comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducat ad regnum ubierit uitt sine morte sin eerro¬
re ueritifisine ꝑ curbatione felicitas: nequaquam
dubitare debemus rerum quaeadnos ꝑtinent bona¬
rum causam non esse nisiboni tatem dĩ malarum ue¬
ro abimmuttibilibono deficentemboni muttibilis
primum est creaturae rationabilis malum id est
prima priuatioboni. Deinde iam etiam nolentib
sub intrauit ignorantiarerum agendarum etconcu¬
piscentia noxiarum quibus comites sub inferuntur
error etdolor. Quaeduo malaquando imminentia
sentiunt᷑ eti fugicantis animimotꝰ uocatur metus.
Porro animus cumadipiscitur concupita quamuis
ꝑnitiosa uł in ania: quõ iderrore remnonsentit
uł deleccitione morbida uinctur. uana &iam l&i¬
tia uencilatur. Exhis morborum onuberits sed
indigentiae tamquam frontibus omismiserianatu¬
in malissuis nonpotuit amittere bectitudinsap¬
p&itum uerum haec communia mala sunt et homi¬

Expanded text:
perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine erroperducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis primum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria natuin malis suis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et homi
Abbreviated transcription (Latin):
Possumus et adulterando : si aliqua nisi ad hoc ei con¬
sentiat᷑ apparecit amando moritura et siuiaerit pe¬
nitendo purganda necideo peccatum negabitur a
ulterium  Sĩ aut̃ merito nobis placet castitasquid
offendit uerittis ut propt̃ alienã utilittatẽ illa non
uioletur adulterando etiuoletur istam̃tiendo : Plu¬
rimum quidem adbonum proficis se homines qui ñ
nisi prosalute hominis mentiunt᷑ nonest negandũ
Sed in corum tali ꝓfecto merito laudat᷑ uel&iamtẽ¬
porcilit̃ remuneratur beniuolentia p̃fallacia
quae utignoscatur satest : uon ut &iam p̃dic&ur
Maximeꝰ iheredib cestam̃ tinoui quibus dicitur:
Sit inoreur̃o est est nonnon quodenim amplius est
amalo est. Propt̃ quod malum quia subripere in hac
morttilittite non desinit: etiam ipsi coheredes xp̃i dicua
nsec essitite tracititis : qm̃ cause cognoscende sunt rerũ
bonarum etmalarum quantum uic sacis est quaenos

Expanded text:
Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei conPossumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, necessitate tractatis, quoniam causae cognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos
Abbreviated transcription (Latin):
N ullo modo qui ppefallerentur in aliquo uł animi
uł corporisensu suamuera illa atq ꝑfecta felicitate
dicendum est ẽẽ. peccatum qui a homo nonsolum
quando scit ipse quiduerum sit sed &iam siquando
errat et fallitur sicut homo hocdebecloqui quod ani¬
mogerit si ueillud uerum sit siueputetur et nonsit :
Om̃is autem quimentitur contraic quod animosentit
loquit᷑: uoluntate fallendi etutiq uerba propterea
sunt instituta nonperq homines inuicem fallant
sed perq in alterius quisq notitiam cogicationes suas
ꝑferat ꝓ uerbis ergo uti ad fallaciam non ad quod s̃¬
insticuta pecdticum est N ecideo illũ mendacium
putundum est non eẽ peccatũ quia possum aliquar¬
do alicui prodẽẽ mentiendo: Possumus enim et fu¬
rando si pau ꝑcuipalamdatur sentit commodum
etdiues cuiclam tollitur nonsentit in commodum:
N ecideo tale furtum quisquã dixerit nones sepeccatũ

Expanded text:
Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate dicendum est esse peccatum, quia homo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt instituta, non per quae se homines invicem fallant, sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
operatur: Neque enim ab hacuia deuiabat inge¬
minis filiis gratus ille parentibus error: aut abhac
uia deuiabat apłs petrus quandoseexistimans uisũ
uidere aliud proalio sic puttibat ut a corporum ima¬
ginibus inquibus scẽẽ arbitrabatur uera in quibus erat
corpora non dinoscera nisicum ab illo angelus ꝑque
fuerat liberatus abcessisset : ut abhac uiadeui abat
ia cobpatri archa quando uiuentem filium abestia
credebat occisum In his atq huius modi falsitatib
salua fide quein dm̃ uobis est fallimur etuia Nonre¬
licta quaeadillũ nosducit erramus. Quierrores
&iam sipeccatt nonsunt: tamex in malis huius
uitae deputandisunt quae ita subiec ta est uanita¬
ti ut ab probentur hic falsa proueris respuantur
uera profalsis teneantur incerta procertis Quã¬
uis enimhaec ab ea fide absint ꝑquam ueram cer¬
tamq: ała &ernambeatitudinem tendimus.: hia
becia memmniseria uon absunt inqua adhuc sump

Expanded text:
operatur . Neque enim ab hac via deviabat in geoperatur . Neque enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
non potest ꝑueniri. Cum istis uero utrum loquide¬
beamus ignoro qui nonuicturos in a&ernum sed
inpresenti seuiuere nesciunt immonescire sedicunt
quonescire nonpossunt : Nequeonim quisquamsini¬
tur nescreseuiuere quandoquidem si xonuiuit g̃
nescireuiuentis st sed uidelic& non ad sentiendo qđ
uiuant cauere sibiuident᷑ errorem : Cum &iam er¬
rando conuincant᷑ uiuere qm̃ non potest qui non
uiuit errare: sicut ergonosiuiuere non solum uerũ
sed &iam certum est Iteuiera etcerta sunt multa quib:
non ad sentiri absit ut sapientia potius quam dem̃
ad capessendumdi regnum utrum credantur an
non uł utrum uera siue sint siue putent᷑ anfalsa.
in his errare id est aliud proalio putare non arbi¬
trandum est eẽ peccatum aut si est minimum eẽ
atq leuis simum: P ostremo qualecumq illud &
quantum cimq̃ sit ad illam uiam pon ꝑtinet
quaimus addm̃ quia fides est xp̃i. que ꝑdilectionẽ

Expanded text:
non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui denon potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non scirevivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam demenad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quae via fides est Christi, quae per dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
dat inerrorem si proueris ab probauerit falsa cumom̃a
sicut adfirmant uł occulta sint uel incerta. Vndetria
confeciuo lumina initio conuersionis meat : Neimpe¬
dimento nobis esset quaetam quã in hostio contradice¬
bat etutiq fuerat remouenda inueniende desperatio
ueritatis que illorum uidect᷑ argum entationib: robora¬
ri. Apud illos ergo error omnis putaitur esse peccatũ
quoduitari non posse contendunt nisi omnis suspen¬
datur adsensio. Errarequippedicunt eumquisquis ad¬
sentitur in certis nihilq certum ẽẽ in hominum uisis
propt̃ indiscr&ã similitudinem Falsi &iam si quod
uidetur fortesit uerum. Acutissimis quidem sed in¬
pudentissimis conflictibus disputtint. Apud nos
autem iustus exfideuiuit. ad sitollatur ad sensio
fides tollitur quia sine ad sensione nihil creditur
Itsunt uera quam uis nonuideant᷑ quenisicredan¬
tur aduitam becitã quae nonnisi a &erna est

Expanded text:
dat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, dat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est,
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc erroris malo aliquid boni consequi uelud est
ab in sidiis malorum hominum liberaris: Nescio sane
utrum &iam eius modi errorsit cum homo demalo
hominebenesentit qua st nesciens. Aut proeisque ꝑ
sensus corporiscapimus occurrunt similia que spũ
tumquã corpore aut corpore tumquam sp̃u sentiunt᷑
quale puttibat ẽt̃ apłs parus quando seputabat
uisumuidere. sepentedeclaustris etumdulis ꝓ angelũ
liberatus aut in ipsis rebus corporcis leneputatur c̃e qđ
asperum est aut dulcequodamarum est aut bene olere
quod putidum est aut tonare cum reda transit autillum
esse hominem cumsit alius quando duo simillimisunt
quodingeminis saepe contingit. Vndeait ille gratus¬
que parentibus error etcetera talia &iampeccata dicen¬
da sint. Nec questio nodo sissima que homines acutissi¬
mos acha demicostorsit nunc mihi enodandam suscep¬
ite st̃ utrum debeat sapiens aliquid approbare nein ci¬

Expanded text:
ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne inci
Abbreviated transcription (Latin):
adulterum ẽẽ non castum. Porro si pererrorem eua¬
dit quisq ꝑnĩciem sicut superius dixinobis. in iti¬
nere contigisse etiam bonialiquid homini errore
confertur. Sed cumdico inquib: dam reb pullo
malo aliquem uł non nullo etiambono falli. Non ip¬
sg errorem dico nullum malum uł nonnullumbonũ
sed malum quo non uenitur uł bonum quouenitur
errando : id est exipso errore quid non eueniat uł
quid proueniat. Nam ipse perseipsum error aut
magnum in remagna aut paruum in reparua
tamꝰ ensemper est malum. Quis enim nisi errans ma¬
lum neget approbare falsa proueris : autin proba¬
reuera profalsis authabere incerta procestis uł
certa proincertis. Sed est aliud malum hominẽ
putare quibonus est quod est erroris et aliud est ex
hoc malo aliud malum nompati sinihilnoceathomo
malus qui est ut ab probatus bonus Item que aliud
est ipsamuiam putare que non est ipsas sedalia et

Expanded text:
adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evaadulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
magno in quibi sdam paruo inquibusdam nullom alo
in quibusdam nonnullo &iambona fallimur. Nã
magnomalo fallitur homo cumhoc oncredit quod
aduitam ducit adernam authoceredit quod ad mortem
ducit adernam. Paruo aut̃ malo fallitur qui falsũ
prouero ad probando incidit in aliquas molestiastẽ¬
porales quibus ttimen adhibitt fidelis patientia con¬
uertit eas inusumbonum uelut siquis quã bonum homi¬
mali nullomodo fallitur : nec incum cadit illa prophe¬
tica detestatio Vaehis quidicunt quod malum estbonũ
Deipsis enim rebus quibus homines mali sunt : non de
hominibus dictum intellegendum est. Vndequiadul¬
terium dicitbonum recte arguit illa uoce prophetȩ :
Quiuero ipsum hominẽ dicitbonum que putatcastum
nescit adulterium non in doctrina rerumbonarum
etmalarum sed in occultis humanarum fallitur mo¬
rum uocans hominem bonum in quo putat eẽ. qđ
cẽ non dubitat bonum etdicens malum adulterũ
etbonum castum sed hunc bonum dicens. Nesciendo

Expanded text:
magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum homimali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo
Abbreviated transcription (Latin):
nisimortis xp̃i similitudinẽ. Nihi laut̃ aliud mortemx p̃i
cruci fixi pisi remissionis peccati similitudinẽ. Ut quem¬
ad modum in illa ueramors facta est sic in nobis ueraremis¬
sio peccatorum Etquem ad modum in illo uerare surrectio
ita in nob uera iustificatio aitenim. Quidergodiconus

Expanded text:
autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis fiat vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. » Et idem, pos
Abbreviated transcription (Latin):
caro. Sed inquem libet pulueron cinerem uesoluatur
in quos libet alitus aurecisq diffugiat inquancumq
aliorum corporum subsitantiam uł in ipsaelementt uer¬
tatur in quorum cumq animalium etiam hominum cibũ
cedat carnemquem utetur illi amimae humanae puncto
es quae discedente anima fit cadauer: Nonitaresur¬
rectione reparabitur ut eai quedilabunt᷑ et in alias atq
alias aliarum rerum species formas queuertur : quã¬
uis ad corpus redeant undedilapscisunt. Ad ecsdem
quoque corporis partes ubi fuerunt redire necessesit
Auo qui sici pillis redit quod cam crebratonsura de trax̃
siun guibus quod totiens demsit ex sectio immoderata
eti decens cogituntibus et ideo resurrectionem carnis
t̃credentib occurrit informitas. Sed qũe ad modum

Expanded text:
caro: sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, caro: sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet halitus aurasque diffugiat, in quamcumque aliorum corporum substantiam vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcumque animalium etiam hominum cibum cedat carnemque mutetur, illi animae humanae puncto es, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio; immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Mortuus uero ubicum que illimors potuerit cuenire
quomodo ad surrectionem non ꝑtineat mortuorum reperire no
uascuntur etuiuunt quan libet citomoriantur aut resurrec
tura. Ab sit enim utillum bimenbrem quinuꝑ natus est hio
riente dequo fr̃s fidelis simi quod eum uiderint retulerant
et sccĩe memoriae hieronimus prbt scriptum reliquid: ab¬
sit in quam etunum hominem duplicem ac nom potius duos
quod futurum fuerat si gemini uascero itur resurre turos
aestimemus liticetera quae singulis quaequeparuis amplius
uł minus aliquid habendo uł quadam nimia deformitate
monstradicuntur adhumanat natunae figuram resurrec¬
tionẽ uoccibunt᷑: Iitiuc singulae animȩ singula suacorpo¬
ra obtineant nullis coherentib etiam quecumq: coheren¬
tia uaiti fuerant sed scorsum sibi singulis suamenbra gesitio¬
autem peritdõ terrena materies dequa mortalium crecitur

Expanded text:
potest. Mortuus vero, ubicumque illi mors potuit evenire, potest. Mortuus vero, ubicumque illi mors potuit evenire, quomodo ad resurrectionem non pertineat mortuorum, reperire nonascuntur et vivunt, quamlibet cito moriantur, aut resurrectura. Absit enim ut illum bimembrem, qui nuper natus est in Oriente, de quo et fratres fidelissimi quod eum viderint retulerunt, et sanctae memoriae Hieronymus presbyter scriptum reliquit: absit, inquam, ut unum hominem duplicem, ac non potius duos, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ita caetera quae singuli quique partus vel amplius vel minus aliquid habendo, vel quadam nimia deformitate monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur; ita ut singulae animae singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecumque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestanautem perit Deo terrena materies de qua mortalium creatur
Abbreviated transcription (Latin):
mus dehisquiiam formati sunt tolerari potest utcũ¬
que quoddicitur. In formes uero abortus quisnon
procliuius perire arbitr&ur sicit semina que con¬
cepta non fuerint. sed quis negare audeat ecsiad¬
firmare nonaudeat idacturam resurrectionem
utquicquid forme defuit impleatur atqueitt non¬
desit perfectio que accessura erat compore quemad modum
Nonerunt uitia quae accesserunt tempore ut neque in eo qđ
aptum etcon gruum dies allaturi fuerant natura fraudet
Neque in eo quod ad uersum atque contrarium dies ad cule¬
runt natura turpetur sedin tegretur quod non dumerat
integrum sicut instaurabitur quod fuerat uitiatums Ae
disputtri potest quodutrum ab homine in ueniri pos¬
sit ignoro quando incipiat homo in utero uiuere utrum
sit quaedam uita etoccultaque nondum motibus uiuentis
ippareat. Nimnegare uixis se puerperia que propte¬
rea menbratim exẽquantur et ciciuntur euteris pregnan¬

Expanded text:
mus; de iis qui jam formati sunt, tolerari potest utcummus; de iis qui jam formati sunt, tolerari potest utcumque quod dicitur: informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis negare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quiquid formae defuit impleatur? Atque desit perfectio, quae accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in eo quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instaurabitur quod fuerat vitiatum. CAPquaeri ac disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quaedam vita et occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia, quae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris praegnan
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria est. Alioqui nondicer& apłs de quibus dam
Neforte detds̃ illis penitentiam ecut p&rus amare
fler& : premisit cuuan gelista etait. Respexit eun
contemnens tantam diuini muneris largitatem. et
in hacobstinatione mentis diem claudit extremum reus
est illo in remissibili peccato in sp̃m scm̃ in quoxp̃s
dim propter hoc solum conscripto libello : enuclea
rectione carnis ponsicut quidam reuixerunt ite¬
rum que sunt mortui sedin a&ernam uitam sicut
xp̃i ipsius resurrexit: quem ad modum possimbre¬
uiter disputure et om̃ib: questionib: quede hac re
mouere ad solent satis facere noninuenio. Resur¬
recturam tam̃ carnem omnium quicumq: natisunt
hominum atque nascent᷑ etmor tui sunt atquemori
mooccurrit deabortiuis fodib quaestio : quiiam
quidem nati sunt in uteris matrum sed nondumita
ut possent renasci: Sienim resurrecturos eos dixeri¬

Expanded text:
cessaria est. Alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: cessaria est. Alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poenitentiam . Et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait: Respexit eum contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissibili peccato in Spiritum sanctum, in dam propter hoc solum conscripto libello enucleatrectione carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam, sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quaestionibus quae de hac re moveri assolent, satisfacere non invenio. Resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt hominum atque nascentur, et mortui sunt atque morimo occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possent renasci. Si enim resurrecturos eos dixeri
Abbreviated transcription (Latin):
facere debeamus aut non faciendo quod deberefieri
iam uidemus. Quorum duorũ illud ignorantiae
malum est hoc in firmitatis. Contra qua quidem pug¬
nare nonconuenit sed profec co uincimur nisi diuinit᷑
adiuuemur. Vt non solum uideamus quid faciendum sit
sedetum accedente sanitate delectatio iusttiae uincat
in nobis etirum rerum delectetiones qua sułhabere cupi¬
endo uel amittere metuendo suentes uidentes que pecca¬
mus. Ac non solum peccatores quod eramus etiam cũ
perignorantiam peccabamus. Verum etiam legis preua¬
Dñs inluminatiom ea et salusmea. ut in luminatio
et ipsa penitentia quando digna causa est scđm morẽ
ecđȩ cur agatur. Plcrumq infirmitate nonagitur
quia etpudor timorest displicendi dumplus delectat
hominum existimatio quam iustitia quasequis quȩ
humiliat penitendo. Vnde non solum cum agitur
penitentia uerum etiam ut agatur dimisericor diane¬

Expanded text:
facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri jam videmus: quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit: sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio justitiae vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum etiam legis praevaDominus illuminatio mea et salus mea ; ut illuminatio et ipsa poenitentia, quando digna causa est secundum morem Ecclesiae cur agatur, plerumque infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia ne
Abbreviated transcription (Latin):
Climor sodomorum etgomorre multiplicatus estꝰ quia
Nonsolum iamnon apudeos puniebant᷑ illa flagitia ue¬
rum aiam publice ueluti lege frequencabantur. Sic
pr̃ĩs temporib multa mala etsi non talia in apertam
care aliqũe laicum non aud eamus sed nec dericum
degradare .: Vndecum ex ponerem ante aliquod an nos
epistolam adgalathas : in eo ipsoloco ubiait apłs
Timcouos peforte si necciusa laborauerim in uobis ex¬
damare compulsus sum. Vaepeccatis hominum que
soͥsnusittuti exorrescimus. Vsittuti uero proquib
abluendis filiidĩ sanguis effusus est. Quã uistã mag¬
ua sint ut omnino claudi contrasefaciant regnum
p̃nulla etiam facere cogimur. Atque utinã odñe
ñ om̃a que non potuerimus prohibere faciamus.
Seduidero utrumme immoderatus dolor incaute
aliquid conpulerit dicere Hoc nc̃ dicam quod quidẽ
et tiliis opusculorum imeorum locis saepe iam dixi
Duobus causis peccamꝰ aut nondum uiuendo quid

Expanded text:
Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est . Quia Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est . Quia non solum jam apud eos non puniebantur illa flagitia, verum etiam publice veluti lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia, in apertam care aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus: Timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis , exclamare compulsus sum: Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero, pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut omnino claudi contra sese regnum Dei nonnulla etiam facere cogimur! Atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus. Sed videro utrum me immoderatus dolor incaute aliquid compulerit dicere. Hoc et in aliis opusculorum meorum locis saepe jam dixi. Duabus ex causis peccamus; aut nondum videndo quid
Abbreviated transcription (Latin):
aduersumte & cet̃. Autquis aestimar& quamin agnũ
peccatum sit dies obseruare etmenses et annos et tem¬
pora sicut obseruant quicertis diebus si uemensib: siue¬
annos siue annis uolunt ul nolunt aliquid inchoare
eo quod scđm uanas doctrinas hominum faustai uel in¬
fausta existiment tempora nisi huius mali magnitudi¬
nẽ extimore apłi pensaremus quitalib: ait. Iim eouos
neforte sine causa laborauerim in uobis Hucacce
dit quod peccata quamuis magna ethorrenda cum
in consuetudinem uenerint aut parua aut nulla eẽ
creduntur usque adõ ut non solum nonoccultanda
uerum etiam predicando diffamanda uideantur
quando sicut scriptum est. Laudatur peccator in
desideriis animȩ suae etqui iniquagerit benedicit᷑
Talis indiuinis libris iniquitas clamoruocatur sic̃¬
ħ abes apud esaiam proph&am deuinea mala. Expec¬
tcui inquit ut faceret iudicium fecitaut̃ iniqui tatem
et uon iustitiam sedelamorem. Vndeest etillud ingenesi

Expanded text:
eret? Aut quis aestimaret quam magnum eret? Aut quis aestimaret quam magnum peccatum sit dies observare et menses et tempora et annos, sicut observant, qui certis diebus sive mensibus, sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta aestiment tempora, nisi magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus quando ait: « Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis ? » Saepe enim quaedam peccata magna et horrenda cum in consuetudinem venerunt aut parva aut nulla esse creduntur, usque adeo non solum non occultanda, verum etiam praedicanda, diffamanda videantur, quando, sicut scriptum est, « Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicetur Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem . Unde est et illud in Genesi:
Abbreviated transcription (Latin):
trina apłsdicit eẽ delictum. Tamen cumsinit in ecła
talia iudicia finiri interfratres fr̃ibus iudicantib
extra eccłam uero terribilit̃ uetat. Manifestũ est
etiam hic quid scđm ueniam concedatur infirmis. Prept̃
haecatq huius modi peccata et alia licet hisminora
quae fiunt uerborum etcogtationum offensionibus a pło
ia coboconfitente acdicente. In multis enim offendi¬
musom̃s. Oportet cotidie crebroq oremus dnm̃ atq
dicamus Dimit tenobis debitanra. Nec in eo quod
sequitur imentiamur sicut et nos dimittimus debitori¬
pinscripturis demons trarent᷑ opinione grauiora
Quis enimdicentem fr̃i suo fatiue reum gehenne putaret
nis ueritas diceret. Cuitamen uulneri subiecit continuo
medicinam precptum fraternae reconciliationi adiun¬
gens mox quippeait. Si ergo offeres munustuum adal¬
tare et ibi recordatꝰ fueris quia fratercuus habet aliquid

Expanded text:
trina Apostolus dicit esse delictum. Tamen cum sinit in Ecclesia trina Apostolus dicit esse delictum. Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter vetat; manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter haec atque hujusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente, In multis enim offendimus omnes ; oportet ut quotidie crebroque oremus Dominum, atque dicamus, Dimitte nobis debita nostra; nec in eo quod sequitur mentiamur, sicut et nos dimittimus debitoriin Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo: Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens; mox quippe ait: Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quis et non apud scõs. It paulo post Secularia inquit
locct̃. Ad reuerentiam uo̵ dico sic non est interuos quis¬
quam sapiens qui possit inter fratrem suum iudicare
habere aduersus alterum Nonẽe peccatum sed tantum¬
nodo si eatra ełam uellet iudicari pisi secutus adiunge¬
ret Iam quidem omnino delictum est quia iudica habe¬
cis uobiscum et nequis ita hocexcusaret etdiceret iustũ
sch abere negotium sed iniquita tem sepatii quam uellet
aseiudicium senteitia remoueri. Continuo talib cogi¬
tationib: uł excusationib occurrit atq: ait. Qua renon
magis iniquitatem patimini quare nonpotius frauda¬
mim: ut adillud redeatur quod dñs ait. si quis uolue¬
rit tunicam cuam tollere etiudicio tecum contendere
dimicte illi et pallium et alio loco. Quiabstulerit in¬
quit tua nolite petere Prohibuit itaq suos desea¬
larib rebus cum aliis habere iudicium. Ex quadoc¬

Expanded text:
quos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur quos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur locate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare?habere adversus alterum, non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungeret: Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum . Et ne quisquam hoc ita excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis hominibus habere judicium: ex qua doc
Abbreviated transcription (Latin):
leuia quegrauia peccatt non humano sed diuinos
pensanda iudicio Videmus enim quaedam abipsis
quoq: apłis ignoscendo fuisse concessa : quale illud est
quod uene rabilis paulus coniugib ait. Nolite inuicẽ
fraudare nisi ex consensu ad tempus utuacetis oracioni
etiterum adipsum idestote ncuostemptet sacainas prop¬
ter intemperantiam uram quod putari posset noneẽ
peccatum misceri scilicet coniugi non filiorum pro¬
crcandorum causa quod bonum est nuptiale sedcar¬
nals etiam uoluptatis aut fornicationis siue adulte¬
ru siue siuecuis qua alterius immuxditiae mortiferũ
malum quodtur peest etiam dicere quo potest tẽptan¬
tessatana libido protrahere in continentium debilitet
infirmitas. Possedergo ut dixi hoc putare noneẽ pecca¬
cum dari ueniam facientib apostoliea auctoritate
faceatur talequiddam est ubidicit: Aud et quis quam
urm aduersus alterum negotium habens iudicari ab ini¬

Expanded text:
levia, quae gravia peccata, non humano, sed divino sunt levia, quae gravia peccata, non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque apostolis ignoscendo fuisse concessa, quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait: fraudare nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi et iterum ad ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam upeccatum, misceri scilicet conjugi, non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis, ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante Satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccaneget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritas fateatur? Tale quiddam est ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens, judicari apud ini
Abbreviated transcription (Latin):
essent corpora quel auatis: hoc est om̃a et interiora
sulicet e exteriora sicit alibi legit᷑. Mundatequae
intussunt et quae foris sunt mundaerunt: Sedneis¬
tas lemosinas que fiunt defructb terre respuisse
uideretur. Haec inquit oportuit facere id est iudiciũ
ec cariititedĩ etilla non obmittere idest elemosinas
elemosinas quamlibet largissimas fructuum suorũ
uł cuiusq pecuniae impunitatem secmere lxisti¬
mant in facinorum in manitate acflagitiorum
nequitia ꝑmanendi : non solum haec faciunt sed
itadiligunt ut in eis senꝑ optent tantum si possint
in pune uersari. Quiaut̃ diligit ini quitatem :
odit animã suam et qui odit animam suã : Non est
misericors sed crudelis Diligendo eam quippe
elemosinam ꝑ quã illi essont munda omnia odis
ab illo accipiat quinoneget. ideo dictum est: Mi¬
sericor diam eius preueni & mẽꝑ Quae sint autẽ

Expanded text:
essent et corpora quae lavatis: hoc est enim omnia, et interiora essent et corpora quae lavatis: hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora; sicut alibi legitur, Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei; et illa non omittere , id est, eleemosynas eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum vel cujuscumque pecuniae, impunitatem se emere existimant in facinorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendi: non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent, tantum si possint impune, versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam ; et qui odit animam suam, non est in eam misericors, sed crudelis: diligendo eam quippe eleemosynam, per quam illi essent munda omnia, odisab illo accipiat qui non eget: ideo dictum est, Misericordia ejus praeveniet me
Abbreviated transcription (Latin):
etideo uondabant edemosinam ase incipientes secum
queprius misericordiam facientes. Propt̃ quem dilec¬
tionis ordinen dictum est. Diliges proximum tuum tã¬
quamitipsum. Cumergo increpasset eos quod forinse¬
cus selauabant. Intusautem rapina etiniquitate ple¬
nierant admonens quadam elemosina quam sibi homo
debet primitus dare interiora mundari Uerunta¬
men inquit quod suꝑ est. Dateelemosinam etecceoma
munda sunt uobis. Deinide utostenderet quid admo¬
Nuisset et quid ipsi facere noncurarent : neillum pa¬
tarent eorum elemosinas ignorare : sed uaeuob inquit
pharis eis camquã diceret egoquidem cominonuiuos
elemosinam dandam ꝑ quam & ob̵ munda essent om̃a
sed ueuob quidecimatis mentam etrutam. ecomne¬
olus. Haseiim noui demosinas uras nec deillis me
Nunc uos admunuisse arbi tremini et preteritis iudi¬
cium etcaritatem dĩ qua elemosina possitis ab omni
inquinamento interiore mundari utuobis munda

Expanded text:
et ideo non dabant eleemosynas a se incipieet ideo non dabant eleemosynas a se incipieque prius misericordiam facientes; propter quem dilectionis ordinem dictum est: « Dilige proximum tuum sicut teipsum . » Cum ergo increpasset eos, forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisaeis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; Sed olus: has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini; et praeteritis judicium et charitatem Dei, qua eleemosyna possitis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis munda
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatedare elemosinam : ascipso debet incipere
et eam sibi primum dare. Est onim elemosina opus
misericordiae. Verissime quaedictum est misere¬
re animetuae placens dõ Propter hoc renascimur
utdõ placeamus. cui merito displicet : quodnas¬
cendo contraximꝰ. Haec est prima elemosina quã
nobis debemꝰ qm̃ nos ipsos miscros miserantes dĩmi se¬
ncordiam requisi uimus iustum iudicium cius confit¬
tes quomiseri effectisumus dequo dicit a płs Iudici¬
um quidem exuno in condempuationem et magnae
caritaticius gratias agentes. Dequa idem ipsẽdicit
grauas prediccitor : Commendat aut̃ suã caritatẽ
dsin nobis qm̃i cumi adhuc peccato res essonus xp̃s prono¬
bis mortuus est̃ et nosueracit̃ denostramiseria iudicantes:
etdin caritate quãdonauit ipsediligentes piere teque
uiuamus quod iudicium etcaritatem dĩ cumpharis ei p̃¬
terirent: decimabant iamex propt̃ clomosinas quas
faciebant etiam quaeq minutissima fructuum suorũ

Expanded text:
ordinate dare eleemosynam, a se ipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae; verissimeque dictum est, Miserere animae tuae placens Deo . Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator, Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est ; ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam quaeque minutissima fructuum suorum:
Abbreviated transcription (Latin):
bonorum uł malorum uł illudquos ds̃ uł aliud uolentis
quam ds̃ : om̃i potentis uoluntas sem inuicta est quȩ
mala ẽẽ numquã potest : quia &iam cummala in ro¬
ds̃igit᷑ om̃i potens siue ꝑ mi sericordiam cuius uult mi¬
sereatur siue ꝑiud cium quemuult obdur& iniquum¬

Expanded text:
bonorum vel mbonorum vel mquam Deus, omnipotentis voluntas Dei semper invicta est, quae mala esse nunquam potest, quia etiam cum mala irroDeus igitur omnipotens sive per misericordiam cujus vult misereatur, sive per judicium quem vult obdur
Abbreviated transcription (Latin):
ni quiddõ congruat. et adquem finem suam quisque
referat uoluntatem utub probetur ĩmito prob&ur
Nam ds̃ quasdam uoluntatessuas utique bona simplet
ꝑ malorũ hominum uoluntates malas sicut ꝑiuda eos
Quod tantũ bonum factum est ut apłs petrus quanid
fieri nolebat. sattinasabipso quio cdi uenerat dice¬
retur. Quam bonae apparebant uoluntates piorũ
fidelium quinolebant apłm paulum hierusalem per¬
gere neibi patereturmala quae agabus prophecti p̃¬
dixerat. It tamen haecillum ds̃ pati uolebat propt̃
adnuntiandam fidem xp̃i. N equeistam bonamuo¬
luntatem suam impleuit ꝑxp̃i anorum uoluntatesbo¬
nas sed ꝑiudeorum malas. et ad eum potius ꝑtinebant
qui nolebant quod uolebat. Quam illi perquos uolen¬
tes fectũ est quoduo lebat quia ad ipsum sedipse per
cosbona illiaut̃ malauoluntate fecerunt : Sed quan¬
telibet sint uoluntates uł angelorum uł hominum uł

Expanded text:
ni, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque ni, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut approbetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas utique bonas ita implet per malorum hominum voluntates malas, sicut per Judaeos quod tantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur . Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne ibi pateretur mala, quae Agabus propheta praedixerat ? et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide luntatem suam implevit per Christianorum voluntates bonas, sed per Judaeorum malas, et ad eum potius pertinebant, qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate fecerunt. Sed quantaelibet sint voluntates vel angelorum vel hominum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
qui ppeipso quod contrauoluntatem fecerunt cius de
ipsis fac taest uoluntascius. Propterea namque
magna opera dñi ex quisita in om̃s uoluncatiscius. Vt
miro et in effabilimodo nonfiat precereius uolunta¬
tem quod &iam contra eius fituo luntatem. Quia non
fier& si non sineret. N ecutiq nolens sinit sed uolens
Nec sin er& bonus fierimale nisi omp̃s etdemalo face¬
homo uult aliquid quod ds̃ nonuult etiam ipsebona
multo amplius multo que certius uoluntate. Nam illi
us mala uoluntts eẽ numquam potest. Tam quam
sibonus filius patrem uelit uiuere: quem ds̃ bona
uoluntate uult emoueri. etrursus fieripotest : ut
hoc uelit homo uoluntatemala quod ds̃ uult bona.
Velut simalus filius uelit mori patre uelit hocetian
ds̃ Nempeille quod non uultds̃ : isteuero iduult qđ
uult et ds̃ et teimen bonae dĩuoluntatem pieccisillius
potius consonat quamuis aliud uolentis : quam huius
idem uolentis impietas: tantum interest quid uelle homi¬

Expanded text:
quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus; ut miro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret, si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facehomo vult aliquid, quod Deus non vult, etiam ipse bona multo amus mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homi
Abbreviated transcription (Latin):
diuino in a postotica radicedamnatum : ut etiam sinul¬
lus in deliberaretur Nemorecte possit dĩ uituperare
iustitiã et quiliberant᷑ sico portuis se liberari ut explu¬
ribus non liberatis atq: ex dampnatione iustissima de¬
relictis ostenderetur quid meruis set uniuersa consper¬
sio et quo etiam istos debitum iudicium dĩducer& nisi eis
in debita misericordia subueniret. Vt uolencium de
suis meritis gloriari omne os substrueretur et quiglo¬
riatur in dño glorietur : Haec sunt magna opera
dñi exquisita in oms uoluntates eius ettam sapienter
ex quisita ut cum angelica ethumana creatura peccas¬
sed idest non quodilłe sed quoduoluit ipsa fecisset &iã
ꝓ eandem ercature uolun tatem qua factum est quod
crecitor oluit impler& ipsequoduoluit beneutens
norum malorumq̃: ad eorumdam nationẽ quosius¬
te predestinauit ad poena et ad eorũ salutem quos
benigne predestinauit ad gratiã. Quaxcũ enimad

Expanded text:
divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nuldivino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur ; et qui gloriatur, in Domino glorietur. Dei exquisita in omnes voluntates ejus, et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est quod non ille, sed quod voluit illa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleretur illud quod voluit, bene utens, umme bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad