comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te defendebant: ignorando dis¬
pensationem eius qui legis quon¬
dam edicta ꝑseruum decernens:
nunc ip̃e adueniens candem legẽ
gr̃a mutare disposuit. ut quod
uixta litteram dui carnales car¬
naliter obseruabant: deinceps
sp̃uales sp̃ualiter obseruandum
cognoscerent. Sabbato quippe car¬
nali quod iuxta litteram custodie¬
batur. populus ab omni opere ser¬
uili die septima uacare preceptꝰ
est. Sp̃uale autem sabbatum est
in luce gr̃e sp̃ualis que septifor¬
mis accipitur: non una sed om̃i
die nos ab inquietudine uicioꝵ
manere feriatos. Sienim iuxta
uocem dominicam omnis qui
facit peccatum seruus ẽ peccati:
patet liquido quia peccata recte
seruilia opera intelliguntur. A
quib quasi in die septima in p̃¬
ceptione gr̃e spiritualis immu¬
nes incedere iubemur: nec solũ
a prauis contineri sed et bonis
insistere factis. Quod in hac quoq
lectione dominus typice ostendit
cum eum qui duo de quadragĩ¬
ta annos languebat in die sab

Expanded text:
te defendebant, ignorando diste defendebant, ignorando dispensationem ejus qui legis quondam edicta per servum decernens, nunc ipse adveniens eamdem legem gratia mutare disposuit, ut quod juxta litteram diu carnales carnaliter observabant, deinceps spirituales spiritualiter observandum cognoscerent. Sabbato quippe carnali, quod juxta litteram custodiebatur, populus ab omni opere servili die septima vacare praeceptus est; spirituale autem sabbatum est in luce gratiae spiritualis, quae septiformis accipitur, non una, sed omni die, nos ab omni inquietudine vitiorum manere feriatos. Si enim juxta vocem Dominicam, omnis qui facit peccatum servus est peccati, patet liquido quia peccata recte opera servilia intelliguntur, a quibus quasi in die septima in perceptione gratiae spiritualis immunes incedere jubemur: nec solum a pravis continere, sed et bonis insistere factis. Quod in hac quoque lectione Dominus typice ostendit, cum eum qui duodequadraginta annos languebat, in die s
Abbreviated transcription (Latin):
do cum quo manere desideras
intentionem recti incessus auer¬
tens: s ut ꝑfecte possis saluari.
Surge tolle grabatum tuum et
ambula. idest relinque petcata
pristina. Accessitatib fratrum
succurre. et inuniu̾sis que agis
uide ne in hoc seculo mentem fi¬
gas: sed ad uidendam faciem
tui festines redemptoris. Surge
bona operando: porta grabatum
diligendo proximum: et ambu¬
la expectando beatam spem et ad¬
uentum glorie magni dĩ. Sed
mira perfidorum dementia : qͥ
ad tam inopinatam du lan¬
guentis sanationem credere ac
spiritualiter sanari debuerant
contra scandalizantur: et sal¬
uato ꝑiter ac saluatori calump¬
nias struunt. Saluato quidem.
quia sabbato grabatum tulerit:
saluatori autem. quia sabbato
et illum saluari et grabatũ tolli
preceperit: quasi melius ip̃i de
salbato qͣm tanta diuinitatis po¬
tentia nosset. Dicebant inquit
iudei: illi qui sanatus fuerat. Sab¬
batum ẽ. non licet tibi tollere gͣ¬
batum tuum. Litteram legis stul¬

Expanded text:
do cum quo manere desideras do cum quo manere desideras intentionem recti incessus avertens; sed ut perfecte possis salvari, Surge, tolle grabatum tuum et ambula, id est, relinque peccata pristina, necessitatibus fratrum succurre, et in universis quae agis vide ne in hoc saeculo mentem figas, sed ad videndam faciem tui festines Redemptoris. Surge bona operando, porta grabatum diligendo proximum, et ambula exspectando beatam spem et adventum gloriae magni Dei. Sed mira perfidorum dementia, qui ad tam inopinatam diu languentis sanationem credere ac spiritualiter sanari debuerant, e contra scandalizantur, et salvato pariter ac Salvatori calumnias struunt: salvato quidem, quia sabbato grabatum tulerit; Salvatori autem, quia sabbato et illum salvari, et grabatum tolli praeceperit, quasi melius ipsi de sabbato quam tanta divinitatis potentia nosset. Dicebant ergo Judaei illi qui sanatus fuerat: Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum. Litteram legis stul
Abbreviated transcription (Latin):
ind̾i et proximi dilectione qͣm
legis pariter et euuangłii scͥpsa
commendat. uacuus incedib.
Quod etiam mystice dominus sa¬
nans infirmum docuit cumait.
ambula. Surge enim dicitur. uici¬
orum torporem inquib dui lan¬
guebas excute: et ad excercitium
uurtutum quib perpetuo salue¬
tis erigere. Tolle grabatum tuũ
iciest porta. Diliges proximum tu¬
uum patienter eius infirmato¬
lerando: qui te adhuc temptati¬
onum fasce depressum diu pati-¬
enterq sustinuit. Alter enim al¬
terius onera portate: et sic adim¬
plebitis legemxp̃i. Et sicut alibi
dicit. Supportantes inuicem in
caritate solliciti seruare unita¬
tem sp̃c inuinculo patis. Ambu¬
la autem. toto corde. tota anima.
tota uirtute dilige: ut ad eius
uisionem pertingere merearis.
Cotidianis bonorum operum
passib de uirtute in uirtutem
ingredere: nec fratrem quẽ suf¬
ftrendo ducas obamorem eius
ad quem pergis de serensͥ nec
ob facta amorem ab illoqueren¬

Expanded text:
qui a Dei et proximi dilectione, quam qui a Dei et proximi dilectione, quam legis pariter et Evangelii Scriptura commendat, vacuus incedit. Quod etiam mystice Dominus sanans infirmum docuit, cum aitambula. Surge enim dicitur, vitiorum torporem, in quibus diu languebas, excute, et ad exercitium virtutum, quibus perpetuo salveris, erigere. Tolle grabatum tuum, id est, porta. Diligis proximum tuum? Patienter ejus infirma tolerando porta, qui te adhuc tentationum fasce depressum diu patienterque sustinuit. Alter, enim, alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi . Et sicut alidicit: Supportantes invicem in charitate, solliciti servare unitatem Spiritus in vinculo pacis . Ambula autem: toto corde, tota anima, tota virtute Deum dilige: et ut ad ejus visionem pertingere merearis, quotidianis bonorum operum passibus de virtute in virtutem progredere, nec fratrem, quem sufferendo ducas, ob amorem ejus ad quem pergis deserens, nec ob fratris amorem ab illo quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c amortius ꝑ gloriam patris:
ita et nos in nouitate uite am¬
bulemus. Bene autem dicitur
quia qui primus descendisset p᷑t
motum aque sanus fiebat a quo¬
cumq languore tenebatur.qura
unus dominus. una fides unũ
nus fit a quocumq peccatorum
que ab uno est consequi ñ ualet.
hec de primo euuangelice lectio¬
nis miraculo quod dominus de¬
dit locuti. nunc de secundo quod
ip̃e dederit fraternitati ur̃e lo¬
quamur. in quo etiam ip̃o unus
commendatur sanatus. Non qͥa
omni potentis pietas saluatoris
omnes quos ibilanguentes in¬
doceret preter unitatem catholi¬
ce fidei nullum cuilibet locum
tate sua. Homo iste multorum
infirmitate detentus annorum.
significat peccatorem quemlibet
enormi scelerum magnitudine
uel numerositate depressum tuꝰ
gruit. Nam duo de quadraginta
annos habebat in infirmitate.
Quadragenarius autem numeiꝰ
qui denario quater clucto confi¬
citur. pro perfectione recte conu̾¬
sationis solet inscripturis acci
quia quisquis perfecte conu̾si

Expanded text:
 mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Bene autem dicitur quia qui primus descendisset post motum aquae, sanus fiebat, a quocunque languore tenebatur; quia unus Dominus, una fides, unumnus fit a quocunque peccatorum quae ab uno est, consequi non valet. Haec de primo evangelicae lectionis miraculo quod Dominus dedit locuti, nunc de secundo quod ipse dederit, fraternitati vestrae loquamur, in quo etiam ipso unus commendatur sanatus: non quia omnipotentis pietas Salvatoris omnes quos ibi languentes indoceret, praeter unitatem catholicae fidei nullum cuilibet locum ens in infirmitate sua. Homo iste multorum infirmitate detentus annorum significat peccatorem quemlibet, enormi scelerum magnitudine vel numerositate depressum, cujus gruit; nam duodequadraginta annos habebat in infirmitate: quadragenarius autem numerus, qui denario quater ducto conficitur, pro perfectione rectae conversationis solet in Scripturis accipi; quia quisquis perfectam convers
Abbreviated transcription (Latin):
transire habeamus. Et filiꝰ ho¬
minis tradetur ut crucifigat᷑.
Errant qui putant horruisse uł
timuisse passionem suam cum
multa ante eamdem̃ passionẽ¬
predixerat. et instante eadem
passione noluit declinare in¬
sidias sed ceteris ire nolentib
sponte se ad passionem obtulit.
Multis mõdis traditus est dñs.
Orimum tradidit eum ds̃ pat̃
deinde tradidit ip̃e filius semet¬
ip̃m sicut idem paulus dicit.
qui tradidit semet ip̃m ꝓ nob̾
tercio tradidit eum iudas iuder
iudei tradiderunt eumpylato
ad iudicandum pylaitus militi

Expanded text:
transire habuimus. « Et filius hotransire habuimus. « Et filius hominis tradetur ut crucifigatur. » Errant qui putant Dominum horruisse vel timuisse passionem, cum non solum ante biduum passionepraedixerat. Et instante eadem passione, noluit declinare insidias, sed caeteris ire nolentibus, sponte se ad passionem obtulit. Multis modis traditus est Dominus: Primum tradidit eum Deus Pate. » Deinde tradidit ipse Filius semetipsum, sicut idem Paulus dicit: « Qui tradidit semetipsum pro nobis Tertio tradidit eum Judas Judaeis, Judaei tradiderunt eum Pilato ad judican
Abbreviated transcription (Latin):
ergo die qua iherusolimam uectꝰ
asmo intrauit usq ad hunc diẽ
quo hec predicebat apł̃is suis
intelligimus precessisse quatri¬
duum et suꝑesse biduum usq
ad pascha. Allegorice uero bidu¬
um significat duo testamenta
uetus et nouum que sectatores ⁊
obseruatores suos ad claritatem
uite eterne ꝑducunt. Post bidu¬
um uero idest post manifestati¬
onem duoꝵ testamentoꝵ uerũ
pascha in mundo celebratum ẽ
Dascha autem non est grec um
ut quidam autumant s hebre-
dle transiit dominus suꝑ egyp¬
tum egyptios uastans et isrłiti¬
cum populum liberans deinde
quia ip̃a die transiens extermi¬
nator ꝑ regnum egyptioꝵ pͥmoge¬
nita eorum interfecit: tercio qm̃
in hac celebritate festiuitatis re¬
demptor nr̃ de hoc mundo tͣnsi¬
it ad patrem. sicut ioh̃es pleniꝰ
manifestat dicens. ante diem fe¬
stum pasche sciens ihc quia ue¬
nit eius hora ut tͣnseat ex hoc
mundo ad patrem: quarto mͦ
ut nos mystice informarem᷑ quia
litate ad nr̃am immortalitatẽ

Expanded text:
m vectus asino intravit, usque ad hunc diem quo haec praedicebat apostolis suis, intelligimus praecessisse quadriduum et superesse biduum usque ad Pascha. Allegorice vero biduum significat duo Testamenta, Vetus et Novum, quae sectatores et observatores suos ad claritatem vitae aeternae perducunt. « Post biduum » vero, id est, post manifestationem duorum Testamentorum, verum Pascha in mundo celebratum est. Pascha autem non est Graecum, ut quidam autumant, sed Hebraeumdie transit Dominus super Aegyptum. Aegyptios vastans et Israeliticum populum liberans. Deinde, quia ipsa die transiens exterminator per regnum Aegyptiorum, primogenita eorum interfecit. Tertio, quoniam in hac celebritate festivitatis, Redemptor noster de hoc mundo transivit ad Patrem, sicut Joannes plenius manifestat, dicens: « Ante diem festum Paschae sciens Jesus quia venit ejus hora ut transeat ex hoc mundo ad Patrem . » Quarto modo, ut nos mystice informaremur quialitate ad veram immortalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
erga se laborantem. s dixit opꝰ bo¬
num oꝑaita est in me. Nam semꝑ
pauperes habetis uobiscum:. me
autem non semꝑ habebitis. Et
hoc contrarium ẽẽ uidetur illi
sermoni quemdicit dominus.
ecce ego uõb̃cum sum omnibus
dieb usq ad consummationem
scłi. S illud de diuinitate acci¬
piendum est istuduero de hu¬
mnanitate. Nam scdm huma¬
nitatem non semꝑ cum eis est
moraturus. Nam inquit semꝑ
habebitis pauperes ⁊ miscd̃iam
eis poteritis impendere me au¬
tem non semꝑ habebitis. Mit¬
tens enim hec ungentum hoc
in corpus meum: ad sepeliendũ
me fecit. Et est sensus istoꝵ uer¬
borum. Ungentum quoduos pu¬
tatis ẽẽ causam perditionis ef¬
ficium est mee sepulture. Mit¬
tens enim hec ungentum hoc
in corpus meum ad sepeliendũ
me fecit idest corpus meum p̃¬
uenit ungere dum adhuc uiuo
quod factura est mortuo silicue¬
rit .ei. Legimus namq quia ma¬
rra posito domino in monumt̃o

Expanded text:
erga se laborantem, sed dixit: « Opus boerga se laborantem, sed dixit: « Opus bonum operata est in me. » « Nam semper pauperes habebitis vobiscum, me autem semper non habebitis. » Et hoc contrarium esse videtur illi sermoni quo dicit Dominus: « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . » Sed illud de divinitate accipiendum est, illud vero de humanitate: nam secundum humanitatem non semper cum eis est moraturus. « Nam, inquit, semper habebitis pauperes, » et misericordiam eis poteritis impendere, « me autem non semper habebitis. » « Mittens enim haec unguentum hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit. » Et est sensus istorum verborum: Unguentum quod vos putatis esse causam perditionis, officium est meae sepulturae. « Mittens enim haec unguentum hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit. » Id est, corpus meum praevenit ungere dum adhuc vivo, quod factura est mortuo, si licuerit ei. Legimus namque quia Maria, posito Domino in monumento,
Abbreviated transcription (Latin):
hec: Hic uiderit᷑ dissonare maths
indignationem iuda assignauĩt
reddens causam quare indignat᷑
sit ineffusione ungenti scilicet
quia fur erat et loculos habens
ea que mittebant᷑ portabat. S
tropus quidem est quia appel¬
latur sẏnedoche plerumq singła¬
rem ꝓ plurali frequenter uero
pluralem pro singulari nume¬
ropotens hoc ergo genere locu¬
tionis possumus dicere hicama¬
theo positum ẽẽ pluralem ꝓsin¬
gulari discipulos uidelicet dicẽs
indignectos fuisse. Dicendum est
autem quia si alii discipł̃i indig¬
causa pauperum s causa inuidie
dolens sacculis suis subrrahi qd̃
in domini capite fundebat᷑. Po¬
tuit enim istud uenundari ml¬
to subauditur precio.Sciens au¬
tem iħc: ait illis. Quid molesti
estis mulieri: Opus bonum: oꝑa¬
ta est in me. Mitis et benignus
magister non arguit discipulos¬
et de mulieris indignatione ñ
addidit ad ultinum ip̃m suum
ꝓditorem et traditorem inuidia

Expanded text:
haec? » Hic videntur dissonare Matthahaec? » Hic videntur dissonare Matthaindignationem Judae designaverit, reddens causam quare indignatus sit in effusione unguenti, scilicet quia fur erat, et loculos habens ea quae mittebantur portabat. Sed tropus quidam est, qui appellatur synecdoche, plerumque singularem pro plurali, frequenter vero pluralem pro singulari numero ponens. Hoc ergo genere locutionis possumus dicere hic a Matthaeo positum esse plurale pro singulari, discipulos videlicet dicens indignatos fuisse. Dicendum est autem quia si alii discipuli indigcausa pauperum, sed causa invidiae, dolens sacculis suis subtrahi quod in Domini capite fundebatur. « Potuit enim istud venundari multo, » subauditur pretio, « et tem Jesus, ait illis: Quid molesti estis huic mulieri? Opus bonum operata est in me. » Mitis et benignus magister non arguit discipulos de mulieris indignatione, non addit ad ultimum ipsum suum proditorem et traditorem invidia
Abbreviated transcription (Latin):
genta incorrupta seruanda. Pre¬
ciosi. Alius euuanglista dicit qͦ¬
modo hoc ungentum fuerit pre¬
ciosum narrans illud ex nardo
pistico factum. Nardus aut̃e fru¬
tex est aromatica pingui et tenui
radite. principatum tenens inter
omnes species de quib conficiunt
ungenta pistica. idest fidelis nõ
corrupta sicut solent medici qͥb¬
dam herbis ueritatem ungentoꝵ
corrumpere. Alius euuangelista
ut ostenderet hoc ungentum p̃¬
ciosissimum fuisse narrat quia
ex picis nardi fuerit confectum.
sit quidem ex radice optimum.
s preciosissimꝰ ẽ. quod fit ex pi¬
ais.salystice deuotio marie fidem
eccłie significat que domini qui¬
dem caput ungit cum potentiã
diumitatis illius predicat dicẽs
cum iohanne apł̃o. In principio
eiai uerbum. Pedes ungit cum
infirmitatem humanitatis eiꝰ
predicat dicens. cum eodem iohe
et uerbum caro factum est. Hi
entes autem discipuli indigna
lunt dicentes. Ut quid ꝑditio

Expanded text:
guenta incorrupta servanda. « Preguenta incorrupta servanda. « Pretiosi. » Alius evangelista dicit quomodo hoc unguentum fuerit pretiosum, narrans illud ex nardo pistica factum. Nardus autem frutex est aromatica, pingui et tenui radice, principatum tenens inter omnes species, de quibus conficiuntur unguenta. Pistica, id est fidelis, non corrupta, sicut solent medici quibusdam herbis veritatem unguentorum corrumpere. Alius evangelista ut ostenderet hoc unguentum pretiosissimum fuisse, narrat quia ex spicis nardi fuerit confectum. Fit quidem ex radice optimum, sed pretiosius est quod fit ex spicis. Mystice, devotio Mariae fidem Ecclesiae significat, quae Domini quidem caput ungit cum potentiam divinitatis illius praedicat, dicens cum Joanne apostolo: « In principio erat Verbum . » Pedes ungit, cum infirmitatem humanitatis ejus praedicat, dicens cum eodem Joanne: « Et Verbum caro factum est . » « Videntes autem discipuli, indignati sunt dicentes: Ut quid perditio
Abbreviated transcription (Latin):
iret iherłm sedens asino. Qd̾ aut̃
dicit in domo symonis leprosi
symonem hunc non debemus
putare eo tempore fuisse le pro¬
sum. s qui pridem leprosꝰ fuat
et mirabiliter a domino curatus
pristino scilicet nomine perma¬
nente ad memoriam curations
illius: sicut matheus publicasꝰ
duitur. non quia adhuc publi¬
canus ẽẽt sed quia olim publi¬
canus extiterat. Et pulchie do¬
minus ante passionem in beti¬
nia fuisse legitur. Bethaniaq¬
pe interpretatur domꝰ obediẽns
ut aꝑte ostenderet quia ꝑ sum¬
mam obedieritiam ad passinẽ
ne de qua dominus septem le¬
monia eiecit. Que primum qil¬
dem ad dominum acceders ul
domo pharisei lacrimis pesel
abluit. et capillis tersit postuil¬
dum uero familiaris dño istia¬
ta adip̃m caput ungenduml
celsit. Et quia multum dilext̃
multorum peccatorum ueniam
ꝓmeruit. Alabastrum genus ẽ mar¬
moris pretiosi uariis colorib inter¬
ncti qd̵ fer̃t medici optimũ ẽẽ adun¬

Expanded text:
iret Jerusalem sedens asino. Quod autem iret Jerusalem sedens asino. Quod autem dicit, « in domo Simonis leprosi, » Simonem hunc non debemus putare eo tempore fuisse leprosum, sed quidem leprosus fuerat, et mirabiliter a Domino curatus, pristino scilicet nomine permanente, ad memoriam curationis illius: sicut Matthaeus publicanus dicitur, non quia adhuc publicanus esset, sed quia olim publicanus exstiterit. Et pulchre Dominus ante passionem in Bethania fuisse legitur. Bethania quippe interpretatur domus obedientiae, ut aperte ostenderet quia per summam obedientiam ad passionem na, de qua Dominus septem daemonia ejecit. Quae primum quidem ad Dominum accedens in domo Pharisaei, lacrymis pedes ejus abluit et capillis tersit. Postomodum vero familiaris Domino effecta, ad ipsum caput ungendum accessit. Et quia multum dilexit, multorum peccatorum veniam promeruit. Alabastrum genus est marmoris pretiosi, variis coloribus intertincti, quod ferunt medici optimum esse ad un
Abbreviated transcription (Latin):
gregati sunt principes sacerdo¬
tum et seniores popłi in ectͥum
principis sacerdotum qui dice¬
batur cayphas. Reprehendit᷑
in hoc loco iniquitas. et mali¬
uolentia uideorum. Qui enim
uicino pascha debuerant cultũ¬
p̃parare. parietes templi leuiga¬
re.pauimentum uerrere et ho¬
stias et sacrificia que offeren¬
da erant sollempnitate pascheᷤ
preparare: congregantur me¬
untes consilium quomodo do¬
minum morti tradant. Dice¬
bant autem. Non in die festo.
ne forte tu multus fieret inpo¬
pulo Sic uidetur simplex ser¬
mo sonare quasi obseditionẽ
cauerint uiderdominum indie
festo comprehendere timentes
seditionem turbarum quod
non ꝓcedit. s potiꝰ ita intelligẽ¬
dum est quia timebant ne au¬
xilio populi de manib illorum
tolleretur qui omnes sicut ꝓ¬
pħam eum habebant. Ne forte
tumultus idest ne motio fieret
in populo. Cum autem eẽt ihc
in bethania in domo symonis lex¬
dominus egerit in bethania ani
sex dies pasche pridie anteqͣm

Expanded text:
egati sunt principes sacerdotum, et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicitur Caiphas. » Reprehenditur in hoc loco iniquitas et malevolentia Judaeorum. Qui enim vicino Pascha debuerant se praeparare, parietes templi levigare, pavimentum verrere, et hostias et sacrificia, quae offerenda erant in solemnitate Paschae, pruntes consilium, quomodo Dominum morti tradant. « Dicebant autem: Non in die festo, ne forte tumultus fieret in populo. » Sic videtur simplex sermo sonare, quasi ob seditionem caverint Judaei dominum in die festo comprehendere, timentes seditionem turbarum. Quod non procedit, sed potius ita intelligendum est, quia timebant ne auxilio populi de manibus illorum tolleretur, quia omnes sicut prophetam eum habebant. « Ne forte tumultus, » id est ne motio « fieret in populo. » « Cum autem esset Jesus in Bethania, in domo Simonis leDominus egerit in Bethania ante sex dies Paschae, pridie antequam
Abbreviated transcription (Latin):
causam fuisse nascendi. Que ent̃
ratio alia que ue utilitas erat
ut ꝑpetuus carnem dignaret᷑
assumere nisi ut carnem ꝑpetui¬
tate donaret: Que gloria eẽt dei
filium crucem non refugere mor¬
tem expetere perpeti sepultur̃ã
nisi uitam mortalib prestita re¬
surrectione conferre: Posse aut̃
hoc fieci facit diuinitas fidem
cui totum quod uult posse sub¬
sistit. Deniq ut indubitata resͦ¬
gendi exempla capiamꝰ ip̃e hic
mundus amissa receptaq decriꝰ
sui specie et occidit et resurgit
Documentum nimirũ future
resurrectionis accipimꝰ cumcõ¬
mendata sulcis frumenta in
stipulam suam redeunt et reno¬
uatis frondib spoliata gelun¬
mora reuiuiscunt. Cuncta erã
que terra producit aut semil
aut radice multiplicata redĩ¬
tur. Que autem duritia cordis
est non credere reformari hons¬
nem cumomnia que factałi¬

Expanded text:
causam fuisse nascendi? Quae enim causam fuisse nascendi? Quae enim alia ratio, quaeve utilitas erat, ut Perpetuus carnem dignaretur assumere, nisi carnem perpetuitate donaret? quae gloria esset, Dei Filium crucem non refugere, mortem 274 expetere, perpeti sepulturam, nisi vitam mortalibus praestita resurrectione conferret? Posse autem hoc fieri facit Divinitas fidem, cui totum quod vult posse subsistit. Denique, ut indubitata resgendi exempla capiamus ipse hic mundus amissa receptaque decoris sui specie et occidit, et resurgit. Documentum nimirum futurae resurrectionis accipimus, cum commendata sulcis frumenta in stipulam suam redeunt, et renovatis frondibus spoliata gelu nemora revirescunt. Cuncta etiam, quae terra producit aut semine aut radice multiplicata redduntur. Quae autem duritia cordis est non credere reformari hominem, cum omnia, quae facta
Abbreviated transcription (Latin):
est precipue fratres peccatoꝵ
remissio quia hoc unum est re¬
medium quod hominum genꝰ
a sententia perpetue mortis ab¬
soluit. Idcirco unigenitus altis
simi dignatus ẽ carnem sumẽ¬
extensus ẽ ad crucem: ut te qͥ
crimina tua euadere et pecc̃a
non poteras. indulgentia face¬
ret innocentem. Ideo immacła¬
tus occisus ẽ agnus. ut eiꝰ cruo¬
re humami generis maiula
tergeretur. Nidete frẽs ꝓfun¬
ditatem mysterii. uidete altitu¬
dinem sacramenti ubi mors
reddit uitam et peccantum
sordes sanguine funt innocen¬
tis ablute. Hec autem remissio
non te ad peccatum nurrit.s
ammonet ut peccare iam me¬
tuas qui te intelligis sine ueni¬
a non potuisse saluari. Bonitaᷤᷤ
enim d̾i indulgentie sue mune¬
re non nos armat ad culpam
s absoluit ad glam. Carius re¬
surrectionem. Hic religionis
nr̃e finis. hec summa credendi
est. Et reuera quis credens dõ pos¬
sit de resurrectione dubitare cum
manifestum sit hanc solam xp̃p

Expanded text:
est praecipue, fratres, peccatorum est praecipue, fratres, peccatorum remissio, quia hoc unum est remedium quod hominum genus a sententia perpetuae mortis absolvit. Idcirco Unigenitus Altissimi sumere dignatus est carnem, complexus est crucem, ut te, qui crimina tua evadere et peccata non poteras, 273 indulgentia faceret innocentem. Ideo immaculatus occisus est Agnus ut ejus cruore humani generis macula tergeretur. Videte, fratres, profunditatem mysterii, videte altitudinem sacramenti: ubi mors reddidit vitam, et peccantium sordes sanguine sunt innocentis ablutae. Haec autem remissio non te ad peccatum nutrit, sed admonet ut peccare jam metuas, qui te intelligis sine venia non potuisse salvari. Bonitas enim Dei indulgentiae suae munere non nos armat ad culpam, sed abluit ad gloriam. Carnis resurrectionem. Hic religionis nostrae finis, haec summa credendi est. Et revera quis credens Deo possit de resurrectione dubitare, cum manifestum sit hanc solam Christo
Abbreviated transcription (Latin):
rentur in terris. Nam sicut di¬
uinitati nichil de creaturis eqͣ¬
ri potest ita omnem diuisionẽ
et inequalitatem natura dĩui¬
nitatis excludit. Scdm enim
euuangłicam ueritatem sicut
filius apatre exiuit ita et sp̃e
a patre procedit. Et sicut unige
nitus filius dĩ est: ita et sp̃c sc̃s
dei est. Et sicut pater cui uult
miseretur. et filius cui uult pa¬
trem reuelat. ita etiam sp̃c et
inspirare legitur. ꝓut uult. et
dona celestium gratiaꝵ diuidere
ꝓut uult. Quomõdo gͦ ñ unum
esse cum patre filioq credendꝰ ẽ
sp̃c cui eque adiacet posse quod
uult: Sanctam eccłiam. uere
sancta est eccl̃ia confitenda per
quam et sanctificatio est data
mortalib. et crescente credenti¬
um numero. omnium peneliñ¬
gius in dĩ laudes sanctior mundꝰ
exultat. Sc̃a est eccł̃ia. que bap¬
tisii sacramento peccatoꝵ con¬
tagione detersa terrarum inco¬
las transmittit. ad celum. Re¬
missionem peccatoꝵ. Credenda

Expanded text:
rentur in terris. Nam sicut Direntur in terris. Nam sicut Divinitati nihil de creaturis aequari potest, ita omnem divisionem et inaequalitatem natura Divinitatis excludit. Secundum enim evangelicam veritatem, sicut Filius a Patre evivit, ita et Spiritus a Patre procedit; et Unigenitus, sicut Filius Dei est, ita et Spiritus sanctus Dei est; et sicut Pater cui vult miseretur, et Filius cui vult Patrem revelat, ita etiam Spiritus et inspirare legitur prout vult, et dona coelestium gratiarum dividere prout vult. Quomodo ergo non unum esse cum Patre Filioque credendus est Spiritus, cui aeque adjacet posse quod vult? Sanctam Ecclesiam. Vere sancta est Ecclesia confitenda, per quam et sanctificatio est data mortalibus et, crescente credentium numero, omnium pene linguis in Dei laudes sanctior mundus exsultat. Sancta est Ecclesia, quae, baptismi sacramento peccatorum contagione detersa, terrarum incolas transmittit ad coelum. Remissionem peccatorum. Credenda
Abbreviated transcription (Latin):
sedet xp̃c uictorie munus est: qd
ad dexteram patris sedet diuini¬
tatis est pruuilegium. et indiscre¬
te consortium caritatis. Et bene
ad dexteram patris annuntiat᷑
sedere in quo nichil uoluntatis
sue diabolus qui totus ẽ sinister
inuenit. Inde uenturus est udi¬
sare uiuos et mortuos. Necesse ẽ
sies ut hominum genus ille dis¬
uitiat qui creauit et ip̃e iudi¬
et qui redemit. Iustumq est ut
emp̃c dominus mortales suos
iuos diuinitans uirtute for¬
nauit patris pietate saluauit
uidiuis examinatione discernat.
am quid ẽẽ potest equiꝰ apud
d̃ qm̃ ut quoꝵ in seculo furt ui¬
ta diuersa eorum pt᷑ hoc scl̃m
merita distinguantur. Yiui au¬
tem iudicandi referunt᷑ ac mor¬
tui ut omnium hominum esse
apũd deum cura credatur. Et in
sp̃m sanctum. Hec est kiñi in of¬
fensa regula ueritatis ut quoꝵ
unum nomen est non sit eoꝵ di¬
uersa confessio. et quim celo ap̃o
se unum sunt a nob̃ non sepa¬

Expanded text:
sedet Christus, victoris munus est: quod sedet Christus, victoris munus est: quod ad dexteram Patris sedet, Divinitatis est privilegium et indiscretae consortium caritatis. Et bene ad dexteram Patris annuntiatur sedere, in quo nihil voluntatis suae diabolus, qui totus est sinister, invenit. Inde venturus judicare vivos et mortuos. Necesse est, fratres, ut hominum genus ille discutiat qui creavit, et ipse judicet qui redemit: justumque est ut omnipotens Dominus mortales suos, quos divinitatis virtute formavit, Patris pietate salvavit, judicis examinatione discernat. Nam quid esse potest aequius apud Deum, quam ut quorum in saeculo fuit vita diversa, eorum post hoc saeculum merita distinguantur? Vivi autem judicandi referuntur ac mortui ut omnium hominum esse apud Deum cura credatur. Et in Spiritum sanctum. Haec est, carissimi, inoffensa regula veritatis, ut quorum unum nomen est, non sit eorum diversa confessio, et qui in coelo apud se unum sunt, a nobis non sepa
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco est mortuus. ut mors a¬
muteret potestatem: Nichil ergi
ultra de eius passionib confus¬
damur nichil de eius morte nre¬
pidemus cui et resurgendi pote¬
stas erat et natura uiuendi. Cul̃
autem dementie est illum ñ cri¬
dere resurrexisse ad cuiꝰ preceptũ
de tumulo sepultus emersit.
Ascendit incelum Becebat fũs
talis gloria hominem qui dl
uirgine nascebat᷑. nec imposili¬
le ei fuit celum ascendere. cui ps¬
sibile fuit inferos triumphal̃
Et necesse erat ut qui ad mortem
de regno uenerat ptꝰ mortem redi¬
retad regnum. fuit in hoc kmñi
salutaris et incomprehensam̃ti¬
h humanis inter celum terram¬
q communio ut sicut terra dei
filium se suscepisse letata ẽ itace¬
lum filium hominis se accepis¬
segauderet: ut cantatum est ꝑ
ꝓph̃am. Letentur celi et exultet
terra. Nlam sicut manifestum ẽ
terram exultare de do ita dubiũ
non est celum gaudere de homine.
Sedet ad dexteram patris. Quod

Expanded text:
idcirco est mortuus ut mors aidcirco est mortuus ut mors amitteret potestatem? Nihil ergo ultra de ejus passionibus confundamur, nihil de ejus morte trepidemus, cui et resurgendi potestas erat, et natura vivendi. Cujus autem dementiae est illum non credere resurrexisse, ad cujus praeceptum de tumulo sepultus emersit? Ascendit in coelum. Decebat, fratres, talis gloria hominem qui de virgine nascebatur; nec impossibile ei fuit coelum ascendere, cui possibile fuit inferos triumphare. Et necesse erat ut qui ad mortem de regno venerat, post mortem rediret ad regnum. Fuit in hoc, carissimi, salutaris et incomprehensa mentibus humanis inter coelum terramque communio: et sicut terra Dei Filium se suscepisse laetata est, ita coelum Filium hominis se accepisse gauderet, ut cantatum est per prophetam: Laetentur coeli et exsultet terra . Nam sicut manifestum est terram exsultare 272 de Deo, ita dubium non est coelum gaudere de homine. Sedet ad dexteram Patris. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
s continius laudib celebramꝰ.
Sepultus est autem quia conse¬
quens erat ut qui mortuus fue¬
rat acciperet sepulturam Sepultꝰ
est dominus ut ad consolationẽ
sepultorum benedictionem cor¬
poris eius et terra susciperet. Se¬
pultus est ut qui uere mortuus
cernebat᷑ uere redisse a morturs.
crederetur. Cercia inquit die resnr¬
rexit a morturs. Si credidisti de xp̃o
quod de decoris est crede quod głieat
Si credidisti quõd mortis est. cren
quõd uite est. Sicut enim in pas¬
sione myst̾ĩum pietatis ẽ tra
in resurrectione oꝑatio potestat̃
ut atr ip̃e. Potestatem habeo pons¬
di animam meam et potestatẽ
habeo iterum sumendi eam.
Quomõdo itaq non illi suppete¬
bat uita post mortem cui mor
non fuit conditio sed potestat
Nec magnum sane est si dica¬
mꝰ potuit xp̃c resurgere cumim¬
possibile fuerit ut auctor uite ñ
rediret ad uitam. Aut quomͦ po¬
terat inferni legib detieri. qui

Expanded text:
sed continuis laudibus celebramus. sed continuis laudibus celebramus. Sepultus est autem, quia consequens erat ut qui mortuus fuerat acciperet sepulturam. Sepultus est Dominus ut ad consolationem sepultorum benedictionem corporis ejus et terra susciperet. Sepultus est ut qui vere mortuus cernebatur, vere rediisse a mortuis crederetur. Tertia, inquit, die resurrexit a mortuis. Si credidisti de Christo quod dedecoris est, crede quod gloriae est: si credidisti quod mortis est, crede quod vitae est. Sicut enim in passione mysterium pietatis est, ita in resurrectione operatio potestatis, ut ait ipse: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Quomodo itaque non illi suppetebat vita post mortem, cui mori non fuit conditio, sed potestas? Nec magnum sane est, si dicamus: Potuit Christus resurgere, cum impossibile fuerit ut auctor vitae non rediret ad vitam; aut quomodo poterat inferni legibus detineri qui
Abbreviated transcription (Latin):
non mirificum aduertat ẽẽ my¬
st̾ium ubi ip̃e homo predicatur
qui ds̃ est et ubi idem dominus
annutiatur quiasserit᷑ cruci¬
fixus. Nec incogitata ei quod pẽptꝰ
est aut improuisa res accidit qͥ
diuinitatis sue consilio ĩdcirco
suscepit hominem ut ꝓ homine
possit occidi. Supplicium autẽ
crucis elegit ut sublimiorem uie¬
toriam pareret pena deterior. Et
qui uniuersitatis bonopatieba¬
tur quasi in conspectumundi
in altum sublatus occumberet
simul ut qui crucifixum uide¬
bant mirabilia cernerent cru¬
cifixi. Nam seitis habundeq
gloriam patientis ostendunt
repentina solis obscuritas tre¬
mor terrarum. saxoꝵ diuisio. re¬
surrectio mortuorum. Illud autẽ
quanti est testimonii quod etiã
pariter crucifixus latro memo¬
riam sui incelesti regno fieria
consorte supplicii precabat᷑. Hĩc
est knñi quõd illusiones et ꝓbra
que ꝑtulit xp̃c et crucem mortẽ¬
q eius in suspiriis ingemiscimꝰ

Expanded text:
non mirificum advertat esse mynon mirificum advertat esse mysterium, ubi ipse homo praedicatur, qui Deus est; et ubi idem Dominus annuntiatur, qui asseritur crucifixus? nec incogitata ei, quod peremptus est, aut improvisa res accidit, qui divinitatis suae consilio idcirco suscepit hominem, ut pro homine posset occidi. Supplicium autem crucis elegit, ut sublimiorem victoriam pareret poena deterior; et qui universitatis bono patiebatur, quasi in conspectu mundi in altum sublevatus 271 occumberet, simul ut qui crucifixum videbant, mirabilia cernerent crucifixi. Nam satis abundeque gloriam patientis ostendunt repentina solis obscuritas, tremor terrarum, saxorum divisio, resurrectio mortuorum. Illud autem quanti est testimonii, quod etiam pariter crucifixus latro memoriam sui in coelesti regno fieri a consorte supplicii precabatur? Hinc est, carissimi, quod illusiones et probra quae pertulit Christus, crucem mortemque ejus non suspiriis ingemiscimus,
Abbreviated transcription (Latin):
um prodisse de dõ ut ait ip̃e. Egoa
patre exiui: et ueni in hunc mun¬
dum. Qui natus ẽ de sp̃u sancto.
et maria uirgine. Sp̃m sanctum
audis ut partũ illum mirabilẽ
simul et inculpabilem recognos¬
cas. Celeste est enim quõd sp̃c agit
inuiolatum quod sc̃s operatur
Nam cum unigenitum dĩ hominẽ
fieri redemptionis nr̃e necessita
flagitaret hoc natiuitatis sue pͥ¬
iulegium proprie diuinitatis in¬
uexit ut de uirgine nasceretur. Q
enim ueniebat inueteratam pec¬
catis hominum naturam reno¬
uare nouam legem uoluit habe¬
re nascendi. Unigenitus igitur
dei factus est filius hominis ut
qui creator mundierat fieret
et redemptor. Qui sub pontio py¬
lato crucifixus est et sepultus.
suilla nob̃ sit de cruce xp̃i confu¬
sio quia habemus de eiꝰ passione
uictoriam. Sicut enim sempit̾nꝰ
dĩ filius non sibi sed nob̃ est natꝰ
ita immaculatus dĩ agnꝰ non sͥ
s nobis est passus. Quis autem

Expanded text:
um prodiisse de Deo, ut ipse ait: Ego a um prodiisse de Deo, ut ipse ait: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Qui natus est de Spiritu sancto ex Maria virgine. Spiritum sanctum audis, ut partum illum mirabilem simul et inculpabilem recognoscas. Coeleste est enim quod Spiritus agit, inviolatum quod sanctus operatur. Nam cum Unigenitum Dei fieri hominem redemptionis nostrae necessitas flagitaret, hoc nativitati suae privilegium propriae divinitatis invexit, ut de virgine nasceretur. Qui enim veniebat inveteratam peccatis hominum revocare naturam, novam legem voluit habere nascendi. Unigenitus igitur Dei factus est filius hominis, ut qui Creator mundi erat fieret et Redemptor. Qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus. Nulla nobis sit de Christi cruce confusio, quia habemus de ejus passione victoriam: sicut enim sempiternus Dei Filius non sibi, sed nobis est natus; ita immaculatus Dei Agnus non sibi, sed nobis est passus. Quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
sequimur sed credendo. Quem
autem credere debeamus edocet
nos redemptoris nr̃i auctoritas
dientis. Qui credit ime et in
cum qui me misit habet uitam
eternam. Et alibi. Creditis indm̃
et in me credite. Plus est fratres
quod fidei oculis intuemur qͣm
sensus possit uidere carnalis Cre
Indõ natura innascibilis in pr̃e
uigeniti ueritas in omnipoten¬
te plenitudo uirtutis ostenditur
Est namq ꝑ ingenitam dectatem
Nec disquirendum qualiter sit
pater quia qualiter deus sit aut
omnipotens non potest compre¬
hendi. Et in ih̃m xp̃m filium eiꝰ
unicum dominum nr̃m. Quõd
xp̃c est factus qui filius erat. dis¬
pensatio est redemptionis hu¬
mane: quõd dominus est de ꝓpͥe¬
tate nature ẽ. Unicus autem uł
unigenitus annuntiat᷑ et credit᷑
quia unus ita est genitus neq ha¬
bet in natiuitate consortem fili¬
am audis nonut illum sexu ali¬
Q editum putes sed ut credas
lncomprehensibili maiestate de¬

Expanded text:
sequimur, sed credendo. Quem sequimur, sed credendo. Quem autem credere debeamus edocet nos Redemptoris nostri auctoritas, dicentis: Qui credit in me et in eum qui me misit, habet vitam aeternam ; et alibi: Creditis in Deum, et in me credite . Plus est, fratres, quod fidei oculis intuemur, quam sensus possit videre carnalis. CreIn deo natura innascibilis, in Patre Unigeniti veritas, in Omnipotente plenitudo virtutis ostenditur. Est namque per ingenitam deitatem ntiam Pater; nec disquirendum qualiter sit Pater; quia qualiter Deus sit aut omnipotens non potest comprehendi. Et in Jesum Christum, Filium ejus unicum, Dominum nostrum. Quod Christus est factus, qui Filius erat, dispensatio est redemptionis humanae; quod Dominus est, de proprietate naturae est; unicus autem, vel Unigenitus annuntiatur et creditur, quia unus ita est genitus, nec habet in nativitate consortem. Filium audis, non ut illum sexu aliquo editum putes, sed ut credas incomprehensibili majestate De
Abbreviated transcription (Latin):
umapud patres
nr̃os sicut liberu¬
dieum refert que¬
dam iscłitice tri¬
b ciuuli adu̾sum
se prelio decertarent nec ꝓpter
consimilem populuiniꝰ habitũ
inter bellantes posset ẽẽ discre¬
tio tribus illa cuiꝰ iustior erat
causa pugnandi quia meritoꝵ
dĩ auxilium uictoriam p̃sumelat
signum sibi certo in sermone con¬
stituit: ut quos una armoꝵ fa¬
cies confundebat secretioris u̾bi
distingueret sacramentũ. Cd̃
beati apł̃i ut ego reor exemplũ
sequentes eccłie dei quam adii¬
sum militiam diabolici furor
armabant mysterium symboli
tradiderunt. ut quia sub uno
xp̃i nomine credentium erat
futura diuersitas signaculum
symboli inter fideles ꝑfidos q se¬
cerneret et alienus afide atq
hostis appareret eccł̃ie qui hos
aut tamqͣm baptizatus nescil
aut tamqm hereticus corrups¬
set. Credo inquit in dm̃ patrem
omnipotentem. Credendus sill
uirtus sentitur ut quanttas
euis et qualitas ignoret᷑. Esse enĩ
ilius et posse non discutiendo as¬

Expanded text:
um apud patres nostros, sicut liber Judicum refert, quaedam Israeliticae tribus civili adversum se praelio decertarent, nec propter consimilem populi unius habitum inter bellantes posset esse discretio, tribus illa cujus justior erat causa pugnandi, quia merito per Dei auxilium victoriam praesumebat, signum sibi certo in sermone constituit, ut quos una armorum facies confundebat, secretioris verbi distingueret sacramentum. Quod beati apostoli, ut ego reor, exemplum sequentes Ecclesiae Dei, quam adversum militiam diabolici furoris armabant, mysterium symboli tradiderunt; ut, quia sub uno Christi nomine credentium erat futura diversitas, signaculum symboli inter fideles perfidosque secerneret, et alienus a fide atque hostis appareret Ecclesiae, aut tanquam baptizatus nescisset, aut tanquam haereticus corrupisset. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. Credendus sine  cujus sic virtus sentitur, ut quantitas ejus et qualitas ignoretur: esse enim illius et posse non discutiendo as
Abbreviated transcription (Latin):
male utendo bonis dĩ s nocet
non bonitatem dei destruere po¬
terit. Quare duodecim elegit.
xp̃c Duodenarius numerus
sacratus ẽ.Nonenim quia ꝑi¬
bit inde unus idõillius nume¬
ri honor ademptus est. Namin
loco pereuntis alius subrogat᷑
est. mansit numerus consecrat᷑
numerus duodenarius quia ꝑ
uniuersum orbem hoc est per qͣ¬
tuor cardines mundi tͥnitatem
fuerant annuntiaturi. Idõ qua¬
terni electisunt ut sc̃a trintas
ꝑ quatuor partes orbis predi¬
caretur. Nam et annus duode¬
nario numero currit. et ordo
signorum incelis ꝑ quem solet
luna currere noscuntur. duõde¬
nario numero distinguitur. Iõo
hoc numero pͥmos predicatores
nec numerus iuda pereunte ui¬
olatus est. s alius eius loco sub¬
rogatus. de cuiꝰ numĩ sacratissi¬
ma significatione ip̃e xp̃c in eu¬
uangłio ait de excellentissima
sanctorum gloria. Cumautem se¬
derit filius hominis insede ma¬
iestatis suc sedebitis et uos suꝑ

Expanded text:
male utendo bonis Dei, sibi nocet, male utendo bonis Dei, sibi nocet, non bonitatem Dei destruere poterit. Quare duodecim elegit Christus? Duodenarius numerus sacratus est. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor ademptus est, nam in loco pereuntis alius subrogatus est. Mansit numerus consecratus, numerus duodenarius: quia per universum orbem, hoc est, per quatuor cardines mundi, Trinitatem fuerant annuntiaturi. Ideo quaterni electi sunt, ut sancta Trinitas per quatuor partes orbis praedicaretur. Nam et annus duodenario numero currit, et ordo signorum in coelis, per quae solet luna currere, noscuntur, duodenario numero distinguuntur: ideo hoc numero primos praedicatores Nec numerus Juda pereunte violatus est, sed alius ejus loco subrogatus. De cujus numeri sacratissima significatione ipse Christus in Evangelio ait, de excellentissima sanctorum gloria: Cum autem sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super
Abbreviated transcription (Latin):
dete ualeremꝰ Quid trẽdimꝰ et
tues et non das incarne et
sanguine tuo nisi quod es.
Respondit ihc. Nonne ego
uos duodecim elegi et unus ex
uob̃ diabolus est: Dicebat autẽ
de uida symonis scariothis hic
enim erat eum traditurus cũ
eẽt unus ex duodecim. Unusex
duodecim erat non fide sed nu¬
mero. non ueritate s simulati¬
one. S quomodo intelligendũ
est nonne ego uos duodecim ele¬
gi dumille unus idest filius
diaboli dicitur ẽẽ nisi quia ali¬
ter electi sunt illi undecim. a¬
liter et ille unus: Electi sunt
illi ut manerent inxp̃o. et ut
sonus illorum exiret ꝑ orbem
terrarum. Electus est ille unus
ut dispensatio diuine misccł̃ie
in salute humani generis im¬
pleretur ꝑeum. Unde bonitas
dei bene utatur malicia eius
sicut in uenditione ioseph bene
usus est ds malicia fratrum ut
ex oꝑe malo illorum bonitas d̃i
ostenderetur in salute multorũ.
Sic malum ude in bonum uer¬
sum est nr̃m. Quõd facit malꝰ

Expanded text:
dere valeremus. Quid credidimus? dere valeremus. Quid credidimus? tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Dicebat autem de Juda Simonis Scariothis. Hic enim erat eum traditurus, cum esset unus ex duodecim. » Unus ex duodecim erat, non fide, sed numero; non veritate, sed simulatione. Sed quomodo intelligendum est: « Nonne ego vos duodecim elegi, » dum ille unus, id est filius diaboli dicitur esse, nisi quia aliter electi sunt illi undecim, aliter et ille unus? Electi sunt illi ut manerent in Christo, et ut sonus illorum exiret per orbem terrarum: electus est ille unus, ut dispensatio divinae misericordiae in salute humani generis impleretur per eum: unde bonitas Dei bene utitur malitia ejus. Sicut in venditione Joseph bene usus est Deus malitia fratrum, ut ex opere malo illorum bonitas Dei ostenderetur in salutem multorum: sic malum Judae in bonum versum est nostrum. Quod facit malus
Abbreviated transcription (Latin):
bãt. Abierurit retro non pt᷑ xp̃m:
seo post sathanan. Isti autem sic
redierunt retro quomõdo precisi
a corpore xp̃i. nec ultra redeuntes
eius non fuerunt. et hiĩ ñ pauci
s multi. Audiamus ergo quidad
paucos dixerit qui remanserũt.
Dixit ergo ihc ad duodecim. Num¬
quid et uos uultis abire: Non dis¬
cessit nec iudas s quare mane¬
bat cum domino iam apparebat
postea manifestatus est. Respõ¬
dit petrus ꝓ omnib. unꝰ ꝓmul
dit ergo ei symon petrus. Dñe
ad quemibimus. Repellis nos
a te. da nob̃ alterum similẽ tui
habes. uidete quemadmodũ petrꝰ
dante domino recreante sp̃u scõ
intellexit. Unde nisi quia credi¬
dit uerba uite eterne: Nitã enĩ
eternam habes ministratione
corꝑis et sanguinis tui et nos cre¬
dimus et cognouimꝰ. Non dixit
nos cognouimꝰ et credimꝰ. sed cre¬
limus et cognouimus. Credimꝰ
lium ut cognosceremus. Nam si
puꝰ cognoscere et demnde credere
uelsemus nec cognoscere nec cre-

Expanded text:
bant. » Abierunt retro, non post Christum, bant. » Abierunt retro, non post Christum, sed post Satanam. Isti autem sic rediea corpore Christi, nec ultra redientes ejus non fuerunt. Et hi non pauci, sed multi. « Audiamus ergo, quid ad paucos dixerit, qui remanserunt. Dixit ergo Jesus ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? Non discessit nec Judas: sed quare manebat Domino jam apparebat nobis postea manifestatus est. Respondit Petrus pro omnibus, unus pro multdit ergo Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te, da nobis alterum te similem tui, habes. » Videte quemadmodum Petrus dante Domino, recreante Spiritu sancto, intellexit. Unde, nisi quia credidit verba vitae aeternae? Vitam enim aeternam habes in ministratione corporis et sanguinis tui. « Et nos credimus, quia cognovimus. » Non dixit: Nos cognovimus et credimus, sed « credimus et cognovimus. » Credimus enim ut cognosceremus. Nam si prius cognoscere et deinde credere vellemus, nec cogn
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Sp̃c ergo est qui uiuificat
caro non ꝓdest quicqͣm. Uerba
que ego locutus sum uob̃. sp̃c
et uita sunt. Quid est sp̃e et
uita sunt: sỹualiter intelligendi
sunt Intellexistis sp̃ualiter spo
liter etiam sulla sp̃e et uita st̃.
s tibi non sunt o homo qui sp̃ua¬
liter ea non intellexisti nec fide
ea uenerari nosti. Sunt enĩ qui¬
dam in uob̃ qui non credunt et
ideo non intelligunt quia non
acredunt. Propha enim dixit.
uiuificamur. Prius hereamus
ꝑ fidem. ut sic post uiuificem᷑
ꝑ intellectum. Sciebat enim ab
quamus unus ꝑiret. S postea¬
qͣm dixit et distinxit credentes
a non credentib expressit causã
quare non credant. ꝓpterea dyx
uob̾ inquit quia nemo potest
uenire ad me nisi fu̾it ei datum
a patre meo. Dabitur enim a pr̃
credentib fides ut nemo gloritt̃
infide sua. que a se non est quasi
ꝓpria. s a dõ data quasi gr̃ã. E.
hoc mutti discipuloꝵ eiꝰ abieris
retro et iam non cũ illo ambila¬

Expanded text:
s ergo est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Quid est, spiritus et vita sunt? spiritualiter intelligenda sunt. Intellexistis spiritualiter? liter? Etiam sic illa spiritus et vita sunt, sed tibi non sunt, o homo! qui spiritualiter ea non intelligis, nec fide ea venerari nosti. Sunt enim quidam in vobis qui non credunt. Et ideo non intelligunt, quia non credunt. Propheta enim dixit, vivificemur. Prius credimus per fidem, ut sic post vivificemur per intellectum. Sciebat enim ab quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credebant. Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Pcredentibus fides, ut nemo glorietur in fide sua, quae a se non est, quasi propria, sed a Deo data, quasi grata. « Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambula
Abbreviated transcription (Latin):
autem non prodest quicqͣm. Si¬
cut illi intellexerunt carnem ñ
sicut ego do ad manducandum
carnem meam. Proinde u̾ba in¬
quit que ego locutus sum uob̃:
hoc dominum commendasse in
manducatione carnis sue et po¬
tatione sanguinis sui ut in illo
maneamus et ip̃e in nob̃. Mane¬
mus autem in illo cum sumus
membra eius: manet autem ip̃e
in nob̾ cum sumus templum eiꝰ
Ut autemsimus menbra eiꝰ uni¬
tas nos compaginas. Ut cõpagi¬
net unitas que facit nisi caritas
dei: Unde apł̃s. Caritas inquit di
diffusa est incordib nr̃is. ꝑ sp̃m

Expanded text:
autem non prodest quidquam: siautem non prodest quidquam: sicut illi intellexerunt carnem, non sic ego do ad manducandum carnem meam. 6. Proinde, Verba, inquit, quae ego locutus sum vobis, hoc Dominum commendasse in manducatione carnis suae et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus et ipse in nobis. Manemus autem in illo cum sumus membra ejus, manet autem ipse in nobis cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat; ut compaginet unitas, quid facit, nisi charitas Dei? Unde Apostolus: « Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per