comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
principiũ destinaret quȩ contẽplationẽ significat. lia
hoc ẽ laboriosa uita illi supponitur. quȩ actuã demon¬
strat. Sicut sepultꝰ ab om̃i treno negocio priuatur. ita¬
& contẽplationiuacans ab omi occupatione actuali auer¬
titur. Et sicut ab actuali uita conscendentes in contem¬
plationis quiete sepeliuntur. ita ab actione scłi receden¬
tes eos uita actiua inse quasi sepeliendo suscipit. Ac ꝑ
hoc uitę mundane actiua uita & uite actiue cõtẽpla¬
tiua sepulcrhũ ẽ. Uiriscĩ sicut a secreto contẽplatio¬
nis egrediuntur ad publicũ actionis. ita rursus ab
actionis manifesto ad secretũ contẽ plationis intime
reuertuntur : ut intꝰ dm̃ laudent ubi acceperunt.
semꝑ occulũ in radiũ solis figere nec deflectere nͥ¬
solius escȩ obtentu. ita & scĩ a contẽplatione ad actu¬
alem uitã interdũ reflectuntur. considerantes illa sũ¬

Expanded text:
principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat . 5. Sicut sepultus ab omni nego contemplationi vacans, ab occupatione actuali avertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae mundanae activa vita, et vitae activae contemplativa sepulcrum est. 6. Viri sancti, sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum 302 contemplationis intimae revertuntur, ut intus Deum laudent, ubi acceperunt usemper oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escae solius obtentu, ita et sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa sum
Abbreviated transcription (Latin):
ctiua uita innocentia ẽ bonorũ oꝑum. contem¬
platiua speculatio suꝑnoꝵ. Illa cõmunis mul¬
torĩ ẽ. ista uͦ paucorũ. Actiua uita mundanis reb
bene utit᷑. contẽ platiua uͦ mundo renuntians. so¬
li dõ uiuere delectatur. Qui prius inactiua ꝓficit.
ad contẽ latiuã bene conscendit. Merito enim inista
sustollitur. qui in illa utił inuenitur. Quicumq ad huc
temporalẽ glam: it carnalem affectat concupiscen¬
tia:a cõtemplatione ꝓhibetur. ut positꝰ inactuał ui¬
tȩ oꝑatione purgetur. In ista enĩ prius ꝑ exertitiũ
boni operis cuncta ex haurienda sunt uitia. ut in illa
iã puramentis acie ad contemplandũ dm̃: quisq ꝑtran¬
seat. Et licet conuersus statĩ ad contẽ plationẽ conscende¬
re cupiat. tamen ratione cogetur: ut priꝰ inactiuȩ ui¬
tȩ oꝑatione uersetur. Exempliĩ enĩ actiue & contempla¬
tiue uitȩ de iacobsume. Qui dũ ad rachel hoc ẽ ad uisũ

Expanded text:
Activa vita innocentia est operum bonorum, contemActiva vita innocentia est operum bonorum, contemplativa speculatio supernorum; illa communis multorum est, ista vero paucorum. 2. Activa vita mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. 301 3. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Quicunque adhuc temporalem gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae operatione versetur. 4. Exemplum enim activae et contemplativae vitae de Jacob sume, qui dum ad Rachel, hoc est, ad visum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsamq rectã doctrinã euacirare contendant.
In disputatione fidelium cauenda ẽ ꝓpositionũ
arnificiosa subtilitas. quȩ callidis obiectionib retia
tendit. Ita enĩ uersutis assertionib prauorũ disputatio
innotatur. ut recta esse simulent: quȩ ꝑuersa suadeñ.
Lectio memorie auocilio eget. Quod si fuerit naturalit
tardior. frequenti tamen meditatione acuitur : ac legen¬
di assiduitate colligitur. Sepe ꝓlixa lectio longitu diniͤ
causa memoriã le gentis oblitterat. Quod si breuis sit.
submotoq libro sententia retractetur in animo. tunc
sine labore le gitur: & ea qͣlectasunt recolendo memo¬
ria minime excidunt. Acceptabilior ẽ sensib lectio ta¬
cita quã aꝑta. Amplius enĩ intellectus instruitur. ꝗͣ¬
do uox legentis quiescit: & sub silentio lingua moue¬
tur. Nã clare legendo corpꝰ lauat᷑ & uocis acumen ob
De contemplatione &e actione xutenditur.

Expanded text:
ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. 300 6. In disputatione fidelium cavenda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis acumen obDe contemplatione et actione. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
um sit utilis ad instruendũ lectio. adhibita au¬
tẽ collatione maiorẽ intelligentiam p̃bet. Melius
est conferre quã legere. Collatio docibilitatẽ facit. Nã
ꝓpositis in t̃rogationib cunctatio rerũ excluditur.
& sepe obiectionib latens ueritas aperitur. Quod enĩ
obscurũ ẽ & dubiũ. conferendo cito ꝑspicitur. Mul¬
tũ ꝓsunt in collatione figurȩ. Resenim quȩ minus
aduertuntur. ꝑ cõparationẽ rerũ facile capiuntur.
Nam sepe sub spetie alia spũ ales causas scripturȩ di¬
uine insinuant. & nisi ꝑ aliqua euidenti ostentati¬
one uixapparent occulta lettis misteria. Sicut in¬
struere solet collatio. ita contentio destruit. Hȩc enĩ
relicto sensu ueritatis lites generat. & pugnando
uerbis etiam in dm̃ þlasphemat. Inde hereses & scis¬
mata. quib subuertitur fides. ueritas corrum
ñ ꝓueritate s ꝓ appetitu laudis certatur. Tanta
q in his ꝑuersitas. ut ueritati cedere nescrant:

Expanded text:
um sit utilis ad instruendum lectio, adhibita tamen collatione, majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Collatio docibilitatem facit, Nam propositis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et saepe objectionibus latens veritas approbatur. Quod enim obscurum aut dubium est, conferendo cito perspicitur. 3. Multum prosunt in collatione figurae. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spirituales causas Scripturae divinae insinuant; et, nisi per aliquam evidentem ostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in Deum blasphemat. Inde et haereses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpnon pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt conuersatione: discreti tamen sunt corde uł oꝑe.
Et licet sepe inmedio carnaliũ uitam ds ꝓtegat ele¬
corũ. tamen satis rarũ ẽ ut quis quã int̾ scłi uolupta¬
tes positꝰ auitiis maneat illibatꝰ. In quib & si n impli¬
cetur. aliquando tamen adtrahitur. Neq enĩ diututꝰ
esse poterit. qui ꝑicło ꝓxximꝰ fuerit. Uita sine offendi¬
culo uita monachi. sine cupiditatis & timoris in pedi¬
mento. Dũ enĩ quisq a consortio mundi abstrahitur.
nec cupiditas eũ obligat consentientẽ: nec truciat sen
fectus est.: qui huic secło & corpore & corde discre tus ẽ.
Onagerut ait iob contep̃nit ciuitatẽ. & monachi cõ¬
munẽ scłariũ ciuiũ conuersationẽ. Hii aduersa ui¬
uita despicitur: futura inueniatur.
lia sunt prȩcepta altiorib monachorũ. xuiii.

Expanded text:
sunt conversatione, discreti tamen sunt corde vel opere. sunt conversatione, discreti tamen sunt corde vel opere. Et licet saepe in medio carnalium vitam Deus protegat electorum, tamen satis rarum est ut quis inter saeculi voluptates positus a vitiis maneat illibatus, in quibus etsi non cito implicetur, aliquando tamen attrahitur. Neque enim diuturnus esse poterit, qui periculo proximus fuerit. 3. Via sine offendiculo, vita monachi sine cupiditatis et timoris impedimento. Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat consentientem, nec cruciat sentille ergo perfectus est, qui huic saeculo et corpore et corde discretus est. 5. Onager, ut ait Job, contemnit civitatem, et monachi communem saecularium civium conversationem. Hi adversa vis haec vita despicitur, futura inveniatur. II. De praeceptis altioribus monachorum. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ scłi nichil appetere: Qui enĩ hunc mundũ diliguñ.
turbulentis eius curis & sollicitudinib conturbant᷑
Qui autẽ eum odrunt nec sequuntur. internę quie¬
tis tranquillitate fruentes futue pacis requiem quã
illuc expectant. hic quodã mͦ habere iam inchoant.
De scĩs qui se a consortio se parant
c̃i uiri funditus scło renuntiantes ita huic mun¬
do moriuntur. ut soli deo uiuere delectentur. Qn¬
toq ab huiꝰ scłi conuersatione se subtrahunt. tanto in¬
ternę mentis acie p̃sentiam dĩ & angelicȩ societatis fre¬
quentiã contemplantur. Malorum tã praua sunt oꝑa
manifesta. ut hii qui suꝑnãpatriã desiderant. ñ solũ
mores eorũ s consortia fugiant. Quidã etiã corpora¬
liter seꝑari desiderant ab iniquis. ut eorũ ñ in uoluan¬
tur delictis. Non nulli & siñ corporali discessu sp̃uali
tamen ab eis intentione recedunt. qura & si cõmunes

Expanded text:
hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes, futurae pacis requiem, quam illi exspectant, hic quodammodo habere jam inchoant. De sanctis qui se a consortio saeculi separant. 1. Sancti viri funditus saeculo renuntiantes, ita huic mundo moriuntur, ut soli Deo vivere delectentur; quantoque ab hujus saeculi conversatione se subtrahunt, tanto internae mentis acie praesentiam Dei, et angelicae societatis frequentiam contemplantur. 2. Malorum tam prava sunt opera manifesta, ut hi qui supernam patriam desiderant, non solum mores eorum, sed et consortia fugiant. Quidam etiam corporaliter separari desiderant ab iniquis, ut eorum non involvantur delictis. Nonnuli, etsi non corporali discessu, spirituali tamen ab eorum intentione recedunt; qui etsi communes
Abbreviated transcription (Latin):
lidiores ad uitã illã de huiꝰ uitȩ mortificatione consur¬
gant. Cuncta quippe temporalia quasi herbȩ uiren¬
tes arescunt &e transeunt. Ideoq ꝓ eternis reb quȩ
numꝗͣ arescunt. recte ista seruus dĩ contempnit.
quia in eis stabilitatẽ ñ aspicit. Qui post renuntiati¬
onem mundi ad suꝑnã patriã scĩs desideriis in hiat.
ab hac terrena intentione quasi quib dam pennis
sulleuatus erigitur. & in quo lapsus erat ꝑ gemitum
conspicit. & ubi ꝑuenerit cũ gaudio magno intendit.
Quiuͦ a contemplationis requie reflexiis in curis
huiꝰ scłi incidit. si ad memoriã sui reuertatur ꝓtinꝰ
in gemiscit. quantũq fuerint tranquilla quȩ ꝑdidit.
& quã confusa sint in quib cecidit. ex ipsa laboris sui
difficultate cognoscit. Quid in hac uita laboriosiꝰ. quã
terrenis desideriis insuclare : aut quid hic securiꝰ. qua

Expanded text:
lidiores ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurlidiores ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurgant. Cuncta quippe temporalia, quasi herbae virentes, arescunt et transeunt; ideoque pro aeternis rebus, quae nunquam arescunt, recte ista Dei servus contemnit, quia in eis stabilitatem non aspicit. 304 7. Qui post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pinnis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi pervenerit, cum gaudio magno intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quae perdidit, et quam confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic securius quam
Abbreviated transcription (Latin):
De contemptorib mundi.xui.¬
a quȩ scłi amatorib cara sunt. sci uelut adu̾̃ sa
refugiunt. Plusq aduersitatib mundi gaudent. quam
ꝓsꝑitatib delectantur. Alienos esse a deo quib hoc scłm
ad om̃e cõmodũ ꝓsperatur. Seruis autẽ dĩ cuncta huiꝰ
mundi contraria sunt: ut dũ ista aduersa sentiunt.
ad cȩleste desideriũ ardentiꝰ excitentur. Magna apud
dm̃ refulget grã. qui huic mundo contemptibilis fu
erit. Nam reuera necesse ẽ ut quẽ mundus odit. di
culum in monte fieri cogitauit: quia in hoc mundo
scĩs tabernacłm ñ ẽ. qui b patria & domꝰ incȩlo est. Sc̃i
uiri ideo contempnere cupiunt mundũ. & motũ men¬
tis ad suꝑna reuocare: ut ibi sese colligant unde deflu¬
ceri̾nt. & inde subtrahant ubi disꝑsi sunt. Iusti qui
reb honorib q ac uite blandimentis renuntiant ꝓ¬
inde se ab omĩ terrena possessione mortificant: ut
deo uiuant. Ideoq scłi huiꝰ blandicias calcant. ut ua¬

Expanded text:
De contemptoribus mundi. Ea quae saeculi amatoribus chara sunt, sancti velut adversa refugiunt, plusque adversitatibus mundi gaudent, quam prosperitatibus delectentur. Alienos constat esse a Deo, quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Servis autem Dei cuncta hujus mundi contraria sunt, ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. Magna apud Dest. Nam revera necesse est ut quae mundus odit, dilculum in monte fieri voluerit ; quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus patria et domus in coelo est. 5. Sancti viri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibi se recolligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitae blandimentis renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque saeculi hujus blanditias calcant, ut va
Abbreviated transcription (Latin):
qcł ad uoluptuosã ꝑtinet &e ꝓdigã effusionẽ. Nã quã¬
tũ sat ẽ necessitati. edocet timotheo bibere apłs di¬
cens. Ilino modico utere. Non ea uino in ebriantur
homines. s etiã ex cęteris potandi generib. quȩ ua¬
rio mͦ confitiunt᷑. Unde & nazareis qͥ se scĩficabañ
a dño p̃ceptũ ẽ uinũ & sicerã ñ bibere. Utraq enĩ¬
statũ mentis euertunt. & ebrios faciunt: iuxcuriã eͦ¬
q carnis utraq equalit̃ gignunt. Quidã continen¬
tes sicut panẽ cũ pondere edunt. ita & aquã cũ men¬
sura sumunt: asserentes ad castimonrã carnis etiam
aquȩ abstinentiã conuenire.

Expanded text:
quod ad voluptuosam pertinet et prodigam effusionem. Nam quanquod ad voluptuosam pertinet et prodigam effusionem. Nam quantum satis est necessitati edocet Timotheum bibere Apostolus dicens: Vino modico utere . Non solum ex vino inebriantur homines, sed etiam ex caeteris potandi generibus, quae vario modo conficiuntur. Unde et Nazaraeis, qui se sanctificabant Domino, praeceptum est vinum et siceram non bibere. Utraque enistatum mentis evertunt, et ebrios faciunt; luxuriam quoque carnis utraque aequaliter gignunt. 8. Quidam continentes, sicut panem cum pondere edunt, ita et aquam cum mensura sumunt, asserentes ad castimoniam carnis etiam aquae abstinentiam convenire.
Abbreviated transcription (Latin):
sec crapulã potꝰ ebrietatẽ generant. Ebrictas autẽ
ꝑ turbationẽ gignit mentis. furorẽ cordis. flãmã
libidinis. Ebrietas ita mentẽ alienat. ut ubi sit nesciat.
Unde etiã nec malũ sentitur. qđ ꝑ ebrietatẽ cõmittitur.
cor: fornicatio enĩ sicut ait salomon. infatuat sapientẽ.
Ebrietas sicut in loth sensus rationẽ captiuat. Unde &
in ꝓuerbiis. Potentes inquit qͥ iracundist uinũ ñ bibañ.
ne cũ biberint obluuscantur sapientiã. Plerisq laus ẽ
tos &e luxuriose uiuentes ysaias sicarguit dicens. Ue
qui consurgitis mane ad ebrietatẽ sectandã. & potan¬
occubitũ ebrietati & gulȩ uoluptatib seruiunt. nec
intelligunt cur natist̃: s consuetudine luxuriȩ uł¬
uino de tenti luxcuriȩ tantũ totadie epulisq inser-¬
uiunt. Clamat iohel ꝓpħa his qͥ ebrietati deseruiuis
dicens. Exꝑgiscimini ebrii & flete. & ululate om̃s¬
qͥ bibitis uinũ indulcedinẽ. Quo testimonio ñ ait tan

Expanded text:
e crapulam, potus ebrietatem generant. Ebrietas autem perturbationem gignit mentis, furorem cordis, flammam libidinis. Ebrietas ita mentem alienat, ut ubi sit nesciat. Unde etiam malum non sentitur quod per ebrietatem committitur. cor . Fornicatio enim, sicut in Salomone , infatuat sapientem. Ebrietas, sicut in Lot , sensum rationis captivat. Unde et in Proverbiis: Potentes, inquit, iracundi sunt, vinum non bibant, ne cum biberint, obliviscantur sapientiam . 3. Plerisque lautos, et luxuriose viventes, Isaias sic arguit dicens: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potanoccubitum ebrietati et gulae voluptatibus serviunt, nec intelligunt cur nati sunt, sed consuetudine belluina detenti, luxuriae tantum tota die epulisque inserviunt. Clamat Joel propheta his qui ebrietati serviunt, dicens: Expergiscimini ebrii et flete, qui bibitis vinum in dulcedine . Quo testimonio non ait tantum
Abbreviated transcription (Latin):
im ꝓfitiat queras. Si enim hic laus queritur.
P. remuneratio amittitur. Iusti enĩ mere deni
nic s infuturo recipiunt. futura merces ñ
seris ꝓmittitur uistis. in elo ñ interra meris
praittitur sc̃is Nonẽ hic expectandum qđ alibi
dẽbetur.Ecce hic accepisti monita. data est
tibi uiuendi regulã. Nulla te iã ignorantia apec¬
cato excusat. Non esiã uite nesciꝰ. non es impru¬
deiis adut ignarus. Legem quã debeas sequi
dis posuie quał debeas esse desçripsi. Cograitio¬
nẽ mandatoꝵ habes. iã scis qu̾id sit recte uiue.
si de ne ultra offendas. uide ne de inceps anũ
quł noste despitias. Uide ne qđ legendo respi¬
cis. uiuendo contempnas. Donum scientiȩ ae¬
septum rotine. imple oꝑe: qđ didicisti ꝑceptione:¬

Expanded text:
iam prosit quaeras . 99. Si enim hic laus quaeritur, illic remuneratio amittitur. Justi enim mercedem, non hic, sed in futuro recipiunt. Futura merces, non praesens promittitur justis. In coelo, non in terra, merces promittitur sanctis; non est hic exspectandum quod alibi debetur. 100. Ecce accepisti monita, data est tibi vivendi norma, nulla te jam ignorantia a peccato excusat, non es jam vitae nescius, non es imprudens, aut ignarus; legem quam debeas sequi exposui, qualis debeas esse descripsi, cognitionem mandatorum habes. 523 Jam scis quid sit recte vivere; vide ne ultra offendas, vide ne deinceps bonum quod nosti despicias, vide ne quod legendo respicis vivendo contemnas. Donum scientiae acceptum retine, imple opere quod didicisti prae
Abbreviated transcription (Latin):
sic ꝑ uirare ñ poterit qui urare ñ appetit. Cauen¬
dã gͥ esse uirationẽ. necea utenda nͥ in sola necessita¬
te. Non ẽ contra dĩ p̃ceptũ uirare. s dũ usũ uirandi
facimꝰ: ꝑ uirii crimen in currimꝰ. Nũ quã gͦ uiret.
qͥ ꝑiurare timet. Multi dũ loquunt᷑ iurare semꝑ de¬
lectant᷑. dũ oporteat hoc tatitũ esse in ore est. est. non
non. Ampliꝰ enĩ quã est & ñ est: a malo ẽ. Multiut
fallant ꝑiurant. ut ꝑ fidẽ sacram̃ti fidem faciatit
uerbi: sicq fallendo dũ ꝑiurant & mentiuntur
hominẽ in cautũ decipiunt. Interdũ & falsis lacrimis
se ducti decipim᷑. & creditur dũ plorant: quib cre¬
dendũ ñ erat. Plerũq sine iuram̃to loqͥ disponimꝰ.s
in credulitate eoꝵ qͥ ñ credunt qđ dicimꝰ uirare con¬
pellim᷑. taliq necessitate uirandi consuetudinẽ facimꝰ.
Sunt multi ad credendũ p̃igri qͥ ñ mouent᷑ ad fiem
uerbi. Grauit̃ autẽ delinquunt. qͥ sibi loquentes ur are

Expanded text:
sic perjurare non poterit, qui jurare non appetit. Cavendum igitur est juramentum, nec eo utendum nisi in sola necessitate. Non est contra Dei praeceptum jurare, sed dum usum jurandi facimus, perjurii crimen incurrimus. Nunquam ergo juret qui perjurare timet. Multi dum loquuntur jurare semper delectantur, dum oporteat hoc tantum esse in ore Est est, Non non: amplius enim quam est et non est, a malo est . Multi ut fallant perjurant, ut per fidem sacramenti fidem faciant verborum: sicque fallendo dum perjurant et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. Interdum et falsis lacrymis seducti decipimur, et creditur dum plorant, quibus credendum non erat. Plerumque sine juramento loqui disponimus, sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus, jurare compellimur. Talique necessitate jurandi consuetudinem facimus. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbi. Graviter autem delinquunt, qui sibi loquentes jurare
Abbreviated transcription (Latin):
entes puleritudinẽ animȩ esse castitatẽ. & ꝑ hanc homi¬
nẽ angłicis meritis ẽ quib illi lapsi st̃ coȩquari. liuore
ꝑculsi in uidiȩ initiunt ꝑ sensus corporis opꝰ desideriũq libi¬
dinis. quatinꝰ a cȩlestib deorsũ deiecta animã ꝑtrahant.
secũq qđ uicerint głantes ad tartara ducant. Quando
inpulsu demonũ mens ad delectationẽ fornicationis im¬
pellit̾. diuini iudicii metꝰ ȩt̃ni torm̃ta incendii anto
oculos ꝓponant᷑: qͥa nimirũ om̃is pęna grauioris sup¬
plicii formidine suꝑatur. Sicut enĩ clauus clauũ ex¬
pellit. ita sepe recordatio ar doris gehennȩ ardorẽ exdlu¬
dit luxuriȩ. Quidã in iuuentute luxuriose uiuentes.
in senectute continentes fieri delectant᷑. & tunc eligunt
seruire castitati. qͣndo eos libido seruos habere contemp¬
nit. Nequaꝗ in senectute continentes uocandist: qͥ in
iuuentute luxuriose uixerint. Tales ñ habent p̃miũ.

Expanded text:
entes pulchritudinem esse animae castitatem, et per hanc hominem angelicis meritis, e quibus illi lapsi sunt, coaequari, livore perculsi invidiae, injiciunt per sensus corporis opus desideriumque libidinis, quatenus a coelestibus deorsum dejectam animam pertrahant, secumque quos vicerint gloriantes ad tartara ducant. 23. Quando impulsu daemonum mens ad delectationem fornicationis impellitur, divini judicii metus et aeterni tormenta incendii ante oculos proponantur, quia nimirum omnis poena gravioris supplicii formidine superatur. Sicut enim clavus clavum expellit, ita saepe recordatio ardoris gehennae ardorem removet luxuriae. 24. Quidam in juventute luxuriose viventes, in senectute continentes fieri delectantur, et tunc eligunt servire castitati, quando eos libido servos habere contemnit. 25. Nequaquam in senectute continentes vocandi sunt, qui in juventute luxuriose vixer
Abbreviated transcription (Latin):
cior fit. ut suꝑari difficile possit. Unde &e sepe exe consue¬
tudine delinquendi qͣsi captiui ad pecandũ cũ quadam
uiolentia trahim᷑. sensus qͦq nr̃os contra rectã uoluntatẽ
in nob rebellare sentimꝰ. Si plus delectat mente delesta¬
tio forneationis quã amor castitatis. adhuc in homine
peccatũ regnat. Certe si ampliꝰ delectat pulebritudo
mine. s si adhuc delectat᷑ atq animũ teneat.: ꝓculdubio
regnat. fornicatio carnis adulteriũ ẽ: fornicatio animi
seruitꝰ idoloꝵ ẽ. Est autẽ & spũał fornicatio. scd̾m quam
dñs ait. Quiuiderit mulierẽ ad concupiscendũ eã. iã me¬
chatꝰ ẽ eã in corde suo. Om̃is inmunda pollutio fornicatio di¬
citur. quãuis quisq diuersa turpitudinis uoluptate ꝓsti¬
tuat᷑. Ex delectatione enĩ forncandi uaria gignunt᷑ flagi¬
tia. quib regnũ dĩ claudit᷑: & homo adõ separatur. Int̾
cȩtera septẽ uitia fornicatio maximi ẽ sceleris. quia ꝑ car¬

Expanded text:
difficile sit. Unde et saepe ex consuetudine delinquendi quasi captivi ad peccandum cum quadam violentia trahimur, sensusque nostros contra rectam voluntatem in nobis rebellare sentimus. 17. Si plus oblectat mentem delectatio fornicationis quam amor castitatis, adhuc in homine peccatum regnat. Certe si amplius delectat pulchritudo mine; sed si adhuc delectatur, atque animum teneat, procul dubio regnat. 18. Fornicatio carnis adulterium est, fornicatio animae servitus idolorum est. Est autem et spiritualis fornicatio, secundum quod Dominus ait: Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est eam in corde suo . 19. Omnis immunda pollutio fornicatio dicitur, quamvis quisque diversa turpitudinis voluptate prostituatur. Ex delectatione enim fornicandi varia gignuntur flagitia, quibus regnum Dei clauditur, et homo a Deo separatur. 20. Inter caetera septem vitia fornicatio maximi est sceleris, quia per car
Abbreviated transcription (Latin):
tiant. eosq quib p̃esse contigit ñ agnoscant. Quib
tam̃ se esse agnoscant: nec regni głam ꝗͣ in secło sulli¬
mant᷑ aspiciant. s opꝰ qđ secũ ad inferos deportant
intendant. Si gͦ carebunt huiꝰ temporis gła. illa a¬
gant qͦ post finẽ sine possideant: dũ apłs aigat ñ

Expanded text:
ciant, eosque quibus praeesse contigit, non agnoscant. Quibusciant, eosque quibus praeesse contigit, non agnoscant. Quibustamen se esse cognoscant: nec regni gloriam, qui in seculo sublimantur, aspiciant, sed opus quod secum ad inferos deportant, intendant. Si ergo carebunt hujus temporis gloria, illa agant, quae post finem sine fine possideant. Dum Apost
Abbreviated transcription (Latin):
habere. nichilq infeliciꝰ male a gendi felicitate. Q in¬
trascãm ȩccłam bñ temꝑalit̾ imperat. sine fine in ꝑ¬
petuũ regnat. & de gła secłi huiꝰ ad eternã głam
stẽ fulgentẽ & lumina lapilloꝵ nudi & miseri ad¬
inferna torquendi descendunt. Reges a re
agendo uocati sunt. Ideoq faciendo recte¬
regis nomen tenet᷑. peccando amittitꝰ. Nã & ui¬
ros sc̃os ꝓinde reges uocarim sacris eloquiis. eo qđ
recte agant: sensus ꝓprios bene regant. & motus
resistentes sibi rationabilidiscretione disponant. Re¬
cte igitur illi regesuocant᷑. qui tam semet ipsos qũa sub¬
iectos bene regendo moclificare nouerunt. Quidã ipsũ
nomen regiminis ad immanitatẽ ꝑtrahutit crude¬
litatis. dũq ad culmen potestatis: uenerint. in a¬
postasiã confestĩ labuntur. tantoq se tumore cordis
exctollunt: ut cunctos subditos in sui cõꝑatione tlespi¬

Expanded text:
habere; nihilque infelicius male agendi facultate. 6. Qui inhabere; nihilque infelicius male agendi facultate. 6. Qui intra saeculum bene temporaliter imperat, sine fine in perpetuum regnat; et de gloria saeculi hujus ad aeternam stem fulgentem inferna torquendi descendunt reges a recte agendo vocati sunt, ideoque rect faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Nam et viros sanctos proinde reges vocari in sacris eloquiis, eo quod recte agant, sensusque proprios bene regant, et motus his resistentes sibi rationabili discretione componant. Recte igitur illi reges vocantur, qui tam semetipsos, quam subjectos bene regendo modificare noverunt. Quidam ipsum nomen regiminis, ad immanitatem transvertunt crudelitatis: dumque ad culmen potestatis venerint, in apostasiam statim labuntur, tantoque se tumore mentis extollunt, ut cunctos subditos in sui comparatione despi
Abbreviated transcription (Latin):
cita abnuit. seseq ut paruulũ in medio eoꝵ qͥbi
p̾erat ostendit. Qui in appetendis honiorib secliusi
uenit᷑ a requie. tanto sarcimis peccatoꝵ grauatuse
rũ ponderib ad grauat᷑: eisq magis mente & cogitati.¬
one subicitur. quib sullimitatis gradu p̃ponitur. Nã
ut quidã patrũ ait. om̃e qđ suꝑeminet plus merori¬
b afficitur: quãhonorib gaudet. Quanto quisq cu¬
ris mundi maiorib occupatur. tanto facilius uitiis p̃¬
mnitur. Si enĩ uix ualet peccataatumꝰ deuitare qui¬
etus. qͣͥnto magis occupatione scłari deuinctus: Non
statim utile ẽ om̃i potestate fungi in signi. s tunc
uere ẽ utile sibene gerat᷑. Tunc autem bene geritur.
quando subiectis ꝓdest quib terrenis honorib p̃fe¬
rantur. Potestas bonaẽ qͦ a deo donata ẽ: ut inalũ
timore coherceat. ñ ut temere malũ cõmittat. Ni¬
chil autẽ peiꝰ quã ꝑ potestatẽ peccandi libertatem

Expanded text:
cita abnuit, seseque ut parvulum in medio eorum quibus cita abnuit, seseque ut parvulum in medio eorum quibus praeerat ostendit . 2. Qui in appetendis honoribus saeculi anvenitur 338 a requie; tantoque sarcinis peccatorum gravatur, rum ponderibus aggravatur; eisque magis mente et cogitatione subjicitur, quibus sublimitatis gradu praeponitur. Nam, ut quidam Patrum ait: Omne quod supereminet plus moeroribus afficitur quam honoribus gaudet. 4. Quanto quisque curis mundi majoribus occupatur, tanto facilius vitiis premitur. Si enim vix valet peccata animus devitare quietus, quanto minus occupatione saeculari devinctus? 5. Non statim utile est omne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geratur. Tunc autem bene geritur, quando subjectis prodest, quibus terreno honore praefertur. Potestas bona est, quae a Deo donante est, ut malum timore coerceat, non ut temere malum committat. Nihil autem pejus quam per potestatem peccandi libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ restringatur. Nã si omes sine metufuissent. quiᷤ
esset qͥ a malis quẽ piã cohiberet: Inde &e in gentib
principes regesq electisunt: ut terrore suo popłos
a malo cohercerent. atq ad recte uiuendũ legib sub¬
derent. Quantũ ad tinet adrationẽ ñ ẽ ꝑsonarum
acceptio apud dm̃. qͥ mundi elegit ignobilia & con¬
temptibilia & quȩ ñ sunt ut ea qͦ sunt destrueret:
ne głietur om̃is caro corã illo: hoc ẽ carnał poten
uis. Melior ẽ subiecta seruitꝰ. ꝗͣ elata libertas. Mul¬
ti enĩ inueniunt᷑ dõ libere seruientes sub dñis con¬
stituti flagitiosis. qͥ & si subiecti sunt illis corpore:
si aliqͣ cingit᷑ ñ sub illa curuat᷑ ut suꝑbus tu¬
meat:. s eã sibi subicit ut humilior ignoteseat. Pro¬
batur aut̃ hoc apłico exẽplo. qͥdatã sibi potestatẽ
etiã nec ad hoc usus ẽ qđ licebat: s dũ possit utili¬

Expanded text:
tium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis tium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset, qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus principes, regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum ad poenae rationem, non est personarum acceptio apud Deum, qui mundi elegit ignobilia et contemptibilia, et quae non sunt, ut ea quae sunt, destrueret, ne glorietur omnis caro, hoc est, carnalis potenvis. 3. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes sub dominis constituti flagitiosis, qui, etsi subjecti sunt illis corpore, si aliqua cingitur, non sub illa curvatur, ut superbus tumeat, sed eam sibi subjicit, ut humilior innotescat. Probatur autem hoc apostolico exemplo, qui data sibi potestate, etiam nec ad hoc usus est quod decebat, sed, dum posset uti, li
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ in qͦ mensura mensi fueritis: in eadem remetiet᷑
uob̃. Cotidie nãq om̃s delinquimꝰ. & in multis errori¬
b labimur. Qui enĩ in nr̃is delictis clementes sumꝰ. in
alieno peccato rigorẽ tenere nequaꝗͣ debemꝰ. Multi
alioꝵ uitia cernunt sua ñ aspiciunt. & cũ ipsi maxei¬
u: ñ dimittunt. Hẏpocrite trabẽ in occło suo con¬
sistentẽ ñ sentiunt. & herentẽ festucã in lumine fr̃is
intendunt. Faciliꝰ rep̃hendimꝰ uitia aliena ꝗͣ nr̃a. Nã
ñ erubescimꝰ. facilius uitia uniꝰ cuiꝰq ꝗͣ uirtutes inten¬
dimꝰ. nec quid boni qͥsq gesserit agnoscere: s quid
na diuinitꝰ illata ẽ seruitutis. ita ut quib aspicit
q̃ congruere lib̾tatẽ. miscdius irroget seruitutem.¬
At licet ꝑ peccatũ humanȩ originis tamenȩqusds̃ ibo
discreuit hominib uitã alios seruos constituens. alios
dños. ut licentia male agendi seruoꝵ potestate dñan¬

Expanded text:
tum est: In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis tum est: In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis . 19. Quotidie namque omnes delinquimus, et in multis erroribus labimur. 336 20. Qui enim nostris delictis clementes sumus, in alieno peccato rigorem tenere nequaquam debemus. Multi aliorum vitia cernunt, sua non aspiciunt. Et cum ipsi maxibus non dimittunt. 21. Hypocritae trabem in oculo suo consistentem non sentiunt, et haerentem festucam in lumine fratris intendunt. 22. Facilius reprehendimus vitia aliena quam nostra. Nam non erubescimus. 23. Facilius vitia uniuscujusque quam virtutes intendimus; nec quid boni quisque gesserit agnoscere, sed quid na divinitus illata est servitutis, ita ut quibus aspicit non congruere libertatem, hiset licet per peccatum humanae originis, tamen aequus Deus ideo discrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos: ut licentia male agendi servorum, potestate dominan
Abbreviated transcription (Latin):
rigide peccato negligit. publice arguendꝰ ẽ: ut uulnꝰ
qđ occulte sanari nescit. manifeste debeat emendari.
Manifesta peccata ñ sunt occulta correptione pur¬
ganda. Palam enĩ sunt arguendi qͥ palã nocent. ut dũ
aperta obiurgatione sanant᷑. hii qui eosimitando deli¬
querant corrigantur: & dũ unꝰ corripitur. plurimi em̃¬
dentur. Necesse ẽ enĩ ut ꝓmultoꝵ emendatione unꝰ con¬
dempnetur. quã ꝑ unius licentiã multi ꝑiclitent᷑. Ita
erga delinquentẽ sermo ẽ ꝓferendus. sicut eiꝰ qͥ corripit᷑
litẽ uerbo increpationis asꝑgere. lenitatẽ tamen cor¬
de opiis ẽ retinere. Doctores nunñquã duris feriunt
uidetur esse suꝑba. & quod abonis fit pie: crudeliter
fieriputatur a prauis. quia ñ discernunt recto occło
quod a bonis recto fit animo. Notandũ ab om̃i pon
quanto duriꝰ a xp̃o uidicari formidat. Nã sicut scrip¬

Expanded text:
rigi negligit, publice arguendus est, ut vulnus, rigi negligit, publice arguendus est, ut vulnus, quod occulte sanari nescit, manifeste debeat emendari. 13. Manifesta peccata non sunt occulta correptione purganda. Palam enim sunt arguendi qui palam nocent, ut dum aperta objurgatione sanantur, hi qui eos imitando deliquerunt corrigantur. 14. Dum unus corripitur, plurimi emendantur. Necesse est enim ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quam per unius licentiam multi periclitentur. 15. Ita erga delinquentem sermo est proferendus, sicut ejus qui corripitur camenti verbo increpationis aspergere, lenitatem tamen corde opus est retinere. 16. Doctores nonnunquam durius feriunt videtur esse superbia; et quod a bonis pie fit, crudeliter fieri putatur a pravis, quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit animo. 18. Notandum est vehequanto durius a Christo se judicari formidat; nam sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
gregis quosdã ꝓ peccato a cõmunione eitiunt ut
peniteant. s quali sorte uiuere debeant ad melius
eo hortando ñ uisitant. Quib congrue sermodi¬
uinꝰ increpans cõminatur. Pastores qui pascurit po¬
płmmeũ. uos disꝑsistis gregẽ meũ: eietistis & ñ ui¬
sitastis eos. Ecce ego iusitabo suꝑ uos malitiã stuti
oꝵ ur̃oꝵ. Bonorũ studia sacerdotũ multa diligentia
etiam parua plebium facta ꝑquirunt: ut dũ in minini
subditoꝵ peccatis se acerrimos p̃stant. maiore malo cau¬
tos sibi subditosq ac sollicitos fatiant. Sicut medici mor¬
bos inminentes curandos suscipiunt. futuros uͦ ne inrũ¬
pant medicinȩ obiecta quadã p̃scientia antecedunt:
ita & loctores boni sic eaqͣ male acta sunt resecant. ut
ea qͣ admitti possunt ne ꝑpetrent᷑ doctrina succurren¬
te preueniant. Qui blando uerbo castigatꝰ ñ corrigit᷑.
acriꝰ necesse ẽ arguat᷑. Cũ dolore eni abscidenda sunt.

Expanded text:
gregis quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut gregis quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut poeniteant, sed quali sorte vivere debeant, ad melius exhortando non visitant. Quibus congrue sermo divinus increpans comminatur: « Pastores, qui pascitis populum meum, vos dispersistis gregem meum, ejecistis, et non visitastis eos: ecce ego  studia sacerdotum, multa diligentia etiam parva plebium facta perquirunt: ut dum in minimis subditorum peccatis se acerrimos praestant, de majoribus malis cautos sibi subditos, ac sollicitos faciant. Sicut medici morbos imminentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objectu quadam praescientia antecedunt: ita et doctores boni sic ea, quae male acta sunt, resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina sua succurrente praeveniant. Qui blando sermone castigatus non corrigitur, acrius necesse est ut arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
meũ seducentes.: qui beatificantur p̃cipitati. Atroci¬
ter iterũ arguuntur. qͥ peccantẽ ñ recipiunt. s des¬
piciunt & sꝑnunt. nec alteriꝰ delictũ tanꝗͣ ꝓpriũ
in gemiscunt. De talib ꝑ ysaiã dñs cõminans dicit.
Qui dicunt recede ame ne apꝓpinques mͥ quia mn¬
mundus es: isti fumꝰ erunt in furore meo. ignis
ardens totadie. Inde ẽ qđ & apłs omĩb omia factꝰ
est: ñ imitatione erroris s cõpassionis miseratione.
scilicet ut ita uitia aliena fleret. quẽ ad modũ sita¬
li & ipse implicaretur errore. Boni pastores popłi de¬
tent delicta deflere. & totosse planctib tradere : i¬
mitantes ieremiã ꝓpħam dicentẽ. Quis dabit capi¬
ti meo aquã. & occłis meis fontẽ lacrimarũ. & plora¬
bo die ac nocte interfectos popłi mei: Tanquã ꝓpria
gͥ delicta plebis peccata sacerdos flere debet. s affectu
conpatiendi. ñ accusatione cõmissi. Non nulli p̃sules

Expanded text:
istum, seducentes: et qui beatificantur, praecipitati . Atrociistum, seducentes: et qui beatificantur, praecipitati . Atrociter iterum arguuntur, qui peccantem non recipiunt, sed despiciunt et spernunt, nec alterius delictum, tanquam proprium, ingemiscunt. De talibus per Isaiam Dominus comminans, dicit: Qui dicunt, Recede a me: non appropinques mihi, quia immundus es, isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens totest , non imitatione erroris, sed compassionis miseratione, scilicet ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. Boni pastores populi debent delicta deflere, et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos populi mei ? Tanquam propria igitur delicta plebis peccata sacerdos flere debet, sed affectu compatiendi, non actione commissi. 8. Nonnulli praesules
Abbreviated transcription (Latin):
uia sua. ille in iniquitate sua morietur: sangunem u̾
eius de manu tua requirã. Sicut eni heli sacer dos ꝓfi
lioꝵ iniqͥtate dampnatꝰ ẽ: & licet eos delinquentes ad¬
monuerit. s tam̃ ut oportebat ñ redarguit. Sacerdo¬
tes ea quirere debent petcata. populoꝵ. & sagaci solis¬
citudine unĩquẽq ꝓbare: iuxeta testimoniũ dt̃i ad
ieremiã loqͣntis d batorẽ inquit dedite. in popło meo
robustũ. &e scies te ꝓbabis uias eoꝵ. Sacer dotes stis¬
dio corrigendi facta ꝑscrutari debent subiectorũ. ut
emendatos lucrifacere possint. Sicut autẽ peccato¬
re conuenit argui. ita iustũ ñ exulcerari. Sacer¬
dotes curam debent habere de his qui pereunt. ut
eoꝵ redargutione aut corrigant᷑ a peccatis. aut
si incorreptibiles existunt. ab ȩccla separentulol
Atrocit argiuntur. qͥ decipiendo peccantes ñ solũ
quia ñ arguunt ꝓpeccato. s etiã adulanter deri¬
piunt: dicente ꝓpħa. Et erunt qui beatificant popłin

Expanded text:
 sanguinem autem ejus de manu tua requiram . Sic enim Heli sacerdos pro filiorum iniquitate damnatus est; et licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit . 2. Sacerdotes exquirere debent peccata populorum, et sagaci sollicitudine unumquemque probare juxta testimonium Domini ad 334 Jeremiam loquentis: Probatorerobustum: et scies, et probabis vias eorum . Sacerdotes studio corrigendi facta perscrutari debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. Sacerdotes curam debent habere de his qui pereunt, ut sacerdotali redargutione aut corrigantur a peccatis, aut si incorrigibiles existunt, ab ecclesia separentur. Atrociter arguuntur, qui decipiendo peccantes, non solum non arguunt pro peccato, sed etiam adulanter decipiunt, dicente propheta: Et erunt qui beatificant populum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ꝓ quib sidõ gras egerit: suȩq culpȩ qđ tali dig¬
nus sit reputauerit. hoc qđ ex passione tolerat ei ꝓ uir¬
tutib reputabit᷑ . qui & diuinã cognoscit iusticiã. & su
am intelligit culpã.

Expanded text:
tur, pro quibus si Deo gratias egerit, suaeque culpae quod talibus digtur, pro quibus si Deo gratias egerit, suaeque culpae quod talibus dignus sit, imputaverit, hoc quod ex passione tolerat ei pro virtutibus reputabitur, quia et divinam agnoscit justitiam, et suam culpam intelligit.
Abbreviated transcription (Latin):
irmurare inflagellis dĩ peccator homo ñ debet.
quia maxime ꝑ hoc qđ corripit᷑ emendatur. Unꝰ¬
quisq autẽ tunc leuiꝰ portat qđ patitur. si sua discusse¬
rit mala ꝓquib illi infert᷑ retributio iusta. Discat non
murmurare qͥ mala patitur & si ignoret cur mala pa¬
etiã si ꝓ qͦ patratur ignoret: ꝑ hoc iã iustificat᷑. ꝑ qđ &ł
seipsũ accusat: & dĩ iusticiã laudat. Dũ exc reb ꝓspe
ris utilia iustꝰ exẽpla p̃stat hominib. necesse ẽ iterũ
eũ & aduersitatib tangi. quatinꝰ eius patientia cõꝓ.¬
betur. ut denuo fortitudinis documenta ea eosumant.
qui ꝓsꝑitatis euis tẽꝑantiã agnouerunt. Qui passio¬
nib animȩ insidiante ad uersario cruciatur. ñ icerreo¬
se credat alienari acꝑo quitalia patitur: s magis ꝓ hoc
deo cõmendabilem se esse eistimet. sidũ hȩc patitur lau¬
det dm̃ potiꝰ ꝗͣ accuset. Ad magnã utilitatẽ diuino ui¬
dicio mens iusti diuersis passionũ temptationib agita¬

Expanded text:
rmurare in flagellis Dei peccator homo non debet, quia maxime per hoc quo corripitur emendatur. Unusquisque autem tunc levius portat quod patitur, si sua discusserit mala pro quibus illi infertur retributio justa. Discat non murmurare qui mala patitur; etiamsi ignorat cur mala paetiam si hoc pro quo patitur ignoret, pro hoc tamen justificatur per quod et seipsum accusat et Dei justitiam laudatexempla praestet hominibus, necesse est eum iterum et adversitatibus tangi, quatenus ejus patientia comprobetur, ut denuo fortitudinis documenta ex eo sumant, qui prosperitatis ejus temperantiam agnoverunt. Qui passionibus animae insidiante adversario cruciatur, non idcirco credat se alienari a Christo qui talia patitur, sed magis per hoc Deo commendabilem se esse existimet, si, dum haec patitur, laudet Deum potius quam accuset. Ad magnam utilitatem divino judicio mens justi diversis passionum tentationibus agita
Abbreviated transcription (Latin):
Tristiciȩ merorẽ spes ȩterni gaudii suꝑat. & quẽ turba¬
ta mens de exteriorib afficit. dulcedo interioris tran¬
quillitatis letit. Aduersus inuidiã p̃parat᷑ caritas.
& aduersus irȩ incendia mansuetudinis adhibet᷑ tran
oppomit᷑ humilitas cep̃i: qua humiliant᷑ elati. Princi¬
paliũ septẽ uicioꝵ regina & mat̾ suꝑbiaẽ. eadẽq sep¬
tẽ principalia multa dese parturiunt uitia. quia
ita sibimet qͦdã cognatione iungunt᷑: ut ex altero al¬
terũ oriatur uł nutriat᷑. Sixut princeps septẽ uicioꝵ
suꝑbia nos eoꝵ potestatib subdit. ita cep̃s septiformi grã ple¬
nus a dnãtu uitioꝵ nos eripuit. & quos illa adicit septẽ¬
plici uicio: iste liberat septiformis gr̃ę dono:¬

Expanded text:
Tristitiae moerorem spes aeterni gaudii superat; et quem turbaTristitiae moerorem spes aeterni gaudii superat; et quem turbata mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. 6. Adversus invidiam praeparetur charitas, et adversus irae incendia mansuetudinis adhibeatur traopponitur humilitas Christi, qua humiliantur elati. 8. Principalium septem vitiorum regina et mater superbia est, eademque septem principalia multa de se parturiunt vitia, quae ita sibimet quadam cognatione junguntur, ut ex altero alterum oriatur. 9. Sicut princeps septem vitiorum superbia nos eorum potestatibus subdit, ita Christus septiformi gratia plenus a dominatu vitiorum nos eruit; et quos illa addicit septemplici vitio, iste liberat septiformis gratiae dono
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes sitigłe opponunt᷑. Int̾dũ uitia cũ uurtutib
ad utilitatẽ confligunt. ut ipso cerramine uł mens excer¬
ceatur uł elatione concussus animꝰ restringatur. Aduer¬
sus impetꝰ uitioꝵ contrariis uirtutib est pugnandũ. Con¬
tra luxuriã enĩ cordis ẽ adhibenda munditia. contra odi
ũ dilectio ẽ p̃paranda: contra iracundiã pacientia ẽ ꝓpo¬
nenda. Porro contra timorẽ fiduciȩ adhibenda ẽ uirtus.
Contra torporẽ zeli p̃liũ. tristiciȩ quoq gaudiũ: accidiȩ
fortitudo. auariȩ largitas. suꝑbiȩ humilitas opponen¬
da ẽ: sicq singłȩ uirtutes nascentia contra se uitia re¬
primunt. ac temptationũ motꝰ uirtute diuinȩ carita¬
tis extingunt. Libidinẽ abstinentia domat. Nã quanto
corpꝰ inedia frangit᷑. tanto mens ab illicito appetitu re¬
uocat᷑. Ad uersus irã tolerantia dimicat. ira autẽ semet¬
ipsã necat: sustinendo autẽ patientia uistoriã portat.

Expanded text:
irtutes singulae opponuntur. Interdum vitia cum virtutibus ad utilitatem confligunt, ut ipso certamine vel mens exerceatur, vel ab elatione conversus animus restringatur. 2. Adversus impetus vitiorum contrariis virtutibus est pugnandum. Contra luxuriam enim cordis est adhibenda munditia, contra odium 240 dilectio praeparanda, contra iracundiam patientia proponenda est. Porro contra timorem fiduciae adhibenda est virtus, contra torporem zeli praelium; tristitiae quoque gaudium, accidiae fortitudo, avaritiae largitas, superbiae humilitas opponenda est. Sicque singulae virtutes nascentia contra se vitia reprimunt, ac tentationum motus virtute divinae charitatis exstinguunt. 3. Libidinem abstinentia domat. Nam quantum corpus inedia frangitur, tantum mens ab illicito appetitu revocatur. 4. Adversus iram tolerantia dimicat; ira autem semetipsam necat, sustinendo autem patientia victoriam portat. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ ꝓsꝑa mutentur homini in aduersis. Unde
& salomon. Creatura exardescit in tormentum
nec uitia rationi.si animꝰ ñ ẽ subiectꝰ conditori. Tunc
autẽ recte subitiunt᷑ nob̃ omia qͦ sub nos sunt. si subi¬
cimur ei a qͦ nob illa subiecta sunt. Nã & qͦ uidentur
esse subiecta ei qͥ dõ subiectꝰ non ẽ. ille potiꝰ subicitur
eis. qͥsuã uoluntatẽ subiungit amori earũ. qͣ sibi sub

Expanded text:
liter prospera mutentur homini in adversa. Unde liter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum,nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicitur eis, qui suam volunta
Abbreviated transcription (Latin):
natura malũ dixeris. unutersȩ creature in uiriam
facis. Cuncta mala ꝑpeccatũ primi hominis ꝓpena
sunt transiata in uniuersũ genꝰ humanũ. Pinde
quȩc̃q uident᷑ mala. partĩ nob seuiunt originer
partĩ culpa. Mala dicunt multa increaturis ꝑũ¬
si. ut ignẽ qͥaurit: ut ferrũ qͥa occidit. ut ferã q
mordet. S cõmoda ipsoꝵ ñ adtendens homo accusat in
cta sunt noxia. ꝗͣ illi om̃i ex parte fuerant ante pecca¬
tũ subiecta. Nostro uitio ñ suanatura nob̾ mala sunt
ea qͦ nob̾ nocent. Nla lux dũ sit bona. infirmis ocłis no
xia ẽ: & ocłoꝵ uitiũ est ñ lucis. Sic ce cȩtera. Cũ crea¬
turarũ stimulis & elementoꝵ aduersitatib homo uer¬
berat᷑. peccati hoc exigit pęna: ut dõ suꝑbiens homo
ea qͤ infraipsũ st̃ patiatur aduersa. Unde &e in sapren¬
tia legit᷑. ꝓdõ pugnaũ cũ eo orbis terrarũ. contra in¬
sensatos. Merito gͦ peccatoꝵ hoc actũ ẽ: ut natura¬

Expanded text:
natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in cta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut natura