comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad ez echielẽ dñs dicit. Linguã tuã adhe¬
rescere faciã palato tuo: & eris mutus.
nec quasi uir ob iurgans: quia domus exas¬
perans est: Ac si aꝑte dicat: Idcirco tibi
p̃dicationis sermo tollit᷑. quia dũ me insuis
actibus plebs exasperat: non est digna cui
exortatio ueritatis fiat: Excuius ergo iuicio
p̃dicatori sermo subtrabat᷑: non facile agnoscit᷑:
Quia uͦ pastoris taciturnitas. aliquando sibi sẽꝑ
autẽ sub iectis noc eat : certissime scit᷑: Seutinã
si adp̃dicationis uirtutẽ non sufficimus: loci
nri officiũ in innocentia uitȩ teneamus: Nã
subdit᷑: Ecce ego mit touos: sicut agnos int̾
lupos: Nulti aut̃e cũ regiminis iura susci¬
piunt: ad lacerandos subditos in ardescunt:
Terrorẽ potestatis exhibent: & quibus ꝓdesse
debuerant. nocent: & quia caritatis uiscera
non habent. dnĩ uideri appetunt: patres se
eẽ minime recognoscunt: Humilitatis locũ
in elatione dominationis immutant: & si quan¬

Expanded text:
inguam tuam adhaerescere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est . Ac si aperte dicat: Idcirco tibi praedicationis sermo tollitur, quia dum me in suis actibus plebs exasperat, non est digna cui exhortatio veritatis fiat. Ex cujus ergo vitio praedicatori sermo subtrahatur, non facile cognoscitur. Quia vero Pastoris taciturnitas aliquando sibi, semper autem subjectis noceat, certissime scitur. 4. Sed utinam si ad praedicationis virtutem non sufficimus, loci nostri officium in innocentia vitae teneamus. Nam subditur: Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Multi autem cum regiminis jura suscipiunt, ad lacerandos subditos inardescunt, terrorem potestatis exhibent, et quibus prodesse debuerant, nocent. Et quia charitatis viscera non habent, domini videri appetunt, patres se esse minime recognoscunt, humilitatis locum in elationem dominationis immutant, et si quan
Abbreviated transcription (Latin):
nrãe habitaculũ dñs uenit : quando uerba
exortationis p̃currunt. atꝙ ꝑ hec ueritas
inm̃te suscipit᷑ Hinc ñãꝙ eisdẽ p̃dicatori¬
bus: isaias dicit: Parate uiã dni: rectas faci¬
te semitas dĩ nr̃i: Hinc illis psalmista ait Iter
facite ei q̃ui ascendit suꝑ occasũ:.n
Suꝑ occasũ nãq dñs ascendit. quia unde in
passione occubuit : inde maior ẽ suã głam
re surgendo manifestauit : Suꝑ occasum
uidelic& ascendit : qui mortẽ

Expanded text:
quando verba exhortationis praecurrunt, atque per haec veritas in mente suscipitur. Hinc namque eisdem praedicatoribus Isaias dicit: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Hinc illis Psalmista ait: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Super occasum namque Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. Super occasum videlicet ascend
Abbreviated transcription (Latin):
diamus: Messis quidem multa : operarii aut̃
pauci: Rogate ergo dnm messis: ut mittat
oꝑarios in messẽ suam : At messis multa. sed¬
oꝑarii pauci sunt. Qđ sine graui loqͥ merore
non possumꝰ : quia & si sunt qui bona audiant.
tamen in messe dĩ rarus ualde inuenitur.
oꝑator: Quia officiũ quidẽ sacerdotale
suscipimus : sed opus officii ñ implemus:
Rogate dñm messis: ut mittat oparios in
messẽ suã: Uos ꝓ nobis petite. ut digna
uob oꝑari ualeamus: ne ab exortatione lingua
torpeat. ne post quã predicationis locum
suscepimus. apud iustũ iudicẽ nr̃a nos taci¬
turnitas addicat: Sȩpe enĩ ꝓsua ne quicia
p̃dicantiũ restringitur lingua: Sepe uero
ex subiectoꝵ culpa agit᷑: ut eis qui presunt

Expanded text:
rarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Ad messem multam operarii pauci sunt, quod sine gravi moerore loqui non possumus, quia etsi sunt qui bona audiant, tamen in messe Dei rarus valde invenitur operator, quia officium quidem sacerdotale suscepimus, sed opus officii non implemus. Rogate dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Vos pro nobis petite, ut digna vobis operari valeamus, ne ab exhortatione lingua torpeat, ne postquam praedicationis locum suscepimus apud justum judicem nostra nos taciturnitas addicat. Saepe enim pro sua nequitia praedicantium lingua restringitur: saepe vero ex subjectorum culpa agitur ut
Abbreviated transcription (Latin):
dñs mittit. quatenus hoc nobis tacitus in¬
nuat : quia qui caritatẽ erga alterũ ñ hab&.
p̃dicationis officiũ susciꝑe nullatenus debet:
Bene autẽ dicitur. quia misit eos ante faciem
suã in omnẽ ciuitatẽ & locũ: quo erat ipse
uenturus : Predicatores enĩ suos dñs sequit᷑ :

Expanded text:
Dominus mittit, quatenus hoc nobis tacitus innuat, quia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis officium suscipere nullatenus debet. Bene autem dicitur quod misit eos ante faciem suam in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus ;
Abbreviated transcription (Latin):
sermonibus: aliquarido uero operibus ad¬
monet: Ipsa et enĩ faãta eius p̃cepta sunt: quia
dũ aliqͥd taciti ̃ facit. quid agere debeatis
innotescit : Ecce enĩ binos in p̃dicationẽ dis¬
cipulos ũttit : quia enĩ duo sunt p̃cepta
carig̃ atis. dĩ uidelic& amor et ꝓximi. et

Expanded text:
sermonibus, aliquando vero operibus admonet. Ipsa etenim facta ejus praecepta sunt, quia dum aliquid tacitus facit, quid agere debeamus innotescit. Ecce enim binos in praedicationem discipulos mittit, quia duo sunt praecepta charitatis, Dei videli
Abbreviated transcription (Latin):
cȩperunt effodere : Quode tecto: manꝰ
ut eũ cõmouerent iniciunt: Ibiq mul¬
utudo tota laborans: nihil ꝓrsus ꝑ totã
diem ꝑfecit: Uigilata deniq alia noc¬
te : mane teptantes iterũ nihil omnino
agere potuerunt: Tunc conturbati atꝙ
exterriti: quid facerent nesciebant:
hic triduũ natalis episcopatus eius
ẽẽ. consueuerat: & forsitan in hac die
noctuq insistentes: triduũ illud
continuatione diꝑcerunt: Quarta
autẽ die accedentes ponentesꝙ manus.
ñ ualebant penitus mouere sepul chrũ:
ꝑauore aut om̃s ex territi. iam in hoc
stante sut terra uasculũ qđ detexerant
operirent: apparuit eis ueneranda
canicie senex ad instar niuis candorẽ
efferens. dicens se eẽ. abbatẽ. & ait
eis: usquequo cont᷑ bamini & tardatis.
Nonuidetis domnũ ũ stañtem
uobis uuare paratũ. simanus apponitis.:
Tunc iactans palliũ quoutebat᷑. posuit
manũ ad sargo fagu cũ reliquis sac̾ dotib:

Expanded text:
coeperunt effodere. Quo detecto, manus, coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, injiciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem profecit. Vigilata denique alia nocte, mane tentantes, nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. hoc triduum natalis episcopatus ejus esse consueverat: et forsitan in hac die noctuque insistentes, triduum illud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus,
Abbreviated transcription (Latin):
reRe preciũ ẽ. & iam illud in¬
serere lectioni: qualit̾ scm̃ eiꝰ corpusculũ
in loco ubi nunc ad orat᷑ fuerit angło an¬
nuente trans latũ: Anno sexagesimo
quarto. post transitũ głosi domni auami
beatus ꝑpetuus turoniçȩ sedis cathedrã
sortitus ẽ. dignitatis: Ad eptusq hunc
apicẽ cũ magno de uotoꝵ consensu.
fundam̃ta tẽpli ampliora quã fuerant
suꝑ beata m̃bra locare disposuit: Quod sigaci
insistens studio: mirifice mancipauit
effectui de qua fabrica multũ qđ loque¬
rem᷑ erat : sed quia p̾sens ẽ. conticere ex¬
inde melius putauimus: Adueniente
ergo optato tẽpore sac̾doti ut t̾e plum
dedicaretur. & scm̃ corpusculũ aloco
ubi sepultũ fuerat transferret᷑: conuoca¬
uit beatus ꝑpetuus addiem festũ uicinos
pontifices. ied & abbatũ ac diuersorum
clericoꝵ ñminimã mul titudinẽ: Et qr
hoc inhalendis iuliis agere uolebat.
uigilata una nocte. factomane. accepto
sarculo terrã quȩ suꝑ sc̃m erat tumulũ

Expanded text:
iam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Julii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ sacerdotis composito. dictis etiã
missis. ut uentu ẽ. ad conuiuiũ : requi¬
rentes sollicite senẽ nequaquã reppe¬
rerunt: Sed nec homo qui dem exti¬
tit: qui eũ debasilica exire uidisset:
Credo aliqua fuiss& uirtus angelica.
quẽ & beatũ uirũ se uidisse ꝓ̃nuntiauit.
& de inceps nulli conparuit: In quo
loco exilla die multe uirtutes facte
sunt : quae ꝑ negligentiã non sunt
scripte: Nosuẽro dequanto nr̃o tẽpore
aut fieri uidimꝰ aut factũ certe cogno¬
uimus silere non quiuimus: adiuuante

Expanded text:
um sacerdotis composito, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam reperiunt. Sed nec homo quidem exstitit, qui eum de baCredo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovimus, silere nequivimus. 7. Adve
Abbreviated transcription (Latin):
aee sunt quae de uirtutibus beati
andreȩ apłi p̃sũpsi indignus ore.
sermone rusticus. prauus conscientia
ꝓpalare. dep̃cans eius misericordiam
ut sicut millius natale ꝓcessi exmatris
utero. ita ipsius obtentũ eruar ab infer¬
no. Et sicut indie passionis eius sũpsi
uitae huius exordũ : ita mesib ꝓpriũ
adscire dignet᷑ alũnũ. Et quia de
maiorib meritis reuocat nos pars
magna facinoris. hoc tantũ temerarius
p̃sumo repetere. ut cũ ille post iudiciũ
dominico corpori conformatus refulg&
ingloria. saltẽ obtineat ꝓ inmensis
criminibus: michi uel ueniã ñ negandã.

Expanded text:
aec sunt quae de virtutibus beati Andreae apostoli praesumpsi, indignus ore, sermone rusticus, pravos conscientia, propalare, depraecans eius misericordiam, ut, sicut in illius natale processi ex matris utero, ita ipsius obtentu eruar ab inferno, et, sicut in die passionis eius sumpsi vitae huius exordium, ita me sibi proprium adscire dignetur alumnum. Et quia de maioribus meritis revocat nos pars magna facinoris, hoc tantum temerarius praesumo petere, ut, cum ille post iudicium dominico corpori conformatus refulget in gloria, saltem obtineat pro inmensis criminibus mihi vel veniam non negandam.
Abbreviated transcription (Latin):
Salue crux quae diu fatigata requies-¬
cis expectans me Certissime enĩ
scio te gaudere suscipiens discipulũ
laetus ꝑgo adte. quia secretum tuũ¬
cognosco quã de causa fixa est Susci.

Expanded text:
Salve Crux, quae diu fatigata requiescis expectans me certissime. it ad eam: Suscipe discipulum laetus pergo ad te, quia secretum agnovi, qua de causa fixa es. Vers.
Abbreviated transcription (Latin):
Merh. Qtomodo obscuratũ.ẽ. aurũ:
mutatus . ẽ. color optimꝰ: disꝑsi sunt lapi¬¬
des scũ arii incapite omniũ platearum:
Beth. Filii syon incliti & amicti auro primo:
quomͦ reputatist̃ inuasa testea: opus ma-¬
nuũ figuli Gimel. Sed & lamiȩ nuda-¬
uerunt mãmã. & lactauerunt catulos
suos: filia populi mei crudeł quasi strucio
indeserto Deleth. Adhesit lingua lactan¬¬
tis ad palatũ eiꝰ insiti : paruuli petierunt panẽ:
& ñ fuit qui frangera eis He  Qui uesce¬¬
bant᷑ uoluptuose interierunt inuiis: qui
nutriebant᷑ incroceis. amplexati sunt ster¬
cora: Uau. & maior effecta. ẽ. iniqui¬
tas filiae populi mei. peccato sodomoꝵ:
que subuersa ẽ. in mom̃to. & ñ coeper̃
in ea manꝰ: TaI. Candidiores natarei ł.ii.¬
eiꝰ niue : nitidiores lacte : rubicundiores
ebore antiqͦ. saphiro pulchrior es Heth.
De nigrata. ẽ. suꝑ carbones facies eoꝵ: et
ñ sunt cogniti in plateis. Teth. Adhesit

Expanded text:
o obscuratum est aurum mutatus est color optimus dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum BETH filii Sion incliti et amicti auro primo quomodo reputati sunt in vasa testea opus manuum figuli GIMEL sed et lamiae nudaverunt mammam lactaverunt catulos suos filia populi mei crudelis quasi strutio in deserto DELETH adhesit lingua lactantis ad palatum eius in siti parvuli petierunt panem et non erat qui frangeret eis HE qui vescerierunt in viis qui nutriebantur in croceis amplexati sunt stercora VAV et maior effecta est iniquitas filiae populi mei peccato Sodomorum quae subversa est in momento et non ceperunt in ea manus ZAI candidiores nazarei eius nive nitidiores lacte rubicundiores ebore antiquo sapphyro pulchriores Denigrata est super carbones facies eorum; et non sunt cogniti in plateis. Adhaesit
Abbreviated transcription (Latin):
captus ẽ. inpeccatis nr̃is : cui diximus in
umbra tua uiuemꝰ ingentibus SEN.
Gaude & laetare filia edom quȩ habitas
int̾ra hus. ad te quoq ueni& calix. in ebri-¬
aris atq nudaberis: Taci. Cõpleta est mni-¬
quitas tua filia sion: non add& ultra ut
transmigr&: te. uisitauit iniquitatem
tuã filia edom. disco oꝑuit peccata tua:¬

Expanded text:
captus est in peccatis nostris cui diximus in umbra tua vivemus in gentibus SEN gaude et laetare filia Edom quae habitas in terra Hus ad te quoque perveniet calix inebriaberis atque nudaberis THAU conpleta est iniquitas tua filia Sion non addet ultra ut transmigret te visitavit iniquitatem tuam filia Edom discoperuit peccata tua
Abbreviated transcription (Latin):
MARTi uirtutib repetã. quȩ in libro
suo sulpicius iste memorauit : Vnde
prima illius interĩ militando gesta prȩ¬
tereo : neq ea at tingã. quȩ laĩcus egit᷑
ac monachus: nec uͦ audita ab aliis potius¬
quã quȩ uidi ipse dicturus sum:

Expanded text:
Martini uirtutibus repetam, quae in libro Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
simihi tribuitis mariiNi me e̾ẽ. discipłm:
illud etiam concedite. ut mihi liceat exẽplo
illius in anes sermonũ faleras & uerborum
oneram̃ta contẽpnere : Tuuͦ inquit postu¬
mianus uel cȩltice aut simauis gallice
loquere dũ mͦ ĩ marrũ loquaris : Ego
aut̾e ꝓfiteor quia etiã simutus esses non
de futura tͥ uerba. quib marrinoi facun¬
do ore loquereris: sicut ⁊ achariȩ in ioħis
nomine lingua resoluta est: Ceterum
cũ sis scolasticus hoc ipsũ quasi scolasticus
artificiose facis. ut excuses inperitiam:
quia exuꝑas eloquentia. Sed neq mona-¬
chum tã astutũ. neq gallũ dec&. ee̾. tam
callidũ: Verũ aggredere potius & qđ
te man& explica Nimiũ enĩ dudum
alias res agentes consumimꝰ tẽpus & iam
solis occidu u̾bra ꝓlixior mon&: ñ multũ
deuicina nocte suꝑ ee̾ De inde cũ paulu¬
lũ om̃s conticuis semus: gallus ita cepit.
Cauendũ mͥ inprimis eẽ arbitror: ne eade

Expanded text:
si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris. ego autem credo, quia, etiams mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de
Abbreviated transcription (Latin):
ex erm nob̾ ad alia ꝓperantibus om̃is
istoꝵ memoria relinquatur: Iupotiꝰ
ut iã dudũ desidero: residua mxatini
oꝑa contexe: At ego in quã arbitror
rectius istud agallo. ẽẽ. poscendum :
quippe qui plura nouerit. Neq enĩ ignorare
potuit magistrifacta discipulus: Et
qui ñ inmerito istam uicẽ ñ solũ iartno
sed etiã nob debeat: ut qui ego ĩa librum
editũ actu actenꝰ orientaliũ gesta me¬
morasti: istã demũ necessarũ sermonis
historiã gallus euoluat. quia ut dixi &
nob̾ deb& loquendi uicẽ & marano
suo credo prȩstabit: ut ñ grauate illius
facta comiemorte: Xx¬
ao plane inquit gallus. lic& in pirsi
tanto oneri: tam̃ relatis superius
a postumiano obedientiȩ cogor exẽplis.
Vt munꝰ istud qđ in ponitis ñrecusem sed
dũ cogito me hominẽ gallũ int̾ aquitanos
uerbã facturu. uereor ne offendat ur̃as
nimiũ urbanas aures sermorusticior::
Audietis me tam̃ ut gurdancũ hominem .
nihil cũ fuco aut coturno loquent̾e Nam

Expanded text:
erum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat, quia ego iam librum edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemoret. Ego plane, inquit Gallus, licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam
Abbreviated transcription (Latin):
regina: Videns in quã regina saba. omnẽ
sapientiã salomonis. & domũ quã aedificaue¬
rat. & eybos m̃se eiꝰ. & holocausta quȩ offe-¬
rebat indomo domini: ñ habebat ultra sp̃m:
Quid erat rationis ut p̃potens regina dom̃u.
expensas. & cybos regios tantopere miraret᷑:
Ergo hoc loco aliqua maiora nosoport& in¬
quirere : Vidit ergo ecclesia exgentibꝰ
c̃gregata sapientiã xp̃i. id est post carna-¬
lia instituta gentiliũ. post humanã & ani¬
malẽ doctrinã philosophoꝵ accepit intel¬
lectũ salutis. & uitae inspex̃ spiritalium
rẽ. cȩli ac terrae. & potentissimũ humani
generis conditorẽ. de cuiꝰ sapientia dicit᷑:
constitiusti: Vidit & domũ quã edificauerat:
id est incarnationis hoĩs ad sũpti. in quo
habitat om̃is plenitudo diuinitatis corpora.¬
lit̾: Uidit & cybos salomonis. idẽ uel illos
dequib dicebat. meus cẏb. ẽ. ut faciam
uoluntatẽ eiꝰ qui memisit patris: Cybus

Expanded text:
regina. Videns, inquam, regina Saba omnem regina. Videns, inquam, regina Saba omnem sapientiam Salomonis, et domum quam aedificaverat, et cibos mensae ejus, et holocausta quae offerebat in domo Domini, non habebat ultra spiritum . Quid erat rationis ut praepotens regina domum, expensas et cibos regios tantopere miraretur? Ergo in hoc loco aliqua majora nos oportet inquirere. Videt ergo Ecclesia ex gentibus congregata sapientiam Christi, id est, post carnalia instituta gentilium, post humanam et animalem doctrinam philosophorum accepit intellectum salutis, et vitae inspexit spiritualium rem coeli et terrae, potentissimum humani generis conditorem, de cujus sapientia dicitur: constituisti . Vidit et domum quam aedificaverat, id est, incarnationem hominis, in quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Vidit et cibos Salomonis, videlicet illos Dominus dicebat, Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit Patris . Cibus
Abbreviated transcription (Latin):
futuro : de anime immortalitate. de spe
resurrectionis & gloria: Venit ergo in
hierłm cũ multo cemitatu. id est ñ ĩa cum
una tantũ gentẽ iudeoꝵ sicut priꝰ sinagoga
solos habuit hebreos: sed totius mundi gentibꝰ
diuersisq nationibꝰ: Cenit ergo ex hibens
munera digna xp̃o. aurũ. gẽmas p̃ciosas. &.
hoc camelis portantibus . id.ẽ. ex gentib popło
uenientibus : qui priꝰ fuerant exuiciorũ
feditate distorti. & maloꝵ onere curui.
ac peccatoꝵ prauitate de formes Cũ his
tãquã muneribꝰ regina haec ingredit᷑ ad
pacificũ regẽ xp̃m. exhibens secũ fidei aurũ.
puritatis incensa p̃ciosa. splendoresq gẽma¬
rũ: moꝵ scilic& insignia et ornam̃ta
uirtutũ: Et locuta . ẽ. ei uniu̾sa quȩ habe¬
bat incorde suo : Id . ẽ. aꝑuit ei cor suum.
manifestauit ei occulta conscientiȩ suae.¬
in c̃fessione & penitudine p̃cedentium
delictoꝵ: Uideamꝰ. quid agat hec

Expanded text:
futuro, de animae immortalitate, de spe futuro, de animae immortalitate, de spe remunerationis et gloria. Venit ergo in Jerusalem cum multo comitatu, id est, non jam cum una tantum gente Judaeorum, sicut prius Synagoga solos habuit Hebrdiversisque nationibus. Venit ergo exhibens munera digna Christo, aurum et gemmas pretiosas; et hoc camelis portantibus, id est, ex Gentili populo venientibus, qui prius fuerant ex vitiorum foeditate distorti, et malorum onere curvi, ac peccatorum pravitate deformes. Cum his tanquam muneribus regina haec ingreditur ad pacificum regem Christum, exhibens fidei aurum, puritatis incensa pretiosa, splendoresque gemmarum, morum scilicet insignia et ornamenta virtutum. Et locuta est ei universa quae habebat in corde suo; id est, aperuit ei cor suum, manifestain confessione et poenitudine praecedentium delictorum. Videamus quae agat haec
Abbreviated transcription (Latin):
mundi partib reges paritura conuenit:
sicut & iam euangelista cõmemorat:
Regina austriuenit a finib terre: audire
sapientiã salomonis: Uenit eccła ad re¬
dẽptorẽ et eruditorẽ suũ: ut de stultitia
erroris doctrinã ꝑciper& ueritatis: De qua
pleniꝰ sicut audiuimꝰ regnoꝵ scribit histo¬
ria ita dicens Et ingressa regina hierłm
cũ multo comitatu & diuiciis. cũ camelis
portantib aromata & aurũ infinitũnimis.
et gẽmas p̃ciosas: uenit ad salomonẽ et
locuta ẽ. ei uniuersa quȩ habebat incorde
suo: Ergo infigura reginae huiꝰ. eccła
uenit exgentib & afinibꝰ terrae. ĩ ponens
finẽ cupiditatibꝰ uici isq t̃renis. ut audir&e
sapientiã salomonis. Id est pacifici uiri dñi
iħu xp̃i : qui fecit utraq unũ. soluens inimi¬
citias int̾ dm̃ & hominẽ in carne sua : Aenit
post ueteres & ꝓfanas suꝑstitiones audire
et discere. de fidei illuminatione. & iudicio

Expanded text:
mundi partibus reges quaesitura convenit. mundi partibus reges quaesitura convenit. Sicut et evangelista commemorat , Regina Austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Venit Ecclesia ad redemptorem et eruditorem suum, ut de stultitia erroris doctrinam perciperet veritatis; de qua plenius, sicut audivimus, Regnorum scripsit historia, ita dicens: Et ingressa regina Jerusalem cum multo comitatu et divitiis, cum camelis portantibus aromata, et aurum infinitum nimis, et gemmas pretiosas, venit ad Salomonem, et locuta est ei universa quae habebat in corde suo. Ergo in figura reginae hujus Ecclesia venit ex Gentibus et a finibus terrae, imponens finem cupiditatibus vitiisque terrenis; ut audiret sapientiam Salomonis, id est, veri pacifici Domiunum, solvens inimicitias inter Deum et hominem in carne sua. Venit post veteres et profanas superstitiones audire et discere de fidei illuminatione, et judicio
Abbreviated transcription (Latin):
este festa eccłȩ colunt: qui se eccłȩ
filios eẽ cognoscunt Haec enĩ omniũ
eredentiũ mat̾ est: quȩ natos ad mortẽ.
regenerat ad salut̃ẽ: Haec. ẽ. post sinagogã
quidẽ uocata : sed ante sinagogã ꝓmissa:
Haec enĩ iã inprimo hoĩe p̃figurata est:
Nã sicut exade latere sabricata ẽ. eua: ita
exxp̃i corpore & uulnere redẽpta creuit
eccła Haec intra arcã diluuio ex undan-¬
te seruata crucis beneficiũ & baptismatis¬
mysteriũ p̃signauit: Hanc sarra sterilis et
desꝑata. in senectute unico pignore fecunda
p̃cecinit Eccła enĩ. unicũ id est dilectissimũ
dõ populũ scło iam senescente ꝓgenuit:
Haec .ẽ. regina illa. de qua ad dñm dicit᷑:
Adstitit regina adextris tuis inuestitu de¬
aurato. circũ amicta uarietate : Id est
diuersarũ circũdata p̃cioso decore uirtu¬
tũ: Haec .ẽ. illa regina. quȩ uenit a partibꝰ
aethiopiȩ audire sapientiã salomonis: Sed
hec ñtã exuna regione. quã ex uniuersis

Expanded text:
ecte festa Ecclesiae colunt, qui se Ecclesiae filios esse recognoscunt. Haec enim omnium credentium mater est, quae natos ad mortem, regenerat ad salutem. Haec est post Synagogam quidem vocata; sed ante Synagogam promissa. Haec enim jam in primo homine praefigurata est. Nam sicut ex Adae latere fabricata est Eva; ita ex Christi corpore et vulnere redempta crevit Ecclesia. Haec intra arcam diluvio exundante sermysterium praesignavit. Haec Sara sterilis, et desperata in senectute unico pignore fecunda praescivit. Ecclesia enim unicum, id est dilectissimum Dei populum saeculo jam senescente progenuit. Haec est regina illa de qua a Davide dicitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato circumamicta varietate ; id est diversarum circumdata pretioso decore virtutum. Haec est illa regina quae venit a partibus Aethiopiae audire sapientiam Salomonis. En haec non tam ex una regione quam ex universis
Abbreviated transcription (Latin):
ratoris sui constituta diuicias. in effabili¬
bus regine huiꝰ uerbis uti addm̃ poterit:
dicens: Clerus. ẽ. sermo quẽ audiui in
t̃ra mea suꝑ sermonibꝰ tuis: maiora sunt
ꝑa tua quã rumor quẽ audiui: & re¬
ura. id qđ parat ds̃ diligentibus se. fide
ñ conp̃hendit᷑. spe ñ at tingit᷑. Caritate non
capit᷑: desideria & uota transgredit᷑: Ad quiri
potest : aestimari ñ potest: Habebit de ꝑceptio¬
ne fructũ : ñ habebit de sacietate fastidiũ:
Adquȩ nos bona ꝑducat: qui uiuit & regnat

Expanded text:
ratoris sui constituta divitias, ineffabiliratoris sui constituta divitias, ineffabilibus reginae hujus verbis uti ad Deum poterit, dicens: Verus est sermo quem audivi in terra mea super sermonibus tuis. Majora sunt opera tua, quam rumor quem audivi. Et revera id quod parat Deus diligentibus se, fide non comprehenditur, spe non attingitur, charitate non capitur, desideria et vota transgreditur: acquiri potest, aestimari non potest. Habebit de perceptione fructum, non habebit de satietate fastidium. Ad quae vos bona perducat, qui vivit et reg
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. panẽ caeli dedit eis: panẽ angelorũ
manducauit homo: Uidit & holocausta
eiꝰ. orationũ sine dubio sũpplicationũq myste¬
ria : & obstipuit ubi uidit & in aestimabiles
diuicias dnĩ sui. dixitq ad regẽ: Uerus
.ẽ. sermo quẽ audierã int̾ra mea suꝑ sermonib
tuis & suꝑ sapientia tua : & ñ credebã narran¬
tib donec ipsa ueni. & uidi oculis meis: et
ꝓbaui qđ media pars ñtiata michi ñ fuiss&
Maiora sunt sapientia et oꝑa tua: quã rumor
quẽ audinui: Cũ ergo ꝑuenerit regina hȩc.
inquã in aet̾nã hierusalẽ. Id ẽ uisionẽ pacis.
& ingressa fuerit beatã requiem & głam
caelestiũ ꝓmissoꝵ : muto plura & magni-¬
ficentiora ꝑspici&. quã ei sunt in hac t̾ra
ꝑ sacra eloquia. ꝑ prophetas atq apłos nun¬
tiata: Nunc & enĩ tãquã inspeculo & ine-¬
nigmate : tunc autẽ ocuł suis uidebit.
id est facie ad faciem: Tunc beata et
inlustris anima. int̾ stupendas remune¬

Expanded text:
dicitur: Panem coeli dedit eis, panem angelorum manducavit homo . Vidit et holocausta ejus, orationum sine dubio supplicationumque ministeria, et obstupuit ubi vidit inaestimabiles divitias Domini sui; dixitque ad regem: Verus est sermo quem audieram in terra mea super sermonibus tuis et super sapientia tua, tibus, donec ipsa veni, et vidi oculis meis, et probavi quod media pars nuntiata mihi non fuisset. Majora sunt sapientia et opera tua, quam rumor quem audivi. Cum ergo pervenerit regina haec sancta in aeternam Jerusalem, id est, visionem pacis, et ingressa fuerit beatam requiem et gloriam coelestium promissorum; multo plura et magnificentiora perspiciet, quam ei sunt in hac terra per sacra eloquia, per Prophetas atque Apostolos nuntiata. Nunc enim tanquam in speculo et in aenigmate, tunc autem oculis suis videbit, id est, facie ad faciem. Tunc beata et illustris anima inter stupendas remune
Abbreviated transcription (Latin):
nos saluos faeiet : ilico abeis sc̃s natarius
qulllitas Ammirantes nautȩ clamauer̃t:
Ueni & salua nos ꝑ dm̃ tuũ: qui te intanta
sedata. ẽ. tẽpestas dixitq ilł. Si creditis
autẽ animo. & fidens de dĩ mĩa sc̃s natarie¬

Expanded text:
nos| saluos faciet ilico ab eis. Sanctus nos| saluos faciet ilico ab eis. Sanctus quilletas admirantes| nautae . clamauerunt . ueni . et salua nos per deum tuum .| qui te in tanta seta| te tempestas est. Dixitque illis . credetis autem| animo . et fidens de dei miseri
Abbreviated transcription (Latin):
indextera tua fortissima. Nero dipit.
O porta ex hoc nefandisumo : terraru spacia
lib̾ari Iunc ussit sc̃mnatariũ cũ celso
ciuitati deduci p̃cepit. scribens ei Geruasiũ
& ꝓtasiũ iuuenes. detrectantes ĩ molare
dus: ad te misimꝰ: Quos carcerali custodia
detine : & di isnr̃is sacrificare cõpelle:
nero adportũ ꝓcessit. & statui sibi sc̃m¬
natariũ cũ puero iusst. Dixitq ad eum
Tantȩ st̃ artes tuȩ: ut ãpliꝰ uiuere ñ debeas:
Ate mͥ ĩmissa .ẽ. ferarũ rabies. tugustare
dedeoꝵ libamina noliusti. tu subuertisti
iuuenes geruasiũ & ꝓtasiũ ne ĩmolarent
diis: att ideo maris tȩ ꝓfunda suscipiet:
quȩ sua iussione constituit. Nero dixit
nauelero: Hunc nefariũ cũ puero in mari
stridentibꝰ uentis cõmota.ẽ. t̾ẽpestas. et
pereuntes nautȩ : clamauer̃t dicentes:
Peccauimꝰ corã dõ natarir: dũ neronis paremꝰ
ĩꝑio: Ubi es nunc nero & diitui : quis

Expanded text:
in dextera tua fortissema.| Nero dixit in dextera tua fortissema.| Nero dixit oportet et hunc nefandissemo+ terrarum spa| cia liberare Tunc iussit sanctum nazarium cum celso ciuitati dedu| ci praecepit. Scribens ei . Geruasium . et protasium . ioue| nes . detrectantes immolare diis ad te direximus . | quos carcerali custudia detene et diis nostris sacrife| care conpelle. nero| ad portum processit . et statui sibi nazario Cum puero| iussit . Dixit ad eum . tante sunt arte tuae . ut amplius| uiuere non debeas a te mihi inmissa est ferarum rabies tu| gustare de deorum libamina noluisti. Tu subuertisti . iouenis| Geruasium . et protasium . ne inmolarent diis . aquae| ideo maris te profunda suscipient.que sua iussione . constituit. Nero dixit na+clirio . | hunc nefario Cum puero in mare stri| dentibus uentis commota tempestas est . et pereuntes nau| tae clamauerunt . peccauimus coram deo . nazari dum| neronis parimus inperio . ubi es nunc nero et dii tui quis
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ . ẽ. ꝑhennis uite bonis ꝑfrui. quã breuia
cõmoda posside. Nã diuiciȩ & honores
tui nichil sint : sieut & tu continuo interib̾¬
L UIIII. Nero iratꝰ: dix̃: Digne fundetur
sanguis ur̃ : qui ꝓpt̃ crucifirũ hominẽ
mori uultis. quã mecũ felicit᷑ uiuere Geruasiꝰ
& ꝓtasius dixert̃: Quando quidẽ nos occide¬
ris: tunc uiuificabim᷑. Nã hic mori parati
sumꝰ : ut inaet̃nũ uiuamus Tunc nero ad
arã deduci eos p̃cepit : ut gustarent de
ꝓfanatis & pollutis: Cũꝙ statuissent eos
ministri ante arã: nero dix̃ Si uultis uiuere :
sacrificate diis Geruasius & ꝓtasius dixert̃:
dixert̃ ministris: Obtestam᷑ uos ꝑcaput
neronis: quiescite a nob̾ parũꝑ. & ad ducite
patrẽ nr̃m natariũ: Ren̾tiauert̃ neroni
Qui gratulatꝰ. ẽ : & ait Int̾ponite aliqͥd spacip̃
& forte meliori c̃silio ĩmolent diis Et
aspiciens incelũ : ait uoce magna. dnẽ
lib̾a animas nr̃as ademonibꝰ: & salua nos

Expanded text:
ennis uitae . per| frui . quam breuia mala possedire . nam diuiciae . et hono| ris tui+ nulli sunt sicut et tu continuo interrebis. Nero iratus| dixit . digne fundetur sanguis uester . qui propter crucifi| xum hominem+ mori uultis . quam mecum feliciter uiuere.| Geruasius . et protasius dixerunt . quandoquidem nos| occideris . tunc uiuificabimur . nam hic mori parati somus . | ut in aeternum uiuamus. Tunc nero ad aram eos dedu| ci . praecepit ut gustarent et profanis . et pollutis. Cumque| estatuissent eos ministri ante aram. Nero dixit . si uul| tis uiuere . sacrificatae diis. Geruasius . et protasius . didixerunt ministris obtestamur uos per caput neronis . | quiescite a nobis parumper et adducite patrem nostrum| nazarium. Renunciauerunt neruni qui gratulatus est . | et dixit interponite aliquid spacium . et forte meliore| consilio immola+nt diis . et as| piciens in caelum . ait uoce magna . domine libera animas| nostras a demoniis . et salua nos
Abbreviated transcription (Latin):
Circa aut̃ horã nonã surgens puer: dix̃ ei :
Haue pat̾ natari: dixitꝙ ei natarius.
Aue fili celse: Dicito michi : ubi nẽ fuisti:
Qui respondens : dix̃: In c̃ gregatione
iustoꝵ : ibiꝙ te uidi stantẽ ad dexterã
ommipotentis dĩ. & loquebat᷑ tͥ de uita
uestigia eiꝰ Mansert̃ aut̃ nocte illa intra
& uenit  mediolanũ inquirens scõs marty¬
res Geruasiũ. & ꝓtasiũ : quos inuenit in
carcerẽ pari grã c̃firmatos
adiens anolinꝰ qui p̃erat ciuitati. qđ
p̃dictos uiros adhortatione & p̃sentia
c̃firmar& : capi eũ iussit. scribens neroni:
Virũ scelestũ qui dr̃ natariꝰ. inueni fugientẽ
potestati tuȩ : & c̃uertentẽ qͦs incarcere
diis nr̃is ĩmolaturos Accipiens nero
relationẽ exiliuit dicens Ad huc
uiuit deoꝵ aduersarius. & ingenti ira
scribens ei Concide colla eoꝵ. id.ẽ.
pueri : eoꝵꝙ carnes expone auibꝰ & feris.
nec ossa quiescere patiaris Cũq a nolinꝰ
huice modi litteras accepiss& : palam

Expanded text:
Circa autem+ nona surrexit puer dicens ei . aue pater na| zari dixitque ei nazarius . aue . file celse dicito mihi ubi| nunc fuisti. Qui respondit . in congregacione iustorum . ibique| te uidi stantem . iuxta sedem omnipotentis dei . et loquebatur| tibi de uita uesti| gia eius. Manserunt autem nocte illa intra  uenit| mediolanum . inquirens sanctus martyres . Geruasium . et prota| sium . quos inuento in carcere . pari gracia confirmatus+| Audiens uero anolinus qui praeerat ciuetati . quod pre| dictos uiros . adhortacione . et presentia confirmaret . capi| eum . iussit scribens . Neroni . uerum scelestum qui dicitur| Nazarius . inueni fugientem potestatem tuam . et peruer| tentem quos in carcere diis nostris inmolaturos. Accipi| ens nero relationem . exsiluit dicens adhuc uiuit deorum| aduersarius . et ingen ira scribens ei . concide colla eorum . pueri . eorumque carnes| expone auibus . et feris . nec ossa quiiscere paciares| Cumque anolinus huiuscemodi litteras accipisset palam
Abbreviated transcription (Latin):
trans mittunt᷑: De quibꝰ cũplerũq infir¬
mi sanitates hauriunt : illud . ẽ. tripudia¬
le. qđ sepissime accessus serpentiũ uitant.
Sed quid ego temerarius de his loqͥ audeo.
cũ fides retineat omne qđ sacro sc̃m corpꝰ
corporis ñ ẽsuta de suꝑ c̃texta ꝑtotũ. qđ
uixta dauitici uaticiniũ sub sorte iacuerit
fides euangelica pandit Ait enĩ partiti
st᷑ uestim̃ta mea sibi . & inueste mea misert̃
sortes. De hac uͦ ĩmaculati agni tunica.
quȩ aquibusdã audiui silere nequeo
Terunt autẽ eã inciuitate galathie. inbasi-¬
lica quȩ adscõs archangłos uocitatur
retineri. Est enĩ ciuitas hec aburbe
constantinopolitana. quasi milibꝰ .cl.
Inqua basilica ẽ. cripta abditissima. ibiq
in arca lignea hoc uestim̃tũ habetur
inclausũ: Quȩ arca adeuotis atꝙ fidelibꝰ
cũ sũma diligentia adorat᷑ Non inmerito:
q̃ hoc uestim̃tũ retine qđ dnĩcũ corpus

Expanded text:
transmittuntur, de quibus plerumque infirtransmittuntur, de quibus plerumque infirmi sanitates hauriunt. Illud est tripudiabile, quod saepissime accessus serpentium vitant. Sed quid ego temerarius de his loqui audeo, cum fides retineat omne quod sacrosanctum 730 corpus corporis non consuta, desuper contexta per totum, quae juxta Davidicum vaticinium sub sorte jacuerat, fides evangelica pandit. Ait enim: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortes . De hac vero immaculati Agni tunica, quae a quibusdam audivi, silere nequeo. Ferunt autem in civitate Galatheae, in basilica, quae ad sanctos Archangelos vocitatur, retineri. Est enim haec civitas, ab urbe Constantinopolitana, quasi millibus centum quinquaginta, in qua basilica est crypta abditissima: ibique in arca lignea hoc vestimentum habetur inclusum. Quae arca a devotis atque fidelibus cum summa diligentia adoratur, non immerito digna quae hoc vestimentum retineat, quod dominicum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse sanatos: ¶Nuto cuidã ipsã
pallã inos posui : sed cũ dentes linguã eiꝰ
attigit. stati uoce eloquiũq restituit.
Qđ nos fidelit̾ credẽ. ipsa dñ ꝓmissio illi¬
cit dicens Omã q̃ cũꝙ petieritis in noĩe
meo. credite quia accipietis & uenient
uob̾ De lancea uͦ. harundine. spongia.
corona spinea. colũna ad quã uerbatus. ẽ.
dñs & redẽptor hierusolimis. adhanc
uͦ colũnã multi fide pleni accedentes
corrigias textiles faciunt. eãq circũdant:
Quas rursũ ꝓbenedictione recipiunt. diuersis
infirmitatibꝰ ꝓfuturas. Fer̃t̃ etiã ipsas
coronȩ sentes quasi uirides apparere. quȩ
tam̃ siuideant̃ aruisse folus. quotidie tam̃
reuirescunt uirtute diuina. ꝓdit & ex
monum̃to quo dñicũ iacuit corpus. mira
uirtꝰ. Qđ sepius terra naturali candore
radiante replet᷑. et ex inde it̃ũ ablata
aqͣ c̃sꝑgit᷑. De qua tortulȩ paruulȩ
formant᷑. ac ꝑdiuersas mundi partes

Expanded text:
fuisse sanatos. Muto cuidam ipsam fuisse sanatos. Muto cuidam ipsam pallam in os posuit: sed cum dentes, linguamque ejus attigit, statim vocem eloquiumque restituit. Quod nos fideliter credere, ipsa Domini promissio illicit dicens: Omnia quaecunque petieritis in nomine meo, credite quia accipietis, et venient vobis. 6. De lancea vero, harundo, spungia, corona spinea, columna, ad quam verberatus est Dominus et redemptor Hierusolymis. Ad hanc vero columnam multi fide pleni accedentescorrigias textiles faciunt, eamque circumdant: quas rursum pro benedictione recipiunt, diversis infirmitatibus profuturas. Ferunt etiam ipsas coronae sentes quasi virides apparere: quae tamen si videantur aruisse foliis, quotidie tamen revirescere virtute divina. Prodit et ex monumento quo dominicum jacuit corpus mira virtus, quod saepius terra naturali candore radiante repletur, et exinde iterum ablata aqua conspergitur, de qua tortulae parvulae formantur, ac per diversas mundi partes
Abbreviated transcription (Latin):
ut ista meruiss&e. cũ sciamꝰ in tp̃r quo
sacrũ hoc lignũ adorat᷑ ñsolũ exinde nihil
quenquã mereri. ẜ etiã ĩportuniꝰ acceden¬
tẽ uerb̾ibꝰ arceri Respondit: Quando
inqͥt hierusolimis abii. futen abbatẽ rep¬
peri : qui magnã cũ sophia augusta gr̃a
habuit Huic enĩ omnẽ orientẽ. quasi
p̃fecto cõmiserat. Huic me subdidi. &
cũ ab oriente regrederer. ab hoc & scõꝵ
pignora. & hanc pallã de qua eo tp̃r scã
crux inuoluebat᷑ accepi Post quã hec¬
mͥ uir ille retulit .& hanc mͥ pallã ritute¬
tradidit : p̃sũpsi fateor abluere. & frigo¬
riticis potũ dare Sed mox opitulante
uirtute diuina sanabant᷑ : Scindebam
etiã ex inde plerũꝙ particulas. & dabã
religiosis ꝓbenedictione. Uni uͦ abbati
partẽ diuisi. qui post duos annos ad me
rediens: cũ sacram̃to asseruit .xii. ab ea
inerguminos. isi. cecos. duosq paraliticos¬

Expanded text:
ut ista meruisset, cum sciamus in tempore quo ut ista meruisset, cum sciamus in tempore quo sacrum hoc lignum adoratur, non solum exinde nihil quemquam mereri, sed etiam importunius accedentem verberibus arceri, respondit: Quando, inquit, Hierosolyma abii, Futen abbatem reperi, qui magnam cum Sophia Augusta gratiam habuit, huic enim omnem Orientem quasi praefecto commiserat. Huic me subdidi, et cum ab Oriente regrederer, ab hoc et sanctorum pignora, et hanc pallam, de qua eo tempore sancta crux involvebatur, accepi. Postquam mihi vir ille retulit, et hanc mihi pallam tradidit, praesumpsi fateor eam abluere, et frigoriticis potum virtute divina, sanabantur. Scindebam etiam exinde plerumque particulas et dabam religiosis pro benedictione. Uni vero abbati partem divisi, qui post duos ad me annos rediens, cum sacramento adseruit, duodecim ab ea inerguminos, tres caecos duosque paral
Abbreviated transcription (Latin):
tabulã tanquã stantis hominis sacre affixe
st̃ plantȩ  Quęrit᷑ etiã qͥd de his clauis
fuerit factũ. Duo sunt quossupͣ diximus
aptati infreno. t̃cius ꝓiectꝰ infretũ. quartũ
assert̃. eẽ. de fixũ incapite statuę constan-
tione salutis quodãmͦ galea coronata. ẽ:
Magnã asserunt uirtutẽ . eẽ. huius
frem̃ qđ abigi nequaꝗ potest: Qđ iustinꝰ
fecit: Illusus enĩ aquodã mago ꝓpter
pecuniã emissã. q̃ sibi de monis ũbra in¬
tolerabił ꝑdyxarũ curricula noctiũ sustimi
capiti eꝗłlocasẜ̃. locũ insidiandi inimicꝰ
ultra ñ habuit. Reꝑtũꝙ auctorẽ isidiarũ.
gladio ꝑculit. Nob̾ uͦ quȩ sit uirtꝰ ligni
huiꝰ. hoc mͦ manifestũ. ẽ: Aduenit quidã
qui nob̾ pallulã olo sericã ualde uetustã
ex hibuit. dicens abhac hierusolimis crucẽ
dñi inuolutã fuisse. Qđ cũ apđ rusticitatẽ
nrãm incredibile hab̾et᷑. ac rimaremur
sollicite unde ei tanta ibidẽ fuiss& grã

Expanded text:
tanquam stantis hominis sacrae affixae sunt plantae. Quaeritur etiam quid de his clavis fuerit factum. Duo sunt quos supra diximus aptati in freno; tertius projectus in fretum; quartum 728 asserunt esse defixum in capite statuae Constantitione salutis, quodam modo galea coronata esset. Magnam asserunt virtutem esse hujus freni: quod ambigi nequaquam potest, quod Justinus fecit. Illusus enim a quodam mago propter pecuniam amissam, quas sibi daemonis umbra intolerabiles per duarum curricula noctium intulisscapiti collocasset, locum insidiandi inimicus ultra non habuit, repertumque auctorem insidiarum gladio perculit. Nobis vero quae sit virtus ligni hujus hoc modo manifestatum est. Advenit quidam qui nobis pallulam holosericam valde vetustam exhibuit, dicens ab hac in Hierosolymis crucem Domini involutam fuisse. Quod cum apud rusticitatem nostram incredibile haberetur, ac rimaremur sollicite unde ei tanta ibidem fuisset gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Alia die iusut nero p̃parari diuersi
generis feras: & sec essit ad p̃diũ. ut uo¬
Tuptatibꝰ resolutus uacar&: Nocte irru¬
entes fere. iracundiȩ spũ incitate: turba¬
uert̃ exornata tentoria neronis. & dispse
st̃ concubine eiꝰ. sanguinẽ etiã armigeri¬
eiꝰ fudert̃ Nero autẽ lacerato pede :¬
int̃ turbas elapsus ẽ: Intelligens sc̃s natariꝰ
quȩ acta fuerant: retulit geruasio et
ptasio dicens eis : Cras missurus ẽ. nero:
& educ& nos de hox carcere ł ui¬
Dostera uͦ die sedit nero furens&e estuans
turpis uisu: et iussit sibi offerriscõs natariũ.
ministri ante tribunal neronis: tenebrȩ

Expanded text:
Alia die iussit nero praeparari diuersi Alia die iussit nero praeparari diuersi . | generis feras . et sicessit ad praedium . ut uoluptatibus resolutus| uacaret. Nocte uero inruentes ferae . iracundiae . spiritu incita| te . turbauerunt. Exurnata tenturia neronis . et disperse| runt concubinas eius . sanguinem etiam armigere fuderunt.| Nero autem lacerato pede inter turbas elapsus est. Intel| ligens nazarius que acta fuerant . retullit geruasio . et pro| tasio dicens eis . crastina die missurus est nero . et educit nos| de hoc carcere. Postero uero die . sedit nero furens et estuans| turpis uisu . et iussit sibi offerri . Nazarium etssent eos ministri ante tribu| nal neronis . tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
qui addoctrinã eius c̃uenerant : et
infantẽ celsũ noĩe lapides porrigentẽ:
Dento ait oꝑario: Tune es nazarius qui
xp̃m predicas : Ille respondit Egosũ
Dix̾ ad eũ dento: Nũqͥd & hi uiuenes xp̃iam¬
uinctos ꝑduxerunt eos ad neronẽ: Nero
aut̃ donauit dentoni talentũ auri.
Et iussit scm̃ nazariũ. geruasiũ. & ꝓtasiũ:
includi in obscuro carcere Celsus uero
paruulus : heiulans cũ lacrimis. seque¬
bat᷑ eos. Unus uͦ ex militibꝰ app̃henso
puero : a lapis cedebat maxillas eius.
Dixit ꝙ sc̃s natariꝰ. Infelicissime hominũ.
quȩ rabies te absq ceteris inuasit. qđ
apueri huiꝰ uexatione ñ cessas : & irati
milites : scm̃ natariũ cedert᷑ Suspirante
autẽ scõ nazario: corruit miles ille
infaciem sũꝑ saxũ. ibiq amisit oculũ dextrũ:
Et c̃festi: tradiderunt eos inergastulũ:
Volente aut̃ nerone post triduũ ꝑdere
eos uenit adeos angłs dñi dicens: Nolite
timere : ꝑuos confundet᷑ nero: łiiii.

Expanded text:
qui ad doctrinam eius conuenerant . et infantem . Celsum| nomine . lapides porrigentem. Dento dicit . operari+ tu es| Nazarius qui christum praedicas. Respondit . ego sum . dixit| ad eum dento numquid et hii iouenis chriuinctus perduxerunt| eos ad neronem. Nero autem . donauit dentone talentum| aureum et iussit sanctus Nazarium . Geruasium+ protasium| includi in obscuro carceris. Celsus uero paruolus . heiulans| Cum lacrimis sequebatur eos . unus+ ex militibus adprae| henso puero alapis cedebat maxillas eius. Dixitque| nazarius. Infelicissime hominum . quia rabies te absque| citeros inuasit . quod a pueri huius uexacione non cessas.| Irati militis . Nazarium cederunt. Suspirante enim sancto| nazario . conruit mile ille faciem super saxum ibique| amisit oculum dextrum. Et confestim abdederunt eos in| ergastulo Volente autem nerone post triduo perdere eos . | uenit ad eos angelos domini dicens. Nolite timere per uos con| funditur nero.
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq aministris cesi fuissent: nero dixit :¬
Militate nob̾: & eligendi honores copiam
uob̾ tribuã. diuiciarũq habundantiã ad
arbitriũ ur̃m inuos c̃ferã: senatoꝵ ꝙ quoꝵ¬
malueritis filias. uob in matrimonio tradã:
Geruasius & ꝓtasius dixert̃: Nonnos terrene
opesdelectant : nec iouis figurã arte auro
hebor e distinctã adorabimꝰ. Sed nec tu pedẽ
nr̃m referre poteris auia quã nob̾ dñs iħs

Expanded text:
Cumque a ministris caesi fuissent. Nero dixit Cumque a ministris caesi fuissent. Nero dixit miletate no| biscum et elegendi honoris cupiam uobis tribuam . diuiciarum| que habundantiam ad arbitriumallueritis filias . uobis in matrimonio tra| dam. Geruasius et protasius dixerunt . non nos terrenę| opes oblectant . nec iouis figuram arte auro euoreque| distinctam adorauimus . sed nec tu pedem nostrum referre pote| ris a uia quam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃ uiros et mulieres tuas: Nero dixit:
Quis tibi hoc ñtiauit cũ esses incarcere : nisi
efessus fueris. nunc fundet᷑ sanguis tuus.¬
Sc̃s natariꝰ dix̃ : Qui dedit se timeri: ipse
nob famulis suis ñciauit Et si potentes
uel fidi t erant diitiũ. quare ñ obstite¬
runt ÷ sed& tu iã perisses: nisi cursu fuisses
elapsus: . ii. Accensusira nero:
dixit Remoueat᷑ hic nefariꝰ: ne aures
nero Nolite c̃sentire huic malefico: ne
cũ eo supplicus c̃sumamini Geruasius &
uit : oporta: nos cũ eo mori. ut habeamus
uitã aet̾nã: Nero dix̃ Uideo uos ad huc
& inania uerba loquimini. De sistite ab hac
praua ꝓuasione. & exaltabt̃ uosdii nr̃i.
Geruasius & ꝓtasius dixert̃: Irrationabilis
& praua ꝑsuasio.ẽ: dm̃ conditorẽ celi et
trȩ qui fecit nos mare et om̃a quȩ in eisst᷑
ñ confiteri. et colere idola manu facta:
quȩ ñ locunt᷑ neq audiunt: ł .uii.
Nero indignatꝰ: pugnis eos subigi praecepit:

Expanded text:
runt ueros et mulieris tuas. Nero dixit . quis tibi hoc nun| ciauit . cum esses in carcirem nisi confessus fueris . nunc| fundetur sanguis tuus. Nazarius dixit . qui dedit ti| meri se ipse nobis famulis suis adnunciauit . et si poten| tes uel fidi tibi erant dii tui . quare non obsteterunt . sed| et tu iam perisses . nisi cursu fuisses elapsu+ Accensus ira . | Nero dixit . remoueatur hic et nefarius . ne aures nero nolite consentire huic ma| lefico . nec cum eum suppliciis consummamini. Geruasius . uit. Opor| tet nos cum eodem mori . ut habeamus uitam aeternam.| Nero dixit uideo uos adhuc et anilia uerba loquimini deser+te ab hac praua persu| asione . et exaltabunt uos dii nostri. Geruasius . et protasius| dixerunt inracionabilis et praua persuasio est . deum condito| rem caeli et terrae qui fecit mare et omnia que in eis sunt.| Non confetere et colere idola manufacta que non locuntur| neque audiunt. Nero indignatus . pugnis eos subegi praecepit.|