comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spes pequam tendimus iubonun
precedit desperationem per quam
deficimus ab ip̃o ¶Simor antem
precedit audaciam namquia sit̾.
appetitus per se ⁊ primo intendit
comungi bono ideo passio que tẽ¬
dit mnbonum est prior passione
que deficit ab ip̃o: sit quia refug̾e
malum ht̃ rationem bomi /ideo ci¬
mor. perquem refugimus malũ
prior est audatia per quam intẽ¬
dimus ip̃m ¶ra autem est ingene¬
re passionuim. prior mansuetudi¬
ne: nam mansuetudo proprie nõ
est passio. sed est deficere magis a¬
passione. Ideo ingenere passioñ
ira mafuetudinem precedit sutͣ
aũt setundum aliquem alium
modum mansuetudo precedat i¬
ram iuestigar e nõ est presen¬
tis negocui GDelco autem que
est respectu boni prior est tristici¬
a que est respettu malisq̃r ergo
uisum est quot sunt passiones
⁊̃ quomodo ordinantur ad inui¬
cems ex hus que dicta sunt aliqͦ

Expanded text:
spes per quam tendimus in bonum, praecedit desperationem per quam deficimus ab ipso. Timor autem praecedit audaciam. Nam sicut quia appetitus per se et primo intendit coniungi bono, ideo passio quae tendit in bonum est prior passione quae deficit ab ipso: sic quia refugere malum habet rationem boni, ideo timor per quem refugimus malum, prior est audacia per quam aggredimur ipsum. Ira autem in genere passionum est prior mansuetudine. Nam mansuetudo proprie non est passio, sed magis est deficere a passione. ideo in genere passionum ira mansuetudinem praecedit. Utrum autem secundum aliquem alium modum mansuetudo praecedat iram, investigare non est praesentis negocii. Delectatio autem, quae est respectu boni, prior est tristitia, quae est respectu mali. Quia ergo visum est, quot sunt passiones, et quomodo ordinantur ad invice
Abbreviated transcription (Latin):
est inter regem ⁊ tyrannum quia
rex pricipałr intendit bonũ com¬
mune ⁊ intẽdendo bonũ cõe inten¬
dit bonũ proprium qr saluatoreg¬
no saluatur ⁊ rex tyrãuꝰ aũt exͣrio
principalit̾ intẽ dit bonũ priuatũ

Expanded text:
est inter regem, et tyrannum: quia rex principaliter intendit bonum commune: et intendendo bonum commune, intendit bonum proprium: quia salvato regno, salvatur, et rex. Tyrannus autem econtrario, principaliter intendit bonum pr
Abbreviated transcription (Latin):
¶Octaua est procurare bella
mittere bellatores ad partes ex¬
traneas ⁊ semper facere uella¬
re eos qui sunt in regno. qua¬
tinus semper cura belloꝵ hon̾a
intenti non uacet eis machina¬
ri aliquid contra tyrannum:
uerus autem rex nõ intendit
affligere sb̃ditos susitando et
procurando bella eo ꝙ intendit
bonum regni nõ uiiit ergo eos
qui sunt in regno assumere ar¬
ma nisi pro defensione regnił
pro aliquo iusto bello. ¶Nona
est custodiam corporis exercere
nõ per eos qui st̃ de regno eo qd̃
distidat de illis ꝑ extraneos. ue¬
tꝰ autem rex econtͣrio se ht ut
supra plenius dicebatur. ¶De
partes in regno. cum una parte
affligere aliam ut clauũ clauo
redũdat. Rex autẽ uerus econ¬
trario non procurat dĩsiones ⁊¬
partes in regno. s si que ibi exi¬
stunt eas ammouere desiderat.
cuntur cautele tyrannnce ⁊ qd
reges cauere debent ne efficiant᷑
tyranni quia oꝑa regia sunt
mnes cautelas tirannicas
quas in precedenti capttu¬

Expanded text:
Octava, est procurare bella, mittere bellatores ad partes extraneas, et semper facere bellare eos qui sunt in regno: quatenus semper circa bellorum onera intenti, non vacet eis aliquid machinari contra tyrannum. Verus autem rex non intendit affligere subditos, suscitando et procurando bella, eo quod intendat bonum regni: non vult ergo eos qui sunt in regno assumere arma nisi pro defensione regni, vel pro aliquo alio iusto bello. Nona, est custodiam corporis exercere non per eos qui sunt in eo regno, eo quod diffidat de illis, sed per extraneos. Verus autem rex econverso se habet, ut supra plenius dicebatur. Decis et partes in regno, cum una parte affligit aliam ut clavum clavo retundat. rex autem econtrario non procurat divisiones partes in regno, sed si quae ibi existunt, eas amovere desiderat. cuntur cautelae tyrannicae: et quod reges cavere debent ne efficiantur tyranni, quia opera regia sunt Cap. XI. Omnes cautelas tyrannicas, quas in praecedenti capitu
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sufficiat sine societate alti¬
us sequitur quod hõ naturalẽ
impetum hẽat ut sit animal
sociale s nccͣia ergo fuit cõmuni¬
tas domus. ⁊ cõmunitas uici
cuiitatis ⁊ regni ad hoc ꝙ hoies
perfecte sibiͣiuitt sufficiant. s
si hec sunt ntcͣia ad conseruãtã
hominis nacuralem uitam iu¬
uere in conmunitate ⁊ insocie¬
tate est quodammodo homini
naturale. ¶Tertia uia ad in

Expanded text:
sibi sufficiat sine societate alterisibi sufficiat sine societate alterius, sequitur quod homo naturalem impetum habeat ut sit animal sociale. necessaria ergo fuit communitas domus, et communitates alivitatis, et regni, ad hoc quod homines perfecte sibi in vita sufficiant. Sed si haec necessaria ad conservandam hominis naturalem vitam, vivere in communitate et in societate est quodammodo homini naturale. Tertia via ad in
Abbreviated transcription (Latin):
una sola persona nõ bene suf¬
ficit. Ideo ut homo ratione uic¬
tus sufficiat sibi in uita indi¬
get societate ut imusquisq
supleat alterius defcm̃ ⁊ qd
dictum est defrumento intel¬
ligendum est de cibarus alus mui¬
quam enim homo exñs solus suf¬
ficit sibi ad hñdum congrua ciba¬
ria que requiruntur ad initam
bene ergo dictum est quod ex ꝑte
uictus quo indigemus lomo est
naturaliter aunual sociale.¬
¶ Secunda malad inuestigandũ
loc idem sunitur ex parte indu¬
mentorum quib teginiur nã
sicut natura sufficienter alus a¬
minalibus prouide uidetur in uis¬
tu sic uidetur quod eis sufficiẽt᷑
prouideat inuestitui bestie enĩ
⁊ aues quast naturcile indumẽ¬
tum hr̃e uidentur lanam uel
pennas homini aũt nõ suffici¬
tu. Cum enim homo sit nobił¬
⁊ nobilioris complexiomis quam
ammalia alia a frigiditate etab
intemperie temporis magis ht̃
offendi quam illa quare cum ba¬
bere uictum ⁊ uestitum congru¬
um ad uitam humanam ullꝰ

Expanded text:
una sola persona non bene sufficit, ideo ut homo ratione victus sufficiat sibi in vita, indiget societate, ut unusquisque suppleat alterius defectum. Et quod dictum est de frumento, intelligendum est de cibariis aliis. nunquam cum homo existens solus sufficit sibi ad habendum congrua cibaria, quae requiruntur ad vitam. Bene ergo dictum est, quod ex parte victus, quo indigemus, homo est naturaliter animal sociale. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte indumentorum, quibus tegimur. Nam sicut natura sufficienter aliis animalibus providere videtur in victu: sic videtur quod eis sufficienter provideat in vestitu. Bestiae enim, et aves, quasi naturale indumentum, habere videntur lanam, vel pennas. Homini autem non sufficitu: cum enim homo sit nobilioris complexionis quam animalia alia, a frigiditate et ab intemperie temporis magis habet offendi, quam illa. quare cum habere victum et vestitum congruat ad vitam humanam, et nullus
Abbreviated transcription (Latin):
cussuunt. ¶Detet etiam eos ẽẽ
miseratiuos nõ propt̾ defcm̃uł
propter inbellicitatẽ sed propt̾
bonuni regni ⁊ ut magis amẽt
ab hus qui in regno sunt. nam
totum regnum ad dilcõm re¬
gis prouocatur si inderit ip̃m
ẽẽ clementem ⁊ misericordem.
Tertio nõ decet reges ⁊ princi¬
pes dubia pertinaciter in alte¬
rain partem asserere ut per hoc
iudicentur leues ⁊ indiscreti.
Quarco in suis actionibus
debent hr̃e moderationem et
temperamentum quia ut dic¬
tum est ip̃i ẽẽ debent forͣ uiuẽ¬
di ⁊ rł̃a aliorum. ¶Senung
⁊ iuuenum aliqui mores sũt
ymittandi aliqui fugiendi s
eorum qui sunt instãtu quo¬
daminodo oumnes mores ymittan¬

Expanded text:
et etiam eos esse miserativos, non propter defectum, vel propter imbecillitatem: sed propter bonum regni, et ut magis amentur ab iis qui in regno sunt. Nam totum regnum ad dilectionem regis provocatur, si viderit ipsum esse clementem, et misericordem. Tertio, non decet reges, et principes dubia pertinaciter in alteram partem asserere, ne per hoc iudicentur leves et indiscreti. Quarto in suis actionibus debent habere moderationem et temperamentum: quia ut dictum est ipsi esse debent forma vivendi, et regula aliorum. Senum ergo, et iuvenum aliqui mores sunt imitandi, aliqui fugiendi. Sed eorum qui sunt in statu, quodammodo omnes mores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nationem ad mores intupera bi¬
les possunt tamen contra illam
pronitatem facere ⁊ sequi lauda¬
biles mores sit ⁊ illi qui sunt ĩ
statu ⁊ si de se pronitatem hñt
ad mores landabiles possunt
camen contra istam pronitatẽ
facere uc per correptionẽ appeti¬
tus sequantur uituperabiles
mores. quare si dignum est do¬
minari rationem ⁊ intellectum
decet reges ⁊principes qui alus
dominantur sequi mores lau¬
dabiles setundum dictamen ⁊
ordinem racionis.Capitu lũ¬
lxiii. Qui sunt mores nobiliũ
⁊ quomodo reges ⁊ principes hr̃e

Expanded text:
nationem ad mores vituperabiles: possunt tamen contra ilam proponitatem facere consequi laudabiles mores. Sic et illi qui sunt in statu, et si de se pronitatem habent ad mores laudabiles, possunt tamen contra istam pronitatem facere, ut per corruptionem appetitus sequantur vituperabiles mores. Quare si dignum est dominari rationi, et intellectui, decet reges, et principes, qui aliis dominantur, sequi mores laudabiles secundum dictamen, et ordinem rationis. Qui sunt mores nobilium, et quomodo r
Abbreviated transcription (Latin):
quod decet homines hr̃e hĩcatio¬
nes decentes secundum suampo
facultatẽ nõ tñ spectat ad ipsu
prinipaliter determinare de do¬
mo ut nominat edificium con

Expanded text:
quia decet homines habere habitatores decentes secundum suam possibilem facultatem, non tamen spectat ad ipsum principaliter determinare de domo, ut nominat aedificium con
Abbreviated transcription (Latin):
produxit ordinans ca ad usũ
hominis. semper enĩ imperfcã
ordinantur ad perfectiora ut a¬
qua terra que semper ĩaĩata st̃
ordinantur ad nutrimentum
fcã ad ꝑfectiora. arbores uero
⁊ plante tanqͣm insensibilia
ordinantur ad nutrimentũ
ałium sensibilium. Omnia
autem hec tam inaĩata qm a¬
nimata uegetabilia ⁊ sensibi¬
lia aĩalia ordinantur ad nu¬
trimentum ⁊ sustentatõem ho
bitur primo poł. ꝙ natura de¬
dit nobis talia. ordinauit enĩ
ea adusum ⁊ dñium nr̃m li¬
citum est ergo sumere nutrimt¬
se non est illicita. qr enim hõ
naturalit̃ dominari d non so¬
lum asib domesticis s ⁊̃ silue¬

Expanded text:
produxit, ordinans ea ad usum hominis: semper enim imperfecta ordinantur ad perfectiora, ut aqua, et terra, quae sunt inanimata, ordinantur ad nutrimentum erfecta ad perfectiora: arbores vero, et plantae, tanquam insensibilia, ordinantur ad nutrimentum animalium sensibilium: omnia autem haec tam inanimata quam vegetabilia, et sensibilia ordinantur ad nutrimentum et sbitur I. Polit. quod natura dedit nobis talia, ordinavit enim ea ad usum et dominium nostrum. licitum est ergo sumere nutrimense non sunt illicita quia enim homo naturaliter dominari debet non solum a
Abbreviated transcription (Latin):
iuste talia caꝑe. ⁊ ea ordinare
in usum ꝓprium Fũratiua ã
uita per se leq̃ndo ẽ illicita qr
hominum ad homines per se
non est iustum bellum si enimi
homines aliqui contra aliqͥs
iuste bellant hoc ẽ qiͣ per accñs.
in qͣntum illi aliquomodo fore
faciunt uel forefecerunt in ip̃os.
delinquit ergo homo offedendo
hominem per se tñ loq̃ndo non
delinquit offenᵈ ͦ bestias s si ĩ
offensione bestiaꝵ est delictum

Expanded text:
unt talia facere, et ordinare ea in usum proprium. Furtiva autem vita per se loquendo est illicita, quia hominum ad homines per se non est iustum bellum. Si enim homines aliqui contra alios iuste bellant, hoc quasi per accidens, inquantum illi aliquo modo fore faciunt vel forefecerunt in ipsos. Delinquit ergo homo offendendo hominem: per se tamen loquendo, non delinquit offendendo bestias. Si autem in offensione bestiarum est delictum,
Abbreviated transcription (Latin):
sione sb̾e / in quibcũq igitur pt̃
concedi usus rei: absq eo ꝙ con
sio dato qd̾ res illa in nullo detio

Expanded text:
stantiae. in quibuscunque igitur potest concedi usus rei absque eo quod csio, dato quod res illa in nullo det
Abbreviated transcription (Latin):
nis uide̾ non ẽ difficile. nam
cũ domus ut p ex h̃itis sit cõ¬
munitas quedam ⁊ societas ꝑ¬
sonaꝵ cum nõ sit ꝓprie cõĩtas
nec societas ad se ip̃m si in do¬
mo coĩtatem saluare uolumꝰ
oꝵ eam ex płib constare ꝑsonis.
Immo ut infra patebit et ut
munitates qd̃ sine pluralita
pediens coĩtas domus.s. ⁊̃ ui¬
ci ciuitatis ⁊ regni. Utrum ã
sit expediens communitas ci¬
uitatis et regni in tercio libro
plenius ostendetur. ¶Apñs
aut̃ sufficiat in tm̃ tangere de
regno ⁊ ciuitate in qͣntum eoꝵ
noticia aliquo modo deseruit
ad tognoscendam domũi ⁊ sci¬
endum qualr sit regenda nã
ut sr̃ius tangebatur. in hoc ẜo
mus non autẽ regimen ciui¬
tatis. Piis sic ꝑtractatis cũ

Expanded text:
nis, videre non est difficile. Nam nis, videre non est difficile. Nam cum domus ut patet ex habitis sit communitas quaedam et societas personarum: cum non sit proprie communitas nec societas ad seipsum, si in domo communitatem salvare volumus, oportet eam ex pluribus constare personis; immo ut infra patebit, et utmunitates: quod sine pluralitatpediens communitas domus, sed et vici, civitatis, et regni. Utrum autsit expediens communitas civitatis, et regni, in tertio libro plenius ostendetur. Ad praesens autem sufficiat in tantum tangere de regno et civitate, inquantum eorum notitia aliquo modo deseruit ad cognoscendum domum, et ad sciendum qualiter sit regenda. Nam ut superius tangebatur in hoc secmus, non autem regimen civitatis. His sic pertractis, cu
Abbreviated transcription (Latin):
confedere se alteri ciuitati: q̃r cũ
ꝯfed̾atio ciuitatum utilis sit
ad debellandum hostes ⁊ ad re¬
mouendum prohibentia corr¬
uptiua p̾t̾ communitatẽ domꝰ
uici et ciuitatis inuenta fuit
communitas regni et principa¬
tus que ẽ ꝯfederatio plurium
castrorum ⁊ ciuitatum exñti¬
um sb̃ uno principe siue sub
uno rege ¶Erit igitur hic
ordo qd̃ domus est commuru¬
tas scd̃m naturam constitu¬
ta in omnem diem. Uicus ã
ẽ communitas constituta in
oꝑa non diurrialia cuiitas u̾o
est communitas constituta ad
sufficientiam in uita tota ᷤ s
regnum ẽ coĩtas constitita nõ
solum ad supplendum indigẽ¬
tias uite s ⁊̃ ad remouendũ
ꝓhibentia corruptiua ad que
remouendũ uria ciuitas nõ
pt̃ plene sufficere: nisi ei sint
adiũcte alie płime ciuitates
et castra. Patet ergo qualis
sit communitas domus qr ẽ
communitas naturał. consti¬
tuta pp̃ oꝑa diurrialia ⁊ coti¬
diana. ¶Qõ aut̃ oporteat
domum ex pli̾b constare ꝑso¬

Expanded text:
confoederare se alteri civitati. quare cum confoederatio civitatum utilis sit ad bellandum hostes, et ad removendum prohibentia corruptiva, praeter communitatem domus, vici, et civitatis, inuenta fuit communitas regni et principatus, quae est confoederatio plurium castrorum et civitatum existentium sub uno principe fine sub uno rege. Erit ergo hic ordo, quod domus est communitas secundum naturam constituta in omnem diem. Vicus autem est communitas constituta in opera non diurnalia. Civitas vero est communitas constituta ad sufficientiam in vita tota. Sed regnum est communitas constituta non solum ad supplendum indigentias vitae, sed etiam ad removendum prohibentia corruptiva. ad quae removendum una civitas non potest plene sufficere, nisi ei sint adiunctae aliae plurimae civitates et castra. Patet ergo qualis sit communitas domus, quia est communitas naturalis constituita propter opera diurnalia et quotidiana. Quod autem oporteat domum ex pluribus constare perso
Abbreviated transcription (Latin):
dlitigantes ⁊ qr medium aliꝙͥ
d accipere ab utroq extremorũ:
Iudex tanqͣm medius aliqͥd acci¬
ꝑit ab utrisq nam a legislato¬
re accipit quid iustum ⁊ quid

Expanded text:
litigantes, et quia medium aliquid debet accipere ab utroque extremorum, iudex tanquam medius aliquid accepit ab utrisque. Nam a legislatore accipit quid iustum, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
dilc̃am. S non exñte dilcõne
ciuium ad pueros non habebr̃
eoꝵ cura debita sequitur quod
suppoĩta communitate quam
ordmnau̾at sociates non habe¬
atur debita cura nec debita di¬
ligentia erga filios. ¶Quar¬
tum malum sic ostendi p̃t qͥa
uirtus gn̾atiuna est ita corrup¬
ta ⁊ sic est insaciabilis concu¬
piscentie appetitus ꝙ non hñ¬
te uiro nisi unam uxorem ad¬
huc est ualde difficile debite ⁊
temperate se hr̃e erga illam::
sicut ergo prouocata gula prer
multitudinem ciboꝵ difficile ẽ
esse abstinentem sic prouocatis
uen̾eis per multitudinem femi¬
naꝵ difficile ⁊ quasi ĩpossibile

Expanded text:
dilectam. Sed non existente dilectione dilectam. Sed non existente dilectione civium ad pueros, non habebitur eorum cura debita: seuqitur quod supposita communitate, quam ordinaverat Socrates, non habeatur debita cura, nec diligentia debita erga filios. Quartum malum sic ostendi potest quia virtus generativa est ita corrupta, et sic est insatiabilis concupiscentiae appetitus, quod non habente viro nisi unam uxorem, adhuc est valde difficile debite et temperate se habere erga illam. Sicut ergo provocata gula per multitudinem ciborum difficile est esse abstinentes, sic provocatis venereis per multutudinem foeminarum difficile est
Abbreviated transcription (Latin):
amare ualde. Nam amare u-¬
alde dicit qͣndam suꝑ hũndan¬
tiam. suꝑ hũndantĩa quide
magis ẽ apta nata ẽẽ ad unũ
qͣm ad multos. Unde in eode
re si quilz ciuis crederet quẽ¬
lib pueroꝵ esse ꝓprium filiũ
qr partiretur eins amor int̾
tantam multitudinem mo¬
dicum diligeret unũquemq
⁊ modicum curaret de unoqͦ
tuus nullo modo suspitari
possz omnes pueros esse suos
filios. Si ergo om̃es dilig̾et
tanquam filios hoc ẽẽt rõne
duoꝵ uł trium pueroꝵ quos
crederet esse ꝓprios filios ¶⁊ qͥa
illi non eẽnt ei cercitudinalit̾
noti opinabatur socrates qd̃
omnes alios intime dilige̾t
paucos pueros uelle magnã
tanquam proprios filios hoc
ẽ ponere parum de melle ĩ ml̾¬
ta aqua sicut ergo parũ mel¬
lis totum unum flumen nõ
posset facere dulcem: sic amor
duoꝵ uel trium filioꝵ innu¬
meiabilem multitudinem pu¬
eroꝵ exñtium in ciuitate una
non poss reddere placibilem ⁊

Expanded text:
amare valde. nam valde amamare valde. nam valde amare, dicit quandam superabundantiam. Superabundantia quidem magis est apta nata esse ad unum quam ad multos. unde in eodem are si quilibet civis crederet quemlibet puerorum esse proprium filium, quia partiretur eius amor in tantam multitudinem, modicum diligeret unumquemque, et modicum curaret de unoquoqtuus, nullo modo suspicari posset omnes pueros esse suos filios. si ergo omnes diligerent tanquam filios, hoc esse ratione duorum vel trium puerorum, quos crederent esse proprios filios: et quia illi non essent eis certitudinaliter noti, opinabatur Socrates quod omnes alios intime diligerenpaucos pueros velle magnam tanquam proprios filios, hoc est ponere parum de melle in multa aqua. Sicut ergo parum mellis totum unum fluvium non posset facere dulcem, sic amor duorum vel trium filiorum innumerabilem multitudinem puerorum existentium in civitate una, non posset reddere placibilem et
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Scd̾̃mi malum sic ostẽda¬
tur  nam suppoĩta communi¬
tate uxoꝵ ⁊ filioꝵ sequetur ui¬
lificatio nobilium / et exalta
tio agricolaꝵ ⁊ personaꝵ uili-¬
um.¶Nam ẽẽ non p̃t uxores ⁊
filios esse communes nisi eqͣ¬
lis cura geratur de filiis nobi¬
lium ⁊ custodum cuutatis q̃
geritur de filiis agricolaꝵ et
personaꝵ uilium q̃r filii nobi¬
lium deprimentur ⁊ iulium
exaltabuntur. non ergo erit
ergo boni ⁊nobiles sint sup̃
uiles ⁊ ignobiles tunc ẽ ami¬
cicia inter eos qñ quilz se hab
scd̃m ꝓportionem suam¶ Ut qñ
ignobiles seruiunt nobilib
⁊ nobiles eis retribuunt m̾¬
cedem scd̃m ꝓportõem seruicii.
uelle ergo filios ciuium com¬
munes esse ⁊ eqͣlem curam
geri de filiis nobilium ⁊ igno¬
bilium est uslificare nobiles
et exaltare ignobiles ⁊ nõ sal¬
uare amiticiam inter eos. ¶ẽ¬
tium malum sic declaratur.
nam suppõĩta p̾dc̃a commu¬
nitate sequetur inturia filio

Expanded text:
Secundum malum sic ostendiSecundum malum sic ostenditur. nam supposita communitate uxorum et filiorum sequeretur viltio agricolarum, et personarum vilium. nam esse non potest uxores et filios communes, nisi aequalis cura geratur de filiis nobilium, et custodum civitatis, quae geritur de filiis agricolarum et personarum vilium. quare filii nobilium deprimuntur, et utilium exaltabantur. non ergo erit ergo boni et nobiles sint supra viles et ignobiles, tunc est amicitia inter eos, quando quilibet se habet secundum proportionem suam, ut quando ignobiles servient nobilibus, et nobiles eis retribuunt mercedem secundum proportionem servitii. Velle ergo filios civium communes esse, et aequalem curam geri de filiis nobilium et ignobilium, est vilificare nobiles, et exaltare ignobiles, et non salvare amicitiam inter eos. Tertium malum sic declaratur. nam supposita praedicta communitate, sequeretur in curia filior
Abbreviated transcription (Latin):
hs. ẜo pol̃. probat multa
mala sequi in ciuitate/ si
uxores ⁊ filii ponartur esse cõ¬
spectat enumerare possumus
bidem seq̃ntia ex tali commu¬
nitate. ¶Primum est ini¬
ria consanguineoꝵ. Scd̃m ui¬
lificatio nobilium. Tercium
incuria filioꝵ. Qrͣtum intem¬
perantia uen̾eoꝵ. Quintum
abusio parentum. ¶Prim̃
gere lites uuln̾atõnes/ ⁊ tõtu¬
melias. que tanto detestabi¬
liores sunt qnͣto comitcũtur
in personam magis coniunc¬
tam: Expedit ergo ciuitati pp̃
honestatem. ⁊ bonitatem moꝵ.
parentes esse certos de suis filiis
⁊quoslz certificari de eoꝵ cõsan¬
guineis / ne p̃p̃ ignorantiami fi¬
lit in proprios parentes ⁊ con¬
sanguineos inter seip̃os iniuri¬
as ⁊ contumelias inferant. q̃r
cum communitas uxoꝵ quã
socrates ordinauit / tollat certi¬
tudinem filioꝵ ⁊ noticiam cõ¬
sanguinttatis nõ ẽ commen-¬
danda qr ex hoc sequitur ali¬
quos de facili pp̃ ignorantiam
iniuriari consanguneis suis.

Expanded text:
s 2. Polit. probat multa mala sequi in civitate, si uxores et filii ponantur esse comspectat, enumerare possumus bidem sequentia ex tali communitate. Primum est, iniuria consanguineorum. Secundum, vilificatio nobilium. Tertium, iniuria filiorum. Quartum, intemperantia venereorum. Quintum, abusio parentum. Primum gere lites, vulnerationes, et contumelias, quae tanto detestabiliores sunt, quanto committuntur in personam magis coniunctam. expedit ergo civitati propter honestatem et bonitatem morum parentes esse certos de suis filiis, et quoslibet certificari de eorum consanguineis, ne propter ignorantiam filii in proprios parentes et consanguineos inter seipsos iniurias et contumelias inferant. quare cum communitas uxorum, quam Socrates ordinavit, tollat certitudinem filiorum et notitiam consanguineitatis, non est commendanda: quia ex hoc consequitur aliquos de facili propter ignorantiam iniuriari consanguineis suis.
Abbreviated transcription (Latin):
autem malum sit manifesta¬
ri pt̃. nam non hñtib parenti¬
b cognitõẽ de proprus filiis ⁊
filiab de leui fieret abusus pa-¬
rentum ⁊ consanguineoꝵ ut
ꝙ filii cognoscerent matres et
patres filias. sotrates tñ uolẽs
hoc inconueniens uitare dixit
qd̃ spectabat ad printipem ci¬
uitatis hr̃e curam ⁊ diligenti¬
am ne filii toirent cum ma¬
trib ⁊ pr̃es cum filiab. s ut
ait ph̾s hoc nor sufficit. qr si
filii ⁊filie communes erant
⁊ non indicabantur eis propͥi
parentes dato ꝙ prohiberetur
filio actus uen̾eus circa matrẽ
⁊ patri circa filiam nõ phibebã
eis amor libidinosus ⁊ cõtu¬
pĩa. ex quo non manifestaba¬
tur eis parentela illa / q̃r cũ ĩ
personis tam coniũctis non
solum detestabilis sit astual
commixtio: s ⁊ abhomina¬
bilis sic concupiscentia ⁊ amor
libidinosus. reprehensibilis e

Expanded text:
malum sic manifestari potest. nam non habentibus parentibus cognitionem de propriis filiis et filiabus, de levi fieret abusus parentum et consanguineorum, ut quod filii cognoscerent matres, et patres filias. Socrates volens hoc inconveniens vitare, dixit, quod spectabat ad principem civitatis habere curam et diligentiam, ne filii corrent cum matribus, et patres cum filiabus. Sed ait Philosophus, hoc non sufficit, quia si filii et filiae communes erant, et non iudicabantur eis proprii parentes, dato quod prohiberetur filio actus venereus circa matrem, et patri circa filiam, non prohibebatur eis amor libidinosus et concupiscentia, ex quo non manifestabatur eis parentela illa. quare cum in personis tam coniunctis non solum detestabilis sit actualis commisto, sed etiam abominalis sit concupiscentia et amor l
Abbreviated transcription (Latin):
illas sicut qui de nouo diuici¬
as susceperunt, ne gͥ quis sit
insensatus felix ⁊ nesciat for¬
tunas ferre expedit ut diuiciaᷤ
cumt comitecur nobilitas. Di¬
ues enim nobilis ⁊ ab antiqͦ
in om̃ibus sit melius se hr̃e qͣ
rustitus denouo ditatus bene
gͥ dictum est quod ne diues.
lit insensatus felix requiritur
ut sit nobilis: sed ne sit intẽ¬
peratus requiritur ut sit po

Expanded text:
illas, sicut qui de novo divitiillas, sicut qui de novo divitias susceperunt. Ne igitur quis sit insensatus felix, et nesciat fortunas ferre, expedit ut divitias concomitetur nobilitas. Dives enim nobilis et ab antiquo, in omnibus scit melius se habere, quam rusticus ex novo ditatus. Bene ergo dictum est, quod ne dives sit insensatus felix, requiritur ut sit nobilis, sed ne sit intemperatus, requiritur ut sit no
Abbreviated transcription (Latin):
res diuiciarum ut insumma
sit dice̾ sunt mores insensatĩ
felitis. ¶Iobilitas igitur
bene associãtur diuicus quia
qui sic est diues ꝙ tn est nobil
⁊ ab antiquo sui progenitores di¬
uices extiterunt melius nouit di¬
uitias supportare ⁊ propt̾ eas nõ
tantum. extolluntur. indentur eĩ
uona sensibilia omnito ẽẽ contra¬
ria scientus ⁊ urtutibus nam
diuicie ⁊ sensibilia bona priusqͣ
lẽantur reputantur maiora qui
sint. hita uͦ uilescunt. scientie uo
⁊ uirtutes modo contrario se hr̃e
uident᷑ nam peius quam hẽant᷑
nõ reputantur tam magna sicͥ
postquam ħita sunt qui enim
gustare incipit de suaueritate
uirtutum ⁊ de dulcedine scĩaꝵ
statim ꝑcipit ea ẽẽ maiora bo¬
na quam credẽt: bona ergosẽ¬
sibilia quanto magis hñtur
minus reputantur quare cũ
ditati ab antiquo magis assu¬
eti sinc indiuitus ⁊ magis as¬
secuti sint eas quã imper di¬
tati nõ tantum reputant di¬
uicias nec sic extolluntur p̃p̃

Expanded text:
res divitiarum  ut in summa sit dicere sunt mores insensati felicis. Nobilitas ergo bene associatur divitiis: quia qui sic est dives, quod tamen est nobilis, et ab antiquo sui progenitores divites extiterunt, melus novit divitias supportare, et propter eas non tantum extollitur. Videntur enim bona sensibilia omnino esse contraria scientiis, et virtutibus. Nam divitiae et sensibilia bona prius quam habeantur, reputantur maiora quam sint: habita vero, vilescunt. Scientiae vero et virtutes modo contrario se habere videntur. Nam prius quam habeantur, non repurantur tam magna, sicut postquam habita sunt: qui enim gustare incipit de suavitate virtutum, et dulcedine scientiarum, statim percipit ea esse maiora bona, quam crederent. Bona ergo sensibilia quanto magis habentur, minus reputantur. Quare cum ditati ab antiquo, magis assueti sint in divitiis, et magis affequuti sint eas quam nuper ditati, non tantum reputant divitias, nec sic extolluntur propter
Abbreviated transcription (Latin):
se duobz uł plurib pt̃ ẽe sb̃iec¬
tus. Si enim aliqua persõa duo¬
b sb̃icitur hoc nõ ẽ eque ꝑ se. S
hoc ẽ qr unus ad alium ordĩatur
ut si cuus sb̃icitur pposito ⁊ regi
o p̃positum illum ad regem or¬
dinari. ⁊ ẽẽ sb̃ ip̃o. repug̃t ergo or¬
dini naturali eundem duob eẽ
subiectum. qr̃ si mulier ẽẽ debet
sb̾iecta uiro. ex quo totam sui cor¬
poris potestatẽ uni uiro tribuit.
contra ordinem naturalem ẽ ui-¬
ro alteri sb̃iecta sit. nam ⁊ si idez
pt̃ dñari płib ut plures sunt e¬
testabile ẽ et plures feminas esse¬

Expanded text:
se duobus vel pluribus potest esse subiecse duobus vel pluribus potest esse subiectus: si enim aliqua persona duobus subiicitur, hoc non est aeque per se, sed hoc est, quia unus ad alium ordinatur. ut si quis subiicitur Proposito et regi, oportet Propositum illum ad regem ordinari, et esse sub ipso repugnat ergo ordini naturali eundem duobus esse subiectum. Quare si mulier debet esse subiecta viro; ex quo totam sui corporis potestatem uni viro tribuit, contra ordinem naturalem est, ut viro alteri sit subiecta. Nam etsi idem potest dominari pluribus ut plures sunt, etestabile est plures foeminas
Abbreviated transcription (Latin):
primo reseruatur ordo naturalis.
nam naturale ẽ feminam sb̃iec
intlltũ sit prestantior ip̃a ¶ Scdõ
ex coniugio consurgit pax et ami¬
ticia. multas erũ guerras et mul¬
tas discordias sedari uidemus co
ꝙ int̾ partes contrahuntur cõui¬
gia. ¶Tercio ex coniugio orttur
ip̃a proles. Ordinatur enĩ coniu¬
gium non solum ad conseruatõ¬
nem ordĩs naturał̃ ⁊ ad debitã
pacem. S ⁊̃ ordinatur ad pro¬
creatõem filioꝵ. ¶Quarto sic̃
ordinatur coniugium ad filioꝵ
procreatõem sic ordinatur ad eoꝵ
debitami nutritionem. ¶Incõ¬
ueniens eĩ ẽ unam feminam cõ¬
tur. Tolletur enim ex hoc natu¬
ralis ordo. non resultabit in de pax
et concordia s magis dissentio ⁊
inimicitia. nec erit ibi debita
protreatio filioꝵ. nec tribuetur
filiis debitum nutrimentum.
ordo uidere non ẽ difficile. Nam
scd̾m ordinem naturalem ut p¬
ꝑ ph̾m in poli ͤ semper d uir eẽ
preeminens.Aulier uero dz esse
lem in eisdem oꝑib nullus eq̃ ꝑ

Expanded text:
ordo naturalis: nam nautrale est foeminam esse intellectu sit praestantior ipsa Secundo, ex coniugio consurgit pax et amicitia: multas enim guerras, et multas discordias sedari videmus eo quod inter partes contrahuntur coniugia. Tertio, ex coniugio oritur ipsa proles: ordinatur enim coniugium non solum ad conservationem ordinis naturalis, et ad debitam pacem, sed etiam ordinatur ad procreationem filiorum. Quarto, sicut ordinatur coniugium ad filiorum procreationem: sic ordinatur ad eorum debitam nutritionem inconveniens est ergo unam foeminam, contur. Tolletur enim ex hoc naturalis ordo; non resultabit inde pax et concordia, sed magis dissensio et inimicitia; non erit debita ibi procreatio filiorum, non tribuetur filiis debitum nutrimentum. ordo, videre non est difficile. Nam secundum ordinem naturalem ut pphum in Polit. semper vir debet esse praeminens, mulier vero debet esse lem in eisdem operibus nullus aeque per
Abbreviated transcription (Latin):
patet ex gn̾atõne prolis ad quã
coniugium ordinatur. Impedit̃
enĩ ipsa fecunditas filioꝵ si una
femina plurib uris coniunga
tur. Unde et meretrites conspici¬
mus ẽẽ magis steriles qͣm alias
et si unus masculus põt płes
fecundare feminas. Una cũ feĩa
non sit fecundari pt̃ ex plurib
uiris. Immo impeditur fecuni¬
ditas eius ex pluralidate uirorũ
qr si coniugium ordinatur prĩ¬
cipalr ad bonũ prolis decet cõiu¬
ges omniũ ciuium ne impediãt
eaꝵ fecunditas uno uiro eẽ con¬
temptas. tanto magis hoc decz

Expanded text:
patet ex generatione prolis, ad quam patet ex generatione prolis, ad quam coniugium ordinatur. Impeditur enim ipsa foecunditas filiorum, si una foemina pluribus coniungatur viris. unde et meretrices conspicimus esse magis speriles, quam alias etsi unus masculus potest plures foecundare foeminas: una tamen no sic foecundari potest a pluribus viris, immo impeditur foecunditas eius ex pluralitate virorum. Quare si coniugium principaliter ordinatur ad bonum prolis, decet coniuges omnium civium, ne impediatur earum foecunditas, uno viro esse contentas. tanto tamen hoc
Abbreviated transcription (Latin):
omnium ciuium uno uiro esse
contemptas. multo tñ magis
hoc decet coniuges regũ ⁊ princi¬
pum qr in eoꝵ coniugio magis
qm in alio decet naturalem ordi¬
nem conseruare. ¶Scdõ hoc id̃
inuestigari pt̃ ex ip̃a pace ⁊ con¬
cordia ad quã coniugium ordi¬
natur nã cum quilz moleste fe¬
rat si in usu sue rei delcãbilis ĩ¬
peditur abso dissentõne ⁊ discor¬
dia ẽẽ nõ posset. Si una femina
ꝑ coniugium plurib copulare¬
tur uiris. dũ unus illoꝵ alt̾m ĩ
usu rei delc̃abilis impediret: inter
eos guerra ⁊ inimiticia oriretur.
ad inimititiam moueretur. eo
ꝙ suam coniugem alt̾i iuro per
coniugium subiecerunt. ex cõiu¬
gio igitur ꝙ ordinatur ad pacẽ
et concordiam lis et discordia o¬
riretur. qr decet conuiges omniũ
cuuum ura uiro ẽẽ contemptaᷤᷤ
tanto tñ hoc magis decet uxorẽ
regum et principum qnͣto lis
et discordia principantium est
ꝑiculosior et magis cauenda ꝙ
omniũ alioꝵ. ¶ Tertio hoc idẽ

Expanded text:
um civium uno viro esse contentas: multo magis tamen hoc decet coniuges Regum et principum, quia in eorum coniugio magis quam in alio decet naturalem ordinem conservare. Secundo hoc idem investigari potest ex ipsa pace et concordia, ad quam coniugium ordinatur. nam cum quilibet moleste ferat, si in usu suae rei delectabilis impeditur; absque dissensione et discordia esse non potest, si una foemina per coniugium pluribus copularetr viris. Dum enim unus illorum in usu rei delectabilis alterum impediret, inter eos guerra et inimicitia oriretur. ad inimicitiam moveretur, eo quod suam coniugem alteri viro per coniugium subiecerunt. Ex coniugio igitur, quod ordinatur ad pacem et ad amicitiam, lis et discordia oriretur. Quare decet coniuges omnium civium uno viro esse contentas: tanto tamen hoc magis decet coniuges Regum et principum, qunato lis et discordia principantium est periculosior, et magis cavenda quam omnium aliorum. Tertio hoc idem
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis apud aliquas sec¬
tas et apud sarracenos et
apud forte aliquas barbaras na-¬
tõnes non reputetur incongru¬
um unum uirum ⁊̃ plures simł
habere uxores apud nullas tam̃
gentes scd̾m quascũq leges ui¬
uentes nũquam legimus hoc fu¬
isse indultum ut simul unamli
plurib uiris per coniugium co¬
puletur. magis enim repugna
apparentib ⁊ hiis ad que coniu¬
gium ordinatur unam feminã
simul plurib nulere uiris. qͣm
unum uirum plurib feminis:
Immo ⁊ in lege diuina ut in ue¬
teri testamento ex aliqua dĩna
dispensatõne uł pp̃ aliquam fi¬
guram ⁊ sigͦm legimus unius
uiri plures fuisse uxores. tñ ꝙ re¬
peritur in paucis uł qͦdreꝑitur
in aliquo casu ex aliqua rõna¬
bili causa permissum legem cõ
munem turbare nõ d scd̾m enĩ
commune dictamen rõnis dete¬
stabile est unum iurum simul
plures hre uxores. ¶Detestabi¬
lius tñ eẽt si una femina ꝑ cõiu
gium plurib copularetur uiris.
¶Coniugiuim enim ad quatu¬

Expanded text:
uamvis apud aliquas sectas, ut apud Sarracenos, et apud forte aliquas alias barbaras nationes non reputetur in congruum unum virum etiam simul habere plures uxores; apud nullas tamen gentes secundum quascunque leges viventes nunquam hoc fuisse indultum, ut simul una mulier pluribus viris per coniugium copuletur; magis enim repugnat apparentibus, et iis ad quae coniugium ordinatur, unam foeminam simul pluribus nubere viris, quam unum virum pluribus foeminis. Immo, et in lege divina, ut in veteri Testamento, ex aliqua divina dispensatione, vel propter aliquam figuram et signationem legimus, unus viri plures fuisse uxores: tamen quod reperitur in paucis, vel quod reperitur inaliquo casu, vel ex aliqua rationabili causa permisum, communem legem turbare non debet. secundum enim commune dictamen rationis detestabile est unum virum simul plures habere uxores: detestabilius tamen esset, si una foemina per coniugium simul pluribus copularetur viris. Coniugium enim ad quatu
Abbreviated transcription (Latin):
filu indigent parentib natura¬
le sit ut unus masculus uni a¬
hereat femine. sequitur ut ĩ hoĩ¬
conuigium copuletur. s confilii
qͣidui uiuunt inligeant ope
parentũ. decens est ut ꝑ coniugi¬
um humanum unus mascuł
uni soli femine copuletur non
enĩ sic ẽ de hominib sic̃ de ałi¬
b aliis qr eis natura sufficient
parat uictum ut supra ĩ primo
capitulo huius scd̃i libri pleni
dicebatur. ¶Post q̃m ergo pul¬
li auium apposuerunt debitas
pennas et peruenerunt ad debi¬
tum incrementum per se ip̃os po̾¬
sunt sibi debitum cibum quere¬
re ⁊non ult̾ius egent ope paren¬
tum quare in talib suffictt ꝗd
flurante tp̃r partus masculus
cõuiuat femine ⁊unus uni ad¬
heat. s cũ hoĩes toto tp̃r uite sue
egeant oꝑ ib ⁊ facultatib pent̃
qr eis cib congruus non suffici¬
enter a natura paratur. sic se de¬
bent hr̃e mas et femina per con¬
iugium in hominib sicut in

Expanded text:
filii indigent parentibus, naturafilii indigent parentibus, naturale sit ut unus masculus uni adhaerat foeminae, sequitur in hominconiugium copuletur. Sed filii quam diu vivunt indigent ope parentum, decens est ut semper per coniugium humanum unus masculus uni soli foeminae copuletur. Non enim sic est de hominibus sicut de animalibus aliis, quia eis natura sufficienter parat victum, ut supra in I. capit. huius secundi libri plenius dicebatur. Postquam ergo pulli avium apposuerunt debitas pennas, et pervenerunt ad debitum incrementum: per seipsos possunt sibi debitum cibus quaerere, et non ulterius egent ope parentum; quia in talibus sufficit, quod durante tempore partus masculus convivat foeminae, et unus uni adhaerat. Sed cum homines toto tempore vitae suae egeant opibus et facultatibus parentum, quia eis cibus congruus non sufficienter a natura paratur, sic se debent habere mas et foemina per coniugium in hominibus, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
sola femina non suffit ad p̃stan¬
dum filiis debitum nutrimen¬
tum unus masculus nõ adhet
nisi uni femine ⁊ qͣmdiu diua
tp̃c partus pp̃ nutritõem filioꝵ
ut patet in columbis ⁊ in aliis
oua fouent ⁊ hon̾um filioꝵ par¬
tem ꝑtat femella ⁊ ꝑtem masco¬
lus. Cũ igitur ad supportandũ
ut unus uir uni mułri nubat.
ea enim naturalia iuclicare de
b sola femina non põt portare
honera matrimonii nec sufficit
ad prestandum filus omnia ne¬
cessaria et debitum nutrimentũ
Licet ergo forte aliq̃ mulie¬
res qr facultatib hũndant suf¬
ficerẽt ad prestandum filiis debi¬
tum nutrimentum: tñ qr natu¬
rale non ẽ iudicandum illud ꝙ¬
ẽ ut in pauciorib s ꝙ ẽ ut in
plurib reliquũ est ut in hõib
iudicetur quid naturale. ut tã
mas qͣm femina supportent ho¬
nera filioꝵ s cum in aliis ałi¬
b in quib tam mas qm feĩa
supportant hon̾a filioꝵ qͣmdiu

Expanded text:
sola foemina non sufficit ad praestansola foemina non sufficit ad praestandum filiis debitum nutrimentum, unus masculus non adhaeret nisi uni foeminae: et quam diu durat tempus partus, propter nutritionem filiorum ut patet in columbis et in aliis ova fovent et onerum filiorum partem portat foemella, et partem masculus. Cum igitur ad supportandum ut unus vir uni mulieri nubat. Ea enim naturalia iudicare debeibus sola foemina non potest portare onera matrimonii, nec sufficit ad praestandum filiis omnia necessaria et debitum nutrimentum: licet ergo forte aliquae mulieres, quia facultatibus abundant sufficerent ad praestandum filiis debitum nutrimentum, quia tamen naturale non est iudicandum illud quod est in paucioribus, sed quod est ut in pluribus: reliquum est ut in hominibus iudicetur quid naturale, ut tam mas quam foemina supportent onera filiorum. Sed cum in aliis animalibus, in quibus tam mas quam foemina supportant onera filiorum, quam diu
Abbreviated transcription (Latin):
non tanta amicicia diligerẽt
qͣnta int̾ conuiges ẽẽ d maxĩe
tñ hoc indecens est regib ⁊ p̾n¬
cipib qr ne indebite utantur ue¬
neis inter eos et suẽs coniuges
maxime reseruari dr amor debi¬
tus coniugalis. ¶Cercia uia
ad inuestigandum hoc id̃ sumi¬
tur ex nutritõne filioꝵ. Nam cũ
toniugium sit quid naturale
qũo debito modo fieri debeat ma¬
xime inuestigari pt̾ per ea que
in aliis aĩalib conspicimus.
uidemus aut̃ ut coĩter alii doc¬
tores tradunt ꝙ ĩ alitͥb aĩalib
sola femella sufficit ad nutritõ¬
nem filioꝵ ut p in canib ⁊ gal¬
linis. ⁊ in plurib aliis alĩb. qrͣ
cũ coniunctio maris ⁊ femĩe in
omnib aĩalib ordinetur ad bo¬
num prolis in illis ałib in qui¬
b sola femina sufficit ad nutu¬
tõem filioꝵ non refert utrũ unꝰ
masculus płi̾b conuingatuir
femellis nec ⁊̃ refert utrum du¬
rante partu masculus conui-¬
uat femine. s in illis in quib

Expanded text:
amicitia diligerent, quanta inter coniuges esse debet. maxime tamen hoc indecens est regibus, et principibus: quia, ne indebite utantur venereis, inter eos et suas coniuges maxime reservari debet amor debitus coniugalis. Tertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex nutritione filiorum. Nam cum coniugium sit quid naturale: quomodo debito modo fieri debeat maxime investigari potest per ea quae in aliis animalibus conspicimus. Videmus autem ut communiter alii doctores tradunt quod in aliquibus animalibus sola foemella sufficit ad nutritionem filiorum, ut patet in canibus, in gallinis, et in pluribus aliis animalibus. Quare cum coniunctio maris, et foeminae in omnibus animalibus ordinetur ad bonum prolis, in illis animalibus, in quibus sola foemina sufficit ad nutritionem filiorum, non refert utrum unus masculus pluribus coniungatur foemellis; nec etiam refert, utrum durante partu masculus convivat foeminae. Sed in illis, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in hominib per totam uitã
coniuges simł conuiuant: et u¬
nus uni adhereaͣt. qͣre si uolẽtes
adhere coniugio decens est eos ad¬
herere scdm modum ⁊ ordinem
naturalem decet omnes ciues¬
una sola uxore ẽẽ contentos et
tanto magis hoc decet reges et
principes qͣnto decet cos melio¬
res ẽẽ aliis et magis sequi or¬
dinem naturalem. ¶Patz er

Expanded text:
hominibus per totam vitam coniuges simul convivant, et unus uni adhaereat. Quare si nolentes adhaerere coniugio, decens est eos adhaerere secundum modum, et ordinem naturalem, decet omnes civesuna sola uxore esse contentos. Et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto decet eos meliores esse aliis, et magis sequi ordinem na
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ principib qͣnto plus in eis
uigere. d prudentia ⁊ intllcũs
⁊ qnͣto plus uacare debent ⁊ ma¬
gis ẽẽ solliciti circa opera ciuili
a ⁊ tcͣ sałm regni qmͣ aliqui a¬
lioꝵ. ne ergo ꝑ nimiam oꝑam
uen̾eoꝵ nimis retrahantur ab
hiꝰ cura indecens ẽ eos plures
hr̃e uxores. ¶Scd̾a uia sumi¬
tur ex ꝑte ip̃ius uxoris nã sic̃
ex parte uiri indetens ẽ uxoꝵ pła¬
litas ne pp̃ nimiam oꝑam ue¬
neoꝵ uir a cura debita retraha¬
tur. sic hoc indecens ẽ ex ꝑte uxo¬
ris ne uxor a suo consuge non de¬
bite diligatur. Nam int̾ uxorẽq
et uirũ d ẽẽ amor magnus
qr inter eos ut probatur. uiiiͦ.¬
etħ. ẽ amiticia excellens et rat᷑a¬
lis s cum excellens amor non
possit ẽẽ ad plures ut uult ph̾s¬

Expanded text:
pibus, quanto plus in eis vigere debet prudentia et intellectus, et quanto plus vacare debent et magis esse soliciti circa opera civilia, et circa salutem regni, quam aliqui aliorum. Ne ergo per nimiam operam venereorum nimis retrahantur ab huiusmodi cura, indecens est eos plures habere uxores. Secunda via sumitur ex parte ipsius uxoris. Nam sicut ex parte viri indecens est uxorum pluralitas, ne propter nimiam operam venereorum vir a cura debita retrahantur: si hoc indecens est parte uxoris, ne uxor a suo coniuge non debite diligatur. Nam inter uxorem et virum debet esse amor magnus, quia inter eos ut probatur 8. Ethicorum est amicitia excellens et naturlais. Sed cum excellens amor non possit esse ad plures, ut vult Ph
Abbreviated transcription (Latin):
pud aliquas sectas nõ re¬
putatur tontra dictamẽ
rõnis ꝙ unius ⁊ eiusdem siml
plures existant uxores s ꝙ rec¬
ta rõ dictet quosl ciues ⁊ maxi¬
me reges ⁊ principes unica con¬
iuge debere ẽẽ contemptos tripli¬
sumitur ex parte ip̃ius uxoris
ẽercia ex ꝑte prolis. ¶ Prima
uia sic patetꝰ nã sicut pluralitaᷤ
ciborum prouocat ad nimiam
repletõm sic pluralitas mulie¬
rum prouocat ad nimiam con
bient mentem ⁊ rõnem ꝑcicti¬
ant. si indetens ẽ omnib ciui¬
b nimis uatare uen̾is ⁊ retra¬
here se ab actib prudentie ⁊ ab

Expanded text:
pud aliquas sectas non reputatur contra dictamen rationis, quod unius et eiusdem viri simul plures existant uxores. Sed quod recta ratio dictat quoslibet cives, et maxime reges et principes unica coniuge debere esse conteSecunda ex parte ipsius uxoris. Tertia est ex parte prolis. Prima via sic patet. Nam sicut pluralitas ciborum provocat ad nimiam repletionem, sic pluralitas mulierum provocat ad nimiam concbilent mentem, et rationem persecutiant; si indecentes est omnibus civibus nimis vacare venereis, et rethahere se ad actibus prudentiae, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
cuna domorum: quos uocant
quedam collactenos pueros qi ⁊ pue¬
rorum pueros naturalis ergo cei¬
go nici est ex conicuna domoꝵ
quas construxit multitudo collac¬
taneorum ⁊ puerorum siue filio¬
rum. namut tangebatur crestẽ¬
tibus tollactaneis .i nepotibus ⁊
filus ⁊ filiorum filus ⁊ nõ ualen¬
tibus ħ̃itate iua domo cõpul¬
si sunt facẽ domos plures ⁊ cõs¬
tituere uicumi sic procedente ge¬
neratione ip̃oru ⁊ ulterius a¬
augmentata multitudine fr̃a
est pluralitas uicorum ⁊ pet cõ¬
sequens fcm̃ est castrum uł cĩ¬
iuitas ulterius uero multiplica¬
tis castris ⁊ ciuitatib fr̃s est pͥn¬
cipatus ⁊ regnum. ¶Utrum a̾
alio modo sit possibilis genera¬
tio uici ciuitatis uel regni quã
ex crescencia collactancorum ł

Expanded text:
cinia domorum, quos vocant quidam collectaneos et pueros puerorum. Nautralis ergo origo vici, est ex convicinia domorum, quas construxit multitudo collectaneorum, et puerorum, sive filiorum. Nam, ut tangebatur, crescentibus collectaneis idest nepotibus, et filiis, et filiorum filiis: et non valentibus habitare in una domo, compulsi sunt facere domos plures, et constituere vicum. Sic procedente generatione ipsorum, et ulterius augmentata multitudine, facta est pluralitas vicorum, et per consequens factum est castrum vel civitas: ulterius vero multiplicatis castris, et civitatibus, factus est principatus, et regnum. Utrum autem alio modo sit possibilis generatio vici, civitatis, vel regni, quam excrescentia collectaneorum
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ primo etħ. omnis actus ⁊
electio bonum ꝙdam appetere
homines ordinant sua opera
in id ꝙ iudetur bonum cũ ci¬
uitas sit opus humanum. ex
ꝑte hominum constituentiũ
tiuitatem oz ip̃am constitutã
ẽẽ gr̃a eius ꝙ uidetur bonum:
nec sic est intelligendum ciuita
tem constitutam ẽẽ gr̃a eius ꝙ
tuta gr̃a eius ꝙ existit bonum.
Nam cum oꝑa nr̃a ordĩamus
ad aliꝙ bonum aliqñ ad boñ
illd̃ hẽmus impetum ex natu¬
ras aliqñ qĩ ex corruntõne na

Expanded text:
ur primo Ethicorum omnis actus et electio bonum quoddam appetere homines ordinant sua opera in id quod videtur bonum, cum civitas sit opus humanum, ex parte hominum constituentium civitatem oportet ipsam constitutam esse gratia eius quod videtur bonum. nec sic est intelligendum, civitatem constitutam esse gratia eius tuta gratia eius quod existit bonum. Nam cum opera nostra ordinamus ad aliquod bonum, aliquando ad bonum illud habemus impetum a natura, aliquando quasi ex co
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam omnem
ciuitatem contin¬
git ẽẽ communi-¬
tatem quandani
tum omnis communitas sit
gr̃a alicuius boni o ciuitatẽ
ip̃am constitutam esse pp̃ ali¬
qd̃ bonumł probat autẽ ph̃s
primo poł. duplici uia cuuta¬
tem constitutam esse gr̃a ali¬
tuius boni. ¶Prima uia

Expanded text:
uoniam omnem civitatem contingit esse communitatem quandam, cum omnis communitas sit gratia alicuius boni, oportet civitatem ipsam constitutam esse propter aliquod bonum. Probat autem Philosophus primo Polit. duplici via, civitatem constitutam esse gratia alicui
Abbreviated transcription (Latin):
enim ẽ quis bñ dispõitus qnͣ¬
tum ad corpus qñ ht̃ tale cor¬
pus quale requirit suum offi¬
tium. ut tunc miles ht̃ bñ tor¬
pus dispositum qñ ht̃ ip̃m ta¬
le quale requirit offm̃ militare:
ꝙ sñ forti exercitatõne cors esse
nõ pt̃. ¶Cum ergo omnes uo¬
lentates uiuere uita politica
oꝑteat aliqnͣdo sustinere forte
labores pro defensiont rei plu¬
blite.omnes uolentes uiuere
tali uita a quartodecimo an¬
no ultra: sic debent assuefi̾̃ ad
aliqua ex̾cicia robusta ut si
aduen̾it tp̃c ⁊ congruitas qd̃
res publica defensione indige¬
at habebant corpus sic dispo

Expanded text:
enim est quis bene dispositus quantum ad corpus, quando habet tale corpus, quale requirit suum officium. ut tunc miles habet corpus bene dispositum, quando habet ipsum tale, quale requirit officium militare. quod sine forti exercitatione corporis esse non potest. Cum ergo omnes volentes vivere vita politica, oporteat aliquando sustinere fortes labores pro defensione reipublicae: omnes volentes vivere tali vita a quartodecimo anno ultra sic debent assuefieri ad aliqua officia robusta, quod si advenerit tempus et congruitas quod respublica defensione indigeat, habeant corpus sic dispo