comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quib etiam tradimur si serpentẽ eneum in lig¬
nopendentẽ non aspicimꝰ. id est xp̃m: Ser¬
pens eneus qui similitudinẽ serpentis habebat.
sed tam̃ uenenũ non habebat. quẽ qui aspi
Sicut morses ex altauit serpentẽ in deserto.
ita exaltari oportet filiũ hominis Ut
omis qui credit in eũ nonpereat Simi¬
litudinẽ ergo serpentis habuit ille serpens.
sed ueneno caruit. quia xp̃ssimilitudi¬
nem quidẽ carnis peccati habuit. sed pec¬
catiuenenũ non habuit. Propter hoc qđ
ȩneus fuit. significat ȩternitatẽ xp̃i.
cunt & aspiciunt illũ adhoc ut mortifi¬
cent corpora sua cũ uitiis & concupis¬
centus. saluant᷑ a suggestionib: doemonũ.
& ueneno praue delectationis. et insuꝑ
A morte ȩterna Ignis uero ille qui
deuorauit murmuratores. significat
ignẽ ȩternũ. qui deuorat om̃s similia
Agentes. Scripta sunt autẽ ad correp¬
Non sunt ꝓp̃t illos scripta. ut ipsi legerent

Expanded text:
Quibus etiam tradimur, si serpentem aeneum in ligQuibus etiam tradimur, si serpentem aeneum in ligno pendentem non aspiciamus, id est Christum. Serpens aeneus qui similitudinem serpentis habebat, sed tamen venenum non habebat, quem qui aspicSicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat . Similitudinem ergo serpentis habuit ille serpens, sed veneno caruit, quia Christus similitudinem quidem carnis peccati habuit, sed peccati veneno caruit. Per hoc enim quod aeneus fuit, significat aeternitatem Christi, cunt et aspiciunt illum, ad hoc ut mortificent corpora sua cum vitiis et concupiscentiis, salvantur a suggestionibus daemonum, et veneno pravae delectationis, et insuper a morte aeterna. Ignis vero ille qui devoravit murmuratores, significat ignem aeternum, qui devorabit omnes similia agentes. Scripta sunt autem ad correpNon sunt propter illos scripta ut ipsi legerent,
Abbreviated transcription (Latin):
de prepositis et rectorib: queri. aut causari.
Plerumq &iã solet murmur fieri & iusta
ex causa. quando p̾lati non simpliciter rec¬
teq erga subiectos incedunt Tamen quo¬
cumq modo nascat᷑ & fiat. malũ est. Et uę
illi. quo excitante ꝓuenit: utrũ prȩlatus
sit. ansubiectus. Dicit enĩbextus augustinꝰ:
quia innulla alia causa sic offenderunt
iudei dm̃ inheremo sicut in murmuratione:
cauendũ est omnimodo ab huiusce modi uitio.
ne similia nobis eueniant Hec autẽ om̃a
superius dicta. de serpentib & de igne: qui
cos deuorauit . infigura contingebant illis
Videamus quomodo serpente s iginti quib
illi traditi sunt infigura fuerunt. & serpens
p̃neus qui suspensus ẽ a moyse in ligno. quẽ
qui aspiciebãnt sanabant᷑. Serpentes illi qui
mordendo uenenũ infundebant. doemo¬
nes sigm̃ficant. qui suggerendo nobis ue.¬
nenũ mortiferȩ delectationis infundunt.

Expanded text:
de praepositis atque rectoribus queri et causari. de praepositis atque rectoribus queri et causari. Plerumque etiam solet murmur fieri justa ex causa, quando praelati non simpliciter recteque erga subditos incedunt. Tamen quocunque modo nascatur et fiat, malum est; et vae illi quo excitante provenit, utrum sit praelatus an subjectus. Dicit enim beatus Augustinus quia in nulla alia causa ita offenderunt Judaei Deum in eremo, sicut in murmuratione, cavendum est omni modo ab hujuscemodi vitio, ne similia nobis eveniant. Haec autem omnia, superius dicta de serpentibus et de igne, qui eos devoravit in figura contingebant illis. Videamus quomodo serpentes igniti quibus illi traditi sunt, in figura fuerunt; et serpens aeneus, qui suspensus est a Moyse: quae qui aspiciebant, sanabantur . Serpentes illi qui mordendo venenum infundebant, daemones significabant, qui suggerendo nobis venenum mortiferae delectationis infundunt.
Abbreviated transcription (Latin):
loquebat᷑ ꝑos eius. Et quando temptabant
mnorsen. & quando murmurabant contra
illũ. contra dnm murmurabant. Sed quid
qui utrũq faciebant. & mordebant mor¬
dendo quoq uenenũ infundebant Redu
net nenos in eadẽ causa inuenti. trada mur
diabolo. cuius figurã serpentes habebant.
Neque murmuraueritis. subaudit᷑ contra
dm̃ neq contra p̃latos & rectores. sicut
quidã illorũ murmurauer̃. datan uidelic¬
cet et abiron. sociiq: eorũ contra moysen
et xaron. & perierunt ab exterminatore
dõ uel igne. Datan uero et abiron cũo mi
domo sua exterminati sunt de suꝑficiȩ ter¬
re a dõ: quia p̃cipiente dõ. uiuos deglini:¬
uit eos terra. fueruntq antea sepulti.
quã mortin. qm̃sicut scriptura narrat.
uĩ ui. descenderunt iminfernũ. Socii uero
illorũ qui in ipsa conspiratione similes ex¬
titerunt. ab igne celesti exterminati sunt:
Mirrmiurari autẽ estiplerũq: ad inuicem

Expanded text:
loquebatur per os ejus. Et quando tentabant loquebatur per os ejus. Et quando tentabant Moysen, et quando murmurabant contra illum, contra Deum murmurabant. Sed quid qui utrumque faciebant, et mordebant, mordendo quoque venenum infundebant. Reducnet, ne nos in eadem causa inventi tradamur diabolo, cujus figuram serpentes habebant. Neque murmuraveritis, subaudis contra Deum, neque contra praelatos et rectores. Sicut quidam illorum murmuraverunt. Dathan videlicet et Abiron, sociique eorum, contra Moysen et Aaron. Et perierunt ab exterminatore, Deo vel igne. Dathan enim et Abiron cum omni domo sua exterminati sunt de superficie terrae a Deo, quia praecipiente Deo, vivos deglutivit eos terra; fueruntque ante sepulti quam mortui, quoniam sicut Scriptura narrat, vivi descenderunt in infernum; socii vero illorum, qui in ipsa conspiratione similes exstiterunt, ab igne coelesti exterminati sunt. Murmurare autem est plerumque falso ad invicem
Abbreviated transcription (Latin):
israbelte caperent᷑ amore illarum. &
coirent cũ illis. itatam̃ ut primũ adora¬
rent idola. Quo facto. cognouit ipse
iram dĩ contra illos excitandã. Unde
factum est. ut uigintĩ tria milia abig¬
ne cȩlesti consumerent᷑. et poene om̃s
perirent. nisi finees zelatus ⁊ elo dnĩ.
confodiss& cuspide uirũ hebreũ cum ma¬
dianitide scorto in locis genitalib: cuis
reĩ causa. quieuit ira dĩ apopulo. No¬
tandũ quoq: quia non solũ illi dicunt᷑ &
sunt fornicatores q̃ui quocũq. modo libi¬
dinẽ suã explent. sed oiã illi qui ꝑalia
uitia a dõ recedunt: De quib dicit psal¬
mista Perdes om̃s qui fornicant᷑ abste
la est qui receduntate. Neq temptemꝰ
xp̃m sicut quidã illorũ temptauerunt.
subaudta&or̃sen. qui xp̃i figurã gere¬
let Uel etiã ipsum xpm̃ temptauerunt.
qui erat in moyse. sicut ipse moyses dicit
est uerbũ patris. ipse erat in moyse. & ipse

Expanded text:
Israelitae, caperentur amore illarum, et Israelitae, caperentur amore illarum, et coirent cum illis, ita tamen, ut primum adorarent idola: quo facto, cognovit ipse iram Dei contra illos excitandam. Unde factum est ut viginti tria millia ab igne coelesti consumerentur, et pene omnes perissent, nisi Phinees zelatus zelo Dei, confodisset cuspide virum Hebraeum cum Madianitide scorto in locis genitalibus, cujus rei causa quievit ira Dei a populo. Notandum quoque quia non solum illi dicuntur esse fornicatores, qui quocunque modo libidinem suam explent, sed etiam illi qui per alia vitia a Deo recedunt, de quibus dicit Psalmista: Perdes omnes qui fornicantur abs te , id est, qui recedunt a te. Neque tentemus Christum, sicut quidam illorum tentaverunt, subaudis Moysen, qui Christi figuram gerebat. Vel etiam ipsum Christum tentaverunt, qui erant in Moyse, sicut ipse Moyses dicit: est Verbum Patris ipse erat in Moyse, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
interfecta estia fr̃ib suis iubente mo.¬
rse. & dño uolente. Quod factũ ideo
replicat apłs. ut non se crederent corin¬
thii immunes ẽt̃ acrimine : qui in idolto
epulabant᷑. Idolatra quoq est omis aua¬
rus. qui nummum quasi dm̃ colit. ti¬
mens illũ amittere Neq fornicem.
sicut quidã ex ipsis fornicati sunt. subaudi
cum madianitis. & ceciderunt una die
uiginti tria milia. Hoc in terra ma¬
dian factũ est. Et hoc retributũ est illis
quando cũ madianitis se cõmaculaues.¬
runt. ad orantes primũ idola ante
hostia domorũ illarũ um balaa
hariolus filius beor. Eernens animos
iudecrnte ꝓnos ad libidinẽ. & ꝓcliuos
adidola colenda seductus et captus
amore pecuniarũ. dedit bala achregi
in oabitarũ. atq madianitarũ consiliũ.
uit constitueret puellas iuuenculas. &
meretrices. in domorũ hostiis comptas
ornamento meretricio. et ante hostia
domorũ idola. et aras: ut uenientes

Expanded text:
interfecta est a fratribus suis, jubente Mointerfecta est a fratribus suis, jubente Moyse et Domino volente. Quod factum ideo replicat Apostolus, ut non crederent Corinthii se immunes esse ab hoc crimine, qui in idolio epulabantur. Idololatra quoque est omnis avarus qui nummum quasi Deum colit, timens illum amittere. Neque fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt, subaudis cum Madianitis, et ceciderunt una die viginti tria millia. Hoc in terra Madian factum est, et hoc retributum est illis quando se cum Madianitis commaculaverunt, adorantes primum idola ante ostia domorum illarum. Nam Balaam ariolus filius Beor, cernens animos Judaeorum pronos ad libidinem, et proclivos ad idola colenda, seductus et captus amore pecuniarum dedit Balac regi Moabitarum atque Madianitarum consilium, ut constitueret puellas juvenculas et meretrices in domorum ostiis, comptas ornamento meretricio, et ante ostia domorum idola et aras, ut venientes
Abbreviated transcription (Latin):
latra ille qui honorẽ. & seruitutẽ. quam
omni patenti dõ soli debet exibere. idolis
impendit : Unde et idolatria ipsa res:
Sedit populus manducare et bibere. &
surrexerunt ludere: Ueterẽ historiã
hic tangit apostolus Egressi filii isrł
moyse ascendente in montẽ addm̃. et
morante aliquantis dieb conuenerunt
ad aaron. potentes ut faceret eis deos
qui illos pcederent dicentes. Facdeos
qui p̃ce lant nos. Morsi enĩ qui cduxit
nos de egrpto. nescimus quid acciderit
Tunc sicut hystoria narrat. accipiens
aaron ab eis armillas & inaures. fecit
inde uitulũ confintilẽ. quem colebant
egiptii Statimq. edificantes aras an¬
te illũ: immolauerunt ei hostias dicen¬
tes Hi sunt dii tui isrł. & cetr̃. Comple¬
t&psacrificio. sederunt ad manducan¬
dum et bibendũ. ac sic postmodũ sur¬
rexerunt ludere ad diuersa ioca.
& adchoros. et insuꝑ coeperunt forni¬
cari. Quaꝓp̃t multitudo illorum

Expanded text:
latra, ille qui honorem et servitutem quam latra, ille qui honorem et servitutem quam omnipotenti Deo soli debet exhibere, idolis impendit. Unde et idololatria ipsa res est. Sedit populus manducare et bibere, et resurrexerunt ludere. Veterem historiam hic tangit Apostolus: Egressi filii Israel Moyse ascendente montem ad Deum, et morante aliquantis diebus, convenerunt ad Aaron, petentes ut faceret eis deos, qui illos praecederent, dicentes: Fac deos qui praecedant nos. Moysi enim, qui eduxit nos de Aegypto, nescimus quid acciderit . Tunc sicut historia narrat, accipiens Aaron ab eis armillas et inaures, fecit inde vitulum conflatilem, quem colebant Aegyptii, statimque aedificantes aras ante illum, immolaverunt ei hostias, dicentes: Ii sunt dii tui, Israel, etc. Completoque sacrificio, sederunt ad manducandum et bibendum, ac postmodum surrexerunt ludere ad diversa joca et ad choros, et insuper coeperunt fornicari. Quapropter multitudo illorum
Abbreviated transcription (Latin):
atq patrant᷑. Concupi scentiã autẽ ma¬
lam adeo dixi. quia est & concupiscentiã
bona. dẽ qua dicit salomon. Fili. concu¬
pisce sapientiã Et psalmista Concupi¬
uit anĩma mea desiderare iustificati¬
ones tuas Concupiscentia autẽ mala c̃.
quȩ suggerit nobis ut concupiamꝰ cibos.
inlicitos ultra modũ. et faciamus
homicidium. furtum. ut ꝑpetremus ad¬
ulterium ceteraq huiusmodi. Ideo apos¬
tolus uolens nos sollicitos reddere. donat
nobis exemplũ illorũ iudeorũ qui ꝑ con¬
cupiscentiã offenderunt dm̃ inheremo
et perierunt: Neque idolatre efficiami¬
ni. sicut quidã illorũ. subaudit᷑ qui uitu¬
lum fecerunt ad montẽ sẏnai. que mad:¬
modũ scriptũ est in exõdo Idos. grece:
dicitur species. siue forma Inde diminu¬
tiue dicitur idolum. formula ex aliquo
metallo. siue ex lapidib et lignis. latri¬
a quoq greco uocabulo dicitur seruit:
que omnipotenti dõ soli competit Ex
quib: nominib: componit᷑. & dicitur ido¬

Expanded text:
atque patrantur. Concupiscentiam autem malam ideo dixi, quia est et concupiscentia bona, de qua dicit Salomon: Fili, concupisce sapientiam . Et Psalmista: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas . Concupiscentia autem mala est, quae suggerit nobis ut concupiscamus cibos illicitos et ultra modum, ut faciamus homicidium, furtum, ut perpetremus adulterium, et caetera hujusmodi. Ideoque Apostolus volens nos sollicitos reddere, donat nobis exemplum illorum Judaeorum, qui per concupiscentiam offenderunt Deum in eremo, et perierunt. Neque idololatrae efficiamini, sicut quidam illorum. Subaudis qui vitulum adorabant ad montem Sinai. Quemadmodum scriptum est, in Exodo: Idos Graece, dicitur species sive forma, inde diminutive dicitur idolum formula ex aliquo metallo, sive ex lapidibus vel ignis. Latria quoque Graeco vocabulo dicitur servitus, quae omnipotenti Deo soli competit. Ex quibus nominibus componitur et dicitur idolo
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est Homo est. & quis cognosc&
cũ. Et ecce ueniet ds̃ & homo de domo
dauid. Qui bene diues eẽ dicit᷑. quia
apud illũ sunt om̃s thesauri sapientiȩ
& scientiȩ absconditi. Cuius diuitiarũ
magnitudinẽ nec ille considerare ua¬
lebat. qui postquã ad tertiũ cęlum ductꝰ
fuerat. dicebat. O altitudo diuitiarũ
sapientię & scientie dĩ. quã in conphen
sibilia sunt iudicia eius. & iruestigabiles uie
cius  Ilius uilici nossumꝰ quos ad imagi¬
nem & similitudinẽ suã creauit. quib etiã
sensũ et intellectũ prebuit. Uillicus enĩ
A uilla nom̃ accepit. qui alienȩ uillȩ cura
habere dinoscit᷑. quẽ nos ȩ quonomũ possue
mus appellare Et reuera magnassuas di¬
uitias ds̃ om̃ps nobis commisit. quando ra¬
tionalẽ sensum & intellectũ communem
cum angłis. p̃ceteris creaturis tribuit
Male autẽ diuitias dñinr̃i dispensamꝰ.
quando sensũ discretionis. quẽ ad usũ
accepimꝰ uirtutũ. in usum conuertimꝰ

Expanded text:
Homo est, et quis cognoscet eum? » Et, ecce veniet Deus et homo de domo David. Qui bene dives esse dicitur, quia apud illum sunt « omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . » Cujus divitiarum magnitudinem nec ille considerare valebat, qui postquam ad tertium coelum ductus fuerat, dicebat: « O altitudo divitiarum sapiesibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! » Illius villici nos sumus quos ad imaginem et similitudinem suam creavit, quibus etiam sensum et intellectum praebuit. Villicus enim a villa nomen accepit, qui alienae villae curam habere dignoscitur, quem nos oeconomum, vemus appellare. Et revera magnas suas divitias Deus omnipotens nobis commisit, quando rationalem sensum et intellectum communem cum angelis prae caeteris creaturis tribuit. Male autem divitias Domini nostri dispensamus, quando sensum discretionis, quem ad usum boni accepimus, in usum convertimus
Abbreviated transcription (Latin):
nere. idẽ illud faci& ꝓuenire qđ potest
humana fragilitas ferre. uidelic& aut
a tẽptatione et tribulatione citius liberan¬
do sic̃ legimꝰ factũ debeato habrabã quan¬
do liberatus ẽ dehur chaldeoꝵ. nec non de
trib pueris in camino. & de danihele quan¬
do missus ẽ in laculeonũ. et de innume¬
rabili multitudine martirũ Aut edã
intẽptatione tolerantiã p̃bendo & uic¬
toriã. sic̃ tribuit beato iob Petro quoq
incruce. & andreȩ. laurentio qͦq suꝑ
craticulã multisq aliis martirib:. Quis
enĩ hominũ posset credere. qđ homo
mortalis talia posset sustinere. qualia susti¬
nuit laurentius ꝑ adiutoriũ dĩ: Qua ꝓp̃t
dũ tales et huiusmodi temptationes afflicti¬
onesq nobis ꝓueniunt. debemꝰ ista ad me¬
moriã reducere. omnẽq spem nram in dm̃
iactare. ut ipse nobis faciat ꝓuentũ eueni¬
re. citius liberando. Aut etiã uictoriȩ tole¬
rantiã prebendo SCOM IUCAM¬

Expanded text:
ere; id est, illud faciet pervenire, quod potest humana ferre fragilitas, videlicet a tentatione et tribulatione citius liberando, sicut legimus factum de beato Abraham, quando liberatus de urbe Chaldaeorum, necnon de tribus pueris in camino, et de Daniele, quando missus est in lacum leonum, et de innumerabili multitudine martyrum, aut etiam in tentatione tolerantiam praebendo et victoriam, sicut praebuit Laurentio quoque super craticulam, multisque aliis martyribus. Quis enim hominum posset credere quod homo mortalis talia posset sustinere, quae sustinuit Laurentius per adjutorium Dei? Quapropter, dum tales et hujusmodi nobis tentationes afflictionesque proveniunt, debemus ista ad memoriam reducere, omnemque spem nostram in Deum jactare, ut ipse nobis faciat proventum evenire, citius liberando, aut etiam victoriae tolerantiam praebendo. U
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt. hoc modo homo iste. ds̃ om̃ps est.
qui habiit uillicũ. scilicet paulũ apłm: Cui
diuitias suas dispensandas commisit. quan¬
do secus pedes gamalihelis legis doctoris.
iuxta ueritatẽ paternȩ legis eũ erudiuit
Sedmale diuitias dñi sui tractauit. quando
legẽ carnalit̃ intellegens. xp̃ia nos ꝑsecutꝰ
est: in tantũ ut acciperet epłas a principib
sacerdotũ. ut quoscũq inueniret huius
inȩ uiros ac mulieres. uinctos ꝑduceret

Expanded text:
volunt hoc modo: Homo iste Deus omnipotens est, volunt hoc modo: Homo iste Deus omnipotens est, qui habuit villicum, scilicet Paulum apostolum, cui divitias suas dispensandas commisit, quando secus pedes Gamalielis legis doctoris, juxta veritatem paternae legis eum erudivit. Sed male divitias Domini sui tractavit, quando legem carnaliter intelligens, Christianos persecutus est intantum, ut acciperet epistolas a principibus sacerdotum, ut quoscunque inveniret hujus viae viros ac mulieres, vinctos perduceret
Abbreviated transcription (Latin):
Date elemosinã. & om̃a munda sunt uobis.
Et iterũ. Cum facis prandiũ. aut cenã. noli in¬
uitare eos qui te reinuitent. sed uoca paupe¬
res. & beatus eris. quia non habent unde re¬
tribuant tibi. Etalibi. Sicut aqua extin¬
guit ignẽ. ita elemosina extingint pecca¬
tum. Unde uiri iusti uoce dicit᷑. Fiducia
magna erit corã suminodõ elemosina. om̃ib:
facientib eã Et iterũ Fili elemosina amorte
liberat. & non patit᷑ hominẽ intrare intene¬
bras st rursuss De sudet elemosina in manu
tua. donec inuenias iustũ. cui tradas eã Et pau¬
peres ergo iuxta possibilitatẽ suã elemosinas
tribuere debent. Unde bonꝰ pat̃ erudiens
filiũ ait. Fili simultũ tibi fuerit. habun¬
danter tribue. Si autẽ exiguũ. etiam exi¬
guũ libent᷑ impartire: Neq enĩ apud ius¬
tum iudicẽ excusatio de clemosina erit.
quando &iã ꝓcalice aquȩ frigide mercedẽ
se ꝓmisit daturuĩ. Quidã autẽ hanc simi¬
litudinẽ in paulo apło impleta intellegi

Expanded text:
Date eleemosynam et omnia munda sunt vobis . » Et iterum: « Cum facis prandium aut coenam, noli invitare eos qui te reinvitent, sed voca pauperes, et beatus eris, quia non habent unde retribuant tibi . » Et alibi: « Sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum . » Unde justi viri voce dicitur: « Fiducia magnafacientibus eam . » Et iterum: Fili, « eleemosyna a morte liberat , » et non patitur hominem intrare in tenebras. Et rursum: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui tradas eam. Et pauperes ergo juxta possibilitatem suam eleemosynas tribuere debent. Unde bonus pater erudiens filium suum, ait: Fili, « si multum tibi fuerit, abundanter tribue: » si autem exiguum, etiam exiguum libenter impartire . Neque enim apud justum judicem excusatio de eleemosyna erit, quando etiam pro calice aquae frigidae mercedem se promisit daturum . Aliter: Quidam autem hanc similitudinem in Paulo apostolo impletam intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
concremationẽ iuuenit. quidũ uiuer& fruc¬
tum boni operis facere recusau̾it. Ingeminat
namq dñs bonarũ malarũmq arborũ cog¬
nitionẽ aeum adhiic subiungit dicens Igit᷑
ex frũctibeorũ cognoscetis cos. Qui sint
enĩ fructus in quib: male arbores a bonis dis¬
cernant᷑ paulus apłs ostendit dicens. Mani¬
festa autẽ sunt opera carnis. Quȩ sunt.
Fornicationes. immunditiȩ. impudicitiȩ.

Expanded text:
concremationem invenit, qui dum viveret frucconcremationem invenit, qui dum viveret fructum boni operis facere recusavit. Ingeminat namque Dominus bonarum malarumque arborum cognitionem, cum adhuc subjungit, dicens: « Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » Quasi enim fructus, in quibus malae arbores a bonis discernantur, Paulus apostolus ostendit dicens: « Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes,
Abbreviated transcription (Latin):
Sieñ inignẽ mittit᷑ . qui nudũ non uestiuit.
in quẽ ignẽ mittendus est. qui uestitũ ex¬
poliauit .a. Et si ad poenã uidit qui ꝓpria
non dedit. Ad quã poenam iturus ẽ:qui alie¬
na rapit . Nullus ergo abono operetor¬
pens. falsa securitate se decipiat: quia om̃is
arbor quȩ non facit fructũ bonũ: excidet᷑
& in ignẽ mitet᷑. uxta illud qđ dñs ali¬
bi ait. Omnem palmitẽ in me non ferentẽ
fructũ oportet excidi & in ignẽ mitti
Non enĩ sufficit declinare amalo. nisi quisq
studeat facere bonũ. Unde dñs uinee quę¬
rens fructũ inficulnea. & non inueniens.
ait colono Ecce anni tressunt ex quo ue¬
niaquerens fructũ inficulnea hac: & non
inuenio. Excide ergo illã. Ut quid & iã
terrã occupat. De hac arbore ꝑ iohan¬
nem baptistã dicit᷑ . lam securis ad radicẽ
arboris posita est. Excidit᷑ enĩ arbor: quan
do homo morit᷑ Excisa autẽ in ignẽ mittit᷑.
quando quisq puersus: post mortẽ gehenuȩ

Expanded text:
in ignem mittitur qui nudum non vestivit, in quem ignem mittendus est, qui vestitum exspoliavit? Et si ad poenam vadit ille qui propria non dedit, ad quam poenam iturus est qui aliena rapit? Nullus ergo a bono opere torpeus, falsa securitate se decipiat; quia omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur, juxta illud quod Dominus alibi ait: « Omnem palmitem in me non ferentem fructum oportet abscidi et in ignem mitti . » Non enim sufficit declinare a malo, nisi quisque studeat facere bonum. Unde Dominus vineae quaerens fructum in ficulnea, et non inveniens, ait colono: « Ecce anni tres sunt, ex quo venio quaerens fructum in ficulnea, et non invenio. Excide ergo illam, ut quid etiam terram occupat? » De hac arbore per Joannem Baptistam dicitur: « Jam securis ad radicem arboris posita est . » Exciditur enim arborttitur, quando quisque perversus per mortem gehennae
Abbreviated transcription (Latin):
lucis. dictũ est: Illa autẽ quȩ sursũ est
sapientia. primũ quidẽ pudica est. de¬
inde pacifica. modesta. suasibilis. in bo¬
nis consentiens. Finita autẽ similitu¬
dine. pius dñs ad nr̃am ad monitionem
cite uobis amĩcosde mammona iniqui
tatis. ut cũ defeceritis. recipiant uos in
ȩterna tab̃nacula Quã sententiã qui¬
dam ita intellegendã putauere. ut alie.¬
na raperent. & inde pauperib tribue¬
rent. hoc eẽt amicos facere de mamimo¬
na miquitatis : Quod quam sit absur¬
dum. & areligioe alienũ. manifeste
patet Non enĩ ds̃ omp̃s aliena rapere
iub&. qui ꝓpͥa p̃cipit largiri. nec dignat᷑
de rapinis elemosinã suscipere. qui ꝑ ꝓphe¬
tamclamat. Qui offert sacrificiũ de
substantiis pauperũ. quasi qui uictim&
alter destruens. Et alibi Unusorans &
alter maledicens. Cuius uocẽ exaudiuit
ds̃ Mammona hebraice uł syriacȩ
latine diuitie interp̃tant᷑: Quia piiice
mammon. lucrũ dicit᷑ Mammona er¬

Expanded text:
est: « Illa autem quae sursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, in bonis consentiens . » Finita autem similitudine, pius Dominus ad nostram admonitionem cite vobis amicos de mammona cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula. » Quam sententiam quidam ita intelligendam putavere, ut aliena rapere et inde pauperibus tribuere, hoc esset amicos facere de mammona iniquitatis. Quod quantum sit absurdum et a religione alienum manifeste patet. Non enim Deus omnipotens aliena rapere jubet, qui propria praecepit largiri: nec dignatur de rapinis eleemosynam suscipere, qui per prophetam clamat: « Qui offert sacrificium de substantiis pauperum, quasi qui victimaticans, et alter destruens: unus orans, et alter maledicens: cujus vocem exaudivit Deus? Mammona Hebraice vel Syriace, Latine divitiae interpretantur, quia Punice mammon lucrum dicitur. Mammona er
Abbreviated transcription (Latin):
cere. & uisitastis me. Et illis dicenͣb dnẽ.
quando te uidimꝰ esurientẽ & pauimꝰ. sitien¬
tem & dedimꝰ tibi potũ. hospitẽ et suscepimꝰ
te . nudũ & cooperuimꝰ te. infirmũ & in car¬
cere. et uenimꝰ adte : respond&. Am̃ dico
uob quãdiu uni ex minimis meis fecistis. &¬
mihi fecistis : hos amicos qͥa noluit habere.
ille diues. non in ȩterna tabnacula. sed in poe

Expanded text:
illis dicentibus: « Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus; et sitientem, et dedimus tibi potum; hospitem, et suscepimus te; nudum, et cooperuimus te; infirmum et in carcere, et venimus ad te? » respondet: « Amen dico vobis, quandiu uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . » Hos amicos quia noluit habere ille dives, non in aeterna tabernacula, sed in ae
Abbreviated transcription (Latin):
pater augustinus ait . sic carpendus
est botrus. ut tam̃ caueat᷑ spina
Sicut enĩ hereticoꝵ doctrina a simpli¬
cibus uiris penitꝰ fugienda ẽ. sic a
catholieis & orto doxis patrib qui
sciunt discernere inter uerã & falsam
doctrinã. mala respuenda sunt. ut bona
in auctoritate ecclesiastica assumant᷑
Quod dñs in lege figurate ostendit. quan¬
do egredientib filiis isrł exegypto p̃cepit
cis ut mutuarent auicinis suis uasa au
rea & argentea non pauca. & expolia¬
rent egyptũ. Quid ꝑ argentũ. nisi sacrę
scripturȩ preclarus sensus accipitur.
Eloquia enĩ dñĩ cloquia cast& argentũ
igne examinatũ. Per aurũ uero nitor
eloquii exprimit᷑. Salomone dicente:
Thesaurus desiderabilis requiescit in ore
sapientis. Quasi ergo uasa aurea & ar¬
gentea auicinis mutuo accipimꝰ. quan¬
do ab hereticis & paganis necessarias sen¬
tentias uel nitorẽ eloqun ad nram uti¬
litatẽ assumimꝰ. Unde in eadẽ lege ali¬

Expanded text:
pater Augustinus ait: Sic carpendus pater Augustinus ait: Sic carpendus est botrus, ut tamen caveatur spina. Sicut enim haereticorum doctrina a simplicibus viris penitus fugienda est, sic a catholicis et orthodoxis Patribus, qui sciunt discernere inter veram et falsam doctrinam, mala respuenda sunt, ut bona in auctoritate ecclesiastica assumantur. Quod Dominus in lege figurate ostendit, quando egredientibus filiis Israel ex Aegypto , praecepit eis, ut mutuarent a vicinis suis rea et argentea non pauca, ut exspoliarent Aegyptum. Quid per argentum, nisi sacrae Scripturae praeclarus sensus accipitur? « Eloquia enim Domini eloquia casta, argentum igne examinatum . » Per aurum vero, nitor eloquii exprimitur, Salomone dicente: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis . » Quasi ergo vasa aurea et argentea a vicinis mutuo accipimus, quando ab haereticis et paganis necessarias sententias vel nitorem eloquentiae ad nostram utilitatem assumimus. Unde in eadem lege ali
Abbreviated transcription (Latin):
& falsi catholici. amari& aculeati ꝓrci¬
mis inueniunt᷑  Et idco illorũ falsa
doctrina & istorum praua exempla
fugienda suntQuia sicut ait salo¬
mon qui tetigerit picẽ. inquinabit᷑
ab ea Et qui dissipat sepẽ. mor debit
eũ coluber: Uel ut quidã tradunt.
ꝑuuam & ficũ. dulcedo memorię
regni celestis accipit᷑. Igitur de spi¬
nis non colligitur uua. neq de tri¬
bulis ficus. quia si requirit᷑ inhereti¬
co fructus caritatis. spinȩ densionis
inueniunt᷑. Et si in falso catholico
amor cȩlestisi amor terrenus reppe¬
rit᷑. Et si fructus castitatis. fructus
libidinis intuet᷑. Sed quamuis spina¬
uuam non gignat᷑. solet tamen uitẽ
cũ botro sustinere. Quia heretici
& falsi catholici cũ inmultis mali sint.
solent tamen quedãbona docere. &
quedã religiosa ostendere. Quider¬
go de talib faciendũ erit: Numqiđ
ꝓp̃t spinã relĩquendus est botrus.
id est ꝓpt̃ mala bona: Absit: Sed ut

Expanded text:
et falsi catholici amari et aculeati proxiet falsi catholici amari et aculeati proximis inveniuntur: et ideo illorum falsa doctrina, et istorum prava exempla fugienda sunt, quia sicut ait Salomon: « Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber . » Vel, ut quidam tradunt, per uvam et ficum, dulcedo memoriae regni coelestis accipitur. Igitur de spinis non colligitur uva, neque de tribulis ficus, quia si requiritur in haeretico fructus charitatis, spinae dissensionis inveniuntur; et si in falso catholico amor coelestis, amor terrenus reperitur; et si fructus castitatis, fructus libidinis intuetur. Sed quamvis spina non gignat, solet tamen vitem cum botro sustinere. Quia haeretici et falsi catholici, cum in multis mali sint, solent tamen quaedam bona docere, et quaedam religiosa ostendere. Quid ergo de talibus faciendum erit? Nunquid propter spinam relinquendus est botrus, id est propter mala bona? Absit. Sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
sed fructũ inquire ꝑfecte operationis. Noli
adtendere linguã. sed manũ. Quia sicut
non laudat᷑ arbor expulchritudine folioꝵ
uel florum. sed ex habundantia fruc¬
tuum:. ita quoq heretici uł falsi catholi¬
ci non sunt ex simulatione laudandi.
sed ex fructu boni operis. Non est enĩ
ut dñs alibi ait arbor bona faciens fruc¬
tus malos. neq: arbor mala faciens fructꝰ
bonos. Unaqueq: enum arbor. exfruc¬
tu suo cognoscit᷑. Unde & subdit᷑. Num¬
quid colligunt de spinis uuas. aut de
tribulis ficus: Spina & tribulus arbo¬
res sunt plenȩ aculeis. ita ut uix absq
lesione tractari possint. Quib: contra¬
riȩ sunt ficus & uitisquȩ & flagran¬
tiam sua uissimi odoris. et fructum
dulcissimi saporis reddunt. Perspi¬
nas ergo & tribulos. uitia & peccata
senserat ille qui dicebat. Quã dulcia
faucib meis eloquia tua. suꝑ mel x fa¬
uum ori meo. Sicut ergo spina &tri¬
bulus intraetabiles sunt. ita heretici

Expanded text:
sed fructum inquire rectae operationis. Noli sed fructum inquire rectae operationis. Noli attendere linguam, sed manum. Quia sicut non laudatur arbor ex pulchritudine foliorum vel florum, sed ex abundantia frugum, ita quoque haeretici vel falsi catholici, non sunt ex simulatione laudandi, sed ex fructu boni operis. « Non est enim, » ut Dominus alibi ait , « arbor bona faciens fructus malos, neque arbor mala faciens fructus bonos. Unaquaeque arbor ex fructu suo cognoscitur. » Unde et subditur: « Nunquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? » Spina et tribulus arbores sunt plenae aculeis, ita ut vix absque laesione tractari possint. Quibus contrariae sunt ficus et vitis, quae et fragrantiam suavissimi odoris, et fructum dulcissimi saporis reddunt. Per spinas ergo et tribulos, vitia et peccata senserat ille, qui dicebat: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . » Sicut ergo spina et tribulus intractabiles sunt, ita haeretici
Abbreviated transcription (Latin):
cus hõmini iracundo. nec ambules cũ uiro
furioso. ne forte discassemitas eiꝰ. & sumas
scandalũ animȩ tuȩ: Hinc paulus discĩpu¬
lis scribit dicens. Siquis frater nominat᷑
& est fornicator. Aut adulter. aut auarus
qđ est idolorũ seruitus. cũ huius modi. nec
cybũ sumere. Sed numquid semꝑ latent
heretici. aut falsi catholici sub ouina pelle.
aut semꝑ possunt abscondi : non. Nam
qualiter cognosci ualeant. dñs aperit cũ
adiungit dicens A fructib corũ cognos¬
cetis eos. Fructus enĩ a fruendo nomen
accep̃re Unde ꝑfructũ opera significant᷑
Si ergo interrogas qui sunt boni fructus:
A quib: homine cognoscere possis. apłs paulus
manifestat dicens Fructus enĩ sp̃s est
carit᷑as. gaudiũ .pax. patientia. longani¬
mitas. bonitas. benignitas. mansuetudo.
fides. modestia. continentia. castitas. Noli
ergo in heretico querere folia uerborũ pul¬
dira. sed fidei puritarẽ MNoli attendere in
xp̃iano solum modo famamhone opinionis.

Expanded text:
ambules cum viro furioso, ne forte discas semitas ejus, et sumas scandalum animae tuae . » Hinc Paulus discipulis scribit, dicens: « Si quis frater nominatur, et est fornicator aut adulter aut avarus, quod est idolorum servitus, cum hujusmodi nec cibum sumere . » Sed nunquid semper latent haeretici, aut falsi catholici sub ovina pelle, aut semper possunt abscondi? non. Nam qualiter cognosci valeant Dominus aperuit cum adjungit: « A fructibus eorum cognoscetis eos. » Fructus enim a fruendo nomen accepit, unde per fructum opera significantur. Si ergo interrogas qui sunt boni fructus, a quibus hominem cognoscere possis, apostolus Paulus manifestat, dicens: « Fructus enim spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas . » Noli ergo in haeretico quaerere folia verborum pulchra, sed fidei puritatem. Noli attendere in Christiano solummodo famam bonae opinionis,
Abbreviated transcription (Latin):
sed recipienduNta tam̃ ut lugeat prius
patrẽ suum. & matrẽ uno mense. id est
de pristina conuersatione. & heretica
prauitate . qua inquinatũs. uel nutritꝰ
est poenitentiã agat. & a nathemati ⁊&.
& deluat. Sic om̃is arborbona. fructꝰ
bonos facit. Mala autẽ arbor. fructs

Expanded text:
sed recipiendus, ita tamen, ut lugeat prius sed recipiendus, ita tamen, ut lugeat prius patrem suum et matrem uno mense, id est de pristina conversatione et haeretica pravitate, qua inquinatus vel nutritus est, poenitentiam agat, et anathematizet et diluat. « Sic omnis arbor bona fructus bon
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerisq: eam habere uxorẽ introdu¬
ceseã in domũ tuã: itatam̃ ut prius cę¬
sariem capit̾is eius radas & summitates
unguium illius p̃cidas. lũgeatq patrẽ
suum & matrẽ in domo uno mense Et
posthec introduces eã adte. & erit tibi uxor
Sp̃italiter autẽ ad bellũ ꝓcedimꝰ quando cũ
hostib eccłe idest hereticis de fide xp̃iana:
& religione conflictũ habemꝰ. Cũq diui¬
naauctoritate superati: tradiderit eos dñs
ds̃ nr̃ in manus nr̃as. si inuenerimꝰ innume¬
ro disputationũ sententias ad nrãm fidẽ
robor añdã necessarias: assumamꝰ eas nobis
in uxores. quia ut ait salomon uxor uiri
sapientia estata tam̃ ut prius cesariem
capitis cius radamꝰ. & sũmitates unguiũ
p̃cidamꝰ. id est quicquid suꝑfluũ: quic qiđ
hereticũ: quicquid nr̃ȩ fidei prauum. &.
contrariũ est. discernamꝰ & abiciamus
Si quis autẽ ex his ad nr̃ãm fidẽ catbolica
conuerti uoluerit. non est repellendus.

Expanded text:
ere uxorem, introduces eam in domum tuam, ita tamen, ut prius caesariem capitis ejus radas, et summitates unguium illius praecidas, lugeatque patrem suum et matrem in domo uno mense, et post haec introduces eam ad te, et erit tibi uxor . » Spiritaliter autem ad bellum procedimus, quando cum hostibus Ecclesiae, id est haereticis, de fide Christiana et religione conflictum habemus. Cumque divina auctoritate superati, tradiderit eos Dominus Deus noster in manus nostras, si invenerimus in numero disputationum sententias ad nostram fidem roborandam necessarias, assumamus eas nobis in uxores, quia, ut ait Salomon: « Uxor viri sapientia est : » ita tamen, ut prius caesariem capitis ejus radamus, et summitates unguium praecidamus, id est quidquid superfluum, quidquid haereticum, quidquid nostrae fidei pravum et contrarium est, discernamus et abjiciamus. Si quis autem ex his ad nostram fidem catholicam converti voluerit, non est repellendus,
Abbreviated transcription (Latin):
uiduarũ. & captiuas ducunt mulier¬
culas oneratas peccatis. & ꝑdulces ser¬
mones & benedictiones. sedũcunt corda
imnocentiũ. Tales lupos futuros idem
apłs p̃uidebat. quando dicebat: Scio
quia post discessũ meũ. intrabunt inuos
lupi rapaces. lupi graues. ñ parcentes
gregiꝰ Et ex uobis consurgent uiri in¬
ĩqui loquentes mendaciũ ut abducant
discipulos post se: Hos etiam caueri ab
apłis uolebat dñs. quib dicebat. Ecce ego
mitto uossic̃ oues in medio luporum.
łstote ergo prudentes sic̃ serpentes &
simplices sic̃ columbȩ Mon& ergo
dñs tales lupos cauere. quia sic̃ doctis¬
simi et᷑ ea tholiciuiri hereticis pesiste¬
re debent. sic ab eorũ consortio sim¬
plices declinare. nedũ eorũ doctrina
audit᷑ amentes. udientiũ commacu¬
lentur lohanne apło monente qui ait.
Siquis uenit ad uos. & hanc doctrinã non
affert. nolite recipere eum in domo. nec
aue ei dixeritis. Siquis dixerit ei aue. cõ¬

Expanded text:
viduarum, et captivas ducunt mulierviduarum, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis , et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium . » Tales lupos futuros idem Apostolus praevidebat, quando dicebat: « Scio quia post discessum meum intrabunt in vos lupi graves, lupi rapaces, non parcentes gregi. Ex vobis consurgent viri iniqui, loquentes mendacium, et abducent discipulos post se . » Hos etiam caveri ab apostolis volebat Dominus, quibus dicebat: « Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. Estote ergo prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Monet ergo Dominus tales lupos cavere, quia sicut doctissimi viri et catholici haereticis resistere debent, sic ab eorum consortio simplices declinare, ne, dum eorum doctrina auditur, mentes audientium commaculentur, Joanne apostolo admonente, qui ait: « Si quis venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domo, nec Ave ei dixeritis. Si quis dixerit ei Ave, com
Abbreviated transcription (Latin):
ut dũlibent̃ audit᷑ id quod uerũ est.
non facile discernat᷑ hoc qđ falsũ esti
Morem ueneficorũ sertiantes. qui dũ
cuilib& uenenũ porrigere uolunt ora
calicis melle liniunt. ut dũ gustat᷑ id
quod dulce ẽ. absq retractione ꝑ ue¬
niat᷑ adid qđ mortiferum ẽ Ad
similitudinẽ scorpionũ aculeosi
caudis gestantes. qm̃ heretici in pri¬
mis uerbis bona ostendunt. in nouif¬
simis autẽ ꝑuersa docmatizant. unde
& pungunt. Iales ergo lupis rapacib
comparant᷑. quia cũ exterii s lingua
blandiant᷑ in terius anano seuiuN
Quia sic̃ lupus gregẽ disꝑgit. dila¬
niat atq dilacerat. ita & heretici
uenenosũ animũ habentes men¬
tes simplicium. dilaniare non cessant
Et quos occulte decipere non possunt.
publice insecunt᷑ Et ideo se bonos esse
simulant. ut simpliciũ animos ad suã
heresim rapere possint. uel certe eorũ
substantias quasi bom magistri accipe
dicens Hi sunt qui penetrant domos

Expanded text:
ut dum libenter auditur id quod verum est, ut dum libenter auditur id quod verum est, non facile discernatur hoc quod falsum est: morem veneficorum servantes, qui dum cuilibet venenum porrigere volunt, ora calicis melle liniunt, ut dum gustatur id quod dulce est, absque retractione perveniatur ad id quod mortiferum est: ad similitudinem scorpionum aculeos in caudis gestantes, quoniam haeretici in primis verbis bona ostendunt, in novissimis autem perversa dogmatizant, unde et pungunt. Tales ergo lupis rapacibus comparantur, quia cum exterius lingua blandiantur, interius animo saeviunt. Quia sicut lupus gregem dispergit, dilaniat atque dilacerat, ita et haeretici venenosum animum habentes, mentes simplicium dilaniare non cessant. Et quos in occulto decipere non possunt, publice insequuntur. Et ideo se bonos esse simulant, ut simplicium animos ad suam haeresim rapere possint, vel certe eorum substantias quasi boni magistri acciperdicens: « Hi sunt qui penetrant domos
Abbreviated transcription (Latin):
Adtendite a falsis ꝓphetis. qui ueniunt
ad uos inuestimentis oisium. & reliq
Preuidens dñs doctrinã hereticorũ contra
electos in ȩccła futura. nec non & mali¬
tiam falsorũ catholicorũ seuiturã. in¬
ditium cognitionis corũ prius ostendert̃
uoluit : ut tanto facilius caueri possint.
quanto manifestius cognosci. Ait enim
Adtendite a falsis ꝓphietis qui ueniunt
aduos in uestimentis ouiũ. intrinsecus
autẽ sunt lupirapaces. Quod specialit̃
de heretics intellegendũ est. qui falsi
ꝓphete sunt: dũ de substantia diuini¬
tatis & humanitatis mnulta menti¬
untur. scripturas sacris quȩ diuimteꝰ
inspirate sunt. ad suum sensum ꝑtra¬
here cupientes. Ut enĩ simpliciũ frm̃
corda facilius decipere possint. quasi
oiũ uestimentis se induunt. dũ ca¬
tholicorũ patrũ sententias suę doctri¬
ne intesserunt: Sciunt enĩ quia si scm¬
per mala diceremt. citius cogniti caue¬
rentur. Et id cobona malis miscent.

Expanded text:
phetis, qui venium: ad vos in vestimentis ovium. » Et reliqua. Praevidens Dominus doctrinam haereticorum contra electos in Ecclesia futuram, necnon et malitiam falsorum catholicorum saevituram, indicium cogitationis eorum prius ostendere voluit, ut tanto facilius cenim: « Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. » Quod specialiter de haereticis intelligendum est, qui falsi prophetae sunt, dum de substantia divinitatis et humanitatis multa mentiuntur, Scripturas sacras, quae divinitus inspiratae sunt, ad suum sensum pertrahere cupientes. Ut enim simplicium fratrum corda facilius decipere possint, quasi ovium vestimentis se induunt, dum catholicorum Patrum sententias suae doctrinae interserunt. Sciunt enim quia si semper mala dicerent, citius cogniti caverentur. Et ideo bona malis miscent,
Abbreviated transcription (Latin):
lici intelligunt᷑. qui confitent᷑ se nosse dm̃.
factis autẽ neganti. Qui dũ habitũ xp̃ia¬
nitatis assũmunt. quasi ouinis pellib in¬
dũti apparent Bene autẽ iupis rapacibi¬
I. comparant᷑. quia dũ carnalit᷑ uiuunt.
aliquando alios suo malo exemplo adma¬
lum ꝑtrabunt. aliquando aliorũ substan¬
tias more luporũ diripiunt. De talib
ꝑꝓphetã dicit᷑. Factisunt principes tui
ut lupi uesꝑtini. ad uesperũ non relin¬
quentes in mane Tales ergo dñs iubet
cauere. quia sic̃ bonorum consortium
multũ adiuuat. sic malorũ societas fre¬
quenter multũ nocetTeste ꝓpheta qui
ait. Cum scõ sc̃seris. & cum uiro in nocen¬
te innocens eris. Et cũ electo electus eris.

Expanded text:
ici intelliguntur, qui confitentur se nosse Deum, factis autem illum negant. Qui dum habitum Christianitatis assumunt, quasi ovinis pellibus induti apparent. Bene autem lupis rapacibus comparantur, quia dum carnaliter vivunt, aliquando alios suo malo exemplo ad malum pertrahunt, aliquando aliorum substantias more luporum diripiunt, de qualibus per prophetam dicitur: « Facti sunt principes tui ut lupi vespertini, ad vesperum non relinquentes in mane . » Tales ergo Dominus jubet cavere, quia sicut bonorum consortium multum adjuvat, sic malorum societas frequenter multum nocet, teste propheta, qui ait: « Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris. Et cum electo
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ efficimur. & heredes. quecũq dĩ
sunt utiq & ipsi merebimur accipere:
Ista om̃a cum securitate expectare põssu¬
mus. si fecerimꝰ quod sequit᷑ :Sitamen
glorificemur cum illo.

Expanded text:
 haeres, quaecunque Dei sunt, utique et ipse merebitur accipere. Ista enim omnia cum securitate exspectare possumus, si fecerimus quod sequitur: si tamen glorificemur cum illo.
Abbreviated transcription (Latin):
lapidessiue in prosperis. siue in aduer¬
sis in bonis actib: & fide constantissi¬
me ꝑseuerant. considerantes illud qđ
dñs ait. Qui ꝑseuerauerit usq infi¬
nem. Incsaluus erit. Siue quia & fi¬
dem bene credendi. & constantiam
recte tiuendi ꝑ quatuar euangelioꝵ
doctrinã discimus. recte quatuor mi¬
lia hominũ de septẽ panib refecta fu¬
isse memorantur: Non enĩ aliter crede¬
re. Aut uiuere debemus. nisi quomodo
quatuor euangelia docent. Unde ioban¬
nes in apocalypsi quatuor animalia ante

Expanded text:
lapides, sive in prosperis, sive in adverlapides, sive in prosperis, sive in adversis, in bonis actibus et in fide constantissime perseverant, considerantes illud quod Dominus ait: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . » Sive, quia et fidem bene credendi, et constantiam recte vivendi per quatuor Evangeliorum doctrinam discimus, recte quatuor millia hominum de septem panibus refecta fuisse memorantur. Non enim aliter credere aut vivere debemus, nisi quomodo quatuor Evangelia docent. Unde Joannes in Apocalypsi quatuor animalia ante
Abbreviated transcription (Latin):
innobis om̃ib: Duo. ad geminã di¬
lectionẽ. uel duo testamenta Tres
ad scam indiuiduamq trinitatem.
patris scilic&. et filii. et sp̃sscĩ. Qua¬
tuor autẽ ad gram̃ noui testament
uel adquatuor libros euangelii. quȩ
maxime in his ascribit᷑. Quia ergo
inquatuor libris cuangeliorũ inue¬
nimus qualiter unum dm̃ credamꝰ
& qualiter geminã dilectionẽ ha¬
beamus. nee non qualiter scam̃ andi¬
uiduamq: trinitatẽ confiteamur.
recte quatuor milia hominũ adño
satiata eẽ dinoscimus. Siue certe
quia quatuor milia hominũ adño
refecta audiuonmꝰ nos mnstitçdoce¬
principales uirtutes. prudentiã seq¬
licet. temperantiã. fortitudinem¬
Atqi iustitiã. quibus mhil efi utilius in
uita hominis habeamꝰ. Quia eñ qua¬
dratus lapis non fluctuat. sed iñ quam¬
cumq partẽ uersus fuerit. equalit̃ ia c&.
recte quaternario numero. constantia
sc̃orum designat᷑. qui non circumferim¬
tur om̃i uento doctrinę. sed ut firmi

Expanded text:
nobis . » Duo, ad geminam dilectionem vel duo Testamenta. Tres, ad sanctam individuamque Trinitatem, Patris scilicet et Filii et Spiritus sancti. Quatuor autem ad gratiam Novi Testamenti, vel ad quatuor libros Evangelii, quae maxime in his describitur. Quia ergo in quatuor libris Evangeliorum invenimus, qualiter unum Deum credamus, et qualiter geminam dilectionem habeamus, necnon qualiter sanctam individuamque Trinitatem confiteamur, recte quatuor millia hominum a Domino satiata esse dignoscimus. Sive recte, quia quatuor millia hominum a Domino refici audivimus, nos mystice doceprincipales virtutes, prudentiam scilicet, temperantiam, fortitudinematque justitiam, quibus nihil est utilius in vita hominis, habeamus. Quia enim quadratus lapis non fluctuat, sed in quamcunque partem versus fuerit, aequaliter jacet, recte quaternario numero constantia sanctorum designatur, qui non circumferuntur omni vento doctrinae, sed ut firmi
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor milib: hominũ satiatis nilnil suꝑ¬
fuisset. Sed creuit signũ. auxit admi¬
rationẽ Nonsolũ enim de septem panib
quatuor milia hominũ satata sunt. sed
oiam de fragmentis itxta numerum
panum. septem sporte repletę sunt. Quod
ergo turba non capit. apłi insportis susta¬
lunt quia obscuriores sententias saere scrpp¬
turȩ quassimplices cãptre. nequeunt. ma¬
gistra & doctores ecđe inꝓpriuis pectorib
recondere debent. ut tempore doctriuȩ
unicuq ꝑsonę cibũ sp̃italem tribuere pos¬
sint quia turpe est eo tempore discere.
quando quis deb& docere. & sint de illis de
quib dñs ait Fidelisseruus & prudens quẽ
constituit dũssuꝑ familiã suam. ut det illis
in tempore tritici mensura. Pulchrȩ in illa¬
refectiane quę exquinq panib facta est.
duodecim cophini fraginentorũ remanse¬
runt. quia uidaicus populus duodecĩ apł os

Expanded text:
quatuor millibus hominum satiatis, nihil supquatuor millibus hominum satiatis, nihil superesset. Sed crevit signum, auxit admirationem. Non solum enim de septem panibus quatuor millia hominum satiata sunt, sed etiam de fragmentis, juxta numerum panum, septem sportae repletae sunt. Quod ergo turba non capit, apostoli in sportis sustollunt: quia obscuriores sententias sacrae Scripturae, quas simplices capere nequeunt, magistri et doctores Ecclesiae in propriis pectoribus recondere debent, ut tempore doctrinae unicuique personae cibum spiritalem tribuere possint: quia turpe est eo tempore discere, quando quis debet docere; et sint de illis, de quibus Dominus ait: « Fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus supra familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram . » Pulchre in illa, quae ex quinque panibus facta est, duodecim cophini fragmentorum remanserunt: quia Judaicus populus duodecim apostolos