comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liber pͥmus adu̾sus eos conscriptꝰ ẽ. qui tanqͣ max¬
me sapientẽ xp̃m uł honorant. uł honorare se
fingunt. & idõ nolunt eugłio credere. quiañ ab ipso
illa conscripta st̃ s ab eiꝰ discipulis. quos existimant
ei duunitatẽ qua crederet᷑ ds̃ errore tribuisse.
In quo libro qđ dixi ex abrah̃. Q cepisse gentem
hȩbreꝙ. est quidẽ & hoc credi.bile. ut hebrei
uelut habrahei dicti ẽẽ uideant᷑. s ex illo intelli¬
gunt᷑ appellati qui uocat᷑ heber. tanꝗͣ hebrei.
De qua re inlibro sexto decimo de ciuitate dĩ satis
disserui. In sc̾o aut̃ cũ agerẽ de duobꝰ patribꝰ
ioseph. a baltero dixi genitũ ab altero a doptati
s dicendũ fuit alteri adoptatũ. Defuncto enĩ
qđ magis credendũ ẽ scđ̃m legẽ fuerat adoptat¬
qm̃ qui cũ genuit eiꝰ matrẽ sris de functi con¬
iugẽ duxerat. Item ubi dixi. lucas uͦ ad ipsum
dauid ꝑnathan ascendit. ꝑ quẽ ꝓpħam ds̃ peccatũ

Expanded text:
liber adversus illos conscriptus est, qui tanquam maxime sapientem Christum vel honorant vel honorare se fingunt; et ideo nolunt Evangelio credere; quia non ab ipso illa conscripta sunt, sed ab ejus discipulis, quos existimant ei divinitatem, qua crederetur Deus, errore tribuisse. In quo libro quod dixi, Ex Abraham cHebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatquoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
multo diligentius. in quo appar& quẽ admodum
eorũ adu̾sus ȩccliam catholicã impiũ ac suꝑbissimũ
errorẽ sola fũditus maximianistarũ causa sub¬
Io ipso tp̃r quo contra donatistas uehementer
exercebam᷑ & contͣ pelagianos exerceri iã ceꝑaniꝰ
amicꝰ quidã misit mͥ qͥnq a hartagine quȩstiones.
& rogauit ut eas illi scribendo exponerẽ. Quȩ sunt.
Quid sibi uelit uox illa dñi. ds̃ds̃ meus ut qͥd me dere¬
liquisti. & quid sit qđ ait apłs. ut in caritate radicati
& fundati p̃ualeatis cõp̃hendere cõ om̃ibꝰ scis quȩ sit

Expanded text:
multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum eorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subEo ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et funda
Abbreviated transcription (Latin):
uolui. hoc ẽ de unico baptismo. Inquo libro illud qđ dixi
constantinũ ĩꝑatorẽ donatistis criminantibꝰ ordina¬
torẽ ceciliani felicẽ aptugnensẽ ñ negasse accusationibꝰ
locũ. quãuis cos inceciliani fictis criminib calum¬
niosos fuiss& exꝑtus inordine tẽporũ postea consi¬
deratũ alit̾ iiuentus est. Nam pͥus memoratꝰ imꝑator
causam felicis fecit audiri aꝓconsule ubi legitur
absolutꝰ. & postea ipse cecilianũ cũ accusatorib eiꝰ
auditũ cõꝑit innocentẽ. ubi eos exꝑtꝰ ẽ ineiꝰ cri
minibꝰ calũniosos. Qui ordo tẽporũ ꝑ consules de¬
claratꝰ multo uehementius inea causa calũnas
donatistarũ conuincit penitꝰq subu̾tit qđ alibi
ostendimꝰ. Hic lib̾ sic incip̃. Respondere diuersa
sentientibꝰ. De maximianist is contͣ donat istas. ł .i.
cripsi etiã librũ int̾ cetera contra. XXXUI.¬
donatistas ñ breuissimũ sic̃ antea s grandem

Expanded text:
uolui, hoc est de unico baptismo. In quo libro illud, quod dixi: uolui, hoc est de unico baptismo. In quo libro illud, quod dixi: Constantinum imperatorem .Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianum fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus eminibus calumniosos. Qui ordo temporum per consules declaratus, multo vehementius in ea causa calumnias Donatistarum convincit, penitusque subvertit: quod alibi ostendimus. Hic liber sic incipit: Respondere adversa T LXI. DE MAXIMIANISTIS CONTRA DONATISTAS LIBER VNVS. Scripsi etiam librum inter cetera contra Donatistas non breuissimum, sicut antea, sed grandem
Abbreviated transcription (Latin):
s quia ab alus dicerent᷑ exposuit. quȩ tam̃ postea
hereticus ꝑtinacissima animositare defendit. Celestius
uͦ discipulus eiꝰ iam ꝓpt̃̾ tales assertiones aput karta¬
ginẽ inepiscopali iudicio uͥ ego ñ int̾fui excõmunica¬
tionẽ meruerat. In scđo libro quodã loco hoc qͥbusdã
inquã. Infine largiet᷑ ut mortẽ repentina cõmutati¬
one ñ sentiant. seruans locũ diligentiori de hac re
inquisitioni. Aut enĩ ñ morientur. aut de ista uita
in mortẽ. & de morte in ęt̃nam uitam celerrima
cõmut᷑ione tãꝗͣ in ictu oculi transeundo mortem
ñ sentient. Hoc opꝰ sic incip̃. Quãuis in mediis & magnis
baptismo amicus quidam meus nescio a quo
donatista pb̃ro accepit. indicante qđ petilianꝰ ep̃s eorũ
constimensis eũ scripserit. Hunc ad me ille attulit. ac
uehement̾ ut ei responderẽ rogauit & factũ est. Librũ
aut̃ etiam meũ in quo respondi eundem titulũ habere

Expanded text:
sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, . seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient. Hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis et magnis ico baptismo amicus quidam meus a nescio quo Donatista presbytero accepit indicante, quod Petilianus episcopus eorum Constantiniensis eum scripserit. hunc ad me ille adtulit ac uehementer, ut ei responderem, rogauit. librum autem etiam meum, in quo respondi, eundem titulum habere
Abbreviated transcription (Latin):
pelagianã heresĩ scribere. cont᷑ quã pͥus cũ opus
erat ñ scriptis s sermonibꝰ & collocut ionibꝰ agebamꝰ
ut qͥsq nr̃m poterat. ͣdebebat. Missis gͦ mͥ a tchar¬
tagine quȩstionibꝰ eoꝵ quas scribendo dissoluerẽ.
scripsi pͥmũ tres libros quorũ titulus ẽ de peccatoꝵ
meritis & remissione. ubi maxime de baprismate¬
disputat᷑ paruulo ꝓpt̃ originale peccatũ. & de
gra dĩ qua iustisicam᷑ hoc ẽ iusti efficim̃. quaniũs
in hac uita nemo ita seruet mandata iusticiȩ ut
ñ sit ei necessariũ ꝓsius peccat is orando dicere. di¬
mitte nob̾ debita nr̃a. contͣ quȩ omĩa sentient es
illi. nouã heresim condiderunt. In his aut̃ libris
tacenda adhuc arbitratꝰ sũ nomina eorũ. sic eos
facilius posse corrigi sperans. ĩmo etiã in t̾cio libro
tandã putaui. pelagii ipsius nom̃ ñ sine aliqua lau¬
de posui. quia uita eiꝰ amultis p̃dicabat᷑. & eiꝰ illa
redargui quȩ insius scriptis ñ exꝑsona sua posuit

Expanded text:
ontra quam prius, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et collocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. Missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum quas rescribendo dissolverem, scripsi primum libros tres, quorum titulus est, de Peccatorum Meritis et Remissione: ubi maxime disputparuulorum propter originale peccatum, et de gratia, qua iustificamur, hoc est iusti efficimur, quamuis in hac uita nemo ita seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem • libris tangenda adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio librotendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit,
Abbreviated transcription (Latin):
deȩccłia recedamꝰ. Quẽ sensũ etiã alias nos¬
& maxiie adu̾sus eosdẽ p̾sentes donatistas incollati¬
one defendimꝰ. hic lib̃ sic incip̃. Probationes rerũ
necessariarũ quodã breuiario collectas ꝓmisimꝰ¬

Expanded text:
de ecclesia recedamus. quem sensum etiam nos alias ede ecclesia recedamus. quem sensum etiam nos alias et maxime aduersus eosdem praesentes Donatistas in conlatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breuiculo collectas promisim
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ ȩscam ualentes caꝑe. lacte nutrit tam̃:
Illi aut̃ ñ insilis paruulis. s in mortuis & ꝑditis cõ¬
putandi sunt. ut siquis eorũ correctꝰ ȩccłiȩ fuerit
copulatꝰ. recte de illo dici possit. mortuus erat &
reuxit. ꝑierat & inuentꝰ ẽ. Hic lib̾ sic incip̃. Qui
timetis consentire ęccłiȩ catholicȩ Contra nescio¬
donatistã ubi similit̾ de absolutione ordinatoris
cȩciliani uerꝰ ordo tẽporis non est. Illud etiã qđ
dixi. ad multitudinẽ izanioꝵ ubi intelliguntur
om̃s hereses. nunꝰ hab& una necessaria coniunction
Dicendũ enĩ fuit. ubi intelligunt᷑ etiã om̃s hereses¬
Nunc uͦ ita dictũ ẽ quasi p̃ter ȩccł̃iam tantũ modo
sunt ⁊ ixania ñ etiã in ȩccłia. cũ ipsa sit regnũ xp̃i
de quo collecturi st̃ angłi eiꝰ messis tp̃r. omĩa scandal
Unde & cipͥanus martyr. & siuident᷑ inquit in eccłia
ẽẽ zizania. ñ tam̃ impediri deb& aut fides aut

Expanded text:
nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipit: Qui timetis consentire ecclesiae catholicae. CAPDonatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum eniNunc vero ita dictum est, quasi praeter Ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in Ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo collecturi sunt Angeli ejus, messis tempore, omnia scandala . Unde et Cyprianus martyr: Etsi videntur, inquit, in Ecclesia esse zizania, non tamen impediri debet aut fides aut
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ hoc uocaret᷑. Cui ego respondens aliũ librũ
scripsi. illa uͦ documenta quę ꝓmiserã eidẽ libello
quo eadẽ ꝓmiserã iunxi. & exutroq unũ ẽẽ uolui.
eũq sic edidi ut inparietib basilicȩ quȩ donat istarũ
fuerat pͥus ꝓpositꝰ legeret᷑. Cuiꝰ titulus ẽ. ꝓbat ionũ
& testimonio contͣ donatistas In quo libro absoluti
ordine posuimꝰ quo postea nobis claruit consulibus¬
diligent̃ inspectis. s. tanꝗͣ post cecilianũ fuerit ab¬
solutꝰ. cũ ante sit factũ. Illud etiã qđ cõmemorato
iudȩ apłi testimonio ubi ait. hii st̃ qui segregant
semet ipsos. animales. spm̃ ñ habentes. ad uinxi etiã¬
dicens de quibꝰ & paulus apłs dicit animalis auten
homo ñ ꝑcipit ea quę sunt sp̃s dĩ. ñ sunt isti illis
coȩquandi. quos om̃ino abęccłia scisma p̾cidit. Istos
qͥppe idẽ apłs paulus paruulos dicit eẽ in xp̃o. quos

Expanded text:
tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum scripsi. illa uero documenta, quae promiseram, eidem libello, quo eadem promiseram, iunxi et ex utroque unum esse uolui eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur. cuius titulus est: probationum et testordine posuimdiligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum. illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiadicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulos dicit esse in Christo, quos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uniu̾sa responsio flagitabat. S cũ uiderẽ desol
maximianensiũ cusa qđ suos scismaticos dãnauer̃
& corũ aliquos rursus insius honoribꝰ receperunt.
baptismũq abeis extra suã cõmunionẽ datũ ñ ret¬
tierunt responderi posse ad cuncta quȩ scriplit.
etiã quartũ librũ addidi. inquo id ipsũ quantũ pot
diligent᷑ atq euident̃ ostendi. Hos aut̃ quatuor libros
quando scripsi iã contra donatistas leges dederat. hono¬
rius imperator. hoc opus sic incip̃. Quantdo ad te
cresconi mea scripta ꝑuenire possent ignorans. Prolu
errorẽ & ꝓcatholica ueritate necessaria documenta
curaui. siue de ȩccłiasticis siue publicis gestis siue de
scripturis canonicis. & pͥmo ad illos eadẽ ꝓmissa direxi.
ut ipsi ea sifieri posset exposcerent. Quȩ cũ uenissent
incorũ quoꝵdã manꝰ nescio qͥs extitit qui suo nonine
tacito contͣ hȩc scriber&. ita se confitens donatistamꝰ

Expanded text:
quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola Maximianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiuerunt, responderi posse ad cuncta, quae scripsit, etiam quartum librum addidi, in quo id ipsum, quantum potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos autem quattuor libros quando scripsi, iam contra Donatistas dederat leges Honorius imperator. Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Cresconi, mea scripta peruenire possent, ignorans. CAPVTerrorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi, si fieri posset, exposcerent. quae cum uenissent in eorum quorundam manus, nescio quis extitit, qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam,
Abbreviated transcription (Latin):
mine pͥus ponens particulatĩ. & sub meo ꝑ singula
responsionẽ meã. S pͥus qđ scripserã anteqͣ totam
repiremꝰ ꝑuenit ad petilianũ. & iratꝰ respondere co¬
natꝰ ẽ in me potius dicens qͥcqͥd eũ libuit. in caula
uͥ om̃ino deficiens. Qđ cũ poss& collatis utriusq nr̃i
scriptis facillime aduerti. tam̃ ꝓpt̃ tardiores quia hoc
ipse respondendo monstrare curaui. sic ẽ additꝰ eidĩ
oꝑi nr̃o lib̵ t̾cius. Hoc opꝰ in pͥmo libro sic incipit.
Nostis nos sepe uoluisse. In scđo aut̃ sic. Primis partibꝰ
epłȩ petiliani. In t̾cio aut̃ sic. Legi petiliane literas tu
etiã quidã donatista cresconius cũ inuenissae
epłam meã qua pͥmas partes quȩ inmanꝰ nr̃as tune
uenerant epłe petiliani redargui putauit mͥ eẽ
respondendũ. & hoc ipsũ scripsit ad me. Cui oꝑi euis
libris quatuor respondi. ita sane ut tribꝰ ꝑagerem

Expanded text:
mine prius ponens particulatim, et sub meo per singula mine prius ponens particulatim, et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam reperiremus, peruenit ad Petilianum, et iratus respondere conatus est in me potius dicens. quidquid eum libuit, in causa uero omnino deficiens. quod cum possit conlatis utriusque nostrum scriptis facillime aduerti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curaui. sic est additus eidem operi nostro liber tertius. Hoc opus in primo libro sic incipit: Nostis nos saepe uoluisse; in secundo autem sic: Primis partibus epistulae Petiliani; in tertio autem sic: Legi, Petiliane, litteras tuas. etiam quidam Donatista Cresconius cum inuenisset epistulam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc uenerant, epistulae Petiliani redargui, putauit mihi esse respondendum et hoc ipsum scripsit ad me. cui operi eius libris quattuor respondi, ita sane, ut tribus peragerem,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dixi. adã imaginẽ dĩ scđm quã factꝰ ẽ ꝑdidisse
peccato. ñ sic accipiendũ ẽ tanꝙͣ in eo nulla remanserit.
s qđ tã defornus. ut reformatione opus haber&. In
qđ sub terris sint. quã rationẽ reddere cur sub t̾ris
eẽ credant᷑ siue dicant᷑. quasi ñ ita sit. Hoc opꝰ sic incip̃.
dendi literis petiliani donatistȩ quas adu̾sus catholicã
scripsit. quã differre ñ potui. & scripsi in hanc rẽ tria
uolumina. quoꝵ. pͥmo pͥmȩ parti epłȩ ipsius quam
scripsit ad suos quia ñ tota iinr̃as manꝰ uenerat s
por parua pars eiꝰ qͣnta potui celeritate & ueritate
respondi. Et iam ipsa epła ẽ ad nr̃os. s idõ inter libros
habet᷑ quia cȩteri duo ineadẽ causa libri ft̃. Postea
qIppe inuenimꝰ totã. eiq tanta diligentia respondi.
quanta fausto manicheo. u̾ba scilicet eiꝰ sub ipsius no¬

Expanded text:
quod dixi, Adam imaginem Dei, secundum quam factus est, perdidisse quod dixi, Adam imaginem Dei, secundum quam factus est, perdidisse peccato , non sic accipiendum est, tanquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In  debuisse, quod sub terris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: dendi Litteris Petiliani donatistae, quas adversus Catholicam scripsit, quam differre non potui. Et scripsi in hanc rem tria volumina, quorum primo primae parti Epistolae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus venerat, sed prior parva pars ejus, quanta potui celeritate et veritate respondi. Etiam ipsa Epistola est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia caeteri duo in eadem causa libri sunt. Postea quippe invenimus totam, eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto manichaeo; verba scilicet ejus sub ipsius no
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate custodiendũ eẽt. uno sic̃ potui uolu¬
mine ostendi. Hic lib̾ sic incip̃. Librũ de bono
donec de paradiso dimissus ẽ adã. & flãmea rom¬
tius de paradyso disputatũ ẽ. Titulus horũ libi &
inscribit᷑. de genesi adliterã. id ẽ ñ scđ̾m allegoricas sig¬
nificationes. s scd̃m rerũ gestarũ ꝓpͥetatẽ. In quo
oꝑe plura quęsita quã inuenta st̃. & eorũ quȩ in¬
uenta st̃ pauciora firmata. Cȩtera uͦ ita posita. ueli
adhuc reqͥrenda sint. Hos sane libros poster iꝰ cȩpr
s pͥus t̃minaui. quã de trinitate. ideo eos nunc
ordine quo cȩpi recolui. In qͥnto libro & ubicũq in
eis libris posui de semine. cui reꝓmissũ ẽ qđ dispositũ
sit ꝑanglos inmanu iediatoris. ñ sic hab& apłs sic̃¬
ueriores codices post inspexi marime grecos. De lege
enĩ dicꝰtũ ẽ. qđ tanꝗͣ de semine dictũ. multi latini
codices habent. ꝑuit̾pretantis errorẽ. In sexto libro

Expanded text:
humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum de bono donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumtius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostoluenim dictum est, quod tanquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. In sexto libro
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa nr̃a s scđm suũ ꝓpositũ & gr̃ãm. Unde itẽ dieit
scimꝰ quia diligentibꝰ dm̃ om̃ia cooꝑant᷑ in bonun¬
his qui scđm ꝓpositũ uocati st̃ scĩ & de qua uoca¬
tione ait ut dignos uos habeat uocatione sua scã.
hic lib̾ sic incip̃. post epłam quȩ postmodũ a capite
addita est sic incip̃. Mouet quosdã & reqͥrunt.
retractans adu̾ti annotat iones potiꝰ expositoꝵ
quorũdã eiꝰ locoꝵ in librũ redactas frm diligen¬
tia qui cas infrontibꝰ codicis eẽ noluerunt. Ad¬
iuuant gͦ aliqͥd. nͥ qđ ipsam epłam quã legebamꝰ
qͣndo ista dictaui ñ diligent᷑ ex greco habebamꝰ
int̃pretatã. Hic lib̾ sic incip̃. Duodecĩ tribubus
quȩ sunt indispsione salutẽ. De peccatoꝵ meritis¬

Expanded text:
dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonuhis, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Mouet quosdam, et requirunetractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia. qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. adiuuant ergo aliquid, nisi quod ipsam epistulam, quam legebamus, quando ista dictaui, non diligenter ex graeco habebamus interpretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus, quae sunt in dispersione, salutem. CAPVT
Abbreviated transcription (Latin):
scđa de tp̃r religionis. t̃cia de sacrificioꝵ distinc̾ti¬
one. quarta de eo qđ scriptũ ẽ in qua mensura mensi
fueritis remetiet᷑ uob̃. quinta de filio dĩ scđm salo¬
monẽ. sexta de iona ꝓpħa. In quarũ scđa qđ dixi. saliss
religionis huiꝰ ꝑ quã solam uerã salus uera ueracitq
dignꝰ ñ fuit. ñ ita dixi tanꝗͣ exmeritis suis quisꝗͣ
dignꝰ fuerit. s quẽ ad modũ ait apłs ñ exoꝑibꝰ s exuo

Expanded text:
stianae religionis, tertia de sacrificiorum distinctione, quarta de eo, quod scriptum est: in qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis, quinta de filio dei secundum Salomonem, sexta de Iona propheta. In quarum secunda quod dixi: salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterdignus non fuit, non ita dixi, tamquam ex meritis suis quisque dignus fuerit, sed quemadmodum ait apostolus non ex o
Abbreviated transcription (Latin):
an alia ui & ea spiritali ista cognoscant. aut difficilli¬
me potest abhomuubꝰ. aut om̃ino ñ potest inueniri.
Hic lib̾ sic incip̃. Quodã die indiebꝰ scĩs octauarum.¬
Questionũ expositarũ sex contͣ paganos. li. xxxi.
n ter hȩc misse sunt mͥ acatagine questiones sex
quas ꝓposuit amicꝰ quidã quẽ cupiebã fieri xp̃iant
ut contͣ paganos soluerent᷑. p̃sertĩ quia non nullas
carũ aporphęrio philosopho ꝓpositas dixit. s ñ eũ
eẽ arbitror porphyriũ illũ siculũ cuiꝰ celeberrima
ẽ fama. Harũ quęstionũ disputationes in unũ librũ
contuli ñ ꝓlixũ cuiꝰ ẽ titulus sex quęstiones contra¬

Expanded text:
an alia ui et ea spiritali ista cognoscant, aut difficillian alia ui et ea spiritali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus aut omnino non potest inueniri. Hic liber sic incipit: Quodam die in diebus sanctis octauarumQuaestiones expositae contra Paganos, numero sex. Inter haec missae sunt mihi a Carthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri christianum, ut contra Paganos solverentur, praesertim quia nonnullas earum a Porphyrio philosopho propositas dixit. Sed non eum esse arbitror Porphyrium Siculum illum cujus celeberrima est fama. Harum quaestionum disputationes in unum librum contuli, n
Abbreviated transcription (Latin):
um uiderẽ multos legendi labore ĩpediri adiscen
mianistis admonendos putaui. ut poss& facilitate
describendi in manꝰ plurimoꝵ deuenire. & ipsa sui
breuitate facilius cõmendari memorię. cui titulũ
ĩposui. ad monitio donatistarũ de maxmistis. Hic
lib sic incip̃. Quicũq calũnus hominũ & crimina¬
er idem tẽpus accidit mͥ inquadã. XXX.¬
disputatione necessitas. ut de diuintione dȩmo¬
nũ libellũ scriberẽ cuiꝰ titulus iste ipse ẽ. In eius
aut̃ quodã loco ubi dixi dȩmones aliquando & ho¬
minũ dispositiones ñ solũ uoce ꝓlatas uerũ etiã
cogitatione conceptas cũ signa quȩdã exanimo ex¬
pͥmunt᷑ incorpore tota facilitate ꝑdiscere. rem dixi
occultissimã audatiori asseuerat ione quã debui.
Nlam ꝑuenire ista ad noticiã dȩmonũ ꝑ nonnulla
etiã exꝑimenta cõꝑtũ est. s utrũ signa quędã dent᷑
ercorpore cogitantiũ illis sensibilia nos aut̃ latentia.

Expanded text:
um uiderem multos legendi labore inpediri a discenmianistis admonendos putaui, ut posset facilitate describendi in manus plurium peruenire et ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminaer idem tempus accidit mihi ex quadam disputatione necessitas ut de Divinatione Daemonum libellum scriberem, cujus titulus iste ipse est. In ejus autem quodam loco ubi dixi: Daemones aliquando et hominum dispositiones non solum voce prolatas, verum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere ; rem dixi occultissimam audaciore asseveratione quam debui: nam pervenire ista ad notitiam daemonum, per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogitantium illis sensibilia, nos autem latentia,
Abbreviated transcription (Latin):
scdo libro uolens exponere quomͦ duos patres potu¬
erit habere ioseph. cuiꝰ conuix dic̾ta c̃ uirgo maria.
illud qđ ꝑhibet᷑ fr̃ẽm duxisse defuncti fr̃is uxorem.
ut ei semen scđm lege̾ suscitar& ideo dixi ẽẽ infirmũ.
qũ qui nasceret᷑. nom̃ defuncti lex eũ iubebat acciꝑe
ñ est uerũ. Nom̃ enĩ defuncti qđ dictũ ẽ ad hoc
ualere p̃cepit ut eiꝰ filius diceret᷑. ñ ut hoc qđ ille

Expanded text:
secundo nolens exponere, quomodo duos patres potusecundo nolens exponere, quomodo duos patres potuerit habere Ioseph, cuius coniux dicta est uirgo Maria, illud, quod perhibetur fratrem duxisse defuncti fratris uxorem, ut ei semen secundum legem suscitaret, ideo dixi esse infirmum, quoniam qui nasceretur nomen defuncti lex eum iubebat accipere. non est uerum; nomen enim defuncti, quod dictum est, ad hoc lex ualere praecepit, ut eius filius diceretur, non u
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hensione ubicũq poterat lacerabat. asserens fieri
ñ oportere. Huic respondi iubentibꝰ fr̃ibꝰ. & uocatur
liber ipse contra hylarũ. Hic lib̾ sic incip̃. Qui dicunt
mentionẽ ueteris testam̃ti. Questiones eugłioruo
unt quȩdã expositiones quorũdã .ł .ii. lxii.¬
locoꝵ ex eugłio scđ̃m matheũ. & alię similit̃ scd̃m
lucam. in unũ librũ illȩ. in alterũ istę redacte sunt.
Titulus oꝑis huiꝰ ẽ. quęstiones eugłioꝵ. S quare illa
sola de supradictis eugłicis libris exposita fuerunt
quȩ his libris meis continent᷑. & quȩ ista sint. ꝓlogus
meus adiunctis atq ad numeratis cisdẽ quȩstionibꝰ
ita ut quisq legere qđ uoluerit numeros secutꝰ inueniat.
satis indicat. In pͥmo enĩ libro ineo qđ positũ ẽ dnm̃
scorsũ duobꝰ discipulis suã retulisse passionẽ. mendositas
codicis nos fefellit. nã duodecĩ scriptũ ẽ. ñ duobꝰ. In

Expanded text:
reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri non oportere. huic respondi iubentibus fratribus, et uocatur liber: contra Hilarum. Hic liber sic incipit: Qui dicunt mentionem ueteris testamenti. CAPVT XXXVIII. nt quaedam expositiones quorundam locorum ex euangelio secundum Matheum et aliae similiter secundum Lucam; in unum librum illae, in alterum istae redactae sunt. titulus operis huius est: quaestiones euangeliorum. sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus adiunctis atque adnumeratis eisdem quaestionibus ita, ut quisque legere quod uoluerit numeros secutus inueniat, satis indicat. In primo ergo libro in eo, quod positum est, dominum seorsum duobus discipulis suam rettulisse passionem, mendositas codicis nos fefellit; nam duodecim scriptum est, non duobus. in
Abbreviated transcription (Latin):
nouerã scripsit adme uelut amicus. honorifice obuir¬
gans qđ oppugnarẽ litteris illã heresim. & ad monens
ne facerẽ. atq eã sectandã potius exhortans. cũ eiꝰ¬
desensione. & fidei rephensione catholies. Huic rapondi
Sed quia ineiusdẽ opusculi capite ñ posui. quis. cui scribere
ñ in epłis meis s inlibris habet᷑. Illic ab exordio conscrip¬
ta ẽ etiam eiꝰ epła. huiꝰ aut̃ mei uoluminis titulus ẽ.
cont᷑ secundinũ manicheũ. qđ mea sententia om̃ibꝰq
adusus illã pestẽ scribere potui facile p̃pono. Hic lib̾
sic in cip̃. Beniuolentia in me quȩ appar& inlitteris tiuis
quidã uir tribunitius laicus catholicus. nescio unde
ad u̾sus dĩ ministros ut fieri assolet irritatꝰ. morem
qui tunc ẽẽ apud cartaginẽ cȩꝑat ut ymni ad altare
dicerent᷑ de psalmorũ libro. siue ante oblationẽ. siue
cũ distribueret᷑ populo qđ fuiss& oblatũ. maledica

Expanded text:
noueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurnoueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurgans, quod oppugnarem litteris illam heresem, et admonens, ne facerem, atque ad eam sectandam potius exhortans cum eiudefensione et fidei reprehensione catholicae. huic respondi; sed quia in eiusdem opusculi capite non posui, quis cui scriberet, non in epistulis meis, sed in libris habeatur. illic ab exordio conscripta est etiam eius epistula. huius autem mei uoluminis titulus est: contra Secundinum Manicheum. quod mea sententia omnibus, quae aduersus illam pestem scribere potui, praepono. Hic liber sic incipit: Beniuolentia in me, quae apparet litteris tuis. r haec Hilarus quidam, uir tribunicius, laicus catbolicus, nescio unde aduersus dei ministros, ut fieri assolet, irritatus morem, qui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymni ad altare dicerentur de Psalmorum libro siue ante oblationem, siue cum distribueretur populo, quod fuisset oblatum, maledica
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe uenerat. eundẽ seminaturꝰ errorẽ Unus enĩ
erat exdoctoribꝰ eoꝵ quãuis ineruditꝰ liberalibꝰ lit¬
teris. s tam̃ uersutior fortunato. Duo gͦ sunt libri.¬
siue ad malũ oꝑandũ siue adbonũ. Sed de gr̃a qua
uere liberi fiunt de quibꝰ scriptũ ẽ. siuos filus libera¬
uerit tunc uere liberi eritis. diligentius disputare
qm̃ talis erat cũ quo agebamꝰ nulla sumꝰ necessitate
cõpulsi. Hoc opꝰ sic incip̃. Honorio aug̃ coñs.uii. iduũ¬
Iiber de natura boni aduersus manicheos ẽ. ubi
ostendit᷑ natura in cõmutabilẽ dm̃ ẽẽ ac sũmũ bonũ.
atq ab illo eẽ cęteras naturas siue sp̃ales siue corpo¬
rales. atq om̃s inquantũ naturȩ sunt bonas c̃ẽ. & qͥd
uł unde sit malũ. & qͣnta mala manichei ponant in
natura boni. & qͣnta bona innatura mali. quas na¬
s ex cis quos auditores uocant. quẽ nec facie qͥdẽ

Expanded text:
quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus eorum, quamuis ineruditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior Fortunato. gesta sunt siue ad male operandum siue ad bonum. sed de gratia, qua uere liberi fiunt, de quibus scriptum est: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, diligentius disputare, quoniam talis erat, cum quo agebamus, nulla sumus necessitate conpulsi. Hoc opus sic incipit: HONORIO AVGVSTO SEXTVM Liber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas nased ex eis, quos auditores uocant, quem ne facie quidem
Abbreviated transcription (Latin):
s inse ipso fuerit apatre maledict: In codẽ terciox
de sole & luna talia dicta st̃. tanꝗ̃ sentiant. & ideo
tolerent uanos adoratores suos. quãuis u̾ba ibi accipi
possunt abanimali ad animale translata. mͦ locutionis
qui uocat᷑ grece metafora. sicut de mari scriptũ est
qđ fremat inutero matris suȩ uolens ꝓgredi. cũ utiq
ñ habeat uoluntatẽ. Inunde uicesimo absit inquã ut
sit inmenbris scoꝵ etiam genitalibꝰ aliqua t᷑pitudo
Dicunt᷑ quidẽ in homine ista quia ñ habent eã speciẽ
decoris quã menbra quȩ iuꝓnitu locata st̃. s ꝓbabilior
in aluis postea scriptis nr̃is reddita ratio ẽ. cur ea dixe¬
rit etiã apł̃s in honesta ꝓpt̾ legem scilicet in menbris
repugnantẽ legi mentis quȩ depeccato accidit. non
de pͥma nr̃ȩ institutione naturȩ̨. Hoc opꝰ sic incip̃.
psente populo inȩccłia biduo disputaui. xͣyponem

Expanded text:
sed in se ipso fuerit a patre maledictus. in quarto decimo sed in se ipso fuerit a patre maledictus. in quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tamquam sentiant et ideo tolerent uanos adoratores suos, quamuis uerba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata modo locutionis, qui uocatur graece metafora, sicut de mari scriptum est, quod fremat in utero matris suae uolens progredi, cum utique non habeat uoluntatem. in undetricensimo: absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris quam membra, . quae in promptu locata sunt, sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam apostolus inhonesta, propter legem scilicet in membris repugnantem legi mentis, quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae. Hoc opus sic incipit: esente populo in ecclesia biduo disputaui. Hipponem
Abbreviated transcription (Latin):
ibi reddit᷑ ratio Uterini aut̃ srs fuerunt. in quibus
hoc contigit. ut uniꝰ defuncti qui uocabat᷑ heli ducer&
alt̃ uxorẽ id est iacob a quo matheus narrat genitũ
eẽ ioseph. s uterino fr̃i suo eũ genuit. cuiꝰ filiũ lucas
dicit fuisse ioseph. ñ utiq genitũ. s ex lege ad optiuũ.
Hoc ineoꝵ literis inuentũ ẽ. qui recenti memoria post
ascensionẽ dehac re scripserunt. Nam etiam nom̃ euisdẽ
mulieris quȩ peperit iacob patrẽ ioseph. depriore¬
marito nathan qui fuit pat̾ iacob. auus ioseph scđ̃m
iatheũ. & de marito posteriori melchi peꝑit heli cui
erat adoptiuus ioseph. ñ tacuit africanus. Qđ quidem
cũ fausto responderẽ nondũ legerã. s tam̃ ꝑ adop¬
tionẽ potuisse contingere ut unꝰ homo duos habera
filio noe scdo qui appellatꝰ ẽ chani. ita disputatũ ẽ.
tanꝗͣ ñ infilio suo chanaan sic̃ scriptura de monstrat

Expanded text:
ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de prioremarito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unus duos haberet filio Noe secundo, qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tamquam non in filio suo Canaan, sicut scriptura demonstrat,
Abbreviated transcription (Latin):
a eoꝵ dm̃ & incarnationẽ xp̃i. Icripturas aut̃ noui
restam̃ti quibꝰ conuincit᷑ falsotas ẽẽ dicentẽ scripsi
grande opus. u̾bis eiꝰ ꝓpositis reddens responsiones meas
łriguita & tres disputationes sunt. Quos etiã libros
cur ñ dixerĩ: Nam &si sunt ineis aliqͥ ꝑbreues. tam̃
libri sunt. Unus uͦ eoꝵ ubi anobis ad u̾sus eiꝰ crimina¬
tiones patriarcharũ uita defendit᷑ tantę ꝓlixitatis
est. qͣntę nullus fere libroꝵ. meoꝵ. In libro gͦ tercio
cũ soluerẽ quęstionẽ. quomͦ potuerit duos patres
habere ioseph. dixi quidẽ qđ ex alio natꝰ. ab alio fuerit
adoptatꝰ. s genꝰ quoq adoptionis dicere debui. Sic
enĩ sonat qđ dixi. tanꝗͣ eũ uiuus ad optauerit alius
pater. Lex aut̃ filios etiã alibi mortuis mortui ad¬
optabat. iuibens ut fris siue filiis mortui ducer& sr̃
uxorem. & fr̃i defuncto semen ex eadẽ suscitar et
Quȩ ꝓfecto de duobꝰ unius hominis patribꝰ expeditior

Expanded text:
m et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior
Abbreviated transcription (Latin):
relinqueret᷑ interir&. s misenentis dĩ. qui eiꝰ p̃cib
doloribꝰq subuenit. parũ ẽ enĩ uelle nͥds̃ misereat᷑.
sed ds̃ ñ miseret᷑ qui ad pacẽ uocat. nͥ uoluntas p̃cesserit
ad pacẽ. hic dic̾tũ ẽ post pęnitentiã. Nam ẽ miscđia
dĩ etiã ipsã p̃ueniens uoluntatẽ. quȩ siñ eẽt. ñ p̃para¬
uocatio quȩ etiã fidẽ p̃uenit. dequa paulo post cum
agerẽ dixi. Hec aut̃ uocatio quę siue insigulis homi
nibꝰ. siue inpopulis. atq inipso genere humano ꝑ tẽ
porũ oportunitates oꝑerat᷑. altę & ꝓfundȩ ordina¬
tionis ẽ. quo ꝑtin& etiã illud inutero scificaui te.

Expanded text:
relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ad pacem. hoc dictum est post paenitentiam. nam est misericordia dei etiam ipsam praeueniens uoluntatem, quae si non esset, non praeparauocatio, quae etiam fidem praeuenit. de qua paulo post cum agerem, dixi: haec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinationis erit. quo pertinet etiam illud: i
Abbreviated transcription (Latin):
adid qđ dictũ ẽ. spe enĩ salui facti sumꝰ uͥ cũ expones¬
qđ scriptũ ẽ. & ipsa creata liberabit᷑ aseruitute in¬
teritꝰ. dixi. & ipsa creatura id ẽ ipse homo cũ iam sig¬
naculo imagiis ꝓpt̾ peccatũ amisso remansit. tantũ¬
mͦ creatura. qđ ñ ita ẽ accipientdũ. quasi totũ amiserit
homo qđ habebat imagnus dĩ. Nlam si om̃ino amusiss&.¬
ñ ẽẽt ꝓpt̾ qđ diceret᷑. reformamini innouitate m̃tis
ur̃ȩ. & uieandẽ imaginẽ transformam᷑. S rursus si to¬
tũ amsisset. nichil maner& unde diceret᷑. qua quã
ininagine ambulat homo. tam̃ uane conturbatur.
tem qđ dixi. sp̃alit̃ sũmos angłos uiuere. uisimos uero
animalit̃. audatius dic̾tũ ẽ de insimis. quã ut possit
uł scripturis scĩs. uł ipsis rebꝰ ostendi. quia & si forsitan
tũ ẽ. o homo tu qͥs es qui respondeas dõ. ubi dixi.
quia etiã si leuioribꝰ quisq peccatis. aut certe qu̾auis
grauioribꝰ & multis. tam̃ magno gemitu & dolore

Expanded text:
ctum est: spe enim salui facti sumus. ubi cum exponerquod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisissn esset, propter quod diceretur: reformamini in nouitate mentis uestrae, et: in eandem imaginem transformamur; sed rursus, si totum amisisset, nihil maneret, unde diceretur: quamquam in imagine ambulat homo, tamen uane conturbatur. item quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos uero animaliter, audacius dictum est de infimis, quam ut possit uel scripturis sanctis uel ipsis rebus ostenditum est: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas adño. Scda quęstio ẽ. quomͦ dic̾tũ sit. pę¬
ntet me qđ constituerĩ regẽ saul. Tertia utrum
sp̃s inmundus qui erat inphitonissa potuerit agere.
ut samuel asaule uideret᷑. & loqueret᷑ cũ eo. Quarta
de eo qđ scriptũ ẽ. intrauit rex dauid & sedit ante
dñm. Quinta de eo qđ dix̃ helias. o dnẽ testis huius
uduȩ cũ qua ego in habito apud ipsã. tu male fecisti
occidere filiũ eiꝰ. Hoc opꝰ sic incip̃. Giratissimã plane

Expanded text:
uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paeuoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit: Gratissimam sane
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ꝑuenire. ut liquidissima ueritate dixisse in telli¬
gat᷑ apłs. quis enĩ te discernit: Quid aut̃ habes qđ
ñ accipisti: qđ si aut̃ accepisti. quid głaris quasi ñ
acceperis: Qd uolens etiã martyr cẏprianꝰ ostendere.
hoc totũ ipso titulo definiuit dicens. innullo głandũ.
qͣndo nr̃m nichil sit. In scđo libro tractant᷑ cȩterȩ
quȩstiones & ꝓ nr̃a quantulacũq facultate soluunt᷑.
qtuȩ sunt om̃s de scriptura quȩ regnoꝵ appellat᷑.
Harũ pͥma ẽ de eo qđ scriptũ ẽ. & insiliit sp̃s dñi in saul.
cũ alibi dicat᷑. & sps dñi malus insaul. Quã cũ exponere
dixi. Quauis sit in cuiꝰq potestate quid uelit. ñ ẽ tam̃
incuiꝰq potestate qͥd possit. Qđ idõ dictũ ẽ. quia non
tẽporis p̃sto ẽ uoluntas ipsa cũ uolumꝰ S hanc quoq
ad bene uiuendũ de suꝑ accipimꝰ potestatẽ. cũ p̾paratꝰ

Expanded text:
tuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intelletuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. In secundo libro tractantur ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellatur. harum prima est de co, quod scriptum est: et insi spiritus domini malus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur
Abbreviated transcription (Latin):
ibrorũ quos ep̃c elaboraui pͥmi duo st̃
ad siplicianũ ȩccłiȩ mediolanensis antistitẽ
qui beatissimo successit ambrosio de di
contuli Harũ pͥor ẽ de eo qđ scriptũ
est. quid gͦ dicemꝰ: lex peccatũ ẽ.: Absit. usq ad illud
lex sp̃alis ẽ. ego aut̃ carnalis sũ & cetera quibꝰ caro cont̃
spm̃ confligere ostendit᷑ eo mͦ ex posui. tanꝗͣ. homo de¬
scribat᷑ adhuc sublege nondũ sub grã constitutus.
Longe enĩ etiã postea sp̃alis hominis. & hoc ꝓbabilius
ẽẽ posse illa u̾ba cognoui. Posterior in hoc libro questio
ẽ abeo loco ubi ait. ñ solũ aut̃. s & rebecca ex uno con¬
cubitu habens isaac patris nr̃i. usq ad illud ubi ait.
nisi dñs sabaoth reliquiss& nobis sem̃. sicit sodonia
facti eẽmꝰ & sic̃ gomorra sinules fuissemꝰ. Incuiꝰ quęsti¬
onis solutione laboratũ ẽ quidẽ de libero arbitrio
uoluntatis humanȩ s uicit dĩ grã. nec nisi ad illud po¬

Expanded text:
ibrorum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de dicontuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud po
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid agit. Hoc enĩ longe plura peccata¬
cõplectit᷑. qua illa fornicatio quȩ concubitu ꝑpetrat᷑
illicito de qua locutũ cũ hoc diceret apłm appar&.
Hoc opus excepta epła quȩ post modĩ ad eiꝰ caput
adiuncta ẽ. sic incip̃. Lecturꝰ hȩc quȩ de trini¬
tate disserimꝰ. De consensu eugłaruo. libri .iiii.¬
er cosdem annos quibus paulatĩ .XUI.¬
libros de trinitate dictabã scripsi & alios
labore continuo. int̾ponens eos ill&x tẽporibus.
in quib sunt libri quatuor de consensu eugłtarũ¬

Expanded text:
aliquid agit. Hoc enim longe plura peccataaliquid agit. Hoc enim longe plura peccatacomplectitur, quam illa fornicatio quae concubitu perpetratur illicito, de qua locutum, cum hoc diceret, Apostolum apparet. Hoc opus, excepta epistola quae postmodum ad ejus caput adjuncta est, sic incipit: Lecturus haec quae de Trinitate disserimer eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu eua
Abbreviated transcription (Latin):
agerem. .dixi. quo circa id amare alienari est.
quia scđm eũ amorẽ dictũ ẽ. quo aliquid sic
aniat᷑. ut eo fruendo existim& beatũ se ẽẽ qui
hoc amat. Nam ñ est alienari in laudẽ creatoris
amare speciẽ corporalẽ. ut ipso creatore fru¬
ens quisq uere beatus sit. Item ineodẽ ubi dixi. nec
auẽ quadrupe ͣ memini quia ñ uidi. s phantasiã
talẽ facillime intueor. dũ alicui formę uolatili
qualẽ uidi ad iungo alios duos. qͣuales itidẽ uidi.
Hec dicens. ñ potui recolere uolatilia quad rupedia
quȩ lex cõmemorat. Neq enĩ cõputat inpedibꝰ
duo posteriora crura qͥbus locustȩ saliunt quas
dicit mundas. & idõ discernit abimmundis talibꝰ
uocant᷑ inlege. In xiiiͦ uelut expositio u̾borũ ubi
qđ dicꝰtũ ẽ. qui aut̃ fornicat᷑ incorpꝰ ꝓpͥum pec¬
cat tanꝗͣ ille hoc faciat qui ꝓpt̾ adipiscenda ea
quȩ ꝑcorpꝰ sentiunt᷑ ut inhis sinẽ bonis imponat

Expanded text:
agerem, dixi: Quocirca id amare, alienari est . agerem, dixi: Quocirca id amare, alienari est . Quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse qui hoc amat. Nam non est alienari, in laudem Creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque vere beatus sit. Itemque in eodem, ubi dixi, Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi; sed phantasiam talem facillime intueor, dum alicui formae volatili, qualem haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibusuocantur in lege. In duquod dictum est, Qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat , tanquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat,