comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gẽtilitas detinebat÷ religiosa sol¬
licitudĩe uisitaret: ex uolũtate
sctĩ hylarii ꝓfectꝰ ẽ. Multisq
ab eo obstrictꝰ pͥcib ⁊ lacriis
ut rediret ÷ mestꝰ ut ferũt pere¬
grinationẽ illã aggressus ẽ: cõ¬
testatꝰ fratres multa se adu̾sa
passuirũ. Qd̃ postea ꝓbauit euẽ¬
tus. Ac primũ ĩter alpes deuia
secutꝰ: ĩcidit ĩ latrones. Cũq
unius securi cleuata ĩ caput ciꝰ
tradit᷑. Qui cũ cũ ad remotiora
duxisset: pcũctari ab eo cepit
esse. Querebat ctiã ab eo an ti¬
meret. Tũc u̾o cõstãtissĩe ꝓfitet᷑
nũꝙͣ se tã fuisse securũ: qr sciret
misericordiã diũ maxime ĩ ten¬
lationib affuturã. Sed magis
illi dolere: qͥ xp̃i miscricordia¬
utpote latrocuua exercẽs esset
ĩdignus. Ingressusq cuãgelicã
disputationẽ ubũ dei latroui
pͥdicabat. Qͥd lõguis morer:
Latro credidit ÷ ꝓsecutusq mar¬
turũ uic reddidit: orãs ut pro

Expanded text:
gentilitas detinebat, religiosa solgentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordiutpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
datã esse. Et ꝙͣuis pius dñs
seruare militẽ suũ licet ĩter
hostiũ gladios ⁊ tela potuis¬
set ⁊ tñ ne uel alioꝵ morte scĩ
uiolarẽtur obtutꝰ: exemit pu¬
gnc necessitatẽ. Neq aliã pro
nulite suo xp̃s debuit p̾stare
uictoriã: ꝙͣ ut subactis sine sã¬
guĩe hostib nemo moreretur
Exĩde relicta militia sãctũ hy
cognita  fides habebat᷑. expeciit:
⁊ aliquãdiu apud cũ cõmorat
cst. Tentauit autẽ idẽ hylariꝰ
ĩposito diaconii officio sibi.
eũ arciꝰ ĩplicare: ⁊ ministeno
uĩcire diuino. Sed cũ sepissĩc
restitisset. ĩdignũ se ẽẽ uocife¬
rans ⁊ ĩtellexit uir altioris ĩ¬
genii hoc eũ modo posse cõstrĩ¬
gi: si id officii ei ĩpone̾t ĩ quo
qͥdẽ locus ĩiurie uidẽtur. Itaq¬
cũ exorcistã c̃ẽ pͥcepit. Quã ille
ordinationẽ ne despexisse tãꝙͣ
huĩliorẽ uide̾tur: nõ repudiauit
Nec multũ post ãmonitꝰ ꝑ sõmũ
ut patriã parẽtesq quos adhuc

Expanded text:
teretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hiltata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
reddc̾tur. Ab ho eẽpore bt̃ĩ uiri
nomc̃ crrituit ÷ ut qͥ sãctꝰ iã ab
oĩb habebat᷑: potẽs ctiã ⁊ uere
post dũ agrũ lupiciĩ cuiusdã
clamore ⁊ luctu turbe plãgẽtis
rccipit᷑. Ad quã cũ solicitꝰ asti¬
tisset ÷ ⁊ qͥs esset hic fletus ĩqui¬
reret: ĩdicat᷑ unũ c familia ser¬
uulũ laquco sibi uitã extorsis¬
sc. Quo cogrito: cellulã ĩ qua
corpus iacebat ĩgredit᷑. Exclu¬
sisq oĩbus turbis: supstratus
corpori aliquãtisper orauit. Mor
uunscẽte uultu: marcescẽtib
oculis: ĩ ora illiꝰ defũctꝰ erigit᷑.
Lentoq conaninc cuusus assur¬
gere ÷ app̾hensa btĩ uiri dextera.
ĩpedes cõstitit: atq ita cũ co
usq ad uestibulũ domiꝰ turba
ĩspectãte ꝓcessit Sub codẽ fere
ce ecclĩe pctebat᷑. Sed cũ crui a¬
monasterio suo nõ facile potu¬
isset ÷ ruriciꝰ qͥdã unꝰ e ciubus
uxoris lãguore simulato ad
tur obtiut. Itaq dispositis

Expanded text:
eati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere ost, dum agrum Lupicini cuiusdam clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere cae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad etur obtinuit. ita dispositis
Abbreviated transcription (Latin):
tib scd̃m sclĩ dignitatẽ nõ ĩfi¬
primũ: postea tribunꝰ militũ
fuit. Ipse armatã militiã ĩ ado¬
lescẽtia sequtꝰ: ĩter scalares ala
sub rege cõstãcio. deĩde sub iu¬
liano cesare militauit. Non
tñ spõte ÷ qr a primis fere ãnis
diuiniã potiꝰ scruitũtẽ: sacra
illustris pueri spirauit ĩfãcia
Nã cũ esset ãnorũ decẽ. ĩuitis
parẽtib ad ecclesiã cõfugit: scq
catecuminũ fieri postulauit.

Expanded text:
 saeculi dignitatem non infiprimum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fi
Abbreviated transcription (Latin):
surdꝰ auditor: de crastino nõ cu¬
rabat. Quodã itaq tẽpore cũ iã
nichil p̾ter arma ⁊ siplicẽ mli¬
tic uestẽ haberet ⁊ media hyemc
q̃ solito aspior ĩhorruerat. adco
ut plerosq uis algoris octĩgue¬
ret: obuiũ habuit ĩ porta ami¬
bianẽsiũ ciuitatis pauperẽ uii¬
dũ. Qui cũ p̾tereũtes ut sui
misertrẽtur oraret ⁊ om̃sq mi¬
serũ p̾terirẽt: ĩtellexit uir deo
plenꝰ sibi illũ aliis miscricordiã
nõ pͥstãtib reseruari. Qͥd tñ
agerct. nichil p̾ter clamidẽ qua
ĩdutꝰ crat habebat. Iã cĩ reliqua
ĩ opus simile cõsũplerat. Arrcp¬
to itaq ferro qͦ accĩctus crat.
peri tribuit: reliqua rursus ĩdu¬
itur. Interca de circũstãtib risc̃
nõnulli: qr defornris c̃e ⁊ trũcatꝰ
habitu uidc̃tur. Multi qͥdẽ qͥb

Expanded text:
crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydtus erat, habebat: jam enim reliqua in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, peri tribuit, reliqua rursus induitur. Interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus ha
Abbreviated transcription (Latin):
geloꝵ circũastãciũ multitudinc̃:
audit ihm̃ clara uoce diccritẽ.
Martinꝰ adhuc catecumtinꝰ hac
uic ueste cõtexit. Uere memior
pauiꝑe ꝓfessus c̃ fuisse uestitũ.¬

Expanded text:
stantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dpaupere professus est fuisse uestitu
Abbreviated transcription (Latin):
carnis ĩfirmitas obstitisset.
Animꝰ tñ eiꝰ aut circa mona¬
steria aut circa ecliãm sẽper ĩtẽ¬
tus: meditabat᷑ adhuc ĩ ctate
puerili qd̃ postea deuotꝰ ĩpleuit
Sed cũ edictũ esset ut filii ue

Expanded text:
atis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
glĩani c̃ clatꝰ humianã ÷ scd bo¬
uitatẽ dei ĩ oꝑe suo cognosccus:
cũ esset ãnoꝵ duodenigĩti ad
baptisma cõuolauit. Nec tñ
statĩ nulitie renũciauit tribu¬
ni sui p̾cib cuictꝰ: cui cõtuber¬
niũ familiare p̾stabat. Etem̃t
trãsacto tribunatꝰ sui tp̃e: renũ¬
ciaturũ se scł̃o pollicebat᷑. Qua
martinꝰ crpectatiõe suspẽsus
ꝑ biẽniũ fere postea ꝙͣ ẽ baptis¬
ma cõsecutꝰ. solo sciłs noĩe mi¬
litauit. Interca irruẽtib ĩtra
gallias barbaris iulianꝰ cesar

Expanded text:
 humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
cilio a uenerabili engemo
papa celebrato. uocatus ad me¬
diumn est: et librum tradert
uissus. Ibi uererabilis abba
aduersus nouitates ꝑbidim̃
ageus: scõꝵ. testunonus tam

Expanded text:
cilio, a venerabili Eugenio papa celebrato, vocatus ad medium est, et librum tradere jussus. Ibi venerabilis Abbas adversus novitates per biduum agens, sanctorum testimoniis tam
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Pondus. ⁊ põdus. mẽsura
⁊ incusura: utrũq abhomina¬
bilc c̃ apud dcũ. Scimꝰ qr nego¬
ciatoꝵ dupplici pondere: aliud
maius aliud numꝰ ẽ. Nã aliud
põdus habẽt ad qd̃ pensãt si¬
bi:⁊ aliud pondus ad qd̃ pen¬
sant ꝓximo. Ad daudũ ponde¬
ra lciuora: ad accipiendũ u̾o
grauia preparãt. Sĩs itaq
homo qͥ aliter pensat ca q̃ pro¬
xiui. ⁊ alit̾ ea q̃ sua sũt: põdus
⁊ pondus habet. Utrũq ergo
abhonuiabile ẽ apud deũ Qr
si sic proximũ ut se diligeret:
hũc ĩ bonis sicut se amaret.

Expanded text:
ait: Pondus et pondus, mensura ait: Pondus et pondus, mensura et mensura, utrumque abominabile est apud Deum . Scimus quia in negotiatorum duplici pondere aliud majus, aliud minus est. Nam aliud pondus habent, ad quod pensant sibi, aliud pondus ad quod pensant proximo. Ad dandum pondera leviora, ad accipiendum vero graviora, praeparant. Omnis homo qui aliter pensat ea quae proximi, et aliter ea quae sua sunt, pondus et pondus habet. Utrumque ergo abominabile est apud Deum, quia si sic proximum ut se diligeret, hunc in nobis sicut se amaret.
Abbreviated transcription (Latin):
diligẽtes clausis oculis nrĩs
ĩ nr̃a deceptione blãdunur.
Unde fit plerũq ut ⁊ nr̃a gra¬
uia icuiter. ⁊ proximoꝵ mala
leuia. grauiter uidicemꝰ. Scrip¬
tũ quippe ẽ. Erũt hoiẽs sciplos¬
amãtes. Et scunus quia uche¬
mẽter claudit oculũ cordis pri¬
uatus amor. Ex quo fit ut hoc
qd̃ nos agimꝰ ⁊ graue esse nõ
cxistimamꝰ: plerũq agatur
ut a ꝓximo. ⁊ nimus nobis de¬
testabile ẽe uidcatur. Scd qua¬
re hoc qd̃ nobis uile uidebatur
ĩnobis. graue uidet᷑ ĩ proxino:
nisi qr nec nos sicut ꝓximũ.
nec proximũ cõspicunꝰ sicut
nos: Si ciũ nos sicut proxinũ
aspiccremꝰ nr̃a reprchẽsibilia
districte uideremꝰ. Et rursũ fi
ꝓximũ aspiceremꝰ ut nos: nũ¬
ꝙͣ nobis ciꝰ actio apparẽt ĩtol¬
lerabilis ÷ qͥ sepe fortasse talia
iudiciũ corrigere per legis p̾¬
ceptũ moyses studuit cũ dixit:
ut iustus debet ẽe modiꝰ cquꝰ¬
q sextarius Hĩcq salomon

Expanded text:
diligentes, clausis nobis oculis, diligentes, clausis nobis oculis, in nostra deceptione blandimur. Unde fit plerumque ut et nostra gravia leviter, et proximorum mala levia graviter judicemus. Scriptum quippe eamantes . Et scimus quia vehementer claudit oculum cordis amor privatus; ex quo fit ut hoc quod nos agimus, et grave esse non existimamus, plerumque agatur a proximo, et nimis nobis detestabile esse videatur. Sed quare hoc quod nobis vile videbatur in nobis grave videtur in proximo, nisi quia nec nos sicut proximum, nec proximum conspicimus sicut nos? Si nos sicut proximum aspiceremus, nostra reprehensibilia districte videremus. Et rursum, si proximum aspiceremus ut nos, nunquam nobis ejus actio appareret intolerabilis, qui saepe fortasse talia judicium corrigere per legis praeceptum Moyses studuit, cum dixit ut justus deberet esse modius aequusque sextarius . Hoc vero Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
presc̃ti. Ante faciẽ quippe am¬
bularc c̃: auteriora aspiciẽdo
petere. In presc̃ti uero ambula¬
re c̃: sibunet ipsi absentẽ non
esse. Sĩs cteiũ iustus. qͥ uitã suã
sollicitꝰ aspicit. ⁊ diligẽter cõsi¬
derat quantũ cotidie ĩ boms
crescat: aut fortasse quantũ.a
bonis decrescat. iste qr corã se po¬
nit. se ante se anibulat: quippe
qͥ uigilãter uidet utrũ surgat
an defluat. Quisqͥs uero uite
sue custodiã negligit. discutẽ
q̃ agit. q̃ loquit. q̃ cogitat. aut
despicit. aut nescit÷ corã se iste
nõ ambulat: qr qualis sit m
sius morib uel actib ignorat.
Nec sibunct ipsi presens c̃: qui
semctipsũ cotidic exquirẽ atq
cognoscere sollicitus non est.
Ille autẽ ueracit̾ se ante se pouit
sibiq ĩ presẽti ẽ: qͥ se ĩ suis ac¬
tibus tanꝙͣ aliũ attẽdit. Nam
sũt multa peccata q̃ cõmittimꝰ:
sed idcirco nobis grauia nõ ui¬
dc̃tur: qr priuato nos amore

Expanded text:
praesenti; ante faciem quippe ampraesenti; ante faciem quippe ambulare est anteriora aspiciendo petere; in praesenti vero ambulare, est sibimetipsi absentem non esse. Omnis etenim justus qusollicitus aspicit, et diligenter considerat quantum quotidie in bonis crescat, aut fortasse quantum a bonis decrescat, iste quia se ante se ponit, coram se ambulat, quippe qui vigilanter videt utrum surgat, an defluat. Quisquis vero vitae suae custodiam negligit, discutere quae agit, quae loquitur, quae cogitat, aut despicit, aut nescit, coram se iste non ambulat; quia qualis sit in suis moribus, vel in actibus, ignorat. Nec sibimetipsi praesens est qui semetipsum quotidie exquirere atque cognoscere sollicitus non est. Ille autem veraciter se ante se ponit, sibique in praesenti est, qui se in suis actibus tanquam alium attendit. 9. Nam sunt multa peccata quae committimus, sed idcirco nobis gravia non videntur, quia privato nos amore
Abbreviated transcription (Latin):
re facilis largiẽte deo ratio oc¬
currit: qd̃ sãctoꝵ duc pẽne cõ¬
iĩcte sũt amor ⁊ spes. Duc uero
q̃ corpora cõtegũt. sibunctipsis
ad alterutrũ comũcte nõ sũt:
tior ⁊ penitẽtia. Dauid crũ
pro lapsu carius tuncdo. ⁊ pe¬
itẽdo affligit᷑÷ pctrus casũ ꝑfi¬
dic fleuit amare: paulus ĩ se cru¬
delitatẽ p̾terite ꝑsccutioĩs plan¬
git. Oc̃s tamc̃ unã patriã appe¬
tũt: ad unũ auctorẽ om̃i perne¬
uire festiãt. Due ergo siguloꝵ¬
pc̃ne conuĩcte sũt. ⁊ duc nõ sũt:
quia ⁊ per amorẽ. ⁊ spc̃ unũ c̃ qd̃
desiderãt: sed per timorẽ. ⁊ penitẽ¬
tiã diuersũ ẽ qd̃ deplorãt. Se-¬
quit. Et unũ quodq coꝵ corã
facic sua ambulabat. Dictũ su¬
perius fuerat unũquodq coꝵ
ante facic̃ suã gradicbat᷑: nũc
autẽ dicit᷑ corã facie sua ambu¬
labat. Ipsa itaq repetita uidct
esse scutc̃tia. Sed qr corã ĩ presẽ¬
faciẽ ambulare. atq alud in

Expanded text:
occurrit, quod sanctorum duae pennae conjunctae sunt amor et spes, duae vero quae corpora contegunt, sibimetipsis ad alterutrum conjunctae non sunt, timor et poenitentia. David enim pro lapsu carnis timendo et poenitendo affligitur . Petrus casum perfidiae flevit amare . Paulus in se crudelitatem praeteritae persecutionis plangit . Omnes tamen unam patriam appetunt, ad unum auctorem omnium pervenire festinant. Duae ergo singulopennae conjunctae sunt, et duae non sunt: quia per amorem et spem unum est quod desiderant, sed per timorem et poenitentiam diversum est quod deplorant.  Et unumquodque eorum coram facie sua ambulabat. 8. Dictum superius fuerat: Unumquodque eorum ante faciem suam gradiebatur, nunc autem dicitur: Coram facie sua ambulabat. Ipsa itaque repetita videtur esse sententia. Sed quia coram in praesenfaciem ambulare atque aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊gr̃a cõuersatio ĩ celis ẽ. Unde
ctiã saluatorẽ expectamꝰ dñm
si ⁊ ĩ tãtis uirtutib positus
adhuc tunct. Castigo corpus
nicũ ⁊ scruituti subicio: ne for¬
te cũ aliis predicaucrĩ ipse re¬
probus efficiar. Cognoscamꝰ
si hũc mala fecisse penitet. Ego
sũ muuꝰ apostoloꝵ qͥ nõ sũ
dignus uocari apostolus: qm̃
ꝑsecutus sũ ecclesiã dci. In qui¬
bus uerbis qͥd aliud. quã duri

Expanded text:
est. Unde etiam Salvatorem exspectamus Dominum si et in tantis virtutibus positus adhuc timet: « Castigo corpus meum et servituti subjicio, ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar . » Cognoscamus si hunc mala fecisse poenitet. « Ego sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei . » In cujus ve
Abbreviated transcription (Latin):
qr per amorẽ ⁊ spẽ ad celestia
cuolãt: ⁊ per timorẽ ⁊ pentẽtiã
facta ĩ sc illicita deplorãt. Sed
gebãtur: hoc fortasse itciligit᷑
ꝙ nõ pẽnas ꝓprias cleuãtes iũ¬
gũt: scd uniꝰ ad alterũ pẽna cõ¬
ũcta sit ut pẽnc uidelicet ele

Expanded text:
 per amorem et spem ad coelestia evolant, et per timorem et poenitentiam facta in se illicita deplorant. 7. Sed ngebantur, hoc fortasse intelligitur, quod non pennas proprias elevantes jungant, sed unius ad alterum pennae conjunctae sint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ĩiquitates: ⁊ quo¬
rũ tecta sũt peccata
Peccata eñi tegimꝰ: cũ bona ac¬
ta malis actib supponimꝰ. Oẽ
cm̃ qd̃ operitur. ĩferius ponit᷑
et hoc unde operit᷑ desuper du¬
citur. Quãdo ergo abdicamus
mala q̃ fecimꝰ. ⁊ cligimꝰ bona
q̃ faciamꝰ: quasi tegniẽ ci rei
ante dei oculos operire debeãt:
opere. aut ĩ locutione. aut ĩ co¬
gitatiõe nũꝙͣ delĩquãt. Unde
⁊ beatꝰ iob qͥ perfecta quidẽ hoĩ¬
bus dixerat. dei tñ uocẽ audiẽs:
seq ipsũ de ipsa sua ꝑfecta lo¬
cutione reprchendẽs dicebat.
In manu quippe operatio: in
ore loquutio ẽ. Manũ quippe
super os ponere ẽ: pctã locutio¬
is per uirtutẽ boni operis t̾¬
gere. Libet fratres charissimi ad
huiꝰ rei testimoniũ magistrũ
gentiũ uocare: qualit̾ sãctum
illud animal alis quatuor ĩ¬
nitatur aspicere. Ex quibus
duab ad superiora euolat:
duabz uero pc̃nis corpus cõte¬
git: qr p̾terita q̃ egerat a iudi¬

Expanded text:
sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Peccata enim tegimus, cum bona facta malis actibus superponimus. Omne enim quod operitur, inferius ponitur; et hoc unde operitur, desuper ducitur. Quando ergo abdicamus mala quae fecimus, et eligimus bona quae faciamus, quasi tegimen ei rei ante Dei oculos operire debeant, opere, aut in locutione, aut in cogitatione nunquam delinquant. Unde et beatus Job, qui perfecta quidem hominibus dixerat, Dei tamen vocem audiens, seque ipsum de ipsa sua perfecta locutione reprehendens, dicebat: In manu quippe operatio, in ore locutio est. Manum ergo super os ponere est peccata locutionis per virtutem boni operis tegere. Libet, fratres charissimi, ad hujus rei testimonium magistrum gentium vocare, et qualiter sanctum illud animal alis quatuor innitatur aspicere, ex quibus duabus ad superiora evolat; duabus vero pennis corpus contegit, quia praeterita quae egerat a
Abbreviated transcription (Latin):
sioiem et planioren locũ ihi¬
tantibz prebent. Iam donue
ordnus illiꝰ filie. et filie filiar
domus ip̃ius. citra ultraq al¬
pes et maria. deserta ĩpleuerĩ
płuma: quotidie cõfluẽtib
quibz locus erat querendus.
Siquidem petebantur uudicz
fr̃es et nuttebantur ab eo: cũ
bratos se estunarent reges gẽ¬
tiũ et p̾sules eccłias. ciuitates
et regiones quecũqz de domo
illa et disciplina uiri dei. me¬
riuissent cõturberniũ aliqd̃
adipisci. Nam usq ad bacͥa¬
ras nationes in quibz natu¬
ralis feritas naturam qui ã¬
modo exuit hũanam: religi
bec per enui ꝓfecta est: uui per
cam bestie silue hoĩes fumir:
et cũ hodb assuete cõner la.
discunt a finibz terre cantare
dũo canticum nouũ. Coope¬
sua cum plenitudo countaba¬
tur: et alus abeuntibz. alus
succedentib in locũ eoꝵ. ñꝙͣ ĩ

Expanded text:
siorem et planiorem locum inhabisiorem et planiorem locum inhabitantibus praebent. Jam domus Ordinis illius filiae, et filiae filiarum domus ipsius, citra ultraque Alpes et maria, deserta plurima impleverunt, quotidie confluentibus quibus locus erat quaerendus. Siquidem petebantur undique fratres, et mittebantur ab eo; cum beatos se aestimarent reges gentium et praesules Ecclesiarum, civitates et regiones, quaecunque de domo illa et disciplina Viri Dei meruissent contubernium aliquod adipisci. Nam usque ad barbaras nationes, in quibus naturalis feritas naturam quodammodo exuit humanam, Religio haec per eum profecta est, ubi per eam bestiae silvae homines fiunt, et cum hominibus assuetae conversari, discunt a finibus terrae cantare Domino canticum novum. Coopesua eum plenitudo comitabatur; et aliis abeuntibus, aliis succedentibus in locum i
Abbreviated transcription (Latin):
umq dilectus deo et boĩ¬
bz beruãrdus in illa ualle sua
et uicuns ciitatibz. et regio¬
uib niultis. et magnis flo¬
reret uirtutib et miraculis:
cepit magis ac magis ĩ ocłis
oĩui mirabilis et uerterabłis
apparere. P ostinodum uero
feliciter in eo ꝓficiẽte et usu scẽ
pͥ̾dicatõĩs. et exemplo ꝯñsatoĩs
rete uerbi dei ini manu pisca¬
toris dei. tani copiosas pisciũ
rationabiliũ multitudines
cepit conclude: ut de singulis
cius capturis nauicula dourꝰ
illius ĩpleri posse uideretur.
Onde fcm̃ est ut ini breui ma¬
iori miraculo pre oĩbz que ĩ
hac uita gessit nuracłis:. ꝑ unũ
hoĩeni languidum cooꝑante
grã dei. obscura usq ad tempꝰ
illud illa uallis re et noĩe cla¬
ra uallis esficeretur. Iaiui uero
ad eandam claritatẽ ꝯfluente
quotidie diuersaꝵ regionũ
et ordinũ młtitudine copiosa
de locis angustioribz uallis illiꝰ
donius claustralis hĩtationis
non sine diunus quibusoẽ
reuelationib translete. sparõ¬

Expanded text:
umque dilectus Deo et hominibus Bernardus in illa valle sua, et vicinis civitatibus et regionibus, multis et magnis floreret virtutibus et miraculis, coepit magis ac magis in oculis omnium mirabilis et venerabilis apparere. Postmodum vero feliciter in eo proficiente et usu sanctae praedicationis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est, ut in brevi, majori miraculo prae omnibus, quae in hac vita gessit, miraculis, per unum hominem languidum, cooperante gratia Dei, obscura usque ad illud tempus illa vallis, re et nomine Clara-Vallis efficeretur. Jam vero ad eamdem claritatem confluente quotidie diversarum regionum et ordinum multitudine copiosa, de locis augustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis non sine divinis quibusdam revelationibus translatae, spatio
Abbreviated transcription (Latin):
uo. rebusq patris : soli deo
placere desideraus: scẽ cõuer¬
satiouis habitum quesuut.
Recessit igitur scienter ne¬
scius: et sapienter iudoctus.
Huiꝰ ego om̃ia gesta nou
didici: sed pauca que uarro
quatuor discipłis illiꝰ referẽ¬
tib agnoni. Coustantino
scilicet reuerentissimo ual¬
de iuro: qui ei in mouast̾u
reginũe suscessit. N alẽtim¬
auo quoq: qui annus młtis
laterauensi mouast̾io p̾fuit.
Simplicio: qui cõgregationẽ
illiꝰ post cumi tertius rexit.
Honorato etiã: qui nũc ad¬
huc celle eus in qua puus
cõuersatus fuerat preest.

Expanded text:
 patris, soli Deo placere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scilicet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fuerat, praeest.
Abbreviated transcription (Latin):
cipib nũdi. archani petri n¬
bit iste rogerus: et ceteris oĩ¬
b enecanis: solus ip̃e salualĩ
Absit ut tocius miũdi religi
pereat ÷ et ambitio petri cuiꝰ
uita palã est qualis extiterit.
reguũ celoꝵ obtineat. Nolre
uerba tenens manũ petri ele¬
nauit euni ⁊ et simł ip̃e surre¬
xit: tutiorem ĩquiens si mͥ
credas ĩtrabiniꝰ archani. Et
sicut iam priden mente con¬
ceꝑat. salutarib illũ moĩtis¬
tinus ꝑsuasit: ut ad urbeni
rediens ĩnocentio pape recon¬
tiliaretur. Soluta contioie

Expanded text:
cipibus mundi arcam Petri intravit iste Rogerius, et caeteris omnibus enecatis solus ipse salvabitur! Absit ut totius mundi religio pereat; et ambitio Petri, cujus vita palam est qualis exstiterit, regnum coelorum obtineat. » Ad haec verba tenens manum Petri, elevavit eum, et simul ipse surrexit: « Tutiorem, inquiens, si mihi credas, intrabimus arcam. » Et sicut jam pridem mente conceperat, salutaribus illumrotinus persuasit ut ad Urbem rediens, Innocentio papae reconciliaretur. Soluta concione
Abbreviated transcription (Latin):
tur de suo reditu exhibere: quã
de pace reddita nõtiare leticiã.
Sic igitur firmata pace. uix
dei ad suos regreditur: et quo¬
cũq rediens uenit. specialit᷑.
a filus cum ĩgenti gratula¬
tione suscipitur. Ed enu¬
oꝑis. ĩ sermone suꝑ cãtica
cauticoꝵ uicesinio quarto
sic scribeus. Hoc demiũ fres
tercio reditum ab urbe nr̃m
cleuiẽtior oculus e celo respexͭ
et uultus tandẽ seremor desr̃
atrisit uobis. Quieurt leo¬
nina rabies. fuiẽ accepit ma
litia: eccłia pacen recepit ⁊ ad
uichilumr deducus est ĩ ꝯspec¬
tu enuis maliguꝰ: qui eã ꝑ boc
ferme octẽniũ. diro scisiuate

Expanded text:
tur de suo reditu exhibere, quam tur de suo reditu exhibere, quam de pace reddita nuntiare laetitiam. Sic igitur firmata pace Vir Dei ad suos regreditur, et quocumque rediens venit, specialiter a filiis cum ingenti gratulatione suscipitur. Memoperis in sermone super Cantica canticorum vigesimo quarto sic scribens: « Hoc demum, fratres, tertio reditum ab Urbe nostrum clementior oculus e coelo respexit; et vultus tandem serenior desuper arrisit nobis. Quievit Leonina rabies, finem alitia, Ecclesia pacem recepit. Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, qui eam per hoc ferme octennium diro schismate
Abbreviated transcription (Latin):
morã pape ĩnocentio recõtili¬
arentur. Qd̃ sine mora ꝑ
manũ ẜui sui abbatis xp̃s
effecit. ⁊Iam et ille substi¬
tutus ad eundeur uirũ dei
note se contulit: et ille iui¬
datuni usurpatis ĩsignibus
es dñi ĩuocentu pedes addux
Auo fcõ cruitas gratulabũ¬
da letatur: ĩuocentio ecclesia
storem et dñm suũ ĩnocẽtiũ
reueratur. Abbas clareuall
ĩ mira reuerentia hẽtur: ab
onĩb actor pacis et pat̾ prĩe
pdicatur. Sedatis oĩb et cõ¬
positis. uix paucis dieb potuit
dtiueri: qui septem ãuis et
ultra. pro resartienda eadẽ scis¬
sione sudauerat. E ũtẽ roma
plequitur. deducit clerus.
honorat ppłs: uinuersa nobłi¬
tas conutatur. Neq eumi
poterat sine cõmum merore
dutti: qui colebatur anio¬
re cõmumi. Rediens autẽ
exenia secum retulit᷑ p̾ciosa
haud modicum hunc ĩter
cetera sini labonis reputans
fructum esse. T anta uero exl¬
tatione eccłia illũ gallicana
recepit: ut nõ unuoreui uidẽ¬

Expanded text:
moram papae Innocentio reconciliarentur. Quod sine mora per manum servi sui Abbatis Christus effecit. Nam et ille substitutus ad eumdem Virum Dei nocte se contulit, et ille nudatum usurpatis insignibus ad domini Innocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabunda laetatur, Innocentio Ecclesia storem et dominum suum Innocentium veneratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus auctor pacis, et pater patriae praedicatur 63. Sedatis omnibus et compositis, vix paucis diebus potuit detineri, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudaverat. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, honorat populus, universa nobilitas comitatur. Neque enim poterat sine communi moerore dimitti, qui colebatur amore communi. Rediens autem  corporibus xenia secum retulit pretiosa, haud modicum hunc inter caetera sui reputans fructum esse laboris. Tanta vero exsultatione Ecclesia illum Gallicana recepit, ut non minorem videre
Abbreviated transcription (Latin):
tudine suꝑatus: abbatemt
hũili supplicatione cõpellat
ut sin iusereatur. et opẽ sibi
ferat ꝙͣ ceteris ꝯsueuit. At ille
leuiter breuiterq cõmenio¬
rans crebras suꝑ hummodi
obuirgationes ip̃iꝰ et ĩponẽs
ei ne forte hoc diceret tẽtãs eũ
ꝑsistenti tam̃ manũ ĩponit
et febreni abscedẽ iubet. Nec
mora. ad ĩꝑiũ eius reliquit
cum febris: exꝑtũ in semet¬
ip̃o qd̃ ĩ ceteris arguebat.
Idem qͦ galdricus cũ ĩ clara¬
ualle aliqͣntos iam ꝑegisser
annos. feruens spũ et totius
boni enuilator: ex hac luce
nugrauit. Qui ante unã
fere horam moitis turbatus
ad mom̃tum et toto corpore
terribiliter motus ĩfremuit:
sed ad pristinã statim serem¬
tatem reuersus. uultu deĩceps
placidissimo expirauit. No¬
luit autẽ dñs sollicitũ abb̃i
animũ huiꝰ rei cognitione
fraudari. Siquidem post ali¬
qͦt dies idem galdricus apparẽ
ci in uisu noctis. cũ om̾̃ia
erga se ꝓsꝑa esse sciscitanti re¬
sponderet: et in magna sese

Expanded text:
tudine superatus, Abbatem humili supplicatione compellit, ut sui misereatur, et opem sibi ferat quam caeteris consuevit. At ille, leniter breviterque commemorans crebras super hujusmodi objurgationes ipsius, et imponens ei, ne forte haec diceret tentans eum, persistenti tamen manum imponit, et febrem abscedere jubet. Nec mora, ad imperium ejus reliquit eum febris, expertum in semetipso quod in caeteris arguebat. Idem quoque Galdricus cum in Clara-Valle aliquantos jam peregisset annos, fervens spiritu et totius boni aemulator, ex hac luce migravit. Qui ante unam fere horam mortis turbatus ad momentum, et toto corpore terribiliter motus infremuit: sed ad pristinam statim serenitatem reversus, vultu deinceps placidissimo exspiravit. Noluit autem Dominus sollicitum Abbatis animum hujus rei cognitione fraudari: siquidem post aliquot dies idem Galdricus apparens ei in visu noctis, cum omnia erga se prospera esse sciscitanti responderet, et in magna sese
Abbreviated transcription (Latin):
im autent nussus
uouiter clareuallẽ
beruardus ordinãdus esset ÷
et sedes luigouensis uacaret.
ad quẽ ordinatio ip̃a respitie¬
bat: querentib frĩb quo eñ
ducerent ad ordinandũ⁊ obtu¬
lit se bona fama ueuerabilis
cathalaunẽsis ep̃i. opinatissi¬
nu illiꝰ magr̃i Willerini de
cãpellis: illucq eũ tnͣsimttẽ¬
dumi defuiũt. Sicq fc̃m̃ ẽ
Abut autem cafhalanuũ as¬
sũpto secũ elbodone. moͣcho
qͦudam cisterciense. Intraur
ergo predicti ep̃i domũ iuni¬
ius eresi corꝑis et moribũdi
lñtu qͦ despicabilis. subseque¬
te mouacho seniore. et mag¬
tudiue et robore corpis elega¬
ti: alus ridentib. alus reui
sic̃ erat ĩterpretando uenerãti¬
b. Cuni autẽ sequeretur
quis eox. efset abbas: ep̃s pmiꝰ
cculos ni euui aptes habẽs: asꝰ¬
uit serirũ dei: et suscepit enm
sic̃ sernus dei. Cum eiũ pͥm
ĩ pͥnato colloqiuo om̃i mer
locutione pudentiã iueiis
magis magisq ꝓd̾et uerecũdia

Expanded text:
m autem missus noviter Claram-Vallem Bernardus ordinandus esset, et sedes Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat; quaerentibus fratribus, quo eum ducerent ordinandum, obtulit se bona fama venerabilis Catalaunensis episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum transmittendum definiunt Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum assumpto secum Elbodone monacho quodam Cisterciensi. Intravit ergo praedicti episcopi domum juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti; aliis ridentibus, aliis rem, sicut erat, interpretando venerantibus. Cum autem quaereretur quis eorum esset abbas; Episcopus primus oculos in eum apertos habens, agnovit servum Dei, et suscepit eum sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio, omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisque proderet verecundia
Abbreviated transcription (Latin):
quidem iaui stare potal
sed erat sedens pene iugiter et
rarissime mouebatur: quotiẽs¬
se subtrahere negotus poterat
aut orans aut legens. aut

Expanded text:
quidem stare poterat, sed erat sedens pene jugiter, et rarissime movebatur. Quoties subtrahere se negotiis poterat, aut orans, aut legens, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Trausccuso itaq apẽmo ubi
audierunt mediolauenses
abbatem desideratum sius
fiibz ꝓpuiquare: louge a
cnutate mriliaribz septem. oũ
ppłs obiat: nobiles. ĩnobłis
equites. pedites. mediocres.
paupes. quasi de cinitate mi¬
grarent ꝓpͥos lares deseriit:
et distuitis agnĩb ĩcredibi

Expanded text:
Transcenso itaque Apennino, ubi audierunt Mediolanenses Abbatem desideratum suis finibus propinquare, longe a civitate milliaribus septem omnis ei populus obviat: nobiles, ignobiles, equites, pedites, mediocres, pauperes, quasi de civitate migrarent, proprios lares deserunt, et distinctis agminibus incredibi
Abbreviated transcription (Latin):
dare. In ip̃o antent biduo
moie suo in or̃one fuit occu¬
patus: cum die tercio is qui
necessitate debiti affligebatꝰ.
nasteru que erat frumc̃to
plma. subito tredecim solidi
sũt ĩuenti. Quos uir dei de¬
terri inssit et afflicto petitori
tribui. dicens ut duodecun
redderet: et unũ in expersis

Expanded text:
dare. In ipso autem biduo dare. In ipso autem biduo more suo in oratione fuit occupatus. Cumque die tertio is qui necessitate debiti affligebatur, nasterii, quae erat frumento plena, subito tredecim solidi sunt inventi. Quos vir Dei deferri jussit, et afflicto petitori tribui, dicens, ut duodecim redderet, et unum in expensis
Abbreviated transcription (Latin):
boc silendum puto qd̃
illustri uiro atomio uarrãte
cognoui. Qui aiebat parris
sui pucrũ morbo elephãtino
esse correptum ⁊ ita ut iam
pilis cadentib cutis ĩtume¬
sccret: atq crescentemt saure
occultare iaui nou posset.
Qui ad uirum dei abeodem
pr̃e cius missus est: et sainta¬
ti pustine sub om̃i celeritat
racłũ p̾sbitero redditis. crd¬
eq illud taceam qd̃ eius
discipulus ꝑegruus
nonue narrare cõsueuerat:
quia dic quadam fidelis qͥdã¬
urr necessitate cõpulsus debiti:
unũ sibi fore remediũ credi¬
dit: si ad uirũ dei ꝑgeret. et q̃
cum urgeret necessitas debiti¬
idicaret. Denit itaq ad mo¬
nastiriũ. om̃ipotentis dei fa¬
uiulum repperit: et qd̃ a cre¬
ditore suo pro duodecim solidiˢ
graniter affligeretur ĩtuneuiͭ.
Cui uenerabilis pater neqͣꝙͣ
se babere duodecini solidos re¬
spondit. Sed tam̃ eius ĩopiã
blanda locutione cõsolatꝰ ait.
Uade et post biduũ reu̾tere:
quia de est hodie qb̃ trbi debeã

Expanded text:
hoc silendum puto, quod illustri viro Antonio narrante cognovi, qui aiebat patris sui puerum morbo elephantino fuisse correptum, ita ut jam pilis cadentibus cutis intumesceret, atque increscentem saniem occultare non posset. Qui ad virum Dei ab eodem patre ejus missus est et saluti pristinae sub omni celeritate raculum debitori redditis. eque illud taceam quod ejus discipulus Peregrinus nomine narrare consueverat: quia die quadam fidelis vir quidam necessitate debiti compulsus, unum sibi fore remedium credidit, si ad Dei virum pergeret, et quae eum urgeret debiti necessitas, indicaret. Venit itaque ad monasterium, omnipotentis Dei famulum reperit, et quia a creditore suo pro duodecim solidis graviter affligeretur, intimavit. Cui venerabilis Pater nequaquam se habere duodecim solidos respondit, sed tamen ejus inopiam blanda locutione consolatus, ait: Vade, et post biduum revertere, quia deest hodie quod tibi debeam
Abbreviated transcription (Latin):
gregonum et eccłam dei ꝑseq̃¬
retur inter cetera sic ei sccipsit
gregonus. Quia enĩ pcc̃or sũ
credo ꝙ om̃ipotentẽ deuui tã¬
to uobis amplius placatis:
ꝙͣto me ei malc seruientẽ
affligitis.

Expanded text:
Gregorium et Ecclesiam Dei persequeretur, inter cetera sic ei scripsit Gregorius: «Quia ego peccator sum, credo quod omnipotentem Deum tantó vobis amplius placabitis, quantó me ei male servientem affligitis
Abbreviated transcription (Latin):
lies tamĩ argnens lib̾e qͦtiens
opus erat ĩ spñ leuitatis.
Nñ anissiniꝰ erat in affectione:
lllagis tamen fortis ui fide.
Et ut huic brene ꝓferatur exẽ¬
plum ⁊ sicut ip̃e quoq testat᷑.
germam sui gerardi. et amuci
tan necessarii. siccis oulis cele¬
brauit exequias⁊ siccis oculis
corpus cins tradidit sepulture:
ue affectus fidem uuice uid̾etꝰ
Galcui autem illũ uberius
pinde fructificaturũ manus
diuina formauerat: ut auste¬
ntateui suauitas iioꝵ tolłet.
anctoritatem scĩtas ꝯseruaret.
Cm enĩ nel tanta beniguitaᷤ
esset honeri ⁊ uel tam bonitas
non esset houori: Difficile
oĩuo uidetur ex historus ali

Expanded text:
lios tamen arguens libere, quoties opus erat, in spiritu lenitatis. Humanissimus erat in affectione, magis tamen fortis in fide: et ut hinc breve proferatur exemplum, sicut ipse quoque testatur, germani sui Girardi et amici tam necessarii, siccis oculis celebravit exsequias, siccis oculis corpus ejus tradidit sepulturae, ne affectus fidem vincere videretur. Talem autem illum uberius perinde fructificaturum manus divina formaverat, ut austeritatem suavitas morum tolleret, auctoritatem sanctitas conservaret. Cui enim vel tanta benignitas esset oneri, vel tanta bonitas non esset honori? 48. Difficile omnino videtur ex historiis ali
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣ uas ꝑdituni. deo aliter
dispouente. et enui sibi uas
clectioius p̾pante÷ nou solũ
ad ordiuẽ monasticũ cõfor¬
tandũ ac dilatandũ: sed ad
portandũ nouiẽ suũ coram
regib et gentib et usq ad
extrcuiũ terre. Ip̃ uero nil ta¬
le de se estumans aut cogitãs:
potius ad custodiau cordis
sui et ꝓpositi ꝯstantiã. loc sẽꝑ
ĩ corde. sepe etiã ii ore lẽbat.¬
Seruarde. berilarde : ad quid
uenisti: Et sicut de dũo legit᷑.
que cepit iesus fac̾e et docere:
a pͥuia die n cellaui nouitõs
ĩgressus: ip̃e cepit ag̃e in senet¬
ip̃o qd̃ alios crat docturus Ipẽ
cumi nouitius esset ĩ nullo sͥ
ꝑceus. ĩstabat oũuodis morti¬
ficare nõ solũ ꝯcupiscentias
carius que ꝑcorpus sunt: sed

Expanded text:
tanquam vas perditum; Deo aliter disponente, et eum sibi in vas electionis praeparante, non solum ad Ordinem monasticum confortandum ac dilatandum, sed ad portandum nomen suum coram regibus et gentibus, et usque ad extremum terrae. Ipse vero nil tale de se aestimans aut cogitans, potius ad custodiam cordis sui et propositi constantiam hoc semper in corde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, ad quid venisti? » Et sicut de Domino legitur, quia coepit Jesus facere et docere : a prima die in cellam Novitiorum ingressus sui, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 16. Ipse cum Novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per corpus fiunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ĩbecille illud reddidit ac peue
irtile. Infirnius tam̃. ĩ oꝑe
dei potens fcũs est: uirtus
uãq dei uehemĩtius ini ĩfir

Expanded text:
imbecille illud reddidit ac pene inutile. 34. Infirmus tamen, in opere Dei potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infir
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Estote auten ĩuicem
benigni÷ misericordes ⁊ hũi¬
les⁊ douãtes ĩnicem: sicut
et deus ĩ xp̃o donauit uobis.
Si hec scitis ĩquit: beati eritis.
si feceritis ea. Salutaris hec
młtũ et sedulo est recogitan
da: quia beati erimꝰ sciendo
celestia p̾cepta: sitũ ea que no¬
niꝰ oꝑando sectemur. Qui
cĩ cognita eius mandata. ser¬
uare negligit: beatus esse
non ualet. Qui hec uel co¬
guosce cõtẽnit: młto lõgius

Expanded text:
ait, Estote autem invicem benigni, misericordes, donantes invicem, sicut et Deus in Christo donavit vobis . Si haec, inquit, scitis, beati eritis si feceritis ea. Salutaris haec  et sedulo est cogitanda sententia, quia beati erimus sciendo coelestia praecepta, si tamen ea quae novimus operando sectemur. Qui enim cognita ejus mandata servare negligit beatus esse non valet; qui haec vel cognoscere contemnit, multo longius
Abbreviated transcription (Latin):
unc n cõspectu iuri
dei placuit: ut ĩ codẽ
loco terrami fodererẽt. Quẽ
dui fodiendo altius penetꝰ¬
rut: ereum illic ydolum fr̃s
mueuerũt. Quo ad horã casu
coqumã ꝓiecto: exire iguiᷤ
epute uisus est: atq ĩ cũctoꝵ
nonachoꝵ oculis quia om̃ie
iusdem coquiue edificiũ cõ¬
sumeretur ostenoit. Cũq
aneudo aquani. et ignẽ qͣ
retinguendo ꝑstreperẽt:
Dulsatus eodem tumultu nr
i adueuit. Qmi eũdẽ ignẽ

Expanded text:
unc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem
Abbreviated transcription (Latin):
celis. et qd̃cũq solueritis suꝑ
terrã erit solutũ et ĩ celis:
Cuꝰ nũc uicem et ligando
et solnendo obtinẽt: qui locũ
scĩ regimĩs fide et morrb te¬
nt. Sed ut ualeat tãta hõ
de terra: celi et terre cõditor ĩ
terrã uenit e celo. atq ut in¬
dicare caro etiã de spiritib
pssit: hoc ei largiri dignat᷑
est fcũs pro hoĩbs deus caro.
Qma inde surrexit ultra se
ĩfirmitas nrã: unde sub se
itrniata ẽ firmitas dei.
diter loquitur ratio uerboꝵ. De

Expanded text:
celis, et que solveris super celis, et que solveris super terram, soluta erunt et in celis»? Cuius nunc vicem in ligando et solvendo obtinentqui locum sancti regiminis fide et moribus tenent. Sed ut tanta valeathomo de terra, celi et terre conditor in terram venit e celo atque, ut iudicare caro etiam de spiritibus possit, hoc ei largiri dignatus est, factuspro hominibus Deus caro, quia inde surrexit ultra se infirmitas nostra,unde sub se infirmata est firmitas Dei. diter loquitur ratione ve
Abbreviated transcription (Latin):
exibant foras. atqz ĩtra eccl̃ies
manere nou poterãt: ad me¬
moriã redut que uir dei ad¬
Eas quippe cõminione pri¬
uare dixerat: nisi mores suss
et uerba corrigerẽt. Tñc ẜno
dei cum graui merore ĩdica¬
tũ est. Qui manii sua ꝓtui
oblationẽ dedit dicẽs. Ite et
hanc oblationẽ pro eis offerii
deo facite: et ulterius excõnu¬
nicate nõ erũt. Que oblatõ¬
duni pio eis fuisset ĩmolata
et a diacono iuxta morem
clamatum est ut nõ cõmu¬
nicãtes de eccła exirẽt: ille
exire ab eccla ulterius uise
non sunt. Qua in re ĩdu¬
bitanter patuit quia dũ uiter
ess qui cõnmmone pͥnati st̃
mĩnie recederẽt: ꝯnunonẽ
a deo ꝑ seruũ dei recepissent:
nis uenerabilẽ et sc̃ĩssummi
uirũ. adhuc tañ in hac car¬
ne corruptibili degentẽ: po¬
tisse aĩas solu̾e in illo iã
ĩnsibili iditio constitutas.
Gregoruᷤ Nũquidnã petre
ĩ beic adhuc carne nõ erat÷
qui andiebat qdcũq ligau̾i¬
tis suꝑterrã erit ligatũ et ĩ

Expanded text:
tque intra ecclesiam permanere non poterant, ad memoriam reduxit quae vir Dei ilEas quippe se communione privare dixerat, nisi mores suos et verba corrigerent. Tunc servo Dei cum gravi moerore indicatum est, qui manu sua protinus oblationem dedit, dicens: Ite et hanc oblationem pro eis offerri Domino facite, et ulterius excommunicatae non erunt Quae dum oblatio pro eis fuisset immolata, et a diacono juxta morem clamatum est, ut non communicantes ab ecclesia exirent, illae exire ab ecclesia ulterius visae non sunt. Qua ex re indubitanter patuit quia dum inter eos qui communione privati sunt, minime recederent, communionem a Domino per servum Domini recepissent vis venerabilem et sanctissimum virum, adhuc tamen in hac carne corruptibili degentem, potuisse animas solvere in illo jam invisibili judicio constitutas. Gregor. Numquidnam, Petre, in hac adhuc carne non erat, qui audiebat: Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in
Abbreviated transcription (Latin):
tui et teneri Illa uero relue¬
tans et ui diabolica nou na¬
turali uirtute recalcitrans:
non sine alior nuria ip̃m
abbatem pede pussit. Quem
diaboli ausuni mansucte il¬
le contensit ⁊ ad cuiꝰ expulsi¬
onẽ nou ĩdignatione ire.
sed pacifica et hũili supplica¬
tione deum ĩuocat aduitorẽ:
et ad ĩmiolationẽ hostie salu¬
taris accedit. Quotieus taũi
sacͣm hostiam signat: totiens
ad mulierem qͦs cõuersus eodẽ
signo crucis edito. spñi neꝙͣ
atbleta fortis impugnat.
Nam et ille malignus quo¬
tiens aduersus eũ signũ cru¬
cis interiditur: pcussum se
ĩdicans acrius seuit ⁊ et recal¬
citratus contra stimłm: qͥd¬
uam tołet ꝓdit ĩuitus. Ex
pleta autem or̃one duĩca:

Expanded text:
tui et teneri. Illa vero reluctans, et vi diabolica, non naturali virtute recalcitrans, non sine aliorum injuria, ipsum Abbatem pede percussit. Quem diaboli ausum mansuete ille contempsit: et ad expulsionem non indignatione irae, sed pacifica et humili supplicatione Deum invocat adjutorem, et ad immolationem hostiae salutaris accedit. Quoties tamen eamdem sacram hostiam signat, toties ad mulierem quoque conversus, eodem signo crucis edito spiritum nequam athleta fortis impugnat. Nam et ille malignus, quoties adversus eum signum crucis intenditur, percussum se indicans, acrius saevit, et recalcitrans contra stimulum, quidnam toleret, prodit invitus. 14. Expleta autem oratione dominica
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm uarro: quia q̃dã
mulier m̃ente capta. duui
sensun funditus ꝑdidisset:
ꝑuioutes et ualles. siluas
et campos. die noctuq uaga¬
batur÷ ibiq tantũmodo qui¬
escebat: ubi hanc quiescere
lassitudo coegisset. Quadã
uero dic dumi uaga num̃
erraret: ad beati bñdicti spe¬
cum deueuit. ibiq nesciers
ĩgressa mansit. ffacto autẽ
mane ita sanato sensu e¬
gressa est: ac si nũꝙͣ ĩsania¬
cam capitis ulla temuuisset.
Que om̃e uite sue tẽpors:
in cadeui quã acceperat sa¬
Quiduam esse dicimꝰ ꝙ
plerũq ĩ ip̃is qͦs patrocunis
martir: sic esse sentiuuus:
ut nou tanta per sua corpa
quãta bũficia per suas reli¬
quias osteudant: atq illic
maiora signa fatiant ubi
nimme per semctip̃s iacẽt:
Gregornis. Ubi ĩ suis cor
porib scĩ martires iacent.
ualeant signa moustrare
sicut et faciñt: et pura miẽte
querentib ĩnumera mnira¬
cł̾a ostendũt. Sed quia ab
ĩfiriius potest mẽtib dubi¬
tari utrum ne ad exaudiẽd̃

Expanded text:
quam narro; quia quaedam mulier mente capta, dum sensum funditus perdidisset, per montes et valles, silvas et campos die noctuque vagabatur; ibique tantummodo quiescebat, ubi hanc quiescere lassitudo coegisset. Quadam vero die dum vaga nimium erraret, ad beati viri Benedicti specum devenit, ibique nesciens ingressa mansit. Mane autem facto ita sanato sensu egressa est, ac si eam nunquam insania capitis ulla tenuisset; quae omni vitae suae tempore in eadem quam acceperat saQuidnam esse dicimus, quod plerumque in ipsis quoque patrociniis martyrum sic esse sentimus, ut non tanta per corpora sua, quanta beneficia per reliquias ostendant, atque illic majora signa faciunt, ubi minime per semetipsos jacent? Gregor. Ubi in suis corporibus sancti martyres jacent, multa valeant signa ostendere, sicut et faciunt, et pura mente quaerentibus innumera miracula demonstrant. Sed quia ab infirmis potest mentibus dubitari utrumne ad exaudiendum
Abbreviated transcription (Latin):
eadem cãpanie regiõe.
fames ĩcribuerat: magnaq
om̃s alimentoꝵ ĩdigentia
coangustabat. Iamq ĩ beue-¬
dicti monasterio triticũ dee¬
rat: panes uero pene om̃s cõ¬
sũpti fuerant: ut nõ plusꝙͣ
quĩq ad refectionis horam
fr̃ĩb ĩueniri potuissẽt. Cũq
eos uenerabłis pater cõtrista¬
tos terueret: pusillanimitatẽ¬
eos studuit mccesta ĩcrepatõe
corrige̾. et rursum ꝓmissiõe
subleuare dicens. Quare de
pane uester animꝰ cõtristat᷑.
Hodie quidem minꝰ est: sed
die crastina abundanter hẽbi¬
tis. Seꝙ̃ti autem die ducẽti

Expanded text:
eadem Campaniae regione fames incubuerat, magnaque omnes alimentorum indigentia coangustabat. Jamque in Benedicti monasterio triticum deerat: panes vero pene omnes consumpti fuerant, ut non plus quam quinque ad refectionis horam fratribus inveniri potuissent. Cumque eos venerabilis Pater contristatos cerneret, eorum pusillanimitatem studuit modesta increpatione corrigere, et rursum promissione sublevare, dicens: Quare de panis inopia vester animus contristatur? Hodie quidem minus est, sed die crastina abundanter habebitis. Sequenti autem die ducenti