comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cor habetis. Hec ẽ heretica iusti¬
tia: ut quia orbis terrarum ñ
dampnat crim̃ in cognitum:
pars donati dampnet orbem
terrarum: mauditum. S sane
sufficit orbi terrarum tenere
ꝓmissiones dĩ: & in se uidere cõ¬
pleri. quod ꝓphete tanto ante
cecinere: in eisdem scͥpturis
agnoscere eccłiam: ubi & rex
eiꝰ xp̃c: agnoscit᷑. Ubi enim de
xp̃o talia p̃dicta st̃ qualia cõ¬
pleta in eugłio legimꝰ: illic
p̃dicta st̃ de eccłia. qualia com¬
pleri toto orbe iam cernimus.
nͥ forte quenꝗͣ prudentiũ per¬
mouebit: qͦd de baptismo so¬
lent dicere: tc̃ ẽẽ uerum bap¬
tismum xp̃icum ab homine
iusto datur: cum & hinc tene¬
at orbis terrarũ euidentissi¬
mam & euangłicam ueritatẽ.
ubi ioħs ait: qui me misit bap¬
tizare in aqua: ipse mͥ dix̃. Suꝑ
quem uideris sp̃m descenden¬
tem quasi columbam: & ma¬
nentem suꝑ eum: ipse ẽ qui bap¬
tizat in sp̃u scõ. Unde secura ec¬
clesia spem ñ ponit in homine:

Expanded text:
cor habetis. haec est haeretica iusticor habetis. haec est haeretica iustitia, ut, quia orbis terrarum non damnat crimen incognitum, pars Donati damnet orbem terrarum inauditum? sed sane sufficit orbi terrarum tenere promissiones dei et in se uidere compleri, quod prophetae tanto ante cecinerunt, in eisdem scripturis agnoscere ecclesiam, ubi et rex eius Christus agnoscitur. ubi enim de Christo talia praedicta sunt, qualia completa in euangelio legimus, illic praedicta sunt de ecclesia, qualia compleri toto orbe iam cernimus. Nisi forte quemquam prudentium permouebit, quod de baptismo solent dicere, tunc esse uerum baptismum Christi. cum ab homine iusto datur, cum et hinc teneat orbis terrarum euidentissimam et euangelicam ueritatem, ubi Iohannes ait: Qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit: \'Super quem uideris spiritum descendentem quasi columbam et manentem super eum, ipse est. qui baptizat in spiritu sancto\'. unde secura ecclesia spem non ponit in homine,
Abbreviated transcription (Latin):
nec debuit: nͥ electis iudicib
potius quam uictis ligͣatoribꝰ
credere: Habent apud dm̃ illi
iudices. causam suam: siue bo¬
nam. siue malam. Quid fec̃
eccłia toto orbe diffusa quẽ ñ
ob aliud ab istis rebaptizanda
censetur: nͥ quia in ea causa
in qua quid ueri ẽẽt iudicare
ñ potuit. eis potiꝰ qui iudicare
potuert̃. quam eis qui nec suꝑa¬
ti cessert: credendum putauit.
Omagnum crim̃ omnium
gentium: quas in semine be
nedicendas ꝓmisit ds̃: & sicut
ꝓmisit. exhibuit. Que cum u¬
na uoce dixerint:quare nos
uultis rebaptizare: respondet᷑
eis. quia nescitis qui fuert̃ in
affrica sc̃oꝵ codicum tradito¬
res: & in eo qͦd nesciebatis: iudi¬
cib magis quam accusatorib
alienum ñ grauat quenquã:
quid ꝑtinet ad orbem terrarũ
qͦd in affrica quisq cõmisite
Si crim̃ in cognitum ñ gͣuat
quenꝗͣ: unde potuit orb̃ ter¬
rarum cognoscere uel crimen
iudicum uel reoꝵ: Iudicate qͥ

Expanded text:
nec debuit nisi electis iudicibus nec debuit nisi electis iudicibus potius quam uictis litigatoribus credere? habent apud deum illi iudices causam suam siue bonam siue malam; quid fecit ecclesia toto orbe diffusa, quae non ob aliud ab istis rebaptizanda censetur, nisi quia in ea causa, in qua, quid ueri esset, iudicare non potuit, eis potius, qui iudicare potuerunt, quam eis, qui nec superati cesserunt, credendum putauit? o magnum crimen omnium gentium, quas in semine Abrahae benedicendas promisit deus et, sicut promisit, exhibuit! quae cum uoce una dixerunt: \'Quare nos uultis rebaptizare\', respondetur eis: \'Quia nescitis, qui fuerint in Africa sanctorum codicum traditores, et in eo, quod nesciebatis, iudicibus magis quam accusatoribus alienum non grauat quemquam, quid pertinet ad orbem terrarum, quod in Africa quisque commisit? si crimen incognitum non grauat quemquam, unde potuit orbis terrarum cognoscere uel crimen iudicum uel reorum? iudicate, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionem uocant: nec tan¬
tum furorem ꝑditum mini¬
sus eoꝵ ꝑtinacissimã miqui¬
tatem. aliud sequantur quã
constantini iudicium: apud
quem ultro ceciliam accusa¬
tores fuert̃: cuiꝰ auctoritatem
om̃ib transmarinis ep̃is pre¬
tulert̃. ut ñ ad illos s ad illum
eccl̃ie causam deferrent: ut
ab eo datum in urbe roma
ep̃ale iudicium. in quo pͥmũ
uicti st̃. rursꝰ apud illum ac¬
cusarent: ut ab alt̾o ad arela¬
tum dato ep̃ali iudicio. ad il¬
lum appellarent: apud quẽ
tam̃ nouissime suꝑati. in sua
ꝑu̾sitate manser̃t. Puto qͦd
ipse diabolus si auctoritate ui¬
dicis quem ultro elegerat to¬
tiens uinceretur: ñ ẽẽt impu¬
dens. ut in ea causa ꝑsisteret.
S hec humana iudicia depu¬
tentur: & circumueniri ac fal¬
li: uel etiam corrumpi. potuis¬
se dicant᷑. Cur gͦ adhuc accusatͦ
xp̃ianꝰ. orbis terrarum. & nescio
quib traditoꝵ criminib infa¬
matur: qui utiq nec potuit

Expanded text:
persecutionem uocant; nec tanpersecutionem uocant; nec tantum furorem perditum minirsus eorum pertinacissimam iniquitatem aliud sequantur quam Constantini iudicium, apud quem ultro Caeciliani accusatores fuerunt, cuius auctoritatem omnibus transmarinis episcopis praetulerunt, ut non ad illos sed ad illum ecclesiae causam deferrent, ut ab eo datum in urbe Roma . episcopale iudicium, in quo primum uicti sunt, rursus apud illum accusarent, ut ab altero ad Arelatum dato episcopali iudicio ad illum appellarent, apud quem tamen nouissime superati in sua peruersitate manserunt. puto, quod ipse diabolus, si auctoritate iudicis, quem ultro elegerat, totiens uinceretur, non esset tam inpudens, ut in ea causa persisteret. Sed haec humana iudicia deputentur et circumueniri ac falli uel etiam corrumpi potuisse dicantur. cur ergo adhuc accusatur Christianus orbis terrarum et nescio quibus traditorum criminibus infamatur, qui utique nec potuit
Abbreviated transcription (Latin):
simulatione compellunt. Ex¬
tant publicoꝵ monim̃torũ
firmissima docum̃ta: que po¬
tes legere si uolueris. immo
peto & hortor ut legas: quib
ꝓbatur quod maiores eoꝵ qui
pͥmi ab eccł̃ie pace se diuisert̃.
ultro ꝑ anulinum ꝓconsusẽ
apud constantinum imꝑato¬
rem accusare ausi ft̃ cecilianũ.
In quo utiq iudicio si uicissent
quid erat cecilianꝰ ab imꝑato¬
re passurꝰ: nͥ qͦd in istos postea¬
quam uicti st̃ ꝓnuntiauit:
S uudelicet si eis accusantibus
atq suꝑantib cecilianus eiꝰq
college pellerent᷑ sedib quas
tenebant. uel in sua conspira¬
tione durantes. grauiꝰ puni-¬
rentur: neq enim poterat ui¬
ctos & resistentes regia censura
contempnere: tc̃ isti ꝓuisionẽ
suam. & ꝓ eccłia sollicitã curã
predicandam laudib uenti¬
larent. Nunc autẽ quia isti su¬
ꝑati st̃. qui ea que intendebañ
ꝓbare minime potuert̃. si qͥd
ꝓsua iiquitate patiuntur

Expanded text:
simulatione compellunt. Exsimulatione compellunt. Extant publicorum monumentorum firmissima documenta, quae potes legere, si uolueris, immo peto et hortor, ut legas. quibus probatur, quod maiores eorum, qui primi se ab ecclesiae pace diuiserunt, ultro per Anulinum tunc proconsulem apud Constantinum imperatorem accusare ausi sunt Caecilianum. in quo utique iudicio si uicissent, quid erat Caecilianus ab imperatore passurus, nisi quod in istos, posteaquam uicti sunt, pronuntiauit? sed uidelicet si eis accusantibus atque superantibus Caecilianus eiusque collegae pellerentur sedibus, quas tenebant, uel etiam in sua conspiratione durantes grauius punirentur — neque enim poterat uictos et resistentes regia censura contemnere —, tunc isti prouisionem suam et pro ecclesia sollicitam curam praedicandam laudibus uentilarent. nunc autem quia ipsi superati sunt, qui ea, quae intendebant, probare minime potuerunt, si quid pro sua iniquitate patiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
uel animositate damnabili
se scire dissimulantes: qͦdueroᷤ.
martyres ñ faciat pena s cau¬
sa: Et hoc quidem aduersus
eos dicerem: quos sola caligo
heretici erroris inuolueret. ꝓ
quo sacͥlegio penas dignissi¬
mas luerent. nec tam̃ nulla
quemꝗͣ uiolenta insama le¬
dere auderent. Aduersꝰ istos
autem quid dicam. quoꝵ tã
ꝑnitiosa ꝑu̾sitas uel dãpnoꝵ
terrere cohercetur. uel docet᷑
exilio: quam quod ubiq dif¬
fusa sit eccłia. sicut futura p̃¬
dicta ẽ. quam malunt oppug¬
nare quam agnoscere: Et si
ea que ꝑ miscdissimam disci¬
plinam patiunt᷑. comparent᷑
eis factis que furiosa tem̾itate
committunt: quis ñ uideat
qui magis ꝑsecutores uocan¬
di st̃e Quanquam filii mali
eo tantũ quo ꝑdite uiuunt. eti¬
am si nullas uiolent̾ inferant
manꝰ. parentum pietatẽ gra¬
uiꝰ ꝑsecuntur: quam cũ illos
pater aut mater quanto am¬
pliꝰ diligunt: tanto amplius
ad bonam uitam sine ulla dis¬

Expanded text:
uel animositate damnabili uel animositate damnabili se scire dissimulantes, quod martyres ueros non faciat poena sed causa? et hoc quidem aduersus eos dicerem, quos sola caligo haeretici erroris inuolueret, pro quo sacrilegio poenas dignissimas luerent, nec tamen ulla quemquam uiolenta insania laedere auderent. aduersus istos autem quid dicam, quorum tam perniciosa peruersitas uel damnorum terrore cohercetur uel docetur exilio, quam ubique diffusa sit ecclesia, sicut futura praedicta est, quam malunt oppugnare quam agnoscere? et si ea, quae per misericordissimam disciplinam patiuntur, comparentur eis factis, quae furiosa temeritate committunt, quis non uideat, qui magis persecutores uocandi sunt? quamquam filii mali eo tantum, quo perdite uiuunt, etiam si nullas uiolenter inferant manus, parentum pietatem grauius persequuntur, quam cum illos pater aut mater, quanto amplius diligunt, tanto amplius ad bonam uitam sine ulla dis
Abbreviated transcription (Latin):
ño dilectissimo & ho¬
norabili ac suspicien¬
do filio festo: augusti
dampnabili dissensione. & cor¬
te tanta p̾sumunt. ut eorũ
salutem requirenti eccłie ca
tholicȩ tam audacter insidi¬
ari minariq ñcessent: qͣnto
magis equum ẽ & oportet eõ
qui pacis & unitatis xp̃iane
assert̃ ueritatem om̃ibꝰ etiã
dissimulantib & cohibenti¬
bus manifestam sat agere
instanter atq impigrẽ. non
solum ꝓ eoꝵ munimine qui
iam catholici st̃ uerumetiã
ꝓ eoꝵ correctione qui ñdum
st̃: Nam si ꝑtinatia insuꝑa¬
biles uires habere conatur:
quantas decet habere constai¬
tiam. que in eo bono quo ꝑse¬
ueranter atq infatigabiter
agit. & deo se placerẽ nouit
& ꝓculdubio ñ potest homini¬
nib prudentib displicere: Qd
autem infelicius atq ꝑuerfiꝰ
sicut donatiste faciunt. qui
ꝑsecutionem ꝑpeti głantur.
quam de cohercione iniquita¬
tis sue ñ solum nescire confun¬
di. s etiam uelle laudari: ig¬
norantes cecitate mirabili

Expanded text:
no dilectissimo et honorabili ac suscipiendo filio FESTO, AUGUSTINdamnabili dissensione et conte tanta praesumunt, ut eorum salutem requirenti catholicae Ecclesiae tam audacter insidiari minarique non cessent; quanto magis aequum est, et oportet eos qui pacis et unitatis Christianae adserunt ueritatem omnibus etiam dissimulantibus et cohibentibus manifestam, satagere instanter atque inpigre non solum pro eorum munimine, qui iam catholici sunt, uerum etiam pro eorum correctione, qui nondum sunt! nam si pertinacia insuperabiles uires habere conatur, quantas decet habere constantiam, quae in eo bono, quod perseueranter atque infatigabiliter agit, et deo se placere nouit et procul dubio non potest hominibus prudentibus displicere! Quid autem infelicius atque peruersius, sicut Donatistae faciunt, qui se persecutionem perpeti gloriantur, quam de cohercitione iniquitatis suae non solum nescire confundi, sed etiam uelle laudari ignorantes caecitate mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
docibilem. patientem: in mode¬
stia corripientem diuersa sen¬
Qm̃ eccłiam dĩ que catholica dr̃
sicut de illa ꝓphetatum ẽ. ꝑ or¬
bem terrarum diffusam uide¬
mꝰ: arbitram᷑ nos ñ debere dubi¬
tare. detam euidentissima com¬
plectione sc̃e ꝓphetiȩ: quã dñs
etiam in eugłio confirmauit.
& apłi ꝑ quos eadem eccłia dila¬
tata ẽ. sicut de illa p̃dictum erat.
Nam & in capite sacroscĩ psalte¬
rii scͥptum ẽ de filio dĩ: dñs dix̃

Expanded text:
docibilem, patientem, in modedocibilem, patientem, in modestia corripientem diuersa senm ecclesiam eius, quae catholica dicitur, sicut de illa prophetatum est, per orbem terrarum diffusam uidemus, arbitramur nos non debere dubitare de tam euidentissima completione sanctae prophetiae, quam dominus etiam in euangelio confirmauit et apostoli, per quos eadem ecclesia dilatata est, sicut de illa praedictum erat. nam et in capite sacrosancti psalterii scriptum est de
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ hieronimꝰ. S arbitram̃ ad iu¬
te & regere consulentem & oran¬
tem exaudire dignatur. auctori¬
tati sc̃itatis tuȩ de sc̃arum scͥptu¬
rarum auctoritate deꝓmpte.
fatilius eos qui tam puersa &
ꝑnitiosa sentiunt ẽẽ cessuros.
ut de correctione potius eoꝵ coi
eligant: certe uł aliis quos plu¬
rimos possunt. si ab eis dissi¬
muletur suis laqueis implica¬
re: cernit uenerabilitas tua in¬
stanter & cełiter ꝓuidendum.
Hȩc ad sc̃itatem tuam de con¬
cilio numidie scͥpta direrimus
imitantes carthaginensis eccłie
quam beatus illustras: de hac
causa scͥpsisse comꝑimꝰ.
Consilium tuũ mul¬
tum nobis placuit: quod ꝑ frẽm
herotem carissimum nob̾ et in
xp̃o laudabilem uirum manda¬
re dignatus es. ut litteris inter
nos agamꝰ: ubi nullus turbarũ
tumultus ꝑturbare possit dispu¬
tationem nrãm: que cum tota
pace & lenitate. & pace animi sus¬
cipienda. & agenda ẽ sicut dicit
tet litigare: s mitem ẽẽ ad om̃s:

Expanded text:
 arbitramur, adjute et regere consulentem, 144 et orantem exaudire dignatur, auctoritati sanctitatis tuae de sacrarum Scripturarum auctoritate depromptae, facilius eos qui tam perversa et perniciosa sentiunt, esse cessuros, ut de correctione potius eorum greligant, certe vel aliis, quos plurimos possunt, si ab eis dissimuletur, suis laqueis implicare, cernit venerabilitas tua instanter et celeriter providendum. Haec ad sanctitatem tuam de concilio Numidiae scripta direximus, imitantes Carthaginensem Ecclesiquam beatus illustras, de hac causa scripsisse comperimus. Consilium tuum multum nobis placuit, quod fratrem Herotem, carissimum nobis et in Christo laudabilem uirum, mandare dignatus es, ut litteris inter nos agamus, ubi nullus turbarum tumultus perturbare possit dispositionem nostram, quae cum tota pace et lenitate animi suscipienda et agenda est, sicut dicit tet litigare, sed mitem esse ad omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑandam iustitiam sit nr̃ ad
uitor. & ñ opitulari paruulis
ad consequendam uitam eternã
xp̃iane gr̃e sacram̃tum: Hec insi¬
nuantes apłico pectorituo: non
opus habemus multa dicere. &
tantam impietatem uerbis ex¬
aggerare. cum ꝓculdubio te ita
ꝑmoueant: ut ab eis corrigendĩ
ne latiꝰ serpant. multosq con¬
taminẽt. uł potius int̾imant.
penitus alienant: omnino dis¬
simulare ñ possis. Huiꝰ autem
ꝑnitiosissimi erroris. auctores
ẽẽ ꝑhibentur. pelagius & celestiꝰ:
quos quidem in ȩccłia sanari
malumꝰ. quam desꝑata salute
ab eccłia resecari. si necessitas
nulla compellat: quoꝵ unus
idẽ celestius. etiam ad presbite¬
rium in asia dicitur ꝑuenisse:
de quo ante paucos annos qͥd
gestum fuerit scĩtas tua de kar¬
thaginensiȩccłia meliꝰ instruit᷑
pelagiꝰ uͦ sicut a quibdam fr̃ibꝰ¬
nr̃is misse locuntur epłe. hie¬
rosolimis constitutus: ñnulloᷤ
fallere asseritur.Uerumtam̃
multo plures qui eiꝰ sensꝰ dili¬

Expanded text:
andam iustitiam sit noster adiutor, et non opitulari paruulis ad consequendam uitam aeternam Christianae gratiae sacramentum, haec insinuantes apostolico pectori tuo non opus habemus multa dicere et tantam impietatem uerbis exaggerare, cum procul dubio te ista permoueant, ut ab eis corrigendis, ne latius serpant multosque contaminent uel potius interimant,  gratia penitus alienant, omnino dissimulare non possis. Huius autem perniciosissimi erroris auctores esse perhibentur Pelagius et Caelestius, quos quidem in ecclesia sanari malumus quam desperata salute ab ecclesia resecari, si necessitas nulla compellat. quorum unus, id est Caelestius etiam ad presbyterium in Asia dicitur peruenisse, de quo ante paucos annos quid gestum fuerit, sanctitas tua de Carthaginensi ecclesia. melius instruitur. Pelagius uero, sicut a quibusdam frnostris missae loquuntur epistolae, Hierosolymis constitutus, nonnullos fallere asseritur. Verumtamen multo plures qui ejus sensus dili
Abbreviated transcription (Latin):
augustinꝰ. Ornet mores
tuos pudicitia. conuigalis: ornet
sobrietas & frugalitas. Bene enĩ
agere & illicita ñ ꝓhibere: con¬
sensꝰ erroris ẽ. Quedam dũ eccłia
egreditur xp̃i uirgo sacrata: ebri¬
am gothi herpem̃tem. & corpꝰ
incurrit. Habeat queso miles
sub comite positus disciplinã.
Graue ẽ enĩ ut quem ñ uincit
homo. uincat libido: aut uolu¬
tetur uino: qui ñ uincit᷑ ferro.
Ño merito honorabili
patͥ augustino ep̃oꝵ
summo: bonefaciꝰ. Luȩ
sc̃itatis epłam ad monitu me
terrificante suscepi. Etem̃ uene¬
rabilis papa. si thorus ille legiti¬
mus pauidos habet accessus:
quodebet puniri supplicio
diuinas qui temerat rationes:
Arguet᷑ gͦ ꝓfecto. qui diuma atq
humana neglexit: & quem libi¬
do preuenit: gladius ultor ab¬
sumet: eumq quem in sobri¬
um in tantis angutiis fama ue¬
ridica publicauit: carceris ꝑitu¬
rum quocunq supplicio cu¬
stodia retinebit. lxui. Augusti¬

Expanded text:
us. Ornet mores tuos pudicitia conjugalis; ornet sobrietas et frugalitas. Bene enim agere, et illicita non prohibere, consensus erroris est. Quaedam dum de ecclesia egreditur, Christi virgo sacrata ebriam Gothi Herpae mentem et corpus incurrit. Habeat, quaeso, miles sub comite positus disciplinam. Grave est enim, ut quem non vincit homo, vincat libido; aut volutetur vino, qui non vincitur ferro. no merito honorabili patri AUGUSTINO episcoporum summo, BONIFACIUS. Tuae Sanctitatis epistolam admonitu me terrificantem suscepi. Etenim, venerabilis papa, si torus ille legitimus pavidos habet accessus; quo debet puniri supplicio divinas qui temerat rationes? Arguetur ergo profecto qui divina atque humana neglexit, et quem libido praevenit, gladius ultor absumet; eumque quem insobrium in tantis angustiis fama veridica publicavit, carceris periturum quocumque supplicio custodia retinebit. EPIST
Abbreviated transcription (Latin):
lus ẽ hominum: utrum ei satiꝰ
sit fame mori. quam illud in
alim̃tum sumere. In qua que¬
stione qm̃ ñ ẽ consequens ut
cyb ille ydolotitum sit: potu¬
it enim uel ab eis qui ibi ab iti¬
nere deuertentes corpus refece¬
rant obliuione. seu uoluntate
dimitti. uel illic ob aliam cau¬
sam quamlibet poni: breuit̾
respondeo: aut certum ẽẽ ydo¬
lotitum. aut cercum ẽ ñ ẽẽ. aut
ignoratur. Si gͦ certum ẽ ẽẽ: me¬
liuis. xp̃iana uirtute respuitur
si autẽ uł ñ ẽẽ scitur. uł ignorat᷑
sine ullo conscientie scrupulo
in usũ necessitatis assumitur.

Expanded text:
lus est hominum, utrum ei satius lus est hominum, utrum ei satius sit fame emori, quam illud in alimentum sumere. in qua quaestione quoniam non est consequens, ut cibus ille idolothytum sit, potuit enim uel ab eis, qui ibi ab itinere deuertentes corpus refecerant, obliuione seu uoluntate dimitti uel illic ob aliam causam quamlibet poni, breuiter respondeo. aut certum est esse idolothytum aut certum est non esse aut ignoratur. si ergo certum est esse, melius Christiana uirtute respuitur; si autem uel non esse scitur uel ignoratur, sine ullo conscientiae scrupulo in usum necessitatis adsumitur.
Abbreviated transcription (Latin):
equus ungulas: aut dentes ca
tis egit. ut in tͥbuni notitiam
ꝑferretur. insidias sͥ a quibus¬
dam ꝑditis preparari: & ob
hoc deductores accepit armatoᷤᷤ
si in illa arma scelerati homi¬
nes incidissent. paulus in effu¬
sione sanguinis eoꝵ suũ crim̃
agnosceret. Absit ut ea que ꝓpt̃
bonum aclicitum facimꝰ aut
uoluntatem cuiquã mali acci¬
derit: nobis imputet᷑. Alioqͥn
necferram̃ta domestica & agre¬
stia sunt habenda: ne quis eis
uel se uł alterum int̾imat: nec
arbor nec restis ne quis se inde
suspendat. nec fenestra facienda
ẽ: ne ꝑ hanc se quisq precipitet
Quid plura commemorem. cũ
ea commemorando finire ñ pos¬
sim: Quid enim ẽ in usu hominũ
bono ac licito unde ñ possit etiã
ꝑnities irrogari: Restat ni fal¬
lor ut dicamꝰ aliquid de illo uia¬
tore.xp̃iano quem commemora¬
sti uictum famis necessitate: si
nichil uspiam inuen̾it nͥ cybũ
in ydolio positum. uibi alius nul¬

Expanded text:
equus ungulas aut dentes canequus ungulas aut dentes cantis egit, ut in tribuni notitiam perferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum ac licitum facimus autr nostram uoluntatem cuiquam mali acciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat, nec arbor aut restis, ne quis se inde suspendat, nec fenestra facienda est, ne per hanc se quisque praecipitet. quid plura commemorem, cum ea commemorando finire non possim? quid enim est in usu hominum bono ac licito, unde non possit etiam pernicies inrogari r Restat, ni fallor, ut dicamus aliquid de illo uiatore Christiano, quem commemorasti uictum famis necessitate, si nihil uspiam inuenerit nisi cibum in idolio positum, ubi alius nul
Abbreviated transcription (Latin):
molatitia. & si antea putabat᷑.
a falsitate mutare in u̾itatem
Si quis autem bonum putaue¬
rit ẽẽ quod malum ẽ: & fecerit:
hoc putando utiq peccat: & ea
sunt om̃ia peccata ignorantie
quando quisq benefieri putat
quod male fit. De occidendis
hominib ne ab eis quisq occi¬
datur. ñ mͥ placet consiliũ. nisi
forte sit miles: aut publica fun¬
ccioneteneatur. ut ñ ꝓse hoc fa¬
ciat. s ꝓ aliis: uel ꝓ ciuitate ubi
ipse ẽ. accepta legitima potesta¬
te si eiꝰ congruit ꝑsone. Qui uͦ
repelluntur aliquo terrore ne
quid fortasse. prestatur. Hinc
autem dictum ẽ ñ resistamus
malo. ne nos uindicta deleccet
que alieno malo animũ pascit
ñ ut correctionem hominum
negligamꝰ. Unde nec reus ẽ mor
aliquis exipsius usu ꝑcusfus
int̾eat. Neq enim reus ẽ xp̃ianꝰ
sibos eiꝰ aliquem feriendo: uł
equus calcem iaciendo aliquẽ
occidat: aut ideo ñ debent. xp̃i¬
an boues habere cornua: aut

Expanded text:
molaticia, etsi antea putabatur.molaticia, etsi antea putabatur.a falsitate in ueritatem. si quis autem bonum putauerit esse, quod malum est, et fecerit, hoc putando utique peccat. et ea sunt omnia peccata ignorantiae, quando quisque bene fieri putat, quod male fit. De occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne quid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum neglegamus. unde nec reus est moraliquis ex ipsorum usu percussus intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut
Abbreviated transcription (Latin):
nerue: eiꝰq numini consecrata.
Hoc & de puteo responderim: uł
fonte qui in templo ẽ. Plus
autem mouet reuera si aliquid
sacͥficioꝵ in fontem uł puteum
ꝓiciatur. s eadem ẽ ratio aeris
qui omnem eum fumum reci¬
pit de quo supradirimꝰ: ac si
hoc ideo putatur distare quia
illud sacͥficium de quo fumus
arri confunditur. ñ fit ipsi aeri:
s ydolo alicui uel demonio.
Aliquando autem sic mittuns
sacͥficia in aquas. ut ipsisaqͥs
facͥficentur. Non ideo utiq soliᷤᷤ
huiꝰ luce ñ utimͣ: quia ei sacͥlegi
ubi possunt sacͥficare ñ cessant.
Sacͥficatur etiam uentis. quib
tam̃ utim᷑ ad tantas nr̃as com¬
moditates: cum coꝵdem sac̾fici¬
oꝵ fumum ipsi quodamanꝰ hau¬
rire & uorare uideantur. Si qͥs
dubitat de aliqua carne an im
molatitia sit. & ñ ẽ immolati¬
tia: si eam cogitationem tenu¬
erit quod imolatitia ñ sit.¬
& ea uescatur: ñ utiq peccat.
quia nec ẽ. nec iam putatur im¬

Expanded text:
neruae eiusque numini consecrata. neruae eiusque numini consecrata. hoc et de puteo responderim uel fonte, qui in templo est. plus autem mouet re uera, si aliquid sacrificiorum in fontem uel puteum proiciatur. sed eadem ratio est aeris, qui omnem eum fumum recipit, de quo supra diximus, aut, si hoc ideo putatur distare, quia illud sacrificium, de quo fumus aeri confunditur, non fit ipsi aeri sed idolo alicui uel daemonio, aliquando autem sic mittuntur sacrificia in aquas, ut ipsis aquis sacrificetur, non ideo utique solis huius luce non utimur, quia ei sacrilegi, ubi possunt. sacrificare non cessant. sacrificatur etiam uentis, quibus tamen utimur ad tantas nostras commoditates, cum eorundem sacrificiorum fumum ipsi quodam modo haurire et uorare uideantur. si quis dubitat de aliqua carne, utrum immolaticia sit, et non est immolaticia, si eam cogitationem tenuerit, quod immolaticia non sit, et ea uescatur, non utique peccat, quia nec est nec iam putatur im
Abbreviated transcription (Latin):
ñ conferes execram̃tum in domũ
tuam. & eris anathema sicut &
illud ẽ: & offensione offendes:
& coinquinatione inquinab̾is
abhominatione illa quia ana¬
thema ẽ: satis apparet aut ipsoᷤ
pͥuatos usus in talib ẽẽ ꝓhibitoᷤ
aut ne sic in de aliquid inferat᷑
in domum: ut honoretur. Lunc
enim ẽ abhominatio. & execratio
ñ cum talib sacͥlegiis honor aꝑ¬
tissime destructione subuertit᷑.
De escis autem ydoloꝵ nichilam¬
plius nos debere obseruare quã
quod precepit apłs. certus esto.
& ideo de hac re uerba eiꝰ recole
que si obscura ẽẽnt: ꝓ modulo
titum respuit. Holus uel qui¬
libet fructus in quolibet agro
natus ẽ. eiꝰ qui creauit: qͥa dñi
agris nascitur consecratur ydo¬
lo uel sacͥficatur. tunc inter ydo¬
lotita deputandum ẽ. Cauendũ
ẽ enim ne si putauerimꝰ ñ uescen¬
dum holere: quod nascitur in
horto templi ydoli: consequens
sit ut existimemꝰ ñ debuisse apo¬
stolos apud athenas cybum
sumere: quia ciuitas erat mi¬

Expanded text:
n conferes execramentum in domum tuam et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes et coinquinatione inquinaberis abominatione illa, quia anathema est. satis apparet aut ipsos priuatos usus in talibus esse prohibitos aut, ne sic inde aliquid inferatur in domum, ut honoretur; tunc est enim abominatio et execratio, non cum in talibus sacrilegus honor apertissima destructione subuertitur. De escis autem idolorum nihil amplius nos debere obseruare, quam quod praecepit apostolus, certus esto. et ideo de hac re uerba eius recole, quae si obscura essent, pro modulo idolothytum respuit. holus uel quilibet fructus in quolibet agro natus eius est, qui creauit, quia domiagris nascitur, consecratur idolo uel sacrificatur, tunc inter idolothyta deputandum est. cauendum est enim, ne, si putauerimus non uescendum holere, quod nascitur in horto templi idoli, consequens sit, ut existimemus non debuisse apostolos apud Athenas cibum sumere, quia ciuitas erat Mi
Abbreviated transcription (Latin):
cere de aere dubitamꝰ: in quem
scimꝰ ire fumum ex aris om̃ib
& incensis demoniorũ. Unde ap¬
paret illud ẽẽ ꝓhibitum. ne in
honorem alienoꝵ deoꝵ aliqua
re utamur: aut ut existimem᷑
sic eam accipiendo. ut quãuis
animo contempnamꝰ: eos tam̃
qui nr̃m animum ignorant
adhec honoranda edificemꝰ. Et
cum templa. ydola. luci. & si qͥd
huiꝰmodi data potestate euer¬
tuntur: quanuis manifestũr
ẽ cum id agimꝰ ñ ea nos hono¬
in usus tam̃ nr̃os. n priuatos
duntaxat & ꝓprios. ñ debemꝰ
inde aliquid usurpare: ut ap¬
pareat nos pietate destruere. ñ
auaritia. Cum uͦ in usus cõmu¬
nes ñ ꝓpͥos ac pͥuatos. uł in ho¬
norem dei ueri conuertuntur
hoc de illis fit. quod de ipsis ho¬
minib cum ex sacrilegis & im¬
pis in uerã religionẽ mutant᷑. Hoc
õs intelligitur docuisse illis te¬
stimoniis que ipse posuisti. cũ
de luco alienoꝵ deoꝵ iussit lig¬
na ad holocaustum adhiberi: &

Expanded text:
cere de aere dubitamus, in quem cere de aere dubitamus, in quem scimus ire fumum ex aris omnibus et incensis daemoniorum. unde apparet illud esse prohibitum, ne in honorem alienorum deorum aliqua re utamur aut uti existimemur sic eam accipiendo, ut, quamuis animo contemnamus, eos tamen, qui nostrum animum ignorant, ad haec honoranda aedificemus. et cum templa, idola, luci et si quid huius modi data potestate euertuntur, quamuis manifestum est, cum id agimus, non ea nos honoin usus nostros priuatos dum taxat et proprios non debemus inde aliquid usurpare, ut appareat nos pietate ista destruere, non auaritia. cum uero in usus communes, non proprios ac priuatos, uel in honorem dei ueri conuertuntur, hoc de illis fit, quod de ipsis hominibus, cum ex sacrilegis et impiis in ueram religionem mutantur. hoc deus intellegitur docuisse illis testimoniis, quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum iussit ligna ad holocaustum adhiberi et
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio iurationem accipiamul
Alia uͦ questio ẽ. utrum ea pace
debeamꝰ uti que inter alios in¬
uicem iurantes facta ẽ. Quod
si noluerimꝰ: ubi uiuamꝰ in ter¬
ris. nescio utrum inuenire pos¬
simꝰ. Neq enim tantummꝰ limi¬
ti. s uniuersis ꝓuintiis pax coi¬
ciliatur iuratione barbarica.
unde & illud sequetur. ut non
fruges tantum que ab eis custo¬
diuntur. qui ꝑ deos falsos iura¬
rauert̃: s ubiq inquinata sunt
om̃ia que ipsa pace muniunt᷑
quam niuratio illa confir¬
mat. Qd̾ ⁊⁊ si absurdissimum
ẽ dicere: nec illa te moueant
que mouebant. Item si de arca
uel torculari tollatur aliquid
ubi ꝓhibendi potestas ẽ. Quod
si factum comꝑit. aut ꝓhiben¬
dipotestatem ñ habuit: utitur
mundis reliquis fructib unde
illa sublata sunt. sicut fontib
utimur. de quib hauriri aquã
ad usum sacͥficioꝵ certisfime
scimꝰ. Eadem ẽ etiam ratio la¬
uachroꝵ. Neq enim sp̃m dedu¬

Expanded text:
ab alio iurationem accipiamus. ab alio iurationem accipiamus. alia uero quaestio est, utrum ea pace debeamus uti, quae inter alios inuicem iurantes facta est. quod si noluerimus, ubi uiuamus in terris, nescio utrum inuenire possimus. neque enim tantum modo limiti sed uniuersis prouinciis pax conciliatur iuratione barbarica. unde et illud sequetur, ut non fruges tantum, quae ab eis custodiuntur, qui per deos falsos iurauerunt, sed ubique inquinata sint omnia, quae ipsa pace muniuntur, quam iuratio illa confirmat. quod si absurdissimum est dicere, nec illa te moueant, quae mouebant. Item si de area uel torculari tollatur aliquid ubi prohibendi potestas est. quod si factum comperit aut prohibendi potestatem non habuit, utitur mundis reliquis fructibus, unde illa sublata sunt, sicut fontibus utimur, de quibus hauriri aquam ad usum sacrificiorum certissime scimus. eadem est etiam ratio lauacrorum. neque enim spiritum dedu
Abbreviated transcription (Latin):
os sͥ iurare fecit: fi ille qui ei
iurat falsos deos colte. Cui que¬
stioni possunt illa destimonia
suffragari que ipse commemo¬
rasti de laban & abimelec: sita¬
men abimelec ꝑdeos suos iu¬
rauit. sicut laban ꝑ dĩn iacob.
Hec ut dixi. alia questio ẽ: que
me m̾ito fortassis moueret. nͥ¬
exempla illa occurrissent de
ysaac & iacob & si qua alia pos¬
sunt inueniri: si tam̃ illud ñ
adhuc mouet quod in nouo
testam̃to dictum ẽ. ne om̃ino
iuremꝰ: quod mͥ quidem ꝓpt̾ea
dictum uidetur. ñ quia uerũ
iurare peccatum ẽ. s quia per¬
iuare immane peccatum est
a quo nos longe eẽ uoluit. qui
omnimꝰ ne iuremꝰ ad monuit
S tͥ aliud uideri scio: unde nẽ
disputandum ñ ẽ. ut illud po¬
tiꝰ agamꝰ. unde me consulendũ
putasti. Proinde sicut ñ uras
ita nec alium si hoc placet iu¬
rare compellas. Quanuis diccũ
sit ne uiremꝰ. nusꝗͣ autẽ in scͥp¬
turis scĩs legi meminerim ne

Expanded text:
os sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei os sibi iurari fecit, quoniam ille, qui ei iurat, deos falsos colit. cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari, quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos iurauit sicut. Laban per deum Nachor. haec, ut dixi, alia quaestio est, quae me merito fortassis moueret, nisi illa exempla occurrissent de Isaac et Iacob et si qua alia possunt inueniri, si tamen illud non adhuc mouet, quod in nouo testamento dictum est, ne omnino iuremus. quod mihi quidem propterea dictum uidetur, non quia uerum iurare peccatum est, sed quia periurare immane peccatum est, a quo nos longe esse uoluit, qui omni modo ne iuremus admonuit.. sed tibi aliud uideri scio, unde nunc disputandum non est, ut illud potius agamus, unde me consulendum putasti. proinde sicut non iuras, ita nec alium, si hoc placet, iurare compellas, quamuis dictum sit, ne iuremus, nusquam autem in scripturis sanctis legi meminerim, ne
Abbreviated transcription (Latin):
peccasse. Si enm tali iuratio¬
ne ꝓmissam custodiret fidem
ideo tantum peccasse iudicare¬
tur. quia ꝑtales deos iurauit
illud autem recte nemo repre¬
henderet quia fidem seruau̾it
Nunc uͦ quia & iurauit ꝑ quoᷤᷤ
ñ debuit: & contra pollicitam
fidem fecit quod ñ debuit: bis
utiq peccauit. Ac ꝑ hoc qui uti.¬
tur fide illius quem constat
mrasse ꝑ deos falsos & utitur
ñ ad malam. s ad licitam et
bonam rem. ñ peccato eiꝰ se so¬
ciat. quo ꝑ demonia iurauit:
s bono pacto eiꝰ quo fidem ser¬
uaret.Neq hic eam fidem dico
seruari. qua fideles uocantur
qui baptizantur in xp̃o. Iula
enim longe alia ẽ. longeq discre¬
ta a fide humanoꝵ placitoꝵ
atq pactoꝵ. Uerumtam̃ sine
ulla dubitatione minꝰ malum
ẽ. ꝑ dm̃ falsum iurare ueracit̾
quam ꝑ dm̃ uerum fallaciter
Quanto enim quod piuratur
magis ẽ scm: tantomagis ẽ pe¬
nale purium. Aua gͦ questio
utrum ñ peccet qui ꝑ falsos de¬

Expanded text:
bis peccasse. si enim tali iuratiobis peccasse. si enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero, quia et iurauit, per quos non debuit, et contra pollicitam fidem fecit, quod non debuit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurasse per deos falsos, et utitur non ad malam sed ad licitam et bonam rem, non peccato eius se sociat, quo per daemonia iurauit, sed bono pacto eius, quo fidem seruauit. neque hic eam fidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium. alia ergo quaestio est, utrum non peccet, qui per falsos de
Abbreviated transcription (Latin):
onorabili¬
& dilectissimo filio pu¬
blicole: augustinus in
dño salutem. E stus animitui
postea quam didici litteristuiᷤ
etiam mei continuo factisuis
Non quo me om̃ia tali ꝑmoue¬
rent. qualib te indicasti ẽẽ ꝑ¬
motum: s quomͦ tͥ auferrent᷑
hi estus. fateor estuaui. Maxime
quia petis ut diffinitiue tͥ scri¬
berem ne i maiores dubitatio¬
nes incideres. quam antequã
terrogasses. Hoc enim ñ uideo
ẽẽ in meõ potestate. Nam qͦmͦli
bet scͥpsero. que mͥ uidentur ẽẽ
certissima. si tͥ ñ ꝑsuasero: ꝓcul
dubio eris incertior. Non autẽ
sicut mͥ adiacet suadere. eo mͦ
adiacet etiam ꝑsuadere cuili¬
bet: uerumtam̃ ne tue dilecti¬
oni negarem opulam meam
post aliquantam deliberatio¬
nem rescribendum putaui.
Mouet te certe utrum eiꝰ fide
utendum sit: qui ut eam ser¬
uet ꝑ demonia iurauerit. Ubi
te uolo prius considerare. utrũ
si quispiam ꝑdeos fallos iu¬
rauerit. se fidem seruaturum
& ñ seruauerit: ñ tͥ uideatur

Expanded text:
ONORABIT DILECTISSIMO FILIO PUBLICOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Aestus animi tui postea quam didici litteris tuis, etiam mei continuo facti sunt, non quo me omnia talia permouerent, qualibus te indicasti esse permotum, sed quo modo tibi auferrentur hi aestus, fateor, aestuaui, maxime quia petis, ut definitiue tibi rescriberem, ne in maiores dubitationes incideres, quam antequam interrogasses. hoc enim uideo non esse in mea potestate. nam quo modo libet scripsero, quae mihi uidentur esse certissima, si tibi non persuasero, procul dubio eris incertior. non autem sicut mihi adiacet suadere, eo modo adiacet etiam persuadere cuilibet. uerum tamen ne tuae dilectioni negarem operulam meam, post aliquantam deliberationem rescribendum putaui. Mouet te certe, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
retur aliquid quod eadem̃ ueri¬
tate consulta. nos compelleret̾
ꝓficisci. Ex hoc tercio genere cau¬
sarum mutande sententie. qͥd tͥ
uideatur: peto mecum plenus
& enodatius colloquaris. Sepe
nos quippe conturbat & difficile
ẽ. ñ aliquid qͦd faciendum magĩ¬
erat omittere: dum illud muta¬
re nolumꝰ in quo prius ꝑman̾e
statueramꝰ. Non quidem malũ
uerum iam ideo malum. quia
id potius qͦd agendum ẽ occur¬
rens deseritur. Quod si ñ occur¬
reret. ñ solum sine uituꝑatione
s etiam cum laude in illo pͥore
ꝑduraretur. Hic ñ falli ilifficile
ẽ. hic omnino uox ꝓphetica pre¬
uelet. Delicta quis intelligit:
hĩc ordo participem me facias
cogitationum tuarũ: qͥd in tali¬
b uel facere soleas. uel faciendũ

Expanded text:
retur aliquid, quod eadem ueriretur aliquid, quod eadem ueritate consulta nos compelleret proficisci. ex hoc tertio genere causarum mutandae sententiae quid tibi uideatur peto mecum plenius et enodatius conloquaris. saepe nos quippe conturbat et difficile est non aliquid. quod magis faciendum erat, omittere, dum illud mutare nolumus, in quo prius permanere statueramus, non quidem malum, uerum iam ideo malum. quia id, quod potius agendum est, occurrens deseritur, quod si non occurreret, non solum sine uituperatione sed etiam cum laude in illo priore perduraretur. hic non falli difficile est, hic omnino uox prophetica praeualet: Delicta quis intellegit? hinc, oro, participem me facias cogitationum tuarum, quid in talibus uel facere soleas uel faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
lentiam fas ẽ excusare. nec om̃i¬
potentiam licet euitare: sicut
petrum alter cinxit & tulit qͦ
noluerat. Herumtam̃ quo nol¬
let iit. s nollens mortem sube¬
git asꝑam: an & ibi ubi ẽ pote¬
stas ñ mutare sententiam. quã¬
uis & aliud occurrat. in quo potiꝰ
appareat uoluntas dĩ ad mutan¬
dam sententiam nos uocantis
ñ quia nr̃a mala erat. s in qua
recte ꝑmaneretur: nͥ ab illo in
alteram uocaremur. Neq enim
malum fuit abrahe nutrire et
educare filium quo ad posset.
quantum in ipso eẽt. usq ad fi¬
nem uite sue: s repente iussus
occidere: mutauit utiq ñ priꝰ
malam sententiam: s que ma
quoq ñ dubito nichil aliud ui
uel somnii uel excessus mentis
que dr̃ extasis. s reb ipsis acceden¬
tib. & ad aliud quam statueramꝰ
uocantib cogimur agnoscere dei
oriretur. quod consulta de officio
nr̃o ueritas uetaret deserere. aut
discernentib in mane renuintia¬

Expanded text:
lentiam fas est recusare nec omnilentiam fas est recusare nec omnipotentiam licet euitare, sicut Petrum alter cinxit et tulit, quo noluerat; uerum tamen, quo nollet, iit. sed nolens mortem subegit asperam — an et ibi, ubi est potestas non mutare sententiam, quamuis aliud occurrat. in quo potius appareat uoluntas dei ad mutandam sententiam nos uocantis. non quia nostra mala erat, sed in qua recte permaneretur. nisi ab illo in alteram uocaremur. neque enim malum fuit Abrahae nutrire et educare filium, quoad posset, quantum in ipso esset, usque ad finem uitae suae, sed repente iussus occidere mutauit utique non prius malam sententiam, sed quae mquoque non dubito nihil aliud uiduel somnii uel excessus mentis, quae dicitur extasis, sed rebus ipsis accidentibus et ad aliud, quam statueramus, uocantibus cogimur agnoscere dei oreretur, quod consulta de officio nostro ueritas uetaret deserere, aut decernentibus inmanere nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
litatem nr̃am & laborem nr̃m
& dimittat om̃ia peccata nr̃a.
Colloqui autem uobiscum talia
cupio si dignemini litteris. qͣlia
colloqui possemꝰ. si coram urĩs sen¬
sib adeẽmus. Ecce questiunc łam¬
illam quam nuꝑ ꝓposueram tã¬
quam si p̃sens presenti int̾ dulces
loquelas obicerem: plene.xp̃iano
intellectu. & deuotione soluisti:
s nimis cursim & breuiter. Pos¬
s quippe ibi aliquanto diutius
& ub̃ius habitare gr̃a oris tur: si cũ
dixisses. ita te in illo quo feliciter
uteris ꝑseuere loco decreuisse. ut
si quid de te aliud dño placuerit
eiꝰ uoluntatem preferas tue: id ip¬
sum aliquanto aꝑtius explicares
quonammꝰ uoluntatem dĩ que
nr̃e uoluntati p̃ponenda ẽ noue¬
rimꝰ: utrum tantum in ea re qͣm
ꝓptea uoluntati preferre debemꝰ
quia & inuiti cogeremur. ibi enĩ
fit quidem qͦd nolumus. s ideo
nos corrigimꝰ ut uelimꝰ. quia ille
uult cuiꝰ uoluntatem. nec excel¬

Expanded text:
litatem nostram et laborem nostrum litatem nostram et laborem nostrum et dimittat omnia peccata nostra. Cocupio, si dignemini, litteris; qualia colloqui possemus, si coram vestris sensibus adessemus. Ecce illam quaestiunculam, quam nuper proposueram, tanquam si praesens praesenti inter dulces loquelas obderem, plane christiano intellectu et devotione solvisti, sed nimis cursim et breviter; posset quippe ibi aliquanto diutius et uberius habitare gratia oris tui, si, cum dixisses ita te illo. quo feliciter uteris, loco perseuerare decreuisse, ut, si quid de te aliud domino placuerit, eius uoluntatem praeferas tuae. id ipsum aliquanto apertius explicares, quonam modo uoluntatem dei, quae nostrae uoluntati praeponenda est, nouerimus. utrum tantum in ea re, quam propterea uolentes perferre debemus, quia et inuiti cogeremur — ibi enim fit quidem. quod nolumus, sed ideo nos corrigimus. ut uelimus, quia ille uult, cuius uoluntatis nec excel
Abbreviated transcription (Latin):
cum rescͥpta repeteret. debitum
reddere festinaui. s uere festi¬
naui. Cum enim eum putarẽ
adhuc aliquot dies nobiscum
remoraturum: repente comꝑ¬
ta occasione nauigii. mͥ pͥdia¬
nam suam refectionem iam no¬
cte suggessit. Quid facerem: cũ
eum tenere ñ possem: Et quia
ad uos cum quib ei meliꝰ ẽẽt ꝓ¬
ꝑabat: nec si possem deberẽ. Pro¬
inde pauca hec ilico arripui dic¬
tanda. atq mittenda: ꝓlixioriᷤᷤ
epłȩ me confitens debitorem: cũ
post reditum uenerabiliũ fr̃m
nr̃oꝵ collegarum meoꝵ. tea si &
euodii. pͥmum ur̃i ex parte sacia¬
tus fuero. Uberiꝰ enim ad nos¬
in eoꝵ pectorib & orib uos ẽẽ uen¬
turos. iamiamq in xp̃i nomine
atq adiutorio spabamꝰ. cum hec
scriberemꝰ: & ꝑ unanimem filiũ
nr̃m thagastensis eccłiȩ prb̃rm
fortunatianum romam nauiga¬
turum aliam epłam paucis an¬
te dieb iam dederam. Nunc gͦ qͦd
soleo rogo:ut qͦd soletis faciatis.
Oretis ꝓ nob̃. ut uideat ds̃ humi¬

Expanded text:
cum rescripta repeteret, debitum reddere festinaui, sed uere festinaui; cum enim eum putarem adhuc aliquot dies nobiscum remoraturum, repente comperta occasione nauigii mihi pridianam suam profectionem iam nocte suggessit. quid facerem, cum eum tenere non possem et. quia ad uos, cum quibus ei melius esset, properabat, nec si possem, deberem. proinde pauca haec ilico arripui dictanda atque mittenda prolixioris epistulae me confitens debitorem, eum post reditum uenerabilium fratrum nostrorum collegarum meorum Theasi et Euodi primum uestri ex parte satiatus fuero. uberius enim ad nosin eorum pectoribus et oribus uos esse uenturos iam iamque in Christi nomine atque adiutorio speramus. cum haec scriberemus, et per unanimem filium nostrum Tagastensis ecclesiae presbyterum Fortunatianum Romam nauigaturum aliam epistulam paucis ante diebus iam dederam. nunc ergo, quod soleo, rogo, ut, quod soletis. faciatis: oretis pro nobis, ut uideat dominus humi
Abbreviated transcription (Latin):
feceris. qͦd si obiectum ñ eras ne¬
gaturꝰ: cur dictum scribi nolui¬
sti. presertim cum magnoꝑe uo¬
luisses etiam honoratos uiros nr̃o
interẽẽ sermoni: Cur gͦ uolens
calumpniam deuitare notarioꝵ
stilum timebas: & clarissimoꝵ
testimonium ñ timebas: Si autẽ.
sic uis. ut ego etiam dicam fidem
meam. quomͦ tudicis dixisse tuã:
ego etiam breuius possum dicere
credere me in patrem & filium &
sp̃m sc̃m. Si autem ꝓpͥum aliquid
unde dissentis a me uis audire: cre¬
do in patrem & filium & sp̃m sc̃m
trem filium. nec utͥusq sp̃m sc̃m
uel patrem. uel filium: & tam̃ pa¬
solus eternus & immortalis ẽ. ea
diuinitate que ẽ ante scła. Hoc si
t displicet. & placet a me audire
quemadmodum de scͥpturis sc̃is
asseratur. lege etiam illud quod
plixius conscͥptum misi benig¬
nitatitue. Si autem illud tͥ non
uacat legere: nec mͥ uacat frustra
uerba iactare. Possum tam̃ qͣntũ
dñs ded̾it facultatis uel dictanti

Expanded text:
feceris. quod si obiectum non eras nefeceris. quod si obiectum non eras negaturus, cur dictum scribi noluisti. praesertim cum magnopere uoluisses etiam honoratos uiros nostro interesse sermoni? cur ergo uolens calumniam deuitare notariorum stilum timebas et clarissimorum testimonium non timebas? Si autem sic uis ut etiam ego dicam fidem meam. quo modo te dicis dixisse tuam, ego etiam breuius possum dicere credere me in patrem et filium et spiritum sanctum. si autem proprium aliquid. unde dissentis a me, uis audire, credo in deum patrem et filium et spiritum sanctum trem filium nec utrumque spiritum uel patrem uel filium et tamen pasolus aeternus et inmortalis est ea diuinitate, quae est ante saecula. hoc si tibi displicet et placet a me audire, quem ad modum de scripturis sanctis adseratur, lege etiam illud, quod prolixius conscriptum misi benignitati tuae. si autem tibi non uacat legere, nec mihi uacat frustra uerba iactare. possum tamen, quantum deus dederit facultatis uel dictandi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m. Hec fides ñ ẽ tua. s utͥus¬
q nr̃m. Quemadinodum si adiun
xp̃m etiam maria uirgo peꝑit.
qͦd pariter credimꝰ & si qua alia
communiter confitemur. Si uolu¬
isses gͦ tuam dicere: ñ istam dicereᷤᷤ
que communis ẽ nob̃: s illam po¬
tius in qua dissentimꝰ a uob̃. Hec
& presens dicerem: si quemadmo¬
dum placucrat uerba nr̃a exciꝑent᷑
S quia hec noluisti dicens te a no¬
bis timere calumpniam: & a pla¬
cito cui mane consenseras post
prandium recessisti: ut quid dice¬
rem qͦd quemadmodum uelles
me dixisse narrares: & ego ñ ha¬
berem unde ostenderem. quid uł
quemadmodum dixtrim: Nolig
ulteriꝰ iactare. quod fidem tuam¬
tu dixeris. & ego meam ñ dixerĩ.
quia st̃ homines qui consid̾ent
me potiꝰ habuisse fiduciam fidei
mee. qui eam scribi uoluerim:
te autẽ ñ habuisse: dum quasica¬
lumpniam ꝑtimescis. Paratus gͦ
eras negare. si tͥ obiceretur. quod
contra fidem meam. aliquid dixe¬
ris. Ui de gͦ quid dete ipse sentiri

Expanded text:
m\'. haec fides non est tua sed utriusque nostrum, quem ad modum si adiungum Christum etiam Maria uirgo peperit, quod pariter credimus, et si qua alia communiter confitemur. si uoluisses ergo tuam dicere, non istam diceres, quae communis est nobis, sed illam potius, in qua dissentimus a uobis. L Haec et praesens dicerem, si, quem ad modum placuerat, uerba nostra exciperentur. sed quia hoc noluisti dicens te a nobis timere calumniam et a placito, cui mane consenseras, post prandium recessisti, ut quid dicerem, quod. quem ad modum uelles, me dixisse narrares et ego non haberem, unde ostenderem, quid uel quem ad modum dixerim? noli ergo ulterius iactare. quod tu fidem tuam dixeris et ego meam non dixerim, quia sunt homines, qui considerent me potius habuisse fiduciam fidei meae, qui eam scribi uoluerim, te autem non habuisse, dum quasi calumniam pertimescis. paratus ergo eras negare, si tibi obiceretur, quod contra fidem meam aliquid dixeris. uide ergo, quid de te ipse sentiri