comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut ut ñ hoc dedisse quisqͣm calũpnet᷑: cũ hoc eũ dedisse
qđ acceꝑat conficet᷑: Sacraxm̃tũ enuim baptisiniẽ: qđ
habet qui baptitat᷑. At sacram̃tũ dandi baptismiẽ: qđ
habet qͥ ordinat. Sic autẽ baptitat᷑ si abunitate recesse¬
rit: sacram̃tũ dandi baptismi ñ aminittit. Nulli enĩ¬
sacram̃to inuiria facienda ẽ sidiscedit amalis utrũq
discedit. Siꝑmanet inmalis: utrũq ꝑmanet Dicut
ergo acceptat᷑ baptismꝰ: quẽ ñ potuit ammittere: qui
abunitate discesserat sic acceptand ẽ baptismꝰ. quem
dedit ille qͥsacram̃tũ dandi: cũ discederet ñ amiserat.
Nam sicut redeuntes. qͥ pͥusqͣm recederent baptitati s̃.
ñ rebaptitant᷑: ita redeuntes. qͥ pͥus qm̃ recederent or¬
dinati sunt: ñ utiq rursus ordinantur. Ded aut ad nu-¬
nistrant qđ adͥministrabant: sihoc eccłe utilitas postulat.
gerunt. ⁊ ideo eis manꝰ int̃ laicos ñimponit᷑ Nã neq

Expanded text:
 datum est, aut ut non hoc dedisse quisquam calumnietur, cum hoc eum dedisse quod acceperat confitetur. Sacramentum enim Baptismi est quod habet qui baptizatur: et Sacramentum dandhabet qui ordinatur. Sicut autem baptizatus si ab unitate recesserit, sacramentum baSacramento injuria facienda est: si discedit a malis, utrumque discedit; si permanet in malis, utrumque permanet. Sicut ergo acceptatur Baptismus, quem non potuit amittere qui ab unitate discesserat; sic acceptandus est Baptismus, quem dedit ille qui Sacramentum dandi cum discederet non amiserat. Nam sicut redeuntes, qui priusquam recederent baptizati sunt, non rebaptizantur: ita redeuntes, qui priusquam recederent ordinati sunt, non utique rursus ordinantur; sed aut administrant quod administrabant, si hoc Ecclesiae utilitas postulat; n gerunt; et ideo eis manus inter laicos non imponitur. Nam neque
Abbreviated transcription (Latin):
uIdERUNC lucem: ad nobilitatẽ aliquã non
puenerunt: iuiimeii diPOSUIAUNT EURO¬
RiuSuum: in moi te ab hoc mundo iBi RI qͥ¬
Futrunt fatican conport̃: aut fatigati

Expanded text:
uiderunt lucem: ad nobilitatem aliquam non peruenerunt. ibi inpii deposuerunt furorem suum: in morte ab hoc mundo. ibi requieuerunt fatigati corpore: aut fatigati
Abbreviated transcription (Latin):
sincerã precipuã q caritatẽ. Et quia meis tribu
atrib qđ a ⁊modo consummauit. magnũ ac mir.¬
ile sacram̃tũ futuri populi sui : qđ ꝑ liberas genu¬
runt. non solũ in libertatẽ. sicut ꝑ saram ce rebec
e liã et rachel: uerũ etiã inseruitutẽ. Sicut ꝑ ean¬
lẽ rebeccã natꝰ ẽ esau. cui dictũ ẽ eris seruus fr̃is

Expanded text:
sinceram praecipuamque caritatem, et quia in eis tribus patribus quodam modo consummauit magnum ac mirabile sacramentum futuri populi sui, quod per liberas genuerunt non solum in libertatem. sicut per Saram et Rebeccam et Liam et Rachel, uerum etiam in seruitutem, sicut per eandem Rebeccam natus est Esau, cui dictum est: eris seruus fratris
Abbreviated transcription (Latin):
uidex tradet te exactori: inde ẽ. Hocẽ donata
illis ẽẽ peccata. De impiis quippe dicebat
Pus illus et uacnus ibi est. De uno dictũ
De umo dictũ
puto bene intelligi scđm illud qđ quise hu¬
miliat exaltabitur. GISERUUS NON MTTU
timere potestatẽ bonũ fac siue scđm illito
Consummata dilectio: foras mictit timorein:
Ciquid eniu dator cis qui inantratudi

Expanded text:
udex tradet te exactori , inde est; hoc est, donata illis esse peccata: de impiis quippe dicebat. Pusillus et magnus ibi est. De uno dictum de uno dictum puto bene intellegi secundum illud, quod qui se humiliat, exaltabitur. et seruus non metuetimere potestatem? bonum fac, siue secundum illud: consummata dilectio foras mittit timorem. ut quid enim datur eis qui in amaritudi
Abbreviated transcription (Latin):
ERANT EI SUNETERRAM. Quia
operabatur de nis opibiis Facit¬
ANI conuioiaa cotidie donte
TORUM NOMEUS IM PLERETUR
Signum ẽ caritis. ETOFFERTBAT.X

Expanded text:
erant ei super terram: quia operabatur de ipsis operibus. Faciebant convivium quotidie, donec eorum numerus impleretur. Signum est charitatis. Et offerebat pro
Abbreviated transcription (Latin):
ut in hoc per ficiendo & per etates augendo:
temporum nume ri complerentue quo
naturae humani generis adtributos uidema
Anpotius hoc non est requirendum : utru¬
liba enim fecerit. hoc fecit quod deum om
por entem & sapentr᷑ posie ac facere congrueb¬

Expanded text:
ut in hoc perficiendo et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congrueb
Abbreviated transcription (Latin):
ł plantauit ds̃ paradẏsũ in aedẽ ad orientẽ.
& posuit ibi honunẽ quẽ furxit. Non ignoro
deparadyso niultos multa dixisse. t̾res
ncc eoꝵ qͥtantũmodo corporaliter paradysũ intelli¬
gi uolunt. alia eorũ qͥspiritalit̾ tantũ. t̃tia eorũ qui
utroq modo paradysũ accipiunt. alias corporalit̃.
alias aut̃ spiritalit̾. Preuit̃ &ͦ ut dicã. t̃ciã mͥ faceor
placere sententiã. Ocđm hanc suscepi nc̃ loqͥ depa-¬
radyso. qđ dñs donare dignabit᷑ ut homo factꝰ elimo.
qđ utiq corpꝰ humauũ ẽ. in paradyso corporali con

Expanded text:
Et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem quem finxit. non ignoro de paradiso multos multa dixisse; tres Una eorum qui tantummodo corporaliter paradisum intelligi volunt: alia eorum qui spiritualiter tantum; tertia eorum qui utroque modo paradisum accipiunt; alias corporaliter, alias autem spiritualiter. Breviter ergo ut dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. Secundum hanc suscepi nunc loqui de paradiso, quod Dominus donare dignabitur, ut homo factus e limo, quod utique corpus humanum est, in
Abbreviated transcription (Latin):
uelut exordiũ narrandi sumens. ait scriptura. Pons ai
uscendebat det̾ra: & irrigabat omẽm faciẽ trȩ. Dequo
fonte qr diximꝰ qđ dicendũ prtauimꝰ : eaque sequuntu
abalio onsideremꝰ exordio Exꝓuortuboꝵ.
hominẽ puluerẽ deterra: & insuflauit in faciem
Udius flacũ uitae. & factus. homo in animã uiuentẽ
Nic primo uidendũ est : utrũ ista recapitulatio
c. utimcdicatur quonͦ factus sit homo. Qauẽ sexit
illo die factũ legimꝰ : anuero tunc quidẽ cũ fecit omĩa
simul. inhis etiã hominẽ latentei fecit: sicut foenun
Tre antequã eẽt exortũ. uteo modo & ipsecũiã erẽt in

Expanded text:
uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. de quo fonte quia diximus, quod dicendum putauimus, ea quae sequuntur ab alio consideremus exordio. LIBER nem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in
Abbreviated transcription (Latin):
tis quȩ sepe terre nomine tota commemoratus pri¬
us ꝓducerentur exaquis animalia. post ea uero det̾ra.
qđ ita sit deri aqua similis. ut tius exalationub
pingues cere ꝓbetur. ut & spm̃ ꝓcellȩ faciat. idest
uentũ & nubila contrahat: & posite uolatus auium
sustinere. Qua ꝓpter &ia siuerũ dixit. quidlam
aturis omib p̾sentatasit

Expanded text:
tis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, pritis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidamaturis omnibus praesentata sit
Abbreviated transcription (Latin):
Sosetiã aereos cȩlos quondã perisse diluuo inqua¬
dã earũ quȩ canonicȩ appellantur epistola legimꝰ¬
U eq oũ humida illa natura quae ita concreuerat᷑.
ut cubrtis quin decim altissimoꝵ montiũ trans¬
cender& uertices: potuit ad sidera ꝑ uenire
Sed qui a huius aeris humidioris in quo aues uolitarꝰ
uel tota uel ꝓpe tota spatia compleuerat: perisse
qui fuerant cęlos in illa epistola scribitur. quod
nescio quem admodum possit intellegi. nisi ma
quarũ naturã pinguioris hinus aeris qualitate
conuersa. Alio quin nomperierunt tunc isti cȩlised
sublimius erecti sunt: cum locũ eor a qua occuparaꝰ
taq facilius eos scđm illius epistolȩ auctoritatem
perisse credimus. & alios sicut ibi scribitur repositos
extentis in delic& exalationib: quã sic erectos utei
superioris celi natura loco suo ceder&: opor tebat
itaq ut increandis habitatorib inferioris huius par¬

Expanded text:
Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quaHos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi par
Abbreviated transcription (Latin):
quintus. Nunc in inferiore parte mundi ea quę spũ
utę mouentur fuint: & primũ aquarũ. qđ aeris
qualitati ꝓximũ elementũ est: quia hiuc cȩlo inquo
sunt luminaria ita uicinus: aer ut & ipse cęli nomep
acceperit. Sednescio utrũ &iã firmamentũ possit
uocari Dicuntur autẽ cęli pluraliter. inuna ca¬
demq re quȩdicitur unũ celũ. Nam cum in hoc libro
singulari numero dicatur celũ. qđ diuidit inter aqͥͣs
qua supra & eas quȩ infra sunt : in illo tamen psal¬
mo & aquȩ inquit quȩ suꝑ celosunt iaudant nomeꝵ
añi. Et celos cȩlors. si bene intellegamus. sidereos
acrioꝵ tanquã superiores inferiorũ: & hoł in eodẽ
psalmo accipimus ubi dictum est: Laudate eum
cȩli cȩloꝵ: Satis apparet hunc aerem non solum
cęlũ. sed &iã celos dici. sicut dicuntur & terrę. nec
aliud significatur. quã illa quȩ singulariter t̾ra
dicitur : quando dicimus orbẽ terrãrũ. & orbẽ terrȩ

Expanded text:
quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est: laudate eum, caeli oaelorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarum. auetoritate redargua
inde sacerdos.e. qdore sa crilego carmpublicat
mͦ queramꝰ quis sit uerus sacerdos : ⁊ñ quis sit uerũ
baptisma. Uteñ sit quisq uerus sacerdos. opor¬
t& utñ solo sacram̃to . s iusticia qͦq induatur. si cui
scriptũ est. Sacer dotes tui induant᷑ iusticia.
Quiaut̃ solo sacram̃to sacer dos est. sicut fuit pontife
nitatis ardet Telodĩ. ne uirgo casta uniuiro des¬
ponsataxp̃o. in aliquib suis menbris. sicut eua
seducta est serpentis astucia corrumpat᷑. ac

Expanded text:
scripturarum auctoritate redarguainde sacerdos est, quod ore sacrilego carmen publicat modo quaeramus quis sit uerus sacerdos et non quid sit uerum baptisma. ut enim sit quisque uerus sacerdos, oportet ut non solo sacramento, sed iustitia quoque induatur, sicut scriptum est: sacerdotes tui induantur iustitia. qui autem solo sacramento sacerdos est, sicut fuit pontifenitatis ardet zelo dei, ne uirgo casta uni uiro desponsata Christo in aliquibus suis membris, sicut Eua seducta est serpentis astutia, corrumpatur a
Abbreviated transcription (Latin):
maxime dicentes uera cauendi sunt: nec on sortio
dęmonioꝵ animã deceptã pacto quodã societatid
in retiant. Solet &iã quęri. utrũ celi lumina ria
ista conspicua. corpora sola sint: an habeant rec¬
&iam utaliter inspirentur. sicut animantur carnes
ꝑ animas animaliũ : ansola sine ulla ꝑmixtione:
arbitror tamen in processu tractandarũ scriptura¬
rum. oportuniora loca posse occurrere. tibi nobis
de hacre scđm scę auctoritatis regulas. & sinon osten¬¬
dere certum aliquid: tamen credere licebit. Nunc
autẽ seruata semꝑ moderatione piȩ grauitatis. nihil
credere dere obscura temere debemus : neforte qđ post.¬
ea ueritas pate fecerit. quã uis libris siue testamenti
ueteris suic noui nullo modo ee̾ possit aduersum: tam̃
ꝓpt̃ amorẽ nr̃i exporis oderimus. Nunc adlibrum
operis nr̃i iam tercium transcamus. EPLICIT LIBER¬

Expanded text:
maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant rectoetiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtionearbitror tamen in processu tractandarum scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tertium transeamus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
seminime falli dicant sihorã conceptionis inueneriN.
saltim sicut hominis nor de dignentur conceptũ
considerare geminorũ. Ideoq fatendũ est: quando
abistis uera dicuntur. instinctu quodã occultissimo
dici: quẽ nescieittes humanę mentes patiuntur
Quodcũ ad decipiendos homines fit: spirituum seductorsᷤ
operatio est. Quib quȩdã uera detẽporalib reb nosse
ꝓmittunt: partim subtiliorissensus acumine. quia
corporib subtiliorib uigent:ł partim experientia
callidiore: ꝓpt̃ tam magnã longitudinẽ uitę. par¬
tim scĩs angłis. qđ ipsi ab omĩpotente dõ discunt &iã
uissu eius sibi reuelantib : qui merita humana occull¬
tissime iusticię sinceritate distribuit: aliquando
autẽ idẽ nefandi spiritꝰ. &iã quȩ ipsi facturi sunt ue¬
lut diumando p̃dicunt. Qua ꝓpter bono xristiano
siue mathematioi siue quilib& impiȩ̨ diuinantium

Expanded text:
se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uera de temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium,
Abbreviated transcription (Latin):
diuer sę uiuentiũ. diuerse feliciũ & infelicium: diuer¬
eq morientiũ easdẽ plerumq constellationes acci¬
piunt: quia & si inter fuit aliquid cũ deutero fi¬
derent᷑: in non nullis tamen tantũ inter est quantũ
abistis conpręhendi conputatione non possit.
Manus sequentis iacob dũ nascerentur inuenta est
pedẽ fris prȩcedentis tenens. Usque ad eo sic nati
sunt : quasi unus infans in duplũ ꝓlixior nasciui¬
der&ur. Hord certe constellationes quas appel¬
lant nullo modo dispares esse poterunt. Quider¬
go uanius. quã ut illas cunstellationes in tuens
mathematicus ad eundẽ oroscopũ. ad eandẽ luna Pr
dicer& unũ eoꝵ amatre dilectũ. alterũ non di¬
lectum: Sicnĩ aliud dicer& : falsũ ꝓfecto diceraᷤ.
Siaut̃ hoc dicer&: uerũ quidẽ. sed non scđm suoꝵ
lbroꝵ ineptas cantiuntulas dicer&. Qđ si hiuc
istori& quia denr̃is ꝓ fertur nolunt credere. nun¬
quid & naturã rerũ delere possunt : Tum er go

Expanded text:
diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque constellationes accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem horoscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ergt figura intelligenda ẽ in has uerbis qui
intalib concupiscentiis fuerat inueteratꝰ
Etut quid constite Ront michu genua:

Expanded text:
ergo figura intellegenda est in his uerbis, qui in talibus concupiscentiis fuerat inueteratus. et ut quid constiterunt mihi genua
Abbreviated transcription (Latin):
uerantissimis usq infinẽ gressib ambulauit. Estqͥdẽ¬
qđ tp̃i baptisia ubq scm̃ ẽ: ⁊ quãuis apud hereticos
uel seismat cos. ipsuis tam̃ heresis uel scismatis ñ ẽ.
ce ideo  nec adipsã eatholicã inde uenientes oportet
denuo baptitari. Sed tam̃ hoc aliud ẽ: aliud acatho¬
lica pace deuiantes. ⁊ in ne fariã p̃cisionis foueã pre¬
cipitatos. rebapttandos insuꝑ uidicare. Dã illũ ne¬
uũ incandore scȩ amime. caritatis ubera contegebanł
Hanc autẽ fuliginẽ. inistorũ tartarea feditate. uultꝰ
impacatꝰ ostentat. Sẽdẽa quȩ deinceps qđ ad beati
cipriant auctoritatẽ attinet. tractaturi sumꝰ ab alio

Expanded text:
uerantissimis usque in finem gressibus ambulauit. est quideuerantissimis usque in finem gressibus ambulauit. est quideti baptisma ubique sanctum est et quamuis aput haereticos uel schismaticos, ipsius tamen haeresis uel schismatis non est, et ideo nec ad ipsam catholicam inde uenientes oportet denuo baptizari. sed tamen hoc aliud est, aliud a catholica pace deuiantes et in nefariam praecisionis foueam praecipitatos rebaptizandos insuper iudicare. nam illum naeuum in candore sanctae animae caritatis ubera contegebant, hanc autem fuliginem in istorum tartarea foeditate uultus inpacatus ostentat. sed ea quae deinceps, quod ad beati Cypriani auctoritatem adtinet; tractaturi sumus, ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ autẽ sa rmñta inme dant fructũ. purgat illa pater
meus. ut maiorẽ fructũ afferant: insi qr ⁊ ipsi qͥ fructu
p̃ualent caritatis. possunt tam̃ aliqͥd habere purgandũ
mo alit̃ sentiens. quã se res habebat: quę postea ꝑ trac¬¬
tata. ⁊ diligentissima consideratione firmata ẽ ui ca
tholica unitate ꝑmansit. ⁊ caritatis ubertate cõpensa¬
dicere. Quȩ quidẽ ñ ei: sed illiꝰ c̃ cuĩ gratał extitit.
Iam de licceris ei docum̃ta ꝓferani. Qiubi maxime do¬
natistarũ ora claudant᷑. Huiꝰ enim auecoritatẽ imꝑitis
obitiunt: ut se qͣsi recte facere ostendarit. qđ ad se ueni¬
ontes fideles. denuo baptirent: nimiũ miseri ⁊ nnsi se
corrigant asemet ipsis om̃ino dãpnati: qͥlioc intanto
turo eligunt imitari: qđ illi ꝓpterea Nonobfuit q in
eã pacẽ undẽ isti aberrar̃ qͥuiã pacis t̃ cognouer̃. ꝑse¬

Expanded text:
quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus ut maiorem fructum adferant, nisi quia et ipsi, qui fructu praeualent caritatis, possunt tamen aliquid habere purgandum,mo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmatatholica unitate permansit et charitatis ubertate compensadicere, quae quidem non ejus, sed illius est, cujus gratia talis iam de litteris eius documenta proferamus, quibus maxime Donatistarum ora claudantur. huius enim auctoritatem inperitis obiciunt, ut se quasi recte facere ostendant quod ad se uenientes fideles denuo baptizent, nimium miseri et nisi se corrigant a semet ipsis omnino damnati, qui hoc in tanto uiro eligunt imitari quod illi propterea non obfuit, quia in eam pacem, unde isti aberrarunt qui uiam pacis non cognouerunt, perse
Abbreviated transcription (Latin):
dũ extollerentur. sed erat filius pacis ecđę qͥtanta cordis
mluminatione p̃ditꝰ ꝓpterea ñ tudit aliquid: ut ꝑ eum
aliud suꝑ eminentius uderetur. Et ad huc inquid apłs suiꝑ
eminentiorẽ uiã uob demonstro.Si linguis hominũ loqͥr
& angelorũ caritatẽ antẽ non habeã: fact̾ sũ eram̃tũ so¬
cerneret secretũ ab ditũ sacram̃ti Sed sisciret om̃a sacra¬¬
menta caritatẽ ñ haberet: inchil ẽẽt. Cũ autẽ minꝰ illud
ꝑspiciens. hanc tam̃ humilit̾. fidelit̃. fortit̃ custodiuit
ad martirii coronã meruit ꝑtienire ut siqua intiꝰ luci¬¬
dã m̃tẽ. ex humana conditione. nebula inrepserat. gło¬
sa serenitate fulgentis sanguinis. fugaretur. Nonenĩ
bonitas. benignitas. fides mansuetudo. continentia. Quę
oma incipuint a caricate : & ꝑceterã uincturã. qͣsi botrũ
mirabilẽ faciunt. Hectam̃ frustra idem dñs addidit

Expanded text:
dum extollerentur, sed erat filius pacis ecclesiae, qui tanta cordis dum extollerentur, sed erat filius pacis ecclesiae, qui tanta cordis inluminatione praeditus propterea non uidit aliquid, ut per eum aliud supereminentius uideretur. et adhuc, inquit apostolus, supereminentiorem uiam uobis demonstro. si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem autecerneret secretum abditum sacramenti; sed, si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gsa serenitate fulgentis sanguinis fugaretur. non enim tem tamquam in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit:
Abbreviated transcription (Latin):
tante uirtutis ep̃s. aliud de bapismo arbitraritur quã erat
diligentĩ inquisita ueritas firmatura multiq eiꝰ collegę
quãuis nondũ liquido manifestatit id tanĩ cenerent qđ
et p̃terita eccłe consuetudo. ec postea totꝰ catdiolicꝰ orbis
amplexus c̃ non se illetam̃ aceteris diuersa sentientib
separata cõmunione disumexit. Et hoc etiã ceteris ꝑstia¬
dere non desticit. ut sufferrent inuicẽ indilectione. sttiden¬
ftes struare unitatẽ sp̃s. inuinculo pacis. Ita enim corporis
manente cõpage siquid inqͥb dã mbris infirmabat̃ exeoꝵ
sanitate conualesceret: porius quã p̃cisione mortificatume
diligentiã nulliꝰ curati onis admitteret. Et sise ille sepa¬
rasset. quã multi sequerent᷑ quantũ sibi nom̃ int̾ homis¬
nes faceret: quã latiꝰ cip̾anistę. quã donatiste uocarent:
Sednon erat filiꝰ ꝑditionis. dequalib dictũ ẽ dciecisti eos

Expanded text:
tantae uirtutis episcopus aliud de baptismo arbitraretur quam erat tantae uirtutis episcopus aliud de baptismo arbitraretur quam erat diligentius inquisita ueritas firmatura, multique eius collegae quamuis nondum liquido manifestatum id tamen tenerent, quod et praeterita ecclesiae consuetudo et postea totus catholicus orbis amplexus est, non se ille tamen a ceteris diuersa sentientibus separata communione disiunxit et hoc etiam ceteris persuadere non destitit, ut sufferrent inuicem in dilectione studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. ita enim corporis manente conpage, si quid in quibusdam membris infirmabatur, ex eorum sanitate conualesceret potius quam praecisione mortificatum diligentiam nullius curationis admitteret. et si se ille separasset, quam multi sequerentur! quantum sibi nomen inter homines faceret! quam latius Cyprianistae quam Donatistae uocarentur! sed non erat filius perditionis, de qualibus dictum est: deiecisti eos
Abbreviated transcription (Latin):
abi ꝓmitteremꝰ. debitũ tam̃ a nob flagitantib frib: i¬
minimꝰ & agnoscimꝰ. Quaꝓpt̃ in hoc oꝑe adiuuante
dño suscepimꝰ ñ solũ ea refellere. quȩ de hac re nob d
natistȩ obiectare consuer̃: s etiam debeatissimi ior. a
magna docuanita it acillũ ticmia decuĩ sibi aliccoritate isti
carnalittr blandiunt᷑ pũ eiꝰ caritate spiritalit̃ pimantur
Nam illis cemporib antequã pleriaril concilii sentencia qͥd
in hac re sequendũ ẽer tocius ecđe consensio consirmaret.
uisũ ẽ ei dsm ferie octoginta coep̃is suis africanarũ ecđaꝵ¬
omẽm hominẽ qui eatra eccłe edcholice cõmunionẽ bapti¬¬
Tat̾ fuiss oportere a decelãm uenientẽ denuo baptit ari.
uod non recoe fieri tanto uiro nimirũ ꝓpterea dñs ñaꝑut.
ccłe pacc patesceret: et non solũ illiꝰ temporis xp̃ianis sed
cciam posteris ad medicinalẽ ut ita dicã noticiã signaret᷑
Tum enum tanti meriti tantȩ̨ ecłe tanti pectoris tantioris.

Expanded text:
a nobis flagitantibus fratribus meminimus et agnoscimus. quapropter in hoc opere adiuuante domino suscepimus non solum ea refellere, quae de hac re nobis Donatistae obiectare consuerunt, sed etiam de beatissimi ma documenta, ut ad illum iam ueniam, de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum hominem, qui extra ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam uenientem denuo baptizari: quod non recte fieri tanto uiro nimirum propterea dominus nonecclesiae pace patesceret et non solum illius temporis christianis, sed etiam posteris ad medicinalem ut ita dicam notitiam signaretur. cum enim tanti meriti, tantae ecclesiae, tanti pectoris, tanti oris,
Abbreviated transcription (Latin):
et ibi baptismũ non illi soli. neq nossoli. s utriq di¬
cimꝰ atgendat alia tria. Sienim nos clegit seqͥ ulus
que illi ñdicunt. eauero quȩ utriq dĩcimꝰ p̾ponit
his quȩ uos soli dicimꝰ satis ẽ nob̾. qđ ea quȩ illi non¬

Expanded text:
esse ibi baptismum non illi soli neque nos soli, sed utrique diesse ibi baptismum non illi soli neque nos soli, sed utrique dicimus, adtendat alia tria. si enim nos elegit sequi in his quae illi non dicunt, ea uero quae utrique dicimus praeponit his quae nos soli dicimus, satis est nobis quod ea, quae illi non
Abbreviated transcription (Latin):
& eẽ incatholica baptismũ: &e illic tantũ recce accipi.
utrũq horũ donatistȩ negant. Itẽ alia duo dicimꝰ
ẽt apud donatistas. baptismũ. Son autẽ illud recte
accipi Horũ duoꝵ illi unũ magnoꝑe adfirmant.
idẽ et̃ ibi baptisinũ ñ autẽ illic recte accipi nolurł
fateri. Nlarũ qͣtuor sententiaꝵ tres nr̃ȩ tantũ s̃.
unã uͦ utriq dicimꝰ. Nã eẽ incatholicã baptis mũ
et recte illic accipi. ⁊ apt̾ donatistas ñ recte accipi
nos tantũ dicimꝰ. Osse uͦ baptisinũ et apud do¬
natistas. et illi asser. Nnos concedimꝰ. Quisquis
gͦ uult baptitari et cert̾ẽ iã nr̃am sibi ȩcđam
ad xp̃ianã salutẽ cẽ diligendã. et in ea sola ꝓdẽẽ
baptismũ xp̃i: eti ã si alibi acceptũ fuerit. Sed
itleo in parcedenati uult ibaptieapi sec cert̾ẽ tãs
fueria. Sed ideo inparte donati uult baptitari. qr

Expanded text:
et esse in catholica baptismum et illic tantum recte accipi; et esse in catholica baptismum et illic tantum recte accipi; utrumque horum Donatistae negant. item alia duo dicimus, esse aput Donatistas baptismum, non autem illic recte accipi; horum duorum illi unum magnopere adfirmant, id est esse ibi baptismum, non autem illic recte accipi nolunt fateri. harum quattuor sententiarum tres nostrae tantum sunt, unam uero utrique dicimus. nam esse in catholica baptismum et recte illic accnos tantum dicimus: esse vero Baptismum et apud Donatistas, et illi asserunt, et nos concedimus. Quisquis ergo uult baptizari et certus est iam nostram sibi ecclesiam ad christianam salutem esse deligendam et in ea sola prodesse baptismum Christi, etiamsi alibi acceptum fuerit, sed ideo in parte Donati uult baptizari, quia esfuerit, sed ideo in parte Donati uult baptizari, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus quã discederent acceper̃. Nã et ipsi siredeant: nei sit̃ũ
datur. Unde ostendit᷑ illud qđ acceꝑant inunitate positi
ñ potuisse amittere separati. Qđ si haberi foris potẽ. etiam
dari cur ñpotẽ: sidicis ñrecte foris dat̾: respondemus.
sicut ñrecte foris habet̾. ⁊ tam̃ habet᷑: sic ñ recte foris dat᷑.
sed tam̃ dat. Sicut autẽ ꝑ unitatis reconciliationẽ. in

Expanded text:
priusquam discederent acceperunt: nam et ipsis, si redeant, non eis iterum priusquam discederent acceperunt: nam et ipsis, si redeant, non eis iterum datur; unde ostenduntur, illud quod acceperant in unitate positi, non potuisse amittere separati. Quod si haberi foris potest, etiam dari cur non potest? Si dicis, Non recte foris datur: respondemus, Sicut non recte foris habetur, et tamen habetur; sic non recte foris datur, sed tamen datur. Sicut autem per unitat
Abbreviated transcription (Latin):
Libi ꝓnutteremꝰ. debitũ tam̃ anob flagitantib frĩb ine¬
minimꝰ &e agnoscimꝰ. QSuaꝓpt̾ inhoc oꝑe adiuuante
dño suscepimiꝰ. ñ solũ ea refellere. quȩ dehac re nob do¬
natistę obiectare consuer̃ si etiam debeatissimi mr̃is
cipͥani auetoritate. unde suã ꝑuersitatẽ ne ueritatis
impetu cadat. fulcire conantur: quȩ dñs donauerit
dicere: ut intelligant om̃s qͥñ studio partiũ cecati uidicaN
ñ solũ eos ñ adiuuari auctoritate cipͥani: sed ꝑ ipsã maxi.¬
me conuinci atq subuerti. Iã qͥdẽ insup memoratis libris
dictũ ẽ ita posse exqie catholicã cõmunionẽ. dari bap¬
tismũ: que admodũ ⁊ extrix eã potẽ ⁊ haberi. Tullus
aut̃ illoꝵ negat habere baptismũ etiã apostatas. quib
utiq redeuntib. ⁊ ꝑpenitenciã conuersis. dũ ñ reddit᷑.
amitti ñpotuisse iudicat᷑. Sic et illi. qͥꝑ sacrilegiũscis matis
abeccłȩ cõmunione discedt̃: habent itaq baptismu quẽ

Expanded text:
flagitantibus fratribus meminimus et agnoscimus. quapropter in hoc opere adiuuante domino suscepimus non solum ea refellere, quae de hac re nobis Donatistae obiectare consuerunt, sed etiam de beatissimi martyris Cypriani auctoritate, unde suam peruersitatem, ne ueritatis impetu cadat, fulcire conantur, quae dominus donauerit dicere, ut intellegant omnes, qui non studio partium caecati iudicant, non solum eos non adiuuari auctoritate Cypriani, sed per ipsam maxime conuinci adque subuerti. Iam quidem in supra memoratis libris dictum est ita posse extra catholicam communionem dari baptismum, quemadmodum et extra eam potest et haberi. nullus autem illorum negat habere baptismum etiam apostatas, quibus utique redeuntibus et per paenitentiam conuersis dum non redditur, amitti non potuisse iudicatur. ab Ecclesiae communione discedunt, habent utique Baptismum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
NULLA RENAN SE¬
RIT SED QUOD TANT
BUISSE QOD SUB TERRIS
RR SIUE DICANTUR
QUASTNON ITASIT
HOLOPISSIT INCUNT

Expanded text:
nulla remanserit, sed quod tam buisse, quod sub terris tur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic inc
Abbreviated transcription (Latin):
ut ibi confirmarer: QUAREUBERAS UXI
doctrine nutrientes ad nequitiã nuac uriq
douonens quiescereh. moriendo
huic mundo CuuREGΙΠUS hOSORAtIS

Expanded text:
ut ibi confirmarer. quare ubera s u xi? doctrinae nutrientes ad nequitiam. nunc uti-que dormiens quiescerem: moriendo huic mundo. cum regibus honoratis
Abbreviated transcription (Latin):
AuRum. sapientia qui comołl euertix
dochossuas aRGEXTO eloquio dñi:
deuuhua matRiS ut numquã emi¬
neret. Aut ramauã infantis. &oiñ

Expanded text:
aurum: sapientia. qui compleuerunt domos suas argento: eloquio domini. de uulua matris: ut numquam emineret. aut tamquam infantes qui
Abbreviated transcription (Latin):
ERIDENTE PIS
DEGENESI .LI¬
SCRIESI ABEXOR¬
DIO. DONECDE PA¬
RADISO DIMISSUS
USQUE UNDECINTLI¬
BRI PER ACTI ESSENT DU¬
ODECIRTUN AD DIDI IN QUO
DIUGENCIUS DEPARADISO

Expanded text:
er idem tempus de Genesi liscripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
gat lux ueras quȩ il lumin at omnẽ homis
entẽ in hucmundũ. Et ubi ero inhoc munch
E quo uenerli in sua ꝓpria uenit Quomo
nt uerbũ caro factũ est: Quando uenerit:
testimoniũ ꝑhib& deipsodicens. Hic est dequo
Qui post me uenit: anteme factus est. quia pi
me erat Qua causa uenerit. iohes ipsetestar¬
ł ccagnusd Ecce qui collit peccata riui le¬
quando erat. & quia

Expanded text:
era, quae inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, et ubi erat: in hoc mundo erat, quo uenerit: in sua propria uenit, quomodo uenerit: uerbum caro factum est. quando uenerit Iohannes testimonium perhibet de ipso dicens: hic est de quo dixi: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. qua causa uenerit Iohannes ipse testatur:ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum quomodo erat. ha
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim animalis homo nom percipit
Quidergo fratres silebimus hino quare er¬
Igo legitur sisilebitur: aut quaee auditur
sinon exponitur : sed ut quid exponitue si non in¬
tellegitur. Itaq quonia rursus esse non dubito
innumero ur̃o quos da a quibus possit nonso¬
lum expositũ capi. sed & antequam expehatur
intelligi. Non fraudabo eos quipossunt capere
dumtimeo superfluus esse auribus eorũ qui

Expanded text:
nimalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum time
Abbreviated transcription (Latin):
stitiã. quae est¬
colles excipit fide quiaus¬
tus exfideuiuit. Non autẽ ero¬
res animae fidem. Nisi maiore
montes dictȩ sunt. ab ipsa sapiemi¬

Expanded text:
stitia, quam colles excipiunt? Fides, quia justus ex fide vivit . Non autem exres animae fidem, nisi majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapie
Abbreviated transcription (Latin):
IAC PRESENTE TURBA CARITATIS
STRE NECES SEES SE UIMULTI
ANIMALES QUIADNUC SE¬
ASUMCARNEM SAIANTANON¬
NQ SEPOSSINT ADSPIRITALEMI¬
TELLECTUMERIGEAE

Expanded text:
hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ aequalis est patri
VIII Des ubiestione quafilius subiciendus dicit᷑
in forma serui xp̃s ascender&¬
Q uomodo traditurus sit regnũ filius patri
aequalis patri filius nunc minor
XII
Qua ratione filius pescire dicatur diẽ
& horam quam scit pater¬

Expanded text:
i aequalis est patri. 245. De subiectione, qua filius subiciendus diciturin forma serui Christus ascenderQuomodo traditurus sit regnum patri filius.aequalis patri filius, nunc autem XII. Qua ratione Filius dicatur nescire diem et horam quam scit Pater
Abbreviated transcription (Latin):
dispositio potuiss&: essent profecto & si easdem
sententias habentes multo tamen enodatiores atq
planiores. quantũ rerũ tantarum explicanda¬
rum difficultas & facultas nostra pater&ur
Sunt autem qui primos quattuor uel por.squinq
&iamsine proemiis habent. & duo decimũ sine
extrema paste rẽ parua

Expanded text:
dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quod legimus iesus quibus notis memora
Dorphyrius phylosophus nom̃ ihũ inanac¬
tica sua. latines cribit hoc modo iesus quẽ noui
utriusque lingue peritissimũ fuisse usus uidelic&
greta lit tera pro .h. longa quũ greci in ling
propria pe longi semꝑ sonat latini uero
e. longa aliauero ratione imituntes hebr

Expanded text:
 quod legimus Ihesus. Quibus notis memoratum AMALARIUM. Porphyrius philosophus nomen IESU in anacrosticha sua Latine scribit hoc modo IHESUS, quem novimus utriusque linguae peritissimum fuisse, usus videlicet ita Graeca littera pro Η longa, quam Graeci in lingua propria pro Ι longa semper sonant. Latini vero pro Ε longa. Alia vero ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ante iusst acd fepre sibiin fantem aoͣco aebortu abet dies at ad eũ
bricius at iurote ꝑdm̃ ũ siegote generain coraẽ cunctis & dicas
IIIA R espondens autem in fans corẽ omni porulobeatouiro di¬
uit nonest tuinqut pater meus : ua cc̃sbricios satis faciens
populis pronces ardentes aburbe in birrosuore ferens & m
a esersil erubeatimartini corcẽ populo piciens uestim ern dãi
eiusnustim aperut: au ã posulos aoten uonere

Expanded text:
abens, ait ad eum Briccius: Adjuro te per Deum, et si ego te generavi coram cunctis edicas. Ant. Respondens autem infans coram omni populo, beato viro dixit: Non es tu, inquit, Pater meus. Ant. Sanctus Briccius satisfaciens populo prunas ardentes ab urbe in birro suo deferens, et ante sepulcrum beati Martini coram populo projiciens, vestimentum ejus inustum apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quod legimus iesus quibus notis memoracuri
Porphyrius phrlosophus nom̃ ihũ in anacros¬
tica sua. latines cribit hoc modo iesus quẽ nouimur
utriusque lingue peritissimũ fuisse usus uidelic& iere
greta lit tera pro.h. longa quũ greci in lingut
propria pdefłong semꝑ sonat latini uero pro
.e. longa. aliauero ratione imitantes hebreos
iesum pronuntiamus non ꝑ aspiratitsiẽ sed ꝑ .h.
greum scribentes: NTIFΕΝAS IN NAtalE¬

Expanded text:
 quod legimus Ihesus. Quibus notis memoratum AMALARIUM. Porphyrius philosophus nomen IESU in anacrosticha sua Latine scribit hoc modo IHESUS, quem novimus utriusque linguae peritissimum fuisse, usus videlicet ita Graeca littera pro Η longa, quam Graeci in lingua propria pro Ι longa semper sonant. Latini vero pro Ε longa. Alia vero ratione imitantes Hebraeos Iesum pronuntiamus, non per aspirationem, sed per Η Graecum scribentes. EPISTOLA III. AMAL
Abbreviated transcription (Latin):
ROXIME
CUORIGEXIS
YSALTERIŨ
qđ enchiridion ille uocalut.
strictis & necessariis interp̃¬
tationib ad notatũ. in cõmune
legerimꝰ : simul uterq dephen¬
dimꝰ non nulla eũ uel ꝑstrinxis¬
se leuit̃. uel in tacto᷑ penitꝰ reli¬
quisse de quib in alio oꝑe la¬
tissime disputaui. quoscilic&
non putar& remmignam.
breui sermone concludere
Igicur familiaritate quȩ int̾
nos ẽ studiose & sedule postu¬
lasti. ut quȩ cũq digna memo¬
ria uidebant᷑ signis quib dã
pemus quã int̾ptationib ad¬
notarẽ. Et qđ solenthii facere.
qui in hac uita bella t̾rarũ. &
urbiũ situs pingunt. & latis¬
simas regiones: ininodico spa¬
tio conant᷑ ostendere: ita in
psalterii opere latisũmo.
quasi p̃teriens aliqua ꝑstrin¬
gerẽ utͤ paucis que tetigissẽ.
intellegan & c&era. quȩ omis
sas : quã iũ habeant atq rationẽ
Non quo putẽ ame posse dici
quȩ ille p̃teriit. sed qđea
quȩ in tomis ł omeliis ipse
disseruit uel ego digna

Expanded text:
roxime cum Origenis Psalterium, quod Enchiridion ille vocabat, strictis et necessariis interpretationibus annotatum, in commune legeremus: simul uterque deprehendimus nonnulla eum, vel perstrinxisse leviter, vel intacta penitus reliquisse: de quibus in alio opere latissime disputavit, quod scilicet non putaret rem magnam brevi sermone concludere. Igitur pro familiaritate quae inter nos est, studiose et sedule postulasti, ut quaecumque mihi digna memoria videbantur, signis quibusdam potius quam interpretationibus annotarem. Et quod solent hi facere, qui in brevi tabella terrarum et urbium situs pingunt, et latissimas regiones in modico spatio conantur ostendere: ita in Psalterii opere latissimo, quasi praeteriens aliqua perstringerem, ut ex paucis quae tetigissem, intelligantur et caetera quae omissa sunt, quam vim habeant atque rationem. Non quod putem a me posse dici quae ille praeteriit, sed quod ea quae in tomis vel homiliis ipse disseruit, vel ego digna
Abbreviated transcription (Latin):
talitas. nisi eiꝰ in cõmutabilitas. Nã qͥ¬
głi &anime in mortales sunt : sed in cõmi¬
tabiles non sunt. Ideoq solus ds dicidur un¬
mortalis : qr solus in cõmutabilis. Nã anima moritur.
dũ deserente dõ debono in malũ mutatur. Sic&angłs.
dũ deserente dõ. ẽ. lapsus d materiã habet unde ex¬
istat. mutabile est: qr deinformi ad formã transit. Qqͥ¬
uero ñ habet matheriam: in cõmutabile. ẽ. sicut deus
Itaq bene ac sub ftanti alit̾ sunt ista in dõ: id ẽ. in corru¬
tio. in mortalitas. in cõmutabilitas: Inde et merito: cuna
Sed manens idem in cõmutabilis & aet̾nus. Suid cuiq co¬
one cõsilii. Non usu nro: aliud dm̃ putari. alud puld¬
homo manet. Acꝑhoc. qͥ ita intelligit: dm̃ corporeum. e.
edit. dũ pulchritu do et magnitudo dĩ ipse sit deui
Idõ ds̃ dicitur simplex: siue ñ amittendo quod habet. seu
qͥa ñ. ẽ. aliud ipse: et aliud quod in ipso est. In ordinate s

Expanded text:
talitas nisi ejus incommutabilitas? Nam angeli et animae immortales sunt, sed incommutabiles non sunt. Solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic angelus, dum deserente Deo lapsus est. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, qvero non habet materiam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae sed manens idem incommutabilis, et aeternus, quid cuique cotione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud pulchomo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Ideo Deus dicitur simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dic
Abbreviated transcription (Latin):
et magis noxia est quãq non materialis in torque¬
seueritas: sed uitioꝵ gir nit aduersitas
ũ eñi contrahumil. tatẽ suꝑbia:
Contra dñi timore: hianis gloria.
Contra uerã religionem simulatio
Contra subiectionẽ. oppugnat cor tẽptus

Expanded text:
et magis noxia est, quam non met magis noxia est, quam non mseveritas, sed vitiorum gignit adversitas. Dum enim contra humilitatem superbia, contra Dei timorem inanis gloria, contra veram religionem simulatio, contra subjectionem pugnat contemptus
Abbreviated transcription (Latin):
atq In procinctu fidei positis. nese¬
curitate torpeant dicit Omnes qui
cutionem paciuntur: Et ecce qͥa¬
xꝑianitas in suis pͥncipib iam
religiosa lam que fidelis. ẽ: de¬
sunt piȩ uiuentibus in xpo ihi
uincula uerbera. flaga. ctirceres. aculei cruces.
et si quasunt diuersors genera. tormentorũ: Quomo¬
do ꝙ uerum erit quod ꝑ apłm sonuit. ut om̃s pie
uiuentes ꝑsecutionem paciantur: an forte nemo
pacis tempore uult pię uiuere in xp̃o iħu & idõ de¬
sunt ista : quis hoc uel desipiens dicit: In hac ere
apłi sentencia nonspecialis quorũ dã. sed generalis
om̃ium ꝑsecutio deb& intelligi Et quidẽ sunt mu¬
ti intra sinũ matris aeccłae constituti. qͥ piȩ ui¬
uentes inxp̃o contumeliis afficiunt᷑. ⁊p probriis
in iuri is. derisionibusq lacessunt: Itane. est illa
descripsit: Non facile dixerim. cum sint quidã
religiosi quib nemo prauorũ audeat infaciem
derogare. Alia ergo intelligenda : quae inmanio

Expanded text:
atque in procinctu fidei positis, ne securitate torpeant dicit: « Omnes qui cutionem patientur . Et ecce Christianitas in suis principibus jam religiosa, jamque fidelis est. Desunt pie viventibus in Christo Jesu vincula, verbera, flagella, carceres, equulei, cruces, et si qua sunt diversorum genera tormentorum. Quomodo ergo verum erit quod per Apostolum sonuit, ut omnes pie viventes, persecutionem patiuntur? An forte nemo pacis tempore vult pie vivere in Christo Jesu, et ideo desunt ista? Quis hoc vel desipiens dixerit? In hac ergo Apostoli sententia non specialis quorumdam, sed generalis omnium persecutio debet intelligi. Et quidem sunt multi intra sinum matris Ecclesiae constituti, qui pie viventes in Christo, contumeliis afficiuntur, opprobriis, injuriis, derisionibusque lacessuntur. Ista vere est illa descripsit? Non facile dixerim, cum sint quidam religiosi, quibus nemo pravorum audeat in faciem derogare. Alia ergo intelligenda est quae immanior
Abbreviated transcription (Latin):
atq In procinctu fidei positis. nese¬
curitate torpeant dicit Omnes qui
cutionem paciunturꝰ: Et ecce qͥa¬
xꝑianitas in suis pͥncipib iam
religiosa lam que fidelis. ẽ.: de¬
sunt piȩ uiuentibus in xpo ihi
uincula. uerbera. flaga. ceirceres. aculei cruces.
et si quasunt diuersors genera. tormentorũ: Quomo¬
do ꝙ uerum erit quod ꝑ apłm sonuit. ut om̃s pie
uiuentes ꝑsecutionem paciantur: an forte nemo
sunt ista : quis hoc uel desipiens dicit: In hac eng
apłi sentencia nonspecialis quorũ dã. sed generalis
om̃ium ꝑsecutio deb& intelligi Et quidẽ sunt mu¬
ti intra sinũ matris aeccłae constituti. qͥ piȩ ui¬
uentes inxp̃o contumelis afficiunt᷑. op probriis
in iuriis. derisionibusq lacessunt: Itane est illa
descripsit: Non facile dixerim. cum sint qui dã
religiosi quib nemo prauorũ audeat infaciem
derogare. Alia ergo intelligenda ÷ qua In manio
et magis noxia. est quãq non materialis intorque

Expanded text:
atque in procinctu fidei positis, ne securitate torpeant dicit: « Omnes qui cutionem patientur . Et ecce Christianitas in suis principibus jam religiosa, jamque fidelis est. Desunt pie viventibus in Christo Jesu vincula, verbera, flagella, carceres, equulei, cruces, et si qua sunt diversorum genera tormentorum. Quomodo ergo verum erit quod per Apostolum sonuit, ut omnes pie viventes, persecutionem patiuntur? An forte nemo sunt ista? Quis hoc vel desipiens dixerit? In hac ergo Apostoli sententia non specialis quorumdam, sed generalis omnium persecutio debet intelligi. Et quidem sunt multi intra sinum matris Ecclesiae constituti, qui pie viventes in Christo, contumeliis afficiuntur, opprobriis, injuriis, derisionibusque lacessuntur. Ista vere est illa descripsit? Non facile dixerim, cum sint quidam religiosi, quibus nemo pravorum audeat in faciem derogare. Alia ergo intelligenda est quae immanior et magis noxia est, quam non mortalis intorquet
Abbreviated transcription (Latin):
corum existiment Si quis hamo praecepta non integre curto e¬
erii sit anathema usque adaduentum dñinri ihũ xpe¬
nuccre curaui: ut sir is omnia et praecipias. sine macula¬
custodire: Siquis utro audieritte utilis erit minister xp̃i
no Quitem nonte audierit : immodm̃ loquentem par
to: ips sil damnationem accipi&:

Expanded text:
udivi. Si quis haec precepta non integra custodierit, sit anathema usque ad adventum domini nuare curavi, ut servari omnia 677 praecipias sine macula. Si quis autem audierit te, utilis erit minister Jesu i autem non audierit te, imo loquentem Dominum per te, ipse sibi damnationem