comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
excaritate scientes qđ in defensi¬
one euangelui posituss ĩ Aliqui
ueroꝰ ex contentione xp̃m an¬
nuntiant. non simpliciter existi.¬
mantes qđ inp̃ssuram suscicent
uincula mea: Haec explanationẽ
ñ indigenit. tam̃ ꝓpter sollicitudinẽ
superius participes hosgaudu sui
ꝓnuntiauit idõ quid fecerit p̃dica¬
tionas eius insinuat: quasi carisint
sionẽ gaudendi amatores eiusqr
cuius uincula in xp̃o manifestant᷑.
dignitas eius crebescit inomnu
p̃torio & incaeteris omibus idest
sio facta est sicut dicit dñs. quia
salus exiudȩis ẽ: Idõq plures ex
fr̃ib exemplũ suũ secutos ausos
dicit fuisse loqui uerbũ di cum
fidutia: Constantia enim eius
multos animauit. ut non p̃teri¬
gentesse Sed & alios falsos fr̃sN
fidutia neq dilectione dĩ sed con¬
p̃dicare quasi in uidos: Pluresergo
efr̃ib sincera quidẽ. sed diuersa
uoluntate xp̃m annuntiabanit:
Alii erum bona uoluntate hoc age¬
bant adgłam dĩ solius. alii ueror

Expanded text:
ex charitate, scientes quod in defensionem Evangelii positus sum: aliqui vero ex contentione Christum annuntiant, non simpliciter existimantes quod pressuram suscitent vinculis meis. Haec explanatione non indigent; tamen, propter sollicitudinem uamur. Quoniam superius participes hos gaudii sui pronuntiavit, ideo quid profecerit praedicatio ejus insinuat, quasi charis; isionem gaudendi amatores ejus; quia cujus vincula in Christo manifestantur, dignitas ejus crebrescit. In omni praetorio, et in caeteris omnibus, id est, sio est, sicut dicitur: Quia salus ex Judaeis est . Ideoque plures ex fratribus exemplum suum secutos, ausos dicit fuisse loqui verbum Dei cum fiducia; constantia enim ejus multos animavit, ut non praeterigentes se; sed et alios falsos fratres, non fiducia, neque dilectione Dei, sed condicit praedicare, quasi invidos. Plures ergo e fratribus sincera quidem, sed diversa voluntate Christum annuntiabant; alii enim bona voluntate hoc agebant ad gloriam Dei solius; alii vero
Abbreviated transcription (Latin):
Uere filius dĩ est hic. Ita ergo uirtu¬
te cessante. uelut homo uisus ẽ
I do eñi dicit quasi ut illud signific&
quia & ds̃ ẽ. Infirmitatis enĩ causa
dm̃ similẽ dicit factũ hominibus.
qđ in subiectis aperit dicens humi¬
liauit sema ipsum factuso bȩdiens
usq ad morte. mortẽ autẽ crucis:
H inc est ut ide habitu reꝑtus ut
homo ẽ Retinens enĩ uirtutem
suã ne apparer& in eo. Ut homo
uisus ẽ & occisus qui mori nescit:

Expanded text:
Vere Filius Dei est hic . Ista ergo virtuVere Filius Dei est hic . Ista ergo virtute cessante, velut homo visus est; ideo enim dicit quasi ut illud significet, quia et Deus est. Infirmitatis enim causa Deum dicit similem factum hominibus. Quod in subjectis aperit, dicens: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Hinc est unde habitu repertus ut homo est; retinens enim virtutem suam, ne appareret in eo, ut homo visus est et occisus, qui mori nescit.
Abbreviated transcription (Latin):
& homine Ante incarnatioriẽ
enim aut xp̃s potest dici aut ił s
quia simul ambo nomina & homi¬
nis filiũ & dĩ filiũ significant. Nã
ante natiuitate quiddicit inter
recur. oꝑadĩ faciebat. ut ingestis
reb apparer& ds̃esse quitantum
homo eisse putabatur Oꝑa enĩ for¬
ma sigruficant. ut quia oꝑa eius
ñ utiq hominis oꝑa sunt: Hic qui
in ioꝑa uł forma dĩ erat ds̃ intelli¬
gerettr forma enim dĩ quid est
nisi exemplũ qđ dĩ appar& dum
mortuas excitat. surdis reddit
auditũ leprosos mut idat & alia
Quomodo a utẽ hominis similis
factus dicit᷑. si homo tantũ erat.
&i quaratione habitu reꝑtus ut
homo ẽ si non ess& & ds̃. nisiq
cũ antequã se inclinari ꝑmitter&
semꝑ i idĩ uirtute usus sit: sost¬
ea infirmatus in habituhominis
reptus .e: Nam in monte utiq
quasi ds apparuit. & in maripedi¬
bus ambulans. non solũ homo
sed & ds uisus ẽ. & intellectus: deniq
quierant in naui quid dicunit:

Expanded text:
 homine. Ante incarnationem enim aut Christus potest dici, aut Jesus; quia simul ambo nomina et hominis filium, et Dei Filium significant. Nam ante nativitatem quid dicit inter retur, opera Dei faciebat; ut in gestis rebus appareret Deus esse, qui tantum homo esse putabatur. Opera enim formam significabant, ut quia opera ejus, non utique hominis opera sunt, hic qui in opere vel forma Dei erat, Deus intelligeretur. Forma enim Dei quid est, nisi exemplum quo Deus apparet, dum mortuos excitat, surdis reddit auditum, leprosos mundat, et alia? Quomodo autem homini similis factus dicitur, si homo tantum erat: et qua ratione habitu repertus ut homo est, si non esset et Deus; nisi quia cum antequam se inclinari permitteret, semper in Dei virtute visus sit, postea infirmatus in habitu hominis repertus est? Nam in monte utique, quasi Deus apparuit : et in mari pedibus ambulans, non solum homo, sed et Deus visus et intellectus est. Denique qui erant in navi, quid dicunt?
Abbreviated transcription (Latin):
inuentus ut homo. humiliauit sem&¬
ipsum factus obediens usq: admor¬
tem. mortẽ autem crucis Xp̃s
igitur sciens informa dĩ se esse aqͥlẽ
ostendit dõ. Sed ut humilitate
legem docer& iudȩis secõprehen¬
dentibus non solũ repugniauit
sed sem& ipsum exinauit. hoc es⁊
potestatem suã ab opere traxit.

Expanded text:
ertus ut homo. 255 Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Christum igitur sciens in forma Dei se esse, aequalem se ostendit Deo: sed ut humilitatis legem doceret, Judaeis se comprehendentibus non solum non repugnavit: Sed semetipsum exinanivit; hoc est, potestatem su
Abbreviated transcription (Latin):
Ea conito
Iciuitate
ODMETRO¬
poli
achaiae. Regio.¬
scripsit apłi
paulis Ro¬
Ma¬
INIS
hanc
epłam : quos ipse. ñpetrus.
non qui libet duodecim
discipłoꝵ primũ instruxit:
sedquidam iudeorũ creden¬
tium qui ab hierosolimis romã
ueuentes ubi princeps orbis
resideba: cui erant ipsi
Sibiecti. fidẽ quã apud hee¬
rusolimã didicerant roma¬
nis euangeli zauerunt.
usa aut̃ scribendi hanc
dentes propt̃ scõs patres
us originẽ ducebant.
pt̃ legem quam soli
tiras gentes acceperant:
tes propt̃ obseruantiam
legis cui serui erant meruisse
euangłii. E contra gentiles
p̃ferebant seł nihilominus
iudaeis. inproperantes eis
mortẽ filii dĩ: simulq pro¬
testabantur sẽ idolis obsequi¬
um uenerationis minime
ex hibuisse. silegis p̃cepta
aut ꝓpħarũ oracula habuis¬
sent. Omĩb igitur his p̃buit
se paulus apłs mediũ: om̃s
illoꝵ contentiones destruens.
quȩ inprologo huius epłae
narrantur : & quasi bonus con-¬
tionator extenta manu illos

Expanded text:
A Corintho civitate metropoli Achaiae regioscripsit apostolus Paulus Romanis hanc Epistolam, quos non ipse, non Petrus, non quilibet apostolorum duodecim primum instruxit, sed quidam Judaeorum credentium, qui ab Hierosolymis Romam venientes, ubi princeps orbis residebat, cui erant ipsi subjecti, fidem quam apud Hierosolymam didicerant Romanis evangelizaverunt. Causa autem scribendi hanc credentes, propter sanctos patres a quibus originem ducebant, et propter legem quam soli inter caeteras gentes acceperant, dicentes propter observationem legis cui servierant, meruisse Evangelii. Econtra gentiles praeferebant se nihilominus Judaeis, improperantes eis mortem Filii Dei, simulque protestabantur se idolis obsequium venerationis minime exhibuisse si legis praecepta aut prophetarum oracula habuissent. Omnibus his igitur praebuit se Paulus apostolus medium, omnes illorum contentiones destruens, quae in prologo hujus Epistolae narrantur: et quasi bonus concionator extenta manu illos
Abbreviated transcription (Latin):
fium suꝑ se pulchrũ. Epi
siqͥdem sonat suꝑ. Stola uero
missa: Epłae aut̃ iste ic circo
dicuntur suꝑ misse ł additȩ.
nondignitatis causa qđ suꝑ¬
excellant : sed a conpletionem
illoꝵ post ea scripte sunt.¬
Epła aut̃ ista. non illũ ordi¬
nem tenet incorpore epłcirũ.
quo .ẽ. conscripta: sed causa
dienitatis romanoꝵ quitunc

Expanded text:
hium super sepulcrum. Epi quidem sonat, super, stola vero, missa. Epistolae autem istae idcirco dicuntur supermissae vel additnon dignitatis causa quod superexcellant, sed ad completionem illorum postea scriptae. Epistola autem ista non illum ordinem tenet in corpore Epistolarum quo scripta est, sed causa dignitatis Romanorum, qui tunc
Abbreviated transcription (Latin):
Plenitudo tẽporis. ẽ: cõpletum
tempꝰ qd p̃finitũ fuerat adõpatie
quando mitter& filiũ suũ ex iuir¬
gine factũ quasi homo nasceret᷑.
subiciens se legi usq ad tempus
baptismi. ut formam dara quomͦ
peccatores abluti. & aiugo legis
ecepti dignatione dĩ filũ eius ad¬
optarent᷑: sicut ꝓmiserat redẽptis
sanguine filui eius Saluatorem
aut̃e necesse erat sub lege fieri.
quasi filiũ abrahae iuxta carnẽ
missus fuerat: Ido ultra neminẽ
oportuit cutũcidi: quia tamdiu
cucurrit signũ quo adusq uennde̾
qui ꝓmissus fuerat restaurare
fidem inquo iustificatus ẽ abrahã
inp̃putio. ut cͥredentibus nonopus
sit circũcisio Abrabam autẽ idõ
circũcisus ẽ qui filiũ se credidit ha¬
.biturũ in quo om̃s gentes benedice.¬
rentur: Idõ tamdui cucurrit signũ:
donec uenir& quierat ꝓmissus: Si
autẽ hoc crederent qđ credidit
abraham: nonstetisset circũcisior.¬

Expanded text:
Plenitudo temporis est completum Plenitudo temporis est completum tempus, quod praefinitum fuerat a Deo Patre, quando mitteret Filium suum, ut ex Virgine factus, quasi homo nasceretur, subjiciens se Legi usque ad tempus baptismi; ut formam daret quomodo peccatores abluti, et a jugo Legis erepti dignatione Dei, filii ei adoptarentur, sicut promiserat redemptis sanguine Filii ejus. Salvatorem autem necesse erat fieri sub Lege, quasi filium Abrahae juxta carnem; missus fuerat. Ideo ultra neminem oportuit circumcidi; quia tamdiu cucurrit signum, quoadusque veniret, qui promissus fuerat restaurare fidem, in qua justificatus est Abraham in praeputio, ut credentibus non opus sit circumcisio. Abraham autem ideo circumcisus est, quia filium se credidit habiturum, in quo omnes gentes benedicerentur. Ideo tamdiu cucurrit signum, donec veniret, qui erat promissus. Si autem hoc crederent, quod credidit Abraham, non stetisset circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
qr iuspatres ordinauerunt. et
usq adquã aecatẽ subiectus de¬
beat esse adultus statuerunt Ita
ut quãdiu paruulus ẽ libertate
sua uti non possit neq dominari
quasi heres. sed similis ꝓseruis
I Nconditione. ẽ curatoꝵ uł acto.¬
rũ Hoc exemplo ꝓbat eos qͥsub
lege fuerunt paruulos fuisse
circa meritũ. nec libertatem
habuisse: quia conditione legis
erant subiecti causa peccati: Ita
&Nos cũ essemus paruuli: subele.¬
mentis huius mundi eramus
subiecti Inelem̃tis. neomeruas
significat & sabbatũ: Neomemȩ ensi :
dies sunt lunares quos obseruant
iuda : Sabbatũ uero dies requieti.
eramus conseruis quasi pedagogis:
Libertas enĩ nr̃a: obnoxia erat causa
peccati: Nihil tamen deelementis
speramus iudei. sicut & pagat ii.
qͥ creatorẽ dm̃ uenerabant᷑
increatura: A tubi uenit plenitu¬
do tẽporis. misit dĩ filiũ suum¬
pos factĩt ex muliere factũ sublege¬
ut filioꝵ ad optionẽ reciperemꝰ:

Expanded text:
est, quia jus patres ordinaverunt, et est, quia jus patres ordinaverunt, et usque ad quam aetatem subjectus debeat esse adultus, statuerunt; ita ut quamdiu parvulus est, libertate sua uti non possit, neque 223 dominari quasi haeres; sed similis prope servis in conditione est curatorum vel actorum. Hoc exemplo probat eos, qui sub Lege fuerunt, parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse; quia in conditione Legis erant subjecti causa peccati. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus subjecti. In elementis neomenias significat et sabbatum; neomeniae enim sunt dies lunares, quos observant Judaei: sabbatum vero dies requietioneramus conservis, quasi paedagogis; libertas enim nostra obnoxia erat causa peccati. Nihil tamen de elementis sperabant Judaei, sicut et pagani: sed creatorem Deum venerabantur in creatura. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Legefiliorum adoptionem reciperemus.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod quot enĩ inxp̃o baptrzati
estis. p̃m indiustis: hoc dicit qr
credentes dũ inmutant᷑. xristum
induunt. Quando hoc appellant᷑
qđ credunt: Nonest iudȩus neq
grecus. non. ẽ seruus neq liber.
non. ẽ masculus neq femit a
Nullam distantiam dicit credentũ.
ut nulli p̃iudicet᷑ quid fuerit
anteqũa creder& Omĩb enĩ his.
unũ decretũ est donũ: Apud enĩ
dm̃ nulla discretio ꝑsonarum est.
Nisi moꝵ & uitae. ut homines
uNuus fidei meritis distingatur
non ꝑsonis. Si igitur uosom̃s unũ
estis scłm ꝓmissionẽ heredes. Sem̃
abrahȩ sunt om̃s credentes: quia
abraha pat̾ est omniũ credentiũ.
& si filius necessario ꝓmissionis eiꝰ dc̃
heredes ut consequentur ꝑfidem
qđ ꝓmissum ẽ abrahȩ ut partici¬
pes simus iustificationis eius i
diu heres paruulus ẽ nihil differt
aseruo cũ dñs sit omniũ. sed sub.
curatorib & actoribus usq ad
p̃firutũ tempus a patre. Uerum

Expanded text:
Quotquot enim in Christo baptizati Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Hoc dicit, quia credentes dum immutantur, Christum induunt; quando hoc appellantur, quod credunt. Non est Judaeus, neque Graecus: non est servus, neque liber: non est masculus, neque femina; Nullam distantiam dicit credentium, ut nulli praejudicetur quid fuerit, antequam crederet; omnibus enim his unum decretum est donum. Apud Deum enim nulla discretio personarum est, nisi morum et vitae; ut homines unius fidei meritis distinguantur, non personis. Si ergo vos omnes unum estis, secundum promissionem haeredes. Semen Abrahae sunt omnes credentes, quia Abraham pater est omnium credentium; et si filii sunt, necessario et promissionis ejus haeredes; ut consequantur per fidem, quod promissum est Abrahae, ut participes simus justificationis ejus in diu haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub curatoribus et actoribus est usque ad praefinitum tempus a patre. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
.rent᷑ Hoc enĩ manifestauerat dĩ
ꝑ isaiam ꝓph̃am dicens Ueniet ex
sion qui eripiat & auertat impie.¬
.tatẽ abiacob & hoc erit illis
ame testamentũ cũ abstuleꝵ o
peccata eoꝵ. Prius enĩ quã uemira
fides sublege custodiebamc̃dusi
iNedidẽ fide quae incipiebat
reuelan. Hoc. ẽ qđ dicit. qr antequã
uenir& saluatoꝵ sub legis custodia
agebamus ne peccaremus: ut ueni¬
enti ꝓmissiomi digni essemus: Hac
enĩ spe lux uelutos p̃ftabat Nos
ut uenienti xp̃o offerret nos ido
legis eramus. donec uenir& xp̃s.
qui Nios credentes iustificar&.
Ueniente autẽ fide. iam non sub
pedago ᷤ sumus. Om̃s enĩ filu dĩ
pedagogo quiagit p̃otestati suae
non. ẽ. Paruulus enĩ & lubricus
ad peccandũ. sub pedagogi cura
habet᷑. Ueniente autẽ xp̃o qui
quasi deminorib facit. maiores:
liberati depotestate pedagogi.
ꝑ ablutionẽ peccatoꝵ factisumꝰ
Filudĩ cũ essemus serui peccati

Expanded text:
rentur. Hoc enim manifestaverat Deus rentur. Hoc enim manifestaverat Deus per Esaiam prophetam, dicens: Veniet ex Sion, qui eripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoc erit illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Prius enim quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eamdem fidem, quae incipiebat revelari. Hoc est, quod dicit, quia antequam veniret Salvator, sub Legis custodia agebamus, ne peccaremus: ut veniente promissione digni essemus. Hac enim spe Lex tutos praestabat nos, ut venienti Christo offerret nos, id Legis eramus, donec veniret Christus, qui nos credentes justificaret. Veniente autem fide, jam non sub paedagogo sumus; omnes enim filii Dei paedagogo qui agit, potestatis suae non est; parvulus enim et lubricus ad peccandum sub paedagogi cura habetur. Veniente autem Christo, qui quasi de minoribus facit majores, liberati de potestate paedagogi, per ablutionem peccatorum facti sumus filii Dei, cum essemus servi peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ posse᷑ iuuificare. uere ex lege
ess& iustitia Iustitiã hanc dicit quȩ
apud dm̃ imputatur iustitia. idest
fiderquia & lex habuit iustitiam:
sed ad p̃sens non quȩ iustificaret
apud dm̃  Remitt̃e enĩ peccata non
potuit. ut depeccatorib faceret
iustos. sed adhoc data.ẽ ut errori
esset ꝓuocans homines ad boNam
uitã in reuerentes puruens Idõq
non ẽ data lex quȩ poss& uiuifica.¬
re. sed condẽpnare Sed conclusit
scriptura omĩa sub peccato ut ꝓ.¬
missio exfide iħu xp̃i daretur
credentibus Hunc sensil adroma¬
nos posuit dicens: Conclusit ds̃ oñ
subpeccato. ut omniũ misereatus
Hoc dicit qđ supra memoraui qr lex
adhoc data ẽ ut peccatores reos se. eẽ.
scirent apud dm̃ Mlanifestis enum
pec catissus conclusi sunt ut se ex¬
cusare non possent. sedquererent
misericordiã: ut ueruensqd ꝓmissũ
erat abrahae. fidẽ solã abeis poscera
quã habuit abrahã ut malorũ
suoꝵ ueniã & iustificatione mere.¬

Expanded text:
quae posset vivificare, vere ex Lege esset justitia . Justitiam hanc dicit, quae apud Deum imputatur justitia, id est, fidei, quia et Lex habuit justitiam, sed ad praesens, non quae justificaret apud Deum. Remittere enim peccata non potuit, ut de peccatoribus faceret justos; sed ad hoc data est, ut terrori esset provocans homines ad bonam vitam, irreverentes puniens. Ideoque non est data Lex, quae posset vivificare, sed condemnare. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Hunc sensum et ad Romanos posuit, dicens: Conclusit Deus omnia sub peccato; ut omnium misereatur . Hoc dixit quod supra memoravi, quia Lex ad hoc data est, ut peccatores reos se scirent apud Deum. Manifestatis enim peccatis suis, conclusi sunt, ut se excusare non possent, sed quaererent misericordiam; ut veniens qui promissus erat Abrahae, fidem solam ab eis posceret, quam habuit Abraham; ut et malorum suorum veniat, et justificationem mere
Abbreviated transcription (Latin):
mi scđia dĩ quȩ ꝓmissa ẽ & man&
suꝑ isrł dĩ. non suꝑ isrł hominus
tes israhelitȩ sunt scđm carnem:
Duas ergo partes significa uit super
cȩtero nemo mihi molestus sit
Molestias noluit decetero fieri ut
iterũ forte cogeretur scribere. sed
iam correctores illos uult fieri ut
amputatis errorib post tanta tedia
passamhaber&: Siautẽ durioresse
p̃starent & inflexibiles inconuer¬
tando cessarent abeo: ut illisoꝑas
suas & efficaciã impender&. Dequib
mercedem aut lucrũ sperar&:
Ego enum stigmata dñi nr̃i iħu xp̃i
incorpore meo porto Hoc dicit
iratus quia passiones quas credentiũ
nontimuit. sed passus. ẽ amore cre¬
centiũ cicatrices plagarũ habere
incorpore. quo non mitꝰi fideliter
eis p̃dicar& sicut &psendo apłi qui
galathas deceperant: Neminẽ itaq
uult sibi molestũ esse quihuic rei
deuotus non est: Ista enim ftigmata
Neq enĩ penitus fuerant om̃seuersi:¬

Expanded text:
ia Dei, quae promissa est, et manet super Israel Dei, non super Israel hominis; tes Israelitae sunt secundum carnem. Duas ergo partes significavit, super delium. De caetero nemo mihi molestus sit. Molestias sibi noluit de caetero fieri, ut iterum forte cogeretur scribere: sed jam correctiores illos vult fieri; ut amputatis erroribus, post tanta taedia pausam haberet. Si autem duriores se praestarent, et inflexibiles in convertendo, cessarent ab eo; ut illis operas suas et efficaciam impenderet, de quibus mercedem aut lucrum speraret. Ego enim stigmata Domini Jesu Christi in corpore meo porto. Hoc dicit iratus, quia passiones quas credentium non timuit: sed passus est amore credentium cicatrices plagarum habere se in corpore; quo non minus fideliter eis praedicaret, sicut et pseudoapostoli, qui Galatas deceperant. Neminem itaque vult sibi molestum esse, qui huic rei devotus non est; ista enim stigmata,neque enim penitus omnes fuerant eversi
Abbreviated transcription (Latin):
bonos habere debemus &mores:
loc. ẽ enim spu uiuere. inͣtami na¬
tã uitã habere &sic spũ ambula¬
mus. si pacis ftudeamus: haec
enĩ parit caritatẽ: In anisaute
gła .ẽ. uelle uincere. iibi p̃mium
non ẽ Ut qui studiũ hab& con¬
discordias alites: Seruũ autem
inquit dñi non oportet litigare :
Done enĩ uitȩ fructus aridõsfacit
ꝑdens spem ꝓmislam castȩ conues¬
satior us. Bora eni a uita casta
morib ornenda e e beniuolentia

Expanded text:
bemus habere et mores; hoc est enim spiritu vivere, incontaminatam vitam habere: et sic spiritu ambulamus, si paci studeamus; haec enim parit charitatem. Inanis autem gloria est velle vincere, ubi praemium non est; ut quis studium habeat condiscordias et lites: Servum autem, inquit, Domini non oportet litigare . Bonae enim vitae fructus aridos facit, perdens spem promissam castae conversationis: bona enim et casta vita moribus ornanda est, et benevolentia
Abbreviated transcription (Latin):
filuidĩ. Sed quomodo qui scdm
carnẽ natus fuerat ꝑsequebat᷑
natus. ẽ sed & esau: qi & ipse it i¬
popłi iudaici tipũ natuses ⁊
Dequo in malachia ꝓpħa scriptũ
est:. iacobdilexi: esau uero odi Hic
ꝑsequebatur iacobqui inpopuli
hocẽ homo uidens dm̃. Similiter
& iudȩos ꝑ inuidiam ꝑsequi signi¬
ficauit xp̃ianos. Unde dicta oꝑa
galathas euerterent carnali astu.¬
tia Sedquid dicit scriptura: eice
ancillam & filiũ eius. Non enuim
hereserit filius ancillae: cũ filio
meo isa ac Haec uerba sa: ra sunt.
quȩ tipum hab& hierłm caelestis:
depromissione generans isa ac ut
eiecto filio ancillȩ. id ẽ iudaeo
popło incredulitat᷑is causa ob¬
iecto. serui enĩ peccati sunt quib

Expanded text:
filii Dei. Sed quomodo tunc qui secundum filii Dei. Sed quomodo tunc qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur natus est, sed et Esau; quia et ipse in populi Judaici typum natus est. De quo in Malachia propheta scriptum est: Jacob dilexi, Esau vero odivi . Hic persequebatur Jacob, qui in populi hoc est, homo videns Deum . Similiter et Judaeos per invidiam persequi significavit Christianos; unde data opera Galatas everterant carnali astutia. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Haec verba Sarae sunt, quae typum habet Hierusalem coelestis, de promissione generans Isaac; ut ejecto filio ancillae, id est, Judaeo populo, incredulitatis causa abjecto servi enim peccati sunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
est. Lȩtare sterilisquȩ non paris.
erumpe & exclama quȩ ñ parturis.
quia multi filu deserte magisquã
eis quȩ hab& uirum: Hanc terre.¬
nã hierłm uirũ habere dicit. qr
scdm carnẽ generat: Illã autem
caelestem hierłm qua dic̃ matrẽ
nram sterilẽ appellat quia non
parit scdm carne: nec dolores
patitur. hoc ẽ non parturit.
Generat autẽ sine passione spiri.¬
taliter exclamans inleticiã quia
deseritur aliquando: aquo nisi
abadam quia deserta uita secutꝰ
.ẽ mortẽ. nunc plures filios hab&
quã haec quȩ hab& uirũ idest
quȩ carnaliter generat. Mlulto
enĩ plures sunt xp̃iani iudaeis.
sicut dicit in apocalipsi Q uidi
turbã magriã quã numerare
nemo poterat ex om̃i tribu &
gente. Nosautẽ fr̃s scđ̾m isa ac
ꝓmissionis fili sumus. Hoc ẽ non
carnis filios ẽt seddĩ qr isa ac
intypũ natus ẽ filu dĩ. & uult
eos sub intelligere quia facti filu
dĩ conuersi sunt. ut essent filu
carnis : Siuero resipiscant: sunt

Expanded text:
quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis; quia multi filii desertae, magis quam ejus, quae habet virum . Hanc terrenam Hierusalem virum habere dicit; quia secundum carnem generat: illam autem coelestem Hierusalem, quam dicit matrem nostram, sterilem appellat; quia non parit secundum carnem, nec dolores patitur, hoc est, non parturit. Generat autem sine passione spiritaliter exclamans in laetitia; quia deserta aliquando a quo autem, nisi ab Adam, qui deserta vita secutus est mortem, nunc plures filios habet, quam haec quae habet virum, id est, quae carnaliter generat. Multo enim plures sunt Christiani Judaeis, sicut dicitur in Apocalypsi: Et vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat ex omni tribu et gente . Vos aupromissionis filii estis. Hoc est non carnis filios esse, sed Dei; quia Isaac in typum natus est Filii Dei: et vult eos subintelligere quia facti filii Dei, conversi sunt, ut essent filii carnis: si vero resipiscant, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
.bus legis iustificar& credentes
iustitiae expectamus. Inxp̃o enim
neq p̃putium. sed fides quȩ per
caritatẽ oꝑatur. Aꝑtum. ẽ quod
dicit qr spes iustificationis infide
talit̃ dõ seruitur deuotione m̃tis
& puritate cordis Unde dicit
orantes eũ insp̃u & uirtute ad.¬
orare oport&. Rc ꝑhoc neq
p̃putiũ ual& quioquã neq circum.¬
cisio: Sed sola fides opusẽ in carr
fectio sit credentis Demiq saluator
quod primũ mandatũ ess& inter¬
roganti scribere qđ dicens. Diliges

Expanded text:
bus Legis, justificaret credentes bus Legis, justificaret credentes justitiae exspectamus; nam necharitatem operatur. Apertum est quod dicit, quia spes justificationis in fidetaliter Deo servitur devotione mentis, et puritate cordis. Unde dicit dorantes eum, in spiritu et veritate adorare oportet . Ac per hoc neque praeputium valet quidquam, neque circumcisio: sed sola fides opus est in chafectio sit credentis. Denique Salvator quod primum mandatum esset interroganti scribae respondit: Diliges
Abbreviated transcription (Latin):
ende Possunt aliqui legem aliqua.¬
tenus seruare & non circũcidi.
Nam multi romanoꝵ iniudȩa
sernabant legem incircũcisi. Unde.
iudeae: Scio rex agrippa credis
ꝓpħis scio quia credis & centurio
cuius erat seruus moriturus qui
mittens ad iħm rogauit ut ueni¬
r& & sanar& serũu eius. Cui testi
git enim gentẽ nr̃am & sinagoga
ipse aedificauit nobis. Nemo tam̃
circũcisus nontã legẽ seruat:
Debitor ẽ enĩ quia lex circũ cisis
data. ẽ: hoc uideo dixit. Q uia
tam hab& esse. Ostendebant ut cligi
essent omĩa onera legis portare:
Euacuati estis ãpo: Quib nihilꝓ
enĩ grã eius pleni. quia recedente
euacuati sunt. Hisenĩ loquit᷑ qui
post acceptũ donũ gr̃a dĩ circũci¬
di se maluerunt: Qui in lege glori¬
amini grã excidistis. Iustitia legis
est si seruent᷑ quȩ clata sunt. Idõq
qui inhis iustificari se uult post
fidẽ. amittit grãm: quia ad hoc
uenit donũ dĩ ut cessantib oneri.¬

Expanded text:
endae. Possunt aliqui Legem aliquaendae. Possunt aliqui Legem aliquatenus servare, et non circumcidi: nam multi Romanorum in Judaea servabant Legem incircumcisi. Unde dJudaeae: Scio, rex Agrippa; credis prophetis, scio quia credis . Et centurio, cujus servus erat moriturus, qui mittens ad Jesum, rogabat ut veniret, et sanaret servum ejus; cui testimgit enim gentem nostram, et Synagogam ipse aedificavit nobis . Nemo tamen circumcisus non totam Legem servat; debitor est enim, quia circumcisis data est Lex. Hoc ideo dixit, quia tam hebetes se ostendebant, ut digni essent omnia onera Legis portare. Evacuati estis a Christo. Quibus nihil enim gratia ejus pleni, qua recedente, evacuati sunt. His enim loquitur, qui post acceptum donum gratiae Dei, circumcidi se maluerunt. Qui enim in Lege gloriamini, a gratia excidistis. Justitia Legis est, si serventur, quae data sunt. Ideoque qui in his justificari se vult post fidem, amittit gratiam; quia ad hoc venit donum Dei, ut cessantibus oneri
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumus State ergo & nolite iterũ
inseruitutis uigo contineri: Stan.¬
dũ monec inaccepta gr̃a: nerede¬
untes aduetera. amittant donũ
lib̾catis qđ fuerant consecuti:
Ecce ego paulus dico uob̾ quasi cir.¬
cũcidimini: xp̃s uobis nihil pro¬
derit. Nunc aꝑte ueritatis & auc.¬
toritatis suae iuim non tacet
dicers Ecce ego paulus dico uob.
id ẽ ego magistes gentiũ cuiuis
phetȩ usq ad ioħm ex quo regnũ
ciper& p̃dicatio oportuit circũcidi.
Nunc aut̃e lege fidei succedente ea
sequenda sunt quȩ rudis ueritas
iub&: quia uetus & nouũ admisce¬
ri non deb& auctoritatẽ p̃dican¬
tis: Ait enĩ: Nemo additamentũ
panni rudis assuit uestimento
ueteri: Lollit enĩ fortitudinẽ eius
auestim̃to & maior fit scissura.
Acꝑhoc non solũ nihilꝓderit fideli
addata circũcisio sed et oberit.
Maiuserum malum. ẽ exlibero ser¬
uũ fieri. quã nasci Testificor
autẽ om̃i homini circũcidenti se:
quia debitor. ẽ uniuerse legis faci-¬

Expanded text:
T V. State ergo, et nolite iterum servitutis jugo contineri. Standum monet in accepta gratia, ut non redeuntes ad vetera, amittant donum libertatis, quod fuerant consecuti. Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. Nunc apertae veritatis et auctoritatis suae vim non tacet, dicens: Ecce ego Paulus dico vobis, id est, ego magister gentium, cujus phetae usque ad Joannem; ex quo regnum ciperet praedicatio, oportuit circumcidi: nunc autem lege fidei succedente, ea sequenda sunt, quae rudis veritas jubet; quia vetus et novum admisceri non debent, auctoritate Domini praedicantis; ait enim: Nemo additamentum panni rudis assuit vestimento veteri; tollit enim fortitudinem ejus a vestimento, et major fit scissura . Ac per hoc non solum nihil proderit fideli addita 227 circumcisio, sed et oberit; majus enim malum est ex libero servum fieri, quam nasci. Testificor autem omni homini circumcidenti se, quia debitor est universae Legis faci
Abbreviated transcription (Latin):
enim lex sollitiores reddit negle.¬
gentes. Mlodo enĩ hominib satis¬
fatio aut dõ: hoc. ẽ nũ quid ho.¬
Significat igitur hos aquib fue.¬
rant euerii. Nondõ sed hominib
placere ingalatbarũ subuersione.
sicut & semet ipsum iã dudum
quando aeccłam ut patr̃u tra¬
ditionẽ uindicar& ꝑ sequebat᷑:

Expanded text:
enim lex sollicitiores reddit neglienim lex sollicitiores reddit negligentes. Modo enim hominibus satisfacio, aut Deo? hoc est, numquid hoSignificat igitur hos a quibus fuerant eversi, non Deo, sed hominibus placere in Galatarum subversione, sicut et semetipsum jamdudum, quando Ecclesiam, ut Patrum traditionem vindicaret,
Abbreviated transcription (Latin):
euangelizauimus anathema sit. sicut
p̃diximꝰ. & nunc iterũ dico siquis
uobis euangelizauerit pret̃ quam
qđ accepistisanathema sit. Nemo
miretur apłn qui feritatem. moꝵ
mansuet᷑abat. sic ẽẽ cõmotũ. Pro
galatharũ enĩ salute inclignant᷑
aduersus inimicos discipline xp̃iane.
Incdignatio eNum haec ostendit non
leue peccatũ esse. post acceptam
uerat asserit: ut & iam se ipsos. id ẽ
apłõs si inmutati forte aliter p̃di.¬
carent non audiri docer&. Quoꝵ
si forte diabolus angłm dĩ fingens
rer& contra haec p̃dicans. sciret᷑
esse contrarium. & abhominatio
haberet᷑. Siergo apłos xp̃i quoꝵ¬
tam p̃clara opiruo insignis et¬
ꝓdigus erat faciendis. & angłm de
caelo quẽ possit spiritalis ratio
cõmendare aliter docentes quã ab
apło paulo docti erant. anathema.¬
tizare p̃cepit: quanto magis qͦs
nulld̃ testimoniũ ad se ducendũ
potest cõmendari: i dõ autẽ
iterat contestatiorie ut confu m&
eos inprima traditione. Iterata

Expanded text:
euangelizauimus uobis, anathema sit. Sicut praedixi et nunc iterum dico: si quis uobis euangelizauerit praeter id quod accepistis, anathema sit. Nemo miretur Apostolum, qui feritatem morum mansuetabat, sic esse commotum; pro Galatarum enim salute indignatur adversus inimicos disciplinae christianae. Indignatio enim haec ostendit non leve peccatum esse post acceptam eis praedicaverat, asserit; ut etiam seipsos, id est, apostolos, immutati forte aliter praedicarent, non audiri doceret, quorsi forte diabolus angelum 212 Dei sereret contra haec praedicans, sciretur esse contrarium, et ut abominatio haberetur. Si ergo apostotam praeclara opinio in signis etodigiis erat faciendis, et angelum de coelo, quem possit spiritalis ratio commendare, 335 aliter docentes quam ab apostolo Paulo docti erant anathematizari praecepit; quanto magis quos nullum testimonium ad seducendum potest commendare? Ideo autem iterat contestationem, ut confirmet eos in prima traditione; iterata
Abbreviated transcription (Latin):
fide sed confirmauit. Multa
mala ꝓhis passus aꝑfidis. sicut
dicit. Sienĩ scđm hominẽ adbestias
pugnaui ephesi quidmͥ ꝓdest si mor¬
tui non resurgunt: & qm̃ pugnam
rome custodia quia ueniens ab
hierosolimis incustodia subfidei¬
iussore. ut intelligitur egisse ma¬
nens extra castra inconducto suo

Expanded text:
fide, sed confirmavit, multa mala pro his passus a perfidis, sicut dicit: Si enim, secundum hominem, ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt ? Et quoniam pugnam Romae custodia; quia veniens ab Hierosolymis in custodia sub fidejussore intelligitur degisse, manens extra castra in conductu suo
Abbreviated transcription (Latin):
adulteria. fornicatio. inpuritas.
obscentas. idolatria. ueneficia. ini¬
micitiae. contentiones. simulatio.¬
p̃dico uob sicut p̃dixi. qđ hi qui
legis peccati menbra sunt. quȩ
errores isti exmundo sunt ex qͦ
& caro. Omiã namq peccata deforis
oriunt᷑ ex parte carnis ñ exparte
sp̃s. idõ non absurde oꝑa carnus
dicuntur. Fructus uero sp̃s. ẽ caritas.
gaudiũ pax. longanimitas. benig¬
tutas. spes. lenitas. continentia
castitas. bonitas: aduersuis huuis¬
modi: non ẽ lex. Quia utẽ sunt
xp̃i carne suã crucifixerua t
cũ uitiis & concapisceatus slon

Expanded text:
adulterium, fornicatio, impuritas, adulterium, fornicatio, impuritas, obscenitas, idololatria, veneficia, inimicitiae, contentiones, simulatiopraedico vobis, sicut et praedixi, quod hi qui legis peccati membra sunt, 229 qerrores isti ex mundo sunt, ex quo et caro. Omnia namque peccata deforis oriuntur ex parte carnis, non ex parte spiritus; ideo non absurde opera carnis dicuntur. Fructus vero Spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, spes, lenitas, continentia, castitas, bonitas: adversus hujusmodi non est lex. Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et c
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ aduersȩsunt: Unã dĩ alterã
peccati. Quae idõ in carne signi¬
ficantur: quia uisibil.b. ohlec.¬
tatur. cupila peccatoꝵ. ut his
sibi aduersantib medius horno
non ea quȩ uult agat. Diuit ia
eNII lex p̾mit & fugat legẽ pecca¬
.xi. consulens homini ut uigorẽ
naturae suae custodiat. necapi¬
ttur in lecebris. Ilbe tontra insi.¬
dis agens lacessit hominẽ blan.¬
ditis ut sꝑnat p̃ceptũ legis diui.¬
ne. Cum ergo consensit. legi dĩ
contra dieit. lex peccati suadens
homisie faciat qđ imperat lex
duunia E diuerso autẽ lex dei
reuocat hominẽ nefaciat qđ
sugerit lexpeccati. Qđquidẽ
hamo noni uid& esse absurdum.
Sert nũ naturae suȩ congruere:
ni faciat qł imꝑat lex dĩ. Deniq
gaud&: uando haec agit. Cũ
consenciat: sciens horrori essȩ quȩ
suggerit lex peccati. Qds spiritu
duciminu: non estis sub lege Non. ẽ
scm̃ non errat. Lex enĩ errantibus
dominatur. sicut alio locodi cit.
iuxto lex non. ẽ posita. Alanifesta

Expanded text:
vicem adversae sunt: unam Dei, alteram peccati. Quae ideo in carne significatur, quia visibilibus oblectatur, cupida peccatorum; ut his sibi adversantibus, medius homo non ea quae vult, agat. Divina enim lex premit et fugat legem peccati, consulens homini, ut vigorem naturae suae custodiat, ne capiatur illecebris: illa e contra in insidiis agens, lacessit hominem blanditiis, ut spernat praeceptum legis divinae. Cum ergo consenserit homo legi Dei, contradicit lex peccati, suadens homini, ne faciat quod imperat lex divina: e diverso autem lex Dei revocat hominem; ne faciat quod suggerit lex peccati. Quod quidem homo non videt esse absurdum; scit enim naturae suae congruere, si faciat quod imperat lex Dei. Denique gaudet, quando haec agit: cum consentiat, sciens horrori esse, quae suggerit Lex peccati. Quod si Spiritu ducimini, non estis sub Lege. Non est itum sanctum, non errat; lex enim errantibus dominatur, sicut alio loco dicit: justo non est lex posita . Manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
Haec dicit ut uł sic intelligant
qui ludebant᷑ uelut stulti et he¬
modo pseudo apłi tribulationes
ꝓnomine xp̃i quasi nihil ꝓfutura¬
ꝑ he pocrisin redimebant erubes.¬
dehis. sciens magnã ꝓistis fore
uitã esse munidi uero amarem
apparere mortẽ: Inuicẽ ergo mor
munidi & dũ nihil hab& mundus
suũ qđ agnoscat in apło. Sicut
& dñs ait : Ecce inquit princeps
huius mundi uenut. & in me¬

Expanded text:
Haec dicit, ut vel sic intelligant, Haec dicit, ut vel sic intelligant, quia illudebantur velut stulti et hemodo pseudoapostoli tribulationes pro nomine Christi quasi nihil profuturas per hypocrisim redimebant, erubesloriabatur de his, sciens magnam pro istis fore vitam esse; mundi vero amorem parere mortem. Invicem ergo sibimundi, et dum nihil habet mundus suum, quod agnoscat in Apostolo, sicut et Dominus ait: Ecce, inquit, princeps hujus mundi venit, et in me
Abbreviated transcription (Latin):
aut falsa esset aut non essa apłi
nolentesse rephendi. Quicimiq
uolunt placere incarne hi cogut:
tionẽ non paciantur.n diabolo
placere hominib: placere. signi¬
ficat Ut enũ iudei: ꝓprus aut
Non infensis uiuerent quos pseudo¬
apłos dicit. sic xp̃m p̾dicabant.
ut & legem seruandã docerent
qđ apłs nũqua metuit sed cons¬
tanter qđ uerum ẽ nontacuit.
& sibi & his ꝓuidens quos docebat
Deniq ego inquit non solũ ligari
legẽ custodiunt reuolunt uos
circũcidiut inura carne głant᷑.
Tale ẽ hoc quale & illud dic tum
gentilit̃ uiuis. quomodo cõpellis
gentis iuidaitare ita & hi cum
ipsi legẽ non custodirent cor¬
seruantes in iustȩ cirelicisione
zelabantur. ut ꝑ inde uindices
& amatores legis uiderentue.
cũ constat hunc lege defendare
& custodire. qui iustitias eius
exequit᷑ a mandatũ qđ ad uitã¬
datũ est non p̃ter mittit. ladis
ergo galatharũ excusatio erat eoꝵ:

Expanded text:
aut falsa esset, aut non esset Apostoli, aut falsa esset, aut non esset Apostoli, nolentes se reprehendi. Quicumque volunt placere in carne, hi cogunt tionem non patiantur. In carne placere, hominibus placere significat; ut enim Judaeis propitiis aut non infensis viverent, quos pseudoos dicit, sic Christum praedicabant, ut et legem servandam docerent: quod Apostolus numquam metuit, sed constanter quod verum est, non tacuit, et sibi et his providens, quos docebat. Denique: Ego, inquit, non solum ligari, legem custodiunt: sed volunt vos circumcidi, ut in vestra carne glorientur. Tale est hoc, quale et illud dictum gentiliter vivis, quomodo compellis gentes judaizare ? Ita et hi cum ipsi legem non custodirent, conversantes injuste, circumcisionem zelabantur; ut proinde vindices et amatores legis viderentur: cum constet 231 hunc legem defendere et custodire, qui justitias ejus exsequitur; et mandatudatum est, non praetermittit. Talis ergo Galatarum excusatio erat.
Abbreviated transcription (Latin):
fastidium pati debere secuturos.
quia ꝓ paruis magtia recipi¬
emus. & pro terrenus aeterNa
tempore quo ꝓmisit ds̃ Ergo
dũ tempus habemus: operemur
bonũ ad om̃s Qentiles tempus
habent oꝑandi malũ: Homines
enim sine dõ quomodo possunt
operari bonũ. xp̃iani autẽ facti
tempus habent operandi bonũ
ad om̃s homines: ut post accept̃a
fidem bonũ opus ꝓficiat merce¬
di promisse: Tempus enĩ idcirco
non iceditur. uitȩ & iam iustȩ
uersemur exemplũ daNtes
gentibus Maxime autẽ: ad
domesticos fidei Uerum e qr
faciliores & ꝓpensiores inborio
circa fr̃s esse debemus. quia in¬
uicẽ sumus mer bra Huic ergo
circũcisioni rei. nunc inatu:
Scitote qualib litteris scripsi
uobis mea manu Ructorita¬
tẽ dat epłȩ suae Cũ et um
dicit. Ego scripsi mea mar ui
oboediri uult litteris his Ubi
enĩ olographa maiufe. falsum
dici non potest: Neforte circum¬
uenti excusarent de epła qua si

Expanded text:
fastidium pati debere, securos fastidium pati debere, securos quia pro parvis magna recipiemus, et pro terrenis aeterna, tempore quo promisit Deus. Ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. Gentiles tempus habent operandi malum; homines enim sine Deo, quomodo possunt operari bonum? Christiani autem facti, tempus habent operandi bonum ad omnes homines; ut post acceptam fidem bonum opus proficiat mercedi promissae. Tempus enim idcirco conceditur vitae, ut jam juste versemur, exemplum dantes gentilibus. Maxime autem ad domesticos fidei. Verum est quia faciliores et propensiores in bono circa fratres esse debemus; quia invicem sumus membra. Huic ergo circumcisioni, rei nunc inani. Scitote qualibus litteris scripsi vobis mea manu. Auctoritatem dat epistolae suae; cum enim dicit: Ego scripsi mea manu, obediri vult litteris his. Ubi enim holographa manus est, falsum dici non potest; ne forte circumventi excusarent de epistola, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. qui inconcessa p̾̃sumit:
Qui uero seminauerit in spũ. despũ
met& uit̾a aeternã: Homo xp̃ianꝰ.
spũ constat & carne. Homo enĩ:
Cũ ergo spiritui dat ad sensum.
cohibensse abhisquȩ contraria s̃.
Spiritalit̾ ent̃ seminat ut possit
metere uitã aeternã Testimonio
enĩ sp̃s accipiet in mortalitatẽ
loco mercedis Sicut enĩ qui
corrũpit dehonestans corpus
suũ non ad aecernitat̃ẽ. sed ad
corruptionẽ ꝑtiNebit: ita &
qui intaminatũ se custodit
uitã aecernã. consequet᷑. Haec
ẽ enĩ aeterna uita: uiuere sine
poena habere sigłam: Nam si
hic ad presens qui in sollicitudine
t̃ negat se uiuere : quantoma¬
gis ubi alienus adõ ignẽ tortorẽ
patitur Boriũ autẽ facientes
nondeficiamus: Tempore enum
ꝓprio metemus infatigabiles:
Hocdicit: quia qui fortis erit ad
seminandũ. fortis erit adme¬
tendũ. Idesti sic recipiet quomͦ
facit: Idõ promptos nos adbene¬
faciendũ esse hortatur Nec

Expanded text:
corpus, qui inconcessa praesumit. corpus, qui inconcessa praesumit. Qui vero seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Homo christianus spiritu constat et carne; homo enim ao est. Cum ergo spiritui dat assensum, cohibens se ab iis, quae contraria sunt, spiritaliter seminat; ut possit metere vitam aeternam. Testimonium enim Spiritus accipit, et immortalitatem loco mercedis. Sicut enim qui corrumpit dehonestans corpus suum, non ad aeternitatem, sed ad corruptionem pertinebit; ita et qui incontaminatum se custodit, vitam aeternam consequetur. Haec est enim aeterna vita, vivere sine poena, et habere gloriam. Nam si hic ad praesens qui in sollicitudine est, negat se vivere; quanto magis ubi alienus a Deo, ignem tortorem patietur! Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus infatigabiles. Hoc dicit, quia qui fortis est ad seminandum, fortis erit et ad metendum, id est, sic recipiet, quomodo facit. Ideo promptos nos ad benefaciendum esse hortatur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
qua alterius Unusquisq enim:
sua sarcina portabit Ad postre¬
mu hoc uoluit in notescere suꝑbis
quia non coinquiniatur quis ali¬
ẜno peccato. dũ modo dissentiat
ut nemoueatur iungere se pecca¬
tori. ut accedentẽ ad se susciꝑe
ut eu lucretur. Cõmunicet autẽ
tat momibus borus Hoc dicit
ut doctoribus audientes cõmum¬
cent inom̃ib bonis Siautẽ aliter
agant quã docent mnhis illis nor
cõmunicandũ sed dissentiendum.
ut magis lex tibi dux qͣuã homo
Si enim oberit. Nontibi. quia quȩ
doceris. obseruas Nolite errare:
ds̃ non irridetur: Nemini dubiũ
ẽ dõ ut posturã fieri nonposse.
sedhoc abeo unũ qũeq consequi
qđ meretur Qd enim seminauerit.
quishoc & met&. Qui semen semina¬
uerit incarne sua. excarne met&
corruptionẽ: Hic carnalia uitia.
quȩ incarne amitti solent
significat. Ut qui carnẽ suam
corriperit. sciat se corruptelȩ
futurũ obnoxiũ. Corrũpit autẽ

Expanded text:
quam alterius. Unusquisque enim quam alterius. Unusquisque enim suam sarcinam portabit. Ad postremum hoc voluit innotescere superbis, quia non coinquinatur quis alieno peccato, dummodo dissentiat, ut nemo vereatur se jungere peccatori, aut accedentem ad se suscipere, ut eum lucretur. Communicet autzat, in omnibus bonis: Hoc dicit, ut doctoribus audientes communicent in omnibus bonis. Si autem aliter agant, quam docent, in his illis non communicandum, sed dissentiendum; ut magis lex tibi dux sit, quam homo. Sibi enim oberit, non tibi; quia quae docuerit, observas. Nolite errare, Deus non deridetur. Nemini dubium est Deo imposturam fieri non posse, sed hoc ab eo unumquemque consequi, quod meretur. Quod enim quis seminaverit, hoc et metet. Qui enim seminaverit in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hic carnalia vitia, quae in carne admitti solent, significat; ut qui carnem suam corruperit, sciat se corruptelae futurum obnoxium. Corrumpit autem
Abbreviated transcription (Latin):
sem& ipso tantũ głam habebit
& non uialtero: Uerũ est Nes
latet quẽ quã qua siactus mis
& mente consideremus. nullis Nos
ante ponimus: & nec facile quẽ quã
iudicamus Qui enĩ extollit̾ qͥsi
aliquid seͥt errat Nescit eNũ quia
dehumilitate crescit᷑ Uerba enim
hab& qui cũ sit omniũ dñs humi.¬
liauit se ut nobis formã dar&
quid sequi deberemus Sicrescere
uelimus. & si nos erigeremus in¬
clinarem.: Qđ facit imperitia
cordis inflati. ut homines cõmen¬
datio uideatur dꝑnens enĩ & despi¬
ciens peccatores. iustũ se uideri
contendit: Sicut & phariseus ille
quẽ dñs denotat Nonquid non
uere dehic impeditus e qͥp̃sentis
głae cupidus. ẽ: Nũquid non
uere defuturis desperans merce¬
de iustitiae. inp̃senti uult c̃sequi:
Quare: quia non ẽ iustus inoꝑe.
sed fallatia fingit iustitiã. Qui
enĩ uult iustus. ẽẽ. alterũ sibi p̃¬
ponat ut uere iustus sit. Unus¬
quisq enim. plus mala sua sic plange

Expanded text:
ipso tantum gloriam habebit, et non in altero. Verum est, nec latet quemquam, quia si actus nostros et mentem consideremus, nulli nos anteponimus, et nec facile quemquam judicamus. Qui enim extollitur quasi aliquid sit, errat; nescit enim quia de humilitate crescitur. Verba enim habet, qui cum sit omnium Dominus, humiliavit se ; ut nobis formam daret quid sequi deberemus, si crescere velimus: et si nos erigeremus, inclinaremur, quod facit imperitia cordis inflati; ut apud homines commendatior videatur. Spernens enim et despiciens peccatores, justum se videri contendit, sicut et pharisaeus ille, quem Dominus denotat . Numquid non vere hic imperitus est, qui praesentis gloriae cupidus est? Numquid non vere de futuris desperat, qui mercedem justitiae in praesenti vult consequi? Quare? Quia non est 230 justus in opere, sed per fallaciam fingit justitiam; qui enim vult justus esse, alterum sibi praeponit, ut vere justus sit. Unusquisque enim plus mala sua novit,
Abbreviated transcription (Latin):
Considerans teme ipsũ: ne & tu
tẽpteris Inuice mera ur̃a portate
Nunc hos alloqutus qͥfirmiores
erant. ne inflatione uite bonȩ
eũ qui forte ape cato tircũuent᷑
fuisset sꝑnendu putaront & abici¬
endũ. Idoq con solendũ his cum in¬
suetudine eni ꝓuocandi sunt ad
reformandos se quia sia crius ex auc¬
toritate fuerint correpti. non se
pacient argui sed & defendere se
incipiant tie turpes uideantur &
a contentione & audatia. & habebis
eum subiectũ. Humilitas enĩꝙ̃iar.
suꝑbos sol& ineliare: Ciut cu
tota animi lenitace fier& adiecte:
Ne &tu epteris. ut uł hac causa
Non sꝑriera peccatorẽ & sic i

Expanded text:
derans temetipsum, ne et tu tenteris, invicem onera vestra portate. Nunc hos alloquitur, qui firmiores erant; ne inflatione bonae vitae eum, qui forte a peccato circumventus fuisset, spernendum putarent et abjiciendum, ideoque consulendum his. Cum mansuetudine enim provocandi sunt ad reformandos se; quia si acrius ex auctoritate fuerint correpti, non se patientur argui: sed et defendere se incipient, ne turpes videantur; ea contentione et audacia, et habebis eum subjectum; humilitas enim etiam superbos solet inclinare. Et ut cum tota animi lenitate fieret, adjecit: Ne et tu tenteris; ut vel hac causa non sperneret peccatorem, sci
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ bene abeis susceptus sit &
sed & fortes in fide inuenti sunt
& qđ ad laudẽ magis ꝓficit. omnia
pene sua illi obtulerint ꝓfligan.¬
.da. hinc plus dolet quia tañta
caritas subuersa fuerat praua
doctrina. Ergo inimicus uobis
factussum uerũ dicensuobis.
Hoc dicit quia non potest fieri ut
inimicus inquit nobis sun. quoꝵ
tanta sensi obsequia. Sed quia nemo
se argui uult errantẽ. Idcirco
bene sed ex cludere uos uolunt
ut eos emulemini. Inuidia
iudȩoꝵ subuersos eos signaficat¬
U identes autẽ sic illos ꝓfi ere
inenglio & tantã habere caritat̃e
in apło. Idegerunt quatenius
illos deciperent: Erant etum
legis causa apłi mnimici: ut ini¬
antt nomine saluatoris facerent
eos iudȩos gaudentes ineuersion ie
illoꝵ. Non enĩ paciebatur ut grãm
sibi ꝓmissam audirent incutũcisis

Expanded text:
non solum bene ab eis susceptus sit, non solum bene ab eis susceptus sit, sed et fortes in fide inventi sint: et quod ad laudem magis proficit, omnia pene sua illi obtulerunt profliganda. Hinc plus dolet, quia tanta charitas subversa fuerat prava doctrina. Ergo inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis? Hoc dicit, quia non potest fieri, ut inimicus, inquit, ego vobis sim, quorum tanta sensi obsequia. Sed quia nemo se argui vult errantem, idcirco on bene: sed excludere vos volunt, ut eos aemulemini. Invidia Judaeorum subversos eos significat; videntes enim sic illos proficere in Evangelio, et tantam habere charitatem in Apostolo, id egerunt, quatenus illos deciperent. Erant enim Legis causa apostolis inimici, ut manente nomine Salvatoris, facerent eos Judaeos, gaudentes in eversione eorum; non enim patiebantur, ut gratiam sibi promissam audirent incircumcisis