comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ul benedictus plus appeteris
mala mundi ꝑpeti qua laudes.
pro dõ laborib fatigari. quã uite
huius fauorib extolli: nutricem
suam occulte fugiens de sertiloci
secessum petut. cunis sublac̾us
uocabulũ est: qui a romana ur¬
be quadraginta fere milib dis¬
tans. frigidas atq ꝑspicuas ema¬
nat aquas. Que illic uidelicet
aquarũ abundantia in extensũ
prius lacũ colligitur: ad postremũ.
uero in annem diriuat᷑. Quodũ
sugiens ꝑgeret: monachus quidã
romanus nomine. hunc euntẽ.
repperit: quo tenderet requisiuit
Cuius cũ desideriũ cognouisset.
& secretum tenuit. & adiutoriũ
impendit: eiq sc̃e conuersationis
habitum tradidit. & in quantũ
licuit ministrauit uII¬
ir autem dĩ ad eundem locum
ꝑueniens in artissimũ specum
se tradidit: tribq annis excepto
romano monacho hominib in¬
cognitus mansit. Qui uidelicet
romanus. non longe in monas¬
terio sub adeodati patris regula
ddegebat. Sed pie eiusdem patris
su oculis furabatur horas: &

Expanded text:
us plus appetens mala mundi perpeti quam laudes, et plus pro Deo laboribus fatigari quam vitae hujus favoribus extolli, nutricem suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc euntem reperit, quo tenderet requisivit. Cujus cum desiderium cognovisset, et secretum tenuit, et adjutorium impendit, eique sanctae conversationis habitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. Vir autem Dei ad eumdem locum perveniens, in arctissimum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et
Abbreviated transcription (Latin):
illius ad purgandũ triticũ a iuici¬
nis mulierib prestari sibi capi¬
steriũ petut. Quod suꝑ mensã
incaute derelictum. casu acciden.¬
te fractũ est: sicq ut in duab
partib inueniretur diuisum
Quod mar ut rediens nutrix
rat. fractum. uidebat. U¬
enedictus autẽ religiosus & pius
puer cum nutricem suam flere
conspiceret: eius dolori cõpassus.
ablatis secũ utrisq fracti capisterii
partib. sese cum lacrimis in ora.¬
tionem dedit. Qui ab oratione
surgens ita iuxta se uas sanum
didit: quod fractum tulerat.
Quȩ res in loco eodem acunctis
est agnita. atq in tanta admira¬
tione habita. ut hoc ipsum capi¬
sterium eius loci incole ineccłae.
ingressu suspenderent: quatinus¬
& prȩsentes & futuri om̃s cognos¬
cerent. benedic̾tus puer cenuer¬
sationis grãm a quanta ꝑfectio¬
ne cepisset. Quod annis multis

Expanded text:
rgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens nutrix rat, fractum vi debat. Benedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se vas sanum didit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agnoscerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis
Abbreviated transcription (Latin):
soli dõ placere desiderans. sc̃e con¬
uersationis habitum quȩ suit
Recessit igitur scienter nescius:
& sapienter indoctus. Huiꝰ ego
om̃ia gesta non didici. sed pauca
in monasterii regimine successit
ualentiniano quoq qui annis
multis lateranensi monasterio
prefuit: simplicio quoq qui con¬
gregationẽ illius post eum tertus
rerit: honorato etiam qui nunc
adhuc celle eius in qua priuscon¬
uersatus fuerat prȩest. IIII¬

Expanded text:
cere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fuerat, praeest.
Abbreviated transcription (Latin):
N et ire furorisq ad ponenclã
terram in solitudinem. et pcc̃ores
eius conterendos de ea: q̃m stelle
celi et splendoz earum non ex¬
pandent lumen suum. Obtene¬
Ibratus est sol in orcu suo: et lu¬
ua non splendebit in lumine
suo. Et uisitabo suꝑ orbis mala:
et contra impios iniquitatem
eorum. Et quiescere faciam suꝑ¬
biam infidelium: et arroganti¬
am fortium humiliabo. Preciõ¬
sior erit uir auro: et hõmo mũ¬
uꝑ hoc celtam turbabo.
et mouebitur terra de
loco suo: ꝓpt̾ indignationem
domini exercituum. et ꝓpt̾ dient
ire furoris eius. Et erit quasi
dãmula fugiens. et quasi o¬
us: et non erit qui congreget.
Unusquisq ad ppłm suum con¬
uertecur: et singuli ad terram
suam fugient. Omnis qui in¬
uentus fuerit occidetur: et oĩs
qui suꝑuenerit cadet ingladio.
Infantes eorum allident in oculis
corum: diripientur domus eoꝵ.
et uxores eorum uiolabuntur.
Ecre ego suscitabo suꝑ eos medos
qui argentum non querant.
nec aurum uelint: sed sagittis

Expanded text:
t irae furorisque, ad ponendam terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea. Quoniam stellae coeli, et splendor earum, non expaudent lumen suum: Obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non splendebit lumine suo. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum, et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Pretiosior erit vir auro, et homo muner hoc coelum turbabo: et movebitur terra de loco suo, Propter indignationem Domini exercituum, et propter diem irae furoris ejus. Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis: et non erit qui congreget, Unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. Omnis, qui inventus fuerit, occidetur: et omnis, qui supervenerit, cadet in gladio. Infantes eorum allidentur in oculis eorum: diripientur domus eorum, et uxores eorum violabuntur. Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, nec aurum velint: sed sagittis
Abbreviated transcription (Latin):
suos. nec uoluisse consolari.
quia non sunt: significat eccli
am plorare quidem sc̃orum de
hoc scculo ablationem: sed nõ
ita uelle consolari. ut qui secu¬
lum morte uicerunt. rursus ad
seculi certamina secum tole¬
randa redeant: quia nimirũ
non sunt ultra. reuocandi. in
mundum. de cuius erumpniˢ
semel euaserunt coronandi
eccł̃iam sigurate demonstrat:
cuius tota intentio ut uidere
deum mereatur inuigilat. Et
ipsa est oius centesima qͣmͣ
pastor bonus relictis in celo
nonaginta. nouem ouib an¬
głicarum uirtutum abiit q̃¬
rere in terra: inuentamq su
is imposuit humeris et sic
reportauit ad gregem.

Expanded text:
nec voluisse consolari quia non sunt, significat Ecclesiam quidem plorare sanctorum de hoc saeculo ablationem, sed non ita velle consolari, ut qui saeculum morte vicerunt rursus ad saeculi certamina secum toleranda redeant. Quia nimirum non sunt ultra revocandi in mundum, de cujus aerumnis semel evaserunt, coronandi Ecclesiam figurare demonstratur, cujus tota intentio, ut videre Deum mereatur, invigilat. Et ipsa est ovis centesima, quam Pastor bonus, relictis in coelo nonaginta novem ovibus angelicarum virtutum, abiit quaerere in terra, inventamque suis humeris imposuit, et sic reportavit ad gregem.
Abbreviated transcription (Latin):
et scribas: et ex illis occidetis.
et crucifigetis. et ex eis flagel¬
labitis in synagogis ur̃is et ꝑ¬
sequemini de tiuitate in ciui¬
tatem. Hoc quod antea dixe¬
ram. uos implete mensuram
patrum ur̃orum. ad ꝑsonam
domini ꝑtinere. eoquod occiden¬
dus esset ab eis: potest et ad
discipulos eius referri. de qͥ¬
bus nunc dicit. Ecce ego mit¬
to ad uos ꝓpħ̾as et sapientes
et scribas: et ex illis occidetis
et crucifigetis. et flagellabi¬
tis in sẏnagogis ur̃is. et ꝑse.¬
quenuni de ciuitate in ciuitatẽ:
ut compleatis mensuram patrũ
ur̃orum. Simulq obserua iux¬
ta apłm scribentem ad chorin¬
thios. uaria dona ẽẽ discipłorũ
xp̃i: alios ppħas qui uentura
p̾dicant. alios sapientes qui no¬
uerint quando debeant proferre
sermonem. alios scribas in le¬
ge doctissimos: ex quib lapidat᷑
est stephanus. paulus occisus.
crucifixus petrus. flagellati
in actib apłorum discipuli:⁊

Expanded text:
etis et crucifigetis, et ex eis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem. Hoc quod antea dixeramus, Implete mensuram patrum vestrorum, ad personam Domini pertinere, eo quod occidendus esset ab eis, potest et ad discipulos ejus referri, de quibus nunc dicit: Ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetis, et flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem, ut impleatis mensuram patrum vestrorum. Simulque observa juxta Apostolum scribentem ad Corinthios , varia esse dona discipulorum Christi; alios prophetas, qui ventura praedicant; alios sapientes, qui noverint quando debeant proferre sermonem; alios scribas in Lege doctissimos, ex quibus lapidatus est Stephanus, Paulus occisus, crucifixus Petrus, flagellati in Actibus apostolorum discipuli:
Abbreviated transcription (Latin):
PEctio sc̃i euangłii¬
⁊ quam modo fr̃es au¬
diuimus: magnũ
nobis et in domino et in ser¬
buo dat ꝑfecte humilitatis¬
i exemplum. In domino quidẽ:
quia cum sit dominus deus¬
non solum ab homine seruo
baptirari. sed etiam ipse ad
hunc baptiranclus uenire
dignatus est. In seruo aut̾e:
quia cum sciret precursorẽ
se ac baptistam sui saluato¬
ris esse destinatum. memor
tamen proprie fragilitatis.
iniunctum sibi humiliter
excusauit officium dicens.
Ego a te debeo baptirari: et
tu uenis ad me: Sed quiax
in forma hominis ꝓpter ho¬
mines instruendos hũmiliᷤ
apparuit. mox a deo pͥatre
emineret apparuit. uoce de¬
iapsa ad cum huiꝰmodi a
magnifica gła. hic est filius m̃s
dilectus in quo michi cõplacui:
et fidelissimus atq humillimꝰ
seruus ille iohannes. qui bap¬
tirari a domino quam dñm

Expanded text:
ectio sancti Evangelii, quam modo, fratres, audivimus, magnum nobis et in Domino et in servo dat perfectae humilitatis exemplum. In Domino quidem, quia cum sit Dominus non solum ab homine servo baptizari, sed etiam ipse ad hunc baptizandus venire dignatus est. In servo autem, quia cum sciret praecursorem se ac baptistam Salvatoris sui esse destinatum, memor tamen propriae fragilitatis injunctum sibi humiliter excusavit officium, dicens: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? Sed quia oin forma hominis propter homines instruendos humilis apparuit, mox a Deo Patre emineret, apparuit voce lapsa ad eum hujusmodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Et fidelissimus atque humillimus servus ille Joannes, qui baptizari a Domino, quam Dom
Abbreviated transcription (Latin):
eis signum deesse: aut effe¬
ctum fatalem nullomodo ha¬
beri. In ꝑsarum. quoq fran¬
corumq terra: reges ex gene¬
re prodeunt. Quib profecto
nascentib: quis estimet qͣn¬
ti eisdem momentis horarũ
ac temporum. ex seruili con¬
ditione nascuntur: Et tam̃
regum filii uno eodemq side¬
re. cum seruis nati ad regnũ
ꝓficiunt: cum serui qui secũ
fuerant nati in seruitute mo¬
riantur. Hec de stella breuit̾
diximus: ne mathematicoꝵ
stulticiam indiscussam pre¬
terisse uideamur. Magi uero
aurum. thus. et myrram de¬
ferunt. Aurum quippe regi
congruit: thus uero in dei
sacrificium ponebatur myr¬
ra autem mortuorum cor¬
pora condiuntur. Eum ergo
magi quem adorant etiam
mysticis munerib p̾dicant:
auro regem. thure deum. myr¬

Expanded text:
eis signum deesse, aut effeeis signum deesse, aut effectum fatalem nullo modo habere. In Persarum quoque, Francorumque terra Reges ex genere prodeunt; quibus profecto nascentibus quis aestimet quanti eisdem momentis horarum ac temporum ex servili conditione nascuntur? et tamen regum filii uno eodemque sidere cum servis nati, ad regnum proficiunt, cum servi qui secum fuerant geniti, in servitute moriantur. Haec de stella breviter diximus, ne Mathematicorum stultitiam indiscussam praeterisse videamur. 6. Magi vero aurum, thus et myrrham deferunt. Aurum quippe regi congruit, thus vero in Dei sacrificium ponebatur, myrrha autem mortuorum corpora condiuntur. Eum ergo magi quem adorant etiam mysticis muneribus praedicant, auro regem, thure Deum, myr
Abbreviated transcription (Latin):
erte cum iacob de xii.¬
utero egrederetur. et pri¬
oris frĩs plantã teneret ma¬
Inu: prior ꝑfecte nequaqũa
egredi potuit. nisi subsequẽs
in choasset: et tamen cum
uno tempore eodemq momĩ¬
to utrumq mater fuderit.
non una utriusq uite equa¬
litas fuit. Sed ad hec solent
mathematici responcdere:
quia uirtus constellationis
in ictu pungentis est. Quib
e diu̾so nos dicimus: quia
magna est mora natiuitatis.
Si igitur in ictu puncti cõ¬
steuatio ꝑmutatur: necesse
iam erit ut tot dicant fata.
quod sunt membra nascen¬
tium. fateri etiam mathe¬
matici solent: quod quisqͥs
signo aquarii nascitur. in
hac uita piscatoris ministe¬
rium. sortiatur. Piscatores
uero ut fertur: getulia non ha¬
bet. Quis igitur dicat. quia ne¬
mo illic instella aquarii nas¬
citur: ubi piscator omnino ño
habetur: Qursum quos nas
ci signo libre asserunt: trape¬
recas futuros dicunt. Et tra¬
peretas multarum gentium
prouncie ignorant. Fateant᷑
ergo necesse est. aut hoc in

Expanded text:
erte cum Jacob, de utero egrediens, prioris fratris plantam teneret manu , prior perfecte nequaquam egredi potuit, nisi et subsequens inchoasset; et tamen cum uno tempore, eodemque momento utrumque mater fuderit, non una utriusque vitae qualitas fuit. 5. Sed ad hoc solent mathematici respondere, quia virtus constellationis in ictu puncti est. Quibus e diverso nos dicimus quia magna est mora nativitatis. Si igitur in ictu puncti constellatio permutatur, necesse jam erit ut tot dicant fata, quot sunt membra nascentium. Fateri etiam mathematici solent quod quisquis in signo Aquarii nascitur, in hac vita piscatoris ministerium sortiatur. Piscatores vero, ut fertur, Getulia non habet. Quis ergo dicat quia nemo illic in stella Aquarii nascitur, 1470 ubi piscator omnimodo non habetur? Rursum quos nasci sub signo Librae asserunt, trapezitas futuros dicunt; et trapezitas multarum Gentium provinciae ignorant. Fateantur ergo necesse est, aut hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
nde etiam in hodierna¬
scĩ euangelii lectione.
cum filii zebedei ab ipso sedes
Iregni peterent. confestim illos
ad bibendum ralicem suum.
hoc est ad imitandum sue pas¬
sionis agonem reuocat: ut me¬
minissent quia celestium sũma
petere. non nisi ꝑ abiecta et aspe¬
ra terrestrium deberent. Acces

Expanded text:
nde etiam in hodierna Evangelii sancti lectione cum filii Zebedaei ab eo sedes regni peterent, confestim illos ad bibendum calicem suum, hoc est, ad imitandum passuae agonem revocat, ut meminissent quia coelestium summa petere non nisi per abjecta et aspera terrestrium deberent. Acces
Abbreviated transcription (Latin):
test: si aut is qui bona agit adhũc
lururiȩ inqͥnam̃ta ñ deserit. aut
is qui castitate. p̃minet necdũ se
ꝑ bona oꝑa exercet. Nẽc c̾astitas
ergo magna est sine bono õpere.
nec opus bonũ est aliquid sine
castitate. Sed & si utrũq agitur:
restat ut quisquis ille est spe ad
suꝑnam patriam tendat:. nequaqͣ
se. a uitus ꝓ mundi huiꝰ honestate.
contineat. Qui & si quȩdã bona
aliquando ꝓ honestate inchoat.
in eius tamen intentione ñ debet
ꝑmanere. nec ꝑ bona oꝑa p̾sentis
mundi głam quȩrere: sed totam
spem in redemptoris sui aduentu
constituat. Unde & ꝓtinus sub¬
dit. & uos similes hominib ex¬
pectantib dominũ suũ: quando¬

Expanded text:
i bona agit adhuc luxuriae inquinamenta non deserit, aut is qui castitate praeeminet necdum se per bona opera exercet. Nec castitas ergo magna est sine bono opere, nec opus bonum est aliquod sine castitate. 2. Sed et si utrumque agitur, restat ut quisquis ille est spe ad supernam patriam tendat, et nequaquam se a vitiis pro mundi hujus honestate contineat. Qui etsi quaedam bona aliquando pro honestate inchoat, in ejus tamen intentione non debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spem in Redemptoris sui adventum constituat. Unde et protinus subditur: Et vos similes hominibus exspectantibus dominu
Abbreviated transcription (Latin):
diluuii aquas suꝑ terram: ut int̾¬
ficiam omnẽ carnem in qua sp̃s
uite. est subter cȩlum. uniuersa
quȩ in terra sunt consumentur:
Ponãq fedus meũ tecum: & ingre.¬
dieris archam. tu. & filii tui. uxor
tua. & urores filiorum tuorũ tecũ

Expanded text:
luvii aquas super terram ut interficiam omnem carnem in qua spiritus vitae est subter caelum universa quae in terra sunt consumentur ponamque foedus meum tecum et ingredieris arcam tu et filii tui uxor tua et uxores filiorum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
doͣ tuo: ecce ego hodie. duplicabo sup
te catenas. & claustra om̃ia carceris
muniã: teipsum in ista itna & tt.¬
nebrosa custodia solum includo
Si de ipsis om̃ib liberauerit te dõ

Expanded text:
Deo tuo, ecce ego duplicabo super te catenas, et claustra omnia carceris muniam; te autem ipsum in ipsa ima tenebrosa solum includam. Si de his omnibus liberaverit te Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uir dĩ petrus. Audi consilium
meum artemi: & crede unigenitũ
credentium. & si uere credideris:
saluabitur filia tuaii
ui artemius respondit. Miror
imprudentiã consilu tur. Te dõ
tuus liberare non potest. cumilli
credas & cotidie ꝓeius nomine pla.¬
gas & uincula pstras. quomodo
potirit meam liberare filiam. si

Expanded text:
vir Dei Petrus dixit: Audi consilium meum, Artemi, et crede unigenitum in se credentium. Si credideris, salvabitur filia tua. Cui Artemius: Miror imprudentiam consilii tui. Te Deus tuus liberare non potest, cum illi credas, et quotidie pro ejus nomine plagas et vincula perferas, quomodo poterit filiam meam liberare si
Abbreviated transcription (Latin):
i enim non abiero. paraclytus
non ueniet ad uos: si autẽ abiero
mittã eum ad uos. Non quia
non poterat ipse in terra posit
dare sp̃m discipulis hȩc loquit᷑
cum aꝑte legatur quia post re¬
surrectionẽ apparens eis. insuffla¬
uit et dicit eis accipite sp̃m sc̃m:
sed quia ipso in terra posito & cor¬
poraliter conuersante cum eis
non ualebant illi erigere m̃tẽ
ad sitienda munera grãe celestis
ascendente. autem ipso ad cęlos.
et illi pariter om̃e desiderium
suum transferebant: iixta hoc
quod alibi audierunt. Ubienĩ
est thesaurus tuus: ibi & cortuũ
erit. Ideoq capaces sp̃s iam facti
erant nͣ ultra de morte eiuscon¬
tristati. sed de ꝓmissionis eius
munere lȩtati: luca attestante
qui ait. E factum est dũ bene¬
diceret illis recessit ab eis: & fere¬
batur incęlum. Et ipsi adorantes

Expanded text:
i enim non abiero, Paracletus i enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos. Non quia non poterat ipse in terra positus dare Spiritum discipulis, haec loquitur, cum aperte legatur quia post resurrectionem apparens eis insufflavit et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum . Sed quia ipso in terra posito, et corporaliter conversante cum eis, non valebant illi erigere mentem ad sitienda munera gratiae coelestis; ascendente autem ipso ad coelos, et illi pariter omne desiderium suum illo transferebant, juxta hoc quod alibi audierunt: Ubi enim est thesaurus tuus, ibi et cor tuum erit . Ideoque capaces Spiritus jam facti erant, non ultra de morte ejus contristati, sed de promissionis ejus munere laetati, Luca attestante qui ait: Et factum est dum benediceret illis, recessit ab eis, et ferebatur in coelum. Et ipsi ado
Abbreviated transcription (Latin):
ego uado uos nõn potestis uenire:
interrogauit eum petrus. & ait
dñe quo uadis. responsũq est ei.
quo ego uado non potes me modo
sequi. sequiris autẽ postea: quia
nimirũ passionis mortisq eius
mysteriũ necdum intelligere. nec¬
dum poterant imitari. maiestatem
uero ascensionis statim ut uidere
cognouerunt: totisq animi uotis
ut sequi mererentur optabant
ed quia hec locutus sum uobis. xi¬
tristitia impleuit cor ur̃m Sciebat
dñs ipse quid hȩc sua uerba in
discipulorum cordib agerent: qͥa
uidelicet tristitiam magis de absces¬
su quo eos desereret. quam de as¬
censu quo patrem peteret letitiam
generarent. Unde benigne con¬
solando subiunrit. Sed ego uerita¬
tem dico uobis: expedit uobis ut
ego . Expedit ut forma serui uris
subtrahatur aspectib quatinus
uobis formã cęlo inferam: quatinꝰ
maiori desiderio ꝑhoc illuc suspi¬
retis: sicq suspensis ad suꝑna cor¬
dib ur̃is. ad accipienda iam sp̃s
scĩ dona capaces fiatis. xii¬

Expanded text:
ego vado, vos non potestis venire, interrogavit eum Petrus, et ait: Domine, quo vadis? Responsumque est ei: Quo ego vado, non potes me modo sequi, sequeris autem postea. Quia nimirum passionis mortisque ejus mysterium necdum intelligere, necdum poterant imitari; majestatem vero ascensionis statim ut videre cognoverunt, totisque animi votis ut sequi mererentur, optabant. Sed quia haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Sciebat Dominus ipse quid haec sua verba in discipulorum cordibus agerent, quia videlicet, tristitiam magis de abcessu, quo eos desereret, quam de ascensu quo Patrem peteret, laetitiam generarent. Unde benigne consolando subjunxit: Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Expedit ut forma servi vestris subtrahatur aspectibus, quatenuvobis formam coelo inferam, quatenus majori pro hoc desiderio illuc suspiretis, sicque, suspensis ad superna cordibus vestris, ad accipienda jam Spiritus sancti dona capaces fiatis. S
Abbreviated transcription (Latin):
tas om̃ino negaretur. Loca sc̃orũ
& sepulchra ibi absq tituli signo
suꝑposito solum modo altarib
antepositis uenerabantur. sicut
etiã fit adhuc in italia &. in ipsa
roma sc̃i EETRI ac scõrum inmu¬
merabiliũ ossib & puluere głosa
Cum autẽ secreto diuini consilu
instinctu. aliquotiens sẽorũ reliqͥȩ
uad conspectus humanos subrigunt᷑.
feruentior utiq & erga cultum
ipsorũ auidior anim incitatur.
sicut factũ est in eleuatione supͣ¬
dicti patris lonati: q̃ndo se freqͣnt᷑
repetita admonitione. Ieleuari
iussit. & incolarũ su loci simulq
totius plebis mentes & animos
lȩtificauit. Cuius eleuationis mo¬
dus ut cunctis legere uolentib
innoteseat. humili caractere. &

Expanded text:
tas omnino negaretur. Loca sanctorum tas omnino negaretur. Loca sanctorum t sepulcra ibi absque tituli signo superposito solummodo altaribus ante positis venerabantur, sicut etiam fit adhuc in Italia et in ipsa Roma, sancti Petri ac sanctorum innumerabilium ossibus et pulvere gloriosa. Cum autem secreto divini consilii instinctu aliquoties sanctorum reliquiae ad conspectus humanos subriguntur, ferventior utique et erga cultum ipsorum avidior animus incitatur; sicut factum est in elevatione supradicti Patris Jonati, quando se, frequenter repetita admonitione, elevari jussit, et incolarum sui loci simulque totius plebis mentes et animos laetificavit. Cujus elevationis modus, ut cunctis legere volentibus innotescat, humili charactere
Abbreviated transcription (Latin):
sed non de suo: quia sine me inqͥt
nichil potestis facere. In el euati
rii locus: a beato amando.o
in honorem scĩ petri apłox
principis consecratus.
Eccła quidẽ honesto scemate. &
decore satis congruo ꝑornata.
sed inde multo decentior & ama¬
bilior uiris sp̃ualib refulget.
quod scõrum in ibi quiescentiũ
pignera conseruat: quorũ suffra¬
gus plebs deuota nititur. gratia
suꝑni roris abundans. & fecunda
sumministratur. Ibi monacliorũ
ordo ad honorem scorũ psalmis
ymnis. & canticis sp̃ualib diuine
maiestati coniubilat. locũq sc̃m
ministratio angłorum frequens
inuisitat. & oratio deuote petentiũ.
ad aures diuini auditus euolando
& quasi sacratiori loco debito fide.¬
liũ more sepultũ est: ita tam̃ imis
terrȩ uiscerib cõmendatũ. ut supͣ
trabib duplo & in transuer sum
positis. magno apparatu lapidũ
& cementi mole cõposita oĩb ñ pie
querentib inueniendi illud facul¬

Expanded text:
sed non de suo: Quia sine me, inquit, sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam rii locus, a beato Amando in honorem S. Petri apostolorum principis consecratus. Ecclesia quidem honesto schemate et decore satis congruo perornata; sed inde multo decentior et amabilior viris spiritualibus refulget, quod sanctorum inibi quiescentium pignora conservat, quorum suffragiis plebs devota nititur, gratia superni roris abundans et fecunda subministratur. Ibi monachorum ordo ad honorem sanctorum psalmis, hymnis et canticis spiritualibus divinae majestati conjubilat, locumque sanctum ministratio angelorum frequens invisitat, et oratio devote petentium ad aures divini auditus evolando et quasi sacratiori loco debito fidelium more sepultum est, ita tamen imis terrae visceribus commendatum, ut supra trabibus duplo et in transversum positis, magnoque apparatu lapidum et caementi mole composita, omnibus non pie quaerentibus inveniendi illud facul
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ tollet eum: & om̃em qͥ fert
fructũ purgabit eum. ut fructũ
umqͥd unum sunt agricola et ui
quod ait. pater maior me est Sedłm
id autẽ qd̾ ait. ego et pat̾ unũ sumꝰ.
& ipse agricola est: nec talis quales
sunt qui extrinsccus oꝑando erhi¬
bent ministeriũ. sed talis ut det
etiam intrinsecus incrementũ
Nam neq qui plantat est aliquid
neq qui rigat: sed qui incrementũ
ds̃ erat uerbum: unde ipse & patir
unum sunt . & si uerbũ caro factũ
¶ quod ñ erat: manet quod erat
Teniq cũ de patre tanquã de agri¬
cola dixisset. qͦd infructuosos pal¬
mites tollat. fructuosos autem pur-¬
get. ut plus afferant stuctum: con¬
tinuo etiani seipsum mundatorẽ.
palmitũ. ostendens. uamuos inqͥt
mundi estis: ꝓpter sermonem
quẽ locutus sum uob. Eect & ipse
mundator est palmitũ. qͦd est agri¬
colȩ. non uitis officium: qui etiã
palmites oꝑarios suos fecit. Nam
& si non dant merementũ. impen¬
dunt tamen aliquod adiumentũ.

Expanded text:
fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum uid unum sunt agricola et vitquod ait: Pater major me est. Secundum id autem quod ait: Ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est. Nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium, sed talis, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum Deus erat Verbum , unde ipse et Pater unum sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget, ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum;
Abbreviated transcription (Latin):
de eccł̃a pelleretur. ut ñ ab ipso
sed abhereticis arrianis ep̃c in
eadem ęccła ordinaretur. essetq
constitutus in tribunali nichil
curans eorum quȩ a muliere. ex¬
citabantur: una de uirginib
arrianorũ impudentior cȩteris
tribunal conscendens. app̃henso
uestim̃to sacerdotis cum illum
attrahere uellet ad partem mulie¬
rum. ut ab ipsis ce sus abeccła pelleret᷑.
ait ei ut ipse solitus erat referre
Et si ego indignus tinto sacerdocio
sum: tam̃ te non conuenit uel
ꝓfessionem tuam in qualemcũq
sacerdotem manus inicere. unde
deberes uereri dĩ iudicium ne.
tibi aliquid eueniret Quod dictũ
exitus confirmauit. Nam alio
die mortuã ad sepulchrũ usque.
deduxit: grãm ꝓ contumelia
rependens. Sed hoc factũ non
leuem aduersariis incussit me-
Ordinato itaq catholico sacer¬
dote. mediolanũ reuertitur.
innumerabiles insidias sustinuit
Quȩ munerib atq honorib ad¬
uersus sc̃m uirum oblatis populos

Expanded text:
de Ecclesia pelleretur; ut non ab ipso, de Ecclesia pelleretur; ut non ab ipso, sed ab haereticis arianus episcopus in eadem ecclesia ordinaretur: essetque constitutus in tribunali, nihil curans eorum, quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus erat referre: Etsi ego indignus tanto sacerdotio sum, tamen te non convenit vel professionem tuam in qualemcumque sacerdotem manus injicere; unde deberes vereri Dei judicium, ne tibi aliquid mali eveniret. Quod dictum exitus confirmavit; nam alio die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem adversariis incussit metutribuit. 12. Ordinato itaque catholico sacerdote, Mediolanum revertitur, innumeras insidias sustinuit, quae muneribus atque honoribus adversus sanctum virum oblatis, populum
Abbreviated transcription (Latin):
iam matre defuncta. Atq cum
illa dexteram illius oscularitur:
subridens ait illi. Eece ut dicebam
tibi. sacerdotis manũ oscularis.
Per idem tempꝰ cum trans trberĩ
apud quandã carissimã inuitatꝰ
sacrificiũ in domo offerret: q̃dã
balneatrir quȩ paralitica in lecto
iacebat cum cognouisset ibidem
esse dñi sacerdotem: in sellula se
ad eandem domũ ad quã ille in¬
uitatus aduenerat portari fecit.
atq oranti & imponenti manus
uestim̃ta attigit. Quȩ cũ eroscu-¬
laretur. statim sanitate recepta
ambulare cępit: ut impleretur
illud dominicũ dictũ ad apłos.
Etiam maiora his facietis: cre¬
dentes in nomine meo. Id tam̃
signũ sc̾itatis ut mirabile fuit:
ita etiam nec occultũ. Nam ego
hoc in eadem regione. post annos
plurimos sc̃ĩs uiris referentib
positus in urbe cognoui. uiii
rrmiũ uero cum ad ordinandũ
epm anemiũ ꝑrerisset. ibi iusti¬
ne tunc temporis reginȩ poten¬
tia & multitudine coadunata

Expanded text:
jam matre defuncta. Atque cum jam matre defuncta. Atque cum illa dexteram illius oscularetur, subridens ait illi: Ecce ut dicebam tibi, sacerdotis manum oscularis. 10. Per idem tempus cum trans Tiberim apud quamdam clarissimam invitatus, sacrificium in domo offerret, quaedam balneatrix quae paralytica in lecto jacebat, cum cognovisset ibidem esse Domini Sacerdotem, in sellula se ad eamdem domum, ad quam ille invitatus venerat, portari fecit, atque orantis et imponentis manus vestimenta attigit. Quae cum exoscularetur, statim sanitate recepta, ambulare coepit; ut impleretur illud Dominicum dictum ad apostolos: Etiam majora his facietis, credentes in nomine meo . Quod tamen signum sanitatis ut mirabile fuit, ita etiam nec occultum; nam ego hoc in eadem regione post annos plurimos, sanctis viris referentibus, positus in Urbe cognovi. 11. Sirmium vero cum ad ordinandum episcopum Anemium perrexisset, ibique Justinae tunc temporis reginae potentia et multitudine coadunata
Abbreviated transcription (Latin):
endente. itaq relatione. iterũ
fugam parauit: atq in possessio¬
ne cuiusdã lconti clarissimĩ
uiri aliquandui delituit. Sed
ubi relationi responsũ est. ab
eodem leontio ꝓditur Preceptũ
tnim erat uicario. ut insisterit
reb ꝑficiendis. Qui iniuncta
sibi eũ uellet implere. ꝓposito
edicto conuenit om̃i : ut si uellas
sibi consulere rebusꝙ sluis pn¬
rent uirum. Proditus itapa
adductus mediolanũ. cũ intellige.¬
ret circa se dĩ uoluntatem. nec se.
diutius posse resistere: postulauit
non se nisi a catholico ep̃o baptitari
Sollicite namq cauebat ꝑfidiam
arrianorum. Bapticatus itaq fert᷑
om̃ia eccłastica officia implesse:
atq octauo die ep̃c ordinatus est.
summa gratia & letitia cunctorũ
G̃itur post annos aliquot uii¬
ordinationis suȩ ad urbẽ romã
hoc est ad ꝓprium solum ꝑrexit:
ibiq scãm puellã de qua supra
memorauimꝰ eui manũ offerre
solitus erat in domo ꝓpria cum
germana sicut reliquerat inuenit:

Expanded text:
 relatione, iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, proderent virum. Proditus itaque et adductus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resistere, postulavit non se nisi a catholico episcopo baptizari; sollicite enim cavebat perfidiam Arianorum. Baptizatus itaque fertur omnia ecclesiastica officia implesse, atque octava die episcopus ordinatus est summa cum gratia et laetitia cunctorum. Igitur post annos aliquot ordinationis suae ad urbem Romam, hoc est, ad proprium solum perrexit, ibique sanctam puellam, de qua supra memoravimus, cui manum offerre solitus erat, in domo propria cum germana, sicut reliquerat, invenit,
Abbreviated transcription (Latin):
fãs ubi se dicit dñs uitem. & dis¬
ipulos suos palmites. seđm hoc
dicit quod est caput ȩccłt. nosq
quippe naturȩ sunt: uitis & pal
mites. Propter quod. cum ẽet dõ
cuius nature non sumus. factus
est homo ut in illo esset uitis hu¬
mana natura: cuiꝰ & nos homines
p̾almites esse possemus. deciora¬
uid erg̃o est ego sum uitis uera:
Numqͥd ut adderet uera. hoc
ad eam uitem retulit. unde ista
similitudo trinslata est: Sic enĩ
dicitur uitis ꝑ similitudinem
ñ ꝑ ꝓprictatem: quẽ ad modum
dicitur ouis. agnus. leo. petra.
Repis angularis. & cȩtera huius¬
ali que. magis ipsa sunt uera
& quib ducuntur istȩ similitudi.¬
nes non ꝓpͥetates. UNdecioia¬
ed eum dicit. ego sum uitis uera:
ab illa se utiq discernit. cũ dicit᷑
Quomͦ conuersa es inamaritu¬
dinẽ uitis alienȩ: ͦ Nam quo
pacto est uitis uera. que. expectata
est ut faceret uuam. fecit autẽ.
spinas: Ego sum inquit uitis uera:

Expanded text:
s, ubi se dicit Dominus vitem, et discipulos suos palmites, secundum hoc dicit, quod est caput Ecclesiae nosque quippe naturae sunt vitis et pamites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera? Numquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis, per similitudinem, non per proprietatem; quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus ducuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera, ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas ? 2. Ego sum, inquit, vitis vera,
Abbreviated transcription (Latin):
dauid cum diceret gaudete
iusti: subuinxit in domino.
Linc cum domino diceret.
gaudebunt labia. mea dura
cantauero: addidit tibi. Hac

Expanded text:
David cum diceret, Gaudete, justi; subjunxit, in Domino . Hinc cum Domino diceret, Gaudebunt labia mea, dum cantavero; addidit, tibi . Hac
Abbreviated transcription (Latin):
patientiam. boni oꝑis głam
et honorem et incorruptionẽ
querentib uitam eternam:
his autem qui excontentione.
et qui non adquiescunt ue¬
ritati. credunt autem iniqͥ¬
tati. ira et inclignatio. tribu¬
latio et angustia in omnem
animam hominis oꝑantis ma¬
lum: iudei primum. et greci.
Gla autem. et honor et pax
omni operanti. bonum: iudeo
primum et greco. Non est enĩ
ꝓsonarum acceptio apud d̾m

Expanded text:
patientiam boni operis, gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus vitam aeternam: his autem, qui sunt ex contentione, et qui non acquiescunt veritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio, tribulatio, et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci. Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum, et Graeco: non est enim personarum acceptio apud D
Abbreviated transcription (Latin):
futurorum scientia. instruxit.
De presentib namq se edoctã
monstrauit: cum beatam ma¬
riam matrem domini sui uo¬
cans. quia redemptorem hu¬
mani generis in utero gesta¬
ret indicauit. Unde etiam
fructum uentris eius: singu¬
lariter benedictum esse pro¬
fessa est. Preteritorum se no¬
ticiam accepisse signauit: q̃
et uerba angłi ad mariam.
et consensum marie creden¬
tis sibi innotiusse prodidit.
Sed et futurorum: scientiam
sibi non negatam intimauit.
cum ꝑficienda a domino que
ei dicta essent aperuit.

Expanded text:
futurorum scientia instruxit. De praesentibus namque se edoctam monstravit, cum beatam Mariam matrem Domini sui vocans, quia Redemptorem humani generis in utero gestaret, indicavit. Unde etiam fructum ventris ejus singulariter benedictum esse professa est. Praeteritorum se notitiam accepisse signavit, quae et verba angeli ad Mariam, et consensum Mariae credentis sibi innotuisse prodidit. Sed et futurorum scientiam sibi non negatam intimavit, cum perficienda a Domino, quae ei dicta essent aperuit.
Abbreviated transcription (Latin):
A dieb illis crescente numero
discipulorum. factum est mur¬
mur grecorum aduersus hebreos:
eo quod despicerent᷑ in ministe¬
rio cotidiano uidue eorum. Con¬
uocantes autem duodecim apłi¬
multitudinem discipuloꝵ: dixe¬
runt. Non est equum nos relin¬
quere uerbum dei: et ministra¬
re mensis. Considerate ergo frẽs
uiros ex uobis bom testimonii
septem. plenos sp̃u scõ et sapien¬
tia. quos constituamus suꝑ hoc
opus: nos uero orationi et muñ¬
sterio uerbi. instantes crimus.
Et placuit sermo coram omni
multitudine. Et elegerunt ste¬
phanum uirum plenum fide
et sp̃u sc̃o: et philippum. et pro¬
corum. et nicanorem. et thimo¬
nem. et parnienam. et nicho¬
laum. aduenam antiochenum
Hos statuerunt ante conspectũ.
apłorum: et orantes imposuer̃t
eis manus. Et uerbum dei cres¬
cebat. et multiplicabatur nu¬
merus discipuloꝵ in ihrłm¬

Expanded text:
autem illis, crescente numero discipulorum, factum est murmur Graecorum adversus Hebraeos, eo quod despicerentur in ministerio quotidiano viduae eorum. Convocantes autem duodecim multitudinem discipulorum, dixerunt: Non est aequum nos derelinquere verbum Dei, et ministrare mensis. Considerate ergo, fratres, viros ex vobis boni testimonii septem, plenos Spiritu sancto, et sapientia, quos constituamus super hoc opus. Nos vero orationi, et ministerio verbi instantes erimus. Et placuit sermo coram omni multitudine. Et elegerunt Stephanum, virum plenum fide et Spiritu sancto, et Philippum, et Prochorum, et Nicanorem, et Timonem, et Parmenam, et Nicolaum advenam Antiochenum. Hos statuerunt ante conspectum apostolorum: et orantes imposuerunt eis manus. Et verbum Domini crescebat, et multiplicabatur numerus discipulorum in Jer
Abbreviated transcription (Latin):
pescit dicens. Uide ne feceris: cõ¬
seruus enim tuus sum et fra¬
trum tuorum. Quid est quod au¬
te redemptoris aduentum ab
hominib angłi adorantur et
tacent. post modum uero adora¬
ri refuguint: nisi quod natu¬
ram nr̃am quam prius despexe¬
rant. post quam hanc suꝑ se al
sumptam conspiciunt. prostra¬
tam sibi uidere ꝑtimescurt. Nec
iam sub se uelut infirmam cõ¬
tempnere ausi sunt: quam
suꝑ se uidelicet in celi rege ue¬
nerantur. Nec habere declignan¬
tur hominem socium: qui suꝑ
se adorant hominem. dm̃. Cure¬
mus ergo fratres Rmñi. ne qua
nos immunditia polluat: ut
in eterna prescientia. et dei
ciues et angłis equales sinuᷤ
Uendicemus morib dignitatẽ
nt̃am. Nulla nos luxuria in¬
quinet. nulla turpis cogitatio
accuset: non malitia mentem
mordeat. non inuidie rubigo
consumat. non elatio inflec. ñ
ambitio ꝑ terrena oblectam̃ta
dilaniet. non ira inflaramet.
Dii et enim uocati sunt homiueᷤ.

Expanded text:
pescit, dicens: Vide ne feceris, conpescit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur et tacent, postmodum vero adorari refugiunt; nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, psumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant hominem Deum. Curemus ergo, fratres charissimi, ne qua nos immunditia polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines.
Abbreviated transcription (Latin):
natum angelus nuntiat: eiꝰq
uoci angłorum chori concinũt.
et congaudentes clamant. Gla
in excelsis deo: et in terra paxl
hominib bone uoluntatis. Prins
quippe quam redemptor ñr per
cum angłis habuimus: a quoꝵ
claritate atq mundicia ꝑ pri¬
qne culpe meritum. ꝑ cotidiana
delicta longe distabamus. Quia
enim pecrando extranei eramꝰ
a deo: extraneos nos a suo con.¬
sortio deputabant angłi ciues
dei. Sed quia cognouimus regẽ
nr̃m: recognouerunt nos an¬
głi ciues suos. Quia enim rex
celi. terram nr̃e carnis assũp¬
sit: infirmitatem. nr̃am. illa
iand angł̾ita celsitudo non des¬
picit. Ad pacem nr̃am angeli
redesit. intentionẽ pͥoris discordie
post ponũt: et qͦs pͥus ĩfirmos
abiestosq despexerãt. iam socios
uenerant᷑. Hĩc ẽ enĩ qd̾ loch et io¬
sue angłos adorant. nec tam̃
adorare ꝓhibentur: ioh̾es uero
in apocalypsi adorare angłm
angls ne se debeat adorare com¬

Expanded text:
natum angelus nuntiat, ejusque natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptor noster ncum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoverunt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam svenerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi adorare angelum angelus ne se debeat adorare com
Abbreviated transcription (Latin):
enum uidelicet non scdm pote¬
statem dico: sed scd̾m naturã.
Nam de potestate eius scriptũ
est. In propua uenit. In natu¬
ra et enim sua. ante tempora
natus est: in n̾ra uenit ex tem¬
pore. Qui ergo eternus ꝑma¬
nens temꝑalis apparuit: alie¬
num est ubi descendit. Et quia
ꝑ propham dicitur omnis ca.¬
ro fenum: factus homo fenũ
nr̃m uertie infrumentũ. qui
de semetip̃o ait. Nisi granum
frumenti raclens in terram mor¬
tuum suerit ipsum solũ manet.
Ande et natus in presepis recli¬
natur: ut sideles omnes uide¬
licet sc̃a animalia carnis sue
frumento resiceret. ne ab eterne
intelligentie pabulo ieiuna re¬
manerent. Quid est hoc quod ui¬
gilantib pastorib angelus ap¬
paruit. eosq dei claritas circũ¬
fulsit: nisi quod illi pre ceteris
uidere. sublimia. merentur. qui
fidelib gregib preesse sollicite
sciunt: Dumq ip̃i pie suꝑ gregẽ
uigilant: diuina suꝑ eos gratia
largius choruscat. Regemuero

Expanded text:
enum videlicet non secundum poteenum videlicet non secundum potestatem dico, sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent. Quid autem est quod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero
Abbreviated transcription (Latin):
largiente domino mis¬
sarum sollempnia. ter
hodie. celebraturi sumus. loqui
diu. de euanglica lectione non
possumus: sed nos. aliquid uel
breuiter dicere. redemptoris
nr̃i natiuitas ipsa compellit.
Quid est quod nascituro dño
mundus describitur: nisi
hoc quod aꝑte monstratur. qͥa
ille apparebat in carne. qui
electos suos ascriberet in eter¬
nitate: Quo contra de reprobis
ꝑ ꝓpħ̾am dicitur. Deleantur¬
de libro uiuentium: et cũ iustis
non scribantur. Qui bene etiam
in bethleem nascitur. Bethleem
quippe: domus panis interpre¬
tatur. Ipse namq est qui ait.
Ego sum panis uiuus: qui de
celo descendi. Locus ergõ in quo
dominus nascitur. domus pa¬
nis antea uocatus est: quia fu¬
turum profecto erat. ut ille ibi
ꝑ materiam. carnis appareret:
qui electorũ mentes int̾na sacie¬
tate refice̾t. Qui non in parentũ
domo sed in uia. nascitur: ut
profecto ostenderet. quia ꝑ hu¬
imanitatem quam assumpserat.
quasi in alieno nascebatur. Ali¬

Expanded text:
largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat in carne, qui electos suos ascriberet in aeternitate? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleanturde libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecto 1461 ostenderet, quia per humanitatem suam quam assumpserat quasi in alieno nascebatur. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
non comp̾henderunt: lux quip
da hominum. sue presentia cog¬
nitionis illustrat. Tenebre au¬
tem stulti sunt et iniqui: quoꝵ
ceca precordia lux eterne sapi¬
entie qualia sint manifeste
cognoscit. quamuis ipsi radios
eiusdem lucis nequaquam. ca¬
pere ꝑ intelligentiam. possint:
ueluti si quilibet cecus iubare
solis obfundatur. nec tamen
ipse solem cuius lumine per¬
fundatur aspiciat. Sed non
tamen tales omnino superna
pietas despexit: uerum mecle¬
lam eis salutis. qua ad uiden¬
dam lucem ꝑuenire possent ad¬

Expanded text:
non comprehenderunt. Lux quippnon comprehenderunt. Lux quippda hominum suae praesentia cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sapientiae qualia sint manifeste cognoscit, quamvis, ipsos  Al., ipsi radios ejusdem lucis nequaquam per intelligentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, ad