comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsiri qđ ioħs dic̃ debere sufficere militi. Redditegͦcesari. quȩ tȩsarist̃. & dõ¬
quȩdĩ st̃. & hoc enĩ tributa p̃stant᷑ ut ꝓpt̃ bella necessario militi stipendiũ p̃¬
beatꝰ. Merito & illius centurionis dicentis & ego homo sũ sub potestate c̃stito¬
t. hbens sub me milites & dico huic uade & uadit. & alioueni & uenit. et¬
seruo meo fac hoc & facit. Fidẽ laudauit. ñ illius miliciȩ desertionẽ impe¬
rauit. Et de iustis qͥdẽ iniuistisꝙ bellis. nunc disputare longũ÷ & ñ necessariũ.
nt̃ ÷ enĩ quib causis quib ꝙ auc torib homines gerenda bella suscipiant. ordo
tam̃ ille naturalis mortaliũ paci accõmodatꝰ hoc poscit: ut suscipiendibelli
auctoritas atq c̃siliũ penes principessit. Exequendi aut iussa bellica mini¬
steriũ milites debeant paci salutiq cõmuni. Bellũ aut̃ qđ gerendũ dõ aue¬

Expanded text:
Caesari, quod Joannes dicit debere sufficere militi. Reddite, inquit, Caesari Caesari, quod Joannes dicit debere sufficere militi. Reddite, inquit, Caesari sunt . Et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter bella necessario militi stipendium praebeatur. Merito et illius Centurionis dicentis, Et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites; et dico huic, Vade, et vadit; et aliseruo meo: fac hoc, et facit, fidem laudauit, non illius militiae desertionem imperauit. et de iustis quidem iniustisque bellis nunc disputare longum est et non necessarium. Interest enim, quibus causis quibusque auctoribus homines gerenda bella suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci adcommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutique co mmuni. bellum autem, quod gerendum deo au
Abbreviated transcription (Latin):
puniantur. Adũsus uiolentiã resistentiũ suedõ. siue aliqͦ legitimo impe¬
rio iubente gerenda ipsabella suscipiunt᷑ abonis. cũ in eorerũ himanar ũ
ordine inueniunt᷑. Ubi eos ł uibere tale aliquid. ł intalib obȩdire iuste
ordo ipse c̃stringit. Alioquin ioħs cũ adeũ bapti Zandi milites uenirent
dicentes & nos ꝗd faciemꝰ. responderet eis. arma abicite. militiã istã dese¬
rite. neminẽ ꝑcutite. uulderate ꝓsternite. Sedqr sciebat eos cũhȩc mili¬
tando facerent ñ eẽ homicidas. sed ministros legis. & ñultor es inuiriars sua
sed salutis publice defensores. respondit eis. neminẽ ẽ cũsseritis. nulli calũnuã
feceritis. sufficiat uob stipendiũ ur̃ai. Sedqr manichei iohannẽ aꝑteblasphe¬
mare c̃suerunt. Ipsũ dnm̃ iłm xp̃m audiant. hoc stipendiũ iubientẽ reddĩ¬

Expanded text:
puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo impepuniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo imperio iubente gerenda ipsa bella suscipiuntur a bonis. cum in eo rerum humanarum ordine inueniuntur, ubi eos uel iubere tale aliquid uel in talibus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deserite, neminem percutite, uulnerate, prosternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem aperte blasphemare consuerunt, ipsum dominum
Abbreviated transcription (Latin):
ũ tandẽ intellegit humana duricia. atq in rebrectis uoluntas prauaatq
puersa plurunũ int̃ eẽ. utrũ aliꝗd humna cupiditate ł temeritate ad ma¬
Itatur
andĩ pęrtatur imperio. qͥ nouit quid. quando quib ꝓmit tat. aut iubeat ꝗd ciuꝙ
facere patiq conueniat. Necbella ꝑmoysen gestamiretur. authorreat. qr et
inillis duuna secutꝰ imperia. ̃ seuiens sed obediensfuit. nec ds̃ cũ iubebat ista seui¬
ebat. Sed digna dignis retribuelat. dignosꝙ terrebat. Quid eñĩculpat᷑ inbello.
anqr moriuntur quandoꝙ moriturs. ut dom̃tur inpace uicturi : hoc rep̃¬
hendere timidoꝵ ÷ nreligiosoꝵ. Nocen di cupiditas. ulciscendi crudelitas.
inpacatꝰ atꝙ inplacabilis animꝰ feritas rebellandi. libido dominandi. & siqͥ
similia. hȩc st̃ quȩ inbellis iure culpantꝰ: quȩ plerũꝙ ita culpant᷑ ut &iã uire

Expanded text:
iam tandem intellegit humana duritia atque in rebus rectis uoluntas praua atque iam tandem intellegit humana duritia atque in rebus rectis uoluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec deus, cum iubebat ista, saeuiebat, sed digna dignis retribuebat dignosque terrebat. quid enim culpatur in bello? an quia moriuntur quandoque morituri, ut domentur in pace uicturi? hoc reprehendere timidorum est. non religiosorum. nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas, inpacatus atque inplacabilis animus, feritas rebellandi, libido dominandi et si qua similia, haec sunt, quae in bellis iure culpantur, quae plerumque ut etiam iure
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ita nobile. ut et ñlectũ necquȩsitũ animo occurreret. ut deniq tor
linguis cantatũ. tot locis pictũ. & aures &oculos dissimulantes feriret. Quappt̃
si in occidendo filio spontaneus motꝰ execrabilis. dõ aut̃ iubente obsecundans
famulatus. ñ solũ inculpabilis. uerũ &iã laudabilis inuenitur. Qiud moysen
fiusit rephendis qđ exspoliarit egiptios: Site irritat. uelut humana faci¬
entis imꝓbitas. diuina terreat iubentis auctoritas. antalia fieri uolentẽ. &iã
ipsũ dm̃ uituperare paratꝰ es. Redi gͦretro satanas. neꝙ enĩ sapisquȩ dĩsunt.
sed quȩ st̃ hominũ. atq utinã hoc sic̃ petrus audire dignꝰ fiusses. atq id qđ in dõ
sensu infirmo rep̃hendis. pꝰea p̃dicasses. quẽ ad modũ ille gloriaso p̃conio pꝰea
gentib annunciabat. qđ ei primo cũ dñs uellet fieri displicebat. Quã obrẽsi

Expanded text:
factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot factum ita nobile, ut et non lectum nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot linguis cantatum, tot locis pictum et aures et oculos dissimulantes feriret. quapropter si in occidendo filio spontaneus motus execrabilis, deo autem iubente obsecundans famulatus non solum inculpabilis, uerum etiam laudabilis inuenitur: quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod expoliarit Aegyptios? si te inritat uelut humana facientis inprobitas, diuina terreat iubentis auctoritas. an talia fieri uolentem etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorioso praeconio postea gentibus adnuntiabat, quod ei primo, cum dominus uellet fieri, displicebat. Quamobrem si
Abbreviated transcription (Latin):
dare saniorib & quosclã medicinales gra s infirmiorib ordinare. Moyses
ił nec cupiditatis arguendiis : in illis reb desideratis. nec c̃tumatiȩ indiu¬
nis imperiis quib cũq c̃ tẽptis. Medã enĩ facta lexilla ȩt̃na quȩ ordinẽ naturalẽ
c̃ seruari ubet. ꝑturburi uetat. Ita medio quodã loco posuit hominib ut in eis usur¬
pandis merito rephendatur. audatia. in ex sequendis aũt obȩdientia iure laudet᷑.
Tantũ int: in ordine naturali. quid aqͦagatur. & sub qͦquisq agat. Abraħ si filiũ
spontt immolaret. quid nisi horribilis & insanus. Dõ aut̃ iubente quid nisifi¬
delis & deuotꝰ apparuit: Qđusq adeo ipsaueritas clamat ut eiꝰ uoce de territꝰ
faustꝰ. cũ in ipsũ abrał quid diceret unguib & dentib quȩrens usq ad calũniosũ
m̃datiũ ꝑueniret. hoc tam̃ rep̃hendere ñ auderet. nisi forte ñ ei ueniret in m̃te

Expanded text:
dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, deo autem iubente, quid, nisi fidelis et deuotus adparuit? quod usque adeo ipsa ueritas clamat, ut eius uoce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham, quid diceret, unguibus et dentibus quaerens usque ad calumniosum mendacium perueniret, hoc tamen reprehendere non auderet, nisi forte non ei ueniret in mentem
Abbreviated transcription (Latin):
& iã si eoꝵ noxiȩ uoluntat nec porcoꝵ exitiũ p̾stare uoluisset. Porosispuũ
ordinatore om̃ium nturarũ. occulto quidẽ sedubiq iusto moderamine in id
qđ inclinauerat relixata ẽ. Quid absurdũ ÷ si egiptii ab ebreis homine imiꝙ do¬
minantes. hominib liberis. quoꝵ &iam mercedis ꝓ eoꝵ tã duris & inuistis la¬
borib fuerant debitores. reb terrenis quib & iã sacrilege in inuiriã creatoris
uteluntur priuari meruerunt: Qđ tam̃ si moyses sua spͤonte iussisset ittͣhoc
ebrei sua sponte fecissent. ꝓfec topeccassent. quã quã illi ñ quidẽ hoc faciendo
qdđ ł iusserat. ł ꝑmiserat ds̃. sed tam̃ talia fortas se cupiendo peccarunt. Qd aut̃
hoc facere diuina dispensatione ꝑmissi sunt. illius uidicio. iusto. bonoꝙ ꝑmissist̃.
qͥ nouit & penis ł cohercere inꝓbos. ł erudire subiectos & p̃cepta ualidiora

Expanded text:
etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spietiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spiordinatore omnium naturarum occulto quidem, sed ubique iusto moderamine in id, quo se inclinauerat, relaxata est, quid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores, rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non quidem hoc faciendo, quod uel iusserat uel permiserat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccauerunt. quod autem hoc facere diuina dispensatione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque permissi sunt, qui nouit et poenis uel cohercere inprobos uel erudire subiectos et praecepta ualidiora
Abbreviated transcription (Latin):
sit. & solus neminẽ quicquã in congruũ ꝑpetisinit. Ceterũ ista imperita
falsabonitas cordis humani c̃trãdicat & xp̃one dõ bono iubente
mali aliquid patiantur cũ dicturꝰ ÷ angłis. Colligite pͥmũ ZiLania & alli¬
gate fasciculos ad cõburendũ. qͥ tam̃ hoc ipsũ inportune facere uolentesser¬
uosꝓ hibuit dicens ne forte cũ uultis ⁊ i Lania colligere eradicetissimul & tri¬
iubeat. ł ꝑmittat. Poterat &iã ista huinana ñ bonitas. s plane uanitas
eidẽ dnõ contradicẽre. cũ desiderionoxio demonũ inporcos ire uolenti petent:
hominũ animas hbere crediderunt. Qua uanitate imꝓbata & uibiecta. illud
alienoꝵ ꝑniciẽ qͣliũ cũꝙ animantiũ & graue dãnũ hminũ desiderio demonũ
c̃ cessisse. Quis aut̃ dem̃tissimꝰ dixerit. qd eos ablminib ñ potuisset excludere.

Expanded text:
sit, et solus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. ceterum ista inperita et sit, et solus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. ceterum ista inperita et falsa bonitas cordis humani contradicat et Christo, ne deo bono iubente inpii mali aliquid patiantur, cum dicturus est angelis: colligite primum zizania et alligate fasciculos ad conburendum. qui tamen hoc ipsum inoportune facere uolentes seruos prohibuit dicens: ne forte cum uultis colligere zizania. eradicetis simul et trialiquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemonum in porcos ire uolentium petenthominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et abiecta illud alienorum perniciem qualiumcumque animantium et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere,
Abbreviated transcription (Latin):
facere ista quã uissi. sed eis ds̃ ꝑmissionẽ suã ꝑfaniulũ suũ moysen in notescere uoluit
uando mandauit ut diceret. Fieri aũt potest ut sint alie cause occultis
hoc illi ppło diuinitꝰ dictũ sit. Sed diuinis imꝑiiscedendũ obtẽperando ñ resisten¬
dũ ÷ dispu tando. Apłsdix̃. Qiuis enĩ cognouit sensũ dnĩ autquis consiliarius ciꝰ fuit.
Di gͦ istasit causa quã dixi siuealiqͣ quelibet insecreta & abdita dispositione dilatrat.
cur hoc ꝑmoysen illi ppło dixerit. ut ab egiptiis cõm̃danda peterent quȩ aufer¬
ent. hoc tam̃ c̃firmo nec frustra nec iniq dictũ eẽ. nec licuisse moy
quiũ ꝑagendi. Sed ds inquit uerꝰ & bonus nullomꝰ talia ussisse credendus ẽ.
Immo uꝰ talia recte ñ iubet nisi ds̃ uer& bonꝰ. qͥ & solus nouit ꝗd cuiq iubendũ

Expanded text:
facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri autem potest, ut sint aliae causae occultishoc illi populo diuinitus dictum sit: sed diuinis imperiis cedendum obtemperando. non resistendum est disputando. apostolus dixit: quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? siue ergo ista sit causa, quam dixi, siue alia quaelibet in secreta et abdita dispositione dei lateat. cur hoc per Moysen illi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodanda peterent, quae auferrent, hoc tamen confirmo nec frustra nec inique dictum esse nec licuisse Moysquium peragendi. Sed deus, inquit, uerus et bonus nullo modo talia iussisse credendus est. immo uero talia recte non iubet. nisi deus uerus et bonus, qui et solus nouit, quid cuique iubendum
Abbreviated transcription (Latin):
g Uterꝙ enĩ ñde tes tabili immanitate sed em̃d abili animositate iustile
regulã excessit ut̃ꝙ odio impbitatis alienȩ. sed ille fratno. iste dominico
licet adhuc carnali tam̃ amore peccauit. Rese candu hoc uitiũ ł eradican¬
dũ. s tam tamagnũ cor. taquã tra frugib ita ferendis uirtutib extolendu:
uid gͦ ũ de easpoliatis egipt. fuist obicit nesciens quidloquatur: qđ faciendo mor es
usq ad eo ñpeccauit. ut ñ faciendo peccaret. Osenĩ uisserat qͥ utiq nouit. ñsolum
Carnalis itaq adhuc ille ppłserat. & rerũ terrenar ũ cupiditate occupatꝰ. egiptii
ac uehem̃t̃ afflxerant. Digni gͦ erant & istiquib talia iuberentur. & illi qͥ talia
paterentur: & forte scđm suas uoluntates. & cogitaciones. hebrei magis ꝑmissi sunt

Expanded text:
? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inprobitatis alienae, sed ille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed tamen tam magnum cor tamquam terra frugibus. ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo iam de expoliatis Aegyptiis Faustus obicit nesciens, quid loquatur? quod faciendo Moyses usque adeo non peccauit, ut non faciendo peccaret. deus enim iusserat, qui utique nouit non solum eti debeat. carnalis itaque adhuc ille populus erat et rerum terrenarum cupiditate occupatus, Aegyptii ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus talia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit ꝓstrauit. erex̃. impleuit tãquã ꝑcussit. amputauit. inseruitife¬
cundauit. Illa nãq pauli seuitia eũ scđm emulationẽ pat̾nar ũtraditionũ ꝑ¬
se quebat᷑ ȩccłam. putans officiũ dõ se facere tamquã siluestre erat uitiũ sinaguȩ
feracitatis indiciũ. Hinc erat &iã illud petri cũ euaginato gladiouolensde¬
fendert dnmi aurẽ ꝑsecutoris abscidit. qđ factũ dnssatis minacit cohbuit
diccus reconde gl ađiuĩ. qui enĩ gladiousus fuerit. gladio cadet. Ille enũ utit᷑
eladio quin ulla superiore ac legitima potestate ł iubente ł c̃cedente in
sanqusut̃ alicuius armatur. Nã utiꝙdns uisserat ut ferrũ discipłi eius
ferrent. sedñ uuisserat ut ferirent. Ad gͦ inc̃gruũ si petrus p̃hoc peccatũ
factꝰ : pastor ȩcđȩ sic̃ moyses pꝰ ꝑcussir egiptiũ fact rector illus sina

Expanded text:
uocauit, prostrauit, erexit, inpleuit, tamquam percussit. amputauit, inseruit, feuocauit, prostrauit, erexit, inpleuit, tamquam percussit. amputauit, inseruit, fecundauit. illa namque Pauli saeuitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur ecclesiam, putans officium deo se facere, tamquam siluestre erat uitium, sed magnae feracitatis indicium. hinc erat illud Petri, cum euaginato gladio uolens defendere dominum aurem persecutoris abscidit: quod factum dominus satis minaciter cohibuit dicens: reconde gladium; qui enim gladio usus fuerit, gladio cadet. ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima potestate uel iubente uel concedente in sanguinem alicuius armatur. nam utique dominus iusserat, ut ferrum discipuli eius ferrent, sed non iusserat, ut ferirent. quid ergo incongruum, si Petrus post hoc peccatum factus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aegyptium factus est rector illius synagogae
Abbreviated transcription (Latin):
illart̃na lige repperis ñ debusse hominẽ abillo qͥ nullã ordinatã potestute gerdiꝓ
quãiuis iniuriosũ &t im pbũ occidi. uerũ tam̃ aniȩ urtutis apaesae s artob ei
pmauetunt sepe uatia. quib hoc ipsũ indicent. cuiuir tuti sint potissimũ accomo¬
dite sisuerut pͥceptis easculpte. Sic enĩ & agricole. quãtram uiderint quauis
iutiles tam ingentes herbas ꝓgignert frumtis aptã et̃ ꝓnuntianti et ubifiliaẽ
asporbr tt li cet eradicanda sciant. ualidis uitib intellegunt. & que montẽ
olcas tris siluescer t aspexcerint: oleis ẽc̃ utilẽ cultura accedente ñ dubitant us
ile animi motꝰ qͥmoy ses pertgrinũ fr̃em aciuc imꝓbo imuriã pacientẽ n obser¬
uato ordine potestatis. inultũ ẽẽ ñ ꝑtulit. ñuirtutũ fructib inutilis erat.
sed adhic incultꝰ uiciosa quidẽ sed maga fertilitatis signa fundebat. Ipse
dominicis ad frugẽ obedientiȩ p̃parauit. qͥ& iã saulũ eccłam ꝑsequentẽ declo

Expanded text:
illa aeterna lege reperio non debuisse hominem ab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat, quamuis iniuriosum et inprobum occidi. uerumtamen animae uirtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe uitia, quibus hoc ipsum indicent, cui uirtuti sint potissimum adcommodatae, si fuerint praeceptis excultae. sicut enim et agricolae quam terram uiderint quamuis inutiles, tamen ingentes herbas progignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradicandam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem montem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetientem non obseruato ordine potestatis inultum esse non pertulit, non uirtutum fructibus inutilis erat, sed adhuc incultus uitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. ipse dominicis ad frugem oboedientiae praeparauit: qui etiam Saulum ecclesiam persequentem de caelo
Abbreviated transcription (Latin):
rat. dequͥb eo loco suã taceat sententiã. uidicanda nob ꝑmittit ñ laudan¬
tuiitate xp̃i sollicitꝰ. t ot infantes iussit occidi: athe factũ ibi ñuitupe¬
rat᷑. s tantũ narrat᷑ Sed nehocmniche uesana impudentia falsũ
archas cõputatur. Quid enĩ & ille uidas qͥ dñin tͣdidit. none int̾ xn apłos¬

Expanded text:
emorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, iudicanda nobis permittit, non laudanChristi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum archas computatur . Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duo
Abbreviated transcription (Latin):
panꝰ quã libidinosi c̃cubit ardorẽ qͦ ise uelut ad meretricẽ uie ł intra¬
uerat. sic̃ inquib dã dr̃. iistificastis sodomã ide tantũ peccastis ut uob̾
tam̃ c̃sulta illa et̃na. lege iusticie quȩ naturalẽ ordinẽ ꝑtur bariuetat.
ñ utiꝙ tantũmͦ corpoꝵ s maxime ac pͥmitꝰ animoꝵ qr inpcreandisfilus
odinatã societatẽ ñ custodiuit merito culpabił inuenit᷑ quidmis ũ
si peccatrix apeccatore laudatur: qđ ia nobfaustꝰ ł ipsamnichea ꝑũsitas
arbitrat᷑ adũsũ. quasi nob inilluis scripturȩ uenerationͤ dignoꝙ p̃conio.¬
uicio hninũ quȩ illa cõmemorat necessesit apꝓbare. Quin pocius ne.¬
cesse ÷ ut quanto illã religiosius accipiniꝰ. tanto fidentius illa culpemos.
quȩ ꝑesueritatẽ cercius culpanda didicimꝰ. Ibienĩ fornicatio & om̃is in li
tubitꝰ diumo uire dãnantur. ac ꝑ hoc cũ talia qͦrundã facta cõm¬

Expanded text:
pans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrapans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturvitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit approbare: quin potius necesse est ut quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per ejus veritatem certius culpanda didicimus. Ibi enim fornicatio et omnis illiubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta comm
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad testimoniũ reseruauet. Melius quidẽ sine filus remanefet. quãsine
iurcitrininis mat̃ fieret. longe tam̃ alia intencione peccauit qđ filiissui
parrẽ puidit socerũ suũ. quasi eusib c̃cubisset adulterr̃. Demꝙ cũ iussuesꝰ
ꝓ dueretur ad mortẽ & uirgã. monile. atꝙ anulũ ꝓtulisset. dicens abeo
se grauidatã cuiꝰ pignera illa eent. ubi eaque dederat ille cognouit istã
magis quã se iustificatũ eẽ respondit. qđ e filiũ suũ mritũ c̃ iungere nolu¬
isset. qua destitucione cõpulsa illo modo pocuiꝰ quã nullomꝰ posteritate ñ
alunde quã ab eadẽ stirpe c̃qͥreret inqsententia ñ eã instificatã. ẜeãmgis
quã sẽ iustificatã dicens. nec ipsã laudauit ẜ insui cõpirationẽ p̃posuit.
Desideriũ scilicet hbende plis qͦ ducta illa sẽ socero subposuerat niꝰcul¬

Expanded text:
sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iurpatrem providit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. Denique cum jussu ejus produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus cul
Abbreviated transcription (Latin):
cubitũ fieri & hc ñ nisi socialit obstinato conubio qdñ pũtat uinculũ pacis
& udo ꝓstitucio femnar ũ ñ adsustituendã ꝓlẽ ẜ adsacianda libi dine ꝓposi¬
tarũ. diuina atꝙ et na lege dãnatur. Omnẽ quippe de honostat emptore
tur pitudo uenalis ac ꝑhoc iudas & si grauius peccasset sinurũ sciens crea
c̃ cũbere uoluisset si eni uir &uxor sic̃ dñs dic̃ ñiã duoseduna caro÷ ñ alit̃
nurus ÷ deputanda quã filia. tam̃ eũ quantũ mipso erat deformit̾ cũmeretrice
cubasse ñ dubiũ est. At illa quȩ socerũ fefellit. ñ carnis esc cupiscentia nec
meretriciȩ mercedis cupiditate peccauit. s ex ipsosanguine plẽ requireus
ex qͦͥ duob iã srib nupta t̃ cio ꝗꝗ dencgato hbere ñ potuit. patrieor socerotio
faandũ corp fraude subiecit pignore mer cedis accepto. qdñ ador nam̃tũ

Expanded text:
ncubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis ncubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio feminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
testimii. ñ inodo ñ decolorat diuinitatẽ di ł scripture ilauꝰ u nitorẽ
uerũce iã laudandã diligendãq cõm̃dat. qd̾ tãquã speculi fideł nitor
admotar ĩ sibi ꝑsonar.ũ. ñ solũquȩ pulchra atꝙ integra ueruanã que de¬
forma uiciosa ꝙ st̃ indicat quantomagis factiiudȩ qd cũ sua nuruc̃ cubuit
nihł omnino affert unde auc toritas scã culpetur. quȩ in illis libris fun
uic tȩ potentia ueritatis. Vbi enĩlitterar ũ illarũ laudatꝰ: iuidas. ꝗdde
nabat᷑ in carne uenturꝰ benedictionẽ patrissui p̃cȩteris cõm̃dat eminuit
Ceterũ adid qđ cũfaust fornicatũ cõmemorauit. ad dimꝰ nos aliud qd remsoo
ta demonstrant : sinec cui pia ila fuctamlã scripturã faciunt qͥ ꝓdente
legentib in notescunt. Consulta quippe ȩt̃nalex illa quȩ ordinẽ natural
e soruari iubet ꝓturbariuetat. nnisi ꝓpagationis causas tatuit lminis ẽ¬

Expanded text:
scripturae illius ueritatem, uerum etiam laudandam diligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris funduictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum latiabatur in carne uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos aliud, quod fratcuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis co
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio feriendos uoluisset inferri. & inp̃senti salubrit̾ t̾ruit. & assplina in
postert san& : Nã cũ nulla crudelitate sed magna dilectione fecisse qđ fecit.
uis ñ in ũbis es agnoscat orantis ꝓpeccato eoꝵ &dicentis. Si dimittisillispec¬
catũ. dimitte. Sinaũt deleme delibrotuo. Cõparansergo unusquisque
pie prudens illã cedẽ. & hat precẽ. uidet ꝓfecto aꝑtissimeq uidet. quantĩ
malũ sit animȩ ꝑsimulacra dȩmonũ forncari quando set seuit. qͥ sic¬
satane in interitũ carnis. ut sp̃s saluus sit in diedrũħu. Tradidit et
alios ut discerent ñ blasphemare. Legunt seripturas apodirifas manichei
anescio quib fetorib fabularũ subapłoꝵ nomine seriptas. que suoꝵ seri¬

Expanded text:
iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonusatanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini Jesu . Tradidit et alios, ut discerent non blasphemare . Legunt scripturas apocryphas Manichaei, a nescio quibus sutoribus fabularum sub Apostolorum nomine scriptas: quae suorum scri
Abbreviated transcription (Latin):
humanar ũ uoluntatũ eisdẽ ꝓsperitatib alii corrũpant᷑ alii tẽperant᷑ utant᷑. et eis¬
cu ꝓdẽ nisi ꝑdiuinũ obẽẽ uditiũ. Quid gͦ insilimꝰ intemerarias rep̃hensiones. atꝙ
utinã homuinũ & ñ dĩ. Seriuerint dispensatores ueteris testam̃ti. Idẽꝙ p̃nunci¬
atores noui testam̃ti peccatores occidendo. seruierint. dispensatores noui
testam̃ti. idẽq expositores ueteris testam̃ti apeccatorib moriendo. dõ tam̃
uni utriq seruier̃. ꝑdiusa & c̃grua tẽpora. docentibona tẽporalia. & appe
tenda. & ꝓpt̃ se c̃tẽnenda molestias tẽporales. & a se posse impetrari. & ꝓpt̃
se deberetollerari. Quid gͦ crudele moyses. aut mandauit autfecit cũ com¬
missũ sibi ppłm scȩ Telans & uni uꝰ dõ subditũ cupiens. postea quã cognouit
id fabricandũ. & colendũ idolũ defluxissẽ. intẽꝙ inpudicã ꝓstitiusse demo¬
nib in paucos eoꝵ undicansgladio. quos dsipsẽ quẽ offenderant alto . & secreto

Expanded text:
um voluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur; et eis non nisi per diuinum obesse iudicium. Quid ergo insilimus in temerarias reprehensiones atque utinam hominum et non dei? seruierint dispensatores ueteris testamenti idemque praenuntiatores noui testamenti peccatores occidendo, seruierint dispensatores noui testamenti idemque expositores ueteris testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen uni utrique seruierunt per diuersa et congrua tempora docenti bona temporalia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse inperari et propter se debere tolerari. quid ergo crudele Moyses aut mandauit aut fecit, cum commissum sibi populum sancte zelans et uni uero deo subditum cupiens posteaquam cognouit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse mentemque inpudicam prostituisse daemonibus, in paucos eorum uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto
Abbreviated transcription (Latin):
den difuerant in hoc p̃senti opere nr̃o. ne cont᷑ scriptur asscãs ac salubresali¬
c̃uiciis insec tant᷑ eosqui illic cũ tanto hnore p̃dicant᷑: Ceterũ lothfr̃ id:¬

Expanded text:
dendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres alidendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres ali, dum petulantibus conuiciis insectantur eos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth
Abbreviated transcription (Latin):
santib: ut in nocte hui scłi dõfiliis generant filiei. laudatur appłis &iã m illa
uita cuiꝰ amore c̃uersi spẽ scłi reliquert̃. & excuius ꝓfessione. & miscđĩa regen¬
de plebi assũptist̃. Id enĩ agunt in onũb laborib suis ut illa ꝓfessio qͥsẽ c̃ute¬
rant quos talesrectores ppłisdedit. lacuiꝰ & clariusglorificetur tãquã iacob
ecusante noctẽ liȩ ut rachel pomis suaue olentib & clare nitentib
dehacre pie sapient̃q dr̃ sine fanta smate carnał cogitationis & salubrit uel
appellari u̾oluit ds̃quẽ catholica ȩccła colit. adũs fausti calũnia
suffecerint dequoꝵ triũ hninũ meritis atꝙ pietate & longeremota aiu¬
dicio carnaliũ altitudinẽ ꝓphetiȩ. ñ ÷ nunc disserendi locus. tantũ ab
his criminib quib: eosmaledica & ueritatis inimica lingua pulsauit. defen¬

Expanded text:
dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibusde hac re pie sapienterque dicitur, et sine phantasmate carnalis cogitationis, et salubriter vel appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defen
Abbreviated transcription (Latin):
neq adipiscatur ab impericiorib: ppłis existimationẽ bonã qd illa poma signisi¬
cant. & qđ necessariũ ÷ ad exortacionẽ discentiũ sed plane ut hanc curã su¬
scipiant ui coguntur satis. et hoc significatũ ÷ qđ cũueniret de agro iacob.
occurrit eilia. eũq detinensait. ad me intrabus. c̃duxi enĩ ꝓͣmand ragoris
silu me tãquã diceret. doctrinȩ quã diligis uisc̃ferribonã opinionẽ noli de fu¬
gere officiosũ laborẽ. hȩc in eccta geriquisquis aduerter itcernit. ea ꝑimur
in exẽplis qđ intellegamꝰ in libris. quis nuideat : Hoc gerit᷑ toto orbetrar
uenire abom̃s ab operib scłi &ire in ociũ cognoscende & c̃tẽplandȩ ueritatis.
tãquã inamplexũ rachel excipi de transuerso. eccła stica necissitate atꝙ or¬
inar in labore. tã quã liadicente ad me intrabis. quib: castȩ misteriũ

Expanded text:
neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma signifineque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamquam in amplexum Rachel; et excipi de trauerso ecclesiastica necessitate atque ordinari in laborem tamquam Lia dicente: ad me intrabis? quibus caste mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
& idoneũ in ocio detinet. nec gub̾natiene cõmunis utilitatis inꝑtit ꝓp¬
tercalia sororisuȩ dic̃ parũ: tibi qđiurũ meũ accepisti. & mandrã¬
gorica filiimeius accipere. ꝑ unũiurũ significans eos om̃s qͥcũ sint
agend uirtute hbiles & digni quib: regimꝰ eccłe cõmittat᷑: ad dispen¬
sandũ fidessacram̃tũ illi accensi studio doctrinȩ atq indagandȩ
et cõtẽplandȩ sãpientie se ab om̃ib actionũ molestiis remoriere
at ipinocio discendi ac docendi c̃dere uolunt. Ita gͦdictũ : ibiqͥd
ac si dicerctur parũ ÷ qđ homines ad laborẽrerũ trendarũ
nocte. ut scilicet quir tute laboriosa regimim ppłoꝵ accõmodati st̃ &iã si scientie
uacare delegerent suscipiant experientiã tẽptationũ. curarũq sarcinã. ꝓutili¬
tate cõmuni ne ipsadoctrina sapientiȩ. ciuuacare statuert̃ blasphemetur

Expanded text:
et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis impertit; propet idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis impertit; propterea Lia sorori suae dicit, Parum est tibi quod virum meum accepisti, insint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: pac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur
Abbreviated transcription (Latin):
cũꝙ ii a tionũ pericuł & labore uersant᷑ ꝓpterea lie filius malapanr¬
dragorica inuenit exiens magrũ id est honeste ambulans ad eosqͥ forasion
oc triia u illa sapientie que auulgi strepituremotissima. inc̃ teplatione
ueritatis dultidelectacione defigitur. lnc populare glam ñ asseque
nis administratur utilitas & quoꝵ auc toritas ppłis cara: testimoniuõ
quodamodo mala mandragor ica ꝑlia ꝑueniunt adrachel. ad ipsã uero
liã ꝑfiliũ pͥmgenitũ. id: ꝑhonor ẽ fecunditatis esꝰ. inqͣ: omĩs fruct labo¬
riose atq int̾ tẽptamina tẽptacionũ periclitantis actionis quã pleriꝙ
bonoingenio p̃ditistudioꝓ flagrantes. quãuis i done regendis pplis et̃
possint: tam̃uitant ꝓpt̃ turbulentas occupationes & indoc trinȩ ociũ
toto pectore tãquã speciosȩ rachelferuntur amplexu. Sedqr bonũ:
aut ut eãc̃ seqtur si amatorẽ suũ ad ministrandis ecđasticis curis aptur̃

Expanded text:
ue in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulnis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium quodammodo mala mandragorica per Liam veniunt ad Rachel. Ad ipsam vero Liam per filium primogenitum, id est, per honorem fecunditatis ejus, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta tentationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes, quamvis idonei regendis populis esse possint, tamen vitant propter turbulentas occupationes, et in doctrinae otium toto pectore, tanquam speciosae Rachel feruntur amplexum. CAPUT LVII. autem ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb omia disponunt᷑ adõ creatore om̃iũ quȩ naturalit̃ st̃. nec auctore. sc̃atam̃ ordi

Expanded text:
quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec aquibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec a
Abbreviated transcription (Latin):
imipso dõ. ꝓpt̃ ipsũ am̃ d pt̃ dm̃ eni amatamicũ qͥdĩ amort̃ amat in amico. siuieaut̃
imiꝗtas siue iusticia. nisi eẽt isbluntate. ñ eẽt in potestate. Porro sim potestate ñẽat.
nullũ p̃miuĩ. nulla pęna iusta eẽt qđ nemo sapit nisi qͥdespp̃it. Ignorantiauꝰ &in¬
firmitas ut ł nesciat homo ꝗduelle debeat ł ñ om̃e qͥduoluerit possit. exocculto
penar or dine uenit. & illis inscrutabilib iudicus dĩ apud quẽ ñ ÷ iniqͥtas ł ditũ
ẽ enĩ nob̵ peccatũ adã fideli eloqͥodĩ &qr in illo om̃s moriunt᷑ & qr pillũ peccatũ
intrauit in hunc mundũ & ꝑpeccatũ mors. Ueracit̃ scriptũ ÷ &q exhac pȩna
dĩ. Curalius sic. aliusaũt sic. occultisfit causis. ustis tam̃. Nontam̃ idõ nescimꝰ om̃ia
ista iudicio aut mĩa difieri. licet in abdito positis m̃suris & numeris. & ponderib

Expanded text:
ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quiadei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus,
Abbreviated transcription (Latin):
singula quȩꝙ ordine. siue naturar siuemeritoꝵ ł cedere ł succedere ł manera
Sominũ aut rectã uoluntate diuine leg c̃iungi. in ordinatã uͦcupiditatẽ diuine logis
ordine coherteri utnecbonꝰ aliud quã pcipitur uelit. nec malus amplius quã ꝑmittat᷑¬
posset. Itasane ut ninpune possit qd iniuste uoluerit. Acꝑhoc inom̃ib: que humna
infirmitas horret aut timet. sola iniꝗtas iure dominat᷑. Cȩterast ł tributa natu¬
rarꝰ ł merita culparũ. fit aut homo iniquus cũ ꝓpt̃ se ipsas diligit res ꝓptaliud as¬
sumdas & ꝓpt̃ aliud appetitres. ꝓpt̃ seipsas diligendas. Sic eñi quantũ in ipso: ꝓrurbat
inse ordine naturalẽ. que lex et̾na c̃seruari iubet. Fit aut̃ homo iust cũ obaliud ñ ap¬
petit reb uti. nisi ppt̃ qđ duunitꝰ institutȩst̃. Ipso aut̃ dõfriu ꝓpt̃ scipsũ seqet amiciꝰ

Expanded text:
singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherpossit; ita sane, ut non impune possit quod injuste voluerit. Ac per hoc in omnibus quae humana infirmitas horret aut timet, sola iniquitas jure damnatur: caetera sunt vel tributa naturarum, vel merita culparum. Fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud assumendas, et propter aliud appetit res propter se ipsas diligendas. Sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem naturalem, quem lex aeterna conservari jubet. Fit autem homo justus, cum ob aliud non appetit rebus uti, nisi propter quod divinitus institutae sunt; ipso autem Deo frui propter ipsum, seque et amico
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ c̃traria. Quid gͦ nunc respondebt̃. cũ idẽ ipse dic̃. anteamisi uossine sacculo
& pera. &xalciam̃tis. & nihil uob̾defuit. Nunc aũt qͥht̃ sacculũ. tollat simi¬
hoc de tellendo sacculo &pera aem̃dogladiũ. locutufusse. Curn admittant cert
tollerr Irauiss fuerat &x ferire: Latelut certe dni uoluntas. curarma por¬
tart pcepisset quib eosuti uoluisset. uerũ tam̃ adillũ cũratione pcipere. adistos
aũt sine tractacione p̃cepta facere ꝑtinebat. Calunosa gͦ impericiamoy se srep¬
hendit qs bella gesserit. qmin rephendi debuit sisia sponte gerereti quãsi do aubbr
poriusse:. Ñcreder chminise. at mitius loquar cogitare nualentis diuine ꝓuidentie
ꝑcune ta suma atꝙima tendenti. nec nouũ eẽ qđorit᷑. nec perire q̃dmorit᷑. sedin suo

Expanded text:
esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, et nihil uobis defuit; nunc autem qui habet sacculum, tollat simihoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubepotuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃sgentes seruient ei. Xp̃iani ꝗꝗ imperatores plenã gerentes fidutiã pi¬
etatis in xp̃o. de inimicis sacrilegis. qͥ spẽ suã in sacram̃tis idoloꝵ demonũ ꝙ po¬
suerant. gloriosissimã uictoriã ꝑceperunt. cũ aꝑtissimis notissimisq do¬
cum̃tis. dequib ñnulli iã scriptũ inemoriȩ cõm̃dauer. illos fallerent uati¬
cinia demonioꝵ hosfirmarent p̃dicta scõꝵ. Si aut̃ hoc mirũ istis uanis
uidet᷑ qđ aliud tunc ds̃ p̃cepit dispensatorib ueteris testam̃ti. ubi noui gr̃a
uelabatur. aliud p̃dicatorib noui testam̃ti. ubi ueteris obscuritas reuelabat
misiuos inquid sine saculo. & pera. & calciam̃tis. nũꝗd aliꝗd defuit uob: At illi
dixerunt. suhil. Dix̃ gͦeis. Sed nunꝰ qͥht̃ sacculũ. tollat similit̃ & perã & qͥ¬
ñ ht̃. uendat tunicã suã & ematgladiũ. Iicerte. susta diũsa intestam̃tis
singulis inuenirent ueteri & nouo. & iã hoc clamarent. duos ibi testam̃ta

Expanded text:
ent illi, christiani quoque imperatores plenam gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis uanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabatur, misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixinon habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta
Abbreviated transcription (Latin):
&iã demonioꝵ pariauerla sed longe impari corde emitentiũ. Finde insimili
Uocẽ fides petrilaudat demonioꝵꝰ inmunditia cohbetur aqͦnisi
n aure humana sed diuina m̃te radices int̾nas uocũ illarũ nosset inspicere.et
sine ulla falsitate discernere : quã multi enĩ &alii hnnes. dicunt xp̃mfiliũ dũ
iuui. nec tam̃ petrimeritis comparantur. ñ solũ illiqͥdicturi st̃ in illo die
dnẽ dñe. & audituri. discedite ame. sed etiã illiqͥ segregabuntur ad dextera
rebunt. ita & iã multi nullius appetentes uxorẽ. nullius mritũ appeatȩ
usꝙ ad mortẽ ꝑ sequentes. tam̃ dauiticũ meritũ. cũ ista illa fecisset apud dm̃
& agricolȩ plus placent agriqͥ spinis & ũ ignis eradicatis centenũ ꝑfert sr
quã qui nullas uniquã spinas hbuert̃. & uixad tricenũ ꝑueniunt. Sic et moysensi

Expanded text:
etiam daemoniorum, paria verba, sed longe impari corde emittentium ? Proinde in simili etiam daemoniorum, paria verba, sed longe impari corde emittentium ? Proinde in simili voce fides Petri laudatur, daemoniorum immunditia cohibetur: a quo, nisi ab illo qui non aure humana, sed divina mente radices internas vocum illarum nosset inspicere, et sine ulla falsitate discernere? Quam multi enim et alii homines dicunt Christum Filium Dei vivi, nec tamen Petri meritis comparantur: non solum illi, qui dicturi sunt in illo die, Domine, Domine, et audituri, Discedite a me ; sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteramrebunt? Ita etiam multi nullius appetentes uxorem, nullum maritum appetitae usque ad mortem persequentes, tamen Davidicum meritum, cum iste illa fecisset, apud Deum et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradicatis centenum proferunt, quam qui nullas unquam spinas habuerunt et vix ad tricenum perveniunt. CAPUT LXIX. Si