comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li dono. O quam multoꝵ decũ
pariter senatoꝵ. pariterq sc̃ẽ ec¬
cdesiȩ filioꝵ. tale opus desidera¬
mus in affrica: de quali tuole¬
tamur. S illos ꝑiculosum ẽ ex¬
hortari: tͥ securum ẽ gratulari
Ili enim forte ñ facient: & tanꝗͣ
nos in animo eoꝵ uicerint mi¬
mici eccłiȩ. decipiendis in sidiabuis
infirmis: tu uͦ iam fecisti unde
inimici ȩccłiȩ liberatis confun¬
dantur infirmis. ꝓinde sufficere
uisum ẽ. ut ipse quibꝰ xp̃iano iu¬
re potueris amica fiducia istam
epłam legas. Sic enim extuofa¬
cco fieri posse in affrica creduii:
quod forte dum putant fieriñ
posse pigrescunt. Insidias autẽ
quas ip̃si heretici distorto corde
moliuntur: q̃m ipsi eos arbitnͣ¬
tur ualere aliquid in possessione
xp̃i. animo tuo nec scribere uolui:
audies tam̃ hȩc a frĩb meis qͦs
plurimum comiñdo eximieta¬
ti tuȩ. ne in tam magna tamq
inopinata salute hominum de
quibꝰ ꝑte catholica mater exul¬

Expanded text:
li dono. O quam multorum tecum li dono. O quam multorum tecum pariter senatorum pariterque sanctae ecclesiae filiorum tale opus desideramus in Africa, de quali tuo laetamur! sed illos periculosum est exhortari, tibi securum est gratulari. illi enim forte non facient et, tamquam nos in animo eorum uicerint inimici ecclesiae, decipiendis insidiabuntur infirmis; tu uero iam fecisti, unde inimici ecclesiae liberatis confundantur infirmis. proinde sufficere uisum est, ut ipse, quibus Christiano iure potueris, amica fiducia istam epistulam legas. sic enim ex tuo facto fieri posse in Africa credunt, quod forte dum putant fieri non posse, pigrescunt. insidias autem, quas ipsi haeretici distorto corde moliuntur, quoniam risi eos arbitratos ualere aliquid in possessione Christi animo tuo, nec scribere uolui. audies tamen haec a fratribus meis. quos plurimum commendo eximietati tuae, ne in tam magna tamque inopinata salute hominum, de quibus per te catholica mater exul
Abbreviated transcription (Latin):
a te locoꝵ intẽruallis remotĩ
irent sub idem caput.atq in
eiꝰ membris tecum in eternũ
deputarent᷑: cuiꝰ precepto tibi
temporaliter seruiunt. In hoc
gͦ tuo facto te cognitum ample¬
ctens: exultaui ut gratularer
tulatorias litteras mitcerem.
qualecunq specim̃ cordis ꝙ amo¬
ris erga te mei: neq enim amplĩ
potiũ. S queso ne tu hactenus
quicquid te diligo metiaris.
Plectam transi hanc epłam
transitu inuisibili qui intus
fit: & ꝑge cogitando in pectus
meum: & cerne quid illic agat᷑
de te: patebit enim oculo cari¬
tatis cubiculum caritatis. qͦd
claudimꝰ aduersus nugas tu¬
multuosas scł̃i. cum illic dñm
ad oramꝰ: & uidebis illic delitias
letitiȩ meȩ detam bono opetuo.
quas nec lingua effari. nec stilo
expͥmere ualẽo. calentes atq fla¬
grantes in sacrificio laudis eiꝰ:
quo inspirante hoc facere uo¬
luisti. & quo adiuuante potu¬
isti. Grãs deo sesuꝑ inenarrabi¬

Expanded text:
a te locorum interuallis remoti a te locorum interuallis remoti irent sub idem caput atque in eius membris tecum in aeternum deputarentur, cuius praecepto tibi temporaliter seruiunt. In hoc ergo tuo facto te cognitum amplectens exultaui, ut gratularer tulatorias litteras mitterem qualecumque specimen cordis et amoris erga te mei; neque enim amplius potui. sed quaeso, ne tu hactenus, quicquid te diligo, metiaris. perlectam transi hanc epistulam transitu inuisibili, qui intus fit, et perge cogitando in pectus meum et cerne, quid illic de te agatur. patebit enim oculo caritatis cubiculum caritatis, quod claudimus aduersus nugas tumultuosas saeculi, cum illic dominum adoramus, et uidebis ibi delicias laetitiae meae de tam bono opere tuo, quas nec lingua effari nec stilo exprimere ualeo, calentes atque flagrantes in sacrificio laudis eius, quo inspirante hoc uoluisti et quo adiuuante potuisti. gratias deo super inenarrabi
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio & meri¬
to suspiciendo atq in
xp̃i uiscerib dilectissi¬
mo filio pammachio: augusti¬
nus in dño salutem. Bona oꝑa
tua. xp̃i gr̃a germinantia: te
nobis in membris eiꝰ honoran¬
dum & plane notissimum di¬
lectissimumq fecert̃. Neq enĩ
si cotidie faciem tuam uiderẽ
notior mͥ ẽes. quam cum inte¬
riorem tuum pacis decore plil¬
chrum. ac ueritatis luce radi¬
antem: in unius tui facti can
ic scribo: dilecto amico meo: qͥmͥ
corpore absenti. absens innotuit
uerum autẽ iam simul eramus.
& conuincti sub uno capite ui¬
uebamꝰ: in cuiꝰ caritate nͥ radicatꝰ
esses: ñ tͥ tam dilecta catholica
unitas foret: nec colonos tuos
afros eo terrarum unde dona¬
tistarum furor exortus ẽ. hoc ẽ
in media consulari tu numidia
constitutos: tali ad u. monerłs
alloquio: tanto feruore sp̃ituᷤ
animares. ut deuotione ꝓmp¬
tissima ad sequendum elige¬
rent. quod te tantum actalem
uirum. ñ nͥ agnita ueritate
sequi cogitarent. & tam longe

Expanded text:
omino eximio et merito suscipiendo, atque in Christi visceribus dilectissimo filio PAMMACHIO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Bona opera tua Christi gratia germinantia, te nobis in membris ejus honorandum, et plane notissimum dilectissimumque fecerunt. Neque enim si quotidie faciem tuam viderem, notior mihi esses, quam cum interiorem tuum pacis decore pchrum ac ueritatis luce radiantem in unius tui facti candic scribo dilecto amico meo, qui mihi corpore absenti absens innotuit. uerum autem iam simul eramus et coniuncti sub uno capite uiuebamus, in cuius caritate nisi radicatus esses, non tibi tam dilecta catholica unitas foret nec colonos tuos Afros eo terrarum, unde Donatistarum furor exortus est, hoc est in media consulari Numidia constitutos tali admoneres adloquio, tanto feruore spiritus animares, ut deuotione promptissima ad sequendum eligerent, quod te tantum ac talem uirum non nisi agnita ueritate sequi cogitarent, et tam longe
Abbreviated transcription (Latin):
Memor debiti qͦd
ex tua petitione
& mea ꝓmissioe
factum ẽ. religi¬
osa famula dĩ
paulmna: ꝑso¬
lutionis qͦq
eĩ negligens ẽẽ ñ debui. Cũ enĩ

Expanded text:
Memor debiti, quod ex tua petitione et mea promissione factum est, religiosa famula dei Paulina, persolutionis quoque eius neglegens esse non debui. cum eni
Abbreviated transcription (Latin):
ripiendo: siue dampnis. siue
laborib: siue ꝑ suas occultas
ammonitiones uel uisitatio¬
nes. siue ꝑ potestatum tempo¬
ralium leges. Intelligite quid
uobiscum agatur: ꝑire uos
ñ uult d̃s̃ in sacͥlega discordia
alienatos a matre ur̃a catho¬
lica. Nichil in nos aliquando
ꝓbare potuistis. Ur̃i ep̃i conuen¬
ti a nobis: nunquam nobiscũ
pacifice conferre uoluerunt¬
quasi fugientes cum peccato¬
rib loqui. Quis ferat istam su¬
ꝑbiam: Quasi paulus apl̃s noi
contulerit cum ꝓeccatorib: &
se dñs ñ cum iudeis a quibus
crucifixus ẽ. sermonem delege
habuerit. eisq congruenter
respond̾it. Postremo diabolus
primꝰ ẽ omnium. peccatorũ.
qui conu̾ti ad iustitiam nũꝗͣ
poterit: & tam̃ nec ipse dñs de
lege dedignatus ẽ ei respond̾e
ut intelligatis istos ideo nob̾¬
cum nolle conferre.quia cau¬
sam suam ꝑditam norunt.
Nos ignoramꝰ quid aduersũ
se ipsos homines iaccent: qͥd
calumpniosis dissensionib

Expanded text:
ripiendo siue damnis siue ripiendo siue damnis siue laboribus siue per suas occultas admonitiones uel uisitationes siue per potestatum temporalium leges. intellegite, quid uobiscum agatur; perire uos non uult deus in sacrilega discordia alienatos a matre uestra catholica. nihil in nos aliquando probare potuistis; uestri episcopi conuenti a nobis num nobiscum pacifice conferre uolueruntquasi fugientes cum peccatoribus loqui? quis ferat istam superbiam? quasi Paulus apostolus non contulerit cum peccatoribus et se dominus non cum Iudaeis, a quibus crucifixus est, sermonem de lege habuerit eisque congruenter responderit. postremo diabolus est primus omnium peccatorum, qui conuerti ad iustitiam numquam poterit, et tamen nec ipse dominus de lege dedignatus est ei respondere, ut intellegatis istos ideo nobiscum nolle conferre, quia causam suam perditam norunt. Nos ignoramus, quid aduersum se ipsos homines iactent, qui calumniosis dissensionibus
Abbreviated transcription (Latin):
homo. ipse sc̃ificat eum quẽ
baptizat. Si autem malus ẽ
& nesciat ille qui baptizatur.
tunc ds̃ sc̃ificat. Hoc si uerũ ẽ
optare gͦ debent homines ut
a malis ignoratis baptizent᷑
potius quam a notis bonis.
ut magis a deo quam ab ho¬
mine possint scificari. S ab¬
sit a nob̃ ista dem̃tia. Quare gͦ
ñ uerum dicimꝰ. & recte sapiñ
quia semꝑ dĩ ẽ illa gr̃a. & dei sa¬
cram̃tum: hominis autẽ solũ
ministerium: Quod si bonus
ẽ. adheret deo. & oꝑatur cũ deo.
Si autem malus ẽ. oꝑat᷑ ꝑ illũ
ds̃ uisibilem sacram̃ti formã:
ipse autem donat muisibilẽ
grãm. Hoc sapiamꝰ om̃s: & ñ
sint in nob̃ scismata. Concor¬
date nobiscum fr̃s: diligimus
uos. hoc uobis uolumus qͦd
& nobis. Si ꝓpterea nos grauiꝰ
timemus minantem. malis
pastorib & dicentem: quoder¬
rauerat ñ reuocastis: & quod
ꝑierat ñ inquifistis. Hoc uob̃
ꝑ nos ds̃ ipse facit. siue obse¬
crando. siue minando. siue cor¬

Expanded text:
homo, ipse sanctificat eum, quem homo, ipse sanctificat eum, quem baptizat, si autem malus sit et nesciat ille, qui baptizatur, tunc deus sanctificat. hoc si uerum est, optare ergo debent homines, ut a malis ignoratis baptizentur potius quam a notis bonis, ut magis a deo quam ab homine possint sanctificari. sed absit a nobis ista dementia. quare ergo non uerum dicimus et recte sapimus, quia semper dei est illa gratia et dei sacramentum hominis autem solum ministerium, qui si bonus est, adhaeret deo et operatur cum deo, si autem malus est, operatur per illum deus uisibilem. sacramenti formam, ipse autem donat inuisibilem gratiam? hoc sapiamus omnes et non sint in nobis schismata. Concordate nobiseum, fratres; diligimus uos; hoc uobis uolumus, quod et nobis. si propterea nos grauiustimemus minantem malis pastoribus et dicentem: Quod errauerat, non reuocastis et, quod perierat, non inquisistis. hoc uobis per nos deus ipse facit siue obsecrando siue minando siue cor
Abbreviated transcription (Latin):
Non heretici. ficut quidam fu
heretico errore penas iustissimaᷤᷤ
sicut uos. s ꝓ catholica u̾itate
passiones głosissimas ꝑtuler̃t
Atcendite quam manifestissi¬
ma ueritate. ꝑ cor regis quod
in manu dĩ ẽ. & ipse ds̃ dixerit:
in ista ipsa lege quam contra '
platam dicitis. Est autem si in
te quid habeant᷑ uerbis princi¬
pis. Nam sim eis qui pͥmo mi¬
tiati sunt. id circo religio baptis¬
matis iudicatur infima. quod
hi a quib accipitur. putentur
peccatores: totiens renouari
necesse erit. traditum sacram̃¬
tum. quotiens indignꝰ fuerit
inuentus collati baptismatis
amministrator: & fides nr̃a
ñ ex nr̃e uoluntatis arbitrio.
neq ex diuini muneris gr̃a:
s ex meritis sacerdotum. & cle¬
ricoꝵ qualitate pendebit. Faci¬
ant mille concilia ep̃i ur̃i. Hu¬
ic uni sententie respondeant:¬
& ad quod uolueris consenti¬
mus uob̃. Uidete enim quam
puerse & impie dicatur quod
dicere soletis. quia si bonꝰ sit

Expanded text:
non haeretici, sicut quidam fuenon haeretici, sicut quidam fueon pro haeretico errore poenas iustissimas sicut uos sed pro catholica ueritate passiones gloriosissimas pertulerunt. Adtendite, quam manifestissima ueritate per cor regis, quod in manu dei est, ipse deus dixerit in ista ipsa lege, quam contra uos prolatam dicitis, est autem, si inte, quid habeant uerba principis: \'Nam si in eis, qui primo initiati sunt, idcirco religio baptismatis iudicatur infirma, quod hi, a quibus accipitur, peccatores putentur, totiens renouari necesse erit traditum sacramentum, quotiens indignus fuerit inuentus conlati baptismatis administer, et fides nostra non ex nostrae uoluntatis arbitrio neque ex diuini muneris gratia sed ex meritis sacerdotum et clericorum qualitate pendebit\'. faciant mille concilia episcopi uestri, huic uni sententiae respondeant et, ad quod uolueritis, consentimus uobis. uidete enim, quam peruerse et impie dicatur, quod dicere soletis, quia, si bonus sit
Abbreviated transcription (Latin):
ditariam reliquert̃: ut tam
imprudenter de iussiomibus
uidiam: cum si uob̾ liceret. ñ
quidem iam constantinum
xp̃ianum quia ueritati fauit
contra nos interpellaretis. s
apostatam iulianum ab infe¬
ris excitaretis. Quasi uͦ si aliqͥd
tale contingeret: ẽẽt magnũ
malum nͥ uobis. Que ẽ enim
peior mors animȩ. quã liber¬
tas erroris. S iam tollamꝰ ista
om̃ia de medio. A memꝰ pacem
quam om̃is doctus & indoctus
intelligit preponendam ẽẽ dis¬
cordie: diligamꝰ. & teneamꝰ uni¬
tatem. Hoc iubent imꝑatores
quod iubet & xp̃c: quia cum
secrat. ut id ipsum dicamꝰ om̃s
& ñ sint in nob̃ scismata. neq
dicamꝰ ego quidem sum parili.
ego autem sum apollo: ego uͦ
sus ẽ. xp̃c: nec paulus crucifixus
ẽ ꝓ nobis. Quantominus donatꝰ:
ssec in nomine pauli baptizati.
sumꝰ. Quanto minus in dona¬
tr: hec dicunt & imꝑatores
quia xp̃iami catholici ft̃: non
ydoloꝵ serui. sicut ur̃ iulianꝰ.

Expanded text:
ditariam reliquerunt, ut tam ditariam reliquerunt, ut tam inpudenter de iussionibus uidiam, cum, si uobis liceret, non quidem iam Constantinum Christianum, quia ueritati fauit, contra nos interpellaretis, sed apostatam Iulianum ab inferis excitaretis, quasi uero, si aliquid tale contingeret, esset magnum malum nisi uobis. quae est enim peior mors animae quam libertas erroris? Sed iam tollamus ista omnia de medio; amemus pacem, quam omnis doctus et indoctus intellegit praeponendam esse discordiae, diligamus et teneamus unitatem. hoc iubent imperatores, quod iubet et Christus, quia, cum secrat, ut id ipsum dicamus omnes et non sint in nobis schismata neque dicamus: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollosus est Christus nec Paulus crucifixus est pro nobis, quanto minus Donatus! nec in nomine Pauli baptizati sumus, quanto minus in Donati! hoc dicunt et imperatores, quia Christiani catholici sunt, non idolorum serui sicut uester Iulianus,
Abbreviated transcription (Latin):
locum. Huic successit iuuimi¬
anus. qui qm cito mortuus ẽ
nichil de reb talib iussit. De¬
inde ualentiãnꝰ: legite que coi¬
tra uos iusserit. D emde gratia¬
nus & theodosius: legitẽ qͣndo¬
uultis que de uob̾ constituerii.
Quid gͦ de filiis theodosii mira¬
mini. quasi aliud in hac cau¬
sa sequi debuert̃: quam constai¬
tim iudicium ꝑ tot xp̃ianos
imꝑatores firmissime custodi¬
uit: ad constantinum autem
ficut diximꝰ. sicut uob̃ quando
uultis. si tam̃ ignoratis osten¬
dimꝰ: maiores ur̃i causam ceci¬
liani ultro detulert̃. Defunctꝰ¬
ẽ constantinꝰ. s iudicium con¬
stantini contra uos uiuit: qͦ
ur̃i causam misert̃: apud quẽ
iudices ep̃os rep̃hendert̃: ad
quem a iudicibꝰ ep̃is appella¬
tier̃t. quem tediosissime a felice
autongitano interpellauer̃t
a quo totiens conuicti & confu¬
si rediert: & a ꝑnitie furoris &
ammositatis sue ñ recesseruĩs.
eamq nob̃ posteris suis here¬

Expanded text:
locum. Huic successit Jovilocum. Huic successit Jovianus, qui quoniam cito mortuus est, nihil de rebus talibus jussit. Deinde Valentinianus; legite quae contra vos jusserit. Inde Gratianus et Theodosius; legite quultis, quae de uobis constituerint. quid ergo de filiis Theodosii miramini, quasi aliud in hac causa sequi debuerunt, quam Constantini iudicium per tot Christianos imperatores firmissime custoditum? Ad Constantinum autem, sicut diximus, sicut uobis, quando uultis, si tamen ignoratis, ostendimus, maiores uestri causam Caeciliani ultro detulerunt. defunctest Constantinus, sed iudicium Constantini contra uos uiuit, quo uestri causam miserunt, apud quem iudices episcopos reprehenderunt, ad quem a iudicibus episcopis appellauerunt, quem taediosissime de Felice Aptungitano interpellauerunt, a quo totiens conuicti et confusi redierunt et a pernicie furoris et animositatis suae non recesserunt eamque uobis posteris suis here
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatus. cotidianis interpel¬
lationib ipsi imꝑatori dedium
fecert̃. dicentes eum ẽẽ tradito¬
rem: & ideo cecilianum ep̃m
ẽẽ ñ posse. quod a traditore
fuerat ordinatus: donec & ip¬
se felix iussu imꝑatoris causa
cognita ab helyano ꝓconsule
innocens ꝓbaretur. Tunc con¬
stantinꝰ prior contra partem
donati: seuerissimã legem de¬
dit. Hunc imitati filũ eiꝰ. talia
precepert̃. Quib succedens iu¬
lianus desertor. xp̃i & mimicus:
supplicantib ur̃is rogatiano
& pontio. lib̃tatem ꝑditioni
partis donati ꝑmisit. Deniq
tc̃ reddidit basilicas hereticis:
quando templa demoniis: eo
mͦ putans. xp̃ianum nom̃en
posse ꝑire de terris: si unitati
eccłie de qua lapsus fuerat in¬
uideret. & sacͥlegas dissensio¬
nes liberas eẽ ꝑmitteret. Hec
erat eiꝰ predicanda iustitia :
quam supplicantes rogatia¬
nꝰ & pontius. laudauert̃: di¬
centes homini apostate. qͦd
apud eum sola iustitia hab̾et

Expanded text:
ordinatus, cotidianis interpelordinatus, cotidianis interpellationibus ipsi imperatori taedium fecerunt dicentes eum esse traditorem et ideo Caecilianum episcopum esse non posse, quod a traditore fuerit ordinatus. donec et ipse Felix iussu imperatoris causa cognita ab Aeliano proconsule innocens probaretur. Tunc Constantirius prior contra partem Donati seuerissimam legem dedit. hunc imitati filii eius talia praeceperunt. quibus succedens Iulianus, desertor Christi et inimicus, supplicantibus uestris Rogatiano et Pontio libertatem perditioni parti Donati permisit; denique tquando templa daemoniis, eo modo putans christianum nomen posse perire de terris, si unitati Ecclesiae de qua lapsus fuerat, invideret, et sacrilegas dissensiones liberas esse permitteret. Haec erat ejus praedicanda justitia, quam supplicantes Rogatianus et Pontius laudaverunt, dicentes homini apostatae, quod apud eum sola justitia haberet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbemꝰ uob̾. Et si ñ ꝓbauerimꝰ:
facite de nob̾ quicquid potue¬
ritis. S quia constantinꝰ ñ est
austis de causa ep̃i iudicare:
eam discutiendam atq finien¬
dam ep̃is delegauit. Quod &
factum ẽ in urbe roma p̃siden¬
te milia de ep̃o illius eccłiȩ. cũ
multis collegis suis: qui cum
cecilianum innocentẽ ꝓnun¬
tiassent: & donatum qui scis¬
ma karthagini fecerat. senten¬
tia ꝑcussissent: iterum ur̃i ad
imꝑatorem uenert̃: de iudicio
ep̃orum in quo uicti fuerant
murmurauert̃.Quando enim
potest malus litigator laudare
iudices quib iudicantibꝰ uictꝰ ẽ:
Iterum tam̃ clem̃tissimꝰ ĩꝑator
alios iudices ep̃os dedit apud
arelatum gallie ciuitatẽ: & ab
ipsis ur̃i ad ipsum imꝑatorem
appellauert̃: donec etiam ipse
causam cognosceret: & cecilia¬
num innocentẽs illos calump¬
niosos ꝓnuntiaret: nec si totieis
uicti quieuert̃. s de felice auton¬
gitano. ꝑ quem cecilianꝰ fuerat

Expanded text:
u bemus uobis et, si non probauerimus, u bemus uobis et, si non probauerimus, facite de nobis, quicquid potueritis. sed quia Constantinus non est ausus de causa episcopi iudicare, eam discutiendam atque finiendam episcopis delegauit. quod et factum est in urbe Roma praesidente Melchiade episcopo illius ecclesiae cum multis collegis suis. qui cum Caecilianum innocentem pronuntiassent et Donatum, qui schisma Carthagini fecerat, sententia percussissent, iterum uestri ad imperatorem uenerunt, de iudicio episcoporum, in quo uicti fuerant, murmurauerunt. quando enim potest malus litigator laudare iudices, quibus iudicantibus uictus est? iterum tamen clementissimus imperator alios iudices episcopos dedit apud Arelatum, Galliae ciuitatem, et ab ipsis uestri ad ipsum imperatorem appellauerunt, donec etiam ipse causam cognosceret et Caecilianum innocentem, illos calumniosos pronuntiaret. nec sic totiens uicti quieuerunt, sed de Felice Aptungitano, per quem Caecilianus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
marent sidrac. misac. abdena¬
go. in interitum irent. & domꝰ
eoꝵ in disꝑsionem. Et ñ uultis
ut aliquid tale contra uos iu¬
beant imꝑatores xp̃iani: cũ
sciant a uob̃ in eis quos rebap¬
tizatis xp̃m exsufflari. Si uis¬
siones regum ñ ꝑtinent ad pre¬
dicandam religionem & sac̾¬
legia ꝓhibenda: quare ad edic¬
tum regis talia iubentis. etiã
ipsi uos signatis: An ignoratis
uerba regis ẽẽ. signa & ostenta
que fecit mͥ dñs. ds̃ excelsus.
placuit mͥ in conspectu meo
annuntiare: quam magnũ
& potens sit regnum eiꝰ. regnũ
tis. ñ respondetis am̃. & hoc dic¬
do clara uoce ad edictum regis
uos in sc̃a sollempnitate signa¬
tis: S mͦ quia nichil apud im¬
ꝑatores potestis: nob̾ inde uul¬
tis facere muidiam. Si autem
aliquid possetis quanta facere¬
tis: quanta nichil potestis. &
ñ cessatis. Scitote quia primi
maiores ur̃i. causam ceciliani
ad imꝑatorem constantinum
deculert̃. Exigite hoc a nobis:

Expanded text:
marent deum Sidrac, Misac et Abdenamarent deum Sidrac, Misac et Abdenago, in interitum irent et domus eorum in dispersionem. et non uultis, ut aliquid tale contra uos iubeant imperatores Christiani, cum sciant a uobis in eis, quos rebaptizatis, Christum exsufflari? si iussiones regum non pertinent ad praedicandam religionem et sacrilegia prohibenda, quare ad edictum regis talia iubentis etiam ipsi uos signatis? an ignoratis uerba regis esse: Signa et ostenta, quae fecit mihi dominus deus excelsus, placuit mihi in conspectu meo adnuntiare, quam magnum et potens sit regnum eius, regnumtis, non respondetis: \'Amen\' et hoc dicto clara uoce ad edictum regis uos in sancta sollemnitate signatis? sed modo quia nihil apud imperatores potestis, nobis inde uultis facere inuidiam; si autem aliquid possetis, quanta faceretis, quando nihil potestis et non cessatis! Scitote: primi maiores uestri causam Caeciliani ad imperatorem Constantinum detulerunt. exigite hoc a nobis, pro-
Abbreviated transcription (Latin):
cogitate de quo ꝓpħa p̃nun¬
tiauit dicens. Adorabunt eũ
om̃s reges terre: om̃s gentes
seruient ei: & ideo hac eccłiȩ
potestate utimur: quam ei
dñs & ꝓmisit & dedit. Imꝑa¬
tores enim si in errore ẽẽnt
quod absit: ꝓ errore suo contͣ
ueritatem leges darent. per
quas iusti & ꝓbarentur. & co¬
ronarentur: ñ faciendo qͦd
illi iuberent: quia ds̃ ꝓhib̾et
sicut iusserat nabucodonosor
ut aurea statua ad oraret᷑:
quod qui facere noluert̃. ideo
talia ꝓhibenti placuert̃. Quando
autem imꝑatores ueritatem te¬
nent: ꝓ ipsa ueritate contra er¬
rorem iubent. Quod quisquis
contempserit: ipse sͥ iudicium
adquirit. Nam & int̾ homines
penas luit: & apud dm̃ frontẽ
ñ habebit. quia hoc facere no¬
luit. quod ei ꝑ cor regis ipsa ue¬
ritas uissit. Sicut ipse nabuco¬
donosor post ea miracula triũ
pueroꝵ commotus atq mutatꝰ.
ꝓ u̾itate contra errorem edictũ
ꝓposuit: ut quicunq dm̃ blasphe¬

Expanded text:
cogitate, de quo propheta praenuncogitate, de quo propheta praenuntiauit dicens: Adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi. et ideo hac ecclesiae potestate utimur, quam ei dominus et promisit et dedit. Imperatores enim si in errore essent, quod absit, pro errore suo contra ueritatem leges darent, per quas iusti et probarentur et coronarentur non faciendo, quod illi iuberent, quia deus prohiberet, sicut iusserat Nabuchodonosor, ut aurea statua adoraretur, quod qui facere noluerunt, deo talia prohibenti placuerunt. quando autem imperatores ueritatem tenent, pro ipsa ueritate contra errorem iubent, quod quisquis con tempserit, ipse sibi iudicium adquirit; nam et inter homines poenas luit et apud deum frontem non habebit, quia hoc facere noluit, quod ei per cor regis ipsa ueritas iussit, sicut ipse Nabuchodonosor postea miraculo salutis trium puerorum commotus atque mutatus pro ueritate contra errorem edictum proposuit, ut, quicumque blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
ea confitent᷑: ut uel sic euadais
oppressiones ur̃as. Et tam̃ qͥd
ẽ meliꝰ ꝓferre ueras imꝑatoꝵ
iussiones. ꝓunitate: an falsas
indulgentias ꝓꝑuersitate:
Quod uos fecistis: & m̃dacio
ur̃o subito dotam affricam
impleuistis. In quo facto ni¬
chil aliud ostendistis: nͥ parcẽ
donati semꝑ de m̃dacio p̾sum̃¬
tem: om̃i uento iactari & cir¬
cumferri: sicut scͥptum ẽ. Qui
fidit in falsis: hic pascit uen¬
tos. Sicut enim uera fuit in
dulgentia: sic uera st̃ cͥmina
ceciliam. & traditio felicis¬
aptungensis.ꝑ quem ordina¬
tus ẽ. & quicqͥd aliud contra
catholicos dicere consuestis.
ut a pace ȩccłiȩ. rp̃i infelicesse¬
paretis: & infeliciter separemi
sumere de imꝑatorib: quam
presumere de circumcelliomi¬
b: presumere de legib quã
presumere de seductionibus.
S meminimus scͥptum ẽẽ. ma¬
ledictus om̃is qui spem suam
ponit in homine. Unde gͦ pre¬
sumimꝰ si uultis nosse: illum

Expanded text:
ea confitentur, ut uel sic euadant ea confitentur, ut uel sic euadant oppressiones uestras. ! Et tamen quid est melius, proferre ueras imperatorum iussiones pro unitate an falsas indulgentias pro peruersitate, quod uos fecistis et mendacio uestro subito totam Africam implestis? in quo facto nihil aliud ostendistis nisi partem Donati semper de mendacio praesumentem omni uento iactari et circumferri, sicut scriptum est: Qui fidit in falsis, hic pascit uentos. sicut enim uera fuit ista indulgentia, sic uera sunt crimina Caeciliani et traditio FelicisAptungensis, per quem ordinatus est, et quicquid aliud contra catholicos dicere consuestis, ut a pace ecclesiae Christi infelices separetis et infeliciter separeminsumere de imperatoribus quam praesumere de Circumcellionibus, praesumere de legibus quam praesumere de seditionibus; sed meminimus scriptum esse: Maledictus omnis, qui spem suam ponit in hominem. unde ergo praesumimus, si uultis nosse, illum
Abbreviated transcription (Latin):
dicio conuinceretur hereticꝰ:
eiꝰdem ep̃i possidii intercessu
decem libras auri ñ ẽ exactus:
cui beniuolentiȩ & mansue¬
tudim ingratus: ad imꝑato¬
res catholicos ausus ẽ appella¬
re: unde hanc in uos iram di
de qua murmuratis. multo
importumꝰ & uehem̃tiꝰ ꝓuoca¬
uit. Uidetis quia uos contra
pacem. xp̃i uiolenter insurgitiᷤ:
& patimini ñ ꝓ ipso. s ꝓ mĩqui¬
tatib ur̃is. Que ẽ ista dem̃tia.
ut cum male uiuitis latronũ
Si gͦ uos pͥuata ur̃a audacia.
tam uiolenter cogitis homines
aut ire in errorem̃ aut ꝑman̾e
in errorem: quantomagis nos
debemꝰ ꝑ ordinatissimas pote¬
states. quas ds̃ scd̃m suam pro¬
phetiam subdidit. xp̃o. resist̾e̾
furorib ur̃is: ut misere animȩ
de ur̃a dñatione liberatȩ eru¬
antur a uetustissima falsita¬
te. & assuescant in aꝑtissima
u̾itate: Nam quos a nob̾ dici¬
tis cogi: multi etiam cogi se
uolunt: quod nob̃ antea & post¬

Expanded text:
dicio conuinceretur haereticus, dicio conuinceretur haereticus, eiusdem episcopi Possidii intercessu decem libras auri non est exactus. cui beniuolentiae et mansuetudini ingratus ad imperatores catholicos ausus est appellare. unde hanc in uos iram dei, de qua murmuratis. multo importunius et uehementius prouocauit. Videtis, quia uos contra pacem Christi uiolenter insurgitis et patimini non pro ipso sed pro iniquitatibus uestris. quae est ista dementia, ut, cum male uiuitis, latronum si ergo uos priuata uestra audacia tam uiolenter cogitis homines aut ire in errorem aut permanere in errore, quanto magis nos debemus per ordinatissimas potestates, quas deus secundum suam prophetiam subdidit Christo, resistere furoribus uestris, ut miserae animae de uestra dominatione liberatae eruantur a uetustissima falsitate et adsuescant in apertissima ueritate! nam quos a nobis nolentes dicitis cogi, multi etiam cogi se uolunt, quod nobis antea et post
Abbreviated transcription (Latin):
qui clamaret siniti. Quisquis
marimino communicau̾it
incendatur domꝰ eiꝰ. Quidante¬
quam ad catholicam conuersꝰ
eẽt. & ñdum de transmarinis
remeasset: ad quid aliud pres¬
biterum siniti miseramꝰ: nisi
ut nulli molestus nr̃os uisita¬
ret. & in domo iuris sui positꝰ
pacem catholicam uolentib
predicaret: quem uos in de cũ
graui iniuria ꝓiecistis: Quid
aliud agebamꝰ. quando untis
nr̃m calam̃sis ep̃c. possidiꝰ ibat
ad fundum figulinensẽ: nͥ ut
nr̃i quanuis pauci qui illic
aderant uisitarentur. & audito
uerbo dĩ. ad unitatẽ. xp̃i qui uel¬
lent conuerterentur: cui ambu¬
lanti uiam suam latronum
more insidiati st̃: Et quia in eoꝵ
insidias cadere ñ potuit: cum
aꝑta uiolentia in fundo liue¬
tensi pene uiuum cum domo
quo fugerat. incenderant: nͥ
tercio subpositas flammas
coloni eiusdem fundi. ꝓpter
piculum sue salutis extingue¬
rẽt. Q tam̃ cum crispinꝰ ꝓpter
hoc factum in ꝓconsulariui¬

Expanded text:
qui clamaret Siniti: Quisquis qui clamaret Siniti: Quisquis Maximino communicauerit, incendetur domus eius\'. quid? antequam ipse ad catholicam conuersus esset et nondum de transmarinis remeasset, ad quid aliud presbyterum Siniti miseramus, nisi ut nulli molestus nostros uisitaret et in domo iuris sui positus pacem catholicam uolentibus praedicaret? quem uos inde cum graui iniuria proiecistis. quid aliud agebamus, quando unus nostrum Calamensis episcopus Possidius ibat ad fundum Figulinensem. nisi ut nostri quamuis pauci, qui illic erant, uisitarentur et audito uerbo dei ad unitatem Christi, qui uellent, conuerterentur? cui ambulanti uiam suam latronum more insidiati sunt et, quia in eorum insidias cadere non potuit, eum aperta uiolentia in fundo Oliuetensi paene uiuum cum domo, quo fugerat, incenderant, nisi tertio suppositas flammas coloni eiusdem fundi propter periculum suae salutis extinguerent. et tamen cum Crispinus propter hoc factum in proconsulari iu
Abbreviated transcription (Latin):
ut iubentur coegistis. Nam ut
longe preterita. & multa noi
repetamꝰ: saltem recentia fac¬
ta ur̃a cogitate. Marcus prb̃r
casphalianensis. a nemine coac¬
tus ꝓpͥa uoluntate catholicus¬
ẽ factus. Quare illum ur̃i ꝑse¬
cuti fc̃. & pene occidissent: nͥ
dĩ manꝰ ꝑ homines suꝑuenien¬
tes uiolentias eoꝵ compressisseñ
Restitutus uictorianensis. ad
catholicam nullocõgente se
transtulit. Quare raptus ẽ de
domo sua cesus in aqua uolu¬
tatus: buda uestitus: & nescio
quot dies in captiuitate retent᷑
ẽ. nec libertati ꝓpͥe fortasse re¬
stitutus ẽet: nͥ iam pene ꝓpter
ipsam causam ꝓculianꝰ sͥexhi¬
bitionem uideret iam immin̾e.
Marcianus urgensis: catholi¬
cam unitatem ꝓpͥa uoluntate
delegit. Quare subdiaconũ eiꝰ
cum ipse fugisset. ꝓpe usq ad
mortem cecum clerici ũri lapi¬
dib obruer̃t: quor domꝰ ꝓ suo
scelere euerse ft̃. Quid amplius
dicamꝰ: Modo preconẽ misistis:

Expanded text:
ut iuberentur, coegistis. nam ut ut iuberentur, coegistis. nam ut longe praeterita et multa non repetamus, saltem recentia facta uestra cogitate. Marcus presbyter Casphalianensis a nemine coactus propria uoluntate catholicus factus est; qua re illum uestri persecuti sunt et paene occidissent, nisi dei manus per homines superuenientes uiolentias eorum compressisset. Restitutus Victorianensis ad catholicam nullo cogente se transtulit; qua re raptus est de domo sua, caesus, in aqua uolutatus, buda uestitus et nescio quot dies in captiuitate retentus est nec libertati propriae fortasse restitutus esset, nisi iam paene propter ipsam causam Proculianus sibi exhibitionem uideret imminere. Marcianus Urgensis catholicam unitatem propria uoluntate delegit: qua re subdiaconum eius, cum ipse fugisset, prope usque ad mortem caesum clerici uestri lapidibus obruerunt, quorum domus pro suo scelere euersae sunt. Quid amplius dicamus? modo praeconem misistis,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de psalmo: ñ de apło : ñ de eu¬
angłio: s de corde ur̃o. & de pa¬
rentum ur̃oꝵ calumpniis reci¬
tatis. Xp̃c autem dicit. predica¬
ri in nomine suo penitentiam
& remissionẽ peccatoꝵ ꝑ om̃s
gentes: incipientib ab ihrłm.
Cui ȩccłiȩ ex ore. xp̃i manifesta
tȩ ñ communicatis: & alios
in ur̃am ꝑditionem trahen¬
tes liberari ñ uultis. Si autẽ
ideo uobis displicemꝰ. quia ꝑ im¬
peratoꝵ iussiones ad unitatem
cogimini: hoc uos fecistis. qui
ubicunq uellemꝰ predicare ue¬
ritatem ut eam quisq securꝰ
audiret. & uolens eligeret: ñꝗͣ
ꝑmisistis ꝑ uiolentias & terro¬
res ur̃os. Nolite stridere & ꝑtur¬
bare animas ur̃as: patient̾ si
fieri potest consid̾ate quod di¬
cimꝰ. & recolite facta circum¬
cellionum ur̃oꝵ. & clericoꝵ
qui duces eoꝵ semꝑ fuert̃: &
uidebitis quȩ causa uob̃ hoc
excitauerit: unde iniuste que¬
rimini. quia uob̃ om̃ia ista

Expanded text:
non de psalmo, non de apostolo, non de eunon de psalmo, non de apostolo, non de euangelio sed de corde uestro et de parentum uestrorum calumniis recitatis. Christus autem dicit praedicari in nomine suo paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes icui ecclesiae ex ore Christi manifestatae uos non communicatis et alios in uestram perditionem trahentes liberari non uultis. Si Si ideo uobis displicemus, quia per imperatorum iussiones ad unitatem cogimini, hoc uos fecistis, qui, ubicumque uellemus praedicare ueritatem, ut eam quisque securus audiret, ut uolens eligeret, numquam permisistis per uiolentias et terrores uestros. nolite stridere et perturbare animas uestras; patienter, si fieri potest, considerate, quod dicimus, et recolite facta Circumcellionum uestrorum et clericorum, qui duces eorum semper fuerunt, et uidebitis, quae causa uobis hoc excitauerit. unde iniuste querimini, quia, uobis omnia ista
Abbreviated transcription (Latin):
furtum eiꝰ possit agnosci. Sic
enim fecert̃ maiores ur̃i. Sepa¬
rauert̃ ab eccłia xp̃i popłos ha¬
bentes baptismum . xp̃i. & qui¬
cunq illis adcreuert̃. baptismo
fures punit si ñ se correxerint:¬
& oues ab errore reuocat ad gre¬
gem. nec in eis suum ext̾minat
caracterem. Dicitis nos tradi¬
tores: qͦd nec maiores ur̃i in ma¬
iores nr̃os potuert̃. nec uos in
nos ꝓbare ullomͦ pot̾itis. Quid
uob̾is uultis faciamꝰ. qui qͣndo
uobis dicimꝰ. ut causam nr̃am
& ur̃am patienter audiatis: ñ
nostis nͥ suꝑbire & insanire:
Nam utiq ostenderemꝰ uobis
quia illi potiꝰ traditores fuert̃
qui cecilianum & socios eiꝰ qͦsi
traditionis cͥmine dampnaue
rt̃: & dicitis. Recedite a plebib
nr̃is quas docetis ut uobis cre¬
dant: &. rp̃o ñ credant. Uos enĩ
eis dicitis ꝓpter traditores qͦs
ñ ostenditis: remansisse eccłiã
xp̃i in sola affrica partis dona¬
ti. Quod ñ de lege: ñ de ꝓpħa.

Expanded text:
furtum eius possit agnosci. sic furtum eius possit agnosci. sic enim fecerunt maiores uestri; separauerunt ab ecclesia Christi populos habentes baptismum Christi et, quicumque illis adcreuerunt. baptismo fures punit. si non se correxerint, et oues ab errore reuocat ad gregem nec in eis suum exterminat characterem. Dicitis nos traditores, quod nec maiores uestri in maiores nostros potuerunt nec uos in nos probare ullo modo poteritis. quid uobis uultis faciamus, qui, quando uobis dicimus, ut causam nostram et uestram patienter audiatis, non nostis nisi superbire et insanire? nam utique ostenderemus nobis, quia illi potius traditores fuerunt, qui Caecilianum et socios eius quasi traditionis crimine damnauerunt. et dicitis \'recedite a plebibus nostris\', quas docetis, ut uobis credant et Christo non credant. uos enim eis dicitis propter traditores, quos non ostenditis, remansisse ecclesiam Christi in sola Africa partis Donati, quod non de lege, non de propheta,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c catholicus: donati¬
stis. Caritas xp̃i cui
omnem hominem quantum
ad nr̃am ꝑtinet uoluntatem
lucrari uolumꝰ: tacere uobis
ñ ꝑmitcit. Si ꝓpt̾ea nos odistiᷤ
qui pacem uobis catholicam
predicamꝰ: nos dño seruimus
dicenti. beati pacifici. qm̃ ipsi
filii dĩ uocabunt᷑. Et in psalmo
scͥptum ẽ. Cum his qui oderun
pacem eram pacificus: cum lo¬
quebar illis debellabant me gra¬
tis. Propterea mandauert̃ nob̾
quidam prb̃ri partis ur̃e dicen¬
tes. recedite a plebib nr̃is: si ñ
uultis ut interficiamꝰ uos. Qnͣ¬
to iustius nos eis dicimꝰ. immo
uos ñ recedite. s accedite pacati
ad plebes ñ nr̃as: s illius cuius
om̃s sumꝰ: aut si ñ uultis. & im¬
pacati estis. uos potius recedite
guinem fudit: quas idõ uultiᷤ
ur̃as facere. ne sint xp̃i: quãuis
eas sub eiꝰ nomine possidere co¬
nemini: tanquã si seruus fure¬
tur oues de grege dñi sui. & que¬
cunq ex illis nata fuerint ca¬
racterem dñi sui eis infigat. ne

Expanded text:
PUS CATHOLICUS DONATISTIS. Caritas Christi, cui omnem hominem, quantum ad nostram pertinet uoluntatem, lucrari uolumus, tacere nobis non permittit. si propterea nos odistis, quia pacem uobis catholicam praedicamus, nos domino seruimus dicenti: Beati pacifici, quoniam ei uocabuntur, et in psalmo scriptum est: Cum his, qui oderunt pacem, eram pacificus; cum loquebar eis, debellabant me gratis. propterea mandauerunt nobis quidam presbyteri partis uestrae dicentes: \'Recedite a plebibus nostris, si non uultis, ut interficiamus uos.\' quanto iustius eis nos dicimus: Immo uos non recedite, sed accedite pacati ad plebes non nostras sed illius, cuius omnes sumus; aut si non uultis et inpacati estis, uos potius recedite suum sanguinem fudit, quas ideo uultis uestras facere, ne sint Christi, quamuis eas sub eius nomine possidere conemini, tamquam si seruus furetur oues de grege domini sui et, quaecumque ex illis nata fuerint, characterem domini sui eis infigat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam. Si xp̃m ipsum tene¬
tis: ipsam eccłiam quare noi
tenetis. Si i ipsum xp̃m quẽ
legitis & ñ uidetis. tam̃ ꝓpt̾
ueritatem scͥpturarum credi¬
tis: quare eccłiam negatis. ꝗͣ
& legitis & uidetis: Hec nob̾
dicendo & ad hoc bonũ pacis
& unitatis & caritatis uos cõ¬
pellendo immici uobis facti
sumꝰ: & mandatis. quia occi¬
ditis nos. qui ueritatẽ uobis
dicimꝰ: & in errore uos ꝑire
quantum possumꝰ ñ ꝑmit¬
timꝰ. Uindicet nos ds̃ de uobis
ut ipsum errorem ur̃m in uo

Expanded text:
ecclesiam. si Christum ipsum teneecclesiam. si Christum ipsum tenetis, ipsam ecclesiam quare non tenetis? si in ipsum Christum, quem legitis et non uidetis, tamen propter ueritatem scripturarum creditis, quare ecclesiam negatis, quam et legitis et uidetis? haec uobis dicendo et ad hoc bonum pacis et unitatis et caritatis uos compellendo inimici uobis facti sumus et mandatis, quia occidetis nos, qui ueritatem uobis dicimus et in errore uos perire, quantum possumus, non permittimus. uindicet nos deus de uobis, ut ipsum errorem uestrum in uo
Abbreviated transcription (Latin):
aut paruulos ꝑdant. aut par¬
uuli ꝑeant: quousq adeo cele¬
stis magister cauendũ premo¬
nuit. ut etiam de p̾positis ma¬
lis plebem securam faceret: ne
ꝓpter illos doctͥne salutaris
cathedra desẽretur: in qua co¬
guntur mali etiam bona di¬
cere: neq enim sua st̃ que di¬
cunt. s dĩ qui in cathedra uni¬
tatis doctrinam posuit ueri¬
tatis. Proinde ille uerax. & ip¬
sa ueritas de p̾positis sua mala
facientib & dĩbona dicentib
ait que dicunt facite. que autẽ
faciunt facere nolite: dicunt
enim & ñ faciunt. Non enim
diceret que faciunt nolite fac̾e.
nͥ manifesta c̃ent mala que
faciunt. Non gͦ ꝓpter malos
in mala dissensione ꝑeamꝰ:
quanuis ur̃os maiores n exe¬
cratores maloꝵ: s accusatores
innocentum fuisse. si uelitis
possimꝰ ostend̾e. S quicunq
& qualescunq fuerint por¬
tent sarcmas suas. Ecce scͥp¬
ture communes. ecce ubi no¬
uimꝰ xp̃m: ecce ubi nouimus

Expanded text:
aut paruulos perdant aut paraut paruulos perdant aut paruuli pereant. quod usque adeo caelestis magister cauendum praemonuit, ut etiam de praepositis malis plebem securam faceret, ne propter illos doctrinae salutaris cathedra desereretur, in qua coguntur etiam mali bona dicere. neque enim sua sunt, quae dicunt, sed dei, qui in cathedra unitatis doctrinam posuit ueritatis. proinde ille uerax et ipsa ueritas de praepositis sua mala facientibus et dei bona dicentibus ait: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim et non faciunt. non utique diceret: Quae faciunt, facere nolite, nisi manifesta essent mala, quae faciunt. Non ergo propter malos in mala dissensione pereamus, quamuis uestros maiores non execratores malorum sed accusatores innocentium fuisse, si uelitis, possimus ostendere. sed quicumque illi et qualescumque fuerint, portent sarcinas suas. ecce scripturae communes, ecce ubi nouimus Christum, ecce ubi nouimus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta nob̃cum comm̃unicent
peccatis tam̃ eoꝵ ñ communi¬
cemtis. quod ñ fit nͥ consentien¬
do & fauendo. Si enim eos in
isto mundo in quo eccłia catho¬
lica ꝑ om̃s gentes diffunditur
quem agrum suum dnĩs dic̃
tanquam zttania inter triti¬
cum. uel in hac unitatis area.
tanquam paleam frum̃to ꝑ¬
mixtam. uel intra retia uerbi
& sacram̃ti tamꝗͣ malos pis¬
ces cum bonis inclusos: usq ad
tempus messis aut uentilatio¬
nis aut littoris toleramꝰ. ne ꝓpt̾
illos eradicemꝰ & triticum. aut
grana nuda ante tempus de
area separata. ñ in horreũ mit¬
tenda purgemꝰ. s uolatilibus
colligenda ꝓiciamꝰ: aut dirup¬
tis ꝑ scismata retibꝰ dum quasi
malos pisces cauemꝰ. in mare
ꝑnitiose libertatis exeamꝰ. Prop¬
ter hoc enim bis atq aliissi¬
militudinib dñs seruoꝵ suoꝵ
tolerantiam confirmauit: ne
dum se boni putant maloꝵ
ꝑmirtione culpari. ꝑ huma¬
nas & temerarias dissensionẽ

Expanded text:
menta nobiscum communicent, menta nobiscum communicent, peccatis tamen eorum non communicemus, quod non fit nisi consentiendo et fauendo? sic enim eos in isto mundo, in quo ecclesia catholica per omnes gentes diffunditur, quem agrum suum dominus dicit, tamquam zizania inter triticum uel in hac unitatis area tamquam paleam frumento permixtam uel intra retia uerbi et sacramenti tamquam malos pisces cum bonis inclusos usque ad tempus messis aut uentilationis aut litoris toleramus, ne propter illos eradicemus et triticum aut grana nuda ante tempus de area separata non in horreum mittenda purgemus, sed uolatilibus colligenda proiciamus aut disruptis per schismata retibus, dum quasi malos pisces cauemus, in mare perniciosae libertatis exeamus. propter hoc enim his atque aliis similitudinibus dominus seruorum suorum tolerantiam confirmauit, ne, dum se boni putant malorum permixtione culpari, per humanas et temerarias dissensiones
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ quod parcas. porrige lon¬
gius funiculos. & palos uali¬
dos confirma: etiam atq etiã
in derteram atq sinistram ex¬
tende. Sem̃ enim tuum here¬
ditabit gentes. & ciuitates que
deserte erant inhabitabis.
Non ẽ quod metuas preualebif
enim: nec erubescas qͦd detesta¬
bilis fueris. confusionẽ enim
in ppetuũ oblitusceris: ignomi¬
ne uiduitatis tue ñ eris me¬
mor: q̃m ego sum d̃ns qui feci
te dñs nom̃ eius: & qui eruit
te ipseds isrł̃. uniuerse terre uo¬
cauit. Non nouimꝰ quid de tra¬
ditorib dicatis. quos nunquã
conuincere. nunquam osten¬
dere potustis: ñ dico quia ur̃i
potius in tali cͥmine detecti.
& confessi manifestantur. Qd
ad nos ꝑtinet de sarcinis ali¬
enis. nͥ ut quos possumꝰ corri¬
gamꝰ. uel correctione uł qua¬
cunq disciplina in sp̃u man¬
suetudinis. & diligentia cari¬
tatis: Quos autem corrigere
ñ ualemꝰ etiam si necessitas co-¬
git ꝓ salute cet̾oꝵ. ut dĩ sacra¬

Expanded text:
non est quod parcas —, porrige lonnon est quod parcas —, porrige longius funiculos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignomiae uiduitatis tuae non eris memor. quoniam ego sum dominus, qui feci te, dominus nomen ei et, qui eruit te, ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. Non nouimus, quid de traditoribus dicatis, quos numquam conuincere, numquam ostendere potuistis. non dico, quia uestri potius in tali crimine detecti et confessi manifestantur; quid ad nos pertinet de sarcinis alienis, nisi ut, quos possumus, corrigamus uel correptione uel quacumque disciplina in spiritu mansuetudinis et diligentia caritatis, quos autem corrigere non ualemus, etiam si necessitas cogit pro salute ceterorum, ut dei sacra
Abbreviated transcription (Latin):
bunt in conspectu eiꝰ unus¬
quisq de loco suo. om̃s insu¬
le gentium. Ubi agnouimꝰ
ab affrico ueniet. sc̃s de mon¬
te umbroso. oꝑiet celos uirtus ciꝰ:
ibi agnouimꝰ eccłiam in eo qͦd
sequitur. & laudis eiꝰ plena ẽ
terra: ab affrico enim posita ẽ
ihrłm. sicut legitur in libro
iħu naue. unde nom̃ xp̃i diffu¬
sum ẽ. & ibi ẽ mons umbrosꝰ
mons oliueti. unde ascendit
in celum. ut oꝑiret celos uirtꝰ
eiꝰ. & impleretur eccłia. ꝑ omnẽ
terram laudis eiꝰ. Ubi agnoui¬
mus xp̃m in eo quod scͥptum
ẽ. sicut ouis ad immolandum
ductus ẽ. & sicut agnus coram
tondente se fuit sine uoce. sic
ñ aꝑuit os suum. & cet̾a que
illic de eius passione dicunt᷑
ibi agnouimus & eccłiam in
eo quod illic d̾r. Letare sterilis
que ñ paris. erumpe & clama
que ñ parturis: qm̃ multifi¬
lii deserte magis quam eius
que habet uirum. Dix̃ enim
dñs dilata locum tabernacłi
tui & aulas tuas confige: &

Expanded text:
bunt in conspectu eius unusbunt in conspectu eius unusquisque de loco suo omnes insulae gentium. ubi agnouimus ab Africo ueniet et sanctus de monte umbroso; operiet caelos uirtus eius, ibi agnouimus ecclesiam in eo, quod sequitur: Et laudis eius plena est terra. ab Africo enim posita est Hierusalem, sicut legitur in libro Iesu Naue, unde nomen Christi diffusum est; et ibi est mons umbrosus, mons oliueti, unde ascendit in caelum, ut cooperiret caelos uirtus eius et impleretur ecclesia per omnem terram laudis eius. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est: Sicut ouis ad immolandum ductus est et sicut agnus coram tondente se fuit sine uoce, sic non aperuit os suum et cetera, quae illic de eius passione dicuntur, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod illic dicitur: Laetare sterilis, quae non paris, erumpe quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus: dilata locum tabernaculi tui et aulas tuas confige —
Abbreviated transcription (Latin):
in oo quod scͥptum ẽ. E ralta re
ecclesiam in eo quod sequit᷑.
& suꝑ omnem terram głatua.
Ubi agnouimus xp̃m in eo qd̃
scͥptum ẽ. ds̃ iudicium tuum
regida. & iustitiam tuam filio
regis: ibi agnouimꝰ & eccłiam
in eo quod de illo in psalmo
terminos orbis terre: coram
illo decident ethiopes: & ini¬
mici eiꝰ terram lingent. reges
tharsis & insule munera offe¬
rent. reges arabum & sabba
dona adducent: & adorabunt
eum om̃s reges terre. omnes
gentes seruient ei. Ubi agno¬
uimꝰ. xp̃m in eo quod scͥptum
ẽ. lapidem sine manibus de
monte precisum. fregisse oĩa
regna terre. utiq illa que de
culturis demonum presume¬
bant: ibi agnouimus & eccł̃i¬
am in eo quod dictum ẽ la¬
pidem ipsum creuisse. & fac¬
tum montem magnum. &
repleuisse omnem terram.
Ubi agnouimꝰ xp̃m in eo qͦd
scͥptum ẽ. preualebit dñs ad¬
uersus eos. & exterminabit
om̃s deos gentium. terre: ibi
agnouimꝰ. & ecclesiam. in co
quod illic sequitur. & adora¬

Expanded text:
tum est: Exaltare ecclesiam in eo, quod sequitur: Et super omnem terram gloria tua. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est: Deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod de illo in psalmo terminos orbis terrae. coram illo decident Aethiopes et inimici eius terram lingent. reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est lapidem de monte sine manibus praecisum fregisse omnia regna terrarum utique illa, quae de culturis daemonum praesumebant, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod dictum est lapidem ipsum creuisse et factum montem magnum et repleuisse omnem terram. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum est: Praeualebit dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod illic sequitur: Et adora
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃ om̃ia ossa mea. ipsiuͦ con¬
siderauert̃ & aspexert̃ me: diui¬
sert̃ s uestim̃ta mea. & suꝑ ue¬
stem meam misert̃ sortem: ibi
agnouimꝰ & eccl̃iam in eo quod
paulopost in psalmo dicitur.
commemorabuntur. & conuer¬
tentur ad dñm uniuersi fines
terrȩ. & adorabunt in conspec

Expanded text:
ssa mea, ipsi uero considerauerunt et aspexerunt me, diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, ibi agnouimus et ecclesiam in eo, quod paulo post in psalmo ipso n dicitur: Commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
suo. exultauit ut gigas ad cur¬
rendam uiam: ubi agnouimꝰ¬
& eccłiam. in eo quod paulo
omnem terram exiuit sonꝰ
eoꝵ. & in fines orbis terre u̾ba
eoꝵ: in sole posuit tabernacu¬
lum suum. Ipsa ẽ eccłia in sole
posita. hoc ẽ in manifestatione
om̃ib nota: usq ad terminos
terre. Ubi agnouimꝰ rp̃m in eo
quod scͥptum ẽ. fodert̃ manus

Expanded text:
ultauit ut gigas ad currendam uiam, ibi agnouimus ecclesiam in eo, quod paulo omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum; in sole posuit tabernaculum suum; ipsa est ecclesia in sole posita, hoc est in manifestatione omnibus nota usque ad terminos terrae. ubi agnouimus Christum in eo, quod scriptum e