comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo potesdicere fr̃i tuo fratersme.
eiciam festucam de oculo tuo. ipse in ocu¬
lotuo trabẽ non uidens.. Qui enim al¬
terius minima peccata uult corrigere.
necesse est ut sua primũ corrigat & emen¬
det. nequando dicat illi deus. Quare
tu enarras iustitias meas. & assumis tes¬
tamentũ incum ꝑ os tuum:. Tuuero

Expanded text:
quomodo potes dicere fratri tuo: Frater, sine ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non videns? » Qui enim alterius minima peccata vult corrigere, necesse est ut primum sua corrigat et emendet, nequando dicat illis Deus: « Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu vero
Abbreviated transcription (Latin):
rib nec maturitas in etate. neq: doc¬
trina insermonib: suffragat᷑ inuere¬
cunde locũ regimins appetunt. & ideo
magistri erroris fiunt. quia discipuli ue¬
ritatis ẽẽ noluerunt. Cum em̃ aliquis
peruerse uiuens. docendi officiũ indigne
suscipit. quasi cecus ceco ducatũ prebere
presumit. Et ideo ambo in forea cadunt.
quia et ille indigne p̃est. & ille malum
exemplũ sequit᷑ Ac ꝑ hoc uterq inerro¬
rem incidunt: Inde iacob: dicit. Nolite
ueritatis aliis ostendere desiderat. cautissi¬
me cauere debet. ne aliter uiuat quã doce¬
at. nisi qualit̃ uixit xp̃s & docuit Unde
& subdit᷑. Non est discipulus suꝑ magis¬
trum. Perfectus autẽ om̃is erit siscitꝰ
sicut magister cius. Solet namq: inhuma¬
nis discipulis contingere. ut discipuli per
acumen mentis. ante cellant magistrũ.
Magister ergo in hoc loco. ille intelligit᷑
qui alibi ait Uos uocatis me magister

Expanded text:
ribus, nec maturitas in aetate, neque docribus, nec maturitas in aetate, neque doctrina in sermonibus suffragatur, inverecunde locum regiminis appetunt, et ideo magistri erroris fiunt, quia discipuli veritatis esse noluerunt. Cum enim aliquis perverse vivens docendi officium indigne suscipit, quasi caecus caeco ducatum praebere praesumit, et ideo ambo in foveam cadunt, quia et ille indigne praeest, et iste malum exemplum sequitur, ac per hoc uterque in errorem incidit. Inde Jacobus dicit: « Nolite nim qui viam veritatis aliis ostendere desiderat, cautissime cavere debet, ne aliter vivat quam doceat, nisi qualiter vixit Christus et docuit. Unde et subditur: « Non est discipulus super magistrum: perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus. » Solet namque in humanis disciplinis contingere, ut discipulus per acumen mentis antecellat magistrum. Magister ergo in hoc loco ille intelligitur, qui alibi ait: « Vos vocatis me, Magister
Abbreviated transcription (Latin):
metet uitam ȩterna. Dicebat autẽ il¬
lis et similitudinẽ. Numquid potest ce¬
cus cecũ ducere: Nonne ambo infore¬
qui locũ magisterii indigne usurpa
bant. deserentes ut dñs alibi ait man
rent. magistriin populo fieri nonerubes¬
cebant. non lucrũ animarũ querentes.
sed suȩ iactantię & cupiditati consulentes.
non ut populo ꝓdessent. sed ut honorabilio¬
res & doctiores in eo apparerent. aman¬
tes primos recubitus incenis. & primas cathe¬
dras insina gogis. & salutationes inforo. &
uocari ab hominib rabbi Quia enĩ illũ
uidebant qui dixit. egosũ lux mundi. &
non eũ agnoscebant: ꝓculdubio cęcierant.
De quib dñs dicit. Sinite illos. ceci sunt. du
cescecorũ. Cũq populũ docerent qđ¬
ipsi nesciebant. & ipsi cecicecis ducatũ
p̾bentes. uterq infoueam cadebant: Sic̃
nobis iuueniat᷑. Sunt eñĩ non nulli. qui
ante quã discipuli fiant. magistrifieri
appetunt. Et quib: non est sc̃itas inmo¬

Expanded text:
eternam. « Dicebat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? Nonne ambo in fovequi locum magisterii indigne usurpant, Dominum deserentes, ut Dominus alibi ait: « Mrent, magistri fieri in populo non erubescebant: non lucrum animarum quaerentes, sed suae jactantiae et cupiditati consulentes, non ut populo prodessent, sed honorabiliores et doctiores in eo apparerent, amantes « primos recubitus in coenis, et primas cathedras in synagogis et salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi . » Quia enim illum videbant, qui dixit: « Ego sum lux mundi , » et non eum agnoscebant, procul dubio caeci erant, sicut Dominus dicit: « Sinite illos, caeci sunt, et duces caecorum . » Cumque populum docerent quod nesciebant, et ipsi caeci caecis ducatum praebentes utrique in foveam cadebant, sicutnobis inveniatur. Sunt enim nonnulli qui, antequam discipuli fiant, magistri fieri appetunt: et quibus non est sanctitas in mo
Abbreviated transcription (Latin):
Si non dimiseritis hominib: peccata eoꝵ
nec pat̾ uester celestis dimitta& uobis
peccata ur̃a. Vnde et salomon
Homo homini seruat ir̃a. Et iterum
Dimitte ꝓximo tuo nocenti te Et ali¬
et uberiores elemosinas tribuerit. ma¬
iorem remunerationẽ in ȩterna uita
recipietTeste apło quiait. Qin parce
seminat. parce & metet. Et qui seminat¬

Expanded text:
Si non dimiseritis hominibus peccata eorum, Si non dimiseritis hominibus peccata eorum, nec Pater vester coelestis dimittet vobis peccata vestra . » Unde et Salomon: « Homo homini servat iram , » etc. Et iterum: « Dimitte proximo nocenti te, et et uberiores eleemosynas tribuerit, majorem remunerationem in aeterna vita recipiet, teste Apostolo, qui ait: « Qui parce seminat, parce et metet
Abbreviated transcription (Latin):
exnulla parte inanis & uacua. Super¬
effluentem. idest suꝑ abundantem:
Hec enĩ mensura plena. ꝑfecta & suꝑ abun¬
dans. fideli seruo dabitur. quando dicet᷑
Euge serue bone & fidelis. quia suꝑ pauca
fuisti fidelis. supra multate constituam.
nullus locus amittendi erit. rectẽ di¬
cendũ est dabunt insinum uestrum
Sicut enim de ea re quam in sinu habemꝰ.
certi securiq sumus. ita postquam gre¬
mio regni celestis collecti fuerimus. eter¬
na securitate firmi erimus Iohanne in
apocalipsi dicente. Absterget ds̃ omnẽ
lacrimam aboculis eorũ Et quia deus
redditor est unicinq scđm opera sua.
adhuc subinfert᷑. Fadem quippe men¬
sura quamensi fueritis. remetietur uo¬
bis. Sienim in nobis peccantib libenter
cata nr̃a. Vnde cotidie inoratione dñm
poseimus dicentes: dimitte nobis de¬
bita nr̃a sicut & nos dimittimus debi¬
torib nr̃is. Qui ergo peccanti inse
dimittere non uult. uane et suꝑflue
adño postulat. Sicut ipse dicit.

Expanded text:
ex nulla parte inanis erit et vacua. « Supereffluentem, » id est superabundantem. Haec enim mensura plena, perfecta, et superabundans fideli servo dabitur, quando dicetur: « Euge serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam: nullus locus amittendi erit, recte dictum est: « Dabunt in sinum vestrum. » Sicut enim de ea re, quam in sinu habemus, certi securique sumus, ita postquam in gremio regni coelestis collecti fuerimus, aeterna securitate firmi erimus, Joanne in Apocalypsi dicente: « Absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum . » Et quia Deus redditurus est unicuique secundum opera sua, adhuc subinfertur: « Eadem quippe mensura qua mensi fueritis, remetietur vobis. » Si enim in nobis peccantibus libenter e in oratione eum poscimus, dicentes: « Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . » Qui ergo peccanti in se dimittere non vult, vane et superflue a Domino postulat, sicut ipse dicit: «
Abbreviated transcription (Latin):
ram Notandũ uero quia aio tempore.
retia plicant᷑ alio incapturã laxantur.
quia non est om̃e tempaptium doctrinꝵ
Sedalio tempore retia prȩdicationis
extendunt᷑. alio doctores suim&e curã
habent Et respondens symondixit
illi Preceptor ꝑ totam noctem laboran¬
tes inhil coprimus in uerho eutem tuo
laxabo rete Bene preceptorẽ eum appel¬
lat quia cum ꝑ tõtam noctem in piscatio¬
nis officio frustralaborasset. statim ut
ad eius iussione retia laxauit. multitudi¬
nem pisciũ eoepit. Nox inscripturis. ali¬
quando ꝓignorantia uel cecitate mentis
ponitur. Per tota ergo noctem laborantes
nihl coeperunt. quia nisi dñs il lumin&
cor auditoris interius. inuacuũ laborat
sermo doctoris exterius Scriptura dicen
tix uel eloquentia confidere deb&. sed in
uirtute dĩ. Vnde bene ꝑsymone dicitur
In uerho autem tuo laxaborete Et cum

Expanded text:
ram. Notandum vero, quia alio tempore ram. Notandum vero, quia alio tempore retia plicantun, alio capturae laxantur, quia non est omne tempus aptum doctrinae, sed alio tempore retia praedicationis extenduntur, alio doctores suimet curam habent. « Et respondens Simon ait illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes nihil cepimus, in verbo autem tuo laxabo rete. » Bene praeceptorem eum appellat, quia cum per totam noctem in piscationis officio frustra laborasset statim ut ad ejus jussionem retia laxavit, multitudinem piscium cepit. Nox in Scripturis aliquando pro ignorantia vel caecitate mentis ponitur. Per totam ergo noctem laborantes nihil ceperunt, quia nisi Dominus illuminet mentem auditoris interius, in vacuum laborat sermo doctoris exterius, Scriptura dicenttia vel eloquentia confidere debet, sed in virtute Dei. Unde bene per Simonem dicitur: « In verbo aute
Abbreviated transcription (Latin):
a terra reducere iub& p̃dicationem apos¬
tolorum in poximas nationes eẽ exten¬
dendã ostendit: Cũ uero ait duc in altũ.
eandẽ predicationẽ usq ad fines terrę
esse puenturã denionistrat. Quod tunc
impletũ est quando apłi uideis dixer̃
Vobis quidẽ oportuerat primũ loqui
uerbum d̃. sed quomam repdis fisillud.
& indignos uos iudicatis eterna uita ẽcce
conuertimur ad gentes. Bene autem
subdit laxate retiaura incaptura. Captu¬
ra em̃. locus ẽ capiendis piscib aptus.
Vnde & nomen congruũ habo Cũ ergo di¬
eit laxate retra ur̃a in captura. ostendit
illic predicationẽ apostolorum eẽ laxanda
tunc locus capture aptus. Cũ atem in
macedonĩã ꝑgere nom disponerent.
apparuit insominis paulo uir maceda
dep̃cans eũ &edicens. Transiens in mace¬
doniã. adiuuanos. At ille intellegens
uisionem sibi adõ esse ostensan ꝑrexit
macedoniã. Iaxans ibi retla sua incaptu¬

Expanded text:
a terra reducere jubet, praedicationem aposa terra reducere jubet, praedicationem apostolorum in proximas nationes esse extendendam ostendit. Cum vero ait: « Duc in altum, » eamdem praedicationem usque ad fines terrae esse perventuram demonstrat. Quod tunc impletum est, quando apostoli Judaeis dixerunt: « Vobis quidem oportuerat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . » Bene autem subdit: « Laxate retia vestra in capturam. » Captura enim locus est capiendis piscibus aptus, unde et nomen congruum habet. Cum ergo dicit: « Laxate retia vestra in capturam, » ostendit illic praedicationem apostolorum esse laxandam, tunc locus capturae aptus. Cum autem in Macedoniam pergere non disponerent, apparuit in somnis Paulo vir Macedo, deprecans eum et dicens: « Transiens in Macedoniam, adjuva nos . » At ille intelligens visionem sibi a Deo esse ostensam, perrexit Macedoniam, laxans ibi retia sua in captu
Abbreviated transcription (Latin):
citur. quia multitudinis credentiũ erat
corunũ & anima una Necquisquam
corũ que possidebat suũ aliquid esse dice¬
bat sederant illis om̃a communia. Doce¬
bat autẽ de nauicula turbas. quia predi¬
catores sc̃i non aliam quã ecdesiasticam
debent insinuare doctrinã. Vt cessauit
autem loqui. dixit ad simonẽ. Duc in
altũ Notandũ quod primũ aterra
nauũ pusillũ reducere iussit. nunc autẽ
in altũ dũcere iub&. ostendens tempe¬
randum essẽ sermonẽ doctorib in p̃di¬
catione Infirmienĩ auditores. non su¬
bito aꝓfunda misteriorũ sunt intro¬
ducendi sed prius pusillũ aterra submo¬
uendi idest aterrenis curis. et carnalib:
actib separandi Horũ fragilitatem
dñs tolerandã insinuat. cũ simoni p̃cipit
ut nauim pusillũ aterra redũcat: Nec
ꝓp̃t tales deserendi sunt ꝑfecti. sed adalta
misteriorũ dei ꝓuocandi Quod dñs
significare uoluit. quando simoni dixit
Duc inaltũ aliter Cum autẽ pusillũ

Expanded text:
» quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una. Nec quisquam eorum quae possidebat, suum aliquid esse dicebat, sed erant illis omnia communia . Docebat autem de navicula turbas, quia praedicatores sancti non aliam quam ecclesiasticam debent insinuare doctrinam. « Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum. » Notandum quod primum a terra navem pusillum reducere jussit, nunc autem in altum ducere jubet, ostendens temperandum esse sermonem doctoribus in praedicatione. Infirmi enim auditores non subito ad profunda mysteriorum sunt introducendi, sed prius pusillum a terra submovendi, id est, a terrenis curis et carnalibus actibus separandi. Horum fragilitatem Dominus tolerandam insinuat, cum Simoni praecipit ut navem pusillum a terra reducat. Nec propter tales deserendi sunt perfecti, sed ad alta mysteriorum Dei provocandi, quod Dominus significare voluit, quando Simoni dixit: « Duc in altum. » Aliter: Cum autem pusillum
Abbreviated transcription (Latin):
nam nauĩ quȩ erat symomis. rogabat eum
a terra reducere pusillũ. Et sedens doce¬
bat de nauicula turbas. Nauis simonis.
primitiua est ȩccła exiudẽis collecta.
turba sacerdotũ: obediebat fidei. Illi eñi
adño dictũ est Iues petrus. et supha
petr̃a ȩdificabo eccłam meã. Et quod¬
cumq ligaueris suꝑ terrã. erit ligatum

Expanded text:
uae erat Simonis, rogabat eum uae erat Simonis, rogabat eum ut a terra reduceret pusillum. « Et sedens, docebat de navicula turbas. » Navis Simonis, primitiva Ecclesia, ex Judaeis collecta. turba sacerdotum obediebat fidei. Illi enim a Domino dictum est: « Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Et quodcunque ligaveris s
Abbreviated transcription (Latin):
qui retia suȩ predicationis inmundũ exten¬
dentes. multos ex utroq populo infide cȩper̃
De quib ꝑpropheta dicit᷑ Mitt̾a piscatores
meos. et piscabunt eosi. Retia. doctnusam
predicatorũ significant. quȩ dũ diuersis
patrũ sententiis roborat᷑. quasi uariis filis con¬
pisces quos capiunt retinent. ita p̃dicatio ue¬
ritatis quos infide capit. non facile amittit
Unde bene retia. quasi retinentia sunt uocata
Laua nt autẽ piscatores retia sua. quando
sc̃i predicatores castigant corpus suum. et
seruituti subiciunt. ne aliter uiuant nisi
quomodo alios uiuere docent: Cauentes
ne aliis p̃dicantes. ipsi repbi inueniantur
Allius exemplũ imitati. de quo scriptũ est.
Cepit iłis facere & docert: Nel aliter La¬
uant piscatores retia sua. quando predica¬
tores suam doctrina subtiliter examinant
& discutiunt ne aliquid in ea hereticum.
aut ꝑuersum sonet. Ascendens autẽ in

Expanded text:
qui retia suae praedicationis in mundum extenqui retia suae praedicationis in mundum extendentes, multos ex utroque populo in fide ceperunt, de quibus per prophetam dicitur: « Mittam piscatores meos, et piscabuntur eos , » etc. Retia doctrinam praedicatorum significant, quae dum diversis Patrum sententiis roboratur, quasi variis filis conpisces quos capiunt, retinent, ita praedicatio veritatis, quos in fide capit, facile non amittit. Unde bene retia, quasi retinentia sunt vocata. Lavant autem piscatores retia, quando sancti praedicatores castigant corpus suum, et servituti subjiciunt; nec aliter vivunt, nisi quomodo alios vivere docent, caventes, ne aliis praedicantes, ipsi reprobi inveniantur, illius exemplum imitati, de quo scriptum est: « Coepit Jesus facere et docere . » Vel lavant piscatores retia sua, quando praedicatores suam doctrinam subtiliter examinant et discutiunt, ne aliquid in ea haereticum aut perversum sonet. « Ascendens autem in
Abbreviated transcription (Latin):
crunt amore uerbidĩ. multitudinẽ
significant. quiei credendo. & amañdo
apꝓpiñquat : De quib: ꝑisatam dicitur
Uenienta deũ om̃s gentes. & ibunt popu¬
li multi & dicent. Domus iacob uenite
& ambulemus in lumine dñi. Et ꝑpsal¬
mistam Om̃s gentes quascũq fecisti.
uenient & ad orabunt cor̃a te dñe
Sed quia ista turba credentiũ non solũ
exiudeis. sed &iam ex gentib futura
erat. recte subdit᷑: Et uidit duas naues
stantes secus stagnũ. Duę naues. duos
ordines significant credituros
Vnũ exiudeis & alterũ ex gentibuse
Non qđ munitate fidei diuisio sit. sed
quia ex utroq populo mȩccła colligit᷑
Sene aũt utrasq iħs uidisse dicit᷑. quia
ex utroq populo presciuit qui neũ credi¬
turi essent. Nouit enĩ dñs qui sunt eius
Nam unidere di. eligere est Sicut nathanael dicit᷑¬
derant & lauabant retia Piscatores ȩcdȩ¬
sunt doctores: Quorũ priores apłi fuerunt.

Expanded text:
erunt amore verbi Dei, multitudinem erunt amore verbi Dei, multitudinem fidelium significant, qui ei credendo et amando appropinquant, de quibus per Isaiam dicitur: « Venient ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini . » Et per Psalmistam: « Omnes gentes quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine . » Sed quia ista turba credentium, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus futura erat, recte subditur: « Et vidit duas naves stantes secus stagnum. » Duae naves, duos ordines significant credituros, unum ex Judaeis, alterum ex gentibus: non quod in unitate fidei divisio sit, sed quia ex utroque populo in Ecclesia colligitur. Bene autem utrasque Jesus vidisse dicitur, quia ex utroque populo praescivit, qui in eum credituri essent. Novit enim Dominus qui sunt ejus. Nam videre, eligere est, sicut Nathanaeliderant, et lavabant retia. » Piscatores sunt Ecclesiae doctores, quorum priores apostoli fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tolus semetipsũ exiamuit forma serui
accipiens. insimilitũ dinẽ hominũ factus.
& habitu inuentus ut homo. Et prilchrȩ
non in stagno sed secusstagnũ stare dicit.
quia uenit in mundũ ꝑnaturã. sed alienꝰ
fuit a mundo ꝑculp̃a Ieste apło petro
Quipeccatũ non fecit. nec inuentus est dolus
more eius. Recte autẽ non ambulasse nec
ꝑfransisse sedstetisse dicit᷑. nimis ũ ostendeas
seipsĩ esse qui ꝑdiuinitatis potentiã semꝑ
in commutobilis mana. qui ubiq est p̃seas.
ubiq: totus nec mouet᷑. nec de loco adlocũ¬
transit. cuĩ nec p̃terita transeunt nec
futura succedunt. sed semꝑ illi ȩqualiter
atq eternaliter ẽẽ est: qui ait ꝓprophe¬
tam : Ego ds̃ & non mutor. Siue certe
secus stagnũ stat. quia resurgens amor¬
tuis. carnẽ quam ex nobis assumpsit in
litore incorruptionis constituit: Ac ꝑ
hoc sicut ipse in commutabilis est : ita
clectos suos eterna in commutabilitate
firmat. Turbe autẽ quȩ ad eũ irru¬

Expanded text:
tolus, « semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . » Et pulchre non in stagno, sed secus stagnum stare dicitur, quia venit in mundum per naturam, sed alienus fuit a mundo per culpam teste apostolo Petro: « Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . » Recte quoque non ambulasse, nec pertransisse, sed stetisse dicitur: nimirum ostendens seipsum esse, qui per divinitatis potentiam semper incommutabilis permanet, qui ubique est praesens, ubique totus, nec movetur, nec de loco ad locutransit; cui nec praeterita transeunt, nec futura succedunt, sed semper illi aequaliter atque aeternaliter esse est, qui ait per prophetam: « Ego Deus, et non mutor . » Sive certe secus stagnum stat, qui resurgens a mortuis, carnem quam ex nobis assumpsit, in littore incorruptionis constituit. Ac per hoc sicut ipse incommutabilis est, ita electos suos aeterna incommutabilitate firmat. Turbae autem quae ad eum irru
Abbreviated transcription (Latin):
desperent. Ubi manifeste misteriũ prę¬
dicandi quod ei commendaturus erat . p̃¬
dicit cũait. Ex hoc iam homines erisca¬
piens. Non eñ officiũ piscandi uetuit.
sed sp̃italitẽr commutauit. Nam post dñ :
resurrectionẽ legimꝰ eumisse piscatum
It pulchrȩ qui piscator erat pisciũ. piscator
hominũ futurus p̃dicit᷑. ut sic̃ materiali
reti pisces de ꝓfundis gurgitib: adlitus
trahere solebat . ita sp̃itali predicatione
homines de amaris mundi fluctib ad fidẽ
traber& Et subductis ad terra nauib.
relictis om̃ib secuti sunt eũ Non putan¬
dum ẽ hanc eandẽ esse uocationẽ. qua
matheus binos de nauiculis discipulos ad
ħim sequendũ uocatos narrat. Nonem̃
hic ab illo uocati ẽẽ dicunt᷑. sed uiso mi¬
raculo pisciũ subductis ad terrã nauib:
relictis om̃ib secuti illũ esse memorant᷑.
Ubi intellegendũ est. quia posthȩc ad ppͥa
redierunt & suimet cur̃a gesserunt

Expanded text:
desperent. Ubi manifeste ministerium praedesperent. Ubi manifeste ministerium praedicandi, quod ei commendaturus erat, praedicit, cum ait: « Ex hoc enim jam homines eris capiens. » Non enim officium piscandi vetuit, sed spiritaliter commutavit. Nam post Domini resurrectionem legimus eum isse piscatum. Et pulchre, qui piscator erat piscium, piscator hominum futurus praedicitur, ut sicut materiali reti pisces de profundis gurgitibus ad littus trahere solebat, ita spiritali praedicatione homines de amaris mundi fluctibus ad fidem traheret. « Et subductus ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt illum. » Non putandum est hanc eamdem esse vocationem, qua Matthaeus binos de naviculis discipulos ad Jesum sequendum vocatos narrat. Non enim hic ab illo vocati esse dicuntur, sed viso miraculo piscium, subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti illum esse memorantur. Ubi intelligendum est, quia post haec ad propria redierunt, et suimet curam gesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ significauit petrus. in eo quod ꝓcidit
ad genua iħii. Morũ uero prauitatẽ in
eoquod ait. Exiame. quia homo peccator
sum dñe. Sed quid spĩtales magistriage¬
re debeant. ille pastor pastorũ exemplo
suo doc&. quia non rogante symone reces¬
sit sed ei sp̃italem doctrina impendit:
Non enĩ ꝓp̃t suꝑbos subiectos. deserendi sunt
humiles. sed potius cũ bonis corrigendi
& tolerandi sunt mali. Dicente salomo¬
ne Si sp̃s potesttẽ habentis ascenderit.
suꝑte. locũ tuum ne dimiseris. Stupor
enim circum dederat eũ. &om̃s qui cum
illo erant in captura pisciũ quam cȩ̃pe¬
rant. Quia isti discipuli diuini mysterii
adhuc capaces minus erant. subitanȩa
captura pisciũ. non solũ stupore. sed aciã
timore circumdati sunt Sedeoꝵ sragli¬
tatem dñs consolat᷑. cũ pauent̾e symone
confortat dicens Nolitimre Immno in
pauente symone. om̃s poenitentes con¬
fortare uidet᷑ ne magnitudine peccatorũ

Expanded text:
tionem significavit Petrus, eo quod procidit tionem significavit Petrus, eo quod procidit ad genua Jesu; morum vero pravitatem, in eo quod ait: « Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. » Sed quid spiritales magistriagere debeant, ille pastor pastorum exemplo suo decet, quia non a rogante Simone discessit, sed spiritalem doctrinam impendit. Non enim propter abjectos superbos deserendi sunt humiles, sed potius cum bonis corrigendi et tolerandi sunt mali, dicente Salomone: « Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris . » « Stupor enim circumdederat eum, et omnes qui cum illo erant, in captura piscium quam ceperant: adhuc capaces minus erant, subitanea captura piscium non solum stupore, sed etiam timore circumdati sunt. Sed eorum fragilitatem Dominus consolatur, cum paventem Simonem confortat, dicens: « Noli timere. » Imo in pavente Simone omnes poenitentes confortare videtur, ne de magnitudine peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
dicens Exiame . quia homo peccator
sum dñe. Sunt enĩ non nulli infirmi
intra scãm ȩccłam. qui peccatorũ suoꝵ
magnitudine pressu uias uite quasi
difficiles in gredi metuunt. & tamen
in suis iniquitatib iacẽre non formidant
Quorũ ꝑsonã petrus hic in se exprimit.
cũ uiso miraculo pisciũ. ꝓcidit ad genua
iħ udicens Exiame . quia homopecca¬
tor sum dñe. Sed qui se peccatorem
considerat. dm̃ desperando a se repel¬
lere non deb&. sed piis gemitib: & assi¬
duisfletib: eius miseri cordie ad ꝓpin¬
quare : nibnl dubitans de eius ꝓmissio
alii qui carnaliter uiuentes spiritu¬
aliũ rectoꝵ disciplinã: imperium ee
arbitrant᷑. Et dũ eius sp̃itale magiste¬
rium onerosum uidet᷑. iugum ecclesiastici
regiminis a suis ceruicib excutere conant᷑
Cumq ꝑuerse uiuunt. aliquando uoce.
non nũquam &iã morum prauitate spita¬
les magistros quib nolentes subiecti sunt.
a se recedere ꝑsuadent. Horum ergo subiec¬

Expanded text:
dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. » Sunt nonnulli infirmi intra sanctam Ecclesiam, qui peccatorum suorum magnitudine pressi, vias vitae quasi difficiles ingredi metuunt, et tamen in suis iniquitatibus jacere non formidant. Quorum personam Petrus hic in se exprimit, cum viso miraculo piscium, procidit ad genua Jesu, dicens: « Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. » Sed qui se peccatorem considerat, Deum desperando a se repellere non debet, sed piis gemitibus et assiduis fletibus ejus misericordiae appropinquare, nihil dubitans de ejus promissiont etiam et alii, qui carnaliter viventes, spiritualium rectorum disciplinam imperium esse arbitrantur, et dum eis spiritale magisterium onerosum videtur, jugum ecclesiastici regiminis a suis cervicibus excutere conantur. Cumque perverse vivant, aliquando voce, nonnunquam etiam morum pravitate spiritales magistros, quibus nolentes subjecti sunt, a se recedere persuadent. Horum ergo subjec
Abbreviated transcription (Latin):
Et quis ẽ qui uobis noceat: subaudit᷑ nullus
Iuxta huius sententiȩ locũ. passiones uel ꝑ¬
secutiones non faciunt ẽẽ miseros sed pres¬
tant ẽẽ beatos. Siboni ȩmulatores fueri¬
tis. idest bonidĩ de quoscriptũ est Ne¬
mobonus: nisi solus ds̃. Siue generaliter
siue omniũ bonorũ emulatores. idest imi¬
tatores fueritis uirtutũ Sed & siquid pa¬
timini ꝓp̃t iustitiã. beati. Subaudit᷑ eri¬
tis. Hanc sententiã dnm dicentem petrus
audierat ubi ait: Beati qui ꝑsecutionem
id est ꝑsecutorũ. ne timueritis. ut infide
non conturbemini Et hoc dñs admonu¬
it ubi ait. Nolite timere cosqui occidunt
dere. Sed potius eũ timete: qui habet po

Expanded text:
Et quis est qui vobis noceat? Subauditur nullus, Et quis est qui vobis noceat? Subauditur nullus, juxta hujus sententiae locum, passiones vel persecutiones, non faciunt esse miseros, sed praestant esse beatos. Si boni aemulatores fueritis. Id est, boni Dei, de quo scriptum est: Nemo bonus nisi solus Deus , sive generaliter, sive omnium bonorum aemulatores, id est, imitatores fueritis virtutum. Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Subauditur, eritis: hanc sententiam Dominum dicentem Petrus audierat, ubi ait: Beati qui persecutionem Id est persecutorum ne timueritis, ut in fide non conturbemini; et hoc Dominus admonuit, ubi ait: Nolite timere eos, qui occidunt potius eum timete qu
Abbreviated transcription (Latin):
corsuũ hiniusuana ẽ religio. Nam
et qui custodit linguã suã inquit scrip¬
tura. custodit animã suã Et labia
eius ne loquant᷑ dolũ. dolus non do¬
lor sed fraus intellegit᷑. quando aliud
corde tenet᷑ . Aliud exore ꝓfert᷑. De di¬
net autẽ amalo & faciat bonũ. idest
destruat uitia. et uirtutes edificet.
Relinquat que instigat diabolus. ut ope¬
ret᷑ quȩ p̃cipit xp̃s Inquirat pacẽ & se¬
quat᷑ eam. Id est diligent̃ orando & le¬
gendo. et humilit̃ interrogando ꝑquirat
xp̃m. qui factus ẽ paxnra . & imitemur
iustos. id est aspectus diuinitatis. Et aures
cius in p̃ces eorũ. idestauditio diuina. qua
dig̾nat᷑ preces audire iustorũ. Uultus
autẽ dñi. suꝑfacientes mala Ut quid uultꝰ
dñi suꝑfacientes mala : Sequentia audi
Ut ꝑdat de terra memoriã eorũ idest de
terrainiuentiũ. Ut illud. deleant᷑ de
libro uiuentiũ. & cũ iustis non scribantur

Expanded text:
cor suum, hujus vana est religio . Nam cor suum, hujus vana est religio . Nam et qui custodit linguam suam, inquit Scriptura, custodit animam suam . Et labia ejus ne loquantur dolum. Dolus non dolor, sed fraus intelligitur, quando aliud corde tenetur, aliud ex ore profertur. Declinet a malo et faciat bonum. Id est, destruat vitia et virtutes aedificet, relinquat ad quae instigat diabolus, et operetur quae praecepit Christus. Inquirat pacem, et sequatur eam. Id est, diligenter orando et legendo, et humiliter interrogando perquirat Christum, qui factus est pax nostra, et imitetur a oculi domini super justos. Id est, aspectus divinitatis. Et aures ejus in preces eorum. Id est, auditio divina, qua dignatur preces audire justorum. Vultus autem Domini super facientes mala. Utquid vultus Domini super facientes mala, sequentia audi: Ut perdat de terra memoriam eorum, id est, de terra viventium, ut illud: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur .
Abbreviated transcription (Latin):
non maledicebat : Sedecontrario
benedicentes. Ut illud Benedicite
maledicentib uobis. benedicite & noli¬
te maledicere Quia in hoc uocati es¬
tis. ut bene dictionẽ hereditate posside¬
atis Benedictio est hereditatis om̃ium
uirtutũ copia cȩlestis. inqua scĩ heredesq
dĩ. coheredes autẽ efficiant᷑ xp̃i cũ au
dierint. Uenite benedicti patris mei
ꝑcipite regnũ quod uobis p̃paratũ est
ab origine mundi. Quieni uult urtam
diligere idẽ uitã eternam. uitã beatã.
& inꝑpetuosine fine mansura: & uidere
dies bonosin quib scĩ cum scis iocundent᷑
in cęlis. qui dies non ꝓp̃t interruptionẽ
noctis. sed ꝓpt̃ ꝑpetuitatẽ dicunt᷑ lumi¬
nis. coherceat linguã sua amalo: idest
a malo detractionis. maledictionis ac
murmurationis. siue generalit̃ omnino
lingua refrenanda ẽ amalo Ait eñi
ia cobꝰ Siquis dicit se religiosum esse.
non refrenans linguã suã. sed seducens

Expanded text:
non maledicebat . » -- « Sed e contrario non maledicebat . » -- « Sed e contrario benedicentes. » Ut illud: « Benedicite maledicentibus vobis, benedicite et nolite maledicere . » -- « Quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis. » Benedictio est haereditatis omnis virtutum copia coelestis, in qua sancti haeredes quidem Dei, cohaeredes autem edierint: Venite, benedicti patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Qui enim vult vitam diligere, Id est, vitam aeternam, vitam beatam, et in perpetuo sine fine mansuram. Et videre dies bonos. In quibus sancti cum sanctis jocundentur in coelis, qui dies non propter interruptionem noctis, sed propter perpetuitatem dicuntur luminis. Coerceat linguam suam a malo. Id est, a malo detractionis, maledictionis, ac murmurationis, sive generaliter omnino lingua refrenanda est a malo. Ait enim Jacobus: Si quis dicit se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. et cognouit dm̃. Et dñs inquit
Mandatũ nouum do uobis. ut diligatism
uicẽ Et in hoc scient om̃s quia meidisci¬
puli estis. si uos inincẽ dilexeritis Mse¬
ricordes. Scriptũ quippe est. Facere
miseri cordiã magis placet dõ. quam
uictimȩ Et qui ꝓmus est inquit scriptu¬
ra admiseri cordiã benedicetur. Et dñs
ait. Estote misericordes. sicut & pater
uester misericors est. Humiles. Scrip¬
tum quippe est. Perdet ds memoriam
suꝑborũ. et non relinqu& memoriam
humiliũ Et dñs inquit. Discite ame
quia mitissũ. & humilis corde Et adquẽ
respiciã dicit dñs. nisi adhumilẽ et
quietum: Non reddentes malũ ꝓ
malo Scriptũ estenĩ Ne dicas red¬
dam malũ ꝓmalo. expecta dñm & li¬
berabit te. Et item Quiuindicari
uult. a deo inueni& uindictã. & pecca
tumh illius seruans seruabit᷑. Vel ma¬
ledictũ ꝓmaledicto. In hoc enĩ exemplũ
dñi tenendũ est. qui cũ malediceret᷑

Expanded text:
tus est, et cognovit Deum; et Dominus inquit, tus est, et cognovit Deum; et Dominus inquit, mandatum novum do vobis, ut diligatis vos invicem, et in hoc scient omnes, quia discipuli mei estis, si vos invicem dilexeritis. Misericordes. Scriptum quippe est: Facere misericordiam magis placet Deo, quam victimae ; et qui pronus est, inquit Scriptura, ad misericordiam, benedicetur . Et Dominus ait: Estote misericordes, quia et pater vester misericors est . Humiles. Scriptum quippe est: Perdet Deus memoriam superborum, et reliquit memoriam humilium . Et Dominus inquit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde , et ad quem respiciam, dicit Dominus, nisi ad humilem et quietum ? Non reddentes malum pro malo. Scriptum quippe est: Ne dicas: Reddam malum pro malo, exspecta Deum et liberabit te. Et iterum: Qui vindicari vult, a tum illius servans servabitur . » « Nec maledictum pro maledicto. » In hoc enim exemplum Domini tenendum est, « qui cum malediceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
łraternitatis inanimitas.
ueluti urbs in expugnabilis. hostium
non patet insidiis hab& enimscã¬
ecła ut salomonait scastrorũ aciem
ordinatun quam tiranni et ꝑsecutores.
una cum auctore suo diabolo monualent
inrumpere . quia muniente xp̃o. nec marti¬
res ꝑsecutio. nec uirgines carnalis delecta¬
tio nec miseri cordes cupiditas. nec humiles
temporalis głe deuincit ambitio Compa¬
tientes. Sicut enim gaudere debemnus cũ
gaudentib ita & flere cũ flentib Sicut
paulus faciebat apłs qui dicebat. Quis in¬
firmatur. et ego non infirmor. Prater¬
nitatis amatores. Quiergo amat homi¬
nes: aut quia iustisunt. aut ut iusti sint.
amare deb& : Sicetem̃ & seipsũ amare debet:
aut quia iustus est. aut iustus sit: dilectio¬
nẽ autem fraternã. quantũ commendat
ioħs apłs adtendamꝰ. Qui diligit inquit
fratrẽ sui inlumine man&. et scandalũ
meo non est. Et item dilectissimi. dili¬
gamus nos iuicẽ squia dilectio exdeo est :

Expanded text:
raternitatis unanimitas veluti urbs inexpugnabilis, hostium non patet insidiis. Habet enim sancta, ut Salomon ait , castrorum aciem ordinatam, quam tyranni et persecutores una cum auctore suo diabolo non valent erumpere: quia in uniente Christo nec martyres persecutio, nec virgines carnalis delectatio, nec misericordes cupiditas, nec humiles temporalis gloriae devincit ambitio. « Compatientes. » Sicut enim gaudere debemus cum gaudentibus, ita et flere cum flentibus, sicut Paulus faciebat apostolus, qui dicebat: « Quis infirmatur, et ego non infirmor? » « Fraternitatis amatores. » Qui ergo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet, sicut et seipsum amare debet, aut quia justus est, aut ut justus sit. Dilectionem autem fraternam quantum commendatostolus attendamus: Qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet, et scandalum in eo non est. Et iterum: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est,
Abbreviated transcription (Latin):
Stagnũ genesarethiidẽ est quod & mare ti¬
beriadis & mare galileȩ: Sed mare tibers¬
adis atiberia de ciuntate ẽ dictum: Mare
galleẽ ab adiacente sibi ꝓuintia. quȩ & ga¬
lilea dicit᷑ Stagnũ genesarethi a grecouo¬
cabulo dictũ est. quasi generans auram ẽo
qđ flantib uentis crispantib: undis auram
exse generare uideat᷑. Ten & autẽ hoc ma¬
re siue stagnũ centũ quad raginta stadia
in longitudine. quad raginta uero inlatitũ omo
Nec ꝓp̃t hoc mare uocat᷑ quod a mare sint
aquȩ eius. sed hebreȩ linguȩ consuetu¬
do est : om̃s congregationes aquarum
siue salse sint. sine dulces. uocare mare.
sicut in genesi scriptũ est. Congregationes
a quarũ appellauit maria. Sp̃italiter autẽ
hoc mare mundũ significat. id est mundi
amatores  Quia sicut mare semꝑ fluctult ⁊
nec quietũ stare ual&. ita mundus diuet¬
sis ꝑturbationib: & fluctuationib: commo¬
uet᷑:. Sicut ꝑpsalmistã dicit᷑: Comimonis

Expanded text:
Stagnum Genezareth idem est quod et mare Tiberiadis, et mare Galilaeae. Sed mare Tiberiadis a Tiberiade civitate est dictum; mare Galilaeae ab adjacente sibi provincia, quae et Galilaea nominatur. Stagnum Genezareth a Graeco vocabulo dictum est, quasi auram generans, eo quod flantibus ventis, crispantibus undis, auram ex se generare videatur. Tenet autem hoc mare sive stagnum centum quadraginta stadia in longitudine, quadraginta vero in latitudine. Nec propter hoc mare vocatur, quod amarae sint aquae ejus, sed Hebraeae linguae consuetudo est, omnes congregationes aquarum, sive salsae sint, sive dulces, vocare mare, sicut in Genesi scriptum est: « Congregationesque aquarum appellavit maria . » Spiritaliter autem hoc mare mundum significat, id est mundi amatores. Quia sicut mare semper fluctuat, nec quietum stare valet, ita mundus diversis perturbationibus et fluctuationibus commovet
Abbreviated transcription (Latin):
cordib: ur̃is ubi dñs qui cuncta creando
sc̃ĩficat. nisi corde pio. nisi corpore casto.
mine eius uocem᷑ id est xp̃iam. & ut nihil
do & adorando ut ab illos aluari pariter
mereamur et sanctificari:
Nillo temp̃r. Cum turbe irruerent ad
iłim ut audirent uerbũ dĩ. et reliqua

Expanded text:
cordibus vestris. Ubi Dominus, qui cuncta creando sanctificat, nisi corde pio, nisi pectore casto. mine ejus vocemur, id est, Christiani, et ut nihil do et adorando, ut ab illo sanctificari pariter mereamur et justificari. CAP. V. « Cum turbae irruerent ad Jesum, ut aud
Abbreviated transcription (Latin):
Exierunt ex nobis sed non erant ex nobis
Sed quia numerus lectorũ non solum
ex iudeis sed etiam ex gentib: colligendus
erat. recte sub infert᷑. Et annuerunt
sociis quierant in alia nauiut uenirent
& adiuuarent eos Alia nauis ut supe¬
rius diximus eccła est exgentib: uocata
Annuerunt ergo sociis quierant in alia
naui. ut uenirent & adiuuarent eos.
quia plures inter gentiles inuenti sunt.
qui a postolis inp̃dicatione adiutores
existerent. Et uenerunt: & impleuer̃
ambas nauiculas ita ut pene mergerentur
Impletio nauium ꝑfectione significat ȩccłe:
quȩ cotidie ex conuersione fideliũ implet᷑.
& usq infinẽ scłi implebitur. Periclitan¬
tur autẽ naues sed non mergunt᷑ quia
sepe ꝑsecutionib: heretico eccła conscissa
est. sepe falsoꝵ fratrum miqua operatio¬
ne comnota. Sed mergi non potuit.
quia xp̃m in funda mento babuit

Expanded text:
« Exierunt ex nobis, sed non erant ex nobis . » « Exierunt ex nobis, sed non erant ex nobis . » Sed quia numerus electorum non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus colligendus erat, recte subinfertur: « Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. » Alia navis, ut supra diximus, Ecclesia est ex gentibus vocata. Annuerunt ergo sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos, quia plures inter gentiles inventi sunt, qui apostolis in praedicatione adjutores existerent. « Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut pene mergerentur. » Impletio navium, perfectionem significat Ecclesiae, quae quotidie ex conversione credentium impletur, et usque in finem saeculi implebitur. Periclitantur autem naves, sed non merguntur, quia saepe persecutionibus haereticorum Ecclesia concussa est, saepe falsorum fratrum iniqua operatione commota, sed mergi non potuit, quia Christum in fundamento habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
in illa piscatione quȩ post resurrectionem
facta est indexteram partem nauigii
retia missa esse dicunt᷑: Quia sicut per
sinis tram presens uita. ita quoq ꝑdexte¬
ram sempiterna figuratur Sicut
psalomonẽ dicitur : Leua eius sub capi¬
te meo et dextera illius amplexabitur
me In hac piscatione quȩ ante resurrec¬
tionem facta est. boni & mali pisces capti
dicunt᷑. In illa uero soliboni : qrnam
presenti ȩccła boni & mali inueniuntur
insempiterna autẽ uita nemomalus in¬
uenitur Nusquã enim soliboni nisi in
celo & nusquã solimali nisi in inferno
Hec autem uita sicut media est inter cȩ¬
lum & terram ita utriusq ciuitatis ei¬
ues in se contin& Rumpebatur autem
rete corum. quia ipsi ȩccłam uariis he¬
resib scindere conati sunt. quimn eaper
fidem capti tenebantur : Qualis fuit
iudas ꝓditor & symon magus & quales
erant illi de quib iohannes apostolus ait

Expanded text:
in illa piscatione, quae post resurrectionem in illa piscatione, quae post resurrectionem facta est, in dexteram partem navigii retia missa esse leguntur, quia sicut per sinistram praesens vita, ita quoque per dexteram sempiterna figuratur, sicut per Salomonem dicitur: « Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . » In hac piscatione, quae ante resurrectionem facta est, boni et mali pisces capti dicuntur, in illa vero soli boni: quia in praesenti Ecclesia boni et mali inveniuntur, in sempiterna autem vita nemo malus invenitur. Nusquam enim soli boni nisi in coelo, et nusquam soli mali nisi in inferno. Haec autem vita, sicut media est inter coelum et terram, ita utriusque civitatis cives in se continet. « Rumpebatur autem rete eorum. » Quia ipsi Ecclesiam variis haeresibus scindere conati sunt, qui in ea per fidem capti tenebantur; qualis fuit Judas proditor, et Simon Magus; et quales erant illi, de quibus Joannes apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
dine copiosam. Bis in scõ euangeliolegimꝰ:
quod adiussionẽ dñilaxata retia copiosã
multitudinẽ pisciũ ceperunt: Nunc an¬
te. passionẽ. & secundo post resurrectione
Sed hoc inter utraq piscationẽ distat. quia
in hac piscatione retia laxariiubent᷑ sed
tamen inqua parte mitti debeant non
designat᷑. In illa autem specialiter index¬
teram partẽ missa ꝑhibentur. In hac pisca¬
tione p̃multitudine pisciũ reterrumpit᷑
In illa uero multi & magni captisunt. sed
rupta non sunt retia . In hac numerus pisci¬
um non exprimitur. in illa certus nume¬
rus designatur. cum centum quin qua¬
ginta tres captimemorant᷑ Unde ꝑhanc
piscationẽ ȩcđã designat᷑ qualis est mo¬
do. per illam uero qualis erit infuturo
Quam diu enim ȩcclesia in p̃senti uita mͥa¬
n&e utriusq partisciues retinet: quia
bonos et malos recipit. Multi enim
dicitur. Ad nuntiaui et locutus sum.
multiplicati sunt suꝑ nimerũ. Et pulchrȩ

Expanded text:
ium copiosam. » Bis in sancto Evangelio legimus, quod ad jussionem Domini laxata retia copiosam multitudinem piscium ceperunt, nunc ante passionem, et secundo post resurrectionem. Sed hoc inter utramque piscationem distat, quia in hac piscatione retia laxari jubentur, sed tamen, in qua parte mitti debeant, non designatur; in illa autem, specialiter in dexteram partem missa perhibentur. In hac piscatione, prae multitudine piscium rete rumpitur: in illa vero multi et magni capti sunt, et retia rupta non sunt. In hac numerus piscium non exprimitur, in illa certus numerus designatur, cum centum quinquaginta tres capti memorantur. Unde per hanc piscationem Ecclesia designatur, qualis est modo; per illam vero, qualis erit in futuro. Quandiu enim Ecclesia in praesenti vita manet, utriusque partis cives retinet: quia bonos simul et malos recipit. « Multi enim,dicitur: « Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . » Et pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
estis nunc ad pastorẽ. et epra anima¬
rum uestrarum Siue inpositam in
humeris ad grȩgẽ reportauit. quan¬
do nos ad suam similitudinẽ reformauit
Hoc est ergo ouem inuentã in humeris impone¬
re. quod iuxta aliam parabolam hominem
alatronib: uulneratũ in ponere iumentum.
& ducere instabulũ Et ueniens domum:
Domus ad quã inuenta ouis reportatur. cȩles¬
tis est patria: ad quam illa sp̃italis ouis pii
pastoris humerisse reportari optabat. cũ
dicebat Unampetii adño hanc requira.
ut in habitem indomo dñi om̃ib dieb uitę
mee Ut uideam uoluntatem dñi. & uisitẽ

Expanded text:
tis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum . » Sive impositam in humeris ad gregem reportavit, quando nos ad suam similitudinem reformavit. Hoc est ergo ovem inventam in humeris imponere, quod juxta aliam parabolam hominem a latronibus vulneratum imponere in jumentum et ducere in stabulum. « Et veniens domum. » Domus, ad quam inventa ovis reportatur, coelestis est patria, ad quam illa spiritalis ovis pii pastoris humeris se reportari optabat, cum dicebat: « Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videa
Abbreviated transcription (Latin):
gaudium ẽ incȩlo de conuersis peccato¬
rib quã de stantib iustis. quia nos ter¬
rena substantiã ꝑditam cũ maiori gau¬
dio recuperamus. quã ante ꝑditionem
possideremus Quod manifeste illa
parabola euangelii indicat. ubi ꝓdigũ
filiũ reuertentẽ. pater cũ magno gau¬
dio suscepit dicens Proferte citostolã¬

Expanded text:
elo de conversis peccatoribus, quam de stantibus justis: quia et nos terrenam substantiam perditam cum majori gaudio recuperamus, quam ante perditionem possederamus. Quod manifeste illa parabola Evangelii indicat, ubi prodigum filium revertentem pater cum magno gaudio suscepit, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ouis quȩ perierat. require seruũ tuum
dñe. Inuenta ergo oue addomũ reuertit᷑.
quia post liberatã humanam naturam.
post triumphũ sue passionis. ad celum re¬
diit ꝑgłam ascensionis. Quanta aut̃ gła
de hominis liberatione angelis incelo orta
sit manifestatur cũ subdit᷑. Conuocat
amicos & uicinos dicens illis. Congratula.¬
mmi mibi. quia inueni ouem meam quȩ
sp̃s. Qui amici recte uocant᷑. quia ab ei
ueritate num quã discordant Uicini.
quia uisionẽ claritatis illius. ȩ ꝓximo
contemplant᷑ Notandũ autem quod
non aiti congratulamini inuente oui
sed mihi. ostendens quia nr̃a salus. illius est
gaudium Puissimus enim ds̃ cũ sit immu.¬
tabilis. sicut humano more contristari
ꝓhominũ ꝑditione dicit᷑. sic de eius salute
gaudere Quod aũt de hominũ ꝑditi.¬
one doleat. ipse ꝑ ꝓphetã declarat. cũ enu¬
meratis hierusalẽ peccatis. adiungit diceas
In om̃ib istis contristabas me Quantũ
aũt de eius salute gaudeat. euangelista

Expanded text:
eriit, require servum tuum, Domine . » Inventa ergo ove, ad Dominum revertitur, quia post liberatam humanam naturam, post triumphum suae passionis, ad coelum rediit per gloriam ascensionis. Quanta autem gloria de hominis liberatione angelis in coelis orta sit, manifestatur cum subditur: « Vocat amicos et vicinos, dicens illis: Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam quae piritus sunt, qui amici recte vocantur, quia ab ejus veritate nunquam discordant. Vicini, quia visionem claritatis illius e proximo contemplantur. Notandum autem quod non ait, congratulamini inventae ovi, sed mihi, ostendens quia nostra salus illius est gaudium. Piissimus enim Deus, cum sit immutabilis, sicut humano more contristari pro hominum perditione dicitur, sic de ejus salute gaudere. Quod autem de hominum perditione doleat, ipse per prophetam declarat, cum enumeratis Jerusalem peccatis, adjungit, dicens: In omnibus istis contristabas me. Quantum autem de ejus salute gaudeat evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Congratulamini mihi. quia in¬
ueni dragmã quã ꝑdiderã. Amicę &
uicine. suꝑne ciuitatis uirtutes sunt. an¬
gelorũ scilic& sps qui ab eius uoluntate nũ¬
quam discordant. nec ab illius uisione
aliquo interuallo tẽporis separantur
Congratula bunt᷑ namq angłi inuentione
oris & dragmȩ. quando numerũ suũ
quẽ ꝑ apostitam angłm imminutum
uiderunt. ꝑ recuperationẽ hominis tõ¬
pleri cernent Notandũ autẽ quod
non ait congratulamini inuente oui.
sed mihi: ostendens quia nr̃a liberatio.
liberatoris ẽ exultatio Magna enĩ
spes conuersis peccatorib: magna fidu¬
cia poenitentib tribuit᷑. cũ sub infert᷑

Expanded text:
dicens: Congratulamini mihi, quia indicens: Congratulamini mihi, quia inveni drachmam qvicinae, supernae civitatis virtutes sunt et angelorum scilicet spiritus, qui ab ejus voluntate nunquam discordant, nec ab illius visione aliquo intervallo temporis separantur. Congratulabuntur namque angeli in inventione ovis et drachmae, quando numerum suum, quem per apostatam angelum imminutum viderunt, per recuperationem hominis compleri cernent. Notandum autem, quia non ait, congratulamini inventae drachmae, sed mihi, ostendens quia nostra liberatio liberatoris est exsultatio. Magna est enim spes conversis peccatoribus, magna fiducia poenitentibus tribuitur, cum subinfert