comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de illo & ementes: dicens
illis Scriptum est: quia
domus inca domus¬
oracionis est: uos aut̃
fecistis illam speluncam
latronum. Qui rrum.
narauit mala uentura
& ꝓtinus templũ ingres¬
sus est : ut de illo uen¬
dentes & em̃tes eiceret.
ꝓfecto innotiui. quia¬
ruma popłi maxime
ex culpa sacerdotum
fuit Euersionem qͥp¬
pe descrͣbens. sed uen¬
mentes feriens. in ipso
effectu sui operis osten¬
dit. unde radix ꝓdiit
ꝑditionis. Sicut aut̃
euanglista alio teste
didicimus. in templo
colũbe uendebantur
& quid ꝑ columbas. nisi
scĩ sp̃s donũ accipitur:.
Sed uendentes & em̃tes
ex templo eliminat:
quia uel eos qui pro
munere impositionẽ
manuũ tribuunt. uł
cos qui donũ scĩ sp̃s
emere nituntur. dãpnat:
De quo templo mox
subditur Domꝰ mea:
domus orationis est:
Uos aut̃ fecistis illam:
speluncã latronum
Qui enĩ ad capienda
munera in templo
fecto. quia quib dã non
dantib lesiones exqui¬

Expanded text:
in illo et ementes, dicens in illo et ementes, dicens illis: Scriptum est quia domus orationis est, vos autem fecistis illam speluncam latronum . Qui enim narravit mala ventura, et protinus templum ingressus est ut de illo vendentes et ementes ejiceret, profecto innotuit quiaina populi maxime ex culpa sacerdotum fuit. Eversionem quippe describens, sed ventemplo feriens, in ipso effectu sui operis ostendit unde radix prodiit perditionis. Sicut autem evangelista alio teste didicimus, in templo columbae vendebantur . Et quid per columbas nisi sancti Spiritus donum accipitur? Sed vendentes et ementes e templo eliminat, quia vel eos qui pro munere impositionem manuum tribuunt, vel eos qui donum Spiritus emere nituntur damnat. De quo templo mox subditur: Domus mea, domus orationis est, vos autem fecistis illam speluncam latronum. Qui enim ad accipienda munera in templo fecto quia quibusdam non dantibus laesionem exqui
Abbreviated transcription (Latin):
est quid sit: qđ dicit᷑
Uidens iħs ciuitatẽ fle¬
uit. suꝑ illam dicens.
quia si cognouisses &
tu: Fleuit & enim pi
redemptor ruinam ꝑ.¬
fide ciuitatis quam
ipsa sibi ciuitas non
cognoscebat esse uen¬
curam: Cui a flente
dño recte dicitur.
quia si cognouisses &
tu. subauditur fleres
quȩ modo quia nescis
qđ imminet exultas.
Unde & subdit᷑ Et
quidẽ in hac die tua.
quȩ ad pacẽ tibi sunt:
Cũ enim carnisse uolu¬
ptatib daret & uen¬
cura mala non ꝓspi¬
ceret : in die suã quȩ
ad pacem ei esse pott̃¬
rant habebat: Cur uero
bona presentia ad pacẽ
habuerit: manifestatur
cum subditur: Nunc
autem abscondita sunt :¬
ab oculis cuis Si enim¬
a cordis eius oculis mala
quȩ imminerent abscon¬
dita non essent: leta in
presentib ꝓsperis non
fuisset: Cuius mox etiã
pena quȩ de romanis
sicut prediri pͥncipibus
imminebat: adiuncta
est: Qtia descripta qͥd
dñs fecerit: subditur
quia ingressus templũ
cepit eicere uendentes

Expanded text:
dicitur: Videns civitatem, flevit super illam, dicens: Quia si cognovisses, et tu. Flevit etenim prius Redemptor ruinam perfidae civitatis, quam ipsa sibi civitas non cognoscebat esse venturam. Cui a flente Domino recte dicitur: Quia si cognovisses, et tu, subaudi, fleres, quae modo quia nescis quod imminet, exsultas. Unde et subditur: Et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi. Cum enim carnis se voluptatibus daret, et ventura mala non prospiceret, in die sua quae ad pacem esse ei poterant habebat. Cur vero bona praesentia ad pacem habuerit, manifestatur cum dicitur: Nunc autem 1646 abscondita sunt ab oculis tuis. Si enim cordis ejus oculis mala quae imminerent abscondita non essent, laeta in praesentibus prosperis non fuisset. Cujus mox etiam poena quae de Romanis, sicut praedixi, principibus imminebat, adjuncta est. 2. Qua descripta, quid Dominus fecerit subditur: quia, ingressus templum, coepit ejicere vendentes
Abbreviated transcription (Latin):
Qua. itũ deb̾es dño meo:
Qui dixit ei: Centum
cados oleiz Ait illi:
Accipe cautionẽ tuã
& sede cito scribe quin¬
quaginta: Deinde ad
alium loqutus est
lu aut̃ quantũ debes:¬
At ille respondit: Cen¬
tũ choros cricici. Dicit̃
illi Tolle cautionem tuã
& scribe octoquita: Et
laudauit dñs uillicũ
iniquitatis. quod pru¬
denter fecerit. quia filii
scłi huius. prudentiores
sunt filus lucis ingene¬
ratione sua Et ego
feceritis. recipiant uoꝰ
in etna tabernacula:
Iui fidelis est in paruo.
& in multis sidelis. ẽ
Qui in minimo ini quuiꝰ
est: & in multis iniquuᷤ
est: Si gͦ iniquo mam¬
mona fideles ñ siustis.
quod ur̃m est. quis
in alleno fideles non

Expanded text:
quantum debes domino meo? quantum debes domino meo? qui dixit ei: centum batos olei. ait illi: tolle cautionem tuam et sedens cito scribe quinquaginta. deinde ad alium locutus est: tu autem quantum debes? ille respondit: centum coros tritici. dicit ei: tolle cautionem tuam et scribe octoginta. et laudauit dominus uilicuiniquitatis, quod prudenter fecerit: quia filii saeculi huius prudentiores sunt-filiis lucis in generatione sua. et ego defecerit, recipiant uos in aeterna tabernacula. qui fidelis est in paruo, et in multis fidelis est et, qui in minimo iniquus est, et in multis iniquus erit. si ergo in iniquo mamona fideles non fuistis, quod uerum est, quis in alieno
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. sicut & nos duit.¬
timus debicorib nr̃is:
Quȩ est gͦ parabola ad
clementiam discipulos
ꝓuocantis: Homo qͥdã
erat diues qui habe¬
bat uillicum: siue
dispensatorẽ: Hoc aut̃
Uillicus autt̃ ꝓpriȩ:
uillȩ gubernator. e
Unde & a uilla uillic
nomen accepit: Ycono¬
mos autem tã pecu¬
niȩ quã frugũ & om̃i.¬
um quȩ dñs possid&
dispensator est Unde
pulcherrimus liber
est: qui non guberna¬
tionem uillȩ sed dis¬
pensationẽ uniuersȩ
domus cullio inter¬
pretande significat
Iste igit᷑ dispensator
accusatus est ad dnm
suum: quod dissiparet
substantiã cius Quo
uocato: dixit: Quid
hoc audio de te
Redde rationẽ uilli¬
cationis tuȩ. neq enĩ
Qui dixit in sema ipso.
Quid faciã quia dñs
m̃s aufert a me uilli¬
cationẽ : Fodere non
ualeo. mendicare eru¬
besco Scio quid facia:
ut quando sublata
michi fuerit dispensa¬
tio. suscipiant me in
domos suas: Uocauitq
singłos debitores dñi
sui: & dixit primo

Expanded text:
ra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quae est ergo parabola ad clementiam discipulos cohortantis? Homo quidam erat dives, qui habebat villicum sive dispensatorem, hoc enim Villicus autem proprie villae gubernator est, unde et a villa villicus nomen accepit. olxovofioo, autem tam pecuniae quam frugum et omnium, quae dominus possidet, dispensator est. unde fontis pulcherrimus liber est, qui non gubernationem uillae, sed dispensationem uniuersae domus Tullio interpretante significat. iste igitur dispensator accusatus est ad dominum suum, quod dissipasset substantiam eius. quo uocato dixit: quid hoc audio de t e ? redde rationem dispensationis; neque enim qui dixit in semet ipso: quid faciam, quia dominus meus aufert a me dispensationem? fodere non ualeo, mendicare erubesco. scio, quid faciam, ut, quando sublata mihi fuerit dispensatio, suscipiant me in domos suas. uocauitque singulos debitorum domini sui et dixit primo:
Abbreviated transcription (Latin):
orta est. consentire uidet᷑
sicut quiliboe scõꝵ nuncu¬
Quid opꝰ ẽ multa ꝑcurrere.
& multa uana heresum
dinumerare: hoc tenete¬
catholicam ẽẽ credite Qui.¬
cũq uult intrare ad ouile.
ꝑ ostiũ intrae id ẽ ꝑxp̃m.¬

Expanded text:
orta est, consentire videtur, orta est, consentire videtur, sicut quilibet sanctorum, nuncuQuid opus est multa percurrere, et multa vana haeresum dinumerare? Hoc tenetecatholicam esse credite. Quicunque vult intrare ad ovile, per ostium intret, id est, p
Abbreviated transcription (Latin):
non ut pastores saluare atq:
conseruare: De. tal ibus hic
dictum ẽ sed ascendit aliun¬
de: ille fur est ce latro
Non solũ aͦ tales inueniun.¬
tur doctores inter eos qui
sine nomine xp̃i sunt: sic̃
multi philosophoꝵ qͥ suã
sapientiã buccis crepanti.¬
bus uentilabant. & uitã
beatã suis sectatoribus
plurimi qͥ xpĩano nomine
tes sibi noua quęq nomina
de xpõ. or fidei catholicae
contraria sic̃ innumerabiles
heretici faciebant. estiman.¬
tes se falso nomine ꝑ ianuam
quȩ xp̃c est intrare: Sabel¬
lius dicit. qͥ filiꝰ est ipse est
pater. sed filius non ẽ pater:
Non intrat ꝑ ostiũ: qui filiũ
dicit patrem: Arrianꝰ dicit:
Aliud ͤ. pater. aliud filius
recte dicer&. si dicerae. aliꝰ
non aliud: Quando enĩm
dicit aliud. ei contradicit
intrat ꝑ ostiũ: Predicat
enĩ xpm̃ qualem sibi pingit.
ñ qualẽ ueritas habet:
tantũ non d̃s̃: Hec ipse
heresis quȩ nr̃is tẽporibus

Expanded text:
non ut pastor, salvare atque non ut pastor, salvare atque conservare. De talibus hic dictum est: Sed ascendit aliunde, ille fur est, et latro. Non solum vero tales inveniuntur doctores inter eos qui sine nomine Christi sunt, sicut multi philosophorum, qui suam sapientiam buccis crepantibus ventilabant, et vitam beatam suis sectatoribus plurimi, qui Christiano nomine tes sibi nova quaeque nomina de Christo, eaque fidei catholicae contraria, sicut innumerabiles haeretici faciebant, existimantes se falso nomine per januam, quae Christus est, intrare. Sabellius dicit: « Qui Filius est, ipse est Pater, sed Filius non est Pater. » Non intrat per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: « Aliud est Pater, aliud Filius. » Recte diceret, si diceret: alius, non aliud; quando enim dicit aliud, ei contradicit, intrat per ostium. Praedicat enim Christum qualem sibi pingit, non qualem veritas habet. tantum, non Deus. » Nec ipse haeresis, quae nostris temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se ipsos ascende querunt:
Quapropt̃ dñs similitudinẽ
ꝓposuit de grege suo. & de
ostio quo intratur ad ouilez
Quid enĩ ꝓdest uana iactanti-¬
um de bene uiuendo inflatio.
dũ ad finẽ ꝑpetualit̾ bene
Ad hoc enĩ deb&e unicuiq
ꝓdesse bene uiuere. ut detur
illi sẽꝑ beneuiuere Nam si
cui non datur semꝑ bene
uruere: qͥd ꝓdest ei bene uiue¬
re ad tempꝰ : Igitur ñ bene
uluere dicendi sunt. qͥ finẽ
beneuiuendi uł cȩcitate nes.¬
ciunt. uł inflatione contẽp-¬
nunt: Non ẽ aut̃ cuiquã
spes u ã & certa sẽꝑ uiuendi.
nisi agnoscat uitã quȩ est
Sunt enĩ quidã homines
qui in suis głantur moribꝰ.
& alios post se trahere quȩ¬
runt : non de xpi p̃ceptis
instruentes suos sectatores.
sed suis exemplis uiuere eos
suadentes De quibꝰ alio loco
ipsa ueritas ait: Docentes
doctrinas hominũ. ce man¬
data di contẽpnentes: hi
ꝑ aliam partẽ ascendere
querunt. raꝑe & occidere:

Expanded text:
per se ipsos ascendere quaerunt. « per se ipsos ascendere quaerunt. « Quapropter Dominus similitudinem proposuit de grege suo, et de ostio quo intratur ad ovile. » Quid enim prodest vana jactantium de bene vivendo inflatio, dum ad finem perpetualiter bene « Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper bene vivere; nam si cui non datur semper bene vivere, quid prodest ei bene vivere ad tempus? Igitur nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera et certa semper vivendi, nisi agnoscat vitam quae est » Sunt enim quidam homines qui in suis gloriantur moribus, et alios post se trahere quaerunt, non de Christi praeceptis instruentes suos sectatores, sed suis exemplis vivere eos suadentes, de quibus alio loco ipsa Veritas ait: Docentes doctrinas hominum, et mandata Dei contemnentes . Hi per aliam partem ascendere quaerunt, rapere et occidere,
Abbreviated transcription (Latin):
latro. Hoc ꝓũbium dixit eis
M̾s.: Alli aut̃ non cognouer̃t
qͥd loqueretur eis ꝓpt̃ pharise.¬
os. qͥ se uide iactabant cum
cȩci erant uenenatã ce suꝑbã
& in sanabilẽ arrogantiam:
Dñs iħc ista contexuit. quȩ
in hac parabola leguntur.
quã ipse illis non intelligen¬
tibꝰ exponere dignatus est:
Inqua nossalubrit̃ si aduer¬
tamꝰ admonuit. ñ głari in
humana sapientia: non in
morũ dignitate. si humilitas
sunt pagani qͥ scđm quandã
uitȩ huiꝰ consuetudinem
dicunt᷑ boni homines. in no-¬
xcentes. & qͦsi obseruantes
ea quȩ in lege p̾cepta sunt.
deferentes honorem paren¬
tibꝰ suis. ñ mechantes. non
homicidiũ ꝑpetrantes. non
furtũ facientes. non falsum
adũsus quenꝗ testimoni um
ꝑhibentes: Ꝙ cęt̾a quȩ in
lege mandata sunt uelut
non sunt : ce plerũq se iactant.
quomͦ isti pharisei dicentes:
Nũqͥd ce nos cȩci sumꝰ: Sed
hec omĩa mnaniter faciunt
qͥa non intrant ꝑ ostrũ sed
aliunde tumido factu. quasi

Expanded text:
bium dixit eis Jesus: Illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. « Propter Pharisaeorum qui se videre jactabant cum caeci erant, venenatam, et superbam, et insanabilem arrogantiam, Dominus Jesus ista contexuit, » quae in hac parabola leguntur, quam ipse illis non intelligentibus exponere dignatus est; in qua nos salubriter, si advertamus, admonuit, non gloriari in sapientia humana, non in morum dignitate, si humilitas sunt pagani, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam testimonium perhibentes; et caetera, quae in lege mandata sunt, velutnon sunt; et plerumque se jactant, quomodo isti Pharisaei, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus? » Sed haec omnia inaniter faciunt, quia non intrant per ostium, sed aliunde, tumido fastu quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ infinẽ: Idõ ait. Ego ueni
ut uitã habeant. hoc est
fidem quȩ ꝑdilectionem
oꝑatur. ꝑ quã fidem in
ouile ingrediunt᷑ ut ui.¬
uant: qͥa iustꝰ ex fide ui.¬
uit. O habundantius
habeant qͥ ꝑseuerando
usq in finem ꝑ illud osti¬
um. id ẽ ꝑ fidem xp̃i egre-¬
diuntur : qm̃ ueri fideles
moriuntur Et habun-¬
dantius habebunt uitã
ueniendo quo pastor ille pre-¬
cessit: ubi nunꝗ deinde mori¬
antur. Quãuis gͦ ce hoc in
ipso ouili non desunt pascua.
qm̃ ad utrũq possumꝰ intel-¬
ligere qd̃ dictum ẽ: & pascua
inueniet. id est & ad ingressũ
& ad egressũ tam̃ uera pascua
inuenient. ubi saturentur
qͥ esuriunt & siciunt iustici
am. Qualem pascuã inue¬
nit. cui dictũ est hodie mecũ
eris in paradyso.¬

Expanded text:
 in finem. Ideo ait: Ego veni, ut vitam habeant, hoc est, fidem quae per dilectionem operatur , per quam fidem in ovile ingrediuntur, ut vivant, quia justus ex fide vivit ; et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium, id est, per fidem Christi egrediuntur; quoniam veri fideles moriuntur, et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est, et pascua inveet ad egressum, tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur « qui esuriunt et sitiunt justitiam : » qualia pascua invenit, cui dictum est: « Hodie mecum eris in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
oue rũ sunt homo & peccator:¬
Ex audis hono d̾ fecit. qd
aistis: ecato: ipse homo
fecit: Dele qd̃ fecisti. ut d̾s
saluce quod fecit Oportoe. ut
oderis in te opus tiũ . & ame
in te opus di Cũ aut̃ cȩpit
tibi displicere quod fecisti
inde incipiunt bona oꝑa
tua : quia accusas mala opa
tua. Initiũ bonoꝵ oꝑum.
confessio ẽ oꝑũ maloꝵ. Facis
ueritatem. ꝙ uenis ad lucẽ:
Quid est facis ueritatem.
Non te palpas. ñ tibi blandi¬
ris. ñ te adulas. non dicis
iustꝰ sũ cũ sis iniquus. & facis¬

Expanded text:
duae res sunt, homo, et peccatorduae res sunt, homo, et peccatorQuod audis homo, Deus fecit; quod audis peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium bonorum operum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis: justus sum, cum sis iniquus, et inci
Abbreviated transcription (Latin):
ad lucẽ Hoc enĩ sequitur:
Qui aut̃ facit ueritatem
uenit adlucẽ. ut manifesten¬
tur oꝑa eiꝰ : quia in dõ sunt
facta: Quomi gͦ quidã bonũ
opꝰ fecerunt. ut uenirent
ad lucem: id est ad xp̃m̃: Ẽ
quomꝰ qͥdam dilexerunt te¬
nebras si om̃s peccatores inue¬
nit. & om̃s apeccato sanat.
& serpens ille in quo fi ⁊ irata
ẽ mors dnĩ eos sanat qͥ morsi
fuerant. & ꝓpt̾ morsus serpen¬
tis erectus est serpens id est
mors diũ ꝓpt̃̾ mortales hões
qͦs inuenit inuistos : Quomͦ
intelligitur: Hoc est autẽ¬
mundũ: &e dilexerunt ho¬
mines magis tenebras quã
lucẽ Erant enĩ mala oꝑa
eoꝵ: Quid enĩ hoc: Quorũ
enĩ erant bona oꝑa: Nonne
uenisti ut iustifices impios:
Sed dilexerunt in qͥt tenebras¬
magis quã lucem: Ibi posuit
uim: Multi enĩ dilexerunt
peccata siia. qͥa qͥ confitetur
peccata sua & accusat pecca¬
ta sua: iam cũ dõ facit Accu-¬
sat ds reccata tua: Si ce tu
accusei: coniungeris dõ: Quasi

Expanded text:
oc enim sequitur: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Quomodo ergo quidam bonum opus fecerunt ut venirent ad lucem, id est, ad Christum: et quomodo quidam dilexerunt tenebras, si omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat, et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat, qui morsi fuerunt, et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini propter mortales homines, quos invenit injustos. Quomodo intelligitur: hoc est dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum? Quid est enim hoc? Quorum enim erant bona opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerunt, inquit, magis tenebras quam lucem; ibi posuit vim. Multi enim dilexerunt peccata sua, quia qui confitetur peccata sua, et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua; si et tu accuses, conjungeris Deo. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
E om̃s escã spiritalẽ mandu.¬
cauer̃. sp̃italẽ utiq ñ corpo¬
magna nos aliud. spiritalem
Non patres illoꝵ quibꝰ nos
simileso non quibꝰ illi similes
fuerunt: Hic est gͦ panis de
cęlo descendens. ut si quis
ex ipso manducauerit ñ
moriatur. sed qd ꝑtinae. ad
uirtutem sacramenti: non
qd̃ ꝑtinae ad usibile sacra¬
mentũ. Qui manducat
intus non foris. qui mandu¬
cat in corde : non qͥ premit
dente Ego sũ panis uiuus
qͥ de cȩlo descendi Ideo ui.¬
uus. quia de cęlo descendi:
De cȩlo descendit & manna.
sed manna umbra erat: iste
ueritas eft : Si quis mandu¬
cauerit exhoc pane : iuiuce
in ȩt̃nũ: E panis quẽ ego
dabo. caro mea ẽ: ꝓ mundi
uita: Hoc quando caꝑet
caro qd̾ dixit : Panem car.¬
nem uocatur caro. quod
ñ capit capit: Eẜ ideo magis
ñ capit caro : qͥa uocatur
caro: Hoc enĩ exhorruer̃.
hoc ad simulatũ ẽẽ dixer̃.
hoc ñposse fieri putauerunt :
fiant corpꝰ xp̃i. si uolunt
Quisq uiuere uult cre¬

Expanded text:
em escam spiritualem manducaverunt . Spiritualem utique, non corpomanna, nos aliud; spiritualemnon patres illorum, quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Hic est ergo panis de coelo descendens; ut si quis ex ipso manducaverit, non moriatur. Sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum: qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente. Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste veritas est. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum: et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem, carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt, hoc ad se multum esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Fiant corpus Christi, si volunt Quisquis vivere vult, cre
Abbreviated transcription (Latin):
runt: qͦt qͦt aut̃ illo tẽpore
credider᷑. uł abrahã uel
isaac. uł iacob uł moysi.
uł aliis patriarchis. aliisq
sed ipsius xp̃i audierunt:
Nam uidex clamat inpre¬
iudicem uenturũ: Alii sunt
gͦ qͦs non audierunt oues.
in quibꝰ non erat uox xpĩ.
errantes. falsa dicentes: in ania
garrientes. uana fingentes.
miseros seducentes. sicut pse
uͦ cũ doctrinis suis procul
expulsis. uideamꝰ quo nos
pastor bonꝰ uocat: Dicit enĩ:
Ego sũ ostiũ. ꝑ me siquis
introierit saluabitur. E
ingredietur. & egredietur
c pascua inueniet: Et hoc

Expanded text:
runt. « Quotquot autem illo tempore crediderunt vel Abraham, vel Isaac, vel Jacob, vel Moysi, vel aliis patriarchis, aliisquesed ipsius Christi audierunt. Nam judex clamat in praenuntiat venturum. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes, » sicut psvero cum doctrinis suis procul expulsis, videamus quo nos pastor bonus vocat. Dicit enim: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inve
Abbreviated transcription (Latin):
dit a patre &didicit. dicatis
api d uos: sed nunquam
ii dimꝰ patrem: Quomodo
aut̃ discere potuimꝰ apa¬
tre : A me ip̃so audite
ñ quia patrem uidit qͥsquã.
sed qͥ est adõ hic uidit pa.¬
trem: Ego noui patrẽ. ab
illo sum. Sed quomͦ u̾bũ
ab illo. cuiꝰ ẽ uerbum non
qd̃ sonat &e transit. sed qd̃
mance cũ dicente : & tra¬
hit audientẽ: Amen am̃¬
dico uob̃. qͥ credit in me:
hab&e uitum aeternam:
Reuelare se uoluit
qͥd e̾ẽt. nã cõpendio dicere
credit in me: inqͥt uenit
ad me: & qui it ad me.
hab& me: Quid est autẽ
habere me : habere uitã
aetͣnam: Mortẽ adsumpsit
uita aet̾na. mori uoluit.
sed de tuo o̾ homo non de
suo accepit ate: ut more¬
retur prote: Assumpsit

Expanded text:
ivit a Patre et didicit, dicatis ivit a Patre et didicit, dicatis apud vos: Sed nunquam vidimus Patrem, quomodo autem discere potuimus a Patre? A meipso audite. Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego novi Patrem, ab illo sum; sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum: non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit audientem. dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit, quid esset: nam compendio dicere credit in me, inquit, it ad me, et qui it ad me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Mortem assumpsit vita aeterna, et mori voluit; sed de tuo, o homo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Assumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
eri nt onĩs docũnles di. Quare
hoc dixit: Oiudei pat̾ uos
ñ docuit. qͦmͦ potestis me cog¬
noscere: Om̃s regni illiꝰ homi¬
ues docibiles dĩ erunt. non
abhominihꝰ erdient. &e si ao
hominibꝰ audiunt. tam̃ quod
intelligunt intꝰ datur. intꝰ
choruscat. intꝰ reuelat: Ho-¬
mines foras uerbũ sonare
possunt. sed inuanũ laborant
nisi intꝰ d̾s docens aꝑiat
sensus: Alle ẽ dõ docibilis
quẽ ds intꝰ ueritatis instruit
agnitione & amore: Om̃ĩs qͥ
audit apatre & didicit. ce.¬
uenit ad me: Quomͦ trahit
pater. docendo delectat. non
necessitate ponendo: qͥa nemo
necessitate crebit. sed uolun¬
tate: Filiꝰ dicebat. pat̾ doce-¬
bat: Homo qui uidebatur
loquebatur. sed ut đs in
corde audientis int̾uis doce¬
hat: Ido subiunxit: Non¬
isi is qui est adõ. hic uidit
patrẽ : Igo sum apatre. &e
ideo patrem uideo. Quid ẽ
aut̃ uob trahi ad patrem.
nisi discere apatre : Quid
ẽ discere apatre. nisi audire
Ecũ dico uob̾ omĩs qui au.¬

Expanded text:
erunt omnes docibiles Dei. » Quare hoc dixit, o Judaei? Pater vos non docuit quomodo potestis me cognoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audivit, tamen quod intelligunt intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Homines foras verbum seminare possunt, sed in vanum laborant, nisi intus Deus docens aperiat sensus. Ille est Deo docibilis, quem Dominus intus veritatis instruit agnitione et amore. Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me. Quomodo trPater? Docendo delectat, non necessitatem imponendo; quia nemo necessitate credit, sed voluntate. Filius dicebat, Pater docebat; homo qui videbatur, loquebatur sed ut Deus in corde audientis interius docebat. Ideo subjunxit: nisi is qui est a Deo; hic vidit Patrem. Ego sum a Patre, et ideo Patrem video. « Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? Quid est discere a Patre, nisi audire ergo cum dico vobis: Omnis qui aud
Abbreviated transcription (Latin):
ds mundũ. ut
filiũ suũ unigeni.¬
dum dare : ut omĩs qͥ credit
in eũ non peat: sed habeat
tandũ qd̾ eadẽ de filio di
unigenito replicat. quȩ de filio
hominis in cruce exaltato p̃
miserat dicens: ut omĩs qui
credit in eum non ꝑeat: sed
habeat uitam aet̾nã: Quia
ꝓfecto idem redẽptor & condi¬
tor nr̃ filiꝰ dĩ ante scła exis¬
ut qͥ ꝑ diuinitatis suȩ poten¬
tiam nos creauerat ad ꝑfru-¬
endã uitȩ beatitudinem ꝑhen-¬
nis: ipse ꝑ fragilitatẽ humani¬
tatis nr̃ȩ nos restaurar&e ad.
recipiendam quã ꝑdidimus
misit d̾s filiũ suũ in mun-¬
dũ ut iudicoe mundum: sed
ut saluat᷑ mundꝰ ꝑ ipsum:
Ergo quantũ in medico est.
sanare uenit ȩgrotũ. se inte¬
rimit: qͥ p̃cepta medici ob¬
seruare non uult: Uenit
saluator ad mundũ: Quare
saluator dictꝰ ẽ mundi nisi
ut saluce mundũ. non ut
uudic& mundũ: Saluari
ñ uis ab ipso. ex te iudicabe¬¬
ris. Ꝙ qͥd dicam uidicaberis :s
Uidete qͥd ait Qui credit

Expanded text:
ndum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in ipso non pereat, sed habeat tandum quod eadem de Filio Dei unigenito replicat, quae de filio hominis in crucaemiserat, dicens: Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quia profecto idem redemptor et conditor noster, Filius Dei ante saecula exisui per divinitatis suae potentiam nos creaverat ad perfruendam vitae beatitudinem perennis, ipse per fragilitatem humanitatis nostrae nos restauraret ad recipiendam quam perdidimus misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum, se interimit qui praecepta medici observare non vult: venit salvator ad mundum: Quare Salvator dictus ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso? ex teipso judicaberis. Et quid dicam judicaberis? Videte quid ait: « Qui credit
Abbreviated transcription (Latin):
aeccła. sicut att pse ioħs
ȩuangłista in eoĩa sua .e
nob̃ exierͣ. sed si erant ex nob̃
Non est utiq bonũ: Talis
D egressus non posse. abono
pastore laudari ut dicerae.
&. ingrediet᷑ & egredietur
ce pascua mueniet: Est ergo
aliqͥs non solũ ingressus. uerũ
c iã egressus bonus ꝑ ostium
bonũ quod ẽ xp̃c: Sed quis
ẽ ille laudabilis. & beatus
egressus : Possim qͥdem dicere
ingredi nos quando int̾ius
aliquid cogitamꝰ. egredi aut̃
quando extius aliqͥd oꝑam᷑:¬

Expanded text:
s evangelista in epistola sua: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari, ut diceret: Et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est Christus. Sed quis est ille laudabilis et beatus egressus? Possim quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus: egredi autem, quando exterius aliquid o
Abbreviated transcription (Latin):
&e uiam. Opus gͦ erat ut dice¬
ret ego sum uia: ut ostende.¬
irce eos quia eũ scirent. &
uiã scire: quã putauerant
se nescire. Quid aliter opus
erat ut dicerae ego sum &
ueritas & uita. cum uia cog¬
nita qua irae restarae nosse quo
ir&. nisi qͥa ibat adueritatẽ.
ibat ad uitam. Ibat gͦ ad
nisi ad ipsum. & qua imꝰ nisi ꝑ
ipsũ. Ipse igͥ ad se ipsum ꝑ se¬
ipsum. nos ad ipsũ ꝑ ipsum. Immo
uͦ ad patrem. & ipse ad nos. Hã
& de se ipso alibi dicit. adpa.¬
trem uado: & hoc loco ꝓpt̾ nos.
Nemo in qͥt uenit ad patrem
nisi ꝑme: ac ꝑhoc & ipse ꝑse
ipsũ. & ad ipsũ & ad patrem:
& nos ꝑ ipsũ. & ad ipsũ & ad¬
patrem. Si cognouistis me
inquit. & patrẽ meũ utiq
cognoscetis: hoc est qd̃ ait
nemo uenit ad patre nisi ꝑ
me. Deinde sub iungit.
eum. Sed phẏlippus unus
ex apłis. qͥd audierit non
in telligens. Dne in qͥt ostende
nobis patrẽ: & sufficit nob̾
Eui dñs. Ianto inqͥt tem¬
pore uobiscũ sum & non

Expanded text:
us ergo erat ut diceret: Ego sum via: ut ostenderet, eos, quia scirent eum viam scire, quam putaverant se nescire. Quid autem opus erat ut diceret: Ego sum via et veritas, et vita: cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret? nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum? Ipse igitur ad seipsum per seipsum, nos ad ipsum per ipsum: imo vero ad Patrem et ipse ad nos. Nam et de seipso alibi dicit: Ad Patrem vado, et hoc loco propter nos. Nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Ac per hoc et ipse per seipsum, et ad seipsum, et ad Patrem; et nos per ipsum,  Si cognovistis me, inquit, et Patrem meum utique cognovistis. Hoc est quod ait: Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit: Eeum. Sed Philippus unus ex Apostolis, quid audierit non intelligens: Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Cui Dominus: Tanto, inquit, tempore vobis
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit: illos & uocauit:
Elegit predestinando ante
mundi constitucionẽ: elegit
uocando ante mundi con¬
sũmacionẽ. Sic & mansio¬
nes p̾parauit &e preparat.
Nec alias. sed quas p̃parauit
has p̃parat. Iui fecit quȩ fu-¬
tura sunt: quas pͣparauit
p̃destinando. p̃parat oꝑande.
Quid putabimꝰ ẽẽ domũ dĩ.
nͥ tẽplum dĩ: Quod autem
sit: in terroget᷑ apłs. & respon¬
deat. Tẽplum łĩ scm̃ est : qd̾
estis uos. Hęͦc est ce iã regnũ

Expanded text:
destinavit, illos et vocavit : destinavit, illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando. quid putabimus esse domum Dei, nisi templum Dei? Quid autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc etiam regnum
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã & accipiam uos ad
me ipsũ. ut ubi ego sum: &
uadit & parat locũ. si iã mul-¬
tȩ mansiones sunt: Si quo¬
minꝰ dixisset uado parare.
ut si adhuc parandꝰ est. cur
ñ merito dixissce uado parare:
An istę mansiones & sunt &
parandȩ sunt: Si quominꝰ
eẽnt. dixiss&e uado parare.
Ꝙ tam̃ qͥa ita sunt ut paran.¬
dȩ sint : non eas uadit para¬
re sic̃ sunt. Sed si abierit
& para uerit sicut futurę
sunt: itum ueniens accipiet
uos ad se ipsũ. ut ubi ẽ ipse.
sint &iã ipsi. Quomodo gͦ
mansiones in domo patris. ñ
aliȩ sed ipse s̃ sine dubio
sunt: Non enĩ ait. qui factu
Ergo & facit ea: & facturꝰ
est ea. Nam neq facta sunt
si ipse non fecit. neq futura
sunt: si ipse ñ fecerit. Recit
gͦ ea p̃destinando. facturus
est operando: sic̃ discipulos
quando elegit. satis indicat
euangłium: Tunc utiq quan¬
do eos uocauit. & tam̃ ait aplłs
ẜlegit nos ante mnundi consti¬
tucionẽ : predestinando utiq¬
ñ uocando. Quos autẽ pre¬

Expanded text:
m vos ad meipsum, ut ubi ego sum, et et parat locum, si tam multae mansiones sunt? Si quominus dixisset, Vado parare; aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quo minus enim essent, dixisset, Vado parare. Et tamen quia ita sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt: sed si abierit et paraverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad seipsum, ut ubi est ipse, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sinesunt? Non enim ait, qui facturergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt si ipse non fecit, neque futura sunt si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando: sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evangelium , tunc utique quando eos vocavit; et tamen ait Apostolus: Elegit nos ante constitutionem mundi , praedestinando utiqn vocando. Quos autem prae
Abbreviated transcription (Latin):
sola. in scđo duo. ira &
uox: quȩ irã significat:¬
uoce ipsa certȩ uitupera¬
tionis expressio: Unde nc̃
ctiã tres reatꝰ sunt. iuditui.
concilii. gehennȩ ignis:
Nã in uiditio adhuc dis¬
sensioni dat᷑ locus. In con¬
cilio aut̃ quãquã & iu-¬
diciũ ẽẽ soleat. tam̃ quia
int̃ eẽ aliqͥd hoc loco fateri
cogit ipsa distinctio: ui¬
detur ad conciliũ ꝑtinere
sententiȩ ꝓlatio quando
non iã cum ipso reo agit᷑.
utrũ dãpnandus sit. sẽd
supplitio dãpnari opor¬
teat᷑: quẽ constat esse
dampnandũ: Eehenna
ucro ignis nec dãpnati¬
onẽ hab& dubiã sicut
uiditiũ. nec dãpnati
poenã sic̃ conciliũ: In
gehenna quippe
certa est & dampnatio.
& poena dãpnati: U̾dent᷑
gͦ ali qui grãdus in pec¬
catis: & in reatibus. Sed
quib modis in uisibilit̾
exhibeant᷑ meritis animaꝵ
quis potest dicere: Au¬

Expanded text:
sola, in secundo duo, et ira et sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram significat,oce ipsa certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus judicii concilii, gehennae ignis. Nam judicio adhuc defensioni datur locus. In concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed isupplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut concilium; in gehenna quippe ignis certa est et damnatio et poena damnati. Videntur ergo aliqui gradus in peccatis et in reatu: sed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum, quis potest dicere
Abbreviated transcription (Latin):
non significantẽ aliqͥd: sed
indignantis animi motũ ex¬
prim̃tẽ Has int̾iectiones grã¬
matici uocant particulas
orationgͥs significantes cõmoti
animi affectũ. uelut cũ dicit᷑
a dolente heu. uel abirascente
Quȩ causa utiq coegit tã
grecũ interpretẽ quã lati-¬
nũ uocẽ ip̃sam ponere: cũ
quomodo eam intriꝓreta¬
itaq sunt in istis peccatis: ut
primo qͥsq irascat᷑. & cũ motũ
retineat corde conceptum:
iam si extorserit uocẽ indig¬
nantis ipsa cõmotio. non sig¬
nificantẽ aliquid. sed ipsum
animi motũ ipsa eruptione
testantẽ qua feriatur ille
Cui irascit᷑: plus est utiq
quã si surgens ira. silentio
premerctur Si uͦ non solũ
uox indignantis audiat᷑.
sed etiã uerbũ quo iam
certã uituperationẽ eius
in quẽ ꝓfert᷑ designat. &¬
notet: quis dubit& ampliꝰ
hoc et̃. quã si solus indig¬
nationis sonꝰ ederct᷑: Itãq
in primo unũ est ldest ira

Expanded text:
non significantem aliquid, sed non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente,runtur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaitaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa conificantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem, in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ reũ uiditio. & reũ con¬
cilio. & reũ gehennȩ ignis:
Ham hoc postremũ grauissi¬
mũ sonat: & ad mouet gra-¬
& qͦsdã factos a leuiorib
Aa grauiora: donec ad ge¬
hennã ignis uenirct᷑ Et idõ
quam reũ. eẽ. grhennȩ ignis:
oportet leuius eẽ intellige¬
re iraici sine causa fr̃i.
quã dicere racha: Et rurs
leuiꝰ eẽ dicere racha: quã
dicere fatuȩ: Non reatꝰ ipse
haberet gradus: nisi ctiam
grecũ est nec latinũ racha
Eetera uͦ in sermone nr̃o usi¬
tata st̃ Non nulli aut̃ de greto
trahere uolunt. int̾̃pretationẽ
huiꝰ nominis. putantes pannosũ
dici racha q̃m grere pannus
rachos dicit᷑: A quib tam̃ cũ
querit᷑. qͥd dicit᷑ grere pannos:
ñ respondent racha: Deniq
poss& latinus int̃pres ubi posuit
racha pannosũ ponere. nec uti
uerbo qđ in latina lingua sit¬
nullũ. & in greca inusitatum.
Probabiliꝰ gͦ est qđ̃ audiui a
quodã hebreo: cũ id int̾ro¬
gassem: Dix̃ enĩ eẽ uocem

Expanded text:
inter reum judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Gradus quam esse reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatgraecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ῥάκος dicitur: a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem
Abbreviated transcription (Latin):
in grãm reuocare ueniam
postulando. si priꝰ hoc orã
dõ feceris ꝑ grns ad eũ non
pigro motu corporis. sed
celerrimo dilectionis affe¬
ctu. atq inde ueniens idẽ
intentionẽ reuocans ad id
quo ꝑgere cȩperas offeres
faci& ut fr̃i suo ñ irascat᷑.
sine causa. uel racha non
dicat sine causa. uel eum
fatuũ non appell& fine
causa: Qđ totũ suꝑbissi¬
me ammittit᷑. Uel si forte.
in aliquo homine lapsus
fuerit. qđ unũ est remediũ

Expanded text:
in gratiam revocare veniam in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fu
Abbreviated transcription (Latin):
Nam multi heretici nõ
habentes altare id est
uerã fidẽ: blaphemias
ꝓ laude dixert̃. t̾renis
uidelic& opinionibus
ad grauati: uotũ suum
tanqua in terrã ꝓicien¬
tes. Sed deb& ẽe sana:
ctiam offerentis intentio:
& propt̾ea cum tale ali¬
quid oblaturi sumꝰ in
Si in mentẽ uenerit qđ
aliquid habeat adũsũ
nos fr̃. id est si nos eũ in
illũ si ille nos lesit: ubi
non opꝰ. ẽ. nos ꝑgere ad
reconciliationẽ: Nõ enĩ
ueniã postulabis ab eo
qui tibi fecit inuiriam:
sed tantũ dimittis sic̃
tibi dimitti a dño cupis
qđ ipse cõmiseris. Pergendũ
est gͦ ad reconciliationẽ
cũ in m̃tẽ uenerit qđ
nos forte fr̃em in aliquo
lesimꝰ. ꝑͦgendũ aut̃ nõn
pedib corporis. sed motib
animi : ut te humili affe¬
ctu ꝓsternas frĩ. atq cara
cogitatione concurrãs in
conspectu eius cui munus
oblaturus es. Ita enĩ etiã si
p̾sens sit potẽris eũ non si¬
mulato animo lenire: atq

Expanded text:
Nam multi haeretici non Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus insi in mentem venerit quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum in um habemus, si ille nos laesit: ubi non opus est pergere ad reconciliationem; non enim veniam postulabis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittes, sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃i: dẽinde uenire & munꝰ
offerre: Qđ si accipiat᷑ ad
littrrã fortassis aliquis cre¬
dat ita fieri oportere: si
differre potes: ut munꝰ tuũ
relinquere ante altare ui¬
bearis Si gͦ de absente. &
qđ ficri potest etiã trans
mare constituto aliqͥd tale
ueniat in m̃te. absurdũ ẽ
credere antẽ altare munꝰ
relinquendũ qđ post terras
& maria ꝑerrata offeras dõ:
Et idõ prorsus intro aspi
tate possit intelligi Altare
itaq sp̃ualit̾ in interiore¬
dĩ domo uel tẽplo ipsam
fidem acciꝑe possumus:
cuiꝰ signũ est altare uisibilȩ
Qđ̃ lib& enim munꝰ offe¬
rimus dõ. suie ꝓrophetiã.
siue doctrinã. siue ora¬
tionẽ. siue hẏmnũ. siue
psalmũ: et si quid tale
aliud sp̃ualiũ donoꝵ
animo occurrit. acceptũ
ẽẽ non potest dõ: nisi
fidĩ sinceritate fulciat᷑¬
& ei fixe atq immobilit
tanquã munus imponit᷑.
ut possit integrum atq
illibatũ eẽ qđ loquim᷑:

Expanded text:
fratri, deinde venire et munus fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis: si ergo de absente, et, quod fieri potest, etiam trans mare constituto aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad sptate possit intelligi. 27. Altare itaque spiritualiter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritualium donorum animo occurrit, acceptum esse non potest Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur.
Abbreviated transcription (Latin):
apłs galathas uocat stultos:
quos etiã fr̃s nominat. Non
enĩ id facit: sine causa Idõ
aut̃ hic frater subaudiendus
est: quia de inimico post¬
ea dicitur. quomodo etiam
ipse tractandus sit maiore
Si ergo obtuleris munus
tuũ in altare & illic recor¬
datꝰ fucris. qđ fr̃ tuus
hab& aliqͥd aduersũ te:¬
relinque ibi munꝰ tuum
ante altare. & uade pri
reconciliari fratri tuo
Q̾ cunc ueniens offeres
munꝰ tuũ: Hinͨ utiq ap¬
paret de fratre dictũ eẽ¬
sup̃eriꝰ. qm̃ sententia quȩ
sequitur ea coniunctione
conectit᷑. ut superiori
attestet᷑: Non enĩ ait: Si aut̃
obtuleris munus tuũ ad altare .:
dicere racha. aut dicere
fatue: multo minꝰ fas ñ est
animo tenere aliqͥd ut in
odiũ indignatio conuertat᷑.
Ad qđ ꝑtinet etiã qđ alio
locõ dicat᷑ Non occidat sol
gͥ illaturi mun in altare.
si recordati fuerimꝰ aliquid
adũsum nos habere fratrẽ
munꝰ ante altare relinquere
& pergere ac reronciliari

Expanded text:
Apostolus Galatas vocat stultos , Apostolus Galatas vocat stultos , quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine causa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimico postea dicitur quomodo etiam ipse tractandus sit majore Si ergo obtuleris munus tuum ad altare, et illic recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid aduum ante altare, et vade, prius reconciliare fratri tuo: et tunc veniens offer munus tuum. Hinc utique apparet de fratre dictum superius; quoniam sententia quae sequitur, ea conjunctione connectitur ut superiori attestetur: non enim ait, Si autem obtuleris munus tuum ad altare; sedicere Racha, aut dicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari
Abbreviated transcription (Latin):
in regnũ celoꝵ introducit:
Qđ cũ sit grauiꝰ occidere:
quã uerbo irrogare conui-¬
tiũ: ibi occisio reũ facii
uiditio: hic aut̃ ira facit
rcum. uiditio: Quod triũ
illoꝵ peccatoꝵ leuissimũ
est: quia illic questionem
homicidii int̾ homines agi¬
tabant : hic aut̃ omĩa di¬
uino iuditio dimittunt᷑
ubi finis dãpnatoꝵ est ge¬
henna ignis Quisquis
aut̃ duerit qđ grauore
supplicio in maiore iusti.¬
tia. punit᷑ homicidiũ. si
gehenna ignis punitur
conuitiũ: cogit intelligi
esse differentias gehennax:
Sane in trib istis senten¬
tiis: subauditio uerboꝵ ẽ
intuenda Hab& enim
prima sententia omnia
uerba necessaria: ut nil
subaudiat᷑ Qui irascit᷑
inquit fri suo sine causa:
reus erit uiditio: In scdã
uero cum ait qui aut̃ dixerit
frĩ suo racha sub audit̾ sine
causa: & ita iungit᷑ reus
crit concilio: Iam interciã
ubi ait qui aut̃ dixerit fa.¬
tuȩ duo subaudiunt᷑: &
fratri suo. & sine causa Hoc
est unde defenditur quod

Expanded text:
in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit, fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, duo subaudiuntur, et fratri suo, et sine causa. Hoc est unde defenditur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ex his internȩ
dulcedinis quã cor
ipsoꝵ confirmet᷑ inuen¬
tre memoriȩ recipi¬
unt: & sustulert̃ qđ
suꝑauerat de fragm̃tis.
sepͥtẽ sportas. Qđđ turħ
saturatis suꝑat apłi
sustollunt & septẽ spor¬
tas implent: quia sunt
altiora ꝑsectionis pre¬
cepta. uł poti exhorta¬
m̃ta & consilia: quȩ
generalis fideliũ multi¬
tudo nequit seruando
& implendo attingrrt
Quoꝵ exsequto ad illos ꝓ

Expanded text:
nihil ex his internae nihil ex his internae dulcedinis, quo cor ipsorum confirmetur, in ventre memoriae recipiunt. Et sustulerunt quod superaverat de fragmentis septem sportas. Quod turbis saturatis supererat apostoli sustollunt, et septem sportas implent, quia sunt altiora perfectionis praecepta, vel potius exhortamenta et consilia, quae generalis fidelium multitudo nequit servando et implendo attingere. Quorum exsecutio illos
Abbreviated transcription (Latin):
dita scrip̾tura .ł. quoꝵ
ipsa scriptura. fidẽ. uitã.
& passiones continet.
qui de turbulentis huiꝰ
scli fluctibus erepti.
ac diuina benedic¬
tione consecrati: re¬
fectionẽ nobis int̃nã
ne in huĩꝰ mundi tran¬
euntis excuisu defici.¬
p̃bucre. ł mortis. Et
manducauert̃: & sa¬
turati st̃: Manducant
de panib dni ac sa¬
turant᷑. qui audien¬
tes uerba dĩ & exẽpla
inruentes ad ꝑfecte
uitȩ correptionẽ ꝑhec
excitari atq assurgere
festinant: Quib aptͥe
congruit: illud psal¬
miste. Edent pauꝑes
& saturabunt᷑: & lau¬
dabt̃ dñm qui reqͥrt̃
dicere. Audient hu¬
miles uerbũ dnũi & fa¬
cient: & ad laudẽ ñ
suã s suꝑni largitoris
cuncta quȩ be̾ne
egerint referant: Unde
merito aduitã interi.¬
pote pane saturati: ꝑ¬
ueniant. Eui contra
tardis auditorib per
rati: Manducant nãq
& non saturant᷑ : qui
panẽ uerbi dĩ audiendo
de gustant: sed ñ faci¬
endo quȩ audiunt.

Expanded text:
dita Scriptura, vel quorum dita Scriptura, vel quorum ipsa Scriptura fidem, vitam, et passiones continet? Qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti, ac divina benedictione consecrati, refectionem nobis internam, ne in hujus mundi transeuntis excursu deficipraebuere vel mortis. Et manducaverunt et saturati sunt. Manducant de panibus Domini ac turantur, qui audientes verba Dei, et exempla intuentes, ad profectum vitae correctionis per haec excitari atque assurgere festinant. Quibus apte congruit illud Psalmistae: Edent pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Deum qui requirunt dicere: Audient humiles verbum Dei, et facient, et ad laudem non suam, sed superni largitoris cuncta quae bene gerunt referent. Unde merito ad vitam interipote pane vitae saturati, pervenient. Cui contra tardis auditoribus perrati . Manducant namque, et non saturantur, qui panem verbi Dei audiendo degustant, sed non faciendo quae audiunt,