comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
respondit unus ꝓ omnibꝰ.
ita quod petro dominus
respondit: in petro omĩbꝰ
respondit. Et ideo qͥd aui
de se sentiant inquirit:
ut expositis primo sentẽ¬
tiis errantium: discipuli
ꝓbarent ueritatem sue ꝯ¬
fessioms. ñ de opimõe uul¬
gra: s de ip̃o ꝑcepisse do¬
minice reuelationis archa¬
no. Quem inquit dicunt
ẽẽ homines filium homĩs.
Pulchre homines appellat
eos. qui de filio hominis
tantum loqui nouerant.
qui diuinttatis eiꝰ archa¬
na nesciebant. Nam qui
diuinitatis eius mystĩa
cãpere norunt. merito srͣ
hõmines ẽẽ dicunt᷑. apo¬
stolo attestante qui ait.
Cõ oculus ñ uidit. nec
auris audiuit: nec in cor¬
hominis ascendit. que
p̃parauit deus diligenti¬
b se. Qui cum hec de
hominib hoc est huma¬
na solum sapientibus
corde aure. & oculo p̃mit.¬
teret . mox de se ac de su¬
is similib. qui genera¬
lem humanitatis scien¬
tiam tͣnscenderant adie¬
cit:nobis autem reuela¬

Expanded text:
respondit unus pro omnibus, respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quod alii de se sentiant inquirit, ut, expositis primo sententiis errantium, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt ines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia divinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mysteria capere norunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivithominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Qui cum haec de hominibus, hoc est, humana solum sapientibus corde, aure et oculo, praemitteret, mox de se ac de sui similibus, quae generalem humanitatis sententiam transcenderent, adjecit: Nobis autem revela
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtius eo quod ait dñs
de eccłia que suꝑ cum
edificanda erat. & porte
infĩ: non p̃ualebunt ad¬
uersus eamS hec suis
in locis plenius exponẽ¬
tur. nunc autem reuer¬
tentes ad explanandam
ex ordine lectionem dñi¬
cam. primo uideamus
de loco in quo habita me¬
moratur. Uenit inquit
ih̾c in partes cesaree phi¬
lippi: Philippus ut lucaᷤ
destatur erat techrarcha
ituree & traconitidis re¬
gionis. Hic gͦ statuens
ciuitatem in loco. uͥ ior¬
danis ad radices oritur
derminus. uidee contra sep¬
temptrionẽ: appellauit eã
cesaream philippi. in me¬
moriam uidelicet sui no¬
tyberii cesaris. sub quo iꝑ¬
se regnabat. In cuius par¬
tes ueniens ihc: interroga¬
bat discipulos suos dicers.
fiuum hominis: Non aũ
quasi nesciens sententiã
de se. uł discipulorum uł
extraneorum inquirit: s
ideo discipulos quid de se
sentiant interrogat: ut cõ¬
fessionem recte fidei illors
digna mercede remiineret.
Nam sicut interrogatis¬
omnib generaliter petriꝰ

Expanded text:
quod ait Dominus de Ecclesia, quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam in ordine lectionem Dominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit inquit Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur, erat tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radicterminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream Philippi, in memoriam videlicet sui noTiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos dicens: lium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se vel discipulorum vel extraneorum inquirit: sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus, Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
fine obnoxia: s illud
singulare gaudium
a patre petite. cuius
plenitudo nullo cuiꝰ¬
libet in quietudinis
ad tactu minuit᷑ et̾ni¬
tas nullo umquam
t̃nino dissoluit᷑. Si
cnim ꝑstiteritis in pe¬
tendo: ꝓculdubio que
petitis accipietis. De
huius plenitudine
gaudii. petrus fidelibꝰ
scribit dicens. Creden¬
tes autem exultabi¬
tis letĩcia in enarrã¬
tantes finem fidei ur̃e
salutem animarũ ur̃a¬
rum. Petere. aũ huius¬
modi gaudium est: ñ
uerbis tantũmodo pa¬
trie celestis introitum
flagitare. s & digna
oꝑatione ꝓ eius ꝑcep¬
tione certare. Neq en ĩ
quippiam utilitatis af¬
fert bene orando suꝑna
querere. qui non desistit
ꝑuerse uiuendo infimis
implicari

Expanded text:
fine obnoxia, sed illud fine obnoxia, sed illud singulare gaudium a Patre petite, cujus plenitudo nullo cujuslibet inquietudinis attactu minuitur, aeternitas nullo unquam termino dissolvitur. Si enim perstiteritis in petendo, procul dubio quae petitis accipietis. De cujus plenitudine gaudii Petrus fidelibus scribit, dicens: Credentes autem exsultabitis laetitia inenarratantes finem fidei vestrae salutem animarum vestrarum . Petere autem hujusmodi gaudium est, non verbis tantummodo patriae coelestis introitum flagitare, sed et digna operatione pro ejus perceptione certare. Neque enim quidpiam utilitatis affert bene orando superna quaerere, qui non desistit perverse vivendo infimis implicari
Abbreviated transcription (Latin):
uid autem prin¬
cipalit̃ petendum. ac
sine ulla dub.ietate eis
qui fidelit̾ impetendo
ꝑstiterint sit paran¬
dum a patre: dominꝰ
subdendo manifestat
dicens. Petite ce acci¬
pietis. ũt gaudium
ur̃m sit plenum. Or¬
do quippe sensus est.
Petite. ut gaudium
ur̃m sit plenum. &
accipietis. Plenum gͦ
gaudium beatitudinẽ
perpetue pacis appellat.
Nam ut taceamus de
gaudio reproborum. qͦ
sibi luctum mereant᷑
etẽrnum: habent scĩ
etiam in presenti gau¬
dium de spe celestium
bonorum. cũ ꝓ domino
derrems exercentur ad¬
uersis. Habent gau¬
dium. cum amore fr̃¬
nitatis suadente: dis¬
cunt gaudere cũ gau¬
dentib. flere cũ flen¬
tib. D non est ple¬
num gaudium. quod
fletu uariante miscet᷑.
Plenum quippe gau¬
dium fit: ubi nemine
flente. cum solis dat᷑
gaudere gaudentib.
Ait itaq. Petite & ac¬
pietis: ut gaudiũ ue¬
strum sit plenũ. Ac
si patent̾ dicat. Non
fluxa seculi gaudia.
que ce merore semꝑ
mixta. & certo sunt

Expanded text:
uid autem principaliter petendum, ac sine ulla dubietate eis qui fideliter in petendo perstiterunt sit parandum a Patre, Dominus subdendo manifestat, dicens: Petite et accipietis ut gaudium vestrum sit plenum. Ordo quippe sensus est: Petite ut gaudium vestrum sit plenum, et accipietis. Plenum ergo gaudium beatitudinem perpetuae pacis appellat. Nam ut taceamus de gaudio reproborum, quo sibi luctum mercantur aeternum, habent sancti etiam in praesenti gaudium de spe coelestium bonorum, cum pro Domino terrenis exercentur adversis: habent gaudium cum amore fraternitatis suadente, discunt gaudere cum gaudentibus, et flere cum flentibus. Sed non est plenum gaudium quod fletu variante miscetur. Plenum quippe gaudium fit, ubi, nemine flente, cum solis datur gaudere gaudentibus. Ait itaque: Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Ac si patenter dicat: Non fluxa saeculi gaudia, quae et moerore semper mista, et certo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
te. quam suꝑ nonaginta
nouem iustis qui non in¬
digent penitentia. Consi¬
derandum nobis est fres
mei. cur uominus plus
de conuersis peccõrib quã
de stantib iustis in celo
gaudium ẽẽ fateatur. nisi
hoc quod ipsi ꝑ cotidia¬
num uisionis exꝑimen¬
tum nõuimus. Quia ple¬
rumq hi qui nullis se
cppressos peccõrum moli¬
b sciunt: stant quidem
in uia iusticie. nulla illi¬
cita perpetrant: s tam̃
ad celestem patriam an¬
xie ñ anhelant. Tantoq
in reb licitis usum p̾bẽt.
quanto se ꝑpetrasse illici
ta nulla meminerunt. Ꝙ
pleriimq pigri remanen
ad exercenda bona p̃cipua:
qr ualde sibi securi sunt:
quod nulla cõmiserint
mala grauiora. At contͣ
ñmiinquã hii qui se auqͣ
illicita egisse meminerũt.
ex ip̃o suo dolore compin¬
cti. mardescunt ad amorẽ
dei. sese q in magnis uir¬
titib exercent. Cuncta ce¬
difficilia scĩ certaminis
appetunt: omnia mundi
derelinquunt. honores fu¬
giunt. acceꝑtis contume¬

Expanded text:
am super nonaginta novem justis qui non indigent poenitentia. Considerandum nobis est, fratres mei, cur Dominus plus de conversis peccatoribus quam de stantibus justis in coelo gaudium esse fateatur, nisi hoc quod ipsi per quotidianum visionis experimentum novimus, quia plerumque hi qui nullis se oppressos peccatorum molibus sciunt, stant quidem in via justitiae, nulla illicita perpetrant, sed tamen ad coelestem patriam anxie non anhelant, tantoque sibi in rebus licitis usum praebent, quanto se perpetrasse nulla illicita meminerunt. Et plerumque pigri remanent ad exercenda bona praecipua, quia valde sibi securi sunt quod nulla commiserint mala graviora. At contra nonnunquam hi qui se aliqua illicita egisse meminerunt, ex ipso suo dolore compuncti, inardescunt in amorem Dei, seseque in magnis virtutibus exercent, cuncta difficilia sancti certaminis appetunt, omnia mundi derelinquunt, honores fugiunt, acceptis contume
Abbreviated transcription (Latin):
&e odio &e luiore suscipi¬
ant: etiam consultores
urderi ẽe uolunt. Et ideo
pie cauteq uigilandum
est ut cum aliquem rep̃¬
hentere uł obiurgare ne¬
cessitas coegerit.primo co
gitemus utrum tale sit
uitium qd̃ numquam ha¬
biumus uel quo iam ca¬
riumus. Et si numquam
habumius: cogitemus &e
nos homines ẽẽ c habere
potuisse. Siͦ habiumus
& non habemus: tangat
memoriam communis ĩ
firmitas. ut illam rep̃hen¬
sionem aut obiurgationẽ
non odium s miscdia p̃¬
cedat. ut siue ad correpti¬
onem eius ꝓpter quem
id facimus. siue ad ꝑuer¬
sionem ualuerit: Domi¬

Expanded text:
 odio et livore suscipi odio et livore suscipiant, etiam consultores videri se volunt, et ideo pie cauteque vigilandum est, ut cum aliquem reprehendere vel objurgare necessitagitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si uero habuimus et non habemus, tangat memfirmitas, ut illam reprehensionem aut objurgationem, non odium, sed misericordia praecedat, ut sive ad correctionem ejus, propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit
Abbreviated transcription (Latin):
magis amant urtupeia¬
re ce damꝑnare. quai
emendare atq corrigẽ.
Et quomodo potes dicẽ
fr̃i tuo. frat̃ sñ eitiã festu
cã de ocło tuo. ip̃e in oculo
tuo trabẽ ñ uides: Hec cũ
fr̃e agis. si uerbi gr̃a cõ
ira ille peccauit. tu odio
reprehendis.Quantum
autem inter festucam ⁊
trabem quasi tantum in
um est enim ira inuete¬
rata. quasi que uetustas
ip̃a tantum acceperit. ut
merito appelietur trabes.
fieri autem potest. ut si
irascaris homini. uelis
eum corrigi Si autẽ ode¬
ris hominem non potes
eum uelle corrigere. Et
ideo impossibile dr̃. ut
festiicam fr̃is oculo ue¬
mat: qui suo trabem
gestat in oculo. Hẏpocͥ¬
ta. eice primum trabem
de oculo tuo: & tunc ꝑs¬
picies ut ediicas festi¬
cam de oculo frris tui
roest primo abs. te expel¬
ie odium. & deincep
poteris iam eum quem
diligis emendare. Et ẽ
uere multum cauendũ
ce molestum hypocrita¬
rum roest simulatorum
genus. qui cum omniũ
uitiorum accusationes¬

Expanded text:
magis amant vituperamagis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo potes dicere fratri tuo: Fracam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non videns. Haec cum fratre agis, si verbi gratia, quod ira ille peccavit, tu odio reprehendis. Quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum intum est enim ira inveterata, quasi quae vetustate ipsa tantum acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest, ut si irascaris homini, velis eum corrigi. Si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere, et ideo impossibile dicitur, ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies, ut educas festucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te expelle odium et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare, et est vere multum cavendum et molestum hypocritarum, id est simulatorum genus, qui cum omnium vitiorum et accusationes
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerit. & ille ad peni¬
tentiam mouebitur. &e tu
patientie premio donabe
ris. quia cecum uidente
oculo hoc est corde sereno
ducere curabas ad lum̃.
on est discipulus Te mͣ¬
suꝑ magistrum. Perfectus
autem omnis erit: si sit
sicut magister eius Si ma¬
gister itiq quasi deus po¬
tuit non suas ultũ ire ĩ¬
iurias. s ip̃os maluit in¬
secutores pactiendo redd̃e
mitiores: eandem uͦ neceᷤ¬
se est discipulis qui pu¬
ri homines sunt reguiã
ꝑfectionis sequantur.
Quid autem uides festu¬
cam in oculo frr̃is tui tra¬
bem autem que in oculo
tuo est non consideras:
Et hoc ad suꝑiora respicit.
ubi cetum aceco duci idẽ
peccantem apectatore ca¬
stigari non posse premo¬
nuit. Multi enim suꝑbi¬
auaritia uł alio quolibet
bita uiderint ira turbatoᷤ.
oculum mentis a solito¬
go
puritatiᷤ statu quasi fe¬
stiica irruente mutasse.
Atq immemores domi¬
nici precepti quod ait :
nolite condempnare ce'
non condempnabimini.

Expanded text:
invenerit, et ille ad poeniinvenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patris, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno ducere curabas ad lumen. Non est discipulus super magistrum, perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus. Si magister qui utique quasi Deus potuit, non suas ultum ire injurias, sed ipsos maluit insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est, discipuli qui puri homines sunt regulam perfectionis sequantur. Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quae in oculo tuo est, non consideras? Et hoc ad superiora respicit, ubi caecum a caeco duci, id est, peccantem a peccatore castigari non posse praemonuit. Multi enim superbiavaritia, vel alio quolibet bita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puritatis statu, quasi festuca irruente, mutasse, atque immemores dominici praecepti, quo ait: Nolite condemnare, et non condemnabimini ,
Abbreviated transcription (Latin):
Quam tam̃ in sinu dare
occasionem dederunt: cũ
uel egentes miseri uł im¬
probi seuientes fortiorum
sunt & tolerati patientia
& beneficientia sustentati.
⁊ ad ip̃am alquotiens fi¬
dem dulci gr̃a ꝓuocati.
Eadem quippe mensura
qua mensi fueritis:reme
ter alia dicit. Hoc autem
dico. Qui parce seminat:
penrce &e metet. Et qui se¬
minat in benedictionibꝰ.
de benedictionib ⁊ metet.
Potest autem de omnibꝰ
que mente manu lingua
gerimus accipi. quia tunc
opera corum. Dicẽbat autẽ
illis & similitudinẽ. Num¬
quid potest cecus cecum
ducere. nonne ambo iN
foueam cadunt:Sensus
huius cemodi sententie pẽ¬
det ex suꝑiorib. uͥ de dan¬
da elemosna &e iniuria
dimittenca p̃cipitur. Si
te inquit ira contra uio¬
lentum & contra poten¬
numquid tua mente ui¬
tiata uitium eius curare
potens: Aut ille solus
qui iniuriam fecit. & nõ
tu etiam qui ferre nescie¬
bas reus deputeris. At si
mitem de tranquilliq
pectoris eius improbitas

Expanded text:
Quam tamen in sinum dare Quam tamen in sinum dare occasionem dedere, cum vel egentes misere, vel improbe saevientes, fortiorum sunt et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fidem dulci gratia provocati. Eadem quippe mensura qua mensi fueritis, remeter alia dicit: Hoc autem dico: Qui parce seminat, parce et metet. Et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet . Potest autem et de omnibus quae mente, manu, lingua gerimus, accipi. Quia tu Dicebat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujusce sententiae pendet ex superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te inquit ira contra violentum, et contra petennunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? aut ille solus, qui injuriam fecit, et non tu etiam, qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt gͦ quedam facta me¬
dia que ignoramus. quo
animo fiant:que ce bono
& malo fieri possunt. de
quib temerarium est iu¬
dicare. maxime ut condẽp¬
nemus. Hoꝵs autem ue¬
niet tempus ut iudicen
tur cum dominus illumi¬
nabit abscondita tenebͭ¬
rum. & manifestabit co¬
gitationes cordis. Duo st̃
autem in quib temera¬
rium iudicium cauere
debemus. cum incertum
uł cum incertum est qua¬
lis futurus sit. qui nunc
uł malus uł bonus appa¬
ret. Dimitu: ce dimittemi¬
ni. Date: c&e dabitur uobis.
Dimittere nos iniu le ii¬
rias. dare beneficia iubet
ut ce nobis pecc̃a dimit¬
tantur: & uita detur et̾¬
na. Qua sententia breui.
s eximia cuncta qͤ latissi¬
me de conuersando cum
inimicis mandaũat: cõ¬
prehendendo conclidit.
Mensuram bonam ce cõ¬
fertam & coagitatam oe
suꝑaffluentem: dabunt
in sinum ur̃m. Huic simi¬
ie est qd̃ alibi dr̃. Ut et
ipsi recipiant uos in et¬
na tabernacula. Non eñi
dem his qui elemosinã
fecerunt reddituirus est.

Expanded text:
sunt ergo quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt; de quibus temerarium est iudicare, maxime ut condemnemus. horum autem ueniet tempus ut iuditur, cum Dominus illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis. Duo sunt autem in quibus temerarium judicium cavere debemus, cum incertum  cum incertum est qualis futurus sit, qui nunc vel malus vel bonus apparet. Dimittite, et dimittemini; date, et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit: Mensuram bonam, confertam et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Huic simile est, quod alibi dicit: Ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim dem his, qui eleemosynam fecere redditurus est.
Abbreviated transcription (Latin):
erent ad rãm ut audirent
uerbum dei: & ip̃e stabat
secus stagnum genesareth.¬
sareth idem dicunt
ẽe qd̃ mare galilee uł ma¬
re tyberiadis. S mare ga¬
ulee. ab adiacente ꝓuin¬
tia dictum. mare tyberi¬
adis. a ꝓxima ciuitate
que olim chenneret uo¬
cata: s ab herode tetrar¬
cha instaurata in hono¬
rem tyberii cesaris tybe¬
rias est appelata. Porro
genesareth a laci ipsius
natura qua crispantibus
aquis de se ipso sibi exetta¬
re auram phibetur: greco
uocabulo quasi generans
sibi auram dr̃. Neq enim
instagni morem sternit᷑
aqua: s freguentib au¬
ris spirantib agitatur:¬
S hebree lingue consue¬
tudine omnis aquarũ
congregatio.siue dulcis
siue salsa mare nuncu¬
patur. Qui lacus int̾flu¬
ente iordane centũ qua¬
draginta stadus in longi¬
tiidinem. & quadraginta
extenditur in latitudi-¬
nem. Quia gͦ stagnum
siue mare presens seculũ
designat: dominꝰ secus
mare stat postquã uite
labentis mortalitatem de¬
uincens in ea qua passuᷤ

Expanded text:
t verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth.sareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur Hebraeae linguae consuetudine omnis aquarum congregatio, sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus interfluente Jordane centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus
Abbreviated transcription (Latin):
nere autem ciborum. qr
possunt bono animo. ce
simplici corde sine uitio
concupiscentie quicumq
humani cibi indifferent̃
sumi:ꝓhibet apostolus¬
iudicari eos qui carnib
uescebantur &e uinum bi¬
bebant. ab eis qui se ab
huiusmodi alimentis tẽ¬
perabant. Qui manducat
inquit:ñ manducantem
ñ sꝑnat. Q qui ñ man¬
diicat:manducantem ñ
iudicet. Ad hoc ꝑtinet eti¬
am illud qd̃ auo loco dr̃.
Nolite ante tempꝰ quic¬
quam iudicare: quoadiis¬
q ueniet dominus qui ⁊

Expanded text:
nere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumijudicari eos qui carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant. Qui manducat inquit non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet . Ad hoc pertinet etiam illud, quod alio loco dicit: Nolite ante tempus quidquam judicare quoadusque veniat
Abbreviated transcription (Latin):
stiuum tempus qd̃
corpori meo ualde cõ¬
trarium est loqui me de
expositione euangelii lon¬
ga mora interueniente
phibuit. S ñ qr lingua ta¬
cuit. ardere caritas cessauit.
Hoc enim dico. qd̃ apud
se ur̃m unusquisq cog¬
noscit. Pleriimq caritas
quibdam occupationib
p̃pedita & integra flagrat
in corde: & tn non mon¬
stratur in opere. Quia ce
sol cum nube tegitur. ñ
uidetur in terra: & tam̃
ardet in celo. Sic sie esse
occupata caritas solet. ce
intus ui sui ardoris exii¬
rit. & foris flammas õꝑis
ñ ostendit. S quia nunc
adloquendum tempus re¬
diit. ur̃a me studia accen¬
dunt:ut michi tanto am¬
plius loqui libeat: quan¬
do hec ur̃e mentes deside¬
rabilius expectant. Audi¬
stis namq in lectione e¬
uangelica fr̃s mei. quia
peccatores &e publicam ac¬
cesserunt ad redemptorem
nr̃m. & non solum ad
ioquendum s etiam ad
conuescendum recepti ft̃.
Qd̃ uidentes pharisei: de¬
dignati sunt. Ex qua re
colligite. qr uera iusticia

Expanded text:
stivum tempus quod corpori meo valde contrarium est, loqui me de expositione Evangelii longa mora interveniente prohibuit. Sed nunquid quia lingua tacuit, ardere charitas cessavit? Hoc etenim dico, quod apud se vestrum unusquisque recognoscit. Plerumque charitas quibusdam occupationibus praepedita, et in tegra flagrat in corde, et tamen non monstratur in opere, quia et sol cum nube tegitur, non videtur in terra, et tamen ardet in coelo. Sic sic esse occupata charitas solet, et intus vim sui ardoris exerit, et foris flammas operis non ostendit. Sed quia nunc ad loquendum tempus rediit, vestra me studia accendunt, ut mihi tanto amplius loqui libeat, quanto hoc vestrae mentes desiderabilius exspectant. 2. Audistis in lectione evangelica, fratres mei, quia peccatores et publicani accesserunt ad redemptorem nostrum; et non solum ad colloquendum, sed etiam ad convescendum recepti sunt. Quod videntes Pharisaei, dedignati sunt. Ex qua re colligite quia vera justitia
Abbreviated transcription (Latin):
uocat amicos & uicinos
dicens eis. Congratula¬
mini .in. qr inueni ouem
que perierat. Inuenta oue
ao domum rediit. quia
pastor nr reparato homi¬
ne ad regnum celeste re¬
diit. Ibi amicos & uitinoᷤ
inuenit. illos uidelicet
angelorum choros. qͥ ami¬
ci eius sunt: qr uolunta¬
tem eius continue in sua
stabilitate custodiunt.
uicini quoq eius sunt
qr claritate uisionis illiꝰ
sua assiduitate ꝑfruin¬
tur. Et notandum quod
non dicat congratulami
qr urdelicet eius est gau¬
dium uita nr̃a. Et cũ
nos ad celum rediicim᷑.¬

Expanded text:
cat amicos et vicinos, dicens illis: Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam, quae perierat. Inventa ove ad domum rediit, quia pastor noster, reparato homine, ad regnum coeleste rediit. Ibi amicos et vicinos invenit, illos videlicet angelorum choros qui amici ejus sunt, quia voluntatem ejus continue in sua stabilitate custodiunt: vicini quoque ejus sunt, qui claritate visionis illius sua assiduitate perfruuntur. Et notandum quod non dicat Congratulamini quia, videlicet, ejus est gaudium vita nostra, et cum nos ad coelum red
Abbreviated transcription (Latin):
nantes. qr ⁊ si foris incre¬
pationes ꝑ disciplinam
exaggerant: intus tamen
dulcedinem ꝑ caritatem ser¬
uant. Preponunt sibi iN
animo ipsos plerumq qͦs
corrigunt. meliores existi¬
mant eos quoq quos iu¬
dicant. Quod uidelicet agẽ¬
tes. & ꝑ disciplinam sub¬
ditos: ce ꝑ humilitatem
custodiunt semetipso.
At contra bii qui de falsa
iusticia suꝑbire solent. ce¬
deros quosq despiciunt.
nulla infirmantib mise¬
ricordia condescendunt. Et
quo se pecc̃ores ẽe non cre¬
dunt. eo deteruis pecc̃ores
e quorum ꝓfecto nuim̃o
pharisei extiterant. qui di¬
iudicantes dñm qd̃ pecc̃o¬
res susciperet.arenti corde
ipsum fontem miscłie re¬
prehendebant.S qr egri
erant ita ut se egros ẽe
nescirent. quatinus quod
erant agnoscent: celestis
eos medicus blandis fo¬
mentis curat. Benignũ
paradigina ob̾icit. ⁊ in
eorum corde uulneris tu¬
morem premit. Ait nãq.
Quis ex uobis homo qͥ
habet centum oues. ce si
ꝑdiderit unam ex illis. ño¬

Expanded text:
antes, quia etsi foris increpationes per disciplinam exaggerant, intus tamen dulcedinem per charitatem servant. Praeponunt sibi in animo ipsos plerumque quos corrigunt, meliores existimant eos quoque quos judicant. Quod videlicet agentes, et per disciplinam subditos, 1601 et per humilitatem custodiunt semetipsos. At contra hi qui de falsa justitia superbire solent teros quosque despiciunt, nulla infirmantibus misericordia condescendunt, et quo se peccatores esse non credunt, eo deterius peccatores e quorum profecto numero Pharisaei exstiterant, qui, dijudicantes Dominum quod peccatores susciperet, arenti corde ipsum fontem misericordiae reprehendebant 3. Sed quia aegri erant ita ut aegros se esse nescirent, quatenus quod erant agnoscerent, coelestis eos medicus blandis fomentis curat, benignum paradigma objicit, et in eorum corde vulneris tumorem premit. Ait namque: Quis ex vobis homo qui habet centum oves, et si perdiderit unam ex illis, non
Abbreviated transcription (Latin):
torem ꝑtineret. Quia enĩ
centenarius ꝑfectus ẽ nu¬
merus. ipse centum oues
gelorum substantiam ce
hominum creauit.S una
ous tunc periit. quando
peccando homo pascua ui¬
te dereliquit. Dimisit aũt
nonaginta nouem in de¬
serto oues: quia illos sum¬
mos angelorum choros re¬
liquit in celo. Cur autem
celum desertum uocatur.
nisi qd̃ desertum dicitur
derelictum: Tunc autẽ
celum homo deseruit: cũ
peccauit. In deserto autem
nonaginta nouem oues
remanserant:quando in
t̾ram dominus unam qͥ¬
rebat. qr rationalis crea¬
ture numerꝰ angelorum
uidelicet ⁊ hominum. qͥ
ad uidendum deum cos¬
ditus fuerat: pereunte ho¬
mine erat imminutus.
Et ut ꝑfecta summa oui¬
um integraretur in celo.
homo ꝑditus querebatur
in terra. Nam qđ hic euã¬
gelista dicit in deserto: aliꝰ
dicit in montib. ut sig¬
nificet in excelsis. quia ni¬
mirum oues que non pe¬
rierant: in sublimib sta¬
t cum inuenerit ouẽ:
imronit in humeros suoᷤ
gaudens. Ouem in hume¬

Expanded text:
rtineret. Quia enim centenarius numerus est perfectus, ipse centum oves gelorum substantiam et hominum creavit. Sed una ovis tunc periit, quando peccando homo pascua vitae dereliquit. Dimisit autem nonaginta novem oves in deserto, quia illos summos angelorum choros reliquit in coelo. Cur autem coelum desertum vocatur, nisi quod desertum dicitur derelictum? Tunc autem coelum homo deseruit, cum peccavit. In deserto autem nonaginta novem oves remanserant, quando in terra Dominus unam quaerebat, quia rationabilis creaturae numerus, angelorum videlicet et hominum, quae ad videndum Deum condita fuerat, pereunte homine erat imminutus, et ut um integraretur in coelo, homo perditus quaerebatur in terra. Nam quod hic evangelista dicit in deserto, alius dicit in montibus, ut significet in excelsis , quia nimirum oves quae non perierant in sublimibus stat cum invenerit ovem, imponit in humeros suos gaudens. Ovem in hume
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃õ grauida filium pepe¬
rit. &e uirgo ꝑmansit.
Hec ꝓphica sententia poͬ¬
sit ñ inconuenienter ae¬
cipi. ne sacre edificatio¬
nis discors compago ñ
hereat. Igitur matheus
corrupto humani gene¬
ris initio. ꝑ preuarica¬
tionem in primo no¬
ui testamenti libro. res¬
pondens primo libro
uetĩs legĩs ubi scrip¬
tum est: hic est liber
generationis celi ce t̾re:
&e rursum. hic est liber
generationis ade: Ade ui¬
delicet uet̾is. ꝑ quem tot̾
corruptꝰ est mundꝰ. adã
opponens. in quo restay¬
rãta sunt omnia. ce q̃
in celo. & que in derra
consistunt. dedit mani¬
feste intelligi. qd̃ ipsius
scripserit scd̃m carnem
generationem qui clectoᷤ
suos in filiorum dei as¬
sumeret adoptionẽ. Qua¬
re autem dixerit librum
hoc intelligitur qd̃ con¬
suetudinem gentis sue
seciitus sit. Consuetudo
enim hebreorum est. ut
uoluminib ex eorum
principiis imponant no¬
mina. ut est genesis. exo¬
dus. & cetĩ libri regales.
regalem & sacerdotalem

Expanded text:
cto gravida filium peperit, et virgo permansit, haec prophetica sententia possit non inconvenienter accipi, ne sacrae aedificationis discors compago non haereat. Igitur Matthaeus, corrupto humani generis initio per praevaricationem, in primo Novi Testamenti libro respondens primo libro veteris legis, ubi scriptum est: Hic est liber generationis coeli et terrae ; et rursum: Hic est liber generationis Adae ; Adae videlicet veteri, per quem totus corruptus est mundus, Adam opponens novum, in quo restaurata sunt omnia, et quae in coelo et quae in terra consistunt; dedit manifeste intelligi quod ipsius scripserit secundum carnem generationem, qui electos suos in filiorum Dei assumeret adoptionem. Quare autem librum dixerit hoc intelligitur quod consuetudinem gentis suae secutus sit. Consuetudo enim Hebraeorum est ut voluminibus ex eorum principiis imponant nomina, ut est Genesis, Exodus et caeteri libri legales. regalem et sacerdotalem
Abbreviated transcription (Latin):
hanc enun. xp̃c filius ho.¬
minis est. Qd̃ se ip̃e se¬
pissime appellat.cõmen¬
rans nobis qd̃ miscditer
dignãtus sit ẽẽ ꝓ nobis.
Nam illa suyna ce eter¬
na generatio. sccđm quã
filius dei unigeritus ẽ
ante omnẽ creatiiram. qr
omnia ꝑ ip̃m facta sũt
ita in effabilis est. ut de
illa dictum a ꝓpħa ysaia
intelligatur. Generationẽ
cius quis enarrabit: Qm¬
quam ce de temporau eiꝰ
Natiuitate. qr uerbum
caro fr̃m est ce uirgo sp̃u

Expanded text:
hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans nobis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta Isaia intelligatur: Generationem ejus quis enarrabit? Quanquam et de temporali ejus nativitate, qua verbum caro factum est, et vi
Abbreviated transcription (Latin):
que ascendit de deserto deliciis
affluens. innixa suꝑ dilectum
uieum : Sub arbore malo
suscitaui te. ibi corrupta est
mater tua. ibi uiolata est ge¬
nitrix tua. Pone me ut signa¬
culum suꝑ cor tuum. ut sig¬
naculum suꝑ brachium tuũ.
quia fortis est ut mors dilectio.

Expanded text:
it de deserto, deliciis affluens, innixa supra dilectum suum? Sub arbore malo suscitavi te; ibi corrupta est mater tua, ibi violata est genitrix tua. Pone me ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum, quia fortis est ut mors dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ extende ne pereas.
Longos fac funiculo
tuos ce claudos tuos cos¬
solida. Ao dexteram enĩ
& ad leuam penetrabis
& semen tuu gentes he¬
reditabit. Habet ergo fa¬
mem ista non famem
panis. neq sitim aque
s audiendi uerbum del.
& faciendi uoluntatem
eius. De hac quidem im¬
petus egreditur. quia ue¬
iocitas predicationis flã¬
te sp̃y sc̃o. in totam mun¬
di latitudinem dirigitur.
Unde bene ꝑ erechielẽ dr̃.
Ubi erat impetus sp̃e: illuc
gradiebãtur. nec reũtebnt᷑

Expanded text:
tuorum extende; ne parcas, tuorum extende; ne parcas, longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida; ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit . Habet ergo famem ista, non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei , et faciendi voluntatem ejus. De hac quidem impetus egreditur, quia velocitas praedicationis, flante Spiritu sancto, in totam mundi latitudinem dirigitur. Unde bene per Ezechielem dicitur: Ubi erat impetus Spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebant
Abbreviated transcription (Latin):
istis quatuor uentura
ad dominum eccłia de
gentilitatis errore fig᷑a¬
tur.Que prius aliena
ignominiis plena & ste¬
rils habebatur. s ad xp̃m
ut legitima coniuncta
est matrona: & plures
adoptiuos parit deo filoᷤ
quam synagoga que priꝰ
ut ꝓprium uidebatur do¬
Thamar gͦ interpretatur
amaritudo uł commutãs
siue palma. Et merito ħ̾
omnia conueniunt sc̃e
us in ydolatria & turpi
conuersatione. s modo¬
dulcis est ꝑ fletum cõ-¬
punctionis. & studium
pii laboris. Hec commu¬
tans rec̾te dicitur. quia
ex peccatrice commuta¬
ta est in ustam. ⁊ ex odi¬
osa in amatam. Que
palme rite assimilatur
ꝓpter certamen labors¬
& uictorie p̃mium. De illa
quippe bene ꝑ psalmistã
dicitur. iustus ut palma
florebit sicut cedrus lyba¬
ni muttiplicatur. Raab
quoq iatitudo uel fames
seu impetus int̾pretatur.
Et quid in hoc nisi sc̃e
eccłie nobilitas predicat᷑.
Cui etiam ꝑ ysaiam dr̃.
Dilata locum tentorii tui.
⁊ pelles tabernaculorum

Expanded text:
istis quatuor, ventura istis quatuor, ventura ad Dominum Ecclesia de gentilitatis errore figuratur, quae prius aliena, ignominiis plena et sterilis habebatur, sed ad Christum ut legitima conjuncta est matrona, et plures adoptivos parit filios Deo quam synagoga, quae prius ut proprium videbatur haThamar ergo interpretatur amaritudo, vel commutans, sive palma. Et merito haec omnia conveniunt sanctae uit in idololatria et turbida conversatione, sdulcis est per fletum compunctionis, et studium pii laboris. Haec commutans recte dicitur, quia ex peccatrice commutata est in justam, et ex odiosa in amatam, quae palmae rite assimilatur, propter certamen labor victoriae praemium. De illa quippe bene per Psalmistam dicitur: Justus ut palma florebit, sicut cedrus Libani multiplicabitur . Raab quoque latitudo, vel fames, seu impetus, interpretatur; et quid in hoc, nisi sanctae Ecclesiae nobilitas praedicatur, cui etiam per Isaiam dicitur: Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum
Abbreviated transcription (Latin):
tem ac si intessigibilem
iordanem duce domino
ih̾u xp̃o. uelut iosue filio
nuñ uentum sit. Ip̃m q
xp̃m de maria natura
ẽe testatur. qui uelut ha¬
mus in retis capite sic
in fine genealogie posi¬
tus: & in mare huiꝰ mũ¬
di a patre missus.tor¬
tuosum draconem ad¬
uncatum occisus occidit
atq humani genĩs mor¬
tem. mortuus mortifica¬
uit. Et ideo uelut fune
dupplicato iterato iideli¬
cet uniuseuiusq nomĩe
in retis similitudinẽ ge¬
nealogie ordo contexit᷑.
donec ab huius princĩ¬
pio hoc est ab abraham
ad hamum usq hoc est
udas autem genuit pha¬
res & zaram de thamar.
Notandum qd̃ in gene¬
alogia saluatoris nul¬
lam sc̃arum assuuit
mulierum. s eas quas
scriptura reprehendit.
ut qui ꝓpter pecc̃ores
uenerat. de peceatricib
nascens: omnium pec¬
cata deleret. unde ⁊ in
sequentib raab meri¬
trix ce ruth moabitis
ponitur. ce bethsabee u¬
xor urie. Ao interiorem
uͦ intellectum in omnibꝰ

Expanded text:
tem, ac si intelligibilem tem, ac si intelligibilem Jordanem, duce Domino Jesu Christo, velut Josue filio Nun, ventum sit; ipsumque Christum de Maria natum esse testatur, qui velut hamus in retis capite, sic in fine genealogiae positus, et in mare hujudi a Patre missus, tortuosum draconem aduncatum occisus occidit, atque humani generis mortem mortuus mortificavit. Et ideo velut fune duplicato, iterato videlicet uniuscujusque nomine, in retis similitudinem genealogiae ordo contexitur, donec ab hujus principio, hoc est, ab Abraham ad hamum usque, hoc est, udas autem genuit Phares et Saram de Thamar. Notandum quod in genealogia Salvatoris nullam sanctarum assumit mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatoribus nascens, omnium peccata deleret. Unde et in sequentibus Raab meretrix, et Ruth Moabitis ponitur, et Bethsabee uxor Uriae. Ad interiorem vero intellectum in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩcit psalmista. Iurauit
domĩnus & ñ penitebĩt
eum tu es sacerdos in et̃¬
num: scd̃m ordinẽ mel¬
chĩ sedech. fiii dauid. filii
abraham. Ordo pposterꝰ.
s necessario commutat᷑
Si enim primum posu¬
ĩsset abraham. ⁊ postea
dauid: rursus eiꝰ repeten¬
dus foret abraham. ut
generationis series texe¬
retur. Ideo autem ceteris
pretermĩssis: horum fi¬
lium nuncupauit. quia
ad hos tantum facta ẽ
de xpp̃o repromissio. Ad
abraham: in semiue in¬
quit tuo benedicent᷑ õs
gentes terre. Ao dauid
uͦ ait. De fructu uentris
tui ponam suꝑ sedem tu¬
am. Abrabam genuit y.¬
saac. Ysaac autem genuit
iacob. ⁊ reł. Exequitur gͦ
humanam generationẽ
xp̃i matheus. ab ip̃o pro¬
missionis xp̃i exordio. hoc
est ad abraham generati¬
ones commemorans: qͦs
ꝑducit ad ioseph uirum
Marie de qua natus est
quomodo de gentilitatis
caligine quasi de egyptia
seruitite ꝑ quadraginta
duos uiros ac si eiu̾sdem
numeri mansiones ad
uirginem mariã plenã

Expanded text:
icit Psalmista: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Filii David, filii Abraham. Ordo praeposterus, sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David, rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupaviad hos tantum facta est de Christo repromissio: ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes terrae . Ad David vero ait: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Abraham genuit Isaac, Isaac autem genuit Jacob. Exsequitur ergo humanam generationem Christi Matthaeus ab ipso promissionis Christi exordio, hoc est, ab Abraham genitores commemoraperducit ad Joseph virum Mariae, de qua natus est quomodo, de gentilitatis caligine, quasi de Aegyptia servitute, per quadraginta duos viros, ac si ejusdem numeri mansiones, ad virginem Mariam, pleno
Abbreviated transcription (Latin):
aluator igitur nost̾
quem unxit deus oleo
leticie pre omnibꝰ parti¬
cipib suis. ⁊ rex est de
quo ꝓpha dicit. mutti¬
& pacis non erit finis.⁊
angelus ad mariam. po¬
tentiam regni demonstnͣs.
dabit inquit ei dominus
deus sedem dauid patris
eius. & regnabit in domo
iacob in eternum. & reg¬
ni eius non erit finis:

Expanded text:
alvator igitur noster, quem unxit Deus oleo laetitiae prae omnibus participibus ejus , et Rex est, de quo propheta dicit: Multit pacis non erit finis ; et angelus ad Mariam, potentiam regni ejus demonstrans: Dabit, inquit, illi Dominus Deus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus no
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabimus: De ipsis qͦq
iudicandis in hoc nume¬
ro duodenario similis cau¬
sa est. Non enim qr dictũ
est iudicantes duodecim
tercia decima est ab eis iu¬
dicanda ñ erit. aut solum
illum populũ non etiam
gentes ceteras iudicabuN.
Q̾ autem ait in regene¬
ratione. ꝓculdubio mor¬
tiorum resurrectionẽ no¬
mine uoluit regenatioĩs
intelligi. Dic enim caro
nr̃a regenerabit᷑ ꝑ incor¬
ruptionem. quẽadmodũ
anima nr̃a regeneratur
ꝑ fidem:¬

Expanded text:
iudicabimus? de ipsis quoque iudicabimus? de ipsis quoque iudicantes in hoc numero duodenario similis causa est. non enim quia dictum est: iudicantes duodecim tertia decima est, ab eis iudicanda non erit aut solum illum populum, non etiam gentes ceteras iudicabunt. quod autem ait: in regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine noluit regenerationis intellegi. sio enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quemadmodum est anima nostra regenerata per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
duodecim iudicantes du¬
odecim trib isrł. Hic di-¬
cimus cum siuis discipu¬
lis iudicaturum iħ̃m. Uñ
& alibi udeis dixit. Si
ego in beelzebub eicio de¬
monia filii ur̃i in quo ei¬
ciunt: Ioro ipsi iudices ue¬
stri erunt. Nec qm̃ super
duodecim sedes sessuros
ẽẽ ait. diodecim solos ho¬
mines cum illo iudicatu¬
ros putare debemus. Duo¬
denario quippe numero.
uniuersa quedam signi¬
ficata est iudicantiũ mul¬
titudo: ꝓpter duas partes
numeri septenarii quo sig¬
nificatur plerumq uniũ¬
sitas. Que due partes io
est tria & quatuor altera
ꝑ alt̾am partem multipli¬
cate duodecim faciunt. Ilã
& quatuor ter oe tria qua¬
ter duodecim sunt: ce si qͥ
alia huius duodenarii nu¬
meri que ad hoc ualeat ra.¬
tio reperitur. Alioqui q̃m
in locum uide traditoris
apłm mathiam legimus
ordinatum. apostolus pau¬
laborauit ubi ad iudican¬
dum sedeat non habebit.
qui profecto cum aliis scis
ad numerum iudicum se
ꝑtinere demonstrat cum
diert:nescitis qr angelos

Expanded text:
udicantes duodecim tribus Israel. Hic discimus cum suis discipulis judicaturum Jesum, unde et alibi Judaeis dixit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? ideo ipsi judices vestri erunt. Nec quoniam super duodesse ait, duodecim solos homines cum illo judicaturos putare deberemus: duodenario quippe numero universa quaedam significata est judicantium multitudo propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque universitas; quae duae partes, id est, tria et quatuor, altera per alteram partem multiplicatae duodecim faciunt. Nam et quatuor ter et tria quater duodecim sunt, et signa alia hujus duodenarii numeri quae ad hoc valeat ratio reperit. Alioquin quoniam in locum Judae traditoris apostolum Matthiam legimus ordinatum, apostolus Paulaborauit, ubi ad iudicandum sedeat non habebit. qui profecto cum aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat, cum dicit: nescitis quia angelos
Abbreviated transcription (Latin):
dominus ante legis ꝑitos.
& phariseos ydropicum cu¬
rat. & mox contra aua¬
ritiam disputat: ut urce¬
licet ꝑ huius egritudinẽ
corporis. in illis exprime¬
retur egritudo cordis. De¬
niq post multa disputa¬
tionis eius hortamenta.
subiunctum est. Audiebãt
autem hec omnia pbari¬
sei qui erant auari: & de¬
ridebant illum. Ydropicus
quippe. quo amplius bibe¬
rit. amplius sitit. Et oĩs
auarus sitim multiplicat.
qui cum ea que appetit
da alia amplius anbe¬
lat. Et respondens dix̃
Sic obseruatores suos pla¬
ut eosoem etiam auaritie
condempnet: Si uei inqͥt
in sabbato. asinum aut
bouem aut aluro quod¬
libet animal in puteum
decidens eripere festinatis.
non animali s ur̃e aua¬
ritie consulentes. quanto
magis ego hominem qui
multo melior est pecore
debeo curare:¬

Expanded text:
Dominus ante legisperitos Dominus ante legisperitos et Pharisaeos hydropicum curat, et mox contra avaritiam disputat, ut videlicet per hujus aegritudinem corporis, in illis exprimeretur aegritudo cordis. Denique post multa disputationis ejus hortamenta, subjunctum est: Audiebant autem omnia haec Pharisaei, qui erant avari, et deridebant illum . Hydropicus quippe quo amplius biberit, amplius sitit. Et omnis avarus sitim multiplicat, qui cum ea quae appetit da alia amplius anhelat. Et respondens ad ilSic observatores sui Phaut eosdem etiam avaritiae condemnet. Si vos, inquit, in Sabbato asinum, aut bovem, aut aliud quodlibet animal in puteum decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis ego hominem, qui multo melior est pecore, debeo liberare
Abbreviated transcription (Latin):
morbus: ab aquoso
humore uocabulum tra¬
hit. Grece enim aqua ydor
uocatur. Est autem humor
subcutaneus de uitio ue¬
sice natus. cum inflatio¬
ne turgente. ce anhelitu
fetido. Propriumq est ydro¬
pici quantomagis babun¬
dat humore iordinato.
tanto amplius sitire. Et
ideo recte compartur ei:
qiem fluxus camal uin
uoluptatum exuberan
argrauat. Comparatur ce¬
diuiti auaro. qui quanto
est copiosior diuitiis qͥb
ñ bene utitur. tanto arden¬
tius alia concupiscit. Et
respondens iħc: dixit ad legi¬
peritos &e phariseos. Licet sab¬
bato curare: At illi tacuert̃.
Qd̃ dicitur respondisse iãs:
ad hoc respicit qd̃ p̃missum
est: & ipsi obseruabant eũ.¬
Dominus enim nouit co¬
gitationes hominum. S
merito interrogati tacent:
qui contra se dictum qe¬
quid dixerint uident. Nã
si licet sabbacto curare. qͣre
saluatorem an curet obser¬
uant:Si non licet:qua¬
re ipsi salbato pecora cu¬
rant:Ipse uero appreben¬
sum. sanauit eum ac dimi¬
sit. Prouida dispensacione

Expanded text:
morbus, ab aquoso humore vocabulum trahit. Graece enim ὕδωρ aqua vocatur. Est autem humor subcutaneus de vitio vesicae natus, cum inflatione turgente, et anhelitu fetido. Propriumque est hydropici, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitire. Et ideo recte comparatur ei quem fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat. Comparatur diviti avaro, qui quanto est copiosior divitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit. Et respondens Jesus, dixit ad legisperitos et Pharisaeos: Licet Sabbato curare? At illi tacuerunt. Quod dicitur respondisse Jesus, ad hoc respicit quod praemissum est: Dominus enim novit cogitationes hominum . Sed merito interrogati tacent, qui contra se dictum quidquid dixerint, vident. Nam si licet Sabbato curare, quare Salvatorem an curet observant? si non licet, quare ipsi Sabbato pecora curant. Ipse vero apprehensum sanavit ac dimisit. Provida dispensatione
Abbreviated transcription (Latin):
dens non in nomine
iħu: idest saluatoris
petit. dum contra rõ¬
nem sue mentis ac¬
salutis petit: non ut
apłorum simplicitas
corporali uisu sui sal¬
uatoris ab eterne salu¬
tis petitione retardata:
s obstaculo ꝓprie cupi¬
ditatis ab inturtu do¬
minice uoluntatis im¬

Expanded text:
tens non in nomine tens non in nomine Jesu, id est, Salvatoris petit, dum contra rationem suae petit salutis, non ut apostolorum simplicitas corporali visu sui Salvatoris ab aeternae salutis petitione sit retardata, sed obstaculo propriae cupiditatis ab intuitu dominicae voluntatis im
Abbreviated transcription (Latin):
finita: s tempore con¬
gruo sumus accepturi.
conditoris constat acti¬
tari: ut uidelicet desid̾ia
nr̃e deuotionis dilatiõe
creseant & cremento coti¬
diano magis magisq
ꝓuecta. tandem ꝑfectius
capiant gaudia que re¬
quirunt. Iuter que no¬
tandum quia cum pro
peccantib oramus. &e si
corum saluationem ĩ¬
petrare nequimus. ne¬
quaquam tam̃ fructu
precis nr̃e priuamnur: qr
& si illi ñ sunt digni
saluari: nos tam̃ amo¬
ris quem illis impendi¬
mus mercede don abimͣ
sicq in tali quoq peti
tione. implebitur nob̃
illa domim ꝓmissio qͣ
ait. Si quid petieritis
patrem in nomine meo.
dabit uobis. Intuen¬
dum enim. qr non ait
simplicit̃ dabitꝰ: s da¬
bit inquit uobis. Qa
&& si non eis ꝓ quib
petinus dabit. nobis
runt eatenus in nomi¬
ne saluatoris: qr dum
ipsum saluatorem ui¬
sibili presentia comple¬
cterentur. minꝰ ad in¬
uisibilia saliitis do¬
na mentis intiutum
erexerant. S & nr̃a
fragilitas patrem pe¬

Expanded text:
finita, sed tempore confinita, sed tempore congruo sumus accepturi, conditoris constat actitari, ut videlicet desideria nostrae devotionis dilatione crescant, et cremento quotidiano magis magisque provecta tandem perfectius capiant gaudia, quae requirunt. Inter quae notandum, quia cum pro peccantibus oramus, et si eorum salvationem impetrare nequimus, nequaquam tamen fructu precis nostrae privamur, quia, etsi illi non sunt digni salvari, nos tamen amoris quem illis impendimus mercede donabimur. Sicque in tali quoque ptione implebitur nobis illa Domini promissio, qua ait: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Intuendum enim quia non ait simpliciter dabit, sed dabit, inquit, vobis, quia etsi non eis pro quibus petimus dabit, nobis runt eatenus in nomine Salvatoris, quia dum ipsum Salvatorem visibili praesentia complecterentur, minus ad invisibilia salutis dona mentis intuitum erexerant. Sed et nostra fragilitas Patrem pe