comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OATRA
faustum mani¬
cheum blasphe¬
mantem legẽ
s. prophetas
& incarnationem xp̃i. scripturas autem
noui testamenti quib conuincit᷑ falsa¬
tas esse dicentem scripsi grande opus. uer¬
bis cius propositis reddens responsiones
meas. Trignita & tres disputationes sunt.
quos etiam libros cur non dixerim. Nam
&. si sunt ineis aliqui ꝑbreues. tamen li¬
bri sunt. Unus uero eor. ubi a nobis
aduersus cius eriminationes patriarcha¬
rum uita defenditur. tantę ꝓlxitatis
est. quante nullus fere librorum meoꝵ.
n libio ergo cerdio cum soluerẽ questi¬
onem. quomodo potuerit duos patres
Habere ioseph. dixi quidem qͦd ex alio
natus ab alio fuerit adoptatus sed genꝰ
quoꝙ adoptionis dicere debui. Sic enĩ
sonat quod ãrxi. tanquam eũ uiuus ad¬
optauerit alius pactr. Lex autem filios
etiam mortuis adoptabat iubens ut
fr̃ĩs sine filus mortui ductret fr̃ uxorẽ.
& fr̃i defuncto semen ex cadem suscita¬
ret. Que ꝓfecto de duob unius homi¬

Expanded text:
ontra Faustum Manicheum blasphemantem legem et prophetas et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius homi
Abbreviated transcription (Latin):
colitis. nisi quia estis pa¬
gani: et gentium scisma
non secta: Igitur non
ab re fuerit et hocipsuꝰ
quȩrere. quo manifestiꝰ
uidere possimus. uter.
nr̃m hoc nomine debeat
appellari. Etquidem si
tͥ fidem meam nunc simpliciter ut in a¬
micis referam. uidear fortassis excusatio¬
nis causa id fingere. aut diuinoꝵ qͦd ab¬
sit luminum erubescere culturam. S tu
quidem uteũq uolueris accipe. me tam᷑
dixisse non penitebit. uel ꝓpt̾ aliquos qͥ
actenus scire habebunt. religionem nr̃am
nichil cum gentib habere commune. Igitͣ
nos patris quidem dĩ omnipotentis. et xp̃i
filii ei et sp̃s sci. unum idemq sub tripli¬
ci appellatione colimus nomen: sed patrem
quidem ipsum. lucem in colore credimus.
summa ac pͥncipalem. quam paulus in
accessibilem uocat: filium uͦ in bac sccda
ac uisibili luce consistere. Qui qm sit et

Expanded text:
colitis, nisi quia estis pagani et gentium schisma, non secta? igitur non ab re fuerit et hoc ipsum quaerere, quo manifestius uidere possimus, utrum nostrum hoc nomine debeat appellari. et quidem si tibi fidem meam nunc simpliciter, ut in amicis. referam, uidear fortasse excusationis causa id fingere aut diuinorum, quod absit, luminum erubescere culturam. sed tu quidem, utcumque uolueris, accipe: me tamen dixisse non paenitebit uel propter aliquos, qui hactenus scire habebunt religionem nostram nihil cum gentibus habere commune. Igitur nos patris quidem dei omnipotentis et Christi filii eius et spiritus sancti unum idemque sub triplici appellatione colimus numen; sed patrem quidem ipsum lucem incolere credimus summam ac principalem, quam Paulus alias inaccessibilem uocat, filium uero in hac secunda ac uisibili luce consistere. qui quoniam sit et
Abbreviated transcription (Latin):
faustum mani¬
cheum blasphe¬
mantem legẽ
& prophetas
& incarnationem xp̃i. scripturas autem
noui testamenti quib conuincit᷑ falsa¬
tas esse dicentem scripsi grande opus. uer¬
bis eius propositis reddens responsiones
meas. Triginta & tres disputationes sunt.
quos etiam libros cur non dixerimꝰ Nam
& si sunt in eis aliqui ꝑbreues: tamen li

Expanded text:
Faustum Manicheum blasphemantem legem et prophetas et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen li
Abbreviated transcription (Latin):
discipłi dñm carnaliter diligebant:
quandoquidẽ etiam ne occisum amit¬
terent formidabant. Unde petrum
reuocantem se a passione satauan ap¬
pellit. quia non saperet que di sunt
sed quȩ sunt hominum. Proide at¬
tendite in illa phantasia ur̃a de reg¬
no dei unde istam lucem solis. carni
conspicuam. tanquam ad exemplum
uobis ꝓpositam diligitis e adoratis.
quam carnalem spem geratis: et in
uenietis iciunia ur̃a quomͦ prudentie
carnis tanquam uestimento ueteri
assuantur. Ueruntam̃ cum pannuz
nouus uestimento ueteri non conueni¬
at unde potuerunt principib tene¬
brarum membra di uri non adiuncta
atq consuta sed quod est uebementiꝰ
commpeta et concreta coberere. An
uttumꝙ uetus est. quia utrumq fal¬
sum. et utrumq de prudentia carnis.
est. Nisi forte inde uultis ꝓbarc unu̾
fuisse nouum alterum uetus. quia tã
maior scissura facta est: ut miserabilis
pannus de regno lucis absciderit᷑. et glo¬

Expanded text:
discipuli Dominum carnaliter diligebant, discipuli Dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam ne occisum amitterent, formidabant. Unde Petrum revocantem se a passione, satanam appellat, quod non saperet quae Dei sunt, sed quae hominum . Proinde attendite in illa phantasia vestra de regno Dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tanquam ad exemplum vobis propositam diligitis et adoratis, quam cuenietis ieiunia uestra quomodo prudentiae carnis tamquam uestimento ueteri adsuantur. uerumtamen cum pannus nouus uestimento ueteri non conueniat, unde potuerunt principibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus est, quia utrumque falsum, et utrumque de prudentia carnis est? nisi forte inde uultis probare unum fuisse nouum. alterum uetus, quia maior scissura facta est, ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur et glo
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad xpiane libertatis testificationẽ.
Seq enim mea scd apłi uox est: quia
omia hec in figura contingibant illis.
scripta sunt autem propt᷑ nos in quos
sinis scłoꝵ obucuit. Quaꝓpt̾ non in
seruitute facimꝰ que iussa sunt ad nos
prenuntiandos: sed in libcitate legimꝰ
quę scripta sunt ad nos confirmandos
Quis itaq iam non intelligat unde
galathas rcuocat apł. non religiost
scripturam eir cumcisionis legentes. sed
iam suꝑsticiose circuncidi uolentes:
Unde non pannum nomim uettriut¬
stimento assiumꝰ. sed erudimur in reg¬
nõ celoꝵ. ad similitudinem illꝰ patris¬
familias. quem cominemorat dñs ꝓfe¬
rentem de thesauro noua et uetera Ille
autem assuit ꝑannum nouum uesti¬
mento ueteri qui continentiam uult ha¬
bere sp̃italem. et nondum deposuit sp̃c
carnalem. Nam legite diligenter et
iudece: de icuinio dñm interrogatũ
respondisse. Nemo assuit pannum
nouum uestimento ueteri. Adhuc enĩ

Expanded text:
sed ad christianae libertatis testificationem. sed ad christianae libertatis testificationem. neque enim mea, sed apostoli uox est: quia omnia haec in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. servitute facimus quae jussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus quae scripta sunt ad nos confirmandos. Quis itaque jam non intelligat, unde Galatas revocat Apostolus, non religiose Scripturam circumcisionis legentes, sed jam superstitiose circumcidi volentes ? Unde non pannum novum vestimento veteri assuimus; sed erudimur in regno coelorum, ad similitudinem illius patrisfamilias, quem commemorat Dominus proferentem de thesauro suo nova et vetera . Ille autem assuit pannum novum vestimento veteri, qui continentiam vult habere spiritualem, et nondum deposuit spem carnalem. Nam legite diligenter, et videte de jejunio Dominum interrogatum, respondisse, Nemo assuit pannum novum vestimento veteri . Adhuc enim
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem sicuti uos seissuram faccre ca¬
ueo:. xp̃ianam nouitatem hebraice uetu¬
stati non miseco. Quis enim non etiam
sorddidum iudicet. nouis uestib indutis
non donare inferiotib ueteres: Qua¬
ꝓpter ego ctiam si natus essem iudeus ut
fuerunt apłi dignum tam̃ erat. me no¬
uo accepto testamento uetus repudiart
ut fecetunt ipsi. Nunc uͦ et nattire bene¬
ficio consecutus. ut sub seruitutis iugo¬
cum pleno munerc libertatis: quam miscr
et stultus et insuꝑ ingratus ero. si me
ultid addixtro scruituti: Quppe paulꝰ
inde galathas arguit: quod incircum¬
cisionem relabentes. ad infirma repe¬
darent. & egena elementa. quib denuo
seruire uellent. Quomͦ gͦ id ego ad¬
mittam in quo alium udeam repre¬
hendi: Turpe est redire in seriututem:
sed turpius ut.
ugustmus respondit. Lam quidem suꝑsꝰ
satis ostendimꝰ quare et quom̃ teneam
auctoritatem ueteris testamenti. nͥ
ad iudaicę scruitutis imitationem

Expanded text:
maiorem sicuti uos scissuram facere camaiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo nocum pleno munere libertatis, quam miser et stultus et insuper ingratus ero, si me ultro addixero seruituti ? quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego admittam, in quo alium uideam reprehendi? turpe est redire in seruitutem, sed turpius ire. AUGUSTINUS respondit: Iam quidem satis superius ostendimus, quare et quomodo teneamus auctoritatem ueteris testamenti non ad Iudaicae seruitutis imitationem,
Abbreviated transcription (Latin):
ligere. Oeinde si xp̃m natum qui iam
uueni adbeserat non potuit nosse ma¬
theus unde potuit xp̃m non natum
post tot annos natus nosse manicbeus:
Dicturi sunt. Sp̃s scs hoc sciebat. qui
crat in manicheo. Ile sane si sp̃s sc̃s e̾t̾o:
discipłis qꝰ qui etiam corporalitet ei ad¬
heserunt credimꝰ: qui ñ solum ꝑ sp̃m
sanctum ab ipso imꝑtitum scnt potue¬
runt siquid lateret. in reb humanis s
tam recenti et presenti memoria. etiam
solo humano sensu genus xꝑi secundu᷑
carnem et totam originem colligere:
Eo tamen cȩci et surdi testes dicunt᷑
apłi. Itinam tu non tantum cȩcus et
surdus fusses. ne tam uana et sacri¬
lega disceres: sed etiam mutus. ne talia
diceres¬
aostus dixit. Quare
non accipis testamen¬
tum uetus: Quia iã
preuentus sum nouo.
Ueteri autem et nouo
non conuenit. ut scͥp¬
tura testatur. Nam
pannum inquit no¬
uum nrmo assint uestimento uiteri:
alioquin maior scissura fiet. Quia tigo.

Expanded text:
ligere? Deinde si Christum natum, quia jam ligere? Deinde si Christum natum, quia jam juveni adhaeserat, non potuit nosse Matthaeus, unde potuit Christum non natum, post tot annos natus nosse Manichaeus? Dicturi sunt: Spiritus sanctus hoc sciebat qui erat in Manichaeo. Ille sane si Spiritus sanctus discipulis eius, qui etiam corporaliter ei adhaeserunt, credimus, qui non solum per spiritum sanctum ab ipso inpertitum scire potuerunt, si quid lateret in rebus humanis, sed tam recenti et praesenti memoria etiam solo humano sensu genus Christi secundum carnem et totam originem conlegerunt? et tamen caeci et surdi testes dicuntur apostoli. utinam tu non tantum caecus et surdus fuisses, ne tam uana et sacrilega disceres, sed etiam mutus, ne talia diceresFAUSTUS dixit: Quare non accipis testamentum uetus ? quia iam praeuentus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Accipis eugł̃m: Tu me
interrogas utrũ accipi¬
am: In quo idipsũ acci¬
pere apparet. quia que
iubet obseruo. An ego de te quȩxere debeo
utrũ accipias: in quo nulla accipientis
eugłm uidentur indicia: Ego patrẽ di-¬
misi & matrẽ uxorem . filios. & cetera quȩ
eugłm iubet. & interrogas utrũ accipiã
eugłm: nisi adhuc nescis qͥd sit quod
eugłm nuncupatur: Est enim nichil
aliud quam predicatio & mandatũ xp̃i.¬
non intelligentib tamen placent:
Dicant ubi hoc iohannes uiderit.
aut ubi se hoc ab iplo dño audlissen
apeerit. Quiequia enim diterini lui¬
de hoc iohannes scire potuerit: inde.
credinus ediam omnes anuntiatores
Matuitatis xp̃i. id quos annuntiauert̃
scire potuisse. Demde quero unde cre
dant iuxisse dñm: quȩ m mater aut qͥ
fid. Si quia hoc euuangelista narrauit:
cur ti non credint et illud quia mattr
eiꝰ et fr̃s querebant eum: Si autem boc
mentitus c̃ quod nolunt credere: quomͦ
ei credunt xp̃m dixisse qͦd nolunt intel¬

Expanded text:
Accipis Evangelium? tu me interrogas utrum accipiam, in quo idipsum accipere apparet, quia quae jubet observo. An ego de te quaerere debeo, utrum accipias, in quo nulla accipientis Evangelium videntur indicia? Ego patrem dimisi et matrem, uxorem. filios et cetera, quae euangelium iubet, et interrogas, utrum accipiam euangelium? nisi adhuc nescis, quid sit quod euangelium nuncupatur. est enim nihil aliud quam praedicatio et mandatum Chrinon intellegentibus tamen placent? dicant. ubi hoc Iohannes uiderit aut ubi se hoc ab ipso domino audisse dixerit. quicquid enim dixerint, unde hoc Iohannes scire potuerit, inde credimus etiam omnes adnuntiatores natiuitatis Christi id, quod adnuntiauerunt, scire potuisse. deinde qudant dixisse Dominum, Quae mihi mater, aut qui fratres? Si quia hoc Evangelista narravit, cur ei non credunt et illud, Quia mater ejus et fratres quaerebant eum ? Si autem hoc mentitus est quod nolunt credere, quomodo ei credunt Christum dixisse quod nolunt intel
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quemadmodum intellecta sunt
ut mentie uisio in qua totus fructus
est exercendis lectorib seruaretur. S
ex multis quȩ apte sunt scͥpta mani¬
festatur nobis. quomͦ illa intellexerint.
quȩ sic in libris posuerunt quomͦ figu¬
rate illis demonstrata sunt. Ad duo
enim genera illa uisionis. ꝑtinent figu¬
rate demones. ad mentis autem idest
ad intelligentiȩ uisionem: simplex et
ꝓpria ꝑtinet reuelatio rerum intellec¬
tarum atq certarum. O mia tamen
hec genera mirificis et ineffabilibus
distributionib exhibet. atq moderat᷑
sc̃s sp̃s. summȩ incommutabilisq sapi¬
entiȩ. Sed isti miseri sunt. qui ealumni¬
antur ꝓphȩ dicenti quod uiderit dm̃.
obicientes apłicam sententiam ubi in¬
uisibilem dixit. Si enim alter obiciat
huic apłico uerbo ȩuangłicum uerbũ.
quod dñs ait. beati mundicordes. qmͣ
ipsi dm̃ udebunt: quomͦ respondebunt
posse inuisibilem uideri. Uerbo enim

Expanded text:
etiam quemadmodum intellecta sunt. etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in qua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaretur. sed ex multis, quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis. quomodo illa intellexerint. quae sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad duo enim genera illa uisionis pertinent figuratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria pertinet reuelatio rerum intellectarum atque certarum. omnia tamen haec genera mirificis et ineffabilibus distributionibus exhibet atque moderatur sanctus spiritus summae incommutabilisque sapientiae. sed isti miseri sunt. qui calumniantur prophetae dicenti. quod deum uiderit. obicientes apostolicam sententiam, ubi inuisibilem dixit. si enim alter obiciat huic apostolico uerbo euangelicum uerbum, quoniam dominus ait: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt, quomodo respondebunt posse inuisibilem uideri? uerbo enim
Abbreviated transcription (Latin):
autem acie luminis qua ista intelliguT̃
damhel prȩditus. mente uidit. quod ille
uiderat corpore. Rursus illa parte ani¬
mi quȩ imagines corpoꝵ eapit. uidit
somuium nabugo donosor rex. Et qmͣ
non habebat idoneum oculum mentis.
ad meliꝰ uidendum quod uiderat. id ẽ.
ad intelligendum quod uiderat: ideo
ad interp̾tandum uisum suum. aspec̃¬
tum quesiuit alienum: eiusdem scilicet
danhelis. Qui tam᷑ aꝑienti ut certam
accommodaret fidem: etiam ipsum sõ¬
nium sibi ut diceretur exegit. Danihel
autem reuelante sc̃o dĩ spͣu. et quod ille
uidisset in somnis ea parte uidit. qua
corpoꝵ capiuntur imagines: et qͥd signi¬
ficaret mente conspexit. Hon .eͦ. autem
ꝓph̃a dĩ ueri et summi. qui oblata diui¬
nntus uisa. uel solo corpore uel etiam
illa parte sp̃s uidet. qua corpoꝵ capiun¬
tur uagines: et mente non uidet. S
plerumq in scripturis sic posita inue¬
niuntur. quemadmodũ iusa sunt. non

Expanded text:
autem acie luminis, qua ista intelleguntur, autem acie luminis, qua ista intelleguntur, Danihel praeditus mente uidit, quod ille uiderat corpore. rursus illa parte animi, quae imagines corporum capit, uidit somnium Nabuchodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad melius uidendum, quod uiderat, id est ad intellegendum quod uiderat, ideo ad interpretandum uisum suum aspectum quaesiuit alienum, eiusdem scilicet Danihelis: cui tamen aperienti, ut certam adcommodaret fidem, etiam ipsum somnium sibi ut diceretur exegit. Danihel autem reuelante sancto spiritu. et quid ille uidisset in somnis ea parte uidit, qua corporum capiuntur imagines. et quid significaret mente conspexit. non est autem propheta dei ueri et summi, qui oblata diuinitus uisa uel solo corpore uel etiam illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumque in scripturis sic posita inueniuntur, quemadmodum uisa sunt. non
Abbreviated transcription (Latin):
ab omni homine. quod m destinetis. hoc
est aurum. argentum. eramentum. pur¬
puram. byssum. coccum. pilos caprinos
pelles rubeas agnoꝵ. ligna integra. oleu̾
ad illuminationem: tymiamata. lapides
tunt ueritati. Homines mente corrup¬
ti. reꝓbi circa fidem. s ultra non ꝓfici¬
ent. dementia enim eoꝵ manifesta erit
om̃ib sicut et illoꝵ fuit. Cum gͦ ultra
non ꝓficient. tunc habebunt uentrem
uacuum. et ubera arida. et mortifica¬
tum semen. inqua sententia se istitan¬
quam in speculo dignent᷑ inspicere.
r eo quod scriptum. ẽ. in
amos ꝓpb̃a. Si fieri potest ut ambu¬
lantes duo in uia minime se agnoseant
et leo sine preda ad catulum suum re¬
uertatur. si decidet auis sine aucupe in
ꝑ pietatem fidei et ꝑ agnitionem d̃i moꝵ
optimoꝵ corda mundantur. Quid enĩ
ꝓfuit balthasari regi: quod manum
scribentem ante oculos suos in pariete
conspexit: Qui uisioni quia non po¬
tuit adiungere mentis aspectum: que¬
rebat adhuc uidere quod uderat. Tali

Expanded text:
ab omni homine, quod mihi destinetis, hoc est, aurum, argentum, aeramentum, purpuram, byssum, coccum, pilos caprinos, pelles rubras agnorum, ligna integra, oleum ad illuminationem, thymiamata, lapides tunt ueritati, homines mente corrupti. reprobi circa fidem, sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit. cum ergo ultra non proficient, tunc habebunt uentrem uacuum et ubera arida et mortificatum semen. in qua sententia se isti tamquam in speculo dignentur inspicere. De eo, quod scriptum est in Amos propheta: si fieri potest, ut ambulantes duo in uia minime se agnoscant, et leo sine praeda ad catulum suum reuertatur; si decidet auis sine aucupe in r pietatem fidei et per actionem dei morum optimorum corda mundantur. quid enim profuit Balthasari regi. quod manum scribentem ante oculos suos in -pariete conspexit? cui uisioni quia non potuit adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiderat. tali
Abbreviated transcription (Latin):
di. uel excidi eiꝰ seueritate mereamut.: quia
in potestate nr̃a non. ẽ. nisi quod nr̃am seqͥt᷑
uoluntatem. Quȩ cum fortis et potens pre¬
paratur a dño: facile fit opus pietati
etiam quod difficile atq impossibile fuit
Hio liber sic incipit.¬

Expanded text:
dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, nisi quod nostra assequimur uoluntate, quae cum fortis et potens praeparatur a domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque inpossibile fuit. Hic liber sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ mmitamur fidem.
ruptionem et immortalitatem iam
non caro et sangius erit. scđm corrupti¬
onem carnalem dictum. ẽ. carnem non
fut uram. non sed̃m substantiam scdm
quam dñi corpus etiam post resurrecti¬
onem caro appellatum . ẽ.
lio loco nisi quisq in quam uoluntatem
mutauerit. bonum opari non potest. qͦd
in nra potestate eẽ positum alio loco docet
ubi ait. aut facite arborem bonam et frucͤ¬
tum eiꝰ bonum: aut facite arborem mala
et fructum eiꝰ malum. Quod non ẽ contͣ
grãm dĩ: quam predicamꝰ. In potestate qͥp
pe. ẽ. hominuis mutare in meliꝰ uoluntatẽ
sed ea potestas nulla e nisi adõ detur. de
quo dictum ẽ. Dedit eis potestatem filios
dĩ fieri. Cum enim hoc sit in potestate
quod cum uolumus facimus. niebiltam in
potestate quam ipsa uoluntas ẽ s prȩparat᷑
uoluntas a dño. Nomͦ gͦ dat potestatem.
ic inteligendum.ẽ. et quod dixi postea
Iin nr̃a potestate eẽ. ut uel inseri bonitate

Expanded text:
cujus imitamur fidem ruptionem et immortalitatem, jam non caro et sanguis erit ; secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum substantiam, secundum quam Domini corpus etiam post resurrectionem caro appellata est . 4. Alio loco , Nisi quisque, inquam, voluntatem mutaverit, bonum operari non potest, quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: « Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis. hoc loco longum. ẽ disputare.
Deinde quia ubi dicitur. dixit dñs fiat.
et factum. ẽ: ibi necesse. ẽ. intelligatuꝵ
ꝑ uerbum eum fecisse quod fecit. Uerbũ
autem patais. est filius. Nongͦ repug¬
nat hoc capitulum geneseos ubi scͥptũ

Expanded text:
nitatis hoc loco longum est disputare. deinde quia ubi dicitur: dixit deus: fiat, et factum est, ibi necesse est intellegatur per uerbum eum fecisse. quod fecit. uerbum autem patris est filius. non ergo repugnat hoc capitulum geneseos, ubi scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ELO NO
suauis ingenio callidus. secta manicheus. ac
ꝑ hoc nefando errore puersus. Noueram ipse
quẽ admodũ eum commemoraui in libris con¬
fessionum mearum Hic qͦddam uolumꝰ edi¬
dit aduersus rectam xp̃tanam fidem: et catho¬
licam ueritatem. Quod cum uenisset in manꝰ
nr̃as lectumq eet a frĩb desiderauerunt e iure
caritatis ꝑ quam eis seruimꝰ flagitauerunt:
ut ei responderemꝰ. Noc aggrediat nunc in no
sit acutum ingenium et lingua expolita. nͥ a
dño gressꝰ hominis dirigont᷑. Qdꝰ multis etiã
tardioribꝰ et iualidiorib occulta eqͥtatẽ diuii¬
ne miscdie p̃stitum.ẽ. cũ multi acerrimi et fa¬
cundissimi. deserti ab adintorio dĩ ad hoc uelo¬
citer et ꝑtinacit̾ currerent. ut a ueritatis ina lon¬
giꝰ aberrarent. Cõmodũ autt̃ arbitror sub eiꝰ no¬
mine uba esꝰ ponere. et sub meo responsionẽ meã.

Expanded text:
eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomsit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam.
Abbreviated transcription (Latin):
cuꝰ mitamur fidem.
Uol autem dixi. cum induerit incor
fut uram. non scdm substantiam scđ̾m¬
onem caro appellatum. ẽ.
in nr̃a potestate ẽẽ positum alio loco docet
ubi ait aut sacite arborem bonam et frucͤ¬
lum eiꝰ bonum: aut facite arborem malã
it fructum eiꝰ malum. Quod non ẽ. confͤ
gram di. quam predicamꝰ. In potestate qͥp
pe. ẽ bominis mutare in meliꝰ uoluntate
sed ea potestas nulla ẽ. nisi adõ detur. de
quo dictum ẽ. Dedit eis potestatem filios
dĩ ficri. Qum enim hoc sit in potestate
quod cum uolumus facimus. niebil tam in
potestate quam ipsa uoluntas ẽ. s preparat᷑
uoluntas a ddño. Eomͦ gͦ dat potestatem.
ic intelligendum. ẽ. et quod dixi postea
in nta potestate ee. ut uel inseri bonitate
di uel excici eiꝰ seueritate mereamur. quia
in potestate ña non ẽ isi quod nram seqͥt᷑
uoluntatem. Que cum fortis et potens pre¬
paratur a dño. facile fit opus pietati

Expanded text:
cuius imitamur fidem. cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorrm non futuram, non secundum substantiam, sonem caro appellata est . ra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: « Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, nisi quod nostra assequimur uoluntate, quae cum fortis et potens praeparatur a domino, facile fit opus pietatis,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt presentata uel expectantur
presentanda ꝑ xp̃m. Ueru̾tamen ꝓpter.
quedam precepta non figurata sed ꝓpͥa
quȩ non in ueteri s in nouo inuenunt᷑.
cautius et moderatiꝰ dicepetur pene milla
quam nulla hic ẽe que non sunt et illic:
quamirs illine sint quo illa precepta de
dilectione di et ꝓximi quo rectissime oĩa
et legitima ce ꝓphetica. et euangelica et
aplica referuntur.
tem quod ayxi trib modis i sctipturis¬
sc̃is filioꝵ nomen accipitur. minus consi¬
derate dictum ẽ. Et alios enim quosdam
modos sine dubio ꝓretermisimꝰ sicut ca
filiꝰ gehennȩ uel filiꝰ adoptiuus. que utiq
nec scdm naturam nec scđm doctrinam
nec scqm inupatignem dicunt᷑. Quoꝵ t̾um
modoꝵ tanquam soli sint exempla reuiai¬
mus. Ded̾m naturam: sicut iudei filii abia¬
he. Scđm doctrmnam sicut filios suos quos¬
ꝑ euangłium docuit apł̃ uocat. Secundũ
imitationent sicut filii ab tahe nos sumꝰ:

Expanded text:
quae sunt praesentata uel expectantur quae sunt praesentata uel expectantur praesentanda per Christum. uerum tamen propter quaedam praecepta non figurata, sed propria, quae non in uetere, sed in nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quamuis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, quo rectissime omnia et legitima et prophetica et euangelica et apostolica referuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apostolus uocat, secundum imitationem, sicut filii Abrahae nos sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut nulla in euangłica atq apłica
disciplina repiantur. quamuis ardua
et diuina precepta co ꝓmissa que illis
etiam libris ueterib desint. Sed adden¬
dum erat. pene. atq dicendum. ut pe¬
ne nulla in euangłica atq aplica docꝰ¬
trina repiantur. quamuis ardua. et
diuna precepta et ꝓmissa. quȩ illis erã
ueterib libris desint. Quid ĩ. enim quod
in sermone euangłico in monte dñs dicit.
audistis quod dictum ẽ. antiquis boc.
ego autem dico uobis hoc. si niebil ipse
amplius precepit quam preceptum. ẽ
in illis ueterib libris. Deinde regnum
celoꝵ illi popło fuisse ꝓmissum non legi¬
mus in his quȩ ꝓmissa sunt lege data ꝑ
moysen in monte syna: quod ꝓprieuetꝰ
dicitur testamentum. quod presiguratũ
dicit apls ꝑ ancillam sare et filium eius.
sed ibi siguratum ẽ et nouum ꝑ ipsam
saram et filium eiꝰ. P roide si figurate
diseutiantur. omnia ibi ꝓpb̃ata repunt᷑

Expanded text:
est. ut nulla in euangelio atque apostolica est. ut nulla in euangelio atque apostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa. quae illis etiam libris ueteribdum erat \'paene\' atque dicendum: ut paene nulla in euangelio atque apostolica doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. quid est enim, quod in sermone euangelico in monte dominus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ODEA
temport uener̾t
in manus meas
quȩdam disputa¬
tiones adimanti
qui fuerat disci¬
quas conscripsit aduersus legem et pro¬
pbas. uelut contraria ei euanglica et
apłica scripta demonstrare conatus. Hiuc
gͣ respondli. ueba eꝰ ponens. in eisꝙ red¬
aeus responsionem meam. Quod opus
uno uolumine conclusi. et ieo quib dã
questionib non semel s iterum respon¬
di. quoniam quod pͥmo responderam ꝑi¬
trat et tunc inuentum ẽ. eum iam iterũ
respondissem Aliquas sane earu̾dem
questionum popularib eclasticis sermo¬
ib solui. adhuc etiam quibdam non
respondi alique remanserunt. quȩ rebꝰ
Aliis magis urgentib pretermisse sunt.
cumulo quoꝙ obliuionis adiuncto.
i hoc gͦ dixi. Certis enim quib dam
umbris et figuris rerum. ante dĩi ad¬
uentum secundum mirabilem atq or¬
dmatissimam aistributionem tempoꝵ
popł ille tenebatur. qui testamentum
uetus accepit. Tamen in eo tanta predi¬
catio et prenuntiatio noui testamenti

Expanded text:
odem tempore venerunt in manus meas quaedam disputationes Adimanti, qui fuerat Maniquas conscripsit adversus Legem et Prophetas, velut contraria eis evangelica et apostolica Scripta demonstrare conatus. Huic ergo respondi, verba ejus ponens, eisque reddens responsionem meam. Quod opus uno volumine conclusi, et in eo quibusdam quaestionibus non semel, sed iterum respondi, quoniam quod primum responderam perierat, et tunc inventum est, cum jam iterum respondissem. Aliquas sane earumdem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solvi: adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt, cumulo quoque oblivionis adjuncto. 2. In hoc ergo dixi: Certis enim quibusdam umbris et figuris rerum ante Domini adventum, secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum, populus ille tenebatur qui Testameuetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
ELONO
suauis. ingenio callidus secta manicheus ac
ꝑ hoc nesanddo errore puersus. Noueram ipse
quẽ admodũ eum commemoraui in libris con¬
fessionum mearum Hic qͥdilam uolum edi¬
dit a duersus rectam xp̃ianam fidem.: et catho¬
licam ueritatem Quod cum uenisset in mariꝰ
nĩas lectumq eͥet afrib desideiauerunt e nire
caritatis ꝑ quam eis seruimꝰ flagitauerunt:
ut ei responderemꝰ. Hoc aggrediar nunc in no
sit acutum ingenium et lingua expolita nͥa
dño greseꝰ hominis dirigeut. Qd multis etiã
tardiorbꝰ et inualidiorib occusta eqͥtate diui¬
ne miscłie p̃stitum ẽ. eũ multi acerrimi et fa¬
cundissimi. deserti ab adititorio di. adhoc uclo¬
citer ct ꝑtiuacit currerent: ut a ueritatis iia lon¬
gꝰ abcrrarent. Cõmodũ autt̃ arbitror sub eiꝰ no¬
nune ubã es ponere ct sub ico itotisione meã.
apłs inhonesta ꝓpter lege̾
scisicet in membris. repug¬
nantem legi mentis. que de
peccato accidit: non de pͥma
nr̃e institutione nature¬

Expanded text:
eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomsit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. apostolus inhonesta, propter legem scilicet in membris repugnantem legi mentis, quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione natur
Abbreviated transcription (Latin):
iñc aliquid et ꝓphis adiecit. in dexterã
uidetur lapsus: siue dempsit ut destru¬
eret. in sinistram. Utrũq certe offendit
legis auctorem: iccircoq aut aliud aliqͥs
significat istud. aut falsum est.
Ooustinus respondit. Omiserabilem
insaniam. de xp̃o aliquid narranti nolle
credi matħo: et uelle credi manicbeo.
Si matħs non interfuit cum xp̃c dyx¬
isset. non ueni soluere legem aut ꝓ¬
pħas sed adimplere. et ꝓpterea ñ . eͦ.
ei credendum: nunqͥd manicheus
intertuit. aut iam uel natus fuit cũ xp̃c
inter homines appareret. Scd̃m hanc
gͦ fidei ur̃ȩ legem. nichil ei de xp̃o testi¬
ficanti credere debiustis. Nos autem nͨ
ꝓpt̾ea dicimꝰ non credendum. ẽẽ. mani¬
cheo. quia dictis factisq xp̃i non inter¬
fuit. et longe post natus. ẽ. sed quia de
xp̃o contra xp̃i discipłos loquitur. et
contra eugłm quod illoꝵ auctoritate fir

Expanded text:
i aliquid et prophetis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem idcircoque aut aliud aliquid significat istud aut falsum est. AUGUSTINUS respondit:s o mirabilem insaniam de Christo aliquid narranti nolle credi Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem aut prophetas sed adinplere. et propterea non est ei credendum. numquid Manichaeus interfuit aut iam uel natus fuit, cum Christus inter homines adpareret? secundum hanc ergo fidei uestrae legem nihil ei de Christo testihcanti credere debuistis. nos autem non propterea dicimus non credendum esse Manichaeo, quia dictis factisque Christi non interfuit et longe post natus est. sed quia de Christo contra Christi discipulos loquitur et contra euangelium. quod illorum auctor
Abbreviated transcription (Latin):
UGystinus respondit. Astute qͥdem
paratum te dicis. siquas in libris moy¬
si de xp̃o ꝓphetias inueneris ita ꝑcipe
ac si piscem de mari. cum aquã ipsã
unde piscis capitur respuas. Sed qͥa
moyses omne quod scripsit de xp̃o
est. id .ẽ. ad xp̃m omnino ꝑtinet.
siue quod eum figuris rerum uł
gestarum uel dictarum prenuntiet. siue
quod eiꝰ gram glamq commendet: tu
qui cõmenticium fallacemq xp̃m de
manichei litteris credidisti. ita moysi
non uis credere: sicut nec piscem ui.
edere. Uerum hoc interest. quod moy¬
sen hostiliter insectaris: piscem autem
fallaciter laudas. Si enim piscem dema¬
ri edere non nocet. sicut ipse dixisti:
cur eũ uos ita noxium predicatis. ut si
alia ȩsca ñ occurrat. prius fame consu¬
mamini quam pisce uescamini: Quid.
qqͥ si omie cara imunda ẽ ut dicitis.

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Astute quidem paratum te dicis, si quas in libris Moysi de Christo prophetias inueneris, ita percipere, ac si piscem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitur, respuas. sed quia Moyses omne quod scripsit, de Christo est, id est ad Christum omnino pertinet, siue quod eum figuris rerum uel gestarum uel dictarum praenuntiet, siue quod eius gratiam gloriamque commendet, tu, qui commenticium fallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti, ista Moysi non uis credere, sicut nec piscem uis edere. uerum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. si enim piscem de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti, cur ita eum uos noxium praedicatis. ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini quam pisce uescamini? quid ? quod si omnis caro inmunda est, ut dicitis,
Abbreviated transcription (Latin):
uetus. Quia et om̃e uad
plenum suꝑfusa nͦ reci¬
pit s effundit. et stoma¬
eus satur reicit ingesta.
Proinde et iudei ex pre¬
occupatione moyseos. testamento ueteri
satiati respuerunt nouũ: et nos exxp̃i
preuentione nouo referti. respuimus
uetus. Uos ideo utrũq accipitis. quia
in neutro estis pleni s semi. alterumq
ex altero in uobis nͨ tam repletur quã
corrumpit᷑. quia et sema uasa nunqua
de dissimili implent᷑ materia. s de eadẽ
ac sibi simili ut iuni iuno. et melli
melle. et aceti aceto. Quib si dissimilia
et non sui generis suꝑfundas. ut melli
fel. et aquam uino. et aceto ⁊ garro.
non repletio uocabitur hec. sed adulte¬
rium. Hoc gͦ causȩ ẽ: unde nos paru̾
accipimꝰ testamentum uetus. Et qͥa

Expanded text:
uetus? quia et omne uas uetus? quia et omne uas plenum superfusa non recipit, sed effundit et stomachus saturus reicit ingesta. proinde et Iudaei ex praeoccupatione Moyseos testamento uetere satiati respuerunt nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi alterumque ex altero in uobis non tam repletur quam corrumpitur, quia et sema uasa numquam de dissimili inplentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut uini uino et mellis melle et aceti aceto: quibus dissimilia et non sui. generis superfundas, ut melli fel et aquam uino et aceto garos, non repletio uocabitur haec, sed adulterium. hoc ergo causa est, unde nos parum accipimus testamentum uetus. et quia
Abbreviated transcription (Latin):
AUstus dixit. Quare moy¬
sen non accipitis: Amoris¬
et pietatis causa. qua coli¬
mus xp̃m. Quis enim irre¬
ligiosus adeo .ẽ. ut eum li¬
benter aspiciat. qui suo
maledixerit patri: Qua¬
ꝓpt̾ et nos moysen. quanquã humanoꝵ
nulli unquã diunoꝵq peꝑcerit blasphe¬
mando: plus tam̃ hinc execramur. quod
xp̃m filium dĩ qui nr̃e salutis grã pepen¬
dit in ligno. diro deuotationis conuitio
lacessiuit. utrum uolens an casu. tu ui¬
deris. Neutro enim hoꝵ excusatus erit.
aut commendatus. ut debeat accipi.
Ait enim maledictum. ẽẽ. omnem qui
pendet in ligno. Hunc gͦ tu uis ut acei¬
piam. huic ut credam.cum si diuinus
fuit constet eum scientem uolentemq
maledixisse xp̃o. si uͦ nolens nesciensq
maledixit. constet eum ñ fuisse diunũ
Tu uero elige utrum uis. aut moy sen
ꝓpham ñ fuisse. et imprudentia pec¬
casse. ut dum aliis ex more suo maledicit.
dictus omis qui non suscitauerit sem
austus dixit. Quare
nꝰ accipitis testam̃tum

Expanded text:
AUSTUS dixit: Quare Moysen non accipitis? Amoris pietatisque causa, qua colimus Christum. Quis enim irreligiosus adeo est, ut eum libenter aspiciat, qui suo maledixerit patri? Quapropter et nos Moysen, quanquam humanorum nulli unquam divinorumque pepercerit blasphemando, plus tamen hinc exsecramur, quod Christum Filium Dei, qui nostrae salutis causa pependit in ligno, diro devotationis convicio lacessivit: utrum volens, an casu, tu videris. Neutro enim horum excusatus erit aut commendatus, ut debeat accipi. Ait enim maledictum esse omnem qui pendet in ligno . Hunc ergo tu vis ut accipiam, huic ut credam: cum si divinus fuit, constet eum scientem volentemque maledixisse Christo; si vero nolens nesciensque maledixerit, constet eum non fuisse divinum. Tu ergo elige utrumvis, aut Moysen prophetam non fuisse, et imprudentia peccasse, ut dum aliis ex more suo maledicit, tus omnis, qui non suscitauerit semen AUSTUS dixit: Quare non accipitis testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m colitis ꝓph̃as repu¬
diantes: quoꝵ ex presa¬
giis accipitur fuisse uen¬
turus  A pͣm quidem
nr᷑m id.ẽ. filium di he¬
breoꝵ aliquos annuntiasse
ꝓpb̃as. nescio an ꝓbare quis possit. cum
res cȩꝑit examinari. Peruntam̃ etiam si
hoc ita se habeat. quid ad nos: Illos ma¬
net hec responsio. qui ex iudaismo forte
ad xp̃ianismum conuersi. sub testimoniis
ut ꝑhibes ꝓpharum postea neglexerint
eos. ut beneficioꝵ ingrati. Porro autem
nos natura gentiles sumꝰ id ẽ. qͦd paulꝰ
preputium uocat. sub alienati alege.
et prefatorib aliis quos gentilitas uates
appellat: atq ex his postea sumꝰ ad xp̃ia¬
nismum conuersi. nͨ ante effecti udei. ut
merito hebraicoꝵ ꝓph̃arum sequeremtir
fidem. euntes ad xp̃ianismum: s sola ex¬
citi fama et uirtutũ opinione atq sapi¬
entia liberatoris nr̃i inu. Unde si mͥ ad¬
huc in paterna religione moranti. predi¬
cator adueniens xp̃m uellet ex ꝓpb̃i ⁊¬

Expanded text:
m colitis, Prophetas repudiantes, quorum ex praesagiis accipitur fuisse venturus? Christum quidem nostrum, id est, filium Dei, Hebraeorum aliquos annuntiasse Prophetas, nescio an probare quis possit, cum res coeperit examinari. Verumtamehoc ita se habeat, quid ad nos? illos manet haec reprehensio. qui ex iudaismo forte ad christianismum conuersi sub testimonis, ut perhibes. prophetarum postea neglexerint eos ut beneficiorum ingrati. porro autem nos natura gentiles sumus. id est. quod Paulus praeputium uocat, sub alia nati lege et praefatoribus aliis, quos gentilitas uates appellat. atque ex his postea sumus ad christianismum conuersi, non ante effecti Iudaei, ut merito Hebraicorum prophetarum sequeremur fidem euntes ad christianismum. sed sola exciti fama et uirtutum opinione atque sapientia liberatoris nostri Iesu. unde si mihi adhuc n paterna religione moranti praedicator adueniens Christum uellet ex p
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia consonare.
peo quod scriptum.ẽ. quod locutꝰ
est d̾s moysi: et dixit illi Logͤre
ad filios isrł. Sumite primitias.

Expanded text:
testimonia consonare. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus Moysi et dixit illi: loquere ad filios Israhel: sumite primitias
Abbreviated transcription (Latin):
est. in principio fecit d̾s cȩlum & terrã.
usq ad id quod scriptum ẽ. et factum. ẽ
uesꝑe. et sactum mane dies una. Noc ca¬
pitulum legis. aduersum ẽẽ euangelio
stultissimi manichei arbitrantur. dicen¬
tes in genesi scͥptum esse. quod d̾s ꝑ seip

Expanded text:
est: in principio fecit deus caelum et terram usque ad id quod scriptum est: et factum est uespere et factum est mane dies una. hoc capitulum legis aduersum esse euangelio stultissimi Manichaei arbitrantur dicentes in genesi scriptum esse, quod deus per se ip
Abbreviated transcription (Latin):
DAMENTU
AUM UE¬
rum dm̃ om̃i¬
potentem. ex
quo omnia. ꝑ
quem omnia.
in quo omnia.
et rogaui et
rogo: ut in re¬
fellenda et re¬
uincenda here¬
si ur̃a manichei. cui et uõs fortasse un¬
prudentiꝰ quam maliciosiꝰ adhesistis.
det mͥ mentem pacatam atq tranqͥllã.
et magis de ur̃a correctione quam de
subuersione cogitantem. Quamquã
enim dñs ꝑ suos seruos regna subuer¬
tat erroris. ipsos tam̃ homines in qͣntũ
homines sunt: emendandos ẽẽ potius
quam ꝑdendos iubet. Et quicqͥd diui¬
initus ante illud ultimum iudiciũ uin
Optatus. Augustinus. Donatus. et cȩteri
ep̃i de concilio tertensi ad donatistas.
Hic liber sic incipit. Quid adhuc dona¬

Expanded text:
DAMENTI. um uerum deum omnipotentem, ex quo omnia, per quem omnia. in quo omnia, et rogaui et rogo, ut in refellenda et reuincenda haeresi uestra, Manichaei. cui et uos fortasse inprudentius quam malitiosius adhaesistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam et magis de uestra correctione quam de subuersione cogitantem. quamquam enim dominus per suos seruos regna subuertat erroris, ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos esse potius quam perdendos iubet. et quicquid diuinitus ante illud ultimum iudicium uinOptatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas . Hic liber sic incipit: Quid adhuc, Dona
Abbreviated transcription (Latin):
accipitis ꝓph̃as: Immo
tu dic potius si quid habe̾:
cur debeamꝰ ꝓph̃as acciꝑe.
Propt̾ testimonia inquit
quȩ de xp̃o prefati sunt.
Ego quidem nulla inue¬
ni: quamuisᷤ attentius eos et curiosissi¬
me legerim. Sed tam̃ et hoc enerui
fidei confessio ẽ: in xpͣm sine teste et
argumento non credere. Nempe ipsi
uos docere soletis. iccirco nichilẽe curi¬
osuis exquirendum: quia simplex sit &
absoluta xp̃iana credulitas. Quomͦ
gͦ nunc fidei simplicitatem destruitiᷤ:
indiciis eam ac testib fulciendo. et hoc
iudeis: Aut si prima uobid sententia
displicet. iccircoq transistis in alteram.
quis fidelior uobis ẽẽ testis debet. quã
d̾s ipse de filio suo: qui non ꝑ uatem.
neq ꝑ interpretem. sed ultro cęlitus e¬
rupta uoce. cum eum mitteret ad ter¬
ram dixit. hic ẽ filius m̃s dilectissimus.
credite illi: Necnon et ipse de se. A pat
meo ꝓcessi: et ueni in hunc mundum.
Atq multa alia huiꝰmodi. Ad quȩ iur¬

Expanded text:
accipitis prophetas? immo tu dic potius, si quid habes, cur debeamus prophetas accipere. propter testimonia, inquit, quae de Christo praefati sunt. ego quidem nulla inueni, quamuis adtentius eos et curiosissime legerim. sed tamen et hoc eneruis fidei confessio est in Christum sine teste et argumento non credere. nempe ipsi uos docere soletis idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christiana credulitas. quomodo ergo nunc fidei simplicitatem destruitis indiciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si prima uobis sententia displicet idcircoque transistis in alteram, quis fidelior uobis esse testis debet quam deus ipse de filio suo, qui non per uatem nec per interpretem, sed ultro caelitus erupta uoce, cum eum mitteret ad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necnon et ipse de se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa alia huiusmodi. ad quae rin
Abbreviated transcription (Latin):
ratio est.cur ea dixerit etiã
apłs inhonesta ꝓpter legẽ
scilicet in membris. repug¬
nantem legi mentis. que de
peccato accidit. non de pͥma
nr̃e institutione nature.

Expanded text:
ratio est, cur ea dixerit etiam Apostolus inhonesta , propter legem scilicet in membris repugnantem legi mentis , quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae.