comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rile nocinio p̃parassa qͥ ipsũ quoꝙ filiũ pelopẽ aepulis
eius ñ dubitarit impendere. Tedet &iã ipsius pelopiscon¬
tra dardanũ atq troianos quã lib& magna referre cer¬
tamin. Quȩ quia in fabulis celebrari solita sunt. neg¬
legentius audiunt᷑ : Illa quoꝙ p̃tereo quȩ deꝑseo cad¬
mo thebanis spartanisq ꝑ in extricabiles alternantium
malq recursus. pale fato scribente referunt᷑. Iaceo fla¬
gitia lẽniadũ . p̃termitto pandionis a theniensiũ regis
flebilẽ fugã atrei & thiestis odia stupra & parricidia
caelo quoq inuisa dissimulo. Omitto ydippũ int̾fecttrẽ
patris matrisq matrisq maritũ. filioꝵ fr̃m uitricũ suũ
Sileri malo a theoclen atq polinicen mutuis laborasse
concursib nequiseoꝵ parricida ñ eet. Nolo menu nisse
medeae amore sacuo sauciȩ pignerũ paruulo caede
gaudentis & quic quid illis tẽporib ꝑpetratũ conici

Expanded text:
ri lenocinio praeparasse, qui ipsum quoque filium Pelopem epulis ri lenocinio praeparasse, qui ipsum quoque filium Pelopem epulis eius non dubitaret inpendere. taedet etiam ipsius Pelopis contra Dardanum atque Troianos quamlibet magna referre certamina: quae quia in fabulis celebrari solita sunt, neglegentius audiuntur. illa quoque praetereo, quae de Perseo Cadmo Thebanis Spartanisque per inextricabiles alternantium malorum recursus Palefato scribente referuntur. taceo flagitia Lemniadum, praetermitto Pandionis Atheniensium regis flebilem fugam, Atrei et Thyestis odia stupra et parricidia caelo quoque inuisa dissimulo. omitto Oedipum interfectorem patris, matris maritum, filiorum fratrem, uitricum suum. sileri malo Eteoclen atque Polynicen mutuis laborasse concursibus, ne quis eorum parricida non esset. nolo meminisse Medeae, amore saeuo sauciae et pignorum paruulorum caede gaudentis, et quidquid illis temporibus perpetratum: conici
Abbreviated transcription (Latin):
detanta maloꝵ scłi circũ stantia p̃terire plurima cunc¬
ta breuiare. Ne quaquã enĩtã densã aliqđo siluã p̃t̃¬
gredipossẽ. nisi &iã crebris int̃dũ saltib subuolarẽ
Nãcũ regnũ assiri& ꝑ m̃ .c. ix annos usq ad sardana
dis ł excipiendis usq in id tẽpus bellis quieuerit. quisfi¬
nis repperiet᷑ siea cõmemorare numerando ut ñ dicam
dis cribendo conemur presertĩ cũ & grecoꝵ p̃ter cunda¬
bella non sint & roman& uł maxime retensenda siñ
N c mnunc enumerare opus est tantali& pelopissacta t᷑pia
fabulas turpiores. quoꝵ tantalus rexfrigiꝵ ganimedẽ
troi dardanio regisfiliũ cũ flagitiosissime rapiussa
maiore c̃serticertaminis foeditate detinuit. sicut fano¬
despoeta c̃firmat. qͥ maximũ bellũ excitatũ obhoc fuis¬
se c̃memorat. sue qa hunt ipsũ tantalũ ut pote assec lã
deq uideriuult. raptũ puerũ ad libidinẽ iouis familia¬

Expanded text:
de tanta malorum saeculi circumstantia praeterire plurima, cuncde tanta malorum saeculi circumstantia praeterire plurima, cuncta breuiare. nequaquam enim tam densam aliquando siluam praetergredi possem, nisi etiam crebris interdum saltibus subuolarem. ndis uel excipiendis usque ad id tempus bellis quieuerit, quis finis reperietur, si ea commemorare numerando, ut non dicam describendo, conemur ? praesertim cum et Graecorum praetereunda non sint et Romanorum uel maxime recensenda sint. nec mihi nunc enumerare opus est Tantali et Pelopis facta turpia, fabulas turpiores. quorum Tantalus rex Frygiorum Ganymedem, Troi Dardaniorum regis filium, cum flagitiosissime rapuisset, maiore conserti certaminis foeditate detinuit, sicut Fanocles poeta confirmat, qui maximum bellum excitatum ob hoc fuisse commemorat: sine quia hunc ipsum Tantalum utpote adseculam deorum uideri uult raptum puerum ad libidinem Iouis familia
Abbreviated transcription (Latin):
conaessit. Ibiq indigne ꝑsuasis infacinus arguus. tenelaũ
qͥeũ ꝓfugũ egentẽq exceperat regno expulit atq ipse
regnauit. Busiridis in aegypto qruentissimi tyranni cru¬
delis hospitalitas & crudeli religiotunc fuit. Qui in no¬
centẽ hospitũ sanguinẽ dusscelerũ suo participib ꝓpi¬
nabat. Qđ ex etrabile sine dubio hominib uderi. an
ipsis &iã dus exetrabile uideretur: Tunc &iã terei ꝓene
& filomelȩ incesto parricidiũ adiunctũ atq exetrabiliuꝰ
utroq c̃iuuiũ ꝑ infandos cibos additũ est. cũ ꝓpt̃ sororis
pudicitiã ereptã p̃cisãq linguã. filiũ paruulũ mater
occidit. pat̃ comedit. Hisdẽ tẽporib ꝑseus agrecia in a¬
siã transuectus est ibi barbaras gentes graui diuturno¬
ꝙ bello domuit. & nouissime uicto nomen subiettae
genti dedit. Nãq a ꝑseo ꝑsae sunt uocitati.
tego nunc cogor faterime ꝓspitiendi finis commodo.

Expanded text:
concessit, ibique indigne persuasis in facinus Argiluis Sthenelan concessit, ibique indigne persuasis in facinus Argiluis Sthenelan qui eum profugum egentemque exceperat regno expulit atque ipse regnauit. Busiridis in Aegypto cruentissimi tyranni crudelis hospitalitas et crudelior religio tunc fuit; qui innocentum hospitum sanguinem diis scelerum suorum participibus propinabat: quod exsecrabile sine dubio hominibus uiderim an ipsis etiam diis exsecrabile uideretur. tunc etiam Terei Procnae et Philomelae incesto parricidium adiunctum atque exsecrabilius utroque conuiuium per infandos cibos additum, cum propter sororis pudicitiam ereptam praecisamque linguam filium paruulum mater occidit, pater comedit. isdem temporibus Perseus a Graecia in Asiam transuectus est, ibi barbaras gentes graui diuturnoque bello domuit et nouissime uictor nomen subiectae genti dedit: namque a Perseo Persae sunt uocitati. At ego nunc cogor fateri, me prospiciendi finis commodo
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ monumenta gestoꝵ. Nã tractus curruũ rotarumq
orbitȩ non solũ inlitore sed&iã in ꝓfundo quousq uisus
admittit᷑ ꝑuident᷑ & si forte ad tẽpus uł casu uł curiosi¬
tate turbant᷑ continuodiuinitus in pristinã faciẽ uentis
fluctib q reparantur. ut quisq non doceturtimorẽ dĩ
ꝓpalatȩ religionisstudio ue eius transactȩ ultionis
t̃eat᷑ exẽplo His&iã tẽporib ad eo iugis & grauis ȩstus
in canduit ut sol ꝑdeuia transuectus uniuersũ orbẽ ñ
calore affecisse. sed igne torruis se dicat᷑ Imprȩssũꝙ fenio¬
rẽ& aethiopsplus solitũ & in solitũ scitha nontulerit
Ex quo & iã quidã dũ ñ concedunt dõ in effabilẽ potentiã
suã in anes ratiunculas conqui rentes ridiculã phoeton¬
nocte commissa sunt. Ipsede inde tantoꝵ scelerũ fabricator
danaus regno qđ tot flagitiis ad quisi uerat pulsus argos

Expanded text:
horum monumenta gestorum. nam tractus curruum rotarumque horum monumenta gestorum. nam tractus curruum rotarumque orbitae non solum in litore sed etiam in profundo, quousque uisus admittitur, peruidentur et, si forte ad tempus uel casu uel curiositate turbantur, continuo diuinitus in pristinam faciem uentis fluctibusque reparantur: ut, quisque non docetur timorem Dei propalatae religionis studio, ira eius transactae ultionis tur exemplo. his etiam temporibus adeo iugis et grauis aestus incanduit, ut sol per deuia transuectus uniuersum orbem non calore affecisse sed igne torruisse dicatur, inpressumque feruorem et Aethiops plus solitum et insolitum Scytha non tulerit; ex quo etiam quidam dum non concedunt Deo ineffabilem potentiam suam, inanes ratiunculas conquirentes ridiculam Phaethonnocte commissa sunt. ipse deinde tantorum scelerum fabricator Danaus regno, quod tot flagitiis adquisiuerat, pulsus Argos
Abbreviated transcription (Latin):
ti dõ non cesserant cessere punienti. Sed mox pessim
penitentia dimissos ꝑ sequi ausi. ultima nefandȩ ꝑuica¬
tiȩ expendere supplitia. Nã rex eorũ uniuersũ aegypti
exercitũ currib atq equitibus instructũ incirtum¬
errantes egiͥt. Cuius numerũ hoc solo uel maxi me
argumento conicere possumus. qđ eũ sexcenta miba
uirorũ timuerunt atque fugerunt
Sed ꝓtector deprȩssoꝵ & ultor contumaciũ ds. diuist subi¬
tomare rubrũ acdilatis utrimq marginib rigentium
undarũ in montis faciẽ latera erecta suspendit . ut in¬
offensi sp̃e limitis ꝓuocati. piiuiã desperate salutis. impu
foueã insperatae mortis intrarent. Itaq hebreis tuto
ꝑsicca gradientib refusis atergo aquarũ ad stantiũ moli¬
b obruta est & int̾fecta cũ rege suo unuersa ȩgypti mul¬
ticudo totaq ꝓuintia plagis ante cruciata hac postre¬
ma int̃fectione uacuata ẽ. Extant &iã nunc certissuꝑ

Expanded text:
ti Deo non cesserant cessere punienti, sed mox pessima ti Deo non cesserant cessere punienti, sed mox pessima paenitentia dimissos persequi ausi, ultima nefandae peruicaciae expendere supplicia. nam rex eorum uniuersum Aegypti exercitum curribus atque equitibus instructum in circumerrantes egit, cuius numerum hoc solo uel maxime argumento conicere possumus, quod eum sescenta milia uirorum timuerunt atque fugerunt. sed protector depressorum et ultor contumacium Deus diuisit subito Rubrum mare ac dilatatis utrimque marginibus rigentium undarum in montis faciem latera erecta suspendit, ut inoffensi spe limitis prouocati, pii uiam desperatae salutis, impii foueam insperatae mortis intrarent. itaque Hebraeis tuto per sicca gradientibus, refusis a tergo aquarum adstantium molibus, obruta est et interfecta cum rege suo uniuersa Aegypti multitudo, totaque prouincia plagis ante cruciata hac postrema interfectione uacuata est. exstant etiam nunc certissima
Abbreviated transcription (Latin):
rant & iã festinare coegerunt. Post aquas in sanguinẽ
uersas ardentibus siti grauiora afferentes poenarũ reme¬
dia quã poenas post horridos ranarũsqualores ꝑom̃a
munda inmundaq reptantes. postignitas scinifes & nus¬
quã toto aere uibrante uitabiles. post muscas caninas
&iã ꝑ interiora membitx horridis motib cursitan¬
tes. a cerbeq inferentes tã grauia tormenta quam
turpia. post om̃iũ pec& & umentorũ repentinã ruiñ
stra gẽque generalẽ. post uesicas efferuescentes ulceraq
manantia. & ut ipsidicere maluerunt scabiem ac ui¬
ti liginẽ totis corporibus erumpentẽ. post grandinem
cũ igne ꝑmixtã passim homines arbmentaq arbores
ꝓterentẽ. post locustarũ nubes exaustis om̃ib ipsas que
ra dicesseminũ ꝑ sequentes. post tenebras imaginibus
diras. crassitudine palpabiles. duturnitate ferales
postremo post uni formẽ in tota &gypto primitiuȩ sobolis
netẽ. parẽque ꝑ uniuersos orbitatũ tẽpestatẽ. qui iuben¬

Expanded text:
rant, etiam festinare coegerunt. POST aquas in sanguinem uersas ardentibus siti grauiora adferentes poenarum remedia quam poenas, POST horridos ranarum squalores per omnia munda inmundaque reptantes, POST ignitas sciniphes et nusquam, toto aere uibrante, uitabiles, POST muscas caninas etiam per interiora membrorum horridis motibus cursitantes acerbeque inferentes tam grauia tormenta quam turpia, POST omnium pecorum et iumentorum repentinam ruinam stragemque generalem, POST uesicas efferuescentes ulceraque manantia et, ut ipsi dicere maluerunt, scabiem ac uitiliginem totis corporibus erumpentem, POST grandinem cum igne permixtam, passim homines armenta atque arbores proterentem, POST lucustarum nubes, exhaustis omnibus ipsas quoque radices seminum persequentes. POST tenebras imaginibus diras. crassitudine palpabiles, diuturnitate ferales, postremo POST uniformem in tota Aegypto primitiuae subolis necem paremque per uniuersos orbitatum tempestatem — qui iuben
Abbreviated transcription (Latin):
Qui obsessa reginorũ urbe captisq om̃ibus ipsequidem
in reliquos ꝑfugas & latrones exercuit digna supplitia.
Romanos uero milites in tegrae legionis romã misit.
Qui popłi uissu medio inforo uirgis coesi sunt. sccuriq ꝑcussi¬
Uisa sibi est tunc roma uincere cum begionem suam integrã
occidit quȩ sine dubio uicta fuiss& sicã hostili gladio
obscena & dira ꝓdigia ł uisa romȩ ł nuntiata sunt
A edes salutis salutis ictu fulminis dissaluta. pars muri sub
eodẽ loco decelo ut dicunt tacta est. Lupi tres ante lucẽ
ingressi urbẽ semie sum cadauer intulerunt. sparsumq
membratim inforo ipsi strepitu hominũ exterriti
refugerunt. Apud formas multis ictibus fulminum

Expanded text:
qui obsessa Reginorum urbe captisque omnibus ipse quidem in reliquos perfugas et latrones exercuit digna supplicia, Romanos uero milites integrae legionis Romam misit: qui populi iussu medio in foro uirgis caesi sunt securique percussiVisa sibi est tunc Roma uincere, cum legionem suam integram occidit, quae sine dubio uicta fuisset, si eam hostili proelio prodi gia uel uisa Romae uel nuntiata sunt. aedes Salutis ictu fulminis dissoluta, pars muri sub eodem loco de caelo, ut dicunt, tacta est. lupi tres ante lucem ingressi urbem, semesum cadauer intulerunt sparsumque membratim in foro ipsi strepitu hominum exterriti reliquerunt. apud Formias multis ictibus fulminum
Abbreviated transcription (Latin):
hannibalẽ posse superari. Scipiones autẽ in hispania¬
has drubalẽ pocnorũ imperatorẽ ad italiã exer laispmõ¬
citũ comparantẽ grauissimo bello oppresserunt sasunib

Expanded text:
Hannibalem posse superari. Scipiones autem in HispaniaHannibalem posse superari. Scipiones autem in HispaniaHasdrubalem Poenorum imperatorem ad Italiam exercitum comparantem gravi
Abbreviated transcription (Latin):
łsiita opusfuit publico p̃tio emptossubtitulo liber a¬
tis sacramento militiae adegit. Arma que de crent
templis detraxerunt. ac genti erario priuate opis
refuse sunt. Itacquester ordo ita plebs trepida
oblitastudiorũ in commune consuluit : Iumus quoq
dictator antiquum romanae miseriae factũ recolens
ꝓsupplemento exercitus edicto uelut asplo pate fac¬
to homines quicũque scelerib: ac debitis obnoxi erant
impunitate ꝓmissa militiae mancipauit . Quorum
numerus ad sexmilia uirorũ fuit : campania uero
ł potius om̃is italia ad hannibalẽ desperata penitus¬
uiu romani status reparatione defecit. Post hoc lutius
postumius practor aduersus gallos pugnare missus
cũ exercitu caesus est. Deinde semꝓmo grato q.
fabio maximo consulib: clauduis marcellus exp̃to¬
re ꝓconsule de signatus. hannibalis exercitũ prelio
fudit primusq post tantas reip. rumas spem fecit

Expanded text:
uel, si ita opus fuit, publico pretio emptos sub titulo libertauel, si ita opus fuit, publico pretio emptos sub titulo libertatis sacramento militiae adegit. arma, quae deerant, templis detraxerunt, egenti aerario priuatae opes refusae sunt. ita equester ordo, ita plebs trepida oblita studiorum in commune consuluit. Iunius quoque dictator antiquum Romanae miseriae factum recolens, pro supplemento exercitus edicto uelut asylo patefacto homines quicumque sceleribus ac debitis obnoxii essent impunitate promissa militiae mancipauit; quorum numerus ad sex milia uirorum fuit. Campania uero uel potius omnis Italia ad Hannibalem desperata penitus Romani status reparatioPosthumus praetor adversus Gallos pugnare missus, cum exercitu caesus est. Deinde Sempronio Graccho, Q. Fabio Maximo consulibus, Claudius Marcellus ex praetore proconsul designatus, Hannibalis exercitum praelio fudit primusque post tantas reipublicae ruinas spem fecit
Abbreviated transcription (Latin):
otu hannibalis magna pars caesa est. Nullo tamen
penico bello romani adet ad extrema internet inilũ
addicti sunt Perit enim in eo consul aemilius paulus
consulares autẽ p̃torii uiri .xx. interfecti sunt : senato
uenusiũ fugit. Net dubiũ est ultimũ illũ diẽ romani
status futurũ fuisse si hannibal mox post uictoriam ad
puadendã urbẽ contendissa. Hlannibal in testimoniũ
uictoriae suae tresmodios anulorũ aureorũ hardagi¬
ratio rei .p. apud residuos romanos fuit . ut senatores
de relinquenda italia sedibusq querendis consilium
in eundũ putarent. Qđ auctore cetilio metello confir¬
matũ fuissa. nisi cornelius scipio tribimus tunc mili¬
rartẽ ausi dictatorẽ detimũ iuniũ rent A nideletiu
habito abamis detẽ &e septẽ mmatura inordinatt¬
q militiae quatuor legiones undetumq ontraxit
Tuno aiã seruosspectatiꝰ :oboris aouoluntatis ł oblatis

Expanded text:
citu Hannibalis magna pars caesa est. nullo tamen citu Hannibalis magna pars caesa est. nullo tamen Punico bello Romani adeo ad extrema internecionis adducti sunt. periit enim in eo consul Aemilius Paulus, consulares aut praetorii uiri uiginti interfecVenusium fugit. Nec dubium est ultimum illum diem Romani status futurum fuisse, si Hannibal mox post victoriam ad pervadendam urbem contendisset. Hannibal in testimonium victoriae suae tres modios annulorum aureorum Carthagiratio Reip. apud residuos Romanos fuit, ut senatores de relinquenda Italia, sedibusque quaerendis consilium ineundum putarent. Quod auctore Caecilio Metello confirmatum fuisset, nisi Cornelius Scipio tribunus tunc milirare ausi dictatorum Decimum Iunium creant: qui dilectu habito ab annis decem et septem immaturae inordinataeque militiae quattuor legiones undecumque contraxit. tunc etiam seruos spectati roboris ac uoluntatis uel oblatos
Abbreviated transcription (Latin):
infelicissime arte circũuentus hannibalis funditus truci¬
datus est: ipse quoq: consul occisus XXV. milia romanorũ
in et p̃lio caesa. sex milia capta referuntur. De exercitu
hannibalis duomilia cetiderunt. famosũ hoc apud
tran symennũ lacũ certamen fuit tanta daderomana
Maxime cũ ita intentus pugnantiũ ardor extiterit . ut
grauissimũ terrae motũ qui tunc forte tã uehemens
factus est ut urbes diruisse. montes transtulisse disci¬
disse rupti . & flumina retrorsũ coegisse referatur.
pugnantes om̃ino non senserint factã aqd transymennũ
riunã. Sequitur pugna cannensis quã uis fabii maxi¬
mi dictatoris tempus mediũ fuerit. qui impetum
hannibalis cunctando tarda uit
haorubale ussi sni patientia uarronis consulis infelicisi¬
me apudltaomis apuliae cubutaitẽ om̃s pene romane spei
nits pdide unt naminea pugna quad ragintacuri
mili& amanorũ interfecta sunt quam quã &de exei¬

Expanded text:
infelicissime arte circumuentus Hannibalis funditus truciinfelicissime arte circumuentus Hannibalis funditus trucidatus est; ipse quoque consul occisus; xxv milia Romanorum in eo proelio caesa, sex milia capta referuntur. de exercitu Hannibalis duo milia ceciderunt. famosum Trasimenum lacum certamen fuit tanta clade Romana, maxime cum ita intentus pugnantium ardor extiterit, ut gravissimum terremotum, qui tunc forte tam vehemens factus est, ut urbes diruisse, montes transtulisse, discidisse rupes et flumina retrorsum pugnantes omnino non senserint. factam ad Trasumennum ruinam sequitur pugna Cannensis, quamuis Fabii Maximi dictatoris tempus medium fuerit, qui impetum Hannibalis cunctando tardauit. Hannibalem missi inpatientia Varronis consulis infelicissime apud Cannas Apuliae uicum omnes paene Romanae spei uires perdiderunt. nam in ea pugna XLIIII milia Romanorum interfecta sunt, quamquam et de exer
Abbreviated transcription (Latin):
& solis orbis minui uisus ẽ & apud ar pos palmȩ incelo ui¬
se. solqͦ pugnassecũ luna: apud capenas: Int̾ diem du¬
as lunas ortas: In sardinia sarigume duo scuta sudasse
esse quocelerius imparatũ obruera primo uere pro¬
gressus arripuit ꝓpiorẽ sed palustrẽ uiã Et tum
forte sarnus late redundans pendulos & dissolutos
cãpos reliquerat: dequibus dictũ est & quȩ rigit¬
acquora sarnus. in quos cũ exercitu ꝓgressus hannibal
nebulis maxime quae de palude ex halabantur ꝓspectũ
auferentib: magnã partẽ sociorũ iumentorũq ꝑdidit
pse autẽ uni elefanit qui solus suꝑ fuerat suꝑsedens. uix tandõ¬
difficultatẽ itineris euasit . Sed oculũ quoiã dudũ aeger
erat . uiolentia frigoris. uigiliarũ ac laboris amisit
Vbiuͦ ꝓximus castris flaminũ consulis fuit. ꝓ uastatione
tran symennũ lacũ facta est iibi exercitus romanus

Expanded text:
et solis orbis minui uisus est et apud Arpos parmae in caelo uiet solis orbis minui uisus est et apud Arpos parmae in caelo uisae, sol quoque pugnasse cum luna, apud Capenas interdiu duas lunas ortas, in Sardinia sanguine esse, quo celerius imparatum obrueret, primo vere progressus arripuit propiorem, sed palustrem viam: et tum forte Sarnus fluvius luto redundans, pendulos et dissolutos cat quae rigat aequora Sarnus. In quos cum exercitu progressus Hannibal, nebulis, maxime quae de palude exhalabantur, prospectum offerentibus, magnam partem sociorum jumentorumque perdidit. ipse autem uni elephanto, qui solus supersedens, supersedens, uix difficultatem itineris euasit; sed oculum, quo iamdudum aeger erat, uiolentia frigoris uigiliarum ac laboris amisit. ubi uero proximus castris Flaminii consulis fuit, uastatione ciTrasumennum lacum facta est. ubi exercitus Romanus
Abbreviated transcription (Latin):
ticinũ ipse grauiter uulneratus ꝑscipionem filium
ad modũ p̃textatũ qui post africamis cognomina¬
s acsus est ibi om̃is pene romanus exercitus
Pugnatũ deinde eodem consule ad flumen trebiã
iterũq romam pari clade superati sunt. Sempnius
consul cognito collegae casu asicilia cũ exercitu
rediit. Qui similites apud eundẽ fluuiũ congressus
amisso exercitu pene solus euasit. In quo tamen bello
&iã hannibal sauciatus est. Quipostea cũ metruriã
primo uere transir& in summo appennino tempesta¬
te correptus biduo continuo immobiliter cũ exerci¬
tu niuib condusus & honustus obriguit. Vbi magrꝰ
hominũ numerus. umenta cõplurima elefanti lesaqo¬
autt̃ pene om̃s frigoris a cerbitate perierunt At
uero alter tunc scipio frat̃ consulis scipionis in hispania
plurim bellagessit. Magonẽ qͦq penorũ duce bello uicit
&cepit. Diris ctiã tunc romani ꝓdiguis territ sunt. Nã¬

Expanded text:
Ticinium ipse Scipio graviter vulneratus, per Scipionem filium Ticinium ipse Scipio graviter vulneratus, per Scipionem filium admodum praetextatum qui post Aphricanus cognominatus evasit. Caesus est ibi omnis pene Romanus exercitus. Pugnatum deinde eodem consule ad flumen Trebiam, iterumque Romani pari clade superati sunt. Sempronius consul, cognito collegae casu, a Sicilia cum exercitu rediit. Qui similiter apud eumdem fluvium congressus, amisso exercitu, pene solus evasit. In eo tamen bello etiam Hannibal sauciatus est. Qui postea cum in Hetruriam primo vere transiret, in summo Appennino tempestate correptus, biduo continuo immobiliter cum exercitu nivibus conclusus et onustus obriguit: ubi magnus hominum numerus, jumenta complurima, elephanti autem pene omnes frigoris acerbitate perierunt. At vero alter tunc Scipio, frater consulis Scipionis, in Hispania plurima bella gessit. Magonem quoque Poenorum ducem bello vicit et cepit. Diris tunc etiam Romam prodigiis territi sunt. Na
Abbreviated transcription (Latin):
impetitã deinde obsidione cinctã & fame ex crutiatã
om̃aq: fortiter contemplatione fidei quã romanis
deuouerant digna indignaq: tollerantẽ. octauo de¬
mũ mense deseuit. Legatos romanorũ ad semissos
innirio sissime &iã a conspectu suo abstinuit
Exinde odio romani nominis qđ patri hamylcari cũ
esse nouẽ annos natus fidelissime alias infidelissi¬
mus aras iurauerat. .p. cornelio scipione. & .p.
semꝑnio longo consulib:. pyrmeos montes trans¬
gressus inter fero cissimas gallorũ gentes ferro
uiã aperuit & nono demũ die apyrineo ad al¬
pes ꝑuenit. ubi dũ montanos gallos repelle re
ab ascensu obnitentes bello superat . atq: in uias
rupes igni ferroq: rescindit quatriduũ commora tus
quinto demũ die cũ maximo labore ad plana ꝑue¬
nit Fuisse tuno exercitũ eius in .c. milib peditũ
& .xx. milib equitũ definiunt. Scipio consul
hanmbali primus occurrit. Commissoq: p̃lio apud¬

Expanded text:
lo inpetitam, deinde obsidione cinctam et fame excruciatam lo inpetitam, deinde obsidione cinctam et fame excruciatam omniaque fortiter contemplatione fidei, quam Romanis deuouerant, digna indignaque tolerantem octauo demum mense deleuit. legatos Romanorum ad se missos iniuriosissime etiam a conspectu suo abstinuit. exinde odio Romani nominis, quod patri Hamilcari, cum esset nouem annos natus fidelissime alias infidelissimus ante aras iurauerat, P. Cornelio Scipione et P. Sempronio Longo consulibus Pyrenaeos montes transgressus inter ferocissimas Gallorum gentes ferro uiam aperuit et nono demum die a Pyrenaeo ad Alpes peruenit; ubi dum montanos Gallos, repellere ab ascensu obnitentes , bello superat atque inuias rupes igni ferroque rescindit, quadriduum commoratus quinto demum die cum maximo labore ad plana peruenit. fuisse tunc exercitum eius in centum milibus peditum et uiginti milibus equitum definiunt. Scipio consul Han
Abbreviated transcription (Latin):
ille colossus ruer& Eodem anno flaminius consul
contemptis auspitiis quib pugnare ꝓhibebatur
aduersum gallos conflixit &uicit : In quo bello¬
sunt. Post hoc claudius consul gessatorũ triginta¬
milia deleuit. ubi &iã uir domarũ regẽ in prima
atiẽ ꝓgressus occidit. Et inter multa in subrium
quos ad deditionẽ coegerat castella. mediolanum
quoq urbẽ florentissimã cepit. Deinde histri
noui hostes excitatisunt quos cornelius minutius¬
q consules multo quidẽ romanorũ sanguine sub e
gerant ł mergit hic paululũ antiquũs ille roma¬
norũ imꝓbae laudis &iã de parricidus appetitus
Nam fabius censurius fabiũ buteonẽ filiũ suũ furti
insimulatũ interfetit. Dignũ salic& facinus
qđ pater ł parricidio plectendũ ddcer& qđ neleges
quidẽ nisi multa petuniȩ aut summũ exilii circa
quẽ lib& hominũ censuerunt. Incipit uehan rubale.¬
quarto hannibal poenorũ imperator saguntũ flore.

Expanded text:
ille colossus rueret. eodem anno Flaminius consul ille colossus rueret. eodem anno Flaminius consul contemptis auspiciis, quibus pugnare prohibebatur, aduersum Gallos conflixit sunt. Post haec Claudius consul gestatorum 30,000 delevit, ubi etiam ipse Judomarum regem in primam aciem progressus occidit, et inter multa Insubrium, quae ad deditionem coegerat oppida, Mediolanum quoque urbem florentissimam cepit. Deinde Histri novi hostes excitati sunt, quos Cornelius Minutiusque consules multo quidem Romanorum sagerunt. Emergit hic paululum antiquus ille Romanorum improbae laudis etiam de parricidiis appetitus. Nam Fabius Censorius Fabium Buteonem, filium suum, furti insimulatum interfecit, dignum scilicet facinus, quod pater vel parricidio plectendum duceret, quod ne leges quidem nisi mulcta pecuniae aut ad summum exsilii, circa quemlibet hominum censuerunt. 252 CAPUT XIV. DeI Hannibal Poenorum imperator Saguntum florent
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. Qđ ideo ignominiosius turpiusq est tunc
paucis amissis tañta agmina diffugisse quia se
in aliis uictoriis non uribus animorũ prȩualu¬
isse sed bellorũ ꝓuentib ꝓdiderunt. Quisenim
rogo in exercitu romanorũ creder& numerum
istũ fuisse saltẽ nondico fugisse : Post haet scđm
cũ gallis prȩliũ gestũ est. in quo plane quadragin¬
tamilia gallorũ trucidata sunt. Sequenti
anno manilius tor quatus & fuluius flaccus consules
primi transpadũ romanas duxere legiones
Eodeinde anno qui huic ꝓximus fuit dira miseram
urbẽ terruere ꝓdigiaꝰ. Miserã utique quȩ hinc
fremitu hostiũ. indẽ nequitia demonũ terrebat᷑
Namque in pireno flumen sanguine effluxit. &¬
apud tuscos caelũ ardere uisũ est & arimini
nocte multã lucẽ darã effulsisse. actres lunas
magno terrae motus charia & rhodus in sulae ad eo
concusse sunt ut labentib: uulgo tectis ingens quoq

Expanded text:
dunt. quod ideo ignominiosius turpiusque est, tam dunt. quod ideo ignominiosius turpiusque est, tam paucis amissis tanta agmina diffugisse, quia se in aliis uictoriis non uiribus animorum praeualuisse sed bellorum prouentibus prodiderunt. quis enim rogo in exercitu Romanorum crederet numerum istum fuisse saltem, non dico fugisse ? post haec secundum cum Gallis proelium gestum est, in quo plane quadraginta milia Gallorum trucidata sunt. Sequenti anno Manlius Torquatus et Fuluiprimi trans Padum Romanas duxere legiones. Eo deinde anno, qui huic proximus fuit, dira miseram Urbem terruere prodigia. Miseram utique, quae hinc fremitu hostium, inde nequitia daemonum terrebatur, namque in Piapud Tuscos caelum ardere uisum est et Arimini nocte multa lucem claram obfulsisse ac tres lunasmagno terrae motu Caria et Rhodus insulae adeo concussae sunt, ut labentibus uulge tectis ingens quoque
Abbreviated transcription (Latin):
sucrũ caedib ex piauerunt. Si quidem .l. aemilio
catulo g.atilio regulo consulib: magna formidine
consternatus senatus defectione cis alpine galliae
cũ etiã exulteriore gallia ingens aduentare exer¬
citus nuntiaretur maxime gestatorũ qđ nomen
non gentis sed mercinariorũ gallorũ est. Itaque ꝑ moti
consules totius italie ad presidiũ imperiĩ contraxere
uires: Quo facto in utriusq consulis exercitu octin¬
genta milia armatorũ fuisse referuntur. sicut fabius
historitus qui eidem bello interfuit scripsit. Ex quib
romanorũ & campanorũ fuerunt peditũ tretenta¬
xl octomilia ducenti. E quitũ uero xe. sex milia
sexcenti. cacteera multitudo sociorum futt iugins
Commisso prelio apud apie aretiũ atilius consul occi¬
sus est. Oc toginta milia romanorũ nec saltim tanta
quanta eos terrere debuit caesa sui parte fugeruas
Nam triamilia corũ tumc interfecta historici tra¬

Expanded text:
suorum caedibus expiauerunt. siquidem L. Aemilio suorum caedibus expiauerunt. siquidem L. Aemilio Catulo C. Atilio Regulo consulibus magna formidine consternatus est senatus defectione Cisalpinae Galliae, cum etiam ex ulteriore Gallia ingens aduentare exercitus nuntiaretur, maxime Gaesatorum, quod nomen non gentis sed mercennariorum Gallorum est. itaque permoti consules totius Italiae ad praesidium imperii contraxere uires. quo facto in utriusque consulis exercitu octingenta milia armatorum fuisse referuntur, sicut Fabius historicus, qui eidem bello interfuit, scripsit. ex quibus Romanorum et Campanorum fuerunt peditum CCLXLVIIII milia ducenti, equitum uero XXVI milia sescenti; cetera multitudo sociorum fuit: commisso proelio apud Arretium Atilius consui occisus est: octingenta milia Romanorum, nec saltem tanta quanta eos terrere debuit, caesa sui parte fugerunt: nam tria milia. eorum tunc interfecta historici tra
Abbreviated transcription (Latin):
nitur & quã iocunditatẽ habuerit haec breuitas & quã
amaritudinẽ illa ꝓlixitas . hoc est & quies illa quam
grata fuiss& si diuturna mansiss& & haet incessabilis
miseria quã etiã uitanda fuerit siuitari quacumq
hamilcar dux karthaginen siũ ab hispanis in bello
cũ aliud bellũ aduersum romanos olam parar& occisus est
equenti anno legati romanorũ ab ilyris interfecti sunt
Post cũ ipsis illyris atrocissimũ bellum gestum est
In quo multis oppidis popłisq deletis reliqui se fuluio
postumioq consulib dediderunt: Tertio deinceps
anno miserã ciuitatẽ sacrilegis sacrificiis male poten¬
tes funestauere pontifices Namque detemuiri
consuctudineẽ priscȩ suꝑstitionis egressi gallũ
uirũ & gallã feminã cũ muliere simul geta in foro
boario uiuos defoderunt. Sed obligamentũ hoc
magicũ in contrariũ continuo uersum est Namq
digas illas quas fecerant ex ternorũ mortes sedissimis

Expanded text:
nitur, et quam iucunditatem habuerit haec breuitas et quam nitur, et quam iucunditatem habuerit haec breuitas et quam amaritudinem illa prolixitas, hoc est, et quies illa quam grata fuisset, si diuturna mansisset, et haec incessabilis miseria quam etiam uitanda fuerit, si uitari quacumque Hamilcar dux Carthaginiensium ab Hispanis in bello, cum aliud bellum aduersus Romanos clam pararet, occisus est. Sequenti anno legati Romanorum ab Illyriis interfecti sunt. post cum ipsis Illyriis atrocissimum bellum gestum est: in quo multis oppidis populisque deletis reliqui se Fuluio Postumioque consulibus dediderunt. Tertio deinceps anno miseram ciuitatem sacrilegis saerificiis male potentes funestauere pontifices; namque decemuiri consuetudinem priscae superstitionis egressi Gallum uirum et Gallam feminam cum muliere simul Graeca in foro boario uiuos defoderunt. sed obligamentum hoc magicum in contrarium continuo uersum est; namque diras illas quas fecerant externorum mortes foedissimis
Abbreviated transcription (Latin):
diceretur :  Aut si quis quã ꝑ totũ annum doloribus
& cruciatib: agatur medio autẽ anni ipsius spatio
unum tantum diem tranquillũ & sine conflictationib:
transigat numquid ex eo leuamentũ malorũ accipi¬
& acnon totũ annũ miseriis deputabit : Sed illi qui
hunc annũ ꝓglorioso signo in fatigabilis uirtutis colloca¬
uerunt atque utinã ꝓ obliuione calamitatis continue¬
nũ preterirent. Nam sicut in corpore hominis ita demũ
lepra dinoscitur si uariatim inter sanas cutis partes
color diuersus appareat. atsi ita se ubique diffundat
ut om̃a unius coloris quamuis adulterii faciat perit
illa discretio Ita si continuus labor aequali tolleran¬
tia sine respirandi appetitu ꝓfluxissa. intentio
uoluntatis & electio consuetudinis diceretur
Cũ autẽ in hoc pauxillulũ motu tanto pere ł maiorũ
gaudia ł minorũ studia reclinantur. ꝓfecto discer¬

Expanded text:
diceretur? aut, si quisquam per totum annum doloribus diceretur? aut, si quisquam per totum annum doloribus et cruciatibus agatur, medio autem anni ipsius spatio unum tantum diem tranquillum et sine conflictationibus transigat, numquid ex eo leuamentum malorum accipiet ac non totum annum miseriis depatabitP sed illi, inquit, hunc annum pro glorioso signo infatigabilis uirtutis conlocauerunt. atque utinam pro obliuione calamitatis continuae praeterissent. nam sicut in corpore hominis ita demum lepra dinoscitur, si uariatim inter sanas cutis partes color diuersus appareat, at si ita se ubique diffundat, ut omnia unius coloris quamuis adulteri faciat, perit illa discretio: ita si continuus labor aequali tolerantia sine respirandi appetitu perfluxisset, intentio uoluntatis et electio consuetudinis , diceretur. cum antem in hoc pausillulum otii tantopere uel maiorum gaudia uel minorum studia reclinantur, profecto discer
Abbreviated transcription (Latin):
quie scentẽ roma continens non suspirauit: Et hoc qđo¬
post primũ punicũ bellũ. Post quantũ tempus: postannos
ccco .l. Quandiu: anno uno. Et quid abtero sub secutum
est : ut decȩteris taceã bellũ gallicũ & hannibalicum
bello punico scđo. si mihi cognouisse haet & denudasse
quã &iã me pud& : Pax ista unius anni ł magis umbra
pacis. lenimentũ miseriarũ. an in centiuũ malorum
fuit. stillicidiũ istud olei in mediũ magne flamme
cadens extinxit fomitẽ tanti ignis an aluit erit.
Parũ aquȩ frigide ardentissimis haustũ infebribus
sanabit egrotũ anponius incendit. Per annos ꝓpe
septingentos idest ab hostilio tullio usq: ad cesarem
augustũ una tantũ modo aostate romana sanguinem
uiscera non sudarunt & inter plurimas magnorum
scłorũ aetates misera ciuitas uere misera mater. uix
uno tempore atimore luctuũ ut nondicã ab ipsis lucti¬
bus conquieuit. Hoc si quis quã hominũ tam parum
inuita sua quietis habuiss&. numquid uel uixisse

Expanded text:
quiescentem Roma continens non suspirauit. et hoc qpost primum Punicum bellum; post quantum temporis? post annos CCCCXL; quamdiu? anno uno; et quid altero subsecutum est? ut de ceteris taceam, bellum Gallicum et Hannibal cum bello Punico secundo. ei mihi, cognouisse haec et denudasse quam etiam me pudet pax ista unius anni uel magis umbra pacis lenimentum miseriarum an incentiuum malorum fuit? stilicidium istud olei in medium magnae flammae cadens extinxit fomitem tanti ignis an aluit? parum aquae frigidae ardentissimis haustum in febribus sanauit aegrotum an potius incendit.? per annos prope septiogentos, id est ab Hostilio Tullo usque ad Caesarem Augustum, una tantummodo aestate Romana sanguinem uiscera non sudarunt, et inter plurimas magnorum culorum aetates misera ciuitas, uere misera mater, uix uno tempore a timore luctuum, ut non dicam ab ipsis luctibus, conquieuit. hoc, si quisquam hominum tam parum in uita sua quietis habuisset, numquid uel uixisse
Abbreviated transcription (Latin):
impetu barthaginem nouam cepit ubi stipendia maxima
presidia ualida copiae auri argentiq: magnȩ poenorũ habe¬
bantur. Ibi &iã magonẽ fratrem hannibalis captũ. cumcete¬
ris romã misit. Leuinus consul ex macedonia rediens. g¬
agrigentũ urbem sicilie expugnauit. ibique hannonem
a frorum ducem cepit. xl cuitates in deditionem accepit.
xx iii. expugnauit. Hannibal initalia gn. fuluium ꝓ consu¬
lem prȩterea tribunos .xi. detẽ & septem milia militum
interfecit. Martellus consulcũ hannibale triduum conti

Expanded text:
impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hannibalis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia rediens Agrigentum urbem Siciliae expugnauit ibique Hannonem Afrorum ducem cepit, quadraginta ciuitates in deditionem accepit, uiginti et sex expugnauit. Hannibal in Italia Cn. Fnluium proconsuXI praeterea tribunos et XVII milia militum interfecit. Marcellus consul cum Hannibale triduum conti
Abbreviated transcription (Latin):
effabilis iuditiisui. & tunc ad futurȩ fidei credulitatem
seruatam fuisse. & nunc ꝓparte sui increlula castiga¬
tam at uero inhispania amboscipiones a fratre as¬
drubalis interfectisunt. Incãpania capua capta est
Interfectis in hispania scipionib com om̃ib incusso pauo¬
re cunctantib. scipio se ad modũ ad olescens ultro obtu¬
liss& & purlenda pęnuria ess& ȩrario claudio marcello
& ualerio leuino auctorib qui tunc consules erant. aurũ
argentũq signatũ ad questores palã om̃ib senatoribus
in publicũ contulerunt. ita ut nihil p̃ter anulos singulos
bullasque sibi acfiliis. & deinde ꝑfilias uxoresq suas singu¬
las tantũ auri uncia: & argenti ñ amplius quam singulas
libras relinquerent. Scipio annos natus .xx. & iiii. impe
rium in hispaniã ꝓc̃sulare sortitus ultionẽ precipue pa¬
tris & patrui animo intendens pyreneum trans gressus primo

Expanded text:
effabilis iudicii sui, et tunc ad futurae fidei credulitatem effabilis iudicii sui, et tunc ad futurae fidei credulitatem seruatam fuisse et nunc pro parte sui incredula castigatam. At uero in Hispania ambo Scipiones a fratre Hasdrubalis interfecti sunt. in Campania Capua capta est interfectis in Hispania Scipionibus cum, omnibus incusso pauore cunctantibus, Scipio se admodum adulescens ultro obtulisset et pudenda penuria esset aerarii, Claudio Marcello et Valerio Laeuino auctoribus qui tunc consules erant aurum argentumque signatum ad quaestores palam omnes senatores in publicum contulerunt, ita ut nihil praeter anulos singulos bullasque sibi ac filiis et deinde per filias uxoresque suas singulas tantum auri uncias et argenti non amplius quam singulas libras relinquerent. Scipio annos natus uiginti et quattuoimperium in Hispaniam proconsulare sortitus, ultionem praecipue pat patrui animo intendens, Pyrenaeum transgressus primo
Abbreviated transcription (Latin):
maiore metu mortaliũ audatiã coheraut. territos¬
que exercitus refugere intentoria coegit
Tunc conuersus in regionẽ hannibal dixisse fertur.
potiunde sibi romae modo uoluntatẽ non dari modo
potestatẽ Respondeant nunc obtrectatores ueridi hoc
hoo loco hannibalẽ a capescenda subruendaq: roma
utrũ romana obstitit fortitudo andiuina miseratio
aut forsitan conseruatiisti dedignantur fateri qđ han¬
nibal & uictor extimuit & cȩdens ꝓbauit. At si istam
diuinã tutelã ꝑpluuiã detaelo uenisse manifestũ est.
ipsã autẽ pluuia oportunis & necessariis temporibus
sciri net negari posse ex istimo. maxime nunc qđo ad
documentum potentiȩ eius. cũ siccitate turbante plu¬
uiam poscere adsidue contigit. & alternis uicibus
nunc gentiles. nunc xpiani rogant. nec umquã etiam
ipsis testib factum est. ut optati imbres suꝑueniant nisi
Procul dubio constat urbẽ romam ꝑhunc eundem uerũ

Expanded text:
maiore metu mortalium audaciam cohercuit territosmaiore metu mortalium audaciam cohercuit territosque exercitus refugere in tentoria coegit. tunc conuersus in religionem Hannibal dixisse fertur, potiundae sibi Romae modo uoluntatem potestatem. Respondeant nunc mihi obtrectatores veri Dei hoc loco, Annibali a capessenda subruendaque Roma utrum Romana obstitit fortitudo, an divina miseratio, aut forsitan conservati isti dedignantur fateri, quod Annibal et victor extimuit, et cedens probavit? At si istam divinam tutelam per pluviam de coelo venisse manifestum est, ipsam autem pluviam opportunis et necessariis temposciri nec negari posse existimo: maxime nunc — quando ad documentum potentiae eius, cum siccitate turbante pluuiam poscere adsidue contingit, et alternis uicibus nunc gentiles nunc Christiani rogant nec umquam etiam ipsis testibus factum est, ut optati imbres superueniant nisi — procul dubio constat, urbem Romam per hunc eundem uerum
Abbreviated transcription (Latin):
ã uenerat .gn. fuluio .p sulpicio consulib: hannibal
de cãpania mouit exercitũ. & cũ ingenti clade om̃ium
ꝑsedecinũ suessanũq: agrũ uia latina ꝓfectus ad ani¬
enẽ fluuium tribus milibus ab urbe consedit. in credibi¬
li totius ciuitatis metu. Cũ senatu popłoq diuersis
curis trepido matronae quoq: amentes pauore ꝓpro¬
pugnacula currerent & conuehere inmurossaxa
primaeque ꝓmuris pugnare gestirent. ipse autẽ cum
expeditis equitib usq ad portã collinã infestus acces¬
sit. deinde om̃s copias in atiem direxit. Sed& consules
fuluusq: ꝓconsule non de trectauere pugnã. At ubi
expositae utrimq anes constiterunt in conspectu
romae p̃miũ uictoriae futurae tanto subiio se imbre
nubib grandine mixtus effudit ut turbata agmina
uix armis retentis in sua se castra colligerent
deinde cũ serenitate reddita in cãpũ copiae atq in
atiẽ redissent. rursum uiolentior fusa tempestas

Expanded text:
am uenerat, Cn. Fuluio P. Sulpicio consulibus Hannibal am uenerat, Cn. Fuluio P. Sulpicio consulibus Hannibal de Campania mouit exercitum et cum ingenti clade omnium per Sedicinum Suessanumque agrum uia Latina profectus ad Anienem, fluuium tribus milibus ab Vrbe consedit incredibili totius cinitatis metu, cum senatu populoque diuersis caris trepido matronae quoque amentes pauore per propugnacula currerent et conuehere in muros saxa primaeque pro muris pugnare gestirent. ipse. autem cum expeditis equitibus usque ad portam Collinam infestus accessit, deinde omnes copias in aciem direxit. sed et consules Fuluiusque proconsule non detrectauere pugnam. at ubi expositae utrimque acies constiterunt, in conspectu Romae praemium uictoris futurae tantus se subito imber e nubibus grandine mixtus effudit, ut turbata agmina uix armis retentis in sua se castra colligerent. deinde cum serenitate reddita in campum copiae atque in aciem redissent, rursum uiolentior fusa tempestas
Abbreviated transcription (Latin):
lia subiretur. Eotẽpore qͦ unũ domesticũ ut dixim bel¬
lũ ferrinullomꝰ possit . tria in suꝑtrans marina bella
fuisse suscepta. unũ in macedonia contra phylippum
potentissimũ macedoniae regẽ. alterũ in hispania
contra hasdrubalẽ hannibalis fratrẽ tertiũ in sardi¬
nia contra sardos & alterũ hasdrubalẽ karthaginen¬
siũ ducẽ extra hoc quartũ hannibalis quo in italia
p̃mebantur . ut tamen fortis desperatio in meliora
ꝓfecit Nam in his om̃ib desperando pugnarunt. pug¬
nando uicerunt. Ex quo euidenter ostenditur non
tempora tunc fuisse tranquilliora. sed homines mise¬
tertio claudius marcellus syracusas opulentissimam
urbẽ siciliae scđa oppugnatione uix cepit : Quã cum
iã pridẽ obsediss&: archimedi sira cusaniriuis ad mi¬
rabili ingenio p̃diti machinis repulsus expugnare¬
non potuit. Detimo anno postquã hannibal initali¬

Expanded text:
lia subiretur: — eo tempore, cum unum domesticum, ut diximus, bellia subiretur: — eo tempore, cum unum domesticum, ut diximus, bellum ferri nullo modo posset, tria insuper transmarina bella fuisse suscepta? unum in Macedonia contra Philippum potentissimum Macedoniae regem, alterum in Hispania contra Hasdrubalem Hannibalis fratrem, tertium in Sardinia contra Sardos et alterum Hasdrubalem Carthaginiensium ducem; extra hoc quartum Hannibalis, quo in Italia mebantur. et tamen fortis in alterutrum desperatio in meliora fecit, nam in his omnibus desperando pugnarunt, pugnando uicerunt. ex quo euidenter ostenditur non tempora tunc fuisse tranquilliora otiis, sed homines mise543, Claudius Marcellus Syracusam opulentissimam Urbem Siciliae secunda oppugnatione vix cepit. Quam cum jampridem obsedisset, Archimedis Syracusani civis, mirabili ingenio pnon potuit. decimo anno post quam Hannibal in Itali
Abbreviated transcription (Latin):
runt. cheltiberos milites quã: primã ex ternã manũ
romani in castris habere coeperunt pretio sollicita¬
tos ab hostiũ sotiectate in sua castra duxerunt. diuuls¬
Semꝓnius graccus ꝓ consul ab hospite suo lucano quo auar¬
dã in in sidias inductus occisus est. Centenius penula
centurio decerni sibi ailtro bellũ aduersũ hanniba¬
lẽ petut. A quocũ octomilib: militũ quos in atiem
eduxerat caesus est. Post hunc gneus fuluius pretor
ab hannibale uictus amisso exercitu uix cuasit
Pud& recordationis quid enim dicã : in ꝓbita tẽ magis
anmiseriã romanorũ.Immouerius uel imꝓbam
miseriã uel miserã imꝓbitatem. Quis credat eo
collatione poscebat miles in castris non nisi aut
puer aut seruus aut sceleratus aut debitor. & nesic
quidẽ numerus idoneuserat. Senatus incuria omispe¬
ne nouicius uidebat᷑. Postremocũ ita imminutis frac¬
tisq om̃ib desperabatur ut consiliũ de relinquendaitalumo¬

Expanded text:
. Celtiberos milites, quam primam externam manum Romani in castris habere coeperunt, pretio sollicitatos, ab hostium societate in sua castra duxerunt. Sempronius Gracchus proconsul ab hospite suo Lucano quodam in insidias inductus occisus est. Centenius Penula centurio decerni sibi ultro bellum adversus Hanniblem petiit, a quo cum octo milibus militum, quos in acie eduxerat, caesus est. post hunc Cn. Fulvius praetor ab Hannibale victus amisso ePudet recordationis. quid enim dicam improbitatem magis an miseriam Romanorum ? immo uerius uel improbam miseriam uel miseram improbitatem. quis credat eo conlatione poscebat, miles in castris non nisi aut puer aut seruus aut sceleratus aut debitor et ne sic quidem numero idoneus erat, senatus in curia omnis paene nouicius uidebatur, postremo cum ita inminutis fractisque omnibus desperabatur, ut consilium de relinquenda Ita
Abbreviated transcription (Latin):
liberna poenorũ atq alia numidarũ quȩ
utraq aut ꝓcul abutica erant. nocte con¬
cubia fecit incendi. Poeni trepidicũ casu accidis¬
se ignem putarent. inermes adex tinguendũ con¬
currerunt. Quarẽ facile ab armatis oppressisunt
sumpta sunt: Capta quinque milia ducesipsi
miserabiliter ambusti aegre effugerunt. hasdru
bal imperator carthaginem ꝓfugusuenit. Itaq¬
sifax & hasdrubal mox plurimu repauere exer¬
citu atq iteru cum scipione congressisunt. uictiq
fugerunt : Si facem fugientem. lelius & masinissa
ceperunt. Cetera multitudo cirtam confugit.
Quam masinissa oppugnatam indeditionem re¬
cipit:. Si facem adscipionem catenis uinctũ de¬
duxit. Quem scipio cũ ingentibus spolus pluri

Expanded text:
yberna Poenorum, atque alia Numidarum, quae yberna Poenorum, atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Utica erant, nocte concubia fecit incendi. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad exstinguendum concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi suntpta sunt, capta quinque millia, duces ipsi miserabiliter ambusti, aegre effugerunt. Asdrubal imperator Carthaginem profugus venit. ItaqSifax et Hasdrubal mox plurimum reparavere exercitum: atque iterum cum Scipione congressi sunt, victique fugerunt. Sifacem fugientem Lelius ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa obpugnatam in deditionem accepit; Syphacem ad Scipionem catenis vinctum adduxit, quem Scipio cum ingentibus spoliis pluri