comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ans eas quȩ in xp̃o sunt passiones &
Uibus reuelatũ est: quia non sibi
ipsis uob̾ autem ministrabant ea que
nunc nuntiata st̃ per eos qui euange¬
lirauerunt in uos sp̃u scõ misso de celo.
in quem desiderant angeli prospicere:
Propter quod succincti lumbos men¬
tis ur̃ę sobri perfecti. sperate in eam
que offertur uobis grãm in reuelatio¬
ne iħu xp̃i: quasi filui obedientis nͥ¬

Expanded text:
ans eas quae in Christo sunt passiones et bus revelatum est quia non sibi ipsis vobis autem ministrabant ea qununc nuntiata sunt vobis per eos, qui evangelizaverunt vobis, Spiritu sancto misso de coelo, in quem desiderant angeli prospicere. Propter quod succincti lumbos mentis vestrae, sobrii perfecte sperate in eam, quae offertur vobis, gratiam, in revelatione
Abbreviated transcription (Latin):
satione estote. qm̃ scriptũ est: Sc̃i eri¬
tis. quia ego sc̃s sum: Et si patrem
inuocastis eũ qui sine acceptione.
personarum iudicat. scm unius cuĩq
opus. in timore in colatus ur̃i tẽpore
conuersaminuscientes quod non
corruptibilibus auro riel argento

Expanded text:
satione sitis quoniam scriptum est sancti eritis quia ego sanctus sum et si Patrem invocatis eum qui sine acceptione personarum iudicat secundum uniuscuiusque opus in timore incolatus vestri tempore conversamini scientes quod non corrupti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ popłoꝵ turbisuadit Proiectisq
ante sc̃m sepulchrũ prunis. uestim̃tũ
inustũ apparuit Illo quoq sic ꝑsequente:
sicut istuauestim̃tũ abhis ignib ui.¬
detis illesũ: ita & corpꝰ meũ a tactu
mulieris coitu. ẽ inpollitũ. Le.uii.¬
llis uͦ ñ credentib sed contradicentib¬

Expanded text:
cum populorum turbis accedit, proiectasque cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentib
Abbreviated transcription (Latin):
causa ꝓcrimine: Nã mulier ad quã
cubicularii eiꝰ uestimentũ afferebant
ad lauandũ: quȩ subspeciȩ religionis
erat. ueste mutata conciperet: &
unanimit̾ lapidare. Liebant enĩ: Dui
pietas dĩ tuã celauit luxuriã nec
gnas osculando polluiz Illo quoq
econtrario uirilit̃ hȩc negante :
afferte in qͥt infantẽ adme Cũq
oblatꝰ fuisset infans triginta dies
abortu habens ait ad eũ scs britius¬
episcopus: Adiuro de infans ꝑ iħm¬
xp̃m filiũ dĩ om̃apotentis. ut si ego
te generaui corã cunctis edicas
rogantib ut qͥs. eẽt. pater int̾ro¬
sollicitꝰ sui uobis si aliqͥd subpetit.
ꝑuos querite. lo.oi. Tunc illi
magicis artib factũ idesse ad seue.¬
rantes insurgunt contra eũ inuna
conspiratione. trahentes sc̃m britiũ di-¬
cebant: Non diutius nobis falsopastoris
nomine. dominaberis. Sẽs britius ep̃s
ad satisfaciendũ adbuc popło prunas
ardentes inbirrũ suũ posuit. astringens
usq ad sepulchrũ beati martini una

Expanded text:
ad quam cubicularii ejus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec gnas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad eum episcopus: 'Adiuro te per Iesum Christum, filium Dei omnipotentis, ut, si ego te generavi, coram cunctis edicas'. rogantibus, ut quis esset pater interrosollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes eum, dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una
Abbreviated transcription (Latin):
ũq pauꝑ ille occursõ reddito
qđ petierat impetrasset: britionẽ
En ego brici delerus tͥ uideor: Cũq
denegaret. ait uir sc̃s martinꝰ: Nonne
aures meȩ ad ostiũ erant. cũ hȩc
eminꝰ loquebaris : Am̃ dico tͥ quia
obtinui apud dm̃. ut post me ad
pontificatꝰ honorẽ accederes. sed no¬¬
ueris de inepiscopatu multa aduersa

Expanded text:
ue pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpetrasset, Brictionem 'En ego, Brictio, delerus tibi videor?' Cumque denegaret, ait vir sanctus: 'Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu multa adversa
Abbreviated transcription (Latin):
calũpniat᷑. eicit᷑. ut sermo sc̃i martini
adimpleret᷑. noueris te inepiscopatu
multa aduersa passurũ: Hoc enim
eiectii: iustianũ inepiscopatu c̃stituunt:
Deniq britius romȩ urbis papã exƿetut.
flens & eiulans atq dicens Merito
hȩc patior qͥa peccaui in sc̃m dĩ. & eum
delexũ & amentẽ sȩpe uocͣui. cuiꝰ uidens¬

Expanded text:
niatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passurum'. Hunc enim eiectum, Iustinianum in episcopatu constituunt. Denique Brictius Romanae urbis papam expetiit, flens et eiulans atque dicens: 'Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei et eum delerum et amentem saepe vocavi; cuiu
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui odit animam suam in
hoc mundo: inuitã ȩt̃nam
custodit eam. Ergo quod
supra dictum est qͥ amat.
sub intelligitur in hoc mun¬
utiq in hoc mundo: inuitam
ȩt̃nam custodit eam. Reatus

Expanded text:
Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vita aeterna custodit eam. Ergo quod supra dictum est, qui amat subintelligitur in hoc munutique in hoc mundo, in vita aeterna custodit eam. Magna
Abbreviated transcription (Latin):
ominum semper & ubique regnan¬
tem in sancto suo egidio mirifi¬
cum predi cẽmus. Amen. A Iubilemus
deo gratu lantibus animis qui patro¬
num nostrum egidium decorauit gratia
sanctitatis. Amen ADeus ut tandem
nos uigilantes inuentas caritui egida
nobis merita suffragentur. Amen.¬
Denedictus sit imiuersalis dominis
quem heatus nobiscũm benedixit egidi¬
us. Amen. A Laus iocunda resonet deo
uiuo & uero in sancti sut egidii miraculis
glorioso. Amen. U Sancte confessor &
patrone noster egidu pro cuius meritis
deum glorificamus apud illum pto nobis te
intercedere: sentiamus. Amen. A B enedict¬
ABenedicimus te clementissime de us
qui diem festum beati egidii in laudem
tuam nobis expendere tribuisti teque suppli¬
citer ex oramus ut sanctis tuis quibus honori¬
ficentiam exibemus uirtute ãc premio socia¬

Expanded text:
ominum semper et ubique regnantem, in sancto suo Aegidio mirificum praedicemus. Jubilemus Deo gratulantibus animis, qui patronum nostrum Aegidium decoravit gratia sanctitatis. Deus, ut tandem nos vigilantes invenias, chari tui Aegidii nobis merita suffragentur. Benedictus sit universalis Dominus, quem beatus nobiscum benedicit Aegidius. Laus jucunda resonet Deo vivo et vero in sancti sui Aegidii miraculis gloriosi. Sancte confessor et patrone noster Aegidi, per cujus merita Dominum glorificamus, apud illum pro nobis te intercedere sentiamus. Benedicimus te, clementissime Deus, qui diem festum beati Aegidii in laudem tuam nobis expendere tribuisti, teque suppliciter exoramus ut sanctis tuis, quibus honorificentiam exhibemus, virtute ac praemio socia
Abbreviated transcription (Latin):
modo pauperando ditesce¬
bat : dum temporalium
impendiis ȩt̃na lucraret᷑.
Atl ubi sancti uiri uirtus pre ma¬
gnitudine su a late re non po¬
tuit confluebant ad e um plurimi cor¬
poris animȩ que beneficia postulan¬
uero ubi dator hilaris & quod daretur
abtinde aderat spei suȩ munere frustta¬

Expanded text:
do ditescens, dum temporalium impendiis aeterna lucratur. At ubi sancti viri virtus prae magnitudine sua latere non potuit, confluebant plurimi, corporis animaeque beneficia postulanvero, ubi dator hilaris et quod daretur abunde non aderat, suo munere frustra
Abbreviated transcription (Latin):
Mirabile quidem est quanta in eo
succre uerit parsimoniȩ uirtus cũm
mult̾o tempore ab ipsius quoque panis¬
abstineret e¬
dulio. U Unde facile patet
eum nec pulmentaria necq libet gulȩ

Expanded text:
Mirabile quidem est quanto in eo succreverit parcimoniae virtus, cum multo tempore ab ipsius quoque paniabstineret edulio. Unde facile patet eum nec pulmentaria nec quaelibet gulae
Abbreviated transcription (Latin):
tus redderet. Cunque mira
gesta laudum preconia sequerentur
mari transito natalem gretiam sua
presen tia uidud¬
uit In cau tum
esse iudicans lenis fame precio thes aurum
bone conscientiȩ uendita.re. Natale

Expanded text:
tur. Cumque mira gesta laudum praeconia sequerentur, mari transito natalem Graeciam sua esentia viduavit, incautum esse judicans levis famae pretio thesaurum bonae conscientiae venditare, in natali
Abbreviated transcription (Latin):
Parentibus autem euis in pace
defunctis patri monii sui
xp̃istum fecit here¬
dem. U̾ Mirabili modo pau¬
perando ditescens dum temporalium im¬
pendiis ȩterna lucratur. Patrimonii.
cto fecit. A Credebat quod dĩ¬
dicerat a uero magistro in pacientia
tandem animas possideri. Amen.¬
Uirtute itaque uectus ad sullimia
sacerdotali in fula meruit decorari.¬
Amen. AObtinuit enim illud sapi¬
entis quod in temporẽ ire factus est

Expanded text:
Parentibus autem in pace defunctis, patrimonii sui Christum fecit haeredem, mirabili modo pauperando ditescens, dum temporalium impendiis aeterna lucratur. At ubi  veniam. Credebat, quod didicerat a vero magistro, in patientia tandem animas possideri. Virtute itaque vectus ad sublimia, sacerdotali meruit infula decorari. Obtinuit enim illud sapientis, quod in tempore irae factus est
Abbreviated transcription (Latin):
ministrat: me sequatur. Quid
est me sequatur. nisime immit¬
tatur: Ministrant gͦ iħu
xp̃o: qui non sua querunt
me sequatur: uias meas am¬
bulet non suas : sicut alibi
scriptum est. Qui dicit se in¬
xp̃o manere: debet sicut ille
ambulauit & ipse ambula¬

Expanded text:
ministrat, me sequatur. Quid est me sequatur, nisi me imitetur? Ministrant ergo Jesu Christo, qui non sua quaerunt, me sequatur. Vias ambulet meas non suas, sicut alibi scriptum est: Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambula
Abbreviated transcription (Latin):
am scĩ martyres odio habues
hanc prȩsentem uitam ꝓ
xpi nomine dum magis uolu¬
erunt prȩsentẽ uitam᷑ ꝑdere:
quam xp̃m negare: siciit bea¬

Expanded text:
Nam sancti martyres odio habuerunt hanc praesentem vitam pro Christi nomine, dum magis voluerunt hanc praesentem vitam perdere, quam Christum negare. Si
Abbreviated transcription (Latin):
dictis ex tollamins uocẽ cũ eccłia catholica. eiꝰ s
mulier. ⁊ ypũ gessit extollamꝰ et mentẽ de medio tur¬
baꝵ dicamusq saluatori. Deatꝰ uent̾ qui te portauit
duba que sugristi. Uere emĩ bata parens que sieut
quidam ait eiuxa ẽ puerꝑa regem qui celũ t̾ramq re¬
git per seda cuiꝰ nomen. ⁊ et̾no conplectens omina
guro imperiũ sine fine manet que uentre bato gau
dia matris hñs cũ uirginitatis honore nec priman
similẽ uisa ẽ nec habere sequentem. At ille dixit
Qui inĩmo b̾ati qui audunt uerbum dei ⁊ custodi¬
unt uld̾. Pulchre saluator attestatõi mulieris amiu¬
it. non eam tantũmodo que uerbũ dei corporałr ge¬
n̾are meruerat. Sed om̃s qui idem uerbum spirita¬
rint asseuerans ẽẽ beatos Quia ⁊ eadem d̾i genittir
⁊ inde quid̾ b̾ata qr uerbi incarnandi iiistra est
facta corporalis sed inde multo beatior qr eiꝰdẽ semꝑ
amandi custos manebat eterna. Que sentenciã A¬

Expanded text:
dictis extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit, extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti . Vere enim beata parens, quae sicut quidam ait enixa est puerpera Regem. Qui coelum terramqgit per secula, cuius Numen et eterno complectens omnia gyro, Imperium sine fine manet, que ventre bdia matris habens cum virginitatis honore, nec primam simile visa est, nec habere sequentem. At ille dixit: « Quinimo: beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud. » Pulchre Salit, non eam tantummodo quae Verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes qui idem Verbum spiritarint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix, et inde quidem beata, quia Verbi incarnandi ministra est facta temporalis, sed inde multo beatior quia ejusdem semper amandi custos manebat aeterna. Qua sententia sa
Abbreviated transcription (Latin):
laniel uolens intelli: Ergo & isti
qui similia chaym & ioas contra
apłos gessert̃ : de una generatione
usti: usq ad sanguinẽ Tacharie
filii barachiȩ. Queritur cur duos
hos specialiter posuit abel &
zachariam qui neut̃ tunc p̃sens
fuit. & p̾ea multi ab eis scĩ occisi
sunt: Nimirũ ꝓequalitate piaculi:
sed &e exgenesis destimomo com¬
pbatur. u̾bi accepta eius adnõ
filiũ sacerdotis nutrientis se: &e
eripientis de morte.&. intẽplo si¬
tem annis abscondentisie cum a
regni int̾fecisset maximeꝙ conla¬
taneũ suũ hoꝵ inquã om̃ium e¬
litus interfecitate facte sunt ianue

Expanded text:
Daniel volens intelligi. Ergo et isti qui similia Cain et Joas contra apostolos gesserint, de una generatione justi usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae. Quaeritur cur duos hos specialiter posuit Abel et Zachariam, quia neuter tunc praesens fuit, et postea multi ab eis sancti occisi sunt, nimirum pro aequalitate piaculi. sed ex Geneseos testimonio comprobatur, ubi accepta ejus a Domino filium sacerdotis nutrientis se et eripientis de morte, et in templo septem annis abscondentis se, cum Atregni, interfecisset, maximeque collactaneum suum; horum, inquam, omnium oblitus, interfecit. Item quae
Abbreviated transcription (Latin):
nus dixit ad ualerianum prefectum. Accipe om̃s facl¬
tates eiꝰ ⁊ int̾fice eum crudeli examinatõne. Eod̾ die ua¬
lerianꝰ prefectus exquisita omni facultate eiꝰ. inuenit
in domo ypoliti omnẽ familiã xpãnam. quos ip̃e p̾ses¬
beati ypoliti cũ uiro suo nõie ꝯcordia xpĩana. Requi

Expanded text:
nus Decius dixit Valeriano: « Accipe omnes facultates ejus, et interfice eum crudeli examinatione. » Valerianus porro, exquesita omne facultate ejus, invenit in domu Ipoliti omnem familiam christianam, quam conspebeatum Ipo
Abbreviated transcription (Latin):
emo igitꝰ etiã q̃ quosdã onspicit
multa reliquisse apud senetipsũ dicat
Imitart huiꝰ munꝗ contẽytores uolo:
sed quod relinquã sĩ habeos Multa fr̃s
relinqͥtis. si desidenis t̾renis renuntiatis:
Exteriora enĩ nr̃a d̃o: quãlibet parua
sufficiunt: Cor nãq & ñ substantiam
pensat: nec ꝑƿendit quantũ in eiꝰ sacri¬
SCI. sed ex quanto ꝓferat᷑ Nam si exte.¬
riorẽ substantia ꝑ nendamꝰ. ecce sc̃i ne¬
gotiatores nr̃i ꝑƿetuã angłoꝵ uitam:
datis retib & naui mercati st̃ : Estima-¬
tionẽ qͥppe p̾cii rete ñ habet: sed tam̃
regnũ dĩ tanti ualet. quantũ hibes. Ualuit
nãq dimidiũ substantiȩ. qͥa dimidiũ
aliud adhoc qđ iniuste abstulit retitu.¬
endũ in quadruplũ reseruauit. Ualuit
petro & andreȩ: dimissis retib & nau
Ualuit uiduȩ. duob minutis Ualuit
alteri calice aquȩ frigidȩ Regnũ itaq
dĩ ut diximꝰ. tanti ualet quantũ habes:¬

Expanded text:
emo igitur, etiam cum quosdam conspicit multa reliquisse, apud semetipsum dicat: Imitari mundi hujus contemptores volo, sed quod relinquam non habeo. Multa, fratres, relinquitis, si desideriis terrenis renuntiatis. 1451 Exteriora etenim nostra Domino quamlibet parva sufficiunt. Cor namque, et non substantiam pensat; nec perpendit quantum in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur. Nam si exteriorem substantia‹m› perpendamus, ecce sancti negotiatores nostri perpetuam angelorum vitam datis retibus et navi mercati sunt. Aestimationem quippe pretii non habet, sed tamen regnum Dei tantum valet qaeo dimidium substantiae, quia dimidium aliud ad hoc quod injuste abstulit restituendum in quadruplum reservavit . Valuit Petro et Andreae dimissis retibus et navi , valuit viduae duobus minutis , valuit alteri calice aquae frigidae . Regnum itaque Dei, ut diximus, tantum valet quantum habes
Abbreviated transcription (Latin):
elebritas hodiernȩ diei ãmo¬
net ut in laude uirginis im¬
morari debeamus. quia reuera
dignũ est. ut in die tantȩ genitri.¬
cis laudes dño non sileat lingua
cauis. In hac siquidẽ die: compe¬
tenter beata uirgo maria sponsa
illa cęlestis libere proclamat
Tenuisti manũ dexterȩ meȩ. & in
uoluntate tua deduxisti me : &
cũ gła suscepisti me. Hodie in qͣm
& ipsa congrue ab sponso audiat.

Expanded text:
elebritas hodierni diei admonet ut in laude Virginis immorari debeamus. Quia revera dignum est ut in die tantae genitricis laudes Domini non sileat lingua carnis. In hac siquidem die competenter beata Virgo Maria, sponsa illa coelestis libere proclamat: Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me . Hodie, inquam, et ipsa congrue ab sponso audiat
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita int̃ diuites & pauperes
medius. ut pauꝑ es illum quasi
pauꝑem aspicrunt rent. diuites
uerõ suꝑiorem sibi diuitẽ esti¬
teneiã sed amoꝵ eleganti am
attendebat. Et tanto iurumquĩe¬
q eminentius honorabat.
quanto uiuere sanctuis didiciss&:¬
Ade trac toribꝰ: auressuas quasi a
serpentibꝰ separabat dicens: Hoc
animã auidientis:¬

Expanded text:
atque inter divites et pauperes ita medius, ut pauperes illum quasi patrem aspicerent, divites vero quasi superiorem sibi divitem titius ad morum elegantiam attendebat, et tanto unumquemque eminentius honorabat, quanto vivere sanctius didicdetractoribus aures suas quasi a serpentibus separabat dicens, quodanimam audientis
Abbreviated transcription (Latin):
aurus abscondit᷑ ut seruet᷑.:
quia studiũ cęlestis desideris
amalignis sp̃ibus custodire.
nonsufficit: qui hoc abhumanis
laudibus non abscondit. Inp̃sen
qua ad patriam ꝑgimꝰ. Maligni

Expanded text:
us absconditus servetur quia studium coelestis desiderii a malignis spiritibus custodire non sufficit qui hoc ab humanis laudibus non abscondit. In qua ad patriam pergimus. Maligni
Abbreviated transcription (Latin):
rebus simile dicitur: ut ex his
quȩ animꝰ nouit surgas acdibi¬
cognita. quatinꝰ exemplo uisibi¬
lium se adiniusibilia rapiat. &
pea quȩ usu didicit. quaso
confricatꝰ incalescat: ut ꝑhos
quod sit notũ diligere. discat &. in¬
ignita amare. Ecc̃e enĩ cȩlorum
regnũ thesauro abscondito in a¬
gro comparat᷑: qũe qͥ inuenit
homo abscondit & p̃gaudio illiꝰ
uadit & uendit uniuersaquȩ
Habet: & emit agrum illum.

Expanded text:
rebus simile dicitur, ut ex his quae animus novit surgat ad incognita, quatenus exemplo visibilium se ad invisibilia rapiat, et per ea quae usu didicit, quasi confricatus, incalescat, ut per hoc quod scit notum diligere, discat et incognita amare. Ecce enim coelorum regnum thesauro abscondito in agro comparatur, quem qui invenit homo, abscondit, et prae gaudio illius vadit et vendit universa quae habet, et emit agrum
Abbreviated transcription (Latin):
NTER hȩc itaq gaudia posita
pia & alacri mente magis ac ma¬
gis insistere prȩcibus coepit. &
sem& ipsam cum cordis contritio¬
ne. humiliter cȩlesti regi dño
iħu xp̃o. commendare attentius
non destitit. Occultabat autẽ
inquantũ poterat uim doloris.
sed exortabatur ac consolabatur
domnam bertilam reliquasq
sorores edocens se aliquantul ũ
ab infirm̃itate qua nimium
grauabatur conualescere. dis
simulans uenturam ut poterat
tristitiam. quȩ postea abhis qui
de uita eius confortabantur su¬
bito & insperata aduenit. Cũq
iam ipsa felix & sca mater cor¬
poris sui sensiss& finem esse sol¬
uendum. ilico mentẽ sanctam
sicut semper cum manibus &
oculis ad cęlum erigens. condi¬
torẽ suum animã quã creauit
ut ipse reciper& orauit. ne de
ea gauder& inimicus. qui om̃ib
bona uolentibus semper est in¬
festus. Gregem quoq eiusdem
scĩ cȩnobii. ut ipse ęternus pat̾
a faucibus rugientis leonis eruer&
deprȩcabatur. & ut fluxus ues

Expanded text:
nter haec itaque gaudia posita, pia et alacri mente magis ac magis inssemetipsam cum cordis contritione humiliter coelesti regi Domino Jesu Christo commendare atnon destitit. Occultabat autem, in quantum poterat, vim doloris, sed exortabatur ac consolabatur domnam Bertilam reliquasque sorores, edocens, se aliquantulum ab infirmitate, qua nimium gravabatur, convasimulans venturam, ut poterat, tristitiam, que postea ab his qui de vita eius confortabantur subito et insperata advenit. 14. Cumque iam ipsa felix et sancta mater corporis sui sensisset finem esse solvendum, ilico mentem sanctam, sicut semper, cum manibus et oculis ad caelum erigens, Conditorem suum, animam quam creavit ut ipse reciperet, oravit, ne de ea gauderet inimicus, qui omnibus bona volentibus semper est infestus. Gregem quoque eiusdem sancti coenobii ut ipse aeternus Pater a faucibus rugientis leonis erueret, deprecabatur et, ut fluxus vel
Abbreviated transcription (Latin):
seu saliarũ infirmitatũ laqueo
depressus cum fide accesserit
ilico per diuinã uirtutẽ & eius
sanctam intercessionẽ depulsa qua¬
lib& morbi peste. sanus & incolu-¬
mis in dĩ nomine exinde rede-¬
at. quod nuper in quodã pue¬
ro manifeste factum esse cons¬
tat. Seniens namq ex partibus
prouintiȩ quidã uenerabilis¬
uir leudegangus ep̃s. amicus
lensis. eius puerũ ita seuissimus
dȩmon arripuit. ut contineri
a sotiis nullatenus poss&. nisi
eius pedes manusq nodis tena¬
cissimis colligarentur. quia
ob nimia seuitiȩ duritiam.
om̃s quos contingere poterat.
dentibus & ungulis dilaniabat.
Srii dũ ad locum sacri sepul¬
chri sotiorũ manibus fuiss&
delatus. atq inpauimentum
proiectus ueluti semiuiuus. conter¬
ritus ilico diuino pauore seuis¬
simus dȩmon obriguit atq con¬
ticuit. ac dĩ uirtute per interces¬
sionẽ beatissimȩ baltechildis pro¬
tinus fugatus abeo discessit.
Et erigens se statim puer atꝙ

Expanded text:
seu aliarum infirmitatum laqueo seu aliarum infirmitatum laqueo depressus cum fide accesserit, ilico per divinam virtutem et eius sanctam intercessionem, depulsa qualibet morbi peste, sanus et incolumis in Dei nomine exinde redeat. Quod nuper in quodam puero manifeste factum esse constat. 17. Veniens namqueprovinciae quidam vir venerabilis Leudegaudus episcopus, amicus lensis, cujus puerum ita saevus daemon arripuit, ut contineri a sotiis nullatenus posset, nisi eius pedes manusque nodis tenacissimis conligarentur, quia ob nimiam sevitiae duritiam omnes quos contingere poterat dentibus et ungulis dilaniabat. Qui dum ad locum sacri schri sotiorum manibus fuisset delatus atque in pavimentum proiectus veluti semivivus, conterritus ilico divino pavore, sevissimus daemon obriguit atque conticuit, ac Dei virtute per intercessionem beatissimae Balthildis protinus fugatus, ab eo discessit. Et erigens se statim puer atque
Abbreviated transcription (Latin):
a eius merita patientiȩ & humilitatis eam
ad celsitudinem aeterni regis & ad prȩ̃mii cõ¬
ronam citius exaltañ dam permeal
ncomperta. cogñouit se quantocius de corpo
ocuit quoq ut nullus temere
uel pręsumptuose aliquid de¬
finir&. sed om̃ia cum consilio esse
facienda. temperato & rationabili
sermone discretionis. sciens scrip¬
tum. omia fac cum consilio. &
post factũ non pęnitebis. Hanc
bonitatis regulam consodalibus.
& exemplũ scissimũ beatis reliquit
matribus. Pro quibus exempli scĩ
uirtutibus. & multo amplius me¬
ritorũ honoribus. recepit maga¬
ni prȩmu adño sibi coronã repo¬
sitam. ac perfruitur modo uiter
angelos ante conspectũ dñi
repromisso sexageno merito.
quod desiderauit serendo ac
metendo. in menso & sempiter¬
no gaudio. Igitur addeclaranta¬
da fidelib sublimia eius merita.
ad sacrtm ubi eius menbra qui¬
escunt sepulchrum. plura petu
la: ita ut quisquis inibi febre
correptus aut adȩmonio uexatus
uel dolore dentium contritus

Expanded text:
 humilitas eam ad celsitudinem aeterni regis et ad praemii cronam citius exaltandam perduceretcomperta cognovit se quantocius e corpore ocuit quoque, ut nullus temere vel presumptiose aliquit definiret, sed omnia cum consilio esse fatienda temperato et rationabili sermone discretionis, sciens scriptum: Omnia fac cum consilio, et post factum non penitebis. Hanc bonitatis regulam consodalibus et exemplum sanctissimum beatis reliquid matribus, pro quibus exempli sancti virtutibus et multo amplius meritorum honoribus recepit magni premii a Domino sibi coronam repositam ac perfruitur modo inter angelos ante conspectum Domini repromisso sexageno merito, quod desideravit, serendo ac metendo inmenso et sempiterno gaudio. Igitur ad declaranda fidelibus sublimia eius merita ad sacrum, ubi eius membra quiescunt, sepulchlia. Ita quisquis ibi febre cvel dolore dentium contritus
Abbreviated transcription (Latin):
gloriosa & sca illa anima est recep¬
ta. atq ut magnũ eius exhigebat
meritum. remigio alarũ. eorundẽ
angelorũ ac manibus in cęlũ ele¬
uata. gaud& sine fine cum elec¬
tis & scĩs om̃ib mansura. Paulisꝑ
autẽ sorores quȩ aderant. quȩq
talibus diuinis misteriis intererant.
doloris gemitums cum repressione
lacrimarum ut ipsa iusserat silentio
conticuerunt. & tantum sacerdotib
qui eius beatissimã animã lic&
ipse eam haber& receptã. dño cõ¬
mendarent secreto denuntia uerunt:¬

Expanded text:
gloriosa et sancta illa anima est recepgloriosa et sancta illa anima est recepta atque, ut magnum eius exigebat meritum, remigio alarum eorundem angelorum ac manibus in caelum elevata, gaudet sine fine cum electis et sanctis omnibus mansura. 15. Paulisper autem sorores, que aderant queque talibus divinis mysteriis intererant, doloris gemitum cum repressione lacrimarum, ut ipsa iusserat, silentio conticuerunt et tantum sacerdotibus, qui eius beatissimam animam, licet ipse eam haberet receptam, Domino commendarent, secreto denuntiaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
EXTA deniq facta de beatȩ
retributionis pręmio. urtute
qua potuit. prohibuit sibi consis¬
tentes. ne aliis sorgribus foris de¬
gentibus hoc innotescerent. sed neq
mabatur. neforte mole magnitu¬
dinis tristitiȩ absorta. uita & cor¬
pore periclitaretur. Habebat prȩ¬
terea ipsa domna baltechildis quã¬
dam infantulã quã ex fonte sacri
baptismatis susceperat. supra qua
apud misericordiã altissimi fudit
preces: quatinus xandẽ ipse ante
se reciper&: ipsaq eam infantulã
tumulare cerner&. Quod & celeri¬
ter obtinuit. Nam eadẽ hora
anima in fantule a corpore exiuit¬
& ut beata baltechildis postulaue¬
rat. ad tumulũ eam prȩcessit. Post
hȩc consignans se confidenter. & pios
in pace resoluit. Statim autem di¬
uinus splendor in ipso cubiculo
clarissime choruscauit. & cum ipso
lumine ab angelorũ choro obuian¬
te sibi fidelissimo amico genesio
scilic& ep̃o. qui uisus est astantibus
inter agmina angelorũ affuisse.

Expanded text:
erta denique facta de beatae retributionis praemio, virtute qua potuit prohibuit sibi consistentes, ne aliis sororibus foris degentibus hoc innotescerent, sed nequemitate gravabatur, ne forte mole magnitudinis tristitiae absorta, vita simul et corpore periclytaretur. Habebat praeterea ipsa domna Balthildis quandam infantulam, quam ex fonte sacri baptismatis susceperat, supra quam apud misericordiam Altissimi fudit preces, quatinus eandem ipse ante se reciperet, ipsaque eam infantulam tumulare cerneret. Quod et celeriter obtinuit, nam eadem hora anima infantulae a corpore, ut beata Balthildis postulaverat, ad tumulum eam praecessit. Post haec consignans se confidenter in pace resolvit. Statim autem divinus splendor in ipso cubiculo clarissime coruscavit. Et cum ipso lumine ab angelorum choro, obviante sibi fidelissimo amico, Genesio scilicet episcopo, qui visus est astantibus inter agmina angelorum adfuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem eius ut plenius hec que merte
conceperat perficeret. uenerabilem
uirum genesium abbatem ac suboleua¬
mem ae in supplemento adiutari on¬
tulit. Per cuius manus ministrans urias
sacerdotib &e pauperibus pascelut eg: suri¬
& in duebat uestib nudos. studioseq. sepq¬
ure ordinabat mortuos. Dirigebat qa
pipsum. ad cenobia uitorum ac sactar u
uirginum: Auri uelar genti non modica
munera. Que om̃it isdem di faraud us.r¬
mesiuis qui postea xp̃o largient lugduho
tunc enim inpalatio francorum erato
assiduus. ꝑ ereui siqͥdẽ at diximĩ. ⁊psa
beata mater battchecildis una cum regs
clodo uni imperio decuiꝰ ꝓspitate as sch to
in deficiniter sollicita erat. suggereroci
predicto dĩ famulo. multis paupib loca
perdiuersa pro uita regis largissimam dis¬
tribuebat ȩlemosinam . R̃ f actum est au

Expanded text:
tionem eius, ut plenius haec que mente tionem eius, ut plenius haec que mente conceperat perficeret, venerabilem virum Genesium abbatem ad sublevamen ac in supplemento adiutorii tribuit, per cuisacerdotibus et pauperibus, pascebat egenos, et induebat vestibus nudos, studioseque sepelire ordinabat mortper ipsum ad coenobia virorum ac sacrarum virginum auri vel argenti non modica munera. Que omnia idem Dei famulus Genesius, qui postea, Christo largiente, Lugduno Tunc enim in palatio Francorum erat assiduus. Per eum siquidem, ut diximus, ipsa beata mater Balthildis una cum regis Chlodovei imperio, de cuius prosperitate ac sanitate indefitienter sollicita erat, suggerente etiam predicto Dei famulo, multis pauperibus loca per diversa pro vita regis largissimam distribuebat elemosinam. 5. Interea
Abbreviated transcription (Latin):
Nuod ido per actum est sieut om̃ib ue
get ut ipsa querat et regal. progen s
reeiam sumeret copulam̃ regialemiq. gui¬
neret sobolem. At ipsa collata sibi adeo
prudentie gr̃a. uigilanti studio & regi
obtemperabat domino.& principibus
se ostendebat ut matrem. sacerdotibus
ut filiam iuenibus siue adolescentib:
ut piam nutricem. Fratq amabilis orib:
diligens sacerdotes ut pagtes. mona chos
ut fr̃s. pauperes ut domesticos. peregrinos
ut filios. quia & ipsa peregrina fuerat ai
plexatur. Uiduis. orphanis. & pupillis.
subsidia uite minilatbat. & omnib omi¬
no debilib opemferelut. Principsum ho.¬
norem conseruabat. consiliaq eorum coii¬
grua retinebat. Iuuenes quoq ad religior
studa exercenda semꝑ commonebat. Ae
regi humiliter assidueq ꝓecclesiis & pauꝑt¬
bus suggerẽbat. lam enim sub seculari
habitu xp̃o ministrare cũpiens frequen¬
tabat orationem cotidie. commendane
se cum lacrimis xp̃o regicelesti. Cui ipie
rexpius consulens. iuxta fidem & deuo¬

Expanded text:
uod ideo peractum est, sicut omnibus patet, ut ipsa, quae erat ex regali progeniae, regiam sumeret copulam regalemque gineret sobolem. 4. At ipsa, conlata sibi a Deo prudentiae gratia, vigilanti studio et regi obtemperabat ut domino et principibus se ostendebat ut matrem, sacerdotibus ut filiam, iuvenibus sive adolescentibus ut diligens sacerdotes ut patres, monachos ut fratres, pauperes ut domesticos, peregrinos ut filios, quia et ipsa peregrina fuerat, plexabatur. Viduis, orphanis et pupillis subsidia vite ministrabat et omnibus omnino debilibus opem ferebat. Principum honorem conservabat consiliaque eorum congrua retinebat, iuvenes quoque ad religiosa studia exercenda semper commonebat ac regi humiliter assidueque pro ęcclesiis et paubus suggerens. Jam enim sub saeculari habitu Christo ministrare cupiens, frequentabat orationem, quotidie commendans se cum lacrymis Christo regi coelesti. Quam ipse rex pius consolans juxta fidem et devo
Abbreviated transcription (Latin):
tila abbatissa studio pietatis
sollicita. commendauit sanctis
sacerdotibus undiq ad iacentib.
ut eius scã memoria in sacris
orationibus siue oblationibus
esset assiduȩ facienda. quod nẽ¬
usq locis indiuersis condigne
cȩlebratur. Reliquid ergo scin
sequentibus exemplũ humilita

Expanded text:
tila abbatissa studio pietatis tila abbatissa studio pietatis sollicita commendavit sanctis sacerdotibus undique adiacentibus, ut eius sancta memoria in sacris orationibus sive oblationibus esset assidue fatienda. Quod nuncusque locis in diversis condigne celebratur. 16. Reliquid ergo sanctum sequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
UIUS scm obitum continuo
uenerabilis abbatissa bertila
& cuncta congregatio cognos¬
cens cum magno fletu accur¬
rentes. requirere. cȩperunt re¬
darguendo. quod eis cognitam
non fecissent. exitus tantȩ matris
& ipsȩ his misteriis inter essent. qui¬
bus se dicebant cum participatio¬
ne luminis & claritate angȩloruĩ
aliȩ pręsentes fuisse. Dolebant
quoq grauatȩ gemitu. quod non
quasi in mutata. sed tamquã rap
sunt ilico super humũ. Et mul¬
tis ibi profusis lacrimis cũ in
tes. commendauerunt cius scam
anima ipsi regi xp̃o. quatinus
isdem deuote que dilexerat.
in consortio suȩ matris sc̃ę & uir¬
ginis mariȩ cui corde & opere.
seruie łat. ac incollegio scõrũ omiũ
quos honorauerat consotiar&e Sicq
ut decentissimum erat excubias
condignas agentes. in ecclesia
sc̾ę crucis quã ipsa a fundamen¬
tis construxerat. corpus heatissi¬
mum portauerunt. & merito ho¬
nore summaq reuerentia ibidẽ
sepelierunt. Tunc uenerabilis ber¬

Expanded text:
uius sanctum obitum continuo venerabilis abbatissa Bertila et cuncta congregatio cognoscens, cum magno fletu accurrentes, requirere coeperunt redarguendo, quod eis cognitam non fecissent exitus tante matris  ipse his misteriis interessent, quibus se dicebant cum participatione luminis et claritate angelorum aliae praesentes fuisse. Dolebant quoque gravate gemitu, quod non quasi inmutata, sed tamquam illico super humum multisque ibi profusis lacrymis cum immtes commendaverunt ejus sanctam animam ipsi regi Christo, quatinus idem, quem devote dilexerat, in consortio suae matris sanctae et virginis Mariae, cui corde et opere ea servierat, ac in collegio sanctorum omnium, quos honoraverat, consotiaret. Sicque, ut decentissimum erat, excubias condignas agentes, in ecclesia sanctae Crucis, quam ipsa a fundamentis construxerat, corpus beatissimum portaverunt et merito honore summaque reverentia ibidem sepelierunt. Tunc venerabilis Ber
Abbreviated transcription (Latin):
ro silere a sororib quȩ consciȩ
huius mirabilis uisionis fuerant
pręcepit ne matri monasterii
uel cuiq sorori hȩc uisio manifestare¬
tur. ne magis tristitia deficerent:
donec euocatio diuina anima
eius scãm acorpore suscipȩre. R

Expanded text:
ro silere a sororibus, quae consciae ro silere a sororibus, quae consciae huius mirabilis visionis fuerant, praecepit, ne matri monasterii vel cuique sororum haec visio manifestaretur, ne magis tristitia deficerent, donec evocatio divina animam eius sanctam a corpore susciperet.
Abbreviated transcription (Latin):
GriUr appropinquante domnȩ balte¬
childis obitu. uisio prȩclara & ei con¬
ueniens fuit estensa. Scala siquidem
erecta uidebatur astare ante altare
mitantes benignos. cum ipsis eadẽ
scã baltechildis secreta cęlestia pene¬
trare conspexit. Uere beata. cuius
itineri angeli comites erant. Ecce
scala. quã dũ uiuer& erexit ad cęlum.
ecce sotii angeli. quos bonis operibus
inherendo. ad quisiuit interra amicos.
Ecce gradusiscalȩ omnes transcen¬
sos. peruenit ad xp̃m diu deside¬
ratũ. qui ascendit suꝑ omnes cȩ¬
los. Eochac erigo reuelatione
patenter datur intelligi. quod
suꝑ rius merita patientia uide¬
lic& & humilitas. ceterȩq quas
toto animo dilexerat iurtutes.
eam ad celsitudin̾e ȩterni regis
& ad prȩmii coronã xitius remu¬
nerandã perducturȩ erant. Qua
ipsa sc̃a mater cõꝑtam uisionẽ.
cognouit se quantotius ecorpo
re esse migraturam. & illuc ubi
iã olim thesaurũ recondiderat¬
obtimũ esse ꝑuenturã. Hoc ue¬

Expanded text:
gitur, adpropinquante domnae Balthildis obitu, visio praeclara et ei conveniens fuit ostensa. Scala siquidem erecta videbatur astare ante altare mitantes benignos, cum ipsis eadem sancta Balthildis secreta caelestia sese penetrare conspexit. Vere beata, cuius itineri angeli comites erant! Ecce scala, quam, dum viveret, erexit ad caelum! Ecce sotii angeli, quos bonis operibus inherendo adquisivit in terra amicos! Ecce, gradus scalae omnes transcensos, pervenit ad Christum diu desideratum, qui ascendit super omnes caelos! Ex hac ergo revelatione patenter datur intelligi, quod sublimia eius merita, patientia videlicet et humilitas ceteraeque, quas toto animo dilexerat, virtutes eam ad celsitudinem aeterni Regis et ad praemii coronam citius remunerandam perducturae erant. Qua ipsa sancta mater comperta visione cognovit, se quantotre esse migraturam, et illuc ubi jam olim thesaurum obtimum, esse perventuram. Hoc ve
Abbreviated transcription (Latin):
scede a me fo mes peccati: nu¬
trimenti facinoris. pabulum
mortis. Discede ame quia iam
ab alio amatore preuenta sũ
quia mͥ satis meliorate obtu¬
lit. ornam̃ta. & anulo fidei¬
suȩ subarrauit me: longe

Expanded text:
scede a me fomis peccati nutrimentum facinoris| pauolo mortis. discede a me quia iam ab alio amatore . praeuenta| sum qui mihi satis ante miliora obtullit ornamenta et a| nolo fidei subarra
Abbreviated transcription (Latin):
orpore quidẽ iuuencula:
sed animo cana. Pulchra fa
prȩfecti urbis filio ad amat̾.
Cuius parentes cum requisissen
& inuenissent: cȩpit plura
offerre: & ampliora ꝓmittere.
Deniq detulerat preciosissima.
ornamenta. quȩ abeata agnȩ
uelut quȩdam stercora sunt

Expanded text:
orpore quidem juvencula, sed animo cana. Pulchra facpraefecti Urbis filio adamatur. Cujus parentes cum requisissent, et invenissent, coeperunt pulchra offerre, et pulchriora promittere. Denique detulerant secum pretiosissima ornamenta, quae a beata Agne veluti quaedam stercora sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nde factum est ut iuuenis mai¬
ori urgeretur stimulo: & pu¬
aurẽ uirginis appellare.
Diuitias. domos. possessiones. famili
ꝓmittere: si consensum suũ eiꝰ con¬

Expanded text:
nde factum est| ut iuuenis maiore urgueretur  stimulo et puaures virginis appellare, divitias, domos, possessiones, familiaias repromittere, si consensum suum ejus con
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ps semptt̃ne ds̃ qͥ in om̃iũ sc̃orũ
tuoꝵ es uirtute mirabilis . da nobis
in beati clem̃tis annua solenitate
lȩtari: qͥ filii tui martyr & pontifex
qđ ministerio gessit. testimonio cõꝓbauit:
& qđ predicauit ore. confirmauit exẽplo:li¬

Expanded text:
s sempiterne Deus, qui in omnium sanctorum tuorum es virtute mirabilis, da nobis in beati Clementis annua solemnitate laetari, qui Filii tui martyr et pontifex quod ministerio gessit testimonio comprobavit, et quod praedicavit ore confirmavit exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
tis credidisti. dum uirgo deum et hominem genui¬
sti et post partum uirgo inꝰ uio latã ꝑmansi sti.
Gã brihẽ lem archangelum scimus diuinitus te esse af¬
fatum u terum tu um de spiritu saneto credimus¬
in pregnatum erubes cat uideus infelix quidicit xp̃m¬

Expanded text:
um Virgo Deum et hominem genuisti. Et post partum Virgo inviolata permansisti. Versus: Gabrielem archangelum scimus divinitus te esse affatum. Uterum tuum de Spiritu sancto credimusimpraegnatum. Erubescat Judaeus infelix, qui dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ũ enĩ dicat lex mulierẽ quȩ susceptose¬
mine peperisset in mundã decerni. et
ꝑ longa tẽpora sic̃ul cũ ꝓle quã genuisset
obiatis uictimis debere mundari. patet
ꝓfecto qͥa illã que sine uirili susceptione
seminis uirgo peperit. una cũ filio qui natꝰ
ẽ ei. neꝙ in mundã describat. neq ꝑhostias
salutares doceat ẽẽ inundandã. sed sicut
dñs ac saluator nr̃ qui diuinitatis legem
dedit. apparens in homine fieri uoluit sub
lege. ut eos qui sub lege erant redimeret.
ut adoptionẽ filioꝵ reciperemꝰ. ita etiã be¬
atadĩ genitrix illius quȩ singulari priui¬
legio supra legẽ fuit. ꝓ ostendendo tamen
humilitatis exẽplo legalib subdi ñ refu¬
git ins litutis. uixta illud uiri sapientis.
Quan Ito magnus es inqͥt. humilia te

Expanded text:
um enim dicat lex, mulierem quae suscepto semine peperisset, immundam decerni, et per longa tempora simul cum prole quam genuisset oblatis victimis debere mundari, patet profecto quia illam quae sine virilis susceptione seminis virgo peperit, una cum Filio qui natus est ei, neque immundam describat, neque per hostias salutares doceat esse mundandam. Sed sicut Dominus ac Salvator noster, qui divinitatis legem dedit, apparens in homine, fieri voluit sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus; ita etiam beata genitrix illius, quae singulari privilegio supra legem fuit, pro ostendendo tamen humilitatis exemplo, legalibus subdi non refugit institutis: juxta illud viri sapientis: Quanto magnus es, tanto humilia te
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ scirȩ uolumꝰ quomͦ in xp̃m
credi. oporteat. quid lucidius eo
quod ait ad eũ petrus Tues xp̃c
filiꝰ dĩ uiuie Rursus si audire
delectat. quantũ hȩc fides ualeat
quid apertius eo qđ ait dñs de
ȩccłia quȩ suꝑ eũ ȩdificanda erat
& portȩ inferi: non preualebunt
aduersus eã Sed hȩc suis in locis
plenius exponentur: Nunc autẽ
reuertentes ad exponendã ex
dñicam: Primo uideamꝰ: de loco
DEBET ESSEPAI. Eymon pe tre ante quam
de naui uoca iente nõ uĩ te q̃ sũꝑ¬
plebem meam principem te consti tui¬
& claues regni cȩ lorum tra didi¬

Expanded text:
Si enim scire volumus quomodo in Christum credi oporteat, quid lucidius eo quod ait ad eum Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi? Rursus si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia, quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam in Dominicam, primo videamus de loco oria. Resp. Simon Petre, antequam de navi vocarem te, novi te; et suplebem meam principem te constitui claves regni coelorum tradidi
Abbreviated transcription (Latin):
dõ ante mundi constitucionem:
sic & mansiones & p̃parauit & p̾parat.
nec alias Sed quas p̃parauit has pre-¬
parat: Qui fec̃ que futura sunt: quas
pparauit p̃destin̾ando p̾parat oꝑando:¬

Expanded text:
do ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suis clericis circuuret: illa hora
qua martinꝰ uir beatꝰ obiit audiuit
chorũ canentiũ insublime Uocatoq
archidiacono. int̾rogat si aures eiꝰ
ꝑcuterent uoces: quas ille attentius
audiret Respondit nequaq Tuncille:
Diligentiꝰ inqͥt ausculta¬

Expanded text:
lla hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta
Abbreviated transcription (Latin):
dum est: quod inuentꝰ thes¬
aurus abscondit᷑ ut seruet᷑.:
quia studiũ cęlestis desideris
amalignis sp̃ibus custodire.
nonsufficit: qui hoc abhumanis
laudibus non abscondit. Inp̃sen¬
ti & enim uita quasi inuia sunͦ
qua ad patriam ꝑgimꝰ. Maligni

Expanded text:
d mentis thesaurus absconditur ut servetur, quia studium coelestis desiderii a malignis spiritibus custodire non sufficit, qui hoc ab humanis laudibus non abscondit. In praesenti enim vita sumus, quasi in via, qua ad patriam pergimus. Maligni
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃dari ergo desiderat: qui
thesaurum publicȩ portat
inuia. Hoc aut̾e dico: non ut
proximi oꝑa nr̃a non uidean
cum scriptũ sit: uideant oꝑ¬

Expanded text:
edari ergo desiderat, qui thesaurum publice in via portat. Hoc autem dico, non ut proximi opera nostra non videant, cum scriptum sit: Videant o
Abbreviated transcription (Latin):
&e uendit oña quȩ habet de emit
agrum illum. & re. E aorum
regnũ fr̃s Rm̃i iccireo t̾renis
rebus simile dicitur: ut ex his
quȩ animꝰ nouit surgas acdibi¬
cognita. quatinꝰ exemplo uisibi¬
lium se adiniusibilia rapiat. &
pea quȩ usu didicit. quaso
confricatꝰ incalescat: ut ꝑhos
quod sit notũ diligere. discat &. in¬
ignita amare. Ecc̃e enĩ cȩlorum
regnũ thesauro abscondito in a¬
gro comparat᷑: qũe qͥ inuenit
homo abscondit & p̃gaudio illiꝰ
uadit & uendit uniuersaquȩ
Habet: & emit agrum illum.

Expanded text:
 universa quae habet, et emit agrum illum. Coelorum regnum idcirco terrenis rebus simile dicitur, ut ex his quae animus novit surgat ad incognita, quatenus exemplo visibilium, se ad invisibilia rapiat, et ea quae usu didicit, quasi confricatus, incalescat, ut per hoc quod scit notum diligere, discat et incognita amare. Ecce enim coelorum regnum thesauro abscondito in agro comparatur, quem qui invenit homo, abscondit, et prae gaudio illius vadit et vendit universa quae habet, et emit agrum
Abbreviated transcription (Latin):
co. ut & de bono oꝑe ꝓximis
p̃beamꝰ exemplũ: & tamen pes
intentione qua dõ soli place¬
re querimꝰ: semꝑ obtemus
secretum. Ihesauruis autem:
cȩleste est desideriũ. Ager uͦ
in quo thesaurꝰ absconditur:
disciplina studii cȩlestis.

Expanded text:
 de bono opere proximis praebeamus exemplum, et tamen per intentionem, qua Deo soli placere quaerimus, semper optemus secretum. Thesaurus autem coeleste est desiderium, ager vero in quo thesaurus absconditur disciplina studii coelestis.
Abbreviated transcription (Latin):
die miles de tab̃naculo corporis
exiens triumphator migrau̾it ad
celos Ille sempit̾ne deitatis mareste¬
te seruata seruile tentoriũ carnis
in huius scłi campo pugnaturis
intrauit: Nte de positis corruptd¬
libꝰ corporeis indumentis ade

Expanded text:
die Martyr de tabernaculo corporis exiens triumphator migravit ad celum. Ille sempiterne majestatis deitate servata: servile tentorium carnis in hujus seculi campo pugnaturus intravit. Iste depositis corporeis corruptibilibus indumentis: ad
Abbreviated transcription (Latin):
elus quo tendat. quo ꝓsiliat li¬
uoR. inuidia quo fer̾atur. he-¬
rodiana hodie patefecit inmanitas:
Quȩ dũtpr̃alis regni emulatur
angustias: et̃ni regis ortum molitꝰ
extinguere: Iunc herodes uidens¬
pietas se esse illusã: dilatans se cruc¬
utas fuxit. fremit dolositas sedeceptã
& inse fraus reuersa colliditurSu¬

Expanded text:
elus quo tendat, quo prosiliat livor, invidia quo feratur, Herodiana hodie patefecit immanitas. Quae dum temporalis regni aemulatur angustias, aeterni regis ortum molitur exstinguere. Tunc Herodes, inpietas se esse illusam, dilatans se crudelitas furit. Fremit dolositas se deceptam, et in se fraus reversa colliditur
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝑfectissimũ laicũ: cuius
imitatores ipsi esse desiderant
sacerdotes: Cui non aliud fuit
uiuere : nisi xp̃m cũ dilectione
timere & cũ timore diligere: Quẽ
sequentes currunt ad głam: diuer¬
tentes ad pęnã: Credenti succe dut̃
p̃mia : & rerusanti dormenta: Qui
tam̃ nẽ illos de pio religionis oꝑe
cõmonens: nunc alios de confes¬
sione inestimabit᷑ scẽ trinitatis
informais. nunc reliquos ꝓmissio¬
ne regni cęlestis inuitans. ñcessa¬
bat im pleb̾e uerba ueritatis
fructu fidei redũdandia semi-¬
nare: Quo cognito de scõ hylario
ñ potuit. quippe necessarius ut
transferret : concordante fauore
popłi aut potius dei spũ ꝓcla¬
mante iur olim mysteriis de pu-¬
tatus aliquando sacris altarib
sacerdos electus eͣ Crescebat in eo
cotidie. opino famulatrix uirtutũ.
nec erat ẽius fama contenta circũ¬
iec tũ tamtũ gallias illustrare. sed
exteras nationes & regiones im¬
plebat meritoꝵ gr̃a precurrente:

Expanded text:
quam perfectissimum laicum, cuius imitatores ipsi esse desiderant sacerdotes, cui non fuit aliud vivere nisi Christum cum dilectione timere et cum timore diligere, quem sequentes currunt ad gloriam divertentes ad poenam, credenti succedunt praemia recusanti tormenta! 11 Qui tamen nunc illos de pio religionis opere commonens, nunc alios de confessione inaestimabilis sanctae trinitatis informans, nunc reliquos promissione regni caelestis invitans, non cessabat in plebe verba veritatis fructu fidei redundantia seminare. 12 Quo cognito de sancto Hilario, non potuit, quippe necessarius  Atransferret, concordante favore populi, aut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim mysteriis deputatus, aliquando sacris altaribus sacerdos electus est. Crescebat in eo quotidie opinio, famulatrix virtutum; nec erat fama ejus contenta circumjectas tantum Gallias illustrare, sed exteras nationes, et regiones implebat, meritorum gratia percurrente;
Abbreviated transcription (Latin):
uid inter quadrupedia
animalia leone ferotius:
sed nichil adhanc. aut inser pen¬
tibus quid dracone atrocius:
Ne hoc quidem iuxta mulierem
malã & linguosã: conferri potest.
Nam & leo & draco: inferiores sunt

Expanded text:
uid inter quadrupedia animalia leone saevius? Sed nihil ad haec. Aut in serpentibus quid dracone atrocius? Nec hoc quidem juxta mulierem malam et litigiosam conferri potest. Nam et leo et draco in malo inferiores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
la sermo est: nun de bo¬
na & honesta. Noui enim
omne opus bonum promptaᷤ
quarũ me uitam commemo.¬
rare oportet ad ȩdificationẽ
audientiũ. & ad amorẽ ho¬
noꝵ excitandũ in mentibus
singuloꝵ. Hulla ergo bestia

Expanded text:
liere sermo est, non de bona et honesta. Novi enim omne opus bonum promptas, quarum me vitam commemorare oportet ad aedificationem audientium, et ad honorem bonarum excitandum in mentibus singulorum. Nulla ergo