comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ruat. ꝗͣ priꝰ ex lapsu uitioꝵ iacebat. Quẽ ds̃ iustificat
ne iterũ se de uirtutib erigat. quędã illi dona uirtutũ
tribuit: quȩ dã retrhait. ut dũ mens de eo qđ habet eri¬
gitur. iterũ de eo qđ nequaꝗͣ habere cognoscit᷑ humi¬
lietur. Quisquis dono cęlestis gr̃ȩ inspiratꝰ ad uirtutes
erigitur. si forte moderantis dĩ manu aliqͥ aduersita¬
te reprimit᷑. ne de acceptis uirtutib ad tollatur fran¬
giñ debet. quia & hoc ipsũ qđ plagis humiliat᷑ ȩqua¬
nimit̃ ferre ꝓculdubio uirtutis est magnȩ. de pui¬

Expanded text:
ruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, ut dum mens de hoc quod habet erigitur, iterum de hoc quod nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. Quisquis dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur, frangi non debet, quia et hoc ipsum, quod plagis humiliatur, aequanimiter ferre procul dubio virtutis est magnae. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
lo agere aliqđ bonũ. s priꝰ est choibendũ a malo: deu¬
de exercendũ bonũ. Hoc enĩ indicat ꝓpħa cũ dicit:
Quiescite agere ꝑuerse. discite benefacere. Prius uitia exx tir
panda sunt in homine. deinde inserendȩ uirtutes. Nam
coherere & coniungi ñ potest ueritas cũ mendacio. pudor
cũ petulantia. fides cũ ꝑfidia: castitas cũ luxuria. Quȩ dã¬
sunt simę uirtutes. quȩdã uͦ mediȩ. fides. spes. caritas.
sũmȩ uirtutes st̃. Nã a quib habentur. utiq ueraciter
habent᷑. Alie uͦ uirtutes mediȩ sunt: qura & ad utilita¬
tẽ & ad ꝑnitiẽ possunt haberi. si de hisarrogant̃ qͥsq tu¬
inuerit. ut puta doctrina. ieuiniũ. castitas. scientia. li¬
ue tẽporales diuitiȩ. de qͥb scilicet & bñ oꝑari possumꝰ
& malȩ. Quisquis ex deteriore iã melior esse cepit. caue¬
at de acceptis ex tolli uirtutib: ne grauiꝰ ꝑ uirtutes cor¬

Expanded text:
lo, agere aliquod bonum; sed prius est cohibendum a malo, deinlo, agere aliquod bonum; sed prius est cohibendum a malo, deinde exercendum bonum. Hoc enim indicat propheta, cum dicit: Quiescite agere perverse, discite bene facere . 239 6. Prius vitia panda sunt in homine, deinde inserendae virtutes. Nam cohaerere et conjungi non potest veritas cum mendacio, pudor cum petulantia, fides cum perfidia, castitas cum luxuria. Luxuriasunt summae virtutes, quaedam vero mediae. Fides, spes et charitas summae virtutes sunt. Nam a quibus habentur, utique veraciter habentur. Aliae vero virtutes mediae sunt, quia et ad utilitatem et ad perniciem possunt haberi, si de his arroganter quisque tumuerit, utpote doctrina, jejunium, castitas, scientia, sive temporales divitiae, de quibus scilicet et bene operari possumus, et male. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes cor
Abbreviated transcription (Latin):
Duirtutes difficile consurgimꝰ. ad uitia sine labore dila¬
bimur. Ista enĩ ꝓna. illa ardua st̃: Grandes enĩ sudo¬
res ꝑpetim᷑. ut ad cęlũ conscendere ualeamꝰ. Quẽ ad modũ
ad uirtutũ tendentes culien ñ a sumis in choant s a mo¬
dicis ut sensi ad altiora ꝑuenrant. ita &e qͥ dilabuntur ad
uitia ñ statĩ a magnnis eriminib incipiunt s a modicis
acisuescunt: & sic in maxximis ꝓruunt. Sicut paulatĩ
homo a minimis uitiis in maxximis ꝓruit. ita a modiciꝰ
uirtutib gradatĩ ad ea qͦ sunt exccelsa contendi. Qui
autẽ inordinate uirtutes conp̃hendere nitit᷑. cito ꝑicli¬
tat᷑. Hec ẽ causa in rerũ natura. ut qͥcũq uelocit᷑ ad ꝓ¬
fectũ tendunt. sine dubio celerit̾ finiantur. si cut her¬
bȩ quȩ tanto festiniꝰ ꝑeunt. qͣnto celeriꝰ crescunt. At con¬
tra arbores alta radice fundatȩ ideo ꝑdurant diutiꝰ quia
gradatĩ ad ꝓfectũ ꝑueniunt. Nichil ꝓdest ad miaxto ma¬

Expanded text:
irtutes difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enim sudores perpetimur ut ad coelum conscendere valeamus. 2. Quemadmodum ad virtutum tendentes culmen, non a summis inchoant, sed a modicis, ut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non statim a magnis criminibus incipiunt, sed a modicis assuescunt, et sic in maximis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quae sunt excelsa contendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto celerius crescunt. At vero contra arbores alta radice fundatae ideo perdurant diutius, quia gradatim ad profectum perveniunt. 5. Nihil prodest, admisto ma
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ. Ile penitentiã digne agit. qͥ sic p̃terita mala de plo¬
rat. ut futura iterũ ñ cõmittat. Nam qui plangit pecea¬
tũ. & iterũ admittit peccatũ: quasi si quis lauer latere
crudũ. quẽ tantomagis elauerit. tanto ampliꝰ lutũ facit.

Expanded text:
vius. 7. Ille poenitentiam digne agit, qui sic praeterita mala deplovius. 7. Ille poenitentiam digne agit, qui sic praeterita mala deplorat, 210 ut futura iterum non committat. Nam qui plangit peccatum, et iterum admittit peccatum, quasi si quis lavet laterem crudum, quem quanto magis eluerit, tanto amplius lutum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
esse incipit. ea qͦ sui accusator extiterit. Multi
enĩ econtra semet ipsos peccatores fatent᷑. & tam̃ se¬
met ipsosa peceato ñ subtrahunt. Magna iã iusticiȩ
arsest seipsũ nosse homo qđ prauus est: ut ex eo di¬
uine iuirtuti sub dat᷑ humiliꝰ. ex qͦ suã infirmitatem
a gnoscut. Bene se udicat iustꝰ in hac uita. ne iudice¬
tuna dõ slampnatione ꝑpetua. Tunc aurẽ udiciũ¬
dle se quisq sumit. qͥndo ꝑ dignã pegitentiã sua pͥua¬
facta condempnat. Amaritudo pęnitentię facit animam
pulchrã. & sua facta subtiliꝰ discut̾e. & dona dĩ quȩ con-¬
te p̃sit flendo cõmemorare. Nichil autẽ peiꝰ est quã culpã
agnoscere nec deflere. Du plicẽ habere debet fletũ in pę¬
nitentiã om̃is peccator. siue quia ꝑ negligentiã bonũ
nitentiã digne agit. qͥ reatũ suũ satisfactione legitime
plangit: condempnando scilicet ac deflendo ꝗͥ gesiit. tan¬
to inde plorando ꝓfundiꝰ. qͥnto extitit in peceando ꝓcli¬

Expanded text:
s incipit, ex quo sui accusator exstiterit. Multi autem contra semetipsos peccatores fatentur, et tamen semetipsos a peccato non subtrahunt. Magna jam justitiae pars est seipsum noscere hominem, quod pravus sit: ut ex eo divinae virtuti subdatur humilius, ex quo suam infirmitatem agnoscit. Bene se judicat justus in hac vita, ut non judicetur a Dde se quisque sumit, cum per dignam poenitentiam sua prafacta condemnat. Amaritudo poenitentiae facit animum et sua facta subtilius discutere, et dona Dei quae contempsit flendo commemorare. Nihil autem pejus quam culpam agnoscere nec deflere. Duplicem habere debet fletum in poenitentia omnis peccator, sive quia per negligentiam bonum nitentiam digne agit, qui reatum suum satisfactione legitima plangit, condemto in deplorando profusius, quanto exstitit in peccando procli
Abbreviated transcription (Latin):
securitatẽ. Unde & se quitur. Confusi sunt qui abhomina¬
tionẽ fecerunt. idẽ confusi sunt ñ penitendo. s penas
luendo Alit̃ enĩ confundit᷑ corã iudice reus dũ plecti¬
tur. atq alit qui de malo oꝑe erubescens corrigitus
Iue enĩ quia rephensus ẽ confundit᷑ iste qͥa se fecuse¬

Expanded text:
securitatem. Unde et sequitur: Confusi sunt, quia abominationem fecerunt: id est, confusi sunt non poenitendo, sed poenas luendo. 17. Aliter enim confunditur coram judice reus, dum plectitur, atque aliter qui de malo opere erubescens corripitur. Ille enim, quia reprehensus est, confunditur; iste, quia se malum fe
Abbreviated transcription (Latin):
exepectabatur aduentꝰ. sicut iob sicut balaam.
tiũ ueteri popło latebat. s tamen in consilio deierat
ut fieret. Et tunc ascĩs ꝓpħis occulte ꝑ spm scm̃ p̃di
cabatur aduentꝰ xͥ. sicut dicit ꝓpħa. Cũ apꝓpinqua¬
uerint anni cognosceris. dũ aduenerit tempꝰ osten¬
deris. Nunc uͦ reuelatũ patet qđ tunc carnalib la¬
tebat: spũalib uͦ notũ erat. Nondũ tamen manife¬
ste dicebatur: eoqd tempꝰ ostensionis nondũ esset :¬

Expanded text:
exspectabatur adventus, sicut Job, sicut Balaam, tium veteri populo latebat, sed tamen in consilio Dei erat ut fieret; et tunc a sanctis prophetis occulte per Spicabatur adventus Christi, sicut dicit propheta: Cum appropinquaverunt anni, cognosceris; dum advenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, eo quod tempus ostensionis non esset
Abbreviated transcription (Latin):
manet. Aliqͣndo indignis & reꝓbis dona sc̃ĩ sp̃s conferun¬
tur. sicut sauli data ẽ ꝓphetia & balaam. Unde & multi
in finẽ cucturi sunt dño. Uirtutes in nomine tuofe¬
cimꝰ. euib dictu¬
rus est dñs: nesciouos un

Expanded text:
manet. 8. Aliquando non dignis et reprobis dona Spiritus sancti conferuntur, sicut Sauli data est prophetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunt: Domine, virtutes in tuo nomine fecimus; quibus dicturus est Dominus: Nescio vos un
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinẽ gratiarũ habuit. de quo italegitur. Plenus
gr̃a & ueritate. In xp̃o gͦ om̃is plenitudo gr̃arũ est. Nã
singlis ȩlectis singła tribuunt᷑ dona. In spũ scõ om̃is gr̃a
donoꝵ consistit. Ipse enĩ ꝓ ut uult grãm donoꝵ largi¬
tur. aliis dans sermonẽ sapientiȩ. aliis scientiã. aliis
fidem. Atq itaq uniciuiq uirtute scĩ sp̃s diuisio gr̃a¬
rũ tribuitur. & in om̃ib idẽ unꝰ habetur. Ipse enĩ eti¬
am ineffabilia docet. quȩ ꝓferre humanꝰ sermoͬ po¬

Expanded text:
plenitudinem gratiarum habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et veritate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribuitur, et in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non po
Abbreviated transcription (Latin):
pħa. Sp̃s dñi fecit me: & spiracłm omĩ potentiꝰ
iuuificauit me. Sp̃s sc̃s patris & filii ẽ: & inde unũ
sunt pat̾ & filius. quia nichil habet pat̾ qđ ñ habeat
filius. Non enĩ resuna & duoꝵ consubstantialis po¬
ꝑ eũ in uno corpore unũ credentes fierent. ꝑ quẽ pa¬
ter & filius unũ essentialit̾ sutit: ipso saluatore ad pa¬
Accedite ad me & audite. Non aprincipio in abscondi¬
solator sit. paraclitꝰ nuncupa tur. Nã latine para¬
clysis consolatio dr̃. Et reuera dũ dona sacramento¬
rũ distribuit. consolationẽ animȩ p̃bet. Credo equi¬
dẽ qł magnã leticiã sentit. qͥ aliquid reuelante spu¬

Expanded text:
me, et spiraculum omnipotentis vivificavit me . Spiritus sanctus Patris et Filii est, et inde unum sunt Pater et Filius, quia nihil habet Pater, quod non habeat Filius. Non enim res una, et duorum consubstantialis poeum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad PaAccedite ad me, et audite hoc: Non a principio in abscondi sanctus, pro eo quod consolator sit, Paracletus nuncupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, qui aliquid, revelante sp
Abbreviated transcription (Latin):
ustum ẽ principem legib obtemꝑare suis. Tunc enĩ
uira sua ab om̃ib custo dienda excistimet. qͥndo & ip¬
se illis reuerentiã prebet. Principes legib tenerisius.
net inse posse dampnare iura: quȩ in subiectis constitu¬
unt. Iustaẽ enĩ uocis eoꝵ auctoritas. siqđ popłis ꝓhibent:
sibi licere ñ patiunt᷑. Sub religionis disciplina secli po¬
testates subiectȩ sunt. Et qͣnuis culmine regni sint p̃di¬
ti. iuncło tamen fidei tenent᷑ adstricti: ut & fidẽ xp̃i su¬
is legib p̾dicent. & ipsã fidei p̃dicationẽ morib bonis
tȩ culmina tenent. ut ꝑ eandẽ potestatẽ discipli¬
ficere ꝑ do ctrinȩ sermonẽ: potestas hoc imꝑet ꝑdis¬
nũ ꝓficit. ut qͥ intra ȩccłam positi contrafide ne diõci¬
plira eecie agunt: rigore principũ conte parũ ple
uicib suꝑboꝵ potestas principał imꝑonat. teuit ue¬
nerdtione mereat᷑ uirtutẽ potestatis imȩ tot Eot
ꝓꝑter ȩccłam quã axp̃o tuendam accipiunt. Namsiue

Expanded text:
ustum est, principem legibus obtemperare suis. Tunc enim jura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reverentiam praebet. Principes legibus teneri suis, ne in se posse damnare jura, quae in subditis constituunt. Justa enim vocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi licere non patiantur. Sub religionis disciplina seculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni sint praediti, vinculo tamen fidei tenentur astricti, ut fidem Christi suis legibus praedicent, et ipsam fidei praedicationem moribus bonis tae culmina tenent, ut per eandem potestatem disciplificere per doctrinae sermonem, potestas hoc imperet per disnum proficit, ut qui intra Ecclesiam positi contra fidem et disciplinam Ecclesiae agunt, rigore principum conterantur coevicibus superborum potestas principalis imponat, et sic venerationem meretur, ut virtutem potestatis impertiat et propter ecclesiam, quam a Christo tuendam suscipiunt. Nam sive
Abbreviated transcription (Latin):
ut hii qͦs qͥdã uirtutũ exccellentia antecedunt. dĩ repen¬
tina p̃ueniente gr̃a quodã conpendio sc̃itatis p̃uenant.
& dũ sint conuersione postremi. subito efficiunt᷑ uir¬
tutis culmine primi. Dũ quisq aliqđ donũ uirtutiᷤᷤ
accipit. ñ appetat ampliꝰ quã qđ meruit: nedũ alte¬
riꝰ menbri officiũ arripere temptat: id qđ męruit ꝑ-¬
dat. Conturbat enĩ corporis ordinẽ totũ. qui suo con¬
temptꝰ officio subripit alienũ. Mali dona idõ ad dãpnationem
accipiutit. quia illa ad dĩ laudẽ s ad suã uanitatẽ conuertuñ.
Bona male utunt᷑. qui ea qͦ a dõ illis donata st̃ in malos usus
munere sumꝰ. Utam᷑ gͦ obtime diuina beneficia. qͣtinꝰ & dm̃
ñ peniteat dedisse: & nob̃ accepisse sit utile. Auferre ds̃
s qd̾ ꝓ eoꝵ inutilib meritis cecitatẽ eoꝵ ab eis ipse ñ auferat.
Plerisq dĩ donadant᷑. ꝑseuerantia uͦ doni ñ dat᷑. Et inde

Expanded text:
ut hi quos quidam virtutum excellentia antecedunt, Dei repentina praeventi gratia, quosdam compendio sanctitatis praeveniant; et dum sint conversione postremi, subito efficiuntur virtutis culmine primi. 10. Dum quisque aliquod donum accipit, non appetat amplius quam quod meruit, ne, dum alterius membri officium arripere tentat, id quod meruit perdat. Conturbat enim corporis ordinem totum, qui non suo contentus officio subripit alienum. 11. Mali dona ideo ad damnationem accipiunt, quia non ad Dei laudem, sed ad suam vanitatem utuntur. Bonis male utuntur qui ea quae a Deo illis donata sunt in malos usus munere sumus. Utamur ergo optime divinis beneficiis, quatenus et Deum non poeniteat dedisse, et nobis accepisse sit utile. 13. Auferre Deus sed quod pro eorum inutilibus meritis caecitatem eorum ab eis ipse non auferat. 14. Plerisque Dei dona dantur, perseverantia vero doni non datur. Et inde
Abbreviated transcription (Latin):
municant: minꝰ q metuunt eoꝵ nocendi insidias.
custodire solet. ita & di sacerdos su ꝑ gregẽ xꝑi solli¬
citꝰ esse debet: neinumicꝰ uastet. ne ꝑsequ̾tor infestet:
ne potentioris cuiꝰq cupiditas uitã pauperũ inqui¬
etet. Praui autẽ pastores ñ habent curã deouib.¬

Expanded text:
municant; minusque metuunt eorum nocendi insidias, municant; minusque metuunt eorum nocendi insidias, custodire solet, ita et Dei sacerdos super gregem Christi sollicitus esse debet, ne inimicus vastet, ne persecutor infestet, ne potentioris cujusque cupiditas vitam pauperum inquietet. Pravi autem pastores non habent curam de ovibu
Abbreviated transcription (Latin):
donũ dei est. Qui ꝑsonã potentis accipit & ueritatẽ
loqui pauescit. graui multatur culpȩ sententra.
Multi enĩ sacer dotes metu potestatis ueritatẽ occul¬
tant. & a bono oꝑe uł a usticie defensione rei alicu¬
ius formidine aut potestate terrente auertuntur.
S heu proh dolor indemetuunt. qͥa uł amore re¬
rũ scłariũ implicant᷑: uł quia aliqͦ facinoris oꝑe con¬
fundunt᷑. Multi p̃sules eccłarũ timentes ne ami
citiã ꝑdant. & molestiã odioꝵ incurrant. peccan¬
tes ñ arguunt &e corripere pauperũ oppressores
uerentur. nec ꝑ timescunt deseueritate redden
rationis ꝓ eo qd conticescunt de plebib sibi cõmis¬
sii. Quando a potentib pairperes opprimunt᷑. ad
eripiendos eos boni sacerdotes ꝓtectionis auxiliũ fe¬
runt. nec uerent᷑ cuiꝰ quã inimicitiarũ molestias. s op¬
pressores pauperũ palã arguunt. increpant. ex com

Expanded text:
donum est. 2. Qui personam potentis accipit, et veritatem donum est. 2. Qui personam potentis accipit, et veritatem loqui pavescit, gravi multatur culpae sententia. Multi enim sacerdotes metu potestatis veritatem occultant, et a bono opere, vel a justitiae praedicatione, rei alicujus formidine aut potestate terrente avertuntur. Sed heu, proh dolor! inde metuunt, quia vel amore rerum saecularium implicantur, vel quia aliquo facinoris opere confunduntur. 3. Multi praesules Eccitiam perdant, et molestiam odiorum incurrant, peccantes non arguunt, et corripere pauperum oppressores verentur. Nec pertimescunt de severitate reddendae rationis, pro eo quod conticescunt de plebibus sibi commissis, quando a potentibus pauperes opprimuntur. Ad eripiendos eos boni sacerdotes protectionis auxilium ferunt, nec verentur cujusquam inimicitiarum molestias, sed oppressores pauperum palam arguunt, increpant, exco
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qđ consensũ erroris alieni habeat. Pherũq scĩ do¬
ctores ꝓ mali ꝑtinacra qͥa iniqͦs emendare nequeunt.
his tacere disponunt. S calorẽ sp̃s qͦ aguntꝰ ferre ñ
sustinentes. iterũ in in crepationẽ ꝓsiliunt iniquoꝵ.
uib docendiforma cõmissa ẽ: multũ subeũ
ꝑꝗcłm. si contradicentib ueritati resistere no¬
luerit. Dũ ꝓpħa doctorẽ ęccłȩ instruat ad sũ
mũ usq iusticiȩ ꝑuenire. cũ dicit suꝑ montẽ exccel¬
sũ ascende tu qͥ euuangłizas sẏon: scilicet ut ita p̃¬
mineat merito sicut & graduse quente. ne forte de¬
beat a docendi timore restringi: audiat exalta in for¬
titudine uocẽ tuã. & noli timere. Unde & ieremiȩ
ita dñs ait. Accinge lũbos tuos & surge. loquere ad
eos: ne formides a fatie eorũ. Nec enĩ timere te fa¬
tiam uultum eoꝵ. Inde ce apparet quia & ñ tiniere

Expanded text:
est quod consensum erroris alieni habeat. 6. Plerique sancti doest quod consensum erroris alieni habeat. 6. Plerique sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequeunt, his tacere disponunt; sed calorem spiritus, quo aguntur, ferre non sustinentes, iterum in increpationem prosiliunt iniquorumuibus docendi forma commissa est, multum subeunt periculi si contradicentibus veritati resistere noluerint; dum propheta doctorem Emum usque justitiae pervenire, cum dicit: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion ; scilicet, ut ita praeemineat merito, sicut et gradu. Sequenter, ne forte debeat a docendo timore restringi, audiat: Exalta in fortitudine vocem tuam, et noli timere. Unde et Jeremiae ita Dominus ait: Accinge lumbos tuos, et surge; loquere ad eos; ne formides a facie eorum, nec enim timere te faciam vultum eorum ; unde apparet quia et non timere Dei
Abbreviated transcription (Latin):
mo doctoris. In potestate diuina consistit cui uelit
s̃ doctrinȩ uerbũ dare. uł cui aufferre. Et hoc
aut ꝓ elqcentis aut ꝓ audientis fit merito. ut mͦ ꝓ
culpa plebis auferatur sermo doctoris . mͦ uͦ ꝓ utri
usq meritis tribuatur. Nam & bonꝰ docet bonum.
tamen fit iuacta meritũ populoꝵ. Non omĩa tem¬
pora congruunt doctrinȩ. scđm salomonis sen¬
tenciam dicentis. Tempus tacendi & tempus loquendi.
Non quidem ꝑ timorẽ s ꝑ discretionẽ. ꝓpt̾ malorũ in¬
correptibilẽ iniquitatẽ ñ nũ ꝗͣ ȩlectos oportet a doctri¬
na cessare. Interdũ loctores eccłȩ calore caritatis ar¬
dentes conticescunt a docendo. quia ñ ẽ qͥ audiat te¬
stante ꝓpha. Ciuitates austri clause sunt: & ñ ẽ qui
aꝑiat. Qui docendi accipit officiũ. in t̾dũ ad tempꝰ
facta ꝓximi taceat: quȩ statĩ corrigere ne qͣquã exci¬
stimat. Nã si corrigere potest &e dissimulat. uerũ

Expanded text:
mo doctori. 2. In potestate divina consistit cui velit mo doctori. 2. In potestate divina consistit cui velit Deus doctrinae verbum dareaut pro dicentis, aut pro audientis fit merito, ut modo pro culpa plebis auferatur sermo doctoris, modo vero pro utilibus meritis tribuatur. Nam et bonus docet bonum, fit juxta meritum populorum. Non omnia tempora congruunt doctrinae, secundum Salomonis sententiam dicentis: « Tempus tacendi, et tempus loquendi . » Non quidem per timorem, sed per discretionem, propter malorum corruptibilem iniquitatem, nonnunquam electos oportet a doctrina cessare. Interdum doctores Ecclesiae calore charitatis ardentes conticescunt, aut docendo, quia non est qui audiat, testante propheta: « Civitates austri clausae sunt, et non est qui aperiat . » Qui docendi accipit officium, interdum ad tempus facta proximi taceat; quae statim corrigere potest et distimat. Nam si corrigere potest et dissimulat, verum
Abbreviated transcription (Latin):
lis ꝓfundiora mysteria: ne dũ audita ñ capiun.
prius inciprant contempnere quã uenerari
mandata cȩlestia. Alit̃ ẽ agendũ erga eos qͥ nr̃o
conmittuntur regimini si offendunt: atq aliter
cũ his qͥ nob̾ conmissiñ sunt. Qui si iusti sunt. ueneran¬
disunt: Si uͦ delinqunt. ꝓsola caritate ut locꝰ ẽ cor¬
ripiendi sunt: ñ tam̃ cũ seueritate. sicut hii qͥ no¬
his regendi conmissi st̃. Prius docendi sunt senio
resplebis. ut ꝑ eos infra positi facilius doceantur. Un¬
idonei sunt & alios docere. Ingeniũ boni doctoris ẽ in¬
cipientis a laudib eorũ qͦs salubrit obuirgatos cor¬
rigere cupit. sicuti apłs ad chorintios facit: quosa
laudib inchoat. & increpationib ꝓbat. S erant
apuid chorint̾ios qͥ et laude & increpatione digni es¬
De silentio doctoꝵ
Ro malo merito plebis aufertur doctrina p̃di¬
cationis. ꝓ bono merito audieritis tribuit᷑ ser¬

Expanded text:
lis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, lis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. Aliter est agendum circa eos qui nostro committuntur regimini, si sed offendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt. Qui si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi sunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. Unidonei sunt et alios docere . 8. Ingenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni esDe silentio doctorum. 1. Pro malo merito plebis aufertur doctrina praedicationis. Pro bono merito audientis tribuitur ser
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunia ñ sũma atq arcdua p̃dicanda sunt: ne
inmensitate doctrinȩ opprimant᷑ potiꝰ quã eru-¬
diantur. Unde & paulus apłs ait. Non potui uob̾ lo¬
qui quasi spũalib s qͦsi carnalib. tanꝗͣ paruu-¬
lis in xp̃o lac uob potũ dedi nescã. Carnalib qͥp¬
pe animis nec alta nimis de cę̧lestib nec terrena
conuenit p̃dicare. s mediocrit᷑. ut mnitia eoꝵ mo¬
resq desiderant edoceri. Coruus dũ suos pullos
uiderit albi coloris. nullis cibis eos alit: s tantũdẽ
adtendit. donec pat̾no colore nigrescant: & sic
illos frequenticibo reficit. Ita & eccłȩ doctor stre¬
nuus nͥ eos quos docet uiderit ad suã similitudi¬
nẽ pęnitentiȩ confessione nigrescere & nitore
sctari deposito lamentationis habitũ depeccati
recordatione induere: utpote adhuc exteriori¬
b hoc ẽ carnalib ñ apperit intelligentię sp̃ua¬

Expanded text:
communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quam erudiantur. Unde et apostolus Paulus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare: sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, ut pote adhuc exterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intelligentiae spirita
Abbreviated transcription (Latin):
re transgressores iusticiȩ increþabant. Aliquando
etiã subditis nos oportet animoesse humiles. qm̃ fa¬
cta subditoꝵ iudicant᷑ a nobis: nr̃a uͦ ds̃ iudicat. Ag¬
noscat ep̃s seruũ se esse plebis ñ dnm̃. Uerũ hoc cari¬
on omĩb una eademq doctrina adhibendaẽ:
s ꝓ qͣlitate moꝵ diuersa eochortatio erit do¬
ctorũ. Nã quosdã increpatio dura. quosdã uͦ eoc¬
hortatio corrigit blanda. Sicut periti medici ad
uarios corporis morbos diuerso medicamine serui¬
unt. ita ut iuxcta uulnerũ uarietatẽ medicina
doctrinȩ remediũ adhibebit: & qͥd cuiq oporteat
ꝓȩtate. ꝓseccu. ac ꝓfessione ad nuntiabit. Non om̃ib
ea quȩ sunt clausa aꝑienda sunt. Multi enĩ sunt qui
capere ñ possunt. quib si indiscrete manifestentur.
statĩ aut detrahunt aut negligunt. Prima qͥppe
prudentiȩ uirtꝰ ẽ eã quã tlocere oporteat excistitra
re ꝑsonã. Rudib popłis seu carnalib planaatq

Expanded text:
re transgressores justitiae increpabant. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum. Verum haec chariNon omnibus una eademque doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam 330 increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. 2. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates medicina doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit. Non omnibus ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Multi sunt enim qui ea capere non possunt: quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque
Abbreviated transcription (Latin):
ad imaginẽ dĩ factꝰ est.mulier ad imaginẽ uiri for¬
mata ẽ: unde &e illi lege naturę subiecta ẽ. Itẽ uir ꝓp¬
t̃ semet ipsũ factꝰ est mulier ob ad uitoriũ uiri forma¬
ta ẽ. Homo ꝓpt̾ peccatũ tunc traditꝰ est di abolo. quan
do audiuit terra es & in terrã bis. Tunc enĩ dictũ ẽ &e
diabolo: terrã manctucalis. Unde & ꝓpħa ait serpenti:
puluis panis eiꝰ est. Serpens enĩ diabolꝰ. puluis impii.

Expanded text:
ad imaginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri forad imaginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa qͣ sunt sub celo. ꝓpt̾ hominẽ facta sunt:
om̃ia naturalia esse. cũ om̃ib reb qͣ constant. &
in homine omĩa contineri. & in eo om̃iũ rerũ natu¬
rã consistere. Uniuersitatis creaturȩ homo mag¬
na qͥdã portio ẽ: tantoq gradu ẽ cȩteris eoc cellen¬
tior: quanto imagii diune uicinior. Quantũ
cȩteris creaturis prestet homo dignitate uirturtꝰ
ex ipsa reuerentia discitur creationis: dũ de om̃ib di¬
consilii deliberatione uoluerit dicens. tatiamꝰ homi¬
nẽ ad imaginẽ & similitudinẽ nrãm. Quia enĩ boni
sumꝰ naturalit̃ conditi. culpȩ qͦdã modo merito con¬
tra naturã mali sumꝰ effecti. Sicut p̾sciuit ds̃ homi¬
nẽ peccare. ita & p̾sciuit qͣlit̃ illũ ꝑsuã grãm repa¬
raret: qͥ suo arbitrio deperire potuisset. Originalit᷑
adam & eua simulcreati sunt : specialit᷑ uͦ postea
mulier dłlatere uiri formata ẽ. Parit̃ gͦ conditi st̃
utriq rationis ordine. ñ parit᷑ tẽporis unitate. Uir

Expanded text:
mine. 1. Omnia sub coelo propter hominem facta sunt, omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium rerum naturam consisterena quaedam portio est. Tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praeest homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum omnia, dim aeterni consilii deliberatione voluerit esse, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodammodo merito contra naturam mali sumus effecti. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit qualiter illum per suam gratiam repararet, qui suo arbitrio deperire potuisset. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter vero conditi sunt uterque, rationis ordine, non pariter temporis unitate. 5. Vir
Abbreviated transcription (Latin):
tixp̃i tẽporib cont᷑ ȩccłam deseuiet sẏnagoga. ꝗͦ rã
in ipso ad uentu saliratoris xp̃ianos est ꝑsequuta¬
N.
Dum in martyres diabolus iã exercuerit magnã crude¬
litatẽ etiã ligatꝰ. crudelior tam̃ erit sub antixꝑi tẽpo¬
rib qͣndo etiã erit soluendꝰ. Nã si tanta ligatꝰ facere po¬
tuit. qͣnta solutꝰ faciet: Quanto ꝓpinquiꝰ finẽ mun¬
di diabolꝰ uidet. tanto crudeliꝰ ꝑseq̾tiones exercet: ut
qͥa se continuo dãpnandũ conspicit. socios sibi multi
plicet : cũ qͥb gehennȩ ignib addicat᷑. Quanto bre¬
ue tempꝰ uidet sibi restare diabolꝰ ut dampnet᷑. tan
to magna ꝑseqͥtionisira mouet᷑ . diuina iꝰticia ꝑmit¬
tente ut glificent᷑ iusti. sordident᷑ iniqͥ: & ut diabolo
durior crescat dãpnationis sententra

Expanded text:
ribus contra Ecclesiam desaeviet Synagoga, quam in ipso adventu Salvatoris Christianos est persecuta. Dum in martyres diabolus jam exercuerit magnam crudelitatem etiam ligatus , crudelior tamen erit sub Antichristi temporibus, quando etiam erit solvendus . Nam si tanta ligatus facere potuit, quanta solutus faciet? Quanto propinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet, ut quia se continuo damnandum conspicit, socios sibi mulplicet, cum quibus gehennae ignibus addicatur. 9. Quanto breve tempus videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut diabolo durior crescat damnationis sententia
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ fatiet sub antixcꝑo. ut ęlecti si fieri potest in erro¬
rem mutant᷑. S si electi. quomodo tunc inerrorẽ init¬
tendi: Ergo ibunt in errorẽ titubationis ad modicũ
multitudine ꝓdigioꝵ. ñ tam̃ deiciendi sunt ab stabi¬
litate sua terroꝵ inpulsu atq signoꝵ. Unde & ido poni¬
t᷑ si fieri potest. quia electi ꝑire ñ possunt: s cito resi¬
picontes cordis errorẽ religione cohercebunt scientes
a dño p̃dictũ esse. ut dũ hoc fecerint adũsarii non
cont᷑bent᷑ scĩ. Tã mira facturꝰ est ꝓdigia &e signa dũue¬
nerit antixp̃s. ut etiã electis qd̾dã cordis guꝰ nat᷑ scru¬
pulũ. qđ tam̃ cito exsuperet in illis ratio ꝑ ꝗͣ scient
in deceptione reꝓboꝵ & ȩlectoꝵ reꝓbatione eadem
seqͥtores sustinebt̃ & facientes ꝓdigia. Proinde & duriꝰ
bella sustinebt̃. qͥa ñ solũ cont᷑ ꝑsequentes s etiã cont᷑

Expanded text:
norum faciet sub Antichristo, ut electi, si fieri potest, in errorem mittantur. Sed si electi, quomodo sunt in errorem mittendi? Ergo ibunt in errorem titubationis ad modicum pro multitudine prodigiorum: non tamen dejiciendi sunt ab stabilitate sua, terrorum impulsu, atque signorum. Unde et ideo ponitur, si fieri potest: quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictum a Domino esse, ut dum hoc fecerint adversarii, non conturbentur sancti. Jam mira facturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus: ut etiam electis quoddam cordis gignatur scrupulum, quod tam cito exsuperet in illis ratio, pro qua scient in deceptione reproborum, et electorum probatione eadem ersecutores sustinuerunt, et facientes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt: quia non solum con
Abbreviated transcription (Latin):
głio recitatur. Teriens uͦ hanc lineã ds̃ pater ẽ: de
quo dicit apłs. Caput xͥ ds̃ ẽ. Et lucas lineã gene¬
rationis xp̃i abimis ad sũma contexens. in choat
a iosepħ & consũmat indm̃ dũ dicit qͥ fuit heli.
& ꝑficiens lineã generis dicit qͥfuit dĩ. Iccirco dñ
in infernũ descendit. ut his qͥ ab eo ñ petralit̾ deti¬
nebant᷑ uiã aꝑiret reuertendi ad cę̧los. scđm testi¬
moniũ ysaie ꝓpħȩ dicentis. Posusti ꝓfundũ uram
maris. ut transirent liberati. Uram qͥppe xp̃s in
ꝓfundũ maris posuit. quando in infernũ descen¬
dens scĩs iter ad cęlos reuertendi monstrauit. Scĩ
ex tẽpore resurrectionis xp̃i statĩ ut de corpore exe¬
unt. moxad cęle stẽ habitationẽ ascendunt:
qđ antiqͥs patribñ dabatur. Nã ante aduen¬
tũ saluatoris quã ꝗͣ sine pena supplicii: tamen
ñ incęlo s in nferno scõꝵ animȩ tenebantur: ꝓqͥ

Expanded text:
gelio recitatur. Tenens vero hanc lineam Deus Pater est, de gelio recitatur. Tenens vero hanc lineam Deus Pater est, de quo Apostolus: Caput Christi Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro
Abbreviated transcription (Latin):
dituri ꝓpħa ñ tacuit dicens. Primꝰ ad syon dicit ecce ati¬
sum. & ierłm ȩuuangłistã dabo. Et uidi & ñerat neq:
extitit quisquã qͥ miret consiliũ: & interrogatꝰ respon¬
deret uerbũ. S quia ad gentes transiit. seqͥtur. Ecce
seruusm̃s suscipiã eũ: ȩlectꝰ nĩs cõplacuit sibi in illo
occidit. Nã si ille xxp̃m ꝑ mortẽ redimere humanũ
genꝰ sciret. ñ eũ utiq ꝑemisset. Qd nouerit diabolis
psalute humani generis xp̃m uenise. enceanio bnte¬
stimonio docetur. quẽ ut uidit cognoscendo ptimu¬
amisit: ita penã peccati nr̃i suscepit. ut ꝑ in debitam
penã suã debitã ablueret culpãnrãm. ut ꝓhoe dinut¬
teret diabolus quos reos tenebat. dũ unũ int̾ficit qͥni
ralri is terortalitate. qͣ interimendã ile appetebat
manitatis inpetit qͥ patebat. qͣsi hamo diuinitatis
eius captꝰ ẽ qui latebat. Est enĩ in xp̃o hamꝰ diuini¬
taf. esca autẽ carolinea genealogia: quȩ exeuuan¬

Expanded text:
acuit dicens: Primus ad Sion dicet: Adsum, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat, neque exstitit quisquam qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Sed quia ad gentes transivit sequitur: Ecce servus meus, suscipiam eum, electus meus, complacuit sibi in illo occidit. Nam si ille Christum per mortem redimere humanum genus scisset, non eum utique peremisset. 11. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur; quem ut vidit, cognoscendo pertimuadmisit; ita poenam peccati nostri suscepit, ut per indebitam poenam suam debitam aboleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat,manitatis impetit, quae patebat, quasi homo divinitate ejus captus est, quae latebat. Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro, linea genealogia, quae ex Evan
Abbreviated transcription (Latin):
idaces faciunt ut nec uera dicentib credatur.
Reddet enĩ sepe hominẽ multa falsitas etiã in ue¬
tate sus pectũ. Sepe uera p̃mittit qͥ falsa dicturiis est.
ut cũ primũ acquisierit fidẽ. ad reliqua mendacia audi¬
entes credulos facrat. Multis uident᷑ uera esse quȩ falsa
sunt: & ideo ñ ex dõs ea suo mendacto loquuntur. Non¬
te incipit. qͥ falsa confingit. Latent sepe uenena circũlita
melle uerboꝵ. & tandiu deceptor ueritatẽ simulat: quo

Expanded text:
daces faciunt, ut nec vera dicentibus credatur: reddit enim saepe hominem multa falsitas, etiam in veritate suspectum. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est; ut cum primum acquisierit fidem, ad reliqua mendacia audientes credulos faciat. Multis videntur vera esse, quae falsa sunt; et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacio loquuntur. Nonte incipit qui falsa confingit; latent saepe vera circumlinita melle verborum, et tandiu deceptor veritatem simulat, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is enĩ latitudo scripturarũ in eadẽ oratione dñi ca
& simboli breuitate concludit᷑. Unde & ꝓpħa ysaias
dicit. Adbreuiationẽ audiui a dño dõ excercituũ suꝑ
uniu̾sam t̾ram. attendite & audite eloquiũ meũ.
S hȩc adbreuratio aut illud intelligit᷑ qđ dñs dic̃
omẽm legẽ & ꝓpħas in duob p̃ceptis dilectionis dĩ &
ꝓaimi pendere. aut ꝓpt̾ ipsam orationẽ dnicã uł
simboli breuitatẽ: in quib ut p̃dictũ ẽ omẽm scrip¬
turarũ cohartari cernimꝰ latitudinem:

Expanded text:
enim latitudo 174 Scripturarum in eadem oratione dominica et symboli brevitate concluditur. Unde et propheta Isaias dicit: Abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum, super universam terram. Attendite, et audite eloquium meum . 2. Sed haec abbreviatio, aut illud intelligitur, quod Dominus dicit: Omnem legem et prophetas in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi pendere: aut propter ipsam Orationem dominicam, vel symboli brevitatem, in quibus ut praedictum est omnem Scripturarum coarctari cernimus latitudinem.
Abbreviated transcription (Latin):
Uidam ido ñ recipiunt uetus testamentũ. ꝓ eo qđ
aliud intẽpore prisco.aliud agat᷑ nouo: ñ intel¬
ligentes qđ dẽ qͥd cuiq congruerit tẽpori mag¬
na qͣdã distributione concesserit. Sicut in lege
ti max illã. S illa ꝓtempore fragili popło ista uͦ ꝑ
fecto utroq tamen ꝓtẽpore sua qͦq conuenientia cõ¬
modans. Et tam̃ ꝓ ista mutatione ñ ẽ credendus dẽ
mutabił. s potiꝰ inde admirabił p̃dicandꝰ ẽ: qͥa ma¬
nens in cõmutabił qͥ deuiq ut diximꝰ tẽpori cõmodũ
fuit. magna cũ distributione concefsit. Sub ueteri
testam̃to minoris culpȩ erant peccata. qͥa in eo ñ ip¬
sa ueritas. s ũbra ueritatiserat. Nã in testam̃to no¬
uo p̃ceptis altiorib manifesta facta qͣdã qͥ in illo po¬
pło umbrȩueritatis deserierant: deserenda nob̾
p̃cipiuntur. Illuc enĩ fornicatio & retributio inutriȩ
ꝑmissa sunt nec nocebant. in testam̃to autẽ nouo

Expanded text:
uidam ideo non recipiunt Vetus Testamentum, pro eo quod aliud in tempore prisco, aliud agatur in novo. Non intelligentes quod Deus quid cuique congruerit tempori magna quadam distributione concesserit: sicut in lege ti maxillam . 2. Sed illa pro tempore fragili populo, ista vero perfecto, utrique tamen pro tempore sua quaeque convenientia commodans. Et tamen pro ista mutatione non est credendus Deus mutabilis, sed potius inde admirabilis praedicandus est, quia manens incommutabilis, quid cuique ut diximus tempori commodum fuit, magna cum distributione concessit. 3. Sub Veteri Testamento minoris culpae erant peccata, quia in eo non ipsa veritas, sed umbra veritatis aderat. Nam in Testamento Novo praeceptis altioribus manifesta facta quaedam, quae in illo populo umbrae veritatis deservierant, deserenda nobis praecipiuntur. Illic enim fornicatio et retributio injuriae permissa sunt, nec nocebant; in Testamento autem Novo
Abbreviated transcription (Latin):
mala. Quando gͦ ista in corde hominis fiunt. sciendũ ẽ
tunc esse dm̃ ꝑ grãm cordi humano p̃sentẽ. Unde setẽ
magis homo ac uere ad conpunctionẽ conuerti debet.
iusti ex uera conpunctione rapiatur. & qualit̃ infir¬
mata reu̾tat᷑. a de gustate lucis magnitudine illũ nos¬
se posse qͥ iã aliqͥd exinde gustauit. Sunt qͥ non ex uera
cordis conpunctione sui accusatores fiunt. s tantũ ad hoc
esse se peceatores ad signant: ut ficta humilitate confes¬
sionis locũ inueniant sc̃itatis

Expanded text:
mala. Quando ergo ista in corde hominis fiunt, sciendum est mala. Quando ergo ista in corde hominis fiunt, sciendum est tunc esse Deum per gratiam cordi humano praesentem; unde se tunc magis homo acuere ad compunctionem debet, justi ex vera compunctione rapiatur, et qualiter infirmata revertatur degustatae lucis magnitudine, illum nosse posse qui jam aliquid exinde gustavit. 8. Sunt qui non ex vera cordis compunctione sui accusatores fiunt, sed tantum ad hoc esse se peccatores assignant, ut ex ficta humilitate confessionis locum inveniant sanctitatis
Abbreviated transcription (Latin):
on punctio cordis est humilitas mentis cũ lacrimis.
exoriens de recordatione peccati: & timore iudicii.
Illa ẽ conuersis ꝑfecta cõpunctionis affectio. quȩ om̃s
a se carnaliũ desiderioꝵ affectꝰ repellit: & intentionẽ suã
toto m̃tis studio in dĩ contemplatione defigit. Geminã
esse cõpunctionẽ qua ꝓpt̃ dm̃ anima cuiꝰq electi effici¬
tur. id ẽ uł dũ oꝑũ suoꝵ mala considerat: uł dũ de¬
sicłio ȩ t̾nȩ uitȩ suspirat. Quatuor esse qualitates asfe¬
ctionũ quib mens usti te dio salubri conpungit᷑. hoc
ẽ memoria p̃teritoꝵ facinoꝵ. recordatio futurarũ
penarũ. considatio peregrinationis suȩ in huiꝰ uite lon¬
ginquitate. desideriũ suꝑnȩ patriȩ: quatinꝰ ad eam
quantociꝰ ualeat ꝑuenire. Quisq peccatoꝵ memoria
conpungit᷑ ad lam̃ta. t unc dĩ se uisitari serat p̃senta
quando ec id qđ se admisisse recolit interius erubescit. suoq
uidicio pęnitendo iã punit. Nlam tunc petrus fleuit. qͥndo

Expanded text:
B. Isidorus, humilitas mentis cum lacrymis exoriens de recordatione peccati et timore judicii. Illa est conversis perfectior compunctionis affectio, quae omnes a se carnalium desideriorum affectus repellit, et intentionem suam toto mentis studio in Dei contemplatione defigit. Geminam em dicimus, qua propter Deum anima cujusque electi efficitur: id est, vel dum operum suorum mala considerat, vel dum desiderio aeternae vitae suspirat. Quatuor sunt qualitates affectionum quibus mens justi salubriter taedio compungitur, hoc est, memoria praeteritpoenarum, consideratio peregrinationis suae in hujus vitae longinquitate, desiderium supernae patriae, quatenus ad eam quantocius valeat pervenire. Quisque peccatorum memoria compungitur ad lamenta, tunc Dei se sciat visitari praesentia, quando id, quod se admisisse recolit interius erubescit, suoque judicio poenitendo jam punit. Nam tunc Petrus flevit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
laudariñ appetunt. s laudant dm̃: a qͦ acceperunt un¬
de laudari se uolunt. Utiliꝰ ẽ arrogantib quoc̃q uitio
labi. & humiles post casũ dõ fieri: quã ꝑ elationẽ suꝑ

Expanded text:
laudari non appetunt, sed laudant Deum, a quo acceperunt, unlaudari non appetunt, sed laudant Deum, a quo acceperunt, unde laudari se volunt. 11. Utilius est arroganti in quocunque vitio labi, et humilem post casum Deo fieri, quam per elation
Abbreviated transcription (Latin):
tur diabolũ imitant᷑. & exinde grauiꝰ corrint : quia
de erccelsis¬
labuntur. Suꝑbia sicut origo ẽ om̃ũ crimimũ ita ruina
cunctarũ uirtutũ. Ipsa ẽ enĩ inpeccato prima. in conflictu
postrema. Hȩc eni aut in exxordio mentẽ ꝑpeccatũ sternit.
aut nouissime deuirtutib deicit. Inde & omniũ peecatoꝵ
ẽ maxima. qͥa tã ꝑ uirtutes quã ꝑ uitia humariã mea¬
tẽ ex t̃minat. Ibi cadit suꝑbia ubi & nascit᷑. ut ñ fit suꝑb̾
aliud culpa aliud pęna: s ipsa culpa sit illis & pęna. De
suꝑbia nasci arrogantiã ñ de arrogantia nasci suꝑbiã.
Nã nisi p̃cesserit occulta elatio m̃tis. ñ sequit᷑ aꝑta iactan¬
tia laudis. Ita gͦ in culpa p̃ponit᷑ suꝑbia arrogantiȩ. si¬
cut p̃fertur & origine. Plerũq ad elationis emendationẽ
ꝓuidentia dĩ aliquocasu ñ nullicadunt. ꝓ qͦ lapsu rep̃¬
hensi a semet ipsis humilit̾ sapiunt: & de mutierib dĩ

Expanded text:
tur, diabolum imitantur; et exinde gravius corruunt, quia tur, diabolum imitantur; et exinde gravius corruunt, quia de excelslabuntur. 7. Superbia, sicut origo est omnium criminum, ita ruina cunctarum virtutum. Ipsa est enim in peccato prima, ipsa in conflictu postrema. Haec enim aut in exordio mentem per peccatum aut novissime de virtutibus dejicit, et inde omnium peccatorum est maxima, quia tam per virtutes quam per vitia humanam mentem exterminat. 8. Ibi cadere superbiam, ubi et nasci, ut non sit superbis aliud culpa, aliud poena, sed ipsa culpa sit illis et poena. 242 9. De superbia nasci arrogantiam, non de arrogantia nasci superbiam. Nam nisi praecesserit occulta elatio mentis, non sequitur aperta jactantia laudis. Ita ergo in culpa praeponitur superbia arrogantiae, sicut praefertur origine. 10. Plerumque ad elationis emendationem providentia Dei aliquo casu nonnulli cadunt, pro quo lapsu reprehensi a semetipsis humiliter sapiunt, et de muneribus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ ꝑmittente dõ suꝑbia minorẽ.S qui detinet᷑ su¬
ꝑbia & nonsentit. labitur carnis luxurra: ut ꝑ hanc hu¬
miliatꝰ & a confusione surgat & a suꝑbia. Om̃is peccans
suꝑbꝰ est: eoqd faciendo uetita contẽp̃tui habeat diuina
p̃cepta. Recte gͦ iniciũ om̃is peccati suꝑbia ẽ: quia nͥ p̃ces¬
serit mandatoꝵ dĩ in obȩdientia. trans gressionis ñ sequi¬
tur culpa. Om̃is suꝑbia in imo tanto iacet. qͣnto in altose¬
erigit: tantoq ꝓfundiꝰ labit᷑. qͣnto excelsiꝰ eleuatur. Q
enĩ ꝑꝓpriã suꝑbrã attollit᷑. ꝑ dĩ iusticiã inclinat᷑. Qui in¬
flantur suꝑbra. uento pascunt᷑. Unde & ꝓpħa. Oñs in¬
quit pastores tuos pascit uentꝰ. hoc ẽ suꝑbiȩ sp̃s. Quide
ꝓ uirtutib utunt᷑.: quia rẽ bonã bona uoluntate faciuñ.
Nã reuera sine humilitate uirtꝰ quȩ libet & sine
caritate in uicio deputat᷑. Merito suꝑbiȩ diabolus a
suꝑna beatitudine corruit. Iui gͦ de urrtutib attollim¬

Expanded text:
Et tamen, pensante Deo, superbia minor est. Sed qui detinetur superbia, et non sentit, labitur in carnis luxuria: ut per hanc humiliatus, et a confusione surgat et a superbia. 2. Omnis peccans superbus est, eo quod faciendo vetita contemptui habeat divina praecepta. Recte ergo initium omnis peccati superbia , quia nisi praecesserit mandatorum Dei inobedientia, transgressionis non sequitur culpa. 3. Omnis superbia tanto in imo jacet, qundius labitur, quanto excelsius elevatur. Qui enim per propriam superbiam attollitur, per Dei justitiam inclinatur. 4. Qui inflantur superbia, vento pascuntur. Unde et propheta: Omnes, inquit, pastores tuos pascit ventus , hoc est, superbiae  virtutibus utuntur, quia rem bonam non bona voluntate faciunt. Nam revera sine humilitate virtus quaelibet, et sine charitate in vitio deputatur. 6. Merito superbiae diabolus a superna beatitudine corruit. Qui ergo de virtutibus attollun
Abbreviated transcription (Latin):
cupiant. ne uł ipsi reuertant᷑ addm̃. eosq socios in ꝑdi¬
tionẽ habere contendunt. quib cũq fraudib insisten¬
tes. ut aut deserant᷑ a dõ aut flagelli ĩmanitate despe¬
rent̃. Ingemiscendũ ẽ iuigit᷑. & postposita securitate lu¬
gendũ: nedĩ secreto & iusto uidicio deserat᷑ homo. &
ꝑdendꝰ in potestate. Penii relinquat᷑. Nã reuera quẽ

Expanded text:
ne vel ipsi revertantur ad Deum; eosque socios in perditione habere contendunt, quibuscunque fraudibus insistentes, ut aut deserantur a Deo, aut flagelli immanitate desperent. 3. Ingemiscendum est jugiter, et, postposita securitate, lugendum, ne Dei secreto et justo judicio deseratur homo, et perdendus in potestate daemonum relinquatur. Nam revera, que