comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶lauoꝵ gͦ dnũicoꝵ grã qđ quatuor fuerint
hec. ẽ. ratio Duosunt affixi inpalmis. et
duo inplantis. & quęrit᷑ curplante affixe
sint. q̃ incruce scã de pendẽ uisȩ sint potiꝰ
quã stare : s instipite erecto foram̃ factũ¬

Expanded text:
o dominicorum gratia quod quatuor fuerint, haec est ratio: duo sunt affixi in palmis, et duo in plantis; et quaeritur cur plantae affixae sint, quae in cruce sancta dependere visae sint potius quam stare? S
Abbreviated transcription (Latin):
Scłi dignitatẽ clarissimis
ñ idola manu facta : Audiens quidã
hominũ sua p̃dicatione conuerteret Tii¬
ũq nero huuscemodi lit teras accepiss& :
misit dentonẽ comitẽ cũ militibus. ad

Expanded text:
saeculi dignitatem claris| simis non idola manufacta.| Audiens quidam hominum sua praedi| catione conuerteret. Cumque nero huiuscemodi litteras| accepisset . misit dentonem comitem cum militibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ. quasi aꝑiret aliqͥs oculos eiꝰ. & unũ sanitati
redditũ. dũ cũ alio laborarae subito ad ostii
reserati sonũ exꝑge facta. uniꝰ oculi lumen
firmi. ꝑ sepe in hoc locosanant᷑ Actenus hinc
peciosi aut̃ om̃iq metallo nobiliores
dñicȩ crucis claui qui beata m̃bra tenuer̃
abhelena regina post ipsius sacre crucis inuen-¬
tionẽ reꝑtist̃. & deduobꝰ quidẽ frenũ ĩꝑatoris
muniuit. quõ faciliꝰ si aduerse Sntes restitis¬
sent pͥncipi. hac iurtute fugarentur dequibꝰ
ñ ẽ. ignotũ t. acharia uaticinasse ꝓphitã:
mouebat᷑. in qͦ tã frequentia erant naufragia
& demersio hominũ : ut uorago nauigan¬¬
tiũ diceret᷑ Tẽ ꝓuida regina condolens
excidia miseroꝵ. unũ ex quatuor clauis
oppͥmere : Quo facto reddit᷑ mare quietũ :
tranquillas deinceps nauigantibꝰ flabra
p̃stant᷑: Vnde usꝙ hodie nautȩ scĩficatũ

Expanded text:
visum, quasi aperiret aliquis oculos eius, et unum sanitati visum, quasi aperiret aliquis oculos eius, et unum sanitati redditum, dum cum alio laboraret, subito ad ostii reserati sonum expergefacta, unius oculi lumen firmi persaepe in hoc loco sanantur. Actenus hinc. Speciosi autem omnique metallo nobiliores dominicae crucis clavi, qui beata membra tenuerunt, ab Helena regina post ipsius sacrae crucis inventione reperti sunt; et de duobus quidem frenum imperatoris munivit, quo facilius, si adversae gentes restitissent principi, hac virtute fugarentur. De quibus non est ignotum Zacchariam vaticinasse prophetam: movebatur, in quo tam frequentia erant naufragia ac dimersio hominum, ut vorago navigantium diceretur. Tunc provida regina, condolens excidia miserorum, unum ex quattuor clavis obpraemere. Quo facto, redditur mare quietum, tranquillaque deinceps navigantibus flabra praestantur. Unde usque hodie nautae sanctificat
Abbreviated transcription (Latin):
ego ad me reuersus. et ad memoriã reuocans
q̃ priꝰ audierã. c̃uersus ad lichnũ uidi in modũ
ollȩ feruentis magnis fluctibꝰ exundare. ac
ꝑ horã ipsã undis intumescentibꝰ suꝑ fluere.
& ut credo ad incredulitatẽ meã arguendã
magis ac magis augeri. ita ut inuniꝰ.
hore spatio plusq unũ sextariũ redđ& uascu¬
lũ qđ quartariũ ñ tenebat. Admiratq silui.
acuirtutẽ ad orande crucis deinceps p̃dicaui
dũ post mortẽ patris in urb̾ cȩnomannicȩ
territorio resiđ&. oculoꝵ amissione mul-¬
tat᷑. Post quã aut̃ ex iussione chilperici regis
adhuc beata radegunde regina suꝑstite
ad ante dicti monasterii transmisissae regulã.
ipsabeatissima ostendente ante scãm ꝓsternit᷑
arcã : ibiꝙ cũ reliqͥs scĩ monialibꝰ uigilias ex¬
plicans. dato mane hisdẽ discedentibus ꝓstrata
solo ieodẽ loco quieuit: Apparuit ꝙ ei ꝑ

Expanded text:
ego ad me reversus, et ad memoriam revocans ego ad me reversus, et ad memoriam revocans quae prius audieram, conversus ad lychnum, video in modum ollae ferventis magnis fluctibus exundare, ac per oram ipsam undis intumescentibus superfluere, et, ut credo, ad incredulitatem meam arguendam, magis ac magis augeri; ita ut in unius horae spatio plusquam unum sextarium redderet vasculum, quod quartarium non tenebat: admiratusque silui, ac virtutem adorandae crucis deinceps praedicavi. dum post mortem patris in urbis Cenomanicae territorio resideret, oculorum amissione multatur. Postquam autem ex jussione Chilperici regis, adhuc beata Radegunde regina superstite, ad antedicti monasterii transmisisset regulam, ipsa beatissima ostendente, ante sanctam prosternitur arcam: ibique cum reliquis sanctimonialibus vigilias explicans, dato mane, iisdem discedentibus, prostrata solo in eodem loco quievit; apparuitque ei per
Abbreviated transcription (Latin):
Go aut̃ audiebã sepius.
qđ etiã ligni qui accendebant᷑ ante
hec pignora. ebullientes uirtute diuina
intantu exundarent oleũ. ut uassuppositũ
plerũꝙ replerent. & tam̃ iuxta stultitiã
m̃tis dure ñ quã adhec eredenda mouebar.
uirtꝰ arguere. Ideoꝙ quȩ ocuł ꝓpriis uiderĩ
explicabo Causa deuotionis extitit ut
sepulchrũ scĩ hilarii uisitans. huiꝰ reginȩ
adirẽ colloquia. Ingressusq monasteriũ
con salutatã reginã. corã adoranda cruce
ac sacris beatoꝵ ꝓsternor pignoribus:
Demq oratione facta surrexi. erat enĩ ad
dexterã lichnꝰ accensus. Quẽ cũ stilł fre¬
quentibꝰ de fluere. conspexissẽ.testor dm̃
qr putaui quasi uas eẽt effractũ. Quia erat
ei conca supposita. in qua oleũ de fluens deei¬
debat: Tunc c̃uersus ad abbatissã aio: Tanta ne
te retin& m̃tis ignauia. ut integrũ cicendile
laborare ñ possis in qͦ oleũ accendat᷑. nisi effrac¬

Expanded text:
Ego autem audiebam saepius, Ego autem audiebam saepius, quod etiam lychni, qui accendebantur ante haec pignora, ebullientes virtute divina, in tantum exundarent oleum, ut vas suppositum plerumque replerent: et tamen juxta stultitiam mentis durae nunquam ad haec credenda mvirtus argueret; ideoque quae oculis propriis viderim explicabo. Causa devotionis exstitit ut sepulcrum sancti Hilarii visitans, hujus reginae adirem colloquia. Ingressusque monasterium, consalutata regina, coram 726 adoranda cruce ac sacris beatorum prosternor pignoribus. Denique oratione facta surrexi. Erat enim ad dexteram lychnus accensus, quem cum stillis frequentibus defluere conspexissem, testor Deum quia putavi quasi vas esset effractum, quia erat ei concha supposita, in quam oleum defluens decidebat. Tunc conversus ad abbatissam, aio: Tantane te retinet mentis ignavia, ut integrum cicindilem Al., cicindile laborare non possis, in quo oleum accendatur, nisi effrac
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩca q̃ abhelena augusta
reꝑta .ẽ. hie rusolimis ita .IIII. & sexta feria
adorat᷑. Huiꝰ reliquias & merito & fide
helene cõparanda regina radegundis expetiit.
ac deuote inmonasteriũ pictauensi qđ suo
studio ẽstituit collocauit: Misitꝙ pueros
iterũ hierusolimis ac ꝑtotã orientis plagã.
argentea cũ ipsa cruce scã locatas. multa ex¬
inde miracula conspicere meruit. De quibꝰ
illud primũ exponã. qđ ibidẽ dñs indiebus
passionis suȩ dignatꝰ ẽ. reuelare. Sexta feria
ante sc̃m pascha cũ inuigiltis sine lumine
ꝑnoctarent : circa horã t̃ciã noctis apparuit
ante altare lum̃ paruulũ inmodũ scintillȩ.
Deinde ãpliatu. huc illucq comes fulgoris
spargens cep̃ gradatĩ in altũ c̃scendẽ. effectaꝙ
pharus magna. obscurȩ noctis de pulit tene¬
bras: ingilantiq plebiculȩ lum̃ p̃buit suppli¬
canti. Il lucescente quoq cȩlo paulatĩ defici¬
ens. data t̾ris luce abocuł mirantiũ euanuit:

Expanded text:
inica, quae ab Helena augusta reperta est Hierosolymis , ita quarta et sexta feria adoratur. Hujus reliquias et merito, et fide Helenae comparanda, regina Radegundis expetiit , ac devote in monasterium Pictavense, quod suo studio constituit, collocavit; misitque pueros iterum Hierosolymis, ac per totam Orientis plagam. argentea cum ipsa cruce sancta locatis, multa exinde miracula conspicere meruit. De quibus illud primum exponam, quod ibidem Dominus in diebus passionis suae dignatus est revelare. Sexta feria ante sanctum Pascha, cum in vigiliis sine lumine pernoctarent, circa horam tertiam noctis apparuit ante altare lumen parvulum in modum scintillae: deinde ampliatum, huc illucque comas fulgoris spargens, coepit gradatim in altum conscendere: effectaque pharus magna obscurae nocti vigilantique plebeculae lumen praebuit supplicanti; illucescente quoque coelo, paulatim deficiens, data terris luce, ab oculis mirantium evanuit.
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ & hõ. sic unitꝰ in una eadẽꝙ ꝑsona. ut legat᷑
untionẽ substantiȩ. Ac deinde. ds̃ homini
uideat᷑ cõpassus. cũ nec initiabił sit hõ. nec
pasibilis ds̃. Iam̃ sicunitꝰ. ẽ. dssuo corpori. ut
nullã patiat᷑ fieri int̃ dm̃ & hominẽ humana
opinione distantiã. ne forte qđ absit alius
fui dĩ & aliꝰ filꝰ hominis credat᷑. p̃sertumn
qr scriptura sic conectit. & concorporat dm̃
a hoĩem. ut nec intpr̃ ad modũ hominẽ quis
adõ. nec inpassione possit ab hor̃e dm̃ discer¬
nere. Cinde si adtẽpus respicias iniaenies
sẽpfiliꝰ hõĩs cũ filio dĩ. si ad passoͥnẽ inuenies sẽ ꝑ

Expanded text:
s et homo, sic unitus in una eademque persona, ut legatur unionem substantiae: ac deinde Deus homini videatur compassus, cum nec initialis sit homo, nec passibilis Deus, tamen sic unitus est nullam patiatur fieri inter Deum et hominem humana opinione distantiam, ne forte quod absit! alius Filius Dei et alius filius hominis credatur, praesertim cum Scriptura sic connectit et corporat Deum et hominem, ut nec in tempore admodum hominem quis a Deo, nec in passione Deum possit ab homine discernere. Unde, si ad tempus respicias, invenies semper filium hominis cum Fil
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Peto caritatẽ tuam. ut sicut ab aucto¬
re tuo alexandro ep̃o nr̃o didicisti ing̃mio¬
gcoꝵ psallendum adnos dirigẽ tua fr̃nitas
& eugłii capitulũ unum dicatur. ⁊ nec psal¬
lentium uox auditur. Nec yͥmni dicus in
nr̃o ore cognoscitur. Peto ergo ꝑfrẽm nrn
Eaiissimo papę damaso sedis aplicȩ urb̃
romȩ lheronimus supplex. legilitteral

Expanded text:
tiam tuam charitatem, ut, sicut a rectore tuo Alexandro coepiscopo didicisti, Graecorum psallentiam ad nos dirigere tua fraternitas et Evangelii capitulum unum dicatur, nec psallendi mos tenetur, nec hymni decus in nostro ore cognoscitur. Peto ergo per fratremeatissimo papae DAMASO sedis apostolicae urbis Romae HIERONYMUS supplex. Legi litteras
Abbreviated transcription (Latin):
onsolamini consolamini popł s̃ meus:
dicit dñs ds̃uester : Loquimini
adcor hierusalẽ. & aduocate eã : qm̃ cõ¬
pleta ẽ malitia eius. dimissa ẽ iniquitas
illius: Suscepit demanu dnĩ duplicia :¬
ꝓ omĩb peccatissuis Clox clamantis in

Expanded text:
onsolamini consolamini populus meus dicit Deus vester loquimini ad cor Hierusalem et avocate eam quoniam conpleta est malitia eius dimissa est iniquitas illius suscepit de manu Domini duplicia pro omnibus peccatis suis vox clamantis i
Abbreviated transcription (Latin):
dominait. Ecce merces eiꝰ cũ eo: & opus illiꝰ
corã eo Sicut pastor gregẽ suũ pasc& : in
brachio suo congregabit agnos. & insinu suo
leuabit: foetas ipsẽ portabit Quismensus ẽ.
pugillo aquas. & caelos palmo ponderauit :
Quis appendit tribus digitis molem terrae.
et librauit inpondere montes & collos insta¬
tera: Quis adiuuit sp̃m dñi. aut quis consi¬
liariꝰ eiꝰ fuit & ostendit illi : Cũ quo inut¬
consiliũ & instrux̃ eũ. et docuit eũ semit̾a
iustitiae. & erudiuit eũ scientia et uiam
prudentiae ostendit illi: Eece gentes
quasi stilla situlae: et quasi momentũ state¬
re reputate sunt: Eece insule quasi puluis
exiguus. & libanus ñ sufficiet ad succenden¬

Expanded text:
illius coram ipso. Sicut pastor gregem suum pascet: in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, foetas ipse portabit. Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libravit in pondere montes, et colles in statera? Quis adjuvit spiritum Domini? aut quis consiliarius ejus fuitconsilium, et instruxit eum, et docuit eum semitam justitiae, et erudivit eum scientiam, et viam prudentiae ostendit illi? Ecce gentes quasi stilla situlae, et quasi momentum staterae reputatae sunt: Ecce insulae quasi pulvis exiguus. Et Libanus non sufficiet
Abbreviated transcription (Latin):
peccati ꝓhostiã suã apparuit. & quẽ ad modũ
statutũ. ẽ. hominib semel mori. Post hoc autẽ
iudiciũ. sic & xp̃s semel oblatus ad multoꝵ
exhaurienda peccata. Secundo sine peccato
aꝑparebit expectantibus in salutẽ ꝑfidem:¬
Mbrã enĩ habens lex bonoꝵ ł.XIIiIi.
futuroꝵ. ñ ipsã imaginẽ rerũ ꝑsingulos
annos. isdẽ ipsis hostiis quas offerunt indesi¬
nent̃. nũquã potest accedentes ꝑfectos facere.
Alioquin ñcessas sent offerri. ideo qđ nullã
hab̾ent ultra conscientiã peccati cultores
semel mundati. sed in ipsis cõmoratio pecca.¬
toꝵ ꝑ singulos annos fit. In possibile eni ẽ.
sanguine tauroꝵ & hyrcoꝵ auferri peccata.
ideo ingrediens mundũ dicit. Hostiam et
oblationẽ noluisti. corpus autẽ aptasti mͥ.
holocaustomata & ꝓpeccato ñ tibi placuit.
Tunc dixi ecce uenio. In capite libri scriptũ
ẽ. de me ut faciã uoluntatẽ tuã ds̃m̃s uolui.¬
Superiꝰ dicens quia hostias & oblationes et¬

Expanded text:
pparuit et quemadmodum statutum est hominibus semel mori post hoc autem iudicium sic et Christus semel oblatus ad multorum exhaurienda peccata secundo sine peccato apparebit expectantibus se in salutem umbram enim habens lex bonorum futurorum non ipsam imaginem rerum per singulos annos hisdem ipsis hostiis quas offerunt indesinenter numquam potest accedentes perfectos facere alioquin non cessassent offerri ideo quod nullam haberent ultra conscientiam peccati cultores semel mundati sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit inpossibile enim est sanguine taurorum et hircorum auferri peccata ideo ingrediens mundum dicit hostiam et oblationem noluisti corpus autem aptasti mihi holocaustomata et pro peccato non tibi placuit tunc dixi ecce venio in capitulo libri scriptum est de me ut faciam Deus voluntatem tuam superi
Abbreviated transcription (Latin):
qui scrutando talia fecisti Sidor miebant.
quid uidere potuerunt : si nichil uidert̃.
quomodo testesst̃: sed defeceruñt scrutan¬
tes scrutationes : De fecerunt aluce dĩ.
defecert̃ in ipso effectu c̃silioꝵ suoꝵ Quando
qđ uoluert᷑ nichil ꝓficere potuerunt: utiq
de fecerunt: Quare hoc: quia accessit homo
& cor altũ: et exaltatus est ds̃ EUII.

Expanded text:
qui scrutando talia defecisti. Si dormiebant, quid videre potuerunt? si nihil viderunt, quomodo testes sunt? Sed defecerunt scrutantes scrutationes: defecerunt a luce Dei, defecerunt in ipso effectu consiliorum suorum: quando quod voluerunt, nihil perficere potuerunt, utique defecerunt: Quare hoc? Quia accessit homo, et cor altum; et exaltatus est Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
testatoris. Testam̃tũ enĩ inmortuis confirma¬
tũ .ẽ. Alioqum ñdũ ual& dũ uiuit quitesta¬
tus .ẽ. Vnde ne primũ quidẽ sine sanguine
dedicatũ ẽ. Lecto enĩ om̃i mandato legis. a moy¬
Librũ & omñe populũ asꝑsit dicens. hic
sanguis noui testam̃ti qđ mandauit aduos
ds̃. Etiã tab̾naculũ & omnia uasa ministe

Expanded text:
atoris testamentum enim in mortuis confirmatum est alioquin nondum valet dum vivit qui testatus est unde ne primum quidem sine sanguine dedicatum est lecto enim omni mandato legis a Molibrum et omnem populum aspersit dicens hic sanguis testamenti quod mandavit ad vos Deus eti
Abbreviated transcription (Latin):
pilatꝰ. Habetis custodiã Ite custodite sicut
scitis: Illi autẽ abeuntes muniert̃ sepulchrũ:
signantes lapidẽ cũ custodibꝰ: Posuerunt
custodes milites ad sepulchrũ: concussa
t̾ra dñs surrexit: ł .I.¬
Diracula facta sunt talia cirea sepul ehrũ:
ut & ipsi milites qui custodes aduenerant.
testes fierent siuellent uera ñtiare :
Sed auaricia illa quȩ captiuauit discipulũ
comitẽ xp̃i: captiuauit & militẽ custodẽ¬

Expanded text:
custodite sicut scitis. Illi autem abeuntes munierunt sepulcrum, signantes lapidem cum custodibus . Posuerunt custodes milites ad sepulcrum. Concussa terra Dominus resurrexit: miracula facta sunt talia circa sepulcrum, ut et ipsi milites qui custodes advenerant, testes fierent, si vellent vera nuntiare; sed avaritia illa quae captivavit discipulum comitem Christi, captiva
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ : sagittȩ infantiũ factȩ sunt plage eoꝵ.
infirmate sunt suꝑ eos linguae eoꝵ: Quo
ꝑduxerunt illas scrutationes suas quas per¬
scrutantes de fecerunt: ut & iam mortuo
dño & sepulto. custodes ponerent ad se¬
pulchrũ  Dixerunt enĩ pilato: Seductor
seruoꝵ suoꝵ: quando dicunt᷑ seductores :
Ergo illi pilato: Seductor ille inquiunt
dix adhuc uiuens. post tres dies resurgã:
Iube itaq custodire sepulchrũ usq indiem
tertiũ : ne forte ueniant discipuli eiꝰ & furen¬

Expanded text:
tium? Sagittae infantium factae sunt plagae eorum, et infirmatae sunt super eos linguae eorum. Quo perduxerunt illas scrutationes suas, quas perscrutantes defecerunt, ut etiam mortuo Domino et sepulto, custodes ponerent ad sepulcrum? Dixerunt enim Pilato, Seductor servorum suorum quando dicuntur seductores: ergo illi Pilato, Seductor ille, inquiunt, dixit adhuc vivens: Post tres dies resurgam. Jube itaque custodiri sepulcrum usque in diem tertium; ne for
Abbreviated transcription (Latin):
Icce resurrexit dñs quioccisus erat:
foderunt manus meas & pedes. dinumera¬
uerunt ossa mea. Ipsi uͦ c̃siderauerunt
& aspexert᷑ me : tunc caput agitabant
dicentes: Si filius dĩ est: descendat decruce:
Tẽptauerunt quodã modo utrũ filiꝰ dĩ esset:
& quasi inuenerunt qđ ñ eẽt. quia insultan¬
tbꝰ illis de cruce ñ descendebat: Si descende¬
ra de cruce: filiꝰ dĩ. eẽt Quid tͥ uidetur.
qui de cruce ñ descendit & de sepulchro
surrex̃ Quid ergo ꝓfecerunt: qđ & si
dñs ñ surrexiss&. quid ꝓfecissent̾ nisi

Expanded text:
cce resurrexit Dominus qui occisus erat. Foderunt manus meas et pedes meos; dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et aspexerunt me . Tunc caput agitabant dicentes: Si Filius Dei est, descendat de cruce. Tentaverunt quodammodo utrum Filius Dei esset, et quasi invenerunt quod non esset, quia insultabus illis, de cruce non descendebat: si descenderet de cruce, Filius Dei esset . Quid tibi videtur qui de cruce non descendit, et de sepulcro surrexit? Quid ergo profecerunt? Quod etsi Dominus non resurrexisset, quid profecisse
Abbreviated transcription (Latin):
sapiã ȩgypti mona chos p̃dicabo. laudabo anacho¬
retas. mirabor heremitas : martinũ semꝑ expet̾a
non illi ego audeo monachoꝵ certe ñ episcopoꝵ
ait tu pocius ut de sidero residua aii
atille respondit. arbitror rectius istud agallo
tam̃ p̃latis a postumiano obedientiȩ cogor
exẽplis ut munꝰ istuꝗd qđ in ponitis ñ recusem:¬

Expanded text:
Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas: Martinum semper excipiam: non illi ego audeo monachorum, certe non episcoporum am dudum desidero, residua Martini inquam, arbitror rectius istud a Gallo tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem
Abbreviated transcription (Latin):
lege sepultũ : uere se inxp̃o uiuere de¬
monstrat. frequentissima consolatione ui¬
uentiũ. Nã ibi recipit cecitas uisũ. debilitas
gressũ. effugant᷑ demonia. donant᷑ cũ fide
petentibus congrua uota: Prestante dño

Expanded text:
lege sepultum, vere in Christo se vivere delege sepultum, vere in Christo se vivere demonstrat frequentissima consolatione viventium. Nam ibi recipit caecitas visum, debilitas gressum, effugantur daemonia, donantur cum fide petentibus congrua vota, praestante Do
Abbreviated transcription (Latin):
aqua tepentilauabat Que uoce psallentiũ
at tonita: officiũ ceptũ deserit. oblitaque
infantuli. cũ cȩteris obuiã scõ ac currit :
Igit᷑ dũ ea uenerantissimis morat᷑ exequi is.
ignis infanti suppositus calescens. uas ferreũ
inquo paruulus positus erat ob̾abit: inm̃sos
calores efficit. & feruentes in se ipsum.
refundit uapores Quis putar&: intali dis¬
crimine uiuere potuisse Porro beata
mat᷑ cũ iam scẽ reliquiȩ domui suae ꝓpin¬
quassent domesticosq lares recognouiss&:
tandẽ recor data pignerisssui pauida ac¬
currat Estimans inter uapores ignife¬
ros liq fact̃ũ. & tenera pueri distabuisse¬
m̃bra. Sed ardore fidei quȩ illã sc̃o cor¬
rh. pori exire obuiã cõpulit. restineta .ẽ.
ardentis flãma camini. Subbito terrore
ꝑculsa filiũ ñ amou& : donec grandi
clamore multos cõpeller& ad unari.
Beati porro uiri corpus humane conditionis

Expanded text:
aqua tepente lavabat: quae voce psallentium aqua tepente lavabat: quae voce psallentium attonita officium coeptum deserit, oblitaque infantuli, cum caeteris obviam sancto accurrit. Igitur dum ea venerantissimis moratur exsequiis, ignis infanti suppositus calescens, vas ferreum, in quo parvulus positus erat, obambit, immensosque calores efficit et efferventes in seipsum refundit vapores. Quis putaret in tali discrimine vivere potuisset? Porro beata mater cum jam sanctae reliquiae domi suae propinquassent, domesticosque lares recognovisset, tandem recordata pignoris sui pavida accurrit, aestimans inter vapores igniferos liquefactum, et tenera pueri distabuisse membra. Sed ardore fidei, quae illam sancto corpori exire obviam compulit, restincta est ardentis flammas camini. Subito terrore perculsa filium non admovet, donec grandi clamore multos compelleret adunari. 34. Beati porro viri corpus humanae conditionis
Abbreviated transcription (Latin):
totido aduita reuocauit nortuos totiens morus
exticit uictor Martini corpus hi qui ductu
esꝰ mundũ uicerant ꝓsequunt᷑. hiliani exe¬
quiis hi qui eo duce caelestia ĩa tenebant
famulant᷑ Quid plura : ũm regi militarunt.
uni dñõ sẽruierunt. Uno sp̃u sanctificati st̃
supra petrã unius fidei fundati sunt.: Restat
ergo ut par illis honor & gła: quos uirtutis
actio pares in xpĩ constituit disciplina: Hoc
igit᷑ beati uiri corpus cũ ad urbẽ ꝓpriam de¬
portaret᷑: uentũutest ad transitum
fluuii. cui sarta uocabulũ ẽ. Ad de clarandũ
ergo quanti meriti. eẽt. cuiꝰ reliquie ferebant᷑.
equi qui lecticã scãrũ gestabant excubiarũ.¬
caeteris uix enatantib int̾ undas ualidas et
ꝓfunde cecitatis gurgites. nec genib aqua
tactis. litus alterũ cunctis mirantib subiert̃:
Cũ uͦ tota urbsfestinar& in occursũ pii pasto¬
ris: quaedã mulier paruulũ filiũ c aldariae
imposuerat. suppositoq igne. m̃bra infantuli

Expanded text:
totidem ad vitam revocans mortuos, toties mortis exstitit victor. Martini corpus ii qui ductu ejus mundum vicerant prosequuntur: Juliani exsequiis hi, qui eo duce coelestia jam tenebant, famulantur. Quid plura? Uni Regi militarunt, uni Domino servierunt, uno Spiritu sanctificati sunt, supra petram unius fidei fundati sunt. Restat ergo ut par sit eis honor et gloria quos virtutis actio pares in Christi constituit disciplina. 32. Hoc igitur beati viri corpus cum ad urbem propriam deportaretur, ventum est ad transitum fluvii, cui Sartae vocabulum est. Ad declarandum ergo quanti meriti esset cujus reliquiae ferebantur equi, qui lecticam sanctarum gestabant exuviarumcaeteris vix enatantibus, inter undas validas et profundae caecitatis gurgites, nec genibus aqua tactis littus alterum, cunctis mirantibus subierunt. 33. Cum vero tota urbs festinaret in occursum sui pastoris, quaedam mulier parvulum filium caldariae imposuerat, suppositoque igne membra infantuli
Abbreviated transcription (Latin):
p̃arsimonia turmȩ pallentes. hinc plebs
urbana nobilibus conserta uiris. illinc manꝰ
agrestis scĩs beati uiri famulat᷑ exequis:
Sed ne quis forte moueat᷑: qđ iuli anũ martino
aequiparauer̃i. qui hoc dicis. sirecte ꝑcen-¬
seas : poene similia abutroq potes uidere
cõpleta Martinꝰ adhuc caticuminus. algen¬
tẽ pauperẽ diuisa clamide uestiuit: Nilianꝰ
fide robustus tot milia ueterẽ hominẽ ex¬
uta : fidei ueste contex̃: Martimis primo
solitariã delegit uit̾a. ut xp̃i dulcedine¬
d singulariter frueret᷑: iulianus. aptã
ec petut pugnã. ut multorũdanimas lucra¬
Iretur: Martinus ad epis eopatũ aturonen.¬
Usib raptus. ẽ: iulianus cesmomannensib
a dõ pontifea quinĩmo & apłs destinatꝰ¬

Expanded text:
parcimonia turmae pallentes, hinc plebs parcimonia turmae pallentes, hinc plebs urbana nobilibus conserta viris, illinc manus agrestis sanctis beati viri famulantur exsequiis. 31. Sed ne quis forte moveatur, quod Julianus Martino aequiparaverim, qui hoc dicis, si recte percenseas pene similia ab utroque potes videre completa. Martinus adhuc catechumenus algentem pauperem divisa chlamide vestivit; Julianus fide robustus tot millia veterem hominem exuta, fidei veste contexit. Martinus primo solitariam delegit vitam, ut Christi dulcedine singulariter frueretur. Julianus apertam expetiit pugnam, ut multorum animas lucraretur. Martinus ad episcopatum a Turonensibus raptus est; Julianus Cenomanensibus a Deo pontifex, quinimo et apost
Abbreviated transcription (Latin):
tot bona nob ostendit. tot miraculis letisicaut:
ecce eni nune cũtrib diaconib suis & tribus
cereis hue ante me uenit: & lȩtissimo uultu
subridens benedixit nos. relictisꝙ cereis abs¬
cessit : Unde ꝓcerto seio qr migrauit a scło
Et nob̵ quoscorporali p̃sentia dereliquit: be¬
neficia pietatis suae uiuens in xp̃õ impendere
nũ quã cessabit: Surgamꝰ ergo. & ad sepeli-¬
endũ piissim̃ũ magistrũ nr̃m quantoe ius
ꝓper emus : ut eũ meream᷑ ad iutorẽ habe
iea elis. quẽ salutis doctorẽ habuimꝰ int̾ris:
Haec eo dicente: om̃s ad miratisunt. parit̃ꝙ
surgentes ad exequias scĩ festinant᷑ ac cur¬
runt Iã uͦ ut de martino illo pontificũ.
speculo legit᷑: in possibile dictu est quanta
hominũ multitudo conuenerit : Cuncti
ex agris & uicis: ñ nulli etiam exuicinis
affuere castellis: Hinc psalmicines cleri-¬
coꝵ phalanges: illinc sacrarũ uirginũ p̃

Expanded text:
tot bona nobis ostendit, tot miraculis laetificavit? tot bona nobis ostendit, tot miraculis laetificavit? Ecce enim nunc cum tribus diaconibus suis et tribus cereis huc ante me venit, et laetissimo vultu subridens benedixit nos, relictisque cereis abscessit. Unde pro certo scio, quia migravit a saeculo. Et nobis, quos corporali praesentia dereliquit, beneficia pietatis suae vivens in Christo impendere nunquam cessabit. Surgamus ergo, et ad sepeliendum piissimum magistrum nostrum quantocius properemus, ut eum mereamur adjutorem habere in coelis quem salutis doctorem habuimus in terris. Haec eo dicente, omnes admirati sunt; pariterque surgentes ad exsequias sancti festinanter accurrunt. Jam vero, ut de Martino illo pontificum speculo legitur, impossibile dictu est quanta hominum multitudo convenerit, cuncti ex agris et vicis, nonnulli etiam ex vicinis adfuere castellis. Hinc psalmicines clericorum phalanges, illinc sacrarum virginum prae
Abbreviated transcription (Latin):
loriosissimꝰ igit᷑ pastor. cõmuni omniũ
euec tus consensu. fr̃s filiosq suos euocat:
& consignato successore. oculis ac manibus
incȩlũ eleuatis diutissime grãs agens. et
conlaudans dñm. ouesq quas xp̃o ad quisi¬
uerat. eidẽ sũmo pastori cõmendans: letꝰ
& alacer beatis meritis ditatũ cȩlo reddidit
sp̃m Quocelestia regna petente : ille eius
merito fidei & bonoꝵ actuũ dilectissimus
defensor uir głosus p̾sens ñ erat : sed eius
scĩssimi obitꝰ tali ordine cognouit diem:
Sedente eo ad m̃sã. aꝑtisunt intellectuales
oculi eiꝰ : & ecce uid& beatissimũ iuli anum
sacerdotali infula cõptũ. cũ tribus diaconib
suis. & trib cereis: uenientẽ ad se  Qui cereos
quos portabant posuerunt suꝑ m̃sam ante eũ:
& abierunt: Dix̃ ergo p̃dictus defensor ad
considentes: Uidetis głam quã ego uideo .
qui nichil se uidere testati sunt: At ille
dix̃: Nũ qͥd ñ hic uidistis patrẽ nr̃m iulia nui. qui

Expanded text:
loriosissimus igitur pastor communi omnium allectus consensu, fratres filiosque suos evocat, et consignato successore, oculis ac manibus in coelum elevatis, diutissime gratias agens, et collaudans Dominum, ovesque, quas Christo acquisierat, eidem summo pastori commendans, laetus et alacer beatis meritis ditatum coelo reddidit spiritum. Quo coelestia regna petente, ille ejus merito fidei et bonorum actuum dilectissimus Defensor, vir gloriosus, praesens non erat, sed ejus sanctissimi obitus tali ordini cognovit diem. Sedente eo ad mensam, aperti sunt intellectuales oculi ejus, et ecce vidit beatissimum Julianum sacerdotali infula comptum cum tribus diaconibus suis et tribus cereis venientem ad se, qui cereos, quos portabant, posuerunt super mensam ante eum, et abierunt. Dixit ergo praedictus Defensor ad consedentes: videtis gloriam quam ego video? Qui nihil se videre testati sunt. At ille xit: Numquid non hic vidistis patrem nostrum Julianum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui in conspectũ dñi seꝑ assisto : locumꝙ
hunc in terris incolere.ritũq seruare
instituens hoc uolui ꝓbare iudicio. omni¬
um quȩ ibi gerunt᷑: i psiusq lori inspector ẽ¬
atq custodẽ: Hac ruelatione conꝑta:
consuetudinẽ fecert̃ ciues hic dñi p̃cibus
sc̃mq deposcere michahelẽ: Duas siquidẽ
iamias ibi cernentes: quarũ australis quȩ
& maior erat aliquot gradibus in occasũ
uergentibꝰ adire poterat Sed ne ultra

Expanded text:
qui in conspectu Domini semper assisto, locumque qui in conspectu Domini semper assisto, locumque hunc in terris incolere, tutumque servare instituens, hoc volui indicio probare, omnium quae ibi geruntur, ipsius quoque loci me eatque custodem. His revelatione compertis consuetudinem fecerunt cives hic Deum precibus, sanctumque deposcere Michaelem, duas quidem ibi januas cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus adiri poterat. Sed nec ultra
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine seruoꝵ. ꝑ deuia queq requi¬
rens : inuenit tandẽ inuerticeniontis.
foribus cuuisiss ad sistere spal unce:
tac motus cur soliuagus inceder&:por¬
repto arcu appetit illũ sagitu toxicati:
Quae uelu flamine retortata : cum aquo
iactata .ẽ. mox reuersa ꝑcussit: Turbati
ciues & stupe facti. mirant᷑ qualit̃ res
fuerit effecta. Non enĩ accedere ꝓpius
audebant : sed considunt ep̃m. quid facto
opussit. Qui indicto ieiunio triduano.
addm̃monuit eẽ querendũ Quo pacto:
sc̃ s̃ dñi archangłs epõ ꝑuisionẽ alloquitur
dicens. lambenefecisti qđ homines latebit
EMORIAM BEAI
Micriabeis
Archangeli toto orbe
uenerandã. ipsius
& oꝑe condita et con¬
secrata nomine demonstrat eccła. quȩ
ñ metalloꝵ fulgore: sed priuilegio
adõ querendũ misteriũ. Videlic& hominẽ
suo telo ꝑcussũ. sciatis hoc mea gestũ esse¬
uoluntate Ego eñ sũ michahel arcangłs.

Expanded text:
multitudine servorum, per devia quaeque requimultitudine servorum, per devia quaeque requirens, invenit tandem in vertice montis foribus cuiusdam adsistere speluncae, iraque permotus, cur solivagus incederrepto arcu appetiit illum sagitta toxicata. Quae veluti venti flamine retorta, eum a quo jacta est, mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti qualiter res fuerit effecta, non enim accedere propius audebant, consulunt episcopum, quid facto opus sit. Qui indicto jejunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo peracto, sanctus Domini archangelus episcopum perepto arcu appetiit illum sagitta toxicata. Quae veluti venti flamine retorta, eum a quo emoriam beati Michaelis archangeli toto orbe venerandam, ipsius et opere condita, et consecrata nomine demonstrat ecclesia, quae non metallorum fulgore et privilegioo quaerendo mysterium, causam videlicet hominis suo telo percussi. Sciatis hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael archangelus,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendata signoꝵ Uili facta sçȩmate:
sed cȩlesti p̃dita uirtute: Ut pote quam
fragilitatis humanȩ memor. archangelus
ecȩlo ueniens : ad ꝓmerendã ibi mortalibus
suꝑnoꝵ societatẽ. ꝓpria uel sua manu c̃dere
dignatus ẽ. Vertice siquidẽ montis excelsi
posita : de corpore eiusdẽ saxi speluncȩ
instar p̃cauata ostendit᷑: Est autem
locus incãpaniȩ finibus: ubi inter sinum
adriaticũ & montẽ garganũ sepontus
beati archangeli quã p̃fatussũ gestat eccłi
Hanc mortalibus hoc modo cognitã : libellis
meadẽ eccła positus indicat Erat ine
ciuitate praediues quidã noĩe garganus
qui & euentu suo monti uocabulũ indicit
Nuiusdũ pecora quoꝵ infinta mulutudine
pollebat. passim ꝑ de uexi montis latera
pascerent᷑: contigit taurũ arm̃ti gregis
c̃sorcia sꝑnentẽ singularẽ incedere solitũ¬
& ad extremũ redeunte pęcore : domum
ñ eẽ regressũ Que dñs suus collecta

Expanded text:
commendata signorum; vili facta schemate, sed coelesti est praedita virtute, ut pote quia fragilitatis humanae memor archangelus, e coelo veniens, ad promerendam ibi mortalibussupernorum sociaetatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore eiusdem saxi speluncae instar precavata ostenditur. Est autem locus in Campaniae finibus, ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas Sepontus beati archangeli, quam prefatus sum, gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam libellus in eadem ecclesia positus indicat. 2. Erat in eadem civitate predives quidam nomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocabulum indidit. Huius dum peccora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per divexi montis latera pascerentur, contigit, taurum, armenti congregis consortia spernentem, singularem incedere solitum et extremum, redeunte peccore, domum non esse regressum. Quem dominus, collecta
Abbreviated transcription (Latin):
ginta erant: qui ad exẽpłũ beati magistri ins¬
tituebantur: Nemo ibi quicquã ꝓpriũ habebat.
om̃ia in mediũ conferebantur: Non emere
aut uendere ut plerisq monachis moris est.
quicquã licebat: Arsibi exceptis scriptorib
nulla habebat᷑. Cui tamen oꝑi minor aetas
de putabat᷑: Maiores orationi uacabant : Rarus
cuiꝗ extra cellulã suã egressus: nisi cũ ad
locũ orationis conueniebant: Cibũ unũ om̃s
post horã ieiunii accipiebant: Uinũ nemo
nouerat : nisiquẽ infirmitas coegissae Pleri-¬
q camelorũ setis uestiebant᷑: Mollior ibi
habitus ꝓcrimine erat. Quod eo magissit
mirũ necesse e̾ : quod multi int̾ eos nobiles
habebant᷑. qui longe aliter educati adhanc
se humilitatẽ & pacientiã coegerant: Pluresꝙ
ex his postea ep̃os uidimus Quae enĩ ess&
ciuitas aut eccła. quȩ non si b de martini monas¬
sterio cuper& sacerdotẽ:¬

Expanded text:
ginta erant, qui ad exemplum beati magistri insginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
⁊rãe facultatis euol uere: Idem enĩ constan-¬
tissimȩ ꝑseuerabat : qui prius fuerat: eadẽ
in corde humilitas. eadem inuestitu eius
uilitas erat: atq ita plenꝰ auctoritatis & gr̃e
implebat ep̃i dignitatẽ : ut nontam̃ ꝓpositũ
monachi uirtutẽq deserer& : Aliquandiu
ergo adherenti ad ȩccłam cellula usus est
De in cũ inquietudinẽ frequentantiũ ferre
non poss& : duob fere extraciuitat᷑e milib
monasteriũ sibi statuit: Qui locus tã secretꝰ
& remotus erat : ut heremi solitudin̾e non
desiderar&:: Exuno enĩ latere p̃cisa montis
excelsi rupe ãbiebat᷑. reliquã planiciem
liger fluuius reducto paululũ sinu clauserat:
Vna tantũ eademq arta uia ad modũ adiri
poterat Ipse ex lignis context̾a cellulam
habebat: Multi quidem efratribus in eundẽ
modũ Pleriq saxo suꝑ iecti montis cauato
receptacula sibi fecerant: Discipuli uero octo¬

Expanded text:
nostrae facultatis evolvere. Idem enim constannostrae facultatis evolvere. Idem enim constantissime perseverabat qui prius fuerat. Eadem in corde humilitas, eadem in vestitu ejus vilitas erat: atque ita, plenus auctoritatis et gratiae, implebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octo
Abbreviated transcription (Latin):
dño uolente cogebat: Inter epõs tam̃ qui a F¬
fuerant : precipue defensor quidam nomine
dicit᷑ restitisse: Vnde anim aduersum est
grauit̃ illũ lectione ꝓphetica tunc notatum:
Nam cũ fortuitu lector cui legendi eo die officiũ
erat in terclusus apopulo de fuiss&. turbatis
ministris. dũ exspectat᷑ qui non ad erat : unꝰ
excircũ stantib sũpto psalterio quẽ primũ
uersũ inuenit arripuit: Psalmus autem
hic erat Exore infantiũ & lactentiũ ꝑfecisti
laudem ꝓpt̃ inimicos tuos. ut destruas inimi.¬
cũ & defensorẽ Quolecto: clamor populi
tollit᷑. pars diuersa confundit᷑: att ita habitũ
ẽ. diuino nutupsalmũ hunc lectũ fuisse. ut
testimoniũ operis sui defensoraudir& : quia
exore infantiũ atq lactentiũ inmaxtino
dñi laude ꝑfecta. & ostensus pariter & des¬
tructꝰ est inimicus: lam uero sũpto episco¬
patu. qualẽ se quantuꝙ prestiterit : non ẽ.

Expanded text:
Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui afDomino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem . Quo lecto clamor populi tollitur, pars diversa confunditur. Atque ita habitum est, divino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui defensor audiret; quia, ex ore infantium atque lactentium in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus est inimicus. X. Jam vero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est
Abbreviated transcription (Latin):
copatu turonice eccłȩ petebatur: Sed
cum eruiꝰ monas terio suo facile non possit.
ruricius quidã unus eciuib uxoris languo¬
re simulato ad genua illius ꝓuolutus. ut
egrederetur obtinuit: Ita dispositis iam
initinere ciuiũ turbis: subquadã custodia
adciuitatẽ usq deducitur: Mirũ in modũ.
in credibilis multitudo nonsolũ exillo oppido
sed etiam exuicinis urbibus suffragia ferenda
conuenerant: Vna omniũ uoluntas. eadem
uota. eadẽq sententia: martinũ episcopatu ẽẽ
dignissimũ. felicẽ fore tali eccł& sacerdo¬
te: Pauci tamen & non nulli exepiscopis
qui adctisticuendum antistitem fuerant
euocati impie repugnabant: dicentes. Scilic&
contẽptibilẽ esse ꝑ sonã: in dignũ esse episcopa¬
tu hominẽ uultu dispicabilẽ. ueste sordidum.
crine de formẽ : Ita apopulo sententiȩ samoris
haec illorũ irrisa dementia est: qui il lustrẽ
uirũ dũ uituperare cupiunt predicabant:
Necuero aliud his facere licuit: quã quod popłs

Expanded text:
copatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum virum dum vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus
Abbreviated transcription (Latin):
igne mediis flãmis MARInc̃i auferunt.
cũ ia penitus eẽ. consũptus tã diuturno in¬
cendio putaret᷑ Caeterũ ut uerb̾meis dñs ẽ.
testis mihi ipse referebat: & non sine gemi-¬
tu fatebat᷑ in hoc se diaboli arte deceptũ.: ut
ex cussus esomno consiliũ non haber& quo
ꝑfidẽ & orationẽ periculo repugnar&e.
Demiꝙ tã diu circa se seuisse ignem: quã diu
erũ pere ostiũ turbatus m̃te tẽptauerit:
ubi uero auxiliũ crucis & orationis arma re¬
petissoe medias cessis se flã mas. seꝙ tũ sensisse
rorantes quas male e̾ẽt. ex ꝑtus urentes:
unde intelligat quisqͥs hec legerit. cͦepta¬
tũ quidẽ illo marnnc̃i periculo sed ꝓbatum :¬

Expanded text:
igne de mediis flammis Martinum auferunt, igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere pro
Abbreviated transcription (Latin):
culã partẽ palȩȩ illius quã remouerat aggessit :
Ipse ut erat moris. nuda humo lassitudine itine-¬
ris urguente requieuit : Ad mediã fere noc¬
tẽ ꝑ interruptũ ut supra diximꝰ pauimentũ
ignis a estuans: arescentes paleas ad praehendit:
MaATINUS somno exxcitus: re inopinata. ancipiti
periculo. & maxime ut referebat diabolo in¬
sidiante atq urguente p̾uentus: tardius quã
debuit adorationis confugit auxiliũ: Nã
erũ pere foras cupiens: cũ pessulo quẽ ostio
obdiderat diumultũq luctatus. grauissimũ
circa se sensit incendiũ: adeo ut uestẽ qua
indutus erat ignis a ssũpserit: tandẽ inse.
scutũ fidei & orationis arripiens: meduis flã¬
mis totus ad dñm conuersus incubuit: Tũ uero
diuinitus igne submoto: innaxio sibi orbe
flã marũ orabat: Monachi autẽ qui ꝓforib
erant crepitante & colluctante incendii
sono obseratas effringunt fores: de motoꝙ

Expanded text:
culam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. culam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque
Abbreviated transcription (Latin):
facta complexũ : quia si ꝑseqͥ uniuersa uoluissem.
inmensũ uolum̃ legentib edidissem: Neq sunt
tã parua quae gessit. ut omnia potuerint con-¬
prae hendi: Sed tamen hoc de quo questio
incidit latere ñ patiar. & rẽ omnẽ ut gesta
est referã: ne forteconsulto hoc qđ ad uitu¬
perationẽ beatiuiri poterat opponi p̃termise
uideamͦ:
eim Addiocesim quandã. ꝓsollẽni consue¬
tudine sicut ep̃is uisitare ȩccłas suas
moris est. media fere maxxincis hie me uenis¬
s&e : mansionẽ ei insecretario eccłȩ clerici
parauerunt: Multũq ignẽ scabro iã ꝑtenui
pauim̃to subdiderunt: lectũ ei plurimo stra¬
mine exstrurerunt: de in cũse marrinois
cubitũ collocass&: in suetã molliciem strati
male blandientis horrescit: Quippe qui
nuda humo uno tantũ cilicio suꝑ iecto. dc cuba¬
re consueuerat: Itaq quasi accepta ꝑmotus in¬
iuria. strament᷑u omne ꝓiecit: Casũ suꝑ forna-¬

Expanded text:
facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super forna
Abbreviated transcription (Latin):
uixisse in ꝓfundo. an supra maris ꝑfunda tran¬
sisse: Sed hȩc tuut arbitror stulte non legeras:
aut lecta non audieras: Neq enĩ absq diuino
consilio istius modi exẽplũ beatus euuangelista
sacris lit teris ꝓtuliss&. nisiut ex his humana
mens erudiretur naufragioꝵ atq serpentiũ
casus Et sicut apłs refert. qui niditate. fame.
latronũq periculis głatur: omnia haec scĩs
hominib atq om̃ib ad ꝑpetiendũ quidẽ esse
cõmunia: sed his tolerandis atq uincendis prae¬
cipuã sẽꝑ iustoꝵ fuisse uirtutẽ: dũ ꝑomnia
tẽptam̃ta patientes sẽꝑ inuicti tanto fortius
uincerent. quanto grauius ꝑtulissent: Vnde
hoc quod ad marrini infirmitatẽ uocatur.
plenũ ẽ. dignitatis & głae: si quidẽ periculosissi¬
mo casu tẽptatꝰ euicerit Ceterũ omissũ a me
in libello illo quẽ deuita illius scripsimꝰ nemo
miret᷑. cũ ibidẽ sim ꝓfessus me non omĩa illius

Expanded text:
uixisse in profundo an supra maris profunda tranuixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius