comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. quȩ ẽ in xp̃o iħu dño nr̃o. Isti significati sunt adtimothe¬
um. Ubi cũ dictũ fuisset ymeneũ et filetũ fidem quorũd
subuertere. mox ad ditũ ẽ. Firmũ aũt fundamentũ dĩ stat. habens
signaculũ hoc. Scunt dñs qui sunt eius. Horum fides quȩ ꝑdilec¬
tionem operatur. ꝓfecto aut omino ñ deficit. aut si qui sunt quoꝵ
deficit. reparatur antequã uita ista fimatur. et deleta quȩ in¬
ter currerat iniquitate. usq insinem ꝑseuerantiã deputatur.
Qu uero ꝑseueraturi non sunt. ac sic aside ap̾iana et conuer¬
itione lapsuri sunt ut tales e̾e̾ intȩ huius finis inuemat. ꝓci
tinatione discreti. et ideo nec scđm ꝓpositũ uocati. ac ꝑ hoc
nec electi. sed mneis uocati dequib dictũ ẽ. multi uocat
ñ in eis dequib dictũ ẽ pauci uͦ electi. et tam̃ quis eos nege
electos cũ credunt et bapti ⁊ antur. et scdm dm̃ inuunt.:
Plane dicuntur electi anescientib quid futurisint. ñ ab illo

Expanded text:
Jesu Domino nostro . 16. Isti significati sunt ad Timotheum, ubi cum dictum fuisset, Hymenaeum et Philetum fidem quorumdam subvertere; mox additum est, Firmum autem fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, Scivit Dominus qui sunt ejus . Horum fides, quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur, et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul tinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: sed in eis vocati, de quibus dictum est, Multi vocati; non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. Et tamen quis neget eos electos, cum credunt, et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint, non ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
illũliberet. inscrutabilia sunt uidicia eiꝰ. et inuestigabi¬
les uiȩ eius. Melus enĩ et hic audimꝰ aut dicimꝰ. oho¬
motũ quis es qui respondeas dõ. quã dicere audemꝰ.
porphyriũ subtitulo de tẽpore ap̃iane religionis me
duxissẽ recolitis. Ita dixei ut hane diligentiorẽ et ope¬
rosiorẽ disputationẽ de gr̃a p̃terire. ñsane omissa signi¬
ficatione quod eã loco illo explicare noluisse quȩ possit ali
as uł alus explicari. ñ ita locutus sum int̾cetera respondens
ꝓpositȩ questioni.cur xp̃c postquã longa tempora uenera

Expanded text:
illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiillum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus . Melius enim et hic audimus aut dicimus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? quam dicere audemus,Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa tempora vener
Abbreviated transcription (Latin):
quidã exuobis qͥ ñ credunt. Et mox eungłista. Sciebat enĩ
inquit ab initio iħc qͣeent credentes et quis traditurꝰ ẽẽt
eũ. et dicebat. Propterea dixi uobis quia nemo potest ue¬
nire adme nͥ fuerit ei datũ apatre meo. Ergo trahi apatre
et ad xp̃m et audire ac discere apatre ut ueniat ad xp̃m
nihil ẽ aliud quã donũ accipere apatre ut credat in xp̃m.
seq enĩ audientes eungłm añ audientib. sed credentes a non
io ñ dubitat qui ñ uult manifestissimis sacris litteris re¬
pugnare. Cur aũt om̃ib ñ det᷑. fidelẽ mouere ñ debet.
qͥeredit ex uno om̃s isse in ẽdẽpnatione sine dubitatione
iustissima. ita ut nulla dĩ e̾e̾t iuftissi rep̾hensio. etiã si nullꝰ
inde liberare̾t᷑. Unde constat magnã ẽe gr̃am qđ pluri¬
mi liberantur. et quid sibi debere̾t in eis qͥ non liberant᷑
agnoscunt. ut qͥ głant᷑ ñ in suis meritis quȩ paria uidet
et dãpnatis. sed in dño gloriet᷑. Curaut istũ potius quã

Expanded text:
quidam ex vobis qui non credunt. Et mox Evangelista, Sciebat enim, inquit, ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum, et dicebat: Propterea dixi vobis, Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac discere a Patre ut veniat ad Christum, nihil aliud est, quam donum accipere a Patre, quo credat in Christum. Neque enim audientes Evangelium a non audientibus, sed credentes a non no non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem, sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt: ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
et obhoc t̾ra adhuc. Quid gͦ oramꝰ ꝓnolentib credẽ. nͥ ut
ds̃ mn illis operet᷑ et uelle  De uideis certe apłs ait. fr̃s bo
tem. Orat ꝓ ñ credentib quid. nisi ut credantur.  Non enĩ
alit̾ c̃ secuntur salutẽ. Si gͦ fides orantiũ dĩ p̃uenit. grãm.
Nũ quid eoꝵ fides ꝓ quib orat᷑ ut credant p̾ueñ gram .:¬
Quando qdẽ hoc ꝓ eis oratur. ut ñ credentib. idẽ fidẽ ñ ha¬
credunt. quidã ñ credunt. sed qui credunt p̾dicatore
forinsecꝰ insonante. intꝰ apatre audiunt atq discunt.Iui
aũt ñ credunt foris audiunt. int̾ ñ audiunt neq discunt.
hoc ẽ illis dat̃ ut credant. illis ñ dat᷑. quia nemo in qͥt
ueñ adme n pat̃ q misit me traxerit eũ. iđ aꝑtius pos¬
tea dicit᷑. sã pꝰ aliquantũ cũ decarne sua manducan

Expanded text:
 adhuc terra sunt. Quid ergo oramus pro nolentibus credere, nisi ut Deus in illis operetur et velle ? De Judaeis certe Apostolus ait: Fratem . Orat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praQuandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non hacredunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod apertius postea dicitur. Nam post aliquantum cum de ca
Abbreviated transcription (Latin):
solus ẽ dicimus. Om̃s iste hic litteras docet. ñ quia
om̃s discunt. sed qr nemo nͥab illo discit. ꝗcũq ibi lit¬
teras discit. ita recte dicimus om̃s docet uenire ad ap̃m.¬
ñ qr om̃s ueniunt. sed qr nemo alit̾ uen. Cur aũt ñ om̃s doceat.

Expanded text:
solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Chrisnon quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat,
Abbreviated transcription (Latin):
quos docet. miscdĩa docet: Quos aũt ñ docet iudicio ñ
docet. qm̃ cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat.
ed miseretur bona tribuens.obdurat digna retribi¬
ens. Aut si & ista ut quidã distinguere maluerunt
uerba sunt eiꝰ cui apłs ait. Dicis itaq mͥ. ut ipse dixisse
accipiatur. Ergo cuiꝰ uult miseret᷑ et quẽ uult obdurat.
et quȩ sequuntur id est quid ad huc c̃ querit᷑. nã uolun¬
tati eiꝰ qͥs resistit : Nũꝗd responsũ ẽ ab apło. ohomo fal¬
sũ ẽ qđ dicisti. Sed responsũ ẽ. Ohomo. tuquis es qui
respondeas deo Nũꝗd dic̃ figm̃tũ ei qͥse finait. quare
me fecisti sici Anñhabet potestatẽ figulus luti etx eã¬
dem massa: Et sequentia quȩ optimȩ nostis. et tam̃
Lon em̃ frustra scriptũ ẽ in ꝓphetis. Et erunt om̃s doci¬
biles di. Sd testimoniũ cũ p̾misisset. tẽ subdidit. Om̃is
hͥaudiuit apatre et didic̃. ueñ ad me. Sicut ꝙ integre
loquimur cũ dealiquo litterarũ magistro qͥm eiuitate

Expanded text:
quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa, et sequentia, quae optime nostis. Et tamen Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad filiũ. qr multos crede uidemus in xp̃m. Sed ubi
et qͦmͦ apatre hoc audierint et didicerint. ñ uidemus.
imiũ grã ista secreta ẽ. grãm uͦ e̾e quis ambigat: Hęc itac
gr̃a quȩ occulte humanis cordib diuina largitate tribui¬
tur. anullo duro çordȩ respuit᷑. Ideo qͥppe tribuitur.
ut cordis duricia pͥmitꝰ auferatur. Quando gͦ pat̾ intꝰai¬
ditur & docet ut ueniat᷑ ad filiũ. aufert cor lapideum
et dat cor carneũ. sic̃ ꝓpheta p̃dicante ꝓmisit. Sic qͥp¬
pe fac̃ filios ꝓmissionis & uasa miscđiȩ. quȩ p̃parauit dẽ

Expanded text:
 ad Filium, quia multos credere videmus in Christum; sed ubi et quomodo a Patre hoc audierint et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est, gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur: ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet ut veniatur ad Filium, « aufert cor lapideum, et dat cor carneum, » sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit « filios promissionis, et vasa misericordiae qu
Abbreviated transcription (Latin):
lopꝰ. Nolite in qͥt murmurari inuicẽ. Nemo potest
uenire ad me. nͥ pat̾ qͥ misit me traxerit me. &. ego re
suscitabo eũ innouissimo die. Est scriptũ in ꝓphetis.
Rerunt omes docibiles dĩ. Omĩs qͥaudiuit apatre o
didicit. uenit ad me. Quid ẽ omĩs qͥ audiuit apatre
et didicit uenit ad me. nͥ nullus ẽ qͥaudiat apatre &
discat & ñ ueniat ad me: Si enĩ om̃is qͥ audiuit apatre
t didicit uenit. ꝓfecto omĩs qͥ ñueñ. ñ audiũ apatre
nec didic̃. Nãsi audiss& et didicisset. ueniret. Neq
enĩ ullus audiuit et didicit. et ñuenit. sed om̃is ut
ut ueritas qͥ audiuit apatre et didic̃. ueñ. Ualde
remota ẽ a sensib carnis hȩc scola. in qua pat̾ audit
et doeoe ut ueniat᷑ ad filiũ. Ibi ẽ et ipse filius. qr ip¬
se ẽ ũbũ eius ꝑ qđ sic docet. nec agit hoc cũ carnis
aut separatim docet. Inseparabilia qͥppe didicimus e̾e oꝑatri¬

Expanded text:
post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misitsimo die. Est scriptum in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis aut separatim docet: inseparabilia quippe didicimus esse opera Tri
Abbreviated transcription (Latin):
diderat : Sed  ꝓosset sine fide xp̃i e̾e̾ saluus. ñ ad cũ
edificacandũ mitteretur. architectus apłs petrus.
quãuis nͥ dñs edificauerit domũ. inuanũ laboraue¬
runt ȩclificantes eã. Et dicitur nob̾. fides ẽ anobis. cet̾a
adño adopera iusticie ꝑtinentia. quasi ad ędificiũ ñ ꝑ¬
tineat fides.quasi ad edificiũ in quã ñ ꝑtineat fundan¬
tũ: Qđ si in pmis et maxime ꝑtinet. in uanũ laborat p̾¬
dicando ȩdificans fidẽ. nͥ eã dñs miserando intꝰ ȩdificoe.
disset bene oꝑatꝰ ẽ cornelius: Totũ dõ dandũ ẽ neft
cũ dixisset quȩ supͣ memoraui hoc ẽ opͥ dĩ. ut creda¬
is in eũ quẽ misit ille. In eodẽ ipso sermone suopai
lopꝰ ait. Dixi uobis qr et uidistis me. et ñ credidis¬
tis. Om̃e qđ dat mͥ pat᷑ ad me ueniet. Quid ẽ ad me ue¬
niet. nͥ credet in me : Sed ut fiat pat̾ dat. ltẽ pau

Expanded text:
diderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum diderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus apostolus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedificet.disset, bene operatus est Cornelius, totum Deo dandum est, ne cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo
Abbreviated transcription (Latin):
faciemus ut operemur opꝰ dei : Respondit iħe et dix̃
alis. Hoc ẽ opus dĩ. ut credatis in eũ quẽ misit ille. Sic
gͦ distinguit apłs ab operib fidẽ. que ad modũ in duob
regnis hebreoꝵ distinguitur uidas abisrł. cũ et ipse iu¬
das sit ifrł. Ex fide aut ideo dic̃ iustificari hominem
ñ operib quia ipsa prima datur exqua impetrentur
ceteraq ppriȩ oꝑa nuncupantur. in quib iuste uiuit᷑.
Nam etiã ipse. Gr̃ salui: estis: facti ꝑfidẽ. & hoc ñ ex uo¬
bis. sed dĩ donũ ẽ. id ẽ et qđ dixi ꝑ fidem ñ exuobis sed
lĩ donũ ẽ &iã fides. ñ excoperib inquit. ne forte quis
extollatur. Solet enĩ dici. Ideo credere meruit. qr uir
bonus erat & antequã credet. Qđ de cornelio dici po¬
test cuiꝰ acceptȩ sunt elemosinȩ & exauditȩ orationes
antequã credidisset in xp̃m. Nec tam̃ sine aliqua fid
donabat & orabat. Namq qͦmͦ in uocabat inquẽ ñere¬

Expanded text:
aciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes antequam credidisset in Christum : nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non cre
Abbreviated transcription (Latin):
se hab̃e sit omiũ. Non enĩait apłs. quid aũt potes hab̾e qđ
ñ accepisti. ut posses hab̾e sed ait. qͦuid aũt habes qđ ñ acce¬
pisti : Proinde. posse hab̾e karitatẽ. fidẽ. sic̃ posse habere
caritatẽ nature ẽ hominũ. hab̾e aũt fidẽ quẽ ad modun
hab̾e karitate gr̃ȩ ẽ fideliũ. Illa itaq natura in qua nobis
data ẽ possibilitas hab endifidẽ. ñ discernit ab homine ho
qͥs enĩ te discerñ. ꝗd enĩ habes qđ ñ accepisti: Quisqͥs
Uolunt gͦ isti crede. nolunt aũt illi. Quis hoc ignoret: luis
hoc neget : Sed cũ aliis p̾parẽt aliis ñ p̃paretur uoluntas
adño. discernendũ ẽ utiq quid eueniat demisedia e¬

Expanded text:
se habse habnon acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine homQuis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. » Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est utique quid veniat de miseri
Abbreviated transcription (Latin):
A qͦ nͥ abillo qui tẽ discernit abalio cui ñ donauit qđ donauit
ipse sibi ea fecerit. ñ gr̃a dĩ.Sed gr̃a quȩ bonos discernit
malis. ñ quȩ cõminis ẽ & bonis et malis. Sit gͦ gr̃a natu¬
ad tributa qua sumꝰ animantia rationabilia discernm̾q apec¬
coribus. Sit etiã gr̃a naturȩ adtributa qua in ipsis homini¬
bus a deformib pulchri. uł in geniosi discernunt᷑ a tardis.
ac siqͥd eiusmodi ẽ. Sed ñse ille quẽ cohercebat apłs ad¬
uersus pecꝰ inflabat. nec adũsus hominẽ alterũ dealiqͦ
naturali munere qđ mee̾ posset et pessimo. sed aliquid
onũ qd ꝑtineret ad uita bonã sibi ñ dõ tribuens in¬
flabat᷑. quando audire meruit. Quis enĩ te discernit:
Uuid aũt habes qđ ñ accepisti : Ut enĩ sit naturȩ fidẽ pos¬
se hab̾e. nũꝗd et hab̾e: Non enĩ om̃iũ ẽ fides. cũ fidẽ pos¬

Expanded text:
A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem pos
Abbreviated transcription (Latin):
his conectunt᷑. ꝑ ducitur eadẽ ipsa eiꝰ intentio. ut
uos. ut innobis discatis ne supͣ quã scriptũ ẽ imus
paltero inflet᷑ ad uersus alterũ. Uuis enĩte discerñ:
quid aut̃ habes qđ ñ accepisti. Si aũt et accepisti.
ꝗd głaris quasi ñ acceperis:  In hac apłi euidentissima
intentione qua ẽtra humanã suꝑbiã loqtur ne qͥsꝗ. in ho¬
mine sed in dño gloriet᷑. dona dĩ naturalia suspicari
siure ipsã tota ꝑfectãq naturã qualis in pͥma c̃ditione
donata ẽ. suie uiciatȩ naturȩ qualescũq reliqͥas . nimis
õmunia sunt hominib discernunt᷑ homines ab homin¬
bs : hic aũt pͥus dixit. quis aũt te discernit.Et demde
addidit. Quid aũt habes qđ ñ accepisti : Posset qppe ho¬
mo dicere inflatꝰ aduersus alterũ. Discernit me fides
mea. iusticia mea. uł siꝗd aluid. Qualib occurrens co¬
tationib bonꝰ doctor. ꝗd aũt habes in quid qđ ñ accepistiꝰ:

Expanded text:
hoc perducitur eadem ipsa ejus intentio, ut vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum. Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, n acceperis ? 10. In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis,  quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti?
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ et accepisti.quid gloriaris quasi ñ acceperis :
Qđ uolens etiam martyr cypͥanꝰ oftendđe hoc totũ ipso
titulo diffiniuit dicens. Innullo gloriandũ. qđonr̃m
nihil sit. Ecce quare dixi suꝑius hoc apłico p̃cipue
estimonio etiã me ipsum fuisse conuictũ cũ de hac re

Expanded text:
si autem accepisti, quid gloriaris, qusi autem accepisti, quid gloriaris, quQuod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re
Abbreviated transcription (Latin):
uis me liberabit decorpore mortis huius: br̃a dĩ ꝑ iłim
xp̃m dñm nr̃m. In qua illa apłi uerba lex spũalis ẽ eg
aũt carnalis sum et cetera quib caro contra sp̃m c̃fligere
ostenditur. eo mͦ exposui tanquã homo describatur ad¬
huc sub lege. non dũ sub gr̃a constitutus. Longe emĩ pos¬
ea etiã spũalis hominis et hoc ꝓbabilius c̾e posse illa uerba
cognoui. Posterior in hoc libro questioẽ. ab eo loco ubi
ait᷑. Nonsolũ aũt sed et rebecca ex uno concubitu ha¬
bens isaac patrem nr̃m. usq ad illud ubi ait. Nisi dñs
sabaoth reliquisset nob̃semen. sicut sodoma facti e̾emus
et sicut gomorra similes fuissemus. In cuius questionis solu¬
tione elaboratũ ẽ. quidem ꝓ libero arbitrio uoluntatis
umane. sed uicit dĩ gr̃a. nec nisi ad illud potuit ꝑueni¬
ri. ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apłs
Quis enĩ te discernit: Quid aũt habes qđ ñ accepisti :

Expanded text:
Quis me liberabitQuis me liberabitinum nostrum . In qua illa Apostoli verba, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti?
Abbreviated transcription (Latin):
uãuis de cõmendanda di grãm laborare. In qua senten¬
tia istos fr̃s nr̃os ẽẽ nẽ uideo. quia non sicut legere libros
meos. ita etiam curauerunt in eis ꝓficere mecum. Nã
si curassent inuenissent istã questi onem scđm uerita¬
tem diuinarũ scripturarũ solutã in primo libro duoꝵ
quos ad beatȩ memoriȩ Simplicianũ scripsi ep̃m me¬
di olanensis eccłȩ scĩ ambrosii successorem. in ipso exor¬
io episcopatus mei. nisi forte non eos nouerunt. Qđ
si ita ẽ. facite ut nouerint. De hoc primo duoꝵ illoꝵ
libro in scdõ retractationũ primũ locutus sum. Qui
ep̃s primi duo sunt adsimplicianũ eccłȩ mediolanensis
antistitẽ. qͥ beatissimo successit ambrosio dediuersis questio¬
nib uarũ duas ex diuersis pauli apłi ad romanos in pͥmo
libro contuli. harum prior est de eo qđ scriptum ẽ. Quid
g̾ dicemus : Lex peccatũ ẽ: Absit. usq ad illud ubi ait.

Expanded text:
quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sentenquamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros meos, ita etiam in eis curaverunt proficere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui boravi episcopus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ ipsam poenam etiam male operentur. uerissime
dixi. sed fidei meritũ etiam ipsum ẽẽ donũ dĩ. nec puta¬
ui querendũ ẽe̾ nec dixi. Et alio loco. Cuiꝰ enĩ miseret᷑
in quã. facit eũ bene operari. et quẽ obdurat. relinqͥt
eũ ut male operetur. Sed et illa miscđĩa p̾cedenti
merito fide tribuitur. et ista obduratio p̾cedenti ini¬
iuitati. ⁊d̾ quidem uerum ẽ. sed ad huc querendum
erat utrũ ista misccłia et meritãi fidei de miscdĩa dĩ
ueniat. idẽ utrũ ista miscđia ideo tantũmͦ fiat in ho
mine quia fidelis ẽ.an etiã facta fuerit ut fidelis
li gͦ datur quidẽ. sed data ẽ etiã ut ẽe̾t fidelis . Rex¬
tissime itaq alio loco in eodem libro dixi. qm̃ si non
exoperib. sed miscđia dĩ et uocamur ut credamus.
et credentib. p̾statur ut bene operent᷑. Non ẽ gentib
ista in uicdenda miscđia. quãuis minus ibi diligente

Expanded text:
ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti impietati. Quod quidem verum est; sed adhuc quaerendum erat utrum et meritum fidei ex misericordia Dei veniat, id est, utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelisli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quamvis minus ibi diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
P rofecto ñ dicerẽ si iam scirem. etiam ipsã fidem int̾ dĩ mu
dño iħu xp̃o. Et qđ paulopꝰ dixi nr̃m ẽ enĩ credere &
uelle. illius aũt dare credentib & uolentib facultatem
ipsius ẽ. quia ipse p̾parat uoluntatẽ. et utrũq nr̃m.
quia ñ fit nisi uolentib nobis. Ac ꝑ hoc qđ etiã postea
dixi. quia neq uelle possumꝰ nͥ uocemur. Et cũ pꝰ uoca¬
tionẽ uoluerimus ñ sufficit uoluntas nr̃a et cursus
nr̃. nͥ ds̃ et uires currentib p̾beat. ac ꝑducat quo uo¬
cat. ac deinde subiunxi. Manfestum ẽ gͦ non uolentis
neq currentis. sed miserentis ẽ dĩ ẽe quod bene opera¬
mur. Omnino uerissimũ ẽ. sed parũ de ipsa uocatione
disserut. quȩ sit scđm ꝓpositum dĩ Non enĩ omĩ um qͥ
uocantur talis ẽ. sed tantũ electoꝵ. Itaq qđ paulopost
dixi. sicut enĩ in his quos elegit ds̃. non opera sed fides in
nat. in fidelitas & impietatis inchoat poene meritum.

Expanded text:
profecto non dicerem, si jam scirem etiam ipsam fidem inter Dei muneisto. Et quod paulo post dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides innat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum,
Abbreviated transcription (Latin):
iã ñ eac operib. Alio qͥn gr̃a.iã ñ ẽ gr̃a. Gratis gͦ c̾secut
ẽ qđ c̾secuta ẽ elẽectio. ñp̃cessit eoꝵ aliꝗd quod prin¬
res darent et retribueretur illis. ꝓ nihilo saluos fecit
illos. Ceteris aũt qͥ excecati sunt. sicut ibi ñ tacitũ ẽ in
retributione factũ ẽ. Uniu̾sȩ uiȩ dm̃i. miscđia et ueri

Expanded text:
gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Universae viae Domini miseri
Abbreviated transcription (Latin):
plantaui. apollo rigaũ. sed ds̃ increm̃tũ dedit. Itaq
ieq. qͥplantat ẽ aliꝗd neq qͥrigat. sed qͥ merement
dat ds̃. Uidetisne nhil agere apłm. nͥ ut humiliet᷑
homo et exaltet᷑ ds̃ solus: iuandoqͥdẽ in eis qͥplan¬
atur & rigant᷑ nec ipsũ plantatorẽ et rigatorẽ d
ẽe aliꝗd sed qͥ inerem̃tũ dat dm̃. quãuis et hoc ipsũ qđ
ille plantat. hic rigat. ñ ipsi sed dño tribuat dicens.
Iunicinq sic̃ dñs dedit. Ego plantaui. apollo rigauit.
ne gͦ in eadẽ intentioneᷤ ꝑsistens. ad hoc ueñ ut di

Expanded text:
 incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
glorietur coram dõ om̃is caro. Hic certe contra hu¬
manã suꝑbiã satis clara ẽ apłi intentio ne in homine
quisq glorictur. Ac ꝑ hoc nec in se ppso. Deniq cum
dixisset ut ñ glorietur om̃is caro corã dõ. ut ostendet

Expanded text:
glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra huglorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisset, ut non glorietur coram Deo omnis caro; ut ostenderet
Abbreviated transcription (Latin):
estimoniũ ubi ad repͥmendã hominis inflationem
dixit. qd enĩ habes qđ ñ accepisti. ñ sinit quẽq fide¬
liũ dicere. habeo fidẽ quã ñ accepi. Repͥmit om̃ino
his apłicis uerb tota huius responsionis elatio. sed
ne hoc qͥdem potest dici. Quãuis ñ habeã ꝑ fectã
fidẽ. habeo tam̃ eiꝰ iniciũ. qͦ in xp̃m pͥmit credidi.
peris : Illud uͦ qđ putant dehac fide ideo ñ pos¬
se dici ꝗͥd enĩ habes qđ ñ accepesti.q in eadem
natura remansit. licet uiciata. quȩ pͥus sana ac
ꝑfecta donata sit. nihil ad id qđ uolunt ualere intel¬
egpt᷑. sic̃ hoc apłs dixerit cogitet᷑. Agebat enĩ nequisqu
gloriaret in homine.qm̃ dissensiones eacorte fuerant in¬
uentũ ẽ ut dicerłt. Stulta mundi elegit ut õ fun¬
dat sapientes. et infirma mundi elegitꝰ ds̃ ut c̃fundat
fortia. et ignobilia mundi et c̃tẽptibilia elegit ds̃
et ea quȩ n sunt tãq sint. ut quȩ sunt euacuet. ut ñ

Expanded text:
estimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum prIllud vero quod putant, « de hac fide ideo non posse dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infiptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non
Abbreviated transcription (Latin):
notinationem. ut dicerem. Non gͦ elegit ds̃ opera cuꝰquã
in p̾scientia. ut quẽ quȩ ipse daturus ẽ. sed fidem elegit
inprescientia. ut quẽ sibi crediturũ ẽe p̾sciuit. ipsum
elegerit cui sp̃m scm̃ daret. ut bona operando etiam
uitam ȩternam consequeretur. Nondum diligentis
quesiuẽram.nec ad huc inuenerã qualis sit electio
Saluȩ facte sunt. ꝰuȩ utique nonẽ gr̃a.si eã merita ulla
p̾̃cedunt. ne iã qđ datur ñ scđm grãm sed scđm debitũ
reddatur pocius meritis quã donetur. Proinde qđ con¬

Expanded text:
tiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam tiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegerit, cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, etiam aeternam vitam consequeretur. Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram, qualis sit electio acia. Que utique non est gracia, si eam merita ulla precedant, ne, iam quod datur non secundum graciam, sed secundum debitum, / reddatur pocius meritis, quam daretur. 1 Retrac
Abbreviated transcription (Latin):
p̃conium ueritatis. Ut aũt̃ predicato nobis eungło
consentiremus. nr̃m e̾e ꝓpriũ et nobis ex nobis e
arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla
opuscula mea satis indicant ante episcopatum me¬
um scripta. in quib. ẽ illud quod cõmemorastis in
litteris urĩs. ubi ẽ expositio quorũdã ꝓpositionũ
ex epła quȩ ẽ ad romanos Deniq cũ cuncta mea opuscu¬
la retractarem. eamq retractationẽ stilo ꝓsequerer euuꝰ
operis iã duos absolueram libros. antequã scripta ur̃a pro¬
lixiora sumpsissem. cũ ad huc librũ retractandum in pͥmo
uolumine ꝑuenissem. sic inde locutus sum. Item qđ dispu
tans quid elegerit deus uñdũ nato cui dixit seruiturũ
ee maiorem: et quid in eodem maiore similit̃ non dum
nato reprobauerit. De quib. propt̃ hoc cõmemoratur
quamuis longe postea ꝓlatum sit propheticũ testimoni¬
um iacob dilexi esau aut odio habui. ad hoc ꝓduxi ra¬

Expanded text:
praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ra
Abbreviated transcription (Latin):
ens ase ipso sibi e̾e̾ qđ credit. quasi cõponit homo cũ dõ.
ut partẽ fidei sibi uindicet. atq illi partem relinquat.
Et qđ ẽ elatius pͥmã tollit ipse. sequentẽ dat illi. et in
o qđ dicit e̾e̾ amboꝵ priorem se facit. posteriorẽ dm̃.
Non sic pius atq humilis doctor ille sapiebat. Cipͥanũ
beatissimũ loquor qđ dixit innullo gloriandũ quando
nr̃m nihil sit. Quod ut ostenderet. ad hibuit apłmtes¬
tem dicentem. Quid aũt habes qđ non accepisti :
Si aũt accepisti. quid głaris quasi non acceperis : Iuo
p̃cipuo testimonio etiam ipse conuictus sum cũ simi¬
liter errarem. ꝓutans fidem qua in dõ credimus i
ẽe donum dĩ. sed anobis e̾e̾ innobis. et ꝑ illam nos
impetrare dĩ dona. quib temperant᷑ & iuste et pię
uiuamus in hoc scło. Neq enĩ fidem putabã dĩ gr̃a
mus. nisi quia credere non possemus si non p̃cedet

Expanded text:
ens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. CAPUT III. 7. Non sic pius atque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia iliter; nisi quia credere non possemus, si non praecederet
Abbreviated transcription (Latin):
undicat partes ut nouissimas ab illo accipere me¬
reatur. Uidete si aluid agitur isto modo. nisi ut
gr̃a dĩ scđm merita nr̃a detur qͦlibet mͦ. acsic gr̃a iã
non sit gr̃a. Redditur namq hoc pacto debita. non do¬
natur gratis. Debetur enĩ credenti ut ad nõ ipsa fides
tatis augeatur. & sit merces fidei coeptȩ fides aucta.
Nec attenditur cũ hoc dicitur non scđm gr̃am sed scđm
debitũ istã mercedem credentib imputari. Curaũt
non totũ tribuatur homini ut qui sibi potuit institue¬
e qđ non habeat. ipse qđ instituit augeat. om̃ĩno ñ
uideo. nisi quia resicti non potest diuinis manifestissimiᷤᷤ
testimonus. quib. et fides unde pietatis exordiũ sumit᷑.
donũ dĩ e̾e monstratur. quale ẽ illud. qđ unicuiq
ds̃ partitus ẽ mensurã fidei. & illud. Pax fr̃ib et kai
Nolens gͦ his tã claris testimoniis repugnare. et tamen uo¬

Expanded text:
vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mevindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hoc dicitur, non secundum gratiam, sed secundum debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fidei ; et illud, Pax fratribus et cNolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen vol
Abbreviated transcription (Latin):
nei credere aliquid quasi ean obismet ipsis. qđ sine cogi¬
tatione ñ possumus sed sufficientia nr̃a qua credere m¬
cipiamus ex dõ ẽ. Quo cirea sicut nemo sibi suffieit ad
incipiendũ uł ꝑficiendũ qđ cũq. opus bonũ. qđ iã
isti fr̃s sicut uĩa scripta indicant uerũ ẽe consentunt .
uncde inom̃i opere bono et incipiendo & ꝑ ficiendo
sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. ita nemo sibi sufficit uł ad in¬
cipiendã uł ad ꝑficiendã fidem. sed sufficientia ꝓr̃a
ex dõ ẽ. qm fides si non cogitetur nulla ẽ. et non sumido¬
nei cogitare aliquid quasi ea nobismetipsis. sed suffici¬
entia tia ea dõ ẽ. Cauendũ ẽ fr̃s dilecti adõ. ne ho¬
mo se extollat ad uersus dm̃. cũ se dicit facere qđ pro¬
misit d̃s. Nonne fides gentiũ ꝓmissa ẽ abrabes. Et illes
in nr̃is cordib ut credamꝰ. nũ quid metuendũ ẽ n̾e
totũ facere non possi at. et ido sibi homo primas enꝰ

Expanded text:
nei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine coginei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam fides si non cogitetur, nulla est; et non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille ris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendans istam gr̃am quȩ nondat᷑ scdm aliqua merita.
sed efficit om̃a bona merita. non quia idonei sumꝰ in qͥt
cogtare aliquid quasi exnobismetipsis. sed sufficientia
nra ea dõ ẽ. Adtendant hic et uerba ista ꝑpendant.
qui putant ex nobis e̾e̾ fidei coeptũ. et ea dõ supplem̃
Nullus quippe credit aliquid. nͥ prius cogitauerit ẽt᷑
credendũ. Quãuis enĩ rapũ quãuis celerrime creden¬
di uoluntatẽ quȩdã cogitationes ante uolent. moaq.
illa ita sequatur ut quasi c̃ iunctissima cõmit et᷑.
necesse ẽ tam̃ ut om̃ã quȩ creduntur. p̃ueniente cogita¬
tione credantur. quãquã & ipsũ credere nihil ẽ aliud
quã cũ ad sensione cogitare. Non em̃ om̃is qͥ cogitat
ꝑtinet ad regionẽ atqͦ pietatẽ dequa loquebatur apłs.
Sĩ non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nob̾met¬
ipsis. se sufficientia nra ea dõ ẽ. ꝓfecto ñ sumus ido¬

Expanded text:
commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fideNullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat,ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus ido
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ẽẽ donatũ. Nec ait ut plemus et ꝑfectius creda¬
tis meũ. sed ut credatis in eũ. Nec seipsũ miscdĩam con¬
cutũ dixit. ut fidelior. sed ut fidelis e̾ẽt. quia sciebat
nonse miciũ fidei suȩ priorẽ dedisse dõ. et retributũ
sibi ab illo eiꝰ augm̃tũ.sed ab eo se factũ fidelẽ aquo et
apłs factus ẽ. Nam scripta sunt etiã fidei eis̃ micia. sunt¬
que eccłastita celebri lectione notissima. Auersus qͥp¬
pe afide quã uastabat. eiq. uehem̃t᷑ aduersus. repente
ẽ ad illã grã potentiore conuersus. conuerte illo cu
hoc ipsũ facturo ꝑ ꝓphetã dictũ ẽ. lu conuertens inui¬
ficabis nos. Ut non solũ e& nolente fieret uolens. uerũ
etiam ex ꝑsecutore ꝑsecutionẽ meiꝰ fidei quã ꝑsequebat
defensione pateretur. Donatũ quippe illi erat axp̃o non
solũ ut crederet ineũ. uerũ etiã ut pateret᷑. ꝓeo. Et idõ

Expanded text:
dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credadixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
merita nr̃a dari. si ñ ꝑtineret addĩ gr̃am qđ crełe coe¬
pimus. sed illud pocius qđ propt̃ bocꝰ nobis addit᷑. ut ple¬
nus ꝑ fectiusq credamꝰ. Ac ꝑhoc mitiũ fidei nr̃e pͥo¬
res damus dõ. ut retribuatur nobis et supplementum ei.
et siquid aliud fidelit̾ poscimus. Sed contra hȩe cur ñ
cetera. setd ex ipso et ꝑ ipsũ. et inpso sunt om̃ã. Quis
aut̃ dicat eũ qui iã coepit credere. ab illo in quẽ credi¬
dit nihil mereri : Unde fit ut iã merenti cetera dican¬
tur addi retributione diuina. ac ꝑ hoc gr̃am dĩ scđm me¬
rita nr̃a dari. qđ obiectũ sibi pelagius ne dãpnaret᷑ ipse
dãpnauit. Uinsquis gͥ hanc dapnabile uult ex om̃i parte
itare sententiã. ueracit᷑ intellegat dictũ qđ ait apłs.¬
Uobis datũ ẽ ꝓ xp̃o. ñ solũ ut credatis meũ. uerũ etiã in
paciamini ꝓ eo. Utrũq. ostendit dĩ donũ. quia utrũq.

Expanded text:
merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coemerita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veracit eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
scernunt. Proinde simeis ambulent et orent eũ qui dat
in telletũ. si quid dep̃ destinatione alit̾ sapiunt.ip¬
se illis ħoc̃ quoq reuelauit. Iam̃ etiã nõs impendã¬
mus eis dilectionis affectũ. ministeriũq. sermonis.
sicut tonat ille quẽ rogim ᷤᷤ. ut inhis litteris ea quę
illis ẽent aperta et utilia diceremu. Unde emĩ seimns
gentius id facere possumᷤᷤ quã in uoluminib tot tan¬
tisq. iã fecimus. sed nunc eis respondendũ e̾e̾ uideo. qui
diuina testimonia quȩ de hac re adhibuimꝰ. ad hoc dic̃t
ualere ut nouerimus ex nobis quidem nos hab̃e ipsam
fidem. sed mnercm̃tũ eis ea dõ. tamq fides ñ ab ipso do¬
netur nobis. sed ab ipso tam̃ augeatur in nobis eo merito
qm̃ coepit a nobis. Ne ͦ receditur ab ea sententia. quam
pelagus ipse mepiscopali uidicio palestmo sicut eadem
gesta testant cdampnare cõpulsus. Esł gr̃am dĩ scdm

Expanded text:
scernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat scernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimusgentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum