comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuadere sol&: Ingehenna aũt ignis nul¬
la est liberatio Et ideo in retributione
poene quantitas peccati designat᷑ Gchen¬
ne nomen intota serie scripturarũ
ueteris testamenti non repperit᷑. sed a
saluatore primũ incuangelio positũ
cognoscit᷑: Lompositũ autẽ namen est ge¬
henna ex ge. et hennon. quȩ uallis gra¬
tuita interp̃tat᷑ : Puit enĩ uallis filiorũ
hennon iuxta hierłm. ubĩ ꝓp̃t scelus i dolo¬
lãtrĩȩ multa iacuerunt cadauera mor¬
tuorũ: Et ideo ubicũq nomen gehennę
ponit᷑. inferni poena designat᷑: Sed ne
Asperã uideret᷑ saluator ꝓtulisse senten¬
tiam cũ dicer& reum ẽẽ gehenne ignis
eum qui dixerit fr̃i suo fatue statim
remediũ reconciliationis subi unxit
dicenss Siergo offers munus tuũ ad al¬
tare. & ibi recordatus fuerisi quia frat̃

Expanded text:
evadere solet; in gehenna autem ignis, nulevadere solet; in gehenna autem ignis, nulla est liberatio. Et ideo in retributione poenae, quantitas peccati designatur. Gehennae nomen in tota serie scripturarum Veteris Testamenti non reperitur, sed a Salvatore primum in Evangelio positum cognoscitur. Compositum autem nomen est gehenna, ex ge et ennon, quia vallis gratuita interpretatur. Fuit enim vallis filiorum Ennon juxta Jerusalem, ubi propter scelus idololatriae multa jacuerunt cadavera mortuorum. Et ideo ubicunque nomen gehennae ponitur, inferni poena designatur. Sed ne asperam videretur Salvator protulisse sententiam, cum dixerit reum esse gehennae ignis eum qui dixerit fratri suo fatue, statim remedium reconciliationis subjunxit, dicens: « Si offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fuer
Abbreviated transcription (Latin):
attat: It pulchrȩ dicit᷑ quidixerit fr̃ĩ suo
radra, Prater enĩ noster ẽ. qui eodem p̃tio
nobiscũ redemptꝰ est: codem baptismo est re¬
generatus: Si enĩ ut dñs ait deotiososermo¬
ne rationẽ reddituri sumus in die iudicii.
multo magis de contumelioso: Qui dixe¬
rit fatue. reus erit gehenne ignis: Nitan
dum in hoc loco. quia gradatĩ dȩ minimis
ad maiora ascendit᷑ quoniam ꝓ qualita¬
te peccati. uindicta comminat᷑: In pri¬
mo enĩ loco unũ solum modo posuit. idẽ
iram : In scđo duo id est iram & uoce i re
commotionẽ significantis. Intertio tria.
iram. uocẽ & contumeliã, Sicut ergo
maius peccatũ est dicere fatuȩ quam
solum modo irasci. uel dicere racha sic gra¬
uius est reum eẽ gehenne ignis. quam
reum iudicio. uel concilio. In iudicio enĩ
causa discutit᷑. & is qui reus eẽ putaba᷑.
nonnumquã in nocens inuenit᷑ : in conci¬
lio siquis reus conuictus est. qua poena
punatur ab aliis tractat᷑. Et adhuc

Expanded text:
atat. Et pulchre dicitur: « Qui dixerit fratri suo racha. » Frater enim noster est, qui eodem pretio nobiscum redemptus est, eodem baptismo est regeneratus. Si enim, ut Dominus ait , de otioso sermone rationem reddituri sumus in die judicii, multo magis de contumelioso. « Qui autem dixerit fatue, reus erit gehennae ignis. » Notandum autem in hoc loco, quia gradatim de minimis ad majora ascenditur, quoniam pro qualitate peccati vindictam comminatur. In primo enim loco unum solummodo posuit, id est iram; secundo, duo, id est iram, et vocem irae commotionem significantis; in tertio, tria, iram, vocem et contumeliam. Sicut ergo majus peccatum est dicere fatue, quam solummodo irasci, vel dicere racha: sic gravius est reum esse gehennae ignis, quam reum judicio, vel concilio. In judicio enim causa discutitur, et is qui reus esse putabatur, nonnunquam innocens invenitur; in concilio si quis reus convictus est, qua poena puniatur ab aliis tractatur, et adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
cer autẽ infernus est. ubi ẽ uermis qui
non moriet᷑. & ignis qui non extingue¬
tur: De quo ꝑ iohanne in apocalipsi di¬
citur Om̃s blasphemi. fornicatores. &
adulteri. mittent᷑ instagnũ ignis & sul¬
phuris Quod autẽ subiungit. Amen
dico tibi non exies inde donec reddas
nouissimũ quadrantẽ. donec aduerbiũ
finitũ ꝓ infinito posuit tempore. quod
non solũ hoc in loco scriptura sacra.
sed etĩam plurimis in locis facere con¬
sueuit. sicut dñs ꝑ ꝓphet̾a ait Donec
senescatis. ego sum Et psalmista Sicut
oculi ancille ininanib domine suȩ. ita
oculi nr̃i addnm dm̃ nostrũ. donee mise¬
reat᷑ nr̃i Num quod aut post illorũ senec
tã futurus ds̃ non erat. aut postquã mi¬
sertus fuerit nobis. oculi nri cessabunt
respicere illum non. Sed sicut diximus.
finitũ ꝓ infinito posuit Qui locus orige¬
nianos destruit. qui falsa pietate dixer̃
post iudiciũ. doemones eẽ soluendos Sicut

Expanded text:
cer autem infernus est, « ubi est vermis, qui cer autem infernus est, « ubi est vermis, qui non morietur, et ignis qui non exstinguetur , » de quo per Joannem in Apocalypsi dicitur: « Omnes blasphemi, fornicatores, et adulteri, mittentur in stagnum ignis et sulphuris . » Quod autem subjungit: « Amen dico tibi, non exies inde donec reddas novissimum quadrantem. » Donec, adverbium finitum pro infinito posuit tempore, quod non solum hoc in loco sacra Scriptura, sed etiam plurimis in locis facere consuevit, sicut Dominus per Prophetam ait: Donec senescatis, ego sum. Et Psalmista: « Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri . » Nunquid aut post illorum senectam Deus futurus non erat, aut postquam misertus fuerit nobis oculi nostri cessabunt respicere illum? non; sed, sicut diximus, finitum pro infinito posuit. Qui locus Origenianos destruit, qui falsa pietate dixerunt post judicium daemones esse solvendos. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
mendum est quod infert᷑: Ne forte
tradatte aduersarius iudici. & iudex
tradat teministro. & in carcerẽ mita¬
ris Si audire nolueris. et cũ aduersario
tuo concordare neglexeris. ipse trad&
te iudici. id est sermo dĩ erit in testimo¬
niũ tuȩ dampnationis. qui ꝓhibitor
fuit tue correptioni. Et non solũ sermo
dĩ erit tibi intestimoniũ. sed & ipse co¬
gitationes aduersũ te consungent. sicut
apostolus ait Cogitationes inuicẽ aduer¬
santium. aut etiã defendentiũ. in die
quando iudicabit ds̃ occulta hominum
Nam & ipsa terra inqua peccamꝰ nobis
in testimoniũ erit . nisi prius medicina
poenitentie sanati fuerimꝰ.Teste beato
iob quiait. Et terra aduersum me cla¬
mat. Minister autẽ cuitradit᷑ is qui
cũ aduersario suo concordare noluit.
diabolus intellegit᷑. qui suꝑ eos minis¬
teriũ accep̃it iuste dampnationis. qui
sponte se tradiderunt praue operationi
Ipsos enĩ exactores habebunt in poena.
quos ꝑsuasores habuerunt inculpa Car¬

Expanded text:
est, quod infertur: « Ne forte tradat te adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem mittaris. » Si audire nolueris, et cum adversario tuo corcordare neglexeris, ipse tradet te judici, id est, ipse sermo Dei erit in testimonium tuae damnationis, qui prohibitor fuit tuae correptionis. Et non solum sermo Dei erit tibi testimonium, sed et ipsae cogitationes adversum te consurgent, sicut Apostolus ait: « Cogitationum invicem adversantium, aut etiam defendentium in die, quando judicabit Deus occulta hominum . » Nam et ipsa terra in qua peccamus, nobis in testimonium erit, nisi prius medicina poenitentiae sanati fuerimus, teste beato Job, qui ait: « Et terra adversum me clamat . » Minister autem cui traditur is, qui cum adversario suo concordare noluit, diabolus intelligitur, qui super eos ministerium accipiet justae damnationis, qui sponte se tradiderunt pravae actioni. Ipsos enim exactores habebunt in poena, quos persuasores habuerunt in culpa. Car
Abbreviated transcription (Latin):
ut liberet pauperẽ & egenũ de ma¬
nu ipsorũ. sed magis adulando de¬
cipit De quib ꝑprohera dicitur
Om̃s principes tui fugerunt. dureq
ligati sunt Et iterũ Quasi uulpes
in deserto. ꝓphetę tui isrł erant
Quorũ uituperabilẽ timorẽ. dñs ali

Expanded text:
ut liberet pauperem et egenum de maut liberet pauperem et egenum de manu ipsorum, sed magis adulando decipit. De quibus per prophetam dicitur: « Omnes principes tui fugerunt dureque ligati sunt . » Et iterum: « Quasi vulpes in deserto, prophetae tui, Israel, erant . » Quorum vituperabilem timor
Abbreviated transcription (Latin):
batScio quia postincũ discessũ intra
non parcentes gregi It ex uobis ipsis
consurgent uiri loquentes men daciũ.
ut abducant discipulos postse. Recte
igit᷑ de talib subdit᷑ Cuius non sunt
oues ꝓ̃priȩ Non enĩ ut ꝓprias oues
recognoseunt. sed ut alienas nesciunt
Non facile aut̃ tempore pacis cognoscit᷑
quis sit pastor. quisue mercennarius.
sed lupꝰ ueniens indicat. quo quisq
animo suꝑ gregẽ suũ inuigilet unde
& sequit᷑ Ui detlupũ uenientẽ et di¬
mittit oues. et fugit Et lupus rapit.
et disꝑgit oues Lupi nomine in hoc
loco. potentes quilibet designant᷑ et
in iusti. Quidũ pauperũ substantias
diripiunt. more lupoꝵ quasi carnes
ouiũ dilacerant. Sed mercennariuꝰ
uidet lupũ uenientẽ & dimittit oues
et fugit. quia carnalis pastor terre¬
na patrimonia amittere timens.
sub silentio se abscondit. Fugit aut̃
non mutando locũ. sed subtrahen¬
do solatiũ. quia cũ subiectos a poten¬
tib uid & opprimi. non contradicit

Expanded text:
scio quia post discessionem meam non parcentes gregi, et ex uobis ipsis exsurgent uiri loquentes peruersa, ut abducant discipulos post se. hanc eautem de talibus subditur: « Cujus non sunt oves propriae. » Non enim ut proprias oves recognoscunt, sed ut alienas nesciunt. Non facile autem tempore pacis cognoscitur quis sit pastor, quisve mercenarius: sed lupus veniens indicat, quo quisque animo super gregem suum invigilet. Unde et sequitur: « Vidit lupum venientem, et dimittit oves, et fugit et lupus rapit et dispergit oves. » Lupi nomine in hoc loco potentes quilibet designantur et injusti: qui dum pauperum substantias diripiunt, more luporum quasi carnes ovium dilacerant. Sed mercenarius videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit: quia carnalis pastor, terrena patrimonia amittere timens, sub silentio se abscondit. Fugit autem, non mutando locum, sed subtrahendo solatium: quia cum subjectos a potentibus videt opprimi, non contradicit,
Abbreviated transcription (Latin):
Et alias oues habeo. quȩ non sunt ex hoc
ouisi Ex co tempore quo dñs abraa
a ceteris nationib segregauit. et eius
ꝓgeniẽ sibi in peculiarẽ plebẽ elegit.
duo populi & due gentes nominari
cȩper̃. iudȩoꝵ. scilicet & gentiũ. Sed
postquã ex ipsius habrahȩ stirpe
natus est. ex utroq populo unã ec¬
cłãm copͣglauit. ut impleret᷑ qđ dñs¬
eĩ ꝓmiserat dicens. In semine tuo be¬
nedicent᷑ om̃s familiȩ terrę Unde
cũ inter iudeos corporalit ambula¬
ret. de nr̃a uocatione dicebat Et
alias oues habeo. quȩ non sunt ex hoc
ouili. idest ex hac gente. & ex hoc
populo Et illas oportet me adduce¬
re. idest ꝑ prȩdicationẽ meorum a¬
postolorũ ad fidem mea uocare
Et uocẽ mea audient idest p̃ceptis
meis obedient Et fiet unũ ouile.
idest ex utroq populo una collecta
eccłã. in p̃senti siue in die udicii.
quia uenturͥ sunt iudȩi ad fidẽ
Et unꝰ pastor Ipse scilic& dñs iħs xp̃c.¬

Expanded text:
non sunt ex hoc ovili. » Ex eo tempore quo Dominus Abraham a caeteris gentibus segregavit, et ejus progeniem sibi in peculiarem plebem elegit, duo populi et duae gentes nominari coeperunt, Judaeorum scilicet et gentium. Sed postquam ex ipsius Abrahae stirpe natus est, ex utroque populo unam Ecclesiam copulavit, ut impleretur quodmiserat, dicens: « In semine tuo benedicentur omnes familiae terrae . » Unde cum inter Judaeos corporaliter ambularet, de nostra vocatione dicebat: « Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, » id est ex hac gente et ex hoc populo. « Et illas oportet me adducere; » id est: per praedicationem meorum apostolorum ad fidem meam vocare. « Et vocem meam audient; » id est: praeceptis meis obedient. « Et fiet unum ovile. » Id est, ex utroque populo una collecta Ecclesia in praesenti, sive in die judicii, quia venturi sunt Judaei ad fidem. « Et unus pastor. » Ipse scilicet Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
pater filiũ . non temporalit̃. sed xernalit̃
coeternũ & consubstantialẽ sibi gignen¬
dofiliũ. id est uerbũ et sapientiã Nihil¬
ominus filius patrẽ. quia genitꝰ est a
patre Sicut ipse ait in cuangelio Ne¬
mo nõuit filiũ nisi pater. nec patre
nouit quis nisi filius. & cui filius uolu¬
erit reuelare. Et animã meam pono
ꝓouib meis. Ac si diceret Si in de
me manifesto scire patrẽ. & cognitũ a
patre. quia anima meam pono ꝓouib
meis. tanto unusquisq pastor uerius
dm̃ cognoscere ostendit᷑. quanto gre¬
gem sibi cõmissũ sollicitius custodit
Non solũ admonendo & exortando. sed
&iã si necessitas exigit. ꝓ necessitate
illoꝵ utilitatẽ suam post ponen do
Nemo ergo maiorẽ hac dilectionẽ
hab&. quã ut animã suã ponat quis¬
ꝓ amicis suis Elnde & iohannes dic̃.
Sed numquid summus pastor solum¬
modo ꝓsalute iudȩoꝵ anima suam
posuit : Non Decebat enĩ ut cũdĩ
filius moreret᷑. non tantum modo

Expanded text:
 sed aeternaliter, coaeternum et consubstantialem sibi gignendo Filium, id est Verbum et sapientiam. Nihilominus Filius Patrem quia genitus est a Patre, sicut ipse ait in Evangelio: « Nemo novit Filium nisi Pater, nec Patrem novit quis nisi Filius, et cui Filius voluerit revelare . » « Et animam meam pono pro ovibus meis. » Ac si diceret: Si inde me manifesto scire Patrem et cognitum esse a Patre, quia animam meam pono pro ovibus meis, tanto unusquisque pastor verius Deum cognoscere ostenditur, quanto gregem sibi commissum sollicitius custodit, non solum admonendo et exhortando, sed etiam si necessitas exigit pro necessitate illorum utilitatem suam postponendo. « Nemo enim majorem hac dilectionem habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . » Unde et JoanSed nunquid summus pastor solummodo pro salute Judaeorum animam suam posuit? non; decebat enim ut cum Dei Filius moreretur, non tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
bis est grege dĩ. ꝓuidentes non
coacte sed spontanee scđm dm̃
Neq: turpis lucri gr̃a. sed uolun¬
tãrie. Neq ut dominantes in
cleris. sed formȩ facti gregi & ex
animo ut cũ apparuerit prinꝑt¬
ceps pastorũ ꝑcipiatis immarces¬
cibilem głe corona Sicut enĩ mer¬
cennarii nonsolũ de suis uitiis. sed
&iã de subiectorũ suoꝵ criminib
durius dampnandi sunt. sic boni
pastores cũ tantis. & ꝓtantis remu¬
nerationẽ accipient. quantos suo
exemplo uł predicatione lucri
fecerint Tunc scilie& quando
illã desiderabilẽ uocẽ audire
merebunt᷑. Cuge seruebone et
fidelis. quia suꝑ pauca fuisti fide.¬
lis supra multa te constitua. intra
ingaudiũ dñi tui. Vnde benena¬
to dño angłs pastorib apparuit.
eosq claritas dĩ circũ fulsit. ut in¬
telli gamꝰ quia illos gr̃a dei in p̃sen¬
ti ꝑfectius inluminat. & sublimi¬
or merces in futuro remunerat.
qui gregẽ dominicũ diuino amo¬
re bene docendo pascere non recu¬

Expanded text:
tes non coacte, sed spontanee, secundum Deum: neque turpis lucri gratia, sed voluntarie, neque ut dominantes in cleris, sed forma facti gregis et ex animo: ut cum apparuerit princeps pastorum, percipiatis immarcescibilem gloriae coronam . » Sicut enim mercenarii non solum de suis vitiis, sed etiam de subjectorum suorum criminibus durius damnandi sunt: sic boni pastores cum tantis et pro tantis remunerationem accipient, quantos suo exemplo vel praedicatione lucri fecerint, tunc scilicet quando illam desiderabilem vocem audire merebuntur: « Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui . » Unde bene nato Domino angelus pastoribus apparuit, eosque claritas Dei circumfulsit, ut intelligamus quia illos gratia Dei in praesenti perfectius illuminat, et sublimior merces in futuro remunerat, qui gregem Dominicum divino amore bene docendo pascere non recu
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Si non ad nunti aueris ini quo
iniquitatẽ suam. sanguinẽ ciusd
manutua requirã Considerandũ est &iã
qualit̃ mercennarius urso ueniente fugiat
Per ursũ namq qui uersutũ & callidũ est
animal. ut quidã dicunt heretici desig¬
nant᷑. qui ꝑ prauam doctrina mites in
eccłam decipere non cessant. Ded mer¬
cennarius ⁊iqui non est pastor uidet ur¬
sum uenientẽ & fugit. quando subiec¬
tos ab hereticis. uel prauis doctorib in¬
tra scam eccłam. & simplices decipi uid&.
& non ꝑ auctoritatẽ diuinarũ scriptu¬

Expanded text:
Israel. Si non annuntiaveris iniquo Israel. Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem suam, sanguinem ejus de manu tua requiram . » Considerandum est etiam qualiter mercenarius urso veniente fugiat. Per ursum namque, qui versutum et callidum est animal, ut quidam dicunt, haeretici designantur, qui per pravam doctrinam mites in Ecclesia decipere non cessant. Sed mercenarius et qui non est pastor, videt ursum venientem et fugit, quando subjectos ab haereticis vel pravis doctoribus, intra sanctam Ecclesiam et simplices decipi videt, et non
Abbreviated transcription (Latin):
lupus inuisibilis. qui cottidie non
corpora. sed animas peccantiũ lace¬
rat. ille scilic& de quo ait petrus
apłs Aduersarius uester diabolus
tam quã leo rugiens. circuit querens
quẽ deuoret Dũ enim aliũ ad suꝑbiã.
aliũ ad adulteriũ. aliũ ad rapinam.
alium ad fornicationẽ. aliũ ad homi¬
cidiũ ꝑtrahit. more lupoꝵ quasi car¬
nes ouiũ laniat. Sed mercennarius
uidet lupum uenientẽ & dimittit oues
et fugit. cũ his qui non ꝓdiuino a mo¬
re gregem dĩ pascit. contrahȩc ui¬
tia nullo ⁊elo accendit᷑. nullo dolo¬
re mouetͥ. nulla p̃dicationis arma
opponit. Fugit eñi. cũ se sub silentio
abscondit. Pugit &iã cũ subiectos
ꝑ diuersa uidet coinquinari. & ta¬
cet quia non corrigit. non conside¬
rans illud quod apłs timotheo p̃¬
increpa Tales enĩ non solũ de ꝓpri¬
is sed &iã de subiectorũ peccatis¬
reddituri sunt rationẽ. Sicut dñs
ꝑezechielẽ terribilit̃ comminatur
dicens Speculatorẽ dedite domui

Expanded text:
lupus invisibilis, qui quotidie non corpora, sed animas peccantium lacerat; ille scilicet de quo ait Petrus apostolus: « Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret . » Dum enim alium ad superbiam, alium ad adulterium, alium ad rapinam, alium ad fornicationem, alium ad homicidium pertrahit, more luporum quasi carnes ovium laniat. Sed mercenarius vidit lupum venientem, et dimittit oves et fugit, cum is qui non pro divino amore gregem Dei pascit, contra haec vitia nullo zelo accenditur, nullo dolore movetur, nulla praedicationis arma opponit. Fugit enim, cum se sub silentio abscondit. Fugit etiam, cum subjectos per diversa vitia videt coinquinari: et tacet quia non corrigit, non considerans illud quod Apostolus Timotheo princrepa . » Tales enim non solum de propriis, sed etiam de subjectorum reddituri sunt rationem, sicut Dominus per Ezechielem terribiliter comminatur, dicens: « Speculatorem dedi te domui
Abbreviated transcription (Latin):
terant Sunt aũt non nulli rectores.
qui quãuis bene doceant. tamen quia
male uiuunt. magis int̃ mercennari.¬
os quã interpastores computantur
Qm̃ quos bene docendo erudiunt. hos
male uiuendi exẽplo destruunt.
limpidissimã a quã biberetis. reli.¬
quã pedib ur̃is turbabatis. & oues
mexi quę pedibus ur̃is conculcat& fue

Expanded text:
terant . » Sunt autem nonnulli rectores, terant . » Sunt autem nonnulli rectores, qui quamvis bene doceant, tamen quia male vivunt, magis inter mercenarios quam inter pastores computantur: quoniam quos bene docendo erudiunt, hos male vivendi exemplo destruunt. limpidissimam aquam biberetis, reliquam pedibus vestris turbabatis. Et oves meae, quae pedibus vestris conculca
Abbreviated transcription (Latin):
cennarius aũt fugit quia mercennariũ
est. & non ꝑtinet ad cũ de ouib Si cau¬
sam requiras quare mercennarius fu¬
giat. nullã uiciniorẽ inuenies. nisi qui¬
a mercennarius est. Qui em̃ non amo¬
re diu̾ino. sed dilectione cupiditatis &
potestatis. gregẽ dominicũ pascit . mox
ut timor hȩc amittendi accesserit.
ille recedit. & si non corpore. tam̃ men¬
te Quia uixta psalmistę uocẽ illie
trepidaucrunt timore. ubi non erat
timor. De talib ꝑ ieremiã ꝓphet̾a dicit᷑
Mercennarii quoq: tui. qui uersabant᷑
in medio tui. quasi uituli sainati erans
fu ger̃ simul. nec stare potuer. Diligunt
enĩ principalit̃. qđ ꝑdere potuerunt
laud abilit̾ id est res terrenas. & non
timent amittere. qđ sine graui pericu¬
lo non possunt relinquere. id est ani¬
mas subiectoꝵ De quib sub specie stru¬
tionis. ꝑ beatũ iob dicit᷑. Quando de¬
relinquit in terra oua sua. obli uiscit᷑
qđ pes conculcet ex et bestiȩ agri con¬

Expanded text:
cenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. » Si causam quaeris quare mercenarius fugiat, nullam invenies viciniorem nisi quia mercenarius est. Qui enim non amore divino, sed dilectione cupiditatis et potestatis gregem Dominicum pascit, mox ut timor haec amittendi accesserit, ille recedit, et si non corpore, tamen mente, quia, juxta Psalmistae vocem, « illic trepidat timore, ubi non erat timor . » De talibus per Jeremiam prophetam dicitur: « Mercenarii quoque tui, qui versabantur in medio tui, quasi vituli saginati erant, fugerunt simul, nec stare potuerunt . » Diligunt enim principaliter, quo perdere potuerunt laudabiliter, id est res terrenas, et non timent amittere, quod sine gravi periculo non possunt relinquere, id est animas subjectorum. De quibus sub specie struthionis per beatum Job dicitur: « Quando derelinquit in terrs conculcet ea, et bestiae agri con
Abbreviated transcription (Latin):
boni prstoris officiũ sermonem con¬
uertit. dicens. Egosum pastorbonus.
& cognosco meas. et cognoscunt me
meȩ. Quod est aꝑte dicere. Cognosco
meas id est diligo eas. Et cognoscuns
me meȩ̨. idest diligentes uoci meę
nũ non peribunt. nec rapiet eas
quisquã de manumca Hunc ergo
bonũ pastorẽ. alii pastores imita¬
ri debent. ut quos sub suo regimi¬
ne recognoscunt. puro et sincero
amore diligant. Vnde primꝰ pas¬
tor eccłe. reliquos pastores ad mo¬
net dicens. Seniores qui in uobis¬

Expanded text:
ermonem convertit, dicens: « Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas et cognoscunt me meae. » Quod est aperte dicere: « Cognosco meas » , id est diligo eas. « Et cognoscunt me meae, » id est diligentes me voci meae t in aeternum non peribunt, nec rapiet eas quisquam de manu mea. » Hunc ergo bonum pastorem alii pastores imitari debent, ut quos suo regimine cognoscent, puro et sincero animo diligant. Unde primus pastor Ecclesiae reliquos pastores admonet, dicens: « Seniores qui in
Abbreviated transcription (Latin):
rere una quȩ errauerat. Quã inuen¬
tã impõsuit ꝓpriis humeris & sic re¬
portauit ad gregẽ ad p̃dicti aũt pas¬
toris mensã si uolumꝰ accẽdere necesse
est ut bonis operib nos p̃pãremꝰ Salo¬
mone testante. Ad mensã potentis
accessisti. diligenter adtende quȩ
apposita sunt tibi. sciens quia similia
te p̃parare oporta. Quia ergo dñs
ꝑgens ad passionẽ mysteriũ corpo¬
ris et sanguinis sui nobis tradidit.
tunc ei similia p̃paramꝰ siꝑ eius amore
tribulationes & angustias sustuiemꝰ
Quia sic̃ ait apłs. ꝑ multas tribulationes
oportet nos intrare in regnũ dĩ. Et
psalmista Quid retribuam dñoꝓ
omib quȩ retribuit mim: Quȩrit᷑
aũt quare dñs se pastorẽ uocauit. cũ
paulo superius ostiũ se eẽ dixerit di¬
cens Ego sũ ostiũ Ad qđ dicendũ.
qui nos ad fidẽ introducit. sic̃ ipse ait
in cuangelio. Nemo uenit ad patre

Expanded text:
 erraverat, quam inventam imposuit propriis humeris, et sic reportavit ad gregem. Ad praedicti autem pastoris mensam si volumus accedere, necesse est ut in bonis operibus nos praeparemus, Salomone testante: « Ad mensam potentis accessisti? diligenter attende quae apponuntur tibi, sciens quia similia te praeparare oportet . » Quia ergo Dominus pergens ad passionem mysterium corporis et sanguinis sui nobis tradidit, tunc ei similia praeparamus, si pro ejus amore tribulationes et angustias sustinemus, quia sicut ait Apostolus per multas tribulationes oportet nos intrare in reguid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi . » Quaeritur autem quare Dominus se pastorem vocavit, cum paulo superius ostium se esse dixerit, dicens: « Ego sum ostium. » Ad quod dicendum qui nos ad fidem introducit, sicut ipse ait in Evangelio: « Nemo venit ad Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
bor dũ manifestabit᷑ gła tua. Iste ue¬
ro pastor fidelib: ouib ꝓmittebat᷑.
cũ dñs ꝑ prophetã dicebat. Ecce
ego suscitabo uobis pastore unũ. ser¬
uum meũ dauid. qui pascat uos in
iudicio & iustitia. In huius pastoris
trpo uł figura i a cobpatriarcha
oues pauisse legit᷑ Sicut enĩ adpas¬
toris officiũ ꝑtinet non solũ fortiores
oues ad pascua deducere: sed &iã infir¬
mis medinã impendere. sic etiã iste pas
ricordiã condescendit. & ꝑpenitentiã
cura salutis impendit. Quod signifi¬
cant eiusdẽ ia cob uerba dicentis Nos¬
ti domine mi qđ habeo oues fetas te¬
neras mecũ. quas si in ambulan do
plus laborare fẽcero morient᷑ cuncti
gregres una die: Vnde ꝑ ezechielẽ
ꝓphetã dicit᷑ Ecce ego ipse requirã
oues meas. & uisitabo eas. sic̃ uisitat¬

Expanded text:
bor dum manifestabitur gloria tua . » Iste vebor dum manifestabitur gloria tua . » Iste vero pastor fidelibus ovibus promittebatur, cum Dominus per prophetam dicebat: « Ecce ego suscitabo vobis pastorem unum, servum meum David, qui pascit oves in judicio et justitia . » Hujus pastoris typo vel figura, Jacob patriarcha oves pavisse legitur. Sicut enim ad pastoris officium pertinet, non solum fortiores oves ad pascua deducere, sed etiam infirmis medicinam impendere, sic etiam iste pastricordiam condescendit, et per poenitentiam curam salutis impendit. Quod significant ejusdem Jacob verba dicentis: « Nosti, Domine mi, quod habeo oves fetas teneras mecum, quas si in ambulando plus laborare fecero, morientur cuncti greges una die . » Unde per Ezechielem prophetam dicitur: « Ecce ego ipse requiram oves meas,
Abbreviated transcription (Latin):
agnꝰ ꝓp̃t mansuetudinẽ. uitulus
ꝓp̃t carnis suȩ immolationẽ. leo
ꝓp̃t fortitudin̾e. petra ꝓp̃t firmi¬
tatem : sic dicit᷑ pastor. non solũ
qđ fideles suos sp̃italit̾ pascat &
reficiat. sed ctiã qđ eos amorsib
luporũ sua ꝑtectione defendat
Iste enĩ uerus est pastor. qui nobis ra¬
tionabilem sensũ tribuit. & spirita¬
lem intellectũ ministrat. Ipse uerꝰ
est pastor. qui sacramento sui corpo¬
ris ac sangui nis nos in p̃senti reficit. et
in futuro ad satictatẽ suȩ contẽ platio¬
nis ꝑdũcit Qui ait in euangelio Ego
sũ panis uiuus. qui de cęlo descendi
Et iterũ Per me siquis introierit salua¬
bit᷑. & in grediet̾ et egrediet᷑. & pascu¬
a inueniet Et rursus. Qui mandu¬
meũ. & etr̃ Et caro mea uere est
cib & sanguis meus uere est potus
Sub cuius pastoris regimine. ab undan¬
tem pascuam se inuenisse gaudebat
ꝓpheta. cũ diceret. Dñs pascit me &

Expanded text:
 mansuetudinem, vitulus  mansuetudinem, vitulus propter suae carnis immolationem, leo propter fortitudinem, petra propter firmitatem, sic dicitur pastor, non solum quod fideles suos spiritualiter pascat et reficiat, sed etiam quod eos a morsibus luporum sua protectione defendat. est enim verus pastor, qui nobis rationabilem sensum tribuit, et spiritualem intellectum ministrat. Ipse verus est pastor, qui sacramento sui corporis ac sanguinis nos in praesenti reficit, et in futuro ad satietatem suae contemplationis perducit, qui ait in Evangelio: « Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . » Et iterum: « Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . » Et rursus: « Qui manduiqua. Et: « Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. » Sub cujus pastoris regimine abundantia pascua se invenisse gaudebat Propheta, cum diceret: « Dominus pascit me, et
Abbreviated transcription (Latin):
n illo temp̃r. Dix̃ iħs discĩpuł suis
Ego sum pastorbonus Bonus pas
Superi textus cuangelii narrat.
qualit̃ dñs inter bonos. malosq pas¬
tores discretionẽ fecerit. dicens de
malis Qui non intrat ꝑ hostiũ in o¬
uile ouiũ. sed ascendit aliunde. ille
fur est & latro De bonis aut. qui in¬
trat ꝑ hostiũ. pastor est ouium: hu¬
ic hostiarius aperit. et oues uocẽ cius
audiunt. Alienũ aut non sequnt᷑.
sed fugiunt ab co. quia non nouer̃s
uocẽ alienoꝵ Cũ aut cerneret eos
dñs hoc ꝓuerbium non intelli gere.
aꝑtius de quo pastore loqueret᷑ ex¬
posuit dicens Ego sũ pastor bonus
Ded in exordio huius lectionis inqui¬
rendũ est. quare se dñs pastorẽ
nominari uoluerit Nũ quid ide¬
o pastor dicit᷑. eo qđ more terreni
pastoris. oues ed pascua ducat &¬
reducat: Non Sed ꝑsimilitu di¬
nẽ ei talia nomina applicant᷑. ut
ꝑ uisibilia inuisibilia intelligamꝰ
Sicut cnĩ ouis dicit᷑ ꝓp̃t innocentia

Expanded text:
discipulis suis: Ego sum pastor bonus. ius textus Evangelii narrat qualiter Dominus inter bonos malosque pastores discretionem fecerit, dicens de malis: « Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde ille fur est et latro. » De bonis autem: « Qui intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit, et oves vocem ejus audiunt. Alienum autem non sequuntur, sed fugiunt ab eo, quia non noverunt vocem alienorum. » Cum autem cerneret eos Dominus hoc proverbium non intelligere, apertius de quo pastore loqueretur exposuit, dicens: « Ego sum pastor bonus. » Sed in exordio hujus lectionis inquirendum est, quare se Dominus pastorem nominari voluerit. Nunquid ideo pastor dicitur, eo quod more terreni pastoris oves ad pascua ducat et reducat? Non. Sed per similitudinem talia nomina ei applicantur, ut per visibilia invisibilia intelligamus. Sicut enim o
Abbreviated transcription (Latin):
conciliaret. Nobisq potestatẽ tribu¬
eret. & mundo mori posse. et pecca¬
tis om̃ib ꝑ confessionẽ & ꝑ iustitiã
uiuere dõ Fratisenĩ sicut oues errantes.
Error ouiũ : culpa pastorũ esse intelligi¬
tur.: qui neglegunt corripere delin¬
quentes Sed conuersi estis nunc ad
pastorẽ & episcopũ animarũ urarum
Conuersi adiabolo ad xp̃m. de tene¬
bris ad lucẽ. de morte ad salutẽ: in¬
qua si ꝑmanseritis usq in finẽ bonis
certando operib salui eritis in ȩternũ:
Non enĩ qui ceperit bonũ. sed qui ꝑse¬
uerauerit inbono. hic saluus erit Iunc
enĩ placet dõ nr̃a conuersatio. quan¬
do bonũ qđ inchoatmꝰ ꝑseueranti
fine cõplemꝰ Bonũ ergo non cepis¬
se. sed ꝑfecisse uirtus ẽ Nam incho¬
antib premiũ ꝓmittit᷑. sed ꝑseueran¬
tib datͥ ꝑ eũ qui ꝓmisit. qui est ue¬
rax ꝓmissor et largitor. iħs xp̃s dñs¬

Expanded text:
conciliaret, nobisque potestatem tribueret mundo mori posse et peccatis omnibus per confessionem, et per justitiam vivere Deo. « Eratis enim sicut oves errantes. » Error ovium culpa pastorum esse intelligitur, qui negligunt corripere delinquentes, « sed conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum. » Conversi a diabolo ad Christum, de tenebris ad lucem, de morte ad vitam, qua si permanseritis usque in finem, bonis certando operibus, salvi eritis in aeternum. Non enim qui coeperit bonum, sed qui perseveraverit in bono, hic salvus erit. Tunc enim placet Deo nostra conversio, quando bonum quod inchoamus, perseveranti fine complemus. Bonum ergo non coepisse, sed perfecisse virtus est. Nam inchoantibus praemium promittitur, sed perseverantibus datur, per eum qui promisit, qui est verus promissor et largitor Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
tas euenerit. ꝓ ouib sibi commissis
mortẽ non debere timere Unde
cũ petro ouessuas regendas tertio
commendass&. quid ꝓeisdẽ ouib
passurꝰ ess&. intimauit dicens
Amen amen dicotibi. cũ esses iunior
cingebas te. et ambulabas ubi uo

Expanded text:
tas evenerit, pro ovibus sibi commissis tas evenerit, pro ovibus sibi commissis mortem non debere timere. Unde cum Petro oves suas regendas tertio commendasset, quid pro eisdem ovibus passurus esset intimavit, dicens: « Amen, amen dico tibi, cum esses junior, cinge
Abbreviated transcription (Latin):
me siquis introierit saluabit᷑.
Et bene quidẽ postquã dixit ego
sũ pastor: adiunxit bonꝰ ad discre¬
tionẽ illoꝵ. qui indigne nomen
sint. De quib dñs superius ait
Om̃s quot quot ante me uener̃. fures
fuerunt & latrones Euerunt enim
boni pastores. qualis fuit petrus cui
Adño dictũ est. Si diligis me pasce
oues meas.
se esse anxthe. ia ꝓfriħ suis dicens
litȩ. Sed aliud est honũ essentialit tẽ
sicut dño. & aliud nun expatiue
sicut discipulis. Aliud ꝑ naturã. et
aliud ꝑ grãm Illi uero ut boni essent
ad ño acceper̃ ipse aut anemine nisi
ascipso uibonꝰ ess& accẽpit Et ideo
bonitati eius si comparent᷑. minus
boni inuenunt᷑. Quantũ uero bo¬
nus pastor cuessibi comiiissas dili¬
gere debeat. manifestat᷑ cũ subdit̾
Bonus pastor animã suã dat ꝓ ouib
suis Eecit qđ monuit. & quod docu¬
it uerbis. ostendit exẽplis Prius a¬
nimã suã ꝓ ouib suis posuit. osten¬
dens bonis pastorib etiã si necessi¬

Expanded text:
rit, salvabitur . » Et bene quidem postquam dixit, « Ego sum pastor » adjunxit « bonus, » ad discretionem illorum qui indigne nomen sint, de quibus Dominus superius ait: « Omnes quotquot ante me venerunt, fures fuerunt et latrones . » Fuerunt enim boni pastores, qualis fuit Petrus, cui a Domino dictum est : « Si diligis me, pasce oves meas. se esse anathema pro fratribus suis, dicens: litae. . » Sed aliud est bonum essentialiter, sicut Domino; et aliud nuncupative, sicut discipulis; aliud per naturam, et aliud per gratiam. Illi vere ut boni essent a Domino acceperunt, ipse autem a nemine, nisi a seipso, ut bonus esset, accepit; et ideo bonitati ejus si comparentur, minus boni inveniuntur. Quantum vero bonus pastor oves sibi commissas diligere debeat, manifestatur cum subditur: « Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis. » Fecit quod monuit, et quod docuit verbis ostendit exemplis. Prius animam suam pro ovibus suis posuit, ostendens bonis pastoribus, etiamsi necessi
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. orietur sol iustitie : Qui sol plerumq.
ꝓp̃t iram quȩ uindictã expȩtit & ꝓp̃t discor¬
diam occidit nob̵. id est recedit a nob. sicut
occidit falsis ꝓphetis. de quib dicit᷑. Occidit
eis sol. cum adhuc media eẽt dies. Sol non õc¬
cidat suꝑ iracundiã urãm. id est cauete ne
sol iustitie xp̃s a uobis. Nolite lorum dare
diabolo. id est nolite uindictã expetere. neq¬
irasci ultra modũ. neq recedat sol a uobis
xp̃s. & adueniat diabolus princeps tenebra¬
rum. Quandocũq enĩ peccamꝰ : locũ dams
iam non furet᷑. Vel qui furabat᷑ uerba &

Expanded text:
meum, orietur sol justitiae . » Qui sol plerumque meum, orietur sol justitiae . » Qui sol plerumque propter iram, quae vindictam expetit, et propter discordiam, occidit vobis, id est, recedit a vobis, sicut occidit filiis prophetis, de quibus dicitur: « Occidit eis sol, cum adhuc dies esset media . » Sol non occidat super iracundiam vestram, id est, cavete ne istus a vobis. « Et nolite locum dare diabolo, » id est, nolite vindictam expetere, neque ultra modum irasci , ne recedat sol a vobis Christus, et veniat diabolus princeps tenebrarum. Quandocunque enim peccamus, locum « jam non furetur. » Vel, qui furabatur verba et
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera que necessaria illi sunt. Hoc faci¬
endo. sibi inuicẽ erunt menbra. Sequit᷑.
Irascimini & nolite peccare: dupliciter
possumus hoc intelligere. Si quando pec¬
catis & auia rectitudinis diabolo suaden¬
te receditis. irascimini uobis m& ipsis &
indignaminiine amplius talia faciatis.
castigando corpus urm uigiliis. & ieiuni¬
is. Aliter Et si inquit irascimini. nolite
iram ꝑficere. Permittit quidẽ apłs iras¬
ci qđ humanũ est sed ꝓhib& uindictam
expetere qđ iam non ẽhumanũ : Quia ira
uiriciustitiã dĩ nonoperat᷑. Sol non uccidat
suꝑ iracundiã uram. Similiter & hoc duplici
modo potest intellagi. Dicam simplicit᷑. Sol
non occidat suꝑ iracundiã uram. id est si commo¬
iti fueritis ad tempus aduersus ꝓximũ. ante
solis occasũ reconciliamini. & recedat ira
a uobis. Mliter. Sol appellat᷑ xp̃s inscriptũ¬
ris sacris. Ut ibi. Vobis timentib: nomen

Expanded text:
caetera quae necessaria sunt illi. Haec facicaetera quae necessaria sunt illi. Haec faciendo, erunt sibi invicem membra. Sequitur: « Irascimini, et nolite peccare . » Dupliciter possumus hoc intelligere. Si quando peccatis et a via rectitudinis diabolo suadente receditis, irascimini vobis ipsis, et indignemini, ne amplius talia faciatis, castigando corpus vestrum vigiliis et jejuniis; aliter: Et si, inquit, irascimini, nolite iram perficere. Permittit quidem Apostolus irasci quod humanum est, sed prohibet vindictam expetere, quod jam non est humanum, quia ira viri justitiam Dei non operatur. « Sol non occidat super iracundiam vestram. » Similiter et duplici modo potest intelligi, dicamus simpliciter. Sol non occidat super iracundiam vestram, id est, si commoti fueritis ad tempus adversus proximum, ante solis occasum reconciliamini, et recedat ira a vobis; aliter: Sol appellatur Christus in Scripturis sacris, ut ibi: « Vobis timentibus nomen
Abbreviated transcription (Latin):
dint. Propt̃ quod deponentes mendaciũ.
loquimini ueritatẽ unusquisq cũ ꝓximo
suo. Quia om̃e mendaciũ a diaboło est.
qui ẽ mendax. & patermendacii. Qui¬
cumq filii ueritatis sunt. debent de po¬
nere . & abicere mendaciũ. dolositatẽ:
& duplicitatẽ. & loqui ueritatẽ de ani¬
mo puro. cũ om̃i homine. Non solum
cũ xp̃iano. uerum etia cũ heretico. &
pagano. quia om̃s sunt nr̃i ꝑximi.¬
Et quare debemus loqui ueritatẽ cum
sic ut inenbra corporis nr̃i sibi inuicẽ siecessa¬
riat & sibi muicẽ ministrant. ita menbra
ideoq mninistrat oculus manui & pedilumũ.
Manus autẽ abstergit illũ & lauat a sordib
deb& ministrare lum̃ scientie & p̃dicatio
nist aliis qui sunt manus & pedes. id est qui
sunt elemosinarii. & qui currunt ad sepe¬
liendũ mortuũ. et qui actiue uite sunt
dediti. Econtra illi debent de sua substanꝰ¬
tia sustentare oculũ. idest p̃dicatorem.
p̃bentes ei cybum & potũ. et minis trantes

Expanded text:
duit. « Propter quod deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo. » Quia omne mendacium a diabolo est, qui est mendax et pater mendacii . Quicunque filii veritatis sunt, debent deponere et abjicere mendacium, dolositatem et duplicitatem, et loqui veritatem de animo puro, cum omni homine, non solum cum Christiano, verum etiam cum haeretico et pagano, quia omnes sunt nostriEt quare debemus loqui veritatem cum sicut membra corporis nostri sunt sibi invicem necessaria, et sibi invicem ministrant, ita membra ideoque ministrat oculus manui ac pedi lumen, manus autem abstergit illum et lavat a sordibus: bet ministrare debet lumennis aliis qui sunt manus et pedes, id est, qui sunt eleemosynarii, et qui currunt ad sepeliendum mortuum, et qui activae vitae sunt dediti. Econtra illi debent de substantia sustentare oculum praedicatorem, praebendo ei cibum et potum, et ministrando
Abbreviated transcription (Latin):
Dum emĩ animus ea cotidie ꝑstudiũ lectionis
de dõ intelligit. quȩ antea ignorabat. &
dum ꝓficit cotidie de uirtute in uirtutẽ.
cotidie in nouat᷑. Tale est ergo acsi dice¬
ret. estis renouati in baptismate. reno
dõ intellegendo que antea uos latebanT.
& crescendo de uirtute in uirtutẽ. Et
induite inquit nouũ hominẽ. Nouum
hominẽ appellat noui hominis conuersa¬
tionẽ. uel ipsum dnm iłm. Uideamus
quomodo sit ipse nouus homo. & scđm
dm̃ creatus. Conceptus ẽ in utero uir¬
ginalis opere sp̃s sc̃ĩ ex semine mulieris.
sine semine uiri: hoc nouũ fuit. Na
ł ecit miracula quȩ nemo alius fecit.:
Conuersatus est sine peccato in hoc mun¬
do ẽ uerus ds̃ & uerus homo: Resur¬
rexit amortuis. & hec om̃a noua fu¬
erunt. & sunt. Scđm dm̃ creatus ẽ
in iustitia. quia iustus ẽ. Insc̃itate
& ueritate. quia iustus &uerus est.
Et non solũ iustus. sc̃s & uerus. sed insuꝑ
ipsa iustitia ipsa sc̃itas & ueritas Qđ

Expanded text:
um lectionis de Deo intelligit, quae ante ignorabat, et dum proficit quotidie de virtute in virtutem, quotidie innovatur. Tale est ergo ac si diceret: Estis renovati in baptismate, quotiDeo intelligendo, quae ante nos latebant, et crescendo de virtute in virtutem. « Et induite, » inquit, « novum hominem, » hominem appellavit novi hominis conversationem vel ipsum Dominum Jesum. Videamus quomodo sit ipse novus homo et secundum Deum creatus. Conceptus est in utero virginali opere Spiritus sancti, ex semine mulieris, sine semine viri: hoc novum fuitFecit miracula quae nemo alius fecit, conversatus est sine peccato in hoc mundo verus Deus et verus homo, resurrexit a mortuis, et haec nova omnia fuerunt et sunt. « Secundum Deum creatus est in justitia, » quia justus est, « in sanctitate et veritate, » quia sanctus et verus est. Et non solum sanctus, justus, et verus, sed insuper ipsa justitia, ipsa sanctitas et veritas. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
onem Unde & dñs in euan gelio dicit
Nisi manducaueritis carnẽ filii hominis.
et cetr Tertio ꝑ martyrium. Quarto
ꝑ elemosina. quia ut scriptũ est. sicut
a qua extinguit ignẽ: ita elemosina ex¬
tinguit peccatũ. Iuinto ꝑpoenitentiã¬

Expanded text:
onem. Unde et Dominus in Evangelio dicit: onem. Unde et Dominus in Evangelio dicit: « Nisi manducaveritis carnem Filii hominis , » etc. Tertio per martyrium. Quarto per eleemosynam, quia ut scriptum est: « Sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia ꝑdilectionẽ ꝓximi ꝑuenimus
ad dilectionẽ dĩ. recte primum in terra
dat᷑ sp̃s. & postmodũ ecȩlo : sic̃ ait apłs
iohannes. Qui non diligit frẽm suũ ũ¬
quem uidet. dm quem non uidet. quo¬
modo potest diligere: Et pulchrȩ in¬
sufflando spm scm̃ dedit. ut ipsum se
esse ostenderet. qui in facie primi ho¬
minis spiraculum uitȩ spirauerat.
Vel certe quia anhelitus ab interiore
exterius trahit᷑. insufflando spm scm̃
dedit. ut ostender& om̃em diuinita¬
tem in se esse. & sicut apatre. ita
so enĩ. ut ait apłs. in habitat om̃is ple¬
nitudo diuinitatis corporalit᷑. Unde
et consu etudo ecclesi astica obtinuit.
nerandi sunt. a sacerdotib: insufflentur.
Nam illud prȩtermittendũ non est. quod
per dationẽ sp̃s scĩ omnium peccatorum
remissio tribuit᷑. & ipsa quoq remissio
septem modis efficit᷑ Primo ꝑ sacram̃tũ
baptismatis. secundo ꝑ eucharistiȩ ꝑcepti¬

Expanded text:
Et quia per dilectionem proximi pervenimus Et quia per dilectionem proximi pervenimus ad dilectionem Dei, recte primum in terra datur Spiritus, et postmodum e coelo, sicut ait apostolus Joannes: « Qui non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere? » Et pulchre insufflando Spiritum sanctum dedit, ut ipsum se esse ostenderet, qui in facie primi hominis spiraculum vitae spiraverat . Vel certe quia anhelitus ab interiore exterius trahitur, insufflando Spiritum sanctum dedit, ut ostenderet omnem divinitatem in se esse: et sicut a Patre, ita so enim ut ait Apostolus inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . » Unde et consuetudo ecclesiastica obtinuit u sancti regenerandi sunt, a sacerdotibus insuffletur. Nam illud praetermittendum non est, quod per dationem Spiritus sancti omnium peccatorum remissio tribuitur, et ipsa quoque remissio septem modis efficitur. Primo, per sacramentum baptismatis. Secundo per eucharistiae percepti
Abbreviated transcription (Latin):
corde crederent ad iustitiã. & ore con¬
fiterent᷑ ad salutem Un de impletũ
est. quod ꝑ moysen dictum fuerat
Suxerunt mel de petra & oleũ de
firma petra Numquã legimus
quod populus qui ꝑ quadraginta
annos manna in cibũ accepit. mel
uel oleũ de petra suexerit. sed tantũ
aquam. Quod enĩ in illis historialit̃
impletũ non fuit. in apłis credimus
tra apłi suxerunt. quando xp̃o in
terra consistente. sp̃m scm̃ ab eo acce¬
perunt. Quasi oleũ defirma petra.
quando iã eo in cęlo p̾sidente. cun¬
dem sp̃m scm̃ in linguis igneis uisibi¬
literecȩlo accĩpere meruerunt.
De hod oleo scriptũ est Computres¬
cet iugũ. a facie oler idest iugũ peccati.
bis spm̃ scm̃ acceperunt. quia eadem ca¬
ritas duob prȩceptis implet᷑. dilectione
dei uidelicet. & dilectione ꝓximi In
terra quippe datur sp̃s. ut diligat᷑ ꝓxi¬
mus Ecȩlo datur sp̃s. ut diligat᷑ ds̃.

Expanded text:
corde crederent ad justitiam, et ore concorde crederent ad justitiam, et ore confiterentur ad salutem. Unde impletum est quod per Moysen dictum fuerat: « Suxerunt mel de petra, et oleum de firma petra . » Nunquam legimus quod populus, qui per quadraginta annos manna in cibum accepit, mel vel oleum de petra suxerit, sed tantum aquam. Quod enim in illis historialiter impletum non fuit, in apostolis credimus tra apostoli suxerunt, quando, Christo in terra consistente, Spiritum sanctum ab eo acceperunt. Quasi oleum de firma petra, quando, jam eo in coelo praesidente, eumdem Spiritum sanctum in linguis igneis visibiliter e coelo accipere meruerunt. De hoc oleo scriptum est: « Computrescet jugum a facie olei , » id est, jugum peccati ahis Spiritum sanctum acceperunt, quia eadem charitas duobus praeceptis impletur, dilectione Dei videlicet et proximi. In terra quippe datur Spiritus, ut diligatur proximus: e coelo datur Spiritus, ut diligatur Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutiones sustinendas Et hoc cum
dixisset. in sufflauit. & dicit eis Accipi¬
te sp̃m scm Bis scriptum legimus. apos¬
tolos manifesta datione sp̃m scm̃ acce¬
pisse Nunc primum dño consisten¬
te in terra. postmodũ uero eo presid fube¬
dente in cęlo. Quȩri potest. quare
perant. quando eis potestatẽ dederat
calcandi suꝑ omnem uirtutem ini¬
mici dicens illis. ignomine meo de¬
mos curate. gratis accepistis. gratis
date  Et quomodo hȩc faciebant.
si sp̃m scm non habebant: Habebant
utiq Sed & nr̃am assertionẽ appro¬
bat dñs. dicens iudȩis Si ego in beel¬
rebub eicio demonia. filii ur̃i in quo
eiꝰciunt: Ergo prius sp̃m scm habu¬
isse credendi sunt: quia nisi sp̃s sc̃ĩ
gra essent illuminati: neq dęmonia
eicerent. neq uirtutes facerent. neq
illũ uerum dm̃ eẽ crederent. Sed pri
rent. postea eundẽ ꝑfectius acceper̃.
ut ad prȩdicandum idonei essent. ut &

Expanded text:
persecutiones sustinendas. « Hoc cum persecutiones sustinendas. « Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. » Bis scriptum legimus apostolos manifesta datione Spiritum sanctum accepisse, nunc primum Domino consistente in terra, postmodum vero eo praesidente in coelo. Quaeri potest quare um sanctum non acceperant, quando eis potestatem dederat calcandi supra omnem virtutem inimici, dicens illis: « In nomine meo daeos curate; gratis accepistis, gratis date? » Et quomodo hoc faciebant, si Spiritum sanctum non habebant? habebant utique, sed et nostram assertionem approbat Dominus, dicens Judaeis: « Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? » Ergo prius Spiritum sanctum habuisse credendi sunt. Quia nisi Spiritus sancti gratia essent illuminati, neque daemonia ejicerent, neque virtutes facerent, neque illum verum Deum esse crederent. Sed primrent: postea eumdem perfectius acceperunt, ut ad praedicandum idonei essent, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
adhibent. De talib ꝑ psalmistã dicitur
Pax multa diligentib legemitua. & non
est illis scandalũ Quam dñs commen¬
dans discĩpulis ait. Habete sal in uobis.
et pace habete interuos Sicut misit
me pater. & egomitto uos Missio in
scripturis aliquando ad incarnatio¬
nem. aliquando addirectionẽ ꝑtinet
Adincarnationẽ. sicut apłs ait At ubi
uenit plenitudo temporis. misit ds̃ filiũ
suum factum ex muliere. factũ sublege.
ut eos qui sublege erant. redimeret. Et
iterũ. Misit ds̃filium suum insimili¬
uersiculo comp̃hendit. cum ait. Sicut
misit me pater. & ego mitto uos. Mi¬
sit enim ds̃ pater filium suum. quan¬
do constituit eum in carnari Misit
filius apłos. quando ad eandem in car¬
nationẽ prȩdicandam in uniuersũ
orbem cos direxit Uel sicut misit
ds̃ pater filium suũ ad diuersa obpro¬
bria & passiones sufferendas. sic et
filius apłos non adhonorem et głam
huius scłi accipiendam. sed ad angus¬
tias et iniurias & obꝓbria. et uarias

Expanded text:
icitur: « Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . » Quam Dominus commendans discipulis, ait: « Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos. Sicut misit me pater, et ego mitto vos . » Missio in Scripturis aliquando ad incarnationem, aliquando ad dilectionem pertinet. Ad incarnationem, sicut Apostolus ait: « At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret ; » et iterum: « Misit Deus Filium suum in similiversiculo comprehendit, cum ait: « Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. » Misit enim Deus Pater Filium suum, quod constituit eum incarnari; misit Filius apostolos, quando ad eamdem incarnationem praedicandam in universum orbem eos direxit. Vel sicut misit Deus Pater Filium suum ad diversa opprobria et passiones sufferendas, sic et Filius apostolos non ad honorem et gloriam hujus saeculi accipiendam, sed ad angustias, et injurias, et opprobria, et varias