comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abonꝗ que tibi dñi bonitate cõcessa ft̃
in lat̾is meis posui. nõ me existun
insidioso blandiloqͥo posuisse Siqiid
autẽ inte pectam diiitas mͥ. nec il¬
lud ꝯd̾ nostio cuiꝰ poete facto meptiꝰ
fortasse quã lict̾atius a me cõmemo¬
ratũ est. ampliꝰ quã dixi ad te trah¬
as. cum cõtinuo subiecerim. ñ ħ idõ
me dixisse ut ocłos cordis recipes.
aͦs absit inquã ut aunseris: sed ut
aduet̾es quos sanos a iugiles habe¬
sc̃pserimꝰ ad̾ scͥpto post̾iore dest eͤ re
dereamꝰ imitandã. nõ ꝓpt̾ tesichori
cetitatẽ. quã cordi tuo nec tribu uͤ
timm actingedum illd̾ existimã. atq
identidem rogo: ut me fident̾ corri¬
gas. ubi mͥ hoc opꝰ ẽẽ ꝑspexeris.
presbitero maior sit. tamẽ inmłtis
reb augͦtinꝰ hie ronimo minoͬ est:
lic eciam a minore quolib ñ sit re¬
fugiẽda uł dedignanda correctio.
Deint̾ pretatõne tua iã mͥ ꝑsuasisti.

Expanded text:
a bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, a bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes, quos absit\\ inquam, ut amiseris\', sed ut aduerteres, quos sanos. ac uigiles habescripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandcaecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti,
Abbreviated transcription (Latin):
lro Ego tam̃ absit ut eos credam
hec tue sanctitati maliuola m̃te
sugg̾e. ad excitãdas in ter nos ini¬
aiõ facile de hõine humana incia
suspicari Hoc enĩ me de illis equ¬
um est crede siuasa sunt xp̃i nõ
incõtimelã s in honorẽ facta. ⁊dis¬
posita indoma magna ad omne dpꝰ
bonũ Quod si post hãc accestatõem
meã si in noticiam corũ uenerit
fac̾e uolue̾it. ꝙͣ nõ recte faciant.
et tuuides. Quod sane sc̾pseram uł¬
lum me librũ ad uersus te romã mi¬
siise: idd̾ scripserã qdͥa ⁊ libri nom̃ ab
illa epła disc̾nebam: Unde omĩno nei¬
cio ꝙͥ aliud teandis existimau̾am. ⁊
romã nec ipãm epsam sed tibi mise¬
ram ⁊ ad u̾sus te nõ eẽ arbitrubar. qd
fincer ⁊tatate amicicie. siue ad admo¬
nendum: siue ad te uł me abste corri¬
gend̾. fecisse me nou̾am. exceptis añ
famuliarib tus te iꝑm̃ obsetro ꝑgͣ
ciam qua redẽpti sumꝰ. ut quecũq tn¬

Expanded text:
beo. ego tamen absit ut eos credam beo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inianimo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tu
Abbreviated transcription (Latin):
liora sũt uuln̾a amici quã uolunta¬
ria oscula mimici. Proude carissi¬
mos nr̃os am nrĩs saborib sincerissi
tne fanẽt. hoc pociꝰ quã possumꝰ in¬
stancia doceamꝰ. quo sciãt fieri posse
ut inter carissimos aliqͥd alterutro
sermone ꝯͣdicat᷑. nec tam̃ caritas ip̃a
minuatur: nec u̾itas odiũ pariat
credãt itaq frẽs nr̃i familares tui
qͥb testimoniũ phibes qd̾ sint uasa
xpĩ. me inuito fuctũ nec mediocrẽ
de hac redolorẽ meẽ cordi meo: ad̾
lut̾e mee pͥus in młtoꝵ manꝰ uen̾t̃.¬
auã ad te adquẽ sc̾pte sũt ꝑueni¬
re potu̾nt Quo aũ modo id actid̾it.
⁊ longum est narrare. ⁊ nͥ fallar
suꝑfluũ. cum sufficiat siquid mͣ
in hoc credit᷑. nõ eo factũ aiõ quo
putatur. nec omĩno mee fuisse uo¬
luntatis aut dispositõnis aũt cõsen¬
sionis. aut salteni cogntõnis ut
fieret. hec sinon credut. qd̾ teste
deo loquor. quid ampliꝰ faciã ñ ha¬

Expanded text:
liora sunt uulnera amici quam uoluntaliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat,credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inuito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenquam ad te, ad . quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non ha
Abbreviated transcription (Latin):
bat ⁊ deinde post̾iorũ tot milibus
fideliũ xp̃ĩcnorũ. apt̾ quos illa m¬
omorie mandabatur epła ut uich
in sua mente reti̾et qd distaret
labus. Cor te factꝰ es eciã tu tãquã
ego. ñ m̃tientis astu. s conpatiẽ¬
tis affectu. cum cogitares tam me
nõ relinquẽdũ mea culpa inquã
me ꝙ lapsũ existimasti. quã nec te.
iueues sico modo ꝓlapsus ess. Unde
me tue. sĩmł posco. ut eciã mͥ non
ine mou̾ent.motũ meũ intimani
tibi. hoc erga me ab om̃ib seruari
uoleus. ad̾ erga te ip̃e seruaui. ut
quicquid im pbandᷤ putãt insciͥptis
meis. nec claudãt sub doio pectore
nec ita rep̾hendant aput alios ut ta¬
ceãt aput me. Hinc pociꝰ existimãs
ledi amiciciã. ⁊ necessitudi̾s uira ino¬
lari. Nescio enĩ utrũ xp̃iane amici¬
cie putãte sint inqͥb magis ualet.
uulgare ꝓu̾biũ. obseqͥum amicos. m̾¬
tas odiũ parit: quã eccłiasticũ. fide¬

Expanded text:
bat, et deinde posterorum tot milibus bat, et deinde posterorum tot milibus fidelium Christianorum, propter quos illa memoriae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu sed compatientis non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te velles, si eo modo prolapsus esses. Unde me tuae, simul posco, ut etiam mihi non me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fide
Abbreviated transcription (Latin):
se potuisset tãquã qui se hoĩem
cogrtaret om̃ib omĩa factꝰ est.
utꝰ om̃s lucri faceret te ipm̃ si
placet obscro te paulisꝑ intue¬
te ipr̃a in quam erga me ipm. ⁊ reto¬
em misisti. quã ueraci. ꝙͣ g̾mano.
quam pleuo caritatis affectu. cum
quedã me in te cõmisisse expostolas¬
ses grauiter sõm̃xisti: In hoc ledi
tur amicitia. in hoc necessitudĩs
ũira milãt᷑ Ne indeamur certa¬
re ꝑueriliter. ⁊ fantorib in incẽ
uł detractorib nrĩs tribu̾e mat̾i¬
am cõtendendi: Hec abste u̾ba ũ¬
res appareret: ⁊ dicis: Hec scri¬
bo. qͥa te pͣre ⁊ xp̃iane dilig̾e
cupio. nec qͥtauã in mea mente
retin̾e ad̾ distet a labiis. Ouir sã¬
cte. mnq ut deus uidet aiãm me¬
am ueraci corde dilecte. Hoc ip̃m
qd̃ posuisti in luct̾is tus ad̾ te mͥ
ex hibuisse ñ dubito. hoc ip̃m oĩ¬
no paulũ apostolũ credo exhibu¬
tib filiis sis quos in enãgeno ge¬
nuerat. ⁊ quos ꝑiendos parturie¬

Expanded text:
se potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuete ipsum, inquam, erga me ipsum et recoem misisti, quam ueraci, quam germano. quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: in hoc ltur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec sres, appareret, et dicis Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis\'. o uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibutibus filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturie
Abbreviated transcription (Latin):
li ueratẽ tñc nhis om̃ib cõu̾satio¬
noͣ ab huiꝰ tepis qͣmius minime si¬
młata cerimoniarũ iudarcarũ ob¬
seruacõne se cerno qm̃ tũt fuit app¬
banda nũc detestanda. Ita qͣmuis le

Expanded text:
li ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caerimoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda, nunc detestanda. ita, quamuis le
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ cuiꝰ noĩe nc̃ q̃stio uẽtilat᷑. creb
hui̾semodi ponit sm̃as equib b ͤ¬
uitatis studio pauca subnectam
ecte ego palꝰ dico nobꝰ. am̃i sicir¬
et it̾m. enacusti estis a pp̃o. qͥ
in lege u̾stificamini a grã excidistis.
⁊ infra. Si spũ ducimimni. iã ñ
estis sub lege. Ex quo apparet eñ
qui sub lege est ñ dispẽsatiue ut
deo docẽte discamꝰ. Ego inquit
dedi eis pcepta nõ bona. ⁊ nisti¬

Expanded text:
s nunc nomine quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si cirti estis a Christo, qui in Lege justificamini; a gratia excidistis. » Et infra: « Si spiritu ducimini, jam non estis sub Lege » . Ex quo apparet, qui sub Lege est, non dispensative, ut Deo docente discamus. « Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona, et justi
Abbreviated transcription (Latin):
sed a̾a m uł per illos auctores camo¬
nicos uł pbabili rõne qd̾ a u̾o nõ ab¬
horreat ꝑsuad̾e potu̾ũt. Nec te mͥ
fratꝰ sentire aliud existimo. ꝓrsus in¬
auam te ñ axbitͦ sic legi tuos hbros
uelle. tanꝙͣ aph̾arũ u apostolor de
quoꝵ scriptis ad̾ om̃i eirore careat
dubitare nefariũ est. Absit hoc a
pia hĩnlitate ⁊ ueraçide tenet ipõ cog¬
itatõne qua nͥ esses p̾ditꝰ. nõ utiꝙ di¬
ces. Utinã merem᷑ complexꝰ tuos. A
disc̾emꝰ. & nod site ip̃m cõsid̾atõne
uite ac morũ tuorũ ñ simłate ñ fa¬
llatit᷑ dixisse credo. ꝙͣnto magis equ¬
um est me cred̾e̾ apłm paulũ ñ ali¬
ndsensuse quã scͥnerit ubi uit depet᷑¬
⁊ barnaba. cum iuderẽ aͥa ñ recte m¬
gdouit adu̾itatẽ eĩgelii. dixi petͤ
corã om̃ib. situ cumsis iudeꝰ genti¬
liter. ⁊ ñ iudaice uiuis. qͦmͦ gẽtes
cogis iudanzare: de quo enim c̾tꝰ
sum ad me scͥbendo ł loquẽdo nõ fal¬

Expanded text:
auctores canonicos uel probabili ratione. quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam. non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prophetarum uel apostolorum, de quorum scriptis, quod omni errore careant, dubitare nefarium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: \'Utinam mereremur complexus tuos et disceremus! Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu: cum sis Iudaeus, gentiliter et-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fal
Abbreviated transcription (Latin):
serens si citeion tranfferre uoluis¬
sem. nullus intlłiger. si cucurbi¬
tam id dicerẽ ad̾ in hebraico nõ hẽ¬
tur. hed̾em posui ut cet̾is int̾p̾ti¬
b consẽtirẽ. Sm aũt uidei ur̃i ut
ip̃e asseris malicia ł imꝑicia ħ di¬
xerũt eẽ in uoluminib hebreorũ
qd̾ ingͤcis ⁊ latinis codicib cõtinet᷑.
manifestũ est eos aut hebreas litt̾as
ignorare. aut ad irridendos cucur¬
bitarios uoluisse m̃tiri. Peto infine
epłe ut qͥescẽtẽ senem olimq uet̾a¬
mini militare nõ cogas. ⁊ rursũ
de uita ꝑiclitari. Tn qui iuuenis
es. ⁊ in põtificali cłmĩe cõstitutꝰ. do¬
ceto ppłos ⁊ noiuis affrite frugib
romana tecta locupleta mͥ sufficit
cum auditore ac lectore pauꝑcłom
angulo monast̾ii susurrare

Expanded text:
serens si \'ciceion\' transferre uoluisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico non habetur; \'hederam\' posui, ut ceteris interpretibus consentirem. sin autem Iudaei uestri, ut ipse adseris, malitia uel inperitia hoc dixerunt esse in uoluminibus Hebraeorum, quod in Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare aut ad inridendos cucurbitarios noluisse mentiri. peto in fine epistulae, ut quiescentem senem olimque ueteranum militare non cogas et rursum de uita periclitari. tu, qui iuuenis es et in pontificali culmine constitutus, doceto populos et nouis Africae frugibus Romana tecta locupleta. mihi sufficit cum auditore ac lectore pauperculo in angulo monasterii susurrare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt uiius u̾bi dissonãciã. ep̃m
rene sac̾dociũ perdidisse. ⁊ qͥd sit
illd̾ qd male in t̾ p̾tatꝰ ñ subtrahis.
auferẽs mͥ occasionẽ defẽsionis
mee. ne qͥtqͥd dix̾is me respõdẽ¬
te soluatur Nisi forte ut ante
an nos płimos cutur bita ueĩt
in mediũ. asserẽte illiꝰ tẽꝑis
cornelio ⁊ asinio pollione. me
hederã pro cucurbita tnͣstilisse
Suꝑ quare incõmẽtario ione ꝓpħo
pleuiꝰ respondimꝰ. hoc tãtũ ine nu̾c
dixisse contõti. ad̾ ineo loco ubi sep¬
tuaginta int̾p̾tes cucurbitã. ⁊ aqiͥ¬
lam cum reliquis hed̾am tnͣstułũt.
idest.Kapia Ror in hebreo uolu¬
mine. cic Eyo N. scͥptum hab
auã uulgo Siricite iam uotant.
est autẽ genꝰ uirgulti lata habẽtis
folia in modũ pampini. Cumq plã¬
tatũ fu̾it cito consur git in arbus¬
culã. absq ullis calamorũ ⁊ hasti¬
lium ãminitulis. quib ⁊ cuturbite
⁊ hedere indigent. suo trũco se sus¬
tuuens. Hoc ergo u̾bũ de uerbo edis¬

Expanded text:
unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ubi septua- ginta interpretes \'cucurbitam\' et Aquila cum reliquis \'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et cucurbitae et hederae indigent, suo trunco se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edis
Abbreviated transcription (Latin):
circũtide cogeris. respõdeb̾ michi
apt᷑ indeos aͥ erãt millis locis Ei
igit᷑ t iguoscis incirtuncisione
discipłi uemiẽtis exgẽtib. ignosce
⁊ petͦ p̃cessori cuo. qd̾ aliq̃ fec̾it
metu fideliũ indeorũ. Eursum
sc̃ptum est. paulꝰ uero ꝯ ad huc sus¬
tinuisset dies młtos frĩb uale dicẽs
naingaiit syriã ⁊ ꝯ eo p̾scilla ⁊ aqͥla
⁊ totũdit s inc̾entris caput. uotũ
.n. hũerat. esto ut ibi idooꝵ ti¬
more cõpulsꝰ sit fac̾e̾ qđ nolebat.
quare comã nut̾int ex uoto ⁊ postea
eã in cencͥs totũdit ex lege qd̾ na¬
zarei q̃ se deo nou̾nt iuxta pcepta
moysi fac̾e cõsueu̾nt. u̾m h adcõ¬
Refert lucas saicre scͥptor hysto¬
rie. Cũ uenissemꝰ hierosolimã
die iacobꝰ ⁊ oẽs semores q̃ ꝯ eo er¬
ant enãgelio illiꝰ cõphato dix̾t̃
ei. Uides fr̾ qͦt milia ĩ iudea qͥ¬

Expanded text:
circumcidere cogeris? Respondebis mihi: Propter Judaeos qui erant in illis locis. Qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli venientis ex Gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Judaeorum. Rursum scriptum est: « Paulus vero cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus valedicens, nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore compulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea eam in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praecepta Moysi facere consuerunt? Verum haec ad comrefert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius conprobato dixerunt ei: uides, frater, quot milia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ moysem pat̾b fuerãt ministͣta.
hoc em̃ de paulo iactauerãt nõ ini
aui in telligebant ano aiõ a iudeis
fidelib ob seruari tũo i sta deberẽt.
pptꝰ cõmendandam scil anctoritatẽ
diuinã ⁊ sacram̃toꝵ illoꝵ ꝓph̾icam
scĩtatẽ. ñ ꝓpt̾ adipiscendã salutem
que iã in xpõ reuelabatur. ⁊ ꝑ bap¬
tisii sacramẽtũ minstͣbat᷑. Sedilli
hoc de paulo sparsorant qͥ sic ea uo¬
lebãt obseruari tanꝙͣ sine his in
enuãgelio salus credentib eẽ nõ po¬
sset. Ipm̃ eñ senserãt uehem̃tissim̃
gr̃e p̾dicatorẽ ⁊ intencioni eoꝵ maxi¬
me e ad u̾sũs docentẽ nõ ꝑ illa hõiẽ

Expanded text:
per Moysen patribus fuerant ministrata. per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime
Abbreviated transcription (Latin):
credid̾unt in xp̃m. ⁊ hii om̃s em ula¬
tores sũt legis. Audierũt au̾ de te qͥa
discessionẽ doces a moyse. eorũ am ꝑ
gentes sunt iudeoꝵ dicens. ñ deberẽ
cirtũcide eos filios suos. neꝙ scd̾m cõ¬
suetudĩem ingredi Quid ergo est.
utiꝙ oportet ꝯuenire młtitudĩem.
audiẽt eũ te suꝑuenisse. hoc gͦ fac
habentes suꝑ se his assumptis san¬
ctifica te ꝯ ip̃is ⁊ impende ieos ut
radant capita. ⁊ scient om̃s qͥa aui
de te audierũt falsa sunt. S seq̃ris
⁊ ir̃e custodiens legẽ. Degentib an̾
quicredid̾ũt nos mandauimꝰ. uidicã¬
tes nich̾ eiusmodi seruare illos. nisi
ut obsernent abidoł nmolato. ⁊ a
sanguine ⁊ a forncatõne. Nonͥ dꝑi¬
nor obscursirum est iacobũ hoc mo  id¬
niusse ut scirent falsa eẽ que de illo
audierãt hi qͥ cum in xp̃m ex iude¬
is credidissent tam̃ emulatores e¬
rant legis. ne ꝑ doctͥnã xpĩ uelud
sacrilega. nec deo mandante cons¬
cͥpta dampnari putarentur. que

Expanded text:
crediderunt in Christo, et hii omnes aemulatores sunt legi. Audierunt autem de te, quod dissensionem doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Iudeorum, dicens non debere eos circumcidere flios suos neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem; audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, habentes super se. His assumptis, sanctifica te cum illis, & impende in illis, ut radant capita, & scient omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed sequeris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo audierant hi, qui, cum in Christum ex Iudaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pleri Quib aduemẽtib remãsisse
illa xp̃ianis legenda tantũ ad intelli¬
genciã p̃misse prophecie. ñ au̾ nec¬
essario faciẽda quasi ad huc expectã¬
dum eẽ ut ueniret fidei reuelatio. q̃
his significabatur eẽ uentura Sedqͣn¬
uis gentib imponẽda ñ essent. non
tam̃ sic debuisse auferri consuetudĩe
uideorũ. tanqmͣ detestelnda atq dãpnã¬
da Sensim ꝓinde atq paulatim feruen¬
te sana p̾dicatõne gr̃e xp̃i qua sola nos¬
sent credentes se iustificari saluosqz
fieri non illis unibͥs rerum añ futura¬
rũ tũt iã uemenciũ atq p̾sentiũ: ut
m illoꝵ iudeoꝵ nocatõne quos p̾sen¬
cia carnis dnĩ ⁊ apłica tẽpora sic inue¬
nerant. om̃is illa actio cõsum̾etur
unubrũ: hoc ei suffecisse ad cõmẽdatõ¬
nem ut nõ tãquã detestanda ⁊ simił ydo¬
liatrie uitaretur. ultra u̾o ñ haber
pgressum nec putaret᷑ necessaria. tã¬
quã uł ab illa salus esset. ł sũ illa eẽ

Expanded text:
pleri. quibus aduenientibus remansisse illa Christiani:o; legenda tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sane praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeotia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa salus esset uel sine illa esse
Abbreviated transcription (Latin):
iudeorũ simłaret. s tota lib̾tate u¬
deũ eẽ se dic̾et Nouã clem̃ciã apłi
dum iudeos pĩanos uult fac̾e. ip̃ẽ in¬
deus fc̃s. Non enĩ pot̾at luxuriosos
ad frugalitatẽ reduc̾e. nͥ se luxurio¬
sum ꝓbasset. ⁊ misericordit̾ ut irẽ d¬
cis subuemẽdũ miseris eẽ sentiret.

Expanded text:
Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iudaeum esse se diceret. nouam clementiam apostoli! dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad. frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse dicis, subuenire miseris, nisi se
Abbreviated transcription (Latin):
ctatores q̃ nos indño p̾cesserũt. ⁊ qui
scͥpturas scãs int̾p̃tati sũt. aut obst¬
ura int̾p̾tati sũt aut manifesta. Si
obscura: qͦmͦ tu pꝰ eos ausus es dis¬
ser̾e qd̾ illi explanare nõ potu̾nt. Si
manifesta suꝑfluũ est te uoluisse dis¬
serre qd̾ illos lat̾e nõ potuit maxĩe
in explanatõne psalmorũ. qͦs aput
gͦtos int̾p̃tati sũt młtis uoluminib¬

Expanded text:
no praecesserunt et qui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt aut manifesta. si obscura, quo modo tu post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te uoluisse disserere, quod illos latere 11011 potuit maxime in explanatione psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt m
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ dicẽtes. oportet cirtũtidi eos ⁊ p̃¬
ciꝑe illis ut seruẽt legẽ moysi.
⁊ magna suꝑ hoc u̾bo oriret᷑ͥ q̃stio.
petrus solita lib̾tate. uiri fr̃cs
dieb in nob̾elegit deꝰ ꝑos meũ
audire gẽtos u̾bũ ouangelii ⁊
cdere. et qui nouit corda deus.
ter nos ⁊ illos fide purificãs corda

Expanded text:
 dicentes: oportet circumcidi eos et praecipere illis, ut seruent legem Moysi, et magna super hoc uerbo oriretur quaestio, Petrus solita libertate: uiri, diebus Deus in nobis elegit, per os meum audire Gentes Verbum Evangelii, & credere; Et qui novit corda Deus tiscrevit inter nos, & illos, fide purificans corda
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbis: nec iniusticiã Sbseruare aũt
legis ccrimonias ñ p᷑ eẽ indifferẽs.
sed aut loͫ est aut malꝰ est. tu dicis
boñ. ego assero malũ. ⁊ malũ nõ sol
hiis qui ex gẽtib sed his qͥ exiud aito
ppło cͣdiderũt. In hoc nfallor loco
ꝑare conaris. sine ulla salutis nc̃ci¬
tate sicꝰ uideis celebͣndas ꝓutabãt at
falaci simłatõne qd̾ inpetͦ rep̾hẽd̾at
Petrus igit᷑ simłauit logis custodi¬
am. iste aũ rep̾hẽsor petͥ audacter
obseruauit letittima. Seqͥt᷑ eĩ in

Expanded text:
is, nec injustitiam. Observare autem Legis caeremonias, non potest esse indifferens: sed aut bonum est, aut malum est. Tu dicis bonum, ego assero malum: et malum non solum his qui ex gentibus; sed et his qui ex Judaico populo crediderunt. In hoc, ni fallor, loco,s temperare conaris, sine ulla salutis nectate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste autem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dicis eas ñ eẽ ꝑiciosas his qui
eas uelint sicꝰ aꝑentib acceꝑant
custodire. Ego ꝯrio loquar. ⁊ recda¬
mãte mũdo lib̾a note ꝓnũciem.
cerimonias indeoꝵ ⁊ ꝑnnciosas
eẽ. ⁊ mortitas xpĩans. ⁊ quicũq eas¬

Expanded text:
 dicis eas non esse perniciosas his, qui eas uelint, sicut a parentibus acceperint, custodire; ego e contrario loquar et reclamante mundo libera uoce pronuntiem caerimonias Iudaeorum et perniciosas esse et morti
Abbreviated transcription (Latin):
dacitꝰ neo incongrue fac̾et. ⁊t̃ m
ut ꝓbes u̾m ẽẽ ad̾ qd̾ asseris. sus¬
cipe aliquẽ iideoꝵ qui factꝰ xp̃ia¬
nus natũ sibi filiũ circũcid̾at. ob¬
seruet sabbata. qui abstineat se
a cibis auos deus unit ad uten¬
dũ ꝯ grãrũ actione. aͥ qͣtadetima
die mẽsis pͥmi agnũ mactet ad
nespum. et cum hoc feceris in
mo nõ fet̾is. scio enĩ te xp̃ĩanũ
⁊ rem sacrilegam nõ ẽẽ facturũ
łnolis tuã sentẽtiã repbabis et
tunc dices oꝑe difficillꝰ ẽẽ ꝯfͥmare
sua quã aliena rep̾hẽd̾e. At for n¬
sitã pͥ nõ tͣderemꝰ. ĩmo nõ intł¬

Expanded text:
aciter nec incongrue faceret\\ iterum ut probes uerum esse. quod adseris, suscipe aliquem Iudaeorum, qui factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata. qui abstineat se a cibis. quos dens creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uespmo non feceris scio enim te christianum, et rem sacrilegam non esse facturum, velis nolis, tuam sententiam reprobabis; et tunc scies opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. Ac ne forsitan tibi non crederemus, imo non inte
Abbreviated transcription (Latin):
omino u̾e sancto ⁊ beaxom̃¬
tissimo pape aug̾tino. hiero¬
tuas lict̾as nõ dico sperarẽ. sed exig̾¬
em. nesciente te de affrica ꝓfectum
cẽ se dicit. Itaq reddo tibi ꝑ eenm
salutatõnis officia. que te unico am¬
ore complectitur. simłq obsecro ut
ignoscas pudori meo. qd̾ din p̾cipi¬
enti ut rescriberẽ negare nõ potui
nec ego tibi s cause causa respõdit. Et
si culpa est respõdisse queso ut paciẽt̾
audias. młto maior est prouocasse s
facessãt istiꝰ modi q̃ rimonie sit int̾nos
pura g̾milnitas. ⁊ deinceps nõ q̃stio¬
nũ s caritatis ad nos scͥpta mittamꝰ.
hunt iugun. Precipiie scm̃ ⁊ sustip¬
iendũ ꝓapã alypiũ ⁊ meo obseqͥo sa¬
lutes pcor. In colum ⁊ memore̾ mei¬

Expanded text:
OMINO VERE SANCTO ET BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO HIEROtuas litteras non dico sperarem, sed exigerem, nesciente te de Africa profectum esse se dixit. itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te unico amore complectitur, simulque obsecro. ut ignoscas pudori meo, quod diu praecipienti, ut rescriberem, negare non potui. nec ego tibi sed causae causa respondit. et si culpa est respondisse, — quaeso, ut patienter audias — multo maior est prouocasse. sed facessant istius modi querimoniae; sit inter nos pura germanitas et deinceps\'non quaestionum sed carithunt iugum, praecipue sanctum et suscipiendum papam Alypium, ut meo obsequio salutes, precor. incolumem te et me
Abbreviated transcription (Latin):
t̾es. ⁊ hãc ipãm simłatõem iatob
te ⁊ cet̾i docuere p̃sbit̾i. sed tam̃
cuad̾e nõ potinsti. orta .n. sedicõ¬
ne cum occidendꝰ eõs: raptꝰ es a
t̾bino ⁊ ab eo missus cesareã sub
custodia militũ diligẽti. ne te u¬
dei quasi simłatorẽ ac destructo¬
rẽ legis occident: atq inde ro¬
mã ꝑueniẽs in hospicio qd̾ t̾ cõ¬
dux̾as. xp̃m ⁊ iudois ⁊ gẽtibus

Expanded text:
c ipsam simulationem Jacobus et caeteri te docuere presbyteri: sed tamen evadere non potuisti. Orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno, et ab eo missus Caesaream, sub custodia militum diligenti, ne te Judaei quasi simulatorem ac destructorem Legis occiderent; atque unde Romam perveniens, in hospitio quod tibi conduxeras,
Abbreviated transcription (Latin):
enõgelio nuscuer̃t. ⁊ sic nona
cõfessi sũt ĩ uet᷑a ñ amitt̾e̾nt
Nud dicã de hebionitis. q̃ xĩano
ec̃ se simłant. usꝙ hodie ꝑ totas
oric̃tis sinagogas int̾ nidcos
hesis est que dicit᷑ mi neoꝵ.
⁊ aphariseis nc̃ usq dampna¬
tur. Quos uulgos nazareos
nũtupãt. qͥ credũt in xp̃m fili¬
nin dei natũ de m᷑ u̾gine. Et eũ
dicũt eẽ qui sub poncio pilato
uulnculo medend̾ putas. qd̾ acufor¬
atũ ĩmio punctũ dicit᷑. huiꝰ sm̃e in
ede aris uln̾i qd̾ lãcea ⁊ ut itadicã
falarita ucle ꝑcussũ est. Neque

Expanded text:
ngelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christianos esse se simulant? usque hodie per totas orientis synagogas inter Iudaeos haeresis est, quae dicitur Minaeorum et a Pharisaeis huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, qui credunt in Christum filium dei natum de Maria uirgine et eum dicunt esse, qui sub Pontio Pilato uulnusculo medendum putas, quod acu foratum. immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussu
Abbreviated transcription (Latin):
mõftͣrẽt ⁊ blaphemãtis porfirii
un pudẽtiã cohercerẽt. qͥ paulũ
⁊ petͫꝰ puerili dicit int̾ se pugna¬
sse ctamine ĩ mo cxarsisse pauli
inmnuidiã nirtutũ petͥ et ea sc̃ps¬
isse iactãt᷑ ł que nõ fec̾it ł si focit
ꝓtatit̾ fec̾it id in alio rep̾hẽdens
qd̃ ipẽ cõmisserit. Int̾p̾tati sũt
illi ut potu̾nt. tn quo mͦ istũ los
edisseras. utiq meliora dicturꝰ.
qui uetͥm sẽciam repbasti: scribis

Expanded text:
monstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis
Abbreviated transcription (Latin):
ent̾ audias. Non sc̾psisti librũ.
⁊ quom᷑ mͥ rep̾hentõnis a te mee
ꝑ alios sc̾pta deleta sũt: car ht̃
ytalia ad̾ tu nõ scͥpsisti Qua rõe
poscis ut rescͥbam ad eaque scͥpsis se
te denegas : nec tam hobes sũ: ut
si diu̾sa senseris me ate lesum pu¬
tem: S si mea cõminus dicta rop̾hẽ¬
das ⁊ ratõnẽ stͥptorũ expotas.⁊ que
scͥpserim emĩdare cõpollas. ⁊ ad uͭ.¬
reddas. in hoc leditur auncicia in h̾
necessidudinis uira molãtur Ne
uideamur c̾tare puerilit̾. ⁊ fanto¬
rib inuicẽ ł detractorib nr̃is tͥbue¬
re mat̾iã contẽdendi. hec scͥlo qͥate
pure ⁊ xͥane dilige̾ cupio. nec quic¬

Expanded text:
enter audias. Non scripsisti librum; enter audias. Non scripsisti librum; et quomodo mihi reprehensionis a te meae per alios scripta delata sunt? cur habet Italia quod tu non scripsisti? qua ratione poscis ut rescribam ad ea quae scripsisse te denegas? Nec tam hebes sum ut, si diversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim, emendare compellas, et ad παλreddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pure
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ ingũ cũ ep̃o duc̾e̾. Ego quõ¬
dam nulos nĩc ueteranus. ⁊ tuas
⁊ aliorũ deboo laudare iuctorias ñ
ipẽ rursus effrto corꝑe dimicare
Ne si me ad ͤ sc̾ꝑbend̾ freqͣnter mi¬
puleris illiꝰ record̾ historie. qd̾ h¬
anmbalem iuuemilit̾ exultantem
.q̾ntꝰ maxiiꝰ paciẽcia sua fregerit
Omma fert etas aĩmũ qͦ sepe ego
lõgos cantãdo puerũ me minime
conde soles Nunc oblita mͥ tot
carmina. uox qͦ merim iã fugͣ.
et ut magis de st̾pturis sanctis
loquar. berzelai ille galaadites re
gis dauid beneficia om̃sq delicias
inuem delegans filio. ostendit se¬
nectutẽ hec appetere nõ debere nec
oblata suscipe Quod aũt iuras
te ad uersum me librũ nõ sc̾psisse
neq romã misisse quẽ nõ sc̃pseris.
s si forte aliqua in tuis scͥptis reꝑ¬
iantur que ameo sensu discropẽt.
me a te lesum s ate sc̾ptũ ad tͥ¬
recte idebat᷑. queso ut me paci¬

Expanded text:
turarum iugum cum episcopo ducere. ego quonturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles nunc ueteranus et tuas et aliorum debeo laudare uictorias, non ipse rursus effeto corpore dimicare, ne, si me ad scribendum frequenter inpuleris, illius recorder historiae, quod Hannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque. saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque Moerim iam fugit. et, ut magis de scripturis sanctis loquar, Berzegis David beneficia omnesque delicias juveni delegans filio , ostendit senectutem haec appetere non debere, nec oblata suscipere. 4. Quod autem juras te adversum me librum non scripsisse, neque Romam misisse quem non scripseris, sed si forte aliqua in tuis scriptis reperiantur, quae a meo sensu discrepent, non me a te laesum, sed a te scriptum quod trectum videbatur: quaeso ut me pati
Abbreviated transcription (Latin):
metimere. te scͥpbe lndoctũ meta¬
e̾e ut impitum. ⁊ tandẽ repꝑisse qͥ
garrulitati me modũ imponeret.
ego aũt ut simplicit̾ fatear dilectõ¬
in tue. pͥmũ idcirto respõd̾e̾ nolu.
quia tuã liq̾do epłam nõ cͤdebam.
nec ut uulgi deqͥodam ꝓu̾biũ est.
litum melle gladiũ. Doinde illd̾ca¬
uebam. ne epõ cõmunionis mee
uniderer ꝓcaciter respõd̾e ⁊ aliq̃ mis
p̾hendentis cpła rep̾hende. presertĩ
tum queda in illa h̾ecica iuidicarẽ ad
stulares ⁊ diceres Quid enĩ epłam
meã uderas ⁊ note tͥ manꝰ in sub¬
scitõne signa deprehenderas. ut
tam facile amicũ lederes ⁊ alt̾ius
maliciã inmeã cõu̾teres cõtumeli¬
am: Qui ut añ iã scͥpsi. aut mit¬
to eandẽ epłam tua subscͥptã ma¬
nu. aut se nen latitantẽ in cellu¬
les. quorũ rome dicũtur eẽ quã
plurim. qͥ possint ⁊ audeãt tecũ
cõgdi ⁊ indisputatõne scãrũ scͥp¬

Expanded text:
me timere; te scribere ut doctum, me tame timere; te scribere ut doctum, me tacere ut imperitum, et tandem reperisse, qui garrulitati meae modum imponeret. Ego autem, ut simpliciter fatear, Dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in prehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa heretica iudicarem; adstulares et diceres, Quid enim? epistolam meam videras, et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes, et alterius malitiam in meam verteres contumeliam? Igitur ut ante jam scripsi, aut mitte eamdem epistolam tua subscriptam manu; aut senem latitantem in cellules, quorum Romae dicuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
salutem crebras ad me epłas dirig¬
is: sepe compellis ut respondcã cuidã
epłe tue. cuius ad me ut ante iam
scͥpsi ꝑ frẽm sysimium diaconũ ex¬
emplaria ꝑuenerũt absq sub scͥp¬
tse sieuificas ⁊ interim ꝓfuturũ re¬
tractum de itinere. ⁊ epistopũ cõ¬
stitutũ neloci morte sub tractũ illũ
cuius nom̃ recites maris timuisse
diserimina. ⁊ nauigatõis mutasse
consiliũ Que cum ita sint satis mi
me solũ nõ ꝑuen̾it cui soli missa est
presertim cum idem frat̾ sysiminĩ
nitercetos tractatꝰ tuos dixerit si
eã nõ inaffrica. nõ apudte. s mĩ
sula adrie añ hoc ferme quĩquẽni¬
umꝰ repꝑisse. De amicicia oĩs tollẽda
suspitio est: ⁊ sic cum amito qͣsi cũ
altero loquẽd̾ Non ulsi familiares
sãs locis ꝑ magna copia est. sugge¬
rebunt nõ simplicia te ammo stm.
s laudem atq rumusculos ⁊ gloriolã
pplĩ reqͥrentẽ. ut de nobꝰ̾ cresceres.
ut młti cognosc̾e̾nt te ꝓuocare. ⁊¬

Expanded text:
 Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellis ut respondeam cuidam epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium diaconum exemplaria pervenerant, absque subscripsisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere, et episcopum constitutum, veloci morte subtractum; illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium. Quae cum ita sint, satis mirme solum non pervenerit, cui soli missa est; praesertim cum idem frater Sysinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hadriae ante hoc ferme quinquennium repperisse. De amicitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum, sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres; ut multi cognoscerent te provocare,
Abbreviated transcription (Latin):
detorrente actipiens leuigatos. nͥ
aspitatis ⁊ sordiũ inter himis scłi
turbines insonsib suis eẽ mõ ftͣbat
Bibens De torrẽte inuia. ⁊ idcirto
exaltatus caput suꝑbissimũ goli¬
at suo potissimũ mucrone trun¬
cauit ꝓcuciens infrõte blasphem¬
um. ⁊ mea parte corꝑis uulnerãs¬
e inqͣ pͥ sũptor sacdociĩ ozias lepra ꝑ¬

Expanded text:
de torrente accipiens leuigatos nihil de torrente accipiens leuigatos nihil asperitatis et sordium inter huius saeculi turbines in sensibus suis esse monstrabat bibens de torrente in uia et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliam suo potissimum mucrone truncauit percutiens in fronte blasphemum et in ea-parte corporis uulnerans, in qua et praesumptor sacerdotii Ozias lepra p
Abbreviated transcription (Latin):
tue dignatõnis accepi. diu̾sas ut
tu nõias questiones ut ego sẽciore¬
tinẽtes Ad quas si respõd̾e nolu̾o.
libri magnitudĩe opus erit. tam̃
conabor cantũ fac̾e̾ possum mo
epistolas flagitauit. ut pene in
inꝓcinctu hec qualiatũq sunt effi¬
ce̾ compellerer. ⁊ tumultuario res¬
põde termone. nõ maturitate scͥb¬
entis sed dictantis tem̾itate que
plerũq nõ indoctnã sed incasum n̾¬
titur. ut fortissimos quosq milites
subdita bella cõturbãt. ⁊ añ cogũtur
fug̾e quam possint arma corriꝑe
stoli pauli institutio qui sc̾bit ad e¬
pheseos. Assimite arma dei ut po¬
ssitis resist̾e indie malo. ⁊ rursus
State suctincti lũbos ur̃os inu̾itate.
⁊ induti lorica uraicie ⁊ calciati pod
in p̾paratõem euãgelii pacis Suꝑ
oĩa accipientes scutũ fidei inquo
possitis unnu̾sa tela maligni igni¬
ta extinguere. ⁊ galeã salutis assu¬
His quondã teł rox dauid armatꝰ ꝓ¬
cedebat ad p̾liũ. ⁊ aninq lapides

Expanded text:
tuae Dignationis accepi, diversas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, retinentes: ad quas si respondere voluero, libri magnitudine opus erit. Tamen conabor, quantum facere possum, moepistolas flagitavit; ut pene in procinctu haec qualiacumque sunt, effutire compellerer, et tumultuario respondere sermone, non maturitate scribentis, sed dictantis temeritate: quae plerumque non in doctrinam, sed in casum vertitur; ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant, et ante coguntur fugere, quam possint arma corriperstoli Pauli institutio, qui scphesios: Adsumite arma dei, ut possitis resistere in die malo; et rursus: State succincti lumbos uestros in ueritate et induti loricam iustitiae et calciati pedes in praeparatione euangeomnia accipientes scutum fidei, in quo possitis universa tela maligni ignita exstinguere; et galeam salutis accihis quondam telis rex Dauid armatus procedebat ad proelium et quinque lapides
Abbreviated transcription (Latin):
gentes sũt iudeoꝵ. dicẽs nõ deb̾e
circuncid̾e eos filios suos noꝙ scd̃
cõsuetudiẽm ingͦdi ⁊ergo est:
Utiq oportet conuenire młtitudi¬
nẽ. audiẽt .n. te sr̾uenisse. hoc er¬

Expanded text:
gentes sunt Judaeorum, dicens: Non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multitudinem; audierunt enim te supervenisse. Hoc er
Abbreviated transcription (Latin):
idiusoꝵ in pancos psalmos opcła. sed
nũt de integro psalmorũ corꝑedicimꝰ.
apd̾ latinos a hylarius pictauẽsis
ensebyus uertellensis episcopi orige
secutꝰ est Respõdeat mͥ pͥdẽtia tua qr p̃
tantos ⁊ tales intp̃tes in explanatõe
psalnoꝵ diu̾sa senseris. Si em̃ obsc̾ri
sũt psalmi. te qͦ meis falli potuisse
cͤdc̃dum est si manifesta. illos meis
falli potintre nõ credit᷑. Ac ꝑ hoc utͦq
modo suꝑflua erit intp̃tatio tua. ⁊
hac lege post pͥoros nlꝰ loqͥ aude bit
⁊ quodcñq alius occu pau̾it alius de
eo scribendi licẽciã nõ hẽbit. Qum po¬
cius humanitatis tue est. in quo ue¬
niã tibi tͥbius indulg̾e ⁊ cet̾is. Ego
onĩ nõ tã uet̾a abołe conatꝰ sũ que lĩ¬
gue mee hoib emĩdata de gͤco nilati¬
nũ tnͣstulit quã ea testimoiã que aiu¬
deis p̾t̾ missasũt uł corrupta ꝓf̾re in
mediũ. ut scirent nostͥ qd hebrea u̾itas
contineret. Sicui lege nõ placet ne¬

Expanded text:
um in paucos psalmos opuscula; sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis et Eusebius Vercellensis episcopi, Origesecutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris? Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse, credendum est; si manifesti, illos in eis 15 falli potuisse non creditur. ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua et hac lege post priores nullus loqui audebit et, quodcumque alius occupauerit, alius de eo scribendi licentiam non habebit. quin potius humanitatis tuae est, in quo ueniam tibi tribuis, indulgere et ceteris. ego enim non tam uetera abolere conatus sum, quae linguae meae honum transtuli, quam ea testimonia, quae a Iudaeis praetermissa sunt uel corrupta, proferre in medium, ut scirent nostri, quid Hebraea ueritas contineret. si cui legere non placet, ne
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ añ apłm paulũ nõ ignora¬
słe potꝰ imo pͥncipẽ huiꝰ fuis¬
se decreti. legẽ pꝰ euãgeliũ ñ
seruadã. Demq tante pot̾sa
uctoritatis fuit i ꝑaulꝰ exist¬
oła sua scripserit. demde post
amnos tres ueni. hierosolimã
dequẽtib. Post ãnos qnatuordic̃

Expanded text:
 apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti, legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: deinde post annos tres ueni Hierosolymam onsequentibus: post annos quattuordec
Abbreviated transcription (Latin):
ł metu ẜ misd̾ia eos simłasse se eẽ ad
nõ erant. Illud a̾ argtim̃tũ quo ad¬
u̾sũ nos nt̾is ad ⁊ gẽtilib debuerit
fuit uere gontis. sic nͨ u̾e iuudeꝰ erat.
In eo aũt imitator gẽtiliũ est. qͥa p̾pu¬
ciũ recipit infide xp̃i ⁊ indifferẽter
ꝑ mittit uesti cibis qͦs dãpna̾t iudei
nõ cultũ ut tn putas ydolorum. Ix xxõn¬

Expanded text:
 misericordia eos simulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est, quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei, non cultu, ut tu putas, idolorum; in
Abbreviated transcription (Latin):
ex circũcisione dicẽtes. Quare m¬
troisti ad iuros p̾puciũ hñtes t
manducasti cũ illis Qub om̃n rõ¬
ne exposita nomssime orõnẽ suã
ħ t̾ mone cõclusit. Si ergo eandẽ
grãm dedit illis deꝰ sicꝰ ⁊ nob̾ qͥ cͤdi¬
erã ͥ possẽ ꝓbib̾e̾ deũ. his auditis
tacu̾erũt. ⁊ glorificau̾nt dm̃ di¬
tentes. gͦ ⁊ gentib deꝰ remtẽtiã ad
uitã dedit. Rursum cũ młto pꝰ
temꝑe ꝑ aulꝰ ⁊ barnabas uenisset
autiochiochiam ⁊ cõgregata occlĩa
retulissent quãta fecisset deus

Expanded text:
cumcisione, dicentes: quare introisti ad uiros praeputium habentes et manducasti cum illis? quibus omni ratione exposita nouissime orationem suam hoc sermone conclusit: si ergo eandem gratiam dedit illis deus sicut et nobis, qui credi deum? his auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus
Abbreviated transcription (Latin):
daciũ sed uniu̾sa aue sc̾ptasunt.
ita sonare ut scriptasũt. Ad que
pͥmũ respõdeo. debuisse pͥdenciã
tuã p̃faciuntule cõmẽ tariorum
na mea. : Quid igit᷑ ego stultꝰ ãt
temerarius. qͥd pollicear qd̾ ile
nõ potuit: Minime. Qum potiꝰ¬

Expanded text:
dacium, sed universa quae scripta sunt, dacium, sed universa quae scripta sunt, ita sonare ut scripta sunt. Ad quae primum respondeo, debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum na mea: « Quid igitur? ego stultus ac temerarius, qui id pollicear quod ille non potuit? Minime: quin pot
Abbreviated transcription (Latin):
carctur. si eorũ tãtum ł utasł
scͥpta ibi legisses. qͥ iam defuntti
sc̾bebat᷑. ⁊ nunc usq uiuẽtiũ me
titulũ imposuerim puto intellig̾e
pͥͥdentiã tuã qd ex oꝑe ip̃o titulũ
potueris intellige legisti enim
⁊ grecos ⁊ latinos. qͥ uitas uiroꝵ il¬
lusͥum desc̾ͥpserunt. qd̾ nũquã epi¬
taphiũ huic oꝑi inscͥpserint. sed
de illustͥb uiris. u̾bi grã. ducibus
philosophis. oratorib. historitis.
poetis. epicis. tragicis. comitis.
epitaphium aũt ꝓpͥe scribit᷑ mor¬
morie nepotiam p̾rbiti. olim fecis¬
se me noui. ergo hic liber. ł de illu
appellandꝰ est. licetꝰ plerisq emẽ¬
dixim incõmentariis epłẽ ad ga¬
lachas. panlum id inpetro nõ potu¬
isse r ep̾hend̾e quod ip̃e fet̾at nͨͦ
in aho arguere simłatõem ciꝰ ipẽ
tenebat᷑ reus. et asseris rep̾hen¬
tionẽ apłicã nõ fiusse dispẽsa̧toriã
sed uerã. ⁊ me nõ debere doc̾e mẽ¬

Expanded text:
caretur, si eorum tantum uel uitas uel caretur, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legisses, qui iam defuncti scribebatur, et nunc usque uiuentium titulum imposuerim. Puto intelligere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intelligere. Legisti enim et Graecos et Latinos, qui vitas virorum illustrium descripserunt, quod numquam Epitaphium huic operi inde illustribus viris, verbi gratia, ducibus, philosophicis, oratoribus, historicis, poetis, epicis, tragicis, comicis. Epitaphium autem proprie scribitur mormoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me novi. Ergo hic liber vel de illuappellandus est; licet a plerisque emendixerim in commentariis Epistolae ad Galatas, Paulum id in Petro non potuisse reprehendere quod ipse fecerat , nec in alio arguere simulationem cujus ipse tenebatur reus; et asseris, reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam, sed veram, et me non debere docere men