comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed corruptiones eiꝰ & pondufoderunt Non itaq
nullũ corpus sed in corruptũ & celerrimũ corpus uoluit
habere. sed putant nullũ corpus eẽ sitale fuerit. quia
tale aliquid esse animã putant. Quod at̾ abstiuentia
quidam & laboribus quasi ꝑsequi uidentur corpora
sua. qui hoc recte faciunt non id agunt ut ñ habeant
corpus. sedut habeant sub iugatũ & paratũ adopera necessaria:
Libidines enĩ male utentes corpore. idẽ consuetudines &
inclinationes anime ad fruendũ inferioribus. per ipsius cor¬
poris laboriosam miliciã quandam extinguere. ad fectant:
Nam non se interimunt. & curã sua ualitudines gerunt.
Qui aut ꝑ uerse idagunt. quasi naturaliter: in imico suo
corpori bellũ in ger̃: In quo fallit eos quod legunt. caro con
aduersantur. Dictumẽ enĩ hoc propt᷑ indomitã carnalẽ
consuetudinẽ. aduersus quã sp̃s coneupiscit. non ut intẽ¬

Expanded text:
sed corruptiones ejus et pondus oderunt. Non itaque sed corruptiones ejus et pondus oderunt. Non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum corpus volunt habere: sed putant nullum corpus esse si tale fuerit, quia tale aliquid esse animam putant. Quod autem continentia quadam et laboribus quasi persequi videntur corpora sua; qui hoc recte faciunt, non id agunt ut non habeant corpus, sed ut habeant subjugatum et paratum ad opera necessaria. Libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines et inclinationes animae ad fruendum inferioribus, per ipsius corporis laboriosam quamdam militiam exstinguere affectant. Nam non se interimunt, sed curam suae valetudinis gerunt. 25. Qui autem perverse id agunt, quasi naturaliter inimico suo corpori bellum ingerunt. In quo fallit eos quod legunt: Caro conc sibi invicem adversantur . Dictum est enim hoc propter indomitam carnalem consuetudinem, adversus quam spiritus concupiscit; non ut inte
Abbreviated transcription (Latin):
uni proprie debetur dõ. Talis aut̃ suidilectio. melius odiũ
uocatur: Iniquũ est enim quia uult sibi seruire quod infra se:
est. Cum ipse superiori seruire nolit. Rectissime qr edictã ẽ.
Qui autem diligit iniquitait᷑. odit anima suam Et ideo fit
infirmus animus . & de mortali corpore eruciatur: Necesse
est enim ut illud diligat. & eius corruptione praegrauetur
Inmortalitas enĩ & incorruptio corporis. desanitate a¬
nimi existit: Sanitas aut animit᷑ firmissime in haerere
otiori. hoc ẽ in commutabili dõ Cũ uero &ian
sibi naturaliter paressunt. hocẽ hominibus dominari
adfectat. intolerabilis omnino suꝑbia est. Nemo ergo
sẽ odit. Ethinc quidem nulla cũ aliqua secta questio fuit.
sed neq corpus suum quisquã odit. Uerũ est enĩ quod
ait a postolus. Nemo umquã carne suam odio habuit.
Et quod non nulli dicunt malle se esse oͥmnino sine
torpore. omnino falluntur. Nonenim corpussuum

Expanded text:
uni proprie debetur deo. talis autem sui dilectio melius odium uni proprie debetur deo. talis autem sui dilectio melius odium uocatur. inimicum est enim, quia uult sibi seruire quod infra se est, cum ipse superiori seruire nolit, rectissimeque dictum est: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam, et ideo fit infirmus animus et de mortali corpore cruciatur; necesse est enim, ut illud diligat et eius corruptione praegrauetur. immortalitas enim et incorruptio corporis de sanitate animi exsistit, sanitas autem animi est firmissime inhaerere potiori, hoc est incommutabili deo. cum uero etiam eis qui sibi naturaliter pares sunt, hoc est hominibus, dominari affectat, intolerabilis omnino superbia est. Nemo ergo se odit. et hinc quidem nulla cum aliqua secta quaestio fuit. sed neque corpus suum quisquam odit. uerum est enim quod ait apostolus: nemo umquam carnem suam odio habuit. et quocorpore, omnino falluntur: non enim corpus suum,
Abbreviated transcription (Latin):
tra patitur cuius diriuatione minuatur. Non aut̃ om̃a quib
utendũ est diligenda sunt. sȩdea sola quae aut nobiscũ sociȩta¬
te quadã referuntur indm̃ sicut ẽ homo uel angelus. aut ad nos
relata beneficio dĩ ꝑnos indigent. sicutiẽ corpus Nam utiq
martyres non dilex er̃ scelus ꝑ sequentiũ se: quo tamen usisunt
Vnũ quod supra nosẽ. Alterũ quod nossumus: Tertiũ quod
iuxta nos est. Quartum quod in fra nos est: Desecundo. et
quarto nulla precepta danda erent. Quantũ libet cñi homo
excedat aueritate. remanet illi dilectio sui & dilectio cor
poris sui Fugax enĩ aninus ab in commutabili lumine
omniũ regnatore idagit ut ipse sibi regnit & corpori suo
Etidõ non potest nisi et se & corpus suũ dilgere Aagnum
autem aliquid adeptũ se putat si& iam socus id est aliis
hominibus dominari potuerit. Inẽ enim uicioso animo
d magis appetere & sibi tãquã debitũ usndicare quod

Expanded text:
tra patitur, cujus derivatione minuatur. Non autem omnia quibus tra patitur, cujus derivatione minuatur. Non autem omnia quibus utendum est, diligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicuti est homo vel angelus; aut ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, sicuti est corpus. Nam utique martyres non dilexerunt scelus persequentium se; quo tamen usi sunt unum quod supra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod juxta nos est, quartum quod infra nos est; de secundo et quarto nulla praecepta danda erant. Quantumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio sui et dilectio corporis sui. fugax enim animus ab incommutabili lumine omnium regnatore id agit, ut ipse sibi regnet et corpori suo, et ideo non potest nisi et se et corpus suum diligere. magnum autem aliquid adeptum se putat, si etiam sociis, id est aliis hominibus dominari potuerit. inest enim uitioso animo id magis appetere et sibi tamquam debitum uindicare, quod
Abbreviated transcription (Latin):
propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis ẽ. non sut cen¬
seat alus homo sietiã ipsũ propter dm̃ diligis. haec enĩ regula
dilectionis diuinitus constituta est: Diliges inquitđ proximũ tuũ.
sicut te ipsum. Dm̃ uero extoto corde. ex tota anima exto¬
ta mente. Ut om̃s cogitationes tuas et omne uitam & omnẽ
intellectũ in illũ conferas. aquo habes ea ipsa quae confers.
Cum autem ait toto corde tota anima. tota mente.
nullam uitȩ nr̃t partem reliquit que uacare debeat.
et quasi locũ dare ut alia re uelit frur Sed quic quid
aliud diligendum uenerit inanimo. illuc rapiatur quo
totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte
diligit ꝓximum. hoc cũ eo debet agere. ut etiã ipse
toto corde. tota anima. tota mente cdiligat dm̃o. Sic eni
eum diliges tam qua se ipsũ totã dilectionẽ sui & illius
refert in illam dilectionẽ dĩ. que nullum a se riuulũ duci ex¬

Expanded text:
propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenpropter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, proximum tuum sicut teipsum; Deum vero ex toto corde, et ex tota anima et ex tota mente ; ut omnes cogitationes tuas et omnem vitam et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit, quae vacare debeat et quasi locum dare ut alia re velit frui; sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur, quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte proximum diligit, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat Deum. Sic enim eum diligens tanquam seipsum, totam dilectionem srefert in illam dilectionem Dei quae nullum a se rivulum duci ex
Abbreviated transcription (Latin):
se fruimur eo si propter aliud. utimureo. Uidetur autem
mihi propter. d liud diligendus Quod enim propter se dili¬
tendũ est : In eo constituitur beata uita. cuiu̾s etiam¬
sinondũ res. ta men spes eius nos hoc tempore consolatur.
Mrdicstus autem. qui spem suam ponit in hominte
Sed nec se ipso quis quã frui debet siliquide aduertas
quia nec se ipsũ debet propter sẽ ipsum diligere
sed propter illum quo fruendumẽ. Tunc ẽ quip pe
obtimum homo cum tota uita sua pergit in in commu¬
tabilem uitã. et toto affectu in haeret illi Si autẽ se ꝓropt̃
se diligit non se refert addm̃: sed ad seipsum conuersus non
adincommutabile aliquid conuertitur. Et propterea iam cũ
de fectu aliquo se fruitur: Quia melior est cum totus haeret
atq constringitur in commutabili bono. quam cũ inde uel adse
relaxatur Siergo te ipsum non propitrte debes diligere. sed

Expanded text:
se, fruimur eo; si propter aliud, utimur eo. Videtur autem se, fruimur eo; si propter aliud, utimur eo. Videtur autem mihi propter aliud diligendus. Quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur vita beata; cujus etiamsi nondum res, tamen spes ejus nos hoc tempore consolatur. Maledictus autem qui spem suam ponit in homine . 21. Sed nec seipso quisquam frui debet, si liquido advertas; quia nec seipsum debet propter seipsum diligere, sed propter illum quo fruendum est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur. Et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
incipit configurari ueritateͥ in grauiorem mortem morte
corporis trabitur. neque ad commutationẽ calestis habitudi¬
atque ita se rem habere csedendum ẽ. neque a nimũ neque
corpus humanum omnimodum in teritum pati. sed impios
resurgere ad poenas in estimabiles. pios autẽ ad uitã e terna:
est. quas xternas atq in commutabiles cominemorauimus.
Ceteris autem utendũ est. ut ad illarũ perfruitionem perueni¬
re possimus. Nos itaq qui fruimur & utimur aliis rebus.
Res aliquȩ sumus. Magna enĩ quaedã resest. homo factu
adimaginem & similitudinem dĩ. Non inquantũ morcali
corpore includitur. sed in quantum bestias rationalis animȩ
honore prȩcedit. Itaqut magna questioẽ utrũ fruise homines
debeant: anuti. Anutrum qͦ Preceptumẽ enĩ nobis. ut
diligamus inuicem: Sed queritur utrum propter se homo
ab homine diligendus sit. an propt᷑ aliud. Sienĩ propter

Expanded text:
incipit configurari veritati, in graviorem mortem morte incipit configurari veritati, in graviorem mortem morte corporis trahitur; neque ad commutationem coelestis habitudiatque ita se rem habere credendum est, neque animum, neque corpus humanum omnimodum interitum pati; sed impios resurgere ad poenas inaestimabiles, pios autem ad vitam aeternam.est, quas aeternas atque incommutabiles commemoravimus; caeteris autem utendum est, ut ad illarum perfructionem pervenire possimus. Nos itaque qui fruimur et utimur aliis rebus, res aliquae sumus. Magna enim quaedam res est homo, factus ad imaginem et similitudinem Dei, non in quantum mortali corpore includitur, sed in quantum bestias rationalis animae honore praecedit. Itaque magna quaestio est utrum frui se homines debeant, an uti, an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem; sed quaeritur utrum propter se homo ab homine diligendus sit, an propter aliud. Si enim propter
Abbreviated transcription (Latin):
quis aũt crederet seque abhis correctus auerteret.
in eiusdem ecclesie gremio constitutus. cadem fidt at¬
que cor rectione sanaretur Quis quis enim non credit
dimitti sibi posse peccata sit deterior desptrando: quasi
nibil illi melius qũa malum esse remaneat ubi defructu sue
mor sest uita prioris morum que relicto quae fit peniten¬
do: sic etiã corporis mors est animationis pristine resolu¬
no: e teromodo animus post panitentiam qua priores
mores perditos interimit refurmatur inmeluis sceta
corpꝰ post istam mortem quam uinculo pecciti omnes
debemus. eredendum & sperandum ẽ resurrectionis tem¬
pore in melius commutari. ut non caro & sanguis regnũ¬
çxelorũ possideant quod fieri non potest: Sed corruptibile
hoc induat incorruptionẽ. et mortale hoc induat in mortal¬
tatem. Nullam que faciens molestiam. quia nullam patietur
indigentiã. ab eata perfecta qr anima cum summa quie te

Expanded text:
quis autem crederet, seque ab his correctus averteret, quis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in ejusdem Ecclesiae gremio constitutus, eadem fide atque correctione sanaretur. Quisquis enim non credit dimitti sibi posse peccata, fit deterior desperando, quasi nihil illi melius quam malum esse remaneat, ubi de fructu suae mors est, vitae prioris morumque relictio, quae fit poenitendo; sic etiam corporis mors est animationis pristinae resolutio: et quomodo animus post poenitentiam, qua priores mores perditos interemit, reformatur in melius; sic etiam corpus post istam mortem, quam vinculo peccati omnes debemus, credendum et sperandum est resurrectionis tempore in melius commutari, ut non caro et sanguis regnuDei possideant, quod fieri non potest; sed corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , nullamque faciens molestiam, quia nullam patietur indigentiam, a beata perfectaque anima cum summa quiete v
Abbreviated transcription (Latin):
et dona. unicuique propria ad instructionẽ etclesie suȩ.
ut id qđ oftendit eẽ faciendũ non solũ sine murmure sed
multis membris diuersa officia gerentibus nodo unitatis &
caritatis. tam quam sanitatis astringit Exercet aut᷑ hoc
ore et purgat medicinalib quibusdam molestiis.u
crutam de hoc scło in eternũ sibi copulet coniugem ecclesiam
non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi.¬
Porro qm̃ inuia sumus: nec uia ista locorũ est sed affectuum.
quã inter cludebat quasi septa quedam spinosa pre teriorum
malicia peecatorũ. Quid liberalius et misericordius facere potuit
qui se ipsum nobis qua rediremus substernere uoluit. nisi ut
omnia donaret peccata conuersis. & grauiter fixa in¬
soluta essent & in caelo. quȩ ligaret interra ligata essent
et incelo. Scilicct ut quisquis inacclesia cius dimitti
sibi peccata non erederet non ei dimitterentur. quis¬

Expanded text:
et dona unicuique propria ad instructionem Ecclesiae suae, et dona unicuique propria ad instructionem Ecclesiae suae, ut id quod ostendit esse faciendum, non solum sine murmure, sed multis membris diversa officia gerentibus , nodo unitatis et charitatis tanquam sanitatis astringit. Exercet autem hoc tempore et purgat medicinalibus quibusdam molestiis, ut erutam de hoc saeculo, in aeternum sibi copulet conjugem Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodiPorro quoniam in via sumus, nec via ista locorum est, sed affectuum, quam intercludebat, quasi septa quaedam spinosa, praeteritorum malitia peccatorum; quid liberalius et misericordius facere potuit, qui seipsum nobis, qua rediremus, substernere voluit, nisi ut omnia donaret peccata conversis, et graviter fixa insoluta essent in coelo; quae ligaret in terra, ligata essent et in coelo : scilicet ut quisquis in Ecclesia ejus dimitti sibi peccata non crederet, non ei dimitterentur; quis
Abbreviated transcription (Latin):
les. morte mortuos liberauit. Multa quoq alia diligenti¬
us considerantibus. quos in stituti operis peragendi neces¬
sitas non rapit. Uel a contrariis. uel afimilibus medicint
tuis resurrectione & in celũ ascensio. magna spe fulcit
ostrã fidem: Multũ enĩ ostendit qua uoluntaria
nobis animã posuerit. qui eam sic habuit resun mere.
Quanta ergo se fiducia spes credentium consolatur.
Considerans quantus quanta pro nondũ eredentibus pas¬
sussit . Cum uero iudex uiuorũ atq mortuoru expee¬
tatiir ecaelo. magnũ timore incutit neglegentibus. ut se
addiligentia conuestant. eumque magis bene agendo
erent. quã male agendo formident: Quibus aute
uerbis dici. aut qua cogitatione capi potest premium. qđ
ille infine daturus ẽ quando ad consolationẽ huius itintris
despũ suo tantũ dedit. quo in aduersis uitę huius fiduciam
caritatem qre tantam eius. quem nondũ uidemus ha bemus.

Expanded text:
les, morte mortuos liberavit. Multa quoque alia diligentiles, morte mortuos liberavit. Multa quoque alia diligentius considerantibus quos instituti operis peragendi necessitas non rapit, vel a contrariis, vel a similibus medicinae tuis resurrectio, et in coelum ascensio, magna spe fulcit fidem nostram. Multum enim ostendit quam voluntarie pro nobis animam posuerit, qui eam sic habuit in potestate resumere. Quanta ergo se fiducia spes credentium consolatur, considerans quantus quanta pro nondum credentibus passus sit? Cum vero judex vivorum atque mortuorum exspectatur e coelo, magnum timorem incutit negligentibus, ut se ad diligentiam convertant, eumque magis bene agendo desiderent, quam male agendo formident. Quibus autem verbis dici, aut qua cogitatione capi potest praemium, quod ille in fine daturus est; quando ad consolationem hujus itineris de Spiritu suo tantum dedit, quo in adversis vitae hujus fiduciam charitatemque tantam ejus, quem nondum videmus, habeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
non eandem membris omnibus. sed similem similibus coaptat.
Sic sapientia dĩ hominem curans. se ipsam exibuit. ad sanandã
ipsa medicus. ipsa medicina. Quia ergo persuperbiã homo
lapsusẽ. Humilitatem adhibuit ad sanandum: Serpentis
sapientia decepti sumus. Diͣ stultitia liberamur. Quem admo¬
dũ aut᷑ illa sapientia uocabatur. Erat aut stultitia
contemnentibus dĩ. Sic ista quã uocatus stutia sapien¬
tia ẽ uicentib diabolum: Nos inmor talitate male usisumul
ut moreremur: Xp̃s mortalitate bene ususẽ. ut uiuere¬
mus. Corrupto animo femine ingressus e morbus. In¬
tegro corpore femine ꝓcessit salus Ad eadẽ contrari¬
a pertinet. quod etiam txemplo uistutũ tius uitia
nr̃a. curantur: Iam uero similia quasi ligamenta men¬
bris. et uulneribus nr̃is adbibita illa sunt. Quod ꝑfeminã
deceptos. per femina natus homo homines. mortalis morta¬

Expanded text:
non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapientia dei hominem curans se ipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medicina. quia ergo per superbiam homo lapsus est, humilitatem adhibuit ad sanandum. serpentis sapientia decepti sumus, dei stultitia liberamur. quemadmodum autem illa sapientia uocabatur, erat autem stultitia contemnentibus deum, sic ista quae uocatur stultitia sapientia est uincentibus diabolum. nos immortalitate male usi sumus, ut moreremur, Christus mortalitate bene usus est, ut uiueremus. corrupto animo feminae ingressus est morbus, integro corpore feminae processit salus. ad eadem contraria pertnostra curantur. Jamvero similia quasi ligamenta membris et vulneribus nostris adhibita, illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus, homo homines, mortalis morta
Abbreviated transcription (Latin):
loquutio uocatur. nec tamen in eundem sonum cogitatio nr̃a con¬
uestitur. sed aput se manens in tegra formã uocis quase insinu¬
& auribus sine aliqua labe sue mutationis a sumit. Ita uerbum
dĩ non commutatũ caro tamen factũ ost ut habitaret in nobis.
Sicut aut̃ curatio uia est adsanitatem. sic ista turatio pectatores sanan¬
dos refitiendosque suscipit. Et quem admodũ mediti cum alligant
nulnera non in composite sed apte id faciunt ut uinculi utilitatem
quaedam pulchritudo &iam consequatur. Sic medicina sapientiae
per hominis susceptionem nris est accommodata uulneribus. de
busdam contrariis curans. & dequibusdã similibus. Sicu
etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedã contra¬
ria. sicut frigidum calido. uel humido sic cum. Uelsi: ꝗd aliud
eius modi. adhibet etiã quedam similia. ficut linteolõ uel rotundo
uulnera rotundum uel oblongum oblongo ligaturam que ipsam

Expanded text:
locutio uocatur, nec tamen in eundem sonum cogitatio nostra conlocutio uocatur, nec tamen in eundem sonum cogitatio nostra conuertitur, sed apud se manens integra formam uocis, qua se insinuet auribus, sine aliqua labe suae mutationis assumit: ita uerbum dei non commutatum caro tamen factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio uia est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam contraria, sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ non poterat mundas per sapientiã cognoscere dm̃. placu
dõ perstultitiã predicationis saluos facere eredentes:
Non ergo per locorũ spatia ueniendo: sed incarne mortali mortalib
apparendo. uenisse ad nos dicitur. Illuc ergo uenit ubi erat. quia
in hoc mundo erat. & mundus per eam factusest sed qm̃ cu¬
piditate fruendi pro ipso creatore ereatura homines configurati
huic mundo & mundi nomine congruentissime uocati non eam
cognouerunt: Propterea dix̃ euangelista. Et mundus eam non
cognouit. Itaque insapientia dĩ non poterat mundus persapien
ognoscere dm̃. Cur ergo uenit cũ hic esset. nis quia pla
dõ perstultitiã predicationis saluos facere credentes: Quomodo
uenit. nisi quod uerbum caro factũ est & habitauit in nobis.
Sicuti cũ loquimur: ut id quod animo gerimus inaudientis animũ
per aures carneas in labatur. fit sonus uerbũ quod corde gestamus &

Expanded text:
dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere deum, placuit dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere deum, placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes. non igitur per locorum spatia ueniendo, sed in carne mortali mortalibus apparendo uenisse ad nos diin hoc mundo erat, et mundus per eam factus est. Sed quoniam cupiditate fruendi pro ipso Creatore creatura, homines configurati huic mundo, et mundi nomine congruentissime vocati, non eam cognoverunt, propterea dixit Evangelista: Et mundus eum non cognouit. itaque in sapientia dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere deum. cur ergo uenit, cam hic esset, nisi quia placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes? Quomodo uenit, nisi quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis? sicuti cum loquimur, ut id quod animo gerimus in audientis animum per aures carneas inlabatur, fit sonus uerbum, quod corde gestamus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. quasi ambulationẽ quandam. & quasi nauigationẽ ad patriam
esse arbitremur Non cnĩ ad eum qui ubͥq prȩfensẽ locis mouem᷑.
uentia tantae etiam in firmitati nostre coñgruere
retur & uiuendi nobis preberet exemplum: non aliter quã
in homine. quoniam & nos homines sumus Sed quia nos
cũ ad illam uenimus sapienter facimus. ipsa cũ ad nos ue
nit. ab hominibus superbis. qua si stulte fecisse putata ẽ. Et
qm̃ nos cũ ad illam uenimus conualescimus. ipsa cum ad nos
uenit. quasi infirma existimata est Sed quod stultum est
dĩ sapientius ẽ. homanibus. & quod infirmũ ẽ dĩ. fortrus ẽ homi
nibus Cũ ergo ipsa sit patria. uiam se quoq nobis fecit ad pa¬
triam . Et cũ fano & puro interiori oculo ubiq sit presens.
eorũ qui oculum illum in firmum inmundumq: habent. oculis
enam carneis apparere dignata. est. Quia enĩ insapientia

Expanded text:
tionem quasi ambulationem quamdam, et quasi navigationem ad patriam tionem quasi ambulationem quamdam, et quasi navigationem ad patriam esse arbitremur. Non enim ad eum qui ubique praesens est, locis movemur, Sapientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur, et vivendi nobis praeberet exemplum, non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. Sed quia nos cum ad illam venimus, sapinit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. et quoniam nos, cum ad illam uenimus, conualescimus, ipsa, cum ad nos uenit, quasi infirma existimata est. sed quod stultum est dei, sapientius est quam homines, quod infirmum est dei, fortius est quam homines. cum ergo ipsa sit patria, uiam quoque se nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent oculis etiam carneis apparere dignata est. quia enim in sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
uident nec uspuam nisi supra suã naturã uident: quando¬
unde scis in commutabiliter sapientem uitã mutabili esse prȩ ferendam:
idipsum enĩ quod in terrogat. unde sciam. omnib ad contem plandum
cõ muniter atq. in commutabiliter presto est. Et hoc qui non uidet. ita ẽ
quasi cȩcus in solr cui nihil prodest ipsis locis oculorũ eius tam clarȩ ac
prȩsentis lucis fulgor infusus: qui aut̃ uidet & refugit. consuetudine
ũbrarũ carnaliũ. in ualidã mentis aciẽ gerit: prauorũ igitur morũ
quasi contrariis flatibus ab ipsa patria reꝑcutiuntur homines posteriora
atq. inferiora fectan tes. qua illud quod esse melius atque pres¬
quae in commutabiliter uiuit : et in ea trinitas ds̃ auctor et conditor
uniuersitatis. reb: quas condidit consulat: purgandus ẽ animus. ut et
ꝑspicere illam lucem ualeat. et inherere per spectȩ: Quã purga¬

Expanded text:
vident, nec uspiam nisi supra suam naturam vident, quandovident, nec uspiam nisi supra suam naturam vident, quandoUnde scis incommutabiliter sapientem vitam mutabili esse praeferendam? Idipsum enim quod interrogat, unde sciam, omnibus ad contemplandum communiter atque incommutabiliter praesto est. Et hoc qui non videt, ita est quasi caecus in sole, cui nihil prodest ipsis locis oculorum ejus tam clarae ac praesentis lucis fulgor infusus. Qui autem videt et refugit, consuetudine umbrarum carnalium invalidam mentis aciem gerit. Pravorum igitur morum quasi contrariis flatibus ab ipsa patria repercutiuntur homines; posteriora atque inferiora sectantes, quam illud quod esse melius atque praesquae incommutabiliter vivit, et in ea Trinitas Deus, auctor et conditor universitatis, rebus quas condidit consulat; purgandus est animus, ut et perspicere illam lucem valeat, et inhaerere perspectae. Quam purga
Abbreviated transcription (Latin):
esse ipsam. aluid uitam quauegetatur intellegunt : eamq illi moli q
abilla uegrtatur & anima dignitate in comparibili praefert̃. Peinde
ipsam uitam pergunt inspicere. etsi eam sine sinsu urgetatam inuene rint
qualis ẽ arborum: p̃re ponunt ei sentientẽ. qualis ẽ pecorũ: et huic
rursus intellegentem. qualis ẽ hominũ: Quã eũ adhuc muta¬
bilem uiderint. etiã huic aliquã in commutabilem cogun¬
tur prȩponere illam scilicet uitam qu& non aliquando de¬
sipit. aliquando sapit. sede potius ipsa sa pientia: Sapiens
enĩ mens idest adepta sapientiã antequã adipisceretur
nonerat sapiens: At uero ipsa sapientia. nec fuit umquã
insi piens nec esse umquã potest Quã sinon uiderent.
nullomodo plena fiducia uita in commutabiliter sapientem
commutabili uitȩ ante ponerent: Ipsam quoq regulam
ueritatis qua illã clamant eẽ meliorẽ: in commutabilem

Expanded text:
esse ipsam, aliud vitam qua vegetatur intelligunt, eamque illi moli quae esse ipsam, aliud vitam qua vegetatur intelligunt, eamque illi moli quae ab illa vegetatur et animatur, dignitate incomparabili praeferunt. Deinde ipsam vitam pergunt inspicere, et si eam sine sensu vegetantem invenerint, qualis est arborum, praeponunt eis sentientem, qualis est pecorum; et huic rursus intelligentem, qualis est hominum. Quam cum adhuc mutabilem viderint, etiam huic aliquam incommutabilem coguntur praeponere, illam scilicet vitam quae non aliquando desipit, aliquando sapit, sed est potius ipsa Sapientia. Sapiens enim mens, id est, adepta sapientiam, antequam adipisceretur non erat sapiens; at vero ipsa Sapinsipiens, nec esse unquam potest: quam si non viderint, nullo modo plena fiducia vitam incommutabiliter sapientem commutabili vitae anteponerent. Ipsam quoque regulam veritatis, qua illam clamant esse meliorem, incommutabilem
Abbreviated transcription (Latin):
esse non putant. & potius multos aut in numerabiles &qualis ordinis. deos
& iam eos tam̃ ꝓut cinq aliquid corporis uidetur excellere. itasiguratos
animo tenent Illi aut̃ quiꝑ in tellegentiam ꝑgunt uidere quod ds̃ est
omnib eum naturis uisibilib et corporalib intellegibilib uero et spiritalib
omnib nuttabilib prȩferunt: Omnes tamen certatim proexcellentia dĩ di¬
micant. nec quisquã inureniri potest qui hoc dm̃ credat ẽẽ quo ẽ aliqđ melius
Itaq om̃s hoc dm̃ eẽ consentiunt: quod ceteris rebus omnibus ante ponunt:
Et qm̃ omnes quide dõ cogitant uiuum aliquid cogitant: illisoli possunt non
absurda et in digna existimarededõ qui uitam ipsam et quę cumq illis forma
occurrerit corporis eam uita uiuere uelnon uiuere statuunt: et iuuen¬
tem non uiuenti ante ponunt eamq ipsam uiuentem corporis for mam. quan¬

Expanded text:
esse non putant, et potius multos aut innumerabiles aequalis ordinis deos; esse non putant, et potius multos aut innumerabiles aequalis ordinis deos; etiam eos tamen prout cuique aliquid corporis videtur excellere, ita figuratos animo tenent. Illi autem qui per intelligentiam pergunt videre quod Deus est, omnibus eum naturis visibilibus et corporalibus, intelligibilibus etiam et spiritualibus, omnibus mutabilibus praeferunt. Omnes tamen certatim pro excellentia Dei dimicant; nec quisquam inveniri potest qui hoc Deum credat esse quo melius aliquid est. Itaque hoc omnes Deum consentiunt esse, quod caeteris rebus omnibEt quoniam omnes qui de Deo aliquid cogitant vivum aliquid cogitant, illi soli possunt non absurda et indigna exioccurrerit corporis, eam vita vivere vel non vivere statuunt, et viventem non viventi anteponunt; eamque ipsam viventem corporis formam, quan
Abbreviated transcription (Latin):
latinȩ linguȩ socios. cum aures eorum sonus iste tetigerit. mou&
ad cogitandam excellentissimã quandam inmortalemq naturam: Nam
cũ ille unus cogitator dȩorũ ds̃. abhisetiam qui alios suspicantur et uocant et
colunt deos siue in caelo siur interxa. ita cogitatur ut aliquid quonihil sit
melius nibilq sublimius illa cogitatio conetur attingere: Sane qm̃ di
uersis mouentur bonis. partin eis qua ad cor poris sensum. partim eis
quae ad animi intellegentiam pertinent: Illi qui deditisunt corporis
sensibus aut ipsum caelum aut quod incȩlo sul gentissimum uident.
aut ipsum mundum dm̃deorũ ẽẽ arbitrantur: Aut si extra mundũ
ire contendunt. aliquid lucidum imaginantur. idq uel insinitũ uelea for¬
ma qua obtuna uidetur inani suspitione constituunt. aut humani corporis
siguram cogitant : sic eam ceteris ante ponunt: Quod si unum dm̃ deorum

Expanded text:
latinae linguae socios, cum aures eorum sonus iste tetigerit, monet latinae linguae socios, cum aures eorum sonus iste tetigerit, monet ad cogitandam excellentissimam quandam immortalemque naturam. Nam cum ille unus cogitatur deorum deus, ab his etiam qui alios et suspicantur et uocant et colunt deos siue in caelo siue in terra ita cogitatur, ut aliquid quo nihil sit melius atque sublimius illa cogversis moventur bonis, partim eis quae ad corporis sensum, partim eis quae ad animi intelligentiam pertinent; illi qui dediti sunt corporis sensibus, aut ipsum coelum, aut quod in coelo fulgentissimum vident, aut ipsum mundum, Deum deorum esse arbitrantur: aut, si extra mundum ire contendunt, aliquid lucidum imaginantur, idque vel infinitum, vel ea forma quae optima videtur, inani suspicione constituunt, aut humani corporis figuram cogitant, si eam caeteris anteponunt. Quod si unum Deum deorum
Abbreviated transcription (Latin):
Et tria haec unũ omnia propter patr̃e. a qualia omnia propter filium
et soniumus aliquid dignum dõ : immo uero. iuhil me aliud qua dicere
uoluisse sentio Si autem dixi: non hoc ẽ quod dicere uolui Hocun¬
de scio. nisi quia ds̃ in effabilis ẽ : quod autẽ ame dictũ est. si inesfabibe
esset. dictum non esset Ac ꝑhoc nr in effabilis quidem dicendus est s̃ qui a
et hoc cumdicitur: aliquid dicitur. & sit nescio qua pugna uerborum:
Qm̃si illud est ineffabile quod dici non potest: non est in effabile quod
uel ineffabile dicipotest: Quȩ pugna uerborum. silentio cauenda po¬
tiusquã uoce pacanda est Ettamends̃ cumde illo nihil digne dici
possit : ammisit humanȩ uocis obse quium. et uerbis nr̃is in laude sua
gaudere nos uoluit: Nam inde ẽ. & quod dicitur ds̃. Nonenimn reuera
instrepitu istarum duarum syllabarum ipse cognoscitur. sedtam̃ om̃s

Expanded text:
et tria haec unum omnia propter Patrem, aequalia omnia propter Filium, et tria haec unum omnia propter Patrem, aequalia omnia propter Filium, et sonuimus aliquid dignum Deo? Imo vero nihil me aliud quam dicere voluisse sentio: si autem dixi, non hoc est quod dicere volui. Hoc unde scio, nisi quia Deus ineffabilis est; quod autem a me dictum est, si ineffabile esset, dictum non esset? Ac per hoc ne ineffabilis quidem dicendus est Deus, quia et hoc cum dicitur, aliquid dicitur. Et fit nescio quae pugna verborum, quoniam si illud est ineffabile, quod dici non potest, non est ineffuel ineffabile dici potest. quae pugna uerborum silentio cauenda potius quam uoce pacanda est. et tamen deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanae uocis obsequia et uerbis nostris in laude sua gaudere nos uoluit. nam inde est et quod dicitur deus. non enim re uera in strepitu istarum duarum syllabarum ipse cognoscitur, sed tamen omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ad patriam qua fruendũ erat peruenire ualeremus. quod si amoenitas
itineris et ipsa gestatio uebiculorum nos delectaret. conuersi ad fruendum
his quibus uti debuimus. nollemus citouiam finire. & peruersa sua ui
mplicati aliena remur ar̃ patria cuius suauitas facer& beatos: si
in huius mortalitatis uita pere grinantes ad ño siredire in patriã uolumꝰ
ubi beati esse possimus. utendũ ẽ hoc mundo nonfruendum. ut inuisibilia
dĩ ꝑ ea quae facta sunt intellecta conspiciantur: hoc ẽ ut decor poralib
tẽporalibusq reb aeterna et sp̃italia capiamus Res igitur quib sruen
sitam̃ et causa Non enuim facile nomen quod tanta excellentiae con¬
uenide uiue niou ꝑot stinisi quod melius ita dicttur. trinrtas haet unus cds &
plena substantia: et simul omnes una substantia: Pater. nee fillaisionee¬
a cterniiis eadem in commutabilitas. eidem maiest as. eidem potestas:

Expanded text:
ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur, hoc est ut de corporalibus temporalibusque rebus aeterna et spiritalia capiamus. Res igitur, quibus fruesi tamen et causa. Non enim facile nomen, quod tantae excellentiae conveniat, inveniri potest, nisi quod melius ita dicitur Trinitas haec unus Deus, ex plena substantia et simul omnes una substantia. Pater tamen neaeternitas, eadem incommutabilitas, eadem majestas, eadem potestas.
Abbreviated transcription (Latin):
tendẽntes adbeatitudinem adiuuamur. & quasi amminiculamur. ut ad illas
que nos beatos faciunt per uenire. atq his inherere possimus. Nosuero qͥ fruimur
& utimur. inter utrasq constituti. sieis quibus utendũ ẽ frui uoluerimus. im¬
peditur cursus noster. & aliquando & iam deflectitur. ut abhis reb quibus
fruendũ est obtinendis uelretarde m̃ uel etiã reuocemur. inferiorũ amore
prepedit. Frui est eñ amore in he rere alicui rei propter se ipsam Utiaut̃.
quod in usum uenerit adid quod amas obtinendũ referre: nam usus in licitus
abusus potius uel abusio nominanda est: Quomodo ergo si esse mus peregrin
quibeate uiurre nisi in patria non posse mus. eaq pere grinatione ut̾iq
miseri et miseriam sinire cupientes in patriam redire uellemus. opus
esset uel ter restribus uel marinis uehiculis quibus utendum esset ut

Expanded text:
tendentes ad beatitudinem adiuuamur et quasi adminiculamur, ut ad illas tendentes ad beatitudinem adiuuamur et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt peruenire atque his inhaerere possimus. nos uero, qui fruimur et utimur inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui uoluerimus, impeditur cursus noster et aliquando etiam deflectitur, ut ab his rebus, quibus fruendum est, obtinendis uel retardemur uel etiam reuocemur, inferiorum amore praepediti. Frui est enim amore inhaerere alicui rei propter ae ipsam, uti autem, quod in usum uenerit ad id quod amas optinendum referre, si tamen amandum est. nam usus inlicitus abusus potius uel abusio nominanda est. quomodo ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus utendum esset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cus quod profilio immolauit abraham: Hae nãq ita ressunt: ut aliarũ
etiam signasintꝰ rerum Sunt aut̃ alia signa. quorũ om̃is usus insignifican
do est: sicuti sunt uerba. Ne mo enim utitur uerbis nisi aliquid̃ signi¬
ficandi gr̃a. ex quo in tellegitur quid appellẽ signa. res eas uidelic&
quȩ ad sĩ gnificandũ aliquid ad hibentur: Quã obrẽ omne signũ. Etiam
res aliqua est: Quod enum nulla res est. omnino nibilest ILomaute odusces
eliam sigiuti est Et ideo in hae dnusiome rerum atq signorum cũ edlerel
beri ad siguficandum possint. non inpediant partitione m quia arius de
reb postea designs chisseremus Memoriterq teneamus. udnune inreb
consi derandũ es se quod sunt. non quod aliud etiam preter se ipsas si gnficant
& utuntur Illȩ quib fruendũ est: nos beatos faciunt: Istis quib utendũ ẽ.

Expanded text:
cus quod pro filio immolavit Abraham . Hae namque ita res sunt, ut aliarum cus quod pro filio immolavit Abraham . Hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in signdo est, sicuti sunt uerba. nemo enim utitur uerbis nisi ad aliquid, significandi gratia. ex quo intellegitur, quid appellem signa; res eas uidelicet, quae ad significandum aliquid adhibentur. quam ob rem omne signum etiam res aliqua est. quod enim nulla res est, omnino nihil est. non autem omnis res etiam signum est. et ideo in hac diuisione rerum atque signorum, cum de rebus beri ad significandum possint, non impediant partitionem, qua prius de rebus, postea de signis disserimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter se ipsas significant.  utuntur. illae quibus fruendum est nos beatos faciunt; istis quibus utendum est
Abbreviated transcription (Latin):
benda est Ille aut̃ ait. qui habet dabiturei. Pabit ergohabentib
id est cũbenignitate utentib eo quod acceperunt: ad implelie atq
cumulabit quod dedit Illi quinq & illi septẽ erant paues antequam
inciperent dariesurientibus. Quod ubi fieri coepit. chophinos & sportas
satiatis tot hominum milibus impleuerunt: Sicut ergo ille panisdũ fran¬
geretur accreuit : sic ea quȩ ad hoc opus ad grediendũ iã dñs prebuit.
cũ disputari coeperit eo ipso suggerente multiplicabuntur. ut in hoc nr̃o
ministerio non solum nullam patiamur in opiam: sedde mirabili habundan¬
discuntur: Pro prie aut̃ nunc res appellaui. quae non ad significandũ aliqđ
adhibentur. sicutiẽ. lignum. lapis. pecus. atq huius modi cetera : sed non
illud lignũ quod in aquas amaras moy sen misisse legimus ut amaritudine
carerent. neq ille lapis quem iacob sibi ad caput posuerat. neq illud pe¬

Expanded text:
benda est. Ille autem ait: Qui habet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, benda est. Ille autem ait: Qui habet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, id est, cum benignitate utentibus eo quod acceperunt, adimplebit atque cumulabit quod dedit. Illi quinque et illi septem erant panes, antequam inciperent dari esurientibus; quod ubi fieri coepit, cophinos et sportas satiatis tot hominum millibus impleverunt . Sicut ergo ille panis dum frangeretur accrevit, sic ea quae ad hoc opus aggrediendum jam Dominus praebuit, cum dispensari coeperint, eo ipso suggerente multiplicabuntur, ut in ipso hoc nostro ministerio, non solum nullam patiamur inopiam, sed de mirabili etiam abundandiscuntur. Proprie autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicuti est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera. Sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent ; neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat ; neque illud pe
Abbreviated transcription (Latin):
diatẽ praue sententiȩ ñ incidat Qua ꝓpt̃ quã quã & in ipso oꝑe satis appa¬
rere possit liuic officioso labori ñ nr̃o reste aliquẽ c̃tradieere tamsi aui¬
modi ꝓ emio quibus lib& obsistentib c̃uenienter uidet ẽt̃ responsũ huiꝰ
nos qũ un boc libro in gredi uolumꝰ tale nobis occurrit exordiũ Duȩ st̃¬
genda sunt & modꝰ ꝓferendi qͣ intellestast̃. De in ueniendi pus de ꝓfe¬
rendi postea disseremꝰ: Magnũ opus & arduũ. Et si ad sustinendũ difficile
uereor ne ad suscipiendũ temerariũ: ita sane. si denobis ipsis p̃sumeremꝰ.
Nunc uero cũ iillo sit spes peragendi huis operis a quo nobis incogitatione mul¬
ta de hacre ian tradita tenemus: ñ est metuendũ nedare desinat
coepta cũ ca quaȩ data sunt coeperimus inpendere: Om̃is enimres quaȩ dando
non deficit. dum habetur & nondatur: nondũ habetur quo modo ha¬

Expanded text:
ditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis appaditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis apparere possit huic officioso labori nostro non recte aliquem contradicere; tamen, si hujusmodi prooemio quibuslibet obsistentibus convenienter videtur esse responsum, hujus viae quam in hoc libro ingredi volumus, tale nobis occurrit exordium LIBER PRIferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Magnum opus et arduum, et si ad sustinendum difficile, vereor ne ad suscipiendum temerarium. Ita sane si de nobis ipsis praesumeremus: nunc vero cum in illo sit spes peragendi hujus operis, a quo nobis in cogitatione multa de hac re jam tradita tenemus, non est metuendam ne dare desinat caetera, cum ea quae data sunt coeperimus impendere. Omnis enim res quae dando non deficit, dum habetur et non datur, nondum habetur quomodo ha
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ñ acceperimꝰ : ꝗ legit audientib lit teras. ntiq quas agnofeit e¬
nuntiat. Ꝙ aut̃ ipsas litteras tradit. hoc agit ut alii qͦqͤ legere no¬
uerint. Uterq tam̃. id insinuat qđ accepit. Sic etiã qui ea quȩ
inscripturis in tellex̃ ex ponit audientib. tãquã litteras quas
agnoscit ꝓnuntiat lectoris officio. Ꝙ aut̃ p̃cipit quomͦ in tellegen¬
dũ sit similis ẽ tradenti litteras. hoc ÷ p̃cipienti quomͦ sit legendũ.
ut quomͣ ille qͥ legere nouit alio lestore ñ indig& cũ codicẽ in ue¬
nerit aqͦ audiat ꝗd ibi inscriptũ sit. sic iste qͥ p̃cepta quȩ conam tra¬
dere acceperit. cũ in libris aliꝗd obscuritatis inuenerit. q
regulas uelut litteras tenens in tellectorẽ aliũ non requirat ꝑ
quẽ sibi qđ oꝑtum ÷ retegat᷑. sed quibusdã uestigiis indagatis. ad
occultũ sensũ sine ullo errore ipse ꝑueniat. aut certe in absur¬

Expanded text:
quasi non acceperimus ? 9. Qui legit audientibus litteras, utique quas agnoscit equasi non acceperimus ? 9. Qui legit audientibus litteras, utique quas agnoscit enuntiat; qui autem ipsas litteras tradit, hoc agit ut alii quoque legere noverint: uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligendum sit, similis est tradenti litteras, hoc est praecipienti quomodo sit legendum: ut quomodo ille qui legere novit, alio lectore non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium non requirat, per quem sibi quod opertum est retegatur; sed quibusdam vestigiis indagatis ad occultum sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absur
Abbreviated transcription (Latin):
tũq inscripturis obscurũ sit in tellegere gl̃at᷑: bene ꝗdem credit. & uerũ ẽ.
non eẽ illã suã facultatẽ quasi aseipso existentẽ. sed diuinitꝰ traditã. Ita
enĩ dĩ głam querit: & non suã Sed cũ lexit. & nullo sibi hominũ ex ponen¬
it in tellegit cur ipse aliis affectat ex ponere. ac ñ potius eos remittut do.
ut ipsi ꝗꝗ. ñ ꝑhominẽ. sed illo intꝰ docente in tellegant: seduidelica ti¬
m& ne audiat a dño serue nequã dares pecuniã meã nũmulariis. Si¬
cut gͦ hi ga quȩ in tellegunt ꝓdunt cõcis uł loquendo uł scribendo. ita
ego quoq si ñ solũ ea quȩ in tellegant. sed etiã in tellegendo ea qͦ obseruent ꝓ¬
didero culpari abeis ꝓfesto ñ debeo: Quãquã nemo deb& aliꝗd sic habere
quasi suũ ꝓpriũ. nisi forte mendatiũ. Nã om̃e uerũ ab illo ẽ. ꝗ ait. Ego sũ
ueritas. Quid enĩ habemꝰ. qđ non accepimꝰ: qđ si accepimꝰ ꝗd gloriam᷑

Expanded text:
ecumque in Scripturis obscura sunt intelligere gloriatur, bene quidem credit, et verum est, non esse illam suam facultatem quasi a seipso existentem, sed divinitus traditam; ita enim Dei gloriam quaerit et non suam: sed cum legit, et nullo sibi hominum exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi quoque non per hominem, sed illo intus docente intelligant? Sed videlicet timet ne audiat a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo vel scribendo; ita ego quoque si non solum ea quae intelligant, sed etiam intelligendo ea quae observent, prodidero, culpari ab eis profecto non debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas . Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepimus, quid gloriamur
Abbreviated transcription (Latin):
essie reladis ad alia retrastanda transire. Cõpleui gͥ tertiũ qͥ scriptꝰ fure¬
rat usq ad eũ locũ ubi cõ memoratũ ẽ ex euangelii testimonio de muilie¬
ni tres adiuuant ut scriꝑturȩ in tellegant᷑. Quartꝰ aut quo modo qͣ in tel¬
lerumus ꝑferenda sint In scđo sane libro factorẽ libri quẽ plures uocarĩ
sapientiã salomonis. qđ etiã ipsũ sicut ȩcclesi asticũ filii sirach scripserã
nita constare ut ane distũ ẽ postea didici & om̃i no ꝓbabilius cõperi ñ ẽt̃
hune eiꝰ austorẽ. Ubi aut̃ dixi ihns quadraginta quat tuor libris testam̃ti
ueteris t̃ minat᷑ austoritas. ex multitudine qua iã loꝗt᷑ ȩcła. uetꝰ testa¬
fefellit me moria Nã quid ille ep̃c de hao re dixerit. in libris ciꝰ legit᷑ quẽ
de sacramentis siue de philo sophnia scripsit. In ocopus sic incipart que¬

Expanded text:
scriptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimonium de muliemi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testafefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Su
Abbreviated transcription (Latin):
Certe enĩ qm̃ cũ xp̃ianis nobis res. ẽ. quise scripturas sc̃as sine duce ho
cesse e unũ quẽq nr̃m & abineunte pueritia c̃suetudine audiendi lin¬
gua sua didicisse. & aliã aliquã uł grecã uł hebreã uł quã lib& c&erarĩ.
aut similtt̃ audiendo aut ꝑ hominẽ p̃ceptorẽ accepise. Iã gͦ siplaca

Expanded text:
Certe enim quoniam cum Christianis nobis res est, qui se Scripturas sanctas sine duce homCerte enim quoniam cum Christianis nobis res est, qui se Scripturas sanctas sine duce homcesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audie