comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
existimo detestat᷑. illo loco uͥ dictum est qri sophistoce lopͥtur
odibilis est. Quãꝙ et sermo nõ captiosq ẜ tauĩo habuu¬
dautiꝰ qͣm grauitatẽ decet uerboꝵ oruamta cõsectaus:
sophisticꝰ dĩ. dunt et uere conexiones ratiotinationus
falsas habentes sententias que tõsequeter errorem illiꝰ cũ
quo acgit᷑. que taiuiẽ ad hoc inferunt᷑ abono at docto ho¬
mine. ut nhis crubestens ille cuiꝰ errorẽ cõsequũtur.
euudẽ relinquat errorẽ: quia si iueode mauere uluerit
uecesse est et illa que dauat teuere conat᷑. Non em̃ uera ĩferebat
opłs cum diceret ucque xp̃s resurrexit et illa alia ĩ auis est
poicacio nostra iuouis est et fides nr̃a et de in ceps alia que
bmo falsa sunt: quia et xp̃s resurrexit. et nõ erat ĩauis
p̃dicatio eoꝵ qui hoc aiĩtiabat᷑. nec fides eoꝵ qui hec
crediderant: s ista falsa uerissine concitibant᷑ illi seutẽtie
qua dicebat᷑ nõ esse ⁊ esurrection̾e mortuoꝵ. Istis aũt

Expanded text:
i sophistice loquitur, odibilis est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius, quam grauitatem decet, uerborum ornamenta consectans sophisticus dicitur. sunt etiam uerae conexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consecuntur errorem illius cum quo agitur. quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat errorem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae damnat tenere cogatur. non enim uera inferebat apostolus, cum diceret: neque Christus resurrexit, et illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem
Abbreviated transcription (Latin):
eamq corguicionẽ ualere ad eiucmata scripbarum
soluenda docuimꝰ: nõ ut ꝓ quibusdam sicuis ad hibe¬
aut᷑. taꝙͣ ad remedia uł machinauĩta suꝑstitionis ali¬
riuq. Nam et illũd genꝰ Iam distinctum ab hoc licito et
libtro seꝑanimꝰ aliud est cm̃ dice tritã istã erbam si
biberis ueũt nõ dolebit. et aliud et dicẽ istam crbam
collo si suspeudcris ueũt nõ dolebit. Ibi em̃ ꝓbat᷑ tẽteco¬
cõtĩꝑatio salubris. hic sugnificatio suꝑstitiosa dauinat᷑
Enãẽꝓ uͥ p̃cantationes et in uotationes. et caracteres
nõ sunt plerũq dubiũ est utrũ res que alligat᷑ aut
quomodo adiugit᷑ sauãdo corporũ uature ualcat qd
lobe adhibendum est: an suuficatiua q̃dam obligatiõe
pucinat quod tanto pudcutiꝰ oportet cancoe xp̃ĩanũ
quanto efficatiꝰ ꝓdesse uidebit᷑. d ubi latet qua cã
quĩo ualeat quo aniio quisꝑ utat᷑. intest dum taxat

Expanded text:
eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse fuidem pitagoras fuit: acuꝰ posteris platoũt
theolocgiam diditisse isti assert. Ita c̃osideratis leporib
multo credibiliꝰ istos pociꝙ delicteus nr̃is habusse q̃¬
cunq uona et uera dixerũt qͣm de platonis dum iħm¬
xpp̃m. quod cleuẽtissiũ est credere. Narracionc ãt
istoria cum pterita et homiuĩr instibrita uarrant᷑¬
nõiĩt humana instituta ipsa istoria numuerauda e. quia iã
que trausierũt nec infecta fieri possunt. in ordiune tempoꝵ
habenda sunt quoꝵ et cõditox et adnũstrator deꝰ. Aliud
est em̃ facta narrape: aliud docere faticuda. Historia fat¬
ta uarrat fidelĩt atq ubilit. Labri aũ arruspicũ et¬
queꝙ similes lic̃te facienda uł obseruanda intendunt
docere monitoris audatia: nõ iuditis fide Est et uarra¬
cio demõstrationis similis : qua nõ p̃terita ẜ p̃sentia
indicant᷑ iouaris. Inquo tgũe sũt quecũq deloroꝵ
alioꝵ ne corpoꝵ scripta sunt de quo gũe suꝑiꝰ eguũꝰ

Expanded text:
nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, quam de Platonis Domist credere. 44. Narratione autem historica cum praeterita etiam hominum instituta narrantunon inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. Est ettio demonstrationi similis, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo genere sunt quaecumque de locorum aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus,
Abbreviated transcription (Latin):
forte uera et fidci nr̃e actomedata dixerũt maxiue pla¬
touici nõ solum forundauda nõ sunt: ẜ ab cis et tanquã
abiunitis possessoribꝰ in usum nostrã uendicanda. Dicut
eñ̃ emiptii nõ tantĩ ydola habebant et houera qͣyua q̃
populꝯ i srahel de testaret᷑ et fuꝯeret ẜ et uisa acq or¬
nam̃ta de auro et argento et uestes que ille populꝯ exiẽs
de cgipto subi poriꝰ tauꝙͣ ad usum incliorẽ clauitulo ucu¬

Expanded text:
ixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tanquam injustis possessoribus in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et argento, et vestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi tanquam ad usum meliorem clanculo
Abbreviated transcription (Latin):
loco auini est ut ꝑ uos iustrmn ualcat sciat aubiguitate
scupture aut inuerbis propriis ẽẽ aut in tusiatis: que
ixuera in stdo libro demetraniũꝰ. D cum uerba ꝓpa faciũt
amibuzu̾a scuipturã pmo uidendum est ne male distiupriuꝰ
aut ꝓnũtianerimꝰ: Cum cͦ adhibita intentio ĩ certum
cẽ ꝓuiderit qͣmodo distinguẽdum. aut qmodo ꝓuũcandũ
sut: tosulat rerulã fidei quã de stripturaꝵ pleuoribꝰ lotis

Expanded text:
loco animi est, ut per nos instrui ualeat, sciat ambiguitatem scripturae aut in uerbis propriis esse aut in translatis, quae genera in secundo libro demonstrauimus. Sed cum uerba propria faciunt ambiguam scripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, qu
Abbreviated transcription (Latin):
illudentib eos acq decipicntibꝰ praricatoribꝰ augłis:
quibꝰ ista niũdi pars infuua scd̃m pulcheriuru ordĩe
reꝵ diuiue ꝓuidencie lene subiecta est. Quibꝰ iltusiomibꝰ
et deception̾ibꝰ eueuit ut istis siupstitrosis et ꝑuitiosis diũ¬
nationũ ceneribꝰ. multa pterita et futura dicant᷑. nec
elut̃ accidant ꝙͣ ducunt᷑. nutaq obseruãtilꝰ sc̃dm obser¬
uationes suas cuciu̾ãt. quibꝰ implicati curiosiores fiant
et se st magis maiyisq inserant multiplicibꝰ laqͣrs ꝑiicosi¬
sũm crioris. Hoc genꝰ foruitationis aĩc salubrit᷑ diuina
staptura ũo tatuit nep ab ea sic dẽtruit aiam ut ꝑ̃tca
talia uttxaret eẽ sectanda quia falsa dicũtur ꝯpfessoribꝰ coꝵ
cũ quĩa imiago sammel mortui. saul regi uera ꝓnĩtiaut

Expanded text:
inludentibus eos atque decipientibus praeuaricatoinludentibus eos atque decipientibus praeuaricatoquibus ista mundi pars infima, secundum pulcherrimum ordinem rerum, divinae providentiae lege subjecta est. Quibus illusionibus et deceptionibus evenit, ut istis superstitiosis et perniciosis divinationum generibus multa praeterita et futura dicantur, nec aliter accidant, quam dicuntur; multaque observantibus secundum observationes suas eveniant, quibus implicati curiosiores fiant, et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis perniciosissimi erroris. Hoc genus fornicationis animae salubriter divina Scriptura non tacuit; neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda quia falsa dicuntur a professoribus enim quia imago Samuelis mortui Sauli regi vera praenuntiavit
Abbreviated transcription (Latin):
Neq cm̃ ad rem ꝑtiuet quod dicũt ipsum moĩtu mi¬
niiũ acq ammꝰ augustissiuiũ tpris qd txeninõꝵ parts
distminat. multũ ualere in rerũ natura acq celestia cor¬
poꝵ r apidissimã uelocitatẽ. Et si cĩ cõcedam int pluri¬
niũ ualeat. Rtanẽ incõstellationibꝰ amathenatio aue¬
uiri nõ potest quibꝰ ĩ pectis se fata dicẽ fitetur. Quod
ergo ã tõstellationibꝰ nõ iu ueuit quas necesse qt uuas
ispoitiat sune de iatob sme de ciꝰ fratre c̃õsulat᷑ quid
ei ꝓdest si distat incelo qͥd teruere seturꝰ ĩ faiat et nõ
distat intaboula quã frustra sollicitus intuctur : quare
iste quoq opiniones quibusdam ⁊ eꝵ signis humaua
p̃supnone ĩtitutis: ad eadem illa qͣsi quedam cũ demoruibꝰ
pacta et cõuenta refereude sunt. huit eñ fiet ut occulto
inditio quodam diuino cupidi malaꝵ reꝵ homines tra¬
daut᷑. illudendi et detipiendi ꝓu̾ntis uolũtatũ ẜuarũ

Expanded text:
rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione institutis, ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta et conuenta referendae sunt. hinc enim fiet, ut occulto quodam iudicio diuino cupidi malarum rerum homines tradantur inludendi et decipiendi pro meritis uoluntatum suarum
Abbreviated transcription (Latin):
dus intueuerit ferire audrant : nõmpnne. Nainq aua.¬
no remedio cito iut̃dum ille ꝑrissore siuũ aducrũ iueditũ
uuctit. hĩc sũt et illa lunẽ taltare cũ arte doniũ sua
trausit redis adlectũ si quis dum se caltiat sterutanerit:
redire douiũ siprocedeus ofenderit. Cum uestis asoritbꝰ
lum dolere. Uude illud elegaut dictum est catouis qra
cums ec̃t cõsultꝰ apuodã qui subi asoritib erqdis caligot
diceret. respondit nõ ẽẽ illud mõstru. s ucre inq̃trm

Expanded text:
dius intervenerit, ferire audeant, non impune; namque a vadius intervenerit, ferire audeant, non impune; namque a vano remedio cito ille interdum percussorem suum ad verum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus num dolere. unde illud eleganter dictum est Catonis; qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret, respondit non esse
Abbreviated transcription (Latin):
cant sine ⁊̃ quib q reb suspendẽdĩs acꝑ illigandas
ul̃ ecĩa saltandis qd̃am modo nõ ad teꝑationẽ corpoꝵ
sed adpuasdam sicgnfitationes aut occultas aut et
manfestas. que mtiore noĩe physitã uocãt: ut qͣsi
uo suystitione implicare ẜ nature p̃d ẽẽ uideant᷑ sicua fun
maures in sumo auriũ sincula ꝵ. aut destrucionũ ꝯsibus
ansule indigitis aut tum tibi dĩ sugultiente ut dextia
manu suistrũ pollicẽ tentas hũs adiñgunt᷑ uulia ma¬
inssimaꝵ obstruationũ si mẽbrũ aliquod salierit si
ictim aibulantibꝰ auitis. lapis. aut tanis. aut puer
mediꝰ intueuerit acꝙ illud qd lapidem caltant tãquã
dirẽptorem auntitie minꝰ molestũ est q̃m cum ĩ nõcetem
pucrũ colophis ꝑtutiũt. si parĩt anbulantibꝰ ĩ tercuriũ:
s bellum est qd aliguãdo pueri uindicatur ataiubꝰ. ua
plerũꝙ tam suꝑstitiosi suut quidem. ut et cane qui mt¬

Expanded text:
cant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis cant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntuanissimarum observationum, si membrum aliquod salierit, si junctim ambulantibus amicis lapis, aut canis, aut puer medius intervenerit, atque illud quod lapidem calcant, tanquam diremptorem direptorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. Sed bellum est quod aliquando pueri vindicantur a canibus: nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem qui me
Abbreviated transcription (Latin):
explicemꝰ duo sunt gentra doctrinaꝵ que ĩ gẽtilibꝰ
et mnoribꝰ epercent᷑. uniũ eaꝵ rerũ quas iusti tuerũt ho¬
urines: alterũ caꝵ quos amaduciler̃t iamꝑactas aut
dinutꝰ ĩstitutas illud qd̵ est stdm̃ ĩstitutiones ho¬
nuuu ꝑtim suꝑsticiosũ est: ꝑtim nõ est suꝑst nosu¬
duꝑst ciosum est quidqͥd ĩstitutum est ab ħ omib
ad faicicuda et toleuda idola ꝑtiues ut ad coleuda
sicut dñi creaturã: portem ucullam cature. uł ad
So dationes et pacta q̃dam sugnficationũ. cũ de¬
inonibꝰ planita acq foederata. qualia sut iuoli¬
mina magitarũ arniũ. que qͥdem cõmemorare
porius quã docere assolẽt poete. Exquo genẽ sũt s
q̃ri licentiore uanitate: aurũspitũ et añgurũ libri
Ad hoc genꝰ ꝑtiuẽt oiũs et ligature acq remedia
que meditoꝵ qͦq distipliua cõdeuinat : siue ã p̃canta¬
cionbi. sine inquibꝰ dam uotis quos caracteres doo¬

Expanded text:
unt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur: unum earum rerum quas instituerunt homines; alterum earum quas animadverterunt jam peractas, aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstitiosum est, partim non est. Superstitiosum est quidquid institutum est ab et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uo
Abbreviated transcription (Latin):
stellationes. cũ paria reꝵ uł quas agũt uł quas pati¬
uit᷑ eucta nõ habeant: s plerũq ita dispersaria ut
aliꝰ felicissumꝰ aliꝰ ĩ felicssunꝰ inuat sicut esau et
iatob gemiiuos accipuuꝰ uatos: ita ut iacob qui poste¬
rior uastebat᷑ iuauu plautam p̃cedentis fratris tcues ĩ ueui¬
retur. Horũ certe dies acq hora nastentiũ uotari alit
nõ posset iusi ut auiboꝵ cõstellatio eẽt una. Quãtum
aũt int̃ it inter amboꝵ mores facta. labores. acque¬

Expanded text:
patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem int
Abbreviated transcription (Latin):
cantũ potuerũt scire ut possent esturare scdm̃ quo nicds
risdũm nõ faciliꝰ ĩ ueuerãt d exea notatione uelle
uastenti nõ morco. actus eũcta p̃ditere: maguꝰ eoror et
magra eciuenia est. Et apd eos quidẽ qui talia dedisteuda
diditeiũt siue ulla dubitotion̾e ⁊cfellit᷑ hec supstitio
Constellationes em̃ quas uotãt. uotatio ẽ sudcrũ qͣedo
se habebant cũ ille nasteret᷑. de quo ist. iuistr auuserio

Expanded text:
tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo le nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miser
Abbreviated transcription (Latin):
hor uois pdiu neꝑ ure ullo ad heredes tra iteret qd
nm̃ꝙ uiua possederat ᷑ aut possidendũ potuerat. Ilam
tenebat᷑: factũ est quod in rebꝰ talibꝰ fieri solet pro
quĩtili em̃ et sextili mnẽsibꝰ iliũ acẜ aucustro uotanmꝰ
de honoribꝰ hominũ iulni cesaris et angusti cesaris nũ¬
mupatos. ut facile qui uoluerit intelliat et illa sidera
pus siue his nõibꝰ celo uotata ẽẽ Mortus aũt illis quorũ
honorare memoriã uł coacti sunt hoĩes regia polestote
ut platuit humana uolũtate: noĩa eoꝵ imponẽtes sy derob
eos ipsos subi mortuos ĩ celũ leuare uidebant᷑. S ꝙ lobet
uocent᷑ abhominibꝰ sũt tamẽ sydera que deꝰ instituit et
ordiuauit ut uoluit. et est certꝰ motꝰ illoꝵ quo tempora
distingñtur acq uariant᷑. que mõtũ notare cũ quisꝙ
nastitur quo modo se hobeat facile est ꝑ eoꝵ ĩ uentas cõstri¬
ptosꝙ regulas quos sta scriptura cõdeniuat diteus si eñi

Expanded text:
ominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi movocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃̃ domesticos seimius cum adcorũe retulers cõsangni¬
ney patissiũ occureũt. Dude esse oibitror illud apłi
qd̵ ait. si quomodo ademulationẽ ad duc̃e potuero tar¬
nẽ nc̃a. ut saluos fatiã aliqͦs ex allis id est ut enuula¬
do eos qui credidcrãt. et ipsi crederẽt. Corue suã cñ¬

Expanded text:
m domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem en
Abbreviated transcription (Latin):
lenaꝵ est triformẽ ẽẽ nõtam. Aut cm̃ uoce editur
situti eoꝵ ẽ qui faucibꝰ sime orgauo cauũt: aut
flatus sĩt tubaꝵ et tibiaꝵ. aut pulsii sic̃ ĩ eythorit
et tpmpauus et quibꝰ lib aliis que ꝑcutrẽdo cauora
sunt d sine ita se habeat quid uorio rctulit. siue
scripturas ⁊ aꝑe potueruuꝰ. uec ad illoꝵ theatricas uugas
cõuerti. si aliquid de pthoris et de organis quod ad spũa¬
lia capienda uoleat disputemꝰ. Ileq eñ et lictas di¬
stere nõ debiuiuꝰ: quia eaꝵ dicũt dĩu eẽ merturiũ
Aut quia iusticie uirtuts templa dedicarũt et que
corde gestarũt in lapidibꝰ ad orare ialuerũti ꝓpt̃ ea
nõb iusticia uirtusq fuggienda estͦ Ino uero
que homines acq caueat qui coginoscẽtos dñi nõ ut dm̃i

Expanded text:
lenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, lenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutique templa dedicauerunt et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis iustitia uirtusque fugienda est. immo uero que homines atque caueat, qui cognoscentes deum non sicut deum
Abbreviated transcription (Latin):
cm̃ audiendi sunt criores gẽtilium suystitionũ. Iri
nout musas iouit et memorie filias ẽe fmxerũt. Refellit eot
uarro quo uestio utrũ apud eoꝵ quisꝙͣ laliũ rerum
doctior ul curiosior ẽẽ yossit. Dit eñ cuitate uestio
q̃m nõcm̃ nomie recolo locosse apũd tres artifices tua
suuulãt᷑ nusaꝵ quod intemplo appolluns donũ poueret
ut quisquis artifitũ pultriora formasset. ab illo po¬
tissiiũ electa emeret ita cõtieisse ut oꝑa sua qͦꝙ¬
illaꝵ illi artifites eque pulchra explicarẽt: et placiu¬
sse ciuitati uiũs nout acꝙ oĩs ẽẽ ẽptas ut mapolli¬
ius templo dedicareut. quibꝰ postea dixit hesrodũ poetã
imposusse uocabula. Non i. inpĩt nõne inuas ie¬
uuit. s tres fabri tuas c̃auert. tres aũt nõ ꝓpt eã
illa cuntas locauerat quia ĩ somuis eas uiderat: aut
tot se cuiꝰ quã illoꝵ occłis demõstrauerãt ẜ quia fa¬
cile erat amãduerte ad om̃e conũ. q̃ mãti es canti¬

Expanded text:
m audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies canti
Abbreviated transcription (Latin):
iꝑitiã legentibꝰ clausa sunt. Non panta et claudit
acq obtegit nõ nullaꝵ reꝵ iuusitaꝵ ignorãtia. Alã
e depsaltii et cythare differentia. quidam nõ ĩ cõtune
aliqs roy ficpuras aꝑuit e decẽtordaꝵ psaltiũ no ur¬
portunt int doctos querit᷑ utrum habeat aliqͣ uuisice

Expanded text:
TIA. EX LIBRO SVPRA SCRIPTO. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. ceterum et de psalterii et citharae differentia quidam non inconcinne aliquas rerum figuras aperuit, et decem cordarum psalterium non importune inter doctos quaeritur ut
Abbreviated transcription (Latin):
lis tam̃ auctoritatis eas hobendas puto. Totꝰ aũt canõ
stript̾arum in quo itã cõsiderationẽ uersandam dicimꝰ
hũs libris t̃dtiuetur: quinq moyseos id est grenesi. ex¬
des leiutigo mũeri. deutononno et uno libro iħunane
iuo ĩdit᷑. uno libello qui appellat᷑ ⁊ uthi qui auagis
et dirobꝰ paraliponienon nõ tosequẽtibꝰ ẜ quosi alatere ad
m̃ctis snnul ꝙ ꝑgentibꝰ. Net est istou̾a que sibrmet aduexa tẽ¬
pora cõtiuet. atq ordinẽ rerum dunt alie laẜͣ exemerso
ordine que nos huic ordim noꝑ intre conectrtux situt est
iob et tobias et hoster et i̾dith et mochobeoꝵ libr duo et
erre duo qui magis sub seiͣ indent᷑ ordirata illã istoriã
quibꝰ dauid un ꝰ liber psalmoꝵ et salomonis tres ꝓuerbioꝵ
cantici canticoꝵ et eccłiastis. Nam illi duo libr unꝰ qui
sapiẽtia et aliꝰ qui eccłiastitꝰ iustribit᷑ de quadam siuuulite¬
diue salomoiuis esse dicũtur: nõ iħeslat eos costriysisse

Expanded text:
lis tamen auctoritatis eas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis et duobus Paralipontibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam quibus David unus liber Psalmorum; et Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia, et alius qui Ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse di
Abbreviated transcription (Latin):
puuluiꝰ er dei leũe contactũ nõ fatile alicus
himore corrumpi et arborẽ ipsam frondere ꝑheniũt Mlul¬
ti aũt ꝓpt ignorãtiã ysopi dum nestiũt quã uiiha¬
lent. uł ad puriandum pulmuonẽ uł ut ditit᷑ adsexe
radiribꝰ penetranda cum su herba bieuis ach huur¬
lis: uiuo e uenire nõ rossunt quore sit dictum afꝑ¬
gres me yropo et nũdabor. Niuueroꝵ et ipitiei
auulta fatit ño intelligi: trauslate at nus lice poĩta
instaxturis. Ingeniũ quippe ut ita dĩxim iugenũt
nõ potest u mouere quia sibi uelit qd̵ et morses

Expanded text:
uimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi et arborem ipsam frondere perenniter. multi autem propter ignorantiam hysopi, dum nesciunt, quam uim habeat uel ad purgandum pulmonem uel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba breuis atque humilis, omnino inuenire non possunt, quare sit dictum: asparge me hysopo, et mundmulta facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenium non potest non moveri quid sibi velit, quod et Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
sunt coguita uoĩa. quibꝰ aꝑtis et ilĩt p̃tatis
te ĩ scupturis figurate locutiones mauifistont᷑. Re¬
rum aute iguorãtia fatit obsturas figuratas lo¬
quutiones: tum uynoramꝰ uł annãtiũ ul lapidũ
i eiboiũ uaturas aliaꝵ ne rcrũ que plerũq ĩ simĩ

Expanded text:
sunt incognita nomina; quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumq
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ in uestigganda sumt. Aliquid eĩ ad siuulitudĩe
ualet et ꝓtuldubio secretũ qͥddam ĩ suuiat ⁊ loa pi¬
sciua. aͥ fatiẽ lauare iussus est cu occłos dñs luto
desputo facto ĩ uuxerat. quod tãm nomẽ lugue ĩ¬
lectꝰ lateret. Dit et multa que ab auctoribꝰ eoꝵdez

Expanded text:
rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto inunxerat : quod tamen nomen linguae inlectus l
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ inhebreis exemplaribꝰ in uenit᷑ quã isti posueri
cedendum eẽ arbitror dune dispensatiom que ꝑ eos
facta est: ut libri quesgens indea cẽtis ppłis uł religiõe
uł in uidia ꝓ dert uolebat credituris ꝑ dũm menitibꝰ
miiistra regis etolomei potestate tauto aute prode¬
rent᷑. Itaq fieꝵ potest ut sit illi int̾pretat sunt
quẽ adiuodum cõgrue regentibꝰ ille qui eos agebat
cius in heerunt : collatio nõ est uutilis adexplauã¬
dam sepe seutẽtiã. Latim n ͦ. ut dicere ceꝑaui tedi¬
res ueteristꝯ tanẽti. si uecesse fuerit dͥ eoꝵ aucto¬
ritate emẽdandi sunt. et eoꝵ potissiuũ qui tũ sep¬
maginta ecũt. ore uno nũpretati ẽt ꝑhibertur
Libros aũt nom testaiic̃ti. si quid in latiuis uarieta¬
nibꝰ litubat g̃tis cedere oportere nõ dubrũ est: et
maxĩe qui apud eccł̃ias doctiores et diligentiores re
ꝑuint᷑. Intrauslatis uͦ. siguis si qua forte iguota co¬
gunt hercre lectorẽ. ꝑtu linguarũ uotitia partun

Expanded text:
hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia prodere nolebat, credituris per Dominum Gentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat,cius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores rerum. 23. In translatis vero signis si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim
Abbreviated transcription (Latin):
exociũ et iugemũ est edistende: aut plurimũ int̾pre¬
tum cõsulenda collatio est. Di aũt ipsius lingue nr̃e
aliqͣ uerba lotutionesq ignoramꝰ: legendi cõsuctu¬
diue audiendi que ĩ uotestũt. Nulla saue sũt magis
mandanda memorie. ꝙͣ ille uerboꝵ loputionũq ge¬
nera que ignoram ꝰ ut tũ uel ꝑitior occurrerit
memoria possimꝰ aduertere et distere. Quãꝙͣ tanta ẽ
us cõsuetudiuuis et ad uistendum ut qmi ĩ stripturis scĩt quodã¬
modo nutriti educati q sauit magit alias locutiones
niret easoꝵ minꝰ latiuas putent quĩa illas quãt usto¬
pturs didicerũt: qut noq iu latiue liugui anborib de¬
rositas collano codicibꝰ iuspecta atꝙ discissa: tantum
ab sit falsitas. Nam codicibꝰ ciuedandis punt I debet
mungulare sollercia eoꝵ qm scriptas diuiuas uoyye dest¬
derant ut emẽdatis nõ eudẽdati cedant: exrmo dim¬
raxat int̃pretationis ieuere ueniẽtes. Inipsis autem¬

Expanded text:
est et ingenium, ediscendae, aut plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus rerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere venientes. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ccuntẽ crigat. nͥ dĩnco repͥmat ingo. Quid em̃
obẽ intellectior qd ita scriptum est que ẽ tra inqua
isti insidunt suꝑ ẽa. si bona est an neqͣm et que sunt
tuitates in quibꝰ ipsi inhabitant iuipsis:. quã lotu¬
trouẽ magis alieue lingue ẽe arbitror. quã seusum
aliquẽ altiorẽ. illud et quod iam auferre nõ possuuꝰ
de oie catantiũ populoꝵ. suꝑ ipsum ant floria stifica¬
cio mea. nchil ꝓfecto sententie defhit᷑. ¶uditor taũ
ꝑitior mallet hõt corngi ut nõ florit ẜ florelutt
diceret᷑. net quisꝙͣ impedit correptionẽ. iusi tesuetud
cãtantiu. Ista gͦ facile cria cõtẽpiu pessũt. s. quis ea

Expanded text:
epe cervicem erigat, nisi dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illude ore cantantium populorum: Super ipsum floriet sanctificatio mea, nihil profecto sententiae detrahit. Auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo canta
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑ spicuitate sẽtentie Et latiuis quib libet eiuẽdõdis
greri adhibent᷑ in quibꝰ septuagiuta int̃pretũ qd̵ ad uet
testamẽtum actiuet excellit auctoritas. quis iam per
fertur multiq nõ indigmi fide p̃dicant suiłi cellis
et sugłis seꝑati et cum intpretati eeũt ichil mali

Expanded text:
uibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, quod ad Vetus Testamentum attinet, excellit auctoritas ; qui jam per fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil i
Abbreviated transcription (Latin):
uisi credideritis nõ intelligetis: aliꝰ iut̃pretatꝰ est n
credideritis nõ ꝑmanebitis. Giis hoꝵ uerba sequutꝰ sut
uisi exemplaria lingue p̃cedentis lerant᷑ iu certũ est. d
tãm edotrop magnũ aliquid insum̃at᷑ suient legentibus
Difficilt est em̃ ita diuersos are iut̃praes ficii: ut uõ se aliq̃

Expanded text:
isi credideritis, non intelligetis; alius interpretatus est, Nisi credideritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est eni
Abbreviated transcription (Latin):
Aa nõ uullas obsturiores se ulc̃tias pluriũ coditũ seyt auauifesta¬
uit insprctio sicut illud ysaie ꝓpħe uarꝰ int̃pres ait et dome¬
stitos seuuit tm ne despexis aliꝰ aũt ait et coruẽ tña
ne despe̾xis et ut̃q sibi et in uicem actestatꝰ est. Mari alt¬

Expanded text:
Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestaNam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem a
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatẽ qͣm uis int̃pretaꝵ ꝓotuissent seruata estau¬
tiquitas sicut saint auien. et alleluia. partim uero ĩalian
liuguã traufferri nõ potuisse ditũtur. sicut alia duo q̃
posiumuꝰ. Dunt eñ quedam uerba certoꝵ luguoꝵ que ĩ
seusum altiꝰ liugne ꝑ ĩterpretationẽ trãsire nõ possunt
et hoc maxĩe ĩteriectionibꝰ accidit: que uerba motũ
ainim significant potius ꝙͣ sentẽtie cõcepte ullam ꝑ¬
titulam. Nam et hec duo. talia ẽe ꝑhibent᷑. Ditũt eñ
e ꝓp̃t diuersitates ut dictum est iut̃pretũ illarum
liugnorũ est coguitio uccessaria. Qm cm̃ strituras
exhebrea in grecã liuguã uerterũt: nuueraꝵ possunt
Latim aũt int̾pretes: nullo mõdo.t em̃ ciq pͥmis
fidĩ temporibꝰ ĩ manꝰ uenit codex gretꝰ et aliquãtu
sacultatis sibi utria lungue habere uidebat᷑. ausus
est im̃pretari. que quidem res plꝰ audiũt intelligentiã¬
quã imprduunt : si modo legentes nõ sauit ncligertes.

Expanded text:
autoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen et Alleluia: partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in graecam verterunt, numerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretari, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes.
Abbreviated transcription (Latin):
mea que obstrra sũt aꝑienda et distutienda ꝑgendumi
est: ut ad obsteriores lotutiones illustradas demanfestio¬
ribꝰ sũat᷑ exempla. et q̃dam certorũ sententiarũ stesti¬
moma dubitationẽ incertis aufcrant: inq̃re memoria
ualet glurimũ ꝙ si defucrit nõ potist his p̃ceptis dore¬

Expanded text:
in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis dar
Abbreviated transcription (Latin):
mordetim epłis apłi pauli. ad romanos. ad choruitios duabꝰ
odgalathas. ad ephisios. ad philipenses. ad tesa loniterses dua¬
bus. adcoloseuses. adtuuothẽu. duabꝰ adtitum. ad philems¬
nẽ. ad hebreos. petri duabꝰ. tribꝰ roħis una. inde. et
una iatobi actibꝰ apłoꝵ libro uno et apotalipsi icħonis
ẜuatio est ut diximꝰ nosse istos libros: et su niõdum
ad intellectum. legendo taũe uł mõdore momorie. uel
oñuo ĩ regiuntos nõ habere. Deide illa que ni eis apte
posita sũt uł p̃cepta uiuẽdi. uł regule credendi. Coller¬
ciꝰ diligentiꝰ ꝙ ⁊ uestiganda sunt: que tanto quisꝑ pla¬
ra ⁊̃ ueuit qͣuto est intelligẽtia capatior. Inhũs eñ
que aꝑte iuscripturis posita sunt. in uenũtux illa om̃ĩa
q̃ cõtinent fidem. moresq uiuẽdi spem stilicet acq cari
tatemi. de quibꝰ libro suꝑioꝵ Ectamiuꝰ. Cum uero facta
fauuliaritate q̃dam cum ipsa lingͣa diuinaꝵ stripturaꝵ

Expanded text:
apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis servatio est, ut diximus, nosse istos libros, et si nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt, quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentia capacior. In his enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae contintatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum,
Abbreviated transcription (Latin):
usum. s quis tostuetudiuẽ uẽtum qmi latiue locut sũt
tcuere uoluerit trausare nõ possũt: que aliquãdo intel¬
lectiu nnthil adiuunt. s offendunt tamẽ exs quiplꝰ
delectant᷑ rebꝰ: cum et iueaꝵ signis sua quedã ẜuat᷑ ĩ trgtas
Mai solocciuꝵꝰ ꝯmi dicit᷑ nchil est aliuid quã tu uerba
nõ ea lege sibi coaptãt᷑. qua ceaptauert qui pͥores
nõb non sine auctoritate aliqua locuti sunt .utrum
em̃ mĩse homĩes an it hominibꝰ dicat᷑. ad rerum
lĩo ꝑtinet coguitorẽ. Item barbarifanus quid aliud
est insi ucibum nõ eis licteris uł sono enũtiatũ quo
ab ois qui aute nos latiut lotuti sunt eiuĩtiari solet.
Utrum aũt ignostere ꝓducta an correpta ĩtia sillaba
dicat᷑ nõ multũ curãt qui pectatis suis dñm ut igno¬
stat petit slobet modo ilłd ueibum souore potuerit

Expanded text:
ine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aest, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuer
Abbreviated transcription (Latin):
Ad uᵒ illud qd̾ ait apłꝰ ꝯd̾ stultum est di sapientiꝰẽ
honunibꝰ ei quod infirmũ ẽ dĩ fortiꝰ est hominibus
si quis in eo greta lorutionẽ semuare noluiss ut diceret
quod stultum est di sapĩetius esthominũ et qd̵ infiruid
est dĩ fortiꝰ est homniu. ir ot qͥdem uigilantis lectoris
intentio ĩ seu̾teutie ueritatẽ ẜ tauĩe aliquis tardior
aut nõ intelligoret. aut et ꝑuerse intelligeret. Il on
eñ̃ tantũ untiosa loqͣntio ẽ iulatiua liugna talis

Expanded text:
Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : si quis in eo graecam locutionem servare voluisset, ut diceret, Quod stultum est Dei, sapientius est hominum; et quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non intelligeret, aut etiam perverse intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua
Abbreviated transcription (Latin):
nõb coherentibꝰ ueritati: ꝓp̃tea ille ait. insi credideritis
Exambigno luigue p̃cedentis plerũq intpres fallitur.
tui nõ uent nota sentẽtia est. et eam signifitationẽ
tausfeit que aseusu scriptoris peritꝰ alieua est : sicut qͣdã
codites hobent atuti pedes eoꝵ adeffundendum sanguiuẽ
ie em̃. et atutũ apud ggrecos et uelote siguifit¬
iiͦ. uidit seutẽtia qui transtulit ueloces pedes eoꝵ ad
effundendum sangme: ille aũt ali iancipit signo in
aliam ꝑtem raptus errauit Et talia quĩdem nõ obstura
s falsa suut: quoꝵ alia tõditio est. Non eñ intaligxut es
sed emuẽdandos tales codites potiꝰ p̃ripitudum est Hyuc̃e

Expanded text:
isi credideritis, ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem signifi vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. Hinc e
Abbreviated transcription (Latin):
uõ potiꝰ fenuua illiꝰ deuionii correptione acq exclusione
uudauit. Oñis tͥ artifites huiamodi uł nugatoris. nł no¬
xie suꝑstitionis exquadam pestifera sotictate homiiũ et demo¬
nũ. quasi pacta infidelis et dolose amcitie cõstituta perutꝰ fũt
repudiauda et fugienda xp̃iano. nõ quod idołu sit aliquidart
lo uos sotros fieri demonioꝵ. Quod aũt de iolis et inmola¬
nombꝰ que honori eoꝵ exibent᷑ dixit apła. hoc de omuibꝰ
imaginarius signis sentiedum est que uł adcultũ idolorũ
ut ad creaturam eiꝰp partes tãꝙ dm̃ cobendas trahunt. uel
ad remedioꝵ aliaꝵque obseruacionũ curã ꝑtinẽt. que nõ suut
dininitꝰ ad dilectionẽ dĩ et ꝓxim lãquã publice cõstituto

Expanded text:
non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait i. quod autem de idolis et immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum aliarumque obseruationum curam pertinent, quae non sunt diuinitus ad dilectionem dei et proximi tamquam p
Abbreviated transcription (Latin):
derebꝰ tractamꝰ hec sũia ẽ ut iuitelligat᷑ legis et ouiar
diuinaꝵ stripturaꝵ pleritudo et fuuis ã dilectio qua frit᷑¬
endum est et rei que nõb tũ ea ie frm potest: Quia ut re
quisq diligat p̃cepto nõ opꝰ ẽ. Nos ergo ut nossemꝰ
quada dilertione acq delectatioul. ẜ trãsitoria potiꝰ ta ꝙ̃¬

Expanded text:
umma est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus quadam dilectione et delectatione, sed transitoria potius ta
Abbreviated transcription (Latin):
cautis affigat. Deinde initestere opus est pretate: neq
cõtradicere diuiue scripture siue ĩtellecte si aliq̃ uicia
ur̃a ꝑtutit saue lr̃o intellecte quasi nos inclis sapere

Expanded text:
crucis affigat. deinde mitiscere opus est pietate neque crucis affigat. deinde mitiscere opus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius sape
Abbreviated transcription (Latin):
si nulla de diuinis librit talis sumlitudo ꝓuieretur cũ
res eadem sit eademq coguitio difficile est dicere et alia questio
est. Nc̃ tam̃ nemo abueget et ꝑsmmlitudĩes libentius queꝑ
cognosti: et cũ aliqua dificuliate quesita uiulto gratiꝰ iu
ueurri. Qm em̃ ꝓrsus nd̃ ĩ ueniũt qd querũt. fame laberãt
Qui autẽ nõ qutrũt: quia ĩ promptu habent fastidio sepe
lubrit᷑ spus sc̃s ita script᷑as stãs modificauit ut lotis aꝑ¬
noribꝰ fai occurrerlt: obsturioribꝰ aũt fastidia de treret¬
tergeret. Nichil eñ fere de illis obturitatibꝰ eruit ꝙͣ
nõ plaissume dictũ alibi reꝑiat᷑. Aũt omĩa ꝯͥ opus ẽ¬
ad dĩ tuuorẽ cõuerti: ad cognostendam eiꝰ uolũtatẽ quid
nob apetendum fugiẽdũꝙ p̃cipiat. Timor aũt iste co¬
gitationẽ de nr̃a mortalitate et defut̾a morte uecessẽe
ĩ tutiat: et q̃si clauatis carnibꝰ om̃is suxbie inotꝰ liguo

Expanded text:
si nulla de divinis Libris talis similitudo promeretur, cum si nulla de divinis Libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, et per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficulueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saeplubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. nihil enim fere de ilnon planissime dictum alibi. reperiatur. Ante omnia igitur opus est dei timore conuerti ad cognoscendam eius uoluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat et quasi clauatis carnibus omnes superbiae motus ligno
Abbreviated transcription (Latin):
fideles et uere dei serm depouẽtes houera scłi ad st̃in bap¬
tismi lau̾atiũ ueuer̃t atq inde astendentes cõceptione
sti sp̃us fructum uant genue ueritatis id est dei et
ꝑximi quid est nͦ quod si hec quisq dicat nuꝰ delectat
audietem quã si adeũdem seusum locũ illũ expouat de
cantitis cantitoꝵ ubi dictũ ẽ eccłie cũ tauꝙ pultra seĩa¬
landoret᷑ deutes tui sit grex detousaꝵ astendeus delauatro
que oĩus geminos creant et sterilis nõ est ĩ illis nõ aliuid
homo dicit ꝙ̃ cum illud plaiussimis uerb sul sinu¬
litudiuis hmiꝰ annitulo audiret et tãm uestio quo ͤ
saiamꝰ iutueor sc̃os cũ eos quasi deutes eccłie iudeo p̃ti¬
dere aberroribꝰ honñes: acq meiꝰ corpꝰ emuollita diuicia
quasi demorsos mãsosq trauferre. Duos et iocundifsime
aguosto deteusas honeribꝰ secularibꝰ tanꝙͣ̃ uelleribꝰ po¬
siris et astendentes de lauatro id ẽ de baptismate creoie¬

Expanded text:
baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximi — quid est ergo, quod, si haec quisquam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum talaudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus posi