comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶UEb̾ uidi et ecce nubem candidam. et suꝑ nu¬
bem sedentem filio hominis similem. haben¬
tem incapite suo coronam auream & in
manu sua faicem acutam. Ostensa supius remuneratone bo¬
nor ꝑ quã inuitat ad eor ꝯsortiũ. subponit dãpnationẽ impior. ũ ꝑteno
quẽ admodũ ⁊ in aluis uisionib agit de fine tẽꝑis. Sic enĩ sacrathcolo¬
gia seriem oidinat. uit a pͥncipio n ascentis ecde uiꝙ ĩ finemtẽpis caos
deducat. dcscribens mulciplices iustor trbulationes. et pacientiũ
recͥbutiones. Et uidi ⁊ ccce nubem candidam. ⁊ c̾. Nidi ꝑ inteiugñ¬

Expanded text:
Et vidi, et ecce nubem candidam, et super nubem sedentem Filio hominis similem, habentem in capite suo coronam auream, et in manu sua falcem acutam . Ostensa superius remuneratione bonorum per quam invitat ad eorum consortium, supponit damnationem impiorum, ut quemadmodum et in aliis visionibus agit de fine temporis. Sic enim ipsa sacra theologia seriem ordinat, ut a principio nascentis Ecclesiae usque in finem temporis eam deducat, describens multiplices justorum tribulationes et patientium retributiones. Et vidi, et ecce nubem candidam, et
Abbreviated transcription (Latin):
altero. S ⁊ quia ex his que faciunt aut dic̃t nequaquã se ꝯmendant. s
actorem ⁊ largitoiẽ boni laudant: recte addit᷑. Et candabant
quasi canticum nouum ande sedem dei. et ante
quatuor animalia r seniore s. Scĩ namq pꝰ ala q̃ supͣdicta
sunt ante sedcm dei canticũ cantant. quia ꝓ acceptis bñ fitiis duuuã bo¬
nitatẽ laudant. Quod canticũ ñ nouũ. s quasi nouũ ideo ar ͤ ut usq
ad głificationẽ corꝑũ eius imꝑfectio intelligat᷑. Bunc ⁊ cm̃ u̾e⁊ ꝑfecte
erit nouũ. qñ pꝰ gen̾alem resurrectionẽ scd̃m utrãq naturã nrãm ert
ꝯsũmatũ. lunc uera erit nouitas: qñ tota perierit uetustas. Ante
sedem dci .i. ĩ p̾sentia angłox iuquib di residet. ⁊ ꝑ qͦs iuditia sua

Expanded text:
altero . Sed et quia ex his quae dicunt aut faciunt non se commendant, sed altero . Sed et quia ex his quae dicunt aut faciunt non se commendant, sed auctorem et largitorem boni laudant, recte additur: Et cantabant quasi canticum novum ante sedem Dei, et ante quatuor animalia et seniores. Sancti namque post illa quae supradicta sunt ante sedem Dei canticum cantant, quia pro acceptis beneficiis divinam bonitatem laudant. Quod canticum non novum, sed quasi novum ideo dicitur, ut usque ad glorificationem corporum ejus imperfectio intelligatur. Tun generalem resurrectionem, secundum utramque naturam nostram erit consummatum. Tunc vera erit novitas, quando tota perierit vetustas. Ante sedem Dei, id est in praesentia angelorum in quibus Deus residet, et per quos judicia sua
Abbreviated transcription (Latin):
tharis suis. Et auauu uocem qͥe celo. Nox signifiçat duuuã ad moui¬
tionẽ. Selumn.: sup̃dictͥos ꝑfect̾os. qui cũ agno sc̃ ꝑ celesteni ꝯu̾satiouem.
Uergͦ de celo uenit. quia diuuna admonitio a ꝑfectis: ad imꝑfectos des¬
cendic. Que uox apte tanquã uop aquarũ multarũ dr᷑ ẽe. quia ipsa¬
scõr integritate uirginitatis ⁊ merito passionis candentiũ ⁊ ministio
p̾dicationis iubiloꝙ duines: i audis canentiũ uinu̾sitas ex multis
popłis colligit᷑. Que ꝙͦ recte tanquã uox tonitrui magni. eẽ. ꝑhibetͥ
Quia reꝓbis terribilit̾ dãpnationẽ ꝯminat᷑. Et quia ñ solũ noce
s ⁊ actione ea q̃ rect̾a sunt p̾dicant. bñ subuingit᷑. Et uocem quĩ
tur ut sonũ reddat bonã accionem q̃ manib ogrue efficitur signi¬
ficat. Elt bñ cũ dr᷑ citbaris. addit suis. ñ alienis. hoc est enĩ qł dicic
apłs. Opus suũ unusqͥsq ꝓbet. ⁊ sic ĩ semet ipso głam habebit ⁊ ñ in

Expanded text:
seniores. Et audivi vocem de coelo, vox significat divinam admonitionem, coelum, supra dictos perfectos qui cum Agno sunt per coelestem conversationem. Vox ergo de coelo venit, quia divina admonitio a perfectis ad imperfectos descendit. Quae vox apte tanquam vox aquarum multarum dicitur esse, quia sanctorum integritate virginitatis et merito passionis candentium, et ministerio praedicationis, jubiloque divinae laudis canentium universitas ex multis populis colligitur. Quae quoque recte tanquam vox tonitrui magni esse perhibetur, quia reprobis terribiliter damnationem comminatur. Et quia non solum voce, sed et actione ea quae recta sunt praedicant, bene subjungitur. Et vocem quam tur ut sonum reddat, bonam actionem quae manibus congrue efficitur significat. Et bene cum dixisset citharis, addit suis, non alienis. Hoc est enim quod dicit Apostolus: Opus suum unusquisque probet, et sic in semetipso gloriam habebit, et non in
Abbreviated transcription (Latin):
ordine tẽpis ñ mutatione credulitatis. Picens uoce magna .. magna pͥai¬
catõ nis instantia. Si quis adorau̾it ꝑimpiã fidem. bestiam .i. antipñ.
qui est bestia ꝑ crudelitatẽ. ⁊ eis imaginẽ faciens se imitatorib eiꝰ ꝯfor¬
mẽ. ⁊ accepit caracterem .i. sigillũ nõis eius in fronte sua ꝑ aꝑtam ilius¬

Expanded text:
ordine temporis, non imitatione credulitatis. Dicens voce magna praediordine temporis, non imitatione credulitatis. Dicens voce magna praedicationis instantia: Si quis adoraverit, per impiam fidem, bestiam, id est, Antichristum qui est bestia per crudelitatem et ejus imaginem, faciens se ejus imitatoribus conformem, et acceperit characterem, i
Abbreviated transcription (Latin):
uelut pret̾itũ ostendit. Cadit itaꝙ babilon mala cogitando. cadit
mala ꝑpetͣndo. cadit ĩ muudo. cadit ĩ inferno. Inmundo. ꝑ prauã
actiouem. In inferno: ꝑ cc̾uam dãpnationem. Ciuitas.q ꝑu̾so dogus¬
te munita. Magna: multitudiue ⁊ suꝑbia. Que ĩ uino ire formaati¬
gences .i. corrupit om̃s gentilit̾ uiu̾e cupientes. Nemo gͦ ĩ cius eła
ꝯfidere debet dũ certũ est qd̾ cadet. Scqrͣ. ¶tangłs cerenifse¬
cutus est eos dicens uoce magna. Siquis adorauent
bestiam et eius imaginem et acceꝑit characterem
in fronde sua aut inĩ manusua & hicbibet de uio
ire dei quod mixtũ est mero in calice ipsuus. Potqũ
in p̃cedentib ãmonuit ut xͦ uero autiliatori nos iuingamus.⁊ ne in gło tuituro
babilonis ꝯfidamꝰ succedent̾ adiungit ꝯminationẽ pene adorantib ant pĩ.
nitatis fidem. ⁊ triũ pͥncipaliũ untutũ sacramentũ docentiũ. secutusest

Expanded text:
velut praeteritum ostendit. Cadit itaque Babylon mala cogitando, cadit velut praeteritum ostendit. Cadit itaque Babylon mala cogitando, cadit mala perpetrando, cadit in mundo, cadit in inferno, in mundo per pravam actionem, in inferno per aeternam damnationem. Civitas, quia perverso dogmate munita, magna multitudine et superbia. Quae in vino irae fornicatigentes, id est corrupit omnes gentiliter vivere cupientes. Nemo ergo in ejus gloria confidere debet, dum certum est, quod cadet. Sequitur: Et angelus tertius secutus est eos, dicens voce magna: Si quis adoraverit bestiam, et ejus imaginem, et acceperit characterem in fronte sua, aut in manu sua, hic bibet de vino irae Dei qui mistus est mero in calice irae ipsius. Postquam in praecedentibus admonuit, ut Christo vero auxiliatori nos jungamus, et ne in gloria ruiturae Babylonis confidamus, succedenter adjungit comminationem poenae adorantibus Aninitatis fidem, et trium principalium virtutum sacramentum docentium, secutus est,
Abbreviated transcription (Latin):
date illi honorem ⁊ laudis decantationẽ. ⁊ boni oꝑis exhibitionẽ. Et in¬
dete ne defitiatis qi uenit dies uditii eiꝰ ut puniant᷑ ꝑ secucores ur̃i.
⁊ uos recipiatis p̾miũ meriti. Et ad orate eũ qui fecit celũ ⁊ terrã.
et mare. ⁊ oĩa que ĩ eis sunt. ⁊ fontes aquarũ. ad orate eũ ꝑ fidem¬
rectam. qui fecit ca q̃ dicta st̃ ꝑ potentiã. Qui fecit ñ solũ celuns
terrã ⁊ mare .i. maxima. s ⁊ fontes aquarũ .i. ininima. Dignus :
Et alius angelus Secutus est dicens. cecidit cecidit
babilon magna illa cuuitas que a uino fornca¬
tionis sue potauit om̃s gentes. Postquam suꝑnis ad monus
ut ad ip̃m recta side accedamus: statim affumat ruinã babilonis .i.
candi. Dicens. cecidit cecidit. babilon ciuitas uia magna. Bis pouit ae¬
cidit. qr uinu̾sitas malor in ꝯfusione p̾sentis scũ fluictu antiũ duppli¬
cit̾ ruit. Qui iccͥco pret̾itũ ponit. qi qd̾ suturũ est tã certe ⁊tã sirmitꝰ

Expanded text:
date illi honorem, laudis decantatione, et boni operis exhibitione, et videte ne deficiatis, quia venit dies judicii ejus ut puniantur persecutores vestri, et vos recipiatis praemium meriti. Et adorate eum qui fecit coelum et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt, et fontes aquarum; adorate euicta sunt, per potentiam. Qui fecit non solum coelum et terram, et mare, id est, maxima; sed et fontes aquarum, id est minima. Dignus esEt alius angelus secutus est, dicens: Cecidit, cecidit Babylon illa magna civitas, quae a vino fornicationis suae potavit omnes gentes. Postquam superius admonuit ut ad Christum recta fide accedamus, statim affirmat ruinam Babylonis, id candi. Dicens: Cecidit, cecidit Babylon illa civitas magna. Bis ponit cecidit, quia universitas malorum in confusione praesentis saeculi fluctuantium dupliciter ruit. Qui idcirco praeteritum ponit quia quod futurum est tam certe et firmiter
Abbreviated transcription (Latin):
uiendant. Qui uno atq eodem spũ qui singłis ꝓut uult diui¬
dit aspirati diu̾sis modis mundo uerbũ salutis intonant.⁊ sin¬
głis oa q̃ recta sunt administrant. Inde ⁊ pͥmeis in hoc capitulo
angłs scd̾m suũ offitiũ ut uerũ dm̃ ad oiemis suauit̾ innuit.
Scds̃ ruiã babilome p̾dicit. Tercius bestiã adorare ꝓhib. ⁊
ad orantes de pena t̾ret. S licet unꝰquisq suñdonũ a deo habe¬
at: ⁊ suũ modũ in dicendo ⁊ docendo teneat: oñs dñ unã unus
sacram̃ti ⁊ ẽdẽptionis humane uirtutẽ p̾dicant. ⁊ ꝑ iusticiam.
ãd unã pãtriã uetuend̾ dlamant. Et uuidi ãtem̾ angłim.i. oidi

Expanded text:
commendant. Qui uno atque eodem Spiritu qui singulis prout vult dividit aspiranti, diversis modis mundo verbum salutis intonant, et singulis ea quae recta sunt administrant. Unde et primus in hoc capitulo angelus secundum suum officium ut verum Deum adoremus suaviter innuit. Secundus ruinam Babylonis praedicit. Tertius bestiam adorare prohibet, et adorantes de poena terret. Sed licet unusquisque suum donum a Deo habeat, et suum modum in dicendo et docendo teneat, omnes tamen unam unius sacramenti redemptionis humanae virtutem praedicant, et per justitiam ad unam pat
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝯtinetur ĩ uisione tercia. ⁊ partũ mulierus qwaig̃¬
natus ⁊ quarta que cuncea ptinere ꝓbatuer a bonos.
succedent de seytem plagis agit. ĩ quinta que ptinete¬
uidentur ad iualos. Qui namq iustis ꝯfert głam. ipse reꝓbis ꝯtempto¬
tib gr̃e infert penã. Que pena dupplicit̾ discermi potest. Aua ÷ pena.i.
quã qñq patiunt᷑ in mundo. alia est pena quã pacientur in inferno.
Ista est tͣnsitoria. illa ꝑpetua. Unde ꝯuenient᷑ ad temꝑalem malor
afflictionem maxͤ ꝑtinere credunt᷑ ca q̃ in hac quinta uisione

Expanded text:
tinetur in tertia, et partum mulieris qui designatur in quarta, quae cuncta pertinere probantur ad bonos, succedenter de septem plagis agit in quinta quae videntpertinere ad malos. Qui namque justis confert gloriam, ipse reprobis contemptoribus gratiae infert poenam, quae poena dupliciter discerni potquandoque patiuntur in mundo, alia est poena quam patientur in inferno. Ista est transitoris, illa perpetua, unde convenienter ad temporalem malorum afflictionem maxime pertinere creduntur ea quae in hac quinta visione
Abbreviated transcription (Latin):
a recticudine sentencie deuiabit. Apsi nempe illũ quoẽq ierit seqͥ
creduit᷑. qui illũ imnitari mentis ⁊ corruptiis cotꝑis incorraptione
ꝓbant᷑ credunt᷑. Quor̾ laudem adhuc sullimius attollit dicens. Hil
empti sunt ex omnib primidie deo et agno. et in
ore ipsor non est inuentũ mendatiũ sine macula
sunt ante thronũ del. Ex om̃ib siuĩ ex om̃ib pͥmitie deor
agno st̃ empti. quia sanguine ip̃i redẽpti. et merito excelsi ap̃ dm̃.
et si ñ temꝑe: tñ dignitate sunt pͥmi. In ore quor ñ est iuentũ men¬
datiũ. ꝓpter sincerã ꝯfessionem ueritatis. Et sine macula sunt aute
ꝯsituti nequaquã d ebent trepidare dũ se cognoset talẽ a c̃ tantũ
adiutoiem cũ canta familia dignitatis ħ̾ abere. Agĩnis it aq s̃. Mous¬

Expanded text:
a rectitudine sententiae deviabit. Ipsi nempe illum quocunque ierit sequi creduntur, qui illum imitari mentis et corporis incorruptione probantur. Quorum laudem adhuc sublimius attollit, dicens: Hi empti sunt ex hominibus, primitiae Deo, et Agno, et in ore ipsorum non est inventum mendacium. Sine macula sunt ante thronum Dei. Ex omnibus sive ex hominibus primitiae Deo et Agno sunt empti, quia sanguine Christi redempti, et merito excelsi apud Deum, et si non tempore, tamen dignitate sunt primi. In quorum ore non est inventum mendacium, propter sinceram confessionem veritatis, et sine macula sunt ante tione constituti, nequaquam debent trepidare, dum se cognoscunt talem ac tantum adjutorem cum familia tantae dignitatis habere. Agnus itaq
Abbreviated transcription (Latin):
.i.in fide ⁊ ꝯfessione dm̃. ꝑ yrimã storam iam acceptam beati. ꝑ scsam ac¬
cipiendam beatisicandi. Quasi suꝑiora recolligens dicat. Audistis ui
suꝑiorib capłis giauissimã ꝑsecutõnẽ. s nolite formidare ꝓ xp̃o susti¬
nere moitem. qͥa ꝑ hanc attingetis ad beatitudinẽ. Et ut cuiden¬
tius eos beatos ostendat dño hoc testante ꝯfirmat. Dam dic̃. A modo

Expanded text:
in confessione Domini, per primam stolam jam acceptam beati, per secundam accipiendam beatificandi. Quasi superiora recolligens, dicat: Audistis in superioribus capitulis gravissimam persecutionem, sed nolite formidare pro Christo sustinere mortem, quia per hanc attingetis ad beatitudinem. Et ut evidentius beatos ostendat, Domino hoc testante, confirmat. Nam dicit, amodo
Abbreviated transcription (Latin):
scłor ascendet. Quod suꝑiꝰ dixit bibet deumo ire dei. ħ cxponit cũ subit̃¬
git dicens. Et crutiabit᷑ igne ⁊ sulpbure. ⁊ quẽ ad modũ supͣdem̃ est. poncns ꝓ. idost.¬
Bibet. ⁊ .i. crutiabit᷑ igne ⁊ sulphure anͣdenti fetore. Quia hͥ ꝑ fetidam luxuriã
exarserit. ibi fecidũ ardorem sustinebit. ⁊ hoc ĩ ꝯspectu sc̃or angłor: Et añ
ꝯspect̾um agni. ut magis crubescat.⁊ cuibescendo maiorẽ dolorẽ habeat. Et
funus tormentor eor .i. tenebrositas q̃ ip̃os malos oꝑiendo suꝑ ip̃os erit in

Expanded text:
s ejus. Quod superius dixit, bibet de vino irae Dei, hoc exponit cum subjungit, dicens: Et cruciabitur igne et sulphure, et quemadmodum supra dictum estbibet, id est, cruciabitur, igne et sulphure, ardente fetore; quia, qui hic per fetidam luxuriam exarserit, ibi fetidum ardorem sustinebit, et hoc in conspectu sanctorum angelorum, et ante conspectum Agni, ut magis erubescat, et erubescendo majorem dololorem habeat. Et fumus tormentorum eorum, id est, tenebrositas quae ipsos malos operiendo super ipsos erit, in
Abbreviated transcription (Latin):
er us immensus et eternus qui loco ñ capitur: nͨ tẽpore
mutat᷑. qui ĩmensa bonitate sua & et̾na cuncta potenter¬
condidit. ipse eadem bonitatẽ sua sponsam suã sca̾m .s. ecclam.¬
de culpa et pena miscditer redemit. & eam iecilio seruatur.
& ad beacitudinẽ suꝑnã sub cursu & mutabilitate temꝑis p̾paratur
spũalib bonis ditat. & in aliis electis eius ĩ mundo cureũquaq dilacat.
& ĩ alũs in celo beatificat ⁊ exaltat quã quoq ipse pater luminũ.i.

Expanded text:
eus immensus et aeternus, qui loco non capitur, nec tempore mutatur, qui immensa Deitate sua et aeterna cuncta potenterdit, ipse idem bonitate sua sponsam suam, sanctameam de exsilio servatam, et ad beatitudinem supernam sub cursu et mutabilitate temporis praeparatam spiritualibus bonis ditat, et in aliis electis ejus in mundo circumquaque dilatat, et in aliis in coelo beatificat et exaltat. Quam quoque ipse Pater luminum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
mus liber de iusione septima. Accipe itaꝙ frat̾ Rm̃e sccdulam
itam. in qua s si tantã tam mirabilit̃ mist̾ior mediiã ñ uale¬
am accingere: auqͣ tam̃ circa suꝑficiem studeo carꝑe. in aͥb ĩuie¬
nies płima: tue prudentie utilia.si ea que scͥpta sunt legere et
Auectus amoris supra pectus am̃ familiarit̾ in cena recubiut. cui
Apͥe inetuice matirẽ ꝯmendauit. post dititionẽ apłor in oibẽ uinuoe

Expanded text:
m istam, in qua et si tantam medullam mirabilium mysteriorum non valeam attingere, aliqua tamen circa superficiem studeo carpere, in quibus invenies plurima tuae prudentiae utilia, si ea quae scripta sunt legere, et i privilegio dilectus amoris, supra pectus Domini familiariter in coena recubuit, cui Christus in cruce matrem commendavit. Post divisionem a
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Qui ĩ gladio .s. male ꝑsuasionis. uł gladio mat̾iali fide¬
adu̾sis enĩ illi qͥ u̾e boni st̃ ꝓbant᷑. ⁊ qui occulti sc̃ manifestantur.
Bestia gͦ ascendens do mari: gentiũ pͥncipatus. Unũ de capitib eꝰ¬
antixp̃c. Bellũ cũ scĩs. disputat̾o de scͥpturis. Uictoria cuis: occi¬
sio corporalis. De bestia ascendente de terra.
d uidi aliam bestiam ascendentem de
terra et habebat corua duo similia ag¬
ni. et loquebat᷑ sicut draco. et potestate
prioris bestie omnẽ faciebat in conspectu eius

Expanded text:
io, videlicet malae persuasionis, vel gladio materiali fideadversis enim illi qui vere boni sunt probantur, et qui occulti sunt manifestantur. Bestia ergo ascendens de mari, gentium principatus; unum de capitibus etus; bellum cum sanctis, disputatio de Scripturis; victoria ejus, occisio corporalis. CAPUT V. De bestia ascendente de terra. Et vidi aliam bestiam ascendentem de terra, et habebat cornua duo similia Agni, et loquebatur sicut draco, et potestatem prioris bestiae omnem faciebat in conspectu ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nua enis cdecem diadeiata. et suꝑ capita eius no¬
mina blasphemie. Postquã diabolus intellexit scãm eccłam
mobiliũ p̾cib ad euotis munitã. eã flumine uitior siue occultarum
tẽptationũ fraudulentiis irapet̾e aliqͣntulũ tardait. ⁊ci ꝑ infide¬
ne cognitionis ⁊ bon oꝑis fructib infecundã diu̾sor cultibus¬

Expanded text:
nua ejus decem diademata, et super capita ejus nomina blasphemiae . Postquam diabolus intellexit sanctam Ecclesiam,mobilium precibus devotis munitam, eam flumine vitiorum, sive occultarum tentationum fraudulentiis impetere aliquantulum tardavit, et ei per infidenae cognitionis et boni operis fructibus infecundam, et diversoru
Abbreviated transcription (Latin):
figurałi. in fine mundi reat̾. Ab origine mundi occisus est ꝑ p̾cedĩtium
figurarũ significationẽ. In fine ꝑscquentẽ u̾itatis exibitionẽ. Dequitur.
duxerit. in captiuitatem uadat. qui in gladio oc¬
ciderit oportet eum gladio occidi. hic est patien
tia et sides scoꝵ. In fine capituli ad elecor ꝯsolationẽ subũ¬
git ꝯminatoneni ꝯͣ hostem scuientẽ. Siquis bab aures .s. coidis.
audiat .i. intelligat. q̃ uindict̾a sequat᷑ antixpm̃. Qui ĩ captiuita¬

Expanded text:
figuraliter, in fine mundi realiter. Ab origine mundi occisus est, per praecedentium figurarum significationem, in fine per sequentem veritatis exhibitionem. Sequitur: duxerit, in captiuitatem uadet; qui in gladio occiderit, oportet eum gladio otia et fides sanctorum. In fine capituli ad electorum consolationem subjungit comminationem contra hostem saevientem. Si quis habet aures, scilicet cordis, audiat, i
Abbreviated transcription (Latin):
ẜdomada grece aseptenario numero nom̃ ac¬
pit. humana qͥdẽ consuetudine septenis solũ
acta dieb s script᷑ȩ sacrę auctoritate multis specieb¬
insignis quȩ tam̃ cunctę nͥ falloradunũ fine̾ spec¬
tant. nos scilic& ad monentes post operũ bonoꝵ
rima gͦ sigłaris illa ebdomada & a qua ceterę for¬
mã capesst̃. diuina .ẽ. oꝑatione sublimis. qđ dñs
sex dieb mundi ornatũ cõplens. septima reqͥeuit
nus ait. idõ dñs qͥ omĩa simul creare ualebat in eo
dignatꝰ .c. opari qͥa numerꝰ .e. ille ꝑfectꝰ. ut etiã ꝑhunc
oꝑa sua ꝓbaret.eẽ. ꝑfecta. qͥ suis partib pͥmꝰ impletur.¬

Expanded text:
bdomada Graece a septenario numero nomen accebdomada Graece a septenario numero nomen accepit, humana quidem consuetudine septenis solum acta diebus: sed Scripturae sacrae auctoritate multis speciebinsignis, quae tamen cunctae ni fallor ad unum finem spectant, nos scilicet admonentes post operum bonorum  a qua caeterae formam capessunt, divina est operatione sublimis: quia Dominus sex diebus mundi ornatum complens, septima requievit nus ait ideo Dominus, qui omnia simul creare valebat, in eo dignatus est operari: quia numerus est ille perfectus, ut etiam per hunc opera sua probaret esse perfecta, qui suis partib
Abbreviated transcription (Latin):
& fouenda sit m̃bra ꝓlixior. Quia &e & in hieme quã¬
estate uniuerso orbi longior. & in ipsa hieme multo
scithis quã afris est ꝓductior sic̃ etiã ȩstate multo lon¬
gior inscithia qua in africa dies flagrat. Nã si ñ tanto
breiuor qͣnto ardentior libiã dies ureret. totã ni¬
mirũ iã dudũ absumeret. Ioctis sane partes st̃.uii.
repusculũ. uesperũ. Conticiniũ. in tẽpestũ. gallicinium
matutinũ. diluculũ. Crepusculũ. ẽ. dubia lux. Nam
creperũ dubiũ dicimꝰ. hoc ẽ. in t̾ lucẽ & tenebras. Ues¬
perũ apparente stella eiꝰdẽ nominis. deqͦ poeta. Ante
diem clauso cõponet uesꝑolĩpo. Conticiniũ: qͣndo om̃ia
c̃ ticescunt. id .ẽ. silent. In tẽpestũ : media nox quando
om̃ib sopore qͥetis nichil oꝑandi tẽpus.ẽ. Galliciniũ.
qͣndo gallicantũ leuant. Matutinu in t̾ abscessum¬
in cipiens parua diei lux. Hȩc & aurora ꝑtingens

Expanded text:
et fovenda sit membra prolixior, quia et hyeme quam aet fovenda sit membra prolixior, quia et hyeme quam aestate universo orbi longior, et in ipsa hyeme multo Scythis quam Afris est productior, sicut etiam aestate multo longior in Scythia quam in Africa dies flagrat. Nam si non tanto brevior quanto ardentior Lybiam dies ureret, totam nimirum jam dudum absumeret. Noctis sane partes sunt VII. Crepusculum, vesperum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. Crepusculum est dubia lux; nam creperum dubium dicimus: hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum, apparente stella ejusdem nominis, de qua poeta: Ante diem clauso componet Vesper olympo. Conticinium, quando omnia conticescunt, id est, silent. Intempestum, media nox, quando omnibus sopore quietis nihil operandi tempus est. Gallicinium, quando galli cantum levant. Matutinum intincipiens parva diei lux. Haec et aurora,
Abbreviated transcription (Latin):
ac noctis & beatꝰ ãbrosius in sex̾to exameron tibra itã
dicens. An non ille id est moyses putauit dicendum̃
quantũ de spatio aeris occupet ubra t̾rę cũ sol recedit
a nob diemq abducit inferiora axis illuminans. &
quẽ ad modũ in regionẽ ũbre huiꝰ incidens lunȩ
glob ȩclypsm faciat: Est autẽ uoctis ũbra mor¬
talib ad requiem corꝑoris data. ne oꝑis auida
continuato labore deficeret acꝑiret humanitas
&̾ ut animantib qͥb dam quȩ lucẽ solis ferre nequeunt
ipsis etiã bestus quȩ p̃sentiã uerent᷑ humanã dis¬
cursandi ubiq ac uictũ quęritandi copia subpeteret.
Iuxta qđ in dei laudib psalmista decantat. Sol cog¬
nouit occasũ suũ. Posusti tenebras & facta ẽ. nox
in ipsa ꝑtransibunt om̃s bestiȩ siluarũ. & cetera.
Qũa mira ꝓuisio creatoris ita tẽperauit ut ubi ob.
solis longinqͥtatẽ rigidier. ibi ad oꝑa breuianda

Expanded text:
ac noctis et beatus Ambrosius in sexto Hexameron libro ita ac noctis et beatus Ambrosius in sexto Hexameron libro ita dicens: « An non ille, id est, Moyses, putavit dicendum, quantum de spatio aeris occupat umbra terrae, cum sol recedit a nobis, diemque obducit, inferiora axis illuminans, et quemadmodum in regionem umbrae hujus incidens lunae globos eclipsim faciat? » Est autem noctis umbra mortalibus ad requiem corporis data, ne operis avida continuato labore deficeret ac periret humanitas, et ut animantibus quibusdam, quae lucem solis ferre nequeunt, ipsis etiam bestiis quae praesentiam verentur humanam, discursandi ubique, ac victum quaeritandi copia suppeteret, juxta quod in Dei laudibus Psalmista decantat: Sol cognovit occasum suum; posuisti tenebras et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae sylvarum, etc. Quam mira provisio Creatoris ita temperavit, ut ubi ob solis longinquitatem rigidior, ibi ad opera brevianda
Abbreviated transcription (Latin):
radiantia apparent. uerũ reddita ex eis illustratio ñ
apparet. Lunã uͦ aiunt cũ infimas sũi circuli absidas ple¬
na petierit. ñ nũ quã u̾bra memorata fuscari. donec
paulatĩ centrũ t̾rȩ egressa: rursus asole cernat᷑. Gerũ
ne hoc omĩ pleni lunio patiat᷑ : latitudinẽ ei signiferi
quȩ .xii. partiũ . ẽ. diuersãq absidatũ altitudinẽ succur¬
eere. Nã qđ in ũbra facienda tria simul cũ currere
necesse est lucẽ corpꝰ & obscuratũ locũ. & ubi lux corpori
par est ibi ȩqͣlis ubra iacit᷑. ubi lux corpore exilior. ibi
ũbra sine t̾mino augescit. ubi lux corpore maior ibi
ubra paulatĩ rarescendo deficit: argumĩtant᷑ solem
tra ẽẽ maiorẽ quã uis obimensã longinqͥtatẽ modic̃
uideat᷑. atq idõ noctis ũbrã qͥa sensim de crescit. pͥus¬
quã ad ȩthera ꝑtingat deficere. Memunit huiꝰ ũbre

Expanded text:
radiantia apparent, verum reddita ex eis illustratio non radiantia apparent, verum reddita ex eis illustratio non apparet. Lunam vero aiunt, cum infimas sui circuli apsidas plena petierit, nonnunquam umbra memorata fuscari, donec paulatim centrum terrae transgressa, rursus a sole cernatur; verum ne hoc omni plenilunio patiatur, latitudinem ei signiferi, quae XII partium est, diversamque apsidum altitudinem succurrere. Nam quia in umbra facienda tria simul concurrere necesse est, lucem, corpus, et obscuratum locum, et ubi lux corpori par est, ibi aequalis umbra jacitur, ubi lux corpore exilior, ibi umbra sine termino augescit, ubi lux corpore major, ibi umbra paulatim rarescendo deficit, argumentantur solem terra esse majorem, quamvis ob immensam longinquitatem modicus videatur, atque ideo noctis umbram quia sensim decrescat, priusquam ad aethera pertingat deficere. Meminit hujus umbrae
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi dicunt exaltari. & acuminatis instar pyramidũ
i enebris. lumnã quȩ infima planetarũ currit. aliquando
contingi atq obscurari. Nullũq aliud sidꝰ talit᷑
eclypsin hoc.ẽ. defectũ sui luminis pati eo qđ circa
fines telluris solis splendor undiq diffusus. ea libere
quȩ telluri ꝓcul abst̾ aspiciat. Idõq ȩtheris quȩ ultra
liinã sunt s̾patia diurnȩ lucis plena semꝑ efficiat uł suo
uidelicet uł siderũ radiata fulgore. Et quomodo noc¬
te cȩca ꝓcul accensas faces in tuens. circũposita quȩq
loca eõdẽ lumine ꝑfundi ñ dubitas. tã & si tenebris noc¬
tis obstantib ñ ampliꝰ quã solas facũ flãmas cernere
prȩualeas : ita inqͥunt purissimũ illud & ꝓximũ celo in¬
ane diffustꝰ ubiq siderũ flãmis semꝑ lucidũ fit. ẜ p̃pedi¬
tis acre crassiori nrĩs obtutib. sidera quidẽ ipsa luce

Expanded text:
philosophi dicunt exaltari, et acuminatis instar pyramidum philosophi dicunt exaltari, et acuminatis instar pyramidum tenebris lunam, quae infima planetarum currit, aliquando contingit, atque obscurari, nullumque aliud sidus taliter eclipsim, id est, defectum sui luminis pati, eo quod circa fines telluris solis splendor undique diffusus, ea libere quae tellure procul absunt aspiciat, ideoque aetheris quae ultra lunam sunt spatia diurnae lucis plena semper efficiat, vel suo, videlicet, vel siderum radiata fulgore. Et quemadmodum nocte caeca procul accensas faces intuens, circumposita quaeque loca eodem lumine perfundi non dubitas, tametsi, tenebris noctis obstantibus, non amplius quam solas facium flammas cernere praevaleas, ita, inquiunt, purissimum illud et proximum coelo inane, diffusis ubique siderum flammis, semper tucidum fit; sed praepeditis aere crassiore nostris obtutibus sidera quidem ipsa luce
Abbreviated transcription (Latin):
ox dicta .ẽ. qđ noceat aspectib ł negotiis humanis.¬
siue qđ in ea fures latronesq nocendi aliis occasi¬
onem nanciscant᷑. Esi autt̃ nox solis absentia t̾rarum
ũbra conditi. donec ob occasu redeat ad ortũ. Iuxta¬
qđ naturã etꝰ &e poeta describens ruit in qͥt occeãno nox
in uoliens u̾bra magna t̃rãq polũq. Et salomon sacris
luteris exp̃ssit. Qui pascit᷑ int̾lilia donec aspiret dies.
& incliuent᷑ ũbit̃. Fleganti utiq sensu decessionẽ noctis
inclinationẽ appellans ũbrarũ. Nã qm̃ ꝓconditionibus
plagarũ qͥb solis cursus intendit᷑. splendorẽ eius a nob̃
obiectio t̾renȩ. molis excludit. & inũbratio illa quȩ noc¬
tis nat᷑a. ẽ. ita erigit᷑. ut adsidera usq uideat᷑ extendi.
merito c̃traria uicissitudine id est lucis exortu ũ̾bras
in elinari. noctẽ iudelicet depͥmi pelliq sigrauit. Quam
uidelicet umbrã noctis ad aeris usq & ȩtheris confiniũ

Expanded text:
ox dicta, quod noceat aspectibus vel negotiis humanis,sive quod in ea fures latronesque nocendi aliis occasionem nanciscantur. Est autem nox absentia solis terrarum umbra conditi, donec ab occasu redeat ad exortum, juxta naturam ejus et poeta describens, inquit: Ruit oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. Et Salomon sacris litteris expressit: Qui pascitur inter lilia donec aspiret dies, et inclinentur umbrae. Eleganti utique sensu decessionem noctis inclinationem appellans umbrarum. Nam quoniam pro conditionibus plagarum, quibus solis cursus intenditur, et splendorem ejus a nobis objectio terrenae molis excludit, inumbratio illa, quae noctis natura est, ita erigitur, ut ad sidera usque videatur extendi, merito contraria vicissitudine, id est, lucis exortu umbras inclinari, noctem videlicet deprimi pellique signavit, quam videlicet umbram noctis ad aeris usque et aetheris confinium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cupauit. Quod illi nom̃ iã pͥmis eccłȩ tẽporibus
fuisse inditũ. testa t᷑ ioħs qͥ dicit in apocalipsi. fut m
script᷑a recinuit. nichil uerit᷑ grãmaticoꝵ ferulas.
qͥ sic̃ halendas. ee. decernunt. Tercia species ebdo
madis in celebratione pentecõstes agitur .uii. ui¬
delicet septimanis dierũ & monͣade. hoc .ẽ. L. di¬
eb impleta. Qua die & moyses ardentẽ conscendens
inmontẽ legẽ decęlo accepit. & xp̃s in linguis igneis
ebdomada. qͥ solennitatib p̾claris pene totꝰ expendebat᷑
Int̾ quas p̃cipue dies ꝓpitiationis eminebat. qͣ sola
ꝑannũ pontifex derelicto foris popło sc̃a scõꝵ in¬
trabat. annuis antea fructib hoc .ẽ. frum̃ti &e iuni
& olei exordine collectis. significans iħm pontificẽ
magnũ impleta difpensatione carnis ꝓpͥũ sanguinẽ
cȩlestis regni ianuas in gressurũ. ut appareat nunc

Expanded text:
nuncupavit. Quod illi nomen primis Ecclesiae temporibus fuisse inditum, testatur Joannes, qui dicit in Apocalypsi: Fui in Scriptura retinuit, nihil veritus grammaticorum ferulas, qui sicut Kalendas, madis in celebratione Pentecostes agitur, VII videlicet septimanis dierum et monade, hoc est, L diebus impleta. Qua die et Moyses ardentem conscendens in montem, legem de coelo accepit, et Christus in linguis igneis hebdomada, qui solemnitatibus praeclaris pene totus expendebatur. Inter quas praecipue dies propitiationis eminebat, qua sola per annum pontifex, derelicto foris populo, sancta sanctorum intrabat, annuis antea fructibus, hoc est, frumenti, vini, et olei, ex ordine collectis: significans Jesum Pontificem magnum, impleta dispensatione carnis, per proprium sanguinem coelestis regni januas
Abbreviated transcription (Latin):
dis plenã speciem luna de monstret. Hotandũ autẽ
qđ inferiptura scã halendas cũ legimus. nicbal ali¬
ul qiua noue ortũ lunȩ intelligere debera iuta
lard numȩroꝵ. In halendis autẽ id est inm̃sium
exordus offeritis holocausta dño. Q uod nimiru
hebrei ut supra dictũ .e. n ex alia m̃siu exoridia
quã neomenias. id ẽ. noui luna norunt: xiii.

Expanded text:
die plenam speciem luna demonstret. Notandum autem die plenam speciem luna demonstret. Notandum autem quod in Scriptura sacra Calendas cum legimus, nihil aliud quam novae ortum lund Numerorum: In Calendis autem, id est, in mensium exordiis, offeretis holocausta Domino. Quia nimirum Hebraei, ut supra dictum est, non alia mensium exordia quam Neomenias, id est, novilunia, norunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dies a lialendis ad nonas suꝑ essent ꝓnunciabat. Et qͥnta¬
nas qdẽ dicto qͥnqͥes uerbo. balo. septimanas repetito
lialendas uocari. & hinc &̃ ipsi curiȩ ad quã uocabantur
lialabrȩ nom̃ datũ. ẽ. & classi qđ om̃is in eã uocaret᷑ popłs.
essent halando ꝓdebat. qd post nouã lunã oporteret
nonarũ die popłares qͥ in agris essent confluere inurbẽ.
accept᷑os causas feriarũ arege sacroꝵ scit᷑osq qͥd esset
eo m̃se faciendũ. Unde qͥdã hinc nonas existimant dictas.
qͥsi nouȩ initiũ obseruationis. uł qđ ab eo die semꝑ ad
idus . uiiii. dies putarent᷑. Porro idꝰ uocariplacuit diẽ qui
diuidit m̃se̾. Iduare enĩ etrusca lingua. diuidere est.
Unde uidua qͦsi ualde idua. id est ualde diuisa. aut ui¬
dua. id est auiro diuisa. Non nullis placet idꝰ dictas uo¬
cabulo greco aspecie quȩ apud illos idea uocat᷑ qđ ea

Expanded text:
dies a Kalendis ad Nonas superessent pronuntiabat. Et quintadies a Kalendis ad Nonas superessent pronuntiabat. Et quintanas quidem dicto quinquies verbo calo, septimadas repetito Kalendas vocari. Et hinc ipsi curiae, ad quam vocabantur, Kalabrae nomen datum est, et classi, quod omnis in eam vocaretur populus. eressent calando prodebat, quod post novam lunam oportebat Nonarum die populares, qui in agris essent, confluere in urbem, accepturos causas feriarum a rege sacrorum, sciturosque quid esset eo mense faciendum. Unde quidam hinc Nonas existimant dictas, quasi novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies putarentur. Porro Idus vocari placuit diem, qui dividit mensem. Iduare enim Etrusca lingua dividere est; unde vidua, quasi valde idua, id est, valde divisa; aut vidua, id est, a viro divisa. Nonnullis placet Idus dictas vocabulo Graeco, a specie; quae apud illos εἰδέα vocatur, quod ea
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ halarent diem. eo scilicet m̃se ac loco. quo etiam
apud ueteres m̃sis int̾ lialabat᷑. id est ante quinq
ultimos m̃nsis februaru dies. idq bis sexts. scernsuatr
aeputat᷑ est qm̃ is ultim anni erat. qđ etiã ipsum
degrecoꝵ imitatione faciebant. Ham illi ultimo
anni su m̃si suꝑ fluos intserebant dies. Uerĩn o ma
tagrecis differebant. Pã illi corfacto siltimo mle
romani ñ confecto februario s post iicesimũ & tciũ
die eiꝰ int̃ halabant. tminalib scilicet iã per aedis
sue more ut februariũ om̃imͦ martiuis sequerẽtur.
minori hec ꝓuidentia delegabat᷑. ut nouȩ lunȩ pͥmũ
obseruaret aspect᷑u. uisũq regi sacrificulo nunciarẽt.
ltaq sacrificio a rege & minore pontifice cȩlebeno
idempontifex halata id est uocata in capitol sũ plebe iuxta
curiã lialabrã quȩ casȩ romuli ꝓrima est. qͦt numero

Expanded text:
intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam apud veteres mensis intercalabatur, id est, ante quinque ultimos mensis Februarii dies, idque bissextum censuit deputatus est, quomodo si ultimus anni erat, quod etiam ipsum de Graecorum imitatione faciebant. Nam illi ultimo anni sui mense superfluos interserebant dies. Verum una re a Graecis differebant. Nam illi confecto ultimo mense, Romani in confecto Februarii, sed per vigesimum et tertium diem ejus intercalabant, terminalibus scilicet jam peractis, suo more ut Februarium omnino Martius sequeretur.minori haec providentia delegabatur ut novae lunae primum observaret aspectum, visum regi sacrificulo nuntiaret. Itaque sacrificio a rege et minore pontifice celebrato, idem pontifex calata, id est, vocata in Capitolium plebe juxta curiam calabram, quae casae Romuli proxima est, quot numero
Abbreviated transcription (Latin):
tione cõmentati sunt. ita ut oc tauo quoq atno.xc
dics ex quib tres m̃ies tricenoꝵ dicrũ cõputauert᷑
int̾balarent. hunc gͦ ordinẽ romanis quoq imitari
placuit . s frustra. Quipꝑe fugit eos diẽ unũ sucut
supͣ ad monuimꝰ additum ase ad grecũ numerum
in honorẽ imparis numeri eare ꝑ octenniũ conuenir
numerus. atq ordo ñpoterat. S qui ex inde sit error
genitꝰ. qualit̾ eidẽ sit succursũ in p̃fata chori &̾ pre¬
textati disputatione. unde &e ista decerpsimꝰ qͥ scire
uult inueniet. Tandẽ gauis uiliꝰ cȩ̨sar imitatꝰ egyp¬
tios. ad numerũ solis annũ sic̃ hodie seruat᷑ instituit.
decẽ uidelicet dies obseruationi uet̃i suꝑ adiciens ut
annũ solis .cc̃c. lx .u. dies. Iipͣsẽ todiacũ lustrat effice¬
rent. Et ne qͣdrans de esset. statuit ut qͣrto quoq
anno sacerdotes qͥ curabant mensib ac dieb unum

Expanded text:
tione commentati sunt, ita ut octavo quoque anno XC tione commentati sunt, ita ut octavo quoque anno XC dies, ex quibus tres menses tricenorum dierum computaverunt, intercalarent. Hunc ergo ordinem Romanis quoque imitari placuit, sed frustra, quippe fugit eos diem unum, sicut supra admonuimus, additum a se ad Graecum numerum in honorem imparis numeri; ea re per octennium convenire numerus atque ordo non poterat, sed qui exinde sit error genitus, qualiterque eidem sit succursum, in praefata Hori et Praetextati disputatione, unde et ista decerpsimus, qui scire vult inveniet. Tandem Caius Julius Caesar, imitattios, ad numerum solis annum, sicut hodie servatur, instituit, decem videlicet dies observationi caeteri superadjiciens, ut annum CCCLXV dies, quibus ipse zodiacum lustret, efficerent. Et ne quadrans deesset, instituit ut quarto quoque anno sacerdotes, qui curabant mensibus ac diebus, unum
Abbreviated transcription (Latin):
tresros ungu quu quentic.s. in ꝑhennẽ regni celestis
memoriã qͥuando iuxta parabola uirginũ pruden¬
dbũ om̃s electi lucentib bonoꝵ actuũ lãpadibus
obiuã spomo ac regi suo uenientes. mox cum eo ad
nuptus suꝑne ciuitatis intrabunt. Paulo post numa
in honort̃ imparis numxeri unũ ad iecit diẽ. quẽ
ianuario dedit ut tã in anno qua inm̃sib singulis
prȩt̾ unũ februariũ impar numerus seruaretur.
qũ in feris & diminutio & par numerꝰ conueniret.
Tum gͦ romani ex hac distributione e põpilii aalunȩ
cursũ sic̃ greci annũ ꝓpriũ cõputarent: necessario
&e int̾ halarc̾ m̃sẽ instituer more grecorũ ham &
grecitũ animaduerterent temere sẽ. ccc .L.iiii. diebꝰ
ondinauissẽ annũ. qm̃ appareret desolis cursu. qu¬
eis .Lx.u. dieb & quadrante todiacũ conficit de esie
anno suo .xi. dies & qͥdrantẽ : int̃ halares statuta ra¬

Expanded text:
terrestris imperii quinquennem, sed in perennem regni coelestis terrestris imperii quinquennem, sed in perennem regni coelestis memoriam, quando, juxta parabolam virginum prudentium, omnes electi, lucentibus bonorum actuum lampadibus, obviam sponso ac regi suo venientes, mox cum eo ad nuptias supernae civitatis intrabunt. Paulo post Numa in honorem imparis numeri unum adjecit diem, quem Januario dedit, ut tam in anno quam in mensibus singulis, praeter unum Februarium, impar numerus servaretur, quasi inferis et diminutio et par numerus conveniret. Cum ergo Romani ex hac distributione Pompilii ad lunae cursum, sicut Graeci, annum proprium computarent, necessario et intercalarem mensem instituerunt more Graecorum. Nam et Graeci cum animadverterent temere se CCCLIIII diebus ordinavisse annum, quoniam appareret de solis cursu, qui CCCLXV diebus et quadrante zodiacum conficit, deesse anno suo XI dies et quadrantem, intercalares statuta ra
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ cȩli habitꝰ instanti msi aptꝰ in ueniret᷑. S secut᷑
pari ratione diuisit. ac de duob pͥorẽ ianuarium
nuncupauit. pͥmũq anni ẽẽ. uoluit tanquã bicipi¬
tis dei m̃sẽ respicientẽ ac ꝓspicientẽ trans acti anni
finẽ. futuriq principia. Quidã autumant ianua
riũ nuncupatũ exeo qđ limes & ianua sit anni.
Scđm dicauit februo ids plutoni. qͥ lustratione po¬
tens credebat᷑. lustrariq eo m̃se cuutatẽ necesse erat.
Quostatuit ut iuist᷑a diis manib soluerentur .S:
hanc lustrandi consuetudinẽ bene mutauit. xp̃i¬
ana religio. cũ inm̃se eodẽ die scẽ marię plebs uni¬
uersa cũ sacerdotib ac ministris hymnis modulatȩ
apontifice cuncti cereos in manib gestant arden¬
tes. & augescente bona consuetudine id ipsũ in cę¬
teris quoq eiꝰdem beatȩ matris & ꝑpetuȩ uirginis
festiutatib agere didicit. Non utiq in lustrationẽ

Expanded text:
quo coeli habitus instanti mensi aptus inveniretur. Sed secutus quo coeli habitus instanti mensi aptus inveniretur. Sed secutus pari ratione divisit. Ac de duobus priorem Ianuarium nuncupavit primumque anni esse voluit, tamquam bicipitis dei mensem, respicientem ac prospicientem transacti anni finem futurique prinrium nuncupatum ex eo quod limes et janua sit anni. Secundum dicavit Februo, id est, Plutoni, qui lustrationum potens credebatur, lustrarique eo mense civitatem necesse erat, quo statuit ut jura diis manibus solverentur. Sed hanc lustrandi consuetudinem bene mutavit Christiana religio, cum in mense eodem die sanctae Mariae plebs universa, cum sacerdotibus ac ministris, hymnis modulatae a pontifice cuncti cereos in manibus gestant ardentes, et augescente bona consuetudine, id ipsum in caeteris quoque ejusdem beatae matris et perpetuae virginis festivitatibus agere didicit, non utique in lustrationem
Abbreviated transcription (Latin):
sui retinent appellationẽ. significantes nomine.
imore sint auerno m̃se id est martio. uł quod
imbres in eis imm neant. Hȩc romuli fuit annua
ordinata dem̃sio. qͥ annũ decẽ m̃siũ. dierũ uͦ
crecentoꝵ & .iiͦi. habendũ.e̾ẽ. constituit. Qrensesc
ita disposuit. ut . iiii ex his marti mai. qͥneilis. occos
tricenos singłos. sex uͦ reliqͥ tricenos haberent dies.
ꝗ hodie qͥntanas habent nonas. cȩti seotimanas
cͥꝓtimanas autẽ abentib abidib reuertebatit᷑ ħa¬
lendȩ. ad diẽ septimũ decimũ. Uerũ habentibus
qͥntanas. ad octauũ decimũ remeabat initiũ halen¬
darũ .S cũ hic numerꝰ neq solis cursui neq ratro¬
nib lunȩ cueniret: ñ nũ quã usu ueniebat. at fris
anni estiuis msib & c̃tra calor hiemalib ꝓuenrei
Quod ubi c̃tigisset. tantũ dierũ sine ullo msis nomine
patiebant᷑ absumi. qͣntũ ad id anni tẽpꝰ adduceret

Expanded text:
sui retinent appellationem, significantes nomine sui retinent appellationem, significantes nomine quoti sint a verno mense, id est, Martio, vel quod imbres in eis immineant. Haec Romuli fuit annua ordinata dimensio, qui annum X mensium, dierum vero CCC et IIII habendum esse constituit. Mensesque ita disposuit, ut IIII ex iis, Martius, Maius, Quintilis, October, tricenos singuli, sex vero reliqui tricenos haberent dies, qui hodie quintanas habent nonas, caeteri septimanas. Septimanas autem habentibus, ab Idibus revertebantur Calendae ad diem septimum decimum; verum habentibus quintanas ad octavum decimum remeabat initium Calendarum: sed cum hic numerus neque solis cursui, neque rationibus lunae conveniret, nonnunquam usu veniebat ut frigus anni aestivis mensibus, et contra calor hiemalibus proveniret. Quod ubi contigisset, tantum dierum sine ullo mensis nomine patiebantur absumi, quantum ad id anni tempus adduceret,
Abbreviated transcription (Latin):
alidebicet maioꝵ. ac iumioꝵ. in qͦs diuisit popłm urt
abra pars armis. alt̾a c̃silio re publicã tucret. Cor¬
tendient alii mauã mercurii matre maio nomen
cledone. hinc enaxime ꝓbantes. qđ hoc m̃se mercato¬
nesioms maue parit̾ mercurioq sacrificabant Tuni
niss ala. expatte popłi ut diximꝰ nominat᷑. aut ut
cingius arbittat᷑ iunonius apud latinos antea uo¬
catus. ẽ & hec appellatio m̃sis apud maiores diuꝑ
iunꝰ dictꝰ est. Nã & edes uinoni monetȩ s̃ łdis iunus
dedicate st̃. Iuliꝰ isis nom̃ quintilis qđ anumero
sũpserat etiã post p̃positos martio duos m̃ses ser¬
uauit .s. post ea in honore iulii cȩsarus dictatoris:
legẽ ferente marco antonio marcifilio consule
ꝓoreat sit Augustꝰ m̃sis sextilis antea uocabat᷑
donec honori augusti daret ex senatꝰ c̃sulto eo
qđ &e ipse die pͥmo huiꝰ m̃sis. antoniũ & cleopatrã
supauerit. & imꝑiũ popłi romani firmauerit
Septẽb m̃sis. octob noueb̾. & dece̾b principalem

Expanded text:
videlicet majorum ac juniorum, in quos divisit populum, ut altera pars armis, altera consilio rempublicam tueretur. Contendunt alii Maiam Mercurii matrem Maio nomen dedisse, hinc maxime probantes, quia hoc mense mercatourioque pariter sacrificabant. Junius mensis aut ut ex parte populi ut diximus nominatur, aut, ut Cingius arb tratur, Junonius apud Latinos antea vocabatur, et haec appellatio mensis apud majores diu Junius dictus est; nam et aedes Junoni Monetae Calendis Juniis dedicatae sunt. Julius mensis nomen Quintilis, quod a numero sumpserat, etiam post praepositos Martio duos menses servavit, sed postea in honorem Julii Caesaris dictatoris legem ferente Marco Antonio Marci filio consule, procreatus sit. Augustus mensis Sextilis antea vocabatur, donec honor Augusto daretur ex senatusconsulto, eo quod ipse die primo hujus mensis Antonium et Cleopatram superaverit, et imperium populi Romani firmaverit. September mensis, October, November et December, principalem
Abbreviated transcription (Latin):
tricenis. unde tricenisq dieb ordinant. s & lunã
suꝑfluã quȩ iuxta nat᷑ę rationẽ infine anni debu¬
erat int̾ lialari: pleriq ubi libet int̾ halant. Et
qđ .ẽ. grauiꝰ tantũ in t̾ sẽ calculatores dissident:
ut imno ñ nũquã eodẽq die. hic qͣrtã decimã. ille
qͥntã decimã. aliꝰ sextã decimã asseuerent lunam
esse putandã. Hec ñ & solis annuos m̃ses dissimilli¬
ma regula diuerso quȩ que gens ordine metitut
eniq egyptii qͥ pͥmi ꝓpt̾ ociore lunȩ discursum

Expanded text:
tricenis undetricenisque diebus ordinant, sed et lunam tricenis undetricenisque diebus ordinant, sed et lunam superfluam, quae juxta naturae rationem in fine anni debuerat intercalari, plerique ubi libet intercalant, et, quod est gravius, tantum inter se calculatores dissident, ut uno nonnunquam eodemque die hic quartam decimam, ille quintam decimam, alius sextam decimam asseverent lunam esse putandam, nec non et solis annuos menses dissimillima regula diverso quaeque gens ordine metitur. Denique Aegyptii, qui primi propter ocyorem lunae discursum
Abbreviated transcription (Latin):
ris saluła sui saltꝰ ratione conficit. Idõq rectiꝰ est ita de¬
finiendũ. qđ mĩsis lunȩ sit luminis lunaris circũitꝰ.¬
a credinte gratio denoua ad nouã. solaris autẽ m̃sis.
culi. quȩ .xxx. dieb &e decẽ semis horis implet᷑.xx.
tior. E qͥb .xi. epactarũ dies & qͥdrans annuatĩ sub¬
crescere solet. Duo decies enĩ uiceni & bini. ducentos.
tet.: qͥa undecies uiceni & quat̾ni: eandẽ sũmã con¬
ficiunt. Porro duodecies semis: sex faciunt quȩ annuȩ
st̃ horȩ qͥdrantis. Si qͥdẽ luna .xii. suos m̃ses .xi. dieb
ut dictũ. ẽ. & qͣdrante breuiores totidẽ solus m̃sib
agens. in his tandẽ ꝑ agendis tredecies ⁊odiaci abitũ
lustrat. S in utroq m̃se c̃putando c̃suetudo uł auc¬
toritas uł certe conpendiũ calculandi nat᷑ȩ p̾ualuit
Nã ñ solũ lunȩ m̃ses qđ calculandi necessitas coeit

Expanded text:
ris, salva sui saltus ratione, conficit. Ideoque rectius ita deris, salva sui saltus ratione, conficit. Ideoque rectius ita definiendum, quod mensis lunae sit luminis lunaris circuitac redintegratio de nova ad novam; solaris autem mensis culi, quae triginta diebus et decem semis horis impletur: vitior, e quibus undecim epactarum dies et quadrans annuatim succrescere solent. Duodecies enim viceni et bini ducentos setet: quia undecies viceni et quaterni eamdem summam conficiunt. Porro duodecies semis sex faciunt, quae annuae sunt horae quadrantis: si quidem luna XII suos menses XI diebus, ut dictum est, et quadrante, breviores totidem solis mensibus peragens, in iisdem peragendis tredecies zodiaci ambitum lustrat. Sed in utroque mense computando, consuetudo, vel auctoritas, vel certe compendium calculandi naturae praevaluit; nam non solum lunae menses, quod calculandi necessitas cogit,