comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͦd deus in nobis qͦd cupimus pres.¬
tet. Cõme morari aut doceri. nra
locutione non querit. Q enĩ loquit᷑.
suȩ uoluntatis signũ foras dat per
articulatũ sonum. Õs aut̃ in ipsis
rationalis animȩ secretis. qͥ homo in¬
terior uocatur. & querendus & de¬
precandus est.Hȩc enĩ sua templa
ẽẽ uoluit. An apud apłm non le¬
gisti. nescitis quia tempłu dei estis.
& sp̃s dei habitat in uobis. ꝙ in inte

Expanded text:
nisi quod Deus, ut nobis quod cupimus praesnisi quod Deus, ut nobis quod cupimus praestet, commemorari aut doceri nostra locutione non quaerit. Qui enim loquitur, suae voluntatis signum foras dat per articulatum sonum: Deus autem in ipsis rationalis animae secretis, qui homo interior vocatur, et quaerendus et deprecandus est; haec enim sua templa esse voluit. An apud Apostolum non legisti, Nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ; et, In inte
Abbreviated transcription (Latin):
menorat. non resisto tͥ: ꝙ duas iam
loquendi causas constituo. aut ut doce¬
amus. aut ut cõme morenuis uel alios
uel nos ipsos. Qd etiam du cantamus
efficimus. An tibi non uidetur: Ad.
Non prorsus. Nam rarũ admođu est
ut ego cantẽ cõmemorandi me grã. sed
tantum modi delectandi. Ns. Uideo
qͥd sentias. Sed nonne attendis id qͦd
detrahi potest: aliud est loqui aliud
eantare. Nam & tybiis. & eythara
eantattir. ꝙ aues eantant: & nos inter.¬
dum sine uerbis musicũ aliquid sona¬
mus. qui sonus cantus dici potest. lo¬
cutio non potest. An quicquã est qͦd
contradicas:. Ad̾o. Nichil sane. Azs.
Sidetur gͦ tibi nͥ aut docendi. aut
cõmemorandi causa: non ẽẽ institu¬
tam locutionẽ: Id̃. uideretur. nisi
me moueret qd dum oramus utiq
loquimur. nec tam̃ dm aut doceri
re. Aũs. Nescire te arbitror non ob
aliud nͦbis preceptũ ẽẽ ut in clau¬
sis cubiculis oremus. quo nomine
significantur mentis penetralia:

Expanded text:
memorat, non resisto tibi: et duas jam memorat, non resisto tibi: et duas jam loquendi causas constituo, aut ut doceamus, aut ut commemoremus vel alios vel nosmetipsos; quod etiam dum cantamus, efficimus: an tibi non videtur? Ad. Non prorsus: nam rarum admodum est, ut ego cantem commemorandi me gratia, sed tantummodo delectandi. Aug. Video quid sentias. Sed nonne attendis id quod di et detrahi potest, aliud est loqui, aliud est cantare? Nam et tibiis et cithara cantatur, et aves cantant, et nos interdum sine verbis musicum aliquid sonamus, qui sonus cantus dici potest, locutio non potest: an quidquam est quod contradicas? Ad. Nihil sane. 2. Aug. Videtur ergo tibi, nisi aut docendi, aut commemorandi causa non esse institutam locutionem? Ad. Videretur, nisi me moveret quod dum oramus, utique loquimur; nec tamen Deum aut doceri re. Aug. Nescire te arbitror non ob aliud nobis praeceptum esse ut in clausis cubiculis oremus , quo nomine significantur mentis penetralia,
Abbreviated transcription (Latin):
uid tibi
uidemur
efficere uel¬
le cum lo¬
quimur:
Adeodatꝰ
Quantũ qui¬
de mͥ nune
occurrit:
aut docere.
aut discere.
Auẽ Unum ho-¬
rum uideo ꝙ as¬
sentior. Nã
loquendo nos doce
le manifestũ est.
discere autẽ quomo¬
adeodatꝰ Quo tandem censes:
nisi cũ interrogamus: Augastinꝰ
b̾tiã tune nichil aliud quã docere nos
uelle intelligo. Nam quero abste utrũ
ob aliã causam utterroges: nͥ ut eum
quẽ int̾rogas doceas qͥd uelis Adeodatꝰ
Uerum dicis auigustuiꝰ uides gͦ iã
nichil nos locutione nisi ut doceamꝰ
appetere. Aᵈͦ Non plane uideo. Ilam si
nichil est aliud loqui quã uerba pro-¬
mere. uideo nos id facere cũ cantamꝰ.
Qͦd cum sepe soli facimus nullo presen¬
te qui discat: non puto nos docere
aliqͥd uelle.aẽ. At ego puto ẽẽ quod¬
da genus docendi per cõmemorati-¬
onem. magnũ sane: qͦd in hac nr̃a ser-¬
mocinatiõne res ipsa indicabit. Sed
si tu non arbitraris nos discere cum
recordamur: nec docere illũ qui com¬

Expanded text:
uid tibi videmur efficere velle cum loquimur? ADEODATUS: Quantum quidem mihi nunc occurrit, aut docere, aut discere. Aug. Unum horum video et assentior: nam loquendo nos docere velle manifestum est; discere autem quomodo? Ad. Quo tandem censes, nisi cum interrogamus? Aug. Etiam tunc nihil aliud quam docere nos velle intelligo. Nam quaero abs te, utrum ob aliam causam interroges, nisi ut eum quem interrogas doceas quid velis? Ad. Verum dicis. Aug. Vides ergo jam nihil nos locutione, nisi ut doceamus appetere. Ad. Non plane video: nam si nihil est aliud loqui quam verba promere, video nos id facere cum cantamus. Quod cum soli saepe facimus, nullo praesente qui discat, non puto nos docere aliquid velle. Aug. At ego puto esse quoddam genus docendi per commemorationem, magnum sane, quod in nostra hac sermocinatione res ipsa indicabit. Sed si tu non arbitraris nos discere cum recordamur, nec docere illum qui com
Abbreviated transcription (Latin):
dition e ꝯ libelloꝵ
mͥ quos de animȩ
statu condidi reti¬
cendi cautus & lo¬
quendi pensus ar¬
biter imperasti:. fas
fuit memet doctis.¬
simdͥ atq amantis¬
simeͥ uel peritiȩ cȩ¬
dere. uel credere
amicitiȩ. Sed ut tute egregie cõper¬
tum denes. multi hocide mͥ. ꝙ idẽ ipsi
decũ magni ad modu uiri negotiũ de¬
dere. qd ego met haut temere suscepis¬
sem nͥ id spernere periculo sius quã
agere laboriosius iudicassem: quã¬

Expanded text:
ditionem libellorum mihi quos de animae statu condidi reticendi cautus et loquendi pensus arbiter imperasti. fas fuit memet doctissimi atque amantissimi uel peritiae cedere uel credere amicitiae. sed ut tute egregie conpertum tenes, multi hoc idem mihi et idem ipsi tecum magni admodum uiri negotium dedere, quod egomet haud temere suscepissem, nisi id spernere periculosius quam agere laboriosius iudicassem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
rito pariter & nu¬
mero satis ut ar-¬
bitror idoneis
uadib restat
nune que ut ex
opusculo huius
patroni corporiᷤ
suꝑsunt indis¬
eussa. uideamũ. Qcũ temeraria psuasio¬
omniũ fides
necessaria est:
sicut apłica
docet aueto¬
ritas dicens.
Sine fide inpossibile est placere deo.

Expanded text:
rito pariter et numero satis ut arbitror idoneis uadibus restat nunc ut quae ex opusculo huius patroni corporis supersunt indiscussa uideamus, qui cum temeraria persuasioomnium fides necessaria est, sicut apostolica docet auctoritas, dicens: Sine fide impossibile est placere Deo .
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ d̾s est. Cui ꝓfecto ipsũ ẽẽ unde es¬
sentia nominata est maxime ac uerissi¬
me conpetit. Cui soli optime illud con
ni est. sicut apłs ait. non est uullo
est. ꝙ non. sed est in illo est. Iam uero
tionis respirare aliquantulũ dictan¬
tẽ ammonet ut liberiori sensu ea quȩ
deinde dicendo funt ingrediar ex¬

Expanded text:
quae Deus est. Cui profecto ipsum esse, unde esquae Deus est. Cui profecto ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit: cui soli illud optime congni est, sicut Apostolus ait: Non est in illo est et non, sed est in illo est. Jam vero  arduae disputationis respirare aliquantulum dictantem admonet, ut liberiori sensu ea quae deinde dicenda sunt, ingredia
Abbreviated transcription (Latin):
sime dicitur: per quẽ omĩa facta sunt
quȩ sunt. Inõ dicente. pater m̃s usꝙ mͦ
operatur. & ego operor. H lec ꝓpriȩ in
predicam̃tis fupra nominatis de deo
dicunt᷑. si tam̃ de illo ꝓprie aliqͥd dici
ore hominis potest. Relatiue itaq de
deo dicit᷑ pater. & filius. & sp̃s sc̃s. sicut
bitus & loca ꝙ tempora & pati. non ꝓ¬
prie s translatiue per similitudines
dicuntur in deo. Nam ꝙ sedere snꝑ
cherubim dicitur qͦd ad situm ꝙ a¬
bẏssum tamquã uestĩmentũ amictus
qͦd ad habitũ. & anni tui non defici¬
ent qͦd ad tempus. & si ascendere in
celum tuibi es qͦd ad locũ ꝑtinet. Nicit᷑
d̾ de do penitet me hominẽ fecisse. uł
etiã laboraui sustinens. Neq enĩ aliqͥd
ds patitur qͣntum ad eiꝰ substantiam¬
ꝑtinet qͥa ds est. qͥͥ in cõmittabilis ꝙ
inpassibilis substantia est. dum aliȩ
om̃s substantie eapiunt accidentias:
accidere non potest: & ideo sola est
inconmutabilis substantia uł essentia

Expanded text:
sime dicitur, per quem omnia facta sunt quae sunt, Domino dicente: Pater meus usque modo operatur, et ego operor . Haec proprie in praedicamentis supra nominatis de Deo dicuntur; si tamen de illo proprie aliquid dici ore hominis potest. Relative itaque de Deo dicitur Pater et Filius, et Spiritus sanctbitus, et loca, et tempora, non proprie, sed translate ac per similitudines dicuntur in Deo. Nam et sedere super Cherubim dicitur ; quod ad situm vestimentum amictus , quod ad habitum; et, anni tui non deficient , quod ad tempus; et, Si ascendero in coelum, tu ibi es , quod ad locum pertinet. Dicitur et de Deo, Poenitet me hominem fecisse ; vel etiam: 714 Laboravi sustinens. Neque enim aliquid Deus patitur, quantum ad Dei  A qua Deus est, quia incommutabilis et impassibilis substantia est; dum aliae omnes substantiae capiunt accidentia, qaccidere non potest, et ideo sola est incommutabilis substantia vel essentia,
Abbreviated transcription (Latin):
in genere
humano
Sollios ido¬
ni frater
amantissi-¬
me. multoꝵ
uitiũ est. ar-¬
rogans in¬
peritia: &
peruicar in defendendis perperam

Expanded text:
in genere humano, Solli Sidoni, frater amantissime, multorum vitium est arrogans imperitia, et pervicax in defendendis perperam
Abbreviated transcription (Latin):
cõparabili potentia p̾staret. Uidebat
eniͣ moueri corpꝰ. ꝑ loca & tempora:
cũ uł loco in locũ cederet. uł etatem.
tẽporis transcursione mutaret. Apͣd
se itaq paululũ constitit: potentiãq
sui non sine horrore suscipiens. que¬
rendune. supra se aliqͥd. an in se eẽt
consistendu sibi dubitauit. S dubi
tuit. qͥa catisa dubietatis ignoratio
ẽẽt. non aut̃ nͥ ignarꝰ ambigeret: ds
u̾ nichil ignoͣret. ac ꝑ hoc dubitare
ñ posset. Porro aut̃ se aĩa aduerte¬
bat: ꝙ ignorare necessario ⁊ conse¬

Expanded text:
conparabili potentia praestaret. uidebat conparabili potentia praestaret. uidebat enim moueri corpus per loca et tempora, cum uel loco in locum cederet uel aetatem temporis transcursione mutaret. apud se itaque paululum constitit potentiamque sui non sine horrore suspiciens quaerendumne supra se aliquid, an in se esset consistendum sibi dubitauit. sed dubiotuit, quia causa dubietatis ignoratio esset, non autem nisi ignarus ambigeret, deus uero nihil ignoraret ac per hoc dubitare non posset. Porro autem se animaduertebat et ignorare necessario et conse
Abbreviated transcription (Latin):
nis. pugnantib sententiis. longis scłis de.
eadẽ ueritate querentes. ab usq phita¬
gora italieo uł ionicho talete semper
extiterint. qͥ dissidentib aliis uł in
parte operis. aliqͥd dignum tanta in¬
dage sentirẽt. Unde etiã doctor gen¬
tiũ non tam ignaras ueri philo sophos
iudicat. quã cogniti contẽptores ac-¬
cusat: inqͥens. Inuisibilia d̃i ã creato¬
re mundi per ea quȩ facta sunt. intel¬
lecta conspiciuntur. Sempit̾na quoq
uirtus eiꝰ & diuinitas. ut sint inexeu¬
sabiles. qmͣ cuͣ cognouissent d̾m. non
sicut dm magnificauerunt. Ergͦ cog¬
nouerunt. & ingressa est diuinitatis
ab ditȩ mens humana secretũ:. trans¬
censisq corporeis om̃ib emerita. illũ
uidelicet uniuersitatis uidit ẽẽ ere¬
atorẽ. qͥ non solum corporea uniuer¬
sa preiret sicut inrationalis anima.
neq hanc etiã sicut rationalis ante¬
celleret. s qͥ is simul om̃ib longe in¬

Expanded text:
nis, pugnantibus sententiis, longis saeculis de nis, pugnantibus sententiis, longis saeculis de eadem ueritate quaerentes ab usque Pythagora Italico uel Ionico Thalete semper exstiterint, qui dissidentibus aliis uel in parte operis aliquid dignum tanta indage sentirent. unde etiam doctor gentium non tam ignaros ueri philosophos iudicat, quam cogniti contemptores accusat inquiens: inuisibilia dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntunt inexcusabiles, quoniam cum cognouissent deum, non sicut deum magnificauerunt. ergo cognouerunt, et ingressa est diuinitatis abditae mens humana secretum transcensisque corporeis omnibus emirata illum uidelicet uniuersitatis uidit esse creatorem, qui non solum corporea uniuersa praeiret sicut inrationalis anima, neque hanc etiam sicut rationalis antecelleret, sed qui his simul omnibus longe in
Abbreviated transcription (Latin):
epe numero me¬
cũ reputanti mͥ
quo nam pacto
excellentissima
ueritas tantum
inimicoꝵ semet
habere Siuerit:
post multũ. de
hac ea de questi¬
one tractatu.
non imꝓbabilis ratio sicuti reor appa-¬
ruit. Omĩa scilicet dinoscuntur
melius: contrarioꝵ cõparatione.
Sic equidẽ lum̃ tenebris. sic uita mor¬
ti. sic ueritas falsitati cõposita. plus
delectat. Oportuit gͥ hasce distanti¬
as ꝓ suis qualitatib sibi cõpotes sor¬
tiri patronos: ut nec falsi lateret de¬
fensor. nec ueri uacaret ad sertor. itãq
fieret. ut nec ille magis noceret oc¬
cultus. nec otiosus iste torperet.
t qm mortaliũ generi natu¬
ra datũ est ut abstrusa for¬
tius quęrat. ut negata magis
ambiat. ut tardius adepta plus dili¬
gat: eo flagrantius amaretur ueritas.
quo uł diutius desiderat᷑. uł laborio¬
sius quęrit᷑. uł tardius muenitur.¬
or
Hinc factũ est : ut philosophi quoq ex-¬
cellentib ingeniis. multimodis doctri-¬

Expanded text:
epenumero mecum reputanti mihi, quonam pacto excellentissima ueritas tantum inimicorum semet habere siuerit, post multum de hac eadem quaestione tractatum non inprobabilis ratio, sicuti reor, adparuit: omnia scilicet dinoscuntur melius contrariorum conparatione. sic equidem lumen tenebris, sic uita morti, sic ueritas falsitati conposita plus delectat oportuit igitur hasce distantias pro suis qualitatibus sibi compotes sortiri patronos, ut nec falsi lateret defensor nec ueri uacaret adsertor itaque fieret, ut nec ille magis noceret occultus, nec otiosus iste torperet.m mortalium generi natura datum est ut abstrusa fortius quaerat, ut negata magis ambiat, ut tardius adepta plus diligat, eo flagrantius ametur ueritas quo uel diutius desideratur uel laboriosius quaeritur uel tardius inuenitur, hinc factum est ut philosophi quoque excellentibus ingeniis, multimodis doctri
Abbreviated transcription (Latin):
De anima et eiꝰ
origure.
de ad ulterinis coniugiis.¬
LxXX IIII Contra aduersari¬
um legis et prophetarũ.
Contra gauden
tium donatistarum ep̃m.¬
libri¬
Contra mendaci
stolas pelagianoꝵ. L .iiii.¬

Expanded text:
de anima et eius origine de adulterinis coniugiisbros II, contra adversaum legis et prophetarum contra Gaudentium episcopum Donatistarum librcontra mestolas Pelagianorum, libri
Abbreviated transcription (Latin):
tium donatistarum ep̃m.¬
libri¬
Contra mendaci¬
Laxx uii Contra duas epi¬
De cura ꝑ mor
tuis gerenda ad paulinũ
episcopũ.
questionib lib̾ unꝰ

Expanded text:
um Donatistarum librcontra mendacim I, contra duas epide cura tuis gerenda ad Paulinum episcopum, quaestionibus, liber I.
Abbreviated transcription (Latin):
AM DIU Facere cogi¬
quod nẽ adiuuante dño
aggredior. qr differend̾
eeᷤᷤ non arbitror ut
opuscula measiue in
libris. siue in epistolis
siue in tractatib cum
quadã iudiciaria seue¬
rite recensea & quod
me offendit uelut

Expanded text:
 ut facere cogiquod nunc adjuvante Domino aggredior, quia differendum esse non arbitror, ut opuscula mea, sive in Libris, sive in Epistolis, sive in Tractatibus, cum quadam judiciaria severitate recenseam, et quod me offendit, velut
Abbreviated transcription (Latin):
Questionum. l.uii.¬
De anima et eiꝰ
origire.
Ad pollentium
de ad ulterinis conugiis.
libri¬
LxXX IIII Contra aduersari.¬
um legis et prophetarũ.
librł

Expanded text:
questionum librde anima et eius origine ad Pullentium de adulterinis coniugiis libros II, contra adum legis et prophetarum, libri
Abbreviated transcription (Latin):
IN
finem psalmus dauid. Patet.¬
In hoc psalmo ostenditur
quanto caritatis ardore an-¬
tiqui sc̃i incarnationẽ xp̃i
desiderauerunt. per quam
futuram redemptionem intelligebant: quauto
etiam desiderio sancti qui in hoc tempore affli¬
guntur cupiunt scđm aduentũ in quo certi

Expanded text:
IN FINEM PSALMUS DAVID. In hoc Psalmo ostenditur, quanto charitatis ardore antiqui sancti Incarnationem Christi desideraverunt, per quam futuram Redemptionem intelligebant; quanto etiam desiderio sancti, qui in hoc tempore affliguntur, cupiunt secundum adventum. In pri
Abbreviated transcription (Latin):
In finẽ pro popło qu
sanctis longe factus es
in dytuli inscriptione
dauid. cũ tenuerunt ei
allophili in geth. Tytu

Expanded text:
In finem, pro populo qui a sanctis longe factus est. In tituli inscriptione ipsi David, cum tenerent eum allophili in Geth’,
Abbreviated transcription (Latin):
grauida: reuocauit ab expeditione uriam. si
forte ad uxorẽ intraret. ut eius concubitu gra¬
uida crederetur. Urias autẽ noluit: dum in
castris popłs dñi laboraret S cripsit gͦ rex du¬
ci exercitus ioab ut uriam poneret in illa par¬
te prelii ubi occideretur. Hac epła suȩ mortis
urias accepta dedit ioab qui ita fecit sicut prȩ¬
ceperat dauid. & occubuit urias. Sic igitur
dauid cũ adulterii culpã celasset: nathan pro¬
uit ab eo udiciũ de diuite: qui cum haberet
centũ oues. uicino pauꝑi solam quã habebat
ouiculam rapuit. Cũ autem dauid iudica¬
ret hunc esse dignũ morte: respondit nathan.
Sic & tu fecisti: qui cũ multas & uxores &
concubinas haberes: unã quã habebat urias

Expanded text:
gravida, revocavit ab expeditione Uriam, si forte ad uxorem intraret, ut ejus concubitu gravida crederetur. Urias autem noluit dum in castris populus Domini laboraret. Scripsit ergo rex duci exercitus sui Joab, ut Uriam poneret in illa parte praelii ubi occideretur. Hac epistola suae mortis accepta, Urias dedit Joab, qui ita fecit sicut praeceperat David, et occubuit Urias. Sic ergo David cum adulterii culpam celasset, Nathan provit ab eo judicium de divite, qui, cum haberet centum oves, vicino pauperi solam quam habebat oviculam rapuit. Cum autem judicaret David hunc esse dignum morte: Respondit Nathan: Sic et tu fecisti, qui cum haberes multas uxores et concubinas, unam quam habebat Urias
Abbreviated transcription (Latin):
sit de mundana conuersatione exire. tamen
menti iocundum est humanas illecebras tran¬
ubi non est necessarius huius prudentiȩ la¬
bor. Scdõ. dicit uanitati omnes esse fubiectos.
& se dñm expectare & petit ab iniquitatib
petit inter mala scłi dm̃ sibi adesse & peccata
cdimitti. ut prosꝑo fine exeat. Ibi. Exaudi.
trahit inuidiam: & ideo propter eos qui etiã
bona peruertunt. deliberat inter bonos ta¬

Expanded text:
cet grave sit carni de mundana conversatione exire: tamen cet grave sit carni de mundana conversatione exire: tamen menti jucundum est humanas illecebras tranubi non est necessarius hujus prudentiae labor. Secundo dicit vanitati omnes esse subjectos: et se Dominum exspectare, et petit ab iniquitatibus petit inter mala saeculi Deum sibi adesse, et peccata dimitti, ut prospero fine exeat, ibi: Exaudi otrahit invidiam, et tamen propter eos, qui etiam bona pervertunt, deliberat inter malos ta
Abbreviated transcription (Latin):
In finem canticum dauid pro idithum. Le¬
gitur in primo libro paralipomenou. quod
dauid cum a philisteis reportasset archam
domini in iherusalem: prefecit cantorib¬
asaph. eman. ethan. Cuin autẽ senuisset
dauid salomonẽ constituit regẽ: & congre¬
gatis principib sacerdotum & leuitis. ele¬
git de leuiticis in ninusteriũ domꝰ domini
iiginiti quatuor mila: de quib constituit
ianitores quatuor inilia & totidẽ cantores.
Reliquos uero: ꝑ cetera ministeria diuisit.
Prȩfecit autem ianitorib filios chore. Canto¬
ribus uero: prȩfecit filios asaph. & eman. & idi¬
thun cum fratribus suis. Qui omnes fuerunt
ducenti octognita octo. Hȩc autẽ nomina
frequenter posuit heschias in tytulis. tũ propt̃
honorem ministerii. tum maxime propt̃ no¬
minum significationes. per quas suppositorũ
psalmorum intellectus panduntur sicut hu¬
ius psalini patet archanum ꝑ idithim. qui
interpretatur transiliens eos. D ocet enĩ iste

Expanded text:
IN FINEM CANTICUM DAVID PRO IDITHUN. Legitur in libro Paralipomenon quod David, cum a Philisthaeis reportasset arcam Domini in Jerusalem, praefecit cantoribAsaph, Eman et Ethan. Dum autem senuisset David, Salomonem constituit regem. Et congregatis principibus sacerdotum, Levitis, elegit de Leviticis in ministerium domus Domini viginti quatuor millia, de quibus constituit janitores quatuor millia et totidem cantores. Reliquos vero in caetera ministeria divisit. Praefecit autem janitoribus filios Chore; cantoribus vero praefecit filios Asaph, Eman et Idithun cum fratribus suis, qui omnes fuerunt ducenti octoginta octo. Haec autem nomina frequenter posuit Esdras in titulo, tum propter honorem ministerii, tum maxime propter nominum significationes, per quas suppositorum Psalmorum intellectus panduntur. Sicut hujus psalmi patet arcanum per Idithun, quod interpretatur Transiliens eos. Docet enim iste p
Abbreviated transcription (Latin):
laudes uel ymni
dauid filii iesse. psal¬
mus asaph. P reter
solitũ addit filii
iesse: ꝑ carnalem¬
uun generationẽ
significans laudem
carnalem. Solet
em israheliticus
populus pro¬
demporalib beneficiis¬

Expanded text:
laudes vel hymni David, filii Jesse Psalmus Asaph. Praeter solitum addit: Filii Jesse, per carnalem generationem significans laudem carnalem. Solebat enim Israeliticus populus protemporalibus beneficiis
Abbreviated transcription (Latin):
In finẽ pro popło qu
sanctis longe factus es
in dytuli inscriptione¬
dauid. cũ tenuerunt ei
allophili in geth. Tytu¬

Expanded text:
in finem pro populo qui a sanctis longe factus est David in tituli inscriptione cum tenuerunt eum Allophili in Geth
Abbreviated transcription (Latin):
Asaph sẏnagoga:
que cum sit quorũ¬
libet congregatio
proprie tam̃ dicitur
ifrahel. Huic uedus
testamentum datum est: quod continet tria.
scilicet prȩcepta. promissa sacramenta. P rȩcep

Expanded text:
Asaph synagoga, quae cum sit quorumlibet congregatio, proprie tamen dicitur Israel. Huic Vetus Testamentum datum est, quod continet tria, scilicet praecepta, promissa, sacramenta. Praecep
Abbreviated transcription (Latin):
Onȩ sunt commitationes: una qua ab eo quod
suam in deterius. in quo omnes mortui sunt:
per gr̃am xp̃i in quo omnes iuuificabuntur.
Huius autẽ commutationis causa. est passio
tansire fecit de hoc mundo ad patrẽ. de timo
N ad securitatẽ. de morte ad uitã. de corrup¬
done ad incorruptionẽ. de terra ad cęlũ: unde
ipse descendit: ut eos qui ceciderant subleuaret.
Hic est trausitus dictus hebraice pascba: factas
in passione quȩ grece dicitur paschin. Pro his gͦ
qui ita cõmutabunt᷑ in finẽ xp̃m. est psalmꝰ iste¬

Expanded text:
e sunt commutationes; una est de bono Dei in deterius, in quo omnes moriuntur; alper gratiam Christi, in quo omnes vivificantur, cujus commutationis causa est passio transivit de mundo ad Patrem, in quo re ad securitatem, de morte ad vitam, de corruptione ad incorruptionem, de terra ad coelum, unde ipse descendit ut eos, qui ceciderant, sublevaret. Hic transitus dictus est Hebraice Pascha, factus in passione, quae Graece Πασχειν. Pro his ergo, qui ita commutabuntur in finem
Abbreviated transcription (Latin):
Loquitur enim aliquando simuil de toto. id est
ap̃o s ecclesia: aliquando de singulis id est xp̃o
uel ecclesia. De xp̃o autem tribus modis. Aliqͣn¬
ddo enĩ de diuinitate. ut ibi secum principium.
Aliquando de humanitate proprie ut ibi. Desi¬
deriũ cordis eiꝰ tribuisti ei. Aliquando transump¬
tione dicendo de eo quod solis conuenit membris.
ut ibi Longe a salute mea uerba delictorũ meoꝵ
De eccła uero. duob modis. Aliquando scd̃m
perfectos: aliquando scdđ̾m imꝑfectos. De ꝑditis
autẽ aliquando interserit: propter bonos. De hac¬

Expanded text:
it enim aliquando simul de toto, id est Christo et Ecclesia, aliquando de singulis, id est Christo, vel Ecclesia. De Christo autem tribus modis. Aliquando enim de Divinitate, ut ibi: Tecum principium , aliquando de humanitate proprie, ut ibi: Desiderium cordis eis tribuisti ei , aliquando transumptione, dicendo de eo, quod solis convenit membris, ut ibi: Longe a salute mea verba delictorum meorum . De Ecclesia duobus modis. Aliquando secundum perfectos, aliquando secundum imperfectos. De perditis autem aliquando inserit propter bonos. PSA
Abbreviated transcription (Latin):
Legitur in libris regum dauid ter fuisse in¬
unctum. Primo in bethleem a samuele in do
sibus. Occiso autẽ ysboseth filio saul. qui suꝑ
alias tribus regnabat. unctus est ibidem. ut
regnaret suꝑ uniuersũ isrl. & ascendit in
ungi. ut aaron in figura unius xp̃i. qui fu
bra sua. unde ad nos quoq ꝑtinet unctio:
figura futuri regni apud patrẽ unctus est.
ita nos in domo diaboli existentes. ungimur
in sacramento future impassibilitatis. in qua
sicut dauid ante regnũ laborat sub hostib
& desiderat regnũ ita & nosinterĩ laboramꝰ¬

Expanded text:
egum, ubi legitur David ter fuisse inunctus. Primo in Bethlaeem a Samuele in doma . Occiso autem Hisboset filio Saül, qui super alias tribus regnabat, tertio inunctus est ibidem, ut regnaret super universum Israel . Et ascendens in ungi, ut Aaron in figura unius Christi, qui futbra sua. Unde ad nos quoque pertinet tam sfiguram futuri regni apud patrem unctus est, ita nos in domo diaboli existentes ungimur in sacramentum futurae impassibilitatis, in qua sicut David ante regnum laborabat sub hostibus et desiderabat regnum, ita et nos interim laboram
Abbreviated transcription (Latin):
iste narrat ea quȩ in uete¬
ri popło diuinitus acta
sunt: id ẽ & quȩ illis be¬
neficia contulit ds: &.
quas intulit pęnas in
sunt. intendit mo¬
nere: ne ingratus beneficiis dei. eiꝰ iram in se
prouocet grauiorem. Quȩ intentio patet ibi.
Ne fiant sicut patres eoꝵ & cet̾ã. Quam etiã¬
apls docet dicens. Scripta funt hȩc ad correcꝰ¬
tionem nr̃am. In tytulo & in pͥmis duobus¬

Expanded text:
iste narrat ea quae in veteri populo divinitus acta sunt, et quae illis beneficia contulit Deus, et quas intulit poenas ingsunt, intendit monere ne ingratus beneficiis Dei ejus iram in se provocet graviorem. Quae intentio patet ibi: Ne fiant sicut patres eorum, etc. Quam et Apostolus docet dicens: «Scripta sunt haec ad correptionem n
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ñ gͦ regnet peccatum in ur̃o morta¬
li corꝑe. ad obediendũ desidus eiꝰ: nec ex¬
hibeatis inembra ur̃a arina unquitatis
peccato. Sunt itaq desid̾ia peccati. quib
nos ꝓhibuit obȩdire. Oꝑ atur gͦ peccatũ
hec desidĩa: quib si nos obedimus. & no̾
oꝑantur. Si autẽ obtemꝑantes apło ñ eis
obedĩmus. ñ illud nos oꝑamur. s qͦd in
nob̾ habitat peccatũ. Si autẽ desidia nul¬
la habemꝰ illicita. nec peccatum. mali ali¬
quid oꝑat᷑ in nob̃. Motum porro illiciti
desidii. cuiñ obȩdiendo ñ eum nos oꝑa¬
mur. ido et nos agere dicinur. qm̃ ñ est
naturȩ uigor alienȩ. s languor ẽ nr̃e. a
quo languore omnimͦ salui erimꝰ. cum &
animo & corꝑe immortales facti fuerimꝰ
obȩłimus desidiis peccati. & qr ñ sumus
sine peccato. habemus desidia peccati. ac
ꝑ hoc iam nos ea ñ oꝑ amur. ñ eis obedi¬
endo. s qͦd in nob̃ habitat peccatũ. eadẽ

Expanded text:
dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortadicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato» . Sunt itaque desideria peccati, quibus nos prohibuit obedire. Operantur ergo peccatum haec desideria; quibus si obedimus, et nos operamur: si autem obtemperantes Ap illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obediendo non eum nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoniam non est naturae vigor alienae, sed languor est nostrae: a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. obedimus desideriis peccati; et quia non sumus sine peccato, habemus desideria peccati. Ac per hoc jam nos ea non operamur, non eis obediendo, sed quod in nobis habitat peccatum, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
quas ñ ambulant qͥ oꝑant᷑ iniquitatẽ: soluta
ẽ dicente apło paulo iam ñ ego oꝑor illud.
s id qͦd in me habitat peccatũ. Quomͦ em̃
ẽ sine peccato. in quo habitat peccatũ Am¬
bulat tam̃ uias domini. quas ñ ãbulant
oꝑatur illud. s quod habitat meo pecca¬
tũ. Uerumptam̃ ita soluta ẽ ista quęstio.
ut difficilior altera nasceret᷑. quomͦ agat
homͦ qͦd ipse ñ agit. Utrumq emmn dixit
& ñ qͦd uolo ago. & ñ ego oꝑor illud. s qͦd
habitat inme peccatũ. Unde intelligere de¬
benius. quando peccatum qͦd habitat in nob̾
oꝑatur in nob. tunc nos id ñ oꝑari. qͣndo
n equaquam ei uoluntas nr̃a consentit. et
tenet etiam corꝑis membra ut ñ obȩdiatt
desideriis eiꝰ. Quid eñi oꝑat᷑ peccatũ no¬
lentib nob. nisi illa illicita desidia: Qͥb
si uoliitatis ñ adhibet᷑ assensus: mouet᷑
quidẽ nonnullus affectꝰ. s nullus ei re¬
laxat᷑ effectꝰ. Hoc p̃cepit idem apłs ubi

Expanded text:
quas non ambulant qui operantur iniquitatem: soluta est, dicente apostolo Paulo, «Jam non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo habitat peccatum? Ambulat tamen vias Domini, quas non ambulant operatur illud, sed quod tum. Verum ita soluta est ista quaestio , ut difficilior altera nasceretur. Quomodo agat homo, quod ipse non agit? Utrumque enim dixit, et: Non quod volo, ago, et: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Unde et intelligere debemus, quando peccatum quod habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari, quando nequaquam voluntas nostra ei consentit, et tenet etiam corporis membra ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria, quibus si voluntatis non adhibeatur assensus, movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus? Hoc praecepit idem Apostolus ubi
Abbreviated transcription (Latin):
habebas peccatum. an sine peccato eras: Au¬
diamꝰ utium se ipse seducat. an uͦ cũ beato
tis ubi confiteor dicens. ñ em̃ quod uolo fa¬
cio bonũ. s qͦd nolo malum hoc ago. Et hoc
audiumus. Iam itaq illud int̾rogamus qͦmͦ
inuiis dmi ambulabas. si malum qͦd nole¬
bas hoc agebas. cum psalmꝰ sc̃s isonet di¬
cens. ñ enĩ qui oꝑant᷑ iniquitatẽ. inuiis
eiꝰ ãbulauerunt: Audio continuo respon¬
dentẽ: ꝑ sententiam consequentẽ. Siqͦd nolo

Expanded text:
habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod beatis ubi confiteor, dicens, «Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continuo respondentem per senten
Abbreviated transcription (Latin):
expectat. Qtus
enĩ usqũa uel
potest. uł potuit
uł poterit. inue¬
niri: qui nolit
Se̾e̾ beatꝰ: Quid
gͥ ex hortatione opꝰ ẽ ad eam rem. qͦm suia
sponte appetit animꝰ humanꝰ Nam ꝓfec¬
to qui exhortat᷑. id agit. ut excitet᷑ uolun¬
tas eiꝰ cũ qͦ aͦit. ad illud ꝓpt̾ qđ ex hortationis
adhibet᷑ alloquium. Cur gͦ nobiscũ agit᷑.

Expanded text:
exspectat. Quis enim unquam vel potest, vel potuit, vel poterit inveniri, qui nolit esse beatus? Quid igitur exhortatione opus est ad eam rem, quam sua sponte appetit animus humanus? Nam profecto qui exhortatur, id agit ut excitetur voluntas ejus cum quo agit ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Ut quid ergo nobiscu
Abbreviated transcription (Latin):
cłu qui ambulant in uiis dmi. ñ oꝑant᷑
tat in eis pecratum. Hoͥc dicit aliqͥs. Quomͦ
agebat quod nolebat malũ. & quomͦ ipse
ñ id̾ agebat. s qͦd habitabat iu illo pecca¬
tumꝰ. Interim iam illa questio soluta ẽ. satis¬
q apparuit scͥpture acͥ boritate canbnicȩ
fieri posse ut ambulantes in uis dni. qͥmius
ñ fint sine peccato. ñ tam̃ id oꝑant᷑ ipsi.
Non em̃ qͥ oꝑant᷑ inquitatẽ hoc ẽ peccatio.
quia peccatu iniquitas ẽ. inuiis eiꝰ ambri¬
lauerunt. Iam uͦ qua ratione possit intel¬
ligi. et agens illud ꝓpt̾ corpꝰ mortis hu¬
iꝰ in qͦ lex peccati habitat. & ñ ipse ageis
illud ꝓpt̾ uias dĩ in quib ambula tꝰ
aliꝰ sermo necessariꝰ ẽ: quia iste claudendꝰ¬

Expanded text:
qui ambulant in viis Domini, non opetat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccato, non tamen id operentur ipsi. «Non enim qui operantur iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas est, in viis ejus ambulaverunt.» Jam vero qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius est, quia iste claudendu
Abbreviated transcription (Latin):
Unde alibi dic̃ conuertisti luctum meũ in
gaudiũ m conscidisti saccũ meum. & accinxis¬
ti me lȩtitia. Itẽ ibi. & effrem fortitudo capi¬
tis mei hic autem & esfrem susceptio capiti
mei. Suscipiendo eium fit fortitudo. ides ł
suscipiendo facit fortes frucꝰ tificans in nob̃.
Interp̃tat᷑ enim effiaim fructificatio. susce ꝑ¬
tio autẽ ad utrumq referri potest. Siue cũ
suscipimꝰ xp̃m. siue cũ ipse nos suscipit. qui
ẽ caput eccłȩ. & qͦd ibi ait tͥbulantes nos
hic ait inunicos nr̃os utiq idẽ ipsi sunt.
Ad monemur sane isto psalmo eos titulos
phetiam intelligamꝰ. scdm̃ qͦd uidenius
psalmos ẽẽ conscͥptos. Quid enim tam diuer.¬
sum scdm hystoriam: quã id quodẽ in titu¬
lo quinquagesimi sextiꝰ In finẽ ne corrum¬
pas. ipsi dauid in tituli inscͥptione. cũ fuge¬
ret a facie saul in spelunca: & in titulo qͥn¬
quagesimi noni: infinem ꝓ his qͥ imnuta¬
bunt᷑ intituli scͥptionẽ ipsi dauid in docᷤᷤ¬

Expanded text:
meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos phetiam intelligamus, secundum quod videmus psalmos esse conscriptos. Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in titulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne corrumpas; ipsi David, in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam:» et in titulo quinquagesimi noni, «In finem, his qui immutabuntur, in tituli inscriptionem, ipsi David, in doc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ laudate dm. Et idõ
inde cȩpit confitemi¬
ni d̃no & inuocate no¬
m̃ eiꝰ. In laude enim
intelligenda ẽ ista con¬
fessio: sicut ẽ. confiteor
t̾ pat̃. dñe cęli et t̾rȩ. Prȩmissa enim
laude. inuocatio sequi solet. ubi desi¬
deria petitorem alligant: unde et
ipsa oratio dominica. habet a capite
breuissimam laudẽ. qͦd ẽ pat̃ ñr qͥ
es in cȩlis. Tunc quȩ petunt᷑. deinceps
consequunt᷑. Unde et alibi in psalmo
đr. confitebimur tͥ ds. confitebimus
et inuocabimꝰ nom̃ tuũ. Qͦd alibi ẽ
psalmus. laudans inuocabo dñm: et ab
mimicis meis saluus ero. Ita et hic. con¬

Expanded text:
est, Laudate Deum. Et ideo inde coepit: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus.» In laude enim intelligenda est ista confessio, sicut est, «Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae» . Praemissa enim laude, invocatio sequi solet, ubi desideria precator alligat: unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevissimam laudem, quod est, «Pater noster qui es in coelis» . Tunc quae petuntur, deinceps consequuntur. Unde et alibi in psalmo dicitur: «Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum» . Quod alibi est planius: «Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero» : ita et hic, «Con
Abbreviated transcription (Latin):
in ualle salinarum duodecĩ milia. Nam p̃¬
t̾ id qͦd positum ẽ in tituli scͥptionẽ: et
ipsi cdauud et in finẽ. cȩt̾a ita diuersa st̃.
ut ille habeat humilitatẽ dauid: ille forti¬
tudinẽ. Ille fugã iste uicꝰtorias. E tamen
ex istoꝵ duoꝵ posteriorib partib quoꝵ̾
tam diũsi tituli sunt: ꝑ salmus iste com
cũ psalmi ipsi dauid. ne ultra illi titu¬
lo similis. p̃t̃ qͦd etiam hic positum ẽ ipsi
dauid. qm̃ multis partib et multis mo¬
dis sicut ad hebreos epistola loquit᷑ olim
illo etiam St̃

Expanded text:
 Nam praeter id quod positum est, «In tituli inscriptionem,» et, «ipsi David,» et, «in finem;» caetera ita diversa sunt, ut ille habeat humilitatem David, iste fortitudinem; ille fugam, iste victorias. Et tamen ex istorum duorum posterioribus partibus, quorum tam diversi tituli sunt, psalmus iste compcum psalmi, ipsi David;» neutro illi titulo similis, praeter quod hic etiam positum est, «ipsi David.» Quoniam multis partibus et multis modis, sicut ad Hebraeos Epistola loquitur, oliillo etiam» . IN
Abbreviated transcription (Latin):
sola fides accensa. ⁊ u̾bi caro ꝯcepta. Demndͦ
ꝓcessit ex ut̾o. locuti sunt cęli. angł̃i pas¬
torib nuntiauer̾t. stella ad adorandu
regẽ magos trax̃. symeon impletꝰ spũ.
infantẽ dm̃ in manib matͥs agnoũ. Acces¬
sit ȩtas ñ diuitati s carm. horrent miran¬
t᷑q sapientiã di. pueri duodennis imꝑiti
tia ad sapientiã di: Nonne ⁊ ꝑiti . nͥ illo¬

Expanded text:
accensa, et Verbi caro concepta. Deinde processit ex utero; locuti sunt coeli, Angeli pastoribus nuntiaverunt , stella ad adorandum regem magos traxit , Simeon impletus Spiritu infantem Deum in matris manibus agnovit. Accessit aetas, non divinitati, sed carni. Horrent, miranturque sapientiam pueri duodennis, imperiti tia ad Sapientiam Dei? Nonne et periti, nisi illo
Abbreviated transcription (Latin):
dm. ⁊ ñ uacans. s om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃. cine¬
rẽ sic̃ panẽ manducauit. ⁊ potũ suũ cũ fletu
cõ miscuit. Metuendũ ẽ ne tantis diuitus.
nr̃a pauꝑtas faciat iniuiriã. Quere adhuc
tñ ne ipse sit pauꝑ iste. qm̃ u̾bu caro fac¬
tũ ẽ. et habitauit in nob̃. Respice ⁊ ilła uocẽ.
ego seris tuus & filiꝰ ancillȩ tuȩ. Attende
ancilła castã. et uirginẽ & matrẽ. Ibi enim
accepit pauꝑtatẽ nr̃am uͥ serui forma in¬
dutꝰ ẽ semet ipsũ exinaniens. ne diuitias eiꝰ
ex pauesceres. ⁊ ad eũ acced̾e cũ tua m̃dici¬
tate ñ auderes. Ibi accepit inqm form̃ã ser¬
ui. ibi nr̃a indutꝰ ẽ pauꝑtate. ibi se pauꝑauit.
ibi nos ditauit ła gͦ ꝓpinqͥmꝰ de illo hȩc
intelligere. uerũtam̃ adbuc ñ ẽ tã temere
ꝓnuntiandu. Partꝰ uirginis ẽ lapis sine¬

Expanded text:
n vacans, sed «omnia per ipsum facta sunt?» Cinerem sicut panem manducavit, et potum suum cum fletu commiscuit? Metuendum est ne tantis divitiis nostra paupertas faciat injuriam. Quaere adhuc tamen ne ipse sit pauper iste; quoniam tum est, et habitavit in nobis» . Respice et illam vocem: «Ego servus tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi forma indutus est, semetipsum exinaniens; ne divitias ejus expavesceres, et ad eum accedere cum tua mendicitate non auderes. Ibi accepit, inquam, formam servi, ibi nostra indutus est paupertate; ibi se pauperavit, ibi nos ditavit. Jam ergo propinquamus de illo haec intelligere: verumtamen adhuc non est temere pronuntiandum. Partu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃firmtio membroꝵ. Et em̃ cũ hȩc salua
sunt: et pauꝑes diutes sunt ꝑ ilłu et
illȩ maiores diuitię. fides. pietas. iustitia.
karitas. castitas. mores boni. Ncmͦ eñi et
hos habit. nͥ ꝑ illũ qͥ itistificat impium.
alio faciente. an qui fac̃ quod uult. ⁊ alio
diues. In hoc tã diuite unde agnituri su-¬
mꝰ hȩc ũba. cinerẽ sic̃ panẽ manducaui ⁊
fletũ meu̾ cõ pota misceb̾a: ł lucne illȩ
ista ima. illis sũmis cõparabimꝰ. Nimis ab
inuicẽ longe sunt: nondõ agnosco istum
pauꝑem. Alius ẽ fortasse. s adhuc

Expanded text:
conformatioque membrorum: etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, castitas, mores boni: nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . alio faciente, an qui facit quod vult et alio dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?» Hucne illae ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius est fortasse: sed adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
unus pauꝑ
orat. et
non orat.
in silen¬
tio. Licet gͦ audire eũ et tudere qͥs ñã sit.
qͦmͦ diues. quis ñ uidet Unde em̃ homines
st̃ diuites. Puto auro. argento. familia. t̾ra.
s oĩa ꝑ ipsũ facta funt. Qͥd gͦ illo ditiꝰ.
ꝑ qũe factę sunt diuitiȩ. etiã illȩ qͦ ñ sunt¬

Expanded text:
unus pauper orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae q
Abbreviated transcription (Latin):
in et̾num. Cur autem
stutuite diem festum infrequentationib usq
ad cornua altaris. idẽ usq ad interiorẽ do¬
nium di. dequa uos benedixͦimꝰ: ubi sunt
altaris excelsa. Constitutte diẽ festũ. ñ tepide
ac seguit̃. s in frequentationib. Ipsa ẽ enim
uox exuiltationis. soni festiuitatẽ cȩlebrantis
ãbulantiũ in loco tab̾nacłi admirabilis usq
ad donium di. Si eũi ẽ ibi spiritale sacficiũ
at caro. qͦd ꝓpt̾ eos caro facꝰtum ẽ ut lacꝰ be
nutrentur: nec in t̾ra sufficiat iste dies festꝰ
qͦ agnus occisus ẽ. s constituat᷑ inconfrequen¬

Expanded text:
. Ut autem stituite diem festum in confrequentationibus, usque ad cornua» «altaris:» id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. «Constituite diem festum,» non tepide ac segniter, sed «in confrequentationibus.» Ipsa est enim vox «exsultationis, soni festivitatem celebrantis,» ambulantium in loco «tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.» Si enim est ibi spat caro, quod propter eos Verbum factum est, ut lacte nutrirentur; nec in terra sufficiat iste dies festus quo agnus occisus est: sed constituatur in confrequen
Abbreviated transcription (Latin):
strepitu ũboꝵ ᷤ ista dicinus: s dilectione.¬
Herens illi ꝑ se ipsam clamat istã uocem.¬
mꝰ. hunic desinit. quod ñ sicut ab mitio qͣd
deseriimis. ita in finem qͦ tedimus. Non ẽ
aliquid qͦd salubriꝰ delectet. qũa laus
di. & semꝑ allelus a

Expanded text:
strepitu verborum istud dicemus, sed dilectio inhaerens illi, per se ipsam clamat istam vocemhuc desinit; quoniam sicut ab mitio quod deseruimus, ita in finem quo redimus, non est aliquid quod salubrius delectet, quam laus Dei, et semper «Alleluia
Abbreviated transcription (Latin):
ostis fr̃s et se¬
pissime audiftis
in euuangłio do¬
minum dicere.
sinite pueros ue¬
nire adme. taliũ ẽ
enim regnum cȩloꝵ.
humilitatis exempłu. suꝑbiam ueteriᷤ
hominis. ad innouandã humilit̾ uitam.
similitudine puerilis ȩtatis accusat. Qã

Expanded text:
ostis, fratres, et saepissime audistis in Evangelio Dominum dicere, «Sinite pueros venire ad me; talium est enim regnum coelorum;» humilitatis exemplum superbiam veteris hominis ad innovandam humiliter vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
de ipsis in hoc psalmo legimꝰ uerũ etiam
illa quȩ ꝓprie de ipso uida dicunt᷑ exp̃s¬
sius. sicuti ẽ quod cõmemoraui. fiant dies
eiꝰ pauci & ep̃atũ eiꝰ accipiat alt̾. Quod
appeͣ rebit adiuuante dño. cum ad eos
ne tacueris: quia os peccatoris & os dolo¬
si suꝑ me aꝑtũ ẽ. Hnde apparet falsã

Expanded text:
de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda dicuntur expressius; sicuti est quod commemoravi, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter.» Quod apparebit, adjuvante Domino, cum ad eos ne tacueris; quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est.» Unde apparet et falsam
Abbreviated transcription (Latin):
salm̃u istum
de xp̃o habere
ꝓphetiam. quis¬
fidelit̾ legit
agnoscit. ubi
phetatum ẽ: quod hic scͥp¬
tum ẽ. Fiant dies eus pauci. & ep̃atũ
eius accipiat alt̃. quando mathias in
locũ uidȩ ordinatꝰ numero apłoꝵs.
duodecimus adiunctꝰ ẽ. euident̃ ap-¬
paret. S si de illo uno homine om̃ia
quȩ hic in illo dicꝰta sunt intelligere
conemur: expositionis ratio ñ om̃imo¬
do. aut uix ualebit occurrere. Si
autẽ de tali genere hominum maloꝵ
em̃ quȩdam dicunt᷑ quȩ ad apłm Pe¬
tryo ꝓpͥe ꝑtinere uideant᷑. nec tam̃
habent illustrem intellecꝰtum nͥ cum re¬
ferunt᷑ ad ecclãm. cuiꝰ ille agnoscit᷑ in
figura gestasse ꝑsonam. ꝓpt̾ pͥmatum
quem in discipulis habuit sicuti ẽ tͥ da¬
bo claues regnicȩloꝵ & si qua huiꝰ modi:
& nunc ꝑ successionẽ: ꝑ seuerante genere
ipsius impietatis oderunt. De quib ho¬
minib. & de qͦ popło possunt ñ inconue¬
nient̃ intelligi. ñ solum ea quȩ aꝑtius

Expanded text:
salmum istum de Christo habere prophetiam, quisfideliter legit, agnoscit; ubi phetatum esse quod hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum maloruenim quaedam dicuntur quae ad aprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: et nunc per successionem perseverante genere ipsius impietatis oderunt. De quibus hominibus et de quo populo possunt non inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius
Abbreviated transcription (Latin):
E nunc qđ tande̾ ad ꝑtractionẽ eiꝰ accedo
quid in eo possim ꝓrsus ignoro. Sꝑo tamen
ut aliquid possim. affuturũ atq adiitu¬
rumdm. Sic enim fec̃ tn om̃ib quȩcumq
sufficient̾. cum pͥus mͥ ad intelligenłu rił
ex plicandu difficilia ac pene imposfibilia
uiderentur exposui. Statui autẽ ꝑ sermo¬
nes id agere qui ꝓferant᷑ in popłis. quos
greci omelias uocant. Hoc eñi iustiꝰ rbitror.
tit conuentꝰ eccłastici ñ fraudent᷑. etiam
psalmihuiꝰ intelligentia: cuiꝰ ut alioꝵꝰ de

Expanded text:
Et nunc quod tandem ad pertractationem ejus accedo, Et nunc quod tandem ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. Statui autem per sermones id agere, qui proferantur in populis, quas Graeci ὁμιλίας vocant. Hoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecclesiastici non fraudentur etiam psalmi hujus intelligentia, cujus, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
Sal I Sd om̃s
cȩt̾os qͦs codicem
psalmoꝵͤ nouimus
continere. qͦd eccłȩ
consuetudine psal¬
terium nuncupat᷑
partim sermocinando in
popłis. partim dictando exposui donan¬
te dñõ sicut potui: psalmũ uͦ centesimũ
ocꝰ tauũ decimum. ñ tam ꝓpt̾ eiꝰ notissi¬
mam longitudinẽ. quã ꝓpt̾ eiꝰ ꝓfundi¬
tatẽ. paucis cognoscibilem differebam.
ꝑtinet deesse opusculis nr̃is. meq ad hoc
soluendum debitũ uehemt̾ urgerent: dui
petentib iubentib q cessi: quia quotienscũq
inde coguare temptaui. semꝑ uites nr̃ȩ tuten¬
tionis excessit. Quanto eñ uiclet᷑ aꝑtior tanto
mͥ ꝓfundior uideri solet. ita ut etiam quam
sit ꝓfundus demonstrare ñ possem. Alioꝵ
quippe qͥ difficile intelligunt᷑ etiam si i ob¬
scuritate sensus lateret. ipsa tam̃ appaperer
obscuritas. huius autem nec ipsa. qm̃ talem
p̃bet suꝑficiem. ut lecꝰ torem aq aucditorem
ñ ex posttorẽ necessarium habere gedatur.

Expanded text:
salmos omnes caeteros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam longitudinem, quam propter ejus profunditatem paucis cognoscibilem differebam. poris Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; quoniam talem praebet superficiem, ut lectorem atque auditorem, non expositorem necessarium habere credatur.