comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ licebat hoc est pectãdo ex ob̾ fc̃e
suit male rursus q fieri bone possit.
sese alias occłta qͣdã suasione tradu¬
cant. deĩde ut oĩo male nõ sint s in suo
gn̾e qͣmius inferiore opꝰ ꝓpriũ sñ ullo pͦ¬
cato exerceant. Iste aũ sr̾iores qͥb acti¬
onẽ longe p̃stantiorẽ rerũ moderatͥx
iusticia suma tribuerit si illas ĩferio¬
res sedͥ ⁊ nuitari studuerĩt peccando fũit
male nõ qr malas: s qi male mutant᷑.
ab illis enĩ agit᷑. ꝓpriũ ab istis aperit᷑
alienũ. Uñ ille in suo gradu manẽt:
iste ad iuferiorẽ merguntur uelud cũ
hoĩes inferiora sectantur. Płchre nã¬
q incedit qͣdrupedãs equs. At si hoc hõ
pedib manb q medicetur quis eũ ł
palearũ cibo meditetur digñ putet:
qui uoluit. In quo enĩ ꝓbamꝰ illd̾ cͥ
inferiora sectatur. Quid int̾ ip̃os hõies
suo q laudatur cursu atq uicib bñ
cõsid̾antib satis plac. tñ si eã solue¬

Expanded text:
oc est, peccando, ex bonis factae sint malae; rursusque fieri bonae possint, sese alias occulta quadam suasione traducant: deinde, ut omnino malae non sint, sed in suo genere, quamvis inferiore, opus proprium sine ullo peccato exerceant: istae autem superiores quibus actionem longe praestantiorem rerum moderatrix justitia summa tribuerit, si illas inferiores sequi et imitari voluerint, peccando fiunt malae, non quia malas, sed quia male imitantur. ab illis enim agitur proprium, ab istis adpetitur alienum: unde illae in suo gradu manent, istae ad inferiora merguntur. uelut cum homines ferina sectantur. pulchre namque incedit quadrupedans equus; at si hoc homo pedibus manibusque meditetur, quis eum uel palearum cibo dignum putet? qui uoluit. in equo enim probamus illud, cui inferiora sectatur. quid ? inter ipsos homines suoque laudatur cursu atque uicibus bene considerantibus satis placet; tamen si eam sol ue
Abbreviated transcription (Latin):
malũ millũ. Qd̾ si isti dixerĩt heresim
suã uno ictu int̾ficient. Cõuenit gͥ mͥ
cũ eis aliqͣs aĩas dĩa lege iudicioq dãp¬
nari. At hec si bone st̃ que illa iustitia
est: Si male: natura an uoluntate:
Set natura ẽẽ male aĩe ulło modo q̃unt.
Uñ hoc docem᷑ De sriorib diffinitõib uo¬
lũtatis atq pcci qi dre aĩas ⁊ malas esse

Expanded text:
malum: quod isti si dixerint. haeresim suam uno ictu interficient. conuenit igitur mihi cum eis aliquas animas diuina lege iudicioque damnari. at hae si bonae sunt, quae illa iustitia est? si malae. natura, an uoluntate? sed natura esse malae animae nullo modo queunt. unde hoc docemus? de superioribus definitionibus uoluntati
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mesfabile laude dignissiniũ boũ fec̃
Si aũ nõ fc̃m s ip̃m per se talẽ ac sẽ¬
piternũ erat: difficile hoc malo qͥcqͣm
meliꝰ ĩuenitur. Postremo ut nicħ horũ
laudandoꝵ hẽant ille aĩe que illoꝵ rõ¬

Expanded text:
effabili laude dignissimum bonum fecit. si autem non factum, sed ipsum per se tale ac sempiternum erat difficile hoc malo quicquam melius inuenitur. Postremo ut nihil horum laudandorum habeant illae animae. quae illor
Abbreviated transcription (Latin):
actore d̾o sit alienũ. Animã unã ex di¬
u̾sis affic̾e partib iuferiore ac sr̃iore
uł qd̃ recte ita dici pot̃ ext̾iore atq n¬
teriore. Ista st̃ duo gu̾a que sensibłiũ
⁊ iutelligibłiũ noĩe paulo ante tracta¬
uimꝰ que carualia ⁊ sp̃ualia libentiꝰ
⁊ familiariꝰ nos uocamꝰ. S fc̃m est no¬
bis difficile a carnalib abstiuere: cum
panis u̾issimꝰ nr̃ spiritał sit. Cũ labore
nãq edimꝰ panẽ. Neq eñ ulło iu sup¬
plicio sumꝰ pcc̃o tr̃as gressionis mortales
ex ĩmortalib fc̃i. Eo contingit ut cũ ad
meliora conantib nobis cõsuetudo fc̃a
cũ carne ⁊ poc̃a nr̃a quodã mͦ iuilita¬
re cõtra nos ⁊ difficłtatẽ nob̾ facere¬

Expanded text:
auctore Deo sit alienum, unam animam ex diversis afficere partibus, inferiore ac superiore, vel quod recte ita dici potest, exteriore atque interiore. Ista sunt duo genera, quae sensibilium et intelligibilium nomine paulo ante tractavimus, quae carnalia et spiritualia libentius et familiarius nos vocamus. Sed factum est nobis difficile a carnalibus abstinere, cum panis verissimus noster spiritualis sit. Cum labore namque nunc edimus panem. Neque enim nullo in supplicio sumus peccato transgressionis mortales ex immortalibus facti. Ideo contingit ut cum ad meliora conantibus nobis, consuetudo facta cum carne et peccata nostra quodam modo militare contra nos, et difficultatem nob
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad faciendũ ⁊ ad nõ faciendũ motu aĩ
carent. si deuiq hus abstinendi ab opere
suo potestas ulła cõceditur: ꝑcc̃m earũ
tenere nõ possumꝰ ad om̃s fatent᷑ ⁊ ma¬
las aĩas iuste ⁊ eas que nõ pccauerunt
inuiste dãpuari. Fatentur gͥ eas malas
ẽẽ que peccãt. Ille aũ sic̃ rõ docuit non
pectant. Aĩarũ gͦ malar genꝰ nescio qui¬
dextra meum qd̾ a manicheis inducitur:
ita laudant ut ip̃am d̾i sb̾am dicaut ẽẽ.
Qnͣto aũ meliꝰ est suũ qͥsq ordinẽ me¬
ritũ q cognoscat. nec ita sacrilega su¬
perbia uentiletur ut cũ se totiens com¬
mutari sentiat sũmi illiͦ boni qd incõ¬
uuitabile pia rõ ꝓficet᷑ ⁊ docet credat
aĩas in eo qd̾ nõ sũt tales qͣles ẽẽ non
possũt iuide iam cõstat uescio qͣs illas¬

Expanded text:
 ad faciendum et non faciendum motu Animi careant, si denique his abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, earum peccatum tenere non possumus. at omnes fatentur et malas animas iuste et eas, quae non peccauerunt, iniuste damnari: fatentur igitur eas malas esse, quae peccant. illae autem, sicut ratio docuit, non peccant; animarum ergo malarum genus nescio quod extraneum, quod a Manichaeis inducitur. ita laudant, ut ipsam dei substantiam dicant esse. quanto autem melius est, ut suum quisque ordinem meritumque cognoscat nec ita sacrilega superbia uentiletur, ut cum se totiens commutari sentiat, summi illius boni, quod incommutabile pia ratio profitetur et docet. credat animas in eo, quod non sunt tales, quales esse non possu
Abbreviated transcription (Latin):
ami qͥd nos ħ aduinarẽt. Primũ oĩm it
nicħ ampliꝰ de siderarẽ. Totã cãm cͥppe
finrẽt. Nã qͥsqͥs secreta cõscĩe sue leges¬
q diuinas penitꝰ nature in ditas ap̃ aĩmi¬
ntus ubi exp̃ssiores certiores q st̃ con¬
sulens has duas diffintõnes uolũtatis
atq pcci ueras c̃ẽ cõcedit totã maniche¬
oꝵ heresim paucissimis ⁊ breuissimis
s plane inuictissimis racraincłis sine
ulla cũctatione cõdẽpnat. Qd̃ sic con¬
siderari potest. Duo aĩarũ gn̾a ẽẽ dñt.
unũ bonũ qd̾ ita ex d̾o sit ut nõ ab aliqͣ
mat̾ia uł ex uicħo ab eo fc̃nr s de de ip̃a¬

Expanded text:
t nihil amplius desiderarem: totam causam quippe finirent. nam quisquis secreta conscientiae suae legesue diuinas penitus naturae inditas apud animum intus, ubi expressiores certioresque sunt, consulens has duas definitiones uoluntatis atque peccati ueras esse concedit, totam Manichaeorum haeresim paucissimis et breuissimis, sed plane inuictissimis ratiunculis sine ulla cunctatione condemnat. quod sic considerari potest. duo animarum genera esse dicunt: unum bonum, quod ita ex deo sit. ut non ex aliqua materia uel ex nihilo ab eo f
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is bonoꝵ porrigatur intentio: nisi
Qd̾ gͦ uc̃ uix paucis bonis iustisq cõcedit᷑
id tũc illd̾ merũ malũ ulło bono adiu¬
uante iam poterat. Si aũ ille aĩe corpo¬
ra gerebant ⁊ id ocłis uiderant qͦt sĩ¬
gue quot pectora que ingenia laudã¬
dis istis ocłis p̃dicandis q sufficiũt qͥb
iux possũt mentes iustoꝵ a dequaru.
Qnͣta bona ĩuenimus in sũmo malo. Si
Porro qd̾ uidere bonũ est: unde fieri pot̃

Expanded text:
omnis bonorum porrigatur intentio. nisi omnis bonorum porrigatur intentio. nisi r ? quod ergo nunc uix paucis bonis iustisque conceditur. id tunc illud merum malum nullo bono adiuuante iam poterat? si autem illae animae corpora gerebant et id oculis uiderant, quot linguae, quot pectora, quae ingenia laudandis istis oculis praedicandisque sufficiunt, quibus uix possunt mentes iustorum adaequari ? quanta bona inuenimus in summo malo ? siporro quod uidere bonum est. unde fieri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
mutaudã ullã d̾i parc̃e ⁊ sũmũ illud
boñ corruptibile ⁊ miolabłe credere:
Qd̾ si uolũtas uerat: ꝓfecto merat
cogeirte nullo motꝰ aĩ ad aliq̾d uł ñ
admiccendũ uł adipiscendũ. Hoc añ
alicͥd aut boñ erat aut boñ putabat᷑.
Nõ eiũ ałr appeti poss. S in sũmo ma¬
lo añ cõmixtionẽ qͣm p̃dicant: nullũ
erat appetebant: Ista u̾o p̾clara ⁊ mag¬
ua laude p̃dicanda uolũtas est qͣ sumũ
appetitur ⁊ uerũ bonũ. Uñ gͥ in sũmo
malo motus aĩ tanta laude dignissimꝰ:
an studio nocendi appetebant: pͥmo eod̾
reuoluit᷑ natio. Qui enĩ nocere ułt: bono
aliquo ułt priuare aliũ pp̃ aliad̾ bonũ
suũ. Erat qͥs in eis uł scĩa bom uł opĩo q̃¬
in sũmo malo ulło modo ẽẽ debebat. deĩde
boñ illd̾ extra se positũ cui nocere stude¬
bant utrũ oĩo eẽt unde cognou̾ant:
Si nitellexerãt qͥd tali mende p̃clariꝰ:
An qͥcqͣm est aliud quo maguis laborib

Expanded text:
et summum illud bonum corruptibile et uiolabile credere? quod si uoluntas inerat, profecto inerat cogente nullo motus animi ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. hoc autem aliquid aut bonum erat aut bonum putabatur: non enim aliter adpeti posset. sed in summo malo ante commixtionem, quam praedicant, nullum erat, adpetebant? ista uero praeclara et magna laude praedicanda uoluntas est, qua summum adpetitur et uerum bonum. unde igitur in summo malo motus animi tanta laude dignissimus ? an studio nocendi adpetebant ? primo eodem reuoluitur ratio. qui enim nocere uult. bono aliquo uult priuare alium propter aliquod bonum suum. erat igitur in eis uel scientia boni uel opinio, quae summo malo nullo modo esse debebat. deinde bonum illud extra se positum, cui nocere studebant. utrum omnino esset, unde cognouerant ? si intellexerant. quid tali mente praeclarius ? an quicquam est aliud. quo magnis laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
uetat ⁊ unde liberũ est abstinere. qͣmꝗͣ
si liberũ nõ sit nõ est uoluntas. s ma¬
lui grossiꝰ qͣm scrupulosiꝰ diffimre ⁊̃ rẽ¬
ne hic libri obscuri michi scructandi
erãt unde disceruerer neminẽ uitupe¬
ratõe. uł supplicio digñ qui aut id ue
res in mõtib. et in theatris pocte. ⁊ in¬
docti in circłis ⁊ docti in bibliothecis
magistri in scolis. ⁊ antistices in sacra¬
tis locis. ⁊ in orbem t̾rar̃ genꝰ hũaml:
Qd̾ si nemo uituperatõe uł dãpnatõe
dignꝰẽ aut nõ contͣ uetitũ iusticie faciẽs
aut qd̾ nõ pot̃ nõ fac̾iens om̃e aũ pec¬

Expanded text:
uetat et unde liberum est abstinere. quamquam uetat et unde liberum est abstinere. quamquam si liberum non sit. non est uoluntas. sed malui grossius quam scrupulosius definire. etiamne hic libri obscuri mihi scrutandi erant, unde discerem neminem uituperatione subplicioue dignum, qui aut id uelres in montibus et in theatris poetae et indocti in circulis et docti in bibliothecis et magistri in scholis et antistites in sacratis locis et in orbe terrarum genus humanum? quod si nemo uituperatione uel damnatione dignus est aut non contra uetitum iustitiae faciens aut quod non potest non faciens, om
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nc̃ .q. experientia maiore cautis¬
simꝰ posui. at si hoc ibi in aĩfestũ est
⁊ nõ doctrina s natura om̃ib ꝓmptũ
qͥd restat quid uideatur obscurũ: nͥ
forte illũ lateat aliqͥd nos uelle cũ uo¬
lumꝰ ⁊ ad hoc moueri aĩm nr̃m id q aũ
hr̃e nos aut nõ hre. ⁊ si hremꝰ recinere
uelle. si nõ hr̃em: acq̾rere. qr̃: aut nõ
a̾nuttere aut adipisci aliquid ułt sis
qui ułt. Qͣm obrẽ si oĩa luce clariora st̃
sicuti st̃ neq mee tm̃ s noticie gn̾is hu¬
mani u̾itatis ip̃iꝰ lib̾alitate donata. tur
illõ tp̃re dicere nõ possem. uolũtas est
motꝰ aĩ cogente nlło ad aliqͥd. uł nõ ad¬
mitrendũ uł adipiscendũ: Dic̃ aliqͥs. Et
hoc te adu̾sũ manicheos quid adiuuaret
Expectati sine priꝰ ⁊̃ pcc̃m diffim anns.
qd̾ sñ uolũtate ẽẽ nõ posse om̃is mens
ap̃ se diuinitꝰ cõscͥptũ leg̃. gͦ pcc̃m est¬
uolũtas retinendi uł cõsequẽdi qd iͦticia

Expanded text:
quasi experientia maiore cautissimus posui? at si hoc ubique manifestum a est et non doctrina, sed natura omnibus promptum, quid restat - quod uideatur obscurum, nisi forte ullum lateat. aliquid nos uelle cum uolumus, et ad hoc moueri animum nostrum idque aut habere nos aut non habere. et, si haberemus, retinere uelle, si non haberemus, adquirere? quare aut non amittere, aut adipisci aliquid uult omnis, qui uult. quamobrem si omnia ista luce clariora sunt, sicuti sunt. neque meae tantum, sed notitiae generis humani ueritatis ipsius liberalitate donata, cur illo etiam tempore dicere non possem: uoluntas est motus animi cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum ? Dicet aliquis: et hoc te aduersum Manichaeos quid adiuuaret? expecta; sine prius etiam peccatum definiamus. quod sine uoluntate esse non posse omnis mens apud se diuinitus coquendi quod iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
sepelire mortuos suos. nõ oĩo nõ de ui¬
uentib s de pecantib dc̃m que ĩ mor¬
tał aĩe sola mors est scͥbente paulo
Mortua est uidua que in delicus ui¬
uit. Simł enĩ ⁊ mortuã ẽẽ dix̃ ⁊ uiu̾e.
Ar̃ nõ ego qͣnto decoloratiꝰ. iuuat pecca¬
attenderẽ: Qd̾ si percipere nisi in delli¬
gendo nõ possẽ: credo ueniret in mẽtẽ
tãto ẽẽ qͣmlib aĩam luci qͣm per hos
sentimꝰ ocłos p̃ferendã qͣnto intelli¬
gentiã ip̃is ocłis p̃ferremꝰ. lucẽ a illã:
illi quoq a pr̃e xp̃i ẽẽ cõfirmant. Egͥgo¬

Expanded text:
sepelire mortuos suos, non de omnino non uiuentibus, sed de peccantibus dictum, quae inmortalis animae sola mors est scribente Paulo: mortua est uidua, quae in deliciis uiuit; simul enim et mortuam esse dixit et uiuere. quare non ego quanto decoloratius uiuat peccaadtenderem. quod si percipere nisi intellegendo non possem, credo, ueniret in mentem tanto esse quamlibet animam luci, quam per hos sentimus oculos, praeferendam, quanto intellegentiam ipsis oculis praeferremus. Lucem autem illam illi quoque a patre
Abbreviated transcription (Latin):
dormientis manu qui iemibris tũ
cet̾is iũctus atq cõstrictꝰ ẽẽt qͥsqͣm
ualentior aliqͥd siłr feciss mali u¬
trũ qr id nosset qͣnuis oĩo noliuiss
ullo pcci noĩe teneret᷑. Et hic mͥ õs¬

Expanded text:
d scientis manu, qui membris tamen caeteris vinctus atque constrictus esset, quisquam valentior aliquid similiter fecisset mali, utrum quia id nosset, quamvis omnino noluisset, ullo peccati nomine teneretur. Et hic m
Abbreviated transcription (Latin):
in quo oĩa. ip̃i gła. Hortarer q hoĩes si
tũ hoĩes iuenirẽ nicħ uos iã qͣi cõperis¬
se p̾sumeremꝰ s quereremꝰ potiꝰ magis¬
nare uiderentur pacẽ cõcordiã q mou¬
strarent. nã in una cadẽ q auctoritate
scͥpturarũ cũ alibi sonaret oĩa ex do.
& alibi. Nos nõ estis ex d̾o. qm̃ libros te¬
nere cõdẽpnare nefas ẽẽt. Quis ñ inderet
peritũ doctorẽ cui qõis huiꝰ soło nota eẽt

Expanded text:
homines — si tamen homines inuenirem —, nihil nos iam quasi conperisse praesumeremus, sed quaereremus potius magisnare uiderentur, pacem concordiamque monstrarent. non in una atque eadem auctoritate scripturarum cum alibi sonaret: omnia ex deo, et alibi: uos non estis ex deo, quoniam libros temere condemnare nefas esset, quis non uideret peritum doctorem, cui quaestionis huius solutio not
Abbreviated transcription (Latin):
ris abditisq u̾sari ubi ꝓpt̾ in telligẽ¬
tiũ paucitatẽ uł fraudis uł ostẽtatõis
suspicio nasci solet: sece dit paulisper
illa intelligibłiũ sensibiliũ q distĩctõ.
nlła michi i nuidia qd̾ tardas aĩas sb̾ti¬
liũ disputatõnũ stimłis persequor li¬
ceat mͥ me scire uiuere. liceat nͥi scire
me uelle uiu̾e. In que si cõsistit genꝰ
hũanũ: tã nobis cognita ẽ nr̃a uolun
tas qͣm uita. Neq enĩ istã sententiam
ꝓfitem᷑ metuendũ est ne uos qͥspiã fal¬
li posse cõuĩcat. Hoc enĩ ip̃m falli nẽo
pot̃ si aut nõ uiuat aut nicħ uelit nõ
me arbitror qͥcqͣm obscursi attulisse.
⁊ uereor ne cinqͣm mag̃ qd̾ hec iinimũ
manifesta s uidear ẽẽ culpandus. set
quorsũ tendãt cõsideremꝰ. Nõ gͥ nͥ ĩuolũ¬
tas ip̃a nescirẽ. Diffinit᷑ itaq isto modo.
uolũtas est aĩ motꝰ cogente nlło ad aliqͥd

Expanded text:
ris abditisque uersari. ubi propter intellegenris abditisque uersari. ubi propter intellegentium paucitatem uel fraudis uel ostentationis suspicio nasci solet ? secedat paulisper illa intellegibilium sensibiliumque distinctio, nulla mihi fiat inuidia, quod tardas animas subtilium disputationum stimulis persequor. liceat mihi me scire uiuere, liceat mihi scire me uelle uiuere: in quae si consentit genus humanum, tam nobis cognita est uoluntas nostra quam uita. neque cum istam scientiam profitemur, metuendum est, ne nos quisquam falli posse conuincat: hoc ipsum enim falli nemo potest, si aut non uiuat aut nihil uelit. non me arbitror quicquam obscurum adtulisse et uereor, ne cuiquam magis, quod haec nimium manifesta sint, uidear esse culpandus; sed quorsum tendant, consideremus. Non igitur nisi uoluntas ipsa nescirem. definitur itaque isto modo: uoluntas est animi motus cogente nullo ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ciente uł resistere ñ ualente qͥs qͣm
qͥppiã mali fec̾it iuste dãpnari ulło
modo pot̃ atq id ip̃m cur ita esset
qd̃ cuperẽ isto modo q̃rẽs. Qd̃ si dormi¬
ens ille iã sciret qͥd alius de manu
eiꝰ fcũrꝰ ẽẽt. ⁊ de undustria se plus
potiꝰ ⁊ ne exper gisceretur sõ ꝑno de¬
sõpnꝰ ad ĩnocenciã suffragar et qͥd
aliud aliqͣm nocentẽ hoĩem ꝓnũciatẽt.
quid si ⁊ ille uolens uĩctus est ut ali¬
quẽ siłr pretenta de fensione de ciperet
quid ei tandẽ it ꝓcc̃o careat illa uĩcła
ꝓfuerũt: Qm qͣm hus obstrictus reu̾a
resistere nõ ualeret si ẽ ille dormiens qͥd
tc̃ fieret oĩo nesciret. nũqͥd nã gͥ dubi¬
tandũ est quin peccasse ambo iudica¬
rentur qͥb cõcessis colligerẽ nusqͣm
liaret᷑ ⁊̃ illd̾ qd̾ iusticia peccautes denz
sola mala uolũtate qͣnuis qd̾ nolue¬
rĩt implere nequiuerĩt qͥs qͣm ne me
ista tractantẽ posset dr̃e in reb obscu¬

Expanded text:
ciente uel resistere non ualente quisquam quippiam mali fecerit, iuste damnari nullo modo potest. atque id ipsum cur ita esset,quod cuperem, isto modo quaerens: quid? si dormiens ille iam sciret, quid alius de manu eius facturus esset, et de industria se plus potus etiam, ne expergisceretur, somno desomnus ad innocentiam suffragaretur ? quid aliud illi quam nocentem hominem pronuntiarent ? quid? si et ille uolens uinctus est, ut aliquem similiter praetenta defensione deciperet, quid ei tandem, ut peccato careat. illa uincula profuerunt? quamquam his obstrictus reuera resistere non ualeret, sicut ille dormiens, quid tunc fieret. omnino nesciret. numquidnam igitur dubitandum est, quin peccasse ambo iudicarentur ? quibus concessis colligerem nusquam liaretur etiam illud, quod iustitia peccantes tenet sola mala uoluntate. quamuis quod uoluerint inplere nequiuerint. Quisquamne me ista tractantem possit dicere in rebus obscu
Abbreviated transcription (Latin):
uł mecũ ip̃e reputarẽ. Possẽ nãq dm̃i
turis qͣntũ licebat intentꝰ ⁊̃ tc̃ fortasse
talia uł dr̃e uł qd̃ salutis aderat cogi¬
tare. S me duo q̃dã maxi̾e que in¬
cautam illã etatẽ facile sapiũt per
admirabłes attriuere circurtꝰ quoꝵ
est unũ familiaritas tãqͣm sinuosũ¬
alt̾m qd̾ q̃dã noxia uictoria pene mͥ sꝑ ĩ
disputationib ꝓueniebat disserenti
t̃ĩr ĩperitis. s tñ fide̾ suã certatĩ ut qͥs¬
q posset defendere molientib xp̃ianis
quo successu creberrimo gliscebat
adulescentis aĩositas ⁊ ĩpetꝰ suos ĩper¬
uicacie magñ malũ imprudender ui¬
gebat qd̵ alt̾candi genꝰ q post ͤ andi¬
tionẽ agg̾ssus erã quicqͥd in eo uł qͣli¬
cũq ĩgenio uł aluis lectionib poter̃a
solis illis libentissĩe tribueba. Ita ex
illoꝵ sermonib ardor in certamina
ex certaminũ ꝓuentu amor illos coti¬
die nouabat᷑ ex quo accidebat ⁊ qͥcqͥd

Expanded text:
ossem namque deum turis, quantum licebat, intentus etiam tunc fortasse talia uel dicere uel, quod saluti sat erat, cogitare. Sed me duo quaedam maxime, quae incautam illam aetatem facile capiunt, per admirabiles adtriuere circuitus: quorum est unum familiaritas nescio quoalterum, quod quaedam noxia uictoria paene mihi semper in disputationibus proueniebat disserenti cum inperitis, sed tamen fidem suam certatim, ut quisque posset, defendere molientibus christianis. quo successu creberrimo gliscebat adulescentis animositas et inpetus suos in peruicaciae magnum malum inprudenter urgebat. quod altercandi genus tionem adgressus eram, quicquid in eo uel qualicumque ingenio uel aliis lectionibus poteram, solis illis libentissime tribuebam. ita ex illorum sermonibus ardor in certamina, ex certaminum prouentu amor in illos cotidie nouabatur. ex quo accidebat, ut quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
recte u̾e q dicant᷑ uident᷑ tñ ĩperitis ⁊
minꝰ ualentib acriter res abditas in tu¬
eri.q. per qͣndã tatheuã ad dm̃ mala ⁊
pcc̃a cõnecti. Hac qõe illi regnare se pu¬
tant. qͣi u̾o in t̾rogare sit scire. Utinã
id eẽt. Nemo scientior me reperiretur.
S nescio qũo sepe alt̾tando magne
derret in doctior. Itaq isti iłtrtudini se
p̃ferendo arbitrant᷑ qr priores uit̾rogãt
qd̾ cũ młtitudine ignorãt. S si eo tp̃re qͦ
cũ eis me nõ sic̃ a eͣ tͥd egisse. Nũc penit
michi has rõnes ꝓponenti hoc obiecissẽt
d̾o: młdo ninꝰ posse aliqͥd uinere sũ deo.
ne in tantis mõstris opĩonũ remaneas
ut uescio qͣs aĩas uita nõ ex d̾o hr̾e p̃di¬
cemꝰ. Sic enĩ fortasse cõtiugit ut id qd̾¬

Expanded text:
recte uereque dicantur, uidentur tamen inperitis et minus ualentibus acriter res abditas intueri quasi per quandam catenam ad deum mala et peccata conecti. hac in quaestione illi regnare se putant, quasi uero interrogare sit scire. utinam id esset: nemo me scientior reperiretur. sed nescio quomodo saepe in altercando magnae terret indoctior. Itaque isti multitudini se praeferendos arbitrantur, quia priores interrogant quod cum multitudine ignorant. Sed sicum eis me, non sicut iam diu ago, egisse nunc paenitet, mihi has rationes depromenti hoc obiecissent,deo, multo minus posse aliquid uiuere sine deo, ne in tantis monstris opinionum remaneamus, ut nescio quas animas uitam non ex deo habere praedicemus. sic enim fortasse co
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ d̾i. ⁊ id̾o dẽm ẽẽt. Uos p̃p ea nõ audistis
q nõ estis ex d̾o. Qũo u̾a ẽẽt uox illa apłi
in ip̃o euͣngłio memorabili prĩcipio qͣ
dc̃m est in sua ꝓpria uenit ⁊ sui eũ non
receperũt: Unde sui nõ receperũt: aut
unde id̾o nõ sui qi nõ receperũt: nisi qi
hoĩes pcc̃ores eo qd̃ st̃ hoĩes ad dm̃: co u̾o¬

Expanded text:
sunt dei. et ideo dictum esset: uos propterea non auditis. sunt dei. et ideo dictum esset: uos propterea non auditis. quia non estis ex deo, quomodo uera esset uox illa apostoli in ipso euangelii memorabili principio, qua dictum est: in sua propria uenit et sui eum non receperunt? unde sui. si non receperunt? aut unde ideo non sui. quia non receperunt? nisi quia homines peccatores, eo quod sunt homines. ad deum. eo u
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iiuere aliud peccare. ⁊ qͣm qͣm uita
in pcc̃is in cõparatione iuste uite mors
applłata sit utr̃q tñ in hoĩe uno pꝰse
ĩueniri ut simł sit uiuꝰ atq pcc̃or. Sͦ qd̾
uiuͦ ex d̾o. qd̾ pcc̃or nõ ex d̾o. In qͣli uisi¬
one utim᷑ ex parte de duabz que nr̃e
sententie cõpetit ut cũ di cõditoris oĩpo¬
tenciam insinuare uolumꝰ ⁊̃ ꝑcc̃orib di¬
om̃ia diuina st̃ mun̾a. cũ aũ malos ar¬
guere ꝓpositũ est. Recte dicimꝰ nõ estis
ex deo. Dicunꝰ eĩ se au̾tere au̾tentib ĩfide¬
lib facinorosis flagiciosis. ⁊ qd̃ noĩe u¬
no totũ cõtinetur pcc̃orib que rursus
om̃ia ex d̾o nõ ẽẽ quis dubitet. Itaq xp̃c
Nõ estis ex d̾o. ex alia parte illa salua
manente sententia qd̾ om̃ia per ipsim
fcã st̃ ⁊ om̃ia ex do: Nami si xp̃o nõ tre¬
derẽ: xp̃i aduentũ repudiarẽ. xp̃m nõ
reciperẽ. certũ uidiciũ eẽt aĩarũ q̃ nõ

Expanded text:
quamquam uita in peccatis in conparatione iustae uitae mors appellata sit. utrumque tamen in homine uno posse inueniri, ut simul sit uiuus atque peccator. sed quod uiuus, ex deo, quod peccator. non ex deo. in qua diuisione utimur ea parte de duabus, quae nostrae sententiae conpetit, ut, cum dei conditoris omnipotentiam insinuare uolumus, etiam peccatoribus dise ipsa diuina sunt munera-, cum autem malos arguere propositum est. recte dicimus: non estis ex deo. dicimus enim se a ueritate auertentibus, infidelibus, facinorosis. flagitiosis, et quod nomine uno totum continet, peccatoribus: quae rursus omnia ex deo non esse quis dubitet? itaque Chrinon estis ex deo. ex alia parte illa salua manente sententia quod omnia per ipsum facta sunt, et: omnia ex deo. nam si Christo non credere, Christi aduentum reput animarum, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
intelligãt. s cuid quo modo illorũ error
aut pertinacia se se hr̃et. Hus gͦ fre
ita cõsideratã perspectã q detulissẽ
⁊ cũ hus placide cõtulissẽ uererer ne
si aut intlłem aut ea que uitellectũ
nõ per defectũ perciperent᷑ sensiu. co¬

Expanded text:
intelligant. Sed quoquo modo illorum intelligant. Sed quoquo modo illorum aut pertinacia sese haberet, his ego fretita consideratam perspectamque detulissem et cum his placide contulissem. uererer. ne si aut intellectum aut ea, quae intellectu, non per defectum perc
Abbreviated transcription (Latin):
tamen int̾ negationes qͣs eis adiũxim᷑
distat. Uerũ eiũ u̾o peiꝰ est nõ ẽẽ uͥtutẽ
qͣm nõ eẽ aurũ. Neno sanꝰ hinc am¬
bigit qd̵ nõ ꝓpter ip̃as negationes
s p̃p res quib adiũgũtur accid̾e qͥs ũ
intelligat: auro enĩ uirtꝰ qͣnto pr̃at
cariꝰ uł uiliꝰ estimautes ex quo iã illd̾
apparet defectũ uite q̃ intelligibłis
młto miserabłiorẽ ẽẽ qͣm huiꝰ sensibi
uita qͣm lux ista cõpecta. ⁊ que cũ ita
sint: aut deb ne qͥs qͣm cũ sole ⁊ luna
⁊ qͥcqͥd deuiq in hoc igni nr̃o atq der¬
reno luce uisibili effulget d̾o tͥbuat
aĩas qͣslib que ꝓfecto uisi uẽdo
aĩe nõ st̃ cũ tm̃i hoc lum̃ uita p̾cedat:¬
nolle cõcedere ex d̾o ẽẽ cũ ⁊ ille ue¬
rudicat qui dicit in qͣntũ uitet ex
d̾o est. Ego ne tandem d̾s magne mẽ¬
tiar si dicã in qͣntũ uiuit ex deo est Nõ
usq adeo queso cecitas miẽtis supplicia¬
q augeantur aĩoꝵ ut hec hoĩes non

Expanded text:
nes, quas eis adiunximus, distat. uerum enimuero peius est non esse uirtutem quam non esse aurum, nemo sanus hinc ambigit, quod non propter ipsas negationes, sed propter res, quibus adiunguntur, accidere quis non intellegat? auro enim uirtus quanto praestat, carius uel uilius aestimantes. ex quo iam illud adparet defectum uitae, quae intellegibilis est, multo miserabiliorem esse quam huius sensibiluita quam lux ista conspecta. Quae cum ita sint, audebitne quisquam, cum solem ac luna quicquid denique in hoc igni nostro atque terreno luce uisibili effulget, deo tribuat, animas quaslibet, quae profecto nisi uiuendo animae non sunt, cum tanto hoc lumen uita pnolle concedere ex Deo esse? et cum ille verum dicat, qui dicit, In quantum nitet, ex Deo est; egone tandem, Deus magne, mentiar, si dicam, In quantum vivit, ex Deo est? Non usque adeo, quaeso, caecitas mentis suppliciaque augeantur animorum, ut haec homines non
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt intelligibłiũ rer̃ mim̾o cõtineri
neq illas per defectũ intelligi si qͥdem
aĩe nõ alio eẽnt uisi quo uiuerẽt. Lic
enĩ per defectũ in telligerentur uicio¬
ut uite p̃sentia sit cã deficiendi cũ tã¬
to qͥsq̃ deficiat qͣuto deserit᷑ a uita dĩ
modo gͥ cũ pateret ⁊ nõ posse ullas
aĩas ab eo auctore separari: a qͦ ista
lux nõ seꝑaretur iã qͥcaͥd afferrent
nõ acciperẽ mouerẽ q poꝰ ut eos metũ
cas. Uos ꝓpt̾ ea nõ audistis qr nõ estis ex

Expanded text:
ent, intellegibilium rerum numero contineri neque illas per defectum intellegi ? siquidem animae non alio essent, nisi quo uiuerent licet enim per defectum intellegerentur uitiout uitae praesentia sit causa deficiendi, cum tanto quidque deficiat, quanto deseritur uita. Omni modo igitur cum pateret non animas ab eo auctore separari, a quo lux ista non separatur; jam quidquid afferrent, non acciperem; moneremque potius, ut eos mecum cas: Vos propterea non auditis, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
ritalib udicare atq disc̾nere ñ erat
etatis nõ discipline nõ cuiꝰdã ⁊̃ cõsue¬
tudiuis ñ ulloꝵ deiiq m̾itoꝵ. Non
eiũ parui gaudii felicitatis q res
est ita ne tandẽ ne illd̾ qͥdẽ arripere
poterã illo tp̃re quo in om̃im hõm
iudicio sũmi d̾i legib natura ista cõ¬
stituit. Qui uis enĩ hõies quos mͦ a cõi
sensu gn̾is hũ aui ulła distũpisset
amentia que uelint ad iudicãdum
studia detulissent qͣmlib ĩperi ciã
qͣntũcũq ⁊̃ tarditatẽ uelĩ experiri.
qͥd michi respõderent rogauti utr̃
eis peccaᷤse uideretur de cuꝰ dormiẽas
manu scͥpsiss aliꝰ aliqͥd flagiciosũ ili
om̃s qͥs dubitet ita fuisse negaturos
gatione dignos putarẽ a qͥb ego
nͨ quo modo pot̾am recõciliatis ⁊ in cõ¬
siliũ restitutis ^¶ nͤͭ e ͣ me aliud tã mãim¬

Expanded text:
nere. non erat aetatis. non disciplinae, non cuiusdam etiam consuetudinis. non ullorum denique meritorum non enim parui gaudii felicitatisque res est —: itane tandem ne illud quidem arripere poteram, quod in omnium hominum iudicio summi dei legibus natura ipsa constituit? Quiuis enim homines, quos modo a communi sensu generis humani nulla disrupisset amentia, quae uellent ad iudicandum studia detulissent, quamlibet inperitiam, quantamcumque etiam tarditatem, uelim experiri, quid mihi responderent roganti, utrum eis peccasse uideretur, de cuius dormientis manu scripsisset alius aliquid flagitiosum. omnes quis dubitet ita fuisse negaturos gatione dignos putarim ? a quibus ego, quoque modo poteram. reconciliatis et in consilium restitutis peterem, ut me aliud tam mani
Abbreviated transcription (Latin):
sentiremꝰ qͣm lucẽ ut cũq fulgentẽ.
lucẽ tñ q̃rentes qd̾ fuerat nõ uidẽ do:
⁊ haurientes uidendo qd̾ aderat. Nõ gͦ
illũ defectũ iideremꝰ: s lucẽ q̃ defectui
remaneret. Cũ aũ nõ uideremꝰ nõ sen¬
tiremꝰ. Quicqͥd enĩ sentimꝰ aspectu nõ
pot̃ nõ uideri. Qr̃ si defectꝰ ille ueq ui
su neq alio sensu sentiretur nõ pꝰsẽ
int̾ sensibłia nun̾iare. Nicħ eñ sensi¬
błe est qd̃ sentiri nõ pot̾. Referamꝰ nẽ
cõsideratõnẽ ad uͥtutẽ cuiꝰ uitelligi¬
błi luce splẽdore animũ cõueniẽtissi̾e

Expanded text:
sentiremus quam lucem utcumque fulgentem, lucem tamen quaerentes. quod fuerat, non uidendo et haurientes uidendo quod aderat? non ergo illum defectum uideremus, sed lucem. quae defectui remaneret. cum autem non uideremus, non sentiremus: quicquid enim sentimus aspectu. non potest non uideri. quare si dsu, neque alio sensu sentiretur, non posset inter sensibilia numerari. Nihil enim sensibile est, quod sentiri non potest. Referamus nunc considerationem ad virtutem, cujus intelligibili luce splendere animum convenie
Abbreviated transcription (Latin):
illustrationis priuatione adu̾sam᷑
ut est insipientia qͣs tenebras aĩ con¬
grue dixerĩ ulłam de u̾bo fac̾em ꝯtro¬
u̾siã s totã qõnẽ facili diuisione dis¬
soluerẽ stacĩ q appbarẽ bñ attẽdẽtibꝰ
sb̾as intelligibłes. sensibłib sb̾stãcus
tãto cet̾is corporeis ⁊ sensibłib pre¬
stare lucẽ qͣnto aluis sensib aspectꝰ
ẽẽt illustrior. Electa gͥ ex om̃ib que
corpore sentiunt᷑ ista luce qͣ niterer
⁊ in qua gradũ illũ inqͥsitõm mee
necͣrio collocarẽ: pergerẽ attẽd̾e qd̾
ageret᷑ hoc modo mecũq ita sermoci¬
uarer. Si sol iste tanta claritate cõ¬
spiciis ⁊ diei luce sufficiẽs usq ad
lune siłitudinẽ in cõspectu nr̃o pau¬
latĩ defic̾et nũ aliud qͥcqͣm ocłis sen¬
tiremꝰ nisi nõ earũ sb̾ar defectꝰ qͣnuis
hos intelligibles illos sensibłes appel¬
gi sblimiores partis amimis tribu¬
ere atq cõcedere defectus u̾o utriꝰq

Expanded text:
inlustrationis priuatione auersamur, ut est insipientia, quam tenebras animi congrue dixerimus: nullam de uerbo facerem controuersiam, sed totam quaestionem facili diuisione dissoluerem statimque adprobarem bene adtendentibus substantias intellegibiles sensibilibus substantiis tanto caeteris corporeis et sensibilibus praestare lucem, quanto aliis sensibus aspectus esset illustrior. Electa igitur ex omnibus quae corpore sentiuntur ista luce, qua niterer, et in qua gradum illum inquisitionis meae necessario conlocarem, pergerem adtendere, quid ageretur hoc modo. mecumque ista sermocinarer: si sol iste tanta claritate conspicuus et diei luce sufficiens usque ad lunae similitudinem in conspectu nostro paulatim deficeret, num aliud quicquam oculis sentiremhos intellegibiles, illes sensibiles appelgi sublimiores partes animis tribuere atque concedere, defectus uero utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
tis ambigerẽ si forma qͥd ẽẽt quidue
formatũ quid sp̃es ⁊ qͥd indutũ specie.
deinde quid hoꝵr cui cã ẽẽt pie caute q
cogitare s de corpore interĩ taceo de aĩa
cõq̃ror. de sp̃õtaned ⁊ uiuido motu. de
uita. de ĩmortalitate. deniq cõ q̃ror qd̾
aliqͣm rẽ ista om̃ia sũ d̾i bonitate hr̾e
posse miserrimꝰ credidit qd̃ qͣnta eẽnt
negligent̾ attendi. Hoc mͥ demẽdũ ac
deflendũ puto. Nolu̾em mecũ ħ loc̃rer
mec̃ deferrẽ ad illos que uis ẽẽt intelli¬
gendi qͣm nicħ eẽt in hoĩe qd̾ huic excel

Expanded text:
tis ambigerem, si forma quid esset quidue formatum, quid species et quid indutum specie, deinde quid horum cui causa esset, pie cauteque cogitarem. Sed de corpore interim taceo; de anima conqueror, de spontaneo et uiuido motu, de actu, de uita, de inmortalitate, denique conqueror, quod aliquam rem ista omnia sine dei bonitate habere posse miserrimus credidi, quod quanta essent, neglegenter adtendi: hoc mihi gemendum ac deflendum puto. uoluerem mecum haec, loquerer mecum, deferrem ad illos; quae uis esset intellegendi, quam nihil esset in
Abbreviated transcription (Latin):
uelle respõdit ita inuitũ ad faciẽdũ
ad nõ faciendũ autẽ uolentẽ repe¬
ries. Idẽ enĩ unũ aĩm uno tp̃re hñ¬
tẽ utrũq s ad aliud atq aliud ad¬
sin gła referente. Cur ħ dico qi si rur¬
sũ queramꝰ qͣm ob cãm ĩuitꝰ ad faci¬
at cogi se dicat. Nã ⁊ om̃is inuitꝰ fa
ciens cogit᷑. ⁊ oĩs qui cogit᷑ si fac̃: nõ¬
hoc eiũ modo om̃is qui uolẽs faẽ si co¬
gi᷑. ⁊ om̃is qui non cogitur aut uolẽs
facit aut nõ fac̃. Hec cũ in osib hõib
quos interrogare nõ absurde pꝰsumꝰ
a pu̾o usq ad senẽ a ludo litterario

Expanded text:
uelle respondet —: ita inuitum ad faciendum, ad non faciendum autem uolentem reperies; id est enim unum animum uno tempore habentem utrumque. sed ad aliud atqsingula referentem. Cur haec dico? Quia si rursum quaeramus quam ob causam id invitus faciat, cogi se dicet. Nam et omnis invitus fciens cogitur et omnis qui cogitur, si facit, nonhoc enim modo omnis. qui uolens facit. non cogitur. et omnis, qui non cogitur, aut uolens facit aut non facit. haec cum in omnibus hominibus, quos interrogare non absurde possumus, a puero usque ad senem, a ludo li
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾e ꝓprio perfecta eẽt iure laudari
tũ. qr sensibłiũ rerũ num̾o ĩcludit᷑
qd̃ geuꝰ intelligibłiũ gn̾i cedat nece
est uifra inuistas ⁊ intẽperatas aĩas
qm̃ st̃ intelligibłes eẽ deputaud am
qͣniuis istas nõ inuiria dãpuatione
dignissimas iudicemꝰ. Querimꝰ uãq
in hus qd̃ cõcilietur d̾o nõ qd̾ isti ful¬
gori p̃feratur. qͣꝓpt̾ qͥs qͥs hoc lumeu
ex d̾o ẽẽ cõtẽderet nõ repugnarẽ sed
mag̃ aĩas dicerẽ ẽe uiciosas ⁊̃ ñ ĩ qͣn¬
tũ uiciose s inqͣntũ aĩe st̃ dm̃ sibi ẽe
creatorẽ fateri oportere. Hc loco si
quis qͣm illoꝵ cantꝰ ⁊ uigilãs iã ⁊̃ stu¬
diosior qͣui pentinatior me admonerz
nõ de uiciosis aĩs fed de ip̃is uicus ẽẽ

Expanded text:
genere proprio perfecta esset. iure laudari; genere proprio perfecta esset. iure laudari; tamen quia sensibilium rerum numero includitur, quod genus intellegibilium generi cedat necesse est, infra iniustas et intemperantes animas, quoniam sunt intellegibiles, esse deputandam, quamuis istas non iniuria damnatione dignissimas iudicemus. quaerimus namque in his quod concilietur deo, non quod isti fulgori praeferatur. quapropter quisquis hoc lumen ex deo esse contenderet, non repugnarem, sed magis animas dicerem, uitiosas etiam, non in quantum uitiosae. sed in quantum animae sunt, deum sibi esse creatorem fateri oportere. Hoc loco si quisquam illorum cautus et uigilans iam etiam studiosior quam pertinacior me admoneret non de uitiosis animis. sed de ipsis uitiis esse
Abbreviated transcription (Latin):
legib antecellit. Quid eis̃ cognitõe
percipimꝰ q̃so si hoc nõ pertipimꝰ aliud
c̃ẽ mente iutellig̾e aliud sentire per
corpꝰ ⁊ pri illd̾ ab hoc posteriore ĩ cõpa¬
rabłi sb̾limitate distare id̾o nͭ pꝰse ĩtel
ligibłia nõ p̃ferri cũ ip̃e intlłes tm̃
sensib p̃feratur. Hinc illd̾ ⁊ fortasse
cũ insticia ⁊ intẽperantia. cecera que
animi uicia nõ sentiautur s intelli
Suggerit᷑ enĩ aĩo bñ se d̾o sbicienti
primo nõ om̃e qd̾ laudamͦ oĩ qd̃ uitu¬
peramꝰ ẽẽ añponẽdũ. neq eĩ qr laudo pur¬
gatissimũ plũbũ ob hoc illud uitupe¬
rando auro płis estimo. In suo enĩ gu̾e
quid cõsiderandũ est imꝓbo uiris con¬
ꝓbatissi̾o sutori sic p̃fero. ut nec com¬
parandũ p̃utẽ aut istũ laudo qd̾ sue
artis peritissimꝰ sit illũ aũ qd̾ suã pro¬
fessionẽ mnꝰ impleat uire rep̾hendo
ex quo reperire deberẽ lucẽ istã qd̾ in

Expanded text:
legibus antecellit. quid enim cogitatione legibus antecellit. quid enim cogitatione percipimus, quaeso, si hoc non percipimus aliud esse mente intellegere, aliud sentire per corpus et prius illud ab hoc posteriore incomparabili sublimitate distare ideoque non posse intellibus non praeferri, cum ipse intellectus tantum sensibus praeferatur? Hinc illud etiam fortasse cum iniustitia et intemperantia ceteraque animi uitia non sentiantur, sed intellsuggeritur enim animo bene se deo subicienti primo non omne, quod laudamus. omni. quod uituperamus. esse anteponendum. neque enim quia laudo purgatissimum plumbum. ob hoc illud uituperando auro pluris aestimo. in suo enim genere quidque considerandum est. inprobo iurisconen probatissimo sutori sic praefero, ut ne comparandum quidem putem. at istum laudo, quod suae artis peritissimus sit; illum autem. quod suam professionem minus inpleat, iure reprehendo. ex quo reperire deberem lucem istam, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
an illas aĩas qͣs alieui genas crederent
tm̃ intelligẽdo .i. ip̃a aĩa excellentia:
sciri posse uollent fateri au solẽ ac lu¬
nã. nõ nisi istis ocłis notos fieri uellẽt
abuuere. Qd̃ si nich̾ hor nisi absurdis¬
me atq impudentissime uegari posse
aiadu̾terẽt suaderẽ nõ illos oportere
dubitare istã lucẽ qͣm colendã p̃dica¬
rent ẽẽ aĩa illa uiliorẽ qͣm fugiendã
monerẽt atq hic si forte turbati a me
quererent. nr̃a ⁊̃ musce aĩam huic luci
pr̃are ceserẽ respõderẽ ⁊̃ uec me t̾reret
tet quid huc atq illuc ꝓ nͣli appetitu
tantillũ corpꝰcłm ducat qͥd currentis
pedes in num̾ũ moueat. quid uolatis
pennulas modulet᷑ moderet᷑ atq uibret.
qd̾ qͣlecũq bene cõsid̾antib in tã par¬
uo tã magñ enunet ut cuiꝰ fulgori
p̃strĩgenti ocłos p̃feratur certe qd nẽo
sensibłi ⁊ ob hoc huic ⁊̃ luci diuinis

Expanded text:
an illas animas, quas alienigenas crederent. an illas animas, quas alienigenas crederent. tantum intellegendo. id est ipsa animi excellentia sciri posse nollent fateri: an solem ac lunam non nisi istis oculis notos fieri uellent abnuere. quod si nihil horum nisi absurdissime atque inpudentissime negari posse animum aduerterent, suaderem non eos oportere dubitare istam lucem, quam colendam praedicarent , esse anima illa uiliorem, quam fugiendam monerent. Atque hic si forte turbati a me quaererent, num etiam muscae animam huic luci praestare censerem, responderem: etiam. nec me terreret tet, quid huc atque illuc pro naturali adpetitu tantillum corpusculum ducat, quid currentis pedes in numerum moueat, aut quid uolantis pennulas moderetur ac uibret. est, bene considerantibus in tam paruo tam magnum eminet, ut cuiuis fulgori praestringenti oculos praeferatur. Certe quod nemo sensibili et ob hoc huic etiam luci diuinis
Abbreviated transcription (Latin):
colligerẽ primo ͤ eẽ sensui ocłbꝵ istorũ
ĩtelligentiã mentis anteponẽtẽ. deinde
sb̾iũg̾em id qd̃ re meliore percipereraꝰ
necͣrio meliꝰ iudicandũ. Quis hoc ñ daret:
Ergo pergerẽ querere aĩam illã quã
malã dicerẽt ocłis ne sentiret᷑ istis au
niẽte uitelligeret᷑ : Mente faterentur.
Quib om̃ib int̾ nos cõuenientib atq¬
cõfirmatis quid cõficeret᷑ ostẽderẽ aĩam
illã .s. qͣm execrarẽtur. luce ista qͣm ue¬
nerarentur ẽẽ meliorẽ qũ qͥdẽ illa ĩ tlłcu
montis hec sensu corporis ĩ notescit. Hic
rẽt tanta est uis uet̾nosar̃ opĩoñ et
diui defense atq credite falsitatis. sed
ego instarẽ mag̃ herentib nõ aspere.
nõ pu̾iłr. nõ paruicacit̾ repeterẽ que¬
que cõcessa st̃ ⁊ qͣm eẽnt cõcedenda mõ¬
carneis luminib p̃ferendũ aut excel¬
lenti ẽẽ qd̾ aĩ excellẽtia qͣm qd̾ uili sẽ¬
su corporis cognoscit᷑ falsũ putarent

Expanded text:
colligerem primo longe esse sensui oculorum istorum intellegentiam mentis anteponendam; deinde subiungerem, id quod re meliore perciperemus, necessario melius iudicandum. quis hoc non daret? ergo pergerem quaerere animam illam, quam malam dicerent, oculisne sentiretur istis. an mente intellegeretur. mente faterentur. quibus omnibus inter nos conuenientibus atque firmatis. quid conficeretur ostenderem, animam illam scilicet. quam execrarentur. luce ista, quam uenerarentur, esse meliorem, quandoquidem illa intellectu mentis. haec sensu corporis innotescit. hic rent: tanta est uis ueternosarum opinionum et diu defensae atque creditae falsitatis. sed ego instarem magis haerentibus. non aspere. non pueriliter, non peruicaciter; repeterem quae concessa sunt, et quam essent concedenda, moncarneis luminibus praeferendum, an excellentius esse, quod animi excellentia quam quod debili sensu corporis cognoscitur, falsum putarent;
Abbreviated transcription (Latin):
rem int̾ intelligibłia uum̾ianda ẽẽnt
Qd̃ ut reperirẽ p̃p̃ imbecillitatẽ ĩterio¬
ris ocłi mei q̃ nuchi pcc̃is meis iure
accidisset aliquẽ ichi ad ĩuisibłia
cõtuenda in ip̃is uisibłib cõtuendis
certior cognitio s cõsuetudo fidẽtior
Itaq statĩ quererẽ quid ad sensus ꝓpͥe¬
ꝓprie pertineret ocłoꝵ. Inuenirem
colores quoꝵ prĩcipatũ lux ista op¬
tineret. Hec enĩ st̃ que ulłs aliꝰ ata¬

Expanded text:
rem, inter intellegibilia numeranda essent. quod ut reperirem propter inbecillitatem interioris oculi mei, quae mihi peccatis meis iure accidisset, aliquem mihi ad inuisibilia contuenda in ipsis uisibilibus nullo modo certior cognitio, sed consuetudo fidentior. itaque statim quaererem, quid ad sensum proprie pertineret oculorum. inuenirem colores, quorum principatum lux ista obtineret. haec enim sunt. quae nullus alius sen
Abbreviated transcription (Latin):
se au̾terit pot̃. Hoc ego michi arduũ ⁊ dif¬
ficiliniũ sentio. uob̾ si facile est: ille d̃s
iuderit. Ego uellẽ credere nisi me mou̾et
qd̾ cũ iste mũdus a quo nos au̾de iuibemur
usibił sit. dixerit q apłs ea que uidẽt᷑
tp̃ralia st̃. que aũ nõ uidentur et̾ua st̃.
Nos plus istoꝵ ocłoꝵ qͣm mẽtis iudicio
tribinstis ap̃ quos ulłam ẽẽ fulgentem
penuã que uõ ex d̾o fulgeat ⁊ ẽẽ ui¬
uentẽ aĩam. que nõ ex d̾d inuat p̾dica

Expanded text:
se auerterit, potest. hoc ego mihi arduum et difficillimum sentio; uobis si facile est, ille ipse deus uiderit. ego uellem credere, nisi me moueret, quod cum iste mundus, a quo nos auertere iubemur, uisibilis sit dixeritque apostolus: ea quae uidentur, temporalia sunt; quae autem non uidentur, aeterna sunt, uos plus istorum oculorum quam mentis iudicio tribuitis, apud quos nullam esse fulgentem pennam, quae non ex deo fulgeat, et esse uiuentem animam, quae n
Abbreviated transcription (Latin):
piũ q pertineat qd̾ nicħ aliud qͣm sũ¬
nũ ⁊ solũ ⁊ uerũ dm̃ possumꝰ cõfiteri.
Quaꝓpt̾ illas asas que a manicheis uocat᷑
male aut carere uita ⁊ aĩas nõ ẽẽ neq
qͥcqͣm uelle seu nolle appetere uł fug̾e
aut si uiuerẽt ut ⁊ aĩe ẽẽ possent ⁊ aͥd
tale ag̾e qͣle illi opinarent᷑ ulł eas nͥ¬

Expanded text:
iud quam summum et solum et uerum deum possumus confiteri. quapropter illas animas, quae a Manichaeis uocantur malae, aut carere uita et animas non esse neque quicquam uelle seu nolle. adpetere uel fugere, aut si uiuerent, ut et animae esse possent et aliquid tale agere, quale illi opinarentur n
Abbreviated transcription (Latin):
disruptis ⁊ derelictis mani¬
cheoꝵ laq̃is tãdẽ catholice
gremio restitutũ libet cõsi¬
derare nc̃ saltẽ ac deplorare illã meã
miseriã. Młta enĩ erant que facere
ne tã facile ac dieb paucis religio
nis uerissime semina mͥ a puericia
salubrit̾ nsita errore uł fraude falsoꝵ fal¬
laciũ ue hõiũ esfosa ex aĩo expellerẽt᷑
Nã primo aĩarũ illa duo gen̾a qͥb¬

Expanded text:
disruptis et derelictis Manichaeorum laqueis, tandem Catholicae gremio restitutum libet considerare nunc saltem ac deplorare illam meam miseriam. Multa enim erant, quae facere debui, ne tam facile ac diebus pnis uerissimae semina mihi a pueritia salubriter insita errore uel fraude falsorum fallaciumue hominum effossa ex animo pellerentur. nam primo animarum illa duo genera, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib aũcellũt cur lucẽ d̾o actori ẽe
tribuendã int̾ uos cõueniret. Nicioꝵ
u̾d actorẽ dm̃ nem̃o. nͥ sacrilegꝰ dr̾et.
Respõderẽ hõi si aut statĩ ⁊ repente
ut bonis d̾i cultorib sol diuinitꝰ ĩ ful
p̃p̃arata. Quoꝵ su̇ utrũ meruissem
atq potuissẽ cepta differrẽ. Qd̃ q̃ ẽet
ꝓpositũ difficile ẽẽt ad ignoscendũ at¬
q arduũ cõfiterer recurrerẽ in me ꝓ¬
sternerer d̾o alde ĩgemis cerẽ querẽs
ne me i medio spacio quo certis ra¬
tiouib ꝓmouissẽ herere pateret᷑ ne
ancipiti qõ e cogerer. aut ĩtelligibi¬
lia sensibilib sb̾mittere aut  ip̃m¬

Expanded text:
e tribuendam inter nos conveniret, vitiorum vero auctorem Deum nemo nisi sacrilegus diceret: responderem homini, si aut statim et repente, ut bonis Dei cultoribus solet, divinitus infulspraeparata: quorum si neutrum meruissem atque potuissem, coepta differrem; quodque esset propositum, difficile esse ad dignoscendum atque arduum confiterer. Recurrerem in me, prosternerer Deo, alte ingemiscerem, quaerens ne me in medio spatio, quo certis rationibus promovissem, haerere pateretur; ne ancipiti quaestione cogerer aut intelligibilia sensibilibus submittere ac s
Abbreviated transcription (Latin):
Ncy .i. putatiue ymaginatũ s cor¬
pꝰ uerũ. nõ tñ carnẽ ex carne sic
marcianꝰ. s u̾us d̾s ex diuinitate.
⁊ u̾us hõ ex carne. unꝰ filiꝰ ĩ diuini¬
tate u̾bũ pr̾is ⁊ d̾s in hoĩe aĩa ⁊ ca¬
ro. aĩa ñ absq sẽsu ⁊ rõe ut apol

Expanded text:
 putative imaginatum, sed corpus verum. Non tantum carnem ex carne, sicut Marcianus, sed verus Deus ex divinitate, et verus homo ex carne, unus Dei Filius, in divinitate Verbum Patris et Deus, in homine anima et caro. Anima non absque sensu et ratione, ut A
Abbreviated transcription (Latin):
hoc eis reputari ꝓ resurrectõe ex mor¬
tuis qd̵ mortalitatẽ in mutatõe de¬
ponãt nõ morte quolib qͥs acqͥes¬
cat mͦ: nõ est herechicũ nͥ cõtẽtõne
herethicũ fiat. Suffic̃ enĩ in eccͣstica
lege caruis rrnẽ cred̾ futurã de morte:

Expanded text:
hoc eis reputari pro resurrectione ex mortuis, quod mortalitatem immutatione deponant, non morte, quolibet quis acquiescat modo, non est haereticus nisi ex contentione haereticus fiat. Sufficit enim in Ecclesiae l
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ om̃s uͥtutes corporee licz ñ carne
tb̾siestãt. Ex eo a corporeas ẽt̃ credimus
intellectuales naturas qd̃ locałr cir¬
cũscͥbunt᷑. sic̃ ⁊ aĩa hũa que carue lau¬
ditur. ⁊ demones qui per sbam auge¬
nͣs qr carue carẽt. nec hũt quo ca

Expanded text:
 omnes coelestes corporeae, licet non carne subsistant. Ex eo autem corporeas credimus esse intellectuales naturas, quod localiter circumscribuntur, sicut et anima humana quae carne clauditur, et daemones qui per substantiam angequia carne caret; nec habet quo cad