comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
banus exuta est. a facie tempesfatuio
famis. EMuilieres in sẏon humiliaue¬
runt uirgines in ciuitatibus uda.
Principes manii suspensi sunt. Eaer¬
es senũ non crubuerunt. Adolescen¬
tibus impudice abusi sunt. & pueri
in ligno corruerunt. Senes de por¬
tis defecerunt. uiuenes de choro psal¬
lentium. Defecit gaudiũ cordis nr̃i.
uersus est in luctũ chorus nr̃. Cȩci¬
dit corona capitis nr̃i. ue nobis qͥa
peccauimus. Propterea mestũ cor
disperiit. uulpes ambulauerunt¬
in eo. Tu autem dñe in ȩternũ ꝑ¬
manebis. solium tuũ in generationẽ
& generationem. Quare in ꝑpetu¬
um obliuusceris nr̃i: Derelinques
nos in longitudinem dierũ: Con¬
uerte nos dñe aã te. & conuertem᷑¬

Expanded text:
pestatum famis. Mulieres in Syon humiliaberunt: et virgines in civitatibus Juda. Principes manum suspensi sunt: et facies senum non erubuerunt. Adolescentibus impudice abusi sunt: et pueri in ligno corruerunt. Senes de portis defecerunt: et iubenes de coro psallentium. Defecit gaudium cordis nostri versus est in luctu corus noster, cecidit corona capitis nostri: ve nobis quoniam peccabimus. Propterea mestum factdisperiit: vulpes ambulain eo. Tu autem, Domine, in aeternum permanebis, solium tuum in generationem et generationem: Quare in perpetuum oblivisceris nostri? derelinques nos in longitudine dierum? Converte nos, Domine, ad te,
Abbreviated transcription (Latin):
ad alienos. domus nr̃e ad extraneos.
Pupilli facti sumus absq patre. matres
nr̃ȩ quasi uiduȩ. Aquam nram peccu¬
nia bibimus. ligna nr̃a p̃tio compara¬
imus. ceruicibus minabam᷑. lassis ñ
dabatur requies. E gypto dedimus
manũ. & assyriis ut saturaremur pa-¬
ne. Patres nr̃i peccauerunt. & ñ sunt :¬
at nos iniquitates eoꝵ portauimꝰ. Ser¬
ui dominati sunt nr̃i. ñ fuit qui re¬

Expanded text:
strae ad extraneos pupilli facti sumus absque patre matres nostrae quasi viduae aquam nostram pecunia bibimus ligna nostra pretio conparavimus cervicibus minabamur lassis non dabatur requies Aegypto dedimus manum et Assyriis ut saturaremur pane patres nostri peccaverunt et non sunt et nos iniquitates eorum portavimus servi dominati sunt nostri n
Abbreviated transcription (Latin):
se uenientẽ sepe bibens imbrem et
generans herbam oportunã illis aqͥ¬
bus colitur. accipit benedictionem
a deo. Proferens autem spinas ac tri¬
bulos reꝓbata est. & maledicto ꝓxi¬
ma: cuius consummatio in combusti¬
Nonfidimꝰ aũ de uobis dilectissimi
meliora & uiciniora saluti. tam̃¬
& si ita loquimur. Non enĩ iniustus
d̾. ut obliuiscatur oꝑis nr̃i & dile¬
ctionis quam ostendistis in nomine
ipsius. qui ministrastis scĩs & mini¬
stratis. Cupimus autẽ unũquemq
urm̃ eandem ostentare sollicitudi¬
nem ad expletionẽ spei usq in finẽ.
ut non segnes efficiamini. uerũ imi¬
tatores eorũ. qui fide & patientia he¬
reditabunt ꝓmissiones. Abrahȩ nãq
ꝓmittens ds. qm̃ neminem habuit.
ꝑ quẽ iuraret maiorẽ. iurauit ꝑse

Expanded text:
pe venientem super se bibens imbrem, et generans herbam opportunam, illis a quibus colitur, accipit benedictionem a Deo. Proferens autem spinas ac tribulos reproba est et maledictio proxima, cujus consummatio in combusticonfidimus autem de vobis dilectissimi meliora et viciniora saluti tametsi ita loquimur non enim iniustus Deus ut obliviscatur operis vestri et dilectionis quam ostendistis in nomine ipsius qui ministrastis sanctis et ministratis cupimus autem unumquemque vestrum eandem ostentare sollicitudinem ad expletionem spei usque in finem ut non segnes efficiamini verum imitatores eorum qui fide et patientia hereditabunt promissiones Abrahae namque promittens Deus quoniam neminem habuit per quem iuraret maiorem iura
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam secuturis post ea popłis
hoc ꝓuidit. ut prius ẽẽmus de re¬
surrectione securi. quã de morte
solliciti: & ante cum ło uiueremus
in celis: qua¬
conuersaremur in terris. In salua¬
tore eñ om̃s resurreximꝰ. om̃s reuiximus. om̃s
ad celestia transmigrauimus. Est
enĩ in illo xp̃o homine uniuscuꝰq
ergo portio mea regnat. regnare me
credo. Ubi dominatur sangius meus.
me sentio dominari. Ubi glorificat᷑
caro mea. me głosum ẽẽ cognosco. Qͣm¬
uis gͥ peccator de hac cõmunione gr̃ẽ
non diffidat: quia & si peccata nos
prohibent. substantia nos requirit:¬
& si delicta ꝓpria nos excludunt.
naturȩ cõmunio non repellit. Nam
pret̾ bonitatem diuinitatis. peculia-¬
rem nobis saluator debet affectum:
immitis ẽ dñs. ut obliuiscatur homi¬
nis. & non meminerit illuis quẽ ipse
gestat: ut quẽ causa mei susceꝑit:
non eius quẽ susceꝑit causa me requi¬
rat. Non inquã tam immitis ẽ dñs

Expanded text:
sed etiam secuturis postea populis sed etiam secuturis postea populis hoc providit, ut prius essemus de resurrectione securi quam de morte solliciti; et ante cum Deo viveremus in coelis, quaconversaremus in terris. In Salvatore enim omnes resurreximus, omnes reviximus, omnes ad coelestia transmigravimus; est enim in illo Christi homine uniuscujusqergo portio mea regnat, regnare me credo; ubi dominatur sanguis meus, me sentio dominari; ubi glorificatur caro mea, me gloriosum esse cognosco. Quamvis enim peccator de hac tamen communione gratiae non diffidat, quia etsi peccata nos prohibent, substantia nos requirit; etsi delicta propria nos excludunt, naturae communio non repellit; nam propter bonitatem Divinitatis, peculiarem nobis Salvator debet affectum, immitis est 475 Dominus, ut obliviscatur hominis, et non meminerit illius quem ipse gestat: ut quem causa mei susceperit, non ejus causa quem susceperit, me requirat; non, inquam, tam immitis est Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Non gͥ mirandum ẽ si in sal¬
uatore tam crudeles fuerunt. qui
extiterunt in suos posteros tam cru
pit & lȩtandum. in qua die totius
mundi gaudia celebrant᷑. Om̃ĩbus
enĩ lȩtandum ẽ. quia om̃ib ꝓdest.
Cunctis exultandũ ẽ. quia cunctis
est salutare. Et icło non adulato¬
ria adhibenda: nec fucata lȩticia.
Quisq enim in xp̃i resurrectione
letatur: lecetur potius quia in xp̃o
ipse surrexit. In illo enim nr̃a portio.
nrã conditio. & mortẽ ꝑtulit & re¬
uixit. Et licet nos adhuc resolutio
corpusculi maneat: cepimus tunc
in xp̃o ȩterna uita iam uiuere.
Unde quamuis fragilitatẽ nrãm
acceleret immaturȩ mortis occasio.
in saluatore tunc didicimus prius
resurgere quam ꝑire. Ante enĩ fu¬
turus homo resurrexit in xp̃o. ꝙͣ
uitam sortiretur in scło. Non enim
tantũ illi dñs generationi resur¬
rectionis prestitit grãm. in cuius
generationis tempore resurrexit:

Expanded text:
rent. Non igitur mirandum est, si in Salrent. Non igitur mirandum est, si in Salvatorem tam crudeles fuerunt, qui exstiterunt 474 in suos posteros tam crudaecipit et laetandum, in qua die totius mundi gaudia celebrantur. Omnibus enim laetandum est, quia omnibus prodest; cunctis exsultandum est, quia cunctis est salutare, et ideo non adulatoria est adhibenda, nec fucata laetitia. Quisquis enim in Christi resurrectione laetatur, laetetur potius quia in Christo ipse resurrexit: in illo enim nostra portio, nostra conditio, et mortem pertulit et revixit. Et licet nobis adhuc resolutio corpusculi maneat, coepimus tunc in Christo aeterna vita jam vivere; unde quamvis fragilitatem nostram acceleret immaturae mortis occasio, in Salvatore tamen didicimus prius resurgere quam perire: ante enim futurus homo resurrexit in Christo quam vitam sortiretur in saeculo. Non enim tantum illi Dominus generationi resurrectionis praestitit gratiam, in cujus generationis tempore resurrexit,
Abbreviated transcription (Latin):
dominabitur. Custodiebant gͦ eum
sollicite in sepulchro: p̃sertim quia
se die tercia dixerat surrecturum.
Custodiebant autem eũ sollicite in
sepulchro: quia necesse illis erat eum
non iam doctorẽ timere sed iudicẽ.
Iudicẽ inquam ñ sui tantũ sed & cru¬
delis sententiȩ suȩ. qua filios posteros¬
ꝙ suos suss scelerib addixerunt: di¬
centes sanguis eius suꝑ nos & suꝑ fili¬
os nr̃os. Crudelis sub tali sententia
non solum p̃sentes liberos dampnat:
sed etiã non natos occidit. Quantos
enĩ hac uoce ad conscientiam facino¬
ris uocant. quos scientia criminis
non tenebat. Crudelis in quã impi¬
etas. quod posteros ante in reatum
uocat. quam ꝓducat in lucẽ. ut pͥus
futuris contingeret peccare quã ui¬
uere. Eruenti plane genitores. qui
ante parricidȩ facti funt quam pa¬
rentes. & ante eos socios suis sceleribꝰ
assumpserunt. quos utrum sangui¬
nis participes possent habere nesci¬

Expanded text:
dominabitur . Custodiebant ergo eum dominabitur . Custodiebant ergo eum sollicite in sepulcro, praesertim quia se die tertia dixerat surrecturum; custodiebant autem sollicite in sepulcro, quia necesse illis erat eum jam non doctorem timere, sed judicem: judicem, inquam, non sui tantum, sed et crudelis sententiae suae, qua filios posterosque suos sceleribus addixerunt, dicentes: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Crudelis sub tali sententia non solum praesentes liberos damnat, sed etiam non natos occidit. Quantos enim hac voce ad conscientiam facinoris vocant, quos scientia criminis non tenebat! crudelis, inquam, impietas, quod posteros ante in reatum vocat, quam producit in lucem: ut prius futuris contingeret peccare, quam vivere. Cruenti plane genitores, qui ante parricidae facti sunt quam parentes: et ante eos socios suos sceleribus assumpserunt, quos utrum sanguinis participes possent habere, nesci
Abbreviated transcription (Latin):
mana destruere: nͥ sola uirtus resur¬
rectionis aperiret. Deniq dicit sc̃s
gno terrã tremore fuisse cõmotam.
ut fundam̃ta tumuli mouerentur. &
ꝑcussos pauore custodes qui uenerant
custodire mortuum. ẽẽ factos ut mortu¬
os. Ut mortuos inquam. Dignũ pla¬
ne iudicium. Sic cum uistꝰ resurgit.
peccator emõritur. cum reuiuiscit in¬
nocens. eius interficitur inimicus.
Nam ido nec ꝓgredientẽ. dnm̃ cerne¬
re potuerunt. quia criminosas men-¬
tes terror oppresserat: dum sustinere
fulgorem resurrectionis rutile non
ualebant. Maiore gͦ sollicitudine
pharisei dnm custodierunt mortuũ.
quã uiuum sunt ꝑsecuti. Siquid̾e
causa illos maior urgebat. Intelli¬
gebant enim facilius fuisse apud su¬
peros eum despici. quam redeuntẽ
ab inferis posse contempni. et quod
tunc p̃dicans facile potuerit occidi:
nunc autẽ resurgens iam ñ possit
occidi dicente apło. Resurgens autẽ
iam ñ moritur: mors illi ultra non

Expanded text:
mana destruere, nisi sola virtus resurmana destruere, nisi sola virtus resurrectionis aperiret. Denique dicit sancgno terram tremore fuisse commotam, et fundamenta tumuli moverentur, et percussos pavore custodes, qui venerant custodire mortuum, esse factos ut mortuos. Ut mortuos, inquam: dignum plane judicium, si, cum justus resurgit, peccator emoritur; cum reviviscit innocens, ejus interficitur inimicus; nam ideo nec progredientem Dominum cernere potuerunt, quia criminosas mentes terror oppresserat, dum sustinere fulgorem resurrectionis rutilae non valebant. Majore ergo sollicitudine Pharisaei Dominum custodierunt mortuum, quam vivum sunt persecuti; siquidem causa illos major urgebat: intelligebant enim facilius fuisse eum apud superos despici, quam redeuntem ab inferis posse contemni; et quod tunc praedicans facile potuerit occidi, nunc autem resurgens jam non possit occidi, dicente Apostolo: Resurgens autem jam non moritur. Mors illi ultra non
Abbreviated transcription (Latin):
tralia. ipsum dnm post resurrectio¬
nem cũ discipłis loquentẽ. conuersan¬
tẽ. edentem. thomam quoq clauoꝵ
uulnera etiã digito contrectantem.
ut hȩc omĩa pretermittam: tamen
fidẽ nrãm confirmat impietas uidȩ¬
oꝵ. Nam sufficit ad credulitatem
nobis. eoꝵ nimium cauta crudeli¬
tas. Quo enĩ diligentius custodie¬
runt tũmulũ. eo constat illũ mani¬
festius surrexisse. Quo plures appo¬
suere custodes: eo plures testimonium
reliquere. Nam hoc procurauit diui¬
na ꝓuidentia. ut resurrectiomi domi¬
nicȩ non solum angłi. ñ solũ discipłi.
sed & testimoniũ ꝑhiberent. quod est
amplius inimici. Libentius gͦ accipimꝰ.
quod eum diligentius obseruarunt.
Credimus enĩ sub tot custodibus po¬
tuisse illum ꝓdire citius quã ꝑire: &
de tumulo uire dñi ꝓgredi: quã disci¬
puloꝵ fraude subduci. Tanta enĩ sol¬
licitudine sepulchrum obstruxit in¬
pietas. ut id non p̃ualeret manus hu¬

Expanded text:
tralia, ipsum Dominum post resurrectiotralia, ipsum Dominum post resurrectionem cum discipulis loquentem, conversantem, edentem, Thomam quoque clavorum vulnera etiam digito contrectantem : ut haec omnia praetermittam, tamen fidem nostram confirmat impietas Judaeorum. Nam sufficit ad credulitatem nobis eorum nimium cauta credulitas. Quo enim diligentius custodierunt tumulum, eo constat illum manifestius surrexisse; quo plures apposuere custodes, eo plures testes reliquere. Nam hoc procuravit divina providentia, ut resurrectioni non solum angeli, non solum discipuli, sed et testimonium perhiberent, quod est amplius, inimici. Libentius ergo accipimus, quod eum diligentius observarunt; credimus enim sub tot custodibus potuisse illum prodire citius quam perire, et de tumulo jure Domini progredi quam discipulorum fraude subduci: tanta enim sollicitudine sepulcrum obstruxit impietas, ut id non praevaleret manus hu
Abbreviated transcription (Latin):
est fr̃s in hac die
quam fecit dñs
continuata lȩti¬
lempnitate iugi
gła gratulandũ.
Hec enim quia nox sollempnitati
interuenit: gaudia nr̃a prefidit.
Nec quia obscuritas distinxit temꝑa
uesꝑtina. resurrectionis lux uota et̾¬
na deseruit. Nobis enim heri & ho¬
die dies: unus dies ipse est: quia sic¬
dicit de saluatore beatus apłs. Ib̾c
nobis semꝑ ẽ dies: quia in ipso uiui¬
mus. in ipso mouemur. in ipso non
morimur. Non morim᷑ inquã: quia
sicut lucẽ xp̃i nulla peccati incessit
obscuritas. ita & uiuentes in ea nul¬
la temporis absumit. uetustas. Lete¬
mur gͦ in xp̃o resurrectionis die. Cõ¬
munis enim om̃ium. cõmunis ẽ nr̃a
leticia. Cõmu̾nis plane: quia om̃s
illo resurgente surreximꝰ. Om̃ium
enĩ reuixit saluti. qui ꝓ om̃iũ pec¬
catis addictus ẽ passioni. Resurrexit
gͥ saluator a mortuis. Noua res &
mira. sed habet hȩc assertio ueritatẽ.
Nam ut taceam ꝓphetarũ oracula.
angłoꝵ mynisteria. aꝑta sepultͥ pene¬

Expanded text:
c die quam fecit Dominus continuata laetiestivitate jugi gloria gratulandum. Nec quia nox solemnitati intervenit, gaudia nostra praescidit: nec quia nox distinxit tempora vespertina, resurrectionis lux vota aeterna deseruit. Nobis enim heri et hodie dies unus, dies ipse est, quia sicut de Salvatore beatus Apostolus anobis semper est dies, quia in ipso vivimus, in ipso movemur , in ipso non morimur: non morimur, inquam, quia sicut lucem Christi nulla peccati incessit obscuritas, ita et viventes nulla temporis absumit vetustas. Laetemur ergo in Christi resurrectionis die; communis enim omnium, communis est nostra laetitia. Communis plane, quia omnes illo resurgente resurreximus. 472 Omnium enim revixit saluti, qui pro omnium peccatis addictus est passioni. Resurrexit igitur Salvator a mortuis. Nova res et mira, sed habet haec assertio veritatem. Nam ut taceam prophetarum oracula, angelorum ministeria, aperta sepulcri pene
Abbreviated transcription (Latin):
uis diei splendor etiam sepulturas il¬
luminat. Ad postremum illius diei
lucem mortui non uident: huiꝰ diei
lumen etiã defunctis emicuit sicut
ait ꝓpħa. Qui sedebant in regione
umbrȩ mortis: lux orta ẽ eis. Lete¬
mur gͦ in hac die quȩ & uiuos circũ¬

Expanded text:
jus diei splendor etiam sepulturas iljus diei splendor etiam sepulturas illuminat; ad postremum illius diei lucem mortui non vident, hujus diei lumen etiam defunctis emicuit, sicut ait propheta: Qui sedebant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . Laetemur ergo in hac die, quae et vi
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam. Nichil gͦ de uenia desꝑemꝰ
fr̃s. nichil de odio timeamus. Habe¬
mus prerogatiuam sanguinis nr̃i.
In xp̃o enĩ caro nr̃a nos diligit. Sumꝰ
enim mẽbra eius & caro: sicut dicit
ide beatus apłs. Hoc nunc os ex os¬
sib meis. & caro de carne mea. Sa¬
cramentũ hoc magnũ ẽ. ego autẽ
dico in xp̃o & in eccłia. Exultemus
gͦ fr̃s sicut ait scriptura in hac die
magis uota nr̃a curamus.
Quid enĩ dicit ꝓpħa: hec ẽ dies
quã fecit dñs. Bonus plane dies.
qui lucem intulit uniuersis. Ue¬
rũ ñ huius scłi lucẽ. sed resurrec¬
tionis ȩternȩ. Lux enim ista non cali-¬
ginem noctis detulit: sed mortis tene¬
bras amputauit. Bonus inquam dies:
& melior hic quam ille in quo pͥmũ
mundus enituit. Ille enim hominibꝰ
ad laborem creatus ẽ: hic factus est
ad quietem. Ille mortẽ meruit: hic
formidinẽ mortis euasit. Ille bonis ma¬
lisq cõmunis est: hic ꝓpͥus ẽ iustorũ.
Illius diei lux tenebris sepelitur: hu¬

Expanded text:
esiam . Nihil ergo de venia desperemus, fratres, nihil de odio timeamus. Habemus praerogativam sanguinis nostri; in Christo enim caro nostra nos diligit, sumus enim membra ejus et caro, sicut dicit idem beatus Apostolus: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea: sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Exsultemus ergo, fratres, sicut ait Scriptura, in hac die magis nostra vota curamus. Quid enim dicit propheta? Haec est dies quam fecit Dominus. Bonus 476 plane dies, qui lucem intulit universis, verum non hujus saeculi lucem, sed resurrectionis aeternae; lux enim ista non caliginem noctis detulit, sed mortis tenebras amputavit. Bonus, inquam, dies, et melior hic quam ille in quo primum mundus enituit: ille enim hominibus ad laborem creatus est, hic factus est ad quietem; ille mortem meruit, hic formidinem mortis evasit; ille bonis malisque communis est, hic proprius est justorum; illius diei lux tenebris sepelitur, hu
Abbreviated transcription (Latin):
& uitam ꝑcipit ecernam. Et hoc inter
siguram distat & ueritatem: quia ꝑ illam
uita protelabatur temporalis: ꝑhanc uita
datur sine fine mansura. Sed curandum
sollerter est ut quod intellectus bene sen¬
tit. oꝑatio condigna ꝑficiat: quatinus
confessio recte nr̃e fidei. pie & sobriȩ con¬
uersando. ad ꝑceptionem promisse nob̾
uitȩ mereatur attingere. Herum quia hȩc
de filio hominis dicuntur. qui exaltari in
cruce & mortem potuit pati: ne putaret
nichodemus filium tantum hominis
ẽẽ eum a quo uita ẽẽt expectanda ꝑpe¬
tua: curauit ei dñs etiam diuinitatis suȩ
pate facere sacramentũ: unumq & eun¬
dem filium dei. & filium hominis mun¬
di ostendere saluatorem. Nam sequit᷑.
Sic enim dilexit ds̃ mundum. ut filium
suum unigenitum daret: ut omnis qui
credit in eum non ꝑeat sed habeat uitã
ȩternam. Unde notandum quod eadẽ de
filio d̃ĩ unigenito replicat: quȩ de filio ho¬

Expanded text:
et vitam percipit aeternam. Et hoc  Al.,et vitam percipit aeternam. Et hoc  Al., homo inter figuram distat et veritatem, quia per illam vita protelabatur corporis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna perficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei pie et sobrie conversando ad perceptionem promissae nobis vitae mereatur attingere. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum hominis esse eum a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem Filium Dei et Filium hominis mundi ostendere Salvatorem. Nam sequitur: Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Unde notandum est quod eadem de Filio Dei unigenito replicat, quae de Filio ho
Abbreviated transcription (Latin):
stib sacramentis. & de terrenis instruere
eum: quem uidet sapienter ac diligenter
his quȩ audit intendere. Cȩlestis namq
est ascensio eius ad uitam sempiternam:
terrena uero ex altatio eius ad mortem tem
uero de terrenis. Et sicut moy ses exalta¬
uit serpentem in deserto: ita exaltari opor¬
tet filium hominis. Merito autem quẽ¬
ritur quomodo dicatur filius hominis.
uel descendisse de cȩlo: uel eo tempore qͦ
hȩc in terra loquebat᷑ iam fuisse in oȩlo.
Nota est namq confessio fidei catholicȩ:
quia desdens de celo filius dei. filium ho¬
minis in utero uirginali suscepit: eumq
completa dispensatione passionis sue
resuscitauit a mortuis. & assumpsit in ce¬
lum. Non gͦ caro xp̃i descendit de cęlo

Expanded text:
stibus sacramentis, et de terrenis instruere stibus sacramentis, et de terrenis instruere eum, quem vidit sapienter ac diligenter his quae audit, intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam; terrena vero exaltatio ejus ad mortem tempcoelo. Subjungit vero de terrenis: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? Nota est namque confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit
Abbreviated transcription (Latin):
ciant unde ueniat aut quo uadat: icdẽ
quia ã grͣa regenerationis uenit iadop¬
tionem filiorum dei. & uadit inꝑceptio¬
nem regni celestis. Querente autem ad¬
huc nichodemo quomodo possint hec
fieri. subiungit dñs dicens. Tu es magist
in isrł I& hȩc ignoras: Non quasi insul¬
tare uolens ei qui magister uocetur. cur
sit ignarus sacramentorum celestium:
sed adhumilitatis illum uiam ꝓuocans.
sine qua ianua celestis non potest inue¬
niri. Si terrena dixi uob & non creditis:
quomodo si dixero uob̃ celestia credetis ⁊
Terrena illis dixit. ut in suꝑiori lectione
inuenimus: tum de passione ac resurrec¬
tione sui corporis. quod de terra assumpse¬
rat loqueretur dicens. Soluite templum
hoc & intribus diebus excitabo illud. Non
tamen credebant uerbo quod dixit : sed
non de alio. qͣm de templo corporis sui
diceret.Qui gͦ terrena audientes non ca¬
unt: Addit autem adhuc dñs. & de cęle¬

Expanded text:
ciant unde veniat, aut quo vadat, id est, ciant unde veniat, aut quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, subjungit Dominus, dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Terrena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loquerethoc, et in tribus diebus excitabo illud . Non tamen credebant verbo quod dixit, sed nnon de alio, quam de templo corporis sui diceret. Qui ergo terrena audientes non caunt? Addit autem Dominus adhuc, et de coele
Abbreviated transcription (Latin):
li efficitur sp̃ualis. Qui ideo recte non solum
sp̃ualis sed etiam sp̃c uocatur: quia sicut
substantia sp̃c inuisibilis est nr̃is aspectib.
ita is qui ꝑ grãm di renouatur inuisibi¬
liter fit sp̃ualis & dei filius: cum unsibi¬
liter omnib caro & filius hominis appa¬
reat. Sequit᷑. Non mireris quia dixi tͥ.
oportet uos nasci denuo. Sp̃c ubi uult
spirat: & uocem eius audis: sed non scis ũn
ueniat aut quo uadat. Sic est omnis qui
natus est ex sp̃u. Sp̃c ubi uult spirat: quia
cum te presente loquitur issqui sp̃u sancto
repletus est. Sed non scis unde ueniat &
quo uadat: quia etiam si te presente quem¬
piam sp̃c adhoram impleuerit. non potes
uidere quomodo in eum intrauerit uel
quomodo redierit. quia natura est inui¬
sibilis. Sic est omnis. qui natus est ex
sp̃u. Et ipse enim inuisibiliter agente spñ.
incipit ẽẽ quod ñ erat.ita ut infideles nes¬

Expanded text:
li efficitur spiritualis. Qui ideo recte non solum li efficitur spiritualis. Qui ideo recte non solum spiritualis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur invisibiliter, fit spiritualis et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et Filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi, Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis: sed non scis unde veniat, aut quo vadat. Sic est omnis qui natus est ex spiritu. Spiritus ubi vult spirat, quia cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est, sed non scis unde veniat, et quo vadat: quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam impleverit, non potes videre quomodo in eum intraverit, vel quomodo redierit, qui natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nes
Abbreviated transcription (Latin):
tio insibiliter amministratur uisibilib
incrementis. Qui carne nascitur: ꝑ etatũ
momenta proficit. Spiritalis autem ge¬
neratio: tota ininsibiliter agitur. Nam
uidetur quidem baptizandus in fontem
descendere uidetur aquis intingi. uidet᷑
de aquis ascendere: quid autem in illo
lauachrum regenerationis egerit mim¬
me potest uideri. Sola hoc fidelium pie¬
tas nouit: quia peccator in fotem descen¬
dit. sed purificatus ascendit. filius mor¬
tis descendit: sed filius resurrectionis ascen¬
dit. filius preuaricationis descendit: sed fi¬
lius reconciliationis ascendit. filius irȩ
descendit : sed filius miscd̃ie ascendit.
F ilius diaboli descendit: sed filius dei as¬
cendit. Sola hȩc eccl̃ia mater quȩ gẽne¬
rat. nouit: cȩterum oculis insipientium
uit. totumq ludus eẽ quod agitur. Un¬
de in fine uidentes glam scõrum dicent
computati sunt inter filios dei: Et apłs
aqua & sp̃u regeneratur. inuisibiliter

Expanded text:
tio visibiliter administratur visibilibus tio visibiliter administratur visibilibus incrementis: qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit, spiritualis autem regeneratio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem baptizandus in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; quid autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest videri. Sola hoc fidelium novit pietas quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit: filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclesia mater quae generat novit: caeterum oculis inspicientiumvit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in fine videntes gloriam sanctorum dicent computati sunt inter filios Dei? Et apostaqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
etiam de spiritali est gen̾atione sentiendũ:
ne quaqͣm tudelicet eam postquam semel
expleta fuerit posse repeti. Siue enim
hereticus. siue scismaticus. siue facinoro¬
sus quisq in confessione scę trimitatis
baptizet. non ualet ille qui ita baptiratꝰ
est a bonis catholicis rebaptitari: ne con-¬
fessio uel inuocatio tanti nominis iuidea¬
tur annullari. Sed quia nichodemus
ad primam dñi responsionem sollicitꝰ
quomodo sit intelligenda diligenter
inquirit. meretur iam plenius instrui:
& quia secunda natiuitas non carnaliss
sit spiritalis audire. Respondit namq¬
illi iħc. Amen amen dicotibi nisi quis
renatus fuerit exqua & sp̃u: non potest
introire in regnum dei. Cuius natiuitatis
modum subsequenter exponens. prorsus¬
q a carnali distingnens ait. Quod natũ
est ex carne caro ẽ. Et quod natum est
ex sp̃u sp̃c est. Natura sp̃c inuisibilis. car¬
nis est uisibilis: atq ideo carnalis genera¬

Expanded text:
etiam de spiritali est regeneratione sentiendum. etiam de spiritali est regeneratione sentiendum. Nequaquam videlicet eam postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet iest, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire. Respondit namque Jesus: Amen amen dico tibi: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnummodum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est ex carne, caro est: et quod natum est ex spiritu, spiritus est. Natura spiritus invisibilis, carnis visibilis est; atque ideo carnalis genera
Abbreviated transcription (Latin):
omnib natura tribuit & iumentis. ac
bestiis. hominib quoq commune ẽ: hu¬
ius cura pęnitus liberamur. Sed preci¬
pitur nobis ne solliciti scimus. quid co¬
medemus. Et quia insudore uultus
preparamus nobis panem: labor exer¬
cendus ẽ. sollicitudo tollenda. Anima
plus ẽ qͣm esca: & corpus plus qͣm uesti.¬
mentum. Ammonet ut memĩnerimus
multo amplits nobis deum dedisse qͦd
nos fecit & composuit ex anima & corꝑe
qͣm est alimentum atq tegumentum: ut
intelligas eum qui dedit animam multo
facilius ȩscam daturum eẽ. Similit̾ eũ
qui corpus dedit. multo facilius daturũ
ẽẽ uestimentum. Quo loco queri solet.
u̾trum ad animam cybus iste ꝑtineat.
cum anima in corporea sit. iste autem
cybus corporeus. Sed animam hoc lo¬
Co pro ista uita positam nouerimus.
cuius retinaculum ẽ alimentum istud
corporeum. Scđm hanc significationẽ

Expanded text:
omnibus natura tribuit, et jumentis, ac bestiis, hominibus quoque commune est, hujus cura penitus liberamur, sed praecipitur nobis ne solliciti simus quid comedamus. Et quia in sudore vultus praeparamus nobis panem, labor exercendus est, sollicitudo tollenda. Anima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum. Admonet, ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, ut intelligas eum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Similiter eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste perveniat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc significatione
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatis prepositus. princeps huius
seculi a domino dr. Ergo aut imum
odiet. & alterum diliget. ut fieri debet.
odiet scilicet diabolum. diliget deum:
aut uni adherebit. & alterum contemp¬
net. adherebit scilicet diabolo. cum
quasi eius premia temporalia sectatur:
contempnet autem deum. Non dirit
odiet: sed sicut solent minas eius post
ponere cupiditatib suis. qui de bonitate
eius ad impunitatẽ sibi blandiuntur.
Quib ꝑ salomonem dicitur. fiłi ne adici¬
as pecatum suꝑ peccatum. & dicas: mi

Expanded text:
ersitatis praepositus princeps hujus saeculi a Domino dicitur. Ergo aut unum odiet, et alterum diliget, ut fieri debet, odiet scilicet diabolum, diliget Deum; aut uni adhaerebit, et alterum contemnet. Adhaerebit scilicet diabolo, cum quasi ejus praemia temporalia sectatur, contemnet autem Deum, non dixit odiet, sed sicponere cupiditatibus suis, qui de bonitate ejus ad impunitatem sibi blandiuntur. Quibus per Salomonem dicitur: Fili, ne adjicias peccatum super peccatum, et dicas:
Abbreviated transcription (Latin):
latet eum qui fimbriam tecĩgerit. ici est
incarnationis misteria. donec admaiora
capienda ꝑfecte ꝑueniat. amando credidit
At ipse dixit illi. Fuia. fides tua te saluã
fecit: uade in pace. Ideo filia: quia fides tua
te saluam fecit. Nec dixit fides tua te saluã
factura est: sed saluam fecit. In eo enim qͦo
credidisti:iam salua facta es. Adhuc illo
loquente:uenit quidam ad principem
synagoge dicens ei quia mortua est filia
tua: noli uexare illum. Saluata a proflũ¬
ulo sangumis muliere mox filia pͥncipis
mortua nuntiatur: quia dum ȩccłia a uitioꝵ
labe mundata. & obfidei meritum filia est
cognominata continuo synagoga ꝑfidiȩ s¬
mul mindieq leto solita ẽ. Perfidie quidẽ:
quia in ap̃o credere noluit. Inuidie uero:
quia ecłiam credidisse doluit. Scriptum ẽ
enim in accib apłorum. Sequenti autem
sabbo. penȩ unuersa cuntas comienit audire
uerbum domini. Uidentes autem turbas

Expanded text:
latet eum qui fimbriam tetigerit, id est, latet eum qui fimbriam tetigerit, id est, incarnationis mysteria, donec ad majora capienda perveniat, perfecte amando crediderit. At ipse dixit illi: Filia, fides tua te salvam fecit; vade in pace. Ideo filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit, fides tua te salvam factura est, sed salvam fecit. In eo enim, quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc illo loquente, venit quidam ad principem synagogae, dicens ei: quia mortua est filia tua, noli vexare illum. Salvata a profluvio sanguinis muliere, mox filia principis mortua nuntiatur, quia dum Ecclesia a vitiorum labe mundata, et ob fidei meritum filia est cognominata, continuo synagoga perfidiae simul invidiaeque lege soluta est. Perfidiae quidem, quia in Christo credere noluit; invidiae vero, quia Ecclesiam credidisse doluit. Scriptum est enim in actibus Apostolorum: Sequenti autem Sabbato, pene universa civitas convenit audire verbum Domini. Videntes autem turbas
Abbreviated transcription (Latin):
pccus.  u cum eo erart. Preceptor tir¬
betu comprimunt: & affigunt & dicis
quis me tetigit: Quem turbe comitan¬
tes passim comprimunt: una credula
Inuliex dñm tangit: quia qui diuersis
moramate glomerantium heresib affu¬
gitur. solo catholice eccłiȩ fideliter corde
queritatur. Nam sicut quidam uidentes
non uident. & audientes non audiunt:
ita etiam tangentes non tangunt. quia
non fideliter xp̃m tangunt. Unde cuidã
amanti quidem sed nondum plene creden¬
ti dicit. noli me tangere. nondum enim
ascendi ad patrem meum: aꝑte docens
quid sit eum ueraciter tangere. patri scili¬
cet ȩqualem credere. Et dixit ih̾c. Tetigit
me aliquis. Nam ego noui uirtutem
de me exisse. Dicat pelagius si placet: se
suo conamine saluari. Dicamus autem
as quia uana salus hominis: in deo fa¬
ciemis iurtutem. Nam & ipse uirtutem
quȩ proplitur omnib iniquitatib nr̃is.
& sanat omnel lung: ares nr̃os non de
nobis ipsis: sed de se nouit i. Non g

Expanded text:
ui cum illo erant: Praeceptor, turbae te comprimunt et affligunt, et dicis, Quis me tetigit? Quem turbae passim comitantes comprimunt, una credula mulier Dominum tangit. Quia qui diversis inordinate glomerantium haeresibus affligitur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde quaeritatur. Nam sicut quidam videntes non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non fideliter Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti dicit: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum ; aperte docens quid sit eum veraciter tangere, Patri scilicet aequalem credere. Et dixit Jesus: Tetigit me aliquis. Nam ego novi virtutem de me exisse, etc. Dicat Pelagius, si placet, se suo conanime salvari. Dicamus autem nos, quia vana salus hominis, in Deo faciemus virtutem. Nam et ipse virtutem, quae propitietur omnibus iniquitatibus nostris, et sanet omnes languores nostros, non ex nobis ipsis, sed de se novit exire. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
interposuerit de suo tibi dico: cum in sy¬
ro sermone quod posuit non plus sit dic¬
tum qͣm puella surge. Tenens gͦ manum
puelle ihc suscitauit eam: quia nisi prius
mundate fuerint manus uideorum. quȩ
sanguine plene sunt. synagoga eorum
mortua non consurgit. Et reuersus est
sp̃c eius: & surrexit continuo. Marcus
ita dicit. & confestim surrexit puella &
ambulauit: sp̃ualiter insinuans. quia
quisquis amorte animȩ xp̃o sib manũ
confortante resipiscit.non modo a sordi
illi dare manducare. Ad testimonium
quidem uitȩ resuscitatam manducare pre
cepit: ut non fantasma sed ueritas crede¬
retur. Sed c siguis a spitali morte sur¬
reseri. Qellti necense est mor pane sad̃es
rs particeps esticiatur. Nan ianã inoe

Expanded text:
interposuerit de suo, tibi dico, cum in Syinterposuerit de suo, tibi dico, cum in Syro sermone quem posuit, non plus sit dictum, quam Puella, surge. Tenens ergo manum puellae Jesus, sanavit eam, quia nisi prius mundatae fuerint manus Judaeorum, quae sanguine plenae sunt, synagoga eorum mortua non consurgit. Et reversus est spiritus ejus, et surrexit continuo. Marcus ita dicit: Et confestim surrexit puella, et ambulavit. Et spiritaliter insinuans, quia quisquis a morte animae Christo sibi manum confortante resipiscit, non modo a sordibi dari manducare. Ad testimonium quidem vitae rescipit, ut non phantasma, sed veritas crederetur. Sed et si quis a spiritali morte surrexerit, coelesti necesse est mox pane satietur, is particeps
Abbreviated transcription (Latin):
iacens ne boc quidẽ ipsum quare plangatͦ
ns sagit. At ille dixit. Nolite flere: non est
mortua sed dormit. Hominib mortua erat.
qui eam suscitare nequiuerant: sed dormie¬
bat deo. in cuius ditione & anima recepta
nuuebat. & caro resuscitanda quiescebat. Uni
mos xp̃ianuis obtinuit: ut mortu qui resur¬
returi eẽ non dubitant᷑. dormientes uocent᷑:
sicut apts nolumus inquit uos ignorare fr̃e
de dormieñtib: ut non contristemmi sicart q.
oeteri qui spem non habent. Secs &e in parte
allegorie. cum anima quȩ peccau̾it ipsa
mefuerit. nob quidem mortua fuise. seder
obdormisse dici potest. Et deridebant eum:
scientes quia mortua ẽ. Quia uerbuime resus¬
citantis deridere qͣm credere malebant: me¬
rito foris exludunt᷑. indigni qui miracłm
resurgentis uidẽrent. Ipse autem tenens
manum eius: damauit dicens. P uella surge.
in marco sriptum ẽ. Ait illi. Thabita cumi
euuanglista dictum saluatoris exponens

Expanded text:
jacens, ne hoc quidem ipsum, quare plangatur, jacens, ne hoc quidem ipsum, quare plangatur, intelligit. At ille dixit: Nolite flere. Non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua, qui suscitare nequiverant, Deo dormiebat, in cujus ditione et anima recepta vivebat, et caro resuscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit, ut mortui, qui resurrecturi esse non dubitantur, dormientes vocentur, sicut Apostolus: Nolumus inquit vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et caeteri, qui spem non habent . Sed et in parte allegoriae, cum anima, quae peccaverit, ipsa meruerit, nobis quidem mortua fuisse, sed ei obdormisse dici potest. Et deridebant eum, scientes, quia mortua esset. Quia verbum resuscitantis deridere quam credere malebant, merito foras excluduntur, indigni qui miraculum resurgentis viderent. Ipse autem tenens manum ejus, clamavit dicens: Puella, surge. In Marco scriptum est: Ait illi: Tabitha cumi, Evangelista dictum Salvatoris exponens,
Abbreviated transcription (Latin):
tri puesle. Crede tantum: & salia erit. Dater
puielle cetus doctor legis accipitur: de quo
dominus ditit. Suꝑ cathedrã moysi: sede¬
runt scribȩ & pharisei. Qui si credere ipse uo¬
luerit: etiam subiecta ei synagoga salua erit.
Et cum ꝑuenisset domum: non ꝑmisit secũ¬
& ioħm. & patrem & matrem puelle. Supͣ
p̃ublice uidne filius suscitatur: hic remouen¬
tur plures arbitri. Puto gͦ quod in eo quoq
petas ibi domini declarẽtur: quia uidua ma¬
ter unici non patiebatur moras: & ideo ne
ampers afficeretur maturitas additur. Est
ttiam forma sapientiȩ inuidue filio. cito
ęccłiam credituram: in archi synagõgi filia
credituros quidem iudeos. sed explurib
pauciores. flebant autem omnes: & plangebãt
illam. Nunquid possunt inquit filii spon¬
si lugere: qͣmdui cum illis est sponsus:
Uenient autem dies cum auteretur ab eis
sponsus: & tunc ieiunabunt. Igtur syna¬
goga quia sponsi leticiam qua liuere poss
amisit: quasi inter plangentes mortua

Expanded text:
timere. Crede tantum, et salva erit. Pater puellae, coetus doctorum legis accipitur, de quo Dominus ait: Super cathedram Moysi sederunt scribae et pharisaei . Qui si credere ipse voluerit, etiam subjecta ei synagoga salva erit. Et cum venisset domum, non permiset Joannem, et patrem et matrem puellae. Supra publice viduae filius suscitatur, hic removentur plures arbitri. Puto ergo, quod in eo quoque pietas ibi Domini declaretur, quia vidua mater unici non patiebatur moras, et ideo, ne amplius afficeretur, maturitas additur. Est etiam forma sapientiae, in viduae filio cito Ecclesiam credituram, in archisynagogi filia credituros quidem Judaeos, sed ex pluribus pauciores. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Nunquid possunt inquit filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt. Igitur synagoga, quia sponsi laetitiam, qua vivere posset, amisit, quasi inter plangentes mortua
Abbreviated transcription (Latin):
acts temporarie dispensationis sacram̃tis.
eitis iam ꝑfidem cepit uestigia subsequi
Tangit fimbriam uestimenti eius & un¬
dam restringit sanguinis: quia beatus &e
uere mundandus. qui uel extremam par¬
tem uerbi fidei manu contigerit. Nam
rarus ualde qui eius uł in pectore recum¬
bere. uel caput mereatur pistica nardo
ꝑ ung ere: cum & ille magnus fuerit.
qui se in dignum dicebat eius cal iam̃ta
portare: magna & illa. quȩ ungẽre pe¬
des eiis. & capillis suis tergere promerus
Et ait iħic. Quis est qui me terigit
Gson it ipse quie nesciset lo cenmo. sos
Q uittus fiaea qͣm uocerat unimo eptor¬

Expanded text:
actis temporariae dispensationis sacramentis, actis temporariae dispensationis sacramentis, ejus jam per fidem coepit vestigia subsequi. Tangit autem fimbriam vestimenti, et undam restringit sanguinis, quia beatus et vere mundandus, qui vel extremam verbi partem fidei manu contigerit. Nam rarus valde, qui ejus vel in pectore recumbere, vel caput mereatur pistica nardo perungere, cum et ille magnus fuerit qui se indignum ducebat ejus calceamenta portare; magna et illa quae ungere pedes ejus, et capillis suis tergere promeruit. Et ait Jesus: Quis est qui me tetigit? Non ut ipse quae nesciat doceatur, sed ut virtus fidei, q
Abbreviated transcription (Latin):
mundos significat: qui ueluit hominib
consulendo. se iam pro deo colendos ingerẽ¬
bant. Quib uicissim audiendis gentili¬
tas. qͣntomagis naturalis industriȩ uires
expeñderat: tantominus potuit ab iniqͥ¬
tatis suȩ sorde curari. Unde bene marcus
de hac muliere scribens ait. Et fuerat
multa ꝑpessa a complurib medicis: & ero¬
gauerat omnia sua. nec quicqͣm profecerat:
se magis deterius habebat. Sed hȩc ubi
popłm iudeorum egrotare uerumq de
celo cognouit ad eẽ medicum: cepit & ipsa
languoris sui sꝑare pariter & queritare
remedium. Accessit retro & tetigit fimbri¬
am uestimenti eius: & confestim fiuxuꝰ ste¬
tit sanguinis eius. Accedit ad dñm &¬
tangit eccł̃ia: quȩ ei ꝑfidei ueritatem ap¬
propinquat. Accedit autem retro: siue
iuxta id quod ipse ait. siquis mich aii¬
nistrat me sequatur: & alibi :⁊ ecipitur
post dñm dm̃ tuum ⁊ cbulabis: siue qͥa
presenter incarne dnm non uidens. per¬

Expanded text:
mundos significat qui velut hominibus mundos significat qui velut hominibus consulendo, se jam pro Deo colendos ingerebant. Quibus vicissim audiendis, gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde curari. Unde bene Marcus de hac muliere scribens, ait: Et fuerat multa perpessa a compluribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat. Sed haec, ubi populum Judaeorum aegrotare, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et quaeritare remedium. Accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus, et confestim stetit fluxus sanguinis ejus. Accedit et Dominum tangit Ecclesia, quae ei per fidei veritatem appropinquat. Accedit autem retro, sive juxta id quod ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur ; et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis; sive quia presentem in carne Dominum non videns, per
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ & suꝑ ydolatrie ꝓstitutione. & suꝑ his
que carnis ac sanguinis oblectatione patran¬
tur potest intelligi. Unde pulchrȩ sacra re¬
fer hẏstoria. tempore quo datud adhuc
puer goliad gigantem strauit: philistiim
infinib domim idẽ sanguinum fuisse ca¬
stra metatos: quia uidelicet dominus ad
debellandum mundi principem humił
apparens. non modo oꝑib infructuosis.
sed & religioni sptircissime deditos genti¬
lium populos muenit. Ergo qͣmdn syna¬
goga niguit: laborauit eccłia. Defectus il¬
lius huius ẽ uirtus: quia illoꝵ delicto salꝰ¬
facta ẽ gentib. Quȩ in mẽdicos erogaue¬
rat omnem substantiam suam: nẽc ab
ullo uotuit curari. Medicos stue falsos
teologos. siue philosophos. legumq docto¬
res secularium. qui multa de uirtutibur
uiciisq subtilissime disserentes. utilia se
uiuendi credendiq instituta mortalib cla¬
re promittebant: seu certe ipsos sp̃c im¬

Expanded text:
hoc est, et super idololatriae prostitutione, et super his hoc est, et super idololatriae prostitutione, et super his quae carnis ac sanguinis oblectatione patrantur, potest intelligi. Unde pulchre sacra refert historia, tempore quo David adhuc puer Goliath gigantem stravit, Philisthiim in finibus Dommim, id est sanguinum, fuisse castrametatos. Quia videlicet Dominus ad debellandum mundi principem, humilis apparens, non modo operibus infructuosis, sed et religioni spurcissimae deditos gentilium populos invenit. Ergo quandiu Synagoga viguit, laboravit Ecclesia. Defectus illius hujus est virtus, quia illorum delicto salus gentibus. Quae in medicos erogaverat omnem substantiam suam, nec ab ullo potuit curari. Medicos sive falsos theologos, sive philosophos, legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus vitiisque subtilissime disserentes, utilia se videndi credendique instituta mortalibus dare promittebant, seu certe ipsos spiritus im
Abbreviated transcription (Latin):
mortem. Et contigit dum iret:a turba cõ¬
primebatur. Ad puellam ꝑgens sanan¬
dam dominus a turba comprimitur:
quia genti udee salutaria monita prebens.
quib egram uitiis eius conscientiam erig̾et
noxia carnalium popłorum est consuetu¬
dine grauatus. Et mulier quȩdam erat in
fluru sangumis. ab annis duodecim. Mu¬
lier sanguine fluens. eccł̃ia ẽ exgentib con¬
gregata: que ingenito carnalium delectatio¬
num polluta fluxu. atq acetu iam fuerat
segregata: fidelium. Sed dum uerbum dei
udeam saluare decerneret: paratam iam
promissamq aliis prreripuit spei certe sa¬
lutem. Notandum quod & archisinagogi
duodennis sit filia. & mulier hȩc ab annis
duodecim sanguine stuxerit: hoc ẽ eodem
quo hec nata sit tempore. illa ceꝑit infir¬
mari. Una enim pene eademq seculi huius
ȩcate: & sy nagogaĩpatriarchis nasci. & genti¬
lium natio ꝑ orbem cepit ydolatriȩ samiȩ
fedari. Nã & gemine fluxus sangumis:

Expanded text:
mortem. Et contigit, dum iret, a turba commortem. Et contigit, dum iret, a turba comprimebatur. Ad puellam pergens sanandam Dominus, a turba comprimitur, quia genti Judaeae salutaria monita praebens, quibus aegram vitiis ejus conscientiam erigeret, noxia carnalium populorum est consuetudine gravatus. Et mulier quaedam erat in fluxu sanguinis annis duodecim. Mulier sanguine fluens Ecclesia est ex gentibus congregata, quae ingenito carnalium delectationum polluta fluxu, atque a coetu jam fuerat segregata fidelium. Sed dum Verbum Dei Judaeam salvare decerneret, paratam jam promissamque aliis praeripuit spe certa salutem. Notandumque quod et archisynagogi duodenis sit filia, et mulier haec ab annis duodecim sanguine fluxerit, hoc est eodem quo haec nata sit tempore illa coeperat infirmari. Una enim pene eademque saeculi hujus aetate, et Synagoga in patriarchis nasci, et gentilium natio per orbem coepit idololatriae sanie foedari. Nam et gemine fluxus sanguinis,