comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anxius. dũ ꝑ uasta deserti incautiuꝰ
euagat᷑. ab obuio qͦdam hostiũ eqͥte
conto ictꝰ intiit. die misericors
d̃s imꝑia c̃silia. impii morte dissoluit.
rerũ discͥmine ab gxercitu creatꝰ.
cũ ⁊ locoꝵ iniqͥtate captꝰ ⁊ hostib
ccũ septꝰ. nullã euadendi sacultatẽ
nanciiceret. fed̾ cu Iapore rege ꝑla-

Expanded text:
anxius dum per uasta deserti incautius anxius dum per uasta deserti incautius euagatur, ab obuio quodam hostium equite conto ictus interiit. sic misericors Deus impia consilia impii morte dissoluit. rerum discrimine ab exercitu creatus cum et locorum iniquitate captus et hostibus circumsaeptus nullam euadendi facultatem nancisceretur, foedus c
Abbreviated transcription (Latin):
religionẽ arte pociꝰ quã potestate
insectatꝰ ut negaret᷑ fides xͥ. ⁊ ido¬
loꝵ cultꝰ susciꝑet᷑. honorib magniꝰ
ꝓuocare. quã torm̃tis cogere stu¬
duit: aperto tam̃ p̃cepit edic̃to.
ne quis ceani decendor libelum
studioꝵ ꝓfessor e̾e̾t. s tam̃ sic̃ a ma¬
iorib nr̃is cõpositũ habemꝰ om̃s uͥ¬
q ꝓpemodũ p̃cepti ẽditiones ãple¬
xati. officiũ oragis quã fidem dese¬
rere maluer̃t. Iulianꝰ autẽ bellũ
adu̾sum parthos pa rans. cũ roma¬
ꝑsecuturꝰ eccłias. si uictoriã potius¬
set adipisci. Nã ⁊ ãphiteatrũ hie¬
rosolunis extrui uissit. in qͦ reu̾sꝰ
a parthis. ep̃os. monachos. om̃sq eiꝰ
loci scõs. bestiis &̃ arte seuiorib o¬
biceret spectaretq laniandos. Itaq
pꝰquã a thesifonte castra mouit. do¬
lo euiꝰdam tͣnssuge in deserta ꝑdu¬
ctus. cũ ui sitis ⁊ ardore solis. atq
insuꝑ labore arenarũ ꝯfectꝰ ꝑiret
exercitꝰ imꝑator tanto rerũ ꝑiculo

Expanded text:
state insectatus, ut negaretur fides Christi et idolorum cultus susciperetur, honoribus magis provocare, quam tormentis cogere studuit. Aperto tamen praecepit edicto, ne quis Christianus docendorum liberalium studiorum professor esset. Sed tamen, sicut a maioribus nostris compertum habemus, omnes ubique propemodum praecepti condiciones amplexati officium quam fidem deserere maluerunt. Inlianns autem bellum aduersum Parthos parans cum Romapersecuturus ecclesias, si uictoriam potuisset adipisci. nam et amphitheatrum Hierosolymis extrui iussit, in quo reuersus a Parthis episcopos monachos omnesque eius loci sanctos bestiis etiam arte saeuioribus obiceret spectaretque laniandos. itaque postquam a Ctesiphonte castra mouit, dolo cuiusdam transfugae in deserta perductus, cum ni sitis et ardore solis atque insuper labore harenarum confectus periret exercitus, imperator tanto rerum periculo
Abbreviated transcription (Latin):
lentiniano mortuo tenuit. eui soli
cũ impie ageret potuiss erubesc̾e̾.
Ilico ueluti effrenata liber audatia
legẽ dedit. ut monachi hoc ẽ xani
qͥ ad unũ fidi opꝰ dimissa scłariũ re¬
rũ multimoda actione sese redigt̃.
ad miliciã cogerent᷑. uastas illas t̃ẽ
egipti solitudines arenasq diffusa.
quas ꝓpt̾ sitim ac sterilitatẽ ꝑicło¬

Expanded text:
lentiniano mortuo tenuit, cui soli, cum impie ageret, potuisset erubescere. ilico uelut effrenata libertatis audacia legem dedit, ut monachi, hoc est Christiani qui ad unum fidei opus dimissa saecularium rerum multimoda actione se redigunt, ad militiam cogerentur. uastas illas tunc Aegypti solitudines harenasque diffusas, quas propter sitim ac sterilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum hominum cesum sit
qñ octo milia st̃ capta tus¬
coꝵ. Tercio aũ in eisdẽ diebꝰ
galli se in p̃dam ꝑ mariti¬
ma loca subiectosq campos
ab albanis montib diffu¬
derunt. Adu̾sum qͦs nouo
militum delectu habito ẽ¬
seͥptisq legionib .x. sexagĩ¬
ta milia romanoꝵ. negatiꝰ
gͥ latinoꝵ auxiliis ꝓcessert̃
Confecit hanc pugͥnã .m̃. ua¬
lerius. auxiliante coruo ali¬
te. un pꝰea coruinus ẽ dicti.
O cciso enim ꝓcuratore gallo.
hostes t̾riti. sparsimq fu¬
gientes gͣuit̃ trucidati st᷑.
Numandum ⁊̃ int̾ mala
censeo pͥmum illud ictum
cum carthaginensibꝰ fedꝰ
qd̾ hisdem tꝑrib fuit. pre¬
sertim ex qͦ tam gͣuia orta
legati a carthagine romã
missi sunt. fedusq pepige¬
runt. Quoꝵ ex ingͥssu car¬
thaginiensum in italiam
maloꝵ gͣndinẽ secuturã
continuaꝵ q miseriarũ.
tenebͣs iuges. historiarũ
fides. locoꝵq infamia. &
abhominatio dierũ quib
ea gesta sunt ꝓtestantur.

Expanded text:
num numerus caesus sit, quando octo millia sunt capta Tuscorum. Tertio autem in iisdem diebus Galli se in praedam per maritima loca subjectosque campos ab Albanis montibus diffuderunt. Adversus quos novo militum delectu habito, conscriptisque legionibus decem, sexaginLX milia Romanorum, negatis sibi Latinorum auxiliis, processerunt. confecit hanc pugnam M. Valerius, auxiliante coruo alite, unde postea Coruinus est dictus. occiso enim prouocatore Gallo, hostes territi sparsimque fugientes grauiter trucidati sunt. Numerandum etiam inter mala censeo primum illud ictum cum Carthaginiensibus foedus, quod isdem temporibus fuit; praesertim ex quo tam grauia orta legati a Carthagine Romam missi sunt foednsque pepigerant. quem ingressum Carthaginiensium in Italiam malorum grandinem secuturam x continuarumque miseriarum tenebras iuges historiarum fides locorumque infamia et abominatio dierum, quibus ea gesta sunt, protestantur.
Abbreviated transcription (Latin):
t de suꝑiorib taceam.
one. totũ romanũ imꝑiũ. pe-¬
stilentiã magna uerauit. Mentita ẽ
iniqͥtas sͥ. prauo in ꝑniciẽ suã circũ¬
uenta udicio. pestilentia cõmunis
casus ẽe. accidentẽq ex morbis mortẽ
nat᷑e finẽ ẽẽ ñ penã. Rursꝰ gͥ atq
in breui irã di sceleratis actionibus
ꝓuocat. exceptura plagã cuiꝰ aliqͣn¬

Expanded text:
t de superioribus taceam, one totum Romanum imperium pestilentia magna uexauit. mentita est iniquitas sibi, prauo in perniciem suam circumuenta iudicio, pestilentiam communis casus esse accidentemque ex morbis mortem naturae finem esse non poenam. rursus igitur atque in breui iram Dei sceleratis actionibus prouocat exceptura plagam, cuius aliq
Abbreviated transcription (Latin):
gothis suis sepe uicto. sepe concluso.
semꝑq dimisso. Taceo de infelicibꝰ
ais apud polentia gestis cũ bar¬
baro ⁊ pagano duce. hoc ẽ sauli belli
sũnia cõmissa ẽ. eunꝰ imꝓbitate reue¬
rentissum dies ⁊ sc̃m pascha uolatũ
ẽ. cedentiq hosti ꝓpt̃ religionẽ. ut
pugnaret extortũ ẽ. cũ quidem o¬
stendente in breui uidicio di. ⁊ qͥd
fauor eiꝰ poss ⁊ qͥd ultio eiꝰ exig̾et.
pugnantes uicimꝰ. uictores uicti su¬
mus. Taceo de ipsoꝵ int̃ se barbaro¬
rũ ẽbris dilaceratiõib cũ se inuic̃e
gothoꝵ cunei duo. deinde halani.
atq huni uariis cedib ppłabant᷑.¬

Expanded text:
Gothis suis saepe uicto, saepe concluso Gothis suis saepe uicto, saepe concluso semperque dimisso. taceo de infelicibus illis apud Pollentiam gestis, cum barbaro et pagano duci, hoc est Sauli, belli summa commissa est, cuius inprobitate reuerentissimi dies et sanctum pascha uiolatum est cedentique hosti propter religionem, ut pugnaret, extortum est: cum quidem, ostendente in breui indicio Dei et quid fauor eius possit et quid-ultio exigeret, pugnantes uicimus, uictores uicti sumus. taceo de ipsorum inter se barbarorum crebris dilacerationibus, cum se inuicem Gothorum cunei duo, deinde Alani atque Huni uariis caedibus populabant
Abbreviated transcription (Latin):
reret. Nulle agunt᷑ in sidie nulla cor
ne sine pugna fugit uictꝰ ad tẽpꝰ. ne plꝰ
audeat uictor iratꝰ tͣnsportat᷑ in diu̾¬
sum locũ ut nesciat frãt occidi quo
uindicat᷑ oeciso. Sane idẽ macerel e¬
latꝰ rerũ scdarũ insolentia. pꝰ habito
sc̃oꝵ ꝯsortio cũ quib antea dõ militãs
uicerat. etiã eccłam tem̾are ausꝰ ẽ. at¬
q ex ea qͦsdam ñ dubitauit extrahere.
utrũq semꝑ diuinũ uigilare iudi¬
contẽpsit occisus ẽ. Intea cũ a theodo¬
sio imꝑatore seniore singłis potissimiꝰ
infantũ cura ⁊ disciplina utͥusq pa¬
latii cõmissa e̾e̾t. hoc ẽ rufino orien¬
talis aule. & stilichonii occidentalis
imꝑii. qͥd ut̾q egerit. uł qͥd agere
conatꝰ sit. exitꝰ utͥusq docuit. cũ ali¬
us sibi. alius filio suo affectans rega¬
le fastigiũ. ut reb repente t᷑batis.
necessitas rei publice scelꝰ ambitꝰ te¬
geret. barbaras gentes ille ĩmisit.
hic fouit. Laceo de alarico rege eñ

Expanded text:
reret. nullae aguntur insidiae, nulla cor paene sine pugna; fugit uictus ad tempus, ne plus audeat uictor iratus; transportatur in diuersum locum, ut nesciat frater occidi, quo uindicatur occiso. sane idem Mascezei elatus rerum secundarum insolentia, posthabito sanctorum consortio, cum quibus antea Deo militans uicerat, etiam ecclesiam temerare ausus est atque ex ea quosdam non dubitauit extrahere. utrumque semper diuinum uigilare iudicontempsit, occisus est. Interea cum a Theodosio imperatore seniore singulis potissimis infantum cura et disciplina utriusque palatii commissa esset, hoc est Rufino orientalis aulae, Stiliconi occidentalis imperii, quid uterque egerit, quidue agere conatus sit, exitus utriusque docuit, cum alius sibi, alius filio suo affectans regale fastigium, ut rebus repente turbatis necessitas reipublicae scelus ambitus tegeret, barbaras gentes ille inmisit, hic fouit. taceo de Alarico rege cum
Abbreviated transcription (Latin):
ildo ⁊ ipse fugam molitꝰ.
arrepta naui ut in altum
ꝑuectus. ac deinde reuocatꝰ in africã
est. Post aliqͣntos dies strangulatꝰ in¬
tiit. Piclitarem sub tantoꝵ miracu¬
loꝵ relatu. qͣsi presũpta m̃tiendi ĩ¬
pudentia. nͥ adhuc uoc̃e nr̃am con

Expanded text:
ildo et ipse fugam molitus arrepta naui ut in altum prouectus ac deinde reuocatus in Africam est, post aliquot dies strangulatus interiit. periclitaremnr sub tantorum miraculoram relatu quasi praesumpta mentiendi inpudentia, nisi adhu
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ꝯsulẽ tim̃s. orta subito
seditõe fugient̾ẽ. ꝑ .P̃. me¬
tium satelhtẽ informi sti¬
pite comminutum int̃fecit.
frem̃te ꝓ tantis rei publicȩ
malis senatu ppłoq roma¬
no. marius ꝯsul accõmodato
ad tꝑs ingenio ꝯsensui bo¬
noꝵ sese imiseuit. cõmotã¬
q plebẽ leni orõe sedauit.
Saturninꝰ infamib ausis. cõ¬
tionẽ domui suȩ hu̾it. Ibi¬
q ab aliis rex. ab aliis ĩꝑator
est appellatꝰ. Mariꝰ manipy¬
latim plebe descͥpta. alterr̃
ꝯsułe cum p̃sidiis in colle dis¬
posuit. ipse portas ꝯminuit.
in foro p̃hum commissumẽ.
saturninꝰ a marimnis foro
pulꝰ. in capitohum ꝯfugit.¬

Expanded text:
fieri consulem timens, orta subito fieri consulem timens, orta subito seditione fugientem per P. Mettium satellitem informi stipite conminutum interfecit. fremente pro tantis reipublicae malis senatu populoque Romano, Marius consul accommodato ad tempus ingenio consensui bonorum sese inmiscuit commotamque plebem leni oratione sedauit. Saturninus infamibus ausis contionem domi suae habuit ibique ab aliis rex, ab aliis imperator est appellatus. Marius manipulatim plebe descripta alterum consulem cum praesidiis in colle disposuit, ipse portas communiuit. in foro proelium commissum est; Saturninus a Marianis foro pulsus in Capitolium confugit
Abbreviated transcription (Latin):
de concid̾it. E uolu̾e ac ꝑc᷑¬
rere mͥ discordiaꝵ ambages
⁊ inextͥcabiles seditionũ car¬
sas incommodum simul ac
longum uidet᷑. Sane bre¬
uit̃ strinxisse sufficiat. qr
pͥmus .I. apuleiꝰ saturninꝰ
exeitati tumultꝰ auctor ex¬
tit̾it. qͥnto metello numi¬
dieo uro sane pͥmar io acer¬
rimus inimicꝰ qui eũ censorẽ
creatum. ꝓtͣctum domo.
atq in capitohũ ꝯfugientẽ
armata multitudine obse¬
dit. Uñ equitum romanoꝵ
indignatõe deiectꝰ ÷. płima
añ capitolium cede facta
annunmũ demn competito¬
rem suum saturninꝰ ⁊ glar¬
eia. fraude .G̃. marii ꝯsulis
occid̾unt. Seq̃nte anno ma¬
rius sexto ꝯful ⁊ glacia p̃tor.
⁊ saturninꝰ tribunꝰ plebis cõ¬
spirau̾unt. metellum numi¬
dicum in exihum qͣcũq ui
ag̾e. Die dicta a suppositis
eiusdẽ factionis iudicib
ꝑ scelus in nocens metellus
dampnatꝰ in exiltum. eum
totus urb̃ dolore discessit.
Idem saturninꝰ memniiũ
uirum acrẽ ⁊ integrum

Expanded text:
de conciderit. euoluere ac percurrere mihi discordiarum ambages et inextricabiles seditionum causas incommodum simul ac longum uidetur; sane breuiter strinxisse sufficiat, quia primus L. Apuleius Saturninus excitati tumultus auctor exstiterit, Q. Metello Numidico uiro sane primario acerrimus inimicus, qui eum censorem creatum protractum domo atque in Capitolium confugientem armata multitudine obsedit, unde equitum Romanorum indignatione deiectus est, plurima ante Capitolium caede facta. A. Nunium deinde, conpetitorem suum, Saturninus et Glaucia fraude C. Marii consulis occiderunt. subsequente anno Marius sexto consul et Glaucia praetor et Saturninus tribunus plebi conspirauerunt Metellum Numidicum in exilium quacumque ui agere. die dicta a suppositis eiusdem factionis iudicibus per scelus innocens Metellus damnatus in exilium cum totius Vrbis dolore discessit. idem Saturninus Memmium, uirum acrem et integrum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ romanũ uire uocitari. Neminem
umꝗͣ dubitasse scio macedonicũ re¬
gnũ sub septentͥone cũ ipsa celi pla¬
ga tum alexandri magni are posi¬
te usq ad nc̃ sub ripheis montibus
docent. Carthaginẽ uͦ uniu̾se p̾cel¬
lusse affrice. ⁊ ñ solũ in syciliam.
sardiniã. cet̾asq adiacentes insulas
s eciã in hispaniã regni t̾minos te¬
tendisse. hẏstoriarũ simul monim̃ta
urbiũq declarant. Dictũ ẽ eciam
uastate ꝑ medos babyloniȩ. ⁊ irrup¬
te ꝑ gothos rome. pares admodum
annoꝵ numeros cucurrisse. Nunc
autẽ his illud adicio. qͦmag̾ clare¬
at unũ ẽẽ arbitrũ scłoꝵ. regnoꝵ.
locoꝵq om̃ium dm̃. Regnũ car¬
thagiuense a ꝯditiõe ulq ad eu̾sio¬
nem eiꝰ. paulo ampliꝰ quã septin.¬
gentis annis stetit. E que regnum
macedonicũ a carano usq ad ꝑsen
ipsa in occͦsu num̾i huiꝰ offendit.

Expanded text:
et Romanum iure uocitari, neminem et Romanum iure uocitari, neminem umquam dubitasse scio; Macedonicum regnum sub septentrione cum ipsa caeli plaga tum Alexandri Magni arae positae usque ad nunc sub Riphaeis montibus docent; Carthaginem uero uniuersae praecelluisse Africae et non solum in Siciliam Sardiniam ceterasque adiacentes insulas sed etiam in Hispaniam regni terminos tetendisse, historiarum simul monumenta urbiumque declarant. dictum est etiam, uastatae per Medos Babyloniae et inruptae per Gothos Romae pares admodum annorum numeros cucurrisse. Nunc autem his illud adicio, quo magis clareat unum esse arbitrum saeculorum regnorum locorumque omnium Deum. regnum Carthaginiense a conditione usque ad euersionem eius, paulo amplius quam septingentis annis stetit, aeque regnum Macedonicum a Carano usque ad Persen ipsa in occursu numeri huius offendit.
Abbreviated transcription (Latin):
yͥncipem gentiũ. ⁊ romã eque
ñc̃ gentib dñantem. cõpacta ẽ¬
scͥpsi. fuisse illud pͥmũ. hoc ulti-¬
mũ imꝑuĩ. Illud paulatim cede̾s.
at istud sensim ꝯualescens. Deflu-¬
xisse illi sub uno tpr nouissimũ
regẽ. cũ isti pͥmũ fuisse. Illam de¬
inde inuadente cyro. captã ue¬
lut in mortẽ ꝯcidisse. cũ istã fi-¬
dutialit̾ assurgentẽ pꝰ expulsos
reges lib̃is uti cepisse consiliis. p̃¬
cipue cũ uĩdicante lib̾tatẽ suã
babyloniã sub regib seruiebat. in
sc̃am hirłm recepta lib̾tate redie
fuerat reformarit. Pret̾ea int̾cessisse
dixerã int̾ babylonicũ regnũ qͦd ab
oriente fuerat. ⁊ romanũ qͦd ab occi-¬
dente ꝯsurgens hereditati orientis
enutͥebat᷑. macedonicũ affricanũq
regnũ. hoc ẽ quasi a meridie ad sep¬
tentͥonẽ breuib uicib partes tuto¬
ris curatorisq tenuisse. orientis et
occidentis regnũ. atq babylonieũ

Expanded text:
principem gentium et Romam aeque principem gentium et Romam aeque nunc gentibus dominantem conpacta conscripsi: fuisse illud primum, hoc ultimum imperium; illud paulatim cedens, at istud sensim conualescens; defluxisse illi sub uno tempore nouissimum regem, cum isti primum fuisse; illam deinde tunc inuadente Cyro captam uelut in mortem concidisse, cum istam fiducialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; praecipue cum, uindicante libertatem suam Babylonam sub regibus seruiebat, in sanctam Hierusalem recepta libertate redierpraedictum fuerat, reformarit. praeterea intercessisse dixeram inter Babylonium regnum, quod ab oriente fuerat, et Romanum, quod ab occidente consurgens hereditati orientis enutriebatur, Macedonicum Africanumque regnum, hoc est quasi a meridie ac septentrione breuibus uicibus partes tutoris curatorisque tenuisse. orientis et occidentis regnum Babylonium
Abbreviated transcription (Latin):
Nos auctorem rerũ potenciã ñ
arcificẽ scientiã querimꝰ. Diis qͥp¬
pe ut putant magnis ñ de fabris
uilissimis questio ẽ quib nͥ mat̾ia
accedat. ars cessat. Si enĩ prescis¬
se illis ac uoluisse p̾sto sẽꝑ fuit.
imo ettã subiacente p̾scientia qr
apud om̃ipotencia de oꝑib dum¬
taxat siuis. hoc est p̾scire quod
uoluntas astipularet᷑. ñ expectari
oportuit s creari. maxime cũ et
iouẽ illũ suũ aceruos formicarũ
in ppłos hominũ ludo uertere so¬
litũ ferant. Porro aut̃ de cura ce¬
rimoniarui nec recensendũ ar¬
bitror. qͣm int̾ sacͣ ꝯtinua inces-¬
sabilib cladib nullꝰ finis ac nul-¬
la reqͥes fuit. nͥ cũ saluator mun-
stinatã fuisse imꝑii romani pacẽ
⁊ si iã sufficient᷑ ostendisse me ar-¬
bitror. tam̃ paucis adhuc supple-¬
re conabor. Principio scd̃i libelli
cũ tp̃ra romane ꝯditionis stili te-¬
nore ꝑstringere. multa ꝯuenien-¬
t̃ int̾ babyloniã urbẽ assirioꝵ te

Expanded text:
nos auctorem rerum potentiam, non artificem scientiam quaerimus. de diis quippe, ut putant, magnis, non de fabris uilissimis quaestio est, quibus nisi materia accedat, ars cessat. si enim praescisse illis ac uoluisse praesto semper fuit, immo etiam subiacente praescientia, quia apud omnipotentiam de operibus dumtaxat suis hoc est praescire quodvoluntas astipularetur, non exspectari oportuit, sed creari: maxime cum et Jovem illum suum acervos formicarum in populos hominum ludo vertere solitum ferant. Porro autem de cura caerimoniarum nec recensendum arbitror: quoniam inter sacra continua incessabilibus cladibus nullus finis ac nulla requies fuit, nisi cum Salvator mundi stinatam fuisse imperii Romani pacem, etsi jam sufficienter ostendisse me arbitror, tamen paucis adhuc supplere conabor. Principio secandi libelli cum tempora Romanae conditionis stili tenore perstringerem, multa conuenienter inter Babylonam urbem Assyriorum tunc
Abbreviated transcription (Latin):
runa consequit᷑. Apud parthos
enĩ consul romanꝰ occidit᷑. exerci¬
tqͦ delet᷑ atͦcissimũ illud põpeii
⁊ cesaris bellũ cuule conserit᷑. Se
int̾ hec roma ipsa repentino cor¬
repta incendio concrematur.
anno siquidem ab urbe condita.
dec. incertũ unde ꝯcretꝰ plurimã
urbis partẽ ignis inuasit. Neq
umꝗͣ antea tanto incendio correy
sũptos fuisse memoriȩ ꝓditũ est.
Hinc ĩa bellũ ciuile cõmittit᷑. qͥd
magnis ĩa dudũ dissensiouib ac

Expanded text:
ruina consequitur. apud Parthos ruina consequitur. apud Parthos enim consul Romanus occiditur exercitusque deletur, atrocissimum illud Pompei atque Caesaris bellum ciuile conseritur et inter haec Roma ipsa repentino correpta incendio concrematur. anno siquidem ab Vrbe condita DCC incertum unde concretus plurimam Vrbis partem ignis inuasit, neque umquam antea tanto incendio correptsumptos fuisse memoriae proditum est hinc iam bellum ciuile committitur, quod magnis iamdudum dissensi
Abbreviated transcription (Latin):
miitacio. alt̾na ⁊ uelut forma oc¬
ceani maris qͦ om̃i die dispar. nunc
succidius ꝑ .uii. dies atcollit᷑ inere¬
m̃tis. ñc in sequentib totidẽ dieb
nat᷑ali dãpno ⁊ defectu int̾ior e
subdducit᷑. Ut enĩ de ꝓrimis ordiar
cynbris. tgurinisq uincentib cũ
apud rodanũ flum̃ romanꝰ exerci¬
tus ꝑiit. artissimas roma sensit an¬
gustias. refusa ꝯtinuo clade cimbꝰ¬
rũ magnis elata ꝓuectib pͥoꝵ ob¬
lita defectuũ ẽ. Hanc deinde re-¬
centissime psꝑitatis iactanciã ita¬
licũ bellũ ⁊ dilaceratio seylla ca¬
stigat. Rursꝰ pꝰ hanc domesticam
intestinãq ꝑniciẽ qua usq ad me¬
dullas pene eiuscerata ⁊ exesa ẽ.
parib ꝓpemͦ spaciis tẽpoꝵ ñsolũ
reparata uerũ eciã extenta ẽ. eũ
lucullꝰ asyam. pompeiꝰ hispaniã.
cesar galliã ꝑdomuit. romanuq
imꝑiũ usq ad extͣmos ꝓpemodũ
t̾rȩ t̾minos ppagatũ ẽ. Hane nc̃
amplissimã dilataçionẽ uastissima

Expanded text:
mutatio et uelut forma. Oceani maris, quae omni die dispar nunc succiduis per septem dies attollitur incrementis nunc insequentibus totidem die bus naturali damno et defectu interiore subducitur. ut enim de proximis ordiar, Cimbris Tigurinisque uincentibus cum apud Rhodanum flumen Romanus exercitus periit, artissimas Roma sensit angustias; refusa continuo clade Cimbrorum, magnis elata prouectibus priorum oblita defectuum est. hano deinde recentissimae prosperitatis iactantiam Italicum bellum et dilaceratio Sullana castigat. rursus post hanc domesticam intestinamque perniciem, qua usque ad medullas paene euisoerata et exesa est. paribus propemodum spatiis temporum non solum reparata, uerum etiam extenta est, cum Lucullus Asiam, Pompeius Hispaniam, Caesar Galliam perdomuit Romanumque imperium usque ad extremos propemodum terrae terminos propagatum est. hanc nunc amplissimam dilatationem uastissima
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe
nis sex. Nam pupienꝰ int̾fector. ma-¬
ximini. ⁊ frat eiꝰ balbinꝰ qͥ usur¬
pau̾ant imꝑiũ. in palatio mox
int̾fecti st̃. Gordianꝰ admodũ pu-¬
er. in orientẽ ad bellũ parthicũ
ꝓfectꝰ. sicut eutͦpius scͥbit iani
portas aꝑuit. qͣs utrũ pꝰ uespasia-¬
nũ ⁊ tytum aliqͥs clauserit nemi¬
nẽ scͥpsisse memini. cũ tam̃ eas ab
CO uespasiano pꝰ annũ aꝑtas corneliꝰ
tacitꝰ ꝓdat. Igͥ gordianꝰ ingenti¬
b p̾liis adu̾sum parthos ꝓsꝑe
ges fis. suoꝵ fraude haud longe a
circeso suꝑ eufraten int̾fectus est

Expanded text:
nno ab Vrbe nis sex. nam Pupienus, interfector Maximini, et frater eius Balbinus, qui usurpauerant imperium, in Palatio mox interfecti sunt. Gordianus admodum puer in Orientem ad bellum Parthicum profecturus, sicut Eutropius scribit, Iani portas aperuit: quas utrum post Vespasianum et Titum aliquis clauserit, neminem scripsisse memini, cum tamen eas ab ipso Vespasiano post annum apertas Cornelius Tacitus prodat. igitur Gordianus ingentibus proeliis aduersum Parthos prospere gestis suorum fraude haud longe a Circesso super Euphraten interfectus est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ compͥm̃dum tumultum
hostium cum ex̾citu missꝰ
ab etruscis gallisq opp̃ssus in¬
teriit. Septẽ p̃t̾ea tͥbuni mi¬
litum in ea pugna occisi.
multi nobiles trueidati .xiii.
milia ⁊̃ militũ. romanoꝵ
illo bello ꝓstͣta st̃. Ita aũ qͦti¬
enseũq galli exar sert̃. totis
opib suis roma detrita est
ut sub p̃senti nẽ ꝯu̾satõe
gothor mag̃ debeat me¬
minisse galloꝵ.¬
tuo alexandro rege macedoniȩ
duces eiꝰ mutuis se bellis

Expanded text:
et comprimendum tumultum et comprimendum tumultum hostium cum exercitu missus, ab Etruscis Gallisque oppressus interiit. Septem praeterea tribuni militum in ea pugna occisi, multi nobiles trucidati, tredecim millia militum Romanorum illo bello prostrata sunt. Ita autem quotiescumque Galli exarserunt, totis opibus suis Roma detrita est, ut sub praesenti nunc concursatione Gothorum magis debeat meminisse Gallotuo Alexandro rege Macedonum, duces ejus mutuis se bellis
Abbreviated transcription (Latin):
in mediũ se agm̃ pius senex
equo uectꝰ ingessit. Quo facto
ꝑmoti romani. tota ibi ineu¬
buere acie donec ipsũ ducẽ põ
tũ deleto hostili exeitu uie¬
tũ opp̃ssumq ceꝑunt. Cesa st̃
in eo p̃lio samnitũ .xx. milia
capta aũ .iiiͦiͦ. milia cum rege
romanoꝵ elade tͣhebat᷑ capti
ducis destitutione finitũ ẽ.
A nno subseq̃nte eum sabinis
curio ꝯsule bellum gestũ ẽ.
U bi quot milia hominũ inter
fecta qͦt capta sint ipse ꝯsul
ostendit. Qui eũ in senatu.
magnitudinẽ adquisiti ag
sabini ⁊ multitudinẽ capti
ppłi referre uellet. numerũ
explicare ñ potuit. Anno ab
urbe ꝯdita. ecce .lxiii. dolabel¬
la. ⁊ domitio ꝯsulib. lucani
bricii. samnites qͦ cũ etrus¬
cis. ⁊ senonib gallis facta so¬
cietate cũ rediuiuum contͣ
romanos bellum molirenter
romani ad exorandos gallos
misere legatos. Quos eũ gal¬
li int̾fecissent. cecihus p̃tor
ob ulciscendã legatoꝵ necẽ

Expanded text:
in medium se agmen pius senex in medium se agmen pius senex equo uectus ingessit. quo facto commoti Romani tota ibi incubuere acie, donec ipsum Pontium ducem deleto hostili exercitu uictum oppressumque ceperunt. caesa sunt in eo proelio Samnitium xx milia, capta autem IIII milia cum rege Romanorum clade trahebatur, capti ducis destitutione finitum est. Anno subsequnse cum Sabinis Corio consule bellum gestum est, ubi quot milia hominum ifecta, quot capta sint, ipse consul ostendit: qui cum in senatu magnitudinem acquisiti agri Sabini, et multitudinem capti populi referre vellet, numerum explicare non potuit. Anno ab Urbe condita CCCCLXIII, Dolabella et Domitio consulibus, Lucani, Bruttii, Samnites quoque cum Etruscis et Senonibus Gallis facta societate, cum redivivum 200 contra Romanos bellum molirentur, Romani ad exorandos Gallos misere legatos: quos cum Galli interfecissent, Caecilius praetor ob ulciscendam legatorum necem,
Abbreviated transcription (Latin):
ta referunt᷑. S hanc qͦ is¬
Nus uiri laudandã uicto¬
riam qͣ. uani auspices im¬
pedire ñ potuert̃. oborti
subito corruꝑe morbi. Nã
tanta actã intołabił pesti¬
lentia tẽ corripuit ciuita¬
tẽ. ut ꝓpt̃ eam qͣcũq ratõe
se dandã ubͦs sibillinos ꝯsu¬
lendos putarent. horren¬
dumq uiũ epidauriũ co¬
lubrum eũ ipso esculapi
lapide aduex̾int. qͣsi uͦ pes¬
tilentia aut añ sedata ñ sit
aut pꝰ orta ñ fu̾it. P reterea
alt̾o ab hinc anno fabiꝰ gur¬
ges ꝯsul. male adu̾sũ samni¬
tas pugnauit. Namq amis¬
so exercitu uictꝰ in urbẽ re¬
fugit. Naͣmꝰ cum senatꝰ de
sũmouendo eo delib̾aret.
pat eiꝰ fabius maximꝰ igno¬
miniam d ap̃catꝰ. legatum se
filio it̾m ultro obtulit. si
illi depellende ignominie
⁊ g̾endi it̾m belli facultas
daret᷑. Qua impetͣta. pͣlioq
oserto eũ subito pugnantẽ
filiũ ꝯsułe insistente põtio
samnitaꝵ duce. ⁊ infestis
hostiũ telis ꝯclusum uid̾et

Expanded text:
ta referuntur. sed hanc quoque istius uere laudandam uictoriam, quam uani auspices impedire non potuerunt, oborti subito corrupere morbi. nam tanta ac tam intolerabilis pestilentia tunc corripuit ciuitatem, ut propter eam quacumque ratione sedandam libros Sibyllinos consulendos putarint horrendumque illum Epidaurium colubrum cum ipso Aesculapi lapide aduexerint: quasi uero pestilentia aut ante sedata non sit aut post orta non fuerit. Praeterea altere abhinc anno Fabius Gurges consul male aduersum Samnitas pugnauit. namque amisso exercitu uictus in Vrbem refugit. itaque cum senatus de summouendo eo deliberaret, pater eius Fabius Maximus ignominiam filii deprecatus legatum se filio iturum ultro obtutit, si illi depellendae ignominiae et gerendi iterum belli facultas daretur. qua impetrata proelioque conserto cum subito pugnantem filium consulem insistente Pontio Samnitarum duce et infestis hostium telis conclusum uideret,
Abbreviated transcription (Latin):
opp̃ssit. ubi nouẽ milia ma¬
riane partis occisa st̃. Lucul¬
lus cũ aqͥntio obsederet᷑ eru¬
pit. n repentina puggna ob¬
sessorẽ deleuit exerc̾itũ. Nam
plusꝗͣ .x. milia ibi tẽ cesa refe¬
runt᷑. Sylla deinde cũ cam¬
panio samniticũ duce ncar¬
rinatis reliquisq copiis añ
ipsam urbem portãq celli¬
nam ad horã diei nonã sig¬
na contulit. gͣuissimoq p̃¬
lia hominũ ibi fusa dicun¬
tur .xii. milia sese dederũt.
Reliquã uͦ multitudinem
in fugam uersam ĩsaciabi¬
sis tuetoꝵ ciuiũ ira consũp¬
Sit

Expanded text:
oppressit: ubi novem millia Maoppressit: ubi novem millia Marianae partis occisa sunt. Lucullus, cum a Quinctio obsideretur, erupit, et repentina pugna obsessorem delevit exercitum. Nam plus quam decem millia ibi tunc caesa referuntur. Sulla deinde cum Lamponio Samnitium duce, et Carrinatis reliquis copiis, ante ipsam Urbem portamque Collinam ad horam diei nonam signa contulit, gravissimoque prllia hominum ibi fusa dicuntur, duodecim millia sese dediderunt: reliquam 349 multitudinem in fugam versam, insatiabilis victorum civium ira consumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
ciderunt. Fabius uͦ adrianus
cui imꝑium ꝓ p̃tore erat. reg¬
nũ affrice seruoꝵ manu af̃¬
fec̾tans. a dñis eoꝵ apud uti¬
cam congestis. sarm̃tis cũ om̃i
familia uiuus incensus est.
Damasiipꝰ p̃tor. incentore mario
consule. quintũ sceuolã g̃. car¬
bonem. ĩ domitium .p̃. anti¬
stium incuriam quas̃ ad con¬
sultandum uocatos crudelis¬
sime occidit. Corꝑa int̾fectoꝵ
carnificis unco tracta. atq¬
in tiberim mersa sunt. Rodẽ
temꝑe sylle duces plura pre¬
lia adu̾sus matianas partes
infelicissima felicitate gesse¬
runt. Namq ⁊ q̃. meteliꝰ
carinatis copias cecidit. n ca¬
nis equitatum grauit᷑ tru¬
cidauit. Sylle &̃. nmarii ado¬
lescentis. maximũ tc̃ p̃lium
apud sacritũc portũ fuit.
In quo de exercitu marii cesa
dius scribit. Põpeius carbo¬
nem &̃ castͥs exuit. fugien¬
temq insecutꝰ. nc̃ cedendo.
nc̃ ad deditionem cogendo.
plurima exercitꝰ parte pͥua¬
uit. Metellus norban agm̃

Expanded text:
ciderunt. Fabias uero Hadrianus, ciderunt. Fabias uero Hadrianus, cui imperium pro praetore erat, regnum Africae seruorum manu adfectans, a dominis eorum apud Vticam congestis sarmentis cum omni familia uiuus incensus est. Damasippus praetor incentore Mario consule Q. Scaeuolam C. Carbonem L. Domitium P. Antistium in curiam quasi ad consultandum uocatos crudelissime occidit. corpora interfectorum per carnifices unco tracta atqin Tiberim missa sunt. Eodem tempore Sullae duces plurima praelia adversus Marianas partes infelicissima felicitate gesserunt. Nam et Q. Metellus Carrinatis copias cecidit, et canis equitatum graviter trucidavit. Sullae etiam et Marii adolescentis maximum tunc praelium apud Sacriportum fuit, in quo de exercitu Marii caesadius scribit. Pompeius Carbonem etiam castris exuit, fugientemque insecutus, nunc caedendo, nunc ad deditionem cogendo, plurima exercitus parte privavit. Metellus Norbani agmen
Abbreviated transcription (Latin):
dio consulatꝰ imꝑu sera tan¬
dem morte ỹreptus ẽ. Cin¬
na bonoꝵ neces. maloꝵ ce¬
de suppleuit. Nam cũ intͦ¬
ducta ꝑ mariũ fugitiuoꝵ
manꝰ insaciabilis predandi
esset. nullamq partem auẽ¬
torib p̃de consulib minist᷑¬
ret in forũ quasi stipendii
caysa sollicitata. militibq
circũdata inermis exstincta
est. Cesa sunt illa die in fo¬
ro urbis octo milia fugitiuoꝵ
idem q einna quarto erlisud
ab exercitu suo int̾fectꝰ est
Interea residui senatoꝵ qui
potentiã cinne ⁊ marii cru¬
delitatem. insaniam fimbrie
sertoriiq audatiã fuga eua¬
serant. transuec̾ti in greciã.
coegere p̃cib syllam ut peri¬
clitanti immo iam pene ꝑ¬
dite patͥe oyem ferret. Igi¬
tar sẏlla mox ut cãpanum
lit᷑ attigit. noruanũ consu¬
lem p̃lio opp̃ssit. septẽ milia
tc̃ romanoꝵ romani in t̾fe¬
cerant. sex milia eoꝵdẽ ab
hisdem capta st̃. Centũ .xx.
& quatuor de syllana parte ce¬

Expanded text:
dio consularis imperii sera tandio consularis imperii sera tandem morte praereptus est. Cinna bonorum neces malorum caede suppleuit. nam cum introducta per Marium fugitiuorum manus insatiabilis praedandi esset nullamque partem auctoribus praedae consulibus ministraret, in forum quasi stipendii causa sollicitata, militibusque circumdata, inermis extincta est. caesa sunt illa die in foro Vrbis octo milia fugitiuorum, idemque Cinna quarto consul ab exercitu suo interfectus est. Interea residui senatorum, qui potentiam Cinnae, Marii crudelitatem, insaniam Fimbriae Sertoriique audaciam fuga euaserant, transuecti in Graeciam coegere precibus Sullam, ut periclitanti immo iam paene perditae patriae opem ferret. igitur Sulla mox ut Campanum litus attigit, Norbanum consulem proelio oppressit: septem milia tunc Romanorum Romani interfecerant, sex milia eorundem ab isdem capta sunt, centum uiginti et quattuor de Sullana parte ce
Abbreviated transcription (Latin):
lissimos quosq e senatun
plurimos consulares uiroᷤ
int̾fecerunt. S quota hec
portio ostentate miserie ẽ
uno uerbo definisse cedem
bonoꝵ. cuiꝰ fuit tãta nume¬
rositas. tanta duit᷑nitas. tan¬
ta crudelitas. tantaq diu̾¬
sitas: Uerũtñ equius est me
aliquid utilitatis subtͣxisse
causẽ. quã tantũ horroris
ingessise noticie. siue ꝑitis
hec. siue inꝑitis obiciantur.
De patͥa siquidem. de ciuib
⁊ de maiorib nr̃is hec loqͥ¬
mur. Qui si his exagitati
malis. tam ab hominanda
gesserunt. de quib &̃. audi¬
tis posteri ꝑhorrescant. qͥ
profecto nolunt ista nimis
exaggerari. aut̃ sufficientis
notitie moderatiõe si scuĩt.
aut miserieordis reueren¬
tie contẽpla¬
tione si nesciunt. Igitire
marius cũ int̾fectoꝵ eiui¬
um capita illata conuiui¬
is. oblata capitoliis. collata
costris. ad spectaculũ orna¬
tumq congerer& ac septi¬
mũ consulatũ cũ cuma t̾¬
cie consule ꝑuasisset. in exor¬

Expanded text:
lissimos quosque e senatu et lissimos quosque e senatu et plurimos consulares uiros interfecerunt.\' Sed quota haec portio ostentatae miseriae est? uno uerbo definisse caedem bonorum, cuius fuit tanta numerositas, tanta diuturnitas, tanta crudelitas tantaque diuersitas? uerumtamen aequius est me aliquid utilitatis subtraxisse causae quam tantum horroris ingessisse notitiae, siue peritis haec siue imperitis obiciantur. de patria siquidem, de ciuibus et de maioribus nostris haec loquimur, qui his exagitati malis tam abominanda gesserunt, de quibus etiam auditis posteri perhorrescant, qui profecto nolunt ista nimis exaggerari aut sufficientis notitiae moderatione, si sciunt, aut misericordis reuerentiae contemplatione, si nesciunt. Igitur Marius cum interfectorum ciuium capita inlata conuiuiis, oblata Capitoliis, conlata Rostris ad spectaculum ornatumque congereret ac septimum consulatum cum Cinna tertium consule peruasisset, in exor
Abbreviated transcription (Latin):
misit. quia in se agi posset in¬
tremuit. seseq abhuiꝰ modi
incepto conscientia uictꝰ re¬
mouit: Quin potius annis
fere .xl. consequentib in tan¬
tum continuata sunt bella
ciuilia. ut magnitudo lau¬
dis appetenda ex magnitu¬
dine sceleris putaretur. Õs
enĩ pꝰ tale docum̃tum in tali
malitia parricidioꝵ ꝑicula
refugissent. nͥ parricidia ip̃a
uoluissent. Igitur marius
coloniam ostiensem ui in¬
gressus. om̃ia ibi genera li¬
bidinis auaritie ncrudeli¬
tatis exercuit. Põpeius ful¬
mine afflatꝰ interiit. Exer¬
citus uero eius pestilentia
correptꝰ. pene totꝰ absũptus
est. Nam .xi. milia uiroꝵ
de castris põpeii moitua.
sex milia aũ de parte octa¬
uii consulis siderata sunt.
Marius antium naretiã ciui¬
tates hostili¬
ter ierupit. cunc tosq in
nis p̃t̾ proditores int̾fecit.
bona suis diripienda ꝑmi¬
sit. Post cinna consul cum
legionib n marius cũ fugi¬
tiuis urbem ingressi. nobi¬

Expanded text:
misit, quia in se agi posset inmisit, quia in se agi posset intremuit seseque ab huiusmodi incepto conscientia uictus remouit? quin potius annis fere quadraginta consequentibus in tantum continuata sunt bella ciuilia, ut magnitudo laudis adpendenda ex magnitudine sceleris putaretur. omnes enim post tale documentum in tali militia parricidiorum pericula refugissent, nisi parricidia ipsa uoluissent. Igitur Marius coloniam Ostiensem ui ingressus omnia ibi genera libidinis auaritiae et crudelitatis exercuit. Pompeius fulmine adflatus interiit; exercitus uero eius pestilentia correptus paene totus absumptus est. nam undecim milia uirorum de castris Pompei mortua, sex milia autem de parte Octauii consulis siderata sunt. Marius Antium et Arioiam ciuitates hostiliter inrupit cunctosque in his praeter proditores interfecit, bona suis diripienda permisit. post Cinna consul cum legionibus et Marius cum fugitiuis Vrbem ingressi nobi
Abbreviated transcription (Latin):
parũ sit culpe circa ignoran¬
tiam ut uideat᷑ nescisse de
fr̃e. quẽ nõ ambigit᷑ scisse de
ciue. Itaq uictor uicto infeli¬
cior ubi n fr̃is corpꝰ agnouit. n
parricidium suum execratus
bella ciuilia ilico pectꝰ suum
gladio tͣnsu̾berans. simulq
lacͥmas ⁊ sanguinẽ fundens.
uer abiecit. Q qͥd hoc ꝓfuit ad
confusionẽ crudelis incepti
quod in pͥmo statim belloꝵ
ciuilium exordio. ipfamis fa¬
ma ꝑcrebuit. concurrisse ig¬
naros quidẽ fr̃s s conscios ci¬
ues. petisse frẽm scelere uicto¬
rem spolia fr̃is occisi. ac mox
tante inmanitatis reum. eodẽ
gladio atq eadem manu per
suã necẽ parricidium qđ ad¬
miserat uindicasse: Nũ qͥd
in tantaꝵ animositatis par¬
tium. tam triste mouit exẽ¬
plum: Nñquã apud quẽquã
ꝑicłm sceleris reppulit t̾ror er¬
rons. Nũquid hec que cõmu¬
nis est &̃ cum beluis pietas
n reuerentia nature. quod
unus ꝑim̃do ac ꝑeundo com¬

Expanded text:
parum sit culpae circa ignoranparum sit culpae circa ignorantiam, ut uideatur nescisse de fratre quem non ambigitur scisse de ciue. itaque uictor uicto infelicior, ubi et fratris corpus agnouit et parricidium suum, exsecratus bella ciuilia ilico pectus suum gladio transuerberans simulque lacrimas et sanguinem fundens uer abiecit. Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis incepti, quod in primo statim bellorum ciuilium exordio infamis fama percrebruit, concurrisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues, petisse fratrem scelere uictorem spolia fratris occisi ac mox tantae immanitatis reum eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod admiserat, uindicasse? numquid intentarum animositates partium tam triste mouit exemplum? numquid apud quemquam periculum sceleris reppulit terror erroris? numquid haec, quae communis est etiam cum beluis, pietas et reuerentis- naturae?. quod unus perimendo ac pereundo com
Abbreviated transcription (Latin):
sibi in quatuoͣr diuiserunt.
Cres siquidem legiones ma¬
rio date. partim copiaꝵ oĩi.
carbo ĩpositꝰ est. partim ser¬
torus accepit. Ille scilicet ser¬
torius iam ciuilis belli incen¬
tor &. particeps. qui q̃. hoc
finito. aliud pꝰ in hispania
bellum excitauit. qđ ꝑ mul¬
tos annos maximis romanoꝵ
cladib tͣxit. Cet̾a uͦ exercitus
portio cinnã secuta est. Por¬
ro aũ sñ. põpeiꝰ qui a senatu
cum exercitu accersitꝰ ut rei¬
publice opitularet᷑. n dui sese
nouarũ rerum occupatione
suspenderat. contẽpt᷑ a ma¬
rio uł cuma. ad octauiũ alt̾m
consulem sese contulit. ⁊mox
cũ sertorio conflix̃. Infelicem
pugnam. int̾uentꝰ noctis dire¬
mit. Sexcenteni ex utͣq par¬
te milites crucidati sunt. Po¬
stera die cum ꝑmixtĩ corꝑa
ad sepulturam discernerent᷑.
miles põpeianꝰ fr̃is sui quem
ip̃e int̾fecerat corpꝰ agnouit.
In concursu enĩ utriq cogni¬
tionem uultꝰ. galea considera¬
nem furor ademerat. quãuiᷤᷤ

Expanded text:
sibi in quattuor partes diuiserunt. tres siquidem legiones Mario datae, parti copiarum Cn. Carbo praepositus est, partem Sertorius accepit, ille scilicet Sertorius, iam hic ciuilis belli incentor et particeps, qui etiam hoc finito aliud post in Hispania bellum excitauit, quod per multos! annos maximis Romanorum cladibus traxit. cetera nero exercitus portio Cinnam secuta est. porro autem Cn. Pompeius, qui a senatu cum exercitu arcessitus, ut reipublicae opitularetur, et diu sese nouarum rerum aucupatione suspenderat, contemptus a Mario, uel Cinna ad Octauium alterum consulem sese contulit et mox cum Sertorio conflixit. infelicem pugnam interuentus noctis diremit; sescenteni ex utrae parte milites trucidati sunt. postera die cum permixtim corpora ad sepulturam discernerentur, miles Pompeianus fratris sui, quem ipse interfecerat, corpus adgnouit: in concursu enim utrique cognitionem uultus galea, consideranem furor ademerat; quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
nulitum in illa tẽ congͥssione
ꝓstrata st̃. Regulus ille dux
nobił cum quingentis uiris
captꝰ ÷. ⁊ in cathenas coniectꝰ
Decimo demũ anno punei
tam audacis facti conseius
rerum instabilium mucati
onem timens. ilico ex affrica
migrauit in g̾eiam. Igit᷑
emibꝰ paulꝰ. ⁊ fului nõbili¬
ores conss. audita captitiita¬
te reguli. ⁊ clade excitꝰ ro¬
manreransire in affricam
cum classe trecentaꝵ naui¬
um iussi clipeam petunt. eo
confestim car thaginienses
cum pari classe uenert̃. nec
differri potuit nauale cer¬
litum ex ipsis cesa sunt. ro¬
sis. mille .c. ꝑ iͦre milites. eon¬
sules ap̃ elipeam castͣ posue¬
runt. Duo hannones imꝑa¬
tores penoꝵ eo rursus eum
magno ex̾eitu conueneruñ.
p̃lioq ꝯmisso .ix. milia mili¬
tum ꝑdid̾unt. S ut tẽ ap̃
romanos numꝗͣ. duturna
felicitas erat. qͣleseũq suecess

Expanded text:
litum in illa tunc congressione prostrata sunt. Regulus ille dux nobilis cum quingentis viris captus est, et in catenis conjectus. Decimo demum anno Punici tam audacis facti conscius, rerum ionem timens, illico ex Africa migravit in Graeciam. Igitur Aemilius Paulus et Fulvius Nobilior consules, audita captivite Reguli et clade exercitus Romani transire in Africam cum classe trecentarum nauium iussi Clipeam petunt. eo confestim Carthaginienses cum pari classe uenerunt; nec differri potuit nauale cerlitum ex ipsis caesa sunt; Rosis mille centum periere. milites. consules apud Clipeam castra posuerunt. duo Hannones imperatores Poenorum eo rursus cum magno exercitu conuenerunt proelioque commisso nouem milia militum perdiderunt. sed — ut tunc apud Romanos numquam diuturna felicitas erat et qualescumque success
Abbreviated transcription (Latin):
statuit. ꝑ qͣs humanũ genꝰ lib̾a
reu̾entia discipline morẽ gere-¬
ret. dñi appellationẽ ut homo
declinauit. Nam cũ eodẽ spe-¬
ctante ludos ꝓnunciatũ e̾et
in mimo. o dnm equũ ⁊ bonũ
uniu̾siq qͣsi de ipso dictũ ẽe̾t
exultantes approbauissent. &e
statim qͥdem manu uultu. in¬
decoras adulationes rep̾ssit. &
ipse qͥnto die gͣuissimo corripu¬
it edicto. dnmq se pꝰ hec appel¬
lari. ne a lib̃is qͥdem aut nepo¬
tib suis serio uł ioco passus ẽ.
Igit᷑ eo tpr. idẽ eo anno qͦ firmiᷤᷤ¬
simã uerissimãq pacẽ ordinati¬
one dĩ cesar cõposuit. natꝰ est .xꝰ.
Cuiꝰ aduentui pax ista famulata
ẽ. in euiꝰ oren ty audientib
hominib exultantes angłi ceci¬
nert. gła in excelsis dõ. ⁊ in terra
par hominib bone uoluntatis. E o¬
dem tp̃r hic ad quẽ rerũ om̃ium

Expanded text:
statuit, per quas humanum genus libera statuit, per quas humanum genus libera reuerentia disciplinae morem gereret. domini appellationem ut homo declinauit. nam cum eodem spectante ludos pronuntiatum esset in mimo o dominum aequum et bonum uniuersique, quasi de ipso dictum esset, exultantes adprobauissent, et statim quidem manu uultuque indecoras adulationes repressit et insequenti die grauissimo corripuit edicto dominumque se posthac appellari ne a liberis quidem aut nepotibus suis uel serio uel ioco passus est. Igitur eo tempore, id est eo anno quo firmissimam nerissimamque pacem ordinatione Dei Caesar conposuit, natus est Christus, cuius aduentui pax ista famulata est, in cuius ortu audientibus hominibus exultantes angeli cecinerunt. Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. eodemque tempore hic, ad que
Abbreviated transcription (Latin):
ocuł signarent᷑ atq in se solos ui¬
gor om̃is romani imꝑii uertendꝰ
ẽet. quippe qͦs pͥstina ulciscende
crassiane cedis conscientia morde¬
bat. ultͦ signa que erasso int̾fec¬
to abstulerant. ad cesarẽ remise¬
r̃t. regiisq obsidib traditis fir¬
mũ fedus fideli supplicatioe me¬
ruer̃t. Itaq anno ab urbe con¬
dita. dce . l.ii. cesar augustꝰ ab ori¬
ente in occidentẽ. a seꝑtentͥone
in meridiẽ. ac ꝑ totũ occeani cir¬
culũ cunctis gentib una pa-¬
ce cõpositis. iani portas t̾cio ipse
tunc clausit. quas ex eo ꝑ duode¬
eim fere annos quietissimo semꝑ
obserataᷤ ocio ipsa eciã rubigo si¬
gnauit. nec pͥꝰ unꝗͣ nͥ sub extͤma
senectute augusti pulsante atͥe¬
niensiũ seditioẽ ⁊ dacoꝵ cõmoti¬
one patuer̃t. Clausis gͥ iani por¬
tis rem publicã quã bello que-¬
siuerat. pace enut̾re. atq ãpli¬
ficare studens leges plurimas

Expanded text:
oculis signarentur atque in se solos omoculis signarentur atque in se solos omnis uigor Romani imperii uertendus esset, quippe quos pristina ulciscendae Crassianae caedis conscientia mordebat, ultro signa, quae Crasso interfecto abstulerant, ad Caesarem remiserunt regiisque obsidibus traditis firmum foedus fideli supplicatione meruerunt. Itaque anno ab Vrbe condita DCCLII Caesar Augustus ab oriente in occidentem, a septentrione in meridiem ac per totum Oceani circulum cunctis gentibus una pace conpositis, Iani portas tertio ipse tunc clausit. quas ex eo per duodeoim fere annos quietissimo semper obseratas otio ipsa etiam robigo signauit, nec prius umquam nisi sub extrema senectute Augusti pulsatae Atheniensium seditione et Dacorum commotione patuerunt. clausis igitur Iani portis rempublicam, quam bello quaesiuerat, pace enutrire atque amplificare studens leges plurimas
Abbreviated transcription (Latin):
taq ꝑ duces ⁊ legatos bella gessit.
Nam int̾ cet̾os ⁊ piso adu̾sum uen¬
delicos missus ẽ. quib subac᷑ tis
uictor ad cesarẽ lugdunũ uenit.
Pannonios nouo motu intumes¬
centes. tyberiꝰ pͥuignꝰ cesaris ce-¬
de cruentissima deleuit. Idemq
ꝯtinuo germanos bello arripuit.
gestũ est. Nec referre ullum
mauis bellũ sicut suetoniꝰ attesta¬
t᷑ pꝰ punicũ fuit. Sub eodem uͦ
tp̃r quintiliꝰ uarꝰ cum tͥb legio¬
nib a germanis rebellantib mira
suꝑbia atq auaricia in subiectos
agens. funditꝰ deletus ẽ. Quã rei¬
publice clade̾ cesar augustꝰ adeo
gͣuit̃ tulit. ut sepe ꝑ ium doloris
capud parieti collidens clamaret
qͥntili uare redde legioneᷤᷤ meas.
Bosforanos uͦ agrippa suꝑauit. ⁊¬
signis romanis que illi quondam
sub mit̾date sustulerant. bello
recuꝑatis. uictos ad dedicionem
coegit. Parthi quasi toto t̾rarũ
orbe uł domito uł pacato om̃iu

Expanded text:
taque per duces et legatos bella gessit. taque per duces et legatos bella gessit. Nam inter caeteros, et Piso adversum Vindelicos missus est. Quibus subactis, victor ad Caesarem Lugdunum venit. Pannonios novo motu intumescentes, Tyberius, privignus Caesaris,cruentissima caede deleuit. idemque continuo Germanos bello arripuit, gestum est; nec fere ullum majus bellum, sicut Suetonius attestatur, post Punicum fuit. Eodem vero tempore, Quintillius Varus cum tribus legionibus a Germanis rebellantibus, mira superbia atque avaritia in subjectos agens, funditus deletus est. Quam reipublicae cladem Caesar Augustus adeo graviter tulit, ut saepe per vim doloris caput parieti collidens, clamaret: Quintilli Vare, redde legiones. Bosphoranos vero Agrippa superavit, et signis Romanis quae illi quondam sub Mitridate sustulerant, bello recuperatis, victos ad deditionem coegit. Parthi, quasi toto terrarum orbe vel domito vel pacato omnium
Abbreviated transcription (Latin):
paruos filios collisos humi in hostiũ
ora iaciebant. in singłis filioꝵ neci¬
b bis parricide. Tc̃ eciam in affri-¬
ca musolanos ⁊ getulos latius ua-¬
gantes. cossus dux cesaris artatis
finib cohercuit. atq a romanis
limitib abstinere metu cõpulit.
Int̾ea cesarẽ apud tharraconã cit̾i¬
oris hispanie urbem. legati yndo¬
rum & scytharũ toto orbe tͣnsmis¬
so. tandem ibi inuenert. ult qͦd
iam qͣrere ñ possent. refuder̃t¬
q in cesarẽ alexandri magni glo¬
riam. quẽ sicut hispanoꝵ gallo¬
rũq legatio in medio oriente
apud babiloniã ꝯtẽplatiõe pacis
adiit ita hc̃ apud hispaniã in oc-
cidentis ultimo. supplex cũ gen¬
tilicio munere eous indus &e sci¬
taboreus orauit. Cantabrico bello
ꝑ quinq annos acto. totaq his¬
pania in et̾nam pacẽ cũ quadam
respiratiõe lassitudinis reclinata
ac reposita. cesar romã rediit.
Quib eciam dieb multa ꝑ se mul¬

Expanded text:
paruos filios conlisos humi in hostium paruos filios conlisos humi in hostium ora iaciebant, in singulis filiorum necibus bis parricidae. Tnnc etiam in Africa. Musolanos et Gaetulos latins uagantes COSSUS dux Caesaris artatis finibus cohercuit atque a Romanis limitibus abstinere metu conpulit. Interea Caesarem apnd Tarraconem citerioris Hispaniae urbem legati Indorum et Scytharum toto Orbe transmisso tandem ibi inuenerunt, ultra quod iam quaerere non possent, refuderuntque in Caesarem Alexandri Magni gloriam: quem cient Hispanorum Gallorumque legatio in medio Oriente apud Babylonam contemplatione pacis adiit, ita hcidentis ultimo supplex cum gentilitio munere Eous Indus et Scytha Boreus oravit. Cantabrico bello per quinque annos acto, totaque Hispania in aeternam pacem, cum quadam respiratione lassitudinis reclinata ac reposita, Caesar Romam rediit. Quibus etiam diebus multa per se, mul