comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in dor so nr̃o. in pos iusti homines
suꝑcapita nr̃a. Transiuimus
ꝑignem & aquam. & eduristi
nos inre frigerium. Et sicut mũ¬
di pisces ꝑcoitum nec generant
nec generantur. ita quoque
& in aecła tales habentur: qui
con uigalem con uinctionẽ res¬
puentes. integritatẽ uir ginalẽ
sectantur: inplentes illud. qđ
dñs dicit in euangelio. S intlũ¬
bi ur̃i precineti : & lucer ne ar¬
dentes. Alit̃. ꝑ duos pisces. duos
or dines qui in eo dem populo cȩ¬
lebriores habebantur: in telli¬
gere possumus. regalem scilic&
& sacerdo talem: aquibus rege¬
bantur. & instruebantur. Quos
dñs iħs inse suscipere dignatꝰ. ẽ.
ut fier& nobis rex parit̾ & sacer¬
dos. Rex: nos bene regẽde. sa¬
cerdos sem& ipsum dõ ho stam
in maculatam ꝓnobis offerendo. Dixit
ergo iħs. Facite hom̃ines discumbere.
Discumbere homines. ẽ: spiritalit̃ in
fide qui escere. Tunc enim discipul
ut homines discumbere facerent dñs.
quando eos in mundum adp̃dicandũ

Expanded text:
dorso nostro, imposuisti homines super capita nostra. Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium . » Et sicut mundi pisces per coitum nec generant nec generantur, ita quoque et in Ecclesia tales habentur qui, conjugalem conjunctionem respuentes, integritatem virginalem sectantur, implentes illud quod Dominus dicit in Evangelio: « Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . » Aliter: per duos pisces, duos ordines qui in eodem populo celebriores habebantur intelligere possumus, regalem scilicet et sacerdotalem, a quibus regebantur et instruebantur; quos Dominus Jesus in se suscipere dignatus, ut fieret nobis rex pariter et sacerdos: rex, nos bene regendo; sacerdos, semetipsum Deo hostiam immaculatam pro nobis offerendo. « Dixit ergo Jesus: Facite homines discumbere. » Discumbere homines, est spiritualiter in fide quiescere. Tunc enim discipulis ut homines discumbere facerent Dominus praecepit, quando eos in mundum ad praedicandum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere non potest: ita idem po¬
pulus sine fonte baptis matis. in
uitam intrare ꝑ p& uam nequit.
trena despitiens pinna contempla¬
cionis sese ad cęlestia sub leuat. di
cis quanto magis fluctibus tun¬
ditur: eo amplius conualescit.
sic & ꝑfectus xp̃ianus tantum in
dm̃ ꝓficit. quanto in hoc sȩculo in¬
uenit quod durius portie. Dicen¬
te cum ꝓph&a. Induxistinos in

Expanded text:
vivere non potest, ita idem povivere non potest, ita idem populus sine fonte baptismatis in vitam intrare perpetuam nequit, terrena despiciens, penna contemplationis sese ad coelestia sublevat, diccis quanto magis fluctibus tunditur, eo amplius convalescit, sic et perfectus Christianus tantum in Deo proficit, quantum in hoc saeculo invenit quod durius portet, dicens cum Propheta: « Induxisti no
Abbreviated transcription (Latin):
intantum. uelata extitit. ut nullꝰ
eam spiritaliter intelligere pos¬
s&: quo adusque ueniens bene¬
dictionem dar&: quilegẽ de¬
derat. Si enim ꝑ quinquẽ pa¬
nes. quinque libri mo̾si intel¬
liguntur: possumus & ꝑ duos
pisces alios duos intelligere. libros.
oracula scilic& propharum. &
cantica psalmorum qui postr
auctoritatem legis. sacracior es
in eodem populo habebantur.
Quorum unum memorit̃ decan¬
tando. alt̾um uͦ insyna gogissu¬
is frequent̃ legendo recitabant.
Et recte ꝑ hos duos pisces hiduo
libri intelliguntur : quia talem
populum ineccła futurum prae¬
dixerunt. qui hoc seruar & in mori¬
bus. qđ piscis hab& innatura.
Piscis namque: quattuor hab& natu¬
ras. Uuam quia sine aqua uiuere
non p̃ual&. secundam quia super
eam saltus dare consueuit. Terci¬
am: quia quomagis tunditur
fluctibus. eo amplius conualescit
Q uartam quia mundi pisces per
coitum nec generant: nec generã¬
tur. Sicut igitur piscis sine aq

Expanded text:
in tantum velata exstitit ut nullus homo in tantum velata exstitit ut nullus homo eam spiritualiter intelligere posset, quoadusque, veniens, benedictionem daret qui legem dederat. Si enim per quinque panes quinque libri Moysi intelliguntur, possumus et per duos pisces alios duos intelligere libros, oracula scilicet prophetarum, et cantica Psalmorum, qui post auctoritatem legis sacratiores in eodem populo habebantur, quorum unum memoriter decantando, alterum vero in synagogis suis frequenter legendo, recitabant. Et recte per hos duos pisces hi duo libri intelliguntur, quia talem populum in Ecclesia futurum praedixerunt, qui hoc servaret in moribus quod piscis habet in natura. Piscis namque quatuor habet naturas: unam, quia sine aqua vivere non praevalet; secundam, quia super eam saltum dare consuevit; tertiam, quia quo magis tunditur fluctibus, eo amplius convalescit; quartam, quia pisces per coitum nec generant, nec generantur. Sicut igitur sine aqua
Abbreviated transcription (Latin):
pul mentarium hab&is: ꝓ leuitate.
ł instabilitate mentis: sicut dñs deui¬
daxis dicit. Cui assimilabo hanc genera¬
cionem pessimam. uel cui eam similẽ
dixerim: similis est pueris sedentibus
inforo. lud entibus atq dicentibus.
salta ui mus uobis. & non cantastis:
planximus . & non lamentastis. Est
enim puerilis atas garrula & lenis:
nisi dis cipline uerbe coerceatur.
Puer namq iste populum significa¬
uit uidaicum: qui prol euitate ul
instabilitate mentis. infide & cog¬
nitione dĩ: firmmus ñ ꝑ mansit.
daicus populus quinq libros moy¬
si accepit. iii delic&. genesim. exo¬
dum. leuiticum. numerum. &
deutero nomium. qui hebrea lin¬
gua bresith. helles mot. uagecra.
uagedaber. elleadabarim: no¬
minantur. Et bene quid emilli
panes ordeacei fuisse referunt᷑.
ꝓpt̃ duritiam legis. Or deũ nam¬
q spis sum hab& tegi men & non
facile ad euis ꝑ uenitur medullã:
obs curitatem legis significans.
Quialex ante aduentum domini

Expanded text:
pulmentarium habetis? » Pro levitate, vel instabilitate mentis, sicut Dominus de Judaeis dicit « : Cui assimilabo hanc generationem pessimam, vel cui eam similem dixerimus? Similis est pueris sedentibus in foro, ludentibus atque dicentibus: Saltavimus vobis, et non cantastis: planximus, et non lamentastis . » Est enim puerilis aetas garrula et levis, nisi disciplinae verbere coerceatur. Puer namque iste populum significat Judaicum, qui, pro levitate vel instabilitate mentis, in fide et cognitione Dei firmus non permansit. daicus populus quinque libros Moysi accepit, videlicet, Genesim, Exodum, Leviticum, Numeros, et Deuteronomium, qui Hebraica lingua Beresith, Veellehsemoth, Vaicra, Vaidabber, Ellehaddebarim nominantur. Et bene quidem illi panes hordeacei fuisse referuntur, propter duritiam legis. Hordeum namque spissum habet tegumen, et non facile ad ejus pervenitur medullam, obscuritatem legis significans, quia lex ante adventum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
quippe dño proposuer̃. Quis
ut cecus nascer&ur: Respon¬
dit iħs. Neque hic peccauit
neq parentes eiꝰ: ut cecus nas¬
ceris ur. Nabebant enim per¬
catum. parentes enis. sed non
oꝑa dĩ. millo. Quod aut̃ dicit
meo port& oꝑari oꝑa enis qui
misit me donec dies.ẽ. semet¬
ipsum utiq diem in hoc loco.
uoluit intelligi. Iyse enim ait.
Quandiusum in hocmundo: lux
sum mundi. Quod uero ait.
U enit nox inqua nemo potest
oꝑari. denocte illa at̾natent¬
brosa que dicit. ubi reꝓbi eruci¬
andis: sine fine. Quib dic&ur
Ite inignem at̾uum: quipa¬
ratus .ẽ diabolo & angelis eiꝰ
Tenebre scilic& exteriores: ubr¬

Expanded text:
quippe Domino proposuerunt: Quis quippe Domino proposuerunt: Quis t caecus nasceretur? Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parentes ejus, ut caecus nasceretur. Habebant enim peccatum parentes ejus, sed non opera Dei in illo. Quod autem dicit: Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est, semetipsum utique diem in hoc loco voluit intelligi; ipse enim ait: Quandiu sum in hoc mundo lux sum mundi. Quod vero ait: Venit nox, in qua nemo potest operari, de nocte illa aeterna tenebrosaque dicit, ubi reprobi cruciandi sunt sine fine, quibus dicetur: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Tenebras scilicet exteriores
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat ei. ut quis testimonium ꝑ hib&
dehomine. Ipse enim sciebat: qđ
tet̃ in homine. Non enĩ sicerede¬
cuminis conparari potest : ut cre
se ipsum eis. Q uia nisi quis re¬
natus fuerit ex aqua & sp̃u: non
potest introire. in regnum dĩ.
Nemini uͦ se credit xp̃c: nisi quidig¬
nus .ẽ. in troire in regnum dĩ.
Nullus enim dignus .ẽ. in troire
in regnum dĩ: nisi quis renatus . ẽ.
ex aqua & sp̃u.¬
Nit hominẽ cerum anati uitate.
enus numanum siG ni¬
ficat iste cęcus. Haec enim
cȩcitas contigit inprimo
nomine perpescatum: de
quõ om̃s originem duximus. non
solum mortis. sed &iam miquitatis.
Uenit dñs. spuit int̾rã: desali ua
sua lutum fecit. quia uerbum ca¬
rofactum .ẽ: & in unã oculos. &
misit illum adpiscinã silo e:
qui int̃p̃tatur missus. Missus uͦ
is s& missus: nemo nr̃m. eẽt. ab
miquitate dimissus. Lauit. er¬
go oculos inea piscmna. bapti za¬
Cecitas enim. infidelitas. ẽ. & in¬
luminatio fides. Questionem

Expanded text:
ut quis testimonium perhiberet de homine, ipse enim sciebat quid esset in homine. Non enim sic credechumenis comparari potest, ut credaseipsum eis, quia nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei. Nemini vero se credit Christus, nisi qui dignus est introire in regnum Dei, nullus enim dignus est introire in regnum Dei, nisi qui renatus est ex aqua et spdit hominem caecum a nativitate, Genus humanum significat iste caecus. Haec enim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Venit Dominus, spuit in terram, de saliva sua lutum fecit, quia verbum caro factum est, et unxit oculos, et misit illum ad piscinam Siloem, qui interpretatur missus. Missus verisset missus, nemo nostrum esset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina, baptizaCaecitas enim infidelitas est, et illuminatio fides. Quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
Seilcum falcę serata fuerit: subito pͥs¬
tinam uiritatem amittit. ꝑfo enum
gͦ delectationis carnalis siue eius¬
dem frtigilitas carnis designatur.
Quaecum ab amatoribus suis uicun¬
da udeatur & pul chra: falce mor¬
tis praecisa. in ariditatem pulueris
redigitur. Esaia dicente. Omnis ca¬
ro foemim: & omis gloria eius qua¬
si flos forni. Exicatum ẽ. fenum. &¬
& decidit flos: qui a sp̃s dĩ. suffla¬
Cunis foemi ariditatem inspex erat
propħa: cumdicebat. homo sicut
fornum dies enis. tam quam flos a¬
gri: sic efflorebit. St iob ho¬
mo natus demuliere. bre uiuiuens
tempore repl& us multis mis eriis
Qui quasi flos egreditur & conterit᷑.¬
in eo lem statu ꝑman&. Turba
ergo quam dñs pauit. supra fo enum
dis cubuit: ut intelligamus. quia si
spiritalit̃ abeo refici cupimus. Neces¬
se .t̃. ut delectationes carnis submen¬
tis dominio conprimamus. luxta il¬
lud apłi. N on regn& peccatum in

Expanded text:
sed, cum falce secata fuerit, subito prissed, cum falce secata fuerit, subito pristinam viriditatem amittit. Per fenum ergo delectatio carnalis, sive ejusdem fragilitas carnis designatur, quae cum amatoribus suis jucunda videatur et pulchra, falce mortis praecisa, in ariditatem pulveris redigitur, Isaia dicente: « Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Exsiccatum est fenum, et decidit flos, quia spiritus Dei sufflaCujus feni ariditatem inspexerat Propheta, cum dicebat: « Homo sicut fenum dies ejus, tanquam flos agri, sic efflorebit . » Et Job: « Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis . » Qui quasi flos egreditur et conteritin eodem statu permanet. Turba enim quam Dominus pavit, super fenum discubuit, ut intelligamus quia, si spiritualiter ab eo refici cupimus, necesse est ut delectationes carnis sub mentis dominio comprimamus, juxta illud Apostoli: « Non regnet peccatum in
Abbreviated transcription (Latin):
fecti. prathicauer̃ ubiquae. Dño co¬
oꝑante. & ser monem confir man¬
te: sequentibus signis. S ea illud p̃¬
alio euangelista narrante cog¬
nouimus. fecerunt eos dis cumbe
per conuiuia sua: quinquagenos
& centenos. Ordo enim iste discum¬
bentium: uari & atem significat in
ercła conuers antium. Quinquage¬
ni igitur: dis cunburs penitentes.
Quinquagenariꝰ enim mimerꝰ poe¬
nitentibus congruit. qui a quinqͦ¬
gesimus psalmus inpornitentia. ẽ.
d̾ecantatus. & quinqua gesimus
annus in lege iubeleus. ẽ. dictus.
id .ẽ. annus remissionis. Centeni
quise dõ ꝓtegente nulla poenitencia
publica indigent. Alit̃ quin quage¬
ni dis cunbunt coniugati: centeni
uirgines. Uł certe quinquageni:
qui terr enas res bene disponunt.
centeni. qui per fecti onis amore.
om̃ia propt̃ dm̃ derelinquunt
Erat autem fornum multũ in loco. Foe¬
num herba t̃. pͥtorum. quaedumui¬
ridis est & uisus .ẽ. delec tabilis. & sessi¬
onis. at que deambulacione suauis.

Expanded text:
fecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis . Sed enim alio evangelista narrante cognovimus: « Fecerunt eos discumbere pro convivio, quinquagenos et centenos. » Ordo enim iste discumbentium varietatem significat in Ecclesia conversantium. Quinquageni igitur discumbunt poenitentes; quinquagenarius numerus poenitentibus congruit, quia quinquagesimus psalmus in poenitentia est decantatus, et quinquagesimus annus in lege jubilaeus est dictus, id est annus remissionis; centeni qui, se Deo protegente, nulla poenitentia publica indigent. Aliter: Quinquageni discumbunt conjugati, centeni virgines. Vel certe quinquageni, qui terrenas res bene disponunt; centeni, qui perfectionis amore omnia propter Deum derelinquunt. Erat autem fenum multum in loco. » Fenum herba est pratorum, quae, dum viridis est, et visu est delectabilis, et sessioni atque deambulationi suavis:
Abbreviated transcription (Latin):
panes. grãs agens benedirit. fregit.
dedit discipulis ut appone rent: & ap¬
posuer̃ tur be. lam enim suꝑius ꝑ
panes legem moysi significare dixi¬
mus. & ꝑ pisces oracula ꝓpharum.
& cantica psalmorum. Accepit. gͦ. iħs
panes. fregit & dedit discipulis. ꝗdo¬

Expanded text:
s agens benedixit, fregit, dedit discipulis suis, ut apponerent, et apposuerunt turbae . Jam enim superius per panes legem Moysi significari diximus, et per pisces oracula prophetarum et cantica Psalmorum. Accepit ergo Jesus panes, fregit, et dedit discipulis,
Abbreviated transcription (Latin):
I niquitates inquit suae capiunt inpium:
& fumbus percatorum suorum cons¬
tringitur. Q uienim peccata percatis
ꝓquibus acrius dãpn&ur accumulat:
quasi funiculos quibus ligae ur ac fla¬
gell& ur. Paulatim augendo ꝓ longat.
Nummulariorum quoque quos expu¬
lerat effudit: es. & mensas subuertit.
quia dampnatis infine: reꝓbis &iam
ipsarum quas dilexerunt rerum tol¬
l& figuram. Iuxta hoc quod scriptum
est. & mundus transibit: & concu¬
piscentia enis. Et eis qui co lumbas
uendebant: dixit. Auferte istahinc.¬
& nolite facere domum patris mer.
domum nego tiacionis. U enditionẽ
columbarum auferri p̃cepit: quia
quigram sp̃s gratis accipit. gratis
deb& dare. Vnde si mon illemagus
quihanc emere pecuniam uoluit:
ut maiore p̃cio uenderre audiuit.
Pecunia tua: terum sit inꝑ dicio¬
ne. Nenest tibi pars neq sors in

Expanded text:
« Iniquitates, inquit, suae capiunt impium, « Iniquitates, inquit, suae capiunt impium, t funibus peccatorum suorum constringitur . » Qui enim peccata peccatis pro quibus acrius damnetur accumulat, quasi funiculos quibus ligetur ac flagelletur paulatim augendo prolongat. Numulariorum quoque quos expulerat effudit aes, et mensas subvertit, quia damnatis in fine reprobis etiam ipsarum quas dilexere rerum tollet figuram, justa hoc quod scriptum est, « et mundus transiet et concupiscentia ejus . » Et eis qui columbas vendebant dixit: « Auferte ista hinc, nolite facere domum Patris mei domum negotiationis o auferri praecepit, quia qui gratiam spiritus gratis accepit, gratis debet dare. Unde Simon ille magus qui hanc emere pecunia voluit, ut majore pretio venderet, audivit: Pecunia tua tecum sit in perditione, non est tibi pars
Abbreviated transcription (Latin):
dicens incorde tuo. Quid michi est¬
curare aliena peccata: sufficit mi¬
chi anima mea ipsam integram ser¬
uendõ. Q&̾iam nontibi uenit inm̃te
seruus ille qui abscondittalentum &
noluit erogare : notandum autem
quia non solum uenditores sunt colũ¬
barum: & domum dĩ fatiunt domũ
negotiationis. quisacros ordines lar
giendo praecium pt̾cumae ł laudis.
ł &iam honoris inquirunt: uerũ
in quo que quigradum uł gratiam
in aeccła spiritalem quam dño largi¬
ente perciꝑe: non simplici inteneio¬
ne. sed cuius lib& humane causa
r& ributionis exercent. Contra il¬
lud apłi p&ri. Quiloquitur qua¬
si sermones dĩ. Quiminis trat: tã¬
quam exuir tute : quam adminis¬
trat ds̃. Ut in omibus honorisice
bus flagellando impios d&em plo
expulit: cremendas̃ accionum ma¬
larum. De quibus matheria repro¬
datur. Hinc & enim dicit isaias. Ve
quitrahitis in iquitatem: in fum culis
uanitatis. Et inpro uerbiis salomon.

Expanded text:
dicens in corde tuo: Quid mihi dicens in corde tuo: Quid mihi curare est aliena peccata, sufficit mihi anima mea, ipsam integram servem Deo, etiam non tibi venit in mentem servus ille, qui abscondit talentum et noluit erogare? Notandum autem, quia non solum venditores sunt columbarum, et domum Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines, lgiendo, pretium pecuniae, vel laudis, vel etiam honoris inquirunt: verum hi quoque qui gradum vel gratiam in Ecclesia spiritalem, quam Domino largiente percepere, non simplici intentione, sed cujuslibet humanae causa retributionis exercent, contra illud apostoli Petri: Qui loquitur quasi sermones Dei, qui ministrat tanquam ex virtute, quam administrat ibus flagellando impios de templo expulit, incrementa sunt actionum malarum, de quibus materia damnadatur. Hinc etenim dicit Isaias: « Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis . » Et in Proverbiis Salomon:
Abbreviated transcription (Latin):
mutuo dant intemplo: qui nonsi¬
mulate cȩlestibus. sed aꝑteꝰ t̾renis
rebus in aercła deseruiunt: sua que¬
tis unt uͦ discipuli eius: quia scrip¬
tum.ẽ. Celus domus tue. come¬
dit me. Unum quemꝙ xp̃ianum:
zelus domus dĩ comedat. Inquoi
domũm dĩ: menbrum. es. Si qđ for¬
te ꝑuersum uideris: sata ge corri¬
gi. emendare non cessa. Uerbi gr̃ã.
lides fratrem currere ad teatrum:
prohibe. mone. contristare. si zeł
domus dĩ comeditte. Uides alios
currere: & in hebriare uelle. pro¬
hibe quos potes. tene quod potes.
terrere quos potes: quibus potes
blandire. noli tamen qui escere.
Amicus est : ad moneatur leniter
Mxor .t̃. se uerissime refren&ur.
Ancilla.ẽ: & iam uerberibus conpescat᷑.
ꝑac quid potes: ꝓ ꝑsona quam portas.
Noli quies cereluerari xp̃m: quil uera¬
tus es axp̃o. Et ꝑsicis inte̾: zelus do¬
mus tue comedit me. Siautem sue¬
ris frigidus. marcidus ad tes olum
expectans. & quasi tibi sufstrens &

Expanded text:
mutuo dant in templo, qui non simutuo dant in templo, qui non simulate coelestibus, sed aperte terrenis rebus in 488 Ecclesia deserviunt; sua quaeti vero sunt discipuli ejus, quia scriptum est: Zelus domus tuae comedit me. Unumquemque Christianum zelus domus Dei comedat. In qua domo Dei membrum es, si quid forte perversum videris, satage corrigi, emendare non quiescas. Verbi gratia, vides fratrem currere ad theatrum, prohibe, mone, contestare, si zelus domus Dei comedit te. Vides alios currere, et inebriare velle, prohibe quos potes, tene quos potes, terreto quos potes, quibus potes blandire, noli tamen quiescere. Amicus est, admoneatur leniter: Uxor est, severissime refrenetur: Ancilla est, etiam verberibus compescatur. Fac quidquid potes pro persona quam portas, noli quiescere lucrari Christum, quia lucratus es a Christo, et perficis in te: Zelus domus tuae comedit me. Si autem fueris frigidus, marcidus, ad te solum exspectans, et quasi tibi sufficiens et
Abbreviated transcription (Latin):
mens as subuertit. Et hisqui co¬
lumbas uendebant: dix̃. Aufer¬
te lista hitic: & nolite facere do¬
mum patris mei domum nego¬
ciationis. Timendum satis est:
nenos intemplo num mula rios
neuenditores boum. ouium. eo¬
lum barum ue repperirns dãpn&e.
Boues quippe. doctrinam uita
caelestis. Oues oꝑa munditiȩ & pi¬
&atis. Columbae: scĩ sp̃s dona de¬
signant. Uendunt autem boues.
qui uer bum euangelii rĩdiuino
amore sed terreni ques tus in tui¬
tu audienabis inpendunt. Qua¬
les reprehendit apłs: quia xp̃m
ad nuntiar ent non fincere. Uen¬
dunt oues: quihumant̾ gracia
laudis oꝑa pi& atis exercent᷑. De
quibus dñs ait: qui a receperunt
mer cedem suam. Uendunt colũ¬
bas: quiacceptã sp̃s scĩ gratiam. ñ
gratis ut p̃ceptum. ẽ. sed ad proe¬
mrumdant. Quumpositionẽ ma¬
mis qua sp̃s accipitur: & sinonad
questum pecunix. ad uulgi tamen
fauorem tribuunt. Quis acros or¬
dines non aduit& meritum: sed
ad graciam largiuntur. Nummos

Expanded text:
ui columbas vendebant, dixit: Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Timendum satis est, ne nos in templo nummularios, ne venditores bovum, ovium, columbarumve reperiens damnet. Boves, quippe doctrinam vitae coelestis. Oves opera munditiae et pietatis. Columbae sancti Spiritus dona designant. Vendunt autem boves, qui verbum Evangelii, non divino amore, sed terreni quaestus intuitu audientibus impendunt, quales reprehendit Apostolus, quia Christum annuntiarent non sincere. Vendunt oves, qui humanae gratia laudis, opera pietatis exercent, de quibus Dominus ait: Quia receperunt mercedem suam. Vendunt columbas, qui acceptam spiritus gratiam, non gratis, ut praeceptum est, sed ad praemium dant; qui impositionem manus, qua Spiritus accipitur, etsi non ad quaestum pecuniae, ad vulgi tamen favorem tribuunt; qui sacros ordines non ad vitae meritum, sed ad gratiam largiuntur. Nummos
Abbreviated transcription (Latin):
domine. Hinc nos propħa: ã mo¬
n& dicens. Sepiaures tuas spinis.
ne audiant uerba d&rabentium.
Custodiamus nares. abinlicitis
od oribus: neꝑ illicites odores
ad percandum pettra hamuR Sesic̃
at apostolus: simus xp̃i bonus odor
dõ in omi loco. Custo diamus lin¬
guam amaledictione: d& ractione.
falsitate. mur muratione. & otio¬
so sermone: & ꝓpt̾ tacitur nitatis
custodiam int̃ lum ab onis cessemus

Expanded text:
Domine . » Hinc nos propheta admoDomine . » Hinc nos propheta admonet, dicens: « Sepi aures tuas spinis, ne audiant verba detrahentium . » Custodiamus nares ab illicitis odoribus, ne per illecebras odoris ad peccandum pertrahamur, sed, sicut ait Apostolus: « Simus Christi bonus odor Deo, in omni loco . » Custodiamus linguam a maledictione, detractione, falsitate, murmuratione et otioso sermone: et, propter taciturnitatis custodiam, interdum a bonis cessemus
Abbreviated transcription (Latin):
Bene autem quinque milia homi¬
num fuis se referuntur. ꝓpter
quinarii numeri perfertionem.
Quinarius enim numerꝰ ad quin¬
que sensus corporis pertinet.
Uisum scilic&. auditum. odoratũ.
gustum. & tactum. Hos igitur
sensus: sollicite considerare de¬
bemus. siconiiuo dñi: int̾ esse
uolumus. Custodiamus oculos
ab inlicito uisu. neuideant quod
concupis cant ꝓpt̃ illud quod dñs
ait. Q ui uiderit mulierem ad
concupis cendum eam: iam mecha¬
tus .ẽ. tamincor de suo. Et iterũ.
Noncon cupis ces rem ꝓx imi tui.
Et cum iob dicere ualeamus. Pepi¬
gi fedus cumoculis meis: nerogi¬
tarem quictẽ deuirgine. Quod
ut facere possuiis: assidue c̃ꝓpħa
oremus dicentes. auerte oculos
meos neuideant uanitatem. Cus¬
todiamus aures: nelibent̃ auchans
uerba maledictionis. detractio¬
nis. falsitatis. & scurrilitatis: sed
semꝑ aptesint ad diuinum uerbũ
audiendum. ut cum iob dicere
possimus auditu auris audiuite

Expanded text:
» Bene autem quinque millia homi» Bene autem quinque millia hominum fuisse referuntur, propter quinarii numeri perfectionem. Quinarius enim numerus ad quinque sensus corporis pertinet, visum scilicet, auditum, gustum, odoratum et tactum. Hos igitur sensus sollicite custodire debemus, si convivio Domini interesse volumus. Custodiamus oculos ab illicito visu, ne videant quod concupiscant, propter illud quod Dominus ait: « Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo . » Et iterum: « Non concupisces rem proximi tui . » Ut cum Job dicere valeamus: « Pepigi foedus cum oculis meis, ne cogitarem quidem de virgine . » Quod ut facere possimus, assidue cum Propheta oremus, dicentes: « Averte oculos meos, ne videant vanitatem . » Custodiamus aures, ne libenter audiant verba maledictionis, detractionis, falsitatis et scurrilitatis, sed semper apertae sint ad divinum verbum audiendum, ut cum Job dicere possimus: « Auditu auris audivi te,
Abbreviated transcription (Latin):
Acc inge sicut uir lumbos tuos.
id x̃. sicut fortis restringe luxuriã
Et insapientia. O uiri aduos clami¬
to. Ac sidicer&. Quifluxa & femi¬
nea mentesunt. mea uerba au¬
dire non possunt. H inc & in lan¬
de ioseph tribulationes aegiptias
fortit̃ tolerantis dr̃. Misit ante e¬
os uirum. Cum. gͦ. in hoc con¬
uiuio dñi tantum modo uiri fu¬
isse dicuntur. mistice monem.
ut si quam suauis sit dñs gusta¬
re desidamus. uirisimus. id .ẽ.
fortes contra diaboli tẽptationes.
Apło monente. Uirilit̃ agite & cõ¬
fortamini. & om̃ia ur̃a cum ca¬
ritate fiant. Et angelo in apo¬
calipsi. E stote fortes inbello:
& pugnate cum antiquo serpen¬
te. Nec abhac refeotione domi¬
nica. femina ieuina remane¬
bit: sisexu for mineo uiriliter
temp tamenta diaboli conpres¬
serit. Sicut econtra uir sexu.
femina mente tfficitur. si con¬
tra imp&um temptationis. mollis
& dissolutus in oꝑe suo inuenit᷑.
Adquorum intuꝑationem dicit᷑.
& effeminati: dominabuntur eis.

Expanded text:
Accinge sicut vir lumbos tuos , id est, Sicut fortis restringe luxuriam. Et in Sapientia: O viri, ad vos clamito . » Ac si diceret: Qui fluxa et feminea mente sunt, mea verba audire non possunt. Hinc et in laude Joseph tribulationes Aegyptias fortiter tolerantis dicitur: « Misit ante eos virum . » Cum ergo in hoc convivio Domini tantummodo viri fuisse dicuntur, mystice monemur ut, si quam suavis sit Dominus gustare desideramus, viri simus, id est fortes contra diaboli tentationes, Apostolo monente: « Viriliter agite, et confortamini, omnia ritate fiant . » Et angelo in Apocalypsi: Estote fortes in bello, et pugnate contra antiquum serpentem. Nec ab hac refectione Dominica femina jejuna remanebit, si sexu femineo viriliter tentamenta diaboli compresserit: sicut e contra vir sexu femineae mentis efficitur, si contra impetum tentationis mollis et dissolutus in opere suo invenitur. Ad quorum vituperationem dicitur: « Et effeminati dominabuntur eis .
Abbreviated transcription (Latin):
& uita ut salomon ait: in manibus
linguȩ. Et qui custodit ossuum &¬
linguam: custodit ab an gusti is ani¬
mam suam. Tota enim religio quo¬
dam modo conmaculatur: nisi lin¬
guae moderationes pos uerimꝰ. Qui a
sicut ait apłs. corrunpunt mores
bonos conlo quia mala. Q iacob¬

Expanded text:
manibus linguae . » Et: « Qui custodit os suum, custodit ab angustiis animam suam . » Tota enim nostra religio quodammodo commaculatur, nisi linguae moderationem posuerimus. Quia, sicut ait Apostolus: « Corrumpunt bonos mores colloquia mala . » Et Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
sub iunxit. Sed hac quid sunt inter
tantos: significat inim ꝓph& icum
ser monem. qui cum dominum in
carne uenturum praedirit. sidem
habuit: sed cum eum uenientem
isdem populus magna ex parte
crede renuit: inside dubitauit.
Quos p̃sigurauit isađ quicum cali¬
gantibus oculis filium bene dicer&.
multa ei futura praedixit. sed tam̃
quis praesens. er̃t. non agnouit. Puer
inscripturis: aliquan do ꝓpurita¬
bilitate mentis accipitur. ꝓpurita¬
te: sicut deilno dr̃. Ecce puermĩs.¬

Expanded text:
t inter tantos? » Significat enim propheticum sermonem, qui cum Deo in carne venturum praedixit, fidem habuit. Sed cum eum venientem idem populus magna ex parte credere renuit, in fide dubitavit. Quos praefiguravit Isaac, qui, cum caligantibus oculis filium benediceret, multa ei futura praedixit, sed tamen quis praesens esset non agnovit . Puer in Scripturis aliquando pro puritate mentis accipitur. Pro puritate
Abbreviated transcription (Latin):
tur ds̃ neminem tẽptat. quare
euangelista dicit. hoc autem
dicebat tẽptans eum: ad quod
breuit̃ respondendum. ẽ: quia
alia ẽ. tẽptacio diaboli qua ho
melius cognos cimus: siearum¬
dem ordinem tẽptationum
subtilius discuciamus. Est enĩ
temptatio di aboli: quah omi¬
nem tẽptat ut ꝑdat. deqͦ li¬
berari cupientes. in oratione
cotidie dicimus. & ne nos in¬
ducas intẽptationem. Est aut̃
& alia qua ex fragilitate. uelde

Expanded text:
tur Deus neminem tentat, quare evangelista dicit, « hoc autem dicebat tentans cum? » Ad quod breviter respondendum, quia alia est tentatio diaboli, quamelius cognoscimus, si earumdem tentationum modos subtilius discutiamus. Est enim tentatio diaboli, qua hominem tentat ut perdat; de qua liberari cupientes, in oratione quotidie dicimus: « Et ne nos inducas in tentationem . » Est autem et alia, quae ex fragili
Abbreviated transcription (Latin):
coa talia. Affer tu docentis: sicut
angelus ioħm inapo calipsi in ter¬
tinuo do cuit eum dicens Hisuns
quiuenerunt ex magna tribu¬
latione. & lauer̃ stolas suas. &
dealbauer̃ eas: in sanguine ag¬
ni. Int̾ro gauit ergo dñs disci¬
pulum. nonut eum rep̃hend&.
neq ut abeo aliquis discer&.
sed ut eum docer&. Quod sol¬
licite euangelista manife stare

Expanded text:
a talia. Affectu docentis, sicut angelus Joannem in Apocalypsi intertinuo docuit eum, dicens: « Hi sunt qui venerunt ex magna tribulatione, et laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine agni. » Interrogavit Dominus discipulum, non ut eum reprehenderet, neque ut ab eo aliquid disceret, sed ut eum doceret. Quod sollicite evangelista manifestare
Abbreviated transcription (Latin):
apressura tribulacionis liberat.
tionem populi mei quiest inagip¬
to: & gemnitum eorum audiui. &
descendi libare rum. In hoc ergo
loco : sub leuacio oculorum dñi.
res pec tum sua miseracionis sig¬
inficat: quia turbas quas postt᷑a
pauit. prius misericor dit̾ inspexit.
His enim oculis dñs paerum resperit.
quanlo egressus foras. fleuit a
mare. dic̾it adphilippum. Vnde
emennis panes. ut manducent hi:
Int̃rogauit dñs discipulum: non
ut abeo aliquid discer &. sed ut
eam docer&. Q uod facilus in¬
telligimus. si quibus modis in terro¬
gatio fiat. perpendamus. Hit enim
tribus modis. Aut studio repre¬
hendentis: aut uoto discentis
aut affertu docentis. Studio re¬
prehendentis: sicut scribe & pha¬
ris aei dñm interrogauer̃. ut eũ
reprehenderent. dequadã muli¬
ere in ad ult̾io dep̃hensa. & dede

Expanded text:
bulationis liberat, tionem populi mei, qui est in Aegypto, et gemitum eorum audivi, et descendi liberare eum . » In hoc ergo loco sublevatio oculorum Domini respectum miserationis significat, quia turbas, quas postea pavit, prius misericorditer inspexit. His enim oculis Dominus Petrum respexit, quando egressus foras amare flevit . « Dicit ad Philippum: Unde ememus panes, ut manducent hi? » Interrogavit Dominus Philippum, non ut ab eo aliquid disceret, sed ut eum doceret. Quod facilius intelligimus, si quibus modis interrogatio fiat perpendamus. Fit enim tribus: aut studio reprehendentis, aut voto discentis, aut affectu docentis. Studio reprehendentis, sicut scribae et Pharisaei Dominum interrogaverunt, ut eum reprehenderent, veluti de quadam muliere in adulterio
Abbreviated transcription (Latin):
.eẽ: ucide & uende omĩa qua habri.
& dapauꝑibus & habebis thes aurũ
incaelo. & ueni sequer eme. S ed quia
montem ascendunt: abuit trifus.
eyquod diues. eẽt. ualde. Quasi
paulus cumdis cipulis in con ualli¬
bus morabatur: quando dicebat.
Ego fr̃s non potui uobis loqui quasi¬

Expanded text:
se, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me. » Sed quia montem ascendunt, « abiit tristis, eo quod dives esset valde. » Quasi Paulus cum discipulis in convallibus morabatur, quando dicebat: « Ego, fratres, non potui vobis loqui tan
Abbreviated transcription (Latin):
atus uir qui suffert temptationẽ:
qm̃ cum probatus fuerit accipi& co¬
ronam uitx. quam reꝓmisit ds̃
diligentibusse. Respondit ei phi¬
lsppus. Ducentorum denariorũ
panes non sufficiunt eis: ut u¬
nus quisque modicum quid ac¬
cipiat. Philippus: os lampa dis in¬
ter pr&atur. Significat hoc in
loco populum uidxorum: qͥ quon¬
dam os lampadis fuit. quan do
aꝑto ore ad laudandum dominũ¬
ꝓsiliuit. In eo uero quod ait: du
centorum denariorum panes ñ
qui ꝑ cor poralem dñi presentiam
utriusq testamenti notitiam
ad cognitionem hominum ueni¬
re possit noncre didit. Ducer.¬
ti enim denarii: utrumq testa¬
mentum significat. Dicit ei unus
exdiscipulis eius. andreas fr̃ symo¬
nis p&ri. Est puer unis hic: qui

Expanded text:
r qui suffert tentationem, quoniam, cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se . » « Respondit ei Philippus: Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat. » Philippus os lampadis interpretatur: significat hoc in loco populum Judaeorum, qui quondam os lampadis fuit, quando aperto ore ad laudandum Deum prosilivit. In eo vero quod ait « ducentorum denariorum panes nonquae per corporalem Domini praesentiam utriusque Testamenti notitiam ac cognitionem hominem venire posse non credidit. Ducenti enim denarii utrumque Testamentum significant. « Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri: Est puer un
Abbreviated transcription (Latin):
quo dñs ꝑ aegrptum transiens pri¬
mogenita aegiptiorum ꝑcussit: &
filios isrł libauit. pascha uissum
.ẽ. celebrari: quod ebraue phase.
latine transitus dr̃. Dicturus euã¬
gelista dmn ex quinque panib us
quinq milia hominum: saciasse
p̃misit. Erat proximum pascha
dies festus iudaorum: ut intelli¬
gamus quia tunc abxo spiritali¬
t̃ pascimur. quando transitumce¬
nit ad eum. Oculi dñi: inscrip¬
turis duplicem habent signi fi¬
canciam. Al iquando enim do¬
na sp̃s scĩ significant: aliquã do
respectum miseracionis. Dona
sp̃s sc̃i: sicut inzacharia legitur.
In lapide uno: septem oculis unt.

Expanded text:
quo Dominus, per Aegyptum transiens, priquo Dominus, per Aegyptum transiens, primogenita Aegyptiorum percussit, et filios Israel liberavit, Pascha jussum est celebrari, quod Hebraice phase, Latine transitus dicitur. Dicturus evangelista Dominum ex quinque panibus quinque millia hominum satiasse, praemisit: « Erat proximum Pascha, dies festus Judaeorum, » ut intelligamus quia tunc ab eo spiritualiter pascimur, quando transitum cenit ad eum. » Oculi Domini in Scripturis duplicem habent significationem. Aliquando enim dona Spiritus sancti significant, aliquando respectum miserationis. Dona Spiritus sancti, sicut in Zacharia legitur: « In lapide uno septem oculi sunt .
Abbreviated transcription (Latin):
triarcha ostendit: qui cum oues
laban aunculi sui pascer&. &
uaria queque ꝓmerce de acciꝑa.
tulit uir gas populeas & amigda¬
lincis. quas ex par te decorticauit:
& exparte cum corticibus reliquid.
& posuit eas in canalibus. ut inas¬
pectu illarum oues uarios foetꝰ
conciperent. Quid ia cob paftor
ouirm. nisi doctorem acclaesiae
significat: quidoues. nisi fideles
auditores: unde primo pastori
dictum .x̃. Sidiligis me: pasce o¬
ues meas. Aqua uͦ scripturam
designat: dequa ꝑ salomonem
dicitur. Aqua ꝓfunda. sermo ex
oriuiri: & torrens redund ansfors
sapientia. Uirge autem. xuis dẽ
scripturae. sententia sunt. Quȩ
ex parte sunt dexorticande: &
ex parte cum corticibus relin¬
quendae: ut ꝑfertiores allegorice
instruantur. minus capaces uixta
licteram erudiantur. Erat autem
ꝓximum pascha: dies festus iu¬
deorum. N onut quidam putant
pascha apassione. sed atransitu.
dictum. eẽ. Ex hacouero tem pre

Expanded text:
triarcha ostendit, qui, cum oves triarcha ostendit, qui, cum oves Laban avunculi sui pasceret, et varia quaeque pro mercede acciperet, tulit virgas populeas, et amygdalinas, quas ex parte decorticavit, et ex parte cum corticibus reliquit, et posuit eas in canalibus, ut in aspectu illarum oves varios foetus conciperent . Quid Jacob pastor ovium, nisi pastorem Ecclesiae significat? Quid oves, nisi fideles auditores? Unde primo pastori dictum est: « Si diligis me, pasce oves meas . » Aqua vero Scripturam sacram designat, de qua per Salomonem dicitur: « Aqua iri, et torrens redundans fons sapientiae . » Virgae autem, ejusdem Scripturae sententiae sunt, quae ex parte sunt decorticandae, et ex parte cum corticibus relinquendae, ut perfectiores allegorice instruantur, minus capaces juxta litteram erudiantur. « Erat autem proximum Pascha, dies festus Judaeorum. » Non, ut quidam putant, Pascha a passione, sed a transitu, est dictum. Ex eo vero tempore
Abbreviated transcription (Latin):
tem as cenderat: cum di cebat.
Deuirginibris autẽ dñi praereptũ
non ħabeo: consilium autem do.
Bomim .ẽ. illis: sisic ꝑmaneant
scđm meum consilium. Uolo autẽ
om̃s homines. eẽ. sicut & me: Non
enim una eademq ꝑsona. doctrina.
equalit̃ om̃ibus congruit: quia alit̃
ammonẽdisunt nupꝰ comi ersi. & a¬
lit̾ ꝑfecti. Aliter coniugata: & alit̃
uirgines. Alit̃ casti: & alit̃ luxuriosi.
Alit̃ ebriosi: & alit̃ sobrii. Alit̾ suꝑbi:
& alit̾ humiles. Alit̃ aliena rapien¬
tes. & alit̾ sua tribuentes. Plerunq
uero medicinale antidotum unũ
morbum curat. alterũ ac cumu¬
lat. Et panis cũ fortium uitã
robor&: paruulorum necat.
Et uenenũ cũsit uita serpen¬
tis : mors .ẽ. hominis. Haec .gͦ. dis¬
crecio: in p̃dica cione.ẽ. obseruan¬
da. ut quos uiderit doctor spiri¬
talem intellegentiam caꝑe non pos¬
se: uixtalitteram doceat. nec ꝓp¬
t̃ eos tamen ꝑfectionis relin quat.
Quod exemplo suo nobis ia cob pa¬

Expanded text:
tem ascenderat, dum dicebat: « De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do. Bonum est illis si sic permaneant secundum meum consilium. Volo autem omnes homines esse sicut et me . » Non enim una eademque doctrina aequaliter omnibus congruit, quia aliter admonendi sunt nuper conversi, et aliter perfecti; aliter conjugati, et aliter virgines; aliter casti, et aliter luxuriosi; aliter ebriosi, et aliter sobrii; aliter superbi, et aliter humiles; aliter aliena rapientes, et aliter sua distribuentes. Plerumque vero medicinae antidotum unum morbum curat, alterum accumulat. Et panis, cum fortium vitam roboret, parvulorum necat. Et venenum, cum vita sit serpentis, mors est hominis. Haec ergo est discretio in praedicatione observanda, ut quos viderit doctor spiritualem intelligentiam capere non posse, juxta litteram doceat, nec propter eos tamen perfectiores relinquat. Quod exemplo suo nobis Jacob pa
Abbreviated transcription (Latin):
rigendi. Quas icum quo dam dominus
inter uallibus morabatur: quando illi
querenti. quid faciendo. uitam at̃nam
possidebo: respondit. Siuis inuenire
uitam: serua mandata. Nonoccides:¬

Expanded text:
rigendi. Quasi cum quodam Dominus in convallibus morabatur, quando illi quaerenti, Quid faciendo vitam aeternam possidebo? respondit : « Si vis invenire vitam, serva mandata: Non occides
Abbreviated transcription (Latin):
a concupis centia abstractus.
app̃hendat: nisi humana. Est
& iam & alia qua ds̃ hominem
tẽptat ut ꝓb&: dequa ꝑ moysen
tẽptationis tẽptauit ds̃ abrahã.
ut quinotus erat dõ. hominib
uit philippum: ut qui ignarꝰ
erat tãti misterii. sciolus redde¬

Expanded text:
a abstractus, apprehendat, nisi humana . » Est etiam et alia, qua Deus hominem tentat ut probet; de qua per Moysen tentationis tentavit Deus Abraham, ut, qui notus erat Deo, hominibus vit Philippum, ut qui ignarus erat tanti ministerii, sciolus et d
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis cultui debita. neq¬
est ulli partitipando crȩaturie.
Vnde & idolatre non cupantur
hi qui uota prȩces. & sacrifitia quae
unido debuerant: idolis in pendt̾.
ubemur. gͦ. ꝑ caritatem seruire in¬
brinur unidõ seruire: quod est
grece latrium Vnde dicitur.
& illi soliseruies. quod .ẽ. grece
sumus circumcisio sp̃iu dõ ser¬
uontes. Tun creliquid eum
diabolus: & et ce angeli acces¬
runt & ministrabant ei.
Precedit tẽptatio: ut sequatꝰ
iuetoria. Angeli ministrant:
ut uictoris dignitas cõꝓbetꝰ.
Con corpia. Istarum duarũ.
& in actu ieuiniorum. & in
tempore qua dragesime: con¬
grua & ꝑ spicua. fit concor dia

Expanded text:
divinitatis cultui debita, nequdivinitatis cultui debita, neque ulli est participanda creaturae; unde et idololatrae nuncupantur hi qui vota, preces et sacrificia, quae uni Deo debuerant, idolis impendunt. Jubemur ergo per charitatem servire injubemur uni servire, quod est Graece λατρεύειν, unde dicitur Et illi soli servies, quod est Graece sumus circumcisio spiritui Dei serύωντες. Tunc reliquit eum diabolus, et ecce Angeli accesserunt et ministrabant ei. Praecedit tentatio, ut sequatur victoria. Angeli ministrant, ut victoris dignitas comprobetur. CONCORDIA. Istarum duarum et in actu jejuniorum, et in tempore quadragesimae congr
Abbreviated transcription (Latin):
cus. ẽ. Tunc dicit ei iħs. Uade
satanas. Non ut pleriq putant:¬
eadem satanas & apłs p&rꝰ. sentẽ¬
tia condempnatur. P& ro enĩdicit᷑.
Uade r&r ome satana. Id .ẽ. seque¬
remẽ: quia contrariꝰ.es. uolunta¬
timȩȩ. Hic uero audit. uade sata¬
na & non dicitur ei r&ro. ut subau¬
diatur: mignem aet̃num. Scrip
orabis. & illisoli seruies. Dicens qra¬
bolus saluatori: sipcidens adoraue¬
risme:. econtrario audit. quod
ipse magis adorare eum debeat mag¬
forte aliquis quomodo conueniat
quod hic p̾cipitur dño: soli ser¬
uiendum aplo uerbo quidicit.
sed ꝑ caritatem ser uite in in uicẽ
Sedhiuc facile grece linguae ex qͣ
scriptura trans lata.ẽ. origo
satis facit. in qua ser uitus duob
modis ac diuersa significatione
sol& appellari. Dicitur enim latria.
dicitur & dulia. Sed dulia intelle¬
gitur seruitus conmunis. Hoc . ẽ.
rerum naturae exhbita. aqua
nomen accepit. Latria autem
uo catur seruitus. illa quaesola

Expanded text:
cutus est. Tunc dicit ei Jesus: Vade, cutus est. Tunc dicit ei Jesus: Vade, Satanas. Non, ut pleriqeadem Satanas et apostolus Petrus sententia condemnatur; Petro enim dicitur: Vade retro me, Satana, id est, sequere me, quia contrarius es voluntati meae. Hic vero audit: Vade, Satana, et non ei dicitur retro, ut subaudiatur: orabis, et illi soli servies. Dicens diabolus Salvatori: Si procidens adoraveris me, e contrario audit quod ipse magis adorare eum debeat, Doforte aliquis quo modo conveniat, quod hic praecipitur, Domino soli serviendum, Apostoli verbo qui dicit: Sed per charitatem servite invicem . Sed huic facile Graecae linguae ex qua Scriptura translata est, origo satisfacit, in qua servitus duobus modis ac diversa significatione solet appellari. Dicitur enim, λατρεία, dicitur et δουλεία. Sed dulia intelligitur servitus communis, hoc est rerunomen accipit; λατρεία autem vocatur servitus illa quae sola
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. Diabolus ducere eum festin& ad
montes : ut ꝑ quos ipse corruerat. & iã
c& eri corruant. Dominus adhumilia
descendit: ut di abolum humilitate su¬
ꝑar&. Et ostendit ei: om̃ia regna mun
di. Om̃ĩa uidelic& desiderabilia: que
in auro & argento lapidibus electis
& uestibus preciosis continentur. diue
simplicit̃ accipiendum: quod totus mũ¬
dus in memento ab eo uisussit. Et glo¬
riam eorum. Gła mundi: qua cum
mundo prateritura. ẽ. in monte & in
suꝑ cilio demonstratur. Et dixit illi.
Haec tͥ om̃ia dabo: sicadens adora¬
ueris me. Arrogans & suꝑbus: & iã
hoc de iactantia loquitur. Non
quo in toto mundo habeat potes¬
tatem: aut possit omia regna
dare. sed sua dendo & ar rogant̃
haec lo quitur. Et hic ostenditur
quo d om̃is ambitiosus cadens: di¬
abolum ad orat. Quaritur cur
inordine temptationum matħs
lacasq discordant. Sine dubio
matħs or dinem ceptationis a¬
dae: lucas uͦ historiȩ ordinẽ se¬

Expanded text:
ficat. Diabolus ducere eum festinat ad ficat. Diabolus ducere eum festinat ad montes, ut per quos ipse corruerat, etiam caeteri corruant. Dominus ad humilia descendit, ut diabolum humilitate superaret. Et ostendit ei omnia regna mundi, etc. Omnia videlicet desiderabilia, quae in auro et argento lapidibus electis, et vestibus pretiosis continentur, sive simpliciter accipiendum, quod totus mundus ab eo in momento visus sit. Et gloriam eorum. Gloria mundi, quae cum mundo praeteritura est, in monte et in supercilio demonstratur. Et dixit illi: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, aut ut possit omnia regna dare, sed suadendo et arroganter haec loquitur. Et hic ostenditur, quod omnis ambitiosus cadens diabolum adorat. Quaeritur cur in ordine tentationum Matthaeus Lucasque discordant? Sine dubio Matthaeus ordinem tentationis Adae, Lucas vero historiae ordinem se
Abbreviated transcription (Latin):
gligentes impia uoracitate deglitit
Uerum haec om̃ia: glorioso aduentu do¬
mini. pedib ipsius ꝓstrata iacuerunt.
Neforte offendas ad lapidem pedem tuũ.
Id est ne inlegem que in lapideis tabules
scripta uidebatur incurrer&. cuius
uenerat plenitudinem saluari integri¬
tate firmari. Ait illi iħs rursum. Serip¬
tum. ẽ: non temptabis dum dm̃ tuũ.
Falsas descripturis diaboli sagittas: ueri
scripturarum frangit clipeis. Et no¬
tandum quod necessaria tes timonia
deutero noniii tantum ꝓtulerit: ut
fecundae legis sacramenta monstrar &.
batur eniurtanquam homini ut sig¬
no aliqͦ ex plorar&. ipse quantus. eẽt id.
uitio se sit cumfit. ꝑtin& nanique ad
sanam doctrinam quando hab& qd̃
fatiat homo. non temptare dñm dm̃
suum. Iterum assumpsit eũ in montẽ
excelsum ualde. Excelsus mons dr̃:
quia in eo di abo lus iuncitur. & eiꝰ
ibi cal cata ⁊ subi ecta suꝑbia stratur.
Alit̃. excelsus mons: suꝑbia diaboli signi¬

Expanded text:
gligentes, impia ferocitate deglutit. gligentes, impia ferocitate deglutit. Verum haec omnia glorioso adventu Domini pedibus ipsius prostrata jacuerunt. Ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Id est ne in legem, quae in lapideis tabulis scripta, videbatur incurreret, cujus venerat plenitudinem salutari integritate firmari. Ait illi Jesus: Rursus scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. Falsas de scripturis diaboli sagittas, veris scripturarum frangit clypeis. Et notandum quod necessaria testimonia Deuteronomii tantum protulerit, ut secundae legis sacramenta monstraret. rebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret, ipse quantus esset, id vitiose fit cum fit, pertinet namque ad sanam doctrinam, quando habet quod faciat homo, non tentare Dominum Deum suum. Iterum assumpsit eum diabolus in montem excelsum valde. Excelsus mons dicitur, quia in eo diabolus vincitur, et ejus ibi calcata et subjecta superbia stratur. Aliter, excelsus mons superbiam diaboli signi
Abbreviated transcription (Latin):
dio templi tabulata: Ac ꝑ hoc appar&.
quod &iam in locis scĩs di abolis insidi¬
etur. Sed questio oritur quomodo in
deserto temptationes facte dicuntur:
cum ista & insc̃a ciuitate & supͦ pina¬
culum templi facta testiłur. Alii eñi
dicunt: quod c& ere inher emo: ista
in ibrłm sit facta. Alu dicunt quod
& ista inheremo fuerit : animo tantũ
ostensa. Scriptum. ẽ. enĩ quia an¬
gelis suis mandauit d&e: & in ma¬
nibus tollant te. Hac non dexpisto:
sed dealio uiro sc̃o ꝓph&ia. ẽ. Male
gͦ interp̃tatur diabolus scripturas.
Certe de angelorum auxilio quasi ad
infirmum loꝗtur: desin conculcatio¬
ne. quasi t̾gi uersator tac&. Quia de
se scriptumꝰ. eẽ. cognoscit. Suꝑ aspidẽ
& basilis cum ambulabis: & concul cab̾
lronem & draconem. Omĩa ista nomina
diabolo congruent̃ aptantur. Aspis. ẽ.
dum occulte ꝑcutit. Bas ilis cis: cumpa¬
lam uenena disseminat. Leo: dumꝑ
sequitur in nocentes. Draco: cum ne¬

Expanded text:
dio templi tabulata, ac per hoc apparet, dio templi tabulata, ac per hoc apparet, quod etiam in locis sanctis diabolus insidietur. Sed quaestio oritur, quomodo in deserto tentationes factae dicuntur, cum ista et in sancta civitate et supra pinnaculum templi facta testetur. Alii enim dicunt, quod caeterae in eremo, ista in Hierusalem sit facta, alii dicunt quod et ista in eremo fuerit animo tantum ostensa. Scriptum est enim, quia angelis suis mandavit de te, et in manibus tollant te. Haec non de Christo, sed de alio viro sancto, prophetia est. Male ergo interpretatur diabolus scripturas, certe de angelorum auxilio, quasi ad infirmum loquitur, de sui conculcatione, quasi tergiversator tacet, quia de se scriptum esse cognoscit: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem. Omnia ista nomina diabolo congruenter aptantur. Aspis est, dum occulta percutit. Basiliscus, cum palam venena disseminat. Leo dum persequitur innocentes. Draco cum ne