comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domine fac mecum ꝓꝑter
nomen tuum. Hie sensus al¬
tior non est p̾t̾mittendus. ita
dixisse filium patri fac mec̃t
quia eademoꝑa sunt patris
⁊ filii: ubi etiam sie miam in¬
delligamiis. Sequitur enim.
: Quia suauis est miscd̾a tua. Q
ipsam quia nondixit fac inme.
uel fae suꝑme. uł aliquid hu¬
iusmodi. s ait fac mecum: bene
intelligimus patrem ⁊ filium si¬
mul facere miscd̾iam. inuase

Expanded text:
Domine, fac mecum, propter nomen tuum.» Unde sensus altior non est praetermittendus, ita dixisse Filium Patri, «Fac mecum,» quia eadem sunt opera Patris et Filii. Ubi etiamsi misericordiam intelligamus sequitur enim, «Quia suavis est misericordia tua», et ipsam quia non dixit, Fac in me; vel Fac super me; vel aliquid hujusmodi; sed ait, «Fac mecum;» bene intelligimus et Patrem et Filium simul facere misericordiam in vasa
Abbreviated transcription (Latin):
nichil sͥ tribuens: dotadie mi¬
scdiam dei expectans. ante ia¬
nuam dominicam cotidie cla¬
mans pulsans ut aꝑiatur ei.¬
ceꝰ nudus oe tremens ut uestia¬
tur. oculos interra deiciens.
cẽ pectus tundens. Istum m̃¬
dicum. hunc pauꝑem. adiu

Expanded text:
nihil sibi tribuens, totum de misericordia Dei exspectans; ante januam Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram dejiciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hu
Abbreviated transcription (Latin):
ut fami de siti nondum diẽ:
s oe̾ hoc expectate. Confitean¬
tur domino miscdie eius: &
mirabilia eius filiis hominũ.
Dieite experti in expertis: lam
inuia positi. iam ad eiuitatem
iuemendam directi. iam de¬
niq fame et siti liberati Quia
saciauit animam in aneur. ce
animam esurientem satiauit

Expanded text:
t fami et siti, nondum dicit, sed et hoc exspectate. «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Dicite experti inexpertis, jam in via positi, jam ad civitatem inveniendam directi, jam denique a fame et siti liberati: «Quoniam satiavit animam inanem, et animam esurientem implevit
Abbreviated transcription (Latin):
to habuit ⁊ respondit tu disci¬
pulus illus sis & longe facta:
ab eo beneclictio. quia transitũ¬
fecit ad gentes. Et indiit ma¬
ledictionem sicut uestimentũ.
siue iudas. siue ille populus. E
intrauit sicut aqua inint̾iora
cium: qui potest eorpus ce an¬
mam mutere in gehãnnam.
Et sicut oleum in ossib euis.
Ostendit eum cum dilectione
mala facere. & compa rare sͥ
maledictionem .i. penam eter¬
nam: quia benedictio uitae¬
t̾na est. Modo quippe malafa¬
cta delectant. & tanquam ues

Expanded text:
 fieri? respondit, Tu sis discipulus ejus . Et longe facta est ab eo benedictio, quia transivit ad gentes. Et induit maledictionem, sicut vestimentum. Sive Judas, sive ille populus. Et intravit sicut aqua in interiora cium, qui potest et corpus et animam occidere in gehennam . Et sicut oleum in ossibus ejus. Ostendit eum cum delectatione malefacere, et comparare sibi maledictionem, hoc est, poenam aeternam; quia benedictio vita aeterna est. Modo quippe malefacta delectant, sicut aqua in
Abbreviated transcription (Latin):
totum quod uxori eius filuisq
contigerit: sequentes indieant
nem substantiam eius: & diripi¬
ant alieni labores eius. Nonsit
illi aduitor: ad tuendameuis po¬
sequitur ⁊ dicit. fiant natieuis
inint̾itum⁊ ingen̾atione una
deleatur nomen euis: id: quod
de illo generatum est. iam nõ
am redeat iniquitas patrum
euis. in conspectu dominiet
peccatum matris euis non de¬
leatur :. An intelligendum ẽ.
ut redlantur ei peccata etiam
parentum suorum: Ei quippe
non redduntur quifuerit mu¬
tatis inxpisto: &e ceꝑit eẽ non
filius iniquorum non imitatꝰ
mores eorum. Quia ⁊ illuo ue¬
rissime scͥptum est. reddam pec¬
eatum parentum in filios: oe
ullud quod per ꝓpħ̃am dicit᷑.

Expanded text:
totum quomodo uxori ejus filiisque contigerit, sequentes indicant nem substantiam ejus, et diripiant alieni labores ejus. Non sit illi adjutor:» ad tuendam ejus posequitur, et dicit, «Fiant nati ejus in interitum, in generatione una deleatur nomen ejus:» id est, quod de illo generatum est, jam non am redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur.» An intelligendum est, ut reddantur ei peccata etiam parentum suorum? Ei quippe non redduntur, qui fuerit mutatus in Christo, et coeperit esse non filius iniquorum, non imitatus mores eorum: quia et illud verissime scriptum est, «Reddam peccata patrum in filios;» et illud
Abbreviated transcription (Latin):
mea est. Auinia que precauerit.
ipsa morietur. Hoc quippe dic¬
t̾um est de his qui conuertunt᷑
ad dominum: ce non imitant᷑
mala parentum suorum. Qd̃
obeẽ: qui iusticiam faciendo
dissimiles fuerint. Ad illud au¬
tem quod dictum est reddam
peccata parentum in filios. ad¬
Ut quem ad modum bonorsĩ
imitatio facit. ut etiam peceata
propria deleantur: sic malorũ
imitatio facit. ut non solum sua
s etiam eorum quorũ imitatores
sunt. merita sortiantur. Si ergo
uidas teneret locum ad quem
uoeatus est: nullo modo ad eũ
uel sua pt̾ita uel parentum im¬
quitas ꝑtineret. Quia gͦ non te¬
nuit adoptionem in familiadi.
s inquitatem uetusti gen̾is potius
elegit : rediit iniquitas patrum
euis inconspectu tomini. ut in
ea etiam ipse puniretur : &e pecca¬
tum matris eius non est in eo de¬

Expanded text:
caverit, ipsa morietur.» Hoc quippe dictum est de his qui convertuntur ad Deum, et non imitantur mala parentum suorum; quodobesse, qui justitiam faciendo dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata patrum in filios,» adut quemadmodum bonorum imitatio facit ut etiam propria peccata deleantur, sic malorum imitatio faciat ut non solum sua, sed etiam eorum quos imitati sunt, merita sortiantur. Si ergo Judas teneret illud ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum iniquitas pertineret: quia ergo non tenuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem vetusti generis potius elegit; rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, ut in eo etiam ipsa puniretur; et peccatum matris ejus non est in eo de
Abbreviated transcription (Latin):
nuo subiecit. Et episcopatum
eius accipiat alter. Tanquam
dicens. Q̾ ipse ꝓsuo mito puni¬
atur: & ille numerus supple¬
atur. Quod siquis quomodo
factum sit scire desiderat: ac¬
tus apłorum legat. Fiant filii¬

Expanded text:
nuo subjecit, «Et episcopatum ejus accipiat alter.» Tanquam dicens, Et ipse pro suo merito puniatur, et ille numerus, suppleatur. Quod si quis quemadmodum factum sit, scire desiderat, Actus Apostolorum legat. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit maledictionem oe uenice
ei Quamquam ce uidas male¬
dilectionem dilex̾it furancdo de
loculis domini. &e dominum
uendendo atq tradendo: tamẽ
aꝑtius populus ille dilexit ma¬
lechctionem. qñ dixit. sanguis
eius suꝑnos: oe super filios no¬
stros. Etioluit benedictionẽ:
et elongibitur ab eo. Iudas qͥ

Expanded text:
dilexit maledictionem, et veniet ei.» Quanquam et Judas maledictionem dilexerit, et furando de loculis, et Dominum vendendo atque tradendo; tamen apertius populus ille dilexit maledictionem, quando dixit: «Sanguis ejus super nos et super filios nostros» . «Et noluit benedictionem, et
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eum pereatorem. insi eũ
cat cum ait. et diabolus stec
a dextris euis ͦ Hoc itaq meru¬
it ut suꝑ se habeat diabolum:
huius gaudia p̾ponentes deo.
beatum dixerunt ppłm eui hȩc
sunt. rectissime dictum est: dex
cere quod in eodem psalmo
bolus est a dextris. s dominus:
sieut ipse alibi dicit. ꝓuidebam
dominum in conspectu meo sẽ¬
per : qm̃ a dextris est michi ne
commonear. Diabolus gͦ stecit
a dextris eius. qñ p̃posuit auari¬
ciam sapientie. & pecrimam sa¬
luti sue: ut eum traderet. a quo
debuit possideri Dequo ad huc¬

Expanded text:
rem,» nisi eum dicat, cum dicit, «Et diabolus stet a dextris ejus?» Hoc itaque meruit, ut super se habeat diabolum, hujus gaudia praeponentes Deo, beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est, «Dexcere quod in eodem psalmo ic enim non diabolus est a dextris, sed Dominus: sicut et alibi dicit, «Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi, ne commovear» . Diabolus ergo stetit a dextris ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet, a quo debuit possideri, ne ab
Abbreviated transcription (Latin):
a remausit. Nutanes trans¬
ferantur filu eius: qmendi¬
eent. Nutauerunt peulis ur
sub earum gentium regib in
quas translatisunt: Et eieian¬
tur de habitationib suis. Ita fa¬
etum est. Seritetur fenerator
omnem substantiam euis. Omnẽ
ut ei nulla debita. id est nulla pee¬
cata donentur. Eĩt dimpiant alie¬
ni labores eius. diabol ce angeli
euis. quia non chesaurirant incȩ¬
lo: qui non habent xp̃m. Nonsit
illi aduitor. Quis adiutor est er:
eui xp̃s non est: Non sit qui mi¬
sereatur pupillis eius. Amisson.¬
deo euius filium ꝑsequuti sunt¬
⁊ oderunt : non est qui eorum
misereatur. non ad temporalem
ne delentur. Nam in altera.
id ÷ regeneratione: si eam cog¬
noseerent ce tenerent non dele¬
etiam patrum eiꝰ iniquitatem.
Sie enimeis dicit. Testimonuĩ
estis uobismec ipsis: quia filu
estis eorum quia ꝓphetas occi¬
derunt. E paulopost ait. Ut
ueniat suꝑ uos omnis sanguis
iustus qui effusus est suꝑ terrã.
a sanguine abel iusti. usq ad

Expanded text:
 regno. «Nutantes transferantur filii ejus, et mendicent.» Nutaverunt periculis, ursub earum gentium regibus, in quas translati sunt? «Ejiciantur de habitationibus suis.» Ita factum est. «Scrutetur fenerator omnem substantiamut ei nulla debita, id est, nulla peccata donentur. «Et diripiant alieni labores ejus:» diabolus et angeli ejus; quia non thesaurizant in coelo qui non habent Christum. «Non sit illi adjutor.» Quis adjutor est ei cui Christus non est? «Nec sit qui misereatur pupillis ejus.» QuiDeo, cujus Filium persecuti sunt et oderunt, non est qui eorum misereatur, non ad temporalem ne delentur: nam in altera, id est in regeneratione, si eam cognoscerent et tenerent, non deleetiam patrum ejus iniquitatem. Sic enim eis dicit, «Testimonium estis vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt:» et paulo post ait, «Ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effusus est super terram, a sanguine Abel justi usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
lus. fiant filii eus orphanr. de
quib dr. filu autem regnr.ei
cientur intenebras extͥiores.
facti sunt autem orphani amiᷤ
ni plebs intelligi poest: eui
subdite reges dominnantur:

Expanded text:
um. «Fiant filii ejus orphani:» de quibus dicitur, «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores» . Facti sunt autem orphani amisso ni plebs intelligi potest, cui reges subditae dominantur:
Abbreviated transcription (Latin):
seilicet que in ꝓpagine genera¬
tionis custoditur. Quam ꝓph̃a¬
uit de terra ꝑituram: quia et
ipse iudas oe filii eius. qui erãt
tanquam memoria patris ⁊ ma
ctisunt. Dicet ne aliquis. hoe ad¬

Expanded text:
eorum, quae in propagine generationis custoditur: hanc prophetavit de terra perituram, quia et ipse Judas, et filii ejus qui erant tanquam memoria patrum et macti sunt. 17. Dicit aliquis: Etia
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione mea. Hic est omnis.
oe magnus reatus illorum. Nam
quid nocere potuerunt ꝑsequẽ¬
do ⁊ uoluntate non necessitate
morienti: S ipsum odium. est
crimen maximum ꝑsequentis:
quanuis sit uoluntaria pena pa¬

Expanded text:
dilectione mea.» Hic est omnis et magnus reatus illorum. Nam quid nocere potuerunt persequentes, voluntate, non necessitate morientem? Sed ipsum odium est crimen maximum persequentis, quamvis sit voluntaria poena pa
Abbreviated transcription (Latin):
bunt recti ce letabuntur: ce̾ oĩs
iniquitas oppilabit os suum.¬
Scilicet iniquitas illa garriens
contra unitatem. ce eogens ma¬
nifestari ueritatem: eum cõii¬

Expanded text:
bunt recti, et jucundabuntur; et omnis iniquitas oppilabit os suum.» Iniquitas illa garriens contra unitatem, et cogens manifestari veritatem, convi
Abbreviated transcription (Latin):
Tanquam de eisdem loquitur.
propter cominunta sacramenta.
Ad populum enim dei ꝑtinent:
& si non ꝑuirtutem. certe ꝑpie¬
Multi enim sunt: s inunita¬
te. dum non separantur. Cum
multitudo unitatis. in heresi ⁊
scismate pauci factisunt. Et ue
xati sunt a tribulatione malo¬
rum. cẽ ddolore. Effusa est contẽp¬
tio suꝑ pͥncipes. Reꝓbati enim
sunt abeccłia di ⁊ & magis qr
pͥncipes esse uoluerunt ideo
contempti sunt. et facti sunt
sal infatuatum. ꝓiectum foras:
conculeatum ab hominib. Q¬

Expanded text:
tanquam de hisdem loquitur, propter communia Sacramenta. Ad populum enim Dei pertinent, etsi non per virtutem, certe peMulti enim sunt sed in unitate, dum non separantur ab unmultitudo unitatis, in haeresi et in schismate pauci sunt. INTExati sunt a tribulatione malorum et dolore. Effusus est contemptus super principes.» Reprobati enim sunt ab Ecclesia Dei: et magis, quia principes esse voluerunt, ideo contempti sunt, et facti sunt sal infatuatum projectum foras; ideo conculcatur ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
quid enim de his que insuis post
mortem euiusq contingunt. ul¬
los mortuos tangit dolor: aut
ħ saltem scire putandi sunt. qͦꝵ
sensus alibi est ꝓ mitis. siue be¬
ne suie male : Curespondeo
magnam quidem ẽẽ questionẽ:
nec insententia disserendam eo
quod sit oꝑis plixioris: utrum
sunt uel aguntur. nouerint.
sp̃e mortuorum. Uerumtamẽ
quod breuiter diei potest. sinul¬
la eis eeͬt eura de nobis: non ddic̾et
dominis dirisse illum diuitẽ.
Habeo quinq fratres: ne et ip̃i
ueniant in locum hune torm̃to¬
qñ iam cum alus undecim domi¬
num sequebatur ⁊ iam credatur
omnia que habebat ita dimisis¬
se filus ce uxorr: ut non inde sin¬
ceriter uel ꝑseueranter uinculũ
cupiditatis abruꝑit. Qui etiam¬
si ea uelut uendere iuideretur
distribuendo paiꝑib: ꝓfecto face¬
ret quod ananias post domini
ascensionem: Neq enum metue¬
ret ne hoc dominus diuiuitate
cognosceret. quem falli putabat:
qñ ea que mittebantur de locu¬

Expanded text:
quid etiam de his quae in suis post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos tangit dolor? aut haec saltem scire putandi sunt, quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu male? Cui respondeo magnam quidem esse quaestionem, nec in praesentia disserendam, quod sit operis prolixioris, utrum,s aguntur, noverint spiritus mortuoram. Verumtamen, quod breviter dici potest, si nulla illis esset cura de nobis, non diceret Dominus dixisse illum divitem q«Habeo ibi quinque fratres, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentojam cum aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cupiditatis abruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distribuenda pauperibus, profecto faceret quod Ananias post Domini ascensionem . Neque enim metueret ne hoc Dominus divinitate cognosceret, quem falli putabat, quando ea quae mittebantur, de locu
Abbreviated transcription (Latin):
cuius diximus iudam infigu¬
ra gessisse ꝑsonam. sieut eccłe
gessit apłs petrus. Constitue suꝑ¬
. eum peceatorem: et diabolus stec
a dextris eniᷤ. Quem ad modum
in uida. sic mnisto populo intelli¬
gindum est. qui repulso a se xͦ¬

Expanded text:
i diximus Judam in figura gessisse personam, sicut Ecclesiae gessit apostolus Petrus. «Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Quemadmodum in Juda, sic in isto populo intelligendum est; qui repulso a se
Abbreviated transcription (Latin):
meam ne tacueris:quia
os peccatoris. & os dolosi
suꝑ me aꝑtum est. Inde apparet¬
⁊ falsam esse uituꝑationem qͣm
non tacet peccator cẽ dolosus:
& ueram esse laudem quamñ
tacet d̃s. Bs enim uerax: om̃is
homo mendax. Q non est homo
uerax: nisi in quo loquitur d̃s.
Laus autem maxima est unige
rente eius infirmitate latebat:
cum os peccatoris ce os dolosi. su¬
per eum aꝑtum est. Et ideo dic̃
aꝑtum os dolosi. quia odium

Expanded text:
meam ne tacueris; quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est.» Unde apparet et falsam esse vituperationem quam non tacet peccator et dolosus, et veram esse laudem quam non tacet Deus. Deus enim verax, omnis autem homo mendax ; quia non est homo verax, nisi in quo loquitur Deus. Laus autem maxima est unigenrente infirmitate ejus latebat, cum os peccatoris et os dolosi super eum apertum est os dolosi,» quia odium
Abbreviated transcription (Latin):
Potiuit illos patiintus semper:
s nos de illis non proficeremus.
Cum aitem seꝑati sunt. ce ꝑ ques¬
tiones malignas inquietant nos.
propositum est nobis ex illis cẽ
inquistionis studium. ce timo¬
ris eremplum. Inusquisq enĩ
trenit cum alterum uidet exis¬
se: tanquam ex illius exitudieat᷑
cadat. Prosunt ergo quod exeuss.¬
rorum. in uaccis populorum.
Uaceas dicit seductibiles animaᷤ:
que facile consentiunt seduto¬
ribus tauris. Ss quare hoc cͦ¬
Ut exeludant eos. qui probati
enim respondecur hereticis
ex necessitate: edificantur ea¬
tholici ex humilitate. Hanc
sententiam plane paulus ex¬

Expanded text:
Potuit illos pati intus semper, sed nos de illis non proficeremus: cum autem separati sunt, et per quaestiones malignas inquietant nos, propositum est nobis ex illis et inquisitionis studium, et timoris exemplum. Unusquisque tremit, cum alterum videt exisse, tanquam ex illius exitu dicatucadat» . Prosunt ergo quia exeurorum inter vaccas populorum. Vaccas» dicit seductiles animas, quae facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? «Ut excludantur hi qui probati enim respondetur haereticis ex necessitate, aedificantur Catholici ex utilitate. Hanc sententiam plane Paulus ex
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑficie hystorie. s altitudine
ꝓphetie: copulatis utrisq fini¬
b. in hoc uno euius titulus ẽ.¬
canticum psalmi ipsi dauid.
neutro titulo similis: preter¬
loquitur. olim ds loquutus est
patrib in prophetis: ꝑ eum tam̃
locutus est quem misit postea.
ut cõplerentur eloquia ꝓpħa¬
rum. Quot quot enim ꝓmissio¬
Salmum istum de xp̃o
dauid. quisquis actu apłorum
fideliter legit agnoseit: ubi de
parici. & episcopatum eius acci.¬
piat alter: quod qñ mathias ĩ
locum uide ordinatus. num̃o
illo uno homine. omma quehͥ
in malo dicta sunt intelligere
conemur: expositionis ratioñ
Siautem de tali genere homi¬
num malorum. id est inimico¬
rum xp̃i. ingratorumq uideo¬
rum: omnia michi uidentur
posse clarius aperiri. Sic̃ enĩ
quedam dicuntur. que ad a¬
płm petrum ꝓprie pertinere
uoentur. nec tamen habent
illustrem intellectum nisi eũ
referuntur ad eccłiam. euius
ille agnoseitur infigura ges¬
tasse ꝑsonam. ꝓpter primatum

Expanded text:
ficie historiae, sed altitudine prophetiae, copulatis utriusque finibus in hoc uno, cujus est titulus, «Canticum psalmi, ipsi David;» neutro illi titulo similis, praeterpistola loquitur, olim Deus locutus est Patribus per Prophetas ; eum tamen locutus est quem misit postea, ut complerentur eloquia Prophetarum: «Quotquot enim promissioPsalmum istum de Christo  quisquis Actus Apostolorum fideliter legit agnoscit; ubi evipauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numeroillo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio nosi autem de tali genere hominum malorum, id est inimicorum Christi ingratorumque Judaeorum, omnia mihi videntur posse clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum
Abbreviated transcription (Latin):
Et talis custodit hec. qui intel¬
ligit miscdias domimi. non me¬
rita sua. non uires suas. non
potentiam suam: s euis mise¬
rationes. qui errantem et egen¬
tem inuiam deduxit. ce pͥa¬
uit ⁊ qui pugnantem aduersꝰ
difficultatem peccatorum. et
colligatum uinculis male con¬
suetudinis soluit ⁊ liberauit:
qui fastidientem uerbum dei ce
tedio quodam pene morientem.
missa medicina uerbi sui recre¬
auit ÷ qui ꝑiclit̾ãtem inter nau¬
diserimina: mari placato ꝑdur̃ ad
portũ: qui eum deniq constituit
in eopopulo ubi humilib dat
grãm. non in illo ubi suꝑbis re¬
sistit &e fecit eum suum : ut uitus
manens multiplicaretur: utt non
foras exiens minueretur. Hoc uide.¬
bunt recti: & letabuntur. Om̃is
u̾o iniquitas opilabit os suum: &e
de custodiet:. ꝑ humilitatem in¬
telligendo misccłias domini: qͥ a
ubiq dictum est. Confiteantur
domino misccłie eius: ce mirabi¬
lla eius filiis hominum:S Cen

Expanded text:
e enim custodit haec, Quia «intelliget miserationes Domini:» non merita sua, non vires suas, non potentiam suam; sed «miserationes Domini,» qui errantem et egentem in viam deduxit et pavit; qui pugnantem adversus difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit et liberavit; qui fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui recreavit; qui periclitantem inter naudiscrimina, mari placato ad portum perduxit: qui eum denique constituit in eo populo, ubi humilibus dat gratiam, non in illo ubi superbis resistit; et fecit eum suum, ut intus manens multiplicaretur, non ut foras exiens minueretur. Hoc vident recti, et jucundantur. «Omnis» ergo «iniquitas oppilabit os suum,» et de custodiet? Per humilitatem, intelligendo miserationes Domini; quia ubique dictum est, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis
Abbreviated transcription (Latin):
ponsumest ei populi sunt: qui
ergo faciunt oꝑationemin aqͥs
multis. ipsi uiderunt oꝑadm̃:
oe mirabilia eus inprofundo.
Quid enim ꝓfundius cordib
humanis. Inde plerunq uen¬
tierumpunt tempestates sedi¬
tionum. &e dissensionum naue
ꝑturbant. Et quid agitur inhiͦ
Nolens d̾s ut ad eum clamarẽt.¬
⁊ hi quigub̾nant. oe̾ hi qui por¬

Expanded text:
sponsum est ei, «Populi sunt» . Qui ergo faciunt operationem in aquis multis, «ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.» Quid enim profundius cordibus humanis? Inde plerumque venti erumpunt, tempestates seditionum, et dissensionum navem perturbant. Et quid agitur in his? Volens Deus ut ad eum clamarent et hi qui gubernant, et hi qui por
Abbreviated transcription (Latin):
 celle sp̃c ÷ Exaltati sunt fluct᷑.
eus. Ascendunt usq ad cȩlos
Audendo: et descendunt usq
in malis tabescebat. Turbatist̃¬
 cẽ motisunt sieut ebrius: seiliez¬
dent ad gubernacula. et qui fid¬
liter nauem amant: sentuus
tur. qñ legunt. qñ tractant: sa
enim deficiunt omnia huma-¬
na consilia ⁊ quac̃ꝙ: se quisq cõ¬
u̾terit. fluctus tremunt. tempe¬
stas seuit: brachia defieiunt:
Quo prora impinguatur. eui
fluctui latus nudetur: quo na¬
uis impulsa dimtitatur: aqͥ¬
b saxis ne peat refrenetur: oĩ¬
no a rectorib non uidetur. Et
quid restat. nisi quod sequiturꝰ
Et clamauerunt ad dominum
eum tribrilarentur: &e deneres¬
sitatib eorum eduxit eos. Qͦmͦ:¬
b̃natoris: ꝑielitati. humiliatili¬
supramodum gratiati sumus.
Uide omnem sapientiam eius ab.¬
sortam: ita ut tederet nos inguit
etiam uiuere. Ꝙ quid ille  Itade¬
ficientes desereret: Aut non ꝓ¬
sis responsum mortis habuimꝰ.
ut non simus fidentes in nob̾:

Expanded text:
cellae? «Et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos,» audiendo: «descendunt usque in malis tabescebat. Turbati sunt, et moti sunt, sicut ebrius.» Qui sedent ad gubernacula, et qui fideliter navem amant, sentiunttur, quando legunt, quando tractant, sapando deficiunt omnia humana consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, tempestas saevit, brachia deficiunt; quo prora impingatur, cui fluctui latus nudetur, quo navis impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. quid restat, nisi quod sequitur? Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eorum eduxit eos. Ebernatoris periclitati, humiliati, atque lisupra modum gravati sumus ideo omnem sapientiam ejus absorptam «ita ut taederet nos,» inquit, «etiam vivere.» Et quid? ille ita deficientes desereret? aut non psis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
luuere. Et benedirit eis ce mul¬
tiplicati sunt nimis: &e iumen¬
ta eorum non minorauit. Hoc
stat. firmum enimest funda¬
mentum der. quia nouit do¬
minus qui sunt eius. Ium̃ta
ipeceora dicuntur ineccłia sim.¬
pliciter ambulantes. secd utilẽ.
non multum docti. s fide pleni.

Expanded text:
um» . «Et benedixit eos, et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non sunt deminuta.» Hoc stat. «Firmum» enim «fundamentum Dei stat, quia novit Dominus qui sunt ejus» . Jumenta et pecora dicuntur, in Ecclesia simpliciter ambulantia, sed utilia; non multum docta, sed fide plena.
Abbreviated transcription (Latin):
licet pͥmo populo uideorum.
arroganti ce extollenti se de
genere abrahe: et quod illi
genti sunt credita eloquia dei.
nec enim eis hȩc ualebant ad
sanitatem. s ad exaltationem
cordis÷ ad tumorem potius ꝙͣ
ad magnitudinem: talib qui

Expanded text:
licet primo populo Judaeorum, arroganti et extollenti se de genere Abrahae, et quod illi genti sint credita eloquia Dei . Non eis haec valebant ad sanitatem, sed ad exaltationem cordis, ad tumorem potius quam ad magnitudinem. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
slumina indeserum. & exitus
aquarum in sitim: terram fru¬
tiferam insalsuginem. Quo m̾itos¬
Amalicia in habitantium inea. Eece
illi dictum est. Tues sacerdos mne¬
t̾mim: sedm̃ ordinem melchise¬
dech. Queris sacͥficium apud ui¬
deos: non habent scd̃m ordinem
uenis: s ꝑ totum orbem cȩlebra¬
indesertum. Non est uoluntas
mea inuobis dicit dominus. neq
accipiam sacrificium de manib
sum. sacrificium mundum offer¬
tur nomini meo. Ubierant omĩa
imiminda saerificia qñ desertũ
erat. quando scalebant. quando
saline erant omnes gentes. ibi nẽ
fontes. ibi nunc flumina. ibi nc̃
stagna aquarum. et exitus aqͣ.
nis inspe:quoniam quime au¬

Expanded text:
flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim; terram frugiferam in salsuginem, a malitia inhabitantium in ea. » E illi dictum est: «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec» . Quaeris enim sacrificium apud Judaeos; non habes secundum ordinem venis, sed per totum orbem celebrain desertum: «Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus, nec accipiam sacrificium de manibussum, sacrificium mundum offertur nomini meo» . Ubi erant omnia immunda sacrificia, quando desertum erant, quando squalebant, quando salinae erant omnes gentes; ibi nunc fontes, ibi nunc flumina, ibi nunc stagna aquarum, et exitus aquarnis in spe; quoniam, «Qui me au
Abbreviated transcription (Latin):
pro ipsa impietate recipiant.
uleiscendi cupiditate ea optet
ut fiant: cum dicantur futu¬
ra incertissima u̾uitate. ⁊ ꝑ d̾i
iusticiam suꝑtales digne uentu¬
peccatorem. Cum suꝑuis quere

Expanded text:
pro ipsa impietate recipiant, ulciscendi cupiditate optet ut fiant; cum dicantur futura certissima veritate, et per Dei justitiam super tales digne ventup
Abbreviated transcription (Latin):
zs censa. Et annuntient oꝑa eius
inexultatione. non cum tedio.
non cum merore. noncum anxie¬
alii portantur. Similiter tamen
omnes et intempestate ꝑielitan¬
tantur: ce inportu saluantur.
Post hȩc autem omma. sequitur.
Qui descendunt mare in nauibꝰ.

Expanded text:
Dominus. «Et enuntient opera ejus in exsultatione:» non cum taedio, non cum moerore, non cum anxiealii portantur; simul tamen omnes et in tempestate periclitantur, et in portu salvantur. Post haec enim omnia sequitur, «Qui descendunt mare
Abbreviated transcription (Latin):
guore ꝑiclitaris: fac quod seqͥ¬
tur. Et clamauerunt ad do¬
minum cum tribularentur:
et de necessitatib eorum libe¬
rauit eos. Et quia languor e¬
rat non de lectari : misit uer¬
bum suum or sanauit eos.
Uide quid mali habeat fasti¬
dium: uide unde liberat ille
ad quem clamat factidiens.
Et eripuit eos inquit non de
errore.nonde fame.non de
difficultate uincendi peccata:.
et de hoe berreficio sicut de ce¬
t̾is suꝑiorib. confiteantur do¬
mino miscłie eius: oe mirabi¬
lia eius filiis hominum. Et
sacrificent sacrificum laudis.

Expanded text:
guore periclitans, fac quod sequitur: «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos.» Et quia languor erat non delectari: «Misit verbum suum, et sanavit eos.» Vide quid mali habeat fastidium; vide unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens.et eripuit eos.» Unde? Non de errore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, set de hoc beneficio, sicut de caeteris superioribus, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et sacrificent sacrificium laudis.»
Abbreviated transcription (Latin):
tua:. Ideo enim magnificata usq
do capitis mei: hic autem diei
tur. effrayin susceptio capitis¬
mei. Susceptio enim fortitudo.¬
et suscipiendo fortes facit: fru
ctificans in nobis. Int̾p̃tatur .4.
effraim: fructificatio. & quod i¬

Expanded text:
tua.» Ideo enim «magnificata est usque quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.» Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,» ut in illa cantaretur et psalle
Abbreviated transcription (Latin):
iuncula difficultatis: constitu¬
it inoperatione equitatis uel¬
quietis. Incipit eis iam facile
esse quod difficile fuerat: absti¬
nere amalis. non adulterare.
concupiseere. Facta est facultas:
que fuerat antea difficultas.
Potuit dominiis hoc sine dif¬
ficultate p̃stare: s si hoc sine
diffieultate haberemus largi¬
torẽ huius boni non agnoseere¬
mus. Sienim pͥmum cum uel¬
let posset. & non sentiret aduer¬
sum se obnitentes cupiditates.
quod se posse sentiret: nec mi

Expanded text:
vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, quod se posse sentiret, et non
Abbreviated transcription (Latin):
tatio erroris. & famis u̾bid̾i. Sedͤa.
difficultas uincendarum concui¬
piscentiarum: Tercia tedũ ⁊ fas¬
tidii. Quarta autem: tempesta¬
tis. oe ꝑieulorum ingubernan¬
dis ecclesiis. S inhis omnibus.
ex clamationes. ⁊ liberationes: ce
miserationum d̾i confessiones¬
sunt. Adextremum ipsius eccłe
fit commendatio. que salua
micorum afflictio ꝓpt̾ suꝑbiã.
quib extinctis erecta est ȩccłia: &
ꝓpter insidias quasdam acdi¬
minutiones ab hereticis. & de¬
trimenta quodammodo do¬
mesticorum. et ex his circa ȩccłiã
diuina beneficia. & psalmicon¬

Expanded text:
tatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae fit commendatio, quae et samicorum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi con
Abbreviated transcription (Latin):
test homo: s uincere non pot̾.
Et cum fuerit pressus consue¬
dudine sua praua⁊ humiliabi¬
tur eor eius in laboribus: ut
lamcorde humiliato diseat cla¬
mare. Infelix ego homo⁊ quis
me liberabit de corpore mortis
humiliatus clamabis. a necessi¬
tate liberaberis: liberatus. mi¬
serationes domini confiteb̾is.
Et clamauerunt addominũ
cum tribularentur : & de ne¬
cessitatib eorum liberauit eos.

Expanded text:
otes, vincere non potes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eor
Abbreviated transcription (Latin):
lone ce mari. Populus ergo hic di
ile magna ce lata egypto liberatꝰ.
tanquam ꝑmare rubrum duci¬
tur: ut inbaptismo finiat inimi¬
cos. Sacram̃to enim tanguam
rubrimaris. baptismo scilicet
xp̃i sanguine consecrato. inseqͣn¬
tes egyptii peccata delentur: cẽ
euadens nullus qui p̾mebat re¬
manet inimicus. Isti ergo diẽt
ducitur iste populus łi. quid h
agatur. in congregatione om¬
nium gentium redempta per
xp̃m. Nec quasi simul contingũt
hȩc que cantantur inomnib. s
insingulis quibusq credentib.

Expanded text:
e terrarum. Populus hic Dei de magna et lata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam rubri maris, Baptismo scilicet Christi sanguine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente, nullus qui te premebat, remanet inimicus. Isti ergo dicantducitur iste populus Dei quid hic agatur in congregatione omnium gentium redempta per Christum: non quasi simul contingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus;
Abbreviated transcription (Latin):
ro si inseruum uenuncdatus ẽ¬
loseph. & humiliatus &e exaltatꝰ
locumfecit ad temporalia bona
populo di. ut firmaretur suꝑ
in imicos eius ⁊ quanto magis ihe
uenundatus est et humiliatus
a fr̃ibus suis scđm carnem. ce ex¬
altatus incelum loeum facit ad
eterna bona populo dei trium¬
phanti de diabolo ⁊ angelis eiꝰ:¬
Audi ergo semen abrahe non
de carne głans. s fidem imitans
et future. Si temptationes dure
sunt in hoc scło: ioseph inearce.
ib̾m in cruce cogita. Si tempora¬
llum rerum prosperitas arridet:
non propter ipsam deo. s ipsa u¬

Expanded text:
ro si in servum venundatus ro si in servum venundatus Joseph, et humiliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis eAudi ergo, semen Abraham, non de carne glorians, sed fidem imitanset futurae . Si tentationes durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa u
Abbreviated transcription (Latin):
ma p̾parata. in quib querendĩ
possent negotiosissimis laboribꝰ
occupari. ut adhoc uacent undͤ
bonum ec̾num possint acquire
re: id ÷ custodiant uistificationes
eus: & legem euis requrrant.
ht gͦ tanquam incorpore psal¬
mi huius. uelut latentem quo¬
dãmͦ eius animam commende¬
mus. idest inuerbis quasi ext̾io¬
rib interiorem intellectum.
uidecur michi ammoneri se¬
men abrahe qui sunt omnes
filii ꝓmissionis. ꝑtinentes ad
ȩt̾nam hereditatem. testamenti
et̾ni. ut tanquam ipsam here¬
ditatem sͥ eligant dm̃. et eum
uocantes. annuntiantes: nec
nat his uerbis. Confitemini do¬
paruulorum corda nutrienda. u
roborentur in fide. de patriarchiꝓ
ponuntur exempla. &e illorum
fidei. & promissionis dr ut imitã¬
do &e sperando simus semenilloꝵ
non de sola gente hebreorum:
s quot quot istam gratiam sus¬
cipiunt in omni terra. Quod to¬
tum his uerbis continetur: Me¬
mentote mirabilium eus que fe¬

Expanded text:
nia praeparata, in quibus quaerendis nia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus rgo tanquam in corpore psalmi hujus velut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum vocantes, annupsalmus, his verbis, confiteminiparvulorum corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntur exempla et illorum fidei et promissionis Dei, ut imitando et sperando simus semen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fe
Abbreviated transcription (Latin):
ratio p̃meretur. Iam inuersu
qui sequitur. & pane cȩli satu¬
rauit eos. manna quidemũ
nominauit: s nulllob̾curũ :
hoc factum tam cito intelligi¬
dat in abraham meritũ fid̾i.
Sequitur enim: ce dicit. Qm̃
memor fuit uerbi sancti suii:¬
quod habuit ad abraham pu¬
erum suum. Et eduxit ppłm
suum inexultatione: oe electos
suos in leticia. Et dedit illis re.¬
giones gentium: oe labores po
quereremus. eiu bono ista da¬
ta sunt. ne hoc ipsum putare.¬
tur summum bonum. quod
ista felicitas rerum tempora.¬
lium populo ddi data ẽ conti¬
nuo eam ad aliud retulit: uͥ
sũmum bonum oportet inquiri.
Ut custodiant inquit instifica¬
tiones eis: et legem eius requi¬
dum est di seruos. &e electos fi¬
lios promissionis : uerum ce g̾¬
manum semen abrahe. imitã¬
tes fidem abrahe. propterea ista
bonaterre sumere adeo. ut nõ
in eis luxu defluant. seu ꝑu̾sa
securitate torpescant ⁊ s ideoha¬
beant diuina miscd̃ia hec om¬

Expanded text:
r opprimeretur. Jam in versu r opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est hoc factum tam cito intelligidat in Abraham meritum fidei. Sequitur enim et dicit: «Quoniam memor fuit quod locutus est ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et laboreereremus cui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requidum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misericordia haec om
Abbreviated transcription (Latin):
dum. diuine usus est deus.
Et eduxit eos cum argento
non animo. &e hoc magnum
benefiͤum di fuit: ut i illa
necessitate migrandi. nulluᷤᷤ
in ꝓfectione eorum: quia in¬
⁊cubuit timor eoꝵ super eos.
ẽimor utiq hebreorum super
egyptios: non enim timor eoꝵ
quo timebant hebrei. s quo
gyptioꝵ mortem. et tantam stͣ¬
gem inmari rubro. tam mag¬
nn ꝑsequentis exercitus. scilicet¬
egyptios timuisse residuos ne
redirent hebrei: & eorum reli¬
quias magna facilitate conte¬
rerent. & impletum ẽ qͦd suꝑiꝰ¬
iter agentib in heremo bene¬
ficia diuina collata sunt. Ex.¬
pandit nubem inprotectionẽ
eorumr. & ignem ut luceret
eis ꝑ noctem. Tam sunt hȩc
coturnicem petierunt: s car¬
nes. Quia uero et coturnix caro
est. & in isto psalmo non loguit᷑
de amiratione illorum. ingui-¬
bus non est beneplacitum deo:
s de fide electorum quod est
uere semen abrahe. ipsi intelli¬
gendi sunt petisse ut ueniret:
uinde amarieantium murmu¬

Expanded text:
dum divine usus est Deus. dum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa necessitate migrandi nullus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Timor utique Hebraeorum super Aegyptios. Non enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo gyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod supiter agentibus in eremo beneficia divina collata sunt. «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem.» Tam sunt haec coturnicem concupiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmu
Abbreviated transcription (Latin):
omnes commemorate sunt:nec
eodem ordine quo ibi facte legũ¬
tur. libera est enim laudatio a
lege narrantis: et texentis hysto
hominem qui illam scͥpsit hys¬
toriam: et commemorat aliquit
factum quod ibi non legitur: ce
gento ce auro ditatos isrłitas edu¬
xit exegỹpto ⁊ quia et ipsi tales
erant. ut nondum possent con¬
tempnere mercedem laborum
suorum: licet temporalem. ta¬
eoquod egẏptios deceperunt.
a quib sibi ut commodaretur
aurum argentumq petierus:
Putandus est ds huuus modido.¬
los eis qui sursum corda habent
uel iubere. uel si fecerint apꝓ¬
bat. Et cupiclitatem examina¬
bat. ꝑmissi sunt facere ista qũa
uissi ⁊ non tamen sine aliquo ꝓ¬
uectu aminȩ carnalis. quodeiᷤ
fecerunt. qui talia iure passi
sunt: ce guanius ꝑdolum ab
iniquis hominib. tamen quod
sibi reddi debuit. abstulerunt.
Sieut autem egyptiorum iniqͥ¬
tate: sic et istorum infirmitate
ad id quod opus erat. illis fac¬
tis figurandum &e p̃mintiã-¬

Expanded text:
omnes commemoratae sunt, nec omnes commemoratae sunt, nec eodem ordine quo ibi factae leguntur. Libera enim est laudatio a lege narrantis et texentis historhominem qui illam scripsit historiam, et commemorat aliquid factum quod ibi non legitur, et gento et auro ditatos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tales erant, qui nondum possent contemnere laborum suorum licet temporalem, taeo quod Aegyptios deceperunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque petiverunt, putandus est Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, vel jubere, vel, si fecerint, approbat et cupiditates examinabat, permissi sunt facere ista, quam jussi: non tamen sine aliquo provectu animae carnalis, quod et his fecerunt qui talia jure passi sunt, et quamvis per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntian
Abbreviated transcription (Latin):
et obseurauit: ce non exaeer¬
mos patientissime ꝑferebat ⁊
donec omnia quȩ ineis facere
disposuerat: ex ordine comple¬
insanguinem: et occidit pisees
eorum. Et dedit terram eorum
ranas: inpenetrabilibus re-¬
omia ce cinifes. in omnib fini.¬
bus eorum. Siqueritur quan¬
do dixerit in uerbo suo dixit
antequam fieret: et sine tempo¬
re ibi erat quod intempore fi
seruos moysen et aaron etiã
tunc quodammodo dixit ut
fieret. quando fuerat faciendõ.
Posuit pluuias eorum grandi¬
nem: ignem comburentem
interra ipsorum. Et percussit
uineas eorum ce ficulneas eoꝵ:
ce contriuit lignum finum
eorum. Hoc ui grandins et
fulminibus. factum est. Unde
er. qm̃ altera est parens. alte
ra est fecus. Et comedit om̃e
fenum in terra eorum: &̃ co
mogenitum interra eoꝵ: pri¬
‸ micias omnis laboris eorum.
Hȩc plaga nouissima est : ex¬
cepta morte inmari rubroꝰ pͥ¬
cias peceorum dictum arbitror.
Que plage cum sint decẽ. nec

Expanded text:
et obscuravit; et non exaceret obscuravit; et non exacermos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine complein sanguinem, et occidit pisces eorum. 396 Dedit terra eorum ranas in penetralibus reomyia et sciniphes in omnibus finibus eorum.» Si quaeritur quando dixerit, in verbo ejus erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo tempore fie et per servos suos Moysen et Aaron, etiam tunc quodammodo dixit ut fieret, quando fuerat faciendum.Posuit pluvias eorum grandinem, ignem comburentem in terra ipsorum. Et percussit vineas eorum, et ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Hoc vi grandinis et fulminibus factum est. Unde quoniam altera est rum vetus. Et comedit omne fenum in terra eorum. Fenum mogenitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum.» Haec plaga novissima est, excepta morte in mari Rubro. Prgenita pecorum, dictum arbitror. Quae plagae cum sint decem, nec
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilis illa dei bonitas: qua
bene utitur etiam malis. itł an¬
gelis uł hominibus. Cum enĩ
ipsi uicio suo mali sint: ille cle
malo eorum bene facit. Noneñĩ
antequam odissent populum
euis bonierant᷑. s maliet impii:
&e tales qui facile in colis suis fe¬
licib inuidẽrent. In eogͦ quod
populum suum multiplieaũ:
hoc beneficio suo. malos ad in¬
udendum conuertit. Inuidia
est enim: o dium felicitatis alie.¬
uertit. s sponte ꝑuersum ad o
leficos faciendo: s istis bonaqͥ¬
bus facillime possent inuidẽ
largiendo. Quorum odio et ad
consequentia edocent: que in
eius laude commemorantur.
Seis uerba signorumsuorum: ce
prodigiorum interra cham. Ñ
ita debemus accipere uerba sig¬
norum &e prodigiorum: quasi
bis. facta sunt. uel uirga uel
manu extenta: uel fauilla
incȩlum missa. S quia illa q̃¬
significationis in ania. sicut
uerba que loquimur ⁊ ideo ce
ipsa dicta sunt uerba non uo¬
cum ce sonorum. s signorum
oe prodigiorum. Misit tenebras

Expanded text:
mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis alienvertit, sed sponte perversum ad odlos faciendo, sed istis bona, quibus mali facillime possent invidere, largiendo. Quo illorum odio, et adconsequentia docent: quae in ejus laude commemorantur, eis verba signorum suorum et prodigiorum in terra Cham.» Non ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasirbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla insignificationibus vacua, sicut verba quae loquitur: ideo etiam ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. Misit tenebras,
Abbreviated transcription (Latin):
uam eredendum. quod d̃s cor
hominum ad facienda peccata
conuertat: Anpeccatum non ÷
uel paruum peccatum est. odisse
populum dei: & dolum facere in

Expanded text:
 credendum quod Deus cor hominis ad facienda peccata convertat? an peccatum non est, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in
Abbreviated transcription (Latin):
entia. Iuno loco terre crucifix
est: inq exiguo loco eecidit gra¬
num id interra. oe mortifica¬
tum est magnum fructum at¬
dabat tustas hominum: ue¬
nit que nouaret opus suum:
qui conret argentum suum.
qui reforaret monetam suã:
et attenenus plenam terram
tentib si pͥorib immundiciis
u scłi: etce nondum ẽ in re.
et iam tertur inspe: et per
ipsa sapientia: inqua omnia
fecistiꝰ. Quo sensu attingitur:
Quo oculo uidetur. quo studio
queritur ⁊ quo m̾ito possidet᷑:

Expanded text:
In uno loco terrae crucifixus erat, in uno exiguo loco cecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum atdabat tunc vetustas hominis; venit qui renovaret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram rtentibus se a prioribus immunditiis saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsa sapientia in qua omnia fecisti? quo sensu attingitur? quo oculo videtur? quo studio quaeritur? quo merito possidetur?
Abbreviated transcription (Latin):
lignari. Herba dixit dei corripi¬
entis uel arguentis reges: ne ne-¬
gligerent sanctos patres cumes¬
sent numerobreus ce paucissimi.
ce in cole interra chanaan. Que
uerba licet in libris hystorie non
legantur : tamen intelligenda
sunt uel latenter dicta: sieut d̾s
occultis &e ueracib uisib uel eti¬
am ꝑ angelum ex pressa. Nam
et rex gerare et rex egypti duui¬
nitus ammoniti sunt. ne noce¬
rent abrahe: &e rex alius ne nocet
ysaa ce alii ne nocerent iacob. Po¬
positum est regib. qd̾ a saule cẽ¬
pit. cui dauid successit in regnũ:
atq inde ceteri reges iudeẽ &e re¬
ges isrł continuatione satrate
consuetudinis ungebantur. In
qua unctione figurabatur imꝰ
uerus xp̃c: cui dictum est. Luxit
te deus deus tuus oleo letieie. Uñ¬

Expanded text:
lignari.» Verba dixit Dei corripilignari.» Verba dixit Dei corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob  a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsu