comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimam mundi tam quã unius maximi animan¬
tis dm̃ crederemus utitti eam flauerit deaere corpo¬
rissui sicut flat pr̃a desui. Cumuoo dnice conste
supraomne mundicorpus & sup omnem spmquem
ereauit in comparabili omnino distantia quomodo
id rectedic potest Anfortequanto magisds uni¬
uerse creaturac sue presens est Omni potentia sin¬
gulari tanto magis potuit exaert flatum facerȩ
que anima hominis esset sedcum anima ponsitcor¬
porea quidquid aut̃ exmundi corpores edem̃tissit
corporeum sit necesscest in que mundi demetis &iã
aer iste numerdur Nec sidepuri illus caelestis¬
queignis elemento facte anima diceraur crediopor¬
ter&. Omne quippecorpus in omni corpus posse
muturi nondefuerunt quiassererent Corpusaut̃
aliquod siue terrenum si uecceleste conuerai mani¬
mam fieri quenaturã incorpoream necquem quã
sensisse scio nec fides hab& Deinde sinon estcon¬

Expanded text:
nimam mundi tamquam unius maximi animannimam mundi tamquam unius maximi animantis deum crederemus, ut ita eam flauerit de aere corporis sui. sicut flat nostra de sui. cum uero deum esse constet supra omne mundi corpus et supra omnem spiritum, quem creauit, inconparabili omnino distantia, quomodo id recte dici potest? an forte quanto magis deus uniuersae creaturae suae praesens est omnipotentia singulari, tanto magis potuit ex aere flatum facere, quae anima hominis esset? sed cum anima non sit corporea. quidquid autem ex mundi corporeis elementis fit, corporeum sit necesse est inque mundi elementis etiam aer iste numeretur, nec si de puri illius caelestisque ignis elemento facta anima diceretur, credi oporteret. omne quippe corpus in omne corpus posse mutari non defuerunt qui adsererent; corpus autem aliquod, siue terrenum siue caeleste, conuerti in animam fierique naturam incorpoream nec quemquam sensisse scio nec fides habet. Deinde — si non est con
Abbreviated transcription (Latin):
os qud abant᷑ & prouoliuantur: Vnum illud fir¬
enis sime tencant quod omni anime rationali sine
ullius disputationis ambagib: naturaliter &ueraciter
insitum est cẽ omnino in commutabilom & incorrup¬
tibilem dm̃ : totticorum milleformis fabulare repen¬
tedilabitꝰ quam in suis uanis ac sacrilegis mentib: pon¬
nisi dedĩturpissima mutabilitate finxerunt. Non
est igitur materies anime humanae nec anima in¬
rationalis. Quidestergo unde anima flatus difac¬
taest ancorpus aliquod erat terrenum quidem &
humidum pullomodo hincenim potius caro factaẽ
Nam quid aliud estlimus quã terra humida pechu¬
more solo anima facta credenda est quasicaro det̃¬
ra &anima deciqua nimis enim absurdum est inde
factam putare animam hominis unde facta est
caropiscis &uolucris. Ergo fortassis exaere huiconĩ
elemento &iam flatus comp&it sednr non di Vn¬
de supͣ diximꝰ hoc potuisse congruenter putarisia¬

Expanded text:
sasque labantur et prouoluantur, unum illud firsasque labantur et prouoluantur, unum illud firmissime teneant, quod omni animae rationali sine ullius disputationis ambagibus naturaliter et ueraciter insitum est, esse omnino incommutabilem et incorruptibilem deum, tota eorum milleformis fabula repente dilabitur, quam in suis uanis ac sacrilegis mentibus nonnisi de dei turpissima mutabilitate pinxerunt. Non est igitur materies animae humanae nec anima inratiocalis. Quid ergo est, unde anima flatu dei facta est? an corpus aliquod erat terrenum quidem et humidum? nullo modo; hinc enim potius caro facta est. nam quid aliud est limus quam terra humida? nec humore solo anima facta credenda est quasi caro de terra, anima de aqua. nimis enim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caro piscis et uolucris. Ergo fortassis ex aere? huic enim elemento etiam flatus conpetit; sed noster, non dei. unde supra diximus hoc potuisse congruenter putari, si a
Abbreviated transcription (Latin):
animis factum est. Si enim contigit in somnis ut fal¬
lacimemoria quasi record&ur schomo fuis sequođ
non fuit aut egisse quod nonent. Quid mirum
si quodam diiusto occulto quȩ iudicio sinunt᷑ demo¬
nes in cordib &iam uigilantiũ tode aliquid pos¬
se. Manicheiaut̃ qui sexpianos ulputant uł pu¬
triuolunt in hacopinione translationis udre¬
uolutionis animarum eosunt illis gentium philo¬
sophis ł siquialii uanihomines hocputant dete¬
riores &detestabiliores quod illi anime natunã
adĩnatura discernunt. Istiaut̃ cum aliud xihil
dicantes seanimam quam ipsam dĩ substantiam
atq: id omnino quod ds̃ est N on trepidant cam
timturpiter commutabilem dice uta ullum sit
quo reuolui non posse mirabili opinent᷑ insania
ittimen si remotis ab animo suo rerum obscuris¬
arum questionib: quas carnali corde uersan
necesscest ut opiniones falsas noxus monstro¬

Expanded text:
animis factum est. si enim contingit in somnis, ut falanimis factum est. si enim contingit in somnis, ut fallaci memoria quasi recordetur se homo fuisse, quod non fuit, aut egisse, quod non egit, quid mirum, si quodam dei iusto occultoque iudicio sinuntur daemones in cordibus etiam uigilantium tale aliquid posse? Manichaei autem, qui se christianos uel putant uel putari uolunt, in hac opinione translationis uel reuolutionis animarum eo sunt illis gentium philosophis uel si qui alii uani homines hoc putant deteriores et detestabiliores, quod illi animae naturam a dei natura discernunt, isti autem, cum aliud nihil dicant esse animam quam ipsam dei substantiam atque id omnino, quod deus est, non trepidant eam tam turpiter commutabilem dicere, ut nullum sit ixtam uel quo reuolui non posse mirabili opinentur insania. qui tamen si remotis ab animo suo rerum obscurissimarum quaestionibus, quas carnali corde uersantes necesse est ut in opiniones falsas, noxias monstro
Abbreviated transcription (Latin):
non recedunt. & que aliquantulũ c&eris dissimilia
fiunt similiora sunt tamen suogeneri quam huma¬
nolongeq plus ab ominib: quam apecorib differ̃
Num quam erunt hominum anime iste siea quesi¬
meliora sunt trahunt. siaut̃ hoc argumentum
falsum est quomodoerit uera illa opinio quando¬
quidem nihi laliud afferunt quo&iam sinon uera
salcem uere similis habeatur. Vnde pro cliuius
&ipse crediderim quod&iam corum posteri seita¬
tores illos homines quihaec primitus insuis li¬
bris posuerunt in hacuita potius intelleguoluis se
quadam ꝑuersitate morum acturpitudine homi¬
nespecorum similes fieri. Acsic quodammodom
pecora commutari ut hoc dedecore obiecto eos acu¬
piditatum prauitate reuocarent. Nam illa que
feruntur accidisse ut quidam quasi recordarentur
inquorum animalium corporib fuerint aut falsa
narrantur autdudificationib: demonũ hoc ineor

Expanded text:
non recedunt et quae aliquantulum ceteris dissimilia non recedunt et quae aliquantulum ceteris dissimilia fiunt, similiora sunt tamen suo generi quam humano longeque plus ab hominibus quam a pecoribus differunt, numquam erunt hominum animae istae, si ea, quae similiora sunt, trahunt. si autem hoc argumentum falsum est, quomodo erit uera illa opinio, quandoquidem nihil aliud adferunt, quo etiamsi non uera, saltem uerisimilis habeatur? unde procliuius et ipse crediderim, quod etiam eorum posteri sectatores, illos homines, qui haec primitus in suis libris posuerunt, in hac uita potius intellegi uoluisse quadam peruersitate morum ac turpitudine homines pecorum similes fieri ac sic quodam modo in pecora commutari, ut hoc dedecore obiecto eos a cupiditatum prauitate reuocarent. Nam illa, quae feruntur accidisse, ut quidam quasi recordarentur in quorum animalium corporibus fuerint aut falsa narrantur aut ludificationibus daemonum hoc in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
talibus bestus nolebat in potestaton dari anima
suam qui dicebat. N etradideris bestiis animam
confitentem tibi. Quales cauendos dñs signi ficit
ubi dicit eos indutos uestituouium. In tusauton ẽ
lupos rapaces uł ipsidiabulo & angeliscius Nam
&illedictus est &leo &draco. Quidenim afferiuã
argumenti philo sophi quiputant hominum ani¬
mas in pecora uł pecorum in homines postmortẽ
possetrans ferri: Hoccerte quod morũ similitu¬
do ahit trahat uelud auaros informicas rapaues
inmiluos sacuos acsuꝑbos inlcones sectatiures in mux¬
de uoluptatis in sucs & siqua similia haec quippeas¬
scrunt nec adtendunt ꝑ hanc rationem pullomodo
ficriposse ut pecoris anima pꝰmorten ut animam
trans feratur. Nullo modo enim porcus : simili¬
orerit homini quamporco &cummansuescunt leo¬
nes canib: uł &iam ouibus fiunt similiores quam
hominibus. Cumigitur apecorum morib pecora

Expanded text:
talibus bestiis nolebat in potestatem dari animam talibus bestiis nolebat in potestatem dari animam suam, qui dicebat: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi — quales cauendos significat dominus, ubi dicit eos indutos uestitu ouium, intus autem esse lupos rapaces — uel ipsi diabolo et angelis eius; nam et ille dictus est et leo et draco. Quid enim adferunt argumenti philosophi, qui putant huminum; num animas in pecora uel pecorum in homines post mortem posse transferri? hoc certe, quod morum similitudo ad id trahat, uelut auaros in formicas, rapaces in miluos, saeuos ac superbos in leones, sectatores inmundae uoluptatis in sues et si qua similia. haec quippe adserunt nec adtendunt per hanc rationem nullo modo fieri posse, ut pecoris anima post mortem in hominem transferatur. nullo modo enim porcus similior erit homini quam porco; et cum mansuescunt leones, canibus uel etiam ouibus fiunt similiores quam hominibus. cum igitur a pecorum moribus pecora
Abbreviated transcription (Latin):
itaeẽ uelud siquis quam &iam descripturis pr̃is hoc
sentiat ubidictum est homo in honore positus non in¬
tellexit comparatus est pecorib: insensatis & simibs
factus est cis autibi item legitur. Net radideris bes¬
tiis animã confitem tibi neque enim non om̃sher¬
tici scripturas catholicas legunt. N ec ob aliuds̃
heretici nisi quo deas non recte intellegentes suas
falsas opiniones contra earum ueritatem peruicact
asserunt dequo quo modo sehabeat uł nonhabeat
opinio phylosophorum dereuolutionib: animarum
catholice tam̃ fidei nonconuenit credere animas
pecorũ in homines. authominum in pecora trans¬
migrare fierisane homines uitegenere pecoribus
similes & ipseres humanȩ clamant & scripture
testantur: Vnde est illud quod commemoraui :
Homo in honore positus non intellexit compar¬
tus est ium̃tis in sonsatis &similis factusesteis
Sed in hac uita utiq non post morte proinde uł

Expanded text:
ita esse, velut si quisquam etiam de Scripturis nostris hoc ita esse, velut si quisquam etiam de Scripturis nostris hoc sentiat, ubi dictum est, Homo in honore positus non intellexit; conparatus est pecoribus in sensatis et similis factus est eis, aut ubi item legitur: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. neque enim non omnes haeretici scripturas catholicas legunt nec ob aliud sunt haeretici, nisi quod eas non bene intellegentes suas -falsas opiniones contra earum ueritatem peruicaciter adserunt. sed quoquo modo se habeat uel non habeat opinio philosophorum de reuolutionibus animarum, catholicae tamen fidei non conuenit credere animas pecorum in homines aut hominum in pecora transmigrare. Fieri sane homines uitae genere pecoribus similes et ipsae res humanae clamant et scriptura testatur. unde est illud, quod commemoraui: homo in honore positus non intellexit; conparatus est iumentis insensatis et similis factus est eis, sed in hac uita utique, non post mortem. proinde uel
Abbreviated transcription (Latin):
demateriac corporali Curnonergo &ista nisi fon¬
te quoduelut gradatim ficriconceditur. Compen¬
dio possedm̃ facere quisquã negabit. Proindequel¬
b& adhibeatur interpositio sicorpus est materies
anime in rationalis & anima in rationalis est materis
anime rationalis. Proculdubio corpus est materies
animae in rationalis quoneminem umquam scio ausi
eẽ sentire nisi qui et ipsam animam non nisi ingenere
alicuius corporis ponit. Dein decauendum estꝰ Nequ¬
dam tranlatio anime fieria pecore in hominem pos¬
secredatur. Quodueritati fidei quec atholicȩ omni
contrarium est : Si concesserimus inrationalem
animam ueluti materiem subiacere underationals
animafiat. sicenimfi&. Vt si haec in melius commu¬
tato erithominis illa quoque indeterius commutas
sit pecoris de quolu dibrio quorundam phrlosopho¬
rum &iam corum posterierubuerunt ueceos hoc ser¬
sisse sed non recte intellectos eẽ dixerunt &credo

Expanded text:
de materie corporali? Cur non ergo et ista? Nisi forde materie corporali? Cur non ergo et ista? Nisi forte quod velut gradatim fieri conceditur, compendio posse Deum facere quisquam negabit. Proinde quaelibet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae irrationalis, et anima irrationalis est materies animae rationalis, procul dubio corpus est materies animae rationalis. quod neminem umquam scio ausum esse sentire, nisi qui et ipsam animam nonnisi in genere alicuius corporis ponit. Deinde cauendum est, ne quaedam translatio animae fieri a pecore in hominem posse credatur — quod ueritati fideique catholicae omnino contrarium est — si concesserimus inrationalem animam ueluti materiem subiacere, unde rationalanima fiat. Sic enim fiet, ut si haec in melius commutata, erit hominis; illa quoque in deterius commutata, sit pecoris. De quo ludibrio quorumdam philosophorum etiam eorum posteri erubuerunt, nec eos hoc sensisse, sed non recte intellectos esse dixerunt. Et credo
Abbreviated transcription (Latin):
Itideo noniam illa materies huius sed illius ista
defluxio est Nam materies aliqua cumformatur
presertim adõ in melius sine dubitatione format᷑
sed euam sicuius quam in aliqua beatitudine fac¬
te adõuite defluxio animahumana poss& intel¬
legi nec sic credendaerat eẽ coepisse in aliquo actu
meritorũ suorũ nisi ex quo propriam coepit agere
uittm dumanima facta est animans carnem
& eius sensib: uelut nuntiis utens atque inseipsa
seui uere sentiens sua uoluntate intellectum emo¬
ria. Si enim est aliquid undeillam defluxionem
formate carnids̃ inspirar& tamquam sufflando
animã faciens idemq becitũ est: N ullo modo
mouetur autmutatur aut amittit aliquid cum
corpus uttamquam exalando minuatur. Siaut̃
anima in rationalis materies est quod ammodo
dequa fit anima rationis id est humana rursus
queritur edam ipsarationalis undefiat quia &ipsã
non facit nisi creator omnium naturarum. anilla

Expanded text:
et ideo non iam illa materies huius, sed illius ista et ideo non iam illa materies huius, sed illius ista defluxio est. nam materies aliqua cum formatur, praesertim a deo, in melius sine dubitatione formatur. sed etiam si cuiusquam in aliqua beatitudine factae a deo uitae defluxio anima humana posset intellegi, nec sic credenda erat esse coepisse in aliquo actu meritorum suorum, nisi ex quo propriam coepit agere uitam, dum anima facta est animans carnem et eius sensibus uelut nuntiis utens atque in se ipsa se uiuere sentiens sua uoluntate, intellectu, memoria. si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni deus inspiraret, tamquam sufflando animam faciens, idemque beatum est, nullo modo mouetur aut mutatur aut amittit acorpus, ut tanquam exhalando minuatur. 12. Si autem anima irrationalis, materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur etiam ipsa irrationalis unde fiat; quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. An illa
Abbreviated transcription (Latin):
requiescit sineuigili sensu. Motu queuitali  Sienim
nulla prorsus ad huc uitaerat quo modo essec uitae
futurae quedam in corporea necuiua materies aut
falsum est autnimis lac&. Si aut̃ iam uiuebat nec
becite nec misere quomodo rationabilis erat quod si
tunc rationalis facta est cum exilla materiat na¬
tura humanae animae factaest in rationalis er¬
go uito materies erat animarationalis id est huma¬
ae Quidergo interillam pecoris quedis taibat an
rationalis erat᷑ iampos sibilitate nondum facultate
Sienim uidemus infantilem animã iam utiq homi¬
nis apima nondum coepisse utiratione & tamen¬
& tam̃ eam rationalẽ dicimꝰ. Curnon credatur
sic in illa materiae dequa facteest animaquietũ
fuissemotum &iam sentiendi sicut in ista infantile
queiam certe anima est hominis qui&us est ad huc
motus rationandi namsiiam beat erat uita dequa
facta est hominis animadeterius ergo facta est

Expanded text:
requiescit sine uigili sensu motuque uitali? si enim requiescit sine uigili sensu motuque uitali? si enim nulla prorsus adhuc uita erat, quomodo esset uitae futurae quaedam incorporea nec uiua materies? aut falsum est aut nimis latet. si autem iam uiuebat nec beate nec misere, quomodo rationalis erat? quodsi tunc rationalis facta est, cum ex illa materie natura humanae animae facta est, inrationalis ergo uita materies erat animae rationalis, id est humanae? quid ergo inter illam pecorisque distabat? an rationalis erat iam possibilitate, nondum facultate? si enim uidemus infantilem animam, iam utique hominis animam, nondum coepisse uti ratione et tamen eam rationalem iam dicimus, cur non credatur sic in illa materie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de qua facta est hominis anima, deterius ergo facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
ut de formissit. H abuit &iam materiem id est terrã
dequafier& ut omnino caro ess& Sic fortas sepo¬
mitas uitium est abere aliquã materiam prosuo
generes piritalem quenondum ess& anima sicut
terra dequa caro facta est. Iam erat aliquid quã¬
uis nonerat caro sed enim terra implebit mundiin¬
fimam partem antequam deilla corpus hominis
fieret: Conferens uniuersa totamsuũ ut &iam¬
sinulla exea carõ fier& animantis cuius quã speciae
tam ex suamundi fabricam molem que compler&
Scđm quam dicit᷑. Mundus caelum & terra. A tuero
illa spiritalis materies si fuit ulla unde animafie¬
r& ud si est ulla unde anime fiunt quidipsa est qđ
nomen quam speciem quemusum in rebus conditiste¬
net uiuit annon siuiuit quid agit quid confert uni¬
uersitatis effectib beatam neuitam gerit. Anmise¬
ram anne utram. uiuificat aliquid anabho&iam
opere uacat lt in quodã secr&o uniuersitatis otiosa

Expanded text:
ut deformis sit, habuit etiam materiem, id est terram, ut deformis sit, habuit etiam materiem, id est terram, de qua fieret, ut omnino caro esset: sic fortasse pomitas uitium est, habere aliquam materiem pro suo genere spiritalem, quae nondum esset anima, sicut terra, de qua caro facta est, iam erat aliquid, quamuis non erat caro. Sed enim terra inplebat mundi infimam partem, antequam de illa corpus hominis fieret, conferens uniuerso totum suum, ut, etiamsi nulla ex ea caro fieret animantis cuiusquam. specie tamen sua mundi fabricam molemque conpleret, secundum quam dicitur mundus caelum et terra. At uero illa spiritalis materies, si fuit ulla, unde anima fieret, uel si est ulla, unde animae fiunt, quid ipsa est? quod nomen, quam speciem, quem usum in rebus conditis tenet? uiuit, an non? si uiuit, quid agit? quid confert uniuersitatis effectibus? beatamne uitam gerit, an miseram, an neutram? uiuificat aliquid? an ab hoc etiam opere uacat et in quodam secreto uniuersitatis otiosa
Abbreviated transcription (Latin):
terre uel puluere formauiss&. Non enim carohu¬
mana erat puluis autlimꝰ sed tam̃ aliquiderat un¬
deilla fier& que nondum erat. Numergo credibile
est in primis sexdierum operib dm̃ condidisse noñ
solum futuri corporis humani causalem rationem
uerum &iam materiem dequa fier& idest terram de
cuius limo uel puluere finger&ur. Anime autem
solam ibi condidisse rationem scđm quam fier& non
&iam quandam prosuo genere materiam dequafier&
Sienim quiddam in commutabile ess& anima nul¬
lomodo eius quasimateriem querere deberemus.
Nc̃ aut̃ muttibilitas eius satis indicat eam inter imui¬
tiis atq: in fallaciis deformem reddi. Pormariaut̃
uirtutibus ueritatis qued octrina sed in sua iam na¬
tura qua est anima sicut &iam caro insua natura
Quaiam caro est & salute de coratur & morib uulne¬
rib: quefedatur sed sicuthaec excepto quodiam caro
est inquanatura uł proficit ut pulchra uel deficit

Expanded text:
terrae uel puluere formauisset. non enim caro huterrae uel puluere formauisset. non enim caro humana erat puluis aut limus, sed tamen aliquid erat, unde illa fieret, quae nondum erat. Num ergo credibile est in primis illis sex dierum operibus deum condidisse non solum futuri corporis humani causalem rationem uerum etiam materiem, de qua fieret, id est terram, de cuius limo uel puluere fingeretur, animae autem solam ibi condidisse rationem, secundum quam fieret. non etiam quandam pro suo genere materiam, de qua fieret? si enim quiddam incommatabile esset anima, nullo modo eius quasi materiem quaerere deberemus; nunc autem mutabilitas eius satis indicat eam interim uitiis atque fallaciis deformem reddi, formari autem uirtutibus ueritatisque doctrina, sed in sua iam natura, qua est anima, sicut etiam caro in sua natura, qua iam caro est, et salute decoratur et morbis uulneribusque foedatur. sed sicut haec excepto, quod iam caro est,-in qua natura uel proficit, ut pulchra, uel deficit,
Abbreviated transcription (Latin):
cultum. Acsi hoc potius credioport& spiritalem atq
intellectualem naturam salicet unitatis angelicae
& mundum id est caelum et terram atq in illisiam
extantib naturis rationes creasse futurarum aliarũ
non ipsas naturas. Alio qui siamibi create essent
sicut erant futurae non adhuc essent futurae quod
siituest nondum erat in conditis rebus animae huma¬
neullanatura & tunc eẽ coepit cum eam ds̃ sufflando
fecit atq indidit homini. Sed non ideo questio subla
ponex aliqua substtinia subiacente factussit sicut
deflatudicebamus quem facitanima excorporesuo
sedomnino exnihilo tunc factus sit flatus cum ds̃fla¬
reuoluit. Ide que hominis anima factussit. Anuero
iam erat aliquid spiritale quam uis hocquid quiderat
nondum animae natura erat atque exhoc factus sit
flatusdi quenatura ess& anime sicut neccorporis
humani natura iam erat antequam ds̃ dim delimo

Expanded text:
cultum ac, si hoc potius credi oportet, spiritalem atque cultum ac, si hoc potius credi oportet, spiritalem atque intellectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est caelum et terram, atque in illis iam extantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum naturarum, non ipsas naturas? alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est, nondum erat in conditis rebus animae humanae ulla natura et tunc esse coepit, cum eam deus sufflando fecit atque indidit homini. Sed non ideo quaestio sublanon ex aliqua substantia subiacente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo, sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum deus flare uoluit, idemque hominis anima factus sit: an uero iam erat aliquid spiritale, quamuis hoc, quidquid erat, nondum animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus dei, quae natura esset animae, sicut nec corporis humani natura iam erat, antequam deus eam de limo
Abbreviated transcription (Latin):
beremus sedita desibi subiecto aere corporis sui sic̃
anima dehuius modire. Similit̃ adiacente hoc est
decorpore non descipsa flatum facit. N c̃ uero quia
nontantũ modo mundi corpusdõ eẽ subditum dicimꝰ
sed illum eẽ supra omnem creaturã siue corporalem
siue spiritalem nec descipso pecde corporeis elementis
credendus est animã fecisse sufflando. V trumaut̃
exeo quodomnino nonerat id est exnihilo. An exali¬
uare quaeiam ab illo facta spiritalit̃ erat sed ani¬
anondumerat. Merito queri potest: Si enimdm̃
iuc aliquid exnihilo creare noncredimus. Postea¬
am creauit omna simul & obhoc consummati s om̃i¬
soperibus requieuisse credimꝰ que inchoauit fa¬
tre utquidquid dendefacer& exhis facer& non¬
uideo quẽ ad modum intellegamꝰ adhuc eum exnihi¬
lo animas facere. Andiceudum est cum in illis quidẽ
operibus primorum sexdierum fecisseillum diemoc¬

Expanded text:
beremus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut beremus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corpore, non de se ipsa flatum facit. nunc uero quia non tantummodo mundi corpus deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam siue corporalem siue spiritalem, nec de se ipso nec de corporeis elementis credendus est animam fecisse sufflando. Utrum autem ex eo, quod omnino non erat, id est ex nihilo, an ex aliqua re, quae iam ab illo facta spiritaliter. erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. si enim deum adhuc aliquid ex nihilo creare non credimus, posteaquam creauit omnia simul, et ob hoc a consummatis omnibus operibus requieuisse credimus, quae inchoauit facere, ut, quidquid deinde faceret, ex his faceruideo, quemadmodum intellegamus adhuc eum ex nihilo animas facere. an dicendum est eum in illis quidem operibus primorum sex dierum fecisse diem illum oc
Abbreviated transcription (Latin):
bitemus dum intellegat᷑ non eẽ dĩ natura absque sub¬
stantia sed hoc ipsum ẽe sufflare quđ est flatũ facere
quod autẽ flatum facere hocanima facere. Cui senten¬
tiae congruit quod ꝑ esaiam dicit ds̃. Sp̃s enimpro
cedet & flatum omnem egofecit nam nonquẽ lib&
flatum corporeum eumdicere sequentia docent.
Cumenim dixiss& omnem flatum egofeci & propt̃
peccatum inquit pusillum quid contristauieum & ꝑ¬
cussieum. Quidergo dicit flatum nisi animam que
propt̃ peccatum ꝑcussa & contristata est. Quidigit᷑
estomnẽ flatũ egofecinisiomnem animã egofeci
Si ergodm̃ diceremus tamquam corporeimundi hui
animam Cuimundus ipseess& tam quã corpus
unius animantis. Recte non eum diceremꝰ sufflari¬
do fecisse animam hominis nisi corpoream deistoaere
subiacentesibi excorporesuo : Non tam̃ quod fecis¬
s& de diss& quesufflando deseipso dedisse putarede¬

Expanded text:
bitemus, dum intelligatur non esse Dei natura atque subbitemus, dum intelligatur non esse Dei natura atque substantia, sed hoc ipsum esse sufflare, quod est flatum facere; quod autem flatum facere, hoc animam facere. cui sententiae congruit quod per Esaiam dicit deus: spiritus enim a me procedet, et flatum omnem ego feci; nam non quemlibet flatum corporeum eum dicere sequentia docent. cum enim dixisset: omnem flatum ego feci, et, propter peccatum, inquit, pusillum quid contristaui eum et percussi eum. quid ergo dicit flatum nisi animam, quae propter peccatum percussa et contristata est? quid igitur est: omnem flatum ego feci, nisi: omnem animam ego feci? Si ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset sufflando de se ipso dedisse putare de
Abbreviated transcription (Latin):
corporis & anime quod &ipsiutiq consentiunt
qua propt̃ &iam sic aliud est anime substtitia
que compus regit & mou& aliud flatus qũe regendo
a mouendo facit decor poresibi subdito nondescipso
cuicorpus est subditum. Cumitaq: longe quidon in¬
comparabilimodo sed tamen anima regat subditum
corpus &ds̃ subditam creaturam. Curnon potius in¬
tellegatur de subiecta sibi creatura fecisse ds animam
in eo quod sufflas sedictus est quando quidẽ ipsa anima
quã uis corporisuo ponita domin&ur utds̃ uni uersita¬
ti quam condidit tamenei: motu. Nondesua substan¬
tia flatũ facit Possemus quidem dicere necipsum
dĩ flatum eẽ animam hominis sed dm̃ sufflando fe¬
cis scanimam in homine sedneputentur melioraque
fecit uerbo quã quod fecit flatu quia &in nob melius ẽ
uerbum quam flatus nihil est interim scđm su pradic¬
im rationem. Curanimã ipsam dĩ flatum diceredu¬

Expanded text:
corporis et animae; quod et ipsi utique consentiunt. corporis et animae; quod et ipsi utique consentiunt. Quapropter etiam sic aliud est animae substantia, quae corpus regit et movet; aliud flatus, quem regendo vel movendo facit de corpore sibi subdito, non de seipsa cui corpus est subditum. Cum itaque longe quidem incomparabili modo, sed tamen anima regat subditum corpus, et Deus subditam creaturam, cur non potius intelligatur de subjecta sibi creatura fecisse Deus animam in eo quod sufflasse dictus est; quandoquidem ipsa anima, quamvis corpori suo non ita dominetur, ut Deus universitati quam condidit, tamen ejus motu, non de sua substantia flatum facit? 5. Possemus quidem dicere nec ipsum Dei flatum esse animam hominis, sed Deum sufflando fecisse animam in homine: sed ne putentur meliora quae fecit verbo, quam quod fecit flatu, quia et in nobis melius est verbum quam flatus; nihil est interim secundum supradictam rationem, cur animam ipsam Dei flatum dicere du
Abbreviated transcription (Latin):
dercunius eẽ substantiae. Quidenim hocmodo
aliud quam & ille commnuttbilis credit᷑. Creden¬
dum ittiq est & intellegendum neq ullo modo
dubitandum quod recta fides hab& animã sic ẽẽ
adõ tãquã rem quã fecerit Nonitm quã naturã
cuius ipseest siuegexuerit siue quo quomodo pro
uit in faciem eius & factus est homo in animam ui¬
uam si non anima dĩ pars est uł dĩ omnino substas¬
tia. Immouero exhocuerbo satis appar& it tinor
eẽ. Cum enim homo sufflat anima utiq ipsa sub¬
iacente sibinaturã corporis mou& adeilla pon
descipsa flatum facit nisusti forte tam tardi suu
utnescant istorecipro quo alitu quẽ dehocaere
crcum fuso ducimus & reddimus fieri &iamfui¬
tum cum uoluntate sufflamus quod si&iamnor
ex hoc quiforinsetus adiac& accepto & reddito
sed ex ipsius nr̃i corporis uatura qua constat suf¬
flando aliquid eicerimus non eadem natura est

Expanded text:
dere unius esse substantiae. quid enim hoc modo dere unius esse substantiae. quid enim hoc modo aliud quam et ille commutabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo tamquam rem, quam fecerit, non tamquam naturae, cuius ipse est, siue genuerit siue quoqvit in faciem ejus, et factus est homo in animam vivam; si non anima Dei pars est, vel Dei omnino substantia? Imo vero ex hoc verbo satis apparet ita non esse. Cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subjacentem sibi naturam corporis movet, et de illa, non de seipsa flatum facit. Nisi isti forte tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus. fieri etiam flatum, cum voluntate sufflamus. Quod si etiam non ex hoc aere, qui forinsecus adjacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis natura qua constat, sufflando aliquid ejiceremus, non eadem natura est
Abbreviated transcription (Latin):
biititur flauit ẽẽ dicendum querebamꝰ aut̃ in supi¬
riore sermone demanibus dĩ cũ homodelimofor¬
matus cogitar&ur. Quid ergo nunc dicendũ est
in eo quođ scriptum est sufflauit ds̃ pisiquia sicui
non manib corporis finxit. ltanec fauab labus¬
que sufflauit. Verum tame hoc uerbo scmptura
inquestione difficillima plurimum nosquantum
opinor adiuuit: Nam cumquidam ex hoc uerbo
credider̃ aliquid ẽẽ animã deipsa substantiadĩ ido
eius dem naturae cuius ille est : Hocideo putantes
quia cum homo sufflat aliquid deseipso eicit infla¬
tu. hincpotius ad monen disumus hanc inimicã
fidei catholicȩ reprobare seutentiam. Nos enimcre¬
dimus dĩnaturam atq: substantiã que intrinitate
creditur amultis intellegitur a paucis omni no eẽ in¬
commuttibilem. Porro aut̃ animae naturamuł
indeterius uł in melius commutari posse quisam¬
bigit Ac ꝑ hoc sacrilega opinio est eam & dm̃ cre¬

Expanded text:
ufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in supeufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermone de manibus dei, cum homo de limo formatus cogitaretur; quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adiuuit. Nam cum quidam ex hoc uerbo crediderint aliquid esse animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate creditur a multis, intellegitur a paucis, omnino esse incommutabilem. porro autem animae naturam uel in deterius uel in melius commutari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega opinio est eam et deum cre
Abbreviated transcription (Latin):
tfinxit ds̃ hominem puluerem deterra &fla¬
uit in faciem eius flatumuitae & factus est homo
inanimam uiuentem. Haec uerba scripture
nobis & in principio superioris libri conside¬
randa proposum & deipsohomine facto
Maxime qued eeius corpore quantum satis
duximus quod scđm scripturas ui sum est disser¬
uimus Sed quia deanima humana p̃parua
questio est. Adhunc eam librum differendam
putauimus nescientes quantũ nos dñs ad iuturus
ess& recteloqui cupidos. Illud tam̃ scientes nisi
quantum ipse adiuuar& rectẽ non esse locutu¬
ros recteest autem ueraciter atq: congruenter
nihil audacter refellendo ni hil tenere affirman¬
do Dumadhuc dubium est uerũ falsũ uefit siue
fidei siuescientiae xp̃ianae. Quod aut̃ doccripotest
certissima sine cunctatione assergado acprimũ
illud uideamus quod scriptũ est flauit uł suffla¬
uit infaciem eius flatum uite. Non nulli enim
codices habent spirauit uel inspirauit in faciem ei:

Expanded text:
finxit deus hominem puluerem de terra et flauit in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte loqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scientiae christianae, quod autem doceri potest,  auctoritate certissima sine cunctatione adserendo. Ac primum illud uideamus, quod scriptum est: flauit uel sufflauit in faciem eius flatum uitae. nonnulli enim codices habent: spirauit uel inspirauit in faciem eius.
Abbreviated transcription (Latin):
propere confirmamꝰ sed expectamus potius utrũ
&iam c&era scriptura hunc intellectum pon impe¬
diat Sequitur enim questio deanima ualde diffici¬
lis in quamulti labor auerunt Nobq: ubi laboremus
relinquerunt siueenim quia non omnium omnia
tem adaliquid liquidum minime quedubium ꝑ¬
uenire potuerunt. Siuequia tanta questio estꝰ
ut &iam qui eam ueracit̃ soluunt non facileintel¬
legatur attilib: qualib: ipsesum fateor ueminem
mihi adhuc ꝑsuasisse quod sic habeam deanima
utnihil amplius querendũ putem utrum nunc
certum aliquid in uenturumsim & definiturusig¬
noro quod aut̃ potuero si conatũ meum dñs adiu¬
uerit sequenti uolumine explicare curabo.

Expanded text:
propere confirmamus, sed expectamus potius, utrum propere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia tem ad aliquid liquidum minimeque dubium pervenire potuerunt; sive quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam veraciter solvunt, non facile intelligantur a talibus, qualis ipse sum: fateor neminem adhuc mihi persuasisse quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. Utrum autem nunc certum aliquid inventurus sim et deliniturus, ignoro. Quod autem potuero, si conatum meum Dominus adjuverit, sequenti volumine explicare curabo.
Abbreviated transcription (Latin):
corporis mortẽ qui non peccando merer&ur incor¬
pusspiritale commutationem nam si & interitꝰ
animalit̃ uixit nompossumꝰ dici ad hocipsius renouari
quibus enim dicit᷑ rexouamini spũmenti surãe hoccis
dicit̃ ut spiritales fiant quod si ille nccipsamente
fuit quomodo nos ronouamur adid quod homonũ¬
quã fuit : apłi aut̃ & om̃s iustianimale utiq corp
adhuc habebant sed itim̃ spirittilit̃ interius uiuebad
renouati sclic& in agnitionedĩ scđm imaginem ci
quicreauiteos. Nonideo tam̃ iam peccare nonpo¬
terant si consentirent. iniquitati nam &spiritales
possecadere in temptatione peccati ostendit apłs
ubiait. Eñs si p̃occupatus fuerit homo inalico delic¬
to uos quispiritales estis instruite huius modi in
spũlenitatis. Intendens topsum ne& tutempteris
Hoc dixi neccuiquã in possibileuideat᷑ quod peccauit
adam sispiritalis eratmente quamuis animalis
essec corpore quecumita sint Nihiltam̃ adhuc pre¬

Expanded text:
corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corcorporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit aposdelicto, uos, qui spiritales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc prae
Abbreviated transcription (Latin):
nouatur in agnitionem dĩ scđm imaginem eius quicrea¬
uiteum. Hanc imaginem inspũm̃tis in pressam per¬
didit adam ꝑpeccatum quam recipimus ꝑgratiam
iniustitiae non spiritale atque in mortade corpus
inquo ille nondum fuit et in quoerunt om̃s sc̃i resur¬
gentes amortuis. Hocenim proemium est illius me¬
riti qđ amisit proinde illa stola prima aut ipsa
iustitia est undelapsus est. aut siindumentum cor¬
porclis in mortalitatis significat &iam hanc ille
sit amisit cum propt̃ peccatum ad eam ꝑuenire pon
potuit dicitur enim &amisisse uxorem & amisisst
honorem quisperat cum non acceperit illo a quospe¬
rabat offenso scđm hanc ergo sententiam corpus
animale habuit adam nontantum antepara disũ
sediam in paradiso constitutus quã uisin interiore
homine fuerit spiritalis scđ mimaginem eius qui
creauit eum quod amisit peccando meruitq &iam

Expanded text:
nouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creanouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cibo corruptibili nonegera tamen siiuste uiuer&
homo et inspiritalom habitudinem corpuseius muta¬
r&ur ponira in mortem in nobis aut̃ &iam iusteuiue¬
tibus corpus moriturum est prop̃t quam necessita¬
tem gallius primihominis peccato uenientem pon
mortale sed mortuum corpus pr̃m dixit apłs quia
om̃s in adam morimur Itemdicit. Sicut est ueritas
in hiesu de ponereuos scđm priorem conuersationom
ueterem hominem eum quicorrumpitur scđm con¬
cupiscentias deceptionis. Hoc est factus adam ꝓpec¬
catum. Vidcergo quid sequatur. P enouam iniaut̃
spũmentisurãe & induite nouum hominem cum qui
scđm dm̃ creatus est in iustitia & scĩtate ueritatis. l¬
cequod perdidit adam ꝑ peccatum in hocergo renoua¬
& resurg& spiritale inmelius rexouabimur quod ñ¬
dum fuit adam. Dict item apłs. Expoliantes uosue¬
terem hominem cũ actib eius induite nouum qui re¬

Expanded text:
ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eum, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum! In hoc ergo renouaet surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui re
Abbreviated transcription (Latin):
conditoris. sienim corpus animale utique morta¬
e quia & mori poterat quãuis &immortale ideo
uia & non mori poterat neque in mortale quod
ori om̃nino non possit erit nisi spiritale quod no
futurum in resurrectione promitatur ac ꝑhoc
id animale &obhoc mortale quod propter iusti¬
nam spiritale fier& & ob hoc omnimodo immorta¬
le factum est propter peccatum nonmortale quod
& antta erae sed mortuum quod possa ⁊ enficrisi hiomo
nonpeccas s& quomodo ergo corpus pr̃m dicit apłs Mor¬
tuum cum adhuedeuiuentibus loquer&ur nisiquia iam
ipsaconditiomoriendi expeccato parentum haesit in pro¬
leanim alcest enim & hoccorpus sicut & primihominis
fuit sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deteri¬
us Habetenim necessitatem moriendi quod illudã
habuit quamuis enim restabat adhuc ut in muttir&
&spiritale factum plenam in mortalitatẽ ꝑcipero

Expanded text:
conditoris. si enim corpus animale, utique mortaconditoris. si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
ca que corrum pitur non egebimus renouamur
quam peccando adam perdidit. renouabim᷑ autem
&iam carne cum hoccorruptibile indu&ur incor¬
ruptione ut sitspiritale corpus in quod nondum
mutatus sed mutindus erat adam pisimortem
&iam corporis animalis peccando meruiss& De¬
nique nonait apłs corpus quidem mortale propt̃
peccatum sed corpus mortuum propterpeccatum.
Illud quippe antepeccatũ & mortale scđm aliam
& inmortale scđm aliam causam dicipoterat id est
mortale quia poterat mori in mortale quia poterat
non mori. Aliud est enim non possemori sicutquas¬
dam naturas in moritles creauit ds̃. Aliud est aũt
posse non mori scđm quem modum primus creatus
est homo inmortalis quod ci prestabatur deligno
uite non de constitutione naturae. a quo lignose¬
paratus est cum peccasset ut poss& mori quinisi pec¬
cass& poss& non mori. Mortalis ergo erat conditio¬
He corporis animalis in mortalis autem beneficio

Expanded text:
ca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur ca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptione, ut sit spirituale corpus; in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruissnique non ait apostolus: corpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum aliam causam dici poterat; id est mortale, quia poterat mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas inmortales creauit deus; aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus homo creatus est inmortalis, quod ei praestabatur de ligno uitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. mortalis ergo erat conditione corporis animalis, inmortalis autem beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam siiuste obodienter queuixis s& acaps
candem corporis migitionem inuita a& crna ubiiam
cibis corporalibus non eger&. Quid ergo necesseest
propterhociam cogi figurate non propriae paradi¬
sum intellegere quia nom poss& mori corpus nisi pec¬
ccco. uerum est quidem quod non morer&ur &iam
corpore nisi peccass& a perte quippedicit a postolus
corpus mortuum propter peccatum animaletam̃
possetc̃ẽ antepeccatum & postuitam iustitiae cum
ds̃ uell& fieri spiritalequomodo ergo inquiunt reno¬
uaridicimus si non hoc recipimus quod perdidit pri¬
mus homo in quo om̃s moriuntur hocplane recipimꝰ
spirittilis corporis recipimus quam nondum habu¬
thomo sed recipimus iustitiã exqua ꝑpeccatum lap¬
sus esthomo renouabimur ergo auetustate peccati
non in pristinum corpus animale in quo fuit adã
sed in melius idest in corpus spiritale cum efficiem
aequales angelisdĩ habiti caedesti habitationi ubi es¬

Expanded text:
tam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet tam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit apostolus: corpus mortuum est propter peccatum: animale tamen posset esse ante peccatum et post uitam iustitiae, cum deus uellet, fieri spiritale. Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimusspiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate peccati non in prsed in melius, id est in corpus spirituale, cum efficiemur aequales Angelis Dei , apti coelesti habitationi, ubi es
Abbreviated transcription (Latin):
turum fuisse dehoccorpore ad requiem scilic& quã
nunchabent sũ quiiam dormierunt & in finesdi
etidem menbra in mortalit̃ recepturum ut uideli¬
c& morscorporis nonde peccato accidisse uideat
sed naturalit̃ ut animalium ceterorum uerum his
rursus apłs occurrit &dicit. Corpus quidem mor¬
tuum est propt̃ peccatũ sps aut̃ uita est propter
iustitiam: si autem sp̃s cius quisuscittuit xp̃m a no¬
tuis abitat in uobis quisus cittuit xpm̃ amortuis
uiui ficabit & moritilia corporciũra ꝑ in habitan¬
tem spm eius in nobis. Acperhoc mors &iamcor¬
poris depeccto est. siergo non peccass& ad am niȩ
corpore morer&r id eoque inmor tede haber&
& corpus quomo do ergo in mortale si animale
Sed rursus nonuidentꝰ quicius corpus in paradiso
mutatum putant ut ex animali fi&r& spiritale
Nihilimpedire si nonp̃etcass& ut post para disiui¬

Expanded text:
turum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam turum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius, qui suscitauit Christum a mortuis, habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi ui