comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uirscĩ plus formidãt ꝓsꝑa ꝗ adũsa
erudiũt. Idoq seĩ iuri sstanti ÷. ate
portare debet adusa: ut frangi ñqueat.
affligi abinqͥs ꝓuidentia suꝑno
etna ꝗndo p̃senti tnbuletione parãt᷑¬

Expanded text:
a erudiunt. Ideoque sancti viri constantia ita portare debet adversa, ut frangi non queataffligi ab iniquis providentia superna aeterna, quando praesenti tribulatione pr
Abbreviated transcription (Latin):
UNdi amatores ñsolũ ex eo reis
qd̃ ĩ fima ꝓsũmis appetũt. uerũ
etiã ⁊ miseri. ꝑ hoc qd cũ gͣui erũp¬
na ad ipsa desid̾ata ꝑtingũt. Grauiꝰ tos¬
quet᷑ ĩpiꝰ mundi exaggerando cõmoda
ꝗ ustꝰ tolerando ad uersa. Qͥ enĩ bona
mundi diligit : uelit iñuelit. aimore
tes transitorias diligt̃. maiorẽ sibi ĩger̃
dolotẽ rei ablatȩ: ꝗamorẽ parturiebãt
possesse. Cũ gͣui enĩ dolore amittũt᷑:
q̃ cũ magno amore habent᷑. Muniꝰ aũ
carendo dolemꝰ: q̃ minꝰ possidendo diligi¬
mꝰ. Sciãt scłi lucra sectantes. ꝗntũsitł

Expanded text:
ores non solum ex eo rei sunt quod infima pro summis appetunt, verum etiam et miseri per hoc, quod gravi aerumna ad ipsa desiderata pertingunt. 2. Gravius torquetur impius mundi exaggerando commoda, quam justus tolerando adversa. Qui enim bona mundi diligit, velit, nolit, timoris res transitorias diligunt, majorem sibi ingerunt dolorem res ablatae quam amorem parturiebant possessae. Cum gravi enim dolore amittuntur quae cum magno amore habentur. Minus autem carendo dolemus quae minus possidendo diligimus. 3. Sciant saeculi lucra sectantes quantum sint
Abbreviated transcription (Latin):
quã nescis. Magis mala facientib ꝗ mala pacien¬
tib dolere debemꝰ. Illi enĩ pͣua faciendo in malũ
ꝓficiunit: isti paciendo amalo corrigũt᷑. Ds aut̃ ꝑ
malas uolũtates alioꝵ: inaliis multa oꝑat᷑ bona.
uoluntatẽ. q d̾nr̃o malo ip̃se multa
oꝑat᷑ bona. Qͥdã cũ dĩ uoluntate resis¬
tunt. nescientes c̃siliũ dĩ faciũt: qͦnoue¬
dispositioi adusant᷑ eiꝰ ĩpleat uolun¬

Expanded text:
quam nescis. Magis mala facientibus quam mala patientibus, dolere debemus. Illi enim prava faciendo in malum proficiunt: isti patiendo a malo corriguntur. Deus autem per malas voluntates aliorum, in aliis multa operatur bona. voluntatem quia de nostro malo ipse multa operatur bona. Quidam cum Dei voluntati resistunt, nescientes consilium Dei faciunt, quod novedispositioni res
Abbreviated transcription (Latin):
corrigunt. Nã reuera peccatis eoꝵ cõmu¬
nicãt᷑ siqd̾ ił li diripuer̃ isti recentant C aniꝰ
peccatũ qͥsq seqͥt᷑: necesse ẽ ut eiꝰ penã seqͣtus
Neq enĩerit ĩpar supplicio. cuiꝰerrore quisꝙ

Expanded text:
corrigunt. Nam re vera peccatis eorum commucorrigunt. Nam re vera peccatis eorum communicant, si quod illi diripuerunt, isti retentant. Cujus peccatum quisque sequitur, necesse est ut ejus poenam sequatur. Neque enim erit impar
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. Qnto qͥsq ĩsuꝑiori c̃stitut : loco
splendoris honore celsior qͥsq ÷ : tanto si
d̾linqͣt peccator maior ÷. Potentes enĩ: po¬
tent̃ torm̃ta paciunt᷑. Cui enĩ plus cõ
narũ. Reges uitã subditoꝵ facile exẽplis
nõportet deling̃re. neformã peccandi
faciat. peccati eiꝰ ĩpunita licentia Nã
rex qͥruit ĩuiciis. cito uiã ostendit errori ᷤ.
sic̃ legit᷑ dehieroboã qͥ peccauit. ⁊ pecca¬
re fec̃ isrł. Illiꝰ aũ adscribit᷑. qͥcqͥd exẽplo
eiꝰ a subditis ꝑpetrat᷑ Sic̃ ñnulli bonoꝵ
pͥncipũ dõ placita facta sequũt᷑ : ita fa¬
cile multi pͣua eoꝵ exẽpla sectant᷑. Ple¬
riq aũ apd̃ iniqͦs pͥncipes necessitate
magis ꝗuoto mali existunt: dũ imꝑũs eoꝵ
obediunt. Non nulli aut̃ sic̃ pr̃oti s seqͥ reges
m mabĩ: sic pigri st̃ imitari illos inboniꝰ.
Sepe unde malĩ reges peccant. inde boni uis¬
tificant᷑: dũ p̃cedẽciũ cupiditatẽ er maliciã

Expanded text:
uanto quisque in superiori constitutus est loco,t quanto splendoris honore excelsior quisque est, tanto, si delinquat, peccator major est. Potentes enim potenter tormenta patientur narum. Reges vitam subditorum facile exemplis non oportet delinquere, ne formam peccandi faciat peccati ejus impunita licentia. Nam rex qui ruit in vitiis, cito viam ostendit erroris. Sicut legitur de Hieroboam, qui peccavit, et peccare fecit Israel. Illius autem ascribitur, quicquid exemplo ejus a subditis perpetratur. Sicut nonnulli bonorum principum Deo placita facta sequuntur, ita facile multi prava eorum exempla sectantur: plerique autem apud iniquos principes necessitate magis quam voto mali existunt, dum imperiis eorum obediunt. Nonnulli autem, sicut prompti sunt sequi reges in malum, sic pigri sunt imitari illos in bonum. Saepe unde mali reges peccant, inde boni justificantur: dum praecedentium cupiditatem et malitiam
Abbreviated transcription (Latin):
reus ꝑtimescit culpã. ꝗ redimere nũmis
existimat. Pius enĩ obtinet iñtẽ censoris
amor lucri: ꝗeqͥtas uidicii. Tress̃ munerũ
acceptioes: qͥb ctͣ iusticiã humana uanitaᷤ
militat. Ide fauor amiertiarũ. adulatio
laudis: ⁊ corꝑalis acceptio muneris. faciliꝰ¬

Expanded text:
reus pertimescit culpam, quam redimere nummis existimat. Plus enim obtinet mentem censoris amor lucri quam aequitas judicii. Tres sunt munerum acceptiones quibus justitiam humana vanitas mutat, id est favor amicitiarum, adulatio laudis, et corporalis acceptio muneris. Facili
Abbreviated transcription (Latin):
dicess: s ministros rapaces habt̃. Hoꝵ
figura ut ait qͥdã tã ꝗ stilla pingitur.
atq dscribit᷑: ipsa qͥdẽ humana species.
s capitib caninis accineta accircũdata.
Nõ alit̃ qͥb dã ꝓotestatib a ccidit : ut ipsoꝵ
fer̃ autꝑũtũt iudicia: nec finuit coepta
partiũ negotta. qͦusq marsuppia eoꝵ
qͥ eiusant᷑ exhauriãt. Qndo enĩ iudicat.¬

Expanded text:
dices sunt, sed ministros rapaces habent. Horum figura, ut ait quidam, tanquam Scylla pingitur atque describitur: ipsa quidem humana specie, sed capitibus caninis accincta et circumdata. Non aliter quibusdam potestatibus accidit ut ipsorum ferunt, aut pervertunt judicia; nec finiunt coepta partium negotia, quousque marsupia eorum qui causantur, exhauriant. Quando enim judica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗnto quis qͥs curis mũdi maiorib occupatur.
tanto faciborib uiciis p̃mit᷑. Sienĩ uix ual&
rxccata animꝰ deuitare quietꝰ. ꝗntomagis occupa¬
cione secłari deuinctꝰo Non statĩ utile⁊ uĩ
potestate fungi insigni: s tunc uere ÷ utile
sibene gerat᷑ Iñc aut̃ bene gerit᷑ ꝗndo subiec.¬
tis ꝓdest : qͥb t̾reni honores p̾ferĩttur. ꝓotes¬
tas bona ÷ que adõdonata ÷. ut ntilũ timore
coherceat ñ irctemere malũcõmic̾tat. Hichil
ant̃ peiꝰ: qã poteftatẽ peccandi lib̾tatẽ hab̾e.
hilq infeliciꝰ mole agendi felicitate.

Expanded text:
nto quisque curis mundi majoribus occupatur, tanto facilioribus vitiis premitur. Si enim vix valet peccata animus devitare quietus, quanto magis occupatione saeculari devinctus? 5. Non statim utile est omne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geratur. Tunc autem bene geritur, quando subjectis prodest, quibus terreno honore praefertur. Potestas bona est, quae a Deo donante est, ut malum timore coerceat, non ut temere malum committat. Nihil autem pejus quam per potestatem peccandi libertatem habere; nihilque infelicius male agendi
Abbreviated transcription (Latin):
Erauiꝰ lacerant᷑ pauꝑes apͣiuis iudicibꝰ
ꝗͥ acruentissimis hostib. Nullꝰ p̃do eñi
tã cupidꝰ ĩ alienis: ꝗuidex iniquus ĩ suis.
Latͦnes ĩ accessis faucibꝰ ac latebrosis la¬
tentes ĩ sidias ponunt. Ist palã
iapacitatis auaricia seuĩt. Hostes¬

Expanded text:
rantur pauperes a pravis judicibus quam a cruentissimis hostibus. Nullus enim praedo tam cupidus in alienis quam judex iniquus in suis. 8. Latrones inaccessis faucibus ac latebrosis latentes, insidias ponunt, isti palam rapacitatis avaritia saeviunt.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. ꝗndo uidices mniqͥ existũt. Bonꝰ
uidex sic̾ noce̾ ciub nescit: ita ꝓd. et̃.
oĩb nouit. Aliis enĩ p̃stat censurã
iusticie.: aliis bonitͥat᷑e. Iudicia sine ꝑso¬
narũ acceptio ẽ suspicit: ñ ĩfirmat ius¬
ticiã auaricie flãma: nec stu det aufer¬
re alteri qd cupiat sibi. Boni uidices.
iusticiã adsolã obrinẽdã salutẽ &t̃nã
susc ipiũt: nec eã munerib acceptis
distribuũt. ut dũ deiusto iudicio tẽꝑa¬
lia lucra ñ appetũt. p̃mio xt̃ne ditentꝰ᷑.
ĩs qͥrecte iudicat. staterã smanu gestat.
iutroq penso iusticiã ⁊ miscdiã portat.
S ꝑ iusticiã reddit peccati sententia: ꝑ
misccłiã peccati tẽꝑat ponã. Ut isto libra¬
serationẽ ĩdulgeat. Qͥ dĩ iudicia ocłis
suis ꝓponit. sẽꝑ timens tremẽsq ĩ oĩne¬

Expanded text:
peccatum, quando judices iniqui existunt Bonus judex sicut nocere civibus nescit, ita prodesse omnibus novit. Aliis enim praestat censura justitiae, aliis bonitate. Qui judicia sine personarum acceptione suscipit, non infirmat justitiam, avaritiae flamma, nec studet auferre alteri, qjustitiam ad solam obtinendam salutem aeternam suscipiunt, nec eam muneribus acceptis distribuunt; ut dum de justo judicio temporalia lucra non appetunt, praemio aeterno ditentur.judicat, stateram in manu gestat, in utroque penso justitiam et misericordiam portat: sed per justitiam reddit peccati sententiam, per misericordiam peccati temperat poenam: ut isto libraserationem indulgeat. Quod Dei judicia oculis suis praeponit
Abbreviated transcription (Latin):
si opꝰ ÷ aliqͣ medicam̃ti salute ũbi ĩ cre¬
pationẽ asꝑge: lenitatẽ tam̃ corde opꝰ :
retinere. Dootores ñnũꝗ duris feri¬
unt ĩcrepatioĩb subditos: qͥtam̃ abra¬
i uate eoꝵ qͦscorripiunt ñ recedũ
Sope eccłe censura arrogantib iudec᷑. ex̃.
sieri putat᷑ ap̃ius. qi ñ discernũt roc¬
to ocło: qͣ abonis recto fit animo. Ho

Expanded text:
medicamenti salutem verbo increpationis aspergere, lenitatem tamen corde opus est retinere. Doctores nonnunquam duris feriunt increpationibus subditos, qui tamen a charitate eorum quos corripiunt, non recedunt. Saepe ecclesiae censura arrogantibus videtur esse fieri putatur a pravis, quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit animo. 18.
Abbreviated transcription (Latin):
nsus ÷ quo decẽbat: s dũ possit utilicita ab¬
nuit se seq ut paruulũ in medio eoꝵ quib p̃¬
erat ofcendit. Iui in appetendis honorib secłi
aut prosꝑitatib mũdi instanti desudat la¬
bore: ihic ⁊nfuturo uacuus inuenit᷑ are¬
qͥe. tantoq sarcinis peccatoꝵ gͣuatꝰ: ꝗnto

Expanded text:
usus est quod decebat, sed, dum posset uti, licita abusus est quod decebat, sed, dum posset uti, licita abnuit, seseque ut parvulum in medio eorum quibus praeerat ostendit . 2. Qui in appetendis honoribus saeculi aut prosperitatibus mundi instanti desudat labore, et hic et in futuro vacuus invenitur 338 a requie; tantoque sarcinis peccatorum gravatur, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: neqͥd boni qͥsq gesserit agnoscere:
pena diuinitꝰ ĩ latar serurttis uniser
qͥb aspicit nc̃gruere libtatẽ. hismiser¬
cordiꝰ sraget seruitutẽ. Ec licet ꝑpecca¬
tũ humane originis. tam̃ equusds idõ
discreũ hoĩb uitã: alios seruos ẽstitu¬
ens. alios dños. ut licentia male agen¬
di seruoꝵ. potestate dominantiũ restrin¬
gat᷑. Nãsi õs sine metu fuissẽt. qͥs. eet̃.
qͥ amał quẽpiã cohib̾et. Ind̾ uĩgentib
pͥncipes regesq electis : ut t̾rore suo ppłoᷤᷤ
amalo coher ceret᷑. atq. adrecte iuuen¬
subierta seruitꝰ. qã elata lib̃tas. Multi eni
uneniunt᷑ dõ libere seriuentes. sub dñis
conferata flagiciosis : qͥ isi sũbieco st̃ illis
I IUSTUS aut omi potestate secłari
exuitur : aut si aliqͣ accingit᷑ nõ subilla cur.¬
uat᷑ ut suꝑb tumeat: s etiã s subicit ut hu¬
milior innotescat. Probat᷑ aut̃ hoc apłico
exẽplo: qͥdatã sibi potestatẽ etiã nec ad hoc

Expanded text:
mus; nec quid boni quisque gesserit agnoscere, poena divinitus illata est ser aspicit non congrue libertatem, his misericordius irroget servitutem: et licet per peccatum humanae originis, tamen aequus Deus ideo discrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos: ut licentia male agendi servorum, potestate dominantium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset, qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus principes, regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivensubjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes sub dominis constituti flagitiosis, qui, etsi subjecti sunt illis 1. Vir justus aut omni potestate saeculari exuitur, aut si aliqua cingitur, non sub illa curur, ut superbus tumeat, sed eam sibi subjicit, ut humilior innotescat. Probatur autem hoc apostolico exemplo, qui data sibi potestate, etiam nec ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
recte agant. sensusq ꝓpͥos bene regant: ⁊ imiot
pesisdentes s racionabili discrecione. disponães
Recte gͥ illi reges nocatist̃. qͥtã semos ipios
ꝗ sũbiectos bene regendo modificare nouetr
suidã tp̃sũ nom̃ regiminis. ad immaniate tranis¬
uercũt eruidelitatisi cũ q adculm̃ poteftitis
uenerĩt in apostasiam confescĩ labit᷑. Tamoq
setumore cordis excollũt: ut cumtos subditos
infu cõparationẽ despiciant. eosq qͥb p̃. ẽẽ. con¬
tiga non agnoscrt. Iuib congrue ꝑ eccłafcẽ
diẽit᷑. Ducẽ te conscitui: noli extolli. Dũ regeĩ¬
se.e̾ẽ. agnoscant. nec regni głam qua ĩ secło
sũblimant᷑ aspiciant. s opꝰqd ̾ secũ ad inferos
ant. Dũ apłs dicat. ñ ÷ potestas nͥ adõ. quomͦ¬

Expanded text:
ecte agant, sensusque proprios bene regant, et motus resistentes sibi rationabili discretione componant. Recte enim illi reges vocantur, qui tam semetipsos, quam subjectos, bene regendo modificare noverunt. 8. Quidam ipsum nomen regiminis ad immanitatem transvertunt crudelitatis; dumque ad culmen potestatis venerint, in apostasiam confestim labuntur, tantoque se tumore cordis extollunt, ut cunctos subditos in sui comparatione despiciant, eosque quibus praeesse contigit non agnoscant. Quibus congrue per Ecclesiastem dicitur: Ducem te constituerunse esse cognoscant, nec regni gloriam, qua in saeculo sublimantur aspiciant, sed opus quod secum ad inferos ant. Dum Apostolus dicat: Non est potestas nisi a Deo , quom
Abbreviated transcription (Latin):
ris. s cõpassioĩs miseratiõe. scilicet ut
ita uicia aliena fleret. quẽ ad modũsitali
upse ĩplicaret᷑ errore. Boni pastorespo¬
płi dbñt sͣ licta deflere: ⁊ totosse plane¬
tib tͣae. imitantes hieremiã ꝓphã di¬
centẽ qs dabit capiti mes aqiã ue bes
meis fonte lac marũ. ⁊ plorabo die ac noc

Expanded text:
ris, sed compassionis miseratione, scilicet ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. Boni pastores populi debent delicta deflere, et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacryma
Abbreviated transcription (Latin):
i ob. Qͥ regn̾a fac̃ ypocritã: ꝓpt̾ pȩocata
ppłi. Irasceute enĩ dõ talẽ rec̾torẽ ꝓpłi
uidebant᷑. eẽ. boni. accepto regno fiũt
iniqͥ XLuiiii. D eiusticia princi¬
potestate. ita p̃stare se oĩb ðbet:¬

Expanded text:
 facit hypocritam propter peccata populi . Irascente enim Deo, talem rectorem populi videbantur esse boni, accepto regno fiunt iniqui. CAPUT XLIX. De justitia principotestate, ita se praestare omnib
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ studia sac̃dotũ multa diligentia
etiã pͣua plebiũ facta ꝑ qͥr̃: ut oũ ĩmi¬
nimis subditoꝵ peccatisse acerrimo
p̃stãt. maiores malos cautos sibi sub¬
ditosq ac sollicitos faciãt. Sic̃ medici
morbos ĩminentes curandos suscipiũt.
futuros uͦ ne uirepãt medicine obiec¬
ta qͥdã p̃scientia añ cedũt. Ita ⁊ docto¬
res boni sic ea q̃ male actas resecãt. ut
ea q̃ amitti poss. neꝑ petrent᷑ doctͥna
succurrente p̃ueniãt. Qͣb lando ũbo¬
castigatꝰ ñ corrigit᷑: acriꝰ nec esse: ar
guat᷑. Cũ dolore enĩ ab scidendas :
plice arguendꝰ ÷: ut uulnꝰ qd̃ occul¬
te sanari nescit. manifeste d̾boat
emĩdari. Manifesta peccata : ñs occul¬
incoenotione purganda. Palã enĩs
arguendi : qͥpalã nocẽt. Utdũ aꝑta
obiuirgatione sanant᷑ : hiqͥ eos imi¬
tando deliquerãt corrigant᷑. Dũ unꝰ

Expanded text:
Bonorum studia sacerdotum multa diligentia etiam parva plebis facta perquirunt, ut dum in minimis subditorum peccatis se acerrimos praestant, de majoribus malis cautos sibi, subjectosque, ac sollicitos faciant. 335 10. Sicut medici morbos imminentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objecto quadam praescientia antecedunt, ita et doctores boni, sic ea quae male acta sunt resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina succurrente praeveniant. 11. arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunblice arguendus est, ut vulnus quod occulte sanari nescit, manifeste debeat emendari. Manifesta peccata non sunt occulta correctione purganda. Palam enim sunt arguendi qui palam nocent, ut dum aperta objurgatione sanantur, ii qui eos imitando deliquera
Abbreviated transcription (Latin):
s qđ aptũ tẽpꝰ correptiõis expectat : ꝗndo eoꝵ
iicia uł enĩdare ualeat ł punire. Multi ad¬
re uolẽs dĩ clem̃tiã pͥncipũ. illos male̾ co¬
gitare ꝑmttit : istos ñdeserit. Deilloꝵ malo
bene istis fac̾:dũ culpas qͣs illi agũt. isti mira
pacientia ĩdulgẽt. Redde malũ ꝓmalo
uicissitudo iusticie: s qͥclem̃tiã addit iusti¬
ciȩ. ñmalũ ꝓmalo culpatis reddit. s ꝓma
pͥncipẽ regredi ad meliꝰ : siuuicus
fuerit ĩplicatꝰ. Popłi enĩ peccantes
iudicẽ metuunt: ⁊amalo suo legib coher¬
cent᷑: Reges aũ nͥ solo dĩ timore metuq ge¬
henire coherceant᷑ : lib̾i ĩp̃ceps ꝓriunt. &¬

Expanded text:
 aptum tempus correctionis expectet, quando eorum vitia, vel emendare valeat, vel punire. Multi adre volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo, bene istis facit: dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo, vicissitudo justitiae est: sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, sed bonum ncipem regredi ad melius, si vitiis fuerit implicatus. Populi enim peccantes judicem metuunt, et a malo suo legibus coercentur. Reges autem, nisi solo Dei timore metuque gehennae coerceantur, libere in praeceps proruunt,
Abbreviated transcription (Latin):
studio cornigendi facta p̃scrutan doben
subiectoꝵ : ut em̃datos lucͥficari possit᷑.
Sic̃ aũpeccatorẽ c̃ueñ argui: ita ustũ
ñ ĩxulcerari. Sac̃dotes. curã debũt habe
rigant᷑ apeccatis aut si ĩ corribiles existũt
abeccła separent᷑. Atrocit̾ arguũtur qͥd̃¬
cipiendo peccantes. ñsolũ qr ñ arguũt ꝓ¬

Expanded text:
 debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. Sacerdotes curam debent haberrigantur a peccatis, aut si incorrigibiles existunt, ab ecclesia separentur. Atrociter arguuntur, qui decipiendo peccantes, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
inimicitiarũ molestias. s opp̃ssores pauꝑũ
palã argiuuit̃. Increpãt ⁊ excõmunicãt.
minꝰq metuũt eoꝵ nocendi ĩsidias etiã¬
gregẽ xͥ sollicitꝰ eẽ. debet neinimicꝰ uas¬
tet. nec ꝑ secutor ĩ festot: nepotentioris
cuiꝰq cupiditas uitã pauꝑũ ĩqͥetet. Pra
legit᷑ ĩ eũgłio demercenariis. uidẽt lupũ
uenientẽ. ⁊ fuguĩt. Tc̃ enĩ fuguĩt. ꝗndo
potentib tacẽt: ⁊ mał resist̾e̾ metuũt:¬

Expanded text:
tias, sed oppressores pauperum palam arguunt, increpant, excommunicant, minusque metuunt eorum nocendi insidias, etiamgregem Christi sollicitus esse debet, ne inimicus vastet, ne persecutor infestet, ne potentioris cujusque cupiditas vitam pauperum inquietet, sed legitur in Evangelio de mercenariis, vident lupum venientem et fugiunt. Tunc enim fugiunt, quando potentibus tacent, et malis resistere metuunt
Abbreviated transcription (Latin):
co̾ missa: multũ subeut̃ ꝑicłm. sic̾tͣdicen¬
tib ueritati resist̾e noluerĩt: dũꝓpħa doc¬
torẽ eccłe ĩstruat ad sũmũ usq usticiȩ
ꝑuenire cũdic̃. Suꝑ montẽ excelsũ ascend̾.
qͥ euangłizassion.Scilicet ut ita p̃mineat
mito. sic̃ ⁊gͣ duseq̃nte : neforte debeat ado¬
cendi timore restringi. audiat: exalta
ĩ fortitudine uocẽ tuã. ⁊noli timere.
sonã potentis accipit. ⁊ ueritatẽ loqͥ pauẽs¬
cit : graui multat᷑ culpe fententia. Mult
eñ sac̾dotes metu potestatis occultãt.
rerũ scłariũ ĩplicant᷑. uł ꝙ aliqͦ facinoris¬

Expanded text:
st, multum subeunt periculi si contradicentibus veritati resistere noluerint; dum propheta doctorem Ecclesiae instruat ad summum usque justitiae pervenire, cum dicit: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion ; scilicet, ut ita praeemineat merito, sicut et gradu. Sequenter, ne forte debeat a docendo timore restringi, audiat: Exalta in fortitudine vocem tuam, et noli timere. sonam potentis accipit, et veritatem loqui pavescit, gravi multatur culpae sententia. Multi enim sacerdotes metu potestatis veritatem orerum saecularium implicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Qͥ c̃ ũtũt ĩ furore iudiciũ. Qenĩ iratꝰ iu¬
dicat. ĩ furore iuidiciũ mutat: ⁊ añ ꝓfert
sentennã ꝗ agnoscat. Furor ĩiudice. ĩuesti¬
gationẽ ueri ñualet adting̾e: qr menseiꝰ
tͣbata furore ab inscrutatioẽ alienat᷑ uisticiȩ.
ratꝰ iudex iudicii exam̃ plene c̃tueri ñua¬
let : ꝙr caligine furoris ñuidet. Qͥaũ repul¬
so furore discutit : faciliꝰ ad c̃tuendã ueritatẽ
m̃tis serenitate c̃surgit : ⁊ sine ulla ꝑtꝰbatioẽ
adeqͥtatis ĩ telligentiã ꝑuenit. Luiĩ.

Expanded text:
tunt in furorem judicium. Qui iratus judicat, in furorem judicium mutat, et ante profert sententiam quam agnoscat. Furor in judice, investigationem veri non valet attingere: quia mens ejus turbata furore, ab inscrutatione alienatur justitiae. Iracundus judex judicii examen plene contueri non valet: quia caligine furoris non videt. Qui autem repulso furore discutit, facilius ad contuendam veritatem mentis serenitate consurgit: et sine ulla perturbatione, ad aequitatis intellige
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑdiscretionẽ. ꝓpt̾ maloꝵ ĩ correctibilẽ
iniqͥtatẽ: ñnũꝗ electos oportet ad octͥna
cessare. Int̃dũ doctores ecchȩ calore bea¬
ritatis ardentes c̃ticescũt ad ocendo. qr ñ ÷¬
officiũ. ĩ t̃dũ ad tẽpꝰ facta ꝓximi taceat:
ris alieni habeat. Pleriq scĩ doctores ꝓma¬

Expanded text:
sed per discretionem, propter malorum incorrectibilem iniquitatem nonnunquam electos oportet a doctrina cessare. 332 4. Interdum doctores Ecclesiae calore charitatis ardentes conticescunt a docendo, quia officium, interdum ad tempus facta proximi taceat; ris alieni habeat. Plerique sancti doctores
Abbreviated transcription (Latin):
si ĩ discrete manifestent᷑ : statĩ aut detra
Rudib ppłis seu carnalib plana atq cõmu¬
nia. ñ sũma aq. ardua p̃dicandas: ne ĩm̃si¬
tate doctͥnȩ oppͥmant᷑ potiꝰ ꝗerudiant᷑. Und
potũ dedi ñ escã. Carnalib qͥppe animis
nec alta nimis d̾celestibꝰ. nec t̾rẽnȩ c̾ueñ
p̃dicare: s̃. medioerit̃. ut initia eoꝵ mo¬
resq desident edoceri. Coruus dũ suos
pullos uidit albi coloris: nulł eos cibis
alit. s tantũdẽ adtendit donec pat̾no
colore nigrescãt: ⁊ sic illos freq̃nti cibo
reficiat. Ita eccłȩ doctor streniis. nͥ eos
qͦs docet uidit ad suã similitudinẽ peni¬
tentiȩ c̾fessioẽ nigresce. ⁊ nitore scłari¬

Expanded text:
si indiscrete manifestentur, statim aut detrahRudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potiupotum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare: sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore sa
Abbreviated transcription (Latin):
oN om̃is una cadẽq doctͥna adhiben¬
da÷: s ꝓqͣlitate morũ. diu̾̃sa exhortatio
erit noctoꝵ. Nã qͦsdã ĩ repatio dura: qͦsdã
ci aduarios corꝑis morbos diuĩso medicami¬
ne seruuit : ita ut iuxta uulnerũ uarie¬
singłis qͥbq c̃gruũ doctͥnȩ remediũ ad hi¬

Expanded text:
on omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum diversa exhortatio erit dictorum. Nam quosdam increpatio dura, quosdamci ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut, juxta vulnerum variesingulis quibusque congruum doctrinae remedium adhi
Abbreviated transcription (Latin):
sua.: ille ĩ inuqͥtate sua moriet᷑. sanguinẽ
aũ eiꝰ demanu tua reqͥrã. Sieiũ heli sac̾¬
dos ꝓfilioꝵ inigͥtate dãpnatꝰ: ⁊licet eos
delĩq̃ntes ãmonuit. s tñ ñut oportebat
redarguit : sac̃ dotes exqͥrere debent pecca¬
ta ppłoꝵ. ⁊ sagaci sollicitudine unũ quẽq
ꝓbare: uixta testimoniũ dnĩ adhieremiã

Expanded text:
ua morietur; sanguinem vero ejus de manu tua requiram . Sic enim Heli sacerdos pro filiorum iniquitate damnatus est, licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit . Sacerdotes exquirere debent peccata populorum, et sagaci sollicitudine unumquemque probare juxta testimonium Domini ad Jeremiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ornatũ sermonẽ: ꝗscripturarũ scã
dani doctrinis ꝓficere. ũnantscere
ĩ diuinis : caduca seqͥ figm̃ta. ⁊ celestia
fastidire misteria. Zauendisunt
igit᷑ tales libri: ⁊ ꝓpt̾ amorẽ scãr̾ scrip¬
turar̾ uitandi. Sentiliũ dicta ex¬
teriꝰ ũboꝵ eloquentia nitent. Interi
uacua auirtutis sapientia manẽt
Eloqͥa aũ sac᷑ exteriꝰ incompt᷑a u̾b appa

Expanded text:
Scripturam sanctam danis doctrinis proficere, et inanescere in divinis; caduca sequi figmenta, et coelestia 297 fastidire mysteria? Cavendi sunt igitur tales libri, et propter amorem sanctarum Scripturarum vitandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompta verbis appa
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis dĩ discedit oꝑe: qͦͥcit̾s eadẽ di p̃cep¬
ta
lege̾ uł audire potuerit. corde suo rep̃¬
hensꝰ c̃fundit᷑ : qr id qd ñagit memorat᷑.
iteste c̃scientia ĩteriꝰ accusat᷑. Unde ⁊¬
dauid ꝓpħa dep̃cat᷑ decens. Tũc ñ con¬
fundar : dũ respicio ĩoiã mandata tua.
Grauit᷑ nãq unꝰ qͥsq c̃fundit᷑. ꝗndo man¬
data dĩ uł legendo uł audiendo respicit:

Expanded text:
Dei discedit opere, quoties eadem Dei praecepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, tenter conscientia accusat. Unde David propheta deprecatur, dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua . Graviter namque unusquisque confunditur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃uos habueritis. Scripturas heretici sa¬
no sensu ñsapũt : s eas ad errorẽ pͣue in¬
onib ita ꝑ argum̃ta fraudulentie uili¬
gã t᷑ auditores ut eos qͣsi ĩ laberiuto
ĩplicent. aqͦ exire uix ualeãt. Tania:
hereticoꝵ calliditas. ut falsa ueris ma¬
laq bonis ꝑmisceãt: salutaribq reb
plerũq er̃rorissui turus ĩter serant.
q faciliꝰ possit̃ pͣuitatẽ ꝑũsi doginatis
sub speciȩ ꝑsuadere ueritatis. Pierũq
sub nomine catholicoꝵ doctoꝵ heretici
sua dicta c̃seribũt: ut ĩdubitant᷑ lecta
latenti dolo in libris nr̃oꝵ ĩser̃ : doc¬
trinãq uerã ad ulterando corrũpũt.
Scilicet uł adiciendo q̃ ĩpias: uł aufe¬
rendo q̃ pias. Caute meditanda. cau¬

Expanded text:
ter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae inonibus ita per argumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cau
Abbreviated transcription (Latin):
aurib ad cor nũꝗ descendet. Fo¬
ris qͥdẽ ꝑ strepit: s ĩteriꝰ nichil ꝓficit.
Tẽ au dĩ sermo ĩfus aurib ad cordis ul
ligat tangit. Sic̃ enĩ qͦsdã flãma ba¬
ritatis sue ds̃ inluminat ut uitalit᷑
sapiãt: ita qͦsdã fri  gidos torpen¬
tesq d̾serit. ut sine sensu ꝑsistãt.
leriq iacumine ĩtelligendi uiuaces
existũt: s lo quendi ĩõpia angꝰtantur.
Qͥ dã uero ĩutrisq pollẽt: qr ⁊ screndi copiã.
Lerua: bis lectorib¬
scientia accepta scͥpturarũ. ñ ad dĩ
głam s ad suã laudẽ utunt᷑ dũ ex ipsa sci¬
entia extollunt᷑ : ⁊bi peccãt. ubi peçca¬

Expanded text:
cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, De superbis lectoribscientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ex ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant ubi pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ebitudosit : frequẽs tam̃ lectio ĩtelligen¬
tiã adhibet. Sic̃ qͥtardꝰ ÷ ad capiendũ
ꝓ ĩtentioẽ tam̃ boni studii p̃miũ ꝑ ci¬
pit: Ita qͥ p̃stitũ sibi exdõ ingeniũ
intelligentiȩ ñgligit. c̃dẽpnatione
reus existit : ql donũ qd accepit despic̃.
iꝑdesidiã drelĩqͥt. Qdã dĩ iudicio donũ
scientie qͥ neglegũt accipiũt: ut duriꝰ che
reb creditis puniat᷑. Tardiores aũ idõ
qd scire cupiũt difficult̃ ĩueniuĩt: ut ꝓ
maximo exercicio laboris. maximum
p̃miũ habeãt retributionis.X. De¬
ocirina doccrina sine gr̃a.¬

Expanded text:
habitudo sit frequens, tamen lectio intellectum adhibet. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii, praemium percipit: ita qui praestitum sibi a Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnatione reus existit, quia donum quod aper desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt, ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis. CAPUT X. De doctrina sine gra
Abbreviated transcription (Latin):
ditatioib c̃seruamꝰ. Seminũ c̃fert donũ
lectio scãrũ scͥpturarũ: siue qr ĩ tellectũ m̃as
erudit. seu q̃d amundi uanitatib abstrac¬
tũ hoĩnẽ adamorẽ dĩ ꝑduc̃. Excitati enĩ se¬
pe illiꝰ sermone subtͥhimꝰ adesidio uitȩ mun¬
danȩ: atq accensi ĩ amore sapientiȩ tanto
uana spes mortalitatis huiꝰ nob̾ iubescit: ꝗn¬
to apliꝰ begendo spes et̾na claruerit. Ge
minũ ÷ lectioĩs studiũ. Primũ qmͦ scͥpturȩ
ĩtelligãt᷑  Sed̾m qͣutilitate uł dignitate

Expanded text:
ditationibus conservamus. 4. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum: sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Excitati enim saepe illius sermone, subtrahimur a desiderio vitae mundanae; atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum, qua utilitat
Abbreviated transcription (Latin):
Hector strenuus pociꝰ ad ĩplendũ q̃ legit. ꝗ ad
sciendũ erit ꝓntissimꝰ. Minor enĩ pena:
nescire qͥd appetas : quã ea q̃ noueris ĩplere.
Si q̃ enĩ legendo scire c̃cupiscimꝰ: sic sciendo
recta q̃didicimꝰ ĩplere debemꝰ. Lex dĩ¬

Expanded text:
Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum promptissimus esto. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta quae didicimus, implere debemus. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
Siui de assiduitate le gendi.
E mo potest sensũ scripture scẽ cog¬
nosce̾. nͥ legendi familiaritate.
sic̃ scriptũ ÷. Ama illã ⁊ exaltabitte :glo¬
rificabis ab ea. cũ eã fueris ãplexatꝰ. Qnto

Expanded text:
IX. De assiduitate legendi. Nemo potest sensum Scripturae sanctae cognoscere, nisi legendi familiaritate, sicut est scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus
Abbreviated transcription (Latin):
cordib ũris. Hoc ÷ ñsolũ uoce: s cordͦ psal¬
ꝑsallendi enĩ utilitas. tristi a corda c̃ so¬
lat᷑. gͣtiores m̃tes fa c̃. fastidiosos oblectat:
mertes ex suscitat. peccatores ad lam̃ta
ĩuitat. Nãquis durasit carnalia corda.
stati ut psalmi dulcedo ĩsonuerit. ad af¬
fectũ pietatis aĩmii eoꝵ ĩflectit. Dũ xp̃i
anũ ñuocis modulatio s tantũ u̾ba diina
q̃ ibi dicũt᷑ debeãt cõmoue: nescio qͦtam̃
pacto modulatioẽ canentis. maior nas¬
cit᷑ cõpunctio cordis. Multi renĩ reꝑiũt᷑.
qͥ cantꝰ suauitate cõmoti sua cͥmina plan.¬
gũt: atq ex ea parte magis flectũt᷑ ad la¬
crimas. ex qͣ psallentis ĩ sonuerit dulce¬
do suauissima. Oratio ĩp̃senti gantũ uica.¬
ꝓ remedio peccatoꝵ effundit᷑: psalmoꝵ
aũ decantio ꝑpetuã dĩ laudẽ demõstrat¬

Expanded text:
ris Deo . Hoc est, non solum voce, sed corde psal studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos delectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo intonuerit, ad affectum pietatis animum eorum inflectit. Dum enin vocis modulatio, sed tantum verba divina quae ibi dicuntur, debeant commovere, nescio quo tamen pacto quam modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atque ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallendi insonuerit dulcedo suavissima. Oratio in praesenti tantum pro remedio peccatorum effunditur, psalmorum autem decantatio perpetuam Dei laudem demo
Abbreviated transcription (Latin):
oportet agnosci. qd malorũ iniqͥtas scõꝵ seruiat hu¬
mĩ itati: qr u̾de mali corruũt: inde boni ꝓficiũt.
Bonorũ ãgłoꝵ numerus. qͥpruinã ãgłoꝵ maloꝵ¬
est diminutꝰ. ex numero electoꝵ omiũ supplebit᷑. Iui
numer : soli dõ. c̃. cognitꝰ. Int ãgłos distãcia potestatũ
est : ⁊ pro gͣduũ dignitate ministeria eisdẽ st̃ distri¬
buta. Aliisq alii p̃ferũt᷑. tã culmine potestatis. ꝗsci¬
encia uirtutis. Subministrat gͥ alii aliorũ p̃ceptis.
atq obediũt iussis. Unde .⁊ ad ꝓpħam ⁊achariã an¬
oũe. ẽẽ distincciones ułordines ãgloꝵ: sacre

Expanded text:
oportet agnosci quod malorum iniquitas sanctorum serviat utilitati, quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus, qui post ruinam angelo qui numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate, ministeria eisdem sunt distributa. Aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde ad prophetam Zachariam anNovem esse distinc
Abbreviated transcription (Latin):
recte adbene agẽdũ cũlabore surgimꝰ. Qd̃ñita
esset sidelectatio flagitiũ pͥmis hominib ñ ꝑsua¬
sis&. qͥb ad bene ninẽdũ tãtũ uelle sufficerꝙ:
sine difficultate statĩ accio obtẽꝑar&.
uisio ipugna utsit in homiinis animo pena
pecdati . ẽ. expͥmo homine : ĩom̃es eiꝰsiliosppaga.¬
ta. Ut qͥ noluitcũ dõ. e̾e̾. unitꝰ: essa. ĩ sem& ipso¬
duusus. Et qͥ ĩ ꝑãte dño noluit. ẽẽ. sub iectus: fie.¬
r&. sibinice ipsi rebellis atq c̃trariꝰ. Unde nec
sibi poterit subiugari: sipͥus dõ ñsuerit subiuga.¬
abuna stabili seꝑq manẽte diuinitatis soli¬
ditate subtrar̃. Nã dũ opꝰ qdlib&e appetiti qͥ si¬
ut ibi iã requiẽ m̃tis ĩfigat: dũ ei ñ sufficit. mutata

Expanded text:
recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum hominum non persuasisset quibus ad bene vivendum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo edivisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugaab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requ
Abbreviated transcription (Latin):
uud ẽt. curpetrus apłs dicit. ĩquẽ desid̾ant ãgli
cõspicere. Itẽ sieũ ñcũtuẽt᷑ nec uidẽt. qͦmͦ iuxta
incelis: S bene utrũq ẽ. Nã ueracit̃ credimꝰ
& habere festinãt: ⁊ amãt᷑ & amare nitũt᷑. Si
enĩ sic uid̾e de siderat ut effectu desiderũ. ñ ꝑfru¬
atur : desideriũ hoc necessitatẽ habet. Necessitas

Expanded text:
dent, cur Petrus apostolus dixit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, nec vident, quomodo, juxta is est? Sed bene utrumque est. Nam veraciter credimus  habere festinant, et amant et amare nituntur. 23. enim sic videre desiderant, ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, necessitas
Abbreviated transcription (Latin):
antea fuissemꝰ nec ipsi nouimꝰ: nec qͥs ho¬
minũ dicat habemꝰ. Ñ. ẽ. gͦ querendũ qs
querendo magis : ĩ ridendũ. Gentiles
i heretici. Sanima dispittare conant᷑. S
qͥm̃ deilla aliqͥd recte sentire poss. qͥaucto¬
rẽ ad cuiꝰ imaginẽ facta ÷ ñ nouer᷑: Et
ideo multa errore digna dixer̃. Mu tabi

Expanded text:
antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ hominibus fuisse & angłis redditã. XI. de ho¬
ni omia naturalia. ẽẽ. cũ om̃ib reb que constãt᷑: & in.
homine omiã c̃tineri. atq ineo om̃iũ rerũ naturã c̃siste¬
re: manifestũ.ẽ. U̾niu̾sitatis creature. homo magna
quedã porcio. ẽ. lantoq gͣdii. ẽ. ceteris excellẽtior: ꝗ to
imagini diuine iucimnor. Intũ cederis creaturis p̃sta
homo dignitate iit utis: ex ipsa reuerẽtia discit᷑ cre.¬
acionis. dũ omĩa dix̃deus fiant & facta st̃. Creare
uero hominẽ. quadã et̃m c̃silii delib̾acione uoluit

Expanded text:
pacem hominibus fuisse et angelis redditam. CAPUT XI. De honi omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium rerum naturam consistere patet. Universitatis creaturae homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et facta sunt, creare vero hominem eu
Abbreviated transcription (Latin):
eñ s Et sic̃ corpꝰ mortuũ. ẽ. sine anima. ta
amina mortũa ẽ. sine dõ. Anima honinis
ñ ẽ. homo .s. corpꝰ qd̾ ex humo factũ . ẽ. id tãtĩ
homo. ẽ. Inhabitãdo aut̃ ĩ corꝑe anima: ex ifi
participio carniso nom̃ accepit : sic̃ ce apłsm
teriore hominẽ dic̃. Animã ñ carnẽ cõditã
esse addĩ imaginẽ. Male gͦ a quib dã credi

Expanded text:
corpus mortuum est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei imaginem.
Abbreviated transcription (Latin):
Ilii dĩ ꝑfecta natiuitas. de xp̃o¬
nec cep̃. eẽ. nec d̾sut: nep̃titasit side¬
sũt. ⁊ ne ĩꝑfectasit si adhuc sit. S sic et̃na
sit ⁊ ꝑfecta: qͣtenꝰ ĩ ea natiuitate ȩt̃nitas. iẜ
fectio habeat᷑. Exut̾o uirginis minor dr̃ e¬

Expanded text:
ilii Dei perfecta nativitas, nec coepit esse, nec desiit, ne praeterita sit, si desiit, et ne imperfecta sit, si adhuc fit; sed sicut aeterna, sic et perfecta, quatenus in ea nativitate aeternitas et perfectio habeatur. 2. Ex utero Virginis minor d
Abbreviated transcription (Latin):
nationes: uirtutes. pr̃ĩcipat: potestates cherubĩ
el ꝓpħa describit. subtotidem nominib lapidũ.
cũ depͥmatu a postate angłi loqueret᷑. Omis
inquit lapis p̃ciosus ꝯpim̃tũ tuũ. sarduis. ⁊ topa ⁊cus.
& carbũculus: & smaragdus. Suo numero lapi.
dũ: ipsi ordines designati st̃ ãgłoꝵ. quos apostata
ãgłis ante lapsũ qͣsi ĩuestum̃to ornam̃ti sui adsi.¬
xos habuit. Ad quoꝵ c̃paracionẽ dũ seclario¬
r̃ẽ cunctis aspex.c̾festĩ intumuit: & cor suũ ad
suꝑbiã eleuaũ. Angłi semꝑ ĩdõ gaudẽt: ñin
se. Malus uͦ ĩde . ẽ. diabolus : qr ñque dĩs que
sua st̃ reqͥsiuit. Nulla aut̃ maior iniqͥtas: ꝗ ñ
ĩ dm̃ s ĩse uelle quẽpiã gloriari. Angłi ĩu̾bo
dĩ cognoscũt omia: anteꝗ inre fiat̃. Et que apꝰ
homines adhuc fiura st̃ : angłi iã reuelãte
doĩo nouer̃. Preuaricatores angłi. etiã scitate
amissa. ñ tam̃ amiser̃ uiuacẽ creature angłice

Expanded text:
irtutes, principatus, potestates, cherubim el propheta describit, sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur. Omnis, inquit, lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et carbudum, ipsi ordines designati sunt angelorum. Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero indesua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. Angeli vero Dei cognoscunt omnia antequam in re fiant: et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam revelante Deo noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩhis õib nichil cerciꝰ c̾tẽplet᷑. Ohͦ qͥ mira¬
ris sidũ altitudinẽ. ⁊ mari ꝓfunditatẽ. ani¬
mi tui abissũ ĩtra. ⁊ miraris si potes. Multa
ogitantes sine sensu carnis ⁊ sine imaginib
uidmꝰ. aĩo tãtũ cͥnentes: ituem᷑. me¬
moriaq m̃te s̃ eas fingente tenemꝰ. Multa
qͦ ĩtelligunꝰ sensu: q̃ lĩgua explere ñ possumꝰ
tinorios. eẽ. ĩfantes oꝑe. ñesse ĩnoxios
noc̾e poss. sic̃ cogitatiõe mouent᷑.Ex
causa. uocabulũ sortita ÷ cogitatio. Aco
memoria.ẽ. Ipsa enĩ cꝰtos reb ĩuentis: ĩpsa
cogitatis. Deqͣ ad liqͥdũ difficile aliquẽ
disputare: qr grandis eiꝰ ꝑplexitas ÷: iaĩmꝰ¬

Expanded text:
ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogmemoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas
Abbreviated transcription (Latin):
angloꝵ & homiñ fuisse ꝑid maxime agnoscit᷑ qd̾
salutati inueteri testam̃to abhominib angłi
despiciũt se salutari abeis. Id in nouo testam̃to a
iohe factũ. ñ solũ reuerẽt᷑ ãgłs suscipit: uerũ. etiã
nefaciat int̃ dicit. Ob hoc eni nueteri testam̃to

Expanded text:
angelorum fuisse per id maxime agnoscitur, quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne fac
Abbreviated transcription (Latin):
a. quedã uͦ sẽꝑit̃na. Lemꝑalia st̃ : quib inẽ.
ortus ⁊ obitꝰ. Perpetua : quib ortus ñt̃minꝰ.
empit̾na : quib nec ortus nect̃niin᷑.
nimã ũ et̃. partẽ duine sub stantie
uł nature. ñrec. eẽ. eã pͥusquã corꝑi mis¬
ceat᷑: nec tẽ eã creari ꝗͦdo creatꝰ corpꝰ. cui¬

Expanded text:
a, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus, non terminus; sempiterna, quibus nec ortus, nec terminus. 4. Animam non esse partem divinae substantiae, vel naturae; nec esse eam priusquam corpori misceat
Abbreviated transcription (Latin):
est pͥncipiũ: uarũ dĩ. Unde ⁊ adẽparatio¬
nẽ ãgłoꝵ: archãgłi apellatus. ẽ. ꝓriꝰ enĩ cre.¬
qua siducia cecidit. ita ut sine reparatio¬
ne laberet᷑. Cuiꝰ p̃lacicionis excellẽciã: ꝑ¬
pħa his u̾bis adñciat. Cedri ñ fuer̾ alciores
ilo: t̃paradiso dei. Abietes ñ adequauer.
sũmitatẽ illiꝰ. Om̃e ligñ paradisi ñ.ẽ. adsi.

Expanded text:
ncipium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum, archangelus appellatus est. Prius enim cre scimus, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur, cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annunciat: Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius. Omne lignum paradisi
Abbreviated transcription (Latin):
tatio locoꝵ: hoc ÷ ad animũ mutabilitas
cogitationũ. Que uarietas male mutatiõis
pͥmꝰ hꝰ recedẽs in illo stare noluit a quo
male recessit: ⁊ iusta dãpnatiõe ĩ c̃stãs
prerũ raptꝰ uarietatẽ deflux̃. Multũ
ex sua natura splendorẽ possidet aĩa.
s fuscat᷑ cõmixtioẽ carnis qͦ retinet᷑ ĩ du¬
salomõe dicẽte. Corpꝰ corruptibile adgͣuat
aũnã: id pͥmit t̾rena ĩ habitatio sensũ
multa cogitantẽ. xiii. de SeNSB cargu
corporeis utẽdis. sufficit sens carnis. nꝓspĩ¬

Expanded text:
tatio locorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclue docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. CAPUT XIII. De sensibus carncorporeis utendis sufficit sensus carnis, n
Abbreviated transcription (Latin):
ñt.Decor elem̃torũ oĩ . ãpulchro & apto c̃sistit.
Sedpulchr̃ũ. ẽẽ. qd ꝑseipsũ. ẽ. Pulerũ ut homo:
exanimni ⁊ m̃bris õib constãs. Aptũ uͦ. eͥe: ut
uestim̃tłi. ut uictũ. Iaõq hominẽ dicipulchrũ
adse: qr ñuestim̃to. uuctui.ẽ. homo necessa¬
tiuis. s ista homini. Idõ aut̃ illa apta: ꝙ ñsibi¬

Expanded text:
Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uespã mane fiebat: qr dũ suã ĩse cognicionẽ sibi
satisfacere ñ agnoscer&:. ut se pleniꝰ nosse potu¬
issce. ad am̃ sese referebat creatura. inquose dies
sitorie dicimꝰfiat aliquid. sic dĩ dicx̃ fiat celũ ĩpͥn.¬
cipio. Illud enĩ sẽpit̾ne: ĩu̾bo unicodictũ.ẽ. Sitra.¬
sitorie dictũ. ẽ. adõ fiat. erat utiq creatura ali¬
qua ũde iã talis. fiero uox. S qr ãteq dicera.
fiat. nulla extitit creatura. ipsũ fiat qd dictũ
que ãteꝗ fier& ꝑfecte ab illo est uisa: s dũnos

Expanded text:
 suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies sm nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos