comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uis conuer sationem habeamus in caelis In hoc autem gradu ita pur¬
gat oculum cordis. ut ueritati ne ipsum quidem pre ferat. aut cor¬
ferat proximum. Ergo nec se ipsum. quia nec illum quem diligit
sicut seipsum. Erit ergo iste sanc tus tam simplici corde atq mun¬
dato ut neque hominibus placendi studio de tor queatur auero:
nec respectii de uitandorum quorum libet in commodorũ suorum
quȩ aduer santur huic uitȩ: Talis filius ascendit ad sapientiam quȩ
ultima & septima est. qua pacatus tranquillus que per fruitur. Init¬
um enim sapientiȩ timor dñi. Ab illo enim usque ad ipsam per hos
siderationem refrramus. de quo disserere quod dñs suggesserit atq
tractare instrtuimus. Erit igitur diuinarum scripturarũ solerus¬
simus indagator. qui primo totas legerit. notas que habuerit & si non¬
clum intellectu iam tamen lectioneꝰ dumtaxat eas. quȩ appellantur
canonicȩ. Nam c& cras securius legat fide ueritatis instruetus. ne

Expanded text:
is conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitandorum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascendit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquillusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos siderationem referamus, de quo disserere quod Dominus suggesserit, atque tractare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae. Nam caeteras securius leget fide veritatis instructus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
sȩpe transferuntur. Quȩ omnino in latinȩ linguȩ usum siquis c̃sue tudi¬
nẽ. ueterum qui latine locuti sunt tenere uoluerit: transire ñ possunt.
Quȩ aliquando intellectiu nihil adimunt: sed offendunt tamen epͦs
qui plus delectantur reb cum & iam inearum signis sua quȩ dam ser¬
uatur inte gritas. Nam soloe cismus quidicitur: nihil est. aliud qũ
cum uerba non ea lege co aptantur qua coaptauerunt qui priores
nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim inter
homines an inter hominibus dicatur : adrerum non ꝑtinet cognitorẽ:
Item bar barismus quid aliud est. nisi uerbum non litteris uel sono
enuntiatum. quo ab eis qui ante nos latine loquuti sunt enuntiarisol& :
Utrum autem ignoscere producta ancor repta tercia syllaba dicatur: non
multum curat qui peccatis sius ut ds̃ igioscat petit. quolibet modo il ludũbũ

Expanded text:
saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudisaepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum
Abbreviated transcription (Latin):
Qui error tam multos codices pre oc cupauit. ut uix inueniatur ali ter
scriptum. Et tamen sententia manifestissima ẽ. quia clarescit c̃ sequentib
uerbis. Namq adulterinȩ plantationes nondabunt radices altis con¬
uenientius dicitur quam uitulamina. quȩ pedibus in terram gradiunt᷑
non herent radicibus. Hanc trans lationem in eoloco &iam cetera con
pretes. prosua quisq facultate atq uidicio conantur eloqui: non ap¬
par& enisi in ea lingua inspiciatur quam inter pretantur. Et plerũq
a sensu auctoris deuius aberrat uiterpres. sinonsit doctissimus. Igit¬
aut linguarum illarum ex quib in latinam scripturam ꝑuenit peten¬
obstrixerunt. non quia sufficiunt. sed ut ex eis libertas uel error di¬
rigatur aliorum. quinon mags uerba quam sententias inter pretando
sequi maluerunt. Nam non solun uerba singula. sed &iam lo quutiones

Expanded text:
qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco etiam caetera contexta pretes pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones
Abbreviated transcription (Latin):
possumus. Que non transit sed ꝑmanet. Per intel lectum
purgatum nobis coherentibus ueritati propterea ille ait.
Nisi credideritis non ꝑ manebitis. Ille autẽ. nisi credideritis
non in tellegitis. Et ex ambi guo linguȩ precedentis plerũq
uter pres faꝰllitur. cui non bene nota sententiaest. & eam
signisi cationem transfert quȩ a sensu scͥiptoris penitus alienaẽ
sicut quidam codices habent. acuti pedes eorum ad effundendũ¬
sanguinem: Oz U C enum & acittum apud gre cos & uelocem significit.
Ille ergo uiditꝰ sententiam qui trinstulit ueloces pedes eorum adeffunden¬
dum sanguinem. Ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus
c. Et alia quidem non obscura sed falsa sunt. quorum alia c̃ditio
Non enim uttellegendos sed emendandos. tales codices potius p̃cipiendũẽ.
quidam non intellexerunt eẽ plantationes. & uitulamina inter p̃tati sunt.

Expanded text:
poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendusanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. quidam non intellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
sensu ꝓbabilior occurrit sententia. proprie de consan guneis non des¬
piciendis esse preceptum. quoniam domesticos seminis cum ad aarnẽ
retuleris. consanginnei potissimum occurrunt. Vnde ẽẽ arbitror
illud apostoli quod ait. Si quomordo ademulationem adducere po¬
tuero carnem meam. ut saluos faciam aliquos exillis. idẽ. ut emulati¬
do eos qui crediderunt & ipsi crederent. Carnem enim suam di¬
Xit iudeos. propter consanguinitatem. Item illud euisdem esaiȩ̨.
rius. non permanebitis. Quis horum uerba sequiitussit. nisi exem¬
plaria linguȩ precedentis legantur. incertũ est. Sed tamen ex
utroq magnum aliquid insinuatur scienter legentib Pifficile ẽ
enim ita diuersos ase inter prȩtes fieri. ut nonse aliqua uicin itate
contingant. Ergo qm̃ intellectus inspeci semptterna est. Fides uero
in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit
par uulos. nunc autem ꝑfidem ambulamus. non ꝑ speciem.
Nisi autem ꝑfidem ambulauerimus. ad speciem ꝑuenire non

Expanded text:
sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Judaeos, propter consanguinitatem. Item illud ejusdem Isaiae prritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non
Abbreviated transcription (Latin):
mantis audita affectionem animi eius adueritimus. & tuba sonan¬
te milites uel pro gredi uel regre di. & si quid aliud pugna postulat
oportere nouerunt. Signorum igitur. alia sunt naturalia. alia data. Natura¬
lia sunt que sine uoluntate atque ullo appetitu significandi. pre ter
se aliquid aliud exse cognosci faciunt: sicuti est fumus significans ig¬
nem. Nonenim uolens significare id facit. sed rerum expertarũ anim
aduersiont & notatione cognascitur ignem sub esse : & iam si fumus
solus apareat Sed & uestigium transeuntis animantis. ad hoc geniss
per tinet et uultus irati scu tristis affectionem qnimisiguficat. & iam
iulla eius uoluntate qui aut iratus & tristis est. Aut siquis alius
animi uultu in dice proditur. &iam nobis non id agentibus ut ꝓdatꝰ.
Sedde hoc toto genere nunc diserere non est ꝓpositum Qm̃ tamen
incedunt inparticionẽ niram preteriri omnino non potuit. atq in hoc

Expanded text:
mantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonanmantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante milites uel progredi se uel regredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens signadversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hac
Abbreviated transcription (Latin):
diligimus quod non est diligendum. et recte uiuendo idsperamus. ut
nullo modo spes nr̃a fallatur. Propterea derebus continentibus fidẽm
quantũ pro tempore satis esse arbitratus sum dicere uolui. quia in alus
uoluminibus siue ꝑ alios siue ꝑnos multa iam dicta sunt. Modusitaque
sit iste. libri huius cetera designis quantũ dñs dederit disseremus¬
uoniam cum de rebus scriberem premisi commonens. nequis in eis ad¬
tender& nisi quod sunt. non &iam siquid aliud preterse significantt
uicissim de signis disserens hoc dico nequis in eis adtendat quod sunt.
sed potius quod signa sunt idest quod significant. Signum ẽ enim. rẽs
preter speciem quam ingerit sensibus aliud aliquid exse faciens in
cogitationem uenire. sicut uestigio iuso transisse animal cuius uestigi¬
um̃ est cogitamus. & fumo iuso ignem subesse cognoscimus. & uoce ani¬

Expanded text:
diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus, ut diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. Propterea de rebus continentibus fidem, quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dederit, disseremusQuoniam de rebus cum scriberem, praemisi commonens, ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce ani
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte non que rant: Per fectum sane quantum ina̾c uita potest: Nam in
comparatione uitae futura. nullius iusti & scĩ est uita ista per fecta:
Ideo manent inquit fides. spes. caritas. triahaec. maior autẽ horũẽ caritas
Quia & cum quisque adaeterna per uenerit duobus istis decedentibus
uerit finem prae cepti esse caritatem decorde puro & conscientia bon
& fidẽ non ficta: omnem intellectum diuinarum scripturarum ad ista
tria relaturus ad trac᷑tionem illorum librorum securus accedat. Cũ
enim diceret caritas addidit decorde puro. ut nihil aliud quam ul
quod diligendumest diligatur. Conscientiam ergo bonam conuin¬
xit. propter spem. Ille enunse adid quod credit & diligit ꝑ uen¬
turum esse desperat. cui male conscientię scrupulus inest. Tercio et
fide inquit non ficta. Sienim fides nr̃a mencdatio caruerit: tunc & non

Expanded text:
ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac vita potest; nam in ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac vita potest; nam in comparatione futurae vitae nullius justi et sancti est vita ista perfecta. Ideo manent, inquit, fides, spes, charitas; tria haec: major autem horum est charitas ; quia et cum quisque ad aeterna pervenerit, duobus istis decedentibus verit finem praecepti esse charitatem, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta , omnem intellectum divinarum Scripturarum ad ista tria relaturus, ad tractationem illorum Librorum securus accedat. Cum enim diceret, charitas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est, diligatur. Conscientiam vero bonam conjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Tertio, et fide, inquit, non ficta. Si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non
Abbreviated transcription (Latin):
inter est. quod temporale aliquid plus diligitur antequam babeatur. iult̃scit
autem cum aduenerit. Nonenim satiat animam cui uera est & certa sedes
nitas. Re ternum autem ardentius diligitur ad eptum. quã de¬
ratum Nulli enim desideranti conceditur. plus de illo existi mare quam se
hab&. ut ei non uilescat cumminus inuenerit: Sed quantum quisque ueni¬
ens existimaare potuerit: plus ꝑueniens inuenturus est Homo itaque
side & spe. & caritate subnixus. eaque in concusse retinens non indig&
scripturis nisi ad alios instruendos. Itaq multi per haec tria &iam insolitudi¬
ne sine codicibus uiuunt. Vnde. illis arbitror iam impletum esse quod
nest. Siue prophȩ tiae euacuabuntur. siue lingue cessabunt.
scientia euacuabitur. Qiuibus tam̃ quasi machinis tanta fidei & spei
&caritatis in eis surrexit instruetio. ut per fectum aliquid tenentes ea que sunt

Expanded text:
interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliq
Abbreviated transcription (Latin):
illud non possit uerum esse quod senserat. fitque in eo nescio quomodo ut
imando sententiam suam. scripturae incipiat offensior esse qua
Quod malum siser pere siuerit. euertetur exeo. Perfidem enim ambula¬
mus. non perspeciem: Iitubabit autem fides. si diuinarum scripturarum
uacillat actoritas. Porro side titubante. caritas & iam ipsa languescit. Nam
si afide quisq ceciderit: a caritate &iam necesse est cadat. Non enum potest
diligere quod esse non credit. Porro si & credit & diligit bene agendo
& preceptis morum bonorum obtemperando: efficit ut & iam sper& se ad
ud quod diligit esse uenturum. Itaque tria haec sunt quibus & scientia
quam udebimus. & spei suc cedit beatitudo ipsa ad quam peruenturi
sumus. caritas autem &iam istis decedentibus augebitur potius Sienim
credendo diligimus quod nondum uidemus quantoꝰ magis cum uidere coe¬
perimus: Et sisperando diligimus qua nondum per ueni mus. quantõ ma¬
gis cum per uenerimus : Inter temporalia quippe & aeterna. hoc

Expanded text:
illud non possit verum esse quod senserat; fitque in eo, nescio quomodo, ut amando sententiam suam, Scripturae incipiat offensior esse quam sibi. Quod malum si serpere siverit, evertetur ex eo. Per fidem enim ambulamus, non per speciem ; titubabit autem fides, si divinarum Scripturarum vacillat auctoritas: porro fide titubante, charitas etiam ipsa languescit. Nam si a fide quisque ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat; non enim potest diligere quod esse non credit: porro si et credit et diligit, bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. Itaque tria haec sunt, quibus et scientia quam videbimus; et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedencredendo diligimus quod nondum uidemus, quanto magis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quipp
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ & hilaritas caritatis quȩ cũ impenditur. ñ deficit. Hilarẽ enĩ datorẽ
diligit as̃. heliseo pueros insultantes & clamantes calue calue bestiȩ comedt̃.
puerili stulticia deridentes xpm̃ in loco caluarie erucifixũ inuasi ademonib
pereuiit. Mittit heliseus ꝑseruũ baculũ suꝑmortuũ & ñ reuiuiscit. uenit
ipse conuingit & coaptat se morti es & reuiuiscit. Misit sermo dĩ legẽ ꝑseruĩ
suũ nec ꝓfuit᷑ inpeccatis mortuo generi humano. quȩ tam̃ ñ sine causa missa
est. Ille enĩ misit qͥsciret eã prius eẽ mittendã. Uenit ipse c̃formauit se
iobis. factꝰ particeps mortis nr̃e & uiuificati sumꝰ. Cũ securib lig
rentur. deligno ferrũ exiliens inꝓfundũ fluminis mersũ est atꝙ in lignũ
de suꝑͣ heliseo ꝓ ieCtũ reuersũ est. Ita cũ impios udeos ꝑcorpꝰ operata p̃sen¬

Expanded text:
fructus et hilaritas caritatis, quae cum impenditur, non deficit; hilarem enim datorem fructus et hilaritas caritatis, quae cum impenditur, non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum innasi a daemonibus pereunt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit; uenit ipse, coniungit et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccato mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est; ille enim misit qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum impios Iudaeos per corpus operata praesen
Abbreviated transcription (Latin):
cauit quas ñ licebat manducare nisi solis sacer dotib inuna ꝑsona utrũ
futurũ iđ in uno ihũ xp̃o regnũ & sacerdoriũ figurauit: Nonne cũ
decẽ trib atemplo separatȩ sant. & duȩ derelic łe. satis indicat qd de
tota ipsa gente apłs ait. reliquiȩ ꝑelationẽ grẽ saluȩ facte sunt
Pascitur helias tempr̃ famis eor uis mane afferentib. panẽ. & aduespe¬
ram
carnes
& manichei non intellegunt in illis libris xp̃m cu quodã mꝰ salutẽ nr̃am esurienti c̃fi¬
tentur peccatores fidẽ primitias sp̃s nunc habentẽ. Infine aũt uelut aduesperã¬
scłi & iã carnis resurrectionẽ: Mittitur helias pascendus ad alienigenã uiduam
quȩ uolebat duo ligna colligere antequã moreretur. non hic solo ligni namine.
sed &iã numero lignoꝵ signd̃ crucis exprimitur. benedicitur farina eiꝰ etoleũ

Expanded text:
cauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque cauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritusaeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam, quae nolebat duo ligna colligere priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crocis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum:
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpantur a castitate quȩ ÷ in xp̃o. Quid enĩ agunt isti euangeli Zantes
nob pret̃ quod accepimꝰ nisi ut nos a castitate corrũpant quã xp̃o seruamus.
quando legem dĩ culpant nomine uetustatis & errorẽ suũ laudant nomine

Expanded text:
corrumpantur a castitate, quae est in Christo? quid enim agunt isti euangelizantes corrumpantur a castitate, quae est in Christo? quid enim agunt isti euangelizantes nobis praeter quod accepimus, nisi ut nos a castitate corrumpant, quam Christo seruamus, quando legem dei culpant nomine uetustatis et errorem suum laudant nomine
Abbreviated transcription (Latin):
chȩ & ꝓph&ȩ qui intellegebant quod agelant. ł quod ꝑeos agebat᷑ in no¬
uo testam̃to habentes iã spem salutis ȩt̾nȩ. adillud enũ ꝑtinebant quod
intellegebant & diligebant. quia & si nondũ reuelabatur: iã tam̃ figu¬
rabatur. Aduetꝰ aut̃ illi ꝑtinebant qui ñ illic amplius quã ꝓmissa tẽ¬
poralia cogitata concupiscebant. In quib ȩt̾na figurata & ꝓphetata
ñ intellegebant. sedhȩc iam satis suꝑque priorib responsi onib nr̃is
dicta. Illa uͦ ÷ mirabilis impudentia cũ manicheoꝵ sacrilega & in mun¬
da sotietas. & iam castã sponsã xp̃i se iactare non dubitant. In quo ad¬
uersus scẽ ȩccłȩ uere casta menbra quid ꝓficit. nisiutueniat inm̃tẽ aduer¬
sus tales apłica illa ad monitio. aptaui uos uniuiro uirginẽ castã exibere
Xp̃o. timeo aut̃ ne sicut serpens euã fefellit astutia sua sic & ur̃ȩ m̃tes

Expanded text:
chae et prophetae, qui intellegebant, quod agebant uel quod per eos agebatur, in nochae et prophetae, qui intellegebant, quod agebant uel quod per eos agebatur, in nouo testamento habebant istam spem salutis aeternae; ad illud enim pertinebant, quod intellegebant et diligebant, quia etsi nondum reuelabatur, iam tamen figurabatur; ad uetus autem illi pertinebant, qui non illic amplius quam promissa temporalia cogitata concupiscebant, in quibus aeterna figurata et prophetata non intellegebant. sed haec iam satis superque prioribus responsionibus nostris dicta. Illa uero est mirabilis inpudentia, cum Manichaeorum sacrilega et inmunda societas etiam castam sponsam Christi se iactare non dubitat: in quo aduersus sanctae ecclesiae uere casta membra quid proficit, nisi ut ueniat in mentem aduersus tales apostolica illa admonitio: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, ne sicut serpens Euam fefellit astutia sua, sic et uestrae mentes
Abbreviated transcription (Latin):
cogitant. infirmitatẽ in qua ꝓ nob̾ mortuus ÷ ñ intellexerunt.
Hinc illa uerba in libro sapientiȩ. de illis p̃dicta cognoscimus. morte
turpissima condemnemus eũ. erit enĩ respect insermonib illius.
si uere filius dĩ÷ suscipiet eũ. & liberabit eũ demanib ẽtrariorum.
Hec cogitauerunt &errauerunt. excecauit enĩ eos malitia ipsoꝵ. Qd &iã
de istis uerissime dici potest qui intanta multitudine testimonioꝵ. in
tanta disposicione p̃nuntiatarum rerũ. intanta manifestacione cõple¬
tarũ. adhuc dicunt scripturis illis xp̃m non ẽẽ p̃nuntiatũ. Qd si iterum
atq iterũ dicant. nos iterum atq iterum possum docum̃ta ꝓferre. ad¬
uiuante illo. qui tanta p̃buit aduersus calumnias erroris humani. ut
gentib ꝓphetia ÷ noui testam̃ti. Itaq & in illo primo ppło scĩ patriar¬

Expanded text:
cogitant, infirmitatem, in qua pro nobis mortuus est, non intellexerunt. cogitant, infirmitatem, in qua pro nobis mortuus est, non intellexerunt. hinc illa uerba in libro sapientiae de illis praedicta cognoscimus: morte turpissima condemnemus illum; erit enim respectus in sermonibus illius; si uere filius dei est, suscipiet illum et liberabit illum de manibus contrariorum. haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia illorum. quod etiam de istis uerissime dici potest. qui in tanta multitudine testimoniorum, in tanta dispositione praenuntiatarum rerum. in tanta manifestatione conpletarum adhuc dicunt scripturis illis Christum non esse prophetatum. quod si iterum atque iterum dicant, nos iterum atque iterum possumus documenta proferre adiuuante illo, qui tantam copiam praebuit aduersus calumnias erroris humani, ut gentibus prophetia est noui testamenti. itaque et in illo primo populo sancti patriar
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rarum. ut om̃iũ tergiuersantiũ oculos feriat. Uerũ &iam dehisq
in ipsa uideoꝵ gente iã facta sunt. qđ sacrariũ euersũ ÷. quod cessauit
hostia & sacerdos & unctio pristina: quȩ om̃ia danihel tunc p̃nunti¬
auit futura quando ungui scm̃scoꝵ liquide ꝓphetauit Cũ igitur illa om̃a
tarent. nisi bene nossent eũ uisius libris ꝓph&atũ: Cur a iohanne quert̃
inuenimꝰ messiã qđ int̾p̃tatur xp̃c. nisi quia hoc nom̃ in illa gente ꝑ
illas litteras &sciebatur & expec tabatur. Nã nulla alia gens reges
& sacerdotes suos xp̃m habuit & uocauit. quoꝵ significatiuã uncti¬
onẽ cessare fas non fuit : nisi cũ ille uenisset qui ineis p̃nuntiabatur.
Dic enĩ iudei nouerant illos apõssuos. ut tam̃ unũ sperarent. ꝑ quem
dm̃ liberarentur. sed excecati occulta iusticia di. dũsolã eiꝰ uistutẽ

Expanded text:
terrarum, ut omnium tergiuersantium oculos feriat, uerum etiam de iis. quae terrarum, ut omnium tergiuersantium oculos feriat, uerum etiam de iis. quae in ipsa Iudaeorum gente iam facta sunt, quod sacrarium euersum est. quod cessauit hostia et sacerdos et unctio pristina: quae omnia Danihel tunc praenuntiauit futura. quando ungui sanctum sanctorum liquide prophetauit. cum igitur illa omnia ptarent. nisi bene nossent eum in suis libris prophetatum ? cur a Iohanne quaeruninuenimus messiam, quod interpretatur Christus, nisi quia hoc nomen in illa gente per illas litteras et sciebatur et expectabatur ? nam nulla alia gens reges et sacerdotes suos christos habuit et uocauit, quorum significatiuam unctionem cessare fas non fuit, nisi cum ille uenisset, qui in eis praenuntiabatur. sic enim Iudaei nouerant illos christos suos, ut tamen unum sperarent. per quem demum liberarentur; sed excaecati occulta iustitia dei dum solam eius uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
interris usus ÷ &cũ hominib: conuersatꝰ ÷ : Quis neundẽ saluatorẽ agnoscat
apud danihelem. cũ antiquo dierũ offerturfilius hominis. & accepit regnũ
sine fine. ut seruiant ei om̃s gs̃.  lamuꝰ silocũ illũ quẽ cõmemorauit dñs ex
eiusdẽ danihelis ꝓph&ia: cum uderitis abhominationẽ uastationis stantẽ
in loco scõ. qui legit. intellegat. si supputatis &iam tẽporib ebdomadũ ille
numerꝰ pertrac̾ tetur. nonsolum xp̃s. sed &iam tẽpꝰ reperitur : qͦcũ opor¬
tuit uenire passurum. Quãquã & sine putatione tempoꝵ. mnanifestis rer
effectib iudeos urguere soleamꝰ. cũ quib nob̾. ñ utrũ in xp̃o sit salus nr̃a.
sedutrum iamuenerit passusꝙ fuerit disceptacio est. Conui
rebus ipsis aꝑtissimis. ñ solũ defide om̃ium gentiũ. quas ei seruituras
eadẽ cui cedere coguntur scriptura p̃dix̃. quȩ ita clarescit in toto orbe

Expanded text:
in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est? Quis non eundem saluatorem agnoscat in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est? Quis non eundem saluatorem agnoscat apud Danihelem, cum antiquo dierum offertur filius hominis et accipit regnum sine fine. ut seruiant ei omnes gentes? iam uero si locum illum, quem commemorauit dominus ex eiusdem Danihelis prophetia: cum uideritis aboin loco sancto: qui legit, intellegat, si subputatis etiam temporibus hebdomadum ille numerus pertractetur, non solum Christus sed etiam tempus reperitur, quo eum oportuit uenire passurum. quamquam et sine conputatione temporum manifestis rerum effectibus Iudaeos urgere soleamus, cum quibus nobis, non. utrum in Christo sit salus nostra, sed utrum iam uenerit passusque fuerit disceptatio est. conuincuntur autem rebus ipsis apertissimis non solum de fide omnium gentium, quas ei seruituras eadem, cui cedere coguntur, scriptura praedixit. quae ita clarescit toto orbe
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorabuntur & conũtentur ad dñm uniũsi fines t̾rȩ. et adorabunt
in c̃spectu eiꝰ uniũsȩ patriȩ gentiũ: quid illud in eugł. tristis : anima
mea usq ad mortẽ & nunc anima mea turbata est. Nonne pͥus in psalmo
sonuit dormiuit conturbatꝰ. &unde factũ ÷ ut dormireti quor ũ
uocib acclamatũ est. crucifige crucifige: nonne & inpsalmo secutꝰ p̃nun¬
tiat. filii hominũ dentes eoꝵ arma & sagitȩ linguȩ eoꝵ gladius acutus.
Quid aut̃ fecerunt. quid nocuerunt resurrecturo. & suꝑ cȩlos ascensuro
& totũ orbẽ terrar ũ gła sui nominis possessuro: Uide hoc utrũ psalmꝰ dixerit
antacuerit. Seꝗt᷑ enĩ. exaltare suꝑ cȩlos as̃. & suꝑ om̃em tram gła tua
Quis umquã de xp̃o dictum dubitauit. Dñs dix̃ ad me filius m̃s esti.
ego hodie genui te. Postula ame & dabo g̃s hereditatẽ tuã. & posses
nimir ũ de sapientia. tradedit illã iacob puero suo. & isrł electosuo. pꝰhȩc

Expanded text:
 conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium? quid illud in euangelio: tristis est anima mea usque ad mortem, et: nunc anima mea turbata est? nonne prius in psalmo sonuit: dormiui conturbatus? et unde factum ' est, ut dormiret? quorum uocibus adclamatum est: crucifige, crucifige, nonne et in psalmo secutus praenuntiat: filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus? quid autem fecerunt, quid nocuerunt resurrecturo et super caelos ascensuro et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? uide, utrum hoc psalmus ante tacuerit; sequitur enim: exaltare super caelos. deus, et super omnem terram gloria tua. quis umquam de Christo dictum dubitauit: dominus dixit ad me, filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem nimirum de sapientia: tradidit illam Iacob puero suo et Israhel electo suo; post haec
Abbreviated transcription (Latin):
aliud docere faienda Historia facta narrat sidelit̃ atq utilit̃: Libri aut̃
uatruspicũ & quȩq similes litterȩ facienda ł obser uanda intendunt docere
monitoris audacia non indicis fide. Est & iam narratio de monstrationisimilis.¬
ua non p̃terita sed p̃sentia indicantur ignaris. Inquo gene. sunt que.
sunt. de quo genere superius egimus. eamq cagnitionẽ ualere ad enigmata scriptu¬
rarum soluenda docuimus. Non ut ꝓ quib dam signis adhibeant᷑ tamquã adreme¬
dia uel machinam̃ta suꝑstitionis alicuius Nam & illud genus iam diftinctũ
abhoc licito & libero separauimus Aliud est enuim dicere tritã istam herbã
sibiberis uenter non dolebit. & aliudẽ dicere istam herbam collo si suspen¬
deris uenter non dolebit. Ibi enini ꝓ batur contemperatio salubris. hic signi¬
ficat suꝑ stitiosa cdamnatur. Quã quã ubi p̃cantationes & inuocationes
& caracteres non sunt. plerũq dubiũ est utrũ resquę alligatur. aut

Expanded text:
aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. Est etiam narratio similis demonstrationi, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris in quo genere sunt quaesunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
hic ornamta. & ñ docum̃ta quȩrunt᷑. Nũꝗd ut aliquid agat est flectendus
ipso siue de operib suis quanta facies pulchrȩ acsplendidȩ dictionis oborit
ei qͥ potest. quantũ potest laudare. quẽ nemo c̃uenient̃ laudat. Nemo quomͦ¬
cumꝙͣ laudat: & sin colatur aut cũ illo ł &iã p̃illo colant᷑ idola. siue de¬
monia siue quȩ cũq creatura quantũ hoc malũ sit. atq ut ab hoc malo auer¬
tantur homines debet utiꝙ grandit̃ dici Sũmissedictionis exẽplũ :
apd̃ apłm paulũ ut planius aliquid cõmemorẽ. ubiait. Dicitem̃. sublege uo¬
lent eẽ lege non legstis: Scriptũ ÷ eniqd abrahã duosfilioshabut ianũ de
ancilla & unu delibera. Sedille quide qͥde ancilla scadm̃ carnẽnatꝰ:. Ruiaut de

Expanded text:
hîc ornamenta, et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est flectendus hîc ornamenta, et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est flectendus ipso sive de operibus suis, quanta facies pulchrae et splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest, laudare quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocunque non laudat. At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemorem ubi ait: Dicite mihi sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit: unum de ancill
Abbreviated transcription (Latin):
ł longissimis ł breuissimis magna s̃. nisi forte qr calixaque frigide resminima
atq uilissima ÷ dõminimũ aliꝗdatq uilissimũ dñsait qđ eu qͥ dederit disci¬
pło esꝰ ñꝑdet mercedẽ suã. Aut uͦ qđo iste doctor in eccła facit in de sermonẽ paruũ
aliꝗd debet existimare sedicere. & idõ ñtẽperate ñgrandit̃. sed sumisse sib ẽẽ dicen¬
nũ pectora admiscđiȩ opera facienda sp̃e cȩlestis mercedes accenderit: Et tam̃ cũ
sumissẽ cũ aliquid docetur. Temperate cũ aliquid uituperat᷑ siue laudatur. Cũ
uͦ aliꝗd agendũ ÷. & ad eos loquim᷑ qͥ hoc agere debent. nec tam̃ uolunt. tunc
ea quȩ magna st̃ dicenda s̃ grandit̃. & ad flectendos animos c̃gruent̃. Et
qđ idõ ñdiscitur: aut qͥ docet unitatẽ trinitatis. debet nisi sũmissa disputaci¬
one agere. ut res addinoscendũ difficilis. quantũdatur possit intelligi: Nũꝗd

Expanded text:
vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicennum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis accenderet? CAPUT XIX.--submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere dea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et quid ideo non dicitur? Aut qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputaone agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum dator possit intelligi? Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
damini : sed uos iniꝗtatẽ facitis & fraudatis. & hoc fr̃s. Annescitis qr iniuistireg¬
nũ d̃ ñ hereditabt᷑ : Id ̃ qđ sic indignat᷑ a płs sic corripit. sic expbrat sic in¬
crepat sic minatur : ꝗd ÷ qd suianims ad festũ tã crebra & asperauocis mu¬
tacione testat᷑ : d÷ postremo qd̾ dereb minimis tã grandit̃ dicit. tantũ¬
ne de illo negotia scłaria meruert̃ : Absit. Sedhoc facit ꝓpt̃iustitiam
caritatẽ. pietitẽ. quȩ nulli sobria m̃te dubitante &iã inreb qualibet pariulis magna
sticosiudices agere deberent. recte ammoneremꝰ utagerent tanquã parua sumissẽ.
Cũuͦ de illius iuiridisseramꝰ eloquio quẽ uolumꝰ earũrerũ ẽẽdoc torẽ qͥb liberamꝰ ab
et̃nismał. atꝙ ad et̾na ꝑuenimꝰ bona ubicũꝙ agantur hȩc siue apđ pͦpłm siue
apud pͥuatim. siue adunũ siue ad plures. siue adamicos. siue ad inimicos suit in ꝑ¬
petua dictione siue inconlocutione siue intractatib: siue in libris. siue in eplis

Expanded text:
fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna o suis apud ecclesiasticos judices agere deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis
Abbreviated transcription (Latin):
currer e numerose. Sanehunc elocutionis ornatũ qͥ numerosis sit clausulis
de eẽfatendũ est auctorib nrĩs qđ utrũ ꝑ int̃ ptesfac tũ sit. anqd magis ar¬
bitror c̃sulto ill hec plausibilia deuitauerint ad firmare ñ audeo qm̃ me

Expanded text:
currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sentientes. Et aliquantõ post in hoc ipsũ inquid ꝑseuerantes reddite om̃ib debita
Cuitributũ tributũ. Cui uetigal uetigal. cuitimorẽ timorẽ. cui honorẽ honorẽ.
Quȩ m̃bratim fusa. clauduntur &am ipsa circuitu quẽ duomenbra c̃texunt.
Neminiquicquã debeatis. nisi ut inuicẽ diligatis. & pꝰ paululũ. Nex p̃cessit inquid
dies aũt ad ꝓpinquauit. abiciamꝰ itaꝙ opera tenebrars. & induamꝰ nos arma
lucis. sic̃ indie honeste ambulemt. Non in cõmessationib &hebrietatib ñ incubi¬
lib & inpudiciis. Non inc̃tentione & emulatione. sed induite dñm iħ mxp̃m.¬
& carins ꝓuidentiã nẽ in c̃cupiscentũ sfeceritis sine dubio aures clausula nume¬
rosiore mulceret. sed grauior int̃pr̃es &iam ordinẽ maluit tenere ũbor ua
ista doc tiores. Alihi tam̃ ꝗđ nob̾ eodẽ ũboꝵ ordine int̾ p̃tatũ est. nec ibuidet᷑

Expanded text:
consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite omnibus debita: consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et post paululum: Nox praecessit, inquit, dies autem appropinquum sibi illud occurrit: «Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et emulatione; sed induite Dominum Iesu carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur
Abbreviated transcription (Latin):
scam dõ placentẽ. & totusfere ipsius ex hortacionis locus tẽperatũ ht̃ loquuti¬
conis genꝰ ubrilla pulchriora st̃ ubippria ꝓpriis tanquã debita reddita decent̃
excurrunt. Sicuti ÷ Habentes dona diũsa scđm grãm quȩdata ÷ nob̃. siue
ꝓphetiã scđm regulã fidei. siue ministeriũ inminis trando. siue qͥdocet in dol¬
dine. qͥmiseret᷑ in hilaritate. Dilectio sine simulatione. odio habentes malũ ad¬
herentes bono. caritatẽ frat̾nitatis inuicẽ diligentes. Honore mutuo p̃ueni¬
entes. studio ñ pigri. Spu feruentes dño seruientes. Spe gaudentes intribula¬
tione patientes. Orationi instantes. necessariis scoꝵ cõmuni cantes hospitali
tatẽ sec tantes. Benedicite ꝑsequentesuos. benedicite & nolite maledicere.
Gaudere cũ gaudentib flere cũflentib Id ipsũ inuicẽ sentientes. Et quã pulchre
ista omĩa sic effusa bimenbr circuitu t̃minant᷑. Non alta sapientes. sed humilib

Expanded text:
sanctam, Deo placentem. Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam debita reddita decenter excurrunt, sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; sive minis miseretur, in hilaritate. Dilectio sine simulatione; odio habentes malum, adhaerentes bono: charitate fraternitatis invicem diligentes, honore mutuo praevenientes, studio non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, orationi instantos; benedicite, et nolite maledicere. Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus: idipsum invicem sentientes . Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur, Non alta sapientes, sed humilibus
Abbreviated transcription (Latin):
agere & nonagere qđ sciunt. Qius aut̃ dixerit eos agere debere
qđ nescrunt: Et idõ flectere necessitatis ñ ẽ. quia ñ sẽꝑ opus est.
si tantũ docenti ł & iã delectanti c̃sentit auditor. Idõ aut̃ uictoriae ẽ.
quia sieri potest ut & doceat᷑ &x delectet᷑ & ñ assentiat᷑. Quid̃ aut illa
duo ꝑdert̃ sidesit hoc t̃ cũ : Sed neq delectari necessitatꝰ ẽ. Qđo qdẽ
cu dicendo uera monstrant᷑. qđ adofficiũ docendi ꝑtin&. ñ eloquio

Expanded text:
agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit auditor. Ideo autem victoriae est flectere, quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium doce
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ dicat ut faciat. Sic̃ ẽ aut̃ ut teneat᷑ ad audiendũ
delectandus auditor. ita flectendus ut mourat᷑ ad agen¬
dũ.
Et sic̃ delectat᷑ si suauit̃ loquaris. ita flectit᷑ siam& qđ polliceris ti¬
meat qđ minaris oderit qđ arguf. qđ cõm̃das amplectat᷑ qđ dolen¬
dũ en aggeras doleat. cumqiđ la&andũ p̃dicas gaudeat muises rat
Eoꝵ quos nuse randos ante oculos dicendo constitius. fugiat eos quos
cauendos terrendo ꝓ ponis. & quic quđ aliud grandi eloquentia fieri
potest. ad cõ mouendos animos auditorũ. ñ qiđ agendũ sit ut seiant.
sut agant qđ agendũ. eẽ iãseiunt. Si aũt adhuc nesciunt pͥusutiq
docendis quã mouendi. Et fortasse reb ipsis cognitis iamoue
cũ opus ẽ. faciendũ est. Tunc aũt̃ opus ẽ: qđo cũscierint quđ agendũ
sit nagunt. Acꝑ hoc docere necessitatis ẽ: Possunt enĩ homines et

Expanded text:
quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et fcum opus est, faciendum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ amare ñ uerba. Qiđ enĩ ꝓdest clauis aurea siaperire qđ uolum
ñ potest : Aut qiđ obẽst lignea sih  potest. qđo ihil quorimꝰ nisi
tudinẽ uescentes atq dicentes. ꝓpt̃ fastidia plurimorũ &iã ipsa
ĩdicit itadicere debere eloquentẽ ut doceat. ut delec¬
t& ut flertat. Deinde addi : docere nrcessitatis. ẽ Delectare
suauitatis̃ ẽ: Flectere uictoriae. Horũ triũ qđ pͥmolo co
positũ ẽ hocẽ docendi necessitaꝰ inreb ẽ c̃stituta quas dm̃s
quã diu ñ intellegit᷑. ñdũ se existimꝰ& dixisse qđ uult ei
quẽ uuldocere. Quia & sidixit qđ ipse intellegit ñdũ illi
dixisse putandus ẽ. a quo intellectꝰ ñ ẽ. Siuͦ intellectꝰ . ẽ. quo¬
cũq modo dixerit dixit. Qđ si &iã delectare uult eũ cuidi¬¬
cit aut flectere ñ quocũq modo dixerit faci&. sed int̃ ẽ.

Expanded text:
uerum amare, non uerba. Quid enim prodest clauis aurea, si aperire quod uolumus uerum amare, non uerba. Quid enim prodest clauis aurea, si aperire quod uolumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest, quando nihil querimus nisi tudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa dixit, ita debere eloquentem loqui, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectare suavitatis, et flectere victoriae. Horum trium quod primo loco positum est, hoc est docendi necessitas, in rebus est constituta quas dicimus; ndum se existimet dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit. Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest