comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
episcopoꝵ donum accepti
sp̃s in usum solent negociati¬
onis inflectere. et mirãculoꝵ
signa. ad auaricie obsequnm
declinare. Hinc est enĩ quod
symon per impositionem ma¬
nus edita miracula cõspiciẽs.
male comparasset. Redemptor
nũc flagello de resticulis facto
de templo turbas eiecit cathe¬
dras uendentium columbas
euertit. Columbas quippe uẽ¬
dere est impositionẽ manus
qua spuitus sanctus accipit
nor ad uite meritũ. sed ad pre¬
nuũ dare. Sunt non nulli
qui nũmoꝵ quidem premia
ex ordinatione nõ accipiunt.
et tamensacros ordines pro
humana gratia largunitur
atq de largitate eadem laudis
solũ modo  retributionem que¬
runt. Hii numirũ quod gratis
acceptum est. gratis nõn tri¬
buunt: quia de impenso offi
ciosanctitatis. nũmũ fauo¬
ris expetunt. Cum iustum
uirum descuberet ysaias pro¬
phetu ait. Qui excutit man
suas ab omni munere. Neq
enim dicit qui excutit manu
suas amunere. sed adiuuxit
ab omni. quia aliud est mnu¬

Expanded text:
etc., donum accepti Spiritus in usum solent negotiationis inflectere, et miraculorum signa ad avaritiae obsequium declinare. Hinc est enim quod Simon per impositionem manus edita miracula conspiciens, male comparasset. Hinc redemptor noster flagello de resticulis facto, de templo turbas ejecit, cathedras vendentium columbas evertit . Columbas quippe vendere, est impositionem manus, qua Spiritus sanctus accipitur, non ad vitae meritum, sed ad praemium dare. Sed sunt nonnulli, qui nummorum quidem praemia ex ordinatione non accipiunt, et tamen sacros ordines pro humana gratia largiuntur, atque de largitate eadem laudis solummodo retributionem quaerunt. Hi nimirum, quod gratis acceptum est, gratis non tribuunt: quia de impenso officio sanctitatis nummum favoris expetunt. Cum justum virum describeret Isaias propheta ait: Qui excutit manus suas ab omni munere . Neque enim dicit: Qui excutit manus suas a munere, sed adjunxit ab omni: quia aliud est mu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ infirmos quosq eterna
deserere. et rebus temporalib
delectari conspicit nullum
quippe omnipotenti deo tale
est lacrificiũ: quale est zelus

Expanded text:
dum infirmos quosque aeterna deserere, et rebus temporalibus delectari conspicit. Nullum quippe omnipotenti Deo tale est sacrificium, quale est zelus
Abbreviated transcription (Latin):
presunt p̃positi rite di¬
cantur. usus tamen obtinu¬
it eos nocari p̃positos: qui
quandam prioratus curam
sub aliis gerunt. Hii tamẽ
siti uocantur. tales et tam
strenui constituendi sunt:
qui et uite probabilis sint.
et ea que sibi iniuncta sunt
fideliter humiliterq expleãt.
Et pro eo quod aliis p̃lati sũt

Expanded text:
praesunt praepositi rite dicantur, usus tamen obtinuit eos vocari praepositos qui quamdam prioratus curam sub aliis praelatis gerunt. Hi tamen siti vocantur, tales et tam strenui constituendi sunt, qui vitae probabilis sint, et ea quae sibi injuncta sunt, fideliter humiliterque expleant; et pro eo quod aliis praelati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
msta est excusatio. referentib
aliis iniuriã facere nõ possũ.
Nemo inuito auditori. libẽter
refert. Officii ergo tui sit ka¬
rissime. non solũ oculos castos
sernare. sed et lurgua nunqͣm
de mulieris formis disputes.

Expanded text:
sta est excusatio: Referentibus aliis injuriam facere non possum. Nemo invito auditori libenter refert. Officii ergo tui sit, charissime, non solum oculos castos servare, sed et linguam. Nunquam de mulierum formis disputes
Abbreviated transcription (Latin):
gua. Munus ab obsequio ẽ
subiectio indebite impensa.
Munus amanu. pecunia.
Munus a lingua fauor. Qui
ergosacros ordines tribuit. tũc
ab omui munere manus ex¬
cutit. quando in diuinis rebus
non solum ullam pecuniam.
sed etiam humanã grãm nõ
requirit. Plerũ q fit ut qͥsq
eoꝵ uel bona corporalia aboĩ¬
bus accipere contempnat. sed
quia hec non accipit maio¬
res abeis acciperelaudes que¬
rat. Et fortasse munus se as¬
cepisse non estuuat. qui bona
corporalia recusat. Sicut scri¬
ptum est superius. aliquãdo
munus amanu aliquando
uero abore porrigitur. Nam
qui nũmũ tribuit. munus
ex manudedit. Qui autem
uerbum laudis impendit:
munus ab ore protulit. ꝓle¬
rumqz sacerdos. et si exteriora
dona que terrene forsita ne¬
cessitati congruũt per impo¬
sitionem manuũ accipere re¬
cusat. plus est quod sibi retri¬
bui appetit. cum ultra meri¬
tum laudari desiderans mu¬
de subĩtroductis mulieribus
Nterdixit per oĩa xxxix.
magna synodus non

Expanded text:
gua. Munus ab obsequio est subjectio indebite impensa; munus a manu, pecunia; munus a lingua, favor. Qui ergo sacros ordines tribuit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus non solum ullam pecuniam, sed etiam humanam gratiam non requirit. Plerumque fit ut quisquis aurum, vel bona corporalia ab hominibus accipere contemnat, sed quia haec non accipit, majores ab eis recipere laudes qurat; et fortasse munus se accepisse non aestimat, qui bona corporalia accipere recusat. Sicut scriptum est superius, aliquando munus a manu, aliquando vero ab ore porrigitur. Nam qui nummum tribuit, munus ex manu dedit: qui autem verbum laudis impendit, munus ab ore protulit. Plerumque sacerdos, etsi exteriora dona, quae terrenae forsitan necessitati congruunt, pro impositione manuum accipere recusat, plus est quod sibi retribui appetit, cum ultra meritum laudari desiderans, mude subintroductis mulieribus, Interdixit per omnia, etc. magna synodus, non
Abbreviated transcription (Latin):
stolicis instriumur documẽ¬
tis. in colligendis hospitib
aute omnia operã dare debe¬
re: ut merito de nobis a dño
dicatur. hospes fui et collegi¬
stis me. et cetera. Proinide
oportet ut prelati ecclesie
precedentium patrũ exem¬
pla sectantes aliquid p̃pa¬
rent receptaculum. ubi

Expanded text:
stolicis instruimur documentis, in colligendis hospitibus ante omnia operam dare debere, ut merito de nobis dicatur a Domino: Hospes fui, et collegistis me , etc. Proinde oportet, ut praelati ecclesiae praecedentium Patrum exempla sectantes, aliquod praeparent receptaculum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ad semetip̃m redeat. Et cum
p̃posite potestati deliquerit: eiꝰ
contra se iudiciũ aquo sibi p̃la¬
tus ẽ per horrescat. Namcum
ĩ p̃positis delinquimꝰ eius or¬
dinationi qui eos nobis intu¬
lit obuiamus. Unde moyses
cum contra se et a aron cõque¬
renti ppłm cognouisset ait.
Nos enum quidsumus: ꝯtra
nos est murmur ur̃m. sed cõ¬
tra deum.aAmmonẽdi sũt be¬
niuoli subditi: ut sic alieni
bonis congruãt. quatinus ha¬
bere et propria concupiscant.
Sic ꝓxĩoꝵ facta diligendolau¬
denit: ut etiam imitando mł¬
tiplicent. Ne si in hoc p̃sentis
uite stadio ad certanien alie¬
nũ deuoti fautores sed pigri
expectatores assistant: et post
certamen sine brauio rema¬
neant. quo nũc in certanu¬
ne nõ laborant: et tunc eoꝵ
palinas afflicti respiciant.
in quoꝵ nũc laborib ociose ꝑ¬
durant. Ualde peccamus: si

Expanded text:
ad semetipsum redeat. Et cum quis praepositae potestati deliquerit, ejus contra se judicium, a quo sibi praelata est, perhorrescat. Nam cum in praepositos delinquis, ejus ordinationi, qui eos nobis praetulit, obviamus. Unde Moses, cum contra se, et Aaron conqueri populum cognovisset, ait: Nos enim quid sumus? Nec contra nos est murmur vestrum, sed contra Dominum . Admonendi sunt benevoli subditi, ut sic alienis bonis congaudeant, quatenus habere et propria concupiscant: sic proximorum facta diligendo laudent, ut ea etiam imitando mutiplicent, ne si in hoc praesentis vitae stadio ad certamen alienum devoti fautores, sed pigri exspectatores assistant, eo post certamen sine bravio remaneant, quo nunc in certamine non laborant; et tunc eorum palmas afflicti respiciant in quorum nunc laboribus otiosi perdurant. Valde peccamus, si
Abbreviated transcription (Latin):
aliena bene gesta nõ diligimꝰ.
Sed nichil mercedis agimus.
si ea q̃ diligimus. inquantũ
possumus nõ imutam᷑. Dicen¬
dum est beniuolis subditis:
quia si mutari bona ĩmune
festinant. que laudantes ap¬
probant: sic eis uirtutũ scĩtas
sicut stultis expectatorib lu¬
dis artiũ uanitas placet. Illi
namq aurigaꝵ ac hystrionũ
gesta fauorib offerunt: nec
tamen tales eẽ desiderant. qua¬
les illos conspicuit esse quos
laudant. Mirantur eos pla¬
cita egisse: sed tamẽ similiter
deuitant placere. Dicendum
est beniuolis subditis. ut cũ
proxĩoꝵ facta conspicĩt ad

Expanded text:
aliena bene gesta non diligimus: sed nihil mercedis agimus, si ea quae diligimus, in quantum possumus, non imitamur. Dicendum est benevolis subditis, quia si imitari bona minime festinant, quae laudantes approbant, sic eis virtutum sanctitas sicut stultis spectatoribus ludicrarum artium vanitas placet. Illi namque aurigarum ac histrionum gesta favoribus efferunt: nec tamen tales esse desiderant, quales illos conspiciunt esse quos laudant. Mirantur eos placita egisse, sed tamen devitant similiter placere. Dicendum est benevolis subditis, ut cum proximorum facta conspiciunt, ad
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter dispensat accepta quia
ecclesie rebus adiuuxit. et se
in numero pauperũ pauꝑta¬
tis amore constituit. Ita ut
unde pauperib subnuĩstrat
inde et ipse tanquam pauper
uoluntarius uiuat. Clerici
quoq quos pauperes aut uo¬
luntas aut natuitas fecit cũ
perfectione uirtutis uite ne¬
cessaria siue indomibus sins
siue in congregatione uiuen¬
tes accipiant. quia ad ea acci-¬
cert debeant clerici quorum
infirmitas non potest sua
contempnere.G. ixi
lli autem qui tamnfirmi
sunt ut possessionibus sius
renuntiare non possunt. si
ea que accepturi erant dispen¬
satori relinquant: nichil ha-¬
bentibus conferenda sine pec¬
cato possident sua: quia et
ipsi quodam modosua re¬
linquunt. quando pro¬
priis contenti rebus nichil
eorum que labori suo uel

Expanded text:
fideliter dispensat accepta, quia fideliter dispensat accepta, quia ecclesiae rebus adjunxit, et se in numero pauperum paupertatis amore constituit, ita ut unde pauperibus subministrat, inde et ipse tanquam pauper voluntarius vivat. Clerici quoque, quos pauperes aut voluntas, aut nativitas fecit, cum perfectione virtutis vitae necessaria sive in domibus suis, sive in congregatione viventes accipiant, quia ad ea accicere debeant clerici, quorum infirmitas non potest sua contemnere. Illi autem, qui tam infirmi sunt, ut possessionibus suis renuntiare non possint, si ea quae accepturi erant, dispensatori relinquant, nihil habentibus conferenda, sine peccato possident sua : quia et ipsi quodammodo sua relinquunt, quando propriis contenti rebus, nihil eorum quae labori vel
Abbreviated transcription (Latin):
sis cotidianis ĩminuant.
Quodsi aliquid de fructibus
sue ecclesie uelut pro ip̃a expen¬
sa sua contulerint: non se p̃fe¬
rant in ani iactantia illis: qͦs
nichil habentes pascit et uestit
ecclesia quia ꝑfectior est ille qui
se mundi rebus expoliat aut
cum nichil habuerit nec habe¬
re desiderat. quam ille qui ex
multis que possidet ecclesie ali¬
quid p̃stat ac se de eo quod p̃sti¬
facientib sunt: statimn facilia
facientibus fiunt. Non ergo ea
que uolumus obseruare im¬
possibilitas nobis facit dura
sed nouitas. In usu ueniant.
et ueminẽ frequẽtata contur
accipiat. aut quod habet sine
causa contempnat. Si ꝓpter
hoc sua non uult relĩquere.
ut habeat unde uiuat ut quid
accipit unde rationem reddat.
ut quid peccatis alienis sua
multiplicat. Prosperi qui
sinit qui etiam cũ ꝓfectu aĩe
suc opibus sustentantur
sationis cura commissa est:
non solum sine cupiditate
sed et cum laude pietatis
accipit a populo dispensanda.i

Expanded text:
sis quotidianis imminuant. sis quotidianis imminuant. Quod si aliquid de fructibus suis ecclesiae, velut pro ipsa expensa sua contulerint; non se praeferant inani jactantia illis, quos nihil habentes pascit et vestit ecclesia: quia perfectior est ise mundi rebus exspoliat, aut qui cum nihil habuerit, nec habere desiderat, quam ille qui ex multis quae possidet, Ecclesiae aliquid praestat, ac se de eo quod praestifacientibus sunt, statim facilia facientibus fiunt. Non ergo ea quae nolumus observare, impossibilitas nobis facit dura, sed novitas. In usum veniant, et neminem frequentata conturbaccipiat, an ut quod habet sine causa contemnat? Si propter hoc non vult sua relinquere ut habeat unde vivat, ut quid accipit unde rationem reddat? ut quid de peccatis alienis sua multiplicat? CAPUT XI. Qui sunt qui etiam cum profectu animae suae opibus sustentantursationis cura commissa est, non solum sine cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipit a populo dispensanda, et
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesie fideliter seruientes sti¬
pendia terrena ac non pocius
premia eterna percipiant. Se¬
cularis quippe milicia quia
celestia non habent: terrena
strerue militantibus p̃stat.
Unde satis indignũ est: si fide¬
lis et operosa deuotio clericoꝵ
ꝓpter stipendiũ temporale pre¬
mia sempiterna contempnat
Quod si quilibet nuinister ec¬
clesie non habeat unde iuuat.
non ei reddit hec sed necessaria
prestat ecclesia ut in futurũ
premiũ laboris sui recipiat.
quod in hac uita iam spe diũce
promissionis expectat. Illi
quoq qui uelut ydonei nichil
quidem sibi dari uelũt debitũ
poscunt. sed tamen ecclesie
sũptib uiuũt. non meũ dice¬
re quali peccato cibos paupeꝵ
p̃sumendo suscipiant. qui et¬
clesiam quã iuuare de proprii
facultatib debuerũt suis expẽ¬
sis insuper grauant. Propter
hoc fortassis in congregatione
uiuentes ne aliquos paupes
pascant ne aduenientes exce¬
piant aut ne suũ censũ expẽ¬

Expanded text:
ecclesiae fideliter servientes stiecclesiae fideliter servientes stipendia terrena, ac non potius praemia aeterna percipiant. Saecularis quippe militia quia coelestia non habet, terrena strenue militantibus praestat. Unde satis indignum est, si fidelis, et operosa devotio clericorum, propter stipendium temporale praemia sempiterna contemnat. Quod si quilibet minister ecclesiae non habeat unde vivat: non ei praemium reddat hic; sed necessaria praestet ecclesia: ut in futuro praemium laboris sui recipiat, quod in hac vita jam spe dominicae promissionis certus exspectat. Illi quoque qui velut idonei nihil quidem sibi dari velut debitum poscunt, sed tamen ecclesiae sumptibus vivunt, non est meum dicere, quali peccato cibos pauperum praesumendo suscipiant, qui ecclesiam quam juvare de propriis facultatibus debuerunt, suis expensis insuper gravant; propter hoc fortassis in congregatione viventes, ne aliquos pauperes pascant, ne advenientes suscipiant, aut ne suum censum expen
Abbreviated transcription (Latin):
dampno anime suc ab ec̃ca
que pauperes pascit accipi¬
unt illi qui sibi de suo suf¬
Ec illi qui sua possidẽ¬
tes dari sibi aliquid uolunt:
sine grandi peccato suo inde
pauper uicturus erat accipi¬
unt. De clericis quidem dicit
sc̃s sp̃s. Poeccata populi mei
comedent. Sed sicut nichil ha¬
bentes propriũ. nõ peccata sed
alim̃ta quib indigẽ uident
accipiũt: ita possessores. non
alumenta quib habundant.
sed aliena peccata suscipiunt.
Ipĩ quoq pauperes si se possũt
sius artificiis aut laboribus
expedire non p̾sumãt quod de¬
bent debilis et infirmis accꝑe.
ne forte ecclesia que potest oĩ
soluta destitutione necessa¬
riũ ministrare. si om̃s etiã
nichil indigentes accipiũt
grauata illis quib debet sub¬
uenire non ualeat. Qui au¬
tem ecclesie seruiũt. et labore
suo ueluti debita reddi oppor¬
tere credentes ea quibus opus
non habent aut accipiĩt libẽ¬
ter. aut exigunt. nunis carna¬
liter sapiunt: si putant quod

Expanded text:
animae suae ab ecclesia, quae pauperes pascit, accipiant illi qui sibi de suo sufec illi qui sua possidentes dari sibi aliquid volunt, sine grandi peccato suo, unde pauper victurus erat accipiunt. De clericis quidem dicit Spiritus sanctus: Peccata populi mei comedunt . Sed sicut nihil habentes proprium, non peccata, sed alimenta quibus indigere videntur, accipiunt; ita possessores, non alimenta quibus abundant, sed aliena peccata suscipiunt. Ipsi quoque pauperes, si se possunt suis artificiis aut laboribus expedire, non praesumant quod debet debilis aut infirmus accipere, ne forte ecclesia, quae potest omni solatio destitutis necessaria ministrare, si omnes etiam nihil indigentes accipiant, gravata, illis quibus debet, subvenire non valeat. 2. Qui autem ecclesiae serviunt, et labori suo velut debita reddi oportere credentes, ea quibus opus non habent, aut accipiunt libenter, aut exigunt; nimis carnaliter sapiunt, si putant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc redditur homo sũ senex
Quantus michi de illa posses¬
sione potest mͥ fructus accede:
Nũquid pro muto mͥ tot ãnos

Expanded text:
us redditur. Homo sum senex: quatenus mihi de illa possessione potest fructus accedere? Nunquid promitto mihi tot annos
Abbreviated transcription (Latin):
tet ut pueri et adolescentes
qui in congregatione sibi cõ¬
missa nutruintur uel eru¬
diuntur. it a iugib et ecclesi

Expanded text:
tet, ut pueri et adolescentes, qui in congregatione sibi commissa nutriuntur vel erudiuntur, ita jugibus ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
dũm exorent. Debent quo¬
q uixta apostolum. primo
crationes: orationes postu¬
lationes gratiarũ actiones
pro omnibus hominibus.

Expanded text:
um exorent. Debent quoque juxta Apostolum , primo crationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus
Abbreviated transcription (French):
qui saluũ me faceret a pusil¬
lanimitate mea. et abipsa ĩ¬
tollerabiliũ michi sollicitu¬
dinũ tempestate. Isodori de

Expanded text:
qui salvum me faceret a pusillanimitate mea, et ab ipsa intolerabilium mihi sollicitudinum tempestate. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
est: cuius sensũ natura exa¬
cuit. sed conuersationis pra¬
uitas confundit. Cui bene per
angelũ dicitur. Colliris in¬
unge oculos tuos: ut uideas.
Collirio quippe oculos ut itde¬
amus ĩungimus: cumt ad co¬
gnoscendam ueri luminis cla

Expanded text:
est, cujus sensum natura exaest, cujus sensum natura exacuit, sed conversationis pravitas confundit. Cui bene per angelum dicitur: Collyrio inunge oculos tuos, ut videas . Collyrio quippe oculos, ut videamus, inungimus, cum ad cognoscendam veri luminis cla
Abbreviated transcription (Latin):
modo non ualet. atq abonis
actibus funditus exsors ua¬
cat. Quatinus hec nõut clau-¬
dus saltem cũ infirmitate te¬
neat: sed abhuis omnino ali¬
enus existat. Gibbus uero est
queni terrene sollicitudinis põ¬
dus deprimit. ne ũquã ad suꝑ¬
ua respiciat. sed solis hus que
in funis calcantur intendit.¬
Qui et si aliquãdo aliquid ex
bono patrie celestis audierit.
ad hoc nimirũ peruerse cõsue¬
tuduus pondere p̃grauatus cor¬
dis: faciem non actollit. quia
cogitationis statum erigere nõ
ualet. quem in terrene usu sol¬
licitudinis cur uũ tenet. Lip¬
pus namq ẽ cuius quidem
ingentũ ad agnitionem ueri¬
tatis emicat. sed tameu hoc
sarnalia opera obscurãt. In
lippis quoq oculis: pupille
sanc sunt: sed humore defluẽ¬
te infirmantes palpebre gros¬
sescunt. Quarũ quia infusio¬
pupille uiciatur. Sunt non¬
nulli quoꝵ sensũ carnalis ui¬
recta subtiliter per iugenium
poterant: sed usu prauorum
actuũ caligant. Lupus itaq

Expanded text:
o non valet, atque a bonis actibus funditus exsors vacat: quatenus haec non ut claudus saltem cum infirmitate teneat, sed ab his omnimodo alienus existat. Gibbus vero est, quem terrenae sollicitudinis pondus deprimit, ne unquam ad superna respiciat, sed solis his quae in infimis calcantur intendQui etsi aliquando aliquid ex bono patriae coelestis audierit, ad hoc nimirum perversae consuetudinis pondere praegravatus, cordis faciem non attollit, quia cogitationis statum erigere non valet quem terrenae usus sollicitudinis curvum tenet. Lippus namque est, cujus quidem ingenium ad cognitionem veritatis emicat, sed tamen hoc carnalia opera obscurant. In lippis quippe oculis pupillae sanae sunt, sed humore defluente infirmantia palpebra grossescunt. Quorum quia infusiopupillae vitiatur. Sunt nonnulli quorum sensum carnalis virecta subtiliter per ingenium poterant, sed usu pravorum actum caligant. Lippus itaque
Abbreviated transcription (Latin):
diendis. talis ap̃latis custo¬
diendus esc. iute probabilis
frater qui eorum curam sũ¬
ma gerat industria. eos q
ita artissime constringat.
qualiter ecclesiasticis doctri¬
nis imbuti. et armis spũa¬
libus induti. ecclesie utili¬
tatibus decenter parere. et
ad gradus ecclesiasticos quã
ueri.Libuit preterea ob edi¬
ficationem congrua et in¬
structionem negotii de quo

Expanded text:
diendis, talis a praelatis constituendus est vitae probabilis frater, qui eorum curam summa gerat industria, eosque ita arctissime constringat, qualiter, ecclesiasticis doctrinis imbuti, et armis spiritalibus induti, et Ecclesiae utilitatibus decenter parere, et ad gradus ecclesiasticos quandoque veri. Libuit praeterea, ob aedificationem congruam, et instructionem negotii de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ne docenit et male uiuunt. cu¬
Aterdum doctoris uicio
etiam ip̃a uerax doct̾na
mlescit. Et qui nõ nouit si¬
cut docet ip̃am quam predicat
ueritatem contemptibilem
facit. Arcus peruersus ẽ. lĩgua
magistroꝵ docentĩ bene. et
uiuentiũ male. Et ideo quasi
ex peruerso arcu sagittã emit¬
tũt. dum suã prauã uitam
proprie lingue ictu confodiũt.
Qui bene docet et male uiuit.
tanꝙ̃ es aut cymbalum sonũ
facit aliis. ipse tamen sibi
mauet insensualis. Qui
bene docet et male uiuit. Quod
docet bene iuiuentibus proficit.
qd̃ uero male uiuit seipsum
occidit. sicut sacerdos qui si di¬
gne se agit ut sacerdotem detet

Expanded text:
ne docent et male vivunt. Interdum doctoris vita etiam ipsa verax doctrina vilescit; et qui non vivit sicut docet, ipsam, quam praedicat, veritatem contemptibilem facit. Arcus perversus est lingua magistrorum docentium bene, et viventium male: et ideo quasi ex perverso arcu sagittam emittunt, dum suam pravam vitam propriae linguae ictu confodiunt. Qui bene docet, et male vivit, tanquam aes, aut cymbalum, sonitum facit aliis, ipse tamen sibi manet insensualis. Qui bene docet, et male vivit, quod docet, bene viventibus proficit: quod vero male vivit, seipsum occidit. Sicut sacerdos qui, si digne se agit ut sacerdotem decet
Abbreviated transcription (Latin):
pauperes colligantur:et de
rebus ecclesie tͤantũ ibidem
deputent. unde sumptus ne¬
cessarios iuxta possibilitatẽ
rerum habere ualeant. Ex¬
ceptis decimis que de ecclesie
uillis ibidem conseruã tur.
Sed et canonici tam de fru¬
gibus ꝙͣ etiam de omnibus
clemosinaꝵ oblationibus
in usus pauperũ decimas
libentissime ad ip̃m confe¬
rant hospitale. Et boni te¬
qui hospites et peregrinos
aduentantes: ut pote xp̃m
in mẽbris sus suscipiat eis¬
q necessaria libenter pro
uiribus ãministret. Qui
etiam ea que in usus pau¬
perum cadere debent. nequa¬
quã in suos usus reflectat:
ne cum iuda loculos domini
furante sentenciã dampna¬
tionis excipiat. Sed et pre¬
latoꝵ debet iugilare industͥa
ne eum cui hospitale pan¬
perũ comnuttitur. res pau¬
peribus deputatas ni aliquo
minuere. aut hiis beneficia¬
rio nunere concessis. sinãt¬
male uti quod aprelatis
quibusdam curam pariu
pendentibus fieri comperimꝰ.
Clerici namq si aliis tem¬

Expanded text:
pauperes colligantur, et de rebus ecclesiae tantum ibidem deputent, unde sumptus necessarios juxta possibilitatem rerum habere valeant, exceptis decimis, quae de ecclesiae villis ibidem conferuntur. Sed et canonici, tam de frugibus, quam etiam de omnibus eleemosynarum oblationibus, in usus pauperum decimas libentissime ad ipsum conferant hospitale. Et boni tequi hospites et peregrinos adventantes, utpote Christum in membris suis, suscipiat, eisque necessaria libenter pro viribus administret; qui etiam ea quae in usus pauperum cedere debent, nequaquam in suos usus reflectat, ne cum Juda loculos Domini furante sententiam damnationis excipiat. Sed et praelatorum debet vigilare industria, ne eum cui hospitale pauperum committitur, res pauperibus deputatas in aliquo minuere, aut his quasi beneficiario munere concessis sinant uti, quod a praelatis quibusdam, curam pauperum parvipendentibus, fieri comperimus. Clerici namque si aliis tem
Abbreviated transcription (Latin):
tagia necesse est. iit a ceteroꝵ
societate utpote oues mor¬
bide secreti ante presentiam
deducantur ep̃i. ut ab eo ca¬
nonica auctoritate publice
dampnentur. Si uero quis
in collegio canonicorum

Expanded text:
tagia, necesse est ut a caeterorum societate, utpote oves morbidae, secreti, ante praesentiam deducantur episcopi, ut ab eo canonica auctoritate publice damnentur. Si vero quis in collegio canonicorum
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem concilio.
C his qui cõmunione
priuantur. seu ex clero seu ex
layco ordine ab epĩs per unã¬
qmq prouuiciã sentencia re¬
gularis obtineat. ut hii qui
abiciũtur. ab aliis non recipi¬
antur. Requiratur autẽ ne
pusillanimitate aut contẽp¬
tione uel alio quolibet episco¬
pi uicio iudeatir a congrega¬
tione seclusus. Ut ergo hoc de¬
centius inquiratur bene pla¬
cuit annis singulis per unã¬
quãq prouinciã bis in anno
concilia celebrari. ut coĩter oĩ¬
suo peccauerunt euidenter
ep̃õ excõmunicati rationabi¬
liter ab omnib extimentur
usq uel in cõmuni uel ep̃o
placeat. humaniorẽ pro ta¬
libus ferre sentenciam. Con¬
cilia uero celebrentur. unũ
quidem ante quadragesimã
pasce. ut omni dissentione
sublata. munus offeratur
purissimũ. Scdm uero cir

Expanded text:
in eodem concilio tit. V. De his qui communione, etc. privantur, seu ex clero, seu ex laico ordine ab episcopis, per unamquamque provinciam sententia regularis obtineat, ut hi qui abjiciuntur, ab aliis non recipiantur. Requiratur autem, ne pusillanimitate, aut contentione, vel alio quolibet episcopi vitio, videatur a congregatione seclusus. Ut hoc ergo decentius inquiratur, bene placuit annis singulis per unamquamque provinciam bis in anno concilia celebrari, ut communiter omnisuo peccaverunt evidenter episcopo, excommunicati rationabiliter ab omnibus aestimentur, usquequo vel in communi, vel episcopo placeat humaniorem pro talibus ferre sententiam. Coucilia vero celebrentur, unum quidem ante quadragesimam paschae, ut omni dissensione sublata munus offeratur Deo purissimum: secundum vero circ
Abbreviated transcription (Latin):
sed quod foueat et augeat no¬
stras uoluntates adtendimus.
lac et lanas outũ xp̃i. oblatio¬
nibus cotidianis ac decimis
fidelium gaudentes accipimus.
et curam pascendoꝵ gregũ. ac
reficiendoꝵ. a quib peruerso or¬
dine uoliumus pasci deponimꝰ
Non sanamus spirituali con¬
silio peccatis infirmũ. Non sa

Expanded text:
sed quid foveat et augeat nostras voluptates attendimus. Lac et lanas ovium Christi, oblationibus quotidianis ac decimis fidelium gaudentes accipimus, et curam pascendorum gregum ac reficiendorum, a quibus perverso ordine volumus pasci, deponimus. Non sanamus spirituali consilio peccatis infirmum, non sa
Abbreviated transcription (Latin):
fallit quanta cecitate oculos
mentis nr̃e obducit: ne discer¬
namus gaudendi auidi unde
iustius gaudeamus. aut ne
cupientes augeri diuitiis no¬
nerimus. quas quibus incõ¬
parabiliter p̃feramus. Nam
gaudere quidem bonũ est. Sed
qui gaudet. si non inde gaude¬
at unde gaudere debet: non po¬
quidem gaudet et raptoꝵ. cum
desiderata rapuerit. Gaudet et
ebriosus cum exoptate occasio¬
nem potationis inuenerit.

Expanded text:
fallit, quanta caecitate oculos nostrae mentis obducit, ne discernamus gaudendi avidi, unde justius gaudeamus; aut ne cupientes augeri divitiis, noverimus quas quibus incomparabiliter praeferamus. Nam gaudere quidem bonum est; sed qui gaudet, si non inde gaudeat unde debet, non poquidem gaudet et raptor, cum desiderata rapuerit; gaudet et ebriosus, cum exoptatae occasionem potationis invenerit
Abbreviated transcription (Latin):
antur. Unde et apostolus: hec
inquit. commenda fidelibus
hominibus. qui ydonei sunt.
et alios docere. Ingeniũ boni do¬
ctoris ẽ. incipere a laudibus eoꝵ
quos salubriter obiurgatos cor¬
rigere cupit: sicut apostolus ad
corinthios facit quos alaudibus
uchoat. et increpationib probat.
Sed erant apud coruithios: qui
et laude et increpatione digni es
utraq cõuenire uideantur. Gre¬
gori qualiter prelati subditos
doceant ac semetipõs diseret a crr¬
cũspectione preuideant. xxiii.¬
Ui igitur qualis esse debe¬
at pastor superius osten

Expanded text:
antur. Unde et Apostolus: Haec, antur. Unde et Apostolus: Haec, inquit, commenda hominibus fidelibus, qui idonei sunt et alios docere . 8. Ingenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essutraque convenire videantur.  Qualiter praelati subjectos doceant ac semetipsos discreta circumspectione praevideant. Quia igitur qualis esse debeat pastor superius osten
Abbreviated transcription (Latin):
uus dum suos pullos uderit
albi coloris. nullis eos cibus
alit: sedtantũdem attendit
donec paterno colore nigrescãt.
et sic illos frequenti cibo reficit.
Ita et ecclesie doctor strennus insi
eos quos docet uiderit ad suam si¬
nulitudinem penitentie confes¬
sione iugrescere. et nitore secu lare
deposito lameritationis habitum
de peccati recordatione induere.
utpote adhuc exterioribus hoc ẽ
carnalibus non aperit intelli¬
gentie spirituialis profundiora
misteria: ne dum audita non
capiunt. prius incipiant cõtẽp¬
nere quã uenerari mandata
celestia. elliter est agendũ erga
eos qui nostro cõmittuntur re¬
gimini. sed offendunt: atq a¬
liter cum hiis qui nobis cõmissi
non sunt. Qui iusti sũt uene¬
randisunt. Si uero deliquunt.
pro sola caritate ut locus est cor¬
ripiendi sunt: non tamen cũ
seucritate sicut hi qui uobis re¬
gendi sunt cõmissi. prius do¬
cendi sunit seniores plebis: ut
per eos infrapositi facilius doce¬

Expanded text:
vus, dum suos pullos viderit vus, dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit, sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit; ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et, nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, upote adhuc exterioribus, hoc est, carnalibus, non aperit intelligentiae spiritualis profundiora mysteria, ne dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. 6. Aliter est agendum erga eos qui nostro committuntur regimini, si offendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt; 331 qui si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi commissi sunt. 7. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doce
Abbreviated transcription (Latin):
diuerso medicamine seruiunt.
ut iuxta uulnerũ uarietates
medicina diuersa sit. sit et doctor
ecclesie singulis quibusq con¬
gruũ doctrine remediũ adhibebit.
et quid cuiq oporteat pro etate
prosexu ac professione annũti¬
abit. Non omnibus ea que sũt
clausaꝰ aperienda sũt. Multi
sunt enim: qui capere nõ pũt
Quibus se indiscrete manife¬
stentur: statim aut detrahunt
aut uegligunt. Pnma autẽ
prudentie uirtus est. eamquã
docere oporteat existimare perso¬
nam. Rudibus populis. seu
carnalibus. plenia atq cõmu¬
nia. non sũma atq ardua pre¬
dicanda sunt. ne ĩmensitate
doctune opprimantur pocius
quã erudiantur. Unde ⁊ pau¬
lus apostolus ait. Non potui
uobis loqui. quasĩ spirituali¬
bus. sed quasi camalibus.
Tanquam paruulis in xpristo.
lac nobis potum dedi: nõ escã.
Carualibus quippe auimis.
nec alta nimis de celestibus
nec terreria conuenit predica¬
re: sed mediocriter. ut uicia eoꝵ
moresqz desiderent edoceri. Cor¬

Expanded text:
diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates, medicina diversa sit: sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit. Non omnibus ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Multi sunt enim qui ea capere non possunt: quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quam erudiantur. Unde et apostolus Paulus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare, sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edocere. 5. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
at cellerarium. non uino¬
lentũ. non superbũ. uon
tardum. non prodigum
sed moribus honestũ ac
deum timeritẽ constituat.
Qui et stipendia fratrum
fideliter seruet. et diligenti
ministrando nullatenus

Expanded text:
 cellararium, non vinolentum, non superbum, non tardum, non prodigum, sed moribus honestum ac Deum timentem constituat, qui et stipendia fratrum fideliter servet, et diligenti nistrando nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
cum timore et ueneratione
competenti: celeste complea¬
mus officium. Ne si quid
absit. id negligenter aut in

Expanded text:
cum timore et veneratione competenti, coeleste compleamus officium: ne si quod absit id negligenter, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis aspiciũt apud semet ip¬
los anxii afflicti cordis sui pe¬
ste moriunt. Quid inuidis
infelicius: Quos dum cõspe¬
cta felicitas afficit pena nequi¬
ores reddit. Alioꝵ uerobona q̃
habere non pñt. si diligerent

Expanded text:
ritatis aspiciunt, apud semetipsos anxie afflicti, cordis sui peste moriuntur. Quid invidis infelicius, quos dum conspecta felicitas afficit, poena nequiores reddit? Aliorum vero bona, quae habere non possunt, si diligerent,
Abbreviated transcription (Latin):
gilanter ab omnibus certan¬
dum est. quãquã diuersorũ
donoꝵ modis curratur qua¬
liter imam ad scãm et suꝑnã
iherusalem matrem nostram
tendamus. quo sine fine cum
domino iuuere ualeanius.
Illud quoq scienidum est quia
quanto quisq in presenti se¬

Expanded text:
gilanter ab omnibus certandum est, quanquam diversorum donorum modis curratur, qualiter una ad sanctam et supernam Jerusalem matrem nostram tendamus, quo sine fine cum Domino vivere mereamur. Illud quoque sciendum quia quanto quisque se in praesenti sae
Abbreviated transcription (Latin):
existant: ut per hanc quietẽ
bene operantes: ad eani que
fine caret. peruenire ualcãt¬
gloriam. Qui uero has hora
frequentare. et in hiis ut di¬
gnum est celeste neglexerit
officium psoluere: digna

Expanded text:
existant: ut per hanc quietem bene operantes, ad eam quae fine caret, pervenire valeant. Qui vero has horas frequentare, et in his, ut dignum est, coeleste neglexerit officium persolvere, digna
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝓpositum suũ actib issicite
nequaqͣm maculent. sed po¬
cus omnes quibus se conũ¬
xerint se sapientie et bonorũ
operum exemplis ꝯdiant. Cõ¬
turbernia mulierum nulla¬
tenus appetant. non uanis
oculis aut petulanti tumido¬
q gestu ac dissolutis renib
inicedarit. non spectaculis nõ
põpis secularib intersuit:
non aleis non quibuslibet
uenationibus inseruiant
apostoli namq instruiti do¬
cumento quo ait. non ĩ ueste
preciosa. Nequaquã delectẽ¬
ueant sũmopere ne extra
claustra moram faciant.
nisi prout sibi apriore cõsti¬
tutum fuerit. et oportunitas
temporis dictauerit. Intra
claustra positi non ocio ua¬
cent: sed aut diuinis officiis
aut propriis utilitatibus aut
ab apostolo audiant. qui

Expanded text:
ac propositum suum actibus illicitis ac propositum suum actibus illicitis nequaquam maculent, sed potius omnes quibus se conjunxerint, sale sapientiae et bonorum operum exemplis condiant. Contubernia feminarum nullatenus appetant, non vanioculis, aut petulanti tumidoque gestu ac dissolutis renibus incedant. Non spectaculis, non pompis saecularibus intersint, non aleae, non quibuslibet venationibus inserviant. Apostoli namque instructi documento, quo ait: Non in veste pretiosa , nequaquam pretioveant summopere ne extra claustra moras faciant, nisi prout sibi a priore constitutum fuerit, et opportunitas temporis dictaverit. Intra claustra positi non otio vacent, sed aut divinis officiis, aut propriis utilitatibus, aut ab Apostolo audiant: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
eternam spiritualiter con¬
cupiscant. spem suam deo
cõnuttant proprio episcopo
ui omnibus secundum sa¬
nonicam iustitutionem ob¬
temperent. magistros suos
non teniere reprehendant.
postremo in doctrinis spiritu¬
alibus oꝑã dent. lectionibus
exercitiis iugiter incunbãt
In dormitorio nisi quem in¬
firmitas detinuerit. omnes
dormiant. In refectorio pa¬
riter reficiantur: cotidie ad
collationem ueniant. Mox
ut signum datum fuerit ad
eccłiam omnes festirato ue¬
mant: et horas canonicas
non negligenter. sed cum oĩ
religione pariter celebrent.¬
Et ecclesiam non ponpatice
sed reuerenter ingrediantur.
in choro nõ cũ baculis stent
uaniloquiis nequaquam
insistant. sed cum omni de¬
uotione et ueneratione di¬
uine seruitutis opus ꝑagant.
scientes angeloꝵ presentiam
semper illic adesse. E claustris
non nisi per licentiam egre¬
diantur. egressi ĩ reprehensi¬
biliter uiuant: ut ab hiis
qui foris sunt bonũ testimo¬
nium habeant et religionẽ

Expanded text:
eternam spiritualiter concupiscant. Spem suam Deo committant: proprio episcopo in omnibus secundum canonicam institutionem obtemperent, magistros suos non temere reprehendant. Postremo in doctrinis spiritualibus operam dent, lectionibus,exercitiis jugiter incumbant. In dormitorio, nisi quem infirmitas detinuerit, omnes dormiant. In refectorio pariter reficiantur, quotidie ad collationem veniant. Mox, ut signum datum fuerit, ad ecclesiam omnes festinate veniant, et horas canonicas non neglreligione pariter celebrent. Ecclesiam non pompatice, sed reverenter ingrediantur. In choro non cum baculis stent, vaniloquiis nequaquam insistant, sed cum omni devotione et veneratione divinae servitutis opus peragant, scientes angelorum praesentiam semper illic adesse. E claustris non nisi per licentiam egrediantur: egressi, irreprehensibiliter vivant, ut ab his qui foris sunt, bonum testimonium habeant, et religionem
Abbreviated transcription (Latin):
etiam occurrit ad probatio¬
nem uenerabilis trinitatis
quod spiritus sanctus hora
tercia. hoc est sub loco et nu¬
mero et tempore descendit
ad terras: impleturus gra¬
tiam quanxpristus promi¬
sit. Nam et sexta hora xpri¬
stus passus: in noriam pa¬
tibuii cruciamenta porrexit.
Tali enim sacramento legi¬
timis ad preceni temporib.
per ternas horas trinitatis
perfectio aut laudatur cele¬
britatibus: aut precibus ĩ¬
petratur. Licet et si cõputet̾

Expanded text:
etiam occurrit ad probationem venerabilis Trinitatis, quod Spiritus sanctus hora tertia, hoc est, suo loco et numero et tempore descendit ad terras, impleturus gratiam quam Christus promisit. Nam et sexta hora Christus passus, in nonam patibuli cruciamenta porrexit. Tali enim sacramento legitimis ad precem temporibus per ternas horas Trinitatis perfectio, aut laudatur celebritatibus, aut precibus impetratur. Licet et si computet
Abbreviated transcription (Latin):
non uolunt operari nec mã¬
ducent. Semores spiritua¬
liter uiniores diligant. iii¬
niores senioribus obsequiũ
dignũ exhibeant. Doctores
mnus doctis nequaquam
se p̾ferant: sed magis eos cũ
caritate edificent. Neq his
qui nobilitate generis aut
uirtutum donis pollent. si¬
ceteris tiuiide suꝑextollart.
Omnes in congregatione
uicissim sibi caritatis officio
seruiant. quibus etiam in
refectorio cõmedentibus et
religiose silentium tenenti¬
bus. continuatum legatur
lectio. Delinquentes zelo
rectitudinus pariter arguãt
et castigent. Pueros et ado¬
lescentes et negligentes uer¬
bo discipli nisq corripiant.
Singuli iuxta capacitatem
suam diuersarũ artiuni eru¬
diantur discipluus: ut
nullus in collegis canoni¬
corũ in utilis appareat: nec
uota fidelium ociosus come¬
dat. Tales quippe esse ĩuunũ
taliter conseruari decet om̃s.
qui se diuinis officus man¬
cipent. Quapropter studeãt
hec breuiter collecta sedula
meditatione ꝑlegere. ⁊ me¬

Expanded text:
non vult operari, nec manducet . Seniores spiritualiter juniores diligant; juniores senioribus obsequium dignum exhibeant. Doctiores minus doctis nequaquam se praeferant, sed magis eos cum charitate aedificent. Neque hi qui nobilitate generis, aut virtutum donis pollent, caeteris se tumide superextollant. Omnes in congregatione vicissim sibi charitatis officio serviant, quibus etiam in refectorio comedentibus, et religiose silentium tenentibus continuatim legatur lectio. Delinquentes zelo rectitudinis pariter arguant et castigent, pueros et adolescentes negligentes verborum disciplinis corripiant. Singuli juxta capacitatem suam diversarum artium erudiantur disciplinis, ut nullus in collegio canonico inutilis appareat, nec vota fidelium otiosus comedat. Tales quippe esse, imo et taliter conversari decet omnes, qui divinis officiis se manciparunt. Quapropter studeant haec breviter collecta sedula meditatione perlegere, et me
Abbreviated transcription (Latin):
Remansit illi quedã pecunia
idem argentũ quod diceret ẽẽ
filie sue. Filia ip̃ius deo ꝓpicio
in monasterio feĩaꝵ et bone
spei est. Gubernet illam dñs:
ut impleat quod de illa spera¬
mus in illius misericordia
non eius meritis. et quia

Expanded text:
Remansit illi quaedam pecunia, id est, argentum quod diceret esse filiae suae. Filia ipsius, Deo propitio, in monasterio feminarum, et bonae spei est: gubernet illam Dominus, ut impleat quod de illa speramus, in illius misericordia, non in ejus meritis. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
uaso est: qui ad tenendã men¬
sitrã discretionis. idoneus nõ
est. Naso quippe: odores feto¬
res q discernimus. Recte ergo
per nasum discretio exprimuit:
per quam uirtutes eligimus
delicta reprobamus. Sunt nõ¬
nulli. qui dum estumari se
habentes nolunt: sepe se uĩ
quibusdam inquisitionib

Expanded text:
aso est, qui ad tenendam mensuram discretionis idoneus non est. Naso quippe odores fetoresque discernimus. Recte ergo per nasum discretio exprimitur, per quam virtutes eligimus, delicta reprobamus. Sed sunt nonnulli qui dum aestimari se hebetes nolunt, saepe se in quibusdam inquisitionib
Abbreviated transcription (Latin):
operã damus: uel orationi
incombimus. uel etiam
missarũ solemnia celebra¬
In conspectu angelorũ psal

Expanded text:
operam damus, vel orationi incumbimus, vel etiam missarum solemnia celebraIn conspectu angelorum psal
Abbreviated transcription (Latin):
liberatores. Oderuit uicia.
diligant homines. Oderĩt
quod instinctu dyaboli ĩ¬
gestum est: diligant quod
dei bonitate creatum est.
Teneant in manu bacu¬
lum et uirgam. Saculũ
uidelicet quo alioꝵ uiriũ
ĩbecillitates spuritua liter
sustentent. uirgam uero
qua uicia delinquentium
zelo rectitudinis feriant.
Deliquentibus interea¬
et excõnicatis fratribus

Expanded text:
liberatores. Oderint vitia, diligant homines. Oderint quod instinctu diaboli ingestum est, diligant quod Dei bonitate creatum est. Teneant in manu baculum, et virgam: baculum videlicet, quo aliorum virorum imbecillitates spiritaliter sustentent; virgam vero qua vitia delinquentium zelo rectitudinis feriant. Interea delinquentibus excommunicatis fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
euis mox aciem obsturat ut
altiora in cõmotione non ui¬
deat. que bene prius trãquilla
cernebat. sed inde subtiluis

Expanded text:
us mox aciem obscurat, ut altiora in commotione non videat, quae bene prius tranquilla cernebat. Sed inde subtili
Abbreviated transcription (Latin):
I quis a proprio episcõpo
presbiter aut diaconus
aut a synodofuerit ep̃s forte
dampnatus. et imperatoris
auribus molestus extiterit o¬
portet ad manus ep̃oꝵ cõuerti
conciliũ. et que putauerunt
habere iusta plurimis epĩs sug
gerant eoꝵ qz discussiones ac
uidicia prestolentur. Si uero
hec paruipendentes molesti fu¬
erinit imperatori. hoc nulla
nec locũ satisfationis habere.
nec spem future restitutionis
penitus operiri. Item in laodi

Expanded text:
i quis a proprio episcopo presbyter aut diaconus, aut a synodo fuerit episcopus forte damnatus, et imperatoris auribus molestus exstiterit: oportet ad majus episcoporum converti concilium, et quae putaverint habere justa, plurimis egerant, eorumque discussiones ac judicia praestolentur. Si vero haec parvipendentes molesti fuerint imperatori, hos nulla nec locum satisfactionis habere, nec spem futurae restitutionis penitus operiri. CAP. CLXXXI
Abbreviated transcription (Latin):
luinc ad mortem sub exterio¬
ri habitu terrena acta constrĩ¬
gerent: quam sacra officia ĩ
culpa ceteris muitabilẽ demõ¬
strentur. quia ninurũ si solus
caderet utcũq huic tolerabi¬
lius inferm pena cruciaretur.
Sepe suscepta cura regiminis
cor per diuersa diuerberat: et
impar quisq inuenitur ad
singula dum confusa mente
diuiditur ad multa. Unde
quidam sapiens proinde pro¬
hibet dicens. Filine in multis
sint actus tui. Que udelicet
nequaꝙͣ plene ĩ uniuscuuisq
operis r̾atione colugitur. dũ
mens perdiuersa partitur.
Cũq foras per insolentem
curam trahitur atimoris in¬
timi solidate uacuatur. Dũ
mens in exterioꝵ fit dispositi¬
one sollicita: sui est solum mõ
ignara. et scit multa cogitare
se nesciens. Nam cũ plusqm
necesse est se exteriorib impli¬
cat. quasi occupata in itinere
obluuscitur quo tendebat. ita
ut abstudio sue inquisitionis
aliena ipsa quidem que patit
dampna considerat:⁊ per quã¬
ta delinquat ignorat. Ezechi¬

Expanded text:
unc ad mortem sub exteriori habitu terrena acta constringerent, quam sacra officia in culpa caeteris imitabilem demonstrarent: quia nimirum si solus caderet, utcunque hunc tolerabilior inferni poena cruciaret. Saepe suscepta cura regiminis cor per diversa diverberat, et impar quisque invenitur ad singula, dum confusa mente dividitur ad multa. Unde quidam sapiens provide prohibet dicens: Fili, ne in multis sint actus tui ; quia videlicet nequaquam plene in uniuscujusque operis ratione colligitur, dum mens per diversa partitur. Cumque foras per insolentem curam trahitur, a timoris intimi soliditate vacuatur. Dum mens in exteriorum fit dispositione sollicita, sui est solummodo ignara, et scit multa cogitare se nesciens. Nam cum plus quam necesse est se exterioribus implicat, quasi occupata in itinere obliviscitur quo tendebat. Ita ut ab studio suae inquisitionis aliena, ne ipsa quidem quae patitur damna consideret, et per quanta delinquat ignoret. Ezechi
Abbreviated transcription (Latin):
oosunt genera
clericoꝵ. unum
ecclesiasticoꝵ sub
regimine episcopali degentiũ
alterum acefaloꝵ idest sine ca¬
pite quem sequant ignorant.
Hos neq inter laicos seculariũ
officioꝵ studia neq inter cleri¬
cos religio recentat diuina sed
solutos atq oberrantes solatur¬
pis uita complectitur et uaga.
Quiq dum nullum metien¬
tes explende uoluptatis sue li¬
centiam consectant᷑ quasi a¬
nun alia bruta libertate ac de¬
siderio suo feruntur habentes
sigriũ religionis nõ religio¬
nis officium. Hypotẽ tauu
simi les qui nec equi nec hoĩs
nuxtũ que ut ate poeta genus
prolisq biformis. Quoꝵ quidẽ
sordida atq infami numerosi¬
tate satis superq nostra pars
occidua pollet. Gk̾ quales

Expanded text:
o sunt genera clericorum, unum ecclesiasticorum sub regimine episcopali degentium, alterum acephalorum, id est sine capite, qui quem sequantur ignorant. Hos neque inter laicos saecularium officiorum studia, neque inter clericos religio retentat divina: sed solutos atque oberrantes sola turpis vita complectitur et vaga: quique dum nullum metuentes, explendae voluptatis suae licentiam consectantur, quasi animalia bruta, libertate ac desiderio suo feruntur, habentes signum religionis, non religionis officium, hippocentauris similes, nec equi, nec homines, mixtumque, ut ait poeta , genus, prolesque biformis: quorum quidem sordida atque infami numerositate, satis superque nostra pars occidua pollet  Al
Abbreviated transcription (Latin):
Qui nisi hoc de contemptoribz
facultatũ suaꝵ uellet intelli¬
gi: nũꝙͣ secutus adiungeret.
Ita et deus ordinauit hiis qͥ
enuangeliũ annuntiant
de euuangelio uiuere. De¬

Expanded text:
Qui nisi hoc de contemptoribus facultatum suarum vellet intelligi, nunquam securus adjungeret: « Ita et Deus ordinavit, his, qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere;