comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia iohannes baptismũ
penitentie ñ solum pre¬
dicauit. uerumẽtiam qui¬
bdam dedit: s tñ baptis¬
mum suum in remissionẽ
peccatorum dare ñ potuit
Remissio ⁊enim peccatõ¬
rum. in solo nob̾ baptis¬
mate xp̃i tribuit᷑. Notan¬
dum itaq qđ dicitur. pre¬
dicans baptismum peni¬
tentie. in remissiq̃nem pec¬
catorum. Qm̃ baptismũ
qd peccãta solueret. quia
dare ñ poterat. predicabat
ut sicut incarnatum uer¬
bum patris precurrebat
uerbo predicationis: ita
baptismum penitentie
quo peccata soluuntur.
precurreret suo baptisma¬
te quo peccata solui non
possunt. ut quia eius ser¬
mo precurrebat presentiã
redemptoris: ip̃m qͦ eius
haptisma precedendo fie¬
ret umbra ueritatis. Seqͥtͣ
Dicut scriptum ẽ in libro
sermonum ysaie ꝓphẽte
Nox clamantis in deserto.
parate uiam dñi. reccas fã¬
cite semitas eius. Idem ue¬
ro iohes baptista requisitꝰ
quis ẽẽt: respondit. Ego
uox clamantis in deser̃to.

Expanded text:
quia Joannes baptismum quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum in solo nobis baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur: Praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, quoniam baptismum quod peccata solveret, quia dare non poterat, praedicabat: ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possunt; ut quia ejus sermo praecurrebat praesentiam Redemptoris, ipsum quoque ejus baptisma praecedendo fieret umbra veritatis. Sequitur: 3. Sicut scriptum est in libro sermonum Isaiae prophetae: Vox clamantis in deserto, Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus . Idem vero Joannes Baptista requisitus quis esset, respondit, dicens: Ego vox clamantis in deserto .
Abbreviated transcription (Latin):
gentib redempturus erat.
ꝑ regem gentium ⁊ prin¬
cipes iudeorum predicati¬
onis eius tempora desig¬
nautur. Quia autem gen¬
tilitas colligenda erat.⁊ iu¬
dea ꝓ culpa ꝑfidie disper¬
genͣda ip̃a qͦ descriptio t̃¬
reni pͥncipatus ostendit.
qm̃ ⁊ in romana re publi¬
ca unus prefuisse descri¬
bitur. ⁊ in uidee regno pe
quartam partem pluri¬
mi parcicipabantur. No¬
ce ⁊ enim redemptoris nr̃i¬
dicitur. Omne regnum
in se ip̃m diuisum. deso¬
labitur. Liquet eͦ qđ ad
finem regni uidrã ꝑuene¬
rat: que dot regib diuisa
subiacebat. Apte qͦ ñ so¬
lum quib rẽgibus. sed
quib etiam sacerdotib
accum sit demonstratur.
& quia illum ioħes bap¬
tista predicaret. qui simł¬
& rex ⁊ sacercdoi existeret.
lucas euangłista predica¬
tionis eius temꝑa ꝑ regr̃
⁊ sacerdotium designã¬
uit. Q uenit in omnem re¬
gionem iordanis. predicãs
baptismum penitentie. ĩ
remissionem peccatorum.
Cunctis legentib liquet.

Expanded text:
 redempturus erat, per regem gentium et principes Judaeorum praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce enim nostri Redemptoris dicitur: Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed quibus etiam sacerdotibus actum sit demonstratur. Ut quia illum Joannes Baptista praedicaret, qui simul rLucas Evangelista praedicationis ejus tempora, per regnum et sacerdotium designavit. « Et venit in omnem regionem Jordanis, praedicans baptismum poenitentiae, in remissionem peccatorum. » Cunctis legentibus liquet,
Abbreviated transcription (Latin):
eius. & rursus ait. Qui
habet sponsam sponsus ẽ
Amicus autem sponsi qui
stat ⁊ audit eum. gaudio
gaudet ꝓpter uocẽ sponsi.
Hoc autem gaudium me¬
um impletum ẽ. Illũ opor¬
det crescere. me autẽ minui
Ecce cũ mira oꝑatione uir¬
Eius eẽ sponsam eccłiam
credebant. qui hunc quia
Qui habet sponsam spon¬
sus est. Ac si diceret. Ego
sponsus ñ sum. s amicus
sponsi sum. Nec ꝓpter uo¬
cem suam. s in uoce spon¬
si se gaudere ꝑhibebat. qr
ñ ideo letabatur in corde.
qm̃ a populis humilit̾ au¬
diebatur loquens: s quia
ip̃e ueritãtis uocem audiẽ¬
diũ dicit qr quisquis dẽ sua
uoce gaudet:plenum gau¬
dium ñ habet. A quo et
subditur. Illum oportet
crescere. me autem minui.
Qua in requerendum est.
in quo creuit xp̃c. in quo
iam iniminutꝰ ẽ ioħs: nisi
qł populus ioħis abstinẽ¬
tiam uidens. remotũ hũc
ab hominib ẽẽ conspiciẽs.
uero cum publicanis come¬
dentem inter peccatores am¬
bulantem intuens. eum ñ¬

Expanded text:
t: Qui habet sponsam sponsus est, amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc autem gaudium meum impletum est. Illum oportet crescere, me autem minui . Ecce cum pro mira operatione virEjus esse sponsam Ecclesiam credebant, qui hunc quia Qui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus non sum, sed amicus sponsi sum. Nec propter vocem suam, sed in voce sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo laetabatur in corde, quoniam a populis humiliter audiebatur loquens, sed quia ipse veritatis vocem audieetum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet. A quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . 5. Qua in re quaerendum est in quo crevit Christus, in quo imminutus est Joannes, nisi quod populus Joannis, abstinentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, vero cum publicanis comedentem, inter peccatores ambulantem intuens, eum n
Abbreviated transcription (Latin):
stre delectatio deficie. euis¬
dem scli aduersitas crescit
Hinc ẽ enim qđ plerosq
cernimus ⁊bona agere.⁊
tñ sub graui tribulatiõ¬
num fasce desudare. Tex¬
rena namq iam desidia
fugunt ⁊ cñ flagellif
uur orb fat ganturS
iuxta uocem dm̃i frictũ¬
p pauent am redcuit. qr
cib tondit᷑ ⁊ in uimi sapõ¬
rem liquatur. Sic oliua
contunsionib expressa:
amurcam suam deserit.¬
⁊ in olei liquorem pin¬
guescit. Sic ꝑ trituram
aree a paleis grana sepa¬
rantur.⁊ ad horreum pur¬
gata ꝑueniunt. Quisqͥs
ergo appetit plene uina
uincere. studeat humilt̃
purgationis sue flagella
tolerare. ut tanto post ad
iuidicem mundior ueni¬
at. qͣnto nunc euis rubi¬
ginem ignis tribulatio¬
nis purgat.

Expanded text:
strae dilectio deficit, ejusstrae dilectio deficit, ejusdem saeculi adversitas crescit. Hinc est enim quod plerosque cernimus et bona agere, et tamen sub gravi tribulationum fasce desudare. Terrena namque jam desideria fugiunt, et tamen flagellis durioribus fatigantur. Sed juxta vocem Domini fructum pcibus tunditur, et in vini saporem liquatur; sic oliva contritionibus expressa amurcam suam deserit, et in olei liquorem pinguescit, sic per trituram areae a paleis grana separantur, et ad horreum purgata perveniunt. Quisquis ergo appetit plene vitia vincere, studeat humiliter purgationis suae flagella tolerare, ut tanto post ad judicem mundior veniat, quanto nunc ejus rubiginem ignis tribulationis purgat.
Abbreviated transcription (Latin):
otandum uͦ ẽ qđ expo¬
nens dominus dicit. quia
sollicitudines.⁊ uolupta¬
tes.⁊ diuitie suffocant uer¬
bum. Suffocant enim. qr
importiis cogitationib
suis guttur mentis stran¬
gulant. & dum bonũ de¬
sid̾ium intrare ad cor ñ
sinunt: qͣi aditum flatus
etiam qđ duo sunt que di¬
uitiis iunguntur. sollici¬
tudines uidelicet ⁊ uolup¬
tates quia ꝓfecto ⁊ ꝑ curã
mentẽ opprimunt. ⁊ ꝑ af¬
fluentiam resoluunt. Res
enim contrarie possessoies
suos ⁊ afflictos ⁊ lubricos
faciunt.S quia uolin¬
tas conuenire ñ pocelt cũ
affuctione. alio quiden
⁊empore ꝑ custocie sue sol¬
licitiid inem affliguiu at¬
q alio ꝑ habundantiam
ad uoluptates emolliunt.
Terra autẽ bona fructum
ꝑ pacientiam reddit.quia
scilicet nulla sunt bona q̃
agimus: si ñ equanimit
etiam ꝓximoꝵ mala do¬
leramus. Quanto enim
quisq altius ꝓfecerit. tan¬
to in hoc mundo inuenit.
qđ duirius portet: quia cũ
a presenti scł̃o mentis no¬

Expanded text:
otandum vero est quod exponens Dominus dicit quia sollicitudines, et voluptates, et divitiae suffocant verbum. Suffocant enim, quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant; et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus quod duo sunt quae divitibus junguntur, sollicitudines videlicet et voluptates, quia profecto et per curam mentem opprimunt, et per affluentiam resolvunt. Re enim contraria possessores suos afflictos ac lubricos faciunt. Quia voluptas convenire non potest cum afflictione, alio quidem tempore per custodiae suae sollicitudinem affligunt, atque alio per abundantiam ad voluptates emolliunt. 4. Terra autem bona fructum per patientiam reddit, quia videlicet nulla sunt bona quae agimus, si non aequanimiter etiam proximorum mala toleramus. Quanto enim quisque altius profecerit, tanto in hoc mundo invenit quod durius portet, quia cum a praesenti saeculo mentis no
Abbreviated transcription (Latin):
S dum in hac terra ad¬
huc eẽt. quo temporalit
libere ii i potuiss despe¬
xit iam quasi aridum
mundum cũ flore. Qui
liberibri genere ex p rouin.¬
cia nursie oitus. rome li¬
beralib litteraium stu¬
diis traditus t̃uerat.
ed etn in erĩ mul¬
dos irr ꝑ abruta uitioꝵ

Expanded text:
s: Dum in hac terra esset, quo temporaliter libere uti potuisset, despexit iam quasi armundum cum flore. Qui liberiori genere ex provincia Nursiae exortus, Romae liberalibus litterarum studiis traditus fuerat. Sed cum in eis multos ire per abr
Abbreviated transcription (Latin):
nplende om̃is iustiçie ut
uidlicet discant fidelesai¬
minem posse hominẽ abs¬
q unda baptismasis ꝑfe¬
fecte iustum existere ⁊ om̃ibꝰ
qͣmuis innocenter ⁊iuste
uiuentib necessarium ui¬
uifice regenerationis offici¬
umscum me qui sp̃s scĩ oͥ¬
pere conceptus ⁊ natus sũ.
cognouerint secunde nati¬
uitatis subisse. uł potius
sibi consecrasse lauacrum.
Nulla ꝑsonarum maioꝵ
contempnat ab humilib
meis in remissionem pecca¬
torum baptirariscum me¬
minerint dñm qui in sp̃u
sc̃o baptirans peccata dimit¬
tere solet: suum baptizan¬
dum in aqua submisisse
serui manib capũt.Sequi¬
tur. Baptiratus autem cõ¬
festim ascendit de aqua
⁊ ecce aperti sunt ei celi. ⁊

Expanded text:
implendae omnis justitiae, ut implendae omnis justitiae, ut videlicet discant fideles neminem posse hominem absque unda baptismatis perfecte justum existere, omnibusque, quamvis innocenter et juste viventibus, necessarium vivificae regenerationis officium, cum me, qui Spiritus sancti opere conceptus et natus sum, cognoverint secundae nativitatis subisse, vel potius sibi consecrasse lavacrum. Nulla personarum majorum contemnat ab humilibus meis in remissionem peccatorum baptizari, cum meminerint Dominum, qui in Spiritu sancto baptizans, peccata dimittere potest, suum baptizandum in aqua submisisse servi manibus caput. IV. Baptizatus autem confestim ascendit de aqua, et ecce aperti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tizari. id est a peccati origi¬
nalis contagione mundari:
quo quamuis nullus int̾
natos mulierum maior. tñ
qͥa natus ex muliere culpe
neuo ñ carebat. id̃oq cum
ceteris mulierum natis. ab
eo qui natus ex uirgine d̃s
in carne apparuit:opus ha
ut immacłatus sit.⁊ ut
mundus appareat natus
ex muliere:ure timuit
ex muliere ⁊ ob id a culpe
macula ñ immiinis. bap¬
tirare dñm. quẽ ex uirgi
ne natum: nouerat nullã
prorlus habere maculã cul¬
pe.
ed quia uera humilitas
ip̃a ẽ quam obedientia co¬
mes ñ deserit qđ prius of¬
sequitur. Respondens aũt
iħc dixit ei. Sine mͣ. Sic enĩ
decet nos implere omnem
iusticiam. Tunc dimisit
eum idest tunc demum
dimisit. tunc consensit tc̃
passus ẽ eum a se baptira¬
riscum tali ordine cogno¬
uissec omnem iusticiam de¬
bere compleri.Sine m in¬
quit.sine me ut iussi a de¬
baptirari in aqual: ut tu
postmodum a mȩ qđ que¬
ris baptireris in sp̃u. Sic¬
nos prerogare exemplum

Expanded text:
tisari, id est, a peccati origitisari, id est, a peccati originalis contagione mundari, qui, quamvis nullus inter natos mulierum maior, tamen quasi natus ex muliere culpe nevo non carebat. Ideoque cum ceteris mulierum natis ab eo, qui natus ex virgine deus in carne apparuit, opus haut immaculatus sit et ut mundus appareat natus ex muliere? Iure timuit ex muliere, et ob id a culpe macula non immunis – baptisare dominum, quem ex virne natum noverat, nullam prorsus habere maculam culpae. Sed quia vera humilitas ipsa est quam obedientia comes non deserit, quod prius ofsequitur: Respondens autJesus, dixit ei: Sine modo, sic enim decet nos implere omnem justitiam. Tunc dimisit eum. Id est, tunc demum dimisit, tunc consensit, tunc passus est eum a se baptizari, cum tali ordine cognovisset omnem justitiam debere compleri. Sine modo, inquit, sine me modo, ut jussi, baptizari abs te in aqua, ut tu post modum a me, quod quaeris, baptizeris in spiritu. Snos praerogare exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
bratur appetendum insi¬
nuaret misterium. Digna¬
tus ẽ lauari aquis iordani¬
cis. qui erat mundus a
sordib cunctis. ut ad dilu¬
endas nr̃orũ. sordes scelerũ.
omĩum fluenta sc̃ificaret.
aquarum. S qr humilli¬
mam dñi dispensationẽ
ex lectione euanglica cog¬
nõuimus. etiam serui hu¬
millimã obeditionẽ solli¬
cita intentione uideamꝰ.
Sequit᷑. Ioħ̃es autem pro¬
hibebat eum dicens. Ego
a te debeo baptiari. ⁊ tu
uenis ad me: Expauit il¬
lum ad se uenisse ut bap¬
diraretur aqua. cui nulla
inerat que baptismo der¬
geretur culpa: immo qui
ꝑ sui grãm sp̃c cunctam
credentis mundi tolleret
culpam Unde recte intelli¬
gitur qđ hic dicit ioħes.
ego a de debeobaptirari hoc
ẽe qq̃ apud euangłistam
ioh em illo ad se ueniente di¬
xisse narrãtur. Ecce agnus
dei. ecee qui tollit peccata
mundi. Ab illo enim debe-¬
mus om̃s baptirari. qui ad
hoc uenit in mundum: ut
peccata tolleret mundi.
Ab illo debuit ip̃e iohes bap¬

Expanded text:
bratur, appetendum insinuaret mysterium. Dignatus est lavari aquis Jordanicis, qui erat mundus a sordibus cunctis, ut ad diluendas nostrorum sordes scelerum omnium fluenta sanctificaret aquarum. Sed quia humillimam Domini dispensationem ex lectione evangelica cognovimus, etiam servi humillimam obeditionem sollicSequitur: Joannes autem prohibebat eum, dicens: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? Expavit illum ad se venisse ut baptizaretur aqua, cui nulla inerat quae baptismo tergeretur culpa, imo qui per sui gratiam Spiritus cunctam credentibus mundi tolleret culpam. Unde recte intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse quod apud evangelistam Joannem illo ad se veniente dixisse dei, ecce, qui tollit peccata mundi. Ab illo enim debemus omnes baptisari, quia ad hoc venit in mundum, ut peccata tolleret mundi. Ab illo debuit ipse Iohannes bap
Abbreviated transcription (Latin):
tem suꝑ se. E hoc ad im¬
plecionem om̃is iusticie ꝑ¬
ti sunt ei celi: ⁊ sp̃s descen¬
dit suꝑ eum ut hinc n¬
mirum fides nr̃a confir¬
metur ꝑ misterium sacri
baptismatis aꝑin nob̾ in¬

Expanded text:
ad impletionem omnis justitiae perti sunt ei coeli, et Spiritus descendit super eum, ut hinc nimirum fides nostra confirmetur, per mysterium sacri baptismatis aperiri nobis in
Abbreviated transcription (Latin):
adorare: regem nuꝑ natum.
nec adorant regem an annos
Aliquot ordinãtum. Adorare
cupiunt infantem lactentẽ
nec adorant regem populis
imꝑantem. Nam de herode
regẽ iudeorum filii iam fue¬
rant nati. qui erant patre
mortuo regnaturi. Mortuo
enim isto herode archelaus
in iudea regnauit. ⁊ galile̾e
principatum uinior herodes
optinuit. Archelaus natꝰ ẽ
in palatio xp̃s in diuersorio.
Archelaus natꝰ. in lecco ẽ ar¬
genteo positus xp̃s aũt na¬
dus. in presepio ẽ breuissimo
collocatus. Ille forsitan preci
temꝑnitur: iste natus in di¬
uersorio queritur.Ille a magis
nullatenus nominat᷑: iste in¬
uen̾tus suppliciter adoratur.
Omnino spernit᷑ primogenitꝰ
regis ⁊ muñib honoratur pͥ¬
mogenitus pauperiule mu¬
lieris. Quis iste: Iste rex iu¬
deorum pauꝑ ⁊ diues/humił
⁊ sublimis. Quis ẽ iste rex iu¬
deorum: Qui portatur ut par¬
uulus adoratur ut ds̃: par¬
uulus in presepio.immensus

Expanded text:
adorare regem nuper natum, adorare regem nuper natum, nec adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatio, Christus in diversorio. Archelaus natus, in lecto est argenteo positus; Christus autem natus, in praesepio est brevissimo collocatus. Ille forsitan pretioatio, contemnitur; iste natus in diversorio, quaeritur. Ille a Magis nullatenus nominatur; iste inventus, suppliciter adoratur. Omnino spernitur primogenitus regis, et muneribus adoratur primogenitus pauperculae mulieris. Quis est iste rex Judaeorum, pauper et dives, humilis et sublimis? Quis est iste rex Judaeorum qui portatur ut parvulus, adoratur ut Deus? parvulus in praesepio, immensus
Abbreviated transcription (Latin):
angularem uterq paries uenit
⁊ uerum angulum fidi u̾ni¬
tas fecit. Horum duorum pa¬
rictum unus addiictꝰ ẽ qñ ꝑa-¬
storib iudeis xp̃m natum an¬
gelus nuntiauit. Alter paries
addiictus ẽ: qñ gentilib ma¬
gis non ꝯ sydus apparuit. Il
li fuerimt pͥmitie uideorum
asti facci sunt pͥmicie gentiũ
Illi de ꝓximo adducti. isti de
longe redicti. Prope enĩ erant
iudei qui dm colẽbant. longe
erant gentes que ydolis seruie¬
bant. Hoc u̾tiq significabant
longinquis partib orientis ad¬
dũcci. Qui tñ uenientes. cum
ip̃i iudei ñ ẽẽnt/ regem iudeoꝵ
se querere ꝓfessi sunt: ⁊ ad ip̃m
adorandum se uenisse dixerũt
Ait enim euangłista. Quia ma.¬
gi ab oriente uenerunt ihero¬
solimam dicentes. ubi ẽ qui
natus ẽ rex iudeorum: Nidimꝰ
enim stellam eius in oriente.⁊
uenimus adorare eũ. Quid ẽ
dilectissimi frẽs ut isti magi
regem iudeorum adorandũ
quererent. cum ip̃i iudei nõ
ẽent: & quem regem: Ntiq

Expanded text:
angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit. Horum duorum parietum unus adductus est, quando pastoribus Judaeis Christum natum angelus nuntiavit; alter paries adductus est, quando gentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum se venisse dixerunt. Ait enim evangelista, quia Magi ab Oriente venerunt Hierosolymam dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quid est, dulcissimi fratres, ut isti Magi regem Judaeorum adorandum quaererent, cum ipsi Judaei non essent? Et quem regem? Utique
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃a natura: De martirio
ergo demus dotum d̃o. nichil
nobis. Uincere diabolum. cor¬
pus tradere. contempnere uis¬
cera. tormenta expendẽ. las¬
sare tortorem. caꝑe de inui¬
riis głam. de morte uitam. ñ
urtutis ẽ humane lz mune

Expanded text:
et ipsa natura? De martyrio et ipsa natura? De martyrio ergo debemus totum Deo, nil nobis. Vincere diabolum, corpus tradere, contemnere viscera, tormenta expendere, lassare tortorem, capere de injuriis gloriam, de morte vitam, non est virtutis humanae, mune
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ eẽ ñ scl̃o. Beati qui
labores in rẽquiem. in refrige¬
rium dolores. merores in gau̾¬
diur. cõmutarunt. Niuunt
uirunt. qr uere uiuunt: qͥ
ꝓ xp̃o merentur octidi. Bea¬
ti uentres qui portauerunt
tales. beata ubera que se cã¬
lib infuderunt. Beate heri
lerunt. Nam diuerso modo
titantur. In martirio filio
bra. ad matrum corda deue¬
nit. & necesse ẽ ut sint pre¬
mii consortes. que fuerunt
sotie passionis. Arridebat
paruulus occisou. gladio ad¬
iocabatur insantulus. nutri¬
cis loco atcendẽbat lactans
ꝑcussoris horiorem: Nescia
lucis etas moritura gaude¬
bat. Infans filus omnem
hominem ñ hostem respicit.
s parentem. Matres matres
tulerunt quicquid ⁊ anguo¬
ris exstitit ⁊ doloris. & ido¬
ñ carebunt martiris gaudio.
martirio lacrimas que fude¬
runt. Hoc loco attendat au¬
ditor atcendat. ut intelligat
martirium ñ constare ꝑ me¬
ritum: s uenire ꝑ grãm. In
paruulis que uoluntas. quod
arbitrium. ubi captiua fuit

Expanded text:
us esse, non saeculo. Beati, qui labores in requiem, in refrigerium dolores, moerores in gaudium commutarunt. Vivunt, vivunt, qui vere vivunt, qui pro Christo merentur occidi. Beati ventres qui portaverunt tales, beata ubera quae se talibus infuderunt, beatae lacrmatis contulerunt. Nam diverso modo,ne baptizantur. In martyrio filiors membra ad matrum corda pervenit, et necesse est ut sint praemii consortes, quae fuerunt sociae passionis. Arridebat parvulus occisori, gladio adjocabatur infantulus, nutricis loco attendebat lactans percussoris horrorem, nescia lucis aetas moritura gaudebat, infans filius omnem hominem non ut hostem respicit, sed parentem. Matres tulerunt quidquid et angoris exstitit, et doloris, et ideo non carebunt martyrii gaudio, martyrii lacrymas quae fuderunt. Hoc loco attendat auditor, attendat, ut intelligat martyrium non constare per meritum, sed venire per gratiam. In parvulis quae voluntas, quod arbitrium, ubi captiva fuit
Abbreviated transcription (Latin):
diuina: exardescit frustrata
in meditationibꝰ suis herodis
inscaua. necari om̃s bethleem
paruulos iubet. & qm̃ quẽ
metuat nescit infantem. ge¬
neralem seuitiam in suspẽc¬
tam sibi tendit etatem. S
quos rex impius eximit mũ¬
do: xp̃c inserit celo. & quib
ñdum sanguinis sui impen¬
dit redemptiõnẽ. iam martĩ¬
rii tribuit dignitatem. Eri¬
gite ergo dilectissimi fideles
ammos. ⁊ choruscantẽ grãm
luminis sempiterni. ⁊ impẽ¬
sa humane salutis sacra¬
menta uenerantes studiũ
ur̃m hiis que ꝓ uob̾ gesta
sunt sũbdite. Diligite casti
uos a carnalib desidiis. q̃
militant aduersus animã.
quẽadmodum nos beatus
apłs suis ut legimꝰ uerbis
hortatur. Malitia paruuli
estõte. Quia dñs gł̾e mortali¬
um se conformauit infan¬
tie. Sect̾amini humilitatẽ.
quam dĩ filiꝰ discipulos su¬
os docere dignatus ẽ. Indiu¬
te uos uirtitẽ pacientie. in
qua animas ur̃as possitis
acquirere. Qm̃ qui cunctorũ

Expanded text:
divina, exardescit frustra divina, exardescit frustra in meditationibus suis Herodis insania. Necari omnes in Bethleem parvulos jubet, et quoniam quem metuat nescit infantem, generalem sententiam in suspectam sibi tendit aetatem. Sed quod rex impius eximit mundo, Christus inserit coelo; et quibus nondum sanguinis sui impendit redemptionem, jam martyrii tribuit dignitatem. Erigite igitur, dilectissimi, fideles animos 114 ad coruscantem gratiam luminis sempiterni, et impensa humanae salutis sacramenta venerantes, studium vestrum iis quae pro vobis gesta sunt subdite. Diligite castimvos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam , quemadmodum nos praess suis, ut legimus, verbis hortatur. Malitia parvuli estote , quia Dominus gloriae mortalium se conformavit infantiae. Sectamini humilitatem, quam Dei Filius discipulos suos docere dignatus est . Induite vos virtutem patientiae, in qua animas vestras possitis acquirere: quoniam qui cunctorum
Abbreviated transcription (Latin):
uercere.⁊ aliorum facinus p̾oc¬
cupare conaris: Mors xp̃i ñ ẽ
demporis tui. Ante condendũ
ẽ euangłium. ante predican¬
dum ẽ di regnum. ante sani¬
tates donande. ante sunt fa¬
cienda miracła. Cur qđ aliẽ¬
iminis. ⁊ ñ habiturus ef¬
fectum sceleris. in solum te re bb¬
atum p̾cipitas uoluntatis: Ni¬
chil hac molitione proficis.
nichil ꝑagis. Qui uoluntate
natꝰ ẽ. arbitrii sui potestate
moriẽtur. Consũmant ergo
dem stella preeunte perueni¬
unt. Adorant in carne uerbũ.
in infantia sapientiam. in in¬
firmitate uirtutem. ⁊ in hoĩs
ueritate dñm maiestatis. ut
q sacramentum fidi sue in¬
delligentie q manifestent:
qđ cordib credunt. munerib
ꝓtestantur. Thus dõ. mirrã
homini. aurum offerunt re¬
nam q natiiram in unitate
uenerañ tes: Quia qđ erat in
substantiis proprium. ñ erat
uersis autem magis in regio¬
nem suam: ⁊ translato iħu
in egyptum ex admonitione

Expanded text:
vertere, et aliorum facinus praeocvertere, et aliorum facinus praeoccupare conaris? Mors Christi non est temporis tui. Ante condendum est Evangelium, ante praedicandum est Dei regnum, ante sanitates donandae, ante sunt facienda miracula. Cur, quod aliencriminis? et non habiturus effectum sceleris, in solum te reatum praecipitas voluntatis? Nihil hac molitione proficis, nihil peragis. Qui voluntate natus est, sui arbitrii potestate morietur. Consummant ergo dem stella praeeunte perveniunt. Adorant in carne Verbum, in infantia sapientiam, in infirmitate virtutem, et in hominis veritate Dominum majestatis; atque ut sacramentum fidei suae intelligentiaeque manifestent, quod cordibus credunt, muneribus protestantur. Thus Deo, myrrham homini, aurum offerunt renamque naturam in unitate venerantes: quia quod erat in substantiis proprium, non eratP. III. Reversis autem magis in regionem suam, translatoque Jesu in Aegyptum ex admonitione
Abbreviated transcription (Latin):
dit gͦ aspicientib intellectũ.
qui prestitit signum. & qđ
fecit intelligi: fecit inquiri.
⁊ se inueniendum obtulit re
uii fulgoris inditiũ. intenta
contemplatione comitanrtes:
ad agnitionem ueritatis. gr̃e
splendore ꝑducunt᷑. Qui hui¬
mano sensu significatum sibi
regis ortum. estimauerunt in
ciuitate regia ẽẽ querendun.
S qui serui susceꝑat formã:
⁊ñ iudicare uenerat s iudica¬
ri. bechleem preelegit natiuita¬
ti: iherosolimam passiomi. He¬
rodes uero audiens iudeorum
principem natum.successorẽ
suspicatus expauit. E molitꝰ
necem salutis auctori. falsum
spondet obsequium. Quam
felix foret. si magorum imi¬
taretur fidem:⁊conuerteret
ad religionem. qđ disponebat
ad fraudem: O ceca stulte e¬
mulationis impietas. que ꝑ¬
turbandum putas diuinum
tuo furore consilium. Dominꝰ
mundi temporale ñ querit
regnum: qui prestat etẽrnũ.
Quid incommutabilem dis¬
positarum rerum ordinem

Expanded text:
dit ergo aspicientibus intellectum, dit ergo aspicientibus intellectum, qui praestitit signum; et quod fecit intelligi, fecit inquiri, et se inveniendum obtulit inqvii fulgoris indicium intenta contemplatione comitantes, ad agnitionem veritatis, gratiae splendore ducuntur, qui humano sensu significatum sibi regis ortum aestimaverunt in civitate regia esse quaerendum. Sed qui servi susceperat formam, et non judicare venerat, sed judicari, Bethleem praeelegit nativitati, Jerosolymam passioni. Herodes vero audiens Judaeorum principem natum, successorem suspicatus expavit; et molitus necem salutis auctori, falsum spopondit obsequium. Quam felix foret, si magorum imitaretur fidem, et 113 converteret ad religionem quod disponebat ad fraudem! O caeca stultae aemulationis impietas, quae perturbandum putas divinum tuo furore consilium! Dominus mundi temporale non quaerit regnum, qui praestat aeternum. Quid incommutabilem dispositarum rerum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
elebrato ꝓximo die quo
intemerata uirginitas humã¬
ni generis edidit saluatorẽ.
epyphͣie nob̃ dilectissimi ue¬
neranda festiuitas dat ꝑseue¬
rantiam gaudiorum: ut int̾i
cognatarum sollempnitatũ
uicina sacramenta. exulta¬
tionis uigor ⁊ feruor fid̃i ñ
tepescat. Ad oinniũ enĩ spe-
ctat salutem. qđ infancia
mediatoris di ⁊ hominum
iam uniuerso declarabat᷑
mundo:cum adhuc exiguo
detineretur oppidulo. Quã¬
uis enim istliticam gentẽ.
⁊ ip̃uis gentis unam familiã
delegiss. de qua natiiram uni¬
uerse humanitatis assumeret :
noluit tñ intra materne ha¬
bitationis angiistias ortꝰ sui
latere pͥmordia: s mox ab om¬
nib uoluit agnosci. qͥ digi¬
natus ẽ om̃ib nasci. Tribus
igitur magis in regione ori¬
entis. stella noue claritãtis
apparit. que illstrior cẽt̾is
pulchriorq sycd̃ib. facile in
se intuentium õcłos ammo¬
q conuerteret: ut confestim
aduerteret᷑ ñ ẽẽ ociosum. qđ
tam insolitum udebat᷑. De¬

Expanded text:
elebrato proxime die quo intemerata virginitas humani generis edidit Salvatorem, Epiphaniae nobis, dilectissimi, veneranda festivitas dat perseverantiam gaudiorum, ut inter cognatarum solemnitatum vicina sacramenta, exsultationis vigor et fervor fidei non tepescat. Ad omnium enim hominum spectat salutem, quod infantia Mediatoris Dei et hominum jam universo declarabatur mundo, cum adhuc exiguo detineretur oppidulo. Quamvis enim Israeliticam gentem, et ipsius gentis unam familiam delegisset, de qua naturam universae humanitatis assumeret, noluit tamen intra maternae habitationis angustias ortus sui latere primordia; sed mox ab omnibus voluit agnosci, qui dignatus est pro omnibus nasci. Tribus igitur magis in regione Orientis stella novae claritatis apparuit, quae illustrior caeteris pulchriorque sideribus, facile in se intuentium oculos animosque converteret: ut confestim adverteretur non esse otiosum, quod tam insolitum videbatur. De
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi. iterum dico gau¬
dece: qm̃ breui interuallo tẽ¬
poris. post sollempnitatem
natiuitatis xp̃i. festiuitas
declarationis eius illuxit.¬
& quem in illo die uirgo pẽ¬
perit. in hoc mundus agno¬
uit. Herbum enim caro fa¬
ctum. sic susceptionis nr̃e
demꝑauit exordia: ut iħ̃c
natus ex credentib mani¬
festus.⁊ ꝑsequentib eẽt oc¬
cultus. Iam tunc ergo celi

Expanded text:
dilectissimi, iterum dico, gaudete : quoniam brevi intervallo temporis post solemnitatem nativitatis Christi, festivitas declarationis ejus illuxit; et quem in illo die virgo peperit, in hoc mundus agnovit. Verbum enim caro factum sic susceptionis nostrae temperavit exordia, ut natus Jesus, et credentibus manifestus, et persequentibus esset occult
Abbreviated transcription (Latin):
ut si dona ip̃ius ñ irrita fece¬
rimus. ꝑ ea que dedit: mereã¬
mur accipere que ꝓmisit. Uñ
cohortamur dilectionem ue¬
stram. ut abstinentes uos ab
omni oꝑe malo:que sunt ca¬
sta ⁊ iusta sectemini. Filii enĩ
lucis. abicere debent õꝑa dene¬
hrarum. Itaq õdia declinate.
mendatia abicite. Suꝑbiam
humilitãte destrinte. aua¬
riciam proicite. largitatem
diligite. Decet enim ut cãpi¬
ti suo membra conueniant.
ut ꝓmissarum beatitidinũ
mereamur eẽ consortes.¬

Expanded text:
ut si dona ipsius non irrita feceut si dona ipsius non irrita fecerimus, per ea quae dedit mereamur accipere quod promisit. Unde cohortamur dilectionem vestram ut abstinentes vos ab omni opere malo, quae sunt casta et justa sectemini . Filii enim lucis abjicere debent opera tenebrarum. Itaque odia declinate, mendacia abjicite, superbiam humilitate destruite, avaritiam projicite, largitatem diligite: decet enim ut capiti suo membra conveniant, ut promissarum beatitudinum mereamur esse consortes
Abbreviated transcription (Latin):
absq miracło. ante usum lin¬
gue. potestatem uerbi tãcitus
exercebat. & quasi iam dicet.
sinite pueros uenire ad me. tã¬
lium ẽ enim regnum celorũ:
noua gla coronabat infantes
⁊de initiis suis paruulorum
primordia consecrabat: ut dis¬
ceretur nẽminẽ hominũ diui¬
ni incapacem ẽẽ sacram̃ti. qũ
dilectissimi in magis adoratõ¬
q primitias. ⁊ exultañtibus
animis beãte spei initia cele¬
bremus. Exinde enim in ecer¬
nam hereditãtem cẽꝑimus
introire. Exiñde nob̾ xp̃m
loquentia scripturarum ar¬
chana patuerunt.⁊ ueritas
quam iudeorum obcecatio ñ
recepit: om̃ib nationibꝰ suũ
lumen inuexit. Honorẽtur
itaq sacratissimus dies. in
quo salutis nr̃e auctor appã¬
ruit. & quem magi infantẽ
uenerati sunt in cun abulis.
nos omĩpotentem adorẽmus
in celis. Ac sicut illi de thes¬
auris suis mysticas domino
uis enim omĩum bonoꝵ sit ip̃e
laborantib atq iugilantib:

Expanded text:
absque miraculo, ante usum linabsque miraculo, ante usum linguae potestatem Verbi tacitus exerebat; et quasi jam diceret: Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum : nova gloria coronabat infantes, et de initiis suis parvulorum primordia consecrabat: 117 ut disceretur neminem hominum divini incapacem esse sacramenti, quadilectissimi, in magis adoratoque primitias, et exsultantibus animis beatae spei initia celebremus. Exinde enim in aeternam haereditatem coepimus introire; exinde nobis Christum loquentia Scripturarum arcana patuerunt; et veritas, quam Judaeorum obcaecatio non recipit, omnibus nationibus lumen suum invexit. Honoretur itaque a nobis sacratissimus dies, in quo salutis nostrae auctor apparuit; et quem magi infantem venerati sunt in cunabulis, nos omnipotentem adoremus in coelis. Ac sicut illi de thesauris suis mysticas Domino vis enim omnium bonorum sit ipse laborantibus atque vigilantibus;
Abbreviated transcription (Latin):
dux. qui regat populum meũ
isrł̃. Hunc principem natum.
⁊ pastorib angłi. ⁊ nob̾ nunci¬
auere pastores. Hunc pͥncipẽ
natum. longinque orientaliũ
gentium nationes in in solito no¬
ui syderis splendore didicerunt¬
& ne de loco editi regis ambige¬
rent. ur̃a eruditio ꝓdidit: qđ
stella ñ docuit. Cur uob̃ uã
quam aliis aperitis obstrintis.
Cur in ur̃a infidelitate residet
dubium. qđ ex ur̃a fit respõ¬
sione manifestum: Locũ na¬
tiuitatis de scripturarum
testimonio demonstratis. pre¬
sentiam demporis de celi ac
terre attestatione cognõsci¬
tis: ⁊ tñ ubi ad ꝑsequendum
animus herodis exarsit ibi
ad non credendum ur̃ sens
obduruit. Felicior ergo igno¬
rantia infantium quos perse¬
cutor occidit. quam ur̃a sci¬
entia quos in sua ꝑturba¬
tione consiiluit. Uos nolui¬
stis eius regnum recipere cuiꝰ
oppidum potuistis ostendere.
Illi potuerunt ꝓ eo mori: quẽ
ñdum poterant confiteri. Ita
xp̃c ne ullum ei temꝑus eẽt

Expanded text:
 qui regat populum meum Israel . Hunc principem natum, et pastoribus angeli , et vobis nuntiavere pastores . Hunc principem natum longinquae Orientalium gentium nationes insolito novi sideris splendore didicerunt. Et ne de loco editi regis ambigerent, vestra eruditio prodidit quod stella non docuit. Cur vobis viam quam aliis aperitis obstruitis? Cur in vestra infidelitate residet dubium quod ex vestra fit responsione manifestum? Locum nativitatis de Scripturarum testimonio demonstratis, praesentiam temporis de coeli et terrae attestatione cognoscitis; et tamen ubi ad persequendum animus Herodis exarsit, ibi ad non credendum vester sensus obduruit. Felicior ergo ignorantia infantium quos persecutor occidit , quam vestra scientia, quam in sua perturbatione consuluit. Vos noluistis regnum ejus recipere, cujus oppidum potuistis ostendere. Illi potuerunt pro eo mori, quem nondum poterant confiteri. Ita Christus, ne ullum ei tempus esset
Abbreviated transcription (Latin):
indicabant libris: ut quem
ñ adorabant in infantie in¬
firmitate humilem. postea.
crucifigerent in uirtutum
sublimitate fulgentem. Q̾
doccrina: Interrogati ubi xp̃c
nasceretur.ueraciter ⁊memõ¬
riter dicitis qđ legistis: in bech¬
leem iude. Sic enim dictum ẽ¬

Expanded text:
indicaverant libris: ut quem indicaverant libris: ut quem non adorabant in infantiae infirmitate humilem, postea crucifigerent in virtutum sublimitate fulgentem. CAPdoctrina? Interrogati ubi Christus nasceretur , veraciter et memoriter dicitis quod legistis: In Bethleem Judae . Sic enim scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
credendo.s ⁊̃ intelligendo ue¬
neremur. Quantam enim
grarum accionem debeamꝰ
do ꝓ illuminatione gentiũ.
ꝓbat obcecatio iudeorum.
Quid enim tam cecum. qͥd
tam lucis alienum. quã illi
sacerdotes ⁊ scribe isrlitarũ
fuerunt. qui ꝑcunctantibus
magis ⁊ herode querente ubi
monia nasceretur. hoc res¬
ponderunt de ꝓphetico eloqͥo.
quod indicabat stella de celo:
Que utiq poterat magos
sherosolimis pretermissis us¬
q ad cunabula pueri sicut
postmodum fecit ꝑ suam
significationem ꝑducere.
nisi ad confutandam uide¬
orum duritiam ꝑtinuisset.
ut ñ solum ductu sideris. s
etiam ip̃orum ꝓfessione. i nͥ¬
notesceret natiuitas saluatoris.
Iam ergo ad eruditionem gen¬
tium propħicus sermo tran¬
sibat.⁊ prenuntiatum antiqͥs
oracłis xp̃m alienigenarum.
corda discebant: cum iudeoꝵ
infidelitas ueritatem ore pro¬
ferret.⁊ mendatium corde re¬
tineret. Noluerunt enim ag¬
noscere ocuł. quem de sacris

Expanded text:
credendo, sed etiam intelligendo vecredendo, sed etiam intelligendo veneremur. Quantam enim gratiarum actionem debeamus Domino pro illuminatione gentium, probat obcaecatio Judaeorum. Quid enim tam caecum, quid tam lucis alienum, quam illi sacerdotes et scribae Israelitarum fuerunt? qui percontantibus magis, et Herode quaerente, ubi monium nasceretur , hoc responderunt de prophetico eloquio, 116 quod indicabat stella de coelo. Quae utique poterat magos Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri, sicut postmodum fecit, sua significatione perducere; nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset, ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum professione innotesceret nativitas Salvatoris. Jam ergo ad eruditionem gentium propheticus sermo transibat, et praenuntiatum antiquis oraculis Christum alienigenarum corda discebant: cum Judaeorum infidelitas veritatem ore proferret, et mendacium corde retineret. Noluerunt enim agnoscere oculis quem de sacris
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis exiuit: qñ ⁊ pastoribꝰ
exercitus angłorum salua¬
toris editi annunciator ap¬
paruit.⁊ magos ad adora¬
dum preuia stella ꝑduxit.
ut a solis ortu usq ad occa¬
sum ueri regis generatio
choruscaret. cum rerum fidẽ
⁊ regna orientis ꝑ magoᷤᷤ dis¬
cerent. ⁊ romanũ imꝑiũ nõ
lateret. Nam seuitia herõs¬
dis uolens pͥmordia suspecti
sibi regis extinguere. Huic di¬
pensationi nesciens seruiebat.
ri ignotum sibi puerum in¬
discretã infantium cedeꝰ per¬
sequitur. annuntiatũ celitꝰ
cominatoris ortum insigni¬
or ubiq fama loqueretur. quã
ꝓmptiorem ad narrandum.
diligentiorem q fatiẽbat. ⁊
suꝑne significatiõnis noui¬
tas.⁊ cruentissimi ꝑsecutõ¬
ris impietas. Tunc autem
illatus ẽ: ut gens antiquis
errorib dedita.iam ad uici
iste manifestatione dñi con¬
secratus. specialem in toto mũ¬
do optinuit dignitatem: que
in cordib nr̃is digno debet
sꝑlendore clarescere. ut rerũ
gestarum ordinem ñ solum

Expanded text:
ribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret. Nam et saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ri, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus Dominatoris ortum insignior ubique fama loqueretur, quam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novitas, et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc autem illatus est, ut gens antiquis erroribus dedita, jam ad viciniste manifestatione Domini consecratus specialem in toto mundo obtinuit dignitatem, quae in cordibus nostris digno debet splendore clarescere, ut rerum gestarum ordinem non solum
Abbreviated transcription (Latin):
sa scilicet p̾ciosum. rubeũ. uel
ignitũ. hoc significat. hominis
substantiam. conditione uilẽ.
imbecillitate pallentẽ. morte
frigentẽ in resurrectionis glo¬
riam cõmutandam: que ẽ ẽt̃¬
nitate p̃ciosa gr̃a colorata.
sp̃u immortalitatis ignita.
Hoc igitur dictum ẽ credere
deum opari uoluisse. ut ꝑ hoc
derrenum signum:. futurum
iam cunc a sapientib celeste
mysterium iuderetur. Nanz si
mirabile ẽ iitiq que defecert̃
conuiuas uina supplesse. qͣnto
ẽ mirabilius. uitam que ex
hausta ẽ hominib reꝑasse:. E
si głosum ẽ aquas in uinum
mutari. qͣnto ẽ glosus pec¬
cata in iusticiam commuta¬
ri ⁊mores potius temꝑare.
quam pocula: ausun dicere
illas hydrias ñ solum illi cõ¬
uĩuio. s unmerso munda p̃¬
ciosam ministrãre substanciã:
nisi qđ nob̃ meluis admini¬
strant. Constat enim ex ip̃is
uasculis illos habuisse ebrie¬
datem. nos haurire iusticiam.
Illos ꝑcepisse uini põculum.

Expanded text:
sa, scilicet pretiosum, rubrum vel sa, scilicet pretiosum, rubrum vel ignitum, hoc significat hominis substantiam conditione vilem, imbecillitate pallentem, morte frigentem in resurrectionis gloriam commutandam, quae est aeternitate pretiosa, gratia colorata, spiritu immortalitatis ignita. Hoc igitur dignum est credere, Dominum operari voluisse, ut per hoc terrenum signum, futurum jam tunc a sapientibus coeleste mysterium videretur. Nam si mirabile est utique quae defecerant conviviis vina supplesse, quanto est mirabilius vitam, quae est exhausta, hominibus reparasse? Et si gloriosum est aquam in vinum mutare, quanto est gloriosius peccata in justitiam commutare, et mores potius temperare, quam pocula? Audeo dicere illas hydrias, non solum illi convivio, sed universo mundo pretiosam illam ministrare substantiam, nisi quod nobis melius administrant. Constant enim ex ipsis vasculis illos hausisse ebrietatem; nos haurire justitiam. Illos percepisse vini poculum,
Abbreviated transcription (Latin):
nim potest mutare natiirã:
nisi qui dõminus ẽ natire.
Credendum ẽ. iam ex morta¬
li homine in immortalitatẽ
posse conuerti. qñ uilis sub
stantia in preciosam ẽ conũ¬
sa substantiam. Nolo enim
auditor nomina tantum per¬
spicias iuni ⁊ aque: s si uis
saluatoris podentiam comp¬
bare. uircitẽ rerum aspice.
¶Facto enim hoc. altius nescio
quid demonstrat᷑. Nã cũ dñs
aquam uercit in uinũ: ñ tam
hoc oꝑatur. ne discumbentib
desit ebrietas: s ut credenti
b habundet etẽrnitas. Si qͥdẽ
ꝓpterea in mundum uene
lar ia ꝓcuraret: s ut saluti
hominũ ꝓuideret. Nec ut hy¬
drias substantia boni odoris
compleret. s ut animas gr̃a
illa uili aqua uini optimi
saporem uoluit gustare con¬
uiuas magis uoluit ex hac
uili carne resurrectionis ce¬
lestis sapientiam gustare cre b¬
dentes. Nam hoc signo. totũ
utiq resurrectionis mysteriũ
continet᷑. Aqua enim uilis.
pallens. ⁊ frigida. in uinũ uer¬

Expanded text:
nim potest mutare naturam, nim potest mutare naturam, nisi qui dominus est naturae. 5. Credendum est jam ex hoc mortalem hominem in immortalitatem posse stantia in pretiosam est conversa substantiam. Nolo enim, auditor, nomina tantum perspicias vini et aquae; sed si vis potentiam comprobare, virtutem rerum aspice. Tanto enim hoc altius nescio quid demonstratur. Nam cum Dominus aquam vertit in vinum, non tantum hoc operatur, ne discumbentibus desit ebrietas, sed ut credentibus 420 abundet aeternitas. Siquidem propterea in mundum venit laria procuraret, sed ut saluti hominum provideret, nec ut hydrias substantia boni odoris impleret, sed ut animas gratiex illa vili aqua vini optimi saporem voluit gustare conviva, magis voluit ex hac vili carne resurrectionis coelestis sapientiam gustare credentes. Nam hoc signum totum utique resurrectionis mysterium continet. Aqua enim vilis, pallens et frigida in vinum ver
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uniuersa possideat. tanqͣm
ñ uisus antea apparuis se dr.
Aparuisse autẽ. si tam ocuł
horamũ qͣm saliiti. Nam ⁊¬
si priꝰ natꝰ e uirgine õcul car¬
nalib uidebatur. tñ ñ appare¬
bat. qr uirtitem eiꝰ adhuc fi¬
dei acies ignorabat. Uñ ad ui
ẽ saluatorem quem cernerẽt
oculis corporalib spiritali lũ¬
mine ñ uide̾rent. Postea enĩ
quam diuinitatẽ suam mira¬
bilib declarauit. humanis
mentib tanqͣm nouus ⁊ ino¬
pinatus apparens: oclõs quos¬
dam cordis infudit. ut cog¬
nosceret sensus quem ñ cog¬
nouit Aspectus. uñ fit. ut nos
pauerunt manib. hodieq
ñ uideant. Requiramꝰ igit᷑.
qđ signum oꝑatus sit ut di¬
uinitatẽ suam ppłis declarã¬
ret. Dicitur hoc pͥmũ fecisse
miracłm. ut aquã mutaret
in uinũ. Magnum plane sig¬
num. ⁊ ad d̃i credendam suf¬
ficiens maiestãtem. Qtͥs enim
ñ miretur. in aliud qͣm exãt
elementa ẽẽ tͣnsiata: Nemo e¬

Expanded text:
et universa possideat, tamquam et universa possideat, tamquam non visus antea, apparuisse dicitur. Apparuit autem non tam oculis hominum, quam saluti: nam etsi prius natus ex Virgine oculis carnalibus videbatur, tamen non apparebat; quoniam virtutem ejus adhuc fidei acies ignorabat. Unde Judaeest, Salvatorem quem cernerent oculis corporalibus, spiritali lumine non viderent. Postea enim quam divinitatem suam mirabilibus declaravit, humanis mentibus tamquam novus et inopinatus apparens, oculos quosdam cordis infudit; ut cognosceret sensus, quem non cognovit aspectus. Unde fit ut nos paverunt manibus, hodie usque non videant. 4. Requiramus igitur quod signum operatus sit, ut divinitatem suam populis declararet. Dicitur hoc primum fecisse miraculum, ut aquam mutaret in vinum . Magnum plane signum, et ad Dei credendam sufficiens majestatem. Quis enim non miretur in aliud quam erant, elementa esse translata? Nemo e
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt. qđ gaudiis gaudia¬
cumulantur. Ecce enim ad¬
huc natalis dñici sollempni¬
date corda nr̃a ꝑsultant.⁊
iam festiuitãte sancte epy¬
phanie glamur. Gr̃as igitur
agere debẽmꝰ dño. qui nos fre
merosius bñdicat. Quamu
igitur gentiles licet uane
merosa sollem pnirate letent.¬
ꝓpter diuersitatem dorũ suoꝵ:
tñ plures nobis festiuitates
prestat unius diei iusitatio.
quã illis multorum demonũ
suꝑstitiosa p̾sumptio. Nam
sicut eos ueritãte religionis
uincimus. ita uotorum nu
aliquis quid interpretatur
hoc uerbũ. Scilicet quia epy¬
phane grece latine dicit᷑ appa¬
rere. Ergo quia tunc pͥmum¬
apparuit saluator in mũdo:
ip̃a dies eodem uocabulꝙ e¬
phanie nuncupata ẽ. Quom
autem apparuerit. requiramꝰ
Nlon qđ in mundo ante ñ fui¬
erit. cum mundus ꝑ ip̃m fa¬
ctus ẽ: s qđ tunc pͥmum sig
nis atq miraculis credentiũ
tenebrosas conscientias ho¬
minum fides splendoris ad¬
u̾enit. Cum igitur ubiq sit.

Expanded text:
cedunt, qcumulantur. Ecce enim adhuc natalis dominici solemnitate corda nostra persultant, et jam festivitate S. Epiphaniae gloriamur. Gratias igitur agere debemus Domino, qui nos freqmerosius benedicat. Quamvis igitur gentilis licet vane numerosa solemnitate laetetuopter diversitatem dominorum suorum, tamen plures nobis festivitates praestat unius diei visitatio, quam illis multorum daemoniorum superstitiosa praesumptio. Nam sicut eos veritate religionis vincimus; ita votorum numa. Quaerat aliquis, quid interpretetur hoc verbum, scilicet quia Epiphania Graece, Latine dicitur apparitio. Ergo quia tunc papparuit Salvator in mundo, ipsa dies eodem vocabulo Epiphania nuncupata est. 3. Quomodo autem apparuerit requiramus, non quod in mundo ante non fuerit, cum mundus per ipsum factus sit : sed quod tunc primum signis atque miraculis credentium rit, et in tenebrosas conscientias hominum fidei splendor advenerit. Cum igitur Deus ubique sit,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i in gĩam dñi primam.
uocem aꝑiunt innocen̾tes. Fi¬
ant diserti laude. qui fuerant
imperiti sermone. Offerunt
uomino primitias lingue no¬
uos oris immolant fructus.
uerborur pͥncipia libant. In¬
fantia enim que ꝑ ecatẽ loqui
ñ poterat. glas d̃i cum gaudio
resonabat. Norunt laudare
xp̃m. qui loqui ñ poterant.
fuint periti laude qui fuerãt
imperiti sermone. Ostenut
laudib dñm. suffragiis pre¬
dicant xp̃m. Fuint interea
pueri sine magistro diserti:
docti sine doccore periti sine
eruditore. Agnoscunt xp̃m.
piedicant dominũ. nõ quẽ
ꝑsuasio humana docuerat:
s quem diuinitas innocenti¬
b inspirabat. Cessant enim
humana cũ diuina tractã¬
tur: qr humana ip̃a ꝓdesse
ñ poterunt. isi diuinorũ
solatio subleuentur. Necesse
ẽ enim cerrena subcumbere.
cum celestia predicant᷑. nat᷑a¬
lia silere cum uirtutes lo¬
quuntur.

Expanded text:
 In gloriam Domini primam vocem aperiunt innocentes. Fiunt diserti laude, qui fuerunt imperiti sermone. Offerunt Domino primitias linguae, novos oris immolant fructus, verborum principia libant. Infantia enim, quae per aetatem loqui non poterat, glorias Dei cum gaudio resonabat. Norunt laudare Christum, qui loqui non norant. Fiunt periti laude, qui fuerant imperiti sermone. Ostendunt laudibus Christum, suffragiis praedicant Christum. Fiunt interea pueri sine magistro diserti, docti sine doctore, periti sine eruditore. Agnoscunt Christum, praedicant Dominum, non quem persuasio humana docuerat, sed quem Divinitas innocentibus inspirabat. Cessant enim humana cum divina tractantur, quia humana ipsa prodesse non poterunt, nisi divinorum solatio sublevetur. Necesse est enim terrena succumbere, cum coelestia praedicantur; naturalia silere, cum virtutes loquuntur.