comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ice: messias. ẽ. Dicit ei ibs. Ego sum¬
quiloquor tecum. & recepto incor
driam dimitter & & euangelizare
currer& hy dria: greco nomine
appellatur. Greco enim hy dor aqͣ
dr̃: quasi dicatur aquarium. Sig¬
nificat enim in hoc loco: cupi dita¬
tem. Proiecit cupiditatem: & pro¬
ꝑauit adnuntiare ueritatem. Dis¬
cant qui uolunt euan gelizare :¬
ꝓ iciant hidriam ad puteum. & si
currant ad manciare xp̃m: sicut
illa onere ab iecta currit adcin¬
tatem: & dicit illis hominibus.
Uenite & ui d&e hominem: qui dix̃
michi. om̃ia quecumque feci. Nũ
uos dicitis quod adhuc quattuor
mens essunt & messis uenit: & c&̃a.
Iamista mulier fructus maturꝰ erat.
& erant albe messes. & falcem que¬
rebant. Quia quod antea ꝑ pro¬
pħas seminatum fuerat. maturũ
factum erat: falcem & trituram
desid erabat. Messores tantum modo:
mittendi erant. Vnde & dñs inqͥt
illis. Misi uos queq metere: quod
non seminastis. Alii seminauer unt:

Expanded text:
ice Messias. Ergo dicit ei mulier: Sice Messias. Ergo dicit ei mulier: Squi loquor tecum, et recepto in cordriam dimitteret, et evangelizare curreret? Hydria Graeco nomine appellatur. Graece enim ὔδωρ aqua dicitur, quasi dicatur aquarium. Significat enim in hoc loco cupiditatem, projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui nolunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum, et sic currant annuntiare Christum, sicut illa onere abjecto, currit ad civitatem, et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem, qui mihi dixit omnia quacunque feci, nuvos dicitis, quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit, etc. Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Quia quod antea per prophetas seminatum fuerat, maturum factum erat, falcem et trituram desiderabat. Messores tantummodo mittendi erant, unde et Dominus inquit illis: Misi vos quoque metere quod non seminastis, alii seminaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit ei iħs. Mulier crecde mͥ. lam .ẽ.
enim inte qui credat: quia presens
.ẽ. uuirtuus Caepisti ad esse intellec¬
tu: quando me ꝓpham appellasti.
Ergo mulier crede michi: quia uenit
hora & nunc ẽ. Qua .gͦ. hora : ꝗ do
ueri adoratores adorabunt patrem
in sp̃u a̾ ueritate. Quia sp̃s x̃. deus:
& eos qui adorant eum in sp̃u & ue¬
ritate oporto adorare. Nos ad ora¬
mus quod scimus: uos adoratis qđ
nes citis. quia salus ex uidais. ẽ. Mul¬
tum dedit ex iudais: sed noli istos
reꝓbos accipe. Ex ꝑsona quidem
uideoꝵ dictum .ẽ: sed non om̃iũ
uidaeorum. Non reꝓborum: sed de
qualibus fuerunt apłi. quales fue¬
runt ꝓphae: quales fuer̃ illi om̃s
sc̃i quiomĩa sua uendiderunt. &
precia rerum suarum: ad pectes a¬
plorum pos uerunt. Non reppulit
as plebem suam: quam pre sciuit.
Aud iuit hoc mulierista: & addidit.
Scio quia messias uenit : quidicitur
manifestar & ur.Mlessias autẽ : unc

Expanded text:
Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. Jam enim Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. Jam enim est in te, qui credat, quia praesens est vir tuus, coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Ergo mulier, crede mihi, quia venit hora, et nunc est. Quae ergo hora? quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Quia spiritus est Deus, et eos, qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit ex Judaeis, sed noli istos reprobos accipere. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum, sed de qualibus fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt. Non repulit enim Deus plebem suam, quam praescivit. Audivit hoc mulier ista, et addidit: Scio quia Messias venit, qui dicitur manifestaretur. Messias autem unctus
Abbreviated transcription (Latin):
coeperit se iusta & iniusta. bona ⁊
mala. utilia & non utilia. casti¬
tatem & in pu dicitiam. hanc ut
am&: & illa ut iuit&. Caritatẽ &
odium inhae: ut sit millo ut non
sit. Hic uir : quinq illis uiris in is¬
tamuliere non suc cesserat. Vbi. gͦ.
non succe dit.intellectus: error do¬
mi natur. Deisto illi dñs dixit.
Hunc quemhabes: non .ẽ. tuusuir.
Error autem iste non erat legitimꝰ
uir: sed ad ulter. Uoca itaq iurũ
non ad ulterum: inquid dñs. sed uirũ
tuum ut intellectu mecapias: non
Dicit eimulier. Domine ut uideo :
ꝓ pħa estui. Tunc cepit uenire uir:
Nondum plene uenit: pro pħam dñm
putabat. Erat quidem & ꝓpheta. Nã
deseipso ait. Non ẽ. propħa sine ho¬
nore: nisi in patria sua. Item deillo dic¬
tum. x̃. ad moysen. d pham eis suscita¬
bo defrĩbus eorum. simils̃ tũi. dimi¬
lem scilic& ad formã carnis: non ad
eminentiã maiestatis. Patres ñri in
monte hoc adora uerunt. & c& era.¬

Expanded text:
coeperit secernere justa et injusta, bona et coeperit secernere justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, et illa ut vitet, charitatem et odium in hac ut sit, in illo ut non sit, hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi ergo non succedit intellectus, error dominatur. De isto illi Dominus dixit: Hunc quem habes non est tuus vir. Error autem iste, non erat legitimus vir, sed adulter. Voca itaque, non adulterum, inquit Dominus, sed virum tuum intellectum, me capias, non Dicit mulier: Domine, video quia propheta es tu. Tunc coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat, erat quidem et propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua ; item de illo dictum est ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui . Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Patres nostri in monte hoc adoraverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uirum: & in tellige quae lo quor.
Quia neque ad uoluntatem auri¬
um ꝑtin&: nec ado culos. nec
adol factum nec ad gustum. nec
ad tactum. s ed mente sola capiũt᷑.
intellec tu solo hauriuntur. Illa uͦ
nondum ad uocato uiro. id.ẽ. ñ
adh ibito intellectu: respondit
ei & dixit. Nonhabeo uirũ. Dicit
ei iħs. B enedixisti: quia non habes
uirum. Quinq enim uiros habu¬
isti: & nunc quem habes. non ẽ.
tiuis uir. Hoc: uere dixisti. Mul¬
ti ruppe intellexer̃ quinq uiros
mulieris huius: quinq libros mo¬
ysi. V tebantur eis samaritani: &
sub eadem lege erant. nam inde
illis. & circum cisio in erat. Aliter.
U id& ur michi quinq uiros anime:
quinq sensus corporis . eẽ. Quare
autem uiri dictisunt: quia legiti¬
mi. qui adõ quippe facti: & adõ
donati anime. Infirmata : ad huc
que istis quinq sensibus regitur.
& sub istis quinq uiris agit. Vbi uͦ
intellertus sapiencia inbutus re¬
gere coeꝑit animam: & dis cr&us

Expanded text:
virum, et intellige quae loquor, virum, et intellige quae loquor, quia nec ad voluntatem aurium pertinet, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum, sed mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur, illa vero nondum advocato viro. id est, non adhibito intellectu. Respondit et dixit: Non habeo virum. Dicit ei Jesus: Bene dixisti, quia non habeo virum, quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes, non est tuus vir, hoc vere dixisti. Multi quippe intellexerunt quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur eis Samaritani, et sub eadem lege erant. Nam inde illis et circumcisio inerat. Aliter videtur mihi, quinque viros animae, quinque sensus corporis esse. Quare autem viri dicti sunt, quia legitimi a Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc, quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit, ubi vero intellectus, sapientia imbutus, regere coeperit animam, et discretus
Abbreviated transcription (Latin):
quibibere querebat: fidem ips iꝰ mu¬
lieris siti ebat. P& it bibere: & pro¬
mittit bibere. Ag& quas i acceptu¬
rus: & affluit quasi saciaturus.
Siscires inquid ei iħs donum dĩ. &
quis ẽ quidicit tͥ damichi bibe:
tuforsitan p& isses abeo & dediss&
tibi aquam uiuam. Donum dĩ:
nis domus tuae. Nam qͦ mͦ si¬
tient qui in ebriabuntur: ab uber¬
tate domus tuae: promitaebat
.gͦ. saginam quandam & saci& atẽ.
& ill a non dum intellegens dicit ad
eum. Dñe dam̾ hanc aquam: ut
nonsiciam. neq ueniã huc auri¬
re. Dicit ei iħs. Uade uoca iurũ
tuum: & uenihue. Quid. ẽ. uo¬
ca uirum tuum: id .ẽ. adhibe
intellectum. Uidens aut̃ iħs qͥa
mulier non intelligebat. & uo¬
lens eã intelligere: uoca in qͥd
uirum tuum. Idõ enim nescis
qui d dico: quia intellectus tu us
non ad .ẽ. Uoca uirum tuũ. prę¬
senta intellectum tuum. ꝑ qne̾
docearis. corrigaris. In telle c¬
tum tuum autem adhibe tãꝗ

Expanded text:
qui bibere quaerebat, fidem ipsius muqui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. Petit bibere et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit ei Jesus, donum Dei, et quis esset qui dicit tibi: Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aqunis domus tuae. Nam quomodo sitient, qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae? Promittebant ergo saginam quamdam et satietatem, et illa nondum intelligens, dicit ad eum: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Quid est? Voca virum tuum, id est, adhibe intellectum. Videns ergo Jesus, quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere: Voca, inquit, virum tuum, ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest, voca virum tuum, praesenta intellectum tuum, per quem docearis, corrigaris. Intellectum autem adhibe, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
nillo ⁊ emp̃: Iħs fatigatus ex itne¬
re : s ed ebat sic suꝑ fontem. hor a erat
quasisexta. & rł.¬
UIS ergo fatigatus exitinere: quid
ẽ. aluid quam fatigatus incar ne. in¬
sirmus incarne: iter ipsius .ẽ. caroas¬
sumpta pronobis. quia non ad nos
uenir&. nisi for mam uisibilis car¬
nis ass umer&. Quia .gͦ. uenire ad
nos eo mͦ dignatus. ẽ: ut infor ma
serui assumpta carne apparer&.
ipsa carnis assumptio.ẽ. it̃ ipsius.
Quare .gͦ. hora sexta: qui a xtate
seruli sexta ad puteum fatigatus
uenit: qui a in sirmam carne por¬
tauit. Ad puteum. quia ad pro
rebat ercłae. Uentura enim erãt
ercla degentibus alienigena: age¬
nere iudxorum: Audiamus ergo¬
in illanos: & inilla agnos camus nos:
& inill a grãs agamus dõ pro nobis.
Illa & enĩ aqua quam cheputeo haurite
uenerat: uoluptas scłi ẽ. profun dita¬
te tenebrosa. Hic eam auriunt ho¬
mines. hy dria cupiditatis. Nam
a hy dria: cupiditatem signisicat.
Dicit tułis Damichi bibere Ille aut̃

Expanded text:
s fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem, hora erat quasi sexta. Jesus ergo fatigatus ex itinere, quid est aliud, quam fatigatus in carne, infirmus in carne Jesus? Iter ipsius est caro assumpta pro nobis, quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret. Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi, assumpta carne, appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Quare ergo hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Ad puteum, quia ad profrebat Ecclesiae. Ventura enim erat Ecclesia de gentibus alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo illam nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias agamus Deo pro nobis. Illa etenim aqua, quam de puteo haurire venerat, voluptas saeculi est, profunditate tenebrosa, hic eam hauriunt homines hydria cupiditatis, nam et hydria cupiditatem significat. Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Ille autem
Abbreviated transcription (Latin):
nere in aternum: neq. eẽ. here¬
dem. uel cons ortem cultor ibis xp̃i.
nec confilio nobili. id.ẽ. fideli po¬
pulo regnum celestis głã possessu¬
rum. Q uod .uͦ. exiens agar infan¬
tem in humeros suosiposuit: sig¬
nisicat quod percator populus &
insipiens iudaorum ceruicem ma¬
tris suae sinagoge grauauit. dũ
dicit. sanguis huuis suꝑ nos & suꝑ
filios nr̃os. Quod uero errat agar
insolitudine. cum filio suo: signi si¬
cat sinago gam cum populo suo ex¬
pulsam d& erra sua sine sacer docio
re. Itaq fr̃s: non sumus ancille si¬
lii: sedlibere. Qualib̾tate. xp̃s
nos lib̾a uit. Non . gͦ. debemus de¬
relicta matrae nr̃a ancillam seqͥ:
quia lic& eiusdem iri fuerit u¬
xor tamen ad temꝑus. quia non¬
dum poterat sarra generare. id .ẽ.
nondum fuerit eceła maritan¬
te spiritu ferundata.
mare galilxȩ. quod .x̃. ty beria¬

Expanded text:
nere in aeternum, neque esse haerenere in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Quod vero exiens Agar infantem in humeros suos imposuit, significat quod peccator populus et insipiens Judaeorum cervicem matris suae Synagogae gravavit, dum dicit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Quod vero errat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio re. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit. Non ergo debemus derelicta matre nostra ancillam sequi. Quia licet ejusdem viri fuerit uxor, tamen ad tempus, quia nondum poterat Sara generare, id est, nondum fuerat Ecclesia maritante spiritu fecundata. mare Galilaeae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ita & nunc. Id. ẽ. itauos isti similes
student ser uos legis efficere Sed qͥd
dicit scriptura: eice ancillam. & fili¬
um.eius. Quantum uis se inqui¬
tatis extollat. ancilla. est & subici¬
encla est scĩs. Sicut & uidaei. quam¬
uis habrae filios. ẽẽ. se iactent quan¬
diufilii ancille fuerint. & sub uigo
legis carnaliter uixerint: nobiscũ
hereditatem habere nonpoterunt.
Non enim heres erit filius ancille c̃
filio lib̾e. Nunc igitur quaerendũ
ẽ: cur antea sarra uoluit maritũ.
deancilla susciꝑe filium : aut cur
minc cum matreiub& expelli do¬
mo. Quod non zelo fecit accens a :
sed misterio ꝓph&ia con pulsa. Agar
quippe scđm quod ait apłs. in ser¬
uitutem gemuit carnalem populũ.
sarra uero libera. popłm genuit
qui non scđm carnem. s& inliber¬
tate uocatus. ẽ. Qualibertate: li¬
bera uit eum xp̃s. Hoc igitur mis¬
terio. figurabatur. priorem popłm.
inseruitute peccatorum generatũ:

Expanded text:
Ita et nunc. Id est, ita vos isti similes Ita et nunc. Id est, ita vos isti similes student servos legis efficere. Sed quid dicit Scriptura: Ejice ancillam et filium ejus. Quantumvis se iniquitas extollat ancilla est, et subjicienda est sanctis. Sicut et Judaei, quamvis Abrahae filios esse se jactent, quandiu filii ancillae fuerint, et sub jugo legis carnaliter vixerint, nobiscum haereditatem habere non poterunt. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Nunc igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod non zelo fecit accensa, sed mysterio prophetiae compulsa. Agar quippe, secundum quod ait Apostolus, in servitutem genuit carnalem populum. Sara vero liberum populum genuit, qui non secundum carnem, sed in libertate vocatus est, qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur, priorem populum in servitutem peccatorum generatum
Abbreviated transcription (Latin):
ys mahel: quomodo deysaae pro¬
missum . ẽ. abrahe : itad enobis. qs
meo benedicerentur om̃s gentes. Sed
quomͦ tunc: qui scđm carnem natus
fuerat. Semꝑ hiqui carnales sunt. eos
quispiritales sunt ꝑseruntur. Quod
mirari nondebemus: sed hȩx̧ hoc nosspi¬
ritales intelligamus. sitales nos in ser¬
tentur. Qđ sub misterio: alio loco
apłs indicauit. Caro resistit aduers
catholicam. ꝑ serutionem pati: suꝑ¬
bia & inpicate carnalium. Namqͥe¬
qđ facit uera & legitima mat̾ aerclesia:
&iam siasꝑum amarumq sentiat᷑.
non malum ꝓmalo reddit: sed bonũ
dis cipline expellendo malo in iqͥtatis
sp̃m. Ingenesi scriptum. ẽ: qui alu¬
debat is mahel cumis aac. Sedhicos¬
tenditur: nonsimplicem inftum fu¬
isse. quem ꝑ secutionem appellat.
Unde intelligitur quia scurrilem
& leuem sicuti ipsa erat facere cu¬
ƿiebat. ne illi poss& inhereditate
praeferri. Idõ abraam deiciendo:
eo uocem sarrae ub&ur audi re:

Expanded text:
Ismael, quomodo de Isaac proIsmael, quomodo de Isaac promissum est Abrahae, ita de nobis, quod in eo benedicerentur omnes gentes. Sed quomodo tunc, qui secundum carnem natus fuerat. Semper hi qui carnales sunt, eos qui spirituales sunt, persequuntur. Quare admirare non debemus, sed ex hoc nos spirituales intelligamus, si tales nos insectentur, quod sub mysterio alio loco Apostolus indicavit: Caro resistit adversucatholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium. Nam quidquid facit vera et legitima mater Ecclesia, etiam si asperum amarumque sentiatur, non malum pro malo reddit, sed bonum disciplinae, expellendo malo iniquitatis cundum spiritum. In Genesi scriptum est. Quia ludebat Ismael cum Isaac . Sed hic ostenditur, non simplicem lusum fuisse, quem persecutionem appellat. Unde intelligitur quia scurrilem et levem, sicut ipse erat, facere cupiebat, ne illi posset in haereditate praeferri, ideo Abraham dejiciendo eum vocem Sarae jubetur audire.
Abbreviated transcription (Latin):
& populos dõ inse oꝑante generauit.
Quam multi filui. deserte. Id ẽ. ec¬
desiae: quam p̃figurabat anna ꝓ
phica dicens. Quia sterilis peꝑit
septem: & fecunda infiliis insirma¬
ta .ẽ. Id est sinagoga ꝑ prauarica¬
tionem insideliumꝰ filiorum. Insep¬
tem.uͦ: septi formis graciȩ sp̃s indica¬
tur. Hoc notandum quod quando di¬
cit plures fili i desertae: magis quã
eius que habebat uirum. non peni¬
tus si nago ga excludatur a partu:
sed multitudo ei gentium praeferat᷑.
duo apłorum principes agmina sibi
credentium in xp̃o cireum cisionis
& gentium diuis erunt: ut ex utro¬
q populo desertam. prius atq
pauꝑculam aed ificarent iherus alem.
Magis quam eius: que hab& uirum.
Hio sinagogam intellige: qua uelud
iugo uiri ita legis onere praemebatꝰ.
Aut ceste referendum. ẽ: quae anteri
eicer&ur. uirum se habt credebat.
Nos autem fr̃s: seđm is aac promissio¬
nis. filusumus. Id . ẽ. nons cđm

Expanded text:
et populos, Deo in se operante, generavit. et populos, Deo in se operante, generavit. Quam multi filii desertae. Id est Ecclesiae, quam praefigurabat Anna, voce prophetica, dicens: Quia sterilis peperit septem, et fecunda in filiis infirmata est, id est Synagoga per praevaricationem infidelium filiorum. In septem vero, septiformis gratia spiritus indicatur. Hoc notandum, quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habebat virum, non penitus Synagoga excludatur a partu, sed multitudo ei gentium praeferatur.duo Apostolorum principes agmina sibi credentium in Christo circumcisionis et gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius, atque pauperculam aedificarent Hierusalem. Magis quam ei qui habet virum. Hic Synagogam intellige, quae velut jugo viri, ita legis onere premebatur, aut certe referendum est, quae antequam ejiceretur, virum se habere credebat. Nos autem, fratres, secundum Isaac, promissionis filii sumus. Id est, non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
& ium cogebantur: nos uero pret̾
caritatem. nichil debentes uolun¬
tariae antistites nr̃os honoramus
Sy na enim mons.ẽ. in arabia. qͥ
con iunctus .ẽ. ei quae nunc .ẽ. ie¬
rusalem: & seruit cumfiliis eius.
Demalitatibus locorum: ostencdit
diuersitatem testamentorum. Agar
itaq sinagogani uult intelligi :¬
& terrenam iherus alem. cui mons
sina in quo .ẽ. lex cum scripta con¬
uinctus.ẽ. Hunus .gͦ. filii: seruiuns
oneribus legalium mandator um.
Illa autem quasur sum .ẽ. ihrłm¬
lo ad uenit: mediator & pontiphex
noui testa menti: & enangelium ñ
uno uidae loco: sed toto mundo. ẽ.
constituitur ihrłm: & idõ o galathe
libere filii serui. ẽe. nondebenit.
Seriptum.ẽ. enii. L&are sterilis qua
non paris: erumpe & clama quae
non par turis. Probat aliam matrẽ¬
nos habere meliorem. quam uidxi
iherłm. Deserta autem dui fuit
as cõ sp̃u gentium mat̾ aeccła: nec
habuit duos filios ante graciam.
regeneracionis: quae postea gentes

Expanded text:
etiam cogebantur. Nos vero praeter etiam cogebantur. Nos vero praeter charitatem nihil debentes, voluntarie antistites nostros honoramus. Sina mons est in Arabia, qui conjunctus est ei, qui nunc est Hierusalem, et servit cum filiis ejus. De qualitatibus locorum ostendit diversitatem testamentorum. Agar itaque synagogam vult intelligi, et terrenam Hierusalem, cui mons Sina, in quo est lex conscripta, conjunctus est. Hujus ergo filii serviunt oneribus legalium mandatorum. Illa autem quae sursum est Hieenit mediator, et Pontifex novi Testamenti, et Evangelium non in uno Judaeae loco, sed in toto mundo est construitur Hierusalem, et ideo Galatae liberae filii servi esse non debent. Scriptum est enim: Laetare sterilis, quae non paris, erumpe et clama quae non parturis. Probat aliam nos matrem habere, meliorem quam Judaei Hierusalem. Deserta autem diu fuit a sancto Spiritu, gentium mater Ecclesia. Nec habuit duos filios ante gratiam regenerationis, quae postea gentes
Abbreviated transcription (Latin):
quidem in monte syna. U &eris &
noui testamenti doctrina quasi duae
matressunt: sed u&us in monte sina:
ꝑ moy sen datum . ẽ. Nichil enim pro¬
dest testamentum u&us demonte sy¬
na inseruitutem generans: nisiqr
testimonium ꝑhib& testam̃to no¬
uo. Alioquin quandiu legitur mo¬
s ses uelamen suꝑ corda por um
positũs.ẽ. Cum autem inde qͥsque
transierit ad xp̃ni: auferetur uela¬
men. Trans euntium autem quippe¬
erat. intentio ipsa mutatur den&e¬
ri ad nouum: ut nouum quisq in¬
duat. In seruitutem generans: que
.x̃. agar. Inseruitutem autẽ gene¬
rans dixit. quia uidai m&u & iam
p̃senti aꝑiculo admandatorum ob¬
seruanciam cogebantur ut ser uii.
Namxp̃iani adiugum suaue & oniis
leue: pramus inuitantur ut lib̾i.
Illi quasi serui pret̾ moralia praecep¬
ta. &eciam diuersis oꝑibus occu¬
pantur: nob tanquam filiis om̃ia
seruilia onera ad in pl&is moralibus
auferuntur. Et illi sacer dotibus ex
debito seruientes tributa reddere

Expanded text:
quidem in monte Sina. Veteris et quidem in monte Sina. Veteris et Novi Testamenti doctrina, quasi duae matres sunt, sed Vetus in monte Sina per Moysen datum est. Nihil enim prodest Testamentum Vetus de monte Sina in servitutem generans, nisi quia testimonium perhibet Testamento Novo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, velamen super corda eorum positum est. Cum autem inde quisquam transierit ad Christum, auferetur velamen transeuntium, quippe intentio ipsa mutatur, de Vetere ad Novum, ut Novum quisque induat. In servitutem generans, quae est Agar. In servitutem autem generans dixit, quia Judaei metu etiam praesenti ac periculo, ad mandatorum observantiam cogebantur ut servi. Nam Christiani ad jugum suave et onus leve praemiis invitantur, ut liberi, illi quasi servi, propter moralia praecepta, etiam diversis operibus occupantur. Nobis tanquam filiis, omnia servilia onera, adimpletis moralibus, auferuntur, et illi sacerdotibus ex debito servientes, tributa reddere
Abbreviated transcription (Latin):
Seriptum est: qm̃ abraham
duos filios habuit. Unum de
Iancilla: & unum delibera.
Vterq quidem: desemine abra am.
S ed illum genus demonstrat con¬
su& udo naturae:. istum uero dedit
promissio significans grãm. Ibi hu¬
manus usus ostenditur: hic diui¬
num beneficium conmendatur.
Sed qui de ancilla: scđm carnem na¬
tus.ẽ. Qui autem deliba: ꝑ repro¬
missionem. Is mahel carnis filius:
isa ac sidei fuit. Illum enim abra¬
am exancilla seđm carnalem con¬
su& udinem genuit: istum contra
naturam repromissionis crectendo.
sus cepit. Quaesunt per allegoriam
dieta. Hoc. ẽ. aliud exalio figura¬
tum. Dedit regulam apłs quomͦ
allegorizare debeamꝰ: scilic& ut ma¬
nente historiae ueritate figura. in¬
tellegamus. Nam cum dixiss& abra¬
ham uere duas uxores habuisse. pꝰ¬
ea quid haec ipse praesigurantur
misti ca ratione significauit. Hoc
contra illos facit. Quito tum scdin
litteram intelligi uolunt: & sensum
allegoricum non recipiunt. Haece¬
ninis unt duo testamenta: unum

Expanded text:
Scriptum est, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Uterque quidem de semine Abrahae. Sed illum genus demonstrat consuetudo naturae, istum vero dedit promissio, significans gratiam, ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatur. Sed quide ancilla, secundum carnem natus est, qui autem de libera, per repromissionem. Ismael carnis filius, Isaac fidei fuit. Illum enim Abraham ex ancilla, secundum carnalem consuetudinem genuit; istum contra naturam, repromissioni credendo, suscepit. Quae sunt per allegoriam dicta. Hoc est, aliud ex alio figuratum. Dedit regulam Apostolus, quomodo allegorizare debeamus, scilicet, ut manente historiae veritate, figuras intelligamus. Nam cum dixisset: Abraham vere duas uxores habuisse, postea quid hae ipsae praefigurarent mystica ratione significavit, hoc contra illos facit, qui totum secundum litteram intelligi volunt, et sensum allegoricum non recipiunt. Haec enim sunt duo Testamenta, unum
Abbreviated transcription (Latin):
in montem ihesus: & ibi sed ebat cum
discipulis suis. Mons inquem dominus
trans nauigato mare subiit. cęlum sig¬
nificat: in quo postquam ꝑtriumphum
scẽ crucis frementis. mundi fluetus
calcauit: uietor ascendit. Quod aut̃
ibi cum discipulis serlebat. oftendit. quia
ubi precessit capud serutura erant & in¬
tem: sublimor aoctrina intelligit᷑.
Dominus in monte: uerbum .t̃. in alto.
Quiergo sublimiorem doc trinam uult
acciꝑe: cord& erra ad celum eleu&.
id. ẽ. deamore mundi: trans eat ada¬
morem xpisti. Turbas. gͦ. dñs in con¬
uallibus doc&: curat & reficit. & cum
discipuilis in montem ascendit: ut osten¬
dat quia uixta capacitatem auditoꝵ
formandus .ẽ. sermo. inp̃licatione doc¬
torum. Nonenim ꝓpt̃ ꝑfertos chese¬
rendisunt infirmi: sed potuis cum illis

Expanded text:
in montem Jesus, et ibi sedebat cum in montem Jesus, et ibi sedebat cum discipulis suis. » Mons in quem Dominus, transnavigato mari, subiit, coelum significat, in quod postquam per triumphum sanctae crucis, frementis mundi fluctibus calcatis, victor ascendit. Quod autem ibi cum discipulis sedebat, ostendit quia, ubi praecessit caput, secutura erant et memtem sublimior doctrina intelligitur. Dominus in monte, verbum est in alto; qui ergo sublimiorem doctrinam vult accipere, cor de terra ad coelum elevet, id est de amore mundi transeat ad amorem Dei. Turbas ergo Dominus in convallibus docet, curat et reficit, et cum discipulis in montem ascendit, ut ostendat quia juxta capacitatem auditorum formandus est sermo in praedicatione doctorum. Non enim propter perfectos deserendi sunt infirmi, sed potius cum illis
Abbreviated transcription (Latin):
monet dicens. Qui dic̃ se in xp̃o
manere. deb& sic̃ ipse ambulauit.
& ille ambulare. Reꝓbi autem
in hot mare quasi pisces uoluunt᷑.
quia carnalib desideriis inplicati.
litus aet̾nȩ uite. tangere uolunt.¬
ne qua quã. Unde bene mare ga¬
lileae dictum .ẽ: quae rota siue
uolubilitas int̾ p̃tat᷑. Sic̃ enim rota
mobilis incirculo uoluit᷑. sed nullũ
it̃ ꝑ ficit: sic illi qui inmundi amo¬
re radices ror dis plantauerunt
scũ sint mobiles &e in quieti. tam̃ iẽ
celestis uite nullo modo arripiunt.
Dequib ꝑ ꝓphetã dicit᷑. In cir cuitu
impn ambulant. Nos aut̃ qui hic
manentẽ ciuitatẽ non abemus: sed
futurã toto desiderio inquirimus.
talium exenpla des picientes cum
dũo mare trans nauigemus. & ea
que retrosunt obliuis tentes. ad ra
que antesunt extenti. scđm uora¬
tionẽ sequamur eũ ad brautum
a et̃ ne remuneratronis quatinus
cum hac turba spiritalit̃ ab illo instrui.
curari: & resici ualeamus. Subiit ergo

Expanded text:
monet, dicens: « Qui dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare . » Reprobi autem in hoc mari quasi pisces volvuntur, qui, a carnalibus desideriis implicati, littus aeternae vitae tangere nequaquam valent. Unde bene mare Galilaeae dictum est, quae rota sive volubilitas interpretatur. Sicut enim rota mobilis in circulo volvitur, sed nullum iter perficit, sic illi qui in mundi amores radices cordis plantaverunt, cum sint mobiles et inquieti, tamen iter coelestis vitae nullo modo arripiunt. De quibus per Prophetam dicitur: « In circuitu impii ambulant . » Nos autem, qui hic manentem civitatem non habemus, sed futuram toto desiderio inquirimus, talium exempla despicientes, cum Domino mare transnavigemus, et ea quae retro sunt obliviscentes, ad ea quae ante sunt extenti, secundum vocationem sequamur eum ad bravium aeternae remunerationis, quatenus cum hac turba specialiter ab illo instrui, curari et refici valeamus. « Subiit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ralia facta dirigerent ad miracionẽ.
Ad miracio. sus pender& indm̃: ut que¬
rerent homines uunrerum uisibi¬
lium. & sanarentur in uisibiliter:
ad inuisibilia contuenda. Coricorpia.
Quamuis figuralit̾ plurimum sibi hac
due con ueniant. lectiones: tam̃ his¬
torialit̃ in ipso montis nomine. Istarũ
duarũ. fit concordia lec tionlum.

Expanded text:
ralia facta dirigerent admirationem, ralia facta dirigerent admirationem, admiratio suspenderet judicium, ut quaererent homines vim rerum visibilium, et sanarentur invisibiliter ad invisibilia contuenda. CONCORDIA. Quamvis figuraliter plurimum sibi hae duae conveniant lectiones, tamen historialiter in ipso montis nomine istarum duarum fit concordia lectionum.
Abbreviated transcription (Latin):
se & scribebat interra. descendit ad nos
maiestas xt̃na: & indutus carue mor¬
tali. Descendit ad istam habitationem
nr̃am. ubi mortalit̾ uiuimus: & digi¬
to scribebat in t̾ra. Scribere enim. sig¬
ua facere. ẽ. Litaere antem: signific̃
uocum. Quando enĩ dico ds̃: istae due
sillabe. & quattuor litaere: signa sunt
magne rei quae dicitur ds̃. Quam au¬
diens omnis humana conscientia con¬
tremescit. Ergo scribebat interra.
Quid.ẽ. aliud nisi signa faciebat in ter¬
ra: totum quic quid hic fecit dñs:
simortium sus citauit. sicerum in lu¬
minauit. seribebat in terra. Talia om̃ia
signasunt rerum: ex pressa incorpo¬
re significata manimo. Quod enim
facere uolebat inanimo: hoc prae¬
sigurabat incorpore. Neque enimla¬
zarus sic reuixit. ut non morir&ur.
aut qu ando sanauit oculos cxci: ñ¬
ne eos moriens clausit: Quid ergo
ꝓfuit. quia signa faciebat: hoc est
digito scribebat interra. ut cor po¬

Expanded text:
se et scribebat in terra? Descendit ad nos se et scribebat in terra? Descendit ad nos majestas aeterna, et indutus carne mortali descendit ad istam habitationem nostram, ubi mortaliter vivimus, et digito scribebat in terra. Scribere enim signum facere est, litterae autem signa sunt vocum, quando enim dico, Deus, istae duae syllabae et quatuor litterae signa sunt magnae rei, quae dicitur Deus, quam audiens omnis humana conscientia, contremescit. Ergo scribebat in terra, quid est aliud, nisi signa faciebat in terra. Totum quidquid hic fecit Dominus, si mortuum suscitavit, si caecum illuminavit, scribebat in terra. Talia omnia signa sunt rerum expressa in corpore, significata in animo. Quod enim facere volebat in animo, hoc praefigurabat in corpore. Neque enim Lazarus sic revixit, ut non moreretur, aut quando sanavit oculos caeci, non eos moriens clausit, quid ergo profuit, quia signa faciebat, hoc est, digito scribebat in terra, ut corpo
Abbreviated transcription (Latin):
nemote con dempnauit. Quaedix̃.
Lemo dñe. Dixit autem ei iħs. Nec
egote condẽpnabo: uade & ampliꝰ¬
iam noli peccare. Nemo conclẽpna¬
re ausus est peccatricem: quia in se
singuli cernere coeꝑant. quod ma¬
gis dampnandum cognoscerent:
Sed qui accus antium turbas prola¬
to iustitiae ponde fugauit. uide¬
amus accusatam quanto miscđae
munere sublen&. Sequit᷑. Dix̃ aut̃
iħs. Nec egote condẽpnabo: uade¬
& am plius noli peccare. Qm̃ mi¬
sericors & pius.ẽ: praterita relarat.
Qm̃ ustus .ẽ. & iustitram diligit: ne
amplius iam pecc& int̾dicit. dice¬
bant aput sem& ipsos. Aut iube¬
bit eam lapidare & ammttt& mã¬
su& udinem unde plac& homini¬
bus. aut iubebit eam dimitti:
& tenebimus prȩuaricatorem legis
Quid . gͦ. respondit dñs: iussit lapi¬
dare dicens. qui sine peccato est
ur̃m: primus i illam lapidem
mittat. Tales enim ministros lex habe
uoluit: quipriores uitarent. quod
in aliis cul pabant. Qđ .ẽ. inclinabit

Expanded text:
ndemnavit? quae dixit: Nemo, Domine: dixit autem ei Jesus: Nec ego te condemnabo; vade et amplius noli peccare. Nemo condemnare ausus est peccatricem, quia in se singuli cernere coeperant, quod magis damnandum cognoscerent. Sed qui accusantium turbas, prolato justitiae pondere fugavit, videamus accusatam quanto misericordiae munere sublevet. Sequitur. Dixit autem Jesus, nec ego te condemnabo, vade, jam amplius noli peccare. Quoniam misericors et pius praeterita relaxat. Quoniam justus est, et justitiam diligit, ne amplius jam peccet interdicit. Dicebant apud semetipsos: Aut jubebit eam lapidare, et amittet mansuetudinem, unde placet hominibus: aut jubebit eam dimitti, et tenebimus praevaricatorem legis. Quid ergo respondit Dominus, jussit lapidare dicens: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Tales enim ministros lex habere voluit, qui priores vitarent, quod in aliis culpabant. Quid est: Inclinavit
Abbreviated transcription (Latin):
Mare galilex. quod & tẽ beria¬
dis dr̃. p̃ro qualitate circum ad¬
iacentium regionum uariis cen¬
setus nominĩbus. Dr ant̃ mare
galilaee: propt̃ adiacentem pa¬
Itriam. ⁊ prouinciam galileam.
Dicitur mare trberiadis: propt̃
trꝰ beriadem ciuitatem. Quae
prius paneas uocata fuit: sed pꝰ¬
quam abherode re adificata. ẽ.
inhonore trberii caesaris. ⁊ be¬
rias.ẽ. appellata. Dr̃ & iam
& stagnum genesar&: eo qđ te¬

Expanded text:
Mare Galilaeae, quod et Tiberiadis dicitur, pro qualitate circumjacentium regionum variis censetur nominibus. Dicitur autem mare Galilaeae, propter adjacentem patriam, vel provinciam Galilaeam. Dicitur autem mare Tiberiadis, propter Tiberiadem civitatem, quae prius Paneas vocata fuit, sed postquam ab Herode reaedificata est in honore Tiberii Caesaris, Tiberias est appellata: dicitur etiam et stagnum Genesare
Abbreviated transcription (Latin):
cussum ꝑ manere nõ potest. Un¬
cde bene mare dicit᷑ a meando.
eo quod senꝑ accedat & recedat.
Sic̃ enĩ mare quietũ & tranquillũ
stare nonual&. sic mundus con¬
tur bationibus & tu mnultuationib
conmouetur. Hunc ꝓsperitatib
eleuat᷑. nunc aduenitatibus deitit᷑.
Crescit nas cendo: decrescit mori¬
eudo. Hoc ergo mare dñs ꝑ tuan¬
sut. quando calcatis fluctibus mũ
di it̃ uite celestis nobis ostendit.
De ciius transitu petrus apłs dic̃.

Expanded text:
um permanere non potest. Unde bene mare dicitur a meando, eo quod semper accedat et recedat. Sicut enim mare quietum et tranquillum stare non valet, sic mundus conturbationibus et tumultuationibus commovetur; nunc prosperitatibus elevatur, nunc adversitatibus dejicitur, crescit nascendo, decrescit moriendo. Hoc ergo mare Dominus pertransiit, quando, calcatis mundi fluctibus, iter vitae coelestis nobis ostendit. De cujus transitu Petrus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
rare uideatur. Dicitur & lacuscę¬
ner&: propter eiuitatem cener&
ad iacentem. Et propt̃ oportun¬
tatem portus. mare asphaltum
a quibus dam nomi natur. Ex¬
tenedit᷑ enim in longitudinẽ centũ
quadraginta stadia. in latitudi¬
ne quadraguita. Nec ꝓpterea
mare trocatum .e. quod aque

Expanded text:
Dicitur et lacus Cennereth, propter civitatem Cennereth adjacentem, et propter opportunitatem portus. Mare quoque Asphaltum a quibusdam nominatur. Extenditur enim in longitudine centum quadraginta stadia, in latitudine quadraginta. Nec propterea mare vocatum est, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quihinc & inde dño scriba & phurisȩi
tendebant laqueos insidiarum: pu¬
tantes eum uł in misericordeni futu¬
rum. in uidicando uł inuistũ. Prae¬
uidens ille dolos: quasi fila transit
aranȩ ȩ. inuiditium iustitię ꝑ omĩa
& mansu& udinem pi&atis ostendens.
Ecce temꝑantia mis erandi: qui sine
percato. ẽ. urm̃. Ecce iterum ius¬
titia uidicandi: prius in illam lapi¬
dem mittat. Ac sidixiss&. Si moy ses
mandauit uob̾. mulierem huius mo¬
di lapidare: uid & e quia non hoc
peccatores sed uistos facere p̃cepit.
Primo uos ipsuustitiam legis impl&e:
& sic inno centes manib. & mundo
corde ad lapidãdã ream con currite.
Primo spiritalici legis edicta: fidem
miscdam & caritatem ꝑ ficite: & sic
iterum se inclinans: scribebat int̾ra.
Et quidem iuxta morem consu& udi¬
nis hamane potest intelligi. quo d &¬
idõ dominus coram tẽpta toribus
improbis inlinari. & in terra scribr
uoluerit: ut alio uultu intendens li¬
berum eis dare exire. quossua res¬

Expanded text:
Quia hinc et ideo Domino Scribae et Pharisaei tendebant laqueos insidiarum, putantes eum vel immisericordem futurum in judicando vel injustum, praevidens ille dolos, quasi fila transit araneae, et judicium justitiae per omnia et mansuetudinem pietatis ostendens. Ecce temperantia miserandi: « Qui sine peccato est vestrum, » ecce iterum justia judicandi, « primus in illam lapidem mittat. » Ac si dixisset: « Si Moyses mandavit vobis mulierem hujusmodi lapidare, videte, quia non hoc peccatores, sed justos facere praecepit. » Primo vos ipsi justitiam legis implete, et sic innocentes manibus et mundo corde ad lapidandum ream concurrite, primo spiritualia legis edicta, fidem, misericordiam et charitatem perficite, et sic iterum se inclinans scribebat in terra. Et quidem juxta morem consuetudinis humanae potest intelligi, quod ideo Dominus coram tentatoribus improbis inclinari, et in terra scribere voluerit, ut alio suum vultum intendens, liberum eis daret exire, quos sua res
Abbreviated transcription (Latin):
litati simus si non nos diuina pi
crimine. sollerti pensemus. an cum
beato iob dicere possimus. Neque
enim reprebendit nos cornr̃m: in
omni uita nr̃a. Bene quam inclina¬
tiis scripsit in terra. erertus mise¬
ricor diae. uerba de promit: quia
quod ꝑhumane infirmitatis socie¬
porentiae omnibus donum pi&atis

Expanded text:
litatis simus, si non nos divina pielitatis simus, si non nos divina piecrimine solerti pensemus, an cum beato Job dicere possimus: Neque enim reprehendit nos cor nostrum in omni vita nostra . Bene qui inclinatus scripsit in terra, erectus misericordiae verba depromit, quia quod per humanae infirmitatis sociepotentiae hominibus donum pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
lier in medio stans. Sed figura te
nos al mon&. in eo quod & ante da¬
tam & post datam sententiam in¬
clinans scripsit in terra: ut &
prius quam percand̃em proximũ
corripiamus. & post quam debi¬
te castigationis illi minister iũ
red diderimus. nos ipsos digna
humilitatis in uestigatione per¬
pendamus. Ne forte aut eisdem qua
in ipsis reprebendimus. aut aliis
quib lib& simus facinoribus irre¬
t&i. Sicut forte fieri poterit ut
ipse qui homicida reum mortis
ẽẽ. indicauerit. ipse inse ipso
ꝑodium fr̃ne mortis reus. eẽ. an¬
te oculum conditoris inueniat᷑.
Similit̃ qui fornicationis crimen
in fr̃ae accusat. inse ipso suꝑ¬
bie facimis non uideat. Id eo
uib&ur iudex alien criminis
digito dis creci onis incor de suo
d escribe: neforte inse ipso reus
inueniatur. Quid igitur nob̾
in huuis modi ꝑiculis remedii.
qđ restat salutis. nisi ut cum pec¬
cantem conspicimꝰ alium. mox
inl memus deorsum: id . ẽ. ꝗ
deiecti ex nr̃e conditione fragi¬

Expanded text:
es a senioribus. Sed figurate nos admonet in eo, quod et ante datam et post datam sententiam inclinans scripsit in terra; ut et prius quam peccantem proximum corripiamus, et postquam debitae castigationis illi ministerium reddiderimus, nos ipsos digna humilitatis investigatione perpendamus, ne forte aut eisdem, quae in ipsis reprehendimus, aut aliis quibuslibet simus facinoribus irretiti. » Sicut forte fieri potest, ut ipse qui homicidam reum mortis esse judicaverit, ipse in seipso per odium fraternae mortis reus esse ante oculum conditoris inveniatur. Similiter qui fornicationis crimen in fratre accusat, in se ipso superbiae facinus non videat. Ideo jubetur judex alieni criminis digito discretionis in corde suo describere, ne forte in seipso reus inveniatur. « Quid igitur nobis in hujusmodi periculis remedii, quid restat salutis, nisi ut cum peccantem conspicimus alium, mox inclinemus deorsum, id est, quam dejecti ex nostrae conditione fragi
Abbreviated transcription (Latin):
bebant: ut eis dediuinitate ser¬
monem facer&. atq ad memoriã
futur orum scriptũ relinquer&.
max ime ad conuincendam illoꝵ
heresim. qui dicebant xp̃m ante
mariã: non fiusse. Quod primũ
senegauit facturum. Sed illis in
prece per seuerantibus : non alit̃
ad qui euit. nisi om̃s triduano
ieuinio dñm in conmune p̾ca¬
rentur. Quod cum fecissent:
tanta gracia sp̃s scĩ dicitur fuis¬
se repl&us. ut usque ad contẽ¬
raperetur. et dex̧ t̃noe uitae
puris simo fonte potar&. quod
nobis sitientib propinar&: un
de euangelu sui: tale est ex¬
ordium. In principio erat uer¬
bum: & uerbum trat aput dm̃:
& ds̃ erat uerbum. Et sic ꝑto
tum euangelii sui textũ : pau
& absque ulla ambi guitate cre¬
denda sint: quaȩ iohs scripsit.
ipse manifestat: cũ subiungit.
Et scimus: quia uerum. ẽ. tes¬
timonium eius. Et nos . gͦ. cũ

Expanded text:
bebant, ut eis de divinitate serbebant, ut eis de divinitate sermonem faceret, atque ad memoriam futurorum scriptum relinqueret, maxime ad convincendam illorum haeresim, qui dicebat Christum ante Mariam non fuisse: quod primum se negavit facturum, sed illis in prece perseverantibus, non aliter acquievit, nisi omnes triduano jejunio Dominum in commune precarentur. Quod cum fecissent, tanta gratia Spiritus sancti dicitur fuisse repletus, ut usque ad contemraperetur, et de aeternae vitae purissimo fonte potaret, quod nobis sitientibus propinaret. Unde et Evangelii sui tale est exordium: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, » et sic per totum Evangelii sui textum, paucaet absque ulla ambiguitate credenda sunt quae Joannes scripsit, ipse manifestat cum subjungit: « Et scimus quia verum est testi
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs dño testimonium dicendo: per¬
hibuit recte uiuendo. ꝑhibuit e¬
uangeliũ scribendo. Fhib& &iam
cotidie. eum euangeliũ quod scrip¬
sit: in ecela asidelibus legitur uel
auditur. Sed gratum forte udebi¬
tur: siquȩ occasio illi euangelium
scribendi fuerit breuit̃ cõmemo¬
remus. Nam post dñi ascensionẽ
ꝑsexaginta ferme annis absque
ullo aminiculo scribendi xuan¬
gelium predicaiit. Sead cũ ꝓpter
insupperabilem constantiã euan¬
grlizandi ut diximus adomiciano
impussimo cęsare in pathinos insula
exilio religatus. fuiss&. in runpentes
inaccła dĩ heretiei. marcion. cherin¬
tus. exebion. & c&tri filii diaboli.
quos ipse in epla sua antrxpistos
appellat: dniersis dogmatibus
eam scindere conatisunt. Dicen¬
tes xp̃m ante mariam: non fu¬
isse. Post ea uero ꝑmittente ner¬
ua piissimo rege. de exilio re¬
uersus. dum epheso moraretur:
rogatus dicitur ab om̃ibus asiae
te saluatoris satis scriptum ha¬

Expanded text:
Joannes Domino testimonium docendo, perJoannes Domino testimonium docendo, perhibuit recte vivendo, perhibuit Evangelium scribendo, perhibet etiam quotidie, cum Evangelium quod scripsit in Ecclesia a fidelibus legitur vel auditur. Sed gratum forte videbitur, si quae occasio illi Evangelium scribendi fuerit, breviter commemoremus. Nam post Domini ascensionem, per sexaginta ferme annos absque ullo adminiculo scribendi Evangelium praedicavit. Sed cum propter insuperabilem constantiam evangelizandi, ut diximus, a Domitiano impiissimo Caesare in Pathmos insulam exsilio relegatus fuisset, irrumpentes in Ecclesiam Dei haeretici Marcion, Cerinthus et Ebioni, et caeteri filii diaboli, quos ipse in Epistola sua Antichristos appellat, diversis dogmatibus eam scindere conati sunt, dicentes Christum ante Mariam non fuisse. Postea vero, cum permittente Nerva piissimo rege, de exsilio reversus Ephesi moraretur, rogatus dicitur ab omnibus Asiae te Salvatoris satis scriptum ha
Abbreviated transcription (Latin):
uiuus: Quisibi sitienti potum
tribu&. ubi est fons uiuus: ex
quo qui gusta urrit. num quam
siti& in at̃ num. Quis uesti &
nudum. ubi stola .ẽ. in mortalis:
quis uisitabit infirmum. ub i
qui insir ma̾ur non .ẽ: quis se¬
peli& mortuũ. ubi regio .x̃. ui¬
uentium: unde sic̃ diximꝰ Acti¬
ua uita hic hab& initium & sinẽ:
mer cede restante. contem plati¬
ua.uͦ: hic hab& initium sed in
futuro ꝑfectionem habebit
Quia qđ nunc uid&. ꝑspeculũ
& in enigmate. tunc uidebit
facie ad faciem. Unde bene
deiohe dictũ .ẽ. sic eũ uolo
manere donec ueniam. ide
eos quos gustu mȩȩ contẽ pla¬
tionis debri auero. semꝑ prosi¬
cere uolo quo adusq me in
diẽ uidicu apparente. cum &¬
t̾na riributione defide tran¬
seant adspeciem. Iam enĩ des¬
criptionẽ sui euange lii bea¬
tus ioħs nob̾ conmendat: cũ
dicit. Hic est discipulus ille
quitesti moniũ ꝑhib& dehis:
& scripsit haȩc. Perhibuit quippe

Expanded text:
vivus? Quis ibi sitienti potum vivus? Quis ibi sitienti potum tribuet, ubi est fons vivus, ex quo qui gustaverit, nunquam sitiet in aeternum? Quis vestiet nudum, ubi stola est immortalitatis? Quis visitabit infirmum, ubi qui infirmetur non est? Quis sepeliet mortuum, ubi regio viventium? Unde, sicut diximus, activa vita hic habet initium et finem, mercede restante: contemplativa vero hic habet initium, sed in futuro perfectionem habebit: quia « quod nunc videt per speculum et in aenigmate, tunc videbit facie ad faciem . » Unde bene de Joanne dictum est: « Sic eum volo manere donec veniam, » id est, eos quos gustu meae contemplationis inebriavero, semper proficere volo, quoadusque me in die judicii apparente, cum aeterna remuneratione de fide transeant ad speciem. Jam enim descriptionem sui Evangelii beatus Joannes nobis commendat, cum dicit: « Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec. » Perhibuit quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ria uitae ꝑceptione dulcissime
sus pirare. Sed tamen utrũque
discipulum: utraq uita nullus
ignorat. ẽe. perfectum. Et ac¬
tiua quidem uita generaliter
ad om̃s fide lesꝑtin&. Qui srab
hoc seculo in maculatos custo¬
dientes mente. manu. & lin¬
guai. ibono oꝑe exercent: con¬
templatiua uita uero illis maxi¬
me datur: quipost longua
exercitia monastice uitae. se¬
creta loca heremi sibi eligunt
ubi abs̃q inpedimento ħomi¬
num. lerti oni & orationi insis¬
tere. & soli dõ possunt inhere¬
re: & quantum humana fra¬
gilitas patitur. aliquociins ce¬
tibiis angelorum: m̃te ad uin¬
gi. Dicentes cum psalmista.
Ec̾ce elorgaui fugiens. & manũ
insolitudine. Hoc aut̃ int̾ actiuã
& contempla tiuam uitã distat:
quia actiua uita hic incipie. & hic
finitur. Contemplatiua .uͦ. hic ba¬
b& initiũ: sed infuturo plenius
ꝑficietur. Quis enĩ in illa uitar
surientibus tribu& cybum: ubi
esurit nemo. cum panis sit ibi

Expanded text:
rnae vitae perceptione, dulcissime rnae vitae perceptione, dulcissime suspirare. Sed tamen utrumque discipulum, utraque vita nullus ignorat esse perfectum, et activa quidem vita generaliter ad omnes fideles pertinet, qui, se ab hoc saeculo immaculatos custodientes, mentem, manum, linguam in bono opere exercent. Contemplativa vero illis maxime datur, qui post longa exercitia monasticae vitae, secreta loca eremi sibi eligunt, ubi absque impedimento hominum, lectioni et orationi insistere et soli Deo possint inhaerere, et quantum humana fragilitas patitur, aliquoties coetibus angelorum mente adjungi, dicentes cum Psalmista: « Ecce elongavi fugiens, et mansi solitudine . » Hoc autem inter activam et contemplativam vitam distat, quia activa hic incipit et hic finitur: contemplativa vero hic habet initium, sed in futuro plenius perficietur. Quis enim in illa vita esurientibus tribuet cibum, ubi esurit nemo, cum panis sit ibi