comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
co uos. Quam uidelicet excom¬
municationis sententiam ñ
ꝓferendo intulit : s intentando.
Ille aũt a pristinis morib ni¬
chil mutarte. intra paucos dies
defuncte sunt: atq in eccłia se¬
pulte. Cumq in eadem eccłia
missaꝵ sollempnia celebrarent᷑.
atq ex more diaconus clama¬
rer. siquis nõ communicat
det locum ⁊ nutrix eaꝵ que pro
eis oblationem dño deferre cõ¬
sueuerat. eas de sepulchtis sins
progredi ⁊ exire eccłiam uide¬
bat. Quod dum sepuis cerne¬
ret. quia ad uocem diaconi
clamantis exibant foras. atq
intra eccliam ꝑmanere ñ po¬
terant. ad memoriam rediit
que uir dei illis adhuc uiuen¬
tib mandauit: easi quippe se
cõmumone priuare dixerat:
nisi mores suos ⁊ u̾ba corrige¬
rent. Tunc seruo dei cum gra¬
ui merore indicatum est: qui
manu sua ꝓtinus oblationem
dedit diceus. Ite ⁊ hanc oblatio¬
nem pro eis offerri dño ficite:
⁊ ulteruis excõmunicate non
erunt. Que dum oblatio pro

Expanded text:
co vos. Quam videlicet excomco vos. Quam videlicet excommunicationis sententiam non proferendo intulit, sed minando. Illae autem a pristinis moribus nihil mutatae, intra paucos dies defunctae sunt, atque in ecclesia sepultae. Cumque in eadem ecclesia missarum solemnia celebrarentur, atque ex more diaconus clamaret: Si quis non communicat, de locum, nutrix earum quae pro eis oblationem Domino offerre consueverat, eas de sepulcris suis progredi et exire de ecclesia videbat. Quod dum saepius cerneret, quia ad vocem diaconi clamantis exibant foras, atque intra ecclesiam permanere non poterant, ad memoriam reduxit quae vir Dei illis adhuc viventibus mandavit. Eas quippe se communione privare dixerat, nisi mores suos et verba corrigerent. Tunc servo Dei cum gravi moerore indicatum est, qui manu sua protinus oblationem dedit, dicens: Ite et hanc oblationem pro eis offerri Domino facite, et ulterius excommunicatae non erunt Quae dum oblatio pro
Abbreviated transcription (Latin):
sermo illius habebat: ac si hoc
nõ dubie atq suspense. s iam
ꝑ sententiam protuliss.
am non longe ab eus
monasterio due quedam
sc̃imoniales femme nobiliori
genere exorte in loco ꝓprio cõ¬
uersabantur : quib quidam
religiosus uir ad exterioris ui¬
te usum. prebebat obsequiũ.
S sicut non nullis solet no¬
bilitas generis parere igno¬
bilitatem mentis. ut muius
so in hoc mundo despiciant. qͥ
plus se ceteris aliquid fuisse
memiuerunt ⁊ nec dum pre¬
dicte scimoniales femne ꝑ¬
feste linguam sub habitꝰ sui
freno restrinxerant: ⁊ eiusdẽ
religiosum iurum qui. ad exte¬
riora necessaria eis obsequiũ
prebebat. incautis sepe sermo¬
nib ad iracundiam ꝓuocabãt
Qui cum dui ista toleraret
ꝑrexit ad dei hominem: qñ¬
tasq pareretur uerboꝵ contu¬
melias enarrauit. Uir autem
dei hec de illis audiens ⁊ eis pro¬
tinus mandauit dicens. Corri¬
gite linguam ur̃am: quia si
non emendaueritis. ex cõmuni¬

Expanded text:
sermo illius habebat, ac si hoc sermo illius habebat, ac si hoc non dubie atque suspense, sed jam per sententiam protulisset. Nam non longe ab ejus monasterio duae quaedam sanctimoniales feminae nobiliori genere exortae, in loco proprio conversabantur; quibus quidam religiosus vir ad exterioris vitae usum praebebat obsequium. Sed sicut nonnullis solet nobilitas generis parere ignobilitatem mentis, ut minus se in hoc mundo despiciant, qui plus se caeteris aliquid fuisse meminerunt; necdum praedictae sanctimoniales feminae perfecte linguam suam sub habitus sui freno restrinxerant, et eumdem religiosum virum qui ad exteriora necessaria eis obsequium praebebat, incautis saepe sermonibus ad iracundiam provocabant. Qui dum diu ista toleraret, perrexit ad Dei hominem, quantasque pateretur verborum contumelias, enarravit. Vir autem Dei haec de illis audiens, eis protinus mandavit, dicens: Corrigite linguam vestram; quia si not emendaveritis, excommuni
Abbreviated transcription (Latin):
nid ess qd̃ ꝑscrutans rei
geste ordinem ambigis
petre: Liquet profesto. quia mo¬
bilioris nature est spc̃. qm̃ cor¬
pus. Et certe scriptura ceste
subleuatus. repente est cũ prã¬
dio inchaldea depositus. Quod
iudelicet prandium ꝓphetam
refecit: seq repente in uidea ite¬
rum inuenit. Si igitur tam
longe abacuc potuit. sub mo¬
mento corporalicer ire. ⁊ pran¬
dium deferre ÷ quid nurum si
benedictus pater obtinuit.
escentium spiritib necessaria
narraret: ut sicut ille ad cibũ
corporis corporaliter ꝑrexit: ita
iste ad institutionem sꝑualis
uite spũaliter pergeret: Petpꝰ.
anus tue locutionis ter¬
sit a me fateor dubietatẽ
mentis ⁊ s uelim nosse in cõmu¬
ni locutione qualis iste uir fue¬
rit.
Gregorins.
on ip̃a petre cominunis
eius locuno a uirtutis e¬
rat pondere uacua : quia cuiꝰ
cor sese in alta suspenderat: ne¬
quaqm uerba. de ore illius in¬
cassum cadebant. Si quid u̾o
urqmͣ non iam decernendo s
minando dicerer ⁊ tantas uires

Expanded text:
Quid est quod perscrutans rei gestae ordinem ambigis, Petre? Liquet profecto, quia mobiliolioris naturae est spiritus quam corpus. Et certe Scriptura teste sublevatus , repente est cum prandio in Chaldaea depositus, quo videlicet prandio prophetam refecit, seque repente in Judaea iterum invenit. Si igitur tam longe Habacuc potuit sub momento corporaliter ire et prandium deferre, quid mirum si Benedictus Pater obtinuit qratrum quiescentium spiritibus necessaria narraret, ut sicut ille ad cibum corporis corporaliter perrexit, ita iste ad institutionem spiritalis vitae spiritaliter pergeret? Petr. Manus tuae locutionis tersit a me, fateor, dubietatem mentis; sed velim nosse in communi locutione qualis iste vir fuerit.Gregorius. ix ipsa, Petre, communis ejus locutio a virtutis erat pondere vacua: quia cujus cor sese in alta suspenderat, nequaquam verba de ore illius incassum cadebant. Si quid vero unquam non jam decernendo, sed minando diceret, tantas vires
Abbreviated transcription (Latin):
ris eccłi̾e cognatione ꝓximus.
Qui quadam die de itinere
domum regressus mancipio
suo negligenter loquens prece¬
pit dicens. Ueni diabole discal¬
tia me. Ad cuiꝰ uocem mox ce¬
perunt se caligarum corrigie
in summa uelocitate dissolu̾e
ur aperte constaret. qd̾ ei ipse
qui nominatꝰ fuerat ad extra¬
hendas caligas diabolus obe¬
diss. Quod mox ut pb̃r uidit
uehementer expauit: magnisq
uocibz c lamare cepit dicens.
Necede miser recede. non enim
tͥ. s mancipio meo locutꝰ sum.
Ad cuiꝰ uocem ꝓtinus recessit:¬
⁊ ita ut inuente sunt magna
lam ex parte dissolute corrigie
b: quam nimus insidus nris

Expanded text:
ris Ecclesiae cognatione proximus. ris Ecclesiae cognatione proximus. Qui quadam die de itinere domum regressus, mancipio suo negligenter loquens, praecepit, dicens: « Veni, diabole, discalcea me. » Ad cujus vocem mox coeperunt se caligarum corrigiae in summa velocitate dissolvere, ut aperte constaret quod ei ipse qui nominatus fuerat ad extrahendas caligas diabolus obedisset. Quod mox ut presbyter vidit, vehementer expavit, magnisque vocibus coepit clamare, dicens: « Recede, miser, recede, non enim tibi sed mancipio meo locutus sum. » Ad cujus vocem protinus recessit, ita ut inventae sint magna jam ex parte dissolutae corrigiabus, quam nimiis insidiis nos
Abbreviated transcription (Latin):
mris.⁊ aqua erat ad aduitoriũ:
⁊ quasi aqua ñ erat ad inuciden¬
dum locum. Quod gͦ ego antiqͦ
ante dicti ignis miraculo uere
predixi non fuisse dissimile: qͥ
trium pueroꝵ ⁊ rlestimenta ñ
contigit ⁊ uincula incendit.
ira sunt ualde Petrus¬
senti infirmitati hominum ue¬
hementer stupenda. S quia tã¬
tos nuꝑ initalia fuisse audio ã¬
mirande uirtutis iuiros. nosse ue¬
lim si ullas eos contigit antiqͥ
hostis insidias ꝑtulisse: an ex ĩ¬
sidiis profecisse. Gregori.
me labore certaminis. non
est palma iuctorie. Unde gͦ
uictores sunt. nͥ qd̾ contra antiqͥ
hostis insidias decertauerunt:
Malignus quippe sp̃c. cogitati¬
oni. locutioni. atq opeti nr̃o sẽ¬
per insistit: si forte quid iue¬
uiat. unde apd̃ exam̃ et᷑m uidi¬
cis accuscitor existet. Uis eteñ
nosse quomͦ ad decipiendũ semꝑ
uidam qui nunc nob̾cum
sunt rem qmͣ narro testã¬
tur. qd̾ iur uite uenerabilis
facii diaconi atq dispensato¬

Expanded text:
martyris ut aqua erat ad adjutorium, martyris ut aqua erat ad adjutorium, et quasi aqua non erat ad invadendum locum. Quod ego antiquo antedicti ignis miraculo vere praedixi non fuisse dissimile, qui trium puerorum et vestimenta non contigit, et vincula incendit. PETR. Mira sunt valde sancsenti infirmitati hominum vehementer stupenda. Sed quia tantos nuper in Italia fuisse audio admirandae virtutis viros, nosse velim si nullas eos contigit antiqui hostis insidias pertulisse, an ex insidiis profecisse. GREGOR. Sine labore certaminis non est palma victoriae. Unde ergo victores sunt, nisi quod contra antiqui hostis insidias decertaverunt? Malignus quippe spiritus cogitationi, locutioni, atque operi nostro semper insistit, si fortasse quid inveniat unde apud examen aeterni judicis accusator existat. Vis etenim nosse quomodo ad decipuidam qui nunc nobiscum sunt rem quam narro testantur, quod vir vitae venerabilis,facii diaconi atque dispensato
Abbreviated transcription (Latin):
romanam urbem alueum siñ
tiberis egressus est. tantumq
crescens ut eius unda super
muros urbis influeret. atq
paret. Apud ueronensem ur
bem fluuius athesis excrescẽs:¬
ad beati zenonis mr̃is atq põ¬
tificis eccliam uenit. Cuius
ecclie dum essent ianue aꝑte:
a qua in eam minime intraint.
Que paulisper crescens. usq
ad fenestram ecclie que erant
tectis proxime peruenit. sicq
stans aqua eccł̾ie ianuam clau¬
sit: ac si illuc elementum liqͥ¬
dum in soliditatem parietis
fuiss immutatũ. Cumq eeñt
multi interius uenti. s aquaꝵ
magnitudine. eccl̾ia omnis cir¬
cumdata aqua possent egredi
nõ haberent. ibiq se siti ac fa¬
me deficere formidarent ad ecte
ianuam ueniebant ad bibendum
hauriebant aqͣm: que ut p̃dixi
usq ad fenestras excreuerat. et
tamen intra eccłiam nullomodo
defluebat. Haurtri itaq ut aqua
poterat: s defluere ut aqua nõ
poterat. Stans autẽ ante ianuã
ad ostendendum cunctis meritũ

Expanded text:
Romanam urbem alveum suum Romanam urbem alveum suum Tiberis egressus est, tantum crescens, ut ejus unda super muros urbis influeret, atqueparet, apud Veronensem 325 urbem fluvius Athesis excrescead beati Zenonis martyris atque pontificis ecclesiam venit. Cuius ecclesiae dum essent ianuae apertae, aqua in eam minime intravit. Quae paulisper crescens, usque ad fenestras ecclesiae, quae erant tectis proximae, pervenit; sicque stans aqua ecclesiae ianuam clausit, acsi illud elementum liquidum in soliditatem parietis fuisset inmutatum. Cumque essent multi interius inventi, sed, aquarum magnitudine ecclesia omni circumdata, qua possent egredi non haberent ibique ses siti ac fame deficere formjanuam veniebant, ad bibendum hauriebant aquam, quae, ut praedixi, usque ad fenestras excreverat, et tamen intra ecclesiam nullo modo diffluebat. Hauriri itaque ut aqua poterat, sed diffluere ut aqua non poterat. Stans autem ante januam ad ostendendum cunctis meritum
Abbreviated transcription (Latin):
trium pueroꝵ mirac łm
audio. qui ꝓiecti in ignib lesi
non sunt. Gregortꝰ
llud ut opmor miraculum ex
parte aliqua dissi militer ges¬
tum est.Tunc quippe tres pu¬
eri ligatis pedib ac manib
in ignem proiecti sunt: quos
die altero rex requirens. in ca¬
mino illesis uestib deambu¬
lantes repperit. Ex qua recol¬
ligitur. quia ignis in quo iac¬
tari fuerant qui eoꝵ uestim̃¬
ta nõ contigit. eoꝵ uincula cõ¬
sumpsit: ut uno eodemq mo¬
mento in obsequio ustoꝵ. et
haberet flamma uirtutẽ suã
ad solatium ⁊ nõ haberet ad
tiquo nuratulo. dieb nr̃is res
similis ex contrario euenit e¬
lemento.
am nuꝑ iohannes tribu¬
nus relatione sua me do¬
cũit qd̃ pronulfus comes cum
illic adess se cum rege authari¬
co eo tempore in loco eodem ibi
mira res contigit affuisse. eãq
se cognouisse testatus est. Pre¬
dictus aũt tribunus narrauit
dicens: quia ante hoc fere qͥn¬
quennium. quando apud hãc

Expanded text:
trium puerorum miraculum trium puerorum miraculum audio, qui projecti in ignibus laesi non sunt . GREGOR. Illud, ut opinor, miraculum ex parte aliqua dissimiliter gestum est. Tunc quippe tres pueri ligatis pedibus ac manibus in ignem projecti sunt, quos die altera rex requirens, in camino illaesis vestibus deambulantes reperit. Ex qua re colligitur quia ignis in quo jactati fuerant, qui eorum vestimenta non contigit, eorum vincula consumpsit, ut uno eodemque tempore in obsequio justorum et haberet flamma virtutem suam ad solatium, et non haberet ad tiquo miraculo, diebus nostris res similis e contrario evenit elemento. am nuper Joannes tribunus relatione sua me docuit, quod Pronulphus comes, cum illic adesset, se cum rege Autharico eo tempore in loco eodem ubi mira res contigit adfuisse, eamque se cognovisse testatus est. Praedictus etenim tribunus narravit, dicens: quia ante hoc fere quinquennium, quando apud hanc
Abbreviated transcription (Latin):
rater quidam macum est
in monasterio ꝯũsatus ĩ
scriptura sacra studiosissimus
qui me etate preibat: ⁊ ex młtis
que nesciebam me edificare con¬
sueuerat. Huiꝰ itaq narratio¬
ne didici. qd̾ fuit quidam ĩ cam
panie partib intra quedra¬
gesimũ romane urbis milia¬
rium nõie bñdc̃s. Et quidem
etate uiuenis s morib grande¬
uus: ⁊ in sc̃e conu̾sationis regu¬
la se fortiter stringens. Quem
totile regis tempore cum gothi
repperissent: hunc incendere cũ
sua cella moliti sunt. Ignẽ nãq
posuerunt: s incireuitu arse¬
runt om̃ia. cella u̾o illius igni
comburi nõ potuit. Qd̾ uiden¬
tes gothi magisq seiuientes.
atq hunc ex suo habitaculo
trahentes. non longe aspexett̃
succensum clybanum. qui co¬
quendis panib parabatur.
eumq in illo proiecerunt: ch̃¬
banumq clauserunt. S die
altera ira illesus inuentus ẽ:
ut non solum enis caro ab ig¬
nib. s noq extrema ullomodo
uestimenta cremarentur.
ntiquum

Expanded text:
Frater quidam mecum est in monasterio conversatus, in Scriptura sacra studiosissimus, qui me aetate praeibat, et ex multis quae nesciebam, me aedificare consueverat. Hujus itaque narratione didici qpaniae partibus intra quadragisimum Romanae urbis miliarium nomine Benedictus, et quidem aetate iuvenis, sed moribus grandaevus et in sanctae conversationis regula se fortiter stringens. Quem Totilae regis tempore cum Gothi repperissent, hunc incendere cum sua cella moliti sunt. Ignem namque posuerunt; sed in circuitu arserunt omnia, cella vero illius igne comburi non potuit. Quod videntes Gothi magisque saevientes atque hunc ex suo habitaculo trahentes, non longe aspexerunt succenso clibanum, qui coquendis panibus parabatur, eumque in illo proiecerunt clibanumque clauserunt. Sed die altero ita inlaesus inventus est, ut non solum eius caro ab ignibus, sed neque extrema ullo modo vestimenta cremarentur Antiquum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ describo quib hec auctorib sint
comperta. manifesto. Hoc u̾o scire
te cupio. quia in quib dam sensũ
solummͦ. in quibdam uero ⁊ ũba
cum sensu teneo: quia si deꝑsonis
omnib ip̃e specialit̾ ⁊ uerba tene¬
re uoluissem: hec rusticano usu ꝓ¬
lata stilus scribentis non apte su¬

Expanded text:
quae describo, quibus haec auctoribus mihi quae describo, quibus haec auctoribus mihi comperta sint manifesto. Hoc vero scire te cupio, quia in quibusdam sensum solummodo, in quibusdam vero et verba cum sensu teneo; quia si de personis omnibus ipsa specialiter verba tenere voluissem, haec rusticano usu prolata stylus scribentis non apte su
Abbreviated transcription (Latin):
i sola petre referam. Greg̃
que de ꝑfectis probatisq uiris
unus ego homuntio uel bonis ac
fidelib uiris attestantib agnoui.
uel ꝑmemet ip̃m didici: dies ut o¬
pinor ante qmͣ sermo cessabit. Petr
ellem querenti mͥ de eis aliqua
narrares: neq hac pre interrum¬
pere expositionis studium graue
uideatur: quia non dispar edifica¬
tio oritur. ex memoria uirtutum.
In expositione quippe qualiter in¬
uenienda atq tenenda sit uirtus
agnoscitur. in narratione uero sig¬
noꝵ cognoscimꝰ inuenta. ac re tan¬
ta qualiter declarentur. Et sunt ñ¬
nulli quos adamorem patrie celes¬
tis plus exempła. qmͣ predicam̃ta
rumq animo dupplex adiutorium
in exemplis patrum. quia si ad a¬
morem uenture uite exp̃cedentium
comparatione accenditur. etiam
dne comperta. in cunctant̃ narro
sacre auctoritatis exemplo: cum
mͥ luce clarius constet. quia mar¬
cus ⁊ lucas eungłium qd̃ descrip¬
serunt insus auditu didicerunt.
legentib subtraham: ꝑsingula

Expanded text:
i sola, Petre, referam, quae de perfectis probatisque viris unus ego homuncio, vel bonis ac fidelibus viris attestantibus, agnovi, vel per memetipsum didici; dies, ut opinor, ante quam sermo, cessabit. PETR. Vellem quaerenti mihi de eis aliqua narrares. Neque pro hac re interrumpere expositionis studium grave videatur, quia non dispar aedificatio oritur ex memoria virtutum. In expositione quippe qualiter invenienda atque tenenda sit virtus, agnoscitur; in narratione vero signorum cognoscimus inventa ac retenta qualiter declaretur. Et sunt nonnulli, quos ad amorem patriae coelestis plus exempla, quam praedicamenta ntis animo duplex adjutorium in exemplis Patrum, quia si ad amorem venturae vitae ex praecedentium comparatione accenditur, etiam one comperta, incunctanter narro sacrae auctoritatis exemplo, cum mihi luce clarius constet quia Marcus et Lucas Evangelium quod scripserunt, non visu, sed auditu didicerunt. legentibus subtraham, per singula
Abbreviated transcription (Latin):
put eius unitum fuerat cor
pori: acsine quaqm̃ fuisset
abscisum: sic uidelicet ut
nulla uestigia sectionis appare¬
rent. Cumq hoc ⁊ interga uer¬
terent. exquirentes si qd̃ si gnuĩ
uel de alia monstrari incisione
potniss: ita samim atq ince¬
meratum omne corpus inuẽ¬
tum est. ac si nulla hoc incisio
ferri tengiss. Petrus.
uis non obstupescar talia
signa mortuoꝵ: que fiunt
pro extitatione iuiuentium:¬
riorib quoq Greg.
gothoꝵ temporib fuit iux¬
ta spolitanam urbem uir inite
uenerabilis isaac nomine qͥ
thoꝵ tempora ꝑuenit. quem
nr̃oꝵ multi nouerunt. ⁊ maxi¬
me sacra uirgo gregoria que
nint in hac romana urbe uix¬
ta eccliam beate marie semꝑ
uirginis habitat. Que dum
adolescentie sue tempore con¬
stitutis iam nuptus in eccle¬
siam fugiss.⁊ sc̃imonialis u¬
te conuersationem quereret:
ab eodem uiro defensa atq
ad eum quẽ desiderabat habi¬
tum dño protegente ꝑducta

Expanded text:
pud eius unitum fuerapud eius unitum fuerapori, ac si nequaquam fuisset abscissum, sic videlicet, ut nulla vestigia sectionis apparerent. Cumque hoc et in terga verterent, exquirentes si quod signum vel de alia monstrari incisione potuisset, ita sanum atque intemeratum omne corpus in ventum est, ac si nulla hoc incisio ferri tetigisset. PETR. Quis non obstupescat talia signa mortuorum, quae fiunt pro exercitatione viventiumrioribus quoque Gothorum temporibus, fuit juxta Spoletanam urbem vir vitae venerabilis, Ysaac nomine, qui thorum tempora pervenit, quem nostrorum multi noverunt, et maxime sacra virgo Gregoria, quae nunc in hac Romana urbe juxta Ecclesiam beatae Mariae semper virginis habitat. Quae dum adolescentiae suae tempore constitutis jam nuptiis in ecclesiam fugisset, et sanctimonialis vitae conversationem quaereret, ab eodem viro defensa, atque ad eum quem desiderabat habitum, Domino protegente, perducta
Abbreviated transcription (Latin):
incidit. ut ex eius corpore cor¬
rigia sublata uideretrir. Mox¬
q corpus eius extra murum
proiecit. Tunc quidam hu¬
manitatis pietate compulsi. ab¬
scisum caput cernici apponentes.
cum uno paruulo infante qui
illic extinctus est inuentus: iux¬
ta murum corpus ep̃i sepultu¬
re tradiderunt. Cumq post e¬
andem cedem die quadragesi¬
mo rex totila uississ. ut ciues
urbis illius qui quolibet dis¬
ꝑsi essent ad eam si ne aliqua
trepidatione remearent. hi q̃
p̾us famem fugerant uidendi
licentia accepta reuersi sunt.
mores ubi sepultum ess corpꝰ
illius quesierunt: ut hoc iux¬
ta honorem debitum in eccłia
beati petri apłi humarent.
Cumq itum fuiss ad sepulchr̃
effossa t̾ra inuenerunt corpꝰ
pueri pariter humati: ut po¬
te iam die quadragesimo ta¬
be corruptum. ⁊ uermib ple¬
num: corpus uero ep̃i acsi
die eodem ess sepultum . ⁊ qd̾
est adhuc magna ammirati¬
one uenerandum. quia ita ca¬

Expanded text:
incidit, ut ex eius corpore corincidit, ut ex eius corpore corrigia sublata videretur. Moxque corpus illius extra muruin proiecit. Tunc quidam humanitatis pietate conpulsi abscisum capud cervici adponentes, cum uno parvulo infante, qui illic extinctus inventus est, iuxta murum corpus episcopi sepulturae tradiderunt. Cumque post eandem caedem die quadragisimo rex Totila iussisset, ut cives urbis illius, qui quolibet dispersi essent, ad eam sine aliqua trepidatione remearent, hii qui prius famem fugerant, vivendi licentia accepta, reversi sunt. mores, ubi sepultum esset corpus illius quaesierunt, ut hoc iuxta honorem debitum in ecclesia beati Petri apostoli humarent. Cumque itum esset ad sepulchrum, effossa terra, invenerunt corpus pueri pariter humati, utpute iam die quadragisimo, tabe corruptum et vermibus plenum; corpus vero episcopi, acsi die eodem esset sepultum. Et quod est adhuc magna admiratione venerandum, quia ita ca
Abbreviated transcription (Latin):
floridiis uenerabilis ep̃o.
uite ep̃c. narrauit quoddam me¬
morabile ualde miraculum di¬
cens. Uir sc̃issimus herculanus
nutritor m̃s ꝑusine ciuitatis
ep̃t fuit: exconuersatione mona¬
steri ad sacerdotalis ordinis gra¬
tiam deductus.Totile autem ꝑ¬
fidi regis temporib eandem ur¬
bem annis septem continus
gothoꝵ exercitus obsedit. Ex q̃
multi cuuum fugerunt: qui
famis periculum ferre ñ potue¬
runt. Anno uero septimo dum¬
nec finito. obsessam urbem go¬
thoꝵ exercitus intrauit. Tunc
comes qui eidem exercitui pri¬
erat. ad regem totilam mintios
misit: exquirens quid de ep̃o uł
ppłd fieri iuberet. Cui ille p̃cepit
dicens. Ep̃o prius a uertice usq
ad calcaneum corrigiam tolle.
⁊ tunc caput illius amputa.
Omnem uero ppłm qui illic in¬
uentus est: gladio extingne. Tc̃
idem comes uenerabilem uirũ
herculanum ep̃m suꝑ urbis
murum deductum capite trũ¬
cauit: eiusq cutem iam mor¬
tui a uertice usq ad calcancũ

Expanded text:
Floridus venerabilis vitae episcopus narravit quoddam memorabile valde miraculum, dicens: 'Vir sanctissimus Ercolanus, nutritor meus, Perusinae civitatis episcopus fuit, ex conversatione monasterii ad sacerdotalis ordinis gratiam devotus. Totilae autem perfidi regis temporibus eandem urbem annis septem continuis Gothorum exercitus obsedit. Ex qua multi civium fugierunt, qui famis periculum ferre non poterant. Anno vero septimo necdum finito, obsessam urbem Gothorum exercitus intravit. Tunc comis, qui eidem exercitui praeerat, ad regem Totilam nuntius misit, exquirens, quid de episcopo vel populo fieri iuberet. Cui ille praecepit, dicens: "Episcopo prius a vertice usque ad calcaneum corrigiam tolle et tunc caput illius amputa, omnem vero populum, qui illic inventus est, gladio extingue". Tunc isdem comis venerabilem virum Herculanum episcopum super urbis murum deductum capite truncavit eiusque cutem iam mortui a vertice usque ad calcaneum
Abbreviated transcription (Latin):
gare quid essz. epm̃ se fuisse te¬
status est. Quod possessor eiꝰ
audiens ualde ꝑtimuit: at¬
q humiliter optulit dicens.
Pete quod uis: quatinus ad
t̾ram tuam a me cum magno
munere reuertaris. Cui uir
dñi paulinus ait. Unum est
qd̃ michi impendere bñficũ
potes: ut omnes ciuitatis
mee captiuos relaxes. Qui
regione requisiti. cum onustis
frumento nauib pro uenerã¬
di uiri paulim satis factione
in eius comitatu relaxati st̃.
Post non multos uero dies
uuandoloꝵ rex occubuit: et
flagellum qd̃ ad suam ꝑnitiẽ
dispensante deo ꝓ fidelium
disciplina tenuerat. amisit.
Sicq fcm est ut omnipotẽtis
dei famulus paulinus uera
predicare. ⁊ qui se in seruitiũ
solum tradiderat. cum młts
a seruino ad libertatem redi¬
ret. Illum uidelicet imitatus.
qui farmam serui assumpsit:
ne nos essemus serui peccati.
Cuiꝰ sequens uestigia paulmus
ad tempus uoluntarie seruus
factus est solus: ut post mãdũ
uin me audire contingit

Expanded text:
gare quid esset, episcopum se fuisse tegare quid esset, episcopum se fuisse testatus est. Quod possessor eius audiens, valde pertimuit atque humiliter obtulit, dicens: 'Pete quod vis, quatinus ad terram tuam a me cum magno munere revertaris'. Cui vir Domini Paulinus ait: 'Unum est quod mihi inpendere beneficium potes, ut omnes civitatis meae captivos relaxes'. Qui regione requisiti, cum onustis frumento navibus pro venerandi viri Paulini satisfactione in eius comitatu laxati sunt. Post non multos vero dies Wandalorum rex occubuit et flagellum, quod ad suam perniciem dispensante Domino pro fidelium disciplinam acceperat, amisit. Sicque factum est, ut omnipotentis Dei famulus Paulinus vera praediceret, et qui se in servi tio solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret; illum videliqui formam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccati. Cujus sequens vestigia Paulinus, ad tempus voluntarie servus factus est solus, ut esset postmoum me audire contingit
Abbreviated transcription (Latin):
dium discubuit: paulinus
ex suo opere adorata queq et
uirentia de lauirus uenit. Cũ¬
q hunc rex subito conspexiss
intremuit: atq ascito suo
dño sibi ꝑ filiam ꝓpinquo se
cretum qd̃ prius absconderat
indicanit dicens. Uerum est
qd̃ audisti nam noste hac ĩ som¬
no sedentes in tribunalib con¬
tra me uidices uidi: inter quos
etiam iste simul sedebat. ⁊ flagel¬
lum qd̃ aliquando acceperam.
eoꝵ michi uidicio tollebatur.
S percunstare quis nam sit:
nam ego hunc tanti meriti
uirum popularem ut conspi¬
citur ẽẽ non suspicor. Tunc re¬
gis gener secroto paulinum
tulit: quis nam ess inqͥsuuit.
Cui uir dnũ respondit. Seritꝰ
tuus sum: quem ꝓ filio ui¬
due uicarium suscepisti. Cũ¬
q instanter ille inquireret
non ut quis ess. s quid ĩ sua
t̾ra fuiss indicaret: atq hoc
ab eo iteratione frequentis ĩ¬
quisitionis exigeret ⁊ uir dñi
constrictus magnis coniura¬
tionib iam non ualens ne¬

Expanded text:
dendum discubuit, Paulinus dendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora quaeque et virentia delaturus venit. Cumque hunc rex subito conspexisset, intremuit, atque accito eius domino sibi per filiam propinquo, ei secretum, quod prius absconderat, indicavit, dicens: 'Verum est quod audisti; nam nocte hac in somnio sedentes in tribunalibus contra me iudices vidi, inter quos iste etiam simul sedebat; et flagellum, quod aliquando acciperam, eorum mihi iudicio tollebatur. Sed percunctare, quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti virum popularem, ut conspicitur, esse non suspicor'. Tunc regis gener secreto Paulinum tulit, quidnam esset inquisivit. Cui vir Domini respondit: 'Servus tuus sum, quem pro filio viduae vicarium suscipisti'. Cumque instanter ille requireret, ut non quid esset, sed quid in sua terra fuisset indicaret, atque hoc ab eo iteratione frequentis inquisitionis exigeret, vir Domini, constrictus magnis coniurationibus, iam non valens ne
Abbreviated transcription (Latin):
tulanum quedam requireret.
⁊ sapientem ualde ẽẽ hominẽ
uideret. amicos cepit familia¬
res deserere. ⁊ sepius cum suo
hortulano cosloqui. atq eius
sermonib delectari. Cui pau¬
linus cotdie ad mensam õdo¬
ratas urentesq herbas defer¬
re consueuerat. ⁊ accepto pa¬
ne. ad curam horii remesire.
Cumq hoc dutius ageretur.
quadam die suo dño secum
secretius loquenti ait. Uide qͥd
agas. ⁊ uuandaloꝵ regnum
qualit̾ disponi debeat ꝓuide:
quia rex citius ⁊ sub omni ce¬
leritate moriturus est. Quod
ille audiens. quia ab eodem
rege pro ceteris diligebatur.
ei minime tacut: s quia ħ¬
a suo hortalano sapienti scili¬
cet uiro agnouiss indicauit.
Quod dum rex audiss ilico res¬
pondit. Ego uellem hunc de
poralis dñs respondit dicens.
Uirentes herbas michi ad
pranduim deferre consueuit.
has itaq huc ad mensam tuã
deportari facio. ut quis sit qui
michi hec est locutus agnoscas.
Erm̃q est ut cum rex ad pran¬

Expanded text:
tulanum quaedam requireret, tulanum quaedam requireret, et sapientem valde esse hominem videret, amicos coepit et familiares deserere, et saepius cum suo hortulano colloqui, atque ejus sermonibus delectari. Cui Paulinus quotidie ad mensam odoriferas virentesque herbas deferre consueverat, et accepto pane ad curam horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: Vide quid agas, et Vandalorum regnum qualiter disponi debeat provide, quia rex citius et sub omni celeritate est moriturus. Quod ille audiens, quia ab eodem rege prae caeteris diligebatur, ei minime tacuit, sed quid a suo hortulano, sapienti scilicet viro, agnovisset indicavit. Quod dum rex audisset, illico respondit: Ego vellem hunc de poralis dominus, respondit, dicens: 'Virentes herbas mihi ad prandium deferre consuevit; has itaque huc? ad mensam eum deportare facio, ut, qui sit qui haec mihi est locutus, agnoscas'. Factumque est. Et cum rex ad pran
Abbreviated transcription (Latin):
fricam. Procedente autem regis
genero qui eius filiam habe¬
bat uidua rogatura se optu¬
lit: ac prius petiit uo ei dari
debuiss. Quod cum uir bar¬
barus typo suꝑbis tiirgidus.¬
gaudio transitorie prosperita¬
tis elatus. non solum facere.
s etiam audire despiceret: ui¬
dua subutnxit dicens. Ecce
hominem hunc pro eo uica¬
rium prebeo. ⁊ soluminodo
pietatem in me exhibe mq
unicum filium meũ redde.
Cumq ille uenusti uultus
hominem conspexiss: quam
artem noss inquisunt. Cui
uir dñi paulinus respondit
dicens. Artẽ quidem aliquan
nescio: s hortum bene excole¬
re scio. Qd̃ unr gentilis ualde
libenter accepit: cum in nut᷑¬
endis holerib quia peritus
ess audiuit. Suscepit itaꝙ
seruum: ⁊ roganti uidue red¬
didio filium. Quo accepto.
iuidua a baffticana regione
discessit. Paulinꝰ uero: excolendi
horti suscepit curam. Cumq
idem regis gener crebro ingre¬
deretur hortum. suumq hor¬

Expanded text:
fricam. Procedenti autem regis fricam. Procedenti autem regis genero, qui eius filium habebat, vidua rogatura se optulit, ac prius petiit, ut ei donari debuisset. Quod cum vir barbarus typo superbigaudio transitoriae prosperitatis inflatus, non solum facere, sed etiam audire despiceret, vidua subjunxit, dicens: Ecce hunc hominem pro eo vicarium praebeo, solummodo pietatem in me exhibe, mihique unicum filium redde. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, quam artem nosset inquisivit. Cui vir Dei Paulinus respondit, dicens: Artem quidem aliquam nescio, sed hortum bene excolere scio. Quod vir gentilis valde libenter accepit, cum in nutriendis oleribus quia peritus esset audivit. Suscepit itaque servum, et roganti viduae reddidit filium. Quo accepto, vidua ab Africana regione discessit. Paulinus vero excolendi horti suscepit curam. Cumque idem regis gener crebro ingrederetur hortum, suumque hor
Abbreviated transcription (Latin):
uir dñi paulinus cunfta que
ad episcopi usum habere po¬
tuit. captiuis indigentib q
largitus est.Cumq iam ni¬
chil omnino suꝑ ess qd̃ peten¬
quedam iudua aduenit: que
a regis uuandaloꝵ genero su¬
um filium in captuutatem
a uiro dei eius p̃cium postu¬
lauit. si forte eius dñs hoc
dignaretur accipere: ⁊ hunc
concederet ad propria remea¬
re. S uir dei magnopere pe¬
tenti femine quid dare potuis¬
s inquirens. nichil apud se
aliid nisi se inuenit: petenti¬
ꝙ femine respondit dicens.
Mulier quid possim dare tͥ ñ
atq ut filium tuũ recipias
me uice illius in seruitium tͣ¬
de. Quod illa ex ore tanti uiri
audiens irrisionem ponus
credidit: qm compassionem.
At ille ut erat uir eloquentis¬
simus ai aprime inexterio¬
rib quoq studiis eruditus.
subitanti femine citius ꝑsua¬
sit ut audita crederet: ⁊ ꝓ re¬
ceptione filii se in seruitium
epm̃. tradere non dubitaret.
ꝑrexerunt itaq utriq ad af¬

Expanded text:
ini Paulinus cuncta quae ad episcopii usum habere potuit captivis indigentibusque largitus est. Cumque jam nihil omnino superesset quod petenquaedam vidua advenit, quae a regis Vandalorum genero suum filium in captivitatem a viro Dei ejus pretium postulavit, si forte illius dominus hoc dignaretur accipere, et hunc concederet ad propria remeare. Sed vir Dei magnopere petenti feminae quid dare potuisset inquirens, nihil apud se aliud nisi se invenit, petentique feminae respondit, dicens: Mulier, 280 quod possim dare non haatque ut filium tuum recipias, me vice illius in servitium trade. Quod illa ex ore tanti viri audiens, irrisionem potius credidit quam compassionem. At ille, ut erat vir eloquentissimus, atque apprime exterioribus quoque studiis eruditus, dubitanti feminae citius sit, ut audita crederit et pro receptione filii se in servitiums episcopum tradere non dubitaret. Perrexere igitur utrique ad A
Abbreviated transcription (Latin):
uascula impleret. Quib cum
se idonee satsfecisse conspicẽt.
ex calcatorio puerum uissit
ascendere. Apothecam clausit
atq in presso sigillo proprio
munitam reliquit. moxq ad
cam aperuit. ⁊ uasa in quib
tenuissimum liquorem fude¬
rat. ubertim uinum funden¬
tia inuenit. ita ut pauim̃tũ
omne excrescentia uina inua¬
derent. si adhuc ep̃c tardius
intrass. Tunc terribilit᷑ pbro
timescens ne in uirtute facti
de initus inanesceret: unde fo¬
ris hominib magnus appa¬
reret. Exemplum enam ma¬
gistri sequens qui ut nos ad
uiam humilitatis introduc̾et
de semetipso discipulis p̃cepit
dicens: ut ea que iudissent ne

Expanded text:
vascula impleret. Quibus cum vascula impleret. Quibus cum se idonee satisfecisse conspiceret, ex calcatorio jussit puerum descendere, apothecam clausit, atque impresso sigillo proprio munitam reliquit, moxque ad cam aperuit, et vasa in quibus tenuissimum liquorem infuderat, ubertim vinum fundentia invenit, ita ut pavimentum omne excrescentia vina invaderent, si adhuc episcopus tardius intrasset. Tunc terribiliter presvidelicet ne in virtute facti de intus inanesceret, unde foris hominibus magnus appareret: exemplum etiam Magistri sequens, qui ut nos ad viam humilitatis instrueret, de semetipso discipulis praecepit, dicens ut ea quae vidissent, ne
Abbreviated transcription (Latin):
pio omniaq dolia ita ut añ
consueuerat. suꝑ fusa pice p̃¬
pararet. Quod cum nepos illtꝰ
de est. qd̃ quasi in sanus pre¬
ceperit. ut iuim uascula pre¬
parari faceret. qui uinum mi¬
mme haberet. nec tam̃ pre¬
sumpsit inquirere cur talia
iuberet: s ussis obtemperans
omnia ex more preparauit. Tc̃
uir dei uineam ingressus race¬
mos collegit ad calcatorium de¬
tulit. omnesq ex inde egredi
precepit solusq ibi cum uno
paruulo puero remansit. E
in eodem calcatorio de posuit.
⁊ calcari ip̃os paucissimos ra¬
cemos fecit. Cumq ex eisclem
racenis parum altquiduim
de flueret cepit hoc uir dei sus
manib in paruulo uase susci¬
pere. ⁊ per cuncta dolia omma-¬
q uasa que preparata fuerãt
pro benedictione diuidere: ut
ex eodem uino omnia uasa uix
in fusa uiderentur. Cum uero
ex liquore uini parum aliqͥd
peres ad esse. Tunc cepit uinũ
in calcatorio crescere. ita ut oĩa
que allata fuerant pauperum

Expanded text:
pio, omniaque dolia, ita ut ante pio, omniaque dolia, ita ut ante consueverat, pice superfusa praepararet. Quod cum nepos illius us est quod quasi insana praeciperet, ut vini vascula praeparari faceret, qui vinum minime haberet; nec tamen praesumpsit inquirere cur talia juberet, sed jussis obtemperans, omnia ex more praeparavit. Tunc vir Dei vineam ingressus racemos collegit, ad calcatorium detulit, omnesque exinde egredi praecepit, solusque ibi cum uno parvulo puerulo remansit, quem in eodem calcatorio deposuit, et calcare ipsos paucissimos racemos fecit. Cumque ex iisdem racemis parum aliquid vini deflueret, coepit hoc vir Dei suis manibus in parvo vase suscipere, et per cuncta dolia omniaque vasa quae parata fuerant, pro benedictione dividere, ut ex eodem vino omnia 185 vascula vix infusa viderentur. Cum vero ex liquore vini parum aliquidperes adesse. Tunc coepit vinum in calcatorio crescere ita ut omnia quae allata fuerant pauperum
Abbreviated transcription (Latin):
uit uir uite uenerabilis bo¬
nefacius nomine ⁊ qui ĩ
ea ciuitate que ferentis dicitur
episcopatum officio tenuit. mo
rib impleuit. Huius multa
miracula is qui ad huc super¬
est gaudentius pb̃r narrat:
tanto ualet de illo queq uera¬
cius dicere: quanto ei cõtigit
bonis mentib ẽẽ solet custos
humilitatis. Nichilq ad om̃e
stipendium nisi unam tantũ¬
modo uineam habebat: que q̃¬
dam die ita grandine irruen¬
te uastata est: ut in ea paucis
uitib uix parui rariq race¬
mi remanerent. Quam cum
predictus uir reuerentissim
bonefacius ep̃c fuiss ingressus.
magnas omnipotenti deo gra¬
cias retulit: quia in ip̃a sua
adhuc inopia sese angustari
cognouit. S cum iam tempꝰ
exigeret: ut ipsi quoq racemi
qui remanserant maturescere
potuissent:custodem uinee ex
more posuit. eamq sollerti
igilantia seruari precepto.
Quadam uero die iussit con¬
stantio pb̃ro nepoti suo: ut
cuncta uini uascula in episco¬

Expanded text:
Fuit vir vitae venerabilis BoFuit vir vitae venerabilis Bonifacius nomine, qui in ea civitate quae Ferentis dicitur episcopatum officio tenuit, et moribus implevit . Hujus multa miracula is qui adhuc superest Gaudentius presbyter narrat. tanto valet de illo quaeque veracius dicere, quanto eis hunc contigit bonis mentibus esse solet custos humilitatis, nihilque aliud ad omne stipendium, nisi unam tantummodo vineam habebat: quae quodam die ita grandine irruente vastata est, ut in ea paucis in vitibus vix parvi rarique racemi remanerent. Quam cum Dei praedictus vir reverentissimus Bonifacius episcopus fuisset ingressus, magnas omnipotenti Deo gratias retulit, quia in ipsa sua adhuc inopia sese angustiari cognovit. Sed cum jam tempus exigeret ut ipsi quoque racemi qui remanserant, maturescere potuissent custodem vineae ex more posuit, eamque solerti vigilantia servari praecepit. Quadam vero die mandavit Constantio presbytero nepoti suo, ut cuncta vini vascula in episco
Abbreviated transcription (Latin):
oc quod ego petre m us.¬
tuli: concite ualet ꝓbari.
Certe et enum nosti. quia ad abͤ¬
ham dñs dixit: in ysaac uoca¬
bitur tibi semen. Cui etian di¬
xerat. Patrem multaꝵ gentiũ
constitui te. Cui rursum ꝓmi¬
sit dicens. Senedicam tibi. et
multi ꝑlicabo semen tuum sic̃
stellaᷤ celi: ⁊ uelut arenam que
est in lutore maris. Ex qua re
est ysaac dñm pro uxore sua. eo ꝙ
ess sterilis: qui exaudunt eum
⁊ dedit conceptum rebecce. Si gͦ
multiplicatio seminis abrahe.
ꝑ ysaac predestinata fuit: cur
coniugem sterilem accepit: S
nimirum constat quia predes¬
tinatio precib impletur. qñdo
is in quo deus multiplicari
semen abrahe predestinauerat.
oranione optinuit. ut filium
habere potuiss. Petrus..
uia secretum ratio ape¬
ruit: nichil mͥ dubieta¬
tis remansit. Gregorius.
is tibi aliquid de tuscie par¬
tib narrem: ut cognoscas
quales in ea uiri fuerint: ⁊ om¬
nipotentis dei noticie quantũ
propinqui: Petrus
olo: atq hoc omnino ex po

Expanded text:
oc quod ego, Petre, intuli, concite volet probari. Certe etenim nosti, quia ad Abraham Dominus dixit: In Isaac vocabitur tibi semen . Cui etiam dixerat: Patrem multarum gentium constitui te . Cui rursum promisit dicens: Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et velut arenam quae est in littore maris. Ex qua re est Isaac Dominum pro uxore sua, eo quod esset sterilis, qui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae . Si ergo multiplicatio generis Abrahae per Isaac praedestinata fuit, cur conjugem sterilem accepit? Sed nimirum constat quia praedestinatio precibus impletur, quando is in quo Deus multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, oratione obtinuit ut filios habere potuisset. PETR. Quia secretum ratio aperuit nihil mihi dubietatis remansit. GREGOR. Vis tibi aliquid de Tusciae partibus narrem, ut cognoscas quales in ea viri fuerint, et omnipotentis Dei notitiae quantum propinqui? PETR. Volo, atque hoc omnimodo expo
Abbreviated transcription (Latin):
sus: hunc ab eadem habitatõe
eicere facto trore conatus est.
Cepit etenum serpens in spelun¬
ca inueniri solus cum solo: eo¬
q orante se ante illum sterne¬
re. ⁊ cum cubante parit᷑ cuba¬
re. S uir sc̃s omnino in per¬
t̾ritus ori eius manum uel pe¬
dem extendebat dicens. Si licẽ¬
tiam accepisti ut ferias: ego ñ
prohibebo. Cumq hoc cõtinue
ꝑtriennium gereretur. die qua¬
dam antiquus hostis tanta hac
eiꝰ fortitudine uictus infremuit.
seq ꝑ deuexum montis latus ĩ
precipitium serpens dedit: oĩa¬
que arbusta loci illius flamma
ex se exeunte concremauit. Qui
in eo qd̾ montis latus om̃e com¬
bussit cogente omnipotente deo
monstrare compulsus est. qñte
uirtutis fuerat: qui uictus ab¬
scedebat. Perpende queso iste uir
dñi in quo mentis uertice fretit:
qui cum serpente ꝑtriennium
iacuit securus.
L u ditu paueo.

Expanded text:
sus, hunc ab eadem habitatione sus, hunc ab eadem habitatione ejicere facto terrore conatus est. Coepit etenim serpens in speluncam venire solus cum solo, eoque orante se ante illum sternere, et cum cubante pariter cubare. Sed vir sanctus omnino imperterritus, ejus ori manum vel pedem extendebat, dicens: Si licentiam accepisti ut ferias, ego non prohibeo. Cumque hoc continue per triennium gereretur, die quadam antiquus hostis tanta hac ejus fortitudine victus infremuit, seque per devexum montis latus in praecipitium serpens dedit, omniaque arbusta loci illius flamma ex se exeunte concremavit. Qui in eo quod montis latus omne combussit, cogente omnipotente Deo, monstrare compulsus est, quantae virtutis fuerat, per quem victus abscedebat. Perpende, quaeso, iste vir Domini in quo mentis vertice stetit, qui cum serpente per triennium jacuit securus. Auditu paveo.
Abbreviated transcription (Latin):
teret. De martino monacho.
me uir ualde uenerabił
martinꝰ nomine in monte mar¬
sico solitariam uitam dux̃: mł¬
tnq annis in specu angustissi¬
mo inelusus fuit. quẽ multi ex
nr̃is nouerunt. eiusq actibus
p̃sentes exstiterunt. De qͦ mł̾ta
ip̃e ⁊ beate memorie papa pela¬
gio decessore meo ⁊ alus religio¬
sissimis uiris narrantib agno¬
in. Cuiꝰ hoc niraculum pͥmũ
fuit. qd̾ mox ut se in predicti mon¬
tis foramine contulit. ex petra
eadem que in semet ip̃a concaua
augustum specum fecerat. aque
stilla prorupit. que martino dĩ
famulo in usu cotidiano suffic̃et¬
⁊ nec plus adess. nec necessitati
deessz. Qua in re petre ostendit
omp̃e d̾s̃. qnͣtum sui famuli cu¬
ram gereret. cui uetusto mira¬
culo potum in solitudine ex pe¬
tre duritia ministraret. Sed
antiquus hostis humani ge¬
neris euis uirib inuidens: hũt
usitata arte pellere ex eo specu
molitus est. Nam amicam sibi
bestiam serpentem scilicet ĩgres¬

Expanded text:
T XVI. De Martino monacho dniae vir valde venerabilis Martinus nomine in monte Marsico solitariam vitam duxit, multisque annis in specu angustissimo inclusus fuit, quem multi ex nostris noverunt, ejusque actibus praesentes exstiterunt. De quo multa ipse et beatae memoriae papa Pelagio decessore meo, et aliis religiosissimis viris narrantibus agnovi. Cujus hoc miraculum primum fuit, quod mox ut se in praedicti montis foramine contulit, ex petra eadem, quae in semetipsa concava angustum specum fecerat, aquae stilla prorupit, quae Martino Dei famulo in usu quotidiano sufficeret, et nec plus adesset, nec necessitati deesset. Qua in re ostendit omnipotens Deus quantam sui famuli curam gereret, cui vetusto miraculo potum in solitudine ex petrae duritia ministraret 316 Sed antiquus hostis humani generis, ejus viribus invidens, hunc usitata arte pellere ex eo specu molitus est. Nam amicam sibi bestiam, serpentem scilicet, ingres
Abbreviated transcription (Latin):
iadam quoq die dum qͥ¬
dam enis puerulus mo¬
nachus parentes suos ultra ꝙͣ
de bebat diligens atqz ad eoꝵ
habitaculum tendens sine bñ¬
dictione de monasterio exiss:
eodem die mox ut ad eos ꝑue¬
nit. defunctus est. Cumq ess
sepultus: die altera proiectum
foras corpus eus inuentum est.
Quod rursus tradere sepultu¬
re curauerunt. Sz sequenti die
iterum ꝓieflum exterius: at¬
ꝙ in humatum sicut prius ĩ¬
uenerunt. Tunc concite ad be¬
nedicti patris uestigia currẽ¬
tes cum magno fletu petier̃t:
ut ei suam grãm largiri digna¬
retur. Quib uir dei manu sua
protinus cõmunionem dñici
corporis dedit dicens. Ite: atq
hoc dominicũ corpꝰ suꝑ corpus
enis cum magna reuerentia
Quod dum ft̃m fuiss. susdep¬
tum corpus eius terra tenuit:
nec ultra proiecit. Perpendis
meriti iste uir fuerit. ut eiꝰ corpꝰ
etiam t̾ra proiceret : qui bñ¬
dicti grãm non haberet.

Expanded text:
adam quoque die dum quidam ejus puerulus monachus parentes suos ultra quam deberet diligens, atque ad eorum habitaculum tendens, sine benedictione de monasterio exiisset, eodem die mox ut ad eos pervenit, defunctus est. Cumque esset sepultus, die altero projectum foras corpus ejus inventum est, quod rursus tradere sepulturae curaverunt. Sed sequenti die iterum projectum exterius atque inhumatum sicut prius invenerunt. Tunc concite ad Benedicti Patris vestigia currentes, cum magno fletu petierunt ut ei suam gratiam largiri dignaretur. Quibus vir Dei manu sua protinus communionem dominici corporis dedit dicens: Ite, atque hoc dominicum corpus super pectus ejus cum magna reverentia Quod dum factum fuisset, susceptum corpus ejus terra tenuit, nec ultra projecit. Perpendis,inum cujus meriti iste vir fuerit, ut ejus corpus etiam terra projecerit, qui Benedicti gratiam non haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
pient et sepelient corpꝰ meũ.
Uos aut̃ notate locum sepul¬
luculo illuc uenite: ibiq ĩ¬
uenietis duos uiros orantes.
titum et lucam ⁊ quib dice¬

Expanded text:
tiani sepelient corpus meum. Vos autem notate locum eilluc uenite; et ibi inuenietis duos christianos, Titum et Lucam, qui bap
Abbreviated transcription (Latin):
S et institucor imꝑatoris a¬
deo illi est amicitia copulatꝰ.
uidens in eo diuinam sentẽ¬
tiam. ut se a colloquio illiꝰ uix
temꝑare poss: quannꝰ si ore
ados illum alloqui nõ ualeret
frequentib datis et acceptis
epłis. ip̃ius dulcedine et ami¬
tabili colloquio atq consilio
frueretur. Et sic eius doctrina
tis libentissime audiret᷑. Dis¬
purabat si quidem cũ ethincoꝵ
philosophis: et reuincebat in¬
eo relegit: et incunctis am¬
mirabilem reddidit. Senatꝰ
etiam de illo alta nõ medioeri¬
culo editiori turbas alloq̃ret᷑:
ducens aspectib abiit ad hor¬
tur: ut audirer documenta

Expanded text:
am institutor imperatoris adeo est illi amicitia copulatus, videns in eo divinam scientiam, ut se a colloquio illius temperare vix posset; quatenus si ore ad os illum alloqui non valeret, frequentibus datis et acceptis epistolis, ipsius dulcedine et amicali colloquio atque consilio frueretur. Sic nimirum ejus doctrina,tis libentissime audiretur. Disputabat siquidem cum ethnicorum philosophis et revincebat eo relegit, et in cunctis admirabilem reddidit. Senatus etiam de illo non mediocriculo editiori turbas erudiret, Paducens aspectibus, ad hospere ut audiret documenta
Abbreviated transcription (Latin):
ualentem adeundem iternm
laborem misit: ut ip̃e quoq pa¬
rientem cum fr̃ib ꝑficeret : de
cuiꝰ se interitu antiquus hostis
benedicto insultare credidisset.
sentia nuntiare.
os etenim eius celle fuit:
ut quotiẽs ad responsum
aliqd̃ egrederentur frẽs. cybum
potumq extra cellam minime
simerent. Cumq hoc dui sub
regula sollicite seruaretur. qͣ¬
dam die ad responsum frẽs e¬
gressi sunt: in quo tardiori ꝯ¬
pulsi sunt hora demorari. Q
manere iuxta religiosam fe¬
minam uouerant: ciuus in¬
gressi habitaculum sumpse¬
runt cybum. Cumq iam tar¬
dius ad cellam redissent: bñ¬
dictionem patris ex more peti¬
erunt. Quos ille protinus ꝑ¬
cunctatus est dicens.Ubi co¬
mediftis: Qui responderunt¬
dicentes. Nusquam. Quib
ille ait. Quare ita mentimi¬
ni: Numq illius talis femi¬
ne habitaculum nõ intrastis:
Numquid hos atq illos cybos
non accepistis: Numquid tot
calices non bibistis: Cumq
eis uenerabilis pacer ⁊ hospici¬

Expanded text:
alentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum fratribus perficeret, de cujus se interitu antiquus hostis Benedicto insultare credidisset. sentia nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospiti