comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xit ex carne. Alioquin
nec uere filius hominis
diceretur. qui originem
non haberet ex homine.
Et nos igitur his contra
eirthicen dictis. extolla¬
mus uocem cum eccła
catholica. cuius hec
miilier typum gessit:
extollamus et mentẽ
de medio turbarum. di¬
camusq saluatori. Bea¬
tus uenter qui te porta¬
uit. et ubera quȩ sux¬
isti. Uere eum beata
parens. que sicut qui¬
dam ait. enixa ẽ puer¬
pera regem: Qui celum
terramq tenet ꝑ secula.
cuius nomen et ȩterno
conplectens oinnia gy¬
ro. imꝑuim sine fine
manet. que uentre be¬
ato gaudia matris ha¬
bens cum uirginitatis
honore. nec primam si¬
milem uisa est. nec ha¬
bere sequentem. At il¬
le dixit. Quin immo.
beati qui audrunt uer¬
bum dei. et custodiuit
illud. Pulchre saluãtor
adtestationi mulieris
annuit. non eam tan¬
tum modo. quȩ uerbũ
dei corporaliter genera¬
re meruerat. sed et om¬
nes qui idem uerbum
spiritaliter auditu fi¬
dei conciꝑe. et boni õ¬

Expanded text:
xit ex carne. Alioquin xit ex carne. Alioquin nec vere Filius hominis diceretur, qui originem non haberet ex homine. Et nos igitur his contra Eutychen dictis extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit, extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti . Vere enim beata parens, quae sicut quidam ait enixa est puerpera regem, Qui celum terramque regit per secula, cuius Numen et eterno complectens omnia gyro, Imperium sine fine manet, que ato Gaudia matris habens cum virginitatis honore, Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. At ille dixit: Quinimo, beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit, non eam tantummodo, quae Verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes qui idem Verbum spiritaliter auditu fidei concipere, et boni op
Abbreviated transcription (Latin):
ministrasse. uerũ consub¬
stantialemq matri fili¬
um hominis fateri non
debere dixerunt. Sed si
caro uerbi dei secundũ
carnem nascentis a carne
uirginis matris pronun¬
ciatur extranea. sine
causa uent̾ qui eum por¬
tasset. ubera que lactas¬
sent beatificant᷑. Qua
enim consequentia eus
lacte credatur nutritus.
cuius semine negatur
esse conceptus. cũ ex umiꝰ
erusdemq fontis origi¬
ne scđm phisicos. ut̃q
liquor emanare probetur.
nisi forte putanda ẽ uir¬
go sementinam sue car¬
nis materiam nutrien¬
do. in carne dei filio sug¬
gerere potuisse. incar¬
nando autem quasi ma¬
iori et inusitãto mira¬
culo minime potuisse:
Sed huic opinioni obstat
apłs dicens. quia misit
deus filium suum fac¬
tum ex muliere factum
sub lege. Neq enim au¬
diendi sunt qui legen¬
dum putant natum ex
muliere factum sub le¬
ge. sed factum ex muli¬
ceptus in utero uirginali car¬
nẽ. ñ de nichilo non ali¬
unde. sed materna tra¬

Expanded text:
ministrasse, verum consubministrasse, verum consubstantialemque matri Filium hominis fateri non debere dixerunt. Sed si caro Verbi Dei secundum carnem nascentis a carne virginis matris pronuntiatur extranea, sine causa venter qui eam portasset, ubera quae lactassent, beatificantur. Qua enim consequentia ejus lacte credatur nutritus, cujus semine negatur esse conceptus? cum ex unius ejusdemque fontis origine, secundum physicos, uterque liquor emanare probetur. Nisi forte putanda est virgo sementivam suae carnis materiam nutriendo in carne Dei Filio suggerere potuisse, incarnando autem quasi majori et inusitato miraculo minime potuisse. Sed huic opinioni obstat Apostolus dicens: Quia misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege . Neque enim audiendi sunt qui legendum putant, natum ex muliere, factum sub lege, sed, factum ex muliceptus ex utero virginali, carnem non de nihilo, non aliunde, sed materna tra
Abbreviated transcription (Latin):
suscepisse qui uenerit.
Septenarium autem mi¬
merum aduinctum di¬
abolo uel ꝓpter sabba¬
tum intellige. uel ꝓpt̃
numerum sp̃s sc̃i. ut
quomodo in ysaia suꝑ
uirgam de radice iesse.
et florem qui de racdice
conscendit. septem sp̃e
uirtutum descendisse
narrantur. ita et econ¬
trario uitiorum niime¬
rus. in diabolo conse¬
eratus sit. Factum est
autem cum
uotionis et fidei hȩc
miilier ostenditur. que
seribis et phariseis dõ¬
murum temptantib si¬
mul et blasphemantib
tanta eius incarnati¬
onem pre omnnib since¬
ritate cognoscit. tanta
fidutia confitẽtur. ut
et presentium procerum
calumpniam. et futuro¬
rum confundat hereti¬
corum ꝑfidiam. Nam si¬
cut trinc iudei. sancti
spiritus oꝑa blasphemã¬
do. uerum consubstan¬
tialemq patri dei filiũ
negãbant. sic herẽtici
postea negando ma¬
riam semꝑ uirginem. san¬
cti spiritus oꝑante uir¬
tute. nascituro ex huma¬
nis menbris unigenito
deo carnis suȩ materiã

Expanded text:
suscepisse qui venerit. suscepisse qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum diabolo, vel propter sabbatum intellige, vel propter numerum Spiritus sancti. Ut quomodo in Isaia, super virgam de radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur, ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Factum est autem cum votionis et fidei haec mulier ostenditur, quae Scribis et Pharisaeis Dominum tentantibus simul et blasphemantibus, tanta ejus incarnationem prae omnibus sinceritate cognoscit, tanta fiducia confitetur, ut et praesentium procerum calumniam, et futurorum confundat haereticorum perfidiam. Nam sicut tunc Judaei sancti Spiritus opera blasphemando, verum consubstantialemque Patri Dei Filium negabant, sic haeretici postea negando Mariam semper virginem sancti Spiritus operante virtute nascituro ex humanis membris unigenito Deo carnis suae materiam
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Immundus quippe
spiritus exiuit a iude¬
is. quando acceꝑunt le¬
gem. et ambulauit ꝑ
loca aricla querens si¬
bi requiem. Expulsus
uidelicet a iudeis. am¬
bulauit ꝑ gentium so¬
litiidines. Quȩ cum dõ¬
ille non inuento loco
uinationib dixit. Re¬
uertar ad domum meã
pristinam. unde exiui:
Habebo iudeos quos ante
dimiseram. et ueniens
inuenit uãcantem sco¬
pis mundatam. Uaca¬
bat enim templum ui¬
deorum. et xp̃m hospi¬
tem non habebat di¬
centem. Dimitcetur uo¬
bis. domus ur̃a deserta.
Quia gͥ dei et angłorum
presiclia non habebant.
et ornati erant suꝑflu¬
is obseruationib p̾ha¬
riseorum. reuertitur ad
eos diabolus. et septena¬
rio sibi nimero demo¬
num addito. habitat
pristinam domum. et
fiunt posteriora illius
populi peiora priorib.
Multo enim nunc maio¬
re demonum numero
possidentur. blasphemã¬
tes in synagogis suis
to possessi fuerant ante
legis noticiam. quia a¬
liud est uentiirum noz
credere. aluid ẽum nos

Expanded text:
nit. Immundus quippe nit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca arida, quaerens sibi requiem. Expulsus videlicet a Judaeis, ambulavit per gentium solitudines. Quae cum poille non invento loco in nationibus dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi. Habebo Judaeos, quos ante dimiseram. Et veniens, invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat enim templum Judaeorum, et Christum hospitem non habebat, dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta. Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharisaeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam domum et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo enim nunc majore daemonum numero possidentur blasphemantes in synagogis suis to possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non
Abbreviated transcription (Latin):
tant ibi. Per septem ma¬
los spiritus. unuiersa
uitia designat. Quẽcũq
enim post baptisia si¬
ue prãuitas heretica. seu
mundana cupicditas ar-¬
ripuerit. mox omnium
prosternet. in ira uitio¬
rum. Unde recte nequi¬
ores tunc eum spiritus
dicuntur ingressi. quia
non solum habebit illa
septem uitia. que septem
spiritalib sunt contraria
iurtutib. sed et ꝑ hypo¬
crisim ipsas se uirtites
habere simulabit. Et st̃
nouissima hominis illiꝰ.
peiora priorib. Melius
quippe erat ei uiam ue¬
ritatis non cognoscere.
quam post agnitionem
retrorsum conuerti. Quod
in uida traclitore uel sy¬
mone mago cȩterisq ta¬
lib. specialiter legimus
impletum. Quo autem¬
hec generaliter parabo¬
la tendat. ipse secindũ
matheum saluator expõ¬
suit. ubi ea terminata
mox subdidit dicens.
Sic erit & generatiom huic
pessime. id est quod de
uno quolibet specialit̃
geri solere narraui. hoc
in tota generaliter huiꝰ
populi gente non dẽsi¬

Expanded text:
tant ibi. Per septem matant ibi. Per septem malos spiritus universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma sive pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte, nequiores tunc eo spiritus dicuntur ingressi, quia non solum habebit illa septem vitia, quae septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisim ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Medius quippe erat ei, viam veritatis non cognoscere, quam post agnitionem retrorsum converti. Quod in Juda traditore, vel Simone Mago, caeterisque talibus specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desi
Abbreviated transcription (Latin):
tam sibi potest inueni¬
re quietem. Unde de il¬
lo dominus. Sub um¬
bra inquit dormit in
secreto calami. et locis
humentib. In umbra
uidelicet tenebrosas co¬
nscientias. In calamo
qui foris nitidus. intus
est uacuus. simulatri¬
ces. In locis humentib.
lasciuas mollesq mentes
insinuans. dicit. Reuer¬
tar in domum meam:
unde exiui. Timendus
ẽ iste uersiculus. non ex¬
ponendus. ne culpa quã
in nobis extinctam crede¬
bamus. ꝑ inciriam nos
uacantes obprimat. Et
cum uenerit. inuenit
scopis mundatam. hoc
est grã baptisiatis. a
peccatorum labe castiga¬
tam. sed nulla boni õꝑis
industria cumulatam.
Uncle bene mãtheus hauc
domum uacantem. sco¬
pis muncdatam atq or¬
natam dicit inuentam.
mundatam uidelicet a
uitiis pristinis ꝑ bap¬
tismum. uacantem a bo¬
nis actib ꝑ neglegentiã.
ornatam simulatis uir¬
tutib ꝑ ypochrisim. Et
tunc uadit et assumit secũ¬
septem alios sp̃s nequio¬
res se. et ingressi habi¬

Expanded text:
atam sibi potest inveniatam sibi potest invenire quietem. Unde de illo Dominus: Sub umbra inquit dormit in secreto calami, et locis humentibus . In umbra, videlicet tenebrosas consciqui foris nitidus, intus est vacuus, simulatrices: in locis humentibus, lascivas mollesque mentes insinuans. Dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Timendus est iste versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis exstinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat Et cum venerit, invenit scopis mundatam. Hoc est, gratia baptismatis a peccatorum labe castigatam, sed nulla boni operis industria cumulatam. Unde bene Matthaeus hanc domum vacantem, scopis mundatam atque ornatam dicit inventam: mundatam videlicet a vitiis pristinis per baptismum, vacantem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisim. Et tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habi
Abbreviated transcription (Latin):
bere concordiam inter
se. quorum oꝑa diuisa
sunt: Cum in muindꝰ
sp̃e exierit ab homine.
ambulat ꝑ loca inaqͦ¬
sa. Quamuis simplici¬
ter intelligi possit. do¬
minum hec ad distinc¬
tionem suorum et sa¬
thane operum adiũ¬
xisse. quod scilicet ip¬
se semꝑ polluta mun¬
dare. Sathanas uero
munclata grauioribus
festinet attaminare sor¬
dib. tamen et de herẽ¬
tico quolibet uel scis¬
matico. uel etiam ma¬
lo catholico potest ñ
inconuenient accipi.
de quo tempore baptis¬
matis sp̃c inmundus.
qui in eo prius habita¬
uerat. ad confessionem
catholice fidei. abreñ¬
tiationemq mundane:
conuersationis eiciatur:
Locaq in aquosa ꝑagret.
id est corcla fidelium.
que a mollitie false
cogitationis expurga¬
ta sint. callidus insidi¬
ator exploret. si quos
ibi forte sue nequitie
gressus figere possit. s
bene dicitur Querens
requiem et non inueni¬
ens. quia castas mentes
effugiens. in solo diabo¬
lus corde prauorum gͣ¬

Expanded text:
bere concordiam inter bere concordiam inter se, quorum opera divisa sunt? Cum immundus Spiritus exierit de homine, perambulat per loca inaquosa. Quamvis simpliciter intelligi possit, Dominum haec ad distinctionem suorum et Satanae operum adjunxisse, quod scilicet ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet attaminare sordibus, tamen et de haeretico quolibet, vel schismatico, vel etiam malo catholico, potest non inconvenienter accipi. De quo tempore baptismatis Spiritus immundus qui in eo prius habitaverat, ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationemque mundanae conversationis ejiciatur locaque inaquosa peragret, id est, corda fidelium quae a mollitie fluxae cogitationis expurgata sint, callidus insidiator exploret, si quos ibi forte suae nequitiae gressus figere possit. Sed bene dicitur: Quaerens requiem et non inveniens, quia castas mentes effugiens, in solo diabolus corde pravorum gr
Abbreviated transcription (Latin):
ori potentia uictor homi¬
nes a demonio lib̾aret.
Arma in quib male for¬
tis ille confidebat. astii¬
tiȩ doliq sunt nequitie
spiritalis. Spolia uero
eius. ipsi homines sunt
ab eo decepti. Quȩ uic¬
tor xp̃e distribuit. quod
est insigne triumphan¬
tis. quia captiuã du¬
cens captiuitatẽ declit
dona hominib. quos¬
dam quidem apłos. ali¬
os ȩuuangelistas. hos
ꝓpħas. ulos pastores. or¬
dinans et doctores. Qui
non ẽ metum. aduersũ
me ẽ. Et qui non col¬
ligit mecum. disꝑgit.
Non putet quisquam de
hereticis hoc dictũ et
scismãticis. quam quã
et ita ex suꝑfluo pos¬
sit intelligi. sed ex con¬
sequentib textuq sermo¬
nis ad diabolum refer¬
tur. et quod non possent
oꝑa saluatoris. beeke¬
bub oꝑib comparari.
Ille cupit animas homi¬
num tenere captiuas.
dominus liberare. Ille
predicat ydola. hic u¬
nius dei noticiã. Ille
trahit ad uitia. Hic ad
uirtitem reuocat. Quo¬
modo ergo possunt ha¬

Expanded text:
ori potentia victor homiori potentia victor homines a daemonio liberaret. Arma in quibus male fortis ille confidebat, astutiae dolique sunt nequitiae spiritalis. Spolia vero ejus, ipsi homines sunt ab eo decepti. Quae victor Christus distribuit, quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem, dedit dona hominibus, quosdam quidem apostolos, alios evangelistas, hos prophetas, illos pastores ordinans et doctores . Qui non est mecum, adversum me est. Et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus, textusque sermonis ad diabolum refertur, et quod non possint opera Salvatoris Beelzebub operibus comparari. Ille cupit animas hominum tenere captivas, Dominus liberare; ille praedicat idola, hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutem revocat: quomodo ergo possunt ha
Abbreviated transcription (Latin):
quam indigitis. Quod
autem dixit. perue it
in uos regnum dei. Reg¬
num dei nunc dicit.
quo clampnantur impũ.
et a fidelib de peccatis
suis penitentiam non
agentib secernuntur.
Cum fortis armatus cu¬
stodit atrium suum.
in pace sunt ea
que possidet. Fortẽ di¬
abolum. atriũ uero illiꝰ
mundum. qui in malig¬
no positus est appellat.
in quo usq ad saluato¬
ris aduentum male pa¬
cãto potiebatur imꝑio.
quia incordib infideliũ
sine ulla contradictioẽ
quiescẽ̾bat. Unde et a¬
libi princeps mundi uo¬
catur. dicente domino.
H enit enim princeps mũ¬
di huius. et in me nichil
ĩuenit. Et iterum. Nc̃
princeps mundi huius.¬
eicietur foras. De qua et
hic eiectione subiuingi¬
tur. Si autem fortior
illo suꝑueniens uicerit
eum. uniuersa arma
eius aufferet. in quib
confidebat. et spolia
eius distribuet. De seip¬
so quippe loquitur. Qͦo
ñ concordi fallax oꝑatio¬
ne quemadmodum ca¬
lumpniantur. sed forci¬

Expanded text:
quam in digitis. Quod quam in digitis. Quod autem dixit, Pervenit in vos regnum Dei, regnum Dei nunc dicit quo damnantur impii, et a fidelibus de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus secernuntur. Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quae possidet. Fortem, diabolum; atrium vero illius, mundum qui in maligno positus est appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente Domino: Venit enim princeps mundi, et in me nihil inveniet . Et iterum: Nunc princeps mundi ejicietur foras , de qua et hic ejectione subjungitur. Si autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet. De seipso quippe loquitur, quod non concordi fallax operatione quemadmodum calumniabantur, sed forti
Abbreviated transcription (Latin):
confiteantur sp̃e sanc¬
ti esse opus. Quod si ex¬
pulsio inquit demonũ
in filiis uestris deo noz
demonib deputatur.
quare in me idem opus.
non eandem habeat cau¬
sam: Ergo ipsi iudices
uestri erunt. non pote¬
state. sed comparatione:
Dum illi expulsionem
demonum deo adsig¬
nant. uos beelrebub
principi demoniorum.
P orro si indigito dei eicio
demonia. profecto ꝑue¬
nit in uos regnum dĩ.
Iste ẽ digitus dĩquẽ cos¬
fitentur et magi. qui
contra moysem et aaroi
signa faciebant dicentes:
Digitus dei est iste: quo
et tabule lapidee scrip¬
te sunt in montesyna.
Igitur manus et brachi¬
um dei filius ẽ. et di¬
gitus eus spiritus sc̃s
patris et filiĩ et sp̃c scĩ
lina substantia ẽ. Non
te scancdaliret menbro¬
rum inequali atas. cũ
edificet unitas corporis.
Aliter. digitus dei uoca
cionem donorum que:
in eo clantur unicuiq
ꝓpria. siue hõminun
siue angelorum. In mil¬
lis enim menbris nrĩs.
magis apparet particio

Expanded text:
confiteantur Spiritus sancconfiteantur Spiritus sancti esse opus. Quod si expulsio inquit daemonum in filiis vestris, Deo, non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam? Ergo ipsi vestri judices erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemoniorum. Porro si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Iste est digitus quem confitentur et magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant, dicentes: Digitus Dei est iste , quo et tabulae lapideae scriptae sunt in monte Sina. Igitur manus et brachium Dei Filius est, et digitus ejus Spiritus sanctus. Patris, et Filii, et Spiritus sancti una substantia est. Non te scandalizet membrorum inaequalitas, cum aedificet unitas corporis. Aliter: Digitus Dei vocater partitionem donorum quae in eo dantur unicuique propria, sive hominum, sive angelorum. In nullis enim membris nostris magis apparet partitio
Abbreviated transcription (Latin):
cerent inuenire potuert̃.
Si autem potest. multoma¬
gis sibi ꝓspiciant. & rece¬
dant de regno eius quod
aduersum se diuisum
stare non potest. Inquo
autẽ dominus xp̃c eiti¬
at demones. ne demo¬
niorum principem exis¬
tim ent. adtendant qd
sequitur. Si autem ego
in beelzebub eicio demo¬
nia. filiĩ uestri in quo ei¬
ciunt: Ideo ipsi iudi¬
ces uestri erunt. Dixit
hoc u̾tiq de discipulis
suis illius populi filiis.
qui certe discipuli dm̃i
iħu xp̃i bene sibi cons¬
cii fuerant nichil se
malarum artium a bo¬
no magistro didicisse.
ut in principe demoni¬
orum eicerent demones
Ideo inquit ipsi iudices
ipsi ignobilia et con¬
temptibilia huius mui¬
di. inquib noz artifi¬
ciosa malignitas. sed
sancta simplicitas mee
uirtutis apparet. ipsi te¬
stes mei. iudices uestri
erunt. Aliter. filios in¬
cdeorum exorcistas gentiᷤ
illius ex more significat.
qui ad inuocationem
eiciebant demones. et
coartat eos interroga¬
tione a prudenti. ut

Expanded text:
cerent, invenire potuerunt. cerent, invenire potuerunt. Si autem potest, multo magis sibi prospiciant et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. In quo autem Dominus Christus ejiciat daemones, ne daemoniorum principem existiment, attendant quod sequitur. Si autem ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt. Dixit hoc utique de discipulis suis, illius populi filiis, qui certe discipuli Domini Jesu Christi bene sibi conscii fuerant, nihil se malarum artium a bono magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. Ideo inquit ipsi judices ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas meae virtutis apparet, ipsi testes mei, judices erunt vestri. Aliter: Filios Judaeorum, exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones. Et coarctat eos interrogatione prudenti, ut
Abbreviated transcription (Latin):
solabit᷑. et domus supͣ
domum cachet. Non ad
dicta sed ad cogitãta
respondit. ut uel sie cõ¬
pellerentur credere po¬
tentiȩ eius. qui cordis
uidebat occulta. Si aut̃
omue regnum in seipso
diui sum desolatur. ergo
patris et filii et sp̃c sane¬
ti. regnum non est dui¬
sum. quod sine ulla cõ¬
tradictione non aliquo
impulsu desolandum
sed ȩterna ẽ stabilitate.
mansurum.Si uero san¬
cte et indiuidue trini¬
tatis indiuiduũ ẽ. immo
q indiuiduũ manet reg¬
num. desistant aritan
minorem patre filium.
siçi uuna maiestas. Si autem
et sathanas in se ipsum
diuisus ẽ. quomͦ stabit
regnum ipsius. qr dici¬
tis in beelrebub eicere
me demonia: Hoc di¬
cens ex ipsoꝵ confessio¬
ne uolebat intelligi. qd̾
in eum non credendo in
regno diãboli esse elegis¬
sent. quod utiq aduer¬
sum se diuisum stare ñ
possent. Eligant ergo pha¬
risei quod uoluerint. si
sathanas sathanã non
potest eicere. nichil con¬
tra dominum quod di¬

Expanded text:
solabitur, et domus supra solabitur, et domus supra domum cadet. Non ad dicta, sed ad cogitata respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipso divisum desolatur, ergo Patris et Filii et Spiritus sancti regnum non est divisum, quod sine ulla contradictione non aliquo impulsu desolandum, sed aeterna est stabilitate mansurum. Si vero sanctae et individuae Trinitatis, individuum, imo quia individuum manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, et una majestas. Si autem et Satanas in seipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius, quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia? Hoc dicens, ex ipsorum confessione volebat intelligi quod in eum non credendo in regno diaboli esse elegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod di
Abbreviated transcription (Latin):
Tebub autem. musca uo¬
catur. nec iuxta quedã
mendosa exemplaria.¬
uel. L. littera. uel .d.
in fine est nominis
legenda s . b.. Beckebub
ergo baal muscarum
do est uir muscarum
siue habens muscas
interpretãtur : Obsorcles
uidelicet immo laticis
cruoris ex cuius spurcis¬
simo ritu uel nomine
principem demoniorũ
cognominabant. Et alii
temptantes signum de
cȩlo querebant ab eo.
U el inmorem helie ignẽ
de sublimi uenire cupi¬
ebant. uel in similitu¬
dinem samuhelis dem¬
pore estiuo. mugire to¬
nithrua. choruscare ful¬
gura. ymbres ruere: qͣsi
non possint et illa ca¬
lumpniari et dicere.
ex occultis et uariis ae¬
ris passionib accidisse
At tu qui calumpniaris
ea quȩ oculis uides.
manii denes utilitate sentiᷤ.
qͥd facies de his q̃ de cȩlo ue¬
nerint.: Utiq respon¬
debis. et magos in egyp¬
to multa signa fecisse.
de celo. Ipse autem ut
uidit cogitationes eoꝵ
dixit eis. Omne regnũ
in seipsum diuĩsum cde¬

Expanded text:
Zebub autem, musca voZebub autem, musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l littera vel d in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur. Ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et alii tentantes, signum de coelo quaerebant ab eo. Vel in morem Heliae, ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et alia calumniari et dicere, ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid facis de his quae de coelo venerint? utique respondebis, et magos in Aegypto multa signa fecisse de coelo . Ipse autem ut vidit cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum in seipso divisum de
Abbreviated transcription (Latin):
emoniacus iste
apud matheũ
non solum mu¬
tus. s et cetus
fuisse narrat᷑.
Curatusq dĩcitur a dño.
ita ut loqueretur et ui¬
deret.Tria generalia sig¬
na. simul in uno hõmi¬
ne ꝑpetrata sunt. Cecus
uidet. mutus loquitur.
possessus a demonio li¬
beratur. Quod et tunc
quidem carnaliter fac¬
tum est. sed et cotidie cõ¬
pletur in conuers ione
credentium. ut expulso
primum demone fider
lumen aspiciant. dein¬
de ad laudes dei tacen¬
tia prius ora laxentur.
Quidam autẽ ex eis dixe¬
runt. In beelzebub prin¬
cipe demonioꝵ. eicit de¬
monia. Non hec aliqui
de turba sed pharisei
calumpnia bantur et scri¬
be. sicut alii euuange¬
liste testantur. Turbis
quippe quȩ minus eru¬
dite uidebantur dõmi
ni facta mirantib. illi
contra uel negare hec
uel que negare nequi¬
uerant. sinistra inter¬
pretatione ꝑuertere la¬
borabant. quasi non
hec diuinitatis sed in¬
mundi sp̃c oꝑa fuissent.
id ẽ beelzebub qui d̃s
erat acharon. Nam bel
quidem. ipse ẽ baal.

Expanded text:
emoniacus iste apud Matthaeum non solum mutus, sed et caecus fuisse narratur, curatusque dicitur a Domino, ita ut loqueretur et videret. Tria ergo signa simul in uno homine perpetrata sunt. Caecus videt, mutus loquitur, possessus daemone liberatur. Quod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie completur in conversatione credentium, ut, expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex eis dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui de turba, sed Pharisaei calumbae, sicut alii evangelistae testantur. Turbis quippe, quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere, labhaec divinitatis, sed immundi spiritus opera fuissent. Ideo in Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal.
Abbreviated transcription (Latin):
nu dominus noster
ne. icl est ex maria uir¬
gine dignatus ẽ a uidẽ¬
is crucifigi. et post di¬
em tertium resurgere
ut nos tali exemplo ani¬
mati. resurrectionem ex
mortius certissime crede¬
remus. Quam qui non
credit futiram nec hoc
quidem credit. quod
xp̃s resurrexit a mor̃tu¬
is. Qui autem domi¬
xisse a mortuis confi¬
tetur. nec de sua pote¬
tare. Abstinete ergo uoᷤ
ab omni õpere malo.
ab inimicitiis. ab ebri¬
etate. et fornicatione.
a furto. a puirio. a fal¬
so testimonio. a detrac¬
tione. Quia hȩc omĩa
odit ds: et eos qui is¬
ta faciunt puniet in fu¬
turo. E stote ergo be¬
nigni misericordes. in¬
uicem honorem haben¬
tes. ea semꝑ oꝑantes.
quȩ in sanctis suis di¬
ligit ds: ut possitis cũ
sanctis eius. ad ȩtẽrnã
et immortalem głam¬

Expanded text:
nim Dominus noster ne, id est, ex Maria virgine, est dignatus, et a Judaeis crucifigi, et die tertia resurgere; ut nos tali exemplo animati, resurrectionem ex mortuis certissime crederemus: quam qui non credit futuram, nec hoc quidem credit, quod Christus resurrexerit à mortuis. Qui autem Domixisse a mortuis confitetur, nec de sua potetare. Abstinete ergo vos ab omni opere malo, ab inimicitiis, ab ebrietate, a fornicatione, a furto, a perjurio, a falso testimonio, detractione: quia haec omnia odit Deus, et eos qui ista faciunt, puniet in futuro. Estote autem benigni, misericordes, invicem honorem habentes, et ea semper operantes, quae in sanctis suis diligit Deus, ut possitis cum sanctis ejus ad aeternam et immortalem g
Abbreviated transcription (Latin):
Qua racione. predicaue.¬
rim uob̾. Tota enim¬
racio predicationis no¬
stie hec est. ut resur
seiuiunt. Alioquim su¬
ꝑfluus est omnis labor
onumq quas in hac ui¬
ta patimini. cum uob̃
hic prosꝑa uel aouer¬
sa cum infidelib esse
cõmunia uideantur.

Expanded text:
Qua ratione praedicaverim vobis. Tota ratio praedicationis nostrae haec est, ut resurriunt: alioquin superfluus omnis labor orumque, quem in hac vita patimini, cum vobis hic prospera, vel adversa cum infidelibus esse communia videantur:
Abbreviated transcription (Latin):
netis nisi frustra credi-¬
distis. Nam si fidei ue¬
stre et laboris premiũ
non speratis. frustra u
tiq creditis. Tradicli
enim uobis in primis.

Expanded text:
netis: nisi frustra credidistis. Si fidei vestrae, et laboris praemium non speratis, superflua haec credidistis. Tradidi enim vobis in primis.
Abbreviated transcription (Latin):
nes cum uidissent qd̃
fecerat signum. dicebant
quia hic est uere pro¬
pħa. quit uenturus est
in mundum. Recte qui¬
dem clicebant dominũ¬
minum propħam mag¬
num. magne salutis p̾re¬
conem. iam mundo fu¬
turum. Nam et ipse pro¬
pħam se uocare cligna¬
trir ubi ait. quia non
tra iherusalem. secl nec¬
dum plena fide ꝓficie¬
bant. qui hunc etiam
cdeum dicere nesciebant.
Ergo illi iuidentes signum
quod fecerat iħe. dixert̃
quia hic est uere propħa
qui uentirus est in mũ¬
dum. Nos certiori agni¬
tione ueritatis et fidi
uidentes mundum ꝗ
fecit ihc. et signa qui.¬
bus illum repleuit. di¬
camus. quia hic est
uere mecdiator dei et
hominum: Qu in mũ
do erat diuinitate et
mundus ꝑ ipsum fac¬
tus ẽ. qui in propria
rere et saluare quod
perierat. ac recreare
muncdum quem fecerat.
Qui cum sius fidelibus
per presentiam diuimi-¬
tatis ẽ in mundo. om¬
nib diebus usq ad cor¬
summationẽ scłi qͥncon¬
sumatione scl̃i ꝑhumani¬

Expanded text:
nes cum vidissent, quod nes cum vidissent, quod fecerat signum, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Recte quidem dicebant Dominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait: Quia non tra Hierusalem. Sed necdum plena fide proficiebant, qui hunc etiam Dominum dicere nesciebant. Ergo illi videntes signum quod fecerat Jesus, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori cognitione veritatis et fidei videntes mundum, quem fecit Jesus, et signa quibus illum replevit, dicamus: Quia hic est vere mediator Dei et hominum, qui implet mundum divinitate, et mundus per ipsum factus est, qui in propria rere et salvare, quod perierat, ac recreare mundum, quem fecerat, qui cum suis fidelibus per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, qui in consummatione saeculi per humani
Abbreviated transcription (Latin):
terpretando colligere
norunt. Collegerunt
ergo inquit. et imple¬
uerunt duodecim cho¬
phiuos fragmentorum.
Quia duodenario nime¬
ro solet ꝑfectionis cuui¬
slibet summa figurari.
recte ꝑ duodecim chophi¬
nos fragmentorũ plenos.
omnis doctorum spiri
talium chorus exprimi¬
tur: qui obscura scrip¬
turarum que ꝑse turbe
nequeunt et mecditando
teris suo pariter ac tur¬
barum usui conserua¬
re rubentur. Hoc ipsi
fecere apłi et eiuiange¬
liste. non pauca legis
et propħarum dicta mi¬
stica siuis interpretatio¬
ne addita inserendo o¬
puisculis: Hoc sequaces
eorum ȩccłȩ toto orbe ma.¬
gistri etiam integros ñ¬
nulli utriusq testamen¬
ti libros. diligentiori ex¬
planatione discu¬
tiendo. qui quainlibet
hominibus despecti. ce¬
lestis tamen gracie sunt¬
pane fecundi. Nam ser¬
uilia chofinis solent
oꝑa fieri. Unde de po¬
pulo qui in luto ac la¬
terib seruiebat in egyp¬
to. dicit psalmista. Ma¬
nus eius in cophino ser¬

Expanded text:
terpretando colligere terpretando colligere norunt. Collegerunt ergo, inquit, et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Quia duodenario numero solet perfectionis cujuslibet summa figurari, recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos, omnis doctorum spitalium chorus exprimitur, qui obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt, et meditando teris suo pariter ac turbarum usui conservare jubentur. Hoc ipsi fecere apostoli et evangelistae, non pauca legis et prophetarum dicta, mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis; hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque 521 Testamenti libros, diligentiori explanatione discutiendo: qui quamlibet hominibus despecti, coelestis tamen gratiae suntpane fecundi. Nam servilia cophinis solent opera fieri, unde de populo, qui in luto ac lateribus serviebat in Aegypto, dicit Psalmista: Manus ejus in cophino ser
Abbreviated transcription (Latin):
statim infert in ipsa ho¬
ra. exultauit spiritu
sancto et dixit. Confi¬
teor tibi pater domine
celi et terre . quod abs¬
condisti hec a sapienti¬
bus et prudentib. et
reuelasti ea paruulis.
Claret ergo quia saluti
et uite fitlelium congra¬
tuletur. qui patrem grãs
agendo collaudat. quod
ea quȩ suꝑbientib abs¬
condita. humilib spiri¬
tu. secreta reuelauerat.
Quod autem saturata mł¬
titudine. iussit discipu¬
los colligere que suꝑa¬
uerant fragmentorum
ne ꝑirent. hoc profec¬
to signat. quia pleraq
sunt archana duinoꝵ
eloquioꝵ. quȩ uulgi sen¬
sus non capit: Non nul¬
la que ꝑ se quidem mi¬
nus docti assequi neque
unt. sed a doctoribus
exposita mox intellige¬
re queunt. Hec ergo ne¬
cesse est qui ualent di¬
ligentius scrutando col
ligant. et ao eruditionẽ
minorum suo uel dicto
uel scripto faciant ꝑue¬
nire. ne alimenta uerbi
illoꝵ desidia pereant.
plebibusq tollantur. qͥ
hec domino donante in¬

Expanded text:
statim infert: In ipsa hostatim infert: In ipsa hora exsultavit Spiritu sancto, et dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Claret ergo quia saluti ac vitae fidelium congratuletur, qui Patrem gratias agendo collaudat, quod ea quae superbientibus abscondit, humilibus spiritu secreta revelaverat. Quod autem saturata multitudine, jussit discipulos colligere quae superaverunt fragmentorum, ne perirent, hoc profecto signat quia pleraque sunt arcana divinorum eloquiorum, quae vulgi sensus non capit, nonnulla quae per se quidem minus docti assequi neunt, sed a doctoribus exposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est, ut qui valent, diligligant, et ad eruditionem minorum suorum vel dicto, vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi, illorum desidia pereant, plebibusque tollantur, qui haec Domino donante in
Abbreviated transcription (Latin):
nostra computatio sue¬
crescit. plenitudinem
rerum de quib agitur
indicare consueuit.
Quinario uero. quinq no¬
tissimm corporis nostri
sensus exprimuntur:
Uisus. uidelicet auditꝰ.
gustus. ol factus et tac¬
tus. In quib singulis
quicumq uiriliter a¬
gere et confortari sa¬
tagunt. sobrie. et iu¬
ste. et pie uiuenlo. ut
celestis sapientie mere¬
antur dulcedine recre¬
ari. hi nimirum quin¬
dominus misticis dapi¬
bus saciauit figurant᷑.
Nec pretereundum quod
refecturus multitudinẽ
gracias egit. egit quip¬
pe gracias. ut et nos le
ꝑcẽptis celitus muneri¬
bus. grãs semꝑ agere do¬
ceret. ut ipse quantum
de nostris profectib gra¬
nostra spiritali refectio¬
ne gaudeat intimaret.
Uultis et enim nosse fra¬
tres quantum saluator
noster nr̃e cõ gaudeat
saluti: Harrat euuan¬
gelista lucas dedisse
eum discipulis potesta¬
tem calcandi. supra om¬
nem uirtutem inimici.
eorumq nomina scrip¬
ta indicasse in celis. Et

Expanded text:
nostra computatio sucnostra computatio succrescit, plenitudinem rerum de quibus agitur indicare consuevit. Quinario vero numero quinque notissimi corporis nostri sensus exprimuntur, visus videlicet, auditus, gustus, olfactus et tactus. In quibus singulis quicunque viriliter agere, et confortari satagunt, sobrie, et juste, et pie vivendo, ut coelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari; hi nimirum quinDominus mysticis dapibus satiavit, figurantur. Nec praetereundum quod refecturus multitudinem gratias egit. Egit quippe gratias, ut et nos de perceptis coelitus muneribus gratias semper agere doceret, et ipse quantum de nostris profectibus granostra spiritali refectione gaudeat, intimaret. Vultis etenim nosse, fratres, quantum Salvator noster nostrae gaudeat saluti? Narrat evangelista Lucas, dedisse eum discipulis potestatem calcandi supra omnem virtutem inimici, eorumque nomina scripta indicasse in coelis ; et
Abbreviated transcription (Latin):
mino cooꝑante et ser¬
monẽ confirmante. se¬
quentib signis. Fenum
inquo discimbens tur¬
ba reficitur. concupis¬
centia carnalis intelli¬
gitur. quam calcare ac
premere debet omnis qͥ
spiritalib alimentis sa¬
ciari desiderat. Omnis
enim caro fenum. et om¬
nis gloria eius quasi
flos feni. Disciimbat er¬
go super fenum. florem
feni conterat. id ẽ. casti¬
get corpus suum. et ser¬
uituti subitiat. uolup¬
tates carnis ecdomet.
luxirie fluxa restrin¬
gat. quisqͥs panis uiui
cupit suauitate refici.
quisqͥs suꝑne gracie da¬
pib renouari amat. ne
infirma uetustate defi¬
qui mantlucauerunt.
ꝑfectionem uite eorum
qui uerbo reficuntur
insinuant. Uirorum qͥꝑ¬
pe nõmine solent in
scripturis ꝑfectiores qͥ¬
q figurari. quos femi¬
nea mollities nulla cor¬
rumpit: Qua les esse cu¬
pit eos. quib dicit a¬
postolus. Uigilate sta¬
te in fide. uiriliter agi¬
te. et confortamin. Mil¬
lenarus autem niime¬
rus ultra quem nulla

Expanded text:
mino cooperante, et sermino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis . Fenum, in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnalis intelligitur, quam calcare ac premere debet omnis qui spiritalibus alimentis satiari desiderat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . Discumbat ergo super fenum, florem feni conterat, id est, castiget corpus suum, et servituti subjiciat ; voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat, quisquis panis vivi cupit suavitate refici, quisquis supernae gratiae dapibus renovari, ne infima vetustate defiqui manducaverunt, perfectionem vitae eorum qui verbo reficiunturinsinuant. Virorum quippe nomine solent in Scripturis perfectiores quique figurari, quos feminea mollities nulla corrumpit: quales esse cupit eos, quibus dicit apostolus: Vigilate, state in fide, viriliter agite, et confortamini . Millenarius autem numerus, ultra quem nulla
Abbreviated transcription (Latin):
mi uiuere nullatenus
posset. Puer qͥ qͥnq pa.¬
nes. et duos pisces ha¬
buit. Nec tamen hos
esurientib turbis tri-¬
buit. sed domino dis¬
tribuendos obtulit.
populus est iudeorum
litterali sensu puerilis
qui scripturarum dicta
clausa secum tenuit. Qe
tam̃ dominus in carne
apparens accepit. et quid
intus haberent utilitatis
ac dulcedims ostendit: &¬
Quam mul tiplici spiritꝰ
gratia. quȩ paucã aut
despecta uidebantur ex¬
uberarent patefecit. et
nib ministranda porre¬
oit. Unde bene alii re
panes et pisces dominus
discipulis. discipuli au¬
tem ministrauerunt tur¬
bis. Cum enum ministe¬
rium humane saliitis
initium accepisset enar¬
rari ꝑ dominum. ab eis
qui audierunt in nos
confirmatum ẽ. Quinq
siquidem panes. et duos
pisces fregit. et clistribu¬
it discipulis. quando
aꝑuit illis sensum. ut
intelligerent omnia qͦ
scripta essent in lege mo
Discipuli apposuerunt tur¬
bis. quando profecti p̃¬
dicauerunt ubiq dõ¬

Expanded text:
mi vivere nullatenus mi vivere nullatenus posset. Puer qui quinque panes et duos pisces habuit, nec tamen eos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum litterali sensu puerilis, qui Scripturarum dicta clausa secum tenuit, quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilac dulcedinis, ostendit; quam multiplici spiritus gratia, quae pauca ac despecta videbantur, 520 exuberarent, patefecit; et nibus ministranda porrexit. Unde bene alii eva panes et pisces Dominus discipulis, discipuli autem ministraverunt turbis . Cum enim ministerium humanae salutis initium accepisset enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt in nos confirmatum est. Quinque siquidem panes, et duos pisces fregit, et distribuit discipulis, quando aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae scripta essent in lege MoyDiscipuli apposuerunt turbis, quando profecti praedicaverunt ubique Do
Abbreviated transcription (Latin):
panem de terra. et ui¬
no letificat cor hominis.
paucorum denariorum
panes sufficere turba¬
rum milib non pau¬
cis. ut unus quisq suf¬
ficienter acciꝑet. et iã
saturatus abiret. Quin¬
q autẽ panes . quibus
multitudinem popłi
saturauit. quinq sũt
libri moysi. quib spĩ¬
ritali intellectũ pate¬
factis. et habundantio¬
ri iam sensu multipli¬
catis ⁊m auditorum fi¬
delium cotidie corcla re¬
ficit. Qui bene ordeãcei
fuisse referuntur. prop¬
ter nimirum austeriora
legis edicta. et tegum̃-¬
ta littere grossiora. que
interiorẽ spiritalis sen¬
sus quasi medullã cela.¬
bant. Duo autem pis¬
ces quos addidit. psal¬
mistarum non in conue¬
nienter et propħarum
scriptura significat. Qͦ¬
rum uni canendo. alte¬
ri conloquendo. suis
auditorib futura xp̃i.
et eccł̃e sacramenta nar¬
rabant. Et bene ꝑ aqua¬
tilia animantia figurã¬
tur illius eui precones.
inquo populus fideli
um sine aquis baptis¬

Expanded text:
panem de terra, et vipanem de terra, et vino laetificat cor hominis, paucorum denaripanes sufficere turbarum millibus non paucis, ut unusquisque sufficienter acciperet, et jam saturatus abiret. Quinque autem panes quibus multitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi, quibus spirituali intellectu patefactis, et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et integumenta litterae grossiora, quae interiorem spiritualis sensus quasi medullam celabant. Duo autem pisces, quos addidit, psalmistarum non inconvenienter et prophetarum scripta significant, quoniam uni canendo, alteri colloquendo suis auditoribus futura Christi et Ecclesiae sacramenta narrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidum sine aquis baptis
Abbreviated transcription (Latin):
norum. quasi nichil des
pium suꝑ exaltatum
et eleuatum sicut ce¬
dros libani. transiit
temporalia contemplas
do. et quasi iam non
esse uidebat. quem ci¬
to tollendum preuicdẽ¬
bat. Quod sub leuasse
.oculos ih̾c. et uenien¬
tem ad se multitucdinẽ
tis ad se uenire queren¬
tib gracia misericordie
celestis occurrere con
sueuit . et ne queren¬
do errare possint. lu
li iħ̃u dona sp̃s eius
mistice lesignent. tes¬
tatur in apocalipsi io¬
hannes. qui figurate
loquens de illo: Et ui¬
di inquit agnum staz¬
tem tanquam occisum
habentem cornua sep¬
tem. et oculos septem.
qui sunt septem sp̃s
dei missi in. omnẽ
terram. Quod temptãs
phylippũ dominus. un¬
de inquit ememꝰ panes ut
manducent hi: proui¬
da utiq dispensatione
facit. non ut ipse quia
non nõuerat discat. s
ente. ipse nesciebat tẽp¬
tatus agnoscat. et mirã¬
culo facto castiget. Ne¬
q enim dubitare de¬
buerat. presente rerũ
creatore. qui etlucit

Expanded text:
norum, quasi nihili despnorum, quasi nihili desppium superexaltatum et elevatum super cedros Libani, transiit temporalia, contemplando aeterna, et quasi jam non esse videbat, quem cito tollendum praevidea: ‘Quod subleuasse oculos Ihesus et uenientem ad se multitudinem utis ad se uenire querentibus gratia misericordie cesuevit. Et ne quaerendo errare possint, lucli Jesu dona Spiritus ejus mystice designent, testatur in Apocalypsi Joannes, qui figurate loquens de illo: Et vidi, inquit, Agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram . Quod tentans Philippum Dominus, Unde, inquit, ememus panes ut manducent hi? provida utique dispensatione facit, non ut ipse quae non noverat discat, sedente ipse nesciebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat praesente rerum creatore, qui educit
Abbreviated transcription (Latin):
que habes. et da pau¬
ꝑibus. et habebis thes¬
aurum in cęlo. et ueni
sequere me. Cuius dis¬
cretionem moderami¬
ns non per se solum
dominus incarne do¬
cens exhibuit. uerum
nunc quoq per uer¬
bi sui ministros n exhi¬
bere non cessat. Uncle
hisdem sub unius boni
serui ꝑsona testatur.
quia dare debeant con¬
seruis in tempore tritici
mensuram. id est pro
captu audientium. o¬
portune. et mensurate
uerbi dapes suggerere.
Quod uero propinquan¬
te pascha dominus
turbas docet. sanat et
reficit. possumus ita
mistice interpretari. qr
pascha transitus dicitur.
et quoscumq dominus
interna munerum suoꝵ
suauitate recuꝑat. ad
salubrem profecto tran¬
situm preparat. ut car¬
nis uidelicet concupis¬
centias mentis sublimi¬
tate transcendant. in
lesti spe et amore con¬
culcent. et si nec dum
anima uel carne ad su¬
ꝑna ualent ꝑtingere.
Quib hoc nimirum in
futuro promittitur. quie¬
quid carnales quasi al¬
tum amplecti conspici¬
unt. comparatione eter¬

Expanded text:
quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Cujus discretionem moderaminis, non per se solum Dominus in carne docens exhibuit, verum nunc quoque per verbi sui ministros exhibere non cessat Unde de eisdem sub unius boni servi persona testatur quia dare debeant conservis in tempore tritici mensuram, id est, pro captu audientium, opportune et mensurate verbi dapes suggerere . Quod vero propinquante Pascha Dominus turbas docet, et sanat, et reficit, possumus ita mystice interpretari, quia Pascha transitus dicitur; et quoscunque Dominus in terra munerum suorum 519 suavitate recuperat, ad salubrem profecto transitum praeparat, ut carnales videlicet concupiscentias mentis sublimitate transcendant; inflesti spe et amore conculcent; et si necdum anima vel carne ad superna valent pertingere, quia hoc nimirum in futuro promittitur; quidquid tamen carnales quasi altum amplecti conspiciunt, comparatione aeter
Abbreviated transcription (Latin):
euuangelista non dixe¬
rit. ubi uel quancdo uel
riam uocauerit. ut hoc
in uerbis marche potiꝰ
intelligeretur narratio
la ut audiuit. surgit
‸cito. et uenit ad eum.
Nondum uenerat iħc in
castellum. sed adhuc e¬
rat in illo loco. ubi oc¬
currerat ei marcha. Iu

Expanded text:
evangelista non dixeevangelista non dixerit, ubi vel quando vel minus vocaverit. Ut hoc in verbis Marthae potius intelligeretur, narratiola ut audivit, surgit cito, et venit ad eum. Nondum venerat Jesus in castellum, sed erat adhuc in illo loco, ubi occurrerat ei
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo anime tue. anima
fides ẽ. Sicut anima
corporis uita ẽ. ita fides
resurgat caro. nunquã
postea moritiira. Hoc ẽ
qui credit in me. licet
moriatur uiuet. Et om¬
nis qui uiuit et crecdit
eternum. Et si morietur
ad tempus propter mor¬
tem carnis. non morie¬
tur in eternum. ꝓpter
uitam spiritus. et immor.¬
talitatẽ resurrectionis.
Hoc ẽ quod ait. Et omĩs
‸qui uiuit et crecdit in
me. ñ moriẽtur in eternũ.
Credis hoc: Ait illi. Utiq
domine. Ego credili qr
tu es xp̃e filius dei. qui
in hunc muncdum ueni¬
sti. Quando hoc crecli
tio: Credidi. quia tues
uita: Credidi. quia qͥ
crecdit inte. et si moriat᷑
uiuet. Et qui uiuit et
creclit inte. non moriet᷑
in ȩternum. Et cum hoc
dixisset. abiit et uoca¬
uit mariam sororem suã
silentio dicens. Magister
ad ẽ. et uocat te. Aduer¬
tendum est quem admo¬
dum suppressam uocem
silentium nuncupauit.
Nam quomodo siluit que
dixit. magister ad est et
uocat te: Aduertendũ
etiam quemadmodum

Expanded text:
Ergo animae tuae anima, Ergo animae tuae anima, fides est: sicut anima corporis vita est corporis, ita fides resurgat caro, nunquam postea moritura. Hoc est, Qui credit in me, licet moriatur, vivet: et omnis qui vivit in carne, et me, » etsi morietur ad tempus propter mortem carnis, « non morietur in aeternum » propter vitam spiritus, et immortalitatem resurrectionis. Hoc est quod ait: « Et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum. Credis hoc? Ait illi: Utique, Domine. Ego credidi quia tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti. Quando hoc crediditio, credidi quia tu es vita, credidi quia qui credit in te, et si moriatur, vivet; et qui vivit et credit in te, non morietur in aeternum. Et cum haec dixisset, abiit et vocavit Mariam sororem suam silentio, dicens: Magister adest, et vocat te. Advertendum est, quemadmodum suppressam vocem silentium nuncupavit. Nam quomodo siluit, quae dixit: Magister adest, et vocat te? Advertendum est etiam quemadmodum