comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peram̃to carerent ne contemp¬
nerentur a ppłis non deberent
suam intemperantiam osteri¬
dere. laudatur enim sobrietas
⁊ temperãtia. uctuperatur ã
auaricia ⁊ gulosttas. ¶Sep¬
timo det u̾m regem ornare et
munire ciuitates ⁊ castra exñ¬
tia in regno ut appareat mag̃
esse procurator communis boni
quam tyrannus: querens uti¬
litatem propriam. ¶Octaue
decet ꝟm regem ut ait ph̾s sapi¬
entes ⁊ bonos: ⁊ extraneos adõ
honorare ut putẽtur nõ sic ho¬
noratos esse a tiuib propriis
si inter ip̃os existerent ꝙ tyran¬
ni non fatiunt, nam sapiẽtes
⁊ bonos ut infra patebit nõ ho¬
norant s perimunt. ¶Nono
decet ꝟm regem per usurꝑatõ
⁊ iniusticiam non dilatare su¬
durabilius est. regnare suꝑ pau¬
cos qm super muttos. ꝙy ma¬
xime um est: si hi multitudo
ciuilis potentie. acquisita sit ꝑ
usurꝑatõem et inuisticiam.
sui regni dimisisset qr forte eã¬
iniuste tenebat intrepatus aut̃¬
fuit ab uxore dicente ꝙ u̾etũ¬

Expanded text:
peramento carerent ne contemnantur a populis, non deberent suam intemperantiam ostendere: laudatur enim sobrietas et temperantia, vituperatur autem avaritia et gulositas. Sept verum regem ornare et munire civitates et castra existentia in regno, ut appareat magis esse procurator communis boni, quam tyrannus quaerens utilitatem propriam. Octavo decet verum regem ut ait Philosophus sapientes et bonos, etiam extraneos adeo honorare, ut putetur non sic honoratos esse a civibus propriis, si inter ipsos existerent. quod tyranni non faciunt: nam sapientes et bonos, ut infra patebit, non honorant, sed perimunt. Nono decet verum regem per usurpationem et iniustitiam non dilatare sudurabilius est regnare super paucos, quam super multos. Quod maxime verum est si huiusmodi multitudo civilis potentiae acquisita sit per usurpationem et iniustitiam. sui regni dimisisset, quia eam forte iniuste tenebat: increpatus ab uxore dicente, quod verecun
Abbreviated transcription (Latin):
reges ⁊ principes nõ aggredi a¬
liquid ultranires/ ⁊ nõ sperare
aliqua nõ speranda. ¶ Secun¬
doloc decec eos ex parte populi
sibi comnissi ut plurimum
eiexpoint se periculo qui agg̃¬
gentem ⁊ totum regnum peritu¬
lis exponere diuturno consilio.
magna diligentia cogitare debẽt
reges ⁊ principes quid aggrediã¬
tur ne assumant arduum aliqͦ
ultra iires ⁊ ne sperent aliquid
quonodo decet reges ⁊ principes
se hr̃e cirta audatiam ⁊ timorem

Expanded text:
reges et principes non aggredi areges et principes non aggredi aliquid ultra vires, et non sperare aliqua non speranda. Secundo hoc decet eos ex parte populi sibi commissi. ut plurimum enim exponit se periculo qui aggrtotum regnum periculis exponere, diuturno consilio et magna diligentia excogitare debent reges et principes quid aggrediantur, ne assumant arduum aliquod ultra vires, et ne sperent aliquid Quomodo circa reges et principes se habere circa audaciam, et timore
Abbreviated transcription (Latin):
nõ decet reges ⁊ principes aggredi
aliquid ultra uires. ⁊ sperare ultͣ
quam sit sperandum. Pama su
mitur exparte officu rẽgii: Se¬
cunda exparte gentis sibi comis¬
se. sperare enim ultra quam sit
sperandum ⁊ aggredi opus ultͣ
suas uires Widetur ex imprudẽ¬
cia procedẽ uel ex aliqua passio¬
ne minoderata unde secundore
ch̃. dicitur quod uiienes sempet
sunt bone spei. Dequolib em̃
negotio ⁊̃ si sit ultra iures iuue¬
nes bene sperant quod ꝯ ex ig¬
norantia. In exꝑti enim non
possunnt cognoscere arduitatẽ
operis. conuenit ⁊̃ boc ex inmo¬
deratione passionis nam quia
nimis habundat in eis calor
prorumpunt ut attemptant
qliqua que consuinare nõ
possunt. sic etiam dicere pos¬
sumus quod ebriosi plus spe¬
rant quam debent. quia cale¬
fc̃i ex umo ⁊ ex ebriecate amnit¬
tentes rationis usum attemp¬
tant aliqua que nõ ualent
perficere. Emuergo regium
officium requirat hominem
prudentem ⁊ nõ passionatum

Expanded text:
uod decet reges et principes aliquid uod decet reges et principes aliquid aggredi ultra vires, et sperare ultra quam sit sperandum. Prima via sumitur ex parte officii regis. Secunda, ex parte gentis sibi commissae. Sperare enim ultra quam sit sperandum, et aggredi opus ultra vires suas, videtur ex imprudentia procedere, vel ex aliqua passione immoderata. unde 2. Rhecribitur, quod iuvenes semper sunt bonae sperandae de quolibet enim negocio etiam si sit ultra vires, iuvenes bene sperant. quod contingit ex ignorantia: inexperti enim non possunt cognoscere arduitatem operis. Contingit etiam hoc ex immoderatione passionis: nam quia nimis abundat in eis calor, prorumpunt ut attentent aliqua quae consumare non possunt. Sic etiam dicere possemus, quod ebriosi plus sperant quam debent: quia calefacti ex vino et ebrietate amittentes rationis usum, attentant aliqua quae non valent perficere. Cum ergo regium officium requirat hominem prudentem et non passionatum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ principes quibus obsecuntur no¬
bilitas generis. potentia ciuilis
habundancia diuitiarum mextu¬
sabiles ẽẽ ũir si sint pusillanim¬
es ⁊ nõ eis credant ẽẽ possibile bo¬
nore dignaiquare cum reges ⁊
principes tendere debeant ibo¬
na ardua ⁊ debeãt prouitere bo¬
na futura possbilia ip̃i regno.
decet eos ẽẽ bene sperantes per
magnanimitatemꝰ qr hñt om¬
ma que ad spenidebitam reqͥ¬
runtur. ¶Uiso quomodo teges
⁊ principes bene se hr̃e debeant
insperando speranda srestat ui¬
dere quomodo se hr̃e debeant in
nõ sperando nõ speranda/ decer
enimeos cum magna diligẽ¬
cia inuestigare quid sperent ⁊¬
quid aggrediantur nam sit̾
per magnanimitatem debent
eẽ ꝓmpti ut aggrediantur ar¬
dua ⁊ sperant speranda. sic per
humilitatem debent ẽẽ modera¬
ti ut nõ aggrediantur aliquid
ultra iires proprias. ⁊ ut non
sperent nõ speranda ¶Possumꝰ¬
DS
autem duplici uia muestigare ꝙ¬

Expanded text:
et principes, quibus consequitur noet principes, quibus consequitur nobilitas generis, potentia civilis, abundantia divitiarum, inexcusabiles esse videntur, si sint pusillanimes, et non credant eis esse possibile nore digna. Quare cum reges et principes tendere debeant in bona ardua, et debeant providere bona futura possibilia ipsi regno: decet eos esse bene sperantes per magnanimitatem, quia habent omnia quae ad spem debitam requiruntur. Viso, quomodo decet reges et principes bene se habere in sperando speranda, restat videre quomodo se habere debeant in non sperando non speranda. decet enim eos cum magna diligentia investigare, quod sperent, et quid aggrediantur. Nam sicut per magnanimitatem debent esse prompti, ut aggrediantur ardua, et sperent speranda: sic per humilitatem debent esse moderati, ut non aggrediantur aliquid ultra vires proprias. et non sperent non speranda. Possumus autem duplici via investigare, q
Abbreviated transcription (Latin):
sime competere debent regibus et
latores legumni quia secundum pħ̃
proprie spectat ad reges et princip̃
leges ponere spectat ad eos spare
bonum. Rursus quia principale
intencum a legis latore ⁊ arege.
ut supra ostendimus debet esse
dere mbonum arduum. Amp̃
quanto in aior est communitãs
tanto plura possunt ei contingẽ
ideo maiori indiget ꝓuidentia⁊
samori consilio. cum ergo pro¬
uidentia ⁊ consilium ñõ sint de
rebus futuris quia nullus deb¬
bilia sunt ut ħri põt ex .ui. eth.
nõ cadunt sub consilio. nec ca¬
dunt sub proindencia: decet ergo
reges ⁊ printipes considerare bonaũ
solum ut sunt ardua s ut futura
congrut ⁊̃ eos considerare ea ut
possibilia ¶iran pauperes impotẽtes
⁊ innobiles sinon sunt magnam¬
mi ⁊ sb̃trahunt se ab aliquibus bo¬
nis ardius uñr m̾eri indulgenciã
quia cuulis potentia diuicie et no¬
bilicas nõ ad mĩclantur eis ut pos¬
sint posequi talia bona. reges aũt

Expanded text:
sime competere debent regibus et sime competere debent regibus et latores legum, quia secundum Philosophum proprie spectat ad reges et principes leges ponere, spectat ad eos sperare bonum. Rursus quia principale intentum a legislatore et a lege, ut supra ostendimus, debet essedere in bonum arduum. Amplius quanto maior est communitas, tanto plura possunt ei contingere, ideo maiori indiget providentia et saniori consilio: cum ergo providentia et consilium non sit nisi de rebus futuris, quia nullus bilia sunt, ut habere potest ex 6. Ethic. non cadunt sub consilio, nec etiam cadunt sub providentia. decet ergo reges et principes considerare bona non solum ut sunt ardua, sed ut sunt futura. Congruit etiam eos considerare talia, ut possibilia. nam pauperes, impotentes et ignobiles si non sunt magnanimi, et subtrahunt se ab aliquibus bonis arduis, videntur mereri indulgentiam, quia civilis potentia, divitiae, et nobilitas non adminisculantur eis, ut possint prosequi talia bona: reges autem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ speranda propt̾ humulitatẽ.
¶¶Dossumus autem quadeu¬
pliciter ostendere quod decet re¬
ges ⁊principes decenter se hr̃e cͣcͣ
spem. ⁊ sperare speranda ⁊ aggre¬
di aggredienda. Nam si reges
nichil sierarent ⁊ inchil aggrede¬
rentur. essent pussillamines et
nõ debite pertractarent negocia
regni ¶sunt aũt inspe ut cõmu¬
inter ponitur quatuor conside¬
renda propt̾ que argu̾e possum
quod decet reges ⁊ principes eẽ
bene sperantes. ¶Spes enimpͦ
est de louo. nam demalo nõ est
spes spes si tunor. secundo est de ardu¬
o nam licet circa quodcunq bonũ
possit ẽe amor uel desiderium: spes
tamen esse nõ ht circabonum ardu¬
um. nullus enim sperare dicitur nͥ
sibi uideatur bonum arduum et
difficile. Tertio spes ẽe ht circabo¬
est spes licet possit eẽ gaudium ⁊
delc̃ato. Quarto spes eẽ ht circa
bonum possibile quia circa impossi¬
bile nullus sperat. sed desperat.
¶hec autem quatuor udelicet bonũ
arduum futurum ⁊ possibile. potiᷤ¬

Expanded text:
non speranda propter humilitatem. Possumus autem quadrupliciter ostendere, quod decet reges et principes decenter se habere circa spem, et sperare speranda, et aggredi aggredienda. Nam si reges nihil sperarent, et nihil aggrederentur, essent pusillanimes, et non debite pertractarent negocia regni. Sunt autem in spe, ut communiter ponitur, quatuor consideranda, propter quae arguere possumus, quod decet reges et principes esse bene sperantes. Spes enim primo est de bono: nam de malo non est spes, sed timor. Secundo de arduo: nam licet circa quodcunque bonum possit esse amor vel desiderium: spes tamen esse non habet, nisi circa bonum arduum; nullus enim sperare dicitur, nisi sibi videatur esse bonum arduum, et difficile. Tertio spes habet esse circa bo bonis non est spes, licet possit esse gaudium et delectatio. Quarto spes habet esse circa bonum possibile, quia circa impossibile nullus sperat, sed desperat. Haec autem quatuor, videlicet, bonum, arduum, futurum, et possibile, potis
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e prout non solum communi-¬
camus cum aĩalib aliis s ut
conuenimus cum entib omĩ
⁊ fugere malum ⁊ non eẽ ẽ plus
de uire naturali qͣm appetere pro¬
creare filios ⁊ nutrire prolem.
¶Erit igitur hu ordo ꝙ ius se¬
q̃ns naturam nr̃am prout ap¬
petimus ẽẽ ⁊ bonum ẽ ñale
respcũ iuris aĩalium siue res¬
pectu iuris ꝙ natura omnia
animalia docuit Sic ⁊̃ hiꝰ ius
gentium ẽ naturale respcũ iu-¬
ris tiuilis ꝙ est simpliciter po¬
sitiuum. Tria ergo sunt aliqͦ
modo de iure naturali scdm̃ ꝙ
inclinatio sequitur naturam
nr̃am. nam si inclinatio illa
sequitur naturam nr̃am ut hy¬
mana est. sumitus ius gentiũ.
Si ut conuenit cum alib aliiᷤ
sic ht̃ esse ius illd̃ ꝙ natura oĩ
a ałia docuit s si ut conuenit

Expanded text:
nostrae: prout non solum communinostrae: prout non solum communicamus cum animalibus aliis, sed ut convenimus cum entibus omniet fugere malum et non esse, est plus de iure naturali, quam appetere procreare filios, et nutrire prolem. Erit igitur hic ordo, quod ius consequens naturam nostram prout appetimus esse et bonum, est naturale respectu iuris animalium, sive respectu iuris quod natura omnia animalia docuitest naturale respectu iuris civilis, quod est simpliciter positurum. Tria ergo sunt aliquo modo de iure naturali, secundum quod inclinatio sequitur naturam nostram: Nam si inclinatio illa sequitur naturam nostram ut humana est, sumitur ius gentium. Si ut convenit cum animlaibus aliis, sic habet esse ius illud, quod natura omnia animalia docuit. S
Abbreviated transcription (Latin):
poterit ergo inclinatio natua.¬
lis sequi naturam hom̃is uł ut
liter appetit conseruari mẽe: qd̃
⁊ omnia alia entia appecunt
naturaliter appetit producere
filios eclucare prolem: ꝙͦ ⁊ alia
alia ałia concupiscunt  natura¬
liter ⁊ appetit uiuere in societa¬
te scd̃m debita pacta ⁊ tonuen¬
tõnes ꝙ inter animalia est pro¬
priuni solius hominis. ¶ Si g̾
regule agibilium fundentire st̃
hoc ꝙ homo naturaliter appetit
esse. sic hiꝰ regule ẽẽ poterunt de
iure naturau prout natura hu¬
mana ẽ quedam entitas ⁊ con-¬
uerut curci entib omnib si u̾o
regule ille sumantur ex eo ꝙ hõ
naturałr appecit filios produce
turalit appetit in societatẽ uiuere
ẜ debitas conuentiones ⁊ pacta
sic erit de uire naturali prout iꝰ
naturale est contractumi ad ius
gentium ꝙ ẽ ꝓpriũ soli huma¬
no generi. ¶Ex hoc igitur ma-¬
natura omnia alia docuit: sic ĩ
docuit non ẽ ita naturale sic̃ ius
illd̃ ꝙ sequitur inclinatõnem nͣe

Expanded text:
Poterit ergo inclinatio naturalis sequi naturam hominis vel uliter appetit conservari in esse, quod et omnia entia alia appetunt: naturaliter appetit producere filios, educare prolem, quod et alia animalia concupiscunt: naturaliter etiam appetit vivere in societate secundum debita pacta, et conventiones, quod inter animalia est proprium solius hominis. Si ergo regulae agibilium fundentur super hoc, quod homo naturaliter appetit esse: sic huiusmodi regulae poterunt esse de iure naturali, prout natura humana est quaedam entitas, et convenit cum entibus omnibus. Si vero regulae illae sumantur ex eo quo homo naturaliter appetit filios producere turaliter appetit in societate vivere secundum debitas conventiones et pacta; sic erit de iure naturali, prout ius naturale contractum est ad ius gentium, quod est proprium soli humano generi. Ex hoc igitur mania animalia docuit: sic iusdocuit, non est ita naturale, sicut ius illud quod sequitur inclinationem naturae
Abbreviated transcription (Latin):
amore honesti inclinantur
ut agant opera uirtuosa ⁊ de¬
sistant agere ꝑuerse aliqui uͦ¬
⁊ si ex seipsis .i. ex hĩtib quos
hñt in se ipsis nõ sufficienten
facile disciplinabiles ꝑ alios
Ita ꝙ soli sermones ⁊ sole inc̾¬
patõnes inclinant eos ad bonũ
s aliqui sunt adeo peru̾si qui
net de se inclinantur ad bonũ
net ꝑ solos sermones corrigun¬
tur . oportuit igitur saltem ꝓpt̃
tales. statuere leges que ut dr̃
tem metu pene uolertes impedi¬
re pacem ciuium desisterent agt

Expanded text:
amore honesti inclinantur amore honesti inclinantur ut agant opera virtuosa, et desistant agere perverse. Aliqui vero si ex seipsis, id est, ex habitibus quos habent in seipsis non sufficienter facile disciplinabiles per alios, ita quod soli sermones et solae increpationes inclinant eos ad bonum. Sed aliqui sunt adeo perversi, qui nec de se inclanantur ad bonum, nec per solos sermones corriguntur: oportuit igitur saltem propter tales statuere leges, quae ut dtem metu poenae volentes impedire pacem civium, desisterent agere
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙ bonum priuatum ordĩe¬
nõ quales requirit bonum sed
quales requirit comirane bo
sumende sunt leges ⁊ regule a¬
gibilium. Inmo qr bonum p̾¬
uatum non ht̃ rõm boni nisi
ut ordinatur ad bonũ cõmu
a toto ⁊q̃ suo non congruit
uniu̾so si in legib intenditur
ratur ad pplm cui ẽ imponen¬
da d ẽẽ possibilis ⁊ competens
regioni et consuetudini ⁊ mo¬
rib illius gentis. Ideo dr̃ qito
as legib. s leges policicie: quã
leges oz diu̾sas esse scd̾m diuer¬
sitatem policiciaꝵ uolens eigo
leges ferre diligenter d attendẽ
qualis sit populus. cuius ritꝰ
⁊ conditõnis. ⁊ prout eis uid̾it
expedire tales d illis leges im¬
ponere. ¶Uiso quales leges
reges ⁊ principes deceat ponere:
qr condende sunt leges que sĩt
uste utiles ⁊ tompetentes po-¬
pulo cui imponuntur. de leui
patere p̃t ꝙ expedit regno ⁊ ci-¬
uitati hĩ leges condereInam
aliqui sunt de se boni. Ita qd̃

Expanded text:
et bonum privatum ordineet bonum privatum ordinenon quales requirit bonum privatum, sed quales requirit commune bonusumendae sunt leges et regulae agibilium. Immo quia bonum privatum non habet rationem boni nisi ut ordinatur ad bonum communa toto, et quae suo non congruit universo: si in legibus intenditur ratur ad populum cui est imponenda, debet esse compossibilis et competens regioni, et consuetudini, et moribus illius gentis. Ideo dicitur 4as legibus, sed leges politiae, quas leges oportet diversas esse secundum diversitatem politiarum. Volens ergo leges ferre, diligenter debet attendere, qualis sit populus, cuius ritus et conditionis; et prout eis viderit expedire, tales debet eis leges imponere. Viso quales leges reges et principes deceat ponere, quia condendae sunt leges, quae sunt iustae, utiles et competens populo, cui imponuntur: de levi patere potest, quod expedit regno et civitati huiusmodi leges condere. Nam aliqui sunt de se boni, ita quod
Abbreviated transcription (Latin):
sificantur. o in ip̃is legib ali¬
quami diu̾sitatem existere. ¶ Pͥ
siue posituiam ẽẽ iustam ut cõ
non sit/ nori ẽ lex s corruptõ le¬
gis. nichil enim ab homine iͦte¬
statuitur nisi aliquo modo su¬
mat originem ex lege natura¬
li ⁊ nsi aliquo modo rõ nat᷑ał¬
illud dictet statuendum esse.
¶Stdõ lex humana ⁊ ciuilis
rannica¶nam sic̃ rex diffeit a
git ⁊ intendit commune boñ.
tyrannus uero qui ꝑu̾se prin-¬
cipatur ⁊ intenidit proprium
⁊ priuatum commriodum sic
lex recta ⁊ regia in qua inten¬
ditur bonum commune. dif¬
fert a ꝑu̾sa ⁊ tyrannica in q̃
intendr̃ priuatum bonum.
o enim in legibus si recte sĩt.
intendi commune bonum.
nami semper finis ẽ regula
omnium nr̃oꝵ agibilium.
Nam ⁊ uulgo dr̃ si hoc intendi¬
mus ⁊ hoc consequi uolumus
oz hoc agere tales ergo debent
esse leges que sunt regule agi¬
bilium quales requirit bonũ
⁊ finis intentus . qrͣ cum borũ
cõmune sit diuinius qͣm bo¬

Expanded text:
rsificantur, oportet in ipsis legibus aliquam diveristatem existere. Primosive positivam esse iustam ut compnon sit, non est lex, sed corruptio legis; nihil enim ab homine statuitur iuste, nisi aliquo modo sumat originem ex lege naturali et nisi aliquo modo ratio naturalis dictet illud statuendum esse. Secundo lex humana et civilis rannica nam sicut rex differt a git intendit commune bonum, tyrannis vero qui perverse principatur et intendit proprium et privatum commodum: sic lex recta et regia in qua intenditur bonum commune differt a perversa et tyrannica in qua intenditur privatum bonum; oportet enim in legibus si recte sint intendi commune bonum: nam semper finis est regula omnium nostrorum agibilium. Nam et vulgo dicitur, si hoc intendimus, et hoc sequi volumus, oportet hoc agere. Tales ergo debent ese leges, quae sunt regulae agibilium, quales requirit bonum et finis intentus: quare cum bonum commune sit divinius quam bo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ commune bonum qr ẽ bonũ
omnis boni.Lex u̾o humana
⁊ poĩtiua condita est a prirci¬
pe uł a toto populo. Si totus
populus principetur princeps
enim ⁊ totus ppłs cũ principa¬
tur h̃t dirigere ⁊ ordinare ali¬
os in commune bonum quelz
ergo persona particularis q̃ ẽ
pars multitudinis alitꝰ d esse

Expanded text:
est commune bonum, quia est bonum est commune bonum, quia est bonum omnis boni, lex vero humana et positiva condita est a principe, vel a toto populo, si totus populus principetur; princeps enim aut totus populus cum principatur, habet dirigere et ordinare alios in commune bonum. Quaelibet ergo persona particularis, quae est pars multitudinis alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
dam regule agibilium or¬
dinantes nos in commune bo¬
num. hñtes coactiuam poten¬
tiam. Dupłi gͦ uia uenari põ¬
sumus ꝙ non cuiust ẽ leges
condere. Prima sumitur ex eo
ꝙ. leges nos ordinant ad com¬
mune bonum. Scd̾a ex eo ꝙ ha¬
bent potentiam coactiuami᷑. ¶p
ma sic pz. nam eius ciuus est
ordinare ⁊ dirigere aliquos ĩ
aliꝙ bonum eus ẽ conde̾ leges
⁊ regulas agibilium scd̃ quas
tendimus in bonum illd̃. qr̃
cum bonum commune princi¬
palit intendatur a tota cõmu¬
nitate ut a toto populo uł a
principante q̃ d esse perso na
ordinant nos in commũe bo¬
num. condende sunt a principe
cuius ẽ ordinare ⁊ dirigere ali¬
os in tale bonumi. Uel conden¬
de sunt a toto populo si totus
ppłs principetur ⁊ si in potesta¬
te eius eligere principantem.
¶Nulla est ergo lex que nõ
sit edita ab eo cuius est dirige
in bonur commune. nam si
est lex diuina ⁊ naturalis. cõ¬
dita est a deo cuius est omnia
dirigere in se ip̃m qui maxĩe

Expanded text:
dam regulae agibilium, ordinantes nos in commune bonum, habentes coactivam potentiam. Duplici ergo via venari possumus, quod non cuiuslibet est leges condere. Prima via sumitur ex eo quod leges nos ordinant ad commune bonum. Secundo ex eo quod habent potentiam coactivam. Prima via sic patet, nam cuius est ordinare et dirigere aliquos in aliquod bonum, eiusdem est condere leges, et regulas agibilium secundum quas intendimus in bonum illud: quare cum bonum commune principaliter intendatur a tota communitate ut a toto populo, vel a principante, quae debet esse persona ordinant nos in commune bonum, condendae sunt a principe cuius est ordinare et dirigere alios in tale bonum, vel condendae sunt a toto populo, si totus populus principetur, et sit in potestate eius eligere principantem: Nulla est ergo lex, quae non sit edita ab eo cuius est dirigere in bonum commune: nam si est lex divina et naturalis, condita est a Deo cuius est omnia dirigere in seipsum, qui maxime
Abbreviated transcription (Latin):
iure naturali ꝙ cetere alie regu¬
le ⁊ cetere leges siue sint natu¬
rales siue cuules ex hoc sumũt
originem. et in hoc fundãtur: nã
in omnib attenditur uł cõsecu¬
tõ boni uł fuga mali s hoc dif¬
fusius ꝑtractare altius expos¬
cit negocium sufficiat auterri
ad p̃sens scire qũo ius gentiu
⁊ ius aĩalium ⁊ ⁊̃ ius ciule dif¬
fert a iure naturali. Cap̃. xxui¬
qualis debeat ẽẽ lex humana ⁊
ꝙ condere tales leges fuint uti¬
Ie regno et cinitati
Idetur autem ius ciuile. sine
ius humanũ ⁊ poĩtuum ad
tria comparari. uidelz ad iusnͣ¬
le siue ad legeri nature a qͣ sus-¬
cipit fundamentum ad bonũ
cominune: ꝙͦ in ea intendr̃ ⁊ aid
gentem ad quam aplicatur q̃
per illam legem est regulanda
tria igitur lex hr̃e dz prout ad
hec tria comparatur: nam ut
cesse est ꝙ sit utilius. s ut refer¬
tur ad ppłm ad quemi d appli¬
cari d regulari per hiꝰ legemt

Expanded text:
iure naturali: a quo caeterae aliae regulae, et caeterae leges, sive sint naturales, sive civiles, sumunt originem, et in eo fundantur: nam in omnibus attenditur vel consecutio boni, vel fuga mali. Sed hoc diffusius per tractare, alterius exposcit negocium. Sufficiat autem ad praesens scire, quomodo ius gentium, et ius animalium, et etiam ius civile differt a iure naturali. Qualis debeat esse lex humana, et quod condere tales leges sit utile regno, et civitatiidetur autem ius civile, sive ius humanum et positivum ad tria comparari. videlicet ius naturale sive ad legem naturalem, a qua suscipit fundamentum: ad bonum commune quod in ea intenditur: et ad gentem ad quam applicatur, quae per illam legem est regulanda. Tria igitur lex habere debet, prout ad haec tria comparatur. nam ut cesse est quod sit utilis: sed ut refertur ad populum ad quem debet applicari et debet regulari per huiusmodi legem,
Abbreviated transcription (Latin):
uidendum est quomodo se hr̃e
debeant ad tristicias tristicia autem
nunquam est assumenda. nec est
laudabilis iisi supposito aliquo t᷑¬
pi. siquis enm uidet se maliquo

Expanded text:
idere restat, quomodo se habere debent ad tristitias. Tristitia autem nunquam est assumenda, nec est laudabilis. nisi supposito aliquo turpi. Si quis enim videt se in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
dica autẽ armoꝵ incisio suffic̃
ad ledendum carriem ꝑcutiẽdo
pũctim q̃ nõ suffice̾t si ꝑtitere¬
tur cesim. ¶ Scd̃a uia ad in¬
uestigandum hoc idẽ sumit᷑
ex resistentia ossium/ nã ⁊ si qͥs
qiͣ in ħmis existeret ĩꝑcussiõe
cesim prius qͣm perueniretur ad¬
ad cor uł ad m̃bra uttalia opor¬
teret magnam plagam facere
⁊ multa ossa intidere. s ꝑcutiẽ¬
do punctim due uncie suffici¬
unt ad hoc ꝙ fiat plaga mor¬
talis ⁊ sit letale uulnus consi¬
d̾are quidem debemus ꝙ quicqͣd
um. Idõ in ex̾citu ubi q̃ritͣ mor̾
aduersarioꝵ. ꝑcutiendũ ẽ pñt¬
tim. qr sic feriendo cicius infli¬
gitur plaga mortifera. ¶Ter¬
tia uia sumitur ex prouiden¬
tia uulneꝵ nã qͣnto hostis ma¬
gis uulnera ꝓuidet mag̾ pot̾¬

Expanded text:
dica autem armorum incisio sufficit dica autem armorum incisio sufficit ad laedendum carnem percutiendo punctim, quae non sufficeret si percuteretur caesim. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex resistentia ossium. Nam et si quis quasi inermis existeret, in percussione caesim priusquam perveniretur ad cor vel ad membra vitalia, oporteret magnam plagam facere et multa ossa incidere: sed percutiendo punctim duae unciae sufficiunt ad hoc ut fiat plaga mortalis, et sit laethale vulnus. Considerare quidem debemus, quod quicum: ideo in exercitu ubi quaeritur mors adversarioum, percutiendum est punctim, quia sic feriendo citius infligitur plaga mortifera.Tertia via sumitur ex providentia vulnerum. Nam quanto hostis magis vulnera providet, magis pot
Abbreviated transcription (Latin):
stenso qͣlter st̃ aties ordi¬
nande ⁊ construende . reli¬
quũ ẽ ostendẽ qͣlit̾ pugnãtes
ꝑcutere debearit utrum eligibi¬
lius sit ꝑcutere tesim uł pũt¬
tim. possumus autẽ qͥniq uis
tes cesii ⁊ eligibilius ẽ pertu¬
tere punctĩ. ¶ Prima sumit̃
ex prohibitõne armoꝵ. Scd̃a
ex resistentia ossium. Tercia
ex prouidentia uulneꝵ. Qͣta
ex fatigatõne membroꝵ. Quĩ¬
ta ex detectõrie ꝑtutiẽtiun d.
¶Prima uia sic p nam qͣn¬
to ensis aut gladius plus ca¬
pit de armis tanto pp̃ armoꝵ
resistentiam difficilius itur ad
camem. Inde ẽ ꝙ belloꝵ exꝑti
dicũt pugnantes semꝑ debere
hr̃e loricas amplas. Ita ut anu¬
li loritaꝵ se constrigant qr qnͣto
illi anuli mag̃ st̃ comipacti tã¬
to oz plures ex eis frangert ut
uulnera noceant. Sic qr ꝑcuti¬
entes cesim oz plus de armis ĩ¬
tid̾e̾ qm percutientes punctĩut
ergo uulnus ꝑueniat ciciꝰ ad
carnem magis est eligibile per-¬
cutere punctim qͣm cesim: mo-¬

Expanded text:
stenso qualiter sunt acies ordinandae et construendae, reliquum est ostendere, qualiter pugnantes percutere debeant, utrum eligibilius est percutere caesim vel punctim. Possumus autem quinque viis tes caesim, et eligibilius est percutere punctim. Prima sumitur ex prohibitione armorum. Secunda ex resistentia ossium. Tertia ex providentia vulnerum.Quarta ex fatigatione membrorum. Quinta ex detectione percutientum. Prima via sic patet. Nam quanto ensis aut gladius plus capit de armis, tanto propter armorum resistentia difficilius itur ad carnem. Inde est quod bellorum experti dicunt pugnantes temper debere habere loricas amplas ita, ut annuli loricarum se constringant: quia quanto illi annuli magis sunt compacti, tanto oportet plures exeis frangere ut vulnera noceant. Sic quia percutientes caesim oportet plus de armis incidere, quam percutientes punctim. ut ergo vulnus perveniat citius ad carnem, magis est eligibile percutere punctim, quam caesim. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
stitutõne acieꝵ primo ut acies
bñ ordinetur scd̃m formam ro¬
tundam acutam ⁊ forficularẽ
ut requirit bellum ꝯmittend̃
Scdõ ut probiores bellatores
lites strenui ⁊ audaces qui pos¬
sint succutrere ad partem illã
erga quam uiderint aciem li¬
deridendi sunt in bello omnes ꝑ¬
cutientes cesim ⁊ ꝙ eligibilius

Expanded text:
stitutione acierum. Primo, ut acies stitutione acierum. Primo, ut acies bene ordinetur secundum formam acutam, rotundam, et forficularem: ut requirit bellum committendum. Secundo, ut probiores bellatores lites strenui et audaces, qui possint succurrere ad parteem illam, erga quam viderint aciem tideridendi sunt in bello omnes percutientes caesim, et quod eligibili
Abbreviated transcription (Latin):
siguram pyramidalem et a¬
tutũ ut possit hostes sciride. nã
lantur. ¶Acies ergo construc¬
ta in forma rotunda utilis est
ad sustinendum in forma
u̾o forficulari ẽ utił̃ ad tircun
dandum ⁊ coricludendum cũ
hostes st̃ panci s in forma acu¬
ta ⁊ pyramidali utił ẽ ad scĩ¬
dendum ⁊ diuidendum hostẽ
sunt plures. ¶Siend̾ ẽ ergo
ꝙ numerus acieꝵ construen¬
dus ẽ scd̃m multitudinẽ pug¬
natoꝵ ut prout quis plures a
pauciores pugnantes uiderit
se hr̃e spoterit plures aut pau¬
tiores acies construere. ¶Sci
ciei ⁊ in locis ubi maius peri¬
culum ẽ ne acies confundat᷑
apponencli st̃ ꝓbiores pugna¬
tores qui possint iurilius dimi¬
tare. ¶Est ⁊̃ aduertendũ ꝙ ĩ
qͣlibet acie p̾t̾ numeꝵ pugna¬
toꝵ constituentiũ aciem reser¬
uandi st̃ aliqui strenui bella¬
tores exͣ ip̃am aciem qui posait
ad illam ꝑtem sutcͣrere uͥ uide¬
rĩt magis aciem deficere. ¶N
igitur tria obseruanda st̃ in cõ¬

Expanded text:
iguram pyramidalem et acutam, ut possit hostes scindere et dlantur. Acies ergo constructa in forma rotunda, utilis est ad sustinendum. In forma vero forficulari, est utilis ad circum dandum et concludendum, cum hostes sunt pauci. Sed in forma acuta et pyramidali, utilis est ad scindendum et dividendum, cum hostes sunt plures. Sciendum est ergo, quod numerus acierum constituendus est secundum multitudinem pugnatorum: ut prout quis plures aut pauciores pugnantes viderit se habere, poterit plures aut pauciores acies construere. Scienciei et in locis ubi maius periculum est, ne acies confundatur, apponendi sunt probiores pugnatores, qui possint virilius dimicare. Est etiam advertendum, quod in qualibet acie praeter numerum pugnatorum constituentium aciem, reservandi sunt aliqui strenui bellatores extra ipsam aciem qui possint ad illam partem succurrere ubi viderit magis aciem deficere. Haec igitur tria observanda sunt in con
Abbreviated transcription (Latin):
te gubernatõnis domus deter
minare dz de edificiis possessõ¬
nib ⁊ nummismatib qr tali¬
a sunt organa huiꝰ aitis spec¬
tat quid̃ ad gub̾natorem dom
talia cognoscere. qr per hoc tanꝙͣ
per ꝓpria organa consequi pote¬
rit que facint ad sufficientiã
uite. ht̃ enĩ ars gub̃natõis do¬
mus ꝓpria organa sic̃ ⁊ cetere
artes mechanite habent ꝓpria
instrumentał ars ergo guber
nationis domus licẽt largo
modo possit dici ars. ꝓprie tam̃
prudentia dici d. ¶ Pdremis¬
sis ergo duab rõnib suffici¬
enter ostenditur ꝙ spectat ad

Expanded text:
te gubernationis domus, debet determinare de aedificiis, possessionibus, et numismatibus: quia talia sunt organa huius artis. Spectat ergo ad gubernationem domus talia cognoscere: quia per haec tanquam propria organa consequi poterit, quae faciunt ad sufficientiam vitae: habet enim ars gubernationis domus propria organa, sicut et caeterae artes moechanicae habent propria instrumenta. nationis domus licet largo modo possit dici ars, proprie tamen prudentia dici debet. Praemissis ergo duabus rationibus, sufficienter ostenditur, quod spectat ad
Abbreviated transcription (Latin):
sos sapores uel int ꝓpria sensi¬
bilia. Est enim sensus media
ꝓportio sensibilium ⁊ qͣmdiu nõ
inficitur ẜ alterũ contrarioꝵ
dat rectum iudicium de serisibi¬
lib. ut qͣmdiu lingua non ẽ in¬
fecta aliquo humore recte iudi-¬
cat dicens amarũ esse amarũ
et dulce dulce. Si uero inficiat᷑
cola uel flegmate uel aliquo ali¬
ohumore tunc nõ qiͣ exñs ĩ me¬
dio sedꝰ tractata ad alt̾m contra¬
rioꝵ ꝑu̾se iudicat ditens dulce
eẽ amaꝵ et econtrario. ut p in

Expanded text:
sos sapores, vel inter propria sensibilia. Est enim sensus media proportio sensibilium, et quamdiu non inficitur secundum alterum contrariorum, dat rectum iudicium de sensibus; ut quamdiu lingua non est infectio aliquo humore, recte iudicat, dicens amarum esse amarum, et dulce dulce. Si vero inficiatur colera vel phlegmate vel aliquo alio humore, tunc non quasi existens in medio, sed contracta ad alterum contrariorum, perversae iudicat, dicens dulce esse amarum, et ec
Abbreviated transcription (Latin):
nauis ⁊ qũo bellandum ẽ in
nauali bello reliquum ẽ ut de¬
claremus ad quid bella omnia
ordinantur. Sciend̃ igitur qd̃
bellemus s ut pacẽ hẽamus pt
ergo bellum ex nequitia hõm̃i

Expanded text:
navis, et quomodo bellandum est in navali bello. Reliquum est, ut declaremus, ad quid bella omnia ordinantur. Sciendum ergo quod bellemus, sed ut pacem habeamus. Potest ergo bellum ex nequitia homi
Abbreviated transcription (Latin):
pestri ⁊ det̾minauimꝰ oe bel
bello obsessiuo docentes obsi¬
dentes munitõnes ⁊ castra qͣlr
debrant ea obsidere ⁊ debellare
In parte ista det̾minare uolu¬
mus de bello defensiuo. ut ꝓtꝰ¬
qͣm docuimus obsidentes qͣlt̃
debeant inuadere obsessos qͣlt¬
se debeant se defendere ab obsi¬
dentib. ¶Primum autem
ꝙ maxime facit ne obsessa ti¬
uitas deuincatur ab obsidenti

Expanded text:
pestri, et determinavimus de bello obsessivo, docentes ipsos obsidentes munitiones et castra qualiter debeant ea obsidere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volse debent defendere ab obsidentibus. Primum autem quod maxime facit ne obsessa civitasdevincatur: ab obsidenti
Abbreviated transcription (Latin):
se hr̃e debeat in uxore ducenda
nisi cuca eam ductam iã sciat
debite se hr̃e. Idõ premissis cap¬
itulis rõnabiłr hoc annectit᷑
ut sciamus quomodo regim̃
nuptiale quo regendi st̃ cõui

Expanded text:
ere debeat in uxore ducenda, nisi circa eam iam ductam sciat debite se habere. Ideo praemissis capitulis rationabiliter hoc annectitur, ut sciamus quomodo regimen nuptiale, quo regendae sunt coni
Abbreviated transcription (Latin):
intra spacium ꝙ int̾ illos du¬
os muros intluditur ponẽda
est terra que fodienda ẽ de fos¬
sis que fiende sunt cuca mu¬
nitõnem illam uel ẽ aliunde
t̾ra apportanda ⁊ porienda in
ta ita densanda ꝙ adinuicẽ
conglutinetur et efficiatur.
qͣi murus. conuenit enim ⁊¬
turres ex t̾ra facere si bñ con¬

Expanded text:
intra spatium, quod inter illos duintra spatium, quod inter illos duos muros includitur, ponenda est terra, quae fodienda est de fossis, quae fiendae sunt circa munitionem illam, vel est aliunde terra apportanda, et ponenda in ta ita densanda, quod ad invicem conglutinetur, et efficiatur quasi murus. Contingit etiam turres ex terra facere, si bene con
Abbreviated transcription (Latin):
puli uolunt se tueri in muni¬
tõne aliqua si assit facultas
q̃renda est munitio tał que
ex ip̃a natura loti fortior exi¬
stat ⁊ difficilior ad impugnã¬
tlum. ¶Sodõ urbes ⁊ muni¬
tões sunt difficiliores ad ĩpug¬
uandum ex angłaritate mu¬
roꝵ. nam si munitõ muros ha¬
beat angulares si contingant
obsidentes ad muros accedere
ut munitõe m deuincant obses¬
si facilius se tuentur ab illis
⁊ leuius offendunt obsidentes
nam pp̃ angłaritatem muroꝵ
nõ solum ex parte ant̾iori s ⁊̃
a tergo ⁊ quasi ex parte postĩo¬
ri ꝑcutiunt impugnantes mu¬
nitõem illam. fiendi itaq sũt
muniri angulares ut muni¬
tõ facilit̾ defendi possit. ¶Ter¬
tram ꝙ redlit munitõem dif¬
ficiliorem ad capiendũ. dñr eẽ
t̾rata uł muri ex t̾ra fcĩ. nam
in munitõne fienda nõ solũ
ẽ q̃renda bonitas situs ⁊ angu¬
laritas muroꝵ s tuca munitõ¬
nem illam edificandi sunt do¬
o muri aliqualr distantes et

Expanded text:
puli, volunt se tueri in munipuli, volunt se tueri in munitione aliqua: si adsit facultas quaerenda est munitio talis, quae ex ipsa natura loci fortior existat, et difficilior ad impugnandum. Secundo urbes et munitiones sunt difficiliores ad impugandum ex angularitate murorum. Nam si munitio muros habeat angulares, si contingat obsidentes ad muros accedere ut munitionem devincant, obsessi facilius se tuentur ab illis, et levius offendunt obsidentes. Nam propter angularitatem murorum non solum ex parte anteriori, sed etiam a tergo, et quasi ex partes posteriori percutiunt impugnantes munitionem illam. Fiendi itaque sunt muri angulares, ut munitio faciliter defendi possit. Tertium, quod reddit munitionem difficiliorem ad capiendum, dicuntur esse terrata, vel muri ex terra facti. Nam in munitione fienda non solum est quaerenda bonitas situs, et angularitas murorum, sed circa munitionem illam aedificandi sunt duo muri aliqualiter distantes: et
Abbreviated transcription (Latin):
b ⁊ ꝙ maxime facit ut obsessi
facilit̾ possint defendere muni¬
tõnem aliquam ẽ scire quali
edificanda st̃ castra ⁊ ciitateᷤ
⁊ munitões cet̾e ne faciliter ĩ¬
pugnentur. Sunt autẽ qͥnq
difficiliores ad capiendũ. ¶ P¬
mo quid̃ fortificantur muni¬
tõnes ⁊ sunt difficiliores ad
debeslandum ex natura loci. Se¬
cundo ex anglaritate muroꝵ
Certio ex t̾ratis. ¶Qito ex
ꝓpugnaculis. Quito ex fos¬
satis. ¶At natura quidem
loci urbes ⁊ munitõnes fortõ¬
res existunt si edite sunit in p̃¬
ruptis rupib uł in lotis emi¬
nentib ⁊ inaccessibilib. auit
si mare sit tura eas uł plau¬
des aut flumina cucundant
ip̃as a principio igitur qͣndo
edificande sunt munitões de¬
fendende ab exteriori pugna
⁊ ab obsidentib consideranda
ẽ natura loci ut in loco tali
etlificertur ꝙ ex ip̃o situ fortõ¬
res existant uł si non uacat n¬
unitõnes de nouo edificare ali¬
qui timentes iram dñoꝵ aut
domini metuentes furorem po¬

Expanded text:
 et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda sunt castra, et civitates, et munitiones ceterae, ne faciliter impugnentur. Sunt autem quinqdifficiliores ad capiendum. Primo quidem fortificantur munitiones, et sunt difficiliores ad bellandum ex natura loci. Secundo ex angularitate murorum. Tertio ex terratis. Quarto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex natura quidem loci, urbs et munitiones fortiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant ipsas. A principio igitur quando aedificandae sunt munitiones, defendendae ab exteriori pugna, et ab obsidentibus, consideranda est natura loci, ut in tali edificentur, quod ex ipso situ fortiores existant. Vel si non vacat munitiones de novo aedificare, et aliqui timentes iram dominorum, aut Domini metuentes futurorum po
Abbreviated transcription (Latin):
cari hadit opera nr̃a. decet nos
diligenter incendere inquibus
delectemur ⁊ tristemur ⁊ que spe¬
remus ⁊ que timeamus sed hoc
tanco magis decet reges ⁊ prin¬
cipes. quanto opera eoꝵ sunt
digniora eo quod respiciunt bo¬
num gentis. ¶ Quod autẽ
reges ⁊ principes debite se heãt
cirta delectatõnem ⁊ tͥisticiam ⁊
cuta sꝑem ⁊ timorem patefcm̃
lum .Luii. Quomodo passiones

Expanded text:
cari habeant opera nostra, decet nos cari habeant opera nostra, decet nos diligenter intendere, in quibus delectemur, et tristemur, et quae speremus, et quae timeamus. Sed hoc tanto magis decet reges et principes, quanto eorum opera sunt dignora, eo quod respiciant bonum gentis. Quomodo autem reges et principes debite se habeant circa delectationem et tristitiam, et circa spem et timorem, patefactum pra dicta. Quomodo passiones
Abbreviated transcription (Latin):
hũt hee quatuor passiones qr de
bono futuro est spes: de presenti
est gandium de malo futuro
cia.¶ Teitio modo hee passionẽ
siũ possunt respectu potenciaꝵ
anme ut respectu irascibilis ł
concupiscibilis in quibus exis¬
tunt. Dictum est autem cõ¬
Icupiscibilem tendere mbonum et
malum secundum se. Irascibilem
uero. nt hñt racionem ardui. cumi
ergo aliquid maxime sit bomni
cum iam est adeptum cirta quod
est delco ⁊ gaudium. ⁊ maxime
sit malum cum iam est adeptum
cuta quod est dolor ⁊ tusticia oz de
lectationem ⁊ tristitiam ẽẽ prin¬
cipales passiones respectu concu¬
piscibilis spes autem ⁊ timor sũt
principales passiones respectu iraᷤ¬
cibilis: nam cum irascibilis ten¬
dat in bonum uel malum meoꝙ
est arduum. quia maxime repu¬
tatur bonum arduum cum est
futurum ⁊ sꝑatur. ⁊ malum ar¬
duum cum est futurum ⁊ time¬
tur. spes ⁊ timor sunt principa¬
les passiones respectu irascibil᷑.
sed cum ex passionib diuersifi¬

Expanded text:
t hae quatuor passiones: quia de bono futuro est spes, de praesenti est gaudium: de malo futuro est tia. Tertio modo hae passiones sumi possunt respecta potentiarum animae. ut respectu irascibilis, et concupiscibilis, in quibus existunt. Dictum est autem concupiscibilem tendere in bonum et malum secundum se: irascibilem vero, ut habet rationem ardui. Cum ergo aliquid maxime sit bonum, cum iam est adeptum, circa quod est delectatio et gaudium; et maxime sit malum, cum iam est adeptum, circa quod est dolor et tristitia oportet delectationem et tristitiam esse principales passiones respectu concupiscibilis. Spes autem et timor sunt principales passiones respectu irascibilis. Nam cum irascibilis tendit in bonum et malum in eo quod est arduum: quia tnc reputatur maxime bonum arduum, cum est futurum et speratur: et malum arduum, cum est futurum et timetur: spes et timor sunt principales passiones respectu irascibilis. Sed cum ex passionibus diversifi
Abbreviated transcription (Latin):
qui dr̃ regimen: est optimus:
Unius. qui communi nomine
tyrannides nũcupatur. ẽ pessi¬
mus s de hoc infra dicetur. o¬
stendetur enim ꝙ sicut monar

Expanded text:
ur regnum, est optimus: s, principatus unius, qui communi nomine tyrannis nuncupatur, est pessimus. Sed de hoc infra dicetur: ostendetur enim quod sicut monar
Abbreviated transcription (Latin):
pulus uidelz tam bellatores
qm̃ artifices ⁊ agricole conue¬
nirent ad elcõem principis
uolebat enim ut appareret ex-¬
dcĩs suis principem debere esse
¶Qiͣto qͣntum ad principẽ
elestum statuit ut princeps
principalem curam hr̃et de t̾
personas impotentes non ua¬
lentes ꝑ se ip̃as sua iura cõqui¬
rere spectat enĩ ad regem ⁊ pͥn¬
cipem qui d esse custos iustide
riantur cum non possint defen¬
quot sũt reprehensibilia in hii
que statuit. ypodomus ccͣ guber

Expanded text:
pulus videlicet tam bellatores pulus videlicet tam bellatores quam artifices et agricolae convenirent ad electionem principis: nolebant enim ut apparet dictis suis principem debere esse Quarto quantum ad principem electum statuit, ut princeps principalem curam haberet de tter omnes personas imponentes, non valentes per se ipsas sua iura conquirere. Spectat enim ad regem et principem, qui debet esse custos iusti, driantur, cum non possint defenquot sunt reprehensabilia in his quae statuit Hippodamus
Abbreviated transcription (Latin):
ret ⁊ postea in pugillarib scͥp¬
tam adducerit suam sñiam
ut si incusatus simpliciter cõ¬
dempnandus esset uidex sim¬
plicem condempnatõmi scͥrb̾et
si u̾o simpliciter absoluendꝰ
pugillarẽ portaret uatuum¬
s si aliquo modo condemp¬
nandus ⁊ aliquo absoluen¬
dus ꝑ scripturam determina
assignat cãm q̃r ypodomus
sic statuit. credebat quidem ꝙ
si iudites iuramento ẽẽnt astͥ¬
cti ut dr̃ent ꝙ sentirent forte
deg̾arent tiniendo coram alis
ges quax prima tangebat sa-¬
pientes. ẜa bellatores. Tercia
totum ppłm. Qita principẽ
Qnͣtum ad sapientes statu¬
it ꝙ quicunq inueniret aliꝙ̾
ꝙ ess expediens ciuitati ꝙ re¬
tribueretur ei debitus horior.
qͣntum uero ad bellatores or¬
dinauit ꝙ filii eoꝵ qui more¬
rentur in bello fcõ pro defensio¬
ne prĩe ⁊ pro bono ciuitatis.
acciperent cibum de errario ꝑ.¬
ublico. Tertio qͣntum ad totũ
populum statuit ut totus po¬

Expanded text:
ret, et postea in pugillaribus scripret, et postea in pugillaribus scriptam adduceret suam sententiam: ut si incusatus simpliciter condemnandus esset, iudex simpliciter condemnationem scriberet: si vero simpliciter absolvendus, pugillarem portaret vacuumsed si aliquo modo condemnandus et aliquo absolvendus, per scripturam determinarassignat, quare Hippodamus sic statuit. Credebat quidem quod si iudices iuramento essent astricti ut dicerent quod sentirent, forte degenerarent timendo coram aliisquarum prima tangebat sapientes, sescunda bellatores, tertia tantum populum, quarta principem. Quantum ad sapientes statuit, quod quicunque inveniret aliquid, quod esset expediens civitati, quod retribueretur ei debitus honor. Quantum ad bellatores ordinavit, quod filii eorum, qui morerentur in bello facto pro defensione patriae et pro bono civitatis, acciperent cibum de aerario publico. Tertio quantum ad totum populum statuit, ut totus po
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc dupliciter uel dehonorã¬
do eam faciendo ei obprobria
⁊ uituperia uł offendendo ip¬
sam faciendo ei ꝑcussiones ⁊
uuln̾a. Iniustificatoẽm aut̃
qͣntum ad res appellabat no¬
cumentum. S in iustificatõ¬
nem qͣntum ad dehonoratio¬
nem ꝑsone uocabat iniuria
offensionem quid̃ ip̃ius ꝑsoẽ
qntum ad ꝑcussiones ⁊ uul¬
nera nominabat mortem qr
talia ad mortem ordinantur
to ꝙ omnis passio magis fa
um dicebat enim debere ẽẽ du¬
o genera iudicantium ⁊ du-¬
plex pretoriumlinũ ordinari¬
um in quo discuterentur cau¬
se ⁊ aliud principale ad ꝙ re¬
ducerentur appellatõnes uole-¬
bat quid̃ principale p̃torium
testimonii restificarent ipsas.
¶Quinto intromisit se de mo¬
do indicandi uolebat enim in
utrisq pretoriis tam in prin¬
cipali qͣm in ordinario iudicia
fieri debere sñ collatõne iudicũ
inter se. dicebat autẽ cy aulita
causa quilz udex per se cogita.¬

Expanded text:
et hoc dupliciter, vel dehonoranet hoc dupliciter, vel dehonorando eam, faciendo ei opprobria et vituperia: vel offendendo ipsam, faciendo ei percussiones et vulnera. Iniustificationes autem quantum ad res appellabat nocumentum: sed iniustificationem quantum ad honorationem personae vocabat iniuriam: offensionem quidem ipsius personae quantum ad percussiones et vulnera nominabat mortem, quia talia ad mortem ordinantur, eo quod omnis passio magis facum dicebat enim debere esse duo genera iudicantium, et duplex praetorium. unum ordinarium, in quo discuterentur causae: et alid principale, ad quod reducerentur appellationes. volebat quidem principale praetorium,testimonii rectificant ipsas. Quinto intromisit se de modo iudicandi. volebat enim in utrisque praetoriis tam in principali quam in ordinario iudicia fieri debere sine collatione iudicum inter se. Dicebat autem, quod audita causa quilibet iudex per se cogita
Abbreviated transcription (Latin):
sacram atcribuebat cultui di-¬
uino:. com munem bellatori¬
b propriam acricolis. Dice¬
uat autem tunc teritorium
ciuitatis optime diuisum eẽ
si pars tribueretur ministran¬
tib in templis diuinis quam
appellabat sacrai¶ pars uero
rellatorib quam appellabat
communem eo ꝙ bellatores cõ¬
muni bono ut defensioni pa-¬
trie uacare debeant. pars uero
eẽt ꝓpria ip̃is agricolis. artifi¬
cib quidem nullam partem t̃
sufficienter uiu̾e possent nec ⁊̃
bellatorib tribuebat territori¬
um tanqͣm ꝓprium s solum
tribuebat eis arma. Diceba
tñ debere esse aliꝙ territorium
commune de quo bellatores ui-¬
uerent qiͣ de communi erario.
Intromisit se de flistinctõne
iudicioꝵ. Dicebat autem oĩ¬
a iudicia debere esse de tribus
scd̃m ꝙ de trib litigant ciues
uidel de nocumento. iniuria.
⁊ morte quicũq enim iniu¬
stificat in alium uel iniustifi¬
cat in res nocendo ⁊ dampni-¬
ficando ip̃m uel in personam

Expanded text:
sacram attribuebat cultui divsacram attribuebat cultui divino, communem bellatoribus, propriam agricolis. Dicebat autem tunc territorium civitatis optime divisum esse, si par tribueretur ministrantibus in templis divinis, quam appellabat sacram pars vero bellatoribus. quam appellabat communem, eo quod bellatore communi bono ut defensioni patriae vacare debeant: pars vero esse propria ipsis agricolis: artificibus quidem nullam partem trisufficienter vivere possent: nec etiam bellatoribus tribuebat territorium tanquam proprium, sed solum tribuebat eis arma. dicebatem debere esse aliquod territorium commune, de quo bellatores viverent quasi de communi aerario. Tertio intromisit se de distinctione iudiciorum, dicebat enim omnia iudicia debere esse de tribus, secundum quod de tribus litigant cives: videlicet de nocumento, iniuriis, et morte. Quicunque enim iniustificat in alium, vel iniustificat in res nocendo et damnificando ipsum: vel in personam.