comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cognoscere ꝑsonam in iudicio: ñ est
bonum. Qui dicunt impio iustus es.
maledicent ei popłi: & detestabunt᷑
eos tribus. Qui arguunt laudabun¬
tur: & suꝑ cos lieniet benedictio. La¬
bia deosculabit᷑: qui recta uerba re-¬
gent̃ exerce agrum tuũ: ut pꝰea ȩdifi¬
ces domũ tuam. Nesis testis frustra
contra ꝓximũ tuũ: ne lactes quẽqͣm
labiis tuis. Ne dicas quomͦ fecit mͥ sic
faciam ei: & reddam unicuiq scdm o¬
us suum:
er agrũ hominis pigri tͣnsiui &
ꝑ uineã uiri stulti: & ecce totum
repleuerant urticȩ. oꝑuerant suꝑficiẽ

Expanded text:
cognoscere personam in iudicio non est cognoscere personam in iudicio non est bonum. qui dicit impio: iustus es, maledicent ei populi, et detestabuntur eum tribus. qui arguunt, laudabuntur, et super. ipsos ueniet benedictio. labia deosculabitur qui recta uerba regenter exerce agrum tuum: ut postea aedifices domum tuam. Ne sis testis frustra contra proximum tuum, nec lactes quemquam labiis tuis. Ne dicas: Quomodo fecit mihi, sic faciam ei: reddam unicuique secuns suum. Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti, Et ecce totum re
Abbreviated transcription (Latin):
qui trahunt᷑ ad int̾itum lib̾are
ne cesses. Si dixeris uires ñ suppetũt:
qui inspector. ẽ. cordis ipse intelligit. &
seruatorẽ animȩ tuȩ nichil fallit. red¬
detq homini uxta oꝑa sua. Comede
fili mel quia bonum ẽ: & fauũ dul¬
cissimũ gutturi tuo. Sic & doctrina
sapientiȩ animȩ tue. quã cum inue¬
neris habebis in nouissimis spem: &¬
spes tua ñ ꝑibit. Ne insidieris & que¬
ras impietatem in domo iusti: neq
uastes requiem eius.
epties enim cadet iustus et re¬
surget: impii autẽ corruent in
malum. Cum cecidit inimicꝰ tuus
ne gaudeas: & ruina eiꝰ ne exultet cor
tuum. ne forte uideat dñs & displice¬
at ei. & auferat ab eo iram suã. Ne c̃
tendas cum pessimis ne emuleris im¬
pios: qm̃ ñ habent futuroꝵ spẽ mali.
& lucerna impioꝵ extinguetur. Time
dñm fili mi. & regẽ: & cum detracto¬
rib ñ cõmiscearis. qm̃ repente consur¬
get ꝑditio eoꝵ. Et rumam utriusq
quis nouit: hȩc quoq sapientibus.

Expanded text:
qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses si dixeris vires non suppetunt qui inspector est cordis ipse intellegit et servatorem animae tuae nihil fallit reddetque homini iuxta opera sua comede fili mi mel quia bonum est et favum dulcissimum gutturi tuo sic et doctrina sapientiae animae tuae quam cum inveneris habebis in novissimis et spes tua non peribit ne insidieris et quaeras impietatem in domo iusti neque vastes requiem eius septies enim cadet iustus et resurget impii autem corruent in malum cum ceciderit inimicus tuus ne gaudeas et in ruina eius ne exultet cor tuum ne forte videat Dominus et displiceat ntendas cum pessimis, nec aemuleris impios: Quoniam non habent futurorum spem mali, et lucerna impiorum exstinguetur. Time Dominum, fili mi, et regem: et cum detractoribus non commiscearis: Quoniam repente consurget perditio eorum: et ec quoque sapientibus:
Abbreviated transcription (Latin):
dus. quia cum dispositione itur iN¬
bellum: & erit salus ubi multa con-¬
silia sunt. Excelsa stulto sapientia:
in porta ñ aꝑiet os suum. Qui cogi¬
tat mala facere: stultus uocabitur.
Cogitatio stulti peccatũ ẽ: & abho¬
minatio hominũ detractor. Si desꝑa¬
ueris lapsus in die angustiȩ: ĩminu¬

Expanded text:
one initur bellum: et erit salus ubi multa consilia sunt. Excelsa stulto sapientia, in porta non aperiet os suum. Qui cogitat mala facere, stultus vocabitur. Cogitatio stulti peccatum est: et abominatio hominum detractor. Si desperaveris lassus in die angusti
Abbreviated transcription (Latin):
& student calicib epotandis: Ne in¬
tuearis uinũ quando flauescit: cum
splenduerit in uitro color eiꝰ. Ingredi¬
tur blande. sed in nouissimo morde¬
bit ut coluber: & sicut regulus uene¬
na diffundet. Ocłi tui uidebunt ex¬
trancas: & cor tuum loquet᷑ ꝑuersa.
Et sicut eris dormiens in medio ma¬
ri: & quasi sopitꝰ gub̾nator amisso
clauo. & dices. Uerbauerunt me & ñ
dolui: traxerunt me & ego ñ sensi. Qͣn¬
do euigilabo. & rursꝰ uina reperiã:
mens eoꝵ. & fraudes labia eoꝵ locun¬
tur. Sapientia edificabit᷑ domis: &
prudentia roborabitur. In doctrina

Expanded text:
icibus epotandis? Ne intuearis vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color ejus. Ingreditur blande, sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet. Oculi tui videbunt extraneas, et cor tuum loquetur perversa. Et eris sicut dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso clavo: Et dices: Verberaverunt me, sed non dolui: traxerunt me, et ego non sensi: quando evigilabo, et rursus vina reperiam? mens eorum, et fraudes labia eorum loquuntur. Sapientia aedificabitur domus, et prudentia roborabit
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ. Noli subtrahere apuero disci¬
plinam: si enĩ ꝑcusseris eum uirga. ñ
morietur. Tii uirga ꝑcutis eum: & a¬
nimã eius de inferno lib̾abis.
Iili mi si sapiens fuerit animꝰ tuus.
gaudebit tecum cor meũ: & exul¬
tabunt renes mei cũ locuta fuerint
reccum labia mea. Non emulet᷑ cor
tuũ peccatores: sed in timore dñi esto
tota die. quia habebis spem in nouis¬
simo. & prestolatio tua ñ auferetur.
Audi fili mi & esto sapiens: & dirige
inuia animaĩ tuũ. Noli. cẽ. in conui¬
is potator. nec in comessationib eoꝵ
qui carnes ad uescendum conferũt.¬
quia uacantes potib & dantes sym¬
bola consum̃tur. & uestietur pannis
dormitatio. Audi patrẽ tuum qui
genuit te: & ne contempnas cũ senti¬
erit mat̾ tua. Ueritatẽ eme: & noli
uendẽ sapientiã & doctrinã & intel¬
ligentiam. Exultat gaudio pat̃ iu¬
sti: qui sapientẽ genuit lȩtabit᷑ in eo.
G audeat pater tuis & mater tua: &

Expanded text:
entie. Noli subtrahere a puero discientie. Noli subtrahere a puero disciplinam: si enim percusseris eum virga: non morietur. Tu virga percuties eum: et animam ejus de inferno liberabis. Fili mi, si sapiens fuerit animus tuus, gaudebit tecum cor meum: Et exsultabunt renes mei, cum locuta fuerint rectum labia tua. Non aemuletur cor tuum peccatores: sed in timore Domini esto tota die: Quia habebis spem in novissimo, et praestolatio tua non auferetur. Audi, fili mi, et esto sapiens: et dirige in via animum tuum. Noli esse in conviviis potatorum, nec in comessationibus eorum, qui carnes ad vescendum conferuntQuia vacantes potibus, et dantes symbola consumentur, et vestietur pannis dormitatio. Audi patrem tuum, qui genuit te. et ne contemnas cum senuerit mater tua veritatem eme et noli vendere sapientiam et doctrinam et intellegentiam exultat gaudio pater iusti qui sapientem genuit laetabitur in eo gaudeat pater tuus et mater tua et
Abbreviated transcription (Latin):
nos antiquos: quos posuerunt patres
tui. Uidisti uirũ uelocem inoꝑe suo:
coram regib stabit. nec erit ante igno¬
te faciem tuam: & statue cultrũ iN
gutture tuo. Si tamen habes in pote¬
statem animã tuam: ne desideres de
cybis eiꝰ. in quo ẽ. panis mendacii. No¬
li laborare ut diteris: sed prudentie
tuȩ pone modũ. Ne erigas ocłos tuos
cuint sibi pennas quasi aquilȩ. & uo¬
labunt in celum. Ne comedas cũ homi¬
ne inuido. & ne desideres cybos eius:
qm̃ in similitudine arioli & coniec¬
toris ȩstunat qđ ignorat. Comede et
bibe dicet tͥ: & mens eius ñ ẽ. tecum.
Cybos quos comederas euomes: & ꝑdes
pulchros sermones tuos. In aurib in¬
sipientiũ ne loquaris: quia despici¬
ent doctrinã eloquii tui. Ne atcin¬
gas t̾minos paruuloꝵ: & agrum pu¬
pilloꝵ ne introeas. Propinquus enĩ
illoꝵ fortis. ẽ: & ipse iudicabit contra te
causam illoꝵ. Ingrediat᷑ ad doctrinã
cor tuum: & aures tuȩ ad uerba sci

Expanded text:
os posuerunt patres tui vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignote faciem tuam et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam ne desideres de cibis eius in quo est panis mendacii noli laborare ut diteris sed prudentiae tuae pone modum ne erigas oculos tuos cient sibi pinnas quasi aquilae et avolabunt in caelum ne comedas cum homine invido et ne desideres cibos eius quoniam in similitudinem arioli et coniectoris aestimabibe, dicet tibi: et mens ejus non est tecum. Cibos, quos comederas, evomes, et perdes pulchros sermones tuos. In auribus insipientium ne loquaris: quia despicient doctrinam eloquii tui. Ne attingas terminos parvulorum: et agrum pupillorum ne introeas. Propinquus enim illorum fortis est: et ipse judicabit contra te causam illorum. Ingrediatur ad doctrinam cor tuum, et aures tuae ad verba s
Abbreviated transcription (Latin):
dño fiducia tua. Ande & ostendi eam
tibi hodie: Ecce descripsi eam tibi tri¬
plicit̃. in cogitationib & scientia: ut o¬
stenderem tibi insirmitatẽ. & eloquia
ueritatis responderes ex his illis qui mi¬
serunt te. Non facias uiolentiã pauꝑi.
quia pauꝑ est. neq conteras egenum
in porta: quia dñs iudicabit causam
euis. & configet eos qui confixerunt a¬
homini iracundo. neq ambules
cum uiro furioso: ne forte discas semi¬
tas eiꝰ. & sumas scandalũ animȩ tuȩ.
Noli. cẽ. cum his qui defigunt manus
suas: & qui uades se offerunt ꝓ debi

Expanded text:
Domino fiducia tua, unde et ostendi eam Domino fiducia tua, unde et ostendi eam tibi hodie. Ecce descripsi eam tibi tripliciter, in cogitationibus et scientia: Ut ostenderem tibi firmitatem, et eloquia veritatis, respondere ex his, illis qui miserunt te. Nquia pauper est, neque conteras egenum in porta, quia dominus iudicabit causam eius et configet eos qui confixerunt ahomini iracundo, neque ambules cum uiro furioso: ne forte discas semitas eius et sumas scandalum animae tuae. noli esse cum his qui defigunt manus suas et qui uades se offerunt pro debi
Abbreviated transcription (Latin):
etiã cum senuerit ñ recedet ab ea. Di¬
ues pauꝑib imꝑat: & qui accipit
mutuũ seruus ÷ fenerantis. Qui se¬
minat iniqͥtatem metet mala: & uir¬
ga ux suȩ consũmabitur. Qui ꝓnus
ẽ. ad miscdiam benedicet᷑: de p̾anib
enĩ suis dedit pauꝑi. Uictoriam et¬
Sice derisorem & exibit cum eo uir¬
gium: cessabuntq causȩ & contume¬
liȩ. Qui diligit cordis mundiciã: pro¬
pter gr̃am labioꝵ suoꝵ habebit ami¬
cum regem. Ocłi dñi custodiunt sci¬
entiam: & supplantant᷑ uerba iniqͥ.
Dicet piger leo. ẽ. foris: in medio pla
tearũ occidendus sum. Fouea ꝓfuN¬
da os alienȩ: cui iratꝰ ẽ. dñs incidet
in eam. Stulticia colligata ẽ. in cor¬
de pueri: & uirga disciplinę fugabit
eam. Qui calumpniat᷑ pauꝑem ut au¬
geat diuitias suas: dabit ipse ditiori¬
& audi uerba sapientiũ: apꝑone au¬
tẽ cor ad doctrinã meã. quę pulchra
erit tͥ cum seruab̾is eam in corde tuo.
& redundabit in labiis tuis: ut sit in

Expanded text:
n recedet ab ea. Dives pauperibus imperat: et qui accipit mortuum, servus est fenerantis, Qui seminat iniquitatem, metet mala, et virga irae suae consummabitur. Qui pronus est ad misericordiam, benedicetur: de panibus enim suis dedit pauperi. Eeice derisorem et exibit cum eo iurgium cessabuntque causae et contumeliae qui diligit cordis munditiam propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem oculi Domini custodiunt scientiam et subplantantur verba iniqui dicit piger leo foris in medio ptearum occidendus sum. Fovea profunda os alienae: cui iratus est Dominus, incidet in eam. Stultitia colligata est in corde pueri, et virga disciplinae fugabit eam. Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias suas, dabit ipse ditioriet audi verba sapientiae: appone autem cor ad doctrinam meam: quae pulchra erit tibi, cum servaveris eam in ventre, et redundabit in labiis tuis: Ut sit in
Abbreviated transcription (Latin):
culum hominis: qui inuestigat om¬
nia secreta uentris. Miscłia & ueri¬
tas custodiunt regem: & roborat᷑ cle¬
mentia thronus eius. Exultatio iu¬
uenũ fortitudo eoꝵ: & dignitas senũ
canities. Liior uulneris absterget
mala: & plage insecretiorib uentris.
Sicut diuisiones aquarũ ita cor regis

Expanded text:
um hominis quae investigat omnia secreta ventris misericordia et veritas custodiunt regem et roboratur clementia thronus eius exultatio iuvenum fortitudo eorum et dignitas senum canities livor vulneris absterget mala et plagae in secretioribus ventris sicut divisiones aquarum ita cor regi
Abbreviated transcription (Latin):
obfirmat uultũ suũ: qui autẽ rectꝰ
ẽ. corrigit iram suã. Non ẽ. sapieN¬
tia. ñ ẽ prudentia: ñ ẽ. consiliũ con¬
tra dñm. Equus paratꝰ ad diẽ belli:
dñs autem salutem tribuet. Meliꝰ ẽ.
nom̃ bonum: ꝗͣ diuitiȩ multȩ. Suꝑ
argentũ enĩ & aurum: gr̃a bona. Di¬
ues & pauꝑ obui auerunt sibi: utriꝰq

Expanded text:
utem rectus est corrigit viam suam non est sapientia non est prudentia non est consilium contra Dominum equus paratur ad diem belli Dominus autem salutem tribuet melius est nomen bonum quam divitiae multae super argentum et aurum gratia bona dives et pauper obviave
Abbreviated transcription (Latin):
& diuitias ne dederis mͥ. Tribue tantũ
uictui meo necessaria: ne forte satiatꝰ
illiciar ad negandũ & dicam. Quis est
dñs: Et egestate compulsus furer: &
ꝑiurẽ nom̃ dĩ mei. Ne accuses seruum
ad dñm suũ: ne forte maledicat tͥ & cor¬

Expanded text:
uitias ne dederis mihi: tribue tantum uictui meo necessaria, ne forte saturatus inliciar ad negandum et dicam: quis est dominus ? et egestate copulaus furer et periurem nomen dei mei. ne accuses seruum ad dominum suum, ne forte maledicat tibi et cor
Abbreviated transcription (Latin):
te ẽ. Qui congregat thesauros lins¬
gua mendacii uanꝰ & excors ẽ: & im¬
pinget᷑ ad laqueos mortis. Rapinę
impioꝵ detrahent eos: quia noluert
facere iudiciũ. Peruersa uia uiri ali¬
ena. ẽ: qui autem mundꝰ. ẽ. rectũ . ẽ.¬
opus cius. Melius ẽ. sedere inangu-¬
lo domatis: qͥ cum muliere litigiosa
in domo cõmuni. Anima impii desi¬
derat malum: ñ miserebit᷑ ꝓtimo suo.
Multato pestilente sapientior erit
pariuilus: & si sectetur sapientiã su¬
met scientiam. Excogitat iustus de
domo impii: ut detrahat impios ã
malo. Qui obturat aurẽ suam ad ela¬
morẽ pauꝑis: & ipse clamabit & ñ ex¬
audietur. Munꝰ absconditum extin¬
guit iras: & donũ in sinu indignatio¬
nẽ maximã. Gaudiũ iusto ẽ. facere
iudiciũ: & pauor oꝑantib iniquita¬

Expanded text:
at thesauros lingua mendacii, vanus est, et impingetur ad laqueos mortis. Rapinae impiorum detrahent eos, quia noluerunt facere judicium. Perversa via viri, aliena est: qui autem mundus est, rectum opus eius melius est sedere in angulo domatis quam cum muliere litigiosa et in domo communi anima impii desiderat malum non miserebitur proximo suo multato pestilente sapientior erit parvulus et si sectetur sapientem sumet scientiam excogitat iustus de domo impii ut detrahat impios in malum qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis et ipse clamabit et non exaudietur munus absconditum extinguet iras et donum in sinu indignationem maximam gaudium iusto est facere iudicium et pavor o
Abbreviated transcription (Latin):
Qui mollis & dissolutꝰ ẽ. in oꝑe suo:
frat̃ ẽ. sua oꝑa dissipantis. Turris for¬
tissima nom̃ dñi: ad ipsum currit
iustus & exaltabitur. Substantia di¬
uitis urbs roboris eiꝰ: & quasi murus
ualidꝰ cucũdans eum. Anteꝗͣ contera¬
tur exaltatur cor hominis: & anteqͣm
głificetur humiliatur. Qui prius res¬
pondet qͣ audiat: stultum se demon¬
strat. eẽ. & confusione dignũ. Sp̃c uiri
sustentat imbecillitatẽ suam: sp̃m uͦ
ad iracundiam facilem quis poterit
sustinere: Cor prudens possidebit sci¬
entiam: & auris sapientium querit
doctrinam. Donum hominis dilatat
uiam eiꝰ: & ante pͥncipes spacium ei
facit. Iustus prior.ẽ. accusator sui: ue¬
nit amicꝰ eiꝰ & inuestigabit eũ. Contͣ¬
dictiones compͥmit sors: & int̃ poten¬
tes quoq diuidicat. Erat qui adiu¬
uatur afratre quasi ciuitas firma:
& iudicia quasi uectes urbiũ. De¬

Expanded text:
Qui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera dissipantis. Turris fortissima, nomen Domini: ad ipsum currit justus, et exaltabitur. Substantia divitis urbs roboris ejus, et quasi murus validus circumdans eum. Antequam conteratur, exaltatur cor hominis: et antequam glorificetur, humiliatur. Qui prius respondet quam audiat stultum se esse demonstrat, et confusione dignum. Spiritus viri sustentat imbecillitatem suam: spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere? Cor prudens possidebit scientiam et auris sapientium quaerit doctrinam donum hominis dilatat viam eius et ante principes spatium ei facit iustus prior est accusator sui venit amicus eius et investigavit eum contradictiones conprimit sors et inttes quoque diiudicat. frater, qui adiuuatur a fratre, quasi ciuitas firma, et iudicia quasi uectes urbium.
Abbreviated transcription (Latin):
mndacia ꝑibit. Non decent stultũ deli¬
ciȩ: nec seruum dñari pͥncipib. Doct¬
na uiri ꝑ patientiã noscitur: & gła
eiꝰ.ẽ. iniqua pretergredi. Sicut fremi¬
tus leonis ita & regis ira: & sicut ros
suꝑ herbam ita & hylaritas eiꝰ. Dolor
patris filius stultus: & tecta iugiter
ꝑstillantia litigiosa mulier. Domus &
diuitiȩ dantur apatrib: a dño autẽ
ꝓprie uxor prudens. Pigredo ĩmittit
soporem: & anima dissoluta esuriet.
Qu custodit mandatũ custodit ani¬
mã suam: qui autẽ negligit uiã suã
mortificabitur.
enerat᷑ dño qui miseret᷑ pauꝑiᷤ.
& uicissitudinẽ suam reddet ei.
Erudi filium tuum ne desꝑes: ad in¬
terfectionẽ autem eiꝰ ne ponas aĩam
tuam. Qui impatiens . ẽ. sustinebit
dãpnum: & cum rapuerit aliud ap¬
ponet. Audi consilium & suscipe dis¬
ciplinam: ut sis sapiens in nouissimis
tuis. Multe cogitationes in corde ui¬
net. Homo indigens inisericors est:

Expanded text:
deliciae, nec servum dominari principibus. Doctrina viri per patientiam noscitur: et gloria ejus est iniqua praetergredi. Sicut fremitus leonis, ita et regis ira: et sicut ros super herbam, ita hilaritas ejus. Dolor patris, filius stultus: et tecta jugiter perstillantia, litigiosa mulier, Domus, et divitiae dantur a patribus: a Domino autem proprie uxor prudens. Pigredo immittit soporem, et anima dissoluta esuriet. Qui custodit mandatum, custodit animam suam: qui autem negligit vias suas, mortificabitur. Feneratur Domino qui miseretur pauperis: et vicissitudinem suam reddet ei: Erudi filium tuum, ne desperes: ad interfectionem autem ejus ne ponas animam tuam. Qui impatiens est, sustinebit damnum: et cum rapuerit, aliud apponet. Audi consilium, et suscipe disciplinam, ut sis sapiens in novissimis tuis. Multae cogitationes in corde vinebit. Homo indigens misericors
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ ñ .ẽ. bonum: & qui festinꝰ. ẽ. pe¬
dib offendit. Stulticia hominis
supplantat gressus eiꝰ: & contra dm̃
feruet animo suo. Diuitiȩ addunt
amicos plurimos: a pauꝑe aut̃ & hi
quos habuit separant᷑. Testis falsus
ñ erit impunitꝰ: & qui mendacia lo¬
quit᷑ ñ effugiet. Multi colunt perso.¬
nam potentis: & amci sunt dona
tribuentis. Fr̃es hominis pauperis
oderunt eũ: insuꝑ & amici ꝓcul reces¬
serunt abeo. Qui tantũ uerba secta¬
tur nichil habebit: qui autem posses¬
sor est m̃tis diligit animã suã. & cu

Expanded text:
est bonum, et qui festinus est, pedibus offendit. stultitia hominis supplantat gressus eius, et contra deum feruet animo suo. diuitiae addunt amicos plurimos: a paupere autem et hi quos habuit separantur. testis falsus non erit inpunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet. multi colunt personam potentis et amici sunt dona tribuenti. fratres hominis pauperis oderunt eum, insuper et amici procul recesserunt ab eo. qui tantum uerba sectatur, nihil habebit: qui autem possessor est mentis, diligit animam suam. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tem confessus fuerit & reliquerit ea:
miscdiam consequet᷑. Beatus homo
qui semꝑ.ẽ. pauidus: qui uͦ m̃tis est
durȩ corruet in malum. Leo rugi¬
ens & ursus esuriens: pͥnceps impius
suꝑ popłm pauꝑem. Dux indigens
prudentia multos oppͥmet ꝑ calũp¬
mam: qui autẽ odit auariciã longi
fient dies eiꝰ. Hominẽ qui calũpniat᷑¬

Expanded text:
eliquerit ea, misericordiam consequetur. Beatus homo, qui semper est pavidus: qui vero mentis est durae, corruet in malum. Leo rugiens, et ursus esuriens, princeps impius super populum pauperem. Dux indigens prudentia, multos opprimet per calumniam: qui autem odit avaritiam, longi fient dies ejus. Homine
Abbreviated transcription (Latin):
meum. purꝰ sum a peccato: Pon¬
dus & pondꝰ. mensura & mensura:
utrũq abhominabile ẽ. dõ. Ex studi¬
is suis intelliget᷑ puer: si munda et
recta sunt oꝑa eius. Aurem audien¬
tem & ocłm uidentẽ: dñs fec̃ utrũq.
Noli diligere somnũ: ne te egestas oꝑ¬
primat. Aꝑi ocłos tuos: & saturare
panib. Malum. ẽ. malum est dicit
om̃is emptor: & cum recesserit tẽ gła

Expanded text:
meum purus sum a peccato ponmeum purus sum a peccato pondus et pondus mensura et mensura utrumque abominabile est apud Deum ex studiis suis intellegitur puer si munda et si recta sint opera eius aurem audientem et oculum videntem Dominus fecit utrumque noli diligere somnum ne te egestas opprimat aperi oculos tuos et saturare panibus malum est malum est dicit omnis emp
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ & fugat matrem: ignominiosus
erit & infelix. Non cesses audire fili
disciplinam: ne ignores sermones sci¬
entię. Testis iniquus deridet iudiciũ:
& os impioꝵ deuorat iniqͥtatem. Pa¬
rata sunt derisorib iudicia: & mallei
ꝑcutientes stultoꝵ corporib. Huxuri.¬
osa res uinum: & tumultuosa ebrie.¬
tas. Quicumq his delectat᷑: ñ erit
sapiens. Sicut rugitꝰ leonis ita & t̾ror
regis: qui ꝓuocat eum peccat in ani-¬
mã suam. Honor est homini qui se¬
parat se acontẽptionib: om̃s autem
stulti miscentur contumeliis. Propt̃
frigus piger arare noluit: m̃dicabit
gͦ estate. & ñ dabit᷑ ei. Sicut aqua ꝓ¬
funda sic consilium in corde uiri: sed
homo sapiens exhauriet illud. Mul¬
ti homines miscdes uocant᷑. uirũ au¬
tem fidelem quis inueniet: Iustus qͥ
ambulat in simplicitate sua: beatos
pꝰ se filios derelinquet. Rex qui sedet
in solio iudicii: dissipat om̃e malum
intuitu suo.
uis potest dicere mundũ ẽ. cor

Expanded text:
iniosus est et infelix. non cesses, fili, audire doctrinam, nec ignores sermones scientiae. testis iniquus deridet iudicium, et os impiorum deuorat iniquitatem. parata sunt derisoribus iudicia et mallei percutientes stultorum corporibus. Luxuriosa res uinum et tumultuosa ebrietas: quicumque in his delectatur, non erit sapiregis: qui provocat eum, peccat in animam suam. Honor est homini, qui separat se a contentionibus: omnes autem stulti miscentur contumeliis. Propter frigus piger arare noluit: mendicabit ergo aestate et non dabitur ei sicut aqua profunda sic consilium in corde viri sed homo sapiens exhauriet illud multi homines misericordes vocantur virum autem fidelem quis inveniet iustus qui ambulat in simplicitate sua beatos post se filios derelinquet rex qui sedet in solio iudicii dissipat omne malum intuitu suo quis potest dicere mundum est cor
Abbreviated transcription (Latin):
minia & obpbrium. Aqua ꝓfunda
uerba ex ore uiri: & torrens redundãs
fons sapientiȩ. Acciꝑe ꝑsonã impii
in udicio ñ ẽ. bonum: ut declines a
ueritate iudicii. Labia stulti miscent
se rixis: & os eius iurgia ꝓuocat. Os
stulti contritio ẽ: labia ipsius ruina
animȩ eiꝰ. Uerba bilinguis quasi sim¬
plicia: & ipsa ꝑueniunt usq ad inte¬

Expanded text:
funda verba ex ore viri: et torrens redundans fons sapientiae. Accipere personam impii non est bonum, ut declines a veritate judicii. Labia stulti miscent se rixis: et os ejus jurgia provocat. Os stulti contritio ejus: et labia ipsius, ruina animae ejus. Verba bilinguis, quasi simplicia: et ipsa perveniunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
probrabilis fias. Mala aurea in lectis
argenteis: qui loquit᷑ uerbũ in tẽpo¬
re suo. Inauris aurea & magarita ful¬
gens: qui arguit sapientẽ & aurẽ obe¬
dientẽ. Sicut frigus niuis in die mes¬
sis: ita legatꝰ fidelis ei qui misit eum.

Expanded text:
probrare non cesset. Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo. Inauris aurea, et margarita fulgens, qui arguit sapientem, et aurem obedientem. Sicut frigus nivis in die messis, ita legatus fidelis ei, qui misit eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ita corda ꝓbat dñs. Malus obedit lin¬
guȩ inique: & fallax obtẽꝑat labiis mn¬
dacib. Qui despicit pauꝑem exꝓbrat
factori eiꝰ: & qui in ruina letatur alte¬
rius ñ erit impunitꝰ. Corona senum
gratissima expectatio p̃stolantis: qͦ¬
cumq se uertit prudent̃ intelligit.
Qui celat delictum querit amiciciaᷤ.
qui altero sermone repetit separat fe¬
deratos. Plus ꝓficit correctio apud
prudentem: qͥ centũ plage ap̃d stul¬
tum. Semꝑ iirgia quęrit malus: an¬
głs autem malus. crudelis mittetur
contͣ eum. Expedit magis ursȩ occͣ¬
rere raptis fetib: ꝗͣ fatuo confidenti
sibi in stulticia sua. Qui reddit ma¬
la ꝓ bonis: ñ recedet malũ de domo
eius. Qui dimittit aquã caput. ẽ. iur¬
gioꝵ: & anteꝗͣ patiat᷑ contumeliã ui-¬
diciũ deserit. Et qui iustificat impi¬
um & qui condẽpnat iustũ: abhomi¬
nabilis. ẽ. ut̃q apud dm̃. Quid ꝓdest

Expanded text:
ita corda probat dominus. malus oboedit linita corda probat dominus. malus oboedit linguae iniquae et fallax obtemperat labiis mendacibus qui despicit pauperem exprobrat factori eius et qui in ruina laetatur alterius non erit inpunitus corona senum gratissima expectatio praestolantis quocumque se verterit prudenter intellegit qui celat delictum quaerit amicitias qui altero sermone repetit separat foederatos plus proficit correptio apud prudentem quam centum plagae apud stultum semper iurgia quaerit malus angelus autem crudelis mittetur contra eum expedit magis ursae occurrere raptis fetibus quam fatuo confidenti sibi in stultitia sua qui reddit mala pro bonis non recedet malum de domo eius qui dimittit aquam caput est iurgiorum et antequam patiatur contumeliam iudicium deserit et qui iustificat impium et qui condemnat iustum abominabilis est uterque apud Dominum quid prodest
Abbreviated transcription (Latin):
sidentis: doctͥna stultoꝵ fatuitas. Cor
sapientis erudiet eos eius: & labiis illiꝰ
addet gr̃am. Fauus mellis cõposita¬
uerba: dulcedo animȩ. ẽ. sanitas ossiũ.
Est uia quȩ uidet᷑ homini recta: et
nouissimũ eiꝰ ducit ad mortẽ. Anima
laborantis laborat sibi: qͥa compulit
eum os suũ. Uir insipiens fodit ma¬
lũ: & inlabiis eiꝰ ignis ardesce̾t.
omo ꝑu̾sus suscitat lites: & uerbo¬
sus separat pͥncipes. Uir iniquus
lactat amicũ suum: & ducit cũ ꝑuiã
ñ bonam. Qui attonitis ocłis cogitat
praua: mordens labia sua ꝑficit ma¬
lum. Corona dignitatis senectus: quȩ
in uiis iusticiȩ reꝑietur. Melior ẽ. pa¬
tiens uiro forti: & qui dñatur animo
suo expugnatore urbiũ. Sortes mit¬
tunt᷑ in sinu: sed adño temꝑant᷑. Me¬
lior. ẽ. bucella sicca cũ gaudio: qͣm do¬
mus plena uictimis cũ uirgio. Sapi-¬
ens seruus dñabitur filiis stultis: et
int̃ fr̃s hereditatẽ diuidet. Sic̃ igne
ꝓbatur argentũ & aurum camino:

Expanded text:
 fatuitas. Cor sapientis erudiet os ejus: et labiis illius addet gratiam. Favus mellis, verba composita: dulcedo animae, sanitas ossium. Est via quae videtur homini recta: et novissima ejus ducunt ad mortem. Anima laborantis laborat sibi, quia compulit eum os suum. Vir impius fodit malum, et in labiis ejus ignis ardescit. Homo perversus suscitat lites: et verbosus separat principes. Vir iniquus lactat amicum suum: et ducit eum per viam non bonam. Qui attonitis oculis cogitat prava, mordens labia sua perficit malum. Corona dignitatis senectus, quae in viis justitiae reperietur. Melior est patiens uiro forti, et qui dominatur animae suae, expugnatore urbium. sortes mittuntur in sinu, sed a domino temperantur. Melior est bucella sicca cum gaudio quam domus plena uictimis cum iurgio. seruus sapiens dominabitur filiis stultis et inter fratres hereditatem diuidet. sicut igne probatur argentum et aurum camino,
Abbreviated transcription (Latin):
iliꝰ sapiens lȩtificat patrẽ: filius
uͦ stultus mesticia ẽ. matris suę.
Nil ꝓderunt thesauri impietis: iusti¬
cia uero lib̾abit amorte. Non affliget
dñs fame animã iusti: & insidias im¬
pioꝵ subuertet. Egestatem oꝑata est
manꝰ remissa. Mants autem fortiũ:
diuitias parat. Qui congregat in mes¬
se: filius sapiens ẽ: qui autem stertit
estate filius confusionis. B̾enedictio
men impioꝵ putrescet. Sapiens cor¬
de precepta suscipiet. stultꝰ cȩdit᷑ la¬
biis. Qui ambulat simplictt̃ ambu¬
lat confident̃: qui autẽ dep̾uat uias
suas manifestus erit. Qui annuit o¬
culo: dabit dolorem: stultus labiis
uerberabit᷑. Uena uitae os iusti: & os
impioꝵ oꝑit iniquitatẽ. Odium susciꝰ

Expanded text:
lius vero stultus moestitia est matris suae. Non proderunt thesauri impietatis: justitia vero liberabit a morte. Non affliget Dominus fame animam justi, et insidias impiorum subvertet. Egestatem operata est manus remissa: ÷ manus autem fortium divitias parat. Qui congregat in messe, filius sapiens est: qui autem stertit aestate, filius confusionis. Benedictio men impiorum putrescet. Sapiens corde praecepta suscipiet: stultus caeditur labiis. Qui ambulat simpliciter, ambulat confidenter: qui autem depravat vias suas, manifestus erit. Qui annuit oculo, dabit dolorem: stultus labiis verberabitur. Vena Vitae, os justi: et os impiorum operiet iniquitatem. Odium
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. Noli arguere derisorem: ne ode¬
rit te. Argue sapientẽ: & diliget te.
Da sapienti occasionem: & addet᷑ ei
dentia. Per me enim multiplicabunt᷑
dies tui: & addent᷑ tibi anni uite. Si
sapiens fueris: tibi met ipsi eris. Si au¬
tem illusor: solus portabis malũ. Mu¬
lier stulta & clamosa plenaq illecebͥs.¬
domꝰ suȩ suꝑ sellam in excelso urbis
loco ut uocaret transeuntes ꝑuiam.
& ꝑgentes itinere suo. Quis ÷ paruu¬
lus: Declinet ad me. Et uecordi locu¬
ta.ẽ. Aquę furtiuȩ dulciores sunt:
& panis absconditꝰ suauior Et igno¬
rauit qđ gigantes ibi sint: & in pro¬

Expanded text:
re derisorem ne oderit te argue sapientem et diliget te da sapienti et addetur ei um prudentia per me enim multiplicabuntur dies tui et addentur tibi anni vitae si sapiens fueris tibimet ipsi eris si inlusor solus portabis malum mulier stulta et clamosa plenaque inlecebdomus suae super sellam in excelso urbis loco, ut vocet transeuntes per viam et pergentes itinere suo: Quis est parvulus, declinet ad me. Et vecordi locuta est: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior. Et ignorabunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
cium enĩ scorti uix est uniꝰ panis: muli¬
er autẽ uiri p̃ciosam animã capit. Nũ¬
quid abscondere potest homo ignem
in sinu suo ut uestimenta illiꝰ ñ arde¬
ant. aut ambulare suꝑ prunas ut ñ
combu rantur plantȩ eius: Sic qui
ingreditur ad mulierẽ ꝓximi sui: ñ
erit mund̾ cum tetigerit eam. Non
grandis. ẽ. culpa: cum quis furatꝰ fue¬
rit. Furatur enĩ ut esurientem ĩple¬
at animã. Deprehensiis quoq reddet
septuplum: & om̃em substantiã domꝰ¬
suȩ tradet. & liberabit se. Qui autẽ ad

Expanded text:
ium enim scorti, vix unius est panis: mulier autem viri pretiosam animam capit. Numquid abscondere potest homo ignem in sinu suo, ut vestimenta illius non ardeant? aut ambulare super prunas, ut non comburantur plantae ejus? Sic qui ingreditur ad mulierem proximi sui, non erit mundus cum tetigerit eam. Non grandis est culpa, cum quis furatus fuerit: furatur enim, ut esurientem impleat animam; deprehensus quoque reddet septuplum, et omnem substantiam domus
Abbreviated transcription (Latin):
animũ p̃parare: & dñi gub̾nare lin¬
guã. Om̃s uiȩ hominũ patent ocłis
eiꝰ: sp̃uum pond̾ator. ẽ. dñs. Reuela do¬
mino oꝑa tua: & dirigent᷑ cogitatioes
tuȩ. Uniu̾sa ꝓpt̃ semetipsum oꝑatꝰ ẽ.
dñs: impium quoq ad diem malum.
Abhominatio dñi. ẽ. om̃is arrogans:
ctiam si manus ad manũ fuerit. ñ est

Expanded text:
um praeparare, et dei gubernare linguam. omnes uiae hominum patent oculis eius: spirituum ponderator est dominus. reuela domino opera tua, et dirigentur cogitationes tuae. uniuersa propter semet ipsum operatus est dominus, impium quoque aAbominatio Domini omnis arrogans: etiam si manus ad manum fuerit, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
piens timet & declinat amalo: stultus
transilit & confidit. Impatiens oꝑabit᷑
stulticiã: & uir uersiiꝰ odiosus ẽ. Possi¬
debunt paruuli stulticiã: & expecta¬
bunt astuti scientiam. Iacebt̃ mali
ante bonos: & impii ante portas iusto¬
rum. Etiam ꝓximo suo pauꝑ odio¬
sus erit: amici uͦ adiuitũ multi. Qui
despicit ꝓximũ suum peccat: qui aut̃
miseretur pauꝑi beatꝰ erit. Qui cre

Expanded text:
piens timet, et declinat a malo. stultus piens timet, et declinat a malo. stultus transilit, et confidit. Impatiens operabitur stultitiam et vir versutus odiosus est possidebunt parvuli stultitiam et astuti expectabunt scientiam iacebunt mali ante bonos et impii ante portas iustorum etiam proximo suo pauper odiosus erit amici vero divitum multi qui despicit proximum suum peccat qui autem miseretur pauperi beatus erit e
Abbreviated transcription (Latin):
nere & timens dm̃: despicit᷑ ab eo qui
infami gradit᷑ uia. In ore stulti uirga
suꝑbiȩ: labia sapientiũ custodiunt
eos. Ubi ñ sunt boues p̃sepe uacuũ ẽ:
ubi autẽ apparent plurimȩ segetes.
ibi manifesta fortitudo bouis. Testis
fidelis ñ mentiet᷑: ꝓfert m̃daciũ dolo¬
ñ inuenit: doctrina prudentiũ facił.
Uade cont̃ uirum stultum: & nesciet
labia prudentiȩ. Sapientia callidi. ẽ.
intelligere uiam suam: & impruden¬
tia stultoꝵ errans. Stultꝰ illudit pec¬
catum: int̾ iustos morabit᷑ gr̃a. Cor
quod nouit amaritudinẽ animȩ suȩ.
in gaudio eius ñ miscebit᷑ extraneus.
Domꝰ impioꝵ delel¬
Domꝰ impioꝵ delebit᷑: tab̾nacła iusto¬
rum germinab̃t.
st uia quȩ uidetur homini iu-¬
sta: nouissima autẽ eiꝰ deducunt
ad mortem. Risus dolori miscebitur:
& extrema gaudii luciꝰ occupat. Uiis
suis replebitur stultꝰ: & suꝑ eũ erit
uir bonus. In nocens credit omni uer-¬
bo: astutus consid̾at gressus suos. Sa¬

Expanded text:
mens Deum: despicitur ab eo qui infami graditur via. In ore stulti virga superbie: labia sapientium custodiunt eos. Ubi non sunt boves: presepe vacuum est: ubi autem apparent plurime segetes: ibi manifesta fortitudo bovis. Testis fidelis non mentietur: profert mendacium udentium facilis. uade contra uirum stultum et nescito labia inprudentiae. sapientia callidi est intellegere uiam suam, et inprudentia stultorum errans. stultus inludet peccatum: inter iustos morabitur gratia. cor, quod nouit amaritudinem animae suae, in gaudio eius non miscebitur extraneus. domus impiorum deleorum delebitur: tabernacula vero justorum germinabunt. Est via, quae videtur homini justa: novissima autem ejus deducunt ad mortem. Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat. Viis suis replebitur stultus, et super eum erit vir bonus. Innocens credit omni verbo: astutus considerat gressus suos. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ uult piger: anima autẽ oꝑantiũ
impinguabit᷑. Uerbum mdax iustꝰ
detestabitur: impiꝰ autem confundit
& confundetur. Iusticia custodit inno-¬
centis uiam: impietas autẽ peccatorẽ
supplantat. Est quasi diues cũ nicħ
habeat: & est quasi pauꝑ cũ in multis
diuitiis sit: Redemptio animȩ uiri di¬

Expanded text:
iger anima autem operantium inpinguabitur verbum mendax iustus detestabitur impius confundit et confundetur iustitia custodit innocentis viam impietas vero peccato subplantat est quasi dives cum nihil habeat et est quasi pauper cum in multis divitiis sit redemptio animae viri di
Abbreviated transcription (Latin):
entes possidebunt: stultoꝵ exultatio
tribuam uob̾: legem meam ne dere¬
linquatis. Nam et ego filiꝰ fui patris
mei tenellus & unigenitꝰ corã matre
mea: & docebat me atq dicebat. Stisi¬
cipiat uerba mea cor tuum: custodi
p̃cepta mea & uiues. Posside sapienti¬
am: posside prudentiam. Ne obliuis¬
caris: neq declines auerbis oris mei.
Ne dimittas eam: & custodiet te. Dilige
eam: & seruabit te. Principiũ sapien¬
tiȩ posside sapientiam: & in om̃i posses¬
sione tua adquire prudentiam. Ar¬
ripe illam: & exaltabit te. Glaberis ab
ea: cum eam fueris amplexatus. Da¬
bit capiti tuo augm̃ta gratiarum. &
corona mclita proteget te.
udi fili mi & suscipe uerba mea:
ut multiplicent᷑ tibi anni uitȩ.
Uiam sapientię monstrabo tͥ: ducã
te ꝑ semitas ęquitatis. Quas cum e

Expanded text:
tatio,tribuam vobis, legem meam ne derelinquatis. Nam et ego filius fui patris mei, tenellus, et unigenitus coram matre mea: Et docebat me, atque dicebat: Suscipiat verba mea cor tuum, custodi praecepta mea, et vives. Posside sapientiam, posside prudentiam: ne obliviscaris, neque declines a verbis oris mei. Ne dimittas eam, et custodiet te: dilige eam et servabit te principium sapientiae posside sapientiam et in omni possessione tua adquire prudentiam arripe illam et exaltabit te glorificaberis ab ea cum eam fueris amplexatus dabit capiti tuo augmenta gratiarum et corona inclita proteget te audi fili mi et suscipe verba mea ut multiplicentur tibi anni vitae viam sapientiae monstravi tibi duxi te per semitas aequitatis quas c
Abbreviated transcription (Latin):
cordias diligit rixas: & qui exaltat os¬
suum querit rurnã. Qui ꝑuersi cor¬
dis. ẽ. ñ inuenit bonũ: & qui u̾tit lin¬
guã incidet in malum. Natꝰ ÷ stultus
in ignominia sua: sed nec pater in fa¬
tuo lȩtabitur. Anmꝰ gaudens ȩtatem
flordam facit: sp̃c tristis exsiccat ossa.
Munera de sinu impiꝰ accipit: ut ꝑu̾¬
tat semitas iudicii. In facie prudentis
lucet sapientia: ocłi stultoꝵ infinib
terrȩ. Ira patris filius stultꝰ: et dolor
matris quȩ genuit eum. Non ẽ. bonũ
dampnũ inferre iusto: nec ꝑcute̾ pͥn¬
cipem qui recta iudicat. Qui mod̾at᷑
sermones suos doctꝰ & prudens ẽ: & p̃ci¬
osi sp̃c uir eruditꝰ. Stultꝰ quoq si tacu

Expanded text:
exaltat ostium quaerit ruinam qui perversi cordis est non inveniet bonum et qui vertit linguam incidet in malum natus est stultus in ignominiam suam sed nec pater in fatuo laetabitur animus gaudens aetatem floridam facit spiritus tristis exsiccat ossa munera de sinu impius accipit ut pervertat semitas iudicii in facie prudentis lucet sapientia oculi stultorum in finibus terrae ira patris filius stultus et dolor matris quae genuit eum non est bonum damnum inferre iusto nec percutere principem qui recta iudicat qui moderatur sermones suos doctus et prudens est et pretiosi spiritus vir eruditus stultus quoque si t
Abbreviated transcription (Latin):
mũ ẽ. Substantia diuitis urbs forti¬
tudinis cius: pauor pauꝑum egestaᷤᷤ
eoꝵ. Opus iusti ad uitam: fructꝰ au¬
tem impii ad peccatum. Uia uite cu¬
stodienti disciplinã: qui autẽ increpa¬
tiones relinquit. errat. Abscondunt
odium labia mendacia: qui ꝓfert con¬
tumelias in sipiens. ẽ. In multiloquio
labia sua prudentissimꝰ. ẽ. Argentum
electum lingua iusti: cor impioꝵ pro
nichilo. Labia iusti erudiunt pluri¬
mos: qui autẽ indoti sunt in cordis e¬
gestate morientur. Benedictio dñi di¬
uites facit: nec sociabit᷑ eis afflictio.
Quasi ꝑ risum stultꝰ oꝑat᷑ scelus: sapi¬
entia autẽ. ẽ. uiro prudentia. Quod ti¬
met impius ueniet suꝑ cum: desideri¬
um suum iustis dabitur. Quasi tẽpe¬
stas transiens ñ erit impius: iustus au¬
tem quasi fundam̃tum sempit̾num.
Sicut acetum dentib & fumꝰ oculis:
sic piger his qui miserunt eum inuia.¬
Timor dñi apponet dies: & anni impi¬
orũ breuiabunt᷑. Expectatio iustorũ

Expanded text:
Substantia divitis, urbs fortitudinis ejus: pavor pauperum, egestas eorum. Opus justi ad vitam: fructus autem impii ad peccatum. Via vitae, custodienti disciplinam: qui autem increpationes relinquit, errat. Abscoodium labia mendacia. Qui profert contumelias, insipiens est. In multiloquio labia sua, prudentissimus est. Sicu cor impiorum pro nihilo labia iusti erudiunt plurimos qui autem indocti sunt in cordis egestate morientur benedictio Domini divites facit nec sociabitur ei adflictio quasi per risum stultus operatur scelus sapientia autem est viro prudentia quod timet impius veniet super eum desiderium suum iustis dabitur quasi tempestas transiens non erit impius iustus autem quasi fundamentum sempiternum sicut acetum dentibus et fumus oculis sic piger his qui miserunt eum timor Domini adponet dies et anni impiorum breviabuntur expectatio iustorum
Abbreviated transcription (Latin):
meliam. Desiderium impii monim̃tũ
ẽ. pessimoꝵ: radix autẽ iustoꝵ ꝓficiet.
ropt̃ peccata labioꝵ ruina
proximat malo: effugiet autem
iustus de angustia. De fructu oris
sui unꝰquisq replebitur bonis: & iux¬
ta oꝑa manuũ suarum retribuet᷑ ei.
Uia stulti recta in ocłis eiꝰ: qui autẽ
sapiens. ẽ. audit consilia. Eatuus in¬

Expanded text:
ersus: Desiderium impii munimentum est pessimorum: radix autem iustorum proficiet. propter peccata labiorum ruina proximat malo: effugiet autem iustus de angustia. de fructu oris sui unusquisque replebitur bonis, et iuxta opera manuum suarum retribuetur ei. uia stulti recta in oculis eius: qui autem sapiens est, audit consilia. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uastabit illos. Non ꝓderunt diuitiȩ
in die ultionis: iusticia autẽ lib̾abit
amorte. Iusticia simplicis diriget ui¬
am eius: & in impietate sua corruet
impius. Iusticia rectoꝵ lib̾abit eos: &
in insidiis suis capient᷑ iniqui. Mor¬
tuo homine impio nulla erit ultra
spes: & expectatio sollicitoꝵ ꝑibit. Iu¬

Expanded text:
illos. non proderunt diuitiae in die ultionis: iustitia autem liberabit a morte. iustitia simplicis diriget uiam eius et in impietate sua corruet impius. iustitia rectorum liberabit eos, et in insidiis suis capientur iniqui. mortuo homine impio nulla erit ultra spes, et expectatio sollicitorum peribit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui increpationes odit moriet᷑. Infernꝰ
& ꝑditio coram dño. qͣnto magis corda
filioꝵ hominum: Non amat pestilens
cũ qui se corripit: nec ad sapientes gra¬
ditur. Cor gaudens exhilarat faciem:
in merore animi deiciet᷑ sp̃c. Cor sapien¬
tis queret doctͥnam: & os stultoꝵ pascit᷑
imꝑitia. Om̃s dies pauꝑis mali: secura
mens quasi iuge conuiuiũ. Meliꝰ ẽ. pa¬
rũ cũ timore dm̃i: ꝗͣ thesauri magni et
einsatiabiles.¬
ad olera cũ caritate: ꝗͣ ad uitulum
saginatũ cum odio. Uir iracundꝰ ira¬
ꝓuocat rixas: qui patiens ẽ. mitigat
suscitatas. Iter pigroꝵ quasi sepis spi¬
narum: uia iustoꝵ absq offendiculo.
Filiꝰ sapiens letificat patrẽ: & stultꝰ hõ
despicit matrẽ suam. Stulticia gau¬
dium stulto: & uir prudens diriget
gressus suos. Dissipantur cogitationeᷤ
ubi ñ.ẽ. consilium: ubi uͦ sunt plures
consiliarii confirmant᷑. Letatur hõ
in sententia oris sui: & sermo oportu¬
nus obtimꝰ ẽ. Semita uitȩ suꝑ crudi¬

Expanded text:
qui increpationes odit, morietur. Infernus, et perditio coram Domino: quanto magis corda filiorum hominum! Non amat pestilens eum, qui se corripit: nec ad sapientes graditur. Cor gaudens exhilarat faciem: in moerore animi dejicitur spiritus. Cor sapientis quaerit doctrinam et os stultorum pascetur inperitia omnes dies pauperis mali secura mens quasi iuge convivium melius est parum cum timore Domini quam thesauri magni et insatiabilesad holera cum caritate quam ad uitulum saginatum cum odio. uir iracundus prouocat rixas: qui patiens est mitigat suscitatas. iter pigrorum quasi saepes spinarum: uia iustorum absque offendiculo. filius sapiens laetificat patrem: et stultus homo despicit matrem suam. Etdium stulto: et vir prudens diriget gressus suos. Dissipantur cogitationes ubi non est consilium: ubi uero plures sunt consiliarii, confirmantur. laetatur homo in sententia oris sui, et sermo oportunus est optimus. semita uitae super erudi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. cum filiis hominum. Nunc gͦ filii.
audite me. Beati qui custodiunt uias
meas. Audite disciplinã & estote sa¬
pientes: & nolite abicere eam. Beatus
homo qui audit me. qui uigilat ad
fores meas cotidie. & obseruat ad po¬
stes ostii mei. Qui me inuenerit inue¬
niet uitam: & hauriet. salutem adño.
Qui autẽ in me peccauerit: ledet ani-¬
mam suam. Om̃s qui me oderunt:
diligunt mortem.
apientia edificauit. sibi domũ:
excidit columnas septẽ. Immola¬
uit uictimas suas. miscuit uinum:

Expanded text:
filii audite me beati qui custodiunt vias meas audite disciplinam et estote sapientes et nolite abicere eam beatus homo qui audit me qui vigilat ad fores meas cotidie et observat ad postes ostii mei qui me invenerit inveniet vitam et hauriet salutem a Domino qui autem in me peccaverit laedet animam suam omnes qui me oderunt diligunt mortem sapientia aedificavit sibi domum excidit columnas septem immolavit victimas sua
Abbreviated transcription (Latin):
tiens ẽ. multa gub̾natur sapientia: qͥ
autẽ impatiens. ẽ. exaltat stulticiam
suam. Uita carniũ sanitas cordis: pu¬
tredo ossiũ inuidia. Qui calũpniat᷑
egentem exꝓbrat factori eiꝰ: honorat
autẽ eum qui miseret᷑ pauꝑis. In ma

Expanded text:
tiens est, multa gubernatur prudentia: qui autem inpatiens est, exaltat stultitiam suam. uita carnium sanitas cordis: putredo ossuum inuidia. qui calumniatur egentem, exprobrat factori eius: honorat autem eum, qui miseretur pauperis. Et post
Abbreviated transcription (Latin):
onserua fili mi p̃cepta patris tui: &
ne dimittas legẽ matris tuȩ. Liga
cam corde tuo iugit̃: & circũda gutturi
tuo. Cum ambulaueris gradiantur te¬
cũ: cum dormieris custodiant te. & eui¬
gilans loquere cũ eis. quia mandatum
lucerna c̃. & lex lux. & uia uitȩ increpa-¬
tio disciplinę. ut custodiant te a muli¬
ere mala. & ablanda lingua extͣneȩ.¬

Expanded text:
fili mi, praecepta patris tui, et ne dimittas legem matris tuae. Liga ea in corde tuo jugiter, et circumda gutturi tuo. Cum ambulaveris, gradiantur tecum: cum dormieris, custodiant te; et evigilans loquere cum eis. Quia mandatum lucerna est, et lex lux, et via vitae increpatio disciplinae: Ut custodiant te a muliere mala, et a
Abbreviated transcription (Latin):
uir inutilis gradiens ore ꝑuerso. annu-¬
it ocłis. terit pede. digito loquit᷑. pra¬
uo corde machinat᷑ malum. & in omni
tempore iurgia seminat. Huic extẽplo
ueniet ꝑditio sua: & subito conteretur.
nec habebit ultra mediciuã.
ex sunt quȩ odit dñs: & septimum
detestat᷑ anima eius. Ocłos subli¬
mes. linguam m̃dacem. manꝰ effuN¬
dentes innoxium sanguinẽ. cor ma¬
chinans cogitationes pessimas. pedes

Expanded text:
 ore perverso annuit oculis terit pede digito loquitur pravo corde machinatur malum et in omni tempore iurgia seminat huic extemplo veniet perditio sua et subito conteretur nec habebit ultra medicinam sex sunt quae odit Dominus et septimum detestatur anima eius oculos sublimes linguam mendacem manus effundentes innoxium sanguinem cor machinans cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
fili mi. & temet ipsum lib̾a: quia incidi¬
sti in manũ ꝓximi tui. Discurre. festi¬
na: suscita amicũ tuum. Ne dederis
somnũ ocłis tuis: nec dormitent palpe¬
bix̧ tuȩ. Eruere quasi damula de ma¬
nu: & quasi auis de insidiis aucupis.
Uade ad formicã opiger. & considera
uias eiꝰ: & disce sapientiam. Quȩ cũ ñ

Expanded text:
ili mi, et temetipsum libera: quia incidisti in manum proximi tui. Discurre, festina, suscita amicum tuum: Ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebrae tuae. Eruere quasi damula de manu, et quasi avis de insidiis aucupis. Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce s
Abbreviated transcription (Latin):
delecteris semitis impioꝵ: nec tͥ pla¬
ceat maloꝵ uia. Euge ab ea: nec tͣn¬
seas ꝑillam. Declina: & desere cã. Non
enim dormiunt nisi male fecerint:
& rapit᷑ somnꝰ ab eis nisi supplanta¬
uerint. Comedunt panẽ impietatis:
& uinũ iniquitatis bibunt. Iustorum
autẽ semita quasi lux splendens ꝓce¬
dit: & crescit usq ad ꝑfectã diem. Uia
impioꝵ tenebrosa: nesciunt uͥ corruañ.
ili mi ausculta sermones
meos: & ad eloquia tnea inelina
aurem tuam. Ne recedant ab oculis
tuis: custodi ea in medio cordis tui.
Uita enim sunt inuenientib ea: et
uniuerse carni sanitas. Ommi custo¬
dia serua cor tuũ: quia ex ipso uita
ꝓcedit. Remoue ate os prauũ: et de¬
trahentia labia sint ꝓcul ate. Ocłi
tui recta uideant: & palpebix tuȩ p̃¬
cedant gressus tuos. Dirige semitam
pedib tuis: & om̃s uiȩ tuę stabilient᷑.
Ac acclines ad dect̾am: neq ad sinistrã.
Auerte pedem tuum amalo. Uias enĩ
quȩ adextris sunt nouit dñs: ꝑuersȩ uͦ

Expanded text:
mpiorum nec tibi placeat malorum via fuge ab ea ne transeas per illam declina et desere eam non enim dormiunt nisi malefecerint et rapitur somnus ab eis nisi subplantaverint comedunt panem impietatis et vinum iniquitatis bibunt iustorum autem semita quasi lux splendens procedit et crescit usque ad perfectam diem via impiorum tenebrosa nesciunt ubi corruant fili mi ausculta sermones meos et ad eloquia mea inclina aurem tuam ne recedant ab oculis tuis custodi ea in medio cordis tui vita enim sunt invenientibus ea et universae carni sanitas omni custodia serva cor tuum quia ex ipso vita procedit remove a te os pravum et detrahentia labitui recta videant, et palpebrae tuae praecedant gressus tuos. Dirige semitam pedibus tuis. et omnes viae tuae stabilientur. Ne declines ad dexteram, et ad sinistram: averte pedem tuum a malo. Vias enim, quae a dextris sunt, novit Dominus: perversae vero