comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pereos sanentur. quibus dñs decreuit subueniae ceteex deos
tamipsi quam & alii mira culis excitati ist haee uleo peos
lica repbisim potestatediuina fiunt uttdiscant fidelepi
uistutes moltas fecisse atq dȩmonia eiecisse Quod si aliquis uluerit
abnuerelegat. quidipsedns etiam defuturo dicat: Tunc inquit siquis
etum clect sifieri potest ecce predixiuobis Un depurgandus ocu¬
lus mentis querenda sapientia. firmanda fides constantia fidei roborit¬
da intercot peruersorum hominum mala intertot laqueorum scan¬
dala ut euadere possimus etatalib precaueri Querenda est
igitur sempersana doctrina etuita ꝑfecta imitanda. Quõ uirtu¬
tes fieri spssciest operatio. beneautem uiuere xpĩimitatio Upde
dicturus estistis nonnouiuos. operantibus autẽ uenitebenedicti
patris mei percipite regnum quoduobis paratum est aborigine

Expanded text:
per eos sanentur, quibus Dominus decreverit subvenire, et credant per eos sanentur, quibus Dominus decreverit subvenire, et credant tam ipsi quam et alii, miraculis excitati; et haec ideo per eos, licet reprobi sint, potestate divina fiunt, ut discant fideles Christi virtutes multas fecisse, atque daemonia ejecisse. Quod si aliquis voluerit abnuere, legat quid ipse Dominus etiam de futuro dicat: Tunc, inquit, si quetiam electi, si fieri potest. Ecce praedixi vobis . Unde purgandus est oculus mentis, quaerenda sapientia, firmanda fides, constantia fidei roboranda, inter tot perversorum hominum mala, inter tot laqueorum scandala ut evadere possimus, et a talibus praecaveri. Quaerenda est igitur semper sana doctrina, et vita perfecta imitanda. Quoniam virtutes fieri, Spiritus sancti est operatio; bene autem vivere Christi imitatio. Unde dicturus est istis: Non novi vos; operantibus autem: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine
Abbreviated transcription (Latin):
hon urde cutun stcctos nosec̃ peseducamur: Ideo sicut superius a filis
prophais cauerenos premonuit Ita &iam abhis qui demonia cieiunte
etuuftuete s faciunt multas. cautoseẽ debere insinuat  Qui portilirare
scripturaritoccust etmalipossunt exstudio discendi. quia et menis
efficatia uidemus quam sepeflagitiosas quosq pollere et diuinislittens
eridiri Ceterum malos proph&asse frequenter etad huccorũ eom¬
plies futuros ee quisignorat : Nam & bala amariolus et saulrexor
aus caiphas iniquus proph&auere etalii quam plures quo i meruis
uon nominatiqi Norro dȩ monia plures ciciunt. uon coruierses cus
esnuocatione nominis xpĩ sicut inactibus aplerum filio sscebe cur¬
dumsacerions fecis selegimus Virtute suero simi limo dofiunt
apepaobis exuberantidiuina gratia protribuscausis utecorcienero¬
rescorum decpiantur errore prauitatis quinolunt eredeio
caqueiam impleta sunt etmagisterdocut t ueritaet. stereturali

Expanded text:
inde circumspectos nos esse, ne seducamur. Ideo, sicut superius ut a falsis prophetis cavere nos praemonuit, ita etiam ab his qui daemonia ejiciunt, et virtutes faciunt multas, cautos esse debere insinuat. Quia praedicare Scripturarum occulta, et mali possunt ex studio discendi: quia et mentis efficacia videmus quam saepe flagitiosos quosque 378 pollere, et divinis litteris erudiri. Caeterum malos prophetasse frequenter, et adhuc eorum complices futuros esse quis ignorat? Nam et Balaam hariolus, et Saul reprobus, atque Caiphas iniquus prophetavere, et alii quamplures quos Scriptura non nominat. Porro daemonia plures ejiciunt, non eorum meritis, sed invocatione nominis Christi, sicut in Actibus apostolorum filios Scevae cujusdam sacerdotis fecisse legimus . Virtutes vero simili modo fiunt a reprobis, exuberante divina gratia, pro tribus causis: ut contemptores eorum decipiantur errore pravitatis, qui nolunt credere ea quae jam impleta sunt et magister docuit veritatis, et ut alii
Abbreviated transcription (Latin):
quoq acsalientem dm̃ interius fatuitatis uerbo impiederogare:
Qua propter magister ueritatis integritatem doctrinȩ perfectioribus uolen sosten¬
dere Iota uel apicem superaddidit. Non modo ut homicidia demedio remo¬
uer&. uerum &iam maledicta & uerba iracundiae. Nec non & fomitem
irascendi penitus decord& oller& Vnde quia terribilesit irasci & sihumanũ sit
pusapimus intellegat. Quia quod dictumest antqius nquissecident enseor indi¬

Expanded text:
quoque ac salientem Deum interius fatuitatis verbo impie derogare. quoque ac salientem Deum interius fatuitatis verbo impie derogare. Quapropter magister veritatis integritatem doctrinae perfectioribus volens ostendere, iota vel apicem superaddidit, non modo ut homicidia de medio removeret, verum etiam maledicta et verba iracundiae, necnon et fomitem irascendi penitus de corde tolleret. Unde quam terribile sit irasci, etsi humanum sit, pius animus intelligat. Quia quod dictum est antiquis, Si quis occid
Abbreviated transcription (Latin):
Necdumincitata acrius animotegitur. leui oresseconuincitur. quamsi inuoce
irascentis affectuexterius ꝓrumpatur. Namira nihil aliud est quam motus
animi. felleamaritudinis contraquem lib& incitatus. Racha uero ira est cumuoce
irascentis Sedracha hebreumessȩꝓbatur. Significans indignantis animimotum
Quas grammatici pastes inter iectionesuocant. uelut cum in latinodicitur
adolenteheu. abirascente hem. Quaenimirum uoces innullam facile aliam
trans ferriqueunt linguam. undenec transferrihȩc potuit. sed saporem sensus &iã
in latinum cumuoce seruauit. Ceterum quidixerit fatue. maledictonis animo
plusutiq fit reuscriminis. quocerta uitu peratio contraquem ꝓfestur ex agerat᷑
Neq enimmodicus furorest uirtũs grauitatem. & patientiarum uiolari. & quẽ
ds̃ salesapientiȩ suae condiuit. Contumelia infatuati sensus lasessere. operantẽ

Expanded text:
necdum incitata acrius animo tegitur, levior esse convincitur, quam si in voce necdum incitata acrius animo tegitur, levior esse convincitur, quam si in voce irascentis affectu exterius prorumpat. Nam ira nihil aliud est quam motus animi felle amaritudinis contra quemlibet incitatus. Raca vero ira est, cum voce irascentis, sed raca Hebraeum esse probatur, significans indignantis animi motum, quas grammatici partes interjectiones vocant, velut cum in Latino dicitur a dolente, heu! 267 ab irascente, hem! Quae nimirum voces in nullam facile aliam transferri queunt linguam, unde nec transferri haec potuit, sed saporem sensus etiam in Latino cum voce servavit. Caeterum qui dixerit fatue maledictionis animo, plus utique fit reus criminis, quo certa vituperatio contra quem profertur exaggeratur. Neque enim modicus furor est, virtutis gravitatem, et patientiarum violari, et quem Deus sale sapientiae suae condivit, contumelia infatuati sensus lacessere operantem
Abbreviated transcription (Latin):
Sequensuero. quidixerit fratrisuo racha. ut sub intellegatur sinecausa
Deinde tertio quidixerit fatue. ut sit integrior sensus. fratrisuosinecausa¬
quasi precisa sententia subaudiatur. Si quidem hacilli acsiꝓuideconsiderantes ces¬
serunt infirmitatihumanȩ quibus irasci aiunt natura est itatameꝵ nesinecausa
fiat. Sanehuic sensui forteuid&ur illud ꝓph&icum iure aptari. Irascimini &
nolitepeccare. Nisi quodomnis occasio irae tollitur. duminimicos diligere.
& uerberanti maxillam prebere alteram iubemur. Verumtamen priusque¬
rendum quidsit inter eum qui fratrisuo irascitur. et cum quidixerit racha & qui
donec ad gehennam ignisusq minantur. Nonenim ultio delictorum uarios
haber& damnationis terminos. Si non &iam conmissa indiuino iuditio essenT
disparia. Iranamq discordiarum fomes. & homicidiorum arma. dumadhuc

Expanded text:
sequens vero, qui dixerit fratri suo raca, ut subintelligatur sine causa: sequens vero, qui dixerit fratri suo raca, ut subintelligatur sine causa: deinde tertio, qui dixerit fatue, ut sit integrior sensus fratri suo, sine causaquasi praecisa sententia subaudiatur. Siquidem haec illi ac si provide considerantes, cesserunt infirmitati humanae, quibus irasci aiunt, natura est ita tamen ne sine causa fiat. Sane huic sensui forte videtur illud propheticum jure aptari: Irascimini et nolite peccare , nisi quod omnis occasio irae tollitur, dum inimicos diligere, et verberanti maxillam praebere alteram jubemur. Verumtamen prius quaerendum quid sit inter eum qui fratri suo irascitur, et eum qui dixerit raca, et qui donec ad gehennam ignis usque intentantur. Non enim ultio delictorum varios haberet damnationis terminos, si non etiam commissa in divino judicio essent disparia. Ira namque discordiarum fomes et homicidiorum arma, dum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror curdixent reuserit iudicio. nisiquia scriptumerat inlegȩ. Siquis
occiderit hominem fellis iraꝑmotus. ut ipserursus logisiuditio reusmorteplecte¬
r&cur. Ego autemdicouobis. qui a omnis qui irascitur fratrisuosinecausa
ete& era quaesecuntur. Ergosinecausa demedio radendumputo. quia in
quibusdam hebreorum codicibus constat noninueniri & sigrecorum peneomnes
habcant seulatini aptiquiores : Sedtamenconsiderandaest ratio. cur a postolus
paulus adgalathas scribens. stultos& in sensatos eosuocat. quoscorrigendo mo¬
nens ponminus fratres appellat. maximecum & multis laudibus eoscõmen¬
d& Vndȩꝓtali & aliis quib.q causis. fortassis hancpasticulam ponnulli
sanxerunt. ponsolum semel inscribidebere. uerum &iam & in aliisduabus
clausulis subaudiri. Vt sitcum ea paste prior integra uerborum sententia

Expanded text:
arbitror cur dixerit, reus erit judicio? Nisi quia scriptum erat in lege: Si quis arbitror cur dixerit, reus erit judicio? Nisi quia scriptum erat in lege: Si quis occiderit hominem, fellis ira permotus, ut ipse rursus legis judicio reus morte plecteretur . Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo sine causa, etc. quae sequuntur. Ergo, sine causa de medio radendum puto, quia in quibusdam Hebraeorum codicibus constat non inveniri, etsi Graecorum pene omnes habeant, seu Latini antiquiores. Sed tamen consideranda est ratio cur apostolus Paulus ad Galatas scribens, stultos et insensatos eos vocat , quos corrigendo monens, non minus fratres appellat, maxime cum et multis laudibus eos commendet. Unde pro tali et aliis quibusque causis, fortassis hanc particulam nonnulli sanxerunt, non solum semel inscribi debere, verum etiam et in aliis duabus clausulis subaudiri; ut sit cum ea parte prior integra verborum sententia:
Abbreviated transcription (Latin):
quiaqupum iota uelunum apicem. seilce minima preceptorum lego adhibita
ionsoluent omnialegis & cuangeliorũ mandataconsummabit. Quo dũ fiunt
ila quaeadduntur ad ꝑfectionem. &iam&uilla longeplenius aguntur. quae
pracmissa sunt adinchoationem. Quia quimulierq̃ onuiderit. ad concupis¬
cendum: pec fornicatur. Et sinonirascitur. multoremotior ab homicidio
ent Notandum uero quodiam su pramemini iustitiam fidei uistutũ pastibus
subsiftero: Et pulcherrimusordo perfectionis. ut ꝑeamopuslegis uerus in¬
cipiat xp̃ianus exeedere: qua abundantiori ꝓfectiriustitiã phariscorum pre¬
celler& Vpde sequitur. AUDISTIS QuIA DICTUMESTANTI¬
quis NONOCCDES Quiautem occident. reuserit iudicio
Hic magister ogregius ꝑfectionem quamuenit implere manifestius incipit ex¬
planare. utuera discipulorumiustitia digniordeclar&ur. Sed quaerendum

Expanded text:
quia qui unum iota vel unum apicem, scilicet minima praeceptorum legi adhibita, quia qui unum iota vel unum apicem, scilicet minima praeceptorum legi adhibita, non solverit, omnia legis et evangeliorum mandata consummabit. Quoniam dum fiunt illa quae adduntur ad perfectionem, etiam et illa longe plenius aguntur, quae praemissa sunt ad inchoationem. Quia qui mulierem non viderit ad concupiscendum, nec fornicatur. Et, si non irascitur, multo remotior ab homicidio erit. Notandum vero, quod jam supra memini, justitiam fidei virtutum partibus subsistere. Et pulcherrimus ordo perfectionis, ut per eam opus legis verus incipiat Christianus excedere, qua abundantiori profectu justitiam Pharisaeorum praecellere. Unde sequitur: Audistis quia dictum est antiquis: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Hic Magister egregius perfectionem quam venit implere manifestius incipit explanare, ut vera discipulorum justitia 266 dignior declaretur. Sed quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
ex legcineuangdio ꝑfectisoperibus consummata. Sed quia scribȩ&pharisci eum
ex legeuenisse pulla tenu scrediderunit. Idcirco ea quaead compl&ionem precepto¬
rumsunt susciperespuerunt. Ex quib omnib: nisixpianorũ iustitia plus
abundauerit quamillorũ. Non poterint ueritate testeregnum celorũ intrare
Sed quacrtur abaliquibus cumsu pradixerit. si quissoluerit unũ demandatis
istisminimis. Deinde qui autem &docuent sic. Dequib accipiendum sit mapi¬
datis. Sienimdelegalibus. quomodo nuncdicit pisi abundauerit iustitia
uestra plusquam scribarum nonin trabitis in regnum caelorum: cum quiea
fecerit & docuerit sic magnussit in regno çelorum⁊ ul quid eisdem
minimis suꝑaddifucrat opus cum exhis quisq implendo & docendo
magnus futurus essox: Undesicutd exideutrsq pastib dictum liquidoconstat

Expanded text:
ex lege in Evangelio perfectis operibus consummata. Sed quia Scribae et Pharisaei eum ex lege in Evangelio perfectis operibus consummata. Sed quia Scribae et Pharisaei eum ex lege venisse nullatenus crediderunt, idcirco ea quae ad completionem praeceptorum sunt, suscipere respuerunt. Ex quibus omnibus, nisi Christianorum justitia plus abundaverit quam illorum, non poterint. Veritate teste, regnum coelorum intrare. Sed quaeritur ab aliquibus, cum supra dixerit: Si quis solverit unum de mandatis istis minimis, deinde, Qui autem et docuerit sic, de quibus accipiendum sit mandatis. Si enim de legalibus, quomodo nunc dicit: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum, non intrabitis in regnum coelorum, cum qui ea fecerit et docuerit sic, magnus sit in regno coelorum? Vel quid eisdem minimis superaddi fuerat opus, cum ex his quisque implendo et docendo magnus futurus esset? Unde, sicut dixi, de utrisque partibus dictum liquido constat,
Abbreviated transcription (Latin):
illa addiuinũcultum actualiter precepta. Seu figuratarum mrstica. tame
adlitteram instituta. quib omnib: simulex pl&is iustitia seribarum ad plau¬
debatur. Sed quiaxp̃squaedeerant agendęuitȩ suꝑ addidit. & quae fuerant
significand ȩuitȩ promissionibus adumbrata. ueritate sui ac ꝑfectionerepleuit.
Iure ꝑfectioribus iam discipulis uel omnib xpianisdicit: Nisi abundauerit
iustitia uestra plusquam scribarum & phariscoru m& c&era Plusenimabun¬
dat. cumilli oderint in imicos & nos eosdiligimus. Cumillitantũ non adulte¬
rant. & nosmulieremad concupiscendum nec aspicimus. Cum illi ponocci¬
derint. & nosnec irascimur. Taliasiquidem& huius modi quae axpõ
opposita sunt. potiorem nostram iustitiam dõ commendant. quaiustificat᷑
omnis qui ex fideuiuit. Nonenimalia est xpianorum iuftitia quam uera fides

Expanded text:
illa ad divinum cultum actualiter praecepta, seu figurarum mystica, tamen illa ad divinum cultum actualiter praecepta, seu figurarum mystica, tamen ad litteram instituta, quibus omnibus simul expletis justitia Scribarum applaudebatur. Sed quia Christus quae deerant agendae vitae superaddidit, et quae fuerant significandae vitae promissionibus adumbrata, veritate sui ac perfectione replevit 265 jure perfectioribus jam discipulis, vel omnibus Christianis dicit: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Pharisaeorum, etc. Plus enim abundat, cum illi oderint inimicos, et nos eos diligimus; cum illi tantum non adulterant et nos mulierem ad concupiscendum non aspicimus; cum illi non occiderent, et nos nec irascamur. Talia siquidem et hujusmodi, quae a Christo apposita sunt, potiorem nostram justitiam Deo commendant, qua justificatur omnis qui ex fide vivit. Non enim alia est Christianorum justitia, quam vera fides
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. id circo iuremillo magnuserit. Atuero e contra ille quia in dignepre¬
latus contemptorfuit. nondico in illomagnus. uerum &iam in presentires¬
no ecclesiarumdĩ & hominum iuditio minimus iam uocatus contẽptibiliserit
Dicoenimuobis. quianisi abundauerit iustiti auestra plusquam scribarum
& phariseorum: Non intrabitis in regnumcelorum. Sanequodart dico uob̶
magnamipaepimo lectoris uim& ꝓfundam cogitandi intelligentia incussit.
quia ponquicũq sed diuina maiestas & inmeꝵ susomni potens ꝑseait. dico uobis
Illemn quam est qui&ea in ꝑfectiorib ꝑministros legis & ꝓph&arum suo tempore
mandauit. et nuncnobis perseipsum iamdoctiorib abundantiora salutis
superaddidit Superad didit namq & nonquaeprius mandauerat ab soluit
Idcirco inquit nisi abundauerit iustiti auestra &c&era. Iustitiã eorũ dicitomnia

Expanded text:
fuerit, idcirco jure in illo magnus erit. At vero econtra ille, quia indigne praefuerit, idcirco jure in illo magnus erit. At vero econtra ille, quia indigne praelatus contemptor fuit, non dico in illo magnus, verum etiam in praesenti regno Ecclesiarum Dei et hominum judicio, minimus jam vocatus, contemptibilis erit. Dico enim vobis, quia nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum. Sane quod ait: Dico vobis, magnam in animo lectoris vim et profundam cogitandi intelligentiam incussit. Quia non quicunque, sed divina majestas, et immensus Omnipotens per se ait: Dico vobis. Ille, inquam, est, qui et ea imperfectioribus per ministros legis et prophetarum suo tempore mandavit; et nunc nobis per semetipsum jam doctioribus abundantiora salutis superaddidit. Superaddidit namque, et non quae prius mandaverat absolvit. Idcirco inquit: Nisi abundaverit justitia vestra, et justitiam eorum dicit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uocandicitur: quia in dignus iloerit. In corogno quippe nullusminimus sed
omnes magnierunt. quia & sipusilli priuscum maiorib benedicuntur. capror¬
sus benedictione dignierunt quia inter summadeiciarum paradr sigaudia tunc
magnierunt: Quod benecaptura illapiscium designat. ubiplenur &emagnispis¬
cibus centum uidedic& quinquaginta tribus adlitus trahitur. Potest & aliter
interpr&ari quodminimusuocabitur inregnocaclorum idest in presenti x p̃iecdesia
quaciammulasinlocis rognumclorumdicitur. Profecto talis quilib& cumclarue¬
rit quodest minimus inecdesiauocabitur. qui a despectuserit. Idcirco in eorogno
ubi solummodomagnierunt. Noneritutiq quia prelationis gradum inistodũess&
in dignusfuit. Hinc sequitur. Qui autem fecerit &dacueritsic: magnus uocabit᷑
in rognocadorum. Fortassi sergo quia in ecdesia humilis &ꝑfectus. lic& ab iectus

Expanded text:
vocari dicitur, quia indignus illo erit. In eo regno quippe nullus minimus, sed vocari dicitur, quia indignus illo erit. In eo regno quippe nullus minimus, sed omnes magni erunt; quia etsi pusilli prius benedicuntur, ea prorsus benedictione digni erunt, quia inter summa deliciarum paradisi gaudia tunc magni erunt. Quod bene captura illa piscium designat, ubi plenum rete magnis piscibus, centum videlicet quinquaginta tribus, ad littus trahitur. Potest et aliter interpretari: quod minimus vocabitur in regno coelorum, id est, in praesenti Christi Ecclesia, quae jam multis in locis regnum coelorum dicitur. Profecto talis quilibet cum claruerit quod est, minimus in Ecclesia vocabitur, quia despectus erit. Idcirco in eo regno, ubi solummodo magni erunt, non erit utique; quia praelationis gradu, in isto dum esset, indignus fuit. Hinc sequitur: Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum. Fortassis ergo quia in Ecclesia humilis et perfectus, licet abjectus
Abbreviated transcription (Latin):
quodinuenit & legit. Sed secundum quod nonoperatus est uel non recte credidit
Soluereautemurium eorumest. Aut nonagere quod recteintellegit: Aut
ponrecteintellogere quod ex suatraditionedeprauaut i Aut forte inmipuere
si quis a dinecen atemperfeccionis ex euangeliomanauit  Quolibs pitur modo
socu anum autapicem exmandatis stisminimis soluent & docuerit lchomines mi¬
sinusuocibitur enonquia sanedocuit. Sed quia malesoluit & siedocant
Hincuelim prudens lector attendat quampericulosum sit magistris eedesarum
ues minimis percatis obnoxioscse. QIuidenim prodest docereiustitam quem
minima destruitculpa & a gadumaximodeicit leuis presumptio : Sugillater
hoclo co scribas & pharłos qui contemptisdimandatis proprias sibistatuebant tradi¬
tiones quod& xpianis &iam estcauendum Porro in regnoclorum minimus

Expanded text:
quod invenit et legit, sed secundum quod non operatus est, vel non recte credidit. quod invenit et legit, sed secundum quod non operatus est, vel non recte credidit. Solvere autem unum eorum, est aut non agere quod recte intelligit, aut non recte intelligere quod ex sua traditione depravavit; aut forte imminuere, si quid ad integritatem perfectionis ex Evangelio manavit. Quolibet igitur modo iota unum aut apicem ex mandatis istis minimis solverit, et docuerit sic homines, minimus vocabitur, non quia sane docuit, sed quia male solvit, et sic docuit. Hinc velim prudens lector attendat quam periculosum sit magistris Ecclesiarum vel minimis peccatis obnoxios esse. Quid enim prodest docere justitiam quem minima destruit culpa, et a gradu maximo dejicit levis 264 praesumptio? Sugillat ergo hoc loco Scribas et Pharisaeos, qui, contemptis Dei mandatis, proprias sibi statuebant traditiones, quod et Christianis etiam est cavendum. Porro in regno coelorum minimus
Abbreviated transcription (Latin):
dictis. non prescribo simpliciorem quorumq explanationem sed lectori &iã
siaptius aliquid inueniri poterit quodueritati congruat illud aperire & ista
decernere committo. Dumtaxat modis omnibus exlegehoc intellegat quaemi¬
nima putantur in ea. quod sacramentis plena sint omnia. In euangelioquoq
cuncta recapitulata. etiam quousq elementa mundi transeant. operibus &fi¬
guris eaquaenecdum redibita sunt explenda. Quiergo soluerit unum deman¬
datis istis minimus uocabitur in regnocaelorum. Significantius satisdixit
demandatis istis quaeper iota & apicem expressius ad ꝑfectionem supra prefigurauit
Quadic& minima uideantur siquis ea soluerit. illa scilic& nonagendo. ista uero
noncredendo & docuerit sichomines. minimus uocabitur in regnocalorum
Profecto non quiadocuit. Sedqui a soluit & sicdocuit. Non inquam secundum

Expanded text:
dictis, non praescribo simpliciorem quorumque explanationem; sed lectori etiam, dictis, non praescribo simpliciorem quorumque explanationem; sed lectori etiam, si aptius aliquid inveniri poterit quod veritati congruat, illud aperire et ista decernere committo. Duntaxat modis omnibus ex lege hoc intelligat, quae minima putantur in ea, quod sacramentis plena sint omnia. In Evangelio quoque cuncta recapitulata etiam quousque elementa mundi transeant, operibus et figuris ea quae necdum redhibita sunt, explenda. Qui ergo solverit unum de mandatis istis, minimus vocabitur in regno coelorum. Significantius satis dixit de mandatis istis, quae per iota et apicem expressius ad perfectionem supra praefiguravit; quae licet minima videantur, si quis ea solverit, illa scilicet non agendo, ista vero non credendo, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum, profecto non quia docuit, sed quia solvit et sic docuit. Non, inquam, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
us restituere. Alio quin nonuideo quomodo euangelista hebreo sermone haec
scribens. non magis ioth iuxtaꝓpri&atem linguȩ adhibere debuiss& infiguram.
quam iota linguȩ alterius. ex quo passim decen monstrantur semꝑ innumero
Ioth quippeconfusio uel desolatio interpr&atur. E. t ideohanc adhiberȩ ꝓeo
nondecuit Sedillam ꝑquam misticus gestorum signatur pumerus.
Quod autem dicit doneccaelum & terra transibunt: iotaunum autunus a pex
non pr&eribit alege. taleest acsidixerit. Non pr&eribit eorumqui ppiã
exutrisq pastibus. Nisi& illa semꝑperfectius agantur exopere. & haec
deme significantia fiant inueritateluceclarius consummata. Sedtamen inter¬
dum doneccȩlum & terra transeant. Si quarestant uel modicaquaenecdum fi¬
guratarum enigmatibussint monstrata. Non pr&eribit eorum quippiam
anteincorruptionis formam sensimuniuersa donec compl&a fiant. Hisita

Expanded text:
us restituere. Alioquin non video quomodo evangelista Hebraeo sermone haec us restituere. Alioquin non video quomodo evangelista Hebraeo sermone haec scribens non magis Ioth, juxta proprietatem linguae adhibere debuisset in figuram 263 quam iota linguae alterius, ex quo passim decem monstrantur semper in numero. Ioth quippe confusio vel desolatio interpretatur, et ideo hanc adhibere pro eo non decuit, sed illam per quam mysticus gestorum signatur numerus. Quod autem dicit: Donec coelum et terra transibunt, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, tale est ac si diceret, non praeteribit eorum quidpiam ex utrisque partibus, nisi et illa semper perfectius agantur ex opere, et haec de me significantia fiant in veritate luce clarius consummata. Sed tamen interea, donec coelum et terra transeant, si qua restant vel modica quae necdum figuram aenigmatibus sint monstrata, non praeteribit eorum quidpiam ante in corruptionis formam, sensim universa donec completa fiant. His itaque
Abbreviated transcription (Latin):
putantur Nondicoautem transibunt nesint. Sed donec meliussint lota
unum non pr&eribit. nisioperib compleatur. Nam diximus xpmpreci¬
puis legemduab impleuisscincausis. Scilic& in preceptis agendeurte quod ꝑ
iotaupum figuratesatis monstratur. & significandeuitȩ quod per apicem
expressius declaratur Iota enim apud grecos. sicut decimaest in ordine alsa¬
b&i Sic deconsignificat in corumnumero. Undeliquido decen mandatorũ
agendȩuitȩ summa colligitur. ostendens quod nullum eorũ xp̃suenit soluere.
Sedomnia ut ꝑfectius fiant ꝑfectiorib: potiora precipiendo plenius adimplere
Deinde Necunum apicem litterarum. minima quȩq scilic& preceptorum
significandȩ uitac pr& erirenoueris: Sedapicemrerum &omniũ mandatorũ¬
scipsum scilic& exlege& ꝓph&is utueritate complerentur. singula ꝑfectius & integri¬

Expanded text:
putantur. Non dico autem transibunt ne sint, sed donec melius sint; iota putantur. Non dico autem transibunt ne sint, sed donec melius sint; iota unum non praeteribit nisi operibus compleatur. Nam diximus Christum praecipuis legem duabus implevisse in causis, scilicet in praeceptis agendae vitae, quod per iota unum figurate satis monstratur; et significandae vitae, quod per apicem expressius declaratur. Iota enim apud Graecos sicut decima est in ordine alphabeti, sic decem significat in eorum numero. Unde liquido decem mandatorum agendae vitae summa colligitur. Ostendens quod nullum eorum Christus venerit solvere, sed omnia ut perfectius fiant, perfectioribus potiora praecipiendo plenius adimplere. Deinde unum apicem litterarum, minima quaeque scilicet praeceptorum significandae vitae praeterire noveris; sed apicem rerum et omnium mandatoruseipsum scilicet ex lege et prophetis, ut veritate complerentur, singula perfectius et integri
Abbreviated transcription (Latin):
uertatis adimpletio Idcimo non ꝑcunctari deb&is deu&eribus mandatis
uecmitaridepouis ꝓmissionib peq terrerideuariis pressurarũ angorib quia
ad hochecomasu paccumulantur: ut ea quaciam dictis aut gestis prefixasunt
ꝓplcantur. Amenqui ppedicouobis. Donec transeat ȩlum &eterra. lora
unum autunus apex non preteribit aloge. donecomnia fiant Quippe
hocdoco ꝓadfirmatione ponitur. quaenus quam alias in matheo geminat᷑
Caclum autem & terram transi refortassis dicit in meliorem formam. quia
ꝑmitiuntur nobis caclinoui & terra poua Undeidem alibi Saclum
& terra transibunt. uerbaautem mea pontansient Illincquippe ui¬
dentur uerba eadem significare quod&iota. ut sit sensus. quia sicut pec
uerba tanscunt nisicompleantur. Ita nec iotaunũ. aut quodminimum est
unus apex non pr&eribit alegedonecomnia fiant. &iamquac in legeminima

Expanded text:
veritatis adimpletio. Idcirco non percunctari debetis de veteribus mandatis, veritatis adimpletio. Idcirco non percunctari debetis de veteribus mandatis, nec mirari de novis promissionibus, neque terreri de variis pressurarum angoribus, quia ad hoc haec omnia superaccumulantur, ut ea quae jam dictis aut gestis praefixa sunt compleantur. Amen quippe dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant. Quippe, hoc loco pro affirmatione ponitur, quae nusquam alias in Matthaeo geminatur. Coelum autem et terram transire fortassis dicit in meliorem formam, quia promittuntur nobis coeli novi et terra nova. Unde idem aliubi: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transient . Illinc quippe videntur verba eadem significare, quod et iota; ut sit sensus, quia sicut nec verba transient nisi compleantur, ita nec iota unum, aut, quod minimum est, unus apex non praeteribit a lege, donec omnia fiant etiam quae in lege minima
Abbreviated transcription (Latin):
ph&as. Soluer& sanelegem simentes credentium ad eam intendere . & qu ae
dictaerant spiritaliter ꝑ ficcreu&uiss& : Nonueni ait soluere sedadimplere
Impleuitenim legis & ꝓph&arumomnia: quae premissa sunt adinchoationem
agendȩuel significandȩuitae. dum & plura suꝑ ad didit ad ꝑfectionem moraliũ
preceptorum. & omnia quaed eillo uel eclesia erant ab eo compl&a decla¬
rantur. qua colim in his signata tegebantur it. irtus enim legis & pro¬
phetarum xp̃s. quia quadeipsopredicta & prefigurata fuerant. Sica ipse
uonimpleuiss& : omnia uerborum enigmata in ꝑfecta & uacua remansisse N
Ssecarume ftica sacramenta. dum qualib& predictaerant adliquidumexhibut
otueraa ficddia manerent uniuera. Nam dehi somnibus praeritarũ exhibi¬
tto quatinlogeaguntur. autdedegecredita suscipiuntur. faturoruꝑ fecta est

Expanded text:
phetas. Solveret sane legem, si mentes credentium ad eam intendere, et quae phetas. Solveret sane legem, si mentes credentium ad eam intendere, et quae dicta erant spiritaliter perficere vetuisset. Non veni, ait, solvere, sed adimplere. Implevit enim legis et prophetarum omnia quae praemissa sunt ad inchoationem agendae vel significandae vitae, dum et plura superaddidit ad perfectionem moralium praeceptorum, et omnia quae de illo vel Ecclesia erant ab eo completa declarantur, quae olim in his signata tegebantur. Virtus enim legis et prophetarum Christus; quia quae de ipso praedicta et praefigurata fuerant, si ea ipse non implevisset, omnia verborum aenigmata imperfecta et vacua remansissent. prophetarum mystica sacramenta, dum quaelibet quae praedicta erant ad liquidum exhibuit, ut vera et fidelia manerent universa. Nam de his omnibus praeteritorum exhibitio quae in lege aguntur, aut de lege credita suscipiuntur, futurorum perfecta est
Abbreviated transcription (Latin):
Morificent ponuos sed patremuestrum qui est incelis. Operaenim requi¬
ro utuideantur. et confirm&ur uestradoctrina Neq tamen aliubi fi¬
nis ponendu sest operis. nisiut ꝑeaglori fic&urds pater. qui uobis lumenue¬
labor&uana presumptio. Si nonuita doctoris & linguȩofficium. ad gloriam
& laudem dĩ deuotissi mereferatur: Et ut omnia colligantur. actenus eos
specialiter quam su prageneraliter deomnibus ad plenum instituens. docuit
summa & sublimia quippe ut condiant salis officio ad incorruptionẽ animas.
ut inluminent eas ad intellegentiamueritatis. ut defendant quas ad qui sieri f̃
ab inpulsu hostili. defensosuero ut accendant ad amarem diuinitatis.
N uncautem uelut celestis orator. fortequi a poterant ȩstimare quodiura pre¬
ceptorũ u& erũ uell& infringere.. & penitus abolere: occurrit prescius ante
interrogata eorum. olo teinquitcogitare: quõ uenisoluerelegem aut pro¬

Expanded text:
glorificent non vos, sed Patrem vestrum, qui est in coelis: opera enim requiglorificent non vos, sed Patrem vestrum, qui est in coelis: opera enim requiro ut videantur, et ut confirmetur vestra doctrina. Neque tamen aliubi finis ponendus est operis, nisi ut per ea glorificetur Deus Pater, qui vobis lumen velabor et vana praesumptio, si non vita doctoris et linguae officium, ad gloriam et laudem Dei devotissime referatur. Et ut omnia colligantur, hactenus eos specialiter quam supra generaliter de omnibus ad plenum instituens, docuit summa et sublimia quippe, ut condiant salis officio ad incorruptionem animas, ut illuminent eas ad intelligentiam veritatis, ut defendant quas acquisierint ab impulsu hostili, defensos vero ut accendant ad amorem divinitatis. Nunc autem, velut coelestis orator, forte quia poterant aestimare quod jura praeceptorum veterum vellet infringere, et penitus abolere, occurrit praescius ante interrogata eorum. Nolite, inquit, cogitare quod veni solvere legem aut pro
Abbreviated transcription (Latin):
oportuit submodiotimoris dlitiscere illos. uelcerte sub cõmoditate presenti suite
abscondere: Sed accensilumine ueritatis ponendierant incandelabro. super
iugiter nutriebantur  Cur autem preminentius lampas fidei & bonorũ
operum luceredebeat. patenter insinuat cum subiungit. Utduceat
inquit omnibus quundomosunt:. Videlic& in ecclesia. quacuna & per¬
fecta domus predicatur : Vel forte luceat omnibus indomo huiusmundi
quac subu nocalo quasi camera concluditur: Presertim cum & supra
lux totius generaliter sint uocati Sic luceat luxuestrainquit coram
hominibu sutuideant uestrabon aopera. & glorificent patrem uestrũ qui incȩ¬
lisest Acsipatenterdicat Siduceat ut prescribo. Sicutiq ut docco. Doceo
autem non submodio eamponere. sed suꝑcandelabrũ. & causam expono. ut
quiindomosunt omnibus luceat luxuestra. & uidentes uestra bonaopera

Expanded text:
oportuit sub modio timoris delitescere illos, vel certe sub commoditate praesentis vitae oportuit sub modio timoris delitescere illos, vel certe sub commoditate praesentis vitae abscondere. Sed accensi lumine veritatis, ponendi erant in candelabro, super i gratia, jugiter nutriebantur. Cur autem praeeminentius lampas fidei et bonorum operum lucere debeat, patenter insinuat, 261 cum subjungit, ut luceat, inquit, omnibus qui in domo sunt. Videlicet in Ecclesia, quae una et perfecta domus praedicatur. Vel forte luceat omnibus in domo hujus mundi, quae sub uno coelo quasi camera concluditur. Praesertim cum et supra lux totius generaliter sint vocati. Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant vestra bona opera, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Ac si patenter dicat: sic luceat ut praescribo, sic utique ut doceo. Doceo autem non sub modio eam ponere, sed super candelabrum: et causam expono, ut qui in domo sunt omnibus luceat lux vestra, et videntes vestra bona opera,
Abbreviated transcription (Latin):
condendi fiduciam ciuib ut fortiorib uirtutum secircummuniant armis.
Vbi sirespicias ordinemdonorum. cernuntur haec ꝑtinere adspinconsilii & fortitudi¬
nis. quatinus habitatoressuosinterius miscricorditer consilioregant. & aduersarios
exterius sp̃s ualitudine cumuniuerso fidei apparatu ꝓiustitia decertantes uincanit
Neque aecendunt lucernam. & ponunt eam submodio. Quod sid escipso insi¬
nuat. Nonesse subobscuro legis ut quidam uolunt. uel submodio carnis ponendũ.
tum recte ꝑcandel abrum cruxpassionis superquam leuanduserat. & plucernam
introrsus lucentem. diuinitas in carnereserata monstratur. Sed tamencircũ¬
stantius apłos & apostolicosuiros lucernasesseputamus. quam quam superius
gloriosius lux sint uocat Nimirum quia & siluciadherentes lux essemerue¬
rant. tamen alterius lumine succensi. sicut lucerna alienis pascitur donis. pon

Expanded text:
condendi fiduciam civibus, ut fortioribus virtutum se circummuniant armis. condendi fiduciam civibus, ut fortioribus virtutum se circummuniant armis. Ubi si respicias ordinem donorum, cernuntur haec pertinere ad spiritum consilii et fortitudinis: quatenus habitatores suos interius misericorditer consilio regant, et adversarios exterius spiritus valetudine, cum universo fidei apparatu pro justitia decertantes vincant. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quod si de seipso insinuat, non esse sub obscuro legis, ut quidam volunt, vel sub modio carnis ponendum; tum recte per candelabrum crux passionis, super quam levandus erat, et per lucernam introrsus lucentem divinitas in carne reserata monstratur. Sed tamen circumstantius apostolos et apostolicos viros lucernas esse putamus, quanquam superius gloriosius lux sint vocati. Nimirum quia etsi luci adhaerentes lux esse meruerant, tamen alterius lumine succensi, sicut lucerna alienis pascitur donis, non
Abbreviated transcription (Latin):
quia in sublimibus prelata inmensas possid& & ineffabiles thesaurorum diuitias
Idcircosȩuient contra cam aduersariȩ potestates. Undenimirũ lectulum salo¬
monis. xp̃iuidelic& passionem &resurrectionis gloriam. Sexaginta fortes
ambiunt exfortissimis irł. omnes tenentes gladios & adbella doctissimi
Vniuscuiusq ensis inquit suꝑfemur suum. propter timores noctur nos
Quossane timores magister ueritatis precauens mon&. in quib haecciuitas apri¬
mordo dedicatur. & ꝑeosuniuersa corporis suimembra ut uistutũ seinduant armis qua
cunctis hostibus in ꝓpatulo positi. pullusdeditiscendilocuserit. pisi cad estibus
sedefendant ꝓpugnaculis. Et miradĩ predestinatio. Pecdum enim constructa
&iam suis infundamentis quasi ꝑfecta dedicatur. Proponitur ius. & predi¬
cuntur futura cuius rex & astifex ciuitatis longe adalia iturus interdicit abs¬

Expanded text:
quia in sublimibus praelata, immensas possidet et ineffabiles thesaurorum divitias; quia in sublimibus praelata, immensas possidet et ineffabiles thesaurorum divitias; idcirco saeviant contra eam adversariae potestates. Unde nimirum lectulum Salomonis Christi videlicet passionem, et resurrectionis gloriam sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel, omnes tenentes gladios ad bella doctissimi: Uniuscujusque ensis, inquit, super femur suum, propter timores nocturnos. Quos sane timores magister veritatis praecavens, monet in quibus haec civitas a primordio dedicatur, et per eos universa corporis sui membra, ut virtutum se induant armis; quia cunctis hostibus in propatulo positi, nullum delitescendi locum habebunt, nisi coelestibus se defendant propugnaculis. Et mira Dei praedestinatio. Necdum enim constructa etiam suis in fundamentis, quasi perfecta dedicatur. Proponitur jus et praedicuntur futura, cujus rex et artifex civitatis longe ad alia iturus interdicit abs
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis. quia supramontemstatuti nulla uobis faculta serit subter fugiendi. ne¬
queclanculo quippiamgerendi. Excelsus est enim monsiustitiȩ quo propalamini
& siuos abscondereuelitis: Idcircomuniteuos potius uistutum armis. quo ad debellan¬
da mundi aduersantia in lumine prestructiestis. Oculosa quidem inomnib: proui¬
dentia Namtria superiusspecialiter apłisdeputauit. Sed ciuitatem supramon¬
tempositam quod non possit abscondi absolute omnib. indicauit. Quippe quia
hierusalem celestis quacinterris a primordio usq infinemsaeculi delapidib uiuis
adhucpolitur. predestinatorumordomonstratur. &ideoiam colligitur ingen¬
re. quod sparsimfuturumerat ꝑspecies. Dictum est incanticis. Sicut tur¬
ris dauid collumtuum. quaeȩdificata est cum ꝓpugnaculissuis. Mille clrpes
pendent ex ea omnis armatura fortium: Pr&erca hȩcciuitas aut turris

Expanded text:
civitatis, quia supra montem statutis, nulla vobis facultas erit subterfugiendi, necivitatis, quia supra montem statutis, nulla vobis facultas erit subterfugiendi, neque clanculo quidpiam gerendi. Excelsus est enim mons justitiae quo propalamini, etsi vos abscondere velitis. Idcirco, munite vos potius virtutum armis; quo ad debellanda mundi adversantia in lumine praestructi estis. Oculosa quidem in omnibus Providentia. Nam tria superius specialiter apostolis deputavit, sed civitatem supra montem positam, quod non possit abscondi, absolute omnibus indicavit. Quippe quia Hierusalem coelestis, quae in terris a primordio usque in finem saeculi de lapidibus vivis adhuc politur, praedestinatorum ordo monstratur. Et ideo jam colligitur in genere, quod sparsim futurum erat per species. Dictum 260 est in Canticis: Sicut turris David collum tuum, quae aedificata est cum propugnaculis suis; mille clypei pendent ex ea, omnis armatura fortium . Praeterea haec civitas aut turris,
Abbreviated transcription (Latin):
eis trahȩ summa & precipua exhisocto specialiter deputantur. quatinusac&era¬
eos ad secutos plenius cognosceres. Vndesequitur. Non porest ciuitas abscondi supra
montemposita. In quibusciuita s illa hierusalem cȩlestis. acsid uod ecim splendore gem¬
marum. supraxp̃m quiuerus monsappellatus est dedicatur Quod benelocusin quo
eos docebat demonstrat. Acsiapestedicat. Aspicite quo positiestis. Quia locus mon¬
tem insinuat suꝑquem uos in quib cęlestisciuitas fundatur. constructi estis.
Vosenimestis fundamenta ipsiusciuitatis quae fundatur inmontibusscis. et ideo
iam a fundamento quasi a pasteciuitas appellamini. Non potest ciuitas supra
montem preminentem posita seabscondere. Nebene aut malecum fecerit innotes¬
catur  Nequesetimore occulere. peabhostibus inueniatur. Qua propt̃
dedicate infundamento. quod maneat inculmine. Preparate armatu ram

Expanded text:
eis tria haec summa et praecipua ex his octo specialiter deputantur; quatenus et caeis tria haec summa et praecipua ex his octo specialiter deputantur; quatenus et caeos assecutos plenius cognosceres. Unde sequitur: Non potest civitas abscondi supra montem posita. In quibus civitas illa Hierusalem coelestis, ac si duodecim splendore gemmarum, supra Christum, qui verus mons appellatus est, dedicatur. Quod bene locus in quo eos docebat, demonstrat, ac si aperte dicat: Aspicite quo positi estis, quia locus montem insinuat, super quem vos, in quibus coelestis civitas fundatur, constructi estis. Vos enim estis fundamenta ipsius civitatis quae fundatur in montibus sanctis, et ideo jam a fundamento quasi aperte civitas appellamini. Non potest civitas supra montem praeeminentem posita se abscondere, ne, bene aut male cum fecerit, innotescat; neque se timore occulere, ne ab hostibus inveniatur. Quapropter dedicate in fundamento quod maneat in culmine. Praeparate armaturam
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis quia cuntis ad ꝑceptionem fidei sunt directi Sinautem secundum pre¬
diestimationem eorum luxiuredicuntur quipeos aduitam in luminantur
derunt. Sieum ad prehenderent utiq nequaquam tenebrȩ remansissent
Non anatura quidem. Sed ꝑefficientiamdons. iuxta quod scriptum est. qui
lis perquam su prabeatimundo cordes efficiuntur. quorum cordamundan¬
tur fide & intellactu. Hoc sanelumine recteds̃ uidericreditur. Quo ꝑfecto
diuinitus inlustratiapostoli. cohȩrentes luci. a pastemaioris gratiȩ iure lux
mundi sunt puncupati. Nam & supra quodsal uocantur pacificis congruit.
quia sinesapientia condimenitũ pacis nonten&ur. Hincquoq marcus ait
hab&emn uobis salem. & pacem hab& cinteruos. Nimirum quia saldiser&io
cohȩr&: Quib: profecto donis ꝑfectio designatur a postolorum. Et ideo

Expanded text:
fortassis, quia cunctis ad perceptionem fidei sunt directi. Sin autem secundum praefortassis, quia cunctis ad perceptionem fidei sunt directi. Sin autem secundum praedestinationem eorum, lux jure dicuntur, qui per eos ad vitam illuminantur. derunt; si enim apprehenderent, utique nequaquam tenebrae remansissent.Non a natura quidem, sed per efficientiam doni, juxta quod scriptum est: Qui lis, per quam supra beati mundicordes efficiuntur; quorum corda mundantur fide et intellectu. Hoc sane lumine recte Deus videri creditur, quo profecto divinitus illustrati apostoli cohaerentes luci, a parte majoris gratiae jure lux mundi sunt nuncupati. Nam et supra quod sal vocantur pacificis congruit; quia sine sapientia condimentum pacis non tenetur. Hinc quoque Marcus ait: Habet in vobis salem, et pacem habete inter vos . Nimirum quia sal discreticohaeret. Quibus profecto donis, perfectio designatur apostolorum. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
signanter ait. posuiteinlucemgentium ut sissalusmea usq ad extremũ terrae
Inlucemitaq sunt cumadinluminationem fidei diriguntur. Salus uero
cũ adsanitatem. Etideo sal eosessesu pracommemorat. ut eorum sapientia
corrupta sanentur Si quidem pinluminationem gratiȩ lux dicuntuis
utilorum inlustratione ab humanis cordibus tenebrepellantur. Quode& ꝓph&ca
uostresalutis enoraturo Propterea & apłi quatinus dui secundummnina mincele¬
ontir ali nonsolum sapientia isalutem uerum&iam & lux adinluminationem
huiusmundi suntuocat Unde& inquibusdam codicib ad distinctionem alteriis
saccui additur huiusdemonstratiuum. Acsipatenterdicat Uosestis lux
huiusmundi exofficio. & sal terrae promisterio. Egoautem qui a lux uera sũ.
ero uniuersis in lucem sempiternam. Porromundi pomine autuniuer salitas
humanigeneris designatur: Authitantum quidehocmundo in malignoposito

Expanded text:
signanter ait: Posui te in lucem gentium, ut sit salus mea usque ad extremum terrae signanter ait: Posui te in lucem gentium, ut sit salus mea usque ad extremum terrae . In lucem itaque sunt cum ad illuminationem fidei diriguntur, salus vero cum ad sanitatem. Et ideo sal eos esse supra commemorat, ut eorum sapientia corrupta sanentur. Siquidem per illuminationem gratiae lux dicuntur, ut illorum illustratione ab humanis cordibus tenebrae pellantur. Quod et Propnostrae salutis exoratur. Propterea et apostoli quatenus dii secundum gratiux ad illuminationem hujus mundi sunt vocati. Unde et in quibusdam codicibus, ad distinctionem alterius saeculi, additur hujus, demonstrativum. Ac si patenter dicat, vos estis lux hujus mundi ex officio, et sal terrae pro ministerio. Ego autem, quia Lux vera sum, ero universis in lucem sempiternam. Porro mundi nomine, aut universalitas humani generis designatur, aut hi tantum qui de hoc mundo in maligno posit
Abbreviated transcription (Latin):
ultraualeat. Immoamisso saliendi saporenepossit condirecorrupta. proterit᷑
pedibus subditorum. C&erum scs& uerus ministerxp̃i. quamuis interris
multa sustineat & derideant eummali. Tamen conculcari non potest. quõ mente
fixus in caeloman&: Un designanter a postolosueritas prestruit. neꝑceptam
exinaniant insesapientiamullius reigratia. aut timore concupiscentia. autcor¬
pore. Sed maneant insoliditatesolis. semꝑ reminiscentes cuius naturȩsint.¬
& quid abopificeꝑceperunt. UOSESTIS. LUX MUNDI: LAX
utiq ideosuntuocati. quiaueritatis lucem percipientes inxpĩcorporepergra¬
tiam sunt ad sumpt. Ex quo & apostolus. Fuistisenimaliquando tene¬
brȩ nuncautem lix indño. Lumini senim natura est quocumque in fe¬
tracognitionem dipositus. tenebrisignorantiȩcecabatur. positi sunt utpereos

Expanded text:
ultra valeat. Imo amisso saliendi sapore ne possit condire corrupta, proteritur ultra valeat. Imo amisso saliendi sapore ne possit condire corrupta, proteritur pedibus subditorum. Caeterum sanctus et verus minister Christi, quamvis in terris multa sustineat et derideant eum mali, tamen conculcari non potest, quod mente fixus in coelo manet. Unde signanter apostolos Veritas praestruit, ne perceptam 258 exinaniant in se sapientiam, ullius rei gratia aut timore aut concupiscentia aut torpore, sed maneant in soliditate salis semper reminiscentes hujus naturae sint, et quid ab opifice receperunt. Vos estis lux mundi. Lux utique ideo sunt vocati, quia, veritatis lucem percipientes, in Christi corpore per gratiam sunt assumpti. Ex quo et Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Luminis enim natura est, quocunque infetra cognitionem Dei positus tenebris ignorantiae caecabatur, positi sunt ut per eos
Abbreviated transcription (Latin):
sederunt scribȩ & pharisei Omnia pinquit quȩcumq dixerint uobis. seruate
& sacite Secundumoperauero illorum. politefacere Ecce hoclo co sanã
eorum doc trinam commendat: a gentibusergo qͥs negat illa ꝓficeredum ueritatis ma¬
gister operibus quae precipiuntur iub& seruari ÷ uerum tamen operamandat
uonimitari. doctrinamuero corum ex sequi Haudiubium quind&errentis ex¬
emplo ueritatis magistris Nouitestamenti sicut & deiustitia sensimphariseorũ
ista condusit. pemoribus inpugnent. quae uerbis docuerint. Alio quinlic&
habeatcondimentum sanedoctrinȩ. & saporem uerȩ sapientiȩ. tamenpericulo¬
se ad docendum presumit. qui sibi factus insulsus aliosuitiorum suorũ fo& orecorrũ¬
pit. Qui&sinoneiciatur foras. iamutiq conculcatur abomnib dumeius
uita contempnitur. Contempnitur autem rectesitalis est ut adihilum

Expanded text:
sederunt Scribae et Pharisaei. Omnia, inquit, quaecunque dixerint vobis servate sederunt Scribae et Pharisaei. Omnia, inquit, quaecunque dixerint vobis servate et facile, secundum opera vero illorum nolite facere . Ecce hoc loco sanam eorum doctrinam commendat; agentibus ergo quis negat illa proficere, dum veritatis magister operibus quae praecipiuntur jubet servari? Verumtamen opera mandat non imitari, doctrinam vero eorum exsequi. Haud dubium quin deterrentis exemplo veritatis magistris Novi Testamenti, sicut et de justitia sensim Pharisaeorum ista conclusit: ne moribus impugnent quae verbis docuerint. Alioquin, licet habeat condimentum sanae doctrinae, et saporem verae sapientiae, tamen periculose ad docendum praesumit qui, sibi factus insulsus, alios vitiorum suorum fetore corrumpit; qui, etsi non ejiciatur foras, jam utique conculcatur ab omnibus, dum ejus vita contemnitur. Contemnitur autem recte, si talis est ut ad nihilum