comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exx nat᷑a sola sunt. quedcĩ ex gr̃a. si querit᷑ utrũ
primꝰ. homo in illo pͥmo sueꝰ condicionis statr̃
uirtutes aliquas habuerit. nullatenꝰ. ambi¬
gendõ putamꝰ affectꝰ hono s & scđm iusti.¬
citim hordinatõ. nat᷑e illiꝰ aprima sua ori.¬
gie insertos. ꝑ quos ad bonitatem & iusti¬
ciã ex sequendam naturali appetitu tithe¬
lit᷑. Et in his quidem affectibꝰ bonis. na.¬
tintiles uirtutes constrasse quibꝰ aprincipio na.¬
tura homiis formata est & instructa. De
illis aut̃ uirtutibꝰ. que uoluntate bona. ex
amore diumo motti ꝑficiunt᷑ : nichil temere
circa ipsum quantũ ad pͥmũ ipsum sta tum
ꝑtin&. diffmire uolumꝰ. Precipue cum de
oꝑe carnttis illiꝰ. nullũ suie ex auctorittite.
siue ex nncione. argum̃tũ certũ habeamꝰ E
siquidem cimare crecitorẽ suum cepit. Hoc

Expanded text:
ex sola natura sunt, quaedam ex gratia si quaeritur utrum primus homo in illo primo suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire volumus, praecipue cum de opere charitatis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi qui
Abbreviated transcription (Latin):
hoc namiq as̃ reedere habre. dͥ propt̃ ipsum fit.
siue uoliitate si sola ii uolendo. siue & uolũ.¬
ttite et oꝑe faciendo. Bona igit᷑ nat᷑e et affectꝰ.
urdiati scđm naturtĩ. uirtutes sunt natuitł:.
que & si laudaibiles sint. quia bone sunt. & ana¬
tinti sunt: nõ sunt tam̃ digne merito illo qd ẽ

Expanded text:
Hoc namque Deus reddere habet quod propter ipsum fit, sive voluntate sola in volendo, sive voluntate et opere in faciendo. Bona igitur naturae et affectus ordinati secundum naturam virtutes sunt naturales, quae et si laudabiles sunt quia bonae sunt et a natura sunt, non sunt tamen dignae merito ill
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. nõ michi cõuenient dici posse uidet᷑ quã¬
uis extrti bona hec que ꝑꝑ nat̾am condit᷑ s̃
nichil meretint᷑ que ex sola sunt natura.
Uirtutes aut̃ quas gra repaatrix nature
suꝑ additt formt quia in merito aliquid
supra naturtĩ accipunt. in p̃rmio oriã supͣ
nat᷑ã remunerari digne sunt ut quibꝰ amor
dei causa est in oꝑe p̾sencia dei p̃niũ sit
in retribucione.  ed in his iuirtutibꝰ. que ꝑ

Expanded text:
i convenienter dici posse videtur, quamvis extra bona haec quae propter naturam condita sunt nihil mereantur, quae ex sola sunt natura. Virtutes autem quas gratia reparatrix naturae superaddita format quia in merito aliquid supra naturam accipiunt, in praemio et supra naturam remunerari dignae sunt, ut quibus amor Dei causa est in opere, praesentia Dei praemium sit in retributione. Sed in his virtutibus quae per
Abbreviated transcription (Latin):
totꝰ. absconditꝰ ne si totꝰ manites.¬
tꝰ eẽt meritũ fides nõ haberet. nec
infidelittis locũ In fidelittis enim
de manifesto cõunc̾etur & fidec d
occulto ñ exerceret᷑. Diuero abscon.¬
ditꝰ totꝰ eẽt. fides quidem a sciẽcia
nõ ad uiuaret᷑. & in fidelitti de ignorã¬
cia excusaret᷑. Quo circa oportuit. ut
ꝓd̾et se occultũ d̃s. ne totꝰ celaretur.
& ꝓrsus nesciret᷑ : & rursum ad aliquid
ꝓditũ se & agnitũ occulitu&. ne totꝰ.
manifestaret᷑ : ut aliquid ẽẽt qd̾ cor hois
ennutriret cogitũ: & rursus aliquid
quod abconditũ ꝓuocaret

Expanded text:
totus absconditus; ne si totust, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus aliquid quod absconditum provocaret
Abbreviated transcription (Latin):
et discernunt᷑ que comun̾ast̃
nõ est: tam̃ quod est tacet᷑
ne credcit᷑ quod non est. Dicitur enim
pat̃ potens. et est pat̾ potens. &̾ non
solus pat̃:quia potẽs est pat̃. o filiꝰ. &¬

Expanded text:
Et discernuntur quae communia sunt. non est; tamen quod est tacetur, ne credatur quod non est. Dicitur enim Pater potens: et est Pater potens; et non solus Pater, quia potens est Pater et Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ. est pait̾ potens : ne putet᷑ pͥor filio. & fi.¬
lius sapiens. ne credat᷑ patre posterior
Et sp̃s sc̃s bonꝰ. siue benignꝰ. ne crude¬
lis estimaret᷑ ds̃. & consternaret᷑. ad eum
con sciencia humana. si sp̃m habere dicẽt᷑
ds̃. & non additũ fuissoe sc̃s ł benignus.

Expanded text:
tus est pater potens, ne putetur prior Filio; et Fitus est pater potens, ne putetur prior Filio; et Filius sapiens, ne credatur Patre posterior; et Spiritus sanctus bonus sive benignus, ne crudelis existimaretur Deus et consternaretur ad eum conscientia humana, si Spiritum habere diceretur Deus, et non additum fuisset sanctus vel benignus.
Abbreviated transcription (Latin):
ercit. qui filiꝰ. nõ erat : qm̃ abutroq enit
& equaliter erat Et dicte sunt tres ꝑso.¬
ne trici hec: quia unũ quodq tricam
totũ hoc ertit. & ꝑsona erat nec ttim̃
una ꝑsona. quia unũ hoc totũ. sed
trec ꝑ sone. quia tria in hoc uno. ⁊ bac
unum totũ. Et hec tria tres ꝑsone unus
pat̃. qui desua substancia filiũ genuit. & e
itit in hoc similitudo sed ne puttiret᷑ pͥor
pat̃ filio. sic̃ semꝑ in hõibꝰ. est. & numquã
alit̃ eẽ potest. nisi pat̃ filiũ ante cedat
Propt̃eti potens dictꝰ est pat̃. qd̾ nõ solus
solus dicendꝰ. ertit potẽs. quia de ipsoso¬
lo magis dubittiri pot̾̃at. quasi de prio¬
re &. antiquo &iã annoꝵ numerositate
defecto. Et dictꝰ. est filiꝰ. sapiens. nõ quod
solus ertit. sed quii d ipso solo magis du-¬
bitiri pot̾tit. quasi de posteriore. & adhuc
in maturo. & sensu in ꝑfecto ld circo dic.¬

Expanded text:
erat, qui Filius non erat; quoniam ab utroque erat erat, qui Filius non erat; quoniam ab utroque erat et aequaliter erat, et dictae sunt tres personae tria haec; quia unumquodque trium totum hoc erat; et persona erat; nec tamen una persona, quia unum hoc totum; sed tres personae, quia tria in hoc uno, et hoc unum totum; et haec tria tres persPater quia de sua substantia Filium genuit, et erat in hoc similitudo. Sed ne putaretur prior Pater Filio sicut semper in hominibus est; et nunquam aliter esse potest nisi Pater Filium antecedat; propterea potens dictus est Pater non quod solus us; sed solus dicendus erat potens, quia de ipso solo magis dubitari poterat quasi de priore et antiquo et annorum numerositate defecto. Et dictus est Filius sapiens, non quod solus erat, sed quia de ipsa solo magis dubitari poterat quasi de posteriore et aetate adhuc immaturo et sensu imperfecto. Idcirco dic
Abbreviated transcription (Latin):
quidem benignus. & bonꝰ. sp̃s sc̃s.
sed nõ solꝰ. sꝑ̃s benignꝰ. & bonus est.
encie humane . ne entiros in deo suo.
similia hominibꝰ que non ertint in ipso
erant uocabula quedam nõ ad hominẽ¬
s similitudinẽ ad significanda que dei
eitĩt supiti homine̾s. Et enat aliquid
simile ibi: ne mutticio aliena ẽẽt sed
nõ totũ. ne idem crederetur : quod in
tantum differebat. Et dictꝰ. est indi
substancici gignit. & non ẽ qui gig¬
it. ipse quẽ gignit: sed alt̾ cb alten
& nõ ciltti naturti gignẽtis & geniti.
E t ercit in hoc similitudo int̾ diuma
& humana. & ꝓpt̃eti ex hoc dictus
est pat̾ & filiꝰ. quia genuit ille. &
iste genitꝰ & nõ est qui genuit pat̃.
ille. qui genitus ẽ filiꝰ. & itim̃ qe̾
nat̾ci una est gignẽtis & geniti. &
substancia ͫ nõ aluid ẽ gignens a ge-
& geniti. P ropteti unũ m uenti st̃
millo q̃ d̾s erant quia unũ erant totỹ
qd̾ erant. sed nõ unus in uno. quia pa¬

Expanded text:
quidem benignus et bonus Spiritus sanctos; sed non solus Spiritus benignus et bonus est, entiae humanae ne erraret in Deo suo similia hominibus quae non erant in ipso erant vocabula quaedam, non ad omnem similitudinem sed ad significanda quae Dei erant supra homines; et erat aliquid simile ibi ne imitatio aliena esset, sed non totum, ne idem crederetur quod in tantum differebat; et dictus in deitatsubstantia gignit, et non est qui gignit ipse quem gignit, sed alter ab altero. Et non altera natura gignentis et geniti. Et erat in hoc similitudo inter divina et humana; et propterea ex hoc dictus est Pater et Filius, quia genuit ille, et iste genitus est. Et non est qui genuit Pater, iste qui genitus est Filius; et tamen quia natura una est gignentis et geniti; et substantia una non alius est gignens a geniet geniti. Propterea unum inventi sunt in illo quod Deus erant; quia unum erant totum quod erant; sed non unus in uno, quia Pa
Abbreviated transcription (Latin):
De reꝵ orlie in primis et
sedi et tercii
pꝰ pͥmci posteriora sequantur
meti sunt
ue in eti sunt. ȩt̃ñci sunt. nec gradũ habent
cicimi nosci quia diuma naturci substancialit᷑ ex se
non genuit que causalit cretiuit. quia non potẽ
naturcilit̾ idem eẽ qui fecit & quod ftictũ est.
Que igit᷑ fuciti surit unũ non sunt & in his quedã

Expanded text:
De rerum ordine in primis et secundis et tertiis. post prima posteriora sequantur.ae sunt Quae in ea sunt aeterna sunt, nec gradum habent tiam in ipsa; quia divina natura substantialiter ex se non genuit quae causaliter creavit; quia non potest naturaliter idem esse qui fecit et quod factum est. Quae igitur f
Abbreviated transcription (Latin):
diciles & in uisibiles. & in cretite creaindoꝵ oniũ
in mente diuina. Scd̃o loco angłica natura in¬
usibilis quidẽ sed creciti. Tercio loco humana
uisibilis & cretita. scđm aliquid uisibilis. & siđm
ciliqͥd in iusibilis. Quarto loco cretit᷑ti corporeti in
toto uisibilis i toto ip̃itilis. P ost pͥmas ergo¬
causas in cretittis & inusibiles exibit considento
o predoe ad angłicam naturã racionalem. & in¬
ui bilem. denide ad humanã uisibilem. & icio¬
nalem de qua apositũ iinũ fuit consumet᷑
Nã de uisibilibꝰ quidem que postrema sunt
id erro pͥmã ꝓposicionẽ fecimꝰ ut de his que
nirent ad latenciũ cognicionẽ humanã mentẽ
comodiꝰ duceremus

Expanded text:
tae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humana visibilis et creata, secundum aliquid invisibilis et secundum aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergcausas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositionem fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem commodius duceremus
Abbreviated transcription (Latin):
cretiti sunt angłi : & quales facti sunt dum cõde¬
rent᷑. pͥmũ aic demde quales effecti sunt dumi di¬
uiderent᷑ aũsione & ꝯuersione. & quomodo dispo¬
siti sunt dum uidicarent᷑ dampnacione & głificato.¬
ne & d numero. & d ordinibꝰ &e de excellencia ⁊

Expanded text:
creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur primum; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione et glorificatione. Et de numero et de ordinibus, et de excellentia,
Abbreviated transcription (Latin):
&e ieo qd̃ co oꝑtit᷑. quia alia fticit ds̃ oꝑando que solꝰ
fticit. alia quo oꝑtindo que solus non facit. Et dis¬
tinguit᷑ p̃ceptio in etĩ que fit extrinsecus ꝑ sermo.¬
nem . & in etĩ que fit in trinsecus ꝑ aspiracionẽ.
Et constrit in his ommibꝰ quod duoluntate dĩ dicẽ
dum fuenti. qd̃ ẽ beneplaicitũ eius & signũ benepla.¬
citi ipsus. Propt̃ qd̃ & multe dicunt᷑ uoluntates
eius cũ sit unci uoluntas ipsius quia sunt multa
signa uoluntatis ipsiꝰ. sic̃ scriptum est. Magna sũt
oꝑa dñi ex quisita in om̃s uoluntates eius. P ropt̃̾
ea que ex ipsci & scđm ipsam sunt multti. hec duolũ¬

Expanded text:
et in eo quod cooperatur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intrinsecus per inspirationem. Et constat in his omnibus quod dtum ejus et signum beneplaciti ipsius. Propter quod et multae dicuntur voluntates ejus cum sit una voluntas ipsius, quia sunt multa signa voluntatis ipsius. Sicut scriptum est: Magna sunt opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus ; propter ea quae ex ipsa et secundum ipsa sunt mult
Abbreviated transcription (Latin):
UICUM& G̾ distincionem face-¬
re uoluerit loquens de uoluntate
cłi hoc dicere potest diligent̃ conside.¬
nindum eẽ quomodo quidem ds
m alio hoc uult quod ipsum est in
alio cuit solum hoc quidem quici¬
um est. Et in eo quidem quo uult ipsum quod
est rem aprobat in eo uero quo uult ipsum qui ci est
actũ rei. In eo aut̃ quo ciprobat rem & nõ actum
rei . uult ciliquid. & non dum ad huc ȩẽ uult qd
uult. in eo uero quo aꝓbat actum rei. & non ipsam
rem. aliquid ẽẽ uult & nõ dum tam̃ uult ipsum qͥ¬
ẽ quẽ admodum aliquo qd̾ malum est. eẽ ipsum mͣ

Expanded text:
ue ergo distinctionem facere voluerit, loquens de voluntate Dei, hoc dicere potest. Diligenter considerandum est quomodo quidem Deus in alio hoc vult quod ipsum est; in alio autem solum hoc, quia ipsum est. Et in eo quidem quod vult ipsum quod est rem approbat; in eo vero quo vult ipsum, quia est actum rei. In eo autem quo approbat rem et non actum rei, vult aliquid et nondum adhuc esse vult quod vult. In eo vero quod approbat actum rei et non ipsam rem aliquid esse vult, et nondum tamen ipsum e
Abbreviated transcription (Latin):
d s̃ nen uult Rursum si ds̃ non iuilt. quod
faciunt quare ds̃ ꝑmittit. ut fticiãt quod non
uuilt. cũ fieri non possit. nisi eo ꝑmitente. nec
ꝑmitti. nisi eo uolente: Hinc co artamͦ diligẽ¬
cius in uestigtre. quomodo racionalem creatunĩ
cipue illam que uoluntate in uista. a diuino
uoluntate discordat. iusta dei moderacio gub̾¬
nat. H inc consideramꝰ. quatuor generales
modo gubnacionis diuine in ipsis quibꝰ disponunt᷑
& ordinant᷑ in oĩbꝰ que agunt. ut & ipsa ma.¬
la. que contru dĩ uolunttitẽ sunt quod sunt
qua non approbant᷑ ađo quod mala sunt extrci
nũ est. & placoe quod ordinatti sunt. Al oderat᷑
ergo ds̃ & regit scđm suã uoluntatẽ eos qͥ prara
& in iusta uoluntate contra suam nituntur
uoluntatẽ & conducnnt᷑ & disponant᷑ scd̾m
ipsam. qui surgunt contrti ipsam ad ꝑficiendũ
quod illi fieri placos uoluntate quę illi disp¬
licc¬

Expanded text:
d Deus vult? Rursum si Deus non vult quod d Deus vult? Rursum si Deus non vult quod faciunt, quare permittit ut faciant quod non vult, cum fieri non possit nisi eo permittente, nec permitti nisi eo volente? Hinc coarctamur diligentius investigere quomodo rationalem naturam praecipue illam quae voluntate injusta a divina voluntate discordat; justa Dei moderatio gubernat. Hinc consideramus quatuor generales modos gubernationis divinae in ipsis quibus disponuntur et ordinantur in omnibus quae agunt, ut et ipsa mala quae contra Dei voluntatem sunt quod sunt quia non approbantur a Deo quod mala sunt extra ordinata sunt. Et moderatur ergo Deus et regis secundum voluntatem suam eos qui prava et injusta voluntate contra suam nituntur voluntatem, ut conducantur et disponantur secundum ipsam qui surgunt contra ipsam ad perficiendum quod illi fieri placet voluntate quae illi displic
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis ordinem et disposi¬
cione in torque⁊
oSiDeRanduos est ce iam hoc
quomodo in uisibiles illas & sp̃na¬
leo natintis modenit᷑ ds̃. Si enĩ libi arbitri
sunt . faciunt quod uolunt. Et si fcicuint qd̾
uolunt : quomodo ex sentencia dei pendet quod
faciunt. Nam si dicunꝰ. qm̃ ic curo id fricr¬
unt quod uult ds̃. quia non aliud uolunt
cuit uelle possunt. qͣm quod uult ds̃. quĩ ip¬
sum uelle tribuit. sic̃ posse concedit hoc: ⁊¬
si de bonis aliquomodo concedit᷑. d malis nulla
raeione cuppolat᷑. Malis siquidẽ ds̃ potesttitem
tribuit solam non uolunittẽ. quia licae ex
ipsius . ꝑmissione sit. quod malum possunt. ex
in spircicione itim̃ eius non est. quod malum
uolunt. Malarũ enam uoluntatũ ordincitor
ds̃ est. non crecitor. Quomodo ergo non fcieunt.
iusi quod ds̃ uult qui numquã uolunt. insi qͥ
ds̃ nõ uult qr semꝑ malum uolunt. quod nũ
quã ds̃ uult. Si enĩ faciunt quod uolunt. ⁊
nolunt. quod ds̃ nõ uult. quomodo facuit qd̾¬

Expanded text:
voluntatis ordinem et dispositionem intorquet. Considerandum est etiam hoc quomodo invisibiles illas et spirituales naturas moderatur Deus. Si enim liberi arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si faciunt quod volunt, quomodo ex sententia Dei pendet quod faciunt? Nam si dicimus quoniam idcirco hoc faciunt quod vult Deus, quia non aliud volunt aut velle possunt quam quod vult Deus, qui et ipsum velle tribuit sicut posse concedit, hoc tametsi de bonis aliquando conceditur, de malis nulla ratione approbatur. Malis siquidem Deus potestatem tribuit solam non voluntatem; quia licet ex ipsius permissione sit quod malum possunt, ex inspiratione, tamen ejus non est quod malum volunt. Malarum enim voluntatum ordinator est Deus, non Creator. Quomodo ergo non faciunt nisi quod Deus vult, qui nunquam volunt nisi quod Deus non vult; quia semper malum volunt quod Deus nunquam vult? Si enim faciunt quod volunt, et volunt quod Deus non vult, quomodo faciunt quo
Abbreviated transcription (Latin):
sttitꝰ. erit hõis. post ressinrectionẽ amorhus. quõ
plene & ꝑfecte tum apeccato quã apena pẽti
libabit᷑. et nõ solũ in id inqͦ fuit conditꝰ.s
supra id &̃ usq ad illud ad qd̾ conditꝰ fuit.¬
restituet᷑. In pͥmo statu diuisit ds̃ & homo.
In scđo statu diuisit diabolꝰ. & homo. Int̾tio
statu totũ ds̃ accipi&. In pͥmo statu laus di
eitit. & aliquid pret̾ ladem. nichil
ttim̃ contrci laudẽ dei. In scd̃o statu nichil
cid laudem. sed totũ contra laudem dĩ. In
tercio sttitu. totũ ad laudem. nicħ pt̾ lau dei
nec contra laudem di. Ad laudẽ dĩ caritts.
p̃t̃. laudem. necessittis. contra laudem mi qui-¬
itis I n primo statu. caritas. & necessita.
In scd̾o sttitu. neçessitts & iniquitas. In t̾cio
sola caritas. D pͥmo¬

Expanded text:
status erit hominis post resurrectionem a mortuis, quando status erit hominis post resurrectionem a mortuis, quando plene et perfecte tam a peccato quam a poena peccati liberabitur; et non solum in id in quo fuit conditus, sed supra id etiam usque ad illud ad qtu divisit Deus et homo; in secundo statu divisit diabolus et homo; in tertio statu, Deus totum accipit. In primo statu, laus Dei erat, et aliquid praeter laudem, nihil tamen contra laudem Dei; in secundo statu nihil ad laudem, sed totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei. Ad laudem Dei charitas, praeter laudem Dei necessitas, contra laudem Dei iniquitas. In primo statu charitas et necessitas; in secundo statu necessitas et iniquitas; in tertio sola charitas. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
si non peccassce sicut uidet. pati
omino non potiuss&e. Si erge omnino pati
non potuit. iuolencia ei nocere non potuit.
neq opꝰ habuit custodia. ne iuolenciã pate.¬
ret᷑. qui qͥcumq illatũ sibi fiuss&: nichil oĩno
pateret᷑. Nam si iuolenciam pati potuit. quo¬
modo &ẽ mori nõ potuit. Si aut̃ mori po¬
tuit. quomodo in mortͥalis fuit .  Propt̃ huiꝰ.¬
modi iticiones soluendas. que ab his qui dili¬
genciꝰ. scruttiri secreta solent. obiciunt᷑ treᷤᷤ
status uite humane prima considenacione
distinguimꝰ. & in his qualis homo fuerit.
siue ni corpore. siue in annna quãtũq ab
eo d pͥmum factꝰ. est. muttitꝰ sit. aut in
quo idem ꝑstiterit. Necessario de t̾minã¬
dum puttmus. Primꝰ statꝰ hõis fuit ante
peccatũ in eo qͥ fuit conditꝰ. Scd̾s statꝰ ẽ
post peccatũ. si tam̃ statꝰ dicendꝰ. est. & ñ
pocius ruma in que ꝑ peccatũ. & ꝑ penã
peccati. post peccatũ secutꝰ. est lapsus. Teitius

Expanded text:
si non pecasset sicut videtur omnino pati non potuisset? Si ergo omnino pati non potuit, violentia ei nocere non potuit: Neque opus habuit custodia ne violentiam pateretur qui quodcunque illatum sibi fuisset nihil omnino pateretur. Nam si violentiam pati potuit, quomodo etiam mori non potuit? Si autem mori potuit, quomodo immortalis fuit? Propter hujusmodi rationes solvendas quae ab iis qui diligentius secreta scrutari solent objiciuntur tres status vitae humanae prima consideratione distinguimus, et in his qualis homo fuerit sive in corpore sive in anima quantumque ab eo quod primum factus est mutatus sit, aut in quo idem perstiterit necessario determinandum putamus. Primus status hominis fuit ante peccatum in eo in quo fuit conditus. Secundus status est post peccatum si tamen status dicendus est, et non potius ruina in quem per peccatum et poenam peccati post peccatum sequentem, est lapsus. Tertius
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ plurima d pͥmo statu hoĩ
ante peccatũ qualis fuit homo pͥuis¬
quã peccar. & qualis futurus
fuiss&. si non pecaisso & in corpore & in
aĩa. mortailis an in mortalis passĩbilis an in¬
passibilis. de tmino inferioris uite. X de trã.¬
situ ad suꝑiorẽ. De qualittite &. mau ui.¬
uendi. de ꝓpagacione filioꝵ. đd uita & đ¬

Expanded text:
autem plurima de primo statu hominis ante peccatum, qualis fuit homo priusquam peccaret, et qualis futurus fuisset si non peccasset et in corpore et in anima, mortalis an immortalis; passibilis an impassibilis. De termino inferioris vitae, et de transitu ad superiorem; de qualitate et modo vivendi, et de propagatione filioru
Abbreviated transcription (Latin):
culpci prima & pena ultima. duo media orta sũt. culpa
& penai. Ignorancia boni. culpa & penai in mente. Cõ¬
cupiscencia mali culpa & pena in carne. In quibus
pcci orignialis radix cõsistit. Quia gͥ caro humana apa¬
itibꝰ cũ mortalitate seminat᷑ . in eo ipso qudseminca
subicicox moriͥtilittiti uiuificata postinodum. carnalis
concupiscencice subiectti in uenit᷑ neccessutiti. quia ipsa
mortailitatis in firmittis. causa est qucĩ sequit᷑ cõcupiscẽ-¬
di necessitais. C aro gͥ que inconcupiscencia seminat᷑.

Expanded text:
culpa prima et poena ultima duo media orta sunt, culpa et poena. Ignorantia boni, culpa et poena in mente; concupiscentia mali, culpa et poena in carne. In quibus peccati originalis radix consistit. Quia igitur caro humana a parentibus cum mortalitate seminatur, in eo ipso quod seminata subjacet mortalitati vivificata postmodum carnalis concupiscentiae subjecta invenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas causa est quam consequitur concupiscendi necessitas. Caro igitur quae in concup
Abbreviated transcription (Latin):
ũitatis amisit. Quia uͦ caro mortalitate ꝑ cussa est. ipsa
sui langoris infirmitate dissoluta extra mẽsurã pͥme dis.¬
posicianis. desideria extendit sua. Hec est enĩ ipsa que
carnis concupiscencia uocat᷑. naturalis scilico& appetitꝰ.
siue affectꝰ. Ordinẽ transgrediẽs & mensurã transcendes
O idinẽ trĩsgrediens qño mouet᷑ cid eti que nõ deb&.
Mensunĩ trancẽdẽs. qño mouet᷑ alit̾ quãdebx. Ordine
n appetitꝰ. transgredit᷑. qño ea appetit que appet̾e no

Expanded text:
veritatis amisit. Quia vero caro mortalitate percussa est, ipsa sui languoris infirmitate dissoluta extra mensuram primae dispositionis desideria sua extendit. Haec est enim ipsa quae carnis concupiscentia vocatur, naturalis scilicet appetitus sive affectus ordinem transgrediens et mensuram transcendens. Ordinem transgrediens, quando movetur ad ea quae non debet; mensuram transcendens, quando movetur aliter quam debet. Ordinem enim appetit
Abbreviated transcription (Latin):
cit. in eo aqͦ seminat᷑. culpã halie et cictũ culpe.
In eo qui senmicit᷑. nec culpã hab&. nec actũ cuł¬
pe. sed causam In eo qui nascit᷑: causam culpe &
culpum halre. sed actum non habet. E ausa cule:
corruptio morltilitatis est. Culpa concupiscencia ẽ.
actus culpe. cõ eupiscere est: Ecuisa culpe itdre est.
Culpa ipse arbor. Aetꝰ culpe: fructꝰ I n eo
utiq qui semincit᷑ : corrupcio morialitatis est. I n eo
aut̃ qui nciscit᷑ uiciũ. concupiscẽciai est. I n eo aũ

Expanded text:
eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In eo quod nascitur causam culpae et culpam habet, sed actum non habet. Causa culpae corruptio mortalitatis est, culpa concupiscentia est. Actus culpae concupiscere est, causa culpae radix est. Culpa ipsa arbor, actus culpae fructus. In eo itaque quod seminatur, corruptio mortalitatis est. In eo autem q
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ ea uidelic&. ẜuitute que ei soli debitti ẽ. Nã &
sc̃s apaitris cognicione excludit᷑. cũ ipse &̃ ꝓfũda dei
qd taile est. Nõ assinnas nom̃ dĩ tui inuanũ. Hec ad
simplicẽ lit̾e sensũ talit̃ in telligi delre. ut nom̃ dĩ
hõ inuacuũ nõ assumat id̾t uł ad iñdaciũ affirmã¬

Expanded text:
dum est, ea videlicet servitute quae ei soli debita est. Nam et tus a Patris cognitione excluditur, cum ipse etiam profunda Dei,quod tale est: Ne assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
audi. qͥ tib̾ mc̃ã iã exibuit. & necdũ tam̃ ate ẜuiciũ accei
ut sciaso ab ipso eẽ utrĩq scilicos qͥ a te exigit opꝰ uͥtutis.
& ad quiesce. Om̃is enĩ uͥtꝰ ab obediẽciã incip̃. quẽ ad mͦũ
om̃e uiciũ ab in obediẽcia ꝓcedit. Frustrti nãq uł mobe
diẽti gr̃t̃i.uł cõ tumaci doctrina uł nõ intelligẽti p̃cep.¬
tũ dicẽt᷑. Id circo pͥmũ audi isrł ut sis obediens. Ds
inde sq̃r p̃ceptũ. Ipsũ adonibis. Et ħ ꝑtinet ad fidem
& ei soli.fuies. hoc ꝑtinet ad oꝑacionẽ. Fides enĩ oꝑans
ex dilectioe ꝑfectũ fac̃ qr nec opꝰ sine fide nec fides ciu
tempꝰ supetit accepiti ẽ sine oꝑe. ꝓ pt̃eci adom recte
credendo. ẜui bene oꝑãdo. Queri aut̃ pot̃. si id qd dixit
into scõs uiros nõ solũ angłos adorasse. s &̃ hoĩes legimꝰ.
nec tumt̃ ł ptea alicubi reprehensos in uenimꝰ. E t inino
sum oꝑe ex ortat᷑. Sciẽdũ gͦ ẽ qr alio mͦ hoĩes. alio mͦ

Expanded text:
iam jam exhibuit, et necdum tamen a te servitium accepit, ut scias ab ipso esse utrumque; scilicet quod a te exigit opus virtutiset acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium dienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deuinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest an id quod dixit; ento, sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus; nec tamen propterea alicubi reprehensos invenimus? Et in Novo summopere exhortat
Abbreviated transcription (Latin):
abeo es redẽptꝰ qr nõ minꝰ tͥ ꝯ̃tulit cũ redemit quã eỹ
crecunt. Ad eundẽ spectat sensũ qd ipse filiꝰ in eugłio
discpłis. & ꝑ discpło ᷤ om̃ibꝰ in se credentibꝰ dicit. Credi.¬
tis in dm̃ & in me credite. Modesiti qͥdẽ ut docuit
piũ in sinuacione nos ad monens. ut in telligamus
cũ nõ solũ adorãdũ anob̾ in sua diumitaite qua cõdi-
s in humanittite etiã qͣ redemit. Terciũ pcepti
ẽ olsua sablatũ. Quatuor saba comemoitire uidet᷑
script᷑a. Primũ illud in quo ds̃ ꝑfectis oꝑibꝰ sius

Expanded text:
ab eo es redemptus, qui non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum, et in me credite : modesta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua condidit, sed in humanitate etiam qua redemit. Tertium praeceptum est observa Sabbatum . Quatuor Sabbata commemorare videtur Scriptura. Primum illud in quo Deus perfectis operibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
fuer̃ que scĩficabat᷑ ad emũdatiõe. qne tractabãt᷑
ad duociõem. T̃cia erercebãt᷑ ad uen̾acõe. Prima
necessatis Scd̾a uirtutis. T̃cia laudacionis. Prima
suscipiebãt᷑ ad scĩficacionẽ. Scd̾a tͣcͣtabãt᷑ ad de.¬
uociõẽ. Tercia exercebãt᷑ ad laudacõe. Itũ sacra¬
m̃ta alia erãt ĩ rebꝰ qͥbꝰdã scĩficatis. Alia in saic¬
fitiis. & oblatiõĩbꝰ alia in ministeri is aiumis Sic
res eadẽ multis modis ad euidẽtiã distregi potest. Sa¬
erificiũ dicebat᷑. qno d aĩdͥbꝰ fiebat imolacio. Ob¬
lacio at aliaꝵ quarũ lib rerũ uocabat᷑. Sacͥficioꝵ

Expanded text:
 quae sanctificabantur ad emundationem; alia quae tractabantur ad devotionem; tertia quae exercebantur ad venerationem. Prima necessitatis; secunda virtutis; tertia laudationis. Prima suscipiebantur ad sanctificationem; secunda tractabantur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat immolatio. Oblatio vero alia
Abbreviated transcription (Latin):
quãdo fiebat a aritis. ciliq̾no a peccoribꝰ. aliqno
đ uolcitilibꝰ Oblacio ciliq̃no de simila fiebat que
dicebtit᷑ sacͥficiũ erudi. aliq̃no đ clibano. aliqño
A sartagine. aliqno a̾ craticula. qd sacͥficiũ coctũ
uocabatur Sacͥficia alia ꝓ pecc̃o erãt. alia ꝓ
delicto ꝑ pecẽo qͥdẽ. ut peccatũ ex piaretur.
cł delicto ut expiaret᷑ delictũ secc̃m ẽ qño fid qd̾ fieri
ñ debet. Delictũ ẽ qño nõ fit qd̾ fieri debet Et in
his qͥdẽ om̃ibꝰ scicͣm̃tti cõsitibãt. Sciẽdũ uͦ q̃d hec
om̃a nõ ttilia sacͣm̃ta intellig̃e debemꝰ qualia suꝑiꝰ

Expanded text:
quando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando de simila fiebat, quae dicebatur sacrificium crudum: aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, quod sacrificium coctum vocabatur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro delicto; pro peccato quidem, ut peccatum expiaretur; pro delicto, ut expiaretur delictum. Peccatum est quando fit quod fieri non debet; delictum est quando non fit quod fieri debet. Et in his quidem omnibus sacramenta constabant. Sciendum vero quod haec omnia non talia sacramenta intelligere debe
Abbreviated transcription (Latin):
Rla cs uaz geñci oꝑũ quedam ita bonã
s̃. ut nunquã licite p̃tiri possint. Wedã¬
aut̃ itti mala ut nunquã licite. possint comiti:
Sola gͥ illa que sic se habent ut nũquã licite fie¬
om̃ia qd̾ utrimilibre relinquens. de p̃cipiendis
uidelicoe homo ex sui considaicione disceret qͣlẽ
se erga ꝓximũ exibe deb̾et. S postacũ lex subin¬
traite. & disciplinã uiuẽdi artiorẽ ꝓponeroe. ex his
que media fuerant quedã excepit. et eius alia pscep.¬
cionẽ. alia ꝑ ꝓibicionẽ in alt̾um partem de flexit.
ut quẽ admũ pͥmo hõi in parcidiso ds̃ d̾concessione
nat᷑tili unã ꝓpcepto discipline ꝓibicionẽ ex ceꝑat. itti

Expanded text:
ria sunt genera operum; quaedam ita bona sunt, ut nunquam licite praeteriri possint: quaedam ita mala, ut nunquam licite possint committi:Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite fieomnia ad utrumlibet relinquens. De prohibendis videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exc
Abbreviated transcription (Latin):
s. aliqͥd inse boni habet̃t. & multũ mali generẽt ex se
& fit honũ paruum in ilł. & magnũ malum  milli.
& rursũ fit ut eti que amari funt aliqͥd mali habeãt
dente qui p̃sentͥci uident. fut᷑a nõ p̃uident. parua ma¬
la fuguĩt. & magna incirũt. & parua similiter
bona elig̃t. & magna ꝑdũt E ⁊ in oĩbꝰ his tamen.
nõ nisi. comodũ appetit᷑. qño ordinate quidẽ bene.

Expanded text:
t ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum ex illis. Et rursum fit ut ea quae sunt amara aliquid mali habeant dentes qui praesentia vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incurrunt; et parva similiter bona eligunt et magna perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene,
Abbreviated transcription (Latin):
ON enĩ ut id loquamur qͥ
minus ẽẽ potest. se ipsam
eẽ aliquid ignorare pot̃.
c̾ũm ex his omnibꝰ. qm̃ se
hoc est in corpore suo ui¬
sibilia uidet: nichil se esse uel ẽẽ poᷤ¬
se uidet: Se cernit ergo & dundit
se ꝑse. ab eo toto quod uisibile iudetĩ
se. & in uisibilem ominino se eẽ uidet.
in eo quod se uidet : & tam̃ iuderi se
nõ posse uidet. S̾ idet ergo in uisibi.¬
lia eẽ que tam̃ uisibilit̾ nõ uidet
Ñ se in uisibilem eẽ uidet. & tamen
uisibilit̾ non uidet᷑ Et quia se cepissẽ m

Expanded text:
on enim ut id loquamur quod minus esse potest, seipsam esse aliquid ignorare potest, cum ex his omnibus quae in se hoc est in corpore suo visibila videt nihil se esse vel esse posse videt. Secernit ergo et dividit se per se ab eo toto quod visibile videt in se: et invisibilem omnino se esse videt; in eo quod se videt, et tamen videri se non posse videt. Videt ergo invisibilia esse; quae tamen visibiliter non videt, quia se invisibilem esse videt et tamen visibiliter no
Abbreviated transcription (Latin):
di nõ habuit. Fecit enĩ ad similitudinẽ
suam quod disponebat ad participationẽ
suã. ut ex ipsa ecindẽ formã traherã.
quod cũ ipsa idem bonũ possid̾e Debuissae.¬
Q uesit prima condicionis rationaliũ
ulc gͦ pͥmã causã sumpsit cre¬
atͥe intionalis conditio. qd̾ uo¬
luit ds̃ ȩt̃nci bonitaite sue bea¬
titudinis parlicipes fieri qm
iudit & comunicari posse. &
minui om̃ino ñ posse. Illud ittq bonũ
qd̾ ipse ent. & quo ipse betitꝰ. erat. boni¬
tute sola nõ necessittite trnhebat᷑ ad como

Expanded text:
di non habuit. Fecit enim ad similitudinem di non habuit. Fecit enim ad similitudinem suam, quod disponebat ad participationem sui, ut ex ipsa eamdem formam traheret, quod cum ipsa idem bonum possidere debuisse sit prima causa conditionis rationalium. ergo primam causam sumpsit creaturae rationalis conditio, quod voluit Deus aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad com
Abbreviated transcription (Latin):
E aut̃ sine motu efficiunt &e ge¬
nerant fine traduccione. qm̃ et̃.¬
nitas nec in suo statũ de seruit
tp̃m ordinãs. neq ex suo substã¬
ciã ministrauit corruptibilia ere¬
ans. sed manẽs quod eirit fecit
quod nõ enit. in se continẽs potestatem
faciendi: nõ sumẽs ex se mat̾iã fucti
Neq enĩ di generauit inferiora c̃o¬
dens. ut nat᷑a in ipsa descẽdet quibꝰ. đdi
nat᷑ti continelit. sine natͥa natͥã crea¬
re. qua miciũ sumerẽt que nõ erãt. qm̃
opꝰ. & faictor natͣti idem esfe ñ poterant
Dic̃ engo infaciẽdi  nõ minuit ȩt̃̾nittĩ.
sic in factis se nõ aux̃ immensitas. sed
ante faclti sine deffectu plena constitit:⁊
post facta sine motu in defficiens ꝑman¬
sit. nichil nouũ assumens. nichił anti¬
cum amittens. totũ dans. & nichil ab¬
iciens. H ec pͥma cauisa reꝵ om̃iũ. scdm
qm̃ extrisetꝰ oꝑis sui formã nõ acce¬
pit. P ropt̾ sẽam̃ aliũde causam oꝑã¬

Expanded text:
e autem sine motu efficiunt et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descenderet, quibus dnatura continebat sine natura naturam creare, qua initium sumerent quae non erant, qopus et factor natura idem esse non poterant. Sicut ergo in faciendis se non minuit aeternitas; sic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens. Haec prima causa rerum omnium secundum m extrinsecus operis sui formam non accepit; propter se, quoniam aliunde causam operan
Abbreviated transcription (Latin):
tu uero ligni qd ͤmn medio paradisi. pcepit no¬
bis ds ne comederemꝰ et ne tangeremꝰ illud
ne forte moriam. Dixit aut̃ serpens ad mu-¬
lierem. Nequaquã morte moriemini. Cõ¬
siderate in crem̃ta ꝑdicionis. Primũ dixenit
ds. in quocumq die comederis ex eo moi¬
te morieris. Deinde mulier dixit. ne forte
moriamur. Nouissime serpens dixit. Ne.¬
quaquã morte moriemini. Ds affirmauit.
mulier dubittiuit. dicibolꝰ negauit. Nequaqͣ.
cuit̃ ditibolꝰ conim muliere uerba di negare p̾sum¬
fisset si nõ priꝰ ipsam mulierem dubittĩtẽ in¬
uenissa. Que ergo dubritiuit. ab affirmãte
recessit. et negt̃ti ꝓpinquauit. Ipsa gͥ fedn
aliquid in quonut maliciã. quę teptatori
miq ꝑsuasionis dedit audaciã.
ANE hic considerandum quad
nõ quẽ ad modum suꝑiꝰ uidetur

Expanded text:
uctu autem ligni quod est in medio paradisi praecepit nouctu autem ligni quod est in medio paradisi praecepit nobis Deus ne comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secundum aliquid inchoavit malitiam, quae tentatoris iniquae persuasionis dedit audaciam. um sit. Sane hic considerandum quod non quemadmodum superius videtur
Abbreviated transcription (Latin):
hostis malicic.ucisi eium paꝵ de ss
uribꝰ p̃sumens humanã natiiti in etĩ
partem in qua debilior uidebut᷑ agres¬
sus est. ut si forte illie uliquatenꝰ p̃ualere
potuis s& : postinodum cum maiori sidu.¬
cia ad altum que iebustior fuit. pulsandam.
cuit pociꝰ subuertendã. accederet. Sciens
gͦ quia ueꝵ eẽt. quãuis ad huc dictum ñ
eẽt. uesoli quia cũ ceciderit nõ halix sub.¬
leutartẽ. et siquispiã p̃ualuerit ad u̾sus
unũ. duo resistunt ci. pͥmũ diligent̃ solita.¬
riam feminã ex ploniuit. & in ũniens in
in conspectu uirtuti. Stcinsco
malicia cagitita. non dum dicta
confundit᷑. et quasi se iã priꝰ quã ꝯiã lo¬
queret᷑. dep̃ ensum metuẽs. nõ audoe exire
in uerba ꝑ suasioĩs. donec animũ tempttinde
in trogtcione p̃senciat. Cur in quid p̃ce-¬
pit uob ds̃ ut nõ comedatis de om̃i ligno
paradisi. Cui respondit mulier. De fructu
lignoꝵ que sunt in parcidiso uescłiꝰ. de fr

Expanded text:
uasi enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit, et inveniens; in in conspectu virtutis. Stans comalitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lig
Abbreviated transcription (Latin):
In suꝑbia et auaricia p̾cii cupidittite
cilleciti se uendidit. in gula cuit̾ posteti
delectatti. libent̃ iam g̾ratis ẜune cepit.
Nam cum amore ꝓmissiois prius mens
stultti fecteret᷑ : uidit m quid seriptuiti
muller lignũ quod eẽt pulcrum uisu ⁊
aduescendum suue. ⁊ tulit defructu
eius & comedit. P rinum ꝑ suꝑbiam
& auariciã uidere consensit. posteti iuisi spe.¬
ciẽ agnouit. deide m spẽ suauitagẽ deprehẽ¬
dit. ꝑ suauitatem aut̃ in concupiscia gule exar¬
sit. norussime ꝑ concupiscenciã duicta : accepit

Expanded text:
In superbia et avaritia pretii cupiditate In superbia et avaritia pretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentiam gulae exarsit, novissime per concupiscentiam devicta accepit
Abbreviated transcription (Latin):
assensũ dedit
CCIRCO aytem suꝑbiã et auariciam
in origniali pc̃cto. prius quã gale uiciũ
mentem hominis decepitim obtinisse
dicimꝰ. quia nisi priꝰ mulier id quod
ꝓmitebatur appeterae. nequaquã. post¬
modum meo quod suadelatur. assensum
p̃busse. S ed quia priꝰ ꝑ ũse delec.¬
tatti est in ꝓmissione. postinodum stul.
te assensũ p̃bu̾it in ꝑsucisione Primum
enim ꝓmissã excellenciam ꝑ suꝑbiã appecit
deinde ꝓmissam abindanciã. et quali ttilẽ
ex cellenciam decebat. ꝑ auariciã concupiũ
P ostremo ut hec duo ꝓuoto obtinere me.¬
feretur : cibũ uetitũ gule uicio corruptti
gustare consensit. P riũ quͥdem con¬
sensit. ꝓpt̃ alia que dilexit. postea respi¬
ciens et concupiscibile uidens t̃m in con¬
eupiscencia exarsit ut iam &iam si pre-¬
mium nullum eẽt ꝓpt̾ se tamen placer&
quod uidit Primũ igitur quasi pcio¬
conducta est ad consensum posteti ꝓpria d̾.¬
elticione atiticta descendit ad actum

Expanded text:
sensum dedit. Idcirco autem superbiam et avaritiam in originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod suadebatur assensum praebuisset. Sed, quia prius perverse delectatm enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscentiam exarsit, ut jam etiam si praemium nullum esset propter se tamen placeret quod vidit. Primum igitur quasi conducta pretio est ad consensum, postea propria delectatione attracta descendit ad actum.
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ut lignũ sciencie honi & mali ne
tangeret. S ed uoluit scriptura ostendere
quia mulier que uiro subiecta fuit. diuinũ
mandatũ. nõ nisi mediante iuiro acciꝑe debuit
quã callide hostis pͥmũ quod mulier
timuit malũ negc̃ido remouit ac
deinde quod ipse in tendit malum libere
ꝑ suasit. Nouissime aut̃ ad ipsam ꝑsucisio¬
nem suffulciendã. ꝓ missionẽ ad uinexiti &i
nẽ cduiplicauit. Qui enĩ unã tt̃tũ comestio¬
nem suasit. ꝓuna duo reponens. in p̃mio
siilitudinẽ di screnciãq boni & mali spopõ¬
dit. In ꝑfucisione igitur cibi hominem
tempttiuit. gula. in ꝓmissione deitatis ⁊
cognicionis. uana gła et auaricia. In¬
maderatta namq edendi concupiscencia gula
est. D esideriũ aut̃ in ordinatũ excellendi
uana gła. Nuiꝰ uero apetitꝰ habendi uł
possidendi: auaricia

Expanded text:
t lignum scientiae boni et mali non tangeret. Scilicet voluit Scriptura ostendere quod mulier quae viro subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit,quam callide hostis primum quod mulier timuit malum negando removit, ac deinde quod ipse intendit malum libere persuasit. Novissime autem ad ipsam persuasionem fulciendam promissionem adjunxit, et nem duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cognitionis vana gloria et avaritia. Immoderata namque edendi concupiscentia, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana gloria. Nimius vero appetitus habendi vel possidendi avaritia
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur. In uiciis pͥma fuit suꝑbia.
scd̾ci. auancia. tercia: gula. In suꝑ bia
et auaricit in obediencici fuit de p̾cepto
nat᷑e. In gula sola in obediencia fuit de.
p̃cepto discipline. Nusquã enim d̾s legit᷑
ꝓhibuisse homini. ne similitudinẽ druni¬
intis uł scientiã boni et mali concupiscere
Quiattim̃ in onłmate hec con cupiscens cõ
lis p̃cepti p̃uaricator extitit. De solo
licgio sciencie boni et mali legimꝰ quia ꝓi¬
buit ds̃ homini. ne illud contingeret. et
ic curo dum mulier illud appetendo
tetigit. de p̃cepto discipline. in obediẽ.¬

Expanded text:
dicuntur. In vitiis prima fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupiscens, contra ralis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo tetigit, de praecepto reatum disciplinae inobedie
Abbreviated transcription (Latin):
osĩ hec considerticio ad ducit in qui¬
rere. quales esfecti sunt : dum diuiduntur.
auersione & conuersione. Qui eium pͥmũ
enãt. scđm aliquid unum erant. quia om̃s
boni erit̃. &e quod boni erant nõ facientes sed
facti erũt. In hoc ergo unũ erant. quod bo.¬
ni facti erant. & nõ dũ ad huc ciliud erant.
quã facti erãt. quia tunc pͥmũ fticti ercĩt.⁊
non dum quicquã fecerunt. Ceꝑunt aut̃ o¬
iuidi abeo quod facti ercint. ut ciliud iam eẽnt. uł
ꝑficientes supͣ illud ut bom ẽẽnt. uel sub illo deffici.¬
unt. uł mali ẽẽnt. hec est auersio & conuersio. qua
diuisi sunt. qui unũ ercint. & boni nat᷑ti. ut sint
alis supͣ illud boni ꝑ iusticiaĩ. alis sub illo mali ꝑ
culpam. Conuersio enim iustos fecit. & auersio¬
& uoluntas utriq lib̾tatis. & ꝓpc̃eti merito utraq¬

Expanded text:
ost hoc consideratio adducit inquirere quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione. Quod enim primum erant secundum aliquid unum erant, quia omnes boni erant; et quod boni non facientes, sed facti erant. In hoc igitur unum erant quod boni facti erant et nondum ad aliud erant quam facti erant; quia tunc primum facti erant, et non ante quidquam fecerant. Coeperunt autem dividi ab eo quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut mali essent. Haec est conversio et aversio qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut sint alii supra illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversiom volunta
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a corrup̃. Qui gͦ hac dñt rõeiẽ diuine iusticie
nõ expont̃. qr̾ sic̃ ad diuinã bonittitẽ nõ ꝑtinuit. ut
eas malas faceret. sic nec cõuenire uidelut᷑ ut ꝓponeret
illic collocare. ubi malas fieri necesse eẽt: Non gͥ mag¬
noꝑe insistendũ ẽ. ut racione inuestiget᷑. qͥ fide mag̃
quã rõne scruatiri oportet. Qm̾d iustis cipatͥbꝰ pecc̃o¬

Expanded text:
 corrupit. Qui ergo hoc dicunt rationem divinae justitiae non exponunt; quia, sicut ad divinam bonitatem non pertinuit ut eas malas faceret, sic nec convenire videbatur ut proponeret illic collocare ubi malas fieri necesse esset. Non igitur magnopere insistendum est ut ratione investigetur, quod fide magis quam ratione scrut