comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ te dm̃ nr̃m fontẽ u̾itatis. si ñ uana. s ip̃am sitimꝰ eũdemłfamulũ tuũ
scripture huiꝰ dispẽsatorẽ spu tuo plenũ ita honoremꝰ: ut hoc eũ te reue-¬
lante cũ hec scͥberet attẽdisse credamꝰ. qd̃ ĩ eis maxime. ⁊ luce u̾itatis. et
fruge utilitatis excellit. Ita cũ aliꝰ dit̾it. hoc sẽsit qd̵ ego. ⁊ aliꝰ. immo illd̃
qd̾ ego. religiostꝰ me arbitror dic̾e. Cui utrũq potiꝰ. si utrũq uerum ẽ:
Et si qͥd t̾ciũ. ⁊ si qͥd qͣrtũ. ⁊ si qͥd om̃ino aliud uerũ qͥspiam ĩ hiis u̾bis
uidet. c᷑ ñ illa om̃ia uidisse credat᷑. ꝑ quẽ d̾s unꝰ sacras litt̾as. uera ⁊ diu̾sa
uisuris multoꝵ sẽsib tẽꝑauit: Ego c̾te qd̾ intrepidꝰ de corde mõ ꝓnũtio.
si ad culmen auctoritatis aliqͥd scriberẽ. sic mallẽ scrib̾e. ut qd̾ ueri qͥsq

Expanded text:
gamus te, deum nostrum, fontem ueritatis, si non uana, sed ipsam sitimus, eundemque famulum tuum, gamus te, deum nostrum, fontem ueritatis, si non uana, sed ipsam sitimus, eundemque famulum tuum, scripturae huius dispensatorem, spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit: "hoc sensit, quod ego", et alius: "immo illud, quod ego", religiosius me arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium - et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque
Abbreviated transcription (Latin):
exerũt tẽpora. Illa aut̾ erat inanis uł informis iã q ĩ tẽporib simł
animadu̾tit᷑. Nec tñ de illa narrari aliqͥd potest. nͥ uelud tẽpore pͥor
sit. cũ pendat᷑ extremior qͥa ꝓfecto meliora st̃ formata qͣm ĩ formia:
diu̾sitate sententiarũ uerarũ. cõcordiã pariat ip̃a u̾itas. Et d̾s nr̃ miserea¬
tͦ nr̃i. ut legiitime utam᷑ lege p̃cepti. fine pura caritate. Ac ꝑ hoc si quis
q̃rit ex me. hoꝵ qͥd moyses ille tuus famulus senserit. ñ st̾ hii sermones
cõfessionũ meaꝵ si tͥ ñ cõfiteor. nescio. E scio tñ illas ueras e̾e sẽtentias.
exceptis carnalib. de qͥb qͣntũ existimaui. locutꝰ sũ. Quos tñ bone spei par¬
uulos hec u̾ba libri tui ñ t̾ritant. alta humilit̾. ⁊ pauta copiose s om̃s
qͦs in eis u̾bis uera t̾nere ac dic̾e fateor. Diligamꝰ nos inuicẽ. parit̾ ꝙ dili¬

Expanded text:
exserunt tempora. Illa autem erat informis, jamque in temporibus simul exserunt tempora. Illa autem erat informis, jamque in temporibus simul animadvertitur. Nec tamen de illa narrari aliquid potest, nisi velut tempore prior sit, cum pendatur extremior, quia profecto meliora sunt formata quam informia, diversitate sententiarum verarum concordiam pariat ipsa Veritas, et Deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc, si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus, senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum. si tibi non confiteor, nescio et scio tamen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum. quos tamen bonae spei paruulos haec uerba libri tui non territant alta humiliter et pauca copiose; sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque dili
Abbreviated transcription (Latin):
sonat.⁊ deinde format᷑ in cantũ. Qd̃ enĩ pͥmo ut cũq sonuerit. p̃terit nͦ
ex eo qͥcqͣm reꝑies. qd̾ resũptum arte cõponas ⁊ ideo cantꝰ ĩ sono suo u̾tit᷑.
Qͥ sonꝰ eiꝰ. materies eiꝰ ÷ Idẽ qͥppe format᷑ ut cantꝰ sit: ⁊ ideo sic̃ dicebam.
pͥor mat̾ies sonãdi. qm forma cãtandi. ñ ꝑ faciendi potentiã pͥor. Neq emĩ
sonꝰ ẽ. cãtandi artifex. s cãtanti anime sb̾iacet ex torpore. de qͦ cantũ fa¬
ciat. Nec tẽpore pͥor. simł enĩ cũ cãtu edit᷑ nͨi pͥor electõne. ñ enĩ potior sonꝰ
qͣm cantꝰ. qͣndocͥdẽ cantꝰ ẽ. ñ tantũ sonꝰ. uerũ etiã speciosus sonꝰ: s pͥor est
origine. qͥa ñ cantꝰ format᷑ ut sonꝰ sit. s sonꝰ format᷑ ut cantꝰ sit. Hoc
exemplo qͥ potest ĩtelligat materiã reꝵe pͥmo fcãm. ⁊ appellatã celũ
⁊ t̾rã. qͥa inde fc̃a st̃ celũ ⁊ t̾ra nͨ tẽpore pͥmo fcãm. qͥa forme rerum

Expanded text:
einde formatur in cantum. quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit, nec ex eo quicquam reperies, quod resumptum arte conponas: et ideo cantus in sono suo uertitur, qui sonus eius materies eius est. idem quippe formatur, ut cantus sit. et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi quam forma cantandi: sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subjacet ex corpore, de quo tantum 23 faciat; nec tempore prior, simul enim cum cantu editur: nec prior electione, non enim potior sonus quam cantus, quandoquidem cantus est non tantum sonus uerum etiam speciosus sonus. sed prior est origine, quia non cantus formatur, ut sonus sit, sed sonus formatur, ut cantus sit. hoc exemplo qui potest intellegat materiam rerum primo factam et appellatam caelum et terram, quia inde facta
Abbreviated transcription (Latin):
teries. qͣm id qd̾ ex ea fit. No ideo pͥor qͥa ip̃a efficit. cũ potiꝰ fiat n pͥor int̾ual¬
lo tẽporis. Neꝙ enĩ pͥore tẽpore sonos edimꝰ informes sine cãtu. ⁊ eos post̾i

Expanded text:
teries quam id, quod ex ea fit, non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat, nec prior interualteries quam id, quod ex ea fit, non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat, nec prior interuallo temporis. neque enim priore tempo
Abbreviated transcription (Latin):
audiet inuitus. qͦmͦ illd̾ pͥmo. si postea nichil. Cũ uͦ dit̃ pͥmo informẽ. de inde
formatã. ñ ẽ absurdus. si mͦ ÷ idoneus disc̾nere. qͥd p̃cedat et̾nitate. qͥd tẽpore.
qͥd electõe. qͥd origine. Etͥnitate. sic̃ d̾s om̃ia. tẽpore. sic̃ flos fructũ: electione.
sic̃ fructꝰ filorẽ: origine. sic̃ sonꝰ cantũ. In hiis qͣtuor pͥmũ. ⁊ ultimũ q̃ cõmemo¬
raui. difficillime intelligunt᷑. duo media facillime. Namq rara uisio est.¬
⁊ nimis ardua cõspic̾e dñe et̾nitatẽ tuã incõmutabilit̾ mutabilia facien¬
tem. ac ꝑ hoc pͥorem qͥs deinde sic acuto cernat animo. ut sine labore magno
dinosc̾e ualeat. qͦmͦ sit pͥor sonꝰ. qͣm cantꝰ.i deo qͥa cantꝰ est.formatꝰ sonus: Et
esse utice aliqͥd ñ formatũ potest formari aut̃ qd̾ ñ ẽ. ñ potest. Sic ẽ. pͥor ma¬

Expanded text:
audiet inuitus: quomodo illud primo, si postea nihil? cum uero dicit primo informem, deinde audiet inuitus: quomodo illud primo, si postea nihil? cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discernere quid praecedat aeternitate, quid tempore, quid electione, quid origine: aeternitate, sicut deus omnia; tesicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. in his quattuor primum et ultimum, quae conmemoraui, difficillime intelleguntur, duo media facillime. namque rara uisio est et nimis ardua conspicere, domine, aeternitatem tuam inconmutabiliter mutabilia facientem ac per hoc priorem. quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore magno dinoscere ualeat, quomodo sit prior sonus quam cantus, ideo quia cantus est formatus sonus et esse utique aliquid non formatum potest, formari autem quod non est non potest? sic est prior ma
Abbreviated transcription (Latin):
talem celi noĩe. aliã informẽ corporalis mat̾ie t̾re noĩe. Qͥ aut̾ intelligũt in
nominib celi ⁊ t̾re adhuc ĩformẽ materiã de qua formaret᷑ celũ ⁊ t̾ra. nͨ ip̃i
uno mͦ id intelligũt: s aliꝰ unde cõsũmaret᷑ intelligibilis sensibilis q creatura.
aliꝰ tãtũ unde sensibilis moles ista corporea sinu grãdi cõtinens ꝑspicuas.
ꝓmptas q uaturas. Nec illi uno modo qͥ iã dispositas digestas q creaturas.
minosũ celũ suspicimꝰ. ⁊ t̾rã caliginosã. que ꝙ: ĩ eis st̃. At ille qͥñ aliter
accipit. ĩ pͥncipio fet̃. qͣm si diceret᷑. pͥmo fet̃. ñ hab qͦmͦ ueratit᷑ intelligat
celũ ⁊ t̾rã. nͥ materiã celi ⁊ t̾re intelligat. uidelic uniu̾se id intelligibilis corpo¬
ralis ꝙ creature. Si eñ iã formatã uelit uniu̾sam. recte ab eo queri poterit
si hoc pͥmo fec̃ d̾s. qͥd fec̾i̾t deinceps.⁊ post uniu̾sitatẽ non ĩueniet ac ꝑ hoc

Expanded text:
corporalis materiae terrae nomine. Qui autem intelligunt in omnibus coeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur coelum et terra, nec ipsi uno modo id intelligunt, sed alius unde consummaretur intelligibilis sensibilisque creatura, alius, tantum unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas: nec illi uno modo, qui jam dispositas digestasque creaturas minosum coelum suspicimus, et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille qui non aliter accipit, In principicaelum et terram, nisi materiam caeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps; et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hĩc ualẽt. Et aliꝰ eoꝵ intẽdit ĩ id qd̾ dictũ ẽ. in pͥncipio fec̃ d̾s. ⁊ respicit sapi¬
entiã pͥncipiũ. qͥa ⁊ loqͥtur ip̃a nob̃. Aliꝰ itidẽ intẽdit ĩ eadẽ u̾ba. ⁊ pͥncipiũ
ĩtelligit exordiũ rerũ cõditarũ. ⁊ sic accipit ĩ pͥncipio fecit. acsi diceret᷑.
pͥmo fecit. Atq ĩ eis qͥ intelligũt ĩ pͥncipio qd̵ in sapiẽtia fecisti celũ et
t̾ram. aliꝰ eoꝵ ip̃m celũ ⁊ t̾rã creabilẽ materiã celi ⁊ t̾re sic eẽ credit cognomi

Expanded text:
hic ualent. et alius eorum intendit in id qhic ualent. et alius eorum intendit in id qentiam principium, quia et loquitur ipsa nobis: alius itidem intendit in eadem verba, et principium intelligit exordium rerum conditarum, et sic accipit, In principio fecit, ac si diceretur primo fecit, atque in eis intelligunt, In principio, quod in sapientia fecisti coelum et terram, alius eorum ipsum coelum
Abbreviated transcription (Latin):
litãt letãtes. ⁊ garriunt scrutãtes. ⁊ carpũt eos. Nidẽt eñ cũ hec u̾ba legũt
uł audiũt. tua d̾s et̾na ⁊ stabili ꝑmansione cũcta pret̾ita ⁊ fut᷑a tẽpora su
perari nͨ tñ qͥcqͣm eͥeͥ tẽpor alis creature. qd̾ tu ñ fecis. Cuiꝰ uolũtas cͥa id
est qd̃ tu. nlło mͦ mutata. uł que antea ñ fuiss. exorta uolũtate fecisti oĩa.
ñ de te similitudĩem tuã formã oĩum. s de nichilo dissimilitudĩem ĩformẽ
q̃ formaret᷑. ꝑ similitudĩem tuã recurrens in te unũ. ꝓ captu ordĩato. qͣnt̾
cuiq rerũ in suo gen̾e datũ ẽ. ⁊ fierẽt omĩa bona ualde siue maneant
circa te. siue gradatim remotiori distãtia ꝑ tẽpora ⁊ locos pulchras narra¬
tiones faciãt. aut patiant᷑. Uidẽt hec: ⁊ gaudẽt ĩ luce u̾itatis tue. qͣntulũ

Expanded text:
litant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos; uident enim, cum haec uerba legunt litant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos; uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione urae quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia: non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum pro captu ordinato, quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona ualde, siue maneant circa te siue gradatim remotiore distantia per tempora et locos pulchras uariationes faciant aut patiantur. uident haec et gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib atq tͣnseuntia post qͦꝵ tͣnsitũ statim exut̾e qd̾ iussũ ÷. ut exist̾et.
Et si qͥd forte aliud hoc mͦ ex familiaritate carnis opinant᷑. in qͥb adhuc
paruulis animalib dũ isto humillimo gen̾e u̾boꝵ tãꝙͣ mat̾no sinu eorũ
gestat᷑ infirmitas. salubrit edificat᷑ fides. qua certũ habeãt.⁊ teneãt dm̃ fe¬
cisse om̃s naturas. quas eoꝵ sensus mirabili uarietate circõspicit. Quoꝵ
si qͥspiam qͣsi uilitatẽ dictoꝵ asꝑuatꝰ. extͣ nutͥtorias cunas suꝑba ĩbecillitate se
extenderit. heu cadet misere. Et dñe d̾s miserere ne ĩplumem pullũ cõculcẽt qͥ
tͣnseũt uiã. ⁊ mitte angłm tuũ. qͥ eũ reponat ĩ nido. ut uiuat donͨ uolet. Alii
uͦ qͥb hec u̾ba ñ iã nidus. s opaca frutecta st̃: udẽt ĩ eis latẽtes fructꝰ.⁊ uo¬

Expanded text:
temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existere quod iussum est ut existeret; temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existere quod iussum est ut existeret; et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circuminspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbecillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere ne implumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opacata frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uo
Abbreviated transcription (Latin):
uenissẽt. eã ñ pret̾missã ĩ paucis u̾bis tui famuli reꝑirent. ⁊ si aliꝰ aliã
uidiss in luce u̾itatis. nͨ ip̃a in eudẽ u̾bis intelligẽda deess. Sic̃ enĩ fons ĩ
paruo loco uberior ẽ. plurib q riuis i ãpliora spatia fluxũ ministrat.
dispẽsatoris tui sermocinaturis plurib ꝓfut᷑a. paruo sermonis modulo
scatet fluenta liqͥde u̾itatis ũde sibi qͥsq uerũ qd̃ de hiis rebꝰ potest. hic ild̾.
ille illd̾. ꝑ lõgiores loquelarũ anfractus trahat. Alii enĩ cũ hec u̾ba legũt.
uł audiũt. cogitãt dm̃ qͣsi hoĩem. aut qͣsi aliqͣm molẽ ĩmensa p̾ditã po-
testate. nouo qͦdã ⁊ repẽtino placito extͣ se ipsã tãꝙͣ locis distãtib fecisse
celũ ⁊ t̾rã. duo magna corpora. supͣ. ⁊ infra. qͥb omĩa cõtinerent᷑. Et cũ
audiũt. dixit d̾s. fiat ilłd̾.⁊ fc̃m ÷ illd̾. cogitãt u̾ba cepta ⁊ finita. sonãtia

Expanded text:
alius aliam uidisset in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat qdispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditatestate, novo quodam et repentino placito, extra seipsam tanquam locis distantibus fecisse coelum et terram: duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur; et cum audiunt: "dixit deus: fiat illud, et factum est illud", cogitant uerba concepta, finita, sonantia
Abbreviated transcription (Latin):
atq irrid̾etib resisti omino ñ posse. Nec tam̾ iã ideo mͥ catholicam
uiã tenenda e̾cͥ sentieba qͥa ⁊ ip̃a pot̾at hab̾e doctos assertores suos.
qͥ copiose. ⁊ ñ absurde obiecta refelłent: nͨ ideo ia dãpnandũ illd̃ qd¬
tenebam qͥa defensionis partes equabant᷑. Ita enĩ catholica ñ michi
uicta uidebat᷑ ut ñdũ etiã uictrix appareret. Cum uͦ fortit̾ ĩtendi
auiniũ. si quo mͦ possem c̾tis aliqͥb docum̾̃tis manicheas cõuinc̾e fal

Expanded text:
atque irridentibus resisti omnino non posse. Nec tamen jam ideo mihi catholicam atque irridentibus resisti omnino non posse. Nec tamen jam ideo mihi catholicam viam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos assertores suos qui copiose et non absurde objecta refellerent; nec ideo jam damnandum illud qtenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita enim catholica non mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere fal
Abbreviated transcription (Latin):
bat audire. ea mͥ qͥppe iã desꝑanti ad te uiã pat̾e homini inanis cura
remanserat. S ueniebant in animũ meu̾ simł cũ u̾bis qͦ diligebam.
res etiã qͣs negligebã. Neq enĩ ea dirim̾e pot̾am. Et dũ cor aperirem
ad excipiendũ qͣm diserte dic̾et. parit̾ intrabat. ⁊ qͣm uere dic̾e̾t. gͣdatim¬
qͥdem. Nam pͥmo etiã ip̃a defendi posse mͥ iã ceꝑant uideri. ⁊ fidem catho¬
licam ꝓ qua nichil posse dici adu̾sus obpugnãtes manicheos putaue¬
ram. iaꝰ n ĩpudent̾ asseri existimabã: maxime audito uno. atq alt̾o. et
sepiꝰ enigmate soluto de script᷑is uet̾ib. ubi cũ ad litt̾am acciꝑem. occide¬
bar spiritalit̾. Itaq plerisq illoꝵ libroꝵ expositis locis. ia rep̾hendebã
desꝑato̾em meã. illã dũtaxat qua crediderã legem. ⁊ ꝓpħas detestantib.

Expanded text:
bat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura bat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat — ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiam, quas neglegebam. neque enim ea dirimere poteram. et dum cor aperirem ad excipiendum, qquidem. Nam primo etiam ipsa defendi posse mihi jam coeperant videri, et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici adversus oppugnantes Manichaeos putaveram, jam non impudenter asseri existimabam; maxime audito uno atque altero, et saepius aenigmate soluto de Scriptis veteribus: ubi, cum ad litteram acciperem, occidebar. Spiritualiter itaque plerisque illorum librorum expositis locis, jam reprehendebam desperationem meam, illam duntaxat qua credideram Legem et Prophetas detestantibus
Abbreviated transcription (Latin):
sciens ducerer. Suscepit me pat̾ͥne ille homo dei. ⁊ ꝑegrinatõem meam
satis episcopalit̾ dilexit: ⁊ eũ amare cepi. pͥmo qͥde̾ ñ taqͣm doctor̾e ueri.
qd̾ in eccłia tua prorsus desꝑabam: s taqͣm homine̾ benignũ ĩ me. Et¬
studiose audiebã disputantẽ in ppło ñ intentione qͣ debui s qͣi explo¬
rans eiꝰ facũdiam. utrũ coueniret fame sue. an maior. in inor ue ꝓflu¬
eret. qͣm p̾dicabat᷑. ⁊ uerb̾ eiꝰ suspendebar intentꝰ. Rerũ aut̃ incu¬
ditioris. minꝰ tñ hilarescentis. atq mulcentis. quã fausti erat:. qd̾ atti¬
net ad dicendi modũ. Ceterũ rerũ ip̃aꝵ ulła cõꝑatio. Nam ille pore
manicheas fallacias aberrabat: iste aut̾ salub̾rune docebat salutem:
S longe est a pct̾orib salus. qͣł ego t̾c aderam: ⁊ tam᷑ ꝓpinqͣbam sensim
et nesciens. Cũ eni ñ satag̾em disc̾e qͦ dicebat. s t̾atũ qmadmnodũ dice¬

Expanded text:
sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregrinationem meam sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregrinationem meam satis episcopaliter dilexit. et eum amare coepi primo quidem non tamquam doctorem ueri, quod in ecclesia tua prorsus desperabam, sed tamquam hominem benignum in me. studiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per manichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dice
Abbreviated transcription (Latin):
odi prauos. ⁊ distortos. qͣmius eos corrigendos diligam. ut pecunie doctͥ¬
nam ip̃am qͣm disc̾t p̾ferant. ei u̾o te dm̃ u̾itatem. ⁊ ub̾tatem certi
boni. ⁊ pace̾ castissimam. S t̾c magis eos pati nolebã malos ꝓpt̾ me:
qͣm fieri ꝓpt̾ te bonos uolebã. Itaq postea qͣm missum est a medio¬
lano roma. ad p̾sectũ urbis. ut illi ciuitati rethorice magist̾ ꝓuide¬
ret᷑. imꝑtita etiã euectione publica. ego ip̾e ambiui ꝑ eosdẽ ip̾os maniche¬
is uanitatib ebros. qͥb ut carerem. ibã. S utͥq nesciebamꝰ. ut dictione
ꝓposita me ꝓbatũ p̾fectus t̾c simachus muitt̾et. Et ueni mediolanim ad
ambrosiũ epꝰm. in optimis notũ orbi t̾re. piũ cultorem tum cuiꝰ t̾c eloqͥa
strenue miuistraba̾t adipem frumenti tui. ⁊ leticiam olei. ⁊ sobriaꝰ uini
ebrietatem ppło tuo. Ad eũ aut̾ ducebar abste nesciens. ut ꝑ eũ ad te¬

Expanded text:
odi prauos et distortos, quamuis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrodi prauos et distortos, quamuis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam. sed tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri propter te bonos uolebam. Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ueni Mediolanium ad Ambrosium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini ebrietatem populo tuo. ad eum autem ducebar abs te\', nesciens, ut per eum ad te
Abbreviated transcription (Latin):
tis liqͥdam. ⁊ sinplicem respirare ñ pot̾am. Sedulo gͦ ag̾e ceꝑam. ꝓpt̾ qd̾¬
qͥb. ⁊ ꝑ qͦs innotesc̾e ceꝑam. Et ecce cognosco alia rome fieri. q̃ ñ pati¬
ebar in affrica. slam re uera illas eu̾siones a ꝑditis adholescentib ibi ñ
cõspirant młti ad holescentes. ⁊ tͣnffert̾ se ad alios descͥores fidei ⁊ qͥb¬
pre pecunie caritate iusticia uilis est. Oderat etiaᷤ istos cor meũ. ꝙͣ. uis
nͨ ꝑfecto odio. Qd̃ enĩ ab eis passurꝰ erã. magis oderã fortasse. qͣm eo qd̾
cuilib illicita faciebant. Certe tnꝰ t᷑pes st̃ tales. ⁊ fornicant᷑ abste. am̃a¬
do uolatica ludibria tepoꝵ. ⁊ lucrũ luteũ. qd̾ cũ app̾hendit᷑ manũ inqͥ¬
nat: ⁊ amplectendo mũdũ fugientẽ. cõtempnẽdo te manent̾e. ⁊ re¬
uocante. ⁊ ignoscente̾ redeu̾ti ad te meretͥci aĩe humane. Et n̾̃c tales

Expanded text:
tis liquidam et simplicem respirare non poteram. Sedulo ergo agere coetis liquidam et simplicem respirare non poteram. Sedulo ergo agere coequibus et per quos innotescere coeperam; et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non patiebar in Africa. Nam revera illas eversiones a perditis adolescentibus ibi non fconspirant multi adolescentes, et transferunt se ad alium; desertores fideiprae pecuniae caritate iustitia uilis est." oderat etiam istos cor meum quamuis non perfecto odio. quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse quam eo, quod cuilibet inlicita faciebant. certe tamen turpes sunt tales et fornicantur abs te amando uolatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum adprehenditur manum inquinat, et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem et reuocantem et ignoscentem redeunti ad te meretrici humanae animae. et nunc tales
Abbreviated transcription (Latin):
manter ridebu̾t me: si has cosessiones meas legerint. E tamꝰ talis
se ñ existimabã s aliqͣndo sane cupiebã cũ aliquo illoꝵ libroꝵ docti¬
ssimo cõferre singła. ⁊ exꝑiri. qͥd inde sentiret. Iam eni helpidii cu-¬
iusdam adu̾sus eosdẽ manicheos corã loq̃ntis. ⁊ disserentis s̾mones
etiã apd̾ karthaginem mou̾e me ceꝑant. cũ talia de scͥpturis ꝓ-¬
ferret. qͥb resisti ñ facile posset. ⁊ imbecilla mͥ responsio uidebat᷑
istoꝵ. qͣm qͥdem ñ facile palam ꝓmebant. s nob̾ secretiꝰ cũ di¬
cerent script᷑as noui testam̃ti falsatas fuisse a nescio qͥb. qui
iudeoꝵ legem inserere xp̃iane fidei uoluerũt. atq ip̃i ĩcorrup¬
ta
exemplaria nlła ꝓferrent. S me maxime captũ. ⁊ offocatũ qͦdã mͦ depͥme¬
bãt. corporalia cogitantem moles ille sub qͥb hanelans. in auram tue u̾ita¬

Expanded text:
manter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talismanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talisse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enijusdam adversus eosdem Manichaeos coram loquentis et disserentis sermones, etiam apud Carthaginem movere me coeperant, cum talia de Scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae uerita
Abbreviated transcription (Latin):
mnisatões tue. uł ex cet̾is partib infinitum cred̾em. qͣntuis ex una qͣ
tͥ moles mali opponebat᷑. cog̾er finitũ fateri. qͣm si ex oĩb partib in
corporis humani forma te opinarer finiri. E meliꝰ mͥ uidebar cre¬
dere nlłm malũ te creasse. qd̾ mͥ nescienti ñ solũ aliqͣ substancia.
s etiã corporea uidebat᷑ qͥa ⁊ mentem cogitare ñ nou̾am. nisi ea̾
genitũ tuuꝰ tãqͣm de massa lucidissima molis tue porrectũ ad nostrã
salutem ita putabam. ut aliud de illo ñ cred̾em. nͥ qd̾ possem uanita¬
te ymaginari. Lalem itaq nat᷑am eiꝰ nasci ñ posse de maria uͥgine
arbitrabar. nisi carni c̾ocerneret᷑. Conc̾ni aut̃. ⁊ ñ inqͥnari ñ uide¬
bam. qd̾ mͥ tale sigͣabam. Metuebam itaq cred̾e in carne natũ. ne
cred̾e cog̾er ex carne inqͥnatum. Nunc spiritales tui blande. ⁊ a¬

Expanded text:
miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam genitum tuum, tamquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate imaginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et a
Abbreviated transcription (Latin):
lem. cogitare nisi moles corporu ñ nou̾am. neq eniꝰ uidebat᷑ mͥ
ee̾ qͥcqͣm. qd̾ tale ñ ẽẽt. ea maxima. ⁊ ꝓpe sola causa erat ĩeuita¬
bilis erroris mei. Hinc enĩ ⁊ mali substanciã qͣndam credebam
ẽẽ talem. ⁊ hab̾e suã molem tetram. ⁊ deformem. siue crassam
qͣm t̾ram dicebant: siue tenuem. atq subtilem. sicuti ÷ aeris corpꝰ.
quã malignã mentem ꝑ illã t̾ram repentem ymaginant᷑. Et
qͥa dm̃ bonuꝰ nlłam malam nat᷑am creasse. qͣliscũq me pietas
cred̾e cogebat. cõstituebam ex adu̾so sibi duas moles. utͣmq infinita̾.
s malam angustiꝰ. bonã gͣndius. ⁊ ex hoc initio pestilentioso. me ce¬
tera sacͥlegia sequebant᷑. Cñ eni conaret᷑ animus meꝰ recurrere
in catholicam fitem reꝑcutiebar qͥa ñ erat chatholica fides. qͣm esse
arbitrabar. Et magis piꝰ mͥ uidebar. si te d̾s m̃s cui cͦofitent᷑ ex me

Expanded text:
lem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi lem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam terram dicebant, siue tenuem atque subtilem, sicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse qualiscumque me pietas credere cogebat, constituebam ex aduerso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustias, bonam grandius, et ex hoc initio pestilentioso me cetera sacrilegia sequebantur. cum enim conaretur animus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse arbitrabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me
Abbreviated transcription (Latin):
erãt: nͨ aliqͥd ueri ab hoĩe cõprehendi posse decreuerant. Ita emꝰ et
mͥ liqͥdo sensisse uidebant᷑ ut uulgo habent᷑. etiã illoꝵ intentionem
n̾dũ ĩtelligenti. nͨ dissimulaui eunide̾ hospitem meũ repͥmere ani¬
mi fiducia. qͣm sensi eũ habe de reb fabulosis. qͥb manichei libri ple¬
ni st̾. Amicicia tñ eoꝵ familiariꝰ utebar. qͣm cet̾orũ hoĩum. qͥ ĩ illa
heresi ñ fuissent. Nec eaᷤ defendebam pͥstina animositate: s tam̃
familiaritas eoꝵ. plures eniꝰ eos roma occultat. pigriꝰ me faci¬
ebat aliud qͦrere. presertim desꝑantem in eccł̃ia tua dñe celi.
et t̾re. creator oĩum usibiliũ. ⁊ inuisibiliũ posse i̾ueniri ue¬
rum. unde me illi au̾terent. młtum q mͥ t᷑pe uidebat᷑ cre¬
dere fig᷑am te hab̾e humane carnis. ⁊ menbroꝵ nr̃oꝵ liui-¬
amentis corparalib t̾minari. Et q̃m cũ de d̾o m̾o cogitare uel¬

Expanded text:
erant, nec aliquid veri ab homine comprehendi posse decreverant. Ita enim et erant, nec aliquid veri ab homine comprehendi posse decreverant. Ita enim et mihi liquido sensisse videbantur, ut vulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intelligenti. Nec dissimulavi eumdem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. Amicitia tamen eorum familiarius utebar, quam caeterorum hominum qui in illa haeresi non fuissent. Nec eam defendebam pristina animositate; sed tamen familiaritas eorum, plures enim eos Roma occultat, pigrius me faciebat aliud quaerere; praesertim desperantem in Ecclesia tua, Domine coeli et terrae, creator omnium visibilium et invisibilium, posse inveniri verum, unde me illi averterant: multumque mihi turpe videbatur, credere figuram te habere humanae carnis, et membrorum nostrorum lineamentis corporalibus terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uel
Abbreviated transcription (Latin):
eã amabã. ⁊ accusare nescio qͥd aliud qd̾ mecũ eͥe̾t. ⁊ ego ñ e̾e̾m.
Nerũ totũ ego erã. ⁊ adu̾sum me impietas mea me diuiserat.
Et id erat pect̾m i̾sanabiliꝰ qͦ me pcc̾orem ñ e̾e̾ arbitrabar. ⁊ exe
crabilis iniqͥtas. te d̾s omps te iͥ me ad ꝑniciem mea̾. qͣm me a te
ad salutẽ malle suꝑari. Nõdũ gͦ posueras custodiam ori m̾o. ⁊ osti¬
um cõtinentie circũ labia mea. ut ñ declinaret cor meũ ĩ u̾ba ma¬
ligna. ad excusandas excusatões ĩ peccatis. cũ hõib oꝑantib iniqui¬
mea falsa doctͥna me posse ꝓfic̾e. ea qr ip̃a qͥb si nichil melius¬
reperirem cõtentus ẽẽ decreuerã. iã remissius. negligentiꝰq retinebã.
Etenu saborta: etiaᷤ mͥ cogitatio prudentiores illos cet̾is fuisse philo¬
sophos qͦs achademicos appellant. qd̾ de om̃ib dubitanduꝰ e̾e̾ censu¬

Expanded text:
eam amabam, et accusare nescio quid aliud, quod mecum esset, et ego non essem. eam amabam, et accusare nescio quid aliud, quod mecum esset, et ego non essem. Verum autem totum ego eram, et adversum me impietas mea me diviserat: et id erat peccatum insanabilius, quo me peccatorem non esse arbitrabar; et crabilis iniquitas te, Deus omnipotens, te in me ad perniciem meam, quam mea te ad salutem malle superari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquiam desperans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil meliusreperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores caeteris fuisse illos philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censu
Abbreviated transcription (Latin):
tabile. aut uolubile bonuꝰ. s salutem aĩe filii sui. tu cuiꝰ mun̾e talis
erat. concẽpneres. ⁊ repelleres ab auxilio tuo: Neqͣqͣm dñe. Immo
u̾o aderas. ⁊ exaudiebas. ⁊ faciebas ordine qͦ p̾destinau̾as ẽe facien¬
dũ. Absit. ut tu falleres eã in illis uisionib.⁊ respõsis tuis. qͦ iam
om̃ia debita dimictis. etiã ꝓmissionib tuis debitor fieri. Recreasti
gͦ me ab illa egͥtudĩe ⁊ saluũ fecisti filiũ a̾cille tue t̾c int̾im corpore.
ut e̾ẽt cui salutẽ meliorẽ. atq c̾tiorem dares. Ex iungebar etiã tũc
rome falsis illis. atq fallentib sc̃is. Non em̾ t̾atũ auditorib eorñ
qͦꝵ in num̾o erat etiã is ĩ cuiꝰ domo egͦtauera̾. ⁊ cõualuerã s eis
etiã quos electos uocãt. Adhuc enĩ mͥ uidebat᷑ non e̾e̾ nos qui pec¬
camꝰ s nescio qͣm aliã ĩ nob̾ peccare natu

Expanded text:
tabile aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis tabile aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? nequaquam, domine, inmo uero aderas et exaudiebas et faciebas ordine, quo praedestinaueras esse faciendum. absit, ut tu falleres eam in illis uisionibus et responsionibus tuis, omnia debita dimittis, etiam promissionibus debitor fieri. Recreasti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam tunc Romae falsis illis atque fallentibus sanctis: non enim tantum auditoribus eorum, quorum e numero erat etiam is, in cuius domo aegrotaetiam quos electos vocant. adhuc enim mihi videbatur non esse nos qui peccamus, sed nescio quam aliam in nobis peccare natur
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Non enĩ satis eloqͦr qͥd erga me habebat animi ⁊ qͣntũ maio¬
re sollicitudi̾e me parturiebat sp̾u. quem iꝰ carne peperat. Non
itaq uideo quomͦ sanaret᷑. si mea talis illa mors tͣnsuerberasset
uiscera dilectõis eiꝰ. Et ubi e̾e̾nt fãte preces. ⁊ tã crebre sine inter¬
missione.. Nusqͣm. nisi ad te. An u̾o tu d̾s miscd̾iarũ sꝑneres cor cõ¬
tͥtum. ⁊ humiliatũ uidue. caste. ac sobrie. freq̃ntantis elemosinaᷤ.¬
et obsequentis. atq seruientis sc̃is tuis. nlłm diem p̾termitten¬
tis oblatõem ad altare tuu̾ bis in die. mane. ⁊ uesꝑe. ad eccłiam
tua̾ sine  t̾missione uenientis. ñ aduanas fabulas. ⁊ aniles loqua¬
citates. s ut te audiret ĩ tuis smonib.⁊ tu illa̾ in sins precibus:¬
Huiꝰ ne tu lacrimas qͥb ñ ate aurũ. ⁊ argentũ petebat. nͨ aliqd̾ mu¬

Expanded text:
tur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiotur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. Non itaque uideo, quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam crebrae sine intermissione? nusquam nisi ad te. an uero tu, deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suis orationihuiusne tu lacrimas, quibus non a te aurum et argentum petebat nec aliquod nu
Abbreviated transcription (Latin):
tam uera erat aĩe mee ⁊ qͣm uera erat mors carnis eiꝰ. tã falsa
uita aĩe mee. que id ñ credebat. Et ingͣuescentib febribus. iam
ibam. ⁊ ꝑibã. Quo enĩ irem. si hinc t̾c abirem. nͥ in ignem. atq
torm̾ta digna fc̃is meis. in u̾itate ordinis tui : E hoc illa nesci¬
ebat: ⁊ tn̾ ꝓ me orabat absens. Tu aut̾ ubiq p̾sens. ubi erat exau¬
diebas ea. ⁊ ubi erã misebaris mei ut recuꝑarem salute corporiᷤᷤ¬
mei. adhuc i̾sanus corde sacͥlego. Neq eni desid̾abam ĩ illo tanto pe¬
riculo baptismuꝰ tuũ. Et melior erã puer qd̃ illuꝰ de mat̾na piera¬
te flagitaui. sicd̾ iã recordatꝰ. atq cõsessus sũ. Sed indedecus meuꝰ
creueram ⁊ cõsilia medicine tue demens irrideba: qͥ me ñ siui¬
sti talem bis mori. Quo uuln̾e si feriret᷑ cor matͥs. nũqͣm sanare¬

Expanded text:
tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa uita animae meae, quae id non credebat. et ingrauescentibus febribus iam ibam et peribam. quo enim irem, si hinc tunc abirem, nisi in ignem atque tormenta digna factis meis in ueritate ordinis tui? et hoc illa nesciebat et tamen pro me orabat absens. tu autem ubique praesens ubi erat exaudiebas eam et ubi eram miserabaris mei, ut recuperarem salutem corporis adhuc insanus corde sacrilego. neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum et melior eram puer, quo illum de materna pietate flagitaui, sicut iam recordatus atque confessus sum. sed in dedecus meum creueram et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui non me siuisti talem bis mori. quo uulnere si feriretur cor matris, numquam sanare
Abbreviated transcription (Latin):
eñ secũ presenciam meam. more matrũ. s młtis młto ampliꝰ. et
nesciebat qͥd tu illi gaudioꝵ facturꝰ ee̾s. de absentia mea. Nesciebat.¬
et ideo flebat. ⁊ eiulabat. atq illis cruciatibus arguebat᷑ in ea re¬
liqͥaꝵ eue. cũ gemitu querens. qd̾ cũ gemitu peꝑerat: ⁊ tn̾ post
accusatõem fallaciaꝵ. ⁊ crudelitatis mee. conu̾sa rursus ad depre¬
candũ te pro me. abiit ad solita. ⁊ ego romã. E ecce excipior ibi fla¬
gello egͥtudinis corporalis: ⁊ ibã iã ad inferos. portans omĩa mala
q̃ cõmisam. ⁊ in te. ⁊ me. ⁊ in alios młta. ⁊ gͣuia suꝑ originalis
pc̃ci uinculũ. quo om̃s in adam morim᷑. Non eñi qͥcqͣm eoꝵ mͥ dona-¬
u̾as in xp̃o. nͨ solu̾at ille in cruce sua inimicicias. qͣs tecũ contra¬
xeram pcc̃is meis. Qͦ modo eni eas solueret in cruce fantasmatis
qd̾ de illo credid̾am: Qͣm gͦ falsa mͥ uidebat᷑ mors carnis eius.

Expanded text:
enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et grauia super originalis ccati uinculum, quo omnes in Adam morimur. non enim quicquam eorum mihi donaueras in Christo nec soluerat ille in cruce sua inimicitias, quas tecum contraxeram peccatis meis. quomodo enim eas solueret in cruce phantasmatis, quod de illo credideram? quam ergo falsa mihi uidebatur mors carnis eius,
Abbreviated transcription (Latin):
execrandis sordibꝰ. usq ad aquam gr̃e tue. qua me abluto. siccaren
sub uultu suo ⁊ tam̃ recusanti. sine me redire uix ꝑsuasi. ut ĩ loco
qui proximus nr̃e naui erat. memoria beati cypriani man̾et ea noc¬
te. S in ea nocte clanculo ego profectꝰ sum. Illa aut̾ mansit or̾ado.
et flendo. Et qͥd a te petebat d̾s m̾s tantis lacrimis. nisi ut naui¬
gare me ñ sineres: Sed tu alte cõsulens. ⁊ exaudiens cardinem
desiderii eiꝰ. non curasti qd̃ t̾c petebat: ut me face̾s. qđ semꝑ pe¬
tebat. Flauit uentus. ⁊ impleuit uela nr̃a. ⁊ littus substraxit ab¬
aspectibus nr̃is. In quo mane illa iusaniebat dolore. ⁊ querelis.
et gemitu implebat aures tuas cõtempnentes ista: cũ et me
cupiditatibus meis raperes ad finiendas ip̃as cupiditates ⁊ illiꝰ
carnale desiderium iusto dolorũ flagello uapularet. Amabat

Expanded text:
exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentexsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentsub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentiũ. ad mutandũ t̾rarũ locũ ꝓ salute anime mee. ⁊ carthagini stimu
los qͥb inde auellerer. admouebas ⁊ rome illecebras qͥb attherer ꝓpone¬
bas mͥ ꝑ hoĩes. qͥ diligt uitã mortua. hinc insana facientes. inde uana pol¬
licentes. ⁊ ad corrigendos gressus meos. utebaris occulte. ⁊ illoꝵ. ⁊ mea per¬
uersitate. Nam ⁊ qͥ ꝑturbabant ocium meũ feda rabie. ceci erãt: & qͥ inui¬
tabant ad aliud. t̾ram sapiebant. Ego aut̾ qͥ detestabar hic uerã misi̾am.
illic falsam felicitatem appetebam. S qͣre hĩc abirem. ⁊ illuc irem. tu
sciebas d̾s m̃s. nͨ indicabas mͥ. nͨ matͥ. qͦ me profectũ atrocit̾ planxit
et usq ad mare sequta est. Sed fefelli eam. uiolent̾ me tenentem ut
aut reuocaret. aut mecũ pergeret. Et finxi me amicũ nolle deserez
douͤ uento facto naiuigaret. E mentitꝰ sum matri. ⁊ illi matri. Et

Expanded text:
uiuentium, ad uiuentium, ad uellerer, admonebas et Romae inlecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et
Abbreviated transcription (Latin):
cipline cohercitione sedari. ne in eiꝰ scolam. quo magistro ñ utunt᷑. passim. et
prot̾ue irruant. uͦ eos admitti om̃ino. nͥ ille ꝑmiserit. Pont᷑. apd̃ carthaginem
feda÷. ⁊ incẽꝑans licentia scolasticoꝵ. Irrũpunt ĩpudent̾. ⁊ ꝓpe furiosa fr̃ote
ꝑturbant ordĩem. quẽ qͥsq discipulis ad ꝓficiendũ instituerit. Multa iniu¬
riosa facu̾t mira hebitudine. ⁊ punienda legibus. nͥ cõsuetudo patrona sit:
hoc miseriores eos ostendens. quo iã qͣsi liceat faciũt. qd̾ ꝑ tuã et̾nam legem
nũ qͣm licebit: ⁊ impune se fac̾e arbitrant᷑. cũ ip̃a faciendi cecitate punian¬
tur. ⁊ incõparabilit̾ patiant᷑ peiora. qͣm faciũt. Ergo quos mores cũ studerẽ.
meos e̾e̾ uolui. eos cũ docerem cogebar ꝑpeti alienos: ⁊ ideo placebat ire. ubi ta¬
lia ñ fieri om̃s qͥ nou̾ant. indicabãt. Nerũ aut̾ tu spes mea. ⁊ portio mea i t̾ra

Expanded text:
ciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et ciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi liceat faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra
Abbreviated transcription (Latin):
ille faustus qͥ multis laqueus extitit mortis. meũ quo captus erã. relaxare
iã ceꝑat. nͨ uolens. nͨ sciens. Clanus enĩ tue ds m̃s in abdito ꝓuidentie tue
ñ deserebant animam mea̾ ⁊ de sanguine cordis matris mee ꝑ lacrimas
Lu illd̾̃ egisti cl̃s m̃s nã a dño gressus hominis dirigent᷑: ⁊ uiã eiꝰ uolet.
fut que procuratio salutis pret̾ manũ tuam reficientem que fecisti:
Egisti gͦ mecũ. ut mͥ ꝑsuaderet᷑ romã ꝑgerez & potꝰ ibi docerem. qd̾ docebam
carthagini. E hoc unde mͥ ꝑsuasum ÷. ñ pret̾ibo cõfiteri tͥ qm̃ ⁊ in his tui
ideo romã ꝑgere uolui. qd maiores questus. maiorq mͥ dignitas ab amicis qͥ hoc sua¬
debant ꝓmitrebat᷑. qͣmqͣm ⁊ ista ducebant animũ t̾c meũ s illa erat causa ma¬
xima. ⁊ pene sola. qd̾ audiebam qͥetiꝰ ibi studere adholescentes. ⁊ ordinatiore dis¬

Expanded text:
ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, meum quo captus eram relaxare ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, meum quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deserebant animam meam; et de sanguine cordis matris meae, per lacrytu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore dis
Abbreviated transcription (Latin):
ficentis animi. qͣm illa q̃ nosse cupiebam. E eũ in om̃ib difficiliorib. et
subtiliorib q̃stionib talem inueniebam. Refracto itaq studio. quo inten¬
deram in manichei litt̾as. magis q desperans de cet̾is eoꝵ doctorib. qͣudo in
multis que me mouebant. ita ille nõiatus apparuit. cepi cũ eo ꝓ studio eiꝰ
ag̾e uitam. quo ip̃e flagrabat in eas litt̾as. quas t̾c ĩã rethor carthaginis
adholescentes docebain, ⁊ leg̾e cũ eo siue que ille audita desideraret. siue que
ip̃e tali ingenio apta existimarem. Ceterũ conatus om̃is meus quo ꝓficere
in illa secta stutueram illo hõie cognito prorsus int̾cidit: ñ ut ab eis omino¬
separarer. s qͣsi meliꝰ qͥcqͣm ñ inueniens eo. quo iã qͦqͦmͦ irrueram. cõtentus
interim e̾ẽ decreueram. nͥ aliqͥd forte qd̃ magis eligendũ e̾ẽt. eluceret. Ita

Expanded text:
fitentis animi, quam illa quae nosse cupiebam: et eum in omnibus difficilioribus et fitentis animi, quam illa quae nosse cupiebam: et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inveniebam. 13. Refracto itaque studio quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de caeteris eorum doctoribus, quando in multis quae me movebant, ita ille nominatus apparuit; coepi cum eo pro studio ejus agere vitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc jam rhetor Carthagini adolescentes docebam; et legere cum eo, sive quae ille audita desideraret, sive quae ipse tali ingenio apta existimarem. Caeterum conatus omnis meus, quo proficere in illa secta stsepararer, sed quasi melius quicquam non inueniens eo, quo iam quoquo modo inrueram, contentus interim esse decreueram, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita