comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rantia ł iniusticia cuiquã mali aliꝗ fac̃ s ñ peceat ds̃ qiusto quãius occulto iuditio fierisinit S tẽpora¬
nouissimiuq patiunt᷑: ñ aũ om̃s ueniunt in sẽpit̾nas pȩnas q̃ pꝰ illud uiditiũ s̃ futures qͥ pꝰmortẽ sustinẽt¬
tprales. Nã qͥb dã q inisto ñ remittit᷑ remittit᷑ infut᷑o scłosid est ne fut᷑i scłi ȩt̾no supplicio puni ant᷑.
iã s upͣditimꝰ Rarissimi s̃ aũ qͥ nullas in hac uita s tantũ pꝰeã penas luunt sfuisse tam̃ aliqͦs qͥ iusq ad
decrepitã senectutẽ nec leuissimã qͥđe febriculã senserint qͥetãq dugeruit uitã ⁊ ipsi nouimꝰ or
auluumꝰ ¶Quãquã uita ipsa mortaliũ tota pena sit q tota tẽptatio ẽ: Sic̃ sagre lit̾e psonant
aito fugienda mertto iudicat᷑ ut ꝑpenas dolorib plenas. pueri cogant᷑ q̃ ꝙ artificia ł litas distere

Expanded text:
rantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporanouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt futurtemporales. nam quibusdam quod in isto non remittitur remitti in futuro saeculo, id est ne futuri saeculi aeterno supplicio puniantur, iam supra diximus. Rarissimi sunt autem qui nullas in hac uita, sed tantum postea poenas luunt. fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne leuissimaudiuimus; quamquam uita ipsa mortalium tota poena sit, quia tota tentatio est, sicut sacrae litterae personant, e usque adeo fugienda merito iudicatur, ut per poenas doloribus plenas pueri cogantur quaeque artificia uel litteras discere;
Abbreviated transcription (Latin):
tio suo ostendit᷑ cet̾is m̃ bris m̃brũ capar luminis. ñ enĩ alia causa eẽt uitiũ eiꝰ carere limine
ita nat̾a q̃ fruebat᷑ do optimã se institutã doc&. &iã ipso uitio qͦ iđo misera ẽ ꝙ ñ frort᷑ do qͥ
casũ angłoꝵ uoluntariũ iustissima pęna sẽpit̾nȩ infelicitatis obstrint̃. atq: in eo sũmo hono ꝑma
hoĩem eeĩa ipsũ rectũ cũ eodẽ libo arbitrio. t̾renũ qͥdem animals cȩlo dignũ. si suo coherer&
auctori: Miseria similit̃ si eũ deserera serutura. qlis nat᷑ȩ huiꝰmꝰdi c̃uenir& quẽ similit᷑ cũ p̃u

Expanded text:
tius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitathominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, qualis naturae hujusmodi conveniret; quem videlicet p
Abbreviated transcription (Latin):
sue nature ordine seruor nec nalo uoluntas gi naturȩ ordinẽ seruare noluit ido iusti di leges om̃a bene

Expanded text:
e ordinem servet; nec mala voluntas, quia naturae ordinem servare noluit, ideo justi Dei leges omnia bene
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ s ĩ patientiȩ qͦ solent hereticoꝵ feruere primordia. & pacẽ ꝑtꝰbare sc̃oꝵ s: hȩc in usũ cedunt¬
ꝓficientiũ : Iutta illud apłi. Oport& ethereses ẽẽ ut ꝓhati manifesti fiant in uob̾ Nñ & ia scriptũ est
filius eruditꝰ sapiens erit. Iprudente aũ ministro utet᷑: Multa qͥdẽ ad fidẽ catholicã ꝑtinentia dum
hereticoꝵ calida inqͥetudine exagitant᷑ ut adũs eos defendi possint & c̃siđ ant᷑ diligentiꝰ & intel¬
legunt᷑ clarius & instantius p̃dicant᷑ & ab adũsario mota qͥͣstio discendi etistit orcasio. quauis ñ
medio noe filio figurati. passiõem qͥppe xp̃i. q̃ illius hõis nuditate significata ẽ. & ad nuntiant ꝓ¬

Expanded text:
tiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere praecordiatium, juxta illud Apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Unde etiam scriptum est, Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio, discendi existit occasio. Quamvis non medio Noe filio figurati: passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et annuntiant p
Abbreviated transcription (Latin):
formit̃ dicera Erit in qͥt cȩlũ nouũ eet̾ra noua. Et ñ er̃ memores priorũ. nec ascendẽ in cor ipsoꝵ.
s lȩticiã ⁊erultationẽ inuenient in ea: Ecce ego facĩa hierusalẽ etultationẽ & ppłm meũ lȩticiã. & ex¬
uitabo inhierusalẽ & lȩtabor in ppło meo & uttra ñ audiet᷑ in illa uor fletꝰ. & cet̃a q̃ qͥdã ad illo carnales¬

Expanded text:
od ait: erit caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per alium
Abbreviated transcription (Latin):
oiñiũ gentiũ benedictionẽ assxrii quartũ regẽ habebant sicionii qͥntũ. apđ illos enĩ regnabat nini¬
filius pͥmatrẽ sameramidẽ q̃ ab illo int̃fecta ꝑ hibet᷑ ausa filiũ mat̃ incestare c̃cubitu. hanc putant non¬

Expanded text:
omnium gentium benedictionem. Assyrii quartum regem habebantomnium gentium benedictionem. Assyrii quartum regem habebantNini post matrem Samiramidem: quae ab illo interfecta perhibetur, ausa filium mater incestare concubitu. Hanc putant non
Abbreviated transcription (Latin):
res g̃rȩ muttos nob̾ quã assyriȩ notiores & ꝓg̃cos ad latinos ac deinđ ad romanos qͥ &iã ipsi latinis tẽpoꝵ
seriẽ dedurer̃ qͥ gentẽ ppłi romani in originis eiꝰ antiqͥtate rimati s̃ obhoc debemꝰ ubi opꝰẽ assyrios
memorare reges ut appareat que admꝰ dũ babylonia quasi pͥma roma cũ ꝑegͥna in hoc mundo cͥini¬
tate ꝓ currat. Resaũ quasꝓ pt̃ c̃parationẽ ciuitatis utriusq trenȩ scilicor & cȩlestis huic operi
oporte inscrere magis exg̃cis & latin is ubi & ipsa roma quasi scđa babylonia ẽ debemꝰ ad sumere
Qtianđ gͦ natꝰ ẽ ab rahã scđi reges erant apđ ass yrios iinꝰ apđ sicionios europs primi aũ illic belshic
agialeus fuer̃. Cũ uͦꝰ egresso abrahã de babylonia ꝓmisit ei ds̃ exillo magnã gentẽ futurã. & in eiꝰ semine

Expanded text:
res Graecae multo sunt nobis quam Assyriae notiores, et per Graecos ad Latinos ac deinde ad Romanos, qui etiam ipsi Latini sunt, temporum res Graecae multo sunt nobis quam Assyriae notiores, et per Graecos ad Latinos ac deinde ad Romanos, qui etiam ipsi Latini sunt, temporum seriem deduxerunt qui gentem populi Romani in originis eius antiquitate rimati sunt: ob hoc debemus, ubi opus est, Assyrios memorare reges, ut appareat quem ad modum Babylonia, quasi prima Roma, cum peregrina in hoc mundo Dei ciuitate oportet inserere, magis ex Graecis et Latinis, ubi Quando ergo natus est Abraham, secundi reges erant aput Assyrios Ninus, aput Sicyonios Europa; primi autem illic Belus, hic Aegialeus fuerunt. Cum uero egresso Abraham de Babylonia promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram et in eius semine
Abbreviated transcription (Latin):
ego eristumo satis ãple magni ficeq suere. uerũ aliquanto minores tam̃ quã fama ferunt ss quiã
puenere ibi scriptoꝵ magna ingenia ꝑt̃raꝵ orbẽ atheniensiũ facta ꝓmarim is celebrant ita cor
q ferere uirtꝰ tanta habetꝰ quantũ eã ũbis potuere et tollere p̃clara ingenias accedit huic ciuitati
ñ parua eciã erlit̾is & phylosophis gła qđ ibi potissimũ talia studia uiguer᷑ . Nã quantũ attin& ad
iꝑiũ niullũ maius pͥmis tpr̃ib quã assyrioꝵ fuit nec tã longe lateq: diffusũ qͥppe ubi ninꝰ rer beli
filius uniũs ã ia q̃ totius orb̵ ad numerũ partiũ t̃cia dr̃ ad magnitudinẽ uͦ dimidia repitsusq adͥ
libiȩ fines subegisse t̃dit᷑ ssolis qͥppe indis in partib: orientis ñ eñabat᷑ : Q stam̃ eo defuncto saneranis
uror eiꝰ ẽ ad gressa bellandosita factũ ẽ ut qͥcũq in illis t̃ris ppłisiue regeserant assyrioꝵ regno di

Expanded text:
ego aestumo, satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto minores tamen quam fama feruntur. sed quia provenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maxumis celebrantur. ita eorum qui fecere uirtus tanta habetur, quantum eam uerbis potuere extollere praeclara ingenia.\' Accedit huic ciuitati non parua etiam ex litteris et philosophis gloria, quod ibi potissimum talia studia uiguerunt. Nam quantum adtinet ad imperium, nullum maius primis temporibus quam Assyriorum fuit, nec tam longe lateque diffusum, quippe ubi Ninus rex, Beli filius, uniuersam Asiam, quae totius orbis ad numerum partium tertia dicitur, ad magnitudinem uero dimidia reperitur, usque ad Libyae fines subegisse traditur. Solis quippe Indis in partibus Orientis non dominabatur, quos tamen eo defuncto Samiramis uxor eius est adgressa bellando. Ita factum est, ut, quicumque in illis terris populi siue reges erant, Assyriorum regno dic
Abbreviated transcription (Latin):
umat iõe ei se ipso aꝑtissine obpugnat fscigntiã faturoꝵ: hoc aũ totũ facere uidet᷑ : ne fatũ ee con
sontnia e ꝑdat lid ã uoluntatẽ. Putat eñĩ c̃tessa scientia futuri ita eẽ ẽs eĩns fatũ uit n egori
om̃i no mñpossit. Sa qͦ qͦsꝰ se tabeant tortuosissimȩ ẽcertatiões & disputatio s e phyosophoꝵ nos.
ut ẽfiten᷑ sũmũ & uerũ dm. ita uoluntatẽ. sũ nãq potestatẽ ac pͥsaientiã eiꝰ c̃sitebimnꝰ: ec timnenꝰ:
ne id̃o ñ uoluntate faciamꝰ. qđ uoluntate facimꝰ: ꝙ id nos facturos ille p̃sciuit. cuiꝰ p̃scientia falli
ñ potẽ qł cicero timuit. ut ob pugnarer p̃scientiã : & storci ut ñ om̃a ne cessitate fieri dicerem

Expanded text:
iuinatione ex se ipsiuinatione ex se ipssentiat et perdat liberam uoluntatem. Putat enim concessa scientia futurorum ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquo modo se habeant tortuosissimae concertationes et disputationes philosophorum, nos ut confitemur summum et uerum Deum, ita uoluntatene ideo non uoluntate faciamus, quod uoluntate facimus, quia id nos facturos ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest; quod Cicero timuit, ut obpugnaret praescientiam, et Stoici, ut non omnia necessitate fieri dicerent,
Abbreviated transcription (Latin):
quã sic conat᷑ auferre: ut neg& eẽ scientiã futuroꝵ. Gãq om̃ib uirib nullã eẽ omĩno ẽten¬
luce clariorẽ conat᷑ eũtere : uanis argum̃ tatiõib: & opponendo sibi q̃dã oracula : q̃ facile
poss̃ refelli. ꝗ̃ tam̃ nec ipsa c̃uinc̃ In his aũ mathematicoꝵ c̃iecturis refutandis: eiꝰ regnat
oratio. Quia uere taless̃ : ut se ipse destruant. & refellant: Multo s̃ aũ tolerabiliores.qͥ.
ł syderea fata c̃stituunt : quã iste. qͥ tollit p̃scientiã futuroꝵ Nã & c̃fiteri. eẽ đm &
fer̃ disputantẽ de harre adus stoicos in libris de c̃oꝵ natura ex ꝓlucilo balbe cui stoicer pates defen¬
dendas dedit maluit ferre sententiã.: quã ꝓcaͦta qͥnullã diunã naturã cẽ ẽtendit : In libris ĩ desu¬

Expanded text:
Quam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus viribus nullam esse omnino contenQuam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus viribus nullam esse omnino conteno sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli; quae tamen nec ipsa conuincit. In his autem mathematicorum coniecturis refutandis eius regnat oratio, quia uere tales sunt, ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores, qui uel siderea fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum. Nam et confiteri esse Deum fecit disputantem de hac re aduersus Stoicos in libris de deorum natura et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam quam pro Cotta, qui nullam diuinam naturam esse contendit. In libris uero de d
Abbreviated transcription (Latin):
lusq patiar facere. qđ libuit bono: Duct̃ uolentẽ fata: nolentẽ E ht: nẽpe euid entissime hoc ulti mo
ũsu. ea fata appellaũ : cũ supͣ dixerat. sũmi patris uoluntatẽ eui paratũ se obedire dic̃:ut uolens
ducat᷑: ne nolens tͣhat᷑. qm̃ scilic& duct̃ uolentẽ fata: nolentẽ tͣht̃: Illi qͦq ũs omerici. huic sententiȩ
suffragant᷑: qͦ seicero in latinũ ũtit: tales s̃ hõiũ m̃tes: quali pat̾ ipse iuppit̃. auctiferas iustraũ
lum ine t̾ras: Nec in hac qͣstioe auctoritatẽ hab& poetica sententia .s qm̃ stoicos dic uĩ fati asse¬
rentes. istos ex omero u̾s solere usurpare : ñ de illiꝰ poetȩ .s: de istoꝵ phylosaphoꝵ opimõe t̾ctat᷑
cũ ꝑ istos ũ s. qͦs disputatiõi adhibent. quã de fato habent. ꝗd sentiant eẽ fatũ. aꝑtissime decla
ro ita redarguere nitit᷑: ut ñ exstim&. aliꝗd se ad ũs eosualere. nisi auferat diuinatioem.

Expanded text:
lusque patiar, facere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentissime hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque suffragantur, quos Cicero in latinum vertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Juppiter auctiferas lustravit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit, vim fati asserentes, istos ex Homero versus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos versus, quos disputationiro ita redarguere nititur, ut non existimet aliquid se adversus eos valere, nisi auferat divinationem.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ quã potẽ ł ui ł dolo ad sed ucẽdos hoĩes in partẽ suã cogendo uolent̃ fraudulent̾ue fallendo:
Qđsi ꝑmitteret᷑ in tã longo tpr̃e & tanta infirmitate multoꝵ plurimoftales quales ds̃ ꝑpeti
tẽ pꝰ erit Nã trib annis & sexm̃sib legit᷑ totis suis suoꝵq uirib seuiturꝰ & tales er̃ cũ qͥb ei bellige¬
idũ ẽ ut uinci tanto eiꝰ ĩpetu insidiisq ñ poss& Siaũ nunꝗͣ soluere

Expanded text:
tionem, quam potest uel ui uel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo uiolenter fraudulenterue fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus tempus erit. Nam tribus annis et mensibus sex legitur totis suis suorumque viribus saeviturus et tales erunt, cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto eius impetu insidiisque non possint. Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
ab ysso uelut in aquaꝵ ꝓfunditate : iuuus hoc ẽ sine peocato eẽ potuerit. hȩc aũ sibilla siue erithrea siue
ut qͥ dã magis credt̃ cymea. ita nihil hab& in toto carmine suo cuꝰ erigua ista particula ẽ :̃ qđ ad đoꝵ falsoꝵ
siue factoꝵ cultũ ꝑtineat. Quin immo ita &iã contͣ eos & contͣ cultores eoꝵ loqͥt᷑. ut in eoꝵ nũo deputãda
uideat᷑ qͥ ꝑtinent ad ciuitatẽ dĩ. Inserit &iã lactantius oꝑi suo qͣdã de xp̃o uaticinia sibillȩs quãuis ñ er¬
pͥmat cuiꝰ. s q̃ ipse singillatĩ posuit. ego arbit᷑tꝰ sũ c̃uincta eẽ ponenda tanq. unũ sit ꝓlitũ q̃ illa plura c̃me¬
uenenatos sputos. dabit uͦ adũbera simplicit̃ scm dorsũ & colaphos accii

Expanded text:
uus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura commeuenenatos sputus; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos acci
Abbreviated transcription (Latin):
ciliã : ut catinensis urbis tecta obruta & p̃ssa diruerent: qua calamitate ꝑmoti: misericordit᷑ eiꝰdẽ anni
tributũ ei relatauere romani: Locuistaꝵ &iã ina frica multitudinẽ : ꝓdigu similẽ fuisse cũ iã eẽt
ppłi romani ꝓuintia: lit̃is mandauer̃: C̃sũptis eñ fructib folusq lignoꝵ: ingenti atq in estimabili nube
in mare dict̃ eẽ ꝓ iectã. Iua mortua redditaq litorib atq hincaere corrupto tantã ortã pestilentiã :
ut in solo regno masinisse octoginta hõiũ milia ꝑise referant᷑. & multo ãpius int̾ris litorib: ꝓtimis te
utice ex triginta milib: iuntorũ q̃ ibi erant : decẽ remansisse c̃firmant : Talis itaq: uanitas qualem

Expanded text:
ciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia perisse referantur et multo amplius in terris litoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta milibus iuniorum, quae ibi erant, decem milia remansisse confirmant. Talis itaque uanitas, qualem
Abbreviated transcription (Latin):
aũ caro pecoris. alia uolucrũ alia pisciũ : s & alis multis mnodis. significatiõe huiꝰ nõis utit᷑: Int̃quos uarios
locutiõis modos sepe &iã ipsũ hoiem idẽ naturã hõis carnẽ nuncupat. mͦ locutiõis aparte totũ. quale est:¬
eroꝑib legis ñ iustificabit᷑ om̃is caro Ideñ uoluit intelligi. nisi om̃is hõ : qđ aꝑtius paulo post ait In lege
nemo iustificabit᷑: Et adgalatas Scientes aũ qr ñiustificabit̃ hõ exopib legis Seđm hoc intelligit᷑: & ũbũ

Expanded text:
autem caro pecoris, alia uolucrum, alia piscium, sed et aliis multis modis significatione huius nominis utitur, inter quos uarios autem caro pecoris, alia uolucrum, alia piscium, sed et aliis multis modis significatione huius nominis utitur, inter quos uarios locutionis modos saepe etiam ipsum hominem, id est naturam hominis, carnem nuncupat, modo locutioEx operibus legis non justificabitur omnis caro . Quid enim voluit intelligi, nisi omnis homo? Quod apertius paulo post ait, In lege nemo justificatur : et ad Galatas, Scientes quia non justificabitur homo ex operibus legis , Secundum hoc intelligitu
Abbreviated transcription (Latin):
morib:q: uiuentes multiplici linguaꝵ armoa uestiũ sint uarierate distinctȩ : ñ tam̃ ãplius quã
duo qͣdã gn̾a humanȩ sorietatis exsterent: Quas ciuitates duas scđ̾m scripturas nr̃ãs merito appel¬
quđ ditimꝰ pͥma fronte inspic̃. ł ñ recolens ł minꝰ adũtens quẽ ad mͦ dũ scripturȩ scẽ loquant᷑ : pote pu¬
tare philosophas qͥđẽ epicureos scđm carnẽ uiuere. qr sũmũ bonũ hõis in corporis uoluptate posuer̃ & siqͥ¬
alii s̃ qͥ qͦ qͦͥmͦ corporis bonũ sũmũ ẽe hõis opinati s̃. ut eoꝵ om̃e uulgꝰ. qͥ ñ aliqͦ dogmate ł eomͦ pinlosophant᷑
s: ꝓcliues ad libidinẽ nisi enuoluptatib quas corporeis sensib capiuiit gaude nesciunt: Stuicos aũ qͥ sũmũ
pellat ñ solũ corpꝰ t̃reni atq mortalis animantis. ueluti cũ dic̃ ñ om̃is caro eadẽ caro. alia qdẽ hõis. alia

Expanded text:
m, vestium sint varietate distinctae; non tamen amplius quam duo quaedam genera humanae societatis existerent, quas civitates duas secundum Scripturas nostras merito appelma fronte inspicit, uel non recolens uel minus aduertens quem ad modum scripturae sanctae loquantur, potest putare philosophos quidem Epicureos secundum carnem uiuere, quia summum bonum hominis in corporis uoluptate posuerbonum esse hominis opinati sunt, et eorum omne uulgus, qui non aliquo dogmate uel eo modo philosophantur, sed procliues ad libidinem nisi ex uoluptatibus, quas corporeis sensibus capiunt, gaudere nesciunt; Stoicos autem, qui summum pellat non solum corpus terreni adque mortalis aninr.antis ueluti cum dicit: Non omnis caro eadem caro; alia quidem hominis, alia
Abbreviated transcription (Latin):
INMUS in suꝑiorib libris. ad humanũ genꝰ ñ solũ naturȩ similitadine sociandũ. uerũ &iam
quadã cognatiõis necessitudine inunitatẽ c̃cordẽ pacis uinculo c̃ligandũ: ex huĩe uno đm uolu¬
se hoĩes instituere. nec hoc genꝰ fuisse insingulis qͥbq moriturũ: nisi duo pͥmi quoꝵ creatꝰ ẽ unꝰ
emullo. alt̃ exillo: id in obedientia meruissent. aqͥb admissũ ẽ tã gratide peccatũ.: ut indeterius
eo natura mutaret᷑ humana. &iã in posteros obligatiõe peccati & mortis necessitate transmissa: Morais
aũ regnũ in hoĩes usq ad eos dñatũ ẽ : ut om̃s in scdam qͦq mortẽ cuꝰ nullꝰ ẽ finis pena debita p̃cipites ager&¬

Expanded text:
m in superioribus libris ad humanum genus, non solum naturae similitudine sociandum, verum etiam quadam cognationis necessitudine in unitatem concordem pacis vinculo colligandum, ex homine uno Deum voluisse homines instituere, neque hoc genus fuisse in singulis quibusque moriturum, nisi duo primi, quorum creatus est unus ex nullo, altera ex illo, id inoboedientia meruissent, a quibus admissum est tam grande peccatum, ut in deterius eo natura mutaretur humana, etiam in posteros obligatione peccati et mortis necessitate transmissa. Mortis autem regnum in homines usque adeo dominatum est, ut omnes in secundam quoque mortem, cuius nullus est finis
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs colendos romani antea credider̃ : ppłm suũ in egypto de paucissimis multiplicaũ. & in đ
signis mirabilib libaũ: Nec lucinã mulieres illȩ inuocauer̃ : quanđ eaꝵ partꝰ. ut miris mo¬
dis multiplicarent᷑. & gens illa incredibilit̃ crescer& : ab egẏptioꝵ ꝑseq̃ntiũ cuiu fantes om̃s

Expanded text:
quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicavit, et inde quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicavit, et inde signis mirabilibus liberavit. Nec Lucinam mulieres illae invocaverunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur, et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes om
Abbreviated transcription (Latin):
& bonis & malis: Neq: hoc temere . & quasi fortuitu : qr ds̃ ẽ ñ fortuna . s ꝓrerũ ordine ac tẽpoꝵ:
occulto nob: notissimo sibi: Cui tam̃ ordini tẽpoꝵ. ñ subditꝰ seruit : s eũ ipse tanꝗ dñs regit: mode¬
ratorq disponit: Felicitatẽ uͦ ñ dat: nisi bonis: hanc enĩ poss̃ & ñ haħe & hab̵e regnantes q̃ tam̃¬
plena in ea uita erit ubi nemo iã serui&: Iđo regna t̾rena. & bonis ahillo dant᷑ & malis: ne eiꝰ
cultores ad huc in ꝓuectu animi paruuli. hȩc ab eo munera: quasi magnũ aliꝗd c̃cupiscant Et
hoc ẽ sacram̃tũ uet̾is testam̃ti: ubi occultũ erat nouũ. qđ illic ꝓmissa & dona t̾rena s̃ intellegen¬
tib & tc̃ spiritalib quãuis ñdũ in manifestatione p̃dicantib: & q̃ illis tprãlib: reb: significaret᷑
solis in hiant. qͥ meliora cogitare ñ poss. in ipsiꝰ uniꝰ đi eẽ posita potestate ñ in multoꝵ falsoꝵ.

Expanded text:
 bonis et malis. Neque hoc temere et quasi fortuitu, quia Deus est, non fortuna; sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi: cui tamen ordini temporum non subditus servit, sed cum ipse tanquam dominus regit, moderatorque disponit. Felicitatem vero non dat nisi bonis. Hanc enim possunt et non habere et haplena in ea uita erit, ubi nemo iam seruiet. Et ideo regna terrena et bonis ab illo dantur et malis, ne eius cultores adhuc in prouectu animi paruuli haec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum ueteris testamenti, ubi occultum erat nouum, quod illic promissa et dona terrena sunt, intellegentibus et tunc spiritalibus, quamuis nondum in msolis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum,
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Iã enĩ tc̃ ñ erit hoc scłm uita mortaliũ t᷑bulentũ &ꝓcellosũ q maris noĩe figuraũ.¬

Expanded text:
erant. Jam enim tunerant. Jam enim tun
Abbreviated transcription (Latin):
niũ ẽflagratiõe p̃tibit sic̃ factũ ẽ mundanaꝵ aquaꝵ in undatiõe diluuiũ llla itaq ut dui c̃flagͣ¬
tĩe mundanas elem̃toꝵ corruptibiliũ qͣlitates q̃ corporib: nr̃is corruptibilib: c̃gruebant : ardẽdo
penitꝰ intibt̃ satq ipsa substantia eas qͣlitates habebit q̃ corporib ĩ mortalib: mirabilimutatiõe ẽue¬
niant : ut scilic& mund inineliꝰ innouatꝰ apte ac cõmodet᷑ hõib &ĩã carne in in eliꝰ innouatis : Qđ aũ
ait & mare iã ñ ẽ utrũ matimo illo ardore siccet᷑. an & ipsũ ũtat᷑ in meliꝰ ñ facile diterĩ Cęlũ qͥ ꝑpe
nouũ & t̾rã nouã futurã legimꝰ: Demari aũ nouo aliꝗ ine uspiã legisse ñ recolo snisi ꝗđ in hoc eodẽ¬
libro reꝑit᷑: tanq mnare uitreũ simile cristallo s: nc̃ ñ deisto fine scłi loq̃bat᷑ nec ꝓprie duisse uidet᷑
mare. s tanꝗ mare: Quãus er nẽ sic̃ amat ꝓphetica locutio ꝓpriis ũb tͣnslata miscere ac sic qͦdã mͦ

Expanded text:
ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penitus interibunt. adque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus inmortalibus mirabili mutatione conueniant; ut scilicet mundus in melius innouatus apte adcommodetur hominibus etiam carne in melius innouatis. Quod autem ait: Et mare iam non e 81: utrum maximo illo ardore siccetur an et ipsum uertatur in melius, non facile dixerim. Caelum quippe nonum et terram nonam futuram legimn de isto fine saeculi loquebatur: nec proprie dixisse videtur mare, sed tanquam mare. Quamvis et nunc, sicut amat prophetica locutio propriis verbis translata miscere, ac sic quodammo
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc aũ alligatio diaboli ñ solũ facta ẽ ex qͦ cep̃ eccłã p̃t̃ udeã t̾rã innatiões alias atq: alias dilatari

Expanded text:
Haec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter Iudaeam tHaec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter Iudaeam t
Abbreviated transcription (Latin):
potentia : minꝰ scȩ ciuitatis fidelissima patientia ꝓbaret᷑: M inꝰ deniq ꝑspiceret᷑ quã magno eiꝰ ialo
dm̃ credit᷑ foras in issũ ut eiꝰ forin secꝰ obpugnatiõe ꝓficerent : & in eis qͥ s̃ exparte ipsiꝰ alligaũsne qͣntã
poss& effudendo & exercendo malitiã uinumerabiles infirmos. ex qͥb: eccłam multiplicari & ĩpleri
oportebat : alios credituros. alios iã gedentes a fide pietatis. hosdet̃rer&. hos franger& sesoluetur
infine ut quã forinã adũsariũ di ciuitas suꝑauerit : cũ ingenti gła sui redẽptoris. ad iutoris. liba¬¬
tantꝰ soluertt᷑ in imicꝰ cũ qͦ nos ligato tantis ꝑ icuł dinicamiꝰquãuis & hoc tpr̃is intuallo qͦ sclam
milites ap̃i tã prudẽtes & fortes fuisse atq eẽ ñ dubiũ ẽ ut &ĩa si tc̃ in ista mortalitate uiuerẽt
quando ille soluet᷑. om̃s insidias eiꝰ atq ĩpetꝰ & cauerẽt sapientissime & patientissime sustinerent:

Expanded text:
potentia. minus sanctae ciuitatis fidelissima patientia probaretur, minus denique perspiceretur, quam magno eius malo rinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris libertantus solvetur inimicus, cum quo nos ligato tantis periculis dimicamus. Quamvis et hoc temporis intervallo quosdam milites Christi tam prudentes et fortes fuisse atque esse, non dubium est, ut etiam si tunc in ista mortalitate viverent, quando ille soluetur, omnes insidias eius adque inpetus et cauerent sapientissime et patientissime sustinerent.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ parua atq horrendo labore suꝑari: Nã quanđ regnũ assyrioꝵ totã pene asiã subiugaũ lic&r bellan¬
do sit factũ ñ tam̃ multũ asꝑis & difficilib bellis fieri potuit. qr rudes adhuc ad resistendũ gentes
erant. nec tam̃ multȩ ł magnessiqͥdẽ p̃ illud marimũ atq uniu̾sale diluuiũ cũ in arca noe octo soli
hoĩes euaser̃: anii ñ inulto ãplius quã mille tͣnfierant quanđ ninꝰ asiã tutã excepta india subiugaũ:
iesũ naue: Deinđ ad tẽpꝰ udicũ tretenti uiginti nouẽ : Ex qͦ aũ reges ibi eẽ eeꝑant. anmerant trecenti
seraginta duo. & rex t̾c̃ erat in iudea cuiꝰ nom̃ erat achat. ł sic̃ alii c̃putant qͥ ei suc cessit erechias quem
qͥdẽ estat optiũ & piissimũ regẽ romuli regnasse tpr̃ib: In ea uͦ hebrei ppłi parte q̃ appellat᷑ isi ł reg¬

Expanded text:
non parua adque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellannon parua adque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri potuit, quia rudes adhuc ad resistendum gentes erant nec tam multae uel magnae. Si quidem post illud maximum adque uniuersale diluuium, cum in arca Noe octo soli homines euaserunt, anni non multo amplius quam mille transierant, quando Ninus Asiam totam excepta India subiugauit. Iesum Naue, deinde ad tempus iudicum trecenti uiginti nouem. Ex quo autem reges ibi esse coeperant, anni erant trecenti sexaginta duo. Et rei tunc erat in Iuda, cuius nomen erat Achaz uel, sicut alii conputant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasse temporibus. In ea uero Hebraei populi parte, quae appella
Abbreviated transcription (Latin):
tulũ ꝑuenisse pastorẽ atq ab eiꝰ acca uxore nutritos quãquã siad arguendũ hoĩem regẽ qͥ eos in aquam
ꝓici crudelit̃ iusserat eis in fantib ꝑ oͦs tanta ciuitas c̃denda fuerat.dea qua diuinitꝰ libatis ꝑlactant ẽ
ferã ds̃ uoluit subuenire ꝗd imirũ ẽ : A mulio successit in regnũ iatiale fr̃ eiꝰ numitor auus romuli ciuꝰ
numitoris pͥmo anno ẽdita ẽ roma ac ꝑ hoc cũ suo deincepsidẽ romulo nepote regnaũ. NNemultis ino¬
rer c̃dita ẽ ciuitas roma uelut altera babylon &uelut prioris filia babylonis ꝑ quã đo placuit orbẽ debel¬
lare t̾raꝵ & in unã societatẽ rei publicȩ legũq ꝑductũ longe lateq pacare: Erant enĩ iã ppłi ualidi
& fortes & armis gentes exercitatȩ q̃ ñ facile ceđent & quas opꝰ eẽt ingentib ꝑiculis & uastatiõe utrĩq:

Expanded text:
tulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam tulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit subuenire, quid mirum est? Amulio successit in regnum Latiare frater eius Numitor, auus Romuli, cuius Numitoris primo anno condita est Roma; ac per hoc cum suo deinceps, id est Romulo, nepote regnauit. CAPUT rer, condita est ciuitas Roma uelut altera Babylon et uelut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum et in unam societatem rei publicae legumque perductum longe lateque pacare. Erant enim iam populi ualidi et fortes et armis gentes exercitatae, quae non facile cederent, et quas opus esset ingentibus periculis et uastatione utrimque
Abbreviated transcription (Latin):
trecentos qͥnq ut &uiã beli qͥ ninũ genuit & illic paruo c̃tentꝰ ĩꝑio pͥmꝰ rex fuit tpr̃a c̃putent᷑ ꝓoar
aũ regnaũ ante amuliũ: Porro amalius ft̃is suinumitoris filiã reã noĩe q̃ &ĩa alia uocabat̃romulima¬
trẽ uestalẽ uirginẽ fecerat quã uolt̃ de marte geminos c̃cȩpisse: istomͦ stuprũ eiꝰ honorantes ł excusan¬
tes & ad hibentes arguñtũ qđ in fantes eapositos iupa nutriuerat. hoc enĩ genꝰ bestiȩ ad martẽ eristimã
ꝑtinere. ut uidelic& ido lupa credat᷑ ad mouisse uba paruulis. q filios dñi sui martis agnoũ. quã uis ñ
uit qͥ dicant cũ expositi uagientes inced̾ent. anescio qua pͥmũ meretrice fuisse collectos & primas ei
surisse: Meretrices aũ lupas uocabant : Uñ &iã ñc̃ t᷑pia loca eaꝵ iupanaria nuncupant᷑. & eos pꝰea al faus¬

Expanded text:
trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numitoris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur, et eos postea ad Faus
Abbreviated transcription (Latin):
reges appellari in eodẽ tandẽ latio cȩper̃ : Salo moni successit filius eiꝰ roboã sub qꝰ induo regna ppłs ille
nc̃ eiꝰ noĩe nuncupat᷑ łoꝵ taliũ quales sibi faciebant nũo ẽ additꝰ. Ali sane noluet̃ eũ in p̃lio serib̵e occisũ
s ñ c̃opariuis se diter̃ nec exeiꝰ uocabulo appellatũ montẽ s eraduentu auiũ dictũ auentinũ. ꝑ hc̃ ñ ẽ as
factꝰ in latio nisi romulꝰ c̃ditor romȩ. Int istũ aũ &illũ reges reꝑiunt᷑ duo. quoꝵ pͥmꝰ ẽ ut eũ uirgili a no
ũsu loquar ꝓ rimꝰ ille ꝓcax troranȩ gła gentis : Cuiꝰ tp̃r qr iã qͦđ ad modo roma parturi ebat᷑ illud om̃iũ
regnoꝵ marmũ assyriũ . finẽ tantȩ diut᷑nitatis accep̃ ad medas qͥppe tͣnslatũ ẽ pꝰ annos fermȩ mille

Expanded text:
reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius ejus Roboam, sub quo in duo regna populus ille reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius ejus Roboam, sub quo in duo regna populus ille nunc ejus nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in praelio scribere occisum, sed non conparuisse dixerunt; nec ex eius uocabulo appellatum montem, sed ex aduentu auium dictum Auentinum. Post hunc non est deus factus in Latio nisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem et illum reges reperiuntur duo, quorum primus est, ut eum Vergiliano uersu eloregnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille
Abbreviated transcription (Latin):
eisdẽ ꝑ loca memorata regnantib: is rahelitaꝵ regnũ finito tp̃r udicũ asaule rege sũpsit exor¬
diũ qͦ tpr fuit ꝓpħa santahel. Ab illo gͥ tp̃r in reges latinoꝵ eẽ cepet᷑ qͦs cognominabant sił uios. ab
eo qͥppe qͥsilius eneȩ pͥmꝰ dict ẽ siliuius cet̃is subsecutis & ꝓpria noĩa ĩ ponebant᷑. & hoc ñ defuit
cognom̃tũ. Sic̃ longe p̾ea cȩsares cognominati s̃ qͥ sucresser̃ cȩsari aug̾to pepbato aũ saule neqͥso
exeiꝰ stirpe regnar&. eoq defuncto dauid successit in regnũ. Post annos asaulis xđ tẽ athenienses
hade deind reges pꝰ codri int̾itũ destiter̃. & magistratꝰ hab̾e ceper̃ ad ministrandȩ rei publice Post
dauid qͥ oriã ipse ꝑ giꝰ regnaũ an nos filius eiꝰ salomon rer israhelitaꝵ fuit qͥ tẽplũ illud nobilissimũ
di hierosolimitanũ ẽdidit. cuiꝰ tpr apđ latinos c̃dita ẽ alba exquad einceps ñ latinoꝵ s albanorũ

Expanded text:
eisdem per loca memorata regnantibus Israelitarum regnum finito tempore iudicum a Saule rege sumsit exordium, quo tempore fuit propheta Samuel. Ab illo igitur tempore hi reges Latinorum esse coeperunt, quos cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filius Aeneae primus dictus est Siluius, ceteris sucognomentum; sicut longe postea Caesares cognominati sunt, qui successerunt Caesari Augusto. Reprobato autem Saüle, ne quisquam ex ejus stirpe regnaret, eoque defuncto, David successit in regnum post annos a Saülis imperio quadraginta. Tunc Athenienses habere deinde reges post Codri interitum destiterunt, et magistratus habere coeperunt administrandae reipublicae. itarum fuit, qui templum illud nobilissimum Dei Jerosolymitanum condidit. Cujus tempore apud Latinos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sc ilic&r incarnẽ p̃senꝰ ut uidic& orbẽ¬
U ñđm cernent incredulatq fidelis
Sic animȩ cũ carne adet̃ qͣs iudicat ipse¬
Cũ iace incultꝰ densis in ueprib: orbis¬
Reicient simulacra uiri cunctã qͦq gar᷑a¬

Expanded text:
Scilicet in carne praesens ut judicet orbum cernent incredulus atque fidelis Sic animae cum carne aderunt, quas indicat ips iacet incultus densis in uepribusReicient simulacra uiri, cunctam quoque gazam
Abbreviated transcription (Latin):
tabilit om̃a q̃ futura s̃ . & q̃ ipse facturꝰ ẽ : hac itaq: ratiõe possemꝰ a fando fatũ appellare : nisi hoo nom̃ iã in
si causa efficiens ñ p̃cedat: satis ẽ ad eũ in hac q̃stione redarguendũ: Id enĩ eũ adiuuat qđ dic̃. nibil quidẽ
fieri sine causa is ñ omẽm causã eẽ fatalẽ.qr ẽ causa fortuita. ẽ naturalis. e uoluntaria : suffic̃ om̃e
qđ sit . ñ nisi causa pcedente fieri c̃fitet̃ : Nos enĩ eas causas. q̃ dñ fortuitȩ ur̃ &ĩã furtuna nomꝰ accep̃: ñ
eẽ dm̃s nullas. s lat̾entes. easq tribiumꝰ. ł đi ueri: ł quorũ libe spirtiũ. uoluntati: Ipsasq naturales. ne qua
ab illiꝰ uoluntate seiungimꝰ qͥ ẽ auctor om̃is. c̃ditorq naturȩ : Iã uͦ causȩ uoluntarie. autdi s̃. aut an¬

Expanded text:
tabiliter omnia quae futura sunt, et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen jam in tabiliter omnia quae futura sunt, et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen jam in si causa efficiens non praecedat , satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adjuvat, quod dicit, nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem causam esse fatalem; quia est causa fortuita, est naturalis, est voluntaria? Sufficit quia omne quod fit, nonnisi causa praecedente fieri confitetur. Nos enim eas causas, quae dicuntur fortuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non esse dicimus nullas, sed latentes, easque tribuimus uel Dei ueri uel quorumlibet spirituum uoluntati, ipsasque naturales nequaquam ab illius uoluntate seiungimus, qui est auctor omnis conditorque naturae. Iam uero causae uoluntariae aut Dei sunt aut an
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ certꝰ ẽ ordo p̃scienti đo. q̃ fieri ñ poss̃: nisi p̃cedentib & efficientib: causis: Si rerũ ordo.
p̃scienti dõ. certꝰ ñ ẽ : ñ om̃a sic ueniunt ut ea uentura p̃sciuit: Porro si ñ om̃a sic ueniunt. ut ab
edm̃ dicimꝰ. om̃a scire. ante quã fiant: & uoluntate nos facere. qͥcꝗđ a nob̵ ñnisi uolentib fieni
sentimꝰ : a nouimꝰ : Om̃a uͦ fato fieri ñ dicimꝰ: immonulla fieri fato dicimꝰ : qm̃ fati nom. ubi sol&
aloq̃ntib poni: idẽ in c̃stitutiõe syđũ ꝙͣ qͥsq c̃ceptꝰ aut natꝰ ẽ. qni resipsa i nanit̃ asserit᷑. nibu
uate in onstramꝰ : Ordinẽ aũ causaꝵ ubi uoluntas dĩ plurimũ potẽ neq neganꝰ: neq fati uocabulo
nuncupamꝰ: nisi forte at fatũ afando dictũ intelligamꝰ idẽ aloqͥndo : Ñ enĩ abnuere possumꝰ. esse
scriptũ. in literis sc̃is Semes locutꝰ ẽ ds̃. duo hec audiui qm potestas di e. & tͥ dñe miscdđia: q reddes unicuiq¬

Expanded text:
rerum certus est ordo praescienti Deo, quae fieri non possunt, nisi praecedentibus et efficientibus causis; si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic ueniunt, ut ea uentura praesciuit; porro si non omnia sic ueniunt, ut ab et Deum dicimus omnia scire antequam fiant. et uoluntate nos facere, quidquid a nobis non nisi uolentibus fieri sentimus et nouimus. Omnia uero fieri fato non dicimus, immo nulla fieri fato dicimus; quoniam fati nomen ubi solet a loquentibus poni, id est in constitutione siderum cum quisque conceptus aut natus eualere monstramus. Ordinem autem causarum, ubi uoluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati uocabulo nuncupamus, nisi forte ut fatum a fando dictum intellegamus, id est a loquendo; non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Deus, duo haec audiui, quoniam potestas Dei est,
Abbreviated transcription (Latin):
noe remanserat ad reparandũ genꝰ humanã. sic indiluuio multaꝵ suꝑstitionũ ꝑ uniũ sũ mundũ una
remanserat domꝰ thare. inqua custodita ẽ plantatio ciuitatis di: Deniq sic̃ illic enumeratis supͣ gnãti¬
onib usq ad noe simulcũ annoꝵ numeris &e exposita diluuii causa prius quã ds incip& de arca fabri
filio noe usq ad abrahã: deinde in signiis articulꝰ similit̃ ponit᷑ ut dicat᷑ heȩ s̃ gn̾ãtiões thare. Thara¬
genuit abrahã & nachor &aran. Et aran genuit loth & mortuus ẽ aran corã thara patre suo. Intra
inquanatꝰ ẽ in regione chaldeoꝵ. Et sũpsit abrahã & nachor sibi urores. nom mulieris abrã sara &e nom̃

Expanded text:
Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricfilio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nom
Abbreviated transcription (Latin):
tatisdi &ĩa abillo articulo tp̃ris qͥ factꝰ ẽ in patre abrahã: Uñ incip̃eẽ noticia eiꝰ euidentior. & ubi clari¬
ora legunt᷑ ꝓmissa diuina q̃ nc̃ in ap̃o uidemꝰ ĩpleri. Sic̃ gͦ scriptura sca indicante didicimꝰ inregione
chaldeoꝵ natꝰ ẽ abrahã q̃ t̾ra ad regnũ assyriũ ꝑtinebat: Aƿd chaldeosaũ iã &ciã tt̃ suꝑsticiõẽs ĩ pie p̃ua¬
lebant. quẽ admꝰ dũ ꝑcet̾as gentes. Una gͥ thare domꝰ erat deqꝰͦ natꝰ ẽ abrahã inqua unius ueridĩ cultꝰ.
& quantũ credibile ẽ. inqua iã sola &ĩa hebrea lingua remanserat quãuis & ipsa siẽ iã manifestior
di ppłs inegypto ita in mesopotamia seruisse dus alienis iefunaue narrante referat᷑. cet̾is exꝓgenie
illiꝰ heber in lingnas paulatĩ alias. & in natiões alias defluentib Pinde sic̃ ꝑaquaꝵ diluuiũ una domꝰ

Expanded text:
tatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi claritatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ tp̃r qͦ natꝰ ẽ phalerh diuisa ẽ t̾ra. dinde intellegendũ ẽ priorẽ qͥdẽ noĩatũ s longe post frẽm suũ
iectan fuisse natũ. ciuꝰ iectan .ii. filii tã gͣndes iã familias habent ut in linguas ꝓprias diuidi possent:
Sic enĩ potuit prior c̃memorari qͥerat ȩtate posterior quẽ ad mͦdũ priꝰ c̃memorati s̃ exttib filis noe
ꝓ ereati filii iaphet qͥ erat minimꝰ eoꝵ Deinde filii chã qͥerat medius. postremo filii sem qͥerat pͥmꝰ
ormarimꝰ. Iilaꝵ aũ gentiũ uocabula partĩ manser̃ ita ut hodieq appareat uñ fuer̾ deriuata sic̃ ex
assur assyrii erheber hebrei partĩ tpr̃is uetustate mutata s̃. ita ut uir hoĩes doctissimi antiqͥssimas
instorias ꝑscrutantes nec om̃iũ s aliquaꝵ eristis origenes gentiũ potuerint repire. Nã qđ eifilio cham
hus appellatꝰ ẽ & siom̃a c̃sident᷑ plura mitata quã manentia noĩa apparent¶ sc̃ ia uideamnꝰ ꝓcursũ ciui¬

Expanded text:
dem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham,Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ arnũ nisi đ aliqͦntũ corpulentiȩ siccioris⁊ etͣotiõis fuit : Espalcȩ dedit łtã frigidã uĩ ut obrinas
niues serua. ł tã feruidã ut poma ĩ matura maturer.: De ipso igne mira qͥs eaplic& uq: aclusta nigres¬

Expanded text:
post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas niues seruet, uel tam feruidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigres
Abbreviated transcription (Latin):
ex ẽpla qͥb: doceamꝰ ñ et̃ inetedibile . ut hõiũ corpora sẽpit̃no supplicio punitoꝵ ⁊ in igne animã ñ
amittant ⁊ sine detrumto ardeant ⁊ sine int̾itu doleant: habebit tẽ ista carnis substantia qͥlitatẽ
abillo inditã : qͥ tã miras ⁊ uarias tot reb indidit quas uidemꝰ ut eas qr multȩ s̃ ñmirem᷑: Q senĩ
nisi ds̃ creator õiũ dedit carni pauonis mortiu ne putrescer&:. Id cũ auditi incredibile uidet᷑
euenit ut apđ cartaginẽ nob cacta apponeret᷑ hȩc auis : Decuiꝰ pectore pulpar qͥntũ uisũ ẽ decerp¬
tũ seruari uissimꝰ. q pꝰdierũ tantũ spatiũ qͥntũ alia caro q̃cũq cocta putrescer& : ꝓ latũ atq: oblatũ
nihil nr̃m offenđ ol factũ : itẽq repositũ pͥdies ãpliꝰ quãdraginta. idem q erat inuentũ ẽ: Idemq

Expanded text:
exempla, quibus doceamus non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum et in igne animam non exempla, quibus doceamus non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum et in igne animam non amittant et sine detrimento ardeant et sine interitu doleant? Habebit enim tunc istam carnis substantia qualitatem ab illo inditam, qui tam miras et uarias tot rebus indidit, quas uidemus, ut eas, quia multae sunt, non miremur. Quis enim nisi Deus creator omnium dedit carni pauonis mortui ne putesceret? Quod cum auditum incredibile uideretur, euenit ut aput Carthaginem nobis cocta adponeretur haec auis, de cuius pectore pulparum, quantum uisum est, decerptum seruari iussimus; quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocnihilo nostrum offendit olfactum. Itemque repositum post dies amplius quam triginta idem quod erat inuentum est, idemque