comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim. imago regis exprimit᷑. Et quia
angelorũ & hominũ sp̃s. adimaginẽ dei
creati sunt. recte in dragmarũ nomine ex¬
primunt᷑ Unã ergo dragmã mulier per¬
didit. quando primus homo peccauit. Sed
dei sapientia nolens hominẽ perire ꝑpetua¬
liter. accendit lucernã. Lucernã quippe
accendit. quando humanã naturã quam
ex nobis assumpsit. uirtute miraculorum
ꝑsuam diuinitatẽ clarificauit Lucerna
em̃. lumen est intesta Lumen ergo intes¬
ta. diuinitas est in humanitate. Sicut enĩ
lumen in testa conualescit. ita dĩ caro ꝑ ig¬
uirtus mea Sed postquã mulier accen¬
dit lucernã. domũ euertit. quia cũ dñs in
humanitate apparuit. statĩ corhumanũ
ad poenitentiã agendã conuertit. Ipso
dicente Poenitentiã agite. adꝓpinqua¬
bit enĩ regnũ cęloꝵ Euertit᷑ quippe do¬
mus. quando homo illud quod nequiter
gessit. grauit̃ in se ipso puniens destruit
It cũ inuenerit. conuocat amicas & incinas

Expanded text:
enim imago regis exprimitur: et quia enim imago regis exprimitur: et quia angelorum et hominum spiritus ad imaginem Dei creati sunt, recte in drachmarum nomine exprimuntur. Unam drachmam mulier perdidit, quando primus homo peccavit. Sed Dei sapientia, nolens hominem perire perpetualiter, accendit lucernam. Lucernam quippe accendit, quando humanam naturam, quam ex nobis assumpsit, virtute miraculorum per suam divinitatem clarificavit. Lucerna enim lumen est in testa, lumen in testa, divinitas in humanitate. Sicut enim lumen in testa convalescit, ita Dei caro per iglut testa virtus mea . » Sed postquam mulier accendit lucernam, domum evertit, quia cum Dominus in humanitate apparuit, statim cor humanum ad poenitentiam agendam convertit, ipso dicente: « Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . » Evertitur quippe domus, quando homo illud quod nequiter gessit, graviter in seipso puniens destruit. « Et cum invenerit, convocat amicas et vicinas,
Abbreviated transcription (Latin):
um maximum est detalium iustorum
operatione
Neq angłi in quib ꝑfecta
caritas sine gaudio salutẽ hominũ uidere
possunt. de quorũ interitu dolere dicunt᷑
Aut quȩ mulier habens dragmas decẽ. si ꝑ¬
diderit dragm̃a una. nonne accendit lu¬
cernã & euertit domũ. et querit diligen¬
ter. donec inueniat: Qui superius per
pastorẽ. ipse nunc signatur ꝑ mulierẽ. dns
angłoꝵ et hominũ rationalẽ creaturam
creauit. Nouem enĩ sunt ordines an¬
gelorũ. id est angeli. archangeli. throni.
et dominationes. uirtutes. principatus. &
potestates. cherubin et seraphin. Deci¬
mus enim. ꝑ superbiã cecidit. Sed ut
electorũ numerus cõpleret᷑. ad illius re¬
staurationẽ. homo decimꝰ est creatus.
Quia tantã multitudinẽ ex animab fide¬
lium celũ credimꝰ ascensurã. quantos illic
contigit angelos remansisse luxta illud
quod scriptũ est. Statuit terminos ho¬
minũ. iuxta numerũ filiorũ israhel

Expanded text:
um gaudium est de talium justorum um gaudium est de talium justorum operatione. Neque angeli in quibus perfecta est charitas, sine gaudio salutem hominum videre possunt, de quorum interitu dolere dicuntur. « Aut quae mulier habens drachmas decem, si perdiderit drachmam unam, nonne accendit lucernam, et evertit domum et quaerit diligenter donec inveniat? » Qui superius per pastorem, ipse nunc signatur per mulierem, Dominus angelorum et hominum rationalem creaturam creavit. Novem enim sunt ordines angelorum, id est angeli, archangeli, throni et dominationes, virtutes, principatus et potestas, cherubim et seraphim. Decimus enim per superbiam cecidit. Sed ut electorum numerus compleretur, ad illius restaurationem homo decimus creatus est. Quia tantam multitudinem ex animabus fidelium coelum credimus ascensuram, quantos illic contigit angelos remansisse, juxta illud quod scriptum est: Statuit terminos hominum juxta numerum filiorum Israel.
Abbreviated transcription (Latin):
de illorũ iustorũ statu qui ut diximꝰ
tanto minus se in bonis exercent operi¬
bus. quanto minus se obligatossentiun
inmalis grauiorib:. Quia & rex eũ
militẽ in proelio plus diligit. qui post
fuga reuersus aduersarios uiriliter
premit. quã illum quinum quã iniit
fuga nec tamen aliquando aliquid
fortiter gessit Similit & agricola
eam terrã plus diligit. quȩ post excep¬
tionem ueprium & spinarum. uberi¬
ores fructus reddit. quam illam quȩ
numquam spinas protulit . nec tam̃
uberes fructus fecit. Sunt &iam
alii iusti. qui cum iustitię opera habe¬
ant. se tamen minime iustos arbi¬
trantur. Et quasi conscii sibi sint
magnorum peccatorum. ita semet¬
ipsos accusant. affligentesse ieiuniis.
uigiliis. orationibus. Et sicut alii cul¬
pas operis. ita illi plerumq deplorant
culpas cogitationis. Considerandum er¬
go est. quia si de conuersis peccatoribus
gaudium fit incelo. multo magis gaudi¬

Expanded text:
de illorum justorum statu, qui, ut diximus, de illorum justorum statu, qui, ut diximus, tanto minus se in bonis exercent operibus, quanto minus se obligatos sentiunt in malis gravioribus: quia et rex eum militem in praelio plus diligit, qui post fugam reversus adversarios viriliter premit, quam illum qui nunquam iniit fugam, nec tamen aliquando aliquid fortiter gessit. Similiter et agricola eam terram plus diligit, quae post excerptionem veprium et spinarum uberiores fructus reddit, quam illam quae nunquam spinas protulit, nec tamen uberes fructus fecit. Sunt etiam alii justi, qui cum justitiae opera habeant, se tamen minime ipsi justos arbitrantur, et quasi conscii sibi sint magnorum peccatorum, ita semetipsos accusant, affligentes se jejuniis, vigiliis, orationibus: et sicut alii culpas operis, ita illi plerumque deplorant culpas cogitationis. Considerandum ergo est, quia si de conversis peccatoribus gaudium sit in coelo, multo magis maxim
Abbreviated transcription (Latin):
filius meus mortuus erat & reuixit
perierat. et inuentus est Sed forte
mouet aliquẽ quomodo angeli dei
in quib summa ꝑfectio est. magis de
conuersione peccatorũ: quã de statu
iustorũ gaudere possint. Ad quod
dicendũ. quia sunt non nulli electi.
qui dõ se ꝓtegente nulla capitalia
crimina cominiser̃. & tam̃ nullis uir¬
tutib principalib se exercent. Et
quia suo iudicio sibi iusti eẽ uident᷑.
tanto securius uiuunt. quanto se minꝰ
peccatores recognoscunt Sunt ue¬
lica flagitia & scelera. ad poeniten¬
tiã conuersi : tanto se acrius affligunt.
quanto grauius se peccasse meminer̃ .n
& sibim&. irati. carnem suam ꝑ absti¬
nentiã et uigilias macerant. Vo¬
luntates ꝓprias abnegant. ieiunis.
& elemosinis inseruiunt. in orationi¬
bus & lacrimis conpunguntur et
mortificantes semet ipsos. crucifigunt
menbra sua cũ uitiis. et concupiscen
tus De taliũ ergo peccatorum con¬
uersione maius gaudiũ est incęlo. qua

Expanded text:
filius meus mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est . » Sed forte movet aliquem, quomodo angeli Dei, in quibus summa perfectio est, magis de conversione peccatorum quam de statu justorum gaudere possint? Ad quod dicendum, quia sunt nonnulli electi, qui Deo se protegente nulla capitalia crimina commiserunt, et tamen nullis virtutibus principalibus se exercent. Et quia suo judicio sibi justi esse videntur, tanto securius vivunt, quanto se minus peccatores cognoscunt. Qui velica flagitia et scelera ad poenitentiam conversi, tanto se acrius affligunt, quanto gravius se peccasse meminerunt: et sibimet irati, carnem suam per abstinentiam et vigilias macerant; voluntates proprias abnegant, jejuniis et eleemosynis inserviunt, in orationibus et lacrymis compunguntur, et mortificantes semetipsos, « crucifigunt membra sua cum vitiis et concupiscentiis . » De talium ergo peccatorum conversione majus gaudium est in coelo, quam
Abbreviated transcription (Latin):
in suis interrogationib: dñi laudem cres¬
cere & suam uituperationẽ . non ausi suNs
eũ amplius in terrogare. quia quicquid
dixerint. contra se dictũ sentiebant:
Sed quẽ interrogare non audebant. ma¬
nifeste comprehensum. romane tradi¬
derunt potestatiNt intellegamus
quia liuor & inuidia superari potest.
sed quiescere nescit: Tunc locutus est
iħs ad turbas & ad discipulos suos dicens:
Suꝑ cathedr̃a moysi. sederunt scribȩ &
pharisei: Om̃a ergo quȩ cumq dixeriñ

Expanded text:
in suis interrogationibus Domini laudem cresin suis interrogationibus Domini laudem crescere, et suam vituperationem, non ausi sunt eum amplius interrogare: quia quid quid dixerint, contra se dictum sentiebant. Sed quem interrogare non audebant, manifeste comprehensum Romanae tradiderunt potestati, ut intelligamus quia livor et invidia superari potest, sed quiescere nescit. « Tunc locutus est Jesus ad turbas, et ad discipulos suos, dicens: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
diximus. finitum ꝓ infinito posuit: sic et
in hoc loco dumdixit. donec ponã inimicos
tuos. hoc ad uerbium infinitũ. eternitatẽ
xp̃i sonat: Scabellũ enim. a scandendo
dicitur: Pedes autẽ. ȩternitatẽ eius ꝓpetue
stabilitatis designant : Inimi c̃ĩ uero qui
sub scabello pedum ponunt᷑. non ꝑseueran¬
tes in imici intellegendi sunt. sed illi qui
quondam inimici. ꝑ conuersionẽ reconci¬
liati. facti sunt amicis Quod in eofacile
intelligitur quia filius sub cuius scabelio
pedum ponunt᷑. in dexterã sedere dicitur:
Soli enĩ electi. indextera ponendi sunt.
Ipso dño dicente. Statuet oues quidẽ as
dextris. hedos autẽ asinistris: Tunc di¬
c& his quĩ aadextris eius erunt: Uenite
benedicti patris mei. possidẽte paratum
uob regnũ a constitutione regni. Et nemo
poterat adhec respondere ei uerbũ. neq
ausus fuit ex illa die amplius quisquam¬
cum interrogare: Uidentes autẽ pharisei

Expanded text:
diximus, finitum pro infinito posuit. Sic et diximus, finitum pro infinito posuit. Sic et in hoc loco dum dixit, « donec ponam inimicos tuos, » etc., hoc adverbium infinitum aeternitatem Christi sonat. Scabellum enim a scandendo dicitur: pedes autem aeternitatem ejus perpetuae stabilitatis designant. Inimici vero, qui sub scabello pedum ponuntur, non perseverantes inimici intelligendi sunt, sed illi, qui quondam inimici, per conversionem reconciliati facti sunt amici. Quod in eo facile intelligitur, quia Filius, sub cujus scabello pedum ponuntur, in dextera sedere dicitur. Soli enim electi in dextera ponendi sunt, ipso Domino dicente: « Statuet quidem oves a dextris, haedos autem a sinistris. Tunc dicet illis qui a dextrum vobis regnum a constitutione mundi . » « Et nemo poterat ad haec respondere ei verbum, neque ausus fuit ex illa die amplius quisquam interrogare. » Videntes Pharisaei
Abbreviated transcription (Latin):
uictori filio dicit᷑. quia sessio uictori debet᷑.
Qui postquã ꝑ suam passionẽ & resurrectio¬
nem antiquum hostem superauit. huma¬
nitatem quã ex nob assumpserat. in dexte¬
ram patris collocauit. marco euangelista
teste quiait : Dñs quidem iħs postquam lo¬
cutus est eis. assumptus ẽ in cęlũ. & sedet
adextras dĩ. Non quod ds̃ pater dexte¬
ram uł sinistrãhabere credendus sit. sicut¬
tuos. scabellũ pedum tuorũ. ad uerbiũ
finitũ ꝓ infinito posuit tempore: Nsus
enĩ scripture ẽ. hoc ad uerbiũ finitum.
aliquando ꝓ infinito panere: Pro finito.
sicut ꝑisaiam ꝓphetã dicitur: Populus nis
intra in cubilatua. abscondere modicum
ad momentũ. donec ꝑtranseat indignatio:
Pro infinito sicut ait psalmista : Oculi nr̃i
post illorũ senecta. ds̃ futurus non erat:
Aut oculi nr̃i cessabunt respicere aqdeũ. post¬
quam misertus fuerit nr̃i: Non Sed ut

Expanded text:
» victori Filio dicitur, quia sessio victori debetur. » victori Filio dicitur, quia sessio victori debetur. Qui postquam per suam passionem et resurrectionem antiquum hostem superavit, humanitatem, quam ex nobis assumpserat, in dexteram Patris collocavit, Marco evangelista teste, qui ait: « Dominus quidem Jesus, postquam locutus est eis, assumptus est in coelum, et sedet a dextris Dei , » non quod Deus Pater dexteram vel sinistram habere credendus sit, sicut ettuos scabellum pedum tuorum, » adverbium finitum pro infinito posuit tempore. Usus enialiquando pro infinito ponere. Pro finito, sicut per Isaiam prophetam dicitur: « Popule meus, intra in cubicula tua, abscondere modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio . » Pro infinito, sicut ait Psalmista: « Oculi nostpost illorum senectam Deus futurus non erat, aut oculi nostri cessabunt respicere ad eum, postquam misertus fuerit nostri? Non; sed, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in eternũ scđm ordinẽ mel chise dech Dican
ergo qͦ modo abrabam ex utero dĩ ante
luciferũ sit genitus. cũ eius ortũ & natiui¬
tatem legam. et quomodo fuit sacerdos
scđm ordinẽ mel chiisedech. cũ ipse potius
p̃dam eidem mel chisedech obtulerit. &
ab eo benedictionẽ postulauerit. Et cum
respondere non potuerint. nos firmiter
credamus hunc psalmũ in ꝑsona xp̃i eẽ decan¬
tatũ : Et est sensus: dixit dñs id est ds̃ pater
Dño meo. id est dĩfilio: Quod autem ait. dixit
dñs dño meo. geminatio unius nominis non di¬
uisionem ostendit subs tantie.: sed ꝓprietatẽ
unius cuiusq ꝑsone:Quia innatura quod
est pater. hoc ẽfilius. sed tam̃ alia est ꝑsona
patris. & alia filui Dixit autẽ quod nec ille
orȩ ꝓtulit. nec iste aure intentus audiuit.
sed quod uult pateri nouit filius. Et quod
uult filius. nouit pat̃. quorũ dicere uelle
est: Q uod uero ait sede addextris meis.

Expanded text:
in aeternum secundum ordinem Melchisedech. » Dicant ergo, quomodo Abraham ex utero Dei ante Luciferum sit genitus, cum ejus ortum et nativitatem legamus: et quomodo fuit sacerdos secundum ordinem Melchisedech, cum ipse potius praedam eidem Melchisedech obtulerit, et ab eo benedictionem postulaverit . Et cum respondere non potuerint, nos firmiter credamus, hunc psalmum in persona Christi esse decantatum. Et est sensus; « Dixit Dominus, » id est Deus Pater: « Domino meo, » id est Deo Filio. Quod autem ait: « Dixit Dominus Domino meo, » geminatio unius nominis, non divisionem ostendit substantiae, sed proprietatem uniuscujusque personae; quia in natura qui est Pater, hoc est Filius, sed tamen alia est persona Patris, alia Filii. Dixit autem quod nec ille ore protulit, nec iste aure intentus audit, sed quod vult Pater, novit Filius; et quod vult Filius, novit Pater, quorum dicere, velle est. Quod vero ait: « sede a dextris meis,
Abbreviated transcription (Latin):
minime cognoscebant: Quid autem
de resurrectione credere uel sentire
debeamꝰ. manifestat cũ ait: In resur¬
rectione enim neq nubent neq: nuben¬
tur. sed sunt sicut angłi dĩ incelo:
In quib uerbis. ꝓprietas latine łmguȩ
cũ greca eloquentia non con cordat
Apud latinos eñĩ ꝓprie femine nubere.
& uiri uxores dũcere dicunt᷑ Sed hic
ꝓprictatem greci sermonis sequimur
cũ dicimus. ñ nubent scilic& uiri. neq
nubentur scilic& uxores : Non ergo
nubent in resurrectione uiri. neq nũ¬
bentur uxores. quia habebunt quidẽ
corpora uera quȩ nox possunt nubi&
nubere. sed tam̃ immortalia & absq
infirmitate Et ideo non solũ a polluti¬
one sed etiam ab om̃i corruptione ali¬
ena Quales autẽ sint qui in illo se¬
culo dignihabentur. manifestat di¬
cens Sed erunt sicut angłi dĩ incelo.
id est immortales effecti: De resur¬
rectione autẽ mortuorũ non legistis
quod dictum est ad nõ dicente uobis

Expanded text:
minime cognoscebant. Quid autem minime cognoscebant. Quid autem de resurrectione credere vel sentire debeamus, manifestat cum ait: « In resurrectione enim neque nubent neque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei in coelo. » In quibus verbis proprietas Latinae linguae cum Graeca eloquentia non concordat. Apud Latinos enim proprie feminae nubere, t viri uxores esse dicuntur. Sed hanc proprietatem Graeci sermonis sequimur, cum dicimus: « Non nubent, » scilicet viri: « neque nubentur, » scilicet uxores. Non ergo nubent in resurrectione viri, neque nubentur uxores, quae habebunt quidem corpora vera, quae possunt nubi et nubere, sed tamen immortalia, et absque infirmitate; et ideo non solum a pollutione, sed etiam ab omni corruptione aliena. Quales autem sint, qui in hoc saeculo digni habentur, manifestat dicens: « Sed erunt sicut angeli Dei in coelo, » id est immortales effecti: « De resurrectione autem mortuorum non legistis quod dictum est a Deo, dicente vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
mater est : Et ꝑ ꝓphetam: Narrabo
nomen tuũ fr̃ibus meis. in medio ȩccłe
laudabote : Huius uxor eccła sc̃a esta
cu ipse ꝑ ꝓphetam ait. Sponsabo
te mihi in iustitia & ueritite: De qua
ꝑ iohannem in apocalipsi dicit᷑ Uidi scaĩn
ciuitatẽ hierĩs alem descendentẽ de cę¬
lo tamquã sponsam ornatã uiro suo:
Mortuus est sine liberis. quia ante passi¬
onem suam. paucos iudeorũ ꝑsuam prę¬
dicationem & bonum exemplũ filios
spitaliter dõ genuerat: Rimogenito
quoq fr̃is nomen imponit. quia a xp̃o
xp̃iani uocantur. ut intellegant doc¬
tores non suos esse ꝓprios sed dĩ. quos
ꝑ p̃dicationem generant : Sed saducei
quia scripturas sp̃italiter non intelli¬
gebãt. resurrectionẽ negare uolẽ¬
bant: Unde congrue a dño audie¬
runt: Erratis. nescientes scripturas
neq uirtutẽ dĩ: Quia enĩ scriptura.¬
rum sensus ignorabant. consequenter
xp̃m qui est dĩ uirtus & dĩ sapientia

Expanded text:
mater est . » Et per Prophetam: « Narrabo mater est . » Et per Prophetam: « Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te . » Hujus uxor Ecclesia sancta est, cui ipse per prophetam ait: « Sponsabo te mihi in justitia et veritate . » De qua per Joannem in Apocalypsi dicitur: « Vidi civitatem lo, tanquam sponsam ornatam viro suo . » Mortuus est sine liberis, quia ante passionem suam paucos Judaeorum per suam praedicationem et bonum exemplum filios spiritaliter Deo generavit. Primogenito quoque fratris nomen imponit, quia a Christo Christiani vocamur, ut intelligant doctores non suos esse proprios, sed Dei, quos per praedicationem generant. Sed Sadducaei, quia Scripturas spiritaliter non intelligebant, resurrectionem negare volebant. Unde congrue a Domino audierunt: « Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. » Quia enim Scripturarum sensus ignorabant, consequenter Christum, qui est Dei virtus et Dei sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos septem fr̃s. & primus uxore
ducta defunctus est: & non habens
semen. reliquit uxorẽ suam fr̃ĩ suo Si¬
militer secunđ & tertius. usq ad septi¬
mum Nouissime autẽ omniũ & muli¬
er defuncta est: In resurrectione ergo
cuius erit de septẽ uxor: Om̃s enim
quod non solum sp̃italiter. sed etiã neci uxta
lit teram recte se intellegere de monstra¬
runt: Potuit enĩ quadam infelicitate
accidere. ut in eodẽ populo qura legis
obseruantia defecerat. septẽ fr̃s unam
habuerint uxorẽ : Sed hoc moyses in lege
non p̃cepit: Qui enĩ de primo & secundo
legẽ dedit: & de ceteris tacuit : nequa quã
septẽ fratres unã uxorẽ habere iussit.
Sed hoc mandatũ sp̃italiter potius quã
carnaliter est intelligendũ Frater
sit creator et dñs nofter ꝑ diuinitatẽ.
nobis fieri dignatus est frater ꝑ huma¬
nitatem Aicut ipse ait in eugło Qui¬
cumq fecerit uoluntatẽ patris mei
qui in celis est: ipse meus frat̃. soror &

Expanded text:
uxore ducta defunctus est et non habens semen reliquit uxorem suam fratri suo similiter secundus et tertius usque ad septimum novissime autem omnium et mulier defuncta est in resurrectione ergo cuius erit de septem uxor omnes enim quod non solum spiritaliter, sed etiam nec juxta litteram recte se intelligere demonstrabant. Potuit quadam infelicitate accidere, ut in eodem populo, qui a legis observantia defecerat, septem fratres unam habuerint uxorem; sed hoc Moyses in lege non praecepit. Qui enim de primo et secundo legem dedit, et de caeteris tacuit, nequaquam septem fratres unam uxorem habere jussit. Sed hoc mandatum spiritaliter potius quam carnaliter est intelligendum. Frater sit creator et Dominus noster per Divinitatem, nobis fieri dignatus est frater per humanitatem, sicut ipse ait in Evangelio: « Quicunque fecerit voluntatem Patris mei, qui est in coelis, ipse meus frater, soror et
Abbreviated transcription (Latin):
amregnũ eius: Et iterũ: Ecce dies ueni¬
ent dicit dñs & suscitabo dauid germ̃
iustũ. et regnabit rex & sapienserit:
Interrogatio saluatoris multũ nobis ho
autẽ ab illo docti. interrogemꝰ eos: Si
xp̃s tantum homo ẽ & non ds̃ quo modo
dauid inspũ uocat eũ dñm dicens. dixit
ponam inimicostuos scabellũ pedũ tuo¬
rum: si ergo dauid uocat xũ dñm. qͦmͦ
filius eius ẽ: Et cũ non habuerint quid
respondeant. nos fiducialit̃ respondeamꝰ.
hunc & dm̃ dauid. & filiũ dauid Dñm da¬
uid in diuinitate. filiũ dauid in humani¬
tate Dnm dauid ꝑ hoc qđ in principio erat
uerbũ & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat
uerbum Filiũ dauid. ꝑhoc quod uerbum
caro factũ est & habitauit in nobis: Nec mi¬
uid. cum hodie inpopulis contingere soleat.
ut aliquis ep̃s ordinatus. patris siidicatur
pater. Non nascendi ordine. sed honore:
Sed illud non ẽ pretermit tendum. qđ iudei
de scripturis multa mentientes. hiunc psal¬

Expanded text:
eniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen justum, et regnabit rex, et sapiens erit . » Interrogatio Salvatoris multum nobis hodautem ab illo docti, interrogemus eos: Si Christus tantum homo est, et non Deus, « Quomodo David in spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit lum pedum tuorum ? Si ergo David vocat eum Dominum, quomodo filius ejus est? » Et cum non habuerint quod respondeant, nos fiducialiter respondeamus, hunc et Dominum David, et filium David, Dominum David in Divinitate, filium David in humanitate; Dominum David, per hoc quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ; filium David per hoc quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Nec mid, et filius David, cum hodie in plurimis contingere soleat, ut aliquis episcopus ordinatus patris sui dicatur pater, non nascendi ordine, sed honore. Sed illud non est praetermittendum quod Judaei de Scripturis multa mentientes, hunc psal
Abbreviated transcription (Latin):
bene docet & male uiuit. scriba ẽ & pharisȩus.
Sed cuius uita despicit᷑ restat ut eius p̃dicatio
contempnat᷑. Tam̃ ꝓp̃t mala opera bona pre¬
dicatio non ẽ relinquenda.Unde paulus
apłs dicit. Siue ex occasione. siue ex ueritate
xp̃s ad nuntiet᷑. in hoc gaudeo sed & gaudebo.
Alligant enĩ onera grauia & importabilia
ximponunt in humeros hominũ. digito
autẽ suo italiena nolunt ea mouere. One¬
ra grauia & importabilia. p̃cepta legis fu¬
crunt. que ꝓp̃t duritiã israhelitici populi.
dura & aspera sunt data. in tantũ ut nullus
iuxta litterã implere potuiss&. sic̃ petrus
apłs testat᷑. Quid uultis imponere iugũ

Expanded text:
t, Scriba est et Pharisaeus. Sed cujus vita despicitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur, tamen propter mala opera, bona praedicatio non est relinquenda. Unde Paulus apostolus dicit: « Sive ex occasione, sive ex veritate Christus annuntietur, in hoc gaudeo, sed et gaudebo im onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere. » Onera gravia et importabilia, praecepta legis fuerunt, quae propter duritiam Israelitici populi, dura et aspera sunt data, intantum ut nullus ea juxta litteram implere potuisset, sicut Petrus apostolus testatur: « Quid vultis imponere jugu
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut populus israheliticus primitias
auri & argenti. iussus est offerre. id
est quod p̃tiosius erat in auro & argen¬
to: Et hieremias ꝓpheta eidem populo
dicit: Sc̃s israhel dño. primitiȩ fru¬
gum eius: Maximum igit᷑ & primũ
mandatũ caritas est : quia ipsa & in
patum obtinai sicut ait apłs paulus.
Maneat in uobis fides spes caritas tria
hec maior autẽ his est caritas : Nobis
autẽ interrogatio pharisei ꝓficit. quib:
dicitur: Diliges dnm̃ dm̃ tuum ex toto
cordetuo. & extota animatua. &¬
in tota mentetua: In quib: uerbis con¬
siderandum est: quia indilectione dĩ
mensura non ponitur. cũ toto corde.
tota anima. tota mente eum dilige¬
re p̃cipimur: Quia enĩ immensus ẽ
ds̃. sine mensura ẽ diligendus: Ut
cum cũ multũ diligim. parum nos di¬
ligere fateamur. Nullusq: locus in
nobis remaneat uacuus. qui dĩ dilecti¬
one non repleat᷑. Sed mens. lingua &
manus. eius dilectionẽ resonent: Sed

Expanded text:
sicut populus Israeliticus primitias sicut populus Israeliticus primitias auri et argenti jussus est offerre, id est, quod pretiosius erat in auro et argento. Et Jeremias propheta de eodem populo dicit: « Sanctus Israel Domino, primitiae frugum ejus . » Maximum igitur et primum mandatum charitas est, quia ipsa et in matum obtinet, sicut ait apostolus Paulus: « Maneat in vobis fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . » Nobis autem interrogatio Pharisaei proficit, quibus dicitur: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, in tota mente tua. » In quibus considerandum est, quia in dilectione Dei mensura non ponitur, cum toto corde, tota anima, tota mente eum diligere praecipimur. Quia enim immensus est Deus, sine mensura est diligendus, ut cum eum multum diligimus, parum nos diligere fateamur, nullusque locus in nobis remaneat vacuus, qui Dei dilectione non repleatur, sed mens, lingua et manus ejus dilectionem resonent. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
risei. intellegimus grauem questionem
inter iudeos illo tempore uersatami de
p̃cepto legis contendente&: Et aliis hoc. aliis
illud p̃ferentib:: Alii circumcisionem
meliorẽ eẽ dicebant. alii sabbati obserua¬
tionẽ magis ualere arbitratisunt : Alii
hostiarũ & uictimarũ oblationẽ prefe¬
rebant. alii kalendas & festiuitates p̃po¬
nere uolebant: Interrogauit pharis eus
dnm̃ quod sit mandatũ magnũ inlege.
ut dum unũ magnũ diceret: cetera man¬
data infamare uideretur. ac ꝑhoc illoꝵ.
odium incurreret. qui aliud manda¬
tum magis laudare uolebant: Sed
dñs ita suam responsionẽ temperauit.
ut quod esset magnum mandatum
ostenderet. & ipse inrep̃hensibilis ꝑma¬
neret: Ait enĩ Diliges dnm̃ dm̃ tuũ
ex toto corde tuo. & extota anima
tua. & in tota mente tua: Hoc est
enĩ maximũ & primũ mandatum:¬
tum ꝓ dignitate : Usus enĩscripturȩ
est uocare primũ quod est melius

Expanded text:
risaei, intelligimus gravem quaestionem risaei, intelligimus gravem quaestionem inter Judaeos illo tempore fuisse versatam, de praecepto legis contendentes, et aliis hoc, aliis illud praeferentibus. Alii enim circumcisionem meliorem esse dicebant, alii sabbati observationem magis valere arbitrati sunt, alii hostiarum et victimarum oblationem praeferebant, alii Calendas et festivitates praeponere volebant. Interrogavit ergo Pharisaeus Dominum, quod sit magnum mandatum in lege, ut dum unum magnum diceret, caetera mandata infamare videretur, ac per hoc illorum odium incurreret, qui aliud mandatum legis laudare volebant. Sed Dominus ita suam responsionem temperavit, ut quod esset magnum mandatum ostenderet, et ipse irreprehensibilis permaneret. Ait enim: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua. Hoc est enim maximum et primum mandatumtum pro dignitate. Usus enim Scripturae est vocare primum quod est melius,
Abbreviated transcription (Latin):
eius Pharisei autẽ audientes quod silentiũ
imposuissa saduceis. conuener̃ in unum:
Cũ rȩpbi interse discordes sint. frequenter
in bonorũ oppressione concordare solent
sicut de herode & pilato legimꝰ: Quicũ
essent in imici ad inuicẽ: ad dñ passionẽ
amici factisunt : Ita saducȩi & pharisei
duę hereses iudeorũ, cum inter se diuersa
sentirent. ad dnm calumniandũ parimen:¬
te conueniebant: Dolebant enĩ pharisei
saduceos mirantib: turbis atq gauisis.
a dño esse superatos: Quossi ipsi inicisseNt.
ũtiq gauderent: Et ideo mnindia ducti.
conuenerunt in unum: Et interrogauit
eum unus ex illis legis doctor. temptans
eum: Magister. quod est mandatum
magnũ inlege : Unus eni interrogauit
ꝓ om̃ibus: Quod enĩ temptando eũ inter¬
rogauerit ex ipsis suis uerbis demonstrat
cũ ait Magister Sienim uere inter¬
rogasset. magis dñm quam magistrum
appellass& : Ex qua interrogatione pha¬

Expanded text:
ejus. Pharisaei autem audientes quod silentium ejus. Pharisaei autem audientes quod silentium imposuisset Sadducaeis, convenerunt in unum. » Cum reprobi inter se discordes sint, frequenter in bonorum oppressione concordare solent, sicut de Herode et Pilate legimus, quia cum essent inimici ad invicem, in Domini passione amici facti sunt . Ita Sadducaei et Pharisaei duae haereses Judaeorum, cum inter se diversa sentirent, ad Dominum calumniandum pari mente conveniebant. Dolebant enim Pharisaei Sadducaeos, mirantibus turbis atque gavisis, a Domino esse superatos, quos si ipsi vicissent, utique gauderent, et ideo invidia ducti, convenerunt in unum. « Et interrogavit eum unus ex eis legis doctor, tentans eum: Magister, quod est mandatum magnum in lege? » Unus eum interrogavit pro omnibus. Quod enim tentando eum interrogaverit, ex ipsis suis verbis demonstrat, cum ait: « Magister. » Si enim vere interrogasset, magis Dominum quam magistrum appellasset. Ex qua interrogatione Pha
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Et iterũ in osee Uiuificabit nos
post duos dies & in dietert suscita
Et in damele: Multi quidem de terrę
puluere resurgent. Alii in uitã eternã.
ali in obpbrium sempiternũ: Et psal¬
mista : Ego dormiui & soporatus sũ.
& exurrexi quoniam dñs suscepit me:
Sed sicut superius dictũ est. quia sadu¬
ceiꝰ contra quos de resurrectione sermo¬
nem habebat: oracula ꝓphȩtarũ non
recipiebant. ideo suꝑfluũ erat ex illis li¬
bris ꝓferre testimonia quos illi non re¬
cipiebant: Quod si diligent̃ considere¬
mus hoc testimoniũ. euidenter ad resur¬
rectionẽ ꝑtinere cognoscimꝰ: Cum enĩ
qua dringentesimo circiter anno post
mortẽ habrahȩ hec dñs ad moxsenlo¬
queret᷑ : non dixit ego fui ds̃ habraam
ds̃ isaac & ds̃ iacob: sed ego sum Osten¬
dens animas non simul cum corporibus ut saduc¬
Non est ds̃ mortuorum. sed uiuorũ: Illorũ
autẽ ds̃ esse non posset. si non subsisterent:
It audientes turbe mirabant᷑ insełnone

Expanded text:
Vivificabit nos post duos dies, et vivemus in Et in Daniele: « Multi quidem de terrae pulvere consurgent, alii in vitam aeternam, alii in opprobrium sempiternum . » Et Psalmista: « Ego dormivi et soporatus sum, et exsurrexi, quia Dominus suscepit me . » Sed, sicut superius dictum est, quia Sadducaei, contra quos de resurrectione sermonem habebat, oracula prophetarum non recipiebant, ideo superfluum erat ex illis libris proferre testimonia, quos illi non recipiebant. Quod si diligenter consideremus, hoc testimonium evidenter ad resurrectionem pertinere cognoscimus. Cum enim quadringentesimo circiter anno post mortem Abrahae haec Dominus Moysi loqueretur, non dixit: Ego fui Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob: sed, Ego sum, ostendens animas non simul cum corporibus ut SadNon est Deus mortuorum, sed viventium. » Illorum autem Deus esse non posset, si non subsisterent. « Et audientes turbae, mirabantur in doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
duę p̃cipue hereses erant inter iudeos
na saducȩoꝵ & altera phariseorum: Sa¬
ducei autẽ dicunt᷑: qui saducũ quendã
magistrũ legis sequentes. neqgresurreo¬
etionem credebant. neq angłos. neq sp̃s
esse: Hi tantum quinq: libros morsi re¬
cipientes. oracula ꝓphetarũ respuebant:
Econtra pharisȩi qui diuisi interpretant᷑.
eoquod acȩteris in quibũsdam obseruatio¬
nibus se separarent. & resurrectionẽ cre¬
debant corpoꝵ & angłos. et sp̃s esse fate¬
bantur: Et non solum quinq libros morsi
sed etiam oracula ꝓphetarũ recipiebans:
Saducei ergo ut resurrectionis ueritatẽ
negare possent. turpitudinis fabulam
composuerunt de muliere quę septem
fr̃s babuerat : Unde & interroga ueruas
cũ dicentes: Magister. moyses dixit:
Siquis mortuus fuerit non habens filiũ.

Expanded text:
duae praecipuae haereses erant inter Judaeos, una Sadducaeorum, et altera Pharisaeorum. Sadducaei autem dicuntur, qui Sadducum quemdam magistrum legis sequentes, neque resurrectionem credebant, neque angelos, neque spiritus esse. Hi tantum quinque libros Moysi recipientes, oracula prophetarum respuebant. Et contra Pharisaei, qui dirisi interpretantur, eo quod a caeteris in quibusdam observationibus se separent, et resurrectionem credebant corporum, et angelos et spiritus esse fatebantur, et non solum quinque libros Moysi, sed etiam oracula prophetarum recipiebant. Sadducaei ergo, ut resurrectionis veritatem negare possent, turpitudinis fabulam composuerunt de muliere, quae septem fratres habuerit. « Unde et interrogaverunt eum, dicentes: Magister, Moyses dixit : Si qu
Abbreviated transcription (Latin):
nolite dare scm̃t canib: neq mittatis
inargaritas ur̃as ante porcos. quid ẽ
qđ ipse iudeos qui suis interrogationib:
eum dilaniabant. illa que iusta & scã
sunt doc& : Ad qđ dicendũ. quia nen de¬
dit scm̃ canib: neq misit margaritas suas
tionẽ patefecit. quia tales erant in tur¬
ba qui ꝑ eius p̃dicationẽ credituri crans:
Et ut illi qui lucrandi erant haberent
qđ crederent. qui uero credere nollet
iexcusabiles rema nerent: Sed pliari¬
sȩis ꝑuarias interrogationes errantib.
dñs qđ ad credulitatẽ & salutẽ ꝑtinet
interrogauit eos dicens: Quid uob uidet᷑
de xp̃o cinus filius ẽ . At illi qđ legerans
nec negare poterant. responderunt di

Expanded text:
nctum dare canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos , » quid est quod ipse Judaeos, qui suis interrogationibus eum dilaniabant, illa quae justa et sancta sunt, docet? Ad quod dicendum, quia non dedit sanctum canibus, neque misit margaritas suas omnibus patefecit, quia tales, erant in turba, qui per ejus praedicationem credituri: et ut illi, qui credituri erant, haberent quod crederent; qui vero credere nollent, inexcusabiles essent; sed Pharisaeis per varias interrogationes errantibus, Dominus quod ad credulitatem et salutem pertinet, interrogavit eos, dicens: « Quid vobis videtur de Christo? cujus Filius est? » At illi quod legerant nec negare poterant
Abbreviated transcription (Latin):
bentidabit᷑ & abundabit. ei autẽ qui non
hab&. et quod uidet᷑ habere auferetur
abeo: Quia qui abet caritatẽ. adicient᷑
ei cetere uirtutes. Qui autẽ eam non
habet. frustra de elemosina abstinentia
ae uigilia gloriatur Teste apostolo. qͥait:
Silinguis hominũ loquar & angłor
caritatem autẽ non habeam. fictus
sum uelut essonans. Aut cinbalum

Expanded text:
benti dabitur, et abundabit: ei autem qui non benti dabitur, et abundabit: ei autem qui non habet, et quod videtur habere, auferetur ab eo ; » quia qui habet charitatem, adjicien tur ei caeterae virtutes: qui autem eam non habet, frustra de eleemosyna, abstinentia et vigilia gloria tur, teste Apostolo: « Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
nium dices. non concupisces uxorẽ ꝓximi¬
tui & siqlł est aliud mandatũ. in hoc uer¬
bo instauratur: Diliges ꝓximũ tuum
sicut te ipsum: Et iterũ: Plenitudo legis
est dilectio: Mandatum caritatis.¬
& latum est & breue: Latum in exi¬
bitione operis. sicut ꝑpsalmistam dicit᷑
Latum mandatũ tuũ nimis. Breue.
in descriptione sermonis sicut in hoc
tuum sicut te ipsum Sicut ꝑ prophe¬
tam dicit᷑: Adbreuiatũ sermonẽ faci&
dñs suꝑ terram: Duo ergo sunt erga
dilectionem ꝓximi obseruanda: Pri¬
mo ne quenquã ledas Secundo. ut
bona quȩ u̾ales impendas: Quia qui
dixit quod tibi non uisfieri alii ne faci¬
as. ipse alibi ait. Quod uultis ut faci¬
ant uobis homines. & uosfacite illis:
Ut enimmulti arboris rami ex una radi¬
ce ꝓdeunt. sic cetere uirtutes ex dilec¬
tione dĩ & ꝓximi ꝓcreantur: Sed sine
causa se habere ramos boni operis glo¬
riatur. qui non hab& radicẽ caritatis:
Quod dñs alibi ostendit. cũ ait Om̃iha¬

Expanded text:
uxorem proximi, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum . » Et iterum: « Plenitudo legis est dilectio . » Mandatum charitatis latum et breve. Latum exhibitione operis, sicut per Psalmistam dicitur: « Latum mandatum tuum nimis . » Breve in descriptione sermonis, sicut in hoc tuum sicut teipsum. » Sicut per prophetam dicitur « Abbreviatum sermonem faciet Dominus super terram . » Duo ergo sunt erga dilectionem proxim observanda. Primo, ne quemque laedas secundo, ut bona quae vales impendas, quia qui dixit: « Quod tibi non vis fieri, alii ne facias , » ipse alibi ait: « Quod vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis . » Ut enim multi arboris rami ex ima radice prodeunt, sic et caeterae virtutes ex dilectione Dei et proximi procreantur. Sed sine causa gloriatur habere ramos boni operis, qui non habet radicem charitatis. Quod Dominus ostendit, cum ait: « Omni ha
Abbreviated transcription (Latin):
mum Et hoc ẽ diligere ꝓximum
tamquã nos ipsos: Qm̃ tunc dili¬
gitur ds̃. si ex dilectione proximi
eius dilectio condiat᷑: Frustra enĩ
se dm̃ diligere asserit. qui ꝓximũ
suum non diligit: Hinc ꝑ iohannẽ
ligo dm̃. & fratrem suum oderit. men¬
dax est: Et iterũ: Qui non diligit fra¬
trem suum quẽ uid&. dm̃ quem non
uid& quomodo potest diligere:
Et hoc mandatum habemus adõ. ut qui
diligit dm̃ diligat & fratrẽ suum: Si¬
cut enĩ auis ad alta se sustollere non
potest sine duab alis. sic nos ad ꝑfectio
nem caritatis uenire non possumus.
nisi geminã dilectionẽ dĩ uidelic& et
ꝓximi seruemus: Unde & in ornamen¬
to pontificis. coccus bistinctus poni pre¬
cipitur, ut uidelic& in nr̃o bono opere
dilectio dĩ & poximi coniungant᷑. Qm̃ hoc
confirmat dñs cum subiungit. In his
duob: mandatis. uniu̾sa lex pend&.
& ꝓphete: Sicui non uacat om̃s libros
legere. tenea dilectionẽ dĩ et ꝓximi.
& uniuersa impleuit. Teste apło qui

Expanded text:
re. Et hoc est diligere proximum tanquam nosipsos: quoniam tunc diligitur Deus si ex dilectione proximi ejus dilectio condiatur. Frustra enim se Deum diligere asserit, qui proximum suum non diligit. Hinc per Joannem ligo Deum et fratrem suum oderit, mendax est . n videt, quomodo potest diligere? Et hoc mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . » Sicut enim avis ad alta se sustollere non potest sine duabus alis, sic nos ad perfectionem verae charitatis venire non possumus, nisi geminam dilectionem, Dei videlicet et proximi, servemus. Unde et in ornamento pontificis coccus bis tinctus poni praecipitur, ut videlicet in nostro bono opere dilectio. Dei et proximi conjungatur, quoniam hoc confirmat Dominus, cum subjungit: « In his duobus mandatis universa lex pendet et prophetae. » Si cui non vacat omnes libros legere, teneat dilectionem Dei et proximi, et universa implevit, teste Apostolo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos seducim. et ueritas in nobis est:
Quod autẽ dicit confirmabit uosusq
infinem. hoc exposuit subnectens
opera sua: Due autẽ sunt uocationes:
lina est que fit singulis hominib: quan¬
do ab hac uita ꝑ mortẽ corporis tran¬
seunt uocati a dño. Altera erit gene¬
ralis in die idicii. quando om̃s tam
boni quam mali ad iudiciũ uocabunt᷑
it quos inista prima uocatione in ue¬
nerit ds̃ om̃ps bene laborantes. illos utiq
insecunda non uocabit adhoc ut damp
neret cũ electis quib dicturus est
Uenĩte benedicti patris mei. ꝑcĩpite reg¬
num qđ uobis paratũ ẽ ab origine mun

Expanded text:
ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quod autem dicit: confirmabit vos usque in finem, hoc exposuit, subnectens:uique secundum opera sua. Duae autem sunt vocationes: una est quae fit singulis hominibus, quando ab hac vita per mortem corporis transeunt vocati a Domino: altera erit generalis in die judicii, quando omnes, tam boni quam mali, ad judicium vocabuntur; et quos in ista prima vocatione invenerit Deus omnipotens bene laborantes, illos utique in secunda non vocabit ad hoc ut damnneret cum electis, quibus dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum vobis paratum ab
Abbreviated transcription (Latin):
uis male uiuerent. tam̃ bona docebant.
Quia quȩ uulgaris populus intellegere non
poterat. illi specialiter adño ad docendũ
populũ acceperant. In eo enĩ quod male
Unde & bene dicit᷑. Om̃a ergo que cumq
dixerint uob. seruate x facite. Quia
eñi non suam doctrinã sed dĩ prȩdicationẽ
docebant. ideo ad eorũ doctrinã audien¬
dam uł obseruandã populũ inuitabat.

Expanded text:
vis male viverent, tamen bona dicebant. vis male viverent, tamen bona dicebant. Quia quam vulgaris populus intelligere non poterat, illi specialiter a Domino ad docendum populum acceperant. In eo enim, quod beneUnde et bene dicitur: « Omnia ergo quaecunque dixerint vobis, servate et facite. » Quia enim non suam doctrinam, sed Dei praedicationem docebant, ideo ad eorum doctrinam audiendam vel observandam populum i
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ. nolite facere :Dicunt enĩ & non
faciunt: Grandis in hoc loco dñi osten¬
dit᷑ patientia sed nec minor eius decla¬
ratur beniuolentia: Scribe ergo & pha¬
risei grauissimis hunc questionib: laces¬
sere cupiebant: ipse autẽ ad eorũ subiec¬
tionẽ & uenerationẽ turbas hortabat᷑
dicens: Suꝑ cathe dra moysi. sederuins
sedile eꝰ ligneũ. sustentationi corporis
undiq aptũ . & idco magistris & docto¬
ribus congruum: Percathed rã namq ali¬
quando bona. aliquando mala signatur
doctrina Mala sicut in primo psalmo
legitur. in cathedra pestilentiȩ non sedit.
Bona sicut psalmista alibiait. Ex altenst
eũ ineccła plebis. & in cathedra sensorũ
laudent eũ. Sic & in hoc loco ꝓbono ponit᷑
cum dicitur. Su ꝑcathe dra morsi a relq
łhic cathedamorsi. doctrinã legissi gnificat.
que ꝓ eo moysi dicit᷑. quia a dño data
quieuerunt. Et ideo dñs ad eorũ doctri¬
nam audiendã turba sortabat᷑ quia quã¬

Expanded text:
agere. Dicunt enim et non faciunt. » Grandis in hoc loco Domini ostenditur patientia, sed non minor ejus declaratur benevolentia. Scribae ergo et Pharisaei gravissimis hunc quaestionibus lacessere cupiebant, ipse autem ad eorum subjectionem et venerationem turbas hortabatur, dicens: « Super cathedram Moysi. » sedile est ligneum, sustentationi corporis undique aptum, et ideo magistris et doctoribus congruum. Per cathedram namque aliquando bona, aliquando mala significatur doctrina: mala, sicut in primo psalmo legitur: « In cathedra pestilentiae non sedit: » bona, sicut Psalmista alibi ait: « Exaltent eum in ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum . » Sic et in hoc loco in bono ponitur, cum dicitur: « Super cathedram Moysi. » Hic cathedra Moysi doctrinam legis significat, quae pro eo Moysi dicitur, quia a Domino data quieverunt. Et ideo Dominus ad eorum doctrinam audiendam turbas hortatur, quia quam
Abbreviated transcription (Latin):
parabolã hanc. Duo homines ascende.¬
runt in templum. & rełq
nmultis locissacrascriptũra quantũ
uirtus humilitatis hominib: ꝓsit. quan¬
tumue morbus suꝑbię noceat ostendit.
precipue tam̃ in hac lectione sub duoꝵ
hominũ exemplo hoc dñs declarat÷
Pharisei scilicet de suis meritis inaniter
extollentis. & publicani sua peccata
humilit̃ confitentis. Ait enĩ. Duo ho¬
miues ascenderunt intemplũ. & cetr̃.¬
Supra retulit euangelica lectio. qualit̾¬

Expanded text:
parabolam hanc: Duo homines ascenderunt in templum. » Et reliqua. In multis locis sacra Scriptura, quantum virtus humilitatis hominibus prosit, quantumve morbus superbiae noceat, ostendit; praecipue tamen in hac lectione, sub duorum hominum exemplo hoc Dominus declarat, pharisaei scilicet, de suis meritis inaniter se extollentis; et publicani sua peccata humiliter confitentis. Ait enim: « Duo homines ascenderunt in templum. » Supra retulit Evangelica lectio, qualit
Abbreviated transcription (Latin):
MI. Estore prudentes & uigi¬
late inorationib. Et et̃r Dñs in eu¬
an gelio incerti finis intuitu. semꝑo
rarelac ingilare p̃cepit Ait namq.¬
tempore orantes. ut digni habeamini
fugere ista om̃a que futura sunt. &
stareante filiũ hominis Bene aũt
morationib uigilare iubẽmur. ut cũ
stamus ad orationẽ: cogitafio om̃is
carnalis & secularis absccdat Nec
quic qua tunc animꝰ pręt̾ id solũ cogi¬
ta. quod p̃cat᷑. Subrspit enĩ frequent᷑
hostis. et subuertit fallens. p̃ces nr̃as
adõ auocat. ut aliud habeamꝰ in cor¬
de & aliud ꝓferamus inuoce: cũ in¬
tentione sincera dm̃ debeat ñ somi
uocis. sed animi sensus orare. Ante
om̃a aut mutuã in uobis m&ipstsea¬
ritatẽ continuã habentes Bene ad¬
didit continua. qr semꝑ diligere
ualemus. semꝑ aũt uigilare in ora¬
tionib: fragilitate carnis obstante.
ne quimꝰ. semꝑ his quȩ subiungit
uirtutib insistere minime ualemus
id est hospitalitati doctrinȩ: adminis¬

Expanded text:
 Estote prudentes et vigilate in orationibus. Et Dominus in Evangelio nos incerti finis intuitu semper orare ac vigilare praecepit; ait namqtempore orantes, ut digni habeamini fugere omnia quae ventura sunt, et stare ante Filium hominis . Bene autem in orationibus vigilare jubemur, ut cum stamus ad orationem, cogitatio omnis carnalis et saecularis abscedat, nec tunc quidquam animus praeter id solum cogitet quod precatur. Subripit enim frequenter hostis, et subtiliter fallens preces nostras adeo avocat, ut aliud habeamus in corde et aliud proferamus in voce, cum intentione sincera Deum debeat non sonus vocis, sed animae sensus orare. Ante omnia autem mutuam in vobismetipsis charitatem continuam habentes. Bene addidit continuam, quia semper diligere valemus, semper autem vigilare in orationibus fragilitate carnis obstante nequimus; semper his quae subjungit virtutibus insistere minime valeamus, id est, hospitalitati, doctrinae, adminis
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ urm̃ qui in celis ẽ Hono¬
rificat᷑ ergo ds̃ in actib: nr̃is. cũ
om̃e qđ bene. acsccundũ uolunta¬
tem eius facimus: nan hoc nr̃is
meritis: sed eius gratie tribui¬
musEcontra aũt mala que
gerimus: nr̃e solum malitiȩ. uł¬
inertie: uel ignorantie deputam:¬

Expanded text:
qui in coelis est . Honorificatur ergo Deus in actibus nostris, cum omne quidquid bene ac secundum voluntatem ejus facimus, non hoc nostris meritis, sed ejus gratiae tribuimus, econtra autem mala quae gerimus nostrae solum malitiae vel ignorantiae deputam
Abbreviated transcription (Latin):
uel introducens aliquid alienũ a doc¬
trina dñi. uel certe subrelinquens. aut
p̃teriens aliquid corũ que dõ placita
sunt. cum ipse manifestissime p̃dica¬
torib: ueritatis. de his quos aduitam
imbuerent. p̃cipiat dicens. Docentes
eos seruare om̃a quecũq mandaui
uobis Et ex enĩ quȩ ipse mandauit
non alia Et hec non exparte. sed
om̃a suis auditorib. obseruanda tra¬
dere iub& Si quis ministrat. taquã¬
tobumilius impendat quisq: ꝓximo
bonũ om̃t qđ potest. quanto certissi¬
me nouit: quia ascipso non potest ha¬
bere qđ impendat. Vt in om̃ib ho¬

Expanded text:
vel introducens aliquid alienum a docvel introducens aliquid alienum a doctrina Domini, vel certe subrelinquens et praeteriens aliquid eorum quae Deo placita sunt, cum ipse manifestissime praedicatoribus veritatis de his quos ad vitam inbuerint praecipiat, dicens: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . Et ea enim quae ipse mandavit, nos alia, et haec non ex parte, sed omnia suis auditoribus observanda tradere jubet. Si quis ministrat, humilius impendat quisque proximo omne bonum quod potest, quanto certissime novit quod a semetipso non potest habere quod impendat. Ut in omnibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
citer dõ dicit᷑. et dimit te nobis debita
nr̃a sic̃ & nos dimittim᷑ debitorib nris
Itsi quidẽ cuncta operabona que faci¬
mus. culpas quas fecimꝰ diluere: & coo¬
perire certũ est. Sedhec ideo specia¬
lit̾ de caritate dicit᷑ ꝑ qua ꝓrimis nr̃is
ea que nobis debent dimittimus. quia
iustissimũ estapud dm̃a ut iuxta men¬
sura piaatis qua mensi fuerimꝰ. reme¬
tiat᷑ nobis Sic̃ econtraste rribilit̾ du¬
ricordes uir sapiens arguit dicens
Homo homini seruat ira. & adõ que¬
rit medelam: Nec dubitandum qd
in eo quoq quiꝑcaritatt̃ quicquid ua¬
l& erga cõrrectionẽ ꝓximifam mo¬
mendo increpando. castigindo ope¬
ratur. caritas ipsa cooperit multitu¬
dinẽ peccatorũ Siquis loquit᷑. qua¬
si sermones dĩ Limens ui delic& me¬
p̃ter uoluntatẽ dĩ. uł p̃ter quod in a¬
scĩs scripturis cuidenter p̃cipitur. uel
dicat aliquid. uel imperet. ut inueniat᷑
tamquã falsus testis dei. aut sacrilegꝰ

Expanded text:
citer Deo dicitur: Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et siquidem cuncta opera bona quae facimus, culpas quas fecimus diluere et cooperire certum est. Sed hoc ideo specialiter de charitate dicitur, per quam proximis nostris, ea quae nobis debent, donamus, quia justissimum est apud Deum, ut juxta mensuram pietatis qua mensi fuerimus, remetietur nobis. Sicut econtra terribiliter duros cordis vir sapiens arguit, dicens: Homo homini servat iram, et a Deo quaerit medelam. Nec dubitandum, quod in eo quoque, qui per charitatem quidquid valet erga correctionem proximi admonendo, increpando, castigando operatur, charitas ipsa operit multitudinem peccatorum. Si quis loquitur, quasi sermones Dpraeter voluntatem Dei, vel praeter quod in Scripturis sanctis evidenter praecipitur, vel dicat aliquid vel imperet, et inveniatur tanquam falsus testis Dei, aut sacrilegus,