comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Precepitq cũ accipere quĩq
libras auri. Eũq accepisset
has abiẽs emit archã ⁊ mi¬
sit ĩ naiĩ. Mox accidit ut
extra forũ naufragiũ ꝑtu¬
lisset: nauĩ u̾o nõ ꝑdidit.
Accessit iterũ ad cũ de bona
eiꝰ uolũtate p̾sumic̃s. ⁊ dixit.
Miscre mei. ut deꝰ mũdi mi¬
sertꝰ ẽ. Eui ille patriarcha
dixit. Erede fratꝰ nisi miscu¬
isses pecunie ecclesie illas pe¬
cunias q̃ tibi reuiãserãt nul¬
latenꝰ naufragiũ ꝑtulisses
De malis habuisti cas. ⁊ ꝑdi¬
te sũt cis ⁊ ⁊ q̃ fuerũt ex ho¬
nis. Serũ p̾cepit denuo dat
ei decẽ libras auri. denũciãs
ei ne cõmiscẽt eis alias pe¬
cimias. Smnẽs p̾terea antir¬
cã. ⁊ nauigãs uno die uenti
nõ sũt saluate nisi aĩe tãtũ
Soluit ergo p̾ cõfulione ⁊ ã¬
gustia isdẽ naudexꝰ necari
scipsũ: sed deꝰ qͥ sẽper saluti
hominũ ꝓuidet. reuelauit
hoc btõ patriarche. Et cũ au¬
disset qd̾ acciderat. ei nũciat

Expanded text:
cepitque eum accipere quinque libras auri. Cumque accepisset has, abiens emit enthecam, et misit in navim. Mox accidit ut extra pharum naufragium pertulisset; navim vero non perdidit. Accessit iterum ad eum, de bona ejus voluntate praesumens, et dixit: Miserere mei, ut Deus mundi misertus est. Cui ille patriarcha dixit: Crede, frater, nisi miscuisses pecuniae ecclesiae illas pecunias quae tibi remanserant, nullatenus naufragium pertulisses. De malis enim habuisti eas, et perditae sunt cum eis et quae fuerunt ex bonis. Verum praecepit denuo dari ei decem libras auri, denuntians ei ne commisceret eis alias pecunias. Emens praeterea enthecam, et navigans uno die, vento non sunt salvatae nisi animae tantum. Voluit ergo prae confusione et angustia idem nauclerus necare seipsum; sed Deus qui semper saluti hominum providet, revetavit hoc beato patriarchae. Et cum audisset quod acciderat ei, nuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
tãtũ uoliusti darc xp̃o. an alud
anqͥd: Cũ autẽ sc̃sisset deiterũ
illud qd fecerat cognouisse: ta¬
more cõpressa. dixit. Ego cm̃
naria scripserã propria manu:¬

Expanded text:
sti dare Christo, an aliud aliquid? Cum autem sensisset deiferum, illud quod fecerat cognovisse, tremore compressa, dixit: Per sancnaria scripseram in pitta
Abbreviated transcription (Latin):
renii quĩq cc̃tenarior auri
Eñ autẽ suscepisset. ⁊ honora¬
buc secretũ diuisisset: cõuo¬
cauit dispẽsatores. ⁊ dixit cis.
Quot libras dedistis illi qͥ ad
me accessit: Qui dixerũt Dñe:
ut uillit sacratillĩa sãctitas
uestra. quĩdecĩ libras Eũ autẽ
cognouisse. ꝑ ĩhabitantẽ ĩ se
gratiã illos c̃ẽ mẽtitos: addu¬
rit eũ qͥ acceperat. ⁊ ĩterroga¬
uit eũ qd accepisset.Illo uero
dicẽte quĩq libras ⁊ proferĩs
de honorãda manu sua ile sã¬
ctus pictaciũ qd̃ sibi traditũ
fuerat: dixit eis. A uobis exqͥ¬
rat deꝰ ⁊ illa alia decẽ cẽtenaria
qũi si dedissetis quĩdecĩ libras
Ut dixit hiuĩlitas mea: qͥ attu¬
lit quĩq cẽtenaria quĩdecĩ da¬
ret. Et ut certos uos faciã: nut¬
tẽs adducã qͥ has attulit. Et
mittẽs duos uenerabiles uira
ut accersirẽt reuerendã femmã
q̃ ĩ baptisterio pictaciũ ei por¬
rexerat: cui ⁊ ĩdicauerat dicẽs
Bñdictionẽ quã deꝰ michi oft¬

Expanded text:
 auri. Cum autem suscepisset, et honorabile secretum dimisisset, convocavit dispensatores, et dixit eis: Quot libras dedistis illi qui ad me accessit? Qui dixerunt: Domine, ut jussit sacratissima sanctitas vestra, quindecim libras. Cum autem cognovisset per inhabitantem in se gratiam, illos esse mentitos, adducit eum qui acceperat, et interrogavit eum quid accepisset? Illo vero dicente quinque libras, proferens de honoranda manu sua ille sanctus pittacium, quod sibi traditum fuerat, dixit eis: A vobis exquirat Deus et illa alia decem centenaria, quoniam si dedissetis quindecim libras, ut dixit humilitas mea, qui attulit quinque centenaria, quindecim daret. Et ut certos vos faciam, mittens adducam quae has attulit. Et mittens duos venerabiles viros, ut accersirent reverendam feminam, quae in baptisterio pittacium ei porrexerat, cui et indicat, dicens: Benedictionem, quam Deus sibi off
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ex hebrcor lĩgua ĩ grecã parit
⁊ latinã: disponẽsq ipsũ poste¬
ris ĩcternũ. declarãs crugniata.
⁊ obscura dubia ⁊ nodosa: p̾parẽs
officioꝵ seric̃. cũctis ceclesie mui¬
iustris. totã pene ecclesiã edifi¬
cauit. Dude bene maguꝰ apparet
ĩ sapic̃tia ĩeffabilis profũditate
Liberales autẽ scic̃tias ita ꝑfecte
scuuit: ꝙ relatione omniũ nullꝰ
sibi smmilis adhuc apparct. De
scripturis uero sacris uti multa
ĩ cisdẽ natus ⁊ educatus: scunt
Quid plura dicã: Que hierony
ut putẽ te hicrouymi ⁊ uitã. ⁊ uii¬
tutes peis me scire: cũ sibi socius
extitcris multo tẽpore. Scd testor
dcũ qm̃ obtã ĩcffabilis uiri sãcti¬
tatẽ: si uolussẽ taccre nõ potuissi
Cõfitẽtur nurabilia. ⁊ sanctita

Expanded text:
 lingua in graecam pariter et latinam, disponensque ipsum posteris in aeternum, declarans aenigmata et obscura, dubia et nodosa, praeparans officiorum seriem cunctis Ecclesiae ministris, totam pene Ecclesiam aedificavit. Unde bene magnus apparet in sapientiae ineffabilis profunditate. Liberales autem scientias ita perfecte scivit, quod relatione omnium nullus adhuc sibi similis apparet. De Scripturis vero sacris uti multarum in eisdem natus et educatus, scivit. Quid plura dicam? Quae Hieronymut putem te Hieronymi et vitam et virtutes pejus me scire, cum sibi socius exstiteris multo tempore. Sed testor Deum, quoniam ob tam ineffabilis viri sanctitatem, si voluissem tacere, non potuissem. Co
Abbreviated transcription (Latin):
quos liberales uocãt÷ tũc nequis¬
lmꝰ malarũ cupiditatũ scruus
ꝑmeipsũ legi ⁊ ĩtellexi: quos¬
di: qͥcqͥd de dimẽsionib figu¬
rarũ: ⁊ de musicis ⁊ de numeris
line magna difficultate nullo
hominũ tradẽte ĩtellexi. Scis
lu dñe deꝰ meus. qr celeritas ĩ¬
telligẽdi ⁊ discẽdi acumen do¬
nũ tuũ ẽ: ⁊ nõ ĩde sacrificabã

Expanded text:
quas liberales vocant, tunc nequissimus malarum cupiditatum servus per meipsum legi, et intellexi quosdi, quidquid de divisionibus figurarum, et de musicis, et de numeris, sine magna difficultate nullo hominum tradente intellexi. Scis, tu Domine Deus meus, quia et celeritas intelligendi et dispiciendi acumen, donum tuum est, sed non inde sacrificabam
Abbreviated transcription (Latin):
Unde quis dubitet hãc ctiã btĩ¬
martimi fuisse uͥtutẽ÷ ut fãtasiã
suã diabolus cũ crat sãcti mar¬
tini oculis ĩgercrida dissimulare
diutiꝰ aut tegere nõ posset: A ĩad
multis signis auctoritatẽ paras¬
liã ꝓfitc̃tur. Qd̃ cũ pleriq te¬
niere credidissẽt: addidit ut se
xpũi c̃e diceret. In qͦ ctiã adeo il

Expanded text:
nde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset? XXIV. Amultis signis auctoritatem paravisliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo ill
Abbreviated transcription (Latin):
rii: ꝑsepe ͤ   se uencris atq mi¬
neruc trãsfiguratũ ciꝰ uultib
offerebat. Adu̾sus quẽ sẽper ĩter¬
ritus: signo se crucis ⁊ or̃onis
auxilio ꝓtegebat. Audiebãtur
plerũq cõnitia qͥbus illũ tur¬
ba deirionũ ꝓteruis uocib ĩcre¬
pabat. Sed oĩa falsa ⁊ uana co¬
gnoscẽs: nõ mouebat᷑ obiectis
Testabãtur ctiã aliqͥ ex fratrib
audisse se demionẽ ꝓteruis uoci¬
ĩtra monasteriũ aliquos ex frĩb
qͥ olim baptisinũ du̾isis crrorib
pdidissẽt. cõu̾sos postca recepisset:
exponẽtẽ crimina singuloꝵ:¬
sanctũ martinũ diabolo repu¬
gnãtẽ respõdisse cõstãter: auti¬
qua delicta melioris uite cõu̾sa¬
tione purgari ÷ ⁊ ꝑ miscricordiã
dei absoluẽdos eẽ a pctĩs: qͥ pecca¬
re desincrẽt. C õtradicẽte diabo

Expanded text:
ii, persaepe etiam se Veneris ac Minervae transfiguratum vultibus offerebat: adversus quem semper interritus, signo se crucis et orationis auxilio protegebat. Audiebantur etiam plerumque convicia, quibus illum turba daemonum protervis vocibus increpabat: sed omnia falsa et vana cognoscens, non movebatur objectis. Testabantur etiam aliqui ex fratribus audisse se daemonem protervis Martiintra monasterium aliquos ex fratribus qui olim baptismum diversis erroribus perdidissent, conversos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris vitae conversatione purgari; et per misericordiam Domini absolvendos esse peccatis, qui peccare desinere
Abbreviated transcription (Latin):
ex patre ꝓcedat semꝑ et filior
sic̃ se recessurum dicit ut il¬
le ueniat. quia a filionũꝙ
recedit: sed quia discipuli
reis hunc oculis semp uidẽ
sitiebant: recte eis dicitur.
nisi ego abiero ꝑaclitus nõ
tur. Si corpus nõ subtrabo:
qui sit amor sp̃s nõ ostendo.
Et nisi me desieritis corpora¬
liter cernere: nũc me disce¬
tis spũaliter amare. Petrus
Placet qd̃ dicis Gregorius.
Aliqͣntulũ iam a locutione
cessandũ est: ut si ad alioꝵ
nuracła enarranda tẽdimꝰ.
loquendi uires ĩterimi per
silentiũ repemus. Seplicit¬

Expanded text:
er procedat et Filio, cur se Filius recessurum dicit, ut ille veniat, qui a Filio nunquam recedit? Sed quia discipuli reis hunc oculis semper videre sitiebant, recte eis dicitur: Nisi ego abiero, Paracletus non tur: Si corpus non subtraho, quis sit amor Spiritus non ostendo; et nisi me desieritis corporaliter cernere, nunquam me discetis spiritaliter amare. Petr. Placet quod dicis. Gregor. Aliquantum jam a locutione cessandum est, ut si ad aliorum miracula enarranda tendimus, loquendi vires interim per silentium reparemus.
Abbreviated transcription (Latin):
non muus facile aliqͣndo
cõpescebat grauis et turbu¬
lenta responsio. quã hũilis
et modesta: ut ab aliquib
puide dicẽtur cedenti ĩsistere
ced̾e resistenti. Dicebat eiũ.
ubi resonat utrĩq modestia
dulce esse colloquiũ ⁊ ubi uel
ex parte aliqua utile: ubi ex
neutra ꝑuitiosum. Obi eĩ
hiuic uide duritia sonat. iur¬
giũ est non correptio. nec
discipluia sed rixa ÷ ut dece¬
at magis ĩterim dissimła

Expanded text:
non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissim
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet praudio ꝓpletã refecit:
seq repente in iudea iterũ in¬
neuit. Si igitrir tant longe a¬
bacnc potuit sub mouiẽto cor¬
poraliter ire et praudiũ deferre:
quid mirũ si bñdictus pater
obtuunt qͣtinꝰ iret per spm̃. et
fratrũ quiescentiũ spiritib
uecessaria uarraret: Dt siẽ
ille ad cibum corporis corpo¬
raliter prexit: ita et iste ad
ĩstitutionem spũalis iite
spũaliter ꝑgeret. Petrus

Expanded text:
videlicet prandio prophetam refecit, seque repente in Judaea iterum invenit. Si igitur tam longe Habacuc potuit sub momento corporaliter ire et prandium deferre, quid mirum si Benedictus Pater obtinuit quatenus iret per spiritum, et fratrum quiescentium spiritibus necessaria narraret, ut sicut ille ad cibum corporis corporaliter perrexit, ita iste ad institutionem spiritalis vitae spiritaliter pergeret? Petr
Abbreviated transcription (Latin):
cõniunẽ: nil in suis actib
pͥferens obscruantie singla¬
ris. In ipis taniẽ cõmunib
erat illi singnlaris puritas:
et deuotio non cõmunis.
C ibus cius cuni paue lac.
uel aqua decotiois legunu¬
uũ: nel pultes quales ĩfãtib
fieri solent: aliquãdo bucella
paius in aqua penitus enol¬
liti: cum exigius sorbitĩcł̃is
erat. Tetera uel cius ĩ firuutaᷤ
nou recipiebat: uel parsimõĩe
studio recusabat. Ouio siqͥdẽ¬
utebatur raro et uinus uiodi¬
co: cum magis aquã infir¬
uutati suc et appetitui cõpefe
testaretur. Si debant enui et
cõuersationẽ eius medici
ĩ scmetipõ causabantur ĩferre
nature. ac si aginis ad aratin
alligatus arare cogẽtur. Nã
cuui crebra illa ex corruptĩ
stouiachi. per os eius ĩdigeste
cruditatis eruptio alus ĩcip
esse molestior. maxine antĩ
ĩ cloro psallentiũ: nõ tamiẽ
ilico collectas frũ deseruit:
sed iuxta locumi stationis sue
ꝓturato ac defosso in terra recep¬

Expanded text:
 nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. In ipsis tamen communibus erat illi singularis puritas, et devotio non communis. 30. Cibus ejus cum pane lac vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri solent; aliquando buccella panis in aqua penitus emolliti cum exiguis sorbitiunculis erat. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipsutebatur, raro et nimis modico, cum magis aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Videbant eum, et conversationem ejus medici in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae, procurato ac defosso in terra recep
Abbreviated transcription (Latin):
ater nichilomiꝰ fa¬
milias erat rome. ual¬
de reb ditissimus: sed religi¬
one nimis egenus⁊ qui nõ
Em cũ uxor sua displiciusset:
ferit sibi asb ea contra p̾ceptũ¬
dm̃i saluatoris nr̃i diuoitiũ.
Res uero beatum gregorñ
latere non potuit: quia et

Expanded text:
ater nihilominus familias erat Romae valde rebus ditissimus, sed religione nimis egenus, qui, non s, cum uxor sua ei displicuisset, fecit sibi ab ea contra praeceptum Salvatoris nostri divortium. Res vero beatum Gregorium latere non potuit, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
currit: et onniẽ eãdem ꝑtien¬
lam cruentauit. Didentes
autẽ suprascripti legatari
et om̃s ppli̾ stupendũ et ax-¬
chauũ fidei sacre miracłm
ceciderũt ꝓui in terrã adorã¬
tes dĩu et dicẽtes. A wabili
deus ĩ scĩs sius deus iscł. ip̃e de¬
uit uirtutẽ et fortitudinem
plebi sue beuedẽs deus. Et fũ
silentio inter alia fidei deeu¬
menta dixit ad eos ueatus qe¬
gonꝰ qui ante has nentran¬
das reliquias parnidux̾ant.
Scitote fr̃es quieu ĩ cõsecratã
martiꝵ. ip̃ius quib specia¬
liter assignabantur supra
ferebantur: semp illor san¬
gnis hos pãnes intrauit qui
uderãt. munitisq iterum
buxtulis signo suo: tradidit
tis ĩcõꝑabilia mun̾a uoti
sui. Et cum gaudio reuersi.
bec ꝑ ordinem dño suo nũcia¬
nerũt. et desiderui sui cõpotem
reddiderũt. Qui preciosa scõꝵ
patrocinia reuerenter suscepͭ:
et honorabiliter ĩ loco uenera¬
bili condidit: in quo freq̃n¬

Expanded text:
currit, et omnem eamdem portiuncucurrit, et omnem eamdem portiunculam cruentavit. Videntes autem suprascripti legatarii et omnes populi stupendum et arcanum fidei sacrae miraculum, ceciderunt proni in terram, adorantes Dominum, et dicentes: Mirabilis in sanctis suis, Deus Israel, ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae, benedictus Deus. Et facto silentio inter alia fidei documenta dixit ad eos beatus Gregorius, qui antehac venerandas reliquias parvi duxerant: Scitote, fratres, quia in consecratione martyrum ipsius quibus specialiter assignabantur, superferebantur, semper illorum sanguis hos pannos intravit, quividerant, munitisque iterum buxtulis signo suo, tradidit eis incomparabilia munera voti sui, et cum gaudio reversi, haec per ordinem domino suo nuntiarunt, et sui desiderii compotem reddiderunt. Qui pretiosa sanctorum patrocinia reverenter suscepit, et honorabiliter in loco venerabili condidit; quo Dominus frequen
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Nisi tiũ tarta sollicitudo
nobis subuenisset ut qd̃ ge¬
rebaniꝰ cognosceniꝰ ⁊ et sic sto¬
lide ad dũnt nr̃m nobis cõ¬
tigisset ueuire: dubiũ nõ ẽ
pericilũ honoris et gr̃e sue
debuisse ĩcurrere. Quos ar¬
chidiaconꝰ modesta ĩcrepa¬
tione redarguit. cĩem tãta
presũptõ cruperint. nt apłi¬
ca sigilla corruperĩt: hortãs
eos ut redirẽt: et que acceꝑãt
dũo suocum honore defer
cientissime eoꝵ tulit stul¬
titiã: eosq sacrosc̃ĩs mssaꝵ.
solẽnus precepit ĩteresse.
Snde cum ad locum sui ẜ¬
moins est uentũ ⁊ suadet
ppło dei et scor grãmi exorare:
quatmꝰ in rac r̃e dignetur
apertissime sic suã potẽtiam
patefac̾e. ut quid mereatrr
fides euidentius minꝰ creduli
et ignorãtes possint cognosc̃e.
Et data or̃one accepit ab eo
cutellum qui temerauerat
signa: et suꝑ altare corporis
scĩ petri. acceptã unã pãni por¬
tiouẽ. per mediũ pũgens se¬
cauit. Ex qua sangnis decu¬

Expanded text:
ri. Nisi enim cauta sollicitudo nobis subvenisset, ut quod gerebamus cognosceremus, et sic stolide ad dominum nostrum nobis contigisset venire, dubium non est periculum honoris et gratiae suae nos debuisse incurrere. Quos archidiaconus modesta increpatione redarguit, cur in tantam praesumptionem eruperint, ut apostolica sigilla corrumperent, hortans eos ut redirent, et quae acceperant domino suo cum honore deferrrto, patientissime eorum tulit stultitiam, eosque sacrosanctis missarum solemniis praecepit interesse. Unde cum ad locum sui sermonis est ventum, suadet populo Dei sanctorum gratiam exorare, quatenus in hac re dignetur apertissime sic suam potentiam patefacere, ut quid mereatur fides, evidentius minus creduli et ignorantes possint cognoscere. Et data oratione, accepit ab eo cultellum qui temeraverat signa, et super altare corporis sancti Petri acceptam unam panni portionem, per medium pungens secuit; ex qua statim sanguis decu
Abbreviated transcription (Latin):
crat ĩgressus. Ibi ĩspectãte po
dicẽs.ffilia mea moritur
msero gene̾ lãguoris ⁊ ⁊ qd̃
ipsa c̃ morte crudeliꝰ: solo spũ
uurit iã carne p̾mortua. Ro¬
go ut eã adeas atq bñdicas.
Cõfido eĩ ꝙ ꝑ te reddẽda sit sa¬
nitãti. Qua ille uoce obstupu
nũ ꝑ quẽ dñs signũ u̾tutis
ostẽderet. Perstare cepit uehx
nunẽ uisitaret. Postremo a
circũstãtib epĩs ire cõpulsus:
descẽdit ad domũ puelle. In¬
gens turba ꝓforib eͤpectans¬

Expanded text:
rat ingressus. ibi inspectante popdicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus num, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementiusnimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expecta
Abbreviated transcription (Latin):
Ac pͥmũ q̃ erãt illi familiaria
ĩ istiusmodi accipiẽs arma:
solo ꝓstratꝰ orauit. Deĩde egrã
ĩtuẽs: dari sibi olcũ postulauit
Qd̃ cũ bñdixisset ÷ ĩ os puelle
uim sãcti liquoris ĩfudit: sta¬
tĩq uox reddita ẽ. Tũc pau¬
latĩ sigula cõtactu eiꝰ ceperũt
mẽbra uiuiscere: donec firm atis
tatis gressib populo teste sa¬
na surrexit Sodẽ tẽpore tetra¬
du cuiusdã ꝓcõsularis uiri ser¬
uus crat a demonio correptꝰ. ⁊¬
dolẽdo exitu cruciabał. Rogatꝰ
ergo martinꝰ ut ei manũ ĩpo¬
neret: deduci eũ ad se uibet.
modo ex cella ĩ qua erat potuit.
⁊ sic ĩ adueniẽtes rabidis dẽtib
sciuebat. Tũc tetradiꝰ ad genua
btĩ uiri aduoluit᷑: orãs ut do

Expanded text:
mum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexit. Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: modo de cellula, in qua erat, potuit: ta in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut
Abbreviated transcription (Latin):
pliuue erupit⁊ ut neq uene¬
rabłis bũdictus. neq fratre¬
eius qui cuni eo aderant:
extra loci luuen quo cõsede¬
rant. pedem mouere potuis¬
sent. Scĩmonialis auten
femĩa caput ĩ manib ĩcli¬
nãs: lacrimaꝵ fluiiũ in
renitatẽ aeris ad pluniam
traxit. Nec paulo tardius
post or̃onẽ: illa ĩundatro ss
cuta est. Sed tanta fuit uõ¬
uemientia oĩoins et m̃uida¬
tioius: nt de mensa caput
ian cum tointruo leuaret:
quatuꝰ unũ idemq esset

Expanded text:
pulviae erupit, ut neque venepulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen quo consederant, pedem movere potuissent. Sanctimonialis quippe femina caput in manibus declinans, lacrymarum fluvios in renitatem aeris ad pluviam traxit: nec paulo tardius post orationem inundatio illa secuta est. Sed tanta fuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitru levaret, quatenus unum
Abbreviated transcription (Latin):
ca nomĩe. oĩpotenti deo ab
ta: ad ip̃m semel per amũ
uenire cõsuenerat. Ad quã
uir dei non longe extra ia¬
nuã in possessione mõast̾n
descendebat. Quadam uerodie
ueiit ex more: atq ad eam
cũ discipius uenerabilis eius
descendit frater. Qui totũ
diem in dei laudibz sacrisqz
colloquus deducentes: ĩcũbẽ¬
acceꝑunt cibes. Cũq adhuc
ed mensam sederent : et int̾
sacra colloquia se tardior ho.
ra ꝓtraheret: eadem scĩmoni.¬
alis femĩa soror eius. eum
rggauit dicens. Queso te ne
ista nocte me deseras: ut us.¬
q mant aliquid de celestis
Eui ille respondit. Quidẽ
qd̃ loqueris soror: aniere
extra cellam millatenus
possui. Tanta uero erat
celi sercuitas: ut nulla in
aere iuibes appareret. Scĩ¬
momalis autẽ fenũa cũ
ĩsertas digitis manus suꝑ
mensam posuit. et caput
ĩ manib oĩpotentem deũ
rogatura ĩclinanit. Cũq¬
leuaret de mensa caput:
tanta coruscatõis et toitrui
uirtuis. tantaq ĩundatio

Expanded text:
ca nomine, omnipotenti Domino ab ta, ad eum semel per annum venire consueverat. Ad quam vir Dei non longe extra januam in possessione monasterii descendebat. Quadam vero die venit ex more, atque ad eam cum discipulis venerabilis ejus descendit frater: qui totum diem in Dei laudibus sacrisque colloquiis ducentes, incumbenacceperunt cibos. Cumque adhuc ad mensam sederent, et inter sacra colloquia tardior se hora protraheret, eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte me deseras, ut usque mane de coelestis Cui ille respondit: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum. Tanta vero erat coeli serenitas, ut nulla in aere nubes appareret. Sanctimonialis autem femina, cum insertas digitis manus super mensam posuit, et caput in manibus omnipotentem Dominum rogatura declinavit. Cumque de mensa levaret caput, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inundatio
Abbreviated transcription (Latin):
relut si omnẽ inuestigãdis
tos. oꝑib operã impendisset.
luteratus apud eruditos. apd̃
lmplices simplex ÷ apud spũ¬
ales uires ꝑfectõis et sapientie
affluens documẽtis⁊ om̃ib se
craptabat: omis cupiens lucͥ¬
diebatur affectu⁊ et ex ser¬
moue eius quẽ intelligere
utpote alt̾ius liigue hoĩes
non ualebant: magisꝙͣ exꝑi¬
tissum cuiuslibet post eumi
loquentis ĩterpietis ĩtellecta
lccutione. edificari illoꝵ. de¬
nono uidebatur: et uerboꝵ eiꝰ
magis sentire uirtutem.
Cuiꝰ rei certa ꝓbatio tonsio
peitoꝵ. erat : et effusio lacri¬
uirtus diuia contuierat:
ut licet abiectus esse elegisset ĩ

Expanded text:
elut si omnem vestigandis eorum operibus operam impendisset. Litteratus apud eruditos, apud simplices simplex, apud spirituales viros perfectionis et sapientiae affluens documentis, omnibus se coaptabat, omnes cupiens lucrdiebatur affectu; et ex sermone ejus, quem intelligere, utpote alterius linguae homines, non valebant, magis quam expertissimi cujuslibet post eum loquentis interpretis intellecta locutione aedificari illorum devotio videbatur, et verborum ejus magis sentire virtutem. Cujus rei certa probatio tunsio pectorum erat et effusio lacryvirtus ei divina contulerat, ut licet abjectus esse elegisset i
Abbreviated transcription (Latin):
tissiẽ suscepit. Quadẽ uero
die ei dari ferramẽtũ iussit:
qd a falcis similitudĩe falca¬
strũ uocatur ⁊ ut de loco qͦdã
nepres abscid̾e̾t: quatinꝰ illic
ortus fieri deberet. Locus aũt
ip̃e quẽ mũdandũ gothus
susceꝑat: suꝑ ipãm laci ripã
iacebat. Cũq gothus idẽ dẽ¬
sitatem nepriũ tocius uͥtums
adnsu succidet: ferrum de
manubuo ꝓsiliens ĩ lacũ
cecidit. Q b̃i scilicet tanta
erat aquaꝵ ꝓfunditas: nt
spes requirendi ferramẽtũ
nulla iam esset. Itaq ferro
perdito. tremebũdus ad
maurũ monachũ cucur
ciaut: et reatus sui penitẽ¬
ciam egit. Quod maurus
quoqz mouachus mox bñ¬
dicto dei fauulo curauit ĩ¬
dicare. Dir igitur dñi bñ¬
dictus hec audiens accessit

Expanded text:
tissime suscepit. Quadam vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret, ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramenti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum cucurrtiavit, et reatus sui egit poenitentiam. Quod Maurus quoque monachus mox Benedicto famulo Dei curavit indicare. Vir igitur Domini Benedictus haec audiens acces
Abbreviated transcription (Latin):
tun in osculo pacis recepit
epm̃: et eadem qua eũ obui¬
rauerat manu. cum tocius
mmltatione ciuitatis. ad ꝓ¬
onam sedem reduxit. Sed
it deinceps abbas cum comi¬
re iam familiarius et sua¬
niꝰ loquens. paterne eũ mo¬
mut ne adtam ĩpios et tã
muerios ausus ultra exͣget:
ue dei pacientiam in tantis
uritaret flagitus. nec pacem
tãm in aliquo uiolaret.
Sace itaqz om̃i aquitaince
trlie redoita: solus gerardus
sseuerat in malis÷ sed nou
ulto post adueniente die ire:
n domno sua misabiliter ex¬
tuictus est. Subita enĩ moi¬
te p̾ocupatus. sine cõfessione
sine uiatico reddidit spiritũ.

Expanded text:
is osculo recepit episcopum; et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens, paterne eum monuit, ne ad tam impios, et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. 39. Pace itaque omni Aquitaniae Ecclesiae reddita, solus Gerardus perseverabat in malis; sed non multo post adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Subita enim morte praeoccupatus, sine Confessione, sine Viatico reddidit spiritum.
Abbreviated transcription (Latin):
tancͣ ulcerib plena: unde
licet ĩuiti pruritus quosdã
concupiscontiaꝵ et tancͣ be¬
stiales motus sentimus.
Dixi uobis sepius. nec exci
pii hoĩs concidimiꝰ om̃s: ce¬
cidimꝰ autẽ suꝑ aceruũ la¬
pidũ et in luto. unde nõ solũ
ĩquinati. sed etiã uulnerati:
et grauiter quassati sumꝰ
Lauari quidẽ cito possumꝰ:
adsanandũ uero opus est.
curatione multa. Lauamur
ergo in baptismo. quia deletꝰ
cyrographũ dãnationis nr̃e:
et bet gr̃a nobis confertur.
dt iam nichil nobis cõcupi¬
scentia noce possit ÷ si tamẽ
a consensu abstineamꝰ nos
litur dãnatio: et responsum
bat. Sed quis poterit tam
useres motus frãgẽ: quis
pruritum ulceris huiꝰ pessi¬
mi ferre queat: Confidite
quia et in hoc grã subueĩt:
et ut securi sitis. sacram̃tũ

Expanded text:
am ulceribus plena: unde licet inviti, pruritus quosdam concupiscentiarum, et tanquam bestiales motus sentimus. Dixi vobis saepius, nec mente primi hominis cecidimus omnes. Cecidimus autem super acervum lapidum, et in luto: unde non solum inquinati, sed etiam vulnerati et graviter quassati sumus. Lavari quidem cito possumus; ad sanandum vero opus est curatione multa. Lavamur igitur in baptismo, quia deletur chirographum damnationis nostrae: et haec gratia nobis confertur, ut jam nihil nobis concupiscentia noceat, si tamen a consensu abstineamus: atlitur damnatio, et responsum bat. Sed quis poterit tam efferos motus frangere? quis pruritum ulceris hujus ferre queat? Confidite, quia et in hoc gratia subvenit, et ut securi sitis, sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
gne hũlitatis ĩteutione dixit:
nos tam̃ crede̾ decet nichil eñ
mouast ice ꝑfectionis ꝑdidis¬
se occasione cure pastoralis.
Ymo potiorẽ tũc sũpsisse pro¬
quã de ꝓprie quondã quiete
ꝯu̾satiõis habuerit. Sed qͣlitͥ
hic scũs uir ad diaconatus
officiũ et post ad poutificatus
culmen asceuderit: subseq̃us
ẜmo declarabit. Demq cex¬
nens romanus pontifex qͥ
tunc eccłe p̾erat. uirtutũ gra¬
dib gregoriũ ad ata cõscẽde:¬

Expanded text:
gnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione curae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse proquam de propriae quondam quiete conversationis habuerit. 7. Sed qualiter hic sanctus vir ad diaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens sermo declarabit. Denique cernens Romanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscender
Abbreviated transcription (Latin):
tũ multi ex uonasterio fr̃es
su germana deuicti caritati.
ꝙ diuina factũ dispensatiõe
ꝯspicitur ⁊ ut eoꝵ uidelicet
exemplo. ad or̃onis placidũ
littus quasi anchore fune
string̾etur: ut dum causar
scłariũ incessabłi pulsu fin¬
ctuaret ⁊ ad illoꝵ cõsortiũ ue¬
lut ad tutissimi portus sinũ:
terreni actus uolumu̾a fluitͥ¬
q refuget. Et licet illud cũ

Expanded text:
eum multi ex monasterio fratres sui, germana devincti charitate. Quod divina factum dispensatione conspicitur; ut eorum videlicet exemplo, ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringeretur; et dum causarum saecularium incessabili pulsu fluctuaret, ad illorum consortium velut tutissimi portus sinum, 4 post terreni actus volumina fluctusque refugeret. Et licet illud eum
Abbreviated transcription (Latin):
ric orto inter mouachos mur¬
murc. ꝙ contra moreni ĩ ueste
seculari frequẽtaret chorũ: corri¬
puit illũ unus ex domesticis
tu terribuc̃. ⁊ uerbis nunãtib
ĩpcrasse. Dade et dic cãcellario.
habitũ. Qd̃ si contẽpscrit: ibo
tus est dicenti: tacitus sccũ cõ¬
sidcrabat qͥd egerit: qualis fuc¬
rit : et quale onus susceperit:
ouus planc ĩ oĩbus attendẽs

Expanded text:
Sed orto inter monachos murmure quod contra morem in veste saeculari frequentaret chorum, corripiens illum ex domesticis tu terribilem, et verbis minacibus imperasse: « Vade, dic cancellario habitum, quod si contempserit, ibo cutus haec dicenti, tacitus secum considerat quid egerit, qualis fuerit, et quod onus susceperit, onus plane in omnibus attendens
Abbreviated transcription (Latin):
operãte potẽtia tanꝙͣ uitulus no¬
uellus promouẽdus ad aratrũ
cornua ꝓducebat ⁊ ungulas:
quib antiqͥ hostis calcaret ĩmiũ¬
diciã. ⁊ maliciã uẽtilaret. Cõse¬

Expanded text:
operante potentia tanquam vitulus novellus promovendus ad aratrum, cornua producebat, et ungulas: quibus antiqui hostis calcaret immunditiam, malitiam ventilaret. Vige
Abbreviated transcription (Latin):
mutationẽ dextere excelsi mali¬
gna ĩterp̾tatiõe ĩpii conati sũt
obfuscare : hoc suꝑstitioni ascri¬
bẽtes qd̃ uitã ducebat artiorẽ:
zclũ iustitic crudelitatẽ menticbã¬
tur÷ qd̃ ecclesic ꝓcurabat utilita¬
tes. auaritic attribucbãt: contẽ¬

Expanded text:
mutationem dexterae Excelsi maligna interpretatione conati sunt impii offuscare, superstitioni ascribentes, quod vitam duceret arctiorem. Zelum justitiae crudelitatem mentiebantur: quod Ecclesiae procurabat utilitates, avaritiae attribuebant: contem
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ etcrnũ. si nõ cõsultius agamꝰ
redunẽtes tẽpus: et dimudiãtes
dies. dũ patic̃tia dci ad penitẽtiã
nos ĩuitat: ⁊ ne sicut fur ĩ nocte
uemẽs. dies illa fribilis toticus¬

Expanded text:
cet, si non consultius agamus, redimentes tempus et dimidiantes dies, dum patientia Dei ad poenitentiam nos invitat, ne sicut fur in nocte veniens dies illa terribilis secu
Abbreviated transcription (Latin):
bis prosit qd̃ facimꝰ ⁊ ĩdefesso
robore contẽdamꝰ per angu¬
stã portã celestis atrii latitu¬
dinẽ ĩtrare: ⁊ ne si tarde que¬
sicrimꝰ ĩgressũ. iã clausa ianua
mercamur audire. nescio uos

Expanded text:
bis prosit quod facimus, indefesso nisu contendamus per angustam portam coelestis atrii latitudinem intrare, ne si tarde quaesierimus ingressum, jam clausa janua mereamur audire, « Nescio vos
Abbreviated transcription (Latin):
inca qͥd agunꝰ: Quã pro cõmis¬
uiximꝰ usq nũc negligẽter: Aut
qͥd pro alicnis dicturi: qͥ ꝓpriis
grauamur excessibs:. Hactenꝰ
mũdo uiximꝰ militauimꝰ pro
t̾rcius. Habes iã quas cocupi¬
sti uanas celsitudines: peritu¬
rã cũmũdo diuitiarũ gloriã
Iãq potita cordis tui desiderio
nũ hiis ampliora ambire: nũ
altius conscẽdere nitcris. Quẽ¬
ni nouissima nos potiꝰ nrr̃a cel¬

Expanded text:
 quam pro commisviximus negligenter, aut quid pro alienis dicturi, qui propriis gravamur excessibus? Hactenus mundo viximus, militavimus pro terrenis, habes jam quas concupisti vanas celsitudines, perituram cum mundo divitiarum gloriam, jam potita cordis tui desiderio; num his ampliora ambire, num altius conscendere nitni novissima nos potius ista cel
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. lete deuotiomis brachiis
amplectaris: eiqz iam celesti
btĩtudĩe ꝑfruẽti solita pietate
deuotus existas. quẽ ꝓ sua ue¬
nerabili scĩtate adhũc ĩ terris
positum diligas. clareualẽse
uero monasteriũ qd̃ fũdauit.
ĩ quo etiã corpus eiꝰ uen̾abłe
requiescit. ita te ob reuerẽtiã
semꝑ mercaris hr̃e patronũ.
Datum a nagĩe .xu. kł ffebͣaru.¬

Expanded text:
tum, laetae devotionis brachiis tum, laetae devotionis brachiis amplectaris, eique jam coelesti beatitudine perfruenti solita pietate devotus existas, quem pro sua venerabili sanctitate adhuc in tenebris positum diligebas. Clarae-Vallense vero monasterium quod fundavit, in quo etiam corpus ejus venerabile requiescit, ita te ob reverentiam semper merearis habere patronum. Datum Anagniae X
Abbreviated transcription (Latin):
cor. regi salutem et aplicã bñ¬
dutionẽ. ⁊Iouit ut credimꝰ
regalis tue magnificẽtie cel¬
situdo. sp ea que cũ fenore dei
grata tibi acceptaq cognouimꝰ
ad utilẽ sꝑ effectum magno
et uolenti aĩo ꝓmouemꝰ. As a¬
rĩe aiutẽ hoc in illis oꝑib obẜ¬
namiꝰ: in quibz spãliter et ho¬
nor dei. et suoi gl̾ia scõꝵ decla¬
ratur. Scientes qͦ trbi fore
gratissimũ: quidquid ad deco¬
rem eccłie. et suꝑni regis houo¬
rem auctoritate fu̾it apli̾ca ꝯ¬
stitutũ. Unde qũ scẽ recorda¬
tioius beruardus qͦndã abbas
clarenallis et deosꝑ carus: et
tami tibi ꝙͣ unu̾so regno tuo
gratus extitit et acceptus: eñ
ad gł̾iam dei et exaltationẽ
eccł̾ie ac tocins regni tui ca¬
nonizandũ decreuimꝰ et ĩt̾
beatissunes cõfessores festina
sue ꝯuersatiois et scũnoie
nõ ignari.. Boncmꝰ igitur
xp̃ianissĩe serenitatis tue re¬
giã pietatẽ: ut hoc celestis gr̃e
donũ. regnote regnãte colla¬

Expanded text:
em et apostolicam benedictionem. Novit, ut credimus, regalis tuae magnificentiae Celsitudo, quod ea quae cum honore Dei grata tibi acceptaque cognovimus, ad utilem semper effectum magno et volenti animo promovemus. Maxime autem hoc in illis operibus observamus, in quibus specialiter et honor Dei, et suorum gloria sanctorum declaratur: scientes quoque tibi fore gratissimum quiquid ad decorem Ecclesiae, et superni Regis honorem auctoritate fuerit apostolica constitutum. Unde quoniam sanctae recordationis Bernardus quondam abbas Clarae-Vallis, et Deo semper charus, et tam tibi, quam universo regno tuo gratus exstitit et acceptus, eum ad gloriam Dei et exaltationem Ecclesiae ac totius regni tui, canonizandum decrevimus, et inter beatissimos Confessores festiva suae conversationis et sanctimoniae non ignari. Monemus igitur christianissimae Serenitatis tuae regiam pietatem, ut hoc coelestis gratiae donum, regno tuo te regnante colla
Abbreviated transcription (Latin):
Cui pater scũs de diũi uirtute
nil hesitans. non hoc ego di¬
xerui ait ÷ sed uere qui gusta¬
uerint sanabuntur: ut per

Expanded text:
Cui Pater sanctus de Domini virtute nil haesitans: « Non hoc ego dixerim, » ait; « sed vere qui gustaverint, sanabuntur, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
per aunrios eliquot excebat:
ac dinini seruitu laboralal
uisistere studus. ĩdeficiens
tantes labores huic dilecto suo
dui desideratum preciose moi¬
tis sõnuĩ duĩs dare disponeret:
Ceguoscens enĩ uir scũs ꝓpe
esse iam brauium÷ solito c̃¬
rebat alacrius: et terrestris
sue hĩtationis dissolutionẽ

Expanded text:
t, ac divini servitii laborabat insistere studiis indeficiens tantos labores huic dilecto suo diu desideratum pretiosae mortis somnum Dominus dare disponeret, Cognoscens enim Vir sanctus prope esse jam bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutione
Abbreviated transcription (Latin):
ni predio. uixta t̾racinẽseui
urbrui missis discipłis siuis:
construere monasteriũ debu¬
issct. Qui roganti cõscuticns:
deputatis frĩb prẽm cõstituit:
et quis eis secũdus esset ordi¬
uaiit. Quib euutib spopõ¬
dit diceus. Ite et die illo ego
ueuio. et ostendant uobis ĩ qͦ
loco oratorium. in quo loco¬
refectorum fratrũ: ui quo
susceptionẽ hospitum. et q̃q
sunt necessaria edificare de

Expanded text:
 praedio juxta Tarracinensem urbem missis discipulis suis construere monasterium debuisset. Qui roganti consentiens, deputatis fratribus Patrem constituit, et quis ei secundus esset ordinavit. Quibus euntibus spopondit dicens: Ite, et die illo ego venio, et ostendo vobis in quo loco oratorium, in quo refectorium fratrum, in quo susceptionem hospitum, vel quaeque sunt necessaria, aedificare
Abbreviated transcription (Latin):
tutant diem magnoꝑe p̾stoli¬
tes. parauerũt oĩa que hus qͥ
cumi tanto prẽ uenire potussã
uidebantur esse necessaria.
Nocte ergo ip̃a qua ꝓmissus
illute scebat dies eiden seruo
dei quem illic prẽm cõstitue¬
rat atqs cius p̃posito. uir dei ĩ
souus apparnit: et loca sui¬
gula ubi quid edificare de bu¬
issent. subtiliter demõstran.
sibi inuiceui quid uider aut
retulerũt. Non tam̃ uisiõi¬

Expanded text:
tutum diem magnopere praestolantes, paraverunt omnia quae his qui cum tanto Patre venire potuissent, videbantur esse necessaria. Nocte vero eadem qua promissus illucescebat dies, eidem servo Dei quem illic Patrem constituerat, atque ejus praeposito vir Domini in somnis apparuit, et loca singula ubi quid aedificare debuissent subtiliter designavit. sibi invicem quod viderant, retulerunt. Non tam
Abbreviated transcription (Latin):
mansit: ac seradicitus ĩ t̾ra
teuerctur ⁊ ut palã daretur
ĩtelligi. qd̃ suꝑ eũ ip̃o per seꝑ
antiquus bostis sederet: quẽ
tantoꝵ iuror mauus mo¬
uere non possent. Difficulta¬
te igitur fc̃a ad uir. dei mis¬
sum est ut ueuiret ⁊ et orãdo
ostent repelleret: ut lapidẽ
monere potuissent. Qͥ mox
neuit ÷ orationem faciens
renedictionẽ dedit. et tanta
lapis celeritate leuatus est:
ac si nullũ prius poudus

Expanded text:
ac si radicitus in terra teneretur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum virorum manus movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondus
Abbreviated transcription (Latin):
batur Iam uero que diceret:
audiebant om̃s. Prius eni
bunc uocabat ex noĩe. C in
cũ uic dei nunime responder
ad eius mox cõtumelias crũ¬
pebat. Nam cũ clamaret di¬
cens benedute benedicte: et
eum sibi nullo modo respon¬
dere conspiceret: ꝓtinꝰ adiũ¬
gebat. D aledicte et non bñ¬
dicte⁊ quid metũ habes: Qͥ¬
ine ꝑsequeris: Sed iã nr̃t
spectanda sũt contra dei fa¬
mulũ antiqui bostis noua
certauña: cui pugnas qͥdẽ
uolens ĩtulit: sed occasiones
uictorie m̃strauit ĩuitus.

Expanded text:
batur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit invitus.
Abbreviated transcription (Latin):
cipatũ coꝵ gerũt. a pud uos aũt nõ c̃ sic. scd si quis ĩ uobis uuit pri¬
nius ẽe: sit uester uitimꝰ. Et si qͥs ĩter uos uolucrit cc̃ dñs: sit uester scr¬
nus. Et his dictis adiecit. Ecce ĩquit ⁊ uestris uissis obtẽperãs a
creui primatũ suscipere: ⁊ dñi uissionib obedire: uitimũ me ur̃e cha¬
ritati cõstituo. Exilarat᷑ omniũ causa ĩ cõsensu ciꝰ: ipsa tñ ante oẽs
opus monasteri. qd̾ ĩfmmia solebat excrcere ꝑsona suscepit ĩ oĩbus.
aquã portare. ligna cõsidere: mũdicias adhibere. In co deniq loco ha¬
bitaculũ sibi clegit: ubi ostiariꝰ monasterii mancbat. ne uel ipsa se
superiorẽ ostẽderet. Sanc refectionẽ fratrũ sollicite curabat: ⁊ plallẽdo
deo ordinẽ fortit custodicbat. Ita deniq ĩ hoc opere ẽc deo carior cepit:

Expanded text:
 | gerunt. Apud uos autem non est sic sed si quis in uobis | uultes seprimus sit uester ultimus et si quis inter | uos uoluerit esse dominus sit uester seruus Et his dic| tis adiecit Ecce inquid et uestris iussis obtemperans | decreui primatum suscipere et domini iussionibus oboediens | ultimum me uestrae caritate constituo Exilarantur | omnium animi+ consensu eius ipsa tamen omne opus | monastherio. Quod infima solebat exercere persona | suscepit in omnibus . aquam portare ligna concidere . mun| dicias adhibere. In eo denique loco habitaculum sibi elegit | ubi ustiarius monastherio manebat ne uel ipso se superio| rem ostenderet sane refeccionem fratribus sullicite curabat| Et psallendi deo ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
oĩbus uisũ ẽ: ut sibi bcatã eugciuã cligerẽt abbatẽ. E ũc bt̃a cugena
metuẽs se fenunã cõtra regulã uiris p̾poni ÷ itẽ timẽs ne oẽs unanunit
deprecãtes sperneret: ait ad cos. Obsecro uos. ut euãgeliũ ĩ presc̃ti ad¬
hibeatis. Qd̃ cũ fiusset allatũ dixit. Quotiẽscũq xpĩanis aliqͥd eligẽ¬
dũ ẽ: xp̃s ẽ ante oĩa auscultãdus. Didcamiꝰ ergo ĩ hac clectione ur̃a.
qd ipse pcipiat: ut ⁊ uestris iussis ⁊ ipsiꝰ mouitis ĩtendamꝰ. Et rtuolũ¬

Expanded text:
c beata Eugenia metuens se feminam contra regulam viris praeponi; item timens ne omnes unanimiter deprecantes sperneret, ait ad eos: Obsecro vos ut Evangelium in praesenti adhibeatis. Quod cum fuisset allatum, dixit: Quotiescumque Christianis aliquid eligendum est, Christus est ante omnia auscultandus. Videamus ergo in hac electione vestra quid ipse praecipiat, ut et vestris jussis, et ipsius monitis i
Abbreviated transcription (Latin):
modi sũt: nos qͦ cũ tali uiro
ter legerit: ip̃e peccabit. Para¬
tũq ut spero habebit a deo pre¬
nũi÷ nõ qͥcũq legerit: sed qͥ

Expanded text:
modi sunt, nos quoque cum tali uiro ter legerit, ipse peccabit. tumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
surã ĩmoderata gaudia trã¬
numie ridẽdo perdat: qd̃ plan¬
gendo lucratus est. Hic itaq
corã facie sua nõ ambulat:
quia damna que patitur cõ¬
spicere recusat. Scriptũ qͥppe
est. Cor sapientiũ ubi tristi¬
tia: ⁊ cor stultoꝵ ubi letitia.
in cũctis ergo que agiꝰ di¬
ligẽter nosinctipsos conspicẽ
ĩterius ⁊ exteriꝰ debemus: ut
pẽnata aĩalia sequẽtes. nobis¬
met ipsis presc̃tes sinius. et
corã facie nr̃a sẽper ambule¬

Expanded text:
suram immoderata gaudia transuram immoderata gaudia trannimie ridendo perdat, quod plangendo lucratus est. Hic itaque coram facie sua non ambulat, quia damna quae patitur conspicere recusat. Scriptum quippe est: Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum ubi laetitia . In cunctis ergo quae agimus diligenter nosmetipsos conspicere interius exteriusque debemus, ut pennata animalia sequentes, nobismetipsis praesentes simus, et coram facie nostra semper ambule
Abbreviated transcription (Latin):
so quippe sacculoaliũde exit qd̃
aliũde mittit᷑ qr ĩ discrete mẽ¬
tes mercedẽ q̃ ex bono opere
adquirit᷑. nõ aspiciũt quomͦ
ex malo opere perdatur. Alius
castitatẽ corporis seruat. seq
uigilãter circũspicit: ne qͥd fo¬
ris reprchẽsibilitꝰ amittat. Su¬
is contẽtus ẽ. aliena nõ diri¬
pit: sed tamẽ ĩ corde odiũ for¬
tasse cõtra proximũ seruat.
Et cũ scriptũ sit qͥ odit fratrĩ
suũ homicida ẽ: cõsiderat ꝙͣ
sit mũdus foris ĩ opere. ⁊ nõ
ppendit ꝙͣ sit crudelis ĩ mc̃te
Quid iste nisi sibimetipsi
absens ẽ qͥ ĩ cordis sui tenchri
ambulat ⁊ ignorat: Alius
iã alicna nõ diripit iã corpꝰ
ab ĩmũdicia custodit: iã mẽ¬
te pura proximũ diligit: ⁊
maloꝵ preteritoꝵ cõscius la¬
mẽtis se ĩ precib afficit. Sed
finita prece. leta de quibus
ĩ hoc mũdo gaudeat reqͥrit:
et tẽporalib gaudiis negli¬
gentẽ animũ dimittit. Nec
curat ne ĩ co lachrymarũ mẽ¬

Expanded text:
so quippe sacculo aliunde exit quod aliunde immittitur, quia indiscretae mentes mercedem, quae ex bono opere acquiritur, non adspiciunt, quomodo ex malo opere perdatur. C. castitatem corporis servat, seque vigilanter circumspicit, ne quid foris reprehensibiliter admittat, suis contentus est, aliena non diripit, sed tamen in corde odium fortasse contra proximum servat. Et cum scriptum sit: Qui odit fratrem suum, homicida est , considerat quam sit mundus foris in opere, et non perpendit quam sit crudelis in mente. Quid iste nisi sibimetipsi absens est, qui in cordis sui tenebris ambulat et ignorat? Alius jam aliena non diripit, jam corpus ab immunditia custodit, jam mente pura proximum diligit, et malorum praeteritorum conscius lamentis se in precibus afficit; sed, finita prece, laeta de quibus in hoc mundo gaudeat requirit, et temporalibus gaudiis negligentem animum demittit, nec curat ne in eo lacrymarum men
Abbreviated transcription (Latin):
Et si sic se sicut proximũ aspi¬
ceret: se ĩ malis sicut ꝓximũ
iudicarct. Debemꝰ ergo nos¬
met ipsos sollicite sicut alios
uidere. nosq ipsos ut dictũ ẽ
ante nos ponere ÷ ut pẽnata
aĩalia ĩcessãter inutãtes: ⁊ ne
nesciamꝰ qͥd agnnꝰ. corã facie
ñr̃a sẽper ambulcmꝰ. Peruersi
autẽ sicut paulo iã diximus
corã facic sua nõ ambulãt: qr
ca q̃ agũt nũꝙͣ considerãt. Ad
ĩteritũ tendũt: prauis actib
exultãt. De quib scriptũ est.¬
Qui letãtur cũ male fecerĩt:
et exultãt ĩ rebus pessimis.
Scpe uero iustus qͥ eos cõspicit
deflet: sed ipsi freneticoꝵ mo¬
re plangũtur ⁊ rident. A lii ĩdi¬
gentib de rebus ꝓpriis multa
largiũtur: sed cũ occasionis
tẽpus ĩuenerĩt ĩdigẽtes oppri¬
lucrĩt rapinis deuastãt. Ponũt
ante cogitatioĩs suc oculos bo

Expanded text:
Et si sic se sicut proximum aspiceret, se in malis sicut proximum judicaret. Debemus ergo nosmetipsos sollicite sicut alios videre, nosque ipsos, ut dictum est, ante nos ponere, ut pennata animalia incessanter imitantes, ne nesciamus quid agimus, coram facie nostra semper ambulemus. Perversi autem, sicut paulo ante jam diximus, coram facie sua non ambulant, quia ea quae agunt nunquam considerant, ad interitum tendunt, in pravis actibus exQui laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis . Saepe vero justus qui eos conspicit deflet, sed ipsi phreneticorum more planguntur, et rident. 10. Alii indigentibus de rebus propriis multa largiuntur, sed cum occasionis tempus invenerint, indigentes oppriluerint rapinis devastant. Ponunt ant