comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum est quia omĩa scłorum tempora plena sucs
oꝑib dĩ & omĩs generatio narrat mirabilia eius.
Uel sic legi potest ea que sub ipso erant implebãt
demplum. hoc ẽ ea quȩ implebant templũ sub
ipso erant. quia quicquid temporaliter uoluit᷑
nitatis temꝑales angustias infra se claudit.
quia et prius tempore est quod numꝗͣ cepit. &
posterius temꝑe quod finem nescit. et supra
temptis est quod inutabilitatem non recipit.
Seraphin stabant suꝑ illud. Duo seraphin duo
sunt testamenta. Et pulcbre seraphin quod in-¬
terp̃tatur ardens diuinam seripturam signifi-¬
cad que eos qͦs ꝑcognitionem prius illuminaue¬
rit ꝑamorem post modũ fortiter ardere facit.
Dum enim menti nrẽ quid desidare debeat os-¬
tendit prius eam illuminat. ac deinde arden-¬
pentait drdet s̃ quia ardentes facit. Sicis ali
sermonemceui benefacitis accendentes tuni
lucerne lucenti in caliginoso loco donce siere

Expanded text:
dum est, quod omnia saeculorum tempora plena sunt dum est, quod omnia saeculorum tempora plena sunt operibus Dei, et omnis generatio narrat mirabilia ejus. Vel sic legi potest. Ea, quae sub ipso erant, implebant templum, id est ea, quae implebant templum sub ipso erant, quia quidquid temporaliter volviturrnitatis temporales angustias intra se claudit, quia et prius tempore est, quod nunquam coepit, et posterius tempore, quod finem nescit. Et supra tempus est, quod mutabilitatem non recepit. Seraphim stabant super illud , Duo seraphim duo sun. Testamenta. Et pulchre seraphim, quod interpretatur ardens, divinam Scripturam significat, quae eos quos per cognitionem prius illuminaverit per amorem postmodum fortiter ardere facit. Dum enim menti nostrae quod desiderare debeat ostendit, prius eam illuminat, ac deinde ardentem facit. Ardet ergo quia ardentes facit, sicut alibsermonem, cui benefacitis attendentes quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, do
Abbreviated transcription (Latin):
inquo sedet dĩ ȩt̾nitas sit deitatis. quia de ipso so¬
lo dicitur qui habitat ȩtm̃tatẽ non qđ aliud sit
ds. & aliud ȩt̃nitas eius. sed quia solium regnan¬
tium est et idõ recte in solio ȩt̾nitatis sede ꝓbibe¬
tur:. quia sicut eẽntiȩ eius ita etiam omnipoten¬
tiȩ ipsius nec pͥncipitim nec finis inuenitur.
nus et ꝑfectus fuit. nec tamen redundauit. Di¬
cat gͦ uidi dñm sedentem suꝑ solium excelsum
et eleuatum. quia uirtus diuinitatis omnem ere¬
aturam et ȩternitate p̃cedit. et dignitate transcẽ¬
dit et potestate disponit. Sequitur. Et ea quȩ sub
ipso erant implebant templũ. t̃emplum in hoc
loco intelligi potest cirouitus tempoꝵ. et ambitus
scł̃oꝵ. T empora namꝙ dum cursu suo inse ipsa
redeunt. qͣsi quendam templi ambitum giran¬
do circum scribunt. Qd ergo dicit ea quȩ sub
ipso erant implebant templũ. Sic intelligen¬

Expanded text:
in quo sedet Deus, aeternitas sit deitatis, quia de ipso soin quo sedet Deus, aeternitas sit deitatis, quia de ipso solo dicitur: Qui habitat aeternitatem , non quod aliud sit Deus, et aliud aeternitas ejus, sed quia solium regnantium est, et ideo recte in solio aeternitatis sedere perhibetur, quia sicut essentiae ejus, ita etiam omnipotentiae ipsius nec principium nec finis invenitur. nus, et perfectus fuit, nec tamen redundans. Dicat ergo: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum, quia virtus divinitatis omnem creaturam et aeternitate praecedit, et dignitate transcendit, et potestate disponit. Sequitur: Et ea, quae sub ipso erant, replebant templum. Templum in hoc loco intelligi potest circuitus temporum et ambitus saeculorum. Tempora namque dum cursu suo in seipsa redeunt, quasi quemdam templi ambitum gyrando circumscribunt. Quid ergo dicit: Ea, quae sub ipso erant replebant templum, sic intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
quia diuina essentia sicue spũali creature ꝑ
cognitionem presidet: ita corpoream ereaturã
regendo atꝙ: disponendo implet. Qd̃ gͦ alibi di¬
citur celum et terram ego impleo. & rursum.
cȩlum michi sedes ẽ. et terra scabellum pedum
meorum. hoc hic dicitur. Uidi dnm̃ sedentem
suꝑ sohum excelsum et eleuatum. et deinde ple¬
na est terra omnis maiestate eius & ea quȩ sub
ipso erant replebant templum. Templum est
angl̃icisiue humani intellectus capacitas. qđ
uidelicet templum impletur abhis quȩ subeo
sunt. quia tanta est diuinorum oꝑum ienmen¬
sitas ut adea ꝑfecte comp̃hendenda nullius
creaturȩ intelligentia sufficiat. Implet cor nos¬
trum considatio eorum. non comphenditur a
corde nr̃o immensitas eorũ. Qñ ergo factorem
oꝑis comp̃bendẽ ualebimus qui ipsum opis fac¬
toris adplenum caꝑe nonualemus. Possumus eti¬
am dicere quod solium hoc excelfum et eleuatũ

Expanded text:
Quia divina essentia sicut spirituali creaturae per Quia divina essentia sicut spirituali creaturae per cognitionem praesidet, ita corpoream creaturam regendo atque disponendo implet. Quod ergo alibi dicitur: « Coelum et terram ego impleo. » Et rursum: Coelum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum ; hoc hic dicitur: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum, deinde: Plena est omnis terra majestate ejus, et ea quae sub ipso erant replebant templum . Templum est angelici sive humani intellectus capacitas, quod scilicet templum impletur ab his quae sub eo sunt. Quia tanta est divinorum operum immensitas, ut ad ea perfecte comprehendenda nullius creaturae intelligentia sufficiat. Implet cor nostrum consideratio eorum non comprehenditur a corde nostro immensitas eorum. Quomodo ergo factorem operis comprehendere valebimus, qui ipsum opus factoris ad plenum capere non valemus? Possumus etiam dicere quod solium hoc excelsum et elevatum,
Abbreviated transcription (Latin):
sonam xpĩ idẽ caput cum menbris informa
uisibili depinxi. ut cum totum uidis quȩ de¬
inde de parte dicuntur. facilius intelligere
possis. Talem autem ꝑsonam hanc ex pͥmere
tibi cupio qualem y saias se uidisse testabatur.
&s id circo eius ipsius uerba in medium ꝓferã
atꝙ exipsis quod tibi demonstrare uolo sumã
ut quod dicit lictera ꝓbet ꝓpħia. Ait gͦ. Uidi
dñm sedentem suꝑ solium excelsum et eleua-¬
tum. Excelsum est quod situm est insublimi.
eleuatum est quod de inferiorib translatum ẽ.
ad suꝑiora. d̾ olium gͦ excelsum sunt anglici spi¬
ritus Solum eleuatum animȩ scõrum de huiꝰ
mundi uoragine translate adgaudia suꝑne
pacis. Et quia utrisꝙ. p̃sidet ds ideo sedere ꝑhi¬
betur suꝑ solium excelsum et eleuatum. Qđ
uero insequentib cdlicitur plena est omnis ter¬
ra maiestate eius. ꝑ terram omnis corporea ere¬
atura significatur quȩ plena est maiestate des

Expanded text:
ersonam Christi, id est caput cum membris in forma ersonam Christi, id est caput cum membris in forma visibili depinxi, ut cum totum videris, quae deinde de parte dicuntur facilius intelligere possis. Talem autem personam hanc exprimere tibi cupio qualem Isaias so vidisse testabatur, et idcirco ejus ipsius verba in medium proferam, atque ex ipsis quod tibi demonstrare volo sumam, ut quod dicit littera probet propheta. Ait ergo: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum . Excelsum est quod situm est in sublimi, elevatum est quod de inferioribus translatum est ad superiora. Solium ergo excelsum sunt angelici spiritus, solium elevatum animae sanctorum de hujus mundi voragine translatae ad gaudia supernae pacis. Et quia utrisque praesidet Deus, ideo sedere perhibetur super solium excelsum et elevatum. Quod vero in sequentibus dicitur: Plena est omnis terra majestate ejus , per terram omnis corporea creatura significatur, quae plena est majestate Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
lumba ẽ. Uestis ẽ. Margaritum ẽ. Corona est.
sceptrum est. Thronus est. Mensa ẽ. Panis ẽ.
Coniunx est. Mater est. filia est. Soror est. Et
ut breuius concludam de bac & ad hanc et ꝓp¬
ter banc omnis scriptura facta est. Propter
banc mundus fac̾tus est. ꝓpter hanc ues¬
bum caro factum est. Ds̃ humilis homo sub-¬
limis. Sibane gͦ babes. totum habes. di totũ
habes. nichil est amplius quod expecces et re¬
quiescit cortuum. Huius uero spũalis elificis
exemplar tibi dͥabo archam noe quam fors ui¬
debit oculus tuus ut adeus similitudinem.
intus fabricetur animus tuus. Uidebis ibi co¬
lores quosdam formas et figuras que deleo¬
tent in sum s scire debes idõ hȩc posita eẽ.
ut in eis discas sapientiã disciplinam atꝙ uir¬
tutem quȩ exornent animum tuum. Et quia.
hȩc archa eccłiam significat. ȩcclia autem eorpꝰ
xpi ẽ. ut euidentius exemplar tibi fiat. totã ꝑ¬

Expanded text:
lumba est, vestis est, margaritum est, corona est, lumba est, vestis est, margaritum est, corona est, sceptrum est, thronus est, mensa est, panis est, conjux est, mater est, filia est, soror est. Et ut brevius concludam de hac, et ad hanc, et propter hanc omnis Scriptura factus est. Propter hanc mundus factus est. Propter hanc verbum caro factum est. Deus humilis, homo sublimis. Si hanc ergo habes, totum habes, si totum habes, nihil est amplius, quod exspectes, et requiescit cor tuum. Hujus vero spiritualis aedificii exemplar tibi dabo arcam Noe, quam foris videbit oculus tuus, ut ad ejus similitudinem intus fabricetur animus tuus. Videbis ibi colores quosdam, formas et figuras, quae delectent visum. Sed scire debes, ideo haec posita esse, ut in eis discas sapientiam, disciplinam atque virtutem, quae exornent animum tuum. Et quia haec arca Ecclesiam significat, ecclesia autem corpus Christi est, ut evidentius exemplar tibi fiat, totam p
Abbreviated transcription (Latin):
les uua est domus cłi. Intemplo adoret plasia
creatorem. In domo ueneretur filius patrem.
Intab̾nacło honoret miles regẽ. Intestam̃to
auscultet assecla pceptorem. In diluuio un¬
ploret naufragus gub̾natorem. dotum tibi
faetus est ds̃ et totum tibi fecit ds. fecit ha-¬
ditaculum. fac̾tus est patrocinium. hoc unum
totum est. et totum hoc unum est. Domus dĩ
ẽ. siuitas regis est. Corpus xꝑi ẽ. Sponsa agni
est. celum est. sol ẽ. luna ẽ. stella matutina ẽ.
Aurora ẽ. luna ẽ. Tuba ẽ. Mons ẽ. Desertum ẽ.
Terra ꝓmissionis est. Nauis est. Uia minariẽ.
Sagena ẽ. Uinea ẽ. ager ẽ. Area est. horreum
est. Presepe est. subiugale est. Equus ẽ. Apo¬
thecat̃: Aula est. thalamus ẽ. Turris ẽ. Cas-¬
tra ẽ. acies ẽ. Populus ẽ. Regnum ẽ. Sacerdo-¬
tium est. Grexest. Pastorest. Ouis est. Pascua
est. Paradisus est. Ortus est. Palma ẽ. Rosa ẽ.
Lilium ẽ. fõns est. fluuius est. Porticus ẽ. Co-¬

Expanded text:
les, una est domus Dei. In templo adoret psalma les, una est domus Dei. In templo adoret psalma Creatorem, in domo veneretur filius patrem, in tabernaculo honoret miles regem, in testamento auscultet assecla praeceptorem, in diluvio imploret naufragus gubernatorem. Totum tibi factus est Deus, et totum tibi fecit Deus. Fecit habitaculum, factus est patrocinium; hoc unum totum est, et totum hoc unum est, domus Dei est, civitas regis est, corpus Christi est, sponsa Agni est. Coelum est, sol est, luna est, stella matutina est, aurora est, tuba est, mons est, desertum est, terra promissionis est, navis est, via in mari est, sagena est, vinea est, ager est, arca est, horreum est, praesepe est, subjugale est, equus est, apotheca est, aula est, thalamus est, turris est, castra est, acies est, populus est, regnum est, sacerdotium est, grex est, pastor est, ovis est, pascua est, paradisus est, hortus est, palma est, rosa est, lilium est, fons est, fluvius est, porticus est, co
Abbreviated transcription (Latin):
sicio fagrauit. Si gͦ hec mansio in nobis ꝙͥ
cepit. ntremus et habitemus cumeo ibi pad̃
inueniemus et requiem ubi ille habitare dis¬
natur cuns locus mpace fac̾tus est. Si uero
neo dum in nob̾ẽs cepit edificemus eam. quis
uocum ei preparauerimus libenter adnos¬
uenito. qui id sireo fecit nos ut in nobis la¬
hRogntio nem indelicet et amorem una
damnen mansio est quia ec omms qui nounor
cun uingities nemo diligere ꝑotest quinon
euui tͥ nsos tamen differre uidetur. quia si¬
eotua ꝑ cognitionem ficdi fabriam erioaudro¬
eatio ⁊ utem ꝗiur tutẽ qutasi colore su pcliueto
cedificium pingit. dic autem utrumbbet ne¬
cessarium et ꝑspicitim: quia neo splenãs po¬
desta sinon fuerit. nec placere si non splendue¬
ut Ingrae gͦ nunc insecretum cordis tui et
fac habitaculum dõ. fac templum. fac domũ
sas tabnacłm. fac archam testamenti. fac ar¬
cham disuuii. ulel quocumq nomine appel¬

Expanded text:
siderio flagravit. Si ergo haec mansio in nobis esse siderio flagravit. Si ergo haec mansio in nobis esse coepit, intremus et habitemus cum eo. Ibi pacem inveniemus et requiem ubi ille habitare dignatur, cujus locus in pace factus est. Si vero necdum in nobis esse coepit aedificemus eam, quia si locum ei praeparaverimus ad nos libenter veniet, qui idcirco fecit nos, ut in nobis haper cognitionem videlicet et amorem, una tamen mansio est, quia et omnis qui novit cum diligit, et nemo diligere potest qui non novit. In hoc tamen differre videtur, quod scientia per cognitionem fidei fabricam erigit, dilectio autem per virtutem quasi colore superducto aedificium pingit. Sic autem utrum libet necessarium perspicitur, quia nec splendere potest si non fuerit, nec placere si non splenduerit. Ingredere ergo nunc si secretum cordis tui, et fac habitaculum Deo, fac templum, fac domum, fac tabernaculum, fac arcam testamenti, fac arcam diluvii, vel quocunque nomine appel
Abbreviated transcription (Latin):
sus inthalamo.Pagani et infideles quiꝙ indo¬
mo eius sunt idẽ inregno. quia ipie om̃e qdł
condidit ꝑdiuinitatis suȩ potentiam tenet
et regit. Falsi fideles indomo eius sunt idẽ.
in eccłia quia ipse omnib quos adfidem uoca¬
uit sacramentorum suorũ participationẽ cre
dicam ipsi domus eius sunt quia eos ꝑdilec̃ti¬
onem inbabitans possidet et regit. Om̃s in do¬
mo eius sumus ꝑ conditionem qua creauit nos
indomo eius sumus ꝑfidem qua uocauit nos.
indomo eius sumus ꝑdilectionem qua iustifi¬
cum granis inarea ẽ. Si autẽ in domo d̃i fue¬
ris ꝑ caritatembeatiis es. quia non solum. tu
indomo di. s tu domus ȩ̃ȩ cȩpitti. ut ipse te¬
cum habitet in te qui fecit te. Hec ẽ. saluta¬
ris mansis. hec sunt tab̾nacula iustorĩr inqͥ¬
biis uox ȩticiȩ et exultationis semꝑ ꝑsonat
ubi habstant beati. Cuius decorẽ ꝓpħa conoil¬
piuit. Euius in habitationẽ optauit. Cuius de¬

Expanded text:
sus in thalamo. Pagani et infideles quique in dosus in thalamo. Pagani et infideles quique in domo ejus sunt, id est in regno quia ipse omne quod condidit per divinitatis suae potentiam tenet et regit; falsi fideles in domo ejus sunt, id est in ecclesia quia ipse omnibus quos ad fidem vocavit, sacramentorum suorum participationem creddicam ipsi domus ejus sunt, quia eos per dilectionem inhabitans possidet et regit. Omnes in domo ejus sumus per conditionem, qua creavit nos; in domo ejus sumus per fidem qua vocavit nos in domo ejus; sumus per dilectionem, qua justificum granis in area tua est. Si autem in domo Dei fueris per charitatem, beatus es, quia non solum tu in domo Dei, sed tu domus Dei esse coepisti, ut ipse tecum habitet in te, qui fecit te. Haec est salutaris mansio, haec sunt tabernacula justorum, in quibus vox laetitiae et exsultationis semper personat, ubi habitant beati, cujus decorem, propheta concupivit, cujus inhabitationem optavit, cujus de
Abbreviated transcription (Latin):
res sunt. Et si uid̾it ea quȩ circa ipsum sunt
honeste etprudenter disponi. certior iam de
uirtute ipsius efficitur. et amore iam dignũ
iudicat cuius ꝓbitatis tamaꝑta se inditia in¬
uenisse cognoscit. Et nos gͥ inquiramus ubi
habitet ds. ubi domus eiꝰ sit interrogemus no
dignus est. Si domus suȩ curam bene agit. pru¬
dens est. Siseruientes sibi fraudare non no¬
uit: fidelis est. Sipeccantib libenter parrit
pius est. Siafflictis compatitur. misericois ẽ.
Si subiectos nonp̃mendo sed ittuando regio. hni¬
milis est. S fortassis int̾rogas ubi ista domus
di quetenda sit. ubi inueniri possit. Domus
d̃i totus est mundus. Domus di ecclĩa eatho¬
lica est. Domus di etiam est quelibet fidelis
anima. S aliter mundum in habitat aliter
eccliam. aliter unam quamꝙ fidel ẽ animnã.
Inmundo est ut imꝑator in regno. In ȩcelia est
ut pater familias in domo. In anima ẽ. ut spõ¬

Expanded text:
res sunt. Et si viderit ea, quae circa ipsum sunt, res sunt. Et si viderit ea, quae circa ipsum sunt, honeste et prudenter disponi certior jam de virtute ipsius efficitur, et amore jam dignum judicat, cujus probitatis tam aperta se indicia invenisse cognoscit. Et nos igitur inquiramus ubi habitet Deus, ubi domus ejus sit, interrogemus notidem humilis est, dignus est. Si domus suae curam bene agit, prudens est. Si servientes sibi fraudare non novit, fidelis est. Si peccantibus libenter parcit, pius est. Si afflictis compatitur, misericors est. Si subjectos non premendo, sed juvando regit, humilis est. Sed fortassis interrogas ubi ista domus Dei quaerenda sit, ubi inveniri possit? Domus Dei totus est mundus, domus Dei Ecclesia catholica est, domus Dei etiam est quaelibet fidelis anima. Sed Deus aliter mundum inhabitat, aliter Ecclesiam, aliter unamquamque fidelem animam; in mundo est, ut imperator in regno; in Ecclesia est, ut paterfamilias in domo; in anima est, ut spon
Abbreviated transcription (Latin):
finit. ut post gustum amaritudinis auidius
bibatur suauissimũ poculum caritatis. Et
hoc est pͥmum signum quod iħs fecit corã dis¬
cipłis suis. et credidunt. ineum quia inde pec
cator et penitens pͥmũ de misodia di fiduciã ha¬
bere incipit. quod post longua meroris tedia
scĩ sp̃c̃ consolatione cor suum releuari sentit.
Queramus gͦ quomͦ adamorem di ꝑtingere pos¬
simus. quia ipse colliget et stabiliet corda nr̃a
ipse pacem restituet et continuam p̃stabit le¬
ticiam. Nemo autem amare potest quod nes¬
cit et idõ si d̾m amare cupimus pͥmum eũ
cognoscere satagamus. pcipue cum ipse talis
sit qui nequeat sciri et non amari. T̃anta est
enim species pulcͥtudinis eius. ut qũi põdulerit¬
eum uidere nonpossit non diligere. homo qui
uult alt̾ius hominis mores et secreta agnosce¬
re. facit se ei familiarem. frequent̾ indomo
eius conuersatur. et cum his quu illi familia¬

Expanded text:
sinit, ut post gustum amaritudinis avidius sinit, ut post gustum amaritudinis avidius bibatur suavissimum poculum charitatis. Et hoc est primum signum quod Jesus fecit coram discipulis suis, et credicator et poenitens primum de misericordia Dei fiduciam habere incipit, quod post longa moeroris taedia Spiritus sancti consolatione cor suum relevari sentit.Quaeramus ergo quo ad amorem Dei pertingere possimus, quia ipse colliget, et stabilitet corda nostra, ipse pacem restituet, et continuam praestabit laetitiam. Nemo autem amare potest quod nescit, et ideo si Deum amare cupimus primum eum cognoscere satagamus, praecipue cum ipse talis sit, qui nequeat sciri, et non amari. Tanta est enim species pulchritudinis ejus, ut qui eum potuerit videre, non possit non diligere. Homo qui vult alterius hominis mores et secreta agnoscere, facit se ei familiarem, frequenter in domo ejus conversatur, et cum iis, qui illi familia
Abbreviated transcription (Latin):
nter amorem huius mundi et amorẽ di hec ẽ.
differentia quod huius mundi amor inprinci¬
pio dulcis ȩẽ uidetur . s finẽ ht̃ amarũ. Amor
uero dĩ ab amaritudine incipit. s ultima eiꝰ¬
cdulcedine plena sunt. Quod pulchetrima simili¬
tudine cuanglicus sermo nob ostendit. eum de
sponsi nr̃i nuptiis decantaret dicens. Omius hõ
pͥmum bonum uinũ ponit. et cum in ebriati fu¬
erint. tunc id quod det̾ius est. Tuautẽ seritas.¬
dibonum uinũ usq: adbuc. Omis pamꝙ bõ idẽ.
carnalis primũ bonum tuinũ ponit quia in sua
delectatione falsam qͣndam dulcedinem sentit.
S postquã furoi mali desidii mentem in ebriaue¬
rit. tunc quod detĩus est ꝓpinat. quia spina con¬
scientie suꝑueniens mentẽ quam prius falso de¬
lectabat grauiter cruciat. Sed sponsus nr̃ pos¬
tremo uinum bonum porrigit. dummentẽ quã
sui dulcedine: amoris replere disponit. quada
prius tribulationum compunctione amaricari

Expanded text:
nter amorem hujus mundi et amorem Dei haec est nter amorem hujus mundi et amorem Dei haec est differentia, quod hujus mundi amor in principio dulcis esse videtur sed finem habet amarum. Amor vero Dei ab amaritudine incipit, sed ultima edulcedine plena sunt. Quod pulcherrima similitudine evangelicus sermo nobis ostendit, cum de sponsi nostri nuptiis decantaret, dicens: Omnis homo primum vinum bonum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est; tu autem servasti bonum vinum usque adhuc . Omnis namque homo, id est carnalis primum vinum bonum ponit, quia in sua delectatione falsam quamdam dulcedinem sentit, sed postquam furor mali desiderii mentem inebriaverit, tunc quod deterius est propinat, quia spina conscientiae superveniens mentem, quam prius falso delectabat, graviter cruciat. Sed sponsus noster postremo vinum bonum porrigit, dum mentem, quam sui dulcedine amoris replere disponit, quadam prius tribulationum compunctione amaricari
Abbreviated transcription (Latin):
tit. et unum amando tinum ꝑmansit. postꝗͣ
ꝑdesicła terrena diffluere cepit. qͣsi in tot di¬
uisũ est quod ea sunt quȩ concupiscit. Sicq
fit ut mens quȩ uerum bonũ amare nescit. nũ¬
quam ualeat eẽ stabilis. quia desidii sui finem
in his quẽ amplectitur non inueniens. dum seꝑ
se desidio extendit sequens quod consequi non
ualet numꝗͣ requiescit. hinc igitur nascituR.
motus sine stabilitate. labor sine requie. cur¬
sus sine ꝑuentione. itaut semꝑ inquietum sit
cornrm̃ donec illi adherere ceꝑit ubi et desi¬
dĩo suo nichil de eẽ gaudeat et ea que diligit
semꝑ mansura confidat. Ecce ostendimus mor¬
bum. corfluctuans. cor instabile. cor inquietũ.
et causam morbi. amorem scilicet mundi et re-¬
medium morbi amorem di quibtis necessario
quartum ad iungitur adeptio remedii. scilie&
qualiter possimus ꝑtingere adamorem dĩ. sine
quo cetera agnouisse aut parũ aut nichil ꝓderit

Expanded text:
tit, et unum amando unum permansit, postquam tit, et unum amando unum permansit, postquam per desideria terrena difluere coepit; quasi in tot divisum est, quod ea sunt quae concupiscit. Sicque fit, ut mens quae verum bonum amare nescit, nunquam valeat esse stabilis, quia desiderii sui finem in his quae amplectitur non inveniens, dum semper se desiderio extendit sequens quod consequi non valet, nunquam requiescit; hinc igitur nascitur motus sine stabilitate, labor sine requie, cursus sine perventione, ita ut semper sit inquietum cor nostrum, donec illi adhaerere coeperit; ubi et desiderio suo nihil deesse gaudeat, et ea quae diligit semper mansura confidat. Ecce ostendimus morbum cor fluctuans, cor instabile, cor inquietum. Et causam morbi, amorem videlicet mundi, et remedium morbi amorem Dei, quibus necessario quartum adjungitur, adeptio remedii, scilicet qualiter possimus pertingere ad amorem Dei, sine quo caetera agnovisse aut parum, aut nihil proderit
Abbreviated transcription (Latin):
mino possidẽt. Hoc gͦ erat untm et uerum bo¬
num hominis plena uidelicet et ꝑfecta sui co¬
nitio conditoris. plena s cilicet scđ̃m illam plẽ:¬
intudinem quam ereatus acceꝑat. non scdmau
ilam quam post ꝑactam obedientiam accepeul¬
rus erat. s ed ꝑiecꝰais ẽ afacie dnĩ qͣndo ꝓptes
peccatum cecitate ignorantiȩ ꝑcussus ab indi¬
ma contemplationis illitis luce foras uenit eoꝙ
ꝓfundius ado qͥesicdia terrenamentem inclinauit¬
⁊ quo magis suꝑnorum dulcedinẽ quorũ ram gus.¬
tum ꝑdidat obliusei cepit. dicꝙ factus est ua¬
gus et ꝓfugus suꝑ terrã. uagus uidelicet ꝑ in¬
ordinatam concupiscentiã. ꝓfugus ꝑ peccatrieẽ
conscientiam. Cuius uoce etiam illud apte sub¬
iungitur. Quisquis inuenerit occidet me. qr
mentem diuino desertam auxilio quecumꝙ
tẽptatio impetierit subuertit. Cor gͦ hominis
quod prius amori diumo affixum stabile ꝑsti¬

Expanded text:
mino possideret. Hoc ergo erat unum et verum bomino possideret. Hoc ergo erat unum et verum bonum hominis, plena videlicet et perfecta cognitio sui conditoris, plena scilicet secundum illam plenitudinem, quam creatus acceperat, non secundum illam quam post peractam obedientiam accepturus erat. Sed projectus est a facie Domini quoniam propter peccatum caecitate ignorantiae percussus ab intima contemplationis illius luce foras venit, eoque profundius ad desideria terrena mentem inclinavit, quo magis supernorum dulcedinem quorum jam gustum perdiderat oblivisci coepit; sicque factus est vagus, et profugus super terram. Vagus videlicet per inordinatam concupiscentiam profugus per peccatricem conscientiam. Cujus voce etiam illud apte subjungitur. Quisquis enim invenerit me, occidet me . Quia mentem divino desertam auxilio quaecunque tentatio impetierit, subvertit. Cor ergo hominis, quod prius divino amori affixum stabile praesti
Abbreviated transcription (Latin):
monstrandum est unde tanta in corde hominis
uicissitudo oriatur: ac deinceps quomͦ adpacem
stabilem mens humana reduci qualiterq in
eadem stabilitate sua conseruari possit insi¬
nuandum. Etlicet hoc ꝓͥum diuinȩ grẽ opꝰ
ẽẽ non dubitem. et nontantum humana in¬
tione possideri scio tamen quod eooꝑari nobis
uult ds. & sic gratis suȩ pietatis cona p̃stat.
ut ingratis ea etiam quȩ prestiterii sepe sub¬
trabebat. Preterea etiam id cito non nutile
est. et infirmitatis nrẽ magnitudinẽ et repa¬
rationis modum agnoscere quia qͥ quanta si¬
bigrã collata sit nesciaiq̃ntas largitori grates
debeat non intelligit. P rimus itaꝙ. hõ ad hoc
conditus fuit ut si non pecasset ꝑ contempla.¬
tons p̃sentiã uultu creatoris sui semꝑ asfiste¬
reo. ut eum semꝑ uidendo semꝑ amaret. semꝑ
amando semꝑ ei adbereret. semꝑ ei adberen¬
do qui inmortalis est etiam ipse uitam sine tea¬

Expanded text:
monstrandum est, unde tanta in corde hominis monstrandum est, unde tanta in corde hominis vicissitudo oriatur, ac deinceps quomodo ad pacem stabilem mens humana reduci, qualiterque in eadem stabilitate sua conservari possit insinuandum. Et licet hoc proprium divinae gratiae opus esse non dubitem, et non tam humana ins inspiratione possideri; scio tamen quod cooperari nobis vult Deus, et sic gratis pietatis suae dona praestat, ut ingratis ea etiam, quae praestiterit saepe subtrahat. Praeterea etiam idcirco non inutile est, et infirmitatis nostrae magnitudinem, et reparationis modum agnoscere, quia qui quanta sibi gratia collata sit nescit, quantas largitori grates debeat non intelligit. Primus itaque homo ad hoc conditus fuit, ut si non peccasset, per contemplationis praesentiam vultui Creatoris sui semper assisteret, ut eum semper videndo, semper amaret, semper amando, semper ei adhaereret, semper ei adhaerendo, qui immortalis est, etiam in ipso vitam sine ter
Abbreviated transcription (Latin):
um sedderem aliq̃ndo inconuentu
fr̃m̃ et illis in terrogantib ineꝙ
respondente multa in medium
prolata fuissent. ad hoc tandem
decducta sunt uerba ut de humani potissimum
cordis instabilitate et in quietudine ammirari
om̃s simul et suspirare inciꝑenius. Cumq
magno quidam desidio exposcerent demonstra¬
N sibi que causa incorde hominis t̾antas cogi-¬
tationum fluctuaciones ageret. ac deinde siqͣ
arte siue laboris cuiuslbet exercitatione huio
tanto malo obiuari posset summoꝑe doceritla¬
gitarent. nos quantũ dõ inspirante ualumus.
inutroꝗ caritati frm̃ satis facere uolentes. utri¬
usꝙ questionis nodum ductis tam ex auctorita¬
te quã exratione firmamentis soluimus. Inqua
collatione quia quedã specraliter placuisse frĩ-¬
bus scio. ea potissimum stilo commendare uo-¬
lui. non tantum ideo quod ea digna scribi exis-¬
timem. S ed quia quedã ibi prius inaudita quo¬
dammodo magis grata et̃ cognoui. Primo gͥ de¬

Expanded text:
um sederem aliquando in conventu fratrum, et illis interrogantibus, meque respondente, multa in medium prolata fuissent, ad hoc tandem deducta sunt verba, ut de humani potissimum cordis instabilitate et inquietudine admirari omnes simul, et suspirare inciperemus; cumque magno quidem desiderio exposcerent, demonstrari sibi quae causa in corde hominis tantas cogitationum fluctuationes ageret, ac deinde si qua arte, sive laboris cujuslibet exercitatione huic tanto malo obviam iri posset, summopere doceri flagitarent; nos quantum Deo inspirante valuimus, in utroque charitati fratrum satisfacere volentes, utriusque quaestionis nodum ductis tam ex auctoritate quam ex ratione firmamentis solvimus. In collatione autem, quia quaedam specialiter placuisse fratribus scio, ea potissimum stylo commendare volui, non tantum ideo quod ea digna scribi existimem, sed quia quaedam ibi prius inaudita quodammodo magis grata esse cognovi. Primo igitur de
Abbreviated transcription (Latin):
rietum in plano demonstrare potuimus. In hac
enim forma tigna hinc inde surgentia paula¬
tim contrahuntur. donec in cacumine aduanꝰ
cubiti mensuram conueniant. Hec scdm lip.
ut uideamus quȩ sit archa ȩccłiȩ. Et ut en¬
p̃ssius loquar: ipsa ȩccłia archa est quam
portus inter ꝓcellas huius uite regens ꝑse du¬
cit acdse. t̃ recentorum eubitorum longitudo
p̃sens scłm designat quod tribus temꝑib de¬
currit. id est temꝑe naturalis legis. temꝑe scͥp
uniuersos fideles significat qui sub uno ca¬
constat ex septies septemidest qua hagiua no¬
um quonttncrus un iuerstatem fidelium. de¬
linat iet uno uꝑ adlianto quod si graificatr ⁊pm¬

Expanded text:
rietum in plano demonstrare potuimus. In hac rietum in plano demonstrare potuimus. In hac enim forma tigna hinc inde surgentia paulatim contrahuntur donec in cacumine ad unius cubiti mensuram conveniunt. CAP. IV. ut videamus, quae sit arca Ecclesiae, vel ut expressius loquar, ipsa Ecclesia arca est, quam gubernator, et portus inter procellas hujus vitae regens per se ducit ad se. Trecentorum cubitorum longitudo, praesens saeculum designat, quod tribus temporibus decurrit, id est tempore naturalis legis, tempore scruniversos fideles significat, qui sub uno caquaginta constat ex septies septem, id est quadraginta novem, qui numerus universitatem fidelium designat, et uno superaddito, quod significat
Abbreviated transcription (Latin):
inse. & has summas simul componas et illius
numeri qui inde excrescit latus pro ypote¬
nusa habeto. In hac autẽ archa ypotenuse ui¬
oemgerunt tigna oblique ab uno ad suꝑiora
porrecta. Ratetus est ͤ tilus in medio arche erec¬
tus usq ad supremum cubitum. Dasis est li.¬
nea iacens ab angulo arche usq ad katetum
porrecta. Diagonalis linea uocat᷑. que ꝓtendi.¬
tur de angulo inangulum illi oppositũ. In.
trigonis his et tetragonis multa alia inuenies
ad subtilitatem geometrice disciplinȩ ꝑtinẽ¬
cia. q̃ omĩa nos ꝓpter fastidium declinamus.
Sunt alii qui dicunt in archa nonfuise
nisi tres mansiones. et ex his unam semel ca¬
meratam. mediam bicameratam supremam
tricameratam et aiunt has distinctiones mã-¬
sionum scripturatum appellasse cenacula. ip¬
sas autem mansiones tres tristega. Et hanc
formam nos idcir co potius quam reliq̃s de-¬
pinximus: quia non facile altitudinem pa-¬

Expanded text:
in se, et has summas simul componas, et illius in se, et has summas simul componas, et illius numeri, qui inde excrescit latus pro hypotemisa habeto. In hac autem arca hypotemisae vicem gerunt tigna oblique ab imo ad superiora porrecta. Ratenus est stylus in medio arcae erectus usque ad supremum cubitum. Basis est linea jacens ab angulo arcae usque ad ratetum porrecta. Diagonalis linea vocatur, quae protenditur ab angulo in angulum illi oppositum. In trigonis his, et tetragonis multa alia invenies ad subtilitatem geometricae disciplinae pertinentia, quae omnia nos propter fastidium declinamus. Sunt alii, qui dicunt in arca non fuisse nisi tres mansiones, et ex his unam semel cameratam, mediam bicameratam, supremam tricameratam; et aiunt has distinctiones mansionum Scripturarum appellasse caenacula; ipsas autem mansiones tres tristega. Et hanc formam nos idcirco potius quam reliquas depinximus, quia non facile altitudinem pa
Abbreviated transcription (Latin):
unum coaceruate latus quere. et hoc ꝓdiago¬
nio habeto. Uerbigrã. Dic trecenties trecenti.
frunt nonagnita milla. Dic quinquagies quin¬
quaginta. fiunt duo milia quingenti. Huiꝰ
summe latusẽ. trecenti quatuor et semis unũ
hoc est non integrum. Si dimidium huiꝰ sumis.
habes centum quinquaginta duo et semis unũ
minus. hȩc est quȩ ex tendit᷑ ab angulo usq
medio arche in altitudinem triginta cubitoꝵ
latetum erexeris. & de ipso leateto asup̃mo
terciȩ mansionis sursum quindecim sumpseris
& hoc ꝓliateto habueris eiꝙ pedetenus hanoba¬
sim scłm geometricalsum re. ⁊gulam com¬
paraueris. uidebis mirabili ratione om̃s angu¬
lares ypotenusas inmensurã. centum qͥnqua¬
ginta duorum et semis ꝑuenire. Similiter siba¬
sim afronte hinc inde uenientẽ cum kateto
contuleris uidebis etiã ypotenusas a frontib
bitorum. Regła inueniendi ypotenusã hȩc est
ut catetum in se multiplices. similiter basim

Expanded text:
unum coacervatae latus quaere, et hoc prodiagounum coacervatae latus quaere, et hoc prodiagonio habeto. Verbi gratia. Dic trecenties trecenti fiunt nonaginta millia: Dic quinquagies quinquaginta fiunt duo millia quingenti. Hujus summae latus est trecenti quatuor et semis unum, hoc est non integrum. Si dimidium hujus sumis, habes centum quinquaginta duo et semis uno minus. Haec est, quae extenditur ab angulo usque medio arcae in altitudinem tringinta cubitorum ratetum erexeris, et de ipso rateto a supremo tertiae mansionis sursum quindecim sumpseris, et hoc pro rateto habueris, eique pedetenus hanc basim secundum geometricalem regulam comparaveris, videbis mirabili ratione omnes angulares hypotemisas in mensuram centum quinquaginta duorum, et semis provenire. Similiter si basim a fronte hinc inde venientem cum rateto contuleris, videbis etiam hypotemisas a frontibus bitorum. Regula inveniendi hypotemisam haec est ut ratetum in se multiplices, similiter basim
Abbreviated transcription (Latin):
et sic magnus cubitus habebit nouem pedes.
paruus: sesquipedem. Longitudo gͦ trecentoꝵ
cubitoꝵ magnoꝵ habebat paruoscubitõ mille oc̃¬
iũ unũ centum uiginti quinꝙ passus stadium
unũ. octo stadia miliare unum. Acꝑ hoc patet
quod hec archa inlongitudine sua habuit passꝰ
quingentos qͣdraginta. stacdia autem quatuor
idest dimidiũ miliare. & quadraginta passus.
Simili ratione possunt ista in latitudine et alti.¬
tudine repꝑiri. Qd si etiam scire delectat quot
quadratorum siue pedum siue cubitorum fu-¬
erit embadum idẽ area. multiplica maius latus
ꝑminus. et quota summa inde excreuerit: tot
quadrato rum erit area. Uerbi grã. Dic qͥn-¬
quagies trecenti fiunt quindecim milia
tot cubitorum quadratorum est area. Et sic
de aliis. Si huius tetragoni diagonalem lineã
queris. hȩc tibi sit regula. Multiplica utrumq
latus idest maius ed minus. unum quodq ꝑse.
ac deinde illius summe. que iñ excreseit. in

Expanded text:
et sic magnus cubitus habebit novem pedes. et sic magnus cubitus habebit novem pedes. Parvus sesqui pedem. Longitudo ergo trecentorum cubitorum magnorum habebat parvos cubitos mille ocsum unum, centum viginti quinque passus stadium unum, octo stadia milliare unum. Ac per hoc patet, quod haec arca in longitudine sua habuit passus quingentos quadraginta, et stadia quatuor id est dimidium milliare et quadraginta passus. Simili ratione possunt ista in latitudine et altitudine reperiri. Quod si etiam scire delectat, quod quadratorum, sive pedum, sive cubitorum fuerit embadion, id est arca, multiplica majus latus per minus, et quot a summa inde excreverit, tot quadratorum erit arca. Verbi gratia: Dic quinquagies trecenti fiunt quindecim millia, tot cubitorum quadratorum est arca. Et sic de aliis: Si hujus tetragoni diagonalem lineam quaeris, haec tibi sit regula. Multiplica utrumque latus, id est majus, unumquodque per se, ac deinde illius summae, quae inde excrescit, in
Abbreviated transcription (Latin):
one diuersi generis nascuntur ut muli eoburdo¬
nes necesse non fuit in archa contineri. exquib
colligitur non fuisse impossibile at reliquorũ
omnium animantium seminaria reparanda tan¬
te capacitatis locus contineret. Si autẽ libet di-¬
ligentius inquirere ea quȩ ad geometricalium
dimensionum rationem ꝑtinent: magna hic bo-¬
rum elucet disciplina. ex quib nos pauca causa
breuitatis ꝑstringimus. Digituis ẽ. pars mnima
agrestium mensurarũ ꝓpriam appellationẽ ha¬
bentium. Quicquid enim digito minus ẽ. apar¬
tibus respondemus. ut ẽ. sccłã. tercia. uł quafita
pars. Per quẽ iudelicet digitum sic mensura¬
mus. ut ꝑ transuersum pollicem pollici latera-¬
liter coniungentes radices unguium recta linea
respondẽ faciamus. Ethac ratione quatuor di-¬
giti faciunt palmum unum. quatuor palmi fa-¬
ciuint pedem unum. pes et dimidius cubitum
paruum. sex parui cubiti cubitum magnum.

Expanded text:
one diversi generis nascuntur, ut muli et burdoone diversi generis nascuntur, ut muli et burdones, necesse non fuit in arca contineri. Ex quibus colligitur non fuisse impossibile, ut reliquorum omnium animantium seminaria reparanda tantae capacitatis locus contineret. Si autem libet diligentius inquirere ea, quae ad geometricalium dimensionum rationem pertinent, magna hic horum elucet disciplina, ex quibus nos pauca causa brevitatis perstringimus. Digitus est pars minima agrestium mensurarum propriam appellationem habentium. Quidquid enim digito minus est a partibus respondemus, ut est secunda, tertia vel quarta pars. Per quem videlicet digitum sic mensuramus, ut per transversum pollicem pollici lateraliter conjungentes radices unguium recta linea respondere faciamus. Et haec ratione quatuor digiti faciunt palmum unum, quatuor palmi faciunt pedem unum. Pes et dimidius cubitum parvum, sex parvi cubiti cubitum magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
cubitoꝵ erit longitudo. Quinquaginta latitudo.
triginta altitudo. Sed sunt qui dicant quod hȩc
magnitudo ad tot gn̾a animalium & ad eorũ
cibos quib ꝑaniim integrũ uescerent᷑ capien¬
dos non sufficeret. Q uã questionẽ doctores hac
ratione soluunt. Auint namq qđ moyses qui
ut de eo scͥptura testatur onini sapientia egip¬
tiorum fuerat eruditus scđm artem geometri-¬
cam qua p̃cipue egiptii callent cubitorum nu:¬
merum in hoc loco posuit. qua in sex cubitis unꝰ
deputatur. Que utiq ratio li obseruetur in huiꝰ
arche mensura inuenientur tanta
spatia longitudinis et latitudinis et alti¬
tudinis quȩ uere totius mundi reparanda
germina et uniuersorum animantiũ caꝑe po-¬
tuerit rediuina sentaria. sciendum quoq ẽ.
qđ illa animalia quȩ non de coitu generantua:
s de humore terrȩ uł cadauerũ siue cuiuis libet
alterius rei corruptione uel illa quȩ ex commixti¬

Expanded text:
cubitorum erit longitudo, quinquaginta latitudo, cubitorum erit longitudo, quinquaginta latitudo, tringinta altitudo . Sed sunt qui dicant, quod haec magnitudo ad tot genera animalium, et ad eorum cibos, quibus per annum integrum vescerentur, capiendos non sufficeret. Quam quaestionem doctores hac ratione solvunt. Aiunt namque quod Moyses, qui ut de eo Scriptura testatur omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus, secundum autem geometricam, quam praecipue Aegyptii callent, cubitorum numerum in hoc loco posuit, qua in sex cubitis unus deputatur. Quae utique ratio si observetur in hujus arcae mensura, invenientur tanta spatia longitudinis, et latitudinis, et altitudinis, quae vere totius mundi reparanda germina, et universorum animantium capere potuerint re divina seminaria. Sciendum quoque est, quod illa animalia, quae non de coitu generantur, sed de humore terrae vel cadaverum, sive cujuslibet alterius rei corruptione, vel illa, quae ex commisti
Abbreviated transcription (Latin):
pouendum erat ut area intrantium peles exei¬
ꝑet. Siuero queritur utrum equalis fuerit ab¬
titudo singłarum mansionum nec ne nos qui¬
dem exauctoritate ꝓbare nonpossumus. quid
inde sentiendum sit. Interim tamen qd̵ aucto¬
ritati contrarium non sit nobis concedi postula¬
mus. uolumꝰ enĩ sic distinguere ut pͥme mansi¬
oni demus maltitudine quatuor cubitos. scdse
quinꝙ. tercie: sex. quarte: septẽ. quinte: oc¬
to. et sic altitudo parietum quindecĩ habebit
cubitos. et quindecim altitudo tecti. Inparieti.¬
bus huius arche foris facti erant niddi siue man¬
siuncłe quasi adipsos parietes affixi itaut in¬
troitus eorum extrinsecus patere. ipso pari¬
ete intrinsecus ꝑmanente integro. Edhos nidos
dicunt factos eẽ ꝓpter illa animalia que nec
semꝑinaqua nec semꝑ inarida degere possunt
sicus estluter et uituli marini. hȩc de forma ar¬
che dicta sunt. De quantitate dr̃. trecentorum

Expanded text:
um erat, ut arca intrantium pedes excium erat, ut arca intrantium pedes exciperet. Si vero quaeritur utrum aequalis fuerit altitudo singularum mansionum necne, nos quidem ex auctoritate probare non possumus, quid inde sentiendum sit. Interim tantum, quod auctoritati contrarium non sit, nobis concedi postulamus. Volumus enim sic distinguere, ut primae mansioni demus in altitudine, quatuor cubitos, secundae quinque, tertiae sex, quartae septem, quintae octo, et sic altitudo parietum quindecim habebit cubitos, et quindecim altitudo tecti. In parietibus hujus arcae foris facti erant nidi sive mansiunculae quasi ad ipsos parietes affixi, ita ut introitus eorum extrinsecus pateret, ipso pariete integro permanente intrinsecus. Et hos nidos dicunt factos esse propter illa animalia, quae nec semper in aqua nec semper in arida degere possunt, sicut est lutra et vituli marini. Haec de forma arcae dicta sunt. De quantitate dicitur: Trecentorum
Abbreviated transcription (Latin):
Affirmant namꝙ doctores hostrum archȩ in¬
ter sccłam et terciam mansionem locatum. ita
ut limeneius fundo terciȩ mansionis eẽt con.¬
tiguum. Introitus autẽ eius sursum inlatere
etusdem mansionis excisus: ita ut abbostio
duȩ quidem mansiones deorsum ceñt. tres uͦ
sursũ. Ed unam dicunt adfimũ animalium
recipiendũ ordinatam. scd̃am ad cibaria eorũ.
Intercia fuisse indomita animalia. inquarta
mitia animalia. Inquinta quiȩ sup̃m. erat ho¬
mines et uolatilia. et ueri simile est qđ dug il¬
le inferiores mansiones natante archa deorsũ
intra aquas p̃merent᷑. Tercia uͦ inqua animalia
erant quȩ spiramento aꝑtiaeris eguert̃. pͥma
suꝑaquas emineret. ita ut foris ꝑ aqͣ adarchã
aquam ascendñtib hostium fere ꝑ planum oc-¬
curreret. et scđdm hunc modum fortassis dictũ
est pones hostium deorsum. Uel deorsum ido
quia inquacumꝙ mansione poneret᷑. deorsum¬

Expanded text:
Affirmant namque doctores ostium arcae inAffirmant namque doctores ostium arcae inter secundam et tertiam mansionem locatum, ita ut lumen ejus fundo tertiae mansionis esset contiguum. Introitus autem ejus sursum in latere ejusdem mansionis excisus, ita ut ab ostio duae quidem mansiones deorsum essent, tres vero sursum. Et unam dicunt ad fimum animalium recipiendum ordinatam, secundam ad cibaria eorum. In tertia fuisse indomita animilia, in quarta mitia animalia, in quinta quae suprema erat homines et volatilia. Et verisimile est, quod duae illae inferiores mansiones natante arca deorsum inter aquas premerentur. Tertia vero, in qua animalia erant, quae spiramento aperti aeris eguerunt, prima supra aquas emineret, ita ut foris per aquam ad arcam ascendentibus ostium fere per planum occurreret. Et secundum hunc modum fortassis dictum est: Pones ostium deorsum. Vel deorsum ideo quia in quacunque mansione poneretur, deors
Abbreviated transcription (Latin):
pellerent. s exciꝑent. et non tamaquȩ archã
quam archa aquas portaret: quomodo fieri
poterat ut non tota statim adima descendet:
Rursum cum dicit pones hostium inlatere
deorsum. Per latus deorsum uidettir significa¬
re parietem lateralem ad differentiam lateris
quod sursum erat intecto in quo forcassis fs¬
nestraposita fuit. E t cumiterum dicit aꝑut
noe tectum arche satis consequenter innuit.
ipsam archam deorsum habuisse parietes. ¶¬
bus sup positum fuit tecstum quõd erat sup̃il
marsioni inqua bomo morabatur contiguum.
Ropter has dealias huniscemodicausas uideõ
nos quodinipsa archa parietes inquattuor par¬
tim fuerint erecti quibus tectum suꝑposittm
uncacumine suo ad mensuram unius eubiti cõ¬
traheretur. Cuius autem altitudinis fuerint
parietes ipsi hoc auctoritas nondicit. sed tam̃
quantum conicimts altitudo parietum usꝙ
Aofundum quarte mansionis ex tendebatuꝵ.

Expanded text:
pellerent, sed exciperent, et non tam aquae arcam, pellerent, sed exciperent, et non tam aquae arcam, quam arca aquas portaret? quomodo fieri poterat, ut non tota statim ad ima descenderet; rursum cum dicit. Pones ostium in latere deorsum . Per latus deorsum videtur significare parietem lateralem ad differentiam lateris, quod sursum erat in tecto, in quo fortassis fenestra posita fuit. Et iterum dicit: Aperiens Noe tectum arcae , satis consequenter innuit ipsam arcam deorsum habuisse parietes, quibus superpositum fuit tectum, quod erat supremae mansioni, in qua homo morabatur, contiguum. Propter has, et alias hujuscemodi causas, videtur nobis quod in ipsa arca parietes in quatuor partibus fuerint erecti quibus tectum superpositum in cacumine suo ad mensuram unius cubiti contraheretur. Cujus autem altitudinis fuerint parietes ipsi, hoc auctoritas non dicit, sed tamen quantum conjicimus altitudo parietum usque ad fundum quartae mansionis extendebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut inex planatione huius postmodum liberiꝰ
rerum ueritatem quȩ de archa nos sectmn¬
dum litteram referunt᷑. duo p̃cipue inquirer
debent. uidelicet formam et quantitatem aa¬
chȩ. Et de forma quidẽ sic dicit origenes. Ẽ go
puto quantum exhis quȩ de scribuntur ap¬
paret. quattuor angulis ex imo consurgentẽ
eisdemq paulatim usq ad summum inangus¬
tum attractis inspatium unius cubiti fuisse
collectam. Cui sententiȩ plura refragari uiden.¬
tur. pͥmum quod hȩc forma ad natandũ. non
uidetur ȩẽ idonea. Constat namq tante mo-¬
lis machinam. tot et tantis honustam anima¬
libus atq: cibariis nequaquam ita potuisse
suꝑ enatare uenientib aquis ut non ex mag-¬
na parte sui deorsum p̃meretur: Curus reiex¬
ꝑimentum adhuc caꝑe possumꝰ innauib mag¬
na gestantib onera. Sigͦ ut dicitur statim
ab imo contrahi cepit ata ut intumescentes
flucꝰtus latera hinc inde inclinantia non re-¬

Expanded text:
ut in explanatione hujus postmodum liberiusut in explanatione hujus postmodum liberiusrerum veritatem, quae de arca Noe secundum litteram referuntur, duo praecipue inquirere debent, videlicet formam et quantitatem arcae. Et de forma quidem sic dicit Origenes: « Ego puto quantum ex his quae describuntur apparet, quatuor angulis ex imo consurgentem eisdemque paulatim usque ad summum in augustum attractis in spatium unius cubiti fuisse collectam. » Cui sententiae plura refragari videntur, primum quod haec forma ad natandum non videtur esse idonea. Constat namque tantae molis machinam, tot et tantis onustam animalibus, atque cibariis, nequaquam ita potuisse supernatare venientibus aquis, ut non ex magna parte sui deorsum premeretur; cujus rei experimentum adhuc capere possumus in navibus magna gestantibus onera. Si ergo, ut dicitur, statim ab imo contrahi coepit, ut intumescentes fluctus latera hinc inde inclinantia non re
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ autem inuisibiles ex inuisibili structura
intus inuisibiliter fiunt. Prima est quam fecit
noe securib & dolabris exmateria lignoꝵ et
suos excollectione popłorum inuna fidi confes¬
cat incordib nris ex iugi legis dĩ meditatione.
Quarta est quam mater grã oꝑatur innobis.
ex confederatione multarum uirtutum in una
caritate. Prima ẽ. inre. scdã infide. tercia incog¬
nitione. quarta inuirtute. Primam uocemus
arcbam noȩ. scdam arcbam ȩccliȩ. terciã archã
sapientie qͣrtã archam matris grẽ. Quodam¬
modo tamen una ubiꝙ archa ẽ. quia uralui¬
ꝓ simalitudo est et non cdiscrepare de teta uis
mine. qd nondiscrepat in ꝓpetate. Una forma
diuersa matia quia quod est in ligns hoc ẽ.
inpoplo: & quod est inmente. idem est in cari¬
tate. Nos tamen specialiter de archa sapien¬
tiȩ loqui suscepimus: et ic circo reliquarum
trium expositionem breuiter transcurremꝰ.

Expanded text:
duae autem invisibiles invisibili structura duae autem invisibiles invisibili structura intus invisibiliter fiunt. Prima est, quam fecit Noe securibus et dolabris ex materia lignorum et suos ex collectione populorum in una fidei confescat in cordibus nostris ex jugi legis Dei meditatione. Quarta est, quam mater gratia operatur in nobis ex confoederatione multarum virtutum in una charitate. Prima est in te, secunda in fide, tertia in cognitione, quarta in virtute. Primam vocemus arcam Noe, secundam arcam Ecclesiae, tertiam arcam sapientiae, quartam arcam matris gratiae. Quodammodo tamen una ubique arca est, quia unica ubique similitudo est, et non discrepare debet in nomine, quod non discrepat in proprietate, una est forma, diversa materia, quia quod est in ligno, hoc est in populo, et quod est in mente, idem est in charitate. Nos tamen specialiter de arca sapientiae loqui suscepimus, et idcirco reliquarum trium expositionem breviter transcurremus,