comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius noᷤ om̃s accepimꝰ. Exeo aũt quia nobis deplenitudine sua
dedit. ostendit etiam cũse exinamuit plenitudinẽ ñ amississe
uã habuit. quia si plenitudinẽ suã amitteret. dare de illa
nullatenus posset. formã gͦ serui accepit. Neq em̃ aliud fu¬
it illa dĩ sumim ea manitio. nisi formȩ seruilis idẽ naturȩ
humanȩ acceptio. Utraq ẽ igitur in xp̃o forma. quia utraq
t uera. et plena ẽ in xp̃o substantia. ideo sc̃s eungłista ple¬
nũ eũ gr̃ȩ et ueritatis p̾dicat. quia indiuina natura in
qua d̾s ueritas ẽ plemis ẽ. et inhumana natura in qua ho¬
mo uerus gr̃a factus ẽ plenus ẽ. In illa plenitudine d̾s ẽ ĩ
orma dĩ ęqualis dõ. inista plentudine seruuᷤ informa
serui. quia insimilitudine hominũ factus. habitu ẽ inuen¬
tus ut homo. Exinamens gͦ semet ipsũ formã serui accep̃ ut
ieret seruus. sed formȩ dĩ plenitudinẽ ñ amisit. in qua se

Expanded text:
ejus nos omnes accepimus. Ex eo igitur quod nobis de plenitudine sua ejus nos omnes accepimus. Ex eo igitur quod nobis de plenitudine sua dedit, ostendit etiam, cum se exinanivit, plenitudinem non amisisse quam habuit: quia si plenitudinem suam amitteret, dare de illa nullatenus posset. Formam ergo servi accepit: neque enim aliud fuit illa Dei summi exinanitio, nisi formae servilis, id est naturae humanae acceptio. 21. Utraque est igitur in Christo forma, quia utraque et vera et plena est in Christo substantia. Ideo sanctus evangelista plenum eum gratiae et veritatis praedicat : quia et in divina qua Deus Veritas est, plenus est; et in humana natura, in qua homo verus gratia factus est, plenus est. In illa plenitudine Deus est, in forma Dei aequalis Deo; in ista plenitudine servus, in forma servi, quia in similitudinem homiuum factus, habitu est inventus ut homo. Exinaniens ergo semetipsum formam servi accepit ut fieret servus; sed formae Dei plenitudinem non amisit, in qua semper
Abbreviated transcription (Latin):
erat uerbũ et uerbũ erat apud dm et d̾s̃ erat uerbũ. de illa
dĩ uirtute dĩ ꝙ sapientia. dequa do dicitur omĩa insapientia
fecisti. de illo principio cũ qͦ unũ ẽ pat̾ inse principiũ. et in
sibi coȩterno fecit celũ et terram. id ẽ omem spũalem corpora¬
lemq naturam. de dõ unigenito qui ẽ insimi patris. ut dixi
omĩa hȩx ꝑsonalit᷑ accipe salua tam ęternitate. in mensitate.
in mortalitate. in cõmutabilitate.in insibilitate diuinitat
eiꝰ. quȩ ita naturalit̾ et ȩqualit̾ cõmunia cũ dõ patre habet
ds fiłius. ut licet homo ꝓnobis fuerit ueracit̾ factus. ꝑ man¬
serit tam̃ ȩqualis uero patri de quo natus ẽ uerus et ueritaᷤᷤ
d̾s. semetipsũ gͥ exinamuit. seod ad eplenitudine ei nos om̃sac¬
cepimus. Quã plenitu dinẽ si eamanitus amitteret. quia qđ¬
d e ea nobis daret utiq non haberet. Codem aũt ñhabente.
os proculdubio nihil possemi ᷤ Accipere. Deplentudine aũ

Expanded text:
ud Deum, et Deus erat Verbum; de illa Dei Virtute, Deique Sapientia, de qua Deo dicitur, Omnia in Sapientia fecisti ; de illo Principio cum quo unum est Pater ipse principium, et in quo sibi coaeterno fecit coelum et terram, id est omnem spiritualem corporalemque naturam; de Deo unigenito, qui est in sinu Patris, ut dixi, omnia haec personaliter accipe; salva tamen aeternitate, immensitate, immortaejus. Quae ita naturaliter et aequaliter communia cum Deo Patre habet Deus Filius, ut licet homo pro nobis fuerit veraciter factus, permanserit tamen aequalis vero Deo Patri, de quo natus est verus et Veritas Deus. Semetipsum igitur exinanivit, sed de plenitudine ejus nos omnes accepimus: quam plenitudinem si exinanitus amitteret, quod de ea nobis daret utique non haberet. Eodem autem non habente, nos procul dubio nihil possemus accipere. De plenitudine autem
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus inpeccati similitudine sotiauit. hic ds̃ humana na¬
turã inunitate personȩ̨ suscepit. Ibi femina decepta ẽ ut
fieret filia diaboli. hic uirgo gr̃a repleta ẽ ut fieret mater
sumim ati in cõmutabilis unigeniti di. Ibi angłs deiectus
ꝑsuꝑbiã sed ucte mulieris animũ obtinuit. hic ds humilian̾

Expanded text:
diabolus in peccati similitudinem sociavit: hic Deus humanam nadiabolus in peccati similitudinem sociavit: hic Deus humanam naturam in unitatem personae suscepit. Ibi femina decepta est, ut fieret filia diaboli: hic virgo gratia repleta est, ut fieret mater summi atque incommutabilis Unigeniti Dei. Ibi angelus dejectus per superbiam, seductae mulieris animum obtinuit: hic Deus humilians
Abbreviated transcription (Latin):
mariȩ. et maria uirgo mat̾ facta ẽ umgeniti dĩ. ut quẽ
pat̾ genuit ex ȩt̾nitate. ipsum uirgo conceptũ ꝓferret
intempore. illa utiq uirgo. quã dsꝰ qui de ea fuerat nasc¬
turuᷤ. ita singulari gr̾a puenit atiprepleuit. ut ipsũ ha¬
beret uentris sui fructũ quẽ e& micio habet uniuersi¬
tas dñm. et ipsum sibi uideret nascendi. sollẽpnitate subditũ.
quẽ munitate paternę substantiȩ ñ solum humana sed
etiam angłica creatura cognoscit et ad orat altissimũ. Sic gͦ
peccatu et pena peccati quȩ ꝑsceluᷤ corruptȩ mulieriᷤᷤ int̾ra¬
uit inmundũ. ꝑ in inolatȩ uirginis partũ auferretur amim¬
do. Et quia in conditione generiᷤ humam ꝑmulierẽ quȩ d
solo uiro facta ẽ contigit ut mortis uinculo teneremur
obstricti. Hoc in redemptione humam generis diumna bom¬
tas egit. ut per uirũ qui sola muliere natus ẽ uita homimibiᷤ
redderetur. illic humanã natura nequissima deceptione sil

Expanded text:
Maria virgo mater facta est Unigeniti Dei; ut quem Pater genuit ex aeternitate, ipsum virgo conceptum proferret in tempore: illa utique virgo, quam Deus, qui de ea fuerat nasciturus, ita singulari gratia praevenit atque replevit, ut ipsum haberet ventris sui fructum, quem ex initio habet universitas Dominum; et ipsum sibi videret nascendi solemnitate subditum, quem in unitate Paternae substantiae non solum humana, sed etiam angelica creatura cognoscit et adorat Altissimum. 18. Sic ergo peccatum et poena peccati, quae per scelus corruptae mulieris intravit in mundum, per inviolatae virginis partum aufertur a mundo. Et quia in conditione generis humani per mulierem, quae de solo viro facta est, contigit ut mortis vinculo teneremur obstricti; hoc in redemptione humani generis divina bonitas egit, ut per virum, qui de sola muliere natus est, vita hominibus redderetur. Illic humanam naturam nequissima deceptione sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ecce enĩ in iniquitatibuᷤ conceptus sũ. et indelictiᷤ peperit
me mat̾ mea. Sc̃s etiã iob dicit mundũ asorde non ee̾ homi
uiẽ insimi patriᷤᷤ. ut carnẽ hominis animãꝙ mundaret. susces¬
tione carm̃ atq ammȩ rationalis in carnatus ẽ. et qui ẽ d̾s
ueriis homo uerus factus ẽ. non ut alt̾ d̾s e̾e̾t alt̾ homo. sed
idem d̾s idem homo. qui ut illud peccatũ quod inẽcubitu
mortalis carmꝰ generatio humana contraaxit auferret.
conceptus ẽ nouo more ds. in carnatuᷤ in matre iirgme
sine coitu uiri sine libidine concipientis uirgini. ut per
dm hominem quẽ absꝙ libidine conceptũ in iuolatu
edi dit uirginiᷤᷤ uterus. ablueretur peccatũ quod nascen¬
tes trahunt om̃s homines. quibus in corpore mortis hui taliꝰ
ẽ nascendi conditio ut matres eoꝵ. fecunditatiᷤ opus imple¬
e non possint isi prius uirginitatẽ carniᷤ amiserint. Soli

Expanded text:
Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Sanctus etiam Jobqui est in sinu Patris, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis atque animae rationalis incarnatus est; et qui est Deus verus, homo verus factus est; non ut alter Deus esset, alter homo, sed idem Deus, idem homo. Qui ut illud peccatum quod in concubitu mortalis carnis generatio humana contraxit, auferret, conceptus est novo more, Deus incarnatus in matre virgine, sine coitu viri, sine libidine concipientis virginis: ut per Deum hominem, quem absque libidine conceptum inviolatus edidit virginis uterus, ablueretur peccatum quod nascentes trahunt omnes homines, quibus in corpore mortis hujus talis est nascendi conditio, ut matres eorum fecunditatis opus implere non possint, nisi prius virginitatem carnis amiserint. Solus
Abbreviated transcription (Latin):
certũ ẽ nasci concubitũ. Uliro seminante. femina uͦ c̾cipiente
atq pariente. et quia dũsibi inuicẽ uir mulier ꝙ miscentur ut
filios generent: sine libi dine non ẽ parentũ concubitus. obhoc
fili orum ecreorũ carne nascentiũ ñ potest sine peccato eẽ
conceptiᷤᷤ. ubi peccatũ in paruuloᷤᷤ non transmirit ꝓpagatio
sed libido. nec fecunditas naturȩ humanȩ facit homines
cũ peccato nasci. sed fęditas libidiniᷤᷤ quã homines habent.
ex illiuᷤ primi uistissima condempnatione peccati. Ideo beat
dauid quauiᷤ de legitima nasceretur iustoq conuigio. in qͦ
scilicet nec infidelitatiᷤ culpa.nec formeationiᷤᷤ macula pc¬
rat inueniri. propt̾ origmnale tam̃ peccatũ. quonaturalit᷑
obstricti filii sunt irȩ. non solũ impios. filu sed om̃s etiam qͥ
de iustorũ scĩficata carne nascuntur. ex clamat et dicit.

Expanded text:
certum est nasci concubitum, viro seminante, femina vero concipiente certum est nasci concubitum, viro seminante, femina vero concipiente atque pariente. Et quia dum sibi invicem vir mulierque miscentur ut filios generent, sine libidine non est parentum concubitus, ob hoc filiorum ex eorum carne nascentium non potest sine peccato esse conceptus, ubi peccatum in parvulos non transmittit propagatio, sed libido; nec fecunditas naturae humanae facit homines cum peccato nasci, sed foeditas libidinis, quam homines habent ex illius primi justissima condemnatione peccati. Ideo beatus David, quamvis de legitimo nasceretur justoque conjugio, in quo scilicet nec infidelitatis culpa, nec fornicationis macula poterat inveniri; propter originale tamen peccatum, quo naturaliter obstricti filii sunt irae, non solum impiorum filii, sed omnes etiam qui de justorum sanctificata carne nascuntur, exclamat et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uerũ hominẽ crede. ut ens carnẽ ñ cęlestis. ñ ȩternȩ. non
alteriuᷤ cuiusquã putes eeᷤᷤ naturȩ.sed eiꝰ ciuis ẽ om̃iũ homi¬
nũ caro. idẽ quã ipse d̾s homini primo de terra plasmaui
et ceteris hominib plasmat. quaͦ ꝑꝓpalgationẽ ex hominibus
creat. Seid licet caro xp̃i et omiu hominũ unius eiusdemꝙ
naturȩ sit. Hȩx tam̃ quã d̾s uerbũ exmaria uirgine sibi
unire dignatus ẽ. sine peccato concepta. sine percato nat
ẽ. ut pote scđm quã d̾s ȩterms et iustus misericordit᷑ et c̃¬
ceptus. et natus ẽ et dñs głȩ crucifiauᷤ ẽ. Quibus aũt uerb
explicabitur carniᷤᷤ illius excellentia singularis. cuꝰ diui¬
na ẽ ex ipsa sui con ceptione ꝑsona. cuiꝰ origo natiuitati
in solita. qua sic uerbũ carofactũ ẽ ut una ꝑsona e̾e̾t cũ
carne sua ungenitus ac sempit̾nus d̾s. ipsa suȩ carnis c̃ cep¬
tione conceptus. Istã uͦ ceterorũ hominũ carnem ꝑhuinanũ

Expanded text:
 non alterius cujusquam putes esse naturae; sed ejus cujus est omnium hominum caro, id est, quam ipse Deus homini primo de terra plasmavit, et caeteris hominibus plasmat, quos per propagationem ex hominibus creat. Sed licet caro Christi, et omnium hominum unius ejusdemque naturae sit; haec tamen quam Deus Verbum ex Maria virgine sibi unire dignatus est, sine peccato concepta, sine peccato nata est: utpote secundum quam Deus aeternus et justus misericorditer et conceptus et natus est, et explicabitur carnis illius excellentia singularis, cujus divina est ex ipsa sui conceptione persona, cujus origo nativitatis insolita, qua sic Verbum caro factum est, ut una persona esset cum carne sua Unigenitus ac sempiternus Deus, ipsa suae carnis conceptione conceptus. Istam vero caeterorum hominum carnem per humanum
Abbreviated transcription (Latin):
nus ac uerꝰ ueracit̾ scđm tẽpꝰ et conceptuᷤ et natꝰ ex uirgine.
ũ enĩ uenit plenitudo tẽporiᷤᷤ.misit ds filiũ suũ factũ exm
liere. factũ sublege. ut eos qui sublege erant redimeret. ut
adoptionẽ filiorũ reciperemus. illo scilicet dõ facto natu¬
ralit̾ fil io hominiᷤᷤ. qui unus ẽ naturalit᷑ filius imigenitus dĩ¬
atris. Hoc utiq ioħs eungłista confirman̾ pꝰquã diacit e
uerbũ caro factũ ẽ et habitauit in nobis. subseqient̃ ait.
et idimus głam eius głam quasi ungeniti a patre. plenum
gr̃ȩ et ueritatiᷤᷤ. Sic ille om̃ĩum spirituũ om̃iumq corporum
idem om̃ium naturarũ creator et dñs. Creator uirgine cre¬
andus eax uirgine. et cuiꝰ ipse factor ẽ matre̾ sibi ferit. quan¬
do de eiꝰ carne concipiendus atꝙ pariendus uerã materiã
armᷤ d̾s in mensus ac sempit̾nus accepit. ut et scđm uerni¬

Expanded text:
rnus ac verus veraciter secundum tempus et conceptus et natus ex virgine. rnus ac verus veraciter secundum tempus et conceptus et natus ex virgine. Dum enim venit plenituuliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus : illo scilicet Deo facto naturaliter filio hominis, qui unus est naturaliter Filius Dei Patris. Hoc utique Joannes evangelista confirmans, postquam dixit, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; subsequenter ait, Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Sic ille omnium spirituum, omniumque corporum, id est, omnium naturarum Creator et Dominus, creavit virginem creandus ex virgine; et cujus ipse factor est, matrem sibi fecit, quando de ejus carne concipiendus atque pariendus veram materiam carnis Deus immensus ac sempiternus accepit: ut et secundum verit
Abbreviated transcription (Latin):
Idem quippe sicut apłs dicit crucifiaus ẽ eox infiriitater
sed uunt ea uirtute dĩ. Unuᷤ ati idem qui scđm. ꝓphetiam
beati daud et homo factus ẽ in syon. et ipse fundauit eã altĩ¬
simus. Itaꝙ nec diumnitaᷤ xp̃i. aliena ẽ anatura patris scdm
id quia in principio erat uerbũ et uerbũ erat apud lm̃
et d̾s erat uerbũ. Hoc erat in principio apud dm̃. Omĩa ꝑ
ipsum facta sunt. et sine ipso factum ẽ nihil. nec humanitaᷤᷤ eiꝰ
aliena ẽ anatura matris scđm id quod uerbũ caro factũ ẽ et
habitauit in nob̾. Ille enĩ natura quȩ semꝑ genita manet ea
patre. naturã nr̃am sine peccato suscepit ut nascerẽt ex uirgi¬
ne. Neq enĩ natura ȩt̾na atip diuina tẽporalit̾ concipiet te¬
poralit᷑ nasci exnatura humana ullatenꝰ posset. nisi scđm su¬
sceptionem ueritatis humanȩ uerã tẽporalit̾ c̾ceptionẽ atip
natiuitatẽ in effabilis inse diumitaᷤᷤ accepisset. Sic ẽ d̃s̃ et̃¬

Expanded text:
 dicit Apostolus, crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei : unus atque idem, qui secundum prophetiam beati David, et homo factus est in Sion, et ipse fundavit eam Altissimus . 14. Itaque nec divinitas Christi aliena est a natura Patris, secundum id quod in principt Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil: nec humanitas ejus aliena est a natura matris, secundum id quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex virgine. Neque enim natura aeterna atque divina temporaliter concipi et temporaliter nasci ex natura humana ullatenus posset, nisi secundum susceptionem veritatis humanae, veram temporaliter conceptionem atque nativitatem ineffabilis in se divinitas accepisset. Sic est Deus aete
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ quod et apłs continuo ad ungens ait. Nonrapina arbi¬
tratus ẽ e̾e̾ se ȩqualem dõ. Non enim rapina fuit illa filu cũpa¬
tre duinitatis ȩqualitas sed naturȩ. etiam illa quȩ c̾sequent᷑
subiungit apłs dicens quia semetipsũ exmanuit formã ser
accipiens. in similitudinem hominũ factus et habitu inuenti ᷤᷤ
ut homo. et quia humiliauit se factus oboedienᷤ patri usꝙ ad
mortem mortem aũt crucis. Dmña hȩc de ill x dõ unigenito

Expanded text:
propter quod et Apostolus continuo adjungens ait: Non rapinam arbipropter quod et Apostolus continuo adjungens ait: Non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; non enim rapinae fuit illa Filii cum Patre divinitatis aequalitas, sed naturae, etiam illa quae consequenter subjungit Apostolus dicens, quia semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo; et quia humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis: omnia haec de illo unig
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã semet ipsũ exxmmanunt formã seru accipiens. for¬
mã gͦ serui idẽ natura serui in suã accepit ds ille ꝑsonã
atiita hominũ factor insimilitudinẽ hominũ factus habi¬
tu ẽ inuentus ut homo. ipse humiliauit semetipsũ factus
oboediens patri usq ad mortẽ. mortẽ aut crucis. Intente gͥ
hanc apłi sententiã cogita. et inea cognosces quõm dñn
tatem utriusq naturȩ in una ꝑsona aut confundas aut diui
erat. oportet te cognoscere firmissimeq tenere. in illo formȩ
nomine natural ẽ plenitudinẽ debere intellegi. Informa
erat dequo natus erat. Unus gͦ nature cũ patre ẽ. ȩquali
cũ eo sempit̾nus atiinmensus. equalit̾ in mortalis et in com¬
mutabilis. ȩqualit̾ inuisibilis et menarrabilis. ȩqualiter
bonus et iustus. de qualit̾ miserator et misericors. patienᷤ
et multũ misericors et ueratx. a equalit̾ fortis et suauis. et
tate naturȩ habens cũpatre sine dubio ȩqualis ẽ patri.¬

Expanded text:
am servi accipiens. Formam ergo servi, id est, naturam servi in suam accepit Deus ille personam, atque ita hominum factor in similitudine hominum factus, habitu est inventus ut homo; ipse humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . 19. Intente igitur hanc Apostoli sententiam cogita, ut in ea cognosces quomodo Domtatem utriusque naturae in una persona, aut confundas, aut divierat; oportet te agnoscere, firmissimeque tenere, in illo formae nomine naturalem plenitudinem debere intelligi. In forma erat, de quo natus erat. Unius ergo naturae cum Patre est, aequaliterque cum eo sempiternus atque immensus, aequaliter immortalis et incommutabilis, aequaliter invisibilis et inenarrabilis, aequaliter bonus et justus, aequaliter miserator et misericors, patiens et multum misericors et verax, aequaliter fortis et suavis; aeqtate naturae habens cum Patre, sine dubio aequalis est Patri
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus neqꝙ aliquis angłox. eiꝰ ex quo rumȩ illius merito
in hanc sunt inferiorẽ detrusi caliginẽ bonã potuit aut
poterit resumere uoluntatẽ. quiasi possibile eet ut huma¬
na natura postiiua ad̾o auersa bonitatẽ ꝑdidit uolunta¬
tis. e& se ipsa rursus eã habere potusset. multo possibiliuᷤ
hoc natura haberet. Angelica. quȩ quantominꝰ grauatur t̾re¬
i corporis pondere tantomagis hac e̾e̾t pdita facultate. Sed
oftendit d̾s unde bona uoluntas hominib detur. quã sic ami¬
serunt angłi cũ haberent ut amissam de inceps habere ñ pos

Expanded text:
diabolus, neque aliquis angelorum ejus, ex quo ruinae illius merito diabolus, neque aliquis angelorum ejus, ex quo ruinae illius merito in hanc sunt inferiorem detrusi caliginem, bonam potuit aut poterit resumere voluntatem, quia si possibile esset ut humana natura, postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex se ipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae, quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate. Sed ostendit Deus unde bona voluntas hominibus detur, quam sic amiserunt angeli cum haberent, ut amissam deinceps habere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ mortiᷤᷤ inseruit. D̾s aũt misericors et iustus sicut diabolo
ati angłis eius propria cadentib uoluntate cęteroᷤᷤ Angłos in
sue dilectionis et̾nitate firmauit. sic etiã humani generis
massam ñ totã insempit̾nũ perire ꝑmisit sed quoᷤ uoluit eiꝰ
ratuita bonitas repulsis tenebriᷤ in quib. om̃is humana nat¬
uitaᷤ peccati originalis condempnatione uersatur reducen¬
dos p̃destinauit ad lucẽ. in eo p̾cipuȩ demonstrans quodistos
originalis peccati uinculis in debita gra liberatoriᷤᷤ absolue¬
ret. cũ alios et quã maxime paruulos quib nulla possunt
uel bona uel mala ine̾tᷤᷤ propria merita uoluntatiᷤ insolubi¬
li neru ȩt̾na dampnatioretineret. bonȩ quoq uoluntatis &.
cogitationiᷤ initiũ non homini ea se ipso nasci sed diuinitus
et prȩparari et tribui in eo ds̃ euident̾ ostendit. quia neqp

Expanded text:
riturituatque angelis ejus propria cadentibus voluntate, caeteros angelos in suae dilectionis aeternitate firmavit, sic etiam humani generis massam non totam in sempiternum perire permisit: sed quos voluit ejus gratuita bonitas, repulsis tenebris in quibus omnis humana nativitas peccati originalis condemnatione versatur, reducendos praedestinavit ad lucem. In eo praecipue demontrans quod istos originalis peccati vinculis indebita gratia liberatoris absolveret, cum alios, et quam maxime parvulos, quibus nulla possunt vel bona vel mala inesse propriae materia voluntatis, insolubili nexu aeterna damnatio retineret. Bonae quoque voluntatis et cogitationis initium non homini ex se ipso nasci, sed divinitus et praeparari et tribui, in eo Deus evidenter ostendit, quia neque
Abbreviated transcription (Latin):
impleint. ut siquis eꝵ bonitatem uoluntatis ꝑderet. nũ quã¬
eam sine duii o mimere repararet. Pars itaꝙ angłq. quȩ a suo
creatore dõ quosolo bono. beata fuit uoluntaria prorsus
sione discessit. ęquitatis suꝑnę uiditio initiũ suę dãpnatio¬
nis in ipsa auersione uoluntatis inuenit. ut non aliud ei e̾e̾t in¬
cipere iam puniri. quã illius beatifici boni dilectione desti¬
iI. quã ds in ȩt̾no sic totã p̾cepit remanere supplicio. uteti
ignem ei ȩt̾mim pararet in quo illi om̃s p̾uaricatores angłi nec
mala possunt uoluntate umquã carere nec poena.sed ꝑ ma¬
nente in eis in uiste auersioniᷤᷤ malo. ꝑmaneat etiã uistȩ retribu¬
tionis ęt̾na dampnatio. Horũ malq. princeps diabolus pͥ
homines quia ad peccati participiu mindus duarit. non eis
tantũ sed et uniuersȩ propagim eoꝵ cũ uitus et percatis me¬

Expanded text:
implevit, ut si quis eorum bonitatem voluntatis perderet, nunquaimplevit, ut si quis eorum bonitatem voluntatis perderet, nunquaeam divino munere repararet. 33. Pars itaque Angelorum, quae a suo creatore Deo, quo solo bono beata fuit, voluntaria prorsus aversione discessit, aequitatis supernae judicio initium suae damnationis in ipsa aversione voluntatis invenit; ut non aliud ei esset incipere jam puniri, quam illius beatifici boni dilectione destitui: quam Deus in aeterno sic totam praecepit remanere supplicio, ut etiam ignem ei aeternum pararet; in quo illi omnes praevaricatores angeli nec mala voluntate possint unquam carere, nec poena; sed permanente in eis injustae aversionis malo, permaneat etiam justae retributionis aeterna damnatio. Horum malorum princeps diabolus primos homines, quos ad peccati participium invidus duxit, non eis tantum, sed et universae propagini eorum cum vitio peccati me
Abbreviated transcription (Latin):
rio resumere non ualeret. ut illius e̾e̾nt sc̃ę cogitationis initia
gratuitȩ dono bonitatis denuo renouandis quib uellet in fun¬
d̾ere. ciuuiꝰ fuit in ipso creationis exordio nullis p̾cedentib me¬
ritis sp̃s et corpora locis atꝙ affectionib putipse sapienꝰ uolu¬
t congrue et mirabilit᷑ ordinare. Angłi gͦ atꝙ homineᷤ peo
quia rationabiles sunt facti. et̾ntati acbeatitudimꝰ donũ
muipsa natura spũalis creationẽ duunitus acceperunt. ita sci¬
licet ut si dilectiom creatoris su uigit᷑ inhesissent. simul et̃¬
ni beatiq mansissent. Si uͦ propͥe lib̾tatis arbitrio contra
summi creatoris imperiũ suam interentur facere uolunta¬
tem. protinus a contumacib beatitudo discederet. et ad sup¬
liciũ eis relinqueretur ȩternitas misera. errorib deinceps
dolorib ꝙ crucianda. Et de angłis quidem hoc disposuit et

Expanded text:
rio resumere non valeret. Ut illius esset sanctae cogitationis initia rio resumere non valeret. Ut illius esset sanctae cogitationis initia gratuitae dono bonitatis denuo renovandis quibus vellet infundere, cujus fuit in ipso creationis exordio, nullis praecedentibus meritis, spiritus et corpora, locis atque affectionibus, prout ipse sapiens voluit, congruis mirabiliter ordinare. Angeli ergo atque homines, pro eo quod rationales facti sunt, aeternitatis ac beatitudinis donum in ipsa naturae spiritualis creatione divinitus acceperunt: ita scilicet, ut si dilectioni Creatoris sui jugiter inhaesissent, simul aeterni beatique mansissent; si vero propriae libertatis arbitrio contra summi Creatoris imperium suam niterentur facere voluntatem, protinus a contumacibus beatitudo discederet, et ad supplicium eis relinqueretur aeternitas misera, erroribus deinceps doloribusque crucianda, Et de Angelis quidem hoc disposuit et
Abbreviated transcription (Latin):
et congruã laudem. uoluntatis quoꝙ eiᷤᷤ tribuit lib̾tate. ut e̾e̾t
eis possibile siue ad eũ qui supra eoᷤᷤ ẽ intentionẽ sc̃ę dilectioniᷤ
erigere. suie ad se uel adea quȩ infra eos sunt prauȩ cupiditat
semẽtipsos pondere declinare. Non ẽ igitur natura quȩ in ȩt̾nũ
posset siue misere siue bene unendo subsistere. nsi quȩ potest¬
edõ ipsius dĩ minere cogitare. Hȩc aũt natura intellectualis.
manmab ẽ hominũ et sp̃ctib angłꝙ. D̾s quippe cognoscendi acdi¬
ligendi se non nisi angłis atip hominib. indidit facultatẽ. quibuᷤ
propt̃ arbitrii lib̾tatẽ quȩ maximȩ debint intellectuali creatu¬
ȩ creatoriᷤᷤ bemgnitate conferri ita cognoscendi ac diligendi se
facultatẽ uoluntatẽq donauit. ut eã unꝰ quisq et habere possit
et perdere. siquiᷤᷤ tam eã sponte ꝑderet suo eã dein ceps arbi¬

Expanded text:
et congruam laudem, voluntatis quoque eis tribuit libertatem: ut esset et congruam laudem, voluntatis quoque eis tribuit libertatem: ut esset eis possibile, sive ad eum qui supra eos est intentionem sanctae dilectionis erigere, sive ad se, vel ad ea quae infra eos sunt, pravae cupiditatis semetipsos pondere declinare. 30. Non est igitur natura, quae in aeternum possit, sive misere, sive beate vivendo subsistere, nisi qupsius Dei munere 514 cogitare. Haec autem natura intellectualis in animabus est hominum et spiritibus angelorum. Deus quippe cognoscendi ac diligendi se, non nisi angelis et hominibus indidit facultatem. Quibus propter arbitrii libertatem, quae maxime debuit intellectuali creaturae Creatoris benignitate conferri, ita cognoscendi ac diligendi se facultatem voluntatemque donavit, ut eam unusquisque et habere posset et perdere; si quis tamen sponte eam perderet, suo eam deinceps arbit
Abbreviated transcription (Latin):
mutationis in ẽ tam̃ singulis terminus naturalis quo ase ĩ¬
uncẽ discermintur quia nullus eorũ ẽ in alio. et cũ umni
eoꝵ opus quod libet in iungitur. alius quoꝙ alteri operi
implendo dunnȩ potestatiᷤᷤ deputatur arbitrio. llȩx om̃a ostendunt
etiam scõs angelos creaturã e̾e̾ sc̃ȩ trinitatiᷤᷤ. cuius ꝑ singulas res
uas utique sicut uoliit fecit apparet mirabilis & sapientia in
dispositione. et uirtus in opere. Quosdam gͥ sp̃s sic ds creauit
ut semꝑ e̾ent. quosdã uͦ ut e̾e sp̃s quandoꝙ desmerent. Illoᷤ itaq
fecit naturale consortiũ. quos einos creauit. et eis facultatem
atq intellegentiã cogitande. cognoscendȩ diligendeq dium¬
tatis inseruit. quos tam̃ ita creauit ut etiã preseipsis illũ di¬
igerent. cuiꝰ se tales çreatiᷤᷤ opere cognouissent. cũ eoꝑ ut tale
fierent milla merita p̾cessissent. Ut aut᷑ hec dilectio haberet iustã

Expanded text:
mutationis; inest tamen singulis terminus naturalis, quo a se inmutationis; inest tamen singulis terminus naturalis, quo a se invicem discernuntur, quia nullus eorum est in alio; et cum uni eorum opus quodlibet injungitur, alius quoque alteri operi implendo divinae potestatis deputatur arbitrio. Haec autem omnia ostendunt etiam sanctos angelos creaturam esse sanctae Trinitatis, cujus per singulas res, quas utique sicut voluit fecit, apparet mirabilis et sapientia in dispositione, et virtus in opere. 29 b i s. Quosdam igitut semper essent; quosdam vero, ut esse spiritus quandoque desinerent. Illos itaque fecit naturale consortium; quos et aeternos creavit, et eis facultatem atque intelligentiam cogitandae, cognoscendae, diligendaeque divinitatis inseruit. Quos tamen ita creavit, ut etiam prae seipsis illum diligerent, cujus se tales creatos opere cognovissent, cum eorum ut tales fierent, nulla merita praecessissent. Ut autem haec dilectio haberet justam
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ sapunt. modo desipiunt. modo inqui exiustis. mͦ usti st̃
ex iniquis. modo pietatis in lustrantur lumine. modo de prauan¬
tur tenebroso impietatis errore. illos quoꝙ quos terrenorũ
corporum grauat nulla lutulenta materies idẽ angelicos
sp̃s. quis non uideat non unius naturȩ e̾e cum do. sed factos
ex mhilo. quorũ naturalis mutabilitaᷤᷤ in eo cognoscitur. qr
eusdem creaturȩ pars ẽ in deterius ꝑmutata. de inde ꝙr
hu qui de prauati non sunt licet illius dono aquo cũ ñ ẽe̾nt
facti sunt in defei sa et inquantũ creaturȩ anglicȩ grai
datũ ẽ ꝑfecta dilectione contemplatione ati etxultatione
multitudinem dulcedinis dñi in cessabilit sumant. nec ab
eo naturali conditione deficiant. et si inherentibus do
nhil mẽ deuarietate temporis qui conlato sibi ȩt̾nȩ in cor¬
ruptionis atiꝑ in cõmutabilitatiᷤᷤ munere ihl insesentiunt

Expanded text:
modo sapiunt, modo desipiunt; modo iniqui ex justis, modo justi sunt modo sapiunt, modo desipiunt; modo iniqui ex justis, modo justi sunt ex iniquis; modo pietatis illustrantur lumine, modo depravantur tenebroso impietatis errore. 29. Illos quoque quos terrenorum corporum nulla gravat lutulenta materies, id est angelicos spiritus, quis non videat non unius naturae esse cum Deo, sed factos ex nihilo? Quorum naturalis mutabilitas in eo cognoscitur, quia ejusdem naturae pars est in deterius permutata. Deinde quia ii qui depravati non sunt licet, illius dono a quo cum non essent facti sunt, indefessa, et in quantum creaturae angelicae gratis datum est, perfecta dilectione, contemplatione atque exsultatione multitudinem dulcedinis Domini incessabiliter sumant, nec ab eo naturali conditione deficiant, etsi inhaerentibus Deo nihil inest de varietate temporis, quia collato sibi aeternae incorruptionis atque incommutabilitatis munere, nihil in se sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
spũ alib nullum intellegendi largitus ẽ lum̃ quo suũ possent
aut cõgnoscere aut diligere creatorẽ. Ipsos quoꝙ sp̃s qu
blasphemo sp̃u et ceco corde eiusdem naturę cinus ẽ d̾s
uel putare uel dicere. cũ ds utiq naturalit̾ in cõmutabiliᷤ
om̃ino sit et inmensus. Qui cũ inse diuersita: tẽ ullam
habere non possit. in eisdem tam̃ spiritibus quoᷤ rationaleᷤᷤ
et intellectuales fecit diuerfitatem suȩ operationis osten¬
dit. In quibusdã em̃ idẽ qui t̾reniᷤ ac mortalib sunt inser
ti corporibus. &. si nullus ẽ localis motus. quia ꝑlocorũ
corporaliũ partes cũ ipsi in corporib sunt. nõ particulati
sunt. sed sicut in totis corporib toti. sic in eoru̾dem corpoꝵ
partibus toti sunt. tam̃ cogitationũ uarietaᷤᷤ diuersitatei
in eis ciiusdam temporalis motioniᷤᷤ ac mutationis ostendit.
Dũ modo aliquid nesciunt. mͦ sciunt. modo uolunt. mͦ nolunt.

Expanded text:
spiritibus nullum intelligendi largitus est lumen, quo suum possent spiritibus nullum intelligendi largitus est lumen, quo suum possent aut cognoscere aut diligere creatorem. 28 b i s. Ipsos quoblasphemo spiritu et caeco corde ejusdem naturae, cujus est Deus, vel putare, vel dicere, cum Deus utique naturaliter incommutabilis omnino sit et immensus? Qui cum in se diversitatem ullam habere non possit, in eisdem tamen spiritibus, quos rationales atque intellectuales fecit, diversitatem suae operationis ostendit. In quibusdam enim, id est qui terrenis ac mortalibus sunt inserti 513 corporibus, etsi nullus est localis motus, quia per locorum corporalium partes, cum ipsi in corporibus sint, non particulatim sunt, sed sicut in totis corporibus toti, sic in eorumdem corporum partibus toti sunt: tamen cogitationum varietas diversitatem in eis cujusdam temporalis motionis ac mutationis ostendit; dum modo aliquid nesciunt, modo sciunt; modo volunt, modo nolunt;
Abbreviated transcription (Latin):
uariatur. Hisi enĩ natinalit̾ in cõmutabilis ipse ee̾t. nũquã
reb mutabilib ordo quidã consilu ac dispositionis eiꝰ in cõ¬
mutabilis ꝑmaneret. D̾s igitur rerũ corporearũ atq in cor¬
porearũ creator in mensus. eo primũ senullum e̾e corpus
ostendit. quia quibusdam corporib itã non dedit cum
orpora om̃a ipse creauerit. Ipse au̾t naturalit̾ uita ẽ. qr
si ita non ee̾t. non iuentia corpora non fecisset. Neq
enĩ facit rẽ nonuiuentẽ nisi res uiuenᷤᷤ. Non igitur imuis¬
naturȩ cum dõ sunt corpora quȩ uiuere omino non possunt.
acsic neq illa corpora unus naturȩ cũ dõsunt quib singu¬
lis singulos brutos atꝙ inrationales sp̃s quib eadem corpo¬
ra uunficarentur acsensificarentur inseruit. sed nec ips
bruti sp̃s unuis naturȩ cũ dõsunt. quoᷤ licet ininficandis
sensificandisq cognoscatur in seruisse corporibiᷤ. ipsis tamen

Expanded text:
variatur. Nisi enim naturaliter incommutabilis ipse esset, nunquam in variatur. Nisi enim naturaliter incommutabilis ipse esset, nunquam in in rebus mutabilibus ordo quidam consilii ac dispositionis ejus incommutabilis permaneret. 28. Deus igitur rerum corporearum atque incorporearum creator immensus, eo primum se nullum esse corpus ostendit, quia quibusdam corporibus vitam non dedit, cum corpora omnia ipse creaverit. Ipse autem naturaliter vita est, quia si vita non esset, non viventia corpora non fecisset. Neque enim facit rem non viventem, nisi res vivens. Non igitur uninaturae cum Deo sunt cAc sic neque illa corpora unius naturae cum Deo sunt, quibus singulis singulos brutos atque irrationabiles spiritus, quibus eadem corpora vivificarentur ac sensificarentur, inseruit. Sed nec ipsi bruti spiritus unius naturae cum Deo sunt, quos licet vivificandis sensificandisque cognoscatur inseruisse corporibus, ipsis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ciii nullus latus aut angustus ẽ locus. quia nonmminus in an¬
gustis quã in latis totus ẽ. nec mutatur tempore qui solus
potest uolumina temporũ non temporali uolubilitate sed
ȩterna stabilitate mirabilit̾ ordinare. Neque enĩ intempore
cogitat quẽ ad modum temporũ series rerum decessione a
successione transcurrat. nec aliqua molis quantitate t̾mina¬
tur quia nullo fine concluditur. neq ꝑmundi parteᷤ partib.
suis ẽ ipse diffusus. ut maiore ᷤᷤ mundi parte ᷤᷤ suis maioribus im¬
pleat. & minore ᷤᷤ minoribus implendo. nusquã tam̃ totus infi¬
dat. Ipse est enĩ ds̃ qui ait. cęlum & terram ego impleo. Om̃a g
quȩ fecit idẽ sp̃s. & corpora sumina & ima. celestia atq terre¬
ria. uiuentia & quibus facultatẽ uiuendi ñ dedit. in effabiliter
ubiq totus dñs ds̃ et implet & continet. nec in hs que dundun¬
tur ipse duuditur. nec in hs quȩ mutantur ulla mutatione

Expanded text:
cui nullus latus aut angustus locus est, quia non minus in angustis quam in latis totus est; nec mutatur tempore, quia solus potest volumina temporum, non temporali volubilitate, sed aeterna stabilitate mirabiliter ordinare: neque enim in tempore cogitat quemadmodum temporum series rerum decessione ac successione transcurrat; nec aliqua molis quantitate terminatur, quia nullo fine concluditur; neque per mundi partes partibus suis est ipse diffusus, ut majores mundi partes suis majoribus impleat, et minores minoribus implendo, nusquam tamen totus se infundat. Ipse enim est Deus qui ait: Coelum et terram ego impleo . Omnia igitur quae fecit, id est spiritus et corpora, summa et ima, coelestia atque terrestria, viventia, et quibus facultatem vivendi non dedit, ineffabiliter ubique totus Dominus Deus et implet et continet; nec in iis quae dividuntur ipse dividitur, nec in iis quae mutantur ulla mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
adfinem iniquitat u delectatione. et cordis obduratio¬
ne ꝑmanserit. sicut hic eũ noria criminũ delecstatio
nuit. sic eũ sine fine sempit̾na cruciatio retinebit. Erit
em̃ quod ait beatus pauli. Om̃s quidem resurgemus. sed
om̃s u̾utabimur. Ostendens aũt ustos diuino munere cõ¬
mutandos ait. et nos inmutabimur. labebunt ergo iniqui
cũ iustis resurrectionẽ carmꝰ cõmunẽ. in mutationis tam̃
grãm non habebunt quȩ dabitur iustis. qm̃ a corporibiᷤ¬
impiꝙ. non auferetur corruptio et ignobilitas et infirmitaᷤᷤ in
quibus seminantur. quȩ obhoc morte non eatinguentur. ut
illud euge tormentũ corpori atqammȩ sit mortis ȩt̾nȩ sup

Expanded text:
ad finem iniquitatum dilectione al., delectatione et cordis obduratioad finem iniquitatum dilectione al., delectatione et cordis obduratione permanserit: sicut hic eum noxia criminum dilectio tenuit, sic cum sine fine sempiterna cruciatio retinebit. Erit enim quod ait beatus Paulus: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur : ostendens autem justos divino munere commutandos, ait: Et nos immutabimur. Habebunt ergo iniqui cum justis resurrectionem carnis communem, immutationis tamen gratiam non habebunt, quae dabitur justis: quoniam a corporibimpiorum non auferetur corruptio, et ignobilitas, et infirmitas in quibus seminantur: quae ob hoc morte etiam non exstinguentur, ut illud juge tormentum corpori atque animae sit mortis aeternae sup
Abbreviated transcription (Latin):
regni siue supplicii. in quib siue bona siue malã qualitate
uite p̾sentis habuerunt. Qualitas aũt malȩ uitȩ ab infi¬
delitate incipit. quȩ ab originalis peccati reatu initun
sumit. in quo quisquis ita uiuere incipit. ut ante finiat
uitã quã ab eius obligatione soluatur. siunius diei uł uni¬
is horȩ spatio anima illa uixit in corpore. necesse ẽ eam
cũ eodem corpore in t̾ mirabilia gehenne supplicia ignẽ¬
ȩternũ sustinere. ubi diabolus cum angłis suis in ęt̾nũ arsu¬
rus ẽ. qui et primus peccauit et peccatum primis hominib.
suasit. ubi cũ eo etiam fornicarii.idolis serientes.adul¬
teri. molles. masculoꝵ concubitores fures. auari. ebriosi.
maledici. rapaces. et om̃s qui opera carnis agunt. de quibuᷤ¬
beatus dicit apłs quia regnũ d̾i non consequentur. si ante
ȩt̾nis ignibus etrurentur. Om̃is enĩ homo qui in hoc scło usq

Expanded text:
regni, sive supplicii, in quibus sive bonam, sive malam qualitatem regni, sive supplicii, in quibus sive bonam, sive malam qualitatem vitae praesentis habuerunt. 36. Qualitas autem malae vitae ab infidelitate incipit, quae ab originalis peccati reatu initium sumit. In quo quisquis incipit ita vivere, ut ante finiat vitam, quam ab ejus obligatione solvatur, si unius diei, vel unius horae spatio anima illa vixit in corpore, necesse est eam cum eodem corpore interminabilia gehennae supplicia sustinere: ubi diabolus cum angelis suis in aeternum arsurus est, qui et primus peccavit, et peccatum primis hominibus persuasit; ubi cum eo etiam fornicarii, idolis servientes, adulteri, molles, masculorum concubitores, fures, avari, ebriosi, maledici, rapaces, et ombeatus dicit Apostolus: Quia regnum Dei non consequentur , si anteaeternis ignibus exurentur. Omnis enim homo qui in hoc saeculo usque
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudims p̾mio. et iniquitaᷤ angłica atꝙ humana ẽẽ ñ deb&e
inpumta. ꝓpterea scđm catholicȩ fidei regulã uenturu̾ee̾
filiũ di ad puniendos om̃s peccatores angel ᷤᷤ et adiuidicando
homines uiuos et mortuos fidelit̾ ex pectamus. Testat᷑ em̃ beatus
EE RUS quia d̃s angłis peccantib ñ peꝑcit. sed carcerib calig¬
nis inferi detrudens tradidit in uiditio pumendos reseruari.
dehominib quoq inis ac mortus uidicandis. beatus paulus hȩc
tuos. et aduentũ ipsius et regnũ enᷤ. In cuiꝰ aduentu ab illo
prim hominis corpore qđ d̾s det̾ra plasmauit usq ad omniu̾
hominũ corpora quȩ animata quandoq uiuere coeperunt.
ibillo resuscitabuntur a quo operante creata sunt. Singula
uͦ corpora illis singulis sius animab. inresurrectione redden¬
tur. quas in mat̾nis ut uiuere inciperent uentrib habere
oeperunt. ut scilicẽt animȩ in illo examie iusti iudicis
meisdem singulis corporib siuis accipiant retributionẽ siue

Expanded text:
ca atque humana esse non debet impunita, propterea, secundum catholicae fidei regulam, venturum esse Filium Dei ad puniendos omnes peccatores angelos, et ad judicandos homines vivos et mortuos fideliter exspectamus. Testatur enim beatus Petrus quia Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferni detrudens, tradidit in judicio puniendos reservari . De hominibus quoque vivis ac mortuis judicandis beatus Paulus hoc rtuos, et per adventum ipsius, et regnum ejus . In cujus adventu ab illo primi hominis corpore, quod Deus de terra plasmavit, usque ad omnium hominum corpora, quae animata quandoque vivere coeperunt, ab illo resuscitabuntur, a quo operante creata sunt. Singula vero corpora illis singulis suis animabus in resurrectione reddentur, quas in maternis, ut vivere inciperent, ventribus habere coeperunt: ut scilicet animae in illo examine justi judicis in eisdem singulis corporibus suis accipiant retributionem, sive
Abbreviated transcription (Latin):
in fideles ac neglegentes coortantiũ incitam̃ta ñ habeant. ac
suꝑflua sit industriȩ aut laboris in dicio. cunꝰ studiũ cessan¬
te electione frustrandũ sit. Ita demũ enĩ posse unũquemq
ad correptionẽ ad ꝓfectũ uocari. si sciat se sua diligentia
bonũ ẽe̾ posse et lib̾tatem suã ob hoc dĩ auxilio uiuandã. si
qđ d̃s̃ mandat elegerit ac sic cũ in his qui tempus acceperunt
lib̾e uoluntatis duo sint quȩ humanã operentur salutẽ. dĩ sci¬
licet gr̃a & hominis oboedientia. priorẽ uolunt oboedientĩa
ẽe quã gr̃am. ut initiũ salutis ex eo qui saluatur. ñ exeo cre¬
cdendum sit stare qui saluat. et uoluntas hominis diuine
g̃rȩ sibi pariat opem. ñ gr̃a sibi humanã subiciat uoluntatẽ.
uod cũ ꝑ uersissimũ e̾e reuelante dĩ miscłia et instruen

Expanded text:
infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit; ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diligentia bonum esse posse et libertatem suam ob hoc dei auxilio iuuandam, si, quod deus mandat, elegerit. ac sic, cum in his, qui tempus acceperunt liberae uoluntatis, duo sint, quae humanam operentur salutem, dei scilicet gratia et hominis oboedientia, priorem uolunt oboedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo, qui saluatur, non ex eo credendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uoluntatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia et instruen
Abbreviated transcription (Latin):
ant p̃noscant. Itaq quantũ ad dm̃ ꝑtinet. om̃ib parat̾a uta
ȩt̃nam. Quantũ aũt ad arbitrii lib̾̃tatem. abhis eã app̾hendi
qui dõ sponte crediderint & auxiliũ gr̃ȩ merito credulitatis
acceperint. In istam uͦ talis gr̃ȩ p̃dicationẽ in quoꝵ contradic¬
tione offendim cũ prius meliora sentirent. ideo se uł maxime
contulerunt. quia si ꝓfiterentur ab ea om̃a bona merita p̾ue¬
niri. & ab ipsa ut possint ẽe donari. necessitate concedent
dm̃ sedm ꝓpositũ et consiliũ uoluntatis suę occulto iudicio
et oꝑe manifesto. aliud uas condẽ in honorẽ aliud in contume¬
liam. quia nemo nͥ ꝑ gr̃am iustificetur. et nemo nͥ inp̃uarica¬
tione nascatur. Sed refugiunt istud fateri. dumnoq. ad ser¬
be operiscoꝵ merita formidant. Nec ad quiescunt p̃destina¬
tũ electoꝵ mimeroͥũ. nec augeri posse nec minui. ne locũ apd

Expanded text:
ant. praenoscantur. itaque, quantum ad deum pertinet, omnibus paratam uitam ant. praenoscantur. itaque, quantum ad deum pertinet, omnibus paratam uitam aeternam, quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam adprehendi, qui deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ popłs qui sedebat intenebris et mumbra mortis.
lucẽ inderit magnã. et qͥ quondã ñpopłs nẽ aũt po
pulus dĩ sit. et quoꝵ aliquando ñ misertus ẽ. nẽ aũt
misereatur. Preuisos inquiunt adño credituros. et ad
unã quãq gentẽ ita dispensata tẽpora ac ministeria
magisterii:. exortura erat bonarũ credulitas uoluntatũ.
Nec uacillare illud qđ d̃s om̃s homines uelit saluos fieri
& magnitionẽ ueritatis uenire. quandoquidẽ in ex¬
cusabiles sint qͥ & adumus ueri dĩ cultũ potuerunt in¬
strui in tellegentia naturali. et eugłm ido ñ audierint.
quia nec fuerint recepturi. Prouniuerso aũt human
prorsus aredẽptione sanguinis eiꝰ exceptũ etiã si omnẽ
ħac uitã alienissima ab eo mente ꝑtranseat. ꝯinã ad om̃s
homines ꝑtineat diuinȩ miscdĩȩ sacram̃tũ. qͦ ideo plu¬
rimi ñ ren ouentur quia qđ nec renouari uelle habe.¬

Expanded text:
tium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, tium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, lucem uiderit magnam et, qui quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dei cultum potuerint instrui intellegentia naturali et euangelium ideo non audierint quia nec fuerint recepturi. pro uniuerso autem humano prorsus a redemptione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habe
Abbreviated transcription (Latin):
tores. talesaiunt ꝑdi talesq saluari. quales futuros illos in
annis maiorib si ad actiuã seruarentur ȩtatẽ. scientia diui¬
na p̃uiderit. Nec considerant se gr̃am dĩ quã comitẽ ñ p̃¬
iam humanoꝵ uolunt e̾e morittirũ. etiã illis uoluptatib
sed intantũ quib cũq. cõmenticiis meritiᷤ electionẽ dĩ
futura c̃fingant. nouoq. apud illos absurditatis genere.
et ñ agenda p̃scita sint & p̃scita. ñ acta sint. hancͦ sane
de humanis meritis p̾scientiã dĩ scđm quã gr̃a uocantis
operetur. multo sibi rationabilius uident astruere. cũ ad
earũ nationũ contẽplationẽ uenitur quȩ uł in p̾teritis
scłis dimissȩ sunt in gredi uias suas. uł nc̃ quoq ad huc
in ueteris ignorantię impietate depereunt. nec ulla eis
aut legis aut eungłu illuminatio choruscant. Cũ tam̃
in quantũ p̃dicatorib ostiũ aꝑtũ ẽ. et uia facta ẽ. gen¬

Expanded text:
tores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in tores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit. nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus Sed in tantum quibuscumque commentitiis meritis electionem Dei futura confingant; novoque apud illos absurditatis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. Hanc sane de humanis meritis praescientiam Dei, secundum quam gratia vocantis operetur, multo sibi rationabilius videntur astruere, cum ad earum nationum contemplationem venitur, quae vel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi vias suas , vel nunc quoque adhuc in veteris ignorantiae impiaut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gen