comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta inquiunt nr̃a respond̾unt nobis.
id÷ qui talia merebam᷑. talia recepimꝰ :
quia scelera id est peccata nr̃a omĩa
nobiscũ subandis adhuo sunt iuxta
qđ in pcati simus contͣ nosm& ipsos di¬
centes. Sanguis eiꝰ suꝑ nos: & suꝑ filios¬
nrõs. Et inqͥtates nr̃as cognouimꝰ peni¬
tentiam agendo. percare scilic& tra-¬
dentes cumpilato & dicentes. Reus est
mortis: & mentiri multismodis con¬
tra dñm. Peccata sua & iniqͥtatemi
cognouerunt: quando conpuncti cor¬
de dꝑcerunt ad petrum. & ad çȩteros

Expanded text:
ta, » inquiunt, « nostra responderunt nobis, ta, » inquiunt, « nostra responderunt nobis, » id est, qui talia merebamur, talia recepimus, « quia scelera, » id est, peccata nostra omnia « nobiscum, » subaudis adhuc sunt. Juxta quod imprecati sumus contra nosmetipsos, dicentes. » « Et iniquitates nostras cognovimus, » poenitentiam agendo, peccaverunt scilicet tradentes eum Pilato et dicentes, « Reus est mortis . » « Mentiri » multis modis « contra Dominum. » Peccata sua et iniquitatem cognoverunt, quando compuncti corde dixerunt ad Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
ugiemus quasi ursi om̃s & quasi colũ¬
bȩ meditantes gememus. Aleditatio
iudeoꝵ quam habent inscriptura. rugi¬
tui leonis & gemitui columbȩ comparat᷑
quia sicut ursus nichil utilitatis in suo
rugitu hab&. & columba in suo gemitu.
ita illorum meditacio & doctrina nichil
utilicatis bab&. dum non uident xpm̃
m̃te pitus latere. Uel alitor. Circa
subiectos rugiunt seiuientes ut ursi.
circa maiores uͦ & sibi aequales gemunt
ut colubȩ. Columba aliquando inbo¬
nam parcem ponitur : ut in euangłio dh̃
credentib. simplices estote ut columbȩ:
aliquando incontrariam partem ut
illud. Efraim factus est quasi colũba.
dis nobis. Salutẽ subaudis expectauimꝰ:
& elongata ÷ a nobis. transiens ad gentes.
sicut ipse dixit. Relinquetur uobis domꝰ
urã deserta. Multiplicate sunt enĩ
mi quitates mx̃ coram te: subaudis qͥa
non solũ scripturam sacram contẽpsimꝰ.
uerũ etiam ce auctorem eiꝰ Et pecca¬

Expanded text:
ugiemus quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus. » Meditatio Judaeorum quam habent in Scriptura, rugitu. leonis et gemitui columbae comparatur: quia sicut ursus nihil utilitatis in suo rugitu habet, et columba in suo gemitu, ita illorum meditatio et doctrina nihil utilitatis habet, dum non vident Christum mente intus latere. Vel aliter, Circa subjectos rugiunt saevientes ut ursi, circa majores vero et sibi aequales gemunt ut columbae. Columba aliquando in bonam partem ponitur, ut in Evangelio dicitur credentibus: Simplices estote ut columbae . Aliquando in contrariam partem, ut illud, « Ephraim factus est quasi columba, dis nobis. « Salutem » subaudis exspectavimus, « et elongata est a nobis » transiens ad gentes, sicut ipse dixit: « Relinquetur vobis domus vestra deserta . » « Multiplicatae sunt enim iniquitates coram te, » subaudis, quia non solum Scripturam sacram contempsimus, verum etiam te auctorem ejus. « Et pecca
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Beatĩ mittes: qm̃ ipsi possidebunt
terram. Nlon generalit̃ de om̃ib. hominib
hoc accipiendũ ÷ sed de electis angłis &
hominib iustis. qui cõpleto die iuditu
simul remanebunt cum dõ ad possiden¬
dum aecernalit̾ regnũ cęleste. traditis
impiis insupplicium eternȩ dampnati¬
onis cũ pacre eoꝵ diabdo. & uidentes scĩ
iugiter creatorem suum : iam amplius
parturt non poterunt. ¶U crmoth
plantationis meȩ opiis manus meȩ ad
głificandum: subaudis ipsi electi erunt.
Angłi boni & apłi &ȩteriq credentes. qͥfidẽ
qua habent oꝑib. bonis adornant: ĩpsi
sunt geniñ plantacionis dm̃i &opus
manuum eius. quia abipso sunt creati.
& in eccłia plantati ꝑfidem. adgłifican¬
dum creatorem suum. sicut ipse ꝑhiere¬
miam loquitur. Quos ego creaui ingłam:
& laudem nominis mei. Est plancatio
non bona: dequa dicit dñs in euangłio.
O mĩs plantacio quã non plantauit pat̾ nis̃
cȩlestis : eradicabitur Cinimus erit

Expanded text:
 Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. » Non generaliter de omnibus hominibus hoc accipiendum est, sed de electis angelis et hominibus justis: qui completo die judicii simul remanebunt cum Deo ad possidendum aeternaliter regnum coeleste, traditis impiis in supplicium aeternae damnationis cum patre eorum diabolo: et videntes sancti jugiter Creatorem suum, jam amplius peccare non poterunt. « Germem plantationis meae, opus manus meae ad glorificandum, » subaudis ipsi electi erunt. Angeli boni et apostoli caeterique credentes, qui fidem quam habent operibus bonis adornant, ipsi sunt germen plantationis Domini et opus manuum ejus: quia ab ipso sunt creati, et in Ecclesia plantati per fidem ad glorificandum Creatorem suum. Sicut ipse per Jeremiam loquitur: « Quos ego creavi in gloriam et laudem nominis mei . » Est plantatio non bona, de qua dicit Dominus in Evangelio: « Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur . » « Minimus erit
Abbreviated transcription (Latin):
t aduersi sumus: iđ est dedinauimꝰ.
neiremus postergũ dnĩ dĩnr̃ĩ id est
ne imitaremur eum scđm qđ in lege
p̃cipitur. Post dñm am̃ tuum ambu¬
labis. & uixta qđ in euangłio dicitł.
qui mͥ miistrat me sequatur. Ut
loqueremur calũniant hoc ÷ blas¬
phemiam & trans gressionẽ legis. uł
negationem xp̃i. Concep̾imus su¬
baudis maliciam & locuti sumus
de corde uerba m̾datiorum. Et conuersũ
est recror sum iudicium hoo ÷ xp̃i reces¬

Expanded text:
t aversi sumus, » id est, declinavimus « ne iremus post tergum Domini Dei nostri, » id est, ne imitaremur eum, secundum quod in lege praecipitur: « Post Dominum Deum tuum ambulabis . » Et juxta quod in Evangelio dicitur: « Qui mihi ministrat me sequatur . » « Ut loqueremur calumniam, » hoc est blasphemiam, « et transgressionem » legis vel negationem Christi. « Concepimus, » subaudis, malitiam, « et locuti sumus de corde verba mendaciorum. » « Et conversum est retrorsum judicium,
Abbreviated transcription (Latin):
est quȩ abypssis ÷ fundata. ldõ autem
apłi & p̃dicatores pedes dnĩ dicunt᷑. quia
in illis & in ambulabo. Ande etiã alius
ꝓpħa dicit. Beati pades pacem idt̃ xpm
p̃dicatores : quia sicuti totũ corpis pedes
portant : ita illi ȩccłiam suis doctrinis
miraculisq & exemplis sustinent. Locũ
inquit pedũ meoꝵ głificabo: id ÷ eccłiã
quam fundauerunt apłi eoꝵ.q. successo¬
res. multitudine credentium exor nabo.
subaudis ꝑsequutoꝵ : qui humiliauer̃
te interficiendo scos cuos p̃dicatores. &
ad orabunt uestigia pedum tuoꝵ om̃s
qui detrahebant tibi : id ÷ uenerabuntur
signa & oꝑa apłorũ tuorũ. qui sicut
sũꝑius diximus pedes eccłlȩ fuerunt.
Ualde humiliauer̃ iudei ȩccłiani: quando
decollauer̃ lacobum frem dñi. qui erat
gr̃am uenientes ad fidem eiꝰ humiliati
sunt & uenerabantur signa ⁊ miracula
apłoꝵ: ut beatꝰ paulus fecit. qui forut̃
hnumiliauit eam confentiens cuub suis

Expanded text:
 quae ab ipsis est fundata. Ideo autem apostoli et praedicatores pedes Domini dicuntur, quia in illis, et inambulabo . » Unde etiam alius propheta dicit: Beati pedes pacem, id est, praedicatores, quia sicuti totum corpus pedes portant, ita illi Ecclesiam suis doctrinis miraculisque et exemplis sustinent. Locum inquit pedum meorum glorificabo, id est Ecclesiam quam fundaverunt apostoli eorumque successores, multitudine credentium exornabo. « subaudis persecutorum « qui humiliaverunt te » interficiendo sanctos tuos praedicatores, « et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui detrahebant tibi, » id est, venerabuntur signa et opera apostolorum tuorum, qui, sicut superius diximus, pedes Ecclesiae fuerunt. Valde humiliaverunt Judaei Ecclesiam, quando decollaverunt Jacobum fratrem Domini, qui erat gratiam venientes ad fidem ejus humiliati sunt, et venerabantur signa et miracula apostolorum, ut beatus Paulus fecit, qui fortiter humiliavit eam consentiens civibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
Et scã eccłia ciuitas appellatur qi una est
am̃ib in ea habitantib fides. unũ baptisma.
una caritas. & una concordia. Unde & lucas
dicit in actib apłorum. Alultitudinis aut̃
credentium: erat cor uni & anima una.
eccłiȩ Illi qui inquã dẽtrahebant tͥ. curui
& liumiles postea uenientes. uocabunt te
auitate dnifron. id ÷ speculatricem soĩ
ispł. Om̃s qui renati sunt ex aqua & spũ
scõ. in syon hoc ÷ incontẽplatione & specu¬
latione m̃tis consistere debent. P io eo qđ¬

Expanded text:
et sancta Ecclesia civitas appellatur, quia una est omnibus in ea habitantibus fides, unum baptisma, una charitas et una concordia. Unde et Lucas dicit in Actibus apostolorum: « Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una .Ecclesiae: illi qui inquam detrahebant tibi, curvi et humiles postea venientes, vocabunt te civitatem Domini Sion, id est speculatricem sancti Israel. Omnes qui renati sunt ex aqua et Spiritu sancto, in Sion, hoc est in contemplatione et speculatione mentis, consistere debent. «
Abbreviated transcription (Latin):
qui ita uenerunt parati. appellatur
galea ⁊ lorica: quia ipse in ipsis uenit
undictã suam exercens ex iudȩis ꝑmanus
romanoꝵ. ndutus ÷ uestim̃tis ultionis
subaudis sicut̃ rex: & suis militib romanis
& oꝑtus ÷ quasi pallio teli id÷ ultionis. Sic̃
ad uindictam subaudis qui liba rex p̃ꝑatꝰ.
ita ÷ ille indutus suis armis & q̃uasi ad re¬
tributionẽ indignationis hostib. suis. sub¬
audis udeis. ut qualia fererunt talia raci¬
put cũ apłis suis : interfecti sunt & ipsi
aromanis. In sulis id ÷̃ ciuitatib uideoꝵ
uicẽ redd& delendo & destruendo eas: per
ad uentũ romanoꝵ. Et timebunt qͣsi
ab occidente nom̃ drũ & q̃ui ab ortu solis
głam enus. Cum uenerit quasi fluuius

Expanded text:
qui ita venerunt parati, appellatur qui ita venerunt parati, appellatur galea et lorica: quia ipse in ipsis venit vindictam suam exercens ex Judaeis per manus Romanorum. « Indutus est vestimentis ultionis, » subaudis sicut rex, et suis militibus Romanis, « et opertus est quasi pallio zeli, » id est ultionis. « Sicut ad vindictam, » subaudis quilibet rex praeparatur, ita est ille indutus suis armis, » et quasi ad retributionem indignationis hostibus suis, » subaudis Judaeis, ut qualia fecerunt, talia reciput cum apostolis suis, interfecti sunt et ipsi a Romanis. « Insulis, » id est, civitatibus Judaeorum « vicem reddet » delendo et destruendo eas per adventum Romanorum. « Et timebunt qui ab occidente nomen Domini, et qui ab ortu solis gloriam ejus: cum ven
Abbreviated transcription (Latin):
brachium suum : & iusticia eiꝰ ipse con¬
firmabit eum. Sicut aliis in locis quã
plurib diximꝰ. ꝑbrachium dĩ patris fi¬
lium debemus intelligere. ꝑquẽ omĩa
fecit & quem ipse saluauit a morte : re¬
suscitando eum amortus. Et est sensus.
Iudȩis in infidelitate ꝑmanentib ds̃ pat̾
saluauit filium suum aꝑsequitione illoꝵ
&e saluabit etiam infuturo. & ĩusticia eiꝰ
id est filius illus qui iustificat om̃s elec¬
tos. ipse confirmabit eum. hoc est lȩcifica¬
bit de salute gentium. Dicamus &aliter.
Illis nolentib conuerti ad pęnitentiam
uerã : ds̃ pater saluabit sibi credentes
conuerti ut non suis meritis sed illius
miscđłia saluetur. lusticia enĩ est: ut
creator creacurȩ suę parcat. quȩ suis
meritis non poterat saluari. n dutꝰ
est iusticia ut lorioa. & galeam habute
in capite: quando electos suos inse creden
illos funderido. Aliter. Luxta iundistã
quã ꝑ romanos effudit super iudeos.

Expanded text:
brachium suum, et justitia ejus ipsa conbrachium suum, et justitia ejus ipsa confirmabit eum. » Sicut in aliis locis quam pluribus diximus, per brachium Dei Patris Filium debemus intelligere per quem omnia fecit, et quem ipse salvavit a morte resuscitando eum a mortuis. Et est sensus: Judaeis in infidelitate permanentibus, Deus Pater salvavit sibi Filium suum a persecutione illorum, et salvabit etiam in futuro: et justitia ejus, id est, Filius illius, qui justificat omnes electos, ipse confirmabit eum, hoc est, laetificabit de salute gentium. Dicamus et aliter: Illis nolentibus converti ad poenitentiam veram, Deus Pater salvavit sibi credentes converti, ut non suis meritis sed illius misericordia salvetur. Justitia enim est, ut Creator creaturae suae parcat, quae suis meritis non poterat salvari. « Indutus est justitia ut lorica, et galeam habuit in capite, » quando electos suos in se credenillos fundendo. Aliter: Juxta vindictam quam per Romanos effudit super Judaeos,
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit moculis eiꝰ . quia nonerat ex
pura intentione. & putabant se uoce
apꝓpinquare dõ. & decipere omĩpoten¬
tem uerbis: qui non desid̾at labia sed
corda. Quia nont iudicium discrecionis
bom & mali. uel non est iuditium iniude¬
is inter puritatem & simulationẽ. uel
in eor poenitentia non est iudicium
rastitudinis. Et udit ds̃ subaudis
pater quia nont uir. & aporiatus est
quia non ÷ qui occurrat. Uidit ds̃ pat̾
quia non ÷ uir quilib& sõs in iudeis ut
moyses. & dauid aliiq quam plurimi: &
aporiatus id ÷ contristatꝰ est . uel deinfi¬
delitate iudeoꝵ uel eis fundendo hoc est
qui interuerurae & funder& p̃ceps proeis
ut olim moyses in deserto. & samuhel &
dauid. Erant quidam in illo popło
quantũ ad sexum ꝑtin& qui uiri appella¬
bantur : sed effeminati erant sicut iam
suꝑus in alio loco dixit. quia ueni & non
erat uir qui audirae. Et saluabit sibi

Expanded text:
apparuit in oculis ejus, quia non erat ex apparuit in oculis ejus, quia non erat ex pura intentione, et putabant se voce appropinquare Deo, et decipere omnipotentem verbis, qui non desiderat labia, sed corda. Quia non est judicium discretionis boni et mali: vel non est judicium in Judaeis inter puritatem et simulationem, vel in eorum poenitentia, et non est judicium rectitudinis. « Et vidit Deus, » subaudis Pater, « quia non est vir, et aporiatus est, quia non est qui occurrat. « Vidit Deus Pater, quia non est vir quilibet sanctus in Judaeis, ut Moyses et David aliique quamplurimi, et aporiatus, id est, contristatus est, vel de infidelitate Judaeorum, vel eis fundendo, hoc est, qui interveniret et funderet preces pro eis, ut olim Moyses in deserto, et Samuel et David. Erant quidam in illo populo, quantum ad sexum pertinet, qui viri appellabantur: sed effeminati erant, sicut jam superius in alio loco dixit: Quia « veni, et non erat vir qui audiret. » « Et salvabit sibi
Abbreviated transcription (Latin):
latine a latitudine dicitur. Et est sensꝰ
In illis qui ꝑ latitudinem huius uite¬
ad tribulabant id in scribis apha¬
riseis quasi cecidit ueritas. quȩ dicit.
Ego sum uia ueritas & uita. Sequitur.
⁊ facta ÷ neritas subaudis iudeis in obluuo¬
nem. Et qui recessit amalo subaudis iude¬
qr uł amalo infidelitatis credendo idi
p̃da eorum fuit quia abillis ÷ dep̃dat᷑
sicut in reuelationem scĩ stepham depu¬
chodemo legimus. Unde & egregius p̾dica¬
tor dicit̾ ludeis credentibus quorum
bona diripuer̃ infideles. Rapinam in¬
quiens bonoꝵ : cum gaudio suscepistis.
t uidit & malum apparuit in oculis eiꝰ.
quia non ⁊ iudicium. Hac tenus exꝑsona
illoꝵ loquutus ÷ ꝓpħa. qui pęnitentiam
post dnĩ ascensionem usi sunt agere
Nunc uero dicit non placuisse dnõ poe¬
nitentiam eoꝵ. quia non erant simplici
corde. Et iudit inquit dñs penitentiam
udeoꝵ : id÷ cognouit qđ non puro excor¬
de hoc agerent sed uerbotenis. Et malũ

Expanded text:
ne dicitur. Et est sensus: In illis qui per latitudinem hujus vitae ambulabant, id est, in scribis et Pharisaeis, quasi cecidit veritas quae dicit: « Ego sum via, veritas et vita . » Sequitur. « Et facta est veritas, » subaudis, Judaeis « in oblivionem. Et qui recessit a malo, » subaudis Judaeorum, vel a malo infidelitatis credendo in Judaeorusicut in revelationem sancti Stephani de Nicodemo legimus. Unde et egregius praedicator dicit Judaeis credentibus, quorum bona diripuerunt infideles: « Rapinam, inquiens, bonorum cum gaudio suscepistis . » « Et vidit et malum apparuit in oculis ejus, quia non est judicium. » Hactenus ex persona illorum locutus est Propheta, qui poenitentiam post ascensionem Domini visi sunt agere: nunc vero dicit non placuisse Domino poenitentiam eorum, quia non erant simplici corde. Et vidit, inquit, Dominus poenitentiam Judaeorum, id est, cognovit quod non puro ex corde hoc agerent, sed verbo tenus. Et malum
Abbreviated transcription (Latin):
Ioc fadus meum idem pactũ uł cesta¬
mentum cũ eis dicit dñs subaudis qͥ dedi¬
nauer̃ ab iniquitate ut redimerẽ eos meo
sanguine: & euangłica p̃cepta quȩ eis
dedero oꝑe ad impleant. & semꝑ in eoꝵ
cordib uersentur. Unde & sequitur

Expanded text:
oc foedus meum, » id est, pactum vel testamentum « cum eis, dicit Dominus, » subaudis, qui declinaverunt ab iniquitate, ut redimerem eos meo sanguine, et evangelica praecepta quae eis dedero opere adimpleant, et semper in eorum cordibus versentur. Unde et sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
peddenda erant. flagellarent cos pub¬
lice. & multiplicit̃ ab eis postea exi¬
gerent dicentes. S criptum est.
N on apparebus inconspectu meo uacuus.
Pocest autẽ & ita intelligi qđ mulieres
dominatȩ eis sunt: id. ẽ ipxores
scribarum & pharisearum. Cauendũ
.ẽ. gͦ ne magistri doctores q gelie. exacto¬
res popli sint opprim̃tes subiectos. ut il¬
loꝵ diuiciis ditentur: & cupiditati ser¬
iuentes muliebrit̾ iuuant.

Expanded text:
reddenda erant, flagellarent eos pubreddenda erant, flagellarent eos publice: et multipliciter ab eis postea exigerent, dicentes: « Scriptum est: Non apparebis in conspectu meo vacuus . » Potest autem et ita intelligi, quod mulieres dominatae eis sunt, id est, uxores scribarum et Pharisaeorum. Cavendum est ergo, ne magistri doctoresque Ecclesiae exactores populi sint opprimentes subjectos, ut illorum divitiis ditentur, et cupiditati servientes, muliebriter vivant.
Abbreviated transcription (Latin):
adimientionũ suarũ comede it.
ecturos hanc ꝓpħiam. alloquitur
ꝓpħa. Uos qui legistis librum huius
adinuentiones. Use impio inmalũ :
recributio manuum eiꝰ fice ei. Qđ est
dicere. Iterna ꝑdicio ueni& impopło
pioe. Principẽ suum romane tradidit
potestati : & ipse romanȩ subuectus ⁊
seruicuti. Refertur autẽ & ad unum¬
quẽq im piun . qͥqualia fecerit calia
uenient ei. Popłm meum exactores
sui spoliauerunt : & mulieres domina¬
tȩ sunt eis. Contra scribas & pharisģos
loquitur sermo ꝓpħicus: uocans eos
exactores suos. quia ut exigere pos¬
sent asuis subditis tributa. decimas.
& pͥmitias. atque in suos usus redige¬
re: causa turpis lucri dĩfilium ne¬
gauerunt. Et non solum exactores
uocantur. qr̾ popłm spoliabant: sed
etiam mulieres despectiue eo quod
muliebrit̃ uiuerent: seruientes libi¬
dini. omĩq uoluptati. Tancȩ & enim
cupiditati erant. dediti : ut si ꝑ omĩa
non reddidissent eoꝵ sub iecti quȩ

Expanded text:
adinventionum suarum comedent. » Lecturos hanc prophetiam alloquitur propheta: Vos qui legistis librum hujus adinventiones. « Vae impio in malum, retributio manuum ejus fiet ei. » Quod est dicere: Aeterna perditio veniet in populo piet. Principem suum Romanae tradidit potestati, et ipse Romanae subjectus est servituti. Refertur autem et ad unumquemque impium, qui qualia fecerit, talia venient ei. « Populum meum exactores sui spoliaverunt, et mulieres dominatae sunt eis. » Contra scribas et Pharisaeos loquitur sermo propheticus , vocans eos exactores suos, quia ut exigere possent a suis subditis tributa, decimas et primitias, atque in suos usus redigere, eam turpis lucri Dei Filium negaverunt. Et non solum exactores vocantur, quia populum spoliabant: sed etiam mulieres despective, eo quod muliebriter viverent, servientes libidini, omnique voluptati. Tantae etenim cupiditati erant dediti, ut si per omnia non reddidissent eorum subjecti quae
Abbreviated transcription (Latin):
reus est mortis. Unde : ab eodẽ ꝓpħa
pͥncipes sodomoꝵ &popłi gomorie
appellantur. Al oralit̃ autẽ unus qͥsq
pecratũ suum sicut sodomitȩ publicat.
qui uitia quib ipse tenetur inqͥdiatꝰ.
aliis in uerecunde ꝓdit: adhoc ut eos
similes reddat. suique imitatores
efficiat. Nec sufficit ei inmunditiam
suam uni ostende : nisi eciã mulcos
sibi illiciat. Qua ꝓpt̾ sicut sodomite
corpore & anima perierunt: ita etiã
ile indie iuditu. parit̃ incorꝑe & a¬
nima dãpnabitur : audiens ad Ño
illam terribilem uocem. ite maledicti
in ignem ȩcñum. U ae animȩ eoꝵ:¬

Expanded text:
Reus est mortis. Unde ab eodem propheta, Reus est mortis. Unde ab eodem propheta, principes Sodomorum et populus Gomorrhae appellantur. Moraliter autem unusquisque peccatum suum sicut Sodomitae publicat, qui vitia quibus ipse tenetur inquinatus, aliis inverecunde prodit, ad hoc ut eos similes reddat, suique imitatores efficiat. Nec sufficit ei immunditiam suam uni ostendere, nisi etiam multos sibi illiciat. Quapropter sicut Sodomitae corpore et anima perierunt, ita etiam ille in die judicii pariter in corpore et anima damnabitur, audiens a Domino illam terribilem vocem: « Ite, maledicti, in ignem aeternum . » « Vae animae eo
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ad se ꝑͥnuit ꝓpt̾ hoc uene¬
rint. qi̾ tributũ renuebant ꝑsolue¬
re : causa tam̃ ꝑdicionis illoꝵ mors
filii dĩ fuit. Et quia illum ꝓuocane¬
runt ad amaritudinẽ. Agnitio
uultus eoꝵ respondebit᷑ eis. id est
cognitio qua xpm̃ uidentes in carne.
noluerunit ineum ꝙrałe. Responde¬
bitq eis dñs: quando positi in niise-¬
ria & tribulatione recordabuntur.
ꝓpt̾ necem filui dĩ hȩc sibi aduenisse
el aliter. Agnitio uultus coꝵ res
pondit eis: quia sua recepunt peccata.
uł ante oculos m̃cis semꝑ habuerunt
ꝓpͥa delicta. ¶ ⁊ peccatũ suum qͣsi
sodoma p̃dicauerunt : nec abscondunt.
Sicut sodomitȩ nesandis criminib ira¬
quinati. inuerecunde dixer̃ adloth.
eluc uiros foras ut concũbamus cũ eis:
ita & isti eisdẽ peccatis irretiti. impru¬
dent̃ & absq om̃i reuerentia. peccatũ
suum p̃dicauerunt: ac clamantes c̃tra
dnm. Crucisige. crucifige istũ: &

Expanded text:
quantum ad se pertinuit propter hoc venequantum ad se pertinuit propter hoc venerint, quia tributum renuebant persolvere, causa tamen perditionis illorum mors Filii Dei fuit. Et quia illum provocaverunt ad amaritudinem: « Agnitio vultus eorum respondebit eis, » id est cognitio quod, Christum videntes in carne, noluerunt in eum credere. Respondebitque eis Dominus, quando positi in miseria et tribulatione, recordabuntur propter necem Filii Dei haec sibi advenisse. Vel aliter: Agnitio vultus eorum pondebit eis, quia sua receperunt peccata, vel ante oculos mentis semper habuerunt propria delicta. « Et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. » Sicut Sodomitae nefandis criminibus inquinati, inverecunde dixerunt ad Loth, Educ viros foras ut concumbamus cum eis: ita et isti eisdem peccatis irretiti, impudenter et absque omni reverentia peccatum suum praedicaverunt, acclamantes contra Dominum: Crucifige, crucifige istum! Et,
Abbreviated transcription (Latin):
nem. neque uestim̃tum. Qua ꝓpteri
nolite me constituere principem.
uit enĩ herusalẽ & iuda concidit:
qi̾ lingua corum & adinuentiones
eoꝵ contra dnm̃ : ut ꝓuocarent oculos
maiestatis eiꝰ. Non loquit᷑ hoc ille:
quẽ pͥncipẽ colebant consticuere: sed
potius ꝓpħa qui diõ. id cirto neminẽ
uelle popło parator i p̃. eẽ. quia
corruer̃ inmanꝰ hostium. Causasq
reddit impietatis eoꝵ: atq ꝑditionis:
qđ contra dnm̃ blasphemauer̃ diccn¬
tes. dȩ monium habes. & samaritanꝰ. es :
& reus. ẽ. mortis. & crucisigo talem :
multaq his similia. Ad inuentiones
quoq. suas contra dnm̃ ꝓtulerudit
quando opposueruntꝰ ei falsos testes
dicentes. Nic dixit. Possum destrue¬
re tẽplum hoc manu factum. & in
triduo aliud non naanu factum
re ȩdificare Qua ꝓpt̾ : oculos maies¬
tatis domini. id ÷ respectũ miscđiȩ
illius & clem̃tiam ad amaritudinẽ
ꝓuocauerunt. Licoe enĩ romarui

Expanded text:
nem, neque vestimentum. Quapropter nem, neque vestimentum. Quapropter nolite me constituere principem. « Ruit enim Hierusalem, et Juda concidit: quia lingua eorum et adinventiones eorum contra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus. » Non loquitur hoc ille, quem principem volebant constituere, sed potius propheta, qui dicit idcirco neminem velle populo peccatori praeesse, quia corruerunt in manus hostium. Causasque reddit impietatis eorum atque perditionis: quod contra Dominum blasphemaverunt dicentes, « Daemonium habes, » et, « Samaritanus eest mortis, » et « Crucifige » talem, multaque his similia . Adinventiones quoque suas contra Dominum protulerunt, quando opposuerunt ei falsos testes, dicentes: Hic dixit, possum destruere templum hoc manufactum, et in triduo aliud non manufactum reaedificare. Quapropter oculos majestatis Domini, id est, respectum misericordiae illius et clementiam, ad amaritudinem provocaverunt. Licet enim Romani,
Abbreviated transcription (Latin):
satione moꝵ contra nobilem.
pp̃hend& uir frem̃ suum: domesti¬
cum patris sui. idt̾ uernaculum
quẽ pater eius nutriuit. Dum ciuitas
hierłm obsidione uallaretur aromano
exercitu : iudȩi inframeni a suȩ ciuita¬
tis conclusi. incres partes erant diuisi
Alii si quidẽ templum arcẽq sion tene¬
bant : alii uero partem suꝑioris ciui¬
tatis. atq alui inferiorẽ. & quẽ cũq
quis uolebat sibi principẽ constituebant.
non solum uernaculũ patris sui sed
etiam alium dicens. Cestimentum
tibi ÷ pͥnceps esto nr̃. Ruma autem
hȩc : submanu tua. Et est sensus.
Habes cibum & uestim̃tum: esto nobis
pͥnceps. tantũ mͦ ut lib̃es nos ab ingru¬
ente fame. & miseria nr̃a cuo sustentet᷑
auxilio. Nespondebit indie illa di
pͥncipẽ popłi. Considans isqui electꝰ
fuerit inpͥncipem. pauꝑtatẽ & inbecil¬
litatẽ suam: respondebit. Nonsũ inqͥ¬
ens medicus : id. ẽ. non possũ uestram
necessitatẽ implere. qr̾ non habeopa¬

Expanded text:
satione morum, contra nobilem. « Apprehendet vir fratrem suum, domesticum patris sui, » id est, vernaculum, quem pater ejus nutrivit. Dum civitas Hierusalem obsidione vallaretur a Romano exercitu, Judaei infra moenia suae civitatis conclusi, in tres partes erant divisi. Alii siquidem templum arcemque Sion tenebant, alii vero partem superiorem civitatis, atque alii inferiorem: et quemcunque quis volebat sibi principem constituebat, non solum vernaculum patris sui, sed etiam alium dicens: « Vestimentum tibi est, princeps esto noster. Ruina autem haec sub manu tua. » Et est sensus: Habes cibum et vestimentum, esto nobis princeps: tantummodo, ut liberes nos ab ingruente fame, et miseria nostra tuo sustentetur auxilio. « Respprincipem populi. » Considerans is, qui electus fuerit in principem, paupertatem et imbecillitatem suam, respondebit: Non sum inquiens medicus, id est, non possum vestram necessitatem implere: quia non habeo pa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : sic egyptus ꝑibit. & quasi uo.¬
utiles ramusculi : falcib. siue gladiis
ab assirus p̃cidentur. Unde ⁊ seqͥtur.
recident᷑ ramusculi eiꝰ falcibus. id
est habitatores eiꝰ gladio assiriorum
interficientur. Ꝙ quȩ delicta fuerunt

Expanded text:
sunt: sic Aegyptus peribit et quasi insunt: sic Aegyptus peribit et quasi inutiles ramusculi falcibus sive gladiis ab Assyriis praecidentur. Unde et sequitur: « Praecidentur ramusculi ejus falcibus, » id est habitatores ejus gladio Assyriorum interfici
Abbreviated transcription (Latin):
orum : tunc uidebitis id ÷ intellige¬
tis qͥd ago cogitauerim & p̾ceperim
siꝙꝑ egyptum qi̾ tunc clangorẽ tubȩ
andietis: incipientib. pugnare assiriis.
Quia hec dicit dñs adme. Qiiescũ in loco
clara ÷ & sicut nibesroris indie mesis. lt
.c̃. sensus. Sicut intoto die nichilt᷑ clari¬
us meridiȩ. ⁊ sicut messorib fatigatis
gratissimꝰ ÷ ros qr̾ & cis prestat refrigeri¬
um ⁊ arentes stipulas calcabiles facit:
sic sermo omĩs quem considabo in loco
meo adũsus egiptũ. gratissimꝰ erit om̃ib.
mnme credentib uł sicut ea quȩ derore
dicta sunt placent messorib ita place¬
bit ⁊ assirus sua ame concessa uictoria.
Ante messẽ enim totus effloruit subau¬
dis popłs egypti: ⁊ in matura ꝑfectio
germinauit. A echaforicos loquitur
de popło iudȩoꝵ. sub significatione
messis : scd nonpossunt omĩa uerbum
euerbo exponi. Sensus tam̃ huiꝰmodi ÷
Quẽ ad modũ segetes ante maturitatem

Expanded text:
orum, tunc videbitis, id est, intelligeorum, tunc videbitis, id est, intelligetis quod ego cogitaverim et praeceperim super Aegyptum, quia tunc clangorem tubae audietis, incipientibus pugnare Assyriis. « Quia haec dicit Dominus ad me: Quiescam in loco clara est, et sicut nubes roris in die messis. » Et est sensus. Sicut in toto die nihil est clarius meridie, et sicut messoribus fatigatis gratissimus est ros, quia et eis praestat refrigerium, et arentes stipulas calcabiles facit, sic sermo omnis quem considerabo in loco meo adversus Aegyptum, gratissimus erit omnibus in me credentibus. Vel, sicut ea quae de rore dicta sunt placent messoribus, ita placebit et Assyriis sua a me concessa victoria. « Ante messem enim totus effloruit, » subaudis populus Aegyptius, « et matura perfectio, germinavit. » Metaphoricos loquitur de populo Judaeorum sub significatione messis, sed non potest per omnia verbum e verbo exponi: sensus tamen hujusmodi est: Quemadmodum segetes ante maturitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nrm. ⁊ conculcatã adiuersis gentib
cuiꝰ terrã flumina÷ id ÷ diuersi reges.
⁊ pͥncipes diripuerunt siue populati
sunt. Qđq sequitur ad montẽ nomi¬
nis dñi exercituũ montẽ fron. dupli¬
cit̾ potest intelligi. Primũ ut a parte
ꝓpħȩ sit dictum : quasi in t̾rogatus
abaliquo adquã gentẽ uł terrã mit¬
terent illi nsntios. & respondĩt ad
locum nominis dñi montẽ syon. id÷
ad incrłm. Potest & aparte ȩgyptior
pͥncipum. eẽ. dictũ. quasi interroga¬
ti : anuntiis quib dicebant. ite angłi
ueloces. Quo inqͥunt p̃cipitis ut ea¬
mus : Responđ̾unt yronicȩ. qui mit¬
cebant eos. Ed locum ubi quon¬
Om̃s habitatores orbis qͥmoramini int̾rã.
cũ eleuatũ fuerit signĩ inmontibus
uidebitis: & clangorẽ tubȩ audietis
Alloquitur mͦ om̃pt̃s ds̃ om̃s gentes into¬
to orbe cõmorantes. dicens. Adtendite
om̃s gentes. cũ eleuatũ fuerit signũ
uictoriȩ assirioꝵ inmontib aegĩ pti¬

Expanded text:
 conculcatam » a diversis gentibus, « cujus terram flumina, » id est diversi reges et principes, « diripuerunt, » sive populati sunt. Quodque sequitur « ad montem nominis Domini exercituum, » montem Sion dupliciter potest intelligi. Primum, ut a parte prophetae sit dictum, quasi interrogatus ab aliquo ad quam gentem vel terram mitterent illi nuntios, et responderit, ad locum nominis Domini montem Sion, ad Jerusalem. Potest et a parte Aegyptiorum principum esse dictum, quasi interrogati a nuntiis, quibus dicebant: Ite, angeli veloces: quo inquiunt praecipitis ut eamus, responderunt ironice, qui mittebant eos ad locum ubi quonOmnes habitatores orbis qui moramini in terra, cum elevatum fuerit signum in montibus videbitis, et clangorem tubae audietis. » Alloquitur modo omnipotens Deus omnes gentes in toto orbe commorantes, dicens: Attendite, omnes gentes. Cum elevatum fuerit signum victoriae Assyriorum in montibus Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
do istis ꝓtectionẽ : tulerunt ab eis timo¬
rẽ dnĩ. ¶e inqͥt cerrȩ egrpti: quia
inũbra. U alarũ suarũ ꝓmittit auxi¬
lium duab. tribub. sicut damascus x.
qĩ terra egẏpti÷ trans flum̃ ȩdnopiȩ
id÷ trans riuos nili fluminis. qui de
aechiopia. fluit. Qđ autem sequitur
Qui mittit in mari legatos. qĩ ȩgrptus
apud grãmaticos feminino genere sẽꝑ
ꝓferatur: potest ita resolui. qr grpti¬
us popłs uł mesraim qͥ & ȩgĩptus mit¬
cit in mari legatos. id ÷ nuntios addu¬
as crib. & in uasis papiri suꝑ aqͣs. su¬
baudis mittit ȩpłas: ꝓmittens ei auxi¬
lium. Qđ uͦ dicit. in uasis papiri uł ioi
naiub. debemꝰ intelligere ex papiro
factis qͥ tantȩ magnitudinis ⁊ apuel
illos. sicut inhystoria alexandri dr̃:
possumus intelligere expapiro factas:
ubi antiquitus scribebat᷑. qr̾ sicuti in
uase aliquid continetur : ita in cartis
scriptio. Possunt & t̃cio mͦ capsule indi¬
culorum accipi expapiro facte. Cum

Expanded text:
do istis protectionem, tulerunt ab eis timorem Domini. Vae inquit terrae Aegypti, quia in umbra alarum suarum promittit auxilium duabus tribubus, sicut Damascus decem: quia terra Aegypti est trans flumen Aethiopiae, id est trans rivos Nili fluminis qui de Aethiophia fluit. Quod autem sequitur: « Qui mittit in mari legatos; » quia Aegyptus apud grammaticos feminino genere semper proferatur, potest ita resolvi, quia Aegyptius populus vel Mesraim qui et Aegyptus, mittit in mari legatos, id est nuntios ad duas tribus, « et in vasis papyri super aquas, » subaudis mittit epistolas, promittens eis auxilium. Quod vero dicit in vasis papyri, vel in navibus, debemus intelligere ex papyro factis quae tantae magnitudinis est apud illos, sicut in historia Alexander dicitur, possumus intelligere ex papyro factas, ubi antiquitus scribebatur. Quia sicuti in vase aliquid continetur, ita in chartis scriptio. Possunt et tertio modo capsulae indiculorum accipi ex papyro factae. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
mabunt. U ꝑbolicos loquitur. Non enĩ uenient
sed ꝑhoc uult ostend̾e maximã multitudi¬
nem ibi int̾fectã. eẽ. aegyptiorũ. & tan¬
tã ut aestate & hiemȩ sufficientiam si¬
bi habeant bestiȩ quȩ conuenerint. &
nonsit necessitas aliam p̾dam querere.
ntẽpore illo deferetur munus dño
postquã non fuit alius subaudis ita t̾ri¬
flumina. reges uidelic& ac pͥncipes di¬
uersarũ gentium: ad locum nominis dnĩ
montẽ fron. Reuertit᷑ iterũ sermo
ꝓpħicus adisrł: ⁊ ꝓmittit eibona di¬
cens. la tẽpore illo uastata ȩgipto.
nequaquã iudas s. ꝑ abit in umbra aegrp¬
ci: sed defer& munus fidĩ bonorũq.
oꝑum necñ ⁊ alia munera ad locum
nominis dñi: hoc ÷ ad templũ illius.
Dequib. munerib legimus in zacharia.
coronas. eẽ. factas indomo añi : ipso
precipiente.

Expanded text:
tur. Non enim omnes sed per hoc vult ostendere maximam multitudinem ibi interfectam esse Aegyptiorum, et tantam ut aestate et hyeme sufficientiam sibi habeant bestiae quae convenerint, et non sit necessitas aliam praedam quaerere. « In tempore illo deferetur munus Domino primo post quem non fuit alius, subaudis ita terriflumina, » reges videlicet ac principes diversarum gentium, « ad locum nominis Domini montem Sion. » Revertitur iterum sermo propheticus ad Israel et promittit ei bona dicens: In tempore illo vastata Aegypto nequaquam Judas sperabit in umbra Aegypti, sed deferet munus fidei bonorumque operum, necnon et alia munera ad locum nominis Domini, hoc est ad templum illius. De quibus muneribus legimus in Zacharia, coronas esse factas in domo Domini ipso praecipiente.
Abbreviated transcription (Latin):
sonitũ alarũ in modũ cẏnbali hab&.
Cynbalũ alarũ dr̃: ꝓpt̾ uelocitatẽ
frugũ in ibi nascentium. quia sicut
auis cito uolat. ita ille fluuius cõ-¬
ꝑatione aliarũ t̾rarũ cito fruges
generat. dõ ita disponente. Dicam
& quarto mͦ. intelligentes ꝑ cyn.¬
balum alarũ auxilium & ꝑtectio.¬
nẽ: quã illi ꝓmittebant duab tri.¬
bub. Qđ ꝑ alas auxiliũ & ꝓteca¬
onẽ intelligere debeamꝰ.: p̃salmista
ostendit dicens ad dm̃. Subũbra alarũ
tuarũ ꝓtege me. Id circo ergo minatur.
Egepto dñs mala: qr sicut siria x tribu
ita isti sua uirtute confisi. ꝓmitten

Expanded text:
sonitum alarum in modum cymbali habet. sonitum alarum in modum cymbali habet. Cymbalum alarum dicitur propter velocitatem frugum inibi nascentium, quia sicut avis cito volat, ita ille fluvius comparatione aliarum terrarum cito fruges generat, Deo ita disponente. Dicamus et quarto modo, intelligentes per cymbalum alarum auxilium et protectionem, quam illi promittebant duabus tribubus. Quod per alas auxilium et protectionem intelligere debeamus, Psalmista ostendit, dicens ad Deum: « Sub umbra alarum tuarum protege me . » Idcirco ergo minatur Aegypto Dominus mala, quia sicut Syria decem tribubus, ita isti sua virtute confisi, promitten
Abbreviated transcription (Latin):
ec ÷ pars illoꝵ qͥuastauerunt nos:
ipars dixipientium nos. Propħa loqͥt᷑
exꝑsona popłi isrł: ⁊ iungit se illis:
Quȩ fuit gͦ pars assiriorum qͥ uastauer̃
omnẽ isrł. ⁊ qui bona illorũ sibi diri¬
puerunt. ut inpuluerẽ redigerentur
atq fauillam. consũpti abigne spũali :¬
Uae terrę cimbalo alarũ: que ÷ trans
flum̃ ȩthiopiȩ. Conũtitur uerus ser¬
mo ꝓpħicus ad egyptũ . & appellat
illam cẏmbalum alarum obhuiusce¬
modi causas. Nilus magnus fluuius
ipse . ẽ. gyon ueniens ꝑ aethopiam: &
currens ꝑ aegrptũ. qui ante quã diuidẽtꝰ¬
us in septẽ riuos ab alexandro
magno: necnon & postea cũ magno so-¬
nitu fluebat. ut pote ꝑ montana des.¬
cendens. ueluti sol& sonitꝰ multarum
garrituum. eẽ. auium. & idõ huiusce¬
modi multitudo popłi alarũ cõꝑatur
sonitui: uelox quippe concitusq aui.¬
um uolatus ermbali sonitũ reddit.
Potest eciã simplicit̾ ita intelligi: qͥa
tpse.. fluuius citissime currens.

Expanded text:
est pars illorum qui vastaverunt nos, et pars diripientium nos. » Propheta loquitur ex persona populi Israel, et jungit se illis. Quae fuit ergo pars Assyriorum qui vastaverunt omnem Israel, et qui bona illorum sibi diripuerunt? Ut in pulverem redigerentur atque favillam, consumpti ab igne spie cymbalo alarum, quae est trans flumen Aethiopiae. » Convertitur verus sermo propheticus ad Aegyptum, et appellat illam cymbalum alarum ob hujuscemodi causas. Nilus magnus fluvius, ipse est Gion veniens per Aethiopiam et currens per Aegyptum. Qui antequam divideretur in septem rivos ab Alexandro magno, necnon et postea cum magno sonitu fluebat, utpote per montana descendens: veluti solet sonitus multarum garrituum esse avium. Et ideo hujuscemodi multitudo populi alarum comparatur sonitui: velox quippe concitusque avium volatus, cymbali sonitum reddit. Potest etiam simpliciter ita intelligi: quia ipse fluvius citissime currens,
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑgatur. & nequaquã in iudȩa ut
pͥus : sed in cunctis gentib. indȩoꝵ
popłs multiplicetur. Qđ autem
dicit multiplicet᷑ : tanta erit infe¬
licitas residui popłi ut ad cõꝑationẽ
pͥoris multitudinis. uix decima pars
remaneat: cũ uin ipsa t̃ra fuerit so¬
litudo. Duplicit᷑ enĩ locus iste intelli¬
gi potest. qr̾ decima pars in toto orbe
remaneat. & in ipsa uidȩa uix parua
pars popłi reseruet᷑. Rursũ ipsȩ
reliquiȩ er̃ indep̃dationem. quar¬
do post annos ferme .l ad rianus
fuerit dep̃datus : intantum ut
therebinto & quercui. quȩ glandes
amiserint cõparetur. Deniq post
extremã uastitatẽ & iam leges
publicȩ pependurit : & ꝓhibiti st̃
iudei t̾ram dequa eiecti fuerant
ingredi. Siquis autẽ credidĩt iN
xp̃m. & impletũ fuerit illud quod
supͣ legimꝰ : nisi dñs sabaoch reliqͥss&
nobis semeri. quasi sodoma fuissemꝰ.
& similes gomorrȩ. eẽmus : quando

Expanded text:
dispergatur, et nequaquam in Judaea ut dispergatur, et nequaquam in Judaea ut prius, sed in cunctis gentibus Judaeorum populus multiplicetur. Quod autem dicit, multiplicetur, tanta erit infelicitas residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis vix decima pars remaneat, cum et in ipsa terra fuerit solitudo. Dupliciter enim locus iste intelligi potest: quia decima pars in toto orbe remaneat, et in ipsa Judaea vix parva pars populi reservetur. Rursum ipsae reliquiae erunt in depraedationem, quando post annos ferme quinquaginta fuerit depraedatus: in tantum ut terebintho et quercui quae glandes amiserint, comparetur. Denique post extremam vastitatem, etiam leges publicae pependerunt, et prohibiti sunt Judaei terram, de qua ejecti fuerant, ingredi. Si quis autem crediderit in Christum, et impletum fuerit illud quod supra legimus, nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus et similes Gomorrhae essemus: quando
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. & t̃ra relinquet᷑ atserta. &
longe faci& dñs homines. & multi¬
plicabit᷑ quȩ aelicta fuerat inmedio
tr̃e . & adhuc in ea erit decimatio: &
rursum erit indep̃dationem sicut
therebintꝰ & sicut quercus: quȩ ꝓ¬
icit fructus suos. Sem̃ scm̃erit qđ
stecerit mea : dicente dño. Uade &
diat. uideat ⁊ ñ uideat. Id circo autẽ
nec audiat : qr sisit intellecturus
uerba dni. nec eiꝰ oꝑa cogniturus.
creatoris sui. Propħa autẽ respon¬
d& : quęritq. sollicitus.ẽ. de popło
suo Usq quo hȩc sententia ꝑ mane¬
bit. ut audiens non audiat. uidens¬
q. non uideat : Cui respondit dr̃is.
Tandu non audi&̃ &e non uidebit. &
excȩcatũ habebit cor : donec ciuita¬
tes iuidȩoꝵ uespasiatio titoq pug¬
nantib penitꝰ subuertant᷑ : intantũ
ut nec nom̃ quidẽ pristinum ꝑ ma¬
neat. & domꝰ siquȩ remanserint. sine
habitatore sint : & t̾ra religatur
insolitudinẽ. & uł fuga uł captiui¬
tate in totũ orbẽ iudaicus popłs

Expanded text:
inquetur deserta, et longe faciet Dominus homines, et multiplicabitur quae derelicta fuerat in medio terrae, et adhuc in ea erit decimatio: et rursum erit in depraedationem sicut terebinthus, et sicut quercus quae projecit fructus suos. Semen sanctum erit quod steterit in ea. » Dicente Domino: Vade et diat, videat et non videat. Idcirco autem nec audiat, quia non sit intellecturus verba Domini, nec ejus opera cogniturus: toris sui. Propheta autem respondet, quaeritque sollicitus de populo suo: Usquequo haec sententia permanebit, ut audiens non audiat, vidensque non videat? Cui respondit Dominus: Tam diu non audiet et non videbit, et excaecatum habebit cor, donec civitates Judaeorum Vespasiano Titoque pugnantibus penitus subvertantur: in tantum ut nec nomen quidem pristinum permaneat, et domus, si quae remanserint, sine habitatore sint, et terra redigatur in solitudinem, et vel fuga vel captivitate in totum orbem Judaicus populus
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħa ñ temeritate & arrogantia ꝓpͥȩ
conscienciȩ se ire ꝓmittit: sed fiducia
bonȩ spei. Qm̃ purgata sunt labia eiꝰ.
ablataq iniqͥtas : mundatũq. peccatũ.
⁊ dpxit. Uade. & dic popło huic.
Auoite auoitu & nolite intelligere: &
uidete uisu. & nolite cognoscere. Ex¬
ceca cor popłi huiꝰ. & aures eiꝰ ad graua:
&oculos eiꝰ cdaude. ne forte uideat ocuł¬
suis. &aurib audiat. &corde intelli¬
gat : & conuertatur & sanetur. Quo¬
autẽ hec ꝓpħia impleta sit tẽpore. hec¬
& apłs paulus inc̾sequentib loquitur.
hoc salutare dĩ. ipsi audient. Unde &
& barnabas iudeis nolentib orałe di
xerint. Uobis oporcebat pͥmũ loqui
dignos uos uidicatis ęt̾ne uitȩ: eoce c̃¬
uertim̃ ad gentes. Sic enĩ p̃cepit nobis
dñs dicens. Posui te ingentib lumen.
ut sis insalutem usq ad extremũ t̾rȩ.
Non ÷ crudelitas dĩ sed miscdia: unam.
perire gentẽ. ut om̃s saluȩ fiarit. lu¬
deorũ partem non uide: ut omis mundꝰ

Expanded text:
 non temeritate et arrogantia propriae conscientiae se ire promittit: sed fiducia bonae spei, quoniam purgata sunt labia ejus, ablataque iniquitas, mundatumque peccatum. « Et dixit: Vade, et dic populo huic: Audite auditu, et nolite intelligere: et videte visu cor populi huius, & aures eius aggraua, & oculos eius claude: ne forte videat oculis, & auribus audiat, & corde intelligat, & conuertatur, & sanem euautem haec prophetia impleta sit tempore, ipse Apostolus Paulus in consequentibus loquitur: hoc salutare Dei, et ipsi audient . Unde et et Barnabas Judaeis nolentibus credere, 97 dixerint: Vobis oportebat primum loqui dignos nvertimur ad gentes . » Sic enim praecepit nobis Dominus, dicens: « Posui te in gentibus lumen, ut sis in salutem usque ad extremum terrae . » Non est crudelitas Dei, sed misericordia, unam perire gentem, ut omnes salvae fiant: Judaeorum partem non videre, ut omnis mundus
Abbreviated transcription (Latin):
ar& deuirgine nasciturum. Qđ cum
auoiss& domus dauid: hoc ÷ domꝰ
regia. siriam scilica & ephraim.
rasin & facee iuncto uenire exerci.¬
tii: excrita ÷ atq contremuit. &tã
rex quã popłs ita contremuer̃. ut
putares arboꝵ folia uentoꝵ flatib
uentilari. luxca anagogem faci¬
lis int̾pretacio. ẽ qđ regnante achat
rege impio. rex arã qui int̾pretat᷑
ex celsus atq. sublimis. ut indicae
arrogantiam sapientiȩ scłaris.
⁊ facee filius romeliȩ. qͥ & ipse iuxta
osȩȩ ꝓpħam tribũ ephraim dequa
hieroboam filius nabath uitolos au¬
reos in bethel &dan constituerat. &
adomo dđ dĩ popłm seꝑauerat re¬
fertur adherẽticos : qͥ consentiunt
sibi ut expugnent ęccłam. Qđ cum
audierit domꝰ dauio: quẽ inhiere.¬
chiel pastorẽ bonũ legimꝰ suscitan¬
dum. ⁊ popłs eiꝰ simplicit̃ credens
in dm̃ ꝑtremisc&e. Et idõ ꝑtremiscae:¬

Expanded text:
aret de virgine nasciturum. Quod cum aret de virgine nasciturum. Quod cum audisset domus David, hoc est domus regia, Syriam scilicet et Ephraim, Rasin et Phacee juncto venire exercitu, exterrita est atque contremuit, et tam rex quam populus ita contremuerunt, ut putares arborum folia ventorum flatibus ventilari. Juxta anagogem facilis interpretatio est, quod regnante Achaz rege impio, rex Aram, qui interpretatur excelsus atque sublimis, ut indicet arrogantiam sapientiae saecularis, et Phacee filius Romeliae, qui et ipse juxta Osee prophetam tribum Ephraim, de qua Jeroboam, filius Nabath, vitulos aureos in Bethel, et Dan constituerat, et a domo David Dei populum separaverat: referuntur ad haereticos, qui consentiunt sibi ut expugnent Ecclesiam. Quod cum audierit domus David, quem in Ezechiel pastorem bonum legimus suscitandum, et populus ejus simpliciter credens in Deum pertremiscet. Et ideo pertremisce
Abbreviated transcription (Latin):
iida : ascendit rasiri rex siriȩ. & faceȩ
filius romeliȩ rex isrł in hierłm ad
p̾liandũ contra eam : & non potuer̃
debellare eam. Et nuntiauerunt
domui dauid dicentes. Con sensit
siria cum effraim: ⁊ cõmotũ est
cor eius. & cor popłi illius: sicut
mouent᷑ ligna siluarũ a facie uenti
Legimꝰ in paralipomenori libro: rasin
regẽ damasci uicto achar multos
de uidȩa damascũ transtulisse. &
facee filium romeliȩ regẽ dece̾ tri¬
buum quȩ appellabantur isrł. &
regnabant insamaria: & una diȩ
centũ .xx. milia ꝑcussisse de iuda
hominũ bellatoꝵ. & ducenta milia
mulierũ. pueroꝵ q. & puellarum.
cũ infinita p̾da insamariã duxisse
captiua. Deqͦ certamine ꝓpħa nunc
tacuit: sed scd̾m refert̾ p̾lium. qͣm¬
do exꝑim̃tum habentes fortitudinis
suȩ atq uictoriae. & in uitati p̃lȩ
magnitudinie. tursum uenuitt
adiuidam. ⁊ hierłm cupiunt dẽbella¬
ut sũb occasione miscđiȩ qͣ popłm¬
lib̾abat obsessũ : filium suir nunti¬

Expanded text:
ex Syriae, et Phacee filius Romeliae, rex Israel, in Hierusalem ad praeliandum contra eam, et non potuerunt debellare eam. Et nuntiaverunt domui David, dicentes: Consensit Syria cum Ephraim, et commotum est cor ejus et cor populi illius, sicut moventur ligna sylvarum a facie venti. » Legimus in Paralipomenorum libro , Rasin regem Damasci, victo Achaz, multos de Judaea Damascum transtulisse, et Phacee filium Romeliae regem decem tribuum, quae appellabantur Israel et regnabant in Samaria et una die centum viginti millia percussisse de Juda hominum bellatorum, et ducenta millia mulierum, puerorumque et puellarum cum infinita praeda, in Samariam duxisse captiva. De quo certamine propheta nunc tacuit, sed secundum refert praelium: quando experimentum habentes fortitudinis suae atque victoriae, et invitati praedae magnitudine, rursum veniunt ad Judam, et Hierusalem cupiunt debellaut sub occasione misericosuum nunti
Abbreviated transcription (Latin):
Eoce positꝰ. ẽ. hic inruinã & resurrec¬
tionem multoꝵ : & illis cãquã non
uidentib. nos uidemꝰ. Illis cadentĩb :
nos resurginꝰ. Qđ incelligens ꝓpłia :
qͦdam modo aliis uerbis dicit. O drĩe
p̃cipis mͥ loqui popło uidȩoꝵ: ut au¬
diant & non intelligant saluatorrm:
& udeant eum & non agnoscunt. Si
uis uelit implere iussionẽ tuam
& totũ saluare mundũ. qđ & ego ficri
desido: tu exoecci cor popli huius.
& aures ad graua. & oculos daude.
ne intelligant. ne audiant. ne uide¬
ant. Si enim illi uidint. & conuersi
fuerint & sanati: totus mundꝰ nori
recipi& sanitatem. Ex qͦ aduertimus.
quã uis graue sit peccatũ siqͥs conũta¬
tur eum possit sanari: si mulq &
hoc intelligendum. qđ ꝑ magnitu¬
dinem scelcris. &iã pęnitentia indig¬
ni iudicati sunt. ipso dño dicente
ad hierłm. Quotiens uolui congre¬
gare filios tuos. sũb audis sicut
gallma congragat ꝑullos suos sub

Expanded text:
ic in ruinam et resurrectionem multorum . » Et illis tanquam non videntibus, non videmus. Illis cadentibus, nos resurgimus. Quod intelligens propheta, quodammodo aliis verbis dicit: O Domine, praecipis mihi loqui populo Judaeorum, ut audiant et non intelligant Salvatorem, et videant eum et non agnoscant. Si quis velit implere jussionem tuam, et totum salvare mundum, quod et ego fieri desidero: tu excaeca cor populi hujus, et aures aggrava, et oculos claude, ne intelligant, ne audiant, ne videant. Si enim illi viderint, et conversi fuerint, et sanati, totus mundus non recipiet sanitatem. Ex quo advertimus, quamvis grave sit peccatum, si quis convertatur, eum posse sanari: simulque et hoc intelligendum, quod per magnitudinem sceleris, etiam poenitentia indigni judicati sunt, ipso Domino dicente ad Jerusalem: « Quoties volui congregare filios tuos, » subaudis, sicut gallina congregat pullos suos sub