comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ p̃ceptũ iã cap̃ ⁊ subdi potẽ legis ĩꝑio. suscipiendũ ẽ bellũ ctͣ uitia ⁊ gerẽdũ acrit̃ ne ad dã nahilia pec¬
cata ꝑducat. ⁊ siqͥdẽ ñdũ uictoriaꝵ c̃suetud ine rohorata s̃. facilius uincunt᷑ ⁊cedt̃: Siaũ uincere
atq ĩ ꝑare consuer̃ laboriosa difficultate suꝑant᷑. Neq id fit ueracit̃ atq sincerit insi uerȩ delectatiõe iusticiȩ
hȩc ẽ aũ infide ap̃r Nã siler ubens adsith sp̃s iuuans desitꝑ ipsã ꝓhibitionẽ desiđio crescẽte atq uincẽte pec¬
caiti &iã reatꝰ p̃uaricatiõis accedit: Ñ iimꝙ sane aptissima uitia aliis uitis uincunt᷑ occultis ꝙ̃ putant᷑ esse¬
uirtutes in qͥb regnat suꝑbia ⁊ q̃dã sibi placẽ di altitudo ruinosa: Tc̃ itaq uicta intia deputanda s̃ cũ di
facer& diuinitatis suȩ. Paucissimi aũ s̃ tantȩ felicitatis ut ab ipsa in eunte ad olescẽtia nulla dãn abilia

Expanded text:
um acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si quidem nondum uictoriarum consuetudine roborata sunt, facilius uincuntur et cedunt; si autem uincere imperare consuerunt, laboriosa difficultate superantur. Neque id fit ueraciter adque sinceriter nisi uerae delectatione iustitiae; haec est autem in fide Christi. Nam si lex iubens adsit et spiritus iuuans desit, per ipsam prohibitionem desiderio crescente adque uincente peccati etiam reatus praeuaricationis accedit. Nvirtutes, in quibus regnat superbia et quaedam sibi placendi altitudo ruinosa. Sed tunc victa vitia deputanda sunt, cum Dei cum pugnat infelix. Paucissimi autem sunt tantae felicitatis ut ab ipsa ineunte adolescentia, nulla damnabilia
Abbreviated transcription (Latin):
siut ari da suis li qͥda: naturis c̃petentib at tributa substituit. qͥ trã fundat. atq fecundat. qͥ fructꝰ
mutatiõib p̃ber qͥ humanis in genus q̃ creauit: &iã scientiã artiũ uariaꝵ ad adiuuandã uitã. na¬
turãq c̃cessit. qͥ c̃iunctioẽm maris &femine: ad adiucţortũ ꝓpagande ꝓlis instituit. qͥ hõĩum cetib¬
quẽ focis e luminib adhibent: ad facillimos us munꝰ t̃reni ignis indulsit: Ista scerte q̃ dis¬
nulis uinculis alligatꝰ. Inullas partes sectilis emnulla parte mutabilis ĩplens celũ &t̾rã p̃sente
potentia ñ indigente natura: Sic itaq ad ministrat om̃ia q̃ creaũ: ut &ĩa ipsa ꝓpros ererereis
sñ nisi ex se ipso beatisicut angłos: Ita quauis ꝓp̃t aliquas causas hõib angłos mittat: q̃ tañ etangłis
hoies s. ciscipso sic̃ angłos beatificat A pͥoc uno & uerodõ uitã sꝑanꝰ etnã abenꝰ eni abillont̃¬

Expanded text:
 fecundat; qui fructus mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus tnullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et n nisi ex se ipso beatificat Angelos. Ita quamvis propter aliquas causas hominibus Angelos mittat: non tamen ex Angelis homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. Ab hoc uno et vero
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥes in parte aũ labor. iđo laboramꝰ quãdiu ex parte scimꝰ. s cũ uenerit qđ ꝑfectũ ẽ. qđ ex
cognoscendi facilitatẽ & reqͥescendi felicitatẽ: Sine difficultate qͥppe nos adiuuant qm sp¬
ritalib motib puris & libis ñ laborant ¶seqͥs aũ c̃tendat & dicat ñ scõs angłos eẽ significatos¬
in eo qđ seriptũ ẽ fiat lur & sacda ẽ lii. s quã lib& lucẽ tc̃ pͥmũ factã eẽ corporeã aut opinct᷑ aut
d oceat : angłos aũ ꝓrius eẽ factos ñ tantũ ante firmam̃tũ qđ int̃aquas oraquas factũ appellaĩ ẽ cȩlũ
s ante illud de qꝰ dictũ ẽ. In pͥncipio fec̃ ds̃ celũ & t̾rã. atq illuđ qđł dictũ ẽ. in pͥncipio ñ ita dictam

Expanded text:
requies; in parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ex parte scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex requies; in parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ex parte scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe nos adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis non laborantscriptum est: Fiat lux, et facta est lux, sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream ant opinetur aut doceat; angelos autem prius esse factos non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum appellatum est caelum, sed ante illud de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram; adque illud, quod dictum est: In principio, non ita dic
Abbreviated transcription (Latin):
s & lib̵ iste iã ꝓlitus ẽ & uereor ne occasiõe ẽꝑta scientioła nr̃am leuit magis quã utilit̾ iactare uelle
uid eam᷑. habenda ẽ itaq: ratio mołatiõis atq: grauitatis. ne forte cũ denumero multũ loqͥm᷑ m̃ surã
& pondꝰ neglegere iudicem᷑: hoc itaq satissit ad monere qđ totꝰ ĩ par pͥmꝰ numetꝰ t̃narius ẽ . & totꝰ pͥmꝰ
par quat̃narius ex qͥb: duob septenarius c̃stat. Icło ꝓ uniu̾so sepe ponit᷑ sicuti ẽ: Septies cađ iust & re¬
surgͣ. id est qͣtienꝰ cũq: ceciđit ñ ꝑibit: Qđ ñde in iqͥtatib: s de tribulatiõib: ad humilitatẽ ꝑducen¬
tib intellegi uoluit: Et septies indie laudabo te. qđ alibi aliomͦ dictũ ẽ. sẽꝑ laus eiꝰ inore meo.
uos omẽm ueritatẽ. ibi reqͥes dĩ qua reqͥ escit᷑ inđo. In toto qͥppe iđe in plena ꝑ fectione

Expanded text:
sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est itaque ratio moderationis adque grauitatis, ne forte, cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus neglegere iudicemur. Hoc itaque satis sit admonere, quod totus inpar primus numerus ternarius est, totus par quaternarius; ex quibus duobus septenarius c peribit; quod non de iniquitatibus, sed de tribulationibus ad humilitatem perducentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; uos omnem ueritatem. Ibi requies Dei, qua requiescitur in Deo. In toto quippe, id est in plena perfectione,
Abbreviated transcription (Latin):
randũ pitaui ad c̃m̃dandã senaru numeri ꝑfectioẽm qͥ pͥmꝰ ut diri partib sus in sũma redactis ipse
ꝑficit᷑ in qͦ ꝑfec̃ ds̃ oꝑa sua uñ ratio num eri c̃tẽnenda ñ ẽ. q̃ in multis sc̃aꝵ scripturaꝵ locis quã mag¬
ni estimanda sit eluc& diligent intuentib: nec frustra in laudib: di dictũ ẽ om̃a in m̃sura & numero
& pondẽ disposuisti ¶ Inseptimo aũ die ide eodẽ die septies repetito ͥnumerꝰ &iã ipse alia ratiõe ꝓfectꝰ¬
ẽ di reqͥes c̃m̃dat᷑. In qua pͥmũ sc̃ĩficatio sonat. ita ds̃noluit istũ diẽ innullis sius oꝑib scĩficare s in reqͥẽ
sua q̃ ñ hab& uesꝑã. Neq enĩ ulla creatura ẽ ut &ĩa ipsa alit̃ indi ũbo alit̾ inse cognita faciat aliam
uelut diurnã aliã uelut uesꝑtinã noticiã : De septenarii porro numeri ꝑfectiõe dici qͥdem plura poss

Expanded text:
randum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non est, quae in multis sanctarum scripturarum locis quam magni aestimanda sit elucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere deposuisti. est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat . Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut etiam ipse aliter in Dei Verbo, aliter in se cognita faciat aliam uelut diurnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt;
Abbreviated transcription (Latin):
dicens qđ łs angłis pexcantib: ñpeꝑcit s: carterib: caliginis inferi retrudens tradiđit iniuditio
appellari qͥs contra dicat : quando qͥđe nos ad huc in fide iuuent es & eoꝵ equalitate ad huc spe¬
rantes utiq ñdũ tenentes. iã lux ab apło dicti sumꝰ. fuistis enĩ in qͥt aliquando tenebre. nc̃ aũ
iux in dño Istos uͦ desertores tenebras aꝑtissime nuncupari. ꝓfecto ad ũtunt qͥ peiores eẽ hõib: infide

Expanded text:
cantibus non pepercerit. sed carceribus caliginis inferi retrudens tradiderit in iudicio cantibus non pepercerit. sed carceribus caliginis inferi retrudens tradiderit in iudicio appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero dese
Abbreviated transcription (Latin):
matheriã q̃ facture nõĩe nuncupauerit subiciendo & addende. t̾ra aũ erat inuisibilis & inc̃posita
aquas. Pinde ut uole qͥsq: accipi& qđ ita ꝓfundũ ẽ ut exercitationẽ legentiñ afide regula ñ abhor¬
rentes plures possit generare senteritias dũ tam̃ angłas scõs in sublimibus sedib: ñ qͥdem đo coetnos
s tam̃ de sua sẽpitna eruera felicitate securos & certos eẽ nemo ãbigat. ad quoꝵ soci etatẽ ꝑtinere
paruulos suos dñs docens. ñ solũ illud ait er̃ equales angłis đi. uerũ ipsi qͦq angłi qua c̃tẽ platione stu¬
ant᷑ ostendit ubi ait. uidete ne c̾tẽnatis unũ expusillis istis. Dico enĩ uob̾ qr angłi eoꝵ incelis
sẽꝑ iudent faciẽ patris mei qͥ incȩlis ẽ. Peccasse aũ qͦsđa angłos & in hiuꝰ mundi ima detrusos qͥ
eis uelut carcer ẽ usq: ad futurã in die iuditii ultimã dãnationẽ: Apłs petrus aꝑtissime ostendit

Expanded text:
aeli et terrae nomine nuncupauerit subiciendo et addendo: Terra autem erat inuisibilis et inconposita ferebatur super aquam. Proinde ut uolet quisque accipiat, quod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non abhorrentes plures possit generare sententias, dum tamen angelos sanctos in sublimibus sedibus non quidem Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et uera felicitate securos et certos esse nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere paruulos suos Dominus docens non solum illud ait: Erunt aequales angelis Dei; uerum ipsi quoque angeli qua contemplatione fruantur ostendit, ubi ait: Videte, nes et tenebrarum nominibus nuncupatae. Peccasse autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnationem apostolus Petrus apertissime os
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ hasduas angłicas societates unã fruentẽ dõ alterã tum̃tẽ typho. unã cui dr̃. ad orare eũ om̃s
angłi eiꝰ. aliã cuiꝰ princeps dic̃ hȩc om̃a tͥ dabo si ꝓstratꝰ adoraueris me : unã dĩ sco amore flagrantẽ.
aterã ꝓpriȩ celsitudinis inmundo amore fumantẽ. & qm̃ sic̃ scriptũ ẽ ds̃ suꝑbis refistit. humilib:
aũ dat grãm. illã incȩlis cȩloꝵ habitantẽ. istã inde deiectã in hoc infimo aerio cęlo tumultuan¬
tẽ. illã lumi nosa pietate tranqͥllã. istã tenebrosis cuplditatib tbulentã. illã di nutuclem̃t᷑
subuenientẽ iuste ulciscentẽ. ⁊ stã suo fastu subdendi & nocendi libidine ex estuantẽ. illã ut
quantũ uult c̃sulat dĩ honitate ministrã. istã nequantũ uult nocear dĩ pot estate frenatam.
illã huic inlud entẽ ut nolens ꝓsit ꝑsetutorib: suis. hanc illi inuidentẽ cũ ꝑegrinos colligit suos:
has duas societates angłicas dispares int se atq contrarias unã e¬

Expanded text:
unam cui dicitur: Adorate eum omnes angeli eius, aliam cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsitudinis inmundo amore fumantem; et quoniam, sicut scriptum est, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, illam in caelis caelorum habita.item, istam inde deiectam in hoc infimo aerio caelo tumultuantem; illam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam; illam Dei nutu clementer subuenientem, iuste ulciscentem, istam suo fastu subdendi et nocendi libidine exaestuantem; illam, ut quantum uult consulat, Dei bonitati ministram, istam, ne quantum uult noceat, Dei potestate frenatam; illam huic inludentem ut nolens prosit persecutionibus suis, hanc illi inuidentem, cum peregrinos colligit suos, — nos ergo has duas societates angelicas inter se dispares adque contrarias, unam
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ iubi in iurias suspitiões inimicitias bellũ mala certa sentimꝰ. pacẽ uͦ incertũ bonũ. Sm cerda¬
eoꝵ cũ qͥb eã tenere uolumꝰ ignoramꝰ & si hodie nosse possimꝰ qualia cras futura eent utiq nesciremꝰ
qͥ porro int̃se amiciores solent eẽ ł debent quã qͥ una &iã cͣtinent᷑ domo & tam̃ qͥs inde securꝰ ẽ cũ tãta
sepe mala ex ͤ oꝵ occultis insidiis existerint : tanto amđiora qͣnto pat dulcior fuit sq̃ uera putata ẽ cum
astutissime fingeretꝰ : ꝓ p̃t qđ onĩiũ pectora sic attingat ut cogat in gemitũ q ait tullius nullȩ s̃ oecultio¬
s insidiȩ quã hȩ ꝗͣ latent insimulatiõe officii ut in aliqͦ necessitud in

Expanded text:
humanae, ubi injurias, suspiciones, inimicitias, belluhumanae, ubi injurias, suspiciones, inimicitias, bellueomm, cum quibus eam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique nesciremus. Qui porro inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora sic adtingit, ut cogat in gemitum, quod ait Tullius: \'Nullae sunt occultiores insidiae quam hae, quae latent in simulatione officii aut in aliq
Abbreviated transcription (Latin):
salu itaspebeati facti sumꝰ & sic̃ salutẽ ut beatitudinẽ ñ iã tenemꝰ p̃sentẽ s expectamꝰ futurã & hoc ꝑ
qͣbeatitud in ẽ isti phylosophi qͣm ñ uidentes nolt cređe hic sibi conant᷑ falsissimã fabricares quanto suꝑbi¬
ista đi ciuitas de qͥ huiꝰ opis. exe iã uñ iigesimũ librũ ũ samꝰ inmanib: ł inchoaret᷑ erortust ꝓgrederet ei¬
cursu. ł adp̃ henđet debitos finesssi ñ eẽt socialis uita sc̃o ꝵ .s in huiꝰ mortalitatis erũna qt & qͣntis abundor
malis humana societ as. qͥs enum erare ualeat. qͥsestimare sufficiatr audiant apł cõmicossuos hoĩem cũ
sensu atq c̃sensu om̃iũ hõiũ dicere Duxi urorẽ /quã ibi miseriã uidi inati filii aba curas ꝗ itidẽ illa q̃
in amore uitia t̃memorat: Idẽ terentiuss iniuriȩs suspitiõ es in imicttiȩ sbellũ pax rursũ. nonne res hu¬
manas ubiq: ĩ pleuer nonne & in amicor honestis amorib: plerũq: etingt̃ : nonne his usq: qͦq: plenȩ s̃ res

Expanded text:
sentem, sed exspectamus futuram, et hoc per Quam beatitudinem isti philosophi, quoniam non uidentes nolunt credere, hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiecce iam undeuicensimum librum uersamus in manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excursu uel adprehenderet debitos fines, si non esset socialis uita sanctorum? Sed in huius mortalitatis aerumna quot et quantis abundet malis humana societas, quis enumerare ualeat? quis aestimare sufficiat? Audiant aput comicos suos hominem cum sensu adque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem; quam ibi miseriam uidi! Nati filii. Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore uitia commemorat idem Terentius, <iniuriae suspiciones, inimicitiae bellum, pax rursum\': nonne res humanas ubique inpleuerunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque conting
Abbreviated transcription (Latin):
diceret᷑ si hoĩes qͥ hoc dict̃ sic̃ uictimalis ingͣuescentib cũ sibi inget᷑ mortẽ cerdt̃ infelicitati ita ucti certis
ratiõib cũ q̃r beatã uitã dignarent᷑ ced̾e ueritati & ñ sibi putarent᷑ in ista mortalitate finẽ sũmi boni ẽẽ
gaudendũ ubi uirtutes ipsȩ qͥb hac certe nihil melius atq utilius in hõie reꝑit᷑: quanto maiora s̃ ad intoria
c̃t᷑ uĩ ꝑiculoꝵ laboꝵ doloꝵ tanto fideliora testimonia miseriaꝵ . Sieñĩ uerȩ uirtutes s̃ q̃ nisi in eis qͥb uera
inẽ pietas eẽ ñ poss ñ se ꝓfitent᷑ hoc posse ut nullas miserias patiant᷑ hoĩes in qͥb sineq: enĩ m̃daces s̃ uerȩ uir¬
tutes ut hoc ꝓfiteant᷑: s ut uita humana q̃ tot & tantis huꝰ scłi malis eẽ cogit᷑ misera spe futuri scłi sit be¬

Expanded text:
diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit be
Abbreviated transcription (Latin):
ta s̃ eloqͥa dĩ nullomꝰ pseudo ꝓpħas cũ ueris ꝓphetis parilitate licentiȩ c̃fuder̃ s c̃ cordes int̃se atq innullo
dissentientes sacrarũ lit̃aꝵ ueraces ab eis agnoscebant᷑: r tenebant᷑ auctores ipsierant phylosopi. hoc ẽ

Expanded text:
ta sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo ta sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
addentes Alii sensib corporis sẽꝑ. alii ñ sẽꝑ. alii nunq putantes eẽ credendũ. has& alias pene
innumerabiles dissensiões phylosophoꝵ qͥ sũquã ppłs qͥs senatꝰ q̃ potestas ł dignitas publica ĩ prȩ
ciuitatis diudicandas & alias ꝓbandas ac recipiendas. Alias ꝓbandas repudiandasq curaũ¬
ac ñ passi sine ullo iuditio c̃suse q habuit in grenio suo controũsias hõ ui dissidentiũ ñdeagris & domib: ł quacũq
pecuniaria ratiõ e s dehisreb qͥb aut misere uiuit᷑ aut beate: ubi & sialiqua uera dicebant᷑ eadẽ licentia
dicebant᷑ & falsa ꝓrs ut ñ frustra talis cuitas mysticũ uocabulũ babylonis acceꝑit: Babylon utp̃tat᷑ c̃fusio
uariȩq ĩpietatis partt̃ possid&: Ut uͦ gensilla ille ppłs illa ciuitas illa res publica illi i frahelitȩ qͥb credi¬

Expanded text:
addentes: alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii nunquam, putantes esse credendum. Has et alias pene addentes: alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii nunquam, putantes esse credendum. Has et alias pene innumerciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon interpretatur quariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credi
Abbreviated transcription (Latin):
admin istrandã sapienti dicebat ẽẽ rẽ publicã ad suã qͥsq sectã sectandã discipulos c̃gregabat᷑: nẽpe
palã inc̃spicua & notissima porticu ingĩnasiis in hortulis in locis publicis ac pͥuatis cat̃uatĩ ꝓsua
qͥsq opiniõe certabant : Alii ad serentes unũ. alii in numerabiles mundas. ipsũ aũ unũ alis ortũ eẽ
alii uͦ initiũ ñ hab̾e. alii int̾iturũ. alii sẽꝑfuturũ. alii m̃te diuina. alii fortuito e casib agi. alii im¬
mortales eẽ animas. alii mortales: Et qͥ ĩ mortales alii reuolui inbestias. alii nequaquã qͥ uͦ morta¬
les. alii mox intire pꝰcorpꝰ alii uiuere & iã pea ł paululũ ł dutius. ñ tam̃ sẽꝑ. alii in corpore c̃sti¬
tuentes finẽ honi. alii in animo. alii in utroq alii ex trinsetꝰ posita &iã honasad amimũ & corpꝰ¬

Expanded text:
administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem
Abbreviated transcription (Latin):
facile qͥs inuenerit int̃qͦs cuncta q̃ sensere c̃ueniant qđ ostenđe hoc oꝑe longũ ẽ. qͥsaũ sectȩ cuiꝰ lib&
auctor sicẽ ĩ hac demonicola ciuitate ad ꝓbatꝰ ut cet̾i ĩ ꝓbarent᷑ qͥdiũsa & adũsa senset̃. Nonne apđ
athenas & epicurei clarebant ad serentes res humanas ad eoꝵ curã ñ ꝑtinere s &storci qͥ ct̾ria sentientes
ea regi atq muniridus aduitorib: & tutorib: disputabant : Vñ miror cur anarageras reus factꝰ sit
ñ solũ solẽ ł ullũ sidũ đdm ẽẽ ñ credenss nec iouẽ nec ullũ doꝵ om̃ino inmundo habitare c̃tendens.
ad quẽ p̃ces hõiũ supplicatioesq ꝑtineant  Nonne ibi aristippꝰ inuoluntate corporis sũmũ bonũ po¬
nenssibi antisthenes uirtute animi potiꝰ hoiem fieri beatũ asseuerans. duo phylosophi nobiles &
ãbosocratici intã diũsis atq int̾ se c̃t̾riis finib uitȩ sũmã locantes quoꝵ exĩa ille fugiendã istȩ

Expanded text:
inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sitnon solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste
Abbreviated transcription (Latin):
c̃fess ẽ: Qd aꝑtius alibi posuit : sic̃ in quarto libro c̃mem̾oraui : exnaturȩ formula se scripturũ fuisse. si nouã

Expanded text:
confessus est. Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouaconfessus est. Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si noua
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ẽ: Nitaq reb diunis ante ferre uoluit res humanas: s reb ueris noluit ante ferre res falsas: In his enĩ
q̃ scripsit dereb humanis : setutꝰ ẽ historiã rerũ gestaꝵ: Quȩ aũ dehis quas diuinas uocat. ꝗd nisi opiniones
rerũ uanaꝵ : Hocͥ nimirũ qđ uoluit subtili significatiõe monstrare. ñ solũ scribens dehis posterius : quã de
illis. s &iã rationẽ redlens: cur id fecerit. qđ si tacuss&: alit̾ hoc factũ ei. ab alus fortasse defendet᷑ In ea
uͦꝰ ipseratione quã reddidit. nec aliis qͥcquã reliquit ꝓarbitrio suspi cari: & satisꝓbauit. hoĩes sep̃ posuisse insti¬
tutis hõiũ ñ naturã hõiũ: naturȩ doꝵ: Ita se libros rerũ diuinꝵ. ñ deueritate. q̃ ꝑtin& ad errorẽ : scripsisse

Expanded text:
nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluit anteferre res falsas. In his enim, nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluit anteferre res falsas. In his enim, quae scripsit de rebus humanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se praeposuisse institutis hominum, non naturam hominum naturae deorum. Ita se libros rerum diuinarum non de ueritate quae pertinet ad naturam, se
Abbreviated transcription (Latin):
denulla: Side om̃i. p̃ponenda ẽ utiq reb humanis Si dealiqua. cur ñ &ĩã ipsa res p̃cedat humanas. An indigna
humanis: saltẽ digna ẽ. ł romanis: Rerũ qͥppe humanaꝵ libros ñ quantũ ad orbẽ t̃raꝵ: s quantũ ad solã romã
ꝑtin& scripsit: qͦs tam̃. rerũ diuinaꝵ libris. seditit. scribendi ordine mertio p̃tulisse : sic̃ picterẽ. tabulȩ pictȩ :
sic̃ fabrũ. edificio aꝑtissime c̃fitens: qđ &iã istȩ tes diuinȩ. sic̃ pictura : sic̃ structura. ab hõib insttrutȩ suit :
Restat ut de nulla doꝵ natura scripsisse intellegat᷑: neq hoc apte dicere uoluisse: s intelligentib reliqͥsse: Ubi
acente ueritas clamat: p̃ponenda eẽtcerte reb romanis. &iã si ñ om̃is: saltẽ aliqua eẽt: Recte aũ pꝰ ponit᷑. gͦ

Expanded text:
de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna humanis, saltem digna est uel Romanis. Rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit, quos tasicut fabrum aedificio, apertissime confitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intellegatur, neque hoc aperte dicere uoluisse, sed intellegentibus reliquisse. Ubi tacente ueritas clamat, praeponenda esset certe rebus Romanis, etiamsi non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem postponitur; ergo
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis .: qr diuinȩ istȩ ab hõib institutȩ s̃. hec ratio ẽ: Sic̃ prior ẽ in qͥt pictor: quã tabula picta : prior faber
quã eidificiũ. ita priores s̃ ciuitates: quã ea q̃ aciuitatib instituta s̃ : Dic̃ aũ priꝰse scripturũ fuisse dedus:
pea de hõib. side om̃i natura đoꝵ scrib̵ &: quasi hic de aliqua scribat. & ñ de om̃i: Aut uͦ &iã aliqua. lic& ñ om̃is
dõꝵ natura.ñ prior debeat eẽ.quã hõiũ: Id qđ in illis tri nouissimis libris. dõs certos & incertos. & selectos
diligent᷑ explicans. nullã doꝵ naturã p̃t̾mittere ild et᷑: Id ẽ gͦ qđ ait . side om̃i natura doꝵ & hõiũ scrib̾emꝰ:
priꝰ diuina absoluissemꝰ. quã humana attigissemꝰ : Aut enĩ de om̃i natura đoꝵ scribit: aut de aliqua: aut omi no

Expanded text:
diuinis, quia diuinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: \'Sicut prior est, inquit, pictor quam tabula picta, prior faber diuinis, quia diuinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: \'Sicut prior est, inquit, pictor quam tabula picta, prior faber quam aedificium: ita priores sunt ciuitates quam ea, quae a ciuitatibus instituta sunt. Dicit autem prius se scripturum fuisse de dis, postea dedeorum natura non prior debeat esse, quam hominum? Quid quod in illis tribus novissimis libris, deos certos et incertos et selectos diligentprius diuina absoluissemus, quam humana adtigissemus\'? Aut enim de omni natura deorum scribit, aut de aliqua, aut omnino
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit inimicꝰ: facillime appar&. t hõũ enĩ s̃ ista instituta : ł demonũ ñ quales uocant illi demones bonos s: ut loquar
aꝑtius ĩ mundoꝵ sp̃uũ & sine controu̾sia malignoꝵ : qͥ nonias opiniones qͥb: anima humana. magis magisq uanescat.
& in c̃mutabili ȩt̾nȩq ueritan coaptari atq inherere ñ possit. inuidentia mirabili & occulte in ser̃ cogitationib:
ĩpioꝵ & apte aliquanđ inger̃ sensib: & qua poss fallaci attestatiõe c̃firmant: Iste ipse uarro ꝓpt̾ea se priꝰ dereb¬
humanis : de diuinis aũ pꝰea scripsisse testat᷑. qđ priꝰ extiterint ciuitates.: denid ab eis hȩc instituta sint: uera. aũt
religio ñ at̾rena aliqua ciuitate instituta ẽ: s plane celestẽ ipsa instituit ciuitatẽ: Eã uͦ inspirat & doc &
uerꝰ ds̃ : dator uitȩ ẽtnȩ ueris cultorib: suis : Uarronis gͥ c̃fitentis iđõ sepriꝰ dereb: humanis scripsisse. pꝰea de

Expanded text:
fuerit inimicus, facillime apparet. Vel hominum enim sunt ista instituta, vel daemonum: non quales vocant illi daemones bonos; sed, ut loquar apertius, immundorum spirituum et sine controversia malignorum, qui noxias opiniones, quibus anima humana magis magisque vanescat, et incommutabili aeternaeque veritati coaptari atque inhaerere non possit, invidentia mirabili et occulte inserunt cogitationibus impiorum, et aperte aliquando ingerunt sensibus, et qua possunt fallaci attestatione chumanis, de diuinis autem postea scripsisse testatur, quod prius extiterint ciuitates, deinde ab eis haec instituta sint. Vera autem religio non a terrena aliqua ciuitate instituta est, sed plane caelestem ipsa instituit ciuitatem. Eam uero inspirat et docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus suis. Varronis igitur confitentis ideo se prius de rebus humanis scripsisse, postea de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃nuntiata sint. Paͣnt᷑a nc̃ manifestatiõe clarescant ñ tam̃ frustra moueri qͥ spĩã potẽ acidicere. qͦmꝰ ẽfidenꝰ

Expanded text:
praenuntiata sint, tanta nunc manifestatione clarescant; non frustra tamen moveri quispiam potest, ac dicere: Quomodo con
Abbreviated transcription (Latin):
hae om̃a uuisu facta diuinitꝰ atq dicta s̃. deqͥb singulis enudeate disorere longi ẽ &in tenioen loperi
moꝰ expedit. Qd  saris ẽ nosse debemꝰ postea quã dictũ ẽ eredidisȩ ab rabã ado &t deputam̃ ili adiuticia

Expanded text:
Haec omnia in uisu facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est et intentionem operis Haec omnia in uisu facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est et intentionem operis huius excedit. Quod ergo satis est nosse debemus. Postea quam dictu
Abbreviated transcription (Latin):
sis erꝰ ubi cũ nit rogass&e abrahã scđm ꝗd scir& qł heres ciꝰ ertqsdit ulli ds̃: Accipe mͥ uiuencã trimã &r
capiñ timã & arietẽ trinũ & turturẽ & colũbã. Accep̃ aũ ilehec om̃a erdiuisit illa media & pasuit
ea sont̃ saciẽ alterũ alteri. aues aũ ñ diuisit & descender̃ si c̃ scriptũ e aurs sip̃ eorpora q̃ duusa erant
e esedi allis abraiã curea solis aũ occasũ pauor irruit suꝑ abrahã & ecce timor magnꝰ tenebros incidit ei¬
aseliden. ee souade ingentis annis gentẽ aũ cui seruienint iudicabo ego: Post hiec uꝰ eribt̃ huc cũ subpel¬
lestisi muiltar tuaũ ibi s ad patres tuos c̃ pace nutritꝰ in senectite hona Quarta sꝰ gñatioe cũtent
sedue. pau enĩ ipletas peceata amorreor usq adhue: Cũ aũ iã solerat adoccasu flams fucti ẽ cretce¬
hã diesi semini tuo dabo t̾rã hanc a flumine egypti usq ad flum̃ magnũ eufraten ceneos & cener eos

Expanded text:
uencam trimam et capram trimam et arietem trimum et turturem et columbam. Accepit autem illi haec omnia et diuisit illa media et posuit ea contra faciem alterum alteri; aues autem non diuisit. Et descenderunt, sicut scriptum est, aues supra corpora quae diuisa erant, et consedit illis Abrafligent eos quadringentis annis; gentem autem cui servierint, judicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum suppellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta vero generatione convertent se huc. Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuham, dicens, Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti usque ad flumen magnum, flumen Euphratem, Cenaeos,
Abbreviated transcription (Latin):
siue eoꝵ qͦs loqͥ fec̃ ineadẽ disputatiõe sententiis : nũꝙqͣ ilã fuisse rẽ nublicã qr nunq inea fuit uera iustica
Scd̃m ꝓbabiliores aũ definitioes ꝓ suao mͦdo quedã res publica fuit & inelius ab antiqͥ orib romanis quã a posteriorib:
administrata ẽ suera aũ iusticra ñ ẽ. nisi in eare publica cuꝰ ẽ ditor rectoro xp̃s ẽ sie ipsã rẽ publicã placa¬

Expanded text:
sive eorum, quos loqui fecit in eadem disputatione, sententiis, nunquam illam fuisse rempublicam, quia nunquam in ea fuit vera justitia. sive eorum, quos loqui fecit in eadem disputatione, sententiis, nunquam illam fuisse rempublicam, quia nunquam in ea fuit vera justitia. Secundum probabiliores autem definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
rent ÷ sla de uitis ꝗđ dicã : Mores eñ ipsi int̾iet᷑ uiroꝵ penuria cuꝰ tanti nali ñ mͦ meadenda ratio
pillita disputare. a dhac tam̃ ante aduentũ ap̃i. q̃ sidiffamata & p̃ualescente teligione in dia pnirertꝰ¬
aniꝰ di derent᷑ . quis ñ istioꝵ ea hipianis ĩpuanda ẽẽ censere : Quã odrẽ cur ñ curar̃ dũ eatne tune
perire atq am itteret᷑ illa res pablica quã cicero longe ante quã ap̃s incarne uenisse t̃a lugober
deplorat amissa: Undor laudatores eiꝰ exĩa illis antiqͥs iuris &r morib qualis fuerte iutrũ in ea uiguere
uera iustiiasan forte ne tt̃ fuerit uiua morib sed picta colorib qł & ipse cicero nesenens cã eã pte¬
ferrac erp̃ssit S alias si ds̃ uoluerit hoc uidebimꝰ. Enitar enĩ suo loco ut ostendã scđ definitio es ipsi ice¬
roms. quib ꝗd st res pub lici. & ꝗd sit ppłs loq̃nte so piõe breuit̃ posuit. attestantib ecĩã muttis siue ⁊ psius

Expanded text:
rentur. Nam de viris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt virorum penuria, cuius tanti mali non modo reddenda ratio publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christe censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃d ꝓstettã aoh sibi multaip licre qb etaminand a ꝓsterneret sic̃ plurimũ libuit : sic aliquando ee pgutt: a da
ipse uro quasi de ipsa fba ueretundat : unã dea uilt cẽ telutẽ E andẽ in qͥt dict̃ mairẽ magir̃i qd toupanĩ
hab eat. signsicari eẽ orbẽ t̃rȩ: qđ turtis in cante oppidũ. qđ sedes singant curta eã euoña moue ant. ⁊ipsa n noueri
qõ geliostiue deȩ ut serurent ferer̃ significat qͥ semine in digeat t̃rã seqͥ oportere : Inea qͥpre omar epruaie

Expanded text:
prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba verecundatus, unam deam vult esse Tellurem. Eamdem, inquit, dicunt Matrem magnam, quod tympanum habeaod gallos huic deae, ut servirent, fecerunt: significant, qui semine indigeant, terram sequi oportere: in ea quippe omnia reperi
Abbreviated transcription (Latin):
sali animaꝵ libandaꝵ uia gradientes tanquã magͥn̾a ꝓphetare curar. quãuis &ista eos ñ fugerint
& ab eis sepe p̃dicta sint ad eoꝵ fid ẽ faciendã q̃ mortaliẽ sensib: ñ pot̾ant intimari nec ad exꝑim̃tũ
celeri felicitate ꝑduci. S alia erant uere magna atq diuina q̃ quantũ dabat᷑ cognita đi uoluntate

Expanded text:
rsali animarum liberandarum via gradientes, tanquam magna prophetare curarunt: quamvis et ista eos non fugerint, rsali animarum liberandarum via gradientes, tanquam magna prophetare curarunt: quamvis et ista eos non fugerint, et ab eis saepe praedicta sint, ad eorum fidem faciendam, quae mortalium sensibus non poterant intimari, nec ad experimentum celeri facilitate perduci. Sed alia erant vere magna atque divina, quae quantum dabatur, cognita Dei voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ multa uidem ĩ pleta exqͥb ea q̃restant sine dubio sꝑemꝰ ĩ plenda. N eñĩ potẽ porphyrius ł qͥcũq pla¬
tonici &ĩa in hac uita quasi t̾renaꝵ rerũ & ad uitã istã mortalẽ ꝑtinentiũ diuinatiõem p̃dictioẽm q¬
c̃tẽnere qđ merito in aliis uaticinantib & quoꝵ lib& modoꝵ ł artiũ diuinatiõib faciunt. Negant
enĩ hȩc ł magnoꝵ hõiũ ł magni ẽẽ pendenda: Et recte nã ł inferiorũ fuuit p̃sensione causaꝵ. sic̃
arte medicine qͥb dã antexedentib signis plurima euentura ualitudini p̃uident᷑. ł ĩmundi demones
sua disposita facta p̾nuntiant. Quoꝵ ius & inm̃tib atq cupiditatib iniquoꝵ ad quȩq c̃gruentia facta
ducendis qͦd ãmͦ sibi uindicant & in materia infirma fragilitatis humanȩ. ñ talia sc̃i hoĩes inista uniũ¬

Expanded text:
quorum multa uidemus inpleta, ex quibus ea quae restant sine dubio speremus inplenda? Non enim potest Porphyrius uel quicumque Plaquorum multa uidemus inpleta, ex quibus ea quae restant sine dubio speremus inplenda? Non enim potest Porphyrius uel quicumque Platonici etiam in hac uia quasi terrenacontemnere: quod merito in aliis vaticinationibus et quorumlibet modorum vel artium divinationibus faciunt. Negant enim haec vel magnorum hominum, vel magni esse pendenda: et recte. Nam vel inferiorum fiunt praesensione causarum, sicut arte medicinae quibusdam antecedentibus signis plurima eventura valetudini praevidentur; vel immundi daemones sua disposita facta praenuntiant, quorum jus et in mentibus atque cupiditatibus iniquorum ad quaeque congruentia facta ducendis quodam modo sibi vindicant, et in materia infima fragilitatis humanae . Non talia sancti homines in ista unive
Abbreviated transcription (Latin):
uina uissa fecet̃. Inferna cesser̃ mortui reuirer. exceptis ipsius saluatoris ꝓpriis singularibq mitaculis
matime natiuitatis &resurrectiõis quoꝵ in uno mat̾nȩ uirginitatis tantũmͦ sacram̃tũ. In altero añt
qͥb c̃stat partib p̃parat. Ut enĩ ñ alia s̃ gatio ei parti q̃reret᷑ quã uocat int ellectualẽ porphyrius alia
ei quã uocat spiritalẽ alia q̃ ipsi corpori ꝓpt̃ea totũ susc ep̃ ueracissim potentissimꝰq mundator atq: sal¬
uator. Et̃ hanc uiã q̃ partĩ cũ hȩc futura p̃nuntiant᷑ partĩ cũ facta nuntiant᷑. Nunquã gnr̃i huma no
noticiã historiali cognitiõe dic̃ ẽẽ ꝑlatã. Qd hac historia ł in lustrius inueniri potẽ q̃ uniũ sũ
orbẽ tanto apice auctoritatis optinuit. ł fidelius inqua ita narrant᷑ p̃terita ut futura &iã p̃dicent᷑.

Expanded text:
uina iussa fecerunt, inferna cesserunt, mortui reuixerunt; exceptis ipsius Saluatoris propriis singularibusque miraculis, uina iussa fecerunt, inferna cesserunt, mortui reuixerunt; exceptis ipsius Saluatoris propriis singularibusque miraculis, maxime natiuitatis et resurrectionis, quorum in uno maternae uirgquibus constat partibus praeparat. Ut enim non alia purgatio ei parti quaereretur, quam vocat intellectualem Porphyrius, alia ei quam vocat spiritualem, aliaque ipsi corpori, propterea totum suscepit veracissimus potentissimusque mundator atque salvator. Praeter hanc viam, quae partim cum haec futura praenuntiantur, partim cum facta nuntiantur, nunquam generi defuit notitiam historiali cognitione dicit esse perlatam: quid hac historia uel inlustrius inueniri potest, quae uniuersum orbem tanto apice auctoritatis obtinuit, uel fidelius, in qua ita narrantur praeterita, ut futura etiam praedicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
entib & maxime in ebrea gente cuiꝰ erat ipsa qͦt̾ ammꝰdo sacrata res publica in ꝓphetationẽ & p̃nunti¬
ationẽ ciuitatis dĩ exom̃ibꝰ gentib c̃gregandȩ & tab̾naculo & tẽplo & sacerdotio ac sacrificiis significa
uer̃ & eloquiis qͥb dã manifestis plerisq mysticis p̃diret᷑. Psenti aũt in carne iste in ediator & beati eius
apłi iã testam̃ti noui grãm reuelantes aꝑtius indicar q̃ aliquanto occultius suꝑiorib s̃ significata tpr̃ib
s humani distributiõe sic̃ eã do sapienti placuit ordinare mirabiliũ oꝑũ diuinoꝵ quoꝵ suꝑius
pauca iã posui c̃testantib signis. ñ eni apparuer̃ tantũ mͦ uisiones angłicȩ & cȩlestiũ ministroꝵ sola ũba¬
sonuer̃. uerũ &ĩa hõib đi ũbo simplicis pietatis agentib: sp̃s ĩmundi de hõiũ corporib: ac sensib pulsi s.
uitia corporis languoresq sanati. fera animalia t̃raꝵ. & aquaꝵ. uolatilia cȩli. ligna. elem̃ta. siđa di¬

Expanded text:
entibus et maxime in Hebraea gente, cuius erat ipsa quodam modo sacrata res publica in prophetationem et praenuntiationem ciuitatis Dei ex omnibus gentibus congregandae, et tabernaculo ett: praesens autem in carne ipse Mediator et beati eius stoli iam testamenti noui gratiam reuelantes apertius indicarunt, quae aliquanto occultius superioribus sunt significata temporibus, pro aetatum generis humani distributione, sicut eam Deo sapienti placuit ordinare, mirabilium operum diuinorum, quorum superius pauca iam posui, contestantibus signis. Non enim apparuerunt tantummodo uisiones angelicae et caelestium ministros pietatis agentibus spiritus inmundi de hominum corporibus ac sensibus pulsi sunt, uitia corporis languoresque sanati, fera animalia terrarum et aquarum, uolatilia caeli, ligna, elementa, sidera di
Abbreviated transcription (Latin):
quadã c̃pagine c̃tinent᷑ : ut ex hoc uno manifestissimo ocia decet̃is qͣ obiscuruis aliquanto dictas & difficiliꝰ
agnosci q̃unit dubitare fas ñ sit. Qcũita sint si nec in anet̃ ista eẽ c̃seripta putare qͥsquã ł durꝰ aud ebit¬
ner nihil significare cũ gesta sint. ner sola dicta eẽ significatiua ñ facta nec aliena eẽ aheccđła signifi¬
canda ꝓibabilit̃ disci potẽ s magis eredendũ ẽ & sapient᷑ eẽ memoriȩ litisq: mandata & gesta ẽẽ &

Expanded text:
quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius agnosci queunt, dubitare fas non sit. Qunec nihil significare cum gesta sint, nec sola dicta esse significativa, non facta, nec aliena esse ab Ecclesia significanda probabiliter dici potest: sed magis credendum est, et sapienter esse memoriae lit
Abbreviated transcription (Latin):
Ntrũ pt᷑ numerũ ibi fuerint sine tͣns gressiõe mandati q̃ alioꝵ alendoꝵ necessitas illic coegiss& ineludi:
anuͦ qđ potiꝰ ẽ credendũ pt carnes aliqua alinta eẽ potuer̃ q̃ om̃ib c̃uenirent Nouimꝰ enĩ quã multa
animalia qͥb caro cib: ẽ frugib: pomisq: uescant᷑ & matime fico atq: castaneis: Qd gͦ mirũ si uir ille
sapiens e iustꝰ &ia diunitꝰ a monitꝰ ꝗd cuiq: ẽgruer& sine carnib: aptã cuiq: gñri alimoniã p̃parauit
uiuerent. diuna facilitate dimar&. nisi ut pascetent᷑. &iã hoc ĩplendȩ figure tanti mysterii c̃uenirer
ñ aũ ad p̃figurandũ eccłam ꝑtinere tã multiplicia rerũ signa gestaꝵ nisi fuerit c̃tentios. nemo ꝑmitit᷑¬
opinari. Iã eñi gentes ita eccłam repleuer̃ mundi & ĩmundi donec certũ ueniat᷑ ad finẽ. Ita eiꝰ unitatis

Expanded text:
utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus psapiens et justus, etiam divinitus admonitus, quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparaviviverent, divina facilitate donaret, nisi ut pascerentur etiam hoc implendae figurae tanti mysterii conveniret? Non autem ad praefigurandam ecclesiam pertinere tam multiplicia rerum signa gestarum, nisi fuerit. contentiosus, nemo permittitopinari. Iam enim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis
Abbreviated transcription (Latin):
trabt̃ adte . ñ scilic& hõis actu s đinutu. ita sane ut ñ illic fuisse credenda sint q̃ sexi carent.
p̃scriptũ enĩ atq defunitũ ẽ mascul &femina er̃: Alia s̃ qͥpye q̃ de qͥbq reb: sine c̃cubitu it a
nascunt᷑. ut postea c̃cũbant ei generent sic̃ muscȩ salia uͦ inqͥb nihil sit maris & feminȩ sic̃ apes.
Sa porro q̃ sic habent sexũ ut ñ habeant fetũ sic̃ muli or mule mirũ si fuerint ibi ae ñ patiꝰ pa¬
rentes eoꝵ ihi fuisse suffecerit. eqͥnũ uidelic& atq: asininũ genꝰ &siqua alia s̃ q̃ c̃mittiõe diũsi
gnr̃is genꝰ aliqđ gignt̃ . s: si & hoc admysteriũ ꝑtinebat. ibi erant. hab& eñ & hoc genꝰ masculũ &fe¬
minã. sol& &ĩa monere ñ millos genera ȩscaꝵ ꝙ̃ illic hab̾e pot̾ant animalia ꝗ̃ ñ nisi carne uesci putant᷑.

Expanded text:
trabunt ad te : non scilicet hominis actu, sed Dei nutu: ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. trabunt ad te : non scilicet hominis actu, sed Dei nutu: ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescriptum est enim, atque definitum, Masculus et femina erunt. Alia sunt quippe quae de quibusque rebus sine concubitu ita nascuntur, ut postea concumbant et generent, sicut muscae: alia vero in quibus nihil sit maris, et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mulae, mirum si ibi fuerunt, ac non potius parentes eorum ibi fuisse suffecerit, equinum videlicet atque asininum genus: et si qua alia sunt, quae commixtione diversi generis genus aliquod gignunt. Sed si et hoc ad mysterium pertinebat, ibi erant. Habet enim et hoc genus masculum et feminam. Solet etiam mouere nonnullos, genera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit c̃seruari in arca. q̃ poss in aqͥs uiuere ñ solũ mersa sic̃ pisces. uerũ orĩa suꝑnat antia sic̃ multȩ
alites : De inđ cũ dr̃ masculꝰ a&femina er̃ : ꝓfecto intelligit᷑ ad reparandũ genꝰ diciiac ꝑhoc nec illa
nocesse fuerat ibi eẽ q̃ poss̃ sine c̃tubitu de qͥb: q reb: ł rerũ corruptiõib: nascist sifuerint sic̃t
indomib eẽ c̃suer sine illo nũo definito eẽ potuisse. aut si mysteriũ sacratissimũ qđ agebat᷑ &¬
tantȩ rei figura &iã ueritate facti alit̃ ñ posse ĩpleri nisi ut om̃a ibi certo illo nũo ẽẽnt. q̃
uiuere in aqͥs natura ꝓhibente ñ possent ñ fuit ista cura illiꝰ hõis ł illoꝵ hõiũ s: diuina sñ enim
ea noe capta intro mittebat s uenientia & intͣntia ꝑmittebat. ad hoc eñĩ ualo qđ dictũ ẽ in¬

Expanded text:
t necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae t necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibtantae rei figura etiam in veritate facti aliter non posset impleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae vivere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis, vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed venientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim valet quod dictum est, In