comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidẽs arborẽ foliis pallẽtib marcidã inte¬
ligis quia aliquã culpã habet circa radicem.
bio ꝯgnosce quia sacerdotiũ eius nõ est sa
quid ergo uos arguo cum possitis me uno
te clericos uobis magis uideo negligẽtes.
Quõ enim possum corrige̾ filios cũ fratres
emẽdae̾ no possum. Aut ꝗͣ fiducia succẽseã
laicos cũ aꝯsortib pudoris uẽcũdia conti¬

Expanded text:
videns arborem foliis pallentibus marcidam, intelligis quia aliquam culpam habet circa radicem,  dubio cognosce quia sacerdotium ejus non est saautem ego vos arguo, cum possitis me uno te clericos vobis magis video negligentes. Quomodo enim possum corrigere filios, cum fratres emendare non possim? aut qua fiducia succenseam laicis, cum a consortibus pudoris verecundia conti
Abbreviated transcription (Latin):
sed uolũt ꝓpter uicẽdos homines ut quid
hoc nisi ut uere uicti false uincant nec sint
ueritate sed opĩone uictores. hec aug̾.Et
bom. Uñ bohecius. di ip̃is dig̾tatibus ac
potestatib esset maliq̾d n eutralis ac ꝓprii
boni nũꝙͣ pessimis ꝓueĩrent.neꝗͣ ꝙͣ emĩsibi
adũsa solent sociari. Natura respuit ut ꝯͣria
queq iũgãt᷑. Ita cũ pessiõs plerũq dig̾tati¬
b fungi dubiũ nõ sit.illd̃ etiã liquet natura
sui bona nõ esse q̃se ꝑessimis herẽ patiũt.¬

Expanded text:
et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit149 Ad haec, si ipsis dignitatibus ac potestatibus inesset aliquid naturalis ac proprii boni, nunquam pessimis provenirent. Neque enim sibi solent adversa sociari. Natura respuit ut contraria quaeque jungantur. Ita cum pessimos plerumque dignitatibus fungi dubium non 5 sit, illud etiam liquet, natura sui bona non esse, quae se pessimis haerere patiant
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum uos mẽtiẽtes ꝓpter me. gaudete ĩ illa
die et exultate.ecce enĩmerces ur̃a multa ẽ
in celis. S i hiis pressuris atq angustiis
nequaꝙͣ possent subsistẽ et qd̃ m hiis ma¬
ius est gaudẽ msi ueraciter ĩ ꝯspectu deĩ et
hoĩm humiles essent Quib dñs ait. discite

Expanded text:
ientes, propter me. Gaudete in illa die et exsultate: ecce enim merces vestra multa est in coelis . Sed in his pressuris atque angustiis nequaquam possent subsistere, et, quod his majus est, gaudere, nisi veraciter in conspectu Dei et hominum humiles essent. Quibus Dominus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
nis suis deꝰ flagella ꝑmiscet ut nobis om¬
ne qd̾ nos ĩ seculo delectabat amarescat et
delcãbilit̾ mordeat suauit cruciet hilariter
uite fragilitate erebrescũt eternã requiem
nos desideraẽ ꝯ pellut. Mũdus qͦ ẽ pericu¬
losi or blãdus ꝙͣ molestus. et mag̾ cauẽdus¬
est cũ se allicit diligi ꝙͣ cum se admonet eo¬

Expanded text:
nis suis flagella permiscet, ut nobis omne quod nos in saeculo delectabat amarescat, etdelectabiliter mordeat, suaviter cruciet, hilariter vitae fragilitate crebrescunt, aeternam requiem nos desiderare compellunt. Mundus quippe iste periculosior est blandus quam molestus, et magis cavendus cum se illicit diligi, quam cum admonet co
Abbreviated transcription (Latin):
tatur idem Ieronimus. Nulli te unꝙͣ de ge¬
neris nobilitate preponas nec obscurio¬
res quoslibet ⁊ humili loco natos te inferi.¬
ores putes nescit religio nostra ꝑsonas nec
condicõnes hoĩm sed animas inspicit. hec¬

Expanded text:
tutum specie celantur. Nulli te umquam de generis nobilitate praeponas nec obscuriores quasque et humiliore loco natas te inferiores putes. nescit religio nostra personas nec condiciones hominum sed animos inspicit, se
Abbreviated transcription (Latin):
ut discat paulatĩ exercitatus anmus uisi¬
bilia hec ⁊ trãsitoria omutae̾ut post modũ
possit derelinquẽ. Delicatus est ille ad huc
dus totus exiliũ est. unde seneca. Patriam
terrã uenio in meã uenio. Nulla terra exiliũ¬
ẽ. sed altera patria ẽ ubicũq bene est. Illd̾
sapiens enĩ ꝑegrinat᷑ si stultus exulat. hec¬

Expanded text:
est, ut discat paulatim exercitatus animus visibilia hec et transitoria commutare, ut postmodum possit etiam derelinquere. Delicatus ille adhuc est, dus totus exilium est. Ille mundo amterram venero, in meam venio. Nulla terra exsilium, sed altera patria. TI. sapiens est, non peregrinatur; si stultus, exulat.
Abbreviated transcription (Latin):
sine qua nullus deo placuit. et cũ
fructuosã in peiitentib. leta i
proficienͤ gloriosa in ꝑseuerantib
uictoriosa in martirib. oposa in
omnib oio fidelib exqua quicqͥd

Expanded text:
sine qua nullus Deo placuit, cum quait; fructuosa in poenitentibus, laeta in proficientibus, gloriosa in perseverantibus, victoriosa in martyribus, operosa in omnibus omnino fidelibus, ex qua quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
oit caritatẽ sic ¶ T aritas ẽ ut
micli uidetur Recta uolmitas ab
ominib terrems ⁊ pn̾tib prorsus
au̾sa. iuc̃ta deo inseꝑabiliter et
unita. igne quodã stĩ sp̃s. a quo
est et ad quẽ refertur incens a¬
omins inquinamẽti extranea. corrũ¬
pi nestia. nulli uicio mutabilitatis
obnopia. suꝑ omma q̃ carnaliten
diligunnt᷑ excelsã. affectionud omñ
potentissima. diuine contemplacoie
auida. in omĩb semꝑ inucta: sũma¬
bonaꝵ actionũ. salus moꝵ / fune cele

Expanded text:
 caritatis. Caritas est, ut mihi videtur, recta voluntas ab omnibus terrenis ac praesentibus prorsus aversa, juncta Deo inseparabiliter, et unita, igne quodam sancti Spiritus, a quo est, et ad quem refertur, incensa; inquinamenti omnis extranea, corrumpi nescia, nulli vitio mutabilitatis obnoxia, supra omnia quae carnaliter diliguntur excelsa, affectionum omnium potentissima, divinae contemplationis avida, in omnibus semper invicta; summa actionum
Abbreviated transcription (Latin):
cõnẽ abrũꝑet ne qͥs obstreꝑet. neq enĩ co¬
mites feĩneas desiderabat q̃ bonas cogita¬
cões comites hẽbat. quĩ etiã tũc sibi miꝰ so¬
la uidebatur cũ sola eẽt.nã quẽadmodũ so¬
la cui tot libri adessent tot archangeli tot
esse potest.simpliciter habet enĩ secum om¬
nes qui sũt uel fuerunt bomi. et anmũ libe¬
rum et quecunq uult prof ert ⁊ transfert ei
quod corpoẽ non potest cogitacõneꝯple¬¬
ctitur. et si hoĩm mopĩa fuerit loquitur cũ

Expanded text:
 enim comites feminas desiderabat, quae bonas cogitationes habebat. Quin etiam tunc sibi minus sola uidebatur, cum sola esset. Nam quemadmodum sola, cui tot libri adessent, tot archangeli, tot esse potest; habet enim secum omnes qui sunt et qui fuerunt boni, et animum liberum quocunque vult profert et transfert et, quod corpore non potest, cogitatione complectitur; et si hominum inopia fuerit, loquitur cum
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Unde ieromimus.Plangere debẽmus
ꝑiclitarido lebat hunc qui dolet aliquẽ dor¬
mire et inter fluctus uite presentis uidere
cupit miserum laborare. Quid ergo ꝓ dor.
miente lacrimas fundis quasi nescias quid
in teipso quotidie patiaris. Propter hoc¬

Expanded text:
t: His uerbis plangere debuimus iclitari uolebat adhuc qui dolet aliquem dormientem et inter fluctus uitae praesentis uidere cupiebat miserum laborare. – et post et lacrimas fundis, quasi nescias quid in te ipse cotidie patiaris. propter
Abbreviated transcription (Latin):
nt suꝑnas potesta¬
tem claude ẜmonẽ sed¬
es. pandeᷤ splendẽcia
lnia poli ⁊ suꝑ alta si¬
da. lingne eoꝵ claues
celi fcẽ sũt laruas re¬
pellũt ult᷑ mũdi litẽ¬

Expanded text:
nt supernas potestatem claudere sermone sedes, pandere splendentia limina poli super alta sydera. Lingue eorum claues caeli facte sunt, laruas repellunt ultra mundi li
Abbreviated transcription (Latin):
os gͦ dei glosi martires
petre bẽ paule mũdi li¬
liũ celestis aule tñpha¬
les milites p̃cib almis
te malis fte suꝑ ethaᷤ

Expanded text:
o gloriosi martyres, Petre beate, Paule, mundi lilium: Coelestis aulae triumphales milites Precibus almis te malis: ferte super aethera.
Abbreviated transcription (Latin):
roni rogamꝰ philli¬
pe os lãpadis pias cele¬
stis aures pulsa fdi¬
cis ut q̃ moni᷑ repel¬
lat supplicia ⁊ q̃ p̃ca¬
mͣ det suꝑna sandia

Expanded text:
roni rogamus, Philippe, os lampadis, Pias coelestis aures pulsa Judicis, Ut quae meremur repellat supplicia Et quadet superna gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
n sut oliue due coꝵ
dño et cande labra luce
Radiẽçia p̃cla celi duo
lmaria forcia soluũt pcc̃o¬
rũ uniclaᷤ portas olĩpi
reserãt fidelib : Et¬

Expanded text:
 sunt oliue due coram domino et candelabra luce radiantia, preclara caeli duo luminaria, fortia soluunt peccatorum uincula, portas Olimpi reserant fidelib
Abbreviated transcription (Latin):
o̾ ĩpar paubus huic
doctor gẽciũ electoĩs
tẽplũ sacͣtissimũ iñ
morte ꝯpar ĩ corona
ꝑticeps ambo luc̾ne⁊
decꝯ ecciẽ ĩ orbe cdaro
coruscant uibramine

Expanded text:
on inpar Paulus huic, doctor gentium, electionis templum sacratissimum, in morte compar, in corona particeps. Ambo lucerne et decus ecclesiae in orbe claro coruscant uibramine. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
Descendit autem de radiee illus fid
preclara abrahe cui superne promilla
fuerat omnis benedictio gentium in

Expanded text:
Descendit autem ab radice illius fide praeclari Abrahae, cui superne promissa fuerat benedictio omnium
Abbreviated transcription (Latin):
qua. Audistis fr̃es carillimi dñice m¬
carnatõnis meffabile sacramẽtũ audi¬
stis geneologiã beatissime genitricis
dei reparatõnis humane misteriũ Au¬
distis qr creator angeloꝵ dignat dest
ꝓpaga i de stirpe mortal ũ. audistis qr
generatõis ihesu xp̃i filii dauid filii a¬
br ihã. S q̃rẽdũ hic uidet᷑ cũ tot pa¬
trũ numerosa series int̾mitrit᷑ cur eo
yesse uel filiꝰ obets uel ceteroꝵ dein¬
sio recẽset᷑ Abrase quidẽ dictũ est i¬

Expanded text:
qua. Audistis, fratres charissimi, Dominicae incarnationis ineffabile sacramentum: audistis in genealogia beatissimae genitricis Dei, reparationis mysterium; audistis, quia Creator angelorum dignatus est propagari de stirpe mortalium; audistis, qugenerationis Jesu Christi filii David, filii Abraham .» Sed quaerendum hic videtur cur tot patrum numerosa series intermittitur, ut horum Jesse, vel filius Obeth, vel caeterorum deinsio recensetur. Abrahae quippe divina
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat Bt̃o iacobo testante qui ait gralie¬
rã bestiar et sypentũ ac uoluciũ et ceteroꝵ dourã
et a na humana doma ⁊ sunt iinguã ant suã
neno domare p̃t Ideo ego albertanꝰ bnẽ doct̾nan
sux diconde at tacendo uno usiclo ꝯprãsam tibi
salio mer stepħo trade̾ curaui usicłus aũt ħ est
et gñalitas parit obsturitatẽ Io ista exponem
St ꝓmodulo mee scit̾ lic nõ ad plenũ ꝓposiu
delucidat̾ Tu igr̃ silii carissime cũ loqui deside¬
ras a triuet ip̃o iniciꝑe debes ded ex ͫ galli q
aute ꝙͣ cantet cum alis ter se ꝑcutit In pͦ itaq¬

Expanded text:
eato Jacobo hoc testante, qui dixit: « Natura bestiarum et serpentum ac volucrum et ceterorum domatur et a natura humana domita sunt, linguam autem suam nemo domare potest », ideo ego, Albertanus, brevem doctrinam super dicendo atque tacendo uno versiculo comprehensam tibi, filio meo Stephano, tradere curavi. Versiculus autem hic est: et generalitas parit obscuritatem, ideo illa exponere ac pro modulo mee scientie, licet non ad plenum, proposui dilucidare. Tu igitur, fili karissime, cum loqui desideras a temet ipso incipere debes, ad exemplum galli, qui antequam cantet cum alis ter se percutit. In pri
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cacoe desideras tp̃e ꝯgro Prius historiã
Autacõ ponas Secundo exordiũ Tercio or¬
racõ Quarto petitõnem Quĩto ꝯclusionũ Si
antẽ de ꝯtinẽdo et ambaxiatis faciend studeat
pmo loco et tpẽ salutatõis dicas Sdo gaire

Expanded text:
 desideras tempore congruo, prius historiam lutationem ponas, secundo exordium, tertio narrationem, quarto petitionem, quinto conclusionem. 21 Si autem de concionando et ambaxatis faciendis, studeas primo loco et tempore salutat
Abbreviated transcription (Latin):
Ita lrẽ sux hͦ u̾siclõ quid quid dici uel ta¬
et aliis tuis fribus literatis st̾bẽ curaui qr
Uita lilteratoꝵ pocius indicẽͦ ꝙͣ ĩfaciẽͦ ꝯsistit
Deneca hoc testante qr ait Stulta est et
me ꝯuemẽs litterato uiro occuxacio ep¬
cendo lac̾tos et dilatand̾ u̾tutẽ Si aut suꝑ
faciendo uoliuis Hrẽ doct̾nã detrahe de hõt
usicło istid u̾bum dicas et loco iꝰ pouas Moc
uuum facias ut dicat᷑ Guis quid cui facias Cur
ad hͦ xbum sacias utilit̾ adaxtari Hiis demq
auditis te circa pdcta exc̾citate ĩ tẽtissiã etusu
hrẽ deũ nnsiyo exora que in douauit ꝓdicta
narrat̾ ut ad et̾na gandia nos faciat xuenit¬
dicendi et tacendi Deo grãs¬

Expanded text:
ita super hoc versiculo quicquid dici vel taet aliis tuis fratribus litteratis scribere curavi, quia vita litteratorum potius in dicendo quam in faciendo consistit, Seneca hoc testante, qui ait: « Stulta est et minime conveniens litterato viro occupatio exercendi lacertos et dilatandi virtutem ». Si autem super faciendo volueris habere doctrinam, detrahe de hoc versiculo istud verbum « dicas » et loco illius ponas hoc verbum « facias », ut dicatur: « Quis, quid, cui facias, cur, ad verbum « facias » utiliter adaptari. Hiis denique auditis, te circa predicta « exercitatione intentissima et usu habere. Deum insuper exora, qui mihi donavit predicta tibi narrare, ut ad eterna gaudia nos faciat pervenirdicendi et tacendi ab A
Abbreviated transcription (Latin):
expõitõ allegãͦ modum qũo id ꝙ postulatt᷑
fieri ualet Sexto exempli poĩtõ indicendo
oxempla de rebus ꝯsmilibꝰ negociis factis et
obseruatis Sextimo demq assignabis suffi¬
cie̾tem rõnẽ ad oĩã pdicta Eit hͨ facies ad
ex iͫ gabrielur archangeli qui cũ missus esset
deo did utãm u̾gniẽ mariã pmo posuit salu

Expanded text:
i positionem, allegando modum, quo modo id quod postulatur fieri valeat; sexto exempli positionem, inducendo exempla de rebus in similibus negotiis factis et observatis; septimo denique assignabis sufficientem rationem ad omnia predicta. Et hoc facias ad exemplum Gabrielis archangeli, qui cum missus esset a Deo ad beatam virginem Mariam, primo posuit salut
Abbreviated transcription (Latin):
ris amxiis Se multixlian̾t᷑ nõ oblectaneris
suix ixõs Si nõ ẽ timor dei cũ allis ne cre¬
das uite coꝵ et ne respexis in labore ipor
Irelius ẽ enĩ unus tunes deũ quã su̾le filii
impii Et utilius ẽ mori sane filiis quã reli¬
quẽ filios nupios Ab uno seusato ħitabitar
priã et a tribus nuxiis deserit᷑ ut saxient¬

Expanded text:
iis impiis si multiplicentur non oblecteris super ipsos si non est timor Dei cum illis non credas vitae illorum et ne respexeris in labores illorum melior est enim unus timens Deum quam mille filii impii et utile mori sine filiis quam relinquere filios impios ab uno sensato inhabitabitur patria et a tribus impiis deseretur mult
Abbreviated transcription (Latin):
dibaria et unga et onus asine pair
dist pluuã et oxus ẜ̾uo oꝑant᷑ in dicipliã
et eotit requieste̾ laxa manus ille et patit
libetatem dugũ et lorũ curuant collũdurũ
et puũ inclinãt oꝑ acões assidue Seruo ma

Expanded text:
ibaria et virga et onus asino panis et disciplina et opus servo operatur in disciplina et quaerit requiescere laxa manus illi et quaerit libertatem iugum et lorum curvant collum durum et servum inclinant operationes adsiduae s
Abbreviated transcription (Latin):
apꝑa fiandẽtibꝰ uel hismotibꝰ labiis plata ẜ
xressim equalit̾ et leuit̾ et clae̾ pronĩciata
ut suis quo lice̾ sonis enud̃ciet̾ et unũ qdq
ubum legitĩoꝵ accentu decoret᷑ nec nrmodeato
clamoẽ uocife᷑ Nec obstantatõis cã frangã
or̃o uerum ꝓ locis rebus cansis et ptp̃ibꝰ
dispoensada est Nam alia simplicitate narrã¬
da sunt s elia anct ͭ ᵉ su adẽda Alia cũ indigᵗ¬
cõe dup̾mẽda Alia miseracoe flectẽda Ita
ut uox ⁊ or̃o semx sue cause queniãt Oos̾

Expanded text:
aspera frendentibus vel hiantibus labiis prolata, sed pressim et equaliter et leniter et clare pronuntiata, ut suis quoque littere sonis enuntientur et unumquodque verbum legitimo accentu decoretur, nec immoderato clamore vociferetur nec ostentationis causa frangatur oratio. Verum pro locis, rebus, causis et temporibus dispensanda est. Nam alia simplicitate narranda sunt, alia auctoritate suadenda, alia cum indignatione depromenda, alia miseratione flectenda, ita u
Abbreviated transcription (Latin):
q submissa leuit᷑ incitata gͣuit inflexa mode
Cum pua subtilit̾ Cum media moderate sue¬
tẽ pare Nam in pius cansis nichil grande
nͥ sublune dicend̾ est sed leui ac padestri
more loquẽd ist In cansis ueo maioribin
ubi de doo uel hom̃ salute referiꝰ plus mag¬

Expanded text:
 submissa leviter, incitata graviter, inflexa modercimus subtiliter, cum mediocria temperate. 20 Nam in parvis causis nichil grande, nichil sublime dicendum est, sed levi ac pedestri more loquendum. 21 In causis vero maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus mag
Abbreviated transcription (Latin):
quei ẽ alt̾nãq affabilitas despicio Et sabmoñi d sale
loli argue̾ Irisorẽ ne te odit̾ argue saxientem
ut diliget te Et seneca dͭ Qui corriyt pri¬
porem ixĩ sibi niuriã facit Qui arginit iupiũ
ipe sibi maculã querit Item requirat arñ
linguoso ues loquati colloquud hee¬

Expanded text:
fabilitas despectio ». Et Salomon dixit: oli arguere irrisorem, ne te oderit. Argue sapientem et diliget te ». Et Seneca dixit: « Qui corripit irrisorem ipse sibi iniuriam facit. Qui arguit impium ipse sibi maculam querit ». Item requiras ne cum linguoso vel loquaci colloquium h
Abbreviated transcription (Latin):
nõ aggdieris uiã cũ aliquo nisi pus eũ cela¬
neris Eit si aliquis in uĩa tibi ignotꝰ se associa¬
uit̾ Iterq tuũ ĩnestigauit̾ Dic te uelle lõgnis
ire q dipposins Et si detulut̃ laurã uade adex¬
trs Si eusom uade asiistris Itẽ req̾ras utc
sapienti ucl ĩsipienti loquarit dat ent̃ Ełon
In uiribꝰ ĩ sipientũ ne logͣris qr depaicet doc̃¬

Expanded text:
Non aggrediaris viam cum aliquo, nisi prius eum cognoveris. Et si aliquis in via tibi ignotus se associaverit iterque tuum investigaverit, dic te velle longius ire quam disposueris. Et si detulerit lanceam, vade a dextris, si ensem vade a sinistris ». Item requiras utrum insipienti an sapienti loquaris. Ait enim Salomon: « In auribus insipientum ne loquaris, quia despicient doct
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsuent Tace̾ qui nescit nestit loqui nestit
gͦ stultus loqui quia tate̾ nõ pt̃ Niã quid̃sa¬
piẽs int̾ogatꝰ cuer tãtũ tacod an qr stultꝰ ess
Reppondit scultꝰ tace̾ nõ pt̃ Et alibi saloño¬
dicit Aurũ tnũ et argẽtũ tnis ꝯela ⁊ dybis
tius facito seaturã Et impone ou tuo fre¬
nos roctos et atte̾de ne forte labaꝵ in lĩgua
et fit casus tius in sanabllis in morte Et ite¬

Expanded text:
consuevit: «Tacere qui nescit, nescit loqui». 20 Nescit ergo stultus loqui, quia tacere non potest. «Nam quidam sapiens, interrogatus cur tantum taceret an quia stultus esset, respondit: “Stultus tacedixit: « Aurum tuum et argentum tuum confla et verbis tuis facito stateram et impone ori tuo frenos rectos et attende ne forte labaris in lingua et sit casus tuus insanabilis in morte ». Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ oĩa facta q̃ pietatẽ extimacõe uerecũdiã
mores fuit̾ nec nos facũ posse credendũ ist
ut lex nostra dt Ergo nec ea dice̾ debem
uit eñ socrates q̃ facẽ turpe nec ea dicẽ ho¬
nestũ puto honesta gͦ semꝑ dicẽ debenius
nõ polum Iut̾ exͣueos sed eciã int̾ nr̃os Nec
emi̾ in honestꝭ ubis int̾ suos uti dẽs q honest
int̾ alios uti desideat̾ Cum iꝰ oĩ ꝑte uide
honesta p̃uossaria est Et c̾te infinita exẽ pla
di uita tractatu suꝑ hiis duabii siblabie
quis et quid accedas ad tractand suꝑ
requoras cui loquaris utin amico An alii

Expanded text:
erecundiam mores fiunt nec nos facere posse credendum est, ut lex nostra dicit, ergo nec ea dicere debemus. Ait enim Socrates: « Que facere turpe est, ea nec dicere honestum puto ». Honesta igitur semper dicere debes, non solum inter extraneos, sed etiam inter tuos. « Nec enim inhonestis verbis inter suos uti debet qui honestis inter alios uti desiderat, cum in omni parte vite honestas pernecessaria est ». Et certe infinita exempla Habito tractato super hiis duabus sillabis « quis » et quid » accedas ad tractatum suprequiras cui loquaris, utrum amico an alii.
Abbreviated transcription (Latin):
tace dr̃e uram st̾psit augłar in libro de sarbo
cinitate quã sedicio undeçimo reqias ne q̃d
qr uporiũ dicas neq de amico neq de nĩco nͨ
de aliq ͦ alio Sc̾ptum est eñ amicũ nei ioto
trcũ cito ad xla pueniret ac u̾bera Cuilz ar̾
muat᷑ cito deficit et iaro calestit ⁊ c̾te ꝓpe dt
salom Qui aliena temẽ maifestat uicia

Expanded text:
tacere debes; nam scripsit Augustinus in libro De summo civitate quam seditio. Undecimo requiras ne quid irrisorium dicas neque de amico neque de inimico nec de quolibet alio. Scriptum est enim: « Amicum nec ioco tecum cito ad verba perveniret ac verbera; cuilibet autem minuatur cito deficit et raro convalescit». 80 EtSalomon: « Qui aliena temere manifestat vitia,
Abbreviated transcription (Latin):
Di est Ribi intellẽtꝰ responde proxĩo Smant̃ Ritt
manus tua sux os tuũ ne capiaris in xbo in disti¬
liato et ꝯfundaris Quĩta requiras qu
erit effitꝰ̃ tue locucõnis Nã qued ab micõ uidẽ
bona que malũ offctm require dẽs at uxcogi

Expanded text:
« Si est tibi intellectus responde proximo; sin autem sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato et confundaris ». Quinto requiras quis erit effectus tue locutionis. Nam quedam ab initio videntur bona que malum effectum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uit citͦqͣ nequit esistẽ rectũ Ita etꝭ in dictie sĩ
modus obinittat᷑ nchil landabile potit̾ ne¬
niri dt enĩ cassiodorꝰ modus ubiq̃ landã¬
dusz est modus itreq tuus q̾ntuxlu sit ui¬
delic in pnũciacde in uelocitate Intarditate
In quãtitate et qualitate uidẽd̃ ẽ g᷑ quid
sit pnũciatio Pronũciaꝰ est uuoꝵ dignitas
rebus et sensibꝰ accomodati et corꝑis mode

Expanded text:
tis si modus omittatur nichil laudabile poterit inveniri. Ait enim Cassiodorus: « Modus ubique laudandus est ». Modus itaque tuus quintuplex sit, videlicet in pronuntiatione, in velocitate, in tarditate, in quantitate et qualitate. Videndum est igitur quid sit pronuntiatio. « Pronuntiatio est verborum dignitas, rebus et sensibus accomodata, et corporis mode
Abbreviated transcription (Latin):
sta recepit rephẽsibiles solũmõ mulie¬
res a in xp̃i genealogia ĩt̾ponere stu¬
duit. Sãc̾tas uero a absq ulla cõtra¬
c̾tõne laudabiles silẽtio ptremitut.
S hoc idcirco fac̾tũ est ut dũ redẽ
nostra portaret Ascẽdit uero ut diuĩ¬
tatis sue nos ꝑticipes faceret. sicut ꝑ
apostolũ dicit᷑. Qui mortuꝰ. est ꝓpter
peccata nr̃a ⁊ resurexit ꝓpter iustifi¬
catõez nr̃az. Hme est ꝙ matheꝰ. descẽ¬

Expanded text:
sta reprehensibiles solummodo mulieres in Christi genealogia interponere studuit; sanctas vero et absque ulla contradictione laudabiles silentio praeterivit? Sed hoc idcirco factum est ut, dum Redempnostra ipse portaret; ascendit vero, ut divinitatis suae nos participes faceret, sicut per Apostolum dicitur: «Qui mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem n
Abbreviated transcription (Latin):
dppe signat᷑ qr idc̃co dei filiꝰ. ad nos
pccõres dscẽdit ut mortalit̾ nr̃e ꝑti-¬
ceps fier. ꝑ lucã y̾o ĩnitit᷑ qr idc̃co
pꝰ resurrectionem ad patrez ascendit
ut nos diuinitatis sue consortes effi¬¬
ceret sicut per egregiũ p̃dicatorẽ dr̃.¬

Expanded text:
ppe signatur, quia idcirco Dei Filius ad nos peccatores descendit, ut mortalitatis nostrae particeps fieret; per Lucam vero innuitur quia idcirco post resurrectionem ad Patrem ascendit, ut nos divinitatis suae consortes efficeret; sicut per egregium praedicatorem dici
Abbreviated transcription (Latin):
ramus nõ sñ causa dauid fuille p̃positũ
inuemimꝰ. Qd em̃ abrahe semel legit᷑
tatõe firmatũ. Abrahe em̃ solũmodo
est dic̾tũ. in semĩe tuo bñdicent᷑ om̃s
gẽtes. Dauid uero pater xp̃i dicispe¬

Expanded text:
ndimus, non sine causa David fuisse praepositum invenimus. Quod enim Abrahae semel legiturtatione firmatum. Abrahae enim solummodo dictum est: «In semine tuo benedicentur omnes gentes.» David
Abbreviated transcription (Latin):
it aq u̾tutes in cogitatõne  affectu
cordis eus in effabilem armomã quã
ipsa creatrix ⁊ ihabitatrix eiꝰ dci sa¬
pĩa delecta bat᷑ audire choruscabant
Foris q i suꝑfitie sermomis ci actus
unde posset hoĩes glorificare deũ ct

Expanded text:
itaque virtutes in cogitatione et affectu cordis ejus ineffabilem harmoniam, quam ipsa creatrix et inhabitatrix ejus Dei sapientia delectabatur audire; coruscabant foris in superficie sermonis et actus, unde merito possent homines glorificare Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotalis uirga duz sine radice flo¬
ruit hãc gedeoms uellꝰ.duz i medio
elis oriẽtalis porta q̃ nulli unqͣ patu¬
it p̃signabat Hanc etiã inter ꝓphetas
pceteris ysaias. nũc ex radice yesse u̾¬

Expanded text:
sacerdotalis virga, dum sine radice floruit ; hanc Gedeonis vellus, dum in medio elis visione orientalis porta, quae nulli unquam patuit , praesignabat. Hanc denique prae caeteris Isaias nunc virgam de radice Jesse
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat Bt̃o iacobo testante qui ait gralie¬
rã bestiar et sypentũ ac uoluciũ et ceteroꝵ dourã
et a na humana doma ⁊ sunt iinguã ant suã
neno domare p̃t Ideo ego albertanꝰ bnẽ doct̾nan
et gñalitas parit obsturitatẽ Io ista exponem
ras a triuet ip̃o iniciꝑe debes ded ex ͫ galli q
aute ꝙͣ cantet cum alis ter se ꝑcutit In pͦ itaq¬

Expanded text:
eato Jacobo hoc testante, qui dixit: «Natura bestiarum et serpentum ac volucrum et ceterorum domatur et a natura humana domita sunt, linguam autem suam nemo domare potest», 4 ideo ego, Albertanus, brevem doctrinam et generalitas parit obscuritatem, 7 ideo illa exponere ras a temet ipso incipere debes, ad exemplum galli, qui antequam cantet cum alis ter se percutit. 9 I
Abbreviated transcription (Latin):
Qd diu oppugnatũ. tandem post multas romanoꝵ dades. pliiuo
die cum hostiliũ machinarũ augmenta neruiq elanguerent¬
adplicitis turrib captũ atq deletum est. Quad raginta mił
ibi hominũ ec referuntur. Equib uix lxxx ꝑfugã lapsi

Expanded text:
quod diu oppugnatum, tandem post multas Romanorum clades pluvio quod diu oppugnatum, tandem post multas Romanorum clades pluvio die, cum hostilium machinarum aadplicitis turribus captum atque deletum est. quadraginta milia ibi hominum fuisse referuntur: ex quibus uix octoginta p
Abbreviated transcription (Latin):
milib passuũ patet ꝑmetiens rem sius maximi periculi fore si
ꝑobstructas spaciosasq siluas ignoti diuiderentur hostemque
locis notissimũ quererent. omnem galliam ꝑnuncios inuitat.
utquisꝙ scđm placitum suũ reconditas in arduenna silua p̃das quę¬
rant diripiantq. Qd facto gallis utrimꝙ morientib: maximas
romanoꝵ inuirias sine cuiusquã romani discrimine uindicauit.
ita hoc tutissimo uincendi generc. securus initaliam reuersus¬
gitur cȩsare initaliã reuerso gallia rursus inarma conuirat.
multiq simul populi cocunt. Dux hnsuergingetorix fuit. cuius
consilio statim om̃s galli ciuitates suas ultro incenderunt pͥma
a sius incensa bitorigus. inde ad cȩsart̃ qͥ magnis itinerib ꝑ narbo¬
nensem ꝓunitiã clam ad exercitũ recurrerat impetũ faciunt
Cesar tunc oppidum nomine cenapum obsidione c̃cduserat

Expanded text:
millia passuum patet, permetiens, rem suis maximi periculi fore, si millia passuum patet, permetiens, rem suis maximi periculi fore, si obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit. Igitur Caesare in Italiam reuersgitur Caesare in Italiam reverso, Gallia rursus in arma conjurat, multique simul populi coeunt. Dux his Vercingetorix fuit, cujus consilio statim omnes Galli civitates suas ultro incenderunt; prima a suis incensa Biturigo. Inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narbonensem provinciam clam ad exercitum recurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Cenapum obsidione concluserat:
Abbreviated transcription (Latin):
gitur cesar pͥusquã inunũ hostium copiȩ cohirent. in eunte uerno
ad gred trepidos &oppͥmere sparsos insuis finb parant. Prinũ
itaq neruioꝵ fines diripit. p̃dã uero quȩ copiosissima erat eatr¬
citii ꝑmittit. Demde menapos qui sib ꝑter in mensas paludes
atꝙ in peditissimas siluas minitissini uidebantur trib agmini¬
b inuadit. nimiaꝙ cede uulgo agitata resi duos supplices in deda¬
cionẽ recepit. Lauienꝰ sequenti prelio om̃s treiuirorũ copias int᷑¬
fecit arte inbelld̃ ꝓuocatas. pͥusquã germanis aduentantib iun¬
gerentur. & continuo ipsã cutatẽ capit. Cȩsar ulcis mortẽ
sibini & cotte legitorũ uolens. ambioriem & eburones delete
legionis auctores postquam in arduennã syluã refugisse cõperit
quȩ sylua tocuis gilliȩ marima est. atꝙ aripis rheni finib: atque
tre uirorũ adneruios usq ꝑtingit & in longitudine plusquã .I.

Expanded text:
Igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte verno Igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte verno aggredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. Primum itaque Nervorum fines diripit: praedam vero, quae copiosissima erat, exercitui permisit. Deinde Menapios, qui sibi propter immensas paludes atque impeditissimas silvas munitissimi videbantur, tribus agminibus invadit, nimiaque caede vulgo agitata, residuos supplices in deditionem recepit. Labienus sequenti praelio omnes copias Trevirorum interfecit, arte in bellum provocatas, priusquam Germanis adventantibus jungerentur, et continuo ipsam civitatem cepit. Caesar ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum volens, Ambiorigem et Eburones, deletae legionis auctores, postquam in Ardennam silvam refugisse comperit, quae silva totius Galliae maxima est, atque a ripis Rheni finibusque Trevirorum ad Nervios usque pertingit, et in longitudine plusquam quingenta
Abbreviated transcription (Latin):
quã de csensu tocius galliȩ cerciuis redditꝰ est lauieni castra legionemq
cui preerat qđ facile factu arbitrabatur delere statuit. adeinde
ehuronib neruisq conuinctꝰ ad oppͥmendũ cesarẽ ꝑgere. lauienꝰ quib
potest artib simulat timorẽ. atq ita inducio marum neglegentio¬
rem cũ insultantib copis ꝓuallo oberrantem. repentina eruptio¬
ne ꝓstrauit. Fac uic toria lauieni rdiqͥ galloꝵ conat᷑ repressist̃.
& cesir paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. Sed intelle¬
gens sib maiora belli suꝑeẽ negocia maxime quia plurima parte
exertitꝰ amissa aliisq grauit̃ sauciis ne ad sustinendũ quidẽ sib ido¬
neus ñ dicam ad compͥmendũ galloꝵ impetum uideretur. agneo pom¬
peio ꝓconsule conseribi legiones sibiq mati in auxiliũ petut. Itaq
ante exactam hiemem. tresadeum legiones in castra uener unt.

Expanded text:
quam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque quam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens sibi maiora belli superesse negotia, maxime quia pluriexercitus amissa, aliisque graviter sauciis, ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad comprimendum Gallorum impetum videretur, a Gn. Pompeio proconsule conscribi legiones, sibique mitti in auxilium petit. Itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra venerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uigiliis. ie iuniis. incendusue cesserunt. Tandẽ çsari nunciatũ
est unã deletam et̃ legionẽ. alteram iã pęnẽ c̃fectã. Auentan¬
te itaq cũ duab legionib cȩsare deserunt hostis obsidionem.
atq incũ cunctis raptis copiis r̾uunt. Cȩsar pariussimis se
castris consulto condidit. equitibusq p̃missis ut fugam fin¬
gerent imperauit. ut ad transitũ uallis quȩ media erat
sibiq periculosa uidebatur hostes c̃temptu sui inuitaret.
Quib aduentantib. insuꝑ obstrui portas iubet. Quo uiso
galli. quasi iam uicissent ad obducendũ extrisecus uallum
c̃ uersi sunt. Cȩsar totis repente portis paratum effudit
exercitũ. uersosq infugam gallos uastissima cęde confecit.
lam. Ex mił tunc fuisse referuntur. equib. piuq ꝑpaludes uiuias cuaser
nducio marus trtuirorum princeps magnas armatoꝵ copias habens. post¬

Expanded text:
uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatorum copias habens, post
Abbreviated transcription (Latin):
& sabmum legatos aput ebðronas cum tota funditus
legione in sidiis circum uentos int̾fecit. Ambiorix hac
iuetoria clatꝰ. atuatucos & neruios. plurimosq alios raptim in arma c̃¬
trahit. atq ad ciceronem legatũ qͥ similit tunc legioni p̃erat in hibnis
ne castroꝵ uallũ circũ dandũ eẽ a captuus romanis docerentur. &
strum̃ta ruralia ñ haberent gladiis concidendo terrã et sagulis ex¬
portando uix trib horis uallum pedum x. & fossam pedũ .xi. pmił¬
tudinis ea truxerunt. & cum iam septem dres noc tesq succiduc hos¬
tiũ cunei pugnarent. acuentꝰ subito plurimꝰ exortꝰ cẽt. testasfer¬
uentes intorsere fundis. Nammataq focis tela. ac mox c̃ceptoigne
rutilantia intra castra iacierunt. Quo facto ꝑculmaa cubni¬
na raptim uentꝰ existens. sparsum anim auit incendiũ. Sednec
sic quidem romani cũ undiq obruerentur uulnerib: laborib

Expanded text:
et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac ictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeene castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fossam pedum quindecitudinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentus subito plurimus exortus esset, testas feruentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra castra iecerunt. quo facto per culmea culmina raptim uentus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique obruerentur, uulneribus laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
nis uc t ibiq laui cnꝰ tribunꝰ occisus est. Ded̾o pliocũmagno suoꝵ
dscrimine uictos brittannos infugonuertit. Inde ad flumen
thamesim ꝓfec tꝰ q̃uc uno tantũ loco iudis transicabilem ferua
Inhuius ulteriori ripa cisso bella uno duce iimensa hostium
multitudo consederat. ripamq fluminis ac pene totũ subaqua
uadum acutissimis sudib p̃struxerat. Quod ubi a romanis de
lacerabant. Interta trinouantũ firmissima cuutas. cũ an
nerintt Isdem demons trantib cesar oppidum casso bel¬
uni int duas paludessitũ obtentu insuꝑ siluarũ munitum¬
om̃ib ꝙ rebus confertissimũ. tandem graui pugna ceptt. hddo
mesar abritannis rcuersꝰ ingalliã. postquã legiones in hib¬
na misit : pepentinis belloꝵ tumultib undiq circũ uentꝰ
& confuctatus est. Namꝙ amluorix cũ eburonatib &itua¬
tucis conspirans. animatus treuirorũ consilio cottam

Expanded text:
nis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum nis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce immensa hostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxeralacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas cum Andnerunt. Iisdem demonstrantibus, Caesar oppidum Cassobellauni inter duas paludes situomnibusque rebus confertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspirans, animatus Treuerorum consilio Cottam
Abbreviated transcription (Latin):
maniam facto ponte transgreditur. si cambros &titubios ob¬
sidione liberat. sueuos maximã & ferocissimã gentẽ quorũ
eẽ centũ pagos && populos multi ꝓdidere totãq germaniã ad¬
uentu suo terruit. & moxingalliã resciso ponte consedit. Inde
admorinos uenit. unde inbrit tanniã ꝓximus & breuissimꝰ tran¬
sitꝰ est: nauib: circit̃. onerariis atq actuar is. lama p̃paratis.
in brittanniam transuehitur. Ubi a cerba primũ pugna fa¬
tigatꝰ. deinde aduersa timpestate correptꝰ. plurimã classis
partem & ñ paruum numerun militũ. equitũ uͦ poenę omnẽ
disꝑdidit. Regressus ingalliam legiones in hibnia dimisit.
ac sexcentas naues utriusq cõmodifieri imperauit. Quibus
nttrum nbritamniã pͥmo uere transuec tꝰ dũ pse in hostem cũexereitu
pgit naues mnanchoris stantes tempestatt corrept ł conlise int se. uel
dsficultatt reparatȩ sunt. Cȩsiris cquitatꝰ pͥmo congressũ abritan¬

Expanded text:
maniam, facto ponte, transgreditur, Sicambros et Utubios obsidione liberat, Suevos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam aduentu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in Britanniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis atque actuariis octoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter sdifficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Britan
Abbreviated transcription (Latin):
Exquib sardinia hab& ameridie contranumidiã caralita¬
nos. contra corsicã insulã. hoc est septentrionẽ uersus hab&
ulbi enses. cuius in longo spatiu ten& milia passuũ ccxxx
In latomilia lxex. Hac haba aboriente & borea tyrrenicu
mare quod spectat ad portũ urbi sromȩ. ab occasu mare sardũ.
ab a frico in sulas baleares longe positas. a meridie numidicum
sinũ. a septentrione ut dixi corsicã Corsica insula multis
ꝓmunctoriis angulosa est. Haec hab& aboriente tyrrenicũ

Expanded text:
ex quibus Sardinia habet a meridie contra Numidiam Caralitaex quibus Sardinia habet a meridie contra Numidiam Caralitanos, contra Corsicam insulam hoc est septentrionem uersus habet Vlbienses. cuius in longo spatium tenet milia passuum CCXXX, in lato milia LXXX. haec habet ab oriente et borea Tyrrhenicum mare quod spectat ad portum urbis Romae, ab occasu mare Sardum, ab Africo insulas Baleares longe positas, a meridie Numidicum sinum, a septentrione ut dixi Corsicam. CORSICA INSVLA. multis promunturiis angulosa est. haec habet ab oriente Tyrrhenicu
Abbreviated transcription (Latin):
in lato .l. In sulȩ cyclades quarũ est aboriente prima rhodos
a septentrione tenedos. a meridie carphatus. ab occasu
oythera. aboriente finiuntur litorib asiae. ab occidente
mariicario. a septentrione manegeo. a meridie mari
carphatio. Sunt autẽ om̃s cyclades numero .l.iii.
Hatenent a septentrione in meridiẽ milia passuũ . d.¬
aboriente in occasũ milia ce. Sicilia insula tria hab&
tassiracusana respicit ad euronothũ. terciũ qđ appellatur
lilybeũ ubi & ciuitas eiusdẽ nominissita est dingitur in occa¬
sũ. Haechab& apeloro in pachinũ milia passuũ cl.uiiiii.
a pachino in lilybeũ .clxx VIi. hataboriente cingitur mar
adriatico ameridieman a frico qđ est contra subuenta¬
nos& syrtesminores ab occidente & septentrione hab& mare
tyrrenũ. aborea usq subsolanũ. fretũ ad riaticũ qđ diuidit¬
ocsirda taurominita nossicilia e & brutios italiae. Sardinia & cor¬
sica in sulȩ paruo freto hoc est milia xͣe diuiduntur.

Expanded text:
in lato L. INSVLAE CYCLADES, quarum est ab oriente prima Rhodos, a septentrione Tenedos, a meridie Carpathos, ab occasu Cythera, ab oriente finiuntur litoribus Asiae, ab occimari Icario, a septentrione mari Aegaeo, a meridie mari Carpathio. Sunt autem omnes Cyclades numero quinquag33 Hae tenent a septentrione in meridiem millia passuum quinoriente in occasum milia cc. SICILIA insula. tria habet tas Syracusana, respicit ad euronotum; tertium quod appellatur Lilybaeum, ubi et ciuitas eiusdem nominis sita est, dirigitur in occasum. haec habet a Peloro in Pachynum milia passuum CLVIIII, a Pachyno in Lilybaeum CLXXXVII. haec ab oriente cingitur mari Hadriatico, a meridie mari Africo quod est contra Subuentanos et Syrtes minores, ab occidente et septentrione habet mare Tyrrhenum, a borea usque subsolanum fretum Hadriaticum quod diuidit Tauromenitanos Siciliae et Bruttios Italiae. SARDINTA ET CORSICA insulae paruo fretu hoc est milium xx diuiduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
lilibeũ ꝓfugit atq absens apoenis capitisdã natus est
ost haeo fessitot malis karthaginenses petendã esse pacẽ
ce teros legatos p̃cipue mittendũ putauer̃. Quẽ non impe¬
trata pace ab italia reuersũ resetns palpebris inligatum¬
in machina uigilando necauer̃. Alt̃ deinde atilius regul
& manilius busco ambobis c̃sules cũ dasse ducentarũ naui¬
ũ x quatuor legionib lilibeũ ꝓfecti: qđ oppidũ in ꝓmonto¬
rio sitũ romani obsidere conati suꝑueniente haitnibale ĩ¬
qui hamilcaris fuit filius uicti. maiore exercitus su parte ao¬
ꝑdita ipsi egit euaser̃. Post hos olaudius c̃sul cũ lasse .c¬
exceptus classe poenorũ superatusq est & ipse quidem
cũ ix nauib lilibeũ in castra c̃fugit. Reliquȩ om̃s
hoc est nonagintã aut capte aut demersȩ fuerunt. sugupri¬

Expanded text:
Lilybaeum profugit atque absens a Poenis capitis damnatus est. Post haec fessi tot malis Carthaginienses petendam esse pacem ceteros legatos praecipue mittendum putanerunt: quem non impetrata pace ab Italia reuersum resectis palpebris inligatumin machina uigilando necauerunt. alter deinde Atilius Regulus et Manlius Vulsco, ambo bis consules, cum classe ducentarum nauium et quattuor legionibus Lilybaeum profecti: quod oppidum in promuntorio situm Romani obsidere conati, superueniente Hannibale qui Hamilcaris filius fuit uieti, maiore exercitus sui parte dita ipsi aegre euaserunt. post hos Claudius consul cum classe cexceptus classe Poenorum superatusque est. et ipse quidem cum triginta nauibus Lilybaeum in castra confugit, reliquae omnes, id est nonaginta, aut captae ant demersae fuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
quadrigentis captiuis scilicet qđ spec tandi fuerant spectaturi. ut pote
laniste gladiatoriũ pocius quam militũ principes: taiderant. Deindẽ
conSules gelius eclentulus aduersus eos cũ exercitu missi. quoꝵ gełus
crixum acerrimȩ pugnantẽ prelio ppressit. lentulus as parchacho su¬
peratus aufugit. Post &iã conlatis frustra ambo consules copiis accep¬
ta graui clade fugerunt. Dehinc gaium cassium ꝓconsulem. idem
sparthacus oppressum bello interfecit. Itaq exterita cuitate. non mino¬
ri ꝓpe modum quanisub hannibale circaportas fremente trepida¬
uerat. senatus crassum cumlegionib consulem. nouoq supplem̃to mi¬
litum misit. Ismox itfugitiuoꝵ pugnam inut. sexmilia eoꝵ intfec̃
non gentos utro utterfecit. Inde prius quam ipsum sparthacum ad

Expanded text:
quadringentis captivis, scilicet, qui spectandi fuerant, spectaturi, utpote quadringentis captivis, scilicet, qui spectandi fuerant, spectaturi, utpote lanistae, gladiatorum potius quam militum principes, ediderunt. Deinde consules Gellius et Lentulus adversus eos cum exercitu missi, quorum Gellius Crixum, acerrime pugnantem, praelio oppressit, Lentulus, a Spartaco superatus, aufugit. Post etiam collatis frustra ambo consules copiis, accepta gravi clade, fugerunt. Dehinc C. Cassium proconsulem idem Spartacus oppressum bello interfecit. Itaque exterrita Civitate non minore propemodum metu, quam sub Annibale circa portas fremente trepidaverat, senatus Crassum cum legionibus consulum novoque supplemento 361 militum misit. Is mox ut fugitivorum pugnam iniit, sex millia eorum interfecit, nongentos vero cepit. Inde prius quam ipsum Spartacum ad
Abbreviated transcription (Latin):
rimus romanoꝵ ꝑ tauru̾ dux̃ exercitũ. ac limitẽ atineris fecit. Trienauo
tmenso qd bellũ gestum ẽ. isaurici nom̃ ad sup̃sit. Cosconius ꝓconsul sortit
illixicum. ꝓtrita subactaq dalmatia. salonas urbem florentissima post
binnũ tandem expugnauit. & tępit
Anno abirbe condita sexcn¬
mao gallis. & spartacho thrace uesubiũ montẽ occupauerunt. Unde erum¬
pentes clodii prȩtoris qui eos obsidione cinxerat castra obpugnarunt.
ipsoqr infugã acto. cuncta in preda auerterunt. Inde ꝑconsentiã &
meta pontũ circũducti ingentia breui agmina collegerunt. Nam
crisso decem miliũ multitudõ spartacho aut̃ triplex tunc numerus fuisse
refertur. Ynomaus aũt. iã insuperior:bello fuerat occisus. Itaq cũ
cedib incendiis. rapinis. struprisq om̃ia miscerent. in exequiis captiuȩ
matroȩ quȩ scdolore uiolati pudoris necauerat in linꝰ gladiatoriũ ex

Expanded text:
primus Romanorum per Taurum duxit exercitum, ac limitem itineris fecit. Triennio primus Romanorum per Taurum duxit exercitum, ac limitem itineris fecit. Triennio emenso, quo bellum gestum est, Isaurici nomen assumpsit. Cosconius proconsule sortitus Illyricum, protrita subactaque Dalmatia, Salonas, urbem florentissimam, post biennium tandem expugnavit et cepitAnno ab Urbe condita sexcenmao Gallis, et Spartaco Thrace, Vesuvium montem occupaverunt; unde erumpentes, Clodii praetoris, qui eos obsidione cinxerat, castra expugnarunt: ipsoque in fugam acto, cuncta in praedam verterunt. Inde per Consentiam et Metapontum circumducti, ingentia brevi agmina collegerunt. Nam Crixo decem millium multitudo, Spartaco autem triplex tunc numerus fuisse refertur. Oenomaus enim jam in superiore bello fuerat occisus. Itaque cum caedibus, incendiis, rapinis, stuprisque omnia miscerent, in exsequiis captivae matronae, quae se dolore violati pudoris necaverat, munus gladiatorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
caurrnas male effosso celebro oblitis. auidȩ acsine horrore tãq
ueris poculas uttbãntur: Quarum eruentissimĩ atq immanissimt. scor¬
disseruerant. Has itaq ut dixi gentes claudius machodoniȩ finib¬
pellere bello tem̃ptanit. magnisq se maloꝵ molib obpetit. Unde cũ ani¬
mo eger & curis circu̾septus. morbo insuꝑ correptus eet̃ interut. Huius
successor scribonius adtemptatarũ suꝑiori bello gentiũ ium declinans.
indardariã arma conuertit. tãq suꝑauit. Publius seruilius ex consulae
ciliciam & pamphiliam crudelissime adortus. dũ subdere stud&. pene de¬
leuit liciam. & urbes eiꝰ obsessas. opressasq cepit. Prȩterta olipu̾m mon¬
tẽ ꝑuagatus fasidem rurrit. coricũ diruit. tauri qͦq montis latera in
ciliciam uergentia ꝑscrutans. isauros bello fractos inditionẽ redegit.

Expanded text:
cavernas male effosso cerebro oblitis, avide ac sine horrore tanquam cavernas male effosso cerebro oblitis, avide ac sine horrore tanquam veris poculis utebantur: quarum cruentissimi atque immanissimi Scordici erant. Has itaque, ut dixi, Claudius pellere Macedoniae finibus bello attentavit, magnisque se malorum molibus objecit: unde cum animo aeger, et curis circumseptus, morbo insuper correptus esset, interiit. Hujus successor Scribonius attentatarum superiore bello gentium vim declinans, in Dardaniam arma convertit, eamque superavit. Publius vero Servilius exconsule, Ciliciam et Pamphyliam crudelissime adortus, dum subdere studet pene delevit. Lyciam et urbes ejus obsessas oppressasque cepit. Praeterea, Olympum montem pervagatus, Phaselim evertit, Corycum diruit, Tauri quoque 359 montis latera in Ciliciam vergentia perscrutatus, Isauros bello fractos, in ditionem redegit: