus suae adversitatis ascribebant, dicentes: Vae nobis! cur in diebus nostris huc advenit homo pannosus, vilis homuncio; qui nil bibens, nil manducans, sed meliora quaeque domus in argento et auro commutans, et in loculis suis reponens, nos inedia ciborum torquet, pro cibis folia arborum et herbas agrestes subministrans. Hoc seminarium mendacii ab eis publicatum per au
Abbreviated transcription (Latin):
q sibi fore liberum cum aliis
hr̃e reg̾ssum. Ad ħ u̾ba abbatiᷤᷤ
concidit uultus ep̃i ⁊ animus
tandem tñ in hunc ꝓrumpit
sermonẽ. Desid̾io desid̾auimus
aduentum ur̃m ad eccl̃ie istius
ꝓfectum: s ut ppendimus ꝓspe¬
ris illiuis successib. ⁊ increm̃tis
płimum inuidet inimicus. Pa¬
uet enim nimium qd̃ ius am¬
missurus sit antiquũ qd̾ hac-¬
tenus possederat ꝑ enormita¬
tes locum illum inhitantium.
E si animi ur̃i ꝓpositum dñs
ꝓpensiori consilio mutare uellet
magno pietatis aiffectu rogare¬
mus ne susceptum semel regi¬
minis officium conar emini
deserere. Non uobis sit formi¬
dini solũ hoc opus aggredi tꝑ
ñ in hominis potestate uictoria
belli consistit. S de celo est for¬
titudo. ⁊ ita saluat dominus ĩ
paucis ut in multis. Q d̾ crede¬
batis fr̃um ur̃orum impleri
auxilio.potens est dominibãi
soluis explers obsequio. His
aliis q uenerabilis ep̃i moni¬

Expanded text:
que sibi fore liberum cum aliis que sibi fore liberum cum aliis habere regressum. Ad haec verba abbatis concidit vultus episcopi et animus; tandem tamen in hunc prorupit sermonem: « Desiderio desideravimus adventum vestrum ad ecclesiae istius profectum; sed, ut perpendimus prosperis illius successibus et incrementis plurimum invidet inimicus; pavet enim nimium, quod jus amissurus sit antiquum, quod hactenus possederat per enormitates locum illum inhabitantium. Sed si animi vestri propositum Domini propensiori concilio mutare vellet, magno pietatis affectu rogaremus, ne susceptum semel regiminis officium conaremini deserere. Non vobis sit formidini solum hoc opus aggredi; quia non in hominis potestate victoria belli consistit, sed de coelo est fortitudo; et ita salvat Dominus in paucis, ut in multis. Quod credebatis fratrum vestrorum impleri auxilio, potens est Dominus nostri solius explere obsequio. » His aliisque venerabilis episcopi moni
Abbreviated transcription (Latin):
pͥorem meliori fine t̾minare.
oitur postqmͣ dominus abbas
Ull̾mus curam domus suscepiss
abbatis scire que ⁊ qͣnta eẽt illsꝰ
domus sub̾a: ⁊ quid in cibariis
haberet᷑ uidens q ꝓmptuaria
eorum fere eẽ uacua .ui. caseis
tm̃ reꝑtis. ⁊ perna ⁊ dimidia. co¬
gnouit qr comederent iacob.⁊
locum eius desolau̾ant. Repletꝰ
bono pudore ⁊ admiratione ep̃e
cepit confortare animos fr̃um.
bras denariorum ad necessaria
uictualium comꝑanda: ꝓmittẽs
eis in post̾um sufficientis expen-¬
se subsidia. Transacto aliqͣnto
temꝑis spacio fr̃es qui cum ab¬
bate uenera nt pauꝑtatem
insolitam M n ferentes. ⁊ frigo¬
ris numiam seuiciam abhor¬
rentes ab ep̃o repatriandi licen
tiam nulli inferri uoluit. Ab.¬
bas uo ñ leue ferens discessũ
suorum quem t̾rebant mores
aliene tre. ⁊ ydroma ignotum
eandem qm ip̃i ab ep̃o accepant
licentiam ip̃e postulauit asse¬
rens supͣ uires suas opus ẽe
ad qd̃ fuerat euocatus securius¬

Expanded text:
orem meliori fine terminare. Igitur postquam dominus abbas Wilhelmus curam domus suscepissetabbatis, scire, quae et quanta esset illius domus substantia, et quid in cibariis habeatur: vidensque promptuaria eorum fere esse vacua, sex caseis tantum repertis et perna et dimidia, cognovit quia comederant Jacob et locum ejus desolaverant. Repletus ergo bono pudore et admiratione episcopus, coepit confortare animos fratrum bras denariorum ad necessaria victualium comparanda, promittens eis in posterum sufficientis expensae subsidia. Trausacto aliquanto temporis spatio, fratres qui cum abbate venerant, paupertatem insolitam non ferentes, et frigoris nimiam saevitiam abhorrentes, ab episcopo repatriandi licent sed violentiam nulli inferri voluit. Abbas vero non bene ferens discessum suorum, quem terrebant mores alienae terrae et idioma ignotum, eamdem, quam ipsi ab episcopo acceperant, licentiam ipse postulavit; asserens supra vires suas opus esse, ad quod fuerat evocatus; securius
Abbreviated transcription (Latin):
afflitꝰ desiderio scłari habitu contegi
melius putaret. uellet q p̃sentimundo
quasi spetietenus destruire. ceperunt
multa contra eum ex eiusdẽ mundicura
suc crescere ut in eo noniam specie sed
ut ipse de se asseruit. retineretur &
mente Tandem cum & parentũ lam
dudũ obitu lib̾am disponendarum sua¬
rum rerũ haberet facultatem qd̃ pͥus
mente gestiebat aperuit Quod quȩ
iam in diuinis erat obtutib humanis
&iã uisib ostendit. Aox& enĩ cuncta
que habere potuit adpietatis opus dis
egens. Ipse sequeret̾ effecit Sexdeniq
insicilia monasteria constituens. fr̃s
timũ uero intra urbis muros instituit.
Inquo & ipse post modum regulari trac¬
mite multis sibi sociatis frĩb sub abbatis
uero cũ omni domꝰ presidio uendidit.
Ac pauꝑib erogauit. Nobilititẽ q illã
quã ad scłm uidebitꝰ babere. totam

Expanded text:
afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non jam specie, sed ut ipse de se asserit retineretur et mente. Tandem cum parentum jam dudum obitu liberam disponendarum rerum suarum haberet facultatem, quod prius mente gestabat aperuit; quodque jam in divinis erat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distegens ipse sequeretur. 4. Sex denique in Sicilia monasteria construens, fratres timum vero intra urbis hujus muros instituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbavero cum omni domus praesidio vendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, totam
Abbreviated transcription (Latin):
tam hanc glam gregorius tante nobili¬
tatis morib extulit ꝓbis actib decora.¬
uit. Deniq ut post in ꝓpatulo claruit.
non sine magno quodã p̃sagio tale
sortiꝰ est nomen Gregorius namq ex
dum diuinis inheremo p̃ceptis. laudabilit̾
uixit. Uigilauit & fideliũ poplis dum
doctrinę afflurntis ingenio. eis quo
tramite celestia scanderent patefecit
sciplinis uero liberalib hoc est grãmatica
r& horica dialectica. Ita apuero ẽ insti¬
tutus. ut qu anuiis eo tẽpr̃ florerena
adhuc rome studia litteraro. Nulli in
segnit̃ obliuioni tradere sed tenacinꝰ
potius memorię cõmendare Harie¬
batq lam tunc sitibundo doctrinę
fluenta pectore quę post eongruenti
mellto gutture ruc⁊ uaret. Hic in
annis adulescenciȩ quib solet ea etas
soli uas ingredi: dõcepit deuotꝰ existere
& adsuꝑnȩ uite patriam totus desideriis
anhelate. Sed dũ dui longeq conuersio¬
ns grãm differret: & postꝙ cȩlesti est

Expanded text:
hanc Gregorius tantae nobilitatis lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, non sine magno quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, ut quamvis eo tempore florerent adhuc Romae studia litterarum, tamen nulli in segniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare: hauriebatque jam tunc sitibundo doctrinae fluenta pectore, quae post congruenti tempore mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus solet ea aetas vias saeculi ingredi Deo coepit devotus existere, et ad supernae vitae patriam totis desideriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est
Abbreviated transcription (Latin):
in regnũ dĩ: quasi ueri solis in eoꝵ
corda resplenduissent radii obstu¬
pentes ac reuelata facie dĩ gła
intuentes: antiquos pȩnitentes
errores fidelem ad confessionẽ
uenientes. ab ipso pontifice

Expanded text:
in regnum Dei; quasi veri solis in eorum corda resplenduissent radii, obstupescentes, ac revelata facie Dei gloriam contuentes, antiquos poenitentes errores, fideli cum confessione venientes, ab ipso pontifice
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoratio bot¬
tissim gengulfi
egregu confessoris
Ladest litteris in¬
timarida. quȩ lic& om̃ib pie uiuentib
sit uenerabilis & colerida: illis tamraest
precipua deuotione colendo amplecten¬
da. quos pniores ielus uentrationt
dignisĩma reddit affectio Nic enĩ
est spetialis eoꝵ patronꝰ. &certa ꝓu¬
sio : quos ꝓteg& mcritis. uirtutib il¬
lustrat. Que est prioꝵ sc̃oꝵ uirtu¬
tes & exempla. inultimis xui meritis.
ipsoꝵ integer exis tens. ueluti iubar
splendi dissimũ morbe refulsit. & insecu¬
lari habitu constitutus ad spiritalis
agonis tirocinũ ꝓperatis. contra
antiqui hostis temptam̃ta: uiriliter de¬
cestauit : & est tanquã milts emeritus.
&duturna exercitatione instructis¬
simus preliator: cũ triũphobone opera

Expanded text:
commemoratio beatissimi Gangulfi, egregii confessoris adest litteris intimanda; quae licet omnibus pie viventibus sit venerabilis et colenda, illis tamen est praecipua devotione amplectenda, quos proniores in eius veneratione dignissima reddit affectio. Hic enim eorum est specialis patronus et certa provisio, quos protegit meritis, virtutibus illustrat; qui post priorum sanctorum virtutes et exempla in ultimis aevi metis ipsorum imitator existens, veluti iubar splendidissimum in orbe refulsit, et in seculari habitu constitutus, ad spiritalis agonis tyrocinium properans, contra antiqui hostis temptamenta viriliter decertavit et post, tamquam miles emeritus et diutina exercitatione instructissimus
Abbreviated transcription (Latin):
lis dignat᷑. ẽ illus trare: quando suptꝰ¬
rato diaboli temptationũ luctami¬
rectũ securo decer& laudatio int
iã exinde laudis sẽꝑ emulati meret᷑.
elatio. Hȩc breuit̾ diximꝰ ꝓmemo¬
ria scissum confessoris dĩ Gengul¬
fi indignũ arbitrantes. tantũ ac
talt̃ uirũ. silenti modio contegi. & non
adꝓfectũ atq utilitatẽ om̃ium pir ui¬
uentiũ publicari. ad laudẽ &głam
sc̃me licis &uiȩ ueritatis & uitȩ dei

Expanded text:
lis voluit inlustrare, quando, supelis voluit inlustrare, quando, superato omnium temptationum luctamirectum secura deceret laudatio nec iam exinde laudis semper emula timeretur elatio. Haec breviter diximus pro memoria sanctissimi confessoris Domini Gangulfi, indignum arbitrantes, tantum ac talem virum silentii modio contegi et non ad profectum atque utilitatem omnium pie viventium publicari ad laudem et gloriam summae lucis et viae, veritatis et vitae, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidẽ nondubitamꝰ eũ multas dũ
adinuer& fecisse uirtutes. sed unde signi
scriptoꝵ acglegentia non suq̃ litteris
tractata ꝙ̃ res nonminimũ scõꝵ pre¬
coniis ꝑsepe intulit detrim̃tũ. ueb
certe siqua opera eiꝰ fuer̃ seripta aut
siti diut inȩ uetustatis consenutr̃.
aut tc̃pore infelicitatis. monasterus
& ecclesus depopulatis. rebq om̃ib ꝓ¬
fligatis &e ꝑditis. illa nchil ominꝰ ad n¬
chilũ deuener̃. quippe hominib qua¬
qua uersũ fugientib. & sibi tantũ
fueq uitȩ consulentib: nullãq de
cus todiendis archius curã habentib
Dicat itaq quiuult. nulla riꝰ muita
extitissẽ miracula: dũsciat eũ iã
mor tuũ ianumera fecisse. & facere
cotidir miraculoꝵ signa Deus eñi
qui abȩterno sua sapientia cuncta
preordinat. raq exarchano diimi
consilii lecis temporibq plata iusibi¬
lit̾ manifestat:. acceptissimũ sibi fa¬
mulo suo. potissimũ tẽpore miracu¬

Expanded text:
Et quidem non dubitamus, eum multas, dum adviveret, fecisse virtutes; sed vel segni scriptorum neglegentia non sunt litteris traditae, quae res non minimum sanctorum praeconiis persepe detulit detrimentum, vel certe, si qua operum eius scripta fuerunt, aut situ diutinae vetustatis consenuerunt aut tempore infelicitatis, monasteriis et ęcclesiis depopulatis rebusque omnibus profligatis et perditis, illa nihilominus ad nihilum devenerunt, quippe hominibus quaqua versum fugientibus et sibi tantum suaeque vitae consulentibus nullamque de custodiendis archivis curam habentibus. 15. Dicat itaque qui volet, nulla eius in vita extitisse miracula, dum sciat, eum iam mortuum innumera fecisse et facere cottidie miraculorum insignia. Deus enim, qui ab aeterno sua sapientia cuncta praeordinavit eaque ex archano divini consilii locis temporibusque prolata visibiliter manifestat, acceptissimum sibi famulum eo potissimum tempore miracu
Abbreviated transcription (Latin):
NERONIMUS MATUS
Iopido stridonis. quod
fatie quondam̃ panͣmeq consiniũ
fuit. patre eusebio natꝰ est uestẽ
xp̃i pciet romę suscepit Ibiq.
literis grecis aclatinis. A pͥmeuo
eruditꝰ est. In arte quidẽ grama¬
tica donatũ habuit p̃ceptorem
in rechorica autẽ uictorinum
oratorẽ. Postꝗ uero om̃e mun¬
danarũ studiũ litterarum
adeptꝰ est. ꝓbatissmoꝵ quoq mona¬
choꝵ habitũ factũq imitatꝰ est

Expanded text:
eronymus noster in oppido Stridonis, quod matiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque Monachorum habitum fa
Abbreviated transcription (Latin):
pud&e. om̃a nouit. om̃em linguã.
oñiu gentiũ ⁊iloquit᷑ & intelle¬
I Ecce & hoc qđuos interrogatis. ⁊ qđ
ego doresponsũ deeo: iĩnouit. An¬
głi eñ famulant᷑ ei. ⁊ ipsinuntiant ei¬

Expanded text:
omnia novit, omnem linguam omnium gentium et loquitur et intelligit. Ecce et hoc quod vos interrogatis, et quod ego do responsum de eo jam novit. Angeli Dei famulantur ei et ipsi nuntiant ei
Abbreviated transcription (Latin):
possimꝰ inucinre eũ. q int̾ multa mi¬
lo Nigro capitis. ⁊ crispi. Caro
candida oculi grandes. nares equã¬
lis. & direpte: Aures cool ꝑtecri¬
Grał indutꝰ pallio albo. ꝑ singulos
angulos gẽmas purpureas sigula syñs
liginti & sex anni sunt: qđ nunquã
sordidant̾ uestimenta eiꝰ.inũꝙ
genua ꝑ dicm. centies ꝑ noctẽ:
orat dm̃. Uox eiꝰ quasi tuba uer¬
hemens est. Ambulant cũ eo an¬
głi dĩ. qͥ non ꝑmittunt eũ fati¬
gari: Nonesurire Sẽꝑ eodẽ uul¬
tu. eodẽ animo ꝑ seuerat. Oñi

Expanded text:
mili nigri capitis et crispi, caro candida, oculi grandes, nares aequales et directae, aures coopertae crira, induitur pallio albo, per singulos angulos singulas gemmas purpureas habens. Viginti sex anni sunt ex quo nunquam sordidantur vestimenta ejus, genibus per diem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Semper eodem vultu, eodem animo
Abbreviated transcription (Latin):
Prima est india: que adethio¬
piã mittit. Secunda. quę¬
Cadmedos. Tertia. quȩ finẽ
facit. Nã exuno latere tenie¬
tere mare oceanũ In hanc er¬
plũ inqͦerat idolũ as taroth.¬

Expanded text:
Prima India ad Aethiopiam mittit, secunda ad Medos, tertia finem facit; quia ex uno latere mare Oceanum. In hanc erplum, in quo idolum Astaroth
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionis głam. ascensionisq triura¬
phum. ac sps paraditi desuꝑnis missio¬
nũ ÷ qui discipłoꝵ corda temporał
pene adhuc formidme trepidans¬
tia repleuit: scientiã om̃ium lin¬
guarũ tribuendo. erañ om̃s credin¬

Expanded text:
surrectionis gloriam, ascensionisque triumphum, ac Spiritus Paracleti de supernis missionem, qui discipulorum corda temporalis poenae adhuc formidine trepidantia replevit, scientiam omnium linguarum tribuendo: Erant omnes creden
Abbreviated transcription (Latin):
baptitati sunt. Niuino igitur
numere bellator egregius p̃dã
inimico abstrax̃. auctoriresti¬
tuit. De ponetralib cordis xp̃i
amore in fidelitatis maculams
expulit: Non nulli exipsis sub
nr̃a fidei religione. hodie deged.¬

Expanded text:
baptizati sunt. Divino igitur munere bellator egregius praedam inimico abstraxit, Auctori restituit, de penetralibus cordis Christi amore infidelitatis maculam expulit. Nonnulli ex ipsis sub nostrae fidei religione hodie deg
Abbreviated transcription (Latin):
tates eiꝰ cupiditatis suȩ frenala xabat
Cũq ut idolatriȩ demonũ seruus
ferro inpietatissue inflãmatus.
xp̃i nom̃ audire non poterat
His& huicemodi ut diximus
furuis conp̃hensus: scãm agathẽ
sus fecit ap̃paritorib coartari.
& fecit eã cuidã matronȩ tradi
nomine a frodisiȩ quȩ habebat
.UII. filias turpissimas. sicut
fuerat & mat̾ earũ. Noc aut̃
fecit. ut ꝑ dies .xxX. cotidie
blandirentur ei ut nutarent
animũ eiꝰ: & modo ꝓmittendo
lȩta modo t̾rendo ꝑaspera.
ꝓmissiones ur̃ȩ pluuiȩ sunt.
terrores flumina. Quantũ¬
nius ista inpingant. su fundam̃tũ
domꝰ meȩ non poterit cadere¬
bene fundata enĩ est suꝑ peerã
ita desiderabat ad coronãm¬
supplicia sustinere. Uidensig̃
afrodisia mentẽ eiꝰ immobilẽ
ꝑ manere. Abut ad quinciañ
& dixit ei. Facilius possunt

Expanded text:
na laxabat . atque| idolatriam daemonum seruus feruorem inpietatis| suae inflammatus . christi nomen audire non poterat . | his et huiuscemodi ut diximus furis conpraehensus·| beatam agathem a suis fecit apparitoribus coartari.| Et fecit eam cuidam matrunae tradi . nomine afrodisię| quae habebat nouem filias turpissimas sicut fuerat| mater earum. Hoc autem fecit . ut per dies triginta coti| die blandirentur ei . ut mutarent animum eius . et modo| promittendo laeta modo terrendo aspera . promissiones uestrae pluuiae| sunt terrores flumina sunt quae quantum uis inpin| gant stat fundamentus domus meę non poterit cadere| fundata enim est super petram. Ita desiderat ad supplicia| sustinere. Videns igitur . afrodisia mentem eius inmobilem| permanere. Abiit ad quintianum et dixit ei facilius pos| sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nescit. Qui angłi seruiunt. cuiꝰ.
pulcritudinẽ sol & luna mirant᷑
Cuiꝰ odore reuiuiscunt mortui:
cuiꝰ tantactu confortantur
soliserus o fidẽ meã ipsime tota
deuotione cõmicto. Quencũ
amauero castasum. cũ tetigero
munda sum. cũ accepero uirgo
sum. Nec decrunt pꝰ nupcias
filii. ubi partug sine dolore
succedit. & facunditas cotidiana
cumulat᷑. Audiens hec in sanissimꝰ
iuuenis amore corripit᷑ cȩco: &
int̾ angustias animȩ & corporis.
anelo cruciabat᷑ sp̃ũ. Int hec
lecto ꝓsternitur. & ꝑ alta suspi¬
ria. amor amedicis aperitur
Fuint nota patriquȩ fuerant
inuenta amedicis & eadẽ pat̾na
uoce quȩ suerant iamdicta a
filio ad p&icionẽ uirginis
reuoluunt᷑. Abnegat agnes
beatissima: & se nullo pacto
asserit priorissponsi foedera
uiolare. Cumq pat̾ diceret¬

Expanded text:
 cui angeli serviunt, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur, cujus odore reviviscunt mortui, cujus tactu confortantur soli servo fidem meam, ipsi me tota devotione committo. Quem cum amavero, casta sum: cum tetigero, munda sum: cum accepero, virgo sum. Nec deerunt post nuptias filii, ubi partus sine dolore succedit, et fecunditas quotidiana cumulatur. 3. Audiens insanissimus juvenis, amore carpitur caeco, et inter angustias animi et corporis anhelo cruciabatur spiritu. Inter haec lecto prosternitur, et per alta suspiria amor a medicis aperitur. Fiunt nota patri, quae fuerant inventa a medicis, et eadem paterna voce, quae fuerant jam dicta a filio, ad petitionem virginis revolvuntur. Abnegat Agnes beatissima, et se nullo pacto prioris asserit sponsi foedera violare. Cumque pater diceret
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o & a dedificationẽ uirgiñ
qualit̃ passa sit agiec beatissima
ad memoriam reuocemꝰ:
Tempore illo erat quedam uirgo
rome nobili genere ortanatalib
nomine agnes:. quȩ certanscontr
principes & potestates tenebrarum
tercio decimo &atis suȩ anno
mortẽ ꝑdidit & uitã inuenit.
quia uitȩ solũ dilex auctorẽ.
Infanci aconparabat᷑ sti in annis¬
sed erat senectus mentis inm̃sa
Corpore quidẽ luuencula: sedan¬
mo cana. Pulera facie: sedpulcror

Expanded text:
ino, et ad aedificationem virginum qualiter passa sit Agnes beatissima, ad memoriam revocemus. Tempore illo erat quaedam virgo Romae nobilibus orta natalibus, nomine Agnes, quae certans contra principes et potestates tenebrarum, tertiodecimo aetatis suae anno mortem perdidit, et vitam invenit; quia solum vitae dilexit Auctorem. Infantised erat senectus mentis in moribus: corpore quidem juvencula, sed animo cana. Pulchra facie, sed pulchr
Abbreviated transcription (Latin):
ris. uł aspicert alium: & illum
relinquere. cũ quo sũ depicti
caritate. Cuiꝰ est generositas
celsior. possibilitas fortior: aspectꝰ
pulcrior. amor suauior. & omni
grã elegantior. Aquo iam mihi
thalamus collocatus : Cuiꝰ mihi
organa modulatis uocib resonan
cuiꝰ mihi uirgines ustissimis uocib
cantant. Iam mel & lac ex enus¬
ore suscepi. iam am plexib eius¬

Expanded text:
lium et illum relinquere, cum quo sum charitate devincta; cujus est generositas celsior, possibilitas fortior, aspectus pulchrior, amor suavior, et omni gratia elegantior. A quo mihi jam thalamus collocatus est, cujus mihi organa modulatis vocibus resonant, cujus mihi virgines justissimis vocibus cantant. Jam mel et lac ex ore ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓconsul siciliȩ. audiens scãm opi¬
nonẽ uirginis dõ dicatȩ agathȩ.
multipharia intentione ꝓ qͥrebat
ut ad eani ꝑtingeret. Per sin¬
gula enĩ crimina mentis suȩ
singuloꝵ in se uiciorũ exagitabat
extendere. nobilissimis ortam
natalib dĩ famulam facit
artar.Ut qui erat de gene¬
re ignitus. ꝑ hoc sonaret apud
aures uulgi. qđ tantus ẽet aut
talis qui posset etiã expec tabiliũ
sibi subiugare ꝑsonas. Vt libidi
nosus autẽ ad aspectũ uirginis

Expanded text:
udiens sanctam| opinionem uirginis d\e/o dicate agathae| multefaria intentione perquirebat . | ut ad eam pertingeret per singulam enim| criminam mentis suae . singulorum in se| uiciorum exagitabat extendere| fortissimis ortam natalibus d\e/i famulam fecit arta re. Vt qui erat di genere ignotus per hoc sonaret apud| aures uulgi . quod tantus esset ac talis qui posset| etiam spectabilium sibi subiugare personas. Vt libidi| nosus autem . adspectum uirginis