comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenus. ede cetero tautꝰ euila¬
to erat meusuetudĩs et pacis:
ut si forte ĩꝓbus quisq peti¬
tor durius extorsisset a ne¬
guite responsum: haud fa¬
ale deinceps cumi eadem re

Expanded text:
. De caetero tantus aemulator erat mansuetudinis et pacis; ut si forte improbus quisque petitor durius extorsisset a negante responsum, haud facile deinceps cum eadem re
Abbreviated transcription (Latin):
Que enĩ iuater etrã si onmue
quan potuit curant et dilige¬
tiam egrotanti filio adhibus¬
se se sciat: si demũ frustratand
se uiderit et oũs labores suss
esse penitus ĩ efficaces. illo m.¬
chilouiniꝰ moriẽte: ꝓpterca a¬

Expanded text:
Quae enim mater, etiamsi omnem Quae enim mater, etiamsi omnem quam potuit curam et diligentiam aegrotanti filio adhibuisse se sciat, si demum frustratam se viderit, et omnes labores suos esse penitus inefficaces, illo nihilominus moriente, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
peccat. qui ait. Quod uni ex
numums ueis fecistis: nͥ fe¬
aperto cõuitio. scu maledicto:
a claudestino et ueneuato su¬
Non uiquã sufficit os custodi¬
re abhis et siłibz. cauenda sũt
et leuia. si tamen leue debeat

Expanded text:
peccatis, qui ait: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi feaperto convicio seu maledicto, sed a clandestino quoquo et venenato sunquam, sufficit os custodire ab his et his similibus; cavenda sunt et levia: si tamen leve debeat
Abbreviated transcription (Latin):
chil ei ꝓfecissent quecr̃qs
fecisset sibi a p̾sbiteris ĩꝑata.
N doit sibi ab oppresore suo
aduentum eciuus predictũ:

Expanded text:
hil ei profecissent, quaecunque fecisset sibi a presbyteris imperata. Addidit sibi ab oppressore suo adventum ejus praedictu
Abbreviated transcription (Latin):
cucullam et tunicã laneo pã¬
no in modum clamidis decꝰ¬
tate: et pilleo sinili utebatꝰ
uiter tantos laugores corpous
et labores. nullis uuꝙͣ uti pel¬
lib acquiescens. In uestib
ei pauptas semꝑ placuit: sor¬
fore auunii aiebat aut negli¬
gentis. aut maniter apud sc
gloriãtis: aut glolani affectã¬
tis hũanam. Incessus eiꝰ et
hĩtus om̃is modestus et disci¬
pluiatus p̾ferẽs hũilitatem.
redoleus pietateui. exbibens
grãm ⁊ exigens reuerentiã:
solo uisu letificans et edificãs
ĩtuentes. De risu frequẽter
auditum est ex ore illiꝰ dum
chachĩnos religiosoꝵ hominũ
mirarctur: non menũsse se
aliq̃ñ sic risisse ⁊ ut non potiꝰ
ad red̾endum ꝙͣ ad repͥmend̃
sibi uim facẽ oporteret. De
cciositate uerboꝵ. uel nugis:
cautus erat artificiose obser¬
uare. qd̵ ad papam eugeniũ
scribens. de sui cordis pleni.¬
tudine eructauit. Nuge si

Expanded text:
cucullam et tunicam, laneo panno in modum chlamydis decurtatae, et pileo simili utebatur; inter tantos languores corporis et labores nullis unquam uti pellibus acquiescens. 41. In vestibus ei paupertas semper placuit, sorfore indices aiebat, aut negligentis, aut inaniter apud se gloriantis, aut gloriolam affectantis humanam. Incessus ejus et habitus omnis modestus et disciplinatus, praeferens humilitatem, redolens pietatem, exhibens gratiam, exigens reverentiam, solo visu laetificans et aedificans intuentes. De risu frequenter auditum est ex ore illius, dum cachinnos religiosorum hominum miraretur, non meminisse se aliquando sic risisse, ut non potius ad ridendum, quam ad reprimendum sibi vim facere oporteret. De otiositate verborum vel nugis cautus erat artificiose observare, quod ad papam Eugenium scribens, de sui cordis plenitudine eructavit. « Nugae si
Abbreviated transcription (Latin):
Ninirũ cũ thesaurus tantꝰ
et tam auiabilis adhuc ĩ
eoꝵ. manbz esset: et tañ
nec spes esset duitius retinẽ¬
di. nec facultas pariter cõ¬
meandi ÷ nec tam̃ lugẽdũ
eis ullatenꝰ erat suꝑ illũ qͥ
in gaudrũ dũi dei sui felici¬
ter ĩuitatus. iãiãq ĩtrat᷑ns
erat: sod suꝑse ip̃os quibus
erat uita cum tedio. et adhuc
mors tunori. Grais quidẽ
erat ni hac seꝑatione cõditõ:
post mirificami lucẽ horrere
magis tenebras post eiꝰ tͣnsi¬
tum subĩtrãtes. Igitur ãte
pr̃s huiꝰ excessumi accedẽtes
ad cum filu quos ꝑ enãge¬
euis aniuiũ lacͥmiabai sup¬
plicatione pulsabant: et bec
atqs huiusmodi loquebãtꝰ.
Nũquid non iisereris hiuc
monasterio pater÷ mĩqͥd non
cõpateris nobis quos tanto pie

Expanded text:
Nimirum cum thesaurus tantus Nimirum cum thesaurus tantus et tam amabilis adhuc in eorum manibus esset: et tamen nec spes esset diutius retinendi, nec facultas pariter commeandi. Nec tamen lugendum eis ullatenus super illum, qui in gaudium Domini Dei sui feliciter invitatus, jam jamque intraturus erat, sed super se ipsos, quibus erat vita tunc taedio, et adhuc mors timori. Gravis quidem erat in hac separatione conditio, post mirificam lucem horrere magis tenebras, post ejus transitum subintrantes. Igitur ante Patris ejus excessum accedentes ad eum filii, quos per Evangeejus animum lacrymabili supplicatione pulsabant, et haec atque hujusmodi loquebantur: « Nunquid non misereris huic monasterio, Pater? nunquid non compateris nobis, quos tanto pie
Abbreviated transcription (Latin):
acquiescat: id gͣuissinu.
Pedes et crura ĩtuuuierunt:
ꝙadinodum ydropicis cõtĩ¬
gere solet. Et ni hus orbz ne
quid lateat auncũ de statu
amici sollicitum: scd̃m ĩte¬
noz eu hoĩem. ut inuiꝰ sapiẽ
dico. sp̃s ꝓuiptus est: ĩ carne
ifrriua. Drate saluatorem
qui nou uult mortem pocõuͤ
nt tẽpestiuũ iam exitũ non
differat: sed custodiat. Qura¬
te. iunte uotis calcaneum
nudu u̾̃itis⁊ nt is qui in¬
sidiatur ĩuenire nou possit
unde figat dentem: et uuluu s
ĩfligat. Hec ip̃e dictani sic me
babeus: nt ꝑ notã uobis mañ.
agnoscatis affectũ. Ex huiꝰ
ergo tenore epłe potest ninir.
oiligens lector sacrũ illiꝰ uel
ex parte aliqua pectus agno¬
sc̃e: qͣnta illi in ip̃a sui ria
mientis. sereuitas amun. sua¬
uitas sp̃s ÷ quãta sub fidune
culmmne: radix hũilitas.
Sed et filioꝵ eus inter hec
aĩos aliqͣtenus estuare li¬
cebit. uultus exangnes ⁊ sin¬
gultus graues. crebra suspi¬
ria: anxias cogitationes.

Expanded text:
acquiescat, id gravissimum. Pedes et crura intumuerunt, quemadmodum hydropicis contingere solet. Et in his omnibus, ne quid lateat amicum de statu amici sollicitum, secundum interiorem hominem ut minus sapiens dico spiritus promptus est in carne infirma. Orate Salvatorem, qui non vult mortem peccatoris, ut tempestivum jam exitum non differat, sed custodiat. Curate munire votis calcaneum nudum meritis, ut is qui insidiatur, invenire non possit unde figat dentem, et vulnus infligat. Haec ipse dictavi, sic me habens, ut per notam nobis manum agnoscatis affectum . » Ex hujus ergo tenore epistolae potest nimirum diligens lector sacrum illius vel ex parte aliqua pectus agnoscere, quanta illi in ipsa sui ruina mentis, serenitas animi, suavitas spiritus, quanta sub fiduciae culmine radix humilitatis. 84. Sed et filiorum ejus inter haec animos aliquatenus aestimare licebit, vultus exsangues, singultus graves, crebra suspiria, anxias cogitationes.
Abbreviated transcription (Latin):
roraus⁊ errantes reuocans
ubuersos repaus: subuersore
s obstinates anuctoutate sua
puiens et opprunens ⁊ ut nõ
rsistẽ: sed nec assist̾e quidem
it apparere presumerent. Ce¬
utũ et si tũc fugit e facie eiꝰ.
leuricus ille et latuit: ita tam̃
ꝑ gr̃am dei impedite sũt uie eiꝰ
et seuute circũsepte ⁊ ut postea
uix alicubi tutus. tãdem cap¬
tus et cathenatus tolosano
ep̃o traderctur. In quo ituic
płunis sigius in serno suo
abbate głificatus est deus÷
alior. corda ab errorib ĩpus
reuocans: alios. corꝑa a leui

Expanded text:
roborans, errantes revocans, roborans, errantes revocans, subversos reparans, subversores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens; ut non resistere, sed nec assistere quidem et apparere presumerent. Caeterum etsi tunc fugit a facie ejus haereticus ille, et latuit; ita tamen per gratiam Dei impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut postea vix alicubi tutus, tandem captus et catenatus Tolosano episcopo traderetur. 73. In quo itinere plurimis signis in servo suo Abbate glorificatus est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans, aliorum corpora a l
Abbreviated transcription (Latin):
I.
diebus poutificatus
illius. uenricus quidam qui
olun extiterat monachus.
puitiose doctrine. uerbis ꝑsua¬
sibł̃ib tolosane gẽtis occupa¬
uerat leuitatent: et sient pit¬
dixit de quibusdam apłs my
pocrisi loquens mendatiũ:
fictis uerbis de eis negotiabat.
¶ rat autem hostis eccł̾ie ma¬
intestus: irreuerenter ecclia¬
sticis derogans sacranieue.
pariter et m̃stris. A deo praut
suggestiõis enis maligutas
ĩnaluerat: qd̾ om̃s ĩstitutẽi
eccłiastice sꝑnebantur. Has
necessitate uir scũs iter arri¬
puit ab eccłia regionis illiꝰ
sepus iam ante rogatus:
et maic deuide a reuerẽtissĩo
uiro alberico ostiensi ep̃o et
tus autẽ cũ iucredibili de¬
notione susceptus est a ppło
tarre: ac si de celo angelus
aduenisset. Nec moran
face potuit apud eos qd̃ irru¬
entium turbas repͥmere ne
ciuitate tolosa per aliqͦt dies.
et in ceteris locis que heuricus
ile freq̃ntasset amplius et
grauius ĩfecisset: młtos ĩ fide
limplices instruens. mitãte

Expanded text:
In diebus pontificatus illius Henricus quidam, qui olim exstiterat monachus, perniciosae doctrinae verbis persuasibilibus Tolosanae gentis occupaverat levitatem; et, sicut praedixit de quibusdam Apostolus, in hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negotiabatur. Erat autem hostis Ecclesiae manifestus, irreverenter ecclesiasticis derogans Sacramentis pariter et ministris. Adeo pravae suggestionis ejus malignitas invaluerat, quod omnes institutiones ecclesiasticae spernebantur. Hac necessitate Vir sanctus iter arripuit, ab Ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo viro Alberico Ostiensi episcopoens autem, cum incredibili devotione susceptus est a populo terrae, ac si de coelo angelus advenisset. Nec moram facere potuit apud eos, quod irruentium turbas reprimere necivitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis quae Henricus ille frequentasset amplius, et gravius infecisset, multos in fide simplices instruens, nutantes
Abbreviated transcription (Latin):
lon attendit: aut se uidere
nõ uidit. Cum eĩ uesꝑe fcõ de
cidem lacu socu colloquerẽt ÷
ĩterroga bat ess ubi lacus ille
esset: et mirati sũt uniuersi.¬
On abbas scũs miemo¬
rati gr̃a guilłim ep̃i
cathalaunũ frequẽtaret: redi¬
ens aliqͣndo secum traxit mł
titudinẽ nobiliũ. et litt̾atoꝵ.
clericoꝵ. et laicor. Quib ĩ
domũ hospitum cõmorãtib.
dum nouellas plãtationes
celestib rigaret eloquns. sr̃¬
uenit portarius mouachus
nũtians stephanũ de uitreio
magistrum eor. adesse. ad
cũ eis manendũ. Quis aliꝰ
de talis uiri adueutr nõ exł¬
tasset: presertun cũ uall illa
huiusmodi fcumento nõ mł¬
tum adhuc abundaret: Ĩp̃e
uero renelãte sibi spũ scõ ĩsi¬
dias spiritalis nequitie ta¬
citus aliꝙͣtulũ ĩgenuscens:
erupit ĩ uocem mirantib uni¬
huc eum adduxit. Solꝰ ueĩt:
solus reu̾cetur. Obstupuere
om̃is: qui prius aduentu eiꝰ
audito nou se poterãt capere

Expanded text:
non attendit, aut se videre non attendit, aut se videre non vidit. Cum enim vespere facto de eodem lacu socii colloquerentur, interrogabat eos, ubi lacus ille esset, et mirati sunt universi.Abbas sanctus memorati gratia Guilelmi episcopi Catalaunum frequentaret, rediens aliquando traxit secum multitudinem nobilium et litteratorum clericorum et laicorum. Quibus in domo hospitum demorantibus, dum novellas plantationes coelestibus rigaret eloquiis, supervenit portarius monachus, nuntians Stephanum de Vitreio magistrum eorum adesse ad cum eis manendum. Quis alius de talis viri a ventu non exsultasset? praesertim cum vallis illa hujuscemodi frumento non multum adhuc abundaret. Ipse vero revelante sibi Spiritu sancto insidias spiritualis nequitiae tacitus aliquantulum ingemiscens, erupit in vocem, mirantibus unihuc eum adduxit; solus venit, solus revertetur. » Obstupuere omnes, qui prius audito ejus adventu non se poterant capere
Abbreviated transcription (Latin):
cartusiensem aliqͣtenus i¬
uit: stramientũ uidelicet aisa¬
lis cur ideni uir uenerabilis
nisedebat. muuus preferens
panꝑtatent. Nec silentio pl¬
sit enuilator uirtutis qd̃ mẽ¬
te concepit: sed locutus uiu
ueri cõquestus est et mirari.
¶ñq ile ad patrem suũ qd̃
audierat retulisset ⁊ nou mi¬
mis ip̃e miratus quale illub
esset stramentum querebat:
co qd̃ a claraualle ꝑgens usq¬
idcartusiam nũꝙͣ illud actẽ¬
disset. et usq in horam illam
quale esset oĩio nesciret. Nec
em̃ suũ erat aĩal illud: sed a
quodam monacho clumacẽ¬
si cõmodatum ⁊ et erat: sicut
sternere sibi ille solebat. Qd̃
uerbum audiens pͥor. ĩ eo pous¬
siũ mirabatur: qd̃ sic ille
dei famiulus abbas foris oclos
circũcidisset. intus aĩniũ oc¬
cupasset ⁊ut qd̃ ip̃e puor offẽ¬
derat uisu: hoc ille tãti itu̾us
spatio non aduertisset. Iuxta
lacumi etiam leuisenne tociꝰ
diei itine ꝑgens. eñ penitus

Expanded text:
Cartusiensem aliquatenus mCartusiensem aliquatenus movit; stramentum videlicet animalis, cui idem Vir venerabilis insidebat, minus praeferens paupertatem. Nec silentio pressit aemulator virtutis quod mente concepit: sed locutus uni veri confessus est et mirari. Cumque ille ad Patrem sanctum quod audierat retulisset; non minus ipse miratus, quale illud esset stramentum quaerebat, eo quod a Clara Valle pergens usque Cartusiam, nunquam illud attendisset, et usque in horam illam quale esset omnino nesciret. Neque enim suum erat animal illud, sed a quodam monacho Cluniacensi commodatum, et erat sicut sternere sibi ille solebat. Quod verbum audiens Prior, in eo potissimum mirabatur, quod sic ille Dei famulus Abbas foris oculos circumcidisset, intus animum occupasset, ut quod ipse primo offenderat visu, hoc ille tanti itineris spatio non advertisset. Juxta lacum etiam Lausanensem totius diei itinere pergens, penitus
Abbreviated transcription (Latin):
uos aliqͦt ĩ claraualle
pegisset: subnt aũn eius ut
scũi hugoneni gͣtionopolita¬
nũ ep̃m̃i. et cartusienses frẽs
denotioius gr̃ã uisitaret. Quẽ
p̾dictus scñs ep̃s tami gratãt᷑
et taui reuerenter suscepit.¬
diuuiã intelligens ĩ ciusdẽ
hospitis sui uisitatõe pñtiã:
ut ꝓstratus solotenus adora
ante eum ita demũ susceptꝰ
ĩ oscło pacis÷ hũilitatem sua
tanti uiri ueneratõe confusa.
non sine graui gemitu can¬
sabatur. In curꝰ pectore sĩgla¬
rem obtinuit ex eo tp̃ẽ locum
ut fierent deinceps duo illi fi¬
lu splendoris. cor unũ et aĩa
una: et se ĩuicem fruerenti
ĩ xp̃o. Cartusie qͦ a uiro ren¬
rentissimo guigone pͥne re¬
nerabili. et a ceteris frĩb. estes
affectu et reuerentia susceptꝰ
est seruus xp̃i: exultantib
illis in gaudio. quia qͣleu
euni ꝑepistolam priꝰ noue¬
rant: talem ĩuenerunt et pͥ¬
sertem. Ceterum cum in
reliquis omĩb edificarent:
unũ fuit qd̃ pͥdictũ prioreui

Expanded text:
os aliquot in Clara-Valle peregisset, subiit animum ejus, ut sanctum Hugonem Gratianopolitanum episcopum, et Cartusienses fratres devotionis gratia visitaret. Quem praedictus sanctus episcopus tam gratanter et tam reverenter suscepitdivinam intelligens in ejusdem hospitis visitatione praesentiam, ut prostratus solo tenus adorarante eum, ita demum susceptus in osculo pacis, humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor unum et anima una, et se invicem fruerentur in Christo. Cartusiae quoque a viro reverendissimo Guigone Priore venerabili, et a caeteris fratribus eodem effectu et veneratione susceptus est servus Christi, exsultantibus illis in gaudio, quia qualem eum per epistolam prius noverant, talem invenerunt et praesentem. Caeterum cum in reliquis omnibus aedificarentur, unum fuit quod praedictum Priorem
Abbreviated transcription (Latin):
martinꝰ igit᷑ obitũ suũ
lõge ante p̾ciuit. Dixitq fra¬
trib dissolutionẽ sui corꝑis
ĩminere. Interea causa extitit
qͣ cãdatensẽ diocesim uisitaret.
Nã dericis ĩter se ecclesie illiꝰ
discordãtib pacẽ cupiẽs refor¬
mare ⁊ licet finc̃ dierũ suoꝵ nõ
ignoraret: ꝓficisci tñ ob istiꝰ

Expanded text:
Martinus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci
Abbreviated transcription (Latin):
c̃: ut xpm̃ texisset ĩ paupere ⁊
ueste quã egenꝰ acceperat. mũ¬
di dum̃ ĩduisset. O felix largi¬
tas. quã dĩnitas operat᷑. Ocla¬
midis gloriosa diuisio q̃ mi¬
litẽ texit ⁊ regẽ. O ĩestimabile

Expanded text:
Christum texisset in paupere, et vestem quam egenus acceperat, mundi Dominus induisset. O felix largitas, qua Divinitas operitur! o chlamydis gloriosa divisio, quae militem texit et Regem! Inaestimabile
Abbreviated transcription (Latin):
Iam u̾o ĩ obsequiũ funcris cre¬
di nõ potest: quãta hominũ
multitudo cõuenerit. Tota ob¬
uiã corpori ciuitas ruit. Eũcti
ex agris atq uicis: multiq ex
uicinis urbib affuerũt. O qͣn¬
tus luctꝰ omm̃i ÷ quãta p̾cipue
merẽtiũ lamẽta monachoꝵ:¬

Expanded text:
esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monacho
Abbreviated transcription (Latin):
mori tinuit: nec uiuere recusa
Itaq cũ iã ꝑ aliquotuit
dies febrib tenẽtur: nõ tñ a dei
oꝑe cessabat Pernox ĩ orõnibus.
⁊ uigilus ⁊ fatiscẽtes artus spũi
seruire cogebat: nobili illo stra¬
tu suo ĩ cinere ⁊ cilicio recubãs.
Et cũ a discipulis rogaret᷑ ut
saltr̃ uilia sibi sincret stramc̃ta
supponi: nõ decet ĩquit filii xp̃i¬
anũ nisi ĩ ciuere mori. Ego si
aliud uobis exc̃plũ relĩquo: ipse¬
peccaui. Oculis ac manibz ĩ ce¬
lũ sẽper ĩtẽtus: ĩuictũ ab orõnc
spiritũ nõ relaxabat. Et cũ a pre¬
sbitrris qͥ tũc ad cũ cõfluxerãt
rogaret᷑. ut corpusculũ lateris
siuite me fratres celũ potiꝰ respi¬
dicens. uidet diabolũ ꝓpe assiste̾.
Quid hic ĩquit astas cruenta
bestia: Nichil ĩ me funeste re¬

Expanded text:
mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum inquit, «fratres, celum potius respidicens uidit dyabolum adsistentem. «Quid hic», inquit, «astas, cruenta bestia? Nichil in me funeste re
Abbreviated transcription (Latin):
liquẽtes: co nimirũ circa aues
illas usus ĩperio. qͦ demones
sugare cõsueuerat. Ita grege
fctõ oẽs ĩ unũ ille uolucres cõ¬
gregate ÷ relicto flumine mõ¬
tes siluasq petierũt÷ nõ sine
ãmiratiõe multoꝵ. qͥ tãtã ĩ btõ¬
martino uͥtutẽ uiderẽt: ut etiã
auibz ĩperaret liquãdui ergo
ĩ uico illo uel ĩ ecclĩa ad quã
ierat cõmoratꝰ ÷ pace ĩter cleri¬
cos restituta. cũ iã regredi ad
monasteriũ cogitaret: uirib
corpis cepit repente destitui.
Cõuocatisq discipulis: ĩdicat¬

Expanded text:
iones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisq
Abbreviated transcription (Latin):
Quid simile btĩ martini exeqͥis
res pꝰ currib sius. uĩctos post
sibus populoꝵ honoret ĩsama:
martino diui pͤlaudit᷑ psalmis:
martinꝰ hymnis celestib horio
honorat᷑. Illi post triũphos suos
ĩ tartara sccua trudũtur ÷ beatus¬
martinꝰ abrahe sinu lctus excipit᷑:
martinꝰ hic pauper ⁊ modicꝰ ce

Expanded text:
quid simile Martini exequiis e curribus suis uinctos post sibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pau
Abbreviated transcription (Latin):
ua tibi tua sũt p̾mia: nec di¬
lata minuc̃tur. Nrĩ potiꝰ misc̾re
quos descris. Tũc ille motus
hus fictib. sicut totꝰ sẽper ĩ dño
nuisericordic uiscerib affluc¬
bat: lacbrimasse phibet᷑. Eõuer¬

Expanded text:
ua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibet
Abbreviated transcription (Latin):
militie: ⁊ iã satis ẽ ꝙ hucusq
certauis Sed si adhuc ĩ codẽ la¬
bore pro castris tuoꝵ stare me
p̾cipis ÷ nõ recuso laborẽ: nec
fatiscẽtẽ causabor etatẽ. Sonũ¬

Expanded text:
militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. mu
Abbreviated transcription (Latin):
restitutũ. Qd̃ dũ ego pluriũ
adnurarex. nocte sequẽti nuchi
dormic̃ti beatꝰ hicronyniꝰ appa¬
rens ĩ uisione: plurnna michi
grãdia patefecit. Sed ĩter cetera
talia michi uerba dixit. Noueris
cyrile. ꝙ corpus nicũ de fouca
ĩ qua iacet. nuillatenꝰ extrahet᷑:
quousq cuntas hicrusalẽ ab
ĩfidelib capictur. Quo quidẽ
tẽpore romã delatũ. ibidẽ mul¬
to tp̃e requiescst. Ad hec experge¬
factꝰ q̃ uiderẽ cũctis cpiscopis
⁊ aliis uiris catholicis enarra¬
ui. Qͥd ⁊ qũ hec cueniẽt aliter
nõ cognosco. Si qͥd utils aut
bonũ ĩ hac epistola dixi: non
mcis. sed gloriosissĩ hierony¬
mi meritis ĩputctur. Si quid
uero superfluũ ĩutile. ⁊ nõbo¬
nũ: sotũ mnce ĩsipiẽtie. ⁊ negli¬
gẽtie causa hoc accidisse. ab oĩ¬
bus udicet᷑. Mxi augustinc ca¬
rissimc ĩ tuis or̃onib memor

Expanded text:
tutum. Quod dum ego plurimum admirarer, nocte sequenti mihi dormienti beatus Hieronymus apparens in visione, plurima mihi grandia patefecit: sed inter caetera, talia mihi verba dixit: Noveris, Cyrille, quod corpus meum de fovea, in qua jacet, nullatenus extrahetur, quousque civitas Jerusalinfidelibus capietur. Quo quidem tempore Romam delatum, ibidem multo tempore requiescet. Ad haec expergefactus, quae videram, cunctis Episcopis et aliis viris Catholicis enarravi. Quid, et quando haec evenient, aliter non agnosco. Si quid utile, aut bonum in hac Epistola dixi, non meis, sed gloriosissimi Hieronymi meritis imputetur. Si quid vero superfluum, inutile et non bonum, solum meae insipientiae et negligentiae causa hoc accidisse, ab omnibus judicetur. Mei, Augustine carissime, in tuis orationibus memor
Abbreviated transcription (Latin):
nex ufirmos artus baculo
regente sustentans: cepit irc
uelle. quo nesciebat. Et iam
media dies coquẽte iã sole de

Expanded text:
nex infirmos artus baculo regente sustentans, cepit ire velle quo nesciebat. Et jam media dies coquente desuper sole fe
Abbreviated transcription (Latin):
tauñs campuni quesunt.
Ende idem quoq uenerabi.¬
lis bũdictus si libenter andit
citius cognoscis quia uinus
ip̃c uidociles deseruit: quãtes
ĩ locis alus ab aĩe morte susci¬
tauit. Petrus Ita esse ut doces
et mainfesta ratio. et ꝓlatũ
congruũ testĩoniũ declarat.
Sed queso te ut de iuita tãn
prĩs: ad narratioĩs oidinem
dui in eadent solitudine uir¬
tutib signisq succresceret:
multi ab eo in loco eeden ab
or̃ipotentis dei sũt seruitiũ
congregati: ita ut illic duode¬
cu monasteria cũ oĩpotẽtis
construeret. In quib. statu¬
tis pũb. duodenos mouachos¬
deputanit : pauces uero secũ
retut: quos adhuc ĩ sua
presencia aptius erudiri in¬
dicauit. Cepere etiã tũc ad
cuni rouiane urbis nobiles
et religiosi cõcurrere : suosq
filios ei oĩpotenti deo nutrien¬
dos dare. Dũc quoq boue spei
suas soboles. euitius maurũz
tertullus nero patritius pla¬
cidum tradidit. E quibus

Expanded text:
taminis campum quaesivit. taminis campum quaesivit. Unde idem quoque venerabilis Benedictus, si libenter audis, citius agnoscis, quia non tantos ipse indociles deseruit, quantos in locis aliis a morte animae suscitavit. Petr. Ita esse ut doces, et manifesta ratio, et prolatum congruum testimonium declarat. Sed quaeso ut de vita tanti Patris ad narrationis ordinem diu in eadem solitudine virtutibus signisque succresceret, multi ab eo in eodem loco ad omnipotentis Dei sunt servitium congregati: ita ut illic duodecim monasteria cum omnipotentis construeret: in quibus statutis patribus duodenos modeputavit; paucos vero secum retinuit, quos adhuc in sua praesentia aptius erudiri judicavit. Coepere etiam tunc ad eum Romanae urbis nobiles et religiosi concurrere suosque ei filios omnipotenti Deo nutriendos dare. Tunc quoque bonae spei suas soboles, Equitius Maurus, Tertullus vero patricius Placidum tradidit; e quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uacuus. maxue si e uicmo
cause subpetant que fructũ
deo ferre ualeaut melioreu.
ir itaq scũs. ꝓpter quem cu¬
stodicudum staret : qui oẽs
cquauninter se ꝑsequẽtes
ccrueret: Et sepe agitur in
auuuio ꝑfectoꝵ qd̃ silentio
preterenudũ nou est. qr eũ
laborem suuĩ sinc fructui cẽ
considerãt: in loco alio ad la¬
borem cũ fructu uugrant.
Dude illt quoq egregiꝰ
predicator qui dissolui
cupit et cum xp̃o esse. cui ui
rie xp̃s est. et mori lucrum:
qui certamĩa passionũ nõ
soluui in se appetit. sed aid
tolerandei hec et alies acẽdit.¬
damasci ꝑsecutionẽ passus
ut potuisset euade̾. murum
funcui. sportamq q̃siuit:
seqz latenter deponi uoluit.
Nũquid nam paulũ moitẽ
dicinius tunuisse : quͣt se ip̾
pio iesu amoie testatur appete:
Sed cum in eodeui loco mino¬
rc̃ sibi fructum adesse cõspice
et graueni laboreur: ad laboiẽ
sc alibi cum fructu seruauit
ffortis eterũ pieliator dei tene¬
ri intra clanstra noluit: cer¬

Expanded text:
vacuus; maxime si e vicino causae suppetant, quae fructum Deo ferre valeant meliorem. Vir itaque sanctus propter quem custodiendum staret, qui omnes unanimiter se persequentes cerneret? Et saepe agitur in animo perfectorum quod silentio praetereundum non est, quia cum laborem suum sine fructu esse consideraborem cum fructu migrant. Unde iste quoque egregius praedicator qui dissolvi cupit, et cum Christo esse: cui vivere Christus est, et mori lucrum , qui certamina passionum non solum ipse appetiit, sed ad toleranda haec et alios adDamasci persecutionem passus, ut potuisset evadere, murum, funem, sportamque quaesivit, seque latenrer deponi voluit. Nunquidnam Paulum mortem dicimus timuisse, quam seipso pro Jesu amore testatur appetSed cum in eodem loco minorem sibi fructum adesse conspiceret et gravem laborem, ad laborem se alibi cum fructu servavit. Fortis etenim praeliator Dei teneri intra claustra noluit, cer
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mulieris meutis oculis
uidere et fidei lunr̃ibz conspi¬
c̾e debuisset. Qd̃ cũ fuisset
oratum: ip̃ uua cũ ppło et
cadem miuliere ab or̃one ex¬
urgeus. ad altai. re cunctis
ceruentibz et sese ad cernẽdũ
ccleste spectacł̾m cõprimẽtib.
corpalcni pallã reuelat: et
inuuerso ppło ip̃aq uurliere
contuente partem digiti an¬
ricularis sangñe cruc̃tatã
ũicuit: ac nulieri dixit. Di¬
scc inꝙͣ ueritati uel modo cre¬
dere contestanti. Panis quẽ
ego do caro nca est: et sãgnis
uieus uere est potus. Sed pie¬
scius couditor nr̃ ĩfiriuitatiᷤᷤ
urẽ ea potestate qua cuicta
fecit ex nichilo. et coipus sibi
ex carue semꝑ uirgius. oꝑã¬
te scõ spũ fabricauit ⁊ paueni
et ninũ aqua nuctum. mra¬
ucute ꝓpria specie: n carnẽ
et sangninem suũ ad catbo¬
licam precem ob reꝑatoẽn

Expanded text:
us mulieris mentis oculis videre et fidei luminibus conspicere debuisset. Quod cum fuisset oratum, ipse una cum populo, et eadem muliere ab oratione surrexit, et altare cunctis cernentibus, et sese ad cernendum coeleste spectaculum comprimentibus corporalem pallam revelat, et universo populo, ipsaque muliere cernente, partem digiti auricularis sanguine cruentatam invenit, ac mulieri dixit: Disce, inquam, et Veritati vel modo jam credere contestanti: Panis quem ego do caro mea est, et sanguis meus vere est potus. Sed praescius Conditor noster infirmitatis nostrae ea potestate qua cuncta fecit ex nihilo, et corpus sibi ex carne semper Virginis operante sancto Spiritu fabricavit panem, et vinum aqua mistum, manente propria specie in carnem et sanguinem suum, ad catholicam precem ob reparation
Abbreviated transcription (Latin):
hostiam deo ui odorem suaut¬
tatis. Quo tempore ad auũ¬
culũ suũ audream mulitẽ
templi epłami scribeus: int̾
cetera ait. Ego enĩ delibor
ne puto me longũ face suꝑ
terrani. Duniq solito gra¬
uiꝰ la boraret: fres ĩsistebant
supplicationib et or̃onibus
ad deuni pro eo. Oude etiam
ip̃e cognoscens eor p̾cib deside¬
riuĩ suũ differri ÷ cum aliqͣnto
melius scdm̃ corpus hẽre cepis¬
set: congregatis frĩb hec eadẽ
uerba locutus est. Quid tene

Expanded text:
hostiam Deo in odorem suavitatis. Quo tempore ad avunculum suum Andream militem Templi epistolam scribens, inter caetera ait: « Ego enim delibor, nec puto me longum facere super terram. » Dumque solito gravius laboraret, fratres insistebant supplicationibus et orationibus ad Deum pro eo. Unde etiam Sanctus ipse cognoscens eorum precibus desiderium suum differri, cum aliquanto melius secundum corpus habere coepisset, congregatis fratribus haec eadem verba locutus est: « Quid tene
Abbreviated transcription (Latin):
gilus. ut egressus foras
etloca uiciua circuiens ora¬
ret ad dñm quatuiꝰ acceptũ
lẽrit obsequiũ suũ et fratrũ
suor. Subito uero stans in
ip̃a or̃one modice ĩterclusis
aulis uidit undiq ex uicinis
montibs tãtam duĩsi hĩtus
et dui̾se conditioins hoini ml¬
titudinẽ ni ĩferioreui ualleu
descend̾e: ut uallis ip̃a cape nõ
posset. Que uisio quid portẽ¬
derit: iam oĩb manifestũ ẽ.
Hac igitur uir dñi uisione
magnifice ꝯsolatus: exorta¬
tus est fr̃es suos cõmonẽs ecs

Expanded text:
giliis, ut egressus foras, et loca vicina circuiens, oraret ad Dominum, quatenus acceptum haberet obsequium suum et fratrum suorum. Subito vero stans in ipsa oratione, modice interclusis oculis, vidit undique ex vicinis montibus tantam diversi habitus et diversae conditionis hominum multitudinem in inferiorem vallem descendere, ut vallis ipsa capere non posset. Quae visio quid portenderit, jam omnibus manifestum est. Hac ergo Vir Domini visione magnifice consolatus, exhortatus est fratres suos, commonens eos
Abbreviated transcription (Latin):
leus. qui remiauere spoute
uoluit: ĩ loco mausit uitꝰ
Sicq fcr̃ est ut totã noctẽ
illã ꝑiigilem ducerent:
loquia. sese uicaria relatiõe
satiarent. Qua de re. dixi

Expanded text:
lens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, loquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re dixi
Abbreviated transcription (Latin):
sum auten quadam die
gerardus frater eius ce¬
ltarius donus apud eu-
conquereretur ad necessaria
stm̃ multa deesse ⁊ uir dei ꝙͣtũ
ĩtrmi ad presentes angusti
Tunc duuittens eum ad or̃o

Expanded text:
um autem quadam die Girardus frater ejus, cellarius domus, apud eum conquereretur ad necessaria fratrum multa deesse; Vir Dei, quantum interim ad praesentes angustiaTunc dimittens eum, ad or
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ loquutus est: semel tibi
ꝑsuadere non potuit. scdõ nõ
potuit: ac tercio suasit. et te
adloc qd̃ uoluit suꝑauit.
Tñc ille reatuui ĩfrruie suc
uicutis agnosccus ÷ eiꝰ pedib
ꝓuolutus. tãtomagis cepit
culpami deflere et erubesc̾t: ꝙͣto
se cognouit etiã absentẽ in bñ¬
dicti prĩs oculis deliquisse.
Petrus. Egoscĩ iuri p̾cordns
helisei spm̃ iudeo r̃esse: qui ab¬
scuti discipło preseus fuit.¬

Expanded text:
tuum locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei spiritum video inesse, qui absenti discipulo praesens exst
Abbreviated transcription (Latin):
xii. libraꝵ. ci beuedictionen¬
obtulit÷ or̃onũ suffragia ĩ¬
plorãs uiro suo pericłose egro¬
tanti. Quam breuiter allo¬
crtus duuisit a se: uade ĩqui¬
ens sanũ ĩuenies uirũ tuũ.
Illa u̾o abieus ĩ domũ suam:
sieut audierat sic ĩuenit.
Abbas uero ꝯsolans pusillan¬
mutatem celleraru sui: ad
sustinendã doniũ de cetero
reddidit fortiorẽ. N ec tantũ
semel hoc. sed sepe cuni huins¬
miodi ĩstaret uecessitas: ei c̾¬
tum est diuinũ affuisse au¬
xiliũ. unde uon sꝑabatur
P̾ ropter qd̃ uiri puidentes¬

Expanded text:
im librarum benedictioneobtulit, orationum suffragia implorans viro suo periculose aegrotanti. Quam breviter allocutus, dimisit a se: « Vade, inquiens, sanum invenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut andierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum semel hoc, sed saepe, cum hujusmodi instaret necessitas, ei certum est divinum adfuisse auxilium, unde non sperabatur. Propter quod viri prudentes
Abbreviated transcription (Latin):
pauimẽto: ignis estuans ares¬
cẽtes palcas apphendit. Scatus¬
uero martinus sõno excitatꝰ re
ĩopinata ancipiti ꝑiculos et
maximc ut referebat diabo¬
lo ĩsidiãte atq urgẽte p̾uẽtus:
tardiꝰ ꝙͣ debuit ad or̃onis cõ¬
fugit auxiliũ. Nã crũpere fo¬
res cupiẽs. cũ pessulo qd̃ ostio
obdiderat diu multũq lucta¬
tus ⁊ grauissimũ circa se sen¬
sit ĩcendiũ: adeo ut uestẽ qua
ĩdutꝰ erat ignis assũpserit.
mis totus ad dñm cõu̾sus ĩcu¬
buit. Tũ uero diuinitꝰ igne
sũmoto: ĩnoxio sibi orbe flã¬
marũ. orabat. Monachi autẽ
ꝓforibus erãt ⁊ crepitãte ⁊ col¬
luctãte ĩcendii sono: ut ctiã pe

Expanded text:
pauimentum ignis aestuans arpauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. mis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas e
Abbreviated transcription (Latin):
fetore cõpleuit: ut ĩdubia ĩdi¬
tia rclĩqueret diabolũ se fuisse.
Hoc ita gestũ ut supra retuli¬
cognouimꝰ: ne qͥs forte existi¬
met fabulosũ.
Uni ad dyocesim quãdã
ꝓ solẽni cõsuetudĩe ⁊ sĩc
cpĩs uisitare ecclesias suas mo¬
ris ẽ: media fere hycmie beatꝰ
martinꝰ uenisset ÷ mãsionẽ ei
ĩ sccretario eccsie elcricipre
parauerũt multũq igns sca¬
bro iã ꝑtenui pauimẽto sub¬
diderũt: ⁊ lectũ ei plurimo
stramine extruxerũt. Deĩde cũ
sc beatꝰ martinꝰ cubitũ collo¬
casset: ĩsuctã molliciẽ strati
male blãdiẽtis horrescit. Quip¬
pe qͥ nuda humo. ĩmo tãtũ cibi¬
cio supiecto accubare cõsueue¬
rat. Itaq quali accepta pmotꝰ
ĩiuria: stramẽtũ c̃ẽ ꝓiecit. Casu
suꝑ fornacrilã partẽ pallee illiꝰ
quã remouerat aggessit. Ipse¬
autẽ ut erat moris: nuda hu
mo lassitudĩe itineris urgẽte
requieuit. Media fere nocte
ĩtcrrupto pene ut supradiximꝰ

Expanded text:
fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulicognovi, ne quis forte existimet fabulosum.Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sinul qr iã ardebat aniius
uitã illiꝰ scribere ÷ partĩ ab ipso
ĩquãtũ ille ĩterrogari potuit
sciscitati sumiꝰ: partĩ ab hiis qͥ
ĩterfuerũt uel sciebãt cognouimꝰ
Quo quidẽ tp̃e credi nõ potest
qua me huĩlitate ⁊ beniguitate
susceꝑit: cõgratulatꝰ primũ et
gauisus ĩ dũo: qd̃ tanti ec̃t ha
uespcrã autẽ nobis pedes abluit.
Ndec reniti aut cõtraire cõstãtia
apud nos fuit ÷ ꝙͣ mũdi huiꝰ ille¬
cebras. ⁊ scli ou̾a relĩquẽda: ut
dũm ihm̃ liberi expeditiq scq̃re¬
nuir. Prestãtissimũq nobis pꝰ¬
sentiũ tẽporũ illustris uiri pan¬
exẽplũ ĩgerebat: qͥ sũmis opib
abicctis xpm̃ sccutꝰ. solus his
tẽporib cuãgelica pͥcepta cõples¬
set. Illũ nobis scquẽdũ. illũ cla¬
rũ q̃stionib prõptus ⁊ facilis
Et qr multos ad hãc partẽ ĩcre¬
dulos scio: quippe quos uiderĩ
me ipso etiã referẽte nõ crede̾
ihm̃ testor spemq cõmunẽ:

Expanded text:
simul quia iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habuesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Pauexemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solustemporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque commune
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat : ⁊ nõ sinc gemitu fatebai¬
tur ĩ hoc se diaboli arte deceptũ:
ut excussus a sõno cõsiliũ nõ
haberet. qͦ ꝑ fidc̃ ⁊ or̃onẽ ꝑiculo
repugnaret. Deniq tãdui cͥca
se sensisse ignẽ: ꝙͣ dui crũpere
ostiũ turbatꝰ merite tẽptauerit.
Obi uo auxiliũ crucis ⁊ or̃onis
arma reperisset ÷ medias cessis¬
se flãmas. scq tũ sensisse rorã¬
tes: quas male cẽt exptus urẽ¬
tes. Unde ĩtelligat quisqͥs hoc
legerit: tẽtatũ quidẽ illo beatũ¬
martinũ piculo et probatũ.

Expanded text:
ferebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere probatum.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ difficile cred̾ẽ uos potestis
Itaq post secretam orationc̃:
ad oblationẽ sacrificu ĩmor¬
talis accessit. Quo offerente.
nũtius suꝑuenit: qui ĩdisa¬
ret prefatum iosbertum libere
iau loquẽtem÷ rogare obui¬
xius: ut uir dei festinaret ad
cum. E ni post oblatũ sacri¬
ficiũ uenienti. cumi lacrinus
et geuutu pcc̃a ꝯfessus: diui¬
ua sacramenta suscepit ⁊ et
duobz aut tribz post hoc diebs
uiuens et loquens: ca maxĩe
que p̾ceꝑat abbas sc̃s cõstituit
sine ulla retractatione ẜuari.
Sed et disposuit donnu sue.
et clemosinas dedit: et sic de
serui siu effecit xp̃s mundo

Expanded text:
d difficile credere vos potestis. » Itaque post secretam orationem ad oblationem sacrificii immortalis accessit. Quo offerente nuntius supervenit qui indicaret, praefatum Josbertum, libere jam loquentem, rogare obnixius ut Vir Dei festinaret ad eum. Cui post oblatum Sacrificium venienti cum lacrymis et gemitu peccata confessus, divina Sacramenta suscepit, et duobus aut tribus post haec diebus vivens et loquens. ea maxime quae praeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demservi sui effecit Christus mundo
Abbreviated transcription (Latin):
non parũ territi et turbati:
litretius eum suꝑ tali ꝓmuis¬
siouc cõuẽnut et durius ar¬
guũt: acrius ĩnchũtur. Qui¬
b breuiter suppliciterq respõ¬

Expanded text:
non parum territi et turbati, secretius eum super tali promissione conveniunt, durius arguunt, acrius invehuntur. Quibus breviter simpliciterque respon
Abbreviated transcription (Latin):
enmĩdati et credentes. fonte
salutari ꝑfusi sunt: ac per¬
mauẽte cecitate daninati.
iubente beato gregorio stipe
sed et trranuns quidam

Expanded text:
emundati, et credentes, fonte salutari perfusi sunt; ac permanente caecitate damnati, jubente beato Gregorio, de caSed et tyrannus quidam
Abbreviated transcription (Latin):
tur ablata ÷ et usurpate in gͣ¬
uameu pauꝑum ꝯsuetudĩes
duuittantur: loquetur adhͤ
et suoꝵ cõfessioneui faciet de¬
lutoꝵ: duina qͦs suscipiet sa¬
rramẽta deuotus. Ed irantur
oũis: letatur filiꝰ ⁊ familia oĩs
erultat: quicquid p̾cipit homo
dei firuuter ei ꝓmctitur et
ipletur. Dcrũptaniẽ fr̃ eius
gerardus et galdricus auũ¬

Expanded text:
tur ablata, et usurpatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur, loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum, divina quoque suscipiet sacramenta devotus, » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat: quidquid praecipit Homo Dei firmiter ei promittitur, et impletur. Caeterum frater ejus Gerardus, et Galdricus avun
Abbreviated transcription (Latin):
supinari. scilicet. ut muscaꝵ
aculeis cederet: qͥ ignitas sar¬
tagines antea superasset. Ali¬
um ĩ inuenili etate florentẽ
ĩ ameruissimos hortulos p̾cepit

Expanded text:
poni, scilicet ut muscarum aculeis cederet, qui ignitas sartagines ante superasset. Alium juvenili aetate florentem, in amoenissimos hortulos praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
scribens. aut insistens doctͥue
it fratrum edificatõi: ant ĩ
sacra meditatione ꝑsistens
In quo niuurum studio spũ

Expanded text:
scribens, aut insistens doctrinae, et fratrum aedificationi, aut in sacra meditatione persistens. In quo nimirum studio sp
Abbreviated transcription (Latin):
ad alterutrum scõ colloquio:
melius eum cõmendabat
conscientia ꝙͣ uerba. Ex illa
ergo die et ex illa hora. frĩ st̃
cor unũ et aĩa una in dũo:
launensis. Quinetiã renĩ¬
sis eccl̃ia et gallia tota. ꝑ eun

Expanded text:
ad alterutrum sancto colloquio, melius eum commendabat conscientia, quam verba. Ex illa ergo die et ex illa hora facti sunt cor unum et anima una in Domino, as Catalaunensis. Quin etiam Remensis provincia et Gallia tota pe
Abbreviated transcription (Latin):
lor inquit qd̃ tami lucidi
nultus lpĩes tenebrar actor
possidet: tantaq frontis spe¬
cic. gr̃a mieutem ab ĩterius
gauons uacuam gestat.
Rursus ergo ĩterrogauit:
qd̃ esset nocabulum gentis
illius. R esponsum est ꝙ ã
gli uocarentur. At ille. Bene
niquit. Nam et angelicam
haibent faciẽ: et tales ageloꝵ
nn celis decet esse cohere des.
Qd habet inquit nomẽ ip̃a
ꝓmĩtia de qua isti sũt allan
inquit de iri. de ira eruti:
Rex ait ꝓiũtie illius quomꝰ
uocatur: Responsini ẽ ꝙ
alle uocaretur. At ille allu¬
deus ad noiñ. ait. laudem
ti augloꝵ in britãmã ali¬
ques uerbi mĩstros ꝑ ques
ad xp̃m cõuerteretur mit¬
teret: asserens et scip̃m i
bee opus dũo cooꝑante ꝑficiẽ¬
dum ꝑatumi esse: si tamen
cidem apłico pape hoc ut fie¬
ret cõplaceret. Qd̾ cum ei

Expanded text:
lor! inquit, quod tam lucidi lor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis species aegram mentem et ab internis gaudiis vacuam gestat! Rursus ergo interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet, inquit, nomen illa provincia, de qua isti sunt allati? inquit, Deiri, de ira eruti, Rex, ait, provinciae illius quomodo vocatur? Responsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: Laudem ti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converterentur mitteret, asserens et seipsum in hoc opus domino cooperante perficiendum paratum esse, si tamen eidem apostolico papae 9 hoc ut fieret complaceret. Quod cum ei
Abbreviated transcription (Latin):
de utero matris egressa est
niecũ. Ad cuiꝰ pietatis et i¬
sticie opus ꝑtinet. ꝙ auglor.
gentem ꝑ p̾dicatores quos illic
direxit: de deutibs antiqui bo¬
stis eripiens. eterne libertatis
fecit esse ꝑticipem. Etem̃ qr
qui deo nr̃o fideliter adheret:
semꝑ ex eius largifluo mu¬
nere ad potiora conscendit.
fcã diuinitus hec occasio fuit.
Dun die quadẽ aducĩcutib
imꝑ m̾catorib multa uena¬
lia in forum rome collata
fuissent : multiqz ad emen¬
dum huic inde cõfluerent:
cõtigit et gregoriũ ante sci.¬
licet quã pontificale decus
haberit ⁊ per foruni transitũ
faccre: ac uidisse inter alia
pueros ueuales positos lactei
rogauit de qua regione uel
terra essent allati. Dictũq ẽ
ꝙ de uritãnie insula. cuiꝰ ĩco¬
le tali om̃s decore interent.
Rursus interrogauit utrũ
in cadem insula xp̃ian essẽt:
an paganoꝵ crrorib ĩplicati.
Dictũq est ꝙ essent pagaui.
At ille uitimo ex corde longa
trahens suspiria. heu ꝓthdo¬

Expanded text:
ero matris meae egressa est mecum . 17. Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet, quod Anglorum gentem per praedicatores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, per forum transitum facere, ac vidisse inter alia pueros venales positos, lacteirogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh do
Abbreviated transcription (Latin):
si id nossent nullatenus
ilico pacto acquienissent:
quãto celerius potuit. iter cũ
apłica bñdictione arripuit.
Hec interea ad notitiã ppłi
ueniũt. huc anuni cõdicto
om̃s urbici ac subur bani uł
quiqz audientes occurrere
potuerũt ⁊ se in tres partes di¬
uidũt: et ꝓficiscente apłico
pelagio ad eccl̾aui scĩ petri t̾¬
ribili uoce cõclamabant.
Era apłice quid fecisti: scm̃
petrum offendisti ⁊ roman
destruxisti: gregoriũ nõ tm̃
dimisisti ꝙͣ expulisti. Hus
ergo uocib horribiliter ꝑmotꝰ.
pontifex. ppłmq uchementis¬
sunc metuens: post enmi sũ¬
ma cũ festinatione et obli¬
gatione ut qͣntotius romã
rediret. interdictione direxit.
Sed auteꝙͣ missi cum adis¬
sent: triũ dier. iam cõfectoi¬
tuie. dum idem uir dñi gre¬
gonius ut iter agentib mori
est. circa sextant horam ĩ qͦdã
prato sotus quibusdã quie.¬
scentib alus illi assistentib.
uel quibuslibet reb nocessa.¬
rus occupatis. sederet et leget:

Expanded text:
si id novissent, nullatenus illi quoque pacto acquievissent, quanto celerius potuit, iter cum apostolica benedictione arripuit. 19. Haec interea ad notitiam populi veniunt. Unanimi condicto omnes urbici ac suburbani, vel quique audientes occurrere potuerunt, sese in tres partes dividunt, et proficiscenti apostolico Pelagio ad Ecclesiam sancti Petri, terribili voce conclamant: Eia, apostolice, quid egisti? Sanctum Petrum offendisti, Romam destruxisti, Gregorium non tam dimisisti quam expulisti. His ergo vocibus horribiliter permotus pontifex populumque vehementissime metuens, post eum summa cum festinatione, et obligationis ut quantocius Romam rediret interdictione, direxit. 20. Sed antequam missi eum adissent, trium dierum jam confecto itinere, dum idem vir domini, Gregorius, ut iter agentibus moris est, circa sextam horam in quodam prato sociis quibusdam quiescentibus, aliis autem assistentibus vel quibusque rebus necessariis occupatis sederet et legeret,