comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se criminalib peccatisq̃ non
poterit iustũ iustificari ꝑbaptis.¬
mũ. Siautẽ mortui sumꝰ cũxp̃o
tẽpore baptismatis peccato eo
modo qđ suꝑior sermo texiit.
credimus qr simul etiã uiuemꝰ
cũ illo incęlo post generalẽ
resurrectionẽ. Scientes qđ xp̃s
chro qđ ꝓprie locus ÷ mortuoꝵ.
uł abinferno iã non moritur
mors illi ultra ñ dominabit᷑. hoc
laborat apłs in hoc loco ut osten¬
dat crederitib q si semel re¬
missionẽ peccatoꝵ accepunt
ñ possunt iterũ rebaptitari
sicut xp̃s ñ potuit mori rusi
semel asicut xp̃s surgens amor¬

Expanded text:
catis, quia non poterit iterum justificari per baptismum. Si autem mortui sumus cum Christo, tempore baptismatis peccato, eo modo quo superior sermo texuit, credimus quia simul etiam vivemus cum Christo in coelo post generalem resurrectionem. Scientes quod cro, quod proprie locus est mortuorum, vel ab inferno, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Hoc laborat Apostolus in hoc loco, ut ostendat credentibus, quia si semel remissionem peccatorum acceperint, non posse eos iterum baptizari, sicut Christus non potuit mori nisi semel. Et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dño p̃cipiente: qd gerins baptis:¬
matis scã eccłia modo retinet.
Quartũꝵ in sangius effusione
qͦ baptiratus ÷ ipse dñs om̃sq scĩ
martyres. De quo etiã drãs aat filuis
⁊ebedei: Potestis baptriari bap¬¬
tismate qͦ ego baptizari habeo .i.
potestis effusionẽ sanguinis ur̃i
eo baptismate baptuatꝰ decollat᷑
abherode Sed & hoc quoq notan.
dũ÷ qr inbaptismate tria sunit
corporalia atq uisibilia & tria
incorporalia atq minsibilia:
Triasunt iusibilia sacerdos uidelic&.
corpus baptitandũ & aqua Et¬
tria minsibilia fides anima quȩ
abluit᷑ apeccatis :. Ee spñ sc̃o co¬
oꝑante remissio peccatoꝵ dat᷑¬
t ortassis eciã quȩrit aliquis qua¬
Id circo u formit̃ hoc fieri in
.aqua: ut intelligat᷑ qđ sicut a qua
sordes corporis aut uestimenti
abluit. Ita illud baptisma macur¬
.las annnȩ sordesq uitioꝵ emun-¬
dando abstergit: Consepulti enĩ
sumꝰ cũ illo ꝑbaptismũ nmortẽ:
subaudis peccati & utioꝵ. Quo.¬

Expanded text:
no praecipiente: quod genus baptismatis sancta Ecclesia modo retinet; quartum est in sanguinis effusione, quo baptizatus est ipse Dominus omnesque sancti martyres: de quo etiam Dominus ait filiis Zebedaei: Potestis baptizari baptismate quod ego baptizari habeo ? id est potestis effusionem sanguinis vestreo baptismate baptizatus est, decollatus ab Herode. Sed et hoc quoque notandum est, quia in baptismate tria sunt corporalia atque visibilia, et tria incorporalia atque invisibilia. Tria sunt visibilia: sacerdos videlicet, corpus baptizandum et aqua. Tria invisibilia: fides, et anima quae abluitur a peccatis, et Spiritus, quo cooperante remissio peccatorum datur. Fortassis etiam quaeret aliquis quaidcirco uniformiter hoc fieri in aqua, ut intelligatur, quia sicut aqua sordes corporis aut vestimenti abluit, ita illud baptisma maculas animae sordesque vitiorum emundando abstergit. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem, subaudis peccati et vitiorum. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ ÷ his qͥ app̃henderint eã. Ipse ÷
etiã arbor uitȩ quȩ est plantata
in medio paradisi hoc ÷ in medio
aeccłae: Id circo aute arbori cõpat᷑:
qr sic̃ arbor pascit & umbr̃a p̃stat
ita xp̃s pascie angłos spiritali cibo
sua uidelicet contẽplatione. homi¬
nes uero sua cognitione: ꝓtegenis
utrosq ab omnii aduersitate:
Eeneralit̃ aut̃e pascit & reficit
totũ mundũ cibo corporali. Mors
etiã eiꝰ arbor potest. intelligi quia
sic̃ arbor adhoc plantat᷑ ut fruc¬
tũ afferat. plantatori lta mors xp̃i
adhoc celebrata est incruce. Ut
fructũ salutis & redẽptiorus af¬
ferret munido Querit᷑ quare apłs¬

Expanded text:
vitae est his qui apprehenderint eam . Ipse est etiam arbor vitae quae est plantata in medio paradisi, hoc est in medio Ecclesiae. Idcirco autem arbori comparatur, quia sicut arbor pascit et umbram praestat, ita Christus pascit angelos spirituali cibo, sua videlicet contemplatione, homines vero cognitione sua, protegens utrosque ab omni adversitate; generaliter autem pascit et reficit totum mundum cibo corporali. Mors etiam ejus arbor potest intelligi, quia sicut arbor ad hoc plantatur ut fructum afferat plantatori, ita mors Christi ad hoc celebrata est in cruce, ut fructum salutis et redemptionis afferret mundo. Quaeritur quare
Abbreviated transcription (Latin):
patris sicut eidicit pat in psalmo.
Exurge gła mea exurge psalteriũ
id÷ chorus omniũ turtutũ: cui filius
exurgã diluculo: Ipse quoq filius
dicit desua suscitatione loques
adiudȩos. Soluite tẽplũ hoc & pꝰ
triduũ suscitabo illud: Ita enim
intelligendũ ÷ ut sic̃ tota trinitas
creauit illũ hominẽ: ita tota trr¬
nitas suscitauit illũ qr oꝑa totius
trintatis inseparabilia sunt: Pre-¬

Expanded text:
cit in psalmo: Exsurge, gloria mea, exsurge, psalterium , id est chorus omnium virtutum. Cui Filius, Exsurgam diluculo . Ipse quoque Filius dicit de sua suscitatione loquens ad Judaeos, Solvite templum hoc, et post triduum suscitabo illud, ita enim intelligendum est, ut sicut tota trinitas creavit illum hominem, ita tota trinitas suscitavit illum, quia opera totius Trinitatis inseparabilia sunt. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Xp̃s dũ mortuus esset iN
cruce & sepultꝰ inmonumento
uidebatur ñ uiuere: Sed quid
fecit . Intrauit domũ fortis. id÷
descendit mnifernũ & abstulit
diabolo illos quos tenebat elec¬
tos & potestatẽ etiã quã habet
in hoc mundo illi abstulit
Sicq quad ragesimo die resur.¬
rectionis suȩ ascendenis incȩlum

Expanded text:
 dum mortuus esset in cruce, et sepultus in monumento, videbatur non vivere, sed quid fecit? Intravit in domum fortis, id est descendit in infernum, abstulit diabolo illos quos tenebat electos, et potestatem etiam quam habebat in hoc mundo illi abstulit, sicque quadragesimo die resurrectionis suae ascendens in coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃to nequaꝗ dicer&. masculus
cuiꝰ caro circũcisa ñ fuerit peribit
depopło suo quia pactũ meum
irritũ fec̃: non ꝑse sed in patre suo
adã inparadiso. dienĩ unus ho.¬
minis delicto mors regnauit ꝑ
uriũ. Multo magis habundantiã
grãe &cdonationis & iuste accipi¬
entes inuita regnabt̃ ꝑunũ iħm
uruus hominus adae qđ puit ũi¬
hominẽ adã uenit mors corporis¬
&̃ etiã anime regnauit tẽporalit᷑
& ad cẽpus melectis multo magis
regnabunt illi inuita a derna dcci¬
dantiã. id ÷ plenitudinẽ donatio¬
sermo sapientiȩ & cetera dona
singuł diuidunt᷑ accipientes ctiã
plenitudm̃ȩ iustitiȩ. id÷ omnes
uirtutes ut post baptismi grãm
iuste &sc̃ẽ uiuamꝰ: Sienĩ moriunt᷑
electi tẽporalit̃ ꝓpt̃ originale

Expanded text:
 Masculus cujus caro circumcisa non fuerit, peribit de populo suo, quia pactum meum irritum fecit , non per se, sed in patre suo Adam in paradiso. Si enim unius hominis delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantia gratiae donationis et justitiae accipientes in vitam regnunius hominis Adae, quod per unhominem Adam venit, mors corporis et animae regnavit temporaliter, et ad tempus in electis multo magis regnabunt illi in vita aeterna, accidantiam, id est plenitudinem gratisermo sapientiae, et caetera dona singulis dividuntur, accipientes etiam plenitudinem justitiae, id est omnes virtutes, ut post baptismi gratiam juste sancteque vivamus. Si enim moriuntur electi temporaliter propter originale
Abbreviated transcription (Latin):
to sicut ille mortuus ÷ incruce
& baptrtam᷑ in nomine sc̃ȩ trini¬
tatis tunc consepeliem ei. Siantẽ
uiuimꝰ peccato nequa ꝗ possumꝰ
consepbri illi Consideremꝰ ergo
quomodo moriam᷑ peccato & con¬
sepeliam᷑ & conresuscitem᷑ xp̃o
Et quomodo concordet mysteriũ
mortis sepulturȩ & resurrectionis

Expanded text:
ille mortuus est in cruce, et baptizamur in nomine sanctae Trinitatis, consepelimur ei; si aut vivimus peccato, nequaquam possumus consepeliri ei. Consideremus ergo quomodo moriamur peccato, et consepeliamur et conresuscitemur Christo, et quomodo concordet mysterium mortis, sepulturae et resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit mors illi ultra ñ dominabit᷑
siue mortẽ corporalẽ atq tem.¬
poralẽ quȩ ad tẽpus dominata :
ei ipso ꝑmittente siue diabolum
qͥ ei etiã quodã modo uisus ÷ domi¬
nari ꝑ̃mirustros suos ipso ꝑmit.¬
tente. Intrauit enũ diabolus
incor iudae ut trader& xp̃m
ipse etiã suasit uidȩis &pilato
ut eũ crucifigererit. Qđ diabolꝰ
mors appelletur qͥ mor tẽ ad tulit

Expanded text:
dominabitur, sive mortem corporalem atque temporalem, quae ad tempus dominata est ei, ipso permittente, sive diabolum qui ei etiam quodam modo dimissus est dominari per ministros suos ipso permittente. Intravit autem diabolus in cor Judae ut traderet Christum . Ipse etiam suasit Judaeis et Pilato, ut eum crucifigerent. Quod diabolus mors appellatur qui mortem attulit
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥt᷑ & uult ostendere. quomodo
mysteriũ mortis sepulture &re-¬
surrectioris xp̃i. ab baptisinũ
nr̃m ꝑtineat & dic̃: Dũquid igno.¬
ratis o romani mysteriũ mortis
xp̃i sepulturȩ acresurrectionis
quomodo c̃uenat mysterio
baptismatis : certe ñ ignoratis ut
puto &si ignoratis ego uobis pandã:
Sed questio orit᷑ in hoc loco cũdr̃is¬

Expanded text:
omodo mysterium mortis, sepulturae et resurrectionis Christi ad baptismum nostrum pertineat, et dicit: Nunquid ignoratis, o Romani, mysterium mortis Christi, sepulturae ac resurrectionis, quomodo conveniat mysterio baptismatis? Certe, ut puto, ignoratis: et si ignoratis, ego vobis pandam. Sed quaestio oritur in hoc loco, cu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i Debuerat dicere mortua ÷
uob̾ lex: Sed nec scandalraret
iudȩos quib ista scribebat maluit
dicere: Mortificati estis legi qr ñ
hab& qđ puniat iNuob sierum
dixisset mortua ÷ lex contristarent᷑
&̃ scandalitarent᷑ eo qđ diceret illã
abolitã & mortuã: Illi enĩ mortisi¬

Expanded text:
i. Debuerat dicere, Mortua est lex vobis, sed ne scandalizaret Judaeos, quibus ista scribebat, maluit dicere: Mortificati estis legi, quia non habet quod puniat in vobis. Si enim dixisset: Mortua est lex, contristarentur et scandalizarentur eo quod diceret illam abolitam et mortuam. Illi enim morti
Abbreviated transcription (Latin):
loquens qͥ se apeccatis seruant.
Dũquid ergo ꝑmanebimꝰ inpecca-
.to. aut nũquid sẽꝑ peccabimꝰ
ut grã dĩ in hoc habundet ut
plus habeat qđ nob dimittat.
Et crescat nob dimittendo sicut
qͥdã carnaliũ dicunt: Absit non
fiat illud ut sẽꝑ inpeccatis ꝑ ma-¬
neamꝰ. Hoc autẽ digna conside¬
.ratione ꝑpendendũ ÷ qr id circo
ista contradicit paulꝰ. Mealiquis
infideliũ dicere posset qđ ad se-¬
rer& ipse peccandũ. ẽẽ ut dĩ gr̃a
habundaret Qui enĩ mortui sumꝰ
peocato tẽpore baptismatis qͦmͦ
adhuc uiuemꝰ iNullo. id ÷ siomĩa
peccata nob̾ dimissas in baptismo.
quare oboedimꝰ uitiis & suggestio¬
nib carnis: Ille mortuuf pecca¬
to qͥñ bab& peccatũ cui delecta
sunt omĩa peccata inibaptismo
Econtra ille uiuit peccato qͥ obędit
delectationi peccati. & suggesti¬
oni prauȩ uoluntatis: docet
autẽ apłs ut postꝗ in baptisma-¬
te accepimꝰ remissionẽ peccatoꝵ
abstineam acriminalib pecca¬

Expanded text:
ccatis servant: Nunquid permanebimus in peccato? Hoc est: nunquid semper peccabimus, ut gratia Dei in hoc abundet ut plus habeat quod vobis dimittat, et crescat nobis dimittendo, sicut quidam carnalium dicunt, absit? Non fiat illud: ut semper in peccatis permanemus. Hoc autem digna consideratione perpendendum est, quia idcirco ista contra dicit Apostolus: ne aliquis infidelium dicere possit: quod asserat ipse peccandum esse, ut gratia Dei abundaret. Qui enim mortui sumus peccato, tempore baptismatis, quomodo adhuc vivemus in illo? id est si omnia peccata nobis dimissa sunt in baptismo, quare obedimus vitiis et suggestionibus carnis? Ille mortuus est peccato, qui non habet peccatum, cui deleta sunt omnia peccata in baptismo: e contra ille vivit peccato, qui obedit delectationibus peccati et suggestionibus pravae voluntatis. Docet autem Apostolus ut postquam in baptismate accepimus remissionem peccatorum, abstineamus a carnalibus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
morte ipsius baptizati sumus:
mortuo incruce ꝓnr̃is peccatis.¬
qͥt caput omniũ electoꝵ: om̃s enĩ¬
decti qͥ sunt menbra eius cõmor¬
tuis peccato capiti suo xp̃o. Uerbi
grã. sicut ablato & absiso capite
cuiꝰ lib& animantis cõmoriunt᷑
omĩa meribra. Ita mortuo xp̃o
cõmortuis in illo om̃s electi bap¬
tirati in eiꝰ passione passio denĩ
illius. baptismꝰ nr̃ fuit Ille qͥdẽ
mortous ÷ corpore & nospecca
occidit: Alit̃. In morte ipsius bap¬
tizati sumꝰ id ÷ infide passions
ut baptismi grãm ablui apecca¬
tis Ista enĩ duo ita c̃ iunctasunt.
ut neq passio xp̃i sine baptismo.
neq baptismꝰ sine fide passionis
xp̃i nos possit saluare: Dicamꝰ
& alit̃. in morte ipsius baptizati
sumꝰ: id ÷ ad exemplũ & figuram
mortis eius ut illi cõmoreremur
peccato sic̃ mortuus ÷ ipse corpore.

Expanded text:
morte ipsius baptizati sumus. mortuo in cruce pro peccatist caput omnium electorum, omnes electi qui sunt membra ejus, commortui sunt peccato capiti suo Christo, verbi gratia: Sicut ablato et absciso capite cujuslibet animantis, commoriuntur omnia membra, ita mortuo Christo commortui sunt in illo omnes electi et baptizati in ejus passione. Passio etenim illius baptismus noster fuit. Ille quidem mortuus est corpore, et nos peccaoccidit. Aliter: In morte ipsius baptizati sumus, id est in fide passionis et baptismi gratiam abluimur a peccatis. Ista enim duo ita conjuncta sunt, ut neque passio Christi sine baptismo neque baptismus sine fide passionis Christi, nos possit salvare. Dicamus et aliter: In morte ipsius baptizati sumus, id est ad exemplum et figuram mortis ejus ut illi commoreremur peccato, sicut mortuus est ipse corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi debuerat acciꝑe uitã ibi
acceper̃ mort̾e ñ intelligentes
gis dõ placeret. &ubi maior esset
culpa. ibi maior: gr̃a dĩ. ut dũ
om̃s essent nimiũ peccatores ipse
solus apparet iustꝰ. Etqͦ maiora
peccata & plura dimittere: eo
plus misericors esse laudaretur :
Qua ꝓpt̃ dicebant: faciamꝰ mala
ut uenient bona qr qͦ amplius
peccauerimꝰ eo maiorẽ grãm

Expanded text:
lorum: ubi debuerant accipere vitam, ibi acceperunt mortem, non intelligentes gis Deo placeret: et ubi major esset culpa, ibi major esset gratia Dei: ut dum omnes essent nimium peccatores, ipse solus appareret justus: et quo majora peccata et plura dimitteret, eo plus misericors esse laudaretur. Quapropter dicebant: Faciamus mala, ut veniant bona: quia quo amplius peccamus, eo majorem gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmossen eni intelligit᷑ lex sic̃ dicit
cuangłiũ addiuitẽ habent moysea
id ÷ legẽ: &alibi. Incipiens autẽ¬
a moyse hoc ÷ alege. Regnauit in¬
quiens mors anime in toto mun.¬
do exqͦ primꝰ homo peccauit
usq ad fine legis moysi &exor¬
diũ enangłii ñ solũ in alios. sed
etiã millos qͥñ sponte neq scient̃
paruuli peccauer̃ sicut parun¬
li erant qͥ originalib peccatis
tenebant᷑ obnoxu Illi insimili¬
tudinẽ p̃naricationis ad ae
peccant qͥscient̃ & uoluntariȩ
peccant sic̃ ille cuidĩ dix̃. Ex
omĩ ligno paradisi comede. De-
ligno autẽ scientiȩ boni & mali
ne comedas. & cetera Ille uero
insimilitudinẽ ade ñ peccat
qͥ neq legẽ naturalẽ habet
neq cũstudio peccat. Qui ÷ for¬
ma futuri hoc triplicit᷑ in tel¬
tulit mundo. exemplar siue for¬

Expanded text:
Moysen enim intelligitur lex, sicut dicitur in Evangelio ad divitem: Habent Moysen, id est legem. Et alibi: Incipiens a Moyse , hoc est a lege. Regnavit, inquit, mors animae in toto mundo, ex quo primus non peccavit usque ad finem legis Moysi et exordium Evangelii, non solum in alios, sed etiam er peccaverunt, sicut parvuli erant, qui originalibus peccatis tenebantur obnoxii. Illi in similitudinem praevaricationis Adae peccant, qui scienter et voluntarie peccant, sicut ille cui dixit Deus: Ex omni ligno paradisi comede, de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas, etc. . Ille vero in similitudinem Adae non peccat, qui neque legem naturalem habet, neque cum studio peccat. Qui est forma futuri. Hoc tripliciter potestulit mundo, exemplar sive for
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã actualia deletasunt Pec¬
catũ autẽ ñ iputat᷑ cũ lex ñ ÷:
hoc triplicit intelligi potest qu̾a¬
diulex naturał non ÷ in homine
sicut in paruulis. Quicquid agat
paruulus ñ inputat᷑ esse peccatũ:
qr nescit quid sit bonũ aut malũ
Aliter: anteq lex daret᷑ ñ agnoscebat᷑
peccatũ tã grauẽ malũ. ẽẽ sic̃ ꝑ
legẽ ostensũ :. Uł aliter: Cũ lex de¬
esset ñ inputabat᷑ id ÷ ignorabat᷑
qͦusq ipsa lex dixit. Quihoc uel
illud fecerit morte moriatur.
Sedregnauit mors abadam usq
admoyseri etiã in eos qͥ ñ pecca¬
uer̃ insimilitudinẽ preuarica¬
tã mors peceati quã mors¬
corporis: quod dic̃ usq ad moꝵ sen:

Expanded text:
am actualia deserta sunt. Peccatum autem non imputabatur cum lex non esset. Hoc tripliciter intelligi potest. Quandiu lex naturalis non est in homine sicut in parvulis, quidquid agat parvulus, non imputatur esse peccatum, quia nescit quid sit bonum aut malum. Aliter: Antequam lex daretur, non agnoscebatur peccatum tam grave malum esse, sicut per legem ostensum est. Vel aliter: Cum lex deesset, non imputabatur, id est ignorabatur quousque ipsa lex dixit: Qui hoc vel illud fecerit, morte moriatur. Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricatam mors peccati, quam morscorporis. Quod dicit usque ad M
Abbreviated transcription (Latin):
ta ut neq baptismꝰ possit saluare
apeccatis & ꝑfectũ hominẽ redde¬
re sine fide passionis xp̃i qr sine
fide in possibile. ẽ placere dõ. neq
fides passioruis. xp̃i possit remissi¬
one peccatoꝵ dare sine gr̃a bap¬
tismatis nͥ in sanguine martiru
sui fuerit baptrxatus qr dñs dix̃.
Hisi quis renatus fuerit exaqua &
spũ scõ ñ potest intrare inregnum
dĩ. Sieñĩ cũ mimici essemꝰ reconcilr

Expanded text:
ta, ut neque baptismus possit lavare a peccatis, et perfectum hominem reddere sine fide passionis Christi, quia sine fide impossibile est placere Deo: neque fides passionis Christi possit remissionem peccatorum dare sine gratia baptismatis, nisi in sanguine martyrii sui fuerit baptizatus, quia Dominus dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
morim̾ peccato. sicut xp̃s mortuus ÷
incruce: Xp̃s decruce depositus ÷
insepulchrũ. & nos post confessio¬
nẽ sc̃ȩ trmitatis consepelimur
resurgimꝰ demorte peccatoꝵ ad¬
nitate inceterisq uirtutib ascen.¬
dit ad celos. Et nos post illũ ascen.¬
demꝰ si innouitatẽ uit ł ambula.¬
uerimꝰ: & quasi diceret aliquis apło.
Adquid sumꝰ cũ sepulti cum xp̃o:
Subaudis ut quomodo xp̃s surrex̃

Expanded text:
morimur peccato, sicut Christus mortuus est in cruce, Christus de cruce positus est in sepulcro, et nos post confessionem sanctae Trinitatis consepelimur Resurnitate caeterisque virtutibus. Ascendit ad coelos, et nos post illum ascendemus, si in novitate vitae ambulaverimus: et quasi diceret aliquis Apostolo: Ad quid sumus consepulti Christo? subjunxit: Ut quomodo surrexit
Abbreviated transcription (Latin):
exardescit animꝰ adlibidiñẽ ad cori¬
cupiscentiã qͥ antea nesciebat qđ
concupiscentia aut tale huiꝰ modi
legis ex crescit delictũ inuindictã
qr maiori poena & iundicta digrꝰi ÷
qͥ scient̃ contra legis p̃ceptũ peccat
quã qͥñ haberis legẽ ignorant̃ de¬
linquit: Ubi autẽ habundauit
delictũ suꝑ habundauit gr̃a. Origi¬
nali peccato qđ ad om̃s ꝑꝰuerut ad.¬
dita sunt actualia & habundauit
siue ex creuit delicꝰtũ. sed ubi delic¬
tũ habundauit & creuit ꝑactualia
peccata & ꝑconteptũ legis suꝑ ha¬

Expanded text:
rdescit animus ad libidinem et ad concupiscentiam, qui ante nesciebat quod concupiscentia hujusmodi legis et crescit delictum in vindictam, quia majori poena et vindicta dignus est, qui scienter contra legis praecepta peccat, quam qui non habens legem ignoranter delinquit. Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia. Originali peccato quod ad omnes pervenit addita sunt actualia, et abundavit sive excrevit delictum. Sed ubi delictum abundavit et crevit per actualia peccata et contemptum legis, supera
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ facit nos credere qđ ꝓmittit. Non
confundit nos spes qm̃ amplius
dabit quã sꝑemͣ gaudia uidelic&
patriȩ cȩlestis. Ut quid eñi xp̃s cũ
ad huc infirmi essemus scđm tẽpꝰ¬

Expanded text:
qui facit nos credere quod promittit. Nec enim confundit nos spes quoniam amplius dabit quam speramus nos, gaudia videlicet patriae coelestis. Ut quid enim Christus, cum adhuc infirmi essemus secundum temp
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliati sumꝰ dõ patri ꝑmortẽ
filii eiꝰ multomagis quã meruimus
reconciliati & mamicitiã conuersi
salui erimꝰ inuita ipsius id÷ iuitã
habituri sumꝰ. Illi reconciliant᷑ qͥmi
micis̃ ab inuicẽ. Quomodo ergo extitit
nob om̃ps ds̃ iratus & inimicꝰ cum
de illo dicat᷑ qr nihil odit eoꝵ quȩ
traximꝰ: qua ꝓpt̃ quadã iustitia dĩ
traditi sumꝰ diabolo qũa diu sub
peccatis fuimꝰ sicut legit᷑. Post quã¬
enĩ meruit homo audire t̾raes &
inserpente terrã comedes. id÷ pecca.¬
tores deuorabis. Ablatis autẽ uitus
& peccatis ꝑ passionẽ. filueiꝰ reconci¬
liati sumꝰ inid qđ ante fumꝰ. Unde

Expanded text:
reconciliati sumus Deo Patri per mortem Filii ejus, multo magis quam meruimus reconciliati et in amicitiam conversi, salvi erimus in vita ipsius, id est in habituri sumus. Illi reconciliantur qui inimici sunt ad invicem. Quomodo ergo exstitit nobis omnipotens Deus iratus et inimicus, cum de illo dicatur, quod nihil odit eorum quae  quadam justitia Dei traditi sumus diabolo, quandiu sub peccato fuimus. Sicut legitur, postquam meruit homo audire: Terra es, et in serpente: Terram comedes, id est peccatores devorabis. Ablatis autem vitiis et peccatis, per passionem Filii ejus reconciliati sumus in id quod ante fuimus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
donũ xp̃i qͦ nob̾ remissio pecca¬
toꝵ uerut quã peccatũ adae
ꝑqđ uenit mors. &plus p̃ualuit
iusticia xp̃i imustificando
forma aut̃e intȩ ualebit in
hominis adae delict molti
id ⁊ electi mortuis tẽporaliter
multo magis gr̃a dĩ qua nobis
dimittuntur peccata & donũ
quã sint iusti qͥ saluaburtt᷑ sed
absolute positũ ÷ Iungat᷑ igitur
hoc modo. diꝓpt̃ ur nus hominis¬
adȩ delictũ non solũ reprobi et
nimiũ peccatores sed etiã electi
mortuis tẽꝑaliter tã corpore¬
electos. In hoc enĩ plus siue multo

Expanded text:
nobis remissio peccatorum venit, quam peccatum Adae, per quod venit mors. Et plus praevaluit justitia Christi in justificando,forma autem vitae valebit in hominis, Adae, delicto multi, id est electi, mortui sunt temporaliter, multo magis gratia Dei, qua nobis dimittuntur peccata, et donuquam sint justi qui salvabuntur, sed absolute positum est. Jungatur et hoc modo: Si propter unius hominis delictum Adae, non solum reprobi et nimium peccatores, sed etiam electi mortui sunt temporaliter corporeelectos, in hoc enim plus, sive multo
Abbreviated transcription (Latin):
carnali penitꝰ ablata. Erat etiã in
signũ eis dẽ uidȩis. Ut quotiens in.
p̃lio cũ aliis sternebant᷑ & nudi
relinquebant᷑ ex circũcisiotus sig¬
no notati. sepulture mandarent᷑.
Signũ ergo inquit accepit circũcisi¬
onis obhuius modi causas quas dixi-¬
mus quȩ circũcisio signaculũ fuit
iustitiȩ fidei quȩ ÷ mp̃putio qͥa¬

Expanded text:
carnali penitus ablata. Erat etiam in carnali penitus ablata. Erat etiam in signum eisdem Judaeis, ut quando in praeliis cum aliis sternebantur, et nudi relinquebantur, ex circumcisionis signo notari, sepulturae mandarentur. Signum ergo accepit circumcisionis ob hujusmodi causas ut diximus; quae circumcisio signaculum fuit justitiae fidei quae in praeputio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cisio abrahȩ fidẽ illius signifi¬
cabat quã habebat incorde & qͥ
meruit iustificari. Nã circucisio
⁊ expoliatio infidelitatis & iucioꝵ
abolitio. Distat uero int̾ signũ &
signaculũ qđ signũ aliud: & aliud
significat. Signaculũ autẽ qđ alicui
rei ad hoc inprimit᷑ ut lateat qͦusq
abillo reseret᷑ aqͦ in pͥmitur: Ita & illa
circucisio signabat iustitiam fidei
quȩ erat inabrahã & latebat ibi
gr̃am suos fideles acunctis sordib
peccatoꝵ cͣirtũ cisurꝰ. indie quoq
iuditu ab omĩ mortalitatis fragi¬
litate & corruptionis fecȩ. ẽ enum¬
daturꝰ: In hoc etiã qr octaua die
fiebat significabat dominica resur
petrino qͦ circũ cisio patrabat᷑ fuit
tas habitarent. uł dũ int̃ gentes
multas captiui ducerent᷑ aĩgnora¬
ret᷑ qđ degenere abrahȩ descende.
.r& xp̃s. ac tamdiu mansit intypo
& figura qͦusq ueracit cõpleretur
adueniente xp̃o remoto signaculo
sub qͦ latebat idẽ eadẽ circũcisione

Expanded text:
Abrahae fidem illius significabat quam habebat in corde, et qua meruit justificari. Haec circumcisio est exspoliatio infidelitatis et vitiorum abolitio. Distat vero inter signum et signaculum quod signum aliud est, et aliud significat: signaculum autem quod alicui rei adhuc imprimitur ut lateat, quousque ab illo reseretur a quo imprimitur, ita et illa circumcisio significabat justitiam fidei quae erat in Abraham: et latebat ibi gratiam, suos fideles erat a cunctis sordibus peccatorum circumcisurus, in die quoque judicii ab omni mortalitatis fragilitate et corruptionis faece est emundaturus. In hoc etiam quia octava die fiebat, significabat Dominicam resurpetrino quo circumcisio patrabatur. Fuit tas habitarent, vel cum inter gentes multas captivi ducerentur, et ignoraretur quod de genere Abrahae descenderet Christus, ac tandiu mansit in typo et figura, quousque veraciter compleretur adveniente Christo, remoto signaculo sub quo latebat, id est eadem circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
nalia peccata addita s̃ Et est
sensus Dãpnatio uenit exuno
homine ł uno peccato originali
in condẽpnationẽ generis huma.¬
.NI. Gr̃a aut̃ẽ xp̃i uenit iniusti¬
ficationẽ electoꝵ exmultis de¬
lictis id ÷ ad hoc uenit ut ñ solũ
abillo uno originali sed etiam
ab om̃ib actualib no siustificar&.
Ideoq alit̃ uenit peccatũ aliter
gr̃a. Considerandũ autẽ qr cũdic̃
iuditiũ uenire exunio homine
incondẽpnationẽ loquit᷑ contra
pelagianos qͥnegant origina le
peccatũ trahi ab infantib quan¬
do nascunt᷑ dicentes: Non ꝑ
originẽ illud peccatũ trahit᷑
sed ꝑ imitationẽ : qđ omĩno falsis.¬

Expanded text:
nale peccatum addita sunt. Et est sensus: Damnatio venit ex uno homine, vel uno peccato originali, in condemnationem generis humani, gratia autem Christi venit in justificationem electorum ex multis delictis, id est ad hoc venit, ut non solum ab illo uno originali, sed etiam ab omnibus actualibus nos justificaret: ideoque aliter venit peccatum, aliter gratia. Considerandum, quia cum dicit judicium venire ex uno homine in condemnationem, loquitur contra Pelagianos, qui negant originale peccatum trahi ab infantibus quando nascuntur, dicentes: quia non per originem illud peccatum trahitur, sed per imitationem, quod omnino fals
Abbreviated transcription (Latin):
dnm nrm. Acsidiceret: sic̃ regna¬
uit actenuit principatũ origi¬
nale peccatũ & insuꝑ ac tuale
inelectis ut inmorte eos traheret
ad tẽpis. Ita & gr̃a qua dimittunt᷑
peccata regnet inelectis ꝑiustiti¬
am oꝑum inuitã acc̃nam illos in¬
tromittendo ꝑ ad iutorisi iħuxp̃i:¬

Expanded text:
nostrum. Ac si diceret: Sicut regnavit ac tenuit principatum originale peccatum, et insuper actuale electis est ut in mortem eos traheret ad tempus, ita et gratia qua dimittuntur peccata, regnet in electis per justitiam eorum in vitam aeternam illos intromittendo per adjutoriu
Abbreviated transcription (Latin):
trauit & peccatũ mors uenit¬
& ita inom̃s homines mors corpo.¬
ris & anime ꝑtransit: sicut IN
qr in lũbis eiꝰ erant sicut leui
in lũbis erat patris quando deci¬
matus ÷ & congrue dic̃ primũ
intrasse peccatũ ac demde s pec¬
catũ sub intrasse mortẽ qrstatĩ
ut peccauit mortalis effectus ẽ.
sic̃ ei dĩ ante p̃dixerat inquacũq¬
inqͥeris die comederis exeo morte
morieris peccauit c̃ cupiscendo
peccando. Usq ad legẽ enĩ peccatũ
erat inmundo: Nondic̃ usq ad
tẽpus quodata ÷ lex sedusq ad-
.t̃minũ fimende legis. Sicenim
ad tepus id ÷ usq ad finẽ legis &
mitiũ gr̃ae peccatũ originale
&actuale fuit inmundo ꝑgr̃am¬

Expanded text:
travit, et per peccatum mors venit, ita et in omnes homines mors corporis et animae pertransiit, sicut in qui in lumbis ejus erant, sicut Levi in lumbis erat patris, quando decimatus est . Et congrue dicit primum intrasse peccatum ac deinde per peccatum subintrasse mortem, quia statim ut peccavit, mortalis factus est, sicut ei Deus ante praedixerat: In quacunque die, inquiens, comederis ex eo, morte morieris. Peccavit concupiscendo tus est in peccando. Usque ad legem enim peccatum erat in mundo. Non dicit usque ad tempus, quo data est lex, sed usque ad terminum finiendae legis. Sic enim ad tempus, id est usque ad finem legis et initium gratiae, peccatum originale et actuale fuit in mundo. Per
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ intrauit. & ꝑpeccatũ mors
&ita in om̃s homines mors ꝑtransut
in qͦ om̃s peccauer̃: defectus dictio¬
nis in loco ẽ huius modisicut padã
peccatũ &mors intrauit: ita & ꝑ
xp̃m iustificatio & uita g̃na uenit.
pt̃ea inquit apłs. Quia recon¬

Expanded text:
mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Defectus dictionis isto in loco est hujusmodi: Sicut per Adam peccatum et mors intravit, ita per Christum justificatio et vita aeterna venit. Propterea, inquit Apostolus, recon
Abbreviated transcription (Latin):
insanguine ipsius saliuerimus
abira per ipsum.
sionẽ peccatoꝵ habentes in sanguie
ta die iuditi quȩ uentura. ẽ rȩpbis
Licet autẽ legamꝰ plerisq in locis
omĩpotentẽ dñm irã habere non
debemꝰ putare qđ millũ cadat ulla
ꝑturbatio qr ipse semꝑ idẽ manet:
Iuxta qđ psalmista dic̃ Tuseꝑ idẽ
ipse es Sed ira illins appellatur
umdicta & ultio ipsius quã ille
sine aliqua mutabilitate exercet
scđm qđ ei sapientissimꝰ orator dic̃
Tuautẽ dñe sabaoth cũ tranquilli¬
tate iudicas: In hoc loco ꝓponit
sibi beatus augustmnꝰ questionẽ &
dic̃. Si iniquit insanguine passi¬
onis filui dĩ accepim᷑ remissionẽ
peccatoꝵ quid necesse ẽ ut baptr¬
dem: Etsi inbaptismate accepimꝰ
remissionẽ peccatoꝵ &mundam᷑
ab omĩb sordib uicioꝵ quid ne¬
cesse fuit xp̃m pati᷑ Quã questio¬

Expanded text:
sanguinem ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. sionem peccatorum habentes in sanguineta diei judicii quae ventura est reprobis. Licet autem legamus plerisque in locis omnipotentem Deum iram habe putare quod in illum cadat ulla perturbatio, quia ipse semper idem manet juxta quod Psalmista dicit: Tu semper idem ipse es , sed ira illius appellatur vindicta et ultio ipsius, quam ille sine aliqua mutabilitate exercet, secundum quod ei sapientissimus orator dicit: Tu autem. Domine Sabaoth, cum tranquillitate judices . In hoc loco proponit sibi beatus Augustinus quaestionem, dicens: Si inquit, in sanguine passionis Filii Dei accepimus remissionem peccatorum, non necesse est ut baptizemur: et si in baptismate accepimus remissionem, et mundamur ab omnibus sordibus vitiorum, quid necesse fuit Christum pati
Abbreviated transcription (Latin):
nes electos & p̃destinatos ad uitã
aet̾nam uenit gr̃a in iustificationẽ
uitȩ. Dicut enĩ ꝑ inoboedientiam
ꝑuruus hominis oboedientĩa. id t̃
xp̃i qua fuit oboedieris patriusq
ad mort̾ẽ iusti constituu it᷑ mul¬
ti tam̃ non om̃s: Lexautẽ sub iN¬
trauit ut habundar& delictã:
Iudȩi ignorabant ad quid accepant
legẽ &putabant se ꝑcircũcisionẽ
& ꝓcarnales obseruationes saluari
data ut peccata auferret sed ut¬
demonstraret: ait. Nex aut̃e sub¬
intrauit. id÷ subito introiuit ut
habundara delictũ: quomodo

Expanded text:
estinatos ad vitam aeternam venit gratia in justificationem vitae. Sicut enim per inobedientiam per unius hominis obedientiam, id est Christi, qua fuit obediens Patri usque ad mortem, justi constituentur multi, non tamen omnes. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Judaei ignorabant ad quid acceperant legem, et putabant se per circumcisionem et per carnales observationes salvari data ut peccata auferret, sed demonstraret, ait: Lex autem subintravit, id est subito intravit, ut abundaret delictum. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ri dep̃mis futurã beatitudinẽ
expectant: Spes autẽ non c̃fun¬
dit Spes siue expectatio futuroꝵ
bonoꝵ omnẽ confusionẽ & uere¬
.cundiã huiꝰ scłi expellit. Spesergo

Expanded text:
ri de praemiis, futuram beatitudinem exspectant. Spes autem non confundit. Spes sive exspectatio futurorum bonorum omnem confusionem et verecundiam hujus saeculi expellit. Spes ergo
Abbreviated transcription (Latin):
S icut emĩ uiuit iustꝰ ꝑfidẽ. ita
morit᷑ peccator ꝑ incredulitat̃e.
tẽpore ꝓfuturo uiuificabit. Ipse
enĩ fuscitabit siue uiuificabit.
mortuos in die iudituir Sic̃ in eu.¬
euangłio dic̃. Uemet hora quando
om̃s qui inmonum̃tis audient
uocẽ filuidĩ & ꝓcedent: Etuocat¬

Expanded text:
em, ita moritur peccator per incredulitatem, tempore, pro futuro vivificabit. Ipse enim suscitabit sive vivificabit mortuos in die judicii, sicut in Evangelio dicit: Veniet hora quando omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii
Abbreviated transcription (Latin):
si iudei qͥ ex circũcisione s̃ &qͥ
legẽ habent heredes sunt tantũ¬
cũcisi heredes estis ꝓmissiotus
dĩ ut uos uultis: Non ĩpleuit ds̃
ꝓmissionẽ suã quã dedit abra

Expanded text:
i Judaei qui ex circumcisione, et qui legem habent, haeredes sunt tantumcumcisi haeredes promissionis Dei estis, ut vos vultis, non implevit Deus promission
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ quis excicũcisione sed his
qͥ sectãt᷑ uestigia fidei que ÷̃ in pre-¬
aliis uerbis: Non illis tantũ iudeis ÷¬
abrahã pat̃ ł reputat᷑ fideᷤ abrabȩ
adiustificationẽ qͥ descenderuNT̃
deꝓgenie illius post ꝗ circũcisionẽ
accepit sed & hisgentilib qͥ imitant᷑
exẽpla fidei que ÷ inp̃putio pa-¬
tris nr̃i abrahȩ: Nã illis ÷ abrahã
pat̃. & illis reputat᷑ fides eiꝰ ad iusti

Expanded text:
tantum qui sunt ex circumcisione, sed et his qui sectantur vestigia fidei, quae est in praen illis tantum Judaeis Abraham est pater, vel reputatur fides Abrahae ad justificationem, qui descenderunt de progenie illius postquam circumcisionem accepit, sed et his gentilibus qui imitantur exempla fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Nam illis est Abraham pater, et illis reputatur fides ejus ad justi
Abbreviated transcription (Latin):
tiã qua oboediens fuit dõ patri
ut ñ solũ originale sed etiam
omĩa actualia auferret Quod
silectũ fuerit ꝑ unũ peccantẽ
Ita erit intelligendũ &̃ non sicut

Expanded text:
tiam: qua obediens fuit Deo Patri ut non solum originale, sed etiam omnia actualia auferret. Quid delictum fuerit per unum peccantem, ita erit intelligendum. Et non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ipse filius seipsũ sic̃ idẽ eeregius
p̃dicator dic̃ inp̃sentiloco ãalias
ubi loquit᷑. Quidilexit me & tra-¬
didit semet ipsũ ꝓpt̃ me. Tradi¬
der̃ illũ demones qͥ ꝑ sua seruat

Expanded text:
ipse Filius seipsum, sicut egregius praedicator dicit in praesenti loco, et alias ubi loquitur: Qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me . Tradiderunt illum daemones, qui persuaserunt
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Cũ udȩi & gentes int̃se dis¬
ceptarent & illi deantiq legis
tione p̃sumptiue głarent᷑ ꝑtrac̃¬
ta & elucidata causa qr nemo eoꝵ
exmerito suo. ẽet iustificatꝰ sed
om̃s ꝑ grãm quȩ fidẽ infundit &
ueritate ostendit. Et qđ nec genꝰ
nec circũcisio faciat filiss abrahȩ
sed fides recta qua claruit abra.¬
hã dõ illũ natꝰ & p̃uentus statim
subuuxit a płs Iustificati igitur
exfide:. Non exoꝑib legis neq ꝑ

Expanded text:
m. Cum Judaei et gentes inter se disceptarent, et illi de antiquae legis tione praesumptive gloriarentur, pertractata et elucidata causa, quia nemo eorum ex merito suo esset justificatus, sed omnes per gratiam quam fidem infundit et veritatem ostendit, et quia nec genus, nec circumcisio faciat filios Abrahae, sed fides recta qua claruit Abraham, a Deo illuminatus et praeventus statim subjunxit Apostolus: Justificati igitur ex fide, et non ex operibus legis, neque per
Abbreviated transcription (Latin):
pacientia . quando corpꝰ aut animꝰ
timore &afflictione torm̃toꝵ
ferit᷑ sedumdictã non expetit᷑. P
hanc scĩ martyres uicer̃ ꝑ secutionẽ
& seuitiã tyrannoꝵ ñ reddentes¬

Expanded text:
patientia quando corpus et animus timore et afflictione tormentorum feritur, sed vindicta non petitur. Per hanc sancti martyres vicerunt persecutionem et saevitiam tyranno
Abbreviated transcription (Latin):
qr qdđ dĩ pat̃ & filius fecer̃ causa
dilectionis & miscłiae hoc iudas
causa cupiditatis. demones uero
& iudȩi atq pilatꝰ cause inuidiȩ.
Traditus ⁊ ergo ꝓpt̃ delicta nr̃a.

Expanded text:
r et Filius fecerunt causa dilectionis et misericordiae, hoc Judas causa cupiditatis, daemones vero et Judaei atque Pilatus causa invidiae. Traditus est propter delicta nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ meritoꝵ & fidĩ sicut ꝓbatist̃
scĩ martores. Etsicui ꝓbatus ÷ beatꝰ
iob ñdeficiens intribulatione ẽ.
etiã ꝓbatio honestas moꝵ & lauda.¬
.bilitas actionũ. Unde ꝓb dicit᷑
laude dignꝰ ꝓbatio uero oꝑatur
sp̃e uite atnȩ: spesẽ expectatio
futuroꝵ bonoꝵ: Frgo qͥint̃ tribu

Expanded text:
nem, meritorum et fidei, sicut probati sunt sancti martyres, et sicut probatu est Job, non deficiens in tribulatione. Est etiam probatio, honestas morum et laudabilitas actionum, unde probus dicitur laude dignus: probatio vero operatur spem, vitae aeternae. Spes est exspectatio futurorum bon
Abbreviated transcription (Latin):
tisut quidã codices habent git
seasus: exẽplar ÷ futuris postiris
sis inpeccato. Quia sicut ille
peccator & mortał extitit Ita
om̃s posteri eiꝰ peccatores & mor¬
tales natis & nascunt᷑ cotidie.
Transducto originali peccato
inposteros ut beatꝰ augustinus
dic̃ ꝑ concupiscentiã coitꝰ sedꝑ¬

Expanded text:
ris, ut quidam codices habent, erit sensus: Exemplar est futuris posteris suis in peccato, quia sicut ille peccator et mortalis exstitit, ita omnes posteri ejus peccatores et mortales nati sunt et nascuntur quotidie, transducto originali peccato in posteros, ut beatus Augustinus dicit, per concupiscentiam coitus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
iã desierat menstruũ pati ubi
maxime consistit uigor concep¬¬
tionis qđ ubi cessaueri t infeminis
transit tẽpus generandi filios sed
abrahã ñ adtendit adnature usũ
sed addĩ potentiã credulus eius
ꝓmissiorub : Unde sequit᷑ In remis¬
sionẽ etiam ñ hesitauit diffiden-¬
tia sed confortatus ÷ fide dats
głam dõ. In reꝓmissione dĩ deqͥ
supra diximꝰ siue deisaac seu de
Xp̃o ñ hesita uit diffidentia siue
ñdubitauit incredulitate secdẽ¬
fortatꝰ : fide de promissiorubus
dansgłam dõ ꝓmissiorul illius
credendo & grãs referendo quasi
deacceptis beneficus iNtelligeos
Ne fecunditatis usus naturȩ cessa

Expanded text:
jam desierat menstruum pati, ubi jam desierat menstruum pati, ubi maxime consistit vigor conceptionis, quod ubi cessaverit in feminis, transit tempus generandi filios. Sed Abraham non attendit ad naturae usum, sed ad Dei potentiam, credulus ejus promissionibus unde sequitur. In resitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo. In repromissione Dei de qua supra diximus sive de Isaac, seu de Christo, non haesitavit diffidentia, sive non dubitavit incredulitate, sed confortatus est fide de promissionibus, dans gloriam Deo promissionibus illius gratias referendo quasi de acceptis beneficiis, intelligens nae fecunditatis naturae us
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ stellas &arenã scđm quendã
doctor̃e intelligendũ esse
generalit̃ om̃e sem̃ abrahȩ. creden¬
solũm intelligendos exutroq popło.
ꝑarenã uero om̃s iudȩos infideles
& incredulos pondere peccatoꝵ
grauatos: & ñ inconuenienter ꝓ
stellas quȩ cȩlo aderent suaqcla-¬
ritate mundũ inluminant: desig
nant᷑ electi qͥ sẽꝑ cȩlesti a petun
dicentes cũ apło. Pr̃a conuersatio
infirmat᷑ fide qͥ dubitat & ñ credit
ꝓmissionib dĩ: Sedabraham audi¬
esadõ patrẽ multarũ gentiũ
posuite. Et scđm hoc tẽpus ueniam
his quȩ ꝓmittit ds̃ facile seruit
natura suo auctori. Neᷤᷤ c̃siderauit
corpꝰ suũ e mortuũ. Adprocreandos
filios cũfere. centũ esset annoꝵ qr
centenarius erat et emortuã uulũa
sa rȩ ñ considauitze mortuos dic̃
abrabã asa rã inꝓpagandis filuis
.tua enĩ erat uulua sarȩ qr iãpre¬
cesserat tempꝰ pariendi etiã desi-¬
erant fieri sarȩ muliebria. id ÷

Expanded text:
stellas et arenam secundum quemdam doctorem intelligendum esse generaliter omne semen Abrahae credensolummodo intelligendos ex utroque populo; per arenam vero omnes Judaeos infideles et incredulos, pondere peccatorum gravatos. Et non inconvenienter per stellas quae coelo adhaerent: suaque claritate mundum illumin electi, qui semper coelestia appetunt, dicentes cum Apostolo: Nostra conversatio infirmatur fide, qui dubitat, nec credit promissionibus Dei. Sed Abraham audiens a Deo, patrem multarum gentium posui te, et, Secundum hoc tempus veniam his quae promittit Deus, facile servit natura suo auctori. Nec consideravit corpus suum emortuum ad procreandos filios, cum jam fere centum esset annorum, quia centenarius erat, et emortuam vulvam Sarae non consideravit. Emortuos dicit Abraham et Saram in propagandis filiis tua enim erat vulva Sarae: quia jam praecesserat tempus pariendi, et jam desierant fieri Sarae muliebria, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Exi det̾ra tua sic uocat ea quȩ ñ.
sunt. id ÷ sic uocat gentiles iN¬
fideles ad fidẽ ut habeant esse
illi ad herendo qͥantea ñ erant
illi ñ adherendo. Qui contra
sp̃e. inspem credidit ut fieret
pat̾ multarã gentiũ ꝑfidem
Contra spẽ despare sobolis cre¬
didit: in sp̃e sꝑande sobolis:
Uł certe contra sp̃e naturȩ inspẽ
grãe & potentiȩ dĩ credidit
Contra sp̃ẽ enĩ naturȩ erat ut
uetula pafet quȩ ad olesceris
& iuuencula sterił ꝑmanserat. Nã
natura t÷ ut inuenis iuinctus iuuen¬
culȩ generet: Similit senex iunctꝰ
iuuenculȩ naturale ÷ ut gener&
sicut abrahã senex &agar iuuen¬
cula ex quib natus ÷ ismahel
Contra sp̃e uero nature ÷ ut senex
cũ uetula mixtus generet. sed
abrahã non ad tendit ad c̃suctu¬
dine naturalẽ qđ ñ possit ex se.
& sara ambob uetulis filius ꝓcreari.
sed insp̃e potentiȩ dĩ credidit qͥa
omĩpotentẽ nouerat cũ qͥ ꝓmisit:
Considerandũ autẽ .iiiͦ. existere

Expanded text:
e tua , sic vocat ea quae non sunt, id est sic vocat gentiles infideles ad fidem ut habeant esse illi adhaerendo: qui antea non erant, illi non adhaerendo. Qui contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium per fidem. Contra spem desperatae sobolis, credidit in spem sperandae sobolis, vel certe contra spem naturae in spem gratiae et potentiae Dei credidit. Contra spem enim naturae erat, ut vetula pareret, quae adolescens et juvencula sterilis permanserat. Nam natura est, ut juvenis junctus juvenculae generet, similiter senex junctus juvenculae, naturale est ut generet, sicut Abraham senex et Agar juvencula, ex quibus natus est Ismael. Contra spem vero naturae est, ut senex cum vetula mistus generet. Sed Abraham non attendit ad consuetudinem naturalem, quod non posset ex se et Sara jam vetulis filius procreari, sed in spem potentiae Dei credidit, quia omnipotentem noverat eum qui promisit. Considerandum est autem quatuor existere
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti tẽpore sine lege manifestata
est ñ ea solũmodo qr ipse iustus :
aut qua iustificet᷑ qͥ essentialitir
iustitiã : sed qua induit impiũ
quando misericorditer demfideli
facit fidelem: Dead ulter o &
fornicatore facit castũ & contr¬
nentẽ. de iniuste & peccatore
facit iustũ & amatorẽ uirtutũ
quȩ iustitia in xp̃o ⁊ reuelata
& data sine lege. id ÷ sine obser¬
uatione legali quia nulli lex
scđm misteria & sacrificia tra¬
ditur iã obseruanda sed dicit᷑
qͥ crediderit & babtizatus fuerit
saluus erit. hoc ÷ iustus erit
Possumꝰ etiam ipsam iustitiam
dĩ patris id÷ filiũ intelligere
a quo & ꝑquẽ iustificam qͥ sine
obseruatione legis ꝑoꝑa deitatis
manifestatus ÷ filius dei esse testr¬
.ficata alege apropħis. Iustitia
baptismatis qua iustificamur
testificat᷑ ꝑ legẽ dũ dicit᷑ inno¬
uissimis diebus circũcidet dr̃is
cortuũ .i auferet peccata tua
& iustificabitte ꝑbaptismum:
.fundã suꝑ uos aquã mundam

Expanded text:
e manifestata est: non ea solummodo qua ipse justus est, aut qua justificetur qui essentialiter ipsa justitia est, sed qua induit impium, quando misericorditer de infideli facit fidelem, de adultero et fornicatore facit castum et continentem, de injusto et peccatore facit justum et amatorem virtutum. Quae justitia in Christo est revelata, et data sine lege, id est sine observatione legali, quia nulli lex secundum mysteria et sacrificia traditur jam observanda; sed dicit: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Hoc est justus erit. Possumus etiam ipsam justitiam Dei Patris, id est Filium intelligere a quo et per quem justificamur, quia sine observatione legis per opera deitatis manifestatus est Filius Dei esse. Testificata a lege et prophetis. Justitia baptismatis, qua justificamurtestificatur, dum dicitur: In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, id est auferet peccata tua, et justificabit te per baptismum .fundam super vos aquam mundam,
Abbreviated transcription (Latin):
baptismate. & quoꝵ tecta sunt
peccata ꝑpaenitentiã post baptis¬
mũ. Res tecta a coopta ñ iudet᷑.
ã nos tunc tegimꝰ peccata quando
mał bona oꝑa iustitiȩ suꝑ ponimꝰ.
P enitentiã uidelicet depreteritis
agendo dignã & alia ñ ꝑpetrando.
post legẽ. ł inquitas cogitationũ
peccatũ sit oꝑum. Quidã enĩ dic̃
iniqͥtatẽ esse qđ contra leg̃ẽ com

Expanded text:
ptismate, et quorum tecta sunt peccata per poenitentiam post baptismum. Res tecta et cooperta non videtur, et nos tunc tegimus peccata, quando malis bona opera justitiae superponimus, poenitentiam videlicet praeteritis agendo dignam, et alia non perpetrando. post legem, vel iniquitas sit cogitationum, peccatum sit opertum. Quidam etiam dicunt iniquitat
Abbreviated transcription (Latin):
Mortuus ÷ tẽporalit̃: nã ubi ȩt̃nitas :
tẽpus esse ñ potest. Uixenĩ ꝓ iusto
quis morit᷑. Nã ꝓbono forsitan quis
audeat mori: Sub audis aut nullꝰ
aut rarus. Quis enĩ praro aut ꝓ
alibi ubi dicit᷑ quissapiens & intel¬
liget hȩc : raro inuenietur. Et ÷
sensus: uix potest aliquis inueniri

Expanded text:
: nam ubi aeternitas est, tempus esse non potest. Vix enim pro justo quis moritur, nam pro bono forsitan quis audeat mori? Subaudis aut nullus, aut rarus. Quis enim, pro nullo, alibi ubi dicitur: Quis sapiens et intelliget ista? Raro invenitur. Et est sensus: Vix potest aliquis inveniri,
Abbreviated transcription (Latin):
esse. Qd autẽ dic̃ accepto ad¬
tribuit. ł uingendũ ita cũ sub audi.¬
tione cui accepto ase. id÷ electo
& dilecto tribuit illi iustitiã: dicamꝰ
a t̃cio modo Inusitatus enĩ modis
locutionis. ẽ cui ds̃accepto fert

Expanded text:
it; accepto ftribuit: vel jungendum ita cum subauditione, cui accepto a se, id est electo et dilecto tribuit illi ad justitiam. Dicimus et tertio modo. Inusitatus enim modus est locutionis, cui Deus accepto fert
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti scło filudĩ sumꝰiispe. In altera
autẽ uita erimꝰ inre simbonis oꝑib.
articulus mortis nos inuenstrit.
Nonsolũ aut̃e subaudis głam᷑ inspe
głae filioꝵ dĩ sed & głam intribur¬
lationibus. id÷ in angustus & aduer-¬

Expanded text:
praesenti saeculo filii Dei sumus in spe, in altera autem vita erimus in re, si in bonis operibus articulus mortis nos invenerit, uNon solum autem, subaudis gloriamur in spe gloriae filiorum Dei, sed et gloriamur in tribulationibus, id est angustiis et a
Abbreviated transcription (Latin):
ponere ita &uos ñ dubitetis neq
causa amoris mei animasponere.
Beatꝰ siqͥ ambrosius hoc modo dicit
te. Tercia enĩ die resurrex̃. Aliter:
quando totꝰ mundꝰ sub peccato te

Expanded text:
ponere, ita et vos non dubitetis, nequcausa amoris mei animas ponere.beatus si quidem Ambrosius hoc modo dicit:te: tertia enim die resurrexit. Aliter; quando totus mundus sub peccato te
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricatio nec ita imputat᷑ eisic̃
post modũ ubi ueneriͥt ad legitimos
annos & ubi ceꝑit ugere in ille ᷤ
naturat intellectus: Alit̃: Ubi ñ ÷
lex moysilicet peccet aliquis ñ ÷
tanta p̾uaricatio nec ita imputat᷑
ei qͥ ñ hab& ipsam legẽ si peccauerit
qͥa ñ existit p̃uaricator eiꝰ. Sicut¬

Expanded text:
imputatur eis sicut postmodum, ubi venerint ad legitimos annos, et ubi coeperit vigere in illis naturalis intellectus. Aliter: Ubi non est lex Moysi, licet peccet aliquis, non est tanta praevaricatio, nec ita imputatur ei qui non habet ipsam legem si peccaverit, quia non existit p