comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cidit spinã soluit ꝑ ꝗͣ costaꝵ pedeset
motꝰ corpis agebantur. Serpentes at
diu uiuere ddñr: ad eo ut deposita ait
tunica. senectutẽ depone̾ atq iniuo¬
tam redire ꝑhibeant᷑. Tunice serpeo
exuuie ñcupant᷑. eo qd̾ his quandone.
qi exuunt᷑ et indiunt᷑. Pitagoras ut
de medulla hõis mortui q̃ inspina ẽt
pentẽ creari. qd̾ etiã ouidiꝰ in metatꝰ¬
morfofeoꝵs libris cõmemorat dicens.
St̃ qͥ cũ clauso putrefacta spina seps¬
chro. mutari credant humanas an¬
guȩ medullas. Quod si credit᷑ mito
nit: ut sic̃ ꝑ serpentẽ mors hõis at
ꝑ hõis mortẽ serpens. Fert᷑ aut̃ qd̾ si¬
pens hoĩem nudũ ñ sit ausus comi¬
De uermibys.y.
rena sine ullo concubitu gignitu
licet ñ nunꝗͣ et de ouis nascant᷑ sit
scorpio. Sunt aut̃ u̾mes aut t̾rȩ autas̃
aut aeris. aut carniũ. aut frondium
aut lignorũ. aut uestim̃torũ. Arane
uermis aeris. ab aeris nutͥm̃to cogno¬
minata q̃ exiguo corꝑe longuafsa

Expanded text:
ciderit, spinam solvit, per quam costarum pedes et motus corporis agebantur. Serpentes autem diu vivere dicuntur, adeo ut, deposita vetere tunica, senectutem deponere, atque in juventam redire perhibeantur. Tunicae serpentum exuviae nuncupantur, eo quod his, quando quia exuuntur et induuntur. Pythagoras dicit de medulla hominis mortui quae in spina est, serpentem creari. Quod etiam Ovidius in Metamorphoseon libris commemorat dicens: Sunt qui, cum clauso putrefacta est spina sepulcro, Mutari credant humanas angue medullas. Quod si creditur, merito evenit: ut sicut per serpentem mors hominis: ita et hominis morte serpens. Fertur autem, quod serpens hominem nudum non sit ausus coDe vermibus. terrena sine ullo concubitu gignitur, licet nonnunquam et de ovis nascantur, sicut scorpio. Sunt autem vermes aut terrae, aut aquae, aut aeris, aut carnium, aut frondium, aut lignorum, aut vestimentorum. Aranea, vermis aeris, ab aeris nutrimento cognominata, quia exiguo corpore longa fila
Abbreviated transcription (Latin):
uxores ianetrices uocant᷑. qͣi eandẽ.
ranuam terentes. uł ꝑ eandẽ ianu¬
am it̃ hntes. Hiri soror: gallos appe¬
ulat᷑. Sororis uir speciale nom̃ ñ ht.
ñ uxoris fr̃. Matͥmoniũ ẽ nobilium
usta conuentio: et conditio. Conui¬
giũ ẽ legitimarũ ꝑsonarũ. int̾ se co¬
cundi & copulandi nuptiȩ. Conui¬
qiũ dictũ. qr coniuncti sunt: uł
auigo qͦ in nuptiis copulant᷑ ne
resolui aut seꝑari possint. Conubi¬
um aut̃ ñ anupta. s anubendo
formatũ. Or aut̃ conubiũ cũ eqͣleᷤᷤ
unnuptitas coeunt. ut puta ciues
romani pari utiq dignitate. Co¬

Expanded text:
uxores ianetrices vocantur, quasi eandem uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictum quia coniuncti sunt, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Co
Abbreviated transcription (Latin):
uxores dicte qͣi unxiores. Que ide
uetabant᷑ lumina calcare. qd illic
ianue et coeant et separent. Ma¬
trona ẽ. q̃ iam nupsit. et dicta ma¬
trona. quasi mat̾ nati. uł qr iam
mat̃ fieri pot̃. Unde et matrimo¬
niũ dictũ. Distinguitur aut̃ int̾
matronã et matrẽ et matrẽ fam¬
lias. Nã matrone qr iã in matri¬
moniũ conuenert̃: matres qi ge¬
nuerunt. Matres familias. qr ꝑ
quandã iuris sollemnitatẽ in sa¬
miliã mariti transiert. Monaga¬
mꝰ dictus. qr uni tantũ nupsit.
Mono enĩ ap̃ g̾cos unũ dr̃. gamꝰ
nuptis interpretant᷑. Digãmus
aut̃. et trigamꝰ a numero uxorũ
uocatꝰ. quasi duabꝰ. uł tribꝰ mari¬
tus. Ui dua uocata. qd̾ cũ iuro
fuerit uno. nͨ circa consortium
alt̾ius uiri pꝰ mortẽ coniugis pi¬
mi adheserit. Namq alteri po
mortẽ pͥoris uiri nupserint. uidis
ñ dicunt᷑. Itẽ uidua dicta qd̾ sola sit
ncrra consortiũ uiri coniugalia iu

Expanded text:
uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant et separentur. Matrona est quae iam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati, vel quia iam mater fieri potest, unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter matronam et matremfamilias. Nam matronae, quae jam in matrimonium convenerunt: matres, quae genuerunt: matresfamiliae, quae per quamdam juris solemnitatem in familiam mariti transierunt. Monogamus dictus, qui uni tantum nupsit. Monos enim apud Graecos unum dicitur: gamos nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi duarum vel trium maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo fuerint, nec circa conalterius viri post mortem coniugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iur
Abbreviated transcription (Latin):
atur.. ꝓci nuptiarũ petitores. a p̃¬
cando et petendo dicti. Pnuba
dicta. eo qd̾ nubentibꝰ p̃ẽ. Quęq
nubentẽ uiro comungit. ipsa
ẽ et paranimpha. Nam nimpha
sponsa innuptiis. Paranimpha
plauationis offitio. qd̾ ad nom̃
nubentis adludit. Comuges appe¬
llati. ꝓpt̾ uigum qd̾ imponit᷑ ma¬
tͥmonio coniungendis. Iugo .ii.
nubentis subici solent ꝓpt̃ futu¬
rã concordiã ne separentur. Con
ter qͦs n fuerat nͨ futura erat cari
ulla cõmixtio. Nupte dicte qd ii¬
tus suos uelent: translatũ nom̃ i
nubiis qd̾ tegit᷑ celũ. Unde et ni¬
ptiȩ dñi. qd̾ ibi pͥmũ nubentiũ e¬
pita uelent᷑. Obnube̾ enĩ coopirĩ
Cuiꝰ contraia innuba est hoc inm¬
pta. q̃ ad huc uultũ suũ ñ uelat
Uxores uocate. qͣi unxiores. Mons
enĩ erat antiqͥtus. ut nubentes pu¬
elle simul uenient ad lim̃ marit.
& postes añꝗͣ ingderent᷑ ornarent
lineis uittis et oleo unge̾nt. et inde

Expanded text:
atur. Proci nuptiarum petitores, a proatur. Proci nuptiarum petitores, a procando et petendo dicti. Pronuba dicta, eo quod nubentibus praeest, quaeque nubentem viro coniungit. Ipsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen nubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniinter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dicuntur, quod ibi primum nubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum suum non velat. Uxores vocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde
Abbreviated transcription (Latin):
i sexũ significat.
ñ conugiũ: nͥ ad ieceris
uir eiꝰ. Maritꝰ uͦ etiã sine adiecti¬
one coniugẽ sonat. et amare ma¬
ritꝰ. qͣi mas. Est enĩ pͥme positio¬
nutionẽ mascłs: et indiriuati¬
one maritos:
ponsus. aspondendo uocatꝰ.
slam an usũ tabellarũ ma¬
t᷑rimonii cautiones sibi inuitẽ
emittebant. in qͥb spondebant
se inuicẽ consentire inrura ma¬
trimonii et fideiussores dabant.
Unde admissũ ẽ ut sponsũ dicamꝰ
uirum a spondendo. et sponsã si¬
militer. Cetum qͥppe sponde̾ ꝓprie
uelle ẽ. Ergo sponsus añ qr ꝓmi¬
tcit r. s qr spondet. et sponsores
dat. Arrabo dicta: qͣi arra bona.
Qd enĩ datur ꝓ coniugio bene da¬
tur. qr coniugiũ bonũ ẽ. Qd ue¬
ro causa fornicationis. aut adulte¬
rii: malũ ẽ. Iccirco arrabo ñ est.
Dicta aut̃ arra a re ꝓ ꝗͣ traditur.
Est autẽ arra ñ solum sponsio
coniugał. s etiã et ꝓ qͣlibet reꝑ¬
missa. ut aut reddatur. aut cõple¬

Expanded text:
 sexum significat, non coniugium, nisi adieceris vir eius. Maritus vero etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. Unde admissum est ut sponsum dicamus virum, ab spondendo, et sponsam similiter. Ceterum proprie spondere velle est. Ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugalis, sed etiam pro qualibet promissa re, ut aut reddatur aut conple
Abbreviated transcription (Latin):
pulsa ẽ mamorẽ eiꝰ. Pulchritu¬
dine. ut ꝗͣ. sese ore ferens. Uirtu¬
te. ut ꝗͣ forti pectoree armis. Ora
bella. ex hausta canebat. genere.¬
ut credo eqͥdem. nͨ uana fides: ge¬
nꝰ ẽẽ. deorũ. Item in eligenda uxo¬
re qͣtuor res impellunt hoĩem.¬
sub uiri potestate consistunt: qr
lȩuitate anumi plerumq decipi¬
unt᷑. Vnde et equũ erat eas uiri
auctoritate reprimi. Prouide et
ueteres uoluerunt feminas in¬
nuptas. quã uis ꝑfecte eratis ẽẽnt.
ꝓpt̾ ipsam animi leuitatẽ in tu¬
tela consistere.

Expanded text:
pulsa est in amorem ejus. Pulchritupulsa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens Virtute: Quam forti pectore, et armis. Orat fatis, quae bella exhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. 29. Item in eligenda uxore, qpotestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere.
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitatis ẽ claustrũ. Contub̾ni¬
um ẽ ad tempꝰ coeundi conuentio.
illuc p̃figit᷑. Repudiũ dictũ ẽ. qd̾
sub testimonio testiũ. uel p̃senti.
uł absenti mittit᷑. Diuortiũ ẽ qͦti¬
ens cũq dissoluto matrimonio
alt̃ eoꝵ altãs nuptias seqͥt᷑. diuor¬
tiũ aut̃ dictũ aflexii uiarũ: hoc
ẽ uias in diu̾sa tendentes. friuo¬
lũ ẽ cũ eo animo seꝑant᷑. ut rur¬
sum ad se inucẽ reuertant᷑. slã
fruolũ ẽ. uelut qͣsse mentis eref
fluxe nͨ stabilis. Propriȩ aut̃ friuo¬
la uocantur. fictilia uasa:. in uti¬
lia. Tribꝰ aut̃ causis: ducit᷑ uxor.
Prima ẽ causa ꝓlis. dequa legit᷑.
in genesi. et benedix̃ eis dicens. cre¬
scite & multiplicamini. Sed̾a cau¬
sa adiutorii. de qͣ ibi in genesi dr̃. ñ
do marito: qͣtuor expectari solent.
Uirtꝰ. genꝰ. pulcritudo. sapientia.
Ex his sapientia potentior ẽ: ad
amoris affectũ. Refert hec qͣtu¬
or uirgiliꝰ de enea: qd his dido im¬

Expanded text:
virginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. Tribus autem ob causis ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi1, 28: 'Et benedixit eos,' dicens: 'Crescite et multiplicamini': secunda causa adiutorii, de qua ibi in Genesi dicitur2do marito quatuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido im
Abbreviated transcription (Latin):
Nigro plumbo ad fistulas lamminasq
utimur. Laboriosiꝰ in ispania et gallia
eruit᷑ plumbũ: nã inbritannia sũ
mo terre corio.
nens. Mixta enĩ et adulterata int̃
seꝑ ignẽ metalla dissotiat: & ab au¬
ro & argento es plumbũq se cernit.
Alia qͦ metalla abigne defendit: et
cũ sit natura eris ferriq durissia.
si absq stagno fui̾t. uritur et cre¬
mat᷑. Stagnũ inlitũ ȩreis uasis. sa¬
porẽ facit gratiorẽ: et cũpescit uirꝰ
eruginis. Specula etiã ex eo tẽꝑan¬
tur cerussa qͦ ex eo sunt explũbo
conficit᷑.¬

Expanded text:
Nigro plumbo ad fistulas laminasque Nigro plumbo ad fistulas laminasque utimur. Laboriosius in Hispania et Gallia eruitur plumbum. Nam in Britannia summo terrae corio. nens. Mista enim et adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et cum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stanno fuerit, uritur et crematur. 2. Stannum illitum aereis vasis saporem facit gratiorem, et compescit virus aeruginis. Specula etiam ex eo temperantur. Cerussa quoque ex eo, sicut et ex plumbo, conficitu
Abbreviated transcription (Latin):
lrbrm dictum. quod ex eo pri¬
mũ pilis factis. maris altitudo
temptata ẽ. Huiꝰ duo gena lunt. ni¬
grum et candidũ. s meliꝰ candidũ. Qd̾
pͥus in insuł athlantici maris inuentũ
ẽ. siqͥdem et inlusitania et ingallitia
gignit᷑. Sũma t̾ra. arenosa. et coloris
nigri. et pondere gͣuis. Interueniunt
et minuti calculi maxime & torren¬
tibꝰ siccatis lauant eas arenas. et qͦ
subsidet coquunt infornacibꝰ. Inue¬
niunt᷑ et in aurariis metalł. aqua
missa caleuli nigri et gͣues. et dũ au¬
rũ colligit᷑ cũ eo remanent. Postea se¬
ꝑati conflant᷑. et in plumbũ albũ re-¬
soluunt᷑. Inde et ineadẽ gͣuitas plũbo
quȩ auro. Nigrũ plũbum circa can¬
tabriã abundat: cuiꝰ origo dupplex ẽ.
Aut enĩ solũ ex sua uena ꝓdit aut cũ
argento nascit᷑. mixtisq uenis conslat᷑.
huiꝰ pͥmꝰ infornacibꝰ liquor stagnũ ẽ.
scd̃s argentũ qd̾ remanet suꝑaddita
uena. rursusq conflata fit nigrum¬

Expanded text:
bum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent; postea separati conflantur et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auro. Nigrum plumbum circa Cantabria abundat. Cuius origo duplex est; aut enim solus ex sua vena prodit, aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur. Huius primus in fornacibus liquor stagnum est, secundus argentum; quod remanet, superaddita vena rursusq
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ex his septẽ stellis noĩa dierũ. genti¬
les ded̾u̾nt. eo qd̾ ꝑ eosdẽ aliqͥd sibi effici
existimarent. dicentes hab̾e a sole sp̃m.
alima corpꝰ.am̃curio ingeniũ & linguã.
a uen̾e̾ uoluptatẽ.a marte sangͥnẽ. Aio¬
ue tẽꝑantiã. a sat᷑no humorẽ. Tał qͥppe.
extitit gentiliũ stulticia: qͥ sibi fixert
cunda sabbi. scd̾a fr̃a. quẽ scłares diem
lune uocant. Tercia sabbati tercia feria.
quẽ diem illi martis uocant. Quarta
sabbati quarta feria. qui mereurii di¬
es dicitur a paganis. Quinta sabbati.
qͥlita fr̃a ẽ. sd. est. quintꝰ a die dñico. qͥ
apud gentiles iouis uocatur. Sexta salbi.¬

Expanded text:
autem ex his septem stellis nomina dierum gentiautem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt cunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sab
Abbreviated transcription (Latin):
dies a parte mliore uñ et inusuẽ
ut sine cõmemoratione noctis
num̾um dicamꝰ dieꝵx sic̃ et inle¬
ge diuina sic̃ scriptũ ẽ. factũ ẽ u
ꝑsas. ab ortu soł. scd̾m athenieis
a serta hora diei. scd̾m romanos ame¬
dia nocte. Uñ & tc̃ gallicimũ est. Qr
uor diei ostendit p̃coniũ qͣndo & me¬
sonictios afflactꝰ fit. Dies dicti a diis qͦr̃
noia romani qͥbꝰdã sydibꝰ sac̾ũnt. Pri¬
mũ enĩ diẽ. asole appellau̾nt. qͥ pͥnceps
ẽ om̃iũ syd̾um. sic̃ &e idẽ dies cap̃ ẽ cun¬
ctorũ dierũ. Scd̾m a luna q̃soli e splẽ¬
dore & magnitudine ꝑxima ẽ. et ex eo
mutuat lum̃. Tciũ abstella martis
q̃ uesꝑ uocat᷑. Qrtum abstella m̾curii
q̃ qͥdam candidũ cirxłm uocant. Qͥn¬
tũ abstella iouis. ꝙͣ. fecontẽ aiunt. Sex¬
tũ a uen̾is stella ꝙ̃. luciferũ assert̃. quȩ
int̃ om̃ia syd̾ã plus lucis ht. Septimũ
astella saturni q̃ sexto celo locata tri¬
guita annis fert᷑ explere c᷑sũ suũ. Prom̃

Expanded text:
dies a parte meliore, unde et in usu est, ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est ndum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
cta qͣi medidies hoc ẽ mediꝰ dies. uł qͥa
tc̃ purior dies ẽ. Merũ enĩ purũ dr̃.
In toto enĩ die nacħ clariꝰ meridie qñ
sol medio gelo rutilat: et om̃em orbẽ
pari claritate illustrat. Sup̃ma est
pꝰtrema pars diei. qñ sol cursũ suũ in
occasũ u̾tit. dicta qd suꝑ ẽ. ad partẽ
ultimã diei. Serũ uocatũ a clausis
seris: qñ iã nox uenit. ut unꝰqͥsq sõ¬
no tucior sit. Hodie qͣi hoc die ex qͦ coti¬
die. Nam cotidie ut sit qͦt diebꝰ. Cras
qd̾ ẽ pꝰea. Ext̾num ẽ pͥdie. et dictum
ext̾nũ ab eo qd̾ iã dies ipse sit a nobis
extͣneus: et p̃te̾undo alienꝰ. Pridie
aut̃ qͣiͣ pͥore die. ꝑendie. id ẽ. ꝑ añ diẽ.

Expanded text:
ctus quasi medidies, hoc est, medius dies, vel quia ctus quasi medidies, hoc est, medius dies, vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol e medio coelo rutilat, et omnem orbem pari claritate illustrat. 16. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in Occasum vertit, dicta quod superest ad partem ultimam diei. 17. Serum vocatum a seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem,
Abbreviated transcription (Latin):
bquendi eccłastic̃ ꝓcedit. Tam̃ si quẽ
forte consuetudo tͣrerit ut illud ȩreat
ex ore. qd̾ imꝓbat corde intelligat illos
om̃s de qͦrũ nõibꝰ appellati st̃ hi dies. hoĩes
fuisse. et ppt̾ bñficia q̃dam mortalia. qͥa
płimũ potuert̃. et eminuer̃t in hoescło:
delati sunt eis ab amatoribꝰ sius. diuini
honores &e in diebꝰ. et insydĩb. S pͥmũ
a nõibꝰ hoĩum syd̾a ñcupata. et a syd̾ibꝰ
dies ft̾ appellati. A fando aut̃ ferie ñcu¬
pate st̃. qd̾ sit in eis nob̃ tẽpꝰ dictionis. aid
ẽ in diuino uł humano officio fari. s ex
his festos dies hoĩum causa institutos. fe¬
riatos diuinoꝵs sacroꝵs. Partes diei tres
st̃. Mane meridies.⁊ supp̃ma. Mane
lux. mat᷑a. et plena. nͨͦ iã crepuscłmn:
& dictũ mane a manu. Manũ enĩ
antiqͥ bonũ dicebant. Qd enĩ melius
luces Alii mane existimant: uocari
a manibꝰ. Quorũ conu̾satio alima ad
t̾rã ẽ. Alii putant ab aere qͥa manꝰ

Expanded text:
sticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies, suprema. Mane, lux matura et plena, nec jam crepusculum: et dictum mane a manu. Manu enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane existimant vocari a manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia man
Abbreviated transcription (Latin):
lustris scłi. et etatibꝰ diuidunt᷑. ꝙ¬
m̃tũ ẽ minimũ atq angustissimi
tẽpꝰ: a motu sid̾um dictũ. Est eni
extremitas horȩ in breuibꝰ int̾uas
cũ aliqͥd sibi gedit atq succedit. Hor
g̾cũ nom̃ ẽ. et tñ latinũ sonat. he
enĩ finis ẽ tp̃ris. sic̃ et hore fines sĩ
maris. fluuiorũ. uestim̃torum.¬
ies ẽ p̃sentia
solis. siue sol supͣ t̃ras. sic̃ nox sa
sub t̃ris. Ut enĩ dies. aut nox sit. ca¬
sa ẽ. aut supͣ terrã sol: aut sub m̾
usq dum dies et nox spacia sui cͦsiu
aboriente usq ad aliũ orientẽ soll
celi uolubilitate concludat. Abu¬
siue tñ dies unꝰ ẽ. spaciũ aboriente
sole. usq ad occidentẽ. St̃ aũ de
spacia duo: int̾ dianũ atq nochn

Expanded text:
 aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et ora sunt finis maris, fluviorum, vestimentorum.es est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianu
Abbreviated transcription (Latin):
ti etbasilica ẽ. Argitis grecula uitis. ge¬
neris albi fertilis. uastam mati̾am.
a breue et latũ foliũ mittens cuiꝰ fru¬
cdũ nisi pͥmo tp̃r colligas. aut ad ter¬
rã decidit: aut humore putrescit. In¬
erticła nigra ẽ ꝗͣ g̾ci amaration uo¬
cant boniuini et lenis. aqͦ etiam no¬
m̃ traxit. qd̾ in ers intẽptandis ner¬
ius habeatur: quãuis gustu ñ sit ebes.
Mereotice a regione egẏpti mareotis
dicte: iuide pͥus uenerunt. Sunt enĩ
& albe et nigiȩ. Elbole qͣ qͥdam uari¬
as appellant. neq p᷑puree neq igre.¬

Expanded text:
ti et basilisca est. Argitis Graecula vitis, geti et basilisca est. Argitis Graecula vitis, generis albi, fertilis, vastam materiam et brevem et latum folium mittens, cuius fructum nisi primo tempore colligas, aut ad terram decidit aut humore putrescit. Inerticula nigra est, quam Graeci amaracion vocant, boni vini et levis; a quo etiam nomen traxit, quod iners in tentandis nervis habeatur, quamvis gustu non sit hebes. Mareoticae a regione Aegypti Mareotis dictae, unde prius venerunt; sunt enim et albae et nigrae. Helvolae, quas quidam varias appellant, neque purpure
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ nuncupate sunt. Cerauniȩ uͦ qd
rubeant uelut ignis. Genera aut̃ uia¬
rũ que uino deseruiunt plurima. ꝙ
qͥbꝰ aminea dicta ꝗͣi sine mineo: idẽ
sine rubore. Album enĩ uinũ reddit.
quȩ cũ sit uniꝰ nominis ñ unam sp̃em
reddit. Aminee duo geminȩ ab ex di¬
chȩ q̃d dupplices uuas mittunt. An¬
nugie. Rubiliana dicta qͥa eiꝰ matia
rubet. fecina minuti acini et durȩ eu¬
tis uuas ht̃. nobilitate amineam seq̃r.
seeunditate p̾cedit. ꝗͣ ꝓinde feciniam
uocant. qd̾ plusquã cetere feces affe¬
rat. Apiane uinũ dulce faciunt. qͣs
nisi cito legas pluuiis et uentis et ma¬
rimȩ apibꝰ infestant᷑. qͣrũ dep̃datione
apiane cognominate st̃. Balanite a
magnitudine nom̃ sumpser̃t: bala¬
nin enĩ grecȩ grande uocat᷑. Bituri¬
ce a regione nom̃ soitita ẽ tͣbines et
pluiuias et calores fortissime sustineis:
nͥ in macra terra deficiens. Huiꝰ meri¬

Expanded text:
nibus nuncupatae sunt; Cerauniae vero quod nibus nuncupatae sunt; Cerauniae vero quod rubeant velut ignis. Genera autem uvarum quae vino deserviunt plurima. Ex quibus aminea dicta, quasi sine mineo, id est sine rubore; album enim vinum reddit. Quae cum sit unius nominis, non unam speciem reddit: amineae duae geminae, ab eo dictae quod duplices uvas mittant; amnugine. Rubelliana dicta quia eius materia rubet. Faecinia minuti acini et durae cutis uvas habet; nobilitate amineam sequitur, fecunditate praecedit. Quam proinde faeciniam vocant quod plus quam ceterae faeces afferat. Apianae vinum dulce faciunt; quas nisi cito legas, pluviis et ventis et maxime apibus infestantur; quarum depraedatione apianae cognominatae sunt. Balanitae a magnitudine nomen sumpserunt; βάλανοι enim Graece glandes vocantur. Biturica a regione nomen sortita est, turbines et pluvias et calores fortissime sustinens, nec in macra terra deficiens. Huius meri
Abbreviated transcription (Latin):
lent arboribꝰ. quo ad miniculo fiea
palmites. uentos ac turbines contẽner
queant. et sic alapsu ꝑicłoꝵ fructis
suos sustineant: ac sese uaga ꝓcerita¬
te diffundant. Eorimbi sunt anuliqͥ
ꝓxima quequȩ ligant et cõprehend̃t
ne longiꝰ larati palmites uentorũ siat¬
bus dissipent᷑. Uñ dictȩ qd̾ intrinsecis
humore sint plene suciq et pingue¬
dinis. Nam humidũ ẽ qd̾ exterius
Botrꝰ. Racemꝰ ẽ botrionis pars et bo¬
trio g̾cum ẽ.Suburbane uuȩ quedã¬
dicunt᷑. qr fructus earũ ad escã uelimn
pomũ inurbibꝰ uendit᷑. Commñdateñ
eas et sp̃ẽs & saporis iocunditas ex qͥbꝰ
pediane. untiariȩ. cidonite. durabiles.
rescunt et ante om̃s sole coquãt᷑. has¬
g̾ci lagos dicunt: qd̾ currunt ad ma¬
turitatẽ uelocit᷑ ut lepus. Purpurre a
colore dñr. Untiariȩ a magnitudine
Dactiliȩ.a longitudine. Stphanitȩ
a rotunditate. Rodiȩ et libice. a rego¬

Expanded text:
lent arboribus, quo adminiculo freti lent arboribus, quo adminiculo freti palmites ventos ac turbines contemnere queant et sine lapsu periculorum fructus suos sustineant ac sese vaga proceritate defendant. Corymbi sunt anuli qui proxima qune longius laxati palmites ventorum flatibus dissipentur. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sint plenae, succique et pinguedinis: nam humidum est, quod exterius botrus. Racemus est botryonis pars, et botr fructus earum ad escam velut pomum in urbibus venditur. Commendat enim eas et species et saporis jucunditas, ex quibipedaniae, unciariae, cidonitae. Durabiles arescant, et ante omGraeci lageos dicunt, quod currant ad maturitatem velociter ut lepus. Purpureae a colore dicuntur; unciariae a magnitudine; dactyli a longitudine; stephanitae a rotunditate. Rhodiae et Libycae a regio
Abbreviated transcription (Latin):
inꝰabiles fructu: et sterilitate affecti.
Sagittã rustici uocant. nouissimam
partẽ surculi. siue qr longius recessit
a matre. et qͣͣ ꝓsiliit: seu qr acuminis
tenuitate teli sp̃em p̾fert. Sũmitates
uitiũ et fruticũ flagella nuncupant᷑.
eo qd̾ flatu agitent᷑. Palmes uitis mate
ria mollis qͥ ꝑ nouella brachia emissꝰ
fructũ affert. nã ideo rustici partem
uitis palmitẽ dicunt. Palmes enĩ di¬
minutiuũ nomen ẽ qd̾ nom̃ parago¬
gũ dr̃. qd apalma diriuet᷑. Palma
qd̾ ex se diriuatiuum faciat. Panpinꝰ
ẽ foliũ cuiꝰ subsidio fructus uitis afri¬
gore uł ardore defendit᷑: atq ad u̾sꝰ
omnẽ inuriã munit᷑. qui ido ali¬
cubi intercisus ẽ ut &solẽ ad
maturitatẽ fructus admitat. et in¬
brã faciat & dictus pampinꝰ qd depalni¬
te pendeat. Capoli dicti qd̾ capiast ar¬
bores. Sunt enĩ cincinni siue unemui
qͥbꝰ se in nectere uites et suspendere so¬

Expanded text:
inhabiles fructu et sterilitate affecti. inhabiles fructu et sterilitate affecti. Sagittam rustici vocant novissimam partem surculi, sive quia longius recessit a matre et quasi prosilivit, seu quia acuminis tenuitate teli speciem praefert. Summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo qria mollis, qui per novella brachia emissus fructum affert. Nam ideo rustici partem vitis palmitem dicunt. Palmes enim derivativum nomen est, quod nomen paragogum dicitur, quod a palma derivetur. Palma quod ex se derivativum faciat. Pampinus est folia cuius subsidio vitis a frigore vel ardore defenditur atque adversus omnem iniuriam munitur. Qui ideo alicubi intercisus est, ut et solem ad maturitatem fructus admittat et umbram faciat. Et dictus pampinus quod de palmite pendeat. Capreoli dicti quod capiant arbores. Sunt enim cincinni sive uncinuli quibus se innectere vites et suspendere so
Abbreviated transcription (Latin):
mo plantationẽ pnꝰ nos instituit
rudi adhuo scło. Ap̃ g̾cos aut̃ inuẽ¬
torem uitis lib̾um appellari uolunt.
unde et eũ gentiles pꝰ mortẽ dm̃ esse
uoluerunt. Uitis dicta qd̾ uim hãt
citiꝰ radicandi. Alii putant uites dictaᷤᷤ
qd̾ inuicẽ se uitis innectant: uicinisq
arboribꝰ reptando religent᷑. Est enim
earũ natura flexibił quȩ qͣi brachiis
qͥbꝰdam qͥcqͥd cõprehend̾int stringãt.
Labrusca ẽ uitis agrestis q̃ interre ma¬
rginibꝰ nascit᷑ unde et labrusca dicta
a labris et ex. tremitatibꝰ terre. Codex
dictꝰ giͣ caudex. sic enĩ uetẽs et clodum
ꝓ claudo dicebant. Sarmentũ a serẽ¬
do id ẽ qͣiͣ serimentũ. Malleolus ẽ no¬
uellus palmes. in natus pͥoris anni fla¬
gello. cognominatꝰq obsimilitudinẽ
rei. qd in ea parte ꝗͣ decidit᷑ ex ueteri
sarm̃to ꝓminens utriq mallei spe¬
ciẽ p̃bet. Spadones sunt surculi fruge
carentes. ex ipsa appellatione. qd̾ sint

Expanded text:
antationem Noe primus instituit rudi adhuc saeculo. Apud Graecos autem inventorem vitis Liberum appellant. Unde et eum gentiles post mortem deum esse voluerunt. 2. Vitis dicta, quod vim habeat citius radicandi, Alii putant vites dictas, quod invicem se vittis innectant, vicinisque arboribus reptando religentur. Est enim earum natura flexibilis, quae quasi brachiis quibusdam quidquid conprehenderint stringunt. Labrusca est vitis agrestis quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta, a labris et extremitatibus terrae. Codex dictus quasi caudex. Sic enim veteres et clodum pro claudo dicebant. Sarmentum a serendo id est quasi serimentum. Malleolus est novellus palmes innatus prioris anni flagello, cognominatusque ob similitudinem rei, quod in ea parte qua deciditur ex veteri sarmento prominens utrimque mallei speciem praebet. Spadones sunt surculi fruge carentes, ex ipsa appellatione, quod sint
Abbreviated transcription (Latin):
Anones euangłiorũ ammonꝰ
alexandrie pͥmꝰ excogitauit. q̃
postea eusebiꝰ cesariensis secutꝰ pli
composuit: qͥ ideo facti st̃: ut ꝑeosi¬
uenire et scire possimꝰ. qͥ reliquorũ a¬
głistarũ similia aut ꝓpͥa dixert̃. Sm̃
aut̃ numero decẽ. qͦꝵ pͥmꝰ continit

Expanded text:
anones Evangeliorum Ammonius Alexandriae primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus plenius conposuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus contin
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃torũ idem gentiles etiã colo¬
ds equors iunxerunt. Roseos enĩ
soli id ẽ igni. albos aeri. prasinos
t̾e. uenetos mari adsimi lantes. Itẽ
ioseos estati currere uoluerunt. qd̾
ign̾i coloris sint. et cuncta tũ fla¬
uescunt. Albos hiemi qd̾ sit glati¬
alis et frigorib uniu̾sa canescant.
Ueri prasinos uiridi colore. qr tunc
pampinꝰ densat᷑. Itẽ roseos currere
marti sacrau̾nt a qͦ romani exori-¬
unt᷑. et qͥa uexilla romanorũ coc¬
co decorantur: siue qd̾ mars gau¬
det sanguine. Albo zephiris et sere¬
nis tempestatibꝰ. Prasinos flori et t̃rȩ.
uenetos aquis uł aeri qr ceruleo
sunt colore. Luteos idẽ croceos igni
et soli. p̾pureos yri sacrau̾nt. quẽ
arcũ dicimꝰ.q̃d yris plurimos colo¬
res habeat. Sicq dũ hac expecta¬
tione dõꝵs cultibꝰ atq elem̃tis mun¬
uialibꝰ ꝓphanant᷑ : eosdem deos atq
eadẽ elem̃ta ꝓculdubio colere no¬
scunt᷑. Unde animadu̾te̾ debes xp̃i¬
ane qd̃ circa numina in munda

Expanded text:
elementorum idem gentiles etiam colores equorum iunxerunt, russeos enim soli, id est igni, albos aeri, prasinos terrae, venetos mari adsimilantes. Item russeos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore, quia tunc pampinus densatur. Item russeos currere Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur; sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos floribus et terrae, venetos aquis vel aeri, quia caeruleo sunt colore, luteos, id est croceos, igni et soli, purpureos Iri sacraverunt, quam arcum dicimus, quod is plurimos colores habeat. Sicque, dum hac spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvertere debes, Christiane, quod Circum numina inmunda
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ habeat. Hec aut̃ uento¬
rũ rigore durant᷑ in nubẽ. et solidant᷑
in niuẽ ruptoq aere soluunt᷑. Nix a
nube un uenit. et glaties a gelu et
aqͣ:. qiͣ gelaties. id ẽ gelata aqua. Ge¬
lu aut̃ qd̾ eo stringat᷑ tellus. Ge. qͥp¬
pe t̾ra dr̃. Tc̃ aut̃ maiorigelu stringi¬
tur t̾ra: cũ fuerit nox serena. Pruina
ẽ matutin tp̃ris frigꝰ. q̃ in priuna no¬
m̾ accepit: qr sic̃ ignis urit. Urere enĩ¬

Expanded text:
similitudinem habeat. Haec autem ventosimilitudinem habeat. Haec autem ventorum rigore durantur in nube, ac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. Nix a nube, unde venit; et glacies a gelu et aqua, quasi gelaquies, id est gelata aqua. Gelus autem quod eo stringatur tellus; γῆ quippe terra dicitur. Tunc autem maiori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. Pruina est matutini temporis frigus, quae inde pruina nomen accepit quia sicut ignis urit; πῦρ eni
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ c̃ria st̃ aut̃ eius noĩa. fulgͦ. ful¬
ꝑ et fulm̃. fulgͦ qr tangit. fulgor q
cendit. ⁊ urit. fulm̃ qr findit. ideo ⁊
cũ ternis radiis fingunt᷑.
dũ caue nubes ex adu̾so radiũ solis acci¬
punt: et arcꝰ spẽm fing̃t. Cui uarios
olors illa dat res. qr aqͣ tenuis. aer
ucidus. et nubes caligantes. in radia-¬
aista uarios creant colores. Puie di¬
e. eo qͥ fiuant qͣi fluine. Nascunt᷑
ni de terre ⁊ maris anelitu q̃ cũ al¬
seleuate fuint. aut soł calore reso¬
lit aut uiuentori coprese ssilaunt̃
interris. Nimbꝰ ẽ densitas nubis intempe¬
sta ⁊ obscura: et inde nimbꝰ a nube. Sunt
aut̃ nimbi repentinȩ & p̃cipites pluuiȩ.
nã pluuias uocamꝰ lentas ⁊ iuges qͣsi
fluuias. qͣͣ fluentes. Imbres aut̃ ⁊ ad
nubes ⁊ ad pluuias ꝑtinent: dicti g̾co
uocabulo qd̾ t̾ram inebrient ad g̾mi¬
nandũ. Ex his enĩ cuncta creant᷑.
nascunt᷑. et imbri. Est aut̃ nom̃ g̾cũ.
Grando appellata: qd̾ forma eiꝰ gͣnorũ

Expanded text:
su est. Tria sunt autem eius nomina, fulgus, fulgor et fulmen: fulgus, quia tangit; fulgor, quia incendit et urit; fulmen, quia findit; ideo et cum ternis radiis finguntur.dum cavae nubes ex adverso radium solis accipiunt et arcus speciem fingunt; cui varios colores illa dat res, quia aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligantes, inradiata ista varios creant colores. Pluviae dictae quod fluant, quasi fluviae; nascuntur enim de terrae et maris anhelitu. Quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vi ventorum conpressae, stillantur in terris. Nimbus est densitas nubis intempesta et obscura; et inde nimbus a nube. Sunt autem nimbi repentinae et praecipites pluviae. Nam pluvias vocamus lentas et iuges, quasi fluvias, quasi fluentes. Imbres autem et ad nubes et ad pluvias pertinent, dictae a Graeco vocabulo quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur,nascuntur et imbri. Est autem nomen Graecum. Grando appellata quod forma eius granorum
Abbreviated transcription (Latin):
ferat terrã. uł abeo qd ferat᷑. Hic aus
partĩ ad terrenã partim ad gleston
matiam ꝑtinet. Nã ille subtilis abis
tosi ac ꝓcellosi motꝰ ñ possunt exist
ad celestẽ ꝑtinet partẽ. iste sͦi turbdle¬
tior qͥ ex alatioibꝰ humidis corporsen
t̃re deputat᷑. qͥ ex se multas sp̃es iadi
Nã cõmotꝰ uentos fac̃. uehem̃tiꝰ conatis
ignes & tonitrua. contͣctꝰ nubila. on¬
spissatꝰ pluuias. congelantibꝰ nubiꝰ
niuẽ. turbulentꝰ congelantibꝰ e deni¬
oribꝰ nubib gͣndinẽ: distentꝰ sereni
efficit. Nam aerẽ densũ nubẽ eẽ. ni¬
bem rare factam & solutã aerem.
rbes dicte ab obnubendo De n¬
id ẽ oꝑiendo celũ. uñ et bus un¬
nupte qd̾ ultꝰ suos uelent. un et nepit¬
Onus qd nubat: idẽ mare ⁊ t̾rã tegat
Nubes aut̃ aeris densitas facit. Uenti ai
aerẽ conglobant: nubemq faciunt.
Uñ ẽ illud. Atq innubẽ cogit᷑ aeu. i¬
sonꝰ eiꝰ t̾reat. Nam tonꝰ sonꝰ qͥida

Expanded text:
enta, hic autem partim ad terram, partim ad coelestem materiam pertinet. Nam ille subtilis, ubi ventosi, ac procellosi motus non possunt existere, ad coelestem pertinet partem. Iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporascit, terrae deputatur, quique ex se multas species reddit: nam commotus ventos facit, vehementius concitatus ignes et tonitrua, contractus nubila, conspissatus pluvias, congelantibus nubibus nivem, turbulentius congelantibus densioribus nubibus grandinem, distentus serenum efficit. Nam aerem densum nubem esse bem rarefactam et solutam aerem. Nubes dictae ab obnubendo, id est operiendo, caelum; unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, Nubem autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant, nubesque faciunt; Unde est illud: Atque in nubem cogitur aer. Ts ejus terreat; nam tonus sonus. Qui ideo
Abbreviated transcription (Latin):
illi lum̃ auferimꝰ: sic et ing̾di nobcũ
ũbra ⁊ gestꝰ nr̃os uidet᷑ imitari. Lux
ipsa substantia. lum̃ qd̾ aluce mane¬
at. id ẽ candor lucis s hoc confundt̃
auctores.

Expanded text:
illi auferimus. Sic et ingredi nobiscum umbra et gestus nostros videtur imitari. Lux, ipsa substantia; lumen, quod a luce manat, id est candor lucis: sed hoc confundunt auctores.
Abbreviated transcription (Latin):
cantur. ꝓeo qd̾ unũ effectũ hñt. Si¬
mił enĩuis ẽ et caloris & frigoris: uñ &
utraq saxa rũpunt. Nam calor urit.
Ros g̾cũ ẽ. qd illi drosor dict̃. alii putãt
rorẽ dictũ qr rarꝰ ẽ &e ñ spissus ut pluuia.
Nebula ĩn dicta. uñ et nubila. ab obnu¬
bendo sciłi. hoc ẽ oꝑiendo t̾rã: siue qd
nubes uolantes faciat. Exalant enĩua¬
lles humide nebulas. et fuint nubes
uñ nubilũ. in niues. Nebulȩ aut̃ ima
petunt cũ serenitas ẽ sũma cũ nubi¬
lũ. Caligo ũbra ẽ despissitũdine aeris
effecta: et dicta caligo qͥ maxime ae¬
silentiũ ñ aliꝗͣ res ẽ. s uͥ sonꝰ ñ ẽ silenti¬
ũ dr̃. sic tenebre ñ aliqͥd st̃. s u̾lux ñ¬
ẽ tenebre dñr. Umbra ẽ aer carens sole
dicta aut̃. qd fiat cũ soł obicit᷑ radus.
Est aut̃ mobił ⁊ incerta: et ex soł cir¬
cuitu & ex motu uentorũ. Namq qͦti¬
ens mouet᷑ in sole nobiscũ moui uide

Expanded text:
cantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est et caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. Nam calor urit, Ros Graecum est, quod illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est operiendo, terram, sive quod nubes volans faciat. Exhalant enim valles humidae nebulas et fiunt nubes; inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est; summa, cum nubilum. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo quod maxime aesilentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; sic tenebrae non aliquid est tenebrae dicuntur. 13. Umbra est aer carens sole, dicta autem, quod fiat cum solis objicimur radiis. Est autem mobilis, et incerta, et ex solis circuitu, et ex motu ventorum. Namque quoties movetur in sole, nobiscum moveri vide
Abbreviated transcription (Latin):
De fulmine. x.
Mlgor ⁊ fulm̃ ictꝰ celestis iaculi a feri¬
endo dicti. Fulge enĩ ferire ẽ. atq
ut̾e. fulmina aut̃ collisa lumina fa¬
unt: nã om̃iũ rer̃ conlisio ignẽ creat.
rinsapidibꝰ cernimꝰ uł attritu rotaꝵ
ł insiluis arborũ simili mͦ in nubib
nus. Un ⁊ pͥus nubila st̃: dem̃n ignes.
uento aut̃ et igne fulmina in nu¬

Expanded text:
De fulminibus lgur et fulmen, ictus caelestis iaculi, a feriendo dicti; fulgere enim ferire est atque percutere. Fulmen autem conlisa nubila faciunt. Nam omnium rerum conlisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum: simili modo in nubibus ignis, unde et prius nubila sunt, deinde ignes. Vento autem et ign
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. p̃ssa austri. Conuexa extrema
celi sunt acuruitate dicta. nã conue
dict̃ uiã eẽ ꝗͣ circuit sol: et exsplendoris
ipsiꝰ transitu ita luce̾.¬
abitatio ista celi circłorũ zonis di¬
stincta qͣsdam partes tẽꝑie sua
incoli ꝑmisit: qͣsdã negauit enormita¬
te frigoris aut caloris: Tone aut̃ ipse
tur. eo qd̾ incircũductione sꝑe existũt.
qͦrũ pͥmꝰ circłs idõ articos appellat᷑. eo
q̃d̾ intra eũ arctorũ signa inclusa p̃¬
spiciunt᷑: q̃ anses inursarũ sp̃ẽ ficta
septẽtriones appellant᷑. Scd̃s circłs ex
eo termos tropicꝰ dr̃. qͥa in eo circło sol
aqͥlonis finib estatẽ faciens ult᷑ eũ cir¬
culũ ñ transit. s statĩ reu̾tit᷑ et ĩn tͦpi¬
cos appellat᷑. Tcius circłs himerinos q̃ a
latinis ideo eqͥnoctialis appellat᷑. eoq̃
sol cũ ad eũ orbẽ ꝑueni̾t. eqͥnoctiũ fa¬
cit. Himerinos enĩ latine dies dr̃ atq
nor: qd curlo dimidia iꝑe par¬

Expanded text:
sunt pressa austri. Convexa extrema sunt pressa austri. Convexa extrema coeli sunt a curvitate dicta: nam convexdicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius transitu ita lucereabitatio ista coeli circulorum distincta zonis quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam vero negavit enormitate frigoris, aut caloris. Zonae autem ipse circuli, quia in circumductione sphaerae existant. Quorum primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciuntur, quae a nostris in ursarum specie ficta septentriones appellantur. Secundus circulus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sp
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ sydera sunt. et significat eũ
ignẽ qui a toto mundo in altũ seꝑa¬
tus ẽ. Sane echer ẽ ipsũ elem̃tũ. Ethe¬
ra uͦ splendor etheris: et ẽ sermo g̾cus.
Sꝑa celi dicta eo qd̾ sp̃es eiꝰ in rotundũ
te. sꝑa ag̾cis dr̃. sic̃ et pile qͥbꝰ ludunt
infantes. Nam philosophi dicunt cȩ¬
lũ in sꝑe figurã undiq ẽẽ conuexũ
om̃ib partibꝰ equalẽ: concludentẽ
t̾ram in media mundi molelibratã
in eo fixa aboriente usq ad occidentẽ
circũire septẽtrionibꝰ breuiores giros
iuxta cardinẽ ꝑ agentib Axis ẽ septẽ¬
trionis linea recta q̃ ꝑ mediã pilam sꝑe
nes extreme partes st̃ axis: et dicti
cardines eoqd̃ ꝑ eosu̾titur celũ. Poli st̃
ciculi qͥ currt̃ ꝑ axem. Horũ alt̾ ẽ septẽ¬
trionalis qͥ nũꝙͣ occidit. appellat᷑q boreꝰ.
exusu plaustrorũ apoliendo scilicet
noĩati. S polus boreꝰ semꝑ uidet᷑. au¬
stronotꝰ nunꝗͣ. qͥ a dextra celi altiora

Expanded text:
 sidera sunt, et significat eum ignem qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsud elementum, aethra vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. Sphaera caeli dicta eo quod species eius in rotundum ecis dicitur, sicut et pilae, quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt coelum in sphaera figuram undique esse convexum, omnibus partibus aequale, concludens terram in media mundi mole libratamra in eo fixa ab Oriente usque ad Occidentem circuire, Septentrionibus breviores gyros juxta cardinem peragentibus. 3. Axis est Septetrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae nes extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Poli sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrionalis, qui nunquam ocex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora
Abbreviated transcription (Latin):
rescit. Cuiꝰ tanta ẽ etiã et sine igne
firmitas ut nullo humore corrũ¬
pat᷑. nulla uetustate uincat᷑. Ex¬
tinctꝰ enĩ tantũ incorruptibiliter
durat. ut hi qͥ limites figunt eos
infossos t̃ra substernant. et lapides
desuꝑ figant ad conuincendum
litigatorẽ.pꝰ qͣntalibet scła fixũq
lapidẽ limitẽ esse agnoscunt. De

Expanded text:
lescit. Cuius tanta est etiam et sine igne lescit. Cuius tanta est etiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. De
Abbreviated transcription (Latin):
tur auxiliari certũ ẽ. In oꝑe quoq
aliud̃ gignit primis ignib. aliud
scd̾is. aliud terciis. Habet qͦ et aliã
qͦ & aliam in se diuersitatẽ ignis. Nã
alius ẽ qͥ usui humano. alius qͥ in iu¬
dicio apparet diuino. siue qui de cę¬
lo fulm̃ adstringit siue qͥ de terra ꝑ
uertices montiũ eructuat. Ignis
aut̃ dictus qd̾ nicħ gigni potest
ex eo. Est enĩ inuiolabile elem̃tũ.
absumens cuncta q̃ rapit. fabri¬
ca duabꝰ rebꝰ constat. uentis et flã¬
ma. Nlamina uͦ ꝓpͥe fornacis ẽ di¬
cta qd̾ flatu folliũ excitet᷑. Fornax
uͦ ab igne uocata: fos enĩ ignis est.
Raminus fornax g̾cũ nom̾ẽ diriua¬
tũ a cauma. Fauilla ẽ deserta ig¬
ne scintilla. Prima ẽ ꝗͣdiu ardet.
cũ aut̃ extincta fu̾it: carbo noĩa¬
t᷑. Pruna aut̃ aꝑurendo dicta ẽ
Carbo u qd̾ flãma caret. qͥ dũ int̾i¬
sse creditur. maioris fit uirtutis.
Nã itum incensus fortiori luce cla¬

Expanded text:
tur, auxiliari certum est. In opere quoque tur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax Graecum est, dirivatum a καῦμα. Favilla est deserta igni scintilla. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce ca