comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
citis qd eũ diabolꝰ dederit. Dabol gͦ agebut nemenitudine reuelationũ
extolleret᷑ & ut uirtꝰ es ꝑficeret᷑. quis he dixerit : ab illo igit᷑ tͣdit᷑ erat i.¬
colapl Zand̾ angłosatanȩ qͥ peũ tͣ debat & iustos ipsisatanȩ. deqͥb: idẽ dic̃. quostͣ didisa¬
tanȩ ut discant ñblasphenare. Ilã ne intellegitis qͦmͦ ipse desuꝑ ñ parcat nec iustonec
peccatori anqr illic gladiuis inintꝰ : ãpluiꝰ eahorrescitis. aliud ÷ enĩ colaplslar aliud

Expanded text:
citis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus citis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus ecolaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et injustos ipsi satanae: de quibus idem dicit, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare . Jamne intelligitis quomodo ille desuper non parcat, nec justo, nec peccatori? An quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis? Aliud est enim colaphizari, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit. fortassis nec nuo nec ueteri testam̃to resister&. eiq placer & sim litudo euan¬
gelica quȩ istis qͥse xp̃ĩanos haberi uolt̃ aut ñ apparet ut cȩcis aut displicet ut pũsis
Sũ mꝰ qͥppe ille uitis agricola alit̃ parat falcẽ sarm̃tis fructuosis. alit̃ infructuosis. tañ
ñ parcit neꝓb is nec reꝓbis illis purgandis. illis amputandis. Nullenĩ linnũ i tanta
iusticia p̃ditꝰ. cui ñ sit necessaria tẽptatio tribulationis ł adꝑficiendã ł ad c̃firiin¬
dã ł ad ꝓbandã uirtutẽ isi forte nec paulũi sti apłm int̃ iustos numerant qͥ quã u̾is
hunilit᷑ & ueracit᷑ sua p̃terita peccata fateat᷑. tam̃se exfide ihuxp̃i iustificatũ grãs
agit. anuꝰ illi parcebat ille quȩ ñ intellegunt dicentẽ. ñ parcã nec iusto nec peccato¬
ri. Audiant gͦ ipsũ & ne mgitudine inquit reuelationũ extollaR. datꝰ: nhsti¬
ut eiꝰ uirtutẽ in infirnitate ꝑficer & qͥ eidederat colafiTantẽ angłm satanȩ. nisi di¬

Expanded text:
dum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus estut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi di
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ostendiquantũ potiu nosũcolere deu̾satũ ea etno intenebris dm̃ sedeũ q lire catte
nebre inconst ullȩ atꝙ insẽipsohbitat lucẽ inaccessibile euiꝰ lucis etnȩ candorẽ coetuut
Apientia nec lucis inopinata admiratorẽ sedlucisfac tȩ creatorẽ ut subsster& apba¬
torẽutiner& nec ignam futuri sedminditor ẽ p̃cepti & dãpnatorẽ delictpatadũs
inobedientiã uiste plata iuindicta p̃sentescoherter et futurosꝙ t̾reret Nec in pudũ
nesciendũ quer enaitn sedintr ogando iuidicatẽ nec inuidũar tũte sed abs uibount

Expanded text:
ium. CAPUT XXI. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere versatum ex aeterno in tenebris Deum; sed eum qui lux n sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aet
Abbreviated transcription (Latin):
circuitꝰ ue sonuerunt : & tam̃ ñidõ tepiuit grandis affect quo eloquiũ feruere sentimꝰ
sed apłica ista sic clara st̃ ut et ꝓfunda sint. atꝙ ita c̃scripta memoriȩq mandata
ut ñ solũ lectore. ł auditore. uert &iã expositore opꝰ habeant. siquis inci s ñ super¬
ficie c̃tentꝰ altitudinẽ qu erat. Qua ꝓpt̃ uideamꝰ ista genera dicendi in es qui
istoꝵ lectione adrerũ diuinarũ atq silubriũ scientiã ꝓfecert̃. eaꝙ ȩccł & mi¬
au debte nistrarunt. Beatꝰ cipͥanus su misso dicendi genere utitur in eo libro ub desa¬
m̃to calicis disputat. Solutur quippe ibi questio inqua quiritur utrũ cala dominieus
em̃ ingenesi cirta sacramitũ noc hoc idẽpcucurrise & figurã dominie passionis alie
typũ future ueritatis ostendens n aquã seduinũ biberet. &sic imaginẽ domaimin

Expanded text:
circuitusve sonuerunt? Et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quod eloquium fervere sentimus: circuitusve sonuerunt? Et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quod eloquium fervere sentimus: sed Apostolica ista sic clara sunt, ut et profunda sint: atque ita conscripta, memoriaeque mandata, ut non solum lectore vel auditore, verum etiam expositore opficie contentus altitudinem quaerat. Quapropter videamus ista genera dicendi in eis qui istorum lectione ad rerum divinarum atque salubrium scientiam profecerunt, eamque Ecclesiae ministrarunt. Beatus Cyprianus submisso dicendi genere utitur in eo libro ubi de Santo calicis disputat. Solvitur quippe ibi quaestio, in qua quaeritur utrum calix dominicus enim in Genesi circa sacramentum Noe hoc idem praecurrisse, et figuram Dominicae passionis illic typum futurae ueritatis ostendens non aquam sed uinum biberit et sic imaginem dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
occurterit ui rer rapit ñcura decoris assumit. Datis enĩ ⁊ e ꝓpt̃ qđagit᷑ utuq
ba c̃grientia ñ oris eligant᷑ nidus tria. sedpectoris sequant᷑ ardorẽ. Nãsi aurato
geminato ꝗ ferro ur fortis armetur oitentissimꝰ pugne agir quidẽ illisarmis
qđagit ñ qr p̃ciosa sedqr armast Ide ipse ÷ tam̃ etualet plurimũ &ia cũrinan
ris cũsolatiodo noꝵ dĩ om̃ia tolerentur. Magares: &gandit̃ agit᷑ nec desun
ornam̃ta dicend. Ecce in quid nc̃ tẽpꝰ acceptabile. ecce nc̃ dies salutis nulla

Expanded text:
occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agoccurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agitur, ut verba congruentia, non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanris, cum solatio donorum Dei omnia tolerentur. Magna res est et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc die
Abbreviated transcription (Latin):
nertt ordnit. nibil illoꝵ que uelut magna in scholis gramaticoꝵ autretdiq didicit.
illis diumis uiris defusse cognoscet: & multa reperiet locutionis genera tant: decoris.
quȩ quiat̃ &x innra. sedmaxume in sua lingua decora sunt. quoꝵ nulluĩ meisquib istiui¬
fantur numeris inuenituꝵ. Sedcauendũ ÷ neduunis grauib ꝙ sententus duad¬
ditur numerꝰ pondus detrahat᷑. Nã illa musica disciplina ubinumerꝰ ste plenissi¬
cõ memiorer i hebrea dũtaxat lingua euius utueritatẽ seruaret inubis hec inde ñ
in an torib: nr̃is hocm plus placet qđib eosrarissime inuenio. Grande aure di¬
cendi geiꝰ hꝗcmaxime distat abisto genere teperato qua ntã uerboꝵ ordinationib
cocptũ ÷ quauiolentũ animi affectib Nacapit &ia illa or nainta pene aomia segea
siñ habuerit ñrequirit ł ert̃ quippe impetusuo & eloquntionis pulchr itudiniõsi

Expanded text:
nerit ordine: nihil illorum, quae velut magna in scholis Grammaticorum aut Rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis quibus isti inflantur literis invenitur. Sed cavendum est, ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissicommemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non in auctoribus nostris hoc mihi plus placet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si
Abbreviated transcription (Latin):
ñficta inũbo ueritatis. inuirtute dĩ. Parma iusticiȩ dextra & sinistra. Per
głam &cignobilitatẽ. ꝑ infamiã &bonã famã ut seductores &ueraces. ut
qui ignoramur & cognoscimur. Quasi morientes & ecce uuumꝰ. Ut coerciti
& ñmortificati. Ut tristes. semꝑaut̃ gaudentes. sicut egeni multosaut detan¬
tes. Lamquã nihil habentes & omia possidentes. Uide adhucardente .o
certo in adiutoriod̃ &it aũt & grandit & ornatt. Scimꝰ inquits lilige¬
omia quo operant᷑ in bonũ his qͥ sedm̃ ꝓpositũ uocat ist sq̃. Em̃quosante p̃sciuit et

Expanded text:
non ficta, in uerbo ueritatis, in uirtute dei; per arma iustitiae dextra et sinistra, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus. et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem, Os certa in adjutorio Dei . Ait autem et granditer et ornate: Scimus quoniam diligeomnia cooperantur in
Abbreviated transcription (Latin):
ux are bene ficientiã. Ait enĩ ne suscipias peccatorẽ. Intellegas ergo fi
gurate positũ ꝓpeccato peccatorẽ. ut peccatũ eius non suscipias. Sat pe
at figurate dicta ẽẽ arbitrant᷑ quȩ inferiorib gradib p̃cipiu

Expanded text:
vetare beneficentiam; ait enim, Ne suscipias peccatorem: intelligas ergo fivetare beneficentiam; ait enim, Ne suscipias peccatorem: intelligas ergo figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipias. CCLXX. tat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiu
Abbreviated transcription (Latin):
sed qđ sequitur. hoc enĩfaciens carbones egnis congeris suꝑ caput cuis.
mali uolentiae facinus putes iuberi He igitur dubitaueris fi¬
gurate dictũ. & cũ possit dupliciter int̃pr&xari. uno modo ad nocen¬
dum altero ad prestandum. ad beneficientiam te potius caritas re uo¬
c&e. ut intellegas carbones ignis esse urentes pęnitentiae gemitus.
quib suꝑbia sanat᷑ eius quidol& se inimicũ fuisse hominis aquo eius
inseriae sub uenit᷑. Itẽ cũ ait dñst Qui amat animã suã ꝑdet eam.
non utilitatẽ uetare putandus est qua deb& quisq c̃seruare animã
suam sed sigurate: dictũ ꝑdat animã id est perimat atq amiittat
usum xius quẽ nunc hab&. ꝑuersum scilic& atq preposterũ quo
inclinatur temporalibus ut aeterna non quȩ rat. Icriptũ ẽ . da miscdãm
& non suscipias peccatorẽ. Iosterior pars huius sententie uidetur

Expanded text:
sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur tempoet ne suscipias peccatorem . Posterior pars hujus sententiae videtur
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Ied uabit᷑ ergo in locutionibus figuratis. regula huius modi.
ut tãdiu uersetur diligentis conside ratione qđ legit᷑. dõ eo
ad regnũ caritatis inter pretatio ꝑ dicatur. St aut̃ hociam ꝓprix
sonat. nulla pute tur figorat locutio.Si p̃ceptiua locutio
est: aut flagitiũ aut facinus uaans aut utilitatẽ. aut bene¬
ficientiam iubens. nonẽ. sigurata. Si aut̃ flagitiũ aut facinus
iudetur iubere. aut utilitatẽ & bene sicientiã uitare: figu¬
rataẽ. Nisi manducauertas inquit carnẽ fili hominis & sanguinem
biberitis non habebitis uitã in uobis: facinus ł flagitiũ uidet᷑ iubere.
igura ergo ẽ p̃cipiens passiomi dñi ẽc cõmunicandũ & suauiter
atq: utiliter recondendũ in memoria. qđ ꝓnob caro eiꝰ crucifixa
& uul neratasit. Ait scriptura. Siesurierit inimicus tuus ciba illũ.
sisitit potũda illi. Hic nullo dubitante bene ficienti am precepit

Expanded text:
mi propter Deum. Servabitur ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, mi propter Deum. Servabitur ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, ut tam diu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit;
Abbreviated transcription (Latin):
aliis tẽ porib flagitiosũ uideri Qua uariaate innume rabiliũ consue¬
todinũ cõ moti quidã dormitantes ut ita dicã quineq alto somno stultitiae
sopiebant᷑. nec insapientiȩ lucẽ poterant eigilare. putauert̃ nullam
esse iustitiã ꝑse ipsã sed unicuiq. genti consuetudinẽ suã iustã uideri.
Qux cũ sit diuersa om̃ib gentib debeat aut incõmutabilis mane re
iustitia. fieri manifestũ nullã usquã esse iustitiã. Non intellexert̃
ne multa cõmemorẽ quod tibifieri nonuis. alii nefeceris. nullo modo
posse ulla eorũ gentili diuersitate uariari. Qua sententia cũ refert᷑
addilectionẽ diꝰ om̃a flagitia moriunt᷑. Cũ ad ꝓximi om̃a facinora.
Nemo enĩ uult corrũpi habitaculũ suũ. Non ergo deb& corrũpe re
habitaculũ dĩ seipsũ scilicẽ. Et nemo uult sibi quoqũa noceri.
ec ipse gͥ cuiquã nocuerit. Sic euersa tyrannida cupidi

Expanded text:
aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuealiis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam justam videri: quae cum sit diversa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere justitia, fieri manifestum nullam usquam esse justitiam. Non intellexerunt, ne multa commemorem, Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris , nullo modo posse ulla eorum ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic eu
Abbreviated transcription (Latin):
lunc aut̃ honesto loco natis cũtunicatisunt ñeas habere flagitiũ ẽ:
sic anim aduertendũ ẽ. incetero quoq usu rerũ abesse oportere libi¬
dinẽ. quȩ ñ solũ ipsa eorũ inter quos uiuit consuetudine nequit̃ ab uti
sed & iam sȩpe fines eius egressa foeditatẽ suã quae intra claustramorũ
sollempniũ latitabat. Flagitiosissima eruptione manifestat. Quic quid
tate imponit᷑. ł officio suscipit᷑ abonis & magnis hominib ad utilitatẽ
& bene ficientiã referendũ est ł ꝓ prie sicut & nos debemꝰ. ł & iãsigiuate
sicut ꝓphȩtis lic&. Inquae facta legenda cũ incurrunt indoͤti alterius
consuetudinis. nisi auctoritate reprimant᷑ flagitia putant. nec pos¬
sunt anim aduertere t otã conuersationẽ suã uel in con iugiis. ł in con¬
iii uiis ł inuestitu. c& tͤroq humano uictu atq. cultu aliis gentibus. &

Expanded text:
nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifestat. CAPUT XIIItate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel proprie, sicut et nos debemus, vel etiam figurate, sicconsuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque hum
Abbreviated transcription (Latin):
& modo app&endi. uel ꝓbandũ est. ł improbandum qđ facimus.¬
Regno terreno ueteres iusti cȩleste regnũ imaginabant᷑ & ꝓnunti¬
abant. Sufficiendae ꝓlis causa erat ucorũ pluriũ simul uniuiro
habendarũ inculpabilis consuetudo. Et ideo unã feminam maritos
habere plurimos honestũ nonerat. Nonenim mulier eo est fecundior.
sed mere tricia potius turpitado. ẽ. uelquestũ ł liberos uulgo quȩ rere.
In huiusce modi morib quic quid illorũ tẽporũ scĩ non libidinose facie¬
bant. quãuis ea facerent quae hoc tẽ pore nisi ꝑ libidinẽ fieriñ possunt.
non culpat scriptura. Et quicquid ibi tale narratur. ñ solũ historice
ac ꝓprie sed etiam figurate aoproph&ice acceptũ. inter pr& andũ est
usq insinẽ illũ caritatis. siue dĩ.siur proximi. siue utriusq Sicut enĩ
ta lares & manicatas timicas habere apud romanos ueteres flagiũ erat.

Expanded text:
et modo appetendi uel probandum uel improbandum est quod facimuset modo appetendi uel probandum uel improbandum est quod facimusRegno terreno veteres justi coeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaestum vel liberos vulgo quaerere. In hujuscemodi moribus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et manicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona magnae cuiusdã rei signũ est. Aliaẽ quippe inꝑditis moribus.
alia inosee ꝓphaea uaticinatione coniuinctio mere tricis. Nec siflagiti¬
ose in conuiuus temulentorũ & lasciuorũ nudant᷑ corpora. ꝓpterea in
balneis nudũ eẽ flagitiũ est: Quid igit᷑ locis & tẽporib & ꝑsonis c̃ueniat
diligent̃ ad tendendũ est. ne temere flagitia rep̃hendamꝰ. Fieri enim
potest ut sine aliquo uitio cuppȩdiae ł uoracitatis p̃ciosissimo cibo sapi¬
ens utatur. Insipiens aut̃ fedissima gula flamma inuilissimũ ardescat.
Et sanius quisq maluerit more dñi pisce uesci. quã lenticula more esau
ne potis abrahã aut hor deo more ium̃torũ. Noneñ ꝓpt̃ea c̃tinentiores
nob̾ sunt plereq bestiae. quiꝰ uiliorib aluntur escis. Nam in omnib huiusce
modi rebus. non exerum rerum narura quib: utimur. sed ex causa utendi

Expanded text:
persona magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, persona magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, alia in Osee prophetae vaticinatione conjunctio meretricis : nec, si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora; propterea in balneis nudum esse flagitium est. 19. Quid igitur locis et temporibus personisque conveniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis. nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi
Abbreviated transcription (Latin):
ł ex hominũ quorũ nobis sc̃itas cõmendat᷑ totafiguiata sunt. quorũ nod¬
ad caritatis p̾astũ enucleanda secra a sunt. Quisquis aut rebus p̃tere un
tib restrictius utitur. quã sese habent moreseorũ cũquib uiuit: aut
temperans aut suꝑstitiosus. ẽ. Quisquis uero sic eis utitur ut m& as consu¬
etudinis bonorũ inter quos uersat᷑ excedat. aut aliquid significat: aut
flagitiosus est. In om̃ib em̃ talib: nonusus rerũ sealibido utentis inculpaẽ.
leq ullo modo quisquã sobrius crediderit dñi pedes ita unguento prctioso
a muliere ꝑfusos. ut luxuriosorũ & nequã hominũ solent quoꝵ talia con¬
uuuade testantur. Odor eñi bonus. bona fama est. Qua quisquis bonae uita oꝑĩ
habuerit dũ uestigia xp̃i sequit᷑ quasi pedeseius pretiosissimo odore ꝑ¬
sundit. Ita qđ in aliis ꝑsonis plerũq. flagitiũ est indiuina ł in ꝓphetica

Expanded text:
uel ei hominum, quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt, quorum uel ei hominum, quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt, quorum ad caritatis pastum tibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bonae vitae operibus habuerit, dum vestigia Christi sequitur, quasi pedes ejus pretiosissimo odore perfundit. Ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in divina vel prophetica
Abbreviated transcription (Latin):
ira & indignatio. tribulatio & angustia. in omnem animã hominis oꝑan¬
tis malũ uidari primũ & greci. Sed hoc ad eos cũ quib euertitur ipsa
cupiditas quieã uincere noluerunt. Cũ aut̃ in homine cuidominabant᷑
regna cupiditatis sub uertuntur. illa est aꝑta locutio. Qui aut̃ iħu
xp̃i sunt. car nẽ suam crucifixer̃ cũ passionib & concupiscentus.
Nisi quia & hic quaedam uerba trans lata tractant᷑ sicuti ẽ ira dĩ:¬
& crucifixer : sedñ tã multa s̃ uel ita posita ut obtegant sensũ a alle¬
goriam uel enigma faciant. quã ꝓ prie figuratã locutionẽ uoco. Quod
aut̃ hiere mie dicit᷑. Ecce consttuite hodie suꝑgentes & suꝑ regna
ut euellas & destruas & disꝑdes & dissipes: non dubiũ quin figurata locutio
toti sit adcũ finẽ referenda quem cliximus. Quȩ aut̃ quasiflagitiosa
imperits uident᷑ siue tantũ dicta siue & iam facta sunt. uel ex dĩ ꝑsona

Expanded text:
ira et indignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dicitur: ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tantum dicta siue etiam facta sunt uel ex dei persona
Abbreviated transcription (Latin):
qđ non halie. ꝓdesse alteri. Quanto aut̃ magis regnũ cupiditatis destruit᷑.
tanto caritatis auget᷑. Quic quid ergo asperũ & quasi sac uum factu dictuq
inscis scripturis legitur expersona dĩ uel scõrũ eius ad cupiditatis regnum
destruendũ ualet. Quodsi ꝑspicue sonat: nonẽ. aliud referendũ quasi figu¬
rate dictũ sit. sicuti est apłi. Thesauritas tibi irã indie urae. & reuelationis
iusti iudiciidĩ : qͥ redd&e unicuiq scđm oꝑasua. Nis quidẽ qui scđm sustinen

Expanded text:
 non habet prodesse alteri. quanto autem magis regnum cupiditatis destruitur, tanto caritatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saeuum factu dictuque in sanctis scripturis legitur ex persona dei uel sanctorum eius, ad cupiditatis regnum destruendum ualet. quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit. sicuti est apostoli: thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis i
Abbreviated transcription (Latin):
tior debet eẽ xp̃ianꝰ cũ ille fuerint ꝓmissiones rerũ c̃plendar ũ hȩc sint
inditia c̃pletarĩ: Qd enĩ ad huc ꝓmittitur eccłȩ id ÷ corporixp̃i. & in ma
nifestatione p̃dicatur. & in ipso capite corporis saluatore. id: in ipso media¬
tore dĩ &hominũ homine xp̃o ihu iam utu cõpletũ est. Quid enĩ ꝓmittit᷑
nisi uita ȩt̃na exresurrectione amortuis. Hoc iam cõpletũ ÷ in illa car
ua erant illa om̃ia sacram̃ta om̃isꝙritꝰ ille sacroꝵ. Nuncaũt reuelata ÷
fides inquã conclusus erat ppłs qdo sublege custodiebat᷑. & qd fidelib pro¬
mitt᷑ inuidicio. iã cõpletũ : in exẽplo ꝑ eũ qͥ legẽ & ꝓphetas ñuenit solue
re sed adimplere. Qua ꝓpt̃ queritꝰ quidẽ int̃scrutator esscarũ scriptura¬
rũ utrũ tantũ ꝓfuerit antiquis iuistis fides passuri & resurrecturi xp̃i.
quã ł reuelationib discebant. ł in ꝓphetis intellegebant. quantũ nunc

Expanded text:
tior debet esse christianus, cum illae fuerint promissiones rerum conplendarum, haec sint indicia conpletarum ? quod enim adhuc promittitur ecclesiae, id est corpori Christi, et in manifestatione praedicaturtore dei et hominum homine Christo Iesu, iam utique conpletum est. quid enim promittitur nisi uita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa caua erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fidelibus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exemplo per eum, qui legem et prophetaslere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passuri et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc
Abbreviated transcription (Latin):
potest iustꝰ nisi qͥ exfide uiuit. Sigͦ antiqͥ iusti ꝓ illis p̃nuntiatiuis sacra¬
m̃tis. & rerũ ñdũ impletarũ figuris. om̃ia dura & horrenda ꝑpeti parati
fuerunt. & pleriq ꝑpessis si tres pueros danihelẽ que p̃dicamꝰ qr dem̃sa

Expanded text:
potest iustus, nisi qui ex fide uiuit: si ergo antiqui iusti pro illis praenuntiatiuis sacrapotest iustus, nisi qui ex fide uiuit: si ergo antiqui iusti pro illis praenuntiatiuis sacramentis et rerum nondum inpletarum figuris omnia dura et horrenda perpeti parati fuerunt et plerique perpessi
Abbreviated transcription (Latin):
tarent uisibile sacram̃tũ ꝑ quod habebant formã pietatis. & ꝑmalos mo¬
res pdite uiuendo uir tutẽ q̃ ab negarent continuo subiecit. Nloncariis
depositio sordiũ. sed conscientiȩ bonȩ int̾rogatio. Einde pͥma sacranĩta quȩ obser
bantur. & cȩlebrabant᷑ ex lege p̃nuntiatiua xp̃i erant uenturi. quȩ cũ suo ad¬
uentu xp̃s ĩ pleuisset ablata sunt. & idõ ablata huꝗ impleta. ñ enĩ uenit
legẽ soluere sed adimplere. &alia s̃ instituta uirtute maiora. utili¬
tate meliora. actu faciliora. tamquã iusticia fidei reuelata. & in lib̾¬
tatẽ uocatis filiis dĩ. iugo seruitutis ablato qd dura & carne dedito pło
c̃ gruebat. Uerũ tam̃ siantiqͥ iusti qͥ sacram̃tis illis intellegebant uentu¬
rã p̃nuntiari reuelationẽ fide eaqͣ licet adhuc oꝑta & abscondita mu¬
nera tam̃ pietatis intellecta. &iam ipsi uiuebant. q in hac uita nemo eẽ

Expanded text:
tarent uisibile sacramentum. per quod habebant formam pietatis. et per malos motarent uisibile sacramentum. per quod habebant formam pietatis. et per malos mores perdite uiuendo uirtutem eius abnegarent, continuo subiecit: non carnis depositio sord ium. sed conscientiae bonae interrogatio. Proinde prima sacruabantur et celebrabantur ex lege, praenuntiatiua erant Christi uenturi: quae cum suo aduentu Christus inpleuisset. ablata sunt. et ideo ablata, quia inpleta; non enim uenit legem soluere. sed adinplere. et alia sunt instituta uirtute maiora, utilitate meliora. actu faciliora. numero pauciora, tamquam iustitia fidei reuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellecta etiam tunc ipsi uiuebant, quia in hac uita nemo esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑxp̃i aduentũ ñ implete. quia illo ueniente ñ obser uabantur ut nisi iã ꝑaduen¬
tũ xp̃i implerentur. adhuc obseruarent. In illũ aut̃ nom̃ religionis seu uerõ
seu falsũ. coagulari homines possunt nisi aliquo signaculoꝵ ł sacram̃toꝵ usibi¬
liũ c̃sortio coligentur. quoꝵ sacram̃toꝵ uis in enarrabilit̃ ualet plurimũ. et
Ideo c̃ tempta sacrilegos facit. Impie quippe c̃tẽpnitur. sine qua ñ potest ꝑ¬
fici pietas Uerũ tam̃ quia uisibilia sacram̃ta pietatis in esse possunt eciam
impus sic̃ habuisse scm̃ baptismũ &am simonẽ magũ legimꝰ. fiunt tales quales
apłs ait. habentes formã pietatis. uirtutẽ esꝰ abnegantes. Uirtaũt picta¬
tis ÷ finis p̃cepti id÷ caritas decorde puro & c̃scientia bona & ñfic ta. Unde
apłs petrus cũ desacram̃to arcȩ inqͣ domꝰ noe a diluuio: liberata loqueret᷑
sic &uos inquid simili forma saluos fecit baptisma. Et ne sibi sufficere pu¬

Expanded text:
i aduentum non inpletae, quia illo ueniente non obseruabantur. ut nisi iam per aduentum Christi inplerentur. adhuc obseruarentur. in nullum autem nomen religionis. seu uerum. seu falsum. coagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum uel sacramentorum uisibilium consortio conligentur: quorum sacramentorum uis inenarrabiliter ualet plurimum et ideo contempta sacrilegos facit. inpie quippe contemnitur, sine qua non potest perfici pietas. Uerumtamen quia uisibilia sacramenta pietatis inesse possunt etiam inpiis, sicut habuisse sanctum baptismum etiam magum Simoneum legimus. fiunt tales. quales apostolus ait: habentes formam pietatis. uirtutem autem eius abnegantes. uirtus autem pietatis est finis praecepti, id est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde apostolus Petrus. cum de sacramento arcae. in qua Noe domus a diluuio liberata est, loqueretur, sic et uos, inquit. simili forma baptisma saluos facit. et ne sibi sufficere pu
Abbreviated transcription (Latin):
quadłi pes est. Hic ergo de ipsa conexione iudicatur. Inueritate aut̃ senten¬
tiarum ipsȩ ꝑse sentiȩ non earũ conexio considerandaẽ. sed ueris certisq

Expanded text:
quadrupes est. Hic ergo de ipsa connexione judicatur. In veritate autem sentenquadrupes est. Hic ergo de ipsa connexione judicatur. In veritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum connexio consideranda est: sed veris certisq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. respuenda Iam hinc intellegere facile ẽ. sicut infalsis sententiis ueras.
sic inueris sententiis falsas condusiones ẽẽ. posse Fac enĩ aliquem ꝓposuisse:
Si iustus est: ille bonus est. Et eẽ concessum. Peinde assumptͥiuse. Non est
aut̃ iustus: Quo item concesso: intulissẽ conclusionem. Nonest igit᷑ bonus
Quȩ tam & siuera sint om̃a: non ẽ tam̃ inuera regula conclusionis. Non enim
sicut ab lato consequenti aufertur necessario qđ p̃cedit: ita & iam ablato
p̃cedenti aufertur necessario qđ consequit᷑. Quia uerũ ẽ. cum dicimus.
Si orator est : homo est: Ex qua ꝓpositione si assũ mamus non est aut̃ oratoꝵ.
ñ erit consequens cũ ituleris. nonẽ igit᷑ homo. Qua ꝓpt̃ aliud est nosse
regulas conexionum : aliud sententiarum ueritatem In illis dicitur quid sit
consequens quid non consequens ꝗid repugnans. Consequensẽ. si orator est
Homo est hoc est in consequens. si homo ẽ. orator est. Repugnans si homo ẽ:

Expanded text:
e respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse concQuae tametsi vera sint omnia, non est tamen vera regula conclusionis: non enim sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur; quia verum est cum dicimus: Si orator est, homo est: ex qua propositione si assumamus: Non est autem orator: non erit consequens, cum intuleris: Non est igitur homo. Quapropter aliud est nosse regulas connexionum, aliud sententiarum veritatem: in illis discitur quid sit consehomo est: inconsequens, Si homo est, orator est: repugnans, Si homo est,
Abbreviated transcription (Latin):
ex altero exponitur. Quia & carnaliter possit accipi pro prie.
ut corpus suum quisque ne dispicere se putar& ammonitũ. Et
bi seminte nobiscum spiritaliter nati. Nlunc autem collato int̃ p̃tũ¬

Expanded text:
ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; etbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretu
Abbreviated transcription (Latin):
sententiȩ conceptȩ ullam particulam. Nam & hȩc duo talia esse
ꝑ hibentur. Dicunt enim racha. indignantis eẽ uocem. Osanna. lȩtantis
Sed non propt̃ hȩc pauca quȩ notare atq. interrogare facillimũẽ. sed ꝓpt̃
diuersitates ut dictũ est inter p̃tũ illarũ linguarũ est cognicio necessa¬
ria. Qui enim scripturas ex hebrea in gresã uerterunt numerari posfunt.
Latini autem inter p̃tes. nullo modo. Ut enĩ cuiq primis fidei tẽporib
inmanꝰ uenit codex grecus. & aliquantũ facultatis sibi utriusq linguȩ
habere udebatur. ausus est inter pretari. Quȩ quidem resplus adiuuit¬
in tellegentiam quam in pediuit. simodo legentes non sunt neglegentes.
Iam non nullas obscuriores sententias. pluriuẽ
domesticosseminis tur nedispexeris. alius autem ait et carnem tuã
ne dispexeris. Uterq sibimn& inuicem at testatus est. Namq alt̃

Expanded text:
sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in graecam verterunt, numerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretari, intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codomesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter
Abbreviated transcription (Latin):
propria: magnum remediͭ est linguarum cognitio. Et latinȩ quidẽ
lingua homines quosnunc instruendos suscepimus. duabus alus ad
scripturarum diuinarum cognitionem opus habent. Hebrea scilic&
& greca. ut ad exemplaria predentia recurratur. si quam dubitationẽ
attulerit. latinorum inter pretum infinita uarietas. qũã quam & he¬
brea uerba non inter pretata sepe inueniamus inlibris. sicut amen.
& alle liua. & racha. & osanna. Et siquasunt alia quorum partim
propter sanctiorem auctoritatem quamuis inter pretari potuissent.
seruata est antiquitas sicut sunt. amen & allelua. Partimuero in aliã
linguam transferri non potuisse dicuntur. sicut alia duo quȩ posiumus.
Suntꝰ enim quȩ dam uerba certarum linguarum quȩ inusum alterius
linguȩ . per inter pretationem transire non possunt. Et hoc maxime
inter iectionib accidit. Quȩ uerba motũ animi significant. potius quã

Expanded text:
propria magnum remedium est linguarum cognitio. Et latinae quidem propria magnum remedium est linguarum cognitio. Et latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, hebraea scilicet et graeca; ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit latinorum interpretum infinita varietas. Quanquam et hebraea verba non interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, et Alleluia, et Racha, et Hosanna, et si qua sunt alia: quorum partim propter sanctiorem auctoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen, et Alleluia; partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ones in lustrandas. demanifestioribus sumantur exempla. et quȩ dã
certarum sentenciarum testimonia dubitationem de incertis aufe¬
rant. In qua re memoria ual& plurimum. Quę sidefuerit: non potest
sunt. si aut ignotis aut ambi guis signis obtegunturͦ Sunt autem signa
uel propria uel trans lata. Propria dicuntur ciun his rebus signisican dił
adhibentur. propter quas sunt instituta. sicut dicimus bouemcum in¬
tellegemus pecus quod omnes nobiscum latine lingue homines hoc
nomine uocant: Trans lata sunt cum & ipse res quas propriis uerbis
significamus. ad aliquid aliud significandum usur pantur. sicut
dicimus bouem & per has duas syllabas intellȩgimus pecus qđ
isto nomine appel lari sol&. Sedrur sus per illum pecus intellegimꝰ
e uangelistam quem significauit scriptura. inter pretante a postolo¬
dicens. Bouem triturantem non infrenabis. Contra ignota signa

Expanded text:
ones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam ones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest sunt, si aut ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Suuel propria uel translata. propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus bouem, cum intellegimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine uocant. translata sunt, cum et ipsae res, quas propriis uerbis significamus, ad aliquid aliud significandum usurpantur, sicut dicimus bouem et per has duas syllabas intellegimus pecus, quod isto nomine appellari solet, sed rursus per illud pecus intellegimus euangelistam, quem significauit scriptura interpretante apostolo: bouem triturantem non infrenabis. C
Abbreviated transcription (Latin):
philemonem. Adhebreos. setri duabus: Tribus iohannis. Una uide Fũna
ia cobi. Actibus a postolorum libro uno. It apo calipsis. iohannis libra
luntatemdi. Cuius operis & laboris prima obseruatio est ut diximuꝰ
nosse istos libros & si nonlum ad intellectum legendo tamen uelmano¬
re me moria uel omnino in cognitos non habere: Pẽinde illa que in
ineis aperte posita sunt. uel p̾reͣpta uiuendi uel regulę credendi.
solertius diligentius que inuestiganda sunt. Que t̾anto quis que plu¬
rainuenit: quõ nto est intel legentia capatior. Inhisenim qua
inscripturis aperte posita sunt inueniuntur illa omnia quȩ continent
fidem mores que uiuendi. spemscilic&. atque caritatem. de quibus
libro superiore tractauimus. Tum uero facta quadam familiari¬
tate. cum ipsa lingua diuinarum scripturarum in ea quȩ obscura sunt
aperienda. & discutienda pergendum est. ut ad obscuriores loquuti¬

Expanded text:
Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis libro luntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locuti
Abbreviated transcription (Latin):
de quadam similitudi salomonis esse dicuntur. Nam hiesus filius sirach.
eos conscripsisse constantissime perhibetur. Quitamen qm̃ in aͥcͥtori¬
tatem recipi meruerunt. inter propheticos nume randi sunt.
Reliqui sunt eorum libri qui proprie prophetę apellantur. Duo¬
decim prophe tarum libri singuli qui conexi sibim &. qm̃ nũ quam
se iunctisunt. pro uno habentur. Quorum prophetarum nomina sunt haec.
Osee. lohel. Amos Abdias. Ionas. Miche as. Naum. Abacuo. Sophonias.
Aggeus. ⁊ ac charias. Malachias. Peinde quattuor prophetȩ sunt. maiorũ.
testamenti ueteris terminatur auctoritas. Noui autem: quattuor libr
euangr li i. scđm mattheum. Secundum marcum. Secundum lucam.
Secundum iohannem. Quat tuor decim epistolis pauli. Ad romanos.
A d corinthios. Duabus. Ad galathas. Ad ephesios. Ad philipenses Ad tesa¬
lonicense. duabus. ad colosenses. Ad timotheum. duabus. Adaitum. Ad

Expanded text:
de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur: nam Jesus Sirach de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur: nam Jesus Sirach eos conscripsisse constantissime perhibetur, qui tamen quoniam in auctoritatem recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui proprie Prophetae appellantur, duodecim Prophetarum libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur: quorum Prophetarum nomina sunt haec, Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias: deinde quatuor Prophetae sunt majorum Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi autem, quatuor libris Evangelii, secundum Matthaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem; quatuordecim Epistolis Pauli apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tinetur. Quinq mos seos idest. genesi. Exodo. lcuitico. Numerisis
de uthero nomio. Et unolibro hiesu naue. Uno uidicum. Vinalibello
qui apellatur ruth: qui magis ad regnorum principiũ uidet᷑ ꝑtinere.
Deinde quat tuor regnorũ. et duobus parali pomenon. nonconsequen¬
tibus. sed quasi latere adiunctis. fimulque pergentibus Hat est
istoria qua sibim& anexa tempora contin& atꝰquę ordinẽ rerum.
Sunt aliȩ tanquam exdiuerso ordine quȩ neque huic ordint neque
inter se conectuntur. sicut est. iob. & tobias. & hester. & iuidith. &
machabeorum libriduo. Et ez dre duo qui magis subsequi uidentur.
ordinatam illam historiam usque ad regnorumꝰ uel paraly pome non
ter minatam. deinde prophete inquibus dauid unius liber psal¬
morum. et salamonis tres. pro uerbiorum cantica canticorũ. ecclesiasteꝰ.
Namilli duo libri unus quisapientia. & alius qui ecdesi asticus inscribitur.

Expanded text:
tinetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, tinetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam: deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; et Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia, et alius qui Ecclesiasticus inscribitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pre occupent uibe cillum auinum & periculosis mendacii. atq fantas inotas
eludentes pre iudicent aliquid contra sanam intellegentiam. Incano¬
nicis autem scripturis ecclesiarum catholicarum quam plurium aue¬
torttatem sequitur. Inter quassane illȩ sint quȩ apostolicas sedes habere
& epistolas accipere meruerunt. Tenebit igtair hunc modum inscripturi
canonicis. ut eas qua ab omnibus accipiuntur ecclesi is eatholicis: p̃ponat
cis quasquidam non accipiunt. In eis uero quȩ non accipiunt᷑ ab omnibus
pre ponat eas quas plures grauiores que accipiunt. cis quas pauciores mi¬
noris que auc toritatis ecclesie tenent. Si autem alias inuenerit aplu¬
ribus. alias gͥrauioribus haberi quã quam hoc inuenire non possit. ae¬
qualis tamen ac toritatis eas habenclas puto. Totus autem canon scriptu¬
rarum inquo iftam considerationem uer sandam dicimushis libris con¬

Expanded text:
praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, Ecclesiarum catholicarum quamplurium auctoritatem sequatur; inter quas sane illae sint, quae apostolicas Sedes habere et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi, quanquam hoc facile invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris con