comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Miletus ciuitas in asia maritima.
decem stadiis ab ostio medriam¬
nis secreta:ubi paulus maiores
ephesiorũ alloquitur. Ost et insu¬
la ignobilis. nominis eiusdem:
que minor cognominat᷑: absq
orientali parte. qua ad capado¬
tiam siriamq ꝓgreditur: undiq¬
ẽ circundata mari. Cuius ꝓuin¬
tie sunt frigia pamphilia cili¬
tia. licaonia: galatia: e alie mul¬
te: s specialiter ubi ephesus ẽ ciui¬
tas. asia uocatur. Maiores natu:

Expanded text:
Miletus, civitas in Asia maritima, decem stadiis ab ostio Maeandri amnis secreta, ubi Paulus Ephesiorum majores alloquitur. Est et insula ignobilis nominis ejusdem, quae minor cognominatur, absque orientali parte qua ad Cappadociam Syriamque progreditur, undique circumdata est mari. Cujus provinciae sunt, Phrygia, Pamphylia, Cilicia, Chaonia, Galatia, et aliae multae. Sed specialiter ubi Ephesus civitas est, Asia vocatur. Asos,
Abbreviated transcription (Latin):
dux uerbi. Nam mercuriũ. pitabãt
eloquium linguamq p̃stare mor¬
talib. Unde et mercurium quali
medio currentẽ .i. int̃ auras lin¬
guasꝙ latini nuncupãt. greci

Expanded text:
dux verbi; quia Mercurium credebant eloquium linguamque praestare mortalibus. Unde et Mercurium quasi medio currentem, id est, inter aures linguasque, Latini nuncupabant. Groeci
Abbreviated transcription (Latin):
nis palestine: que apud ueteres
erat t̾minus chananeorũ ad
meridiemi s antique gare locũ
iuxta fundamentorũ uestigia
demonstrant᷑. hec autẽ. que nc̃¬

Expanded text:
nis Palaestinae, quae apud veteres erat terminus Chananaeorum ad meridiem. Sed antiquae Gazae locum vix fundamentorum vestigia demonstrant. Haec autem quae n
Abbreviated transcription (Latin):
Arotus. oppidum insigne pale¬
stine. quod hebraice esdod đr.
& est una de quinq olim cuu¬
gens. iuxta egyptum. inter
nilum & occeanum in meridie.
sub ipsa solis uicinitate iacens:
quorum tres sunt popłi: hes
polis: inde orientis lidda. ciui¬

Expanded text:
Azotus , oppidum insigne Palaestinae, quod Hebraice dicitur Esdod, et est una de quinque olim civgentes, juxta Aegyptum, inter Nilum et Oceanum, in meridie, sub ipsa solis vicinitate insederunt, quorum tres sunt populi: Hesipolis, Indi Orientis.
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Chio insula. contrabythini¬
am: cuius nomen.syralingua
masticen designat: eo qͦd ibi ma
stix gignitur.Banc alii chiam
appellauerunt:achione nympha.

Expanded text:
is. Chio insula ante Bithynia, in cujus nomen Syra lingua masticem dstix gignitur. Hanc aliqui Chiam appellavere, a Chione nympha.
Abbreviated transcription (Latin):
phis apppinqͣntes colligunt. Herere
sbitumen. ⁊ nequaqͣm ferro p̃cidi
fert᷑. sanguine tm̃mulierũ m̃struo.
uł urma cedere: utile autẽ ad cõpa¬
gem nauiũ. uł corporib hominũ
medendis. Seruat adhuc regio spe¬
ciem pene. Nascunt᷑ enĩ poma pul¬
cherrima. quȩ ce edendi cupidita¬
tem spectantib generent: si car¬
pas. fatiscunt ac resoluunt᷑ in cine¬
res: fumũ q excitant qͣsi adhuc ar¬
deant. Sane. in dieb estatis ĩmodi¬
cusꝑ spacia campi estuat uapor.
Unde ⁊ coalescente uicionimiȩ sioci¬
tatis atq humi aride: corruptior aer
miserandas incolisꝯficit egͥtudines.

Expanded text:
es colligunt. Haerere sibi bitumen et nequaquam ferro praecidi fertur, sanguini tantum mulierum menstruo uel urinae cedere, utilis autem ad compagem nauium uel corporibus hominum medendis. Seruat adhuc regio speciem poenae; nascuntur enim poma pulcherrima, quae edendi cupiditatem spectantibus generent; si carpas, fatescunt ac resoluuntur in cinerem fumumque excitant, quasi adhuc ardeant. Sane in diebus aestatis inmodicus per spatia campi exaestuat uapor, unde et coalescente uitio nimiae siccitatis atque humi arido corruptior aer miserandas incolis conficit aegritudines.
Abbreviated transcription (Latin):
Eiuis enĩ adhuc parietes sine culmine
durant. Locꝰ urbis: segetes ⁊ iuneta
recipit. Int̾ hanc ce iordanẽ .u. uł .ui.
ab ea nilib. seꝑatum gͣndib palme¬
tis ⁊ cãpulis int̃positis. c ĩhabitatoribꝰ¬

Expanded text:
eius enim adhuc parietes sine culmine durant; locus urbis segetes et uineta recipit. Inter hanc et Iordanem, quinque uel sex ab ea milibus separatum, grandia palmeta campulis interpositis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uiuentiũ: neq pisces. neq assu¬
etas aquis aues. Cauri cameliq fliu¬
tant. Deniq. si iordanis auctꝰ imbri¬
b. pisces illuc influens rapuerit.
statim moriunt᷑: &e pinguib aquis
suꝑnatant. Luc̃nam accensã fer̃t
suꝑnatare sñ ulla ꝯu̾sione. extincto
demergilumine: qͥa uas demersũ
arte qualibet difficile herere in ꝓfun¬
do÷ omĩaq uiuentia dim̾sa. licet ue
hem̃ter illisa. statim resilire. Deniq
uespasianũ p̃cepisse nandugna¬
ros. reuinctis manib in ꝓfundũ
deici: eosq om̃s ilico suꝑnatasse.
Aqua ipsa st̾ilis ⁊ amara. cet̾isq aqͥs
obscurior: ⁊ qͣsi aduste p̃ferens simi¬
litudinẽ. Uagari suꝑ aqͣs bituminiᷤ

Expanded text:
rum uiuentium, neque pisces neque adsurum uiuentium, neque pisces neque adsuetas aquis aues, tauri camelique fluitent. Denique si Iordanis auctus imbribus pisces illuc influentes rapuerit, statim moriuntur et pinguibus aquis supernatant. Lucernam accensam ferunt supernatare sine ulla conuersione, extincto demergi lumine, et quauis demersum arte, quod uiuat, difficile haerere in profundo, omniaque uiuentia demersa, licet et uehementer inlisa, statim resilire. Denique Vespasianum praecepisse natandi ignaros reuinctis manibus in profundum deici eosque omnes ilico supernatasse. Aqua ipsa sterilis et amara ceterisque aquis obscurior et quasi adustae praeferens similitudinem. Vagari super aquas bit
Abbreviated transcription (Latin):
bilis. Siqͥdẽ. nec palustͥs uliginis cͣs¬
sũ aliqͥd aut turbidũ recipit: qͥa ha¬
renosoundiq lutore circũuenitur.
Samenis his circũdat᷑ oppidis. Ab
oriente uiliadẽ ce hyppo: ab occiden¬
te tybiade. ubi aquȩ calidȩ salubres:
genera qͦ pisciũ gustu ce sp̃e qͣm in
alio lacu p̾stantiora De natura ma
songitudine stadiis. d.lxxx. usq
ad goaros arabiȩ: latitudine .c.l. usq
ad uicin a sodomoꝵ ꝓtendit᷑. Nã ce
deputeis qͦndã sał. post sodome ce
gomorre. ⁊ ciitatũ finitimarũ cõ¬
bustionẽ: inundasse certissimũ ẽ.
Apparet uͦ ꝓcul de specula montis
oliueti cernentib. qd̾ fluctuũ colli¬
sione cõmotũ. salsissimũ eicit sal:
&e hoc sole siccatũ accipit᷑. multis
uitiq nationib ꝓfuturũ. Alt̾m uͦin
sal.⁊ cunctis usib aptissimũ p̃beant:
qd̾ ẽẽ sal tr̃ȩ d̃r. Mortuũ qͥdem appel¬
latur mare: qd̾ nichil recipiat gene¬

Expanded text:
bilis, siquidem nec palustris uliginis crasbilis, siquidem nec palustris uliginis crassum aliquid aut turbidum recipit, quia arenoso undique litore circumuenitur; sed- et amoenis circumdatur oppidis, ab oriente Iuliade et Hippo, ab occidente Tiberiade aquis calidis salubri; genera quoque piscium gustu et specie quam in alio lacu praestantiora. XI. DE NATVRA MARIS longitudine stadiis DLXXX usque ad Zoaros Arabiae, latitudine CL usque ad uicina Sodomorum protenditur; nam et de puteis quondam salis post Sodomae et Gomorrae et ciuitatum finitimarum combustionem inundasse certissimum est. Apparet uero procul de specula montis Oliueti cernentibus, quod fluctuum conlisione commotum salsissimum eicit sal, et hoc sole siccatum accipitur multis utique nationibus profuturum. Aliter uero in sal et cunctis usibus aptissimum praebeant, quod esse sal terrae dicitur. Mortuum autem appellatur mare, quod nihil recipiat gene
Abbreviated transcription (Latin):
nustatũq accipimus. Est autem
in tͣchonitide terra fons. rotȩ quali¬
tatem expͥmens. unde &e phyale
ant᷑. In hunc philippꝰ tetrarches eiꝰ¬
demregionis paleas misit: quas
in panio fluuiꝰ ebullut. Unde li¬
quet in phyala pͥncipiũ ẽẽ iorda¬
nis. S post subt̾raneos meatus in
panio cepisse fluentũ: qͥ mox lacũ
ingsus. paludes eiꝰ inc̾łecat. Inde q
cursus suos dirigens dirigens.xu. mi¬
lia passuũ sine ulla int̾fusione ꝓgre¬
ditur: usq ad urbẽ cui uilias est no¬
men. Postea lacũ genesar. mediotn¬
sit fluente. Unde plura circũuagatꝰ.
apbaltiũ id ẽ mare mortuũ ingres¬
sus: laudabiles ꝑdit aqͣs. Est enĩ co¬
loris albi sicut lac: ce obhoc in ma¬
rimortuo longo tͣmite discernit᷑.
Est autẽ genesarech .i. maregalileȩ
magnis silius circũdatũ. in longitu¬
dine hñs .c. xͦl. stadia. in latitudine
xͣl : aqua dulcis. ad potandũ ama¬

Expanded text:
nustatumque accipimus. Est autem nustatumque accipimus. Est autem in Traconitide terra fons rotae qualitatem exprimens, unde et Fialae antur. In hunc Philippus tetrarches eiusdem regionis paleas misit, quas in Panio fluuius ebulliuit. Unde liquet in Fiala principium esse Iordanis, sed post subterraneos meatus in Panio coepisse fluentum, qui mox lacum ingressus paludes eius intersecat. Inde quoque cursus suos dirigens XV milia passuum sine ulla interfusione progreditur usque ad urbem, cui Iulias nomen. Postea lacum Genesar medio transit fluento, unde plurima circumuagatus Asfaltium, hoc est mare mortuum, ingressus laudabiles perdit aquas; est enim coloris albidi sicut lac et ob hoc in mari mortuo longo tramite discernitur. Est autem Genesar, id est mare Galilaeae, magnis siluis circumdatum, in longitudine habens CXL stadia, in latitudine XL. Aqua dulcis et ad potandum ha
Abbreviated transcription (Latin):
&e nudus gignentiũ: fgrũ enĩ ete¬
iunum solu est: ꝙ ideo desercil ab
incolis. Hic a scuopolis urbis terta
aphalticos fines diffusus habetur.
Adu̾sus huic mons suꝑͣ iordanem a
urbe uiliade. usꝙ ad Goaros. arabie
petrȩ cont̾minos extentꝰ: ubi etiam
mons ferreus est nuncupatꝰ. Int̃ his
duos montes campꝰ iacet. quẽ uetes
magnũ appellauere: hebraice aupꝰ
aulon. Cuiꝰ longitudo.xxx.⁊. cẽ sta¬
dioꝵ: latitudo. c.xx: exordium a u¬
co Geneubari. finis usq ad aphata¬
dim. Lacus iordanis eũ mediũ int̾¬
secat: uridantib ripis fluminis
alliuiuone. Siquidẽ. supͣripas eiusdẽ
fructus arboꝵ uberior ẽ aliis longi
exilior: arida sunt enĩ omĩa preter
diũ. uulgo putat᷑ in ꝓuncia fenioe.
ad radices montis libani: ubi paniũ
idest cesarea philippi sita ẽ. Unde et
idem paniũ. hoc est speleũ. ꝑ quod
sese attollit iordanis: a rege agͥrpa
decore admirabili extructum ue¬

Expanded text:
et nudus gignentium; aegrum enim et ieet nudus gignentium; aegrum enim et ieiunum solum et ideo desertum ab incolis. Hic a Scythopolis urbis terra Asfaltios fines locus diffusus habetur. Aduersus huic mons supra Iordanem ab urbe Iuliade usque ad Zoaros Arabiae Petraeae conterminos extentus, ubi etiam mons est Ferreus nuncupatus. Inter hos duos montes campus iacet, quem ueteres latine Magnum appellauere, hebraice autem Aulon, cuius longitudo XXX et CCtorum stadiorum. latitudo CXX, exordium a uico Gennauari, finis usque ad Asfaltium lacum. Iordanis eum medium intersecat uiridantibus ripis fluminis alluuione, siquidem supra ripas eiusdem fructus arborum uberior est, alias longe exilior; arida sunt enim omnia praeterdium uulgo putatur in prouincia Foenice ad radices montis Libani, ubi Panium, id est Caesarea Philippi, sita est, unde et idem Panium, hoc est speleum, per quod sese adtollit Iordanis, a rege Agrippa decore admirabili extructum ue
Abbreviated transcription (Latin):
dane tolli p̃cepit. ĩ eccła galgał facta. al¬
tͥnsecꝰ iuxta parietes eiꝰdẽ iacẽt: iux sigłi
nẽ duob uiris eleuabiles. Quoꝵ unꝰ
nescio quo casu fracł. ẜ ferro mediante
reconiunctꝰ ẽ. ¶Est ihericofons ub ad po¬
tũ. pĩgus adrigandũ. qͥqͦndã st̾ilis ad
generand̾. parũ salub̾s ad potandũ:
sanat᷑ ẽ. Deniq cãpꝰ eũ cͥcũiacet.lxx. sta¬
dioꝵ ĩ lõgitudĩe .xx. ĩ latitudĩe padeis.
ĩqͦ mirabił hortoꝵ gr̃a: uaria palmaꝵ
gen̾a. p̃stantissimi apũ fecꝰ. Illic opo¬
balsamũ gignit᷑. Qd id̾o cũ adiectiõe
significamꝰ: qͥa agͥcole cortice tenues
uirgulas acutiᷤlapidib ĩcidũt. ĩ qͥb:
balsama gen̾ant᷑: ut ꝑ illas cau̾nas pasi¬
latĩdistillan̾ humor se colligat lacͥmiᷤᷤ
d̾r Illiccyprũ. illic mirobalanũ nasci
fert̃. Aqͣ ut cet̾a fontiũ: illic tñ p̃stantiꝰ
estate frigida. hieme tepeis: aer mollior:
po: ciu suꝑeminet mons diffusior

Expanded text:
tolli praeceperat, in ecclesia Galgalis facta altrinsecus iuxta parietes eiusdem iacent, uix singuli nunc duobus uiris eleuabiles, quorum unus nescio quo casu fractus, sed ferro medicante reconiunctus est. Est iuxta Hiericho fons uber ad potum. pinguis ad rigandum, qui quondam sterilis ad generandum, parum salubris ad potandum, sanatus est. Denique campus eum circumiacet LXX stadiorum in longitudinem, XX in latitudinem patens, in quo mirabilis hortorum gratia, uaria palmarum genera, praestantissimi apium fetus. Illic opobalsamum gignitur, quod ideo cum adiectione significamus, quia agricolae cortice tenus uirgulas acutis lapidibus incidunt eas, in quibus balsama generantur, ut per illas cauernas paulatim destillans humor se colligat lacrimis omine ope dicitur. Illic cyprum, illic myrobalanum nasci ferunt. Aqua ut cetera fontium, illic tamen praestantius, aestate frigida, hieme tepens, aer mollior, po, cui supereminet mons diffusior
Abbreviated transcription (Latin):
stercus. quod uulgo letamen dr̃:
eo qb suo nutͥmento leta faciat ger¬
mina: reddatꝙ arua pingiua.
bos peccantes. armariũ. locus est:
ubi quarũcũꝙ artium instrumen¬
ta ponuntur. armamentariũ ui:
ubi tantũ tela armorũ seruant᷑:
telorũ armamentoria caeli. Dicta

Expanded text:
stercus, quod vulgo laetamen vocatur, eo quod suo nutrimento laeta faciat germina, reddatque pinguia arva sumpsit. Armarium locus est ubi quarumcumque artium instrumenta ponuntur. Armamentarium vero, ubi tantum tela armorum. Unde Iuvetelorum armamentaria caeli. Dicta
Abbreviated transcription (Latin):
ornamentum capttis mi¬
tronarũ. ex auro & gemimis cn¬
textum: qͦd in se circũactis exte¬
mitatib retro astringit᷑: & exin¬
de dictum grece. qͦd p̃ligetur. som¬
morem mulierũ: idẽ. sic̃ mater

Expanded text:
ornamentum capitis matronarum, ex auro et gemmis contextum: quod in se circumactis extremitatibus retro astringitur; et exinde dictum grece, quod preligetur. fieri rusticorum, et dicta compita,
Abbreviated transcription (Latin):
quod diuersos sonos efficiat.
testudo ẽ. Que cum putrefactaet̃t.
et nerui eius remansissent: exten¬
ti intra corium. ꝑcussa a mercurio
sonitum dedit: ad cuius speciẽ mer¬
curius hram fecit: et oepheo tͣdidit.¬
ħmpanũ. ẽ pellis: uł coriũ. ligno
ex una parte extentum. Est enĩ
pars media symphonia: in simili¬
tudinem cribri. Tmpanũ autẽ
dictum: quod medium ẽ. Unde
& magaritũ medium. tympanũ
dr. & ipsum ut symphonia ad iur¬
gulam ꝑcutitur. symbala. sunt¬
uicem se tangunt: & faciunt so¬
num. Dicta autẽ ꝙymbala: quia¬
cum ballematia simul ꝑcitiunt᷑.
Symenim greci dicunt cum. bala.
hoc autẽ. cui folles adhibentur:
alio nomine greci appellant.Ut
autẽ organum dicatur: magis

Expanded text:
quod diversos sonos efficiat. testudo est. Quae cum putrefacta esset, et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit; ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradiditmpanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est, unde et margaritum medium tympanum dicitur; et ipsud, ut symphonia, ad virgulam percutitur. Cymbala ussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cum ballematia simu percutiuntur, cum enim Graeci dicunt cymbala is, hoc cui folles adhibentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem organum dicatur, magis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hasta. amentũ habens in medio:
amento ponderata iubrat᷑. Indu
ab reb gener m̃s eris: quia maioeẽ
ꝓmisit. et minoeẽ dedit: uł quia
goliam occidisset: et pbilistinoꝵ¬

Expanded text:
est hasta amentum habens in medio; amento ponderata vibratuabus rebus gener meus. Quia majorem promisit, et minorem dedit, sive quia Goliam occidisset, et Philisthino
Abbreviated transcription (Latin):
sam cedri speciẽ formãꝙ cunctis
ostenderent: in qua tamen impo¬
sita sibimet tabulata gestabant.
Quod gͦ exͥnsecus eminebat tra¬
bium: uitam scõrum que nobis
in terris innotescere potuit de¬
signat. Quod intus intemplo de¬
auratum fulgebat: claritatẽ illã
qua in celesti patria in aspectu
su gaudent creatoris. figurate de

Expanded text:
sam cedri speciem formamque cunctis sam cedri speciem formamque cunctis ostenderent, in qua tamen imposita sibimet tabulata, gestabant. Quod ergo extrinsecus eminebat trabium, vitam sanctorum quae nobis in terris innotescere potuit, designat. Quod intus in templo deauratum fulgebat, claritatem illam qua in coelesti patria in aspectu sui gaudent Creatoris, figurate de
Abbreviated transcription (Latin):
tante erant longitudinis ut ca¬
pita earum forinsecus ꝓmiũent:
in infimo quidẽ ordine cubitoꝵ
septem. in medio sex. insup̃mo
quinꝙ: atꝙ in eisdem capitibus
earum tabulata cum poneren¬
tur. ne quaqͣm muris templi
infixa. s iuxta muros trabib
que de muris exierant supposita
Qui itaq ꝑtrabes domus que
tabulata portabant: nisi p̃dica¬
tores sunt typice designatr: Qui
dum ipsi sublimẽ atꝙ honorabi¬
lem in eccłia di locum tenent. in¬
firmiores quosq ac fragiles sius
p̃dicationib ab infimorũ appeti¬
tu sustollunt. atq ad celestia de¬
sideranda ac sꝑanda suspendit̃t.
sius etiã int̃cessionib ut incep¬
tis ꝑsistant adiuuant. Legimꝰ
autẽ in libro paralipomenon.
quod trabes templi sic̃ & cetera
eius interiora fuerint auro uesti¬
te. Quod ita factum eẽ ñ dubiũ
ẽ. ut ille trabium partes que in¬
tus in templo erant auri essent
laminis tecte: que uͦ foris pare¬
bant. heȩ minime deaurate ip¬

Expanded text:
tantae erant longitudinis, ut catantae erant longitudinis, ut capita earum forinsecus prominerent, in infimo quidem ordine cubitorum septem, in medio sex, in supremo quinque. At in eisdem capitibus earum tabulata componerentur, nequaquam muris templi infixa, sed juxta muros trabes, quae de muris exierant superposita. Qui itaque per trabes domus, quae tabulata portabant, nisi praedicatores sunt typice designati? Qui dum ipsi sublimem atque honorabilem in ecclesia Dei locum tenent, infirmiores quosque ac fragiles suis praedicationibus ab infimorum appetitu sustollunt, atque ad coelestia desideranda ac speranda suspendunt, suis etiam intercessionibus, ut in coeptis persistant, adjuvant. Legimus autem in libroquod trabes templi, sicut et caetera ejus interiora, fuerint auro vestitae. Quod ita factum esse non dubium est, ut illae trabium partes, quae intus in templo erant, aureis essent laminis tectae. Quae vero foris apparebant, hae minimae deauratae ip
Abbreviated transcription (Latin):
consistens siue residens posset
ad inferiora decidere: quod ocho¬
rie regi contigisse legimus in sa¬
maria. Que nimirum latera. ñ
incongrue cotidiana diuine ꝓ¬
tectionis erga nos munimina
designant. De quib psalmista.
immittet inquit angłs dñi in cir¬
cuitu timentium eum: & eripiet
eos. Ascendit quidem in ce ui¬
naculum ochorias rex samarie.
qui se a domo dauid separauerat.
ẜ ꝑ cancellos decidit: quia & si he
retici siue scismatici aliqͣm bone
actionis arcem conscendẽ uident᷑.
quia tam̃ compagẽ eccłiastice uni¬
tatis ñ habent. quasi patentib
et ñ solidis lat̾um p̃sidiis semper
ad uitiorum infima relabuntur:
dum diuino destituti auxilio.
sue ꝑtinatie fastu int̾eunt. Qua
autẽ arte p̃fata tabulata parie¬
tib dempli sint affixa: declarat᷑
cum subditur. Prabes autem
posuit in domo ꝑcircuitum for¬
insecus: ut ñ adhererent muris
templi. Trabes gͦ que intͥnsecus
domum muniebant & ornabant.

Expanded text:
consistens, sive residens, posset consistens, sive residens, posset ad inferiora decidere , quod Ochoziae regi contigisse legimus in Samaria. Quae nimirum latera non incongrue quotidiana divinae protectionis erga nos munimenta designant. De quibus Psalmista: Immittet, inquit, angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos . Ascendit quidem in coenaculum Ochozias rex Samariae, qui se a domo David separaverat, sed per cancellos decidit; quia etsi sive haeretici sive schismatici aliquam bonae actionis arcem conscendere videntur, quia tamen compagem Ecclesiae unitatis non habent, quasi patentibus et non solidis laterum praesidiis, semper ad vitiorum infima relabuntur, dum divino destituti auxilio suae pertinaciae fastu intereunt. Qua autem arte praefata tabulata parietibus templi sint affixa declaratur cum subditur: Trabes autem posuit in domo per circuitum forinsecus, ut non haererent muris templi. Trabes ergo, quae intrinsecus domum muniebant et ornabant,
Abbreviated transcription (Latin):
in qua ñ nubent neꝙ nubentur.
s sunt sĩc angłi di incelo. huius
quoꝙ statum qͣntum mortalib
possibile ẽ inpresenti contendant
imitari. At uero infimum tabula¬
tum amplioris erat latitudinis:
quia  dicitur coniugatis uade uen¬
de que habes & da pauꝑib: s si
ius inquit ad uitam ingredi. ser
ua mandata. Non homicidium
facies. ñ adulterabis. ñ facies fur¬
tum: ñ falsum testimoniũ dices.
et oetera. Medium inter hos locũ
tenent continentes: qnͣtum uirgini¬
bus inferiores. tantum eminentiores
coniugatis. Quorum portio głosis¬
sima pͥmitiuam in iherosolunis edi¬
ficabat eccłiam: scribente beato luca.
quia multitudinis credentium
erat cor unum et anima una. et
cetera. Quorũ maximam partẽ
uxorios reliquisse complexus testa¬
tur hẏstoria scĩ stephani: ubife¬
minas eadem religione pollentes
ñ coniuges. s uiduas appellat eoꝵ.
Singula autẽ tabulata incircui¬
tu habebant latera. id est luricu¬
las. nequis in eisdem tabulatis

Expanded text:
nec nubentur, sed sunt sicut angeli in coelo ; hujus quoque statum, quantum mortalibus possibile est, in praesenti contendant imitari. At vero infimum tabulatum amplioris erat latitudinis, quia non Deus conjugatis, Vade et vende quae habes, et da pauperibus; sed si vis, inquit, ad vitam ingva mandata. Non homicidium facies, non adulterabis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, et caetera . Medium inter hos locum tenent continentes, quantum virginibus inferiores, tantum eminentiores conjugatis. Quorum portio gloriosissima primitivam in Hierusalem aedificabat ecclesiam, scribente beato Luca, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una, et caetera . Quorum maximam partem uxorios reliquisse complexus testatur historia sancti Stephani, ubi feminas eadem religione pollentes, non conjuges, sed viduas appellat eorum. Singula autem tabulata in circuitu habebant latera, id est, turriculas, ne quis in eisdem tabulatis
Abbreviated transcription (Latin):
in scͥpturis inuenimus. Patet
gͦ ratio sacramenti. quia tabu¬
latahec tria. totidem fidelium
gradus. coniuigatorũ uidelicet. con¬
tinentium. et uirginum designant:
distinctos quidem altitudine ꝓfes¬
sionis. s societate ficłi & ueritatis
eiusdem. omnes ad domum dñi
ꝑtinentes:eiq fixa mente inheren¬
tes̃. Ubi pulchie dr. quia tabulatũ
quod suꝑerat quinꝙ cubitos ha¬
bebat latitudinis: medium sex.
t̾cium septem. Sup̃mum gͦ tabu¬
latum erat cet̾is angustius: me¬
dium supremo latius. s infimo
erat factum angustius: quiani¬
mirum altior ꝓfessio uircutis. ar¬
di. Nam quicũꝙ ab renunciato
uinculo coniugali. iurgnitatẽ
suam dño consecrauerint. mores
simul oportet uirginitati condig¬
nos ostendant: abstineant ab oci¬
osis eloquiis. ira. rixa. detractione.
habitu impudico. comessationib.
potationib. contentione & emula¬
tione: & econtrario iugiliis scĩs. ora¬
tionib. lectionib diunis & psalmiꝰ.

Expanded text:
in Scripturis invenimus. Patet ergo ratio sacramenti, quia tabulata haec tria totidem fidelium gradus, conjugatorum videlicet, continentium, et virginum, designant, distinctos quidem altitudine professionis, sed societate fidei et veritatis ejusdem omnes ad domum Dei pertinentes, eique fixa mente inhaerentes. Ubi pulchre dicitur, quia tabulatum quod supererat quinque cubitos habebat latitudinis, medium sex, tertium septem. Supremum ergo tabulatum erat caeteris angustius, medium supremo latius, sed infimo erat factum angustius, quia nimirum altior professio virtutis aldi. Nam quicunque abrenuntiato vinculo conjugali virginitatem suam Domino consecraverint, mores simul oportet virginitati condignos ostendere. Abstineant ab otiosis eloquiis, ira, rixa, detractione, habitu impudico, comessationibus, potationibus, contentione et aemulatione; et e contrario vigiliis sanctis, orationibus, lectionib
Abbreviated transcription (Latin):
tumphauit: cum horum aspectꝰ
multum sepe compunctionis sole¬
at prestare contuentib. & eis
quoꝙ qui litteras ignorant qͣ si
uiuam dominice hystorie pan¬
dere lectionem: Nam pictura
tura uocatur. Si licuit duodecĩ
boues eneos facere. qui mare
suppositum ferentes. quatuor
mundi plagas terni respicerent:
quid ꝓhibet duodecim apłos
pingere. quomͦ euites docerent
omnes gentes. baptirantes eos
in nomine patris.& filii. & sp̃s¬
sc̃ uua ut ita dixerim p̃ oculis
omnium designari scͥptura: Si
contia legem ñ fuit. in eodem ma¬
n sculpturas hystriatas ingyro
detem cubitorum fieriꝰ quomodo
legi contrarium putabitur. si bysto¬
rias scõrum. ac martyrum xp̃i scul¬
pamus. siue pingamus in tabulis.
qui ꝑ custodiam diuine legis. ad
głam meruerunt et̃ne retributio¬
nis attingere. Uerum si diligentiꝰ
uerba legis attendamus. forte pa¬
rebit ñ int̾̃dictum imagines re¬
rum aut animaliũ facere: s hec

Expanded text:
triumphavit, cum horum aspectus saepe triumphavit, cum horum aspectus saepe multum compunctionis soleat praestare contuentibus, et eis quoque qui litteras ignorant, quasi vivam dominicae Historiae pandere lectionem? Nam pictura tura vocatur. Si licuit duodecim boves aeneos facere, qui mare superpositum ferentes quatuor mundi plagas terni respicerent, quid prohibet duodecim apostolos depingere, quomodo euntes docerent omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spti, viva ut dixerim prae oculis omnium designari scriptura? Si contra legem non fuit in eodem mari sculpturas historiatas in gyro decem cubitorum fieri; quomodo legi contrarium putabitur, si historias sanctorum ac martyrum Christi sculpamus sive pingamus in tabulis, qui per custodiam divinae legis ad gloriam meruerunt aeternae retributionis attingere? Verum si diligentius verba legis attendamus, forte patebit non interdictum imagines rerum aut animalium facere, sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
eorum que sunt in aquis sub
terra. Qui nequaqͣm hoc pitta¬
rent. si uel salomonis opus ad
memoriam reuocassent. quiei
in templo intus palmas fat
et cherubym cum uariis celatu¬
ris: incolumpnis illius malos̃¬
nata & retiacula: in mariquoꝙ
hoc eneo duodecim boues & su¬
turas hystriatas: s & in basib
luterum ut insequentib legtꝰ
leones cum bob. palmas. ares
et rotas cum cherubym & uars
picturarũ genere fecit: uel ceri
ipsius moy si oꝑa considerassens
qui iubente dño. & herubymꝑ
us in ꝓpiciatorio & postea serpe
fecit eneum in heremo.cuius intui¬
tu ppłs a ferorum serpentium ue¬
neno saluaretur.Si enim licebat
serpentem exaltari eneum in lig¬
no. quem aspicientes filii isrł ui¬
uerent. cur ñ licet exaltationem
dñi saluatoris incruce. qua mor¬
tem uicit. ad memoriam fidelib
depingendo reduci. uel alia eius
miracula. et sanationes quib de
eodem mortis auctore mirabilit̃

Expanded text:
eorum quae sunt in aquis sub eorum quae sunt in aquis sub terra . Qui nequaquam hoc putarent, si vel Salomonis opus ad memoriam revocassent, qui et in templo intus palmas fecit, et cherubin cum variis caelaturis; in columnis illius mala granata et retiacula, in mari quoque hoc aeneo duodecim boves, et sculpturas histriatas, sed et in basibus luterum, ut in sequentibus legitur, leones cum bobus, palmas, axes, et rotas, cum cherubin et vario picturarum genere fecit; vel certe ipsius Moysi opera considerassent, qui, jubente Domino, et cherubin prius in propitiatorio, et postea serpentem fecit aeneum in eremo, cujus intuitu populus a ferorum serpentium veneno salvaretur. Si enim licebat serpentem exaltari aeneum in ligno, quem aspicientes filii Israel viverent, cur non licet exaltationem Domini Salvatoris in cruce, qua mortem vicit, ad memoriam fidelibus depingendo reduci, vel alia ejus miracula et sanationes, quibus de eodem mortis auctore mirabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
pant. S ephy ad mensuram ꝑti¬
nec aridarum frugum. tritici.
ordei. leguminum: batus uͦ ẽ
in specieb liquidis. uino. oleo.
aqua. Itaq batus. qui certe nor¬
me mensura est: oꝑa designat
equitatis & iusticie: quib hii
qui in remissionẽ peccatorum
baptirantur. necesse habent in¬
stitui. Batosq mille capiebat
mare: cum aqua baptismatis
plebem iudeorũ abluens. ad reg¬
num celeste transmisit. Recipi¬
ebat & alios mille: cum etiam
turbas nationum eodem fonte n¬
natas. & oꝑib iusticie confirma¬
tas. eiusdem regni ꝑ hennis fecit
ẽẽ participes. N otandum sant
hoc inloco. quia sunt qui putan
lege dei ꝓhibitum. ne uel homi¬
num. uel quorũlibet animaliũ
siue rerum similitudines. sculpi¬
mus aut depingamus in eccłia
uel in pariete. uel alio quolibet
loco: eo quod in decalogo legie
dixerit. ñ facias tͥ sculptile. neꝙ
omnẽ similitudinẽ que ẽ in cel
desuꝑ. & que in t̾ra deorsum:. n

Expanded text:
pant. Sed et ephi ad mensuram pertipant. Sed et ephi ad mensuram pertinet aridarum frugum, tritici, hordei, leguminum; batus vero est in speciebus liquidis, vino, oleo, aqua. Itaque batos, qui certae normae mensura est, opera designat aequitatis et justitiae, quibus hi qui in remissionem peccatorum baptizantur, necesse habent institui. Batosque mille capiebat mare, cum aqua baptismatis plebem Judaeorum abluens, ad regnum coeleste transmisit. Recipiebat et alios mille, cum etiam turbas nationum eodem fonte renatas, et operibus justitiae confirmatas, ejusdem regni perennis fecit esse participes. Notandum sane hoc in loco, quia sunt qui putant lege Dei prohibitum, ne vel hominum, vel quorumlibet animalium, sive rerum similitudines sculpamus, aut depingamus in ecclesia aut pariete, aut alio quolibet loco, eo quod in decalogo legis dixerit: Non facias tibi sculptile, neque omnem similitudinem, quae est in coelo desuper, et quae in terra deorsum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
oues habeo que ñ sunt ex hoc
ouili: & illas oportet me addu¬
cere. & uocemmeam audient. et
fiet unum ouile & unus pastor.
Quõd in hoc quoꝙ maritypice
figurabatur. Nam subditur uo
milia batos capiebat. Millenariꝰ
nãꝙ numerus ꝓsignificatione
ꝑfectionis solet poni in scͥpturis:
quia nunirum denariuꝰ numeruᷤ
quadratum solidum facit. Decẽ
quippe decies ducti centum faciũt.
Que uidelicet figura iam quadra¬
ta. s adhuc plana ẽ. uerum ut
inabtudine surgat. ⁊ solida effi¬
ciatur: multiplica centum ꝑ decẽ.
& fiunt mille. Quo ꝓfecto nume¬
ro. stabilis & insuꝑabilis. & uelut
conquadrata iustorum consci¬
entia designatur. Quocũq enĩ
uerteris quadratum: stabit. Sic
& animus electorum. nullo tẽp¬
tationum occursu nouit a sta¬
tu sue rectitudinis inclinari.
Batus autẽ hebreorum mensu¬
ra ẽ. quã ipsibath nominant.
habens modios tres. Ipsa ẽ &
ephi: quod illi & epha nuncu¬

Expanded text:
oves habeo, quae non sunt ex hoc oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere; et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus Pastor . Quod in hoc quoque mari typice figurabatur; nam sequitur: Duo millia batos capiebat. Millenarius namque numerus pro significatione perfectionis solet poni in Scripturis; quia nimirum denarium numerum quadratum solidum facit. Decem quippe decies ducti, centum faciunt. Quae videlicet figura jam quadrata, sed adhuc plena est. Verum ut in altitudinem surgat, et solida efficiatur, multiplicata centum per decem, et fiunt mille. Quo profecto numero stabilis et insuperabilis, et velut conquadrata, justorum conscientia designatur. Quacunque enim verteris, quadrum stabit. Sic et animus electorum nullo tentationum occursu novit a suae rectitudinis statu inclinari. Batus autem Hebraeorum mensura est, quam ipsi bath nominant, habens modios tres. Ipsa est et ephi, quod et illi epha nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
suam. quasi clausum adhuc li¬
lium fuit. cum signis miraculo¬
rum que fecit. clarus homo re¬
fulsit: post resurrectionẽ uero
et ascensionem suam. repandũ
se lilium suꝑne patrie ciuibus
exhibuit: quõd in assumpta hu¬
mantate. potentiã diuine cda¬
ritatis quam habuit apud patrem
pͥusquam mundus eẽt. ostendit. Un¬
de et in amoris cantico. lilii se uoca¬
bulo designare uoluit dicens. Ego
flos campr: et lilium conuallium.
labium ergo maris in quo sacer¬
dotes lauabantur. quasi labium
fuit calicis. & folium repandi lilii:
quia lauachrum salutare qͦ mem¬
bra summi sacerdotis efficimur.
infide nos sacroscẽ passionis eius.
a peccatorum omniũ labe purifi¬
cat: ac purificatos ad uisionem
głe ipsius phennis intromitut.
In quo nimirum lauachro. uterq
ppls & circuncisionis uidelicet et
spucii. ꝑ fidem. spem. & dilectionẽ
unum in dño efficitur: ipso ate¬
stante. qui cucuncisionẽ ꝑ se p̃¬
dicans. ait inter alia. Et alias

Expanded text:
suam, quasi clausum adhuc lisuam, quasi clausum adhuc lilium fuit, cum signis miraculorum quae fecit clarus homo refulsit; post resurrectionem vero et ascensionem suam repandum se lilium supernae patriae civibus exhibuit, quod in assumpta humanitate potentiam divinae claritatis, quam habuit apud Patrem priusquam mundus esset, ostendit. Unde et in amoris Cantico lilii se vocabulo designare voluit, dicens: Ego flos campi, et lilium convallium . Labium ergo maris, in quo sacerdotes lavabantur, quasi labium fuit calicis, et folium repandi lilii, quia lavacrum salutare, quo membra summi sacerdotis efficimur, in fide nos sacrosanctae passionis ejus a peccatorum omnium labe purificat, ac purificatos ad visionem gloriae ipsius perennis intromittit: in quo nimirum lavacro uterque populus, circumcisionis videlicet et praeputii, per fidem, spem, et dilectionem unum in Domino efficitur, ipso attestante, qui circumcisionem per se praedicans ait inter alia: Et alias
Abbreviated transcription (Latin):
nouitate uite ambulemus. Sien
conplantati facti sumus simili¬
tudini mortis eius: simul & resus¬
rectionis erimus. Quõd infigula
quoꝙ maris enei typice signatũ
ẽ cum consequenter adiuingil
abiumq eius. quasi labium ca¬
licis. & folium repandi lilii. ꝑlabiũ
nãꝙ calicis. gustus dominice pas¬
sionis: ꝑfolium lilii repandi. pate¬
facta claritas resurrectionis ipsius
expͥmitur. Nam quõd in calice po¬
culum passionis designetur: ipse
sionem. patrẽ orat dicens. Pater.
si uis transfer calicem istum a me.
lilium uͦ quõd comitante õdoris
iocundissimi gratia. candidum
foris colorẽ. intus ostendit auro¬
sum. apte głam resurrectionis
eius insinuat: qui & corporis
immortalitatẽ foris ostendit dis¬
cipłis. & animam diuina luce cho¬
ruscam simul sibi in esse ꝑdocu¬
it. Potest etiam in lilio repando:
ipse mediator di & hominũ post
passionem mortis gła ce honore
coronatus. ñ inconuenient acci¬
pi. Qui ante passionem quidẽ

Expanded text:
ovitate vitae ambulemus; si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus . Quod in factura quoque maris aenei typice signatum est, cum sequenter adjungitur: Labiumque ejus quasi labium calicis, et folium repandi lilii. Per labium namque calicis, gustus Dominicae passionis, facta claritas Resurrectionis ipsius exprimitur. Nam quod in calice poculum passionis designetur, ait sionem Patrem orat dicens: Pater, si vis, transfer calicem istum a me . Lilium vero quod comitante odoris jucundissimi gratia candidum foris colorem, intus ostendit aurosum, apte gloriam Resurrectionis ejus insinuat, qui et corporis immortalitatem foris ostendit discipulis, et animam divina luce coruscam, simul sibi inesse perdocuit. Potest etiam in lilio repando ipse Mediator Dei et hominum, post passionem mortis gloria et honore coronatus, non inconvenienter accipi; qui ante passionem quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. utͥusq testamenti diligent̃
auscultent hystorias. Id̾o decem
cubitorum erant in giro: ut qͦs¬
cunq meisdem hystoriis deditos
uissis celestib. ac tota intentiõe
ad suꝑna p̃mia suspensos ẽẽ ꝑ¬
spexerint. hos imitari contendãt.
Bene autẽ sequitur. Et stabat
suꝑ duodecim boues: e quibꝰ tres
respiciebant ad aquilonẽ. ⁊tres
ad occidentem. & tres ad meridiẽ:
cetres ad orientem. ꝑ boues quippe
apłos & eungłistas. inimo omnes
uerbi ministros debere intelligi.
apło docente cognoscimus: qui
exponens mandatum legis quo
dictum ẽ. ñ alligabis os boui tri¬
turanti: nunquid de bob inqͥt
cura ẽ deo: An ꝓpt̾ uos utiq dicit:
Nam ꝓpter nos scͥpta sunt qm̃
debet in spe qui arat arare: & qui

Expanded text:
sunt utriusque Testamenti diligenter sunt utriusque Testamenti diligenter auscultent historias. Ideo decem cubitorum erant in gyro, ut quoscunque in iisdem historiis deditos, jussis coelestibus, ac tota intentione ad superna praemia suspensos esse perspexerint, hos imitari contendant. Bene autem sequitur: Et stabat super duodecim boves, e quibus tres respiciebant ad aquilonem, et tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et tres ad orientem. Per boves quippe apostolos et evangelistas, imo omnes verbi ministros debere intelligi, Apostolo docente, cognoscimus, qui exponens mandatum legis, quo dictum est: Non alligabis os bovi trituranti. Nunquid de bobus inquit cura est Deo ? an propter nos utique dicit; nam propter nos scripta sunt, quoniam debet in spe qui
Abbreviated transcription (Latin):
tione inscelerib ꝑdurarint ini¬
qui. quanta infelicitate obsce¬
lera ꝑierint reprobi: quomõdo
mexordio nascentis seculi. caym
obmaliciam inuidie dampnatus.
abel sit ob iusticie meritum coro¬
natus: lamech ob adulterium
et homicidium maledictus. e¬
noc ob gram pietatis ad para¬
disum reductus: quomͦ post
diliuuium cham ob impietatẽ
a patre detestatus. sem &e iaphet
ppłi. ob obseqͥum reuerentie ppe¬
tua suit beneditione donati:
abraham obmeritum fidei he¬
res sit diuine ꝓmissionis effec¬
tus. cetera gentium multitudo
in auita sit infelicitate relicta:
qualiter adueniente in carne
dño. udea obꝑfidie noxam re¬
pulsa. & gentilitas sit ꝑ grãm
fidei ad salutem reducta: et
citera huius modi. que inutͦq
destamento solerter ac pie consi¬
derata multum studiosis qͥbꝰꝙ
prosunt. Et ideo forsitanduo
sunt ordines sculpturarũ hystri¬
atarum in mari eneo facti: ut hii
qui in fonte baptismatis imbuti

Expanded text:
tione in sceleribus perdurarunt initione in sceleribus perdurarunt iniqui, quanta iniquitate ob scelera perierint reprobi; quomodo in exordio nascentis saeculi Cain ob malitiam invidiae damnatus, Abel sit ob justitiae meritum coronatus, Lamech ob adulterium et homicidium maledictus, Enoch ob gratiam pietatis ad paradisum reductus; quomodo post diluvium Cham ob impietatem a patre detestatus, Sem et Japhet populi ob obsequium reverentiae perpetua sint benedictione donati, Abraham ob meritum fidei haeres sit divinae promissionis effectus, caetera gentium multitudo in avita sit infidelitate relicta; qualiter, adveniente in carne Domino, Judaea ob perfidiae noxam repulsa, et gentilitas sit per gratiam fidei ad salutem reducta; et caetera hujusmodi quae in utroque Testamento solerter ac pie considerata multum studiosis quibusque prosunt. Et ideo forsitan duo sunt ordines sculpturarum histriatarum in mari aeneo facti, ut hi qui fonte baptismatis imbuti
Abbreviated transcription (Latin):
ficaretur a dono illius qui bap¬
tisma sine peccato subiit. baptis¬
ma baptisia nobis omnib in eĩ
credentib. in remissionẽ peccatorĩ
dedicar. Et sculptura subter la¬
bium cucuibat illũd decem cubi¬
tis ambiens mare. Duo ordines
sculpturarũ hystriatarũ erant
fusiles. Cum p̃dictum sit supra
quod resticula tͥginta cubitoiũ
mare circuierit. & nunc addatur
quõd sculptura hoc subt̃ labium
posita decem cubitis ambierit. pa¬
tet exutraq relatione quod uas
erat immodum fiale repandũ.
ac diffusum. quod atrigiita cu¬
bitis circuitus quos habebat in
labio. usꝙ ad decem ẽ cubitos o¬
artatum. Sculptura autẽ hystri¬
ata est: que hystorias rerũ aliqͣs
imitatur. Unde et recte ꝑsculpt¬
ras hystriatas quib mare curul¬
dabatur: exempla sunt priorum
temporum designata. Que neces¬
se est nos sollerter intueri.ut ui¬
deamus quib oꝑib scĩ deo pla¬
cuerint abinttio. qua obstina¬

Expanded text:
ificaretur a dono illius qui bapificaretur a dono illius qui baptisma sine peccato subiit, baptisma nobis omnibus in eum credentibus in remissionem peccatorum dedicari. Et sculptura subter labium circuibat illud decem cubitis ambiens mare. Duo ordines sculpturarum histriatarum erant fusiles. Cum praedictum sit supra, quod resticula triginta cubitorum mare circumierit, et nunc addatur, quod sculptura hoc subter labium posita decem cubitis ambierit; patet ex utraque relatione, quod vas erat in modum lilii repandum ac diffusum, quod a triginta cubitis circuitus, quos habebat in labio, usque ad decem est cubitos coaptatum. Sculptura autem histriata est, quae historias rerum aliquas imitatur. Unde recte per sculpturas histriatas, quibus mare circumdabatur, exempla sunt priorum temporum designata, quae necesse est nos solerter intueri, ut videamus quibus operibus sancti Deo placuerunt ab initio, qua obstina
Abbreviated transcription (Latin):
triginta ꝑuenias: cum om̃s ñri
corporis sensus diuinis humilit̃
subiuigamus imꝑiis. Possumus
autẽ & aliter hunc tricenarium
mystice maris numerum ñ in¬
conueniẽt acciꝑe. Ter etenim de¬
ni: faciunt tͥginta. Et genus hu¬
manum post diliuuum ex ꝓge¬
nie tͥum filiorum noe latitudi¬
nem totius orbis impleuit.
Sem quippe ꝓsapia asyamͬ sam
posteri affricam: Iaphet soboles
europam &e insulas maris ob¬
tinuit. Et quia myst̾ium bap¬
tismi cum executione bonorũ
oꝑum. & spe celestium p̃miorũ.
cunctis erat nationib ministnͣ¬
dum: apte resticula tͥginta cubi¬
torum mare illud in qͦ baptismatis
unda figurabatur.cingebat. sd
et hoc dicendum: qͦd dñs tͥginta
habens annos etatis. uenit ad
iordanẽ baptirari a ioħe. Qui qm̃¬
suo baptismate quõd tͥcenarius
accepit. undam nobis lauacrisa¬
lutaris consecrauit. recte mare qͦs
nr̃m baptisma figurabat. tͥgit
cubitorũ restis circiubat: ut sign¬

Expanded text:
triginta pervenias, cum omnes nostri triginta pervenias, cum omnes nostri corporis sensus divinis humiliter subjugamus imperiis. Possumus autem et aliter hunc tricenarium mystice maris numerum non inconvenienter accipere; ter etenim deni triginta faciunt. Et genus humanum post diluvium ex progenie trium filiorum Noe, latitudinem totius orbis implevit. Sem quippe prosapia Asiam, Cham posteri Africam, Japhet soboles Europam et insulas maris obtinuit. Et quia mysterium baptismi cum exsecutione bonorum operum, et spe coelestium praemiorum, cunctis erat nationibus ministrandum, apte resticula triginta cubitorum mare illud, in quo baptismatis unda figurabatur, cingebat. Sed et hoc dicendum, quod Dominus triginta habens annos aetatis venit ad Jordanem baptizari a Joanne. Qui quoniam baptismate suo, quod tricenarius accepit, undam nobis lavacri salutaris consecravit, recte mare, quod nostrum baptisma figurabat, triginta cubitorum restis circuibat; ut sign
Abbreviated transcription (Latin):
abonis uacare actib uiderit. mul¬
tiplicius redit: facitq nouissima
hominis illius peiora ꝑriorib.
Unde apte subditur. Et resticu¬
la triginta cubitorum cingebat
illũd ꝑcircuitum. ꝑ resticulam
nãꝙ disciplina preceptorum ce¬
lestium. qua a nris uoluptatib
religamur. potest apte signari.
scͥptura dicente. quia funiculus
triplex difficile rumpitur: quia
nimirum obseruatio mandatorũ
di que incordib electorũ fide. spe.
& dilectione suꝑne retributionis
firmata ẽ nullo temporaliũ rerũ
potest obstaculo dissolui. Et resti¬
cula mare ambit: cum sacramen¬
tum baptismi quõd accepimus.
piis communire oꝑib studemus.
Que nimirum resticula apte tri¬
ginta dicitur ẽẽ cubitorum. Quin¬
quies etenim seni triguita faci¬
unt. Senario autẽ numero in qͦ
dñs hominem fecit cum ñ esset.
& cum ꝑisset refecit: recte bona
oꝑatio etiã nr̃a figuratur. Et
sex ꝑ quinꝙ multiplicant᷑ ut ad

Expanded text:
a bonis vacare actibus viderit, mula bonis vacare actibus viderit, multiplicius redit, facitque novissima hominis illius pejora prioribus. Unde apte subditur: Et resticula triginta cubitorum cingebat illud per circuitum. Per resticulam namque disciplina praeceptorum coelestium, qua a nostris voluptatibus religamur, potest apte signari, Scriptura teste, quia funiculus triplex difficile rumpitur, quia nimirum observatio mandatorum Dei, quae in cordibus electorum, fide, spe, et dilectione supernae retributionis firmata est, nullo temporalium rerum potest obstaculo dissolvi. Et resticula mare ambit, cum sacramentum baptismi quod accepimus, piis communire operibus studemus, quae nimirum resticula apte triginta dicitur esse cubitorum. Quinquies etenim seni triginta faciunt. Senario autem numero, in quo Deus hominem fecit cum non esset, et cum perisset, refecit, recte bona operatio etiam nostra figuratur. Et sex per quinque multiplicantur, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
expressit. Denario eque merce¬
dem benefactorum signauit: cũ
hunc inuinea laborantib dan¬
dum eẽ p̃dixit. Erat gͦ mare. ͤ. cu¬
bitorum a labio usꝙ ad labium:
quia apͥmo baptirato in nomi¬
ne ib̃u xp̃i usꝙ ad ultimum qui
in fine seculi crediturus & bapti¬
randus ẽ: omnis fidelium chorꝰ
unam eandẽꝙ uiam ueritatis
ingredi. & communem debet a
dño coronam sꝑare iusticie. Rotun¬
dum erat incircuitu: ut orb unl¬
uersus in gyrolauachro uite a
sorde peccatorum designaretur ẽẽ
mundandus. De quo bene sub¬
ditur. quinq cubitorum altitu¬
do eius: quia nimirum quicqͥd
uisu. quicquid auditu. quicqd
olfactu. quicquid gustu. quicqͥd
tactu. delinquimus. totum hoc
nobis gr̃a dei ꝑ ablutionẽ uiui¬
fici fontis relaxat. S ñ sufficit p̃¬
teritorum remissio peccatorũ: si ñ
quisq bonis deinceps insistere
studuerit oꝑib. Alio quin diabo¬
lus qui exierat de homine. si hunc

Expanded text:
expressit. Denario aeque merceexpressit. Denario aeque mercedem benefactorum signavit, cum hunc in vinea laborantibus dandum esse praedixit. Erat ergo mare decem cubitorum a labio usque ad labium; quia a primo baptizato in nomine Jesu Christi usque ad ultimum, qui in fine saeculi crediturus, et baptizandus est, omnis fidelium chorus unam eamdemque viam veritatis ingredi, et communem debet a Domino coronam sperare justitiae. Rotundum erat in circuitu, ut orbis universus in gyro lavacro vitae a sorde peccatorum designaretur esse mundandus; de quo bene subditur: Quinque cubitorum altitudo ejus, quia nimirum quidquid visu, quidquid auditu, quidquid olfactu, quidquid gustu, quidquid tactu delinquimus, totum hoc nobis gratia Dei per ablutionem vivifici fontis relaxat. Sed non sufficit praeteritorum remissio peccatorum, si non quisque bonis deinceps insistere studuerit operibus; alioquin diabolus qui exierat de homine, si hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ecit quoꝙ mare fusile decẽ
cubitorum a labio usꝙ ad
labium rotundum incircuitu¬
Mare hoc fusile. infiguram la¬
uachri salutaris. quo in remis¬
sionem peccatorum emundam᷑
factum est. Nãꝙ sacerdotes in eo
stantur. Sacerdotes autẽ constas
omnes electos typice inscͥpturis
uocari: eo qͦd sint membra sũmi
uasi scͥptura maris nomen indi¬
dit: in memoriam iudelicet ma¬
ris rubri. in quo pͥus ꝑ extinti¬
onem egyptiorum. & ppłi di libe¬
rationem. baptismi forma p̃ces¬
sit: exponente apło ac dicente.
Qm̃ patres nr̃i omnes sub nube
fuerunt. & omnes mare tͣnsierũt.
& omnes in moyse baptirati sunt
innube & in mari. Sacram̃tum
autẽ baptismi. & uite nob̾ mun¬
ditiam acquirit in hoc scło: et
uite nobis et̾nȩ głam ꝓmittit in
futuro. Quõd utrunꝙ in mari
hoc eneo una sententia designa¬
tur: cum ẽẽ decem cubitorum a
labio usq ad labium ꝑhibet᷑.
Decem nãq p̃ceptis in lege dñs
omnia que facere debeamus

Expanded text:
ecit quoque mare fusile decem cubitorum, a labio usque ad labium, rotundum in cMare hoc fusile in figuram lavacri Salvatoris, quo in remissionem peccatorum emundamur, factum est. Namque sacerdotes in eo sequentibus testantur. Sacerdotes autem constat omnes electos typice in Scripturis vocari. eo quod sint membra summi vasi Scriptura maris nomen indidit, in memoriam videlicet maris Rubri in quo prius per exstinctionem Aegyptiorum, et populi Dei liberationem baptismi forma praecessit , exponente Apostolo eis dicente: Quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari. Sacramentum autem baptismi et vitae nobis munditiam acquirit in hoc saeculo, et vitae nobis aeternae gloriam promittit in futuro Quod utrumque in mari hoc aeneo una sententia de signatur, cum esse decem cubitorum a labio usque ad labium perhibetur. Decem namque praeceptis, in Lege Dominus omnia quae facere debeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
portat. Templa dicta: quasitec¬
ta ampla. Sed & locus signatus
adorientem: a contemplatione
templum dicitur. Celum de:¬
qͦd quasi celatum uas. imp̃ssa
signa. Nam celatũ uas dr. quod
signis eminentiorib refulget:¬

Expanded text:
t templa dicta, quasi tecta ampla: sed et locus designatus ad orientem a contemplatione templum dicebatur: cujus tanquam caelatum vas impressa signa: nam caelatum dicitur vas, quod signis eminentioribus refulget