comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arma ⁊ fi tela ⁊ sagicte ⁊ alia
ꝑ que impugnari ualeant ob¬
sidentes.Est ⁊̃ multitudo
ferri ictilis ip̃is obsessis ad destͦ¬
endum edificia ⁊ machinas ip¬
soꝵ obsidentium ut in seq̃nti
capitulo apparebit. ¶Saxa
⁊ torrentium ĩ magna copi a
st̃ ad munitoẽm deportanda qr
talia st̃ solidiora ⁊ aptiora ad
iaciendum. ex eis ergo repleni¬
di sunt muri ⁊ turres munitõ¬
nis obsesse.Caltem ⁊̃pul-¬
u̾izatam deferendum ẽ ad ip̃ã
munitõẽm ĩ magna hñidantia
⁊ ex ea replenda st̃ multa uasa
ut cum obsidentes appropĩqnͣt
mures murutonis iacienda
st̃ uasa illa quib fractis pul¬
ius illius sbintrat obsideritiũ
oculos ⁊ adõ offendunt eos uͭ
sint. ¶Neruoꝵ ⁊̃ copia ⁊ fu¬
nium ittilis ẽ munitõni obses¬
se pp̃ balistas ⁊ arcus ⁊ alia p̃¬
paranda ꝙ si nerui deficiant
loto eoꝵ adhiberi poterunt cri¬
nes equini uł capilli mulieꝵ
¶Recitat enim uegetius ꝙ
cum romanis numeroꝵ sopi¬

Expanded text:
arma, et fieri tela; et sagittae, et alia per quae impugnari valeant obsidentes. Est etiam multitudo ferri perutilis ipsis obsessis ad destruendum aedificia, et machinas ipsorum obsidentium, ut in sequenti capitulo apparebit. Saxa etiam torrentium in magna copia sunt ad munitionem deportanda: quia talia sunt solidiora, et aptiora ad iaciendum. Ex eis ergo replendi sunt muri, et turres munitionis obsessae. Calcem etiam pulverizatam deferendum est ad ipsam munitionem in magna abundantia, et ex ea teplenda sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut  copia, et funium utilis est munitioni obsessae, propter ballistas, et arcus, et alia praeparanda, quod si nervi deficiant, loco eorum adhiberi poterunt crines equi, vel capilli mulierum. Recitat enim Vegetius, quod cum Romanis nervorum copi
Abbreviated transcription (Latin):
ex similitudine quam ht̃ ars
gub̾nationis domus ad ar¬
tes alias nam possones sunt
queda organa artis gub̾natõ¬
tis fabrilis. nulla autẽ ars ut
gubnatiua domus d quere¬
it infinitas possessiones.
¶Decet igitur ꝯmines ciues
et multo magis ⁊ principes ẽẽ
contemptos tantis possõnib
sui status Inam non satiari
tione finis. uł ex in ordinatõe
uoluntatis. tanto ergo detesta¬
bilius est hoc in regib ⁊ prin

Expanded text:
ex similitudine quam habet ars gubernationis domus ad artes alias. nam possessiones sunt quaedam organa artis gubernatiotis fabrilis: nulla autem ars, utgubernativa debet quaerere infinitas possessiones. Decet igitur omnes cives et multo magis reges et principes esse contentos tantis possessionisui status. nam non satiari tione finis, vel ex inordinatione voluptatis. tanto ergo detestabilius est hoc in regi
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾ati sufficit cum ergo diuitie
⁊ possõnes ordinentur ad nut̾¬
mentum. ⁊ ad sufficientiam
uite: sicut rubeum in ouo ad
nutrimentũ auis. ⁊ lac in u¬
berib ad nutrimentum fetꝰ
Si gubernator domus non
uult contra naturam agere.
S uult domũ suam regereẜ¬

Expanded text:
Cum ergo divitiae et possessiones ordinentur ad nutrimentum et ad sufficientiam vitae, sic rubeum in ovo ad nutrimentum avis, et lac in uberibus ad nutrimentum foetus: si gubernator domus non vult contra naturam agere, sed vult suam domum regere
Abbreviated transcription (Latin):
ma uia sumitur ex saałitu¬
dine quam ht̃ ycono ͨͣ ⁊ ars
gub̾natiua domus ad nr̃anrã
Scdã ex similitudine quã ht̃
ad artes alias. ¶Prima ua
sic p. Uidemus enim naturã
non sollicitari circa nutrimẽ¬
tum inmsinctum. s tm̃ appo¬
nit de nutrimento qͣntum re-¬
quirit ał nutrimendum. ut
cũ ex albo oui natura generat
apponit natura in nouo infini¬
tum rubeum. s tm̃ apponit
ibi de eo qͣntum sufficit ad
nutrimentum illius auis. s
etiam si natura ex menstruo
facit ał. ⁊ ex lacte nutrit ip̃m.
nõ apponit in uberib infinitũ
lac. s tm̃ apponit de eo qͣntum

Expanded text:
ur ex similitudine quam habent oeconomica et ars gubernativa domus ad naturam. Secunda, ex similitudine, quam habet ad artes alias. Prima via sic patet. videmus enim naturam non solicitari circa nutrimentum infinitum, sed tantum apponit de nutrimento quantum requirit animal nutriendum, ut si ex albo ovi natura generat trit ipsam, non apponit natura in ovo infinitum rubeum, sed tantum apponit ibi de eo, quantum sufficiat ad nutrimentum illius avis. Sic etiam si natura ex menstruo facit animal, et ex lacte nutrit ipsum, non apponit uberibus infinitum lac, sed tantum apponit ibo de eo, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
to maiorem curam ccͣ ꝓprias fi¬
lias adhibere debent. ne indebi¬
te cirmeant et discurrant. qnͣ¬
to ex impudicia et lasciuia fili¬
maxime nobiles ⁊ reges ⁊ princi¬
pes debẽt sollicitari erga filias ne iuãt
possumus autẽ triplici uia ue¬
nari qd̃. decet omnes ciues ⁊
multo magis nobis ⁊ maxime
reges ⁊ printires sic sollicitari¬
ergo erga reginen filiaꝵ ut no¬
lint ociose uiuere s ament se
ex̾titare ccͣ opera aliqua licita
⁊ honesta. Prima sumitur
ex honesto solacio qd̃ inde h̃r.
¶ Sid̾a ex illicita sollicitudine
que pp̃ hoc uitatur. ¶Cercia
ex fructu ⁊ utilitate que inde cõ¬
surgit. ¶Prima uia sic patet¬

Expanded text:
to maiorem curam circa proprias fito maiorem curam circa proprias filias adhibere debent, ne indebite circuant et discurrant: quanto ex impudicitia et lascivia sumulto magis nobiles et reges, et principes debent solicitari erga filias, ne velinPossumus autem triplici via venari, quod decet omnes cives, et multo magis nobiles, et maxime reges et principes sic solicitari erga regimen filiarum ut nolint ociosae vivere, sed ament se exercitare circa opera aliqua licita et honesta. Prima via sumitur ex honesto solatio, quod inde habent. Secunda ex illicita solicitudine, quae propter hoc vitatur. Tertia ex fructu et utilitate, quae inde consurgit. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
ficit rõ per quam quis prohibe¬
tur ne prosequatur illicita. Max¬
imum ergo frenũ feminaꝵ ⁊ po¬
tissime puellaꝵ ne prorumpãt
in turpia. uidetur esse u̾ecundia.
¶Decens ergo est cohibere pu¬
ellas a discursu ⁊ euagatõne.
ne fiant inu̾ecunde uel ne tolla¬
tur ab eis ꝟecundia per quam
cohibentur ab actõnib turpib̃
¶Tercia uia sumitur ne fiãt
lasciuie ⁊ impudlice. puelle eniz
si debito modo sb̃ custodia tene¬
antur ⁊ non permittantur dis¬
conu̾satõnib hominum dome¬
sticantur ut ꝑraittant se tãgi
⁊ palpari. si uero a conu̾satoĩb
hominum sint remota. quasi
siluestria: tactum ⁊ approxima¬
tõẽm hominum fugiunt ꝙ aũ
mus ⁊̃ in feminis. Si ergo feĩe
non discurrant ⁊ a conu̾satõne
uiroꝵ sint inconsuete .q. siluests
ab ip̃oꝵ societate difficilius ad lcis¬
tiuiam uł ad impudicitiam in¬
ciues ⁊ multo mag̾ nobiles ⁊
potissime reges ⁊ principes tan¬

Expanded text:
ficit ratio, propter quam quis prohibeficit ratio, propter quam quis prohibetur, ne prosequatur illicita maximum fraenum foeminarum, et potissime puellarum, ne prorumpant in turpia, videtur esse verecundia. Decens ergo est cohibere puellas a discursu et evagatione, ne fiant inverecundae, vel ne tollatur ab eis verecundia, per quam cohibentur ab actionibus turpibus. Tertia sumitur, ne fiant lascivae et impudicae. puellae enim si debito modo sub custodia teneantur, et non permittantur disconversationibus hominum, domesticantur, et permittunt se tangi et palpari: si vero a conversationibus hominum sint remotae, quasi sylvestria tactum et etiam approximationem hominum fugiunt. Quod mus etiam in foeminis. Si igitur foeminae non discurrant, et a conversatione virorum sint inconsuetae, quasi sylvestres ab ipsorum societate difficilius ad lasciviam et ad impudicitiam incives, et multo magis nobiles, et potissime reges et principes tan
Abbreviated transcription (Latin):
malefaciant cum possunt. ma¬
xima ergo cautela ad conseruã¬
dum puritatemi et innotentiã
est uitare cõmoditates malefa
furandi commoditas fac̃ furẽ
Si ergo in uris in quib ẽ ratõ
prestantior est magnum pericu¬
lum nõ uitare commoditates
delictoꝵ multo magis est hoc
in feminis ⁊ adhui mag̃ est ĩ
filiab uel puellis. ne igitur detͤ¬
tis ꝯmoditas malefaciendi sũt
debite custodiende ⁊prohibende
sunt a circuitu ⁊ discursu. ¶ Se¬
tunda ua ad inuestigand̃. hoc
idem sumitur: ne fiant inuere¬
cunde ¶nam oẽ insolitum ẽ quo¬
dammodo uerecundum. Qui eĩ
int̾ eas. Inter cetera ergo que
reddunt puellas uerecundas ĩ
aspectu uudꝵ ẽ non assuescere
puelle cucueñdo et euagando ꝑ
patriam assuescant consortia¬
uiroꝵ in aspestib siunt fami¬
liares eis ⁊ tollitur ab ip̃is uẽ¬
autem a puellis uerecundiam
est tollere eis frenum quo retra¬
huntur ne male agant. nam in
feminis et maxime in puellis de¬

Expanded text:
male faciant, cum possunt. Mamale faciant, cum possunt. Maxima ergo cautela ad conseruandam puritatem et innocentiam, est vitare commoditates malefacer dicitur, Furandi commoditas facit furem. Si ergo in viris, in quibus est ratio praestantior, est magnum periculum non vitae commoditates delictorum: multo magis hoc est in foeminis, et adhuc magis est in filiabus vel in puellis. ne ergo eis detur commoditas malefaciendi, sunt debite custodienda, et prohibendae sunt a circuitu et discursu. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur, ne fiant inverecundae. Nam omne insolitum est quodammodo verecundum: qui eniminter eas. Inter cetera ergo, quae reddunt puellas verecundas in aspectu virorum, est non assuescere puellae circemeundo, et vagando per patriam assuescant virorum aspectibus, fiunt familiares eis, et tollitur ab ipsis verautem a puellis verecundiam, est tollere ab eis fraenum, quo trahuntur, ne male agant. Nam in foemina, et maxime in puellis de
Abbreviated transcription (Latin):
res s oriri possunt filii ⁊ filie.
Dostqͣm diximus qualis ge
renda sit circa filios tura: nũc
dicendum est qualis gerenda
sit cũca filias s hoc breui trac¬
tatu indiget qr cum det̾mina-¬
uimus de regimine coniugali
cet coniuges esse continentes
pudicas. abstinentes ⁊ sobriaᷤ.
Sit decet ⁊ filias hec ergo et
multa alia que de conuigib
diximus sunt ad filias adap¬
tanda aliqua tñ super addemꝰ
tollatur filiab commoditas
malefaciendi: Scd̃a ne fiant
iu̾ecunde. ¶Certia ne fiant
lasciue ⁊ ĩpudlice. communit̾
enim qiͣ omnes uiri proni sũt
ad mał. et multo magis defici¬
unt a rõnis usus dicebatur enĩ
supra nr̃am cognitõm incipe
a sensu ⁊ maxime nobis nota
esse sensibilia. Inde est ꝙ hoĩes
communiter non reputant ni¬
si sensibilia bona qr ergo taritũ
halemus impetum ad delc̃atões
sensibiles ut płimum delinqui¬
mus in talib. si assit nobis cõ¬
in etħ. ꝙ homines ut płimum

Expanded text:
res, sed oriri possunt filiae et foeminae: res, sed oriri possunt filiae et foeminae: postquam diximus qualis cura gerenda est circa filios, restat dicere, qualis gerenda sit circa filias. Sed hoc brevi tractatu indiget: quia cum determinavimus de regime coniugali, cet coniuges esse continentes, pudicas, abstinentes, et sobrias: sic decet et filias. Haec ergo, et multa alia, quae de coniugibus diximus, sunt ad filias adaptanda. Aliqua tamen superaddemus tollatur filiabus commoditas malefaciendi. Secunda, ne fiant inverecundae. Tertiae, ne fiant lascivae et impudicae. Comminiter enim quasi omnes viri proni sunt ad malum, et multo magis funt a rationis usu. Dicebatur enim supra, nostram cognitionem incipere a sensu, et maxime bonis nota esse sensibilia; inde est ergo quod communiter homines non reputant nisi sensibilia bona. Quia ergo tantum habemus impetum ad delectationes sensibiles, ut plurimum deliquimus in talibus. si ad sit nobis com quod homines ut plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
rum usum nec sic debeant fugẽ
corporales labores ut effcĩ qͣsi
muliebres ne pro defensione reg¬
ni nec pro aliquo casu: audeant
arma assumere at tñ qr decet
eos esse magis prudentes ꝙͣ bel¬
latores filii regum ⁊ printipũ
⁊ maxime primogeniti qui reg
durata impediat subtilitatem
mentis. tales ergo plus debent
uacare prudentie qͣm fortitudi¬
ni corporali. uacabunt autem
prudentie si diligenter insistant
cura morales scientias ut pos¬
sint mores hominũ ⁊ agibilia
cognoscere. Decet ergo eos qui de¬
bent alios regere uttare inhertiã
⁊ sollicitudinem illicitam uacã¬
do moralib scientiis recogitã
diendo sepius acta p̃decessoꝵ be¬
ne regentium regnũ. hoc ergo
modo uidelicet uacando actibuf
prudentie regib ⁊ principibus
⁊ a suis hẽdib magis ẽ uitan¬
da inhercia. quam per labores
qd̾ filie tiuium ⁊ maxime no¬
bilium ⁊ regum ⁊ principum
solum oriantur filii ⁊ ma¬

Expanded text:
rum usum, nec sic debeant fugere rum usum, nec sic debeant fugere corporales labores; ut effecti quasi muliebres, nec pro defensione regni nec pro alio casu audeant arma assumere; attamen quia decet eos esse magis prudentes quam bellatores, filii regum et principum et maxime primogeniti qui regn caro eorum indurata impediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corporali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agibilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitandiendo saepius acta praedecessorum bene regentium regnum. Hoc ergo modo, videlicet, vacando actibus prudentiae, a regibus et principibus, et a suis haeredibus magis est vitanda inertia, quam per laborem, od filiae civium, et maxime nobilium, regum et principum solum oriantur filii et ma
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ꝙ molles carne aptos men¬
te dicimus. ¶Ad hñdam ig̃.
intellectualem industriam in¬
digemus mollitie carnis. cor¬
porales igitur labores ex quib
redditur cara dura impediunt
sb̃̾tilitatem mentis. bñ ergo di¬
in sedendo ⁊ quiescendo fit pru¬
dens: nam ꝑ sessionem ⁊ qui¬
escere redditur caro molł ꝑ qͣm
sumus apti ad speculandum.
per laborem uero ⁊ motum effi¬
citur caro dura per quam im¬
peditur mentis subtuitas. eos
autem qui debent regere regnũ
mag̃ expedit ẽẽ prudentes qm
bellicosos. In rege enim plus ua¬
let prudentia qͣm arma belli¬
ca. Eex enim ⁊ princeps et
ułr omnis dominator populi
licet in bellando ⁊ assumendo
homo uel aliqñ minus quam
unus homo. tñ per prudentiã
preuaiere põt toti populo si¬
bi comisso. nam totus ppłs ⁊
tota gens regni si non sit bene
untta et ordinata. modica post̾
Unita uero ⁊ ordinata per regiᷤ¬
lent‸ licet ergo reges ⁊ principes
non oĩo ignorare debeant armo¬

Expanded text:
d molles carne aptos mente dicimus. ad habendam igitur intellectualem industriam indigemus mollicie carnis corporales igitur labores, ex quibus redditur caro dura, impediunt subtilitatem mentis. Bene ergo diin sedendo et quiescendo sit prudens. Nam per sessionem et quietem redditur caro mollis, per quam sumus apti ad speculandum. per laborem vero et motum efficitur caro dura, per quam impeditur mentis sublimitas eos autem qui debent regere regnum, magis expedit esse prudentes, quam bellicosos: in rege enim plus valet prudentia quam arma bellica. rex enim et princeps, et universaliter omnis dominator populi, licet in bellando et in assumendo homo, vel aliquando minus quam unus homo: tamen per prudentiam praevalere potest toti populo sibi commisso. Nam totus populus, et tota gens regni si non sit bene unita et ordinata, modica possunt: unita vero et ordinata per reglent. Licet ergo reges et principes non omnino ignorare debeant armo
Abbreviated transcription (Latin):
essent uirtuose ⁊bone.adhiben¬
da ergo est sollicitudo ne femĩe
otiose uiuant sed ex̃citent se cir¬
ca aliqua oꝑa licita ⁊ honesta.
ut ex hoc resultet fructus ⁊ utili¬
tas et efficiantur bone ⁊uirtu¬
ose¶Si autẽ queratur cc̃ quali¬
a opera sollicitari debent oz in
talib diffũter loqui scd̃m du̾¬
sitatem personaꝵ. Texere enĩ
filare ⁊ oꝑari siritum. satis uidẽ¬
tur ẽẽ opera competentia feĩs:
tam alto gradu ẽẽt ꝙ nõ eẽt
dignum uel non esset consue
da ut uiueret ociosa s tradenda
affc̃a non uacaret ocio. s sepe et¬
sepius librũ accipiens se lcõib
ottuparet. Ex hoc autẽ declarat᷑
ꝙ supius dimisimus cum tt¬
taiumus de regimine coniu¬
gali. Dicebatur enim infra
declarandum esse cuca que oꝑa
deceat feminas esse intentas.
as ut sint debito modo taciturne

Expanded text:
essent virtuosae et bonae. Adhibenessent virtuosae et bonae. Adhibenda est ergo solicitudo, ne foaeminae ociose vivant, sed exercitent se circa aliqua opera licita, et honesta, ut ex hoc resultet fructus, et utilitas, et efficiantur bonae et virtuosae. Si autem quaeratur circa qualia opera solicitari debent: oportet in talibus differenter loqui secundum diversitatem personarum. Texere enim et filare, et operari sericum, satis videntur opera competentia foeminitam alto gradu esset, quod non esset dignum vel non esset consuetdum, ut non viveret ociosa, sed tradenda affecta, non vacaret ociose, sed saepe saepius librum arripiens, se lectionibus occuparet. Ex hoc autem declaratur quod superius dimisimus, cum tractavimus de regimine coniugali. Dicebatur enim, infra declarandum esse, circa quae opera deceat foeminas esse intentas. as ut sint modo debito taciturn
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem amare ⁊ decet eas ex̃¬
citari ⁊ tirra aliqua opera lici¬
ta et honesta qr ergo omnes de¬
lectantur in ꝓpriis operib et
tis decet ẽẽ eas intentas circa
lieres insudare decet in proseq̃n
domi stant ⁊ non uacant ciui¬
lib oꝑib nec regiminib rei-¬
publice. Si mens humana
ut supra dicebatur nescit ocio¬
sa cẽ. statim cum aliquisꝰ dat
se licitis ex̾citiis. uagatur eius
mens circa illicitas occupatões
ꝙ̃ tanto magis cauendum est
in mulierib qͣm in uiris qͣnto
molliores sunt illis. ⁊ qnͣtos cogi¬
tanda illicita facilius trahũt᷑
ut ea si assit commoditas oꝑe
compleant. ¶Tertia uia sumi¬
tur ex fructu et utilitate que in¬
de consurgit nã nũquam muli¬
eres possunt sedare ucitis ex̾cicii.
nisi inde consurgat aliꝙ uonuz
ext̾ioris operis. uł aliqua uona
dispositio int̾ioris mentis d gͦ
diligentia ⁊ cura adhiberi ut
re scd̃m dimidium infelices eõ¬
ꝙ non adhibeant curam ⁊ dili¬
gentiam quomodo eoꝵ femine

Expanded text:
amare: et decet eas exercitari circa aliqua opera licita et honesta. Quia igitur omnes delectantur in propriis operibus, etis, decet eas intentas esse clieres insudare decet, in prosequedomistant, et non vacant civilibus operibus, nec regiminibus reipublicae; si mens humana ut superius dicebatur nescit ociosa esse, statim cum quis non dat se licitis exercitiis, vagatur eius mens circa illicitas occupationes. quod tanto magis cavendum est in mulieribus quam in viris, quanto molliores sunt illis, et quanto cogitando illicita facilius trahuntur, ut ea si adsit commoditas opere compleant. Tertia via sumitur ex fructu et utilitate quae inde consurgit. Nam nunquam mulieres possunt se dare licitis exercitiis, nisi inde consurgat aliquod bonum exterioris operis vel aliqua bona dispositio interioris mentis. Debet ergo diligentia et cura adhiberi, ut re secundum dimidium infelices, quia non adhibent curam et diligentiam, quomodo earum foeminae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ dilcõem fugiendam esse q̃r
si non possumus commode du¬
rare in uita nisi auquib delec¬
temur decet nos assumere aliqͥ
opera licita ⁊ honesta. Circa
que uacantes insint nobis ali¬
que delestationes licite sicut ergo
uri ne otiose uiuant ⁊ ut delẽc¬
tentur in operib licitis insistẽ

Expanded text:
ionem fugiendam esse. Quare si non possumus commode durare in vita, nisi in aliquibus delectemur: decet nos assumere aliqua opera licita et honesta, circa quae vacantes, insunt nobis aliquae delectationes licitae. Sicut ergo viri, ne ociosae vivant, et ut delectentur in operibus licitis, insistere
Abbreviated transcription (Latin):
le uel intendit bonum sb̾ditor
et tale regimen dr̃ regale. Hiis
autem trib regiminib scd̃m
que uidemus aliquos regnare
in ciuitatib et castris assimu¬
lantur tria regimina reꝑta ĩ
uua domo.nam regimen con¬
iugale assilatur regimini poli¬
tico qr uxori ut inp̾ħitis tan¬
gebatur non d quis p̃esse sin¬
pliciter ex arbitrio. S enim p̃¬
esse d ut requirũt leges mat̾¬
monii ⁊ ut postulant pasta de¬
bita et honesta que interue¬
niunt int̾ uxorem ⁊ uirum.¬
¶ Regimen uero pr̃nale as¬
simulatur regimini regali nã
filiis p̾est pater ex arbitrio nõ

Expanded text:
vel intendit bonum subditorum, et tale regimen dicitur regale. His autem tribus regiminibus, secundum quod videmus aliquos regnare in civitatibus et castris, assimilantur tria regimina reperta in una domo. Nam regnum coniugale assimilatur regimini politico: quia uxori ut in praehabitis tangebatur non quis debet praesse simpliciter ex arbitrio, sed ei praeesse debet ut requirunt leges matrimonii, et ut potius per pacta debita et honesta, quae interveniunt inter virum et uxorem. regimen vero paternale assimilatur regimini regali. Nam filiis praeest pater ex arbitrio, no
Abbreviated transcription (Latin):
dendum ẽ unde sumit regimẽ
pr̃num et quo regimine regẽ¬
di sunt fili ¶ Stiendumg
qͥd triplex est regimen. quiaoĩ
regens alios uel reget alios scd̃
certas leges uł scd̃m certa pacta
et tale regimẽ ut superius dice¬
batur nominatur regimen po-¬
liticum uel ciuile uł regit ali¬

Expanded text:
m regimen paternum, et quo regimen regendi sunt filii. Sciendum ergo triplex esse regine. Nam omnis regens alios, vel regit eos secundum certas leges, et secundum certa pacta. et tale regimen ut superius dicebatur nominatur politicum vel civile. Vel regit e
Abbreviated transcription (Latin):
placentia promulgantes ex¬
ponunt periculo totum prĩ¬
cipatum uel totum regnum:
Inde ẽ ergo ꝙ quidam sapiẽs.
aristides nomine:dicebat con¬
siliarios duo iri se hr̃e debere
ꝙ nec essent plani .i. manife¬
sti ⁊ ꝓpalatores consilioꝵ nec
essent placentes. ut ꝙ essent
adulatores. plus curantes lo¬
qui placentia qͣm uera/ Sic ⁊̃
dam poeta nomine alexand̃.
udens priamum in consiliis
esse secretarium ueracem. com

Expanded text:
placita promulgantes, explacita promulgantes, exponunt periculo titum principatum vel totum regnum. Inde est ergo quod quidam sapiens Aristides nomine dicebat consiliarios duo in se habere debere, quod nec essent plani idest manifesti et propalatores consiliorum, nec essent placentes, ut quod essent adulatores, plus curantes loqui placentia, quam vera. Sic etiam dam poeta nomine Alexander videns Priamum in consiliis esse secretarium et veracem, com
Abbreviated transcription (Latin):
gocia communia ⁊ fc̃a regni ut
unusquisqz consiliarius abiec¬
ta clilectõne priuati boni solu
aspiciat ad communẽ profcm̃:
⁊ ut regni profc̃s impediri non
possit secreta tenere d que ibist̾
tradita. ¶Hoc enim fuit qd̃
apud romam esse publicam
exaltainit fidelitas consilian¬
tium quib quitquid per consi¬
lium in eoꝵ aurib dicebatur
adõ secreturi erat ac si non au-¬
dissent illud. unde ualerius in¬
aximus ẜolibro de fcĩs memio¬
rabilib capło de institutis an¬
tiquis cõmendans romanos cõ¬
siliatores ait: ꝙ fidum ⁊ altũ
erat secretum consistorium rei¬
publice. silentiq salubritate
munitum: cuus lim̃ intrãtes
afuecta priuata dilcõne ita di¬
lectõem publicam induebant ut
non dicam unum s nemmnẽ
audisse credes ꝙ tam multor
aurib fuerat commissum.
¶Quinto est in consilus at¬
tendendum ut non loqͣntur
ibi placentia: s uera / adula¬
tores enim dum principi pl¬
acere student uera silentes et

Expanded text:
gocia communia et facta regni: ut unusquisque consiliarius adiecta dilectione privati boni, solum aspiciat ad communem profectum: et ut regni prefectus impediri non possit secreta tenere debet quae ibi sunt tradita. Hoc enim fuit, quod apud Romanam Rempublicam exaltavit fidelitas consiliantium: quibus quicquid per consilium in eorum auribus dicebatur, adeo secretum erat ac si non audissent illud. Unde Valerius Maximus 2. libro de Factis momorabilibus, capitulo de Institutis antiquis, commendans Romanos consiliatores, ait, quod fidum et altum erat secretum consistorium reipublicae, silentique salubritate munitum: cuius limen intrantes abiecta privata dilectione ita dilectionem publicam inducebant, ut non dicam unum, sed neminem audisse credere quod tam multorum auribus fuerat commissum. Quinto est in consiliis attendendum, ut non loquantur ibi placentia, sed vera. Adulatores enim dum principi placere student, vera filentes, et
Abbreviated transcription (Latin):
rius ad ꝑsuadendum. ¶ Sed
ad hoc ꝙ aliquis sit bñ crediti¬
uus non oz ip̃m esse existent᷑
talem s sufficit ꝙ uideatur ł
appareat talis esse¶ nam hõ iudi¬
sat que foris patent ⁊ ex appa¬
reritib. idõ sufficient̃ fit hoĩ fideᷤ
⁊ redditur ei aliquis creditiꝰ si
estimet illum bonura consilia¬
torem esse s ad hoc ꝙ bonus cõ¬
siliator existat nori sufficit ꝙ
sit apparenter talis s requirit
existenter talem esse / bñ igitur
ht̃ apparenter borius consilia¬
tor existenter hr̃e d. ¶Qre si
scire uolumus quales consilia¬
rios hr̃e deceat regiam maiesta¬
tem ⁊que ⁊quot sunt in consi¬
liis requirenda stire expeclit qͦt
modis ꝑsuadetur hominib ł
quot modis fit eis fides ⁊ incli¬
nantur ad credendum smones
auditos. hec autem sunt trias
siderare uidelicet dicentem qui
loquitur: auditorem ad quem
loquitur: ⁊rem de qua loquit᷑.
suadetur auditorib ⁊ inclinã¬
tur ad credendum sermones

Expanded text:
 ad persuadendum. Sed ad hoc quod aliquis sit bene creditivus, non oportet ipsum esse existenter talem, sed sufficit quod vodeatur vel appareat talis esse: nam homo iudicat quae foris patent, et ex apparentibus. Ideo sit sufficienter homini fides, et redditur ei aliquis creditivus, si exsistimet illum bonum consiliatorem esse. Sed ad hoc quod bonus consiliator existat, non sufficit quod sit apparenter talis, sed requiritur existenter talem esse. Bene igitur habet apparenter, bonus consiliator existenter habere debet. Quare si scire volumus quales consiliarios habere deceat regiam maiestatem, et quae et quot sunt in consiliis requirenda: scire expedit quot modis persuadetur hominibus, vel quot modis sit eis fides, et inclinantur ad credendum sermones auditos. Haec autem sunt tria, sideranda. videlicet dicentem qui loquitur, auditorem ad quem loquitur, et rem de qua loquatur. suadetur auditoribus, et inclinatur ad credendum sermones
Abbreviated transcription (Latin):
erunt qͣm filii paupeꝵ. ¶Ex
hec autem dupliciter contĩgẽt
iniurie ⁊ iurgia in ciuitatẽ p̾¬
mo qr pauperes cum ditantur
nesciunt fortunas ferre uͭ pla¬
riabuntur ergo aliis. Filii enĩ
paupeꝵ inflatiꝰ ꝙ uideant se
plus aliis in duniciiꝰ hñdare
iniustificabunt in eos ⁊ fient
iniurie in ciuttate. ¶ Rur¬
sus hiꝰ iniurie ⁊ contumelie
orientur int̾ ciues non solũ
ex parte filioꝵ paupeꝵ s ⁊̃ ex

Expanded text:
erunt, quam filii pauperum. Ex erunt, quam filii pauperum. Ex hoc autem dupliciter contingent iniuriae, et iurgia in civitate. Primo quia pauperes cum ditantur nesciunt fortunas ferre, ut plariabuntur ergo aliis. Filii enim pauperum inflati, eo quod videant se plus aliis in divitiis abundare, iniustificabunt in eos, et fient iniuriae in civitate. Rursus, huiusmodi iniuriae et contumeliae orirentur inter cives non solum ex
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ ꝙ legib obediatur ⁊ s lege
obseruentur: qr̃ si singuli ciue
cedentib filiis in hr̃ditates pa¬
rentum soluta erit iex felleez
qr non habebunt possõnes eqͣ¬
les ¶Cum ergo q̃nto aliquidĩ
plures partes diuiditur tanto
ciuium quot procedunt ab a¬
lio s qr aliqua cõnubia sũt
omnino st̾ilia aliqua uero st̃
fecundiora qͣm alia nõ ẽ poᷝ
gem non esse congruentemse
o ꝙ congrue obseruari non pos¬
sit. ¶ Scda uia sumitur ex ꝑte
iniuriaꝵ q̃ possunt in ciuita¬
te consurgere quas legislator
summo studio tauere d spẽc¬
tat enim ad principeni omnẽ
turam habere ne ciuies sint in¬
solentes ⁊ ne sibi inuicem ĩu¬
rias inferant. IS. si in ciuitate
statuitur pauperes equari diui¬
tib in possõnib accipiendo in¬
agnas dotes ab eis ⁊ non dãdo
dotes illis continget mollicies
diuites fĩ pauꝑes ⁊ econtrario
nam si diuctes aliqui plures
Hant filios qm pauperes diui
detur possõ diuitũ pauꝑiores

Expanded text:
 legibus obediatur, et quod leges observentur. Quare si singuli civescedentibus filiis in haereditates parentum soluta erit lex Phaleae. quare non habebunt possessiones aequales. Cum ergo quanto aliquid in plures partes dividitur, tantocivium. quot procedunt ab alio: sed quia aliqua connubia sunt omnino sterilia, aliqua vero sunt foecundiora quam alia, non est possibile gem non esse congruentem; eo quod congrue observari non possit. Secunda via sumitur ex parte iniuriarum, quae possunt in civitate consurgere, quas legislator summo studio cavere debet. Spectat enim ad principem, omnem curam habere ne cives sint insolentes, et ne sibi invicem iniurias inferant: sed si in civitate statuitur pauperes aequari divitibus in possessionibus, accipiendo magnas dotes ab eis, et non dando dotes illis, contingit multotiens divites fieri pauperes, et econverso. Nam si divites aliqui plures habent filios quam paupet filii divitum pauperiores
Abbreviated transcription (Latin):
te uirtutum quas decens est
hr̃e tiues. ¶Prima uia sic
p. Nam ad rectum regiitan ci¬
uitatis non pt̃ imꝑoni lex ut
ciues h̾ant possõnes eqͣtas nͥ
statuatur ꝙ hant equales fili¬
os. frustra enim poritur lex q̃
conseruari nõ pt̃. Nam ẜ ph̾¬

Expanded text:
arte vitutum, quas decens est habere cives. Prima via si patet. nam ad rectum regimen civitatis non potest imponi lex, ut cives habeant possessiones aequatas, nisi statuatur quod habeant aequales filios: frustra enim ponitur lex quae conservari non potest. nam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tales ut sciant seip̃os regere
⁊ gubernare extunc igitur non
indigent pedagogo. s per ea que
diximus in primo libro qui est
de regimine sui possunt docur̃¬
ta accipere qͣliter se ipsos regãt¬
nes eqͣlr excitandi sunt ad corlia
ex̾citia et labores corporales.
mnes iuuenes ualentes
uiuere uita politica aliqͦ
modo exerciᵈͥ sunt ad corporalẽ
laborestorporalis enim exercita¬
tio si moderata sit omnib uidr̃
ẽẽ proficua eoꝙ faciat ad qͣndã
sanitatẽ ⁊ ad qͣndam bonam di¬
positõnem corporis ¶calefc̃o eĩ tor¬
pore per aliquos mod̾atos mot̾

Expanded text:
 tales, ut sciant seipsos regere et gubernare. Ex tunc ergo non indigent paedagogo, sed per ea quae diximus in primo libro qui est de regimine sui, possunt documenta accipere, qualiter seipsos regantaequaliter exercitandi sunt ad corporalia exercitia, et labores. Cap. XVIII. Omnes iuvenes volentes vivere vita politica, aliquo modo exercitandi sunt ad corporales labores. corporalis enim exercitatio si moderata sit, omnibus videtur esse proficua, eo quod faciat ad quandam sanitatem, et ad quandam bonam dispositionem corporis: calefacto enim corpore per aliquos moderatos ludo
Abbreviated transcription (Latin):
dit enim omnib uolentib po¬
litice uiuere tam ciuilib quã
nobilib tami regib ⁊ principi¬
b qͣm aliis: nõ omnino cessare
reddit corpus robustius ut faci¬
lius duriciem armoꝵ sustinere
possit qr si usus armoꝵ nõ so¬
lum aliqñ est licitus s ⁊̃ ne-¬
cessarius pro bono rei publice:
uolentib politice uiuere non

Expanded text:
volentibus politice vivere tam civibus quam nobilibus, tam regibus et principibus, quam aliis, non omnino cessare reddit corpus robustius, ut facilius duriciem armorum sustinere possit. quare si usus armorum non solum aliquando est licitus, sed etiam necessarius pro bono Reipublicae, volentibus politice vivere, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uidex d aspicere nõ qualis¬
quid̃ nunc ẽ incusatus. s qͣus
quidẽ fuit semꝑer in multo tp̃i
est eligibilius ip̃o sic eligibiluiᷤᷤ
uiriaꝵ quas suscipimius ab il¬
lo. uñ ⁊ Iulius cesar in hoc non
modicum commendatur qr ut
Dato ergo aliquem in nos delĩ¬
quere.:a quo temporib retroat¬
tis multa bona suscepinius de¬
bemus ad illum misericorditer
nos l̃e ⁊ magis memorari boĩ

Expanded text:
 debet aspicere qualis nunc est incusatus, sed qualis quidem fuit semper in multo tempore est eligibilius ipso, sic eligibilius euriarum quas suscepimus ab illo. Unde et Iulius Caesar in hoc non modicum commendantur, quiaDato ergo aliquem in nos delinquere, a quo temporibus retroactis multa bona suscepimus, debemus ad illum misericorditer nos habere, et magis memorari bo
Abbreviated transcription (Latin):
hͨ autem ut ibi sb̃ditur st̃ ual¬
de notiua tiuitati ut ergo sit
mutuus amor int̾ ciues bonũ
ẽ ppłm habundare in ꝑsonis
mediis.¶Tercia uia sumitur
ex equalitate ⁊ iusticia que ẽ
seruanda in tiuitate ¶nam ut
ait ph̾s excedentes in eufortu¬
niis. potentiis. diuitiis ⁊ ami¬
cis ⁊ in aliis hiꝰ bonis. nesciũt
subici ¶ qui autẽ ẜ extessum st̃
indigentes ⁊ pauperes. nescũit
principarii qr si ppłs sit solum
ex duab partib constitutus ex
nimis diuitibz ⁊ nimis paupe¬
rib. ⁊ pauce aut nulle sĩt ibi
ꝑsone medie: de difficili reser¬
uabitur ibi equalitas ⁊ iusti¬
sla.s diuites penitus uolent
principari ⁊ sb̾peditare Alios.
alii uero contranitentes dissen¬
tõnem facient ¶ si contingat᷑
pauperes optinere qr principari
non nouerunt male traftab̃t
diuites ⁊ potentes. ¶Qrta ui¬
a sumitur uitetur inuidia ⁊ cõ¬
temptus nã pauperes ut dr̃ qͣr
to pol̾. maxime inuident cliui¬

Expanded text:
haec autem ut ibi subditur sunt valhaec autem ut ibi subditur sunt valde nociva civitati. Ut ergo sit mutuus amor inter cives, bonum est propter hoc abundare in personis mediis. Tertia via sumitur ex aequalitate et iustitia, quae est servanda in civitate: Nam ut ait Philosophus excedentes in fortunis, potentiis, divitiis, et amicis, et in aliis huiusmodi bonis, nesciunt subiici. Qui autem secundum excessum sunt indigentes et pauperes, nesciunt principari. Quare si populus sit solum ex duabus partibus constitutus, ex nimis divitibus et nimis pauperibus: et paucae aut nullae sint ibi personae mediae, de difficili servabitur ibi aequalitas et iustitia, sed divites penitus volent principari, et suppeditare alios. Alii vero contra nitentes dissensionem faciunt, et si contingat pauperes obtinere, quia principari non noverunt, male tractabunt divites et potentes. Quarta via sumitur, ut vitetur invidia et contemptus. Nam pauperes ut dicitur 4.Polit. maxime invident divi
Abbreviated transcription (Latin):
res ⁊pauce ꝑsone medie. uix
aut nũquam rõnabilit̾ uiuet.
nam muttum dĩtes ad mul¬
tum pauperes nesciunt iõna¬
bilr se hr̃e s modica occasione
sumpta: eis manifeste nocent.
sic ⁊ multum pauperes ad ni¬
miũ diuites. nescuint se rõna¬
biliter gerere. Insidiantur enĩ¬
eis quomodo possint hastute ⁊
latenter eoꝵ dep̾dari bona s si
in populo sint multe ꝑsone me¬
die. tessabunt hĩ nocumenta.
⁊ de facili rõni obediunt. hoc est
est optimumi/ optima ẽ possõ me¬
dia qr facillime rõni obediet nã
si una pars cuutatis sit suꝑ in¬
genua. super potens: ⁊ suꝑ di¬
ues. alia uero huic contraria
sit suꝑ egena suꝑ fidebłis. ⁊ ual¬
de uilis: difficie est iõnem seqͥ.
nam hii quidem uidelic suꝑ¬
potentes fierit iniuriosi¶ hii aũ
.s. super pauperes. fient nequa
ualde. hastute ⁊ latenrter insi¬
diantes diuitib. ¶ Scd̾a uia
sumitur ex mutuo amore qui
uidelz pauperes minime amãt
principes .i. potentes ⁊diuites.

Expanded text:
ae personae mediae, vix aut nunquam rationabiliter vivet. Nam multum divites ad multum pauperes nesciunt rationabiliter se habere, sed modica occasione sumpta eis manifeste nocent. Sic etiam multum pauperes ad nimium divites nesciunt se rationabiliter gerere insidiantur enimeis quomodo possint astute et latenter eorum depraedari bona. Sed si in populo sint multae personae mediae, cessabunt huiusmodi nocumenta, et de facili rationi obediunt. Hoc est est optimum, optima est possessio media, quia facilius rationi obediet. Nam si una pars civitatis sit superingenua, superpotens, et superdives: alia vero huic contraria sit superegena, superdebilis et valde vilis, difficile est rationem sequi. Nam ii quidem scilicet superpotentes, fient iniuriosi: hi autem videlicet superpauperes, fient nequi, valde astuti et latenter insidiantes divitibus. Secunda via sumitur ex mutuo amore, quividelicet pauperes minime amant principes, id est potentes et divites:
Abbreviated transcription (Latin):
expone. ¶ Hilcõ enĩ qͣm lebant¬
romam ẽẽ principantẽ ⁊ monar¬
chiam loc gͦ modo quoslib hoĩes
decet ẽe amatiuos ut primo ⁊ prĩ¬
cipalt diligant bonũdiuinũ ⁊ cõe
ex consequẽti uero bonũ ꝓpͥum et
pͥuatũ smaxĩe tñ hoc det reges ⁊
principes quod tiplici uia dedara

Expanded text:
o enim quam habebanto enim quam habebantRomam esse principantem et monarcham. Hoc ergo modo quoslibet homines decet esse amativos, ut primo et principaliter diligant bonum divinum et commune: ex consequenti vero bonum proprium et privatum: maxime tamen hoc decet reges et principes. q
Abbreviated transcription (Latin):
debet ẽẽ amatiuus est. ut primo
⁊ principaliter diligat bonumi
diuinum ⁊ communei namin
bono diuino magis ht ẽẽ bom¬
tas imiustuiusq quam in se ip̃o
Tonum emi duumuim est con¬
si adinchibatum eesset bonũ nr̃ni de¬
us uude uellet posset ip̃m refic̾e. qr
cũ nullus homo sine diuiuo auxilio
possit se ip̃m bonũ face uel se in bõi¬
tate conseruare dc̃at natͣalis rõ ut
nũ uiuicuiq pricipaliter est adeo et
extellenci reseruatur indeo quã in
se ip̾o ⁊ quia commuune bonuin est
bonũ cõmune naturałr eĩ uidemus
partẽ se exponere periculo pro toto.
ut brathiũ se exponit periculo pro
corpore ex ñli ei inft̾ictutũ quis ult
pertuti ne uulu̾ent᷑ mebra aquib
pr̃icipaliter depẽdet salus corporis l
ne totũ corpꝰ pereat brachiũ peritu¬
lo se exponit si ⁊̃ antiquitus siper¬
s̃peximᷤ cuutatẽ aliꝙͣ dñari ⁊ ten̾e
monarchiã h erat quia ciues pro
republica nõ dubitabant se morti

Expanded text:
debet esse amativus, est ut primo debet esse amativus, est ut primo et principaliter diligat bonum divinum et commune. Nam in bono divino magis habet esse bonitas uniuscuiusque, quam etiam in seipso. Bonum enim divinum est consi annihilatum esset bonum nostrum, Deus unde vellet, posset illud reficere. Quare cum nullus homo sine divino auxilio possit seipsum bonum facere, vel se in bonitate conservare, dictat naturalis ratio ut est a Deo, et excellentius reservatur in Deo, quam in seipso. Et quia commune bonum est bonum. Naturaliter enim videmus partem se exponere pro toto, ut brachium es exponit periculo pro corpore: ex naturali enim instinctu cum quis vult percuti, ne vulnerentur membra a quibus principaliter dependet salus corporis, et ne totum corpus pereat, brachium periculo se exponit. Sic etiam antiquitus si perspeximus civitatem aliquam dominari et tenere monarchiam: hoc erat, quia cives pro Rep. non dubitabant se morti
Abbreviated transcription (Latin):
tande passiones predicte quodsci¬
re tanto magis decet reges ⁊ prin¬
cipes quanto perpassiones ip̃oꝵ
maius malura indrcilialet pt¬
q bonum extellentius impediri.
de hoc tamen in frͣ diffusiꝰ tracta¬
do decet reges ⁊ peincipes se lr̃e¬
ad odium ⁊ amorem.
lssiones aũt quia diuetsifi
bat enim nos enumerare passiones
ut possimus sciremus numerum
passionum dequibus determinate
debemus. Qporcebat etiam osten¬
ut sciremus quo ordine determi¬
uaremus de illis quare tum amor
⁊odium sint passiones prime: pri¬
mo uidendum est quomodo dece¬
at reges ⁊ principes ẽẽ amatiuoᷤ
⁊ odicinos ⁊ ut ostendamus no¬
men amoris nõ solum ut est
passio proprie sumpta s etiam
ut reperitur in appetitu intellec
ob̾m amoris est bonum ubi ergo
reperitur magis ratio bonitatis
ibi ẽẽ debet magis principalis ⁊
magis intensus amor. In bo¬
ns autem diuinis ⁊ in lons
comnunibus magis reperitur
ratio bonitatis quain bono pri-¬
uato. Modus ergo quo quilily

Expanded text:
ae passiones praedictae. Quod scire tanto magis decet reges et principes, quanto per passiones ipsorum maius valet induci malum, et potest bonum excellentius impediri. De hoc tamen infra diffusius tractado decet reges et principes se habead odissiones autem quia diversificbat ergo enumerare omnes passiones, ut sciremus numerum passionum, de quibus determinare debemus. Oportebat etiam ostenciremus quo ordine determinaremus de illis. Quare cum amor, et odium sint passiones primae, prius videndum est, quomodo deceat reges et principes esse amativos, et oditivos. Et ut ostendamus nomen amoris, non solum ut est passio proprie sumpta, sed etiam ut reperitur in appetitu sensitivoobiectum amoris est bonum. Ubi ergo reperitur magis ratio bonitatis, ibi esse debet magis principalis. et magis intensus amor. In bonis autem divinis, et in bonis communibus, magis reperitur ratio bonitatis, quam in bono privato. Modus ergo, quo quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
quia diligit corporalem uitam:
timet gladium qui eam tollit
timor ergo ⁊ odium ⁊ breuiter
ominis passio siue omnis mot̾
annmi ex amore sũit originẽ
potissimum gͥ mintentõne cu.¬
iuslz ẽẽ deb quid amandũ.
¶Ostenso ergo quod reges ⁊ prĩ¬
cipes quodam sp̃ali modo pre
aliis debent diligere bonumdi¬
uinum ⁊ commune . quodam
spali modo pepre alis odire
debent que contrariantur bono
diuino ⁊ commuini huius au̾t
odu sit ext̾mare ⁊ nõ quam satiari
nisi ext̾imnet ut de secundo rech
decet reges ⁊ principes sic sitire
iusticiam ⁊ odire uicia ut nõ sati¬
antur inisiea exstirpent ⁊ exter¬
minent. perse enim homines nõ
possent alit̾ uicia exstupari nec po¬
test ali durare commune bonũ
nisi exterminando maleficos lo¬
mines exstirpandi sunt ne pereat
commune bonuisamare gͥ cõ¬
nune bonum ⁊ odire maleficia
que ei contrariant᷑ tanto mag
decet reges ⁊principes quantõ
magis sunt persona publica ⁊

Expanded text:
qui diligit corporalem vitam, qui diligit corporalem vitam, timet gladium qui eam tollit. timor ergo et odium. et breviter omnnis passio sive omnis motus animi ex amore sumit originem. potissimum ergo in intentione cuiuslibet esse debet quid amandum. Ostenso ergo quomodo reges et principes quodam speciali modo prae aliis debent diligere bonum divinum et commune, et quodam speciali modo prae alios debent quae contrariantur bono divino et communi: huiusmodi autem odii sit exterminare, et nunquam satiari nisi exterminet, ut dicitur 2. Rhdecet reges et principes amare Iustitiam, et odit vitia, ut non satientur, nisi ea extirpent et exterminent. Per se enim homines non possunt aliter vitia extirpari, nec potest aliter durare commune bonum, nisi exterminando maleficos homines, extirpandi sunt tales, ne pereat commune bonum. Amare ergo comune bonum, et odire malefica, quae ei contrariantur: tanto magis decet reges et principes, quanto magis sunt persona publica, et
Abbreviated transcription (Latin):
uus est ad uirtutes singulas.
num ⁊ commune. ¶Tertio hͤ
idem patet si considerentur uicia
que debent fug̾ẽ Inam sicut a¬
mor diuinus ⁊ communis. in¬
ducit ad omnem uirtutem sic
mordinatus amor proprius in¬
ducit ad onme uicumi.: tales enim
sunt tyraun uolentes explere uo¬
lupͥtatem propriam ⁊ querentes ex¬
cellentiam singularem. propter ꝙ
fuint iniuriatores aliorum dep̾¬
dantur sacra expoliant populum
omnem iniusticiam ex̾cent. uñ
⁊ uałius maxiius de dyonisio ci¬
płabat urbes. expoliabat ciuita¬
tes ⁊depredabatur sacra. ¶Uiso
quomodo reges ⁊ principes sehr̃e
debeant ad amorem quia pricipa¬
liter debent amare bonun diui¬
num ⁊ commune de facili pat̾e
põt quomodo sehr̃e debent ado¬
dium. Nam amor est primus
motus ⁊ prima passio ex qua
omnis alia passio sumit origi¬
nem ut sihomo diligat iustici¬
am ⁊ ueritatem odit fures qui
contrariantur iusticie ⁊ detracto¬
res qui contrariant᷑ uentati et

Expanded text:
vus est ad virtutes singulas. vus est ad virtutes singulas. num et commune. Tertio hoc idem patet, si considerentur vitia, quae debet fugere. Nam sicuti amor divinus et boni communis inducit ad omnem virtutem; sic inordinatus amor proprius inducit ad omne vitium: tales enim sunt tyranni, volentes explere voluptatem propriam, et quaerentes excellentiam singularem. propter quod fiunt iniuriatores aliorum, depraedant sacra, expoliant populum, omnem iniustitiam exercent. Unde et Valerius Maximus de Dionysio Ciabat urbes, expoliabat civitates, et depraedabat sacra. Viso quomodo reges et principes se habere debeant ad amorem, quia principaliter debent amare bonum divinum et commune: de facili patere potest, quomodo se habere debeant ad odium. Nam amor est primus motus et prima passio, ex qua omnis alia sumit originem: ut si homo diligit iustitiam et veritatem, odit fures qui contrariantur iustitiae, et detractores qui contrariantur veritati. et
Abbreviated transcription (Latin):
sit exꝑcus ⁊ cautus ⁊ ut hẽat oĩa
que ad prudentiam requiruncur per
quam possit meliꝰ populum regẽ pro¬
prium. Inmo si bonũ commune pre¬
ponat bono priuato tanto magis
studebit ut prudencia polleat quã¬
to maior prudentia reqͦ ad custodi¬
endum bonum commune quam
proprium. Erit ergo prudens sit ⁊̃
erit iustus qr bonum commune
postissime per iusticiam conseruã
erit magnanimus quia bona cõ¬
munia maxime sunt ardua et
magno honore digna inq̃ mag¬
nanimus tendit. Erit magͣifit
magnificencia potissime ẽẽ ht̃ ccͣ¬
bona diuina ⁊ communia ¶ Erit
fortis qr cum bonum commune
preponat bono priuato nõdubi¬
tabit ⁊̃ personam exponere siui¬
derit quod expediat regno  Erit
temperatus: quia suntentio sua
principałr uersatur circabom̃
regni aspnabitur delc̃ationes sẽ¬
sibiles immoderatas ne pereas
impediatur debita cura regni.
ut ergo sit ad unum dr̃e amor
boni diuini ⁊ comnunis. Iducti¬

Expanded text:
sit expertus, cautus, et ut habeat omnia sit expertus, cautus, et ut habeat omnia quae ad prudentiam requiruntur, per quam possit melius suum populum regere. immo si bonum commune praeponat bono privato, tanto magis studebit ut prudentia polleat, quanto maior prudentia requiritur ad custodiendum bonum commune, quam proprium, Est ergo prudens, si etiam erit iustus: quia bonum commune potissime per iustitiam conservatur. Erit magnanimus; quia bona communia maxime sunt ardua et magno honore digna, in quae magnanimus tendit. Erit magnificus; magnificentia potissime habet esse circa divina, et communia. Erit fortis; quia cum bonum cumune proponat bono privato, non dubitabit etiam personam exponere, si viderit quod expediat regno. Erit temperatus; quia si intentio sua principaliter versatur circa bonum regni, spernet delectationes sensibiles immoderatas, ne per eas impediatur debita cura regni. Ut ergo sit ad unum dicere, amor divini boni et communis inducti
Abbreviated transcription (Latin):
intẽdit cõe. inquãtũ ex bono cõi
cõsurgit sibi aliꝙ bonũ priuatũ.
sic ergo mͦ opposito se hũt regnũ ⁊
tyrãnides mod̃ amoris tyranici
modus amoris regis ẽẽ debet ut
mo quia spãli mͦ rex ⁊ quilib prĩ¬
cipans est minister dei ⁊ pͣ publica
⁊ commnuns sp̃ali modo spectat ad
reges ⁊ printipes bonũ desiderium
⁊ commiune ppon̾e cuil prinato
bono ¶ Secundo loc idẽ patet siꝯ
siderentur untutes quibus detet
reges eẽ ornatos: Sicut enim de¬
cestabilius est magr̃o carere scĩa
quam in discipulo. quia magist̃
trade sic detestabilius est in rege
carere uirtutib quam in sb̾ditis
quia status regiꝰ requirit ut indu¬
cat alios ad uirtutẽ. I nter cecera
autem que induce possunt re¬
ges ad iurtutes est ut lonũ d̾i¬
nũ ⁊ commune principaliter di¬
ligant. Nam si rex principaliter
bonũ commune intendat stude¬
bit ut lẽat memoriam pret̾ito¬
rum prouidentiã futurorum ut

Expanded text:
ne, inquantum ex bono communi consurgit sibi aliquid bonum privatum. Si ergo modo opposito se habent, Regnum, et tyrannides: cum modus amoris tyrannici no communi, modus amoris regis esse debet ut immo quia speciali modo rex et quilibet principans est minister Dei et persona publica et communis, speciali modo spectat ad reges et principes bonum divinum et commune praeponere cuilibet privato bono. Secundo hoc idem patet, si considerentur virtutes, quibus decet reges esse ornatos. Sicut enim detestabilius est in magistro carere scientia quam in discipulo, quia magister ientiam aliis tradere: sic detestabilius est in rege carere virtutibus, quam in subditis, quia status regius requirit ut inducat alios ad virtutem. Inter caetera autem, quae inducere posset alios ad virtutes, est, ut bonum divinum et commune principaliter diligant. Nam si rex principaliter bonum commune intendat, studebit ut habeat memoriam praeteritorum, et providentiam futurorum, ut