comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& liber mortis incaelum ascendit :
Calumniata ẽ mere trix ubieũ tenere non potuit
dicens. eo qõ templũ dñi blasphemar& & legis
diceretꝰ esse trans gessor & illũ non carcer
terruit ñ inferna tenuerunt. Cũ etiã ubiud¬
ut pumendus descenderat inde alios liberaũ R
Deniq inuenit ios ephduos eunuchos dedomo
regis incarcere uinctos duorũ populorũ cre¬
dentiũ uel in credulorũ figurã significantes
qui conclusi sub peccato adae trans gressione
ob noxii tenebantꝰ. Qui ideo eunuchi dicuntꝰ
quia castam acceperunt regulã disciplinae
eloquia in quid dñi casta. Deniq: post trina
luce dño ab inferis resurgente & legis obscura
ut ioseph somnia reuelante. solutus ẽ apeccatis
credentiũ populus & inferni carcere liberatus
redditar inminis terio diuinae legis. incredulis
aut̃ & impius populus iudaeorũ quia in conuer¬
sationis ligno r̃i credidit trans gressionis ligno

Expanded text:
et liber mortis in coelum ascendit. et liber mortis in coelum ascendit. Calumniata est meretrix, ubi eum tenere non potuit, dicens, eo quod templum Domini blasphemaret, et Legis diceretur esse transgressor. Et illum non carcer terruit, non inferna tenuerunt, cum etiam ubi velut puniendus descenderat, inde alios liberavit. Denique invenit Joseph duos eunuchos, de domo regis in carcere vinctos, duorum populorum credentium vel incredulorum figuram significantes, qui conclusi sub peccato Adae transgressione obnoxii tenebantur: qui ideo eunuchi dicuntur, quia castam acceperant regulam disciplinae. Eloquia, inquit, Domini casta. Denique post trinam lucem Domino ab inferis resurgente, et legis obscura, ut Joseph somnia revelante, solutus est a peccatis credentium populus, et inferni carcere liberatus. Redditur in ministerio divinae legis, incredulus autem et impius populus Judaeorum, quia in conversionis ligno non credidit, transgressionis ligno
Abbreviated transcription (Latin):
conparitur . Ille ꝑiudae consiliũ xxx argenteis
tis suae deplortens dispendia quasi pat̃ filium
lugebat . amissus quas i ꝓpheta flebat interitũ
iudaeorũ. Deniq scidit uestimentũ suũ quod
inpassione dñi legimus factũ a principe sacerdo¬
tũ sed& uelũ templi scissũ est ut propheta
& nudatũ suũ populũ & diuisũ ostenderet regnũ R
ait. Speciosus ferma p̃filiis hominũ diffusaẽ
gratia in labiistuis. Sed mulier inquit in eum
oculos iniecit ut adulteriũ cũ illa ꝑpetraret
sta mulier figura erat sẏnagogae quae saepe
si c̃ soribtũ est moeohataẽ post deos alienos
similit̃ uoluit & xp̃m inadulteriis ui scelere
tenere ut negar& seesse dm̃ & pharis a eorũ magis
& scribarũ quam legis p̃cepta seruare quae illi
uel ut maritus erat: Xp̃s aũ non ad quiescens in¬
licitae doctrinae adulterinae synagogae manu
ueste corporis ad p̃hensus carne se exuit moral

Expanded text:
comparatur. Ille per Judae consilium triginta argenteis comparatur. Ille per Judae consilium triginta argenteis tis suae deplorans dispendia, quasi pater, filium lugebat amissum, quasi propheta flebat interitum Judaeorum. Denique scidit vestimentum suum, quod in passione Domini legimus factum a principe sacerdotum. Sed et velum templi scissum est, ut propheta et nudatum populum suum, et divisum ostenderet regnum.  David ait, Speciosus forma prae filiis hominum: diffusa est gratia in labiis tuis. Sed mulier, inquit, in eum oculos injecit, ut adulterium cum illa perpetraret. Ista mulier figura erat Synagogae, quae saepe, sicut scriptum est, moechata est post deos alienos. Similiter voluit et Christum in adulterii sui scelere tenere, ut negaret se esse Deum, et Pharisaeorum magis et Scribarum quam Legis praecepta servaret, quae illi velut maritus erat. Christus autem non acquiescens illicitae doctrinae, ab adulterinae Synagogae manu veste corporis apprehensus, carne se exuit mortali,
Abbreviated transcription (Latin):
ut defratrib: sollicitudinẽ gereret. & ds̃ pater
misit filiũ suũ unigenitũ utgenus humanum
peccatis languidũ uisi tar& Mittitur ab illo
utiq patre de quo scriptũ ẽ. misit ds̃ filiũ suũ
insimilitudinẽ carnis peccati. ut uideret si reste
Inuenit ergo ioseph fr̃s suos indothaim. quod in
t̃p̃tatur defectio: Vere in grande defectione
erant quide parricidio cogitabant. ꝑ¬
ih̃m xp̃m ut eũ cruci figerent om̃s unũ consilium
Nudauerunt iosephft̃s sui tanica polimita &
talari. & iuda ei xp̃m ꝑ mortẽ crucis expolia¬
uerunt turicã corporalẽ. polimitã aut̃ id est
de corirtã omnium uirtutũ diuersitato.
Resparserunt aut̃ tunicã haedisanguine quia
falsis eũ testimonis accusantes in inuidiam
deduxere peccati. omniũ peccata dimit tentem
Mittitur de hinc incisternã idest in lacũ. &
xp̃s expoliatus carne humana descendit in in fe¬
num .K. De cisterna quoq leuatus ille is mahe
ferno egreditur ab omnib gentib: fidei conmercio

Expanded text:
ut de fratribus sollicitudinem gereret; et Deus Pater misit Filium suum unigenitum, ut genus humanum peccatis languidum visitaret. Mittitur ab illo utique Patre de quo scriptum est: Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati . Ut videret si recte Invenit ergo Joseph fratres suos in Dothaim. Dothaim interpretatur Defectio. Vere in grandi defectione erant, qui de fratricidio cogitabant. m, ut eum crucifigerent, unum omnes consilium 7. Nudaverunt Joseph fratres sui tunica polymita, et talari, et Judaei Christum per mortem crucis expoliaverunt tunica corporali. Polymitam autem, id est, decoratam omnium virtutum diversitate. Resperserunt autem tunicam haedi sanguine, quia falsis eum testimoniis accusantes, in invidiam deduxere populi omnium peccata donantem. 8. Mittitur dehinc in cisternam, id est, in lacum, et Christus, exspoliatus carne humana, descendit in infernum. De cisterna quoque levatus ille Ismaelitferno egreditur, ab omnibus gentibus fidei commercio
Abbreviated transcription (Latin):
ubinos posuimus principẽ uinariorũ: in haebrȩo
scriptũ hab& masech. Illud uerbũ qđ in nomine
serui abricham dudũ  legimus quẽ nos possumis
more uulgi pincernã uocare. Nec uile putetur
officiũ cum apud reges barbaros usq: hodie maxi¬
me dignatis sit regi poculũ porrexisse.
Po&ae quoq: decatamito exioue scribtitent
qđ ammasiũ suũ huic officio manciparet. Sc¬
Ecceuitis in conspectumeo: & inuitae tres fundi
& ipsa geminans tresfundos trea flagella &
tres ramos siue ꝓpagines. haebraeus sermo
significat quae ab illis uocantur sariagim.
Et uidebar mihi tria canistrax conditorum
portare incapite meo. Protrib: magistris con¬
ditorũ tres cofinos farinae in haebriceo hab&
Et ecce de fluuio ascendebant septem boues
speciosae aduidendũ & electae carnib: & pas¬
corruptus ẽ. dicitur enĩ in hau. hoc est inpalude
sed quia hau littert apud haebrireos & .i. similes

Expanded text:
Ubi nos posuimus principem vinariorum, in Hebraeo Ubi nos posuimus principem vinariorum, in Hebraeo scriptum est Maskeh: illud verbum quod in nomine servi Abraham dudum legimus, quem nos possumus more vulgi pincernam vocare. Nec vile putetur officium, cum apud reges barbaros usque hodie maximae dignitatis sed regi poculum porrexisse. Poetae quoque de Catamito et Jove scriptitant quod amasium suum huic officio manciparit. Secce vitis in conspectu meo, et in vita tres fundi, et ipsa germinans tres fundos. Tria flagella, et tres ramos, sive propagines, Hebraeo sermone significat, quae ab illis vocantur Sarigim. Et videbar mihi tria canistra chondritorum portare in capite meo. Pro tribus canistris chondritorum, tres cophinos farinae in Hebraeo habet. Et ecce de fluvio ascendebant septem boves, speciosae ad videndum, electae carnibus, et pascorruptus est: dicitur enim in AHU  , hoc est, in palude. Sed quia VAU littera apud Hebraeos, et IOD similes
Abbreviated transcription (Latin):
manũ retrahente posterior qui phares uocatar
porrexit manũ & nascendo p̃cessit. figuraliter
congruit qd̃ ostender& isrł in legis opera manũ suã
& eam ꝓphetarũ &ipsius saluatoris pollutam
cruore c̃traxerit. Postea uero prorupit populus
gentiũ scilic& ut futuri essent nouis simi primi
madianei aut̃ uendi derunt ios eph in a egy ptum
photiphar eunucho faraonis archima gero.
igitur ios eph principi exercitus bellatorũ non petefre
ut in latino scriptũ est sed putifare eunuchot
Nbiquaeritur quomodo postea uexorem ha¬
bere dicitur sieunuchus estat
MTyaedunt haebrttei ep̃tum ab hoc ioseph obnimiã
pulchritudinẽ inturpe ministeriũ & ad nõ uirilib
eius arefactis postea lectũ esse iuxtamorẽ hiero fan¬
tarũ in pontificatũ helio poleos & huus filiam esse
a senech quã postea ioseph uxorẽ acciperat. SeGR
Post haec peccauit princeps uinariorũ regis aegr̃pq

Expanded text:
manum retrahente. Posterior qui Phares vocatur, manum retrahente. Posterior qui Phares vocatur, porrexit manum, et nascendo praecessit. Figuraliter congruit, quod extenderit Israel in legis opera manum suam, et eam prophetarum et ipsius Salvatoris pollutam cruore contraxerit. Postea vero prorupit populus gentium, scilicet ut futuri essent novissimi primi, Madianaei autem vendiderunt Joseph in Aegypto, Putiphar eunucho, Pharaonis archimagiro. igitur Joseph principi exercitus et bellatorum, non Petephre, ut in Latino scriptum est, sed Putiphar eunucho. Ubi quaeritur quomodo postea uxorem habere dicatur, si eunuchus erat? Tradunt Hebraei emptum ab hoc Joseph ob nimiam pulchritudinem in turpe ministerium, et a domino virilibus ejus arefactis, postea electum esse juxta morem ἱεροφαντεῖν in pontificatum Heliopoleos; et hujus filiam esse Aseneth, quam postea Joseph uxorem acceperit. Sequitur: Post haec peccavit princeps vinariorum regis Aegypti.
Abbreviated transcription (Latin):
Sedhaec ut dixi adhuc in occulto ubifit & concep¬
tio scãe ubertatis. Mittitur aũ ꝓmissus haedus
tam quã meretrici. Haedus ex probratio peccati
ꝑ eundẽ odo lamitem tã quã in crepantẽ & dicentẽ
Genimina iuperarũ. sed non eã inuenit pec cati
ex probratio quã mutauit confessionis a maritudo
Post uero iam publicis signis anulimunilis & uirgae
uicit temere iudicantes iudaeos quorũ iam ꝑsonã
esse xp̃i nec haberenos semen abrahae. sed p̃latis cer¬
tissimis documentis nrae uocationis iustificationis
& glorificationis erubescunt sine dubio & confun¬
duntur & nos magis quã se iustificatos ẽẽ fatebunt᷑
aiudaeis quasi adultera trix legis. sed ostendit
& anulũ pignus in mortalitatis
Quod aut̃ scriptura inducit thamar parientem
& duos in utero geminos habentẽ quorũ scilic&
primus quidicitur garao misit manũ suã & ob¬
setrix ligauit coccinũ. & de hinc illo intrinsecus

Expanded text:
Sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi sit et concepSed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi sit et conceptio sanctae ubertatis. Mittitur autem promissus haedus tanquam meretrici. Haedus exprobratio peccati per eumdem Odolamitem tanquam increpantem et dicentem, Generatio viperarum: sed non eam invenit peccati exprobratio, quam mutavit confessionis amaritudo. Post vero jam publicis signis annuli, monilis et virgae vicit temere judicantes Judaeos. Quorum jam personam esse Christi, nec habere nos semen Abrahae; sed prolatis certissimis documentis nostrae vocationis, justificationis et glorificationis, erubescunt sine dubio et confunduntur, et nos magis quam se justificatos esse fatebuntur. Judaeis, quasi adulteratrix legis. Sed ostendit et annulum pignus immortalitatis. Quod autem Scriptura inducit Thamar parientem, et duos in utero geminos habentem, quorum scilicet primus qui dicitur Zara, misit manum suam, et obstetrix ligavit coccinum, et de hinc illo intrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
latine confessio ẽ. Confessioni ergo amaritudo
misceatꝰ ut uera penitenta p̃signetꝰ. hac peni¬
tentia fecundatur ecclesia inomnib: gentib: con¬
stitutti. O portebat enĩ xp̃m pati & res urgere
amortus tertiadie & p̃dicari in nomine eius
penitentiã & remissionẽ peccatorũ ꝑ om̃s gentes
incipientib: ab hierus alẽ. Nam & ipse habitus
meretricius. confessiopeccatorũ ẽ. Typũ
quippe ecdesiae gerit: Thamar quippe exgen¬
tib: euocata sedens cũ hoc habitu ad portã emanuhel
enam qd̃ int̃ p̃tatur fontes. Currit enĩ uelut cer
illo enĩ non cognoscente fetatur. quia de illo p̃dictũ
est populus quẽ non cognoui seruiuit mihi
Accepit in occulto anulũ munile & uirgã. Vocati¬
one signatur iustificatione decoratur. glorifi¬
catione exaltatur. Quos aut̃ p̃distinauit illos
Q uocauit. quos aũ uocauit illos & iustificauit
quos autẽ iustificauit illos & glorificauit.

Expanded text:
Latine confessio est. Confessioni ergo amaritudo Latine confessio est. Confessioni ergo amaritudo misceatur, ut vera poenitentia praesignetur. Hac poenitentia fecundatur Ecclesia in omnibus gentibus constituta. Oportebat enim Christum pati, et resurgere a mortuis die tertia, et praedicari in nomipoenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus a Jerusalem. Nam et ipse habitus meretricius confessio peccatorum est, typum quippe Ecclesiae gerit. Thamar quippe ex gentibus evocata, sedens cum hoc habitu ad portam Neman vel Enahin, quod interpretatur fontes. Currit enim velut cervIllo enim non cognoscente fetatur, quia de illo praedictum est: Populus quem non cognovi, servivit mihi; accepit in occulto annulum, monile et virgam: vocatione signatur, justificatione decoratur, glorificatione exaltatur. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Quos autem vocavit, illos et justificavit: quos autem justificavit, illos et glorificavit .
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testimoniũ est usus in aqua: Nam & ipse hiras
omnino fratrẽ suũ iohannes. fr̃m secundũ semen
abrochae secundũ cognationẽ mariae matris eius
& elis abeh matris suae eundemq: dm̃ ac dñm
suũ. quia sicut ipseait explenitudine eius acce¬
pit. Vidit omnino &ide innatis mulierũ maior
illo non surrexit. Quia ex omnib: prenuntiantib:
xp̃m ipse uidit. qđ muba iusti & pro phete capieran
uiaese & non uiderunt. salutauit exutero agno
uit ꝑfectius ex colũba. &ideo tam quã odolamites
uere testimoniũ ꝑhib& inaqua. Venit aut̃ dñs
peccatorũ ex quib: in ecclesiae laude incanticis
canticorũ dentes essent uel ut grex de consarũ:
am deinde habitũ thamar mutat. Nam & com¬
mutans int̃ p̃tatur thamar mutat habitũ mutat
& nomen & fit desynagoga ecclesia. sed in ea
prorsus nomen amaritudinis maneat. Non illius
amaritudinis inqua dño felministrauit . sed
illius inqua petrus amare fleuit. Nam & iudoc

Expanded text:
hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Iras,hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Iras,omnino fratrem suum Iohannes, fratrem secundum semen Abrahae, secundum cognationem Mariae matris eius et Elisabeth matris suae eundemque dominum et deum suum, quia, sicut ipse ait, ex plenitudine eius accepit. uidit omnino et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit, quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauivit perfectius ex columba; et ideo tanquam Odollamites vere testimonium perhibuit in aqua. Venit autem Domipeccatorum, ex quibus in Ecclesiae laude in Canticis canticorum dentes essent velut grex tonsarum . Jam deinde Thamar habitum mutat; nam et commutans interpretatur. Thamar mutat habitum, mutat et nomen, et fit de Synagoga Ecclesia; sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illius amaritudinis in qua Domino fel ministravit, sed illius in qua Petrus amare flevit. Nam et Juda
Abbreviated transcription (Latin):
rib: eius donec ueniat quimittendus est & ipse
erit exspectatio gentiũ : lam istotem pore
Omne quoq: magisteriũ iudaeorũ &mystica
undȩ xp̃i uocabantur unctio ipsa defecerat
secundũ prophetiã danihelis: Tunc uenit cu
repositũ erat expectatiogentiũ &unctus ẽ sc̃s scori
oleo exultationis p̃participib: suis Natus est
enĩ herodis maioris tempore pas sus est autem
hero dis minoris tetarchaȩ. Huius itaq uenientis
adoues quae perierant domus isrł figurã gessit
ipse iudas cũ ir& ad tondendas ouessuas intamira
qđ int̃p̃tatur deficiens. Iam enim deficerat
princeps exiuda &omne magisteriũ atq unctio
iuda eorũ donec ueniret cuirepositum estit.
Uenit aut̃ cũ suo pastore odolamite cui nomen
mites uero testimoniũ inaquet. Cum aũ hoo
plane testimonio dñs uenit. habens testimoniũ
maius io hanni. Sed tam̃ propt̃ oues infirmas

Expanded text:
ribus eius, donec ueniat cui repositum est. et ipse ribus eius, donec ueniat cui repositum est. et ipse est exspectatio gentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exultationis prae participibus suis. natus est enim Herodis maioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens." iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen mites "testimonium in aqua." cum hoc plane testimonio dominus uenit, habens quidem testimonium maius Iohanne, sed tamen propter oues infirmas
Abbreviated transcription (Latin):
sane tẽpore quo iã coeperat reges ex tribu iuda
non habere. Non est conputandus herodesma¬
ior in regib eius tam quã maritus thamar:
Enait enim alienigena nec eis a cram̃to illo mysticae
unctionis tamquã coniugali soedere coherebat
sed tamquã ex traneus dominabatꝰ: quã potestatẽ
a romanis & acesare acceperat sic &eius filii techar¬
chae quorũ erat unus herodes patris nomine ap¬
pellitus quicũ pilato in passione dñi concordauit:
Istiergo alieniginae usq: ad eo non deputabantur
in regno illomystico iuda eorũ ut ipsi iudaei publi¬
cae damarent frendentes aduersus xpm̃
Nos non habenus regem nisi cosarem
sed ut xp̃mnegarent & hunc adorarent . Ideo se
tali uoce dam narunt : Illo enĩ tempore quo
iam de tribu iuda regnũ defecerat uenien dũ
erat xp̃ouero saluatori nr̃o dño qui non ober&
multũq prodess& hinc enĩ fuerat ꝓphecatũ
Non deficiet princeps ex iuda Neq digx defemo

Expanded text:
sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere, non est computandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesaremsed ut Christum negarent et hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iuda regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex
Abbreviated transcription (Latin):
primi homines in poena damnationis suae dimis¬
si exparte diso. Sequentis aut̃ nomen qui uocat᷑
onan interp̃tatur minor eorũ : quorum nisi
quib nihil ꝓdest : cũ habeat unde prodesse atq
qõ significat pellis quã non adiutae qđ significat
memor eorũ : Ds̃ tam̃ ambos occidis sedictus est
ubi figuratur regnũ talib: hominib: abstulisse
Tertius uero filius iudae qõ illi mulieri non iungitur
significat tempus ex quo reges plebi iudaeorũ coepe¬
runt detribu iuda nonfieri: Ideo erat quidem
filius iudae sed eũ thamar maritũ non accipiebat
quiã erat ecdem trib: iudȩ sediam inpopulo nemo
inde regnabat : Vnde & nom̃ eius idest selos int̃p̃tatꝰ
dimissio eius : non ꝑtenet sane ad hanc significati¬
onẽ uiriscĩ & iusti quilic& illo tempore fuerint:
ad nouũ tam̃ ꝑtenent testamentũ. Qui prophecan¬
doscient̃ utiles fuerunt. qualis dauid fuit eo

Expanded text:
primi homines in poenam damnationis suae dimisprimi homines in poenam damnationis suae dimissi ex paradiso. sequentis autem nomen, qui uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum". quorum, nisi quibus nihil prodest, cum habeat unde prodesse possiquod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambo occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae quod illi mulieri non iungitur, significat tempus, ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius". non pertinent sane ad hanc signincationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo
Abbreviated transcription (Latin):
parali pomenon continetur .  ara id est oriens
appellatus ẽ. Reca pitulat urde sup̃
am deinde iudae factũ consideremus quia cũ
sua nuru concubuit quid significa uerit
futurorũ. Inthamar ergo nuru iudae intel
legitur plebsiudaea cui detribu iuda seges tã quã
mariti adhibebantur merito. Nomen eius
principũ qui non recte operabantur in plebe
unũ eorũ qui oberent. alterũ eorũ qui nihil
ꝓderant. significatur induob filiis iudae
quorũ unus erat malignus uel saeuus ante dñm
thamar. Nec sunt amplius quã duo genera
hominũ inutilia generi humano unũ nocentiũ
alterũ p̃stare nołentũ. & siquid boni habeN
in hac terrena uita ꝑdentiũ tam quã in terra
fundentium. & quia malo prior est ille qui
noc& illi quinon prodest ideomaior dicitur
malignus illeminor & sequens qui fundebat sem̃
int̃ram. Nomen quoq maioris qui uocatꝰ. her
int̃p̃tatur pellicius : Qualib: tunicis induti sunt

Expanded text:
Paralipomenon continetur. Zara, id est oriens, Paralipomenon continetur. Zara, id est oriens, appellatus est. Recapitulatio ubi supra. - Jam deinde Judae factum consideremus, quia cum nuru sua concubuit, quid significaverit futurorum. legitur plebs regni Iudaeorum, cui de tribu Iuda reges tamquam mariti adhibebantur. merito nomen eius principum, qui non recte operabantur in plebe, unum eorum qui oberant, alterum eorum qui nihil proderant, significantur in duobus filiis Iudae, quorum unus erat malignus uel saeuus ante dominThamar. nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium et, si quid boni habent in hac terrena uita, perdentium tamquam in terram fundentium. et quoniam in malo prior est qui nocet quam ille qui non prode est, ideo maior dicitur malignus ille et sequens qui fundebat in terram. nomen quoque maioris, qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius"; qualibus tunicis induti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
haebraeicus eniam trans fertur in oculos
Non estigitur nom̃ loci sed est sensus: sedit inbiuio
siue in compito : ubidiligent̃ debet uiator
aspicere qõ iter gradiendi capiat. SeQUITVR
eo qo non dedieam selom filiomeo : In haebraeo
habet iustificata est non quo iusta fueriti sed
qo conparatione illius minus male fecerit: ne¬
quaquã uagã turpitudinẽ sed liberos requirendo
Et ecce egressus ẽ frat̃ eius : dixitq : ut quid di¬
uisa ẽ propt̃ me macheria. & uocauit nomen
eius phares. promacheria aquila & symmachis¬
diuisionẽ transtulerunt qd̃ haebraeicedicitur
phares ab eo igitur quod diuiserit membra nũ
secundarũ diuisionis accepit nom Vnde & phari¬
sei quise quasi iustos apopulo đĩ separa uerunt
diuisi appellantur
Post hoc exiit frat̃ eius incuius manuerat coccinũ
& uocauit nom̃ eius zar. hoc nomen int̃ p̃tatur
oriens. siue igitir quia primus apparuit siue
quia plurimi ex eo iusti natisunt ut in libro

Expanded text:
Hebraicus ENAIM  , transfertur in oculos. Hebraicus ENAIM  , transfertur in oculos. Non est igitur nomen loci; sed est sensus: Sedit in bivio, sive in compito, ubi diligentius debet viator aspicere, quod iter gradiendi capiat. Cognovit eo quod non dedi eam Selom filio meo. In Hebraeo habet, justificata est ex me: non quod justa fuerit, sed quod comparatione illius minus mali fecerit, nequaquam vagam turpitudinem, sed liberos requirendo. Et ecce egressus est frater ejus, et dixit, ut quid divisa est propter te maceria? Et vocavit nomen ejus Phares. Pro macdivisionem transtulerunt, quod Hebraice dicitur Phares. Ab eo igitur quod diviserit membranulam secundinarum, divisionis accepit nomen. Unde et Pharisaei, qui se quasi justos a populo Dei separaverunt, divisi appellantur. Post hoc exiit frater ejus, in cujus manu erat coccinum, et vocavit nomen ejus Zara. Hoc nomen interpretatur oriens, sive igitur quia primus apparuit, sive quia plurimi justi ex eo nati sunt, ut in libro
Abbreviated transcription (Latin):
tunicã astragaloñ id est tunicã talarem:
symiachus tonicã mani catã siue qõ ad talos
usq descender& & manib: artificis mira ess&
uarietate distincta : siue qd haberet manicas
Antiqui enim magis colobus utebantur
Etadiecit & peperit filiũ iudae uxor : uocauitq
nom̃ eius seloim haec aũ esat incagbi quando
peperit eos : Verbũ haebraeũ hic proloci uoca¬
buło positũ ẽ : qd aquila prore transtulit dicens:
selom stetit partus eius: Cazbi ergo non nomen
locu sed mendaciũ dicitꝰ unde & in alio loco scrip¬
tumẽ : mentietur opus oliuae: Idest fructũ oliua
non faciet. Sequitur
Et consolatus iudas ascendit ad eos qui tondebant
oues eius ipse & thiras pastor eius odo lamites
propastore icmicus legitar: sed uerbũ ambiguũ est
quia eisdẽ litteris utrũq nomen scribitur ulerũ
amicus: Re pastor pro ẽ legitur Accedit ad
portã enian quae est intransitu thamna sermo

Expanded text:
tunicam ἀστραγάλειον, id est tunicam talarem, tunicam ἀστραγάλειον, id est tunicam talarem, Symmachus, tunicam manicatam, sive quod ad talos usque descenderet, et manibus artificis mira esset varietate distincta, sive quod haberet manicas. Antiqui enim magis colobiis utebantur. Et adjecit, et peperit filium Judae uxor, vocavitque nomen ejus Sela: haec autem erat in Ghazbi, quando peperit eum. Verbum Hebraicum hic pro loci vocabulo positum est, quod Aquila pro re transtulit dicens: Selom stetit partus ejus. Chazbi ergo non nomen loci, sed mendacium dicitur; unde et in alio loco scriptum est: Mentietur opus olivae, id est, fructum oliva non faciet. Sequitur: Et consolatus Judas ascendioves ejus: ipse, et Hiras pastor ejus Odollamites. Pro pastore, amicus legitur. Sed verbum ambiguum est, quia iisdem litteris utrumque nomen scribitur: verum amicus REE  , pastor ROE legitur. Et sedit ad portam Enam, quae est in transitu Thamna. Sermo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in cesti crim̃ nonscriberetur. nisi futura
populi ꝑ uersitas pronuntiaretur: quam¬
quã & in illo qui boc commiserit conside¬
raretur esse flagitium Inscripturis
autẽ prophetia est futuro rumnam que
perruben primo genitum populus
pimogenitus isrł excircũ cisione significatur:
quithorũ concubinae polluit. io est legẽ uete¬
ris testam̃ti saepe p̃uari cando commaculauit :
Quod aũ in concubina lex ueteris testamenti
ponaturi paulus a postolus ed ocuit dicens.
Abracham duos filios habuit unũ de ancilla
& unũ delibera: haec aũ sunt duo testamenta :
inquo agar quae concubina fuit : inueteris
testamenti ponitur trpo . Una est ergo colũ¬
ba genetricis suae quae uirgo casta regina spon¬
sa ec clesiae ꝑ euan geliũ iungit᷑ xp̃o Hier
Itis rabel dilexit ioseph suꝑ om̃s filios suos
quierat filius senec tutis: Ꝙ fecit ei tanicam
uariam Prouaria tunica aquila int̃ p̃tatus ẽ

Expanded text:
quod incesti crimen non scriberetur, nisi futura quod incesti crimen non scriberetur, nisi futura populi perversitas pronuntiaretur. Quanquam et in illo qui hoc commiserit consideraretur esse flagitium, in Scripturis autem prophetia est futurorum. Namque per Ruben primogenitum populus primogenitus Israel ex circumcisione significatur, qui thorum concubinae polluit, id est legem Veteris Testamenti saepe praevaricando commaculavit. Quod autem in concubina lex Veteris Testamenti ponatur, Paulus apostolus edocuit dicens: Abraham duos filios habuit: unum de ancilla, et unum de libera. Haec autem duo sunt Testamenta, in quo Agar, quae concubina fuit, in Veteris Testamenti ponitur typo. Una est ergo columba genitricis suae, quae virgo casta regina, sponsa regi Ecclesiae per Evangelium jungitur ChrIsrael dilexit Joseph super omnes filios suos, qui erat filius senectutis, et fecit ei tunicam variam. Pro varia tunica Aquila interpretatus est
Abbreviated transcription (Latin):
uentio inheremo difficilis est  uniꝗ a¬
Non nulliputant aquas calidas iuxta punicȩ
linguae uiciniã quae haebraeae conteuiina
est : hoc uocabillo significars: Sunt quiar¬
bitrenur onagͥros obhoc ad missosene ad
as inos & ꝑ ipsũ istius modi reppetisse concu¬
bitũ ut uelo cissimi exhnis a sininascerentꝰ
qui uocantur iamim  pleriq: putant
qđ aequarũ greges ab asinis in deserto ipse
fecert primus ascendi ut mulorũ in de
noua contra naturã abimalia nascerentur
Aquila hanc locũ ita trenstulit . Ipse est
lxx uero & theo dotion aequalit̃ transtule t
dicentes tona iug quod indicat nune¬
rũ singularem Sequi tur
Et ragnauit pro eo iobabfili us ⁊ are debosi
hunc quidã suspicantur esse iob. ut infine
uoluminis ipsius additũ ẽ: contra haebrei
ad serunt denachor cũ stirpe generatum
ut supra dictũ estio sequi tur
teter ea ruben concupiscentia motus libidi¬
nis. concubinã patris suis preceps efferuuit

Expanded text:
nventio in eremo difficilis est. nventio in eremo difficilis est. Nonnulli putant aquas calidas juxta Punicae linguae viciniam, quae Hebraeae contermina est, hoc vocabulo significari. Sunt qui arbitrantur onagros ab hoc admissos esse ad asinas, et ipsum istiusmodi reperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerentur, qui vocantur Jamin: plerique putant quod equarum greges ab asinis in deserto ipse fecernova contra naturam animalia nascerentur. Aquila hunc locum ita transtulit: Ipse est A vero et Theodotion aequaliter transtulerunt dicentes, τὴν ἰαμεὶν, quod indicat numerum singularem. Sequitur: Et regnavit pro eo Jobab filius Zare de Bosra. Hunc quidam suspicantur esse Job, ut in fine voluminis ipsius additum est; contra Hebraei asserunt de Nachor eum stirpe generatum, ut jam supra dictum est. Sequitur: Interea Ruben concupiscentia motus libidinis, in concubinam patris sui praeceps efferbuit,
Abbreviated transcription (Latin):
rtuit filios esaura libirpetit &c ex ponit
quiante eraũ in edom drra principes fuerifi
ex genere chorraeorũ qui in lingua nm̃a inter¬
p̃tantur libem, Hegnmus diligent᷑ deutero¬
noniũ ubi manifestius scribitur suo modo
uenerit filii es ait & inter ficerint chorras
ac turtã eorũ hereditate possederint  ist¬
Et fuerunt filii lotae borr. & omman. & soer
lutano. lesuina haec ẽ temna dequa surte
dictũ õꝯ & temna erit concubina elifat
filn primo genite estu & exips naturẽ aral gh:
Iocires aut chorraorũ recordatus ẽ quia pretio¬
genitus filiorũ esau exfiliab carũ acciperat
concubinã Qõ aũ dicitur theman & cere
Camalech & roliqua sciamus postea regionib:
idumeorũ exhis uocabula in posita: seen
ꝑseestana qui inuenit iammim indesereo
dã pasceret asinos sebeon patris sui
Multa ei uaria apud haebracos dehoc capitulo
his dem euri scribuntur lit reis meia
idioma lingiae hasbrai cae miaria nuh cuporẽ
quoscilic& stagũr eꝓperiret. cuius reimi¬

Expanded text:
ravit filios Esau, altius repetit, et exponit quanti Esau in Edom terra principes fuerint ex genere Horraeorum, qui in lingua nostra interpretantur liberi. Legamus diligenter Deuterononium, ubi manifestius scribitur quomodo venerint filii Esau, et interfecerint Chorraeos, ac terram eorum haereditate possederint. Et fuerunt filii Lothan, Chorri et Aemam: et soror Lothan Thamna. Haec est Thamna, de qua supra dictum est. Et Thamna erat concubina Eliphaz filii primogeniti Esau, et ex ipsa natus est Amalech. Idcirco autem Chorraeorum recordatus est, quia primogenitus filiorum Esau ex filiabus eorum acceperat concubinam. Quod autem dicitur, Theman et Cenez et Amalech, et reliqua: sciamus postea regionibus Idumaeorum ex his vocabula imposita. Ipse est Ana, qui invenit Jamin in deserto, cum pasceret asinos Zebeon patris sui. Multa et varia apud Hebraeos de hoc capitulo iisdem enim scribuntur litteris mariaidioma linguae Hebraicae maria nuncupantur, quod scilicet stagnum repererit, cujus rei i
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ttons turem ader Hunc locũ haebraet¬
uolunt es se ubi posteax templũ aedificatũ est :¬
& turrẽ ader turrẽ grogis significari: hoc est
c̃gregationis & coitus : qõ & micheas ꝓpheta
testatar dicens: & tuturris gregis nebulosa.
filia sion & ceter: Illo quoq tempore iacobs
trans locũ ubi postea templũ aedificatum est:
habuis se tentoria : Sedsi sequamur ordinẽ
uiae pastorũ iux tabedleent locus ẽ ubi uel
angelorũ grex in ortu dñi cecmitiuel ia cobu
patuor sua pauit loco nemen in ponens u& qđ¬
nũ monsturbatur H orortimus
Et uenit incobadis aic patrẽ suũ in mamre ciui¬
tatõ haec est chebron  pro arba in lix campũ
hub& cũ chebron inmonte sia sit: endẽ aut̃
iiuitas dicitur & mam brae ab amico abrabae
ra antiquitus appellata ibr
He as Gexerationes esaci
peperit adesa es ait el ifaz iste est elifat
cuius scribtura in iobuelumine rcordatur:
st fili esau & isti principes corũ ipso ẽ edom

Expanded text:
suum trans tursuum trans turvolunt, ubi postea templum aedificatum est, et turrim Ader turrim Gregis significari, hoc est congregationis et coetus; quod et Michaeas propheta testatur dicens: Et tu, turris Gregis, nebulosa filia Sion, etc. , illoque tempore Jacob trans locum ubi postea templum aedificatum est, habuisse tentoria. Sed si sequamur ordinem viae, pastorum juxta Bethlehem locus est, ubi vel angelorum grex in ortu Domini cecinit, vel Jacob pecora sua pavit loco nomen imponens, rium monstrabatur. Hieronymus. - Et venit Jacob ad Isaac patrem suum in Mambre civitate Arbec, haec est Chebron. Pro Arbec in LXX campum habet, cum Chebron in monte sita sit. Eadem autem civitas dicitur et Mambre, ab amico Abrahae ita antiquitus appellata. Hae generationes Esau. Et peperit Adesa, Esau Eliphaz. Iste est Eliphaz, cujus Scriptura in Job volumine recordatur. Isti filii Esau, et isti principes eorum: ipse est Edom
Abbreviated transcription (Latin):
& anni tempus electũ est uelcũ transeuntes
ꝑuiã carpunt & elegunt euicinis agris quod¬
cumq ad manũ uenerit diuersis florib: onestati
Effrata uero & behleemꝰ unius urbis uocabulũ
est sub int̃ p̃tatione consimil si quidem bechleẽ
indomũ panis uertitur propt̃ eum panem qui
decaelo descendisse dicitur SeC
Et factũ est cũ dimit tet& animã : si quidem
moriebatur. uocauit nomeneius filius doloris
mei : Pat̃ uero eius uocauit nom̃ eius beria min:
In ha ebraeo similitudo nominis resonat: filus
enĩ doloris mei : quod nomen mat᷑ moriens in
posuit : dicitur benonu filius uero dexterire
hoc ẽiustutis qđ ia cobmutauit appellatur
beniamin : Vnde erunt qui putant beniamin
infiliũ dierũ int̃p̃tari Clim enĩ dex tera appel¬
lecur iamin & fimatur in .N. lit terã dies
quippe appellant & ipsi iamim : sed iti in
litteram terminantur Sequi turu¬
Et profectus ẽ israhel & extendit tibernaculã

Expanded text:
 anni tempus electum est: vel cum transeuntes  anni tempus electum est: vel cum transeuntes per viam carpunt, et eligunt e vicinis agris quodcumque ad manus venerit, diversis floribus invitati. Ephrata vero et Bethleem unius urbis vocabulum est, sin domum 361 panis vertitur: propter eum panem, qui de coelo descendisse se dicit . Et factum est cum dimitteret eam anima, siquidem moriebatur: vocavit nomen ejus, Filius doloris mei: pater vero ejus vocavit nomen ejus Benjamin. In Hebraeo similitudo nominis resonat; filius enim doloris mei, quod nomen moriens mater imposuit, dicitur BENONI  . Filius vero dextrae, hoc est, virtutis, quod Jacob mutavit, appellatur BENJAMIM. Unde errant qui putant BENJAMIM   filium dierum interpretari. Cum enim dextera appelletur JAMIN  , et finiatur in n litteram: dies quidem appellantur et ipsi JAMIM  , sed in m litteram terminantur. Et profectus est Israel: et extendit tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
At dixit ei ds̃: Iam non uocabi tur nõmen tuũ
nom̃ eius isrł : Dudũ nequaquã ei ab angelo
nomen inponitur sed qd imponendũ ađo sit pre
dicatur: Qd̃ igitur ibi futurũ promitatur:
hic docetur expletum Sequi tur
Et factum est cũ ad ꝓpinquarent cabratha int̃ra s
haebraeicũ cabratha in consequentib ubi ia cob
loquitur adioseph Ego aut̃ cum uenissẽ de
mesopotamia syriae mortua ẽ matertua rachel
in t̃ra chanaan inuia hippodromi ut uenirem
effratt: Nescio quid uolentes hippodromũ
in haebraeo dicitur. & sepelierunt eã inuia
effrata haec est behleem. Rursum hex inter
pretes ꝓeffrata posuerunt hippodromum :
cum utiq sic habrata hippodromus ẽ ceffrata
hippodromus esso non possit : Aquila autẽ
tuc̃ :to est mnit̾inere tenire introiens in effrata:
Ged melius est si trans feratur in electo terrae
tem pore cũ intro iret effrata: porro uernum
tempus significat cũ inflorẽ cuncta rum punt᷑¬

Expanded text:
Et dixit ei Deus: Jam non vocabitur nomen tuum Et dixit ei Deus: Jam non vocabitur nomen tuum eum Israel? Dudum nequaquam ei ab angelo nomen imponitur; sed qdicatur. Quod igitur ibi futurum promittitur, hic docetur expletum. Sequitur: Et factum est cum appropinquarent Cabratha in terra Hebraicum   CHABRATHA, in consequentibus, ubi Jacob loquitur ad Joseph: Ego autem cum venirem de Mesopotamia Syriae, mortua est mater tua Rachel in terra Chanaan, in via Hippodromi, ut venirem Ephrata : nescio quid volentes, Hippodromumin Hebraeo dicitur: Et sepelierunt eam in via Ephrata, haec est Bethleem , rursum Septuaginta pro Ephrata posuerunt Hippodromum: cum utique si CHABRATHA Hippodromus est, Ephrata Hippodromus esse non possit. Aquila autem γῆς, id est, in itinere terrae, introiens in Ephrata. Sed melius est si transferatur, in electo terrae tempore cum introiret Ephratha. Porro vernum tempus significat, cum in florem cuncta rumpuntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
est bechel: Ecce mani festissime conpro batuis
t& non ulam maul ut supra dictũ est : sed
luzam toest amigdalon ante uocitatã. Recaprł
ibi rachel cũ pareret boniamin mortua est :
Sed quid sibi uult qõ cũ eundem beniamin soccł
parerit uocauit nom̃ eius filius doloris mei :
qui ad fligeret filios ec desiae ꝑsecutionis suae
tempore: alit̃ perbeniam in caelestis figurabatꝰ
hierus alẽ quae est in tribu eiusdẽ beniamin cuus
populus matrẽ graui dolore afficit effundendo
sanguinẽ prophetarũ. in suꝑ etiã innecem xp̃i
impus ad clamando uocib: sanguis eius suꝑ nos
& suꝑ filios nostros.  Iteoo hier onionus
Et mortua est debbora nutrix rebeccae & sepulta
est sabtus bethel: Si mertua est nutrꝓc rebeccãe¬
& sepulta nomine debbora ut lax quoq: int̃ p̃tes
transtulerunt : & ipsud uerbũ est haebraicum
Mene cath: scire non possumus quare ibi
substantiã posuerint hic nutricõ. Secuirtuꝵ

Expanded text:
est Bethel . Ecce manifestissime comprobatur est Bethel . Ecce manifestissime comprobatur Bethel, non Ulam Luz, ut supra dictum est, sed Luzam, id est, amygdalon ante vocitatam. Recapituibi Rachel cum pareret Benjamin, mortua est. » Sed quid sibi vult quod cum eumdem Benjamin Rachel pareret, vocavit nomen ejus Filius doloris mei, in Paulum, qui affligeret filios Ecclesiae persecutionis suae tempore? Aliter per Benjamin coelestis figurabatur Jerusalem, quae est in tribu ejusdem Benjamin, cujus populus matrem gravi dolore afficit effundendo sanguinem prophetarum. Insuper etiam in necem Christi, impiis acclamando vocibus: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Item Hieronymus. - Et mortua est Debbora nutrix Rebeccae, et sepulta est subtus Bethel . Si mortua est nutrix Rebeccae nomine Debbora, ut LXX quoque hic interpretes transtulerunt, et ipsum verbum est Hebraicum Meneket, scire non possumus quare ibi substantiam posuerint, hic nutricem. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
tristemq: blandnoris delinalutt: : Dina qui ppe
ut mulieres uudeat᷑ extrane aenidnis egreditꝰ
quando una qui&eqm ens sua studia neglegens
tectiones alienas extrahabntũ at qu extra ordinẽ
drabubas corrupitis & adglutinata est anima
eius cũ ea quia unitã sibi ꝑiniquitate sespicit
& qui trcũ mens aculpa resipiscit ad ditur atqr
admissũ flere conatur: Corrupeae aut̃ spes ac
securitates uaruas anter o ccilos uacat qux tenus
utlitatẽ tristitiaẽ subtrabat᷑ y fecte illo adiungit᷑
tristemq: blanditus deliniuit: Modo enĩ aliorũ
facta grauiora modonihil esse qđ ꝑpetrtũ est
modo miser cordẽ dm̃ loquitur modo ad hac
tempus subsequens ad penitentiã pollicetur
ut dũ ꝑ haec decepta mens ducitura ab intentione
penitentiae sospendatꝰ: quatenus tuncbona
nulla ꝑcipiat : quã nunc mala nulla contristin
& tunc plenius obsedatur suppliciis: quae nune
gaudet etiam indelictis. Her onioncis
Et uenit ia cob inluza in terta chanaan quae

Expanded text:
tristemque blanditiis delinivit. Dina quippe ut mulieres videat extraneae regionis egreditur, quando unaquaeque mens, sua studia negligens, actiones alienas curans, extra habitum atque extra ordinem diabolus corrumpit. Et conglutinata est anima ejus cum ea ; quia unitam sibi per iniquitatem respicit. Et quia cum mens a culpa resipiscit, addicitur, atque admissum flere conatur: corruptor autem spes ac securitates vacuas ante oculos revocat, quatenus utilitatem tristitiae subtrahat, recte illic adjungitur: Tristemque blanditiis delinivit . Modo enim aliorum facta graviora, modo nil esse quod perpetratum est, modo misericordem Deum loquitur, modo adhuc tempus subsequens ad poenitentiam pollicetur; ut dum per haec decepta mepoenitentiae suspendatur, quatenus tunc bona nulla percipiat, quam nunc mala nulla contristant; et tunc plenius obsedatur suppliciis, quae tunc gaudet etiam in delictis. Hieronymus. - Et venit Jacob in Luza in terra Chanaan, quae
Abbreviated transcription (Latin):
qua nimirũ in mundi sp̃s cũnos sagdas te eot¬
quu mmmurã iita conspiciunt molesasebis
tonpationũ cogitationes inmergnnuSeqnor
si siape dioquis sacris intendimus malignorũ
spituam insiddias grauius toleramus i pulue
menti nostre terrenarũ cogitationũ puluerĩ

Expanded text:
quia nimirum immundi spiritus, cum nos studiose foquia nimirum immundi spiritus, cum nos studiose foa nostra conspiciunt, molestas nobis tentationum cogitationes immergunt. Et quia si saepe eloquiis sacris intendimus, malignorum spirituum insidias gravius toleramus, quia menti nostrae terrenarum cogitationum pulverem
Abbreviated transcription (Latin):
cunc aute in omnẽ ceomtm exute sonus corer
auin fines orbis cntore uerba eorũ. exeuntes
enim pueri is aac ꝑuniuersũ orbem tertaeus
foderunt puteos er a quã omnib ostendenut
faptirantes a postoli omnes gentes in nomine
patris & filii & sp̃r scĩ
Sedquid est qđ ꝑateos quos abrahẽ aperuit
ifac sic eos uocauit sicut & pater eius
US ciendum sane quia mor ses apa anos stiuus
morses appellatur. & prophetae unus quisq¬
suo nomine uocitant᷑. Nec mutantur quas
eorundem uocabula puteorum . batii¬
Haec mystice. GRECORuS
N oraliter aut̃ isaac̃ apud alienam gentẽ putios
Afodisse discribitur. quo uidelies exemplo
discimus ut in hac peregrinationis erũ naposta
cogitationũ nostrarũ ꝓfunda penetremus
& quo usq nobis uere intellegentiae aqua respon¬
deat Nequa quã nostrae inquisitionis manus
adex aurienda cordis terrena torpescat
Quos tam̃ puteos allophir li insi diantesIre pdcor

Expanded text:
; nunc autem in omnem terram exivit sonus eorum, ; nunc autem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Exeuntes enim pueri Isaac per universum orbem terrae, foderunt puteos, et aquam omnibus ostenderunt, baptizantes apostoli omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Sed quid est quod puteos quos Abraham aperuit, Isaac sic eos vocavit, sicut et pater ejus? Sciendum sane quia Moyses apud nos etiam Moyses appellatur, ut propheta unusquisque nomine vocitantur, nec mutantur, quasi eorumdem vocabula puteorum. Haec mysticae. Gregorius. - Moraliter autem Isaac apud alienam gentem puteos fodisse describitur; quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitioad exhauriendam cordis terram torpescat. Quos tamen puteos Allophili insidiantes repleverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uestra deserta. Fodit ergo isaac nouũ puteũ
immo pueriisa ac fodiunt. Pueri sunt isaac
mattheus marcus lucas iohannis pecrus
ia cobus iudas paulus & reliqui qui omnes
noui testam̃ ti puteũ foderunt & inueneruNT
aquam uiuã quae fit fons aquae salientis in
uitam aeternã. Sed prohis ad huo altercantur
illi qui terrema sapiunt nec noua condipatiuntꝰ
Nec uetera purgar. Euangelicis puteis con¬
tra dicunt a postolis aduersantur : & qm̃ in
omnib: contradicunt litigantes dicitur ad
eos Qm̃ indignos uos fecistis gratia dĩ ex hoc
iam ad gentes ibimus
Post haec fodit tertiũ pateum isaac. & appella¬
uit nomeneius latitudo dicens. Nunc dila tauit
nos ds̃ & crescere fecit suꝑ terrã : Uere dilata¬
tus est isaac. id est xp̃s. & impleuit omnem
terrã scientia trinitatis & in toto orbe latitu¬
dinem ecclesiae collocauit. Prius notus tan¬
tum erat iniudaea ds̃ & mesrł nomin abatir

Expanded text:
vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum, vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum, immo Isaac pueri fodiunt. Pueri sunt Isaac, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, Petrus, Jacobus, Judas, Paulus, et reliqui qui omnes novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae sit fons aquae salientis in vitam aeternam . Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova adhuc condi patiuntur, nec vetera purgari evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur; et quoniam in omnibus contradicunt, litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nomen ejus Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Deus, et crescere fecit super terram . Vere dilatatus est Isaac, id est, Christus, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius notus tantum erat in Judaea Deus, et in Israel nominabatur
Abbreviated transcription (Latin):
Post haec refert scribtura illud. quod isa ac post¬
quam eũ bene dixit dñs & magni ficatus est
ualde ad gressus ẽ opus & coepit fodero pateos
quos foderant pueri patris cius ab rahae sed
inuidentes ei palestini obstruxerunt cos
implentes humo & reliqua
Quis est iste isaac nusi saluator noster quido
descendis sec inistam torrentẽ gerara prima
omniũ illos puteos fodere uult quos foderati
pueri patris sui. Id est moyses puteũ legis fode¬
rat. dauid salomon & prophetae libros scripse¬
runt ueteris testamenti. quos tam̃ terrena &
sordida repleuerant. intellegentia iudaeorum
& hereticorũ. Hos cum uellet purgare isaao
ut ostender& quia quaecumq: lex & ꝓphetae
dixerunt de ipso dixerurrixati sunt cũ eo
philistini. io est iudaei a regno di alieni
Sed discedit ab eis. non enim potest esse cũ eis
qui in puteis aquã habere nolunt sed terram
& dicit eis. Ecce relinquetur uobis domus.

Expanded text:
. Post haec refert Scriptura illud, quod Isaac post. Post haec refert Scriptura illud, quod Isaac postquam eum benedixit Dominus, et magnificatus est valde, aggressus est opus, et coepit fodere puteos, quos foderant pueri patris ejus Abrahae; sed invidentes ei Palaestini, obstruxerunt eos, implentes humo, et reliqua . Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster, qui dum descendisset in istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis foderat; David, Salomon et prophetae, libros scripserunt Veteris Testamenti, quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorum et haereticorum. Hos cum vellet purgare Isaac, ut ostenderet quia quaecunque lex et prophetae dixerunt, de ipso dixerunt, rixati sunt cum eo Philistini, id est, Judaei, a regno Dei alieni, sed discedit ab eis. Non enim potest esse cum eis, qui in puteis aquam habere nolunt, sed terram. Et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus