comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit unus. fecert̃ multi cũ loqueret᷑ ꝑ disci¬
pulos magister bonꝰ contemptibilis ei quẽ
diuitẽ ꝑ se ipsũ monuit: amabilis eis quoᷤ
ex diuitib pauꝑes ꝑ pauꝑͤs fecit. Ecre maio¬
ra fecit p̾dicatus acredentib: quã locutius
audientib. uerũ hoc adhuc mouet. quod
hec maiora ꝑ apłos se facturũ. non autẽ per¬
ipsos tantũ significans ait. oꝑa quȩ ego fa.¬
cio & uos facietis & maiora hors facietis: s
om̃s adsuã familiã ꝑtinentes intelligi uo
lens. qui credit in me inquit oꝑa quȩ eo
facio ce ipse faciet. & maiora hors facit.Si
gͦ qui eredit faciet. ñ credit utiq qui ñ sa¬
ciet: sicuti ẽ. qui diligit me mandata mei
custodit. Unde profecto qui ñ custodit ũ di¬
ligit. Item alio loco. Qui auchit inquit ner.¬
ba mea hȩc & facit ea. similabo eũ iuro
sapienti. qui edificauit domũ suã supra
petrã. Qui ergo ñ est similis huic uiro pru.¬

Expanded text:
fecit unus, fecerunt multi, cum loqueretur per discifecit unus, fecerunt multi, cum loqueretur per discipulos magister bonus; contemptibilis ei quem divitem per seipsum monuit, amabilis eis quos ex divitibus pauperes per pauperes fecit. Ecce majora fecit praedicatus a credentibus, quam locutus audientibus. 2. Verum hoc adhuc movet, quod haec majora per Apostolos fecit: non autem ipsos tantum significans ait, Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum facietis: sed omnes ad suam familiam pertinentes intelens, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet. Si ergo qui credit faciet, non credit utique qui non faciet; sicuti est: Qui diligit me, mandata mea custodit : unde profecto qui non custodit, non diligit. Item alio loco: Qui audit, inquit, verba mea haec, et facit ea, similabo eum viro prudenti, qui aedificavit domum suam super petram. Qui ergo non est similis huic viro pru
Abbreviated transcription (Latin):
& hic qͦd de hac repoterat nos mouere mox
abstulit. Cum enĩ dixisset qui credit in me
oꝑa quȩ ego facio & ipse faciet & maiora ho¬
rũ faciet : continuo secutus adiunxit. Qͥa
ego ad patrẽ uado: et quecũq petieritis in
nomine meo hoc faciam. Qui dixerat faci¬
et: post ait faciã. Tamquã diceret. Nõ uo¬
bis impossibile hoc uideat᷑. non em̃ po.¬
terit esse maior me qui credit in nie: sed
ego sum facturus & tunc maiora quã nũe.
maiora ꝑeum qui credit in me. quã pretͣ
do autẽ ꝑ eum. quãuis nõ ꝑ seipsũ faciet. &¬
ipse. Porro autẽ maiora facere ꝑ cum. quã
pret̾ eũ. non ÷ defectio: sed dignatio. Quid
buit eis: quando quidẽ inter cetera bona
etiã hoc illis donare dignatus ẽ. ut etiã ma.¬
iora faceret ꝑ illos quã pret᷑ ipsos: Nonne:
abore illiꝰ diues ille tristis abscessit. qͣndo
iecit: & tam̃ postea quod ab illo auditũ nõ

Expanded text:
et hic id quod de hac re poterat nos movere, mox et hic id quod de hac re poterat nos movere, mox abstulit: cum enim dixisset, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet; continuo secutus adjunxit, Quia ego ad Patrem vado, et quaecumque petieritis, in nomine meo, haec faciam. Qui dixerat faciet, post ait faciam; tanquam diceret, Non vobis impossibile hoc videatur: non enim poterit esse major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc majora quam nunc; majora per eum qui credit in me, quam praetedo autem per eum, quamvis non per semetipsum, faciet et ipse. Porro autem majora facere per eum quam praeter eum, non est defectio, sed dignatio. Quid buit eis ? Quandoquidem inter cetiam hoc eis donare dignatus est, ut majora faceret per illos quam praeter illos. Nonne ab ore ipsius dives ille tristis abscessit, quando et tamen postea, quod ab illo auditu non
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendũ sit quod dñs ait. qui cre.¬
dit in me oꝑa quȩ ego facio & ipse faciet:
non ẽ. facile cõprehende. Et cum hoc ad in¬
telligendũ difficillimũ sit: adiecit aliud dif¬
ficilius. & maiora hoꝵ faciet. Quid ẽ. hoc
mus: qui etiam maiora faciat inuenturi su¬
nus. Sed dixeramꝰ sermone pristino: quia
maus fuit umbrȩ suȩ transitu qͦd discipłi
sanare. languentes: & quia plures apłis ꝗͣ.
ipso ꝑos propriũ predicante dnõ credidunt.
ut hec uiderentur oꝑa intelligenda. essema.¬
iora: non quo maior essec magistro disci.¬
pulus uel dño seruus. uel adoptatus unige¬
nito. uł homo dõ: sod quod ꝑ illos ipse
diguaret᷑ eadẽ maiora facere. qui dicit illiꝰ
alio loco. sine me nchil potestis facere.
Ipse quippe ut alia omittã quȩ sunt ĩnu.¬
merabilia. sine ipsis fecit ipsos. sine ipsis
fecit hunc mundũ. & quia homo etiã ipse
fieri dignatus ẽ. sine ipsis fecit & seipsum.
Quid autẽ illi sine ipso nisi peccatũ : Demiq

Expanded text:
accipiendum sit, quod Dominus ait, Qui credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet , non est facile comprehendere. Et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficillius: et majora horum faciet. Quid est hoc? mus; qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino, quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli sanare languentes: et quia plures apostolis, quam per os proprium praedicante Domino crediderunt: ut haec viderentur opera intelligenda esse majora: non quo major esset Magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit illis alio loco, Sine me nihil potestis facere . Ipse quippe, ut alia emittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit eos, sine ipsis fecit hunc mundum; et quia homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et seipsum. Quid autem illi sine ipso, nisi peccatum? Denique
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib maiora facit: qui oꝑante in se xp̃o.
cooꝑatͦ ȩternã salutẽ ac iustificationẽ suame
Non hic audeo p̃cipitare sententiã. Intelli¬
gat qui potest. uidicet qui potest: utrũ
mauis sit iustos creare quã impios iustifi.¬
care. Certe enĩ si ȩqualis ẽ. utrũq poten¬
tiȩ : hoc maioris est miscdĩȩ. Hoc ẽ. enĩ¬
magnũ pietatis sacram̃tũ quod manifesta¬
tũ est in carne. iustificatũ in spu: apparu.
it angłis. p̃dicatũ ẽ. in gentib. credituĩ
in mundo. assumptũ est in głã. Sed om̃ĩa
oꝑa xp̃i intelligere ubiait maiora hors fa¬
ciet. nulla nos necessitas cogit. Horũ enĩ
forsitan dixit: quȩ illa hora faciebat. Tunc
autẽ ũba fidei faciebat: &e de his oꝑib
fuerat p̃ locutus dicens. Gerba quȩ ego lo.¬
quor uobis: ameipso ñ loquor. Pater autẽ
u̾ba eius erant oꝑa eius. Et utiq nunus
est uerba iusticiȩ p̃dicare quod fecit pret̾
nos: quã impios iustisicare. qđ ita facit in

Expanded text:
operibus majora facit, qui operante in se Christo cooperatur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam. Intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim pietatis sacramentum, quod manifestum est in carne, justificatum esngelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria . Sed omnia opera Christi intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelocutus dicens, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Patverba ejus erant opera ejus. Et utique minus est verba justitiae praedicare, quod fecit praeter nos, quam impios justificare, quod ita facit in
Abbreviated transcription (Latin):
estimare quante sit glorie. qđ cũ int̃ ho¬
mines ageret. speciali quadã diuinitatis
gr̃a & parady sus illi penetrabilis & cęlũ
ꝑuiũ fuit: Quid gͦ fratres hoc doctore ꝑfec.¬
tus. qui in cęlo didicit quod doceret int̾ris:
Quid hoc teste ueratius. cui eleuato super
cȩlos oculis uidere & approbare concessũ est
quod post modũ promitteret credituris: Hec
sunt igit᷑ apłoꝵ petri et pauli stupenda
merita: ꝑhȩc incedentes miracula. apłatũ
suũ dũo ac dõ nr̃o effusione deuoti sangui¬
nis consecrarunt.

Expanded text:
aestimare quantae sit gloriae, quod cum inter hoaestimare quantae sit gloriae, quod cum inter homines ageret, speciali quadam Divinitatis gratia, et paradisus illi penetrabilis, et coelum pervium fuit? Quid ergo, fratres, hoc doctore perfectius, qui in coelo didicit quod in terris doceret? Quid hoc teste veracius, cui elevato super coelos oculis videre et approbare concessum est quod postmodum promitteret credituris? Haec sunt igitur apostolorum Petri et Pauli stupenda merita; per haec incedentes miracula apostolatum suum Domino ac Deo nostro effusione devoti sanguinis consecrarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
umitabilis fuisse fidĩ. quod eũ descenden¬
tem de naui. tremla & inconcessa huma¬
nis gressib maris unda sustinuit: Sediã
ueniamus ad beatissimũ paulũ: cuiꝰ tanta
est nichilõminus fidĩ plenitudo. ut pecu¬
liarẽ quodã modo eũ sibi ducẽ ad illumi¬
nanda gentiũ corda cunctoꝵ p̃scius salua¬
.III. tor eligeret. Erat enĩ tam p̃cipuus indoc.¬
trina. animi uirtute tam potens. in nocen¬
tia & integritate tam ic̃s: ut uno eodẽq
tempore hinc eum sac̃cdotes ac principes i.¬
dcoꝵ ꝑ emulationẽ legis antique data in
xp̃ianos ꝑsequendi auccoritate dirigerent.
hinc illũ adeccłiȩ solatiũ atq om̃ium cre.¬
dentiũ fu mam̃tũ xp̃c uocaret ẽ celo. Cuiꝰ
ob hoc adño cȩcati sunt oculi. ut suscepta
gr̃a ueritatis. cęlesti acie & lumine elari
tutẽ. Ut audem p̃teream cetera quȩ eũ um¬
ũso orbi mirabilẽ fecerunt. unũ illud
qđ ad om̃s illius sufficit laudes quis ualet

Expanded text:
imitabilis fidei fuisse, quod eum descendenimitabilis fidei fuisse, quod eum descendentem de navi, tremula, et inconcussa humanis gressibus maris unda sustinuit? Sed jam veniamus ad beatissimum Paulum; cujus tanta est nihilominus plenitudo fidei, ut peculiarem quodammodo eum sibi ducem ad illuminanda gentium corda cunctorum praescius Salvator eligeret. Erat enim tam praecipuus in doctrina, animi virtute tam potens, innocentia et integritate tam sanctus, ut uno eodemque tempore hinc eum sacerdotes ac principes Judaeorum per aemulationem legis antiquae, data in Christianos persequendi auctoritate, dirigerent; hinc illum ad Ecclesiae solatium atque omnium credentium firmamentum Christus vocaret e coelo; cujus ab hoc sunt gratia veritatis, coelesti acie et lumine clariotutem. Ut autem praeteream caetera quae eum universo orbi mirabilem faciunt, unum illud, quod ad omnes ejus sufficit laudes, quis valeat
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑de hoc scło ĩpsos fidĩ pat̾res & magistroᷤ
martyrũ triumphasse. Quid eni in signiꝰ
petro. qui incarne positus m̃surã car
liũ pectus latebat. pͥma petri lingua no-¬
uo ẽ. sermone confessa: Quid fr̃s meĩ
magnificentius petro. qui tante confessi-¬
onis merito cũ corruptibili adhuc esset᷑¬
in corpore. & nec dũ iꝑse ascendisset inglũ.
regnũ illi cȩleste &e ciaudere et aꝑire ꝑmistũ
Iest. Quid euis sublimius fide. qui gradien¬
te dño suꝑ aquas. humanȩ condicionis obli¬
tus. uiã sibi influctib dari & poposcit et me¬
ruit: Tantaq m̃tis eius confidentia fuit:
ut crederet se posse ꝑfidẽ. quod sciebat homi¬
ni impossibile ꝑ naturã. Nã quod postea
mergebat᷑: ut michi uidetur necessariũ fuit:
ne tanti sublimitate miraculi in ꝑmciem
forte sui ȩquata xp̃o carnis fragilitas suꝑ¬
biret. Fuerit certe infirmitatis corporee. qđ
paulo post tunuit. Quis tam̃ ambigat in¬

Expanded text:
det de hoc saeculo ipsos fidei patres et magistros martyrum triumphasse. Quid enim insignius Petro, qui in carne positus, mensuram carnlium pectus latebat, prima Petri lingua novo est sermone confessa. Quid, fratres mei, magnificentius Petro, qui tantae confessionis merito, cum corruptibili adhuc essetin corpore, et nec dum ipse ascendisset in coelum, regnum illi coeleste et claudere et aperire permissum est? Quid sublimius ejus fide qui, gradiente Domino super aquas, humanae conditionis oblitus, viam sibi in fluctibus dari et poposcit et meruit; tantaque mentis ejus confidentia fuit, ut crederet se posse per fidem quod sciebat homini impossibile per naturam? Nam quia postea mergebatur, ut mihi videtur, necessarium fuit, ne tanti sublimitate miraculi in perniciem forte sui aequata Christo carnis fragilitas superbiret. Fuerit 223 certe infirmitatis corporeae, quod paulo post timuit; quis tamen ambigat in
Abbreviated transcription (Latin):
eaio potest duob dnis
seriure: qr ñ ualet simul
transitoria & ec̃na dilige.¬
re. Si enun et̃ntatem di¬
ligimus: cuncta temꝑa¬
lia in usu ñ in affectu poᷤᷤ¬

Expanded text:
enim potest duobus dominis servire , quia non valet simul transitoria et aeterna diligere. Si enim aeternitatem diligimus, cuncta temporalia in usu non in affectu po
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis credentib qui possunt pecuniã
clupplicare. & cũ usuris reddere: ut qͥc¬
quio sermone didicerant oꝑe explerent.
Tollitur autẽ talentũ & datur ei qui
decẽ talenta fecerat: ut intelligamus li¬
cet in utriusq labore equale sit gaudiũ
dni. hoc ẽ. & euis qui quinq in decem
multiplicauerat. & eius qui duo inqͣ¬
tuor : tam̃ mauis debi p̃miũ ei qͥ plis
in diũĩ pecunia laborauerit. Unde det
& apł̃s. Presbitos honora qui uere prbi
sunt: maxime qui laborant in uerbo
dñi. Et exeo quod maluis serutis ausus
est dicere metis ubi ñ seminasti ꝙ con¬
gregas ubi ñ sparsisti. intelligimus etã¬
gentiliũ & philo sophoꝵ bonã iuitã recipe
dm̃. & aliter hab̃e eos qui iuste. alit̃ qui
in iuste agant: et ad com parationẽ eius
qui naturali legi seruiat condẽpnare eos
qui scriptã legem negligant. Onũ enum
habenti dabitur & habundabit: ei autẽ
qui ñ habet et quod uidet᷑ hab̃e aufe.¬
retur ab eo. Multi cũ sapientes sint na¬

Expanded text:
cunctis credentibus, qui possunt pecuniam duplicare, 208 et cum usuris reddere, ut quidquid sermone didicerant, opere explerent. Tollitur autem talentum, et datur ei qui decem talenta fecerat, ut intelligamus, licet in utriusque labore aequale sit gaudium domini, hoc est, et ejus qui quinque in decem duplicaverat, et ejus qui duo in quatuor: tamen majus deberi praemium ei, qui plus in domini pecunia laborarit. Unde dicit et Apostolus: Presbyteros honora, qui vere presbyteri sunt, maxime qui laborant in verbo Dei . Ex eo quod malus servus ausus est dicere: Metis ubi non seminasti, et congregas ubi ngentilium et philosophorum bonam uitam recipere Deum, et aliter habere eos qui iuste, aliter eos qui injuste agant, et ad comparationem ejus qui naturali legi serviat, condemnari eos qui scriptam legem negligant. Omni enim habenti dabitur, et abundabit: ei autem qui non habet, et quod videtur habere, auferetur ab eo. Multi cum sapientes sint na
Abbreviated transcription (Latin):
głio duplicauit: siue scientiã & oꝑa pre-¬
sentis uitȩ. futurȩ beatitudinis typos in¬
tellexit. Qui autẽ unũ acceꝑat: abiens fo uiiͦi.¬
dit int̾rã. & abscondit pecuniã dñi sui.
Nequã seruus t̾renis oꝑib & scł̃i uolup¬
tate dĩ p̃cepta neglexit et polluit: quãqͣ
in alio eugłista scriptũ sit. quod in suda¬
rio ligauerit. id est doctrinã patris fami.¬
liȩ molliter & delicate uiuendo enerua-¬
uerit. Post multũ uero temporis. uenit

Expanded text:
angelio duplicavit: sive scientiam et opera praeangelio duplicavit: sive scientiam et opera praesentis vitae, futurae beatitudinis typos intellexit. Qui autem unum acceperat, abiens fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Nequam servus terrenis operibus et saeculi voluptate, Dei praecepta neglexit et polluit: quamquam in alio evangelista scriptum sit, quod in sudario ligaverit , id est, doctrinam patrisfamilias molliter et delicate vivendo enervarit. Post multum vero temporis ve
Abbreviated transcription (Latin):
omo iste pater familias. haut du¬
biũ quin xp̃c sit: qui ad patrẽ
post resurrectionẽ uictor ascen-¬
dens. uõcatis apłis doctrina̾ eugłicã tra¬
didit. ñ pro largitate & parcitate alteri
plus & alteri minus tribuens. sed pro
se sedicit. Deniq & illũ qui de quinq ta¬
lentis decem fecerat. et de duob quatuor
simili recipit gaudio: non considerans
lucri magnitudinẽ. s studũ uoluntatẽ.
Inquinq & duob et uno talento uel di¬
diũsas grãs intelligamus quȩ unicuiq
tradite sunt: uel inprimo om̃s sensus
examinatos. in scdo intelligentiã & opa.
in tercio racionẽ qua homines a beftiis
separamur. Abiit autẽ qui quinq talenta
acceꝑat: & oꝑatus ẽ. in eis & lucratus ẽ.
alia quinq. Acceptis t̃renis sensib cȩles¬
tium sibi noticiam duplicauit: exerea¬
turis in telligens creatorẽ. ex corꝑalibus
ceꝑat lucratus ẽ. alia duo. Et iste ꝓuirib
quicqͥd intelligendo in lege didicerat in eu¬

Expanded text:
omo iste paterfamilias, haud dubium quin Christus sit, qui ad Patrem post resurrectionem victor ascendens, vocatis apostolis, doctrinam evangelicam tradidit, non pro largitate et parcitate alteri plus, et alteri minus tribuens, sed pro se se dicit . Denique et illum qui de quinque talentis, decem fecerat, et qui de duobus quatuor, simili recepit gaudio; non considerans lucri magnitudinem, sed studii voluntatem. 206 In quinque, et duobus, et uno talento, vel diversas gratias intelligamus, quae unicuique traditae sunt. Vel in primo, omnes sensus examinatos: In secundo, intelligentiam et opera: In tertio, rationem, qua homines a bestiis separamur. Abiit autem qui quinque talenta acceperat, et operatus est in eis; et lucratus est alia quinque. Acceptis terrenis sensibus coelestium sibi notitiam duplicavit: ex creaturis intelligens Creatorem: ex corporalibus, ceperat, lucratus est alia duo. Et iste pro viribus quidquid in Lege didicerat, in Ev
Abbreviated transcription (Latin):
gi. ei qui fidẽ habet & bonã in dño uo¬
luntatẽ. etiã si quid minus in oꝑe ut
homo habuerit dabit᷑ abono udice: qͥ
autẽ non habuerit fidẽ. ȩtiã ceteras uir¬
tutes quas uidebat᷑ naturalit̃ possidẽ.
bat᷑ habere auferet᷑ ab eo. Quic quid eñ
sine fide. xp̃i est non ei debet imputari
qui male eo abusus est: sed illi qui gu
malo seruo naturȩ boniĩ tribuit. Et in¬
utilẽ seruũ eicite in tenebras ext̃ĩores.
ibi erit fletus & stridor dentiũ. Dñs lu¬
men est: qui abeo foras mutitꝰ caret uͦ

Expanded text:
gi: ei qui fidem habet, et bonam in Domino voluntatem, etiam si quid minus in opere ut homo habuerit, dabitur a bono judice. Qui autem fidem non habuerit, etiam caeteras virtutes quas videbatur naturaliter possidere, nquit, habere auferetur ab eo. Quidquid enim sine fide Christi est, non ei debet imputari qui male eo abusus est, sed illi qui malo etiam servo naturae bonum tribuit. Et inutilem servum ejicite in tenebras exteriores: illic erit fletus et stridor dentium. Dominus lumen est; qui ab eo foras mittitur, caret vero
Abbreviated transcription (Latin):
mam humilitatis qua subleue mͣ
assumere: ut sic̃ ille consicłatis & peio¬
rum uiciis & suis uirtucib est elatꝰ
ad riunam: ita nos ñ solum nr̃a pigri¬
cia s & melioꝵ uirtutib inspectis
humiliem᷑ ad głam: quatinus unqͥs q
nr̃m hoc apud se supplex ac sumisꝰ
obsecret. Deus omp̃s miserere supplict
tuo: qr ñ sum sicut innumeri serui
tui contemptu scłi sublimes: iusticiȩ
merito głosi. castitatis laude angłici:
uelud etiã multi eoꝵ qui post flagi¬
cia publica penitendo tͥ meruerunt
ẽẽ. deuoti: qui eciã siquid boni tua
gr̃a largiente fecero. quo fine hoc fa.¬
ciam quaue a te districtione penset᷑
ignoro. Dñica.a

Expanded text:
mam humilitatis qua sublimemur mam humilitatis qua sublimemur assumere: ut sicut ille consideratis et pejorum vitiis et suis virtutibus est elatus ad ruinam, ita nos non nostra solum pigritia, sed et meliorum virtutibus inspectis humiliemur ad gloriam, quatenus unusquisque nostrum haec apud se supplex ac submissus obsecret: Deus omnipotens, miserere supplici tuo, quia non sum sicut innumeri servi tui, contemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum, qui post flagitia publica poenitendo tibi meruerunt esse devoti. Qui etiam si quid boni tua gratia largiente fecero, quo fine hoc faciam, quave a te districtione pensetur, ignoro. HOMILIA
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum leuare᷑ s ꝑcutiebat pectus su¬
im dicens. Deus ꝓpicius esto nͥ peceato¬
ri. Dico uob: descendit hic iustificatuᷤ
in domum suã ab illo. Quantã uenie
fiduciam digne petentib p̃bet: qd̃ p̾u¬
blicanus quĩ reatum suȩ nequiciȩ ꝑ¬
fecte cognouit fleuit: confessus est: ꝙ
sĩ inuistus ad templum uenit iustifica¬
tus a templo reduit. Tẏpice autem pha¬
riseus uideorum popłs qui ex iustifi¬
cationib legis extollit oꝑa sua: publi¬
canus uͦ gentilis est. qui longe a deo
positus confitet᷑ peccata sua. Quorum
imus suꝑbiendo recessit humiliatus:
alter uͦ lamentando appropiuquare
meruit exaltatus. Quia omĩs qui se
exaltat humiliabit᷑: & qui se humili¬
at exaltabitur. Ꝙ̾ de uttoq popto pir¬
fato & de omĩ suꝑbo uł humili recte
potest intelligi: sicut & illud qd̾ alibi
legimus. Ante. runã exaltabitur cor:
& ante głam humiliabit᷑. Quappt̃ q
de uerbis elati pharisei quib humi¬
liari meruit possumus ex clu̾so for¬

Expanded text:
suum, dicens: Deus propitius esto mihi peccatori. Dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet, quod publicanus qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, et si injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit. Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus, qui justificationibus legis extollit merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus, confitetur peccata sua. Quorum superbiendo unus recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Et de utroque populo praefato, et de omni superbo vel humili recte potest intelligi, sicut et illud quod alibi legimus: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur . Quapropter et de verbis elati Pharisaei quibus humiliari meruit, possumus ex diverso for
Abbreviated transcription (Latin):
to: decimas do omium quȩ possideo.
Ierechiel ꝓpħa de ostensis sibi eęli ani¬
malib sc̾ribit: & totum corpiis ple¬
num ocłis in circuitu ipsorũ quatu¬
or. Corꝑa quippe animaliũ idcirco
plena ocłis describunt᷑: qr sc̃orum ac¬
tio ab omĩ parte circumspecta. ẽ.
bona desidabilit̃ p̾uidens. mala sol¬
lerter cauens. S nos sepe dum aliis
intendimus: fit ut alia negligamꝰ.
& ubi negligimus: ibi ꝓculdubio
ocłm ñ habemus. Nam ecce pharise¬
us ad exhibendã abstinentiã. ad im¬
pendendam misccłiam. ad referen¬
das deo gr̃as oculum habuerat: s ad
humilitatis custodiam ñ habebat. &
quid ꝓdest qđ contra hostium insidi¬
as tot᷑a pene ciuitas custoditur. si u¬
num foram̃ aꝑtum relinquit᷑ unde

Expanded text:
to, decimas do omnium quae possideo. to, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel propheta de ostensis sibi coeli animalibus scribit: Et totum corpus plenum oculis, in circuitu ipsorum quatuor . Corpora quippe animalium idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni parte circumspecta est, bona desiderabiliter providens, mala solerter cavens. Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus; et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam non habebat. Et Quid prodest quod contra hostium insidias tota civitas custoditur, si unum foramen apertum relinquatur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
uiduȩ hoc est eccłiȩ membra ꝑtinet de
quib supra dicitur. Deus autẽ ñ faci¬
et uindictam electoꝵ suorũ clamanti¬
um ad se: Phariseus autẽ merita iac¬
tans: ad ea de quib t̃ribilis in conclu¬
sione sententia subditur. uerumtam̃
filius hominis uetuens. putas inueni¬
et fidem suꝑ t̾ram: P hariseus stans:
hec apud se orabat. Deus. gr̃as ago tͥ qr
ñ sum sicut cet̾ĩhominũ: raptores: in¬
iusti: adult̾r: uelud etiam hic publica¬
nus. Quatuor sunt specces quib omĩs
tumor arrogantiũ demonstrat᷑: cũ bo¬
num aut a semet ipsĩs hab̾e se estimant:
aut sibi datum desuꝑ credunt. s ꝑ su¬
is se hoc accepisse meritis ꝓutant᷑. aut
certe cũ iactant se habe qd̾ non ha¬
bent: aut despectis cet̾is singłarit̃ ui¬
deri appetunt qđ habent. Qua phari¬
seus iste iactantiȩ peste laborasse dep̃¬
henditur: qui idcirco de templo absq
iustificatione descendit. qr bonorum
blicano se p̃tulit. leuino bis in sabba¬

Expanded text:
t Ecclesiae, membra pertinet, de quibus supra dicitur: Deus autem non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se . Pharisaeus autem merita jactans, ad ea de quibus terribilis in conclusione sententia subditur: Verumtamen Filius hominis veniens, putas inveniet fidem in terra? PhDeus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus. Quatuor sunt species quibus omnis tumor arrogantium demonstratur, cum bonum aut a semetipsis habere se aestimant, aut si sibi datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant; aut certe cum jactant se habere quod non habent; aut despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere quod habent. Quia Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum blicano se praetulit. Jejuno bis in sabba
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝓcul corꝑa locoꝵ & loca corꝑum tepel¬
lamus. Discedat a corde qđ spacio extendit᷑.
qđ fine concludit᷑. & quicqͥd nec semꝑ ubiq
nec dotum. ẽ: ut cogitatio de tͥnitatis łitate
concepta. nichil ꝑ distantiã intelligat. nicħ
ꝑ gradus quęrat. Ac siquid d̾o dignum sen¬
serit: nulli hoc ibi audeat negare ꝑsone. hãc
opinio humana ꝑsuasit: s ipse uiugenituᷤ
est quã de patre & filio sentiendum: qr licet
ñ sit pater. ñ sit filius. ñ tam̃. ẽ. apatre fili¬
oq diisus. & sicut ꝓpͥam habet in trini¬
tate ꝑsona̾m: ita unam habet in patrĩ
& filii d̾itate substantiam omiã implentẽ.
omĩa continentẽ. & cũ patre & fllio cuncta

Expanded text:
rum, procul corpora locorum, et loca corporum repelrum, procul corpora locorum, et loca corporum repellamus. Discedat a corde, quod spatio extenditur, quod fine concluditur, et quidquid nec semper ubique, nec totum est. Cogitatio de Deitate Trinitatis concepta, nihil per distantiam intelligat, nihil per gradus quaerat; aut si quid dignum Deo senserit, nulli hoc ibi audeat negare personae. CAopinio humana persuasit; sed ipse unigenitus er, quam de Patre et de Filio sentiendum: quia licet non sit Pater, non sit Filius, non tamen est a Patre, Filioque divisus. Et sicut propriam habet in Trinitate personam, ita unam habet in Patris, et Filii Deitate substantiam, omnia implentem, omnia continentem, et cum Patre, et Filio universa
Abbreviated transcription (Latin):
duce grã dilectissimi fidelit̃ sapient̃q noscamꝰ
quid patri qͥd filio quid spĩu sc̃o in reꝑatiõe
nr̃a ꝓpriũ quidue cõmune sit: ea quę ꝑ nob̃.
humilit̃ & corꝑalit̾ gesta sunt ita pculdubi¬
o suscipiemus. ut nichil indignum de una ea
demq tͥnitatis gła sentiamus. Iuãuis enĩ nul¬
la mens ad cogitandum de cdo. nulla ad loq̃n-¬
dum lingua sufficiat: tam̃ qͣntumeũq illud
.ẽ. qd̾ huniano intellectu de eẽntia pat̾nȩ dĩta¬
tis attingit᷑. nͥ unum atq idem .ẽ. &. cũ uł de
unigenito eius uł de sp̃u scõ cogitat᷑. ñ pie sa¬
pitur s nimis carnalit̃ caligatur. & ipsum qd̾
de patre congruent̃ sentiri uidebat᷑ amittit᷑.
qr de tota tͥnitate recedit᷑ si in ea unitas ñ te¬
netui:. Nulla autẽ ratione uere.ẽ. unum: qd̾
aliqua.ẽ. inȩqualitate diu̾sum. Cumgͦ ad cõ
mentis intendimus. ꝓcul ab animo formas
iusibilium rerũ & ętates temꝑaliũ natura¬

Expanded text:
duce gratia, dilectissimi, fideliter sapienterque noscamus, quid Patri, quid Filio, quid Spiritui sancto in reparatione nostra proprium, quidve commune sit; ea quae pro nobis humiliter et corporaliter gesta sunt, ita proculdubio suscipiemus, ut nihil indignum de una atque eadem Trinitatis gloria sentiamus. Quamvis enim nulla mens ad cogitandum de Deo, nulla ad loquendum lingua sufficiat, tamen quantumcumque illud est quod humano intellectu de essentia paternae Deitatis attingitur, nisi unum atque idem est, cum vel de Unigenito ejus, vel de Spiritu sancto cogitatur, non pie sapitur, sed nimis carnaliter caligatur, et ipsum quod de Patre congruenter sentiri videbatur, amittitur: quia de tota Trinitate receditur, si in ea unitas non tenetur. Nulla autem ratione vere est unum, quod aliqua est inaequalitate diversum. Cum ergo ad comentis intendimus, procul ab animo formas visibilium rerum, et aetates temporalium natura
Abbreviated transcription (Latin):
obiernaai dilectissimi festi¬
uitatem toto t̾rarum orbe ue¬
nerabilem ille sp̃s scĩ consecra¬
uit aduentus: qui post resurre¬
płmq credentiũ die sic̃ sꝑabatur illuxit.
Spabatur aittẽ. qr illum dñs iħc spoponde.¬
uentius accendet & copiosius inundaret.
cumulans sua dona ñ uichoans. nec id̾o no¬
uus oꝑe qi ditior largitate. Nlumꝗͣ enĩ ab om¬
stas. & quicqͥd in dispositione omĩũ rerũ agit
duuna mod̾atio. ex totius uenit ꝓuidentta
trinitatis. Una .ẽ. ibi benignitas miscdiȩ.
una censura iusticiȩ: nec aliqͥo.ẽ. in actione
diuisum. ubi nichil. ẽ. in uoluntate diu̾sũ.
Quȩ gͦ illuminat pat̾̃: illuminat filius. il¬
luminat sp̃s sc̃s. Cumq alia sit ꝑsona missi.
alia mittentis. alia ꝓmittentis: simul nob̾
& imitas manifestat᷑ ꝙ tͥnitas. ut cẽntia ha¬
bens equalitatẽ & ñ tecipiens solitudinẽ.

Expanded text:
odiernam, dilectissimi, festivitatem toto terrarum orbe venerabilem ille sancti Spiritus consecravit adventus, qui post resurrepulumque credentium, sicut sperabatur, influxit . Sperabatur autem, quia illum Dominus Jesus spopondeventius accenderet, et copiosius inundaret; cumulans sua dona, non inchoans, nec ideo novus opere, quia ditior largitate. Numquam enim ab omstas. Et quidquid in dispositione omnium rerum agit divina moderatio ex totius venit providentia Trinitatis. Una est ibi benignitas misericordiae, una censura justitiae; nec aliquid est in actione divisum, ubi nihil est in voluntate diversum. Quae ergo illuminat Pater, illuminat Filius, illuminat Spiritus sanctus. Cumque alia sit persona missi, alia mittentis, alia promittentis, simul nobis et unitas manifestatur et Trinitas; ut essentia habens aequalitatem, et non recipiens solitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
onis. nr̃ȩ salutis.ẽ. ratio. Si enĩ homo ad una¬
guiem & similitudinẽ di factus in suȩ hono.¬
re nature mansisset. nec diabolica fraude
deceptiis a lege sibi posita ꝑ concupiscenti¬
am deuiasset: creator mundi creatura ñ fie¬
ret. neq aut sempit̾nus temꝑalitatẽ subiret.
aut equalis d̾o patri filius d̾s. formã serui
& similitudinẽ carnis peccati assumerit.
S qr inuidia cliaboli mors introuut in
orbem t̾rȩ. & alit̃ solui captiuitas humana
ñ potuit nͥ causam nr̃am ille susciperet.
qui sine maiestatis suȩ dampno & uerus
homo fieret ꝙ solus peccati contagnĩ nõ
haberet: diuisit sibi opus nr̃ȩ reꝑationis
miscd̾ia tͥntatis. ite ꝑat̃ ꝓpiciaret᷑. filius ꝓ¬
piciaret. sp̃s sẽs liniret. Oportebat enimut
etiã saluandi aliquid ꝓ se agerent: ꝙ. con¬
uersis ad redemptorẽ cordib ab immici
dñatione discedent. Qm̃ sicut apłs ait mi¬

Expanded text:
nostrae salutis est ratio. Si enim homo ad imaginem et similitudinem Dei factus in suae honore naturae mansisset, nec diabolica fraude deceptus a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset. Creator mundi creatura non fieret; neque aut sempiternus 310 temporalitatem subiret, aut aequalis Deo Patri Filius Deus formam servi et similitudinem carnis peccati assumeret. Sed quia invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum , et aliter solvi captivitas humana non potuit, nisi causam nostram ille susciperet, qui sine majestatis suae damno et verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet; divisit sibi opus nostrae reparationis misericordia Trinitatis; ut Pater propitiaretur, Filius propitiaret, Spiritus sanctus igniret. Oportebat enim ut etiam salvandi aliquid pro se agerent, et conversis ad Redemptorem cordibus, ab inimici dominatione discederent: quoniam, sicut Apost
Abbreviated transcription (Latin):
dis apłi missi sunt. Natura namq lumi.¬
nis est: ut lucem quo cũq circũferat᷑ emit¬
tat: illatũ q edib tenebras int̾imat lie
dominante. Igitur mundus extra di cog.¬
nitionẽ positus. obscurabat᷑ ignorantie tene¬
bris: cui ꝑ apłos scientiȩ lum̃ uenit se cog¬
nitio dĩ daret: & de paruis eoꝵ corpusculsꝰ

Expanded text:
dis apostoli missi sunt. Natura namque lumidis apostoli missi sunt. Natura namque luminis est ut lucem quocunque circumferatur emittat, illatumque aedibus tenebras perimat luce dominante. Igitur mundus extra cognitionem Dei positus obscurabatur ignorantiae tenebris, cui per apostolos scientiae lumen venit, et cognitio Dei claret, et de parvis
Abbreviated transcription (Latin):
rit. quo alio doctore corriget᷑. qui ȩtiã¬
amissȩ quã gustauit sapientiȩ dulcedinẽ
uel aduersis scłi ꝑterritꝰ. ueł illectus ĩle
uos ꝑ quos condiendi sunt quodã modo po¬
puli metu ꝑsecutionũ temporaliũ amise¬
ritus regna celoꝵ. qui erunt hominesis
quos uobis error auferatur: cũ uos el ẽ¬
gerit ds̃ ꝑ quos errorem auferat cecorũ:¬
appellant᷑: quia ꝑ ipsos. luce fidĩ &
scientiȩ illuminandus erat mundus.
Nam quomꝰ suꝑius sal teriȩ figuraliter
idem sunt nominati: sic lux mundi nũc
ñ corporalit᷑ sed spualit̃ sunt in telligeneli
Terra uͦ accipienoa est ñ quã pedib copo¬
reis calcamus sed homines qui in tra habi¬
tant: uel etiã peccatores quoꝵ condienois
& extinguendis fecorib apłicum salem d̃ns
mist: et hic mundũ. ñ celũ ce terrã s ho¬
mines qui sunt in mundo uel diligunt
mundũ oportec intelligi. quib illuminan-¬

Expanded text:
rit, quo alio doctore corrigitur, qui eam qurit, quo alio doctore corrigitur, qui eam quam ipse gustavit sapientiae dulcedinem, vel adversis saeculi perterritus, vel illecquos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum, qui erunt homines per quos vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus per quos errorem auferat caeterappellantur, quia per ipsos luce fidei et scientiae illuminandus erat mundus. Nam quomodo superius sal terrae figuraliter iidem sunt nominati, sic nunc lux mundi esse non corporaliter, sed spiritaliter sunt intelligendi. Terra vero accipienda est non quam pedibus corporeis calcamus, sed homines, qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis fetoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum, et terram, sed homines, qui sunt in mundo, vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminan
Abbreviated transcription (Latin):
ra infecunditatẽ terrȩ facit. Unde &e in
psalmo scriptũ est: posuit terrã fruc.¬
tiferã in salsuginẽ : &e quasdã urbes legi.¬
mus ira uictoꝵ sale seminatas ut nullũ
in eis germ̃ oriretur. Hoc autẽ apłicȩ
ad uersarioꝵ munitionib & peccati reg.¬
no deiecto. sale sapientiȩ compescat in
carnis humanȩ terra scłi luxum. & fȩdi¬
tatem germinare uiciorũ. Item quia sal
ad condiendos. carnesq siccandas aptũ est:
rite demonstrat qđ predicatione eugłii
fluxus restringitur uoluptatũ: & huna¬
na natura. exclusis ũmib & putredine
peccatoꝵ. illesa seruetur suo conditori: ꝑ
custodiã mandatorũ eius. Bonũ quippe
ẽ. ũbũ dĩ audire frequentius: sale sapientiȩ
spualis. cordis arcana condiri: immo ip¬
sum cum apłis sal t̾rȩ fieri: id e eoꝵ qͦq
qui adhuc trena sapiunt imbuendis m̃¬
tib sufficere. At si quis semel condim̃to
ueritatis illuminatus ad apostasiã redie¬

Expanded text:
ra infecunditatem terrae facit. Unde et in ra infecunditatem terrae facit. Unde et in psalmo scriptum est: Posuit terram fructiferam in salsuginem . Et quasdam urbes ira victorum sale seminatas, ut nullum in eis germen oriretur. Allegorice adversariorum munitionibus, et peccati regno dejecto, sale sapientiae compescat ultra in carnis humanae, terrae saeculi luxum atque foeditatem germinare vitiorum. Item quia sal ad condiendos cibos, carnesque siccandas aptum est: rite demonstrat, quod per praedicationem Evangelii fluxus restringitur voluptatum: et humana natura, exclusis vermibus et putredine peccatorum, illaesa servatur suo conditori per ejus custodiam mandatorum. Bonum quippe est Dei verbum audire frequentius, sale sapientiae spiritalis cordis arcana condiri, imo ipsum cum apostolis sal terrae fieri, id est, eorum quoque qui adhuc terrena sapiunt, imbuendis mentibus sufficere. At si quis semel condimento veritatis illuminatus ad apostasiam redie
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. Et ter quat̾ni ad p̾dicandũ sunt
missi apłi: ut ꝑ uniũ sas quadrati orbis
plagas: baptizarent gentes. in nomine
patris & filii & spͣs scĩ. Unde & de ciuita¬
te sc̃a hierłm descendente de cȩlo adõ.
scriptũ ẽ: quia erant ei aboriente portȩ
tres. & ab aquilone portȩ tres. & ab austro
porte tres. & ab occasu portȩ tres. Ubi fi.¬
guraliter ostendebatur: quia p̃dicantib
est dicens. uos estis sal t̾rȩ. Sal quippe¬
uocant᷑ apłi: quia ꝑ ipsos uniu̾sũ homi.¬
nũ conditur genus. Terrȩ enĩ nomine.
humana natura significat᷑: salis uero.
ũbi sapientia. Quod autẽ apłos suos cęle-¬
sti ac diuina sapientia plenos sal t̾rȩ sal¬
uator nominat : ostendit fatuos. eẽ. ui¬
dicandos qui t̾rena tantũ sapiunt: qui
temporaluĩ bonoꝵ uel copiam sectantes.
uel in opiã metuentes. amittunt ȩterna:
quȩ nec dari possunt ab hominib. nec
auferri. Notandũ autẽ: quod salis natu.¬

Expanded text:
ciunt. Et ter quaterni ad praedicandum sunt ciunt. Et ter quaterni ad praedicandum sunt missi apostoli, ut per universas quadrati orbis plagas baptizarent gentes in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti. Unde et de civitate sancta Jerusalem descendente de coelo a Deo, scrtres, et ab aquilone portae tres, et ab austro portae tres, et ab occasu portae tres . Ubi figuraliter ostendebatur, quia praedicantib II. Vos estis sal terrae. Sal appellantur apostoli, quia per ipsos universum hominum conditur genus. Terrae enim nomine, humana natura significatur, in salis vero verbi sapientia. Quod autem apostolos suos coelesti ac divina sapientia plenos, sal terrae Salvator nominat, ostendit fatuos esse judicandos, qui terrena tantum sapiunt, qui temporalium bonorum velut copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Notandum autem quod salis natu
Abbreviated transcription (Latin):
Et om̃s qui in eum credentes magisterio
euis an regnũ cȩloꝵ erudiebantͦ: ex quoꝵ
nultitudine elegit duo decĩ quos apłos no¬
minauit sicut lucas cõmemorat. Duodecĩ
multis figurarũ indiciis. eodẽ numero.
ipsi antẽa p̃noti sunt aptissimi esse ao
dispensandũ diuina mysteria. Hi enĩ.iiͣi.
sunt duodecim filii ueri iacob. hi duode¬
cim principes plebis isrł: hi duo decĩ
lapides de iordane eleuati: hi .xii. lapi.¬
des in eundẽ allati: hi duodecĩ duces salo¬
monis. hi xii. boues sub mari ȩneo: hi
duo decĩ leunculi in throno salomonis hi
.xii. stellȩ in corona sponsȩ: hi dudecim
fundam̃ta: hi .xii. portȩ ciuitatis dĩ: hi
duodecĩ menses anni. hi duodecĩ horȩ
diei. Isti sunt sagutȩ nusse de manu po-¬
tentis in corda inimicoꝵ regis: ꝑ hos
pacificus nr̃ debellauit mundi principẽ.
mero : ut uidelicet mundi salutẽ quã
uerbo p̃dicarent suo quoq numero cõ.¬
mendarent. Ter enĩ quatni : duodecĩ fa¬

Expanded text:
ed omnes qui in eum credentes magisterio ejus ad regnum coelorum erudiebantur. Ex quorum multitudine elegit duodecim, quos apostolos nominavit, sicut Lucas commemorat. Duodecim multis figurarum indiciis eodem numero ipsi antea praenotati sunt aptissimi esse ad dispensandum divina mysteria. Hi enim sunt duodecim filii veri Jacob ; hi duodecim principes plebis Israel ; hi duodecim lapides de Jordane elevati ; hi duodecim lapides in eumdem allati ; hi duodecim duces Salomonis ; hi duodecim boves sub mari aeneo ; hi duodecim leunculi in throno Salomonis ; hi duodecim stellae in corona sponsae ; hi duodecim fundamenta ; hi duodecim portae civitatis Dei ; hi duodecim menses anni ; hi duodecim horae diei; isti sunt sagittae missae de manu potentis in corda inimicorum regis . Per hos Pacificus noster debellavit mundi principem, erii, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero commendarent. Ter etenim quaterni duodecim fa
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣm nec uit̾ ꝓsꝑa suꝑbiat nec int̾ ad¬
uersa deficiat: Qđ placet d̃o placeat
& nobis: de oñi mensura munerũ ip¬
sius gaudeamus. Qui bene usus. ẽ. ma¬
gnis: bene utat᷑ & modicis. Tam nob̾
copia quã parcitate consulit᷑. Nec in
spũ aib: lucris angustia grauabit fru¬
ctuum: si fecunditas ñ arescat ani¬
moꝵ. Oriatur de cordis agro: qd̾ t̃ra
ñ dedit. Semꝑ illi qd̾ largiatur occtr¬
rit: cui bene uelle ñ deficit. Ad omĩa
gͥ dilectissimi oꝑa pietatis omũi nob
qualitas ꝑsit annoꝵ: nec beniuolen¬
tiam.xp̃ianam difficultas temꝑalis
impediat. Nouit dñs uasa hospita¬
lis uiduȩ in opus pietatis stȩ uacua-¬
ta complere: nouit aquas in uina cõ¬
uertere. nouit de paucissimis pani-
b milia esurientiũ saturare popłoꝵ.
me ad religiosas ꝑtinent actiones: orati

Expanded text:
in Deum nec inter secunda superbiat, nec inter adin Deum nec inter secunda superbiat, nec inter adversa deficiat. Quod placet Deo, placeat et nobis. De omni mensura munerum ejus gaudeamus. Qui bene usus est magnis, bene utatur et modicis. Tam nobis copia quam parcitate consulitur. Nec in spiritalibus lucris angustia gravabimur fructuum, si fecunditas non arescat animorum. Oriatur de cordis agro, quod terra non edidit. SEMBER ILLI, quod largiatur, occurrit, cui bene velle non deficit. Ad omnia igitur, dilectissimi, opera pietatis, omnium nobis qualitas prosit annorum, nec benevolentiam christianam difficultas temporalis impediat. Novit Dominus vasa hospitalis viduae in opus pietatis suae vacuata complere ; novit aquas in vina convertere ; novit de paucissimis panibus quinque millia esurientium saturare populorume ad religiosas pertinent actiones, orati
Abbreviated transcription (Latin):
atorem siũ ñ solum de inopia s ectã
de copia murmurare: ut & cũ aliqͥd
ñ suppetit quęrula. & cũ quedã eru¬
berant sit in grata. Multe messis diis
horreoꝵ suoꝵ plenitudinem fastidiuit.
& ad copiam uindemiȩ affluentis inge.¬
iuit: nec de magnitudine fructuum
gratulatus s de uilitate conquestꝰ est.
Si autẽ partior fuit ii suisceptis tr̃a
seminib. & castigatiore ꝓuentu uites
oleeq fluxerunt: acci᷑at annos. ar¬
giut elem̃ta. & nec aeri parcit nec cȩ¬
lo. cum fideles & ꝑios discipłos uerita¬
tis nichil magis commnendet & muni
at quã ꝑseuerans in dmos indefessa
laudatio: dicente apło. Semꝑ gaudete.
sine int̾missione otate. in om̃ĩb grãs
agite: hȩc. ẽ. enim uoluntas dĩ in xp̃o¬
cħui in omĩb uob̾. huius autẽ deuoti¬
onis quẽ admodũ poterimus. eẽ. par¬
ticipes: ñ rerum uatietas constantiã
mentis exerceat. ut amor directus

Expanded text:
atorem suum, non solum de inopia, sed etiam atorem suum, non solum de inopia, sed etiam de copia murmurare; ut et cum aliquid non suppetit, querula, et cum quaedam exuberant, sit ingrata. Multae messis dominus, horreorum suorum plenitudinem fastidivit , et ad copiam vindemiae affluentis ingemuit; nec de magnitudine fructuum gratulatus, sed de vilitate conquestus est. Si autem parcior fuerit in susceptis terra seminibus, et castigatiore proventu vites oleaeque defluxerint, accusantur anni, arguuntur elementa, et nec aeri parcitur, nec coelo, cum fideles et pios discipulos veritatis nihil magis commendet et muniat, 42 quam perseverans in Deum, et indefessa laudatio, dicente Apostolo: Semper gaudete, sine intermissione orate; in omnibus gratias agite. Haec enim voluntas Du in omnibus vobis . Hujus autem devotionis quemadmodum poterimus esse participes, nisi rerum varietas constantiam mentis exerceat? ut amor directus
Abbreviated transcription (Latin):
sti aliĩ sint inuisti: ds tam̃ omĩb
largit᷑. om̃ib .ẽ. benignus. sic̃ lycao¬
niis a paulo & barnaba apłis dicit᷑ de
ꝓuidentia d̾i. Qui in p̃titis generati¬
onib dimisit om̃s gentes ugredi uias
suas: & quidẽ ñ sine testimonio semec¬
ipsum reliquit. benefaciens eis. de cȩlo
dans pluuiã & temꝑa fructifera. im
plens cibo & leticia corda ur̃a. Dedit
autem nob̾ maiores diligendi ꝓ runi
causas .xp̃iane grę latitudo. quȩ se ꝑ
om̃s partes totuis orbis extendens ne
tib sacris oliue suȩ ramis germẽnin¬
serens oleastri. de inimicis reconciltatoᷤ
de alienis adoptiuos de impiis facit ui¬
stos. ut omẽ genu flectatur. celestiũ
t̾restrium & infernoꝵ : & omĩs lingua
qr bonts est: nicluil nob̾ debet de ui
diciis eius displicere. Nam ñ ꝑ omĩa il¬
li gr̃as agere: quid.ẽ. aliud quã ex qua¬
dam cũ parte rep̃h endere: Audet enĩ
plerum᷑ humana insipientia adu̾sus cre¬

Expanded text:
sti, alii injusti; Deus tamen omnibus sti, alii injusti; Deus tamen omnibus largitor, omnibus est benignus, sicut Lycaoniis a Paulo et Barnaba apostolis dicitur de providentia Dei: Qui in praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem non sine testimonio semetipsum reliquit benefaciens eis, de coelo dans pluviam et tempora fructifera, et implens cibo et laetitia corda nostra . Dedit autem nobis majores diligendi proximi causas Christianae gratiae latitudo, quae se per omnes partes totius orbis extendens, tibus, sacris olivae suae ramis germen inserens oleastri , de inimicis reconciliatos, de alienis adoptivos, de impiis facit justos; ut omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum: et omnis lingua ia bonus est, nihil nobis debet de ejus judiciis displicere. Nam non per omnia illi gratias agere, quid est aliud quam ex quadam eum parte reprehendere? Audet enim plerumque humana insipientia adversus Cre
Abbreviated transcription (Latin):
itaq dño diliges dñin dm tuum ex
toto corde tuo ꝙ ex tota m̃te tua. &
diliges ꝓximum tuũ sicut te ipsũ:
suscipiat fidelis anima auctoris su¬
i atq rectoris imin arcescibilẽ carita¬
tem. totãq se eius subiciat uolun¬
tati in cuius oꝑib atq iudiciis ni¬
chil uacat a ueritate iusticiȩ. nichil
a miseratione clementiȩ: qm̃ & si mag¬
nis quis laborib & multis fatiget᷑
incõmodis. bona . ẽ. illi causa coleran¬
di qui se adu̾sis uł corrigi intelligit
uł ꝓbari. Caritatis uͦ istius pietas
ꝑfecta. ẽẽ. ñ poterit: nͥ diligat᷑ & ꝓ
xtinus. Quo nomine ñ tantũ dili¬
gendi sunt qui nobis amicicia aut
ꝓpinquitate uingunt᷑: s om̃s ꝑrsus ho¬
mines cum quib nob̾ natuta cõmunis
est. siue illi ħostes siue socii. siue libi suit
serui. Unus enĩ nos conclitor fiait. u
uus creator animauit: codẽ cunctiq
lo & aere hisdẽ utimur dieb ac noc¬
tib. Cumq alii boni alii mali alii ui¬

Expanded text:
liges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua; et diliges proximum tuum sicut teipsum : suscipiat fidelis anima auctoris sui atque rectoris immarcescibilem charitatem, totamque se etiam ejus subjiciat voluntati, in cujus operibus atque judiciis nihil vacat a veritate justitiae, nihil a miseratione clementiae. Quoniam etsi magnis quis laboribus et multis fatigetur incommodis, bona est illi causa tolerandi, qui se adversis vel corrigi intelligit, vel probari. Charitatis vero istius pietas perfecta esse non poterit, nisi diligatur et proximus. Quo nomine non ii tantum intelligendi sunt qui nobis amicitia aut propinquitate junguntur, sed omnes prorsus homines, cum quibus nobis natura communis est, sive illi hostes sint, sive socii; sive liberi, sive servi. Unus enim nos Conditor finxit, unus nos Creator animavit; eodem cuncti coelo et aere, iisdem fruimur diebus et 41 noctibus; cumque alii sint boni, alii mali; alii ju
Abbreviated transcription (Latin):
s illuo. ẽ. studiosius obseruandũ qđ
apłicis accepimus tradicionib consecra¬
tum. sicut etiã decimus hic ñsis morẽ
refert uet̃is instituti: ut cria illa de qͥ¬
b loquiitꝰ sum diligentus exsequam᷑.
Oratione eiĩ ꝓpiciatio d̾i quexit᷑: ieiu

Expanded text:
 illud est studiosius observandum, quod apostolicis accepimus traditionibus consecratum; sicut etiam decimus hic mensis morem refert veteris instituti, ut tria illa de quibus locutus sum diligentius exsequamur. Oratione enim propitiatio Dei quaeritur, jeju