comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio. atqueueramortificatio carnis praelibanda dõsignatur. Quaemunera
exthesauris animi iurere condita proferuntur. cum cordecreditur adiustitiã
oreautem confessio fit adsalutẽ. ETRESPORSOACCEPTO INSOMNIS
ueredirent adherodem. per aliã uiã reuersi sunt in regionemsuam. Responso
inquit accepto. cũcos necquicqua interrogasselegimus: seddaret ueritatis ip¬
dicium quod illis cogitantibus utrum redire adherodem necͥ deberent.
Quodadeorum cogitata antequam deliberarent. responsumesteis. Vbi eorum
sobria signatur sollicitud iniscura. & nobis euidenter innuitur. quod ds̃
semperubiq pracsens adest cordi nrõ. Verũ tamen quia sicut morses nihil
dicens ad dm̃ menteclamabat. sic & isti tacentes. piod euotionis affectu.
sollicitunterrogabant. quid diuina iubci& uoluntas. Pesuac temeritacis
ignauia. quippiam adi omni potentis libramine deuiarent : E. ormaigitur in specie

Expanded text:
tio, atque vera mortificatio carnis praelibanda Deo signatur. Quae munera tio, atque vera mortificatio carnis praelibanda Deo signatur. Quae munera ex thesauris animi jure recondita proferuntur, cum corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodeinquit, accepto, cum eos nequicquam interrogasse legimus. Sed claret veritatis indicium, quod illis cogitantibus, utrum redire ad Herodem necne deberent; quod ad eorum cogitata, antequam deliberarent, responsum est eis. Ubi eorum sobria signatur sollicitudinis cura, et nobis evidenter innuitur quod Deus semper ubique praesens adest cordi nostro. Verumtamen, 137 quia sicut Moyses nihil dicens ad Deum mente clamabat: sic et isti tacentes pio devotionis affectu, solliciti interrogabant quid divina juberet voluntas, ne suae temeritatis ignavia quidpiam a Dei omnipotentis libramine deviarent. Forma igitur in specie
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus sine metu humanitimoris ueraciter praedicandũ: &ideo uenerantes
dicunt quod uenimus ad orareeum: atq uiris incensũ ferunt. quod solũ cotcidie
infrascã scorum manea cuesperi eidem exprȩcepto funditus cremabat ur.
Hominẽ quoque factum caclitus inspiriti dm̃ intelligunt. eundẽq sanemoritu¬
rum. &id eo ardenter requirunt. ubiestquinatusest. atque insepulturam ei ex
fidemunus mortificationis. merram ui delic& deuoti offerunt. Quaquisq tunc
xpm̃ recte condit. cũ eũ incarnepassũ quandoquidẽ inseipsomortificatus uera¬
citer profitetur. Und eapostolus. mortuieni cstis &uitaurã absconditaest cũ dõ
incaelis. Quippequia offerenda sunt munera nrã saluatori iugiter: Inauro
scilic& purissima diuinarũ rerum scientia: Ipture oratioiugis uel conpunc¬
tiorecta. Porro inmerraut pretulimus. tam uoluntatum quãuitiorũ abdica¬

Expanded text:
omnibus sine metu humani timoris veraciter praedicandum. Et ideo venerantes omnibus sine metu humani timoris veraciter praedicandum. Et ideo venerantes dicunt quod venimus adorare eum. Atque thuris incensum ferunt, quod solum quotidie infra sancta sanctorum mane ac vesperi eidem ex praecepto funditus cremabatur. Hominem quoque factum coelitus inspirati Deum intelligunt, eumdemque sane moriturum. Et ideo ardenter requirunt: Ubi est qui natus est? Atque in sepulturam ei ex fide munus mortificationis myrrham videlicet devoti offerunt. Quia unusquisque tunc Christum recte condit, cum eum in carne passum quandoquidem in seipso mortificatus veraciter profitetur. Unde Apostolus: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Deo in coelis . Quippe quia offerenda sunt munera nostra Salvatori jugiter. In auro scilicet purissima divinarum rerum scientia, in thure oratio jugis, vel compunctio recta: porro in myrrha ut praetulimus, tam voluntatum quam vitiorum abdica
Abbreviated transcription (Latin):
antiquitus ponebatur. cũ uenerantes dm̃ intelligere fatebantur. Permurrã
quamortuorũ cmpora passim condiebantur. eum testati sunt uelut ex praesa¬
giohumanitus moriturum. Ex quosiiam tunc uoceedita loqueretur
poteratut alibi ipsefatetur dicere: quod ad sepeliendũ eũ fecissent. Iure
igitur quaeritur utrũ singuli singula. ansimulomnestriahaec. uelcer¬
tequod magis fatendũ est. utrũ eorũ unusquisque fortehaectria pariter
obtulisset. Hocenĩ potius congruit in misterio. qui anemochristianus
rectedicitur. Nisi quicũ ubiq dm̃ regnare fatetur . & pros alutchumani generis dm̃
hominẽ factum sine ambiguo mortuũ confitetur. Namifti constanter regem
iudaeorũ intereos dem iud ȩos. & apud ipsum herodẽ regem requirunt. & ideo
ei fideliter ut praedictũ fuerat inspũ aurum deferunt. Nouerant eũ dm̃ ubiq

Expanded text:
antiquitus ponebatur, eum venerantes, Deum intelligere fatebantur: per myrrham, antiquitus ponebatur, eum venerantes, Deum intelligere fatebantur: per myrrham, qua mortuorum corpora passim condiebantur, eum testati sunt, velut ex praesagio, humanitus moriturum. Ex 136 quo, quod si jam tunc voce edita loqueretur, poterat, ut alibi ipse fatetur, dicere, quod ad sepeliendum eum fecissent. Jure igitur quaeritur utrum singuli singula, an simul omnes tria haec: vel certe, quod magis fatendum est, utrum eorum unusquisque forte haec tria pariter obtulisset. Hoc enim potius congruit in mysterio. Quia nemo Christianus recte dicitur, nisi qui eum ubique Deum regnare fatetur, et pro salute humani generis Deum hominem factum, sine ambiguo mortuum confitetur. Nam isti constanter regem Judaeorum inter eosdem Judaeos, et apud ipsum Herodem regem requirunt; et ideo ei fideliter, ut praedictum fuerat, in spiritu aurum deferunt. Noverant eum Deum ubique
Abbreviated transcription (Latin):
insidias gratia in lustrante solidnõ deuoti ex reconditis secretorum cordium
thesauris munera offeramus. De quonimirũ alibithesauro rectedicitur.
thesaurus desi derabilis requiescit in ore sapientis. Undequia ez echias in caute
thesaurossuos alienigenis uniuersos prodidit. diuina percellitur sententia.
&ius todĩ iudicio inposteris condemnatur. Veterũ enim traditioest quod parcho¬
rum acpersarũ reges nullussi nemuneribus uacuus ad orabat. Id circo istosaiunt
uicinitate conuicium ad suetos muneraobtulisse. Sed nos diuina ex inspirati¬
onemagis factum ad struimus. ut inspecietotius generis caelesterefulgeat ma¬
gisterium: proquo signanter tria obtulissedonanarratũ credimus
Aurum uidelic&t us et myrram. Peraurũ quippe quod maxi meregumest
ornamentũ: regi sinsignia declarantes. Perturem uero quia in sacrificuis

Expanded text:
insidias, gratia illustrante, soli Domino devoti, ex reconditis secretorum cordium insidias, gratia illustrante, soli Domino devoti, ex reconditis secretorum cordium thesauris munera offeramus. De quo nimirum alibi thesauro recte dicitur: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. Unde quia Ezechias incaute thesauros suos alienigenis universos prodidit, divina percellitur sententia, et justo Dei judicio in posteris condemnatur. Veterum enim traditio est quod Parthorum ac Persarum reges nullus sine muneribus vacuus adorabat. Idcirco istos aiunt vicinitate concivium assuetos munera obtulisse. Sed nos divina ex inspiratione magis factum astruimus, ut in specie totius generis coeleste refulgeat magisterium, pro quo signanter tria obtulisse dona narratum credimus. Aurum videlicet, thus et myrrham. Per aurum quippe, quod maxime regum est ornamentum, regis insignia declarantes: per thus vero, quia in sacrificiis
Abbreviated transcription (Latin):
tabilebonũ si non persecolendũ sursum erigitur. Magnũ uero gaudium
recte non aliubi quã indm̃ propterscipsũ accipitur. Dequoquia primi¬
tiaegentiũ eranthi magi. ꝑfusiuis ionehumilitatis. suscepta fide. deuoti
dm̃ adorauerunt &religiosi prouoto fidelter dño munera obtulerunt. Hocigtur
gauidio beatus iohannes amicus sponsi gaudere seperhibet: Scat iriquit amicus
et gaudio gaudet propteruocẽ sponsi. quia amicusest. Itasi quidẽ scisti fideiustif¬
cati gaudiogaudent magno: propter caritatis ardorem. laeti gaudentes quia
deinimicis sepro feito ami cosueritatis perreconciliationem faccos intelligunt
Vndenimirũ suis a pertis thesauris eimunera obtulisse & procidentes deuotos adora¬
uisse scripturatestatur. Quofactomagnũ reͥgionis nrac sacramentũ aperitur. ut
fide preuia thesauros nrõs inuiaminimepandamus: donec trans posituinimicorũ

Expanded text:
tabile bonum, si non per se colendum, sursum erigitur. Magnum vero gaudium tabile bonum, si non per se colendum, sursum erigitur. Magnum vero gaudium recte non aliubi quam in Deum propter seipsum accipitur. De quo quia primitiae gentium erant hi magi, perfusi visione humilitatis, suscepta fide devoti Deum adoraverunt, et religiosi pro voto fideliter Domino munera obtulerunt. Hoc igitur gaudio beatus Joannes, amicus sponsi, gaudere se perhibet. Stat, inquit, amicus, et gaudio gaudet propter vocem sponsi, quia amicus ejus est . Ita siquidem et isti fide justificati gaudio gaudent magno, propter charitatis ardorem laeti gaudentes, quia de inimicis se profecto amicos per reconciliationem factos intelligunt. Unde nimirum suis apertis thesauris ei munera obtulisse, et procidentes devotos adoravisse Scriptura testatur. Quo facto, magnum religionis nostrae sacramentum aperitur, ut fide praevia thesauros nostros in via minime pandamus, donec transpositi inimicorum
Abbreviated transcription (Latin):
sit eorũ gaudendi magisteriũ lȩtandiq munus. fidecũ gratia desideranter quȩ¬
rentibus in cordecelitus diffusũ. & non solũ gaudiogauisos. sed magnoutiq
gaudio quonullũ est maius. Atq in ipsomagno gaudio eos ualdegauisos.
Quia potest in uno eodẽq magnogaudio alius plus alius uerominus gaudere.
Porro istiquorũ speciegenus praesagabatur credentium. gauisi sunt ex illo magno
gaudioualde. quiacerti facti sunt deobrentu fideles deprouentu. deuoti ex affectu.
ardentes interius deinspiratu. Sed et magnũ gaudiũ dicipotest obdistinctionem
alterius gaudii. quia est &infimũ gaudiũ quo proprie magis gestiredicimur.
ties debonisdni tẽporalib: gauderepopulus perhib&ur. quõ si adea dembona
refertur. infimũ eẽ conuincitur: si nautẽ adeũ quidedit illa saltim aliquid
esse cognoscitur. quando perea gaudendo animus ad illu sũmũ &in commi¬

Expanded text:
sit eorum gaudendi magisterium, laetandique munus, fide cum gratia desideranter quaesit eorum gaudendi magisterium, laetandique munus, fide cum gratia desideranter quaerentibus in corde coelitus diffusum. Et non solum gaudio gavisos, sed magno utique gaudio, quo nullum est majus; atque in ipso magno gaudio eos valde gavisos. Quia potest in uno eodemque magno gaudio, alius plus, alius minus gaudere. Porro isti quorum specie genus praesagiebatur credentium, gavisi sunt ex illo magno gaudio valde, quia certi facti sunt de obtentu, fideles de proventu, devoti ex affectu, ardentes interius de inspiratu. Sed et magnum gaudium dici potest, ob distinctionem alterius gaudii; quia est et infimum gaudium, quo proprie magis gestire dicimur, ties de bonis Domini temporalibus gaudere populus perhibetur: quoniam, si ad eadem bona refertur, infimum esse convincitur; sin autem ad Deum qui dedit illa, saltem aliquid esse cognoscitur, quando per ea gaudendo, animus ad illud summum et incommu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuitur & uitac ut usus scripturarũ approbat. frequenter morit᷑. sic& gaudio
profecto gaudet aliquis quando propterdm̃ quod est uerũ gaudium gaudet
Nam uitauiuere quidestaliud quã inuirtutib. uiuere. Etbcatae uitae accus
habere adhuc inistius corporis uita: sicut e contrariomortemori. quidest
aliud quã prouitiis & peccatis mortepuniri. ut illequi possehabebat siuell&
non solũ nonmori. uerũ etiam oboediendo quandoq: perdm̃ inmortalis haberi.
fieri et inpeccatis moriendomortalis. &si non redimeretur deinceps postmor¬
tem carnis obmortẽ animae aeternamorte uicturus. Hincigitur profecto
pat& in diuinis litteris nihilsuper uacuũ. sed mira distinctione uerborũ sunt
omniamisteriis refersa. et mirabilidecore sensib uariata. Undebeatus euan¬
gelista uolens illud unicũ. Et ad mirabilegaudiũ credentibus innuere. praemi¬

Expanded text:
vivitur, et vitae, ut usus Scripturarum approbat, frequenter moritur; sic et gaudio vivitur, et vitae, ut usus Scripturarum approbat, frequenter moritur; sic et gaudio profecto gaudet aliquis, quando propter Deum quod est verum gaudium, gaudet. Nam vita vivere quid est aliud quam in virtutibus vivere, et beatae vitae actus habere adhuc in istius corporis vita? Sicut e contrario, morte mori, quid est aliud, quam pro vitiis et peccatis morte puniri? Ut ille qui posse habebat, si vellet, non solum non mori, verum etiam obediendo quandoque per Deum immortalis haberi; fieret in peccatis moriendo mortalis, et, si non redimeretur, deinceps, post mortem carnis, ob mortem animae aeterna morte victurus. Hinc igitur profecto patet, in divinis litteris nihil supervacuum, sed, mira distinctione verborum, sunt omnia mysteriis referta, et mirabili decore sensibus variata. Unde beatus evangelista volens illud unicum et admirabile gaudium credentibus innuere, praemi
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarum puerũ cum id eo frequenter nom in areuidetur. ut eum recognoscas dequo
prophetacanit. puernatus est nobis & filiusdatusest nobis. Sedsi inlitteris diui¬
nis nihil superfluũ esse creditur. Neq unus apex iotae uacata misterio. textus hic
scripturarũ questionem uidetur afferre. Cumnemonisigaudio possit gaudere.
sicut necnisi uitauiuere. & mortemori. Praesertim cũ non adeogauisi sunt gau¬
dio simpliciter annotatur. sed etiã magno ualde super additũ cdmulatur
Namlegimus ingenesi adadam dixissedñm. In quacũ quedie comederis de
lignodinoscentia cboni acmali mortemorieris. Et perer echidẽ. Impius in¬
quit si egerit paenitentiã abomnib peccatissuis quaeo peratu s est & fecerit iudiciũ
&iustitiam uitauiu& & non morictur. Nũ quãitaq dixerimhuius modi
locutiones scripturarũ sc̃arũ superuacuas esse. Quia sicut morti quam saepe

Expanded text:
Scripturarum puerum cum ideo frequenter nominare videtur, ut eum recognoscas de quo Scripturarum puerum cum ideo frequenter nominare videtur, ut eum recognoscas de quo propheta canit: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis . Sed si in litteris divinis nihil superfluum 134 esse creditur, neque unus apex vel iota vacat a mysterio, textus hic Scripturarum quaestionem videtur afferre: cum nemo nisi gaudio possit gaudere, sicut nec nisi vita vivere, et morte mori; praesertim cum non, gaudio gavisi sunt, simpliciter annotatur, sed etiam magno valde superadditum cumulatur. Nam legimus in Genesi ad Adam dixisse Dominum: In quacunque die comederis de ligno dignoscentiae boni ac mali, morte morieris . Et per Ezechielem: Impius, inquit, si et iustitiam, uita uiuet et non morietur. quid est impius nilocutiones Scripturarum sanctarum supervacuas esse. Quia, sicut morti quam saepe
Abbreviated transcription (Latin):
inlustrat humanũ docendi dubietatis animorequirere suffragium. Nequeenim de¬
buerat signum miraculi magis tam quã infidelibus ostensum eisdem apparerelogis
doctoribus quos prophetarũ eloquia & patriarcharũ prȩsagia. atq figurarum enigmi¬
ta uelut domesticos. nonmodo ad fidem uerũ etiam ad scientiam promissorũ plurimũ
praestrubant. Vndetimendũ est dehis quaeindiuinis litteris habentur. simens
maledeuota extiterit. in fidelitatis nodo incredula. aut subter fugiendi ex am ine
sub dola Neum qua ullis signorũ prodigiis ualcat inuitari. Quia simorseꝵ & prophe¬
tas non audierint. Nequesi quis ex mortuis resurrexerit. credent. Magi autem
tandem comitante stella peruenientes ad locũ. atq. famulante desuper ubierat puer
sidere adquemcos exoriente perduxerat. gauisi sunt gaudiomagno ualde. Vsusitaq:

Expanded text:
illustrat, humanum docendi, dubietatis animo, requirere suffragium. Neque enim deillustrat, humanum docendi, dubietatis animo, requirere suffragium. Neque enim debuerat signum miraculi magis tanquam infidelibus ostensum, eisdem apparere legis doctoribus, quos prophetarum eloquia, et patriarcharum praesagia, atque figurarum aenigmata, velut domesticos, non modo ad fidem, verum etiam ad scientiam promissorum plurimum praestruebant. Unde timendum est de his quae in divinis litteris habentur, si mens male devota exstiterit, infidelitatis nodo incredula, aut subterfugiendi examine subdola, ne unquam ullis signorum prodigiis valeat invitari. Quia si Moysen et prophetas non audierint, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent. Magi autem tandem comitante stella pervenientes ad locum, atque famulante desuper, ubi erat puer, sidere, ad quem eos ex Oriente perduxerat. Gavisi sunt gaudio magno valde. Usus itaque
Abbreviated transcription (Latin):
gentius requirere tantiregis natiuitatẽ. quatinus & ipsi sacerdotes amagis in¬
terrogati. ubixp̃s nasceretur. dȩaduentueius in excu sabiles essent. Vt quia
socordia premebantur. neprophetarum. uaticinia intenderent. agentib. pre¬
moniti saltim debitũ exemplis inuitati uenerationis obsequium. credendo im¬
penderent: qui primi exuaticinio ad ad orandum uelocius uenire debuerant
Prouocanturenim ad fidem sicut scriptũ est in cis. qui non erant expopulodĩ.
&irritantur stultaingente ad aemulationem utexutroq conuicti in excusabi¬
lesessent. Sedipsitam quã acobfilios benedicens obfusis cȩcitateoculis caligabunt. quia
presontelucem non intuebuntur. Cuiu s &iuam locũnatiuitatis exprophetia uluti di¬
gito a longepositi demonstrabant. Aliterautem deseruntur magi diuino uiantis au¬
xilio dumrequirunt humanũ. ut ex hocpateat nos non debere. quos fides & xp̃igratia

Expanded text:
gentius requirere tanti regis nativitatem; quatenus et ipsi sacerdotes a magis ingentius requirere tanti regis nativitatem; quatenus et ipsi sacerdotes a magis interrogati ubi Christus nasceretur, de adventu ejus inexcusabiles essent. Ut quia socordia premebantur, ne prophetarum vaticinia intenderent, a gentibus praemoniti, saltem debitum exemplis invitati venerationis obsequium credendo impenderent, qui primi ex vaticinio ad adorandum velocius venire debuerant. Provocantur enim ad fidem, sicut scriptum est, in eis qui non erant ex populo Dei, et irritantur stulta in gente ad aemulationem ut ex utroque convicti inexcusabiles essent. Sed ipsi, tanquam Jacob filios benedicens, obfusis caecitate oculis caligabant, quia praesentem lucem non intuebantur, cujus etiam locum nativitatis ex prophetia veluti digito longe positi demonstrabant. Aliter autem, deseruntur magi divino viantes auxilio dum requirunt humanum: ut ex hoc pateat nos non debere, quos fides et Christi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
odio. Neuellent suscipereeum qui uocibus prophecarũ proprioex genere fuerat
repromissus. Vndeclam uocatis magis didicit ab eis diligenter tẽpus ftelle
Sed reuera quid deipsodidicerat. quando etubi uelquomodo apparuerit pon
satis daret responsis. Et ideo alii alia fingentes. uelint nolint totum dõ possibilere¬
liquerunt. Quicquid difficillimũ hominib uidetur. Intereamittens eos bethlcẽ
dixit. Iteetin qui ritediligenter depuero. a crenuntiatemihi ut ecego ueniam ad¬
oremeum. simulat scergo adorarequenecaredisponit. utpersuadeatcos sin eulla
fraudis suspitione obfauoris gratiã sibirenunti are: Et eccestella quã uiderant in ori¬
ente antecedebateos. donecueniret supra ubierat puer. Deseruntur autẽ iudȩã
ingressi stellacindicio. ut compellerentur exlege propter fidei sacramenta dili¬

Expanded text:
odio, ut non vellent suscipere eum qui vocibus prophetarum proprio ex genere fuerat odio, ut non vellent suscipere eum qui vocibus prophetarum proprio ex genere fuerat repromissus. Unde clam vocatis magis, didicit ab eis diligenter tempus stellae. Sed revera quid de ipsa didicerit, quando, et ubi, vel quomodo apparuerit, non satis claret responsis. Et ideo alii alia fingentes, velint, nolint, totum Deo possibile reliquerunt, quidquid difficillimum hominibus videtur. Interea mittens eos Bethleem dixit: Ite et inquirite diligenter de puero, ac renuntiate mihi, ut et ego 133 veniens adorem eum. Simulat se ergo adorare quem necare disponit, ut persuadeat eis, sine ulla fraudis suspicione, ob favoris gratiam sibi renuntiare. Et ecce stella, quam viderant in Oriente, antecedebat eos donec veniret supra ubi erat puer. Deseruntur autem Judaeam ingressi stellae indicio, ut compellerentur ex lege propter fidei sacramenta dili
Abbreviated transcription (Latin):
Eoitaq decebat ut xp̃s nasceretur in loco quitotius aecclesiae figurãgestaret.
at queex nomine xpm̃ inibi cunctis pabulũ credentib ad futurũ in nuer&.
quando quidem extradĩ aecdesiã non nisi mortis inedia erudeliter fame impieta¬
tis filio sregnihuius uastat. TVNCHΕRΟDES CLAM VΟCXTΙS MaGΙB
DILIGENTER DIDICITABEISTEMPUSSTELLA EQVAEAPPARUrt:
Diligentia doliest ac fraudis cupiens explorare. qui a locum exprophetiadidicerat
quandonasceretur. Etideo pollicitus est adorare. Nequis quã aduerteret. quod
exconiectura postea colligitur quid animocaelabatur. Qubnimirũ clam uoca¬
tis magis contulit cũ eis. neforte scribae acpharisei quasi exdĩ oraculo repro¬
missũ occulerent. si aliquo significationis nutu deptehenderent eum seuellepe¬
rimere : Nequeenim aestimarepoterat. quod contradĩ promissa tanto insaniuent

Expanded text:
Eo itaque decebat ut Christus nasceretur in loco qui totius Ecclesiae figuram gestaret, Eo itaque decebat ut Christus nasceretur in loco qui totius Ecclesiae figuram gestaret, atque ex nomine Christum inibi cunctis pabulum credentibus adfuturum innueret; quando quidem extra Dei Ecclesiam, non nisi mortis inedia crudeliter fame impietatis filios regni hujus vastat. Tunc Herodes clam vocatis magis, diligenter didicit ab eis tempus stellae quae apparuit. Diligentia doli est ac fraudis, cupiens explorare, quia locum ex prophetia didicerat, quando nasceretur. Et ideo pollicitus est adorare, ne quisquam adverteret, quod ex conjectura postea colligitur, quid animo celabatur. Qui nimirum clam vocatis magis contulit cum eis, ne forte Scribae ac Pharisaei, quasi ex Dei oraculo repromissum occulerent, si aliquo significationis nutu deprehenderent eum se velle perimere. Neque enim aestimare poterat, quod contra Dei promissa tanto insanirent
Abbreviated transcription (Latin):
quia in praesentiuita profecto excolens agrum ubi xp̃seffloruit uitae fruges adhor¬
reum in desinenter ferresatagit. Si quidehic frugifera ut ibi cũ manifestata fu¬
erit gloria xp̃i satietur ex adipefrumenti. Et repleatur omni felicitate ꝑpetua
Et notandũ forte quod satis illo congruant intellectui. dua cistaeunius nominis
interpretationes : Ex quobenepropheta canensait. Qui seminant inquit in la¬
crimis ingaudiometent. Cuntes ibant eflebant portantes semina sua. Flere
igitur non cessatdĩ aecclesiadũ estinuia. & si sepultadicatur amundi in lecebris
quia furoreuidet uenturi iudicis: Vndeexclamansdicit. Dñe nein furore
tuo arguasme.: Cũ autẽdicit qui seminant in lacrimis. edocetquod ex pro¬
priolabore frugifera iureuocetur. Quippequia cottidie intraaream quam xp̃s
uentilabro suopermundabit. uniuersa uircutũ opera congregat et recondit:

Expanded text:
quia in praesenti vita profecto excolens agrum ubi Christus effloruit, vitae fruges ad horquia in praesenti vita profecto excolens agrum ubi Christus effloruit, vitae fruges ad horreum indesinenter ferre satagit. Siquidem hic frugifera, ut ibi, cum manifestata fuerit gloria Christi, satietur ex adipe frumenti, et repleatur omni felicitate perpetua. Et notandum forte quod satis illi congruant intellectui duae istae unius nominis interpretationes, ex quo bene Propheta canens, ait: Qui seminant, in quit, in lacrymis, in gaudio metent; euntes ibant et flebant portantes semina sua . Flere igitur non cessat Dei Ecclesia dum est in via, etsi sepulta dicatur a mundi illecebris, quia furorem videt venturi judicis; unde exclamans dicit: Domine, ne in furore tuo arguas me . Cum autem dicit: Qui seminant in lacrymis, edocet quod ex proprio labore frugifera jure vocetur. Quippe quia quotidie intra aream, quam Christus ventilabro suo permundabit, universa virtutum opera congregat et recondit.
Abbreviated transcription (Latin):
enticis parturiret. Nullusenĩ magisdolor quãpeccati uulnus ubi inconscientia
pihil est ualidũ. pihilsanum. sedomãmeroribus abundant. Et discruciant
infelicẽanimam pondera peccatorum. Hine saned auid miseriarũ suarũ perhorrens
atisfurori omnis subiacebat natiogentiũ immo omne
humanũ genus. qui a omnes eramus filiurae. Sed gratias agamus largitorinrõ
qui a utdixi. ecceubidomus furorẽuidenti serat. facta est domus panis. ubi crude¬
ltas. ibi pietas Vbiira ibi misericordia. ubi grauciugũ superfiliosadam adie
natiuitatis eorum. ibi xp̃ionus leue & suaueiugum. Etquȩerat ephrata ipsa est
bethleem. Indomoigitur furoris natusest xp̃s. Etid eo iam non domus furoris.
sed domus panis. qui a panedecaelo uenientem suscepit felicius uocitatur. Quãquã
ec ephrata eundẽ uideatur sensũ significare. Ephratanamque frugiferadicitur.

Expanded text:
entius parturiret. Nullus enim magis dolor quam peccati vulnus, ubi in conscientia entius parturiret. Nullus enim magis dolor quam peccati vulnus, ubi in conscientia nihil est validum, nihil sanum, sed omnia moeroribus abundant, et discruciant infelicem animam pondere peccatorum. Hinc sane David miseriarum suarum perhorrens eos . Cui nimirum caecitatis furori omnis subjacebat natio gentium, imo omne humanum genus, quia omnes eramus filii irae. Sed gratias agamus largitori nostro, quia, ut dixi, ecce ubi domus furorem videntis erat, facta est domus panis; ubi crudelitas, ibi pietas; ubi ira, ibi misericordia; ubi grave jugum super filios Adam a die nativitatis eorum, ibi Christi onus leve et suave jugum; et quae erat Ephrata, ipsa est Bethlehem. In domo igitur furoris natus est Christus: et ideo jam non domus furoris, sed domus panis, quia panem de coelo venientem suscepit, felicius 132 vocatur. Quanquam et Ephrata eumdem videatur sensum significare, Ephrata namque frugifera dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
uidit interpretatur. Quod patenter herodis praemonstrat insaniã. quiadum
xpm̃ quaesiuit perimere delu susest amagis: undeiratus ualde mittens occidit
om̃s pueros inbechleem. Quadecausa recte furorẽ uidens antiquitus est appel¬
lata: Sediam nemotimeat. Nemodubitet: nemo desperet. qui a requies illa
quã quȩrebat dauid. auditaest in ephrata inuentaest in campissiluae. Et do¬
mus furorẽ uidens. facta est domus panis. Vndeetrachel figurã gerens
aecclesiae ibidem sepultalegitur. ut in eodẽ loco plenarequies eius signet᷑.
ubi xp̃s panis uiuus quidecaelodescendit. cotti die exortunouo sinedefec¬
tu uersatur : Conprehenderunt eã itaq dolores parturientis antequã nas¬
ceretur xp̃s. Et ideo furorẽ uidens antemerito nuncupatur. Uidebat igit᷑
furorem eo quod parero ipiquitatem. &iugter dolores concipenet. Q piusicia affli¬

Expanded text:
vidit, interpretatur. Quod patenter Herodis praemonstrat insaniam; quia dum vidit, interpretatur. Quod patenter Herodis praemonstrat insaniam; quia dum Christum quaesivit perimere, delusus est a magis: unde iratus valde, mittens occidit omnes pueros in Bethlehem. Qua de causa recte furorem videns, antiquitus est appellata. Sed jam nemo timeat, nemo dubitet, nemo desperet, quia requies illa quam quaerebat David, audita est in Ephrata, inventa est in campis silvae, et domus furorem videns facta est domus panis. Unde et Rachel, figuram gerens Ecclesiae, ibidem sepulta legitur, ut in eodem loco plena requies ejus signetur, ubi Christus panis vivus, qui de coelo descendit, quotidie ex ortu novo sine defectu versatur. Comprehenderunt eum itaque dolores parturientis antequam nasceretur Christus, et ideo furorem videns ante merito nuncupatur. Videbat igitur furorem, eo quod pareret iniquitatem, et jugiter dolores conciperet, et injustitias afflu
Abbreviated transcription (Latin):
iudae atq totiens dereliquo eodem replicatur nomine. Nam et iuxta lxx
quãuis hicdixerint. Et tubethleem domus ephrata. in hiesunaue. tam̃ ubi trib.
iudae urbes atq oppida describuntur. etiãhanc inscriptam legimus. Theco
inquit &ephrata. haccestbechleem fagor. ac reliquȩ quae secuntur ciuitates
undecim. Quod penitus nec inhebreo Nec apud aliũ quẽ libet inter pretem in ue¬
nitur. Sed e comnis familia domus dauid. hanc sortehereditatis tenuisse nemo
qui ambigat. Qũa profectodomũ detribu iuda & in eadẽ funiculũ possessionis
tubehleem domus ephrata dicunt. iuxtalibrũ geneseos obueritatẽ rei. quia
ipsaestbechleem ubi mortua perhibetr rachel. Et sepulta inuia ephrata: quaeest
inquitbethleem. Sed ephrata antiquius uocabatur. Et postea proptermysticum
intelligentiae sacramentũ significantius immutatur. Namephrata furorem

Expanded text:
Juda, atque toties de reliquo eodem replicatur nomine. Nam et juxta SeptJuda, atque toties de reliquo eodem replicatur nomine. Nam et juxta Septuaginta, quamvis hic dixerint, et tu, Bethlehem, domus Ephrata, in Jesu Nave tamen, ubi tribus Judae, urbes atque oppida describuntur, etiam hanc inscriptam legimus: Theto, inquit, et Ephrata, haec est, Bethlehem, Fagor , ac reliquae quae sequuntur civitates undecim. Quod penitus nec in Hebraeo nec apud alium quemlibet interpretem invenitur. Sed et omnem familiam domus 131 David hanc sorte haereditatis tenuisse, nemo qui ambigat. Quam profecto domum de tribu Juda, et in eadem funiculum possessionis ginta, et tu Bethlehem, domus Ephrata, dicunt juxta librum Geneseos ob veritatem rei, quia ipsa est Bethlehem, ubi mortua perhibetur Rachel et sepulta in via Ephrata, qui est, inquit, Bethlehem. Sed Ephrata antiquius vocabatur, et postea propter mysticum intelligentiae sacramentum significantius immutatur. Nam Ephrata, furorem
Abbreviated transcription (Latin):
quippe qui a carnis assumptio non impeditdiuinitati. Nam egressuscius ex mea
constat substantia. Natus adieb. acternitatis. iuxta quod in principioerat uerbum.
& uerbũ crat apuddm̃ . et ds̃ crat uerbum. Nequeenim conditortẽporum tenctur
subtẽpore. quãuis ds̃ homo factus nascatur extẽpore. Eecequã euidens tefomo¬
nium nonsolũ contraiudȩos. uerũ ctiã et contracos qui dicunt xp̃m̃ incarnepurũ
hominc̃ fuisse. Ceterũ quod in hebreo. Et tubethlaem ephrata scribitur & non iu¬
da malitia iudȩorũ postra creditur cõmutatũ. Nexp̃s de cribuiuda ortus uideat᷑
Sedilli quando necdũ dexp̃oliuore mouebantur. simpliciter ectubethlec̃iuda
efferunt. quãuis inreliquis neglegentia arguantur. quod postea in eorum
aliam ob significationem. quod multis i plocis eos fecisselegimus. Nos tam̃
recte interdum possumus probure exdiuina auctoritatebehleem intribuiuda

Expanded text:
quippe quia carnis assumptio non impedit divinitatem. Nam egressus ejus ex mea quippe quia carnis assumptio non impedit divinitatem. Nam egressus ejus ex mea constat substantia, natus a diebus aeternitatis, juxta quod in principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Neque enim conditor temporum tenetur sub tempore, quamvis Deus homo factus nascatur ex tempore. Ecce quam evidens testimonium non solum contra Judaeos, verum etiam et contra eos qui dicunt Christum in carne purum hominem fuisse. Caeterum quod in Hebraeo, et tu Bethlehem Ephrata scribitur, et non Juda, malitia Judaeorum postea creditur commutatum, ne Christus de tribu Juda ortus videatur. Sed illi quando necdum de Christo livore movebantur, simplicite, et tu Bethlehem Juda efferunt, quamvis in reliquis negligentiae arguantur, quod postea in eorum aliam ob significationem, quod multis in locis eos fecisse legimus. Nos tamen recte interea possumus probare ex divina auctoritate, Bethlehem in tribu Juda
Abbreviated transcription (Latin):
Hictameꝵ arbitramurbeatũ euangelistam scribarum & phariscorũ arguereignauiã
atq circa diuinarũ scripturarũ eorũ noglogentũ notare. &id eosic posuisse ut abeis
dictũ est Quitameꝵ &si arguuntur socordia sensus quod am modorestituunt ue¬
ritatem Nam in hebreo sichab&: Et tubethleem e frata paruuses inmilibus iuda.
ex temihi egredietur. qui sit dominatorinis rahel. Etogressuscius ab initio a dieb
acternitatis ETEST SENSUS Nequaquã tubethleem idest efrata quanti¬
tate scunumero minimaes interomnesciuitates iudac. quactantis ciuitatũ milib
comparata uix paruus es uiculus: Acsidiceret. Nequaquã minimaes. quia exte
magnus egredietur xp̃s. quicritutiq dominator inis rahel. Nequeputescum degene¬
retantũ essedauid. cui promisidicens. Defructuuentristui ponam super sedemeã

Expanded text:
Hic tamen arbitramur beatum evangelistam Scribarum et Pharisaeorum arguere ignaviam, Hic tamen arbitramur beatum evangelistam Scribarum et Pharisaeorum arguere ignaviam, atque circa divinarum Scripturarum eorum negligentiam 130 notare, et ideo sic posuisse, ut ab eis dictum est. Qui tamen etsi arguuntur socordia, sensus quodammodo restituunt veritatem. Nam in Hebraeo sic habet: Et tu, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel; et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis . Et est sensus: nequaquam tu Bethlehem, id est Ephrata, quantitate seu numero minima es inter omnes civitates Judae, quae tantis civitatum millibus comparata, vix parvus es viculus. Ac si diceret: Nequaquam minima es, quia ex te magnus egredietur Christus, qui erit utique dominator in Israel. Neque putes eum de genere tantum esse David, cui promisi dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem meam;
Abbreviated transcription (Latin):
iuda eorum reges omnes abunctionechristos uocari. AT IL. LI DIXERVN
Inbethlaem iudae. sicenĩ scriptũ est ꝑprophetam. Et tubethleem terraiuda.
Nequaquãminimaes in principibus iuda. Exteenĩ ex ietdux qui rogat po¬
pulũ meũ israhel. Quod testimoniũ dũcaxat. Nechebraico Nec septuaginta
interpretibus conueniit nobis quoque tacentibus conprobatur. Undequi¬
exueteritestamento huius modi resonareerrorem. ut aut ordo uerborũ mu
tol inquiunt ul cuangelistac ponexlibris testi monia decer pserunt. sedme¬
moriac credentes quacnonnũ quam fallitur contraria interdum protulcrunt
Quasi ex ingeniotantũ artis sint locuti. & non magis diuinainspirante gratia
pspm perquẽ olim scripturaesunt editae non contrariae quidẽ. sediuxta quod
oportunũ fuerat mysteria in serendo eloquiorũ dĩ testimonia reserauerint

Expanded text:
Judaeorum reges omnes ab unctione christos vocari. At illi dixerunt: Judaeorum reges omnes ab unctione christos vocari. At illi dixerunt: In Bethlehem Judae; sic enim scriptum est per prophetam: Et tu, Bethlehem, terra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda, ex te enim exiet dux qui reget populum meum Israel. Quod testimonium duntaxat nec Hebraico, nec Septuaginta interpretibus convenire, nobis quoque tacentibus comprobatur. Unde quiniis, quae sumuntur ex Veteri Testamento, hujusmodi resonare errorem, ut aut ordo verborum mutoli, inquiunt, vel evangelistae non ex libris testimonia decerpserunt, sed memoriae credentes, quae nonnunquam fallitur, contraria interdum protulerunt. Quasi ex ingenio tantum artis sint locuti, et non magis divina inspirante gratia, per Spiritum, per quem olim Scripturae sunt editae, non contrariae quidem, sed juxta quod opportunum fuerat, mysteria inserendo eloquiorum Dei testimonia reseraverint.
Abbreviated transcription (Latin):
quia exitium regnisui pertimescebut. Et ideo caeli regenato rex terrae turbatur.
uelquiatã cȩsar augustus quã senatus decreuerant. Nequis rex autdeus. si neipsorũ
consilodiceretur. Idcirco forsitan audito regis nomine furoremouetur. peinse
siuulgatũ eẽt senatus decreta uiolasse. discriminissententia uerteretur
CONGREGANSAUTEM OMS PRINCIPES SACERDOTUM ETSCRIBAS
popul.i. SCIS CITABATURABEIS UBIXP̃S NASCERETUR. Diligentiam
inquirentis ostendit. ut si inueniret faceret quod postea seuell insinuat: si nau¬
tẽ utsi ad notitiã augusticȩsaris uelsenatus quandoq relatũ ess& suaex cusaret᷑
diligentia. cunctaquae potuerat zeloromani imperii peregisse. Alias autẽob
legis peritiam ut cautius eos ex ploraret. si rex eorũ exlege repromissus tristes
gaudentes uefacer. Xpm̃ autẽ id eonominat qui a didicerat ex more patriae.

Expanded text:
quia exitium regni sui pertimescebat; et ideo coeli Rege nato rex terrae turbatur: quia exitium regni sui pertimescebat; et ideo coeli Rege nato rex terrae turbatur: vel quia tam Caesar Augustus quam senatus decreverant ne quis rex aut deus sine ipsorum consilio diceretur. Idcirco forsitan audito regis nomine, furore movetur, ne in se, si vulgatum esset senatus decreta violasse, discriminis sententia verteretur. Congregans autem omnes principes sacerdotum et scribas populi, sciscitabatur ab eis ubi Christus nasceretur. Diligentiam inquirentis ostendit, ut si inveniret, faceret quod postea se velle insinuat; sin autem ut si ad notitiam Augusti Caesaris, vel senatus quandoque relatum esset, sua excusaretur diligentia, cuncta quae potuerat zelo Romani imperii peregisse. Alias autem ob legis peritiam, ut cautius eos exploraret, si rex eorum ex lege repromissus tristes gaudentesve faceret. Christum autem ideo nominat, quia didicerat ex more patriae
Abbreviated transcription (Latin):
et multis mouetur suspitionibus. it aut pernefas prauis argumentorũ fraudibus
uelit cunctis obui are negotiis. Nedigniori selocum tribuat regendi. quodidem
indigne tenereprobatur: similis esthuic scelestoherodi qui suis cupiditatum
dolis permultapar. lorum homicidia. diuinũ peccando contrare temptauit decre¬
tum Vndemox turbatus plures suorũ habuis se complices scribitur. intantũ
ut moreuulgidĩ quondam populus obfauoris gratiam turbatus dicatur. dolens
repromissũ iam caelitus aduenisse. Omisera fragilitatis huma nȩ conditio. quȩ
sȩpepluri mũ eos fauet in iuste. quosdi iusto iudicio crudeles sustinet oppresso¬
res. nec metuit adulari. quos. dĩ insemet cotudieuoluntatẽ conspicit reluc¬
tari. Indenimirũ illud salomonis uerũ probatur. quod rex iniustus. omnes
ministros habebit impios. Turbatus autẽhic forteduabus obcausis dicitur. uel

Expanded text:
et multis movetur suspicionibus, ita ut per nefas pravis argumentorum fraudibus et multis movetur suspicionibus, ita ut per nefas pravis argumentorum fraudibus velit cunctis obviare negotiis, ne digniori se locum tribuat regendi, quod idem indigne tenere probatur; similis est huic scelesto Herodi, qui, suis cupiditatum dolis, per multa parvulorum homicidia divino peccando contraire tentavit decreto. Unde mox turbatus plures suorum habuisse complices scribitur, in tantum ut more vulgi, Dei quondam populus ob favoris gratiam turbatus dicatur, dolens repromissum jam coelitus advenisse. O misera fragilitatis humanae conditio! quae saepe plurimum eis favet injuste, 129 quos Dei justo judicio crudeles sustinet oppressores; nec iis metuit adulari, quos Dei in semet quotidie voluntati conspicit reluctari. Inde nimirum illud Salomonis verum probatur, Quod rex injustus omnes ministros habebit impios . Turbatus autem hic forte duabus ex causis dicitur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet generis xp̃i: erantq natarei. quiper omnẽregionem circũ euntes ordine
supradictȩ gencalogi ae xp̃ĩ partim memoriter. partimex dierũ libris quos domi
cũ incenderentur ex archiuis tẽpbhabuerant. partim uero abauis & proauis.
narrantibus retinentes. litteris secundũ ordinem mandauerunt Quibus omnib
perscrutatis. eamaxime quacineisdem archiuis aut aliubi infraim penetrabi¬
lia locorũ abdita sunt seruata : Ex quibus nr̃a diuinorũ auctoritas librorum
diriuatur. hincinde ut ueritas euangeliorũ euidentius declaretur. Regem
aut eherodem ideonominat. quã uisnequeat iure rex uocari. qui proprios
nescit motdsmentis regere. ut ex conlatione regis iudeorũ. quẽmagi quaerentes
cupiunt adorare. Isteintelligatur extraneus quia proprius iam defecerat
Et notandũ quodomnis qui sibi obinsolentiã uindicat indebitũ principatũ

Expanded text:
scilicet generis Christi, erantque Nazaraei, qui per omnem regionem circumeuntes, ordinem scilicet generis Christi, erantque Nazaraei, qui per omnem regionem circumeuntes, ordinem supradictae genealogiae Christi, partim memoriter, partim ex Dierum libris quos domi, cum incenderentur, ex archivis templi habuerant, partim vero ab avis et proavis narrantibus retinentes, litteris secundum ordinem mandaverunt. Quibus omnibus perscrutatis, ea maxime quae in eisdem archivis, aut aliubi infra impenetrabilia locorum abdita sunt servata, ex quibus nostra divinorum auctoritas librorum derivatur hinc inde ut veritas Evangeliorum evidentius declaretur. Regem autem Herodem ideo nominat, quamvis nequeat jure rex vocari, qui proprios nescit motus mentis regere, ut ex collatione regis Judaeorum, quem magi quaerentes cupiunt adorare, iste intelligatur extraneus, quia proprius jam defecerat. Et notandum quod omnis qui sibi ob insolentiam vindicat indebitum principatum,
Abbreviated transcription (Latin):
cum totius terrȩuoluert ad lamare. pequaquãpissuscst sedlegibus hoc prohibuit
quo d nulld̃umquam rogũ antea fecisselegitur h incproftcco pateo quia usdi¬
uinaq istos deuotionis intus agcla affeitus. ipsahunc cohibuit principẽ. pesibi
ad plauderet in debite. qu od potentitu. alterius totusterrarũ orbis submonard na
romanuimperi subdebatur. Sed choribuanta herodes audiens alium quam sciudeore
rregem requirere turbatus dicitur & om̃is hierosolrmacuillo. Moliebaturenĩ cum
ess&s alienigna ignobilis genere legitimus iud aeorũ rexuideri. undedom̃s codices
testeiosepho quibuscũ queiudacorum genealogiatexebatur ignecremauerat
ueno tarenteum reticendo ignobilem. Et prosapici ordinem tribus iudac clarissimũ
commendarent. Aestimans seitaque nobilem uideri posse. si nullis sacre scriptu¬
rac fascibus praemeretur: Undeuerũ profecto constat quod africanus in nuit qura
fuerint uiri studiosi exiudaeis quidicebantur heriles. propter propinquitatem

Expanded text:
oluerit acclamare, nequaquam passus est; sed legibus hoc prohibuit, quod nullus unquam regum ante fecisse legitur. Hinc profecto patet quia vis divina, quae istos devotionis intus agebat affectu, ipsa hunc cohibuit principem, ne sibi applauderet indebite, quod potentatu alterius totus terrarum 128 orbis sub monarchia Romani imperii subdebatur. Sed corybanta Herodes, audiens alium quam se Judaeorum regem requirere, turbatus dicitur, et omnis Hierosolyma cum illo. Moliebatur enim, cum esset alienigena ignobilis genere, legitimus Judaeorum rex videri. Unde et omnes codices, teste Josepho, quibus Judaeorum genealogia texebatur, igne cremaverat, ne notarent eum, reticendo, ignobilem, et prosapiae ordinem tribus Judae clarissimum commendarent. Aestimans se itaque nobilem videri posse, si nullis sacrae Scripturae fascibus premeretur. Unde verum profecto constat, quod Africanus innuit, quia fuerunt viri studiosi ex Judaeis, qui dicebantur Heriles propter propinquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
destructasit. & tẽplum euerum atq omnis populus in credibiliced euastatus
Omnisq rligiocorũ & sacerdotiũ simul interit. Vpdeaut ostendant nobis clu¬
ricoraes iudeiiugelegis sacrificium. &unctiones accemplũ Autcerte secundum
prophetum dan ihelis. quiailla omnia longediucessarunt. Lie& mutiaud iant
unctus dicitur: quiam illo spis sc̃s̃ totus mansit. Pamsicut att apostolus inillo
secte participes intelliguntur. secundũ mensuram fidei pergraitiam donationis
xp̃i eundem spm ꝑercepisse. nemo quiraetesapit ambigit Ergo quia quis pm̃¬

Expanded text:
destructa sit, et templum eversum, atque omnis populus incredibili caede vastatus, destructa sit, et templum eversum, atque omnis populus incredibili caede vastatus, omnisque religio eorum et sacerdotium simul interierit. Unde aut ostendant nobis duricordes Judaei juge legis sacrificium, et unctiones, ac templum: aut certe, secundum prophetiam Danielis, quia illa omnia longe diu cessarunt, licet inviti, audiantunctus dicitur, quia in illo Spiritus sanctus totus mansit. Nam, sicut ait Apostolus: In illo stianos, qui ejus recte participes intelliguntur, secundum mensuram fidei, per gratiam donationis Christi eumdem Spiritum percepisse, nemo qui recte sapit ambigit. Ergo qui Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Quidigitur ultramens talirenata sacramento dubitationis poterit habere
infide. cũ uno eodemq momento patris uox ad nos dilapsa filium inaquis
sint deeo euidentius edocet: Quod si sane inoreduorũ ueltrium testium
stabitom ne uerbum. Multo firmius recte accipitur desepatris &i filii acsp̃s
scĩ testimonium. Ip hacquĩ ppefiderenatisumus. quid opus est nobis am¬
plius defidequasi dubios recractare . Praeceptũ est itaq apostolis. ite doce
cũ dixit unũ eos ostendit. quod tribus nominibus satis ad intellegendũ trini
tatemegregie distinxit. Vndequicumque recte secundum catholicã fidem
baptiz atisunt. Itaque sane suntrenati . & perhanc fidem mater accclesia cos in
sesuscepit. Hinc sane secundũ danihelis prophetiam sc̃s sc̃orum unguitur.
& abhincquoque iuge sacrificiũ iudȩorũ omnisq unctiolegalis cessauit
Iptantũ ut quad ra gesimo post ascension ẽ xp̃i in caelis annohierusalem

Expanded text:
. Quid igitur ultra mens, tali renata sacramento, dubitationis poterit habere . Quid igitur ultra mens, tali renata sacramento, dubitationis poterit habere in fide; cum uno eodemque momento, Patris vox ad nos delapsa Filium in aquissint de eo, evidentius edocet. Quod si sane in ore duorum, vel trium testium stabit omne verbum, multo firmius recte accipitur de se Patris, ac Filii, ac Spiritus sancti testimonium. 2. In hac quippe fide renati sumus, quid opus est amplius de fide quasi dubios retractare? Praeceptum est itaque apostolis: Ite, docecum dixit, unum eos ostendit, quod tribus nominitatem egregie distinxit. Unde quicunque recte secundum catholicam fidem baptizati sunt, sane sunt renati, et per hanc fidem mater Ecclesia eos in se suscepit. Hinc sane secundum Danielis prophetiam Sanctus sanctorum ungitur , et abhinc quoque juge sacrificium Judaeorum, omnisque unctio legalis cessavit; in tantum ut quadragesimo post ascensionem Christi in coelis anno Hierusalem
Abbreviated transcription (Latin):
Etnotandũ quod mrsteriũ trinitatis in hocbaptismate apertissime predicat᷑
itaut nonsolũ trinitas totius maiestatis euidentissimeintelligibilis declaretur.
uerũ quinsensibilis quodam modocũ sit in conprehensibilis. acsicorporeis
sensibus distincta ad intellegendũ luceclarius pertractatur. Paterscilic&
ad filiũ clamans inuoce. idemq filius ueraciterhumanatus in carne abipso
patrediligentius praedicatur. Sp̃s uero sc̃s. super eum in columba demonstra
tur: sedetperipsam plurima quaciohannes adhuc dexpõignorabat diuini¬
tus ed ocetur. impleturq in hibitũ illud ꝓpheticum: Vox dñi superaquas.
ds̃ maiestatis intonuit. oñs superaquas multas. Predicaturergo patrefi¬
lius. praedicatur abspũ scõ. praedicatur &iam aseipso. dum desepatrem
insinuat. & unũ seessecum patre testatur. Egoec pater inquit unũ sumus

Expanded text:
Et notandum quod mysterium Trinitatis in hoc baptismate apertissime praedicatur. Et notandum quod mysterium Trinitatis in hoc baptismate apertissime praedicatur. Ita ut non solum Trinitas totius majestatis evidentissime intelligibilis declaretur, verum etiam sensibilis quodammodo, cum sit incomprehensibilis, ac si corporeis sensibus distincta, ad intelligendum luce clarius pertractetur. Pater scilicet ad Filium clamans in voce, idemque Filius veraciter humana natus in carne ab ipso Patre dilitur. Sed et per ipsa plurima quae Joannes adhuc de Christo ignorabat, divinitus edocetur, impleturque illud propheticum: Vox Domini super aquas, Deus majestatis intonuit, Dominus super aquas multas . Praedicatur ergo a Patre Filius; praedicatur a Spiritu Sancto: praedicatur etiam a se ipso, dum de se Patrem insinuat, et unum se esse cum Patre testatur: Ego et Pater unum sumus