comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mercede donemur:
Nam confitente illo
deamꝰ quod sequitur:
Respondens autẽ iħs
dixit: Beatus es sy mon
bar iona: Conftat g
qͥa post ueram xp̃i
confessionem. uera
beatitudinis premia
prestant : sed intue¬
amur adtenti quale
quantum ue sit nomen
nom inis confessorem
głificat. ut huiꝰ & iam
nos ueracit᷑ esi confi¬
tendo meream᷑ ee̾ consor¬
tes Beatus es inqͥt sy mon
bariona: Bariona syri¬
ace. latine dr filius
colũbe. Filius autem
colũbe recte uocatur
apłs p̾etrus . qͥa uideli¬
cor colũba multum
simplex est animal.
& ipse prudenti ac
pia simplicitate dñm
sequebatur : me mor
illiꝰ precepti quod cũ
suis condisciplis ab eo¬
dem magistro simplici¬
tatis ac ueritatis acce¬
pit : Estote pruden¬
des sicut serpentes.
& simplices sicut colũ¬
be: Wel certe qͥa sp̃s¬
be specie descendit:
r Recte filius columbe
nuncupatur. ꝗͥ sp̃itali
grã plenus extitisse mons¬
tratur: E iusta satis
laude dilectorem confes¬

Expanded text:
mercede donemur. mercede donemur. Nam confitente illo deamus quid sequitur. Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur attente, quale quantumve sit nomen nominis confessorem glorificat: ut hujus etiam nos veraciter eum confitendo mereamur esse consortes. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona. Bar Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae. Filius autem columbae recte vocatur apostolus Petrus, quia videlicet columba multum simplex est animal, et ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti quod cum suis condiscipulis ab eodem magistro simplicitatis ac veritatis accepit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Vel certe, quia Spirbae specie descendit, recte filius columbae nuncupatur, qui spiritali gratia plenus exstitisse monstratur. Et justa satis laude dilectorem confes
Abbreviated transcription (Latin):
distinctione sit factũ.
ut cum de utraq eiꝰdẽ
dñi &e saluatoris nr̃i natu¬
ra ab ipso dño & a fideli
eiꝰ discipło ẽẽt ꝓferenda
sententia. dñs ipse humi¬
litatem adsumpte huma¬
nitatis ꝓfiteatur: disci¬
płiis excellentiam diui¬
ne aeternitatis osten¬
dat Dñs de se qđ minꝰ
est. discipłs de dño inti¬
mat quod malus est:
Dñs de se qđ factus est
ꝓpt᷑ nos: discipłs decla¬
rat de dño. quia ip̃se
e qui fecit nos: Sic ce
in euangłio dñs. multo
crebrius se filiũ homi¬
nis quã filium di appel¬
lare consueuit : ut nos
carnis quã ꝓ nob̾ susce
pit: Sed nos necesse
est tanto humilius
diuinitatis eiꝰ alta ue¬
nerari. quanto illum
meminimꝰ ꝓ nr̃a exal¬
tatione ad humanita¬
tis infima descendisse:
Si enĩ inter sacram̃ta
incarnationis eiꝰ quib
redempti sumꝰ. poten¬
tiam diuinitatis qua
creati fumꝰ pia semꝑ
mente recolimus. fit
ut ipsi quoq: cũ petro
suꝑne beatitudinis

Expanded text:
distinctione sit factum, distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura ab ipso Domino, et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostendit. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos nis qpit. Sed nos necesse est tanto humilius divinitatis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostra exaltatione ad humanitatis infima descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam divinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
dit . que preparauit
ds diligentibus se.
Qui cũ hec de hominibꝰ
hoc est humana solum
sapientibꝰ corde aure
& occło premitterae.
mox de se ac de suis
si milibꝰ qͥ generalẽ hu¬
manitatis scientiam
transcenderant adiecit:
nobis auit̃ reuelauit
eum dicerent ẽẽ homi
nes. & illi diuersas diũ¬
soꝵ opiniones ꝓmpsis¬
sent: Sicit illis. Uos aut̃
quem me ẽẽ dicitis.
Quasi ab hominiĩ gene¬
ralitate illos sequestrans
cꝰ eos ac di filios per
adoptionem iam factos
insimuans : iuxta illud
psalmistȩ : Ego dixi dui
estis. & filii excelsi om̃s:
Respondens sy mon petr
dixit: Tu es xp̃c filiꝰ di
lat ad distinctionem
faisoꝵ dorũ. qͦs uario
delusa errore gentili¬
tas. uł de mortuis sibi
hominibꝰ instituit. uel
maiore dementia. de
insensibili materia qͦs
adorarce creduit: De qua¬
libus canitur in psalmo:
Simulachra gentiũ argen¬
tum & aurum. oꝑa ma¬
nuũ hominũ: Os habent
& non loquentur. &¬
dio ur̃a. quã miranda

Expanded text:
dit, quae praeparavit dit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Qui cum haec de hominibus, hoc est, humana solum sapientibus corde, aure et oculo, praemitteret, mox de se ac de sui similibus, quae generalem humanitatis sententiam transcenderent, adjecit: Nobis autem revelavit cum iet illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes . Redixit: Tu es Christus Filius Dei lat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, autem quam miranda
Abbreviated transcription (Latin):
quem homines esse¬
dicunt filiũ hominis.
Non autẽ quasi nesci¬
ens sententiam de se.
uł discipłoꝵ uel extra¬
neoꝵ inquirit. sed ido
discipłos quid de se
sentiant interrogat
ut confessionem rectȩ
fidei illoꝵ digna mer¬
cede remuneret
Ham sicut inter roga¬
tis om̃ibꝰ generaliter
petrus respondit. u nꝰ
ꝓ om̃ibus. ita quod
petro dñs respondit
in petro omĩbus res¬
ponditAdeo qͥd alii
de se sentiant inquirit
ut expositis primo
sententi is errantium.
discipłi ꝓbarent ue¬
ritatem sue confessio¬
nis. non de opinione
uulgata. sed de ipso
ꝑcepisse dominicȩ re¬
uelationis archano
Quem inquit dicunt¬
ẽe homines filiũ ho¬
minis : Pulchre homi¬
ned appellat eos. qui ae
filio hominis tantum
loqui nouerant. qui
diumitatis eiꝰ archana
nesciebant: Nam qui
diu initatis eiud mys
teria capere norunt.
merito supra homines
ẽẽ dicuntur : apło
at testante qui ait:
Quod occłs ñ uidit.
nec auris audiuit: nec
in cor hominis ascen¬

Expanded text:
Quem dicunt homines esseQuem dicunt homines esse Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mteria capere norunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascen
Abbreviated transcription (Latin):
temptamenta robur eque
demonstrat: Si enn
scire uolumꝰ quo modo
in xp̃m credi oporteat.
qͥd lucidius eoqd̃ ait ad
eum petrus. tues xpe
filius di uiui: Rursus
si audire delectat quan¬
tum hȩc fides ualeat
quid aꝑtius eoquod ait
dñs de eccła quȩ super
eũ edificanda erat. o
porte inferi non preua¬
lebunt aduersus eam:
Sed hȩc suis in locis ple¬
nius exponentur. nunc
aut̃ reuertentes ad ex¬
planandam ex ordine
lectionem dominicam.
pͥmo uideamꝰ de loco
in quo habita memora¬
tur: Uenit inqͥt iħ̾c in
partes cesaree philippi:
Philippus ut lucas cesta¬
tur erat tethrarca itu¬
ree & traconitidis regi¬
onis. Hic gͦ statuens ciui¬
tadem in loco ubi iorda¬
nis ad radices oritur liba¬
ni montis.ubi ẽ terminꝰ
iudee contra septemtri¬
onem. appellauit eam
cesaream philippi. in
memoriam uidelicet
sui nominis. pariterq
honorem tyberii cesa¬
ris. sub quo ipse regna¬
bat. In cuiꝰ partes ue¬
niens iħc linterroga¬
bat discipłos suos dicens.

Expanded text:
nta robur aeque demonstrat. Si enim scire volumus quomodo Christum credi oporteat, quid ludicius eo quod ait ad eum Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi. Rursus, si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam ex ordine lectionem Dominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit, inquit, Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur , erat tetrarcha Ituriae et Traconitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radices oritur Libani montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam videlicet sui nominis, pariterque honorem Tiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
nifeste sub iungit.. Ꝙ
qđcũq ligaueris suꝑ
t̾ram. erit ligatum &
in cęlis: E quodcumq
solueris suꝑ tͣram: erit
solutum & in cęlisQuȩ
soluendi ac ligandi po¬
cestas. quãuis soli pe¬
tro daca uideatur a
dnõ. absq ulla camen
dubietate noscendum
datur. ipso teste : qui
post passionis resurrec¬
tionisq suȩ triumphũ.
apparens eis : insuffla¬
uit & dixit eis: Acci¬

Expanded text:
nifeste subjungit: Et nifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solverissolutum et in coelis. Quae solvendi ac ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum datur, ipso teste, qui post passionis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Acci
Abbreviated transcription (Latin):
qui fidem xp̃i intimo
cordis amore ꝑceperit
omẽ quicqͥd exteriꝰ picu¬
li temptantis ingruerit
facillime contempnit.
At quicũq credentium
fidem uł oꝑe uł negati¬
one de prauatus ꝓdidit
non hic suꝑ petram dño
cooꝑante domũ suȩ ꝓ¬
fessionis edificasse. sed
iuxta altͬius loci para¬
bolam suꝑ arenam sine
fundamento posuisse
credendus est: hoc ẽ ñ
simplici ac uera inten¬
tione xpm̃ sequi. sed
trenam quãlibae fragi¬
lemq obcausam habitũ
pretendisse xp̃iani: Se¬
quitur: Et cibi dabo cla¬
ues regni cęloꝵ Qui
regem cȩloꝵ maiori pre
cȩteris deuotione con¬
fessus ẽ: merito pre cȩ¬
teris ipse conlatis cla¬
uibꝰ regni cęlestis dona¬
tus est: ut constaret
om̃ibus quia absq ea
confessione ac fide reg¬
num celoꝵ nullus pos¬
set intrare Glaues aut̃
regni celoꝵ ipsam discer¬
nendi scientiã potenti¬
amq nominat. qua dig¬
nos recipere in regnũ
indignos se cludere de¬
berce a regno. Unde ma¬

Expanded text:
qui fidem Christi intimo cordis amore perceperit, omne quidquid exterius periculi tentantis ingruerit, facillime contemnit. At quicunque credentium fidem vel opere vel negatione depravatus prodidit, non hic super petram, Domino cooperante, domum suae professionis aedificasse, sed juxta alterius loci parabolam, super arenam sine fundamento posuisse credendus est : hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et dabo tibi claves regni coelorum. Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde ma
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat: cybos manu
& arte querebat. &
tam̃ loquebatur con¬
fident̾ reliquimus
omĩa. E quia non
sufficit tantum relin¬
quere. iungit quod ꝑ¬
fectum est & secuti su¬
mus te : Fecimus quod
iussisti. quid gͥ dabis
nobis premiiꝰ : lħ̃s aut̃
dixit illis: Amendico
uobis. quod uos qui

Expanded text:
fuerat, cibos manu et arte quaerebat, et tamen loquitur confidenter, reliquimus omnia. Et quia non sufficit tantum relinquere, jungit quod perfectum est, et secuti sumus te, fecimus quod jussisti, quid igitur nobis dabis praemii? Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos qu
Abbreviated transcription (Latin):
omiã. hoc enĩ & socra¬
tes fecit philosophas. &
multi alii diuitias con¬
tempserunt. sed qui
sequuti estis me quod
ꝓprie apłoꝵ est atq cre¬
dentium: in regenera¬
tione cum sederit filiꝰ
hominis in sede maiesta¬
tis suȩ. quando ex mor¬
tuis de corruptione
resurgent in corrupti.
sedebitis & uos iN
soliis iudicantrũ condẽp¬
nantes duodecĩ tribus
urł. Quia uob̾ creden¬
tbus. illi credere nolu¬
erunt: & omĩs qui reli¬
querit domũ uel fr̃s
aut sorores aut patrẽ
aut matrem. aut uxorẽ

Expanded text:
omnia, hoc enim et Socrates fecit philosophus, et multi alii divitias contempserunt; sed qui secuti estis me, quod proprie apostolorum est atque credentium; in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium condenantes duodecim tribus Israel: quia vobis credentibus, illi credere noluerunt. Et omnis qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxo
Abbreviated transcription (Latin):
phitonissa loquitur
ad saulẽ. cras eris inecũ
& uos nolite querere
quid manducctis. aut
quid bibatis: Notandũ
quod non ait nolite
querere uel solliciti
esse de cibo. aut potu.
aut indumento. sed
expressius. quid in qͥt¬
in anducctis aut quid
bibatis. & supra. neq
corpori ur̃o quid uesti¬
amini: U bi michi ur¬
dentur argui. qui
spreto uictu uł uestitu
communi. lautiora
sibi uel austeriora
pre his cũ quib uitã
ducunt alimenta uel
indum̃ta requirunt:
Et nolite in sublime
colli Prohibita soluci¬
tudine de alimentis.
consequent ut non
extollantur ammo¬
nuit : Primo enim hec
ad necessitate᷑ im plen¬
dam. homo querit. cuĩ
aut̃ hec habundaue¬
rint. inciꝑit & supbire
de talib̾ Tale qt hoc:
ac si uulneratus quis
multa emplastrain
domo. cũ illi bonũ essa
ut uulnera non hal &.
& ne uno quidẽ indi¬
geret emplastro: Hec
enim omĩa gentes inudi¬
in quirunt: Pater enĩ¬

Expanded text:
Pythonissa loquitur Pythonissa loquitur ad Saulem: Cras eris mecum . Et vos, nolite quaerere quid manducetis, aut quid bibatis. Notandum quod non ait, Nolite quaerere vel solliciti esse de cibo, aut potu, aut indumento, sed expressius, Quid, inquit, manducetis, aut quid bibatis. Et supra, Neque corpori, quid vestiamini. Ubi mihi videntur argui, qui spreto victu, vel vestitu communi, lautiora sibi vel austeriora prae iis cum quibus vitam ducunt, alimenta, vel indumenta, requirunt. Et nolite in sublime tolli. Prohibita sollicitudine de alimentis, consequenter ne extollantur admonuit. Primo enim haec ad necessitatem implendam homo quaerit. Cum autem haec abundaverint, incipit et superbire de talibus. Tale est hoc ac si se vulneratus quis multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset ut vulnera non haberet, et ne uno quidem indigeret emplastro. Haec enim omnia gentes mundi quaerunt. Pater
Abbreviated transcription (Latin):
quod minimũ est pote¬
stis Minimum enĩ est
hoc. sed dõ. corpora
operari: Dandum aut̃
erat etiam docum̃tũ
ꝓꝑter uesticum. sicut
datum est ꝓpt̾ alim̃tũ:
Itaq sequitur & dicit
Considerate lilia: quo¬
modo crescunt. Non
laborant: neq nent:
Sed ista documenta
non sicut allegoria
discutienda sunt:
ut queramus quid
significent corui aut
lilia Posita sunt ut
de reb minoribus
maiora ꝑsuaderent᷑:
Dico aut uobis. qm̃¬
ner salomon in om̃i
gła sua uestiebatur
sicut unum ex istis:
quod sericum. quȩ
potet floribus compa¬
rari: Quid ita rub&
ut rosa: Quid ita can¬
d& ut lilium: uiolȩ
uero purpura. nullo
suꝑari murice. oculoꝵ
magis quam sermonũ
inditium est Si aut̃
fenum quod hodie ui¬
agro est. & cras incliba¬
no mittitur ds̃ sic ue¬
stit. quanto magi
uos pusillȩ fidei :
Gras in scripturis fu .¬
turũ tempus intelli¬
gitur: dicente iacob
& exaudiet me cras. iusti¬
tia mea Eit in samu¬
helis phantasmate.

Expanded text:
quod minimum est potequod minimum est potestis, minimum enim est hoc, sed Deo, corpora operari  sic . Dandum autem erat etiam documentum propter vestitum, sicut datum est propter alimentum. Itaque sequitur, et dicit: Considerate lilia quomodo crescunt, non laborant, non nent. Sed ista documenta, non sicut allegorica, discutienda sunt, ut quaeramus quid significent corvi aut lilia; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur. Dico autem vobis, nec Salomon in omni gloria sua vestsicut unum ex istis. quod sericum, quae potest floribus comparari? Quid ita rubet ut rosa? Quid ita candet ut lilium? Violae vero purpuram nullo superari murice, oculorum magis quam sermonum judicium est. Si autem fenum agri, quod hodie agro est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos, pusillae fidei? Cras in Scripturis futurum tempus intelligitur, dicente Jacob: Et exaudiet me cras justitia mea . Et in Samuelis phantasmate,
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilia absq cura
& erumpnis dĩ alunt᷑
ꝓuidentia. quȩ hodie
erunt & cras non ert̃.
quorum anima mor¬
talis est & cum esse
cessauerint semꝑ non
erunt: quanto magis
homines quib eternitas
magis plures estis illis:
Ioest Rarius uos ualetis
quiꝰ utiq rationale ani¬
mal sicuti est homo:
sublimius ordinatum
est in rerum natura:
quam irrationalia ani¬
malia. sicuti st̃ aues:
tans potest adicere
ad staturam suam
cubitũ unum: Si gͦ
neq quod minimum
est potestis. quid de
ceteris solliciti estis:
Idest cuius potestate
atq dñatu factum
est: ut ad hanc statu-¬
ram corpus ur̃m per¬
duceretur: eius ꝓui¬
dentia etiã uestiri po¬
test: Non aut̃ ur̃a
cura factum est ut
ad hanc staturam
ueniret corpus urm:
ex hoc intelligi potest
quod si curetis & ueli¬
tis adicere unũ cubitũ.
hic staturȩ non pote¬
stis. Illi gͦ tegendi corpꝰ¬
etiam curã relinquitẽ.
ciius uidẽtis cura
factum esse. ut tantȩ
stature corpus habeatis:
Si ergo inquit: neq

Expanded text:
volatilia absque cura et aerumnis Dei aluntur providentia, quae hodie sunt et cras non erunt, quorum anima mortalis est, et cum esse cessaverint, semper non erunt, quanto magis homines, quibus aeternitas s pluris estis illis? » id est, carius vos valetis. Quia utique rationale animal, sicuti est homo, sublimius ordinatum est in rerum natura, quam irrationabilia, sicut sunt aves. « adjicere ad staturam suam cubitum unum? Si ergo neque quod minimum est potestis, quid de caeteris solliciti estis? Id est, cujus potestate atque dominatu factum est, ut ad hanc staturam corpus vestrum perduceretur, ejus providentia etiam vestiri potest. Non autem vestra cura factum esse, ut ad hanc staturam veniret corpus vestrum, ex hoc intelligi potest, quod si curetis et velitis adjicere unum cubitum huic staturae, non potestis. Illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtis cura factum esse ut tantae staturae corpus habeatis. Si ergo inquit neque
Abbreviated transcription (Latin):
autem appropinquaret
portȩ ciuitatis: ecce
defunctus efferebatur
filius unicus matris
suȩ Defunctus hic
qui extra portam ci¬
uitatis multis est in¬
tuentib elatus: signi¬
ficat hominem letali
criminũ funere soporatũ
candẽq insuꝑ anime
mortem non coris
adhuc cubili tegentẽ:
sed ad multoꝵ notitiã
ꝑ loquutionis operis¬
ue inditiũ. quasi ꝑ¬

Expanded text:
autem appropinquaret portae civitatis, ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic, qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali criminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem, non cordis adhuc cubili tegentem, sed ad multorum notitiam per locutionis operisve indicium, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
entia & culpa tremens.
uł de aliorum in nocen¬
tia stupens: scĩtatis iter
formidet adgredi: Qđ
aut̃ sequitur: ex hoc
iam homines eris capi¬
ens : ad ipsum petrum
specialiter ꝑtince ⁊ bx¬
ponit emiͣ dñs qͥd hec cap¬
tura piscium sign̾ificat.
Quod uidelicae ipse
sicut nunc ꝑ retia pis¬
ces. sic aliquando ꝑ uer¬
ba sit capturus homines :
Notusq huiꝰ facti ordo
quid in eccła cuiꝰ ipse
typum tenae cotidie
geratur ostendit: Qđ̃
uero subiungitur. E
subductis ad terrã na¬
uibꝰ. relictis om̃ibꝰ secu¬
ti sunt eũ: potest sig¬
nificare finem temporis.
quo ab huiꝰ mundi salu¬
te qui xp̃o inhȩserint
penitꝰ recessuri sunt:
Sciendum est aut̃ hanc

Expanded text:
entia culpae tremens vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi, quod autem sequitur. Ex hoc jam homines eris capiens, ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines, totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur: Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum, potest significare finem temporis, quo ab hujusmodi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc
Abbreviated transcription (Latin):
hic non uult ad fecun¬
ditatẽ pinguescere ꝑ in¬
crepationẽ. illic cad et
unde iam surgere per
penitentiam non ual&
Et in futuro succidetur :
quãuis hic sine fructu
uiridus stare uideatur:
Erat autẽ docens insina¬
goga eoꝵ sabbatis: E
ecc̃e mulier quȩ habebat

Expanded text:
hic non vult ad fecunhic non vult ad fecunditatem pinguescere per increpationem, illic cadet unde jam resurgere per poenitentiam non valet; et in futuro succidetur, quamvis hic sine fructu viridis stare videatur. 6. Erat autem docens in synagoga eorum sabbatis. Et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
quasi infructuose arbori.
cophinũ stercoris uersamꝰ:
ut maloꝵ quȩ gessit
memoriã recolat. &
ad compunctionis grãm
quasi de fetore pin¬
guescat: Mittit᷑ ergo
cophinus stercoris ad
radicẽ arboris: quando
praiiratis suȩ conscien¬
tia. tangitur memoria
cogitationis Eũq se
ꝑ penitentiã ad lam̃ta
mens excitat. cũq ad
bone operationis gr̃am
reformat. quasi per
tactũ stercoris. redit
ad fecunditatẽ operis:
Radix cordis plangit
qđ fecisse se meminit
displicet sibi qualem
fuisse se recolit:
Intentionẽ contra se dirigit
atq ad meliora animũ
accendit Ex fetore gͣ
ad fructũ reuiuiscit ar-¬
bor: quia de considera¬
tione peccati. ad bona
se opera resuscitat animꝰ:¬
& sunt pleriq qui increpa¬
tiones audiunt. & tam̃
ad penitentiã redire
contẽpnunt: & infructuosi
stant: Sed audiamus qd
ficulnee cultor adͥungat:
Si quidẽ fecerit fructũ:
sin aut̃ infuturo succides
eam : quia ꝓfecto qui

Expanded text:
quasi infructuosae arbori quasi infructuosae arbori cophinum stercoris versant, ut malorum quae egit memoriam recolat, et ad compunctionis gratiam quasi de fetore pinguescat, mittitur ergo cophinus stercoris ad radicem arboris, quando pravitatis suae conscientia tangitur memoria cogitationis, cumque se per poenitentiam ad lamenta mens excitat, cumque ad bonae operationis gratiam reformat, quasi per tactum stercoris redit ad fecunditatem operis radix cordis: plangit quod fecisse se meminit, displicet sibi qualem fuisse se recolit, intentionem contra se dirigit, atque ad meliora animum accendit. Ex fetore igitur ad fructum reviviscit arbor, quia de consideratione peccati ad bona se opera resuscitat animi increpationes audiunt, et tamen ad poenitentiam redire centemnunt, et, infructuosi stant. Sed audiamus quid ficulneae cultor adjungat: Si quidem fecerit fructum: sin autem, in futuro succides eam. Quia profecto qui
Abbreviated transcription (Latin):
occupat : Gerram quippe
occupat: qui mentes
alias grauat: Terram
occupat. qui locũ quẽ
tenet in bonis operib
non exercet: Seil tam̃
nr̃m est pro talibus depre¬
cari: Nam cultor uineȩ
quid dicat audiamus.
Dñe dimitte illam &
hoc anno : usq dum
fodiã circa illã: Quid
est circa ficulneã fodere.
nisi infructuosas mentes
increpare : Om̃ĩs qͥppe
fossa in uno est Et
nimirũ increpatio dũ¬
demonstrat: humiliat:
Q uotiens ergo de percato
quasi ex culturȩ suȩ
debito circa infructu¬
osam arborẽ fodimus:
Post fossionẽ uero quid
dicat: audiamus:
& mittam cophinum
stercoris. Quid est
cophinus stercoris. nisi
memoria peccatorũ :
Peccata & enĩ carnis:
stercora uocantur:
Computruerunt ium̃ra
in stercore suo Ium̃ta
quippe in stercore suo
computrescere est: car¬
nales quosq infetore
luxuriȩ uitã finire:
Nos itaq quoties carnalẽ
mentẽ de suis peccatis
increpamus. quoties ad
eius memoram uitia
ante acta reducimus :

Expanded text:
occupat? Terram quippe occupat? Terram quippe occupat qui mentes alienas gravat, terram occupat qui locum quem tenet in bonis operibus non exercet. 5. Sed tamen nostrum est pro talibus deprecari. Nam cultor vineae quid dicat audiamus: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam. Quid est circa ficulneam fodere, nisi infructuosas mentes increpare? Omnis quippe fossa in imo est. Et nimirum increpatio dudemonstrat, humiliat. Quoties ergo aliquem de peccato quasi ex culturae debito circa infructuosam arborem fodimus. Post fossionem vero quid dicatur audiamus. Et mittam cophinum stercoris. Quid est cophinus stercoris, nisi memoria peccatorum? Peccata etenim carnis stercora vocantur. Computruerunt jumenta in stercore suo . Jumenta quippe in stercore suo computrescere est carnales quosque in fetore luxuriae vitam finire. Nos itaque quoties carnalem mentem de suis peccatis increpamus, ejus memoriam vitia ante acta redeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
terram occupat. quia in
eo loco in quo ip̃se est¬
& ali is operandi occasonẽ
negat Sed in hoc seculo
potens quilib& si fructũ
non hab& bonȩ opera¬
tionis. etiam impcdim̃tũ
prestat ceteris: quia qui¬
cumq sub ipso sunt euem¬
plo prauitatis illius qͣsi
umbra ꝑuersitatis illius
premuntur Stat de suꝑ
arbor infructuosa. &
subter terra sterilis iac&
Infructuosȩ arboris desup
umbra densatur. & solis
radius ad terrã descen¬
dere nequaquã ꝑmittit᷑.
quia dũ sub iectiquilib&
patroni peruersi ꝑuersa
exempla conspiciunt.
ipsi quoq infructuosi re-¬
manentes ueritatis lu-¬
mine priuant᷑. & p̃ssi
umbra calorem solis
non accipiunt. quia
inde remanent a dõ
frigidi: unde in hoc
scło male ꝓteguntur.
Sed de hoc ꝑuerso quo¬
lib& et potente pene:
iam requisitio dõ non
est: Post quam enum se
se ꝓdidit. querendum
solummodo est: cur &
alios p̃mit: Unde bene
ciusdem uinee dñs
dicit: Ut qͥd etiã terrã

Expanded text:
terram occupat, quia in terram occupat, quia in eo loco in quo ipse est, et aliis operandi occasionem negat. Sed in hoc saeculo potens quilibet, si fructum non habet operationis bonae, etiam impedimentum praestat caeteris, quia quicunque sub ipso sunt, exemplo pravitatis illius, quasi umbra perversitatis ejus premuntur. Stat desuper arbor infructuosa, et subtus terra sterilis jacet. Infructuosae arboris desuper umbra densatur, et solis radius ad terram descendere nequaquam permittitur, quia dum subjecti quilibet patroni perversi perversa exempla conspiciunt, ipsi quoque, infructuosi remanentes, veritatis lumine privantur. Et, pressi umbra, calorem solis non accipiunt, quia 1584 inde remanent a Deo frigidi, unde in hoc saeculo male proteguntur. Sed de hoc perverso quolibet et potente pene jam requisitio Deo non est. Postquam enim se perdidit, quaerendum solummodo est cur et alios premat. Unde bene ejusdem vineae dominus dicit: Ut quid etiam terram
Abbreviated transcription (Latin):
agere debuiss& in no¬
cuit: Nenit in lege:
quia p̾cipiendo do¬¬
cuit Uenit post legẽ
ꝑ grãm quia pietatis
sue p̃sentiam exhiben¬
do monstrauit. Sed
tam intribus annis
fructũ se non inuenisse
conqueritur qͥa quoꝵdã
prauoꝵ mentes nec
inspirata lex naturalis
corrigit. nec p̃cepta
erudiunt. nec in carna¬
tionis eius miracula con¬
uerrunt: Quid uero
ꝑcultorem uineȩ. nisi
prepositoꝵ ordo expri¬
mitur: Qui dui p̾̃sunt
eccłie hii nimirum
dominicȩ uinee curam
gerunt: Iꝯuius enĩ iunex
primus¬
cultor petrus apłs extitit:
Hunc nos indigni sequim̃:
in quantũ eruditione ꝓ¬
ura. docendo. deprexan¬
do increpando laboramꝰ:
Sed cum magno iã tunore
audiendũ est. quod cul¬
tori uinex de infructu¬
osa arbore dicitur: Suc¬
cide eã: ut quid terrã
occupat : Unusquisq:
iuxta modũ suũ in quan¬
tũ locũ uitȩ presentis
tenet : si fructum bonȩ
operationis non exhib&:
uelut infructuosa arbor

Expanded text:
agere debuisset innoagere debuisset innotuit. Venit in lege, quia praecipiendo docuit. Venit post legem per gratiam, quia pietatis suae praesentiam exhibendo monstravit. Sed tamen in tribus annis fructum se non invenisse conqueritur, quia quorumdam pravorum mentes nec inspirata lex naturalis corrigit, nec praecepta erudiunt, nec incarnationis ejus miracula convertunt. Quid vero per cultorem vineae, nisi praepositorum ordo exprimitur? Qui dum praesunt Ecclesiae, nimirum dominicae vineae curam gerunt. Hujus enim vineae primuscultor Petrus apostolus exstitit. Hunc nos indigni sequimur, in quantum pro eruditione vestra, docendo, deprecando, increpando, laboramus. 4. Sed cum magno jam timore audiendum est quod cultori vineae de infructuosa arbore dicitur: Succide illam; ut quid etiam terram occupat? Unusquisque juxta modum suum, in quantum locum vitae praesentis tenet, si fructum bonae operationis non exhibet, velut infructuosa arbor
Abbreviated transcription (Latin):
disseramus. Arborem
ficci habebat quidã
plantatã in uinca sua:
& uenit querens fru¬
ctũ in illa & non in¬
uenit: Quid arbor
ficci. nisi humanam
creaturam designat.
Quid mulier inclinata.
nisi eandẽ naturam
significando denontiat :
Quȩ & beneplanta est
sicut ficus . & bene cre¬
ata sicut mulier sed
inculpã propriam
sponte lapsa. neq fru.¬
ctum seruat operations.
neq statum rectitudinis:
Ad peccatũ quippe ex
uoluntate corruens.
quia fructum obedien¬
tiȩ ferre noluit: statũ
rectitudinis amisit:
Quȩ ad dĩ similitudi¬
nem condita dũ in
sua dignitate non
ꝑstitit: quod planta¬
ta uel creata fuerat.
seruare contempsit:
Tercio dñs uincȩ ad
ficulneã uenit: quia
naturã generis hũma¬
ni ante legem. sub
lege. sub gra. expesꝰ¬
cando. ammonendo.
uisitando. requisiuit:
Dixit ad cultorem
uinee Gcce anni
tres sunt. ex quo ueni
nea hac & non uuenio.
Wenit antr legem. qͥa
intellectũ quid unus¬
quisq exemplo sui: &¬
qualit᷑ erga ꝓximum

Expanded text:
. Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua; et venit quaerens fructum in illa, et non invenit. Quid arbor fici, nisi humanam naturam designat? Quid mulier inclinata nisi eamdem naturam significando denuntiat? Quae et bene plantata est sicut ficus, et bene ta sicut mulier; sed in culpam propria sponte lapsa, neque fructum servat operationis, neque statum rectitudinis. Ad peccatum quippe ex voluntate corruens, quia fructum obedientiae ferre noluit, statum rectitudinis amisit. Quae ad Dei similitudinem condita, dum in sua dignitate non perstitit, quod plantata vel creata fuerat, servare contempsit. Tertio dominus vineae ad ficulneam venit, quia naturam generis humani ante legem, sub lege, sub gratia, exspectando, admonendo, visitando, requisivit. 3. Dixit autem ad cultorem vineae: Ecce anni tres sunt ex quo venio nea hacVenit ante legem, quia intellectum quid unusquisque exemplo sui qualiter erga proximum
Abbreviated transcription (Latin):
Ns & redemptor
suũ aliquando
aliquando rebus. ali¬
quando aliud uerbis
atq aliud reb. aliquã¬
do autͣ hoc uerbis
quod rebus Duas
& enĩ res ex euanglio
audistis fr̃s. ficulneã
infructuosã & mulie¬
rem curuã: & utriq rei
est pietas impensa Illud
autem dixit ꝑ simili¬
tudinẽ. istud egit ꝑ
exhibitionem: Sed hoc
sianificat ficulnea in¬
fructuosa quod muli¬
er inclinata & hoc
ficulnea reseruata.
quod mulier crecta:
Dñs uinee tercio ue¬
nit ad ficulnea. &
fructũ minime inuenit:
Et mulier qͥuȩ crecta
est: decẽ & octo anius
fuerat curtia. Hoc aut̃
detẽ & octo annoꝵ
numero signatur qđ
tercio dñs uineȩ ad

Expanded text:
s et Redemptor suum aliquando aliquando rebus loquitur; aliquando aliud verbis, atque aliud rebus; aliquando autem hoc verbis quod rebus. Duas etenim res ex Evangelioaudistis, ficulneam infructuosam, et mulierem curvam, et utrique rei est pietas impensa. Illud autem dixit per similitudinem, istud egit per exhibitionem. Sed hoc significat ficulnea infructuosa quod mulier inclinata, et hoc ficulnea reservata quod mulier erecta. Dominus vineae tertio venit ad ficulneam, et fructum minime invenit, et mulier quae erecta est decem et octo annis fuerat curva. Hoc autem decem et octo annorum numero signatur, quod tertio dominus vineae
Abbreviated transcription (Latin):
nos honerib subicimus.
seid utilitatem continen¬
seruit amplectiur
quia & in hoc potest
suꝑ scribas & phariseos
xp̃iana habundare
iustitia non euacuando
legem. sed intelligentiam
refutando carnalem:
Nec enim nr̃a talia debent
esse ieiunia qualia erant
illoꝵ quib esaias ꝓpheta
sp̃ĩi sc̃o in se loquente
dicebat: Neomenia ur̃a
& sabbata & diẽ magnũ
non sustineo. Ieiuniu
& ferias . & dies festos urõs
odit anima mea: Unde
& dñs iciunandi formã
disciplis tradens. cum¬
aut̃ ieiunatis inquit.
nolite fieri sicut hypo¬
crite tristes. Exterminais
enim facies suas. ut appa

Expanded text:
s oneribus subjicimus, sed utilitatem continenservit, amplectimur. Quia et in hoc potest super Scribas et Pharisaeos Christiana abundare justitia, non evacuando legem, sed intelligentiam refutando carnalem. Nec enim nostra talia debent esse jejunia, qualia erant illorum quibus Isaias propheta Spiritu sancto in se loquente dicebat: Neomenias vestras et sabbata et diem magnum non sustineo, jejunium et ferias et dies festos vestros odit anima mea . Unde et Dominus jejunandi formam discipulis tradens, Cum jejunatis, inquit, nolite fieri sicut hypocritae tristes. Exterminant enim facies suas, ut ap
Abbreviated transcription (Latin):
non beatos facit sui
participatione sed
miseros. Hii uero qui
ea que sursum sunt
sapiunt non quȩ suꝑ
terram. nec perituris
intenti sunt. sed et̃nis.
in illo habent incor¬
ruptibiles conditas
facultates. de quo
dicit propheta In¬
thesauris salus nr̃a
ad uenit. sapientia.
& disciplina. & pietas
a dño Hu sunt thes¬
auri iustitiȩ. ꝑ quos
auxiliante dĩ gratia
etiam & terrena bona
in celestia transerum᷑:
dum multi diuitus aut
iustȩ sibi relictis. aut
aliter adquisitis. ad in¬
strumentum pictatis
utuntur: Euinq ad
substantiam pauperũ
quȩ possunt exuberare
distribuunt. congre¬
gantes sibi in amssibiles
facultates. ut quod
addiderint elemosinis
nullis possint subiacere
dispendi is. & digne
ibi habeant cor ubi
habent thesaurũ suũ.
quia tales diuitias
beatissimũ est exercere
ut crescant. & non
timere ne pereant.
quod bonum est ad om̃s
maxime aut̃ ad domes-¬
ticos fidei. septimum
mensem ab initio misti¬

Expanded text:
non beatos facit sui non beatos facit sui participatione, sed miseros. Hi vero qui ea quae sursum sunt sapiunt, non quae super terram , nec perituris intenti sunt, sed aeternis, in illo habent incorruptibiles reconditas facultates, de quo dicit propheta: Thesaurus et salus nostra advenit, sapientia et disciplina et pietas a Domino: hi sunt thesauri justitiae : per quos, auxiliante Dei gratia, etiam terrena bona in coelestia transferuntur, dum multi divitiis, aut juste sibi relictis aut aliter acquisitis, ad instrumentum pietatis utuntur. Cumque ad sustentationem pauperum, quae possunt exuberare distribuunt, congregant sibi inamissibiles facultates: ut quod abdiderunt eleemosynis, nullis possit subjacere dispendiis; et digne ibi habeant cor, ubi habent thesaurum suum : quia tales divitias suas beatissimum est exercere ut crescant, et non timere ne pereant. quod bonum est ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei , septimum mensem ab initio mysti
Abbreviated transcription (Latin):
cuius cupiditatem. iusti¬
tenditur. & ubi nulla
amatur falsitas famȩ
ut iniquitas quȩ occul¬
ta agnitione arguitur.
mendati opinione le
nulla laudis ostentati¬
onisq iactantia pollu¬
atur. nec bonũ suĩ
quisquã fidelium de
humanis uelit pendere
iuditi is Diligenti dm̃
sufficit ei placere quẽ
diligit. quia nulla ma¬
ior expetenda est re¬
muratio. quã ipsa di¬
lectio. sic eium karitas
ex dõ est: ut ds̃ ipse sit
& castus animus ita
gaud& implere. uit
nulla extra ipsum cu¬
piat delectari Uerissi¬
mum nãq est quod ait
dñs. ubi erit chesaurus
tuus. ibi erit & cor
tuum: Quis autem
est thesaurus hominis
nisi quedã fructuum
eius congregatio. laboꝵq
collectio: Quod enim
seminauerit quis: hoc
& ubi oblectatio fru¬
endi constituitur. ibi
cura cordis obstringit᷑.
Sed cum multa sint
genera diuitiaꝵ. dissi¬
milesq materiȩ gau¬
dioꝵ chesauruis curiq
est sue cupiditatis
affectus. qui si de ap¬
petitu est terrenorũ.

Expanded text:
cujus cupiditatem, justitenditur, et ubi nulla amatur falsitas famae; ut iniquitas, quae occultatione arguitur, mendacii opinione laenulla ostentationis jactantia polluatur, nec bonum suum quisquam fidelium de humanis velit pendere judiciis. DILIGENTI Deum sufficit ei placere quem diligit: quia nulla major expetenda est remuneratio, quam ipsa dilectio: sic enim charitas ex Deo est, ut Deus ipse sit et castus animus ita gaudet impleri, ut nulla re extra ipsum cupiat delectari. Verissimum namque est quod dicit Dominus: Ubi est thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum . Quis autem est thesaurus hominis, nisi quaedam fructuum ejus congregatio laborumque collectio? Quod enim quis seminaverit, hoc  ubi oblectatio fruendi constituitur, ibi cura cordis obstringitur. Sed cum multa sint genera divitiarum, dissimilesque materiae gaudiorum, THESAURUS CUIQUE est suae cupiditatis affectus, qui si de appetitu est terrenorum,
Abbreviated transcription (Latin):
duobus mandatis tota
lex pendei & ꝓphetę:
tantaq est sub hui
geminȩ Karitatis edi¬
Mo utriusq copula
cestam̃ti. ut sine istaꝵ
conexione uirtutum.
nec lex quẽquã inue¬
niatur iustificasse nec
grã Ille quoq partes
legaliũ mandatoꝵ
quibus quedã preci¬
piuntur ut fiant.
quedam interdicunt᷑
ut non fiant. antiquȩ
auctoritatis retinent
sirmitatẽ: nec idõ cis
euangłica putanda
est aduersa ꝑfectio.
quia & uirtutum
studia. ad uoluntaria
incitantur augmenta
& ultiones criminum
penitentiȩ remedi is
relaxantur:. Dicit aut̃
dñs Nisi habundaue¬
rit iustitia urã plus
quam scribarũ & pha¬
riseoꝵ : non intrabitis
in regnum celoꝵ Quo¬
modo uero habundat
iustitia. nisi suꝑ exaltet
Et quid tam equum
quid ue tam dignum
quã ut creatura ad
imaginem & sunilitudinẽ
dĩ condita suum unitet᷑
auctorẽ. Qui reparati¬
onem scĩficationemq
credentiũ in peccatoꝵ
remissione constituit.
ut remota seueritate.

Expanded text:
atis tota lex pendet et prophetae ; tantaque est sub hujus geminae charitatis edicto utriusque copula Testamenti, ut sine istarum connexione virtutum nec lex quemquam inveniatur justificasse, nec gratia. Illae quoque partes legalium mandatorum ex quibus quaedam praecipiuntur ut fiant, quaedam interdicuntur ut non fiant, antiquae auctoritatis retinent firmitatem. Nec ideo eis evangelica putanda est adversa perfectio, quia et virtutum studia ad voluntaria incitantur augmenta, et ultiones criminum poenitentiae remediis relaxantur. Dicit enim Dominus: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum . Quomodo vero abundabit justitia, nisi superexallet Et quid tam aequum 359 quidque tam dignum est quam ut creatura ad imaginem et similitudinem Dei condita suum imitetur auctorem, qui reparationem sanctificationemque credentium in peccatorum remissione constituit, ut remota severitate
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc uenisse in hunc
mundum nouerat
ut legem non solueret
seil ad impleret: ita
ueteris testamenti de¬
creta distuixit. ut quedã
Ex eis sicut erant con¬
dita. euangłice erudi¬
tioni ꝓfutura decer¬
peret : & quȩ dudum
fuerant consuetudinis
uudaicȩ. fierent obser¬
eium uarietates ho¬
stiarum. differentiȩ
baptismatũ. & otia
sabbatoꝵ. cum ipsa
carnis circũcisione
cessauerint:manent
camen ex ipsis uolu-¬
minib etiã apud nos
plurima p̾cepta mo¬
ralia Et cũ uide
dicatur diligẽs dnm
dm̃ tuũ ex toto corde
tuo. & diliges ꝓximũ
cuũ sicut te ip̃sum.

Expanded text:
ad hoc venisse in hunc mundum noverat, ut legem non solveret, sed impleret , ita veteris Testamenti decreta distinxit, ut quaedam ex eis, sicut erant condita, evangelicae eruditioni profutura decerperet, et quae dudum fuerant consuetudinis Judaicae, fierent obserenim varietates hostiarum, differentiae baptismatum, et otia sabbatorum cum ipsa carnis circumcisione cessaverint, manent tamen ex ipsis voluminibus etiam apud nos plurima praecepta moralia. Et cum inde dicatur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo; et diliges proximum tuum sicut teipsum
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. donec tran¬
seat cȩlum &
ltra. iota unũ
aut unus apex non
preteribit asege donec
omĩa fiant: Dum enim
frunt &iã illa quae
adduntur adꝑfectio¬
nem: multo magis fiunt
illa quȩ premissa sunt
ad in choationem: Q d̾
aut̃ ait iota uirũ uł
unus apex non tran¬
siet a lege. nichil
potest aliud intelligi.
nisi uehemens exp̾sio ꝑ.¬
fectionis: Quando ꝑ lit¬
teras singulas de mons.¬
trata est. Inter quas lit¬
teras iota minor est
cȩteris quia uno ductu
sit: Apex autem: etiã ip¬
sius aliqua insummo
par ticula ͤ. Quib uerb̃.
ostendit in lege ad effec¬
tum ȩtiã minima que¬
q ꝑluci. De inde sub¬
iungit: Qui enĩ soluerit
unum de mandatis is¬
tis minimis & docuerit
sic homines. minimus
uocabitur in regno cȩ̨

Expanded text:
vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus voca
Abbreviated transcription (Latin):
go soluerit & do cu-¬
erit sic. iel est sccłm il
quod soluit. non scłm
id quod inuenit & le.¬
git minim uocabit in
regno caeloꝵ: & for¬
tasse idõ non erit in regno
celorum: ubi nisi magñu
ẽe non possĩ. Qui aut̃
feceru & docuerit sic¬
qui aut̃ non soluerit
& docuerit sic. scđm id.
Qđ non soluit. magnus
uocabitur. in regño celoꝵ
Qui ergo magnus uoca¬
bitur in regno celoꝵ:
sequitur ut etiam sit
in regno celoꝵ. quo mag¬
ni ammittuntur. Ad hoc
enĩ ꝑtinet qđ sequitur

Expanded text:
go solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sic,st, qui non solveid quod non solvit, magnus vocabitur in regno coelorum. Qui vero magnus vocabitur in regno coelorum, sequitur ut etiam sit in regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet quod sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: non intrabitis in
regnũ celoꝵ Grgo qui
soluerit illa minima &
sic docuerit. minimꝰ uoca¬
bit᷑. Qui aut̃ fecerit illa
minima & sic docuerit:
ñ iã magnꝰ habendus est:
& idoneus regno celoꝵ:
s tam̃ non tam minimꝰ
quã ille qui soluit: Et
aut sit magnꝰ atq illi re¬
gno apt̾: facere debet ꝙ
ocere sicut nunc xp̃s
doc&. idest ut habundae
iustitia eiꝰ suꝑ scribaꝵ &
phariseoꝵ. Iustitia pharis¬
eoꝵ est: ut non occidant.
Iustitia eoꝵ qui intraturi
st̃ in regnũ dĩ: ut ñ iras¬
est gͦ ñ occidere Et qui
illud soluerit: minimꝰ uo¬
cabit᷑ in regno celoꝵ:
Qui aut̃ illud impleuerit
ut ñ occidat: ñ continuo
magnꝰ erit. & idoncus reg¬
no celoꝵ. sed tam̃ ascendit¬
ad aliquẽ gradũ: Perficit᷑
aut̃: si nec irascat᷑ sine causa:
Qđ si ꝑfecerit: multo remo¬
tior erĩt ab homicidio:
Qua o.ꝓpt̃ qui docet ut ñ
irascamur: non soluit legẽ
ne occidamꝰ. sed impl& po¬

Expanded text:
verit, non intrabitis in verit, non intrabitis in regnum coelorum. Ergo qui solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabitur: qui autem fecerit illa minima, et sic docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet et docere, sicut Chrisdocet, id est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt regnum Dei, ut non irasest ergo non occidere, et qui illud solverit minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem illud impleverit, ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum. Perficietur autem si nec irascatur. Quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit legem ne occidamus, sed implet po
Abbreviated transcription (Latin):
bundauerit iustitia ur̃a
plusquã scribaꝵ & phariscoꝵ.
non intrabitis in regnũ cełoꝵ
idest nii non solũ illa mini¬
ma legis precepta impleue¬
ritis : quȩ inchoant homines
sed etiã ista quȩ a me ad¬
dunt᷑ qui non ueni legem
soluere sed implere: non
intrabitis in regnũ celoꝵ:
Sed dicis michi Si de illis
mandatis minimis cũ suꝑiꝰ
loqueretur dix̃ minimũ
uocari in regnũ celoꝵ qͥsqͥs
unũ eoꝵ soluerit. & scđm
suã solutionẽ docuerit.
magnũ aut̃ uocari quisqͥs
ca fererit. & sic docuerit
& ex eo iã in regno celoꝵ
futurũ cẽ. qui magnꝰ est:
quid opus est addi p̃ceptis
legis minimis si iã in regno
celoꝵ potest eẽ qui magnꝰ
est: quis qͥs ea fecerit & sic
docuerit: Quappt̃: sic est
accipienda illa sententia
Qui aut̃ fecerit & docuerit
sic: magnꝰ uocabit᷑ in regno
celoꝵ: id est ñ scđm illa
minima. sed scđm ea quȩ
Et habund& iustitia in qͥt
urã suꝑ scribarũ & pharis¬
coꝵ: quia nisi habunda¬

Expanded text:
rit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego Ut abundet justitia, inquit, vestra super Scribarum et Pharisaeorum; quia nisi abunda
Abbreviated transcription (Latin):
aborasa: ne dum niens eoꝵ
occupatur ad tẽporalia.
minꝰ subiectis prȩuideant
aet̃na Pauꝑem uidelicae
uitã sacerdotes debere hab̾e
demonstrans. ne uidentur
causa lucri p̃dicare. quiq
diuitias detruncarat prope¬
modũ & necessaria uitae
amputauit. thesaurisq pro¬
hibitis & iã regulam ꝓhiba:
cũ panẽ portare contͣ dicit:
In uirge enĩ ꝓhibitione nos
Unde alibi ait: Querite
gͦ pͥmum regnũ d̾i. & iusticiã
eiꝰ : &e hec omĩa adicientur

Expanded text:
m mens eorum occupantur ad temporalia, minus sibi subjectis provideant aeterna. Pauperem videlicet vitam sacerdotes debere habere demonstrat, ne viderentur causa lucri praedicare; quia qui divitias detruncavit, propemodum et necessaria vitae amputavit, thesaurisque prohibitis, etiam gulam prohibet, cum panem portare contradicit. In virgae prohibitione nos Unde alibi dicit: Quaerite ergo primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur