comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratore iuuandus assistit. frenet iram: coerceat
concupiscentiã. In est tam̃ qđ frenetira: in est qđ
coerceatur. inest qđ teneatur. Quid autẽ uole¬
bat ille ustus mente. seriuens legi d̾i: nͥ ut om¬
nino ñ ẽẽt qd̃ frenaretim: Et hoc debet conari
omĩs qui tendit ad ꝑfectionem: ut & ipsa con¬
cupiscentia cui ñ dant᷑ ad obediendum m̃bra.
coticlie in ꝓficiente minuat᷑. Uelle inquit adia¬
cet michi: ꝑficere autẽ bonum ñ. Numqͥd
dixit. ñ mͥ adiacet facere bonum: Si hoc dixiᷤ¬
set. spes nulla eẽt. Non ait ñ mͥ adiacet facere:
s ñ michi adiacet ꝑficere. Quȩ est enim ꝑfec¬
tio boni. nͥ consumptio & finis mali: Quiȩ. ẽ
autem consumptio mali. nͥ qd̃ lex dicit. ñ cõ¬
cupisces: Omino ñ concupiscere ꝑfectio bo¬
niest: qi consumptio mali est. Hoc dicebat
ille. ꝑficere bonum ñ mͥ ad iacit: quia nõ
poterat facere ut ñ concupisceret. faciebat

Expanded text:
ratore juvandus assistit; frenet iram, coerceat ratore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisi consumptio et finis mali? Quae est autem consumptio mali, nisi quod Lex dicit, Non concupisces ? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat
Abbreviated transcription (Latin):
cati: fac qd̃ ait ipse apłs. Non gͦ regnet pec Nõ¬
catum in ur̃o mortali corꝑe ad obediendũ
desicłiis cius: neq exhibeatis m̃bra ur̃a ar ł¬
ma iniquitatis peccato. Non ait ñ sit: s ñ
regnet. Quãdiu peccatum necesse est. eẽ. in ñ¬
bris tuis. saltem regnum illi auferat᷑: ñ fiat
qd̾ iubet.Surgit ira: noli dare irȩ linguã
ad maledicendum. noli dare irȩ manum aut
pedem ad feriendũ. Non surgeret ira ista ir¬
rationabilis: nͥ eẽt peccatum in m̃bris. S
tolle illi regnum: ñ habeat arma unde cõ-¬
tra te pugnet. Discet etiã ñ surgere: cum ar¬
ma ceꝑit ñ inuenire. Hon exhibeatis mnbra
ur̾a arma iniquitatis peccato. Alioqͥn toti
captiui eritis. & ñ erit dicere m̃te seruo le¬
gi dei. Mens enĩ si teneat arina: m̃bra ũ
mouebunt᷑ in minist̾i̾um furentis peccati. Tene¬
at arcem imꝑator int̾ior: quia sub maiore impe¬

Expanded text:
cati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore impe
Abbreviated transcription (Latin):
sit infirmitas. repugnantẽ legi mentis mee.
& captiuantẽ me in legem peccati quȩ est in
m̃bris meis. Ex hac parte sentit captiuita¬
tem: ubi ñ est impleta iusticia. Nam ubi
condelectat᷑ legi d̾i ñ captiuus s legis ami¬
cus est: & id̾o liber qd̾ amicus. Quid gͦ ex eo
qđ restat : Quid nͥ respiciamus ad illum qͥ
dirit. si uos filius libauerit tunc uere liberi
critis: Deniq & ipse qui loquebat᷑ ad illum
resperit. Infelix ego homo: quis me lib̾abit
inquit de corꝑe mortis huius : Grã dei ꝑ iħ̾en¬
xp̃m dnm nr̃m. Ergo si uos filius libauerit
tunc uere lib̾i eritis. Deniq ita conclusit. Igi¬
tur ipse ego mente seruio legi dei: carne au.¬
tem legi peccati. Ipse ego inquit. Nenĩ duo
sunus int̾ nos contrarii. de diu̾sis pͥncipiis
uenientes: s ipse ego mente seruio legi dei
carne autem legi peccati. quãdiu languor
obluctatiur saluti. S si carne seruis legi pec¬

Expanded text:
sit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, sit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad illum respexit: « Infelix ego homo, quis me liberabit, inquit, de corpore mortis hujus? Gratia Dei pem nostrum. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi pec
Abbreviated transcription (Latin):
uult deciꝑe. & in quo u̾itas ñ est: Ergo ex
eo qd̾ remansit aliquid infirmitatis. audeo¬
aliquid dicere. ex qua parte seruimus d̾o li¬
beri sumus: ex qua parte seruimus legi
peccati alhuc serui sumus. Unde dicit apł̃s
qd̃ dicere ciꝑamus. Condelector legi di scd̃m
int̾iorem hoie̾m. Eoce unde lib̾i: unde conde¬
lectamit legi di. Lib̾tas enim delectat. Nã
quãdiu timore facis qd̾ iustum est: ñ ds te
delectat. Quando adhuc seruus facis: lib¬
tas te ñ delectat. Delectet te: & liber es. No
li tunere pęnam: s ama iusticiã. Ndum po¬
tes amare uisticiam: time uł pęnam. ut
ꝑuenias ad amandã iusticiam. Ergo ram il¬
le ex parte suꝑiore lib̾um se. ẽc̃. sentiebat:
unde dicebat. condelector legi d̃i sccłm intio¬
rem hoiẽm. Delectat me lex. delectat me qd̃ iu¬
bet lex: delectat me ipsa iusticia. Uideo autẽ
aliam legem in m̃bris meis: hȩc est q̃ reman¬

Expanded text:
vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce unde liberi, unde condelectamur legi Dei: libertas enim delectat. Nam quamdiu timore facis quod justum est, non Deus te delectat. Quamdiu adhuc servus facis, te non delectat: delectet te, li timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? vel time poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parte superiore liberum se sentiebat, unde dicebat: « Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. » Delectat me lex, delectat quod bet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae reman
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait siquis sine peccato est. hoc enĩ si diceret
omĩs homo repbaretur. nullus ordinaretur:
s ait. siqutis sine crimine. sicuti.ẽ. homicidium.
adult̾ium. aliqua immundicia fornicationis.
furtum. fraus. sacͥlegium: & cetã huuismodi.
Cum cȩꝑit ea ñ hab̾e homo. debet autem nõ
habere omĩs xp̃ianus homo: incipit caput
erigere ad lib̾tatem.S ista inchoata est ñ ꝑfe¬
cta lib̾tas. Quare inquit aliquis ũ est ꝑfecta
libertas: Quia uideo aliã legem in membris
meis repugnantem legi mentis meȩ. Non
Ex parte lib̾tas: ex parte seruitus. Ndum to¬
ta. ĩidum pura. ñdum plena lib̾tas: quia
ñdum plena ęt̾nitas. Habemus enĩ ex parte
infirmitatem: ex parte accepimus lib̾tatẽ.
Quicqͥd peccatum. ẽ a nob̃ antea: deletum. ẽ.
in baptismo. Numqͥd quia deleta est tota
iniquitas. nulla remansit infirmitas:Si ñ
remansisset: sine peccato hic uiueremus.

Expanded text:
non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine crimine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christianus homo, incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae: non » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus.
Abbreviated transcription (Latin):
ld̾o autem ille ꝓbatus est: ñ quia latebat
d̾m coronandus. s ut innotesceret homini¬
bus unitandus. Etiam ipse iob quid dicit:
Quis enĩ mundus: Nec infans cuius est
unius diei uita suꝑ t̾ram. S plane multi
iusti dicti sunt sine quęxela: qd̾ intelligit᷑
sine crimine. Hulla enĩ quęrela iusta. ẽ.
de his in reb humanis: qui ñ habent cri¬
men. Crimen.̃. autẽ peccatum graue : ac¬
cusatione & dampnatione dignissimum.
Non gͦ ds quecdã peccata damꝑnat. quȩdã
iustificat & laudat: nulla laudat. odit
omta. Quom᷑ odit medicus egritudinẽ
egroti. & id agit curando ut egritudo pel¬
latur. eger leuetur: sic d̾s grã sua hoc in
nob̾ agit. ut peccatum consir. mat᷑. homo
libetur. S qͣndo consumit᷑ inquies: Si mi¬
nurtuur quare ñ consumitur: Minuit᷑ au
minib.Ideo & apłs paulus qͣndo elegit
ordinandos uł prbros. uł diacones. &. qui¬
cumq ordinandus ad p̃posituram ȩccłiȩ.

Expanded text:
Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Sed plane multi justi dicti sunt sine querela, quod intelligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur auminibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Prima lib̾tas est carere cͥminib. Intendite
fr̾s mei intendite: ne forte possi in ꝑducere
uob̾ ad sensum. & qualis mͦ sit & qualis
futura sit ista libertas. Quãlibet ualde
iustum discutias in hac uita. quãuis iã sit
dignus iusti uocabulo: ñ est tam̃ sine pecca¬
to. Audi ipsum scm̃ ioħem cuius & hoc eu̾¬
głm est: in epła sua dicentem.Si dixerimꝰ
inquit q peccatum ñ habemus: nos ipsoᷤ
decipimus. & u̾itas in nob̃ ñ est. Solus hoc
dicere potuit in mortuis liber. De solo dici
potuit. qui ñ nouerat peccatum: de solo dici
potuit. & enĩ exꝑtus est omia scdm simili¬
tudinem absq peccato. Solus dicere potuit:
ecce uenit princeps mundi. & in me nich il
inueniet. Quencũq aliũ licet iustum discus¬
seris. ñ om̃imodo est sine peccato: nec qualis
erat iob. cui dñs tale testimonium ꝑhibebat
ut diabolus inuiderit & postularet temp¬
tandum. temptans suꝑaret᷑. ut ille ꝓbaret᷑.

Expanded text:
Prima libertas est carere criminibus. Intendite, Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et hoc Evangelium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille probaretur .
Abbreviated transcription (Latin):
liberi eritis. Hec spes nr̃a est fr̃s: ut alibe¬
ro libemur. & liberando seruos nos faciat.
Serui enĩ eramus cupiditatis: lib̾ati ser-¬
uos autem frs̾ in lib̾tatem uocati estis:
tantii ne lib̾tatem in occasionem carnis detiᷤ.
s ꝑ karitatem seruite inuicem. Non gͦ di¬
cat. xp̃ianus. liber sum. in lib̾tatem uocatꝰ
sum: seruus eram s redemptus sum. et
ipsa redemptione liber effectus sum. faci¬
am qd̃ uolo. nemo ꝓhibeat me a uolunta-¬
te mea si lib sum. Sͦ: si ista uoluntate pecca¬
tum facis: seruus especcati. Noligͦ lib̾tate
abuti ad libere peccandum: s u̾te ad ñpec¬
candum. Erit enim uoluntas tua lib̾a. si
fuerit lib̾a: eris liber si fueris seruus. lib̾
peccati. seruus iusticiȩ. dicente apło. Cũ ser-¬
uiessetis peccati: libi eratis iusticie. Nc̃ au-
tem lib̾ati a peccato. serui autem facti d̾o:
habetis fructum urm in sci̾ficatione finem
uͦ uitam et̾nam. Hoc conemur: id agamus.

Expanded text:
liberi eritis. Haec spes nostra, fratres, ut a libeliberi eritis. Haec spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis: liberaVos autem fratres in libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ inquit ñ manet in domo in et̾num.
Eccłia est domus: seruus peccator est. Multi¬
intrant in eccłiam peccatores. Nongͦ dirit
seruus ñ est in domo: s ñ manet in domo
in et̃num. Sigͦ nullus ibi seruis erit. qͥs ibi
erit: Cum enĩ rex iustus sederit in throno
Multum nos t̾ruit᷑ fr̃s mei: dicendo ser-¬
uus ñ manet in domo in ęt̾num. Adiũgit
autem & dicit. filius manet i ęt̾num. Er-¬
go solus in domo sua erit xp̃c: nullus illi
popls coherebit: Cuierit caput siñ erit cor¬
pus: An forte totum hoc filius caput & cor¬
pus: Nenu sine causa t̾ruit & spem dedit.
Terruit ne peccatum amaremus: spem de-¬
dit ne de peccati solutione diffideremus.
Omĩs inquit qui facit peccatum: seruus est
peccati. Seruus autẽ ñ manet in domo in et̃
num. Quȩ gͦ nob̃ spes est qui ñ sumus sine
peccato: Audi spem tuam. filius manet in
et̾num. Si gͦ filius uos libauerit: tunc uere

Expanded text:
autem, inquit, non manet in domo in aeternum. autem, inquit, non manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno,Multum nos terruit, o fratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aetrnum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam. Filius manet in aeternum. Si ergo filius vos liberaverit, tunc vere
Abbreviated transcription (Latin):
adutorio ant̃ mortuos liber. Solus enim lib̾:
qui ñ habebat peccatum. lpse enĩ dicit in cugłio.
ecce uenit pͥnceps huius mundi: diabolum sig¬
nificans uenturũ in iudeis ꝑsequutorib. Ecce
inquit uenit: & in me nichil inueniet. N qͦmͦ
in eis quos occidit etiã iustos inuenit qualec̃q
peccatum: in me nichil inueniet. Et tamqͣ ei
cdiceret᷑ si nil in te inueniet quare te occidet:
subiecit & ait. S ut sciant om̃s qi uoluntatẽ
patris mei facio: surgite eamus hinc. N inquit
mortẽ mei peccati necessitate ꝑsoluo: s in eo qd̃
morior uoluntatẽ patris mci facio. Plusq ibi
facio quã patior: qi si nollem nec passus eẽm.
Habes illum alio loco dicentem. Pocestatẽ ha¬
beo ponendi animã meã: & potestatẽ habeo
it̾um sumendi eam. Eece uere in mortius lib.
Cum gͦ om̃s qui facit peccatum seruus sit pec¬
cati: quȩ sit spes nob̾ lib̾tatis audite. Seruus

Expanded text:
adjutorio, inter mortuos liber . Solus enim liber, adjutorio, inter mortuos liber . Solus enim liber, quia non habebat peccatum. Ipse enim dicit in Evangelio: Ecce venit princeps hujus mundi, diabolum significans venturum in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. . Ecce vere in mortuis liber. 8. Cum ergo omnis qui facit peccatum, servus sit peccati, quae sit spes nobis libertatis, audite. Servus
Abbreviated transcription (Latin):
ipse peccatum. S forte de sensu meo diri: q
peccatũ sacͥficium est ꝓ peccato. Qui legerunt
agnoscant: qui ñ legerunt ñ sint pigri. Nõ
sint inquã pigri ad legendum: ut ueloceꝰ
sint ad intelligendum. Cum de sacrificiis
enim p̃cipet ds offerendis ꝓ pecrato. in qͥb
sacrificiis ñ erat expiatio peccatoꝵ s umbra
futuroꝵ: eadẽ tpsa sacrificia. casdem ipsas ho-¬
stias. easdẽ ipsas uictimas. eadem ipsa animali¬
a quȩ admouebant᷑ mactanda ꝓ peccatis. in qͦ-¬
rum sangiune sanguis ille figurabatur. pec¬
cata lex appellat. usq adeo ut in quib dam
locis ita scriptum sit ut sacerdotes immolati
ponerent manus suas suꝑ caput peccati id ẽ.
suꝑ caput uictimȩ immolandȩ ꝓ peccato. Ca
legͦ peccatum id.ẽ. sacͥficium ꝓ peccato fac¬
tus est dñs nr̃ iħc xp̃c: qui ñ nouerat peccatũ.
Merito lib̾at ab hac seruitute peccati ille qui
dicit in psalmis: factus sum sicut homo sine

Expanded text:
ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas super caput peccati, id est, super caput victimae immolandae pro peccato. Tale ergo peccatum, id est, sacrificium pro peccato, factusMerito liberat ab hac servitute peccati ille qui dicit in Psalmis: Factus sum tanquam homo sine
Abbreviated transcription (Latin):
cdiat: s peccata ura separant int̾ uos & d̾m. Qa
gͦ ñ reconciliamua nͥ ablato qd̃ in medio est. &
posito qd̾ in medio sit: est enĩ medium seꝑans
s contra. ẽ. mediator reconcilians. inedium sepa¬
ransẽ peccatum. mediator reconcilians ẽ. dñs¬
ceria seꝑans qd̾ ẽ peccatum. uenit ille media¬
tor & factusͤ sacͥficium sac̃dos ipse. Et quia sa¬
crificium factꝰ ẽ ꝓ peccato. offerens seipsum
in holocaustum incruce passionis suȩ: sequit᷑
apłs & dicit. Cum dixisset obsecramus ꝓ xp̃o
reconciliari do: quasi diceremus quomͦ poteri¬
mus reconciliari. eum inquit id.ẽ ipsũ ap̃m
quiñ nouerat peccatum. peccatum ꝓ nob̾ fe-¬
cit. ut nos simus iusticia d̾i in ipso. Cum ipsũ¬
inquit dnni xp̃m. qui ñ nouerat peccatum.
Uenit enĩ in carne hoc.ẽ in similitudine car-¬
nis peccati ñ tamen in carne peccati: ñ habens
ullum omino peccatum. Et id̾o factus. ẽ. ue¬
rum sacͥficium ꝓ peccato: qi nullum habebat.

Expanded text:
 peccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est Domceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est ipsum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipsoum Deum, qui non noverat peccatum. Venit enim in carne, hoc est in similitudine carnis peccati , non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat
Abbreviated transcription (Latin):
t maior effecta ẽ. iniquitas filiȩ ppłi
mei peccato sodomoꝵ quȩ subuersa ẽ
in mom̃to: &e ñ oꝑunt in ea manꝰ. Zai Can¬
didiores nazarei eiꝰ niuȩ. nitidiores lacte.
rubicundiores ebore antiquo: saphiro pul¬
chriores. hetb Denigrata ẽ. suꝑ carbones
facies eoꝵ. & ñ sunt cogniti in plateis: adhe.¬
sit cutis eoꝵ ossib. aruit & facta est quasi¬

Expanded text:
a est iniquitas filiae populi mei peccato Sodomorum quae subversa est in momento et non ceperunt in ea manus ZAI candidiores nazarei eius nive nitidiores lacte rubicundiores ebore antiquo sapphyro pulchriores HETH denigrata est super carbones facies eorum et non sunt cogniti in plateis adhesit cutis eorum ossib
Abbreviated transcription (Latin):
& imꝑatores nuncusq romani ex sub iectis
gentib adiabeni. parthiti. sarmatici nun-¬
cupant᷑:. ita & saulus ad p̾̃dicationem gen¬
tium missus. a primo ecclł̃iȩ spolio ꝓcõsule
sergio paulo uictoriȩ suȩ trophea retulit.
ereritq uerillum. ut paulus diceretur
e saulo. Si autem & int̃p̃tatio nominis quȩ¬
ritur: paulus in ebreo mirabilem sonat.
Reuera mirum: ut post saul qui int̃p̃tat᷑
expetitus eo qd̃ ad uexandam eccłiam fuis-¬
set a diabolo postulatus. de ꝑsequutore
uas fieret electionis.

Expanded text:
et Imperatores nunc usque Romani ex subjectis et Imperatores nunc usque Romani ex subjectis gentibus, Adiabenici, Parthici, Sarmatici nuncupantur: ita et Saulus ad praedicationem gentium missus, a primo Ecclesiae spolio proconsule Sergio Paulo, victoriae suae trophaea retulit, erexitque vexillum, ut Paulus diceretur e Saulo. Si autem et interpretatio nominis quaeritur, Paulus in Hebraeo, mirabilem sonat. Revera mirum, ut post Saul, qui interpretatur, expetitus, eo quod ad vexandum Ecclesiam, fuisset a diabolo postulatus, de persecutore vas fieret electionis.
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserunt eos. Qui cũ seleuciam siriȩ de¬
scendissent. & nauigantes ad salaminã ci¬
pri quȩ nẽ constantina dicit᷑ ꝑuenissent. ha
sule sergio paulo uiro prudente. Qui acci
ulus ait scriptura qui & paulus repletꝰ
spũ scõ. intucus in eum dixit. Oplene
omĩ dolo & omĩ fallacia. fili diaboli. ini¬
mice omis iusticie: ñ desinis subuertere
uias diũ rectas: Et nunc ecce manus do¬
mini suꝑte: & eris cecus ñ uidens solem
usq ad tempus. Confestimq cecidit in
cum caligo & tenebrȩ: & circuiens quȩre¬
bat qui ei manus cdaret. Tunc ꝓconsul
cum uidisset factum credidit: ãmirans
suꝑ doctrina dñi. Et cum a papho na¬
uagassent paulus & qui cum eo erant:
uenerunt ꝑgen pamphiliȩ. Diligint̃
atteude qd̾ hic primũ. pauili nom̃ accepit.
Ut enim scipio subiecta affrica affricani sibi
nom̃ assumpsit. & metellus creta insula sub¬
iugata msigne cretici suȩ familiȩ reportauit.

Expanded text:
dimiserunt illos . Qui cum Seleuciam Syriae dedimiserunt illos . Qui cum Seleuciam Syriae descendissent, et navigantes Salaminam Cypri, quae nunc Constantia dicitur, pervenissent, habsule Sergio Paulo viro prudente. Qui accitulus ait Scriptura qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum dixit: O plene omni dolo, et omni fallacia, fili diaboli, inimice omnis justitiae, non desinis subvertere vias Domini rectas? Et nunc ecce manus Domini super te, et eris caecus, non videns solem usque ad tempus. Confestimque cecidit in eum caligo et tenebrae, et circuiens quaerebat qui ei manus daret. Tunc proconsul, cum vidisset factum, credidit, admirans super doctrina Domini. Et cum a Papho navigassent Paulus, et qui cum eo erant, venerunt Pergen Pamphyliae. Diligenter attende, quod hic primum nomen Pauli acceperit. Ut enim Scipio, subjecta 747 Africa, Africani sibi nomen assumpsit: et Metellus, Creta insula subjugata, insigne Cretici suae familiae reportavit:
Abbreviated transcription (Latin):
apłm saulũ ante dictum. eẽ.
& ñ saul: quia & de tribu ben¬
iamin erat. in qua hoc nomen
familiarius habebatur.Siqͥ¬
clem & ille saul rer uidee ꝑse¬
qutor dauuid: de tribu beniamin fuit. Qd̃
autem saulus a nob̾ dicitur: ñ mirum. ẽ.
ebrea nomina ad similitudinẽ grecoꝵ &
romanor casuum declinari. ut sicut ꝑ io¬
seph iosephus ꝓ iacob iacob. ita ꝓ saul qͦ¬
q saulus in nr̃a lingua ac sermone dicat᷑.
Querit᷑ gͥ cur aut quo iubente uł anti¬
quum nom̃ amiserit. uł noui sumpse¬
rit. Ut ex abram abraham diceretur:
dei uissione ꝑfectum est. Ut ex sarai sare
uocabłm fieret: eque dei imꝑium fuit. &
ut ad nouum instrumentũ ueniam: ut si¬
mon petri nomen acciꝑet. & filii ⁊ebedeiba¬
tura cominemorat. Audacter itaq faciã
s forte uere: de actib apłorum suspicio
nes affirmans meas. Legimus in eis qđ sp̃s
& saulum in opus qd̃ assumpsi eos. Tunc
iciunantes & orantes imponentesq eis manꝰ:

Expanded text:
 Saulum ante dictum esse, et non Saul: quia et de tribu Benjamin erat, in qua hoc nomen familiarius habebatur. Siquidem et ille Saul, rex Judaeae, persecutor David, de tribu Benjamin fuit. Quod autem Saulus a nobis dicitur, non mirum est Hebraea nomina ad similitudinem Graecorum et Romanorum casuum declinari, ut sicut pro Joseph, Josephus: pro Jacob, Jacobus: ita pro Saul quoque, Saulus in nostra lingua ac sermone dicatur. Quaeritur igitur, cur, aut quo jubente, vel antiquum nomen amiserit, vel novum sumpserit. Ut ex Abram, Abraham diceretur, Dei jussione perfectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque Dei imperium fuit. Et ut ad novum Instrumentum veniam, ut Simon, Petri nomen acciperet : et filii Zebedaei, BAtura memorat. Audacter itaque faciam, sed forte vere de Actibus Apostolorum suspiciones meas affirmans. Legimus in eis, quod saet Saulum, in opus ad quod assumpsi eos. Tunc jejunantes et orantes, imponentesque eis manus,
Abbreviated transcription (Latin):
respexit petrũ. In exteriori enĩ atrio fuit
petrus int̾ seruos qui simul se ad ignem
Namq cũ lixisset matħs tunc expueruis
in faciem eiꝰ ce colaphis eũ cicidunt. alii
aut̃ palmas in faciem ei dedert̃ dicentes
cutus ẽ. dicens. Petrus uero sedebat foris
in atrio. Quod ñ diceret: nisi illa cũ dño
intꝰ agerent᷑. Et quantũ colligit᷑ in narra¬
tione marci: ñ solũ in int̾iorib s etiã in
suꝑiorib domꝰ agebant᷑. Nã post quã mar¬
cus talia narraint: secutus ait. & cũ eẽt.
trus uͦ sedebat foris in atrio ostendit qđ
illa intus agerent᷑: sic &. qđ dixit marcꝰ
& cum ẽet petrus in atrio deorsũ. osten.¬
dit ñ solum in interiorib s etiã in suꝑio¬
rib gesta quȩ dixerat. Quomͦ ergo respe¬
xit petrũ dñs facie corꝑalie Qua propter
mͥ uidetur illa respectio diuinitꝰ facta.
ut ei ueniret in mentẽ quotiens iam ne.
dño respiciente peniteret eũ. & salubrit
fleret: sicut cotidie dicimꝰ dñe respice

Expanded text:
ria, tamen in exteriore atrio fuit Petrus inter seruos, qui simul se ad ignem namque cum dixisset Mattheus: tunc expuerunt in faciem eius et colafis eum ceciderunt, alii autem palmas in facutus est dicens: Petrus uero sedebat foris in atrio, quod non diceret, nisi illa cum domino intus agerentur. et, quantum colligitur in narratione Marci, non solum in interioribus, sed etiam in superioribus domus agebantur. nam posteaquam Marcus talia narrauit, secutus ait: et cum essettrus uero sedebat foris in atrio, ostendit, quod illa intus agerentur, sic eo quod dixit Marcus: et cum esset Petrus in atrio deorsum, ostendit non solum in interioribus, sed etiam in superioribus gesta quae dixerat. quomodo ergo respexit Petrum dominus facie corporali? quapropter mihi uidetur illa respectio diuinitus facta, ut ei ueniret in mentem, quotiens iDomino respiciente poeniteret eum, et salubriter fleret: sicut quotidie dicimus: Domine, respice
Abbreviated transcription (Latin):
s ad hoc ꝑtinere ȩtiã illud de agro emp-¬
sticȩ significari. ut hic ñ ⁊achariȩ nom̃
poneret᷑ qui dixit de triginta argenteis.
s hieremiȩ qui dixit de agro empto:
ut lecto eugłio atq inuento nomine hie.¬
reniȩ. lecto aut̃ hieremia & ñ inuento
testimonio de triginta argenteis. inuẽ¬
to tam̃ agro empto. admoneat᷑ lector u

Expanded text:
Sed ad hoc pertinere etiam illud de agro empstice significari, ut non id Zachariae nomen poneretur, qui dixit triginta argenteis, sed Jeremiae, qui dixit de agro empto: ut lecto Evangelio atque invento nomine Jeremiae, lecto autem Jeremia, et non invento testimonio de triginta argenteis, invento tamen agro empto, admoneatur lector ut
Abbreviated transcription (Latin):
inopias egenoꝵ ꝓ quantitate substantiȩ suȩ
miserentis manus humanitate solat᷑. Et post¬
omia fr̃ beatus eris & bene esur ies panem ce
sicies pocłm: si xp̃ianȩ mentis affectu cȩperis
esurire & sitire iusticiam. sicut ipse dñs ait.
B̾eati qui esurunt & sitiunt iusticiam: quia
obseruatione quadraginta dierũ. ieiunandi

Expanded text:
inopias egenorum pro quantitate substantiae suae inopias egenorum pro quantitate substantiae suae miserantis manus humanitate solatur. Apomnia, frater, beatus eris, et bene esuries panem ac sities poculum, si Christianae mentis affectu coeperis esurire et sitire justitiam, sicut ipse Dominus dixit: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia fide fortes, in judiciis justi, in amicitia fideles,
Abbreviated transcription (Latin):
riam recensentes tͥumphum nr̃e salutis ag-¬
nouimus: iciunia nr̃a religiosis scĩficemus obse¬
quiis. Quid autẽ est aliud scificare ieiunium: nͥ
ieiunĩ causa scã uelle iustificare. iniqua uitare:.
Scificat ille ieiunium: cuius cor adulatio poten¬
tum. amicoꝵ parentumq grã. clientũ etiam
parua magnaue munuscula. a recto tramite
ñ au̾tunt. Sci̾ficat ieiunium: qui flaminas¬
seuientis iracundiȩ mansuetȩ mentis placa¬
bilitate restinguit. Sci̾ficat ieuinium: qͥ lasci¬
iuentes oculos turpi ab aspectu habenis castita¬
tis au̾tit. Scificat ieiunium: qui conuicioꝵ ia-¬
cula scuto patientiȩ reꝑcussa disꝑgit. Sc̃ificat¬
cat ieiunium: qui litigantiũ tumultus paci¬
fici sanitate sermonis & linguȩ prudentioriᷤ
arte compescit. Scĩficat ieiunium: qui consur¬
gentes in semetipso uanarũ cogitationũ spinaᷤᷤ
euangłico sulcante uomere uelut quidã pecto¬
ris sui arator excidit. Sci̾ficat ieiunium: qͥ

Expanded text:
rias recensentes, triumphum nostrae salutis agnovimus, jejunia nostra religiosis sanctificemus obsequiis. Quid autem est aliud sanctificare jejunium, nisi jejunii causa sancta velle, justa facere, iniqua vitare? Sanctificat ille jejunium, cujus cor adulatio potentum amicorum parentumque gratia, clientum etiam parva magnaque munuscula a recti tramite non avertunt. Sanctificat jesaevientis iracundiae mansuetae mentis placabilitate restinguit. Sanctificat jejunium, qui lascivientes oculos turpi ab aspectu habenis castitatis avertit. Sanctificat jejunium, qui conviciorum jacula, scuto patientiae repercussa dispergitcat jejunium, qui litigantium tumultus pacifici sanitate sermonis, et linguae prudentioris arte compescit. Sanctificat jejunium, qui consurgentes in semetipso vanarum cogitationum 110 spinas evangelico sulcante vomere, velut quidam pectoris sui arator excidit. Sanctificat jejunium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ꝓdest uacare a conuuiuis. & diem litibꝰ¬
uesceris carnib: & de ore tuo omĩ esca sordi¬
dius egredititr maledictum: Ieuinium. xpĩ¬
am egentis debet. eẽ. refectio: ieuinium. xp̃ra¬
ni pacem debet nutrire ñ uirgia. Propt̃ qd̾¬
knũ si uolumus diabolum sitꝑare cũ xp̃o.
si desideramus transeuntes ẽ scł̃o regnare
cum d̾o. si optamus sacratissimum resur-¬
rectionis diĩicȩ diem letis mentib celebra-¬
re: ab esca quidẽ uł potu ꝓ uirib temꝑe-¬
mus. a uiciis autẽ totis iureb reuinemus.

Expanded text:
in injuriis patientes, in contentionibus moderavesceris carnibus, et de ore tuo omni esca sordidius egreditur maledictum? Quale tiani egentis debet esse refectio; jejunium Christiani pacem debet nutrire, non jurgia. Quale  si volumus diabolum superare cum Christo; si desideramus transeuntes a saeculo regnare cum Deo; si optamus sacratissimum resurrectionis dominicae diem laetis mentibus celebrare, ab esca quidem vel potu pro viribus temperemus, a vitiis autem totis viribus jejunemus.
Abbreviated transcription (Latin):
sti. unũ esse asseuerasti &e duos negasti: sed ppt̃
similitudinẽ tale dedisti responsũ. Istũ nosti:
illũ nosti. Ualde enĩ similis. ẽ: & nichil distat
om̃ino. hinc &e dñs. Si me inquit sciretis. & pa-¬
trẽ meũ sciretis: ñ quia pater. ẽ. filius. sed qͥa
patri simił ẽ. filius. Erubescat arrianus. Grãs
dño. quia & ipse arrianus recessit ab errore sa-¬
belliano & ñ est patripassianus. Non dicit ip-¬
sũ patrẽ indutũ carne uenisse ad homines. ip-¬
sũ esse passũ. ipsũ resurrexisse: et quodã modo
ad se ascendisse. Non hoc dicit: agnoscit mecũ
patrẽ patrẽ eẽ. & filiũ filiũ esse. Sed o fr̃ euasi¬
sti illud naufragiũ. quare tendis in alterũ:
Pat̃ pat̃. ẽ: filius filiꝰ est. Suare dicis dissimilẽ.
quare diuersũ: quare aliã substantiã: Si dis¬
similis esset numquid discipłis suis. diceret¬
qͥ me uidet uidet ce patrẽ. nunquid diceret

Expanded text:
sti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter sti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter similitudinem tale dedisti responsum, Istum nosti et illum nosti; valde enim similis est, et nihil distat omnino. Hinc et Dominus, Si me, inquit, sciretis, et Patrem meum sciretis, non quia Pater est Filius, sed quia Patri similis Filius. Erubescat arianus. Gratias Domino quia et ipse arianus recessit ab errore sabelliano, et non est patripassianus: non dicit ipsum Patrem indutum carne venisse ad homines, ipsum esse passum, ipsum resurrexisse, et quodammodo ad se ascendisse; hoc non dicit: agnoscit mecum Patrem, Patrem esse; et Filium, Filium esse. Sed, o frater, evasisti illud naufragium, quare tendis in alterum? Pater, Pater est; Filius, Filius est: quare dicis dissimilem? quare diversum? quare aliam substantiam? Si dissimilis esset, numquid diceret discipulis suis, Qui me vidit, vidit et Patrem? numquid diceret
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ est quia filius dei sũ: quia uerũ loqͦr.
quia ipsa ueritas ego sũ. Isti carnalit̾ intel¬
ligentes dixerunt. ubi ẽ. pat̾ tuus : Modo
audi arriane. Neq me scitis neq patrẽ mer̃.
quia si me sciretis et patrẽ meũ sciretis. uid
ẽ. si me sciretis. &e patrẽ meũ sciretis: nͥ ego et
pater unũ sumus: Quando uides aliquẽ ali-¬
cui similẽ. intendat uaritas ur̃a. cotidiana
loquutio.ẽ. ñ sit uob̾ arduũ qđ eẽ. adu̾titis usi¬
tatũ: quando gͦ uides aliquẽ alicui similẽ.
&e nosti tu cui similis sit. admirans dicis. Q ͦ¬
modo iste homo similis . ẽ. illi homini. hoc ñ
diceres. nͥ duo essent. Hic ille qui eũ ignorat
cui tu istũ similẽ dicis. ita ne inquit simił
.ẽ. Et tu ad eũ. Qͥdenĩ: tu illũ ñ nosti: At ille.
ñ noui inquit. Iãtu ut illũ quẽ nescit ei notũ
facias exp̃sente quẽ cernit: respondes & diciᷤᷤ.
hunc uidisti: illũ uidisti. Non utiq qr hoc dixi-¬

Expanded text:
 quia verum loquor, quia ipsa veritas ego sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt, Ubi est pater tuus? Modo audi, ariane: Neque me scitis, neque Patrem meum; quia si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Quid est, si me sciretis et Patrem, meum sciretis, nisi, ego et Pater unum sumus? Quando vides aliquem alicui similem: intendat Charitas vestra, quotidiana locutio est; non sit vobis arduum quod esse advertitis usitatum: quando ergo vides aliquem alicui similem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomodo iste homo similis est illi homini! Hoc non diceres, nisi duo essent. Hic ille qui eum ignorat, cui tu istum similem dicis: Itane, inquit, similis est? Et tu ad eum: Quid enim, tu illum non nosti? At ille: Non novi, inquit. Jam tu, ut illum quem nescit, ei notum facias ex praesente quem cernit, respondes et dicis: Hunc vidisti, illum vidisti. Non utique quia hoc dixi
Abbreviated transcription (Latin):
nit ad me. nec recedit a te. Sonꝰ aut̃ ut uenit
ad me recessit a te: nec ꝑstitit apud me. Uerbũ
uͦ qđ erat in corde tuo. nũqͥd sono p̾tereunte
p̾teriit: Quod cogitabas dixisti: s ut ad me
siulabarũ ꝑduxit ad aur̃ẽ meã cogitationẽ tuã.
Per aurẽ meã descendit incor me ũ cogitatio
mea. sonus medius transuolauit. Uerbũ uͦ illud
qd assumpsit sonũ. antequã sonares erat apud
te: quia sonusti. ẽ. apud me & ñ recessit a te.
hoc attende quisquis es examinator sonorũ.
Uerbũ dĩ contempnis: quia uerbũ hominis
ñ comp̃hendis. Seit gͦ om̃ia ꝑ quẽ facta sunt
omia: ce tam̃ dubitando increpat. Si me scire-
fideles. Nã talẽ sententiã dixit discipulis suis:
sed ibi ñ ẽ. u̾bũ dubitationis quia ñ fuit cau¬
sa increpandȩ infidelitatis. Nã qͦmodo dixit
iudeis si me sciretis. forsitan &r patrẽ meum
sciretis: dixit & discipłis suis quando eũ phi¬

Expanded text:
nit ad me, nec recedit a te. Sonus autem ut veniret nit ad me, nec recedit a te. Sonus autem ut veniret ad me, recessit a te, nec perstitit apud me. Verbum ergo quod erat in corde tuo, numquid sono praetereunte praeteriit? Quod cogitabas dixisti; et ut ad me syllabarum perduxit ad aurem meam cogitationem tuam; per aurem meam descendit in cor meum cogitatio tua, sonus medius transvolavit: verbum vero illud quod assumpsit sonum, antequam sonares, erat apud te; quia sonuisti, est apud me, et non recessit a te. Hoc attende, quisquis es examinator sonorum. Verbum Dei contemnis, qui verbum hominis non comprehendis! 5. Scit ergo omnia per quem facta sunt omnia, et tamen dubitando increpat: Si me sciretifideles. Nam talem sententiam dixit discipulis: sed ibi non est verbum dubitationis, quia non fuit causa increpandae infidelitatis, Nam quod modo dixit Judaeis, Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis: dixit et discipulis quando eum Phi
Abbreviated transcription (Latin):
et fidẽ in terra: Iã quantũ existimo intellexi¬
stis quomͦ sit positũ forsitan: ne quis ũborũ
appensor & sillabarũ examinator ueluti lati¬
ne loqui sciens. rep̃hendat ũbũ qđ dixit dĩ
u̾bũ. & rep̃hendendo dĩ uerbũ ñ eloquens s
u̾ba ista considare: & ex his u̾bis assuetis. illud
tempnis: audi dm̃ &e time. In principio erat
u̾bũ. Tu reuocas ad usũ sermocinationis tuȩ:
&e dicis apud te. Quid. ẽ. u̾bũ: quid magnũ :
u̾bũ: Sonat & tͣnsit: u̾berato aere aurẽ ꝑcutit.
postea ñ erit. Audi adhuc: ũbũ erat apud dm̃.
Manebat: ñ sonando transibat. Adhuc forte cõ¬
tempnis: Ds̃ erat uerbũ. Apud te ipsũ homocũ
est in corde tuo uerbũ: aliud .ẽ. quã sonꝰ. Sed
u̾bũ qd̃ est apud te: ut transeat ad me sonum
quasi uehiculũ quęrit. Assumit gͦ sonũ. impo¬
nit se qͦdãmͦ in uehiculũ. tͣnscurrit aerẽ: ue¬

Expanded text:
et fidem in terra ? 4. Jam, quantum existimo, intellexiet fidem in terra ? 4. Jam, quantum existimo, intellexistis quomodo sit positum forsitan: ne quis verborum appensor et syllabarum examinator, veluti latine loqui sciens, reprehendat verbum quod dixit Dei Verbum; et reprehendendo Dei Verbum, non eloquens, sed m? Noli verba ista considerare, et ex his verbis assuetis illud temnis; audi Deum et time: In principio erat Verbum. Tu revocas ad usum sermocinationis tuae, et dicis apud te, Quid est verbum? quid magnum est verbum? sonat et transit; verberato aere aurem percutit, postea non erit. Audi adhuc, Verbum erat apud Deum: manebat, non sonando transibat. Adhuc forte contemnis: Deus erat Verbum . Apud teipsum, o homo, cum est in corde tuo verbum, aliud est quam sonus: sed verbum quod est apud te, ut transeat ad me, sonum quasi vehiculum quaerit. Assumit ergo sonum, imponit se quodammodo in vehiculum, transcurrit aerem, ve
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dubitat sed increpat. Attende enĩ quo modo
increpatiue dicat᷑ ipsũ forsitan: qđ uidetur
esse uerbũ dubitationis. Sed dubitationis ũbũ
est. quando dicit᷑ ab homine idõ dubitante qͥa
nesciente: cũ uͦ dicit᷑ a dõ uerbũ dubitationis
cũ dm̃ utiq nichil lateat: illa dubitatione ar-¬
guit᷑ infidelitas. ñ opinat᷑ diuinitas. Homines
enĩ de his reb quascertas habent aliquando
increpatiue dubitant. id. ẽ ũbũ dubitatiõis
ponunt cũ corde ñ dubitent: uelut si in¬
digneris seruo tuo. et dicas. Contempnis me :
Consida. forsitan dñs tuus sũ. Hinc & apłs
ad qͦsclã contemptores suos loquens ait. Puto
autẽ & ego sp̃m dĩ habeo. Qui dicit puto du¬
bitare uidetur: sed ille increpabat ñ dubi¬
tabat. Et ipse dñs xp̃c alio loco infidelitatẽ¬
futurã generis human i increpans: cũ ue¬
nerit inquit filius hominis. putasis inueni¬

Expanded text:
non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo increpative dicatur ipsum forsitan, quod videtur esse verbum dubitationis. Sed dubitationis verbum est quando dicitur ab homine, ideo dubitante quia nesciente: cum vero dicitur a Deo verbum dubitationis, cum Deum nihil utique lateat, illa dubitatione arguitur infidelitas, non opinatur divinitas. Homines enim de his rebus quas certas habent, aliquando increpative dubitant, id est, verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitent: velut si indigneris servo tuo et dicas, Contemnis me; considera, forsitan dominus tuus sum. Hinc et Apostolus ad quosdam contemptores suos loquens ait: Puto autem, et ego Spiritum Dei habeo . Qui dicit, puto, dubitare videtur: sed ille increpabat, non dubitabat. Et ipse Dominus Christus alio loco increpa: Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas, inveni
Abbreviated transcription (Latin):
solus ñ sũ. s ego &e qui me misit pat̾: nos solũ
te uidemꝰ. patrẽ tuũ tecũ ñ uidemꝰ. Iuo mͦ te
dicis solũ ñ e̾e̾. sed cũ patre duo esse: aut osten-¬
de nobis cecũ esse patrẽ tuũ. Et dñs. Nũquid me
uidetis: ut patrẽ ostendã uob̃: hoc enĩ sequit᷑:
hoc suis ũbis ipse respondit. quoꝵ ũboꝵ exposi¬
tionẽ nos ante p̃misimꝰ. uidete enĩ quid dixerit
Neq me scitis neq patrẽ meũ. Si me sciretis:
forsitan & patr̃e meũ sciretis. Dicitis gͦ ubi est
pat̾ tuus. quasi me iã sciatis: quasi totũ hoc sĩ
qđ uidetis. Ergo quia me ñ nostis: ido uobis
patrẽ meũ nõ ostendo. Me qͥppe hominẽ pu-¬
tatis: idõ patrẽ meũ hominẽ quęritis quia
scđm carnẽ iudicatis. Quia uͦ scd̾m qđ ui-¬
detis aliud sũ. & aliud scdm qd ñ uidetis:
est ut me noueritis. tunc & patrẽ meũ scietis.
Si enĩ me sciretis: & patrẽ meũ forsitan scire¬
tis. Ille qui omĩa scit quando dicit forsitan.

Expanded text:
Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater: nos solum te videmus, patrem tuum tecum non videmus; quomodo te dicis solum non esse, sed cum patre tuo esse? aut ostende nobis tecum esse patrem tuum. Et Dominus: Numquid me videtis, ut Patrem ostendam vobis? Hoc enim sequitur, hoc suis verbis ipse respondit, quorum verborum expositionem nos ante praemisimus. Videte enim quid dixerit, Neque me scitis, neque Paforte et Patrem meum sciretis. Dicitis ergo: Ubi est Pater tuus? Quasi me jam sciatis; quasi totum hoc sim quod videtis. Ergo quia me non nostis, ideo vobis Patrem meum non ostendo. Me quippe hominem putatis, ideo Patrem meum hominem quaeritis, quia secundum carnem judicatis. Quia vero secundum quod videtis aliud sum, et aliud secundum quod non videtis, est ut me noveritis, tunc et Patrem meum scietis. « Si enim me sciretis, et Patrem meum forsitan sciretis. Ille qui om
Abbreviated transcription (Latin):
querebant. Suẽ queritis inquit: Et illi. Iħmnas¬
zarenũ. & ille. Ego sũ. Qua uoce audita: redie¬
runt retro & ceciderunt. Dicit aliqͥs. Si hec in il¬
lo potestas erat. quare cũ iudei insultarent
pendenti &r dicerent. si filiꝰ dei . ẽ. descendat de
cruce ñ descendit. ut eis suã potestatẽ descenden¬
do demonstraret. Quia patientiã docebat: ido
potentiã differebat. Si enĩ quasi cõmotus ad eors
uerba descenderet: uictus cõuicioꝵ dolore pu-¬
taretur. P ursus ñ descendit. fixus ꝑmansit.
quando uellet abscessurus. Nã quid ei magnũ
fuit de cruce descendere. qui potuit de sepul-¬
cro resurgere: Intelligamꝰ gͦ nos quib hoc min¬

Expanded text:
quaerebant. Quem quaeritis, inquit? Et illi: quaerebant. Quem quaeritis, inquit? Et illi: Jesum. Et ille: Ego sum. Qua voce audita, redierunt retro et ceciderunt . 10. Dicit aliquis, Si haec in illo potestas erat, quare, cum Judaei insultarent pendenti et dicerent, Si Filius Dei est, descendat de cruce , non descendit, ut eis suam potestatem descendendo monstraret? Quia patientiam docebat, ideo potentiam differebat. Si enim quasi commotus ad eorum verba descenderet, victus conviciorum dolore putaretur. Prorsus non descendit, fixus permansit, quando vellet abscessurus. Nam quid ei magnum fuit de cruce descendere, qui potuit de sepulcro resurgere? Intelligamus ergo nos quibus hoc min
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq postea quã dixit ꝑfectũ ẽ inclinato ca-¬
pite sp̃m t̾radidit. Nũquid illi latrones uxta
confixi. quando uoluert̃ expirauerunt: Te-¬
nebant᷑ a uinculis : quia ñ erant creatorescar¬
nis. Clauis confixi diu cruciabant᷑. quia in¬
firmitati ñ dominabant᷑. Dñs aut̃ qͣndo uo¬
luit carnẽ in utero uirginali accepit. qͣndo
uoluit ad homines ꝓcessit. quãdui uoluit
int̾ homines uixit. qͣndo uoluit a carne dis¬
cessit: hoc ẽ. potestatis ñ necessitatis. Hanc gͦ il-¬
le horã expectabat ñ fatalẽ sed oportunã & uo¬
luntariã: ut priꝰ om̃ia complerent᷑ quȩ ante
passionẽ ipsius compleri oportebat. Nã qͦmͦ
sub fati necessitate positus erat qui alio loco
dixit. potestatẽ habeo ponendi animã meã.
& potestatẽ habeo iterũ sum̃di eã: Nemo tollit
eã a me: sed ego ipse pono eã a me. et iterũ sumo
eã. Ostendit hanc potestatẽ: quando iudei eũ

Expanded text:
Denique posteaquam dixit, Perfectum est, inclinato caDenique posteaquam dixit, Perfectum est, inclinato capite tradidit spiritum . Numquid illi latrones juxta confixi, quando voluerunt, exspiraverunt? Tenebantur vinculis carnis, quia non erant creatores carnis: clavis confixi diu cruciabantur, quia infirmitati non dominabantur. Dominus autem quando voluit, carnem in utero virginali accepit: quando voluit, ad homines processit; quamdiu voluit, inter homines vixit; quando voluit, a carne discessit: hoc est potestatis, non necessitatis. Hanc ergo horam ille exspectabat, non fatalem, sed opportunam et voluntariam: ut prius omnia complerentur, quae ante passionem ipsius compleri oportebat. Nam quomodo sub fati necessitate positus erat, qui alio loco dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego ipse pono eam a me, et iterum sumo eam ? Ostendit hanc potestatem, quando eum Judaei