comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deut̾o nomio. Si aut̃ emeris fr̃e¬
patnitates int̾p̃tantur. cũ ex una ra¬
pies multa genis tͦba diffundit᷑. Et
in genesi dixit abraham ad loth. ħ
sũis eiꝰ aran. Quarto mͦ affectu fr̃s
pari inter nos g̾manitate coniungi¬
mur.scriptura loquente. Dicite his
mana ita intelligit᷑: ut g̾manꝰ eadẽ
genitrice manans. Soror aut̃ ut fr̃
qa soror ẽ. ex codem semine dicta. qd̾
sola cũ fr̃ibꝰ in sorte agnatiõis habe¬
atur. fr̃m filii patrueles dicti. eoqd̾
patres eorũ german fr̃s int̾ se fuerud
Consobrini uero uocati: qͥ aut ex soro¬
ie & frẽ. aut ex duabꝰ sororibꝰ sunt na¬
i. qͣi consorim. fratrueles aut̃. ma¬
tertere filii sunt. Sobrini: conso
rente patre.pupillũ pͥor patruus
suscipit. et qͣi filiũ lege tuet᷑. Auun¬
minutiui hab̾e uidet᷑. qr ab auo
dedit. Gener ẽ: qͥ filiam duxit. Ge¬
ner aut̃ dictus: qd̾ adsciscatur adau¬
gendũ genꝰ. Socer aut̃ & socerꝰ: qd̾ ge¬
nerũ aut nurũ sibi sociauit. Hicet᷑¬

Expanded text:
Deuteronomio: Si autem emeris fratpaternitates interpretantur, cum ex una radice multa 445 generis turba diffunditur, ut in Genesi dixit Abraham ad Loth: Non fratris ejus Aram. 10. Quarto modo affectu fratres pari inter nos germanitate conjungimur, Scriptura loquente: Dicite iis mana ita intelligitur, ut germanus, eadem genitrice manans. 12. Soror autem, ut frater; nam soror est ex eodem semine dicta, quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. 13. Fratres patrueles dicti, eo quod patres eorum germani fratres inter se fuerunt. Consobrini vocantur quia aut ex sorore et fratre aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consorini. Fratrueles autem matertere f moriente patre pupillum prior patruus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avunminutivi habere videtur, qdedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum genus. Socer autem et socrus, quod generum vel nurum sibi adsocient. Vitri
Abbreviated transcription (Latin):
accedant ꝓnatis. dũ desun fi
Qui ideo pͥus ingente agnoscunꝰ
qͥa ueniunt ꝑuirił sexus ꝑsonas
ueluti fr̃. eodem patre natus.: ut si
filiꝰ nepos. uł ex eo idem patruus ¶o¬
gnati dicti: qr sunt et ipsi ꝓpinqͥ¬
te cognationis coniuncti. qͥ inde
pꝰ agnatos habent᷑. qr ꝑ feminim
sexus ꝑsonas ueniunt. nͨ st̾ agnati.
s alias naturali iure cognati. suoy¬
uno sangͥne id ẽ ex uno patͥs sem
ne nati sunt. Nam sem̃ uiri spum
ẽ sangͥnis. adinstar aquȩ inscopus
collise. quȩ spumã candidam fatr
uł sic̃ uinũ nigrũ qd̾ in calioe ago¬
tũ. spumã albentẽ reddit. fr̃s dicͥt
eo qđ sint ex eodem fruc̾tu. idẽ exo¬
dẽ semine nati. Germani si de cade
genitrice manantes. ñ ut multi di¬
cunt de codẽ g̾mine. qͥ tantũ frẽs
uocant᷑. Cigo frẽs ex eodẽ fructu: s¬
mani ex eadẽ genitrice manantes
mulieris ẽ. Quatuor aut̃ modis¬

Expanded text:
accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali iure cognati. ProConsanguineiine nati sunt; nam semen viri spuma est sanguinis, ad instar aquae in scopulos collisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. 5. Fratres dicti, eo quod sunt ex eodem fructu, id est, ex eodem semine nati. 6. Germani vero de eadem genitrice manantes; non, ut multi dicunt, de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genitrice manantes.mulieris est. 8. Quatuor autem modis
Abbreviated transcription (Latin):
dine appellatũ. ñ ut inprudens
uulgꝰ dic̃. sine spatio dũ sagitta
uelotior sit. Pugio apungendo et
ẜtͣnssigendo uocatꝰ. Est enĩ gladius
paruus et bilacutꝰ lateri ad herens
Idem et dunabulũ dictũ qd relipe
ad climen. Celidoniatꝰ gladiꝰ ferrũ
ẽ latũ. cuiꝰ dupplex mucro acbisiꝰ
inmodũ caude hirundinee fornat̃
un et celidoniatꝰ dĩ. Sica asecanboa
cta. Est enĩ gladiꝰ bieuis: qͦ maximo i¬
tunt᷑. qͥ ap̃ italos latrocinia exercen
Aqͦ et sicaris dicti. Tranqͥllus auꝰ iit
ssũ gladiũ curuatũ fuisset exatiei
cta: ꝓcucurrit unꝰ ad id corrigeni
tũq apugnante responsũ ẽ sica pu¬
gnabo. inde sicȩ nom̃ datũ. Securs
signa sunt. q̃ añ consules fe̾bantir
quas ispani ab usu francoꝵs ꝑ dir¬
uationẽ franciscas uocantes. et ea
signa portari: ne aut usũ ꝑderet
belli. aut uacans aspectũ amitter
gladiorum.

Expanded text:
dine appellatum, non, ut inprudens dine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo et sicarii dicti. Tranquilluslud. hisissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans aspectum amitteret gladiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ensis inp̃lio: s ensis ferrũ tan¬
tum gladiꝰ uͦ totꝰ. Propͥe aut̃ appella¬
tus gladiꝰ. qd̾ gulã diuidit: id ẽ cer¬
uicem secat.Ad hoc enĩ pͥmũ ẽ fac¬
tus. nã cȩtã menbra securibꝰ mag̃
cedunt᷑. collũ gladio tantũ. Acies
aut̃ gladii ab acumine dicta. Ca¬
pulus uocatꝰ uł qr cap̃ ẽ gladii. uł
qr ibi capit᷑ ut teneat᷑: nã alias
acies ferri ñ sinit. Mucro ñ tantũ
gladii ẽ. s cuiꝰlibet teli acum̃. dictꝰ
a longitudine nã macron g̾ci lon¬
gum uocant.Hinc et machera.
Machera aut̃ ẽ gladiꝰ longꝰ exuna
parte acutꝰ. framea uͦ gladiꝰ ex ut᷑q
parte acutꝰ ꝙͣ. uulgo spatã uocant.
ipsa ẽ et rũphea.Framea aut̃ di¬
cta qr ferrea ẽ. Nam sic̃ ferram̃tũ
sic framea dr̃: ac ꝓinde om̃is gladiꝰ¬
tior et patit᷑ dicimꝰ. Alii spatã lati¬
ne autͥimant dictam. eo qd̾ spati¬
osa sit id ẽ lata et ampla: un et
spatulam in pecoribꝰ. Semispati¬
um gladiꝰ ẽ amedia spate longnu¬

Expanded text:
ensis in praelio, sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est, cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam caetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. 2. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatur, vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur, ut teneatur. Nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cujuslibet teli acumen; dictus a longitudine. Nam μακρον Graeci longum dicunt, hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus, ab una parte acutus. 3. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spathan vocant. Ipsa est et romphaea. Framea autem dicta quia ferrea est. Nam sicut ferramentum sic framea dicitur, ac proinde omnis gladitior et patitur dicimus. Alii spatam Latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispatium gladium est a media spatae longitu
Abbreviated transcription (Latin):
tautanos uocant. Falarica ẽ telũ
ingens tornofactũ. hñs ferrũ cubi¬
tale. et rotunditatẽ de plumbo in
modũ spere. in ip̃a sũmitate. Dr̃
etiam et ignẽ hab̾e̾ fixũ. Hoc aut̃
telo pugnat᷑ de turribꝰ: quas falas
dici manifestũ ẽ. Iuuenalis consuł
ante falas: delfinoꝵsq columnas.
A falis gͥ dicta ẽ falarica sic̃ amuro
muralis. Sane falaricã lucanꝰ dicit.
uis. Uirgiliꝰ. uͦ ait turnũ manu fa
cłoꝵs atq teloꝵ a torquendo uł
emitrendo uocata. De qͥbꝰ lucanꝰ.
signa pares aquilas et pila minã¬
tia pilis. cuiꝰ singłare pilum dr̃ Te¬
lum uocat᷑ scd̃m grecam ȩthimolo¬
longe iaci potest quamꝗͣ ab usiue
priȩ aut̃ telũ a longitudine dictũ.
unde et mustelam dicimꝰ. qd̾ lon¬
gior sit quã mus. Cuspis astilis
cuspide̾ mirtum. Propͥe aut̃ cuspis
posterior pars aste ẽ. ¶
De sagittis.

Expanded text:
tautanos vocant. Falarica est telum tautanos vocant. Falarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae. In ipsa summitate dicitur etiam et ignem habere adfixum. Hoc autem telo pugnatur de turribus, quas dici manifestum est. Iuvenalis6, 589: Consulis ante falas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane falaricam Lucanus dicit vis. Vergilius vero ait Turnum manu †faculorum atque telorum a torquendo, vel emittendo, vocatae. De quibus Lucanus1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Cuius singulare pilum dicitur. Telum vocatur secundum Graecam etymololonge iaci potest: quamquam abusive prie autem telum a longitudine dictum: unde et mustelam dicimus quod longior sit quam mus. Cuspis hastilis cuspide myrtum. Proprie autem cuspis posterior pars hastae est. § 8 De sagittis.
Abbreviated transcription (Latin):
minutiuũ fac̃ astilia. Nom̃
trudes. et acuto cuspide contos.
Contũ aut̃ qͣi conitũ. Est enĩ conũ
acuta rotunditas. Trudes amittes
sunt cũ lunato ferro: quȩ greci ai¬
plustria dict. Atrudibꝰ aut̃ uerimi
qd̾ trudunt et detrudunt. Uirgll
ꝗͣi uenatui habilia uł qi uenieni
excipiunt: qiͣ excipi abilia. ẜypi¬
unt enĩ apros expectantq leones
intrant ursos. sit tantũ firmana
nꝰ. Lancea ẽ asta am̃tũ hñs inmedis
dicta aut̃ lancea qd̾ equa lancȩ iĩ
equali am̃to ponderata iubratus¬
d media asta religatur ut iacłetur.
Claua ẽ quał fuit hercłis dicta qđ̾ sit
clauis ferreis inuicẽ religata. et ẽ cu¬
bito semis. facta in longitudine. Hec
et cateia. ꝙͣ oratiꝰ caiam dicit. Est
enĩ genꝰ gallici teli ex mat̾ia quã
maxime lenta. quȩ iactu qͥdem ñ
longe ꝓpt̾ grauitatẽ euolat. s qͦ ꝑ¬
uenit ui nimia ꝑfringit. qd̾ si ab
artifice mittat᷑ rursum redit ad eũ
cateias. Unde et eosisꝑani et galli

Expanded text:
minutivum facit hastilia. Nomen8: Eferatasque trudes et acuto cuspide contos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† quod trudunt et detrudunt. Vergiliquasi venatui abilia, vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intranus. Lancea est hasta amentum habens in medium: dicta autem lancea, quod equa lance, id est equali quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religata; et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum cateias. Unde et eos Hispani et Galli
Abbreviated transcription (Latin):
susica nulla disciplina potest
eẽ ꝑfecta. Nichil enĩ sine illa. Nã
& ipse mundꝰ quadam armonia
sonorũ fert᷑ esse cõpositꝰ. et celum
ipsũ sub armonie modulatiõe
reuolui. Musica mouet affectus:
ꝓuocat indiu̾sũ habitũ sensus.
Inp̃liis qͦ tube concentus pug-¬
nantes accendit. et quanto ue¬
hem̃tior fui̾t clangor: tanto fit

Expanded text:
usica nulla disciplina potest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit
Abbreviated transcription (Latin):
narũ sint imitatores. Nam habe¬
agent fabulam ꝓnuntiarent.
Nam fabule ita cõponebantur
apoetis ut aptissime essent motui
corporis.
is. De saltatoribꝰ.
altatores aut̃ nominatos
uarro dic̃ ab arcadesalio.
que eneas initaliam secũ addu¬
xit. quiq pͥmo docuit romanos
adolescentes nobiles saltare. Qͥc
in artibꝰ sgenicis liberi et uenis
patrociniũ: quȩ pͥuata et ꝓpͥa sunt.
Scene de gestu et corꝑis fluxu. Nã
molliciam lib̾o et ueneri ĩmolabãt
illi ꝑsexum: illi ꝑfluxũ dissoluti.
Que uͦ ibi uocibus et modis & orga¬
nis & liris transigunt᷑: apollines
et muscas. et mineruas. & m̾curi¬
os. patronos habent. Qd̾ spectacłm
xp̃iane odire debes: qͦrũ odisti au¬
ctores.

Expanded text:
narum sint imitatores; nam habagerent, fabulam pronuntiarent. Nam fabulae ita conponebantur a poetis ut aptissimae essent motui corporis. § 50 De saltatoribus. Saltatores autem nominatos Varro dicit ab Arcade Salio, quem Aeneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentes nobiles saltare. § 51tibus scenicis Liberi et Veneris patrocinium, quae privata et propria sunt scenae, de gestu et corporis fluxu. Nam mollitiam Libero et Veneri inmolabant, illi per sexum, illi per luxum dissoluti: quae vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et Musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum, Christiane, odere debes, quorum odisti auctores.
Abbreviated transcription (Latin):
aͥnͭ a tͦon. id ẽ amorte. uñ & habet ꝑ medium
telũ id ẽ mortis signũ: de qͦ qͥdã ait Omultũ. ante
alias infelix litt̾a theta . Ccr tau. figͣam demons¬
mentiũ ⁊ dolentiũ. Reliqͥs uͦ diras sũmã ⁊ ultimã
sibi uendicat xp̃c. Ipse enĩ ẽ pͥncipiũ. ipse⁊ finis¬
dicens. Egosũ a .& i. Concurentib eñ in se in¬
uicẽ alta ad ii. usq deducit. et rursus .il. ad .a. re¬
plicatur. ut ostenderet in se dñs. ꝙ initu decursũ
ad finẽ. & finis decursũ adiniciũ. Om̃s añ litte ap̃
grecos & uerba cõponunt. & numos faciunt Nã
alfa litt̃a ap̃ eos uocat᷑ in num̾is unũ. Ubi aũscri¬

Expanded text:
natou, id est, a morte. Unde et habet per medium, telum, id est, mortis signum, de qua quidam ait. O multum ante alias infelix litera theta. Tertia τ figuram demonsmentium et dolentium. Reliquas vero duas, summam et ultimam sibi vendicat ChrisEgo sum Α et Ω.' Concurrentibus enim in se invicem Α ad Ω usque devolvitur, et rursus Ω ad Α replicatur, ut ostenderet in se Dominus et initii decursum ad finem et finis decursum ad initium. Omnes autem litterae apud Graecos et verba conponunt et numeros faciunt. Nam Alpha littera apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝓ .c.⁊ .s. ponit᷑. ũꝙ ex eisdẽ litt̾is cõpositũ nom̃ ht.
Agrecis aũ duas litt̃as mutinauit latinitas.y.⁊.⁊. ꝓpt̃
ñ scͥbebant᷑.s ꝓ.⁊. duo .ss. ponebant. ut ylarissat¬
ꝓ ylaritat . P.i. uͦ.i. scͥbebant dnicuiq aũ litt̾e tria
accidt̃. Nom̃ qͦmͦ uocet᷑. figuri. qͦ caracte signetur.
Postestis que uocalis que consonans habent᷑: Nqͥb¬
dam ⁊ ordo adicit᷑ id ẽ. que p̃cedit. que sequit᷑ ut .a. pͥor
sit: subsequens.b. A litt̾a aũ in om̃ib gentib idõ pͥorẽ.
litt̃aꝵ: ꝓ eo qd̃ ipsa pͥor nascentib uocẽ aꝑrat. Noĩa aũ
litt̃aꝵ gentes ex sono ꝓpͥe lingue deder̃: notatis oris. so¬
nis atq discretis. Nam pꝰqm eas aĩaduertert̃: & no¬
mma illis ⁊ figuras imposuerunt: figuras aũ partim
explacito partim ex sono litt̃aꝵ formauer̃: ut puta.
.i.⁊.o. quaꝵ uni sic̃ exilis sonꝰ: ita tenuis urgula. Al¬
teruis pinguis sonꝰ sic̃: plena figura. Potestatẽ aũ

Expanded text:
pro C et S ponitur, unde et ex eisdem litteris conpositum nomen habet. A Graecis autem duas litteras mutuavit Latinitas, Y et Z, pronon scribebantur, sed pro Z duas S ponebant, ut 'hilarissat'; pro Y vero I scribebant. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo caractere signetur; potestas, quae vocalis, quae consonans habeatur. A quibusdam et ordo adicitur, id est quae praecedit, quae sequitur, ut A prior sit, subsequens B. A autem in omnibus gentibus ideo prior est litterarum, pro eo quod ipsa prior nascentibus vocem aperiat. Nomina autem litterarum gentes ex sono propriae linguae dederunt notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina illis et figuras inposuerunt: figuras autem partim ex placito, partim ex sono litterarum formaverunt: ut puta I et O, quarum uni sicut exilis sonus, ita tenuis virgula, alterius pinguis sonus, sicut et plena figura. Potestatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
postea ẽ Uñ ⁊ apletisq aspitatio putat᷑ c̾e ñ litt̾a. que
ꝓinde aspitationis nota d̾t. q uocẽ eleuat: Aspiratio em̃
ẽ. sonꝰ uberius eleuatꝰ. Cuiꝰ cõtraria÷ ꝓsodia. sonꝰ equa¬
lit flexus: R. litt̾am saliuus ludi magist᷑. postea lati
nis adiecit. ut insono discrim faceret. duaꝵ:cq. qͦ
cat᷑.P .s. enĩ uniu̾sa expͥmunt᷑.q. litt̾am nͨ greci reso¬
nant. nͨ hebrei. exceptis enĩlatinis. hanc nulla alia¬

Expanded text:
est, unde a plerisque aspiratio putatur esse, non littera; quae proinde aspirationis nota dicitur, quia uocem eleuat. Aspiratio enim sonus est uberius elevatus, cui contraria est prosodia, sonus equaliter flexus. K, literam Salustius ludimagister postea nis adiecit, ut in sono discrimen faceret duarum litterarcatur: per C enim universa exprimimus. Q litteram nec Graeci resonant, nec Hebraei. Exceptis eni
Abbreviated transcription (Latin):
Satinas littas carmentis nimpha pͥma italis tͣ¬
didit. Carm̃tis aũ dicta qi carminib futura canebat:
tet̾m ꝓpͥe uocata nicostͣta. litt̾e aũ aut cõmimes¬
mune utunt᷑: ut scribẽ ⁊ leg̾e. librales qͥa eas tm̃ illi
nouert̃ qͥlibros c̃scribunt: recteq lo quendi dictan¬
diq racionẽ nouert̃. Litt̾aꝵ duplex÷ modꝰ. Diui¬
dunt᷑ enĩ pͥncipalit induas partes. in uocales⁊ con¬

Expanded text:
Latinas litteras Carmentis nympha prima Italis tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Caeterum proprie vocata Nicostrata. 2. Litterae autemune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt. Litterarum duplex modus est: dividuntur enim principaliter in duas partes, in vocales
Abbreviated transcription (Latin):
nans ñẽ. qr q p̃cedit. idõq qñ nec uocał nͨ cõsonans ẽ.
sine dubio nich. Eadẽ & diagamon agrecis uocatur.
qñ sibimet aliis uocalib iungit᷑. qͦ idõ digamõ dr̃
qi duplex ẽ. instar. f. litt̾e q̃ dupplicẽ gaminã ht ad
cuiꝰ smlitudinẽ c̃iunctas uocales digamõ appel¬
lari gͣmmatici uoluert̃. ut uotũ. inigo. Int semi¬
uocales aũ q̃dã liqͥde dicunt᷑. ꝓptea qi int̾dũ in uri
sillaba pꝰ posite aliis cõsonantib deficiunt. ⁊ ametro
excludunt᷑. Ex qͥb due ap̃latinos liquesct. l⁊ Rut fragoe
slatus. Relique. m. ⁊i. ap̃ grecos liquesc̃t ut .N. nefche¬

Expanded text:
dit. Ideoque quando nec vocalis, nec consonans est, sine dubio nihil est. Eadem et digammon a Graecis vocatur, quando sibimet aliisque vocalibus iungitur: quae ideo digammon dicitur, quia duplex est instar F litterae, quae duplicem Gammam habet, ad cuius similitudinem coniunctas vocales digammon appellari grammatici voluerunt, ut 'votum', 'virgo'. Inter semivocales autem quedam liquide dicuntur, quia interdum in una syllaba, postposite aliis consonantibus, deficiunt et a metro excluduntur. Ex quibus due, apud Latinos liquescunt l et r ut flatus, fragor. Relique m et n apud Grecos liquescunt, ut Mneste
Abbreviated transcription (Latin):
no tipet gͥ his palamides. troiano bello t̾s adie¬
cit.N .x ii. Post quem simonides miles. tͤs alias
abdidit.x⁊ s. Y littam pitagoras samius ad exem¬
plũ uite humane pͥmꝰ formauit. cꝰ uirgula subt̾ior
trauit limite callẽ. Eͥnq aũ esse ap̃ grecos misti¬
cas litt̾as. pͥma s q̃ humanã uitã significat. deqͥ nc̃

Expanded text:
 His Palamedes Troiano bello tres adiecit Η.Χ.Ω. Post quem Simonides Melicus tres alias adiecit Ψ.Ξ.Θ Υ litteram Pythagoras Samius ad exemplum vitae humanae primus formavit; cuius virgula subterior travit limite callem. Quinque autem esse apud Graecos mysticas litteras. Prima Υ, quae humanam vitam significat, de qua nunc
Abbreviated transcription (Latin):
sen: syroꝵ aũ⁊ caldeoꝵ. ꝑ abraham uñ ꝙ. cũ hebren
ẜ num̾o ⁊ sono c̃cordant: sołcaracterib discͤpant.
Egypticꝵ litt̾as ysis regina hinachi filia de greci¬
a ueniens in egiptũ repꝑit. ⁊ egyptiis tradidit.
Ap̃ egiptios añ alias habuisse litt̾as sac̃dotes aliaᷤᷤ¬
canus fenices pͥmi magnis sicredit᷑ ausi mansurã
rudib uocẽ signare figͣis. hinc ẽ. qd ⁊ feniceo colo¬
re libroꝵ capita sebuntur qi ab ipsis lit̾e intium

Expanded text:
 cum Hebraeis, et numero, et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachi filia, de Graecia veniens in Aegyptum, reperit, et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdotes diLucanus: Phenices primis famasi creditur ausi. Mansuram rudibus vocem signare figuris. Hinc est, quod et pheniceo colore librorum capita scribuntur, quia ab ipsis litere initium
Abbreviated transcription (Latin):
ulla clisione uarie emittint᷑. ⁊ dicte uocales. qd ꝑ se
uocẽ impleant ⁊ ꝑsesillabã faciart. muilla alra ad¬
hente cõsonante. Consonantes st̃. qͦ diu̾so motu
lingue uł imp̃ssione labroꝵ efficut᷑⁊ uocate cõso¬
nantes. qr ꝑseñsonaut: s iunctis uocalib cõsomant.
Hce induab pattib diuidunt᷑. insemiuocales : in mu¬
uocalib. nequaqͣm erũpunt. Si enĩ eis extͤmum
uocał detraxeris sonuĩ. indusũ litt̾e mͣmur sonabit.
tĩb ⁊ sonas ⁊ semisonas ⁊ insonas dictas. Iñt uocales
aũ i⁊ .ii. ap̃ grãmaticos uarias habent significatiões.

Expanded text:
e emittuntur. Et dictae vocales, quod per se vocem inpleant, et per se syllabam faciant nulla adhaerente consonante. Consonantes sunt, quae diverso motu linguae vel inpressione labrorum efficiuntur. Et vocatae consonantes quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. Haec in duabus partibvocalibus nequaquam erumpunt. Si enim eis extremum vocalis detraxeris sonum, inclusum litterae murmur sonabit teribus sonas et semisonas et insonas dictas. Inter vocales autem I et U apud Grammaticos varias habent significationes.
Abbreviated transcription (Latin):
rimordia grãmatice artis litt̃e cõmunes
existunt. quas librarii & calculatores se
ant littis alligant᷑. In tanta enĩ rerũ iirietate uͤ
dnci audiendo pot̾ant oĩa: nͨ memoria cõtineri. Litte
aũ dicte qͦsi legitt̾e. qd it legentib p̃stent: uł qd̾ in
legendo iterent᷑. litt̾e latine ⁊ grece. ab ebreis uiden¬
tur exocte: ap̃ illos enĩ pͥus dictũ ẽ. aleph dem̃ ex si¬
mili enuntrtione ap̃ grecos tractũ ẽ alpha iñ ap̃
latinos .a. Transsatoe enĩ ex simili sono alt̃uis lin¬
gue litt̾am condidit: ut nosse possimus lingĩã
hebraicam omniũ linguaꝵ ꝙ litt̾aꝵ esse matrem.
Sed hebrei iuginti duo elem̃talitterꝵ scd̃m
uetis testam̃ti libros utunt᷑ greci uͦ xxiiii. latini¬

Expanded text:
rimordia grammaticae artis litterae communes existunt, quas librarii et calculatores seqant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. Litterae autem dictae quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. Litterae Latinae et Graecae ab Hebraeis videntur exortae. Apud illos enim prius dictum est aleph, deinde ex simili enuntiatione apud Graecos tractum est alpha, inde apud Latinos A. Translator enim ex simili sono alterius linguae litteram condidit, ut nosse possimus linguam Hebraicam omnium linguarum et litterarum esse matrem. Sed Hebraei viginti duo elementa litterarum secundum Veteris Testamenti libros utuntur; Graeci vero viginti
Abbreviated transcription (Latin):
&e auris pateat. qͣlis fuit locꝰ in quo
uaid bersabee lauantẽ aspexit: et
adamauit. Cũ ierosolimã antiochꝰ
obsid̾et: hircanꝰ pͥnceps iudeorũ rese¬
rato dauid sepulchro: tria milia
auri. talenta inde abstraxit. ex qͥ¬
bus trecenta anthioco dedit. ut ob¬
sidionẽ relinqueret: atq ut facti
inuidiã demeret. Fert᷑ ex reliqͣ pe¬
cunia instituisse pͥmꝰ xenodochia.
qͥbꝰ aduentũ susciꝑet pauꝑũ et ꝑe¬
grinorũ. Uñ et uocabłm sũpsit.
regrinorum susceptio nuncupatur.
Ubi aut̃ egrotantes de plateis colligũ
sumpta languoribꝰ atq inediis mi¬
seroꝵ m̃bra fouent᷑.
De edificiis sa-
acra sunt loca diui

Expanded text:
et auris pateat, qualis fuit locus in quo et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit. Cum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hyrcanus princeps Iudaeorum reserato David sepulcro, tria milia auri talenta inde abstraxit, ex quibus trecenta Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret; atque ut facti invidiam demeret, fertur ex reliqua pecunia instituisse primus xenodochia, quibus adventum susciperet pauperum et peregrinorum; unde et vocabulum sumpsit. peregrinorum susceptio nuncupatur. Ubi autem aegrotantes de plateis colliguntsumpta languoribus atque inediis miserorum membra foventur. De aedificiis sacris . Sacra sunt loca divi
Abbreviated transcription (Latin):
ctuli strati erant in qͥbꝰ discũbentoᷤ
epulabant᷑. Clinon enĩ g̾ce lectꝰ ułi¬
cubitꝰ dr̃⁊ ex qͦ confectum ẽ ut tͥdim¬
ũ dice̾t᷑ Cella dicta: qd nos occultat
et celat. Cubidin uͦ: qd̾ eo cubamis
ibiq dormientes requiescamꝰ. Cui¬
le aut̃: cubandi locꝰ ẽ. Secessus: qdłit
locꝰ secretꝰ. idẽ sine accessu. Diu̾soriũ
dictũ: eoqd̃ ex diuersis uiis ibi cone¬
mat᷑. Ospiciũ sermo gͥcus ẽ: uͥ qͥs ad
tẽpꝰ hospitali iure inhabitat. et rrexe
inde transiens migrat. Iñ et meta
anus collega crassi in foro ꝓiecit il¬
uata sunt. Hec et solaria: qr patent
soli. Post ħ alii lapide. alii mat̾ia edi¬
ficare porticibꝰ. moeniana & forib
& domibꝰ adiecer̃t. Tabulata olim
lignẽẽ domꝰ fiebant: inde nom̃ ꝑma¬
net tabulatorũ. Apogeũ ẽ constru¬
ctũ sub t̾ris edificiũ:. qd̾ nos antrum
uł speluncã dicimꝰ. Solariũ. q̃ soli

Expanded text:
ctuli strati erant, in quibus discumbentes ctuli strati erant, in quibus discumbentes epulabantur. Κλίνη enim Graece lectucitur, ex quo confectum est ut triclinium diceretur. Cella dicta quod nos occultat et celat. Cubiculum vero, quod eo cubamus ibique dormientes requiescimus. Cubile autem cubandi locus est. Secessus, quod sit locus secretus, id est sine accessu. Diversorium dictum eo quod ex diversis viis ibi conveniatur. Hospitium sermo Graecus est, ubi quis ad tempus hospitali iure inhabitat, et iterum inde transiens migrat. Inde et metartransit. Moenius collega Crassi in foro proiecit mallata sunt. Haec et solaria, quia patent soli. Post haec alii lapide, alii materia aedificavere porticibus moeniana, et foribus et domibus adiecerunt. Tabulata olim ligneae domus fiebant. Inde nomen permanet tabulatorum. Hypogeum est constructum sub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli
Abbreviated transcription (Latin):
atͥum qͣi abigne &e ligno atrũ dixor
Atrũ enĩ.fit ex fumo. Palatiũ apalli¬
te pͥncipe archadũ dictũ: in cuꝰ hon¬
re archades palanteũ oppidũ constri¬
xer̃t. et regiã in ipsiꝰ nomine condita
palatiũ uocau̾nt. Thalamũ hac ee
sa uocatũ fert̃: cũ enĩ rapte fuissem
aromanis sabinȩ ex qͥbꝰ cũ una an a
as sp̃e nobilis. cũ magna om̃iũ admi¬
ratiõe raꝑetur: thalami duci eã oaor
responsũ est dari. Et qm̃ henupte fel¬
citer cesserant institutũ ẽ ut õibus mn¬
tii thalami nomen iteret᷑. Egypti
et incubant: thalamũ nõiant. Cona¬
clm dictũ: a cõmunione uescendi un¬
de et cenobiũ congregatio. Antiqͥ eñ
publice et in cõmune uescebant᷑. nul
liꝰ coniuiuiũ singłare erat. ne in oceul¬
to deliciȩ luxuriã gign̾e̾nt. Trielin¬
um ẽ cenacłm: a trib lectulis discũ¬
bentiũ dictũ. Ap̃ uete̾s enĩ in loco uͥ
conuiuii apparatꝰ exponebat᷑. tres le¬

Expanded text:
atrium, quasi ab igne et ligno atrum dixerunt: atrum enim fit ex sumo. Palatium a Palante principe Archadum dictum, in cuius honore Archades palanteum oppidum confluxerunt, et regiam in ipsius nomine conditam Palatium vocaverunt. Thalamum hac ex causa vocatum ferunt. Cum enim raptae fuissent a Romanis Sabinae, ex quibus cum una ante alias specie nobilis cum magna omnium admiratione raperetur, Thalamoni duci eam oraculo responsum est dari; et quoniam hae nuptiae feliciter cesserant, institutum est ut in omnibus nuptiis thalami nomen iteretur. Aegyptet cubant, 'thalamum' nominant. Coenaculum dictum a communione vescendi; unde et coenobium congregatio. Antiqui enim publice et in commune vescebant, nec ullius convivium singulare erat, ne in occulto deliciae luxuriam gignerent. Triclinium est coenaculum, a tribus lectulis discumbentium dictum. Apud veteres enim in loco, ubi convivii apparatus exponebatur, tres le
Abbreviated transcription (Latin):
cupate. Platos enĩ g̾ci latũ dict̃ imi¬
undatio existẽt. ꝑ eas aq̃ extͣ cuo¬
tatẽ emittent᷑. ne maximis ꝑpeti¬
isq tẽpestatibꝰ. planitiẽ uł fundan¬
ta urbiũ strages. aquarũ subu̾tes.
Imbuli. uł qͥa sub uolumina sun
uł qr subhis ambulant. Sunt eñ
portic̃ hinc inde platearũ. forisa
ex̾cendarũ litium locꝰ. afando dĩ

Expanded text:
cupatae; πλατύς enim Graeci latum diccupatae; πλατύς enim Graeci latum dicundatio existeret, per eas aque extra civitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempestatibus planitiem vel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. Imboli, vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus a fando dictus
Abbreviated transcription (Latin):
menia abu̾siue dici omĩa edifitiam
lica ciuitatis ut diuidimꝰ iuiosa p
tua pandimꝰ urbis. Propͥe aut̃ mem
sunt: tm̃ muri. Murus aut̃ tuens
te q̃ teretes sint et longe. Teres euie
aliq̃d rotundũ cũ pceritate et colim¬
na. Nã & qͣmius quadrate autlate
construant᷑ pcul tñ uidentibꝰ iotui¬
de existimant᷑. idõ qͥa om̃e cuiq a¬
guli simulacrũ. ꝑ longũ aeris span¬
ũ euanescit atq consumit᷑: et pon.¬
dum uidetur. Propugnacła pigne
pors sunt dicta: qͥa ex his ꝓpugnati
smurale uͦ: eoqd̾ sit ꝓmunitione mus
Est enĩ murꝰ proximꝰ añ murũ. som¬
qͥd. Propͥe aut̃ porta. aut urbis autci¬
strorũ uocat᷑. sic̃ suꝑiꝰ dictũ ẽ. Ui̾ ur
p̃dictũ ẽ ipse habitationes urbis sur.
uñ et uicini dicti. Uie st̃ ipsa span
augusta: q̃ int̾ uicos sunt. Natos ꝑ¬
tue aclatiores ciuitatũ uie st̃: iuyta
ꝓpͥetatẽ lingue g̾ce a latitudine mui¬

Expanded text:
moenia abusive dici omnia aedificia moenia abusive dici omnia aedificia publica a pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turricatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim muraliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nun
Abbreviated transcription (Latin):
ci dicant᷑ ip̃e habitationes urb̃. Di¬
ctꝰ aut̃ uicꝰ eoq̃ sit uice ciuitatis uł
qd̾ uias habeat tm̃ sine muris. Ca¬
strũ antiqͥ dicebant oppidũ loco
altissimo sitũ: qͣi causã altã.cinꝰ
płalis numus castra diminuti¬
uum castellũ ẽ siue q̃ castrabat᷑
licentia mibi habitantiũ. ne pa-¬
ssim uaga hosti pat̾e̾t. Pagi sunt
apta edificiis loca. int̾ ags habi-¬
tantibus. Hec et conciliabula di¬
cta a conuentu et societate mul¬
torũ inunũ. Cõpita sunt ubi usꝰ
ẽ conuentꝰ fieri rusticorũ. et dicta
cõpita qd̾ loca multa in agͥs eodẽ
cõpetunt : et qͦ conuenit᷑ arusticis.
Suburbana sunt. circũiecta ciui¬
tatis edificia gͣi suburbe. Menia
sunt muri ciuitatis. dictiab eo
qđ muniant ciuitatẽ. qi munim̃¬
ta urb̃ id ẽ tutam̃ta. Munium
aut̃ dictũ. qͣi manu factũ. sicet
munus. Muri amunitione di
eant᷑ int̾iora urbis. Menia aut̃ . dn¬
plicẽ hñt significationẽ. Nlam inccan

Expanded text:
ci dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Msunt muri civitatis, dicta ab eo, quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est, tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum, munus. Muri a munitione diceantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interdum
Abbreviated transcription (Latin):
ut habitare casas. Domꝰ ex gͥ¬
ca appellatione uocata: nã doma¬
ta g̾ci recta dict̃. Est aut̃ domꝰ uniꝰ¬
familiȩ habitatio. sicut urbs uniꝰ
ppłi. sic̃ orbis domiciliũ totiꝰ generiᷤᷤ
appellauerunt. Alii edẽ abedendo
qͥdẽ sumpsisse nom̃ existimant :
dantes exemplũ de planto. si uoca¬
ssem uos in edem ad pͣndiũ. Hinc ⁊
edifitiũ: eoq̃ fu̾it pͥus ad edendũ fa¬
ctũ. Nula domꝰ ẽ regia: siue spacio¬
sũ habitacłm. porticibꝰq qͣtuor con¬
clusũ. Atriũ magna edes ẽ: siue ã¬
plior et spaciosa domꝰ. Et dictũ ẽ atũ¬

Expanded text:
ut habitare casas. Domus ex Grut habitare casas. Domus ex Graeca appellatione vocata, nam δώματα Graeci tecta dicunt. Est autem domus unifamilie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis appellaverunt. Alii aedem ab edendo quidem sumpsisse nomen existimant, dantes exemplum de Plauto: Si vocassem vos in aedem ad prandium Hinc et aedificium, eo quod fuerit prius ad edendum factum 3. Aula domus est regia, sive spatiosum habitaculum porticibus quatuor conclusum. 4. Atrium magna aedes est, sive amplior et spatiosa domus. Et dictum est at
Abbreviated transcription (Latin):
orbẽq conscendat᷑. qͣł ẽ rome. cen¬
tũ septuaginta qͥnq pedibꝰ. Termas
appellatas qd̾ caleant. g̾ce enĩ t̾mon
calorẽ uocant. Balneis uͦ nom̃ indi-¬
tũ: a leuatione meroris. Nam greci
to manibꝰ ex̾citant᷑. Nlam ginna¬
siũ grece: latine exercituum dr̃.¬
ulauantiũ uestim̃ta ponunt᷑: ab
exuendo scilicet dictũ. Apolethe
gres sermo ẽ que ap̃ nol corupte
publica. uͥ pꝰ lauachrũ a fame et si
b̃nariȩ: qd ibi soleant considere. Dicte
aut̃ tab̃ne: qd ex tabulis lignisq erãt
uenundant᷑. Mercatũ aut̃ : a com¬
m̾tio noĩatũ. Ibi enĩ resuendere uł
emere solitũ ẽ sic̃ et theloneũ dicit᷑.
uͥi inces naruiũ & nautarũ emolu¬
m̃ta redddunt᷑. Ibi enĩ uectigał ex a¬
ctor sedet : p̃ciũ rebꝰ imposit᷑us ecuo¬
ce a mercatoribꝰ flagitans. Carcer
ẽ aqͦ ꝓhibent᷑ exire. et dr̃ carcer a
coercendo. Hinc fronto. Ut ꝑagrari
potiꝰ amenis locis ꝗͣ. choerceri carce̾

Expanded text:
orbemque conscendatur; qualis est Romae centum septuaginta quinque pedibus. Thermas appellatas quod caleant; Graeci enim θερμὸν calorem vocant. Balneis vero nomen inditum a levatione maeroris; nam Graeci to manibus exercitantur; nam γυμνάσιον Graece, Latine exercitium dubi lavantium vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum; ἀποδύειν Graecus sermo est, quae apud nos corrupte publica, ubi post lavacrum a fame et sitbernariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem tabernae, quod ex tabulis lignisque erantvenundantur. Mercatum autem a commercio nominatum. Ibi res vendere vel emere solitum est: sicut et teloneum dicitur, ubi merces navium, et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet, pretium rebus impositurus, et voce a mercatoribus flagitans. 46. Carcer est a quo prohibemur exire, et dictos carcer a coercendo. Hinc Fronto: Ut pergraecari potius amoenis locis, quam coerceri carcere
Abbreviated transcription (Latin):
minoris aut maioris officii a pͥncipe ĩ¬
petrat. Dictũ aut̃ municipiũ a muni
is id ẽ officiis: qͤ tantũ munia id est
tͥbuta debita uł mun̾a reddant.
Nã lib̾ales & famosissime cause: et q̃
ex pͥncipe ꝓficiscunt᷑ ibi ñ aguntur.
Hec enĩ ad dignitatẽ ciuitatũ perti¬
nent. Uici et castella & pagi hi sũt
q̃ nulla dignitate ciuitatis ornan¬
t᷑. sed uulgari hõiũ conuentu inco¬
lunt᷑: et ꝓpt̾̃ paruitatẽ sui maioribꝰ
ciuitatib attribuunt᷑. Uicꝰ aut̃ di¬
uias habeat tm̃ sine muris. Est aut̃¬

Expanded text:
minoris aut maioris officii, a principe imminoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium is, idest officiis, quia tantum munia, idest tributa debita vel munera, reddat. Nam liberales et famosissime cause et que ex principe proficiscuntur ibi non aguntur: hec enim ad dignitatem civitatis pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem divias habeat t
Abbreviated transcription (Latin):
uentus habitantium opemq det¬
det mutuã contͣ hostẽ. Nam pͥmum
hoĩes tanꝗͣ ndi et mermes nͨ contͣ
beluas p̃sidia habebant. nͨ receptacła
frigoris & caloris. nͨ ipsi int̾ se homines
ab hõibꝰ satis erant tuti. Tandẽ na¬
t᷑ali sollercia speluncis siluestribꝰq te¬
gum̃tis: tuguria sibi et causas uirgul¬
tis. arundinibꝰq contexerunt. qͦ eẽt
uita tutior ne his qͥ nocere possent ad¬
itus esset. ħ ẽ origo oppidoꝵ q̃ pro eo
qd̾ opedarent iocirco oppida nomina¬
ta dixerunt. Oppidũ aut̃ magnitu¬
dine et menib discrepare solet. a
uico et castello: et pago. Ciuitates
aut̃ aut colomiȩ aut mumcipia:
aut uici. aut castella. aut pagi appe
q urbes a ꝓpͥis ciuibꝰ condite. eiuita¬
tes ñ colonie nuncupant᷑. Colonia ẽ
uͦ q̃ defectu indigenarũ nouis culto¬
ribꝰ adimplet᷑. Unde & colonia : acul¬
tu agͥ dicta ẽ. Municipiũ ẽ qd̵ ma¬
manente statu euratis. us aliquos

Expanded text:
ventus habitantium opem ventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepat a vico, et castello, et pago. 7. Civitates autem, aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appelque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, qmanente statu civitatis, ius aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
iuitas hõium ẽ multitudo.
societatis uincło adunata: dicta
tas. Nam urbs ip̃a menia sunt: cuu¬
tas aut̃ ñ saxa s habitatores uocan¬
tur. Tres aut̃ sunt societates: famili¬
ariũ urbiũ gentiũ. Urbs uocata
ab arbe:Cantique ciuitares moibe si¬
ebant. uł ab orbo parte arat. qͦ muri
designabant᷑. Uñ ẽ illd̾. Optauitq lo¬
cũ regno: et conclud̾e sulco. Locꝰ enim
fut᷑e ciuitatis sulco designabat᷑ id ẽ
aratro. Cato. Qͥ urbẽ inqͥt nouã
condit. tauro et uaca aret. uͥ arau̾it
murũ faciat. ubi portã uult ẽẽ ara¬
tiũ sustollat et portet. et portã uocet.
Ideo aut̃ urbsaratto cutũdabat᷑. dispa¬
ri sexu uiuencoꝵs ꝓpt̾ cõmixtionẽ fa¬
miliarũ et inaginẽ serentis fructũq
reddentis. Urbs aut̃ aratro condit᷑. ara¬
tro u̾tit᷑. Uñ oratiꝰ. Impͥmereq muris
hostile aratiꝵ. Oppidũ q̃dã ab oppositione
muroꝵs dixu̾nt: alii ab opib recondendis.
eoqd̾ sic munitum. alii qd̾ sit ineo con¬

Expanded text:
t hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta tas. Nam urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae civitates in orbe fiebant; vel ab urbo parte aratri, designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo con
Abbreviated transcription (Latin):
meta. obeliscus carcer. Oua ho¬
honon polieis et eistons ad seribunt
qͥ illos ouo editos. credendo de eigno
et ioue ñ ertibescunt. fingunt aut̃¬
circensia romani ad causas mun¬
di referri. ut sub hac sp̃e suꝑsticio¬
nes uanitatũ suarũ excusent.
De metis .xxx.

Expanded text:
meta, obeliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris ascribunt, qui illos ovo editos credendo de Cigno et Iove non erubescunt. Fingunt autcircensia Romani ad causas mundi referri, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. De metis. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
creentur. Sic̃ aut̃ scabrones nascun¬
tur de equoꝵs carnibꝰ putrͥdis. ita ex
eis itũm sepe nascuntur scarabei. uñ
et cognominati st̃. Tauri uocant᷑
scarabei terrestres: ricino similes.
Buprestis animalẽ paruũ inita¬
lia simillimũ scarabeo. longi pedũ¬
qd̃ fallit int̾ herbas bouem maxi¬
me. Uñ & nom̃ ht deuoratũq tacto
fellȩ ita inflammat ut rumpat. Ci¬
cendela scarabeorũ genꝰ ẽ. eo qđ gͣdi¬
ens uł uolans lucet. Blatre a colore
nuncupate: siqͥdem et cõprehense
manũ tingunt un et blatteũ colorẽ
diet̃. Hoc aut̃ aĩal lucẽ uid̾e ñ pati¬
t᷑. contͣriũ musce. Nam musca lucipt¬
ta ⁊ blata lucifuga ẽ. ꝑ noctẽ enim
tantũ ambulat. Papiliones auicłẽ
faciunt nasci. Locusta qd̾ pedibꝰ sit
longis ueluti asta. Uñ et eã g̾ci tã
maritimã ꝗͣ. terrestrẽ astragon ap¬
pellant. Cicades excicudorũ nascunt᷑
sputo: hec in italia ap̃ reginos mul¬

Expanded text:
creentur. Sicut autem scabrones nascuncreentur. Sicut autem scabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex his iterum saepe nascuntur scarabaei; unde et cognominati sunt. Tauri vocantur scarabaei terrestres ricino similes. Buprestis animal est parvum in Italia simillimum scarabaeo, longipedum. Fallit inter herbas bovem maxime, unde et nomen habet, devoratumque tacto felle ita inflammat ut rumpat. Cicindela scarabaeorum genus est; eo quod gradiens vel volans lucet. Blattae a colore nuncupatae, siquidem et conprehensae manum tingunt; unde et blatteum colorem dicunt. Hoc autem animal lucem videre non patitur, contrarium muscae, nam musca lucipeta, et blatta lucifuga est; per noctem enim tantum ambulat. Papiliones aviculaefaciunt nasci. Locusta, quod pedibus sit longis veluti asta; unde et eam Graeci tam maritimam quam terrestrem ἀστακὸν appellant. Cicades ex ciculorum nascuntur sputo. Haec in Italia apud Rheginos mut
Abbreviated transcription (Latin):
uł qd̾ se pedib inuicẽ alligent uł
yeo qd sine pedibꝰ nascunt᷑. Nam pꝰca
itpedes ⁊ pennas accipiunt. He sol¬
irtes ingena̾ndi melł officio. ad sig¬
natas incolunt sedes. domicilia in e¬
narrabili arte cõponunt. ex uariis
fioubus fauũ condunt: textisq gris
innumera ꝓle castra replent: ex̾citũ
et reges hñt.p̃lia mouent. fumum
sugiunt. tumultu exasꝑant᷑. Hasple¬
riq exꝑti sunt deboum cadauerib
nasci. Ilamq ꝓhis creandis uitłoꝵs
occisorũ carnes uerbant᷑. ut expu¬
trefacto cruore u̾mes creentur.qui
p̾ea efficiunt᷑ apes. Propͥe tñ apes uo-¬
cant᷑ orte debobꝰ. sic̃ scabrones de eqͥs
fuci de muł: uespe deasinis. Costros
grci appellant qͥi extremis fauo¬
rum partab maiores ereant᷑. qͦs aliqͥ
reges putant dictos qͦs castra ducant.
fũcus ẽ maior apis.scabrone minor.
Dictꝰ aut̃ fucꝰ q̃d alienos labores edat.
qͣi fagꝰ. Depascit᷑ enĩ q̃d ñ laborauit:
uocati acabo. idẽ caballo qd ex eis

Expanded text:
uod se pedibus invicem alligent, vel pro eo quod sine pedibus nascuntur. Nam postea et pedes et pinnas accipiunt. Haec sollertes in generandi mellis officio adsignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte conponunt, ex variis floribus favum condunt, textisque ceris innumera prole castra replent, exercitum et reges habent, proelia movent, fumum fugiunt, tumultu exasperantur. Has plerique experti sunt de boum cadaveribus nasci. Nam pro his creandis vitulorum occisorum carnes verberantur, ut ex putrefacto cruore vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. Proprie tamen apes vocantur ortae de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis. Costros Graeci appellant, qui in extremis favorum partibus maiores creantur: quos aliqui reges putant. Dicti quod castra ducant. Fugus est maior ape, scabrone minor. Dictus autem fugus quod alienos labores edat, quasi fagus; depascitur enim quod non laboravit. vocati a cabo, id est a caballo, quod ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
uoce nom̃ ht̃: auis dolosa atq inmũ¬
da. Nã mascłs in mascłam insurgit:
&e obliuiscit᷑ sexũ libidine p̃ceps. Adeo
aut̃ fraudulenta. ut alt̾ius oua dixi¬
piens foueat: s fraus fructũ ñ ht̃. De¬
niq dũ pulli ꝓpͥe uocẽ genitricis au¬
dierint. naturali qͦdã instinctu hanc
q̃ fouit relinquunt: et ad eandẽ quȩ
genuit reu̾tunt᷑. Coturnices a sono
uocis dictas. qͣs g̾ci ortigas uocant
eo qd̾ uise fuint pͥmũ mnortigia in¬
sula. he adueniendi hñt tp̃ra. nã¬
estate depulsa. maria tͣnsmeant.
ꝓpt̃ea cura ẽ uniu̾sis ducẽ sollicitare
geni̾s ext̃ni: ꝑ quẽ caueant pͥma di¬
scrimina. Cibos gͣtissimos hñt semi¬
na uenenoꝵs: quã obcausã eas uete¬
res uesci int̾ dixer̃t. Solũ enĩ hoc aĩal¬
sic̃ hõ caducũ patit᷑ morbũ. Upupã
g̾ci appellant. eoqd st̃cora humana
consederit. & fetenti pascat᷑ fimo. auiꝰ
spcissima cristis extantibꝰ galeata sẽꝑ

Expanded text:
voce nomen habet, avis dolosa atque inmunvoce nomen habet, avis dolosa atque inmunda; nam masculus in masculum insurgit, et obliviscitur sexum libido praeceps. Adeo autem fraudulenta, ut alteri ova diripiens foveat; sed fraus fructum non habet: denique dum pulli propriae vocem genetricis audierint, naturali quodam instinctu hanc quae fovit relinquunt, et ad eandem quae genuit revertuntur. Coturnices a sono vocis dictas, quas Graeci ὄρτυγας vocant, eo quod visae fuerint primum in Ortygia insula. Haec adveniendi habent tempora; nam aestate depulsa maria transmeant. propterea cura est universis ducem sollicitare generis externi, per quam caveant prima discrimina. Cibos gratissimos habent semina venenorum; quam ob causam eas veteres vesci interdixerunt. Solum enim hoc asicut et homo, caducum patitur morbum. 66. Upupam Graeci appellant, eo quod stercora humana consideret, et fetenti pascatur fimo, avis spurcissima, cristis exstantibus galeata, semper
Abbreviated transcription (Latin):
uulgo appellat᷑ auis: q̃ ossa ab alto
dimittit. et frangit. Uñ & a fran¬
gendo ossa nom̃ accepit. Turtur de
uoce uocat᷑. aus pudica. et semꝑ in
montiũ iugis et in desertis solitudi¬
nibꝰ cõmorans. Tecta enĩ hõium ꝙ
conu̾sionẽ fugit: et cõmorat᷑ in siluis.
q̃etiã hiemȩ de plumata. intruncis aibo¬
rũ concauis habitare phibet᷑. Cuiꝰ e contͣ¬
rio columba hospitia humana diligit:
domorũ blanda semꝑ habitatrix. Colũ¬
be dicte: qd̾ earũ colla ad singłas conuer¬
sationes colores mutent. Aues mansuete
et in hominum multitudine conuersan¬
tes ac sine felle. quasantiqui uenerias
nuncupabant. eo quod nidos freq̃ntar¬
& oscło amorẽ concipiant. Palumbes a¬
ues. eo qd̾ sint farse apabulo qͣs uulgꝰ
titos uocat auis casta ex moribꝰ appella¬
t᷑. qd̾ comes sit castitatis. Nã dr̃ qd̾ ami¬
sso corꝑali consortio solitaria incedit.
nͨ carnalẽ copulã ultͣ reqͥrat. Pdix de

Expanded text:
vulgo apvulgo apdimittit et frangit. Unde et a frangendo ossa nomen accepit. Turtur de voce vocatur; avis pudica, et semper in montium iugis et in desertis solitudinibus commorans. Tecta enim hominum et conversationem fugit, et commoratur in silvis. ae etiam hieme deplumata in truncis arborum concavis habitare perhibetur. Cuius e contrario columba hospitia humana diligit; domorum blanda semper habitatrix. Columbae dictae, quod earum colla ad singulas conversiones colores mutent; aves mansuetae, et in hominum multitudine conversantes, ac sine felle; quas antiqui Venerias nuncupabant, eo quod nidos freqlo amorem concipiant. Palumbes eo quod sint farsae, a pabulo; quas vulgus titos vocant avis casta ex moribus appellatur, quod comes sit castitatis; nam dicitur quod amisso corporali consortio solitaria incedat, nec carnalem copulam ultra requirat. Perdix de