comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uenerabili loco inseruira: Cui respon¬
dit dyonisius Deos quos coluerunt patres
ñri. quoꝵ uirtute & sollertia mat᷑ terra
continet᷑: Hos colimꝰ & ad oramꝰ: Aras quas
uides martis & herculis. Mercurii & pͥapi
noĩe & honore facrate sunt Dũ uͦ paulus
singula altaria & simulachra falsorũ deoꝵ
plustrass&. Int̾ ceteras aras repperit altare
unũ. Cui erat titulus suꝑ scriptꝰ dõ ignoto:
& conuersus ad eũ paulus. interrogauit illũ
dicens Quis est ille ds in cognitus : ad
quẽ dẏonistꝰ. Adhuc inqͥd ñ ẽ. ipse ds̃ de¬
monstratꝰ int̃ deos. sed ẽ in cognitus nobis
& scło uenturo futurus Ipse ẽ enĩ ds̃ qui
regnaturus ẽ in cȩlo & int̾ra & regnũ
ipstꝰ ñ accipia finẽ Sub iungens itaque
paulus ait Quid uob̃ uidet᷑. homo erit¬
rus ẽ. mundũ sed adhuc in cognitus est
incognit᷑u apellatis. Natꝰ enĩ exmaria uir¬
gine passus subponcio pilato ꝓsalute humana:

Expanded text:
et venerabili loco inserviret. Cui responet venerabili loco inserviret. Cui respondit Dionysius: Deos quos coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus et adoramus: aras, quas vides, Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nomine et honore sacratae sunt. Dum vero Paulus singula altaria et simulacra falsorum deorum perlustrasset, inter caeteras aras reperit altare unum, cui erat titulus superscriptus, Deo ignoto. Et conversus ad eum Paulus, interrogavit illum dicens: Quis est ille Deus incognitus? Ad quem Dionysius: adhuc, inquit, non est ipse Deus demonstratus inter deos, sed est incognitus nobis, et saeculo futuro venturus. Ipse enim est Deus, qui regnaturus est in coelo et in terra, et regnum ejus non accipiet finem. Subjungens itaque Paulus ait: Quid vobis videtrus est mundum; sed adhuc incoincognitum appellatis. Natus enim ex Maria virgine, passus sub Pontio Pilato pro salute humana
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ litterarũ disciplinis edoctꝰ dixit
Haec nox quã nr̃is oculis nouã descendisse mira¬
mͣ: Iocius mundi uerã lucẽ aduenturam
signauit. atꝙ dm̃ humano generi effulsu¬
rũ. serena dignacione dictauit: Vnde exple¬
tis ꝓquib ꝑrexerat felicit̾ rediit. arciq
tocius urbis athenȩ p̃erat. Eauriȩ ariopagi
p̃sidens. omniũ negocioril ciuiliũ publice
& priuatĩ ut nobilior nobilissimꝰ modera¬
mina disponebat. at qr int̃ primos primus.
sophystica. & sillog̃ystica uniuersalium.
doctrinarũ acuinina & stropbas infulatꝰ
toga phylosophy ca. ciuib ac undiꝙ adid
studiũ confluentibus ꝓfundebat Hunc
siquidẽ uatẽ qui olĩ paganis adhuc uisceribꝰ
tanti misterii qđ uentu erat quasi uentu¬
rũ ualuit reserare : ut pote loci pnimatẽ
cũ ariopagũ adiss&. erectis aduerbũ omna¬
ũ auribus. int̾rogare specialit̃ cepit paulus
qͥd coler& et quibꝰ nbͥminibus in t̃a spacioso

Expanded text:
omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione dictavit. CAPUT VI. Unde expletis, pro quibus perrexerat, feliciter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluentibus profundebat. Hunc si quidem vatem, qui olim paganus adhuc visceribus tanti mysterii quod ventum erat, quasi venturum valuit reserare, ut pote loci primatem, cum Areopagum adisset, erectis ad verbum omnium auribus, interrogare specialiter coepit Paulus, quid coleret, et quibus numinibus in tam spatioso
Abbreviated transcription (Latin):
ensis ꝑmoti: quadã diȩ ipͥaulũ adario¬
pagũ duxissent. ut ibi examen sila doctrina
acciꝑ& : adorsus est dyonisiũ. qui obplenitu¬
dinẽ diue suꝑnoꝵ numinũ scientiȩ theosopha
idẽ dm̃ sapiens: & a regione urb qua sedulȩ
cõmorabat᷑ & innatꝰ principabat᷑. ario pagita
genuino quasi uocabulo ut ebat᷑. altissimo
sanguine primi & magni dΥONISII: non illꝰ
semelȩ uel deuealionis. sed eiꝰ qui uitis inuen-¬
tor apud athenas in signis ẽ habitꝰ. longissima
xx & uagens. & cunctis pene artibus copi¬
ose inbutus. crem̃ti studid excitus. una cũ
apollo fanio conphilosopho suo astrologiçȩ
disc ipline doto aegẏpti iliopolĩ transmigra¬
cruci pependit affixus. & sol sui dñi mortẽ
pauescens lucis suae radios intȩtrȩ noctis
mutauit horrorẽ. at q orbisclimata tene¬
brarũ obtexit caligine : earundẽ tenebrarũ
signo antea inuiso & in audito at tonitꝰ. ut:

Expanded text:
enses permoti, quadam die Paulum ad Areoenses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acciperet, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus principabatur, areopagita genuino quasi vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui vitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima  agens, et cunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigracruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis suae radios in tetrae mutavit noctis horrorem, atque orbis climata tenebrarum obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito attonitus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi in aduentu pauli quidã uir nobilis erat
quis inmites. Idẽ consecro talis apollo Rronos¬
pagyta. qͣm in eadẽ urbis regione ceteros
p̃cellebat. nominabat᷑ Cuiꝰdã apollinis
nobilissimi atheniensiũ principis ꝓsapia
diriuat᷑ Cuiꝰ pat̾ nicholaus uir magni
ingeniilit terarũ studio pollens ciuis & argo¬
lice artis magister fuit Huiꝰ igitur filiꝰ
apollo dũ int̾ philosophoꝵ scolas clarus ha¬
beret᷑. & autenticas bibliotecas reuoluer&
deditusq eẽt phylosophiȩ. & nimus suꝑstitionib
ritu paganoꝵ : Audiuit paulũ apłm noua
& inaudita antea docmata p̾dicantẽ. Et cũei
refistere ñualer& : inuenit uera eẽ doctriña
quã paulus apud athenas docuit Relinquens
ergo de monicas ludificationes & gentilicias
ad inuentiones: ꝓuolutus apłi pedibus de p̃ca
tus est eũ. ut illi uerã doctrinã & uiã salutis
is ita gestis cũ uocis nouitate athem-¬

Expanded text:
Ubi in adventu Pauli quidam vir nobilis erat Ubi in adventu Pauli quidam vir nobilis erat qui Symmistes, id est, consecretalis Apollo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdam Apollinis nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificationes et gentilitias adinventiones, provolutus apostoli pedibus, deprecatus est eum, ut illi veram doctrinam et viam salutisPUT V. His ita gestis, cum vocis novitate Atheni
Abbreviated transcription (Latin):
fora. ingeniiq omnis solertia. Qui locus
arii pagus apellat᷑ amarte. Mars enim
aris grece uocat᷑ Quinta regio ciuititas
ei usdẽ uersa ẽ ad portã scheam. Ermis
pagus ex noĩȩ mercurii qui ermis grece
dr̃ apellata. In qua staticulũ ipsiꝰ mercuru
ciuitas munitissimis meniis mare florido
mellitis ut sit dictũ : riuulis & fluminibus
satis pinguissimis. ne moribus c̃sitis: & aro¬
matibus odoratis Uinetis nectareis & ub̃¬
tatis copia effluentibus oliuetis abundantis¬
simis. uirectis florentibus pascuis pecorib
sufficientissimis auri argenti ceterorũꝙ
metalloꝵ omniũ copiis. nauiũ quoq ac
uectigaliũ cõmeatib & uoluptat᷑u cuncta¬
rũ affluentiis. ultra urbes alias exornata.
quondã nobilissime floruit. sed quȩ suo
priori scło cunctis mundi felicitatibus suꝑ¬
erat Modo gentiũ frequenti & condenso
impetu obpessa. & int̾ capta dirimitur:¬

Expanded text:
fora, ingeniique omnis solertia, qui locus fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte: Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portam Schaeam, Hermis pagus ex nomine Mercurii, qui Hermes Graece dicitur, appellata, in qua staticulum ipsius Mercurii UT IV. Haec civitas munitissimis moenibus, mari florido, mellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis nemoribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubertatis copia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metallorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalium commeatibus et voluptatum cunctarum affluentiis, ultra urbes alias exornata, quondam nobilissime floruit. Sed quae suo priori saeculo cunctis mundi felicitatibus supererat, modo gentium frequenti et condenso impetu oppressa et intercepta dirimitur
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe qui grece hronos uocat᷑. Secunda
regio athene .ẽ. quȩ respicit thraciã. ubi
therebintus mire magnitudinis inerat.
sub qua siluani & fauni agrestis hominis
simula cbra statutis diebus ax astoribus
uenerabant᷑ Quȩ regio panos pagus apellat᷑
ex noĩe siluant & fauni Greci enĩ siluanũ
pan. faunos ficarios. panitas uocitant: Tercia
regio possedonos pagus apellat᷑. quȩ inten-¬
dit port̾u neptuni Possedon nãꝙ grece.
neptunus dicitur. Cuiꝰ simula chr̃u & dia-¬
ne effigiẽ aeggei ibidẽ colebant Et quo
retarsus totius populi luna renascente
in multis functionibus refluebat: Quarta
regio in eadẽ urbe ẽ ubi idolũ martis et
simula chrũ herculis in colle tritonia
montis in medio urbis positi steterat.
Ad colendũ multis immolationibus & delu¬
cionibus martẽ & herculẽ quas illi deos
maximos & fortissimos adorabant. Ubi
etiam exercebant᷑ rudicia & docebantur

Expanded text:
nomine, qui Graece Kronos vocatur. Secunda nomine, qui Graece Kronos vocatur. Secunda regio Athenae est, quae respicit Thraciam, ubi terebynthus mirae magnitudinis inerat, sub qua Sylvani et Fauni agrestium hominum simulacra statutis diebus a pastoribus venerabantur; quae regio Pagos appellatur ex nomine Sylvani et Fauni: Graeci enim Sylvanum Pan, et Faunos ficarios Panitas vocitant. Tertia regio Possedonos pagos appellatur, quae intendit portum Neptuni: Possedon namque Graece, Neptunus dicitur, cujus simulacrum et Dianae effigiem Aegii ibidem colebant: et quo recursus totius populi, luna renascente, in multis functionibus confluebat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adorabant. Ubi etiam exercebantur judicia et docebantur
Abbreviated transcription (Latin):
fandi & eloquentiȩ nutrix. phy losophoꝵ
& sapientiũ genetrix. Arciũ liberaliũ
& diuiciariũ omniũ copia. prae urbibus
cunctis emicuit Haec sita .ẽ. in attica
elladis ꝓuincia. qua eycrops. & menan.¬
der reges generosisplenduerunt. ubi
apollo & hippocratis ac aristotelis. ceteriq
inuentores & ꝓpagatores totius periciȩ st̃
exorti & in toto orbe suis p̃sentia & tẽ¬
poribus nr̃is memoria fulgent:
Nhac sũmoꝑe urbe tẽporibus cycropis&
& menandri regũq succedentiũ. cultus
simulacroꝵ & statuarũ ad oracio. Idoloꝵ ꝙ
suꝑstitiosa religio prima . ẽ. reꝑta. & sanc¬
tionibus ꝓpalata: Naec quoq in ꝓuectu sui
ẽ. mineruȩ sacrata. & ipsi eiꝰ de nomine
nom̃ aptatũ. Haec prima cunctarũ urbiũ
Prima regio. ẽ. quȩ aegeũ mare respicit.
in qua sitꝰ mons extat suꝑ eminens urbi.
ubi saturni & priapi aureȩ statuȩ uaria.¬
rũ illusionũ colebant᷑ de menciis Haec
enĩ regio kronos pagus apellat᷑ ex sat᷑ni

Expanded text:
di et eloquentiae nutrix, philosophorum et sapientium genitrix, artium liberalium et divitiarum omnium copia prae urbibus cunctis emicuit. Haec sita est in Attica Helladis provincia, qua Cecrops et Menander, reges generosi, splenduerunt: ubi Apollo et Hippocras ac Aristoteles, caeterique inventores et propagatores totius peritiae sunt exorti, et in toto orbe suis praesentia, et temporibus nostris memoria fulgent. In hac summopere urbe temporibus Cecropis et Menandri, regumque succedentium cultus simulacrorum et statuarum adoratio, idolorumque superstitiosa religio primo est reperta, et sanctionibus propalata. Haec quoque in provectu sui est Minervae sacrata, et ipsi ejus de nomine nomen aptatum. Haec prima cunctarum urbium Prima regio est, quae Aegeum mare respicit, in qua situs mons exstat supereminens urbi, ubi Saturni et Priapi aureae statuae variarum illusionum colebantur dementiis: haec enim regio Kronos pagos appellatur ex Saturni
Abbreviated transcription (Latin):
sobolis eũ sui ceterł parentes. ad manda-
ta ꝓꝑat scĩ pauli. Credensq fideliter
& ab negatis errorib paganoꝵ sacri est
baptismatis unda resꝑsus. ac sic demũ se
tra didit eiꝰ magisterio plenius
ecclesiasticȩ scĩtatis affit̃ ut comes eiꝰ insepa¬
rabilis quocũq gressũ mouerat abeato paulo
ꝑtrienniũ institutꝰ. te salonica magistrũ
obsequendo reuertens Abeodẽ beato paulo
atheniensiũ ẽ. ordinatꝰ antistes. Ac deinde

Expanded text:
sobolis, eum sui coegere parentes, ad mandata sobolis, eum sui coegere parentes, ad mandata properat sancti Pauli. Credensque fideliter, et abnegatis erroribus paganorum, sacri est baptismatis unda respersus: ac sic demum se tradidit ejus magisterio plenius ecclesiasticae sanctitatis affatim, ut comes ejus inseparabilis, quocunque gressum moverat, a beato Paulo per triennium institutus. Thessalonica, magistro obsequendo, revertens, ab eodem beato Paulo apostolo Atheniensium est ordinatus antistes, ac deinde,
Abbreviated transcription (Latin):
uocibꝰ cõpellare. Sc̃s autẽ paulus crucis
uidentẽ his est uerbis affatꝰ. Uade inquiens
ad dyonisiũ & dic ei : quia paulus seruus
iħu xp̃i : ad te memisit. Ut memor sponsi¬
onis tuȩ ad eũ uenire ñ differas. quobaptis¬
mũ salutis accipiens. abõnib possis absolui
nexib delictoꝵ Is autẽ qui uisũ recepit.
obedient̃ uerba iubentis ĩpleuit. & ad
dyonisiũ ꝓperans. pauli ei uerba ꝑordinẽ
ñtiauit. Dẏonisius uͦ electionis gr̃a iam
p̃uentꝰ. ut cȩcũ respexit ñ ante habitis
luminib contuentẽ. ait adeũ: Esne tu
ille quẽ cecũ natũ cunti cognouerunt
ad fines: Cui ille respondit Ego nẽ pe
sũ. cui cȩco nato hactenꝰ sol ñluxit. Sed
ipse paulus cuiꝰ tibi defero mandata salu¬
magistri sui inuocata
uirtute. sanitatis mͥ lum̃ indulsit :
Quiptinus surgens cũ omni domo & damari
uxore sua. quã ut sumer& more t̾renȩ.
nobilitatis ꝓpt amorẽ suscipiende care

Expanded text:
vocibus compellare. Sanctus autem apostolus, crucis vocibus compellare. Sanctus autem apostolus, crucis videntem his est verbis affatus: vade, inquiens ad Dionysium, et dic ei quia Paulus servus Jesu Christi ad te me misit, ut memor sponsionis tuae, ad eum venire non differas, quo baptismum salutis accipiens, ab omnibus possis absolvi nexibus delictorum. Is autem, qui lumen recepit, obedienter verba jubentis implevit, et ad Dionysium properans, Pauli ei verba per ordinem nuntiavit. Dionysius vero, electionis gratia jam praeventus, ut caecum respexit non ante habitis luminibus contuentem, ait ad eum: esne tu ille, quem caecum natum cuncti cognoverunt affines? Cui ille respondit: Ego nempe sum, cui caeco nato hactenus sol non luxit: sed ipse Paulus, cujus tibi defero mandata salustri sui invocata virtute, sanitatis mihi lumen indulsit, qui protinus surgens, cum omni domo et Damari uxore sua quam ut sumeret more terrenae nobilitatis, propter amorem suscipiendae charae
Abbreviated transcription (Latin):
& scm nom̃ eius Qua ꝓpt̾ quẽ incognit᷑u
us nunc habuistis. modo cognoscite : quia
ipse. ẽ ds̃ solus. & p̃ter eũ ñ . ẽ alt̾ Qui nos
de morte sanguinis sui p̾cio. redux̃ aduitã:
quicȩlũ & t̾rã homines scilic&. et angelos
munitate regni sui c̃nnx̃ : qui mortificat
iiustos. & uiuificat pios Qui claudit &
alia plurima paulo p̃dicante¬
& templa singula ꝑlustrante:  cõmen¬
Que amica curiositate athenienses. ꝓpter
ipsa nouitatẽ officiosissime acceptabant:
DUonisius uerã doctrinã. & dogma salũ¬
tis audiens. & nichił. tẽ idola quibus
feruiebat. quin magis de monia quã deos
et̃ cognoscens sc̃m uero sp̃m & uerbae
uitalia in pauli doctrinaeuiden¬
tissime sentiens. diuino lumine corde
tactꝰ eidẽ paulo cessit. & abeo expetiit
quatinꝰ ꝓ illo ipsiꝰ dĩ quẽ p̃dicabat miscdiam
dep̃caret᷑. ut illius cultor uerus. & suus
mereretur esse discipulus
Cecus quidã cepit eũ obseeracionis

Expanded text:
m nomen ejus . Quapropter quem incognitum usque nunc habuistis, modo cognoscite, quia ipse est Deus solus, et praeter eum non est alter , qui nos de morte, sanguinis sui pretio reduxit ad vitam, qui coelum et terram, homines scilicet et angelos, in unitate regni sui claudit . alia plura Paulo praedicantetempla singula perlustrante, commenquae amica curiositate Athenienses, propter ipsam novitatem officiosissime acceptabant, Dionysius veram doctrinam et dogma salutis audiens, et nihil esse idola, quibus serviebat, quin magis daemonia quam deos esse cognoscens, sanctum vero Spiritum et verba vitalia in Pauli doctrina evidentissime sentiens, divino lumine corde tactus, eidem Paulo cessit, et ab illo expetiit, quatenus pro illo ipsius Dei, quem praedicabat, misericordiam deprecaretur, ut illius cultor verus et suus mereretur esse discipulus. caecus quidam coepit eum obsecrationis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis c̃uertit. Scripsit & ꝑidẽ tempus
adtimotheũ ephesioꝵ epm suũ autẽ condis.¬
cipulũ diuino usus stilo. fulgoranti sermone
se eiusdẽ panis uerbo. quo uiuunt angeli.
repletũ ostendens : de çȩlesti principatu.i.
de ordinibꝰ angłoꝵ insigni eloquentia &
reuerenda. ꝓfundissimaq intellegentia.
sicut reuera is qui incȩlo ossuũ posuerat
cũ decȩlestibꝰ loquebat᷑ ubi corde & con¬
uersatione degebat. hec ꝑsequentia capituli.¬

Expanded text:
ertit. CAPUT IX. Scripsit et per idem tempus ad Timotheum Ephesiorum episcopum, suum autem condiscipulum, divino usus stylo, fulguranti sermone, se ejusdem panis verbo quo vivunt angeli repletum ostendens, de coelesti principatu, id est de ordinibus angelorum insigni eloquentia, et reverenda profundissimaque intelligentia, sicut revera is qui in coelo os suum posuerat, cum de coelestibus loquebatur, ubi corde et conversatione degebat. Haec, inquit, p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsimilitudinũ symbola monstrantur.
Quid est ierarchia id est sacer principatus.
thronis. & de pͥma eoꝵ ierarchia: id est de pͥmo
eoꝵ sacro principatu. De dominationibus &
uirtutibus & potestatibꝰ. & de media eorum
ierarchia. idẽ sacro principatu. Repeticio

Expanded text:
per insimilitudinum symbola, monstrantur. Tertio, quid est hierarchia, id est, sacer principatus, thronis, et de prima eorum hierarchia, id est, de primo eorum sacro principatu. Octavo, de dominationibus et virtutibus et potestatibus, et de media eorum hierarchia, id est sacro principatu. No
Abbreviated transcription (Latin):
& usq ad t̃minos quomodo adeo constitutꝰ
magister omniũ gentiũ. ꝑ agrans suꝑio¬
res & uicinas ciuitates: tẽpore quo prin¬
ceps claudius agebat insceptris deuenit
athenas: Quȩ una urbiũ magnaru metro¬
polis. in confinio thraciȩ prospiciens lace¬
demoniȩ t̾minos posita. Media in ter
achaiã & macedoniã iac&. qua nichil
habuit grecia clarius siti terrarũ emi¬
nentibus & frequentibus collibus montuosa.
antiqua scriptoꝵ facundia. paterna uis¬
cera & mat̾na ub̾a apellata Ionici maris
faucibus bitalassi more int̾clusa. Aegeũ
peligus aleua contingit Vrbs inclita
& antiqua. sola p̃tͣ ext̾nũ increm̃tũ
głosa. Cuius ciuibus ñ dedit inciũ collee¬
tana ciuitas. sed quȩ illi sedes eadẽ . ẽ. &

Expanded text:
et usque ad terminos, quomodo a Deo constitutus et usque ad terminos, quomodo a Deo constitutus magister omnium gentium, peragrans superiores et vicinas civitates, tempore quo princeps Claudius agebat in sceptris devenit Athenas. CAPUT II. Quae una urbium magnarum metropolis in confinio Thraciae prospiciens Lacedaemoniae terminos, posita media inter Achaiam et Macedoniam jacet, qua nihil habuit Graecia clarius situ terrarum, eminentibus et frequentibus collibus montuosa, antiqua scriptorum facundia, paterna viscera et materna ubera appellata: Ionici maris faucibus, bithalassi more, interclusa, Aegeum pelagus a laeva contingit. Urbs inclyta et antiqua, sola praeter externum incrementum gloriosa: cujus civibus non dedit initium collecta nativitas: sed quae illis se
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i passionẽ & adorandã ab inferis resurrec¬
tionẽ. sed & ad cȩlos głosã ascensionẽ. quã se
manifestauit diuinitate nũquã de fuisse
te multi mererent᷑ fieri xp̃i nominis con¬
fessores. quoscatholica post modũ gaudet
mat̾ eccła ꝓmeruisse martires. & fidei
bellatores. Quȩ letabat᷑ in apłis. tantos se
hab̾e duces atꝙ rectores. quisi quidẽ cum
ĩminere suas cernerent passiones. quȩ dño
głam & p̾miũ transmigrarent Unde
carismatũ munera. talẽ tuis testibus tribu¬
isti ꝓlabore mercedẽ. ut nullũ tuorũ fuis¬
se gaudeat hostis inbellẽ. Iuin ĩmo ꝑpetu.¬
ũ illis es largitꝰ triũphũ. ut eccłe tuȩ
sẽꝑ sint in exẽplũ. De quoꝵ collegio beatꝰ
paulus apłs quẽ celo p̃sidens humanitas
& benignitas saluatoris nr̃i dĩ cõpellas. sau¬
lũ strauit ac paulũ statuit. eorũq meri¬
to ac numero sociauit: replens xp̃i euugłio
ñ solũ abhierosolimis usq in illiricũ. uerũ

Expanded text:
i passionem, et adorandam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit divinitate nunquam defuisse, te, multi mererentur fieri Christi nominis confessores, quos catholica postmodum mater Ecclesia, promeruisse martyres et fidei bellatores, quae laetabatur in apostolis tantos se habere duces et rectores. Qui si quidem cum imminere suas cernerent passiones, quae, Domigloriam et praemium transmigrarent. Unde charismatum munera, talem tuis testibus tribuisti pro labore mercedem, ut nullum tuorum fuisse gaudeat hostis imbellem: quinimo perpetuum illis es largitus triumphum, ut Ecclesiae tuae semper sint in exemplum. De quorum collegio beatus Paulus apostolus, quem coelo praesidens humanitas et benignitas Salvatoris nostri Dei, compellans Saulum stravit, ac Paulum statuit, eorumque merito ac numero sociavit, replens Christi Evangelio, non solum ab Hierosolymis usque in Illyricum, verum
Abbreviated transcription (Latin):
in uisu sẽs̃ gregoriꝰ t̃tio. illũq tertioblande
increpans suꝑ sua de tractione & ipsius tenatia.
seu miseroꝵ indigentia admonuit at ꝙ cor¬
ripuit Qui nec cor ad miscđiam flex̃: nec
ori ab obtrectatione adhibere custodiã uoluit.
nec manũ ad largitatẽ extendit: Vnde
illi quarto apparens beatꝰ gregorius: orribi.¬
lit̾ eũ redarguit. & cõminans in capite illũ¬
ꝑcussit: Cuiꝰ dolore uexatꝰ: in breui de¬

Expanded text:
in visu sanctus Gregorius tertio, illumque tertio blande in visu sanctus Gregorius tertio, illumque tertio blande increpans super sua detractione et ipsius tenacia, seu miserorum indigentia, admonuit atque corripuit. Qui nec cor ad misericordiam flexit, nec ori ab obtrectatione adhibere custodiam voluit, nec manum ad largitatem extendit. Unde illi quarto apparens beatus Gregorius horribiliter eum redarguit, et comminans, eum in capite percussit, cujus dolore vexatus
Abbreviated transcription (Latin):
Haec ita se ꝑ omã uidisse fidelit̾ reuelauit:
Migratonãꝙ ad dnm saepe dicto reuerentis.¬
simo pontifice : cũ fames ualidissima non
modo in hac ciuitate romana. uerũ & in om̃ib
circa regionib satis suꝑq crassara. & is
qui ei insede pontificali suc cesserat: horrea
eccłȩ em̃tib frum̃ta aperir&: et illis quos
beatꝰ gregorius ꝑ monasteria & exenodochia.
seu diaconia. uel hospitalia. stipendiis alendos
ecclesiasticis ordinauerat clauder& : ceper
tare dicentes: Dnẽ apłice. quos pater nr̃
de cessor tuus gregorius hac tenꝰ studuit
pascere : tua sc̃itas fame ñsinat perire : Iuas
uociferationũ clamores idẽ moleste ferens:
respondit: Si gregoriꝰ ad famã suae laudis
cunctos popłos curauit suscipere : nos om̃s ñ
possumꝰ pascere: Sicꝙ uacuos siuit
abire: Que uerba responsionis. cũ sepius ad se
clamantib iterans redder&: apparuit ei

Expanded text:
haec ita se per omnia vidisse fideliter enarravit. 29. haec ita se per omnia vidisse fideliter enarravit. 29. Migrato namque ad Dominum saepe dicto reverendissimo pontifice, cum fames validissima non modo in hac civitate Romana, verum et in omnibus circa regionibus satis superque grassaretur, et is qui ei in sede pontificali successerat horrea Ecclesiae ementibus frumenta aperiret, et illis quos beatus Gregorius per monasteria et xenodochia seu diaconias vel hospitalia stipendiis alendos ecclesiasticis ordinaverat clauderet, coeperunt tare, dicentes: Domine apostolice, quos pater noster decessor tuus sanctus Gregorius hactenus studuit pascere, tua sanctitas fame non sinat perire. Quos vociferationum clamores idem moleste ferens, respondit: Si Gregorius ad famam suae laudis cunctos populos curavit suscipere, nos omnes non possumus pascere, sicque vacuos sivit abire. Quae verba responsionis cum saepius ad se clamantibus iterans redderet, apparuit ei
Abbreviated transcription (Latin):
uidit colũbãniue candidiorẽ suꝑ caput eiꝰ¬
sedentẽ. rostrũq ipsiꝰ ori diu tenere appositũ:
Que cũ se abore eiꝰdẽ amouera : incipiebat
sc̃s pontifex loqͥ. & anotario grafiũ ceris im¬
primi: Cũ uͦ reticebat scĩ sp̃s organũ. minister
eiꝰ oculũ foramini iterũ applicabat Eũꝙ
acsi in oratione. leuatis ad caelũ manib siniul
simul & oculis : colũbe rostrũ more solito cons¬
picabat᷑ ore suscipere Qđ tandẽ eodẽ spũ
reuelante pontifex sc̃s̃ cognouit. & ue hem̃¬
tissime tristis effectꝰ. int̾minatus . ẽ. auctori¬
tate apłica. miraculi diuini inse ꝑpetrati
consciũ. ne inuita sua id alicui quo quomodo
pate facer& Qđ is interĩ secretũ custodiens.
post de functionẽ scĩs simi sacerdotis cõpulsus
quorundã inuidia. qui obtrectabant uirũ
beatissimũ. p̃sũptionis tumore tanta actalia
de caelestiũ archanoꝵ misteruis fuisse locutũ:

Expanded text:
vidit columbam nive candidiorem super ejus caput vidit columbam nive candidiorem super ejus caput sedentem, rostrumque ipsius ori diu tenere appositum: quae cum se ab ore ejusdem amoveret, incipiebat sanctus pontifex loqui, et a notario graphium ceris imprimi. Cum vero reticebat sancti Spiritus organum, minister ejus oculum foramini iterum applicabat, eumque ac si in oratione levatis ad coelum manibus simul et oculis, columbae rostrum more solito conspicabatur ore suscipere. Quod tandem, eodem spiritu revelante, pontifex sanctus cognovit, et vehementissime tristis effectus, interminatus est auctoritate apostolica miraculi divini in se perpetrati conscio, ne in vita sua id alicui quoquo modo patefaceret. Quod is interim secretum custodiens, post defunctionem sanctissimi sacerdotis compulsus quorumdam invidia, qui obtrectabant virum beatissimum, praesumptionis tumore tanta ac talia de coelestium arcanorum mysteriis fuisse locutum,
Abbreviated transcription (Latin):
ul teriꝰ iam talia de quoquã sine baptismate
sacro de functo p̃sumera& petere. ꝓmeruit
castigari: Qua inre lic& animꝰ ꝑfectȩ fidei.
& curiosis quȩdã ualeant queri. & plura
abhis qui credunt ueritati fidelit̾ dicenti.
quȩ apud homines inpossibilia sunt uel uiden¬
tur. facilia sunt apud dm̃. salubrit̃ explana¬
ri : tutius tam̃ uidet᷑ in hoc actu diuinȩ pieta¬
tis & potestatis iudiciũ uenerari. & anemine
discuti: Deniq afideli & religioso uiro:
ac huic nr̃o patri scĩssimo. ꝓsuae religionis
& utilitatis merito ualde familiarissimo
fidelit̃ post obitũ eiꝰ nobis narratũ didicimꝰ:
qđ cũ idẽ uas electionis & habitaculũ scĩ sp̃s
uisionẽ ultimã ꝓphete e⁊ echielis interp̃¬
taret᷑ : obpansũ uelũ int̾ ipsũ & eundem
exceptorẽ tractatꝰ sui. illo ꝑ interualla
plixius reticente. isdẽ minister eiꝰ stilo per¬
forauerit. & euentu ꝑforam̃ conspiciens.

Expanded text:
ulterius jam talia de quoquam sine baptismate ulterius jam talia de quoquam sine baptismate sacro defuncto praesumeret petere, promeruit castigari. Qua in re, licet a minus perfectae fidei et curiosis quaedam valeant quaeri, et plura ab his qui credunt veritati fideliter dicenti, quae apud homines impossibilia sunt vel videntur, facilia sunt apud Dominum, salubriter explanari, tutius tamen videtur in hoc actu divinae pietatis et potestatis judicium venerari, et a nemine discuti. 28. Denique a fideli et religioso viro, ac huic nostro Patri sanctissimo pro suae religionis et utilitatis merito valde familiarissimo, fideliter post obitum ejus nobis narratum didicimus, quod cum 15 idem vas electionis et habitaculum sancti Spiritus visionem ultimam prophetae Ezechielis interpretaretur, oppansum velum inter ipsum et eumdem exceptorem tractatus sui, illo per intervalla prolixius reticente, idem minister ejus stylo perforaverit, et eventu per foramen conspiciens,
Abbreviated transcription (Latin):
exigebat ꝑtransiens. cũ rediero in quid
dicito michi & faciã tibi omnẽ iustitiam:
Tũ illa: Dñẽ inquã. & si tu ñ redieris ego
quid faciã : Ad quã uocẽ substitit & reos
corã se ad duci fecit: Neq cũ suggereretur
a cunctis accelerare negotiũ. gressũ a loco
de cretũ. ẽ. ꝑsolui ꝓre fecerit: de mũq suppli¬
cationũ p̃cib & fletib suꝑ facti sui penitentes.
uiscerali clementia flexus: nontantũ potes¬
tate quã p̃catu & lenitate. uinctos p̃torialib
catenis ab soluit Huiꝰ rei gr̃a cõpunctus
uenerabił pontifea: cepit lacrimosis gemi¬
tib secũ inter uerba p̾cantia. Haec siquidẽ
ꝓphetica & euuangelica re uoluere oracula:
huiꝰ de uotissimi uiri facto : pietati tuȩ huimilit̃
supplico ꝑueniensq ad sepulchrũ beati
petri : ibi diutius orauit & fleuit At que
ueluti somno correptꝰ in extasin est raptus.
quo ꝑ reuelationẽ se ex auditũ discit. & ne

Expanded text:
exigebat, pertransiens: Cum rediero, inquit, exigebat, pertransiens: Cum rediero, inquit, dicito mihi, et faciam tibi omnem justitiam. Tum illa: Domine, inquit, et si tu non redieris, ego quid faciam? Ad quam vocem substitit, et reos coram se adduci fecit. Neque, cum suggereretur a cunctis accelerare negotium, gressum a loco decretum est, persolvi pro re fecit; demumque supplicationum precibus et fletibus super factis suis poenitentes viscerali clementia flexus, non tam potestate quam precatu et lenitate vinctos, praetorialibus catenis absolvit. Hujus rei gratia compunctus venerabilis pontifex, coepit lacrymosis gemitibus secum inter verba precantia, haec siquidem prophetica et Evangelica revolvere oracula: hujus devotissimi viri facto, pietati tuae humiliter supplico . Perveniensque ad sepulcrum beati Petri, ibi diutius oravit, et flevit, atque veluti somno correptus in exstasim est raptus, quo se per revelationem exauditum discit; et ne
Abbreviated transcription (Latin):
spatiũ penitentiȩ largiret᷑. & ut plenius
conualescerie. illis quib nutritꝰ fuerat¬
cibis indulgere studer&: Qui iussis obtẽperans
conualuit. & in reliquũ de uocius uix̃ Idem¬
uͦ ꝑfectissimꝰ & acceptabił dõ sacerdos cũ quadã
die ꝑfoꝵ traiani qđ oꝑe mirifico constat. eẽ.
ex tructũ ꝓceder&e : & in signia miscđiȩ eius
conspicer&. int̃q memorabile illud cõperi¬
r&. uidelic& qđ cũidẽ orb̾ princeps in expe¬
dicionẽ circũ uallatꝰ militu cuneis ꝑgerae :
ibidẽ obuiã habuerit uetustissimã uiduã. senio
simulq dolore ac pauꝑtate c̃fectã. cuiꝰ lacrimis
att uocib sic cõpellat᷑ Princeps piissime tra¬
iane ecce hic sunt hoĩes qui mͦ michi unicum
filiũ senectutis scilic& meae baculũ & ome
solaciũ occiderunt. meq una cũ eo nolentes
occidere: De dignant᷑ &iam michi ꝓeoratio¬
nẽ aliquã reddere Cui ille festinato ut res

Expanded text:
spatium poenitentiae largiretur; et ut plenius spatium poenitentiae largiretur; et ut plenius convalesceret, illis quibus nutritus fueratcibis indulgere studeret, qui jussis obtemperans convaluit, et in reliquum devotius vixifectissimus et acceptabilis Deo sacerdos, cum quadam die per forum Trajani, quod opere mirifico constat esse exstructum, procederet, et insignia misericordiae ejus conspiceret, inter quae memorabile illud comperiret, videlicet quod cum idem orbis princeps in expeditionem, circumvallatus militum cuneis, pergeret, ibidem obviam habuerit vetustissimam viduam, senio simulque dolore ac paupertate confectam, cujus lacrymis atque vocibus sic compellatur: Princeps piissime Trajane, ecce hic sunt homines qui modo mihi unicum filium, senectutis scilicet meae baculum et omne solatium, occiderunt; meque una cum eo volentes occidere, dedignantur etiam mihi pro eo rationem aliquam reddere. Cui ille festinato, ut res
Abbreviated transcription (Latin):
& credentes fonte salutari ꝑfusi sunt: ac
ꝑmanente cecitate dãpnati. iubente beato
gregorio decaetero stipe sunt ec clesiastica
alti Sed & tirannus quidã multã obpressi-¬
onẽ cũpoene ĩportabili ĩportunitate quieti
ingerebat scẽ romanȩ eccłȩ: possessionesꝙ
eidẽ & mancipia ꝑtinentes. crudelissime
de uastabat: Qua de re beati pontificis ꝑ
int̾ nuntios ad monicione correptus. maiore
ex arsit insania. ad eo ut urbẽ depopulan¬
dã adir&e: Cui aduenienti : beatꝰ grego¬
riꝰ ut colloqueret᷑ occurrit: Tant̾ãꝙ uim
nutu diuino eiꝰ ũbis in .eẽ. exꝑtꝰ fuit: ut
cũ humillima in dulgentia religioso apłico
satis facera : & se de inceps sibi subditũ.
& scẽ romanȩ eccłȩ deuotũ famulũ spopon¬
diss& Is deniq postea usq ad exitũ infir¬
matꝰ : uenerandi papȩ orationẽ poposcit.
atq in responsũ accepit qđ ei dñs ad huc

Expanded text:
et credentes, fonte salutari perfusi sunt; ac et credentes, fonte salutari perfusi sunt; ac permanente caecitate damnati, jubente beato Gregorio, de caetero stipe sunt ecclesiastica aliti. 26. Sed et tyrannus quidam multam oppressionem cum pene importabili importunitate quieti ingerebat sanctae Romanae Ecclesiae, possessionesque eidem et mancipia pertinentes crudelissime devastabat. Qua de re beati pontificis per internuntios admonitione correptus, majori exarsit insania; adeo ut urbem depopulandam adiret. Cui advenienti beatus Gregorius ut colloqueretur occurrit, tantamque vim nutu divino ejus verbis inesse expertus fuit, ut cum humillima indulgentia religioso apostolico satisfaceret, et se deinceps sibi subditum, et sanctae Romanae Ecclesiae devotum famulum spopondisset. Is denique postea usque ad exitum 14 infirmatus, venerandi papae orationem poposcit, atque in responsum accepit quod ei Dominus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
locat. ut in sc̃m̃ apłicũ ad uindictã eius a po¬
dixen artissuȩ exercerent: Qui eũ facie
beatus gregoriꝰ : illi eminꝰ secus transitum
stantes ibi eũ rogant insinuari: Quib res¬
ponsũ.ẽ. ipsũ eẽ : qui solus pontificali digni¬
tate equitans. p̃cedentẽ & subsequentem
cuneũ ec clesiasticoꝵ iuroꝵ haber&: Et in-¬
tuentes eũ : repente equum illiꝰ maleficuis
suis adaemonib uexari fecerunt: Statĩq
& edito signo erucis: ab equo ꝓtur bauit
de monia: Respiciensq inpartẽ : mox ut
magos .ẽ. contẽplatus. illi cecati & ab eisdẽ
de moniis ꝑuasi. ceciderunt retrorsum:
Vnde intellex̾ uirdei. eoꝵ id ꝑpetratum ne¬
quitia : & cũ iussiss& eos ad se duci. int̾rogati
rei or dinẽ ꝓdiderunt: Quibus respondit
beatissimꝰ pontifex: Perpetuo ceci. eẽ. debetis.:
beato petro: liberi auexatione daemonũ
sitis Qui confestĩ adȩ monib emundati.

Expanded text:
locat, ut in sanctum apostolicum ad vindictam ejus apolocat, ut in sanctum apostolicum ad vindictam ejus apodixem artis suae exercerent. Qui eum facie beatus Gregorius, illi eminus secus transitum stantes sibi eum rogant insinuari. Quibus responsum est ipsum esse qui solus pontificali dignitate equitans, praecedentem et subsequentem cuneum ecclesiasticorum virorum haberet; et intuentes eum, repente equum illius maleficiis suis a daemonibus vexari fecerunt. Statimquesu Christi, et edito signo crucis, ab equo perturbavit daemonia; respiciensque in partem, mox ut magos est contemplatus, illi caecati, et ab eisdem daemoniis pervasi ceciderunt retrorsum. Unde intellexit vir Domini eorum id perpetratum nequitia; et cum jussisset eos ad se duci, interrogati rei ordinem prodiderunt; quibus respondit beatissimus Pontifex: Perpetuo caeci esse debetis, isti, operante beato Petro, liberi a vexatione daemonum sitis. Qui confestim a daemonibus emundati,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari dignat᷑ ds̃ ad laudẽ & głam nõis sui
usq in hodiernũ diem: Pat̾ nichil ominꝰ famili¬
as erat romȩ ualde reb ditissimꝰ. sed reli¬
gione nimis egenꝰ. qui ñ uiciis minꝰ plenus
quã rebus : Cũ uxor sua ei displicuiss&: fecit
sibi ab ea contra p̾ceptu saluatoris nr̃i diuor¬
tiũ: Resuero beatũ gregoriũ latere non
potuit : quia & magnitudo mali & agnitio
ꝑsonarũ se facile ꝓdidit: Quẽ beatꝰ gregoriꝰ
multis & suauissimis monitionib seu districti
diuini examinis terroribus: studiosissime &
sepissime ĩmo in desinent̾ ꝑ suadere contendit.
ut uxorẽ suã in grãm pactã reciper&. a quã
tus in remediabilit᷑ ꝑtinatia. monita eius
sp̃uit Quẽ beatꝰ gregoriꝰ apłica auctoritate:
ab eccła sub anathemate nisi resipiscer&e
sequestrauit Quã excõmunicationẽ idẽ
aegre ad modũ ferens. & peccata peccatis
accumulans : duos magos peccuni is ex placito

Expanded text:
operari dignatur ad laudem et gloriam nominis sui operari dignatur ad laudem et gloriam nominis sui 13 usque in hodiernum diem. 25. Pater nihilominus familias erat Romae valde rebus ditissimus, sed religione nimis egenus, qui, non vitiis minus plenus quam rebus, cum uxor sua ei displicuisset, fecit sibi ab ea contra praeceptum Salvatoris nostri divortium. Res vero beatum Gregorium latere non potuit, quia et magnitudo mali, et magnatio personarum se facile prodidit. Cui beatus Gregorius multis et suavissimis monitionibus, seu districti divini examinis terroribus, studiosissime et saepissime, imo indesinenter persuadere contendit ut uxorem suam in gratiam pactam reciperet, a qua tus irremediabiliter pertinacia, monita ejus sprevit. Quem beatus Gregorius apostolica auctoritate ab ecclesia sub anathemate, nisi resipisceret, sequestravit. Quam excommunicationem idem admodum aegre ferens, et peccata peccatis accumulans, duos magos pecuniis ex placito
Abbreviated transcription (Latin):
isrł ipse dabit uir tutẽ & fortitu dinẽ
plebis suae. bene dictꝰ ds̃ Et facto silentio:
int̾ alia fidei docum̃ta dix̃ ad eosibeatus
gregoriꝰ. qui ante has uenerandas reliquias
parũi duxerant: Scitote fr̃s quia inconsecra¬
tione corporis & sanguini dm̃ nr̃i iħu xp̃i.¬
Cũ obscĩficationẽ reliquiarũ in honore apłoꝵ
uel martyrũ ipsius quib specialit᷑ assigna¬
bant᷑ supra saero scm̃ altare libamina que¬
offerebant᷑: sẽꝑ illoꝵ sanguis hos pannos
aedificatis in fide cunctis qui uiderant munitisq
iterũ buxtulis signo suo: tradidit eis incõpara.¬
bilia munera uoti sui Et cũ gaudio reuersi :
haec ꝑ ordinẽ dño suo nuntiarunt. & sui desi.¬
derii cõpotẽ reddiderunt. Qui p̃tiosa scõrũ
patrocinia reuerent̃ suscepit. & honorabilit᷑
in loco uenerabili condidit: Et in quo sunt:
frequentiora quã inscĩpetri eccła miracula

Expanded text:
Israel, ipse dabit virtutem et fortitudinem Israel, ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae; benedictus Deus . Et facto silentio inter alia fidei documenta, dixit ad eos beatus Gregorius, qui ante has venerandas reliquias parvi duxerant: Scitote, fratres, quia in consecratione corporis et sanguinis Domini nostritionem reliquiarum in honore apostolorum vel martyrum ipsius quibus specialiter assignabantur, super sacrosanctum altare libamina offerebantur, semper illorum sanguis hos pannos ni nostri. Et aedificatis in fide cunctis qui viderant, munitisque iterum buxtulis signo suo, tradidit eis incomparabilia munera voti sui, et cum gaudio reversi, haec per ordinem domino suo nuntiarunt, et sui desiderii compotem reddiderunt. Qui pretiosa sanctorum patrocinia reverenter suscepit, et honorabiliter in loco venerabili condidit; quo Dominus frequentiora quam in sancti Petri ecclesia miracula
Abbreviated transcription (Latin):
tenꝰ monitis eiꝰ ad qui escentes : usq ad domni
gregorii uenere p̃sentiã: Factoꝙ cõꝑto : pa¬
cientissime eoꝵ tulit stulticiã. eosꝙ
sacro scis missarũ psollẽnus p̃cepit int̾ eẽ.
Vnde cũ ad locũ suisermonis. ẽ. uentũ : suad&
popło. dĩ & scõꝵ grãm exorare. quatinus
in hac re dignet᷑ aꝑtissime sic suã potentiã
pate facere. ut quid mereat᷑ fides. euiden¬
tius minꝰ creduli & ignorantes possint cog¬
noscere: Et data oratione : accepit ab eo
cultellũ qui temerauerat signa. & suꝑ
altare corporis scĩ petri accept̃a unam
panni portionẽ ꝑ mediũ pungens secauit:
Ex qua stit̃ sanguis decucurrit : & omnẽ
eandẽ particulã cruentauit Uidentes
aut̾e supͣ scripti legatarii & om̃s populi
stupendũ & archanũ fidei sacrę miraculũ:
ceciderunt ꝓni int̾rã. ad orantes dñm &
dicentes: Mirabił deus inscĩs suis. ds̃

Expanded text:
tenus monitis ejus acquiescentes, usque ad domni tenus monitis ejus acquiescentes, usque ad domni Gregorii venere praesentiam; factoque comperto, patientissime eorum tulit stultitiam, eosque sacrosanctis missarum solemniis praecepit interesse. Unde cum ad locum sui sermonis est ventum, suadet populo Dei sanctorum gratiam exorare, quatenus in hac re dignetur apertissime sic suam potentiam patefacere, ut quid mereatur fides, evidentius minus creduli et ignorantes possint cognoscere. Et data oratione, accepit ab eo cultellum qui temeraverat signa, et super altare corporis sancti Petri acceptam unam panni portionem, per medium pungens secuit; ex qua statim sanguis decucurrit, et omnem eamdem portiunculam cruentavit. Videntes autem suprascripti legatarii et omnes populi stupendum et arcanum fidei sacrae miraculum, ceciderunt proni in terram, adorantes Dominum, et dicentes: Mirabilis Deus in sanctis suis; Deus
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt domnꝰ apłicus tam uili pendit dnĩm
nr̃m qui tantã grãm se apud eũ obtinuisse
spauerat. quo sic uoluerit illi il ludere:
& nos de orationi & offensionis suȩ t ad dicere &
Aestimauimꝰ siquidẽ nos ossa apłoꝵ uel mar¬
tyrũ p̃tiosa hinc ferre: sicut de cuerat
ominꝰ sede quȩ sita. t̾a longo & difficilli¬
mosatis itinene: Et datȩ suntti nobis
panni modi cȩ portiuncocȩ : ac si huiꝰ modi
pannicult genꝰ apud nos nequiuiss& inueni¬
ri: Nisi enĩ cauta sollicitudo nob̾ subuenisse.
ut qđ gerebamꝰ cognosceremꝰ. & sic stolide ad
dñmnr̃m nob̾ contigisse uenire : dubiũ ñ est
periculũ honoris & grẽ suae. nos debuisse in¬
currere: Quos archi diaconꝰ modesta incre¬
patione redarguit: cũ intanta p̾sũptione
eruperint. ut apłica sigilla corruperint :
Hortans eos ut redirent. & quȩ acceperant
dño suo cũ honore de ferrent: Sed hi nulla¬

Expanded text:
inquiunt, dominus apostolicus tam vilipendit dominum inquiunt, dominus apostolicus tam vilipendit dominum nostrum, qui tantam gratiam se apud eum obtinuisse speraverat; quod sic voluerit illi illudere, et nos dehonorationi et offensioni suae addicere? Aestimavimus siquidem nos ossa apostolorum vel martyrum pretiosa hinc ferre, sicut decuerat ominus sede quaesita tam longo et difficillimo satis itinere, et datae sunt nobis panni modicae portiunculae, ac si hujusmodi panniculi genus apud nos nequivisset inveniri. Nisi enim cauta sollicitudo nobis subvenisset, ut quod gerebamus cognosceremus, et sic stolide ad dominum nostrum nobis contigisset venire, dubium non est periculum honoris et gratiae suae nos debuisse incurrere. Quos archidiaconus modesta increpatione redarguit, cur in tantam praesumptionem eruperint, ut apostolica sigilla corrumperent, hortans eos ut redirent, et quae acceperant domino suo cum honore deferrent. Sed hi nulla
Abbreviated transcription (Latin):
liquias petebat᷑: particulatĩ eosdem pannos
c̃ secratos suꝑ quib scã caelebrauerat diui¬
dit: & singuł singulatĩ buxtis ĩ posuit. mu¬
nitisq eis sigillo sue scẽ auctoritatis peti¬
torib usu ecclesiastico tradidit Qui
debita cũ ueneratione benedictionẽ peti¬
tã & acoeptã suscipientes: ꝓfecti sunt
uiã suã gaudentes Sed dũ ꝑ aliquantos
dies regressionis suae it carperent. ei qͥ
primꝰ caetis habebat᷑: Amica humanitati
subripuit curiositas : dicens sodalib se stulte
iteneris subisse laborẽ. cũ nescirent quid
p̃ciosi dño suo referrent Pede tẽptĩ autẽ
crescenti collatione uerboꝵ & uirescente
suggestione socioꝵ. c̃ fractis apłicȩ dig¬
nitatis sigillis: Apte sunt buxtulȩ : & in
singuł singulȩ panni reꝑte sunt potͣiunculȩ:
Mexꝙ cũ indignatione rom̃a regressi : archi¬
siaconũ ad eunt conquirentes Ut quid

Expanded text:
liquiae petebantur, particulatim eosdem pannos liquiae petebantur, particulatim eosdem pannos consecratos, super quibus sancta celebraverat, divisit, et singulis singillatim buxis imposuit; munitisque eis sigillo suae sanctae auctoritatis, petitoribus usu ecclesiastico tradidit. Qui debita cum veneratione, benedictione petita et accepta, suscipientes, profecti sunt viam suam gaudentes. Sed dum per aliquantos dies regressionis suae iter carperent, ei qui primus caeteris habebatur, amica humanitati subripuit curiositas, dixitque sodalibus se stulte tanti itineris subisse laborem, cum nescirent quid pretiosi domino suo referrent. Pedetentim autem crescente collatione verborum, et virescente suggestione sociorum, confractis apostolicae dignitatis sigillis, apertae sunt buxtulae, et in singulis singulae panni repertae sunt 12 portiunculae. Moxque cum indignatione Romam regressi, archidiaconum adeunt conquerentes: Ut quid,
Abbreviated transcription (Latin):
plurimũ inscã religione ac fide ꝓficiens.
participatione dominici sacram̃ti c̃secrata
ẽ. & om̃s qui ͥ derant in diuino amore &
orto daxa credulitate feruentius excre¬
uerunt: Quidã quoꝙ nobilissimꝰ scđm
carnis ꝓsapiã & potentissimꝰ nixta regiam
in suo modo magnificentiã. cũ ꝑ int̾ nuntios
familiaritatẽ apłicȩ sedis adeptꝰ eẽt: fre¬
quenti ad monitione epłarũ etiam ab eato
gregorio trans missarũ instructione erga
dĩ & sc̃oꝵ cultũ sufficient̃ fuiss& ĩbutus:
misit ꝑstrenuos & deuotos missos condigna
exenia ad sedẽ pontificalẽ. petens reliqui¬
as beatoꝵ apłoꝵ ac mertirũ sibi trans
norabilit̾ & gratant̃ suscipiens: aliquan-
rũ ex more. prisco ꝓhuiꝰ modi negotio
missas caelebrandõ. & reliquias in eorũ
ueneratione conseerando circũ iens p̃fec¬
tosq legatos sibi comites sẽꝑ habens Cũ
explicuiss& eoꝵ caelebrationes quoꝵ re¬

Expanded text:
plurimum in sacra religione ac fide proficiens, plurimum in sacra religione ac fide proficiens, participatione dominici sacramenti consecrata est. Et omnes qui viderant, in divino amore et orthodoxa credulitate ferventius excreverunt. 24. Quidam quoque nobilissimus secundum carnis prosapiam, et potentissimus juxta regiam in suo modo magnificentiam, cum per internuntios familiaritatem apostolicae sedis adeptus esset, et frequenti admonitione epistolarum, etiam a beato Gregorio transmissarum instructione, erga Dei et sanctorum cultum sufficienter fuisset imbutus, misit per strenuos et devotos missos condigna exenia ad sedem pontificalem, petens reliquias beatorum apostolorum ac martyrum sibi transmnorabiliter et gratuiter suscipiens, aliquandiartyrum ex more prisco, pro hujusmodi negotio missas celebrando, et reliquias in eorum veneratione consecrando circumiens, praefatosque legatos sibi comites semper habens, cum explicuisset eorum celebrationes, quorum re