comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentissime. cui mͣbra non sunt alia maiora. & alia minora. sed
ubiq totus es. & nusqͣ locꝙ es non es utiq forma ista corporea
tam̃ fecisti hominẽ adimaginẽ tuam: & ecce ipse a capite usq ad
tua pulsans ꝓponerem quomͦ credendum esset. tanto igitur a¬
crior cura. rodebat intima mea. quid certi retineru quanto me
magis pudebat tam du inlusum & deceptũ ꝓmissione certoꝵ pu T¬
erili errore. & animositate. tam multa in certa quasi certa gar¬
risse. Quod enim falsa essent. postea mͥ claruit: certum tam erat.
quod in certa essent & ame aliquando ꝓcertis habita fuissent: cum
catholicam tuam cęcis contentionib accusarem. & si ñdum comꝑ¬
ta uera docentẽ. non tm̃ ea docentẽ que grauit̃ accusabã. Itaq ꝯfun¬
debar & conuertebar & gaudebã d̃s m̃s. quot eccła uiuca corpꝰ unici
tui inqua michi nom̃ xp̃i infanti ẽ. inditu m ñ separ& infantiles

Expanded text:
praesentissime, cui membra non sunt alia majora et alia minora, sed praesentissime, cui membra non sunt alia majora et alia minora, sed ubique totus es, et nusquam locorum es; non es utique forma ista corporea: tamen fecisti hominem ad imaginem tuam; et ecce ipse a capite usque ad tua, pulsans crior cura rodebat intima mea, quid certi retinerem, quanto me magis pudebat tam diu inlusum et deceptum promissione certorum puerili errore et animositate tam multa incerta quasi certa garrisse. quod enim falsa essent, postea mihi claruit. certum tamen erat, quod incerta essent et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum catholicam tuam caecis contentionibus accusarem, etsi nondum conpertam uera docentem, non tamen ea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebam, deus meus, quod ecclesia unica, corpus unici tui, in qua mihi nomen Christi infanti est inditum, non saperet infantiles
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ requirebant : nec uiqͣm inueniebant. Et quidem in popło
ũbum ueritatis recte tractantem omĩ die dominico audiebam
& magis magisq mͥ confirmat᷑. om̃s uersutarũ calumpniarũ no¬
dos. quos illi deceptores nr̃i ad uersus diuinos ubros in nectebans
posse dissolui. Ubi uͦ etiam conꝑi ad imaginẽ tuam hominem
a te factum abspiritalib filis tuis. quos de matre catholica ꝑ gr̾am
regenerasti. non sic intelligi ut umani corporis forma determina¬
tum crederent atq cogitarent: quamqͣm quomͦ se haberet spiri¬
talis substantia. ne quidem tenuit᷑. atq in eigiate suspicabar: ta
men gaudens erubui. non me tot annos aduersus catholicam fidem.
sed contra carnalium cogitationũ figm̾ͣta latrasse. Eo quippe te¬
merariꝰ & impius fueram : quod ea quȩ debebam querendo dicere.
accusando dixeram. Tu enim altissime & ꝓxime secretissime. &

Expanded text:
rentur, requirebant nec umquam inueniebant. et eum quidem in populo rentur, requirebant nec umquam inueniebant. et eum quidem in populo uerbum ueritatis recte tractantem omni die dominico audiebam, et magis magisque mihi confirmabatur omnes uersutarum calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri aduersus diuinos libros innectebant, posse dissolui. ubi uero etiam conperi ad imaginem tuam hominem a te factum ab spiritalibus filiis tuis, quos de matre catholica per gratiam regenerasti, non sic intellegi, ut humani corporis forma determinatum crederent atque cogitarent, quamquam quomodo se haberet spiritalis substmen gaudens erubui non me tot annos adversus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. Eo quippe temerarius et impius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere accusando dixeram. Tu enim, altissime et proxime, secretissime et
Abbreviated transcription (Latin):
sedentesq in duiturno silentio. quis enim tam intento oneri esse
auderet. discedebamus & comectabamus eum paruo illo tempore
quod reparandȩ mͣti suȩ nanciscebatur feriatũ abstrepitu causa¬
rum alienarum nolle in aliud auocari: & cauere fortasse. ne audi¬
tori suspenso & intento si qua obscurius posuisset ille quem lege¬
ret etiam exponere necesse esset aut de aliquib difficiliorib diser¬
tare questionib. atq huic oꝑi temporib in pensis minus quam
uellet uoluminim euolueret: quamqͣm & causa seruandȩ uocis
quȩ illi facillime. obtundebatur poterat eẽ iustior tacite legen¬
di. Quolibet tamͣ animo id ageret: bono utiq ille uir agebat.
Sed cęxte mͥ nulla copia dabatur sciscitandi quȩ cupiebam de tam
sc̃o oraculo tuo pectore illius: nisi cum aliquid breuit᷑ esset au¬
diendum. Aestus aut̃ illi mei ociosum eum ualde cui refunde¬

Expanded text:
sedentesque in diuturno silentio — quis enim tam intento esse oneri sedentesque in diuturno silentio — quis enim tam intento esse oneri auderet? — discedebamus et coniectabamus eum paruo ipso tempore, quod reparandae menti suae nanciscebatur, feriatum ab strepitu causarum alienarum nolle in aliud auocari et cauere fortasse, ne auditore suspenso et intento, si qua obscurius posuisset ille quem legeret, etiam exponere etare quaestionibus, atque huic operi temporibus impensis, minus quam vellet voluminum evolveret: quanquam et causa servandae vocis, quae illi facillime obtundebatur, poterat esse iustior tacite legendi. quolibet tamen animo id ageret, bono utique ille uir agebat. Sed certe mihi nulla dabatur copia sciscitandi quae cupiebam de tam sancto oraculo tuo, pectore illius, nisi cum aliquid breuiter esset audiendum. aestus autem illi mei otiosum eum ualde, cui refunde
Abbreviated transcription (Latin):
sus uidebat᷑. Quid aut spei ille gerers & ad uersus ipsius excel¬
lentiȩ temptam̃ta quid luctaminis haberet. quidue solaminis in
aduersis. & occultũ os eiꝰ quod erat in corde eius. quam sapida
gaudia de pane tuo ruminaret. nec conicere noueram. nec exptus e¬
ram: nec ille sciebat estus meos nec foueam piculi mei. Non enĩ que¬
rere abeo poteram. quod uolebam sicut uolebam: secludentib me ab
eius aure atq ore cat᷑uis negocios& hominum: quꝙ infirmitatib
seruebat. Cum quib quando non erat. quod ꝑ exiguum temporis
erat: aut corpus reficiebat necessaris sustentaculis aut lectione
animum. Sed cum legebat. oculi ducebantur ꝑpaginas & cor in¬
tellectum rimabatur: uox aut & lingua quiescebant. Sepe cũ
adessemꝰ. non uetabat᷑ enim quisqͣm ingredi aut ei uenientẽ nun¬
ciari mos erat. sic eum legentem udimus tacite & aliter numqͣm

Expanded text:
sus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excelsus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in aduersis, et occultum os eius, quod erat in corde eius, quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret, nec conicere noueram nec expertus eram. nec ille sciebat aestus meos nec foueam periculi mei. non enim quaerere ab eo poteram quod uolebam, sicut nolebam, secludentibus me ab eius aure atque ore cateruis negotiosorum hominum, quorum infirmitatibus seruiebat: cum quibus quando non erat, quod perexiguum temporis erat, aut corpus reficiebat necessariis sustentaculis aut lectione animum. sed cum legebat, oculi ducebantur per paginas et cor intellectum rimabatur, uox autem et lingua quiescebant. saepe, cum adessemus — non enim uetabatur quisquam ingredi aut ei uenientem nuntiari mos erat — sic eum legentem uidimus tacite et aliter numquam
Abbreviated transcription (Latin):
nicatio dñici corporis illic celebraret᷑. cuius passionis unitatio¬
ne immolati & coronati sunt martyres. Sed tamͣ uidet᷑ michi
cile fortasse de hac amputanda consuetudine matrem meaͬ fu¬
isse cessuram si abalio ꝓhiberetur quẽ non sicut ambrosium di¬
ligebat. quem ꝓpter salutem meam maxime diligebat: eam
uͦ ille ꝓpter euis religiosissam conu̾sationem qua inbonis oꝑib
tam feruens sp̃u frequentabat eccłam : ita ut sepe erumꝑet
cum me iuderet in eius p̃dicationẽ gratulans mͥ quod talem ma¬
trem haberem. nesciens qualem me illa filium: qui dubitabã
de illis om̃ib : & inuenire posse uiam uite minime putabam. Hec
iam ingemiscebam orando ut subueneͥres mͥ: sed ad querendum in¬
tentus. & ad disserendum in quietus erat animus m̃s: ipsumq am¬
brosium felicem quendam hominem scđm scłm opinabar quem
sic tante potestates honorarent. celibatus tantum eius mͥ laborio¬

Expanded text:
nicatio dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitationicatio dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitatione immolati et coronati sunt martyres. sed tamen uidetur mihicile fortasse de hac amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessuram, si ab alio prohiberetur, quem non sicut Ambrosium diligebat. quem propter salutem meam maxime diligebat, eam uero ille propter eius religiosissimam conuersationem, qua in bonis operibus tam feruens spiritu frequentabat ecclesiam, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et inueniri posse uiam uitae minime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque Ambrosium felicem quendam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent: caelibatus tantum eius mihi laborio
Abbreviated transcription (Latin):
epulis. pͣgustandis atq largiendis: plus etiã qͣm unum poel¬
lum ꝓsuo palato sabrio temꝑatũ unde lignationẽ sumeret
non ponebat. Et si multe essent quȩ illo modo uidebantur
honorande memoriȩ defunctꝙ ibidem ipsum unum quod ubiq po¬
neret circumferebat. quo iam non solum aquatissimo seo etiam te¬
pidissimo cum suis pͣsentibus ꝑsorbitiones exiguas partiretur.: quia
pietatem ibi querebat non uoluptate. Itaq ubi comꝑit ap̃claro pre¬
dicatore atq antistite pietatis pͣceptum esse. ista non fieri nec ab
eis qui sobrie facerent. ulla ne occasio se ingurgitandi daretur e¬
briosis. & quia illa quasi parentalia suꝑsticioni gentiliũ essent si¬
millima abstinuit se libentissine: & ꝓcanistro pleno terrenis fruc̃¬
tib plenum purgatiorib uotis pectus ad memorias martyrum
afferre didicerat. & ut quod posset daret egentib: & sic comu¬

Expanded text:
epulis praegustandis atque largiendis, plus etiam quam unum pocilepulis praegustandis atque largiendis, plus etiam quam unum pocillum pro suo palato satis sobrio temperatum, unde dignationem sumeret, non ponebat, et si multae essent quae illo modo uidebantur honorandae memoriae defunctorum, idem ipsum unum, quod ubique poneret, circumferebat, quo iam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis praesentibus per sorbitiones exiguas partiretur, quia pietatem ibi quaerebat, non uoluptatem. itaque ubi conperit a praeclaro praedicatore atque antistite pietatis praeceptum esse ista non fieri nec ab eis qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi parentalia superstitioni gentilium essent simillima, abstinuit se libentissime et pro canistro pleno terrenis fructibus plenum purgatioribus uotis pectus ad memorias martyrum afferre didicerat, ut et quod posset daret egentibus et sic commu
Abbreviated transcription (Latin):
res. ut accelerares adutoriũ tuum. & illuminares tenebras me¬
as: & ut studiosus ad ęccłam currerem. & in ambrosi ora suspen
terim ad illam ancipitem fluctuationẽ iam esse ꝑductũ: ꝑqͣm
transiturum me ab egritudine ad sanitatẽ uttcurrente acrio¬
re ꝑiculo quasi ꝑ accessionẽ quã creticam medici uocant. cer¬
ta pͥsumebat. Itaq cum ad memorias sanctꝙ sicut in affrica
solebat pultes. & panem & merũ attulisset. atq ab ostiario
ꝓͥiberetur: ubi hoc epͥm uetuisse cognouit. tam pie atq obe¬
dient᷑ amplexa ẽ: ut ipse mirarer. quam facile accusatrix po¬
tius consuetudinis suȩ. qͣm disceptatrix illius ꝓhibitionis
effecta sit. Non enĩ obsidebat spm eiꝰ uiolentia. eamq stimu¬
labat in odium ueri amor uini ficut plerosq mares & feminas
qui ad canticum sobrietatis sicut ad potionẽ aquatã madidi
nausiant. Sed illa cum attulisset canistrum cũ sollempnib

Expanded text:
res, ut accelerares adiutorium et inluminares tenebras meres, ut accelerares adiutorium et inluminares tenebras meas, et studiosius ad ecclesiam currere et in Ambrosi ora suspenditerim ad illam ancipitem fluctuationem iam esse perductum, per quam transiturum me ab aegritudine ad sanitatem intercurrente artiore periculo quasi per accessionem, quam criticam medici uocant, certa praesumebat. Itaque cum ad memorias sanctorum, sicut in Africa solebat, pultes et panem et merum adtulisset atque ab ostiario prohiberetur, ubi hoc episcopum uetuisse cognouit, tam pie atque oboedienter amplexa est, ut ipse mirarer, quam facile accusatrix potius consuetudinis suae quam disceptatrix illius prohibitionis effecta sit. non enim obsidebat spiritum eius ninnlentia eamque stimulabat in odium ueri amor uini, sicut plerosque mares et feminas, qui ad canticum sobrietatis sicut ad potionem aquatam madidi nausiant: sed illa cum attulisset canistrum cum sollemnibus
Abbreviated transcription (Latin):
non me quidem iam esse manicheũ. s neq catholicũ xp̃ianum ñ
quasi in opinatum aliquid audierit exiluit leticia cum iam se¬
cura fieret ex ea parte miseriȩ meȩ in qua me tanqͣm mortuũ¬
s resuscrtandum tibi flebat. & feretro cogitationis efferebat. ut¬
diceres filio uduȩ iuuenis tibi dieo surge: & reuuusceres & incipe¬
ret loqui. & redoeres illuim matri suȩ. Hulla ergo turbulenta ex¬
uitatione trepidauit cor eiꝰ cum audisset ex tanta parte iam fac¬
tum quod tibi plangebat cotidie ut fieret. ueritatem me nͣdum
adeptum s falsitati iam ereptũ: immo uͦ quia certa erat & quod
restabat te daturum qui totum ꝓmiseras. placidisime & pectore
pleno fiduciȩ respondit mͥ. credere se in xp̃o quod priusqͣm de
hac utta migraret. me iusura esset fidelem catholicum. Et hoc qui¬
dem mͥ: tibi aut̃ fons misericordiarũ preces & lacrimas denfio¬

Expanded text:
non me quidem iam esse manichaeum, sed neque catholicum christianum, non, non me quidem iam esse manichaeum, sed neque catholicum christianum, non, quasi inopinatum aliquid audierit, exiluit laetitia, cum iam secura fieret ex ea parte miseriae meae, in qua me tamquam mortuum resuscitandum tibi flebat et feretro cogitationis offerebat, utdiceres filio uiduae: iuuenis, tibi dico, surge, et reuiuesceret et inciperet loqui et traderes illum matri suae. nulla ergo turbulenta exultatione trepidauit cor eius, cum audisset ex tanta parte iam factum, quod tibi cotidie plangebat ut fieret, ueritatem me nondum adeptum, sed falsitati iam ereptum: inmo uero quia certa erat, quod restabat te daturum, qui totum promiseras, placidissime et pectore pleno fiduciae respondit mihi credere se in Christo, quod, priusquam de hac uita emigraret, me uisura esset fidelem catholicum. et hoc quidem mihi. tibi autem, fons misericordiarum, preces et lacrimas densio
Abbreviated transcription (Latin):
bam. Quib tam̃ philosophis quod sine salitari nomine xp̃i esent:
curationẽ languoris animȩ meȩ comnittere omĩno recusabam.
htatui ergo tam du esse catecuminus in catholica eccła mͥ a paren¬
pedib & auolatilib cęli: Sapientiorem me
feceras : & ambulabam ꝑtenebras & lubricũ.
& querebam te foris ame & non inueniebã
dm̃ cordis mei. Et ueneram in ꝓfundum
maris: & diffidebam. & desꝑabam de inuen¬
tione ueri. Iam uenerat adme mat᷑ pietate fortis. tͣra mariq me
sequens: & inꝑiculis om̃ib de te secuba. Nam & ꝑmarina discri¬
mina ipsos nautas consolabat᷑ a quib rudes abyssi iuatores cum ꝑ¬
turbant᷑ consolari solent. pollicens eis ꝑuentionẽ cum salute: quia
hoc ei tu ꝑuisum pollicitus eras. Et inuenit me ꝑiclitatem quidẽ
grauit᷑ despatione in dagande ueritatis: s tam ei cum indicassem

Expanded text:
bam: quibus tamen philosophis, quod sine salutari nomine Christi essent, bam: quibus tamen philosophis, quod sine salutari nomine Christi essent, curationem languoris animae meae conmittere omnino recusabam. statui ergo tamdiu esse catechumenus in catholica ecclesia mihi a parenpedibus et uolatilibus caeli? sapientiorem me feceras, et ambulabam per tenebras et lubricum et quaerebam te foris a me et non inueniebam deum cordis mei; et ueneram in profundum maris et diffidebam et desperabam de inuentione ueri. iam uenerat ad me mater pietate fortis, terra marique me sequens et in periculis omnibus de te secura. nam et per marina discrimina ipsos nautas consolabatur, a quibus rudes abyssi uiatores, cum perturbantur, consolari solent, pollicens eis peruentionem cum salute, quia hoc ei tu per uisum pollicitus eras. et inuenit me periclitantem quidem grauiter desperatione indagandae ueritatis, sed tamen ei cum indicassem
Abbreviated transcription (Latin):
irridentib resisti omnino non posse: nec tam̃ iam ido catho¬
licam uiam esse tenendã senciebã. quia & ipsa poterat. ha¬
bere doctos assertores suos. qui copiose & non absurde ob¬
iecta refellerent: nec ideo iam dampnandũ illud qd̃ tenebad
quia defensionis partes ȩquabant᷑. Tum uͦ fortit᷑ intendi
animũ : si quo mͦ possem certis aliquib docum̃tis manicheos
coniuncere falsitatis. Quod si possem spiritalem substantiã co¬
gitare: statim machinam̃ta illa. omĩa soluerent᷑ ex animo mes
natura quam sensus carnis attingeret. multo ꝓbabiliora pleros¬
ꝙ sensisse philosophos magis magisq considerans atq conparans
iudicabam. Itaq a chademicꝙ more sicut existimat᷑ dubitans de
omib atq intͣ onũa fluctuaris manicheos quidem relinquendos
esse decreu non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meȩ in
illa secta mͥ ꝑmanendũ eẽ: cui iam ñ nullos philosophos ꝓpone¬

Expanded text:
irridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi cathoirridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi catholicam uiam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos adsertores suos, qui copiose et non absurde obiecta refellerent, nec ideo iam damnandam illud, quod tenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentnatura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora plerosque sensisse philosophos magis magisque considerans atque comparans iudicabam. itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans manichaeos quidem relinquendos esse decreui, non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui iam nonnullos philosophos praepone
Abbreviated transcription (Latin):
bam sensim & nescii. Cum enĩ n satagerem discere quȩ dicebat
sed tantum quẽ admodum dicebat audire. ea mͥ quippe iam despe¬
ranti ad te uiam patere homini. uanis cura remanserat: uenie¬
bant in animũ meum simul cũ uerbis quȩ diligebam. res etiam
quas negligebam. N eq enĩ ea dirimere poteram. Et dum cor a¬
ꝑirem ad excipiendum qͣm diserte dicer& : parit intͣbat & quan
uere diceret. gradatim quidem. Nam pͥmo etiam ipsa defendi
posse mͥ iam cȩperunt uideri: & fidem catholicam ꝓ qua nichil
posse dici aduersus oppugnantes manicheos putaueram. iam nͥ
impudenter asseri existimabam : maxime audito uno atq al¬
tero. & sepius enigniate soluto descriptis ueterib: ubi cum ad
litteram acciperem occidebar. Spiritalit᷑ itaq plerisq ill&
librꝙ locis expositis iam repͣhendebam desꝑationẽ meã. illam
dum taxat qua credideram legem & ꝓphetas detestantib ato

Expanded text:
bam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, bam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dicebat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat — ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiam, quas neglegebam. neque enim ea dirimere poteram. et dum cor aperirem ad excipiendum, quam diserte diceret, pariter intrabat et quam uera diceret, gradatim quidem. nam primo etiam ipsa defendi posse mihi iam coeperunt uideri et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici aduersus oppugnantes manichaeos putaueram, iam non inpudenter asseri existimabam, maxime audito uno atque altero et saepius aenigmate soluto de scriptis ueteribus, ubi, cum ad litteram acciperem, occidebar. spiritaliter itaque plerisque illorum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, qua credideram legem et prophetas detestantibus atque
Abbreviated transcription (Latin):
tunc eloquia strenue ministrabant adipem frum̃ti tui.
xleticiam olei. & sobriam uini ebrietatem popło tuo.
Id eum aut̃ ducebar abste nesciens: ut ꝑ eum ad te sciens
ducerer. Suscepit me paterne ille homo dĩ: & ꝑegrina¬
tionem meã satis episcopalit᷑ dilexit. Et eũ amare cȩpi
tudiose audiebam disputantẽ in popłõ non intentione
qua debui. s quasi explorans euis facundiã. utrum con¬
ueniret fame suȩ an maior minorue profluerq quan
predicabatur : & uerbis eiꝰ suspendebar intentus. Rerũ
dĩt incuriosus & contemptor a stabam. & delectabar
suauitate sermonis quamqͣm eruditioris. minus tamͣ mulcentis
atq hilarescentis qͣm fausti erat. quod attinet ad discendi modũ:
cẽtum rerũ ipsarum nulla comparatio. Nam ille ꝑmanicheas fal¬
lacias aberrabat: iste aut saluberrime docebat sautem. S longe a
peccatorib ẽ salus qualis ego tunc ad eram: & tam̃ appropinqua¬

Expanded text:
tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini ebrietatem populo tuo. ad eum autem ducebar abs te\', nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregrinationem meam satis episcopaliter dilexit. et eum amare coepi tudiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famae suae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabam et delectabar sermonis suauitate, quamquam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per manichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinqua
Abbreviated transcription (Latin):
apprchenditur manũ inquinat. & amplectendo mundũ
fugicntẽ. cõtempnendo te manentẽ. & reuocantẽ. & ignos¬
centẽ ad te redeunti meretrici animȩ humanȩ. Et nunc
tales odi prauos & distortos quamuis eos corrigendos dili¬
gam. ut pecunie doctrinã ipsam quã discunt p̃ferant. ei
uero te dm̃ ueritatem & ubertatem certi boni. & pacem
castissimã. Sed tunc eos magis pati nolebam malos ꝓpter
me: quam fieri bonos propter te nolebam. Itaq postquã
missum est amediolano romam ad pͣfectũ urbis. ut illi ci¬
uitati rethorice magister ꝓuideretur imꝑtita etiam e¬
uectione publica : ego ipse ambiui ꝑ eosdem ipsos mani¬
cheis uanitatib ebrios. quib ut carerem ibam : sed utriq
nesciebamꝰ. ut dictione ꝓposita me ꝓbatũ p̃fectus tunc
syͣmacus mitteret. Et ueni mediolanũ ad ambrosiũ epͣm
in optimis notum orbi terre pium cultorem tuuͣ cuius

Expanded text:
adprehenditur manum inquinat, et amplectendo mundum adprehenditur manum inquinat, et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem et reuocantem et ignoscentem redeunti ad te meretrici humanae animae. et nunc tales odi prauos et distortos, quamuis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam. sed tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri propter te bonos uolebam. Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ueni Mediolanium ad Ambrosium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
xpane fidei uoluert᷑. atq ipsi in corruptã exemplana
nulla ꝓferrent. Sed me maxime captum & offocatum
quodammͦ depͥmebant corporalia cogitantẽ moles il¬
le: sub quib anhelans in aurã tuȩ ueritatis liquidam
thoricam. & pͥus domi congregarẽ aliquos quib & ꝑ
quos in notescere ceꝑam: & ecce̾ cognosco alia rome fi¬
eri. quȩ non paciebar in affrica. Nam reuera illas e¬
uersiones aꝑditis adolescentib ibi ñ fieri manifestũ ẽ
michi. Sed subito inquiunt ne mercedem magistro
reddant. conspirant multi adolescentes & transferus
se ad alium: desertores fidei. & quib pͣ pecuniȩ carita¬
te iusticia uilis eͣ. Oderat istos etiam cor meum: quã¬
us nͣ ꝑfecto odio. Quod enĩ ab eis passurꝰ eram magis
oderam fortasse: quã eo qd̃ cuilib& illicita faciebant.
erte tm̃ turpes sunt tales. & fornicant᷑ abste. amando uo¬
latica ludibria temporum & lucrum luteum. quod cum

Expanded text:
Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exemplaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae ueritatis liquidam toricam, et prius domi congregare aliquos, quibus et per quos innotescere coeperam. et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non patiebar in Africa. nam re uera illas euersiones a perditis adulescentibus ibi non fieri manifestatum est mihi: "sed subito" inquiunt "ne mercedem magistro reddant, conspirant multi adulescentes et transferunt se ad alium, desertores fidei et quibus prae pecuniae caritate iustitia uilis est." oderat etiam istos cor meum quamuis non perfecto odio. quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse quam eo, quod cuilibet inlicita faciebant. certe tamen turpes sunt tales et fornicantur abs te amando uolatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
ginari. Talem itaq naturã eiꝰ nasci non posse de maria
iurgine arbit᷑bar. nͥ carni concerneret᷑ : concerni auͣt &
non inquinari ñ uidebam. quod mͥ tale figurabam.¬
etuebam itaq credere. in carne natum : ne credere co¬
gerer ex carne inquinatũ. Nunc spiritales tui blande
& amant᷑ ridebunt me si has confessiones meas legerinit.
s tam̃ talis eram. De inde quȩ illi inscripturis tͥuis re¬
prehenderant defendi ñ posse existimabam: s aliqͣndo
sane cupiebam cum aliquo illꝙ librꝙ doctissimo confer¬
re singula. & exꝑiri quid unde sentiret. Iam enĩ ꝓpriũ¬
nom̃ espidis cuiu̾dã aduersus eosdem manicheos corã
loquentis & disserentis sermones etiam apud cartagi¬
nem mouere me ceperat: cum talia de scripturis ꝓ¬
s nobis secretiꝰ: cum dicerent scripturas noui testam̃ti
falsatas fuisse a nescio quib qui udeꝙ legem inserert

Expanded text:
ginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria ginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande t amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram. Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis psed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere
Abbreviated transcription (Latin):
cam fidem reꝑcuciebar. quia ñ erat catholica fides qͣm ẽẽ
arbit᷑bar : & magis pius mͥ uidebar. si te deus m̃s cui con¬
fitentur exme miserationes tuȩ. uł ex cęt̾is partib in¬
finitũ crederem. qͣmuis ex una qua tͥ moles mali oppone¬
batur cogerer finitũ fateri : qͣm si ex om̃ib partib in cor¬
poris humani formã te oppinarer finiri. Et melius mͥ
uidebar credere. nullũ malũ te creasse. qd mͥ nescienti
ñ solum aliqua substantia. s etiã corporea uidebat᷑. quia
s mentẽ cogitare non nouerã. nͥ eam fubtile corpꝰ esse.
quod tam̃ ꝑloci spacia diffunderet᷑. qͣm crederem ab¬
ste esse qualem putabam naturã mali. Ipsumq saluato¬
rem nr̃m unigenitũ tuũ tanqͣm de massa lucidissi¬
me molis tuȩ porrectũ ad nr̃am salutem. tta putabã:
ut aliud de illo ñ crederem. nͥ qd possem uanitate ima¬

Expanded text:
cam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse cam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse arbitrabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur — quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. ipsum quoque saluatorem nostrum, unigenitum tuum, tamquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate ima
Abbreviated transcription (Latin):
posse inueniri uerũ unde me illi auerterant: multũq mͥ
turpe uidebatur credere fuguram te habere humane ca
qmͣ cum de do meo cogitare uellem cogitare nͥ moles cde¬
porũ nͣ nouerã neq enim uidebat᷑ mͥ esse quicqͣm quod
tale nͣ esset : ea maxima & prope sola causa erat in eui¬
tabilis erroris mei. Hinc enim. & mali substantiam
quandam credebam esse talem & habere suam molem
retram & deformẽ. siue crassam. qͣm t̾ram dicebant. si¬
ue tenuem atq subtilem sicuti ẽ aeris corpus: qͣm ma¬
ligna mͣtem ꝑ illam t̾ram repentẽ imaginant᷑. Et quia
ãm bonũ nullam malam natam creasse qualiscũq pietas¬
me credere cogebat: constituebam ex aduerso sibi duas
moles utͣmq infinitã. s malam angustiꝰ. bona grandĩ: &
ex hoc inicio pestilentioso me cȩtera sacrilegia sequeban¬
tur. Cum enim conarent᷑ animus m̃s recurrere in catholi¬

Expanded text:
posse inueniri uerum, unde me illi auerterant, multumque mihi posse inueniri uerum, unde me illi auerterant, multumque mihi turpe uidebatur credere figuram te habere humanae caquoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam terram dicebant, siue tenuem atque subtilem, sicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse qualiscumque me pietas credere cogebat, constituebam ex aduerso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustias, bonam grandius, et ex hoc initio pestilentioso me cetera sacrilegia sequebantur. cum enim conaretur animus meus recurrere in catholi
Abbreviated transcription (Latin):
melius reꝑirirem contentus esse decreueram. iam remissus
negligentiusq retinebam. Et enĩ suborta ẽ mͥ etiã cogita¬
tio. prudentiores cȩteris. fuisse illos filosophos quos achade¬
micos appellant. quod de om̃ib dubitandũ esse censueueran
nec aliquid ueri ab homine conpͣhendi decreuerant. Ita & in
liquido sensisse uidebant᷑: ut uulgo habetur &iã illꝙ intes¬
tionẽ nͣdum intelligenti. Nec dissimulaui eundẽ hospite
meum repͥmere anm̃ia fiducia. quam sensi eum habere adͥe
reb fabulosis quib manicheix libri  sunt: amicitia tamen
eꝙ fanuliariꝰ utebar qͣm cęt̾orũ hominũ. qui in illa hert¬
si nͣ fussent. Hec defendebam eam pͥstina animositate .s
tam̃ familiaritas eꝙ plures enĩ eos roma occultat pigrl
me faciebat aliud querere: pͣsertim desꝑantẽ in eccła tua
dñe cęli & tͣre. creator omium uisibiliũ & inuisibilium

Expanded text:
melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores caeteris fuisse illos philosophos, quos Academicos appenec aliquid ueri ab homine conprehendi posse decreuerant. ita enim et mihi liquido sensisse uidebantur, ut uulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intellegenti. nec dissimulaui eundem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. amicitia tamen eorum familiarius utebar quam ceterorum hominum, qui in illa haeresi non fuissent. nec eam defendebam pristina animositate, sed tamen familiaritas eorum - plures enim eos Roma occultabat — pigrius me faciebat aliud quaerere praesertim desperantem in ecclesia tua, domine caeli et terrae, creator omnium uisibilium et inuisibilium,
Abbreviated transcription (Latin):
falsis illis atq fallentib sc̃is. Honꝰ enĩ tantũ auditorib
eꝙ qu& enumero erat etiã his in cuiꝰ domo egrotauerã
& conualueram : s eis etiã quos electos uocant᷑. At enĩ
mͥ uidebat᷑ non eẽ nos qui peccamꝰ. s nescio qͣm aliam in
nobis peccare naturã: & delectabar. suꝑbiã mea̾ extra
culpam ẽẽ. Et cũ aliquid mali fecissem. ñ confiteri me fe¬
cisse ut sanares animã meã. qmͣ peccabat ł. s excusare me
amabam : & accusare nescio quid aliud quod mecũ esset. &
ego ñ eẽm. Uerum aut totum ego eram. & aduersũ me
impietas mea me diuiserat: & id erat peccatũ insabilius¬
quo me peccatorẽ ñ esse arbit̾bar & execbilis iniquitas: te dsi
suꝑari. Nondũ gͦ posueras custodiam ori meo: & ostiũ continen¬
tiȩ circũ labia mea. ut non declinar& cormeũ in u̾ba maligna
sperans in ea falsa doctrina me posse ꝓficere: eaq ipsa si nichis

Expanded text:
falsis illis atque fallentibus sanctis: non enim tantum auditoribus falsis illis atque fallentibus sanctis: non enim tantum auditoribus eorum, quorum e numero erat etiam is, in cuius domo aegrotaueram et conualueram, sed eis etiam, quos electos uocant. adhuc enim mihi uidebatur non esse nos, qui peccamus, sed nescio quam aliam in nobis peecare naturam et delectabat superbiam meam extra culpam esse et, cum aliquid mali fecissem, non confiteri me fecisse, ut sanares animam meam, quoniam peccabat tibi, sed excusare me amabam et accusare nescio quid aego non essem. Verum autem totum ego eram, et adversum me impietas mea me diviserat: et id erat peccatum insanabiliusquo me peccatorem non esse arbitrabar; et exsecrabilis iniquitas te, Deussuperari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna,amen jam desperans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil
Abbreviated transcription (Latin):
aniles loquacitates : s ut te audiret in tuis sermonib. &
tu illam in suis orationib: Huius ne tu lacrimas quib nͣ
ate aurũ & argentũ petebat. nec aliquid mutabile aut
uolubile bonũ. s salutem animȩ filii sui. tu cuiꝰ munere
talis erat. contempneres & repelleres abauxilio tuo: He¬
quaqͣm dñe. immo uͦ aderas: & exaudiebas & faciebas or¬
dine quo p̃destinaueras ẽẽ faciendũ. Absit ut tu fallerẽ
eam in illis uisionib & responsis tuis. quȩ iam comemo¬
raui. & que non commemorau: que illa fideli pectore
tenebat. & semꝑ orans tanqͣm exrographa tua in gere¬
nia debita dimittis etiã ꝓmissionib tuis debitor fieri.
Recreasti gͦ me abilla egritudine. & saluũ fecisti filiũ an¬
cille tuȩ. tunc utͣim corpore: ut esset cui saliteͬ me¬
liorẽ atq cerciorẽ dares. Et uingebar & iã tunc romȩ

Expanded text:
aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suis orationibus? huiusne tu lacrimas, quibus non a te aurum et argentum petebat nec aliquod nutabile aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? nequaquam, domine, inmo uero aderas et exaudiebas et faciebas ordine, quo praedestinaueras esse faciendum. absit, ut tu falleres eam in illis uisionibus et responsionibus tuis, quae iam conmemoraui et quae non conmemoraui, quae illa fideli pectore tenebat et semper orans tamquam chirografa tua ingerenia debita dimittis, etiam promissionibus debitor fieri. Recreasti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam tunc Romae
Abbreviated transcription (Latin):
te flagitau. sicut iam recordatus atq confessus sũ: s in
dedeciis meũ creuerã. & consilia medicine tuȩ demens ir¬
ridebam : qui nͣ me siusti talem bis mori. Quo uulne¬
re si feriret᷑ cor matris: numqͣm sanaret᷑. Non enĩ satis
eloquor quid erga me habebat animi : & quanto maiore
sollicitudine me parturiebat spͣu. qͣm carne peꝑerat. ha
itaq uideo quomͦ sanaret᷑: si mea talis illa mors tͣnsuer¬
berasset iuscera dilectionis eius. Et ubi essent tante pre¬
ces. & tam crebrȩ. sine intͣmissione: Nusquã nͥ ad te. An
uͦ tu ds miserͣdiarũ sꝑneres cor contritũ & humiliatum
uidue caste ac sobriȩ. frequentantis elemosinas obseques¬
tis atq seruientis sc̃is tius: nullũ diem pͣtermittentis ob¬
iationẽ ad altare tuũ : bis die. mane. & uesꝑe. ad eccłam tu¬
am sine ulla intmissione uenientis. ñ aduanas fabulas. &

Expanded text:
te flagitavi, sicut jam recordatus atque confessus sum. Sed in te flagitavi, sicut jam recordatus atque confessus sum. Sed in dedecus meum creveram, et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui me non sivisti talem bis mori. Quo vulnere si feriretur cor matris, nunquam sanaretur. Non enim satis eloquor quid erga me habebat animi, et quanto majore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. 17. Non itaque video quomodo sanaretur, si mea talis illa mors tberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam crebrae sine intermissione? nusquam nisi ad te. an uero tu, deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et
Abbreviated transcription (Latin):
mala quę cõmiseram & inte. & inme. & in alios malta &
g̃iua suꝑ originalis peccati ui̾culũ : quo om̃s in adam mo¬
uerat ille in carne sua iniicicias quas tecũ contraxerã
peccatis meis. Quomͦ enĩ eas soluerq incruce phantasma¬
tis : qd̃ de illo credideram: Quam gͦ falsa mͥ uidebatur
mors carnis eiꝰ. tam uera erat animȩ meȩ : & qͣm uera
erat mors carnis eiꝰ. tam falsa uita animȩ meȩ. quȩ id ñ
credebat. Et ingͣuescentib febrib iam ibam. & ꝑibam. Qu
enĩ irem si tunc hinc abirem : nisi in igine̾ atq tormͣta
digna factis meis inueritate ordinis tui. Et hoc illa nes¬
ciebat & tam̃ ꝓme orabat absens: tu aut ubiq pͣsens. ubi
erat exaudiebas eam. & ubi eram miserebaris mei: ut
recuꝑarem salutem corporis mei. adhuc insanus corde sa¬
crilego. Neq enĩ desiderabam in illo tanto ꝑiculo baptis¬
mũ tuũ : & melior eram puer quo illũ de matͣna pieta¬

Expanded text:
mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et mala, quae conmiseram et in te et in me et in alios, multa et grauia super originalis peccati uinculunec solverat ille in cruce sua inimicitias quas tecum contraxeram peccatis meis. Quomodo enim eas solveret in cruce phantasmatis, quod de illo credideram? Quam ergo falsa mihi videbatur mors carnis ejus, tam vera erat animae meae: et quam vera erat mors carnis ejus, tam falsa vita animae meae, quae id non credebat. Et ingravescentibus febribus jam ibam et peribam. Quo enim irem, si tunc hinc abirem, nisi in ignem atque tormenta digna factis meis in veritate ordinis tui? Et illa hoc nesciebat, et tamen pro me orabat absens. Tu autem ubique praesens, ubi erat exaudiebas eam; et ubi eram miserebaris mei, ut recuperarem salutem corporis mei, adhuc insanus corde sacrilego. Neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum; et melior eram puer, quando illum de materna pieta
Abbreviated transcription (Latin):
faceres qd̃ semꝑ petebat. Fsauit uentus & impleuit uela nrͣa.
&litus suptraxit aspectib nr̃is: in quo mane illa insaniebat
dolore. & querelis. & gemitu implebat aures tuas. contemp¬
nentis ista: cũ & me cupiditatib meis raꝑes adfiniendas ipsas
cupiditates: & illius carnale desideriũ iusto doloꝵ flagello ua¬
pularet. Amabat enĩ secũ pͣsentiã meã more matrum. s mul¬
tis multo amplius: & nesciebat quid tu illi gaudiꝙ facturus
esses de absentia mea. Nesciebat id̾o flebat. & eiulabat atq
illi cruciatib arguebat᷑ in ea reliquiarũ ȩuȩ cũ gemitu quȩ¬
rens quod cum gemitu peꝑerat: & tam̃ post accusationẽ falla¬
ciarũ & crudelitatis meȩ. conu̾sa rursũ ad depͣcandũ te ꝓme. a¬
biit adsolita. & ego romã: & ecce excipior ibi flagello egri¬
tudinis mee corporalis: & ibam iam ad inferos portans om̃ia

Expanded text:
faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quare hinc abirem & illuc ab irem tu sciebas deus nec indi¬
cabas mͥ. nec matri: que me ꝓfectũ attrocit᷑ planxit. & usq
admare secuta ẽ. S fefelli eam uiolent᷑ me tenentem ut
aut reuocaret. aut mecũ ꝑgeret : & finxi me amicũ nolle
deserere. donec uento facto nauigaret. Et mͣtitus sum ma¬
tri. & illi matri. & euasi. quia & hoc tu dimisisti mͥ. mise¬
ricordit᷑ seruans me. ab aquis maris plenũ execrandis sor¬
dib. usq ad aquã gnͣae tuȩ: qua me ablito siccarent᷑ flumina
tu suo : & tam̃ recusanti sine me redire uix ꝑsuasi. ut in loco
qui ꝓximꝰ nr̃ȩ nau erat memoria beati cypͥani maneret ea
nocte. S: ͥa nocte ego clanculo ꝓfectus sum illa auͣt reman¬
sit orando & flendo Et quid ate petebat ds̃ m̃s tantis lacrimis:
nisi ut nauigare me non sineres: S tu alte consulens. & exau¬
diens cardin̾e desiderii eiꝰ. ñ curasti qd̃ tunc petebat: ut me

Expanded text:
quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indiquare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumina tu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me
Abbreviated transcription (Latin):
numqͣm licebit. Et impune se facere arbitnt᷑ cum ipsa ceci¬
tatȩ faciendi puniantur : & in conparabilit᷑ paciantur peiori
quã faciunt. Ergo quos mores cũ studerẽ meos esse nolus
eos cũ docerem cogebar ꝑpeti alienos: & idõ placebat ire
ubi talia nͣ fieri om̃s qui nouerant indicabant. Uerũ aug
tu spes mea. & portio mea in tͣra inuentiũ. ad mittandum
terrarũ locũ ꝓsalute animȩ meȩ. & cartagini stimulos quib
inde auellerer admouebas : & rome illecebras quib attrahe¬
rer ꝓponebas mͥ ꝑ homines qui diligunt uitam mortuã: huls
insana faciente inde uana pollicentes : & ad corrigendos gr¬
sus meos utebaris occułte. & illꝙ & mea ꝑu̾sitate. Ham &
qui ꝑturbabant ociũ meũ. feda rabie ceci erant. & qui inus¬
tabant ad aliuid t̾ram sapiebant: ego auͣt qui detestabar hĩ
ueram miseriam. illic falsam felicitatem appetebam. Sed

Expanded text:
numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa facinumquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et Romae inlecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
p̃teribo confiteri tibi: qm̃ ͥ his altissimi tu recessus. & pre¬
sentissima in nos mĩa tua cogitanda & pͣdicanda ẽ. Non idõ ro¬
mam ꝑgere uolui. quod maiores questꝰ maiorq mͥ dignitas
ab amicis qui hoc mͥ suadebant ꝓmittebat᷑ qͣmquam & ista du¬
cebant animũ tunc meu̾: s illa erat causa maxima. & pene
sola. quod audiebam quietiꝰ ibi studere adolescentes. & ora¬
natiore disciplin&e cohertione sedari. ne in eiꝰ scolam. quo ma¬
gistro ñ utunt᷑ passim & ꝓterue irruant: nec eos amitti on¬
nino nͥ ille ꝑmiserit. Contͣ apud cartaginẽ feda ẽ. & intes¬
ꝑans licentia scolaticꝙ: irrũpunt impudent᷑. & ꝓpe furiosas
instituerit. Multa inuiriosa faciunt mira hebitudine & pus¬
nienda legib. nͥ consuetudo patrona sit : hoc miseriores eos
ostendens quo iam quasi liceat faciunt. qd̃ ꝑ tuã etͣnam legis

Expanded text:
praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et praepraeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa ndum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi liceat faciunt, quod per tuam aeternam legem