comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nato herode. ioseph timore ar¬
chelai filii eius in iudeam
secutio consurget. Tunc qui¬
dem płimis ꝑ p̃dicationem
instinctum antixp̃i. tota in¬
tentione contra fidem dimica

Expanded text:
t Herode Joseph timore Archelai filii ejus in Judaeamsecutio consurget. Et quidem plurimis ad praedicationem instinctum Antichristi tota intentione contra fidem dimica
Abbreviated transcription (Latin):
pe herodis. terminũ intentiõ¬
nis malitiose. qua nunc cont᷑
nuat. Qd̃ autem defuncto he¬
rode iħc redit ad terram isrł:
pita moderne inuidie flãma:
fidem ueritatis accipient. Si¬

Expanded text:
pe Herodis, terminum intentionis malitiosae, qua nunc contra nat. Quod autem defuncto Herode redit ad terram Israelpita modernae invidiae flamma, fidem veritatis accipient.
Abbreviated transcription (Latin):
ni quo conslictu ꝓ nob̾ ĩnito.
magno ⁊ mirabili euitaus
iure certatum ẽ. dum omp̃s
dñs cum seuissimo hoste ñ
in sua maiestate s in nr̃a hu¬
militatẽ congreditur. obiciẽs
ei eandem formã eandemq
naturam. mortalitatis nr̃e
quidem participem: s peccati
totius expertem. Alienũ qͥp¬
pe ab hac natiuitate ẽ qd̃ de
om̃ib legitur. Nemo mundꝰ
a sorde nec infans cuiꝰ ẽ uniꝰ
diei uita suꝑ derram̃. le iiii
Richil in istam singlarem
natiuitatem de carnis con¬
cupiscentia transiit. nichil de
ꝑeccati lege manauit. Hirgo
regia dauitice stirpis eligit᷑.
que sacro grauidanda fetu.
diuinam humanamq ꝓlẽ
ꝑrius conciperet mente qͣm cor¬
pore. E ne suꝑni ignara con¬
silii ad musitatos paueret ef¬
fectus. qđ in ea oꝑandum erat
ab sp̃u sco. cõlloquio discit an¬
glico: nec dampnum credit pu¬
doris. di genitrix mox futura.
Cur enim de conceptionis no¬
uitate desperet: cui efficien¬
tia de altissimi iurtute ꝓmit¬

Expanded text:
iam conflictu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est, dum omnipotens Deus cum saevissimo hoste non in sua majestate, sed in 399 nostra humilitate congreditur, objiciens ei eamdem formam eamdemque naturam, mortalitatis quidem nostrae participem, sed peccati totius expertem. Non pe ab hac nativitate est, quod de omnibus legitur: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo regi Davidicae stirpis eligitur, quae sacro gravidanda fetu divinam humanamque prolem prius conciperet mente quam corpore. Et ne superni ignara consilii ad inusitatos paveret effectus, 65 quod in ea operandum erat a Spiritu sancto, colloquio discit angelico. Nec damnum credit pudoris, Dei genitrix mox futura. Cur enim de conceptionis novitate desperet, cui efficientia de Altissimi virtute promit
Abbreviated transcription (Latin):
consueuit. excepto qđ regni ce¬
lestis ianuam necdum trare
poterant:donec adueniens be¬
nedictionem daret qui legem
dedit ut iuderi possit d̃s qoꝵ
in syon. T̃antum in sinũ abra¬
he post mortem beãtaqu
consolati. suꝑne pacis ingres¬
sum spe felici exspectabant.
Qui enim nunc ꝑ euangłium
suum terribiliter ac salubrit̾
clamat. nisi quis renatus  ũt
ex aqua ⁊ spu ñ potese intre
in regnum d̃i: ip̃e dudum
legem suam clamabat. Mal¬
culus cuiꝰ preputii caro curũ¬
cisa r̃ tuerit. perioit anima il¬
la de populo suo: quia pactum
pactum uite in ꝑadyso homi¬
nib mandatum adam preua¬
ricante. transgressus ẽ in quo
om̃s peccauerunt. ꝑibit de cetu
scõrum:. si ñ ei fuerit remedio sa

Expanded text:
consuevit, excepto quod regni coeconsuevit, excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant, donec adveniens benedictionem daret, qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabunt. Qui enim nunc per Evangelium suum terribiliter ac salubriter clamat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei ; ipse dudum per legem suam clamabat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum pactum vitae, in paradiso hominibus a me datum, Adam praevaricante, trangressum est, in quo omnes peccaverunt, peribit de coetu sanctorum, si non ei fuerit remedio sa
Abbreviated transcription (Latin):
t ut nob̃ necessariam obe¬
diendi uirtutem precipuo cõ¬
mendaret exemplo. factum
sub lege filium suum misit
ds in mundum:. Non quia
ip̃e legi quicquam debeat. qͥ
unus magister nr unus ẽ le¬
gislator ⁊ iudex: s ut eos qui
sub lege positi legis onera por¬
tare nequiuerant. sua cõꝑas¬
sione uiuaret:ac de seruili
conditione qui sub lege erãt
ereptos in adoptionem filioꝵ
circumcisionem lege decretã
in carne qui absq om̃i pror¬
sus labe pollutionis apparuit
in carne. & qui in similitu¬
dine carnis peccati ñ autem
in carne peccati aouenit re¬
medium quo caro pecceti con¬
sueuerat mundari ñ respu¬
it. sicut etiam undam bapus¬
matis qua noue gr̃e populos
a peccatorum sorde lauari uo¬
luit. ip̃e ñ necessitatis s exẽ¬
pli causa subiit. Scire ⁊ enim
debet ur̃a fraternitas. quia
idem salutifere curationis au¬
xilium cucumcisio in lege
cont᷑ originalis peccati uulnꝰ
agebat: qđ nunc baptismus
agere reuela re gr̃e tempro

Expanded text:
t ut nobis necessariam obediendi virtutem praecipuo commendaret exemplo, factum sub lege, Filium suum misit Deus in mundum: non quia ipse legi quidquam debeat, qui unus magister noster, unus est legislator et judex, sed ut eos qui sub lege positi legis onera portare nequiverant, sua compassione juvaret, ac de servili conditione, qui sub lege erant, ereptos in adoptionem filioru ergo circumcisionem lege decretam in carne, qui absque omni prorsus labe pollutionis apparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consueverat mundari non respuit: sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit, ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit. Scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore
Abbreviated transcription (Latin):
enixum. ⁊ ad discipłos hõ¬
stiis clausis ingressum fu¬
isse ñ credunt. S hoc certe
querant ⁊ si uerum inuene¬
rint illa credant. Clarissi¬
ma femina ẽ.nobilit na¬
ta. nobiliter nupta cartha¬
gini habitat. Ampla ciui¬
tas. ampla persona. rem
querentes latere ñ sinro.
Martir certe quo impetran¬
de illa sanata ẽ. in filium
ꝑmanentis uirginis credidit.
in eum qui hõstiis clausis
ad discipulos ingressus ẽ
credidit: postremo ꝓꝑter
qđ omnia ista dicunt᷑ a nob̃.
in eum qͥ ascendit in celũ cũ
carne in qua resurrexit.cre¬
didit. Tid̾o ꝑ eum tanta fi¬
unt: qr ꝓ ista fide animã po¬
suit.

Expanded text:
enixum et ad discipulos oenixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant, et, si verum invenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagine habitat: ampla civitas, ampla persona, rem quaerentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo impetrante illa sanata est, in Filium permanentis Virginis credidit, in eum qui ostiis clausis ad discipulos ingressus est, credidit: postremo, propter quod omnia ista dicuntur a nobis, in eum qui ascendit in coelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quia pro ista fide animam posuit.
Abbreviated transcription (Latin):
posuit ẽtiam qđ hic reticẽ
sum ut anulum capillatio
uincło insereret: quo sub oĩ
ueste ad nuda corꝑis cinge¬
retur. Quĩ anulus haberet
sub gemina lapidem. in renib¬
bouis inuentum.. Hoc
allĩgata qͣi remedio ad scĩ
mai̾tiris limina ueniẽbat.
S profecta a carchãgine:
cũ ĩn confinĩo fluminĩs bã¬
grade in sua possessiõne mã¬
siss. surgens ut iter perãge¬
ret. añ pedes suos illum ia¬
centem anulum uĩdit:⁊
capillatiam zonam qͣ fue¬
rat alligatus mirata temp¬
tauit. Quam cũ omĩno su¬
n nodis firmissĩmis sicut erat¬
comperiss astrictam.: crepu¬
isse atq exiluisse anulum
suspĩcata ẽ. Qui etĩam ip̃e
cum integerrimꝰ fuiss inuẽ¬
tus: future saluti̾s quodam¬
modo pignus de tanto mira¬
cło se accepisse presumpsĩt
Atq illud uinculum soluẽs.
simul cum eodem anulo ꝓ¬
iecĩt ĩn flumen. Non credãt
hoc. qui etiam dñm ih̃m ꝑ
integra uirginalia mat̾s

Expanded text:
posuit etiam, quod hic reticereposuit etiam, quod hic reticeresum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur; qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissicomperisset astrictam, crepuisse atque exsiluisse annulum suspicata est, qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inventus, futurae salutis quodammodo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumpsit, atque illud vinculum solvens, simul cum eodem annulo projecit in flumen. Non credant hoc qui etiam Dominum Jesum per integra virginalia matris
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos hyrenẽ cuiiisdã
collectarii filius egritudine
extĩnctus ẽ. Cumq corpus
iaceret exanĩme. atq a lu¬
gentib ⁊ lamentantib exẽ¬
quĩe pararent᷑. amicoꝵ eiꝰ
quidam inter alioꝵ conso¬
lantium uerba suggessĩt.
ut eĩusdem maitiris oleo
corpus ꝑungeret᷑. Factũ ẽ¬
autem ⁊ reuixit. Itemq
apud nos uir tribunicius
eleusinus suꝑ memoriam
maitiris que ĩn suburbano
es ẽ. egritudine exanĩmatũ
posuĩt infantulum filium.
⁊post oratiõnem quã multĩs
cum lacrimis ibĩ fudĩt: uĩ¬
uentem leuauit. Hrali ⁊̃i¬
que colonie utice uicina ẽ.
multa preclara ꝑ eiindem
martirem fact̾a cognouũmꝰ.
lĩc essemꝰ petroniam clatis¬
sĩmam fẽminam que ĩbĩmĩ¬
rabiliter ex magno atq di-¬
uturno in quo medicorum
adĩutoria cuncta defẽcerãt
languore sanata ẽ: hortãti
sumꝰ uolente supradicto lo
cĩ ep̃o ut libellum daret: qͥ
recitaretur in põpulo:⁊ obe¬
dientissime paruit. In quo

Expanded text:
aput nos Irenaei cuiusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus iaceret exanime adque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quiquae colonia Uticae uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; lic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo.
Abbreviated transcription (Latin):
qui nesciat
primum hominẽ. sic a do
plasmatum. ut instrue¬
retur prudentia. consi¬
lio formaret. rationis ca¬
pax diuina ꝓuidentia
redderetur. Instrueretur
inqͣm prudentia qua ho¬
stis calliditatem uitaret
consilio quo salutaria.
ac recta perquireret. rati¬
one qua do genitori pa
tenim le
instruxit monuit.⁊ ar¬
mauit Quippe qui cũ
diabolo fuerat pugnatu¬
rus uelut quibrdam ar¬
nis hoc ẽ prudentia. con¬
silio. ratioñ fuerat instru¬
eudus Adciit prei erea¬

Expanded text:
qui nesciat principio hominem sic a Deo plasmatum ut instrueretur prudentia, consilio formaretur, rationis capax, divina providentia redderetur. Instrueretur, inquam, prudentia qua hostis calliditatem vitaret; consilio, quo salutaria ac recta perquireret; ratione, qua Deo genitori partenim Dominstruxit, monuit et armavit, quippe qui cum diabolo fuerat pugnaturus, velut quibusdam armis, hoc est prudentia, consilio, ratione, fuerat instruendus. Addidit pr
Abbreviated transcription (Latin):
xuiltet sc̃s: quia ꝓpinqͣt
ad palmã. Gaudeat peccator.
quia inuitatur ad ueniam.
Animet᷑ gentilis: quia uocat᷑
ad uitam. Dei namq filius
scd̃m plenitudinem temporis
quam diuini consilii inscruta¬
bilis altitudo disposuit: recon¬
ciliandam auctori suo nat᷑am
generis assumpsit humani:
ut inuentor mortis diabolus
ꝑ ip̃am quam uincerat uin¬
ceretur.

Expanded text:
ultet sanctus, quia propinquat ad palmam. Gaudeat peccator, quia invitatur ad veniam. Animetur gentilis, quia vocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudinem temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, reconciliandum auctori suo naturam generis assumpsit humani, ut inventor mortis diabolus, per ipsam quam vicerat vinceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
uere silentio pastores ad ip¬
sos. Non celauere silentio
pastores. archana que di¬
uinitꝰ agnouerant: s quib¬
cumq potuere dicebant.
Quia ⁊ spirituales eccłe pa¬
stores in hoc maxime sunc
constituti: ut uerbi d̃i mi¬
steria predicent.⁊ mira que
in scripturis didicerint. mi¬
randa suis auditorib osten¬
dant. Non solum pastores
ep̃i. presbiteri.⁊ diacones. uł
etiam reccores monasterioꝵ
sunt intelligendi. s ⁊ om̃s
fideles qui uel paruule sue
domus custodiam gerunt.
pastores recte uocantur:in
quantum eidem sue domui
sollicita uigilantia p̾sunt.
Iquicumq ur̃m saltẽ uni
aut duob fr̃ib cotidiano
regimine preest.pastoris
eisdem debet offi̾tium im¬
plere: quia in quantum
sufficit. pascere hos uerbi
pastoris offitium tenet:⁊
spũalem pascit gregem. ui¬
giliasq noctis custõdit su¬
pra illum.si bonorum accu¬
um cogitatõnumq mun¬
darum sibi aggregans.
multitudinem: hec usto
moderamine gubernare.
celestib scripturarum pas

Expanded text:
erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores, episcopi, presbyteri et diacones, vel etiam rectores monasteriorum sunt intelligendi, sed et omnes fideles, qui vedomus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris eisdem debet officium implere; quia in quantum sufficit, pascere hos verbi pastoris officium tenet, et spiritalem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum, cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, hunc justo moderamine gubernare, coelestibus Scripturarum pas
Abbreviated transcription (Latin):
laudantes deum in om̃ib
que audierant & uidant.
qntomagis oportet nos qui
totam incarnationis illius
seriem ex ordine cognouimꝰ.
qui sacramentis illius im¬
buti sumus. in om̃ib głam
euis ac laudem ñ solũ uer¬
bo s etiam factis predicare.
neq unquam obliuisci. qd̾
id̃o deus homo factus est.
ut nos ad iaginem ⁊ si¬
militudinem sue natuutã¬
dis renascendo reficeret: Idõ
strorum ablutionem scele¬
rum. omĩum fluenta fecũ¬
daret aquarum. Ido demp¬
do temptatorem. nobis qͦq
uincendi peritiam uircutẽ¬
q tribueret. Id̃o mortuus.
ut mortis destrueret impe¬
rium. Id̃o resurrexit ⁊ as¬
cendit in celum. ut nobis
resurgendi a mortuis. atq
in celestib ꝑpetuo regnan¬
di. spem exemplum q pre¬
beret. Pr̃o quib singulis
reuersi ad intuitum piis

Expanded text:
laudantes Deum in omnibus laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo reficeret: ideo strorum ablutionem scelerum omnium fluenta fecundaret aquarum; idedo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis reversi ad intuitum piiss
Abbreviated transcription (Latin):
sherłm. Audiẽbat angł̃i¬
cas uirtutes que sunt fi¬
lie suꝑne ciuitatis. appa¬
ruisse pastorib in loco qui
a conuentu pecorum anti¬
quitus turris gregis uo¬
cabatur.⁊ ẽ unõ miliario
ad orientem a bethleem:
ubi etiam nunc tria pasto¬
rum illorum monum̃ta
in eccł̃ia monstrant᷑. Nõ¬
uerat tunc uenisse in car¬
ne dñm. cui una ⁊ eterna
ẽ cum patre potestas: qui
regnum daret eccł̃ie. filie
scilicet celestis iherłm. Con¬
ferebat ergo maria ea q̃
fienda legerat. cum hiis
que iam facta cognouit:
non hec tñ ore promens. s
clauso seruans in corde. T
reuersi sunt pastores glifi¬
cantes ⁊ laudantes deum.
in om̃ib que auclierant et
uiderant. sicut dictum ẽ ad
illos. Discamus ⁊ nos frẽs ka¬
rissimi a contemplatione do¬
minice dispensationis qua
nobis pie subuenire digna¬
tus est. ad agendas semper
bñficiis eius gr̃as reuerti.
Si enim illi sola adhuc na¬
ciuitate eius cognita. re¬
uersi sunt glificantes &

Expanded text:
Jerusalem . Audiebat angeliJerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae sunt filiae supernae civitatis, apparuisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno milliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est cum Patre potestas, qui regnum daret Ecclesiae, filiae scilicet coelestis Hierusalem. Conferebat ergo Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit: non haec tamen ore promens, sed clauso servans in corde suo. Et reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Discamus et nos, fratres charissimi, a contemplatione dominicae dispensationis qua nobis pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et
Abbreviated transcription (Latin):
uulus es in milib iuda.
Ex de mihi egrediet᷑ qui
sit dñator in isrł. ⁊ egress̃
eius ab initio a dieb eter¬
nitatis. Uidebat se in beth¬
leem peꝑisse dominatorẽ
isrł:qui eternus ex patre
deus ante secula natus est.
Nidẽbat se uirginem conce¬
pisse ac peꝑisse filium.⁊ uo¬
casse nomen eius iħ̃m. le¬
gerat in ꝓph̃is. ecce uirgo
concipiet ⁊ pariet filium.⁊
uocabitur nom̃ eius ẽma¬
nuel. Legerat. bos cogno¬
uit possessorem suum: ⁊ asi¬
nus presepe dm̃ sui. iude¬
bat dñm positum in prese¬
pi:quo bos ⁊ asinus solet
nutriendus aduenire. Me¬
minerat sibi dictum ab an¬
⁊ uirtus altissum obumbra¬
bit tibi. idoq ⁊ quod nascet᷑
ex de sanctum uocabit᷑ filiꝰ
dei. Legerat modum natiui¬
tatis eius. ñ nisi angło re¬
uelante potuisse cognosci:
dicente ysaia. Generatiõnẽ
eius quis en arrabit:Lege¬
rat.⁊ tu turris gregis ne¬
bulosa. filie syon usq ad
de uemient. & ueniet potẽ¬
stas prima regnum filie

Expanded text:
uda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo bos et asinus solent nutriendi advenire. Meminerat sibi dictum ab anet virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae
Abbreviated transcription (Latin):
qđ audierant.⁊ quia ardẽ¬
ti amore quesierunt: conti¬
nuo saluatorẽ quem quesi¬
erunt inuenire meruerũt.
S intellectuum pastores
gregum. immo cuncti fidẽ¬
les. qua mentis industria
xp̃m querere debeant. dictiᷤ
pariter suis ostenderunt ⁊¬
factis. Transeamꝰ in quiunt
leem ciuitatem dauid. &
recolamꝰ amando. atq eius¬
incarnationem dignis cele¬
bremus honorib. Tranle.¬
amus abieccis concupiscen¬
tiis carnalib toto mentis
desid̃io usq bechleem suꝑ¬
nam. idest domũ panis ui¬
ui. ñ manu fact̾am s eter¬
nam in celis.⁊ recolamus
amando.quia uerbum ca¬
ro factũ illuc carne ascen¬
dit. ubi in dextera di pa¬
tris sedet. Illo eum dota
uirtutum instantia sequa¬
mur. ⁊ sollicita cordis ac
corꝑis castigatione ꝓcure¬
mus: ut quem illi in presepio
uidere uagientem nos in pa¬
tris solio mereamur uidere
regnantem.Iuideamus in¬
quiunt hoc uerbum qđ fa¬
ctum ẽ. Quam rect̾a ⁊ pura
fidei sc̃e confessio ẽ. In prin¬

Expanded text:
ardenti amore quaesierunt, continuo Salvatorem quem quaesierunt invenire meruerunt. Sed et intellectualium pastores gregum, imo cuncti fideles qua mentis industria Christum quaerere debeant, dictis pariter suis ostenderunt et factis. Transeamus, inquiunt, leem civitatem David, et recolamus amando quincarnationem dignis celebremus honoribus. Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne ascendit, ibi in dextra Dei Patris sedet. Illo eum tota virtutum instantia sequamur, et sollicita cordis et corporis castigatione procuremus, ut quem illi in praesepio videre vagientem, nos in Patris solio mereamur videre regnantem. Et videamus, inquiunt, hoc verbum quod factum est. Quam recta et pura fidei sanctae confessio, In prin
Abbreviated transcription (Latin):
re nr̃o deo uero ⁊ homine.
interim pia fide ꝑcipere.
plena deuotione festinẽ¬
mus amplecti: ut hec in
futuro perfecte cognitio¬
nis uisu comprehendere
ualeamus.Hec zemm so¬
la ac uera est beatorum ñ
solum hominum s anglo¬
rum uita. faciem ꝑpetuo
sui cernere creatoris.quã
desiderabat ardenter ysal¬
mista qui dicebat. Sitiit
anima mea ad dm fontẽ
parebo ante faciem dei:
Cuiꝰ solius uisione. ñ aũt
ulla terrenarum rerum
affluentia. desidiũ suum
satiari posse signauit cũ
ait. Saciabor dum mani¬
festabitur gła tua. Uerũ
quia ñ ociõsi ac desides. s
uirtitum oꝑib insudan¬
des. diuina contemplatioe
sunt digni. sollicite premi¬
sit. ego autem cum iusticia
apparebo in conspectu tuo
Uidentes ergo pastores cog¬
nouerunt de uerbo quõd
dictum erat illis de xp̃o:
quia uisio di cognitio eiꝰ
est. & hec ẽ sola beata ho¬
minis uita. ip̃o dicente ac
destante: qui nos patri cõ¬
mendans dicit inter alia.

Expanded text:
re nostro Deo vero et homine, re nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione festinemus amplecti, ut haec in futuro perfectae cognitionis visu comprehendere valeamus. Haec etenim sola ac vera est beatorum non solum hominum, sed et angelorum vita, faciem perpetuo sui cernere Creatoris, quam desiderabat ardenter Psalmista, qui dicebat: Sitivit anima mea ad Deum parebo ante faciem Dei ? Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia:
Abbreviated transcription (Latin):
sibile nobis exhibuit. Et
uenerunt festinantes.⁊ in¬
uenerunt mariam ⁊ ioseph:
⁊ infantem positum in pre¬
sepio. Uenerunt pastores fe¬
stinantes. ⁊ inuenerunt de¬
um hominẽ natum: simul
⁊ euisdem natiuitatis mini¬
stros. Festinẽmus ⁊ nos fr̃e
mei ñ passib pedum. s bo¬
norum ꝓfectib operum. ui¬
dere eandem gl̃ificatam hu¬
manitatem cum eisdẽ mi¬
nistris: digna seruitutis
sue mercẽde remuneratis.
festinemus uidere illum ĩ
diuina patris ac sua maie¬
state fulgentem. festinẽmꝰ
re est querenda:s alacrit̃
sunt xp̃i sequenda uesti¬
gia. Nam ip̃e cursum no¬
strum data manu iuua¬
re desid̃at. delectatur q
te:curremꝰ in odorem un¬
guentorum tuorum. Citiꝰ
ergo uirtutum gressib se¬
quamur. ut mereamur cõ¬
sequi.Nemo tarclet con¬
uerti ad dñm. nemo disĩe¬
rat de die in diem: ip̃m ꝑ
omnia ⁊ ante omnia precã¬
des. ut gressus nr̃os dirigat
nos fr̃es dilectissimi que di¬
cca sunt nobis de saluato¬

Expanded text:
exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem. Festinemus,re quaerenda, sed alacriter sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum nostrum data manu juvare desiderat, delectaturque te, curremus in odorem unguentorum tuorum. Citius ergo virtutum gressibus sequamur, ut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirigat nos, fratres dilectisimi, quae dicta sunt nobis de Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
se suos q subiectos om̃s qͥ
ꝑfecte uigilant custodire
ñ desistunt. E bñ nato don
pastores supͣ gregem uigilãt.
Ille ⁊ enim natus ẽ qui dicit.
ego sum pastor bonus. Bo¬
nus pastor animam suam
dat ꝓ ouib suis. S ⁊ tem¬
pus imminebat. quo idem
pastor summe bonus mis
bant. ad semꝑ uirentĩa ce¬
lestis uite pascua reuoca¬
stori precepit. si diligis me.
ens ait. confirma fres tuos.
& fact̾um ẽ ut discesserunt
angłi ab eis in celum: pa¬
stores loquebantur adinui¬
cem. Transeamus usq bech

Expanded text:
se suosque subjectos omnes qui se suosque subjectos omnes qui perfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, misbant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocastori praecepit: Si diligis me, ens, ait: Confirma fratres tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem: T
Abbreviated transcription (Latin):
mundo solem iusticie ñ so¬
lum celestis uoce sermonis.
uerumeciam claritate di¬
uine lucis astruxit. Nusqͣ
enim in tota uẽteris instru¬
menti serie re perĩmus. an¬
gelos qui tam sedulo appa¬
ruere patrib cum luce ap¬
paruisse. s recte hoc priui¬
legium hodierno tempori
seruatum ẽ: qñ exortum ẽ
in tenebris lumen rectis cor¬
de. misericors ⁊ miserator dõ¬
minus.Uerum ne parua
unius angl̃i uideret᷑ aucto¬
ritas. postquam unus sa¬
cramentum noue natiuitã¬
tis edocuĩt: statim multi¬
tudo celestium agminũ
que głam d̃o caneret. pa¬
cem q simul om̃ib predi¬
caret asfuit:aperce demon¬
strans quia ꝑ hanc natiui¬
tatem homines ad pacem
unius fidi spei ⁊ dilectioĩs
atq ad gl̾am diuine lau¬
dationis eẽnt conuerteñdi.
Significant autem mistice
pastores isti gregum. docto¬
res quosq ac reccores fide¬
lium animarum. Nox cuiꝰ
uigilias custodiebant suꝑ
gregem suum. ꝑicla temp¬
tationum indicat: a quib

Expanded text:
Solem justitiae non solum coelestis voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quando exortum est in tenebris lumen rectis corde, misericors et justus Dominus. Verum ne parva unius angeli videretur auctoritas, postquam unus sacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, pacemque simul hominibus praedicaret, adfuit, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox, cujus vigilias custodiebant super gregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cuis nutrire.⁊ peruigili
sollercia contra immun¬
um insidias seruare con¬
tendit. Maria autem con¬
seruabat omnia uerba h.
conferens in corde suo.
Maria uirginał pudicicie
uira custodiens. secreta xp̃i
que nouerat nẽmini diuul¬
gare uolebat: s ip̃m hec
qñ uellet ⁊ qͦmodo uellet
diuulgare reuerent ex¬
spectabat. Ip̃a autem ead̃
secreta ore tãcito uigili tñ
corde sedula scrutabatur.
⁊ hoc ẽ qđ ait conferens
in corde suo. Conferebat
quippe ea que act̾a uidẽ¬
bat. hiis que agenda lege¬
rat. Nidebat namq se de
stirpe dauid ortam in na¬
zareth de spũ sco filiũ dĩ
concepisse.legerat in pro¬

Expanded text:
cuis nutrire, et pervigili solertia contra immunum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepisse. Legerat in pro
Abbreviated transcription (Latin):
ui quidem homo in¬
caiitus. dum diabolo per-¬
iubenti consensit:sic et
uitam quam habuit ꝑ¬
didit. ⁊ mortem quã igͣ-¬
norabat accepit. Stabat
adam inter uxorem ⁊ dia¬
bolum. inder euam ⁊ bo.¬
stem. inter mulierem &
serpentem.Diabolus per¬
suadet ut noceat eua con¬
sentit ut pereat. Diabolꝰ
mulierem astutia fallen¬
ti circũuenit. mulier in-¬
cauta serpentinũ uirus

Expanded text:
ui quidem homo incautus, dum plus diabolo perjubenti consensit, et sic vitam quam habuit perdidit, et mortem quam ignorabat accepit. Stabat Adam inter uxorem et diabolum, inter Evam et hostem, inter mulierem et serpentem. Diabolus persuadet ut noceat, Eva consentit ut pereat. Diabolus mulierem astutia fallendi circumvenit, mulier incauta serpentium virus
Abbreviated transcription (Latin):
plõs suos interrogaret quẽ
dicerent homnines esse filiũ
hominis: responderunt.Alii.
elyam. alii ihereuuam. Aut
unum ex ꝓpħis. Et ale. Ut
quil suspicamini montes
in cascatos. montẽ in quo
placuit ilõ habitare in eo ͤ
Nunc cognouit petrus cli¬
cens. Gu es xp̃c filius dei
uiui. Agnouit montem.
et ascendit in montem. Te¬
stimonium dixit ueritati
et dilectus est a ueritate.
Super petram fundatus ẽ
petrus. ut mortem suscipet
illum amando: quem ter
negauerat tunenclo. Dic et
tu moyses legis lator dux po¬
puli ilrl̃: testimonium xp̃o
tab it deus: de fratrib ur̃is
Omnis anima que non au¬
dierit ꝓpħam illum: exter-¬
minabitur de populo suo.
Propham autem dc̃m xp̃m:
ip̃m audi in euangłio xp̃m
Non est inquit ꝓph̾a sine ho¬
nore. uisi in patria sua
Accedat autem clauid sc̃s.
testis fidelis: ex cuius semine
ꝓcessit ip̃e. cui lex et ꝓph̾e
testimonium dicunt. Dicat
et ip̃e de xp̃o. Adorabunt
inquit eum om̃s reges t̾re:

Expanded text:
pulos suos interrogaret quem pulos suos interrogaret quem dicerent homines esse Filium hominis, responderunt, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis. Et ille: Ut quid suspicamini montes incaseatos, montem in quo placuit Deo habitare in eo? Hunc cognovit Petrus, dicens: Tu es Christus Filius Dei vivi . Agnovit montem et ascendit in montem, testimonium dixit Veritati, et dilectus est a Veritate. Supra petram fundatus est Petrus, ut mortem susciperet, illum amando quem ter negaverat timendo. Dic et tu, Moyses, legislator, dux populi Israel, testimonium Christo. tabit Dominus de fratribus vestris. Omnis anima quae non audierit prophetam illum, exterminabitur de populo suo . Prophetam autem dictum Christum, ipsum audi in Evangelio. Non est, inquit, propheta sine honore, nisi in patria sua . Accedat autem David sanctus, testis fidelis, ex cujus semine processit ipse cui lex et prophetae testimonium dicunt, dicat et ipse de Christo. Adorabunt, inquit, eum omnes reges terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
micos. Dic sancte claniel
dic de xp̃o quoil nosti. Cum
uenerit inquit sanctus sã¬
ctorum sessabit unctio ur̃a
Quare illo presente cui in¬
sultantes dicebatis tu de te¬
ip̃o testimonium dicis. testi¬
monium tuum non est ue¬
rum. cessauit unctio uestra.
nisi quia ip̃e est qui uenerat
sanctus sanctoꝵ: Si autem
ut uos dicitis nondum ue¬
nit. s eͣpectatur ut ueniat
sc̃s scõꝵ: demonstrate uncti¬
ouem. Si autem quod uerũ
est cessauit ur̃a unctio agnõ¬
scite uenisse sanctũ. sanctoꝵ
Ipse enun est lapis ille absci¬
sus de monte sine manibus
concidentium. id est xp̃c
natꝰ de uirgine sine manib
complectentium qui tantũ
creuit ut mons magnus
fieret. et impleret uniuer¬
sam faciem terre. De quo mõ¬
te dicit ꝓpħ̾a. Henite ascenla¬
mus in montem domini.
Et de quo dauid dicit. Mons
dei mons uber. Ut quid
suspicamini montes ui case¬
atos montem in quo placu¬
it deo habitare in eo: Cum
enim ipse dominus xp̃c disci¬

Expanded text:
micos. Dic, sancte Daniel, micos. Dic, sancte Daniel, dic de Christo quod nosti. Cum venerit, inquit, Sanctus sanctorum, cessabit unctio . Quare illo praesente cui insultantes dicebatis, Tu de te testimonium dicis, testimonium tuum non est verum, cessavit unctio vestra, nisi quia ipse est qui venerat Sanctus sanctorum? Si, ut vos dicitis, nondum venit, sed exspectatur ut veniat Sanctus sanctorum, demonstrate unctionem. Si autem quod verum est cessavit unctio vestra, agnoscite venisse Sanctum sanctorum. Ipse est enim et lapis ille abscissus de monte sine manibus conscindentium, id est, Christus natus de virgine sine manibus complectentium, qui tantum crevit ut mons magnus fieret, et impleret universam faciem terrae. De quo monte dicit Propheta: Venite, ascendamus in montem Domini . Et de quo dicit David: Mons Dei mons uberrimus, ut quid suspicamini montes incaseatos, montem in quo placuit Deo habitare in ipso? Cum enim ipse Dominus Christus disci
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium uerum sit.
Preuaritatores legis intendi¬
te legem. Testimonium que¬
ritis de xpristo in lege uestra
scriptum est: quod duorum
hominum testimonium ue¬
rum sit. Procecdant ex lege
non tantum duo. sed etiam.
plures testes ip̃iꝰ et conuin¬
cant auditores legis nec festo
alius testis. Dic et tu iherẽ¬
mia testimonium xp̃o. Hic
est inquit deus nr̃. et non esti¬
mabitur alius absq illo ꝰ
qui inuenit omnem̃ uiam
scientie. et deilit eam iacob
puero suo. ⁊ ifrł dilecto suo.
cum hominib conuersatus est
Etce duo testes ydõnei ex legge
uestra. ex quorum testimõ¬
nio non sunt compuncta cor¬
da uestra. S alii atq alii ex
lege xp̃i testes introducantur.
ut frontes durissime inimi¬
corum conterantur. Ueniat
et ille daniel sanctus. iuue¬
nis quidem etate. senior au¬
tem scientia ac mansuetu¬
dine: et conuincat omnes
falsos testes. sicut conuitit
seniores impudicos: ita suo
testimonio xp̃i conterat ini¬

Expanded text:
testimonium verum sit? testimonium verum sit? Praevaricatores legis, intendite legem. Testimonium quaeritis de Christo? In lege vestra scriptum est, quod duorum hominum testimonium verum sit? Procedant ex lege non tantum duo, sed etiam plures testes Christi, et convincant auditores legis, nec factoalius testis. Dic et tu, Jeremia, testimonium Christo. Hic est, inquit, Deus noster, et non aestimabitur alius absque illo, qui invenit omnem viam scientiae, et dedit eam Jacob pcum hominibus conversatus est . Ecce duo testes idonei ex lege vestra, ex quorum testimonio non sunt compuncta corda vestra. Sed alii atque alii ex lege Christi testes introducantur, ut frontes durissimae inimicorum conterantur. Veniat et ille Daniel sanctus, juvenis quidem aetate, senior vero scientia ac mansuetudine, convincat omnes falsos testes; sicut convicit seniores impudicos, ita suo testimonio Christi conterat ini
Abbreviated transcription (Latin):
uit id quod foris et intes
s que terrena et celestia fue¬
rant mecliatoris ligni inter¬
potisione sociauit dicente
apostolo. qm̃ ip̃e per sangui¬
nem crucis sue patificauit
omnia que in celis sunt et
os in quam conuento o
udei. qui usq in hodier¬
num̃ diem negastis filium
dei. Nonne uox uestra est
illa. quando eum uidebatis
miracula facientem. atq
temptantes dicebatis quo¬
usq animas nostras suspen¬
disSi tu es xp̃c s dic nobis
palam. Ile autem uos ad
consideratiõnem miraculo¬
rum mutebat dicens. Op¬
a que ego facio. ipsa testi¬
monium perhibent de me:
ut ꝓpristo testimõnium di¬
terent non uerba sed facta
uos autem non agnoscen¬
tes saluatoreia qui opera¬
batur salutemi in medic
uestre terre.adicientes in
malo aistis. Gu de te ipͣo te¬
stimonium dicis. testimoni¬
ui tuum non est uerum.
Sed. ad hec quid ille uobis re¬
sponderit. aduertere noluistis.
Nonne scriptum est in lege ue¬
stra. quod duorum hominum

Expanded text:
vit id quod foris et intus fuit, vit id quod foris et intus fuit, sed quae terrena et coelestia fuerunt mediatoris ligni interpositione sociavit, dicente beato Apostolo, Quia ipse per sanguinem crucis suae pacificavit omnia quae os, inquam, convenio, o Judaei, qui usque in hodiernum diem negastis Filium Dei. Nonne vox vestra est illa quando eum vidistis miracula facientem, atque tentantes dicebatis: Quousque animas nostras suspendis? Si tu es Christus, dic nobis palam . Ille autem vos ad considerationem miraculorum mittebat, dicens: Opera quae ego facio, ipsa testimonium perhibent de me, ut Christo testimonium dicerent non verba, sed facta. Vos autem non agnoscentes Salvatorem, qui operabatur salutem in medio terrae vestrae, adjicientes in malo, aistis: Tu de teipso testimonium dicis, testimonium tuum non est verum . Sed ad haec ille quid vobis responderit, advertere noluistis. Nonne scriptum est in lege vestra, quod duorum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ga illa unde agimus aaron
uirgo maria fuit que nobis
xp̃m uerum sacerdotem conce¬
pit et pẽperit. Ne quo dauidd
cecinit dicens. Hu es sacerdos
ineternum secundum ordinem
melchisedech Supiore namq.
uersu iam dixerat uirgã
uirtutis tue emitcet dõ¬
minus ex syon. Et ysaias
Mh̾a apertius mariã san¬
ctam designat dicens. Ex¬
iet uirga de raclice yesse ⁊
flos de radice eius ascẽdet
spiritus domini. spiritus sa¬
pientie et intellectus. Q d̃
ergo hec uirga nuces produ¬
xit. ymago dominici corpo¬
ris fuit. Nux enim trinam
habet in suo corpore substã¬
tie unionem: corium testã
et nucleum. In cono caro
in testa ossa: in nucleo
interior anima comꝑat᷑
In corio nucis carnem sig¬
nificat saluatoris que
habuit in se asperitatem
uel amaritudinem passiõ¬
nis. In nucleo uiteriorem
declarat dulcedinem deita-¬
tis que tribuit pastum. et
lininis subministrat of¬
filium. In testa lignum in¬
serens crucis qui non decre¬

Expanded text:
ga illa, unde agebamus, Aaron ga illa, unde agebamus, Aaron virgo Maria fuit, quae nobis Christum verum sacerdotem concepit et peperit, de quo modo David cecinit, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech: superiori namque versu jam dixerat, Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion . Et Isaias propheta apertius Mariam sanctam designat, dicens: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendetspiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus . Quod ergo haec virga nuces produxit, imago Dominici corporis fuit. Nux enim trinam habet in suo corpore substantiae unionem, corium, testam et nucleum. In corio caro, in testa ossa, in nucleo interior anima comparatur. In corio nucis carnem significat Salvatoris, quae habuit in se asperitatem vel amaritudinem passionis. In nucleo interiorem declarat dulcedinem deitatis, quae tribuit pastum, et luminis subministrat officium. In testa, lignum interserens crucis, quod non discre
Abbreviated transcription (Latin):
duit. et nuces ꝓtulitͦ ⁊ ego
dicam illi quemadinoclum
uirgo concepit et peperit.
S ꝓfecto iudeus non concẽp¬
tum pot̾it uirginis explicã¬
re nec uirginis partum.
uenuat ad ecclĩam exponat᷑
illi. ut cognoscat uerum or¬
dinem officii naturalis. Uir¬
go ꝑegit tempora pariendi.
uirga autem non habuit
temꝑa germinandi. Illa
autem decursis nouem mẽ¬
sib pepit. uirga autem alia
die quod natura non habuit
asina loqueretur ip̃e mirabi
ud satramentum. Solis radiuꝰ
specular penetrat ⁊ soliditatem
eius insensibili subtilitate per¬
traicit. ⁊ talis uidetur intrin¬
secus. qualis extrinsecus. Itaq
nec cum ingreditur uiolat.
net egreditur dissipat: quiã
grum ꝑseuerat. S petular gͦ
non rumpit radius solis. in
tegritatem uirginis ingressu
re potuit deitatis:E quid ul-¬
xp̃i anus quod non uult audi¬
re iudeus aut manicheasꝰ ut
ille proficiat in fide redemptus.
et ille deficiat induratus. Uir¬

Expanded text:
duit et nuces protulit; et ego duit et nuces protulit; et ego dicam illi quemadmodum virgo conceperit et pepererit. Sed profecto Judaeus nec conceptum poterit virgae explicare, nec virginis partum. Veniat ad ecclesiam, exponatur illi; ut agnoscat verum ordinem officii naturalis. Virgo peregit tempora pariendi: virga autem notempora germinandi. Virgo enim decursis novem mensibus peperit; virga autem alia die, quod natura non habuit, asina loqueretur , ipse mirabilud sacramentum. Solis radius specular penetrat, et soliditatem ejus insensibili subtilitate pertrajicit; et talis videtur intrinsecus, qualis et extrinsecus. Itaque, fratres, nec cum ingreditur violatur, nec cum egreditur dissipat, quia igrum perseverat. Specular ergo non rumpit radius tegritatem Virginis ingressus re potuit deitatis? Sed quid ulChristianus quod non vult audire Judaeus aut Manichaeus; ut hic proficiat in fide redemptus, ille aut ille deficiat induratus. Vir
Abbreviated transcription (Latin):
aurib nostris: manifestissi¬
ma ueritate. Dominus moy¬
si sancto precepit de singulis
tribub uirgas afferri. Alla¬
te sunt duocdecim uirge int̾
quas etiam una erat: que
airon fuerat sacerdotis. Po¬
site sunt a sancto moyse ui
thabernaculo testimonii
uirga autem aaron post al¬
terum diem inuenitur pro¬
duxisse flores et frondes. et
peperisse nuces Helectat hoc
inysterium cum caritãte
uestra contra perfidiam iude¬
orum commiscere: ubi maxi-¬
me figura interuenit sacra¬
menti uirga hec protulit qd̵
ante non hãbuit non radica¬
ta plantatione non defossa.
sarculo non animata. suc¬
co non fecũdata semmnari
o. Et cum illi deessent uni̾¬
sa ium nature. prõtulit
uirga quocl nec semine sug¬
geri potuit nec radice. Uir¬
ga ergo potuit contra natu¬
ram nuces portare. ⁊ uirgo
non potuit contra iura na-
ture dei filium generare:
Dicat igitur michi iudeus
incredulus quemadmodũ
arida uirga floruit et fron¬

Expanded text:
in auribus nostris manifestissiin auribus nostris manifestissimam veritatem. Dominus Moysi sancto praecepit, de singulis tribus virgas afferri. Allatae sunt duodecim virgae, inter quas etiam una erat quae Aaron fuerat sacerdotis: positae sunt a sancto Moyse in tabernaculo testimonii. Virga autem Aaron post alterum diem invenitur subito produxisse flores et frondes, et peperisse nuces . Delectat hoc mysterium cum Charitate vestra contra perfidiam Judaicam commiscere, ubi maxime figura intervenit sacramenti. Virga ecce protulit quod ante non habuit, non radicata plantatione, non defossa sarculo, non animata succo, non fecundata seminario: et tamen cum illic deessent universa jura naturae, protulit virga quod nec semine suggeri potuit, nec radice. Virga ergo potuit contra naturam nuces educere: virgo non potuit contra naturae jura Dei Filium generare? Dicat igitur mihi Judaeus incredulus, quemadmodum arida virga floruit et fron
Abbreviated transcription (Latin):
et terram implet pater. im¬
plet. ⁊ sp̃c sanctus carnem xp̃i
deserere non potuerunt. qͣndo
in diuinitatis unitate manse¬
runt. Adhuc cytharam re¬
spice Ut musicum melos to¬
nis dulcibus reddat. tria pa¬
rit̾ adesse uidentur : ars manꝰ
resonat quod auditur. Nec
ars nec manus sonum red¬
dunt: sed ea cum corda pari¬
ter operantur. Sic pat̾ nec
spiritus sanctus susceꝑunt
carnem. ⁊ tamen cum filio
parit oꝑantur. Sonum so¬
la corda discutit : carnem so¬
lus xp̃c suscepit. Operatio in
tribus moclis constat. Sed
quomoclo p̾tinet ad solam cor¬
dam soni redditio. sic ꝑtinet
ad solum xp̃m carnis huma¬
ne susceptio. E contra iucle¬
us. Contra naturam in¬
quid: parrere uirgo mari¬
a non potuit. Et detestan¬
dus manicheus. Si caro
erat: uirgo esse non potu¬
it. Si iurgo peperit phan¬
tasmata fuit utrisq respon¬
dendum est. Profero de hy¬
storia ueteris testamenti ne¬
cessarium exemplum contra
iucleum quod modo sonuit

Expanded text:
Si coelum et terram implet Pater, imSi coelum et terram implet Pater, implet et Spiritus sanctus; carnem Christi deserere non potuerunt, quando in divinitatis unitate manserunt. Ad hoc citharam respice, ut musicum melos sonis dulcibus reddat, tres pariter esse videntur; ars, manus, resonat quod auditur. Nec ars, nec manus sonum reddunt, sed ea cum chorda pariter operantur. Sic nec Pater, nec Spiritus sanctus suscipiunt carnem, et tamen cum Filio pariter operantur. Sonum sola chorda excutit, carnem solus Christus accepit. Operatio in tribus constat; sed quomodo pertinet ad solam chordam soni retinctio, sic pertinet ad solum Christum carnis humanae susceptio. E contra Judaeus: Contra naturam, inquit, parere virgo Maria non potuit. Et detestandus Manichaeus: Si caro, inquit, erat, virgo esse non potuit; si virgo peperit, phantasma fuit. Utrisque respondendum est. De historia veteris Testamenti necessarium exemplum contra Judaeum, quod modo sonuit
Abbreviated transcription (Latin):
ratione. nec ratio sine anuna
Sic et pater et filius licet unũ
sint. et unus deus sit ad xp̃m
selum pertinet caro. sicut ad
solam rationem pertinet sa¬
pienta. licet non recedat ab
anima. Ecce aliud. In sole ca¬
lor et spleudor in uno tadio sũt:
sed calor exsicrat. splendor illu¬
eninat. Aliud suscipit calor.
aliud lplendor. et licet calor
⁊ splendor ab inuicem non
queant seperari. suscipit
splendor illuminationem
non feruorem suscipit calor
feruorem non illuminatio¬
nem. Aliud simul. aliucl
singłarit agunt: ⁊ tamen
abinuicem non sepantur.
Sic ⁊ filius suscepit carnem.
⁊ non deseruit patrem: nec
se diuisit a paire. Buscepit
non defuit maiestate. In di¬
uinitate equalitas in carne
una sit deitas. una diuinitaᷤ.
impleuit quidem carnem xp̃i
non susceptione. Uis scire
quia cum eo erat et pater:
sc̃o. quia cum eo erat. Cuan¬
gelista refert quia ih̾s ple¬
nus sp̃u sc̃o regressus est a
iordane. Ecce quomodo ih̾e¬

Expanded text:
ratione, nec ratio sine anima. ratione, nec ratio sine anima. Sic et Pater et Filius, licet unum sint et unus Deus sit, ad Christum solum pertinet caro: sicut ad solam rationem pertinet sapientia, licet non recedat ab anima. Ecce iterum aliud. In sole calor et splendor in uno radio sunt: sed calor exsiccat, splendor illuminat; aliud suscipit calor, aliud splendor. Et licet calor et splendor ab invicem non queant separari, suscipit splendor illuminationem, non fervorem; suscipit calor fervorem, non illuminationem. Aliud simul, aliud singulares agunt; et tamen ab invicem non separantur. Sic et Filius suscepit carnem; et non deseruit Patrem, nec se divisit a Patre. Suscepit, non defuit majestate. In divinitate aequalitas, in carne una sit deitas, una sit divinitas, implevit quidem carnem Chrisnon susceptione. Vis scire quia cum eo fuit et Pater? sancto, quia cum eo erat: evangelista refert quia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est ab Jordane . Ecce quomodo sol