comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat̾ quidã de or¬
dine regulariũ
canonicoꝵ cũ eẽt ꝓfi¬
tendi auidꝰ atq caris¬
matũ melioꝵ emula¬
tor: desiderabat desideio
magno utĩ hernardi ad¬
uentĩt magisterio subi¬
ci. et clareuallensiũ con¬

Expanded text:
rater quidam de Ordine regularium canonicorum, cum esset proficiendi avidus, atque charismatum meliorum aemulator desiderabat desiderio magno beati Bernardi magisterio subjici, et Clarae-Vallensium col
Abbreviated transcription (Latin):
seruarem ĩmensos
gones et ꝑicłosa ue¬
de certaminci. breui
iꝑis spacio desudata
pcuturrii ideo q gr¬
qui michi misero lis
et indigno ꝙͣ ꝑtinas
hucusq salutis me
unicus extiterim

Expanded text:
servarem, immensos agones, et periculosa valde certamina brevis temporis spatio desudata percucurri: ideoque grqui mihi misero licet et indigno, quam pertinax hucusque salutis meae inimicus exstiterim,
Abbreviated transcription (Latin):
qui pascua st̃ diuitum
fieri ꝓspiciens. magnĩ¬
rer resistebat: sicq fcm̃
est ut grauissima dissen¬
tione turbati discordes
ab ĩiutem discederẽt at
uero mitis pastor qͥ a

Expanded text:
qui pascua sunt divitum, fieri prospiciens, magnanimiter resistebat, sicque factum est ut gravissima dissensione turbati, discordes ab invicem discederent. At vero mitis pastor, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
supplicit postulabat. qm̃
negociũ qnͣtũcũq intrica¬
tũ. ꝓ quo sũme pietatis
nir̃ corã piissimo iudice
filio suo allegationis
officio fungi non recusa¬
ret nec nisi pietatis or¬
dine t̾imĩari posse pia fi¬
fiducia p̃sumebat Nec
fefellit sim plicitatem fidei
eius magnificus e uesti¬
gio subsẽcutꝰ ẽ pietatis
ẽffĩs Ecte enuĩ dũ ĩ. mnlta
cont̾rione cordis sui fre¬
miserẽ. pia dnã dei ge¬
nitrix pirgo maria suc¬
curre misero. oĩ ꝓrsus
consilio et auxilio desti

Expanded text:
pliciter postulabat, quoniam negotium quantumcunque intricatum, pro quo summae pietatis mater coram piissimo judice filio suo allegationis officio fungi non recusaret, non nisi pietatis ordine terminari posse, pia fiducia praesumebat. Nec fefellit simplicitatem fidei ejus magnificus e vestigio subsecutus pietatis effectus. Ecce enim dum in multa contritione cordis sui fremiserere, pia Domina Dei genitrix, Virgo Maria, succurre misero, omni prorsus consilio et auxilio desti
Abbreviated transcription (Latin):
manib meis suspende̾
eũ Audiens autẽ comes
aduentũ hoĩs dei. festina¬
uit ilico occurrẽ ei sRi¬
ro nãq deuotionis affrũ
sꝑ eũ dilexit: atq eũ ho¬
nor auit Cũq uidẽt funẽ
ĩ manu eius quo latro¬
nẽ post se tͥhebat. exhor¬
ruit uehement̾ et dixit
face̾ poliusti : ut quid
enĩ furtiferũ istũ milies
cõdẽpnatũ a porta ĩferi
reuocasti. Nũꝙͣ et eũ sal¬
dyabolus fc̃s est Desꝑa¬
ta est penitꝰ correptio
illius: nec unꝙͣ bñface
poteit nuisi moriendo
Sine ergo dne pr̃ sine
qm̃ de pestife̾a uita eiꝰ
młtoꝵ pita ꝑiclitat

Expanded text:
manibus meis suspendere eum. » Audiens autem Comes adventum Hominis Dei, festinavit illico occurrere ei: miro namque devotionis affectu semper eum dilexit, atque eum honoravit. Cumque videret funem in manu ejus, quo latronem post se trahebat, exhorruit vehementer, et dixit: facere voluisti? utquid enim furciferum istum millies condemnatum a porta inferi revocasti? nunquid eum saldiabolus factus est? Desperata est penitus correptio illius, nec unquam bene facere poterit, nisi moriendo. Sine ergo, domine pater; sine quoniam de pestifera vita ejus multorum vita periclitat
Abbreviated transcription (Latin):
rasse uel pocius ab aliis
in errorem missus sũme
ĩgemuit. spm̃ deiuq li¬
bertatis tota mente con¬
cipiens locũ quẽ mordi¬
nate petierat ordinate de¬
seruit: et clareuallem
cit ut succedentib uirtutũ
intrementis domꝰ dei post¬
modũ abbas sit constitu¬
tue Ospicue docem᷑ hoc
exemplo oem hoiẽm cisł

Expanded text:
rasse, vel potius ab aliis in errorem missum ingemuit. Spiritum denique libertatis tota mente concipiens, locum quem inordinate petierat, ordinate deseruit; et Claramvallem cit, ut succedentibus virtutum incrementis, Domus-Dei postmodum sit abbas constitutus. Perspicue docemur hoc exemplo omnem hominem Cis
Abbreviated transcription (Latin):
irtutis oꝑe in uita
loriatus fuerat post
ortẽ uerisus fuisse ꝑ¬
hibet᷑. Si uestis pulla
sisu taput cupla cu¬
culla Quẽꝙͣͣ iustificat
hic homo ustus erat O
quantũ distat int̾ lucem
et tenebras: qmͣ mag ͫ
chaos firmatũ est int̾ fi¬
lios ire et filios grẽ. ꝙͣ dis
excipuĩt ficte religiosi et
pere religiosi Non erat
humbertus de nud fatuaꝵ
uirginũ que acceptis lã¬
padib sius detestanda

Expanded text:
irtutis opere in vita gloriatus fuerat, post mortem irrisus fuisse perhibetur. Si vestis pulla, rasum caput, ampla cuculla quemquam justificant: hic homo justus erat. O quantum distat inter lucem et tenebras! quam magnum chaos firmatum est inter filios irae et filios gratiae! quameuntes excipiunt ficte religiosi et vere religiosi! Non erat Humbertus de numero fatuarum virginum, quae acceptis lampadibus suis detestanda
Abbreviated transcription (Latin):
nanue maledice̾s et cõ
resupinꝰ. et ceruice col¬
subito lamentande mor¬
tis eius dolore ꝑcussus
heuricꝰ casũ hũc lugu¬
ouẽ. et occasũ nũciauit
abbati: supplicans ut¬
cũ paululũ ꝓcessisset:
ad triste spectatulũ remea

Expanded text:
amine maledicens et convresupinus, et cervice colsubito lamentandae mortis ejus dolore perculsus Henricus, casum lugubrem et occasum nuntiavit Abbati, supplicans utcum paulum processisset, ad tam triste spectaculum remea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfutura sibi sumere
despiciebat Nõtus
to a senioribz suis he¬
quisitꝰ tam nõ negl
dicit se sacramẽns
neqͣꝙͣ fidem adhiber
Quib docentib et ino¬
nentib dũ acquiesce̾t
nec scãrũ sc̾ptuaꝵ testi¬
monis ĩ mediũ platis
crede̾t. ad un̾abilẽ ab¬
batẽ res delata est Cũq
pocatus uenisẜ: et ab¬
bas sc̃s scd̾m datã sibi
sapienciã ĩfidelitatem
illiꝰ confutaret. ille
rũdit Ego nullis asser¬
tionib ad hoc potero
ĩduci. ut panẽ et uinũ
que altari ꝓponũt᷑ cre¬
dã uerũ ẽẽ corpus et
scio me ĩinfernũ descẽ¬
surũ Qd̾ audiẽs uie dei si¬
cuti sꝑ reb marto po¬
sitis mirabilẽ solebat
autoritatẽ ostendere.
dixit Qd̾: monachꝰ
meus ĩ infernũ descon¬
der Absit Si tu fidem
nõ habes: ꝑ uirtutẽ
obedientie p̃cipio tibr.
pade coĩta fidemea¬

Expanded text:
futura sibi, sumere despiciebat. Notatuto a senioribus suis. Requisitus causam non negat: dicit Sacramentis se nequaquam fidem adhibere. Quibus docentibus et monentibus, dum non acquiesceret, nec sanctarum Scripturarum testimoniis in medium prolatis crederet, ad venerabilem Abbatem res delata est. Cumque vocatus venisset, et Abbas sanctus secundum datam sibi sapientiam infidelitatem illius confutaret, ille respondit: « Ego nullis assertionibus ad hoc potero induci, ut panem et vinum, quae in altari proponuntur, credam verum esse corpus et scio me in infernum descensurum. » 9. Quod audiens Vir Dei, sicuti semper rebus in arcto positis mirabilem solebat auctoritatem ostendere, dixit: « Quid? monachus meus in infernum descendet? Absit! Si tu fidem non habes, per virtutem obedientiae praecipio tibi, vade, communica fide mea
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptationib mederi de¬
bet Nõ dixit fuge here¬
tice. uade dãpnate. re¬
cede ꝑdite. s confident̾
dixit Bade coĩca fide mea
credens ĩdubitant̾ ꝑiui¬
luni filiũ suũ quẽ sacri
desiderii pulua ꝑturie¬
bat donec xp̃s in eo for¬
maret᷑: sicut nequa qͣ
a uiscerib caritatis sue

Expanded text:
tentationibus mederi deberet! Non dixit, « Fuge, haeretice; vade, damnate; recede, perdite: » sed confidenter dixit, « Vade, communica fide mea: » credens indubitanter, parvulum filium suum, quem sacri desiderii vulva parturiebat, donec Christus in eo formaretur, sicut nequaquam a visceribus charitatis su
Abbreviated transcription (Latin):
fallacias demonũ et
ꝓprii sensus simpliciu¬
tẽ in tantã cordis ĩop¬
am deuenerat: ut di¬
ce̾t panẽ et uinũ aqu
mixtũ que ꝓponũt᷑ in
altari. nequaꝙͣ tnͣs¬
substãciari posse in
nerũ corpus et sang

Expanded text:
fallacias daemonum, et per proprii sensus simplicitatem, in tantam cordis inopiam devenerat, ut diceret panem et vinum aqua mistum, quae proponuntur in altari, nequaquam transubstantiari posse in verum corpus et sang
Abbreviated transcription (Latin):
scola sedẽt et huic ordi¬
ni ĩcorꝑatus eẽt. per
penitenciã ueniã cõse¬
queret᷑. Audito itaq
tam magnifico consola¬
tionis uerbo nõ soli
illi qui p̃ pusillanm¬
tate sp̃s iã fere desꝑa¬

Expanded text:
schola sederet, et huic Ordini incorporatus esset, per poenitentiam veniam consequeretur. » Audito itaque tam magnifico consolationis verbo, non solum illi qui prae pusillanimitate spiritus jam fere despera
Abbreviated transcription (Latin):
qui fatiscentibz menbris
in acie cõuentꝰ stare nõ
possiti ͥ satius est ut mi¬
piens ncc̃ĩtate sua ĩ infir¬
mitorio tnͣsigat. quã
cõuentũs tenes int̾ ab¬
stinentes et naturam
grossiorib alimentis
utrũq sustentantes con¬
solationes ĩfirmitoru
reqͥrcit Certꝰ sũ autem
ꝙ unusquisq apriam
mercedem accipiet scd̾m
suũ laborem. ͣ et qui
ꝑce seĩnat ꝑce et metet.
et qr iudex qui t̾ribilit̾
minat᷑ strutaturũ se
ibrłm in lucernis sub¬
tilissima exaũtatione
discuciet qua occasio

Expanded text:
qui fatiscentibus membris in acie conventus stare non possit, satius est ut mpiens, necessitate sua in infirmitorio transigat, quam conventum tenens inter abstinentes, et naturam grossioribus alimentis utcunque sustentantes, consolationes infirmitorii requirat. Certus sum autem quod unusquisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem : et qui parce seminat, parce et metet ; et quia Judex, qui terribiliter minatur, scrutaturum se Jerusalem in lucernis , subtilissima examinatione discutiet qua occasio
Abbreviated transcription (Latin):
carũt Nõ enĩ passus es
dñe sacratissiã solẽpni¬
tatẽ tũa. ĩ quo p̾mũ nũs¬
terio ãgeloꝵ. pax terris
ãnũciata est: discordie¬
et scismatis ꝑturbaciõe
fedari. Cũq tabula defũt¬
toria signũ dãte. uniũsoꝵ
iures ꝑcellerẽt᷑ ⁊ cũ max¬
ime p̃terea qr neminẽ il¬
ut sic ꝓximũ morti sciebãt.
dñs theobaldꝰ tũc succelle¬
iarius postmodũ uo eiꝰdẽ
loci abbas. q̃q inde assũp¬
tus. p̃latꝰ ẽ mrĩ eccĩe scili¬
et euerbatẽsis. q̃ est una
de pͥmis filiabꝰ clareuallõ:
uiꝰ ecĩã reuelacioẽ nos
sta didicimꝰ. or̃onẽ quã
dñs abbas ꝓ ꝑuicacia
cõspiraciõĩs cõstituerat
usq ad illã horã obliui¬
ni traditã: eodẽ monĩe
ato deuocius poterat
soluebat Aludito uoso

Expanded text:
carunt. Non enim passus es, Domine, sacratissimam solemnitatem tuam in qua primum ministerio angelorum pax terris annuntiata est, discordiae schismatisque perturbatione foedari. Cumque tabula defunctoria signum dante universorum aures percellerentur, tum maxime propterea, quia neminem illic sic proximum morti sciebant, domnus Theobaldus tunc subcellerarius, postmodum vero ejusdem loci abbas, quique inde assumptus praelatus est matri Ecclesiae, scilicet Everbacensi, quae est una de primis filiabus Claraevallis, cujus etiam revelatione nos ista didicimus, orationem, quam domnus abbas pro pervicacia conspirationis constituerat, usque ad illam horam oblivioni traditam eodem momento, quanto devotius poterat, persolvebat. Audito vero
Abbreviated transcription (Latin):
des ĩ trono iudicii. dis¬
pans õe malũ ĩtuitur
o⁊ qui ꝑ uniꝰ pcc̃oris te¬
ribilẽ mortẽ. pccõres q¬
hertuisti multos: et do¬
ĩ ea ĩuẽta sũt oꝑa. a ni¬
bine p̃meditati diuo
cõflati scãdali miseris¬
diter liberasti. Act̾rerũ
undiq ad signiferũ sis
cõu̾si: et quẽ postero di
ad ĩauditũ scelus per¬
trãdũ qͣi ducẽ seqͥ de¬

Expanded text:
rono judicii, dissipans omne malum intuitu tuo ; qui per unius peccatoris terribilem mortem peccatores coercuisti multos, et doin ea inventa sunt opera, a turbine praemeditati diuque conflati scandali misericorditer liberasti. Accurrerunt undique ad signiferum suum conversi; et quem postero die ad inauditum scelus perpetrandum quasi ducem sequi de
Abbreviated transcription (Latin):
rimie÷ ecce quõ sine pe¬
nitẽcia malicie cue diui¬
no iudicio extinctꝰ iaces:
Et hocip̃m secũdo et ter¬
cio ĩgeminãs ⁊ otinã ĩqͣt
monita mea cõtumaci
a te nõ excluseris. Alꝙͣ¬
diu itaq ꝙͣ sibi faciẽdũ
eẽt deliberãs. tãdẽ id cõ¬
sulcius ẽẽ credidit ⁊ ut
cõmẽdacioĩs officio ex
more ꝑacto. corꝑeq ĩ et¬
clesiã delato. postero die
qͣtinꝰ ꝙͥ sibi ĩ tali articło
faciẽdũ eẽt ĩ cõe decerne

Expanded text:
rime, ecce quomodo sine poenitentia malitiae tuae divino judicio exstinctus jaces. » Et hoc ipsum secundo et tertio ingeminans: « Utinam, inquit, monita mea contumaci a te non excluseris! » Aliquandiu itaque quid sibi faciendum esset deliberans, tandem id consultius esse credidit, ut commendationis officio ex more peracto, corporeque in ecclesiam delato, postero die quatenus quid sibi in tali articulo faci
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ dẽ cõspiracioĩs ẽẽ uide¬
bat᷑. cũ quo eciã penenci¬
ta dissẽtioĩs cõsilia frẽꝙͣ¬
ciꝰ tractabat ei occurrisset:
sb̃ito uocẽ doloris cũ gemi¬
tu ualido cepit enuttere:
et pallẽte facie. naribꝰ cõ¬
tractis. ocłis eciã de stratu
suo euersis. mortẽ ĩ ꝯtinẽ¬
ti affuturã tristia signa
declarabãt Turbatꝰ alter
cũ iã nutãtẽ t̾neret ⁊ ne
forte repẽtino lapsu terre
illid̾et᷑ mediũ cõplexus ẽ:
sed adeo sbitanea mors
fuit ut anceꝙͣ t̾rã pet̾e pos¬
set ĩt̾ manꝰ tenẽtis se fu¬
nesti sodalis miserã aĩa
exalaret. Tũt cõturbati si
pͥncipes cõspiracioĩs io¬
bustos ĩ cõtumatia sua
obtinuit tremor: obugus¬
rũt oẽs dissensioĩs et ci¬
matis ĩtẽtores. Qͣ bon
es dñe ihũ sperãtibꝰ ĩ te

Expanded text:
ejusdem conspirationis esse videbatur, cum quo etiam venenata dissensionis consilia frequentius tractabat, ei occurrisset, subito vocem doloris cum gemitu valido coepit emittere, et pallescente facie, naribusque contractis, oculis etiam de statu suo eversis, mortem incontinenti adfuturam, tristia signa declarabant. Turbatus alter, cum jam nutantem cerneret, ne forte repentino lapsu terrae allideretur, medium complexus est; sed adeo subitanea mors fuit, ut antequam terram petere posset, inter manus tenentis se funesti sodalis miseram animam exhalaret. Tunc conturbati sunt principes conjurationis, robustos in contumacia sua obtinuit tremor, obriguerunt omnes dissensionis et schismatis incensores. Quam bonus es, Domine Jesu, sperantibus in te
Abbreviated transcription (Latin):
uexillo hũilitatis xp̃i ĩsig¬
nitos repꝑit. miserũ cõ¬
spiracioĩs auctorẽ cuiꝰ
frõti caracterẽ bestie et dra
sit. ac sine mora extinxit:
ꝑiterq cũ eo tociꝰ scanda¬
li turbinẽ et p̃sũpcioĩs
nebulã dissipauit. Besꝑa
nãq diei uigiliã nata¬
lis dñi p̃cedentis cũ post

Expanded text:
o humilitatis Christi, insignitas reperit, miserum conspirationis auctorem, cujus fronti characterem bestiae et dracsit, ac sine mora exstinxit, pariterque cum eo totius scandali turbinem et praesumptionis nebulam dissipavit. Vespera namque diei vigiliam Natalis Domini praecedentis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
bernardo pͥmo clareual¬
lis cibbate constituto. sub
ipõ in eodẽ tenobio celes¬
tib discipluis institue¬
bat᷑ Cũq doceret᷑ a pio
prẽcarnis incentiua
sacris oroĩb repelle᷑: pe¬
tulantes et inqͥetos ado¬
lençie motus la bore ma¬
nuũ uigiliis et ieuiniis
edomare: delicatus ado¬
lescens pusillammitate
uictus sacroꝵ quoq exer¬
cicioꝵ assidiutate pressus
nnꝰ pacient̾ u̾bũ post
tergũ monentis audie

Expanded text:
Bernardo primo Claraevallis abbate constituto, sub ipso in eodem coenobio coelestibus disciplinis instituebatur. Cumque doceretur a pio Patre carnis incentiva sacris orationibus repellere, petulantes et inquietos adolescentiae motus labore manuum, vigiliis et jejuniis edomare, delicatus adolescens pusillanimitate victus, sacrorum quoque exercitiorum assiduitatem pertaesus, minus patienter verbum post tergum monentis audie
Abbreviated transcription (Latin):
morte ad pitam tnͣsis
gemo benedictionẽ pet
Hoc contra oem̃ uius
et rõnis integritatẽ
debeo benẽdici Et ꝓpt
obsecro te ut benedici
dignitatis et spiritali
magisterii constituto
michi pero discipulo
qui ꝑ salutarem docti
tuã mũdi huius ĩqu¬
namenta deuitaui ber¬
tabile est Rec enĩ ꝓr¬
sus hinc recedam: ni

Expanded text:
morte ad vitam transisti; liter gemo, benedictionem petis? Hoc contra omnem juris et rationis integritatem debeo benedici; et propterea obsecro, ut benedicas dignitatis et spiritualis magisterii constituto; mihi vero discipulo tuo, qui per salutarem doctrinam tuam mundi hujus inquinamenta devitavi, benoptabile est. Nec enim prorsus hin
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmensa doloris istius ac̾¬
uitas adeo ñ sapit adeo¬
miserationis q̃ in ea re¬
posita est michi: ut hac
ipã caruisse me nolim
ꝑ centuplicata mũdi

Expanded text:
immensa doloris istius acerbitas adeo mihi sapit promiserationis, quae in ea reposita est mihi, ut hac ipsa caruisse me nolim pro centuplicata mundi
Abbreviated transcription (Latin):
at. ꝙ plus oĩbus labo¬
rãs miꝰ oĩbus accipie¬
bat. ꝙ nullo petulãti
affcũ in officio suo deti
nrĩs rarissimũ est s solo
intuitu caritatis᷑. qd̾ cũ
ceteris nccia mĩstraret
ipẽ egebat in plui̾bus:

Expanded text:
 plus omnibus laborans, minus omnibus accipiebat, quod nullo petulantiae affectu in officio suo detinribus nostris rarissimum est; sed solo intuitu charitatis; quod cum caeteris necessaria ministraret, ipse egebat in pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
epũs apłice sedis legatuᷤ
cuius benedictione pre¬
cepto et autoritate nm̃ bo¬
nũ stabile fundamẽtum
acceperat considerãs pau¬
ꝑtatẽ seruorũ dei et quia
in loco sterili quẽ occupa¬
uerant prorsus nec subsis¬
tere nec edificia construere
possent. nisi ꝑsone alicuiꝰ
potentis ãminiculo fulci¬
renturͥ sc̾psit ad illustrem
pñcipẽ odonẽ tũc burgũ¬
die ducem. petens et suadẽs
manu teneret: eorũq neces¬
sitatib secũdũ magnificẽ¬
ciã pñcipatus sui subue¬
niret Cuius peticiõi et cõ¬
silio dñs odo burgũdie di
acqui escens frm in illord̃
monasteriũ ligneũ qd ip̃
in pauꝑtate sua incepe¬
rant de suis impendiis
totũ cõsũmauit: eosq il¬
dem ĩ oĩb necessariis du
ꝓcurauit: cerris et peco¬
rib habũde subleuauis
Q locꝰ ille consensu cabr¬
lonẽẜ ep̃i ad cuiꝰ diocesip
ꝑtinebat canoĩte ĩ abbaci
surrexit et de recessu abbis
illuis qui aduenerat ca¬

Expanded text:
postolicae sedis legatus, cujus benedictione, praecepto et auctoritate tantum bonum stabile fundamentum acceperat, considerans paupertatem servorum Dei, et quia in loco sterili quem occupaverant, prorsus nec subsistere, nec aedificia construere possent, nisi personae alicujus potentis adminiculo fulcirentur, scripsit ad illustrem principem Odonem tunc Burgundiae ducem, petens et suadens manuteneret eorumque necessitatibus secundum magnificentiam principatus sui subveniret. Cujus petitioni et consilio domnus Odo Burgundiae dux acquiescens, fratrum etiam illorum monasterium ligneum, quod ipsi in paupertate sua inceperant, de suis impensis totum consummavit, eosque ibidem in omnibus necessariis diu procuravit, terris etiam et pecoribus abu locus ille, consensu Cabilonensis episcopi, ad cujus dioecesim pertinebat, canonice in abbatiam surrexit, et de recessu abbatis illius qui advenerat
Abbreviated transcription (Latin):
abstinẽcie cosciencie sues
re De quo eius tã relis¬
oso fcõ frẽs ex hilamti
pit̾ et edificati delca lꝰ¬
lius aquã illã biben
nimirũ ĩ pita etmo
optuni cellearo siuu
contẽpnenda sit can
ille cebra qui nec ꝓbͦ
da uel recuperã da cor¬
poris sui sanitate pocu¬
ũ uiii sume̾ acq̃euit.
ñ infnus occasionem
tandali dedisse uideret᷑¬

Expanded text:
e conscientiae suae re. De quo ejus tam religioso facto fratres exhilarati pariter et aedificati, delectabilius aquam illam biberunt, nimirum in vita et moribus optimi cellerarii sui quam contemnenda sit carnis illecebra, qui nec pro tuenda vel recuperanda corporis sui sanitate poculum sumere acquievit, unde infirmis occasionem scandali dedisse videret
Abbreviated transcription (Latin):
clareuallensi te¬
nobio bt̃s cũ oĩ reuerẽtia
noĩandus fastradus. m
supra fecimꝰ mensionẽ
quo ad reguẽ cist̾cienẜ
eccĩe sicut suꝑiora decla¬
rant assũpto: dñs gau¬
fridus quondã notariꝰ
q ab eo dilc̃s qui eciã ul¬
timos tres libros uite er
mellifluo sermone desca¬
bit. qrta institutione pa¬
tor et abbas clareuallis
subrogatus est Quo pos
cliqnͣtos annos cedente.
uenerabilis poncius guͣ¬
dis silue abbas merito
religionis et prudencie
sue. coĩ abbatũ et frm̃
clareuallensiũ electione
ad huiꝰ officii dignitate

Expanded text:
Claraevallensi coenobio beatus cum omni reverentia nominandus Fastradus, cujus supra fecimus mentionem: quo ad regimen Cisterciensis Ecclesiae, sicut superiora declarant, assumpto, domnus Gaufridus, quondam notarius mque ab eo dilectus, qui etiam ultimos tres libros Vitae ejus mellifluo sermone descripsit, quarta institutione pastor et abbas Claraevallis subrogatus est. Quo post aliquantos annos cedente, venerabilis Pontius Grandissilvae abbas, merito religionis et prudentiae suae, communi abbatum et fratrum Claraevallensium electione ad hujus officii dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝑccĩ. ut scdm sapiẽ¬
nis dcm ablata rubi¬
guie de argento egrede¬
ret᷑ uas purissimũ:
tandẽ educta est aĩa
illa utẽ cõflatorio pur¬
gationis. et uelud argẽ¬
tũ igne exanuĩatũ mun¬
da et nitida. cũ teteris
ad palaciũ sũmi regis
B anteꝙͣͣ de lacu mise¬
rie et de luto fecis educe¬
ret ad consolationẽ
oĩ uere penitentiũ
meruit in hac uita p̃li¬
bare frcm̃ laboris et
patientie sue: et nescio
niud ĩeffabile de illa su¬
una duicedine. ad quam
sue fuie fruendã ĩ ꝓxĩo
erat admittenda pregus¬
tare Qua gustata: tãꝙͥ
musto celesti mnebriatus
ꝓtinꝰ erupit in iubilum
p̃conui celestis: Et serena¬
ta facie cepit ydeota et qͥ
nũꝙͣ cantare aut legere
didiceratͥ suauissima
melodia quosdã nouos
młtũq delcãbiles ỹmos ac
modulos cantare de canti¬
cis syon Facta aũt hac uo¬
ce cõuenit młtitudo frm̃
uidere eũ grandi miraculo
hoĩnẽ tantis miserus et ca¬
lamitab oppressũ. ĩ ipõ

Expanded text:
ati, ut secundum Sapientis dictum, ablata rubigine de argento egrederetur vas purissimum ; tandem educta est anima illa beata conflatorio purgationis, et velut argentum igne examinatum, munda et nitida, cum caeterisad palatium summi Regis. Sed antequam de lacu miseriae et de luto faecis educeretur, ad consolationem omnium vere poenitentium meruit in hac vita praelibare fructum laboris et patientiae suae, et nescio quid ineffabile de illa superna dulcedine, ad quam sine fine fruendam in proximo erat admittenda, praegustare. Qua gustata tanquam musto coelesti inebriatus, protinus erupit in jubilum praeconii coelestis, et serenata facie coepit idiota, et qui nunquam cantare aut legere didicerat, cum suavissima melodia quosdam novos multumque delectabiles hymnos ac modulos cantare de canticis Sion. 48. Facta autem hac voce, convenit multitudo fratrum videre cum grandi miraculo hominem tantis miseriis et calamitatibus oppressum, in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
Inonctionis desideare
Ibbas aũt sciens ceteos
sua pñcia roborari. et
Ad laborandũ feruenciꝰ
etari: egre nimis tu
t ab oꝑe se diuelli ideo¬
ꝑ unũ de seniorib ui¬
ariũ ꝓse misit. qui
dẽ infirmo solẽpne in¬
Onctionis officiũ ĩpen¬
lle sacramentis ecclesias¬
tus contra cereas ꝑtãtes
nite miũtus in pace ui¬
tam finiuit Post hec
die quadã dicto comple¬
rio dũ clara adhuc lute

Expanded text:
inunctionis desiderare. Abbas autem sciens caeteros sua praesentia roborari, et ad laborandum ferventius incitari, aegre nimis tulit se ab opere divelli: ideoque unum de senioribus vicarium pro se misit, qui eidem infirmo solemne inunctionis officium impenille sacramentis ecclesiasticis contra aereas potestates rite munitus, in pace vitam finivit. Post haec die quadam, dicto completorio, dum clara adhuc luce
Abbreviated transcription (Latin):
bat. mirabiliter simł
et misericordit̾ corripe
uoluit accidit enĩ quo
pice ut isdẽ uenerabi
abbas tꝑe secationis
colligendo feno iustãs
ĩ pratis grangie q̃ ts¬

Expanded text:
bat, mirabiliter simul et misericorditer corripere voluit. Accidit enim quadam vice ut idem venerabilis abbas tempore secationis colligendo feno instans, in pratis grangiae,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ cui carnali copula
ĩgebat᷑. ad spiritales
et castissimas agni ĩ¬
maculati nupcias la¬
bore atq industria sua.
ꝑ sancte orõnis ac pie
exhortacionis assidui¬
tatem attraxerat. Et

Expanded text:
suum, cui carnali copula jungebatur, ad spirituales et castissimas Agni immaculati nuptias labore atque industria sua per sanctae orationis ac piae exhortationis assiduitatem attraxerat. E
Abbreviated transcription (Latin):
uet. tremefcũs ꝑ̃fulgo¬
reatq reuerentia mã¬
estatis illius claudebat
puilos suos: non au enĩ¬
audebat pespicẽ contra
dñm Qui etiã tũc clau¬
sis oculis uidebat eũ sicut
aꝑtis Cũq declinaret uul

Expanded text:
et, tremefactus prae fulgore atque reverentia majestatis illius claudebat oculos suos: non enaudebat respicere contra Dominum. Qui etiam tunc clausis oculis videbat eum, sicut apertis. Cumque declinaret vul
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ clareuallis Fundata
est et fragrantissima sa¬
cre religionis eius opi¬
nio młtis fiet odor uite
ui uitam⁊ int̾ ceteros
quos diuine bonitatis
archanũ consiliũ de di¬
uersis mũdi ꝑtib uoca¬
bat. plures religiosi ui¬
ri qui suis in locis ꝑfcĩ

Expanded text:
mus Claraevallis fundata est, et fragrantissima sacrae religionis ejus opinio multis facta odor vitae in vitam, inter caeteros, quos divinae bonitatis arcanum consilium de diversis mundi partibus vocabat, plures religiosi viri, qui suis in locis
Abbreviated transcription (Latin):
helitũ trahebat nõ obiit
añ t̾miũũ constitutũ
Mox nãq ut signũ ad
pigilias pulsari cepit:
pulsata est eciã tabula
et ille discessit Qd̾ nõ mõ

Expanded text:
helitum trahebat, non obiit ante terminum constitutum. Mox itaque ut signum ad vigilias pulsari coepit, pulsata est etiam tabula, et ille decessit. Quod non mo
Abbreviated transcription (Latin):
eciã eidem monasteris
de suis facultatib con¬
tulit. s et aliis nõ iu¬
lis tenobiis dona largi¬
nardus de cõuersion
eius młtũ exhilarat
talem de eo in cõuen¬
tu fratrũ sentẽtiã
lit De conuersione fib

Expanded text:
taque eidem monasterio de suis facultatibus contulit, sed et aliis nonnullis coenobiis dona etiam larginardus de conversione ejus multum exhilaratus, talem de eo in conventu fratrum sententiam protulit: « De conversione f
Abbreviated transcription (Latin):
hi erit dolor post tanti
laboris et longissimi iti¬
neris defatigationem
in facto redire negocio
qui te uiuente bonis oĩ¬
b cumulatꝰ in claren¬
uallem tuam redire
solebam Si uero ĩconti¬
nenti reuersus nego

Expanded text:
hi erit dolor, post tanti laboris et longissimi itineris defatigationem, infecto redire negotio, qui te vivente bonis omnibus cumulatus in Claramvallem tuam redire solebam. Si vero incontinenti reversus nego
Abbreviated transcription (Latin):
quanto epũs gestierit
gaudio. quãtas pniuer¬
si qui aderant oesq cog¬
nati et amici eius sci¬
nũ sapientes deo grãs
reodiderũt. cũ ab ore
pccõris ante unuꝰ noc¬
tis spaciũ suꝑbissimi
et obstinatissimi. oem
tis. tam sancta tam
huilia tam q deuota
uerba resonarent : suꝑ
oẽs uero ãmirabilis
et bonoꝵ meoria digna
cõuix ipsius spẽali t̾ri¬
pudians gaudio bñdi

Expanded text:
quanto episcopus gestierit gaudio, quantas universi qui aderant, omnesque cognati et amici ejus sanum sapientes, Deo gratias reddiderint, cum ab ore peccatoris ante unius noctis spatium superbissimi et obstinatissimi, omnem respuentis, tam sancta, tam humilia, tamque devota verba resonarent. Super omnes vero admirabilis et bonorum memoria digna conjux ipsius speciali tripudians gaudio, benedi
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitꝰ aliquid est re¬
uelatũ Tũc ait illi i
modo añꝙͣͣ huc intrasse¬
tis apparuit michi liq
misero et in digno dñs¬
ih̃s xp̃s . qui ꝓpicio ac
sẽno pultu me ĩtuens:
at signa btĩssime passio¬
nus sue oñdens ait Ecce
pccã tua deleta sũt a fa¬
cie meaͬ ueni ergo se¬
curꝰ ueni et uide. ac de¬
osculare uulnera mea
que tm̃ dilexisti et toci¬
ens ꝯfouisti Tali ergo
ꝓmssione firmatꝰ iam
mori nõ timeo: qr repo¬
sitci est hec sues mea in
sinu meo Et scitote quia
btĩ martini migratu¬
rus sum dũ opus dei
telebrabit᷑ inr eccĩa. e
taili hora Defunctus est
ergo eadẽ nocte et eodem
ut uere confidunꝰ reqe¬
cit a laborib siuis: et
tamꝙͣ colũba suꝑ niuẽ
dealbata iidificãt in fo¬
ramũb petre. id ẽ sacra¬
complectendo adorat qͥ ẽ
lem grãm ꝯpuctioĩs ha¬
de eodẽ monasterio
dũ ꝓ̃pcc̃is suis quib deũ
uimis offenderat pauidꝰ
et anxius tota die con¬
tristatus ingrederet᷑ fle¬

Expanded text:
divinitus aliquid est revelatum. » Tunc ait illi: « Modo antequam huc intrassetis, apparuit mihi, licet misero et indigno, Distus, qui propitio ac sereno vultu me intuens, ac signa beatissimae passionis suae ostendens, ait: Ecce peccata tua deleta sunt a facie mea. Veni ergo securus, veni et vide, ac deosculare vulnera mea quae tantum dilexisti et toties confovisti. Tali ergo promissione firmatus, jam mori non timeo, quia reposita est haec spes mea in sinu meo . Et scitote quia beati Martini migraturus sum, dum opus Dei celebrabitur in ecclesia, et tali hora. » Defunctus est ergo eadem nocte et eodem ut vere confidimus, requiescit a laboribus suis ; et am columba super nivem dealbata nidificat in foraminibus petrae , id est sacracomplectendo adorat, qui elem gratiam compunctionis hade eodem monasterio, dum pro peccatis suis, quibus Deum nimis offenderat, pavidus et anxius tota die contristatus ingrederetur, fle
Abbreviated transcription (Latin):
set: diuina tandẽ aspirã¬
tegrã menbrana carita¬
tis dei ĩ qua scͥptũ ẽ car¬
mẽ fcã in deuotione cord
eius tãꝙͣ mel dulcis Cenf¬
nãq iã pͥmicias quasdã
lcboꝵ suoꝵ p̃gustare. et
exꝑunento discere. qm̃
sacrificiũ sp̃s contriti cordis et
huĩliati deus nõ despicit
Nam cũ ĩ tanta ama

Expanded text:
aspirante gratia, membrana charitatis Dei, in qua scriptum est carmen, facta est in devotione cordis ejus, tanquam mel dulcis . Conamque jam primitias quasdam laborum suorum praegustare, et experimento discere quoniam sacrificium spiritus contriti et humiliati Deus non despicit . Nam cum in tanta ama
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ pisionẽ intellexit
Ut uero tociꝰ dubieta¬
tis scrupulꝰ de corde ip¬
tu mira omĩpotentis
dei clemẽtia ꝙ spirita¬
lis substãcia spĩtalit ges¬
sisse uifa. fueat maͣli/ex
nmento ĩ assertionem
rat. manu tangendo
palparet ita optoriũ
quo tegebat᷑ madeftm̃
repꝑit: ac si sps q̃ easdẽ
lac̾mas spiritalit̾ fudis¬
se uisus fuerat. liquidi
elimenti hũorem in se
lia sinpero pirtus
agnoscat᷑ dina: desi¬
nũt eẽ mirabilia Ita¬
q reuerendus abbas
ex hoc iã nichil hesitãs
aĩam quã sibi ad suce̾¬
rendũ xpi diũ clemẽtia
destinarat. in capło
frm̃ suoꝵ absoluens.
tionẽ ꝓ pccĩs eius offe¬
rẽs deo. miserã et reã
et̾ne mortis suppliciis
subduxit: ĩmortalis¬
q beatituduus ut pie
credimꝰ ꝑ grãm dei ꝑti¬
cipem fecit : sicq qd̾
imposse bile erat apꝰ
hoiẽs. piolentia sanc¬
te caritatis cui eciã
impossibilia credunt
quadã que ꝑ reliela¬
tionem ad confitẽ¬

Expanded text:
esse visionem intellexit. esse visionem intellexit. Ut vero totius dubietatis scrupulus de corde ipmira omnipotentis Dei clementia, quod spiritualis substantia spiritualiter gessisse vinem rat, manu tangendo palparet, ita opertorium quo tegebatur, madefactum repetit, ac si spiritus, qui easdem lacrymas spiritualiter fudisse visus fuerat, liquidi elementi humorem in se lia; sin vero virtus agnoscatur divina, desinunt esse mirabilia. Itaque reverendus abbas ex hoc jam nihil haesitans, animam, quam sibi ad succurrendum Christi Domini clementia destinarat, in capitulo fratrum absolvens, tionem pro peccatis ejus offerens Deo, miseram et ream aeternae mortis suppliciis subduxit, immortalisque beatitudinis, ut pie credimus, per gratiam Dei participem effecit, sicque, quod impossibile erat apud homines, violentia sanctae charitatis, cui etiam impossibilia cedunt,quadam per revelationem ad confi
Abbreviated transcription (Latin):
et eiilans fecitͬ int
que ĩ nõnullis eciam
trinũalib se cetidisse
cũ tantis susuirus. tãꝙ
largo lacrimar ꝓfluluo
fassus est. ut pix m
niuente aliquo tante
conipũttionis et cont̾¬
tionis amaritudo nos¬
sit iueniri confessione
autẽ fcã ꝓfundiores ad¬
huic genutꝰ edẽs pberio¬
res ꝙ lacimas lacinis suꝑ¬
ciddens: cũ maxĩa con¬
t̾cione cordis suplicit᷑
p̾tabat᷑ ut siu miseret᷑
sibi q suꝑnũ iudicem
nstis mitẽ pccorib t̾ri¬
buem. s penitentib te¬
niã ꝓmuttẽtem. suis sc̃is
oroĩb platatũ reddẽ dig¬
naret᷑ Interĩ pero religi¬
osus abbas ad tante com¬
pũctioius lacͥmas et sus¬
piria ꝑ compassionis
pietatẽ totus ĩ semetipõ
liquescebt: et dũ mise¬
rie angustus ꝑ misera¬
tionis latitudinẽ m̃de
conat᷑ eiugilat: secũq
qd̃ uiderat et audierat
mente ꝑtractãs dũ se ad
ꝯpassionem defuncti ĩti¬
ms qͥbusdã stimłis pr¬
geri sentiret: panã nõ

Expanded text:
inter quae in nonnullis etiam criminalibus se cecidisse, cum tantis suspiriis tamque largo lacrymarum profluvio fassus est, ut vix in vivente aliquo tantae contritionis et compunctionis amaritudo possit inveniri. Confessione autem facta profundiores adhuc gemitus edens, uberioresque lacrymas lacrymis superaddens, cum maxima contritione cordis suppliciter precabatur ut sui misereretur, sibique supernum Judicem justis mitem, peccatoribus terribilem, sed poenitentibus veniam promittentem, suis sanctis orationibus placatum reddere dignaretur. Interim vero religiosus abbas ad tantae compunctionis lacrymas et suspiria per compassionis pietatem totus in semetipso liquescebat; et dum miseri angustiis per miserationis latitudinem respondere conatur, evigilat, secumque quod viderat et audierat mente pertractans, dum se ad compassionem defuncti intimis quibusdam stimulis urgeri sentiret, vanam non
Abbreviated transcription (Latin):
tis uite breuitatẽ atq
ĩstabilitatẽ ĩculcãdo
quousq rursꝰ ab eo ci¬
perãte grã dei cõfitẽd
polũtatem elicuit Tũ
u̾o uelut apis saga¬
ma pia curiositate qͣ
fierẽt p̾oribꝰ Et uolentt
młta nimis qͥ scdm¬

Expanded text:
e brevitatem atque instabilitatem inculcando, quousque rursus ab eo, cooperante gratia Dei, confitendi voluntatem elicuit. Tum vero velut apis sagacissima pia curiositate quaerere fierent prioribus. Et, volente multa nimis, qui s
Abbreviated transcription (Latin):
rissiẽ q̃d t̃ uidet᷑: Poteris
tuis offerre : Ille rñdit
Durã ac diuturnã pe¬
nitẽtiã nͨ age possum
net uolo ⁊ s si scdm spõ¬
critatis cõsidẽaciõe tale
aliꝙ michi ĩposueris. qd
pires possibilitatis mee
nõ excedat: conabor ag
ieiunia: el eõsincir pe larga
erogacio nũꝙͣ te grauare
poteĩt : Ad ille ł lichil hoꝵ
fac̾e q̃o Neq enĩ uł usq ad
horã t̾ciã ieunãe paleo:¬
milicũs cotidiana et ĩcõsi¬
deata effusio ciciꝰ domũ
pł ĩ hoc cõsencias nob̃. ut
corpꝰ sacti iacobi ĩ galecia¬

Expanded text:
rissime, quid tibi videtur? Poterisntuis offerre? » Ille respondit: « Duram ac diuturnam poenitentiam nec agere possum nec volo; sed si secundum sponcritatis consideratione, tale aliquid mihi imposueris, quod vires possibilitatis meae non excedat, conabor aggjejunia? Eleemosynarumve larga erogatio nunquid te gravare poterit? » At ille: « Nihil facere queo. Neque enim vel usque ad horam tertiam jejunare valeo:miliaris quotidiana et inconsiderata effusio citius domumvel in hoc consentias nobis, ut corpus sancti Jacobi in Galecia
Abbreviated transcription (Latin):
fẽinea simplicitate ho¬
minẽ rligiosũ eciam
discretũ esse r̾putãs
misabilẽ uirum suũ
idduxit: monẽs et ob¬
ecrãs quatenus purã
niboriq cõfessioĩs ne¬
q̃ꝙͣ cedenteni cõfessio¬
iẽ nõ sicut hoĩ: sed si

Expanded text:
feminea simplicitate omnem religiosum etiam discretum esse reputans, miserabilem virum suum adduxit, monens et obsecrans quatenus puram ruborique confusionis nequaquam cedentem confessionem, non sicut homini, sed si
Abbreviated transcription (Latin):
tali cirticulo faciẽd
cẽdũ ue foret ãcipi
Is trutina pẽsante: diui¬
a sbito grã illustratꝰ hi¬
ari uoltu dixit ad eũ Eya
ortissiẽ miles: potĩs ne
ctĩs tuis silẽtiũ tene : At
le licet eẽt pronꝰ ad des¬
et sc̃ptura laborare uĩ
face ꝑdiciõi sue pllate¬
nꝰ acquiesce̾t: audito
ĩpno euigilãs ait Si¬

Expanded text:
tali articulo faciendum dicendumve foret ancipiti mentis trutina pensante, divina subito gratia illustratus, hilari vultu dixit ad eum: « Eia, fortissime miles! poterisne atis tuis silentium tenere? » At ille licet esset pronus ad descit Scriptura, laborare, vimque facere perditioni suae nullatenus acquiesceret, audito somno evigilans, ai
Abbreviated transcription (Latin):
ã spũs abluẽdꝰ: ut de ce¬
iuẽt auĩt deo facta aũt
fessiõe stomachoq cõsãe
estifei fellis humoribꝰ eua¬
iato prudẽs et piꝰ medi
ferrũ secacioĩs ignẽq
dustioĩs peĩtꝰ abscõdẽs:

Expanded text:
tus abluendus, ut de caeviveret autem Deo. Facta autem confessione, stomachoque conscientiae pestiferi fellis humoribus evacuato, prudens et pius medicus ferrum secationis, ignemque adustionis penitus abscondens,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquãtulũ aimarã sume
nõ graueĩs: qm̃ sine illa
cõfessioẽ nẽmi ꝓdesse pos¬
se diuina sanxit autoritae
Meũ cũt ei̾t salutarẽ hãt
pñie pocionẽ ita tͥ tẽpe¬
rare ut ꝑ eã mortis eter

Expanded text:
aliquantulum amaram, sumere non graveris, quoniam sine illa confessionem nemini prodesse posse divina sanxit auctoritas. Meum autem erit salutarem hanc poenitentiae potionem ita tibi temperare, ut per eam mortis aeter
Abbreviated transcription (Latin):
luctu et lacrimis rñdit
Sed qñ caritas de corde
puro et cõscĩa bona fide¬
q nõ ficta q̃ ĩ pectore optiẽ
coniugis alciꝰ radicaue¬
rat difficultatibꝰ cedẽt:
obice ꝑu̾sitatis r̃pelle̾̃t᷑
malicie malleo extũd̾et᷑
q̃ fortis ut mors dura si¬
cut ĩfernꝰ a sapiẽte phi¬
bet᷑: ỹmo ꝙͣto durius
repllebatur tãto palẽciꝰ
ĩsistebat: nec destitit do
feruẽtissiõ desiderio sal¬
uare cupiẽs altĩn sizin¬
niũ: et uere altaͣ nata¬
lia de piro suo si fieri
posset altm̃ effic̾e adria¬

Expanded text:
luctu et lacrymis respondit. luctu et lacrymis respondit. Sed quando charitas de corde puro, et conscientia bona fideque non ficta, quae in pectore optimae conjugis altius radicaverat, difficultatibus cederet, obice perversitatis repelleretur, malitiae malleo extunderetur, quae fortis ut mors, dura sicut infernus, a Sapiente perhibetur ? Imo quanto durius repellebatur, tanto valentius insistebat: nec destitit, doferventissimo desiderio salvare cupiens alterum Sisinnium, et vere altera Natalia, de viro suo, si fieri posset, alterum efficer
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ tibi libẽt᷑ ĩpẽderẽ pe¬
rũ qm̃ tãta ac talia te
cõmisisse cõstat q̃ nõ cuiꝰ¬
uis sac̾dotis sed solius
sũmi põtificis examini
reseruãda. sacra canonũ
sanxit autoritas⁊ suadeo
aliꝙͣtulũ mitigata et hũi¬
liata ẽẽ pidebatur tãꝙͣsi
balidissimo lapidis ictu
ĩ fronte ꝑcussa fuisset ĩfre¬
muit: et retrudescẽte cru¬
delitate misabił hõ totꝰ
ĩ ĩsania p̾sꝰ dixit. Ergo¬
ue nil aliud a te expectae¬
debeo qͥd cid hoc me hiũli¬
aui ut tibi cõsciã meã
manifestarẽ: Presbitero
uõ simplicit᷑ respõdẽte. se
ad pñs meliꝰ et sanius
cõsiliũ nõ habere: mox
ille filiꝰ belial añ cuiꝰ ocu¬
los tãꝙͣ nichil erat sãguiᷤ.
euaginato gladio caput
ip̃iꝰ ãputauit: rediẽsq
ad uxorẽ sua tristẽ euẽtũ
et sãguinẽ fedate cõfessi¬
oĩs aperuit Expauit et
expalluit illa : atq p̃ n
mio dolore cordis pene
exanimata detestãdi par¬
ricidii nũcio: nõ u̾bis sed

Expanded text:
silium tibi libenter impenderem. Verum quoniam talia ac tanta te commisisse constat, quae non cujusvis sacerdotis, sed solius summi pontificis examini reservanda, sacra canonum sanxit auctoritas, suadeo aliquantulum mitigata et humiliata esse videbatur, tanquam si validissimo lapidis ictu in fronte percussa fuisset, infremuit, et recrudescente crudelitate miserabilis homo totus in insaniam versus dixit: « Ergone nil aliud a te exspectaliavi, ut tibi conscientiam meam manifestarem? » Presbytero vero simpliciter respondente se ad praesens melius et sanius consilium non habere, mox ille filius Belial, ante cujus oculos tanquam nihil erat sanguis, evaginato gladio caput ipsius amputavit, rediensque ad uxorem suam, tristem eventum et sanguinem foedatae confessionis aperuit. Expavit et expalluit illa; atque prae nimio dolore cordis pene exanimata, detestando parricidii nuntio non verbis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ntes aderãt corda mag¬
no t̾rore cõcussa sũt: et ad
obedĩe puritatẽ sectãdã nõ
mediocrit actẽsa Triduo
si bene meĩni postea suꝑuix¬
it ⁊ tãto amarius lugẽs
peccatũ suũ : ꝙͣto diuini
iudicii districtioẽ euidẽci¬
us fueratꝰ exꝑtꝰ Moriẽs ãt
mortalitatẽ magnã ĩ ea¬
dẽ domo futurã ẽẽ p̃dixit:
q̃ eciã mortẽ eiꝰ e pestigi¬
o sb̃secuta ẽ Sicq ĩ pace
cõsũmãs dies suos: plenꝰ
oꝑibꝰ bonis appositꝰ est ad
pr̃ẽs suos. Uerũ ꝑ festiuã
illã et oĩno głosã assũpci¬
oñẽ. qua cũ btã dei geni¬
trice maria. scõꝵq ange¬
loꝵ freꝙ̃cia assumi meru¬
isset. si culpa nõ ĩteruenis¬
set. merito ĩobedĩe ꝑdid ͭ:
cuiꝰ utiuã exẽplo nos oẽs
qui obediã ꝓfessi sumꝰ t̾re¬
am᷑ ut nũꝙͣ ad ĩobediẽtie

Expanded text:
ntes aderant corda magno terrore concussa sunt, et ad obedientiae puritatem sectandam non mediocriter accensa. Triduo, si bene memini, postea supervixit, tanto amarius lugens peccatum suum, quanto divini judicii districtionem evidentius fuerat expertus. Moriens autem, mortalitatem magnam in eadem domo futuram esse praedixit, quae etiam mortem ejus e vestigio subsecuta est: sicque in pace consummans dies suos, plenus operibus bonis appositus est ad patres suos. Verumtamen festivam illam et omnino gloriosam assumptionem, qua cum beata Dei genitrice Maria sanctorumque angelorum frequentia assumi meruisset, si culpa non intervenisset, merito inobedientiae perdidit: cujus utinam exemplo nos omnes, qui obedientiam professi sumus, terreamur, ut nunquam ad i
Abbreviated transcription (Latin):
tus diuinis missaꝵ sacra¬
mentis munitꝰ. lares
ꝓp̾os lecior repetens bene¬
dictionẽ domui sue repor¬
taret licet enĩ seculai̾s
uite casib irretitus et
ea q̃ mũdi st̾ cogitans
uitem fructiferam se
non eẽ hũilit̾ recognos¬
tissima uitem spirita¬
lem cũ sius frcĩb temꝑa¬
lici impendendo susten¬
tare satagebat Accidit
bero ut quadã uice ur¬
genciorib rei familiar
occupacionib p̃peditꝰ.
ad p̃dictum festiuita¬
tẽ minꝰ tempestiue
occͥre̾t. ideoq ꝓfunda
icm nocte cubitum pa¬
dẽs. dũ ex lassitudine
itineis fatigatos cirtus
in lcũlo collocasset: alto
sonore depressus. signũ
bigiliaꝵ quo frẽs ad di¬
uinas laudes ꝑsoluẽdas
audit Post horã exꝑge¬
fc̃s dũ concentus melodie
in aurib eius resonaxet.
celeriꝰ de lcũlo exiliuit:

Expanded text:
tus, divinis missarum sacramentis munitus, lares proprios laetior repentens benedictionem domui suae reportaret. Licet enim saecularis vitae casibus irretitus, et ea quae mundi sunt cogitans, vitem fructiferam se non esse humiliter recognostissima vitem spiritualem cum suis fructibus temporalia impendendo sustentare satagebat. Accidit vero ut quadam vice urgentioribus rei familiaris occupationibus praepeditus ad praedictam festivitatem minus tempestive occurreret, ideoque profunda jam nocte cubitum vadens, dum ex lassitudine itineris fatigatos artus in lectulo collocasset, alto sopore depressus, signum vigiliarum, quo fratres ad divinas laudes persolvendas audivit. Post horam expergefactus, dum concentus melodiae in auribus ejus resonaret, celerius de lectulo exsilivit
Abbreviated transcription (Latin):
nes ĩcella ꝓbatoria
sub disciplina btĩ ber¬
nardi instituerent᷑.
quadã uice discũbẽtib
eis intrauit ad pisi¬
tandos filios suos ic¬
isdẽ pussimꝰ pr: quẽ
seq̃bat᷑ cõuersus cũ
sporta inciso caseo ple¬
na Eͥt accedẽs ad pre¬
fatũ hẽricũ qͥ tũt p̾or
nouitioꝵ erat: dulcis¬
sima manu sua frus¬
tũ casei posuit ante
eũ cõmonitoriũ hoc
grandis enĩ tͣ restat uia
De hinc fidelis mĩst
magni illiꝰ prisfami¬
lias qͥ faciet seruos sue¬
os discunbe. et tnͣsiẽs
uniu̾sos nouitios tnͣ¬
siẽs. ac singłis pitã¬
siã caritatis porrigẽs
eũdẽ ꝙ sermonẽ ꝑ sin¬
gulos repetẽs. et cor¬
ꝑa eoꝵ iocũde refecit᷑.

Expanded text:
nes in cella probatoria nes in cella probatoria sub disciplina beati Bernardi instituerentur; quadam vice discumbentibus eis intravit ad visitandos filios suos idem piissimus Pater, quem sequebatur. Conversus cum sporta inciso caseo plena: et accedens ad praefatum Henricum, qui tunc Prior Novitiorum erat, dulcissima manu sua frustum casei posuit ante eum, commonitorium hoc grandis enim tibi restat via. » Dehinc fidelis minister magni illius Patrisfamilias, qui faciet servos suos discumbere, et transiens universos Novitios transiens, ac singulis pitantiam charitatis porrigens, eumdemque sermonem per singulos repetens, et corpora eorum jucunde refecit
Abbreviated transcription (Latin):
et suecie q̃ finẽ orbis fa¬
ciendũ crebras ꝑsonas
ĩnitebant. et ꝓpt̃ abba¬
tem scm̃ eciã locũ scm̃
celebri deuotione ueneã¬
bant᷑ Ut eciã de cõu̾sis
taceã quoꝵ longe copio¬
sior erat numerus
ꝙͣ monachoꝵ post
decessũ btĩ u̾iri sił ĩ
belli ꝓfessionũ octi¬
genti octognnita octo.
exceptis ꝙͣ pliu̾b aliis
qui negligecia et lon¬
ginqͥtate tpis dilansi
non potuerant ĩueni¬
ri pbi peo aliq̃ de hoc
sacro cetu discipline uo¬
me̾ exculti u̾tutũ q
semĩb. receptis a deo
ꝓfecisset. ut iã fruc¬
tificare aliisq ꝓdes¬
se posse suerarentur:
sicut ex du̾sis regioĩ¬
b colligebant᷑: ita
eciã mox ad diu̾sas
regiones causa edifi¬
candoꝵ cenobioꝵ emut
tebant᷑: sicq fiebat ꝑt
licet ꝑ sepe nonageri¬
centenariũ numerũ
excederẽt nouicu: nũ
ꝙͣ tñ sacer ille tõuẽtꝰ
nume młtitudĩs an¬
clae̾uallis p̾mꝰ abbas
referre solebat: qr cũ
le et nonaginta tyro¬

Expanded text:
faciendum crebras personas mittebant; et propter Abbatem sanctum etiam locum sanctum celebri devotione venerabantur. Ut etiam de Conversis taceam, quorum longe copiosior erat numerus, quam monachorum; post decessum beati Viri simul in belli professionum octingenti octoginta octo, exceptis quampluribus aliis, qui negligentia et longinquitate temporis dilapsi, non poterant inveniri. Ubi vero aliqui de hoc sacro coetu, disciplinae vomere exculti, virtutumque seminibus receptis adeo profecissent, ut jam fructificare, aliisque prodesse posse sperarentur; sicut ex diversis regionibns colligebantur, ita etiam mox ad diversas regiones causa aedificandorum coenobioruiebat, ut licet persaepe nonagenaricentenarium numerum excederent Novitii; nunquam tamen sacer ille conventus nimiae multitudinis anClarae-Vallis, primus abbas, referre solebat, quia cum le, et nonaginta tiro
Abbreviated transcription (Latin):
frẽ et dicẽs hant ego
reuelationem dudũ tibi
cui iam de mea pirtute
diltõe certa cognicio ctaq
fiducia ĩerat: s maxĩe
pt ceteros qui me simi¬
ut̾ diligũt: ut et ipĩ glo¬
iam meã agnoscentes
siduciã habeant ĩ me
in hiis perbis euigilas
Ir̃ ille repletꝰ est gaudio
magno: tũ ꝓpt̾ indul¬
tam sibi graciam dnĩte
uisitacionis et consolci¬
tionis: tũ ꝓpt̾ ipiꝰ dnĩ
attestationẽ de ueritate
apocalipsis: ꝓ eo maxĩe
qr dolens audierat quos¬
dam hereticos eidẽ sãcto
libro detraxisse: dicentes
eũ a btõ iohãne apło scͥp¬
tũ non ẽẽ Euolutis aũt
nostea dieb circit̾ quĩde¬
cm cũ supradc̃s fr̃ prro

Expanded text:
fratre, et dicens: « Hanc ego revelationem dudum tibi cui jam de mea virtute et dilectione certa cognitio certaque fiducia inerat, sed maxime propter caeteros qui me simiter diligunt, ut et ipsi gloriam meam agnoscentes, fiduciam habeant in me. In his verbis evigilans frater ille repletus est gaudio magno, tum propter indultam sibi gratiam Dominicae visitationis et consolationis: tum propter ipsius Domini attestationem de veritate Apocalypsis, pro eo maxime, quia dolens audierat quosdam haereticos eidem sancto libro detraxisse, dicentes eum a beato Joanne apostolo scriptum non esse. Evolutis autem postea diebus circiter quindecim, cum sup
Abbreviated transcription (Latin):
stãs et deuotissime ora
ilũ ĩ quẽ desiderãt ã¬
geli ꝓspice̾ more sole¬
to se pisurũ sꝑabat
s frustratꝰ a sua sps
pehement̾ turbatꝰe
considerans sac̾dotem
grã sibi collata ꝓrsus
nudatũ. et quasi nu¬
lo quodã dĩne ĩdigna¬
tionis offuscatum s

Expanded text:
stans, et devotissime orans, stans, et devotissime orans, illum in quem desiderant angeli prospicere , more solito se visurum sperabat, sed frustratus a spe sua vehementer turbatus est, considerans sacerdotem gratia sibi collata prorsus nudatum, et quasi nubilo quodam divinae indignationis offuscatum. Q