comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ieronimus prb̃r inop¬
pido firidonis quod a
gothis euersum dalma¬
tie quonclam pannoniȩq
confinium fuit: patre eusebio na¬
tus ẽ. Uestem xp̃i puer rome¬
suscepit: ibiq litteris grecis ac lati¬
nis ad prime eruditus ẽ. In arte
quidem gramatica donatum ha¬
buit p̃ceptorem: in rethorica aut̃
uictorinum oratorem. Postquan.
uͦ omne mundanarum studium
litterarum adeptus ẽ: ꝓbatissĩmo¬
rum quoq monachorum habitũ
factumq ĩmitatus ẽ. Cupiditatẽ
siquidem anime iugi sincerita-¬
te calcans. uoluptatemq corꝑis
ꝑhenni frangens ieiunio: plerosq
fore suo docuit instituto. Q uodã
igitur temꝑe dum exmore idem
heronimus diuina ad legendũ
pandit uolumina et mortalem
bibliotecȩ suȩ auctorem tullium
recordatur: mox celitus ne tales
quandoq reuolueret libros. sa-¬
lutifero cast:gatus ẽ. uerbere.
lta enim ipse de se: ad eustochiũ
uirginem scribens asserit. Cum
rentib sorore cognatis et quod
his difficilius ẽ. consuetudine

Expanded text:
ieronymus noster in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem suscepit, ibique litteris Grecis ac Latinis a primevo eruditus est. quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque Monachorum habitum factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcans voluptatemque corporis perenni frangens jejunio, plerosquefore suo docuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum rentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
non cognoscit: et stultus non
intelligit hȩc. Cum exorti fu¬
erint peccatores sicut fenum¬
terrȩ: et epparuerint omnes
qui oꝑantur iniquitatem. qm¬

Expanded text:
non cognoscet, et stultus non intelliget haec. Cum exorti fuerint peccatores sicut fenum, et apparuerint omnes qui operantur iniquitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
diceretur. plusquam decem milia
hominum deuerse ȩtatis et sextis
ad retinendum eum cogregata st̃.
Immobilis ille adp̃ces et bacillo
harenas discutiens loquebatur.
Fallacem dm̃ meum non facio.
nec possum uidere subuersas ȩc-¬
clesia calcata.xp̃i altaria filioꝵ
meorum sanguinem. Umuer¬
si autem qui aderant intellige¬
secreti quod nollet confiteri. et
nichilominus custodiebant eum
ne ꝓficis ceretur. Decreuit ergo
publica omnes uoce contestans.
non cibi se non potus quicquam
sumere. nisi dimitceretur. Et
post septem dies medie tandem
relaxatus ac uale dicens plurimis.
cum infinito agmine ꝓsequentiũ
uenit uetulium. Ubi suasis tur-¬
bis ut reuerterentur. elegit .xl.
monachos qui haberent uiaticũ
et possent ieuinantes ingredi.
id÷ post solis occasum cibum¬

Expanded text:
diceretur, plus quam decem millia hominum diversae aetatis et sexus ad retinendum eum congregata sunt. Immobilis ille ad preces, et baculo arenas discutiens, loquebatur: Fallacem Dominum meum non faciam; non possum videre subversas ecclesias, calcata Christi altaria, filiorum meorum sanguinem. Universi autem qui aderant, intelligesecreti, quod nollet confiteri; et nihilominus custodiebant eum, ne proficisceretur. Decrevit ergo, publica omnes voce contestans, non cibi se, non potus quidquam sumere, nisi dimitteretur. Et post septem dies, inediae tandem relaxatus, ac valedicens plurimis, cum infinito agmine prosequentium venit Betilium, ubi persuasis turbis ut reverterentur, elegit quadraginta monachos, qui haberent viaticum, et possent jejunantes ingredi, id est, post solis occasum; vi
Abbreviated transcription (Latin):
ingentia clibani incendia: et in
ea uir domini sanctus dionisius
uexillo sc̃ȩ crucis armatus ꝓicit᷑.
Et hic inquit michi non deȩris¬
domine iħu xp̃e: ut illesus hac
etiam ꝑpetui tormenti imagina-¬
ria contrematione egrediar. Ro
des rogos: qui rumpheam igni¬
tam incustodiam paradisi cru-¬
similes uoto ꝓmptissimo ꝓpantes:
uincti differuntur non dimittun¬
tur. Cumq extincto adorationẽ
eius fornacis incendio. beatus
dm̃i pontifex dionisius fuissec
splendidior auro ecsuctus: patibu¬
lo cruciarii stipitis corm̃talium
instrumentorum confixione ap¬
penditur. Unde semꝑ iħm xp̃m
bus p̃dicans diutius tortus nec
morturis deponitur: et incarcere
glaucini tres simul electi dñi
cum fidelium multitudine re-¬
cluduntur. Ducebantur sane
a delicto obligati iusti inuincu¬
lis condempnandi a dampnatu
et innocentes anocentib expo¬
nuntur. Ubi cum post multas
et ꝑ necessarias populi qui eum
sequendo carcerem irruperant

Expanded text:
ingentia clibani incendia, et in ingentia clibani incendia, et in ea vir Domini S. Dionysius, vexillo sanctae crucis armatus, projicitur, et hic, inquiens, mihi non deeriDomine Jesu Christe, ut illaesus hac etiam perpetui tormenti imaginaria concrematione egrediar: rordes rogos, qui rhomphaeam ignitam in custodiam paradisi, crusimiles voto promptissimo properantes, vincti differuntur, non dimittuntur. Cumque exstincto ad orationem ejus fornacis incendio, beatus Domini pontifex Dionysius fuisset splendidior auro eductus, patibulo cruciarii stipitis, tormentalium instrumentorum confixione appenditur. Unde semper Jesum Cbus praedicans, diutius tortus nec mortuus, deponitur, et in carcere Glaucini, tres simul electi Domini, cum fidelium multitudine recluduntur. Ducebantur sane a delicto obligatis, justi in vinculis, condemnandi a damnatis, et innocentes a nocentibus exponuntur. Ubi cum post multas et pernecessarias populi, qui eum sequendo, carcerem irruperant,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i hostia dionisius inoculis suoꝵ
suꝑ lectum ferreum suppositis flã-¬
mis nudus extensus ẽ: et cantabat
dicens. Ignitum eloquium tuum
dñe uehementer: et seriis tuus
dilexit illud. ꝓpterea dñe ihu¬
xp̃e omnipotentis dei patris uir-¬
tus et sapientia. qui dixisti cum
cransieris ꝑ ignem flamine non
nocebunt te et dixisti michi ꝑicu¬
losiorem ignem incupiditatibus
uincere: fac et ad nominis tui glo¬
riam hanc adustionem me suꝑa-¬
re. Et sic eum ambusto toto cor-¬
pore fuissec leuatus: adbestias fe¬
rocissimas in rabiem multo ieru¬
nio excitatas. ꝓiectus subrigitur.
Quas cum im impetu ualidissi¬
mo comspexisset accurre:contra
eas faciens signum crucis. et sus-¬
piciens incelum ait. Tu domine
qui semꝑ idem es adesto michi nẽ
eandem potentiam exercendo: ꝗ
in lacu seruo tuo dameli miseri-¬
corditer contulisti. Puenientes
autem adeum bestie: mansuetu-¬
dine ꝓcidebant᷑. Preparantur qͦq

Expanded text:
Domino hostia Dionysius, in oculis suorum Domino hostia Dionysius, in oculis suorum super lectum ferreum, suppositis flammis, nudus extensus est et cantabat, dicens: Ignitum eloquium tuum, Domine, vehementer, et servus tuus dilexit illud. Propterea, Domi omnipotentis Dei Patris, virtus et sapientia, qui dixit: Cum transieris per ignem, flammae non nocebunt te: et dedisti mihi periculosiorem ignem in cupiditatibus vincere, fac et ad nominis tui gloriam hanc adustionem me superare, et sic cum ambusto toto corpore fuisset levatus, ad bestias ferocissimas, in rabiem multo jejunio excitatas, projectus subrigitur. Quos cum impetu validissimo conspexisset accurrere, contra eas faciens signum crucis, et suspiciens in coelum, ait: Tu, Domine, qui semper idem es, adesto nunc mihi, eamdem potentiam exerendo, quam in lacu servo tuo Danieli misericorditer contulisti. Pervenientes autem ad eum bestiae, mansuetissime procidebant ei. Praeparantur quoque
Abbreviated transcription (Latin):
omibus uicissim flagellatur. nec
uincitur. Qui inter crepitus uer¬
berum dei gloriam collaudare.
et commilitones suos ut adhec
se inuictos p̾ꝑarent commonere:
omnesq fideles ut hinc in diuca
fide corroborarentur non desmit
p̃dicare dicens. Laudem domini
loquȩtur os meum et benedicat
omnis caro nomen sanctum eius:
q̃m stigmata passionis xp̃i ꝑfer-¬
re dignus habitus sum ꝓconfessi-¬
one eius incorꝑe meo quod est
gloria ur̃a ouiri fideles et dilectissi¬
mi frs̃. Ideoq uidete ne deficratis
intribulationibus meis: sed magis
armentur corda ur̃a. et ad similia
ꝓpter amorem domini nr̃i iħu xp̃i
offerte ꝓmptissime corpora ur̃a.
eleutherius satis acerrime. et imm̃¬
so catenarum pondere simul sc̃i
dñi onerantur: et mergastulum
tenebrosissimi carceris retrudun¬
tur. Indeq adp̃fecti auditionem
reducti: incastatis extensi et fla-¬
gellati deo gratias referebant.
Tunc beatissimus et acceptabilis

Expanded text:
ionibus vicissim flagellatur, nec ionibus vicissim flagellatur, nec vincitur. Qui inter crepitus verberum Dei gloriam collaudare, et commilitones suos, ut ad haec se invictos praepararent, commonere: omnesque fideles, ut hinc in Dominica fide corroborarentur, non desinit praedicare, dicens: Laudem Domini loquetur os meum, et benedicat omnis caro nomen sanctum ejus: quoniam stigmata passionis Christi perferre dignus habitus sum pro confessione ejus in corpore meo: quod est gloria vestra, o viri fideles, et dilectissimi fratres. Ideoque videte, ne deficiatis in tribulationibus meis, sed magis armentur corda vestra, et ad similia propter amorem Domini nostri Jesu Christi offerre promptissime corpora vestraEleutherius satis acerrime, et immenso catenarum pondere simul sancti Domini onerantur, et in ergastulum tenebrosissimi carceris retruduntur. Indeque ad praefecti auditionem reducti, in catastis extensi et flagellati, Domino gratias referebant. Tunc beatissimus et acceptabilis
Abbreviated transcription (Latin):
Taitum edicito si magni princi¬
pis domitiani iussis obedire: et
immortalium deorum iura uene¬
rari disponitis. Sin autem: non
uerborum sed uerberum confli¬
ctatione uobiscum uiriliter de
et secum p̃fectus scilicet et scĩ
domini quererentur: quȩdam
inclite familiȩ matrona nobilis.
multo comitatu stipata nomi¬
ne larcia suꝑuenit: compellans
p̃fectum adionisio ionico agno¬
mine machario uirum suum
lisbium magicis artib mente
captũ. et ens transgressiomibus
sociatum. Qui statim quesitus
reꝑtus ẽ. et adductus: atq in
xp̃i nominis confessione p̃fecco
dictante sententiam mortis ex¬
cipiens. transiissus ẽ. uite ꝑ petuȩ.
Sancti uero dominiad loca pe¬
nalia ducti sunt. et inconspectu
scorum rustici et eleutherii. ut
tormentorum ipsius terrore ab¬
intentione sua resipiscerent: p̃ci-¬
osus campi doctor eorum et for-¬
tissimus athleta domini dioni¬
sius expoliatur: et toto corpore
nudus aternis militum term¬

Expanded text:
tantum edicito si magni princitantum edicito si magni principis Domitiani jussis obedire, et immortalium deorum jura venerari disponitis; sin autem, non verborum, sed verberum conflictatione vobiscum viriliter decet secum, praefectus scilicet et sancti Domini, quaererentur, quaedam inclytae familiae matrona nobilis, multo comitatu stipata, nomine Larcia supervenit, compellans praefectum, a Dionysio Ionico, agnomine Macario, virum suum Lisbium magicis artibus mente captum, et ejus transgressionibus sociatum. Qui statim quaesitus, repertus est et adductus, atque in Christi nominis confessione, praefecto dictante sententiam mortis excipiens, transmissus est vitae perpetuae. Sancti vero Domini, toloca ducti sunt, et in conspectu sanctorum Rustici et Eleutherii, ut tormentorum ipsius terrore abintentione sua resipiscerent, pretiosus campiductor eorum, et fortissimus athleta Domini Dionysius exspoliatur, et toto corpore nudus, a ternis militum tern
Abbreviated transcription (Latin):
ti. et zelo fidei inflaminati. sono
umius uocis eizdem uerbis. cũ
non nisi unus interrogaretur
reddidere responsum: ac si unius
hominis ore sermo ꝓcederet. In
hoc inquiunt manifestum est
nos ẽẽ uerissimos xp̃ianos: cũ
corde credamus. ore confiteam᷑.
et oꝑe pio colamus patrem. et
et plenitudo sit diumitatis. et
unitas potestatis. Dñm autem
sc̃a trinitate ꝑsonam dĩn ante
tempora secularia hominem uerũ
ꝓ salute hominum ex beata
maria semꝑ uirgine infine tem¬
porum factum. pas sum. mortu¬
um. et sepultum. abinferis re-¬
lestem ad dexteram paterne ma
immutandum: fideliter p̃dica¬
mus. Tunc p̃fectus dixit. Non
michi uisum ẽ. de his quicquã
nobis cumagere: p̃sertim cum
te decrepite pessime senectutis
nimia eloquentia et ꝓfundissi¬
morum uerborum tergi uersati-¬
one atq ultra naturam hominũ
in populi seductione una cum
magicis prestigiis orbi pene ro-¬
mano callere innotuerit. Exhis
enim rome satis audiuimus.

Expanded text:
ti, et zelo fidei inflammati, sono ti, et zelo fidei inflammati, sono unius vocis eisdemque verbis, cum non nisi unus interrogaretur, reddidere responsum, ac si unius hominis ore sermo procederet. In hoc, inquiunt, manifestum est nos esse verissimos Christianos, cum corde credamus, ore confiteamur, et opere pio colamus Patrem, et et plenitudo sit divinitatis, et unitas potestatis. Dominum autsancta Trinitate personam, Deum ante tempora saecularia, hominem verum propter salutem hominum ex beata Maria semper virgine in fine temporum factum, passum, mortuum et sepultum, et ab inferis ree ad dexteram paternae maimmutandum, fideliter praedicamus. Tunc praefectus dixit: Non mihi jussum est de his quiddam vobiscum agere, praesertim cum te decrepitae et pessimae senectutis nimia eloquentia, et profundissimorum verborum tergiversatione, atque ultra naturam humanam in populi seductione, una cum magicis praestigiis, orbi pene Romano callere innotuerit. Ex his enim Romae satis audivimus;
Abbreviated transcription (Latin):
archidiacono suo p̃fecti p̃sentie si-¬
stitur. Quẽ ẽ nimia seueritate
p̃fectus alloquitur: dicens. Tu¬
ne es infandissimus senex. qui dice-¬
ris dionisius ionicus. et agnomi-¬
naris macharius. qui etiam deoꝵ
nr̃orum culturam euacuas. et in¬
uictissimi principis statura con-¬
tempnis: Cui beatus dionisius
ait. Senex quidem sum corpore.
sed feruore deuotionis et fidei. atq
salutari confessione dñi et salua-¬
toris mei iħu xp̃i. maneo semꝑ no-¬
uus: et nouos illi genitos ꝑmini-¬
sterium p̃dicationis meȩ infantes
quos illi fons sacri baptismatis
parturit. rationabili lacte pascere
sine dolo non cesso. Sed et illiuis
princapis scita qui uere ẽ. inuictis¬
Simus: innocenti opere et mundo
corde conseruo. Cin p̃fectus. Dic
gͦ cuius nummnis te ꝓfiteris ẽẽ.
cultorem: et cinus conditionis te
asseris. Tunc hii tres beatis simi
uiri. dionisius. rusticus et eleuthe-¬
rius ita dono sc̃i sp̃c inspirita-¬

Expanded text:
archidiacono suo, praefecti praesentiae siarchidiacono suo, praefecti praesentiae sistitur. Quem cum nimia severitate praefectus alloquitur, dicens: Tune es ille infandissimus senex, qui diceris Dionysius Ionicus, et agnominaris Macarius, qui etiam deorum nostrorum culturam evacuas, et invictissimi principis statuta contemnis? Cui beatus Dionysius ait: Senex quidem sum corpore, sed fervore devotionis et fidei atque salutari confessione Domini et Salvatoris mei Jesu Christi, maneo semper novus, et novos illi genitos per ministerium praedicationis meae infantes, quos illi fons sacri baptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invictissimus, innocenti opere et mundo corde conservo. Cui praefectus: Dic ergo cujus numinis te profiteris esse cultorem, et cujus conditionis te asseris. Tunc hi tres beatissimi viri, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, ita dono sancti Spiritus inspira
Abbreviated transcription (Latin):
diumi obsequii comministros: ꝑ¬
sequutorum dirus furor inuenit.
i regni iam p̃sciebat ẽẽ consortes.
quosq ab inuicem ignitȩ tempe-¬
statis in sectatio. ꝑ martirii certa¬
mina nullo suȩ calliditatis astu
seꝑare p̃ualuit. demiq aduentus
p̃fecti fescennini sisinnii cumro-¬
manorum militum apparitione
murbe parisiorum. et ꝑ omnem
regionem subito ꝑsonatur: et a
primoribus ciuitatum galliarũ
ei occurritur: Imꝑialis iussio ur¬
gens suꝑ captura sc̃i pontificis
macharii dionisi: cumomini
nr iħc xp̃c diu laboranti sem
sc̃issimo sudores certaminum su¬
orum decreuerat ꝓprii sangumis
fonte abluere. quo posset libe¬
rius carnis sarcina liberatus et
suꝑ muem dealbatus p̃sentie
illius astare. et qui semet ipsum
holocaustum odoriferum offere¬
bat. sacrificium laudis iugiter¬
immolare: ab innumerabili pene
caterua demonicorum uirorum
ditur. loris durissimis crudelissi-¬
me ligatur. trahitur: et una cum
scõ rustico archiprb̃o. et eleutherio

Expanded text:
ini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. ni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per martyrii certamina nullo suae calliditatis, aut severitatis astu separare praevaluit. Denique adventus praefecti Fescennii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur, et a primoribus civitatum Galliarum ei occurritur imperialis jussio urgens super captura sancti pontificis Macarii Dionysii, cum omni ristus diu laboranti seni sanctissimo, sudores certaminum suorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius, carnis sarcina liberatus, et super nivem dealbatus, praesentiae illius astare, et qui semetipsum holocaustum odoriferum offerebat, sacrificium laudis Jupiterimmolare: ab innumerabili pene caterva daemonicorum virorum ditur, loris durissimis crudelissime ligatur, trahitur, et una cum sancto Rustico archipresbytero, et Eleutherio
Abbreviated transcription (Latin):
tutum insignibus p̃cipuum ma-¬
charium dionisium ubicumq
repperiri potius set ꝑquirens.
aut decreco principis idolis
churificare compelleret. aut
tormentis laceratum immensis.
et penis exquisitissimis tormen¬
tatum. inter cȩtera etiam scdđ̃m
leges romanas ut pote eum qui
prestantissima nobilitate flo-¬
ruerat terrena. et contra se na-¬
tus ac rei publice ꝓmulgatio-¬
nes contraq imꝑium egerat.
nudum publice uirgis cesum.
manipulares p̃ceptum principis
suscepissent: ꝓ macharii dionisii
inquisitione galliarum penitrass
fines. Quibus adhuc ꝓcul po-¬
notuit. Unde amplius efferati.
cursu uelociori. tumentibus
ammis. uultibus trucidissimis
parisius adierunt: ubi beatum
dionisium contra incredulos
dimicantem. et p̃dicatione con¬
tinua populi multitudinem ad
fidem inueniunt exhortantẽ.
Cum quo etiam beatum uirũ
rusticum archipres biterum. et
eleutherium archidiaconum. qͦs
ipse famulus domini in suis ordi-¬

Expanded text:
tutum insignibus praecipuum Matutum insignibus praecipuum Macarium Dionysium, ubicunque reperire potuisset, perquirens, aut decreto principis idolis thurificare compelleret, aut tormentis laceratum immensis et poenis exquisitissimis tormentatum, inter caetera etiam secundum leges Romanas, ut pote eum, qui praestantissima nobilitate terrena floruerat, et contra senatus ac Reipublicae promulgationes, contraque imperium egerat, nudum, publice virgis caesum, manipulares praeceptum principis suscepissent, pro Macarii Dionysii inquisitione Galliarum penetrant fines. Quibus adhuc procul ponotuit. Unde amplius efferati, cursu velociori, tumentibus animis, vultibus trucissimis, Parisius adiere: ubi beatum Dionysium contra incredulos dimicantem, et praedicatione continua populi multitudinem ad fidem inveniunt exhortantem. Cum quo etiam beatum virum Rusticum archipresbyterum, et Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordi
Abbreviated transcription (Latin):
tum orbem incunctis ciuitatib
oppidis municipiis quoq et
incis. publicum pependit edictũ:
ut administrationis infulis ser-¬
uientes. omnes. xp̃i nominis ama-¬
tores exponere diuersitate sup-¬
plicii maturarent: ne suꝑ ẽẽ. pos
set qui ualeret adquirere quod
sententia iniquorum gaudens
turba momnem mundi partem
bachando ꝓgreditur: et contra
dominicum populũ pugnatura
conspirat: non cunctati apetere
gladio. quos dñs suos monstraue¬
rat ẽẽ signaculo. Qua de re nul-¬
la iam ꝓ xp̃o certantibus p̃sentis
uitȩ indulgebatur tranquillitas
nulla sc̃orum martirum erat ex¬
cusata libertas: sed cuncti pro-
dolor aut impiis iussiomibus obe-¬
diebant. aut quod statutum a
crudelissimo cesare fuerat ꝑfere¬
bant. Dirigitur ꝓinde p̃fectus
fescenninus. tradita sibi electa
apparitione. cum ingenti strepi-¬
tu ad partes occidentalium regi¬
onum: ut sc̃m senem nominatis¬
simumq doctrina uirum et uir-¬

Expanded text:
tum orbem in cunctis civitatibus, tum orbem in cunctis civitatibus, oppidis, municipiis quoque et vicis publicum pependit edictum, ut administrationis infulis servientes, omnes Christi nominis amatores exponere diversitati supplicii maturarent, ne superesse posset, qui valeret acquirere, quodsententia, iniquorum gaudens turba in omnem mundi partem bacchando progreditur, et contra Dominicum populum pugnatura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signaculo. Qua de re nulla jam pro Christo certantibus praesentis vitae indulgebatur tranquillitas, nulla sanctorum martyrum erat excusata libertas; sed cuncti, proh dolor! aut impiis jussionibus obediebant, aut quod statutum a crudelissimo caesare fuerat, perferebant. Dirigitur proinde praefectus Fescennius Sisinnius, tradita sibi electa apparitione, cum ingenti strepitu ad partes occidentalium regionum, ut sanctum senem, nominatissimumque doctrina virum, et vir
Abbreviated transcription (Latin):
flentes exicia. quos adimpietatẽ
ꝑsequittionis in eosarmauerat. qui
meos qui hanc salutis fidem deuo¬
co corde receperant. cum quod
male cupiebant ꝓficere ꝓpter fi-¬
delium multitudinem non uale-¬
rent: hac calliditate sue artis in¬
struxit. quo efficerentur compo-¬
tes uoti sui: ut domitiano qui pꝰ
neronem ꝑditionis filium scdam
ꝑsequitionem inxp̃ianos exercu-¬
it. suꝑ uirtutum et p̃dicationis p̃¬
como sc̃i uiri quod se iam longe
lateq diffuderat intimarent. qua-¬
timis ocius deorum suorum uene-¬
ratiom consuleret. quȩ iam etiam
abipsa hominum memoria ꝑdio¬
nisium ut asserebant quendam
p̃stigatorem et magum inuictissi-¬
mum. enisq sequaces adolebat᷑.
Que audiens immanissime crude-¬
litatis belua domicianus. intantũ
rabiem indignationis exarsit: ut
set. aut cogeret diis sacrificare
incestis. aut diuersis pemis ad¬
dictum gladio traderet punien-¬
dum. Sed et totum ꝑ sibi subdi-¬

Expanded text:
flentes exsilia, quos ad impietatem flentes exsilia, quos ad impietatem persecutionis in eos armaverat, qui in eos, qui hanc salutis fidem devoto corde receperant; cum quod male cupierant, perficere propter fidelium multitudinem non valerent, hac calliditate suae artis instruxit, quo efficerentur compotes voti sui, ut Domitiano, qui post Neronem, perditionis filium, secundam persecutionem in Christianos exercuit, super virtutem et praedicationis praeconio sancti viri, quod se jam longe lateque diffuderat, intimarent: quatenus ocius deorum suorum venerationi consuleret, quae jam etiam ab ipsa hominum memoria per Dionysium, ut asserebant, quemdam praestigiatorem et magum invictissimum, ejusque sequaces abolebatur. Quae audiens immanissimae crudelitatis bellua Domitianus, in tantam rabiem indignationis exarsit, ut set, aut cogeret diis sacrificare incestis, aut diversis poenis indictum, gladio traderet puniendum. Sed et totum per sibi subdi
Abbreviated transcription (Latin):
eum gregatim ipsum ubi ẽẽ. au-¬
diebant concurrerent: mox ut il¬
lum cernere poterant. tanta et ita
ineffabiliter ineo lux cȩlestis gra¬
tie radiabat. ut aut omni feroci-¬
tate una cum armis deposita se
illi ꝓsternerent: aut qui compun-¬
cti sp̃e sc̃i dono ad credendum
non erant pauore nimio solueren¬
tur. et territi ap̃sentia eius aufu-¬
gerent. Aliroq modo mermi uiro
non ualebat plebs armata resiste.¬
re: sed subdebat se illi potius
certatim gallicanus coturnus.
atq germanica ceruicositas:
At ipsis quoq destruebantur
idola: quorum sumptu fuerant
et studio fabricata. Et inuento
salutis portu: idolorum gaude:¬
bant naufragio. Lugebat quoq
portio uicta diaboli: cum de
ea uctrix eccł̃iȩ legio triumpha
sibi ꝑire quod domino consta-¬
bat assidua populorum conuersio-¬
ne ꝓficere: totam artificii su machi-¬
nam adimpugnanda quȩ fuerant
constructa conuertit. Unde suȩ¬
partis auctores deorum suorum

Expanded text:
eum gregatim, ubi ipsum esse aueum gregatim, ubi ipsum esse audiebant, concurrerent; mox ut illum cernere poterant, tanta et ita ineffabiliter in eo lux coelestis gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate una cum armis deposita se illi prosternerent: aut qui compuncti Spiritus sancti dono ad credendum non erant, pavore nimio solverentur, et territi a praesentia ejus aufugerent. Miroque modo inermi viro non valebat plebs armata resistere, sed subdebat se illi potius certatim Gallicanus cothurnus, atque Germanica cervicositas: Ab ipsis quoque destruebantur idola, quorum sumptu fuerant et studio fabricata: et invento salutis portu, idolorum gaudebant naufragio. Lugebat quoque portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumphabsibi perire, quod Domino constbat assidua populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impugnanda, quae fuerant constructa, convertit. Unde partis suae auctores, deorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. ꝓbatasq ꝑsonas honore
secundi ordinis ampliauit: inces-¬
santer restituens populos creato¬
ri. quos adeuio cultu reuocauerat
creature. Cinctus gͦ fide et deuo-¬
tione populi. quam inconstructi¬
one et reuerenti basilice frequen¬
xp̃m. quem pectore purissimo
nouerat. et corde ardentissimo
diligebat. insinuare gentibus
non cessabat. Cunctis q miscdiã
enus in hoc tempore et iudicium
futurum ꝓponens paulatim so-¬
ciabat deo. quos diabolo subtra¬
hebat. atꝙ totis exhortationis
nisib et signorum ꝓdigiis sata-¬
gebat. quatinus quos aberipie¬
bat mundo dignos faceret cȩlo.
rebellium corda gentilium non
minus miraculis quam p̃dicati-¬
ombus optineret. Et cum se¬
pissime abidolorum pontificib¬
contra eum seditio excitaretur
in populos. ita ut plebes innu-¬
mere etiam et de uicinis regioni¬
bus cum armis ac bellico appara-¬
tu. ꝓpter fideles qui iam ꝑ illum
in xp̃m crediderant. ad ꝑdendũ

Expanded text:
stituit, probatasque personas honore stituit, probatasque personas honore secundi ordinis ampliavit, incessanter restituens populos creatori, quos a devio cultu revocaverat creaturae. Cinctus ergo fide et devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequenm Jesum Christum, quem pectore purissimo noverat, et corde ardentissimo diligebat, insinuare gentibus non cessabat; cunctisque misericordiam ejus in hoc tempore, et judicium futurum proponens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque totis exhortationis nisibus, et signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dignos faceret coelo. ut rebellium corda gentilium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibcontra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellico apparatu, propter fideles, qui jam per illum in Christum crediderant, ad perdendum
Abbreviated transcription (Latin):
et carismata diuina ꝑcipere.
Cui lisbius. Gratis inquit euĩ
pater beatissime offeram ꝑ
scĩtatem tuam domino iħu
xp̃o. Non ait beatus dionisius
ita nobis in hunismodi negotio
ẽ. agendum: quia deus et dñs
semꝑ uirgine cum ipse fecerit
mundum. in locato ẽ. diuerso-¬
rio natus. Qua ꝓpter non ui-¬
detur equum ut ingratis accep¬
to agro p̃parem domum: in
qua ei filii adoptionis ꝑ nr̃m
ministerium renascantur. Sed
et de eius p̃cio: captiuorum ẽ.
sepultura comꝑata. ꝓpterea
rationabile iudicatur ut p̃cio
sumam locum: ubi illi qui iN
commertio sanguinis illius
morte intercedente de captiui¬
tate diaboli et mortis ꝑpetue
baptizati fuerint redimantur.
Commutationem uero p̃cii. tu
xp̃i pauꝑibus largieris:. qui te
ita expletis. ecclesiam illic der
se omnipotentis semꝑ inomni¬
bus et ubiq comitante auxi¬
lio. uixta facultatem suarum
uirium: ut quȩ nouus ad huc ad¬
et populis nota erat construxit
entium clericorum ex more con-¬

Expanded text:
et charismata divina percipere. Cui Lisbius: Gratis, inquit, eum, pater beatissime, offero per sanctitatem tuam Domino Jesu Christo. Non, ait, beatus Dionysius, ita nobis in hujusmodi negotio est agendum, quia Deus et Dominsemper virgine, cum ipse fecerit mundum, in locato est diversorio natus. Quapropter non videtur aequum, ut gratis accepto agro, praeparem domum, in qua ei filii adoptionis per nostrum ministerium renascantur. Sed et de ejus pretio captivorum est sepultura comparata. Propterea rationabile judicatur, ut pretio sumam locum, ubi illi, qui in commercio sanguinis illius, morte intercedente, de captivitate diaboli et mortis perpetuae baptizati fuerint, redimantur. Commutationem vero pretii tu Christi pauperibus largieris, qui te ita expletis, ecclesiam illic, Dei se omnipotentis semper in omnibus et ubique comitante auxilio, juxta facultatem virium suarum, utque novus adhuc adet populis nota erat, construxit, entium clericorum ex more con
Abbreviated transcription (Latin):
pollutis scĩssimos pedes suos.
qui suꝑ angelorum omniũ uerti-¬
cem. ad patris dexteram consi-¬
det attrectari non renuit. quiq
nullum quantiscumq uel qua¬
libuscũq peccatis mortuum
uł mole ac scelerum enormitate
sepultum. gram resuscitationis
a peccatis denegat. et digne
penitentem atq peccata sua
deflentem ꝑ lanuam reconcilia¬
tioni comimunioni altaris sacro¬
sancti restituit: remissionem to-¬
cius peccati postulanti denega¬
ri. non deberet diffidere. Nam
cum stephanus pro fide more-¬
retur:: saulus lapidantium
uestimenta seruabat. Omniũ
ergo manib ipse lapidauit
quod ad lapidandum omnes
exertos reddidit: et tamen
eundem ipsum insc̃ȩ ȩccłiȩ la-¬
borib antecessit. quem ꝑse-¬
quendo martirem fecit. Sed
sp̃m scm. et resipiscentes catho¬
licȩ fidei confessione et dignis
penitentiȩ fructib atq ꝓfusis
lacrimis non solum indulgen-¬
tiam meruerunt. sed et inor-¬
dine eccłiastico ꝑmanserunt:

Expanded text:
pollutis sanctissimos pedes suos, pollutis sanctissimos pedes suos, qui super angelorum omnium verticem ad Patris dexteram considet, attrectari non rennuit; quique nullum quantiscumque vel qualibuscumque peccatis mortuum, vel mole ac scelerum enormitate sepultum, gratiam resuscitationis a peccatis denegat et digne penitentem atque peccata sua deflentem per ianuam reconciliationis communioni altaris sacrosancti restituit: remissionem totius peccati postulanti denegari non deberet diffidere. Nam, cum Stephanus pro fide moriretur, Saulus lapidantium vestimenta servabat: omnium ergo manibus ipse lapidavit, qui ad lapidandum omnes exertos reddidit, et tamen eundem ipsum in sanctae aecclesiae laboribus antecessit, quem persequendo martirem fecit. Sed Spiritum sanctum, et resipiscentes, catholicae fidei confessione et dignis penitentiae fructibus atque profusis lacrimis non solum indulgentiam meruerunt, sed et in ordine aecclesiastico permanserunt
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. intellexerat enim beatꝰ
remigius genebaudum admisis.¬
se crimen ꝓ quo stolam uellet de-¬
ponere: uix cum singultib et la¬
crimis genebaudus ꝑ ordinem
omnia retulit. que commiserat.
Quem sẽs remigius uidens con-¬
tritum et bene desꝑatum blande-
consolatus ẽ. dicens. qđ non tantũ
doleret de admisso abeo crimine.
quantũ qđ sic male sentiret de dñi
bonitate: cui scd̃m euangelicam ue-¬
ritatem. non ẽ. impossibile omne
uerbum. Et qui de nichilo cun-¬
cta fecit. primumq parentem.
inquo omnes peccauerunt gr̃a
saluum fecit. ullum peccantem
ad se reuersum non despicit. qͥ
peccatores sanguine suo redime¬
re uenit: et qui quatriduanum
etiam fetentem latarum. lacrimis
sororum quȩ signauerunt solli-¬
citas ac flebiles penitentium co¬
gitationes compaciens fleint. et
amortuis suscitaiit. et suscitatum
conuiuio suo admisit. mulieris
etiam illius quȩ fuerat inciuita¬
te peccatrix manib iniquitate

Expanded text:
erunt, – intellexerat enim beatus erunt, – intellexerat enim beatus Remigius, Genebaudum admisisse crimen, pro quo stolam vellet deponere, – vix cum singultibus et lacrimis Genebaudus per ordinem omnia retulit que commiserat. Quem sanctus Remigius videns contritum et pene desperatum, blande consolatus est, dicens, quod non tantum doleret de admisso ab eo crimine, quantum quod sic male sentiret de Domini bonitate; cui secundum euvangelicam veritatem non est impossibile omne verbum, et qui de nichilo cuncta fecit primumque parentem, in quo omnes peccaverunt, gratia salvum fecit, ullum peccantem ad se reversum non despicit, qui peccatores sanguine suo redimere venit. Et qui quatriduanum et iam fetentem Lazarum lacrimis sororum, que signarunt sollicitas ac flebiles penitentium cogitationes, compatiens flevit et a mortuis suscitavit et suscitatum convivio suo admisit, mulieris etiam illius, quae fuerat in civitate peccatrix, manibus iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
sedebant reddiderit. quam lucerna-
rum lumina ibidem lucentia. Rex
itaq ac regina pedib se scĩ sacer-¬
dotis ꝓstermnt. et cum magno
pauore ac gemitu consolationem
eius requirunt: et quid sibi ad
utilitatem atq salutem ꝑtinens
eẽt agendum cum magna expe¬
tunt᷑ deuotione ꝑati audire et
oꝑe complere quȩ a sc̃o pontifi¬
ce discerent. Nam lumen quod
eos exterius ꝑfudit. etiam inte¬
rius illuminauit: et adqueren¬
dum salubre consilium incita-¬
uit. Delectabantur namq in
uerbis illis quȩ audierant: Ii¬
cet ext̾riti ẽẽnt de luminis cla¬
ritate. At uero uir sc̃s sca reple¬
tus sapientia cepit eos instruere.
hanc ẽẽ uisionis diuine atq an-¬
głicȩ consuetudinem. ut inaduen¬
tu suo terreant corda mortaliũ
subsequenti consolatione demul¬
ceant p̃cedem timorem: instru-¬
ens eos exauecoritate sc̃arum
scripturarũ quomodo singulis
quib apparuerant. et inpͥmordio
apparitionis incusserint uidenti-¬

Expanded text:
sedebant, reddisedebant, reddirum lumina ibidem lucentia. Rex itaque ac regina pedibus se sancti sacerdotis prosternunt et cum magno pavore ac gemitu consolationem eius requirunt, et quid sibi ad utilitatem atque salutem pertinens esset agendum, cum magna expetunt devotione, parati audire et opere complere, quae a sancto pontifice discerent. Nam lumen, quod eos exterius perfudit, etiam interius illuminavit et ad querendum salubre consilium incitavit. Delectabantur namque in verbis illis quae audierant, licet exterriti essent de luminis claritate. At vero vir sanctus, sancta repletus sapientia, cepit eos instruere, hanc esse visionis divinae atque angelicae consuetudinem, ut in adventu suo terreant corda mortalium, sed subsequenti consolatione demulceant precedentem timorem, instruens eos ex anctoritate sanctarum scripturarum, quomodo singulis quibus apparuerant et in primordio apparitionis incusserint videnti
Abbreviated transcription (Latin):
fice uenerant et familiarib regis
atq regine. et sc̃s p̃sul. regem
monitis instrueret salutarib ac
euangłicis disciplinis imbueret:
adconfirmandam uere fidei p̃di-¬
cationem ꝑ scm̃ depromptam
pontificem. etiam uisibiliter. osten-¬
dere dñs uoluit. quod fidelibus
cunctis ꝓmisit. ubi sunt duo uł
tres congregati in nomine meo.ibi
sum in medio eorum: repente
lux tam copiosa totam repleuit
ecclesiam. ut claritatem solis eum¬
ceret. Et cum luce: uax pariter
Ego sum: nolite timere. Mane¬
te indilectione mea Et post
hȩc uerba. lux quȩ aduenerat
reces sit. et incredibilis suauita¬
tis odor in eadem domo reman-¬¬
sit: ut patenter ostenderetur
illuc auctorem lucis et pacis atoy
suauitatis uenisse. Quem nemo
eorum qui aderant preter ep̃m¬
ꝓpter fulgorem luminis tunore¬
ꝑcussi: intueri ualuerunt. Tan¬
taq claritatis gła pontificem sc̃m̃
ꝑfudit: ut splendor ex eo ꝓcedens.
plus conspicuam domum inqua

Expanded text:
fice venerant, et familiaribus regis fice venerant, et familiaribus regis atque reginae, et sanctus presul regem monitis instrueret salutaribus ac euvangelicis disciplinis imbueret, ad confirmandam verae fidei predicationem per sanctum depromtam pontificem etiam visibiliter ostendere Dominus voluit, quod fidelibus cunctis promisit: Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum: repente lux tam copiosa totam replevit aecclesiam, ut claritatem solis evinceret, et cum luce vox pariter ego sum, nolite timere. Manete in dilectione mea. Et post haec verba lux que advenerat recessit, et incredibilis suavitatis odor in eadem domo remansit, ut patenter ostenderetur, illuc auctorem lucis et pacis atque suavitatis venisse, quem nemo eorum qui aderant preter eppter fulgorem luminis timoreculsi, intueri valuerint, tantaque claritatis gloria pontificem sanctum perfudit, ut splendor ex eo procedens, plus conspicuam domum, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
rex et populus enis ꝑcepturi erait
cum sc̃s remigius et uenerabi-¬
lis conuix regis rothildis pro
regis et populi enis sauite in
oratione ꝑnoctarent: ep̃s in¬
domo ante altare sc̃ȩ mariȩ
multas effundens lacrimas.
et regina moratorio scĩ petri apłi¬
iuxta domum regiam. expleta
oratione pontifex adhostium
regii cubili pulsaturus accessit.
ut uidelicet ꝑalta silentia no-¬
ctis aliis curis regi absoluto
liberius posset committere sa¬
chra misteria uerbi. Quem ho-¬
stiis aꝑtis cubicularii regis re-¬
uerenter suscipiunt: et cum ho¬
nore debito usq ad penitralia
regis introducunt. Sed et rex
alacriter ei oburam ꝓsiliuit:
eumq amplexus: cum ipso et
uenerabili coniuge moratorium
beatissimi apłorum principis pe¬
tri. quod ut diximus cubiculo
regis contiguum erat ꝓcessit.
Cumq illi tres pontifer scilicet et
rex et regina. dispositis sedilibus
consedis sent. circumstantibus
quib dam clericis qui cum ponti¬

Expanded text:
rex et populus ejus percepturi erant, rex et populus ejus percepturi erant, cum sanctus Remigius et venerabilis conjux regis Clotildis, pro regis et populi ejus salute in oratione pernoctaret, episcopus ante altare sanctae Mariae multas effundens lacrymas, et regina in oratorio sancti Petri iuxta domum regiam, expleta oratione, pontifex ad ostium regii cubiculi pulsaturus accessit, ut videlicet per alta silentia noctis aliis curis regi absoluto liberius posset committere sacra mysteria verbi. Quem, hostiis apertis, cubicularii regis reverenter suscipiunt et cum honore debito usque ad penetralia regis introducunt. Sed et rex alacriter ei obviam prosilivit, eumque amplexus, cum ipso et venerabili coniuge in oratorium beatissimi apostolorum principis Petri, quod, ut diximus, cubiculo regis contiguum erat, processit. Cumque illi tres, pontifex scilicet et rex atque regina, dispositis sedilibus consedissent, circumstantibus quibusdam clericis, qui cum ponti
Abbreviated transcription (Latin):
benter ce audiam beatis sime
pater: sed unum restat. quia po¬
pulus qui me sequitur non uult
deos suos relinquere. Uadam aut̃
adhortari eos: iuxta uerbum tuũ.
Et ueniens rex adpopulum cepit
hortari eos. ut indm̃ qui eis uicto¬
riam dederat crederent: qm̃ dii
illorum intribulatione sua nichil
eis ꝓdesse potuerunt. Acclama¬
uerunt autem om̃s: p̃currente
miscdia et potentia dĩ. Mortales
dõs relinquimus gloriose rex: et
uerum dm̃ immortalem quem
remigius p̃dicat credere ꝑati su-¬
mus. Nunciantur hec sc̃o remi-¬
gio. Ille quoq gaudio magno repletꝰ
rgem et populum qualiter diabo-¬
lo et oꝑib et pompis enus ab-¬
renuntiare et indm̃ credere
deberent: aꝑtis et breuibus
uerbis ĩstruxit. Et quia dies
sc̃i pasche imminebat: ieiuni-¬
um scđ̃m xp̃ianorum consuetu-¬
dinem eis indixit. dies uͦ passi¬
onis dñi quem ꝑas ceuen usus
eccłiasticus uocat. pridie sci-¬
licet antequam baptismi gr̃am

Expanded text:
benter te audiam, beatissime benter te audiam, beatissime pater; sed unum restat, quia populus, qui me sequitur, non vult deos suos relinquere. Vadam autem adhortari eos iuxta verbum tuum'. Et veniens rex ad populum, cepit hortari eos, ut in Deum, qui eis, victoriam dederat, crederent, quoniam dii illorum in tribulatione sua nichil eis prodesse potuerunt. Acclamaverunt autem omnes, precurrente misericordia et potentia Dei: 'Mortales deos relinquimus, gloriose rex, et verum Deum, inmortalem, quem Remigius predicat, credere parati sumus'. Nuntiantur haec sancto Remigio. Ille quoque gaudio magno repletus, regem et populum, qualiter diabolo et operibus ac pompis eius abrenuntiare et in Deum credere deberent, apertis et brevibus verbis instruxit. Et, quia dies sancti pasche imminebat, ieiunium secundum christianorum consuetudinem eis indixit. Die vero passionis Domini, quem parasceuen usus aecclesiasticus vocat, pridie scilice
Abbreviated transcription (Latin):
succurrunt. Te uerum dm̃ ac
dñm inuoco. et inte credere desi.¬
dero: tantum ut liberer abaduer¬
sariis meis.Cumq hȩc clamans
oraret. alemanni infugam ter¬
ga dederunt. et uidentes regem
suum int̾fectum: ludouici pote¬
stati se subdunt dicentes. Parce
p̃camur dñe rex ne ꝑeat plus
populus: iam tui sumus. Tunc
iussit rex immmentem plagam
cessare. et alemannos cepit.ip-¬¬
sosq ac terram eorum subiugo
tributario constitint. Sicq facta
uictoria reuersus est infranciam
ad reginam suam: et narrauit ei
qualiter ꝑ inuocationem nominis
iħu xp̃i uictoriam meruit obtinere.
Acta sunt hȩc: anno .xu. ludoui-¬
co regnante. Tunc regina ut mm¬
plerctur dictum apł̃i saluatur
uir infidelis ꝑ mulierem fidelem.
uocauit sc̃m̃ remigium urbis huiꝰ
remensis antistitem: dep̃cans eum
ut regi salittis uiam p̃dicaret. Quẽ
sc̃s sacerdos ꝑ multam salutaris
uite doctrinam: ad baptismum
uenire p̃dicabat. Et ille ait. Li-¬

Expanded text:
succurrunt. Te verum Deum ac succurrunt. Te verum Deum ac dominum invoco et in te credere desidero, tantum ut liberer ab adversariis meis'. Cumque hec orans clamaret, Alemanni in fugam lapsi, terga dederunt, et videntes regem suum interfectum, Hludowici potestati se subdunt, dicentes: 'Parce, precamur, domine rex, ne pereat plus populus; iam tui sumus'. Tunc iussit rex imminentem plagam cessare et Alemannos cepit, ipsosque ac terram eorum sub iugo tributario constituit. Sicque, facta victoria, reversus est in Franciam ad reginam suam et narravit ei, qualiter per invocationem nominis Iesu Christi victoriam meruit obtinere. Acta sunt hec anno XV. Hludowico regnante. 14. Tunc regina, ut impleretur dictum apostoli: Salvatur vir infidelis per mulierem fidelem, vocavit sanctum Remigium urbis huius Remensis antistitem, deprecans eum, ut regi salutis viam praedicaret. Quem sanctus sacerdos per multam salutaris vitae doctrinam ad baptismum venire predicabat. Et ille ait: 'Li
Abbreviated transcription (Latin):
mouere: donec tandem aliquan¬
do bellum contra alemannos
sueuosꝙ moueret: in quo com¬
pulsus ẽ. dm̃ confiteri. quem
antea negauerat. Factum ẽ. aut̃.
bellantib inter se francorum¬
seilicet exercitu et alemannis
atq sueris: ut ludonici exercitꝰ᷑
nimis corrueret. Aurelianus
consiliarius enis intuens regẽ:
ait. Dñe mi rex crede modo
dm̃ cęli quem domina mea re-¬
gina p̃dicat: et dabit tibi ipse
rex regum et ds̃ cęli ac terren
uictoriã. Ille uͦ eleuatis occulis
incelum. commotus in lacrimas:
ait. Ihu xp̃e quem rothildis re-¬
gina mea p̃dicat ẽẽ filium dei
uiui qui subuenis intribulatione.
qui das auxilium inte sꝑantibus¬
tuum adiutorium deuotus po-¬
et exꝑtus fuero illam uirtutem
quam de te populi p̃dicant. cre-¬
dam tibi et innomine tuo bap¬
tizabor. Inuocaui enim deos
meos. Iut experior elongati sunt
abauxilio meo. Un im di de
credo eos nulla poteẽ ⁊ state
eẽ p̃ditos: qui sibi credentib ñ

Expanded text:
movere, donec tandem aliquanmovere, donec tandem aliquando bellum contra Alemannos Suevosque moveret, in quo compulsus est Deum confiteri, quem antea negaverat. XXXIV. Factum est autem bellantibus inter se Francis videlicet et Alemannis atque Suevis ut Clodovei exercitus nimis corrueret. Aurelianus consiliarius ejus intuens regem, ait: Domine mi rex, crede modo Deum coeli, quem domina mea regina praedicat, et dabit tibi ipse rex regum et Deus coeli atque terrae victoriam. Ille vero elevatis in coelum oculis commotus in lacrymas, ait: Jesu Christe, quem Clotildis regina mea praedicat esse Filium Dei vivi, qui subvenis in tribulatione, qui das auxilium in te stuum adiutorium devotus poet expertus fuero illam virtutem, quam de te populi predicant, credam tibi et in nomine tuo baptizabor. Invocavi enim deos meos, et, ut experior, elongati sunt ab auxilio meo; unde credo, eos nulla potestate esse preditos, qui sibi credentibus non
Abbreviated transcription (Latin):
pungeret. Baptizatus ẽ. puer
quem ingomirum uocauit:
quicq inalbis decessit. Ande
nimis contristatus reputabat
regine increpando dicens ad
eam: quia si innomine deorũ
meorum puer dedicatus fuis-¬
set. utiq incolumis diuuixisset.
Quia uero innomine dĩ ur̃i
baptizatus ẽ: uiuere non potuit.
Regina uͦ dicebat. dõ grãs ago.
qui me non duxit indignam.
ut de uteRo meo primogeni-¬
tum in regno suo reciꝑe sit de-¬
dignatus. Ego autem nullum
dolorem incorde meo ꝓhac causa
retineo. Post ea uͦ genuit filium
alium: quem in baptismo chlo¬
domirum uocauit. Et hic cum
egrotare cepisset: dixit rex. Non
potest aliud nisi et de isto sic fi-¬
at: quomodo fuit de fr̃e enis
ut baptizatus in nomine xp̃i
cito moriatur. Sed orante re-
recepit sanitatem. Regina quoq
non cessabat regi p̃dicare: ut
dm̃ uerum coleret: et idola
quȩ colebat uana derelinquȩ¬
ret. Sed nullo modo anmium
eius aocredendum poterat cõ-¬

Expanded text:
pungeret. Baptizatus est puer, pungeret. Baptizatus est puer, quem Ingomirum vocavit, quique in albis decessit. Unde rex nimis contristatus, reputabat reginae, increpando dicens ad eam, quia: 'Si in nomine deorum meorum puer dedicatus fuisset, utique incolomis diu vixisset; quia vero in nomine Dei vestri baptizatus est, vivere non potuit'. Regina vero dicebat: 'Deo gratias ago, qui me non duxit indignam, ut de utero meo primogenitum in regno suo recipere sit dignatus. Ego autem nullum dolorem in corde meo pro hac causa retineo'. Postea vero genuit filium alium, quem in baptismo Chlodomirum vocavit. Et hic cum aegrotare cepisset, dixit rex: 'Non potest aliud, nisi et de isto sic fiat, quout baptizatus in nomine Christi vestri, cito moriatur. Sed orante regirecepit sanitatem. Regina quoque non cessabat regi praedicare, ut Deum verum coleret, et idola, quae colebat, vana relinqueret: sed nullo modo animum ejus ad credendum poterat com
Abbreviated transcription (Latin):
to exercitu: sibi toringiam ꝓuinci-¬
am subnigauit. Inde gaudebaudi
regis burgundionum neptem fi-¬
liam uidelicet frĩs fui chilperici
quem gladio intfecerat nomine
hrodildem pulchram satis puel-¬
iam et uere. xp̃ianissimam. inter-¬
ueniente aureliano consiliario
ac legatorio suo nittu diuino incon¬
iugem sumpsit: sicut lector in suo
loco plenius legere potest. Indi¬
ebus illis: dilatauit rex ludoui¬
cus regnum suum usq sequanã.
Sequenti temꝑe: usq fluuium
legerim occupauit. Accepitq aure-¬
lianus castrum militdunense.
quod et inducatum obtinuit.
Concepitq deniq ac peperit
hrodildis filium. Quem confa¬
cro baptis mate cons ecrari uel¬
let: rea non adquiescebat ei.
Nec dum enim credebat in dñm
dm̃ cȩli. Regina enim quotidie
illi p̃dicabat eum. At ille nole¬
bat eam audire. Interea regina
parat filium ad baptismum.
ornat eccłiam uelis atq cortinis:
ut regis cor adcredendum com-¬

Expanded text:
to exercitu, sibi Toringiam provincito exercitu, sibi Toringiam provinciam subiugavit. Inde Gundebaudi regis Burgundionum neptem, filiam videlicet fratris sui Chilperici, quem gladio interfecerat, nomine Hrothildem, pulchram satis puellam et vere christianissimam, intereniente Aureliano consiliario ac legatario suo, nutu divino in coniugem sumpsit, sicut lector in suo loco plenius legere potest. In diebus illis dilatavit rex Hludowicus regnum suum usque Sequanam. Sequenti tempore usque fluvium Ligerim occupavit, accepitque Aurelianus castrum Milidunensem, quod et in ducatum obtinuit. Concepit denique ac peperit Hrothildis filium. Quem cum sacro baptismate consecrari vellet, rex non adquiescebat ei; necdum enim credebat in dominum Deum caeli. Regina enim cotidie illi predicabat eum; at ille nolebat eam audire. Interea regina parat filium ad baptismum, ornat aecclesiam velis atque cortinis, ut regis cor ad credendum con