comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut diximus & carne. Tuer̃ eii non¬
nulli heretici: quidixer̃ dñm car¬
nem absq anima suscepisse. Sienĩ
qđ minus .ẽ. fecit: utiq & qͦd maiꝰ. ẽ.
sus cepit. Quiergo proliberandis ani¬
bus carnem suscepit: sine dubio
humanã animã hãbuit. Dequo
ipse loquitur. Potestatẽ habro po¬
nendi animã meam: & iterum su¬
mendi ea. Et iterum. Tristis .ẽ.
anima mea. usq admortem.
Quod .uͦ. subdituir & habitauit in
nobis: ad illos spȩciclit̃ ꝑtin&. quibus
uisibilit̃ apparuit. & cum quib cor¬
poralit̃ conuersatus. ẽ. Uelalit̾ ha¬
bitauit in nobis: ut habitaremus
in ipso: Habitat in nobis ꝓtegendo:
habitamus & nos in ipso. ut ꝓtrgam᷑
abillo. Ut aut̃ int̾nos habitare pos¬
s&: cũ. eẽt. in forma dĩ non rapinam
arbitratus. ẽ. ẽẽ. se equalem dõ. sed

Expanded text:
ut diximus, et carne. Fuerunt enim nonut diximus, et carne. Fuerunt enim nonnulli haeretici qui dixerunt Dominum carnem absque anima suscepisse. Si enim quod minus est fecit, utique et quod majus est suscepit. Qui enim pro liberandis animabus carnem suscepit, sine dubio humanam animam suscepit. De qua ipse loquitur: « Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam . » Et iterum: « Tristis est anima mea usque ad mortem . » Quod vero subditur: « Et habitavit in nobis, » ad illos specialiter pertinet, quibus visibiliter apparuit, et cum quibus corporaliter conversatus est. Vel aliter, « habitavit in nobis, » ut habitaremus in ipso, habitat in nobis protegendo, habitamus et nos in ipso ut protegamur ab illo. Ut autem inter nos habitare posset, « cum esset in forma Dei, non rapinam arbitratus
Abbreviated transcription (Latin):
id .ẽ. ds̃ factus. ẽ homo. non tamen
in car nẽ conuersus. Assumens qđ
non erat: non desinens. ẽẽ. quod
erat. ꝑ manens ds̃. factus t̃. homo. Qui
cuncta ferit informa dĩ: id .ẽ. cum eẽt.
ds̃. factus. ẽ. informa serui. Flactus qͥ
fecerat: ut inueniretur quiperierat.
Sed cumdicit. uerbum caro factũ .ẽ.
carnis nomine ꝑfectũ hominẽ signi¬
ficat. qui constat exanima racionali.
& carne. Usus namq scriptura. ẽ: ali¬
quando ꝑsolam antmam. aliquando
ꝑsolam carne̾: totum hominẽ signifi¬
care. Anime nomine totus homo sig¬
nificatur: sicut scriptum.ẽ. Descendit
iacob inȩgiptum : inanimabus septu¬
aginta. Iterum carnis nomine totus
homo significatur: sicut scriptum ÷
poribus in egyptũ descenderunt: nec
caro sine anuna salutare dĩ uide
poterit. Sed alibi ut diximus per
solam animam: alibi ꝑsolam car¬
nem totus homo significatur. Ita gͦ¬
& in hoc loco cũdicit. uerbum caro
homo factus.ẽ. exanima racionali

Expanded text:
tamen in carne conversus, assumens quod non erat, nec desinens esse quod erat, permanens Deus, factus est homo. Qui cuncta fecit in forma Dei, id est, cum esset Deus, factus est in forma servi, factus est qui fecerat, ut inveniretur qui perierat. Sed cum dicit: « Verbum caro factum est, » carnis nomine perfectum hominem significat, qui constat ex anima rationali et carne. Usus namque Scripturae est aliquando per solam animam, aliquando per solam carnem totum hominem significare. Animae nomine totus homo significatur, sicut scriptum est: « Descendit Jacob in Aegyptum in animabus septuaginta . » Iterum carnis nomine totus homo significatur, sicut scriptum esporibus in Aegyptum descenderunt, nec caro sine anima salutare Dei videre poterit, sed alibi, ut diximus, per solam animam, alibi per solam carnem totus homo significatur. Ita ergo et hoc in loco, cum dicit: « Verbum caro homo factus est ex anima rationali,
Abbreviated transcription (Latin):
uiri parit̾ & femine coniunctionẽ q¬
tendit. Vnde nequis int̾rogar& quae
ex sanguinibus dixiss&: exponench
subdidit dicens. Neque ex uolus¬
tate uiri: neq ex uoluntate camis.
Carnem prouxore posuit: uxta illid
quod scriptũ .ẽ. Hoc nunc os exsssi¬
bus meis & caro decar ne mea. Et
erunt duo: in carne una. Et apłs.¬

Expanded text:
viri pariter et feminae conjunctionem oviri pariter et feminae conjunctionem ostendit. Unde ne quis interrogaret quare « ex sanguinibus » dixisset, exponendo subjunxit, dicens: « Neque ex voluntate viri, neque ex voluntate carnis. » Carnem pro uxore posuit, juxta illud quod scriptum est: « Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. » Et: « Erunt duo in carne una . » Et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ut redatis. qm̃ iħs. ẽ. filius dĩ. et ut
credentes uitam habeatis in nomi¬
ne euis. Quid. gͦ benignius. quid mi¬
sercordius. quam̃ unicus dĩ filius no
leis manere solus. nr̃a carne sump¬
ta iosferit dĩ filios. & sibi adoptaũit
fr̃s ut quod ipse habebat ꝑnaturã
nos habemus ꝑ grãm: dequibus
ipse dicit in euangelio. Quicumq
fecerit uoluntatem patris mei qui
incelis. ẽ: ipse ins frat̾. soror & mat̾ .ẽ.
Et posi resurrectionem discipulos
fr̃s uocare dignatus: ait. Ite nun¬
ciate fr̃ibus mris:. Adhanc adop¬
tionem non uenit: nisi qui fide ere¬
lem.ẽẽ. & non sp̃italem. recte sub¬
um gitur. Quinon exsanguinib
neque ex uoluntate carnis. neq:
ex uoluntate uiri. In quo loco
cum exsanguinibus posuit.
contra regulam artis gram ma¬
tice fecit. quia aput gram mati¬
cos sanguis semꝑ singulariter
& numquam pruralit̾ enunciat᷑.
scdm regulam. Sed non cure euã
geliste fuit. obseruare regulã

Expanded text:
ut credatis, quoniam Jesus est Filius Dei, et ut, credentes, vitam habeatis in nomine ejus . » Quid ergo benignius, quid misericordius, quam unicus Filius Dei, nolens manere solus, nostra carne sumpta, nos fecit Dei filios, et sibi adoptavit in fratres, ut quod ipse habebat per naturam, nos haberemus per gratiam? De quibus ipse dicit in Evangelio: « Quicunque fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater, soror et mater est . » Et post resurrectionem discipulos fratres vocare dignatus, ait: « Ite, nuntiate fratribus meis. » Ad hanc adoptionem non venit, nisi qui fide crelem esse et non spiritualem, recte subjungitur: « Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. » In quo loco cum « ex sanguinibus » posuit, contra regulam artis grammaticae fecit, quia apud grammaticos sanguis semper singulariter, et nunquam pluraliter enuntiatur secundum regulam. Sed non curae fuit evangelistae observare regulam
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾a spiritalis. Una uisibilis: al¬
tera in uisibilis. Et uerbũ caro fac¬
tum .ẽ: & habita uit in nobis. Uer¬
siculus iste: exsupioribus pend&.
Ac sidicer& e uangelista. Ut homi¬
nes ꝑ ad optionem filii dĩ possent¬
freri: illud uerbum quod erat
inprincipio ds̃ aput dm̃. illud in

Expanded text:
alis. Una visibilis, alia invisibilis. « Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. » Versiculus iste ex superioribus pendet; ac si diceret Evangelista: Ut homines per adoptionem filii Dei fieri possent, illud Verbum quod erat in principio, Deus apud Deum, illu
Abbreviated transcription (Latin):
mente captus dixisse fertur. Il on in¬
uidẽo xp̃o facto dõ: quia siuolo pos¬
sum fieri similis illi. Et horũ nefan¬
dissimum errorem sc̃s eũgłista obpͥ¬
mit. cum adhuc sub iungit. Hoc
trat in principio: aput dm̃. Ostendes

Expanded text:
mente captus dixisse fertur: Non inmente captus dixisse fertur: Non invideo Christo facto Deo, quia si volo, possum fieri similis illi. Et horum nefandissimum errorem sanctus evangelista opprimit, cum abhuc subjungit: « Hoc erat in principio ap
Abbreviated transcription (Latin):
sona patris: alia silii. atque alia sp̃s sc̃ĩ.
Necpat̾ iuata illorum fallaciam aliꝗ do
mutatur infilium: & filius in patrem.
neq sp̃s sc̃s inpatre & silium. sed pat̾
testr icicobo apło quiait. Aprit quem
nonẽ trans mutatio: nec uicissitudi¬
nis obumbratio. Item furrunt alii filu
diaboli: qui xp̃m hominem tantum
crederent. dm̃ .uͦ. negarent. Et hor
fallaciam sp̃ĩtali mucrone euglista
amputauit: cum ad iungit. Et ds̃:
erat uerbum. Congrua eñĩ ratione
co at̾ nus patri filius uerbũ dicitur.
quia sicut nos in teriorem cordis nr̃i
uoluntatem ꝑ uerbum pate fecimꝰ.
ita ds̃ pat̾ ꝑ filium cunc taquȩ uiden¬
tur oꝑatus. ẽ. Teste psal mista qͥdicit.
Uerbo dñi celi fir matisunt: & sp̃u oris
euis. omnis uirtus torum. Siue
uerbum patris filius dicitur: qui a
Eructauit cormeũ uerbum bonũ.
rrederent : sed ex maria exordium
sumpsisse putarent. Quorum unus

Expanded text:
sona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. sona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Nec Pater juxta illorum fallaciam aliquando mutatur in Filium, aut Filius in Patrem, neque Spiritus sanctus in Patrem aut Filium, sed Paterteste Jacobo Apostolo qui ait: « Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio . » Item fuerunt alii filii diaboli, qui Christum hominem tantum crederent, Deum verum negarent. Et horum fallaciam spirituali mucrone evangelista amputavit, cum adjungit: « Et Deus erat Verbum. » Congrua enim ratione coaeternus Patri Filius Verbum dicitur, quia sicut nos interiorem cordis nostri voluntatem per verbum patefacimus, ita Deus Pater per Filium cuncta quae videntur operatus est, teste Psalmista, qui dicit: « Verbo Dei coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . » Sive Verbum Patris Filius dicitur, quia, Eructavit cor meum verbum bonum . uidem crederent, sed ex Maria exordium sumpsisse putarent, quorum unus
Abbreviated transcription (Latin):
gelista in ipso exordio sui eungelui
deseruit cumdicit. in principio erat
uerbum: Quienim nondixit in prĩ¬
cipio cepit. fe. uer bum. sed in princi¬
pio erat uerbum: ostendit nullum
.ẽẽ. post eius naturam ante cessisse
sed ipsum ante om̃a tempora sẽp
.ẽẽ. sicut ipse in ruagło dicit. Ego
principium: qui & loquor uobis.¬
tio uiarum sucirum antequam
quicquam facer& a principio. aba¬
t̃no ordinatasum: & ex antiquis ante¬
Quando preparabat cȩlos ad eram:
simul cum illo: conponens omnia.
Ime ꝑ psal mistam dicitur. Pruis quam
montes fierent aut forma retur t̾ra
fuere alii ueritatis inimici: quitres
ꝑsonas sc̃e trinitatis negare uolen¬
tes. dicerent. Pat̃ quando uult filius
Sp̃s sc̃s quando uult pat̾ aut filius ẽ.
idem tamen unus .ẽ. Et horum fal¬
sissimum ercorem uerax rũgłista
dissipcit : cum sub iungit. Et uerbũ
erat apud dm̃. Sieñ alt̃ aput alt̾um
erat: manifestum. ẽ. quia alia t̃. per¬

Expanded text:
gelista in ipso exordio sui Evangelii gelista in ipso exordio sui Evangelii destruit, cum dicit: « In principio erat Verbum. » Quia non dixit, in principio coepit esse Verbum, sed in principio erat Verbum, nullum tempus ejus naturam antecessisse, sed ipsum ante omnia tempora semper esse, sicut ipse in Evangelio dicit: « Ego principium qui et loquor vobistio viarum suarum antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinata sum, et ex antiquis anteQuando praeparabat coelos, aderam, simul cum illo componens omnia . » Hinc per Psalmistam dicitur: « Priusquam montes fierent, aut formaretur fuere alii veritatis inimici qui tres personas sanctae Trinitatis negare volentes, dicerent: Pater quando vult, Filius sanctus quando vult, Pater est aut Filius, idem tamen unus est. Et horum falsissimum errorem verax evangelista dissipat, cum subjungit: « Et Verbum erat apud Deum. » Si enim alter apud alterum erat, manifestum est quia alia est per
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: & ds̃ erat uerbum. Alu enim
eũgłȩ xp̃m extempore natũ descri¬
bunt: ille . uͦ. ante om̃ia tempora eũ
fuisse conmemorat dicens. inprin¬
cipio erat uerbum. Alii eũ subito
hominem int̾homines apparuis¬
se con me morant: ille semꝑ cumdõ
patre manere ostendit dicens. et
uerbum erat aput dm̃. Aluhunc
uerum hominẽ describunt: ille ue¬
rum confir mat dm̃ dicens. Et deus
erat uerbum. Alii corporalit̾ de
mariai uirgine natũ. temporalit̃
int̾ homines conuer satũ fuisse asse¬
runt: illecum dõ patre semꝑ fuisse
demonstrat dicens. hoc erat inpri¬
derit. manifestat cum ait. Om̃ĩa
ꝑ ipsum factasunt: & sine ipso factũ
.ẽ. nichil. Et mirabili ordine beatus
ioħs euglista in exordio sui euangelii.
& fidem credentium roborat & hereti¬
corum falsum dogma damnat. Tue¬
runt enim her&ici quidicerent. Si. gͦ
natus ẽ. xp̃c. erat tempiis quando il¬
le non erat. Quorum errorem euan¬

Expanded text:
Deum, et Deus erat Verbum. » Alii eniDeum, et Deus erat Verbum. » Alii enium in tempore natum describunt, ille vero ante omnia tempora eum fuisse commemorat, dicens: « In principio erat Verbum. » Alii eum subito hominem inter homines apparuisse commemorant, ille semper cum Deo Patre manere ostendit, dicens: « Et Verbum erat apud Deum. » Alii hunc verum hominem describunt, ille verum confirmat Deum, dicens: « Et Deus erat Verbum. » Alii corporaliter de Maria virgine natum, temporaliter inter homines conversatum fuisse asserunt, ille cum Deo Patre semper fuisse demonstrat, dicens: « Hoc erat in priderit, manifestat, cum ait: « Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. » Et mirabili ordine beatus Joannes evangelista in exordio sui Evangelii, et fidem credentium roborat, et haereticorum falsum dogma damnat. Fuerunt enim haeretici qui dicebant: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat. Quorum errorem evan
Abbreviated transcription (Latin):
dam diuinitatis nature substantiã
ultra om̃s homines raꝑetur : & regẽ
indecore suo cernens. deipso purissi¬
mo fonte diuinitatis haurir&. qđ no¬
bis sitientibus propinar&. Et sic per
totum sui eugłu textum pauca de
humanis actibus salucitoris inserens.
sufficient̃ ex diuinitate scripta reliqͥt.
Unde bene incenai suꝑ pectus dñi recu¬
buisse dicitur. quia inpectore iħi sunt
om̃s thes auri sapientie & scientiae abs¬
conditi. Incle gustans quam sucuuis est
dñs. nob̾ esurientibus crbum uitae
et̃nȩ .ẽ. inꝑtitus. Vnde bene inter
quattuor animalic: aquile speciẽ
rati onaibiliter habe describitur.
Quia sicut aquila prec& eris auibus
altius uolat. & precunctis animan¬
tibus iubar solis in reuerberatis
oculis contemplatur: ita ioħs prȩ
cunctis hominibus subtilius exdi¬
uinitate sen sit. & p̃cunctis mortali¬
bus altius aet̾nisolis naturam: con¬
templatus. ẽ. dicens. Im principio:
erat uerbum. & uerbum erat apud

Expanded text:
dam divinitatis naturam substantiae dam divinitatis naturam substantiae ultra omnes homines raperetur, et regem in decore suo cernens, de ipso purissimo fonte divinitatis hauriret quod nobis sitientibus propinaret, et sic per totum sui Evangelii textum pauca de humanis actibus Salvatoris inserens, sufficienter ex divinitate scripta reliquit. Unde bene in coena super pectus Domini recubuisse dicitur. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, inde gustans quam suavis est Dominus, nobis esurientibus cibum vitae aeternae est impartitus. Unde bene inter quatuor animalia aquilae speciem rationabiliter habere describitur, quia sicut aquila prae caeteris avibus altius volat, et prae cunctis animantibus jubar solis irreverberatis oculis contemplatur, ita Joannes prae cunctis hominibus subtilius ex divinitate sensit, et prae cunctis mortalibus altius aeterni solis naturam contemplatus est, dicens: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. religatus: irruper̃ her&ici eccłam.
marcion. cherintus. & hebion. & alii
filii diaboli quos ipse in epła sua am¬
xpistos appellat: qui eam diuersis dog¬
matibus scindẽ conatis: dicentes apm̃
ante mariã non fuisse. Postea uͦ. cum
ꝑmittente pussimo rege nerue regres¬
sus de exilio epheso morar&ur: rogatꝰ
ut diximꝰ. temporalem dñi natiuitatẽ
plenit̃ habe̾ant expositam eis dediui¬
nitate sermonem facer &. & ad mremori¬
am futurorum scriptũ relinquer&.
Vt scilic& post eius recessionẽ demundo.
hab& sidebes unde fidem suam muni¬
rent. & hereticorum falsa logmata des¬
truerent. Quod pͥmum se negauit fac¬
turum. Sedillis inp̃ce ꝑseuerantibus.
non alit̾ hoc facere adquieuit. nisipriꝰ
triducino ieuinio om̃s in conmune
dñm p̃carentur. Quod cumlibentis¬
sime abom̃ibus factum. ẽẽt: die t̾tia
suinominis congrucm int̾p̃tationẽ
dicitur repl&us. ut usq ad contemplã¬

Expanded text:
esset relegatus eruperesset relegatus eruperMarcion, Cerinthus, et Ebion, et alii filii diaboli, quos ipse in epistola sua Antichristos appellat, qui eam diversis dogmatibus scindere conati sunt, dicentes Christum ante Mariam non fuisse. Postea vero cum, permittente piissimo rege Nerva, regressus de exsilio Ephesi moraretur, rogatus ut diximus, temporalem Domini nativitatem pleniter habebant expositam, eis de divinitate sermonem faceret, et ad memoriam futurorum scriptum relinqueret, ut scilicet post ejus recessionem de mundo, haberent fideles unde suam munirent et haereticorum falsa dogmata destruerent. Quod primum se negaerantibus, non aliter hoc facere acquievit, nisi prius triduano jejunio omnes in commune Dominum precarentur. Quod cum libentissime ab omnibus factum esset, die tertia cundum sui nominis congruam interpretationem, dicitur repletus, et usque ad contemplan
Abbreviated transcription (Latin):
Dominice natiuitatis diem quatem¬
poralit̾ natus ẽ : annuci reuolucione¬
recolentes lib& oculos mentis ad contẽ¬
plandam nciturã diuinitatis conuer¬
dere. Et quia intribus euangłistarum
dictis. mathei scilic&. & marci. & luce.
modus humane natiuitatis deseri¬
bitur: ad consubstantialem dĩ patris
substantiam. oport& beati iohis euan¬
gelistȩ dicta considerare. Decuiuis
euangelio locuturi: brruit̃ quidem. sꝯ
rationabilit̃ conmemorandum uidet᷑
quare tam dñi discipulus dilectus in
ordine eũglistarum ponat᷑ extremus.
Quia enĩ suũ eugłm scripsit nouissimꝰ:
idõ uire ponitur ultimus. Iamuͦ tria
eucingła scripta erant: atq in uniuersũ
orbem duuilgata. ꝑ matħm quidem in
ferme annos euãgłm suum absq ullo
amminiculo scribendi inasiae partib
p̃dica uit. Sed postꝗ ad omitiano im¬
pussimo cȩsare. acrudelissimo tiran¬
no: propt̃ insupperabilem ruangeli zan¬
di constantiã. in pathinos insula exilio

Expanded text:
Dominicae nativitatis diem, qua temporaliter natus est, annua revolutione colentes, libet oculos mentis ad contemplandam naturam Divinitatis convertere; et quia in tribus evangelistarum dictis, Matthaei scilicet, Marci et Lucae, modus humanae nativitatis describitur, ad consubstantialem Dei Patris essentiam, oportet beati Joannis evangelistae dicta considerare. De cujus Evangelio locuturi, breviter quidem, sed rationabiliter commemorandum videtur, quare tam Domini dilectus discipulus, in ordine prophetarum ponatur extremus. Quia enim suum Evangelium scripsit novissimus, ideo jure ponitur ultimus: jam vero tria Evangelia scripta erant atque in universum orbem divulgata. Per Matthaeum quippe in xaginta ferme annos Evangelium suum, absque ullo adminiculo scribendi, Asiae partibus praedicavit; sed postquam a Domitiano, impiissimo Caesare ac crudelissimo tyranno, propter insuperabilem evangelizandi constantiam, in Patmos insulam exsilio
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. quos int̾ra repromissionis
eiectis hostibus htbitare fecerat.
quibus legis notitiam dederat &¬
ad quorum eruditionem prophas
miserat. & ex quibus nasci elegerat.
Diue certe inꝓpria uenit: quia in
mundo apparuit ꝑhumanitatem
quem fecerat ꝑ diuinitatem. Veni¬
re quippe & abire humanitatis. ẽ.
manere & eẽ. diuinitatis. Sed sui
eũ non receperunt: id .ẽ. homines
quos ad imaginem & simil itudinẽ
suam fererat. magna ex parte
in eum credere noluerunt. Sed ñqͥd
om̃s ab eius noticia alieni remanse¬
runt: Non. Nam sequitur. Quot¬
quot aut̃ receꝑunt eũ. Illi eũ re¬
ceper̃ : qui eũ apatre missũ filiũ dĩ
credider̃. Sed quid eis ꝓfuit. qđ eũ

Expanded text:
verat, quos in terra repromissionis, ejectis hostibus, habitare fecerat, quibus legis notitiam dederat, et ad quorum eruditionem prophetas miserat, et ex quibus nasci elegerat. Sive certe « in propria venit, » quia in mundo apparuit per humanitatem, quem fecerat per divinitatem. Venire quippe et abire, humanitatis est: manere et esse, divinitatis. « Sed sui eum non receperunt. » Id est, homines quos ad imaginem et similitudinem suam fecerat, magna ex parte in eum credere noluerunt. Sed nunquid omnes ab ejus notitia alieni remanserunt? Non. Nam sequitur: « Quotquot autem receperunt eum. » Illi eum receperunt, qui eum a Patre missum Filium Dei crediderunt. Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
ne dictis: quia deillius trant pro¬
genie. Ergo dñs non solum uni
non solum alii exinaria posteũ nati
nons: sed quia ante eum nullus :
Quod ant̃ sub iungitur. plenũ grãt
& ueritatis: singulari gr̃a dĩ filio
in homine quem assũpsit datũ . ẽ.
Nec eandem grãm ad m̃surã acce¬
pit: ut puriꝰ homines. sed factus
homo plemis gr̃a fuit: sic̃ dicit

Expanded text:
ne dicti sunt, quia de illius erant prone dicti sunt, quia de illius erant progenie. Ergo Dominus non solum unigur, quod non solum alii ex Maria post eum nati non sunt, sed quia ante eum nullus. Quod autem subjungitur, « plenum gratiae et veritatis, » singulari gratia Dei Filio in homine quem assumpsit datum est Nec eamdem gratiam ad mensuram accepit ut puri homines, sed factus homo plenus gratia fuit, sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
lucas ait. Donec peꝑit filium suũ
pͥmogenitũ : occasionem trahere
uoluer̃ herici: beatȩ mariae uir¬
ginitatem infamare cuprentes.
dicer̃q eã alios filios post dñm ex
ris uarus modis uocantur. Aliꝗdo
enĩ natura fr̃s dicuntur: aliquã do
cognatione. aliꝗdo gente: aliꝗdo
&iam dilectione. Natura sic̃ cai
& abel: esau & iacob parus & andre¬
as Cognatione. ut abraham & lodh
uixta quod ipse abraham ait. Nequeso
sit uirgium int̾ me &te: int̃ pastores
meos & pastores tuos. fratres eñi sumꝰ
Dimilit̃ & icicob. & laban: eodem la¬
ban dicente. Num quia sr̃ m̃s es
gratis seruies michi: gente sic̃ om̃s
iud xi fr̃s dictis: dicente ipso legis
litore moyse. Si constituendo cons¬
litueris suꝑ te regem: nĩ habebis
potestatem alie gentis hominem
constiturre. sed eum quisit frat̃
tiuus : id ẽ. degente tua. Dilectione:
estis. Eodem.mͦ. fr̃s dñi cognatio¬

Expanded text:
Matthaeus ait: « Donec peperit filium suum Matthaeus ait: « Donec peperit filium suum primogenitum , » occasionem trahere voluerunt haeretici, beatae Mariae virginitatem infamare cupientes. Dixerunt enim eam alios filios post Dominum ris variis modis vocantur. Aliquando enim natura fratres dicuntur, aliquando cognatione, aliquando gente, aliquando etiam dilectione. Natura, sicut Cain et Abel, Esau et Jacob, Petrus et Andreas. Cognatione, ut Abraham et Lot, juxta quod ipse Abraham ait: « Ne, quaeso, sit jurgium inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, fratres enim sumus . » Similiter Jacob et Laban, eodem Laban dicente: « Num quia frater meus es, gratis servies mihi? » Gente, sicut omnes Judaei fratres dicti sunt, dicente ipso latore legis Moyse: Si constituendo constitueris super te regem, non habebis potestatem aliae gentis hominem constituere, sed eum qui sit frater tuus, id est de gente tua. Dilectione, estis . » Eodem modo fratres Domini cognatio
Abbreviated transcription (Latin):
num factus: & habitu inuentꝰ ut
homo. Et uidimus głam eius. glo¬
ricm qucisi unigeniti apatre
iam eius uiderunt inhumanitate:
qui uidẽ rĩ poterant indiuinitate
Quia quam ante incarnationẽ uide
ñ poterant: uiderunt postquã caro
factum.ẽ. Glam igitur dĩ latentis
in homine: illi specialit̃ uider̃. qͥ eũ
miraculis coruscantem conspicere
meruer̃. Illi quoque eius gloriã ma¬
talia reuelatasunt: & perquem talia
signai mons tratasunt: quȩ nullos fa¬
cere poss&. nisi qui unigenitus pa¬
tris.eẽt. Nam& post resur rectionẽ
sp̃s sanctus eos dem discipulos obum¬
brare atq replere dignatus. ẽ. ut
perhaec & unigenitum dĩ cognos¬
cerent filium. & ex matre pͥmogeni¬
tum. Sedhec.ẽ. differenciai in ter
unigenitũ & pͥmogenitũ. quia ñ om̃s
primogeniti. unigeniti. sed om̃s uni¬
geniti primogeniti uocantur. Primo¬
genitũ enĩdicimus: non solum quẽ
alii secuntur: sel &iam quem nullꝰ
p̃cedit. Ex eo aut̃ quod eucngelista

Expanded text:
factus, et habitu inventus ut homo . » « Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre. » Gloriam ejus viderunt in humanitate, qui videre non poterant in divinitate, quia quam ante incarnationem videre non poterant, videre postquam Verbum caro factum est. Gloriam igitur Dei latentis in homine, illi specialiter viderunt, qui eum miraculis coruscantem conspicere meruerunt. Illi quoque ejus gloriam matalia revelata sunt, et per quem talia signa sunt monstrata, quae nullus facere posset, nisi qui Unigenitus Patris esset. Nam et post resurrectionem Spiritus sanctus eosdem discipulos obumbrare atque replere dignatus est, ut per haec et unigenitum Dei cognoscerent Filium, et ex matre primogenitum. Sed est differentia inter unigenitum et primogenitum, quia non omnes primogeniti unigeniti, sed omnes unigeniti primogeniti vocantur. Primogenitum enim dicimus, non solum quem alii sequuntur, sed etiam quem nullus praecedit. Ex eo autem quod evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur. aluce. scilic& axp̃o: cuius
ocusis nuda & aꝑtas̃ om̃ia. Psalmis¬
ta testante quiait. Vultus autẽ
dñi: suꝑ facientes mala. Verbi gr̃a.
solem. sicut ipse non uid& lumẽ
solis sed circum funditur ab ipso:
sic pre dicti homines ñ uident.
sed uidentur ab eo. Et idõ quia ds̃
eos uid&: lux in tenebris luc&. id ẽ
impsis hominib Velcerte intene¬
bris lux luc&: quia ipsa sa pientia
ꝑ quã nos homines .xẽ. cognosci¬
mus. & aliquid facere intelligimꝰ¬

Expanded text:
videntur a luce, scilicet a Christo, cujus videntur a luce, scilicet a Christo, cujus oculis nuda et aperta sunt omnia, Psalmista teste, qui ait: « Vultus autem Domini super facientes mala . » Verbi gratia, solem, sicut ipse non videt lumen solis, sed circa confunditur ab ipso, sic praedicti homines non vident Deum, sed videntur a Deo: et ideo quia Deus hos videt, lux in tenebris lucet, id est, in ipsis hominibus; vel certe in tenebris lux lucet, quia ipsa sapientia per quam nos homines esse cognoscimus, et aliquid facere intelligim
Abbreviated transcription (Latin):
sub infertur. Et lux intenebris
luc&. & tenebre ram ñ conp̃hender̃.
Tenebre enim hominessunt: in qui.
homicide. ad ulteri. raptores. n¬
mundi. & hissimilium patratoes.
Dequibus ꝑ ioħm dicitur. Om̃is qui
odit frem suum. in tenebris. ẽ ꝗ in
tenebris ambulat: et nescit qͦrtit
quia tenebre excecauer̃ ocilos eiꝰ.
Unde & apostolus credentibis ait.
Fuistis aliquando tenebre: nunc
aut̃ lux in dño. Sed lux intt̾nebris
luc&: quia hi quicar nalit̾ uiuunt.
deignorantia excusationłs habere
non possunt: quando sapientessunt
ut faciant mala. bene autem face¬
re nesciunt. Quia enim sensum ra¬
tionalem. perquẽ & dm̃ & enis uo¬
luntate possunt cognoscere carna¬
liter uiuentes obtenebrant. lux inte¬
nebris luc&. & tenebre eã non con¬
prehenderunt. Sol& autem contin¬
gere aliquotiens. ut maioris sens
acumine hiqui carnalit̾ uiuunt
splendeant. quam illi quisim pliciter
tenebris luc&: quiã quam ius im¬
qui homines non uideant lucem

Expanded text:
Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Tenebrae enim homines sunt iniqui, homicidae, adulteri, raptores, immundi, et his similium patratores. De quibus per Joannem dicitur: « Omnis qui odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo eat, quia tenebrae excaecaverunt oculos ejus . » Unde et Apostolus credentibus ait: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . » Sic lux in tenebris lucet, quia hi qui carnaliter vivunt, de ignorantia excusationem habere non possunt, quando sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt. Quia enim sensum rationalem, per quem et Dominum et ejus voluntatem possunt cognoscere, carnaliter viventes obtenebrant, lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Solet autem contingere aliquoties ut majoris sensus acumine, hi qui carnaliter vivunt, splendeant quam illi qui simpliciter,tenebris lucet, quia quamvis iniqui homines non videant lucem,
Abbreviated transcription (Latin):
mus astimar&: subdit. Haben¬
tes nom̃ eius: & nomen patris
eius scriptum in frontibus suis. Quod
dicit nom̃ eius intelligitur agni: &
nomen patris eius intelligitur dei.
Et audiui uocem decelo. id .x̃. de ec¬
cła: quaecelum sepius indiuinis

Expanded text:
mus aestimaret, subdit: Habenmus aestimaret, subdit: Habentes nomen ejus, et nomen patris ejus scriptum in frontibus suis. Quod dicit, nomen, intelligitur agni, et nomen patris ejus, intelligitur Dei Patris. Et audivi vocem de coelo. Id est, Ecclesiam, quae coelum saepiu
Abbreviated transcription (Latin):
Virtutis & ꝓtectionis ei prestans:
ad uitorium & munimen. Nota
qđ bestia supperius in arrna ma¬
ris : agnus in monte sion stare per¬
hib& ur. Et cum eo centũ quadra¬
gnita .iiii. milia. Hic .ẽ. numerꝰ
populi dĩ. Hicsinitus numerus
ponitur: pro instnto. & sacratus
sacrati: significationẽ mis terii.
Namt̃nario numero. triplicato.
sit nournariꝰ & quat̃ nariꝰ. quat̃
ducto: sedeci faciunt. Nouies
aut̃ decies sexies: centũ quadra¬
ginta .iiͦiiͬ. ad implentur. Quo
numero: uinginti examinis
insimiata .ẽ. plenitudo ut cũ
deistis tam copiosa dicit᷑ multi¬
tudo: cet̾is aecclae menbris non
dubit& ur. Habentes nomen eius:
tibus suis. Supperiꝰ enĩ dixerat.
debestia ascendente d& erra. qđ
facer& om̃s pussillos: & magnos
diuites & pauꝑes. liberos & ser¬
uos habe karacter in dex tera
manu. & in st ontibus suis: hic
autẽ. haec contrario deser uis
dei uetam uehem̃ti perseci cio¬
nis in p&i. uel succubuis se ali¬
quem: uel perisse infirmus ani¬

Expanded text:
virtutis et protectionis ei praestans adjutorium et munimen. Nota quae bestia superius in arena maris, agnus in monte Sion stare perhibetur, et cum illo centum quadraginta quatuor millia. Hic est numerus populi Dei, hic finitus numerus ponitur pro infinito, et sacratus secreti significatione mysterii. Nam ternario numero triplicato fit novenarius, et quaternario quater ducto sedecim faciunt. Novies autem decies sexies centum, quadraginta quatuor implentur, quo numero virginei examinis mystice insinuata est plenitudo, ut cum de istis tam copiosa dicitur multitudo, de caeteris Ecclesiae membris non dubitetur. Habentes nomen ejus, tc. Superius enim dixerat de bestia ascendente de terra, quod faceret omnes pusillos, et magnos divites, et pauperes liberos, et servos habere characterem in dextera manu, et in frontibus suis. Hic autem e contrario de servis Dei, ne jam vehementi persecutionis impetu, vel succubuisse aliquem, vel periisse, infirmus ani
Abbreviated transcription (Latin):
Exi& uirga deradice iesse. & flos
dera dice eius ascend&. Nos aut̃
dicimus: quia sifixum descrip¬
turis posuiss& euangelista testi¬
moniũ: non dicer & per prophas.
sed perpropham. Om̃s eñĩ propħr dñm
nazar eum uocant. quia scm rum pre¬
dicant. Ipse. ẽ. enim deqͦ perdanibelẽ
dicitur. Cum uenerit sc̃s sc̃orũ: cessa¬
bit uncrio. Et dauid. Nondabis sc̃m
tuum: uidere corrupcionẽ. Et iterũ
Scitote qm̃ mirificauit dñs sc̃m suũ¬

Expanded text:
Exiet virga de radice Jesse, et Nazaraeus Exiet virga de radice Jesse, et Nazaraeus de radice ejus ascendet . Nos autem dicimus quia si fixum de Scripturis posuisset Evangelista testimonium, non dixisset per prophetas, sed per prophetam. Omnes enim prophetae Dominum Nazaraeum vocant, quia secundum eum praedicant. Ipse enim est de quo per Danielem dicitur: Cum venerit Sanctus sanctorum, cessabit unctio . Et David: Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem , Et iterum: Scitote quoniam mirificavit Dominus Sanctum suu
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo gentiũ intrauerit: tunc
omnis isrł saluus fi&. Sed quia in ec¬
cła man&. & manebit: audiamus
ubi habitauerit. Et am monitus in
somnis. secessit in partes galilȩ ȩ.
& ueniens inquid habitauit inci¬
uitatem: queuocatur nazar&h.
Quia enim nazar&h flos suie uirgul¬
tum int̾p̃tatur: significat aeccłam.
quae & florem hab& munditiae : &
gulti pulchritudinem: ammiraba¬
tur sponsus. in canticis canticorũ
dicens. Que .ẽ. ista que ascendit
ꝑdesertum sicut uirgula sumi
exaromatibus. myrre & turis.
& uni uersi pulueris prgm̃tarii:
cuu iterum uoce sponsi dicitur.
Ego flos campi: & liliũ conualliũ.
Et quia excła depresentis uitar
amore ad celeste desideriũ tran¬
sit: recte &iam nazar& galilxe
dicitur. que trans migratio in
ut ad impler&ur quod dictum
cabitur: hoc testimoniũ ut di¬
ximus. in septua ginta int̾ p̃tib
non habetur. Non nulli enim
deisae prophȩ libro. sumptum
.eẽ. uolunt: ubi scriptum es⁊.

Expanded text:
nitudo gentium intraverit, tunc nitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit . Sed quia in Ecclesia manet et manebit, audiamus ubi habitaverit. Et admonitus in somnis, secessit in partes Galilaeae: et veniens, habitavit in civitate quae vocatur Nazareth. Quia enim Nazareth flos sive virgultum interpretatur, significat Ecclesiam, quae et florem habet munditiae et gulti pulchritudinem admirabatur sponsus, in Canticis canticorum dicens: Quae est ista quae ascendit per desertum sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae, et thuris, et universi pulveris pigmentarii ; cui iterum voce sponsi dicitur: Ego flos campi, et lilium convallium . Et quia Ecclesia de praesentis vitae amore ad coeleste desiderium transit, recte etiam Nazareth Galilaeae dicitur, quae transmigratio intut adimpleretur quod dictum cabitur ; hoc testimonium, quod diximus, in Septuaginta Interpretibus non habetur. Nonnde Isaiae prophetae libro sumptum esse volunt, ubi scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ helye & enoc. ineũ credider̃.
Vnde cum egiptum deferri iubetur:
fugere & hac in nocte precipitur.
cumuͦ ad terram isrł reuertitur.
nec noctis sit mentio. Quia quos
nunc propt̃ incredulitatem inte¬
nebris deserit: circa finem sȩculi
laus aut̃ unus fuit deherodis filuis
quem post se ad regnandum in uide¬
a heredem instituerat: sead pꝰ ea
insolentiã eum accus antibus iu¬
deis. iuditio senatus. apud uien¬
nam quae galliarum est urbs.
exilio relegatus. finiuit uitam.
Archelaus aut̃ qui uincens leo in¬
terp̃tatur. anti xp̃m significat:
qui ad tempus in sanctis uictori¬
am habebit. & qua sileo t̾ribił
appa rebit. In illam .gͦ. partem
quaregnabat archelaus. ioseph
cũ puero ire noluit. quia millã
partem populi uid airum quȩ
sidem non habitabit. Post necẽ
airẽ archelai xp̃c ad t̾ram isrł
reuertitur: quia post int̾ fecti¬
onẽ antixp̃i. si nagoga in eum
creditura ẽ. ut ait a płs. cũ ple¬

Expanded text:
cationem Eliae et Enoch in eum crediderint. cationem Eliae et Enoch in eum crediderint. Unde cum Aegyptum deferri jubeatur et fugere, hoc in nocte praecipitur: cum vero ad terram Israel revertitur, nec noctis fit mentio: quia quos nunc propter incredulitatem in tenebris deserit, circa finem saeculi laus autem unus fuit de Herodis filiis, quem post se ad regnandum in Judaea Herodes instituerat, sed postea insolentiam ejus accusantibus Judaeis, judicio senatus apud Viennam, quae Galliarum est urbs, exsilio relegatus, vitam finivit. Archelaus autem, qui vincens leo interpretatur, Antichristum significat. Qui ad tempus in sanctis victoriam habebit, et quasi leo terribilis apparebit. In illam ergo partem qua regnabat Archelaus, Joseph cum puero ire noluit, quia in illam partem populi Judaeorum, quae in fidem non habitabit. Post necem autem Archelai Christus ad terram Israel revertitur, quia post interfectionem Antichristi synagoga in eum creditura est, ut ait Apostolus: Cum ple
Abbreviated transcription (Latin):
qui uicinior ad stabat achi ab no¬
mine: manum cũgladio retraxis¬
s&. Ialem igitur herodes habuit
finem: qui propt̃ saluatoris hodi¬
um multum sanguine̾ fuderat
innoxium. Quo defuncto: ecce
angelus dñi iterum apparuit
in somnis ioseph megypto dicens.
Surge & accipe puerum. & ma¬
ti sunt eiũ: quiquerebant animã
pueri: Qui consur gens: accepit
puerum. & matrem eiꝰ: & uenit
in terrã isrł. Et quia non dixit
desunctus. sea defuncti: exhis
angeli uerb intelligimus multos
principes iudaeorum cũ hero de
innece domini consensisse. Et
idõ diuina ultione actum est.
ut multi exhis cũ illoperir ent.
cũ qͦ in nece dñi consenserant:
Spiritalit̃ .uͦ obitus herodis. t̃mi¬
num significat inuidiose conten¬
tionis: quanunc uidra contra erłam
seuit. Quod aut̃ post obitũ herodis pu¬
er is ad t̾ram isrł.ẽ. reuersus. sig¬
nificat quia circa finem seli. ad sina¬
gogam. ẽ. reuersurus. cum ꝑ predi¬

Expanded text:
qui vicinior astabat, Achiab noqui vicinior astabat, Achiab nomine, manum cum gladio retraxisset. Talem igitur Herodes habuit finem, qui propter Salvatoris odium, multum sanguinem fuderat innoxium. « Quo defuncto, ecce angelus Domini iterum apparuit in somnis Joseph in Aegypto, dicens: Surge et accipe puerum et maerebant animam pueri. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus, et venit in terram Israel. » Et quia non dixit, defunctus, sed defuncti, ex his angeli verbis intelligimus, multos principes Judaeorum cum Herode in nece Domini consensisse: et ideo divina ultione actum est, ut multi ex his cum illo perirent, cum quo in nece Domini consenserant. Spiritualiter vero obitus Herodis, terminum significat invidiosae contentionis, qua nunc Judaea contra Ecclesiam saevit. Quod autem post obitum Herodis puer Jesus ad terram Israel est reversus, significat, quia circa finem saeculi ad synagogam est reversurus, cum per praedi
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃. Noui iudaeos demea morte
gauisuros: sed honorabiles exeqͥ¬
as habe potero explantu gentiũ.
siuos meis uolueritis parare pre¬
ceptis. Et mox ut ego sp̃m exala¬
uero: om̃s principes iudae orum.
quos incustodia reclusi int̾ficiatis.
Sicq ficit: ut qui ilemea morte gau¬
dere cupiunt. suorum ciuiũ in¬
teritum lugere cogantur. Et ne
abeorum sanguinis effusione ma¬
num retraherent: singulis quin¬
uissit. Cumq dolore in genti an¬
gustiarerur : antipatrem filium
suũ. quem quasi aecẽ pater na
tractantẽ in uinculis religauerat:
iussit int̃ficere. eo quoa audita eiꝰ
morte gauisus nunciaretur. Lam
.uͦ. tantis malis obsessus: & quia se
ui uere non posse cognouerat. mor¬
tem accelerare cupiebat. Vnde
quadam die cum resediss&. iussit
sibi dari pomum. & ad eius pur¬
gationem gladium. Cumq suꝑ
sinis tram recubiuss& ictũ ferien¬
tis inse ipsum librauit. seq pro¬
pria manu ꝑcussit. atq statim
uitam finiss&. nisi unus examicis

Expanded text:
dixit: Novi Judaeos de mea morte gavisuros, sed honorabiles exsequias habere potero ex planctu lugentium, si vos meis volueritis parere praeceptis, ut mox cum ego spiritum exhalavero, omnes principes Judaeorum, quos in custodia reclusi, interficiatis. Sicque fiat, ut qui de mea morte gaudere cupiunt, suorum civium interitum lugere cogantur. Et ne ab eorum sanguinis effusione manum retraherent, singulis quinjussit. Cumque dolore ingenti angustiaretur, Antipatrum filium suum, quem quasi de nece paterna tractantem vinculis religaverat, jussit interficere, eo quod audita ejus morte gavisus nuntiaretur. Jam vero tantis malis obsessus, et quia se vivere non posse cognoverat, mortem accelerare cupiebat. Unde quadam die cum resedisset, jussit sibi dari pomum, et ad ejus purgationem gladium. Cumque super sinistram recubuisset, ictum ferientis in seipsum libravit, seque propria manu percussit, atque statim vitam finisset, nisi unus ex amicis
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias agni canticũ nouum
quod cantabitis: incr̃ taris ur̃is.
Utique tale: quale nemo pot̾it
dicere nisiuos. Sic enim uos uidit
inapocalipsim: quidam prece¬
teris dilectis agno: quidis cum¬
bere super pectus eius solitꝰ erat.
Ipse uos uidit duo decies duo¬
dena milia sc̃orum crtari zoꝵ
inlibate uirginitatis in corpore.
in uolate ueritatis in corde
Seqͥmini agnum: quia & agni
caro: utique uirgo. Sequimi¬
nieum uirginitate cordis &
carni. quo cũq ierit. Quid ẽ¬
nim sequi. nisi imitari : quia
uobis exemplum. ut se quami¬
ni uestigia eius. His qui cum

Expanded text:
nuptias Agni canticum novum, nuptias Agni canticum novum, quod cantabitis in citharis vestris, utique tale, quale nemo poterit dicere nisi vos. Sic enim vos vidit in Apocalypsi quidam prae caeteris dilectus Agno, qui discumbere super pectus ejus solitus erat, ipse vos vidit duodecies duodena millia sanctorum citharoedorum illibatae virginitatis in corpore, inviolatae veritatis in corde. Sequimini Agnum, quia et Agni caro utique virgo. Sequimini eum virginitate cordis et carnis quocunque ierit. Quid est enim sequi, nisi imitari? quia inquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus » . Hi em
Abbreviated transcription (Latin):
ti uesti mentis albis. Quisiue de¬
calogum dupplicatũ: & qͣ tuor
significat euangelia. siue duo¬
derim apłis: & duodecim patri¬
archas. id.ẽ. nor. abraam. isa¬
ac. iacob. moysen. aaron. iosue.
isaiam. iheremiam: ezechiel.
d&erra. Singularit̃ canticum ag¬
nocantare .ẽ. cũ eo in perp&uũ.
p̃cunctis fidelibus &iam decar¬
nis incorruptione gaudere. Qd
tam̃ electi c&eri canticũ audi¬
re possunt: lic& dicere neque¬
unt. quia ꝑcaritatẽ quidem
illorum celsitudine l&atisunt:
quam uis eorũ prȩmia non ad¬
sungunt. Uirgines enim sunt hise
Hac pulcre bratus augus tinus. uir¬
gines amonendo exposuit. Per¬
gite inquiens scĩdĩ pueri & puelle
mares ac femine celibes. & innup¬
te: ꝑgite per seuerant̃ infinẽ. Lau¬
date dñm: dulcius quem cogita¬
tis uberiꝰ. Sperate faciluis. cui ser¬
uitis: instantius. Amate ardentius.
cui plac&is adtentuuis. Lumbis ac¬
cinctis. & lucer nis ardentibus: ex¬
pectate dominum. quando ue¬
niat anupcus. Uos afferetis ad

Expanded text:
Qui sive decalogum duplicatum et quatuor significant Evangelia, sive duodecim apostolos, et duodecim patriarchas, id est, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, Moysen, Aaron, Josue, Isaiam, Hieremiam, Ezechielem empti sunt de terra. Singulariter canticum agno cantare, est cum eo in perpetuum prae cunctis fidelibus etiam de carnis incorruptione gaudere. Quod tamen electi caeteri canticum audire possunt, licet dicere nequeunt, qui per charitatem quidem ex illorum celsitudine laeti sunt, quamvis ad eorum praemia non assurgunt. Virgines enim sunt, hi qui c pulchre beatus Augustinus virgines admonendo exposuit. « Pergite, inquiens, sancti Dei pueri et puellae, mares ac feminae, celibes et innuptae, pergite perseveranter in finem. Laudate Dominum dulcius, quem cogitatis uberius. Sperate felicius, cui servitis instantius. Amate ardentius, cui placetis attentius. Lumbis accinctis et lucernis ardentibus exspectate Dominum, quando veniat a nuptiis. Vos afferetis ad
Abbreviated transcription (Latin):
imatu & infra pueros occidere iuis
sit: hoc .ẽ. apuero duorum annoꝵ
usq ad ꝓuerum unius noctis.
Quod urro dicitur secdm tempus
quod ex quisierat amagis. traduis
historiae iosephi uidelic& & egisipi.
quod eo tempore quando natum
regem iuda orum amagis audi¬
erat: accusantib aduersariis. uoca¬
tus ab imperatore: romamuenit.
Et cum ueniss& ante caesarem & an
callidus animo & prudens eloqͥo.
potentissime & honestissune pur¬
gauit: quecumq sibi fuerant ob¬
iecta. Cumq alit̾ abinimicis pu¬
taretur: maiori gła abinpera¬
tore.ẽ. exaltatus. in tantũ ut ei
regium diadema tribuer&. et
regnandi potes tatem inuidra
confirmar&. Et cum post duos
annos in magna głã uideã. eẽt.
re uersus: recogitans quod au¬
dierat amagis natũ. eẽ. r egem
iudeorum. mittens occidit om̃s
pueros qui erant m beth leem:
& in omibus finibus eius. ab ima¬
tu & infra. scđm tempis. quod
ex quisierat amagis. Estimans utdi¬

Expanded text:
bimatu et infra » pueros jussit occidere, bimatu et infra » pueros jussit occidere, hoc est, a puero duorum annorum, usque ad puerum unius noctis. Quod vero dicitur: « Secundum tempus quod exquisierat a magis, » tradunt historiae Josephi et Hegesippi, quod eo tempore quando natum regem Judaeorum a magis audierat, accusantibus adversariis, vocatus ab imperatore, Romam venit: et cum venisset ante Caesarem et callidus animo et prudens eloquio, potentissime et honestissime purgavit quaecunque sibi fuerant objecta. Cumque aliter ab inimicis putaretur, majori gloria ab imperatore est exaltatus, in tantum ut ei regium diadema tribueret, et regnandi potestatem in Judaea confirmaret: et cum post duos annos in magna gloria in Judaeam esset reversus, recogitans quod audierat a magis natum esse regem Judaeorum: « Mittens occidit omnes pueros qui erant in Bethlehem, et in omnibus finibus ejus, a bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a magis, » aestimans, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
amagis: mitters occidit om̃s pu¬
eros qui erant inbechleem & ii.
omnib finibus eius. abimatu& in¬
fra: scđm tempus qđ exquisierat
amagis. Quod aut̃ ait. Tunche¬
rodes̃ uidens. qm̃ illusus. eet. ama¬
respicit. ubi dictũ.ẽ. Quia cũ
herodes mitter& magos inbeth¬
leem: dixit. Ite : & int̾rogatedi¬
ligenter depuero. Et reliqua. Sed
quia responso accepto in somnis:
ne redirent adherodem. ꝑ aliam
uiam reuersisunt in regionem
suam: uidens suas insidias. esse
frustratas: iratus.ẽ. ualde. quod
illusus. eẽt. amagis. Et quia oc¬
culte perdere. nõn potuit pue¬
rum: in manifestam ꝑsecutionẽ
continuo exarsit. Et mittens. occidit
om̃s pueros quierant inbechleẽ: et
in om̃ibus finibus eius. Putabat enĩ
quod si om̃s pueri occider entur:. unꝰ
quem quer ebat euade non poss&.
non estimans infelix. quia non .ẽ.
consilium. ñ. ẽ. sapientia. non est
prudentia contra dũm. Unde ab

Expanded text:
a magis, mittens occidit omnes pua magis, mittens occidit omnes pueros, qui erant in Bethlehem et in omnibus finibus ejus, a bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a magis. » Quod autem ait, « Tunc Herodes videns quoniam illusus esset a marespicit, ubi dictum est, quia cum Herodes mitteret magos in Bethlehem, dixit: « Ite et interrogate diligenter de puero , » et reliqua. Sed quia responso accepto in somnis ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam, videns suas insidias esse frustratas, iratus est valde, quoniam illusus esset a magis. Et quia occulte perdere puerum non potuit, in manifestam persecutionem continuo exarsit. « Et mittens occidit omnes pueros qui erant in Bethlehem, et in omnibus finibus ejus. » Putabat enim, quod si omnes pueri occiderentur, unus quem quaerebat evadere non posset, non aestimans, infelix, quia non est consilium, non est sapientia, non est prudentia contra Deum. Unde « a
Abbreviated transcription (Latin):
cum uertebat eloquiũ: uidȩi
prudenti consilio dicunt fac¬
tum. ut ubi cumq manifeste
defilio mentio fier&: aut alit̃
inter pretarentur. aut om̃i no
p̃t̃ mitterent: ne pto lomeus qͥ
unius dĩ cultor uidebat᷑. tri¬
nitate non in telligendo: in
uarios dõs incider&. Unde plu¬
ra innr̃is codicibus leguntur:
que inseptuaginta int̾̃ p̃tibus non
habentur. Sicut . ẽ. hoc. Exagipto:
uocauifilium meum. Et illud. Qm̃
nazar eus uocabitur. Et uidebunt :¬
inquem trans fixerunt. Non nulli
autem hoc testimonium denumero¬
rum libro sumptũ uoluerunt esse.
Illud scilic& abalaam diuino. ubi
scriptum .ẽ. Ds ex eigipto uocauit
eum: & gła eius. quasi unicornis.
Quod quam iuis deiudrorũ populo
possit intelligi: qui de xgypto ad
terram reꝓmissionis uocatus.ẽ. po¬
test & defilio dĩ accipi. qui post o¬
bitum herodis monente angelo
ad terram isrł .ẽ. reuersus. Tunc
herodes uidens. qm̃ illusus. ẽẽc

Expanded text:
cum vertebant eloquium, Judaei cum vertebant eloquium, Judaei prudenti consilio dicunt factum, ut ubicunque manifeste de filio mentio fieret, aut aliter interpretarentur, aut omnino praetermitterent, ne Ptolemaeus, qui unius Dei cultor videbatur, trinitatem non intelligendo, in varios deos incideret: unde plura in nostris codicibus leguntur, quae in Septuaginta interpretibus non habentur, sicut est hoc : « Ex Aegypto vocavi filium meum. » Et illud: « Quoniam Nazaraeus vocabitur. » Et: « Videbunt in quem transfixerunt. » Nonnulli autem hoc testimonium de Numerorum libro sumptum voluerunt esse, illud scilicet Balaam divini, ubi scriptum est: « Deus ex Aegypto vocavit eum, et gloria ejus quasi unicornis . » Quod quamvis de Judaeorum populo possit intelligi, qui de Aegypto ad terram repromissionis vocatus est, potest et de Filio Dei accipi, qui, post obitum Herodis, iterum monente angelo, ad terram Israel est reversus. « Tunc Herodes, videns quoniam illusus esset