comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sh̾c autem saluator uel etiam saluta¬
ris dicit᷑: ille gͦ in nomine saltiatoris
petit. qui illud petit quod ad ueram
salurem ꝑtinet.I Iam si id quod ñ
expediat petitur: non in nomine
ih̃u petitur pater. Unde & isdem apłis
adhuc infirmantib dominus dicit.
Usquemodo non petistis quicquam
in nomine meo. Acsi aꝑte diceretur.
Non petistis in nomine saluato¬
ris: qui nescitis quȩrere ȩcernã salutẽ
Hinc ÷ quod & paulus non exauditur.
quia si liberaretur a temptatione ei ñ
Tyris conuenistis. genua flectitis. pectꝰ
tonditis. uoces orationis ac confessionis
ennttitis. faciem lacͥinis rigatis: sed pen¬
sate queso petitiones ur̃as. uidete si in
nomine iħu petitis: id÷ si gaudia salu¬
tis ȩternȩ postulatis. In nomine eium
iħu. ih̃m non quęritis: si in eternitatr
templo importune pro temporalibus
oratis. Ecce alius in oratione querit
uxorem. alius petit uillam. alius postu¬
lat uestem: alius dari sibi deprecatur

Expanded text:
Jesus autem salvator, vel etiam salutaJesus autem salvator, vel etiam salutaris dicitur, ille ergo in nomine Salvatoris petit, qui illud petit quod ad veram salutem pertinet. Nam si id quod non expedit petitur, non in nomine Jesu petitur Pater. Unde et eisdem apostolis adhuc infirmantibus Dominus dicit: Usque modo non petistis quidquam in nomine mea . Ac si aperte diceretur: Non petistis in nomine Salvatoris quia nescitis quaerere aeternam salutem. Hinc est quod et Paulus non exauditur quia si liberaretur a tentatione, ei non tyris convenistis, genua flectitis, pectus tunditis, voces orationis ac confessionis emittitis, faciem lacrymis rigatis. Sed pensate, quaeso, petitiones vestras; videte si in nomine Jesu petitis, id est si gaudia salutis aeternae postulatis. In domo enim Jesu Jesum non quaeritis, si in aeternitatis templo importune pro temporalibus oratis. Ecce alius in oratione quaerit uxorem, alius petit villam, alius postulat vestem, alius dari sibi deprecatur
Abbreviated transcription (Latin):
morte: ꝑdit hereditatem. S cum de¬
derit duectis suis somnum hȩc ẽ hȩ¬
reditas dm̃: quia electi dĩ postquam
ꝑuenerint ad mortem: tunc inueni¬
unt hȩreditatem. Sequitur. Ut quod¬
ctmq petieritis patrem in nomine
meo det uobis. Ecce hic dicit. quod¬
cumq petieritis patrem in nomine
meo det uobis. Rursum alibi ꝑ eundẽ
eugłistam dicit: si quid petieritis pa-¬
trem in nomine meo dabit uobis. Us¬
que mͦ non petistis quicqͣm in nomi¬
ne meo. Si omne quod pecimus in no
paulus ter dm̃ rogauit. & exaudiri
non meruit: sed dictum ÷ illi sufficit
tibi gr̃a mea. nam uirtꝰ in infirmita¬
te persicitur: N umquid ille tã
egretius predicator infilii nomine ñ
petut: Quare autẽ non accepit qd̃
petiit: Quomodo gͦ uerum ẽ quia
quicquid petierimus in nomine si¬
lii dat nobis pater: si auferri a se an¬
głm satanȩ petiit apłs in nomine
filii: & tamen quod petiit non ac¬
cepit : S quia nomen filii iħc est.

Expanded text:
morte perdit haereditatem; sed cum demorte perdit haereditatem; sed cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini, quia electi Dei postquam pervenerint ad mortem, tunc invenient haereditatem. 6. Sequitur: Ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Ecce hic dicit: Quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Rursum alibi per eumdem Evangelistam dicit: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Usque modo non petistis quidquam in nomine meo . Si omne quod petimus in nomPaulus ter Dominum rogavit, et exaudiri non meruit, sed dictum est illi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur ? Nunquid ille tam egregius praedicator in Filii nomine non petiit? Quare autem non accepit quod petiit? Quomodo ergo verum est quia quidquid petierimus Patrem in nomine Filii, dat nobis Pater, si auferri a se angelum Satanae petiit Apostolus in nomine Filii, et tamen quod petiit non accepit? Sed quia nomen Filii Jesus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tum afferatis. Nosui ad gr̃am. planta-¬
ui ut eatis uolendo: fructum afferatis
oꝑando. Eatis enim uolendo dixi: quia
uelle aliquid facere. iam mente irez
Qualem uero fucictum afferre debe¬
ant. sub ditur. Et fructus ur maneat.
Omne quod scdm p̾sens scłm labora¬
mus: iux usq ad mortem sufficit.
Mors namq interueniens: fructum
laboris nr̃i abscidit. Quod uͦ pro ȩter¬
na uita agitur etiam post mortem
seruatur. & tunc apparere incipit. cũ
laborum carnalium fructus ceperit
non uderi. Ibi gͦ illa retributio in co¬
at: ubi ista terminat᷑. Quisqͥs gͥ iam
eterna cognouit. apud eius animũ
temꝑales fructus uilescant. Tales fru¬
ctus oꝑemur qui maneant. tales fruc¬
tus oꝑemur. qui cum mors cuncta in¬
termiat. ipsi exordium a morte sumãt.
Nam quod a morte incipiat fruo¬
tus d̃i: testatur propħa qui dicit. Cũ
dederit dilectis suis somnum: hec ÷
hereditas dm̃. Omnis qui dormit in

Expanded text:
tum afferatis. Posui ad gratiam, plantatum afferatis. Posui ad gratiam, plantavi ut eatis volendo, fructum afferatis operando. Eatis enim volendo dixi, quia velle aliquid facere, jam mente ire est. Qualem vero fructum afferre debeant subditur: Et fructus vester maneat. Omne quod secundum praesens saeculum laboramus vix usque ad mortem sufficit. Mors namque interveniens fructum nostri laboris abscidit. Quod vero pro aeterna vita agitur etiam 1563 post mortem servatur; et tunc apparere incipit, cum laborum carnalium fructus coeperit non videri. Ibi ergo illa retributio inchoat, ubi ista terminatur. Quisquis ergo jam aeterna cognovit, apud ejus animum temporales fructus vilescant. Tales fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testatur Propheta, qui dicit: Cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini . Omnis qui dormit in
Abbreviated transcription (Latin):
domant. sp̃m̃ roborant. demomib
imꝑant. uirtutib choruscant. prȩ¬
sentia despiciunt. ȩternam patriam cũ¬
uoce & morib predicant. eam etiam
Hius gͦ confortatus ÷ principatus
eoꝵ In ista passione ipsa qua cecidunt
in morte carnis: uidece quantum suerit
culmen mentis. Unde hoc: nsi quia con¬
fortatus ÷ principatus eorum: S sic
magni forsitan pauci sunt: suburxit.
Dinumerabo eos: & suꝑ harenam multi¬
plicabunt᷑. Totum mundum fr̃s aspicite:
mr̃ib plenus est. Iam pene tot qui iu¬
deamus non suus: quot ueritatis tes¬
tes habemus. Deo gͦ numerabiles. nobis
suꝑ harenam multiplicati sunt: quia
quantisint a nobis comprehendi non
possunt. S quisquis ad hanc ꝑuenit
dignitatem ut amicus uocetur di: sese
in se conspiciat. Dona autem quȩ ꝑcepit
suꝑ se nichil suis meritis tribuat: ne
ad inmicitias erumpat. Unde & sub¬
ditur. I Ion uos me elegistis s ego
elegi uos: & posui uos ut eatis & fruc¬

Expanded text:
domant, spiritum roborant, daemonibus domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant, praesentia despiciunt, aeternam patriam cuvoce et moribus praedicant, eam etiam Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione, qua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum. Sed sic magni forsitan pauci sunt? Subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur . Totum mundum, fratres, aspicite: martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. 5. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem, ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit, super se. Nihil suis meritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat. Unde et subditur: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fruc
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Quȩ sunt om̃ĩa que audiit
a patre suo: que nota fieri uoluit ser¬
uis suis ut eos efficeret amicos suos:
nisi gaudia interne caritatis. nisi illa
festa suꝑnȩ patriȩ quȩ nr̃is cotidie
mentib ꝑ aspirationem sui amoris
impriit : Dum enim audita super¬
cȩlestia amamus. amata iam noumꝰ.
quia amor ipse noticia ÷ Omnia er¬
go nota eis fecerat. qui a terrems de¬
siderus immutati. amoris suimmi
facib ardebant. Istos uero amicos d̾i
aspexerat propha cum dicebat. Mi¬
chi autem nimis honorificati funt
amici tui ds. Amicus enuim: quasi
anum custos uocatur. Quia igitur
psalmista prospexit electos d̾i amũ¬
di hinus amore seꝑatos. custodire
in mandatis çelestib uoluntatem
di miratꝰ ÷ amicos d̾i dicens. Michi
autem nimis honorificati sunt a¬
mici tui ds̃. E tanquam si ab eo
protinus causas honoris tantino¬
bis insinuari quereremꝰ: ilico ad¬
iunxit. Nimis confortatꝰ ẽ pͥnci¬
patus eoꝵ. Ecce electi d̃i carnem

Expanded text:
. Quae sunt omnia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri veluit servis suis, ut eos efficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia est. Omnia ergo eis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Amicus enim quasi animi custos Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos, custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis insinuari quaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum . Ecce electi Dei carnem
Abbreviated transcription (Latin):
ne iste ẽ fructus de quo iam dixerat
sine me nichil potestis facere: E legit
g & posuit ut eamus & fructum af¬
feramus. Nullum itaq fructum un¬
de nos eligeret habebamus. Ut eatis in¬
quit. & fructum afferatis. Imus: ut
afferamus. & ipse ÷ uia qua imus: in
qua nos posuit ut eamus. Proinde
in omnib miscdia eus preuenit nos
Et fructus inquit ur maneat: ut qͦd¬
cumq petieritis patrem in nomine
meo. dec uobis. Aaneat gͦ dilectio. Ip¬
se est gͦ fructus nr̃. Quȩ dilectio nunc
in desiderio: nondum in saturitãte.
Et ipso desiderio. quodcumq petieri¬
mus in nomine unigẽniti filii: dat nõ¬
bis pater. Quod autem accipe saluan¬
dis non expedit nobis. non existime¬
mus nos petere. in nomine saluatoris:
S hoc petimus in nomine saluatoris

Expanded text:
ne iste est fructus de quo jam dixerat: ne iste est fructus de quo jam dixerat: Sine me nihil potestis facere? Elegit ergo nos et posuit ut eamus, et fructum afferamus. Nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit, ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat. Ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio, ipse est ergo fructus noster, quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate; et ipso desiderio quodcunque petierimus in nomine unigeniti Filii, dabit nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris; sed hoc petimus in nomine Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
natio. qui prescientiam d̃i defendũt
contra grãm d̾i: & ido nos dicunt e
lectos ante mundi constitutionem.
quia presciuit nos ds futuros bonos
non seipsum nos facturos bonos.
Non hoc dicit. qui dicit non uos
me elegistis. Quoniam si ꝓpterea no
elegisset. quia bonos futuros ẽẽ presci¬
erat: simul etiam prȩscisset. quod e¬
um nos fuissemus prius electuri. Qd¬
gͦ elegit in non bonis: Non enim
electi sunt. quia bõni fuẽrunt: qui
boni non ẽẽnt. nisi electi essent. Alio¬
quin gr̃a iãm non est gr̃a: si preces¬
sisse contendimꝰ merita. Audi ingrãte.
NIon uos me elegistis: sed ego elegi uos
Non est ut dicas idõ electus sum: ꝙr
iam credebam. Si enim credebas in ẽum:
iam elegeras eum. S audi. Non uos
diendo non uos me elegistis: nisi quia
dum non eligat bõnos: sed quos ele¬
git. faciat bonos. Ego inquit elegi uos.
& posui uos ut eatis & fructum asse¬
ratis: & fructus uester maneat. Non¬

Expanded text:
natio, qui praescientiam Dei defendunt natio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, « Non vos me elegistis; » quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. go elegit in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si praecessisse contendimus meritaudi: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. Non est ut dicas, Ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: Non vos diendo: Non vos me elegistis, nisi quia dum non eligat bonos, sed quos elegit faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
qua dicit apłs paultis: uerum etiam̃
salutem animarum nr̃arum. de qͣ
dicit apłs pẽtrus: Utriusq enim
rei felicitas. isto tempore atq in ista
mortalitate: in spe põtius habetur: ꝙͣ
rẽ tenẽtur. Uerum boc interest. quod
exterior homo nr᷑ id ÷ corpus adhuc cor¬
rumpitur: interior autem id÷ anima.
iam renouatur de diẽ in dĩem. Itaq
sicut immortalitatem carnis. & salu¬
tem animarum futuram expectamꝰ.
quamuis iam pignore accepto. salui
facti esse dicamur: ita omnium noli¬
ciam. quȩcumq unigenitus audiuit.
a patre futuram sꝑare debemus. qͣm¬
uos me elegistis inquit: s ego elegi uõs
Hec est illa ineffãbilis gratia. Quid e¬
nim eramus. quando. xp̃m nondu
elegeramus: & id̾o ñ diugebamus:
¶am qui non eum elegit: quomͦ
& ꝑditi: Neq enim iam credide¬
ramus in ẽum: ut eligeret nos. Nã
si iam credentes elegit: electos elegit.
Hic certe uacat uana illoꝵ ratioci¬

Expanded text:
qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvos me elegistis, inquit, sed ego vos elegi. Haec est illa ineffabilis gratia. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui eum non elegit, quomodo et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. » Hic certe vacat vana illorum ratioci
Abbreviated transcription (Latin):
qua dicit apłs. Cum autem uenerit
quod ꝑfectum est: quod ex parte est
euãcuabutir. Ibi quippe dicit. Nũc
scio ex parte: tunc autem cognoscam
sicut & ego cõgnitus sum : & nunc ꝑ
speculum in enigiate: tunc autem¬
facie ad faciem. Nam & ipse apłs.
saluos nos dicit factos ꝑ lauacrum re¬
generatiõnis: qui tamen allo loco.spe
inquit salui facti sinus. Spes autẽ
quȩ uidetur: non est spes. Quod enĩ
uidet quis: quid sꝑat: Si autem quod
non uidẽmus sꝑamus: ꝑ patientiam
expectamus. Unde etiam apostoius
petrus. In quem modo inquit non
uidentes credits: quem cum uideri¬
tis. exultabitis gaudio in enarrabili
& honorãto: ꝑcipientes mercedẽ fid̾i.
salurem animarum ur̃arum. Si gͦ
nunc tempus est fidi. salus autem
animarum. merces ẽ fidei : quis du¬
biret in fide quȩ ꝑ dilectionem opa¬
tur ꝑagendum diem. atq in fine fi¬
dei recipiendam ẽẽ mercedem. non
solum redemptionẽ corporis nr̃i de

Expanded text:
qua dicit Apostolus, Cum autem venerit qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur. Ibi quippe dicit: Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum; et nunc per speculum in aenigmatefacie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de
Abbreviated transcription (Latin):
omnia quȩcumq audiui a patre
meo. nota feci uob̾. Quis enim au¬
deat affirmare uel credere ullũ ho¬
minum scire omnia. quecumq apa¬
tre audiuit unigenitꝰ filius. quando
nec hoc quidem quisquam cãpit: qͦ¬
modo audiat a patre ullum uerbum.
cum ipse sit patͥs unicum uerbum:
Q uid quod aliquanto post in hoc ip¬
so tamen sermone. quem post cȩnam
ante passionem ad discipulos habuit.
multa in quit habeo uobis dicere.: s
non potestis illa portare modo: Qo
gͥ pacto intellecturi sumus. omnia eũ
nota fecisse discipulis. quȩcumq audi¬
uit a patre. cum ꝓptea qued̃a multa
non dicat: quia scit eos modo portarẽ
non posse: S nimirum quod factu¬
rus ÷ fecisse se dicit: quia ea quȩ futu¬
ner ait fossuri sunt. uelut preterita di¬
cens. & ea tamen futura predicens: ita
ꝙ hoc loco ait omina se nota fecisse
discipulis. quȩ se nouit nota ẽẽ factu¬
rum. in illa plentudine scientiȩ. de

Expanded text:
omnia quaecumque audivi a Patre omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futuedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de
Abbreviated transcription (Latin):
in trans in dñi sui gau dium : non ser¬
ui autem. ti morem foras mutendor ad
quiem ꝑtinet seruus non manens in
domo in ȩternum. Ut autem tales
serui non serui simus: dñm facere sci¬
amus. Hoc seruus ille nẽscit: qui nes¬
cit quid faciat dõminus ẽius. Q cũ
aliquid boni facit sic extollit᷑ quasi
hoc ipse faciat non dñs eius: & głatꝰ
inse non in dño głatur cum se ipse de¬
ceꝑit: quia sic glatar quasi non accẽ¬
ꝑit. I Ios autem kmñi. ut amici do¬
mini esse possimus: quid dñs noster
faciat sciamus. Mon solum etiã
homines. uerumȩtiam iustos ipse fa¬
cit nos: & non ipsi nõs. Et ut hoc
sciamus: quis nisi ipse facit: Non
enim spm̃ huius mundi accepimus
sed sp̃m̃ qui ex dõ : ut sciamus que a
do donata sunt nobis. Ab ipso quicqͥ
bom est donatur. Ergo quia & hoc
bonum est. ab ipso utiq donatur.
ut sciatur a quo bonum om̃e donẽt̃:
ut omnino de om̃ib bonis. qui głat

Expanded text:
intrans in domini sui gaudium; non serintrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, dominum facere scimus. Hoc servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deerit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit . Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tum timebat: cum dicebat. N Iolial¬
tum saꝑe: sed time. In illo timore quẽ
foras caritas mittit: est etiam seruit᷑
simul foras cum ipso timore mutẽnda
Utrumq enim iunxit apis. hoc est¬
& seruitutem & timoeem: dicen do:
non enim accepistis spm̃ seruitutis:
iterum in timore. Ad hanc seruitutẽ
aid seruum ꝑtinentem: intuebat᷑ & dĩs
dicens. Iam non dicam uos seruos:
quia seruus nescit quid faciat dñs
enis. Non ille utiq seruus. ad ti¬
morem ꝑtinens castum. cui dicit᷑
etige bone serue. intra in gaudium
domini tui: sed ille seruus ꝑtinens
ad timorem. foras a caritate miten¬
dus: de quo alibi dicit. Seruus non
manet in domo in ȩternum: filius
autem manet in ȩtẽrnum. Qm̃ itaq
dedit nobis potestatem filios dĩ fieri.
ut non serui s filii simus. ut miro qͣda
& in effabili. s tamen uero modo seru.
non serui ẽẽ possimus: serui scilicet
timore casto. ad quem ꝑtinet seruus.

Expanded text:
tum attendebat, cum dicebat: Noli altum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem ad servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. Uos amici mei estis: si fece¬
ritis quȩ ego prȩcipio uobis. Iam non
dicam uos seruos. Orem mirabilem.
Cum seruire non possius. nisi precep¬
ta dm̃ fecerimus⁊ quomodo precepta
faciendo serui non erimus: Si seruꝰ
non ero precepta faciendo. & nisi pre¬
cepta fecero seruire non potero: ergo ser¬
uiendo. seruiis non ero. Intelligamus
fr̃s intelligamus. & hoc in nobis dñs fa¬
ciat ut intelligamus: faciat etiam ut
intellecta faciamus. Hoc autẽ si sci¬
mus. ꝓfecto scimus quid facit dominꝰ.
quia nos ipsos tales non facit. nisi dñs:
&x ꝑ hoc ad eius amicitiam ꝑtinẽmus.
Sicut enim duo sunt timores. qui fa¬
ciunt duo genera timentium : sic due
sunt uirtutes. quȩ faciunt duo gene¬
ra seruientium. Est timor quem per¬
fecta caritas foras mĩttit: & est alius
timor castus ꝑmanens in seculum scłi
Illum timorem. qui non est in carita¬
te: aitendebat apłs cum dicebat. Non
enim accepistis sp̃m seruitutis iterũ
in timore. Illum autem timorem cãs¬

Expanded text:
loquitur, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem cas
Abbreviated transcription (Latin):
cepta d̃ni sui fecerit: hinc amicos
suos uoluit intelligi. unde boni ser¬
ui possunt probari. S ut dixi ista di¬
gnatio est: ut dominus quos nouit
seruos suos. diceret amicos sũos. Nã
ut sciatis ad serui officium ꝑtinere
precepta sui dñi fãcere: alio loco ser¬
uos utiq obiurgat dicens. Quid aũt
tis ostendice. NIonne seruo obe¬
dienti. ipse dicturus ÷: euge serue
bone qm̃ in paucis fuisti fidelis: supͣ
multa te constituam. intra in gaudiũ
dñi tiui: Potest gͥ esse ce seruũs & ami

Expanded text:
cepta domini sui fecerit; hinc amicos cepta domini sui fecerit; hinc amicos suos voluit intelligi, unde servi boni possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta domini sui facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autemtis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est, Euge, serve bone, quia in paucis fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium D
Abbreviated transcription (Latin):
lumus uiuimus. & morimur eciam¬
si nolumus. Ille moriens. mox in se oc¬
cidit mortem: nos eius morte. libera¬
mur a morte. Illius caro. non uidit
corruptionem : nr̃a post corruptionẽ
in fine seculi. ꝑillum induecur incor¬
ruptionem. Ille nobis non indiguit
ut nõs saluos fãceret: nos sine illo ni¬
chil possumus fãcere. Ille se nobis pre¬
pret̾ illum non possumus uitam. Dili¬
gamus gͣ inuicem. sicut & xp̃c dilecit
nos: & tradidit semr ipsum pro nob̾
Maiorem guippe hac dilectionem ne¬
mo habet : quam ut animam suam
ponat quis. pro amicis suis.Sumq
sic imitemur. pia obedientia: ut ei
nos  comparare. nulla prȩsu¬
mendass caritatem quam erhibuit
nobis. moriendo pro nobis. atq di¬
xisset. maiorem hac dilectionẽ ne¬
mo hab&. ut animam suam ponat
quis. pro amicis suis : uos inquit a¬
mici mei estis. si feceritis que ego
precipio uõbis. Magna dignãtio Cũ
seruus bonus ẽẽ non possit. nisi pre¬

Expanded text:
lumus vivimus, et morimur etiamlumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille se nobis papraeter illum non possumus vitam. gamus ergo invicem, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Majorem quippe hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praesumendasset charitatem quam exhibuit nobis moriendo pro nobis, atque dixisset, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio! cum servus bonus esse non possit, nisi prae
Abbreviated transcription (Latin):
xi. quia sicut pro nobis xp̃e animã
suam posuit. sic et nos debemus a¬
nimas pro frĩb ponere: Sicut e¬
hoc est talia prẽparare. Hoc beati
mar tyres ardenti dilectione fecert̃.
Quorum si non maniter memorias
celebramus. atq in conuiuio quo &
ipsi saturati sunt. ad mensam dñi
accedimus: oportet ut quemadmno¬
dum ipsi. & nos talia preparẽmus.
Idõ quippe ad ipsam mensam ñ sic
eos commemoramus. quemadmnodum
alios qui in pace requiescunt. ut etiã
pro ipsis oremus: s magis ipsi pro nob̾
ut eoram uestiguis hereamus: quia im¬
pleuerunt ipsi caritatem. qua domi¬
nus dixit esse non posse maiorem. Ca¬
lia enim suis fr̃ib exhibuerunt: qua¬
lia de dñi mensa parit̾ acceꝑunt. Ne
q hoc ita dictum sit. quasi propterea
domino. xp̃o pares eẽ possimus: si pro
illo usq ad sanguinem. martyriũ du¬
xerimus. Ille potestatem habuit po¬
nendi animam suam & iterum sũm¬
di ẽam: nos autem nec quantũ uo¬

Expanded text:
xi, quia sicut pro nobis Christus animam xi, quia sicut pro nobis Christus animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere? Sicut egia ejus . Hoc est talia praeparare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus. Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter acceperunt. 2. Neque hoc ita dictum sit, quasi propterea Domino Christo pares esse possimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum vo
Abbreviated transcription (Latin):
cens: maiorem hac disectionem nemo
habet: ut animam suam ponat quis
pro amicis suis. Quia gͦ siꝑius dire¬
iat. hoc est mandatum iuerim
dilgatis inuicem sicut dilexi uos.
quib uerbis addidit quod nunc ari¬
distis. maiorem hac dilectionem ne¬
mo habet. ut animam suam ponat
quis pro amicis siuis. fit ex hoc conse¬
quens. quod idem iste ȩuuangłista
iohannes in ȩpistola sua ait. ut quẽ¬
admodum p̾ro nobis animam suã
pro fr̃ib ponere. diligentes utique
inuicem. sicut ipse nos dilexit: qui
pro nobis animam suam posuit.
NIimirum hoc ẽ quod legit᷑ in ꝓ¬
uerbiis salomonis. Si sederis cenare
ad mensam potentis. considerans in¬
teiligo quȩ apponunt᷑ tĩbi : & sic
mitte manum tuani. sciens qm̃ talia
mensa potentis: nisi un de sumitur
sedere: nisi bumiliter accedere: Et
qͥd ÷ considerare & intelligere. que
apponantur tibi: nisi digne tantam
grãm cogitare: E quid est fic mit¬
tere manum ut scias quia talia o
portet te preꝑare: nisi quod iam di¬

Expanded text:
Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit , ut quemadmodum Christus pro nobis animam suam  ponere ; diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia est potentis, nisi unde sumitur sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod jam di
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum dñi teneamꝰ. ut nos inuicem
diligamus. & quiequid aliud precedit
bemus. Discernit᷑ quippe ista dilectio.
ab ea dilectione qua se inuicem aili¬
gunt homines. sicut homines. Nam
ut discerneret᷑ adirnctum ÷ sicut di¬
leri uos. Utquid enim nos dilexit ꝓp̃e:.
n ut possimus regnare cum xp̃o
Ad hoc ergo & nos inuicem diliganus.
ut dilectionẽ nr̃am discernamꝰ a oteris.
qui non adhuc se inuicem diligint:
quia nec diligunt. Qui autẽ se ꝓpter
habendum deum diligunt: ipsi se
diligunt. Ergo se ut diligant: qn dili¬
gant.⁊ Ion est dilectio in omnp ho¬
minib Pauci se propte̾a diliguns. ut sit
d̾s omnia in omnib Plenicuanẽ dile¬
ctionis qua nos inuicem diligge debe¬

Expanded text:
ceptum Domini teneamus, ut nos invicem ceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, bemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum dildiligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt, ut sit Deus omnia in omnibus . Dilectio. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
dauit: it alia non inquiramus: Tria
certe conmendat apls dicens. Manent
aut̃e fides. spes. caritas. tria hȩc: Ma¬
ior autemhorum caritas. & si in carita¬
te hoc ÷ i dilectione concluduntur.
duo illa precepta: maior tamen dicta
⁊ esse non uola. De side igitur nobis qͣ¬
multa mandata sunt. quam multa de
spe: quis potest cuncta colligere. qͥs
enumerando sufficere: S intueamur
quod ait idem apłs: plenitudo legis
diligit. Nemo diligit. qui non credit
Frustra quidem: s tamen potest sꝑare.
ueniam: qui non diligit: nemo autem
porest desꝑare qui diligit. Itaq ubi di¬
lectio ÷ prorimi: ibi necessario fides &
spes. & ubi dilectio proximi: ibi neces¬
sario etiam dilectio dei. Qui enim ñ
diligit dm. quomodo diligit proxi¬
mum tanquam se ipsum: quandoqͥde
non diligit & seipsum: Est quippe
impius & iniquus. Qui autem diui¬
git iniquitatem. non plane diligit
s odit animam suam. Hoc ergo prȩ¬

Expanded text:
davit, ut alia non requiramus? Tria davit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis qumulta mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo prae
Abbreviated transcription (Latin):
oc est prȩceptum meũ
ut diligatis mnuicem: si¬
cut dilexi uos. Siue dica¬
tur preceptum sue man¬
datum: ex uno greco utrumq inter p̾-¬
tatur. quod ẽ entole. Iam uͦ istam sen¬
tentiam & antea dixerat: de qua me
uobis ut potui dispucasse meminisse
debetis. Ibi enim sic ait. Mandatum no¬
num do uobis ut dilgatis inuicem sic̃
dilȩxi uos: ut & uos diuigatis inuicem.
Huius itaq mandati repetitio commen¬
datio est. nisi quod ibi mandatum inquat
norum do uobis: hic autem hoc est in¬
quit mandatum meum. Ibi tanquam
nor fuerit ante tale mandatum: hic
tanquam non sit aliud eius mandatũ.
S ili dicꝰtum ÷ nouum. ne in uetusta¬
te ir̃a ꝑseueremꝰ. hic dictum ẽ meum.
ne ontempnendum putemus. Quod
auten hic ita dixit. hoc est mandatum
meim uelut non sit aliud: quid puta
mus fr̃s mei: NIumquidnam solũ
eius de ista dilectione mandatum est.
qua ciligimus inuicem: Nonne ẽ
& alud mauus. ut diligamus deum:
Aut ueo de sola nobis d̾s dilectione mã¬

Expanded text:
 praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, nautem hic ita dixit, hoc est mandatum meum, velut non sit amus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione man
Abbreviated transcription (Latin):
esse d̾i. S audistis głam dignitatis:
audite & laborem certamuns. Si fece¬
ritis quȩ ego precipio uobis. Amici
mei estis.si ea quȩ precipio nob̾ faci¬
tis. Ac si aperte dicat. Gandetis de cul¬
mine: pensate quib laborib uenitur
ad culmen. Certe dum filii rebedei
interuenienre matre quȩrerent ut
inius a dextris dei & alitis a sustris
sedere debuissent: audierunt. Notes
lis bibere calicem quem ego bibitu¬
rus sum: Iam locum ceuitudinis
querebant: ad uiam illos ueritas
reuocat: ꝑ quam ad celsitudinem ꝑ¬
uenirent. Ac si dicatur. Iam uos iocꝰ
delectat celsitudinis: sed pͥus uia exer¬
ceat laboris. ꝑ calicem ꝑtingitur ad
maiestatem. Si mens ur̃a appetit. qͦdi
demulcet: prius bibite quod doled.
Sicsic per amarum poculum confec¬
tionis: ꝑuenitur ad gaudium salutis.
lam non dicam uos seruos: quia ser¬
uus nescit quid faciat dñs eĩ. uos
ainem dixi amicos: quia omnia que

Expanded text:
s Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, s Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici mei estis, si ea quae praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus pervenitur ad culmen. Certe dum filii Zebedaei, interveniente matre, quaererent ut unus a dextris Dei et alius a sinistris sedere decalicem quem ego bibiturus sum ? 1562 Jam locum celsitudinis quaerebant, ad viam illos Veritas revocat, per quam ad celsitudinem venirent. Ac si dicatur: Jam vos locus delectat celsitudinis, sed prius via exerceat laboris. Per calicem pertingitur ad majestatem. Si mens vestra appetit quod demulcet, prius bibite quod dolet. Sic sic per amarum poculum confectionis pervenitur ad gaudium salutis. Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Vos autem dixi amicos,
Abbreviated transcription (Latin):
gendo lucrum facere de inmicis pos¬
sumus: etiam ipsi amicisunt qui ꝑse¬
cuntur. S ecce nos usq ad mortem ne¬
mo ꝑsequitur. Unde ergo probare pos¬
suiis. an diligimus inimicos: Sed
est quod in pace sc̃ȩ ȩcclesiȩ fieri debe¬
at. unde clarescat: si ꝑsequutionis tem¬
pore mori pro dilectione ualeamus.
Certe isdem iohannes dicit. Qui habu¬
erit substantiam mundi ꝙ uiderit¬
frẽm suum necesse habere. & clause¬
rit uiscera sua ab eo: quomͦ caritas d̃i
manet in eo: Hinc etiam iohannes
baptista ait. Qui habet duas tumcas:
det non habenti. Qui gͦ tranquiuitatr
tempore non dat pro dõ tuncam suã.
quando in ꝑsequutione daturus ẽ ani¬
mam suam: Uirtus gͦ caritatis ut in¬
uicta sit in ꝑturbatione. nutriat᷑ per
miscdĩam in tranquillitate: quatinꝰ
omnipotenti d̾o pͥmum discat suaimn
sericordia conditoris nr̃i. Serui dig¬
ni non fuimus: & amici uocamur.
Quanta ÷ dignitas hominum anco:

Expanded text:
gendo lucrum facere de inimicis posgendo lucrum facere de inimicis possumus, etiam ipsi amici sunt qui persequuntur. 3. Sed ecce nos usque ad mortem nemo persequitur. Unde ergo probare possumus an diligamus inimicos? Sed est quod in pace sanctae Ecclesiae fieri debeat, unde clarescat si persecutionis tempore mori pro dilectione valeamus. Certe idem Joannes dicit: Qui habuerit substantiam mundi hufratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo; quomodo charitas Dei manet in eo ? Hinc etiam Joannes Baptista ait: Qui habet duas tunicas, det unam non habenti . Qui ergo tranquillitatis tempore non dat pro Deo tunicam suam, quando in persecutione daturus est animam suam? Virtus ergo charitatis ut invicta sit in perturbatione, nutriatur per misericordiam in tranquillitate, quatenus omnipotenti Deo primum discat sua impsericordia conditoris nostri. Servi digni non sumus, et amici vocamur. Quanta est dignitas h
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a tollit: minicus est. S si odio ha¬
bere cepimus inimicum: intus ẽ quod
ꝑdimus. Cum gͦ aliquid exteriꝰ a proxi¬
mo patimur. contra occultum rap¬
torem interius uigilemus: qui nu̾¬
quã melius uincitur: nisi cum rap¬
tor exterior amatur. Una quippe et
summa ÷ probatio caricatis: si et
ipse diligit᷑ qui aduersatur. Hinc ẽ
quod ipsa ueritas & crucis patibulũ
sustinet: & tamen ipsis suis ꝑsecutori¬
b affec̾tum dilectionis impendit di¬
cens. Pater ignosce ilis: quia nesci¬
unt quid faciunt. Quid gͦ mirum
si iimicos diligant discip̾uli dum
uiirunt: quando & tunc inimicos
diligit magister cum occiditur:
Cuius dilectionis suminã exprimit.
cum subiungit. Maiorem hac dilec¬
tionem nemo habet: quam ut an¬
mam suam ponat quis pro amicis
suis. Mori etiam pro mimicis domi¬
nus uenerat: & tamen positurum sẽ
animam pro amicis dicebat. ut pro¬
fecto nobis ostenderet. quia cum dili¬

Expanded text:
nostra tollit, inimicus est. Sed si odio hanostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus est quod perdimus. Cum ergo aliquid exterius a proximo patimur, contra occultum raptorem interius 1561 vigilemus, qui nunquam melius vincitur, nisi cum raptor exterior amatur. Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipse diligitur qui adversatur. Hinc est quod ipsa Veritas et crucis patibulum sustinet, et tamen ipsis suis persecutoribus affectum dilectionis impendit, dicens: Pater ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Quid ergo mirum si inimicos diligant discipuli dum vivunt, quando et tunc inimicos diligit magister cum occiditur? Cujus dilectionis summam exprimit, cum subjungitur: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Mori etiam pro inimicis Dominus venerat, et tamen positurum se animam pro amicis dicebat, ut profecto nobis ostenderet quia dum dili
Abbreviated transcription (Latin):
tis dominicis ex caritate debet᷑ obe¬
dientiȩ. Hi nimirum & proximum
diligunt. & tamen illa sublimia dile¬
ctionis prȩmia non assequunt᷑: qui¬
a amorem suum non spiritaliter s:
carnaliter impendunt. Proide cũ
dominus diceret. hoc est prȩceptũ
meũ ut diligatis inuicem: protinꝰ
addidit. Sicut dilȩxi uos. Ac si aꝑ¬
te dicat. Ad hoc amate: ad quod a¬
maui uos. Qua in re fratres km̃i sol
lerter intuendum est qͦd antiquus
hostis dum mentem nr̃am ad rerum
temꝑalium delectationem trahit. in¬
firmiorem contͣ nos ꝓximum excitat.
qui ea ipsa quȩ diligimus auserre
moliat᷑. Nec curat antiquus hostis
hec faciens ut terrena tollat: sed ut
caritatem in nobis feriat. Nam in
odio repente exardescimus. & dum fo¬
ris inuicti ẽẽ cupimus. intus grauit᷑
ferimur: dum parua foris defendimꝰ.
intus amutimus maxima: quia du
rem diugimꝰ temꝑalem. ueram amit¬
timus dilectionem. Omnis quippe qui

Expanded text:
tis dominicis ex charitate debetur obetis dominicis ex charitate debetur obedientiae. Hi nimirum et proximum diligunt, et tamen illa sublimia dilectionis praemia non assequuntur, quia amorem suum non spiritaliter, sed carnaliter impendunt. Proinde cum Dominus diceret: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, protinus addidit: Sicut dilexi vos. Ac si aperte dicat: Ad hoc amate ad quod amavi vos. 2. Qua in re, fratres charissimi, solerter intuendum est quod antiquus hostis, dum mentem nostram ad rerum temporalium delectationem trahit, infirmiorem contra nos proximum excitat, qui ea ipsa quae diligimus auferre moliatur. Nec curat antiquus hostis, haec faciens, ut terrena tollat, sed ut charitatem in nobis feriat. Nam in odium repente exardescimus; et dum foris invicti esse cupimus, intus graviter ferimur; dum parva foris defendimus, intus amittimus maxima, quia dum rem diligimus temporalem, veram amittimus dilectionem. Omnis quippe qui
Abbreviated transcription (Latin):
preceptis. quid ÷ quod
de dilectione quasi de
singulari mandato dñs dicit. hoc est¬
nisi quia omne mandatum de sola di¬
lectione est. & omnia unum prȩcep¬
tum sunt: Quia quicquid precipitur.
in sola caritate solidatur. Ut enim mł¬
ti arboris rami ex una radice prodeũt.
sic multȩ uir tutes ex ima caritate ge¬
nerantur.NIec habet aliquid uiri-¬
ditatis ramus boni oꝑis: si non ma¬
net in radice caritatis. Prȩcepta ergo
dominica & multa sunt & unũ. Mul¬
ta ꝑ diuersitatem oꝑis: unum in radi¬
ce dilectionis. Qualiter autem ista
dilectio sit tenenda ipse insinuat. qui
in plerisq scripture suȩ sententiis
& amicos iubet diligi inse: & inuni¬
cos diligi propter se. Ille enim ueraci¬
ter caritatem habet. qui & amicum
diligit in d̾o: & inimicum diligit
diugunt proximos: s ꝑ affectum co¬
gnationis & carnis. Quib tam̃ in
hac dilectione sacra eloquia non con¬
tradicunt: sed aliud ÷ quod sponte un¬
penditur naturȩ. aliud quod prȩcep¬

Expanded text:
praeceptis, quid est quod de dilectione quasi de singulari mandato hic loquitnisi quia omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt. Quia quidquid praecipitur in sola charitate solidatur. Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis. Praecepta ergo dominica et multa sunt, et unum: multa per diversitatem operis, unum in radice dilectionis. Qualiter autem ista dilectio tenenda sit, ipse insinuat, qui in plerisque Scripturae suae sententiis et amicos jubet diligi in se, et inimicos diligi propter se. Ille enim veraciter charitatem habet, qui et amicum diligit in Deo, et inimicum diligit oximos, sed per affectum cognationis et carnis, quibus tamen in hac dilectione sacra eloquia non contradicunt. Sed aliud est quod sponte impenditur naturae, aliud quod praecep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ seruum & amicum esse seruum bo¬
num. cum dicat. iam non dieam uos
seruos: quia seruus nescit quid faci¬
at dominus eius: lta nomen consti¬
tuit amici. ut auferat serui: non ut
in imo utrumq maneat. s ut alte¬
rum. altero decedentẽ succedat. Qid
hoc: Itane cũ p̃cepta dñi secẽrimꝰ serui ñ
erim: Itanẽ serui ñ erimꝰ qͣndo boni serui fu¬
erimꝰ: Et quis
iam non dicam uosseruos: Et cur
hoc ̃xerit dõcet : quia seruus inqͥt
nescit. quid faciat dõminus eius.
Num quidnam seruo suo bono. &
ꝓbato: dominus eius non etiam sua¬
secretã comiittit: Quid ẽ ergo qͦd
ait seruus nescit quid faciat dñs
eius: Uerum est: nescit quid faci

Expanded text:
servum bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero decedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis Jam non dico vos servos? Et cur hoc dixerit, docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Numquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam secreta sua committit? Quid est ergo quod ait, Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum, esto, nesci
Abbreviated transcription (Latin):
litate nutritur. Et inde est quod nichil
fusa ad cłm supplicatione ꝓficimis: quia
monita non p̃paramꝰ. Propt̾quod reuer¬
tentes ad beatissimi precepta iohannis.
paremus dño uiam. rectas faciamꝰ semi¬
nera bonȩ uoluntatis. ouiculas suas mul¬
tis iam ꝑiculis fessas. benignissimꝰ pastor
inquirat: ut sicut de baptistȩ dñici ho¬
die. natiuitate gaudemus ita de dinr̃i
reconciliatione letemur: cui est honor

Expanded text:
litate nutritur; et inde est, quod nihil litate nutritur; et inde est, quod nihil fusa ad Deum supplicatione poscimus; quia monita non praeparamus. Propter quod revertentes ad beatissimi praecepta Joannis, paremus Domino viam, rectas faciamus seminera bonae voluntatis, oviculas suas, multis jam periculis fessas, benignissimus pastor inquirat: ut, sicut de Baptistae dominici hodie nativitate gaudemus, ita de Dei nostri reconciliatione laetemur: cui honor