comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tendat. quo ꝓsiliat
luior. inuidia quo
feratur: herodiana hodie
patefecit immanitas. Que
dũ temporalis regni emu¬
latur angustias: eterni
regis ortum molitur ex¬
tinguere. Tunc herodes
inquit uidens quia il¬
lusus esset a magis. mi¬
sit in bethleem: et occi¬
dis om̃s pueros qui erãt
in ea. et in omnib fini¬
bus eius. Uidens quia
illusus ẽ a magis. Dolet
impietas. se esse inlusã.
dilatans se crudelitas. fu¬
rit: fremit. dolositas se
deceptã:. et in se fraus re¬
uersa. co llidit᷑. Herodes
stridet: cadens ipse in la¬
queũ quem tetendit. Hĩc
iniquitatẽ quã conside¬
rat euaginat: De fide ꝑfi¬
die sumit arma. Terreno
querit furore: quẽ natũ
celitꝰ non credit. Ad sinus
matrũ. militũ cogit castͣ.
int̾ ub̃a arcẽ pietatis ob¬
pugnat. In teneris ub̃ib
ferrũ durat. lac funcdit
antequã sanguinẽ. Dat
mortẽ sentire. antequã ui¬
tam. Tenebras ingerit. in¬
trantib lucẽ. Sic agit ma¬
gist̃ mali. minister doli.

Expanded text:
tendat, quo prosiliat livor, invidia quo feratur, Herodiana hodie patefecit immanitas. Quae dum temporalis regni aemulatur angustias, aeterni regis ortum molitur exstinguere. Tunc Herodes, inquit, videns quia illusus est a magis, misit ad Bethlehem, et occidit omnes pueros qui erant in ea, et in omnibus finibus ejus. Videns quia illusus est. Dolet impietas se esse illusam, dilatans se crudelitas furit. Fremit dolositas se deceptam, et in se fraus reversa colliditur. Herodes stridet cadens ipse in laqueum quem tetendit, hinc iniquitatem quam considerat, evaginat. De fide perfidiae sumit arma, terreno quaerit furore, quem natum coelitus non credit. Ad sinus matrum militum cogit castra, inter ubera arcem pietatis oppugnat. In teneris uberibus ferrum durat, lac fundit antequam sanguinem, dat ante mortem sentire quam vitam, tenebras ingerit intrantibus lucem. Sic agit magister mali, minister doli,
Abbreviated transcription (Latin):
ti sermone. Ostendunt
laudib dominũ: suffra¬
giis predicant xp̃m. Fiut̃
interea pueri: sine magis¬
tro diserti: docti sine doc¬
tore. ꝑiti sine eruditore.

Expanded text:
ti sermone. Ostendunt laudibus Christum, suffragiis praedicant Christum. Fiunt interea pueri sine magistro diserti, docti sine doctore, periti sine eruditore.
Abbreviated transcription (Latin):
bus prouoluit᷑. gemitibus
et ululatib quib poterat
satisfaciens. et ub̾rimis la¬
crimarũ suarũ fontib ite¬
rum baptizabat᷑: occultãs
solam dexterã suã. Apls
q genib eius prouolutus.
atq ipsam dexterã ex cuiꝰ
cedis conscientia torqueba¬
tur tanqͣm iã penitentia
purgatã deosculans. ad ec¬
cłam reuocat: et indesinent̃
pro eo orationes profun¬
dens. et cũ ipso parit̾ du¬
cens crebra ieiunta: indul¬
gentiã adeo quã ei polli¬
citus fuerat expectebat:
S et uariis sermonũ con¬
solationib. uelut quib¬
dam precantationib. effe¬
ros et exterritos eius ani¬
mos mitigabat. Nec priꝰ
abstitit. quã eum in omĩ¬
bus em̃datũ etiam eccłȩ
p̃ficeret. prebens ꝑ hoc
magna exempla uere pe¬
nitentie et documentum
ingens noue regenerati¬
onis: atq in signia quedã
et trophea uisibilis in
eo resurrectionis osten¬
dens.

Expanded text:
bus provolvitur, gemitibus et ululatibus, quibus poterat, satisfaciens, et uberrimis lacrymarum suarum fontibus iterum baptizabatur, occultans solam dexteram suam. Apostlque genibus ejus provolutus, atque ipsam dexteram, ex cujus caedis conscientia torquebatur, tanquam jam per innocentiam purgatam deosculans, ad ecclesiam revocat, et indesinenter pro eo orationes profundens, et cum ipso pariter ducens crebra jejunia, indulgentiam a Deo quam ei pollicitus fuerat, expetebat. Sed et variis sermonum consolationibus, velut quibusdam praecantationibus, efferos et exterritos ejus animos mitigabat: nec prius abstitit, quam eum in omnibus emendatum etiam Ecclesiae praefecerit, praebens per hoc magna exempla verae poenitentiae, et documentum ingens novae regenerationis, atque insignia quaedam et tropaea visibilis in eo resurrectionis ostendens.
Abbreviated transcription (Latin):
merus ꝑfectus inueniret᷑. Nec
mirum. nec incredibile. Nichil
enĩ sapientie dĩ impossibile ẽ:
inchiiq incognitum eẽ credit᷑.
Omia ens̃ qͣuec̃q uoluit fecit
in cęlo et in t̾ra: in mariꝰ et in
abyssis. O quantũ: humana me¬
rita suꝑnis iudiciis atq diui¬
nis. O quantũ humana sapi¬
entia illi sapientia: de qua
clamat apłs. O altitudo diui¬
tiarum sapientiȩ et scientiȩ¬
dei. quam incõprehensibilia
sunt iudicia eiꝰ: et inuestiga¬
biles uie eius. Hanc enim
sapientiã completã uidemus
in beati mathie electione.
quẽ di sapientia in thesauro
suo reconditũ habuit humi¬
lem et paruũ. s tam̃ uoluit
in scło pandere magnũ et gło¬
sum: scilicet ut in tbrono il¬
lũ duodecimo exaltaret. Ee¬
cipiamus ergo eum tanquã
a deo donatum: tanquã ab
ipso preordinatum. uenerem᷑
illũ tanquã ab ipso int̾ disci¬
pulos ualde glorificatũ. Non enĩ
iste predictus barsabas. esti

Expanded text:
merus perfectus inveniretur. Nec merus perfectus inveniretur. Nec mirum, nec incredibile: nihil enim Dei sapientiae impossibile, nihilque incognitum esse creditur. Omnia enim quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, in mari et in abyssis. O quantum distant humana merita a supernis judiciis atque divinis! O quantum humana sapientia ab illa sapientia, de qua dicit Apostolus: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus! Hanc enim sapientiam completam invenimus in B. Matthiae electione, quem Dei sapientia in thesauro suo reconditum habuit humilem et parvum: sed tamen voluit in saeculo pandere magnum et gloriosum, scilicet cum in throno illum duodecimo exaltaret. Excipiamus ergo eum tanquam a Deo donatum, tanquam ab ipso praeordinatum: veneremur illum et tanquam ab ipso inter discipulos valde glorificatum. Non enim ille praedictus Barsabas aestim
Abbreviated transcription (Latin):
sanctissimi apli consideranda¬
ẽ dispensatio diuine potentie
atq humane gle: quoniam
quidẽ sicut diuina scriptura
cdemintiat. non sic̃ uidet hõ.
ita uidet deus. Ille ioseph qui
uocabatur barsaban qui cogno¬
minatꝰ est ab hominib iustus.¬
non ẽ electus. mathias autem
qui int̾pretat᷑ dei paruus. siue
donatus. sp̃s sancti electione.
factus est magnus. Ouere par¬
uus. o uere magnũs: qui non
ideõ magins quia. electus:s
ido magnus. qm̃ humił factꝰ.
sectando siquidẽ uestigia do¬
mini sui dicentis. ñ ueni mi
alio loco dixit. cum zebeclei
filios ad sanctã cogeret humi¬
litatem: qui se exaltat humi¬
liabit᷑. et qui se humiliat ex¬
altabitur.
t donatus id ẽ mathias
re : Ab ipso utiq iħu
habuit aute mundi creationẽ.
tinus cum ueniret olim ple¬
nitudo temporis. cum ex sa¬
cum nasceret᷑. cum a suo dis
cipło traderetur: donatꝰ ab
ipso domino in duodenario
numero exaltaret᷑ atq glori¬
ficaretur: ac duodenarius mi¬

Expanded text:
iranda dispensatio divinae potentiae atque humanae gloriae: quoniam quidem, sicut divina Scriptura denuntiat, non sicut videt homo, ita praevidet Deus . Ille enim Joseph, qui vocabatur Barsabas, qui cognominatus est Justus, ab hominibus est electus: Matthias autem qui interpretatur Dei parvus, sive donatus, Spiritus sancti electione factus est magnus. O vere parvum! o vere magnum, qui non ideo magnus quia elatus, sed ideo magnus quoniam humilis factus, sectando siquidem vestigia Domini sui dicentis: « Non venitalio loco dicit, cum Zebedaei filios ad sanctam cogeret humilitatem: « Qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur . » Et Donatus idem Matthias re? Ab ipso utique Domhabuit ante mundi constitutionem, atenus cum veniret olim plenitudo temporis, cum ex sacum nasceretur, cum a suo post discipulo traderetur, Donatus ipso Domino in duodenario numero exaltaretur atque glorificaretur, et duodenarius nu
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati : cum de ipso dño sal¬
uatore scriptum sit. musta qui¬
dem et alia signa fecit iħe in
conspectu discipuloꝵ suoꝵ: que
ñ sunt scripta in libro hoc. Et
ut potiora inferamꝰ: scieudũ ẽ
utiq quod tot mortuos susci-¬
taiit. quot quot ab eterna
dampnatione salutifera pre-¬
dicatione eripu it. quod ꝑ
omnia excellentius atq gło¬
sius eẽ decernit᷑: a peccati scił¬
morte animã defunctã xp̃o re-¬
stituere. quam mortuo corpo¬
ri uitã donare. Quid enĩ gło¬
sius atq p̃stantius quã et̾na¬
de. celeste regirũ cũ angłis et¬

Expanded text:
veritati, cum de ipso Domino Salveritati, cum de ipso Domino Salvatore scriptum sit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum quae non sunt scripta in libro hoc . » Et ut potiora inferamus, sciendum est utique, quod tot mortuos suscitaverit quot ab aeternae damnationis morte, salutifera praedicatione, eripuerit: quod per omnia excellentius atque gloriosius esse decernitur a peccati morte animam defunctam Christo restituere quam morituro corpori vitam donare. Quid enim gloriosius atque praestantius quam aeternadere, coeleste regnum cu
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dnĩ spscialit̃ claru¬
it: sciendũ est ꝑ omĩa
quia multas et obstupendas
uirtutes cum ceteris coapłis et
aplicis uiris oꝑatus sit. Nam
utiq int̾ illos erat. quib xp̃c
tribuit potestatẽ dicens: signa
quȩ ego facio et uos facietis.
Et in alio loco. Si dixeritis moi¬
ti huic transi hinc: cõmouebit
se de loco suo. Et itertm. Ha¬
bete potestatẽ calcandi suꝑ bes-¬
tias et scorpiones.Si enim xp̃o
attestante qui ueracit᷑ ueritas
est. de miraculoꝵ uirtuti . b
retinendũẽ. quod iste uir do¬
mini int̾ ceteros apłos oꝑatus
sit: quantas illũ credimus
exercuisse uirtutes miracłoꝵ.
in prouintia scilicet iudee.
que illi in sorte p̾dicationis
aduenerat: Neq et enim in¬
credulũ ppłm ad ficlẽ xp̃i con¬
uertere ualuerat sine mira¬
culorum patratione. sicut legi
plenus grã et fortiuidine: facie¬
bat prodigia et signa magna in
ppło.S quia minime scripta
sunt miracła beati mathie non
st̃ incredulitati deputanda sed

Expanded text:
ni specialiter claruerit, sciendum est per omnia, quia multas et stupendas virtutes cum caeteris coapostolis et apostolicis viris operatus sit. Nam utique inter illos erat, quibus Christus tribuit potestatem dicens: « Signa quae ego facio, et vos facietis ; » et in alio loco: « Si dixeritis monti huic, Transi hinc, commovebit se de loco suo . » « Identidem: Habete potestatem calcandi super bestias et scorpiones . » Si enim Christo attestante, qui veraciter veritas est, de miraculorum virtutibus retinendum est, quod iste vir Domini inter caeteros apostolos operatus sit: quantas illum credimus exercuisse virtutes miraculorum; in provincia scilicet Judaeae, quae illi in sorte praedicationis advenit? Neque enim incredulum populum ad fidem Christi convertere voluisset sine miraculorum patratione, sicut de saplenus gratia et fortitudine faciebat prodigia et signa magna in populo . » Sed quia minime scripta sunt miracula S. Matthiae, non sunt incredulitati disputanda, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mathias scẽ predicationis mi¬
nisterium suscipiens. ita se
matris eccłe gremiũ ecbnicũ
popłm ꝑducere curauit: ut
adm odũ acceptabilis et de¬
uotissimus xp̃o factus. cum
tracditor ille iudas dñm tra¬
deret xp̃m. suiq homicida
effectus apłatum ꝑderet: iste
uir dñi in loco illius sorte.

Expanded text:
Matthias sanctae praedicationis miMatthias sanctae praedicationis ministerium suscipiens, ita se matris Ecclesiae gremium, ethnicum populum perducere curaret. Unde admodum acceptabilis et devotissimus Christo factus, cum traditor ille Judas Deum proderet Christum, suique homicida effectus apostolatum perderet; iste vir Domini in loco illius sorte
Abbreviated transcription (Latin):
Nclitam et głosam festiuita¬
tem beati mathiȩ apli domi¬
ni nri iħu xp̃i tanta deuotio¬
portet: quanta illum diuina
grã dispensante ad apl̃icam
dignitatem electum esse cog
tres in eius laudem mirifice
protulerunt: ꝑ sacre scriptu¬
re seriem pancdere curamus.
chano consilio censuisset. mũ¬
dum languidũ clementissime
uisitare. suuniq plasmna de po¬
testate diabolice fraudis mira¬
biliter eripere. quod ꝑ quin
q milia et eo amplius anno¬
rum possederat: ille qui erat
rex regum et dñs dominantiũ.
sub potestate humani regis
octouiani scilicet augusti: hu¬
milit̾ nasci dignatus ẽ. Et il iiii¬
le qui erat creator celi et t̃rȩ
caruẽ nr̃e fragilitatis suscipe
crem̃ta crescens. ut effectum
uere incarnationis sue osten¬
deret: quomanquidẽ ille eẽt
eligere censuit.
Deĩde ad similitudinem
septuaginta duarũ lin¬
guarum: septuaginta
duos discipulos assumꝑsit.
binosq misit ad predicandũ.
Inter quos siquidem beatus

Expanded text:
festivitatem B. Matthiae apostoli Domini nostri Jesu Christi tanta devotioportet, quanta illum, divina gratia dispensante, ad apostolicam dignitatem electum esse cogntres in ejus laude mirifice protulerint, per sacrae Scripturae seriem pandere curamus. cano consilio censuisset mundum languidum clementissime visitare, suumque plasma de potestate diabolicae fraudis mirabiliter eripere quod per quin que millia et eo amplius annorum possederat ille qui erat Rex regum et Dominus dominantium sub potestate humani regis, Octaviani scilicet Augusti, humiliter nasci dignatus est; et ille qui erat Creator coeli et terrae carnis nostrae fragilitatem suscipere crementa crescens, ut effectum verae incarnationis suae ostenderet; quoniam quidem ille esset eligere censuit: deinde ad similitudinem septuaginta duarum linguarum, septuaginta duos discipulos assumpsit, binosque misit ad praedicandum. Inter quos siquidem B.
Abbreviated transcription (Latin):
athias hebraicȩ la¬
tinȩ dicitur dona¬
tus: ut subaudiat᷑
Iste enim in loco eiꝰ
postolis: cum pro duob sors
mitteret᷑. Hic solus sine cog¬
nomine habetur: cui datur
euuangłii predicatio in iudea.
cuius festa cȩlebrant᷑ .ui. kl¬

Expanded text:
thias Hebraice, Latine dicitur Donatus, ut subaudiatur Iste enim in loco ejusctus est, cum pro duobus sors mitteretur. Hic sine cognomine solus habetur cui datur Evangelii praedicatio in Judaea: cujus festum celebratur
Abbreviated transcription (Latin):
in illo celebrent᷑ : nos hodi¬
erna die beati mathie duo¬
decimi apostoli nata lem tan¬
ta ueneratione excolere debe¬
mus. quanta ut p̃dictũ est.
inter apłos mirabilit electũ
eẽ comperimꝰ.
Sed quemad modũ beati
petri apłi eulogio. im¬
mo sp̃s sancti grã sit

Expanded text:
in illo celebrentur; nos hodiin illo celebrentur; nos hodierna die B. Matthiae duodecimi apostoli natalem tanta veneratione excolere debemus, quanta, ut praedictum est, inter apostolos mirabiliter electum esse comperimus. Sed quemadmodum B. Petri apostoli elogio, imo Spiritus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
festa celebrari condecet:
quantomagis beatoꝵ apłoꝵ
comederunt et biberunt. om¬
nemq illius efficatiã sitibũ¬
do pectore hauserunt: Quiq
etiam ab ipso dño amici ac¬
fratres appellari meruerunt
cum diceret. iam non dicã
uos seruos: s amicos meos.
Et alibi. hiĩ sunt fr̃s mei. Mag¬
namq in suꝑ uicissitudinẽ
ilł conferens: gaudete in qͥt
nuente ita conueniat: ꝓpt̃
hanc excellentiã. illoꝵ sollep̃¬
nitatẽ sub una festiuitate. me¬
rito celebrari congruum fu¬
erat.⁊ sicuti cõmunem uitã
atq consortium cum dño ha¬
buerunt. Nam et beatus ieꝰ¬
ronimus hoc astruens in mar¬
tirologio quod chromatio
et helyodoro epĩs edidit. cun¬
ctos eos censuit ordinare di¬
cens. Sane in prima parte
libelli mei omniũ apłoꝵ fes¬
ta oportunissime scripsimus
quos una dignitas apłatus
in celesti gła fecit ẽẽ subli¬
mes. S quia mos optinuit
in scã eccła. ut unius cuiusq
festa festa specialiter quo die
celo sit natus et coronatus.

Expanded text:
 celebrari condecet, quanto magis beatorum aposcomederunt ac biberunt, omnemque illius efficaciam sitibundo pectore hauserunt: quique etiam ab ipso Domino fratres et amici appellari meruerunt, cum diceret: Jam non dicam vos servos, sed amicos meos . Et alibi: Hi sunt fratres mei . Magnamque insuper vicissitudinem illis conferens: Gaudete, inquitnuente ita convenit, propter hanc excellentiam illorum solemnitates sub una festivitate merito celebrari congruum fuerat, sicuti communem vitam atque consortium cum Domino habuerunt. Nam et B. Hieronymus hoc astruens in Martyrologio quod Chromatio et Heliodoro episcopis edidit, conjunctos eos censuit ordinare, dicens: Sane in prima parte libelli mei omnium apostolorum festa opportunissime scripsimus:ur dividi quos una dignitas apostolatus in coelesti gloria fecit esse sublimes. Sed quia mox obtinuit in sancta Ecclesia ut uniuscujusque apostoli festa specialiter quo die coelo sit natus et coronatus,
Abbreviated transcription (Latin):
pis morbo fatigatur. alius
diuersis uulnerib oppͥmit᷑.
rogo ut iubeas eos uisitari.
Non enim dubito quod ille
qui potiit facere ut post
sex annos loqueret᷑ uxor
tua. faciat si uoliierit. ut
a filios meos sanitas redeat.

Expanded text:
pis morbo fatigatur, alius diversis vulneribus opprimitur; rogo ut jubeas eos visitari. Non enim dubito quod ille, qui potuit facere ut post sex annos loqueretur uxor tua, faciat, si voluerit, ut ad filios meos sanitas redeat.
Abbreviated transcription (Latin):
functe sunt atq in eccłam se¬
pulte. Cumq in eadem eccł̃a
missarum sollempia cȩlebra¬
rent᷑. atq ex more diaconus
clamaret. siquis non cõmuni¬
cat det locum: nutrix earum
que pro eis oblationẽ deferre
domino consueuerat: eas cle
sepulchris suis progredi et exire de
eccła uidebat. Quod cum sepius
cerneret quia ad uocem diaconi
clamantis exibant foras. atq
intra eccłam ꝑmanere non po¬
terant. ad memoriam recdiit. qd
dauit. eas quippe se cõmunioẽ
priuare dixerat. nisi mores su¬
os et uerba corrigerent. Tunc
seruo dei cum graui meroie
indicatum ẽ. qui manu sua
protinus oblationẽ dedit diceis.
ite ⁊ hanc oblationẽ pro eis
offerri domino facite et ulte¬
rius excõmunicate non erunt.
Que dũ oblatio pro eis fuisser
immolata. et a cliacone uxta
morẽ clamatum ẽ: ut num cõ-¬
municantes ab eccła exirent.¬
et ille exire ab eccła ulterius
uise non sunt. Qua exre in¬
dubita nt̃ patuit: quia inter

Expanded text:
functae sunt, atque in ecclesia sefunctae sunt, atque in ecclesia sepultae. Cumque in eadem ecclesia missarum solemnia celebrarentur, atque ex more diaconus clamaret: Si quis non communicat, de locum, nutrix earum quae pro eis oblationem Domino offerre consueverat, eas de sepulcris suis progredi et exire de ecclesia videbat. Quod dum saepius cerneret, quia ad vocem diaconi clamantis exibant foras, atque intra ecclesiam permanere non poterant, ad memoriam reduxit quae davit. Eas quippe se communione privare dixerat, nisi mores suos et verba corrigerent. Tunc servo Dei cum gravi moerore indicatum est, qui manu sua protinus oblationem dedit, dicens: Ite et hanc oblationem pro eis offerri Domino facite, et ulterius excommunicatae non erunt Quae dum oblatio pro eis fuisset immolata, et a diacono juxta morem clamatum est, ut non communicantes ab ecclesia exirent, illae exire ab ecclesia ulterius visae non sunt. Qua ex re indubitanter patuit quia dum inter
Abbreviated transcription (Latin):
in loco ꝓprio conuersabantur.
Quib quidã religiosus uir ad
exterioris uite usum prebebat
obsequium. s sicut non nulł
solet nobilitas generis parere
ignobilitatẽ mentis. ut̃ minꝰ
se in hoc mundo despiciant. qͥ
plus se ceteris aliquid fuisse
meminerunt: nec dum precdic¬
te sanctimoniales femine ꝑfec¬
te lingirã sub habitꝰ sui freno
restrinxerunt. et eunclem reli¬
giosum uirum. qui ad exterio¬
ra necessaria eis obsequium p̃¬
bebat. incautis sepe sermoni b
ad iracundiã prouocabant. Qui
cum du ista toleraret. ꝑrexit
ad cłi hominem quantasq pa¬
teretur uerboꝵ contumelias
enarrauit. Uir autẽ di bec de
ilł audiens. eis protinus man¬
dauit dicens. Corrigite linguã
urãm. quia si non emendaueriti:
excõmunicabo uos. Quam ex¬
uidelicet excõmunicationis
sententiã non proferendo in¬
tulit. sed intendendo. Ille au-¬
tẽ a pristinis morib nichil
mutate. intra paucos dies de¬

Expanded text:
in loco proprio conversabantur; in loco proprio conversabantur; quibus quidam religiosus vir ad exterioris vitae usum praebebat obsequium. Sed sicut nonnullis solet nobilitas generis parere ignobilitatem mentis, ut minus se in hoc mundo despiciant, qui plus se caeteris aliquid fuisse meminerunt; necdum praedictae sanctimoniales feminae perfecte linguam suam sub habitus sui freno restrinxerant, et eumdem religiosum virum qui ad exteriora necessaria eis obsequium praebebat, incautis saepe sermonibus ad iracundiam provocabant. Qui dum diu ista toleraret, perrexit ad Dei hominem, quantasque pateretur verborum contumelias, enarravit. Vir autem Dei haec de illis audiens, eis protinus mandavit, dicens: Corrigite linguam vestram; quia si not emendaveritis, excommunico vos. Quam videlicet excommunicationis sententiam non proferendo intulit, sed minando. Illae autem a pristinis moribus nihil mutatae, intra paucos dies de
Abbreviated transcription (Latin):
ex iudea subleuatus.repente
ẽ cum prandio inchaldea
depositus. quo uidelicet prandio
ꝓph̾am refecit: seq repente in iu¬
clea iterum inuenit. Si igitur
tam longe abbacuc potuit sub
mom̃to corporalit᷑ ire et prandi¬
um deferre. quid mirũ si bene¬
dictus pater obtinuit. quatinꝰ
um spiritib necessaria narra¬
ret. ut sicut ille ad cybum cor¬
poris corporalit᷑ prexit. ita iste
ad institutionẽ spiritalis uite
fateor dubietatẽ mentis. sed
uelim nosse in cõmuni locutio¬
ne quał iste uir fuerit.
I Uix ipsa petre cõmunis
eius locutio a uirtutis erat
pondere uacua. quia cuius cor
sese in alta suspencderet. nequa¬
quã uerba de ore illius incassũ
cadebant. Siquid uero unqͣm
non iam decernendo. sed mi¬
nando diceret. tantas uires ser¬
mo illiꝰ habebat. ac si hoc noz
dubie atq suspense s iam ꝑ
sententiam protulisset. Nã
non longe abeius monasterio
due quedam sanctimoniales
femine nobiliori genere exorte

Expanded text:
ex-Judaea sublevatus , repente ex-Judaea sublevatus , repente est cum prandio in Chaldaea depositus, quo videlicet prandio prophetam refecit, seque repente in Judaea iterum invenit. Si igitur tam longe Habacuc potuit sub momento corporaliter ire et prandium deferre, quid mirum si Benedictus Pater obtinuit quatenus um spiritibus necessaria narraret, ut sicut ille ad cibum corporis corporaliter perrexit, ita iste ad institutionem spiritalis vitaefateor, dubietatem mentis; sed velim nosse in communi locutione qualis iste vir fuerit. Vix ipsa, Petre, communis ejus locutio a virtutis erat pondere vacua: quia cujus cor sese in alta suspenderat, nequaquam verba de ore illius incassum cadebant. Si quid vero unquam non jam decernendo, sed minando diceret, tantas vires sermo illius habebat, ac si hoc non dubie atque suspense, sed jam per sententiam protulisset. Nam non longe ab ejus monasterio duae quaedam sanctimoniales feminae nobiliori genere exortae,
Abbreviated transcription (Latin):
pectabant. Cumq uir dei constitu¬
to die minime uenisset: ad eũ
cum merore reũsi sunt dicentes.
Expectauimꝰ pater ut uenires sic̃
promiseras. et nob̾ ostencderes
ubi quid edificare deberemus:
et non uenisti. Quib ipse ait.
Quare frs. quare ista dicitis: Nũ¬
quid sicut promisi non ueni:
Cui cum ipsi dicerent. quomodo
uenisti: respondit. Nunquid u.
ui: Ite ⁊ sicut ꝑuisionem au¬
distis. omne habitaculum mo¬
nasterii: ita construite. Qui ħ
audientes uehement̃ admirati
ad predictum predium sunt re-¬
uersi: et cuncta habitacła sic
ex reuelatione didicerunt cois¬
truxerunt. Petrus Doceri ue¬
lim quo fieri ordine potuit:
ut longe iret responsũ dormi¬
entib dicere. qud ipsi ꝑ uisio¬
nem audirent. et recognoscerẽt.
Quid est quod ꝑsciu¬
tans rei geste ordinẽ ambigis¬
o petre: Liquet o petre profec¬
to quia mobilioris nature est
sp̃e quã corpus. et certe scrip¬
tura teste nouimꝰ. quod ꝓpħa

Expanded text:
pectabant. Cumque vir Dei constitupectabant. Cumque vir Dei constituto die minime venisset, ad eum cum moerore reversi sunt, dicentes: Exspectavimus, Pater, ut venires sicut promiseras, et nobis ostenderes ubi quid aedificare deberemus, et non venisti. Quibus ipse ait: Quare, fratres, quare ista dicitis? Nunquid sicut promisi, non veni? Cui cum ipsi dicerent: Quando venisti? respondit: Nunquid utrvi? Ite, et sicut per visionem audistis, omne habitaculum monasterii ita construite. Qui haec audientes, vehementer admirati, ad praedictum praedium sunt reversi, et cuncta habitacula sicut ex revelatione didicerant construxerunt. Petr. Doceri velim quo fieri ordine potuit ut longe iret, responsum dormientibus diceret, quod ipsi per visionem audirent et recognoscerent. Gregor. Quid est quod perscrutans rei gestae ordinem ambigis, Petre? Liquet profecto, quia mobiliolioris naturae est spiritus quam corpus. Et certe Scriptura teste novimus quod propheta
Abbreviated transcription (Latin):
terracinensem urbem missis dis¬
cipulis suis construere monas¬
terium debuisset. Qui roganti
consentiens. deputatis frĩb pa¬
trem constituit: et quis eis se¬
cundus esset ordinauit. Quib
euntib spopondit dicens: ite et
die illo uenio ego. et ostendo
uob̾ in quo loco oratorium. in
quo refectoriũ frm. in quo sus¬
ceptionẽ hospitum. uel queq
sunt necessaria edificare debe¬
atis. Qui benedictione ꝑcep¬
ta ilico ꝑrexerunt. et consti¬
tutum diem magnoꝑe presto¬
lantes. parauerunt omnia
que his qui cum tanto patre
uenire potuissent: uidebant᷑
esse necessaria. Nocte uero e¬
adem qua promissus illucef¬
cescebat dies. eidem seruo di
quẽ illic patrem constituerat.
atq eius p̃posito uir dei in sõ¬
nis apparuit. et loca singła
ubi qͥd edificari debuisset.
subtilit̾ designauit. Cumq
utriq a somno surgerent. sibi
inuicẽ quod uiderant retule:¬
runt. non tam̃ uisioni illi oĩ¬
modo ficdem dantes uirum dĩ
sicut se promiserat uenire ex¬

Expanded text:
Tarracinensem urbem missis discipulis suis construere monasterium debuisset. Qui roganti consentiens, deputatis fratribus Patrem constituit, et quis ei secundus esset ordinavit. Quibus euntibus spopondit dicens: Ite, et die illo ego venio, et ostendo vobis in quo loco oratorium, in quo refectorium fratrum, in quo susceptionem hospitum, vel quaeque sunt necessaria, aedificare debeatis. Qui benedictione percepta illico perrexerunt, et constitutum diem magnopere praestolantes, paraverunt omnia quae his qui cum tanto Patre venire potuissent, videbantur esse necessaria. Nocte vero eadem qua promissus illucescebat dies, eidem servo Dei quem illic Patrem constituerat, atque ejus praeposito vir Domini in somnis apparuit, et loca singula ubi quid aedificare debuissent subtiliter designavit. Cumque utrique a somno surgerent, sibi invicem quod viderant, retulerunt. Non tamen visioni illi omnimodo fidem dantes, virum Dei sicut se venire promiserat, exs
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ: ut ipsa quoq officiũ
coquine ministraret. et sororib
ipsa munditias om̃s faceret:
et quod maius dicã ipsa puris¬
sima margarita. inquinamenta
stercoꝵ ꝓpriis manib mundaret.¬
Et hoc totumͣ gaudio leto ꝑficie¬
bat animo. tam humile seruitu¬
tis obsequium. ꝓ domino quem
nouerat chixisle. non ueni min¬
strari s ministrare. Quis enim

Expanded text:
exemplum, ut ipsa quoque in offitio exemplum, ut ipsa quoque in offitio coquinae ministraret sororibus, ipsa munditias omnes faceret, et quod maius dicam, ipsa purissima margarita inquinamenta stercorum propriis manibEt hoc totum cum gaudio ac laeto perficiebat animo tam humile prtis obsequium pro Domino, quem noverat dixisse: Non veni ministrari, sed ministrare. Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut decebat honorifice et satis
admirabilit̾ in cong̃gatione re¬
cepta. grãs egit omnipotenti cło.
qui eã sub umbra protectionis
sue susceꝑat: et ad portũ sue
uoluntatis ꝑluxerat. Habuit
inte ea rod mocticam contra eas
querelã quas et ipsa dulciter
enutrierat. qua pro causa falso
ipse eã habuissent suspectam:
uel etiã pro bonis mala ei repen¬
dere temptauerant.S et hoc
conferens cum sacerdotib. citiꝰ
eis clem̃ter cuncta indulsit. et
ut ei econtra ipse eandẽ cõmo¬
tionẽ cordis remitterent supplica.¬
uit: atq iñ p̃tmocdũ pacis amor
int̾ ipsos domino largiente res¬
titutꝰ ꝑmansit. At uero ipsa bea¬
ta mater piissimo affectu dilige¬
bat sorores ut ꝓpͥas filias. et scẽ
quã sibi p̃fecerat abbatisse obe¬
diebat ut matri. omnibq ut di¬
cam. non quasi dña. s sicut sa¬
gax ancillula scã deuotione mi¬
insterium obsecutionis exhibu¬
it. Ita autẽ humilitatis magne
forti animo omnib minstrabat

Expanded text:
ut decebat, honorifice et satis admirabiliter in congregatione recepta, gratias egit Deo omnipotenti, qui eam sub umbra protectionis suae susceperat et ad portum suae voluntatis perduxerat. Habuit interea non modicam contra eas querelam, quas ipsa dulciter enutriverat, qua pro causa falso ipse eam habuissent suspectam, vel etiam pro bonis mala ei rependere temptaverant. Sed et hoc conferens cum sacerdotibus citius, eis clementer cuncta indulsit et, ut ei econtra ipse eandem commotionem cordis remitterent, supplicavit. Atque in postmodum pacis amor inter ipsas, Domino largienteit. 11. At vero ipsa beata mater piissimo affectu diligebat sorores ut proprias filias et sanctae, quam sibi praefecerat, abbatissae oboediebat ut matri omnibusque, ut dicam, non quasi domina, sed sicut sagax ancillula sancta devotione ministerium obsecutionis exhibebat. Ita autem humilitatis magne forti animo omnibus monstrabat
Abbreviated transcription (Latin):
plurib. cum earũ reditib ampli¬
ficauit et exornauit: et inpo¬
testate sub
religioe
tium
sacrarum uiignium trãdid. Qua¬
rum quidẽ uocabulã ꝓpt̾ tediũ
quorundã legentium reticui. Il¬
lud uero inserere curaui. quod
rectorib euiscłẽ loci ualde tum̃¬
dum ẽ. Nam p̃ceptũ suꝑ his
constituit. et manib ꝓpriis.¬
silion ac filioꝵ regrim robora.¬
uit: sigilloq signauit. In quo
testam̃to int̾minata ẽ ꝑ inuoca¬
tionẽ scẽ trinitatis. et diem tre.¬
mendi uiditiĩ. ut nemo ꝑ suc¬
cedentia tempora rector quisli¬
bet eiusdẽ loci quicquã de his
uillis quas in usus diũsos eiꝰd̾
cenobii habitantiũ contulerat
subtraheret. aut beneficiarios
exinde haberet. Quod si feciss.
penis infernalib cum iuda tradi¬
tore nequissimo et cupidissimo
afflictꝰ. sine fine puniret᷑. Ipsũ¬
quoq testamentũ siquis quesi¬
erit. in archiuo eiꝰdem eccłe repe

Expanded text:
pluribus cum earum reditibus amplificavit et exornavit et in potestate sub religione tium sacrarum virginum tradidit. Quarum quidem vocabula propter tedium quorundam legentium reticui. Illud vero inserere curavi, quod rectoribus eiusdem loci valde timendum est. Nam preceptum super his constituit et manibus propriis ac filiorum regum roboravit sigilloque signavit, in quo testamento interminata est per invocationem sanctae Trinitatis et diem tremendi iuditii, ut nemo per succedentia tempora rector quislibet eiusdem loci quicquam de his villis, quas in usus diversos eiusdem coenobii habitantium contulerat, subtraheret aut benefitiarios exinde haberet. Quod si fecisset, poenis infernalibus cum Iuda traditore nequissimo et cupidissimo afflictus, sine fine puniretur; ipsumque testamentum si quis quesierit, in archivo eiusdem ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ cõmotio queda accidisset cie
misero sigebrando ep̃o. cuius
suꝑbia inter francos meruit
mortis ruinã. Exinde ergo or¬
ta. cõtentione. dũ ipsũ contra
eius uoluntatẽ in discussum
et contra legẽ int̾fec: me¬
tuentes ne hoc ipsa beata re¬
gina contra eos grauit̃ ferret:
ac tale malum tantumq nefas
uindicare uellet: quod antea
amore temporali fieri ñ ꝑmitte.¬
bant: iam timore legis iudican¬
tis ꝑculsi. ut desideriũ optatũ
ꝑficeret suadebãt. Et fortasse
dubiũ non est. quod hoc calli¬
de et non bono animo. ipsi pͥn¬
cipes ꝑmiserunt. Aitam̃ ipsa dom¬
na dĩ grã illustrata considera¬
bat quod hoc non tam eoꝵ
consiliis quã dĩ fuisset dispen¬

Expanded text:
nisi commotio quaedam accidisset de nisi commotio quaedam accidisset de misero Sigebrando episcopo, cuius superbia inter Francos meruit mortis ruinam. Exinde ergo orta intentione, dum ipsum contra eius voluntatem indiscussum et contra legem interfecerunt, metuentes, ne hoc ipsa sancta regina contra eos graviter ferret ac tale malum tantumque nefas vindicare vellet, quod antea amore temporali fieri non permittebant, iam timore legis iuditialis perculsi, ut desiderium optatum perficeret, suadebant. Et fortasse dubium non est, quod hoc callide et non bono animo ipsi principes permiserunt. Attamna Dei voluntatem considerans, ut hoc non tam eorum consilium quam Dei fuisset dispen
Abbreviated transcription (Latin):
piũ dominum exorarent. p̃ce¬
pit. Tantam enĩ grãm diuina.
pietas eidẽ concessit. ut suasio¬
ne proficua. et eruditione mag¬
nifica. multos a seculi uanita¬
te depssos abstraeret. et sub
iugo xpĩ quod leue ẽ suppo¬
neret. Et uere adortabat᷑ illa.
claritate frui. quam angłs
danieli de insticie erditorib
dixit : qm̃ qui erudunt mul¬
tos ad prutdentiã. fulgebunt
sicut stelle in ꝑpetuas et̃nita.¬
tes. Basilicas quin etiam scõꝵ¬
apłoꝵ petri et pauli rome po
dona direx. Crescebat enim co¬
tidie semꝑ eius scã deuotio.
et omnimodis satagebat. ut
cenobitalẽ uitã in monasterio
religiosarũ uirginũ. quod ip¬
sa edificauit duceret: et ut
anima ita et corpore ibidem
subsistere potuisset. S boc pͥ¬
mores et proceres francoꝵ dif¬
ferebant. maxiie quia eus
sapientia palatiũ regebator.
et pro scã conu̾satione ab om¬
nib amabat᷑. Quod uotũ mi¬
niine adimplere ꝑmitterent:

Expanded text:
pium Dominum exorarent, precepium Dominum exorarent, precepit. Tantam enim gratiam divina clementia eidem concessit, ut suasione proficua et eruditione magnifica multos a seculi vanitate depressos abstraheret et sub iugo Christi, quod leve est, subponeret. Et vere adoptabat illa claritate frui, quam angelus Daniheli de iustitiae eruditoribus dixit, quoniam qui erudiunt multos ad prudentiam, fulgebunt sicut stellae in perpetuas aeternitates. Basilicas quin etiam s Petri et Pauli Romae mudona dirextidie semper eius sancta devotio, et omnimodis satagebat, ut coenobitalem vitam in monasterio religiosarum virginum, quod ipsa aedificavit, duceret, et ut animo, ita et corpore ibidem subsistere potuisset. Sed hoc primores et proceres Francorum differebant, maxime quia eius sapientia palatium regebatur et pro sancta conversatione ab omnibus amabatur. Quodque inime adimplere permitterent,
Abbreviated transcription (Latin):
ri a filiis fecit. et emunitates
concessit. ut meliꝰ eis delectare.¬
tur. pro rege et pace summi
regis xp̃i clementiã ex orare.
llud etiam cõmemorandũ est.
quod ad mercedis eiꝰ cumulũ
ꝑtinet. quia captiuos homi¬
nes xpĩanos uendere prohibu¬
it. Deditq p̃ceptiones ꝑ singu¬
larum urbium regiones. ut
nuilꝰ in regno francoꝵ. capti¬
uũ hominẽ xpĩanum. penitꝰ
in aliud regnũ transmtteret.
Dato etiã iuste remunerationis
ptio. plurimos redimere cap¬
tiuos p̃cepit. et quosdã libe¬
ros relaxauit. quosdã uero
cũ religionis habitii sub re¬
gula in monasteria intromi¬
sit. Precipue autẽ degente sua
uiros et puellas quas ipsa nu¬
trierat. sicut semetipsam deo
cõmendauit: et cenobitalem
uitam ducere instituit. Quan¬
tos autẽ maxime domesticos
de utroq sexu blandiendo sua¬
dere potuit. eos ꝑ scã monaste¬
na cõmendauit. et ut pro ea
uiroq defuncto. ac filioꝵ sa¬
lute. nec not et regni pace.

Expanded text:
re a filiis fecit et emunitates re a filiis fecit et emunitates concessit, ut melius eis delectaretur pro rege et pace summi regis Christi clementiam exorare. Illud etiam commemorandum est, quod ad mercedis eius cumulum pertinet, quia captivos homines christianos vendere prohibuit. Deditque preceptiones per singularum urbium regiones, ut nullus in regno Francorum captivum hominem christianum penitus in aliud regnum transmitteret. Dato etiam iuste remunerationis pretio, plurimos redimere captivos precepit et quosdam liberos relaxavit; quosdam vero cum religionis habitu sub regula in monasteria intromisit. Precipue autem de gente sua viros et puellas, quas ipsa nutriverat, sicut semet ipsam, Deo commendavit et coenobitalem vitam ducere instituit. Quantos autem, maxime domesticos, de utroque sexu blandiendo suadere potuit, eos per sancta monasteria commendavit et, ut pro ea viroque eius defuncto ac filiorum salute nec non et regni pace
Abbreviated transcription (Latin):
dam cum sepe datis muneri¬
b ac clarissimis donis eidem
delegauit. Ad basilicas nec
non seu et ad monasteria scõꝵ
uiroꝵ sacrarumq uirginum
parisiace urbis: uillas lau¬
dabiles ac multa condonauit.
et munerib plurimis ampli¬
ficauit. S ut diximꝰ enarra¬
re non ualemus. uel mecdia.
dicere ꝑ singula: que ipsa
dĩ cultrix et amatrix. in om¬
nib prout potuit. ꝑfecit bo¬
na. Nunquã ab ea defuit bo¬
num: quia dm̃ amabat. ac sũ¬
mo studio diligebat benignũ.
Preterire uero non debemus
quod p̃cipuas sc̃oꝵ basili¬
cas almi scilicet dionisii. et
domni germani. uel beati
medardi. et scĩ petri. ac dom¬
uel ubicumq eius potuit di¬
nosci noticia. pontifie ib
seu abb̃ib suadendo. pro re¬
lo dei p̃cepit. et epłas pro
hoc eis direxit. ut suo scõ re¬
gulari ordine. frs̃ in ipsis scis
locis consistentes: caste et
sobrie uruere facerent. et ut¬
ad hoc libius aquiescerent. pri¬
iulegium eis religionis firma

Expanded text:
dam cum sepe datis muneridam cum sepe datis muneribus ac largissimis donis eidem delegavit. Ad basilicas nec non seu et ad monasteria sanctorum virorum sacrarumque virginum Parisiacae urbis villas laudabiles et multas condonavit et muneribus plurimis amplificavit. Sed, ut diximus, enarrare non valemus vel media dicere per singula, que ipsa Dei cultrix et amatrix in omnibus, prout potuit, perfecit bona. Numquam ab ea defuit bonum, quia Deum amabat ac summo studio diligebat benignum. 9. Preterire vero non debemus, quod per precipuas sanctorum basilicas, almi scilicet Dyonisii et domni Germani vel beati Medardi et sancti Petri ac domvel ubicumque eius potuit dinosci noticia, pontificibus seu abbatiblo Dei praecepit, et epistolas pro hoc eis direxit, ut sub sancto regulari ordine fratres in ipsa locis consistentes caste et sobriae vivere facerent. Et ut hoc liberius adquiescerent, privilegium eis religionis firma
Abbreviated transcription (Latin):
cunis uocabulum a memoria
recessit: ad opus seruorũ dei
ulic habitantiũ contulit. sed
et ipsum regale quo cingeba¬
tur cingulum a sacris lum¬
bis abstulit : fr̃ĩbq in elemo¬
sinã direxit. Cotum hoc agens
et dispensans benigno hylariãc
animo. scriptum sciens. quia
hylarẽ datorẽ diligit ds. Talit̃
ipsa beata cotidie thesaurita¬
bat sibi ex terrenis peccuniis
in celo thesaurũ. ubi fur nos
appropiat. nec tinea demolit᷑.
S̾umlit̾ et ad fontenellã. et lo¬
grũ. plura concessit beneficio¬
rum compendia. Ad luxouĩ
etiam. uł ad reliqua burgun¬
die monasteria uillas ꝑ plu-¬
res ad integrum concessit: et
peccumã innumerabilẽ dire¬
xit. Ad iotrũ quoq monaste¬
rium. unde sacras uirgines
cum p̃fata domna bertila
abbatissa ad cenobiũ kalen¬
se accersiuit. uillã nouam si¬
tam inpago uermandense cũ
plurib aliis munerib quib
sterii quoq scẽ fare ñ imme¬
inqr fuit. quia uillam quau¬

Expanded text:
cuius vocabulum a memoria cuius vocabulum a memoria recessit, ad opus servorum Dei illic habitantium contulit; sed et ipsum regale, quo cingebatur, cingulum a sacris lumbis abstulit fratribusque in elemosinam direxit, totum hoc agens et dispensans benigno ac hilari animo, sciens scriptum, quia hilarem datorem diligit Deus. Taliter ipsa beata anima cotidie thesaurizabat sibi ex terrenis pecuniis in caelo thesaurum, ubi für non adpropriat, nec tinea demolitur. Similiter et ad Fontenellam et Logium plura concessit benefitiorum compendia. Ad Luxovium etiam vel ad reliqua Burgundiae monasteria villas perplures ad integrum concessit et pecuniam innumerabilem direxit. Ad Iotrum quoque monasterium, unde sacras virgines cum prefata domna Bertila abbatissa ad cenobium Kalense accersivit, Villam Novam sitam in pago Vermandinse cum pluribus aliis muneribus, quibus sterii quoque Sanctae Farae non inmemor fuit, quia villam quan
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ inibi esse constitu¬
it. Ubi et uenerabił uir dom¬
nus teudofredus. nunc ep̃e. tẽ
uero abbas magno collegio fr̃m p̃fuit.
quẽ de luxouio monasterio p̃¬
sata domna baltldis a. reueren¬
tissimo uiro ualtberto quondã
abbate expetiuit: et ad p̃clie¬
tũ firm̃ cenobiũ condirex̃. Ipsũ
airtẽ monasteriũ sicut a funda¬
m̃to. ita uillis et prediis. om¬
nibq sumptuũ necessitatib fũ¬
dauit et ornauit. Quo in loco
eius memoria uenerabilit̃ ut
decet recolit᷑. et celeberrime
ab ipsis dei cultorib frequen¬
tatur: atq laux eiꝰ quam dui
in hac ualle plorationis spiritꝰ
humanos rexerit artus. canet᷑.
Domno etiã philib̾to gẽmaten¬
sis monasterii abbati. magno
et religioso uiro. siluam mag¬
nã ex fisco ubi ipsũ cenobium
nera. et partes de fisco domini¬
co ad ipsum monasterũ constru¬
endũ. concessit. Multa quoq
talenta argenti uł auri dom¬
no legob̃to corbionensis mo¬
nasterii abbati. cũ uilla q̃dã

Expanded text:
monachorum inibi esse constituit. Ubi et venerabilis vir dompnus Teudofredus, nunc episcopus, tunc vero abbas, magno gregi fratrum prefuit, quem de Luxovio monasterio prefata domna Balthildis a reverentissimo viro domno Waltberto quondam abbate expetivit et ad predictum fratrum coenobium condirexit. Ipsum autem monasterium, sicut a fundamento, ita villis et prediis omnibusque sumptuum necessitatibus fundavit et ornavit. Quo in loco eius memoria venerabiliter, ut decet, recolitur et celeberrimę ab ipsis Dei cultoribus frequentatur, atque laus eius, quamdiu in hac valle plorationis spiritus humanos rexerit artus, canetur. 8. Domno etiam Philiberto Gemmatensis monasterii abbati, magno et religioso viro, silvam magnam nera et pastus de fisco dominico ad ipsum monasterium construendum concessit. Multa quoque talenta argenti vel auri domno Laigoberto Curbionensis monasterii abbati cum villa quadam,
Abbreviated transcription (Latin):
ex monastrrio iot ro euocauerat.
in loco matris primã constituit
ubi et ipsa acceptabił deo et eles¬
ta margarita baltildis. deinceps
religionis regula. et in pace
requiescere decreuit: quod in
ueritate pront citius tempus ꝑ¬
misit. deuota uoluntate cõple¬
uit. Pretereundũ quoq non ẽ.¬
sp̃s̃ paraclit᷑ cooꝑator ẽ interiꝰ
ꝑ bonam uoluntatẽ. dando p̃cep¬
ta uite eterne: ut scriptũ est.
Omĩ enim uiolenti bonuĩ. deus
cooꝑator ẽ illi et administrator.
Quod utiq in ista saera ac claris¬
sima unde sermo agitur dom¬
na baltilde ueracit ac liquido
claret esse ostensum. Ut emm
uera loquam. neq nrã neq cu¬
iuslibet ut arbitror lingua:
omnia eius que oꝑata ẽ bona.
inconsolationib pauꝑum. in
edificiis et aduitorus eccłarum
dei. in oportunitatib omnium
indigentiũ. uel qualia aut qͣn
ta incõmoditatib cõmoda exhi¬
buerit. enarrare. ualet. Nec uid̾
etiã est reticendũ int̾ p̃cipua
que fecit: quod monasteriũ cuiꝰ

Expanded text:
ex monasterio Iodro evocaverat, in locum matris primam constituit, ubi et ipsa acceptabilis Deo et electa margarita Balthildis deinceps religionis regula et in pace requiescere decrevit; quod in veritate, prout citius tempus permisit, devota voluntate conplevit. Praetereundum quoque non eitus Paraclitus cooperatur interius per bonam voluntatem, ta vitae aeternae, ut scriptum est: Omni enim volenti bonum Deus cooperator est illi et administrator. Quod utique in ista sacra ac clarissima, unde sermo agitur, domna Balthilde veraciter ac liquido claret esse ostensum. Ut enim vera loquamur, neque nostra neque cuiuslibet, ut arbitror, lingua omnia eius que operata est bona in consolationibus pauperum, in aedifitiis et adiutoriis ecclesiarum Dei, in oportunitatibus omnium indigentium, vel qualia aut quanta in incommoditatibus commoda exhibuerit, enarrare valet. Nec illud etiam est reticendum inter precipua que fecit, quod monasterium cuius
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ longius posito. reuelatio
umius. atq non dissimilis
uisionis apparuit. Uiderunt
namq quia strata palliis atq
innumeris chorusca lampadib
uia recta orientis tramite ab
eius cella in celum usq tende¬
batur. Cui uenerando habiti
uir desuꝑ clarus assistens:
cuius eẽt uia quam cernerẽt
inquisiuit: illi autẽ se nesci¬
re professi sunt. Quib ipse
ait. Hec ẽ uia qua dilectus
dño celum benedictus ascendit.
Tunc itaq sancti uiri obitum
sicut p̃sentes discipuli indert̃:
ita absentes ex signo quod eis
p̃dictum fuerat agnouerunt.
Sepultus uero ẽ in oratorio be¬
tructa ara apollinis ipse cos¬
struxit. qui et in eo specu in
quo prius sub lacus habitauit.
nunc usq si petentiũ fides
exigat. miraculis choruscat.

Expanded text:
autem longius posito, revelatio autem longius posito, revelatio unius atque indissimilis visionis apparuit. Viderunt namque quia strata palliis atque innumeris corusca lampadibus via recto orientis tramite ab ejus cella in coelum usque tendebatur. Cui venerando habitu vir desuper clarus assistens, cujus esset via quam cernerent, inquisivit. Illi autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit. Tunc itaque sancti viri obitum sicut praesentes discipuli viderunt, ita absentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio betructa ara Apollinis ipse construxit. Qui et in eo specu in quo prius Sublacus habitavit, nunc usque si petentium fides exigat, miraculis coruscat.
Abbreviated transcription (Latin):
rii illius actus inuenire. quia
sc̃s uir nullus modo potuit alit̃
docere quam uixit. Eodem ue¬
ro anno quo de hac uita erat
exiturus. quib  discipłis secum
conuersantib. quibdam lon¬
ge manentib. sanctissumm sui obit
demĩtiauit diẽ: presentib indicens.
ut aulita ꝑsilentium tegerent.
absentib indicans. quod uel
quale eis signum fieret: qͣndo
erus anima de corpore exiret.
Ante sextum uero sui exitus di¬
em. aꝑiri sibi sepulturã iubet:
qui mox correctus febrib acri
cepit ardore fatigari. Cumq
ꝑ dies singulos languor ingͣ¬
uasceret. sexto die portari se
in oratornĩ a discipuł fecit:
ibiq exitum suum. dominici
corporis et sanguims ꝑcepti¬
one muniuit: atq int̾ dis¬
cipuloꝵ manus in becillia
meubra sustentans. erectis in¬
cȩlum manib stetit: et ultimũ
sp̃m̃ inter  inter uerba ora¬
tionis efflauit. Qua
scilicet die duob de eo fr̃ibus.
uni in cella cõmoranti. alteri

Expanded text:
rii illius actus invenire; quia rii illius actus invenire; quia sanctus vir nullo modo potuit aliter docere quam vixit. Ex ro anno quo de hac vita erat exiturus, quibusdam discipulis secum conversantibus, quibusdam longe manentibus, sanctissimi sui obitus denuntiavit diem: praesentibus indicens ut audita per silentium tegerent; absentibus indicans quod vel quale eis signum fieret quando ejus anima de corpore exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi sepulturam jubet. Qui mox correptus febribus, acri coepit ardore fatigari. Cumque per dies singulos languor ingravesceret, sexta die portari se in oratorium a discipulis fecit, ibique exitum suum dominici corporis et sanguinis perceptione munivit, atque inter discipulorum manus imbecillia membra sustentans, erectis inelum manibus stetit, et ultimum spiritum inter verba orationis efflavit. Qua scilicet die duobus de eo fratribus, uni in cella commoranti, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
uidere sine difficultate potuit
omne quod infra dm̃ ẽ. In illa
ergo luce que exteriorib ocul
fulsit. lux interior in mente fu¬
it: que uidentis animũ quia
ad suꝑiora rapuit. ei quã angꝰ¬
ta essent omnia inferiora mon¬
strauit. Petrus Uideor mi¬
chi utilit non intellexisse que¬
quȩ dixeras. quando ex tarditate
mea tantum creuit expositio tua:
sed quia hec liquide meis sen¬
sibr infudisti: queso utꝰ narra¬
tilis onĩs ordinem recdeas. Gre¬
Libet petre adhuc de
hoc uenerabili patre multa nar¬
rare: s quedã enis studii pre¬
tereo. quia ad alioꝵ gesta euol¬
uenda festino. Hoc autẽ nolo
te lateat. quod uir dei inter
tot miracula quib in mundo
claruit. doctrine quoq uer¬
bo non mediocriter fulsit. Nã
scripsit monachoꝵ regulã des¬
criptione precipua. sermone
luculento. cuius siquis uelit
subtilius mores uitamq cog¬
noscere: potest in eadem insti¬
tutione regule omnes magiste.¬

Expanded text:
idere sine difficultate potuit idere sine difficultate potuit omne quod infra Deum est. In illa ergo luce quae exterioribus oculis fulsit, lux interior in mente fuit, quae videntis animum cum ad superiora rapuit, ei quam angusta essent omnia inferiora monstravit. Petr. Videor mihi utiliter non intellexisse quae dixeras, quando ex tarditate mea tantum crevit expositio tua. Sed quia haec liquido meis sensibus infudisti, quaeso ut ad narrtionis ordinem redeas. Libet, Petre, adhuc de hoc venerabili Patre multa narrare: sed quaedam ejus studiose praetereo, quia ad aliorum gesta evolvenda festino. Hoc autem nolo te lateat, quod vir Dei inter tot miracula, quibus in mundo claruit, doctrinae quoque verbo non mediocriter fulsit. Nam scripsit monachorum regulacretione praecipuam, sermone luculentam. Cujus si quis velit subtilius mores vitamque cognoscere, potest in eadem institutione Regulae omnes magiste