comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fitere: ignosco. Retribuo & ego: sed
non qd ꝓmalis tu retribuisti. Iu retri¬
biusti mala ꝓbonis: ego retribuo bo.
na ꝓmalis Cogita gͦ anima om̃s re-¬
tributiones dĩ: cogitando omĩa mala
facta tua. Quã multa enĩ mala fac-¬
ta tua : tã multȩ retributiones eius.
Et qͥd illi offeres : forte xeniorũ. Quid
munerũ. qͥd sacrificior: qm̃ non ob¬¬
li uisceris retributiones eius. Hoc sacri¬
ficio delectat᷑. Benedic anima mea¬
dñm. sacrificiũ laudis głificauit
me. Immola dõ sacrificiũ laudis.
& redde altissimo uota tua. lau-¬
dari se uult ds. & hoc ut tu ꝓfici¬
as. non ut ille sublimetur. Non ÷
om̃ino. qd illi retribueroe. Et qd exigit.
non sibi sedtͥ exigit. libi ꝓderit. ⁊ seruat᷑.
Non hoc ate amat. q̃d illũ augeat: sed qͥd
te ad illũ ꝑducat. Propterea quȩrebant
marteres. deficiebant quodã modo non ua¬
ueniendo. & dicebant. Q uid retribuã dño.

Expanded text:
fitere, ignosco. Retribuo et ego, sed fitere, ignosco. Retribuo et ego, sed non quod tu retribuisti: tu retribuisti mala pro bonis; ego retribuo bona pro malis. 4. Cogita ergo, anima, omnes retributiones Dei, cogitando omnia mala facta tua: quam multa enim mala facta tua, tam multae bonae retributiones ejus. Et quid illi offeres forte xeniorum? quid munerum? quid sacrificiorum? Quoniam non oblivisceris retributiones ejus, hoc sacrificio delectatur: «Benedic, anima, Dominum. Sacrificium laudis glorificabit me: immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua» . Laudari se vult Deus; et hoc, ut tu proficias, non ut ille sublimetur. Non est omnino quod illi retribuere: et quod exigit, non sibi, sed tibi exigit; tibi proderit, tibi servatur. Non hoc a te amat, quod illum augeat, sed quod te ad illum perducat. Propterea quaerebant martyres, deficiebant quodammodo non inveniendo, et dicebant, «Quid retribuam Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Quid s qd ille nondonauerat.
Quid deder : gõ non acceperant. Retni.¬
nat: sed non retribuit peccatis nr̃is.
N ã retributiones nobis aliȩ debebantꝰ
&e aliȩ redditȩ sunt. Noli inqͥt obli¬
uisci om̃s retributiones eiꝰ. Nontribu.¬
tiones. sed retributiones. Aliud enĩ
debebat᷑. & redditũ est qõ non debe¬
se bona ꝓmalis. Quomodo retribusti
tu ohomo dõ mala ꝓbonis: qͥprius fu¬¬
it blasphemus & ꝓsecutor. & in iurios.
Retribustiblasphemias. Proqͥb bonis :
Primo quia es Sed ẽ. lapis. Deinde: qr
uiuis. Sed uunt &e pecus. Quid retribu.
om̃ia uolatilia fecit te ad imaginem
& similitudinẽ suã :. uoli quȩrere qͥd ei
retribuas: similitudinẽ ipsius illi retri-
bue. non plus quaerit. nũmũ suũ exi-¬
git. Iuautẽ ꝓgratiis agendis. ꝓhumi¬
litate. ꝓobsequio. ꝓcultu religioso.
io est ꝓhis omib bonis quȩ debebas dõ
tuo. ꝓbonis quȩ accepistiquȩ dixi: re¬
tribiusti blasphem ias. Qd gͦ ille : con¬

Expanded text:
Quid, quod ille non donaverit? Quid dederunt, quod non acceperint? Retrinat: sed non retribuit peccatis nostris; nam retributiones nobis aliae debebantur, et aliae redditae sunt. «Noli,» inquit, «oblivisci omnes retributiones ejus:» non tributiones, sed «retributiones.» Aliud enim debebatur, et redditum est quod non debese bona pro malis. Quomodo retribuisti tu, o homo, Deo mala pro bonis? Qui prius fuisti blasphemus, et persecutor, et injuriosus , retribuisti blasphemias. Pro quibus bonis? Primo, quia es: sed est et lapis. Deinde, quia vivis: sed vivit et pecus. Quid retribues et super omnia volatilia fecit te ad imaginem et similitudinem suam ? Noli quaerere quid ei retribuas: similitudinem ipsius retribue illi, non plus quaerit; nummum suum exigit . Tu autem pro gratiis agendis, pro humilitate, pro obsequio, pro cultu religioso, id est, pro his omnibus bonis quae debebas Deo tuo, pro bonis quae accepisti, quae dixi, retribuisti blasphemias. Quid ergo ille? Con
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ bonũ bonũ. ẽ. : sunt enĩ & in¬
feriora bonci. quȩ aliis & aliis sunt
bona. Pecori qͥd bonũ. ẽ. fr̃s. nisi im¬
plere uentrẽ. carere indigentia.
dormire. gestire. uiuere. sanũ esse.
generare : Bonũ illi . ẽ. & usq. adqai¬
dã modũ. haboe boni sui mensurã.
tributtĩ & concessã. ab om̃iũ rerũ
crecitore dõ. Iale tu bonũ quęris.
dat &e hoc ds̃. sed noli solũ quęrere.
Coheres ap̃i. qͥd gauders. quia socius
es pecori: erige sp̃ẽ tuc̃ ad bonum
bonorũ omĩũ: ipse erit bonũ tuũ
a quo tuintuo genere factus es bonꝰ.
& om̃ia in suo genere facta sunt
bonci. fecit enĩ ds̃ om̃ia bona ualde.
Ergo illud bonũ q̃d ds̃. ẽ. si diccimus
ualde bonũ. iã & decrecitura dictũ

Expanded text:
 bonum est? Sunt enim et inferiora bona, quae aliis et aliis bona sunt. Pecori quid bonum est, fratres, nisi implere ventrem, carere indigentia, dormire, gestire, vivere, sanum esse, generare? Bonum illi est, et usque ad quemdam modum habet boni sui mensuram tributam, et concessam ab omnium rerum creatore Deo. Tale tu bonum quaeris? Dat et hoc Deus; sed noli solum quaerere. Cohaeres Christi, quid gaudes, quia socius es pecori? Erige spem tuam ad bonum bonorum omnium. Ipse erit bonum tuum, a quo tu in tuo genere factus es bonus, et omnia in suo genere facta sunt bona. Fecit enim Deus omnia bona valde. Ergo illud bonum quod Deus est, si dicamus valde
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ualor. Vt autẽ benedicat semper
dñm. noli obliuisci om̃s retributiones
eius. Si obliuisceris. i acebis. tacebis. Non
autẽ poter̃ ante oculos tuos. eẽ. retribu¬
tiones dñi. nisi ante oculos tuos fueruł
peccata tua. Nonsit ante oculos tuos
delectatio prȩteriti peocati. sed sit
ante oculos tuos dãpnatio peccati.
Dã pnatio ate. remissio adõ. hȩc enim
retribuit dñs. ut possis dicere: quid
retribuã dño ꝓ om̃ib quȩ retribuit
mͥ. Hoc enĩ considerantes marteres.
quorũ etiã hodie memoriã cȩlebramꝰ.
&x om̃s om̃ino scĩ qͥuitã istã contẽpser:¬

Expanded text:
t autem benedicas semper Dominum. «Noli oblivisci omnes retributiones ejus.» Si oblivisceris, tacebis. Non autem poterunt ante oculos tuos esse retributiones Domini, nisi ante oculos tuos fuerint peccata tua. Non sit ante oculos tuos delectatio praeteriti peccati, sed sit ante oculos tuos damnatio peccati: damnatio a te, remissio a Deo. Haec enim retribuit Dominus, ut possis dicere: «Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi» ? Hoc enim considerantes martyres, quorum etiam memoriam hodie celebramus, et omnes omnino sancti qui vitam istam contempser
Abbreviated transcription (Latin):
ud tibi cõparatũ inueniret᷑
nonesse uere. Hoc est nomen
tuũ. Exprime hoc idem me.¬
lius. Vade in qͥt . & dic filiis
isrł. Qui est : misit me aduos.
Egosũ qͥ sũ. qui est misit me
aco uos. Magnũ ecce est. mag¬
nũ est. Ad hoc homo. Qiuid
est : ad illud tã magnũ est ho¬
moᷤ Quidest. Quicquid est:
quis app̃hendat. illud esse
quis eius particeps fiat :: quis
posse presumat: noli despe.¬
rare humana fragilitas: ego
sum inquit dĩ abrãhã. & ds
isaac. & ds̃ iacob. Audisti qͥd
sim apudme. audi & qͥd sim
& ꝓpter te. Hȩc igit᷑ &e terni¬
tas uocauit nos. & erupit
ex ȩternitate uerbũ. Iã ȩt̃nitas. iam¬

Expanded text:
ud, tibi comparatum, inveniretur ud, tibi comparatum, inveniretur non esse vere? Hoc est nomen tuum: exprime hoc idem melius. «Vade,» inquit, «et dic filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Ego sum qui sum: qui est, misit me ad vos.» Magnum ecce «Est,» magnum «Est!» Ad hoc homo quid est? Ad illud tam magnum «Est,» homo quid est, quidquid est? Quis apprehendat illud esse? quis ejus particeps fiat? quis posse praesumat? Noli desperare, humana fragilitas. «Ego sum,» inquit, «Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob» . Audisti quid sim apud me, audi et quid sim propter te. Haec igitur aeternitas vocavit nos, et erupit ex aeternitate Verbum. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
nichil hab&e mutabile. ubi ni¬
chil est preteritũ quasi ia non
sit: nichil est futurũ quasi
nondũ sit. sed non est
ibi nisi est. non est ibi
fuit & erit. Quia & qđ
fuit iã nonest. & quod erit
nondũ est. Sed quicquid ibi
est. non nisi est. Merito sic mi-¬
sit ds̃ famulũ suũ moxseni.
Q uesiuit enĩ nomen mittentis
se. quęsiuit & audiuit. nec de.¬
sertũ est: desi deriũ concupis.¬
centiȩ bonȩ. Quȩsiuit autẽ
non quasi curiositate prȩsu-¬
mendi. sed necessitate minis¬
trandi. Quid inquã dicam
filiis is rahel si dixerint mͥ.
quis temisit ad nos : Et ille
indicansse creaturȩ creatorẽ
dm̃ homini in mortalẽ mor¬
tali. ȩternũ temporali. ego
inquit sũ quisum. Tudice.¬
res egosũ : quis: Gauis.
alius lucius. alius marcus.
aliud ne diceris: nisi tuum¬
nomen diceris. hoc expectabatꝰ
de dõ. Hoc enĩ erat quęsitũ. qͥd
uocaris. A quo me missũ esse
respondebo quęrentibus e

Expanded text:
nihil habet mutabile; ibi ninihil habet mutabile; ibi nihil est praeteritum, quasi jam non sit; nihil est futurum, quasi nondum sit. Non est ibi nisi, Est; non est ibi, Fuit et erit; quia et quod fuit, jam non est; et quod erit, nondum est: sed quidquid ibi est, nonnisi est. Merito sic misit Deus famulum suum Moysen. Quaesivit enim nomen mittentis se; quaesivit, et audivit, nec desertum est desiderium concupiscentiae bonae. Quaesivit autem, non quasi curiositate praesumendi, sed necessitate ministrandi. «Quid,» inquit, «dicam filiis Israel, si dixerint mihi: Quis te misit ad nos?» Et ille indicans se creaturae Creatorem, Deum homini, immortalem mortali, aeternum temporali: «Ego,» inquit, «sum qui sum.» Tu diceres, Ego sum. Quis? Gaius; alius, Lucius; alius, Marcus. Aliudne diceres, nisi nomen tuum diceres? Hoc exspectabatur de Deo. Hoc enim erat quaesitum. Quid vocaris? A quo me missum esse respondebo quaerentibus? «
Abbreviated transcription (Latin):
usq infinẽ scłi durent mecũ isti dies.
exigui sunt incõparatione dierũ
tuorũ. Anni enĩ tui. ingenera¬
tione generationũ. Quare non
magis sol& ȩternitas significari
inscripturis scĩs. sed ait ingenera¬
tione generationũ anni tui. sed
ueniunt ut non sint :. om̃s enĩ dies
in hoc tempore. ideo ueniunt ut
non siit. Omis hora. om̃is m̃sis.
om̃is annus. nichil horũ stat.
Antequã ueniat erit. cũ uenerit
nonerit. Illi gͦ aNm tui ȩterni. an¬
ni tui qͥ non mutantur: in gene¬
ratione generationũ erunt̃.
Est quȩdã generatio generatio¬
nũ. in illa erunt anni tui. Quȩ
ista est : est quedã &e sibene ag-¬
noscamus in illa erimus : & an-¬
ni dĩ innobis erunt. Quomodo
innobis erunt ͤ. Quomodo ipse
ds̃ in nobis erit. Vnde dictum est :¬
ut sit ds̃ om̃ia inomib. Non enĩ
aliud anni dĩ. & aliud ipse.
sed anni dĩ ȩternitas est dei. At̃¬
nitas ipsa dĩ substantia est quae

Expanded text:
usque in finem saeculi durent mecum isti dies, usque in finem saeculi durent mecum isti dies, exigui sunt in comparatione dierum tuorum: «Anni» enim «tui in generatione generationum.» Quare non magis solet aeternitas significari in sanctis Scripturis: sed ait, «In generatione generationum anni tui?» sed veniunt, ut non sint? Omnis enim dies in hoc tempore ideo venit, ut non sit; omnis hora, omnis mensis, omnis annus: nihil horum stat; antequam veniat, erit; cum venerit, non erit. Illi ergo anni tui aeterni, anni tui qui non mutantur, «in generatione generationum» erunt. Est quaedam generatio generationum; in illa erunt anni tui. Quae est ista? Est quaedam, et si bene agnoscamus, in illa erimus, et anni Dei in nobis erunt. Quomodo in nobis erunt? Quomodo ipse Deus in nobis erit: unde dictum est, «Ut sit Deus omnia in omnibus» . Non enim aliud anni Dei, et aliud ipse: sed anni Dei, aeternitas Dei est: aeternitas, ipsa Dei substantia est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib gentib. quando ad hoc
prȩdicatur euuangłm ut possit
ẽẽ. inomnib gentib : ergo usq
infinẽ scłi. eccła in omnib gen¬
tib Et ipsa est exiguitas dierũ.
quia exiguũ est omne qđ finit᷑.
ut iã in ęcernitate ab ista exi¬
guitate transeat᷑. Pereant here.¬
tici. pereant qđ sunt. & inueniat᷑
ut sint qđ non sunt. Exiguitas dierũ.
usq infinẽ sclierit. Exiguitassideo.
quia totũ hoc tempis. nondico
nitati. Non gͦ blandiant᷑ sibi cont᷑
me heretici. quia dixi exiguitatẽ
dierũ meorũ. quasi non ꝑmansurã
usq infinẽ scli. Quid enĩ addidit:
Ne reuoces ore indimidiom dieno
mconõ. Noli quomodo heretici lo¬
finẽ scłi ꝑduc. non indimidio dierũ
meorũ. Et ꝑfice michi dies exiguos.
ut dones michi postea dies ȩterrios.
Quare gͦ de exiguitate dierũ requi.¬
sisti: auare uis audire: Insenena¬
aniai ⁊Ui. Ideo ego dedie¬
b exiguis quȩsun. quia licoe

Expanded text:
omnibus gentibus quando ad hoc omnibus gentibus quando ad hoc predicatur euangelium ut possit esse in omnibus gentibus? Ergo usque in finem saeculi Ecclesia in omnibus gentibus; et ipsa est exiguitas dierum, quia exiguum est omne quod finitur; ut jam in aeternitatem ab ista exiguitate transeatur. Pereant haeretici, pereant quod sunt, et inveniantur ut sint quod non sunt. Exiguitas dierum usque in finem saeculi erit: exiguitas ideo, quia totum hoc tempus, non dico 25. Non ergo blandiantur sibi contra me haeretici, quia dixi, «Exiguitatem dierum meorum,» quasi non permansuram usque in finem saeculi. Quid enim addidit? «Ne revoces me in dimidium dierum meorum.» Noli, quomodo haeretici lofinem saeculi me perduc, non in dimidium dierum meorum; et perfice mihi dies exiguos, ut dones mihi postea dies aeternos, Quare ergo de exiguitate dierum requisisti? Quare? Vis audire? «In generaanni tui.» Ideo ego de diebus exiguis quaesivi, quia licet
Abbreviated transcription (Latin):
guitatẽ dierũ suoꝵ annuntia
sibi. & inuenic dñm dixisse. ecce
ego uobiscũ sũ usq inconsumma¬
tionẽ scłi. Hic uos dicetis. De nob̾
dixit: nos sumus. nos erimus usq
in consũmationẽ sdi. Interroget᷑
ipse xp̃s cui dictũ est. exiguitatẽ
dierũ meorũ annuntia mͥ. Et prȩ¬
dicabit᷑ inqͥt hoc eũuangelium̃
in uniuerso orbe intestimonium
om̃ib gentib. & tunc uenice finis.
Quid est qđ dicebas. hoc certe fuit
& perut: dñm audi annuntian-¬
tẽ. exiguitatẽ dierũ meorũ. Prȩdi¬
cabit᷑ inquit hoc euuangelium.
Vbi : in toto orbe terrarũ. Quib. iN
testimoniũ omnib gentib. Quid
postea ͤ Et tunc ueni& finis. Non
uides adhuc esse gentes inquib
nondũ est prȩdicatũ euuangłm:
Cũ gͦ necesse sit impleri qđ dñs
dixit. exiguitatẽ dierũ meorũ
annuntians eccłȩ ut prȩdicet᷑
hoc euangłm inomnib gentib
a tunc ueni& finis. Quĩdest
qđ dicis iã perisse eccłam de

Expanded text:
guitatem dierum suorum annuntiet guitatem dierum suorum annuntiet sibi, et invenit Dominum dixisse: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi.» Hic vos dicitis: De nobis dixit; nos sumus, nos erimus usque in consummationem saeculi. Interrogetur ipse Christus, cui dictum est, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi. Et praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid est quod dicebas: Hoc certe fuit et periit? Dominum audi annuntiantem exiguitatem dierum meorum. «Praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium.» Ubi? «In toto orbe terrarum.» Quibus? «In testimonium omnibus gentibus.» Quid postea? «Et tunc veniet finis.» Non vides adhuc esse gentes in quibus nondum est praedicatum Evangelium? Cum ergo necesse sit impleri quod Dominus dixit, exiguitatem dierum meorum annuntians Ecclesiae, ut praedicetur hoc Evangelium in omnibus gentibus, et tunc veniat finis; quid est quod dicis jam
Abbreviated transcription (Latin):
hic existunt & dicunt. uobiscum
inquit. usq in consum mationẽ
scłi. Quia nos preuidebat. quia
pars donati erat in terra. Num qͥd
ipsa est quȩ dixit. exiguitatem
dierũ meorũ anNuntia mͥͦ.
ac non illa potius quȩ supe.¬
rius loquebatur. in conuemien¬
do ppłos in unũ. & regna ut ser-¬
uiant dño :: unde nobis cordol&:
quia & imꝑatores contra here-¬
ticos leges proponunt. Ibi im¬
pletũ est: & regna ut seruiant
dño. Nonenĩ uos filii estis illoꝵ
mortificatorũ: quoꝵ uox com¬
pecditorũ exaudita est a dño.
absit. Non hoc indicant facta
ur̃a. Non hoc indicat suꝑbia
ur̃a. Non hoc indicat uanitas
ur̃a non sapitis. & foris estis.
Sal in fatuatũ estis. ideo
& ab omnub conculcamini.
Audi quiddicat. Quȩ ecclesia
quȩ congregauit popłos inunu
Quȩ eccła: quȩ congregauit
regna ut seruiant domino.
Motã uocib ur̃is & falsis opini.¬
onib ur̃is: quęrit adõ ut exi¬

Expanded text:
hic existunt, et dicunt: «Vobiscum sum,» hic existunt, et dicunt: «Vobiscum sum,» inquit, «usque in consummationem saeculi;» quia nos praevidebat, quia pars Donati erit in terra. Numquid ipsa est quae dixit, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi;» ac non illa potius quae superius loquebatur, «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino?» Unde vobis cor dolet? Quia et imperatores contra haereticos leges proponunt: ibi impletum est, «Et regna, ut serviant Domino.» Non enim vos filii estis illorum mortificatorum, quorum vox compeditorum exaudita est a Domino. Absit: non hoc indicant facta vestra, non hoc indicat superbia vestra, non hoc indicat vanitas vestra: non sapitis, et foris estis; sal infatuatum estis, ideo et ab hominibus conculcamini . Audite quid dicat: quae Ecclesia? Quae congregavit «populos in unum.» Quae Ecclesia? Quae congregavit «regna, ut serviant Domino.» Mota vocibus vestris et falsis opinionibus vestris, quaerit a Deo ut exi
Abbreviated transcription (Latin):
regrinatione reuocanda. foetosa.
cũ multis filiis. magis qũã ea quȩ
habebat uirũ. qm̃ quidã dicturi
erant contra. fuit & non est. Exigu¬
Amichi. Quid est qđ nescio: qͥreced-¬
entes ame. murmurant contrame.
Quid est qđ ꝑditi me perisse conten.¬
dunt: certe enĩ hocdicunt. quia
fui & nonsũ. Annuntia mͥ exigui.¬
tatẽ dierũ meorũ. Nonate quęro
illos dies ȩternos. illi sine fine sunc
les dies michi annuntia exigui-¬
tatẽ dierũ meorũ. non ate quęro¬
nuntia michi. Quamdiu uerõ in
isto scło. annuntia michi ꝓpter
illos qui dicunt. fuit. & iã non
est: ꝓpter illos qͥdicunt. implorȩ
sunt scripturȩ. Crediderunt om̃s
gentes. sed apostatauit & periit
ȩccła de om̃ib geritibus. Quid .ẽ.
hoc exiguitatem dierũ meorũ
annuntia michi : &e annuntiauit.
nec uacauit ista uox. Quis annu¬
ntiauit nisi ipsa uia ͦ quomodo
annuntiauit : Ecce ego uobiscũ
sũ usq in consũmationẽ scłi. Sed

Expanded text:
regrinatione revocanda, fetosa regrinatione revocanda, fetosa cum multis filiis, magis quam ea quae habebat virum; quoniam quidam dicturi erant contra, Fuit, et non est: «Exigua mihi.» Quid est, quod nescio qui recedentes a me, murmurant contra me? quid est, quod perditi me perisse contendunt? Certe enim hoc dicunt, quia fui, et non sum: «Annuntia mihi exiguitatem dierum meorum.» Non a te quaero illos dies aeternos: illi sine fine sunt, les dies mihi annuntia: «Exiguitatem dierum meorum,» non aenuntia mihi.» Quamdiu ero in isto saeculo, annuntia mihi. propter illos qui dicunt, Fuit, et jam non est: propter illos qui dicunt, Impletae sunt Scripturae, crediderunt omnes gentes, sed apostatavit et periit Ecclesia de omnibus gentibus. Quid est hoc, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi?» Et annuntiavit, nec vacavit ista vox. Quis annuntiavit mihi, nisi ipsa via? Quomodo annuntiavit? «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . 9. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
audistis. Inconueniendo populos
in unũ. & regna ut seruiant dño.
In hoc gͦ ei respondit. inunitate.
Qui autẽ non est in unitate: non
ei respondit. Ille enĩ unus est ec.¬
cła unitas. Non respondit uni.
nisi unitas. sed existunt qͥdicant.
Iam hoc factũ est. Respondit ei in
omnib gentib eccła pariens
filios plures. quã illa quȩ hab&
uirũ. Respondit inuia fortitu¬¬
dinis suȩ. Credidit enĩ xp̃m resur-¬
rexisse. crediderunt in eũ omnes
Hoc dicunt. qui in illa non sunt.
O inpudentẽ uocẽ. illa non est qr̾
tu in illa nones ͤ uide. ne tuideo
nonsis. Nã illa erit. & si tu non
sis. Hanc uocẽ ab hominabilẽ.
detestabilẽ. presumptionis & falsita¬¬
tis plenã: Nulla ueritate suffultã.
nulla sapientia illuminatã. nullo
sale conditã. uanã. temerariam.
& tãquã contra illos cũ annuntia-¬
r& unitatẽ. in conueniendo popłos
in unũ & regna ut seruiant dño.
Cũq subdidiss&e. respondit ei. utiq.

Expanded text:
audistis: «In conveniendo populos audistis: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» In hoc ei ergo respondit, in unitate: qui autem non est in unitate, non ei respondet. Ille enim unus est, Ecclesia unitas: non respondet uni, nisi unitas. Sed existunt qui dicant. Jam hoc factum est; respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia, pariens filios plures quam illa quae habebat virum, «respondit in via fortitudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexisse, crediderunt in eum omnes Hoc dicunt qui in illa non sunt. impudentem vocem! Illa non est, quia tu in illa non est? Vide ne tu ideo non sis; nam illa erit, etsi tu non sis. Hanc vocem abominabilem, detestabilem, praesumptionis et falsitatis plenam, nulla veritate suffultam, nulla sapientia illuminatam, nullo sale conditam, vanam, temerariam, et tanquam contra illos cum annuntiaret unitatem: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» Cumque subdidisset, «Respondit ei,» utique
Abbreviated transcription (Latin):
credit. & hoc tibi pro crimine.
obicit. quia in mortuũ credi.¬
disti. Quȩ igitur laustua cre.
te resurrecturũ esse ꝑ xp̃m:
Hec est laus fidei. Si enim credi-¬
deris in corde tuo quia dñs. ẽ.
ihs. & confessus fueris ore
tuo. quia ds̃ eumꝰ suscr¬
tauit a mortuis : saluus eris.
Non ait si confessus fueris quia
eũ ds̃ tradidit occidendũ. sed
quia eũ ds̃ suscitauit amor-¬
tuis si confessus fueris. tunc
saluus eris. Corde enũ creditꝰ
adiusticiã. ore autẽ confessi.¬
o fit ad salutẽ. Quare autẽ
credimus & mortuũ: quia credere
eũ resurrexisse non possumus. nisi
prius mortuũ fuisse credamus. Qs
enĩ resurgit. nisi mortuus fuerit:
quis exꝑ giscitur. nisi prius dormie.
ȩccła. multi illi filu desertȩ ma-¬
gis quã eius quȩ haboe uirũ. resp¬
pondit ei . Dixit ei laudẽ scđm eius
p̃cepta inuia fortitudmis eius.
non inuia infirmitatis eius. Quo¬
modo ei responderit. iã supra

Expanded text:
credit; et hoc tibi pro crimine credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credete resurrecturum esse per Christum: haec est laus fidei. «Si enim credideris in corde tuo quia Dominus est Jesus, et confessus fueris ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem» . Quare autem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormieriEcclesia, «multi» illi «filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; respondit ei,» dixit ei laudem secundum ejus praecepta; «in via fortitudinis ejus,» non in via infirmitatis ejus. 8. Quomodo ei responderit, jam supra
Abbreviated transcription (Latin):
eius quȩ haboe uirũ: respondit ei.
Quid est respondit ei: non contẽp.¬
sit uocantẽ. Quid est respondit ei :
Ille pluit. illa fructũ dedit. Res¬
ponclit ei. sedubi: In uia fortitu¬
dinis suȩ. Nũquid inse : tiã quid
essor inse. aut quã uocẽ haberce
inse dese. nisi solã uocẽ peccati.
uocẽ iniquitatis: excute uocẽ
ipsius. quid in uenis nisi tumul¬
tum: E go dixi dñe miserere
mei: sana animã meã quia
peccaui tibi. Porro si iustificata
est respon dit ei. non ex meritis
suis sed ex manib ipsius. Vbi:
in uia fortitudinis suȩ. Xp̃s est
ipse est. E gosum inquit uia.¬
ar ueritas x uita. Sed ante re.¬
surrectionẽ non agnoscebatur
a populo suo. & maxime cru¬
cifixus ex infirmitate latuit
qͥsessor. donec fortis resurgen
orbe terrarũ. Iã non infir.¬
mus incruce. sed fortis incęlo.
Non enĩ laus fidei xp̃ianorur ẽ.
quia credunt mortuũ xp̃m.
sed quia credunt resurrexisse
xp̃m. Nam mortuũ &r pagatiꝰ.

Expanded text:
ejus quae habet virum» ; «respondit ei.» Quid est, «respondit ei?» Non contempsit vocantem. Quid est, «respondit ei?» Ille pluit, illa fructum dedit. 7. «Respondit ei,» sed ubi? «In via fortitudinis suae.» Numquid in se? Nam quid esset in se, aut quam vocem haberet in se, de se, nisi solam vocem peccati, vocem iniquitatis? Excute vocem ipsius, quid invenis nisi ut multum, «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi» ? Porro, si justificata est, «respondit ei,» non ex meritis suis, sed ex manibus ipsius. Ubi? «In via fortitudinis suae.» Christus est, ipse est: «Ego sum,» inquit, «via, veritas, et vita» . Sed ante resurrectionem non agnoscebatur a populo suo; et maxime crucifixus ex infirmitate latuit quis esset, donec fortis resurgendorbe terrarum, jam non infirmus in cruce, sed fortis in coelo. Non enim laus fidei Christianorum est, quia credunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Intota enĩ domo ista oc¬
tonaria. solus unus peccator
in uentus est. Accessit numerus
supiori generationi. Deinde de
trib filus noe tãquã detrib
mensuris farinae. impletus est
orbis electus. Abraham isa ac
&e iacob. scĩ uiri patriarchȩ
placuerunt dõ. dedit & illa
generatio. sequentes etiã gene¬¬
fermentũ intres mensuras fa-¬
rinȩ. quo usq fermentet᷑ totũ
temporib. Int̾ra carnis illius
alii scĩ. & nunc in nomine xpĩ
quicũq sunt sc̃i & post nos quicũ¬
q erunt. & usq infinẽ scłi. qui-¬
cũq scĩ de tot generationib colli-¬
ges om̃s scãs ꝓles om̃iũ generati.¬
onũ. de facies inde unã gene¬
rationẽ. Inista generatione ge¬
nerationũ anni tui. id est ȩter-¬
nitas illa in illa generatione
erit. quȩ de omnib generati-¬
onib colligit᷑. & inunam redigi¬
tur: ipsa particeps erit ȩter¬
nitatis suȩ. Ceterȩ generati-¬

Expanded text:
ejus: in tota enim domo ista ocejus: in tota enim domo ista octonaria solus unus peccator inventus est. Accessit numerus superiori generationi. Deinde de tribus filiis Noe, tanquam de tribus mensuris farinae, impletus est orbis. Electus est Abraham, Isaac, et Jacob; sancti viri, patriarchae, placuerunt Deo . Dedit et illa generatio sequentes etiam genefermentum in tres mensuras farinae, quousque fermentaretur totum . Temporibus in terra carnis illius alii sancti: et nunc in nomine Christi quicumque sunt sancti, et post nos quicumque erunt, et usque in finem saeculi quicumque sancti. De tot generationibus colliges omnes sanctas proles omnium generationum, et facies inde unam generationem: «In» ista «generatione generationum anni tui,» id est, aeternitas illa in illa generatione erit, quae de omnibus generationibus colligitur, et in unam redigitur; ipsa particeps erit aeternitatis tuae. Caeterae generati
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est tẽpus nichil. Ouerbũ ante
tẽpora. ꝑ qđ facta sunt tẽpora.
Natũ intẽpore cũ sit. uita ȩterna
uocans temporales. faciens ȩt̃nios.
Hȩc generatio generationũ. Gene-¬
ratio enĩ uadit. & generatio ue¬
nit. Et uidetis generationes ho¬
minũ esse sic int̾ra. tãquã in
arbore folia. sed in arbore oliuȩ
uel lauri. uel cuiusq alterius
quȩ toto tẽpore fronde uestita
est: sic tãquã folia genus huma.¬
nũ t̾ra portat. plena est homi.¬
nib. Sed dũ aliis morientib alu
nascendo succedunt: sẽꝑ enim
arbor ill&c ueste uiridior nata ÷.
sed subter attende. quã multas
calcis arida folia. Ergo fuit ge¬¬
neratio. sub adã transut. Nati
sunt qͥdã inde futuri parti¬
cipes ȩternitatis. etiã illo tem-¬
pore. Inde enĩ abel. inde seth.
inde enoch. Transut illa gene-¬
ratio uenit diluuiũ. reman-¬
sit una domus. Et illa gene¬¬
ratio dedit aliquos. ipsũ noe
&e tres filios eius. & tres nurus

Expanded text:
est nihil» . O Verbum ante tempora, per quod facta sunt tempora, natum et in tempore, cum sit vita aeterna, vocans temporales, faciens aeternos! Haec generatio generationum. Generatio enim vadit, et generatio venit . Et videtis generationes hominum sic esse in terra, tanquam in arbore folia; sed in arbore olivae, vel lauri, vel cujusque alterius quae toto tempore fronde vestita est. Sic tanquam folia genus humanum terra portat: plena est hominibus, sed dum aliis morientibus alii nascendo succedunt. Semper enim arbor illa veste viridi ornata est: sed subter attende quam multa calces arida folia. 11. Ergo fuit generatio sub Adam, transiit. Nati sunt inde quidam futuri participes aeternitatis Dei etiam illo tempore: inde enim Abel, inde Seth, inde Enoch. Transiit illa generatio, venit diluvium, remansit una domus. Et illa generatio dedit aliquos, ipsum Noe, et tres filios ejus, et tres nurus
Abbreviated transcription (Latin):
bue si potes. Nondixeri nefeceris. noli de
tuo retribuere. Nonuult ds̃ de tuo sibi re¬
tribui. Side cuo retribuis. peccatũ retri¬¬
huis. Om̃ia enĩ quȩ habes. ab illo habes.
agricola deterra qua seminauit. Sise.¬
getẽ ad tuleris. de agricolȩ retribuisti.
Sispinas. de tuo obtulisti. Ueritatẽ retri-¬
bue. inueritate dm̃ lauda. Si de tuo
Hoc martyres fecer̃. Hoc suꝓbientibus
dixit. & sedes sublimes iam quȩrentib :
&e conuallẽ plorationis deuitantibus
qui uolebant sedere unus ad dexterã.
alius ad sinistrã. Quid gͦ ait s. potestis
bib̾e calicẽ quẽ ego bibiturus sum &
Iã gͦ marter paratus ad uictimã sc̃am:
dicit. calicẽ salutaris accipiã. accipi.¬
ã calicẽ xp̃i: bibã passionẽ dru.
Caue nedeficias. sed nomen dñi inuocabo.
Qui gͦ dñm defecerunt dñm noninuoca¬¬
uerunt: desua fortitudine presũpser̃.
Tusic redde: ut te accepisse qđ reddis
memineris. Sic gͦ benedicat anima
tua dñm: ut non obliuscat᷑ om̃s retri.¬

Expanded text:
bue, si potes. Non, dixerim; ne feceris, noli de tuo retribuere; non vult Deus de tuo sibi retribui. Si de tuo retribuis, peccatum retriuis. Omnia enim quae habes, ab illo habes: agricolae, de terra quam seminavit, si segetem attuleris, de agricolae fructu retribuisti; si spinas, de tuo obtulisti. Veritatem retribue, in veritate Dominum lauda: si de tuo Hoc martyres fecerunt. Hoc superbientibus dixit, et sedes sublimes jam quaerentibus, et convallem plorationis devitantibus, qui volebant sedere, unus ad dexteram, alius ad sinistram. Quid ergo ait? «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Jam ergo martyr paratus ad victimam sanctam dicit. «Calicem salutaris accipiam:» accipiam calicem Christi bibam passionem Domini. Cave ne deficias. Sed «nomen Domini invocabo.» Quid ergo defecerunt, Dominum non invocaverunt; de sua fortitudine praesumpserunt. Tu sic redde, ut te accepisse quod reddis memineris. Sic ergo benedicat anima tua Dominum, ut non obliviscatur omnes retri
Abbreviated transcription (Latin):
moyses ꝓhominib non intraturi s
in t̾ra promissionis: intrauer̃ noui¬
homines. filii eorũ. Quid significat
U nus &e unitas. tã quã caput &r cor¬
pus. xxp̃s &e ȩcclesia. cum om̃i illa
nouitate.id est filiorum.
Ergo filii seruorũ tuoꝵ inhabitabẽ.
filii seruorũ. oꝑa seruorũ sunt. Nemo
ibi habitabit. nisi ꝓoꝑa sua. Qd igit᷑
.e. fili habitabunt : nemo glietur
se habitaturũ. si dicit se seruũ dĩ.
& oꝑa non habae. Non enĩ habitabt̃
nisi filii. Qd est gͦ filii seruorũ tuoꝵ
in habitabunt ẽ serui ꝑoꝑa sua in¬
habitabt̃. serui ꝑfilios suos inhabi¬
tabunt. Noli gͦ. eẽ. sterilis. si uis ha-¬
bitare. pręmitte foctus quos seqͣris.
prȩmittendo non efferendo. fili i
tui te dũcant ad t̾rã ꝓmissionis.
trã uiuentiũ nonmorientiũ. Cum
hic uiuis in hac pegrinatione. illi
ante cedant: suscipicnt te ꝓpter
refectionẽ carnalẽ. Lilius ante¬
cessit iacob adegeptũ. & ait patri

Expanded text:
Moyses pro hominibus non intraturis Moyses pro hominibus non intraturis in terram promissionis? Intrarunt filii eorum, quid significat?unus et unitas, tanquam caput et corpus, Christus et Ecclesia, cum omni illa novitate, id est filiorum. Ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt. Filii servorum,» opera servorum sunt; nemo ibi habitabit, nisi per opera sua. Quid igitur est, et filii habitabunt? Nemo glorietur se habitaturum, si dicit se servum Dei, et opera non habet; non enim habitabunt nisi filii. Quid est ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt?» Servi per opera sua inhabitabunt, servi per filios suos inhabitabunt. Noli ergo esse sterilis, si vis habitare; praemitte fetus quos sequaris, praemittendo, non efferendo. Filii tui te deducant ad terram promissionis, terram viventium, non morientium: cum hic vivis in hac peregrinatione, illi antecedant, suscipiant te. Propter refectionem carnalem, filius antecessit Jacob in Aegyptum, et ait patri
Abbreviated transcription (Latin):
mauens: sed filii in qͥt seruorũ tuoꝵ
Metuendũ nenos serui dĩ simꝰ: & filu
nr̃i ibi futuri sinc nonnos. Autsi nos
& recenti successione głiantiũ. quȩ
audeat dicere nos ibi erimꝰ. apłi ibi
noner̃ c absit hoc a pietate filiorũ.
absit afide paruulor. absit ab in¬
telligentia grandiũ. Ibi er̃ & apłi.
Arietes p̃cedt̃. agni sequunt. Quare
oͦ fili seruorũ tuoꝵ. & non decõpen.¬
dio serui tuis. & illi serui tui. & filu
eoꝵ seruitui: & istorũ filii ne potes
illorũ. Quid. nisi serui tui om̃s : Con¬
pendio includes sidiceres: serui tui
in habitabt̃. Uideamꝰ qͥd nos uolue.¬
rit ãmonere. Et enĩ qͥddã gestũ¬
tis inheremo: nullus eorũ intͣuit in
t̾rã reꝓmissionis. sed filu ipsoꝵ intra.¬
uer̃. Sane qi ita recordamꝰ : nisi fallor
duo. ceteri non intrarunt. De tot milib
duo. Laboratũ ÷ cũ eis tantũ : sed ds̃
non laborat. Certe laborauer̃ serui ip.¬
sius. Quanta ꝓtulit. quanta audiũ

Expanded text:
manens. Sed «filii,» inquit, «servorum tuorum:» metuendum ne nos servi Dei simus, et filii nostri ibi futuri sint, non nos? Aut si nos et recenti successione gloriantium, quae audeat dicere: Nos ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a pietate filiorum, absit a fide parvulorum, absit ab intelligentia grandium. Ibi erunt et Apostoli: arietes praecedunt, agni sequuntur. Quare ergo, «Filii servorum tuorum;» et non de compendio, Servi tui? Et illi servi tui, et filii eorum servi tui, et istorum filii nepotes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio includeres, si diceres: Servi tui inhabitabunt. Videamus quid nos voluerit admonere. Est enim quiddam gestusunt in eremo: nullus eorum intravit in terram promissionis, sed filii eorum; intrarunt sane, quia ita recordamur, nisi fallor, duo, caeteri non . Intrarunt de tot millibus duo. Laboratum est cum eis tantum: sed Deus non laborat; certe laboraverunt servi ipsius. Quanta pertulit, quanta audivit
Abbreviated transcription (Latin):
Uocat ꝑ lectorẽ. uocat ꝑtractatorẽ.
U ocat ꝑintimã cogitationẽ. uocat
ꝓflagellũ correptionis. Cocat ꝓ
misccłiã consolationis. longani.¬
mis & multũ miscłiȩ. sed obserua
ne longitudine miscdiȩ dĩ male
utendo. tutͥ thesauriz es. qđ ait
apłs irã indie irẽ. Nã hoc apłs.
nimitatis eiꝰ contempnus : ignõ¬

Expanded text:
tractatorem, vocat per intimam cogitationem, vocat per flagellum correptionis, vocat per misericordiam consolationis: «Longanimis et multum misericordiae.» Sed observa ne longitudine misericordiae Dei male utendo, tu tibi thesaurizes, quod ait Apostolus, iram in die irae. Nam hoc ait nitatis et lon
Abbreviated transcription (Latin):
disceptatio est aliquanto scrupulosi-¬
or int̃ doctos. nec facile maxime in
angustia tẽporis explicari potest. di¬
mittamus gͦ eã uel differamus. noue¬
rimꝰ tam̃ ꝑire ista. dm̃ manere. Et si
manent quȩdã cũdõ. quȩ facta sc̃ adõ:
essent. si non ab illo factiessent: lpse
dix̃ . & facta sunt. ipse mandauit &
creatas. Dictũ est enĩ hoc. cũ opum
eiꝰ commemoratio fierce: in qͥb & an¬
głi nominatis. Ergo er̃ cũ illo angłi.
etiã mundo igne flagrante. & erit
incendiũ mundi non incendens scõs
dĩ. Qd̾ fuit caminus regis trib pue-¬
ris : hoc erit ardens mundus iustis.
intrinitate signatis. Forte hic etiã
cȩlos non importune intelligimus
ipsos iustos scõs dĩ. in qͥb manens
ds intonuit prȩceptis. corus cauit
miraculis. xmbrificauit terrã

Expanded text:
disceptatio est aliquanto scrupulosidisceptatio est aliquanto scrupulosior inter doctos, nec facile, maxime in angustia temporis, explicari potest. Dimittamus ergo eam vel differamus; noverimus tamen perire ista, Deum manere. Et si manent quaedam cum Deo, quae facta sunt a Deo, essent, si non ab illo facti essent? «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt» . Dictum est enim hoc, cum operum ejus commemoratio fieret, in quibus et Angeli nominati sunt. Erunt ergo cum illo Angeli, etiam mundo igne flagrante; et erit incendium mundi, non incendens sanctos Dei: quod fuit caminus regis tribus pueris , hoc erit ardens mundus justis in Trinitate signatis. 14. Forte hic coelos etiam non importune intelligimus ipsos justos, sanctos Dei, in quibus manens Deus intonuit praeceptis, coruscavit miraculis, imbri
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. utiq etiã manib fecit. quia
uirtute sua. qr potestate sua fecit.
Attende potius qͥd fecerit. & noli quȩ¬
rere quo modo fecerit. Multũ est a
te cõprȩhendẽ quomodo fecerit. cũ
te ipsũ fecerit ut pͥussis seruus oboe¬
diens. & postea fortasse amicus in¬
telligens. Ergo oꝑa manuũ tuarũ
sunt cęli. Ipsi peribunt: tu autẽ
ꝓmanes. aꝑte dixit hoc apłs Petrꝰ.
Cȩli erant olim de aqua. ce ꝑ aquã
constituti dĩ uerbo: ꝓ quȩ qͥ factus ÷
mundus. aqua inundatus deꝑut.
Terra autẽ or cȩli qͥ nunc sunt. eodẽ
uerbo repositi sunt igni reseruandi.
Iã gͦ dix̃. pisse cȩlos ꝑdiluuiũ. Perisse
autẽ nouimꝰ cȩlos. scd̾m quantitatẽ &e
fpatia aeris huiꝰ. Excreuit enĩ aqua. oi
totã istã capacitatẽ ubi aues uolitad̾
autẽ &ecęli celoꝵ: suꝑiores infirmam.¬
to. Sed utrũ & ipsi ꝑituri sint igne.
Anhi soli cęli qͥ etiã diluuio pierunt:

Expanded text:
fecit, utique etiam manibus fecit; quia fecit, utique etiam manibus fecit; quia virtute sua, quia potestate sua fecit. Attende potius quid fecerit, et noli quaerere quomodo fecerit. Multum est ad te comprehendere quomodo fecerit, cum teipsum sic fecerit, ut prius sis servus obediens, et postea fortasse amicus intelligens. Ergo, «Opera manuum tuarum sunt coeli.» 13. «Ipsi peribunt; tu autem permanes.» Aperte dixit hoc apostolus Petrus: «Coeli erant olim de aqua et per aquam constituti Dei verbo; per quae» «qui factus est mundus, aqua inundatus deperiit: terra autem et coeli qui nunc sunt, eodem verbo repositi sunt igni reservandi» . Jam ergo dixit perisse coelos per diluvium: perisse autem novimus coelos secundum quantitatem et spatia aeris hujus. Excrevit enim aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant, autem et coeli coelorum superiores in firmamento: sed utrum et ipsi perituri sint igne, an hi soli coeli qui etiam diluvio perierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deã. ideo mͥ annuntia exiguitatẽ
dierũ meorũ. & nẽre uoces me in
dimidiũ dierũ meorũ: ut ante me au¬
feras de t̾ra. quã totus orbis euangelio
repleat᷑. Contra responsionẽ dñi mei
dicentis. oportor prȩdicari hoc euan¬¬
głm in toto orbe t̾rarũ intestimoniũ
om̃ib gentib. & tunc uenice finis.
Quid ad hȩc fr̃s: planafunt. manifes.¬
ta sunt. ds̃ fundauit t̾rã. scimus. oꝑa
manuũ eiꝰ sunt cęli. Ne putes enim
quasi aliud facere dm̃ manu aliud
uerbo: qđ facit uerbo hoc facit manu.
N on enĩ distinctꝰ est corporeis menbris:
qͥdix̃ Egosũ qͥsũ. Et forte uerbũ eius.
est manus eiꝰ. Certe manus eiꝰ. est uirtꝰ
eiꝰ. Quia enĩ dictũ est fiat firma¬
mentũ. & factũ est firmamentum:
uerbo intelligit᷑ fecisse. Quia ũbo
dixit. faciamus hominẽ adimagi.¬
nẽ ce similitudinẽ nr̃am: quasi ma¬
nu uidet᷑ fecisse. Audigͦ. Oꝑa ma-¬
nuũ tuarũ sunt cęli. Ecce qd ũbo

Expanded text:
deam, ideo «mihi annuntia exiguitatem deam, ideo «mihi annuntia exiguitatem dierum meorum; et ne me revoces in dimidium dierum meorum,» ut ante me auferas de terra, quam totus orbis Evangelio repleatur, contra responsionem Domini mei, dicentis: «Oportet praedicari hoc Evangelium in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid ad haec, fratres? Plana sunt, manifesta sunt: Deus fundavit terram, scimus; opera manuum ejus sunt coeli. Ne putetis enim quasi aliud Deum facere manu, aliud verbo. Quod facit verbo, hoc facit manu; non enim distinctus est corporeis membris, qui dixit, «Ego sum qui sum.» Et forte verbum ejus est manus ejus. Certe manus ejus est virtus ejus. Quia enim dictum est, «Fiat firmamentum,» et factum est firmamentum; verbo intelligitur fecisse: quia vero dixit, «Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram» ; quasi manu videtur fecisse. Audi ergo: «Opera manuum tuarum sunt coeli.» Ecce quod verbo
Abbreviated transcription (Latin):
non qđ ipse es. Ei aaui ⁊uinondefi.¬
ciem. Illi anni tui non deficient.
illi anni tui qͥer̃ in generatione ge¬¬
nerationũ non deficient. hȩc ergo
sciens exiguitatẽ dierũ meorũ quȩ re¬
rẽ ate. nisi scirẽ om̃s dies scli ab ini¬
cio usq infinẽ. exiguosesse in com¬
parationu et̃nitatis tuȩ. Noui gͦ
unde interrogauerĩ. non se extol¬¬
lant heretici quasi exigui dies fu-¬
erint ȩccłȩ toto orbe diffusȩ. Nã
& usq infinẽ cũ sint. exigui sunt.
Quare exigui sunt : qñm quandoq
finiendi sunt anni illi. qͥ er ingene¬
ratione Generationũ. hiaman-¬
di.hi desiderandi: his suspirandũ.
Propt̃ hos inunitate ꝑmanendum.
ꝓpt̃ hos quicqͥd hereticorũ mali deui-¬
tandũ. Propter hos ꝑditis responden-¬
dũ ꝓpt̾ hos lucrandi qͥ errauerant.
& reuocandi qͥ perierant. Illic debce
esse desideriũ. sed tamen ut uerbosis.
ut male garrulis. ut calum niosđ.
susurrantib. de tractorib respon-¬

Expanded text:
«idem ipse es. Et anni tui non deficient.» Illi anni tui non deficient, illi anni tui qui erunt in generatione generationum, non deficient. Haec ergo sciens, exiguitatem dierum meorum quaererem a te, nisi scirem omnes dies saeculi ab initio usque in finem exiguos esse in comparatione aeternitatis tuae. Novi ergo unde interrogaverim. Non se extollant haeretici, quasi exigui dies fuerint Ecclesiae, toto orbe diffusae; nam et usque in finem cum sint, exigui sunt. Quare exigui sunt? Quoniam quandoque finiendi sunt. Anni illi qui erunt «in generatione generationum,» hi amandi, hi desiderandi, his suspirandum; propter hos in unitate permanendum, propter hos quidquid haereticorum mali est devitandum, propter hos perditis respondendum, propter hos lucrandi qui erraverant, et revocandi qui perierant: illic debet esse desiderium. Sed tamen ut verbosis, ut male garrulis, ut calumniosis, susurrantibus, detractoribus respon
Abbreviated transcription (Latin):
recordatio dtom̃ĩb creaturis: qr
Quid gͦ dicturi sumus: defecimus
inuoce. sed non iñ ciffectir. lleniat
inmente recens illa tractatio
psalmi. explicare non possumus
Lubilemus. bonũ est dõ. Qucile bi¬
nũ quis diccit s. ecce non possumis
dicere. & non ꝑmitcitur tacere.
Ergo si non possumus dicere: & pn
gciudio non ꝑmittit᷑ tricere. nec
loquam᷑. nec tacecimus. Quid gͦ
fticiamus. non loquentes & non
tticentes e Iubilemus. Iubilate
dõ salutari nr̃o. Iubilate dõ oñ

Expanded text:
omnibus creaturis, quia Quid ergo dicturi sumus? Deficimus in voce, sed non in affectu. Veniat in mentem recens illa tractatio Psalmi: explicare non possumus, jubilemus. Bonum est Deus. Quale bonum, quis dicat? Ecce non possumus dicere, et non permittimur tacere. Ergo si non possumus dicere, et prae gaudio non permittimur tacere; nec loquamur, nec taceamus. Quid ergo faciamus, non loquentes et non tacentes? Jubilemus. Jubilate Deo sal
Abbreviated transcription (Latin):
uoce. quando non est qͥ audiat. Interiora tua.
nũquã de est qͥ audiat. Itaq sonabat iã dudũ
benedictio deore nr̃o: & hȩc ipsa uerba can-¬
tabꝰ mus. Benedic anima mea dñm: &r om̃ia
in teriora mea nom̃ sc̃m eiꝰ. Quantũ satis fuit
tẽpori: cantaui mus ce siluimus. Nũ qͥd inte¬¬
riora nr̃a silere debent. ab enedictione dñiͤ
Alternae ꝓtẽpore sono suo. cũ ꝑpetua sit uox
interiorũ. Cũ conuenis ad ȩccłam. hemnum
dicere: sonat uox tua laudes dĩ. Dixisti qͣn¬
tũ potiusti: discessisti. Son& amma tua
laudes dĩ. negotiũ agis. Laudae dñm ani¬
ma tua. cũ cibũ capis. Uide qͥd ait apłs.
Siue manducatis siue bibitis. om̃a ingła
dĩ facite. Audeo dicere cũ dormis. benedi.¬
cat anima tua dñm. Nonte excitor cogita¬
tio flagitii. nonte excitor disposicio furti.
nonte excitor condicta forte corruptio in¬
nocentia tua. &ĩã indormiente uox est

Expanded text:
voce, quando non est qui audiat; interiora tua voce, quando non est qui audiat; interiora tua nunquam deest qui audiat. Itaque sonabat jamdudum benedictio de ore nostro, et haec ipsa verba cantabamus: «Benedic, anima mea, Dominum; et omnia interiora» «mea, nomen sanctum ejus.» Quantum satis fuit tempori cantavimus, et siluimus: numquid interiora nostra silere debent a benedictione Domini? Alternet pro tempore sonus vocum, perpetua sit vox interiorum. Cum convenis ad ecclesiam hymnum dicere, sonat vox tua laudes Dei: Dixisti quantum potuisti, discessisti; sonet anima tua laudes Dei. Negotium agis; laudet Deum anima tua. Cibum capis; vide quid ait Apostolus: «Sive manducatis, sive bibitis, omnia in gloriam Dei facite» . Audeo dicere: cum dormis, benedicat anima tua Dominum. Non te excitet cogitatio flagitii, non te excitet dispositio furti, non te excitet condicta forte corruptio. Innocentia tua etiam in dormiente vox est
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. prȩter dñm. Benedic inqͥt anima
mea dnm. Repetit hoc & exprȩssius
dicit. qͥ dixerit benedic anima mea
÷ Scãi eius. Puto. qͥa non ad interiora
corporis loqͥt᷑. puto eũ non hoc dicere.
ut pulmo nr̃ ce iecur. & si qua sunt in¬
testina carnis. erumpant inuoce bene-¬
dictionis dñi. Est qͣdã pulmo pectoris
nr̃i. quasi follis qͥdã anhelantis sp̃m
recꝓꝓcũ. Iui sp̃s concepti aeris in uoce
ce sonũ expͥmit᷑. cũ uerba digerimꝰ:
nec potest aliquid uocis sonare abore
nr̃o. nisi qd pulmo expressus emiserit.
Sed non hinc agit᷑. hoc totũ ad aures
hominũ. habes aures ds̃. habce sonũ
cor interiora sua. Ad loqͥt᷑ homo ut
benedicat dñm. & dicit eis: om̃a in¬
ris quȩ s̃ interiora tua. ipsa anima tua. Qđ gͦ¬
ait benedic anima mea dñm. hoc ait om̃a in¬
teriora mea nom̃ scm̃ eiꝰ. sub audit᷑ eñi bene.¬
dicite. Clama uoce. si est homo qͥ audiat. Sile

Expanded text:
dicere praeter Dominum. «Benedic,» inquit, «anima dicere praeter Dominum. «Benedic,» inquit, «anima mea, Dominum.» 2. Repetit hoc, et expressius dicit quod dixerat, «Benedic, anima mea, sanctum ejus.» Puto quia non ad interiora corporis loquitur; puto eum non hoc dicere, ut pulmo noster et jecur, et si qua sunt intestina carnis, erumpant in vocem benedictionis Domini. Est quidem pulmo pectoris nostri quasi follis quidam anhelans spiritum reciprocum, qui spiritus concepti aeris in vocem et sonum exprimitur, cum verba digerimus; nec potest aliquid vocis sonare ab ore nostro, nisi quod pulmo expressus emiserit: sed non hinc agitur; hoc totum ad aures hominum. Habet aures Deus, habet et sonum cor. Interiora sua alloquitur homo, ut benedicant Dominum, et dicit eis: Omniris quae sait, «Benedic, anima mea, Dominum;» hoc ait, «omnia interiora mea, nomen sanctum ejus:» subauditur enim, Benedicite. Clama voce, si est homo qui audiat: sile
Abbreviated transcription (Latin):
eius consolatione. inom̃i correpti.¬
one. ingr̃a quã donare digna-¬
tus est inuadulgentia. quia nob̾
non hoc reddidit qd habebat. in
incipit psalmus dequo loqͥmur
donante ipso qd possumus: quẽ
nr̃a anima benẽdicit. Unus qͥsq
nr̃m excitte & exortet᷑ animã suã ce dicat.
ei: Benedic atiaia mea duͤaa. Et om̃s
nos & qͥ ubi que sunt fr̃s in xp̃o unus homo
cuius caput incȩlo est exortet᷑ ipse unus
homo animã suã &e dicat ei. benedic ani-¬¬
ma mea dñm. Ob audit. obtẽperat. facit
hoc ꝓsuadet᷑ ei: & non exdonis nr̃is sed
ex illius quẽ benedicit anima nr̃a. Susce¬¬
pit eñĩ psalmus iste ostendere nobis. qͣre
benedicat anima nr̃a dñm. Quasi ei res-¬
pondissor anima sua. quare mͥ dicis bene¬
dic dnm : Audiamus gͦ. audiat ipsa anima
nr̃a. consida om̃a qͥb excitet᷑: nepigra
sit inbenedictione dñi. & uideat aN
iustũ sit qd ei dicit᷑. benedic anima
mea dñm. Uideat si debor aliudbene¬¬

Expanded text:
ejus consolatione, in omni correptione, in gratia quam donare dignatus est, in indulgentia qua nobis non hoc reddidit quod debebat, iincipit Psalmus, de quo loquemur, donante ipso, quod possumus, quem nostra anima benedicit. Unusquisque nostrum excitet et exhortetur animam suam, et dicat ei: «Benedic, anima mea, Dominum.» Et omnes nos, et qui ubique sunt fratres in Christo, unus homo, cujus caput in coelo est, exhortetur ipse unus homo animam suam, et dicat ei: «Benedic, anima mea, Dominum.» Obaudit, obtemperat, facit hoc, persuadetur ei, non ex donis nostris, sed ex illius quem benedicit anima nostra. Suscepit enim psalmus iste ostendere nobis quare benedicat anima nostra Dominum, quasi ei respondisset anima sua: Quare mihi dicis, Benedic Dominum? Audiamus ergo, audiat ipsa anima nostra, consideret omnia quibus excitetur, ne pigra sit in benedictione Domini; et videat an justum sit quod ei dicitur, «Benedic, anima mea, Dominum:» videat si debet aliud bene