comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ueruntamen qũ ead modum sine tẽpore
dictum est quia in uerbũ patri coȩter¬
num non cadit tempus. utrum ita
etiam sine tempore factum sit: quis¬
quam forsitan quȩrat. Sed quomodo
potest hoc intelligi: cum facta luce
ac diuisa a tenebris. & inditis diei
noctiq uocabulis dicat scriptura. fa
cta est uespera. &. factum est mane dies
unus: Unde uidetur illud opus
dei factum ꝑ spatium diei. quo ꝑacto
ad uesꝑam uentum est. quod est no¬
ctis initium: itemq ꝑacto nocturno
spatio completus est totus dies. ut ma¬
ne fieret in alterum diem. in quo die
ds aliud consequenter operaretur. Im
mo uero id ipsum ꝑmirabile ẽ: cum
ds nullo spatio sillabarum. ȩterna sui
uerbi ratione dixerit. fiat lux: cur
tanta mora facta sit lux. donec diei
spatium prȩteriret. & uespera fieret.
An forte cito quidem lux facta est. sed
mora diurni temporis in eo consumi
potuit cum discerneretur a tenebris:
atq utrumq discretum. suis uocabulis

Expanded text:
Uerum tamen quemadmodum sine tempore Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia in uerbum coaeternum patri non cadit tempus, utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. sed quomodo potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidDei factum per spatium diei, quo peracto ad vesperam ventum est, quod est noctis initium. Itemque peracto nocturno spatio completus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die Deus aliud consequenter operaretur. 19. Imo vero idipsum permirabile est, cum Deus nullo spatio syllabarum aeterna Verbi sui ratione dixerit, Fiat lux; cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret, et vespera fieret. An forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis vocabulis
Abbreviated transcription (Latin):
fxa quodamodo a uerbo patricoȩter¬
no. &̧ quocdamodo impressa intelligit᷑.
scđdm quam moueretur & ad speciem
conuerteretur inferior illa tenebrosa
imꝑfectio naturȩ corporeȩ: & fieret
lux: Sed multum est aut difficillimũ
capere. quomodo dicatur. deo non
temporaliter iubente. neq id tempo¬
raliter audiente creatura. quȩ contẽ¬
platione ueritatis omĩa tempora ex¬
cedit: sed intellectualiter sibimet in¬
pressas ab incommutabili dĩ sapien¬
tia rationes. tanqu̾a intelligibiles lo¬
cutiones. in ea quȩ infra se sunt trans¬
mittente. fieri temporales motus. in
reb temporalib uł formandis uł am¬
ministrandis. Si autẽ lux quȩ primũ
dicta est ut fiat  & facta est: etiam pri¬
matum creaturȩ tenere intelligenda
est. ipsa est intellectualis uita. quȩ nͥ
ad creatorem illuminanda conuerte¬
retur: fluitaret informiter. Cum aut̃¬
conuersa & illuminata est: factum est
quod in uerbo cdi dictum ẽ. fiat lux

Expanded text:
fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterfixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae primum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat lux.
Abbreviated transcription (Latin):
pus: Unus enim dies. idemq primꝰ
ille numerari incipit. quo facta est
lux. An ad ipsum diem ꝑtinet totum
spatium temporis. & quo factum est
uocale corpus. ꝑ quod sonaret fiat
lux. & quo facta est ipsa lux: Sedom¬
nis talis uax: ꝓpter audientis corpo¬
ralem sensum a loquente ꝓfertur.
Ita enim facta est: ut ꝑcusso aere
sentiat᷑ Nunquid itaq talẽ habebat
auditum illud quicquid erat inuisibi¬
le ꝙ incompositum: cui sic ds ꝑsonaret
ac diceret. fiat lux: Abscedat itaq hȩc
ab animo cogitantis absurditas. Utrũ
ergo spiritalis motus. sed tamen tem¬
poralis erat. quo dictum intelligimus
fiat lux: expressus ab ȩterno do per
uerbum coȩternum in creatura spiri¬
tali. quam iam fecerat cum dictum ẽ.
in principio fecit d̾s cȩlum &̃. terram.
idest in cęlo cęli: anꝙ. ista locutio. ñ
tantum sine aliquo sono. sed etiam
sine ullo temporali motu spiritalis
creaturȩ. in eius mente atq ratione

Expanded text:
pus? unus enim dies idemque primus pus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ra. tanquam cȩlum cȩli huius quod
in corporib summum est. Scdo enim
die factum est firmamentum: quod
rursus cęlum appellauit. Terrȩ autem
nomine inirisibilis & in compositȩ. ac
tenebrosa abysso: imꝑfectio corpora¬
lis substantiȩ significata ẽ: unde tẽ¬
poralia illa fierent. quoꝵ prima ẽẽt
lux. Quomodo autẽ ꝑ creaturam qũa
fecit ante tempora. dici potuit tempo
raliter. fiat lux: inuenire difficile est.
Sono uocis enim. non intelligimus di¬
ctum. Nam quicqͥd tale est: corporeũ
est. An ex illa imꝑfectione substantiȩ
corporalis. fecit aliquam uocem corpo¬
ream: ꝑ quam sonaret. fiat lux: frgo
aliquod uocale corpus. ante lucem
creatum atq formatum est. Sed siita
est:iam erat tempus per quod uox
curreret: sonorumq spacia sibi succe¬
dentium prȩterirent. Quod si iam erat
tempus antequam fieret lux. in quo
tempore uox fieret qua sonaret. fiat
lux: ad quem diem ꝑtinebat illud tem¬

Expanded text:
ra, tamquam caelum caeli huius, quod ra, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter, Fiat lux, invenire difficile est. Sono enim vocis non intelligimus dictum: nam quidquid tale est, corporeum est. An ex illa imperfectione substantiae corporalis fecit aliquam vocem corpoream, per quam sonaret, Fiat lux? Ergo aliquod vocale corpus ante lucem creatum atque forest, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. ut maneat. Ut esset ergo quod
maneret. spiritus dĩ suꝑferebatur
suꝑ aquam: ut autẽ maneret. uidit
ds quia bona est. Et quod de luce
dictum est. hoc de omnib. M anent
enim quȩdam suꝑgressa omnem rẽ¬
poralem uolubilitatẽ in amplissima
sanctitate sub deo: quȩdam uero se¬
cundum sui temporis modos. dum
ꝑ discessionem successionemq rerũ.
scłorum pulchritudo contexit᷑. Qd
gͦ dix̃ ds . fiat lux. & facta est lux. in
aliqͦ die dixit. an ante omnẽ diem:
Si enim uerbo sibi coȩterno dixit
hoc: non utiq temporaliter dixit.
Si uero temporaliter dixit. non uer¬
bo sibi coȩterno: sed ꝑ aliquam cre¬
aturam dicit temporalem. ac per
hoc non erit prima creatura lux:
quia iam erat ꝑ quam temporalit̃
diceretur. fiat lux: atq illud ante
omnem diem fecisse intelligitur quod
dictum est. in principio fecit ds celum
& terram: ut cęli nomine intelligat᷑
spiritualis iam facta ꝙ̃ formata creatu¬

Expanded text:
et ut maneat. ut esset ergo, quod et ut maneat. ut esset ergo, quod maneret, spiritus dei superferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus, quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc de omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatu
Abbreviated transcription (Latin):
egenus atq indigus amor ita diligit.
ut rebus quas diligit subiciatur. ꝓpt̾ea
cum cõmemoraretur sp̃s di. in quo
sc̃ã eius beniuolentia dilectioq intel¬
ligitur. suꝑferri dictus est. ne faciendõ
opera sua. ꝑ indigentiȩ necessitatem
potius quam per abundantiã benefici¬
entiȩ ds amare putaret᷑: Cuius rei me¬
mor apłs: dicturus de caritate. super¬
eminentem uiam demonstraturum
sese ait. Et alio loco. Suꝑeminentem
inquit scientiȩ caritatẽ xũi. Cum gͦ
sic oporteret insinuare sp̃m dei. ut
suꝑferri diceretur: commodius fa¬
ctum est. ut prius insimiaret᷑ aliqͥd
inchoatum. cui suꝑferri dicerctur.
Non enĩ loco: sed omĩa superante
ac p̃cellente potentia. Ita etiam re¬
bus ex illa inchoatione ꝑfectis. atq
formatis: uidit ds̃ quia bonum est.
Placuit enim quod factum est. in
ea benignitate qua placuit ut fie¬
ret. Duo quippe sunt propterquȩ
amat d̃s creaturam suam: ut sit

Expanded text:
egenus atque indigus amor ita diligit, egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus, quas diligit, subiciatur, propterea, cum commemoraretur spiritus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait et alio loco, supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
dicente scriptura. in principio fecit ds
cȩlum & terram. intelligimus patrem
in di nomine. & filium in principii
nomine. qui ñ patri. s ꝑ seipsũ crea¬
tȩ primitꝰ ac potissimũ sp̃itali creature. ꝙ
conseq̃nt̃ etiã uniuersȩ creaturȩ pͥncipiũ
ẽ dicente autẽ scriptura .q. sp̃s dĩ ferebat᷑¬
suꝑaquam. commemorationẽ trini-¬
in conuersione atq ꝑfectione creaturȩ.
ut rerum species digerantur. eadem
trinitas insinuatur. uerbum scilicet
di.& uerbi generator. cum dicitur.
dixit ds: ꝙ scã bonitas in qua dõ pla¬
cet quicquid ei ꝓsuȩ naturȩ modu¬
lo ꝑfectum placet. cum dicitur. uidit
d̾s quia bonum est. Sed cur cõmemora¬
ta prius qũauis imperfecta creatura.
postea commemoratur sp̃s dĩ. prius
dicente scriptura. terra autẽ erat inui¬
sibilis &. in composita. & tenebrȩ erant
suꝑ abyssum: ac deinde inferente. et
sp̃s dĩ suꝑferebatur suꝑ aquam: Anqm̃

Expanded text:
dicente scriptura: in principio fecit deus dicente scriptura: in principio fecit deus caelum et terram intellegimus patrem in dei nomine et filium in principii nomine, qui non patri, sed per se ipsum creatae primitus ac potissimum spiritali creaturae et consequenter etiam uniuersae creaturae principium est. dicente autem scriptura: et spiram commemorationem triniin conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum dicitur: dixit deus, et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an, quia
Abbreviated transcription (Latin):
lare uoluit totam corporalem ma¬
teriam: ut eo modo insinuaret unde
facta ꝙ formata sint om̃ia. quȩ in
suis generib iam dinoscere possumꝰ.
appellans aquam. quia ex humida
natura uidemus omĩa in terra per
species uarias formari atq concresce¬
re. siue spiritalem uitam quandam
ante formam conuersionis quasi flui¬
tantẽ: suꝑferebat᷑ utiq sp̃s dĩ. quia sub¬
iacebat scilicet bonȩ uoluntati crea¬
toris. quicquid illud erat quod forman¬
dum ꝑficiendumq inchoauerat ut
dicente do in uerbo suo. fiat lur:
in bona uoluntate. hoc est in bono
placito eius pro modo generis sui¬
maneret quod factum est. Et ideo re¬
ctum est quod placuerit do scriptura
dicente. ꝙ facta est lux. & uidit ds lu¬
cem quia bona ẽ: ut quemadmodum
in ipso exordio inchoatȩ creaturȩ que
cęli et terrȩ nomine. ꝓpter id quod
de illa ꝑficiendum erat commemora¬
ta est. trintas insinuatur creatoris: nã

Expanded text:
lare uoluit totam corporalem malare uoluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluitantem, superferebatur utique spiritus dei, quia subiacebat scilicet bonae uoluntati creatoris quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoauerat, ut dicente deo in uerbo suo: fiat lux, in bona uoluntate, hoc est bono placito eius pro modo sui generis maneret, quod factum est. et ideo rectum est, quod placuerit deo, scriptura dicente: et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est, ut, quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae caeli et terrae nomine propter id, quod de illa perficiendum erat, commemorata est, trinitas insinuatur creatoris — nam
Abbreviated transcription (Latin):
tabili. stulte ac misere uiuit:quȩ
informitas euis est. Formatur autẽ con¬
uersa ad incommutabile lumen sa¬
pientiȩ. uerbum dĩ. A quo enĩ extitit
ut sit utcumq ac uiuat: ad illũ con¬
uertitur ut sapienter ac beate uiuat.
Principium quippe creaturȩ intelletu¬
alis est ȩterna sapientia:. quod princi¬
pium manens in se in cõmutabiliter.
nullo modo cessaret occulta inspira¬
tione uocationis loqui ei creaturȩ
cui principium ẽ ut conuerteret᷑
adid ex quo esset: quod aliter forma¬
ta ac ꝑfecta eẽ non posset Ideoq int̾¬
rogatus quis esset: respondit. Princi¬
pium: qui s̃ loquor uobis. Quod autẽ
filius loquitur. pater loquitur: quia
patre loquente. dicit᷑ uerbum quod
filius est: ȩterno more. si more dicen¬
dum est. loquente do uerbum coȩter¬
num. In est enĩ do benignitas sũma.
ꝙ scã. ꝙ iusta: et quida non ex indi¬
gentia sed ex beneficientia ueniens
amor in opera sua. Propterta priusqͣ

Expanded text:
tabili stulte ac misere uiuit, tabili stulte ac misere uiuit, informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
quippe creaturȩ. insinuatur adhuc
informitate imperfectionis. Fit autem
filii cõmemoratio. quod etiã uerbum
ẽ. eoquod scriptum est. dixir ds. fiat:
ut ꝑ id quod principium est insinuet
ex ordium creaturȩ existentis ab illo
adhuc imꝑfectȩ. ꝑ id autẽ quod uer¬
bum est. insinuet ꝑfectionem creatu¬
rȩ reuocatȩ ad eum. ut formaretur
inherendo creatori: & ꝓ suo genere
imitando formam sempiterne atq
in cominutabiliter inherentẽ patri.
a quo statim hoc est. quod ille. Non
enĩ habet informẽ uitam uerbum
filius: cui non solum hoc ẽ esse quod
uiuere. sed etiam hoc est ei uiuere.
quod ẽ sapienter ac beate iuiuere. rea¬
cura uero quanquã spiritalis et intel¬
lectualis. uel rationalis. quȩ uidetur
esse illi uerbo propinquior. potest ha¬
bere informem uitam: quia non sicut
hoc est ei esse quod uiuere. ita hoc ui¬
uere. quod sapienter ac beate uiuere.
Auersa enim a sapientia in cõmu¬

Expanded text:
quippe creaturae insinuatur adhuc in quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate inperfectienis . fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo, quod scriptum est: dixit deus: fiat, ut per id, quod principium est, insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommu
Abbreviated transcription (Latin):
tendit ad nichilum: sed tunc imita¬
tur uerbi formam semꝑ atq incom¬
mutabiliter patri coherentẽ. cum &
ipsa pro sui generis conuersione ad
id quod uere ac semꝑ est. idest ad cre¬
atorem suȩ substantiȩ. formã capit
&. fit ꝑfecta creatura: ut in eo quod
scriptura narrat. dixit d̾s. fiat. intel¬
ligamus di dictum incorporeum
in natura uerbi eius coȩterni reuo-¬
cantis
ad se imꝑfectionem creaturȩ. ut ñ sit
informis. sed formetur scđm singula
quȩ ꝑ ordinem exequitur In qua con¬
uersione. s formatione. quia ꝓ suo mo¬
do imitatur dm̃ uerbum. hoc est dĩ
filium semꝑ patri coherentẽ plena
similitudine & essentia pari. qua ipse
ꝙ pater unum sunt: non autẽ imita¬
tur. hanc uerbi formam. si auersa a
creatore informis & imꝑfecta remane¬
at: ꝓpterea filii cõmemoratio non ita
fit. quia uerbum. sed tantum quia prin¬
cipium est cum dicitur. in principio
fecit ds celum &. terram. Exordium

Expanded text:
tendit ad nihilum, sed tunc imitatendit ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quia pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum, quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram; exordium
Abbreviated transcription (Latin):
uersio eius facta atq illuminata in¬
telligatur. Et curita dictum ẽ. in
principio fecit ds cęlum & terram.
ꝙ non dictum est in principio dixit
ds̃. fiat celum ꝙ terra.s. facta sunt eȩ¬
lum q. terra: sicut de luce narratur.
dixit ds. fiat lux. ꝙ facta est lux: Utrũ
prius uniuersaliter nomine cęli et
terrȩ. comprehendendũ erat & com¬
mendandum quod fecit ds: ꝙ dein¬
de ꝑ partes exequendum quomodo
fecit. cum ꝑ singula dicitur. dixit
ds. idest quia ꝑ uerbum suum fecit
quicquid fecit: an cum primũ fiebat
informitas materiȩ. siue spiritalis
siue corporalis. non erat dicendum.
dixit ds. fiat. quia formam uerbi
semꝑ patri coherentis. quo sempiter¬
ne dicit d̾s om̃ia. neq sono uocis.
neq cogitatione tempora sonoꝵ
uoluente. sed coȩterna sibi luce ase
genitȩ sapientiȩ. non imitat᷑ imꝑfe¬
ctio. cum dissimilis ab eo quod sũme
ac primitus est. informitate quada

Expanded text:
uersio eius facta atque inluminata inuersio eius facta atque inluminata intellegatur. Et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra. et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus: fiat lux. et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae conprehendendum erat et commendandum, quod fecit deus, et deinde per partes exequendum, quomodo fecit, cum per singula dicitur: dixit deus, id est, quia per uerbum suum fecit, quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis siue corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud dm̃. & ds erat uerbũ: Cũ
enĩ de illo dicit᷑. om̃ia per ipsum fa¬
cta sunt: satis ostenditur &s lux ꝑ ipsũ
facta. cum dixit ds. fiat lux. Quod si
ita est. ȩternum est quod ait ds. fiat
lux: quia uerbum di. d̾s apud dm.
filius unicus. deo patri coȩternus est:
qũauis dõ hec inȩterno uerbo dicente.
creatura temporalis facta sit. Cũ enĩ
uerba sint temporis. cum dicimus
quando. & aliquando: ȩternum ta¬
men est in uerbo dĩ. quando aliqͥd
fieri debeat: ꝙ tunc fit quando fieri
debuisse in illo uerbo est. in quo ñ
est quando & aliquando: qm̃ totum
illud uerbum eternum est. Et quid
est lux ipsa. quȩ facta est : Utrum
spiritale quid. an corporale. Si enĩ
spiritale: potest ipsa eẽ prima creatura
iam hoc dicto ꝑfecta: quȩ primo cȩ¬
lum appellata est. cum dictum est.
in principio fecit ds celum & terrã:
ut quod dixit ds fiat lux. & facta ẽ
lux: eam reuocante adse reatore. con¬

Expanded text:
erat apud deum, et deus erat uerbum? cum erat apud deum, et deus erat uerbum? cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, satis ostenditur et lux per ipsum facta, cum dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei. patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut, quod dixit deus: fiat lux. et facta est lux, eam reuocante ad se creatore con
Abbreviated transcription (Latin):
an etiã corporaliter sonuit uox dicen¬
tis di. fiat lux. sicut corporalit̾ sonu¬
it uox dicentis dei. tues filius meus
dilectus. & hoc ꝑ creaturam corporalẽ.
quã fecerat ds. cum in principio fecit
celum & terram. anteqũa fieret lux quȩ¬
in hac sonante uoce facta est: Et si ita
est. qua lingua sonuit ista uox dicen¬
te dño. fiat lux: Quia nondum erat
linguarum diuersitas. quȩ postea facta
est in ȩdificatione turris post diluuiũ.
Quenam lingua erat una ꝙ sola. qua
s locutus ẽ. fiat lux: Et quis erat. qũe
oportebat audire. atq intelligere: ad
quem uar huiusmodi ꝓferretur: An
hȩc absurda carnalisq cogitatio est.
atq suspicio: Quid ergo dicimus: An
id quod intelligitur in sono uocis. cũ
dicitur. fiat lux. non autẽ ipse corpo¬
reus sonus. hic bene accipitur ẽẽ uox
di: ꝙ utrum hoc ipsum ꝑtineat ad
naturam uerbi eius. de quo dicitur.
in principio erat uerbum. & uerbũ

Expanded text:
An etiam corporaliter sonuit vox dicenAn etiam corporaliter sonuit vox dicentis Dei, Fiat lux, sicut corporaliter sonuit vox dicentis Dei, Tu es Filius meus dilectus, et hoc per creaturam corporalem quam fecerat Deus, cum in principio fecit Deus coelum et terram, antequain hac sonante uoce facta est? et si ita est. qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux, quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium? quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux? et quis erat, quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? Quid ergo dicemus? an id, quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene intellegitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
tura spiritali eum conuertit᷑ ad incõ¬
mutabile atq in comparabile lumen.
quod est ds. Et quomodo dixit ds.
fiat lux: Utrum temporalit̾: an in
uerbi ȩternitate: Et si temporaliter:
utiq mutabiliter. Quomͦ ergo possit
intelligi. hoc dicere ds: nisi ꝑ creatu¬
ram: Ipse quippe est incõmutabilis.
Et si ꝑ creaturam dixit ds. fiat lux:
quomodo ẽ prima creatura lux. si
erat iam creatura ꝑ qu̾a diceret ds.
fiat lux: An non ẽ lux prima creatu¬
ra. quia iam dictum erat. in princi¬
pio fecit ds cęlum ꝙ. terram: ꝙ pote¬
rat ꝑ cȩlestem creaturam uox fieritẽ¬
poraliter atq mutabilit̾. qua dice¬
retur. fiat lux: Quod si ita est. corpo¬
ralis lux facta ẽ ista. quam corporeis
oculis cernimus. dicente dño ꝑ creatu¬
ram spiritalem. quã ds iam fecerat.
cum in principio fecit ds cęlum &.
terraim. fiat lux: eo modo quo ꝑtalis
creaturȩ interiorem & occultum mo¬
tum. diuinitus dici potuit. fiat lux.

Expanded text:
tura spiritali, cum conuertitur ad incomtura spiritali, cum conuertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod deus est. Et quomodo dixit deus: fiat lux? utrum temporaliter, an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux? quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram, fiat lux eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diui
Abbreviated transcription (Latin):
quolibet sensu corporis ꝑceptibiles :
an cȩlum intelligendum ẽ creatura
spiritalis. ab exordio quo facta est
ꝑfecta illa & beata semꝑ. terra uero
corporalis materies adhuc imꝑfecta.
quia terra inquit erat inuisibilis
ꝙ in composita. & tenebrȩ erant
suꝑ abyssum: quib uerbis uidet᷑
informitatẽ significare substantię
corporalis: an utriusq informitaᷤᷤ
his etiã posteriorib uerbis significa¬
tur. corporalis quidem eo qđ dictũ
est. terra erat inuisibilis & in compo¬
sita. spiritalis autẽ eo quod dictum ẽ.
tenebrȩ erant suꝑ abyssum. ut trans¬
lato uerbo tenebrosam abyssum intel¬
ligamus naturam uitȩ informem. nͥ
conuertatur ad creatorem. quo solo
modo formari potest. ut non sit abys¬
sus: & illuminari. ut non sit tenebro¬
sa. Et quomodo dictum est. tenebrȩ
erant suꝑ abyssum: An quia ñ erat
lux: Quȩ si esset. utiq suꝑ esset. & tan¬
qũa suꝑfunderet᷑. quod iam fit in crea¬

Expanded text:
quolibet sensu corporis perceptibiles?. quolibet sensu corporis perceptibiles?. An caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio, quo facta est, perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc inperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum: quibus uerbis uidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur? corporalis quidem eo, quod dictum est: terra erat inuisibilis et inconposita, spiritalis autem eo, quod dictum est: et tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem: quo solo modo formari potest, ut non sit abyssus, et inluminari, ut non sit tenebrosa. et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux? quae si esset, utique superesset et tamquam superfunderet: quod tunc fit in crea
Abbreviated transcription (Latin):
utrum in principio temporis. anqͥa
primo om̃ium facta sint. an in pͥn¬
cipio quod est uerbum dĩ unigenitꝰ
filius: & quomodo possit ostendi d̃m
sine ulla sui commucatione operari
mutabilia. & temporalia: & quid si¬
gnificetur nomine cęli & derrę. utrũ
spiritalis corporalisq creatura cęliꝙ
terrȩ uocabulum acceperit. an tan¬
tummodo corporalis. ut in hoc libro
de spiritali tacuisse intelligat᷑. atq
ita dixisse cęlum & terram. ut omnẽ
creaturam corpoream suꝑiorem atq
inferiorẽ significare uoluerit: an utri¬
usq informis materia dicta est cȩlum
ꝙ terra. spiritalis uidelicet uita. sicu¬
ti esse potest in se.non conuersa ad
creatorem. tali enĩ conuersione for¬
matur atq ꝑficitur. si autẽ non con¬
uertatur. informis est: corporalis au¬
tẽ. si possit intelligi ꝑ priuationem
om̃is corporeȩ qualitatis. quȩ appa¬
ret in materia formata. cum ĩa sunt
species corporum siue ussu siue alio

Expanded text:
utrum in principio temporis; an quia utrum in principio temporis; an quia primo omnium facta sint; an in principio, quod est Verbum Dei unigenitus Filius. Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operati mutabilia et temporalia. Et quid significetur nomine coeli et terrae; utrum spiritualis corporalisque creatura coeli et terrae vocabulum acceperit, an tantummodo corporalis: ut in hoc libro de spirituali tacuisse intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare voluerit. An utriusque informis materia dicta est coelum et terra: spiritualis videlicet vita, sicuti esse pcreatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem, si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae adparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio
Abbreviated transcription (Latin):
MNIS .DIUINI.
scriptura bipertita est: scđm id qđ
eruditum in regno dĩ similem esse
patrifamilias. proferenti de thesau¬
ro suo noua &ͥ uetera: quȩ duo etiã
testamenta dicuntur. In libris autẽ
omnib scĩs intueri oportet. quȩ ibi
ȩterna intimentur. quȩ facta narren¬
tur. quȩ futura pręnuncientur: quȩ
agenda prȩcipiant᷑. uł moneantur.
In narratione ergo rerum factarum.
quęritur utrum om̃ia scdm figuratũ
tantummodo intellectum accipiant᷑:
an etiã scdm fidem rerũ gestarum
asserenda & defendenda sint. Nam
non esse accipienda figuraliter. nul¬
lus xp̃ianus dicere audebit: attendeis
apłm dicentẽ. om̃ia autẽ hȩc in figu¬
ra contingebant illis:ꝙ. illud qͦd in ge¬
nesi scriptum ẽ. &. erunt. luo in car¬
ne una. magnum sacramentũ com¬
mendantem in xp̃o &. in eccła. Si ergo
utroq modo illa scriptura scrutanda
est. quęramus quomodo dictum est
prȩter alle goricam significationẽ.
in principio fecit ds cęlum & terram:

Expanded text:
mnis divina Scriptura bipartita est, secundum ideruditum in regno Dei similem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testamenta dicuntur. In Libris autem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figuratum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una , magnum sacramentum commendantem in Christo et in Ecclesia . 2. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda est, quaeramus quomodo dictum est praeter allegoricam significationem, In principio fecit Deus coelum et terram:
Abbreviated transcription (Latin):
Scio quidem ñ nullos eoꝵ qui scripturas
scãs ante nos in fide catholica tractas¬
se laudant᷑. etiam sic ex posuisse quod
ait apłs tertiũ cęlum. ut corporalis
&̃ animalis & spiritalis hominis hic
differentias accipi uellent. atq ad
illud incorporearum rerum genus.
excellenti euidentia contemplandũ
eẽ apłm raptum. Quod genus etiã
in hac uita sp̃uales homines p̃cȩteris
reb diligunt: eoq ꝑfrui concupiscunt.
Ego autẽ cur maluerum sp̃uale & in¬
tellectuale dicere. quod illi fortasse am¬
male & sp̃uale dixerunt. ut earunde
rerũ alia tantũmodo nomina pone¬
rem. iam in primis libri huius par¬
tib me disseruisse suffecerit. Quȩ sire¬
cte pro nr̃o modulo disputauimus.
aut sp̃ualis lector hȩc approlubit: aut
etiã ut sit sp̃ualis adiuuante sp̃u scõ
aliquid ex istalectione ꝓficiet. Sed iã uni¬
uersũ hoc opus qd̵ duodecĩ uoluminib
continetur: isto tandem fine conclu-¬

Expanded text:
Scio quidem nonnullos eorum, qui scripturas Scio quidem nonnullos eorum, qui scripturas sanctas ante nos in fide catholica tractasse laudantur, etiam sic exposuisse, quod ait apostolus tertium caelum, ut corporalis et animalis et spiritalis hominis hic differentias accipi uellent atque ad illud incorporearum rerum genus excellenti euidentia contemplandum esse apostolum raptum : quod genus etiam in hac uita spiritales homines prae ceteris rebus diligunt eoque perfrui concupiscunt. ego autem cur maluerim spiritale et intellectuale dicere, quod illi fortasse animale et spiritale dixerunt, ut earundem rerum alia tantummodo nomina ponerem, iam in primis huius libri partibus me disseruisse suffecerit. quae si rite pro modulo nostro disputauimus, aut spiritalis lector haec adprobabit aut etiam, ut sit spiritalis, adiuuante spiritu sancto aliquid ex ista lectione proficiet. sed iam uniuersum hoc opus, quod duodecim uoluminibus continetur, isto tandem fine conclu
Abbreviated transcription (Latin):
dines in spũ ita discernunt &̾ tanta
potentia quod̃am tractant. ut easpos¬
sint etiã hominũ spiritib reuelando
miscere. & illam in cõmutabilem sub¬
stantiam creatoris ita conspiciunt:
ut uisione atq amore eã preponant
om̃ib. & scđ̾m eam iudicent de õib.
ut in eam dirigant᷑ et agantur. &.
ex ea dirigant quicqͥd agunt. Deniq
qũauis abrepto apło a carnis sensib
in tertium cęlũ & parach sum. hoc ip¬
sum certe defuit ad plenam ꝑfectãq
cognitionẽ rerum quȩ angłis in est:
quod siue in corpore. siue extra corpus
ẽẽt nesciebat. Hoc utiq ñ deerit. cum
receptis corporib in resurrectione
mortuorũ corruptibile hoc induet᷑ incor¬
ruptione. & mortale hoc induetur
immortalitate. Om̃ia enim euidentia
erunt. sine ulla falsitate. sine ullaigno
rantia suis ordinib distributa. ꝙ cor¬
poralia q. sp̃ualia ꝙͣ intellectualia.
in natura integra q beatitate ꝑfecta.

Expanded text:
dines in spiritu ita discernunt, et tanta dines in spiritu ita discernunt, et tanta potentia quodammodo tractant, ut eas possint etiam hominum spiritibus revelando miscere; et illam incommutabilem substantiam Creatoris ita conspiciunt, ut visione atque amore et eam praeponant omnibus, et secundum eam judicent de omnibus, et in eam dirigantur ut agantur, et ex ea dirigant quidquid agunt. Denique quamvis abrepto Apostolo a carnis sensibus in tertium coelum et paradisum, hoc ipsum certe defuit ad plenam perfectamque cognitionem rerum, quae Angelis inest, quod sive in corpore sive extra corpus esset, nesciebat. Hoc utique non deerit, cum receptis corporibus in resurrectione mortuorum corruptibile hoc induetur incorruptione, et mortale hoc induetur immortalitate . Omnia enim evidentia erunt sine ulla falsitate, sine ulla ignorantia suis ordinibus distributa, et corporalia et spiritalia et intellectualia, in natura integra et beatitate perfecta.
Abbreviated transcription (Latin):
sarcinȩ fuit. Nimirum enĩ erunt
& tunc ista tria genera uisionum sed
nulla falsitate ꝓ alio aliud approbabit᷑.
nec in corporalib nec in sp̃ualib uisis.
multominus in intellectualib: quib
ita p̃sentatis & ꝑspicuis ꝑfruet᷑. ut
longe minore euidentia nunc nobis
adiaceant istȩ species corporales. qͣs
sensu carnis attingimꝰ. & eis multi ita
sunt dediti ut solas eẽ arbitrentur:
& quicquid tale nonẽ. putent om̃i¬
no non ẽẽ.Sapientes autẽ ita sunt in
his corporalib usis: ut quauis ea
p̃sentiora uideant᷑. certiores sint tam̃
in illis quȩ prȩter corporis speciem.
prȩterq corporis similitudinẽ intelli¬
gendo utcumq ꝑspiciunt: quauis
ea non ualeant ita mente conspicere.
ut hȩc sensu corporis intuent᷑. Sc̃i uͦ
angłi & his corporalib iudicandis
atq amministrandis p̾sunt. nec eis
tanqũa p̾sentiorib familiarius incli¬
nant᷑ & eoꝵ significatiuas similitu¬

Expanded text:
sarcinae fuit. Nimirum enim erunt sarcinae fuit. Nimirum enim erunt et tunc ista tria genera uisionum, sed nulla falsitate pro alio aliud adprobabitur nec. in corporalibus nec in spiritalibus uisis, multo minus in intellectualibus, quibus ita praesentatis et perspicuis perfruetur, ut longe minore euidentia nunc nobis adiaceant istae species corporales, quas sensu carnis adtingimus et eis multi ita sunt dediti, ut solas esse arbitrentur et, quidquid tale non est, putent omnino non esse. sapientes autem ita sunt in his corporalibus uisis, ut, quamuis ea praesentiora uideantur, certiores sint tamen in illis, quae praeter corporis speciem praeterque corporis similitudinem intellegendo utcumque praespiciunt, quamuis ea non ualeant ita mente conspicere, ut hAngeli et his corporalibus judicandis atque administrandis praesunt, nec eis tanquam praesentioribus familiarius inclinantur; et eorum significativas similitu
Abbreviated transcription (Latin):
tabilem substantiã ut scĩ angłi uident:
siue alia latentiore causa. siue ideo qr
in est ei naturalis quidã appetitus cor¬
pus amministrandi: quo appetitu re-¬
tardat᷑ quodamodo ne tota intentio¬
ne ꝑgat in illud sũmum cęlũ. quadiu
non subest corpus. cuiꝰ amministratio¬
ne appetitus ille conquiescat. Porro
autẽ si tale sit corpus. cuiꝰ sit difficilis
ꝙ graius amministratio. sicut hȩc
caro quȩ corrumpit᷑ & aggrauat ani¬
mam. de ꝓpagine transgressionis
existens. multomagis a uertit᷑ mens
ab illa uisione summi cęli. unde ne¬
cessario abripienda erat ab eiusdem
carnis sensib: ut ei quomͦ capere
posser illud ostenderet᷑. Proinde cũ
hoc corpus iam ñ animale. sed ꝑ futu¬
ram cõmutationẽ sp̃uale receperit:
angłis adęquata ꝑfectum habebit
naturȩ suȩ modum: obȩdiens & i¬
perans. uiuificata & iuuificans. tã
ineffabili facilitate: ut ei sit głȩ quod

Expanded text:
tabilem substantiam, ut sancti angeli uident, tabilem substantiam, ut sancti angeli uident, sine alia latentiore causa siue ideo, quia inest ei naturalis quidam adpetitus corpus administrandi: quo adpetitu retardatur quodammodo, ne tota intentione pergat in illud summum caelum, quamdiu non subest corpus, cuius administratione adpetitus ille conquiescat. porro autem, si tale sit corpus, cuius sit difficilis et grauis administratio, sicut haec caro, quae corrumpitur et adgrauat animam, de propagine transgressionis existens, multo magis auertitur mens ab illa uisione summi caeli: unde necessario abripienda erat ab eiusdem carnis sensibus, ut ei quomodo capere posset illud ostenderetur. proinde, cum hoc corpus iam non animale, sed per futuram commutationem spiritale receperit angelis adaequata, perfectum habebit naturae suae modum oboediens et inperans, uiuificata et uiuificans tam ineffabili facilitate, ut sit ei gloriae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
data. ut ea quȩ in illo cęlo sunt. ꝙ.
ipsam dĩ substantiã uerbumq dm̃ ꝑ
quẽ facta sunt om̃ia. in caritate sp̃s scĩ
ineffabiliter ualeat uidere & audire:
non incongruent̃ arbitramur & illie
eẽ raptum apłm. &. ibi fortassis ẽẽ pa¬
radisum om̃ib meliorem. & si dici opor¬
tet paradysum paradysoꝵ. Si enĩ ani¬
mȩ bonȩ lȩtitia in reb bonis ẽ in om̃i
creatura: quid ea lȩtitia prȩstantius.
quȩ in uerbo dĩ ẽ ꝑ quod facta sunt
om̃ia : Sed si qu̾e mouet. quid opus sit
spiritib defunctoꝵ corpora sua in re¬
surrectione recipere. si potest eis etiam
sine corporib sũma illa beatitudo pre¬
beri: difficilior quidem quęstio ẽ. qũa
ut possit ꝑfecte hoc sermone finiri.
sed tamen minime dubitandum est.¬
&. raptam hominis a carnis sensib
mentẽ. &. post mortẽ ipsa carne depo¬
sita. transcensis etiã similitudinib cor¬
poralium. ñ sic uidere posse in cõmu¬

Expanded text:
data, ut ea, quae in illo caelo sunt, et data, ut ea, quae in illo caelo sunt, et ipsam dei substantiam uerbumque deum, per quod facta sunt omnia, per caritatem spiritus sancti ineffabiliter ualeat uidere et audire : non incongruenter arbitramur et illuc esse apostolum raptum et ibi fortassis esse paradisum omnibus meliorem et, si dici oportet, paradisum paradisorum. si enim animae bonae laetitia in rebus bonis est in omni creatura, quid ea laetitia praestantius, quae in uerbo dei est, per quod facta sunt omnia? Sed, si quem mouet, quid opus sit spiritibus defunctorum corpora sua in resurrectione recipere, si potest eis etiam sine corporibus summa illa beatitudo praeberi, difficilior quidem quaestio est, quam ut perfecte possit hoc sermone finiri; sed tamen minime dubitandum est et raptam hominis a carnis sensibus mentem et post mortem ipsa carne deposita transcensis etiam similitudinibus corporalium non sic uidere posse incommu
Abbreviated transcription (Latin):
nam secretamq iustitiã ignorare non
potuit. Quappter animȩ illius latro¬
nis cui dixit. hodie mecũ eris in para¬
dyso. ñ utiq inferos prȩstitit ubi pęnȩ
sunt peccatoꝵ. sed aut illam requiem
sinus abrahȩ. non enĩ alicubi non est
xp̃c. cum ipse sit sapientia dĩ. attingens
ubiq ꝓꝑter suã munditiã. aut illũ pa¬
radysum siue in tertio cęlo siue ubicũq
alibi ẽ. quo post tertiũ cęlum ẽ raptus
apłs: si tamen non aliquid unũ est di¬
uersis nominib appellatũ. ubi sunt ani¬
mȩ beatoꝵ. Si ergo cȩlum primũ recte
accipimus hoc omne corporeum genera¬
li nomine quicquid ẽ suꝑ aquas &. ter¬
rã: scłm autẽ in similitudine corpora¬
li quod sp̃u cernitur. sicut illud unde
animalib plenus in extasi petro discus
ille submissus ẽ : tertiũ uͦ quod mente
conspicit᷑. ita secreta &. remota & om̃i¬
no abrepta a sensib carnis atq mun¬

Expanded text:
nam secretamque iustitiam ignorare non nam secretamque iustitiam ignorare non potuit. quapropter animae illius latronis, cui dixit: hodie mecum eris in paradiso, non utique inferos praestitit, ubi poenae sunt peccatorum, sed aut illam requiem sinus Abrahae — non enim alicubi non est Christus, cum ipse sit sapientia dei adtingens ubique propter suam munditiam — aut illum paradisum siue in tertio caelo siue ubicumque alibi est, quo post tertium caelum est raptus apostolus, si tamen non aliquid unum est diuersis nominibus appellatum, ubi sunt animae beatorum. Si ergo caelum primum recte accipimus hoc omne corporeum generali nomine quidquid est super aquas et terram, secundum autem in similitudine corporali quod spiritu cernitur, sicut illud, unde animalibus plenus in extasi Petro discus ille submissus est, tertium uero quod mente conspicitur ita secreta et remota et omnino abrepta a sensibus carnis atque mun
Abbreviated transcription (Latin):
inferoꝵ. tam utiq delonginquo cum
magnum cahos eẽt in medio: sic tamen
uidit. ut ibi illum quondã contemptum
pauꝑem agnosceret. Quȩ si ita sunt: ido
sub terris dicunt᷑ inferi. uł creduntur.
quia congruent̾ in sp̃u ꝑ illas corpora¬
lium rerũ similitudines sic demonstran¬
tur: ut qm̃ defunctoꝵ animȩ inferis
dignȩ. carnis amore peccauerunt. hoc eis
ꝑ illas corporalium similitudines ex hi¬
beatur. quod ipsi mortuȩ carni solet.
ut sub terram recondatur. Deniq in Pei¬
feri eoquod infra sint. latine appellan¬
tur. Sicut autẽ scłm corpus si ponde¬
ris sui ordinem teneant. inferiora st̃
om̃ia grauiora: ita scđm sp̃m inferio¬
ra sunt om̃ia tristiora. Unde &. in gre¬
ca lingua origo nominis quo appel¬
lantur inferi. ex eo quod nichil suaue
habeant resonare ꝑhibet᷑: nec ipsam ta¬
men rerũ partẽ nrͣ saluator mortuus
ꝑ nobis uisitare contempsit: ut inde
solueret quos ẽẽ soluendos scđm diui¬

Expanded text:
inferorum tam utique de longinquo, cum inferorum tam utique de longinquo, cum magnum chasma esset in medio, sic tamen uidit, ut ibi illum quondam contemtum pauperem agnosceret. Quae si ita sunt, ideo sub terris dicuntur inferi uel creduntur, quia congruenter in spiritu per illas corporalium rerum similitudines sic demonstrantur, ut, quoniam defunctorum animae inferis dignae carnis amore peccarunt, hoc eis per illas corporum similitudines exhibeatur, quod ipsi carni mortuae solet, ut sub terra recondatur. denique inferi eo, quod infra sint, latine appellantur; sicut autem secundum . corpus si ponderis sui ordinem teneant inferiora sunt omnia grauiora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora: unde et in graeca lingua origo nominis, quo appellantur inferi, ex eo quod nihil suaue habeant, resonare perhibetur. nec ipsam tamen rerum partem noster saluator mortuus pro nobis uisitare comtemsit, ut inde solueret. quos esse soluendos secundum diui