comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dexp̃o & hereditate t̃rae repro¬
missions. qui fidẽ habentes per¬
fectam qua crediderunt dm̃ im¬
plere posse quȩ promisit & paci¬
entiam solidissimã quia non in se
esse & infilus sius easdem ꝓmissio.¬
Nies hereditare: Potest & ad apłos
entiam meruerunt con sequi et
hereditare ꝓmissiones aeternȩ
benedictor is adrĩo sibi & om̃ib
fidelib ꝓmissas: Abra hȩ namq
ꝓmitteris ds̃ qm̃ nemne habuit
maiorem ꝑquem uirar& iurauit
ꝑseme ipsum dicenis Nisi benedi

Expanded text:
de haereditate terrae repromissionis: qui fidem habentes perfectam, qua crediderunt Deum implere posse quae promisit, et patientiam solidissimam, qua non in se,esse, et in filiis suis easdem promissiones haereditare. Potest et ad apostr fidem et patientiam meruerunt consequi, et haereditare promissiones aeternae benedictionis a Domino sibi omnibusque fidelibus promissas. Abrahae namque promittens Deus, quoniam neminem habuit m per quem juraret, juravit per semetipsum, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ter&̾ uultui dĩ patris ꝓnobis Notan.¬
dumq quia nondixit simplicit
apłs illum assistere sed ꝑtab̃naculũ :
usus &iam cõparatiuo gradu. dicens
Nitas illius. ẽ. qm̃ nisi homo fier&e.
nequaquã dõpatri assistere poss&.
Tab̾naculum ergo corporisdr uci
amplius ẽ tabna culo moꝵsi. lab¬
naculo quoq salomonis quia illa
manib carnaliũ hominũ sunt
facta hoc uero intra uterum
uirgius sule semine uiri totius
trinitatis oꝑe effigiatũ. ẽ. Siue
iNhoc amplius mauis ẽ illis tab.¬
naculis quia diuinutas uerbi
quȩ tota non potest cõprehendi
intabnaculo manu facto in illo
hominie plenissime requiescit:
ꝓfectius siue sanctius in hoc ẽ illis
tabnaculis. qr neutrũ illoꝵ minis.

Expanded text:
teret vultui Dei Patris pro nobis. Notanteret vultui Dei Patris pro nobis. Notandumque quia non dixit simpliciter Apostolus illum assistere, sed per tabernaculum, usus etiam comparativo gradu, dicens:nitas illius est quoniam nisi homo fieret, nequaquam Deo Patri assistere posset. Tabernaculum ergo corporis Dominici amplius est tabernaculo Moysi, tabernaculo quoque Salomonis, quia illa manibus carnalium hominum facta sunt, hoc vero intra uterum virginis, sine semine virili, totius Trinitatis opere effigiatum est. Sive in hoc est amplius et majus illis tabernaculis, quia divinitas Verbi, quae tota non potest comprehendi tabernaculo manufacto, in illo homine plenissime requiescit. Perfectius sive sanctius in hoc est illis tabernaculis, quia cum neutrum i
Abbreviated transcription (Latin):
pluis & ꝑfectins tabnaculũ nor
manu factum idẽ non huiuscrea¬
tionis Pontifex iudȩoꝵ qui semel
manno cũ sanguine introibat
qui cum sanguine passionis suae
reserato caelo ingressus. ẽ secreta
patriae cȩlestis: ubi munc assistit
uultui dĩ patris orans ꝓnobis:
Pontifex autẽ futuroꝵ bonoꝵ:
duob modis appellatur: futura
enĩ bona quae ipse nob̾ adminis.¬
tranit fuerunt uerba caeles tia.
passio illius. resurtectiobaptismus
remissio peccatoꝵ. ꝑfectaque
instificatio. Quae ic circo futina
bona appellant᷑. uł quia misterus
p̃sigurata sunt. uł&iam quia pre.¬
dic ta sunt it idinus oraculis
Altiori autẽ intellectu futura
bona possumus acciꝑe gaudia
appellatus eo qđ pontẽ id ẽ uiam
iustitiae uiamq ad patriã cȩlestẽ
ascendendi nobis exhibuerit: Alia
trans latio hab& Xp̃s ad ueniens
pontifex futuroꝵ bonoꝵ: Nisi enĩ
aduer uss& nequa quã haec futura
bona nob̾ adminstrass&. neq assis.¬

Expanded text:
ius tabernaculum non manufactum, id est non hujus creationis. Pontifex Judaeorum qui semel in anno cum sanguine introibat qui cum sanguine passionis suae reserato coelo ingressus est secreta patriae coelestis, ubi nunc assistit vultui Dei Patris, orans pro nobis. Pontifex autem futurorum bonorum duobus modis appellatur: futura enim bona quae nobis ipse administravit, fuerunt verba coelestia, passio illius, resurrectio, baptismus, remissio peccatorum, perfectaque justificatio, quae idcirco futura bona appellabantur, vel quia mysteriis praefigurata sunt, vel etiam quia praedicta sunt in divinis oraculis. Altiori autem intellectu futura bona possumus accipere gaudiappellatur, eo quod potestatem, id est viam justitiae, viamque ad patriam coelestem ascendendo nobis exhibuerit. Alia translatio habet, Christus adveniens pontifex futurorum bonorum. Nisi enim advenisset, nequaquam haec futura bona nobis administrasset, neque assis
Abbreviated transcription (Latin):
nae. sed qđ erat patirnȩ dilectio¬
.nis. hoc ẽ cupimus unũ quẽq
tis adconpletionẽ spei maeter¬
nam resurrectionẽ: Expletio
enĩ sper ẽ adoptio rerumquas
nos consecutores speramus Nerũ
imitatores subaudis cupimꝰ uos
esse quifide & pacientia heredi.¬
tabunt ꝓmissiones: Hortatur
iterũ eos ut fide non recta & paci.¬
entia ꝑfecta expectent ꝓmissi.¬
ones dĩ & hereditatẽ quã scĩs
sius ꝓmisit. qđ duplicit̃ accipi¬

Expanded text:
nae, sed quod erat paternae dilectionae, sed quod erat paternae dilectionis, hoc est: cupimus unumquemque tis ad completionem spei in aeternam resurrectionem: expletio enim spei est adeptio rerum quas nos consecuturos speramus. Verum imitatores eorum, subaudis cupimus vos esse, qui fide et patientia haereditabunt promissiones. Hortatur iterum eos ut fide non ficta et patientia perfecta exspectent promissiones Dei, et haereditatem quam sanctis suis promisit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
posse ministratis. Deillisscĩs dicit
qui uenientes ad fidem xp̃i expo.¬
liatisunt abalus iudeis quos lau¬
dat in bac epła diceris: Rapinã
bonoꝵ ur̃oꝵ cum gaudio suscepis¬
.tis & de quibus isaias longe ante
p̃dixerat. & qui recessit inquienis
amalo: iudȩoꝵ p̃dȩ patuit. Istis
talibus expoliatis. hi qui nor
fuerant expoliati: ꝓut poterant
ministrabant: Quale uero quan¬
tum ͤᷤ desiderium haber& desalute
eoꝵ sequenitib uerbis ex parte
exprimit dicens: Cupimus autẽ
uNiũ quẽq urm eandem osteridere
sollicitudinẽ. subaudisquã retro
habustis ad explectionẽ spei usq
iuditu ut non segnes efficiaminu
& in mandatis dĩ ꝑficiendis dosi.¬
deramus inquit uos non tantum
circa uerba sedetiam in uirtutib
conuersari. non quasi ur̃a ꝓpria
cupͥentes sed ut defuturis solliciti
sitis ad monentes: hoc ẽ qua les
fuistis primũ tales uoscupi mus
& modo eẽ & infuturũ & nor
dixit uolo qđ ẽ auctoritatis dimi¬

Expanded text:
posse ministratis. De illis sanctis dicit, qui venientes ad fidem Christi, exspoliati sunt ab aliis Judaeis, quos laudat in hac Epistola, dicens: Rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis : et de quibus Isaias longe ante praedixerat: Et qui recessit, inquiens, a malo Judaeorum praedae patuit . Istis talibus exspoliatis, hi qui non fuerant exspoliati, prout poterant ministrabant. Quare vero quantumve desiderium haberet de salute eorum, sequentibus verbis ex parte exprimit, dicens: Cupimus autem unumquemque vestrum eamdem ostendere sollicitudinem, subaudis quam retro habuistis, ad expletionem spei usque judicii, ut non segnes efficiamini, et in mandatis Dei perficiendis. Desideramus, inquit, vos non tantum circa verba, sed etiam in virtutibus conversari, non quasi praeterita opera vestra culpantes, sed ut de futuris solliciti sitis admonentes; hoc est, quales fuistis primum, tales cupimus et modo esse et in futurum. Et non dixit volo, quod est auctoritatis divi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i & munditia oꝑum dictum sit.
Ista omĩa imposita erant usq ad
tempus correctionis: hoc ẽ usq
ad tempꝰ dñici aduentus. Postea
uero immutata sunt axp̃o in meli.¬
us quia dũ carnalit̃ obseruaban.¬
tur munditiã corporis adim¬
plebant. Dũ uero spũalit̃ cepert̃
obseruari. munditiã animȩ parĩt

Expanded text:
risti et munditia operum dictum sit. risti et munditia operum dictum sit. Ista omnia imposita erant usque ad tempus correctionis, hoc est ad tempus dominici adventus: postea vero immutata sunt a Christo in melius; quia dum carnaliter observabantur, munditiam corporis adimplebant; dum vero spiritaliter coeperunt observari, munditiam animae pariter
Abbreviated transcription (Latin):
dĩuci aduentus imposite fuerunt
sicut & reliqua quȩ infigura age.¬
.bantur. Dño aut̃ẽ aduer uente
correcte sunt hoc ẽ emendate &
in melius mutate. Nam ꝑ multa
animalia quȩlex p̃cipit ut edant᷑
significant᷑ munda oꝑa ꝑ in munda
uero animalia in munda o pera
intelligunt᷑ a quib abstinendum. ẽ:
ꝑpotus uero mundos doctrinam
tib uero indeoꝵ plenius in euangłio
marcilegitur. ubi uituperabant
pharͣisaei dñm & discipłos eius non
lotis manib manducare. Om̃s
enĩ lauationes eoꝵ nomine
baptisim designat. Aliquando
autẽ manus solumodo lauant.
aliquando pedes aliquando totũ
cor pus. quando aut aliquid
muidum contingunt. aut & iam
si ad mortuũ ingrediunt᷑ Secdfrus¬
tra lauant manus totũq corpus
dũ contempnunt fonte saluatoris
ablui. Nam qđ ꝑꝓpħam dicit laua.¬
nuu mundi estote. & munda mini
quifertis uasa dnĩ illi solũmodo
carnaliter intelligebant. cum
potius lauationẽ baptismatis

Expanded text:
dominici adventus impositae fuerunt, dominici adventus impositae fuerunt, sicut et reliqua quae in figura agebantur: Domino autem adveniente, correctae sunt, hoc est emendatae, et in melius mutatae. Nam per munda animalia, quae lex praecipit ut edantur, significantur, munda opera; per immunda vero animalia, immunda opera intelliguntur, a quibus abstinendum est. Per potus vero mundos, doctrinam tibus vero Judaeorum plenius in Evangelio Marci legitur, ubi vituperabant Pharisaei Dominum et discipulos ejus. non lotis manibus manducare: omnes enim lavationes eorum nomine baptismi designat. Aliquando aut manus solummodo lavant, aliquando pedes, aliquando totum corpus, quando aut aliquid immundum contingunt, aut etiam si ad mortuum ingrediuntur: sed frustra lavant manus atque corpus, dum contemnunt fonte Salvatoris ablui; nam quod Propheta dicit: Lavamini, mundi estote, et mundamini qui fertis vasa Domini, illi solummodo carnaliter intelligebant: cum potius de lavatione baptismatis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis. Qd enĩ agebatur intemplo
tunc tẽporis figura erat & similitudo
istius ueritatis quȩ &iam mȩcła
cõplebatur. Sequit᷑. luxta quã sub.¬
audis parabolam siue figuram mu¬
nera & hostiȩ offeruntur. adhuc ibi
a sicerdotib quȩ munera uł hostiȩ
non possunt ꝑfectũ facere seruien¬
tem iuxta conscientiã. Conscientia
dicit᷑ cordis scientia ꝑ quã intelligit᷑
mets hominis. Illa inquit munera.
iustificare. dũ non intelligebant
grauiora peccata. Neminẽ enĩ ad
ꝑfectũ adduxit lex: Sedinquibus
ex maxima parte mundatio legis
constabat sub sequeat̃ ostendit
inquiens. Solũmodo incibis & potib
& uarus baptis matibus & iustitus
carnis sub. uidebatur ꝑfectũ facere
seruier item usq ad tempꝰ correcti.¬
oms id ẽ meliorationis & emendati.¬
otus. impositis istis iustitiis carnis
Hae iustitiae carnales indifferentia
cyboꝵ & potnũ. acuarioꝵ baptis¬
matũ siue lauationũ usq ad tẽpꝰ

Expanded text:
praesentis. Quod enim agebatur in templo praesentis. Quod enim agebatur in templo tunc temporis, figura erat et similitudo istius veritatis, quae jam in Ecclesia completur. Sequitur, juxta quam, subaudis parabolam sive figuram, munera et hostiae offeruntur, adhuc ibi a sacerdotibus, quae, munera vel hostiae, non possunt perfectum facere servientem juxta conscientiam. Conscientia dicitur cordis scientia per quam intelligitur mens hominis; illa, inquit, munera justificare dum non tollebant graviora peccata. Neminem enim ad perfectum adduxit lex. Sed in quibus ex maxima parte mundatio legis constabat, subsequenter ostendit, inquiens solummodo in cibis et potibus et variis baptismatibus et justitiis carnis, subauservientem. Usque ad tempus correctios. Id est meliorationis et emendationis. Impositis. Istis justitiis carnis. Hae justitiae carnales in differentia ciborum, et potuum, ac variorum baptismatum, sive lavationum, usque ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ inore euis hoc significante spũ
scõ nondũ ꝓplatam esse scoꝵ uiam.
Idẽ hoc significante spũ sc̃õ ad moysen
nondũ uenisse xp̃m qui semel cum
caelo secreta. Quasi dicer& alus
uerbis. Idõ solũ pontifex cũ sanguine
qui expleta passione aperiret nob̾
ianuam patriȩ caelestis. reserato
uelo idẽ caelo. Nondũ enim erat
manifesta sc̃oꝵ uia ingrediendi in
patrim caelestem. siue non manifes.¬
tata erat iua intelligentiae quia
ignorabant hominẽs qͥd significarent
illa misteria. Nec putenus illuc
nos non posse ingredi quia pontifex
nr̃ prior ingressusẽ: Ipse namq
dicit adpatre. Pater. uolo ut ubi ego
sum. & isti sint mecum. & alibi. U̾bi
ego sum. illic & minister m̃s erit. &
quia adhuc templũ stabat quando
apłs ista loquebatur & munera loga¬
lia quã uis sine causa ibi offerebant᷑.
idõ subumxit dicens. Adhuc priori
tab̃na culo habente statũ Quȩ sub¬
audis res. parabola ẽ hoc ẽ figura
& similitudo tẽporis in stantis siue

Expanded text:
ore ejus , hoc significante Spiritu sancto nondum propalatam esse sanctorum viam, id est, hoc significante Spiritu sancto ad Moysen, nondum venisse Christum qui semel cum coelorum secreta, quasi diceret aliis verbis: Ideo solus pontifex cum sanguine qui, expleta passione sua, aperiret nobis januam patriae coelestis, reserato velo, id est coelo. Nondum enim erat manifestata sanctorum via ingrediendi in patriam coelestem, sive non manifesta via intelligentiae, quia iilla mysteria. Nec putemus illuc nos non posse ingredi, quia pontifex noster prior ingressus est: ipse namque dicit ad Patrem: Pater, volo, ubi ego sum, et isti sint mecum. Et alibi: Ubi ego sum, illic et minister meus erit. Et quia adhuc templum stabat, quando Apostolus ista loquebatur, et munera legalia, quamvis sine causa, ibi offerebantur, ideo subjunxit, ditabernaculo habente statum quae, subaudis res, parabola est, hoc est figura et similitudo temporis instantis sive
Abbreviated transcription (Latin):
obculit in molandũ proNobis.¬
Sequitur: Quia indiebus carrus suȩ
p̃ces supplicationesq ad eum qui
possit illum saluũ facere a morce
cũ clamore ualido & lacrimis
offeretis adeum idẽ ad dm̃ patr̃e.
Dies carnis diũ nr̃i dies sunt in
quib carnẽ sumpsit iniquibus
temptatus. ẽ & passus & inquib
mortale inhabitauit. Omt ua
autẽ quȩ ipse aegit incarne
p̃ces supplicationesq fueruite pro
peccatis humani generis Sacra
uero sangurus eius effusio clamor¬
fuit ualidus. iNquo exauditus: ẽ
adõ patre ꝓsua reuerentia hoc
Tristis ẽ anima mea usq admor.¬
tẽ. & pater transfer calice istum
ame: & quia uoluntariae fuit
oboedienis dõ patri usq ad mor¬
tẽ. exaudiuit illũ ds̃pater t̃cia¬

Expanded text:
um pro nobis.um pro nobis.Sequitur: Qui in diebus carnis suae preces supplicantionesque ad eum, qui possit illum salvum facere a morte, cum clamore valido et lacrymis offerens. Ad Deum, id est ad Deum Patrem. Dies carnis Domini nostri, dies sunt in quibus carnem sumpsit, in quibus natus est et passus, et in quibus mortale corpus inhabitavit: omnia autem quae ipse egit in carne, preces supplicationesque fuerunt pro peccatis generis humani: sacra vero sanguinis ejus effusio clamor validus: in quo, Exauditus est. A Deo Patre. Pro sua reverentia. HocTristis est anima mea usque ad mortem; et, Pater, transfer calicem istum a me? Et quia voluntarie fuit obediens Deo Patri usque ad mortem, exaudivit illum, d
Abbreviated transcription (Latin):
quia illud xp̃s corroborauit. &
aeccłȩ tenere docuit:. Scda causa
est quia melchi sedech rex &sacer¬
dos fuit. unctusq fuit nonoleo
uisibili sicut sacerdotes legis sed
dignitate insignitatis manet: Nã
qđ regiam dignitatẽ possideat
ipse manifestat dumdicit: Ego
autẽ constitutus sũ rex abeo idẽ
adõ patre. & post resurrectionẽ
suam qđ dicit Data ÷ mͥ inqͥens¬
omis potestas incaelo & in terra.
Psalmista quoq dicit ad dm̃ patrẽ:
Ds iuditiũ tuũ regida Qđ uero
sacerdos existat satis patet qm̃ se¬
ipsũ obtulit in ara crucis ꝓnobis
& nunc interpellat dm̃ patrem
ꝓña salute. Qđ etiam unctus sit
non oleo uisibili sed plenitudin ie
sp̃s scĩ psalmista nobis inauuit
dicens adipsum. Ods̃. unxit te
ds̃ ds̃ tuus oleo leticiȩ p̃consortib:
tuis. hoc ẽ plenitudine sp̃s scĩ:
Tertia quoq eausa ÷ quare scđm
ordinẽ melchisedech & non scdm¬
sacerdos uidelic& quia sicut
melchisedech semel semet ipsum¬

Expanded text:
quia Christus corroboravit, et quia Christus corroboravit, et Ecclesiam tenere docuit. Secunda causa est, quia Melchisedech rex et sacerdos fuit, unctusque fuit non oleo visibili, sicut sacerdotes legis, seddignitate insignitus manet: nam quod regiam dignitatem possideat, ipse manifeste dicit: Ego autem constitutus sum rex ab eo, id est a Deo Patre. Et post resurrectionem suam omnis potestas in coelo et in terra . Psalmista quoque dicit ad Deum Patrem: Deus, judicium tuum regi da . Quod vero sacerdos existat, satis patet, quoniam seipsum obtulit in ara crucis pro nobis, et nunc interpellat Deum Patrem pro nostra salute. Quod etiam unctus sit non oleo visibili, sed plenitudine Spiritus sancti, Psalmista nobis innuit, dicens ad ipsum: O Deus, unxit te Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis: hoc est, plenitudine Spiritus sancti. Tertia quoque causa est, quare secundum ordinem Melchisedech, et non secsacerdos: videlicet quia, sicut de Melchisedech semel legitu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ xp̃m non. ẽẽ sacerdotem
scđm id qđ gentus ẽ a dõ patre.
ante omĩa scła coaeter nus gignen.¬
ti & consubstantialis. uerus deus
manenis apud patrẽ. sed scđm
hoc qđ natus ẽ ex utero uirgina li
infine cempoꝵ homo factus.
non ꝓpter uictimã quã ꝓnobis
obtulit a nobis acceptam & carnẽ
uidelic& & sanguinẽ suũ. Sedqͥre
scdm ordinem melchisedech et
non scđm ordinẽ aarondicatur
existere sacerdos: diuersȩ cansȩ
existunt. & prima quidẽ es ⁊ qr
melchisedech scđm legalia man.¬
data non fuit sacerdos. sed scdm
cuinsdam singularis sacerdotu
sed aeternis. nec offerens uictimas
legales. sed instar illius panem
& uinũ carnẽ udelic& ac sangui.¬
inquieris mea uere ẽ cibus et
sangius m̃s uere ẽ potus. Ista
quoq duo munera panẽ uidelicet
& uiniũ commisit aeccłȩ suȩ in
memoriã sui offererida. Unde
patet sacrifitiam pecudũ ꝑisse.
qđ fuit ordirus a aron. & illud

Expanded text:
autem Christum non esse sacerdotem autem Christum non esse sacerdotem secundum id quod genitus est a Deo Patre ante omnia saecula, coaeternus gignenti et consubstantialis verus Deus manens apud Patrem, sed secundum hoc quod natus est ex utero virginali in fine temporum homo factus, necnon propter victimam quam pro nobis obtulit a nobis acceptam, carnem videlicet ac sanguinem suum. Sed quare secundum ordinem Melchisedech, et non secundum ordinem Aaron, dicatur existere sacerdos, diversae causae existunt. Et prima quidem est, quia Melchisedech secundum legalia mandata non fuit sacerdos, sed secundum cujusdam singularis sacerdotiised aeternus: nec offerens victimas legales, sed instar illius panem et vinum, carnem videlicet et sanguiinquiens mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Ista quoque duo munera, panem videlicet et vinum, commisit Ecclesiae suae in memoria sui offerenda: unde patet sacrificium pecudum periisse, quod fuit ordinis Aaron, et illud
Abbreviated transcription (Latin):
querebat. ita non sem& ipsum
cdarificauit ut poñtificatus
honorẽ a se ipso haber&. sed apatre
clarificatufus ẽ ad eum die bap.¬
tismatis dicente Hic est filius m̃s
dilectus: Quȩ clarificatio siue
glorificatio multo ꝑpropħam
quentẽ in ꝑsona filii dĩ & dicentẽ:
Dñs dix̃ adme filius m̃s estu ego
bode geniute. Et qr omtupo.¬
teniti dõ omĩa futura quasi iam
preterita aut p̃sentia sur it quod
ei post baptismũ dicturus erat.
quasi iam dictũ habebat. Qua¬
ꝓpter precerito tempore ususẽ
INquienis Dñsdixit adme. Nomi
hodie genuite hoc ẽ dicere quo
ꝓprie dõ cõpecit. Sequitur
Quẽ admodũ & malio loco dicit.
Tues sacerdos i iȩternũ scł̃m
ordinẽ melcbi sedech Ex suꝑiori
uersiculo ista pendent. ubi dicit
sedis̃ pater qui locutus ẽ ei filius m̃s
estu ipse clarificauit eñ quẽ ad¬
modũ & inalio loco ꝑpsalmistam
dicit ipse ad filiũ: lues sacerdos
maeternũ: & cȩtera Considerandũ

Expanded text:
quaerebat, ita non seipsum quaerebat, ita non seipsum clarificavit, ut pontificatus honorem a seipso haberet, seo a Patre clarificatus est ad eum die baptismatis dicente: Hic est Filius meus dilectus. Quae glorificatio sive clarificatio multo ante per quente in persona Filii Dei et dicente: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te. Et quia omnipotenti Deo omnia futura quasi jam praeterita aut praesentia sunt, quod ei post baptismum dicturus erat, quasi jam dictum habebat: quapropter praeterito tempore usus est inquiens: Dominus dixit ad me. Nominhodie genui te: hoc est dicere, quod proprie Deo competit. Sequitur: Quemadmodum et in alio loco dicit, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Ex superiori versiculo ista pendent, ubi dicit x fieret, sed Deus Pater, qui locutus est ei, Filius meus es tu, ipse clarificavit eum. Quemadmodum et in alio loco psalmi dicitur ad Filium: Tu es sacerdos in aeternum,
Abbreviated transcription (Latin):
dos adõ electus: Confundit
autẽ ac ꝑcutit beatus apłs
sacerdotes cupidos honoris &
sacerdotu auidos: qui sponte¬
se inmittunt & ingerunt ad
ministeriũ sacerdotale. non
uocatione dĩ uł uolun itate.
sed potius interuentu munerũ.
quia non ꝓsalute populi sed
ꝓ ambitione scłi hoc agunt:
Sic & xp̃s non semet ipsũ clari-¬
ficauit ut pontifex fier&.
sed ille qui locutus ẽ ad eum
filius m̃s estu: ego hodie genui
te: Glorifico honorifico clari¬
fico: tria quidẽ sunt uerba
.se. sierum glortfico meipsum
glorificationẽ nominiauit xp̃s
ergo semet ipsum nonglorificauit
siue glorificauit: ut a semet ipso
pontisex fier& pontificatusq
honorẽ haber&. quia ñ erat a
semet ipso: & hoc ẽ quod ipse dt̃s
it ieugłio dicit: Non ueni ame¬
ipso. sed ille me misit & iterum:
Głam meã non quero: est pater ñs
qui glorificat me Sicut ergo
a semet ipso nonuenut quia a se-¬
ipso nonerat suamq głam non

Expanded text:
dos a Deo electus. Confundit dos a Deo electus. Confundit autem ac percutit beatus Apostolus sacerdotes cupidos honoris, et sacerdotii avidos, qui sponte immittunt se et ingerunt ad ministerium sacerdotale, non vocatione Dei vel voluntate, sed potius interventu munerum: quia non pro salute populi, sed pro ambitione saeculi hoc agunt. Sic et Christus non semetipsum clarificavit ut pontifex fieret, sed ille qui locutus est ad eum: Filius meus es tu; ego hodie genui te. Glorifico, honorifico, clarifico, tria quidem sunt verba, se: Si ego glorifico meipsum, glorificationem neminavit. Christus ergo semetipsum non glorificavit sive clarificavit, ut a semetipso pontifex fieret, pontificatusque honorem haberet, quia non erat a semetipso, et hoc est quod ipse Dominus in Evangelio dicit, Non veni a meipso, sed ille me misit. Et iterum: Gloriam meam non quaero; et: Est Pater meus qui glorificat me. Sicut ergo a semetipso non venit quia a seipso non erat, suamque gloriam non
Abbreviated transcription (Latin):
magis ꝑtinet quã ad xp̃m qui
peccatũ nor ifecit. Potest &
illud qđ dixit qm̃ & circum¬
datus ẽ inifirmitate referri
adsacerdotes legis siue nr̃os.
Ita ut infirmitas accipiat᷑i
ꝓpeccato. & quia circũdatis
ipsi in firmitate carnis hoc
est peccato. indigent ut pro
popło ita & ꝓse offerre. His
uerbis ostendere uoluit apłs.
qđ sit ille pontisex & demonstra¬
re quȩ ꝑtineant ad pontificẽ.
& qđ sit eius miusteriũ & quȩ
sint signa pontificatus uidelic&
ut offerat dona & sacrifitia pro.
peccatis sciens cãdolore his qui
ignoranter errant. ac deinde
disputare aggressus. ẽ quomodo
quis ad sacerdotiũ accedere de.¬
beat dicens Nec quisqũa sibi
sumit honorẽ sacerdotu sed qͥ
uocatur adõ tamꝗ a aron
sub audis uocatus. ẽ signo floren¬
tis uirgae. siue signõ incendui
illoꝵ qui eius pontificatiu in¬
uidentes dignitatẽ sacerdotu
affectando inuadere molie-¬
.bantur: his enĩ duobus modis
ostenisis. demonstratus ÷ sacer¬

Expanded text:
is pertinet quam ad Christum, qui peccatum non fecit. Potest et illud quod dixit, Quoniam et circumdatus est infirmitate, referri ad sacerdotes legis, sive nostros; ita ut infirmitas accipiatur pro peccato, et quia ipsi circumdati sunt infirmitate est peccato, indigent ut pro populo, ita et pro se offerre. His verbis ostendere voluit Apostolus quod sit pontifex, et demonstrare quae pertineant ad pontificem, et quid sit ejus ministerium, et quae sint signa pontificatus, videlicet ut offerat dona et sacrificia pro peccatis, sciens condolere his qui ignorant et errant. At deinde disputare aggressus est, quomodo quis ad sacerdotium accedere debeat, dicens: Nec quisquam sumet sibi honorem sacerdotii, sed qui vocatur a Deo tanquam Aaron, subaudis vocatus est signo florentis virgae, sive signo incendii illorum, qui ejus pontificatui invidentes, dignitatem sacerdotii affectando invadere moliebantur. His enim duobus signis ostensis, demonstratus est sacer
Abbreviated transcription (Latin):
Unũ quidẽ ante baptismũ. quod
& p̃paratio baptismi potes ⁊
appellari dequo superius diximꝰ
quȩ iniungitur illis qui instru¬
untur antequã ad baptismum
hic excludit dicens. non posse
iterum renouari ꝑpoenitenciã
quatinus peniteritia facta. iteꝵ
baptizetur: Alterũ autẽ genus
mrume excludit Terr& ergo
om̃s ut timeant post baptismi
grãm grauioribus peocatis se
implicare: quia non potes ⁊
fieri scđa renouatio ꝑlauacrũ
baptismatis: Nam sicut xp̃s
semel mortuus & semel resurgeas
iam non moritur. ĩta semel gr̃a
baptismatis agerida. ẽ: Nec potest
iterari nisi dubium fuerit. utrũ¬
nã quis captus ab hostibus sit
baptizatus. Renouari autem
dixit: nouũ fieriis louũ autem
facere hominẽ. sacribaptisma.¬
tis ÷ de quo ꝓpħa dicit: Reno.¬
uabitur sicut aquilȩ uiuentus
toa. Impossibile ẽ in quã iterũ

Expanded text:
unum quidem ante baptismum, quod unum quidem ante baptismum, quod deprecatio baptismi potest appellari: de quo superius diximus, quia injungitur illis qui instruuntur antequam ad baptismum hic excludit, dicens: Non posse iterum renovari per poenitentiam, quatenus poenitentia facta iterum baptizetur. Alterum autem genus non excludit. Terret ergo omnes, ut timeant post baptismi gratiam gravioribus peccatis se implicare: quia non potest fieri secunda renovatio per lavacrum baptismatis. Nam sicut Christus semel mortuus et semel resurgens jam non mbaptismatis agenda est, nec potest iterari, nisi dubium fuerit, utrumnam quis captus ab hostibus sit bapdixit novum fieri; novum autem facere hominem, sacri baptismatis est, de quo Propheta dicit: Renovabitur sicut aquilae juventus tua. Impossibil
Abbreviated transcription (Latin):
ruret corpori & sangui diu
post baptisma. & participes facti
sunt sp̃s scĩ indistributione
scilica dorioꝵ. gustauerunt
Nhil hominins bonũ dĩ. Uerbũ
idẽ doctrinã euuangelicam
intellexerunt. Uir tũtesq scłi
uenturi hoc est glorificationiẽ
resurrectionis: uitamq futurã
& plapsisunt a fide xp̃i negando
illum aut etiam ad crimit alia
plapsi peccata: renouari iterum
ad poerutentiam hoc est nouos
fieri ꝑperutentiam subaudis.
a superiorib impossibile. ẽ: Im¬
possibile. ẽ inquit iterũ renouari
posse eos ꝑ poer utentiam & bap.¬
tismũ qe postquã omĩa superius
memorata ꝑ coeperunt ꝓlapsist
ad inmunditiam criminalium
peccator Aut ctiam adifide:¬
litatẽ. non dixit difficile es ⁊.
sed impossibile: Quod et ui
difficile t̃ ut cumq potest agi:
Impossibile uero ÷ qđ nullomodo
fieri põtes⁊. Quid ergo: exclusa
est poenitentia post baptismum
& uenia delictorũ : absit: Duo
siquidẽ. sunt genera poenitenciȩ.

Expanded text:
runt corpori et sanguini Domini post baptisma. Et participes facti sunt Spiritus sancti. In distributionibus scilicet donorum. Gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum. Id est, doctrinam evangelicam intellexerunt. Virtutesque saeculi venturi. Hoc est glorificationem, resurrectionem, vitamque futuram. Et prolapsi sunt. A fide Christi, negando illum: aut etiam ad criminalia prolapsi peccata. Renovari iterum ad poenitentiam. Hoc est, novos fieri per poenitentiam: subauditur a superioribus, impossibile est: Impossibile est inquit iterum renovari posse eos per poenitentiam et per baptismum, qui postquam omnia superius memorata perceperunt, prolapsi sunt ad immunditiam criminalium peccatorum, aut etiam ad infidelitatem. Non dixit: Difficile est, sed, impossibile. Quod enim difficile utcunque potest agi: impossibile vero est, quod nullo modo fieri potest. Quid ergo? exclusa est poenitentia post baptismum, et venia delictorum? Absit: duo siquidem sunt genera poenitentiae:
Abbreviated transcription (Latin):
uersiae firus ad confirmationẽ
est iuramentũ. Quasi dicer& Si
hominubus infuturũ creditur
dequib ꝑ propħam dicitur omĩs
homo meridax. Quantomagis
credi oport&: Homines inquit
quoq est finis omrus contentio.¬
tus eoꝵ ad confirmationẽ qr
ꝑ iuramentũ credendus. ẽ: Nec
deb& postmodũ quȩrela fieri ui.¬
ramento cõpleto sed finis con¬
tentionis deb& esse uiramentũ
sub confirmatione. in quo sub.¬
audis iuramento uel ꝓpterea quia
confirmatio rei iuramentũ ẽ uo.¬
lens dĩ ostendere abunidantius
immobilitatẽ consili sui heredib
iusiurat idũ. ut ꝑduas resimmo¬
biles quibus impossibile. ẽ m̃tiri
dũ fortissimũ solatiũ habeamꝰ.
idẽ firmit̃ illi credamus quicon¬
fugimus credetido adtenendã
ꝓpositã spem hoc est accipiendã
ꝓmissam remunerationẽ: Duas
res immobiles. hic debemus acci¬
pere:. Promissionẽ dĩ dexp̃o qͣ¬
om̃s gentes. & ius iurandũ illius qđ

Expanded text:
versiae eorum finis ad confirmationem versiae eorum finis ad confirmationem est jurhominibus in futurum creditur, de quibus per Prophetam dicitur, Omnis homo mendax , quanto magis credi oportet! Homines, inquit, finis omnis contentionis eorum ad confirmationem: quia per juramentum credendum est, nec debet postmodum querela fieri juramento completo, sed finis contentionis debet esse juramentum sub confirmatione. In quo. Subaudi juramento: vel propterea quia confirmatio rei juramentum est. Volens Deus ostendere abundantius immobilitatem consilii sui  duas res immobiles, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum solatium habeamus. Id est, firmiter illi credamus. Qui confugimus. Credendo. Ad tenendam propositam spem. Hoc est, ad accipiendam promissam remunerationem. Duas res immobiles hic debemus accipere promissionem Dei de omnes gentes; et jusjurandum illius, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Sedmira sapientia eius: Aliquando
et ã laudib extollendo blandit᷑
eis: aliquando terrorib: terr&. ⁊
Nam insuperioribus tr& eos ne in¬
fideles essent &minus creduli ꝓmis¬
siorub dĩ. nunc autẽ exemplis
hortatur ad poenitentiã & fidem.
ut indubitant̃ credant. non solũ
dõ docente uerum & iam iurante
ꝑsem& ipsum: Si ꝓmitcente dõ
iniquum. ẽ non credere: quã impiũ
ẽ dõ uirante fidẽ non accõmodare :
Iurauit autẽ ds̃ pater abrahȩ per
semet ipsum. quia neminẽ habuit
maiorem. ꝑquẽ unar& diceNs.
Nisibenedicttis benedicã tibr et¬
cȩtera Repetitio uerbi. confirma¬
tio. ẽ rei. Nisi in hoc loco affirmati.
serisus. Certe semꝑ benedicamte
infilus tuis. semꝑq multiplicabo
te. Q sic longanimit̃ ad eptus est
repromissiorus hoc ẽ diu ꝓpoeni
tentiã credendo sustiner isconse.¬
Terrã banc tibi dabo & filustuis
ait. Insemine tuo benediceritur
om̃s gentes: Sequitur: Ho mmnes enĩ
ꝑ maiorẽ sui iurant & omnis contro.¬

Expanded text:
Sed mira est sapientia ejus: Aliquando enim laudibus extollendo blanditur eis, aliquando terroribus terret. Nam in superioribus terret eos, ne infideles essent, et minus creduli promissionibus Dei, nunc autem exemplis hortatur ad patientiam et fidem ut indubitanter credant, non solum Deo dicente, verum etiam jurante per semetipsum. Si promittente Deo iniquum est non credere, quam impium est Deo jurante fidem non accomodare! Juravit autem Deus Pater Abrahae per semetipsum, quia neminem habuit majorem per quem juraret, dicens: Nisi benedicens benedicam te, etc. Repetitio verbi confirmatio est rei. Nisi in hoc loco affirmative et est sensus: Certe semper benedicam te in filiis tuis semperque multiplicabo te. Et sic longanimiter ferens adeptus est repromissionem, hoc est diu per patientiam credendo sustinens conseTerram hanc tibi dabo, et filiis tuis. ait: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Sequitur: Homines enim per majorem sui jurant, et omnis contro
Abbreviated transcription (Latin):
mata debeant intelligi. sedullũ.
fides. ita &uniũ baptisma. Im¬
positions quoq manuũ funda¬
mentũ non debemus rursũ iacere:
Impositionẽ manuũ appellat
confirmationẽ ꝑquã plenissime
post baptismũ ad confirmatio¬
nẽ unitatis in eccła apontificib
fieri sol& His igitur inecclesia
ꝑceptis. fides resurrectionus
& uiditu futuri habenda es ⁊.
VUnde subuigit apłs dicenis:
Ac resurrectionis mortuoꝵ et
iuditu aetern furidamentum
Non debemus rursus iacere: ut¬
iterũ instruaminu defide.
generalis resurrectiorus. aiuditu
aeterni qđ dabitur iustis parit̃q
INIIuIstis quasi iam nonsitis de
istis inistructi notandũq ad
omĩa semꝑ subaudiendum. ẽẽ
Nonrursum. & boc faciemus
siquidẽ ꝑmi serit ds. hoc est
& admaiora uas ducemus et
dehis omrubusquȩ enumeram¬
mus plerussime docebimus
uos ut nonsit iterũ necesse
ex toto & a capite ponere fun.¬
damentũ. Ne uero ullater ins¬

Expanded text:
mata debeant intelligi, sed unum: mata debeant intelligi, sed unum: na est fides, ita unum baptisma. Impositionis manuum fundamentum non debemus rursus facere. Impositionem manuum appellat confirmationem per quam plenissime ost baptismum ad confirmationem unitatis in Ecclesia a pontificibus fieri solet. His igitur in Ecclesia perceptis, fides resurrectionis et judicii futuri habenda est. Unde subjungit Apostolus dicens: Ac resurrectionis mortuorum, et judicii aeterni. Fundamentum non debeiterum instruamini de fide generalis resurrectionis et judicii quod dabitur justis pariter et injustis, quasi jam non sitis de his instructi. Notandumque ad omnia semper subaudiendum esse, non rursum. Et hoc faciemus, si quidem permiserit Deus. Hoc est, et ad majora vos ducemus, et de his omnibus quae enumeravimus plenissime docebimus vos, ut non sit iterum necesse ex toto et a capite ponere fundamentum. Ne vero ullate
Abbreviated transcription (Latin):
inauxiliũ qualiter obtinere
possit hereditatẽ sibi abstractã.
ꝓmittens ei aut centũ solidos.
aut etiam non modicã partẽ
eiusdẽ hereditatis: Qui uidex¬
ingrediens aecdam dĩ. ꝓsternit
se infaciam oraris & dicens
Ds̃ aeterne quiꝯmĩa iuste udi¬
.cas & qui dixisti iudicate pu-¬
.pillo. defendite uiduã. prebe
mihi auxiliũ hodie quatinuis
causam huius uiduȩ optinere
possim: haec dicenis. cogitatio
quidẽ & uerba hona sunt. sed in¬
tentio nequã. quoniã nisi uidua
aliquid ꝓmisiss& qđ ille sꝑar&
se accepturũ. nequa quã causã
illius suscepiss& Hanc subtilita¬
tẽ cogitationũ & intentioNũ
cordis. discertut & duudicat
sermo dĩ corsiderans quoq¬
qͦ animo uł quo desiderio quisq
seruiat inicorde. tamq pene-¬
trabilis. ẽ eius intuitus ut omiua
nr̃a quȩ agunus ł cogitamus cer-¬
tius abillo quã anobis ipsis cog.¬
noscantur: Illũ ergo habeamus in
testimoniũ actuũ nr̃oꝵ cogita¬

Expanded text:
in auxilium, quatenus obtinere in auxilium, quatenus obtinere haereditatem sibi abstractam possit, promittens ei, aut centum saut etiam non modicam partem ejusdem haereditatis, qui ingrediens ecclesiam Dei prosternit se in faciem orans et dicens: Deus aeterne, quia omnia juste judicas, et, qui dixisti: Judicate populo, defendite viduam, praebe mihi auxilium hodie, quatenus causam hujus viduae obtinere possim. Haec dicens, cogitatio quidem et verba bona sunt, sed intentio nequam, quoniam nisi illi vidua aliquid promisisset, quod ille speraret se accepturum, nequaquam causam illius suscepisset. Hanc subtilitatem cogitationum, et intentionum cordis discernit et dijudicat sermo Dei, considerans quo animo vel quo desiderio quisque serviat in corde, tantum penetrabilis est ejus intuitus, ut omnia nostra quae agimus, vel cogitamus, certius ab illo quam a nobis ipsis cognoscantur. Illum ergo habeamus in testimonium actuum nostrorum, cogita
Abbreviated transcription (Latin):
Conpagũ quoq & medullarũ et
discretor cogitationũ & intenti.¬
orũ cordis Anima uiuimus spũ
rationabilit̃ iNtelligimus. Uita
Nobis carnalis cumbestus com.¬
murus ÷ ratio sp̃ualis cũ angelis.
& sunt quedam peccata quȩ ꝑtinent
specialius ad corpusquã ad sp̃m̃¬
ges debemus intelligere cogita¬
tiones quȩ sibi iNuucẽ copagi¬
nantur. dũ unia alterã subseqͥt᷑.
ꝑ medullas uero subtiles inten¬
tiorias. & hoc ẽ qđ subiu igit
discrecor cogitatioriũ & inten¬
tioriũ cordis. Sermo ergo dei
patris in tantũ efficax &̃ penetra¬
bilior omĩ gladio ancipiti. ut
discernat inter oꝑa carius & oꝑa
sp̃s inter carnalia peccata & spũ.¬
.alia & inter. icogitationes. honas.
malas nȩ. & inter intentioNes¬
tentio mala. Uerbi gr̃a. ut sub
comparatione loquamur. Es ⁊
quȩlã uidrla. cuius possessio here.¬
ditaria a fortiori inuaditur. Ac¬
.cedens autẽ adiudicẽ. legisq
doctorẽ dep̃catur quatia ius
suscipiat eius causam sitq ei

Expanded text:
 et discretor cogitationum et intentionum cordis. Anima vivimus, spiritu rationabiliter intelligimus, vita nobis carnalis cum bestiis communis est, ratio spiritalis cum angelis, et sunt quaedam peccata quae pertinent specialius ad corpus, ut ges debemus intelligere cogitationes, quae sibi invicem compaginantur, dum una alteram subsequitur, per medullas vero, subtiles intentiones. Et hoc est quod subjungit. Discretor cogitationum et intentionum cordis. Sermo ergo Dei Patris in tantum est efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti, ut discernat inter opera carnis et opera spiritus, inter carnalia peccata et spiritalia, et inter cogitationes bonas malasvetentio mala. Verbi gratia, ut sub comparatione loquamur: Est quaedam vidua, cujus possessio haereditaria a fortiore invaditur, accedens autem ad judicem legisque doctorem, deprecatur quatenus suscipiat ejus causam sitque ei
Abbreviated transcription (Latin):
.ra eoꝵ ꝓstrata. sunt in deserto.
Iterũ t̃minat diem quenda hodie
it idauid dicendo post tantum
tẽporis sicut supra dictum est.
hodie siuocẽ eius audieritis noli
te obdurare corda ur̃a: Ordo
uerboꝵ ẽ: Post tantũ tẽporis
qđ illi murmurauert & mortiu
sunt in deserto t̃minat hoc est
iterũ quenidã diẽ. tempus uideli¬
c& noui testamenti dicerido ꝑ
dauid. hodie sicut supradictũ
loquit᷑. Hodie siuocẽ enis audi¬
ericis & cȩdeca. Quasi diceret
aluis uerbis. O iudei ciuesmei
Nolite putare qđ istud qđ dd
dixit. hodie siuocẽ eins audierit¬
tis nolite obdirare corda ur̃a
ad illud tẽpus ꝑtineat qđ illi
murmurauert indeserte. uł qđ.
causa salutis illoꝵ dixerit: qͥiã
mortui erant qũi ad illud tepus
ꝑtin&. uidelic& ad tempus noui
testamenti. Adie enĩ murmurati¬
oruis eoꝵ indeserto. multũ tẽpus
est usq ad dauid. & usq ad nosqͥb
dauid ista ꝓloquebatur. Simulq

Expanded text:
ra eorum prostrata sunt in deserto. ra eorum prostrata sunt in deserto. Iterum terminat diem quemdam hodie in David dicendo: post tantum temporis, sicut supra dictum est: hodie scorda vestra. Ordo verborum est: Post tantum temporis quo illi murmuraverunt, et mortui sunt in deserto, terminavit, hoc est iterum quemdam diem; tempus videlicet Novi Testamenti, dicendo per David: Hodie, sicut supra dictum locutus est: Hodie si vocem ejus audieritis etc., quasi diceret aliis verbis, O Judaei concives mei, nolite putare quod istud quod David dixit: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, ad illud tempus pertineat quo illi murmuraverunt in deserto, vel quod causa salutis illorum dixerit, qui jam mortui erant, quoniam ad aliud tempus pertinet, videlicet ad tempus novi Testamenti, a die enim murmurationis eorum in deserto multum tempus est usque ad David et usque ad nos, quibus David ista loquebatur, simulque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ moysen. & imsto subaudis loco
rursũ dicitꝰ si introibt̃ inrequiẽ
meã. Si uero coniunctio. sicut
iã supra dictum ÷ ꝓaffirmatione.
ꝓdubitatione. & proabnegatione
accipi potest Superius nãq pro
negatiorie duob in locisposita ÷.
ubi ait iurasse dm̃ ꝓpter incre¬
dulitatẽ illoꝵ. si introibunt in
requiẽ meã id tnon introibunt
Hic uero ꝓaffirmat̾ione potest
accipi subalio sensu sicut ioħs
crisistomus. aliiq doctores expo¬
fuit inpalestina accipe. Unde
ꝓtinus addit. Qm̃ esgo suꝑ est
quosdam introire aneam & hiqͥb
priorib annuntiatũ est. non in¬
troierunt ꝓpt̃ incredulitatem
quia pauci intranerunt ini eam.
requiẽ quȩ fuit in palestinar idẽ
duotantũ caleb & iosue ex omnib
illis quide egypto exierunt. ideo
introisse in requiẽ terre repro.¬
missionis & hudem sexcenta milia
quib priorib annunciatum. ẽ
non intrauert̃ in eam sed cadaue¬

Expanded text:
per Moysen. Et in isto. Subauditur loco. per Moysen. Et in isto. Subauditur loco. Rursum dicit: Si introibunt in requiem meam. Si vero conjunctio, sicut jam supra dictum est, pro affirmatione pro dubitatione vel pro abnegatione accipi potest, superius namque pro negatione duobus in locis posita est, ubi ait jurasse Deum propter incredulitatem illorum. Si introibunt in requiem meam, hoc est, non introibunt, hic vero pro affirmatione potest accipi, sub alio sensu, sicut Joann. Chrysostom, aliique doctores expofuit in Palaestina accipe: Unde protinus addit: Quoniam ergo superest quosdam introire in eam, et ii quibus prioribus annuntiatum est, non introierunt, propter incredulitatem. Quia pauci intraverunt in eam requiem, quae fuit in Palaestina, id est, duo tantum, Caleph et Josue, ex omnibus illis qui de Aegypto exierunt, ideo introire in requiem terrae repromissionis, et hi, id est sexcenta millia, quibus prioribus annuntiatum est, non intraverunt in eam, sed cadave
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝑfectis. idẽ ornatu mut idi.¬
ꝑfecto. dixit quodã loco dedie
septima sic. Q requieuit dĩ die
septima ab omĩb oꝑib: suis. lN
genesi dixit ds̃ ꝑmoysen istud. his
uerbis uult apłs ostendere aliam
esse reqiliẽ ad quã uocati sumus.
quã fuerit illa palestina adquã
iudȩi uocati sunt. Nondicit nos
intraturos in illã quȩ fuit inpa-¬
lestina. sed osteridit illos nor
intrasse ꝓptit duritiã cordis sui
nec inpalestiã nec in requiem
caelestẽ. Dicit ergo deprima reqͥe
sic. Requieuit ds̃ die septima ab
omĩb oꝑib suis. Requieuit quidẽ
aconditiorie nonarũ creaturarũ
sedion requicuit agubernatione
eoꝵ quȩ fecerat & ut cotidie ex
operor. Nonenĩ plus fuit dõ mun.
dũ nichilo creare quã factum
gubernare. Premissa ergo prima
requie septimi diei in qua requi¬
euit deus. subiunxit scđam quȩ
ꝓmissa ÷ popło dĩ dicenis. deilla
quidẽ quodã loco ita ds̃ dixit

Expanded text:
di perfectis, id est ornatu mundi pedi perfectis, id est ornatu mundi perfecto. Dixit quodam loco de die septima sic: Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis. In Genesi dixit Deus per Moysen istud . His verbis vult Apostolus ostendere, aliam esse requiem meliorem ad quam vocati sumus, quam fuerit illa in Palaestina, ad quam Judaei vocati sunt; nec dicit nos intraturos in illam quae fuit in Palaestina, sed ostendit illos non intrasse propter duritiam cordis sui, nec in Palaestinam, nec in requiem coelestem. Dicit ergo de prima requie sic: Requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis. Requievit quidem a conditione novarum creaturarum, sed non requievit a gubernatione eorum quae fecerat, et ut quotidie ex operor, non enim plus fuit Deum mundum ex nihilo creare, quam factum gubernare. Praesmissa ergo prima requie septimae diei, in qua requievit Deus, subjunxit secundam, quae promissa est populo Dei dicens: De illa quidem quodam loco ita dixit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã audientes ex acerbauerunt.
sed nononĩs qui ꝓfecti sunt ab
aegypto ꝑmoysen. Illus historiȩ
tacite montionẽ facit. quatido
reuersis exploratorib dixerunt
murmurando. Utinã non intro¬
ducat nos diãs interrã illam. Iostie
aute & caleb glorificauerunt. dõi
dicentes ad omñe multitudinem
ꝓfuit qđ audiert̃ qm̃ in eã intrare
Noninierunt. Post haec uerba
exhortationis. subiungit apłs
dicens. Ingrediam᷑ eñ irequiẽ
qui credidimus . quẽ ad modum
dixit sicut iuraui inira mea si mł¬
troibunt inrequiẽ meã. Isto in
loco adcontẽplationẽ sensus neces¬
se ÷ adicere aliquid Ingrediam᷑
inquit in requiẽ patriȩ cȩlestis
adõ nobis ꝓmissam subaudis ne
forte dicatur nobis sifuerimus
INcreduli quẽ ad modũ illisqui
non introierunt. Siitroibunt.
idest non introibunt inrequiem
meam : Quib uerbis bortatur
om̃s intrare in requiẽ dñi. nefor
est qđ increduli non introibunt.¬
& quidẽ oꝑib ab institutione mun.¬

Expanded text:
im audientes exacerbaverunt, sed non omnes, qui profecti sunt ab Aegypto per Moysen. Illius historiae tacite mentionem facit, quando reversis exploratoribus dixerunt murmurando : Utinam non introducat nos Dominus in terram illam; Josue autem et Caleb glorificaverunt Deum dicentes ad omnem multitudinem: profuit quod audierunt, quoniam in eam intrare non meruerunt. Post haec verba exhortationis subjunxit Apostolus, dicens: Ingrediemur enim in requiem ejus qui credidimus; quemadmodum dixit: Sicut juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam. Isto in loco ad completionem sensus, necesse est adjicere aliquid. Ingrediamur, inquit, in requiem patriae coelestis a Deo nobis promissam, ne forte dicatur nobis, si fuerimus increduli, quemadmodum illis qui non introierunt: Si introibunt, id est, non introibunt in requiem meam. Quibus verbis hortatur omnes intrare in requiem Domini, ne fest, quod increduli non introibuntEt quidem operibus ab institutione mun
Abbreviated transcription (Latin):
noxus sumetidis cibis pericli¬
tatur si non ꝓhibetur a seniore
Ita indoctus quoq qui discriti.¬
onẽ doctrinarũ nescit facile
decipitur atq inuia erroris.
periclitatur. Qua ꝓpter dicit
quia omĩs qui lacatis est particeps
expers⁊ sermonis iulstitiae. Qđ
enĩ in lacte & solido cibo hoc m
idocto & sapiente differt. sicut
lac paruulus congruit & solidus
cibus aecate ꝑfectis. ita
doctis humilis sermo. & sapientib
archanũ mysteriũ nosse conuenut.
qui exencitatos habent sensus
studio lectionis. Ex usu siquidẽ
lectionis frequenti meditatione
diunarũ scripturarũ efficiunt᷑
sensus nr̃i exercitati. & excerisi
ad maiora intelligenida. Unde

Expanded text:
innoxiis sumendis cibis pericliinnoxiis sumendis cibis periclitatur si non prohibeatur a seniore, ita indoctus quisque qui discretionem doctrinarum nescit, facile decipitur atque in via erroris periclitatur. Quapropter dicit, quia omnis qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiae: quod enim in lacte et solido cibo, hoc in indocto et sapiente differt. Sicut lac parvulis congruit, et solidus cibus aetate perfectis, ita indoctis humilis sermo, et sapientibus arcanum mysterium nosse convenit: qui exercitatos habent sensus studio lectionis. Ex usu quidem lectionis et frequenti meditatione divinarum Scripturarum, efficiuntur sensus nostri exercitati et extensi ad majora intelligenda: unde
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlos Solidus uero cibus ꝑfecti
sermonis. ẽ. inisteruĩ seg trini¬
tatis quomodo filius coaeteri
inpsonis & ipus in substantia¬
deitatis : Sed qui non potesti in i.¬
telligere qđ enuangelista ait.
in nobis. quomodo poterit ad alti.
principio erat uerbũ & uerbum
erat apud dm̃ & ds̃erat uerbum :
Sequitur: Omĩs enĩ quilactis es ⁊
particeps idẽ simplicis tantum
doctrinȩ expers est sermonis iuis
trare archana misterioꝵ nescie¬
itaq ut expedit discretionem
facere inter bonũ & malum.
Redditq causam quare: Paruulus
lectu. ꝑfectoꝵ autẽ hominum
est solidus cibus id ÷ qui ꝑfectos
habent sensus illis panduntur
alta & obscura mysteria dediui.¬
nitate om̃i potentis dĩ. Unde
& sequitur: Eoꝵ dico. ẽẽ solidũ
qui ꝓconsuecudine lectionns
exercitatos habent sensus. hoc ẽ
studus litterarũ ex tonsos ad
discretionẽ subaudis boruet
mali. nec non ad discretionem
discernere nescit & sepe in

Expanded text:
coelos: solidus vero cibus perfecti coelos: solidus vero cibus perfecti sermonis est mysterium Trinitatis, quomodo Filius coaeternuin personis, et unus in substantiaDeitatis. Sed qui non potest intelligere quod evangelista ait: , quomodo poterit ad altituprincipio erat Verbum? et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Sequitur. Omnis enim qui lactis est particeps. Id est simplicis tantum doctrinae. Expers est sermonis justitrare arcana mysteriorum, nec scit ut expedit discretionem facere inter bonum et malum. Redditque causam quare. Parvulus lectu. Perfectorum autem. Hominum. Est solidus cibus. Id est, qui perfectos habent sensus. Illis pandunt alta et obscura mysteria de divinitate omnipotentis Dei, unde et sequitur: Eorum. Dico esse solidum. Qui pro consuetudine. Electionis. Exercitatos habent sensus. Hoc est studiis litterarum extensos. Ad discretionem boni et mali, necnon ad discretionem discernere nescit, et saepe in