comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris ardor renatꝰ est: quo ꝓpinquantibꝰ dieb scĩs
paschȩ salutis aquã ꝑciꝑet. Et factũ ÷ diuina
p̃stante opitulatione: ut ꝑ illum tantũ ac talẽ
adatistitẽ ambrosium. & doctrinã salutarem
aeccłe catholicȩ. & diuinum ꝑciꝑet sacram̃tũ
Moxq ex intimis cordium medullis spem omnẽ
quam habebat in seculo. dereliquit: iam ñ uxorẽ.
non filios carnis. non diuitias. ñ honores seculi quȩ¬
rens. sed dõ cum suis seruire statuit. ꝙ in illo &
ex illo pusillo grege. eẽ. studens quẽ dñs alloqͥt
dicens: nolite timere pusuius grex. qm̃ cõplacuit
patri ur̃o dare uobis regnum. o uendite quȩ¬

Expanded text:
ris ardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis ris ardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina praestante opitulatione, ut per illum talem ac tantum antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, Moxque ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo, dereliquit; jam non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ diligentia. Impensisq secularibꝰ litceris eru¬
ditus. a pͥme omnib uidelicet disciplinis im-¬
butus: quas liberales uocant: Ham & gramati¬
cam pͥus inciuitate & rechoricã in affricȩ ca¬
pite kartagini: postea didicit Consequenti
etiam tempore transmare in urbe roma: & a¬
pud mediolanũ ubi tunc imperatoris ualentui¬
ani iunioris comitatꝰ fuerat constitutꝰ. In qua
urbe tunc ep̃atũ adininistrabat acceptissimꝰ dõ:
ou in optimis uiris p̃clarissimus sac̃dos ambrosi.
Huius interea uerbi dĩ p̃dicatores. fiequentissi¬
mis in ȩccła disputationib assistens inpopulo:
intendebat suspensus atq affixus: Uerũ aliꝗdo
manicheoꝵ apud kartaginẽ adolesceus fuerat
rat. nequid uelꝓ ipsa uel contͣ ipsa heresim di¬
ceretur. Et p̃uenit cdi liberatoris elem̃tia sui saẽ¬
dotis cor ꝑtrat tantis. ut cont᷑ illum errorẽ inoes¬
siset: ut legis soluerentur questiones: dtq ita
doctꝰ: sensim paulatĩq heresis illa miseratione

Expanded text:
ac diligentia, impensisque saecularibus artibus eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et Grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat rat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione
Abbreviated transcription (Latin):
interficerent: Uenerunt itaq milites se¬
cundum iussionem regis. & ternas sagit.¬
tas iactauerunt suꝑ eum: ut cicius inte
riret: Dixit autem rex Uideamus si po-¬
berare eum demanibus meis Et sagitta¬
uerunt eum abhora prima usq ad ho-¬
ram duodecimã: & putabat rex omnes
sagictas incorpore eius eẽ. infixas. Sagit.¬
tȩ autem suspendãbantur auento. adex¬
eus Altera uͦ die: rexdixit Eamus ⁊ ui-

Expanded text:
interfeci et uenerunt| milites . secundum ordinationem+ ternas sagittas| iactauerunt super eum ut cicius inteEt dixit rex uideamus si dberare eum de manibus meis . et sagittauerunt| eum ab hora prima usque+ ora duodecima et putabat| rex quod omnes sagittas in corpore eius fixas essent| Sagittæ autem suspendebantur a uento a dexeius| Alia uiro die
Abbreviated transcription (Latin):
deusmeus qui eduxisti me de errore
corpus meum non ibi ingrediatur gran-¬
do. non ira flammȩ. non fames. ñ mor
erint languidi aut demoniaci. & ue
ui fiant Et p̃sta omnipotens ds̃ merce

Expanded text:
deus meus| qui eduxisti me de errore corpus meum.| non ingrediatur grando. Non ira flammae . non mor| bi languendi aut demoniosi in locui fiant . et ueni
Abbreviated transcription (Latin):
tyrium ꝑficiemus: Alia autẽ die iussit
eas rex exire de carcere: & interrogauit
eas dicens Niceta & aquilina fecistis
xp̃oforum sacrificare dusmeis. & nega¬
re dm̃ suum: Responder̃ illȩ dicentẽs:
Utinã audires nos: & adorares dm̃ quẽ
te pulchritudinẽ urãm: & sacrificate
dus meis Si autem nolueritis: malefa.¬
ciam uos ꝑire a facie terrȩ Responder̃¬
illȩ dicentes. Si uolueris ut sacrificemꝰ
diis tius. iube mundare plateas totas.
& exeat p̃co clamans ut om̃s congregen¬
tur intemplum: quia niceta & aqui¬
lina sacrificare habent dus tuis mag¬
nis: Tunc congregatus. ẽ popłs magnꝰ:

Expanded text:
tyrium. Alia| autem die iussit illas rex exire de carcere+ . interroga| bat eas dicens niciae . et aquilina fecistis christo| fero sacrificare diis meis . et negare deum suum responderunt| illas dicentes . utinam audires nos et adoraris| sanctte pulchritudinem uestram et sacrifi| cate diis . si autem nolueritis . male faciam uos| perire a faciae terrae. Responderunt dicentes ad| eum. Si uolueris ut sacrificemus diis tuis iube mun| dare plateas totas . et exeat praecum clamans| ut omnes congregentur in templum . et quia nicia| et aquilina sacrificare habent diis Cum congre| gatus est populus ma
Abbreviated transcription (Latin):
sus: clamabant uoce magna dicentes: Ora
ꝓ nob̾ famule dĩ xp̃ofore: ut liberet nos
aliquot artificium oꝑantur. & ñ illis
uacat Tunc niceta soluit cine tum
suum. & posuit incollo ioius: & traxer̃
ambȩ. & iaccauerunt eum infaciem¬
& appollinii fecerunt Et direrunt ad¬
eos: Si dii estis: leuate & adiuuate
qđ niceta & aquilina deos suos contri.¬
uissent: ueniens dixit ad eas Ego uos
rogaueram ut diis meis sacrificaretis.
sunt dii tui: ut amulierib collidantur Res
cum credidistis. & contriuistis deos meos.
male faciam uos ꝑire ab hoc scło: ut &¬
xpõforus uideat ꝑditionẽ uram. & sacri¬
ficet diis meis. Iunc iussit rex ferreas sudes
umanib & inpedib aquilinȩ mitti. &
ussit eam suspendi: & mitti lapidẽ ma.¬
gnum inpedib eius. ut menbra eius sin-¬
gulariter dirumperentur: Ipsa autem

Expanded text:
magnam dicentes. Ora| pro nobis famuli dei . ut liberit nos aliquo artificio operantur| et non illis uacat. Tunc nicia soluit cinctum| suum . et posuit in collo iouis . et traxerunt ambas .| et iactauerunt eum in faciemet apollene ficerunt . et dixerunt. Si dei| estis . leuate et adiuuate quod nicia et aquilina deos suos conteruerunt| dixit ad illas . ego uos rogaueram ut sacrificaretis| sunt| dei tui . ut a mulieribus conlidantur. Rescum credi| distis . et lesistis deos meos . male uos perdam de hoc| seculo . ut oferus uideat perdicionem uestram| et sacrificit deis meis. Et iussit rex ferreas in ma| nibus et pedis aquilinae mitte . et iussit eam| suspendi . et mitte lapidem magnum in pedis eius . quo| +membra eius singulariter disrumperentur. Ipsa au| tem
Abbreviated transcription (Latin):
adregem. Hȩc tormenta quȩ michi in¬
fers: in tua turpitudine & ignominia
deorum tuorum consumentur Ego¬
namq semel tibi dixi quia non timeo
tormenta tua: nec iram tuã Et cum
xpõforum in medio ignis stantem ꝙ o-
rantem. erat enim facies eius tamquã
cidit infaciem suã. timore magno conter
Postea uero surrexit: & dixit ad eũ: Fera
mala. non tibi sufficiunt peccata tua. &¬

Expanded text:
dixit . hec tormenta que mihi infris in| tua turpitudine . et in deis tuis consumentur . ego| simel tibi dixi quia non timeo tormentam nec iram| tuam. Cum toferum in medium ignem stantem et o| rantem erat facies eius tamquam cidit in faciem suam a timore magno . Postquam surrexit dixit| ad eum . fera mala non tibi sufficiunt peccata ani| m
Abbreviated transcription (Latin):
patrem tuũ Et iratus rex. iussit ligari
manus eius & pedes. & cedi eum uirgis fer¬
reis. & mitti in capite eius cassidẽ igneam:
lunc dixerunt ad regem tres uiri excon¬
sulibꝰ. Beatus tibi. eẽt. dagne rex si natus
ñ fuisses: qui talia torm̃ta ussisti fieri
Si amplius torm̃ta michi potes facere:

Expanded text:
rem tuum. Iratus| rex iussit legare manus et pedes eius . et cedi a uirgis| ferreas . et mitte in capite eius casside ignea. Tunc| dixerunt tres uiri ex consolibus. Beatus eras dagne .| si natus non fuissis qui talia tormenta iussisti fieri|si amplius mihi poteris| tormenta
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemauit tanquã stultus. dixitq ad¬
scm̃ xp̃oforum Et me uis in tuis malefi-¬
hora ꝑdideris animam tuam. & ad exẽ¬
plum xp̃ianorum faciam te ꝑire: Alia
pectũ eiꝰ: dixit adeũ. Sacrifica iam dis
rex: iussit ex hibere lignum magnum

Expanded text:
blasphemauit| tamquam stultus rex . et dixit . numquid et me| uis in tuis malefihora perdedero ani| mam tuam . et ad exemplum omnium facio te per| uenire. Alia pectum eius . | dixit ad eum . iam sacrifica deis rex exhibere lignum magnum
Abbreviated transcription (Latin):
e tum eius. & dixit ad eã: Adhuc in hac
stultitia tua ꝑseueras: Audi me & sacri¬
fica dus meis: ut non intormentis quae
passa: soror tua eadem & cu patiaris: Pi¬
ceta respondit Tormenta tua michi dul¬
Tc̃ rex iussit ligari manus ⁊ pedes eiꝰ &
dentes singulariter expelli: ut prȩ dolore
responde non posset Ipsa uͦ amplius cla-¬
mabat & dicebat Ego tormenta tua ñ
qui potens est me lib̾are demanib tuis.
& de cormentis tuis Iratus autem rex¬
dagnꝰ: iussit exhiberi ligna multa. &
fieri piram ingentẽ. & iussit eã ibi cre.
mare Ipsa autem in medio flammȩ sta-
lum tiuuim incaminum trium pueroꝵp.
& lib̾asti eos de flamina ignis. michi-
mitte angłm tuũ ut liberet me de isto
igne: & erubescat tyrannus iste cum ira
sua Tunc solutȩ sunt manus eius a pedes:¬
& st̾abat in medio ignis Et facta ÷ flãma
dens autem tirannus ille quia nichil noce.¬
re poterat famulã dĩ. iussit eã de collare: &

Expanded text:
ectum suum . et| dixit ad eam adhuc in hac stulticia tua persiueras| Audi me et sacrifica deis meis ut non turmentis qui| bus passa est soror tua et tu paciaris. Nicia respondit .| tormenta tua uita aerex legare| manus et pedes eius . et dentes eius singulariter expelli | ut ipsa prae dolore respondere non possit. Ipsa uero| amplius clamabat . ego tormenta tua non qui potest me liberare de manibus| et de tormentis tuis. Iratus rex iussit exhibere ligna| multa et fieri pyram ingentem . et iussit eam ibi con| cremari. Ipsa autem in media flamma stabatlum tuum| in camino trium puerorum . et liberasti eos de flamma| ignis . et mihi mittas angelum tuum et liberit me| de igne isto ut erubiscat tyrannus cum ira sua . et| tunc solute sunt manus et pedes eius stabat+ in| media igni et facta est flamma dens autem tyrannus| quia nihil poterat facire famule dei . iussit eam| decollare et
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xp̃ofori Et ueniens ad locũ: cla¬
mauit uoce magna dicens Xp̃õfore osten.¬
de michi uirtutẽ dñidĩ tui. eut & ego
credam in eum Et tulit terrã ubi passus
est cum modico sanguine sang& posuit

Expanded text:
Et ueniens in illo loco clamauit uoce magna| dicens. Christoferi ostendi mihi uirtutem dei tui ut et ego| credam in eum . et tollit terram ubi passus est cum| modico sanguinem eius . et posuit
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus. optamus. scimꝰ. aut cupimꝰ. Totꝰ
mundus caligine sum mersus tenebris cir¬
ꝑpendens: utinã ultimo contester effectu:
Qđ si me ad tempꝰ paulo trucidate legio¬
nis itineris necessitas detulisset: conuiuus
anum me uel post ꝓfessionẽ meã transire
ulteriꝰ ꝓbeata funera ñ sinatis: Hec eum
loquentẽ: subita ꝑcussoris obtruncat insa-¬

Expanded text:
uolumus optamus scimus aut cupimus totum| uolumus optamus scimus aut cupimus totum| mundum caliginem submersum tenebres cirperpendens utinam ultimo contester| affectu . quod si me ad tempus paulo ante| trucitate legionis . iteneris necessitas detullis| set . conuiuiis anum me uel post| professionem meam transire ulterius per beata| funera non sinatis. Haec eo loquentem subita| percussoris obtruncat insa
Abbreviated transcription (Latin):
empta gaudentes exultantesq possent
milites epulari. Dic tũ aqͦdã est qđ reli-
gione xp̃ianȩ legis & studio cerimonias
romanas cultumq deorum parit̾ cum im-¬
peratoris iussionib contempnere uoluissent:
datiq neci essent ut disciplinȩ militaris
traditus ordo seueriꝰ teneretur:: Iunc uictor.
me qui ꝑtot annorum nulitiã ad hanc
legionẽ militare non merui: Quã bene
int̾ tales głose mortis honore donatꝰ. finẽ
uitȩ inuenire potuissẽ. Saltẽ si commilito
indignus erã. uel me ante duas horas ui-¬
andi necessitas detulisset: ut senilis pec¬
toris cruor tantorum uirorum uictimis
misceretur: Obtulerã corpꝰ hoc neci: dum
modo tantȩ laudis consortio non carerẽ.
oculos ad celum erigens: talẽ ꝑcunctan¬
tib sermonẽ respondit.: Longus me uiuen¬
di usus ad hanc quã uidetis ꝑdurit ȩtatẽ:
quia quȩcunq in hoc mundo aguntur.
aut studiũ repperit. aut rerũ uolubilitas
agit. aut uariꝰ semꝑ casus infestat: quȩcunq

Expanded text:
emptorum gauden“tes”| exultantesquae possint milites epolare. Dictum| a quodam est quod legio christianae legis studio| caeremonias romanas cultumque nominum pa| riter cum imperatoriis iussionibus contemnere| uoluisset. Dataque neci essit ut disciplinae| militaris traditus ordo seuerius teneretur. Tunc| uictor . mi qui per tot annorulegione militare non merui . quam| bene inter tales gloriose mortis honore donatis| finem uitae inuenire potuissem saltim si com| milito indignus eram uel me ante actas . oras| uiandi necessitas detullisset. Vt senilis| pectores cruor tantorum uirorum uictimis mis| ceretur. Obtuleram corpus hoc neci . dum modo| tante laudes consorcio non carerem. oculos ad caelum erigens| tali percontantibus sermoni respondit. Longus| me uiuendi usus . ad hanc quam uiditis perduxit| aetatem quecumque in hoc mundo aguntur .| aut studium repperet . aut rerum uolubilitas| agit. Aut uarius semper casus infestat quodcum| que
Abbreviated transcription (Latin):
cȩterisq infirmitatibꝰ.: quotidie illic ꝑser¬
uos suos uirtus dñi oꝑatur. Quȩ multa
narranda sunt si ꝑsingula scribant᷑. tam̃
fideliuĩ cordib absq lec tione cognita eẽ.
noscuntur: quȩ quanta & qualia miracu-¬
la illic ꝑscõs suos ad honorẽ & głam no.¬
minis sui dñs oꝑari non desinit: Proeo
ipso: die noc tuq psalmorum ymnoꝵq
cde cantationon desistit: Qd iubente dño
scõ & p̃claro xp̃i martyre beato sigis¬
mundo rege est institutũ: ac usq hõdie
deo ꝓcegẽnte est conseruatũ: Et ꝓpt̃ea

Expanded text:
ceterisque infirmitatibus cotidie hic per serceterisque infirmitatibus cotidie hic per servos suos virtus Domini operatur, quae multa narranda sunt, si per singula scribantur. Tamen fidelium cordibus absque lectione cognita esse noscuntur, quae quanta et qualia miracula hic per sanctos suos ad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die noctuque psalmorum hymni decantatio non desistit, quae, iubente sancto et praeclaro Christi martyre beato Sigimundo rege, est institutum hac usque hodie, Deo protegente, est conservatum. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
substitisset: in illo secreto subito mane ad
& uisibilit̾ turbam martyrum cernens.
uerberatꝰ etiã increpat᷑: quo uel die dni¬
co eccłiȩ solus de eẽt. uel illud ornamenti
opus scm̃ susciꝑe gentilis auderet Q uod
idõ miscditer ascĩs factum consutit: ut
aurifex ille consternatꝰ & exterritus saluta¬
re sibi nomen poposceret.statimq xpĩanus
est. Mater familias quinti egregii. atque
honorati uiri. cum ita paralisi fuisset ob-¬
stric ta. ut etiã pedum usus negaretur:
Aiuro suo ut illic ꝑmultũ itineris spaciũ
deferretur poposcit. uo cum ꝑuenissec:
scorum martyrum basilicȩ famulantiũ
manib: illata pedib addiuersoriũ redut.
Ac sanitate dep̃mortu is restituta m̃bris
miraculum suũ ipsa cucuitulit: haec duo
tantũ miracula: depassione scors inseren¬
da credidi. Cȩterum satis multa sunt quȩ
uel inpurgatione dȩmonũ. uel in restauia-
tione claudorum. aut sanitate febrium.

Expanded text:
substetisset . in illo secreto se subito clarasubstetisset . in illo secreto se subito claraet uisibiliter turbam martyrum cernens uerberatus etiam et increpatus, quod uel die dominico ecclesiae solus deesset uel illud fabricae opus sanctum suscipere gentilis auderet. quod adeo misericorditer a sanctis factum constitit, ut faber ille consternatus et territus salutare sibi nomen poposcerit statimque Christia atque omnibus notum est. mater familias -Quinti egregii atque honorati uiri cum ita paralysi fuisset obstricta, ut ei etiam pedum usus negaretur, a uiro suo, ut Agaunum per multum itineris spatium deferretur, poposcit. -quo cum peruenisset sanctorum martyrum basilicae famulantium manibus inlata pedibus ad diuersorium rediit, ac sanitati de praemortuis. restituta membris nunc miraculum suum ipsa circumfert. haec duo tantum mira passioni sanctorum inferenda credidi. ceterum satis multa sunt quae uel in purgatione daemonum utione claudorum aut sanitate febrium
Abbreviated transcription (Latin):
omittendum ẽ: qđ ꝑ longum temporis
trac tum beati in nocentii martyris
menbra rhodanus reuelauit. lugi enĩ
eluuie uicinũ in se cespitẽ uergens.
religiosa quatlã soli ꝑnitie ad sepul¬
turã marcyris famulatrix unda ꝑue¬
nit. Prolatꝰ nanq reliquias leniter lani¬
bens non idõ a sinu terre ꝓtulit. ut in
gurgitis sui ꝓcella demergeret: sed
obhoc ut gloriosa deuotiõne intͣ am¬
bitũ basilice cȩteris martyrib sepul¬
tura p̃ceꝑet sociari. Cuiꝰ translationẽ
a sçẽ recordationis domitiano geneuen¬
se. & grato augustane urbis. uel ꝓtha¬
sio cũne temp̃oris illiꝰ loci ep̃ celebratã
recolentes: quotidiana deuotione & laudib¬
frequentamus quid imiraculi tunc apparue-¬
rit. nequaquã tacendum putaui. Accidit
ut inter reliquos arcifices qui inuitati con¬
uenissẽ adhoc opus uidebant᷑: quidam
esset aurifer quẽ ad huc gentilẽ eẽ. con¬
staro. Hic cũ dominico die quo cȩceri ad¬
expectanda diei huiꝰ festa abscesserant.

Expanded text:
omittendum est, quod per longum temporis tractum beati Innocenti martyris membra Rhodanus revelavit. Iugi enim eluviae vicinum in se caespitem vergens, religiosa quadam soli pernicie ad sepulturam martyris famulatrix unda pervenit. Prolatas namque reliquias liniter lambens, non ideo a sinu terrae protulit, ut in gurgitis sui procella demergeret, sed ob gloriosam devocione intra ambitum basilicae ceteris martyribus sepulturae praeciperet sociari. Cuius translationem a sanctae recordationis Domiciano Genavensi et Grato Agustane urbis vel Protasio tunc temporis huius loci episcopis caelebratam recolentes, cotidiana devotione et laudibest . quid miraculi tunc apparuerit| Nequaquam tacendum putaui. Accedit ut inter| reliquos artefices qui inuitati conuenisse ad hoc opus| uidebantur . quidam adesset faber . quem adhuc gen| tilem esse constaret . hic cum domineco die . quo ceteri| dexpectanda die eius festa abscesserant
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis. nͥ instituti legib xp̃ianis de monũ
cultus. & aras semꝑ pollutas sanguine uita¬
remus Comperimus p̃cepisse te: aut sacrile¬
nos uelle terreri Non inquiras longiꝰ lati¬
tantes: Nos om̃s xp̃ĩanos cẽ. cognosce: habe¬
bis potestati tuȩ. subdita omnium corpo¬
ra: auctorẽ uͦ suũ :espicientes xp̃m aninias
decimum renouatȩ crudelitatis ordo con¬
sumerto: Post hanc uocem: ad legionẽ uelo¬
citer ꝓperatur. crudelia p̃cepta ꝑagunt᷑:
reliqui uero ut octodorum redeant iubet
suȩ signis. hac circũstantes oratione confir-
mat Tenere me commilitones optimi secu.¬
larium quidem bellorum signa ꝑspicitis.
sed non ad haec arma ꝓuoto. non ad haec
bella. animos ur̃os uirtutẽq cohortor: Ali¬
ud nob genus eligendum ÷ praeliorum.
Non ꝑhos gladiõs potestis adregna cele-¬
stia ꝓperare. Robur nob̃ opꝰ ÷ animorum:
inuicta defensio. fidem quã dõ ꝓmisimus

Expanded text:
praeceptes. Nisi instituti legibus christianis| demonum praeceptes. Nisi instituti legibus christianis| demonum cultus et aras semper pollutas sangui| ne uitaremus. Conperimus praecepisse te . ut aut| sacriles . nec non| inquiras longius latitantes. Nos omnes christianos| esse cognosce . habebis potestati tuae subdita| omnium corpora auctorem uero suom respicientes christum| animas de| cimum renouate crudilitates ordo consummeret .| post anc uocem ad legionem uelociter properatur .| crudilia praecepta peraguntur reliquos+ octodorum| redeant . iubetsui signis hac circumstantes oracione confer| mat tenere me commilitones optim“us” secularium| quidem bellorum signa perspicitis . sed non ad hec ar| ma prouoco . non ad haec bella animos uestros| uirtutemque conpello . aliod nobis genus elegendum| est praeliorum non per hos gladios potest . ad regna| caelestia properare. Robor nobis opus est animorum| inuicta defensio est. Fidem quam deo promiseris
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse nos memini: qđ contẽptu lucisistiꝰ.
& desperatione uitȩ. defensare rẽ publicã
deberemꝰ: lam tunc ꝓmisi mei corporis uili¬
tatẽ. & spopondi hanc imperatorib fidem: nec
tamen michi ullus tunc regna cȩlestia ꝓmitte
potumus militiae deuotione ꝓnuttere: Quin
inimo fortissimi commilitones. olim deuotas
animas subdamus p̃tiosissimȩ passioni: Sit
nob̃ uirilis aninus: fides inuiolata ꝑmane¬
at: Iam cerno ante tribunal xp̃i stantes eos:
quos neci paulo ante satelles regis depu¬
tauit: Illa uera gła ẽ: quȩ ȩteriutatẽ beatã.
uitae huius breuitate mercatur: dequali
omines animo: una uoce responsum satel
litib demꝰ. Id nuntia Milites qͥdem cȩsar
tui sumus. & ad defensionẽ rei publicȩ ro¬
manȩ arma suscepimus: nec umqꝙ aut
desertores bellorum. aut ꝓditores militiȩ
fumus. aut ignauę formidinis meruimꝰ
subire flagitiũ: lius etiã obtemperaremꝰ

Expanded text:
dedisse| nos menime quod contemtu lucis istius dedisse| nos menime quod contemtu lucis istius et disperacione| uitae defensare rem puplicam deberemus . iam tunc| promisi mei corporis uilitatem et spopondi hanc impe| ratoribus fidem . nec tamen mihi ullus tunc regna| celestia promittpotuemus miliciae deuocione promit| tere. Quin immo fortissimi commilitonis . olim deuot\a/s| animas subdamus praeciosissimae passioni sit no| bis uirilis animus . fides inuiolata permaneat. Iam| cerno ante tribunal christi stantes eos quos neci . paulo| ante satellis regius depotauit illa uero gloria est . quae| aeternitatem beatam uitae huius breuitatem erca| tur. Aequali omnes animo. Vna uoce responsum satel| litibus demus. Ii . nuncia milites quidem caesar tui sumus| et ad defensionem rei pupuci . romana arma suscipi| mus. Nec umquam aut desertores bellorum . aut pro| ditores miliciae fuimus aut ignauae formidines| meruimus subirae flagitium . tuis eciam obtempe| raremus
Abbreviated transcription (Latin):
tradi ad necem gloriosos commilitones uiñs
uidistis: quib tinui nequisquã qđ armatis
facile ẽ specie defensionis beatissimis funeri¬
bus manus obuiã afferre temptaro lam
dium. ꝓpͥȩ uocis iussione recondidit. docens
maiorem armis omnib xp̃ianȩ confidentiȩ
mortalibꝰ dextris obtitisset Quin imo cępti
operis fidem ꝑhemni religione complerent.¬
Actenus exempla sacris inserta codicibꝰ lege¬
bamꝰ: iam nunc ꝑnosinet ipsos quos sequi debe¬
amus aspeximus: Ecce uallatꝰ sũ cõmiiliconum
meor corporib qͦs delatere meo funestus satel
nis reliquias uestib meis porto: Et dubito eoꝵ
sequi necẽ quorum gratulans admiror exem¬
plum. & uacat cogitare quid imperator iube¬
at. qui sorte mortalitatis aequalis est: Si habe
aliquid uirium imperatoria p̃cepta potuis¬
sent: circa beatissimorum trium puerorum.
corpora regis ꝑsarum ualuisset incendium.
euadere potuisset ꝓpħa: Sacramenta olim

Expanded text:
tradi ad necem gloriosam| commilitonis uestros tradi ad necem gloriosam| commilitonis uestros uidistis quam timui ne quis| quam quod armatis facile est . speciae defensionis| beatessimis funeribus manus obuias adferre temta| ret. Iam dium propriae uoces iussione recon| didet . docens . maiorem armes omnibus . christiane| confidenciae mortalibus dexteris obuiaret . quin immo .| caepti operis fidem perennem religionem conplete| hactenus . exempla sacris inserta codicibus legebamus| Iam nunc per nosmet ipsos quos sequi deberemus as| peximus. Ecce uallatus sum commilitonum| meorum corporibus quos de latere meo funestus satel|nis reliquies uestibus meis porto. Et dubito eorum sequi| necem quorum gratulans ammiror exemplum .| et uacat cogitare quid imperar iubeat qui sorte| mihi mortalitates equales est. Si habere aliquid| uirium imperatorea praecepta potuissent circa| beatissimorum puerorum corpora reges persarum ualuis| set incendium .propheta posuisset sacramenta olim
Abbreviated transcription (Latin):
uolussent.: lungitur despectui meo celestis
in iuria: & mecum pariter religio romana
contempnitur: Sentiat contumar miles: me
non solum michi sed etiã diis meis dare posse
festin&. decimum quemq morti funesta sors
p̃beat: Discant aequali nece quos ordo p̃mise¬
rit moriendi: qualit̾ marimianus. uł sibi uel
diis suis. hac sęueritate dederit ultionẽ. Post
banc uocẽ apparitoris iussio in f austa por
rigitur. ad legionem uelociter ꝓperat᷑. cru¬
delia p̃cepta reserantur: Triduntur neci: qͦs
ordo repperit numerandi. Laeti ꝑcussoribus
ceruices p̃bent: solaq int̾ eos erat degloriosȩ
mortis occupatione contentio ꝑfecto itaq
scelere: ut octodorum redeat iubetur lunc
mauritius primiceriꝰ paululum a satellitib
regiis segregatꝰ. conuocat legionẽ: & hac
oratione sanctiores alloquitur Gratulor uir¬
tuti urãe. commilitones optimi: qđ amore
religionis. nullã uobis cȩsaris p̃ceptũ atculit
formidinẽ: Gaudentib quodã modo animis.

Expanded text:
uolues| sent. Iungitur dispectui meo celestes iniuria et mecum| paretur religeo romana contemnitur. Sencia contu| ax miles . me non solum mihi sed eciam nominibus meis| dare posse festinet . decimum quem que morti funesta| sors praebaeat. Discant equalium neces ques ordo| praemiserit moriendi. Qualiter maximianos uel sibi| uel nominibus suis . hanc seueritate dederit ulcio| nem. Post hanc uocem paritur iussio infausta por| rigitur Ad legionem uelociter properatur . crudilia| praecepta reserantur . traduntur neci quos ordo| repperit numerandi. Laeti percussoribus ceruices| praebent. Solaque inter eos est de gloriosae mortes| occupacione contencio perfecto scelere ut octodorum| legio redeat iubetur. Tunc . mauricius primicerius .| paululum a satellibus regiis segregatus conuocat| legionem et hac orationem sancti oris alloquitur.| Gratulor uirtute uestrae commilitones| optimi quod amore relegionis nullam uobis caesa| ris praecepta attullere formidinem . gaudentibus| quodam modo animis .
Abbreviated transcription (Latin):
nominia nob̵ quidẽ in cognita: s iN
libro uitȩ sunt scripta Nam & exeadẽ
tor: quos salodoro passos fama confirmat:
Salodorum uero castrum ÷ suꝑ arola
flumine: non longe arhero positũ Neq¬
illud silendum: qualẽ deinde maximianꝰ
tis insidiis genero suo constantino tunc
regnum tenenti mortẽ moliret᷑: dep̃hensꝰ
dolo ipsiꝰ apud massiliã captꝰ. nec multoᷤ
post sttrangulatꝰ. teterrimoq hoc suppli¬
multos passionis annos: scõ teodoro illiꝰ
loci ep̃o reuelata traduntur: Inquor
honore cum extrueretur basilica uaste
tunc adiuncta rupi. uno tantũ latere aeli¬

Expanded text:
nobis quidem incognita. Sed in libro| uitae sunt scripta. Ex hac eadem tor. Quos salodoro passus fama confirmat. Salo| dorum uero castrum est super ara flumen. Neque lon| ge a reno positum illud indicare, qui deinde Maximianumtis insidiis, genero suo Constantino, tunc regnum tenenti, mortem moliretur, depraehenso dolo eius, aput Massiliam captus nec multo post strangulatus teterrimoque hoc supplimultos passionis annos sancto Theodoro eiusdem loci episcopo revelata traduntur. In quorum honorem cum exstrueretur basilica, quae vastae nunc adiuncta rupi, uno tantum latere adcli
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ dexceras satelles tuus. armatũ fide
catholica pectꝰ inue̾nit, Occide ꝓsterne. secan¬
das gladiis ꝑcussorib ceruices ponimus an¬
trepidi hec nob iocundiora sunt: dum mͦ
quia te cun sacrilegi is tuis contẽpnimꝰ.
ad regna iam nunc̃ celestia ꝓperemꝰ. Ela
rib. głosus ardor: Haec mandata legionis
remeans ad maximianũ cęsarem: satelles
nuntiat: At ille quasi nichil iteratim fuis¬
sec: sceleris ꝑpet̾tum: ire ꝓpere exercitũ
ubet. Ec cir cumfundi imperat legionem:
nullumq de canto scõrum exercitu p̃ce¬
beatã legionẽ turba carnificũ. Omnis ȩtas
sine discretione ꝑimitur. Laniant᷑q beatoꝵ
corpora: & deuotas dõ animas fideli mor¬
tis ꝓfessione commendant: Oꝑta ÷ terra
riui Quȩ unquã rabies absq bello tan¬
tas humanoꝵ corporum strages dedit.
qui contempserunt rem p̃sentiũ: obspẽ
futuroꝵ: Sic int̾fecta ÷ illa plane ange¬
lica legio: quȩ ut credimus cum illis

Expanded text:
i| cius satellis tuos sed armatum fide catholica pec| tus inueniet. Occide prosternae resecandas gladi| is percussoribus ceruices praebebus intrepidi . haec| nobis iocundiora sunt dum modo quod te cum sacri| legiis tuis contemnius. Ad regna iam nunc caeles| tia properaia properantes haec mandata legionis remeans .| ad maximianom caesarem satellis nunciat ad ille| quasi nihil iterato fuisset . scelere perpetratum| ire propere exercitum iubet . et circumfundi imperat| legionem. nullumque de tanto sanctorum exercitu| praecebeatam legionem turba carnificum| omnes aetas sine descricione perimitur . lanian| turque beata corpora . et deuotas deo animas| fidele mortis professione commendant. Per| acta rivi. Quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. Sic interfecta est illa plane angelica legio, quae, ut credimus, cum illis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussores p̃da diuiditur:: Namq maximi¬
anus facultatẽ dederat. ut si quisq legionis
illiꝰ militẽ iugulasset: interemptor illius
spolus uteretur: Diuisa gͥ omnium p̃da:
aduescendũ epulandumq uictrix tur¬

Expanded text:
cussores praeda deuiditur. namque maxi| mianus facultatem dederat ut quisque legio| nes illius militem iugulasset . interempti spoliis| uteretur. Diuisa . igitur omnium praeda . ad| uescendum . aepulandumque uictrix tur
Abbreviated transcription (Latin):
corpore ñ possit dominari peccatũ: atq sub tua
grã uiuere cupientibꝰ nichil sibi defensor maloꝵ
qꝵ inimicꝰ bonorum dehis uasis ia tuo nomiu u¬
consecratis p̃ualeat uindicare. Om̃e etiã genus¬
ꝑpetuȩ castitatis accendat facies scandał pu-¬
dica ñ pateat: nec incautis occasionẽ tribuat
neglegentia delinquendi: Sitq in eis casta uir¬
ginitas.ꝙ: ornata parit̃ & armata fides integͣ.
spes certa. caritas ꝑfecta atq sincera: ut p̃ꝑa.¬
tis animis ad constantiã uirtꝰ tanta p̃stet᷑ qͥb
p̃ferant. ꝙ. lectiones sacras conuiuiis & potatio

Expanded text:
mo non possit dominari peccatum, atque sub tua gratia vivere cupienti nihil sibi defensor malorum et inimicus bonorum, de hoc vase jam nomini tuo sacrato praevaleat vendicare. Omnem etiam genuperpetuae castitatis accendat: facies scandalis pudica non pateat, nec incaute occasionem tribuat neglegentia delinquendi. Sitque in ea casta virginitas, et ornata pariter, et armata, fide integra, spe certa, caritate sincera, ut praeparato animo, ad continentiam virtus tanta praestetur, quae praeferat, et lectiones sacras et oratio
Abbreviated transcription (Latin):
cuaret Illi enĩ idõ uulnerabant qͦs poterant.
ut uulnerati ipsos rogarent: Quiq idõ curare.
pntabantur: qm̃ alesione cessabant: Matheus
s etiã om̃s qͥ ad eũ afferebantur infirmitatibꝰ
diuersis obsessi sanabat. Predicabat autẽ populo

Expanded text:
cuaret. Illi enim ideo vulnerabant quos poterant, ut vulnerati ipsos rogarent; quique ideo curare putabantur, quoniam a laesione cessabant. Matthaeused etiam omnes, qui ad eum afferebantur infirmitatibus diversis obsessi sanabat. Veritatem vero Dei populo
Abbreviated transcription (Latin):
Milites sumus imperator tui: sed tam̃ ser¬
uitutẽ liberi confitemur dũi libi militiam
debemꝰ: illi innocentiã: A te stipendiũ la¬
boris accepimus: ab illo uitȩ exordiũ sũp¬
simus Sequi imperatorem in hoc nequaquã
est impericulis desperatio: Tenemꝰ arma.
& non resistimus quia mori magis quã oc¬
cidere uolumus. & innocentes interire: quã
noxii uiuere p̃optamꝰ. Si quid in nos ultra

Expanded text:
Milites sumus, imperator, tui, sed tamen serui, quod libere confitemur, dei. tibi militiam debemus, illi innocentiam. a te stipendium laboris accepimus, ab illo uitae exordium sumpsimus. sequi imperatorem in hoc nequaquam est in periculis desperatio. tenemus ecce arma et non resistimus, quia mori quam occidere satis malumus et innocentes interire quam noxii uiuere praeoptamus. si quid in nos ultra
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dĩ inquirens. tertio die missa ce¬
lebrata. beati martyris sepulchrum
cum omui populo adiens: alta uoce
plena fide. huiusmodi uerbis ꝓtestat᷑
dicens. Peto te confessor & martir xp̃i.
si uera est ancilla dĩ beata radegun¬
dis: innotescat ingentib potentia
tua. & ꝑmitte ut depignore tuo mens
fidelis accipiat quod poscit Oratione
completa. ubi omĩs popłs am̃ respon-¬
dit: uenit ad scm̃ sepulchrũ Semꝑq
beate fidẽ ꝓnuntians: tangebat men¬
brum. quale beatissimus ad petitionẽ
domine radegundis dare iuberet.
Tetigit inmanũ dertera. digitos sin¬
guios Ubi adminorẽ uenit digitũ.
se suaui tactu deppria mani tulit.
ut beatȩ reginȩ desideriũ satis faceres
or uoluntatẽ impleret: Quẽ digitũ

Expanded text:
tatem Dei inquirens. Tertio die, missa caetatem Dei inquirens. Tertio die, missa caelebrata, beati martyris sepulchrum cum omni populo adiit, alta voce, plena fide huiusmodi protestatur, dicens: 'Peto te, confessor et martyr Christi, si vera est ancilla Dei beata Radegundis, innotescat in gentibus potentia tua; permitte, ut de pignore tuo mens fidelis accipiat quod poscit'. Oratione conpleta, ubi omnis populus 'Amen' respondit, venit ad sanctum sepulchrum, semper beatae fidem pronuncians, tangebat mebrum, quale beatissimus ad petitionem domnae Radegundis dare juberet. Tetigit in manu dextera singulos digitos: ubi ad minorem venit digitum, se suavi tactu de propria manu tulit, ut beatae reginae desiderio satisfaceret, et ejus voluntatem impleret. Quem digitum
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. hic sunt tantũ: sed quantas in ad¬
teias uilla congregasti. totȩ hic conuene¬
hoc ei nuntiauerat. & gaudens dño be¬
nedixit:
ost quã monasteriũ est ingressa. quan
gregauit. hoc oriens testatur: aquilo. au¬
ster uel occidens ꝓfitetur Quia undiq
p̃tiosas geminas cȩloq reconditas. & qͣs
paradisus habet ipsa deuota tam mune
mos & hẏmnos se decantare credebat.
ꝑuenit tandem ad eã de dño mãmete
martẏre quod hierusolima sua scã re¬
quiescerent menbra. Haec audiens. aui¬
da ac sitibunda potabat: uelutĩ hydros.
Quia quantũ fontẽ trabit. tantũ illis¬
sitis. addita crescit. Sed ista de ore dei.
plus madefacta calet. Transmisit uirũ
uenerabilẽ reoualẽ prbm qui tunc se¬
cularis erat. Madhuc suꝑstes ẽ. corpo¬
re ad patriarcham hierusolimitanũ:
poscens reliquias de beati mãmetis
pignore. Q uod uir dĩ benigne suscipi¬
ens: rogationes popło indixit. Uolun¬

Expanded text:
tulit, hic sunt tantum, sed quantas in Adtulit, hic sunt tantum, sed quantas in Adtegia villa congregasti, totae hic convenehoc ei nuntiaverat, et gaudens Domino benedixit. 14. Postquam in monasterium est ingressa, quantecibus congregavit, hoc oriens testatur, aquilo, auster vel occidens profitetur, quia undique preciosas gemmas caeloque reconditas, et quas paradysus habet, ipsa devota tam munermos et hymnos se decantare credebat. Pervenit tandem ad eam de domno Mammete martyre, quod Hierusolima sua sancta requiescerent membra. Haec audiens avida ac sitibunda potabat: velut ydrops, qui quantum fontem trait, tantum sitis addita crescit, ista de rore Dei plus madefacta calet. Transmisit virum venerabilem Reovalem presbiterum, qui tunc saecularis erat et adhuc superstes est corpore, ad patriarcham Hierosolimitanum, poscens de beati Mammetis pignore. Quod vir Dei benigne suscipiens, rogationes populo indixit, volun
Abbreviated transcription (Latin):
misereris. miserere mei Intanta pęna
ipsam omnis populus uidens. pro ea p̃¬
cabatur tamquã si p̃sens esset dicens.
quia ubi cumq exfide inuocatur ad ẽ:
domina bona parce ei: ne tanto crucia¬
tu infelix deficiat Sic beatissima ad p̃¬
ces omnium benigne indulget. Ignẽ¬
feruentem compescuit. sospes puella.¬
ad domum suam redut Sicq istiꝰ pęna.
omnes fecit cautos ac deuotos.
uaedas inuilla dum eẽt. deuoto ac
fideli animo mens intenta ad xp̃m.
reliquias scõrum omnium plena de¬
uotione habere cupiens inhiabat Ea¬
uero orante. aduenit uir uenerabilis
magnus prb̃t: cum reliquiis dñi andreȩ
ꝙalorum quam plurium. Quib suꝑ
altare positis. cum nocte deuota iugilat.
& suꝑ formulã se adorationẽ prosternt:
paruus sopor ei accessit. qualit̾ ei dñs
declararo uotum suum implecũ: Dicens
ad eã Cognosce benedicta. quia ñ iste
solum reliquiae quas prb̃t magnus at¬

Expanded text:
misereris, miserere mei. In tanta poena misereris, miserere mei. In tanta poena ipsam omnis populus videns, pro ea precabatur tamquam si praesens esset, dicens: Quia ubicunque ex fide invocatur, adest: domina bona, parce ei ne tanto cruciatu infelix deficiat. Sic beatissima ad preces omnium benigne indulget inferventem conpescuit; sospes ad domum suam rediit. Et sic istius poena omnes fecit cautos ac devotos. 13. Suedas in villa dum esset, devoto ac fideli animo mens intenta ad Christum reliquias sanctorum omnium plena devotione habere cupiens, ea orante, advenit vir venerabilis Magnus presbiter cum reliquiis domni Andreae et aliorum quam plurium. Quibus super altare positis, cum nocte devota vigilat super formulam et se ad orationem prosternit, parvus sopor ei accessit, qualiter ei Dominus declararet votum suum impletum, dicens ad eam: 'Cognosce, benedicta: non istae solum reliquiae, quas presbiter Magnus ad
Abbreviated transcription (Latin):
res omniũ inse sola transtulit. dũ incor¬
pore fuit usq dum eos mederi potuisi
benigne exaudiuit Atq inuocationẽ
nominis sui. dño miserante ꝑ eius int̃¬
uentum dolor effugit: salus aduenit:
Oculũ quẽ iã se ꝑdidisse credebat. sola
dolorem sentiens sanum recepit. Quȩ
tot dieb nec cibum sumpserat nec lu¬
men diei uiderat. pedib suis nullo
sustentante incolumis ad domũ suans
incathedra beatȩ reginȩ post eiꝰ discessũ.
sedere presumpsit. Quo facto. iudicio dĩ
ꝑcussa. sic ardebat. ut uiderent om̃s fu-¬
mum de ea in altum ꝓcedere. & illa co¬
ram omni populo ꝓclamara: confitens
se peccasse: Et propt̾ea arderet: quia in
beatȩ sede consederat: Tribus dieb & tri¬
bus noctib unum incendium passa uo¬
ciferans clamabat Domina radegundis.
peccaui. male egi Indulge. refrĩgera
menbra. duro cruciatu ẽxusta Miscdia
larga. bonis oꝑib gloriosa: quȩ om̃ib

Expanded text:
res omnium in se sola solam transtulit dum in corres omnium in se sola solam transtulit dum in corpore fuit, usque dum eis mederi potuisset, benigne exaudivit ad invocationem nominis sui. Domino miserante per ejus interventum dolor fugit, salus advenit, oculum quem jam se perdidisse credebat, solum dolorem sentiens, sanum recipit: quae tot diebus nec cibum sumpserat, nec lumen diei viderat, pedibus suis nullo sustentante incolumis ad domum suam rin cathedra beatae reginae post ejus discessum sedere praesumpsit. Quo facto, judicio Dei percussa sic ardebat, ut viderent omnes fumum de ea in altum procedere, et illa coram omni populo proclamaret, confitens se peccasse; et propterea arderet, quia in beatae sede consederat. Tribus diebus et tribus noctibus incendium passa vociferans clamabat: Domina Radegundis, peccavi, male egi, indulge, refrigera membra duro cruciatu exusta; misericordia larga, bonis operibus gloriosa, quae omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad inuocationẽ eius nominis cuius assi¬
dua abi fuit oratio.
mammezo nomine dum iter ageret. in ocu¬
lum suum grauis est sordicula ingressa.
Ubi una uox. unus dolor. unus elamor
die noctuq inerat ei Ut autẽ suã fidelẽ
dñs declararet. quamquã ibi incorpore
iam non esset. acl inuocationẽ nominis sui¬
tamen benigna ad fuit: Dñs posuit ei u
sensum. ut ad scãe oratouum ꝑgeret: &
ad eus inuocationẽ se saluari crederet:
At femina dolore plena manib seruulo¬
rum suorum sustentata uix ad eũ ora¬
toriũ duci poterat. ualidissimum susti¬
uens dolorem. Ibi se in pauimentũ ꝓiecit.
ce clamare cȩpit. Domina radegundis
eredo te uirtute dĩ eẽ plenã. ciuius uoluns¬
tatẽ magis fecisti quã hominũ: Domina
bona pietate plena. miserere mei: subuȩ¬
ni infelici: Ora prome ut michi redclat̾
oculus. quia ꝓ graui cruciatu & dolore
affligitur anima mea Sic illa quȩ dolo¬

Expanded text:
ad invocationem eius nominis, cuius assiad invocationem eius nominis, cuius assidua ibi fuit oratio. Mammezo nomine dum iter ageret, in oculo suo gravis est sordicula ingressa. Ubi una vox, unus dolor, unus clamor die noctuque inerat ei, ut suam fidelem Dominus declararet. Quamquam ibi in corpore iam non esset, ad invocationem quoque nominis sui benigna adfuit. Dominus posuit ei in sensu, ut ad suum oratorium pergeret et ad eius invocationem se salvari crederet. At ubi femina dolore plena, in manibus servulorum suorum sustentata, vix ad eius oratorium duci poterat, validissimum sustinens dolorem, se in pavimentum proiecit et clamare coepit: 'Domina Radegundis, credo, te virtute Dei esse plenam, cuius voluntatem magis fecisti, quam hominum; domina bona, pietate plena, miserere mei, subni infelici, ora pro me ut mihi reddatur oculus, quia prae gravi cruciatu et dolore affligitur anima mea. Sic illa, quae dolo
Abbreviated transcription (Latin):
bat. quis hoc uerbis explere ualeat:
łt intcedente ea par regum. mitiga¬
tio belli salus patriȩ aderat. Ut eius
obtentũ intelligentes. benedictum
nomen dñi collaudarent: Cum quã-¬
libet de pace regum cum rege cȩli
uictoriã obtinero: magis se dõ deuo¬
tam prompte aptabat᷑. & omnium
seruitio mancipabat: Non curans
quale obsequium faceret: quȩ totis
iurib implere studebat seruitium:
sedes omnium manib propruis la¬
uans. sauano tergens m osculans:,
łt si ꝑmissum fuissa. ad similitudinẽ
mariae fusis crinib extergere non
renitebatur Unde portam in m̃sis
beneficiis quȩ sunt in ea diuino
munere collata: dñs uirtutũ lar¬
gitor eam in miraculis clariorem
reddidit infrancia Ubi dũ regna¬
re uideretur: sibi magis celestẽ quã
terrenum p̾parauit regnũ Fec̃ sibi
oratoriũ: quatinus uicib dũ se are¬
ge sub duceret: semꝑ ibi dñm celi inuoca¬
ret. In quo ad huc beneficia dĩ prestant᷑

Expanded text:
bat, quis hoc verbis explere valeat? bat, quis hoc verbis explere valeat? et intercedente ea pax regum, mitigatio belli, salus patriae aderat; ut ejus obtentum intelligentes, benedictum nomen Domini collaudarent. Quamlibet de pace regum cum rege coeli victoriam obtineret, magis se Deo devotam prompte optabat, et omnium servitio mancipabat, non curans quale obsequium faceret, quae totis omnibus implere studebat servitium: pedes omnium manibus propriis lavans, sabano tergens et osculans, et, si permissum fuisset, ad similitudinem Mariae fusis crinibus extergere non retinebatur. Unde pro tam immensis beneficiis, quae sunt in ea divino munere collata, Dominus virtutum largitor eam in miracreddidit in Frantia; ubi dum regnare videretur; sibi magis caeleste quam terrenum praeparavit regnum. Fecit sibi oratorium, quatenus vicibus, dum se a rege subduceret, semper ibi Dominum caeli invocaret, in quo beneficia Dei praestantur
Abbreviated transcription (Latin):
& tonne defecerunt: quã hec quae
beatȩ in omnib fecit uoluntatẽ. Dñs
dequinq panib & geminis piscibus
quinq pauit milia hominũ: & sua an¬
cilla ubicunq indigere uidit. de hoc
semꝑ de pace sollicita. de salute patriȩ¬
curiosa. Quando quidem int̾ se regna
mouebantur. quia totos diligebat reges.
pro omnium uita orabat: & nos sine
in t̾missione pro eorum stabilitate orare
docebat Ubi eos int̾ se ad amaritudinẽ
mouere audisset: tota tremebat. & qͣles
litceras uni. tales alteri derigebat. Ut
inter se non bella. nec arma tractarent.
sed pacem firmarent. patria non peri¬
ret Similiter & ad eorum proceres di¬
rigebat: ut p̃celsis regib consilia salu¬
tifera ministrarent. Ut eis regnantib
populi & patria salubrior redderet᷑.
Congregationi suae. assiduas uigi¬
lias imp̃onebat. & ut sine int̾missione
pro eis orarent: cum lacrimis docebat.
Se uero inquantũ cruciatũ afflige¬

Expanded text:
et tonnae defecerunt quam haec quae et tonnae defecerunt quam haec quae beatae in omnibus fecit voluntatem. Dominus de quinque panibus et geminis piscibus quinque pavit millia hominum, et suam ancillam, ubicunque indigere vidit, de hoc ecit. 11. Semper de pace sollicita, de salute patricuriosa, quandoquidem inter se regna movebantur, quia totos diligebat reges, pro omnium vita orabat, et nos sine intermissione pro eorum stabilitate orare docebat. Ubi eos inter se amaritudinem movere audisset, tota tremebat, et quales litteras uni, tales alteri dirigebat, ut inter se non bella nec arma tractarent, sed pacem firmarent ut patria ne periret. Similiter et ad eorum proceres dirigebat, ut praecelsis regibus consilia salutifera ministrarent, ut eis regnantibus, populi et patria salubrior redderetur. Congregationi suae assiduas vigilias imponebat: et ut sine intermissione pro eis orarent cum lacrymis docebat. Se vero in quantum cruciatu afflige
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut recte ꝙ ueracit̾ dicero: Medita¬
tio cordis mei in conspectu tuo semper.
Caritatis autem eius ardorem. qͦ om̃s
homines dilexit. quis umquã poterit
imitari: resplenduerunt in ea queq
uirtutes: Modestia. cum uerecundia.
sapientia. cum simplicitate: se ueritas
cum mansuetudine. doctrina cum hu¬
militate Uita deniq immaculata. uita.
irreprehensibilis: uita sibimet sẽꝑ eqͣt.
Intantum se extraneã de reb ꝓprus
fecit. ut si alicui de sororib merũ cdare
uoluissar: de suo sibi cellario tangere
non p̃sumpsit Quo cognito uenerabił
abbatissa. dedit ei tonnellã octo modi¬
orum. quã beatȩ felicitati cellarariȩ
ad expensam cominendauit:. Unde &¬
deundemia usq aliã. omnib dieb
ubi cumq ei scã iussit dispensauit: Nũ¬
quã minuit: sed semꝑ aequalis ꝑman¬
sit. Ubi nouum unum aduenit quod
cellarium impleuit: se tonnella satis
fecisse credidit Ante uero pontones

Expanded text:
ita ut recte et veraciter diceret: Meditaita ut recte et veraciter diceret: Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper . Charitatis autem ejus ardorem quo omnes homines dilexit, quis unquam poterit imitari? Resplenduerunt in ea quaeque virtutes, modestia cum verecundia, sapientia cum simplicitate, severitas cum mansuetudine, doctrina cum humilitate, vita denique immaculata, vita irreprehensibilis, vita sibimet semper aequalis. 10. In tantum se extraneam de rebus propriis fecit, ut si alicui de sororibus merum dare voluisset, de suo sibi cellario tangere non praesumpsit. Quo cognito venerabilis abbatissa, dedit ei tonnellam octo modiorum, quam beatae Felicitati cellariae ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus ubicunque ei Sancta jussit, dispensavit, et nunquam minuit, sed semper aequalis permansit. Ubi novum vinum advenit quod cellarium implevit, se tonnella satis fecisse credidit; ante pontones