comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
det xꝑm pꝰ assũptionẽ carnis euan¬
głiũ p̃dicasse in mundo. Ipse enĩ
głiũ scripsit theo filo ep̃o: inicians
a sac̾dotali sp̃u dicens. fuit in diebꝰ
ut manifestaret xp̃m pꝰ natiuitatẽ
carnis et p̃dicationẽ euuangłii ho¬
stiã fuisse effectũ ꝑ salute mundi.
Ip̃e ẽ enĩ sac̾dos de qͦ dictũ ẽ in psal¬
mis: tu es sac̾dos in et̾nũ. scd̾m ordi¬
nẽ melchisedech. Ubi enĩ xp̃c adueñ
sac̾dociũ udeorũ obmutuit. lex &
głiũ ultimꝰ in asia incipiens a u̾bo.
ut ostend̾et eundẽ saluatorẽ. qͥ ꝑ
nob̃ dignatꝰ ẽ nasci. & pati. ip̃m añ
scła di u̾bũ eẽ ip̃m e celo uenisse: &
pꝰ mortẽ ad celũ itu̾m remeasse. Hi
sunt qͣtuor euuangłiste. qͦs ꝑ eze¬
chielem sp̃c sc̃s significauit. in .iiͦiͬi.
aĩalibꝰ. Proptẽa aũ qͣtuor aĩalia. qr
ꝑ qͣtuor mundi partes fides xp̃iane

Expanded text:
tum post assumptionem carnis Evanelium praedicasse mundo. Ipse enim gelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens: Fuit in diebusUt manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et ngelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati: ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi partes
Abbreviated transcription (Latin):
ssores eoꝵ instruendis om̃iũ libroꝵs
bibliothecis animũ intenderunt.
Maxime ꝑtolomeꝰ cognom̃to phy¬
ladelfus om̃is littãture sagacissimꝰ.
cũ studio bibliothecaꝵ pisistratũ
emulaiet᷑. ñ solũ gentiũ sc̃pturas
sed &̃ &. diuinas littãs in bibliothe¬
cã suã contulit: nã septuaginta du¬
o milia librorũ hꝰ tp̃iibꝰ alexandrie
inuenta sunt
deint̾pretibꝰ .iiii.
inc etiã & ab eleataro pontifice
petens scͥpt᷑as uet̾is testam̃ti ins
grecã uocẽ ex hebrea lingua ꝑsep¬
tuaginita int̃p̃tes transferre curauit:
qͣs inalexandrina bibliotheca habu¬
it. Siqͥdem singłi in singłis cellulis

Expanded text:
ssores eius instruendis omnium librorum ssores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. De interpretibus . Hic etiam et ab Eleazaro pontifice petens Scripturas Veteris Testamenti, in Graecam vocem ex Hebraica lingua per septuaginta interpretes transferre curaquas in Alexandrina bibliotheca habuit. 2. Siquidem singuli in singulis cellulis
Abbreviated transcription (Latin):
sub nõibꝰ apłorũ ab heticis ꝓferuntur:
q̃ om̃ia sub nõie apocriphorũ auctori¬
tate canonica diligenti examinatio
ibi recondant᷑ libi. nã biblio libro¬
p̃ii. theca repositio int̾p̃tat᷑. Bibliothe¬
cã uet̾is testam̃ti esdras scͥba pꝰ incen¬
sam legẽ a chaldeis dũ iudei reg̾ssi fu¬
issent in ierłm. diuino a flatꝰ sp̃u re¬
lumina q̃ fuerant a gentibꝰ corrup¬
ta correxit.totũq uetus testam̃tũ
in uiginti duos libros constituit. ut
tot libri ẽẽnt in lege qͦt habebant᷑
& litẽ. Ap̃ g̾cos aut̃ bibliothecã pͥmꝰ
instituisse pisistratꝰ credit᷑ athenien¬
siũ tẏrannꝰ. ꝗͣ. deinceps ab atheni¬
ensibꝰ auctã serses incensis athenis
euexit inꝑsas. longoq pꝰ tp̃r seleucꝰ
nicanor rursus in g̾eiam reculit. Hinc̃¬
ic studiũ regib urbibꝰq cet̾is natũ ẽ¬
cõꝑandi uolumina. diu̾sarũ genti
ũ & ꝑint̾p̃tes in g̾cã linguã uerten¬
Ui. Dehinc magnꝰ alexander uł succe¬

Expanded text:
sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinationibi recondantur libri. Nam βιβλίων librorum θήκη repositio interpretatur. 2. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi fuissent in Hierusalem, divino afflatus Spiritu revolumina quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibconparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel succe
Abbreviated transcription (Latin):
Dictum aut̃ canticũ canticoꝵ. eo qd
om̃ib canticis p̃ferat᷑ qͥ in scriptuiꝰ
sacris habent᷑. sic̃ qͣdã in lege diculs
tamets u̾sibꝰ. ap̃ suos cõposita ꝑhibent᷑:
ut iosephꝰ ieronimꝰq scribunt. E saias¬
suũ. cꝰ om̃e textũ eloquentiȩ ꝓsa ince¬
dit. Canticũ uͦ exametro &s pentame
edidit librũ. cũ tremis eiꝰ qͦs nos lam̃¬
ta uocamꝰ. eoqd intristioribꝰ rebꝰ fune¬
ribꝰq adhibeant᷑. in qͥbꝰ ꝗͣdruplicẽ. di¬
u̾so metro cõposuit alfabetũ. Quorũ
duo pͥma qi saffico met᷑ scͥpta st̃. qͥa
ss u̾sicłos qͥ sibi nexi sunt. & ab una tm̃
lita incipiunt. eroicũ comina conclu¬
dit. Terciũ alphabetũ tͥmetro scͥptũ ẽ.¬

Expanded text:
Dictum autem Canticum Canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, qui in Scripturis sacris habentur; sicut quaedam in Lege dicuntutametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusque scribunt. Isuum, cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit; canticum vero exametro et pentametedidit librum suum cum Threnis ejus, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludunt. Tertium alfabetum trimetro scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
rie cosmogͣfian in qͥnq uoluminibꝰ
Genesis lib̃ in appellat᷑: eoq̃d exordiũ
mundi et gñatio scłi. in eo contine¬
at᷑. Exod̾ uͦ exitũ abegypto uł eg̾ssũ
ppłi. isrł di g̾it: et ex ea causa nom̃
accepit. Leiuticꝰ appellatꝰ eoqd̾ leuita¬
rũ mist̾ia et diu̾sitatẽ uictimarũ.
exeqͥtur. totꝰq in eo ordo leuiticꝰ ad¬

Expanded text:
rie cosmographiam in quinque voluminibus Genmundi, et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum de Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatur, eo quod levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, tot
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. En cuiꝰ auctoritatẽ seqͥmini qui
ꝓpt̃ mulierũ cupiditatẽ ut mulier
ẽ ornatꝰ. Crassus qͥ apd̾ parthos ꝑiit
insenectute duos habuit anulos:
causam p̃ferens qͦ pecunĩa ei in m̃¬
sa creuiss Multi etiã romãnoꝵs
ꝓ gͣuitate anulũ gestare indigi¬
to abstinuerunt᷑. femine ñ use
anulis. nisi qͦs uirgini sponsus mi¬
serat. neq ampliꝰ quã binos anu¬
los aureos in digitis hab̾e solebati.
At nc̃ p̃auro nullũ feminis leue
ẽ atq inmune m̃brũ. Int̾ gene¬
ra anulors sunt ungulus samo¬
tratiꝰ tinius. Ungulus ẽ gẽmatꝰ.
uocatꝰq hoc noĩe. qr lic̃ ungula car¬
ni ita gẽma anuli auro accingitur.
Samotraciꝰ qͥdem aureꝰ. s capitulo fer¬
reo a loco ita uocatꝰ. Timus purꝰ ẽ
pͥmũ inbithinia fabricatꝰ. ꝙͣ. olim
tinam uocabant. Flaccus. Lugen
mn flaccȩ. nͨ nitentes ꝑ eandida mar¬
garita q̃ro. nͨ qͦs tinica lima ꝑ poli¬

Expanded text:
eius; en cuius auctoritatem sequimini, qui eius; en cuius auctoritatem sequimini, qui propter mulierum cupiditatem ut mulier est ornatus.' Crassus, qui apud Parthos periit, in senectute duos habuit anulos, causam praeferens quod pecunia ei inmensa crevisset. Multi etiam Romanorum pro gravitate anulum gestare in digito abstinuerunt. Feminae non usae anulis, nisi quos virgini sponsus miserat, neque amplius quam binos anulos aureos in digitis habere solebant. At nunc prae auro nullum feminis leve est atque inmune membrum. Inter genera anulorum sunt ungulus, Samothracius, Thynius. Ungulus est gemmatus, vocatusque hoc nomine quia, sicut ungula carni, ita gemma anuli auro adcingitur. Samothracius aureus quidem, sed capitulo ferreo; a loco ita vocatus. Thynius purus est, primum in Bithynia fabricatus, quam olim Thyniam vocabant. Flaccus Maecenmihi, Flacce, nec nitentes nec percandida margarita quaero, nec quos Tunnica lima perpoli
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ undiq spaciis collectũ extent
atq in eo uirtutes sp̃ualiũ creat¬
rarũ constituit. Cuiꝰ qͥdẽ celi nati¬
ram. artifex mundi ds̃ aqͥs tẽꝑa¬
uit. ne conflagratio suꝑioris igi
inferiora elem̃ta succenderet. s¬
hinc circłm inferioris geli ñ un¬
formi s multiplici motu solida¬
uit: nuncupans eũ firmam̃ti
ꝓpt̾ sustentacionẽ suꝑioꝵ aque¬

Expanded text:
spatiis collectum ostendit, atque in eo virtutes spiritualium creaturarum constituit. Cujus quidem coeli naturam artifex mundi Deus aquis temperavit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. Dehinc circulum inferioris coeli, non uniformi, sed multiplici motu solidavit, nuncupans eum firmamentum propter sustentationem superiorum aqu
Abbreviated transcription (Latin):
hylosophi aũ mundi e¬
UII.celos. id ẽ. planetas. globori
consono motu. introduxerunt qͦ
orbibꝰ conexa memorant omĩa qͥ
sibi innexos. et uelut insertos. u̾sa
retro. et e contrario ceti̾s motibis
ferri arbitrantur.
Mbrosius sc̃s in libro examero
sic loqͥtur dicens. Legimꝰ in
dauid. laudate eũ celi celorũ. Ut
enĩ unũ sit gelũ an plures conten¬
tio ẽ. dũ aliqͥ multos ẽẽ asseram
alii aũ p̃t̃ uñ. alios ẽẽ negent.S¬
numero eorũ nicħ sibi p̾sumat h¬
mana tem̾itas. Fec̃ enĩ eos ds̃ ñ i¬
formes uł confusos: s racione qͣdͥ¬

Expanded text:
hilosophi autem mundi scoelos, id est, planetas globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus connexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro et e contrario certis motibus ferri arbitrantur.mbrosius sanctus, in libro Hexaemeron sic loquitur, dicens: Legimus in David: Laudate eum coeli coelorum. Utrum enim unum sit coelum an plures, contentio est, dum aliqui multos esse 24 asserunt, alii autem, praeter unum, alios esse negant.numero eorum nihil sibi praesumat humana temeritas. Fecit autem eos Deus non informes, vel confusos
Abbreviated transcription (Latin):
rũ apellata siue ex si militudine fi¬
oꝵ arborũ seu qͥa ex follibꝰ fiunt. sde
expellibꝰ. que de occisis pecorib detra
solent. cuiꝰ partes pagine dicunt᷑ es qͥ
sibi inuicẽ cõpaginant᷑. Uersus auti
uulgo uocati qͥa sic scribebant antis
sic̃ aratꝰ t̾ra. Asinistra enĩ ad dext̾a
pͥmũ deducebant stilũ. deinde con¬
u̾tebant᷑ ab inferiori & rursus adeͥ¬

Expanded text:
rorum appellata, sive ex similitudine folirorum appellata, sive ex similitudine foliorum arborum vel quia ex follibus fiunt, id est pellibus que de occisis pecudibus detrahi solent. Cuius partes pagine dicuntur, eo quod sibi inuicem compaginantur. Versus autem vulgo vocati; quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra: a sinistra enim ad dexteram primum ducebant stilum, deinde convertebatur ab inferiori et rursus ad
Abbreviated transcription (Latin):
usũ carte uł m̃branaꝵ de libris ar¬
borũ uolumina fiebant. id ẽ cõpagi¬
nabant᷑. Uñ & scriptores a libris arbo¬
rũ librarios uocau̾nt.
De librarus
dictos. Librũ enĩ g̾ribiblum instru¬
uocant. Librarii aut̃ idẽ et mentis
antiqͣrii uocant᷑. S librarii xiiii.¬
sunt. qͥ & noua scribunt. et uetera.
antiquarii qͥ tantũmͦ ueta: unde
et nom̃ sũpserunt. Ascͥbendo autẽ
scͥba nom̃ accep̃. officiũ expͥmens uo¬
cabłi qualitate. Instrum̃ta scribe ca¬
lamꝰ et penna. Ex his enĩ u̾ba pa¬
ginis infigunt᷑. S calamꝰ arboris
ẽ. penna auis. cꝰ cacum̃ indiade di¬
uidit᷑ in toto corpore unitate ser¬
uata. Credo ꝓpt̾ misteriũ ut indis¬
bus apicibus uetꝰ & nouum destam
signaret᷑. qͥb expͥmit᷑ uerbi sacram¬
tũ. sanguine passionis effusũ. Dicꝰ
aut̃ calamꝰ qd liquorẽ ponat. Uñ et
apud nautas calare ponere dr̃. Penna
aut̃ apendendo uocata. id ẽ a uolan

Expanded text:
usum chartae vel membranorum de libris arusum chartae vel membranorum de libris arborum volumina fiebant, id est conpaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. De librariisdicti. Librum enim Graeci biblum vocant. Librarii autem, id est, antiquarii vocantur: sed librarii sunt, qui et nova scribunt et vetera: antiquarii, qui tantummodo vetera: unde et nomen sumpserunt. Ascribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocepit. Instrumenta scribe, calamus et penna. Ex his enim verba paginis infiguntur; sed calamus arboris est, penna avis cuius acumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata. Credo propter mysterium, ut in duobus apicibus, vetus et novum testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum, sanguine passionis effusum. Dictus autem calamus, quod liquorem ponat; unde et apud nautas calare ponere dicitur. Penna autem a pendendo vocata, id est volando,
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles certis modulis conficie¬
bant᷑. Bieuiori forma carmina atq
epłe. At si hystorie maiori mo¬
dulo scribebant᷑. & ñ solũ in carta uł
m̃branis. s etiã & mom̃tis ȩlefantinis
textilibꝰq maluaꝵ foliis atq palma¬
rum cuiꝰ gn̾is cinna sic meminit. Hec
ł a retheis multũ in ugilata lucermᷤ
carmina. qͥs ignes nouimꝰ aerios letꝰ
in arsdulo malue descripta libello
pruriaca uęri mun̾a nauicłã. Circ̃¬
cidi libros siciliȩ pͥmũ increbuit. Nam¬
in inicio pumicabant᷑. un & catullꝰ¬
ait. Cui dono lepidũ nouũ libellum.
arido modo punice expolitum.
tibrorũ ẽ. lib uniꝰ uoluminis xiii.¬
& dr̃ codex ꝑ tͣnsiationẽ a corticib
arboꝵ seu uiciũ qͣi caudex: qd̾ in
se multituoinẽ libroꝵs quasi ramo¬
rũ contineat. Uolumen lib ẽ. auol
rior tunica corticis : q̃ ligno coheret.
De qͦ uirgiliꝰ. Sic alta lib̾ heret inul¬
mo. Uñ & lib̃ dr̃ in qͦ scͥbimꝰ. qͥa ante

Expanded text:
gentiles certis modulis conficiebantur. Breviore forma, carmina atque epistolae. At vero historiae majori modulo scribebantur, et non solum in charta, vel membranis, sed etiam, et in omentis elephantinis, textilibusque malvarum foliis, atque palmarum. 2. Cujus generis Cinna sic meminit: Haec tibi Arataeis multum invigilata lucernis Carmina, queis ignes novimus aerios, Levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. 3. Circumcidi libros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et ait Catullus: Cui dono lepidum novum libellum Arido modo pumice expolitum? librorum est, liber unius voluminis. Et dictus Codex per translationem a caudicibus arborum, seu vitium, quasi caudex, quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. 2. Volumen liber est a vrior tunica corticis quae ligno cohaeret. De quo Virgilius: Alta liberaret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante
Abbreviated transcription (Latin):
runt: quorũ expositio hec ẽ. ẜ sii¬
glos enĩ euangłistas numus qͥdã
capitłis adfixus adiacet. Qbꝰ nimus
subdita ẽ era qdã minio notata. q̃
indicat. in qͦto canone positꝰ sit nil¬
mis. cui subiecta ẽ era. U̾bi gr̃a. si ẽ
sumes ad iacentẽ numum capiiłi. &
reqͥres ip̃m numu̾m in suo canone
quẽ indicat ibiq inuenies qͥ &e qͥd di¬
rert̃. et ita demũ in corpore inqͥsita
loca q̃ ex ipsis num̾is indicant᷑ ꝑ sin¬

Expanded text:
runt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est sumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicant
Abbreviated transcription (Latin):
postea eusebiꝰ cesariensis secutꝰ pli
composuit: qͥ ideo facti st̃: ut ꝑeosi¬
uenire et scire possimꝰ. qͥ reliquorũ a¬
głistarũ similia aut ꝓpͥa dixert̃. Sm̃
aut̃ numero decẽ. qͦꝵ pͥmꝰ continit

Expanded text:
postea Eusebius Caesariensis secutus plenius composuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus, qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerint. Sunt autem numero decem, quorum primus contin
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ dm̃ iħu: adiurantes ꝑ eum
ut eg̾diatur ab eis. Ostiarii. idem
⁊ ian̾itores. qͥ in uet̾i testam̃to electi
sunt ad custodiam templi: ut non
ingͥd̾e̾tur eũ in mundꝰ in omni re.
Dicti aut̃ ostiarii qd̾ p̃sint ostiis tẽ¬
pli. Ip̃i enĩ tenentes clauẽ omnia
intus extraq custodiunt. atq
int̃ bonos & malos habentes iudi.¬
ciũ. fideles recipiunt. respuunt
infideles.
De monachis .xiii.

Expanded text:
nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudicium fideles recipiunt, respuunt infideles. De monachis .
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑ in cantu. Huiꝰ duo gen̾a dic̃t᷑.
in arce musica sic̃ ea docti hoĩes
latine dicere potuerunt. p̃centor.
subseqͥt᷑. et cauendo respondet. Con¬
centor aut̃ dr̃. qͥa consonat. Qui aũ
ñ consonat: uͨ concinit. si concentor
erit. Acoliti g̾ce. latine ceroferarii
dñr ad eportandis cereis. qn legend̾
ẽ ęu̾głiũ. aut sacͥficiũ offẽndum.

Expanded text:
latur in cantu. Hujus duo genera dicuntur latur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur qui consonat: qui autem non consonat, non concinit, nec concentor erit. Acolyti Graece, Latine ceroferarii dicuntur a deportandis cercis, quando legendum est evangelium aut sacrificium o
Abbreviated transcription (Latin):
tis. leuite.a nomine auctoris uo¬
cati. De leui enĩ leuite exorti sunt
aqͥbꝰ intẽplo dĩ mistici sacram̃ti
ministia explebant᷑. Hi g̾ce diaco¬
nes latine ministri dicunt᷑. Quia
sic̃ in sacerdote consecratio: ita in
diacono ministii dispensatio ha¬
bet᷑.Ipodiacones g̾ce. qͦs nos subdi¬
acones dicimꝰ. Qui idõ sic appellan¬
dir. qr subiacent p̃ceptis et officiis
leuitarũ. Oblationes enĩ intẽplo
Ui a fidelibus ipsi suscipiunt. et
leuitis suꝑ ponendas altaribꝰ defert̃.
Hi apud hebreos. nathinnei uocant᷑.
Lectores. a legendo. Psalmiste a psalmis
canendis. uocati. Illi enĩ p̃dicant po¬
płis qͥd sequantur. isti canunt ut
excitent ad cõpunctionẽ animos
audientiũ. Licet & qͥdam lectiones
ita miserant᷑ ꝓnuntient. ut qͦsoã
ad luctũ lam̃tationẽq cõpellant᷑.
Idem etiã & ꝓnuntiatores uocant᷑.
qͥa porro annuntient. Tanta enĩ
longe positorũ. aures adimpleant.
Cantor aut̃ uocat᷑. qͥa uocẽ modu¬

Expanded text:
tis. Levitae ex nomine auctoris vocati. A Levi autem Levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Ii Graece diacones, Latine ministri dicuntur: quod sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et Levitis superponendas altaribus deferunt. Hii apud Haebraeos Nathinnei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis, quid sequantur: isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro annuntient. Tanta enim longe positorum aures adimpleant. Cantor autem vocatus, quod voce modu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspiciat ppłorũ infra se positorũn
res & uitam. Pontifex pͥnceps sac¬
dotũ ẽ. quasi uia sequentiũ. Ipso
sũmꝰ sacerdos: ipse pontifex man¬
mꝰ nuncupatur. Ip̃e enĩ efficiisi¬
dos. atq leuitas. Ipse om̃s ordine ad¬
ces et reges erant. nam maiorũh
erat consuetudo: ut rex ẽẽt. es di
sacerdos uł pontifex. Uñ et pomne
imꝑatores: pontifices dicebanll
Nates aui mentis appellatos eul
significatio multiplex ẽ. slã hl¬

Expanded text:
spiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque levitas: ipse omnes ordines ecces et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellatos, cuius significatio multiplex est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ma sacdos a sanctificando uocatꝰ ẽ.
Conseciat enĩ et sc̃ĩficat. Sacerdotes
aut̃ gentiliũ flamines dicebantur.
hiin capite habebant pilleũ in quo
erat biruis uirga desr̃ habens lane
aliqͥd qd̾ cũ ꝑestũ ferre ñ possent. filo
tm̃ capita religare ceꝑunt. Nã nu¬
uis penitꝰ eorũ capitib inced̾e nefas
erat. unde afilo qͦ utebant᷑ flamines
dicti sunt: quasi filamines. Uerum
festis diebꝰ filo deposito pilleũ ĩpone¬
bant ꝓ sac̾dotii eminentia. Prb̃r
etate uł decrepita senectute: s ꝓpt̃
honorẽ & dignitatẽ. qͣm acceꝑunt
sacerdotes uocantur: qr sacrũ dant¬
sic̃ ep̃i. Qui licet sint sacerdotes. tñ
pontificatus apicẽ ñ hñt. qr nͨͦ cris¬
mate frontẽ signant. si ꝑaclitum
sp̃m dant. qd solis deberi ep̃is. Lectõ¬

Expanded text:
dos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyaetate, vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperuntsacerdotes vocantur, quia sacrum dant, qui, licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent, quia nec crismate frontem signant nec Paraclitum Spiritum dant, quod solis debetur episco
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃sidet tam metropolitanis. ꝙͣ es
uitatũ uocati. Singuł enĩ ꝓuincis¬
eminet. quorũ auctoritati & doci¬
ne cet̾i sacer dotes subiecti sunt sip
qͥbus nichil reliquos ep̃os agere liog
Sollicitudo enĩ tociꝰ ꝓuinciȩ ip̃is com¬
ssa ẽ. Om̃s aut̃ suꝑius designati on¬
nes: uno eodẽq uocabło ep̃i nom¬
nant᷑. S ideo pͥuato noĩe quidam
utunt᷑. ꝓpt̃ distinctionẽ potestati
ꝗͣ singłarit̾ acceꝑunt. Patriarcha

Expanded text:
sidet tam metropolitanis quam epcivitatum vocati. Singulis enim provincieminent, quorum auctoritati et doctrinae caeteri sacerdotes subjecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos agere licet, sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. 8. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed ideo privato nomine quidam utuntur propter distinctionem potestatis, quam singulariter acceperunt. 9. PATRIARCHA,
Abbreviated transcription (Latin):
que dũ iusa fuit ad iecordationẽ m̃¬
tẽ reducit. Pictura aut̃ dicta: qͣi fictã.
Est enĩ imago ficta ñ u̾itas. Hinc &
fucata quedam id ẽ ficto qͦdam colo¬
ie ulita: nicħ fidĩ et u̾tatis hñtia.
Uñ et sunt quedam picture q̃ corꝑa
u̾tatis. studio coloris excedt̃: et fidẽ
dũ aug̾e contendunt. ad m̃datiũ
ꝓuehunt. sic̃ qͥ chimerã tͥcipitẽ pui¬
gunt. uł scillam hoĩem sursũ. cam¬

Expanded text:
quae dum visa fuerit, ad recordationen mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est, ficto quodam colore illita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contendunt, ad mendacium provehunt, sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Sc
Abbreviated transcription (Latin):
a ueli diminutione qͣi uexillũ. Sub
romulo aut̃ fascicłos feni ꝓ uexillis
milites habuer̃t. hinc et maniplĩ
appellant᷑. Manipłos enĩ dicimꝰ fas¬
ces feni qd̾ manũ impleant. Cȩtera
signa diuersis p̃lata imaginib. se¬
ed̾m militarẽ consuetudinẽ existutĩ.¬
ꝑ qͣs ie excitꝰ ꝑmixtione p̃lioꝵs agno¬
dait̃ auoce qͣi uocina. Nã pagani
agrestesq ad omẽm usũ bucina ad
cõpita conuocabant᷑. Proprie gͦ hoc
cina cogebat piscos. ad arma qͥrites.
Huꝰ clangor bucinũ dr̃. Tubã tirre¬
ni pͥmũ inuener̃t. Unde uirgilius.¬
Lirrenꝰq tuba mugire ꝑ ethera clan¬
gor. Hanc enĩ atirrenis p̃donibꝰ ex¬
cogitatã cũ disꝑsi cira maritimas
horas. ñ facile ad quãque p̃de occasi¬
onẽ uoce aut bucina conuocarent᷑.
uento plerũq obstrepente. Hinc pꝰea
bellicis cercaminibꝰ adhibita ẽ. ad de¬
nuntianda signa bellorũ: & ubi exau¬

Expanded text:
a veli diminutione, quasi velxillum. Sub a veli diminutione, quasi velxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli appellantur; manipulos enim dicimus fasces feni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoa voce, quasi vocina: nam pagani agrestesque ad omnem usum conpita convocabantur: proprie ergo hoc cina cogebat priscos ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi invenerunt; unde et Vergiliusrhenusque tubae mugire per aethera clangor. Hanc enim a Tyrrhenis praedonibus excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepente. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exau
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ. euenta p̃dicare conant᷑. id est.
qͥs quali signo fuerit natꝰ. aut quẽ
effectũ. habeat uite qͥ nascit᷑. Hi st̃.
qͥ uulgo mathematici uocant᷑. cuiꝰ
uocant. id ẽ. notaciones sẏdum. qͦmͦ se
habeant cũ qͥsq nascit᷑. łrimũ aũ idem
stellarũ int̾p̃tes. magi nuncupabant᷑.
sic̃ dehis legr̃ qͥ in euͣngłio natũ xp̃m
annunciau̾nt. Postea hoc noĩe solim̃a¬
thematici. cuiꝰ artis scientia usq ad
euͣngłm fuit concessa. ut xp̃o edito ne¬
mo exinde natiuitatẽ alicꝰ. decelo int̾p̃¬
taret᷑. Oroscopi dicti qd̾ horas natiuita¬
tis hõium speculant᷑. dissimili & diu̾¬
so fato. Sortilogi st̃ qͥ sub noĩe ficte
cant. diuinationis scientiã ꝓfitentur:
aut qͣrũcũq scͥpt᷑arũ inspectione fut᷑a
ꝓmittunt. Salisatores uocati sunt: qui
dũ eis m̾̃brorũ quecũq partes salierĩt.
aliqͥd sibi exinde ꝓsꝑũ seu t̾ste signifi¬

Expanded text:
actus et eventa praedicare conantur, id est, actus et eventa praedicare conantur, id est, quis quali signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vitae qui nascitur. Hi sunt qui vulgo Mathematici vocantur. Cujus vocant, id est notationes siderum, quomodo se habeant cum quisque nascitur. Primum autem idem stellarum interpretes magi nuncupabantur, sicut de his legitur qui in Evangelio natum Christum adnuntiaverunt; postea hoc nomine soli Mathematici. Cuius artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicuius de caelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt qui sub nomine fictae vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcunque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecunque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste signifi
Abbreviated transcription (Latin):
res dicti st̾: qͥa artẽ u̾b̃ ꝑagunt. Ari
sac̾fitia offu̾nt: hisq celebritatibꝰ
demonũ responsa accipiunt. Aruspi¬
ces nũcupati: qͣͣ horarũ inspectores.
Dies enĩ ⁊ horas in agendis negotis
oꝑibꝰq custodiunt. & qͥd ꝑsingula
tẽpora obseruare debeat homo. int̾̃n¬
dunt. hi etiã exta pecudũ inspiciũt.
et ex eis futura p̃dicant. Augures st̃
qͥ uolatꝰ auiũ. et uoces intendunt:
iter facientes obseruant. Dicta aũ
sunt. auspicia. qͣsi auiũ spicia et
auguria. ꝗͣsi aniũ gͣrria. hoc ẽ. aui¬
um uoces & linguas. Itẽ. auguriũ
qͣi auigeriũ : qd̾ aues gert̃. Duo st̃
aut̃ gena̾ auspiciorũ unũ ad ocło̾s.
altum ad aures ꝑtinens. Ad ocłos
scilicet uolatꝰ. ad aures uox auium.
Phitonisse a phitio apolline dictȩ.
qd̾ is auctor fu̾it diuinandi. Astro¬
logi dicti eo qd̾ in astris augurian
sid̾umq cursu. nascentiũ. mores.

Expanded text:
vero dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Ariovero dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Ariosacrificia offerunt: hisque celebritatibus, daemonum responsa accipiunt. Aruspices nuncupati, quasi horarum inspectores. Dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia. Et auguria, quasi avium garria, hoc est, avium voces et linguas. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens: ad oculos scilicet volatus, ad aures vox avium. Pythones a Pythio Apolline dicti, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris augurantusiderumque cursu, nascentium mores,
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur resuscitati mortui diuina¬
ne.& ad int̾rogata responde̾. Nichro
tio nuncupat᷑. Ad qͦs suscitandos
cadaueri sanguis adicit᷑. Nã ama¬
re demones sanguinẽ diẽt. Idõq qͦ¬
ciens nichromantia fit. cruor aq̃
miscet᷑: ut colore sangͥnis facilius
ꝓuocent᷑. Ydromancii ab aqͣ dicti.
Est enĩ ydromancia in aq̃ inspec-¬
cione umbras demonũ euocare.
⁊ imagines uł ludificationes eoꝵs
uid̾e. ibiq ab eis aliꝗͣ audire : ub̾i
adhibito sangͥne etiã inferos ꝑhi¬
bent᷑ suscitari. Qd̾ genꝰ diuinatiõis
aꝑsis fertur allatũ. Uarro dicit
diumationis qͣtuor ẽẽ gen̾a. terrã.
aqͣ. aerem. ignẽ. Hinc geomantiã
ydromantiã. aeromantiã. pyromã¬
tiã.dictam. Diuini dicti. qͣi deo pleni.
Diumitate enĩ se plenos assimulant.
& astutia qͣdam fraudulenta hõibus
fut᷑a coniectant. Duo aut̃ sunt gen̾a
diuinationis. ars. & furor. In cantato

Expanded text:
ationibus videntur resuscitati mortui divinaationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere. Ηεκρὸς tio nuncupatur: ad quos sciscitandos cadaveri sanguis adicitur. Nam amare daemones sanguinem dicitur. Ideoque quotiens necromantia fit, cruor aqua miscitur, ut cruore sanguinis facilius provocentur. Hydromantii ab aqua dicti. Est enim hydromantia in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam inferos perhibentur sciscitari. Quod genus divinationis a Persis fertur adlatum. Varro dicit divinationis quattuor esse genera, terram, aquam, aerem et ignem. Hinc geomantiam, ydromantiam aeromantiam, pyromantiam dictam autumat. Divini dicti, quasi Deo pleni. Divinitate enim plenos se esse assimilant, et astuta quadam fraudulentia, hominibus futura conjectant. Duo autem sunt genera divinationis, ars et furor. Incantatores
Abbreviated transcription (Latin):
mis conu̾tebant᷑. Hinc apparet neẽ
mittit solue̾ m̃tes qͣs uelit. ast als
duras inmitt̾e curas. siste̾ aꝗͣ fluuis
anes ingire uidebis sub pedibꝰ teriã
&. descendẽ montibꝰ ornos. Qd plura
Si cred̾e fas ẽ. de phytonissa. ut pphad
samuelis animã de inferni abdiis
euocaret. et uniorũ p̃sentaret. coll¬
spectibꝰ: Si tñ animã ꝓpħe fuisse al¬
pamꝰ. o ñ aliꝙͣ̃ fantasmaticã illusio
uorasse aĩas. Nst alios damnasse ne
aet pꝰ paululũ adiecit. Murmure
a magico tenues excire figuras. atq
spulcrales scite incantare fauillas.
uta nidem spoliare alios ars. noxia
nouit. Magi sunt qͥ uulgo malefici
facinorũ magnitudinẽ nuncupã¬
ur. hi & elem̃ta concununt. turbãt
ites hoĩum. ac sine ullo ueneni.
si nulla sanie polluta uenem in¬
antata ꝑit. Demonib enĩ accitis
audent uentilare. ut qͥsq suos ꝑi¬
mat malis arcib inimicos. Hi &̃
sanguine utunt᷑ & uictimis: et se

Expanded text:
rmas convertebantur. Hinc apparet, non rmas convertebantur. Hinc apparet, non promittit solvere mentes, Quas velit: ast aliis duras immittere curas: Sistere aquam fluviis, anes. Mugire videbis Sub pedibus terram, et descendere montibus ornos. « Quid plura? si credere fas est, pythonissam, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocare, et vivorum pspectibus; si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam inlusionvocasse animas, ast alios damnasse neci. Et post paululum adiecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, atque sepulchrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. Magi sunt, qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo veneni hMens hausti nulla sanie polluta veneni incantata perit. Daemonibus enim adcitis audent ventilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et victimis, et sae
Abbreviated transcription (Latin):
aGoꝵ pͥmꝰ ⁊oroastres ex tnt i¬
bactrianoꝵ. quẽ ninus rex as¬
rioꝵ prelio int̾fec̃. De qͦ aristotilesl
bit̾. qd̾ uicies centũ milia u̾suũ ab pe
condita inditiis uoluminũ eiꝰ dela¬
rentur. Hanc artẽ młta pꝰ scła dem¬
critꝰ ampliauit: q̃n & ypocrates ne¬
dicine disciplina effloruit. Ap̃ assya¬
os aut̃ magice artes copiose sunt te¬
stante lucano. Qͥs nocere fibra facta
queat: qͥs ꝓdat aues. qͥs fulg᷑a celise¬
uet. et assẏria scruptet᷑ sẏdã cura Ita
ħ uanitas margycarũ artiũ extran¬
one angłoꝵ malori in/ toto t̾raz
orbe plurimis scłis ualuit. ꝑ quandi
scientiã fut᷑oꝵ et infernoꝵa. et mus¬
cationes eorũ inuenta sunt aruspitu
augurationes. & ip̃a q̃ dicunt᷑ oracdi.
& inchromantia. Nec mirũ demago
signis resiste̾nt: u̾tentes uirgas in dra
tauit inbestias. Legitur & desacͥsitio
qd̾ archades deo suo lieo ĩmolabant.¬
ex qͦ qͥcũq sume̾nt: in bestiarũ fu¬

Expanded text:
agorum primus Zoroastres rex Bactrianorum, quem Ninus rex Assyriorum proelio interfecit: de quo Aristoteles scribit quod vicies centum milia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quamdam scientiam futurorum et infernorum evocationes. Eorum inventa sunt aruspicia, augurationes et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magosignis resisterent, vertentes virgas in drataverit in bestias. Legitur et de sacrificio, quod Arcades deo suo Liceo iex quo quicunque sumerent, in bestiarum fo
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ aut̃ p̃stigiũ. qd̾ p̃stringat aciem
ocłoꝵ. Aruspicineã artẽ. pͥmꝰ etrusciᷤᷤ
tradidisse dr̃. qͥdam stages. Hic ex horis
aruspicinã dictasse. qͣ die et mortuus
ẽ. Qs libros romani extꝰta lingua in
ꝓpriam mutau̾nt.
De paganis.x.

Expanded text:
ctum autem praestigium, quod praestringat aciem oculorum. Aruspicinae artem primus Hetruscus tradidisse dicitur: quidam Phryges. Hic ex horis aruspicinam dictavit, et est. Quos libros Romani ex Tusca lingua in propriam mutaverunt. De paganis .
Abbreviated transcription (Latin):
nigrũ uocant. Masticimũ qd̾ colo¬
rem masticis ht̃. Blatceũ blabum
mesticeũ osticiũ qr exusto ẽ. fitn.
ex dependenti fuligine tectorum
egesta assiduis ignibꝰ: unde et color
eiusdem tincture flãmeus ẽ. xxix.¬
De instrum̃tis uesti

Expanded text:
nigrum dicunt. Masticinum quod colonigrum dicunt. Masticinum quod colorem masticis habeat. Blatteum. Blavum. Mesticium. Osticium, quia ex usto est; fit enim ex dependenti fuligine tectorum egesta assiduis ignibus: unde et color eiusdem tincturae flammeus est.De instrumentis vesti
Abbreviated transcription (Latin):
dicim᷑. Est enĩ u̾micłs ex siluestri¬
bꝰ frondibꝰ. Conchiliũ dictũ. eo q̃d̾
ex concłis marinis color eiꝰ colli¬
git᷑. idem et ostrum uocat᷑. Ostrũ
qd ꝓcolore p̾pure tẽꝑat᷑. plurimis
qͥdem in locis. s optimũ in insula
cipro gignit᷑. siue in his qͦs ꝓpior
solis cursus inluminat. Conchi¬
lia aut̃ sunt maris. quȩ circũcisa
terro lac̾mas spuii coloris emnittar
His collectis color p᷑pureus tẽꝑat᷑. et
ostrũ exinde appellatũ dieẽ qd̾ exte¬
ste humore elicit᷑. Purpa apd latinos
go color ẽ s̾pure subingre que fit
inspania ut ferrugine clarꝰ hiba̾.
dicta aut̃ ferrugo. qd̾ om̃ĩs p᷑pure
pͥma tinctura. eiꝰ modi coloris exi¬
sub niger. Elbidũ ab elbo colore uo¬
catũ. Elbũ ẽ enĩ mediꝰ color int̃ in¬
grũ et albũ: et elbũ ab albo diri¬
uatũ. Luteꝰ color rubicundꝰ. qd̾ ẽ
croceꝰ: nã crocũ lutei coloris ẽ ut cro
qd̾ sit colore nigro. g̾ci enĩ melan

Expanded text:
dicimus; est enim vermiculus ex silvestribus frondibus. Conchylium dictum eo quod ex conchulis marinis color eius colligitur: idem et ostrum vocatur. Ostrum, quod pro colore purpurae temperatur, plurimis quidem in locis, sed optimum in insula Cypro gignitur sive in his quos propius solis cursus inluminat. Conchylia autem sunt maris, quae circumcisa ferro lacrimas purpurei coloris emittunt: his collectis color purpureus temperatur. Et ostrum exinde appellatum dicunt quod ex testae humore elicitur. Purpura apud Latinos go color est purpurae subnigrae quae fit in Hispania: ut: Ferrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo, quod omnis purpura prima tinctura ejusmodi coloris exisubniger. Elbidum ab elbo colore vocatum; elbum est enim medius color inter nigrum et album, et elbum ab albo dirivatum. Luteus color rubicundus, quod est croceus. Nam crocum lutei coloris est, utVirquod sit colore nigro; Graeci enim μέλαν
Abbreviated transcription (Latin):
aũ et astrologiam aliqͥd differt.
Nam astronomia celi conu̾sionẽ
ortꝰ. obitꝰ. motꝰq sydum continet.
ul ꝙͣ ex causa ita uocent᷑. Astrolo¬
gia uero. partim naturał. par¬
tim suꝑsticiosa ẽ. Naturał dum
ȩreqͥt᷑ solis & lune cursus uł ste¬
sticiosa uͦ ẽ. illa.ꝙͣ. mathematici
secunt᷑. qͥ in stellis auguriantur.
animȩ uł corporis m̃bra dispont.¬
syderũq cursus natiuitates hõiũ

Expanded text:
 et Astrologiam aliquid differt. Nam Astronomia caeli conversionem, ortus, obitus motusque siderum continet, vel qua ex causa ita vocentur. Astrologia vero partim naturalis, partim superstitiosa est. Naturalis, dum exequitur solis et lunae cursus, vel steersticiosa vero est illa quam mathematici sequntur, qui in stellis augurantur, anime vel corporis membra disponunsiderumque cursu natiuitates moresque
Abbreviated transcription (Latin):
Q iccirco mundꝰ ẽ appellatꝰ. qͥa sẽꝑ
ĩmotu ẽ. Nulla enĩ reqͥes eiꝰ elem̃tiᷤᷤ
concessa ẽ.
oncessa ẽ. De forma mundi.uii.
orma mundi ita demonstrat᷑.
australẽ. caput aut̃ et qͣsi facies.
orientalis ẽ regio. ultima pars se¬
uolubile atq ardens ẽẽ dixe¬
ruñt. uocatũq hoc noĩe eoqd̾
tanꝗͣ. uas celatũ in p̃ssa signa habe¬
ds̃ claris luminib et impleuit
sole scił et lune orbe fulgente &
astrorũ micantiũ splendentib
signis adornauit. Hoc auẽ g̾ce

Expanded text:
co mundus est appellatus, quia semper in motu est; nulla enim requies ejus elementis concessa est. CAPUT XXX. De forma mundi. 1. Formatio mundi ita demonstratur.Australem. Caput autem ejus, et quasi facies, orientalis regio volubile atque ardens esse dixerunt; vocatumque hoc nomine, eo quod tamquam vas caelatum inpressa signa habeDeus claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splendentibus signis adornavit. Dicitur e
Abbreviated transcription (Latin):
ethorica est bñdicendi scientia. in cuulibus
quistionib ad ꝑiuadendũ iusta & bona in re¬
Resis enĩ ap̃ gͥcos locutio dr̃ rethor. orathor Con¬
iuncta ẽ. cnũ gͣmmatice arti rechorica. In gͣnmati¬
cm enĩ scientiã recte loquendi discimꝰ In rechori¬
ca uͦ ꝑcipimꝰ qualt̾ ea que didiscimꝰ ꝑferamus.
De inuentorib rethorice artis.
Ec aũ discipłina a gͥcis inuenta ẽ agorgia
aristotile. ermagora. & tͣnslata in latinũ a
tullio iuidelicet ⁊ qͥntilliano. ⁊ ticiano: s ita copi¬
ose ita uarie. ut eã lectori admirari inꝓmptu sit
conp̃hendẽ. inpossibile. Pã m̃branis retentis qͥsi
Ad herescit memorie seties dictionis ac mox re¬
positis reccedacio oĩs clabit᷑. Huiꝰ distipline ꝑfec¬
ta cognitio oratorẽ facit
De noĩe oratoris ⁊ par

Expanded text:
etorica est bene dicendi scientia, in civilibus questionibus ad persuadendum iusta et bona, in rerhesis enim apud Grecos locutio dicitur. Rhetor oiuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didicimus, proferamus. De inventoribus Rhetoricae artis . Haec autem disciplina a Graecis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintiliano et Titiano, sed ita copiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem facit. De nomine oratoris et par
Abbreviated transcription (Latin):
tiuũ particulare directim. ut õe
iustũ honestũ. qd̾dam iꝰtũ ñ ẽ ma¬
lũ. qd̾ dã gͥ honestũ ñ ẽ malũ. Has
formulas cathericorũ sillogismoꝵ
qͥ plene nosse desid̾at. librum legat
qͥ inscribit᷑ ꝑiermenias apulei. &
quȩ subtilius sunt. tͣctata cognos¬
cet. Distincta enĩ. atq considerata
ad magnas intelligentia uias le-¬
ctorẽ. p̃stante dño utilit̃ intͦduc̃t.
Nc̃ ad ypotheticos sillogismos ordi¬
ne sequenti ueniamus:
odi sillogismorũ. ypotheticoꝵ
qͥ fiunt cũ aliqͣ conclusione

Expanded text:
ulare directim, ut: 'Omne iustum honestum: quoddam iustum non est malum: quoddam igitur honestum non est malum'. Has formulas categoricorum syllogismorum qui plene nosse desiderat, librum legat qui inscribitur Perihermenias Apulei, et quae subtilius sunt tractata cognoscet. Distincta enim atque considerata ad magnas intellegentiae vias lectorem, praestante Domino, utiliter introducunt. Nunc ad Hypotheticos syllogismos ordine sequenti veniamus. Modi syllogismorum Hypotheticorum, qui fiunt cum aliqua conclusione,
Abbreviated transcription (Latin):
lucet. At qͥ dies ẽ. Lucet gͥ. Quartꝰ
ita. Aut dies ẽ: aut nox. At qui
dies. Est & ñ lucet. Dies aut̃ ẽ. Hex gͥ¬
nox. At qͥ nor ẽ: dies gͥ ẽ. Modos aut̃
ypotheticorũ sillogisiorũ. siqͥs ple¬
niꝰ nosse desid̾at. librũ legat marii
uictorini: qͥ in scribit᷑ desillogisiniᷤᷤ
ypotheticis. Hinc ad dialecticas de¬
finicionũ sp̃es accedamꝰ q̃ tanta di¬
gnitate p̃cellunt. ut possint indi¬
ciorũ aꝑte manifestationes. et que¬
dam indicia dictionũ ostendere.
De diuisionibꝰ diffinicionũ ex marii

Expanded text:
t ita: Aut dies est, aut nox; atqui dies est, et non lucet; dies aute non est: dies igitur est'. Modos autem Hypotheticorum syllogismorum si quis plenius nosse desiderat, librum legat Marii Victorini qui inscribitur de Syllogismis Hypotheticis. Hinc ad Dialecticas definitionum species accedamus, quae tanta dignitate praecellunt ut possint indiciorum aperte manifestationes et quaedam indicia dictionum ostendere. De divisione definitionum ex Marii
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tociꝰ eius artis utilitas et
uirtus ostenditur. Quorũ conclu¬
sio plurimũ lectorẽ adiuuat. ad
ueritatẽ in uestigandam: tan¬
tum ut absit illi e̾rror decipien¬
di adu̾sarium ꝑsofismata fal¬
sarum conclusionum. Formule ea¬
thegoricorm id est predicatiuo¬
rum sillogismorm sunt tres.¬
sunt tres. Prune formule modi
sunt nouẽ. Primꝰ modꝰ ẽ qͥ con¬
ducit id ẽ. qͥ colligit. ex uniu̾sa¬
libꝰ dedicatiuis. dedicatiuum
uniu̾sale duectum: ut omẽ
iustũ honestũ. ome honestũ. bonũ.

Expanded text:
ubi totius ejus artis utilitas et virtus ostenditur, quorum conclusio plurimum lectorem adjuvat ad veritatem investigandam, tantum ut absit ille error decipiendi adversarium per sophismata falsarum conclusionum. 2. Formulae categoricorum, id est, praedicativorum syllogismorum sunt tres. Primae formulae modi sunt novem. 3. Primus modus est qui conducit, id est, qui colligit ex universalibus 108 dedicativis dedicativum universale directim, ut: Omne justum honest
Abbreviated transcription (Latin):
ex uniu̾sali abdicatiua. & particlari de¬
dicatiua dedicatiuum particłare ꝑ re-¬
fiexionẽ. ut nullũ turpe honestũ. qd¬
dam honestũ iustũ. qd̾dã gͥ iustũ ẽ nẽ.
turpe. formule scd̾e modi sunt qͣtuor.
Primꝰ modꝰ ẽ qͥ conducit ex uniuersali¬
bꝰ dedicatiua et abdicatiua. ab dica¬
tiuũ uniu̾sale directũ. ut om̃e iustũ

Expanded text:
cativa et particulari dedicativa abdicativum particulare per reflexionem, ut: 'Nullum turpe honestum: quoddam honestum iustum: quoddam igitur iustum non est turpe'. Formulae secundae modi sunt quattuor: Primus modus est, qui conducit ex universalibus dedicativa et abdicativa abdicativum universale directim, ut: 'Omne iustum
Abbreviated transcription (Latin):
cłari et uniu̾sali dedicatiuo. dedica¬
tiuum particłare ꝑ reflȩrionẽ. ut
quoddam iustũ honestũ. ome hone¬
stũ utile. qd̾dam gͥ utile iustũ. Octa¬
uus modꝰ ẽ. qͥ conducit ex uniu̾sa¬
libꝰ abdicatiua & dedicatiua. par¬
ticulare abdicatiuũ ꝑ reflexionẽ.
ut nullũ turpe honestũ. omne ho¬
iustũ. Nonus modꝰ ẽ. qͥ conducit

Expanded text:
dedicatiuum particulare per reflexionem, ut 'Quoddam iustum honestum: omne honestum utile: quoddam igitur utile iustum.' Octauus modus est qui conducit ex uniuersalibus abdicatiua et dedicatiua particulare abdicatiuum per reflexionem, uelut 'Nullum turpe honestum: omne hoiustum n
Abbreviated transcription (Latin):
ela gͥci armena dicunt. ꝓinde
qd̾ aere mouent᷑. Ap̃latinos aut̃
uela auolatu dicta: un ẽ illud. Uelo¬
rũ pandimꝰ alas. Genera ueloꝵ acate¬
on.epidromos. dalũ. artemo. si parũ.
mendicũ. ex qͥb acateon uelũ maxi¬
mũ. et in media naue constitutum
Epidromo scd̃e amplitudinis. s ad
puppẽ. Dalũ minimũ uelũ. et adꝓ
ram defixũ. Artemo dirigende potꝰ
nauis causa cõmendatũ. quã gle¬
ritatis. Siparũ genꝰ ueli unũ pedẽ
habens. quo iuuari nauigia solent
innauigatione: qͦtiens uis uenti lan¬
dens sipara uelorũ ꝑituras colligit
auras. Qd ex separatione existimai
nominatũ. Pesextremꝰ ãgulus ueli
quẽ sic naute locunt᷑.¬
ĩnes dicti: qd̾ antea in ui.¬
usũ luminis fui̾nt circũdati
cera. un et fun alia. Restes siue qd̾
rates contineant: seu qd̾ his retes
tendant᷑. Rudentes sunt funes na¬
uiũ: ex nimio stridore ita dictid
re funẽs qͥbꝰ in tempestatibꝰ utunt᷑
quas nautici suo more cucurbas

Expanded text:
ela Graeci armena dicunt, proinde quod aere moventur. Apud Latinos autem vela a volatu dicta. Unde est illud: Velorum pandimus alas. Genera velorum: acation, epidromos, dolo, artemo, siparum, mendicum. Ex quibus acation velum maximum, et in media nave constitutum. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens, quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis venti landens sipara velorum perituras colligit auras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntnes dicti quod antea in usum luminis fuerint circumdati cera; unde et funalia. Restes, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. Spirae funes quae in tempestatibus utuntur; quas nautici suo more cucurbas