comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ tunc frangimꝰ. quando inscios docemꝰ.
doctrinã ⁊ sapientiam uitȩ illis insinuan¬
tes. E genos inqͥt & uagos induc induc ra
tuam : prebens eis cectũ qͥ non habent. ut
recipias mansionem cȩlestem. Spũaliter
uagos in ducimꝰ indomũ. quando discor¬
dantes & dissidentes. adimitatẽ caritatis
colligimꝰ.¶um uiđis nudũ oꝑi eum
sub audis tuis uestim̃tis. adimplexis illud.
Aui haba duas turucas. a& non habeati.
t carnẽ tuam id ÷ ꝓximũ tuum nedes¬
pexeris : cum uideris eum in firmitate
tabescentem. aut nudũ. uł in aliqua mi¬
seria constitutum : recognoscens te esse si¬
milem illi. carnalẽ ⁊ mortalẽ. Moralit̃.
Cum uid̾is nudum id÷ alienũ afide & iur¬
tutib aliquẽ. tua ammonitione & tuo
exeplo co oꝑi cum: & earnẽ tuam ide tai
similem peccatorem nedespexeris. ¶unc
tua id ÷̃ remisuo peccatorũ citius orietur.
& est sensus. Sicut sole mane fugantur tene.¬

Expanded text:
panem tunc frangimus quando inscios docemus, panem tunc frangimus quando inscios docemus, doctrinam et sapientiam vitae illis insinuantes. Egenos inquit et vagos induc in domum tuam, praebens eis tectum qui non habent, ut recipias mansionem coelestem. Spiritualiter vagos inducimus in domum, quando discordantes et dissidentes ad unitatem charitatis colligimus. « Cum videris nudum, operi eum, » subaudis tuis vestimentis, adimplens illud: Qui habet duas tunicas, det non habenti. « Et carnem tuam, » id est proximum tuum, « ne despexeris » cum videris eum infirmitate tabescentem, aut nudum, vel in aliqua miseria constitutum: recognoscens te esse similem illi, carnalem et mortalem. Moraliter: Cum videris nudum, id est alienum a fide et virtutibus aliquem, tua admonitione et tuo exemplo cooperi eum: et carnem tuam, id est, tui similem peccatorem, ne despexeris. Tunc tua, » id est remissio peccatorum, « citius orietur. » Et est sensus: Sicut sole mane fugantur tene
Abbreviated transcription (Latin):
Unde p̾cipitur illis ut tales dimittant
a seruitute in lib̾tatem. quia aliquando
plusquã ille statuiss&. detinebant eũ.
qui se contra dicerat. Dimitte inquit
eos liberos qui confracti sunt: id est
qui tempore famis & necessitatis instante
ac libante tradider se tibi inseruitutem.
& om̃e honus seruitutis uł peccati disrũpe.
Irange esurienti panem tuum: & ẽgenos
uagosq induc in domũ tuam. Notandũ
quia panem tuum. dixit non alienum: ne
conetur aliquis ex rapina elemosinam
facere. Qui enim de rapina offert deo
sacrificium & miscđiam: quasi qͥ inimo¬
lat filium ante patrẽ. Spũ alit̾ ꝑ panem
possumus incelligere fidẽ xp̃i. qui dixit.
Ego sum panis uiuus. qui de glo descendi.
Panẽ enim frangimꝰ esurienti: quando fidẽ
xp̃i quam habemꝰ simpliciorib frĩb ma¬
nifestamus. Similit̾ ꝑ panem possumus
intelligere sacra scripturã. qua reficit᷑
anima: sicut corpus duisis epulis. Que

Expanded text:
Unde praecipitur illis, ut tales dimittant Unde praecipitur illis, ut tales dimittant a servitute in libertatem: quia aliquando plusquam ille statuisset detinebant eum, qui se concrediderat. Dimitte inquit eos liberos qui confracti sunt, id est qui tempore famis et necessitatis instante, a libertate tradiderunt se tibi in servitutem, et omne onus servitutis vel peccati dirumpe. « Frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam. » Notandum, quia panem tuum dixit non alienum: ne conetur aliquis ex rapina eleemosynam facere. Qui enim de rapina offert Deo sacrificium et misericordiam, quasi qui immolat filium ante patrem . Spiritualiter per panem possumus intelligere fidem Christi, qui dixit: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . » Panem enim frangimus esurienti, quando fidem Christi quam habemus simplicioribus fratribus manifestamus. Similiter per panem possumus intelligere sacram Scripturam, qua reficitur anima: sicut corpus diversis epulis. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
& ab illis qui nichil habebant cũ uolentia
exigebant quos illis non cõmiserant. huius¬
cemodi cartas & scripturas appellat cori¬
ligationes & fasciculos deprim̃tes: qui a
ligabant. id ÷ constringebant ꝑea pauꝑes
& oppͥmebant p̃cipitq. ut ea dissoluant
dicit abeis debitũ acomodatum exigere.
qui non possunt redđe. quia non habent
unde : quanto illud impietatis est quod
falso requirit᷑  Spũaliter autẽ & mo¬
ralit᷑ conligationes & fasciculos debemus
intelligere peccata que p̾cipimur dimit
quȩ contra te egit: ut tibi dimictatur.
qđ contra dm̃ deliquisti. & possis dicere
liba m̃te. Dimtite nobis : sicut & nos
dimictimꝰ fr̃ĩ. Dimitte eos qui c̃fracti
sunt liberos : & õm̃e omis disrũpe. Se¬
pe tẽpore famis tradebant sequidam
iudeoꝵ panꝑes principib. & diuitib
in seruitutem aliqui ut ꝑspatium .Uii.
annorũ eis seruirent. aliqui plus. aliqͥ
minus. alii etiam usq ad annũ iubeleũ.

Expanded text:
et ab illis qui nihil habebant cum violentia et ab illis qui nihil habebant cum violentia exigebant quod illis non commiserant. Hujuscemodi chartas et scripturas appellat colligationes et fasciculos deprimentes: quia ligabant, id est constringebant per ea pauperes et opprimebant: praecepit ut ea dissolverent. eis debitum accommodatum exigere qui non possunt reddere, quia non habent unde: quantae illud impietatis est quod falso requiritur? Spiritualiter autem et moraliter colligationes et fasciculos debemus intelligere peccata, quae praecipimur dimittquae contra te egit, ut tibi dimittatur quod contra Deum deliquisti, et possis dicere libera mente: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus fratri . « Dimitte eos qui confracti sunt liberos, et omne onus dirumpe. » Saepe tempore famis tradebant se quidam Judaeorum pauperes principibus et divitibus in servitutem, aliqui ut per spatium septem annorum eis servirent, aliqui plus, aliqui minus: alii etiam usque ad annum Jubilaeum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ induere. & cinerẽ sternere : Numqͥd
istud uocabis ieuinium. & diem accepta¬
bilem dño : Subaudis nonerit ei aceptũ
tale ieuinium quia humilitatẽ p̾tendis
extrinsecus. & tumore suꝑbiȩ inflaris
intrinsecus : laudẽ humanã ex inde
requirens. Amat ds̃ omipotens ea quȩ
suꝑiꝰ cõmemorauit caput uidelica ita¬
cdinare. saccũ & cinerem sternere : si
puro corde agantur. & maxime tẽpore
necessitatis. & tribulationis: ut inniniui¬
tis. & dauid. atq. atat. Si autẽ duplici
animo funat : non eligit neq apꝓbat ea.
onne hoc ÷ magis ieiunuum qđ elegi
subaudis qđ eo precipio tͥ custodire. dis
scinde. Mos erat illiꝰ popłi. ut si alicui
aliquid cõmodarae: cy rographum
in describer&. id ÷ cartam. & scripturã ꝑquã
illi requirer&: uł etiam uiram̃to conliga¬
bant eos quib aliqͥd p̃stabant. & aliquando
falsa cyrographã scribebant contra pauꝑes.

Expanded text:
cum » induere « et cinerem sternere? Nunquid cum » induere « et cinerem sternere? Nunquid istud vocabis jejunium et diem acceptabilem Domino: » Subaudis, non erit ei acceptum tale jejunium, quia humilitatem praetendis exstrinsecus, et tumore superbiae inflaris intrinsecus: laudem humanam exinde requirens. Amat Deus omnipotens ea quae superius commemoravit, caput videlicet inclinare, saccum et cinerem sternere: si puro de corde agantur, et maxime tempore necessitatis et tribulationis: ut in Ninivitis, et David atque Achaz . Si autem duplici animo fiant, non eligit neque approbat ea. « Nonne hoc est magis jejunium quod elegi, » subaudis, quod ego praecipio tibi custodire? « Discinde. Mos erat illius populi, ut si alicui aliquid commodaret chirographum inde scriberet, id est, chartam et scripturam per quam illi requireret: vel etiam juramento colligabant eos quibus aliquid praestabant, et aliquando falsa chirographa scribebant contra pauperes,
Abbreviated transcription (Latin):
platearũ ortire expansis manib ad celum:
& in medio templo similit᷑ cum clamore.
& eiulatu. ut ab audientib. eos & cernentib.
laudarentur. sicut & ille phariseus
qͥaanĩo in euangłio contemprutur. ĩdõ¬
ad hanc diem: subaudis absq miscd̾ia.
& ut acbitores cum lite & contempcione. it¬
petatis ut auohiatur clamor ur̃ in excelso
hoc est intemplo. siue inplateis : & cũ ela¬
more oretis. Num quid tale. ẽ. ieuiium
qđ elegi. subaudis quale uos agitis. ler
diem iđ est totadie affligere hõminem
animã suam. subaudis & postea multa
per petrare in licita. uł cibis inmod̾ate
repleri : quid gͦ ꝓficit corpus temperare.
acibis. nisi temperetur auitus : istud
ieuituum non ad ꝓbat ds̃ sed illud qđ
generale est & in humilitate miscđia
ad impletur. Aumquid subaudis
elegi contorquere quasi circulũ caput
sucim. id ÷ caput ac pedes inclinare. & sac¬

Expanded text:
platearum orare, expansis manibus ad coelum, platearum orare, expansis manibus ad coelum, et in medio templo similiter cum clamore et ejulatu, ut ab audientibus eos et cernentibus laudarentur . Sicut et ille Pharisaeus qui a Domino in Evangelio contemnitur, ideoqad hanc diem, » subaudis absque misericordia, et ut debitores cum lite et contentione repetatis, ut audiatur clamor vester in excelso, hoc est in templo sive in plateis, et cum clamore oretis. « Nunquid tale est jejunium quod elegi, » subaudis quale vos agitis? « Per diem, » id est tota die « affligere hominem animam suam, » subaudis, et postea multa perpetrare illicita, vel cibis immoderate repleri? Quid ergo proficit corpus temperare a cibis, nisi temperetur a vitiis? Istud tale jejunium non approbat Deus, sed illud quod generale est et in humilitate misericordia adimpletur. « Nunquid » subbaudis elegi « contorquere quasi circulum caput suum, » id est caput ac pedes inclinare « et sac
Abbreviated transcription (Latin):
ieiuruis : sed dñs non repbat ieumia: sed
oꝑa quȩ in ieiuiruo faciebant dians. Ecce
incdie ieiumi urĩ inuenitur uoluntas urã.
llud agicis. Uacant iudei ieuiniis sed frus¬
tra: quia genenbilibus. Generale & em̃
ie uinium est abstinere ab om̃io. inlicitis.
& hoc non ꝓ laude temporali agere.
Qa autẽ dicit. in die ieuinii uri inuenitur
uoluntas ur̃a id est delectatio. in sunĩdis ui¬
delicet plurib & lasciuiorib. cibis post ie¬
iunium. Om̃s inquit debitores ur̃os repetitis.
id est exigitis contentiose ab illisquib. aliqͥd
conmodastis. Idõ enm aliquando ieuina¬
bunt: ut liberus possent suos debitores re
impiȩ. Et est sensus. Idõ ieiudiaris ut lites
& contentiones agatis. & q̃uod peuis est pau¬
peres & innocentes pugno ꝑcutitis. sine pi¬
etate exigentes abillis quȩ non cõmodastis :¬
& uultis ut exaudiam uos: Sequitur.
odite ieiunare sicut usq adhanc dicm.
nt audiatur in excelso clamor uester.
Solebant iudei indieb ieuiniorũ in anguł

Expanded text:
ed opera quae in jejunio faciebant, dicens: Ecce in die jejunii vestri invenitur voluntas vestra, illud agitis. Vacant Judaei jejuniis, sed frustra, quia non generalibus. Generale etenim jejunium est abstinere ab omnibus illicitis, et hoc non pro laude temporali agere. Quod autem dicit, in die jejunii vestri invenitur voluntas delicet pluribus et lautioribus cibis post jejunium. Omnes, inquit, debitores vestros repetitis, id est, exigitis contentiose ab illis quibus aliquid commodastis. Ideo enim aliquando jejunabant, ut liberius possent suos debitores repimpie. » Et est sensus: Ideo jejunatis ut lites et contentiones agatis, et, quod pejus est, pauperes et innocentes pugno percutitis, sine pietate exigentes ab illis quae non commodastis, et vultis ut exaudiam vos? Sequitur, « Nolite jejunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester. » Solebant Judaei in diebus jejuniorum in angulis
Abbreviated transcription (Latin):
illuis ꝑquem ille loqui dignatus est
ista quȩ suꝑius narrata sunt dixit.
Redeamus ad exordium huiꝰ uersiculi
ubi dixit : si auerteris sabbato pedem
tuum. & cȩtera. Ille uero sabbatum colit
qui nec sermone nec oꝑe offendit. ces¬
sans auicus & ab omĩ oꝑe seruili. uix¬
ta qđ lex p̃cipit. Opus inquiens serui¬
le nefaciatis in eo : id ÷ opus peccati.
Qui enĩ facit paratum : seruns est peccati.
Dies etiã scõs agius. sibene uiuimus.
Si autẽ male iuxerimus : iam non dies
scõs cȩlebramꝰ sed malos. uixta quod
apłs dicit de reꝓbis. Rolim̃tes tempus:
re neq ad grauata ÷ auris eiꝰ ut non
exaudiat. Propħa alloquitur uideos.
con ciues suos. E cos inquiens non est ad¬
breuiata manus dñi id est non est mi¬
norata potestas illius ut uos nequeatd
saluare ab hostib. & diabolo. si uolueri¬
tis in cum credere : sicut quondã non
est minorata quando eduxit patres
nr̃os decerra egrpti. Neq etiam auris

Expanded text:
illius per quem ille loqui dignatus est, ista quae superius narrata sunt dixit. Redeamus ad exordium hujus versiculi ubi dixit, si averteris a sabbato pedem tuum, et caetera. Ille vero sabbatum colit, qui nec sermone nec opere offendit, cessans a vitiis et ab omni opere servili. Juxta quod lex praecipit: « Opus inquiens servile ne faciatis in eo , » id est opus peccati. « Qui enim facit peccatum, servus est peccati . » Dies etiam sanctos agimus, si bene vivimus. Si autem male vixerimus, jam non dies sanctos celebramus sed malos. Juxta quod Apostolus dicit de reprobis: « Redimentes tempus, re, « neque aggravata est auris ejus, ut non exaudiat. » Propheta alloquitur Judaeos concives suos. Ecce inquiens non est abbreviata manus Domini, id est, non est minorata potestas illius, ut vos nequeat salvare ab hostibus et diabolo, si volueritis in eum credere, sicut quondam non est minorata quando eduxit patres nostros de terra Aegypti. Neque etiam auris
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi. auertens semitas subandis erro¬
ris in uerã pacem. Si auerteris asabba¬
to pedem tuum facere uoluntatẽ tuam
indie scõ meo & uocab̾is sabbatũ delicatũ.
uł dñm uł sabbatũ iuxta illud. Uide¬

Expanded text:
hujusmodi, avertens semitas, subaudis errohujusmodi, avertens semitas, subaudis erroris in veram pacem. « Si averteris a sabbato pedem tuum facere voluntatem tuam in die sancto meo, et vocabis sabbatum delicatum, » vel Dominum vel sabbatum, juxta illud: « Vide
Abbreviated transcription (Latin):
generationis. utrũq. popłm uult intelli¬
gi iudeorũ & gentium. Dicit᷑ ergo adȩccłiã.
A edificabunt᷑ inqͥt inte o ȩccłia ꝑfidem. con¬
uenticula quȩ deserta sunt in uideis ꝑue
fidelitatẽ. & suscitabis fundam̃ta utriꝰq
popłi. appłos uidelic& p̾dicatoresq qui
eccłiam sua doctrina & suis exẽplis fuai¬
nȩ aedificator sȩpium. id ÷ doctrinarũ:
p̃dicatione auertens semitas iniquitatũ
id ÷ errorũ ubi non est quies neq. pax
xp̃i. A edificatores : eccłiȩ p̃dicatores.
Sepes uero eoꝵ doctrinȩ quȩ pungunt
suos auditores. & quȩ defendunt uineã
& messes dominuicã afuribus: id est
ȩccłiam achabolo quia in p̃ddicatione
doctoꝵ considerant. quomodo scandala
⁊ insidias domonũ uitare debeant. Ipsi
ctiam auertunt semitas iqͥtatum id ÷
erroris & impietatis intranqͥllitatem
sidĩ. & uircutum atq caritatis. Qđ si
dixerimꝰ auertens semitas inquietũ hoc ÷
in pacem: subauditio necessaria erit ibi

Expanded text:
generationis, utrumque populum vult intelligi Judaeorum et gentium. Dicitur ergo ad Ecclesiam: aedificabunt inquit in te, o Ecclesia, per fidem conventicula, quae deserta sunt in Judaeis per infidelitatem, et suscitabis fundamenta utriusque populi, apostolos videlicet praedicatoresque, qui Ecclesiam sua doctrina et suis exemplis funne, « aedificator sepium, » id est doctrinarum praedicatione, « avertens semitas iniquitatum, » id est errorum, ubi non est quies neque pax Christi. Aedificatores Ecclesiae praedicatores sunt. Sepes vero eorum doctrinae quae pungunt suos auditores, et quae defendunt vineam et messem Dominicam a furibus, id est Ecclesiam a diabolo, quia in praedicatione doctorum considerant, quomodo scandala et insidias daemonum vitare debeant. Ipsi etiam avertunt semitas iniquitatum, id est erroris et impietatis, in tranquillitatem fidei et virtutum atque charitatis. Quod si dixerimus avertens semitas in quietem, hoc est in pacem, subauditio necessaria erit ibi
Abbreviated transcription (Latin):
quaris sermonẽ subaudis ociosũ uel
sermonẽ blasphemiȩ. siue r̃dolis cod¬
uenientem: liec omĩa breui explanati¬
one conpliendi possunt. quia replica¬
tio uerboꝵ est tibi. Si auerteris inqͥt
a sabbato pedem tuum. id÷ si ꝓhibue¬
ris actionẽ tuam prauã indie sabbati.
ne con macules illud tuis uoluntatib
& ignẽ litis & detractionis atq odu
non succendis. & ĩn his om̃ib. Anĩm
& sustollam te suꝑ altitudinem terre. hoc
est in altitudinem aet̾nȩ soliditatis: quia
hoc solũ modo dementũ solidum atq
in mobile man&. Et cybabo te heredi¬
tate iacob pacris tui. id ÷ hcraditatem
dabo tibi in celesti beatitudine. quam
deli abraham isaac. & iacob quorum
filii estis ꝑfidem & imitationem: deqͣ
sacietate dicit psalmista. Satiabor
dũ manifestabitur gła tua. Omsnãq.
subplantatores uitior & demonum:
filii s̃ iacob ꝑfidẽ &õꝑationẽ. Gs

Expanded text:
el sermonem blasphemiae, sive idolis convenientem. Haec omnia brevi explanatione comprehendi possunt, quia replicatio verborum est ibi: Si averteris inquit a sabbato pedem tuum, id est, si prohibueris actionem tuam pravam in die sabbati, ne commacules illud tuis voluntatibus, et ignem litis et detractionis atque odii non succenderis, et in his omnibus Dominum et sustollam te super altitudinem terrae, » hoc est in altitudinem aeternae soliditatis, quia hoc solummodo elementum solidum atque immobile manet. « Et cibabo te haereditate Jacob patris tui, » id est haereditatem dabo tibi in coelesti beatitudine, quam dedi Abraham, Isaac et Jacob, quorum filii estis per fidem et imitationem. De qua satietate dicit Psalmista: « Satiabor dum manifestabitur gloria tua . » Omnes namque supplantatores vitiorum et daemonum filii sunt Jacob per fidem et
Abbreviated transcription (Latin):
insua diuinitate. nec initium nec finem
habens. Et scm̃ est nom̃ eius in exclso.
& in sc̃õ habitans. Hic excelsum caelum
intelligimmis : ubi est sedes dĩ. nxta
illud. Cȩlum mͥ sedes est. Et nolite iurare
ꝑ glum. quia dironus dĩ est. Siue per
excelsum ubi ds̃ habitat: angłicos sp̃s.
inquib. om̃i potens tanquã insolio sed&
&r̾equiescit. In excelso itaq siue incelo
seu in angłis. & inscõ subaudis filio suo.
uel munio quoq elector ꝑfidem &
dilectionẽ ds̃ habitat : sicut ipse dicit.
Siquis diligit me : diligetur apatre
meo : &ad eum ueniemtis. & cetera.
Et c̃contrito & humili subaudis habitat.
ut inuific& spm̃ humilium. & cor con¬
tritorũ dequib. ipse dicit. Super quem
requiesc& spis ms. nisi super humilem:
& cetera. Et dequib psalmista. Cor con¬
tritum: & humiliatũ ds̃ nonspernit
Aa hoc inqͥd habitat cũ contrito & bumili spũ:

Expanded text:
in sua divinitate, nec initium nec finem in sua divinitate, nec initium nec finem habens. « Et sanctum est nomen ejus in excelso, et in sancto habitans. » Hic excelsum coelum intelligimus, ubi est sedes Dei, juxta illud: « Coelum mihi sedes est. » Et nolite jurare per coelum, quia thronus Dei est. Sive per excelsum ubi Deus habitat, angelicos spiritus, in quibus omnipotens tanquam in solio sedet et requiescit. In excelso itaque sive in coelo seu in angelis, et in sancto subaudis Filio suo, vel in unoquoque electorum per fidem et dilectionem Deus habitat. Sicut ipse dicit: « Si quis diligit me, diligetur a Patre meo, et ad eum veniemus , » et caetera. « Et cum contrito et humili, » subaudis habitat, « ut vivificet spiritum humilium, et cor contritorum, » de quibus ipse dicit: Super quem requiescet Spiritus meus, nisi super humilem ? et caetera. Et de quibus Psalmista: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit Ad hoc, inquit, habitat cum contrito
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ scm̃. id est sacrã scripturã uettris
ac noui testam̃ti: quȩ utraq in monte
data ÷ & adalatudinẽ p̃miorum obser¬
uatores suos inuitat. dequa uideis añs
loquitur. Auferetur auobis regnũ dei :
id ÷̃ sacra scriptura. Uel certe montẽ scm
ꝓpłia ait. Uenite ascendamis ad montẽ
dñi : ia est credamus in xp̃m filium dĩ.
Uiam factte popło meo. inimne credenti fidẽ
rectam ⁊ oꝑationẽ mundã p̃dicando.
⁊ p̃bete iter. id ÷ exẽplum bonam quod
agere debeat. Auferte quoq offendicula
id est peccata eoꝵ ꝑ baptismũ purgate
uł rdolorũ cultura. urã p̃dicatione illos
amouete: inqua maxime offenditur ds &
illi impediuntur ne possint uenire cre¬
dendo ad xp̃m. Hȩc dicit excelsis: habi¬
tans aec̾ñitatem & ꝯtera. Iste est excelsus
& sublimis: dequo psalmista ait. Excel¬
sus super om̃s gentes anis: Ipse habitat
aecernitatẽ: quia incõmutabilis man&

Expanded text:
montem sanctum, id est, sacram Scripturam Veteris montem sanctum, id est, sacram Scripturam Veteris ac Novi Testamenti, quae utraque in monte data est, ad altitudinem praemiorum observatores suos invitat, de qua Dominus Judaeis loquitur: « Auferetur a vobis regnum Dei , » id est, sacra Scriptura. Vel certe montem sancpropheta ait: « Venite, ascendamus ad montom Domini , » id est credamus in Christum Filium Dei.Viam facite populo meo in me credenti fidem rectam, et operationem mundam praedicando, et praebete iter, » id est exemplum bonum quid agere debeat. Auferte quoque offendicula, id est peccata eorum per baptismum purgate, vel ab idolorum cultura vestra praedicatione illos amovete, in qua maxime offenditur Deus, et illi impediuntur ne possint venire credendo ad Christum. « Haec dicit Excelsus habitans aeternitatem, » etc. Iste est excelsus et sublimis, de quo Psalmista ait: « Excelsus super omnes gentes Dominus . » Ipse habitat aeternitatem, quia incommutabilis manet
Abbreviated transcription (Latin):
idt non poter̃ telib̾are : quia om̃s deos
tuos auferce ꝑsecutio captiuitatis & ad
uentꝰ scilicae hostuim. & toll& auri. quod
ipsũ significat. Qui antẽ fiduciã habet
in ei: hereditabit terrã & çȩtera. De illis
dicit. qui ỹdola non adorauer̃. siue dellis
qui incaptiuitatẽ ducti poenitentiam
eger̃. & reuersi sunt sub ⁊orobabel &
iłu decaptiuitate ut adorarent dm̃ suum
in loco suo : & seruirent ei in toto corde suo.
Et dicã subaudis cr̾ro & principib. eius uiã
facite popło meo. id ÷ ꝓbete licentiã re¬
uertendi interrã suam. Nedinate
de semita eorum: ut non impediatis itͣ
egrediendi. Auferte offendicula. id est
omĩa impedim̃ta quȩ adit̾ illoꝵ nocere
possunt: ut lib̾e redeant ad terram suam.
Spũaliter᷑ de om̃ib electis dicit qͥueracit᷑
in illũ credunt. & fidem quã habent oꝑib.
exornant : quod ipsi hereditabunt t̾ram
uiuentium. dequa psalmista dicit. Credo

Expanded text:
id est non poterunt te liberare, quia omnes deos id est non poterunt te liberare, quia omnes deos tuos aostium, « et tollet aura, » quod idem significat. « Qui autem fiduciam habet mei, haereditabit terram, » et caetera. De illis dicit qui idola non adoraverunt, sive de illis qui in captivitatem ducti poenitentiam egerunt, et reversi sunt sub Zorobabel et Jesu de captivitate, ut adorarent Deum suum in loco suo, et servirent ei in toto corde suo. « Et dicam, » subaudis Cyro et principibus ejus, « Viam facite populo meo, » id est praebete licentiam revertendi in terram suam. « Declinate de semita eorum, » ut non impediatis iter egrediendi. « Auferte offendicula, » id est, omnia impedimenta quae ad iter illorum nocere possunt, ut libere redeant ad terram suam. Spiritualiter vero de omnibus electis dicit, qui veraciter in illum credunt, et fidem quam habent operibus exornant, quod ipsi haereditabunt terram viventium, de qua Psalmista dicit: « Cred
Abbreviated transcription (Latin):
Ego adnũtiabo iusticiam tuam &
oꝑa tua id est simulachra cua non ꝓder̃
tibi. &loquitur yroniae. Acsi dicer&
Actenus silui non amplius tacebo: sed
adnutiabo iniquitatẽ tuam. cum te
& simulachra tua tradidero chaldeis
uel romanis. Cel cciam indie iuditu
ad nũtiabo nequitiam tuam om̃ib genti¬
bus quomͦ contra me egeris cempore
passionis meȩ : ut cognoscant te noni
recte egisse. Et quare non ꝑderunt
tibi simulachra tua: Quia illa conflabunt᷑
& cu aiptiua duceris. Cum ol amaueris
subaudis ad me tempore aaptiuitatis & ca¬
lamitatis tuȩ siue cum uenerint chaldei
uel romani scu indie iuditii: lib̾ent ce
congregati tui. id ⁊ dn cui decaptiuitatis
malo & poenis infern ab soluant. quos
deos congregasti ex diuersis gentib. Unde
hieranias. Ubi sunt dii tui quos feceras tͥ:
S urgant & saluam re faciant indie malorũ.
It om̃i cossubandis dͥeos. U anfercẽ uentꝰ

Expanded text:
Ego annuntiabo justitiam tuam, et Ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua, » id est simulacra tua, « non proderunt tibi. » Et loquitur ironice. Ac si diceret: Hactenus silui, non amplius tacebo, sed annuntiabo iniquitatem tuam, cum te et simulacra tua tradidero Chaldaeis vel Romanis. Vel etiam in die judicii annuntiabo nequitiam tuam omnibus gentibus, quomodo contra me egeris tempore passionis meae, ut cognoscant te non recte egisse. Et quare non proderunt tibi simulacra tua? Quia illa conflabuntur, et tu captiva duceris. « Cum clamaveris, » subaudis, ad me tempore captivitatis et calamitatis tuae, sive cum venerint Chaldaei vel Romani, seu in die judicii, « liberent te congregati tui, » id est, dii tui de captivitatis malo et poenis inferni absolvant, quos deos congregasti ex diversis gentibus, unde Jeremias: « Ubi sunt dii tui quos feceras tibi ? » Surgant, et salvam te faciant in die malorum. « Et omnes eos, » subaudis deos, « auferet ventus, »
Abbreviated transcription (Latin):
repleta es habundantia. idõq me non
rogasti sicut rogare debuisti. Proquo
sollicita timuisti: quia m̃tita es. Et etã.
ste uersus distinctionib & subauditionib
eg&. Proquo sollicita: prodiuitus ibiq.
media distinctio ponenda est. Et est
sensus. Erodiuiciis ame tibi datis solli¬
cica fiusti: quomodo custodires eas. ł tti¬
muisti subaudis hostes uel deos a quib
quando egrediebaris de egrpto dicens.
om̃ia que locutꝰ est nob̾ dñs. Et cecera.
Et mei non es recordata: subaudis cem¬
pore leticiȩ tuȩ. Quod que sequitur. ne¬
que cogitast⁊ incorde cuo. quia ego non
tacens. & quasi non uidens & mei oblita
es : sensus huiꝰmodi est. Cum diuitus
habundares. & summa pace fruereris
luxuriaq auariciȩ & aliis uitus deser¬
iures. quia p̃sentialiter tibi quod me¬
rebaris non reddidi. putasti quod semꝑ
tacerem non recolens quod alibi dixi.
acui. num quid semper tadebo:

Expanded text:
repleta es abundantia, ideoque me non repleta es abundantia, ideoque me non rogasti sicut rogaro debuisti. « Pro quo sollicita, timuisti, quia mentita es, » etc. Iste versus distinctionibus et subauditionibus eget. Pro quo sollicita? Pro divitiis. Ibique media distinctio ponenda est. Et est sensus: Pro divitiis a me tibi datis sollicita fuisti, quomodo custodires eas. « Et timuisti, » subaudis hostes vel deos a quibusquando egrediebaris de Aegypto dicens: « Omnia quae locutus est nobis Dominus , » et caetera. « Et mei non es recordata: » subaudis tempore laetitiae tuae. Quodque sequitur: « neque cogitasti in corde tuo, quia ego non tacens: et quasi non videns, et mei oblita es. » Sensus hujusmodi est: Cum divitiis abundares, et summa pace fruereris, luxuriaeque et avaritiae et aliis vitiis deservires, quia praesentialiter tibi quod merebaris non reddidi: putasti quod semper tacerem non recolens quod alibi dixi: Tacui, nunquid semper tacebo? «
Abbreviated transcription (Latin):
legitur. quia humiliauit amon thamar
sororem suam. Et dñs dicit. Quia omĩs qͥ
se exaltat humiliabitur. In multitudine
uiȩ tuȩ laborasti. id ÷ inmultis actionib
tuis prauis. Et non dixisti qui ȩscã subau¬
dis acultura ydolorũ : uł aprauo opere
Qui ambulat ꝑ uiam regiam non declinans
ad dexteram nec ad sinistram : ille non
dixit. Ego sum uia. ueritas & uita.
Uerbi grã. Uia recta & regia est pruden¬
tia : que ostendit qualiter bona ꝓ uide
considemus. & mala sollert᷑ caueamus.
Qui uͦ plus sapit quã oporta saꝑe. ille
sine dubio addexteram delinat. Qui
autẽ stultus ÷ & in cautus agit omĩa.
ad sinistrã ꝓcul dubio declinat. Et ille
laborat inuia: qui prauis actionib. sẽꝑ
deditus est. Uitam mams tuȩ inuenisti.
Lopłs hic labis me honorat. Uitam hnc
ꝓdiuiciis posuit. & hab undantia t̾rena¬
rum rerum . inquibus illi spem uitȩ
suȩ collocatã habebant. Ac si dicer&. Di¬
uicias quas desid̾abas inuenisti om̃iumq

Expanded text:
hamar sororem suam . » Et Dominus dicit: « Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur. » « In multitudine viae tuae laborasti, » id est in multis actionibus tuis pravis. « Et non dixisti. Quiescam, » subaudis, a cultura idolorum, vel a pravo opere. « Qui ambulat per viam regiam, non declinans ad dexteram nec ad sinistram: ille non dixit: « Ego sum via, veritas, et vita. » Verbi gratia, via recta et regia est prudentia, quae ostendit qualiter bona provide consideremus, et mala solerter caveamus. Qui vero plus sapit quam oportet sapere, ille sine dubio ad dexteram declinat. Qui autem stultus est et incautus agit omnia, ad sinistram procul dubio declinat. Et ille laborat in via, qui pravis actionibus semper deditus est. « Vitam manus tuae invenisti, Populus hic labiis me honorat . » Vitam hic pro divitiis posuit, et abundantia terrenarum rerum, in quibus illi spem vitae suae collocatam habebant. Ac si diceret: Divitias quas desiderabas invenisti, omniumque
Abbreviated transcription (Latin):
sua. & reddidi consolationes id ÷ heredi¬
tatẽ ꝓpriam ipsi popło inpͥncipus & lu¬
gentib syon id est subiectis eiꝰ. Aliter
Actiones bonas popłi credentes uidelicet
reddidi consolationes. id ÷ spm̃ scmñ qui

Expanded text:
sua, et reddidi consolationes, id est, haeredisua, et reddidi consolationes, id est, haereditatem propriam ipsi populo in principibus et lugentibus Sion, id est, subjectis ejus. Aliter: Actiones bonas populi credentis vidi, et reddidi consolationes, id est, Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ciam eos. & flagellabo ut sentiant iram
meam. & corrigant᷑ : & infuturo misere¬
bor eoꝵ. hec quȩ diximꝰ generalit̃ ꝑtine¬
nt adom̃s fideles qui adño flagellant᷑
specialit̃ uͦ ad iudeos dequib. & subdit᷑.
ropt̃ inquitatẽ auaritiȩ eiꝰ iratus sum:
tradendo assyriis. de inde chaldeis. ac
postremũ romanis. Auarus dr̃: quasi
auidus auri. Et udei auari erant & iti¬
mi sericordes : idõq traditi sunt hostibus
suns. Abscondi ab illo id ÷ auidaico popło
faciẽ meam id ⁊ p̃sentiam meã & auxiliũ
meũ ut meamplius desidares. & indig¬
uł ꝓpt̾ interfectionẽ filii mei. & ab ut
uagus. id ÷ amens & sine sensu ut caita.
I nuia cordis sui: hoc ⁊ in actione sua pͣua.
iam eiꝰ uidi & dimisi eum: & reduxi
Ueum. Et reddidi consolationes ipsi:
& lugentibus eiꝰ id .ẽ. lugentib fron.
Uias eius id ÷̃ actiones bonas iudtua popłi
uidi dum plangeret in captiuitate pearita

Expanded text:
tiam eos et flagellabo ut sentiant iram tiam eos et flagellabo ut sentiant iram meam, et corrigantur, et in futuro miserebor eorum. Haec quae diximus generaliter pertinent ad omnes fideles qui a Domino flagellantur, specialiter vero ad Judaeos de quibus et subditur: « Propter iniquitatem avaritradendo Assyriis, deinde Chaldaeis, ac postremum Romanis. Avarus dicitur, quasi avidus auri. Et Judaei avari erant et immisericordes, ideoque traditi sunt hostibus suis. « Abscondi ab illo, » id est a Judaico populo « faciem meam, » id est, praesentiam meam et auxilium meum, ut me amplius desiderares, « et indigvel propter interfectionem filii mei, « abiit vagus, » id est, amens et sine sensu, ut Cain « in via cordis sui » hoc est in actione sua prava. « Vias ejus vidi, et dimisi eum, et reduxi eum. Et reddidi consolationes ipsi, et lugentibus ejus, » id est, lugentibus Sion. Vias ejus, id est, actiones bonas Judaici populi, vidi dum plangeret in captivitate peccata
Abbreviated transcription (Latin):
diuma reform&: ut transeant atristicia
huiꝰ scłi que mortẽ oꝑatur ad lȩticiam sem¬
pit̾ñam. & demerore p̃sentis uite ad gaudi¬
um sine fine mansurũ. Non enĩ in sẽpi¬
termĩ litigabo. neque uiq ad finem irascar.
quia sp̃s a facie mea egredietur. & flatus
ego faciam. Uox dĩ patris. Non enim insẽpi¬
ternũ litigabo : id ÷ non in ȩt̃num seruabo
iram meã nai. causabor creature meȩ.
sed ꝑcutiam inp̾senti : ut saluem infutu¬
ro. Nec usq ad finem irascar: idẽ. iram
meam & ultionem non sẽper effundã suꝑ
eos: quia sps sc̃s̃ egrediet᷑ a facie mea
qͥ sustentat omĩa ⁊dat om̃ib. uitã. & flatꝰ
id ÷ animas ego faciam. De hoc flatu. dr̃
ingenesi. In sufflauit dñs in adam: &
factus ⁊ hamo in anuna iuuentem.
Et est sensus. Igitur quia sp̃s a facie mea
egredietur : qui uiuificat omĩa & gub¬
nat. &dat sensum ⁊ intellectũ: nec non
⁊ animã ego creo in om̃ibus. Non est
dignũ ut aet̾naliter ꝑeant: sedhic ꝑcu¬

Expanded text:
anseant a tristitia hujus saeculi, quae mortem operatur, ad laetitiam sempiternam, et de moerore praesentis vitae, ad gaudium sine fine mansurum. « Non enim in sempiternum litigabo, neque usque ad finem irascar, quia Spiritus a facie mea egredietur et flatus ego faciam. » Vox Dei Patris est. Non enim in sempiternum litigabo, id est, in aeternum servabo iram meam, neque causabor creaturae meae, sed percutiam in praesenti, ut salvem in futuro. Nec usque ad finem irascar, id est, iram meam et ultionem non semper effundam super eos, quia Spiritus sanctus egredietur a facie mea, qui sustentat omnia et dat omnibus vitam, et flatus, id est animas, ego faciam. De hoc flatu dicitur in Genesi: « Insufflavit Dominus in Adam, et factus est homo in animam viventem . » Et est sensus: Igitur quia Spiritus a facie mea egredietur, qui vivificat omnia et gubernat, et sensum dat et intellectum, necnon et animam ego creo in omnibus : non est dignum ut aeternaliter pereant, sed hic percu
Abbreviated transcription (Latin):
suam prauã & uir iniquus cogitationes
suas ꝑuersas adunum queq̃. peccatorem
referri non incongrus potest qui cogita¬
tione & oꝑe delinquit. ut agens peniteri¬
tiam dĩ miscł̾iam consequatur. Tunc enĩ
ad onm reuertimur : & ipse miserebitur
nr̃ĩ. quia multum misericors est: auĩcogi¬
tationes & ias pristinas pelinqueates
uirtutib inseruimus. Non cnĩ cogita¬
tiones mex cogitationes uix̃ : nequȩ uiȩi
de salute utriusq. popłi. & quos ipse noxi
ualcret peccatũ oꝑis & cogitationis om̃ib ni¬
dulgere . idõ talia dixit. Et est sensus. Ne
putecis diffiale. eẽ. impossibile mͥ saluare
popłm iudeorũ. om̃sq gentiles dñĩ igno.¬
rantes . hoc considerantes qđ multa sĩt dif¬
ferentia int̾ mea consilia & urã. cogitacio¬
nes meas ac urãs. & meã naturam & uram
N on enĩ ut cogitaciones mex̧ inmutabiles st̃
ita cogitaciones ur̃ȩ s̃ : quia cogitaciones¬

Expanded text:
suam pravam, et vir iniquus cogitationes suas perversas, ad unumquemque peccatorem referri non incongrue potest, qui cogitatione et opere delinquit, ut agens poenitentiam Dei misericordiam consequatur. Tunc enim ad Dominum revertimur et ipse miserebitur nostri quia multum misericors est, cum cogitationes et vias pristinas relinquentes, virtutibus inservimus. « Non enim cogitationes meae cogitationes vestrae, neque viae salute utriusque populi, et quod ipse non valeret peccatum operis et cogitationis omnibus indulgere, ideo talia dixit. Et est sensus: Ne putetis difficile esse, impossibile mihi salvare populum Judaeorum, omnesque gentiles Deum ignorantes: hoc considerantes, quod multa sit differentia inter mea consilia et vestra, cogitationes meas ac vestras, et meam naturam et vestram. Non enim sicut cogitationes meae immutabiles sunt, ita cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
uditium quia pater non iudicat quem¬
quã : sed om̃e uditium dedie filio.
gant ut recte uidicem eos. & iustum
udicium faciam. ostendendo quare non
suscipiam eoꝵ oꝑa. Apxpinquare
dõ uolunt: sub audis̃ uõce non opere.
Quare ieiunauimꝰ & non aspexisti. subaudis
exaudiendo. humiliauimꝰ animã nostram
id ÷ uitam nrram ieiunando. & nescisti.
Ecce indie ieiunuiutĩ in uenitur uoluntas¬

Expanded text:
judicium, quia « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . gant ut recte judicem eos, et justum judicium faciam: ostendendo quare non suscipiam eorum opera. « Appropinquare Deo volunt, » subaudis voce, non opere. « Quare jejunavimus, et non aspexisti, » subaudis exaudiendo. « Humiliavimus animam nostram, » id est, vitam nostram jejunando « et nescisti? Ecce in die jejunii vestri invenitur
Abbreviated transcription (Latin):
egrediebantur ad iniquitatem. & regre¬
diebantur ad interitum: & fluctuabat
coꝵ malicia. sicut fluctuant undȩ maris.
idõq. conculcatisunt siue ad nichilum
rodacti sunt. Non ÷ pax impus dixit
dr̃ ms̃ : id est non requiescit filius dĩ qui
dedit pacem mundo impiis iudȩis. neq
in om̃ib. aduersa agentilibus.

Expanded text:
egrediebantur ad iniquitatem, et regreegrediebantur ad iniquitatem, et regrediebantur ad interitum, et fluctuabat eorum malitia sicut fluctuant undae maris: ideoque conculcati sive ad nihilum redacti sunt. « Non est pax impiis, dixit Deus meus, » id est, non requiescit Filius Dei qui dedit pacem mundo in impiis Judaeis, neque in omnibus adversa agentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
cis reducendo illos inhierłm: & de illis eaã
qui post dñi passionem credid̾unt: nunc
de illis specialit᷑ la quitiue qui ininfidelita¬
ce sua post dni ascensionem ꝑmanserunt.
quib. dicebat beatꝰ paulus. Uobis quidem
oportebat primũ loqui uerbũ dĩ: sed qͥ a
repellitis illud & indignos uos iudicatis
aeternȩ uitȩ : ecox conuertimur ad gentes.
Impii inqͥt siue iniqui iudei qui indrũi
passione clamauer̃ reus est mortis cruci¬
fige talem: feruentes in iram admalum
quasi mare feruens qđ quiescere non po.¬
cest sed semꝑ in motũ est: & quoꝵ malicia
siue ꝑsequutio redundauit sicut reduni¬
dant fluctus maris cum uenerint ioma¬
nI. in conculcationem & lutum subaudis
erunt : & conculcabunt᷑ abostib. siue
ademorub. sicuti lutum qđ receahente
atranscuntibus conculcatur. Sicut inare
semper immotum ⁊÷ quia aliquando egre¬
aͥitar & aliquando regredit᷑. & in reditu
suo facit lutum qđ conculeatur: sic illi

Expanded text:
tis reducendo illos in Hierusalem, et de illis etiam tis reducendo illos in Hierusalem, et de illis etiam qui post Domini passionem crediderunt: nunc de illis specialiter loquitur qui in infidelitate sua post Domini ascensionem permanserunt, quibus dicebat beatus Pauui verbum Dei, sed quia repellitis illud et indignos vos judicatis aeternae vitae: ecce convertimur ad gentes . Impii, inquit, sive iniqui Judaei qui in Domini passione clamaverunt: « Reus est mortis, crucifige talem : « ferventes in iram ad malum, quasi mare fervens quod quiescere non potest, sed semper in motu est: et quorum malitia sive persecutio redundavit, sicut redundant fluctus maris: cum venerint Romani in conculcationem et lutum, subaudis erunt: et conculcabuntur ab hostibus sive a daemonibus: sicuti lutum quo recedente a transeuntibus conculcatur. Sicut mare semper in motu est, quia aliquando egreditur et aliquando regreditur et in reditu suo facit lutum quod conculcatur: sic illi
Abbreviated transcription (Latin):
eos decaptiuitate dimitterem : uelocit̾
oꝑe adimpleui. & creaui pacẽ ei qui
lotige erat a terra ꝓpria in hierłm :
&ꝰ sanaui eum apeccatis qui pęnitentiã
egit incaptiuitate. Aliter. Creaui
fructũ labiorũ meorũ. pacem ei qͥlonge :
ꝓpłus defilio meo quod ralẽpturus. eet ge¬
nus humanũ oꝑe adimpleui. statuens pacẽ
udeis credentib qͥ ꝓpe erant: & gentibus
qui longe. Et sanaui eum id ÷ utrũq popłm
in illo credentẽ sanaui apeccato udeos ui¬
delic& abinfidelitate: gentes autẽ ab r̾do¬
latria deqͥb. dicit apłs̃. Nos qui eratis longe:
facti estis ꝓpe. Et illud. Ueniens euangłi¬
tauit pacem eis qui longe erant. id ÷ genti¬
libus : & pacẽ his qui ꝓpe. hoc est iudeis.
mipii autem quasi mare feruens qđ quies¬
cere non potest. & redundant. fluctus eiꝰ
in conculcationẽ & lutum. Suꝑuis locu¬
tus est deuideis qui captiuitate positi pe¬
nitentiam egerunt: quos sanauit aperca¬

Expanded text:
eos de captivitate dimitterem, velociter opere adimplevi. Et creavi « pacem ei, qui longe erat » a terra propria in Hierusalem, « et sanavi eum » a peccatis, qui poenitentiam egit in captivitate. Aliter: Creavi fructum labiorum meorum pacem ei qui longe est, s de Filio meo, quod redempturus esset genus humanum: opere adimplevi, statuens pacem Judaeis credentibus qui prope erant, et gentibus qui longe. Et sanavi eum, id est, utrumque populum in illo credentem sanavi a peccato, Judaeos videlicet ab infidelitate, gentes autem ab idololatria: de quibus dicit Apostolus, « Vos qui eratis longe, facti estis prope . » Et illud: Veniens evangelizavit pacem eis qui longe erant, id est, gentilibus et pacem his qui prope, hoc est Judaeis. « Impii autem quasi mare fervens quod quiescere non potest, et redundant fluctus ejus in conculcationem et lutum. » Superius locutus est de Judaeis qui in captivitate positi poenitentiam egerunt, quos sanavit a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃senti ȩccłia dabo maximũ lionorẽ ut ida
ea sacdotali fungantur officio. & ꝓfilus
carnalib multos habeant spũales filios.
uel dabo eis locum in domo mea in cȩlesti
scilicet hierłm ubi mansiones multȩsunt.
Et in muris meis dabo eis locũ. id ÷ innu¬
mero p̃dicatorum illos constituã. ut efficiant᷑
turres firmissimȩ ciuitatif meȩ: ut mu¬
niant & ꝓtegant sibi subiectos. p̃dicatio.¬
nis uerbo siue exẽplo. Et nom̃ melius
afiliis & filiab id̃ excellentius p̃aeteris

Expanded text:
in praesenti Ecclesia dabo maximum honorem, ut in in praesenti Ecclesia dabo maximum honorem, ut in ea sacerdotali fungantur officio, et pro filiis carnalibus multos habeant spirituales filios: vel dabo eis locum in domo mea, in coelesti scilicet Hierusalem, ubi mansiones multae sunt . « Et in muris meis dabo eis locum, » id est, in numero praedicatorum illos constituam, ut efficiantur turres fortissimae civitatis meae: ut muniant et protegant sibi subjectos, praedicationis verbo sive exemplo. « Et nomen melius a filiis et filiabus, » id est, excellentius prae
Abbreviated transcription (Latin):
amittant spẽ patriȩ cȩlestis. quam iusca.¬
reant filiis carnalib quia non se parabunt᷑
agła electorum. si sem̃ spũale hic id est
opus bonũ fecerint: sed coronã & brauium
uirginitatis adño recipient. Sequitur.
Iȩc dicit dnis eunuchis id ÷ uirginib qui
custodierint sabbata mea id ÷ ab om̃i uicio
cessauerint. ꝑ qđ homo efficitur filiꝰ diaboli.
Et elegerint quȩ uolui. id ÷ uirginitatem
seruauerint. & tenuerunt foedus. meum
id÷ pactũ siue p̃ceptum quod pepigi cẽis.
& illud oꝑe adimpleuerint. studentes iugit̃
orationi iuxta illud. Oportet semꝑorare
&e cetera. nec nũ ⁊ illud consientes quod
dicitur: sine intermissione orate. Notandum
qrꝰ nondicitur & elegerint quȩ p̃oepi sedquȩ
uolui: quia dns ostendit̾ se amare uirginita¬
tẽ. non cam̃ precepit eam cũ ait: qui potest
inqͥt in domo mea subaudis locum: id est

Expanded text:
amittant spem patriae coelestis, quamvis caamittant spem patriae coelestis, quamvis careant filiis carnalibus, quia non separabuntur a gloria electorum, si semen spirituale hic, id est opus bonum fecerint: sed coronam et bravium virginitatis a Domino recipient. Sequitur: « Haec dicit Dominus eunuchis, » id est, virginibus « qui custodierint sabbata mea, » id est, ab omni vitio cessaverint: per quod homo efficitur filius diaboli, « et elegerint quae volui, » id est, virginitatem servaverint, « et tenuerint foedus meum, » id est, pactum sive praeceptum quod pepigi cum eis, et illud opere adimpleverint: studentes jugiter orationi, juxta illud: « Oportet semper orare , » etc., nec non et illud considerantes quod dicitur: « Sine intermissione orate . » Notandum quia non dicitur et elegerint quae praecepi, sed quae volui: quia Dominus ostendit se amare virginitatem, non tamen praecipit eam cum ait: « Qui potesinquit, « in domo mea » subaudis locum, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fudem. degentib quam deiuidȩis
t non dicat eunucus: ecce ego lignũ
aridum. Trta genera surt
eimnuchorum. Sunt eunuchi qui ab aliis fi¬
unt hominib Et sunt alii qui ex utero ma¬
tris ita nascuntur ut nullã habeant uirtutẽ
ꝓcreandi filios. Sunt deniq eumichi in u¬
troq. sexu. qui se custodiunt ab om̃i inmun¬
ditia seruantes uirginitatem ꝓ amore dĩ. de
quib dns ait. Sunt inquit eunuchi: quise
castrauerunt ꝓpt̾ regnũ celorũ. Non absci.¬
dendo sibi uirilia. sed luxuriã refrenando.
ut non desꝑent de eterna salute. nec con¬
tristentur eo qđ filios carnales non babent.
ꝓpt̃ hoc quod inlege dicitur. Maledictꝰ
qui non reliquerit sem̃ super terram. Ibi
bant quippe quod qui non hab̾& filios.
non hab& requiem in regno celorũ. cũ scĩs
patribus. Allegorice perhos eunuchos¬
debemus intelligere om̃is utriusq sexus.
qui uirginitatẽ ꝓxp̃i nomine seruant.
quos nc̃ alloquitur sermo diuinus ut no

Expanded text:
 fidem de gentibus, quam de Judaeis. « Et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. » Tria genera sunt eunuchorum. Sunt eunuchi qui ab aliis fiunt hominibus, et sunt alii qui ex utero matris ita nascuntur, ut nullam habeant virtutem procreandi filios. Sunt denique cunuchi in utroque sexu, qui se custodiunt ab omni immunditia, servantes virginitatem pro amore Dei: de quibus Dominus ait: « Sunt, inquit, eunuchi qui se castraverunt propter regna coelorum . » Non abscidendo sibi virilia, sed luxuriam refrenando. ut non desperent de aeterna salute, nec contristentur eo quod filios carnales non habent, propter quod in lege Dei maledictus quod non reliquerit semen super terram. Ibi bant quippe quod qui non haberet filios, non haberet requiem in regno coelorum cum sanctis patribus. Allegorice per hos eunuchos intelligere debemus omnes utriusque sexus, qui virginitatem pro Christi nomine servant: quos nunc alloquitur sermo divinus, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
A uoi ifrł. dñis ds cuus dẽ unus est. Et illud
ioħis. in principio erat uerbũ. Lac uͦ nobis
ãministrat: cum dic̃. Non occides. non
ad ulterabis. & cetera huiꝰ modi. Et ꝑ uinũ
incelligenda sunt archana diuinorum
eloquioꝵ: ꝑ lac simplex doctrina que
conuenit paruuloꝵ fidĩ: sicut apłs dic̃.
Lac uobis potũ dedi ñ escam : nondũ enim
poteratis. Quare aꝓpenditis argen

Expanded text:
« Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . » Et illud « Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . » Et illud Joannis: « In principio erat Verbum. » Lac vero nobis administrat, cum dicit: « Non occides, non adulterabis, » et caetera hujusmodi. Et per vinum intelligenda sunt arcana divinorum eloquiorum, per lac simplex doctrina quae convenit parvulorum fidei, sicut Apostolus dicit: « Lac vobis potum dedi non escam, nondum enim p
Abbreviated transcription (Latin):
tes scientiã ueteris ac noui testam̃ti: uenite
ad aquas baptismatis. uel addona sp̃s scĩ.
Et qui non habetis argentũ. hoc ÷ diuina
eloquia de quib dic̃ psalmista. el oqͥa
sp̃s scĩ : ⁊ aquã baptismatis. ñ pretio auri
aut argenti. uel aliqͥd huiꝰcemodi: sed cre¬
dendo & bene uiuendo. Et comedite ipsam
aquã doctrinã scilicet spũalem. uel dona
spĩ scĩ: audiendo. legendo. meditando.
corde retinendo. Quo mͦ gͦ possumꝰ aquã
comede : Sacra scriptura quib dã in locis
÷ cibus: quib. dam potus. Ubicũq. cum
difficultate capitur : ꝙbus est. Ubi ȩuero
facilem hab& intellizentiã potus est
Cenite o gentiles popłi. & om̃s qͥiidigetis
eloqui is ueteris & noui testam̃ti. emite.
absq. argento & absq ulla cõmutatione
uinũ ⁊ lac. Sapientia humana. precio
aphilosophis emebatur sed apłis dictũ est.
Gratis accepistis : gratis date. Uinũ ergo
nobis dat sacra scriptura: cum dicit

Expanded text:
cientiam Veteris et Novi Testamenti, venite ad aquas baptismatis, vel ad dona Spiritus sancti, et qui non habetis argentum, id est eloquia Domini, de quibus dicit Psalmista: Eloquia Spiritus sancti et aquam baptismatis, non pretio auri aut argenti vel aliquo hujuscemodi, sed credendo et bene vivendo. Et comedite ipsam aquam, doctrinam scilicet spiritualem vel dona Spiritus sancti, audiendo, legendo, meditando, corde retinendo. Quomodo ergo possumus aquam comedere? Sacra Scriptura quibusdam in locis est cibus, quibusdam potus. Ubicunque cum difficultate capitur, cibus est. Ubi vero facilem habet intelligentiam, potus est. « Venite, » o gentiles populi, et omnes qui indigetis eloquiis Veteris et Novi Testamenti, « et emite absque argento, et absque ulla commutatione, vinum et lac. » Sapientia humana pretio a philosophis emebatur, sed apostolis dictum est: « Gratis accepistis, gratis date . » Vinum ergo nobis dat sacra Scriptura, cum dicit: