comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuarum : ex negotiationetua polluisti scãttia : &educam ignem demediotuis
& comed&te : & dabote incinerem acfauillam superterram inconspectu:
omimum uidentium te : & omnes qui sciebant te ingentib maerebunt suꝑte ::
perditio effectus es : & non subsistes ultra
haeccumita dicta sint : quis est qui audiens signaculum similituidinis & corona decoris
indilitiis paradisidĩ fuisti. uel audiens quod exquo creatis estu. cum cherubim po¬
suite in monte fõdĩ: ultra sensum suum poterit relaxare ut de aliquo homi¬
nem uel scõrum: nondicam trriprincipe haec dicta esse suspic&ur : Aut quos
lapides igneos putabit inquorum medium homo aliquis conuersari potuerit.
aut quis in maculatus abipsadie quacreatiisest intellegi poterit. In quopostea
aliquando initistitiae in ipso inuentae sint. & tunc interram proiectis esse

Expanded text:
tuarum ex negotiatione tua polluisti sancta tua. Et educam ignem de medio tui, tuarum ex negotiatione tua polluisti sancta tua. Et educam ignem de medio tui, et comedet te, et dabo te in cinerem ac favillam super terram in conspectu omnium dentium te; et omnes qui sciebant in gentibus, mœrebunt super te. Perditio effectus es, et non subsistes ultra æternum tempus. Hæc cum ita dicta sint, qui est qui audiens: «Signaculum similitudinis, et corona decoris in deliciis paradisi fuisti;» vel audiens quod «ex quo creatus es tu cum Cherubim, posui te in monte sancto Dei,» ultra sensum suum poterit relaxare, ut de aliquo hominum vel sanctorum, non dicam Tyri principe hæc dicta esse suspicetur? aut quos lapides igneos putabit, in quorum medio homo aliquis conversari poterit? aut quis immaculatus ab ipsa die qua creatus est intelligi poterit, in quo postea aliquando injustitiæ in ipso invente sint, et tunc in terram projectus esse
Abbreviated transcription (Latin):
tu signaculum similitudinis &corona decoris indiliciis paradisidĩ funsti: om¬
nilapide uel gemmabona ex ornatuses & indutus. sardio &topazio &s
maragdo &carbunculo &sapphiro & iaspide argento & auro insertis:
replesti thesaurostuos. & promptiiariatua intem& ipso: ex quadie creat̾es:
cum cherubin posuite inmonte scõdĩ. fuisti inmedio lapidum igneorum:
fuisti in maculatus tu in diebustuis: ex quadie creatus estu: donec cum in
uentae sunt iniquitates inte: exmultitudine negotiationis tuae replesti
promptuariatua inquitate: & peccasti & uulneratus es amontedi: & eiecit:
te cerub demedio lapidum ignitorum: elatum est costuum in decor&uos
corrupta est disciplinatua cumpulchritu din&ua: propt̃ multitud inẽ p&cas¬
torum tuorum interram proiecite coram regib: dedite in ostentationẽ
atq: inlusionem propt̃ multitudinem peccatorumtuorum &iniquitatiũs

Expanded text:
Tu signaculum similitudinis, et corona decoris in deliciis paradisi fuisti:» omTu signaculum similitudinis, et corona decoris in deliciis paradisi fuisti:» omni lapide vel gemma bona exornatus es, et indutus sardio, et topazio, et smaragdo et carbunculo et sapphiro, et jaspide, argento et auro insertis, replesti thesauros tuos, et promptuaria tua in temetipso. Ex qua die creatus es cum Cherubim, posui te in monte sancto» Dei. Fuisti in medio lapidum igneorum: fuisti immaculatus tu in dvenirentur iniquitates tuae in te, a multitudine cogitationis tuae. Implesti, enim promptuaria tua iniquitate,et peccasti, et vulte Cherub de medio lapidum ignitorum: et elatum est cor tuum in decore tuo,» corrupta est disciplina tua cum pulchritudine tua: propter multitudinem peccatorum tuorum in terram projeci te» coram regibus; dedi te in ostentationem atque illusionem» propter multitudinem peccatorum tuorum et iniquitatum»
Abbreviated transcription (Latin):
at que ind&erius esse conuersas. beatas quoque illas uirtutes nonesse talis
naturae quae contrarium recipere non possit siuelit ac neglegat: &status sui
beatitudinem non omni cautela custodiat: si enim his quidicitur princeps trri
refestur quia interscõs erat & in maculatus erat. & in para diso dĩ comstitutus.
corona quoque decoris acpulchritudinis exornatiis. Isquitaliserat quomo
tudinis ipse fuisse. & in para diso dĩ inmaculatus ambulasse describitur:
& quomodo ab aliquo putari potest. quod istetalis non unus fuerit de illis
scĩs beatis que uirtutibus. quasutique inbeatitudine positas. non alio quã
tali honore praedicatas esse credendum est: seduideamus tandem: quid &iã
ipsã proph&iae uerba nosdoceant: Et factus est inquid sermodm̃ ad medicens:i
filibominis accipelamentum super principem trri &dicei. haecdicit dñs ds̃.

Expanded text:
atque in deterius esse conversas; beatas quoque illas virtutes non esse talis atque in deterius esse conversas; beatas quoque illas virtutes non esse talis naturæ quæ contrarium recipere non possit si velit, ac negligat, et status sui beatitudinem non omni cautela custodiat. Si enim is qui dicitur princeps Tyri, refertur quia inter sanctos erat, et immaculatus erat, et in paradiso Dei constitutus, corona quoque decoris et pulchritudinis exornatus, is qui talis erat quomotudinis ipse fuisse, et in paradiso Dei ambulasse immaculatus describitur: et quomodo ab aliquo putari potest quod iste talis non unus fuerit de illis sanctis beatisque virtutibus, quas utique in beatitudine positas, non alio quam tali honore præditas esse credendum est? Sed videamus tandem quid etiam ipsa prophetiæ verba nos doceant: Et factus est, inquit, sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, accipe lamentum super principem» Tyri, et dic ei: Hæc dicit Dominus Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
dec&eris inuestigabimus secundum quod dñs nosfuerit inlumin are dignatus.
ut in reb: tam difficilib quid magis ueritatisit proximum: uelquid secundum
pi& atis regula in opinandumsit consequamur: Inuenimus namque in heze¬
chihel proph&a duas quasdam proph&ias scriptas esse ad principem trri:
quarum primã fortasse uideatur alicui antequam audiat & secundam dici
de homine aliquo: qui princeps fuerit trriorum: &ideo nunc inter imnihil
ex prima illa sumamus: sec undauero quoniam euidentissime talis est ut nihil
prorsus de homine . sed de uirtute aliqua superiore intellegi debeat quae delapsa
fuerat asuperioribus & in inferiora ac deteriora deiecta: ex ipsa deferemus
exemplum : ex quomanifestissime demonstr&ur contrarias istas malgnas que
uistutes: Nonnaturales esse conditas uel creatas. sed de meliorib uenisse in penis:

Expanded text:
de cæteris investigabimus, secundum quod Dominus nos fuerit illuminare dignatus, de cæteris investigabimus, secundum quod Dominus nos fuerit illuminare dignatus, ut in rebus tam difficilibus quid magis veritati sit proximum, vel quid secundum pietatis regulam opinandum sit, consequamur. Invenimus namque in Ezechiele propheta duas quasdam prophetias scriptas esse ad principem Tyri, quarum prima fortasse videbitur alicui, antequam audiat et secundam, dici de homine aliquo qui princeps fuerit Tyriorum. Et ideo nos interim nihil de prima illa sumemus secunda vero quoniam evidentissime talis est, ut nihil prorsus de homine, sed de virtute aliqua superiori intelligi debeat, quæ delapsa fuerit a superioribus et in inferiora ac deteriora dejecta, ex ipsa deferemus exemplum ex quo manifestissime demonstretur contrarias istas malignasque virtutes non natura tales esse conditas, vel creatas, sed de melioribus venisse in pejus,
Abbreviated transcription (Latin):
similia confiteri. idest quia subse antialesit in ipsis bonum: quodutique in soloxp̃o & in
habere aliquid conpostionis ostensa est: &ha&ei consequenter uideantur accidere:
unde super est ut in omnicreatura siui operis suorumq motuum fuerit quoduir¬
tutes iste quae ulprincipatum agere in aliis. uel potestatem exercere ud do¬
minationem uidentur exmerito & nomperconditionis praerogatiuam praela¬
taesint & super positae his quibus praeesse uel in quos potestatem exercere dicunt᷑:
sẽdned&antis actam difficilibus rebiis consequentiae solius ratione in uitati
uide amur adserere. atque ex coniecturis tantum modo in ad sensum cogere
auditores : uide amus siquit &iam descripturisscis possumus ad sertiones ad¬
sumere : quarum auctoritate haec credibilius adstruantur : & primo quidẽ.
demalis uistutibus quid scã scriptura contineat proferemiis. Tumde inde & iam

Expanded text:
similia confiteri, id est, quia non substantiale sit in ipsis bonum, quod utique in solo Christo esimilia confiteri, id est, quia non substantiale sit in ipsis bonum, quod utique in solo Christo ehabere aliquid compositionis ostensa est, ut hæc ei consequenter videantur accidere. Unde superest ut in omni creatura sui operis suorumque motuum fuerit quod virtutes istæ quæ vel principatum agere in aliis, vel potestatem exercere, vel dominationem videntur, ex merito, et non per conditionis prærogativam prælatæ sint et superpositæ his quibus præesse vel in quos potestatem exercere dicuntur. IV. Sed ne de tantis ac tam difficilibus rebus consequentiæ solius ratione invitati videamur asserere, atque ex conjecturis tantummodo in assensum cogere auditores, videamus si quid etiam de Scripturis sanctis possumus assertionis assumere, quarum auctoritate hæc credibilius astruantur. Et primum quidem de malis virtutibus quid sancta Scriptura contineat, proferemus; tum deinde etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bono propositum nom post modum recepisse declinantes ab ono perarbitrii liberta¬
tem putentur sed cum ipsis simul substantialiter extitissẽ: similiter &iam potestates
& uistutis necesse in eis iumorem substantiasua posterioremq malitiam: illiquoque
quos mundi tenebrarum rectores & principes appellauit : hoc quo dprincipantur
& optinent tenebras. non experuersi tate propositis ed ex conditionis necessitate
descendere: Eadem quoque &iam despĩtalib: nequitiae & despĩtalib malignis
& dae monib: inmundis consequentiae ipsius ratio cog& intelleg. Quod siha& ita
demalignis contrariisq: uirtutib: intellegi uid&ur Absurdum sicut certe absur¬
dum est. ut causa malitiae ipsarum remota ab arbitrii sui proposito : conditoriearũ
necessario adscribantur : Quomodo non &iam debonis sc̃ĩsque uirtutib: cogimur

Expanded text:
bono propositum non postmodum recepisse declinantes a bono per arbitrii libertabono propositum non postmodum recepisse declinantes a bono per arbitrii libertatem putentur, sed cum ipsis simul substantialiter extitisse; similiter etiam potestates et virtutes, nec esse in eis juniorem substantia sua posterioremque malitiam. Illi quoque quos mundi tenebrarum rectores et principes appellavit, hoc quod principantur et obtinent tenebras, non ex perversitate propositi, sed ex conditionis necessitate dicuntur descendere. Eadem quoque de spiritualibus nequitiæ, et de spiritualibus malignis et dæmonibus immundis, consequentiæ ipsius ratio coget intelligi. Quod si hæc ita de malignis contrariisque virtutibus intelligi videtur absurdum, sicut certe absurdum est, ut causa malitiæ ipsarum remota ab arbitrii sui proposito, Conditori earum necessario ascribatur, quomodo non etiam de bonis sanctisque virtutibus cogimur
Abbreviated transcription (Latin):
& praemium uirtutis per quod ad potestatem istam dignitatemq uenerunt. Nec¬
non & in quithroni uel sedes appellantur. anistam beatitudines sedem stabilitatẽ¬
que simulcum substantiae suae prolationem meruerint: ut ex uoluntate sola
hoc possideant creatoris: uelquac appellantur dominationes hoc quoddominant᷑
non perprofectissui meritum eisfuerit additum: sed conditionis praerogatiua
donatum sit: &ideo sit ab eis inseparabile quod ammodo acnaturale: Quodutiq
si itarecipiamus ut putentur sci angeli & scãẽ potestates & beatae sedes glorioseq
uirtutes. & magnificȩ dominationes substantialiter potestates istaf ac dignitates
glorias possidere : Consequenter sine dubio uidebitur &iam ea quae in contraruis of¬
ficiis nomina ta sunt adhunc modum intellege debere: it aut principatus illi aduer¬
sum quosest nobis conluctatio. illum ipsum obluctantem acresistentem omni

Expanded text:
et præmium virtutis, per quod ad potestatem istam dignitatemque venerunt. Necet præmium virtutis, per quod ad potestatem istam dignitatemque venerunt. Necnon et hi qui Throni dicuntur vel Sedes, an istam beatitudinis sedem stabilitatemque simul cum substantiæ suæ prolatione meruerint, ut ex voluntate sola hoc possideant Creatoris; vel quæ appellantur Dominationes, hoc quod dominantur, non per profectus sui meritum eis fuerit additum, sed conditionis prærogativa donatum sit, et ideo sit ab eis inseparabile quodammodo, ac naturale. Quod utique si ita recipiamus, ut putentur sancti Angeli, et sanctæ Potestates, et beatæ Sedes, gloriosæque Virtutes, et magnificæ Dominationes substantialiter potestates istas ac dignitates gloriasque possidere; consequens sine dubio videbitur etiam ea quæ in contrariis officiis nominata sunt, ad hunc modum intelligi debere: ita ut principatus illi adversus quos nobis est colluctatio, illud ipsum obluctans ac resistens omni
Abbreviated transcription (Latin):
acbeatos. ut nihil possint recipere omnino contrarium: & quosdam ita fecerit
ut possint tamuirtutes quammalitiae effici capaces: aut siputandumest quod
alios it afecerit ut omnino incapacessint aduirtutem. & alios malitia quidem
ne quaquam posse recipere. solum modo autem posse in beatitudine permanere.
ałosuero tales qui possint utraque recipere : Vt autem &iam exipsis nominibus
prima nobis inquisitio moueatur : Consi deremus ñ scĩ angeli ex quo sunt sempersc̃ĩ
fuerunt & scĩ sunt scĩ que erunt: & numquam receperunt umquam neque
recipere potuerunt peccatilocum. Tum deinde &iam hiqui scĩ principatus appel¬
lantur considerertus sistatim ut creatia dõ sunt principatum adõ exercere
coeperunt. in aiqoos quieise sient subiecti: &illos talesereatos & adhnoe factos
& in hoc ipsum creatae sunt ut exercerent potestatem : anmeritum aliquod istud est

Expanded text:
sanctos ac beatos ut nihil possint recipere omnino contrarium, et quosdam ita fecerit sanctos ac beatos ut nihil possint recipere omnino contrarium, et quosdam ita fecerit ut possint tam virtutis quam malitiæ effici capaces; aut si putandum est quod alios ita fecerit ut omnino incapaces sint ad virtutem, et alios malitiam quidem nequaquam posse recipere, solummodo autem posse in beatitudine permanere, alios vero tales qui possint utraque recipere. Ut autem etiam ex ipsis nominibus prima nobis inquisitio moveatur, consideremus si sancti Angeli ex quo sunt, semper sancti fuerunt, et sancti sunt, sanctique erunt, et neque receperunt unquam neque recipere potuerunt peccati locum. Tum deinde etiam hi qui sancti Principatus appellantur, consideremus si statim ut creati a Deo sunt, principatum exercere cœperunt in aliquos qui eis essent subjecti, et illos tales creatos et ad hoc factos s et in hoc ipsum creatæ sunt, ut exercerent potestatem; an meritum aliquod istud est
Abbreviated transcription (Latin):
E inferna quaeper ordinẽ paulus enumerat : In eo sane loco in quoderationabi¬
libus naturis disserimus reticere non conuenit : ne de nobis quidem hominibus
qui utiq & ipsi rationabile animal esse dicitur: sedneillut quidem otiose prae¬
tereundumest: quod &iam de nobis ipsis hominib: diuersi quidam ordines no¬
minantur : Cum diciuir parsdñi populus eius i acobfuniculus hereditates eius
israhel: pars angelorum dicuntur c&erȩ nationes: Qm̃ quidem cum diuider&
excelsus gentes & disperger& filios adam: statuit fines gentium secundum nu¬
merum angelorum dĩ. &ideo simul cum c&eris rationabilibus naturis etiam
humanae animae ratio peruidenda est: Igitur tote tantis ordinum officiorũq
nominib: cognominatis quib certum est sub esse substantias. Requirendum est
utrum conditor &creator omnium ds̃ Quosdam quidem ex his itas cõsfecerit

Expanded text:
et inferna quæ per ordinem Paulus enumerat. In eo sane loco in quo de rationaet inferna quæ per ordinem Paulus enumerat. In eo sane loco in quo de rationalibus naturis disserimus, reticere non convenit nec de nobis quidem hominibus, qui utique rationabile animal esse dicimur; sed ne illud quidem otiose prætereundum est, quod etiam de nobis ipsis hominibus diversi quidam ordines nominantur, cum dicitur: «Pars Domini populus ejus Jacob, funiculus hæreditatis ejus Israël.» Pars autem Angelorum dicuntur cæteræ nationes: quoniam quidem «cum divideret Excelsus gentes, et dispergeret filios Adam, statuit fines gentium secundum numerum Angelorum Dei.» Et idcirco cum cæteris rationalibus naturis etiam humanæ animæ ratio pervidenda est. III. Igitur tot et tantis ordinum officiorumque nominibus cognominatis, quibus certum est subesse substantias, requirendum est utrum conditor et creator omnium Deus, quosdam quidem ex his ita fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
geli quidam diaboli nominantur. sed & princeps mundihuius quiutrum
ipse sit diabolus analius quis. nondum manifeste ded aratum est: principes
quoque huiusmundi quidam dicuntur sapientiam quandam habentes
qu destruentur: sed utrum ipsisint istipr incipes. qui & illi sunt principat᷑
aduersus quos nobis est conluctatio. an alii sint: non facile mihi ab aliquo pro¬
nuntiandum uid&ur: Post principatus autem &iam potestates quaedam
nominantur aduersum quas conluctatio nobis est. & lgongeritur. sed &
aduersus principes mundihunis. & rectores tenebrarum harum nttitio
quaedam &iam spĩtaliamalitiae incaelestib: ab ipso paulo nominantur. Quidant̃
dicendum est &iam de soĩtalib: malignis & dedae monib: in mundis quac ineuangedus
nominantur : Tumdeinde appellantur &iam quaedam simili nomine caelestia.
sea quae dicuntur genuflectere uel esse flexura in nomineihũ. sed & terrestria

Expanded text:
idam angeli diaboli nominantur, sed et princeps mundi hujus, qui utrum idam angeli diaboli nominantur, sed et princeps mundi hujus, qui utrum ipse sit diabolus, an alius quis, nondum manifeste declaratum est. Principes quoque hujus mundi quidam dicuntur sapientiam quamdam habentes quæ destruetur: sed utrum ipsi sint isti principes qui et illi sunt principatus adversus quos nobis est colluctatio, an alii sint, non facile mihi ab aliquo pronuntiandum videtur. Post principatus autem, etiam potestates quædam nominantur adversus quas colluctatio nobis est, et agon geritur: sed et adversus principes mundi hujus, et rectores tenebrarum harum, quædam etiam spiritualia malitiæ in cœlestibus ab ipso Paulo nominantur. Quid autem dicendum est etiam de spiritualibus malignis, et dæmonibus immundis qui in Evangeliis nominantur? Tum deinde appellantur etiam quædam simili nomine cœlestia, sed quæ dicuntur genu flectere, vel esse flexura in nomine Jesu, sed et terrestria
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iam infuturo: Ex quo uidelic& ostendit esse quae dtim pra&er ha& quae
cominemorauit : quae nominentur quidem in hoc scło: Non tamen ab ipso enu¬
merata nunc fuerint: foste neab alio aliquo intellecta: esse uero alia quae
in hoc quidem scło non nominentur. infuturo tamen nominabuntur.¬
DECONTRARIIS VIRTVTIBVS. Tum deinde sciendumest quia omne quod
rationabile est &rationis terminos statuta qu ededinat: sine dubio perprȩ¬
uari cationem rectiiustique efficitur inpeccato: est ergo omnis creatura
rationabilis. laudis &culpȩ capax: Laudis secundum rationem quam in se
hab& admeliora proficiat. Culpae sirationem recti tenoremq declin&
propter quodrecte &iampoenis acsuppliciis subiac&, Quod &iam deipso
diabolo & his quicum ipsosunt & dicuntur angelieius sentiendum est: expo¬
scripturaelocis designatur: qui& inimicus dĩ esse describitur: N& non & an¬

Expanded text:
sed etiam in futuro.» Ex quo videlicet ostendit esse quædam præter hæc quæ sed etiam in futuro.» Ex quo videlicet ostendit esse quædam præter hæc quæ commemoravit, quæ nominentur quidem in hoc sæculo, non tamen ab ipso enumerata nunc fuerint, forte nec ab alio aliquo intellecta esse vero alia quæ in hoc sæculo quidem non nominentur, in futuro tamen nominabuntur. II. Una deinde sciendum est, quia omne quod rationabile est, et rationis terminos statutaque declinat, sine dubio per prævaricationem recti justique efficitur in peccato. Est ergo omnis creatura rationabilis laudis et culpæ capax: laudis, si, secundum rationem quam in se habet, ad meliora proficiat; culpæ, si rationem recti tenoremque declinet: propter quod recte etiam pœnis et suppliciis subjacet. Quod etiam de ipso diabolo et his qui cum ipso sunt et dicuntur ejus angeli, sentiendum est. ExpoScripturæ locis designatur, qui et inimicus Dei esse describitur. Necnon et qu
Abbreviated transcription (Latin):
atque incestamine positi pauca disserere : quam plurima namque in scĩs scripturis
inuenimus ordinum quorundam atque officiorum. tam scõrum quam &iam
contrariorum : quae nomin a prius proponentes tum dein de quidsibi uelit coꝵ
significatio prouirib: nostris discutere pestem tabiimus: sunt quidam scĩ an¬
gelidĩ quospaulus ministeriales ip̃s appellat. administerium destinatos. propt̃
eos quihereditatem capient insalutem : Apii dipsum quoq: scm̃paulum inue¬
nimus nesciounde sumentem: cognominantem Tamen quasdam sedes
& dominationes & principatus & potestates: & post enumerationem hoꝵ
uelut alia adhuc quaedam rationabilia atque ordines esse sentiens pra&er eosquos
supra dixerat ait desaluatore: quiest super omnem principatum & potestatem &iuir¬
tutem & dominationem. &omne nomen quod nominatur non solum in hoc scło

Expanded text:
atque in certamine positi, pauca disserere. Quamplurima namque in sanctis Scripturis atque in certamine positi, pauca disserere. Quamplurima namque in sanctis Scripturis invenimus ordinum quorumdam atque officiorum tam sanctorum quam etiam contrariorum nomina: quæ prius proponentes, tum deinde quid sibi velit horum significatio, pro viribus nostris discutere pertentabimus. Sunt quidam sancti Angeli Dei, quos Paulus ministeriales spiritus appellat ad ministerium destinatos, propter eos qui hæreditatem capiunt in salutem. Apud ipsum quoque sanctum Paulum invenimus, nescio unde sumentem, cognominantem tamen quasdam Sedes, et Dominationes, et Principatus, et Potestates, et post enumerationem horum, velut alia adhuc quædam rationabilia officia atque ordines esse sentiens præter eos quos supra dixerat, ait de Salvatore: «Qui est super omnem Principatum, et Potestatem, et Virtutem, et» Dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc sæculo,
Abbreviated transcription (Latin):
super emin& modis. & secundum propositae similitudinis formam. uelquae sit
ad sumptio scientiae uelquaesit eis abolitio contempl mur: maxime cũ audi¬
amus ab apostolo quod deperfectis dicitur: quod facie ad faciem gloriam dñi
exmrsteriorum reuelationib: speculabuntur: uerum nosuolentes diuina
bentur : quae trinitas totius est scĩ tatisfons: excessũ quodam usi haec diximus.
& sermonem deamima qui a inciderat strictim lic& contingendum putauimꝰ:
uic inum ut pote locum denatura ractionabili disserentes: Opostunius tamen
in loco proprio de omnirationabili natura quae intria genera speciesque distinguit᷑.
digessimus: Consequens est &iam denaturis rationabilibus ac despecieb: carum
& ordinib uel officiis tamscãrum quam &iam malignarum instutum: sed &
dehis qui interhas idestbonas & malas mediiquidam sunt: & adhuc inagone

Expanded text:
supereminet modis, et secundum proposita similitudinis formam vel quæ sit supereminet modis, et secundum proposita similitudinis formam vel quæ sit assumptio scientiæ, vel quæ sit ejus abolitio contemplemur: maxime cum audiamus ab Apostolo quod de perfectis dicitur, quod facie ad faciem gloriam Domini ex mysteriorum revelationibus speculabuntur. II. Verum nos volentes divina tum præbentur, quæ Trinitas totius est sanctitatis fons, excessu quodam usi hæc diximus, et sermonem de anima qui inciderat, strictim licet contingendum putavimus, vicinum utpote locum de natura rationabili disserentes. Opportunius tamen in loco proprio de omni rationabili natura quæ in tria genera speciesque distinguitur,digessimus, consequens est etiam de naturis rationabilibus, ac de speciebus earum et ordinibus, vel officiis tam sanctarum quam etiam malignarum virtutum, sed et de his qui inter has bonas et malas medii quidam sunt et adhuc in agone
Abbreviated transcription (Latin):
neque enim similitudini propositae exemploque conueniunt secim dumidergo
quo dproposuius geom& resille uel medicus donec exerc& se in meditationib
astissuae & ration abilibus institut is. perman& apud eum &iam scientia disci¬
plinae siuero dissimul& ab exercituis & nedegat ab industria paulatimpernegle¬
gentiam primo patica excidunt .: cum de inde &iamplura: &itapermultũ temp̃
abeunt omnia in obliuionem: atque uniuersa ex memoria penitus abolentur
Potest sanefieri ut cum decidere ab imtio coeperit & parua adhuc corrumpi ne¬
glegentia sire suscit&ur &citius insem& ipsuim reuestatur. repar& ea
quae adhuc nuper amissa sunt: &recol&ea quae abeo fuerant tenui athuc abolitione
sublata: Trensferamus nunc haec ad eosquise dĩscientiae ac sapientiae deder̃:
cuiuseruditio atque industria in coparabilibus omnes reliquas disciplinas

Expanded text:
neque enim similitudini propositæ exemploque conveniunt. Secundum ergo neque enim similitudini propositæ exemploque conveniunt. Secundum ergo id quo proposuimus, geometres ille vel medicus donec exercet se in meditationibus artis suæ, et rationabilibus institutis, permanet apud eum etiam scientia disciplinæ. Si vero dissimulet ab exercitiis, et negligat ab industria, paulatim primo per negligentiam pauca excidunt, tum deinde etiam plura, et ita per multum tempus abeunt omnia in oblivionem, atque universa ex memoria penitus abolentur. Potest sane fieri, ut cum decidere ab initio cœ- perit, et parva adhuc corrumpi negligentia, si resuscitetur, et citius in semetipsum revertatur, reparet quæ adhuc nuper amissa sunt, et recolat ea quæ ab eo fuerant tenui adhuc abolitione sublata. Transferamus nunc hæc ad eos qui se Dei scientiæ ac sapientiæ dediderunt, cujus eruditio atque industria incomparabilibus omnes reliquas disciplinas
Abbreviated transcription (Latin):
sit in terdum ut sib reuis aliquis lapsus acciderit: &citoresipiscat: at que in sereuer¬
tatur non penitus ruere sedreuocare seareuocare pedem &redire adstatum suum:
acrur sum statuere posse id quo dperneglegentiam fuerat lapsum:
Ut autem istam deminutionem uellapsum eorum quiseneglegentius egerint
ostendamus &iam similitudine alicuius exempliuti nonuidecur absurdum:
Iitur sisit aliquis quiperitia uel aste. uerbi gratia geom&ride aut medic me paulati
fuerit inbutus usque quo uenerit adperfectum. multo scilic& tempore institutio¬
nib atq exercitiis sem& ipsum informans. ut ad inte grum supradictae astis ad¬
sumer & disciplinam huicnumquam profecto accidere poterit : ut cum perit᷑
dormierit eugil & in peritus: non enim ea quae perlaesionem aliquam uelde¬
bilitatem accidunt in medium adducere. aut commemorare nunc conuenit:

Expanded text:
sit interdum, ut si brevis aliquis lapsus acciderit, et cito resipiscat atque in se reversit interdum, ut si brevis aliquis lapsus acciderit, et cito resipiscat atque in se revertatur, non penitus ruere, sed revocare pedem, et redire ad statum suum, et rursum statuere possit id quod per negligentiam fuerat lapsum.  vel lapsu. I. Ut autem istam diminutionem, vel lapsum eorum qui se negligentius egerint ostendamus, etiam similitudine alicujus exempli uti non videtur absurdum. Igitur si sit aliquis qui peritia vel arte, verbi gratia, geometriæ, vel medicinæ paulatim fuerit imbutus usquequo venerit ad perfectum, multo scilicet tempore institutionibus atque exercitiis semetipsum informans ut ad integrum supradicta artis assumeret disciplinam huic nunquam profecto accidere poterit, ut cum peritus dormierit, evigilet imperitus. Non enim ea quæ per læsionem aliquam vel debilitatem accidunt, in medium adducere aut commemorare nunc convenit:
Abbreviated transcription (Latin):
sinenter atq inseparabiliter adsintei qui est ea quae ab ipso facta sunt:
sapientiae idopus est instruere atque erudire ea. & adperfectionem perducere :¬
& sp̃s sci confirmatione atque in desinenti scificatione : perquam solum dm̃
capere posiunt: It aergo in desinenti erganos opere patris & fili & sp̃sscĩ per
singulos quosque profectuum gradus instaurato: uixsi forte aliquando in¬
tueri possiimus scam & beatam uitam. inqua cumpost agones multos ieã
perueniri potuerit itaperdurare debemus : ut nullaumquã nos boniilluis
sici& as capiat : sed quantomagis deill abeatitudine percipimus: tantomagis in nobis uel
dilat&ur eius desiderium uel augeatur: dum semper ardentius & capatius patrem & filiũ
quii summo perfectoq constituerunt gradu non arbitror quod ad subitum quis eua¬
cu&ur ac decidat sed paulatim &perpastes defluere eum necese est it aut fieri pos¬

Expanded text:
sinenter atque inseparabiliter adsint ei qui est ea quæ ab ipso facta sunt, sinenter atque inseparabiliter adsint ei qui est ea quæ ab ipso facta sunt, Sapientiæ id opus est instruere atque erudire ea, et ad perfectionem perducere ex Spiritus sancti confirmatione atque indesinenti sanctificatione per quam solum Deum capere possunt. Ita ergo indesinenti erga nos opere Patris, et Filii, et Spiritus sancti per singulos quosque profectuum gradus instaurato, vix si forte aliquando intueri possumus sanctam ac beatam vitam; in qua cum post agones multos in eam perveniri potuerit, ita perdurare debemus ut nulla unquam nos boni illius satietas capiat: sed quanto magis de illa beatitudine percipimus, tanto magis in nobis vel dilatetur ejus desiderium, vel augeatur, dum semper ardentius et capacius Patrem, et Filiqui in summo perfectoque constiterint gradu, non arbitror quod ad subitum quis evacuetur ac decidat; sed paulatim et per partes defluere eum necesse est: ita ut fieri pos
Abbreviated transcription (Latin):
tur ominia in omnib: : Vnde & in operatio patris quae essẽ praestat omnib: cla¬
rior ac magnificentior inuenitur cumunus quisque perparticipationem xp̃i
secundum id quod sapientia est . & secundum id quod scientia est & scificatioest
proficit & in altiores profectuum gradusuenit : & per hoc perquod partitipatio¬
nẽ sp̃s scĩ sc̃ificatis est quispurior acsincerior effectus. dignus recipit sapientiae
acscientiae gratiam : ut depulsis omnib: expurgatisq pollutionis at que ignorantiae
maculis tantum profectum sinceritatis acpuritatis accipiat: ut hoc quod
accepit adõ ut ess&: talesit. qualedõ dignumest: eoquiut ess& purae itaque
praestitt acperfecte : ut tam dignumsit id quod est: quamest ille: quiidessẽ sec̃:
Itanamque & uistutem semꝑesse atque in a&ernum manere percipi& adõ
isquit alisest : qualemeum uoluit esse illequifecit: Quodut accidat & ut inde¬

Expanded text:
tur omnia in omnibus.» Unde et inoperatio Patris quæ esse præstat omnibus, clatur omnia in omnibus.» Unde et inoperatio Patris quæ esse præstat omnibus, clarior ac magnificentior invenitur; cum unusquisque per participationem Christi secundum id quod sapientia est, et secundum id quod scientia est et sanctificatio est, proficit et in altiores profectuum gradus venit; et per hoc quod participatione sancti Spiritus factus est quis purior atque sincerior, effectus dignus recipit sapientiæ ac scientiæ gratiam, ut depulsis omnibus, expurgatisque pollutionis atque ignorantiæ maculis, tantum profectum sinceritatis ac puritatis accipiat, ut hoc quod accepit a Deo ut esset, tale sit quale Deo dignum est, eo qui ut esset pure utique præstitit ac perfecte: ut tam dignum sit id quod est, quam est ille qui id esse fecit. Ita namque et virtutem semper esse atque in æternum manere percipiet a Deo is qui talis est qualem eum esse voluit ille qui fecit. Quod ut accidat, et ut inde
Abbreviated transcription (Latin):
prestat ut sint pasticipatio ueroxp̃i secundum id quod quo d uerbum uelra¬
tio est facit eaesse rationabilia: ex quo consequens est ea uellaude digna
esse uelculpa : quiainstutis & malitiae sunt capatia: Propterhoc conse¬
participatione ipsiusscãẽ efficiantur: Cumergo primo ut sint habeant
exdõpatre. se cundo ut rationabilia sint habeant exuerbo: Testiout scõ siit¬
eaquaeiam sc̃i ficata ante fuerint perspm̃scm̃ : & qui in hunc gradum proficere meru
erint persc̃ĩficationem sp̃s scĩ consequentur nih lominus donum sapientiae
secundum uirtutem in operationis sp̃sdĩ : & hocput opaulum dicere. cumait
Quib dam sermonem dari sapientiae : Alii fermonem scientiae secundum eundem
spm: Et designans unam quamq discretionem donorum refest omnia adum
uersitatis fentem & dicit: Diuisionessunt inoperationum: sed unus ds̃ qui opera¬

Expanded text:
præstat ut sint: participatio vero Christi, secundum id quod verbum vel rapræstat ut sint: participatio vero Christi, secundum id quod verbum vel ratio est, facit ea esse rationabilia. Ex quo consequens est ea vel laude digna esse, vel culpa, quia virtutis et malitiæ sunt capacia. Propter hoc conseon sunt, participatione ipsius sancta efficiantur. Cum ergo primo ut sint habeant ex Deo patre, secundo ut rationabilia sint habeant ex Verbo, tertio ut sint sancea quae jam sanctificata ante fuerint per Spiritum sanctum. Et qui in hunc gradum profecere per sanctificationem Spiritus sancti, consequuntur nihilominus donum sapientiae secundum virtutem inoperationis Spiritus Dei. Et hoc puto Paulum dicere, cum ait, quibusdam dari sermonem sapientiae, aliis sermonem scientiae secundum eumdem Spiritum. Et designans unamquamque disciversitatis fontem, et dicit: «Divisiones sunt inoperationum, sed» unus Deus qui opera
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ihũ xp̃i praecipuum quoddam ministerium in eos quib naturaliter ut ratio¬
nabilessint confest: perquod adhoc quodsunt praestatur eis ut benesint: est
alia quoque &iam sp̃s scĩ gratia quae dignis praestatur minis trata qui dem per
xp̃m in operata autem apatre secundum meritumeorum quicapaceseius
efficiuntur : quod manifestissime indicat apostolus paulis unam eandẽq
instutem trinitatis exponens in eodum dicit: Diuisionessunt donorum :
idem autem sp̃s: & diuisiones sunt ministeriorum idem autem dñs : &diuisi¬
ones sunt operationum: idemautem ds̃ qui operatur omma in omnib:
unicuique autem datur minifestatio sp̃s secundum id quod ex pecr o
Ex quomanifestissime designatur quo dnulla est intrinitate discr&io:
nunc adeum ordinem: quem disserere coeperamus: Dspater omnibus

Expanded text:
omini Jesu Christi præcipuum quoddam ministerium in eos quibus naturaliter ut ratioomini Jesu Christi præcipuum quoddam ministerium in eos quibus naturaliter ut rationabiles sint confert, per quod ad hæc quæ sunt præstatur eis ut bene sint. Est et alia quoque etiam Spiritus sancti gratia quæ dignis præstatur, ministrata quidem per Christum, inoperata autem a Patre secundum meritum eorum qui capaces ejus efficiuntur. Quod manifestissime indicat Apostolus Paulus, unam eamdemque virtutem Trinitatis exponens in eo dum dicit: «Divisiones sunt donorum, idem autem Spiritus, et divisiones sunt ministeriorum, idem autem Dominus: et divisiones operationum sunt, idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem datur manifestatio Spiritus secundum id» quod expedit.» Ex quo manifestissime designatur quod nulla est in Trinitate discretio, nunc ad eum ordinem quem disserere cœperamus. Deus pater omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
patris & filii indiscr&e super omnem protenditur creaturam: sp̃s uero scĩ par
uenia dignus est : proeo quodhis qui uerbi uelrationis est particeps. sidesinat
rationabiliter uiuere iidetur ingnorantiam uelstultitiam decidisse:
& pp̃t hoc ueniam promereri: Quiautem iam dignus habitus est scĩ sp̃s pasti¬
cipatione & retro fuerit conuersus. hic re ipsa &opere blas phemasse dicitur
in sp̃m scm. Nequissane ex istim & nosex eo quod diximus spm̃ sc̃m solis sc̃ĩs
prestari: patriuero & filii benefitia uel in operationes peruenire adbonos
est: propri&atem namque gratiae eius operisque descripsimus:
Porro autem nihil intrinitate mauisminus ue dicendumest : cumunus dĩta¬
tis fons uerbo acrationesuateneat uniuersa: sp̃mueroorissui quae dignas
sc̃ificatione scific& sicut in psalmo scriptum est: uerbo dñ caeli firmatisiud¬

Expanded text:
Patris et Filii indiscrete super omnem protenditur creaturam; Spiritus sancti verPatris et Filii indiscrete super omnem protenditur creaturam; Spiritus sancti vervenia dignus est; pro eo quod is qui Verbi Dei vel rationis est particeps, si desinat rationabiliter vivere, videtur in ignorantiam vel stultitiam decidisse, et propter hoc veniam promereri: qui autem dignus jam habitus est sancti Spiritus participatione, et retro fuerit conversus, hic reipsa et opere blasphemasse dicitur in Spiritum sanctum. Ne quis sane existimet nos, ex eo quod diximus Spiritum sanctum solis sancti præstari, Patris vero et Filii beneficia vel inoperationes pervenire ad bonos est. Proprietatem namque gratiæ ejus operisque descripsimus. Porro autem nihil in Trinitate majus minusve dicendum est, cum unius divinitatis fons Verbo ac ratione sua teneat universa, Spiritu vero oris sui quæ digna sunt sanctificatione sanctificet, sicut in Psalmo scriptum est: «Verbo Domini cœli firmati su
Abbreviated transcription (Latin):
hominem cum actibunsuis innouitate uitae coeperint ambulare : & ideo
conp&enter deeo dicitur quia non in omnib: neq: in his quicaro sunt: sed in his
quorum terra renouata fuerit sp̃r icr̃ habitabit: denique id circo per inposi¬
tionemanuum a postolorum post baptis migratiam & reuelationem scĩ spr trade¬
batur : sed & saluator noster postresurrectionem cumu& era iam transissent¬
& facta fuissent omnia noua nouus ipse homo & primo genitus exmortuis
renouatis quoque perfidem suae resurrectionis a postolis ait. accipite spm̃ scm̃:
hoc est nimirum quod & ipse saluator dñs in eugło designabat: cumuinum
nouum inutres nouos mitti posse ueteres denegabat: sediubebat utres
fierinouos id est homines innouitate uite ambulare: ut uinum nouum.
idest sp̃s sc̃ĩ gratiae susciperent nouitatem: Hoc ergo pactooperatio uistutis dĩ

Expanded text:
hominem cum actibus suis, in novitate vitæ cœperint ambulare. Et ideo de eo hominem cum actibus suis, in novitate vitæ cœperint ambulare. Et ideo de eo competenter dicitur, quia non in omnibus, neque in his qui caro sunt, sed in his quorum terra renovata fuerit, Spiritus sanctus habitabit. Denique idcirco per impositionem manuum Apostolorum post baptismum gratia et revelatio sancti Spiritus tradebatur. Sed et Salvator noster post resurrectionem, cum vetera jam transissent, et facta fuissent omnia nova, novus ipse homo et primogenitus ex mortuis renovatis quoque per fidem suæ resurrectionis Apostolis ait: «Accipite Spiritum sanctum.» Hoc est nimirum quod et ipse Salvator Dominus in Evangelio designabat, cum vinum novum in utres mitti posse veteres denegabat, sed jubebat utres fieri novos, id est homines in novitate vitæ ambulare, ut vinum novum, id est Spiritus sancti gratiæ susciperent novitatem. Hoc ergo pacto operatio virtutis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dicente saluatore : Regnum di cumobseruatione nonuenit: nequedicente & ce
hic aut ibi. sedregnum dĩ intrauos est: sed & illud uidendum est nefoste cadem
homines datumesse intellegitur : Omnes homines habent participium dĩ: siũ
inuenitur: ergo iam non generaliter sed sc̃ĩs quib:q: datum accipi potest :
deniq: &iam diliuii tempore cumomnis caro corruipiss & uiam dĩ : tamquã
dein dignis & peccatorib: scriptum est dixiss edm̃ : Non permanebit sp̃s meus in
hominib: istis in acernum : pp̃t quod caro sunt: In quomani feste ostenditur:
quod ab indignis quib: que aufertur ip̃s dĩ : In psalmis quoque scribitur aufers
sp̃m eorum & deficient : & in terramsuam reuertentur : emit te spm̃tuum
qui ab latis atque extinctis peccatorib: & indignis. Ipse sibi nouum populum
cre& &renou& faciem terrae : cumpergratiam sp̃s deponentes u&erem

Expanded text:
dicente Salvatore: «Regnum Dei cum» observatione non venit: neque dicent, Ecce dicente Salvatore: «Regnum Dei cum» observatione non venit: neque dicent, Ecce hic, aut ibi: sed regnum Dei intra vos est.» Sed et illud videndum est ne forte idem homines datum esse intelligitur, omnes homines habent participium Dei. VII. invenitur: ergo jam non generaliter, sed sanctis quibusque datum accipi potest. Denique etiam diluvii tempore cum omnis caro corrupisset viam Dei, tanquam de indignis et peccatoribus. scriptum est dixisse Deum: «Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis in æternum, propter quod caro sunt.» In quo manifeste ostenditur, quod ab indignis quibusque aufertur Spiritus Dei. In Psalmis quoque scribitur: « Auferes Spiritum eorum, et deficient, et in terram suam revertentur. Emittes Spiritumqui ablatis atque extinctis peccatoribus et indignis, ipse sibi novum populum creet, et renovet faciem terræ, cum per gratiam Spiritus deponentes veterem
Abbreviated transcription (Latin):
sed & illud quod ineugło dictumest : Nisiuenissem & locutus esse meis pecca¬
tum non haberent : nunc autem excusationem non habent ꝓpeccatosuo
Hisquirationem norunt usque ad quod tempus peccatum homo peccatum non habeat:
&exqua a& ate obnoxius peccatofit manifestumest &pat& : Quomodo expasticipa¬
tione uerbi uelrationis homines peccatum habere dicuntur : ui delic& ex quoin¬
tellectus atque scientiae capaces effecti cumiam eis bom uelmali discr&ionem
ratio intrinsecus inferta suggesserit : &cum scire iam coeperint quid sit malum:
si faciunt illut peccato effeciuntur obnoxii: & hac est quod dixit Quia excusationẽ
non habent homines propeccato suo. exquo eis diuinis sermo uelratio ostendere
coeperit in corde discretionem boni ac mali : ut perhanc debeant refugere & cauere
quod malumest : & quia scientibonum & non facienti. peccatum est illi : Item
quo domnes homines non sunt extracomimiinionem dĩ. hoc modo eugłm doc &

Expanded text:
st: «Nisi venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent pro» peccato suo, his qui rationem norunt, usque ad quod tempus peccatum homo non habeat, et ex qua ætate obnoxius peccato sit, manifestum est et patet quomodo ex participatione Verbi vel rationis homines peccatum habere dicuntur: videlicet ex quo intellectus atque scientiæ capaces effecti, cum jam eis boni vel mali discretionem ratio intrinsecus inserta suggesserit; et cum scire jam cœperint quid sit malum, si faciunt illud, peccato efficiuntur obnoxii: et hoc est quod dicit, quia excusationem non habent homines pro peccato suo, ex quo eis divinus Sermo vel ratio ostendere cœperit in corde discretionem boni et mali, ut per hanc debeant refugere et cavere quod malum est; quia «scienti bonum et non facienti, peccatum est illi.» Item quod omnes homines non sunt extra communionem Dei, hoc modo Evangelium docet,
Abbreviated transcription (Latin):
quampeccatores &rationabiles atq: inrationabiles & inomni omnino quaes :
Ostendit sane & a postolus paulus quo dommnes habeant participiumxũi dicens:
nedixeris incord&uo quis ascendit incaelum: idestxp̃m deducere : autquis des¬
cend& in abrssum id est xp̃m amostuis reuocare : sed quid dicit scriptura: Pro

Expanded text:
quam peccatores, et rationabiles atque irrationabiles, et in omnia omnino quæ sunt. quam peccatores, et rationabiles atque irrationabiles, et in omnia omnino quæ sunt. Ostendit sane et Apostolus Paulus quod omnes habeant participium Christi, dicens: «Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendet in» cœlum? id est Christum deducere: aut quis descendet in abyssum? id est
Abbreviated transcription (Latin):
essẽ patris & fili tam in sc̃is quam inpeccatorib: in hominib: rationabilibus
& in mutis animalib: sed & in his quae s in eanima sunt : & momnib: omnino quaes
Operanonem uero sp̃r scĩ nequaquam prorsus incidere uel in ea quaesi ne
anima sunt uel in eaquae animantia quidem sed mut a sunt : sco ne in illis qͥdẽ
inueniri quirationabiles quidem sunt sed in malitia positi : nec omnino adme¬
liora conuersi : In illis solis esse arbitror opus sp̃rscĩ quiiamse admeliora con¬
uestunt : & peruias xp̃iihii incedunt Idest qui sunt inbonis actib & in dõ ꝑmaneñ:
Quia autem operatio patris & fili. & in scis & inpeccatorib: sit manifestatur
exeo qquodomnes quiration abilessunt uerbi idest tradtionis participessunt:
&perhoc uelut semina quaedam insita sibigerunt sapientiae & iustitiae qđ

Expanded text:
esse Patris et Filii tam in sanctis quam in peccatoribus, in hominibus rationalibus esse Patris et Filii tam in sanctis quam in peccatoribus, in hominibus rationalibus et in mutis animalibus; sed et in his quæ sine anima sunt, et in omnibus omnino quæ sunt: operationem vero Spiritus sancti nequaquam prorsus incidere vel in ea quæ sine anima sunt, vel in ea quæ animantia quidem, sed muta sunt; sed ne in illis quidem inveniri qui rationabiles quidem sunt, sed in malitia positi, nec omnino ad meliora conversi. In illis solis arbitror esse opus Spiritus sancti qui jam se ad meliora convertunt, et per vias Christi Jesu incedunt, id est, qui sunt in bonis actibus, et in Deo permanent. VI. Quia autem operatio Patris et Filii et in sanctis et in peccatoribus sit, manifestatur ex eo quod omnes qui rationabiles sunt, Verbi, id est rationis participes sunt, et per hoc velut quædam semina insita sibi gerunt sapientiæ et justitiæ quod
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse semper erat sp̃sc̃s Hoc sane quo d dicimus uel semper uelerat uel siqđ
aliud tale temporalis significationis nomen ad sciscimus simpliciter & cum
uenia accipiendum est: qm̃ nominum quidemhorum significationss tempo¬
ralessunt eaantem d equib: loquimur tractatuquidem sermonis tem¬
poralter nominantur: natura autem sui ommnem intellegentiam sensus
temporales excedunt: Rectum tamen uid&ur in quirere quide ausae sst quo d qui regene¬
ratur perdm̃ insalutem opus habe & patre & filio & ipii cõ: non percepturus salutẽ
nisi sĩt in tegratr initas nec possidbilesit participem fieri patris uelsili sine spũ c̃o:
De quib dicucientes iine dubio necessarium erit ut operationem spccialem
ip̃ sc̃ĩ &specialem patris acfili describamus : Arbitror igitur operationem qͥdẽ

Expanded text:
et ipse semper erat Spiritus sanctus. Hoc sane quod dicimus, vel semper, vel erat, vel si quod et ipse semper erat Spiritus sanctus. Hoc sane quod dicimus, vel semper, vel erat, vel si quod aliud tale temporalis significationis nomen asciscimus, simpliciter et cum venia accipiendum est: quoniam nominum quidem horum significationes temporales sunt, ea autem de quibus loquimur, tractatu quidem sermonis temporaliter nominantur, natura autem sui omnem intelligentiam sensus temporalis excedunt. V. Rectum tamen videtur inquirere quid causæ sit, quod qui regeneratur per Deum in salutem, opus habet et Patre et Filio et Spiritu sancto, non percepturus salutem nisi sit integra Trinitas; nec possibile sit participem fieri Patris vel Filii sine Spiritu sancto. De quibus discutientes sine dubio necessarium erit ut operationem specialem Spiritus sancti, et specialem Patris ac Filii describamus. Arbitror ergo operationem quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cipuiliun itaait ad apostolos: Adhuc multa habeo quue uobis dicami. sed nompotes¬
tis illa modo capere: Cum autemuenerit consolator sp̃s ier̃ qui expatre p¬
cedit illeuos docebit omnia & commoiiebit omnia quae dixiuobis: &ita sentien¬
dumest quodsicut filius quisolus cognoscit patrem reuelat cininilt Tta& pr
neque enimputandum est: quod &iam sp̃s filio reuelante cognoseit: sie nim
reuelante filio cognoscit patrem spr sc̃sergo ex ignorantia adscientiamuenit:
quoditique &impium pariter & stultum est sp̃m̃ scm̃ confiteri egnorantiã
non dum ess& sp̃nscs̃ ignorabat patrem: postea uero quamrecepit scientiam
sp̃s sc̃s effectus est quodsiesset numquam utique inumtatem trinitatis
id est dĩ patris in conuestibilis & filuenis &iam ipse sp̃r sc̃r haberetur ninquia

Expanded text:
cipuli sui, ita ait ad Apostolos: «Adhuc multa habeo quæ vobis dicam, sed non potescipuli sui, ita ait ad Apostolos: «Adhuc multa habeo quæ vobis dicam, sed non potestis illa modo capere: cum autem venerit consolator Spiritus sanctus, ille vos docebit omnia, et commonebit omnia quæ dixi vobis.» Et ita sentiendum est quod sicut Filius, qui solus cognoscit Patrem, revelat cui vult: ita SpNeque enim putandum est quod etiam Spiritus Filio revelante cognoscit. Si enim revelante Filio cognoscit Patrem Spiritus sanctus, ergo ex ignorantia ad scientiam venit: quod utique et impium pariter et stultum est, Spiritum sanctum confiteri, et ignorantiam nondum esset Spiritus sanctus, ignorabat Patrem, postea vero quam recepit scientiam, Spiritus sanctus effectus est: quod si esset, nunquam utique in unitate Trinitatis, id est Dei patris inconvertibilis et Filii ejus, etiam ipse Spiritus sanctus haberetur, nisi quia