comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hanc sẽꝑ ex audiiNꝰ sed discernamꝰ ex au¬
ditiones dĩ In uenimꝰ enĩ qͥosdã ñ exau¬
ditos aduolis atẽ & ex auditos ad salutẽ:
& rursus. quos dã inuenimꝰ exauditos ad
uolinatẽ & ñ ex auditos ad salutẽ : hoc
discernite: hocten&e exẽplũ eiꝰ qͥ ñ.ẽ. exau¬
ditus ad uolinatẽ : Sed ex auditus ẽ. ad sac¬
lutẽ: audi a postolũ paulũ : nã ipsã exau¬
ditionẽ ad salutẽ ostendit illids̃. Sufficit
tibiinquit gratiamea: nccuirtus in infir¬
mitate ꝑficit᷑ Nogasti clamasti. ter
cdamasti ⁊ ipsũ semel qđ clamasti. audiui.
p̃auesti aures meas ate noui qđ faciam :
tuuis auferrime dicam̃tũ quo ureri sego
noui infirmitatẽ q grauaris: ergoiste
ad salutẽ ex auditus ẽ ad uoludatẽ ñ ẽ ex¬
auditus : quo sinuenimꝰ exauditos aduolinatẽ:
pexauditis ad salutẽ inuenimꝰ : putamꝰ alique¬
neq̃ã saliquẽ impiũ exauditũ adõ aduolun¬
tatẽ . ñ exauditũ ad scdutẽ : Si alicuius ho¬

Expanded text:
er exaudiuntur. 7. Sed discernamus exauditiones Dei. Invenimus enim quosdam non exauditos ad voluntatem, exauditos ad salutem: et rursus quosdam invenimus exauditos ad voluntatem, et non exauditos ad salutem. Hoc discernite, hoc tenete exemplum ejus qui non est exauditus ad voluntatem, sed exauditus ad salutem. Audi apostolum Paulum; nam ipsam exauditionem ad salutem ostendit illi Deus: Sufficit tibi, inquit, gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. Rogasti, clamasti, ter clamasti: ipsum semel quod clamasti audivi, non averti aures meas a te; novi quid faciam: tu vis auferri medicamentum quo ureris; ego novi infirmitatem qua gravaris. Ergo iste ad salutem exauditus est, ad voluntatem non est exauditus. Quos invenimus exauditos ad voluntatem, non exauditiquem impium exauditum a Deo ad voluntatem, non exauditum ad salutem? Si alicujus ho
Abbreviated transcription (Latin):
quidatus ẽ nob: caritas ipsagemit. ca¬
ritis ipsa orat : contithancaures daude¬
reñ nouit qͥi llã dedit Securus esto cari¬
tas rog& ⁊ & ubis auresdi : n sit qđuis. sed
sit quo dtibi expedit. Ergo quicqͣidpostu¬
lauerimꝰ inquit accipiemꝰ ab eo: Iam dixis
ad salutẽ intellegas. nulla quaestio .ẽ: si
nad sadutẽ quaestio ẽ & magna quaete
calũmatore facit: paulo a postolo q̃ ic¬
q̃ idpostula uerimꝰ accipiemꝰ ab eo: qui
mandata eiꝰ seruamꝰ et quae
placeN il.la in cons pectueius
pacimꝰ. In cons pestues intus ubiuidae:

Expanded text:
qui datus est nobis . Charitas ipsa gemit, charitas ipsa orat; contra hanc aures claudere non novit qui illam dedit. Securus esto, charitas roget; et ibi sunt aures Dei. Non fit quod vis, sed fit quod expedit. Ergo quidquid postulaverimus, inquit, accipiemus ab eo. Jam dixi, si ad salutem intelligas, nulla quaestio est: si non ad salutem, quaestio est, et magna, quae te calumniatorem facit Paulo apostolo. Quidquid postulaverimus, accipiemus ab eo; quia mandata ejus servamus, et quae placent illi, inut medico committatis, quod ipse novit fa
Abbreviated transcription (Latin):
a nergo dixicaritatiunt̃ e fratresnemo
adtendat adnos: quidenim sumꝰ nos: aut
uidestisuos : quid: nisi aecdesiccdĩ quae nora
tomnib: ⁊ &e siilli placc& ĩn illa sumꝰ: & quia
odilestione illacmanebimꝰ ibi ꝑseueremꝰ siuo¬
umꝰ ostendere dilectionẽ quã habemꝰ: uerũ¬
umn decpostolo pcculo q̃idmalesensuri sumꝰ¬
Ipse non diligebat frutres: apud ipsũ ñerat
testimoniũ conscientiae ei inconspectudĩ.
ñerit in paulo radix illa caritatis undeom¬
nes bonifructus ꝓcedeban quis hoc demens
dixerit : ubiergo inuenimꝰ p&issea postolũ
& ñ accepisse : ait ipse : In magnitudinere¬
uelationũ neextollar : datus ẽ m̾stimulus
carnis meae angelus sathanȩ qͥ me colafitet:

Expanded text:
 ergo dixi Charitati vestrae, fratres, nemo attendat ad nos. Quid enim sumus nos? Aut quid estis vos? Quid, nisi Ecclesia Dei, quae nota est omnibus? Et si illi placet, in illa sumus; et qui dilectione in illa manemus, ibi perseveremus, si volumus ostendere dilectionem quam habemus. Verumtamen de apostolo Paulo quid mali sensuri sumIpse non diligebat fratres? Apud ipsum non erat testimonium conscientiae ejus in conspectu Dei? Non erat in Paulo radix illa charitatis, unde omnes boni fructus procedebant? Quis hoc demens dixerit? Ubi ergo invenimus petisse Apostolum et non accepisse? Ait ipse: In magnitudine revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet
Abbreviated transcription (Latin):
uult: aut si omnino decreuit filios ñ habere
carnalit̃ uel sp̃itadit̃ cupithabere: quis ẽ
qui ñ corrigit filiũ suũ equis ẽ cui nondae
disciplincc̃ pat̃ & tam̃ seuire uid& : amor
saeuit: caritasscceuit: saeuit quod ã
modo sinefellemore colũbino : ñ corbino:
unde uenit in mentẽ fuetresmei dicereuo¬
bis : quicc illi uiolactores caritatis schis ma
fecerin quomodo oderunt ipscc̃ caritc¬
tẽ si c oderunt & columbã sed conuincit
illos columbaꝓcedit decccelo : aperiuntꝰ
cceli & man& suꝑcaput dnĩ: ut quidhoc
ut cudiat: hic ẽ qui baptirat: pecedite
predones Necedite inuccsores. posses¬
sionis xp̃ĩ in possessionib: ur̃is ubi domi¬
nari uultis: titulos potentis ausiestis
infigere cognoscit illetitulos suos uindi¬
cat sibi possessionẽ suc̃ non delaetitulos
sed intrat & possid&: Sic adcatholiccm¬
uenienti non delaur baptis mus: netitu¬
lus impenttoris delectur: sed quid fit in

Expanded text:
vult; aut si omnino decrevit filios non habere vult; aut si omnino decrevit filios non habere carnaliter, vel spiritualiter cupit habere: quis est qui non corrigit filium suum? quis est cui non det disciplinam pater ? Et tamen saevire videtur. Amor saevit, charitas saevit: saevit quodam modo sine felle, more columbino, non corvino. Unde venit in mentem, fratres mei, dicere vobis quia illi violatores charitatis schisma fecerunt: quomodo oderunt ipsam charitatem, sic oderunt et columbam. Sed convincit illos columba: procedit de coelo, aperiuntur coeli, et manet super caput Domini. Utquid hoc? Ut audiat, Hic est qui baptizat . Recedite, praedones, recedite invasores possessionis Christi. Possessionibus vestris, ubi dominari vultis, titulos potentis ausi estis infigere. Cognoscit ille titulos suos, vendicat sibi possessionem suam, non delet titulos, sed intrat et possidvenienti, non deletur Baptismus, ne titulus imperatoris deleatur. Sed quid fit in
Abbreviated transcription (Latin):
ad corrigendũ ademendandũ: Sed si sunt
boni mores delestent : si sunt mali em̃dent᷑.
corrigantꝰ : Noliin homine amareerro¬
rẽ sed hominẽ : hominẽ enim ds̃ fecit er¬
rorẽ ipsũ homo fecit : a mcillud quod ds̃
fecit: nolicmare quodipsehomofecit: cũ
illud amas i llud tollas cũ illud diligis. illud
emendas: sed & sisaeuis caliquando ꝓpter
correctionẽ dilectionis : ꝓpterec de colũ ba
demonsentta ẽ carites quaeuenit suꝑ
dnm̃ s pecies illa colũ bae : in quacspeciue
uenit sp̃s sc̃s quo nob̵ acritacs infunder &ur qͣce¬
rehoc felco lumba ñ hab& tam ittostro &
pennis. pronidopugnat sine a maritudine sȩuit :
hoc ficcit & pat̃ quando filiũ castigat sed ad
disciplinc̃ castigat sicut dxi Seductomutuen¬
dat cũ amaritudineblanditur. pat̃ ut corri¬
gat. sine fellecastigat: Tadesesto adomnes
uid&efiutres magnũ docum̃tũ mugnare¬
gulac: unusquisq: hab& filios: aut habere

Expanded text:
ad corrigendum, ad emendandum: sed si sunt ad corrigendum, ad emendandum: sed si sunt boni mores, delectent; si sunt mali, emendentur, corrigantur. Noli in homine amare errorem, sed hominem: hominem enim Deus fecit, errorem ipse homo fecit. Ama illud quod Deus fecit, noli amare quod ipse homo fecit. Cum illud amas, illud tollis: cum illud diligis, illud emendas. Sed etsi saevis aliquando, propter correctionis dilectionem. Propterea de columba demonstrata est charitas, quae venit super Dominum . Species illa columbae, in qua specie venit Spiritus sanctus quo nobis charitas infunderetur. Quare hoc? Fel columba non habet: tamen rostro et pennis pro nido pugnat, sine amaritudine saevit. Hoc facit et pater; quando filium castigat, ad disciplinam castigat. Sicut dixi, seductor ut vendat, cum amaritudine blanditur: pater ut corrigat, sine felle castigat. Tales estote ad omnes. Videte, fratres, magnum documentum, magnam regulam: Unusquisque habet filios, aut habere
Abbreviated transcription (Latin):
cã fratresex ostoruos quantũ dat dñs ad
magnũ thescurũ si uobis ostenderaeur
aliquoducsculũ a nadr phũ inaurttũ ope¬
rose factũ : & in licer& oculos ur̃os aeducerte
inse intentionẽ cordisur̃i & placerauo¬
bis manus astificis &e pondus corgenti & splen¬
dorm& alli Non ne unus quisqurm dicera:
õsi haberẽ ucsculũ istud: & sinecetuscdice¬
r&is. inpotestate enĩ unt ñerit : Aut siqͥ is¬
domoccliena funrri : Lccudatꝰ carita suob
siplac&e hab&e possid&xe Nonopus ẽ ut
fustũ alicui sacciatis Non opus ẽ utemere
cogitae is grittis constat ten&eet̃ amplec¬
timini ect̃ : Dulcius illa nihil ẽ sicũ cõme¬
foftas se uultis seruare caritatẽ factres:
ante omniane put &is abiestã & desidiosce
nec quad ac̃ mansu& udine : Immoñ man¬
su&udine sed remissione & neglegentiac
seruaricaritatẽ : non sic seruatꝰ Non
nondas disciplincẽ : aut tuncte amare
uicinũ tuũ quando eũ ñ corripis ñ ẽ ista
aaritas sed languor: Ferueat caritas

Expanded text:
os, quantum dat Dominus, ad magnum thesaurum. Si vobis ostenderetur aliquod vasculum anaglyphum, inauratum, operose factum, et illiceret oculos vestros, et duceret in se intentionem cordis vestri, et placeret vobis manus artificis, et pondus argenti, et splendor metalli; nonne unusquisque vestrum diceret, O si haberem vasculum istud? Et sine causa diceretis, in potestate enim vestra domo aliena furari. Laudatur charitas vobis; si placet, habete, possidete: non opus est ut furtum alicui faciatis, non opus est ut emere cogitetis; gratis constat. Tenete eam, amplectimini eam; dulcius illa nihil est. Si cum commequi forte vultis servare charitatem, fratres, ante omnia ne putetis abjectam et desidiosam; nec quadam mansuetudine, imo non mansuetudine, sed remissione et negligentia servari charitatem. Non sic servatur. Non non das disciplinam; aut tunc te amare vicinum tuum, quando eum non corripis: non est ista charitas, sed languor. Ferveat charitas
Abbreviated transcription (Latin):
tinaecꝑloca sedintellestu totũ simuluid&
qui hab& caritatẽ: habita & in habitabe¬
ris mane &manebitꝰ inte: quidenĩ fra¬
tres mei qui samat quod ñ uid& : quare
autẽ quando laudatꝰ caritaserigimi¬
ni: ad damatis. lccudatis : quid uobis osten¬
diccliquos colores ꝓtuliiturũ & argentũ
ꝓposuigemmas dethesccuris effudi : quidtu¬
le ostendioculis ur̃is. Nũquid faccies mec
mutata ẽ : cũ loquor carnẽ gero impsu
forma sũ inqua ꝓcessi. in ipsa formaestis
inqua uenistis : Laudatꝰ caritas & dama¬
tis cestenihilui d&is: Sed quomodo uobis
plac& quando lacudactis sic uobis plicent¬

Expanded text:
tincta per locos, sed intellectu totum simul videt tincta per locos, sed intellectu totum simul videt qui habet charitatem. Habita, et inhabitaberis; mane, et manebitur in te. Quid enim, fratres mei, quis amat quod non videt? Quare autem quando laudatur charitas, erigimini, acclamatis, laudatis? Quid vobis ostendi? aliquos colores protuli? aurum et argentum proposui? gemmas de thesauris effodi? Quid tale ostendi oculis vestris? numquid facies mea mutata est cum loquor? Carnem gero, in ipsa forma sum in qua processi, in ipsa forma estis in qua venistis: laudatur charitas, et clamatis. Certe nihil videtis. Sed quomodo vobis placet quando laudatis, sic vobis pl
Abbreviated transcription (Latin):
a masme  & illedixit amo pcs¬
res .ẽ. in uisibilis. ñõculis sed corde
quaerendus ẽ: sed quẽ ad modũsi solẽi sto
uidereue limꝰ. oculũ corporis purga¬
remꝰ undeuiderelux potest: uolesses
uideredm̃ oculũ quo ds̃ uideri potest pur¬
gemꝰub ẽ. iste oculus : audieuangelium
beatimundi cordes q ñ mipsidm̃ uidebi:
sed nemosibi ꝓconcupiscentia oculorũ cogiti¬
& dm̃: facit enĩ sibi aut ingentẽ formũ aut
magnitudinẽ aliquã in estimabilẽ : discen¬
dit ꝑlo uelut lucẽ istãquam uida . his
oculis : aug& ꝑcampos quantũ potestaut
staciat sibi aliquẽ quasi uenertbilis formȩ
senẽ Nihilhorũ cogites : est quod cogites
siuis uideredm̃ : ds̃ dilestio ẽ quadẽ facciẽ
hab&dilectio : quedẽ formachab& quadẽ
statun tomhab& : quades pedes haba qua¬
les manꝰ hab& nemopotest dicere: hab&
tam̃ pedes : Ncc̃ ipsi ducin ad aedesicm:
hab& manꝰ nã ipsae pauperiporrigin:
res cudiendi audiat: non sunt membrit dis¬

Expanded text:
amas me? Et ille dixit: Amo. Pasres est invisibilis; non oculo, sed corde quaerendus est. Sed quemadmodum si solem istum videre vellemus, oculum corporis purgaremus, unde videri lux potest; volentes videre Deum, oculum quo Deus videri potest, purgemus. Ubi est iste oculus? Audi Evangelium: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Sed nemo sibi pro concupiscentia oculorum cogitet Deum. Facit enim sibi aut ingentem formam, aut magnitudinem aliquam inaestimabilem distendit per locos, velut lucem istam quam videt his oculis, auget per campos quantum potest; aut facit sibi aliquem quasi venerabilis formae senem. Nihil horum cogites. Est quod cogites, si vis videre Deum: Deus Dilectio est. Qualem faciem habet dilectio? qualem formam habet? qualem staturam habet? quales pedes habet? quales manus habet? Nemo potest dicere. Habet tamen pedes; nam ipsi ducunt ad Ecclesiam: habet manus; nam ipsae pauperi porriguntres audiendi, audiat . Non sunt membra dis
Abbreviated transcription (Latin):
Iem᷑ dixit esso
ihs̃ & discipulos suor
peclmites. &tgrico¬
latm patrem un¬
deicam pridem sicut
potuimur disputto¬
¶ Otumest Inhicc
autem lectione cum aaes hucedese¬
ipso quiestuitis & desuis pel¬
mitibus hocest discipulis loque¬
Metn&cein quitinme
&ego inuobis: Non eo modo illi
in ipso. sicutipse in illis. Vtrũq
enim prodest non ipsi sed illis :
It cesunt quippe in uitepedmites.
ut uiti non conferant. sed inde
ccccipicantun deuiucał .: Itt tuero
untis est inpalmitibus. utuita lecdi¬
menum sub ministr& eis. non su¬
matabeis: Acper hoc ut manen¬
tem inse haberex pm̃. & manere
in xp̃o discipuli prodest. utrum que

Expanded text:
e dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueManete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo min ipso, sic ipse in illis; utrumque enim prodest, non ipsi, sed illis. Ita sunt quippe in vite palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant. Ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
deuobis: Impl&ur tutem ues¬
trum quia beueritri s quod
non dum estis. sicut creaties¬
tis qui non fuistis. Hoc est
inquit p̃ceptum meum ut chili¬
gatis inucem: sicut dilexiuos:
Si uedicatur p̃ceptum siue
mandatum exunograeco
utrum que inter p̃tictunr
istatm sententican & contectdixe¬
r X dequa me uobis ut potui
dispuitesse meminisse debetis:
Ibienim sictat: Mandatũ
nouum douobis ut diligatisin¬
uicem sicut edlexiuor ut &
uos diligitis inuicem: Huius
iatque mandatirep&citio. cõ¬
mendatio est: Nisi quo dibi mac¬
cutem hoc estinquit iaondatum me¬
um: Ibitam quam non fuerit ante
tademandatum: Hic tam quam
nonsit aaliudeius mandatum: sed
ibidictum est nouum. Neinu&uster¬
tenostrit perseueremus: Hic dic¬
tum est meum ne contemsmnendũ
putemus: Quodautem hic ita
edixit hocest mandatum meum
uelut non sitaliud. Quidputtonꝰ
frr̃mei numquid solumeius de
istalectione mandatum est quica

Expanded text:
de vobis. Impleatur autem vesde vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Manautem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilect
Abbreviated transcription (Latin):
eius gaudio m&us errepoterat.
ne forte non fier& quo edsefitc¬
turum esse p̃sciebat: Sedneq
cum id fecere coepit quohse
feccturum essep̃sciust. getudi¬
um eius quo bectus estereuit
Alioquin. beatior scactus est
quianos fecit: Absithoc frs̃
d beactitudo. quia necminor
fuerat sine nobis non fitintior
ex nobis: Ectudiumigitur¬
enis esclute nrt̃ quodin illo
femperfuit cum p̃sciuit & p̃¬
distincuitnos Coepitessem
nobis. quanelo uoccuit nos:
& hocgituhum merito nr̃m edi¬
cimus. quo & nos beati futuri
sumus. Sedhocgitudium nrm̃
crescit & proficit & aad suct̃
perfectionem perseuerando
pertendit: Ergo inchocitur
in fiderenaestentium implebi¬
tur in p̃mioresurgentium.
Ecceunde dictum̃ exestimo
hicec locutus sum uobis ut gari¬
edummeum in uobissit. & go cu¬
dium urm implecctur: Inuo¬
bis sitmeum implectururm̃
semper enimerat meum ple¬
num & cente quam uocare¬
sciremini: Selsit & inuobis
cum hoc efficimini qđ p̃sciui

Expanded text:
ejus gaudio metus esse poterat, ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos. Et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus. Sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo: Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. In vobis sit meum, impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocareaesciremini. Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod praescivi
Abbreviated transcription (Latin):
suis Hiteclocutus
sum uobis utgitu¬
diummeum inuo¬
bissit & geaidi¬
um uestrum imple¬
gitudium xpĩ in nobis nisi quo
dignatur gituderede nobis:
& quodest gecudium nostrum
quod dicit implenidum Nisi
eius habere consortium: ꝓꝑ¬
ter quod beato p&rodxer&.
si non la uerote Non habe¬
bis paertem mecum: Gecudi¬
um ergo eius in nobis.: gtec¬
tia est quam p̃stitit nobis Ipsa ẽ
& gitudium nrm̃: sed dehacille
&iam ex &ernitate getdebat
quandonoselegit etite mundicon¬
stitutionem: Nec recte possumꝰ
dicere. quodgeaidium eius
plenum nonerat: Nonenim
ds̃ inperfecte ediquan dogccu¬
debat. secdillud eis gecudiũ
in nobis nonerat: quia nec nos
in quibus esse poss& it meramꝰ.
nec quanedo esse coepimus cum
illo esseco epimus: In ipsoacutem.
sempererat. quinos suos fu¬
turos certissima succep̃sentiȩ
uerita tegauelebat: Promde
gitudum imipse perfectum
de nobis habebat : quando nos
p̃sciendo. & p̃elsstinandogitu¬
debat: Neque enimullus in illo

Expanded text:
ec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum implegaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo
Abbreviated transcription (Latin):
tenuneper aebruptt & non hac¬
bentes ubi figitmini uento sec
lo quacitate iactamini: Hae
suntinania p̃sumptionis uestrȩ:
sed quiduos sequatur uidees
&csi est in uobis ullus sensus ho¬
r&e : qui enim se m&ipso se
fructum existimat mnuitꝗion¬
est: Qui inuitenon est inxpo
non est: Qui inx põnon est : xp̃ia¬
nus non est : Hitecsunt profun¬
aitque&dicom considerate.
quiditdhucueritas cadiungat
÷ & dicat: Egosum inquit uitir
&uos pedmites : qui man&in
me & egoineum Hic fertfruc¬
tum multum: quiccsine meni¬
hil potestis faccere: Nequis quã

Expanded text:
Ite nunc per abrupta, et non haIte nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferrest; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, christianus non est. Haec sunt profunatque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil
Abbreviated transcription (Latin):
 iungit&dicit. sicut palinnes non
potestferre fructum tsem&pso
nisimanserit inuite : sic ne cuos
nisiin me manseritis: Magne
gratie commendatio fr̃s mei :
cordit instruit humilium: orto
cobstruit superborum: Ecce
cuictudent sespondetaT. quug
norantes dĩiustitim & suct̃
uolentes constituere iustitioe
dĩ non sunt subiecti: Eccecui
sibi placentes. &iad bonccoperte
feacienda m̃sibineces sitium
non putantes. Nonne huicre¬
sistunueritati homines mente
corrupti. reprobi cira fidem:
quirespondent & loquunturini¬
quitatem dicentes. Adõ
hediemus quod homines sumus.
A nobis ipsis cutem quodiustisumꝰ cꝰ
quid dicitis: quiduos ipsos decipi¬
tis: Non aedsertores. sed p̃cipi¬
tatores: Liberi carbitii exclto
ebationis perin ania p̃sumo¬
tionis inprofundo submersionis
nempeuox uestra est quod ho¬
mo exsem &ipro factitiustititm
Hocest exdto elationis uestritei
sed ueritets contrit dicit. & dc̃¬
palmes non potest ferre fructũ
asem&ipso: nisimanseritinuitae

Expanded text:
 Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite: sic nec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « norantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Ecce cui lacentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dPalmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite . »
Abbreviated transcription (Latin):
quantofuernt mundiores
a muos mundestis prooteruer¬
bum qđ locutus sum uobir: Qne
nonait mundiestis proo terbã¬
tismum quo cblũtiestis sedecit
propt̃ uerbum qđ locutur sum uob
nisi quia & in aqt uerbum mundat:
d&the uerbum. & quidesttquac
nisi qua : Accedit uerbum adele¬
mentum & fit saaritmensum
& icmipsum tam quatm ui sibileuer¬
bum, Nam dehocutique dixercit:
quando pedes eliscipulis leuuit: qui
lotus est non indig& uidetu&
ta uirtus  quȩ ut corpus tangat
& coribluat nsifaiciee uerbo :
non quit dicitur sed qui a credit᷑
Naminipso uerbo adiud est sonus
transiens ecliuduirtus mconens
hocestu erbum fidei quod õdicimꝰ¬
÷ Aitapostolus: quiasi confessus sue¬

Expanded text:
quanto fuerint mundiores. quanto fuerint mundiores. 3. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, mundi estis propter Baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis; nisi quia et in aqDetrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit. Qui lotus est, non indiget ut lavet, ta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus immanens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, Quia si confessus fue
Abbreviated transcription (Latin):
Oor de enum creditur. ea diustiti¬
cm oreatutem confesnio fittas
scdutem: Vnde& inaactibus aposto¬
lorum legitur: fidemundits ct&¬
eliteorum: & mepistola suabeatꝰ
prus Sic& nos in quit baꝓ¬
tisma seluos facit Noncernis
depontio sordium sed consciensĩue
bone in terrogatio hocest uerbũ
fide quodõdicamur: Quosinedu¬
bio. & munda repossit: conseorit¬
tur & batptismus: Aps̃ qui ppenob
cumuitis. cum patreagricolet:
eblexitecclesiam : & seipsum triai¬
dit proet: Legecipostolum : &
uidequil diungat : ut ectinsc̃ifi¬
carex in quit mundans e can leuacro
aquie nuerbo. mundatioigitun
nequaquam fluxo & latuubilitri
buer&urelemento nisicadder&
in uerbo : Hoc uerbum si dei tin¬
tumual& in ecclesitdĩ. & per
ipsum credesem. offerenem. be¬
nedicentem. tinguenitem. &iã
tantillum mund& in faontem.
Quamuis nondum u lentem corde.
credereco diustticam & oreconi¬
fiter cadsitlutem : Iodum hocfit
peruerbum de quo dñs cat.
Ict muos mundiestis propteruer

Expanded text:
orde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibus Apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum : et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobcum vitis, cum Patre agricola, dilexit aecclesiam et se ipsum tradidit pro ea. Lege apostolum et vide, quid adiungat: 'Ut eam sanctificaret', inquit, 'mundans eam lavacro aquae in verbo'. Mundatio igitur nbueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem, etiam tantillum mundet infantem: quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait, Jam vos mundi estis, propter
Abbreviated transcription (Latin):
git sedodita nimm sum
Hocergo preceptum dnĩ teneco nꝰ
utnos inuicem diligamus : & Quic¬
quid adiud precoegit faaciemus :
ꝗum quicquidestediud: hic ha¬
bemus: Discernitur quippẽ istec
dilectio abeadilectione qua se
inuicem diligunt homines. sicut
homines: Nam ut discerner &ur
adiunctum est sicut dilexiuos:
Vt quidenim nos dlexĩtxp̃s. Nis
Adhocergo & nos inucem dili¬
gamus ut dilectionem nrct̃m
discernamur ac&eris: qui non
cadhoc seinuicem diligunt quica
nec diligunt : Quictutem sep̃pt̃
habendum dm̃ diligunt. ipsi se
diligut : Er goutsediligant.
dm̃ diligant: Non est hececdilec¬
tiomn hominibus omnibur: Pacu¬
cise propterea diligunt. ut sit
dr̃ omniat in omnibus.

Expanded text:
git, sed odit animam suam git, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciequoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
decuit ut tlianonin quiremus:
riacerte mandat a postolus dicẽs
Manedi ccutem fides spes ha¬
ritas triahae: maior autem
te hocest indilectione concludum¬
tur duo illa p̃cepit: itiortit̃m
dicitaes se nonsolit: Defideigitur
nobis quam multam cindatas
quammulti despe: Quis potest
cuncta colligere quis enumeran¬
dosufficere s sed intue camur
quod atidem ipostolus. plenitu¬
dolegis Itrittes : Ubiergo lrȩx¬
riũs est quidest quod posrđ de¬
ere᷑ ubictutem non est quidest
quod possit prodesse Demon
credit nec ediligiti nemo diligit
qui non credit: frustra quidẽ
sedtat menpotest speritre uenicam
qui non diligit: Ne motutem pot÷
desperitre quidiligit. Itaque
ubi dilectio est ibinesessario fi¬
des& spes: &ubi dilectio proximi.
ibinecessario &iam dilectio dĩ
Qui enim non diligitdm̃: quo mo¬
dodiligitoroximum tetm quetin se¬
ipsum quando quidem non di¬
ligit & reipsum & est quippe impi¬
us. & iniquus: Qui cutem elili¬
gitini quitatem non pla nedili¬

Expanded text:
davit, ut alia non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec, major autem te, hoc est in dilectione, concluduntur duo illa praecepta, major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane dili
Abbreviated transcription (Latin):
pro¬
fecto secundum id
quodho¬
sumus dicere quod cum ad
naturam dĩ non pertineat
humananatura. Adperso¬
nam ta menum geniti filii dĩ
pergraticm pertin& huma¬
na natura. &tantat gratia
ut nullasit iaior nullasit
pronsus ȩquelis : Neque enĩ
illam susceptionem hominis
ullit merita p̃cesserunt: sed ab
illa susceptione meritit eius
cuncta coeperunt: Man&er¬
gofilius indilectione quit eũ
ddilexitpater & ideoserua¬
uit p̃cepateius: Quidest enim
&ille homo nisi quod dr̃ scscep¬
tor ẽẽius  Os enim eratuer¬
bum unigenitus gignenti co&¬
nus : sedut mediator dacr&ur
nobis per ineffibilem gratiã
uerbum carosaactum est &
hacbitauit in nobis:

Expanded text:
proprofecto secundum id quod hosumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ingratamea: & quidest si p̃ceo¬
tit met seruaueritis manebitir
in dilectionemea Nisi ex hocscie¬
tis quodindilectionemea qua
uos diligo manebitis simecprȩ¬
ceptit seruiabitis: Nonergo ut
nos diligat : prius eius p̃cepta ser¬
uamũs: sed ninnos diligat : p̃cep¬
tieius seru arenon possumus:
Hecec gratia qua ehumilibus pa¬
sicut dilexitme peter. & egodilexi
uos. At que his uerbis illa subiunx̃
man&e in dilectione mect. illet
proculchibio qua dilexiuos: Er¬
goquoditit &icmdepatre ma¬
neo in eius dilectione. Illa scilic&
aaccipienda est quadilexiteum
pacter: seed num quid & hic̃gra¬
tia intelle genda est qua pateredi¬
ligit filium sicut gractia est qua
nos diligit filius
Cumsimus nos
filii gratia
non naturce.
Vnigenitus autem naturit nõ
gratia: A hoc &i com in ipso
filio eadhominem referendum :
It a scnen am dicendo sicutelile¬
ut mepater & ego dilexiuos
gratia mediatoris ostendit.
MNedicitor ecutem dĩ & hominũ
Non in quantum ds̃¬

Expanded text:
in gratia mea? Et quid est, si praecin gratia mea? Et quid est, si praecepta mea servaveris, manebitis in dilectione mea, nisi, hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo manebitis, si mea praecepta servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus, sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus pateSicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum D
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio p̃cedit : undeenim p̃cep¬
te seru& non hab& qui non di¬
ligits Quodergocat si p̃cepta
metseruaueritismconebitis
indilectionemet: Ostendit non
unde dilectio gener&ur. sed
unde monstr&tur: Tconquao di¬
cer&: Nolite uos putitre manre
indilectione mea: si n on serua¬
tis pceptamea: Sienim serua¬
ueritis manebitis: Hocest
hincetpparebit quod indilectio¬
nemea manebitis. simeat õceo¬
tat seruadieritis: Vtne moses til¬
leit dicendo quodeum diligat.
si eius p̃cepta non seru& : Ncc̃
intaitum eum diligimus. in quaet¬
tum eius p̃cepta seruconus: In
quantum catem minus seruaa¬
mus minus diligimus: Queon¬
uis quodoatmaon&eindilec¬
tionemet: Nonioppeo & quã
clixerit dilectionem utrum
qua eum diligimus an quetio¬
senos diligit : sed ex uerbo superio¬
red noscitur : Dixerait quippe
& ego dilexiuos: Cui uerbocon¬
tinuo subrnexit man&ein di¬
lectione mea: Illaergo: qua
dilexiteos. Quidestergomane¬
te indilectionemea nisim aon&e

Expanded text:
dilectio praecedit? Unde enim praecepdilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dileunde dilectio generetur, sed unde monstretur, tanquam diceret: Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis; hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete
Abbreviated transcription (Latin):
& efficiamur xp̃i disopuli: A quo
efficiamur nisi cobillo auiusmi¬
sericordiat p̃uenitnor Ipsius
enim sumus figmentum cretti
gicutdilexit mepater inquit.
& ego dilexiuos man&eindi¬
lectione mea: Eeceunde sunt
nobis operitbona: Nam unde
nobisessent. nisi quico fides:
perdilectionem operatur
unde catem diligeremus nisi pri¬
us diligeremur: Apertissime
hocin epistolasua idemiste eua¬
cat sicut dilexitine pater &
ego dilexiuos : Non ȩquedititẽ
naturi e ostendit nostrae & suȩ
sicutestpattris &ipsius. sed gra¬
tor quippemonstratur cum dẽ:
diligitmepaer. & ego uos : Ncc̃
paterutique diligit & nor s&in ip¬
so: Quic on hoc glorificatur pet̃
ut fructum afferconus inuite
hocestinfilio. & efficiconur eiꝰ
discipuli : Man& einquit indi¬
lectionemet :. Quomodo moma¬
nebimus : Audi quid sequitur
manebitis mdilectionemea:
Dilectio. fitcitp̃ ceptit seruari:
an p̃cepta seruata fecciuntehlec¬
tionem sed quis conbigat quod

Expanded text:
et efficiamur Christi discipuli. A quo et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evaait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris . Mediator quippe monstratur, cum dicit, Diligit me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, inquit, in dilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod
Abbreviated transcription (Latin):
feratis. effici amini mei discipu¬
li siueglorificatus si uedatrifica¬
tus. ut dicatur ex uno uerbo g̃co
utrum que translatum est. qđ
quate grecedicitur. latine
cłorictest: Quodideo commemo¬
rando exestimatui. quicadicit
cpostolus. Si braham exope¬
ribur iustificatus est. hab& glo¬
ricam sed non aouddm̃: Ha&
glorificatur non homo sed dr̃
si non exoperibus sed exficdeius
tificatur. ut ex dõ illisit &i com
quodbeneo peratur: Qum̃¬
non potest facere fructum itso¬
m&ipso. Siergo in hoc glorifi¬
catus est dr̃pater ut fructum
plurimum cefferionus & effi¬
ciaamur xpĩdiscipuli: Non hoc
nostraeglorice tribuamus
tam quam hoc ex nobis ipsis hec¬
becanus: Eius estenim haeo
gratico. &ideo in hoc nonnos¬
tric sedeius est gloria. Vn
de&adibi cumdixiss& Sic
luceait lumenuestrum coram
hominibus utuideaent bonco
tatrent esse bona operc suco:
mox addidit: &̃ glorificent
petrem ur̃m qui in eaelis est
In hoc enim paccer glorificatur
ut sructum plurimum affertmus

Expanded text:
eratis, et efficiamini mei discipuli. Sive glorificatus sive clarificatus dicatur, ex uno graeco verbo utrumque translatum est, quod quae graece dicitur, latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec glorificatur non homo, sed Deus, si non ex opertificatur, ut ex Deo illi sit etiam quod bene operatur, qunon posset ferre fructum a semetipso. Si ergo in hoc glorificatus est Deus Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli, non hoc nostrae gloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera tarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus,
Abbreviated transcription (Latin):
surgite eatmus hinc: Discumbens
euim discum bentibus loquebatur:
Eamus ctutemdixit: quo: uisi
adillum locum unde fuer& trec¬
dendus cadmortem quinullum
habebat meritum mortis. sed
habebat ut morir&ur maendar¬
tum patris: tam quam illede
quo predictum erat quae non
rapui tunc ex soluebam. mor¬
tem sine dubio soluturus. & nos
morte debita redempturus.⁊

Expanded text:
surgite, eamus hinc. Discumbens surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dicit. Quo? nisi ad illum locum unde fuerat tradendus ad mortem, qui nullum habebat meritum mortis, sed habebat ut moreretur, mandatum Patris, tanquam ille de quo praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam: mortem sine dubio soluturus, et nos a morte debita redempturus.
Abbreviated transcription (Latin):
nequis quam mundi nomine in¬
telleger& uniues com crecitu¬
ratm. Cuius nullo modo sint
rectores angeli desertores
tenebritrum in quithicrum
Id est mundiistius comatorum.
ex quibus ta men electi sunt
non persuum meritum. sed ꝑ
dĩgratiam quibus dicit fuis¬
tis celiquando tenebrate: Nunc
ccutem lux in dno Omnerer¬
gosuerunt subrectoribus tene¬
brcrum harum I est homi¬
numimpiorum. łcomquem te¬
nebrite. subtenebris. secd gnt¬
tius dõ quieruit nos sicutidem
dicit copostolus de potestate tene¬
britrum & trcanstulit in regnũ
filii hetritatissuce: In quo prin¬
ceps huius mundi hocesttenebre¬
rum harum non habebat quicquã
Quianeque cumpeccato ds̃ uener&
neceiuscitrnem depeccati propa¬
gine uirgo peperer & : & tamꝗ
eidicer&ur Cuurergo moreris
si non habes peccatum cui debea¬
tur mortis supplicium:: continuo¬
 subiecit: Seclut cognosaat mundus
quia diligo patrem: & sicutm aen¬
cdatum deditmihipater sic faccio:

Expanded text:
ne quisquam mundi nomine inne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorum: ex quibus tamen electi sunt, non per suum meritum, sed per Dei gratiam, quibus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Omnes enim fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris: sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . In quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam; quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat. Et tanquam ei diceretur, Cur ergo moreris, si non habes peccatum cui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit, Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, s
Abbreviated transcription (Latin):
dinom enctopellat si gnificattione
ponitur non ostendit nisimun¬
duistius comatores. de quibus
alibiscriptum est: Quicum que
uoluerit amicurerre slĩ huius.
inimicus dĩ constitiutur. Absit
ergo utsi cintellegatur prin¬
ceos mundi tam quã gercit
uniuersi mundi Idestoaeli&t̃
rue atque omnium quae in eis
sunt principatum. De quelimun
dodictumest: Cum dexp̃o uerbo
sermoesr&. & mundus pereum
factus est: Vniuersura quemũ¬
dus tsummis ccielis us que aad
infimam terriam creatori :
subditus non desertori. redẽo¬
tori noninteremptori. Hibera¬
tori. non captiuatori. Docto¬
ri. non deceptori. Que maei¬
modum caitem sitintelle gend
princeps mundi dicbolus. Eiui¬
denus apperuit copostolus pec¬
lus qui cum dixiss&. Non ẽ
uobis conluctatio aduersus car¬
nem & sanguinem idestead¬
uersus homines subi ecitat¬
quectit: Aduersus principes
& potestates & rectores mun¬
ditenebritrum harum. Se¬
quenti enimuerbo exposuit
quid dixirs& mundi. & cum
subiungit tenebritrum herũ:

Expanded text:
di nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores; de quibus alibi scriptum est, Quicumque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituetur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium quae in eis sunt prindo dictum est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus, a summis coelis usque ad infimam terram Creatori est subditus, non desertori; Redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, adversus homines; subjecit, atque ait, sed adversus principes et potestates et rectores mundi tenebrarum harum . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset, mundi, cum subjecit, tenebrarum harum:
Abbreviated transcription (Latin):
manere quando ficcimus q̃
õcepit: & ediligimus quaepro¬
misit: Quan do catem uerba
eius manent in memoriat.
necinueniuntur inuitit: non
conputatur palmes inunte.
qui ctuitam non adirdit exrit¬
dice: Adhanodifferenti con
ual& quodscriptum est: &
memori or& inentibus manda¬
tteius ut sacita eit : Multiem̃
memoriar&inent ut contem p¬
nita uel &iam deridectaT
auto ppugnentect : In his uerbaxp̃i ñ
manent quiaatangunł quod ã mo¬
do non coherent: &ideo illis
nonerunt in beneficium̃ ged intes¬
timonium: &quia sic̾insunt eis:
ut nonmaneantin eis: Ad hocte¬
nentur abeis utiudicentur exeis

Expanded text:
manere, quando facimus quae manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut jud
Abbreviated transcription (Latin):
nitxp̃o: Quiduelle possunt ma¬
nen do insecluatore. Nisi quod
Nonedienum est costlute. Aiud
quippeuolumus qui cisumus inxp̃o¬
& ediuduolumus quisumus cad¬
hucin hocslõ: Demansionenãq
huiurselĩ nobis eeliquand subrepit :
ut hocp&amus quod nobis non ex¬
pedirenercimus: Sed absit: ut
ficit nobis simanemur in xp̃o qui
non faacit quando p&imur nisi
quod expedit nobis: Manentes
ergo ineo cum uerbaeius in nob
manent : Quod cum que uolue¬
rimus p&imus & fi& nobir:
Quiccsi p&imus & nonfi& non
hocp&imus quod ha b& mansio
in eo nec quod habent uerba eiꝰ
quaem anenit in nobis : sed qđ
hab& cupiditas & insirmitas
cctrnis qua denonestineo. &
inqua non manent uerba : Nã
utique at duerba eius pertin&
ortatio illet qua docuit. ubi
dicimus paternoster quies
inatelis: Abhuius orationis
uerbis & sensibus non receda¬
mus p&itionibus nr̃is  & quic¬
quid p&imus fia nobis: Tinio
enim dicendauerba eius in nob̃

Expanded text:
nit Christo? Quid velle possunt manit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non est alienum a salute? Aliud quippe volumus quia sumus int aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis