comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alis licet ĩdignꝰ confugi cid¬
uitor est michi fortissimꝰ
Ipẽq me nittit ad dñ
petrũ abbatem priũ ut
ab eo monachus fiam
In ipã nocte cũ isdem
uenerabilis abbas pro
cũa pccõris s penitentis
sollicitus et anxius ual
de existẽt: cepit cũo ꝑtcͣ¬
tare qualit̾ hoĩ mor̃tuo
tainto pccõꝵ mole gra¬
uato succ̃reͬ posset: Hͨ
illo cogitante. subito
cistitit ei quidam cuiꝰ
uultũ non agnoscebat.
get: haut dubiũ uen
est: qñ de ipõ mortuo
dicet Et hus dcĩs: stan
cib oculis eius sublat
est Itaq scũs abbas
accepto duunitꝰ huiꝰ¬
moĩ eñso. liquefactus
est totus pietatis et
fr̃ne compassioĩs unc¬
to: et mox conu̾sꝰ ad
oroem altaria scõꝵ n
ꝓ salute de fucti medui¬
litus implorabat Cũs
fragilitatis hũcine in

Expanded text:
licet indignus, confugi, adjutor est mihi fortissimus, ipseque me mittit ad dominum Petrum abbatem vestrum, ut ab eo monachus fiam. » In ipsa nocte cum idem venerabilis abbas pro anima peccatoris, sed poenitentis sollde existeret, coepit animo pertractare qualiter homini mortuo, tanta peccatorum mole gravato, succurrere posset. Haec illo cogitante, subito astitit ei quidam cujus vultum non agnoscebat, get. Haud dubium vero est quin de ipso mortuo diceret. » Et his dictis, statim ab oculis ejus sublatus est. Itaque sanctus abbas, accepto divinitus hujusmodi responso, liquefactus est totus pietatis et fraternae compassionis unguento; et mox conversus ad orationem altaria sanctorum pro salute defuncti medullitus implorabat. Cumqfragilitatis humanae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ip̃iꝰ scĩssima merita mͥ
fiducialit̾ osurpo. Uos gͦ
domũ totã mũdari ꝙͣto¬
cius facite ⁊ sedilia cõponi¬
te et ornate ac circa horã
quã p̃dixi uniũsas soro¬
res cũ thimiamate et ce¬
reis adesse p̃cipite Cũq
ego u̾sicłm illũ seq̃ cie as¬
sũpcioĩs btẽ u̾ginis. te ce¬
li regina ĩcepero: cũcte si¬
mul sorores ĩ iubilo cordͤ
et uocis seꝙ̃ciã ab eodẽ p̾¬
siculo u̾sq ad finẽ alacri

Expanded text:
 ipsius sanctissima merita mihi fiducialiter usurpo. Vos ergo domum totam mundari quantocius facite, sedilia componite et ornate, ac circa horam quam praedixi, universas sorores cum thymiamate et cereis adesse praecipite; cumque ego versiculum illum sequentiae Assumptionis B. Virginis, Te, coeli Regina, incoepero, cunctae simul sorores in jubilo cordis et vocis sequentiam ab eodem versiculo usque ad finem alacri
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuocem miserabili lam̃e¬
taciõe talici Redidit u̾ba
pauꝑculũ ĩ hac fete mor¬
talitatis relĩquis: quẽ li¬
cet ĩdignũ tã benigna ui¬
sitacione cõsolari dignata
es: Dulcissiã pñciam tu¬
ã tãtis desideratã uolis.
expetitã p̃cibꝰ et lacrinus
iãq morituro dignãt᷑ in

Expanded text:
in vocem, miserabili lamenin vocem, miserabili lamentatione talia edidit verba: pauperculum in hac faece mortalitatis relinquis, quem licet indignum tam benigna visitatione consolari dignata es? Dulcissimam praesentiam tuam tantis desideratam votis, expetitam precibus et lacrymis, jamjamque morituro dignanter in
Abbreviated transcription (Latin):
reuerẽcia mẽtibꝰ cũctoꝵ
qui aderãt circa p̃taxa¬
tã horã ĩfusa ẽ ut diui¬
iã aliquã aduenisse u̾¬
utẽ nemini astãciũ du¬
bitare fas eẽt Ipẽ p̃obe¬
atꝰ sacerdos mirũ ĩ mo¬
dũ serenata facie eleua¬
tis ĩ telũ ocłis. manibꝰ
quoq sursũ ꝓtẽsis: u̾siculũ
quẽ p̃dixerat cãtãdo ĩpo¬
suit dicẽs Te celi regina
hec plebecła piis cõcelebeat
mẽtibꝰ. Sed quis digne
effari queat ꝙͣta deuocõe
et cõpũctiõe : ꝙͣtoq pieta¬
tis affectu ⁊ eadẽ seꝙ̃cia
a sorõ̾ibꝰ ꝑcantata sit:
U acebat ĩterĩ seruꝰ dei ĩ a¬
gonia: raptꝰq ĩ extasim
młta de secretis celestibꝰ
et de statu eiꝰ dẽ cenobii
ꝑ reuelacioẽz cognouit.
que postea p̾orisse senio¬
ribꝰ soro̾ibꝰq ĩdicauit Oĩ
uõ ocłis ĩ eũ defixis sb̃ito
obnubilata ẽ facies eiꝰ ⁊
et corrugata frõte. meroĩs
ciiꝰdã et anxietatis mag¬
ne signa dedit : erũpẽsq

Expanded text:
mentibus cunctorum qui aderant circa praetaxatam horam infusa est, ut divinam aliquam advenisse virtutem, nemini astantium dubitare fas esset. Ipse vero beatus sacerdos mirum in modum serenata facie, elevatis in coelum oculis, manibus quoque sursum protensis, versiculum quem praedixerat cantando imposuit diiis concelebrat mentibus. Sed quis digne effari queat quanta devotione et compunctione, quantoque pietatis affectu eadem sequentia a sororibus percantata sit? Jacebat interim servus Dei in agonia, raptusque in exstasin multa de secretis coelestibus et de statu ejusdem coenobii per revelationem cognovit, quae postea priorissae, senioribus sororibusque indicavit. Omnium vero oculis in eum defixis, subito obnubilata est facies ejus, et corrugata fronte moeroris cujusdam et anxietatis magnae signa dedit, erumpensque
Abbreviated transcription (Latin):
uinã correpcionẽ oĩ dubi¬
eratis nubilo a cordibꝰ
tali prĩ suo celitꝰ fuisse col¬
latũ. oẽs ĩ cõe gratulabã¬
tur Iã alt̾a dies illuxẽat
et hora quã uir dei p̃dix¬
erat. sole ad cẽtrũ festinã¬
te ꝓximabat ⁊ uniu̾sitas¬
adunata pyssime regiue
celi aduẽtũ tãto certiꝰ p̃s¬
tolabãt᷑ ꝙͣto eã is qͥ p̃dix

Expanded text:
vinam correptionem, omni dubivinam correptionem, omni dubietatis nubilo a cordibus rituali Patri suo coelitus fuisse collatam omnes in commune gratulabantur. Jam altera dies illuxerat, et hora quam vir Dei praedixerat, sole ad centrum festinante proximabat, universitasadunata piissimae Reginae coeli adventum tanto certius praestolaba
Abbreviated transcription (Latin):
Cõuersꝰ quidã theode̾icus¬
noĩe ad caput lcũli ĩ quo
hõ dei iacebat stans. et ĩ¬
credulus hys q̃ dicebãt᷑ ta¬
lia ĩ corde suo loq̃bat O
pe mobile et ĩfirmũ: oigi
u̾bo credẽs genꝰ feĩneũ. E¬
ce enĩ hõ hit ĩ uicinia mor¬
tis cõstitutꝰ. deficiẽte sensu
aliena loqͥt᷑. et iste sorores
ũcia uł ueritate sb̃nixa
putãt cõtinuo effectiu fõe
mãçipãda. Talia eo cogi¬
tãte scũs sac̾dos caput.
u̾tute qua pota̾t eleuãs
et ad partẽ illã ubi cousꝰ
stabat ocłos dirigẽs ⁊ es¬
ne ĩqͥt hic frat̾ theoderio
Quo respõdẽte. sũ dñe.¬
accede ait huc ad me Ille
quoq ꝓtinꝰ accedẽte: daĩ¬
quit manũ tuã Obstuo¬
factus cõu̾sus et adhucq
qͣsi minꝰ cõpotẽ sui cõ¬
derãs ⁊ nõ ausꝰ tñ cõtira¬
ce sermonibꝰ scĩ: dedit
manũ suã Quã uirda
app̃hẽdẽs. et digitis suib
eẽ scias: me scilic delira¬
re.sesuq t̾bato nescire
sicreduli ꝓphetitã ac p̾e di¬

Expanded text:
conversus quidam nomine Theodericus, ad caput lectuli in quo homo Dei jacebat stans, et incredulus iis quae dicebantur, talia in corde suo loquebatur: « O vere mobile, et infirmum omnique verbo credens genus femineum! Ecce enim homo hic in vicinia mortis constitutus, deficiente sensu, aliena loquitur: et istae sorores untia, vel veritate subnixa, putant continuo effectui fore mancipanda. » Talia eo cogitante, sanctus sacerdos caput virtute qua poterat elevans, et ad partem illam ubi conversus stabat oculos dirigens: « Esne, inquit, ibi, frater Theoderice? » Quo respondente: « Sum, domine.--Accede, ait, huc ad me. » Illo quoque protinus accedente: « Da, inquit, manum tuam. » Obstupefactus conversus, et adhuc eum quasi minus compotem sui considerans, non ausus tamen contradicere sermonibus sancti, dedit manum suam. Quam vir Dei apprehendens, et digitis suis esse scias: me scilicet delirare sensuque turbato nescire increduli propheticam ac vere di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ quos penimꝰ Illi neo
accedentes cũ ad eẽ cognos¬
cent. gauisi sũt gaudio
magno et dixerũt O qmͣ
desideratus aduenis btĩssi
erat adire te: et pix pu¬
tabamꝰ abeũtẽ conseqͥ
dixit ad illos Et ego no¬
festinabã cũ panib occ¬
reͬ fugientib pobis Gra¬
diam᷑ itaq simł. eroq
ꝑ gram dei ductor itine¬
ris. urĩ Adiũctis ergo ce¬
teres supͣnoĩnatis secu¬
ti st̃ st̾ hoiem̃ scm̃ adhe¬
rentes ei. et sub discipli¬
na magisterui eius spi¬
ritalem nulitiã exertẽ¬
tes cũctis dieb uite sue¬

Expanded text:
pter quos venimus. » Illi vero accedentes, cum eum adesse cognoscerent, gavisi sunt gaudio magno, et dixerunt: « O quam desideratus advenis, beatisserat adire te, et vix putabamus abeuntem consequi dixit ad illos: « Et ego nofestinabam cum panibus occurrere fugientibus vobis. Gradiamur itaque simul, eroque per gratiam Dei ductor itineris vestri. » Adjunctis ergo caeteris supra nominatis, secuti sunt Hominem sanctum adhaerentes ei, et sub disciplina magisterii ejus spiritualem militiam exercentes cunctis diebus vitae su
Abbreviated transcription (Latin):
ñs menardus¬
demoris qd̾ est mona¬
steriũ nicinũ lareuat¬
li pir religiosus mira¬
bilem quandã rem¬
quasi de alio retulit fami¬
licrib sius: quã tamẽ
sibimet eueĩsse putamꝰ.
ita dicens Notus ẽ mit¬
hi monachus qui btm̃
bernardũ abbatẽ aliqñ
repperit ĩ eccĩa solũ oran¬
tẽ Qui cũ ꝓstratus eẽt
ante altare: apparebat¬
ibi ei quedã crux cũ suo
crucifixo suꝑ pauimentũ
poĩta corã illo Quam
tissime adoabat: et de¬
osculabat᷑ Porro ipã
maiestas sepatis bra¬
chiis a cornib crucis. ui¬
debat᷑ eũdẽ dei famulũ
amplecti atq astringe̾
sibi Qrd̃ dũ monachus
ille aliꝙͣ diu t̾nẽt: pre
nimia ãmiratioẽ stupi¬
dus herebat: et quasi
extra se erat. Tandẽ no
metuens ne prẽz suũ
scm̃ offende̾t. si eũ ueluti
secretoꝵ suoꝵ explora¬
torẽ. ita sibi de ꝓximo
ĩminere conspiceret.
silent᷑ abcessit: ĩtelli¬
gens numirũ ac sciẽs

Expanded text:
nus Menardusde Moris, quod est monasterium vicinum Clarae-Valli, vir religiosus, mirabilem quamdam remquasi de alio, retulit familiaribus suis, quam tamen sibimet evenisse putamus; ita dicens: « Notus est mihi monachus, qui beatum Bernardum abbatem aliquando reperit in ecclesia solum orantem. Qui cum prostratus esset ante altare, apparebat ei quaedam crux cum suo crucifixo super pavimentum, posita coram illo, quam tissime adorabat, ac deosculabatur. Porro ipsa majestas, separatis brachiis a cornibus crucis, videbatur eumdem Dei famulum amplecti, atque astringere sibi: quod cum monachus ille aliquandiu cerneret, prae nimia admiratione stupidus haerebat, et quasi extra se erat. Tandem vero metuens ne Patrem suum sanctum offenderet, si eum, veluti secretorum suorum exploratorem, ita sibi de proximo imminere conspiceret, silenter abscessit, intelligens nimirum ac sciens
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs suos metentes ĩagr¬
erat et pedes ire nõ p¬
tuit. ꝑrexit ĩ asello
Porro monachꝰ quid
cũ eo tũt ambulans
asinũ minãs cũ ab ol
patẽt᷑ caducũ morbi
subito torã eo ĩ ipõ in¬
nẽ corruit. et cepitab
eadẽ epilencia grauil
torq̃ri Quo uiso pir
sanctus condoluit ei
unde et dep̃catꝰ est dñ
ꝓ eo: ut passio illa ni
app̃hendẽt ampliꝰ in¬
usq in diem mortis
sue ꝑ uiginti et es an¬
plius ãnos quib pol
suꝑuxit datũ est ei qͦ
antea nõ habebat. ql¬
q cetei̾s epilentitis u¬
aliqñ contĩgit. Quad
enĩ ex eodẽ morbo tade̾
debebat: passionẽ ipãs
oportuno posset lecto
decũbe̾ et repentini ca¬
sus elisionem iugit

Expanded text:
fratres suos metentes erat, et pedes ire non poterat, perrexit asello. Porro monachus quidam cum eo tunc ambulans, atque asinum minans, cum ab olim pateretur caducum morbum, subito coram eo in ipso itinere corruit, et coepit ab eadem epilepsia graviter torqueri: quo viso Vir sanctus condoluit ei; unde et deprecatus est Dominum pro eo, ut passio illa non apprehenderet amplius imusque in diem mortis suae, per viginti et eo amplius ei quod antea non habebat, quodque caeteris epilepticis vix contingit. Quoties enim ex eodem morbo cadere debebat, passionem ipsam opportune posset lecto decumbere, et repentini casus elisionem jugit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ hoc ei munꝰ a dnõ un
fectã ei sanitatẽ optine
potuisset: si hoc saluti
nouisset B qm̃ homo
ille gͣuis morib ad por¬
tandũ et duri admodũ
cordis erat: cui saluan¬
do et uirga correctioĩs
et baculus consolatio
dit᷑ ut subitanei casus
declinaret. et salutiferi
morbi stumulo non ca¬

Expanded text:
 hoc ei munus a Domino perfectam ei sanitatem obtinere potuisset, si hoc saluti novisset. Sed quia homo ille gravis moribus ad portandum, et duri admodum cordis erat, cui salvando et virga correctionis et baculus consolationditer, ut subitanei casus declinaret, et salutiferi morbi stimulo non ca
Abbreviated transcription (Latin):
iuidã de frĩb
clareuallis
cũ eẽt nositus ĩ extre¬
mis. ingressus est ad¬
eũ pisitandũ bt̃s ber¬
nardus post cõpletoriũ
Et uidẽs hoiem mortiꝰ

Expanded text:
uidam de fratribus Clarae-Vallis, cum esset positus in extremis, ingressus est aeum visitandum beatus Bernardus post Completorium; et videns hominem morti
Abbreviated transcription (Latin):
nicationis ĩfestũ tollera¬
bat: qui eũ tam dornuen¬
do quã uigilando magns
temptationũ aculeis ꝯti¬
nuestimulabat ꝓpt̾ qd̾
sibimetipĩ uehementer
undignãs in labore et e

Expanded text:
nicationis infestum tolerabat: qui eum tam dormiendo quam vigilando, magnis tentationum aculeis continue stimulabat. Propter quod sibimetipsi vehementer indignans, in labore et
Abbreviated transcription (Latin):
cordis lõga suspiria: et to¬
batur Hoc igitur ꝑ ãnos
plurinios frequẽt᷑ atq uni¬
formiter actitũte: sacerdos
ut erat prudẽs et sollicitꝰ ad¬
u̾tit aliꝙͥ pestiferũ latere ĩ
corde ip̃iꝰ Unde ecĩa tẽpta¬
bat multis argumẽtis id¬
ip̃m ab ea ꝑ cõfessionẽ eli¬
cere Sed dũ nichil hac sol¬
licitudĩe ꝓfice̾t ⁊ monuit eã
uicini moͣsterii calacẽsis supͣ
mẽoratũ adire p̾orẽ: et ei
tãꝙͣ piro sanctissimo suã cõ¬
ro sacerdos eũdẽ p̃orẽ super
huiꝰ mõi u̾bo secrecius p̃mu¬
nire curauerat Cũ gͦ ueĩss̃
aid eũ mulier. et ip̃i cõfite¬
ret᷑ ⁊ nichil ab ea potuit ex¬
torq̃re: nisi qd p̃sbiter so¬
lebat audire Factũ ẽ autẽ:
ut ĩfirmata et minime cõ¬
fessa mor̾et᷑ Cũq diucius
mortuci iacuisset ⁊ tardãte
filia eiꝰ que de alio remo¬
ciori uico ad materni corpo¬
ris exequicis uocabat᷑: di¬
lata ẽ ĩterĩ sepultura Que
cũ tãdẽ cõcito gradu cidice¬

Expanded text:
cordis longa suspiria, et tobatur. Hoc igitur per annos plurimos frequenter ac uniformiter actitante, sacerdos, ut erat prudens et sollicitus, advertit aliquid pestiferum latere in corde ipsius: unde etiam tentabat multis argumentis idipsum ab ea per confessionem elicere. Sed dum nihil hac sollicitudine proficeret, monuit eam vicini monasterii Calacensis supra memoratum adire priorem, et ei tanquam viro sanctissimo conro sacerdos eumdem priorem super hujusmodi verbo secretius praemunire curaverat. Cum ergo venisset ad eum mulier, et ipsi confiteretur, nihil ab ea potuit extorquere, nisi quod presbyter solebat audire. Factum est autem ut infirmata et minime confessa moreretur. Cumque diutius mortua jacuisset, tardante filia ejus, quae de alio remotiori vico ad materni corporis exsequias vocabatur, dilata est interim sepultura. Quae cum tandem concito gradu adven
Abbreviated transcription (Latin):
eũ clareuallensem
eẽ tognouissẽt de ma¬
nib irruentiũ libera¬
rũt. cũ suis om̃b
abire fecerũt Tandem
uero ꝑueniẽs ad cla¬
rãuallem mirantib
uniũsis noui geneis
bestias intulit: que
multiplicatis fetibus
ex eo loco ꝑ młtas iã
ꝓuĩtias disatãtur Ipẽ
bero fr̃ ad spiritalia
reuersus studia sacre
discipline quã scũs tra¬
diderat uernardus se¬
niles humeros tota
alacrita te supposuti
pia confidencia presu¬
niens eius se meritis
et p̃cib ab et̾is ma¬
lis eruendũ. sempi¬
t̾nisq bonis ꝑfruii¬
rũ. qui ipm̃ de press¬
tis itineris tam mħt
uũ pducere dignas¬
est Narratio ꝰ dãmnsy¬
ritał moͣchi de claualle
sus et spiritalis
mosscichꝰ de collegio
dareuallis: in ꝑtib
dacie in una de donu¬
b clareuallis diucius
habitauit Hic igit
quadã uice rediens tt¬
m clarãuallem. frĩb
sius causa edificacio¬
nis retulit iocũdũ et
onũ acceptione dig¬
nũ miracłm: qd̾ in
confinio saxonie nouit

Expanded text:
eum Claraevallensem esse cognovissent, de manibus irruentium liberarunt, et cum suis omnibus abire fecerunt. Tandem vero perveniens ad Claramvallem, mirantibus universis novi generis bestias intulit, quae multiplicatis foetibus ex eo loco per multas jam provincias dilatantur. Ipse vero frater ad spiritualia reversus studia, sacrae disciplinae, quam sanctus tradiderat Bernardus, seniles humeros tota alacritate supposuit, pia confidentia praesumens ejus se meritis et precibus ab aeternis malis eruendum, sempiternisque bonis perfruiturum; qui ipsum de praesentis itineris tam multlvum perducere digna Narratio cujusdam spiritualis monachi de Claravalle. sus et spiritualis monachus de collegio Claraevallis in partibus Daciae in una de domibus Claraevallis diutius habitavit. Hic igitur quadam vice rediens in Claramvallem, fratribus suis causa aedificationis retulit jucundum, et omni acceptione dignum miraculum, quod in confinio Saxoniae noviter
Abbreviated transcription (Latin):
tartarei principes amit¬
terẽt Ceteꝵ cũ neq in
uesꝑis neq in sacris ui¬
giliis fr̃ ue in ordine
suo in choro apparẽt re¬
cordatus abbas signi cõ¬
fessionis qd̾ fecerat. et
repulse quã sustinuerat
totus intremuit. et qua¬
si iam p̃sagiente sibi spũ
suo ne fortẽ fieret qd̾ fac¬
tũ esse nesciebat grauis¬
suma cordis cõcussione
cepit uereri Uelocit̾ er¬
go quibusdã frĩb asci¬
tis cid inquirendũ eum

Expanded text:
tartarei principes amitterent. Caeterum, cum neque in vesperis, neque in sacris vigiliis frater ille in ordine suo in choro appareret, recordatus abbas signi confessionis quod fecerat, et repulsae quam sustinuerat, totus intremuit, et quasi jam praesagiente sibi spiritu suo, ne forte fieret quod factum esse nesciebat, gravissima cordis contusione coepit vereri. Velociter ergo quibusdam fratribus ascitis ad inquirendum eum
Abbreviated transcription (Latin):
pini quam scũs illuc tñs¬
riam antiquitaris atque
ob tanti prĩs reuerentiam
usq hodie reseruetur Ab¬
hĩt ꝑ uniuersas galliarũ
ꝓuĩcias creuit et multipli¬
tata est religio monachoꝵ
sub regula prĩs benedicti
nõ dnõ pero regi militã¬
ciũł młtiq ad eã dĩna gͣ¬
cia inspunti confluebant
qui sacre discipline officiis
extituti de terra cordis sui
ficm̃ boni oꝑis offerebãt
in paciencia. Perũ sucre¬
denti tꝑe iuuentib intra
gullias barbaris cũ dño

Expanded text:
vini, quam sanctus illuc transvini, quam sanctus illuc transriam antiquitatis atque ob tanti Patris reverentiam usque hodie reservetur. Abhinc per universas Galliarum provincias crevit et multiplicata est religio monachorum, sub Regula Patris Benedicti Christo Domino vero regi militantium; multique ad eam divina gratia inspirati confluebant, qui sacrae disciplinae officiis exercitati, de terra cordis sui fructum boni operis afferebant in patientia. Verum, succedenti tempore, irruentibus intra Gallias barbaris
Abbreviated transcription (Latin):
eciam gallie trina
diuisio sacre huius religi¬
onis bono odore respeisa
uigũ dñi suaue et onus
eius leue stẽ indelicet regu¬
le instituta suscipere lau¬
dabili desiderio gestiebat
Unde accidit ut pir mag¬
nificus cenomãnensis n¬
bis epũs legatos suos ad
uenerabilem prẽm bene¬
dictũ dirigeret flodegari¬
um suũ archidyaconum
et harderardũ uice dnm̃
suũ: deuotissima instan¬
cia petens quatinus ali¬
quos monasterii sui ei¬
frẽs tnͣsmittere dignare¬
tur: qui sibi in galliarũ
ꝑtibꝰ cenobiũ scdm̃ institu¬
tum regule sã prĩs edifi¬
care deberent Aeatus
pero benedictus cõuocãs
discipulũ suũ maurum
quem ab infancia in ti¬
more dei educauerat ip̃m
cũ aliis religiosis frĩbus
ad gallicrũ ꝑtes direxit᷑.
ubi etiã tenobiũ religione
ꝑiter et diuitiis clarũ con¬
stiuxit magneq multi¬
tudinis moͣchorũ pr̃ efft̃s
signis et pirtutib orna¬
tus quieuit in pace Fer¬
tur ꝙ in eodem monaste¬
rio libra panis et emina

Expanded text:
etiam Galliae trina divisio, sacrae hujus religionis bono odore respersa, jugum Domini suave et onus ejus leve, sanctae videlicet Regulae instituta suscipere laudabili desiderio gestiebat. Unde accidit ut vir magnificus, Cenomanensis urbis episcopus, legatos suos ad venerabilem Patrem Benedictum dirigeret, Flodegarium suum archidiaconum et Harderadum vicedominum suum, devotissima instantia petens quatenus ei aliquos sui monasterii fratres transmittere dignaretur, qui sibi in Galliarum partibus coenobium secundum instituta Regulae sancti Patris aedificare deberent. Beatus vero Benedictus convocans discipulum suum Maurum, quem ab infantia in timore Dei educaverat, ipsum cum aliis religiosis fratribus ad Galliarum partes direxit: ubi etiam coenobium religione pariter et divitiis clarum construxit, magnaeque multitudinis monachorum Pater effectus, signis et virtutibus ornatus quievit in pace. Fertur quod in eodem monasterio libra panis, et hemina
Abbreviated transcription (Latin):
encia corꝑalis exercitĩ
ꝑtem hanc sollicitudi¬
nis aministrauit: ut
quasi signaculũ uidere¬
seu priori mona sterii
pouit dicens. qr quan¬
tũ plus p̃latus est cete
frat ergo in exequendis
duunis ꝓuitꝰ et alacer
nunis: non noctib nõ
diebz requiescens Pre¬
cipue uero dulcedini psal¬
modie que in sacro illo
conuentu młta morosi-¬
tate et pocis intencione
ꝑsoluit᷑. tota mentis ĩtẽ

Expanded text:
entia corporalis exercitii entia corporalis exercitii partem hanc sollicitudinis administravit, ut quasi signaculum videreseu priori monasterii proponit, dicens quia quanto plus praelatus est caetergulae. Erat ergo in exsequendis divinis promptus et alacer nimis, non noctibus, non diebus requiescens. Praecipue vero dulcedini psalmodiae, quae in sacro illo conventu multa morositate et vocis intentione persolvitur, tota mentis
Abbreviated transcription (Latin):
portunũ fore ex¬
istimo uirũ pir¬
tutis dulcis uidelicet
mẽorie iohãnẽ quon¬
dcm priorem clareual¬
lis quemi condicio tu¬
lit ad edificationẽ pos¬
teroꝵ stili officio reuo¬
care: qui de calore domꝰ¬
prĩs rechab. qd̾ nomẽ
ascedens int̾p̃tat᷑ id est
de feruore celestis disa¬
pline quã sc̃s pr̃ berna¬
dus tradidit incentuũ
sumens aiscensioẽs in
corde suo disposuit. et
tanta constancia inde¬
clinabilis intencionis
limitẽ pr̃ne traditions
obseruauit: ut uiuhꝰ
carnalis poluptatis e
pompe secularis rã poã
uirus mortiferũ phõ¬
rescens sumere illud
penitꝰ non acquiescẽt
Eeigit autẽ hoc a nobis
iri huiꝰ tpis plane mui¬
ferabilis inopia ĩ quo
repiditas et negligencia
usq adeo ĩualuere. ut ho¬
die feruentissimꝰ sibi
quisq uideat᷑: si non us¬
peq̃q tepidus et remis¬
sis inueniat᷑. Hic itaq
trẽnuus pir prioratus
officio in clareualle ꝑ
plures ãnos fũctꝰ. tan¬
ta alacritate sp̃s et paci¬

Expanded text:
portunum fore existimo, virum virtutis, dulcis videlicet memoriae Joannem quondam priorem Claraevallis, quem conditio tulit, ad aedificationem posterorum styli officio revocare, qui de calore domus Rechab, quod nomen ascendens interpretatur, id est de fervore coelestis disciplinae, quam sanctus Pater Bernardus tradidit, incentivum sumens, ascensiones in corde suo disposuit; et tanta constantia indeclinabilis intentionis limitem paternae traditionis observavit, ut vinum carnalis voluptatis seu pompae saecularis, tanquam virus pestiferum perhorrescens, sumere illud penitus non acquiesceret. Exigit autem hoc a nobis nostri hujus temporis plane miserabilis inopia: in quo tepiditas et negligentia usque adeo invaluere, ut hodie ferventissimus sibi quisque videatur, si non usquequaque tepidus et remissus inveniatur. Hic itaque strenuus vir prioratus officio in Claravalle per plures annos functus, tanta alacritate spiritus et pati
Abbreviated transcription (Latin):
bat Intereci clumacen¬
ses frẽs audientes qd
idem adolescens ordini
cist̾ti ensi se reddi diss. in¬
dignati sũt uehement:
asserentes eũ hoc iuris
rõe nullomõ fate̾ potuis¬
se quippe qui ip̃oꝵ mona
missus fuiss In astipu¬
lacionem eciã sue asser¬
tionis monstrabant t

Expanded text:
bat. Interea Cluniacences fratres audientes, quod idem adolescens Ordini Cisterciensi se reddidisset, indignati sunt vehementer, asserentes eum hoc juris ratione nullo modo facere potuisse; quippe qui ipsorum monromissus fuisset. In astipulatione etiam suae assertionis monstrabant t
Abbreviated transcription (Latin):
signa pussima dignatio¬
ne sibi representantẽ:
ꝓstratus in faciem sole
flagitare cepit Quam
eciam benigna largita¬
te dñi consecutus mox

Expanded text:
signa piissima dignatione sibi repraesentantem, prostratus in faciem solo flagitare coepit. Quam etiam benigna largitate Domini consecutus mox
Abbreviated transcription (Latin):
dam deputata erat. et
digitũ frundo eius impri¬
mens dixit Ecce hoc uobis
miserit uos mirũ ĩmodũ
rigor et inflexibilitas
eris teneritudini digi¬
ti eius cedere pisa est

Expanded text:
dam deputata erat, et digitum fundo ejus imprimens dixit: « Ecce hoc vobis miserit vos. » Mirum in modum rigor et inflexibilitas aeris teneritudini digiti ejus cedere visa est
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑtus est. qualẽ at quã¬
tam ĩ uita sua nũꝙͣ sen¬
meĩtis eiꝰ quẽ diligebat
se optinuisse gratulatus
est Cũq ꝑ dies plurude
meõriã habũdancie sua¬
uitatis huiꝰ recolendo
frequẽtiꝰ eructaret. fĩ¬
debat ubertĩ dulces sel
pias lacrimas: quib dl
noctuq saciari nõ poll¬
rat Tñsacto autẽ ãnoꝓ
batioĩs euis sacrũ hab¬

Expanded text:
ertus est, qualem ac quantam in vita sua nunquam anmeritis ejus, quem diligebat, se obtinuisse, gratulatus est. Cumque per dies plurimos memoriam abundantiae suavitatis hujus recolendo frequentius eructaret, fundebat ubertim dulces et pias lacrymas, quibus die noctuque satiari non poterat. Transacto autem anno probationis e
Abbreviated transcription (Latin):
tdine ilubatã seruare
contendẽs. sicq post ues¬
tigia uenerandi prĩs ꝙ̃
unice digebat. ĩdefesso
studio ꝓ modulo suo gra¬
diens et pitã suã ĩ bona
pseuerãcia consũmãs.
illi ut confidinꝰ ẽ asso¬
ciatus ĩ telis. ciuꝰ ĩt̾ris
poĩtus consorciũ ardent̾
desiderauit et uigilant

Expanded text:
batam servare contendens, sicque post vestigia venerandi Patris, quem unice diligebat, indefesso studio pro modulo suo gradiens, et vitam suam in bona perseverantia consummans, illi, ut confidimus, est associatus in coelis, cujus in terris positus consortium ardenter desideravit, et vigilanter
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ euanuit. et qd̾ mi¬
illi ꝙ quasi sensibilit̾ ũ¬
cordiis eus illapsus fus¬
set pñ uehement᷑ accẽsus
in amorem dei et eiusõ
btĩssimi uiri: ad suscex¬
tionẽ noue uite in gau¬
dio et exultatione spin¬
tali de die in diem ĩstitne¬
bat᷑ Deniq seꝙ̃ti nocte
cũ uigilus frm̃ siłit int̾¬

Expanded text:
batur, evanuit; et viilli quod quasi sensibiliter praecordiis ejus illapsus fuisset. Unde vehementer accensus in amorem Dei et ejusdem beatissimi viri, ad susceptionem novae vitae in gaudio et exsultatione spirituali de die in diem instituebatur. Denique sequenti nocte cum vigiliis fratrum similit
Abbreviated transcription (Latin):
amore flagrabat. dignã¬
t̾ alloquens eũ: et monẽs
de dirigenda ad deũ iugiter
intencione cũ totidiana
lacrunaꝵ effusione Qd̾
si face̾t: diuinã misera¬
tionẽ et suãipiꝰ uisitatio¬
nẽ securꝰ exspectaret Et cũ
ista dixisẜ: recepit ĩ tũ¬
bam suã que ibidẽ corã
altari btẽ uirgĩs mrĩs po¬
sua erat᷑ que uidelic re

Expanded text:
amore flagrabat, dignanter alloquens eum, et monens de dirigenda ad Deum jugiter intentione, cum quotidiana lacrymarum effusione. Quod si faceret, divinam miserationem, et suam ipsius visitationem securus exspectaret. Et cum ista dixisset, recepit se in tumbam suam, quae ibidem coram altari beatae Virginis matris posita erat. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
iũctis siue expansis ma¬
nib freꝙͣter orare solitus
erat: uoi tñ oportune
id facere potuiss Qua¬
duĩ igit᷑ nocte in princi¬
pio uigiliaꝵ cũ eẽt ĩ
thoro. clausis oculis
manibq ꝓtensis ad
deũ intendẽs: subito af
m̾ manꝰ tuas Ad hãc
itaq uotem cũ apꝑiuss
oculos fr̃ ille młtũ obstu¬
puit ͥ ͥ sed utrũ dormiens
cm uigilans hoc audisẜ.
nõ facile disc̾ne᷑ potuit Ex
hac autẽ uoce młtũ feruo¬
rem. młtãq deuotionẽ
mente concipiens: eãdem
formã orandi seruare deĩ¬
ceps sollicitꝰ fuit Post
monachus fcũs ĩ quodã
eiusdẽ eccĩe angulo secreciꝰ
staret: intento aĩo iũctis
manib sicut solebat
orãs. subito fuit ĩ spũ Et
suppositis atq expansis
maĩb suis. manꝰ illius
excipiens: et quasi ad ꝓ¬
fessionẽ admittens Quo
fcõ cũ fuisset homo reu̾sꝰ
cid se gauisꝰ est gaudio
magno ualdeͬ ͥ icmq feli¬
ti doctꝰ exꝑimento tertis¬
sime credidit ubiq eẽ

Expanded text:
unctis sive expansis manibus frequenter orare solitus erat, ubi tamen opportune id facere potuisset. Quadam itaque nocte in principio vigiliarum, cum esset in choro, clausis oculis, manibusque protensis ad Deum intendens, subito adfmihi manus tuas. » Ad hanc itaque vocem cum aperuisset oculos frater ille, multum obstupuit; sed utrum dormiens an vigilans hoc audisset, non facile discernere potuit. Ex hac autem voce multum fervorem, multamque devotionem mente concipiens, eamdem formam orandi servare deinceps sollicitus fuit. Post monachus factus in quodam ejusdem ecclesiae angulo secretius staret, intento animo junctisque manibus, sicut solebat, orans, subito fuit in spiritu. Et hristus, suppositis atque expansis manibus suis manus illius excipiens, et quasi ad professionem admittens. Quo facto cum fuisset homo reversus ad se, gavisus est gaudio magno valde, jamque felici doctus experimento certissime credidit ubique div
Abbreviated transcription (Latin):
uidelic fr̃ ille nescieret utrũ
dornutans an pigilãs hoc
uidisset Cũq aꝑuiss ocu¬
los et pussini prĩs ãmoni¬
tionẽ dulci recordatione
pensaret. ecce subito iteꝵ
apparit illi iã plene uig¬
lanti et corꝑeis oculis
intuendũ se optulit Ota¬
bat igit᷑ conunꝰ coram
ipõ ita ut manu tangi
facile poss: diligent̾ eũ
considerans et quasi explo¬
rans utrũ dormiret an
uigilaret: more pidelisz
eoꝵ̾ qui excitant ad uigi¬
lias dormuentes Quem¬

Expanded text:
ciret utrum dormitans an vigilans hoc vidisset. Cumque aperuisset oculos, et piissimi Patris admonitionem dulci recordatione pensaret, subito iterum apparuit illi jam plene vigilanti, et corporeis oculis intuendum se obtulit. Stabat igitur cominus coram ipso, ita ut manu tangi facile posset, diligenter eum considerans, et quasi explorans 288 utrum dormiret an vigilaret, more videlicet eorum qui excitant ad vigilias dormientes. E
Abbreviated transcription (Latin):
cepit hec auduumꝰ et
leginiꝰ recalescamꝰ cid
iutandũ uigorem fer¬
uoris et douotionis san¬
toꝵ prm̃  ne forte qui
siłia upĩꝰ conuersionis
ĩicia habemꝰ conuersa¬
tione repba degeneres
effcĩ fãt sicut puritatẽ
ordinis sacri negligimꝰ
ita a puritaite illiꝯ sum¬
me btĩtudinis alienat¬
illit deputem᷑ ubi nulbis

Expanded text:
epit, haec audimus vel legimus, recalescamus ad imitandum vigorem fervoris et devotionis sanctorum Patrum, ne forte, qui similia ipsis conversionis initia habemus, conversatione reproba degeneres effecti, sicut puritatem Ordinis sacri negligimus, sancta puritate illius summae beatitudinis alienati
Abbreviated transcription (Latin):
pacientẽ illam causa
ꝑcipiende enkaristie sͥ
presentari fecit Tũ ueo
sp̃s neqm mirũ ĩmodũ
recalcitrans. truculenta
et horrisonas cepit edẽ
amarissima ĩuectione
redarguens dixit Om
serrime et ĩfelicissime
homũcio quid facis
letale pirus pirits rãco¬
ris et discordie toto pet¬
tore spirãs insuꝑ eciã
grauis scandali pusilla
dni corcim oculis sũm
maestatis reus. ad cõ¬
secrandã tractãdam
et manducandã carnẽ
altissimi impudent
et irreuerent irrũpie
Noueris ꝓ c̾to quia o¬
sulcius fecisses sid
dei hodie non ĩtrassa
ꝙͣ tante p̃sũptionio
adusq mulier quã tor¬
difficultates uix cogi
poteat ut de maĩbus
illiꝰ qui dissencionis
et contencionis uicio
sordebat eukaristie gra¬
niã eã sume̾ ꝑmitteret
hinc colligimꝰ negligẽ¬
ciar nrã hostib nrĩs
cõt᷑ nosuires accressere:
eł quia quanto quis ad
pectandũ ꝓcliuior fuei̾t
tanto principis tenebraꝵ
durissimũ uigũ diffici¬

Expanded text:
patientem illam causa patientem illam causa percipiendae eucharistiae sibi praesentari fecit. Tum vero spiritus nequam mirum in modum recalcitrans, truculentas et horrisonas coepit edere amarissima invectione redarguens, dixit: « O miserrime et infelicissime hominum, quid facis? Lethale virus rancoris et discordiae toto pectore spirans, insuper etiam gravis scandali pusillarum Domini coram oculis summae majestatis reus, ad consecrandam, tractandam, et manducandam carnem Altissimi imprudenter simul et irreverenter irrumpis? Noveris pro certo quia consultius fecisses, si domum Dei hodie non intrasses, quam tantae praesumptionis adusque mulier quam tordifficultates vix cogi poterat, ut de manibus illius qui dissensionis et contentionis vitio sordebat, eucharistiae gratiam eam sumere permitteret. Hinc colligimus negligentia nostra hostibus nostris contra nos vires accrescere; et quia quanto quis ad peccandum proclivior fuerit, tanto principis tenebrarum dirissimum jugum diffici
Abbreviated transcription (Latin):
toria eẽ noscũtur In
monasterio quodam
scĩmonialiũ p̃positus
eiusdem loci tractabat
rib. quãdã possessionẽ
us cendbii pendẽ po¬
lens: et sicut fieri solet ex
studiis p̃sidẽciũ suã sentẽ¬
ciam taꝙ samori consilio
subnixam defendẽciũ. gra¬
uis int̾ ipm̃ et sorores
discordia exorta est ue¬
rum p̃posito dicente sibi
creditam ẽẽ dispensatio¬
nem. totũ q negociũ
autoritate plationis sire
ad arbitriũ polũtatis sue
cogente: sorores econt¬
rionitebant᷑: et grauit
scandalizate recefferũt
Excit aũt feĩa quedã laꝑ¬
ca in eodem monasterio
q̃ ab ĩ mũdo spũ uexaba¬
turͥ  ꝓcuiꝰ uiberatione
cotidiana p̃cũ instancia
sorores in coẽ laborcibãt.
et ut pestifeꝵ spm̃ uali¬
diꝰ prgere possent diũcis
eam sacramentis freꝙ̃ ciꝰ
ꝑticipare faciebãt Poste¬
roitaq die p̃positus ꝑui¬
pendens scandalũ soroꝵ
turbatꝰ ipẽ cũ grauiꝰ
t̾batis eisdem sororibus
pt̃ pacificam hostiam

Expanded text:
toria esse noscuntur. In monasterio quodam sanctimonialium praepositus ejusdem loci tractabat ribus, quamdam possessionem ipsius coenobii vendere volens, et sicut fieri solet ex studiis partium suam sententiam tanquam saniori consilio subnixam defendentium, gravis inter ipsum et sorores discordia exorta est. Verum praeposito dicente sibi creditam esse dispensationem, totumque negotium auctoritate praelationis suae ad arbitrium voluntatis suae cogente, sorores, quae contrario nitebantur, graviter scandalizatae recesserunt. Erat autem femina quaedam laica in eodem monasterio, quae ab immundo spiritu vexabatur, pro cujus liberatione quotidiana precum instantia sorores in commune laborabant; et ut pestiferum spiritum validius urgere possent, Dominicis eam sacramentis frequentius participare faciebant. Postero itaque die praepositus parvipendens scandalum sororum, turbatus ipse cum gravius turbatis eisdem sororibus, ut pacificam hostiam
Abbreviated transcription (Latin):
te saluatoris pietatis et
corde puro fuderũt ad dnm̃
obsetrantes ut sibi pccã
dintterent᷑: et ab omni

Expanded text:
te Salvatoris pietatis et ionem de corde puro fuderunt ad Dominum, obsecrantes, ut sibi peccata dimitterentur et ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uero seu uotũ qd̃ po¬
uerat non mutauit Cũq
fr̃ eius laboraet ut erui
posset s nl ꝓfice̾t ghe

Expanded text:
tum vero seu votum quod voverat, non mutavit. Cumque frater ejus laboraret, ut erui posset sed nil proficeret, Ge
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstisset et frẽs uniusi
de tanto hospite letarent᷑
tandẽ corripiente se acuta
nalitudine ꝑ dies aliqͦs
egrotauit: ẽt ingrauescẽ¬
te morbo ad extrema est¬
deuenit Cũq fuisset ĩonc¬
tus oleo scõ: et munitꝰ
eciã uiatico sacͣmẽtoꝵ
xpĩ: eadẽ hora ỹmo eodẽ
fere moinẽto mirantib
uniu̾sis obdormiuit u

Expanded text:
tisset, et fratres universi de tanto hospite laetarentur, tandem, corripiente se acuta valetudine, per dies aliquot aegrotavit; et ingravescente morbo ad extrema devenit. Cumque fuisset inunctus oleo sancto, et munitus etiam viatico sacramentorum Christi, eadem hora, imo eodem fere momento, mirantibus universis, obdormivit
Abbreviated transcription (Latin):
te: angelũ pocius ꝙͣ hõle
ĩdicabͣtoerba oris eius ple¬
na suauitate et grã erãt
et suꝑ celestem sapiẽciã
mirãbilit̾ redolebãt De¬
iuq ꝙiꝙͥ apparebat in
illo. supͣ hoiẽ ẽẽ uideba¬
tur Nudis tñ pedib ĩ¬
cedens dicebat se ꝑegri¬
tis ꝑtib grã uisitandi
penisse ad ulũ Qui blã

Expanded text:
te angelum potius quam hominem indicabat. Verba oris ejus plena suavitate et gratia erant: et supercoelestem sapientiam mirabiliter redolebant. Denique quidquid apparebat in illo, supra hominem esse videbatur. Nudis tamen pedibus incedens, dicebat se peregritis partibus gratia visitandi venisse a
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃s ĩ conspcũ illius obstu¬
puit Erat enĩ ꝑsona re¬
uerendissimi uultus et
habitus ac supͣ hoĩm mo¬
dũ mirabilis: cui silem
ĩ oĩ elegancia ipẽ non
uiderat Uestimenta eius

Expanded text:
s in conspectu illius obstupuit. Erat enim persona reverendissimi vultus et habitus, ac supra hominum modum mirabilis, cui similem in omni elegantia ipse non viderat. Vestimenta ejus
Abbreviated transcription (Latin):
eo carꝑe plcionẽ. que
utiq tanto dignior
erit quãto diuturnior
Tu illũ decreueras bre¬
ui suppilicio et momẽ¬
taneo ĩteritu cõsũmari:
sed ego eũ faciã diut̾no
cruciatu et morte lon¬
gissima mori Tu fur¬
tis phẽsũ ꝑ unũ aut
pluriõs dies mortuũ
ĩ patibulo mane ꝑ
mittes: ego cruci af¬
fixũ ꝑ ãnos plimos
faciã ĩ pena iugit̾ piue
et pende Quo audito
princeps xpi auissimꝰ
siluit: nec ausus est
ultra contradice̾ sermo¬
nib scĩ ꝓtinꝰ ergo benig¬
nissimꝰ pr exutã tiũca
sua. ex ea ĩduit captiuũ
suũ: et attonsa coma
capitis eiꝰ sociauit il¬
lũ ouili diũco. de lupo
faciẽs agnũ. et de latro¬
lẽ fc̃o est deinceps obedi¬
ens usq ad mortẽ. pul¬
chre noĩs sui ethyõlogiã
exprimẽs in constancia
ꝓpoĩti sui. constantiꝰ enĩ
nocabat᷑ Itaq triginta
ni fallor et eo amplius
ãnos ĩordine suꝑuiuẽs
migͣuit ad diñ: qͥ eũ
ꝑ merita sc̃ĩssimi prĩs

Expanded text:
eo capere ultionem, quae utique tanto dignior erit, quanto diuturnior. Tu illum decreveras brevi supplicio et momentaneo interitu consummari: sed ego eum faciam diuturno cruciatu, et morte longissima mori. Tu furcis appensum per unum, aut per plurimos dies mortuum in patibulo manere permitteres: ego crucifixum per annos plurimos faciam in poenis jugiter vivere et pendere. » Quo audito Princeps christianissimus siluit, nec ausus est ultra contradicere sermonibus Sancti. Protinus ergo benignissimus Pater exuta tunica sua, ex ea induit captivum suum, et attonsa coma capitis ejus sociavit illum ovili dominico, de lupo faciens agnum, de latrolem, factus est deinceps obediens usque ad mortem, pulchre nominis sui etymologiam exprimens in constantia propositi sui: Constantius enim vocabatur. Itaque triginta, nisi fallor, et eo amplius annos in ordine supervivens, migravit ad Dominum, qui eum per merita beatissimi Patris
Abbreviated transcription (Latin):
nõ reynoldo cuiꝰ
supͣ mentionẽ
fecimꝰ indicãte cõgnou¬
mꝰ. ꝙ famulus dei ber¬
nardus cũ penisset ali
mediolanũ ꝓ recõsiluã¬
do scismate petrileonis
cũ tanta exultationer
uersoꝵ susceptus est. i
tota cuutas fere ꝑ ume
leucã rueret ĩ occursũ eꝰ¬

Expanded text:
no Rainaldo, cujus supra mentionem fecimus, indicante cognovimus, quod famulus Dei Bernardus, cum venisset aliquando Mediolanum pro reconciliando schismate Petri Leonis, cum tanta exsultatione universorum susceptus est, ut tota civitas fere per unam leucam rueret in occursum e
Abbreviated transcription (Latin):
toris: cisterciensis
pauꝑ cõuenit de electiõe¬
abbatis sine ꝑsonarũ as¬
ceptione tractatura Et
mediante grã spũs scĩ
elegerũt pirũ bonũ uoiẽ
stephanũ nacione ãgli¬
cũ qui cũ eis de molismo
exierat: pirũ conspicue
decoratũ heremi amãtorẽ
et feruentissimũ sc̃e pau¬
in adolententia sua exiẽs
de terra et cognaciõe sua:
nus adiit In quo itine
non ociosis fabulis sicut
fieri solet occupabatur s
cũ socio suo dĩiũs laudi¬
b pacans psalteriũ ex
integre cotidie decãtabat
Pegrinaciõis ãt poto ꝑ¬
acto cũ ab orbe rediens
gallias intrasset supͣdic¬
tum monasteriũ molis¬
mũ adiit: ibiq sacrũ
monastici ordinis habi¬
tũ suscepit Postiodũ

Expanded text:
toris Cisterciensis modica convenit, de electioneabbatis sine personarum acceptione tractatura. Et mediante gratia Spiritus sancti elegerunt virum bonum, nomine Stephanum, natione Anglicum, qui cum eis de Molismo exierat, virum conspicuae decoratum, eremi amatorem et ferventissimum sanctae pauin adolescentia sua exiens de terra et cognatione sua, nus adiit. In quo itinere non otiosis fabulis, sicut fieri solet, occupabatur; sed cum socio suo divinis laudibus vacans, Psalterium ex integro quotidie decantabat. Peregrinationis autem voto peracto, cum ab urbe rediens Gallias intrasset, supra dictum monasterium Molismum adiit, ibique sacrum monastici Ordinis habitum suscepit. Postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
me diuinitatis ĩ uase
fragili uirtutem oꝑan¬
tis pñcia ꝑcellerentur
t̾riti sicut fumꝰ eua¬
nuerũt. nec ultra au¬
si sũt nequissimis do¬
lis uellicare eũ. quem
sub umbra alaꝵ grẽ

Expanded text:
mae divinitatis in vase fragili virtutem operantis praesentia percellerentur, territi, sicut fumus evanuerunt, nec ultra ausi sunt nequissimis dolis vellicare eum, quem sub umbra alar
Abbreviated transcription (Latin):
esonã aĩaꝵ suaꝵ saluti
aficuã q̃rentib. et muic¬
bi post deũ uota et con¬
sila sua cõmitentib.
heu affinitatis qua nuc¬
hi ũctꝰ eras lenocimo
hiiꝰ dignitatis ꝓuehe¬
rent Idcirco iusto dei iu¬
dicio in hoc aque elemẽ¬
to cruciatib addictꝰ. ar¬
deo. liquesto. deficio: et in
nichilũ pene redactũs. ad
ecidẽ tormenta rursus
toleranda restauror Q
ferre candelabrũ eneum:
et lenta submissione in
fluit cera a facie ignis.
uel sicut fugat᷑ nebula
tes suos de pecunis pẽ

Expanded text:
sonam animarum suarum saluti proficuam quaerentibus, et mihi post Deum vota et consilia sua committentibus, heu! affinitatis, qua mihi junctus eras, lenocinio hujus dignitatis proveherent. Idcirco justo Dei judicio in hoc aquae elemento cruciatibus addictus ardeo, liquesco, deficio; et in nihilum pene redactus, ad eadem tormenta rursus toleranda, restauror. Qferri candelabrum aeneum, et lenta submissione in fluit cera a facie ignis, vel sicut fugatur nebula  qui parentes suos de pecuniis ve
Abbreviated transcription (Latin):
suctessisti Int̾rogatus
cur ita plangẽt. qr ardeo
inquit Rursus int̾roga¬
tus quare ardet cũ reli¬
giosa uita ipiꝰ quã in
torpe gesserat. requiem
magis ꝙͣtormenta
incendii mei causa es:
Et ait abbas Ego quare

Expanded text:
successisti. » Interrogatus cur ita plangeret, « quia ardeo, inquit. » Rursus interrogatus quare arderet, cum religiosa vita ipsius, quam in corpore gesserat, requiem magis quam tormenta incendii mei causa es. » Et ait abbas: « Ego quare
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾a quã reliqui Qd̾si
ego pccõr et indignꝰ itu
confiteor adeo letificor
eciã in angustiis meis.
piri tripudiant et exul¬
tant ĩconsolatioĩbus
suis: pere etenĩ spiri

Expanded text:
 quam reliqui. Quod si ego peccator et indignus, ita confiteor, adeo laetificor etiam in angustiis meis:  perfecti viri tripudiant et exsultant in consolationibus suis? Vere etenim spiri
Abbreviated transcription (Latin):
in quo dicebat᷑ ẽẽ ꝑcidi¬
sus Illis pero ingressis:
ianua remansit aꝑta
Cũq miraret᷑ et secum
cogitaret quare porta
eadẽ mĩme clauderetur.
clauderet᷑: s cũctis fideli¬
b usq diem iudicii pa

Expanded text:
in quo dicebatur esse paradisus. Illis vero ingressis janua remansit aperta. Cumque miraretur et secum cogitaret quare porta eadem minime clauderetur, claudetur, sed cunctis fidelibus usque in diem judicii pa
Abbreviated transcription (Latin):
rat eodẽ tꝑe ĩ dla¬
reualle monaris
quidã uenerabilis nõĩe
guilhelmꝰ. etate ꝑit̾ et
religione ꝓuectus . hic
ãnis ferme quĩquaqĩ¬
ta in habitu mona¬
chali dno seruiens. caru
suã cũ riciis et concupis¬
rencus assidue crucisige¬
bat: longũq diutino
cruciatu martiriũ tra
gauensis Ubi relgiose
et magne sanctatiospe
tiẽ eius dẽ loci frĩbus de¬
monstrauit Uñ ecian
ab abbate ꝙͣ ab uniues¬
sitate congreganioĩbu
magna reuerencia ha¬
bebat᷑: et diligebatus
ab oĩb Erat aũt ĩ pos¬
sessione monasteruos¬
dam lotꝰ: qͥ magis so¬
tarius magis q qul¬
⁊i religioĩs uidebat᷑ sc̃¬
comodus Ad hũt igituo
cũ paucis frĩb ãnuen¬
te abbate se contulit.
ubi in cellula angusta
peclusus ãnis płib habi¬
taui łꝰ ut et artiori con¬
tiẽcia seipm̃ affligeret
et de austeriori cõu̾satio¬
nesua infirmiorib frĩ¬
b molestiã nõ inferret
dies noctesq cõgenunãs
Nõ mõ carniũ eduliũ et

Expanded text:
rat eodem tempore in Claravalle monachus quidam venerabilis, nomine Guillelmus, aetate pariter et religione provectus. Hic annis ferme quinquaginta in habitu monachali Domino serviens, carnem suam cum vitiis et concupiscentiis assidue crucifigebat, longumque diutino cruciatu martyrium trahgavensis, ubi religiose et magnae sanctitatis spem ejusdem loci fratribus demonstravit. Unde etiam tam ab abbate quam ab universitate congregationis in magna reverentia habebatur et diligebatur ab omnibus. Erat autem in possessione monasterquidam locus, qui magis solitarius, magisque quieti religionis videbatur accommodus. Ad hunc igitur cum paucis fratribus annuente abbate se contulit, ubi in cellula angusta reclusus annis plurimis habitavit, ut et arctiori continentia seipsum affligeret, et de austeriori conversatione sua infirmioribus fratribus molestiam non inferret. dies noctesque congeminans, non modo carnis edulium et
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ꝓtelaret nec facile illd
uellet exple don et reddi¬
ta sibi letitia salutaris
dei consuetam bñdictio¬
nẽ mereret᷑ accipe hec
ergo sicut iam dcm̃̃ est
fidelit ac sumplicit̾ narra¬
re curaui: quẽadmodũ
ipõ cui tanta grã collata
est referente cognoui
Nam cũ ei famuliari af¬
fectu ꝓpt̾ sanctitatẽ ipius
adhere̾ satagerem. mltũ¬
q de eius solamĩe atq al¬
locutione penderẽ. hanc
ab ipõ uisionẽ sicut et ali¬
a mlta p̃cib magnus
et quadam uiolentia ca¬
ritatis extorsi. ea tñ con¬
ditione ut nulli añ obi¬
tũ eius p̃sumerẽ indica¬
re:i qd̾ et facile potiu ob¬
seruare Puo nãq postea
tꝑe suꝑstes felici tandẽ
consũmatus agone cor¬
iectus est ad prẽs suosͥ
cũ quib nũc ꝓpcio deo ĩ
clareualle quiescit: ubi
religiose cõuersatus sup¬
mũ quoq claude᷑ diemi
ardenti deuotione sꝑ op

Expanded text:
ne protelaret, nec facile illud vellet explere, donec reddita sibi laetitia salutaris Dei, consuetam benedictionem mereretur accipere. Haec ego, sicut jam dictum est, fideliter ac simpliciter narrare curavi, quemadmodum ipso, cui tanta gratia collata est, referente cognovi. Nam cum ei familiari affectu propter sanctitatem ipsius adhaerere satagerem, multumque de ejus solamine atque allocutione penderem, hanc ab eo visionem, sicut et alia multa, precibus magnis, et quadam violentia charitatis extorsi, ea tamen conditione, ut nulli ante obitum ejus praesumerem indicare, quod et facile potui observare. Parvo namque postea tempore superstes, felici tandem consummatus agone, collectus est ad patres suos, cum quibus nunc, propitio Deo, in Claravalle quiescit, ubi religiose conversatus, supremum quoque claudere diem ardenti devotione semp
Abbreviated transcription (Latin):
et cid imbuenda fideliũ
corda ꝑ pniu̾scs mũdi ꝑ¬
tes cũ tanta benedictionis
affluencier diriuatus erat
tũc et ipĩ ingredientes oro¬
toriũ. haurientesq de fon

Expanded text:
et ad imbuenda fidelium corda per universas mundi partes cum tanta benedictionis affluentia derivatus est, tunc et ipsi ingredientes oratorium, haurientesque de fon