comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
excitatur. qr dũ sola extĩora commoda reqͥrit:
int̾ĩora gregis dampna negligent̃ patit᷑. Unde &
max aduingit᷑. Mercennarius autẽ fugit qr
mercennariꝰ. ẽ:. & ñ ꝑtinet ad eum de ouib So¬
la gͦ causa. ẽ. ut mercennariꝰ fugiat: qr mercen¬
narus est. Ac si aꝑte diceret᷑. Stare in ꝑiculo
ouium ñ potest qui in eo qđ̃ ouib p̃est ñ oues
diligit: s lucrum t̾renũ quęrit. Dum enĩ ho-¬
norem amplectit᷑. dũ temꝑalib cõmodis lȩta¬
tur: opponere se contͣ ꝑicłm trepidat. ne hoc
qd diligit amittat. S qr redemptor nr̃ culpaᷤ
ficti pastoris innotuit: iterũ formã cui debea¬
mus impͥmi ostendit dicens. Ego sum pastor
bonus. Atq subiungit. & cognosco meas: & co
eum cognoscitis. uidete si lumen ueritatĩ scitiᷤᷤ
Scitis autẽ dico: ñ ꝑ fidem s ꝑ amorem. Scitis
dico: ñ ex creclulitate s ex oꝑatione. Nam isdẽ

Expanded text:
excitatur; quia dum sola exteriora commoda requirit, excitatur; quia dum sola exteriora commoda requirit, interiora gregis damna negligenter patitur. Unde et mox adjungitur: Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. Sola ergo causa est ut mercenarius fugiat, quia mercenarius est. Ac si aperte diceretur: Stare in periculo ovium non potest, qui in eo quod ovibus praeest, non oves diligit, sed lucrum terrenum quaerit. Dum enim honorem amplectitur, dum temporalibus commodis laetatur, opponere se contra periculum trepidat, ne hoc quod diligit, amittat. Sed quia Redemptor noster culpas ficti pastoris innotuit, iterum formam cui debeamus imprimi, ostendit dicens: Ego sum pastor bonus: atque subjungit: Et cognosco meas, hoc eum cognoscitis, videte si lumen veritatis scitis. Scitis autem dico, non per fidem, sed per amorem. Scitis dico, non ex credulitate, sed ex operatione. Nam idem
Abbreviated transcription (Latin):
contra ꝑu̾sorũ iniusticiã ex iusticie auetori¬
tate undicamus. Qd qi mercennariis ñ fatit̃.
cum uenientem lupũ uiderit fugit. S.ẽ. alius
lupus qui sine cessatione cotidie ñ corꝑa s mentes
dilaniat. malignus uidelicet sꝑs qui caulas fideli¬
um insidians cͥcuit. & mortes animarũ quȩrit.
De quo lupo mox subdit᷑. & lupiis rapit & disꝑ¬
git oues. Lupus uenit & mercennarius fugit.
qi malignus sp̃s mentes fidelium in temptatio¬
ne dilaniat. & is qui locũ pastoris tenet: curam
sollicitudinis ñ habet. Ammȩ ꝑeunt: & ipse de
terrenis cõmodis lȩtat᷑. Lupiis rapit & dispgit
oues: cũ alium ad luxuriã ꝑtrahit alium in
auariciam accendit. aliũ in suꝑbiam erigit. ali-¬
um ꝑ iracundiã diuidit. Hunc inuidia stimu¬
lat. illũ fallacia supplantat. Quasi gͦ gregem
lupus dissipat: cũ fidelium popłm diabolus
temptationib necat. S contͣ hȩc mercennariꝰ
nullo zelo accendit᷑. nullo feruore dilectionis

Expanded text:
contra perversorum injustitiam ex justitiae auctoritate vindicamus. Quod quia mercenarius non facit, cum venientem lupum viderit, fugit. Sed est alius lupus, qui sine cessatione quotidie non corpora, sed mentes dilaniat, malignus videlicet spiritus, qui caulas fidelium insidians, circuit et mortes animarum quDe quo lupo mox subditur: Et lupus rapit, et dispergit oves. 567 Lupus venit et mercenarius fugit; quia malignus spiritus mentes fidelium in tentatione dilaniat, et is qui locum pastoris tenet, curam sollicitudinis non habet. Animae pereunt, et ipse de terrenis commodis laetatur. Lupus rapit et dispergit oves, cum alium ad luxuriam pertrahit, alium in avaritiam accendit, alium in superbiam erigit, alium per iracundiam dividit, hunc invidia stimulat, illum in fallacia supplantat. Quasi ergo gregem lupus dissipat, cum fidelem populum diabolus per tentationes necat. Sed contra haec mercenarius nullo zelo accenditur, nullo fervore dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ esset a ueritate. etiã si lucas abil¬
lo esse genitũ ioseph diceret: a quo fue
homo esset sed ut filius eẽt. sigut nos
genuit d̾s ut filii eius simus: unicũ¬
etiã lucas uteret᷑: om̃i modo ẽẽt. ambi.¬
guũ. quis eoꝵ ad optantẽ. quis exppria
carne gignentẽ patre̾ cõmemorasset.
Nunc uero cũ alter dicit iacob genuit
ioseph. alter. ioseph qui fuit filius heli:
ipsa etiã uerboꝵ differentia quid singłi
suscepissent elegant᷑ intimauert̃. Uirũ¬
Marie. Cũ uirũ audieris suspicio tͥ non
subeat nuptiarũ : sed recordarȩ consuetu¬
uxores. De qua natus ẽ. iħc qui uocan
ut de sola uirgine sine semine marial
natũ demonstraret. Q uod autẽ primũa
nominatũ ẽ: deinde conuenient᷑ aptat̾
quod in pontificib & regib prius in m¬
gine p̾cedebat hoc ẽ. xp̃c: ut ille in quo
hȩc duo nomina mystica conuenert̃ con¬
uenert̃. distingueret᷑ acet̾is. qui infiq¬

Expanded text:
alienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab ilalienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab illo esse Ioseph genitum diceret, a quo fuerhomo esset, sed ut filius esset, sicut nos genuit deus, ut filii eius simus, quetiam Lucas uteretur, omni modo esset ambiguum quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem comnunc uero cum alter dicit: Iacob genuit Ioseph, alter: Ioseph, qui fuit filius Heli, etiam ipsa uerborum differentia quid singuli suscepissent eleganter intimaueruMariae. Cum virum audieris, suspicio tibi non subeat nuptiarum, sed recordare consuetuuxores. De qua natus est Jesus, qui vocut de sola virgine, sine semine maritali, natum demonstraret. Quod autem primum nominatum est . Deinde convenienter aptatur, quod in pontificibus et regibus prius in imagine procedebat, hoc est, Christus, ut ille, in quo haec duo nomina mystica convenerunt, distingueretur a caeteris, qui in fig
Abbreviated transcription (Latin):
hoc u̾bũ ꝑturbare debet ut aliud credere¬
nus quã ab uno eugłista gignentẽ ab al-¬
tero adoptante patrẽ fuisse cõmemoratũ.
Neq enĩ absurde quisq dicit᷑ nõ carne
sed caritate geninsse: queͥ filiũ sibi ad
tatẽ filios eius fieri. de natura atq sub¬
stantia sua ñ genuit sicut unicũ filiũ:
sed utiq dilectione adoptauit. Ita enĩ dic̃¬
apls. Misit ds̃ filiu siui factũ ex mulie¬
re factũ sub lege. ut eos qui sub lege erãt
redimeret: ut adoptionẽ filioꝵ recipia¬
mus. Et tam̃ dicimur etiã nati ex dõ:
id est accepta potestate ut filii eiꝰ efficia¬
essemus: nũquã aliud fuissemus. Dicit¬
& iacob. Uoluntarie genuit nos uerbo
ueritatis: ut simus iniciũ aliqđ create᷑
eiꝰ. Ne scilicet in eo qđ art genuit hoc noꝰ
fieri putaremꝰ. quod ipsẽ est: ideo prin¬
cipatũ quendã in creatura nobis hac ad¬
optione concessũ satis oftendit. Non gͦ

Expanded text:
hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederehoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adodeus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo um factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiaessemus, numquam aliud fuissemus. c uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
eugłio suo: cuiꝰ ꝓ generatores sur sũ uer¬
sus cõmemoraret. donec exiret ad dauid.
Cum enĩ necesse sit utroq eugłista uera
narrante &e matheo scilicet &e luca ut unꝰ
eoꝵ eus patris originẽ tenuerit qͥ genu¬
erit. alter eius qui adoptauerit ioseph.
quẽ ꝓbabilius intelligimus adoptantis
originẽ tenuisse: quã eũ qui noluit io¬
seph genitũ dicere ab illo cuiꝰ eũ filium
esse narrabat: Cõmodius enĩ filius eiꝰ
dictus ẽ. aquo fuerat adoptatus : quã di¬
ceret᷑ ab illo genitus cuuus carne nerat
natus. Matħs autẽ dicit. abrahã genuit
isaac. isaac genuit iacob: atq ita in hoc
u̾bo quod est genuit ꝑ seuerans donec
ultimo diceret iacob autẽ genuit ioseph.
satis exp̃ssit ad eũ se patrẽ ꝑduxisse oe¬
dinẽ generationũ a quo ioseph ñ ad op¬
tatus s genitꝰ erat. Quã quã etiã si lucas
genitũ diceret ioseph ab heli: nec sic nos

Expanded text:
euangelio suo, cuius progenitores sursum uereuangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝑ moy sen dño uibente p̃ceptũ. ut
si frit aut ꝓpinquus absq libis mortu
fuerit. alius eius accipiat uxorẽ ad susci¬
tandũ sem̃ fr̃is aut ꝓpinqui sui. Antiqͣ
est enĩ consuetudo adoptandi ȩtiã in illo
popło dĩ: ut sibi filios facerent quos ñ
ipsi genuissent. Nam excepto qđ filia
pharaonis moysen adoptauerat illa qͥp¬
pe alienigena fuit: ipse iacob nepotes
suos ex ioseph natos uerbis manifestis.¬
simis ad optauit dicens. Nunc itaq filii
tui qui facti sunt tͥ prius quã adte ue¬
nirem mei sunt effrẽ & manasses: tãqͣ.
ruben &e simeon erunt michi. Natos
autem si genueris postea. tibi erunt. Unde
etiã factũ est ut duodecĩ trib ẽẽnt. isrł.
excepta tribu leui quȩ templo seruiebat.
Cum ea quippe tredecĩ fuerunt: cũ du¬
odecim fuissent filii iacob. Unde intelli¬
git᷑ lucas patrẽ ioseph ñ aquo genitus
sed aquo fuerat ad optatus suscepisse in

Expanded text:
hoc per Moysen Domino jubente praeceptum, ut hoc per Moysen Domino jubente praeceptum, ut si frater aut propinquus absque liberis mortuus fuerit, alius ejus accipiat uxorem ad suscitandum semen fratris vel propinqui sui. Antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo Dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. Nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptaverat, illa quippe alienigena fuit ipse Jacob nepotes suos ex Joseph natos, verbis manifestissimis adoptavit dicens: Nunc itaque filii tui duo, qui nati sunt tibi, priusquam ad te venirem mei sunt: Ephraim et Manasse tanquam Ruben et Simeon, erunt mihi. Natos autem si genueris postea, tibi erunt . Unde etiam factum est, ut duodecim tribus essent Israel, excepta tribu Levi, quae templo serviebat, cum ea quippe tredecim fuerint, cum duodecim fuissent filii Jacob. Unde intelligitur Lucas patrem Joseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat a
Abbreviated transcription (Latin):
hierłm ad babiloniã quodã mͦ mĩgra¬
turũ : &e hinc atq inde utrisq in secre.¬
dentib tamꝙͣ lapidẽ angularẽ futurũ.
hec tunc in figura p̃parabat ds. rebus
in ueritate uenturis. Nam &e ipse ieco¬
nias ubi angulus iste pͣ figuratus ẽ. int̾¬
pretat᷑ p̃paratio di. Sic gͦ iani ñ quadra¬
guita duȩ qd faciunt ter quatuordeci s
ꝓpter unã bis numeratã quadraginta¬
&e una generationes fiunt. si ce ipsũ xp̃m
annumeremꝰ: qui huic regendę uitȩ
nr̃ȩ temporali atq t̾renȩ. tamq nuiue¬
ro quadragenario regalit᷑ presidet. Iacob i¬
autẽ genuit ioseph. Hunc locũ nobis
obicit uilianus augustus de dissonan¬
tia eugłistarũ: cur eugłista matħs io¬
seph filiũ dixerit iacob. & lucas filiũ eũ
appellauerit heli: ñ intelligens consu¬
etudinẽ scripturarũ qđ alter scđm na¬
turã alter scd̾m legẽ pat sit. Scimꝰ enĩ.

Expanded text:
Hierusalem ad Babyloniam quodammodo migraHierusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum et hinc adque hinc utrisque in se credentibus tanquam lapidem angularem futurum. Haec tunc in figuram praeparabat Deus rebus in veritate venturis. Nam et ipse Jechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur praeparatio Dei. Sic ergo jam non quadraginta duae, quot faciunt ter quatuordecim, sed propter unum bis numeratum, quadraginta una generationes fiunt, si et ipsum Christum annumeremus, qui huic regendae vitae nostrae temporali atque terrenae tanquam numero quadragenario regaliter praesidet. Jacob autem genuit Joseph. Hunc locum objecit nobis Julianus Augustus de dissonantia evangelistarum, cur evangelista Matthaeus Joseph filium dixerit Jacob, et Lucas filium eum appellaverit Heli, non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum legem ei pater sit. Scimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
chonias genuit salathiel.Si uolueri¬
mus ieconiã in fine priris tesserese.¬
decadis ponere: in sequenti ñ erunt
quatuor decĩ sed tredecĩ. Sciamus gͦ ieco¬
niã priorẽ ipsuĩ esse quẽ &e ioachim:
sccłm auten id ẽ. ioachin filiũ ñ patie
tudine tempoꝵ apud grecos latinosq cõ¬
fusũ est. hȩc beatus hieronimus histori¬
am sequens ita exposuit. Ceterũ uene.¬
rabilis pater augustinus in libro decon¬
sensu ȩugłistarũ ita dicit. Unus quippe
in illis ꝓgeneratorib bis numeratur
id est ieconias. a quo facta ẽ. quedã in ex¬
traneas gentes deflexio. quando inbabi¬
loniã transmigratũ est. Ubi autẽ ordo
a rectitudine deflectit᷑. atq ut eat in di¬
uersũ tamquã angulũ facit. illud quod
in angulo est bis numerat᷑: in fine scili¬
cet prioris ordinis. & in capite ipsius de¬
flexionis. Et hoc ipsũ iam p̾figurabat
xp̃m a circũcisione adp̃putiũ tamqͣ ab

Expanded text:
chonias genuit Salathiel. Si voluerichonias genuit Salathiel. Si voluerimus Jechoniam in fine primae tessaradecadis ponere, in sequenti non erunt quatuordecim, sed tredecim. Sciamus ergo Jechoniam priorem ipsum esse, quem et Joakim, secundum autem, id est Joachin filium, non patrem. tudine temporum apud Graecos Latinosque confusum est. Haec beatus Hieronymus historiam sequens, ita exponit. Caeterum venerabilis Pater Augustinus in lib. de Consensu evangelistarum ita dicit: Unus quin illis progeneratoribus bis numeratur, id est Iechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet prioris ordinis et in capite ipsius deflexionis. et hoc ipsum etiam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tamquam ab
Abbreviated transcription (Latin):
generatũ. Quo mortuo: iosabeth regis
filia iorã soror ocoriȩ tulit ioas filiũ
fr̃is sui. & eũ int̾ntioni quȩ exercebat᷑
ab athalia subtraxit. Cui suecessit in
regnũ filius eiꝰ ainasias: post quẽ reg¬
quod scdm fidẽ historiȩ tres reges inme¬
dio fuerunt quos hic eugłium p̃termi¬
i sit. Iorã quippe ñ genuit oriã sed ocho¬
ziã : & reliquos quos enumerauimꝰ.
Uerũ quia eugłiste ꝓpositũ erat tres tes¬
serescedecadas indiuso tempoꝵ statu po.¬
nere. & iorã generi se miscuerat impi¬
issimȩ ie zabel: idcirco usq ad terciã ge¬
nerationẽ eius memorta tollit᷑. ne in
scȩ natiuitatis ordine poneretur: Dictũ
quoq ita erat ꝑ propħam: ñ nisi quar¬
ta generatione inthrono regni isrł qͦm¬
quã de domo ahab esse sessurũ. Purga¬
ta igit᷑ labe familiȩ gentilis. tribq
p̾teritis iam regib: in quarto genera¬
tionĩ consequentũ origo numerat᷑.
Et post transinigrationẽ babilonis. ie¬

Expanded text:
abeth filia regis Joram, soror Ochoziae, tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni quae exercebatur ab Athalia, subtraxit. Cui successit in regnum filius ejus Amasias, post quem regquod secundum fidem historiae tres reges in medio fuerunt, quos hic evangelium praetermisit, Joram autem non genuit Oziam, sed Ochoziam, et reliquos quos enumeravimus. Verum quia evangelistae propositum erat, tres tessaradecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissima Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur. Dictum quoque ita erat per prophetam, non nisi quarta generatione in throno regni Israel quemquam de domo Achab esse sessurum. Purgata igitur labe familiae gentilis, tribusque praeteritis, jam regalis in quarta generationum consequentium origo numeratur. Et post transmigrationem Babylonis Je
Abbreviated transcription (Latin):
sed sublimioris gr̃a dignitatis & auro int̃¬
lucente chorusca. & patriarcharũ atq ipsiꝰ
dñi nomine redimita gestare. Quȩ ꝑ singła
uel exponere uel solũ ꝓponere: ꝓpriĩ inlu¬
striã spectat oꝑis. Ii¬

Expanded text:
sed sublimioris gratia dignitatis, et auro intesed sublimioris gratia dignitatis, et auro interlucente corusca, et patriarcharum atque ipsius domini nomine redimita gestare. Quae per singula vel exponere, vel solum proponere, proprii industriam spectat operis.
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑfouendi. quatinus abonis paulatĩ ad
meliora ꝓ gressi. dũ consistenti in planiciȩ
dño libent᷑ auscultant. adhunc quandoq in
monte sedentẽ sublimit̃ ascendant. Nã quoꝵ
adhuc edomandis instruendisq coedib in¬
sistit. hos quasi stans qui situs ẽ. laborantis
affatur: quos uero longo studii sp̃ualis exer-¬
citio prõptos iam ac dociles inuenit. his li¬
bertate ac dignitate magistri quasi quietus
saluator residens. mystica queq de suꝑnis
intinat. Quȩ spualiũ differentia ꝓfectuũ
in isrłiticȩ plebis est habitu pulcherrimis
expressa figuris: ubi uulgus om̃e quib li¬
bet uestib utens. in quatuor angulis palli¬
orũ iacinctinas sibi fimbrias ẽ. facere pre¬
ceptũ. sacerdotes quatuor hab̾e uestes totidẽ
mysticis colorib mira uarietate distinctas:
pontifices & ea quȩ sacerdotes & alia quatu¬
or indum̃ti genera. colors quidẽ eorũ dẽ.

Expanded text:
perfovendi. Quatenus a bonis paulatim ad perfovendi. Quatenus a bonis paulatim ad meliora progressi, dum consistenti in planitie Domino libenter auscultant, ad hunc quandoque in monte sedentem sublimiter ascendant. Nam quorum adhuc edomandis instruendisque cordibus insistit, hos quasi stans, qui situs est laborantis, affatur. Quos vero longo studii spiritalis exercitio promptos jam ac dociles invenit, his libertate ac dignitate magistri, quasi quietus Salvator residens, mystica quaeque de supernis intimat. Quae spiritalium differentia profectuum, in Israeliticae plebis est habitu pulcherrimis expressa figuris. Ubi vulgus omne quibuslibet vestibus utens, in quatuor angulis palliorum hyacinthinas sibi fimbrias est facere praeceptum. Sacerdotes quatuor habere vestes, totidem mysticis coloribus mira varietate distinctas. Pontifices et ea quae sacerdotes et alia quatuor indumenti genera, colorum quidem eorumdem,
Abbreviated transcription (Latin):
posuit beatitudines octauã spei nr̃ȩ ꝑfecci¬
onẽ quȩ resurrectionis gla dedicat᷑ insimi¬
at: ita lucas ꝑ quatuor. uirtutes quatuor¬
amplectitur cardinales. Beati enĩ pauꝑes :
qui ꝑ temꝑantiã a mundi refrenant᷑ illece¬
bris. Beati esurientes: qui sua fame com¬
moniti esurientib esse miserendũ. & ipsi
ꝑ iusticiã miserent᷑ ut ualent. Nã elemo¬
sinã qua xp̃o ñ nr̃a donamus sed sua red¬
dimus. iusticiã recte dici. testatur psalmis¬
eius manet in scłm scl̃i. Iusticia est enim
qua sua cuiq tribuimus: nemini quicꝙͣ.
debentes. nisi ut inuicẽ diligamus. Beati
qui ꝑ prudentiã int̃ bonũ dinoscentes et
malũ. occidua flere. & ad eterna norunt an-¬
helare.Beati: qui ꝑ fortitudinẽ fidei omĩa
ualent molesta tolerare. Igitur qui nec dũ
consũmate uirtutis arcẽ conscende ualent.
generalis interĩ ꝑfectionis sunt beatitudi-

Expanded text:
posuit beatitudines octavam spei nostrae perfectiposuit beatitudines octavam spei nostrae perfectionem quae resurrectionis gloria dedicatur insinuat, ita Lucas per quatuor virtutes amplectitur cardinales. Beati enim pauperes, qui per temperantiam a mundi refrenantur illecebris. Beati esurientes, qui sua fame commoniti esurientibus esse miserendum, et ipsi per justitiam miserentur ut valent. Nam eleemosynam qua Christo non nostra donamus, sed sua reddimus, justitiam recte dici testatur Psalmisejus manet in saeculum saeculi . Justitia est enim, qua sua cuique tribuimus, nemini quidquam debentes, nisi ut invicem diligamus. Beati qui per prudentiam inter bonum dignoscentes et malum, occidua flere, et ad aeterna norunt anhelare. Beati qui per fortitudinem fidei omnia valent molesta tolerare. Igitur, qui necdum consummatae virtutis arcem conscendere valent, generalis interim perfectionis sunt beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc corde uerset᷑. Non adhoe nr̃i simi¬
les ualent: sed eoꝵ qui ibant gaudentes a
conspectu concilii. qm̃ digni habiti st̃ ꝑno
mine iħu contumeliã pati. Qui gͦ multa
in tris ꝓ xp̃o sustinet aduersa: multa in
celis a xp̃o recipiet bona. Ceterũ quanta ab
helia uerboꝵ iacula falsi sustinere propħe:
quos deridens aiebat. clamate uoce maiore.
ds̃ enim ẽ. baal & forsitan loquit᷑ aut in cli¬
uersorio est aut in itinere. aut certe cdormit
ut excitetur. Quantã delere stragẽ: qͥ octin¬
genti simul & quinquaginta st̃ interempti.
Uerũ quia baal & ñ xp̃c in causa erat: nec
irrisi gaudebant. nec occisi palmã sed pęnã
meruere ꝑennẽ. Scd̃m hȩc enĩ faciebant pro-¬
pħis patres eoꝵ.B ene exemplo adhortatus
est: quia uera dicentes solent ꝑsecutionẽ
pati. Nec tamen ideo ꝓpħe antiqui timore
ꝑsecutionis a ueritatis p̃dicatione defecert᷑.
Notandũ sane quia sicut matħs ꝑ octo quas

Expanded text:
adhuc corde versetur, non ad hoc nostri simiadhuc corde versetur, non ad hoc nostri similes valeant, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu consilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore: Deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur . Quantam dedere stragem qui octingenti simul et quinquageni sunt interempti? Verum quia Baal et non Christus in causa erat, nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sed poenam meruere perennem. Secundum haec enim faciebant prophetis patres eorum. Bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui timore persecutionis, a veritatis praedicatione defecerunt. Notandum sane quia sicut Matthaeus per octo quas
Abbreviated transcription (Latin):
pse cõmortuos sibi conresuscitat & conse¬
dere facit in cȩlestib. Et eiecerint nomen
ur̃m tamquã malũ: propt̃ filiũ hominas.
Nomen ur̃m quod dicit nom̃ xp̃ianũ sig¬
nificat: quod a uideis gentilib q sepissime
quantũ ad ipsos memoriȩ abrasũ & abho-¬
minib eieccũ. nulla iam existente causa
odii nisi propt̃ filiũ hominis. quia uide¬
licet nom̃ xp̃i credentes suũ uoluerint
facere cognom̃: atq ideo nominis sũmi ꝑ¬
secutores. hominũ non inmerito nomine
nomine notant᷑ Beati inquit eritis cũ
uos oderint homines: docens eos abho¬
minib insectandos. sed ultra homines
esse beandos. Gaudete in illa die &e exul.¬
tate: ecce enĩ merces ur̃a multa est incelo
Non hoc aquo libet paciente sed abeo qui
suꝑnȩ tantũ mercedis intuitu patitur pre.¬
ceptũ podest impleri: ut scilicet int̃ odia
cordiũ. int̾ probra linguarũ. inter ipsas
ꝑsequentiũ manus. equali immo lȩtiori

Expanded text:
ipse commortuos sibi conresuscitat, et conseipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus . Et ejecerint nomen vestrum tanquam malum, propter Filium hominis. Nomen vestrum quod dicit, nomen Christianorum significat, quod a gentibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter filium hominis, quia videlicet, nomen Christi, credentes suum voluerint facere cognomen; atque ideo nominis summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati inquit eritis, cum vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate. Ecce enim merces vestra multa in coelo. Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur, praeceptum potest impleri, ut scilicet inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝑximis esse plangendos. Quod autẽ muine
flentes risuros essẽ ꝑmitcit: ñ puerilit̃ acci¬
piendũ. s scripture̾ more risus nomine ñi¬
tis exultatio & affectus quidã letior intelli¬
gendus est esse designatus. sicut sara. risũ
inquit fecit michi ds̃. Et in iob dictũ est.
Os autẽ ueraciũ replebit᷑ risu. Perquȩ ut
diximus nomina: gaudiũ anime figurat᷑
int̾ius. Beati eritis cũ uos oderint homineꝰ.
& cũ separauerint uos &e exprobrauerint.
Qui propt̃ diuicias hereditatis. xp̃i in scis
propt̾ panẽ uitȩ ȩternȩ. propt̃q spẽ cȩlesti¬
umi gaudioꝵ. fletus. esuriẽ. pauꝑtatẽ ꝙ pat
desid̃at beatus est: multo autẽ beatioe. qui
has inter aduersa uirtutes seruare ñ trepi¬
dat: quia odiant licet homines corde nefã¬
do. dilectũ cor xp̃o ledere nequeunt. Sepa¬
rent & sinagoga depellant. xp̃c inuenit &
confirmat: exꝓbrent nomen crucifixi.

Expanded text:
a proximis esse plangendos. Quod autem nunc a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed, Scripturae more, risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum, inquit, fecit mihi Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu. Per quae ut dixi nomina, gaudium animae figuratur interius. Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint. Qui propter divitias haereditatis Christi in sanctis, propter panem vitae aeternae, propterque spem coelestium gaudiorum, fletus esuriem paupertatemque pati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat. Quia odiant licet homines corde nefando, dilectum cor Christo laedere nequeunt. Separent et synagoga depellant, Christus invenit et confirmat. Exprobrent nomen Crucifixi,
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: saciabor cũ manifestabit᷑ gła tua. Po¬
test & simplicit᷑ accipi. beati qui nc̃ esurius
qui castigatis corpus ur̃m & seruitut su¬
bicitis. qui in fame & siti uerbo oꝑam da¬
tis: quia cȩlestiũ tunc gaudioꝵ habetis ut̃¬
tate ꝑfrui. Beati qui nunc flecis: quia ri¬
debitis. Non temporaliũ dampna cõmodoꝵ.
s uirtutũ detrim̃ta sp̃ualiũ qui flent: ec̃n
beatitudine consolabunt᷑. Ubi ñ nr̃a solũ sed
&e ꝑximi iubemur cõmissa deflere. Quẽ si
ut nos diligimus. consequent̃ illius nos &¬
ꝓfectu gratulari et defectu necesse ẽ. tribu¬
larii nec solũ tribulari. uerũ ad lacrimas
usq succendi. Sic enĩ samuel & dauid perra¬
tũ saulis & interitũ lugent. sic peccatricẽ
dĩis ipse fleuit suꝑ ciuitatẽ. & mestis cõpas¬
sus sororib lazarũ quẽ diuina erat maie¬
state resuscitaturus humana pritis miserat¬
one deflebat: mystice significans. eos qui
peccati morte sopiunt᷑ ut reuiuiscere queant

Expanded text:
tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua . Potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui castigatis corpus vestrum, et servituti subjicitis, qui in fame et siti verbo operam datis, quia coelestium tunc gaudiorum habebitis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David peccatum Saulis et interitum lugent , sic peccatricem ipse Dominus flevit super civitatem , et, moestis compassus sororibus, Lazarum, quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat ; mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queant,
Abbreviated transcription (Latin):
gant. Beati itaq pauꝑes: ñ utiq om̃s s illi
tantũ modo. qui om̃e p̃sentis scłi tam et¬
si altũ uideat᷑. pro nichilo culm̃ ducunt.
Qui merito regni ꝑhibent᷑ cȩlestis mune¬
re digni: quia delectationis humane pro-¬
bantur cupiditate nudati. Qualẽ se rex
dauid pauꝑiẽ sustinuisse declarans: ait.
Ego uero egenus & pauꝑ sũ. Et alibi ñ mͦ
terrestria sed et ipsa in suꝑ pro dño cȩlestia
paruipendens dicensq. quid enĩ michi
restat in cęlo. & ad tẽ quid uolui suꝑ t̾rã:
mox ubi spei suȩ fixisset anchorã subden-¬
do manifestat. Michi autẽ ad herere dõ
bonũ est: ponere in dño dõ spẽ meaͬ. Ali¬
oquin non nulli miserrima condicione
pauꝑtatis. & hic scłi gaudiis obinopiã re-¬
rũ:: et ibi regno dĩ ob meritoꝵ nequitiã
carent. Beati qui nunc esuritis : quia satu¬
rabimini. Quid esurire beati quid sitire
debeant maths exponit. udelicet iustici¬

Expanded text:
gant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi gant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis re digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. Et alibi non modo terrestria, sed et ipsa pro Domino supercoelestia parvi pendens dicensque: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justiti
Abbreviated transcription (Latin):
qui interp̃tatur mons fortitudinis. singłarẽ
dñicȩ incarnationis excellentiã. hur uero
qui ignis dicit᷑ donũ scĩ sp̃s insinuat: quia
plures in ȩccłia paruuli. & si comitari magi¬
stros ad penetranda sũmȩ diuinitatis arcana
nequeunt. dnice tamen incarnationis sacra¬
mentis redimi. & sp̃s sci possunt ardore sig.¬
nari. Et ipse eleuatis oculis in discipłos suos
dicebat. Beati pauꝑes: quia ur̃m ẽ. regnũ di.
Et ipsesi generalit om̃ib loquitͦ. specialius
tamen oculos saluator in discipłos leuat: ut
his qui uerbũ intenta cordis aure ꝑcipiuis.
latius saporis intimi lumen aꝑiat. Cui si¬
mile est quod math̾s ait. Et cum sedisset:
accesserunt ad eũ discipłi eius. & aꝑiens os
suũ docebat eos dicens. Beati pauperes spu.
Nam quib os in monte sedens aꝑit ut mag.¬
na sublimit̃ audiant: in eos oculos stans
in campo dirigit. ut audita patent̃ intelli¬

Expanded text:
qui interpretatur mons fortitudinis, singularem qui interpretatur mons fortitudinis, singularem dominicae Incarnationis excellentiam. Hur vero qui ignis dicitur, donum sancti Spiritus insinuat. Quia plures in Ecclesia parvuli, et si comitari magistros ad penetranda summae Divinitatis arcana nequeunt, dominicae tamen Incarnationis sacramentis redimi, et Spiritus sancti possunt ardore signari. Et ipse, elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute sanatur. Tactus ergo saluatoris:
opus est salutis. Quẽ tangere est fidelit
in eum credere: a quo tangi ẽ eus mu¬
nere firmari. Sed unus quisq in suo sen¬
su abundat. Turbȩ que de longe ad audiẽ¬
dũ confluunt. descendentis in campũ dñi
curant᷑ aitactu: discipłi qui in minorib
iam sunt instituti in montis cacumine
ad maiora ꝓuehunt᷑. E quib etiam eligũ¬
tur: qui eũ trans figuratũ secreto in mõ¬
te speculentur. Unus p̃ om̃iliasi sub¬
limioris sapientiȩ fonte debriandus: mna¬
gistri recumbit in pectore. Raroq uspiã
uel turbas dñm adaltiora sequi. uel quẽ¬
piam debilẽ inuenies in monte curari:
sed extincta febre libidinũ accensa q luce
scientiȩ pedetẽptĩ quẽq ad culm̃ subire
uirtutũ. Nã et in ueteri testam̃to moy ses
solus cũ iosue montẽ dĩ ascendens : ad re¬
gendũ uulgus in campo donec redirent
aaron ordinauit & hur. Aaron quippe

Expanded text:
virtute sanatur. Tactus ergo Salvatoris, virtute sanatur. Tactus ergo Salvatoris, opus est salutis, quem tangere est fideliter in eum credere, a quo tangi est ejus munere firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. Turbae quae de longe ad audiendum confluunt discedentis in campum Domini curantur attactu. Discipuli qui in minoribus jam sunt instituti, in montis cacumine ad majora provehuntur: e quibus etiam eliguntur, qui eum transfiguratum secreto in monte speculentur . Unus prae omnibus quasi sublimioris sapientiae fonte inebriandus Magistri recumbit in pectore . Raroque uspiam vel turbas Dominum ad altiora sequi, vel quempiam debilem invenies in monte curari; sed exstincta febre libidinum, accensaque scientiae luce, pedetentim quemque ad culmen subire virtutum. Nam et in Veteri Testamento Moyses solus cum Josue montem Dei ascendens; ad regendum vulgus in campo donec redirent, Aaron ordinavit et Hur. Aaron quippe
Abbreviated transcription (Latin):
quirent: consulte nominatĩ ponunt᷑ ut
quanta sit fama uirtusq saluatoris intime¬
tur. quȩ ertas etiã ad sanitatẽ doctrinãq
capessendã ciuitates accersiat. Ubi notandũ.
quia dñs & si uenientib ad se gentilib miser¬
tus sit. unde & puerũ centurionis & cana-¬
neȩ filiã approbata petentũ fide curauit. ñ
tamen eoꝵ ciuitates intrasse re ꝑitur: ne
uidelicet occasionẽ querelȩ calũpniantib
suggereret. sed ꝑfectam potuis salutẽ gen¬
tium passionis & resurrectionis suȩ tem¬
pori reseruaret. Quo imminente tẽpore:
gentilib eũ uide querentib ait. Nisi gra¬
nũ frumenti cadens in t̾ra mortuũ fue¬
rit: ipsũ solum manet. Si autẽ mortuũ
fuerit: multũ fructũ affert. Et om̃is tur .ix.¬
ba quȩrebat eũ tangere: quia uirtus de
illo exibat & sanabat om̃s. Et supra lepro¬
sus dño tangente mundatur: & hic om̃is
turba quȩ eum tangere potuit sp̃s illius

Expanded text:
quirent, consulte nominatim ponuntur, ut quirent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris, intimetur, quae exteras etiam ad sanitatem doctrinamque capessendam civitates accersat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus misertus sit, unde et puerum centurionis et Chananaeae filiam , approbata petentum fide, curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne, videlicet, occasionem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminente tempore gentilibus eum videre quaerentibus ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert . Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Et supra leprosus, Domino tangente, mundatur ; et hic omnis turba quae eum tangere potuit spiritus illius
Abbreviated transcription (Latin):
tum dedi nõ escã. Nondũ enĩ poteratis.¬
sed nec nunc quidẽ potestis. Apłi autẽ ipsi
scd̾m matħm quasi ꝑfectiores: & in monte
& aꝑto saluatoris ore docti esse narrant᷑.
Ubi si quis diligntius utrũq uelit ȩiigłi¬
stam ꝑserutari. potest intelligi cũ in mon¬
te duodecĩ discipłos elegit eplurib qͦs
sit. tunc illũ habuisse sermonẽ quẽ ma¬
theus int̾posuit & lucas tacuit hoc ẽ. in
monte: ac deinde cũ descendisset in loco
campestri habuisse alterũ similẽ de quo
matħs tacet lucas ñ tacet: & utrũq ser¬
monẽ eodẽ modo esse conclusũ. Ab onuĩ
uidea & hierłm et maritima & tiri et
sidonis. Maritimã multitudinẽ non aꝓ
x uino mari galileȩ: neq enĩ hoc miracult
loco poneret s a mari magno reor esse eog.¬
nominatã: inqua etiã tẏruis & sidon cõ-¬
prehendi poterant. Uerũ quia gentiũ ciui¬
tates sunt. uideis quidẽ sorte date sed nõ
abeis possesse eo quod hostes ext̃minare ne¬

Expanded text:
pestria redit, quia nonnisi in hused ne nunc quidem potestis . Apostoli autem ipsi secundum Matthaeum quasi perfectiores, et in monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. Ubi si quis diligentius utrumque velit evangelistam perscrutari, potest intelligi, cum in monte duodecim discipulos elegit e pluribus, qsit, tunc illum habuisse sermonem quem Matthaeus interposuit et Lucas tacuit, hoc est in monte. Ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. Ab omni Judaea et Jerusalem et maritima, et Tyri et Sydonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum, quia gentium civitatesab eis possessae, eo quod hostes exterminare ne
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃ ñ succũbant. Hene autẽ subdit᷑: ⁊ co¬
medetis festinantes. Notate fr̃s. notate qͦ¬
dẽptoris. cȩlestis patͥȩ gaudia cũ festinatioẽ
coguoscite: ⁊p̃cepta uitȩ cũ festinatione
implere curate. Quia enĩ adhuc hodie li¬
cet bene agere scimus: utrũ cras liceat
ignoramꝰ. Festinantes gͦ pascha comedite:
id.ẽ ad sollempnitatẽ patriȩ celestis anhe¬
late. Nemo in huiꝰ uitȩ itin̾e torpeat: ne
in patria locum ꝑdat. Nemo moras ad ap¬
petenda studia innectat s cepta ꝑficiat:
ne miniie liceat implere qͦd male non
inchoat. Si ad amorẽ dĩ pigri ñ sumꝰ adiu¬

Expanded text:
viter non succumbant. Bene autem subditur: Et coviter non succumbant. Bene autem subditur: Et comedetis festinantes . Notate, charisdemptoris, coelestis patriae gaudia, cum festinatione cognoscite, et praecepta vitae cum festinatione implere curate. Quia enim adhuc hodie licet bene agere scimus, utrum cras liceat ignoramus. Festinantes ergo pascha comedite, id est ad solemnitatem patriae coelestis anhelate. Nemo in hujus vitae itinere torpeat, ne in patria locum perdat. Nemo moras ad appetenda studia innectat, sed coepta perficiat, ne minime liceat implere quod inchoat. Si ad amorem Dei pigri non sumus, adju
Abbreviated transcription (Latin):
corruptioni subiacet. Hȩc quibdã dura sunt.
s angusta porta ẽ quȩ ducit ad uitam: ⁊ ha¬
bemus iam multa exempla continentiũ. Unde
⁊bene adhuc subdit᷑. Calciam̃ta habebitis
in pedib. Quid sunt enĩ pedes nr̃i nͥ oꝑa:
Quid uͦ calciam̃ta: nͥ pelles mortuore anuna¬
lium: Calciam̃ta autem pedes muniunt. Quȩ
uͦ sunt mortua animalia ex quoꝵ pellib
nr̃i muniunt᷑ pedes: nͥ autiqͥ patres qui nos
ad ȩt̾nam patriam p̾cesserunt: quoꝵ dum
exempla conspicimꝰ: nr̃i oꝑis pedes munimus.
Calciam̃ta gͦ in pedib habere ẽ: mortuoꝵ
uitã c̃spicere. Inĩa uestigia apoccati uulnere
custodire. Tenentes baculos in manib. quid
lex ꝑ baculũ: nͥ pastoralem curã designat.
Et notandũ quod pͥus p̃cipim̃ renes accinge¬
re.postinodũ baculos tenere: qr illi debent
curã pastoralẽ susciꝑe. qͥ iam in suo corꝑe
sciunt fluxa luxuriȩ edomare. ut dũ aliis
fortia p̃dicant. ipsi desideriis mollib ener¬

Expanded text:
corruptioni subjacet. Haec quibusdam dura sunt, sed angusta porta est, quae ducit ad vitam . Et habemus jam multa exempla continentium. Unde et bene adhuc subditur: Calceamenta habebitis in pedibus . Quid sunt enim pedes nostri, nisi opera? Quid vero calceamenta, nisi pelles mortuorum animalium? Calceamenta autem pedes muniunt. Quae vero sunt mortua animalia, ex quorum pellibus nostri muniuntur pedes, nisi antiqui patres, qui nos ad aeternam patriam praecesserunt? Quorum dum exempla conspicimus, nostri operis pedes munimus. Calceamenta ergo in pedibus habere est mortuorum vitam conspicere, et nostra vestigia a peccati vulnere custodire. Tenentes baculos in manibus . Quid lex per baculum nisi pastoralem custodiam designat? Et notandum quod prius praecipimur renes accingere, postmodum baculos 1537 tenere, quia illi debent curam pastoralem suscipere, qui jam in suo corpore sciunt fluxa luxuriae edomare, ut cum aliis fortia praedicant, ipsi desideriis mollibus ener
Abbreviated transcription (Latin):
regni cȩlestis aꝑuit: Inquirat᷑ subtilius
nomen eius: requirat᷑ egregius p̃dicator.
uideamus quid de eius ȩstimatione de-¬
nunciet. Ait enim. Etenim pascha nr̃m
ut indagemus subtilius an de xp̃o dicta
uideant᷑. Moises quippe ait. Sument de
sanguine agni: ac ponent suꝑ utrumq
postem ⁊ in suꝑ liminarib domoꝵ in qͥb
comedent illum. Et edent carnes nocte
illa assas igni: ⁊ atimos panes cũ lactu

Expanded text:
regni coelestis aperuit? Inquiratur subtilius regni coelestis aperuit? Inquiratur subtilius nomen ejus. Requiratur egregius praedicator. 7. Videamus quid de ejus aestimatione denuntiet. Ait enim: Etenim pascha nostrut indagemus subtilius an de Christo dicta videantur. Moyses quippe ait: Sument de sanguine agni, ac ponent super utrumque postem, et in superliminaribus domorum in quibus comedent illum; et edent carnes nocte illa a
Abbreviated transcription (Latin):
ham ad me: Omnia etenim traxit: qui de
electis suis apud inferos nullum reliquit:
Omnia abstulit: utiq electa. Neq ecenĩ in¬
fideles quosq ⁊ꝓ suis criminib et̾nis suppli¬
ciis deditos ad ueniam dñs resurgendo re¬
parauit: s illos ex inferni claustraͥs rapuit.
quos suos in fide ⁊ actib recognouit. Unde
recte etiam ꝑ osee dicit᷑. Ero mors tua omors:
ero morsus tuus inferne: Id namq quod oc¬
cidimꝰ. agimus ut penitus non sit. Ex eo et¬
enim quod mordemus: partẽ abstrahimꝰ.
partemq relinqͥmus. quia gͦ in electis suis
funditus occidit mortem. mors mortis ex¬
titit: quia uͦ ex inferno partem abstulit¬
⁊ partem reliquit. non occidit funditus
s momordit infernum. Ait gͦ. Ero mors
tua omors. Ac si aꝑte dicat. Quia in ele¬
tuus inferne: quia sublatis eis te exparte
transfigo. Quȩ ͤ gͦ ista sollemnitas: quȩ in¬
ferni claustra destruxit. ⁊ ianuas nobis

Expanded text:
ham ad me . Omnia etenim traxit, qui de ham ad me . Omnia etenim traxit, qui de electis suis apud inferos nullum reliquit. Omnia abstulit, utique electa. Neque etenim infideles quosque, et pro suis criminibus aeternis suppliciis deditos, ad veniam Dominus resurgendo reparavit; sed illos ex inferni claustris rapuit, quos suos in fide et actibus recognovit. Unde recte etiam per Osee dicit: Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne . Id namque quod occidimus, agimus ut penitus non sit. Ex eo etenim quod mordemus, partem abstrahimus, partemque relinquimus. Quia ergo in electis suis funditus occidit mortem, mors mortis exstitit. Quia vero ex inferno partem abstulit, et partem reliquit, non occidit funditus, sed momordit infernum. Ait ergo: Ero mors tua, o mors. Ac si aperte dicat: Quia in eleua; ero morsus tuus, inferne, quia sublatis eis, te ex parte transfigo. Quae est ergo ista solemnitas quae inferni claustra destruxit, et januas nobis
Abbreviated transcription (Latin):
mento dñm fuisse sublatum. Qua in re
diuinȩ dispensationis magnitudo pen¬
sanda est: quod discipłoꝵ corda accen¬
dunt᷑ ut querant. ⁊ differunt᷑ ne inue¬
uiant : quatinus infirmitas animi. ipso
dum fiat: ⁊ tanto ualidius teneat cũ
nobilitate. aliquid loquam̃. hanc enun
recte nobilitatem sollempnitatũ dicam:
quia sollempnitates cetãs antecedit:
Sicut enum in sacro eloquio scã scorum
uel cantica canticoꝵ ꝓ sui magnitudine
dicunt᷑: ita hȩc festiuitas. recte dici
potest. sollempnitas sollempnitatum.
Ex hac quippe sollempnitate exemplũ
nobis resurrectionis datum ẽ: spes celes¬
tis patriȩ aꝑta. ⁊ facta suꝑni regni iã
p̃sumptibilis gła. P hanc ȩlecti qͥ qͣuis
in tranquillitatis sinu tam̃ apud infer¬
ni claustra tenebant᷑: ad paradisi
amena reducti sunt. Quod aute passio¬
uem dixit in resurrectione sua dñs im¬
pleuit: si exaltatus fuero a terra omnia tra¬

Expanded text:
mento Dominum fuisse sublatum. Qua in re mento Dominum fuisse sublatum. Qua in re divinae dispensationis magnitudo pensanda est, quod discipulorum corda et accenduntur ut quaerant, et differuntur ne inveniant, quatenus infirmitas animi ipso dum fiat, et tanto validius teneat cum nobilitate aliquid loquamur. Hanc enim recte nobilitatem solemnitatis dicam, quia solemnitates caeteras antecedit. Sicut enim in sacro eloquio sancta sanctorum, vel Cantica canticorum, pro sui magnitudine dicuntur, ita haec festivitas recte dici potest solemnitas solemnitatum. Ex hac quippe solemnitate exemplum nobis resurrectionis datum est, spes coelestis patriae aperta, et facta superni regni jam praesumptibilis gloria. Per hanc electi, qui quamvis in tranquillitatis sinu, tamen apud inferni claustra tenebantur, ad paradisi amoena reducti sunt. Quod ante passionem dixit, in resurrectione sua Dominus implevit: Si exaltatus fuero, inquit, a terra, omnia tra
Abbreviated transcription (Latin):
sio longe a nr̃a passione disiuucta ẽ: quĩ
ipse sine culpa ꝑtulit. quod nos cum cul¬
ꝑa toleramus: ipse spoute morti succũbe¬
re uoluit. ad quam nos uenimus inuiti.
Sequit᷑. Tunc gͦ introuiit ⁊ ille disciplĩ
qui uenerat pͥor ad monum̃tũ. Postꝗͣ
intrauit petrus: ingressus ẽ. ⁊ iohannes.
posterior intrauit: qui pͥor uenerat.
Notum fr̃s ẽ. quod in finem mundi ad
redemptoris fidem etiam iudea colligit᷑.
paulo atcestante qui ait. Donec plenitudo
gentium intraret: ⁊ sic omnis isrł saluus
fieret. Et uidit ⁊ credidit. Quid fr̃s: qͥd
estimandus ẽ. credidisse: Nlumqͥd quia
dñs resurrexerat quẽ quęrebat: Non uti¬
q: quia adhuc tenebre erant ad monu¬
mentum. Et subiuncta quoq uerba con¬
tradicunt: cum dicit᷑. nũdum enim scie¬
bant scripturas. quia oporteret eum a
mortuis resurgere. quid gͦ uidit .⁊ quid
credidit: Uidit luiteamina posita: et
credidit quod mulier dixerat. de monu¬

Expanded text:
ri longe a nostra passione disjuncta est; quoniam ri longe a nostra passione disjuncta est; quoniam ipse sine culpa pertulit, quod nos cum culpa toleramus. Ipse sponte morti succumbere voluit, ad quam nos venimus inviti. Sequitur: Tunc ergo introivit et ille discipulus qui venerat prior ad monumentum. Postquam intravit Petrus, ingressus est et Joannes. Posterior intravit qui prior venerat. Notandum, fratres, est quod in fine mundi ad Redemptoris fidem etiam Judaea colligetur, Paulo attestante, qui ait: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . Et vidit et credidit. Quid, fratres, quid aestimandus est credidisse? Nunquid quia Dominus resurrexerat, quem quaerebat? Non utique, quia adhuc tenebrae erant ad monumentum, et subjuncta quoque verba contradicunt cum dicitur: Nondum enim sciebant Scripturas, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Quid ergo vidit, et quid credidit? Vidit linteamina posita, et credidit quod mulier dixerat, de monu
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: qui in se qͥdem quietus semꝑ atq in¬
cõmutabilis ꝑmanet. s tamen laborare se
denunciat. cum duras hominũ prauitateᷤ
portat. Unde ⁊ ꝑ ꝓpħam dicit. Laboraui
sustinens. Deus autem apparuit in carne:.
laborauit in nr̃a infirmitate. Quẽ labo-¬
rem passionis eius dum increduli uiderẽt:
eum uenerari noluerunt. quem enim ui-¬
debant carne mortalem: dedignati sunt
credere unmortalem esse diuinitate.
Unde etiam hieremias ait: Redde eis ui¬
cem dñe: iuxta oꝑa manuum suarum:
Dabis eis scutum cordis: laborem tuum:
Ne enim p̃dicati ͥ spicula eorum corda pe¬
netrarent. dun passionis ens lborem de¬
dignati siuit. quasi eundem laborem
illius. ꝓ scuto tenuerunt: ut eo ad se tͣnͣsi¬
re eus uerba non ꝑmitterent. quo eum
laborare usq ad mortem uiderunt. Suda
rium gͦ quod suꝑ caput eius fuerat. seor-¬
sum inuenit᷑. quia ipsa redemptoris nr̃i pas-¬

Expanded text:
Dei, qui in se quidem semper quietus atque inDei, qui in se quidem semper quietus atque incommutabilis permanet, sed tamen laborare se denuntiat cum duras hominum pravitates portat. Unde et per prophetam dicit: Laboravi sustinens . Deus autem apparuit in carne, laboravit ex nostra infirmitate. Quem laborem passionis ejus dum increduli viderunt, eum venerari noluerunt. Quem enim videbant carne mortalem, dedignati sunt credere immortalem esse divinitate. Unde etiam Jeremias ait: Reddes eis vicem, Domine, juxta opera manuum suarum, dabis eis scutum cordis laborem tuum . Ne enim praedicationis spicula eorum corda penetrarent, dum passionis ejus laborem dedignati sunt, quasi eumdem laborem illius pro scuto tenuerunt, ut eo ad se transire ejus verba non permitterent, quo eum laborare usque ad mortem viderurium ergo quod super caput ejus fuerat seorsum invenitur, quia ipsa passio Redemptoris nost