comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noe : Adie ergonatiuitatis matusale usq ad diẽ
annos noe quia insexcentisimo uitae eius anno di¬
sexagisimo nono anno uitae suae matusalam¬
mortuus sit eo anno quo coepit esse diluuiũ
Iste namq matusalã filius est e noch qui septimus
abadã ingenea logia sech: qui ambulauit cũdo
& non apparuit quia tulit eum ds̃
deisto quoq enoch poeta ita cecinit
Primus adusq chao meritis uiuacibus enoch
Multa perinnum eros iam saecula contigit amun
Naturo perdente modum quem iure creandi
Temitulit genitũ sed mors miratur ademptũ
Matusalam genuit lamech. dequo iam supra
memini. Iste autẽ lamech saeculi huius figurã
tenuit çuius peccatũ xp̃s ꝑsanguinis sui effusionẽ
post septuaginta septẽ mundi generationes ab soli
iuxta quod lucas scribit euangelista
Iste namq: lamech genuit filiũ & uocauit nomen
eius noedicens. Iste requies cere nos faciet ab ope¬
rib nr̃is. Noe requies interp̃tatur. Abeo igtir
quad subillo omnia retro opera quie uerint

Expanded text:
Noe. A die ergo nativitatis Mathusalae, usque ad diem : his adde sexcentos annos Noe: quia in sexcentesimo vitae ejus anno fsexagesimo nono mortuus sit eo anno quo coepit esse diluvium. Iste namque Mathusala filius est Enoch, qui septimus ab Adam in genealogia Seth, qui ambulavit cum Deo, et non apparuit, quia tulit eum Deus. De isto quoque Enoch poeta ita cecinit: Primus ad usque chao meritis vivacibus Enoch, Multa per innumeros jam saecula contigit annos, Natura perdente modum, quem jure creandi Terra tulit genitum, sed mors miratur ademptum. Mathusala genuit Lamech, de quo jam supra meminimus. Iste autem Lamech saeculi hujus figuram tenuit, cujus peccatum Christus per sanguinis sui effusionem post septuaginta septem mundi generationes absolvit, juxta quod Lucas scribit evangelista. Iste namque Lamech genuit filium, et vocavit nomen ejus Noe, dicens: Iste requiescere nos faciet ab operibus nostris . Noe requies interpretatur. Ab eo igitur quod sub illo omnia retro opera quieverint
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est enim solus depatre sine matregenitus
ꝑdiuinitatẽ ipse dematre sino patre ꝑ humanitatẽ
Quod uero patriarcha magnus decimas omni
substantiae suae melchi sedech sacerdo q
post benedictionem dedit sciens sp̃ taliter melio¬
rem sacerdotem futurum in populo gentiũ quam
quibenedicitur. Vnde & sacerdotes ex semine abraȩ
nao fratris ex sequos bene dicebaNT id est populo
is rahel quibus illi decimas secundũ legos mandatũ
dabant uere ut maioribus &eminentiorib sius
Nomen autem ipsud idest melchi sedech. Rex pa¬
cis uel rex iustitiae interp̃tatur. quod bene refer
reconciliamur dõ Ipse est rex iustitiae quia ipse
ueniet ut discernat̃ scõs ab impiis. Idem quoque
unus & sacerdos & rex quia ad rodemptionem
in presenti saeculo populum suum regit. &infu¬
turo iudicabit

Expanded text:
ipse est enim solus de patre sine matre genitus, ipse est enim solus de patre sine matre genitus, per divinitatem; ipse de matre sine patre, per humanitatem. Quod vero patriarcha magnus decimas omnes substantiae suae Melchisedech sacerdoti post benedictionem dedit, sciens spiritaliter melius sacerdotium futurum in populo gentium quam qui benedicitur. Unde et sacerdotes ex semine Abrae nati fratris ex se quos benedicebat, id est populos Israel. Quibus illi decimas secundum legis mandatum dabant vere, ut majoribus et eminentioribus suis. Nomen autem ipsum, id est Melchicis, vel rex justitiae interpretatur, quod bene refertreconciliamur Deo. Ipse est rex justitiae, quia ipse veniet, ut discernat sanctos ab impiis. Idem quoque unus sacerdos, et rex, quia ad redemptionem in praesenti saeculo populum suum regit, et in futuro judicabit
Abbreviated transcription (Latin):
brai carum congregatio est propter ea quid
annos uitae ipsius ostendunt eum adisaacusq
ucisse omnesq primo genitos noe donec sacer¬
dotio fungeretur aarom fuisse pontifices
Porro salem rex hierusalem dicitur quae prius
salem dicebat᷑ꝰ. Melchi sedech autem
ad gentiũ ecclesiã. Omnis enim corporis glora
refertur admembra eo qđ praepũtiũ habens
abram benedixerit circuiciso & in abram leui
& perleui aaron. De quo postea sacerdotium
ex quo colligiuuit sacerdotium ecclesiae haben¬
tis praeputium bene dixisse circumciso sacer¬
dotium synagoge. Quod autem ant tues
sacerdos in aeternũ secundum ordinẽ melchise¬
dech mysteriũ nostrum in uerbo reconciliationis¬
uel ordinis signi ficatur Nequa quã peraaror¬
rationabiliũ uictimis immo landis sed allato
pane & uino id est corpore & sanguine dñi ibũ
Quod aut̃ supra diximus eum abapostolo paulo
sino patre &matre commemoratum. figuralit̃
refert ad apm ut iam ostendimus

Expanded text:
raditionum congregatio est, propterea quid raditionum congregatio est, propterea quid annos vitae ipsius, ostendunt eum ad Isaac usque vixisse, omnesque primogenitos Noe donec sacerdotio fungeretur Aaron, fuisse pontifices. Porro Salem, rex Jerusalem dicitur, quae prius Salem appellabatur. Melchisedech autem ad gentium Ecclesiam. Omnis 329 enim capitis gloria refertur ad membra, eo quod praeputium habens, Abrahae benedixerit circumciso, et in Abraham Levi, et per Levi Aaron: de quo postea sacerdotium. Ex quo colligi vult, sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium, benedixisse circumciso sacerdotio Synagogae. Quod autem ait: Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech : mysterium nostrum in verbo ordinis signirationabilium victimis immolandis, sed oblato pane et vino, id est, corpore et sanguine Domini Jesu. Quod autem supra diximus eum ab apostolo Paulo sine patre et matre commemoratum, figuraliter refert ad Christum, ut jam ostendimus:
Abbreviated transcription (Latin):
qui sodomis inruerant. abram captum loth
liberat habens secum in proelio cCCXUiii.
uernaculos Sed quid haec uictoria abrae
dequinq: regib: indicabat. quos ille fidei pater
mysterio superabat Nisi qõ fides nr̃a si confirma¬
tasit inspũ principali totidem corporis nostri
sensus uerbo dĩ subigit Nam sicut ille de prox¬
mo inregib uictor ita & fidesperanimã uictrix
de exteriore homine trium phabit.: Quod uero
ille non multitudine nec uirtute legionũ. sed
tantum cectis XuIII. comitantib: aduersarios
principes debellauit: Iamtunc insacramento
crucis cuius figura ꝑ tau. litteram grecã in nu¬
mero trecentorũ ex premitur imaginabatur
quod nos xp̃i passio liberaret adominatu quinque
carnalium sensuum qui nos antea uariis uitus
captiuantes ex opera uerant
Peuertenti igitur acede hostium abraham
occurrit ei mox melchi sedech sex salem
sacerdos dĩ bene dixitq abram circumciso
offerens panem &uinum. HEROΛMS

Expanded text:
qui Sodomis irruerant, Abram captum Lot qui Sodomis irruerant, Abram captum Lot liberat, habens secum in praelio CCCXVIII vernaculos. Sed quid haec victoria Abrae de quinque regibus indicabat, quos ille fidei pater mysterio superabat, nisi quod fides nostra si confirmata sit in spiritu principali, totidem corporis nostri sensus verbo Dei subigit. Nam sicut ille de proximo in regibus victor, ita et fides per animam victrix de exteriore homine triumphabit. Quod vero ille non multitudine nec virtute legionum, sed tantum CCC et XVIII comitantibus adversarios principes debellavit, jam tunc in sacramento crucis, cujus figura per tau litteram in numero trecentorum exprimitur, imaginabatur: quod nos Christi passio liberaret a dominatu quinque carnalium sensuum, qui nos antea variis vitiis captivantes exsuperaverant. Revertenti igitur a caede hostium Abram occurrit ei mox Melchisedech rex Salem sacerdos Dei, benedixitque Abram circumciso offerens panem et vinum. Hieronymus.
Abbreviated transcription (Latin):
& exeo tempore quo sodoma & gomorra ad ani
& seboim diuino igne subuersae sunt illa ps¬
depen uula nuncupetur siquidem segor trans feras
in paruam quae lingua spra poara dicitur
lbs autẽ salinarum sicut in hoc eodem libro seribi¬
tur inqua fuerunt ante puteibituminis postdĩ
stagnum bituminis appellatur. Sequi tur
His autem seges memorati tulerunt omnem
substantiam sodomorum &gomorreorũ. Nec
non & loth & substantiam eius quierat nepas
abrahae qui habitauit in sodomis. et ecce unus
qui euaserat nuntiauit abraham haebrȩo: qui
cum audisset captum loth numerauit trecentos¬
Xuiii. uernaculos quos ad sumens secum ꝑsecutis
secutusq est eos usquedan ad fenicis oppidum
quod nunc paneas dicitur.
Ixo. autem unus est efontib: iordanis nam
& alteruocatur ior : quod interpretatur
piopoñ idestrichus. Ouobus ergo fontibus
qui haut procul ase distant in unum riuulum
Ieinde aquinque regibus. IS⁊ doris¬

Expanded text:
Et ex eo tempore quo Sodoma et Gomorrha, Adama Et ex eo tempore quo Sodoma et Gomorrha, Adama et Seboim divino igne subversae sint, illa parvula nuncupetur: siquidem Segor transfertur in parvam, quae lingua Syra Zoara dicitur; vallis enim salinarum, sicut in hoc eodem libro scribitur, in qua fuerunt ante putei bituminis, post Dei stagnum bituminis appellatur. Sequitur. Hi autem reges memorati tulerunt omnem substantiam Sodomorum et Gomorrhaeorum, nec non et Lot et substantiam ejus, qui erat nepos Abram, qui habitavit in Sodomis: et ecce unus qui evaserat, nuntiavit Abram Hebraeo. Qui cum audisset captum Lot numeravit CCCXVIII vernaculos, quos assumens secum persecutus secutusque est eos usque Dan ad Phoenicis oppidum, quod nunc Paneas dicitur. Dan autem unus est e fontibus Jordanis. Nam et alter vocatur Ior quod interpretatur ῥεῖθρον, id est, rivus. Duobus ergo fontibus, qui haud procul a se distant, in unum rivulum Isidorus. - Deinde a quinque regibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Locutus est autẽ dns̃ ad abram post quam diusus
est abeo loth. leua oculos tuos & uide aloco in quo
tu nunc es adaquilonem & adaustrũ. & ad orier¬
Stem & admare. quia omnem terram quam tu
uidis tibi daboeam & seminituo.
Quattuor climmata mundi posuit. orientem
& occidentem septentrionem & meridianum
Quod aut̃ in omnib: scripturis legitur hc semel¬
ꝓmare dixisse sufficiat. mare semꝑ pro occidente poni¬
uonra abeo quod palestinae regio itasit ut mare inocci¬
tusgio dentis plaga habeat. Sequitur¬
un Nactum est autem in illo tempore ut amrahel ro
sennaar arioch & rexponti chodolla homor¬
& rex aelemitarum & adar rexgentium imirqñt
bellum contraregem sodomorum & regem gomor
Omnes hi consederunt apud uallem salsam
hoc est mare sabiisbalao lingua hȩbiea
Reata nocic idest deuoratio dicitur. Tradunt
igitur hacbraci hanc eandem in alio scripturarũ
loco salisa nominari dicique rursum

Expanded text:
Locutus est autem Dominus ad Abram, postquam divisus Locutus est autem Dominus ad Abram, postquam divisus est ab eo Lot: Leva oculos tuos, et vide a loco in quo tu nunc es, ad aquilonem, et ad austrum, et ad orientem es ad mare, quia omnem terram quam tu vides, tibi dabo eam, et semini tuo. Quatuor climata mundi posuit, orientem et occidentem, septentrionem et meridianum. Quod autem in omnibus Scripturis legitur, hic semel dixisse sufficiat, mare semper pro occidente poni, ab eo quod Palaestinae regio ita sit ut mare in occidentis plaga habeat. Sequitur. Factum est autem in illo tempore ut Amraphel rex Sennaar, et Arioch rex Ponti, et Chodorlahomor rex Elamitarum, et Thadal rex gentium, inirent bellum contra regem Sodomorum et regem GomorOmnes hi consederunt apud vallem salsam, hoc est mare salis. Bale lingua Hebraea κατάποσις, id est, devoratio dicitur Tradunt igitur Hebraei hanc eamdem in alio Scripturarum loco Salissam nominari, dicique rursum,
Abbreviated transcription (Latin):
tum reliquaerat. sod ut ꝑaustrũ quia qui loni con¬
trarius est ueniret ad domum dĩ ubi fuerat taber¬
naculum eius in medio bethol & ai. in loco altaris
qđ fecerat prius & inuocauit ibi nomen dñi
une loth ab abramt auunculo suo interrã sodomorũ
salua caritate discessit uitans discordiã quia
didites facuerant & pastores eorũ inuicem
rixabant perman sit autem abram interra cha¬
naan habitauit que iuxta quercum iambrae¬
matibre haec est cebron. mambre autem uocaba¬
tur unius amicorum abraham. Sequitur
Et uiti sodomorum mali & peccatorer in conspectu
d uehementer. Superflue hic inseprugi
int̃ pretib ad ditũ est in conspectudĩ siquidun
sod omorũ coloni apud homines mali & pecctores
peons qui potest apud homines iustus uideri. quomodo
ĩper dezacharia &elis abeth in praeconio ponitur¬
quod fuerunt iusti ambo inconspectudi & inpal¬
terio dicitur. Non ius dificabitur in conspectu
tuo omnis uiuens.¬

Expanded text:
tum relinqueret, sed ut per austrum, qui aquiloni contum relinqueret, sed ut per austrum, qui aquiloni contrarius est, veniret ad domum Dei, ubi fuerat tabernaculum ejus in medio Bethel et Hai, in loco altaris quod fecerat prius, et invocavit ibi nomen Domiunc Lot ab Abram avunculo suo in terram Sodomorum salva charitate discessit, vitans discordiam, quia divites facti erant, et pastores eorum invicem rixabantur. Permansit autem Abram in terra Chanaan, habitavitque juxta quercum Mambre, haec est Hebron. Mambre autem vocabatur unus amicorum Abraham. Sequitur. Et viri Sodomorum mali et peccatores in conspectu Dei vehementer. Superflue hic in Septuaginta Interpretibus additum est, in conspectu Dei, siquidem Sodomorum coloni apud homines  Al. omnes, mal peccator, qui potest apud homines justus videri, quomodo de Zacharia et Elizabeth in praeconio poniturquod fuerint justi ambo in conspectu Dei . Et in Psalterio dicitur: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens
Abbreviated transcription (Latin):
regi dum ꝑ annum eius ad ragem prepararecur in¬
troitus & abrae pharao multa donauerit. & pharao
posta sit ꝑcussus adio illa adhuc intacta ab eius con¬
cubito permanente. Sequi tuꝵ¬
&omnia quaeillius erant & loth cum eo indeserto
enit auten abram diuis ualde pecora argento & auro
& abiit unde uenit indesertum usq bethel
Pulchre de aegypto liberatus ascendisse dicitior sed
oc currit huic sensu illud qõ sequitur. quo modo
potuerit exiens de aegypto fuisse diuis ualde
quod tam̃ soluitur illa haebraica ueritate inqua
scribitur : Abram grauis ualde siue uehementer
hoc est papro coapa Aegypt enim pondere
grauabatur & liceat uideantur esse diuitiae pecoris
auri & argenti tam̃ si aegyptiae sunt. uiro scõ gra¬
ues sunt Deniq non utlax legimus ab uit
unde uenerat ꝑ desertum usq bethel sed sicut in
haebrȩo scriptum est abiit itinero suo per aus trun

Expanded text:
regi, dum per annum ejus ad regem praeparabatur inregi, dum per annum ejus ad regem praeparabatur introitus, et Abrahae Pharao multa donaverit, et Pharao postea sit percussus a Domino, illa adhuc intacta ab ejus concubitu permanente. Sequituret omnia quae illius erant, et Lot cum eo in deserto. Erat autem Abram dives valde pecore, argento et auro: et abiit unde venit, in desertum usque Bethel. Pulchre de Aegypto liberatus ascendisse dicitur. Sed occurrit huic sensui illud quod sequitur, quomodo potuerit exiens de Aegypto fuisse dives valde? Quod tamen solvitur illa Hebraica veritate, in qua scribitur Abram gravis valde sive vehementer: hoc est, βαρύς σφόδρα. Aegypti enim pondere gravabatur, et licet videantur esse divitiae pecoris, auri et argenti, tamen si Aegyptiae sunt, viro sancto graves sunt. Denique non ut in LXX legimus, abiit unde venerat per desertum usque Bethel, sed sicut in Hebraeo scriptum est, Abiit in itinere suo per austrum
Abbreviated transcription (Latin):
dedicit confestim in laesam cum honore restituit
hoc itaq cum de abimelech dicere coeperimus
exponimus. Hie roNcnus
It proficiscens abram. abiit indesertum & fa
mis facta est superteruam. Notandum
quod in presenti & in alus plurimis locis prode¬
serto adaustrũ scriptum est in haebraeo
Hocigitur notare debemus quod sequitur
& uiderunt eam principes pharaonis. & lau¬
dauerunt eam ad faraonem. & intro duxerunt
eam indomũ eius & abrae benefecit propter c̃ã
& fuerunt ei outes & armenta & asini & serui
& ancillae muli & cameli
Lic& corpus scãrum mulierũ nonuis maculet
sed uoluntas & excusari possit sarai qđ famis
tempore sola regi in peregrinis locis marito con¬
ueniente resistere nequiuerit. Tunen potest¬
& aliter foeda necessitas excusari: quoduxta
inpigmentis uarus eranT &curationib feminarũ
& tunc demum ingrediebantur ad ragem
Atq ita potest fieri ut sarai postquam placuerat

Expanded text:
didicit, confestim illaesam cum honore restituit; didicit, confestim illaesam cum honore restituit; hoc itaque cum de Abimelech dicere coeperimus, exponemus. Hieronymus. - Et proficiscens Abrmes facta est super terram. Notandum quod in praesenti et in plurimis aliis locis pro deserto, ad austrum scriptum est in Hebraeo. Hoc igitur notare debemus quod sequitur: Et viderunt eam principes Pharaonis, et laudaverunt eam ad Pharaonem, et introduxerunt eam in domum ejus, et Abrae bene fecit propter eam: et fuerunt ei oves et armenta, et asini, et servi, et ancillae, muli et cameli. Licet corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari possit Sarai quod famis tempore sola regi in peregrinis locis marito conveniente resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas ein pigmentis variis erat et rationibus feminarum, et tunc demum ingrediebatur ad regem; atque ita potest esse ut Sarai postquam placuerat
Abbreviated transcription (Latin):
te bigentẽ magnã: Aliam uero longe prestanti¬
orsmn nondecarnali sed spĩtali semine. perquod
pater est non unius gentis is raheliticae sed omniũ
gintium quae fidei eius uestigia consequuntur
qđ promitti coepit his uerbis & benedicentur inte
uni uersae cognationes terire. Sequrter¬
A ꝓpparuit quẽ dñs abrae & dixit  somini tuo
dabo terram hanc. &cetera usque &uenit ad
sychem & ad conuallem in lustrem usque
perrexitq uadens & ultra progrodiens ad meridiẽ
Accepto itaque secundo oraculo de promissi one
terrae ipsius & aedificauit ibi altare dño qui appa¬
ruit ei & profectus inde habitauit inheremo atq
inde famis in opia pulsus descendit in aegyptum
ubi uxorem suam dixit esse sororem Nec menti¬
tus quia propinqua erat sanguine quam tamex
farao rex aegypti uxorem uolens accipore gran¬
dissimis territur monstris multisq propt̃ eam
malis adflictus ubi eius esse diuinitus uxorem¬

Expanded text:
te in gentem magnam. Alia vero longe praestantite in gentem magnam. Alia vero longe praestantior non de carnali, sed spiritali semine, per quod pater est non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium, quae fidei ejus vestigia consequuntur. Quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes cognationes terrae. Sequitur. Apparuitque Dominus Abrae, et dixit: Semini tuo dabo terram hanc, etc. usque, Et venit ad Sichem, et ad convallem illustrem, usque: Perrexit vadens, et ultra progrediens ad meridiem. Accepto itaque secundo oraculo de promissione terrae ipsius, et aedificavit ibi altare Domino, qui apparuit ei, et profectus inde habitavit in eremo: atque inde famis inopia pulsus, descendit in Aegyptum, ubi uxorem suam dixit esse sororem: nec mentitur, quia propinqua erat sanguine. Quam tamen Pharao rex Aegypti uxorem volens accipere, grandissimis terretur monstris; multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
Egrdere deterratua & de cognatione tua. &
dedomo patristui & ueni in terrã quam monstrabo
tibii ficiamq te ingentẽ magnã. & cetera usq
benedicentur inte uniuersae cognationes terrae
Quis aut̃ alius exint in abram deterra sua & de
cognatione sua ut apud exteros locupletaretur
&esset ingentẽ magnã : Nisi xp̃s qui relicta
terra & cognatione iuda eorum praepollet nuno
ut uidemus ipopulis gentium: Sed & nobs ad
uersatione & moribus uitiisq prioribus qua nobis
a nostra natiuitate coherentia uelut afinitate
quadam & consanguinitate coniuncta sunt
siue deceomo patris nostri idest omni memoria mam¬
diut ei renuntianter possimus in populodi delet¬
tari & interrã caelestis repromissionis cũ tempus
aduenerit in troduci . : Quae aut̃ promissi oner
abredantur : Vna perquam terrã chana ano
posessurũ semen eius promittitur dum dicit ds̃
Vade interram quã monstrauero tibi faciamq

Expanded text:
edere de terra tua, et de cognatione tua, et edere de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram quam monstrabo tibi, faciamque te in gentem magnam, etc. usque Benedicentur in te universae cognationes terrae. Quis autem alius exiit in Abraham de terra sua, et de cognatione sua, ut apud exteros locupletaretur, ut esset in gentem magnam, nisi Christus, qui relicta terra et cognatione Judaeorum praepollet nunc, ut videmus, in populis gentium: sed et nobis ad versatione et moribus vitiisque prioribus, quae nobis a nostra nativitate cohaerentia velut affinitate quadam et consanguinitate conjuncta sunt. Sive de domo patris nostri, id est omni memoria mundi, ut ei renuntiantes, possimus in populo Dei dilatari, et in terram coelestis repromissionis cum tempus advenerit introduci. Duae autem promissiones Abrahae dantur: una, per quam terram Chanaan possessurum semen ejus promittitur, dum dicit Deus: Vade in terram quam monstravero tibi, faciamque
Abbreviated transcription (Latin):
& postea incharram ccvͦ. a&atis suae anno
mortaus ẽ. Quomodo nuno post mortem thaote
abram exiens decharra lxxv annorum fuisse
memoratur: cum a natiuitate abrȩ usq: ad morte
patriscius exxxv anni fuisse doceantur
MUera est igitur illa huebreonom teradito
supra deximus. quodegres sursit tdara
cum filiis sius deigne chaldeorum & quod abrton
babillonio uallatus incendio quia illud adortre
nolebat disit auxilio liberatur. & ei exillo tempore
dies uitae & tempus reputetur a&atis ex quo con¬
fessus est dnm spernens ido la chaldeorum
Potest aut̃ fieri ut quia scriptura reliquit incertũ
ante paucos annos thara dechaldea profectus ue¬
nerit inchamae quã mortem obiret. uel certo sta¬
tim post persecutionẽ incharram uenerit. & ibi diu¬
tius sit inmoritus. Si quis ergo huic expositioni
contrarius est quaerat aliam solutionẽ. & tuno
pecte eaquae a nobis dicta sunt in probabit

Expanded text:
it Abram, et postea in Charran CCV aetatis suae anno it Abram, et postea in Charran CCV aetatis suae anno mortuus est: quomodo nunc post mortem Tharae Abram exiens de Charra LXXV annorum fuisse memoratur, cum a nativitate Abrae usque ad mortem patris ejus, CXXXV anni fuisse doceantur? Vera est igitur illa Hebraeorum traditio, quam supra diximus, quod egressus sit Thara cum filiis suis de igne Chaldaeorum; et quod Abram Babylonio vallatus incendio, quia illud adorare nolebat, Dei sit auxilio liberatus: et ex illo tempore dies vitae et tempus reputetur aetatis, ex quo confessus est Dominum spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus venerit in Charran quam mortem obiret: vel certe statim post persecutionem in Charram venerit, et ibi diutius sit moratus. Si quis ergo huic expositioni contrarius est, quaerat aliam solutionem, et tunc recte ea quae a nobis dicta sunt improbabit
Abbreviated transcription (Latin):
profugerit. Quod insequentib: scribitur egression
esse tharam cum sobolesua deregione chaldeorum
ꝓquo in haebrȩo habetur de incendio chaldeorum.
& hoc esse quod nuno dicitur. Mortuus est artn
ante conspectũ thanie patris sui. interra natiuita¬
tis suae inigne chaldeorũ ⁊ qõ uidelic& ignẽ nolens
adorare igni consumptus sit. Loquitur autem
postea dñs ad abraham: Ego sum quite eduxi de
igne chaldeorum. Sequrtur upepeahn¬
t sumpserunt abram & nahor sibi uxores
Nomen uxoris abnm sarai & nom enuxoris
nachor melcha filia antim. Pater aut̃ melchae
ipse est pat̃ iesche Aren fllius thare frat̃ abnte
& nachoris duas filias genuit melcham & saru¬
agn cognomento iescham Aroxyaion equibis¬
uto melcham accepit uexorem nachor & sarai abran
Nec dum quippe int̃patruos & fratrẽ filias nupie
fuerant lege prohibitae quae in primis hominibur
Hegressus est exchanit : Indis solubilis nasctur

Expanded text:
profugerit: quod in sequentibus scribitur egressum profugerit: quod in sequentibus scribitur egressum esse Tharan cum sobole sua de regione Chaldaeorum, pro eo quod in Hebraeo habetur De incendio Chaldaeorum, et hoc esse quod nunc dicitur: Mortuus est Aran ante conspectum Tharae patris sui in terra nativitatis suae, in igne Chaldaeorum, quod videlicet ignem nolens adorare, igne consumptus sit. Loquitur autem Dominus postea ad Abraham: Ego sum, qui eduxi te de igne Chaldaeorum . Sequitur: Et assumpserunt Abram et Nachor sibi uxores. Nomen uxoris Abram Sarai, et nomen uxoris Nachor Melcha, filia Aran. Pater autem Melchae, ipse est pater Jeschae. Aran filius Tharae, frater Abrae et Nachor duas filias genuit Melcham et Sarai, cognomento Jeschan διώνυμον, e quibus Melcham accepit uxorem Nachor, et Sarai Abram. Necdum quippe inter patruos et fratrum filias nuptiae fuerant lege prohibitae, quae in primis hominibus egressus est ex Haran . Indissolubilis nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
tium posteriora nomina inuenire non potui.
sedusq in presens quia procul a nobis sunt uel ita
uocantur ut primũ uel quae inmutata sint ignoratꝰ
Possederunt aut̃ a cofene fluuio omnẽ indiae
rogionẽ quae uocatur geria. Sequitur
Falech filius heber genuitreu: reu genuit
sarug sarug genuit nahor. Nahor genuit
tharae. Heae sunt autem generationes tharire
thare genuit abnaem & nachor & arton porro
aran genuit loth mortuusq: est aran ante thare
patrem suũ interra natiuitatis suae in ur
chaldeorum De hoc quoque capitulo quod
hieronimus in libro questionum haebraicarum
senserit inferamus. Sequitur
Et mortuus est ara ante patrum suũ interri
tus est in regiono chaldeorum. Pro co qđlgeu
inregione chaldeorũ in haebraco : hab& inedinom
Id est inigne chaldaorum. Tredunt haebrici istus¬
modi fabulã ex hac occasione ense qd̃ abraham in
ignem missus sit & quia ignẽ ad orare noluerit qut̃
iuda ei colunt & dđi auxilio liberatus deido latria igne

Expanded text:
tium posteriora nomina invenire non potui, sed usque in praesens, quia procul a nobis sunt, vel ita vocantur ut primum, vel quae mutata sunt ignorantur; possederunt autem a Cofene fluvio omnem Indiae regionem, quae vocatur Ieria. Sequitur. Phaleg filius Heber genuit Reu. Reu genuit Sarug, Sarug genuit Nachor. Nachor genuit Thare. Hae sunt autem generationes Thare. Thare genuit Abram, et Nachor et Aran. Porro Aran genuit Loth, mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in terra nativitatis suae in Ur Chaldaeorum . De hoc quoque capitulo quod Hieronymus in libro Quaestionum Hebraicarum senserit inferamus. Sequitur: Et mortuus est Aran ante patrem suum in terra, qua natus est in regione Chaldaeorum, pro eo quod legimus In regione Chaldaeorum, in Hebraeo habetur ur Chasdim, id est, in igne Chaldaeorum. Tradunt Hebraei istiusmodi fabulam ex hac occasione esse, quod Abraham in ignem missus sit, quia ignem adorare noluerit, quem Chaldaei colunt, et Dei auxilio liberatus de idololatriae igne
Abbreviated transcription (Latin):
usque omnis qui occiderit cam septuplũ punietur
Mte quam dequestione dicamus rectum uidetur
ut aletones singalorũ cum ipso hebraico digeram:
quo facilius sensus seripturae possit intellegi luip
uaior merlo Mona. Lochex colorec
dicit eidñs. Nonsio sedomnis qui occiderit cam septim

Expanded text:
usque, Omnis qui occiderit Cain septuplum punietur . usque, Omnis qui occiderit Cain septuplum punietur . ymus ad Damasum. - Antequam de quaestione dicamus, rectum videtur ut editiones singulorum cum ipso Hebraico digeramus, quo facilius sensus Scripturae possit intelligi: Vaiomer lo adonai lachen col horeg dicit ei
Abbreviated transcription (Latin):
Vsq nuno quid nobis respondent iudiei cumeis hoc
ignorantia iudaeorũ est salsa negatio : essent aũt
quodam modo xp̃i custodes si xpĩ anã fidem accipe¬
re &custodire uoluissent
Hixit que ei. quid fecisti : et ceuox sangiuras fratris
tui clamat adme detenr Nuncigitur maledictus
iris suꝑ terrã quae a peruit̃ orsuum & suscepit san¬
guinem fratris tuiidemanu tua utib
Quo modo intellegitar sanguis abel decerra ad
hm clamasseꝰ .. Sanguis abel significat san¬
guinẽ xp̃i: quem̃ uni uersa eedesia acceptũ dicunt
ameni Nam qualẽ clamorẽ faciat uni uersa eccle¬
sia dum̃ potantꝰ sanguine xp̃i & dicunt amer
tuipse considero : Iuda ei ergo qui intelleguntur in¬
guine xp̃i. maledicti sunt suꝑ terrã : suꝑ illã scilicet
terram quae a peruit ossuũ post confasionem : & bibit
sanguinẽ fris siu id est xp̃i sui quem quia iudaei non¬
Nuncigiur maledictus eris suꝑ terram. & reliqua

Expanded text:
Usque nunc quid nobis respondent Judaei, cum eos hoc Usque nunc quid nobis respondent Judaei, cum eos hoc ignorantia Judaeorum falsa est negatio; essent autem quodam modo Christi custodes, si Christianam fidem accipere et custodire voluissent. Dixitque ei: Quid fecisti? Ecce vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Nunc igitur maledictus eris super terram, quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua . Quomodo intelligitur sanguis Abel de terra ad Dominum clamasse? Sanguis Abel significat sanguinem Christi, quem universa Ecclesia acceptum dicunt: Amen. Nam qualem clamorem faciat universa Ecclesia, dum potantur sanguine Christi, et dicunt Amen, tu ipse considera. guine Christi, maledicti sunt super terram. Super illam scilicet terram, quae aperuit os suum per confessionem, et bibit sanguinem fratris sui, id est Nunc igitur maledictus eris super terram, et reliqua,
Abbreviated transcription (Latin):
bonostudiobonum opus agimus sed recte nos
diuidimus si habere discr&ionem in bono
opere postponamus & Ñ recte diuidnus
si ea qua edõ donante accepimus impestire
proximis neglegimus rariptrus
Dixitque cam adabel: Egrediamurfoa
Cumque essent in agro.consur¬
rexit cam aduersum abel fratrẽ
suum & interfecit eumod
Quid significat quod cain fratremsuum
abelinagro interfecit Ie
Mamsuperius diximus ca insignificare
iudaeos qui xp̃mocciderunt: abed
uero xp̃m Occiditur itaque abellis
minornatu occiditur xp̃s caput populi
minorisnatu. apopulo iuda eorum
fauoris natu: Ille imagro iste incaluariae loco
Ixtorpuetatio nocninum
Pam possessio siue lamentatio interpretatur
Abeluero luctus siue uanitas uel uapor aut mistra¬
bilis. Isidorusmi
Seindo imerrogat ds̃ cam uontã quã ignarus sedtã¬
quam index reum quẽ puniat & dic̃ ubi sit frat̃ eus
Repondit ille nescirese nec eiusse esse cus todem

Expanded text:
bono studio bonum opus agimus; sed recte non bono studio bonum opus agimus; sed recte non dividimus, si habere discretionem in bono opere postponamus; et recte non dividimus, si ea quae Deo donante accipimus impertiri proximis negligimus. Augustinus. - Dixitque Cain ad Abel: Egrediamur Cumque essent in agro, consurrexit Cain adversus Abel fratrem suum, et interfecit eum . Quid significat quod Cain fratrem suum Abel in agro interfecit? Jam superius diximus Cain significare Judaeos, qui Christum occiderunt, Abel vero Christum. Occiditur itaque Abel minor natu; occiditur Christus caput populi minoris natu: a populo Judaeorum majore natu: ille in agro, iste in Calvariae loco. Interpretatio Nominum. - Cain possessio sive lamentatio interpretatur, Abel vero luctus sive vanitas, vel vapor, aut miserabilis. Isidorus. - Deinde interrogat Deus Cain non tanquam ignarus, sed tanquam judex reum, quem puniat, et dicit ubi sit frater ejus. Respondit ille nescire se, nec ejus se esse custodem.
Abbreviated transcription (Latin):
uultustuus. Nonne sibene egeris dimitđtur
tibiomne delictũ. & siñ bene egeris ante forẽf
peccatũ sedebit. & ad tesocietas eius & tus
dominare eius : Quod aut̃ dic̃. hoc est quare
ir asceris & inuidiae infratrẽ liuore cruciatũ
uultum dimittis in t̃rã . Nonne sibene fece¬
ris dimit t&ur tibi omne delictũ siue ut
qđ simale egeris ilicopeo catũ ante ull¬
lum tuũ sedebit. & taliianitori com¬
generis masculiniest. ingrecofeminini &
qui int̃p̃tati sunt masculino illudutent̃
in haebraeo genere transtulerunT Onẽ
Q Quomodo intellegitur si recte offense
Non recte autem diuidas peccastrt uh¬
M. Necte enim offerimus cũ recta in tento¬
ne quidagimus sed recte non diuidi¬
mussi non hoc subtiliter discernamus
Oblata enim recte diuidere est quaelibet
bona nr̃astudia sollicite discernendopensas
qđ nimirũ quia gere dissimulat. ea ã recte
offerenspeccat Recte ergo offerimus cũ

Expanded text:
vultus tuus? Nonne si bene egeris, dimittetur vultus tuus? Nonne si bene egeris, dimittetur tibi, et si non bene egeris, ante fores peccatum tuum sedebit? et ad te societas ejus: sed tu magis dominare ejus. Quod autem dicit, hoc est: Quare irasceris, et invidiae in fratrem livore cruciatus, vultum dimittis in terram? Nonne si bene feceris dimittetur tibi omne delictum tuum: sive ut  si male egeris, illico peccatum ante vestibulum tuum sedebit, et tali janitori comgeneris masculini est, in Graeco feminini; et qui interpretati sunt, masculino illud, ut erat in Hebraeo, genere transtulerunt. Gregorius. - Quomodo intelligitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti? Recte enim offerimus, cum recta intentione quid agimus; sed recte non dividimus, si non hoc subtiliter discernamus. Oblata enim recte, dividere est quaelibet bona nostra studia, sollicite discernendo pensare. Quod nimirum qui agere dissimulat, etiam recte offerens peccat. Recte ergo offerimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad sacrificiũ deuorandũ solitum uenire de
caelo & indedicatione templi subs alomone
legimus & quando helias inmonte carmelo
construxit altare. Acuistinus¬
urcam ex terrae fructib munera reꝓbantꝰ
&abel dea dipib gregis suimunera suscipiunt᷑¬
M Cam trpũ gerebat iudxeorũ. quia illi cor¬
poralia sacram̃ta. secundũ uetus testam̃ tũ
exercebant. Horũ enĩ sacrificia suꝑ uenieNTe
testam̃ti noui fide ex innocenta đm laudan
quȩ accipiuntur. unde & in psalmo deoblato¬
ne priorum. Oblationes & holo causta
noliusti Hier onicrtis
A Quid sibiuult quod dixit dñs adcam.
Quare concidit uultus tuus. Nonne sirecte
offeras : Non recte aut̃ diuidas peccasti
quiesce ad te conuersiceius & tudomina¬
beris illius¬
M Necessitate c̃pellimur insingulis diutius in¬
inmorari siquidem multo alius in haebreo
quã in hix trans latorib sensusẽ . Ait enini
ds adcamn. Quare i brsceris & quare concidit

Expanded text:
ad sacrificium devorandum solitum venire de ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, et in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit altare. Sequitu- Cur Cain ex terrae fructibus munera reprobantur, et Abel de adipibus gregis sui munera suscipiuntur? Cain typum gerebat Judaeorum, quia illi corporalia sacramenta secundum vetus testamentum exercebant. Horum enim sacrificia superveniente testamenti novi fide, ex innocentia Deum laudandquae accipiuntur. Unde et in psalmo de oblatione priorum: Oblationes et holocausta noluisti . Hieronymus. - Quid sibi vult quod dixit Dominus ad Cain: Quare concidit vultus tuus? nonne si recte offeras, non recte autem dividas peccasti, quiesce; ad te conversio ejus, et tu dominaberis illius. Necessitate compellimur in singulis diutius immorari. Siquidem multo alius in Hebraeo quam in Septuaginta translatoribus sensus est. Ait enim Dominus ad Cain: Quare irasceris, et quare concidit
Abbreviated transcription (Latin):
cepit & peperit eicami. Rursumq peperit
fratremeius abel. ISIOORUS
Natiuitas duorũ filiorũ adam similitudinem
hab& duorũ populorũ quierant diuersis
tẽ porib ad fidemuenturi pariopere & dissi¬
mili caritate anteđm
Tuit aut̃ abelpastor ouium cainuero agri¬
cola  De quibus po&a iacecinit
estimat accipiens uiua & terrena refũtans
Rusticus muidia pastorem sternit in abel¬
e ꝑ ormaanimae ex primitꝰ caro nr̃a in mune¬
agricola: Factumest autẽ postmultos dies¬
ias ut offerret cam munera dño de fructibtrae:
Abelquoq obtulit de primogenitis gregissiui
& dea dipibeorũ. & respexit dñs suꝑ abel
raeius nonrespexit : Iratusq est camuehe¬
smenter & concidit uultus eius. Iner on¬
R Vndescire potuit cam qđ fratris munera
suscepisset ds̃ & sua repudias set :
posuit & in flammauit dñs super abel
& suꝑ sacrificiũ eius : Suꝑca in uero & super
sacrificiũ eius ñ in flammauit. Ignem aut̃

Expanded text:
cepit et peperit ei Cain; rursumque peperit cepit et peperit ei Cain; rursumque peperit fratrem ejus Abel . Isidorus. - Nativitas duorum filiorum Adam similitudinem habet duorum populorum qui erant diversis temporibus ad fidem venturi, pari opere, et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Abel pastor ovium, Cain vero agricola. De quibus poeta cecinit: estimat, accipiens viva et terrena refutans, Rusticus invidia pastorem sternit. Forma animae exprimitur caro nostra in muneagricola. Factum est autem post multos dies, ut offerret Cain munera Domino de fructibus terrae; Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui, et de adipibus eorum, et respexit Dominus super Abel ra ejus non respexit: iratusque est Cain vehementer, et concidit vultus ejus. Unde scire poterat Cain quod fratris munera suscepisset Deus, et sua repudiasset, niposuit, Et inflammavit Dominus super Abel, et super sacrificium ejus: super Cain vero et super sacrificium ejus non inflammavit. Ignem autem
Abbreviated transcription (Latin):
Colloca. uitq: ante paradisum uoluptas
cherubin & flã meũ gladiũ atq uersatilẽ
adcustodiendã uiã ligniuitae
onut alii putant qđ ipsũ adam quẽ eicerat
đs habitare fecerit c̃trapara disũ uoluptatis
Sed qđ illo eiecto ante fores paradisi cherubin
& flã meũ gladiũ posuerit ad custo diendũ
paradis uestibulũ nequis poss& intrare:
Isidorus
Perflammeã frameã idest ꝑtemporales tribu¬
lationes peccata sua agnoscendo & gemendo
& ꝑcherubinid ÷ plenitud inẽ soientiae quae
est caritas perueniat ad arborẽ uitae xp̃m
Cherubinnamq plenitudo scientiae intriae
framea uero uersatilis posita ad custodiendã
uiã ligniuitae: temporales ut supradixis. ius
poende intellegunt: Nemo enim potest per¬
uenire a darborẽ uitae nisi ꝑ hasdua sres tolle¬
rantiã uidelicet molestiarũ & plenitudinẽ
scientuae : id est percaritatẽ đi & proxima
plenitudo enim legis karitas
Adam uero cognouit uxorẽ suã quae con¬

Expanded text:
uptatis Cherubin et flammeum gladium atque versatilem ad custodiendam viam ligni vitae. on ut alii putant quod ipsum Adam, quem ejecerat Deus, habitare fecerat contra paradisum voluptatis: sed quod illo ejecto ante fores paradisi Cherubin et flammeum gladium posuerit ad custodiendum paradisi vestibulum, ne quis possit intrare. Isidorus. - Per flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, peccata sua agnoscendo et gemendo: et per Cherubin, id est plenitudinem scientiae, quae est charitas, perveniat ad arborem vitae Chrisum. Item: Cherubin namque plenitudo scientiae interpretatur; framea vero versatilis posita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales, ut supra diximus, poenae intelliguntur. Nemo enim potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas res, tolerantiam videlicet molestiarum, et plenitudinem scientiae, id est, per charitatem Dei et proximi. Plenitudo enim legis, charitas . Adam vero cognovit uxorem suam, quae con
Abbreviated transcription (Latin):
carminib: hominũ quamullũ genius aliud ãn¬
mantiũ : Quia ha ec ñ parua testatio ẽ natumã
primitus humanã serpentis sed uctã ẽẽ conloquo
Hoc aũ ꝑmit tuntꝰ dremones ad primi factime¬
moriã commendandã : quosit eis quaedam
cum humanogeneri familiaritas.
¶ Potuit eos ista temptatio deparadiso
eicere annon.
Mdintellegendũ qđ ñ potuit siñ seeleuasset
inuanamꝰ ꝗl oriã quando eis c̃trarius hosis
ꝓmisit dicens: Si comederitis ex eoa perieitꝰ
oculi uestri &eritis sic̃ du: sicnamqi scrptũe
ante ruinam ex altabitur corlꝰ

Expanded text:
carminibus hominum, quam ullum genus aliud anicarminibus hominum, quam ullum genus aliud animantium, quia haec non parva testatio est naturam primitus humanam, serpentis seductam esse colloquio. Hoc autem permittuntur daemones ad primi facti memoriam commendandam, quod sit eis quaedam cum humano genere familiaritas. D. Potuit eos ista tentatio de paradiso ejicere an non? M. Id intelligendum quod non potuit, si non se elevassent in vanam gloriam, quando eis contrarius hostis promisit dicens: Si comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii. Sic namque scriptum est: Ante ruinam exaltabitur co
Abbreviated transcription (Latin):
anima cuiusuis etiã maligni & peruersi :¬
Nonnulli enim dicunt ipsũ diabald̃ fuis se
castĩ asuꝑnis sedib: qđ inuiderit homini facto
adimaginẽ đi : Porro aũ inuidia sequitur
suꝑbiam ñ p̃cedit : Non enĩ causa suꝑbiendi
est inuidia sed cãusa inuiden disu perbia :
Cumigitꝰ suꝑbia sitamor excellentiae ꝓpriae :
inuidia uero sitodiũ felicitatis alienae: quid
unde nascatꝰ satis in prumptuẽ : amando
enĩ quisq excellentiã suã uel parib: inuidit
quia ipsũ primitus c̃dedit : sed quia cũ sciret eũ
adhocꝓpria uolun tate futurũ ut bonis nocer&¬
creauit eũ ad hoc ut deillobonis ipse prodes set :
hoc est enĩ ut inludatꝰ ab angelis cius : Qm̃ sic
inluditur cũ scĩs ꝓsunt tẽptationes quib: eos
de prauare conatur: &ideo initiũ figmenti¬
adinludendũ : ꝑserpentẽ uero locutũ fuisse
diabolũ ipse usus & cottidianus docet Nam
serpentes sic̃ superius dictũ ẽ magis mouentur

Expanded text:
anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersianima cuiusuis, etiam maligni atque peruersinonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi superbia. cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, inuidia uero sit odium felicitatis alienae, quid unde nascatur satis in promtu est; amando enim quisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quia ipsum primitus condidit, sed quia cum sciret eum ad hoc propria voluntate futurucreauit eum ad hoc, ut de illo bonis ipse prodesset. hoc est enim: ut inludatur ab angelis eius, quoniam sic inluditur, cum sanctis prosunt temtationes eius, quibus eos deprauare conatur, ad illudendum. Per serpentem vero locutum fuisse diabolum, ipse usus quotidianus docet; nam serpentes, sicut superius dictum est, magis moventur
Abbreviated transcription (Latin):
deoperib bonorum & bonis consulens.
etiã depoenis malorum It erumn
i quaeriturcur serpentem diabalus tẽp¬
tare ꝑmis sussit: Nonsit mirũ cũ daemonia
inponcos intrare xp̃sipse permiserit.
magis deipsa naturit diabolis crupulosius
quaeri sol& : quã totam hereticiquidã offen¬
si : molestiã male uoluntatis eius alienare
conantꝰ aterra summi & ueridi & alterũ
eidare principiũ : qđ sit contracđm : Non
enim ualent intellegere om̃e qđ est : in
quantũ aliqua substantia est: &bonum
esse & nisi ab illo uerodõ a quobonum est¬
esseñ posse : malũ uero uoluntate in or¬
dinate moueri bona inferiora superiorib:
p̃ponendo : atq ita factũ esse ut rationalis
creaturoce sp̃s sua potestate p̃p̃excellentiã
delectatus tumescer&: suꝑbia ꝑquam ca¬
der& ab eatitudine sp̃italis paradisi : & inui¬
dentia c̃tabesceret : in quo tam̃ bonũ ẽ hocip¬
sum qđ iuuit & uiuificat corpus : siue aeriũ

Expanded text:
de operibus bonorum et bonis consulens de operibus bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. Iterum. Si quaeritur cur serpentem diabolus tentare permissus sit, non sit mirum, cum in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegere omne quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo uero, a quo oesse non posse, malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium,
Abbreviated transcription (Latin):
N Ourergo eos creauit quos tales futuros
esse praesciebat ⁊
MQuia sicut p̃uidit quid maliessent facturi:
sic etiam p̃uidit demalis factis eorũ quid
bonies set ipse facturus : Sic enĩ eos fec̃ ut es¬
sent aliis exercitationis adminuculũ & timoris
exemplũ: Ergo inquiunt est aliquid in ope¬
rib đi qđ alterius malo indigeat quo ꝓ ficiat
adbonũ : Itanesicobdura uerunt & exce¬
catis homines nescio quostudio c̃tentionis utñ
audiant uel uideant quibdã punitis quam
plurimi corrigantꝰ : Quis enĩ paganus quis
iud aeus quis her&icus Ni indomosua cotidie
ꝓbet: ex quoopere diuinae ꝓuidentiae in eos
ueniat inponendi cõmotio disciplinae:
magna opera dñiex quae sita inom̃s uolunta
N magna opera dñ i ex ꝗsita
iom̃s uoluntatescius
Proceui dit bonos futuros &creat : preuidit
malos futuros &creat : Seipsum ad fru¬
endũ prebens bonis multa mumerũ suorũ
largiens : & malis nihilsibi consulens : nec

Expanded text:
. Cur ergo eos creavit quos tales futuros . Cur ergo eos creavit quos tales futuros esse praesciebat? Quia sicut praevidit quod mali essent futuri, sic etiam praevidit de malis factis eorum quid boni ipse esset facturus. Sic enim eos fecit ut essent aliis exercitationis adminiculum, et timoris exemplum. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus Dei quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum. Itane sic obduraverunt et excaecati sunt homines, nescio quo studio contentionis, ut non audiant vel videant quibusdam punitis, quam plurimi corrigantur. Quis enim paganus, quis Judaeus, quis haereticus non in domo sua quotidie probet, ex quo opere divinae providentiae in eos veniat imponendi commotio disciplinae. Magna opera Domini, exquisita in omnes volunta Magna opera Domini, exquisita omnes voluntates ejus . Praevidit bonos futuros et creat, praevidit malos futuros et creat. Seipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis, nihil sibi consulens, nec
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatis eleger . laudabilẽq naturã culpa¬
bili uoluntate de prauarunt : nonquia p̃scitis
ideo creariminime debuerꝰ : Nam ds̃ nec
iustitia cuius quã recti hominis ege quaNo
minus iniquitate ꝑ uersi : Cũ enim ratio
certa demonstrat . duo quaedã non aequalia
bona sed unũ superius alterũ inferius non in¬
tellegunt tardi corde cũ dicunt: utrumque
tale esse nihilse aliud dicere quã solũ illud
esset acsiccum aequare uolunt genera
bonorũ mumetminuunt. Quis aut̃ istos au¬
dir& sidicerent : qm̃ excellentior sensusẽ
uidendi quã audiendi quat tuor oculies seNt
& aures ñ eent : Adenim sid suellit etiã¬
istiboni essent : Quanto melius hoc ds uoluit
ut qđ uellent essent : sed boni infructuose
maliaũ inpune ñessent : sed p̃sciebat qđ eorũ
fuis s& uoluntas mala : Praesciebat sane
& quia falliñ potest eius p̃scientia : ideo ñipsi¬
us sedeorum est uoluntas mala¬

Expanded text:
iniquitatis elegerunt, laudabilemque naturam culpainiquitatis elegerunt, laudabilemque naturam culpabili voluntate depravarunt, non quia praesciti sunt, ideo creari minime debuerunt. Nam Deus nec justitia cujusquam recti hominis eget, quanto minus iniquitate perversi. Cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequabilia bona, sed unum superius, alterum inferius: non intelligunt tardi corde, cum dicant utrumque tale esse, nihil se aliud dicere quam solum illud esse, ac sic cum aequare volunt genera bonorum, numerum minuunt. Quis autem istos audiret, si dicerent: Quomodo excellentior sensus est videndi quam audiendi, quatuor oculi essent, et aures non essent. At enim si Deus vellet, isti etiam boni essent. Quanto melius hoc Deus voluit ut quod vellent essent: sed boni infructuose, mali autem impune non essent. Sed praesciebat quod eorum fuisset voluntas mala? Praesciebat sane, et quia falli non potest ejus praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est voluntas mala