comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
añs quia sinistra est: sicut dicturus ẽ. etiam illis ad sinistram constitutis.
non nouiuos. Quid ÷ autẽ qđ ille non nouit. qͥ utiq nouit om̃ia siue
bona hominũ siue mala: Sed qͥd est ñ uos noui. nisi tales ego uos ñ feci:

Expanded text:
nus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: nus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'?
Abbreviated transcription (Latin):
a uia mala. uias aut̃ quȩ a dextris sunt nouit ds̃. ꝑ uersȩ uero suns:
quȩ a sinistris sunt. Ipse autẽ rectos faciet cursus tuos. itinera autem
tua in pace ꝓducet. In his uerbis scãe scripturȩ considerate fr̃s. qͥa si noꝵ
esset liberũ arbitriũ. non diceret᷑ rectos cursus fac pedibus tuis & uias
tuas dirige. ne declines in dexteram neq in sinistram. Et tamen sine dei
gr̃a si posset hoc fieri. ñ postea diceretur. Ipse autẽ rectos faciet cursus
tuos. & itinera tua in pace ꝓducet. Nolite ergo declinare in dexteram
neq in sinistram: quanuis laudent᷑ uiae quȩ a dextris st̃. & uituꝑent᷑
quȩ sunt a sinistris. Hoc est enim ꝓpter quod addidit. auerte aut̃ pedes
tuum a uia mala: hoc ÷ a sinistra. qđ manifestat in consequentibꝰ dicens. f̃¬
Nouit dñs uiam iustoꝵ: & uia impioꝵ peribit. Hanc enim ñ nouit

Expanded text:
a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturae considerate, fratres, quia, si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: VNouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit
Abbreviated transcription (Latin):
& ostendimꝰ aduersus eos eẽ conscriptam. qͥ dicunt gr̾am dĩ scđ̃m me.¬
rita nr̃a dari. hoc ÷ aduersus eosdem pelagianos. Q uantũ potuimꝰ
ergo egimus cum istis & ur̃is & nr̃is fr̾ibus. ut in fide sane catholica
ꝑseuerent. quȩ neq liberũ arbitriũ negat siue in uitã malam siue
in bonam. neq tantum ei tribuit ut sine dĩ gr̃a ualeat aliqͥd siue ut
ex malo conuertatur in bonũ: siue ut in bonũ ꝑseuerant̾ ꝓficiat.
siue ut ad bonũ sempit̾num ꝑueniat ubi iam ñ timeat ne deficiat.
Uos quoq carissimi etiam in hac epła exortor qđ nos om̃s exhortat᷑ apłs.
non plus sape quã oportet saꝑe: sed saꝑe ad temꝑantiã. sicut unicuiq
ds̃ partitus ÷ mensuram fidei. Attendite quod ꝑ salomonẽ moneat
sp̃s sc̃s. Rec tos cursus inquit fac pedibus tuis. & uias cuas dirige.
ne declines in dexteram neq in sinistram. Auerte autẽ pedem tuũ

Expanded text:
et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum meet ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestris et nostris fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum
Abbreviated transcription (Latin):
missum. & quod posteriore concilio plenario totius africae contͣ
psum errorem breuiter constituimꝰ. & supra memoratũ librũ
meũ quẽ mͦ ad uos scripsi: hec om̃ia & in p̃sentia legimꝰ cũ ipsis.
a ꝑ eosmisimꝰ uobis. Legimꝰ eis etiam librũ beatissim martyris
cipriani de oratione dnica. & ostendimꝰ que ad modũ docuerit om̃a
quȩ ad mores nr̃os ꝑtinent qͥbus recte uiuimꝰ a patre nr̃o qui in
cęlis est eẽ poscenda. ne de libero p̾sumentes arbitrio. a diuina
gr̾a decidamꝰ. Ubi etiam demonstrauimꝰ quomͦ admonuerit idem
łosissimus martyr etian ꝓ inimicis nr̃is qͥ nondũ in axp̾m cre.¬
diderunt nos ut credant orare debere. Qđ utiq in anit̾ fieret:
nisi acccła credẽt etiam malas atq in fideles hominũ uoluntates ꝑ dĩ gr̾am
in bonũ posse conuerti. Sed hunc librum scĩ cypriani qͥa dixerunt

Expanded text:
missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
in ominẽ animã hominis oꝑantis malum iudei primum & greci.
Gła aute. & honor. & pax om̃i oꝑanti bonũ. iudeo primum & greco.
De qua difficillima quęstione. hoc ÷ de uoluntate & gr̾a: non opus
habui etiam in hac epła diutius disputare: qm̃ & aliam iam eis de.¬
aͥcram tanꝗ citius redituris. & scripsi ad uos etiam librũ. quem si
adiuuante dño diligent̾ legeritis. & uiuaciter intellexeritis: nul
las existimo de hac re dissensiones ulteriꝰ iam futuras. Portant autẽ
secum & alia quȩ uobis dirigenda ẽẽ credidimus. qͥbus cognoscatis
quẽ admodũ catholica aeccła in dĩ miscđia pelagianȩ heresis uene¬
na reppulerit. Quod enim scriptũ est ad p̾ꝑam in nocentium
romanę urbis ep̃m de concilio ꝓuintiȩ cartaginiensis. & de concilio
numidiae. & aliouanto diligentius a quinq ep̾is. & quȩ ipse ad
ista rescripsit: item quod papȩ zosimo de africano concilio
scriptũ est. eiusq rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos

Expanded text:
is operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellas existimo inter vos de hac re dissensiones ulterius jam futuras. Portant autem secum et alia, quae vobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis quemadmodum catholica Ecclesia, in Dei misericordia, Pelagianae haeresis venena repulerit. Quod enim scriptum est ad papam Innocentium Romanae urbis episcopum, de concilio provinciae Carthaginensis, et de concilio Numidiae, et aliquanto diligentius a quinque episcopis, et quae ipse ad tria ista rescripsit; item quod papscriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos
Abbreviated transcription (Latin):
berum arbitriũ ut ei bona oꝑa sine dĩ gr̃a tribuatis. nec sic defendatis
gr̃am ut quasi de illa securi mala oꝑa diligatis. qđ ipsa gr̾a dĩ auertat
a uobis. Tal:um quippe uerba sibi ꝓponens apłs ait. Quid gͦ dicemꝰ:
ꝑ manebimꝰ in peccato ut gr̾a abundet: Atq his uerbis hominum
errantiũ & dĩ gr̾am non intelligentiũ respondit ut debuit dicenᷤ.
absit. Si enim mortui sumꝰ peccato. quomͦ uiuemꝰ in eo: Nichil dici
potuit breuius & melius. Quid enim nobis gr̃a dĩ utilius confert
in hoc p̾senti scło maligno. nͥ ut moriam᷑ peccato: Ac ꝑ hoc ipsi gr̃ȩ
inueniet᷑ ingratus. qͥ propter illam uult uiuere in peccato per
quã morimur peccato. Ds̃ aut̃ qͥ diues ÷ in miscdĩa. det uobis et
sanũ saꝑe. & usq in finem ꝓficient̾ in bono ꝓposito ꝑmanere. Hoc
pro uobis hoc ꝓ nobis hoc ꝓ om̾̃ib qͥ uos diligunt. & ꝑ eis qͥuos oderunt

Expanded text:
berum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis berum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis: quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait quid ergo dicimus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: absit. si enim mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato ? ac per hoc ipsi gratiae inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cursus tuos. itinera aut̃ tua in pace ꝓducet. Sic ergo intellige qđ tibi
p̃ceptum ẽ. rectos cursus fac pedibus tuis & uias tuas dirige: ut noueris
cũ hoc facis a dño dõ tibi prestari ut hoc facias. & non declinabis ad dexte.¬
ram quanuis ambules in uiis dextris. non confidens in uirtute cua: &
ipse erit uirtus tua qͥ rectos faciet cursus tuos. & itinera tua in pace ꝓ¬¬
ducet. Cia ꝓpter dilectissimi qͥcunq dicit uoluntas mea mͥ sufficit¬
ad facienda oꝑa bona: declinat in dexteram. Sed rursus illi qͥ putant
bonam uitam eẽ deserendam. quando audiunt sic dĩ gr̾am p̃dicari
ut credatur & intelligatur uoluntates hominũ ipsa ex malis bonas
facere. ipsa etiam quas fecerit custodire. & ꝓpterea dicunt faciamus
mala ut ueniant bona. in sinistram declinant. Ideo uobis dixi non
declinemꝰ in dexteram neq in sinistram: hoc ÷ nec sic defendatis li¬

Expanded text:
cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicitad facienda opera bona", declinat in dextram. sed rursus illi qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut et credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam quas fecerit custodire, et propterea dicunt: faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant. ideo uobis dixi: non declinetis in dextram neque in sinistram, hoc est nec sic defendatis li
Abbreviated transcription (Latin):
cognoueris sponsũ &e sponsam: non sine causa ad nupcias
uenias Eel ebratio enim nuptiarũ om̃is celebratio ẽ. ecdie.
uintie &e lebrant᷑: ducturus ẽ. uxorem filiuis regis. e ipse
filius regis rer: & qui frequentant. ipsi tret po nsapios
quomͣ in nuptis carnalib alii frequentant ad nupenas.
& alia nubit. In eccłia qͥ frequentant. si hene frequentass.
sponsam faciunt: Om̃is enim eccłia sponsa. rp̃i est: ui
prnic iriũ or pernitis caro xp̃i est. ubi iuncta ẽ sponsa
spenso in cmne. oerito ut car nem ipsam cõmendaret pane
Sreg r ee merito in fractione panis aptisint pcaret par
ee de se. in lege & ꝓphetis & psalmis: quia oportesari
quioꝵ oculi tenebant᷑. Sed & resurgere p̃dictum ẽ. Et ure¬
ho hoc iquare hoc: Oportebat. xp̃m pati &e resurgere
ppter alũ psalmũ quẽ uobis maxime cõmendauimus
quarta sabbati statione prima norussime eb domadis. qua¬

Expanded text:
cognoveris sponsum et sponsam, non sine causa ad nuptias cognoveris sponsum et sponsam, non sine causa ad nuptias venias. Celebratio enim nuptiarum omnis celebratio: Ecclesiae nuptiae celebrantur. Ducturus est uxorem filius regis, et ipse filius regis rex: et qui frequentant, ipsi sunt sponsa. Non quomodo in nuptiis carnalibus alii frequentant nuptias, et alia nubit, in Ecclesia qui frequentant, si bene frequentant, sponsa fiunt. Omnis enim Ecclesia sponsa Christi est, cujus principium et primitiae caro Christi est: ibi juncta est sponsa sponso in carne. Merito carnem ipsam cum commendaret, panem fregit; et merito in fractione panis aperti sunt oculi dicriptum esse de se in Lege, et Prophetis, et Psalmis? Quia oportebat pquorum oculi tenebantur; sed et resurgere praedictum est. Et utquid hoc? quare oportebat pati Christum et resurgere? Propter illum psalmum quem vobis maxime commendavimus, quarta sabbati, statione prima novissimae hebdomadis. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
e nle auniturũs iisi in fine: ut iudicet de in pasꝑ andes¬
tun uende rrecntur sumꝰ. nisi unde & ipsos palpantes
luit confirmare: Apuit enim illis seripturas. deos¬
aendit eis qͥa oportebat pati xp̃m. & upleri om̃ia qus
mem uetere certũ scripturarũ circumpleruse. Quic¬
qd illarũ scripturarũ est xp̃m sonat: sed si aures inus¬
niat. Q aꝑuit eis sensũ. ut intelligerere sc rptura
mae & nobis hoc orandũ est: ut ipse sensum ur̃m a ꝑioro
phetis & psalmis. qͥd ostendit ipse dicat. Breuit̾ hoc ed¬
uangelista posuit: ut nos nossemꝰ quid in tanta latitudi.¬
ue scripturarũ credere & intelligere debeanꝰ. Certa
multe sunt paginȩ & multi libri. hoc habent om̃is qđ
aixit añs breuit᷑ ddiscipłis. Quia est hoc: quias pon ee¬
ponso qa oportebat xp̃m pati & resur gere: õmendatu er
est nobis sponsus. De sponsa uideamꝰ qͥe dicat. Ea nui eum

Expanded text:
non est venturus nisi in fine, ut judicet de vivis et mortunon est venturus nisi in fine, ut judicet de vivis et mortuis: unde credituri sumus, nisi unde et ipsos palpantes voluit confirmari? Aperuit enim illis Scripturas, et ostendit eis quia oportebat pati Christum, et impleri oOmnem veterem textum Scripturarum circumplexus est. Quidquid illarum Scripturarum est, Christum sonat; sed si aures inveniat. Et aperuit eis sensum, ut intelligerent Scripturas. Unde et nobis hoc orandum est, ut ipse sensum nostrum aperiphetis, et Psalmis? quid ostendit? Ipse dicat. Breviter hoc Evangelista posuit, ut nos nossemus quid in tanta latitudine Scripturarum credere et intelligere debeamus. Certe multae sunt paginae, et multi libri, hoc habent omnes quod dixit Dominus breviter discipulis suis. Quid est hoc? Quia oportesponso, quia oportebat Christum pati et resurgere. Commendatus est nobis sponsus. De sponsa videamus quid dicat; ut tu cum
Abbreviated transcription (Latin):
ctione panis. & uere qͥ non sibi iudiciũ manducat &bibit.
in fractione panis . xp̃m cognoscit Postea & illi undecim
putabant se sp̃m uidere. Prebuit se palpandũ. qui se prę¬
buit crucifigendũ. Crucisigendũ inimicis: palpanduni
ami.is. Medicin tamen oiñium. & illorũ impctatis: c istors
iicreduutatii. Nanq audistis cũ actus apłoꝵ legeretur
⁊uot milia crediderint ex interfectorib xp̃i. Si crediderunt
potea qui occiderant. ñ erant credituri qui paululũ dubi.¬
tabant : & ipsis tamen qđ maxime debetis animaduertere
&e memoriȩ ur̃ȩ mandare. qͥa contra insidiosos errores ds̃
uoluit ponere firmam̃ea in scripturis contra quas nuillus
audet loqui. qui qi o quo modo se rule uidere xp̃ia¬
num. cũ se paipancum prebuisser ñ illi sufsecit. nisi
de sriptipis confirmaret cor credertiũ. Ee mpisiebat enli
Res tuiros in quo qd palpem nos ñ habemus. q quos lega¬

Expanded text:
ctione panis. Et vere qui non sibi judicium manducat et bibit , ctione panis. Et vere qui non sibi judicium manducat et bibit , in fractione panis Christum agnoscit. Postea et illi undecim putabant se spiritum videre. Praebuit se palpandum, qui se praebuit crucifigendum; crucifigendum inimicis, palpandum amicis: medicus tamen omnium, et illorum impietatis, et istorum incredulitatis. Namque audistis cum Actus Apostolorum legerentur, quot millia crediderunt ex interfectoribus Christi . Si crediderunt postea qui occiderant, non erant credituri qui paululum dubitabant? Et ipsis tamen quod maxime debetis animadvertere, et memoriae vestrae mandare, quia contra insidiosos errorores Deus voluit ponere firmamentum in Scripturis, contra quas nullus audet loqui, qui quoquo modo se vult videri christianum cum se palpandum praebuisset, non illi suffecit, nisi de Scripturis confirmaret cor credentium: prospiciebat enim nos futuros; in quo quod palpemus nos non habemus, sed quod lega
Abbreviated transcription (Latin):
MNUIA quȩ leguntur de scripturis scĩs ad
instructionẽ & salutem nram intente oporte.
audire . maxime tamen memoriȩ cõmendan¬
da sunt quȩ aduersus hereticos ualent plurim ũ
Q noru in ĩdie infirmiores quosq &e negligentiores circunuenire
modo audistis qͥa discipłoꝵ duorũ quos inuenit in uia ce¬
nebantur oculi ne eũ agnoscerent. &r inuenit eos de redẽ¬
fuisse sicut hominẽ. nec tanquã filium dei putasse semp
uiuere. & in carne ita mortuũ ut non reuiuisceret: sed tan¬
quã unus ex ꝓphetis. sicut uerha eoꝵ paulo ante qͥ inte.
as audistis Tiric aꝑuit illis scripturas. incipiens a
iaox se ꝑ om̃s ꝓpħas: ostendens eis om̃ia quȩ passus erat
tredicta fuisse. ne illi magis mouerent᷑ si resurrerisset
dnis. & magis ei ñ crederent si de illo ista antedicta ñ essent.
Cirmicas enim fidei in eo est: qͥa ꝯm̃ia quȩ euenerunt in x̃o
prȩdicta sunt Discipuli gͦ non eũ agnouerunt rũi inifra¬

Expanded text:
mnia quae leguntur de Scripturis sanctis, ad instructionem et salutem nostram, intente oportet audire. Maxime tamen memoriae commendanda sunt, quae adversus haereticos valent plurimum; quorum insidiae infirmiores quosque et negligentiores circumvenire modo audistis quia discipulorum duorum quos invenit in via, tenebantur oculi ne eum agnoscerent: et invenit eos despefuisse, sicut hominem, nec tanquam Filium Dei putantes semper vivere; et in carne ita mortuum ut non revivisceret, sed tanquam unum ex Prophetis: sicut verba eorum paulo ante qui intenti eratis, audistis. Tunc aperuit illis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, ostendens eis omnia quae passus erat praedicta fuisse; ne illi magis moverentur, si resurrexisset Dominus, et magis ei non crederent, si de illo ista ante dicta non essent. Firmitas enim fidei in eo est, quia omnia quae evenerunt in Christo, praedicta sunt. Discipuli ergo eum non agnoverunt, nisi in fra
Abbreviated transcription (Latin):
Aouus poincarne. sed antiquus in armptate Qsuam
ontis uos putamꝰ. quot annorũ: Putamꝰ nenua enir
quã mater sula: Maior plane quã marer. Onũa enim
quos una facta sunt. Si om̃ia:o ipsam matiẽ ant ixius
fecrs de qua nasceretur nouius. Pura musne aute ma¬
trem solam ÷ & ante auos matris. Antiquus aalc
matris ipsius abraham. Ee añs dicit. Et ante abronã
ego sum. & ante abrahana dicinꝰ celum & terean.
autequa eis et bomo facta sunt: ante ista fuit añsimmo

Expanded text:
us in carne, sed antiquus in divinitate. Quam antiquus putamus? quot annorum? Putamusne major quam mater sua? Major plane quam mater: omnia enim per ipsum facta sunt . Si omnia, et ipsam matrem antiquus fecit, de qua nasceretur novus. Putamusne ante matrem solam? Et ante avos matris antiquus. Avus matris ipsius Abraham; et Dominus dicit, Ante Abraham ego sum . Ante Abraham dicimus? Coelum et terra, antequam esset homo, facta sunt. Ante ista fuit Do
Abbreviated transcription (Latin):
ngiũ ubo uuis plantata est. Cum autȩ ereuerit ñ agno sci¬
mus. qa totũ occupauit. Vnde cepit: Abierlem aguos
puenit. Ad om̃s gentes. Paucȩ remanserunt: om̃s cenebit¬
ẜ interea um om̃s tenet. aliqua sarmenta muiti at ussa sient
uor icode pcidenda: & fecerunt hereses & scistlia ausa simt
uos mducant p̃cisa. ut p̃cidamini. Hortanini magis
pusi psisa sunt e ris eursus in serant᷑. Manifestũ ent p̃i
passum resurrerise. ascendisse in cęluni. & anifesta

Expanded text:
t: cum autem creverit, non agnoscimus, quia totum occupavit. Unde coepit? Ab Jerusalem. Quo pervenit? Ad omnes gentes. Paucae remanserunt, omnes tenebit. Interea dum omnes tenet, aliqua sarmenta inutilia visa sunt agricolae praecidenda; et fecerunt haereses et schismata. Non vos inducant praecisa, ut praecidamini; hortamini magis quae praecisa sunt, ut iterum inserantur. Manifestum est Christum passum, resurrexisse, et ascendisse in coelum: manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
existeret. Cum uͦ ubiq sit p̃sens qͥ multis modis ꝑ creaturã sibi dno
seruientẽ auersũ uocet. doceat credentẽ. consoletur spantẽ. diligena
adhortetur. conantẽ adiuuet. exaudiat dep̾cantẽ: non tͥ deputatur
ad culpam qđ in uitus ignoras. sed qđ negligis querere qđ ignoraco
Neq illud qđ uulnerata membra ñ colligis: sed quod uolentẽ sanare

Expanded text:
existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare
Abbreviated transcription (Latin):
ulla posset difficiltate si uellet. Id ÷ aut̃ ut qui sciens recte ñ facit :
amittat scire quid rectũ sit. & qui rectũ facere cũ posset noluit.
dehonestat error. ex difficultate cruciatꝰ affligit. Sed approbare
falsa pro ueris ut erret inuitus. & resistente atq torquente dolore
carnalis uinculi. ñ posse a libidinosis oꝑib temperare. ñ est natura
instituti hominis. sed poena damnati. Cũ aut̃ de libera uolun.¬
tate recte faciendi loqͥmur: de illa scilicet in qua homo factus :
loquim᷑. Hinc iam hominib de ipsius ignorantiȩ difficultatisq
in ꝓlem primi hominis traiectis uitiis atq transfusis. uelut iustã
querelam deponentibꝰ: ita responsũ est. Quib breuit᷑ inquam
respondetur. ut qͥescant & aduersus dm̃ murmurare desistant. Recte
enuim fortasse quererent᷑: si erroris & libidinis nullus hominũ uictor

Expanded text:
ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte non facit, ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris i s et libidinis nullus hominum uictor
Abbreviated transcription (Latin):
Atorhine adhibitis exemplis: etiã de infirmitate locutꝰ sum dicens.
Sunt etiã necessitate facta imꝓbanda. ubi uult homo recte facere a
non potest. Nani unde sunt ille uoces. ñ enim qđ uolo facio bonũ. sed
qđ odi malũ hoc ago: atq aliis in hac sententia cõmemoratis testimo.¬
niis diuinoꝵ testimonioꝵ. sed hȩc inquã om̃ia hominũ st̃ uoces ex
illa mortis damnatione uenientiũ. Nam si non ẽ. ista poena homi.¬
nis seo natura: nulla ista peccata sunt. Deinde paulo post: Relinqui.¬
tur gͦ inquã ut hȩc poena iusta de damnatione hominis ueniat. Nec
mirandũ est qđ uł ignorando non habet arbitriũ liberũ uoluntatis
ad eligendũ qͥd recte faciat. uł resistente carnali consuetudine quȩ
uolentia mortalis successionis quodammͦ naturalit̾ mnoleuit. uideat
qͥd recte faciendũ sit & uelit nec possit implere. Illa ẽ. enim peccati
poena iustissima. ut amittat quisq quo bene uti noluit cum sine

Expanded text:
legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec poena. iusta de damnatione hominis ueniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc
Abbreviated transcription (Latin):
tino .&. fr̃ib qͥ tecum sunt: auGUSIINꝰ in domino salutcor
Cresconiũ. felicem. & aliũ felicem dĩ seruos qͥ ex ur̃a congregitione
ad nos uenerunt: nobiscũ egisse pascha nouerit caritas uia. Qcs
ideo tenuimꝰ aliquanto diutius: ut instructores ad uoredirent.
uersus nouos hereticos pelagianos. Inquoꝵ errorem cadit qͥ putat
dñs uenerit ñ iudicari hominẽ scđm oꝑa sua. qͥ iam ꝑ ętatem uti
potuit libero uoluntatis arbitrio: nichilominus in errore e
Soli enim paruili qͥ nondii habent oꝑa ꝓpria uł bona uł mala:
scđm solum originale peccatũ damnabunt᷑. quib ꝑ lauacrum
regenerationis ñ subuenit gr̾a saluatoris. Ceteri autẽ om̃s qui
iam utentes libero arbitrio sua ꝓpria peccata origmali peccato
insuꝑ addiderunt. si de potestate tenebrarũ ꝑ gr̃am dĩ non eruun
nec transferunt᷑ ad regnũ.xp̃i: hon solum scđm originis uerum
etiam scłm ꝓpriȩ uoluntatis mnerita udiciũ reportabunt. Donp̃

Expanded text:
 AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni
Abbreviated transcription (Latin):
deuunt & exorbitant. etiam hoc apfũ cis faciat ꝓficer un borũ
qa humiliores redeunt atq doctiores. Discunt eratana ot sa aria
iusta eũ trem ore se exultare debere ⁊ non sibi arroganado tanquã
ac sua uirtute fiduciã ꝑmanendi. nec dicendo in abumdontid
sua n mouebor in eternũ. Propter qđ eis dr̃. Seruite dño in gic¬
more & exultate ei cũ tremore. ne quando arascat᷑ dñs & pere.
atis de uia iusta. Neq enint ait & ñ ueniatis ad uiã iustam.
sed nc pereatis in qͥt de uia iusta. Quid ostendens nͥ cos et̃ com.¬
monitosiqͥ um ambulant in uia iusta ut in timore dõ seruian.
id ÷ non alcũ sapiant sed timeant. quod significat ñ suꝑbiant
seo frimules sint : Unde & alibi dicit. Non alta sapientes. sed
humilib consentientes. Exultent dõ sed cũ tremore. ut aꝰ¬
nullo gloriantes quando nr̃m nichilisit. ut qͥ głatur in dñe
gloriet᷑: non ꝑeant de uia iusta in qua iam ambulare cepuis.¬

Expanded text:
deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coep
Abbreviated transcription (Latin):
datus erat. Nemo gͦ dicat ñ esse corripiendũ qͥ exorbitat de uia
iusta: sed ei reditũ & ꝑseuerantiã a dño tantũ cẽ poscendam.
Semo prudens & fidelis hoc dicat. Si enim scãm ꝓpositũ uocatus est
iste: ꝓculdudio ili etiam qͥ corripitur dõ cooperatur in bonuꝙ.
I crũ autẽ ita sit uocatus. qm̃ qͥ corripit nesertn esa sat upisco eiꝰ euiitete
qeus aiee ficiendue det enim talem corripiendũs sa estutio no ille qu¬
qu scdiom aut uaiudiciũ. Miscõiam qͥdem ii a masar pcitiomnis ille qui

Expanded text:
datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille q
Abbreviated transcription (Latin):
uutẽ qđ sibi ipse tribuens & de se p̃sumens in tali abuindantia
qua pstiterat dẽ non de illo qͥ eam p̃stiterat dicebat ñ mouebor us
necernũ. Factus ẽ gͦ cont᷑batꝰ ut se inueniret & hinlit sapiens
ñ solum aet̾nȩ uitȩ uerũ etiam in hac uita piae conusationis &
ꝑseuerantie in qͦ spes habenda cͥet addisceret. h ȩc uoe & apłi
ferm ee potuit. Dixerat quippe & ipse in abundantia sua. ani.¬
mam meĩ ꝓte ponam. sibi festinando tribuens. qđ ei fuer at
a dr̃o postea largiendũ. Auertit aut̃ ab illo faciem añs & fac
sus conuertit ad eũ faciem suã d̃s: & culpam lacrimis diluit.
Quid ẽ enim aliud respexit eũ. nisi faciem quã paululũ ab illo
auerterat reuocauit ad eum: Factus ergo fuerat conturbatus.
Ded qͥa didicit non de se ipso fidere: etiam hoc ei ꝓfecit in bonum
faciente illo. qͥ diligentib eũ om̃ia cooꝑatur in bonũ. Quia scđm
ꝓpositũ uocatus erat: ut nemo eũ posset eriꝑe de manu apͥi cui

Expanded text:
utem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, etsus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Christi, cui
Abbreviated transcription (Latin):
habuit qͥa non accepit. qͥd ipse ñ ꝑseuerando peccauit. qͥ ꝑseueran.¬
tiam ñ accepit : Neq enim dici potest ideo ñ accepisse. qͥa ñ ẽ.
disetet is n enasai porionis grac largitatt. Nondũ quippe erit
ila in genere bumano ꝑditionis massa antea perc isetioos que
Na Malso e mala eebonis exortura cẽ p̃seiuit. ee seuit maato
ad omiupotentissinã bonitatẽ ꝑtinere etiam de malis bona saee¬
ut quã mala cẽ non sinere: sic ordinase anglor a lis noma fice¬
uraie in ea prius ostenderet qͥd posset eoro liberis oroitu
deinde qͥd posset sue grae beneficiũ iustitieq iudiciũ. eniui¬

Expanded text:
habuit, quia non accepit, quod ipse non perseverando peccavit qui perseveranhabuit, quia non accepit, quod ipse non perseverando peccavit qui perseverantiam non accepit. Neque enim dici discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex qna valde, et mala ex bonis exortura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis benefacere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium.
Abbreviated transcription (Latin):
am s nobis quuantũ actinet ad hoc donũ dĩ qđ est in bono ꝑseuerare
usꝗ in finem : qͥd ac ipso primo homine sentiamꝰ. qͥ certe sine ullo uitio
factus ẽ rectus. Nec dico si ꝑseuerantia non habut quomꝰ sine uortio
fuit cui tamen necessariũ dĩ donũ fuit. N uic nanꝙ introgacioni
facile respondet᷑. eum ꝑseuerantiã non habuise. qͥa in eo bono aduo
sine uitio fuit ñ ꝑseuerauit. Cepit erum habere uitiu ⁊ ee quo cem
cidit n t si cocpit. anteq cepiset utiꝙ sine uitio fut Altuio ⁊ enim
in quo bono ñ ꝑmansisse culpatur. Sed illud magis quȩrendũ ope.¬
rosiusq tractandũ est: quomͦ respondeamꝰ eis qͥ dicunt. si in illa
rectitudine in qua sine uitio factus ẽ. habuit ꝑseuerantiã: ꝓcul
dubio ꝑseuerauit in ea. Et si ꝑseuerauit: utiq non peccauit. nec
ꝑseuerantiã. & si non habuit: utiq ñ accepit. Quomꝰ enm &
accepisset ꝑseuerantiã. & non ꝑseuerasset : Porro si ꝓpterea non

Expanded text:
enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit ei coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectituddubio perseveravit in ea; et si perseveravit, utique non peccavit, nec . Et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non
Abbreviated transcription (Latin):
tamen adhuc qđ eoꝵ adderet᷑ beatitudini si ꝑ liberũ arbitriũ
in ueritate stetissent. donec istam sũmmȩ beatitudinis pleni.¬
tudinem tanꝗ p̾miũ ipsius ꝑmansionis acciꝑent. id÷ ut
omnino ñ posert & hoc dese cercisime nossent hanc ple mt iadue
oratru dipis nor habetunt. Seo qͥa nesciebant suã futira nseriam.
namord haem sed tamen beatitudme sine ullo uitio frueb artur.
lmns suasasu futurũ cosu nossent acternuĩꝙ suxrlotro beaco

Expanded text:
tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciperent, id esomnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, bea
Abbreviated transcription (Latin):
eano do refuge facti suNł. Refugientes camien eiꝰ bonitatẽ qua
beaci fuerunt. non potuer̃ eius effugere iudiciũ ꝑ quod miserri¬
mi effecti sunt. Ceteri aut̃ ꝑ ipsum liberũ arbitriũ in ueritate
strtertint. eamq de suo casu nunꝗ futuro certissimã scire merũ.¬
emuniibo eruma uos de scripturis sis nosse potuimꝰ sc̃os angłocs
iam nullos eẽ casuros. quanto magis hoc ipsi reuluta sibi sablim
ueritate nouerunt . Nobis quippe beata sine fine uita pͥmissa :.
& aequalitas angłoꝵ. Ex qua ꝓmissione certinits uu upuaua¬
post iudiciũ uenerimꝰ : non inde nos eẽ lapsuros. Qđ si de se ipsis
angłi nesciunt: non ȩquales sed beatiores erimꝰ. Ueritas autẽ
nobis eoꝵ ꝓmisit aequalitatẽ. Certũ est gͥ hoc eos nosse per
speciẽ qđ nos ꝑ fidem. nullam scilicet iam ruinã cuius quã sc̃i
angłi iam futuram. Diabolus uͦ & angłi eiꝰ. & si beati erant
anteꝗ caderent & se in miseriam casuros eẽ nesciebant: erat

Expanded text:
acti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumupost judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. Prȩsciuit. p̃destinauit. uocauit. iustificauit. Qm̃
& om̃s iam p̾sciti ac p̃destinati sunt: & multi iam uocati atq
iustificati. Quod aut̃ posuit in fine. illos & glorificauit: siqͥdẽ
illa gła est hic intellenda de qua idem dicit. cũ xp̾c apparuerit
uita ur̾a. tunc & uoscum illo apparebitis in gła: nondũ factũ ẽ.
Quanuis & illa duo. id ÷ uocauit & iustificauit: non in om̃ib facta

Expanded text:
it, vocavit, justificavit; quoniam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus fa
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionẽ oꝑatur hanc uitam finiant: iam & anteꝗ hoc fiat
ꝑeant. sed habeant uitã ȩternã. Deniq ipse saluator. si manseri.¬
tis inqͥt in uerbo meo: discipuli mei estis. Nunqͥd in his com.¬
putandus iudas qͥ non mansit in uerbo eiꝰNunqͥd in his com.¬
putandi st̃ illi. de qͥb euangłiũ sic loqͥtur: Uibi dñs cũ com.¬
mendasset manducandã carnem suã & bibendũ sanguinẽ
suũ: ait euangelista. Haec dixit in sinagoga. docens in cafar¬
naum. Multi audientes ex discipłis eiꝰ dixerunt. Durus est
hic sermo. qͥs potest eũ audire: Sciens autẽ iu̾c apud semet

Expanded text:
dilectionem operatur, hanc vitam finiant, jam et ante, quam hoc fiat,dilectionem operatur, hanc vitam finiant, jam et ante, quam hoc fiat,us, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. § 2. Denique ipse Salvator: Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis. Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, de quibus evangelium sic loquitur? ubi Dominus, quum commendasset manducandam carnem suam, et bibendum sanguinem suum, ait Evangelista: Haec dixit in synagoga docens in Capharnaum. Multi ergo audientes ex discipulis ejus, dixerunt: Durus est hic
Abbreviated transcription (Latin):
filius ꝓmissionis: sed filius ꝑditionis. Euerunt gͦ isti ex mul.¬
titudine uocatoꝵ: ex electoꝵ aut̃ paucitate ñ fuer̃. Non igit᷑
filiis suis p̃destinatis ds̃ ꝑseuerantiã non dedit. Haberent
enim eam: si in eo filioꝵ numero eͥ̾e̾nt. Et qͥd haberent qđ
filii filio xp̾o dati e̾ent quẽ admodũ ipse dicit ad patrẽ. Ut om̾e
qđ dedisti mͥ non ꝑeat. sed habeat uitã aeternã. Hi gͦ xp̃o intel.¬
ligũnt᷑ dari: qͥ ordinati sunt in uitam ȩternã. Ipsi sunt illi p̃.¬
destinati & scđ̃m ꝓpositũ uocati. quoꝵ nullus perit. Ac per hoc
nullus eoꝵ ex bono in malũ mutatus finit hanc uitam: qm̃
sic ẽ ordinatus & ideo xp̃o datus ut non pereat: sed habeat uitã
aeternã. Et rursus quos dicimꝰ inimicos eiꝰ. uł paruulos filios
inimicoꝵ eiꝰ quoscunq eoꝵ sic regeneratꝰ ÷. ut in ea fide quȩ ꝑ

Expanded text:
filius promissionis, sed filius perditionis. Fuerunt ergo isti ex mulfilius promissionis, sed filius perditionis. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum; ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid haberent, qufilii Filio Christo dati essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Hi ergo Christo intelliguntur dariedestinati et secundum propositum vocati, quorum nullus perit, ac per hoc nullus eorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam: quoniam sic est ordinatus, et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et rursus, quos dicimus inimicos ejus, vel parvulos filios inimicorum ejus, quoscunque eorum sic regeneraturus est, ut in ea fide, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscũ. Filioꝵ dĩ uox est: ioħs loquit᷑ in filiis loco p̃cipuo
constitutus. Cum gͦ filii dĩ dicunt de his qͥ ꝑseuerantiã ñ
habuer̃ ex nob exierunt sed ñ erant ex nob. & addunt quod
si fuissent ex nobis ꝑmansissent utiq nobiscũ: qͥd aliud dicuÑ.
nͥ non erant filii etiam quando in ꝓfessione & nomine filioꝵ
non qͥa iustitiã simulauer̃. sed qͥa in ea ñ ꝑmanser̃:Neq enĩ
ait nam si fuissent ex nob̾ ueram ñ fic tam iustitiã tenuissenT
utiq nobiscũ: sed si fuissent inqͥt ex nobis. ꝑmansissent utiq
nobiscũ. In bono illos uolebat ꝓculdubio ꝑmanere. E rant itaq
in bono. sed qͥa in eo non ꝑmanseruN. id ÷ ñ usq in finem ꝑse¬
uerauer̃: non erant inqͥt ex nob̾ & quando erant nob̾cũ.
Hoc ÷ ñ erant ex numero filioꝵ. & qͣndo erant in fide filiorum.
Qm̃ qui uere filii sunt. p̾sciti & p̾destinati st̃ conformes imagini
filii eiꝰ. & scd̾m ꝓpositũ uocatist̃ ut electi e̾e̾nt. Non enĩ perit

Expanded text:
nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur, in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dicunt de his qui perseverantiam non habuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt, Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii, etiam quando erant in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nobiscum; hoc quoniam qui vere filii sunt praesciti et praedestinati sunt conformes imaginis filii ejus, et secundum propositum vocati sunt, ut electi essent. Non enim perit
Abbreviated transcription (Latin):
runt. ȩtiam quando eẽ uidebant᷑ & ita uocabant᷑. Appellamꝰ
gͦnos & electos xp̃i discipłos & dĩ filios: qͥa sic appellandi sun
qͦs regeneratos pie uiuere cernimꝰ. Sed tunc uere st̃ qđ appel¬
lantur: si manserint in eo ꝓpter qđ sic appellant᷑. Si autẽ
ꝑseuerantiã non habent. id: in eo qđ coeꝑunt ẽẽ ñ manent:
ñ uere appellant᷑ qđ appellant᷑ & non st̃. Apud eũ enim hoc
non st̃ cui notũ est qđ futuri sunt. id ÷ ex bonis mali. dpt̃
in bonũ: sciens nonnullos diligere dm̃. & in eo bono usq in
finem ñ ꝑmanere. mox addidit. His qͥ scđ̾m ꝓpositũ uocati sc̃.
Hi enim in eo qđ diligunt dm̃: ꝑmanent usq in finẽ. Et qui
ad tempus inde deuiant: reuertunt᷑ ut usq in finem ꝑdii.¬
cant qđ in bono ẽẽ coeꝑunt. Ostendene autẽ qͥd sit scđm¬

Expanded text:
ita vocabantur. Appellamus ergo nos et electos Christi discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt quos regeneratos pie vivere cernimus. Sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo, propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est in eo, quod coeperunt esse, non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali. 23. Pin bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant, quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerantiam usq in finẽ: quę ꝓfecto si ab homine homini
eet. a dõ poscenda ñ esset. Deinde cũ dicat apłs. oramꝰ autem
ad dm̃ ne qͥd faciatis mali: ꝓculdubio ꝑseuerantiã eis orat ad
dm̃. Neq enim nichil malũ facit qͥbonũ deserit. & a quode.¬
clinare non debet inclinat᷑ in malũ: non ꝑscuerans iN
bono. Illo etiam loco ubi dicit gr̃as ago dõ in om̃i memoria
uri semꝑ in om̃i prece mea ꝓ om̃ib uobis. cũ gaudio dep̃.¬
cationem faciens suꝑ communicatione ura in euangłio

Expanded text:
perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini esset, a Deo poscenda non esset. Deinde cum dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali ; procul dubio perseverantiam eis orat ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem fa
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ & donum dĩ. & hoc tam magnũ bonũ ita ẽẽ nr̃m.
ut qͥsqͥs id habuerit ñ ei possit apłs dicere. qͥd enim habes qđ
non accepisti. qm̃ hoc sic habet ut ñ acceꝑit: Adhȩc nos
negare qͥdem non possumꝰ etiam ꝑseuerantiã in bono ꝑfici.¬
entem usq in finem magnũ ẽẽ dĩ munus: nec eẽ nisi ab illo
qͥ non ꝑseuerauerit negligenda correptio: ne forte det illi
ads pęnitentiã. & resipiscat de diaboli laqueis. Correptioni
quippe utilitati. hanc sententiã subiurxit apłs dicens. sicut
supra cõmemoraui. Cũ modestia corripientẽ diuersa senti¬
entes: ne quando det illis ds̃ pęnitentiam. Nam si dixerimꝰ
istam ꝑseuerantiã tam laudabilem tamq felicem sic ẽẽ homi¬
nis ut ei ñ sit ex dõ: illud primitꝰ euacuamꝰ qđ ait dñs setro.
Rogaui ꝓte. ne deficiat fides tua. Quid enim ei rogauit. nisi

Expanded text:
non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei munus: nec esse nisi ab illo qui non perseveraverit, negligenda correptio, ne forte det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitati hanc sententiam subjunxit Apostolus, dicens, sicut supra commemoravi: Cum modestia corripientem diversa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem sic esse hominis, ut ei non sit ex Deo; illud primitus evacuamus, quod ait Dominus Petro, Ego rogavi pro te, ne deficiat fides tua . Quid enim ei rogavit, nisi