comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licet laborantibꝰ. opẽ ferre mi¬
seris. alere egentes. uestire
nudos: nichil sibi exmilitiȩ sti¬
pendiis p̃t̃ cotidianũ uictum
reseruabat: Iam tunc euangłii
ñ surdis auditor: decrastrno
non cogitabat: Quodam itaq
tempore cũ iam nichil preter
arma et simplicẽ milicie ues¬
tẽ haberet. media hieme quȩ
solito asꝑior in horruerat adeo
ut plerosq uis algaris extin¬
gueret: obuiũ habuit inpor¬
ta ambianensiũ ciuitatis pau¬
ꝑem nudũ. Qui cum om̃s ut
sui misererent᷑ oraret. om̃sq
miserũ p̃terirent: intellexit
uir deo plenus. sibi illũ aliis
miscdiam non p̃stantibꝰ reser¬
uari. Quod tam̃ ageret& nichil
p̃ter clamidem qua indutus
erat habebat: Iam enim reliqͣ
in opus simile c̃sumpserat: Ar-¬
repto itaq ferro quo accinctus
erat mediam diuidit. partemq
eiꝰ pauꝑi tribuit: reliqͦ rursus
induitur: Interea decircũstantibꝰ
ridere non nulli: quia deformis

Expanded text:
licet laborantibus, opem ferre milicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetsui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis
Abbreviated transcription (Latin):
tre qͥ felicibꝰ eiꝰ actibꝰ inuidebat.
cum e̾e̾t annoꝵ qͥndecim rap¬
tus et cathenatꝰ. sacramentis mi¬
litaribꝰ implicatꝰ ẽ: uno tantum
seruo comite contentꝰ. cui tam̃
uersa uice dr̃s seruiebat. adeo
ut plerumq ei et calciamenta
ipse detraheret & ipse deterge¬
ret. cibũ una caperent hic se
pius tam̃ ministraret: Trien¬
niũ fere ante baptisma inar¬
mis fuit: integer tam̃ ab his ui-¬
ciis qͥbꝰ illud hominũ genus
implicari solet: Multa illi cir¬
ca cõmilitones benignitas: mi-¬
ra caritas: Patientia uͦ atq hu¬
militas: ultra humanum modũ:
Nam frugalitatẽ in eo laudari
non ẽ necesse qua ita usus ẽ.
ut iam illo tempore ñ miles
s monacꝰ putaret᷑:. Quibꝰ rebus
ita sibi om̃s cõmilitones suos
deuinxerat: ut eum miro af¬
fectu uenerarent᷑: Nec dum
tamen regeneratꝰ in xp̃o. age¬
bat quendã bonis oꝑibꝰ baptis¬
matis candidatũ: assistere sci¬

Expanded text:
tre, qui felicibus eius actibus inuidebat, tre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere sci
Abbreviated transcription (Latin):
dus fuit: s intra italiã tici¬
ni alitus ẽ Parentibꝰ scd̾m
scłi dignitatẽ ñ infimis: gen¬
tilibꝰ tamen: Pater eiꝰ miles pͥ.¬
mum: pꝰ tribunꝰ militũ fuit:
Ipse armatam miliciã inado-¬
lescentia secutus. int̾ scolares
alas subrege constantio: de in
sub iuliano cesare militauit:
Non tamen sponte: qͥa apͥmis
fere annis diuina pocius ser¬
uitus sacram illutris pueri in¬
spirauit infãciam. Nam cum
eẽ annoꝵ decẽ inuitis parenti¬
bus adęccłiam confugit seq ca¬
thecuminũ fieri postulauit:
M ox mirũ in modũ totus indĩ
oꝑe conuersus. cũ esset annors
duodecĩ. heremũ concupiuit:
fecissetq uotis satis. si etatiᷤᷤ ĩ fir¬
mitas non obstitisset. Animus
tamen aut circa monasteria
aut circa ęccłiam sẽꝑ intentꝰ:
meditabat᷑ adhuc inetate pu¬
erili quod postea deuotꝰ im¬
pleuit: S cum edictũ esset
aregibꝰ ut ueteranoꝵ filii ad.
miliciam scriberent᷑: ꝓdente pa¬

Expanded text:
fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente pa
Abbreviated transcription (Latin):
tione sacerdotali fuit. Nam
xp̃iani qͥeo tempore uidebant᷑.
occultes ꝑlatebras diuinũ offi¬
cium celebrabant: Nam siqui
apaganis reꝑti fuissent. xpĩani.
aut afficiebant᷑ uerberibꝰ aut
gladio truncabant᷑. Apassione
gͦ domini usq ad transitũ scĩ

Expanded text:
tione sacerdotali fuit. Nam qui tione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti
Abbreviated transcription (Latin):
tus institutꝰ seruat᷑ inurbe qua
ordinatus ẽ habebit deo iuben¬
te sepulchrũ: Certe siꝓmonaste¬
tis scitote quia pͥmũei monaste¬
rium cum mediolanensibꝰ fuit:
His gͦ litigantibꝰ sole ruente noxclau
tiam auferret᷑ Sed ds̃ omp̃s. no¬
luit urbem turonicã ꝓpͥo frusta¬
ri patrono: Deniq nocte media
om̃s pictaui a somno fallages cõpͥ¬
ta multudine uigilaret: Igitur
ubi turonici conspiciunt eos ob¬
glebam alii ꝑfenestam eiciunt
alii suscipiunt. positũq innaui.
cum om̃i poplõ ꝑuincennã flu-¬
uium descendunt ingressiq
ligeris alueum. adurbẽ turo¬
quoꝵ uocibꝰ pictaui exꝑgefac¬
ti. nichi de thesauro quẽ custo¬
diebant habentes. cũ magna
confusione adꝓpͥa sunt reu̾¬
si Quod siqͥs reqͥrit cur post
transitum gratiani ep̃i unus
tantum idest lidorius usq ad-
scm̃ martinũ fuisset nouerit¬
quod obsistentibꝰ paganis diu
ciuitas turonica sine benedic¬

Expanded text:
tus institutus servatur, in urbe qua tus institutus servatur, in urbe qua ordenatus est habebit Deo iubente sepulchrum. Certe si pro monasth scetote, quia primum ei monasthirium cum Mediolaninsibus fuit'. His ergo litigantibus, sol ruente nox clautiam aufereretur. Sed Deus omluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprhac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt ob6 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turoquorum vocibus Pectavi expergefacti, nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Catiani episcopi unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuisset epiquia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedic
Abbreviated transcription (Latin):
quam istũ cilicio tectum. quis
cineribꝰ crederet in uolutũ : Iam
inquadam futurȩ resurrectioniᷤᷤ
glã et natura demutatȩ carnis
ostensus ẽ: Iam uero in obseqͥũ
funeris. credi ñ potest. quanta
hominũ multitudo c̃uenerit:
Tota obuiam corpori ciuitas
ruit: cuncti exagris atq uicis.
multiq exuicinis etiã urbibus
duo milia conuenisse dicuntur:
Specialis martini glã. Eius exẽ¬
plo in domini seruitute stirps
tanta fructificauerat: Agebat
nimirũ ante sepastor extinct¬
greges suos. scẽ illiꝰ multitudi¬
nis pallidas turbas agmina pal¬
liata: et aut emeritoꝵ laborũ
senes. aut uiratos xp̃i insacram̃¬
ta tirones. tam uirginũ chorus
fletu abstinens p̃pudore cũ lȩtan
scõ dissimulabat gaudio qͦdolebat
Siqͥdem fides flere ꝓhiberet. gemi
tum extorqueret affectus: Et em̃
tam erat scã de illius glã exulta¬
tio: quam pia demorte confusio
Ignosceres flentibꝰ. gratulareris

Expanded text:
tum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? iam in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus o die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, quam sansancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam pia de morte tristitia. ignosceres flentibus, congratularere
Abbreviated transcription (Latin):
tem ꝓmior inclinauerit. nec mo¬
ri timuerit. nec uiuerq recusa¬
uerit: Itaq cum iam ꝑaliquot
dies ui febrium teneret᷑ tamen
spui seruire cogebat: nobili
illo stratu suo incinere et cili¬
cio recubans. Et cũ adisciplĩs
rogaret᷑. ut saltun uilia sibi sine¬
ret stramenta sub poni: non de¬
cet inquit filii xpĩanũ nͥ incine¬
re mori Ego si aliud uobis exẽ¬
plum relinquo ipse peccaui O¬
culis ac manibus incęlũ semꝑ ĩ¬
tentꝰ inuictum aboratione spm̃
non relaxabat: Et cum aprbis
qui tum adeum c̾fluxerant: ro¬
garet᷑. ut corpusculũ lateris mu¬
tatione releuaret. sinite inquit
sinite me fr̃s. cȩlum pocius res¬
picere quam t̾ram: et suo iã iti¬
nere iturus addnm̃ sp̃s dirigat᷑.
Hȩc locutꝰ diabolum uidet ꝓpt̃
assistere: Quid hic inquit astas
cruenta bestias nichil in me fu¬
neste repperies: Abrahe me si nꝰ

Expanded text:
tem pronior inclinauerit, nec motem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus
Abbreviated transcription (Latin):
uisceribꝰ affluebat: la crimasse
ꝑhibet᷑ Conuersq ad dnm̃: hac i¬
tantũ uoce flentibꝰ respondit:
Dñe si ad huc poplõ tuo sum ne
cessarius. non recuso laborẽ: fiat
uoluntas tua Nimirũ int̾ spẽ
amorẽq positꝰ. dubitaũ pene qͥd
mallet. quia nec hos deserere nec
axp̃o uolebat diutiꝰ separari¬
Nichil tamen in uoto suo ponens.
aut uoluntati relinquẽs.to.¬
tum se domini arbitrio potesta¬
uis qͥdem dnẽ corporee pugna
milicie: et iam satis ẽ. quod huc¬
usq certaui. s si ad huc in eodem
labore ꝓcãtris tuoꝵ stare me p̃¬
cipis Non recuso: nec fatiscentẽ
causabor etatem: Munia tua de¬
uotꝰ implebo subsignis tuis quo¬
adipse tuiusseris militabo Et
quãuis optata sit seni sessio pꝰ la¬
borem ẽ. tam̃ animꝰ uictor annoꝵ.
et cedere nescius senecturi Ac
ne uoluntas tua: hos qͥbꝰ timeo
ipse custodies Ouirum in effabi¬
lem. nec labore uictum. nec mor¬
te uincendũ. qͥ innullam separ.A¬

Expanded text:
uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separarinihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestaest, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi ne, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se par
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquandiui gͦ inuico illo uł in
eccła adquã ierat cõmoratꝰ. pace
int̾ clericos restituta cũ iã regre¬
di admonasteriũ cogitaret uiri¬
bus corporis cepit repente desti¬
tui c̃uocatisq disciplĩs indicat se
iam resolui: Tum uͦ meror et luc¬
tus om̃iũ uox una plangentiũ:
Cur nos pat̾ deseris. aut cui nos
desolatos relinqͥse Inuadent enĩ¬
gregem tuũ. lupi rapaces Et qͥs

Expanded text:
/aliquandiu ergo in uico illo uel in /aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rap
Abbreviated transcription (Latin):
tiliꝰ pacẽ cupiens reformare licet
finem dierũ suoꝵ ñ ignoret pro¬
ficiser tamen obistius modi causã
non recusauit: bonam hanc uir¬
tutũ suarũ cõsũmationẽ existi¬
mans. si pacẽ ecclẽ redditã reliquĩ¬
set:. Ita ꝓfectꝰ cũ suo illo ut semꝑ
frequentissimo discipuloꝵ scĩssimoq
comitatu: mergos influmine cõspi¬
catur pisciũ p̾dam seqͥ et rapacem
ingluiuẽ assidus urgere capturis:
Forma inqͥt hec: demonũ est Insi¬
diant᷑ ĩcautis capiunt nescienteᷤ.
captos deuorant. exsaturariq ne
queunt deuoratis: Imperat de¬
hinc potenti uirtute uerboꝵ: ut
eum cui innatabant gurgitẽ re¬
linquentes. aridas peterent deser.¬
tasq regiones. Co nimirũ circa
aues illas usus imꝑio. qͦ demones
fugare consueuerat: Ita grege
relicto flumine. montes siluasq pe¬
tiert̃:. non sine ammiratione mul¬
toꝵ qͥ tantã inmartino uirtutem
uiderent. ut etiã auibꝰ imꝑaret:¬

Expanded text:
tibus pacem cupiens reformare, licet tibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege  congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret.
Abbreviated transcription (Latin):
arem illam eplãm occasione fu¬
rata ese Namq accepi litteras tu¬
as. qͥliꝰ scribis ineadem epła qua
de obitu domni martini fecerim
mentionẽ. ipsum beati uiri tran¬
situm exponere debuissem. qͥsi
uero ego illam eplãm aut legen¬
dam alii p̃t̾ quã ipsi cui missa ui¬
det᷑ ediderim. aut ego tanto sim
oꝑi destinatꝰ. ut omña quȩ de mar¬
tino cognosci oportet. me potissi¬
mum scribente patescant: Itaq
si qua deobitu scĩ epi audire de¬
sideras. abillis potiꝰ qͥ int̾fuere
cognosce Ego tͥ statui nichil scri¬
bere. ne ubiq me publices: Iam̃
sidas fidẽ nulli te eẽ lecturam.
paucis tuȩ satis faciã uoluntati
Ita quȩ prestabo te his quȩ nuicli
sunt comꝑta participem:
Martinus igit᷑ obitum suum
longe ante p̾cuuit dixitq
frĩbꝰ dissolutionẽ sui corpori un¬
minere: Interea causa exstitit qͦ
cõdatensem diocesim uisitar& Nã
clericis int̾ se ecclẽ illiꝰ discordan-¬

Expanded text:
arem illam epistulam occasione fuarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem. Martinus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordan
Abbreviated transcription (Latin):
lum. nullũ eplãm reliqͥsti Ita
furaris omĩa. ita uniuersa di¬
uulgas: Si qͥd adamicũ familia¬
rit̾ scripsi. siquid forte ludimus
qͦd uelim tamen occultũ ẽẽ dic¬
taui. omĩa adte pͥus pene quam
fuerint scripta ut dictata ꝑue¬
niunt. Niirũ oberratos ha¬
bes notarios meos. ꝑquos tibi
nr̃e ineptie publicant᷑ Nec ta.¬
men aduersum eos possũ moue¬
ri sitͥ parent. qͥ in uis nr̃m extua
potissimũ liberalitate uenerunt.
seq adhuc tuos quam meos ẽẽ
meminerunt. Iusola es rea tu
sola culpabilis. que & mͥ ĩsidia¬
ris et illos fraude circumuenis. ut
sine delicto ullo familiarit̾ scrip¬
to aut neglegent̾ emissa inlucu¬
brata tͥ penitꝰ atq inpolita tradan¬
admodum tam cito adte epła illa
potuit ꝑuenire. qͣni nuꝑ adaure¬
lium diaconẽ scĩpseramꝰ Ego enĩ
tolose positꝰ tutreueris c̃stituta.
et tam longe apatre afilio inqui¬
etate diuulsa. quã tandẽ famili¬

Expanded text:
lum, nullam epistulam reliquisti: ita lum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradan rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem famili
Abbreviated transcription (Latin):
monstraũ quo sequend̃ eẽt edo¬
cuit quo spes nr̃a tendenda. quo
animus dirigenđ instruxit: iuid
tamen fiet fr̃ quod mͥ ut ipse sũ
c̃scius c̃scendere arduũ illud it̃
ac penetrare ñpotero: Ita sarcina
molesta. me p̾grauat. et peccati
mole depressum. negato in astra
conscensu seua miserabilẽ ducit
intartara: Spes tam̃ suꝑ ẽ. illa
sola illa postrema. ut quod ꝑ
nos obtinere non possum. saltĩ
ꝓnob̾ orante martino meream
S qui te fr̃ diutiꝰ occupo epła
tam lo quaci. demororq uentu¬
rume simul iam pagina imple¬
ta non recipit: Michi tamen
hȩc fuit ratio sermonẽ istum
longiꝰ ꝓferendi ut quia doloris
nuntium epła deferebat. eadem
parenti uenerabili salutẽ.
Si parentes uocari inuis liceret.
te plane expilationis furtiq reã
adp̾toris tribunal iusto loio tra¬
heremus. Quid enim ñ querar
quã ate potior iniurias Nullã
mͥ domi cartulã nullum libel:¬

Expanded text:
monstrauit et quo sequendus esset edomonstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libel
Abbreviated transcription (Latin):
merentẽ. unice diligebat. En rur-¬
sus lacrimȩ fluunt. imoq de
pectore gemitꝰ erumpit: In quo
mͥ post hec homine similis reqͥes:
Incuiꝰ erit caritate solatium: Me
miserũ me infelicẽe Potero ne
umquã sidiutiꝰ uixero ñ doloͬre.
qͦ martino suꝑstites sume Erit
pꝰ ħ uita iocunda. erit dies aut
hora sine lacrimis. aut tecũ fr̃
dilectissime potero illiꝰ mentio¬
nẽ habere sine fletu aut umꝗͣ
loquens apud te. aliud quã de illo
loqui potero: S quid te ĩ lacri:¬
mas fletusq cõmoueo: Ecce nunc
c̃solatum ẽẽ te cupio qͥme c̃solari
ipse non possum: Nondeerit nob̾
ille mͥ crede non deerit. Int̾ erit
de se sermocinantibꝰ. astabit oran¬
tibus. quõq iam hodie prestare dig¬
natus ẽ: uidendum se ingłã sua se-¬
pe p̃bebit. et assidia sic̃ ante pau¬
lulum fecit benedictione nos ꝓ¬
teget: Inde scdm̃ ordinẽ uisionis
qua cęlũ sequentibꝰ se patere

Expanded text:
merentem unice diligebat. en rurmerentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere
Abbreviated transcription (Latin):
bilis obtistisset. ut letꝰ ulceribus
c̃gaudensq cruciatibꝰ quȩ libet int̾
tormentarisisset: S quãquã ista ñ
tulerit. impleuit etiã sine cruore
martiriũ: Nam quas ille ꝓspe ȩ¬
ternitatis. humanoꝵs doloꝵ non
ꝑtulit passionese fame uigiliis.
nuditate. ieiuniis. obꝓbriis in in¬
doꝵ insectationibꝰ imꝓboꝵ cura¬
ꝓinfirmantibꝰ sollicitudine pro
non doluite Quo scandalizante
non ustus ẽ Quo ꝑeunte nonge¬
muite Pret̃ illa cotidiana illius
aduersum humanȩ spiritalisq ne-¬
qtiȩ diuersa certamina dum ĩeo
uariis temptationibꝰ appetito sẽꝑ
exuꝑat fortitudo uincendi. pati¬
entia expectandi. equanimitas sꝰ¬
tinendi Ouere in effabilẽ uirũ.
pietate miscdĩa caritate. Quȩ cũ
cotidie etiã inscĩs uiris scło frigen¬
te frigescat. m illo tamen usq ad
finem aucta ĩdies ꝑseueraũ: Quo
ego illi bono uel ut specialit᷑ fru¬
itus sum. cum me indignũ & ñ

Expanded text:
bilis obstitisset, ut laetus ulceribus bilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborpro infirmantibus, sollicitudine pro non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit p̾stare martiriũ. gła tam̃
martiris ñ carebit. qͥa uoto atq
uirtute et potuit ẽe martir et
uoluit: Quo si ei neronianis daci¬
anisq temporibꝰ in illa quȩ tunc
extitit dimicare c̃gressione licuis¬
set. testor dm̃ cęli atq t̾rȩ. sponte
equuleum ascendisset. ultro se igni¬
num infornacẽ cantasset: Quod¬
si isaianũ illud suppliciũ ꝑsecu¬
tore forte placuisset. nũquã pro¬
fecto inpar ꝓphetȩ serris et lami¬
nis de secari menbra timuisset:
Ac si rupibus p̃cisis. abrutisq mon¬
tibus agere felicem furor. impius
maluisset. ꝓhibeo c̃fisus testimoni¬
um ueritati sponte cecidisset: Si
uͦ gentium doctoris exemplo gla¬
dio deputatus int̾ alias ut sepe ꝓ¬
uenit aduictimas diceret᷑ Primus
om̃ium carnifice cõpulso. palmam
sanguinis occupasset. Iam uero adũ¬
sus om̃s penas atq supplicia qͥbus
plerumq huinana cessit infirmitaᷤ.
ita acfessione dñi ñ recedens immo¬

Expanded text:
tuerit praestare martyrium, gloria tamen tuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se igniDomini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmo
Abbreviated transcription (Latin):
Concidi fateor. obortisq lacrimis
fleui ub̃rime. Quin & iã dum
h adte fr̃ scribimꝰ fluunt lacrimȩ
nec ullum inpatientissimi do¬
loris admitto solatiũ: Le uero
ubi ħ nuntiatum ẽ. participem
esse uolui luctus mei. qͥeras
socius amoris: Heni gͦ adme sta¬
tim ut parit᷑ lugeamus. quem
parit᷑ amabamꝰ: Quam quã scĩã
uirũ illum ñ ẽẽ lugendũ. cui pꝰ
euictum triumphatũq sclm nc̃
demũ reddita ẽ. corona iusticiȩ:
S tam̃ ego ñ possum mͥ imꝑare
qͥndoleam: Premisi qͥdem patro.¬
nũ. s solatium uite p̾sentis ami¬
si: Et sirationẽ ullam dolor ad¬
mitteret. gaudere deberẽ: Est
enĩ ille ut ẽ. c̃sertus aplĩs ac pro¬
phetis quod et pace scõꝵ om̃iũ
dixerĩ in illo ustors grege nulli¬
scds Ut credo spero. c̃fido. illis
potissimũ qͥstolas suas insangui¬
ne agni lauerint aggregat. agnũ
ducẽ abom̃i integer labe comitat᷑.
Nam licet ei ratio tẽporis non po-¬

Expanded text:
concidi, fateor, obortisque lacrimis concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixeriet confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non po
Abbreviated transcription (Latin):
Arridensq mͥ paululũ. libellũ
quẽ deuita illiꝰ scripserã. dexte¬
ra p̃ferebat: Ego scã genua eius
complexus benedictionẽ ꝓconsu¬
etudine flagitabam. suꝑ positãq
capiti meo manũ. tactu blandis¬
simo sentiebam: Tunc int̾ benedic¬
tionis uerba sollempnia. familia¬
re illud ori suo crucis nomeni¬
teraret. mox ineum luminibus
intentus. cum exsaciari uultu illiꝰ
c̃spectuq non possẽ subito michi
insublime sublatꝰ eripitur: donec
in mensa aeris istius uastitate.
cum tam̃ rapida nube subuectũ:
acie sequeremur oculoꝵ. patenti
cȩlo receptus. uderi ultra nonpo¬
iuam scandere Ego impudens seqͥ
cupiens. dum altos gressus molior.
et conitor eiugilo: somnoq exͤitꝰ.
puer familiaris in gredit᷑. solito
tristior uultu loquentis parit᷑
et dolentis: Quid tu inquã tam
tristis loqͥ gestise Duo inquit
monachi aturonis affuerunt. dõ¬
num martinũ obisse nunciantes.

Expanded text:
adridensque mihi paululum libellum, adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non pouia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excituspuer familiaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'.
Abbreviated transcription (Latin):
sensisse rorantes. quas male ẽet
exꝑtꝰ urentes: Unde intellegat
quisqͥs ħ legerit. temptatum
qͥdem illo martinũ ꝑiculo
es. eram residens solus incel¬
lula subieratq me quȩ sepius oc¬
cupat cogitatio spes futuroꝵ pre¬
sentiũq fastidium iudicii metus.
formido penarum: & quod c̃sequens
erat atq unde cogitatio tota des¬
cenderat peccatoꝵ meoꝵ recorda¬
tio tristem me. confectũq reddi¬
derat: Deinde cum fatigata an¬
gore animi in lectulo m̃bra po¬
suissem. ut plerumq ex mestitu.¬
dine solet somnꝰ obrepsit: Qui
ut semꝑ matutinis horis leuior
incertq ita suspensꝰ ac dubius
ꝑmenbra diffundit᷑ ut quod in
alio sapore noneuenit pene ui¬
gilans. dormire te sentias: Cum
uultu igneo stellantibꝰ oculis
crine purpureo. atq ita mͥ in
ea habitudine corporis formaq
quã nouerã uidebat᷑. ut quod elo¬
qui nobis pene difficile ẽ nͦ pos¬
set aspici cum posset agnosci:

Expanded text:
sensisse rorantes, quas male esset sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum pericules, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cuuultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci.
Abbreviated transcription (Latin):
tatus grauissimũ circase sensit
incendium. adeo ut uestem qͣ
indutꝰ erat ignis assumpserit:
Tandẽ insere uersus. ñ infuga
scutum fidei et orationis arripu¬
it. mediis flãmis. totus ad domi¬
num c̃uersus incubuit: Tum uͦ
diuinitꝰ igne submoto. innoxio
sibi orbe flãmarũ orabat Mͥo¬
nachi aut̃ quiꝓforibꝰ aderant.
crepitante et c̃luctante incen¬
dii sono obseratis effringunt
fores demotoq igni mediis
flãmis martinũ auferunt.
cum iam penitꝰ ẽẽ c̃sũptꝰ tam
diuturno incendio putaret᷑
Ceterum ut uerbis meis dñs
ẽ testis mͥ ipse referebat. et
non sine gemitu fatebat᷑: in ħ
se diaboli arte deceptum. ut
excussus esomno c̾siliũ non
haberet. quo ꝑfidem et orati¬
onem ꝑiculo repugnaret: De¬
niq tamdiu circase seuisse ig¬
nem quãdu erũꝑe ostium
turbat᷑ mente tep̾tauerit.
ubi uero auxiliũ crucis et
orationis arma repetisset. me¬
dias cessisse flaminas. seq tũ

Expanded text:
tatus, grauissimum circa se sensit tatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum
Abbreviated transcription (Latin):
sionem ei insecretario ȩccłȩ cle¬
rici parauert̃. multũq ignem
scabro iam ꝑtenui pauimento
subdidert̃. lectum ei plurimo
stramine extruxerunt: De in cum
se martinus cubitum collocasset.
insuetam molliciẽ strati male
blandientis horrescit. qͥppe qui
nuda humo uno tantũ cilicio
suꝑiecto cubare consueuerat:
Itaq quasi accepta ꝑmotꝰ iniuria
stramentũ om̃e ꝓiecit: Casu su¬
ꝑ fornaculam partẽ paleȩ illius
quam remouerat aggessit: Ipse
ut erat ei moris. nuda humo las¬
situdine itineris urgente requi¬
euit: Admediam fere noctem.
ꝑ int̾ruptũ ut supra diximus.
pauimentũ ignis estuans ares¬
centes paleas app̃hendit: Mar-¬
tinus somno exitꝰ. re inopina¬
ta ancipiti ꝑiculo et maxime
ut referebat diabolo insidiante
atq urguente p̃uentꝰ. tardius
quam debuit adorationis con¬
fugit auxilium: Nam erumꝑe
foras cupiens. cum pessulo queni
ostio obdiderat. diu multũq luc¬

Expanded text:
sionem ei in secretario ecclesiae clesionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luc
Abbreviated transcription (Latin):
tate fame latronumq ꝑiculis
dum ẽẽ cõmunia: S his to¬
lerandis atq uincendis p̃cipuã
semꝑ iustoꝵs fuisse uirtutẽ. dum
ꝑ om̃ia temptam̃ta patientes semꝑ
inuicti tanto fortior uincerent
.quanto grauius ꝑtulissent Un¬
de ħ quod ad martini infirmita¬
tem uocat᷑ plenum ẽ dignitatis
et głȩ. si qͥdem ꝑiculosissimo casu
temptat euicerit: Ceterũ omissũ
ame in libello illo quȩ deuita illiꝰ
edidi nemo miret. cum ibide m
sim ꝓfessus. me non om̃ia facta illiꝰ
fuisse cõplexum. quia siꝑsequi
uniuersa uoluissem. inm̃sum uo¬
lum̃ legentibꝰ edidissem: Neq surt
tam parua que gessit. ut omĩa
potuerint c̃p̃hendi. S tam̃ ħ de
quo questio incidit in latere ñ
patiar et rem omẽm ut gesta ẽ.
uituꝑatione beati uiri poterat
opponi pret̾ misisse uideamur:
CUM addiocesim quandã ꝓsol¬
lempni c̃suetudine sic̃ ep̃is ui¬
sitare eccłas suas moris ẽ. media

Expanded text:
tate et fame latronumque periculis tate et fame latronumque periculis dem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media
Abbreviated transcription (Latin):
incendio periculose fuifset obno
adtactus. hunc rursus adtactũ
admerita illius aduirtutem re¬
ferres. quod circũ septꝰ ignibus
nonꝑisset: Agnosce enĩ miser
agnosce quȩ nescis. om̃s fere sc̃o.
magis insignes ꝑiculors suorũ
fuisse uirtutibꝰ: Nideo qͥdẽ
petrum fide potentẽ. rerũ obstan¬
te natura mare pedibꝰ suꝑ gres¬
sum instabiles aquas corporeo
pressisse uestigio: S non ideo
minor michi uidet᷑ gentium
p̃dicator quẽ fluctus absorbu¬
it : et post triduũ totidemq
noctes emergentẽ eꝓfundo.un¬
da restituit: Atq haud scio an
pene plus fuerit uixisse inpro¬
fundo: ansupra maris ꝓfunda
transsisse: S ħ tu ut arbitor stul¬
te non legeras. aut ñ audieras:
Neq enim absq diuino c̃silio isti¬
usmodi exemplum beat euange¬
lista sacris litteris ꝓtulisset. nisi
ut his humana m̃s erudiretur:
Naufragiorũ atq serpentiũ casi¬
bus: et sicut apłs refert qͥ nudi¬

Expanded text:
incendio periculosae fuisset obnoincendio periculosae fuisset obnoadtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nudi
Abbreviated transcription (Latin):
phemat exemplo Iuid gͦe Quiꝰ¬
quis es. martinꝰ ideo ñ potens
ideo ñ sc̃s. quia ẽ. ꝑiclitatꝰ ĩcen¬
dio: Obeatũ & ꝑomĩa similem
apłis. eiam in his c̃uiciis uirũ:
Nempe ħ & depaulo gentiles cũ
eum uiꝑa momordisset seusisse
referunt᷑. hic homo deb& omici¬
da eẽ. quẽ saluũ factũ de mari
fata uiuere ñ sinunt: Atille ex¬
cussa uiꝑa inignem. nichil mali
passus ẽ: Illi aut̃ subito casu¬
rum. et repente moriturũ eũ
putabant: S cũ uiderent ni hil
mali contingere ei. c̃uertentes
se dicebant eũ dm̃ eẽ: Alioqͥn
uel horum exempla omĩum
mortaliũ felissime ꝑfidiam
tuã coarguere ipse debueras:
ut sit tͥ scandalũ mouerat qđ
martinus flãma igniᷤ uidebat᷑¬
esterna die cũ adimpleriq
monachi uenissent. inter
fabulas uiges longumq ser¬
monem.mentio incidit mei libel
li quem de uita beati uiri mar
multis legi libentissime audie¬
m.nterea indicatur mͥ
mibus depuliss& : ipse nuꝑ ad ustꝰ

Expanded text:
emat exemplo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatesterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martmultis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihmibus depulisset, ipse nuper adustus
Abbreviated transcription (Latin):
domũ non ẽẽ regressum. Quẽ c̃ dñs
collecta multitudine seuoꝵ ꝑ deuia
queq reqͥrer&: inuenit stantẽ ĩ uer¬
tice montis. forib cuiusdã adsistere
speluncȩ. Itaq ira ꝑmotꝰ cur soliua¬
gus inceder&. correpto arcui appetit
illũ saguta toxicata. Quȩ uelut
uenti flamine retorta: eũ aqͦ iacta¬
ta est mox reu̾sa ꝑcussit. Turba¬
ti ciues & stupefacti. qualit̾ res
bant: consulunt ep̃m quid fac¬
to opꝰ ãt. Qui indicto ieiunio
triduano: adõ monuit ẽẽ que¬
rendũ. Quo ꝑacto: sẽs dñi archã¬
eumq alloquit᷑ dicens. Iã bene

Expanded text:
domum non esse regressum. Quem dominus, domum non esse regressum. Quem dominus, collecta multitudine servorum, per devia quaeque requirens, invenit tandem in vertice montis foribus cuiusdam adsistere speluncae, iraque permotus, cur solivagus incederet, arrepto arcu appetit illum sagitta toxicata. Quae velud venti flamine retorta, eum a quo iecta est mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti, qualiter resbant –, consulunt episcopum, quid facto opus esset. Qui, indicto ieiunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo peracto, sanctus Domini archanem alloq
Abbreviated transcription (Latin):
facta scemate. sed cȩlesti p̃dita uir¬
tute: iit pote quã fragilitatis hu¬
manȩ memor archangłs de cȩlo
ueniens: ad ꝓmerendam ibi morta¬
lib suꝑnoꝵ societatẽ. ꝓpͥa manu
condere dignatꝰ est. Uertice si qͥdẽ
montis excelsi posita. de corpore eiꝰdẽ
saxi. in spelunce instar p̃cauata os¬
tendit᷑. Est aut̃ locꝰ in campaniȩ par¬
tib: ubi int̾ sinũ adriaticũ. & mõtẽ
garganũ ciuitas sipontꝰ sita est. qui a
menib eiuitatis. ad duodecĩ milia¬
mine sup̃mo. beati archangłi quã¬
p̃fatus sũ gestat eccłiam. Hanc mor¬
talib hoc mͦ cognitã: libellꝰ in eadẽ¬
ȩccłia positꝰ indicat. Erat in eadẽ ci¬
uitate p̃diues qͥdã nomine Garganꝰ.
qͥ ex euentu suo. uocabulũ monti ĩdi¬
dit. Huiꝰ dũ peccora quoꝵ infinita
multitudine pollebat. Passim per
deuexi montis latera pascerentur.
contigit taurũ arm̃ti. c̃ gregis consor¬
tia sꝑner& singularẽ incedere soli¬
tũ: & ad extremũ redeunte peccore

Expanded text:
facta scaematę, sed caelesti predita virtute, utpute quam fragilitatis humanae memor archangelus ę celo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum sociaetatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore eiusdem saxi speluncae instar precavata ostenditur. Est autem locus in Campaniae finibus, ubi tas Sepontus posita est, qui a moenibus civitatis ducentis duodecim millmine supremo, beati archangeli praefatam gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam, libellus in eadem positus indicat. Erat in ea civitate praedives quidam nomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocabulum dedit. Hujus dum pecora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per devexi montis latera pascerentur, contigit, taurum, armenti congregis consortia spernentem, singularem incedere solitum et extremum, redeunte peccore,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem ibi ianuas cernentes: quar̃
austrał quȩ & maior erat. aliqͦt
gradib in occasum u̾gentib adi.¬
ri poterat: sed nec ultra criptã
intrare p̾ruptã ausi sunt. pro¬

Expanded text:
quidem ibi ianuas cernentes, quarum australis, quae et maior erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus adiri poterat, sed ne ultra cruptam intrare ausi sunt, pr
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus accusator. a iudeis rex
agrippa estimo me beatum
apud te cum fim de fensurꝰ
que apud iudeos sunt consue¬
tudines ⁊ questiones. Propter
quod obsecro patienter me au¬
a iuuentute que ab inicb fuit
ingente in iherosolimis noue¬
runt om̃s iudei pretientes
nis factaest uixi phariseus.
⁊ nunc inspe quȩ ad patres
ntõs repromissionis facta ẽ.
ad sto iudicio subiectus in
qua duodecim tribu nr̃e noc¬
te ac die seruentes sperant de¬
uenire.De qua spe accusor.a
iudeis otex. Quid incredibile
iudicatur apuo uos si ds mor¬
tuos fuscitat: Et ego quidem
estimaueram me aduersus
nomen iħu nazareni debere
multa contraria agere quod
et feci iherosolimis ⁊ multos
scorum ego in carceribus in¬
cdusi a principibus sacerdotũ
potestate accepta ⁊ cum occi¬
derentur detuli sententiam ⁊
per om̃s sinagogas frequent᷑
puniens eos compellebam
amplius insaniens ineos ꝑse¬
quebar usq inextremas ciui¬
tates. Inquibus dum irem da¬
mascum cum potestate ⁊ ꝑ¬

Expanded text:
quibus accusor a Iudeis, rex Agrippa, estimo me beatum, apud te cum sim defensurus que apud Iudeos sunt, consuetudines et questiones. Propter quod obsecro te, patienter me aua juventute, quae ab initio fuit in gente mea in Jerosolymis, noverunt omnes Judaei: praescientes nis vixi Pharisaeus. Et nunc in spe, quae ad patres nostros repromissionis facta est a Deo sto iudicio subiectus in quam duodecim tribus nostrae nocte ac die deservientes sperant devenire de qua spe accusor a Iudaeis rex quid incredibile iudicatur apud vos si Deus mortuos suscitat et ego quidem existimaveram me adversus nomen Iesu Nazareni debere multa contraria agere quod et feci Hierosolymis et multos sanctorum ego in carceribus inclusi a principibus sacerdotum potestate accepta et cum occiderentur detuli sententiam et per omnes synagogas frequenter puniens eos conpellebam amplius insaniens in eos persequebar usque in exteras civitates in quibus dum irem Damascum cum potestate et p
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs autem dixiͭ. Ego sum iħe na¬
zarenus quem tu ꝑsequeris.
S exurge ista suꝑ pedes tuos.
ed hoc enim apparui tibi ut con¬
sticuam ce ministrum ⁊ destem
eorum quȩ uidisti: ⁊ eorum quib
apparabo tibi eriprens te de
popłis igentibus inquas nunc̃
ego muto te apire os eorum ut
conuertantur a tenebris ad lu¬
cem ⁊ de potestate sathanȩ ad
dm̃. ut accipiant remisfionẽ
peccatorum ⁊ sorte inter scõs.

Expanded text:
nus autem dixit: Ego sum Jesus quem tu persequeris. Sed exsurge, et sta super pedes tuos: ad hoc enim apparui tibi, ut constituam te ministrum et testem eorum quae vidisti, et eorum quibus apparebo tibi, eripiens te de populo, et gentibus, in quas nunc ego mitto te, aperire oculos eorum, ut convertantur a tenebris ad lucem, et de potestate Satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem inter