comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscetis u̾itatem. Quid enĩ. qđ dixisti ñ
est u̾itas: Ueritas est: s adhuc creditiur nõ¬
dum uidet᷑. Si maneat᷑ in eo qđ creditur: ꝑ¬
uenitur ad id qd̃ uideatur. Inde iohannes
ipse sc̃s euangłista in epła sua: dilectissimi
inquit filii d̾i sumus. s ñdum apparuit qͥd
erimus. lam sumus: & aliquid erimus. Qd
plus erimus quã sumus: audi. Ndum ap-¬
paruit qͥd erimus. Scimus qi cum apparu.¬
erit similes ei erimus. Unde: Quia uidebimꝰ
cum sicuti.c̃. Magna ꝓmissio: s merces est
fid̾i. Quȩris mercedem: opus p̃cedat. Si credĩ:¬
mercedem exige fidei. Si autem ñ credis. mer
cecdem fidei qua fronte queris: Sigͦ manseri-¬
tis in u̾bo meo. uere discipuli mei eritis. ut
contemplemini ipsã ueritatem sicuti est. ñ
ꝑ u̾ba sonantia s ꝑ lucem splendentem: cũ
saciauerit uos qđ legit᷑ inpsalmo. signatũ
est suꝑ nos lumen uultus tui dñe. Moneta
cdei sumus: nummus a thesauro oberraui¬

Expanded text:
sti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credimercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis: ut contemplemini ipsam veritatem sicuti est; non per verba sonantia, sed per lucem splendentem, cum satiaverit nos, quod legitur in Psalmo, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Moneta Dei sumus, nummus a thesauro oberravi
Abbreviated transcription (Latin):
diis ad faciendam fidem ambulauit in terra.¬
Homo erat humilis factus erat: ab omĩb ui¬
cdebatur nec ab omĩb cognoscebatur. a mul-¬
tis reꝓbabatur. a turba occidebatur. a pau¬
cis dolebatur: s tamen ab eis a quib dolebat᷑
ñdum sicut erat agnoscebat᷑. Cotum hoc: qua
turȩ. Qd dñs ipse attendens. quodã loco ait.
Qui diligit me mandata mea custodit: & qͥ
diligit me diligetur a patre meo. & ego dili¬
gameum. & ostendam meipsum illi. Quem qͥ

Expanded text:
ius ad faciendam fidem ambulavit in terraHomo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasiuturae. Quod Dominus ipse attendens quodam loco ait, Qui diligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostend
Abbreviated transcription (Latin):
do abrahȩ semini conuigiũ quȩrebat᷑.
S ut hoc cognosceret seruus qđ no¬
uerat abraham quia nepotes ñ car.¬
nalit̾ desid̾abat nec de genere suo ali¬
quid carnale sapiebat: ait seruo suo
quẽ mutebat. Pone manũ sub femore
meo: & iuraꝑ dm̃ cęli. Quid uult
ds̃ cęli adfemur abrahȩ: Iam intel¬
ligitis sacram̃tũ: ꝑ femur genꝰ. E rgo
quȩ fuit illa iuiratio. nͥ qr significalu¬
tur de genere abrahȩ uenturũ in
carne dnĩ cęli : Stulti rep̃hendunt
abrahã. qui dixit mitte manũ sub
femore meo. Qui rep̾hendũt carnẽ
xpĩ: reprehendunt factũ abrahe. Los
autẽ fr̃s si agnoscimꝰ carnẽ. xp̃i uenerã.¬
dam. illud femur ñ contempnamꝰ: sed
in ꝓpħia dictũ accipiamꝰ. Et enĩ ꝓpħa
erat abrahã. Cuiꝰ ꝓpħae Seminis sui &
dnĩ sui. Sem̃ suum significauit: dicen.¬
do mitte manũ sub femore meo. Dñm

Expanded text:
do Abrahae semini conjugium quaerebatur. do Abrahae semini conjugium quaerebatur. Sed ut hoc cognosceret servus quod noverat Abraham, quia nepotes non carnaliter desiderabat, nec de genere suo aliquid carnale sapiebat; ait servo suo quem mittebat: Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeli . Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae? Jam intelligitis sacramentum: per femur, genus. Ergo quae fuit illa juratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? Stulti reprehendunt Abraham, quia dixit, Mitte manum sub femore meo. Qui reprehendunt carnem Christi, reprehendunt factum Abrahae. Nos autem, fratres, si agnoscimus carnem Christi venerandam, illud femur non contemnamus, sed in prophetia dictum accipiamus. Etenim propheta erat Abraham. Cujus propheta? Seminis sui et Domini sui. Semen suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore me
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. N on ait exultauit quia uidit: sed
exultauit ut uidet. Credens itaq exultauit
sꝑando: ut uidet intelligñdo. Et uidit.
Et quid potuit plus dicere: uel quid
gaudiũ fr̃s mei: Si gauisi sunt illi qͥ¬
bus dñs oculos carnis aꝑuit: quale gau¬
diũ fuit uidentis cordis lucẽ in effabilẽ.
u̾bũ manens. splendorẽ pũs mentib
refulgentẽ. sapientiã in deficientẽ: apd̃
patr̃e manentẽ dñ. & aliqͣndo in carne
uenturũ. nec de patris gremio recessu¬
rũ: Totũ hoc uidit abrahã. Nam qđ̃
ait diem meũ. incertũ potest esse unde
dixerit: utrũ diem dñi temꝑalẽ quo
erat uenturus in carnẽ. an diem dñi
trem abrahã totũ scisse. & ubi inue¬
niam: Sufficere nobis debet testimo¬
locũ qui nichi interim occurrit. Pat̾
abrahã quando misit seruũ ut peter&
uxorem filio suo isaac: hoc eũ sacra.¬
m̃to obstrinxit. ut fidelit᷑ qđ iubeba¬
tur impleret. & sciret ȩtiam ipse qͥd
faceret. Magna enĩ res agebatur: qͣn¬

Expanded text:
it, quia vidit; sed, exsultavit ut videret. Credens utique exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Et vidit, Et quid potuit plus dicere, vel quid gaudium, fratres mei? Si gavisi sunt illi quibus Dominus oculos carnis aperuit, quale gaudium fuit videntis cordis oculis lucem ineffabilem, Verbum manens, splendorem piis mentibus refulgentem, sapientiam indeficientem, apud Patrem manentem Deum, et aliquando in carne venturum, nec de Patris gremio recessurum? Totum hoc vidit Abraham. Nam quod ait, diem meum, incertum potest esse unde dixerit; utrum diem Domini temporalem quo erat venturus in carne, an diem Domini qtrem Abraham totum scisse. Et ubi inveniam? An sufficere nobis debet testimolocum, qui mihi interim occurrit. Pater Abraham quando misit servum suum, ut peteret uxorem filio suo Isaac, hoc eum sacramento obstrinxit, ut fideliter quod jubebatur impleret, et sciret etiam ipse quid faceret. Magna enim res agebatur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
in semet ipsa. Hullus seipsum despiciat:
nullus de sua salute desperet. Curramus
om̃s curramus singłi: ut qui eramus lon¬
ge. mereamur fieri ꝓpe in sanguine. xp̃i.
Uideamus qd̾ dicitur: qi quotqͦt recepe¬
runt eum dedit eis potestatem filios

Expanded text:
in semetipsa. Nullus seipsum despiciat, in semetipsa. Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet: curramus omnes, curramus singuli, ut qui eramus longe, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur, Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filio
Abbreviated transcription (Latin):
testatem filios dei fieri his qui credũt
in nomine eius. Consicłemts fr̃s
kiñ quanta gr̾a redemptoris nr̃i:
quã magna sit multitudo dulcedinis
euis. Uiicus ex patre natus est: et¬
noluit remanete unus. Descendit ad t̾tã:
ubi fr̃s sibi quib regnum patris sui clare
posset adquireret. Deus ex d̾o natus est: &
noluit d̾i tantum filius matere. Hominiᷤ
quoq filius fieri dignatus est: ñ amit¬
tens qđ erat s assumens qd̃ ñ erat: ut ꝑ
hoc homines in d̾i filios transferret: glȩq
suȩ faceret coberedes: qui qđ ipse semꝑ
habebat ꝑ naturam inciꝑent habere ꝑ
grãm. Considemus quanta est uirtus fi¬
dei: cuius merito potestas datur homini¬
b filios dĩ fieri. Unde bene scͥptum est: qi
iustus ex fide uiuit. Uiuit enim ustus
ex fide: ñ quȩ labiorum tantũ confessio¬
ne ꝓfertur. s quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
Alioquin. fides siñ habeat oꝑa: mortua.ẽ

Expanded text:
testatem filios Dei fieri, his qui credunt testatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus. Coni, quanta gratia Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, etnoluit remanere unus; descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret: Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere; hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod non erat, ut per hoc homines in Dei filios transferret, gloriaeque suae faceret cohaeredes: ut quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, Quia justus ex fide vivit . Vivit enim justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilectionem operatur; alioquin fides si non habet opera, mortua est
Abbreviated transcription (Latin):
dus eum ñ cognouit: dignatus est ue¬
iure in mundum ꝑ humanitatẽ: ut uł
sic eum mundus agnosceret. S udea¬
mus qͥd sequitur. In ꝓpͥa uenit: & sui
eum ñ receꝑunt. Quem enĩ in poten¬
tia deitatis cuncta creantem. rege ntẽ
mitate miraculis choruscantẽ reciꝑe no¬
luerunt. Et qđ grauius est sui eum ñ
receꝑunt: homines scilicet qͦs ipse crea-¬
uit: uidei qͦs peculiarem sibi elegerat
in plebem: quib suȩ cognitionis reue-¬
lauerat archanum: quos mirificis pa¬
trum głificauerat actis: quib sue le-¬
gis doctrinam contulerat: ex quib se in¬
carnandum ꝓmiserat: & in quib se in¬
carnatum ut ꝓmiserat ostendit: ipsi
eum reciꝑe uenientem magna ex par-¬
te recusarunt. Neq enim oñs recusa-¬
runt: alioquin nullus ẽẽt saluus. Nẽ
autem multi eum ex utroq popło
credendo receꝑunt: de quib eu̾głista
consequent insinuat dicens. Quotqͣt
autem receꝑunt eum : dedit eis po¬

Expanded text:
dus eum non cognovit, dignatus est vedus eum non cognovit, dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia divinitatis cuncta creantem regentemquemitate, miraculis coruscantem recipere noluerunt. Et quod gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostendit, ipsi eum recipere venientem magna ex parte recusarunt. Neque enim omnes recusarunt; aliautem multi eum ex utroque populo credendo receperunt, de quibus evangelista consequenter insinuat dicens: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis po
Abbreviated transcription (Latin):
natus loco inclusus apparuit: conseq̃nt
euangłista describit dicens. In mundo
erat & mundus ꝑ ipsum factus est: &
munctus eum ñ cognouit. In ꝓpͥa uenit:
& sui eum ñ receꝑunt. In mundo qͥppe
erat & mundus ꝑ ipsum factus est:
qi ł̃s erat: qi totus ubiq: qr suȩ p̃sen¬
tia maiestatis. sine labore regens: & sine
onere contiuens qd fecit. Et mundus
eum ñ cognouit: q lux in tenebris lu¬
cet & tenebrȩ eam ñ cophendĩuit. Mun-¬
dum namq hoc loco dicit honunes
mundi amore deceptos: atq niheren¬
do creaturȩ ab agnoscenda creatoris
sui maiestate deflexos. In ꝓpͥa uenit:
qi in mundo quem ꝑ duunitatẽ fecit
ꝑ humanitatem apparuit. In ꝓpria ue¬
uit: qi in gente udea quam sibi p̃ cetis
uationib speciali gr̃a compleuerat. incar¬
nari dignatus . ẽ. In mundo gͦ erat: & iu
mundum uenit. In mundo erat ꝑ diui¬
nitatis est: manere diuinitatis. Qura gͦ
cum in nuuudo eẽt ꝑ diuinitatẽ mun-¬

Expanded text:
natus, loco inclusus apparuit, consequenter natus, loco inclusus apparuit, consequenter evangelista describit dicens: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperuntipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo erat ergo, et in mundum venit. In mundo erat per divinitatis est; manere et esse, divinitatis. Quia ergo, cum in mundo esset per divinitatem, mun
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos dño. uos estis lux mundi: & apło
paulo. fuistis aliquando tenebre: nc̃ au¬
tem lux in dnõ. S mulcum distat uit̃
lucem quȩ illuminat᷑ & lucem quȩ
iuminat: int̾ eos qui participatione uere
teate suifficit. Ad cuius comꝑationem uiere
uicis ñ tantum minores quilibet electi. ue¬
cum etiã ipse iohannes quo maior uit na¬
tos raulierum nemo surrexit lux nee
licet fide & dilectione: lucens uerbo &
actione: gr̾am uͦ lucis pectorib infun-¬
dere soluis est eius de quo dicit᷑: erat
lux uera: quȩ illuminat omnẽ homi¬
nem uenientem in hẽ mundum. Omuẽ
uidelicet qui illuminat᷑: siue naturali
ingenio seu sapientia diuina. Sic̃ enĩ
nemo a semet ipso esse. ita etiam nemo
a seipso. eẽ. sapiens potest: s illo illustn¬
te de quo scͥptum et. omĩs sapientia a
dño do est. Cuius utramq naturã. & di¬
uinam uidelicet qua semꝑ ubiq totus
manet. & humanam ex qͥua in temꝑe

Expanded text:
ad eos Domino: Vos estis lux mundi . Et apostolo ad eos Domino: Vos estis lux mundi . Et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur, et lucem quae illuminat; inter eos qui participationem verae strare sufficit. Ad hujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit, lux nonlicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicit: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; omnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est. Cujus utramque naturam, et divinam, videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓueheret. Aussus est aute illum bomo
magni meriti: cuius testimonio pararen¬
tur om̃s ad audiendam mor ut appa¬
reret. ipsam d̾i sapientiã: ad iudendum
ipsum solem iusticiȩ nube iam corꝑis ce¬
ctum: id.ẽ. ad uidendum audiendtũq
hominen qui ds cẽt: plenum gr̾e &. ue¬
ritatis. fuit inquit homo mislis a d̾o:
cui nomen erat iohannes. Hic uenit in
testimonium. ut testimoniũ ꝑhib̾et de
lumine: & om̃s cred̾ent ꝑ illum. Non ait¬
ut om̃s credent in illum. maledictꝰ enĩ
homo qui confidit in homine. & ponit
carnem brachium suum: s ut om̃s in¬
quit credent ꝑ illum: hoc .ẽ. ꝑ illius te¬
stimonium credent in lucem quam nec
lux mundi: qui sequit᷑ me ñ ambulat
in tenebris: s habebit lumen uite. Se¬
quitur. Non erat ille lux: s ut testi¬
monium ꝑhib̾et de lumine. Erat lux
uera: quȩ illuminat omnẽ hominem ue-¬
nienten in hunc mundum. Et sci quidẽ
homines lux sunt recte uoeati: dicente

Expanded text:
proveheret. Missus est ante illum homo proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo, qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum . Sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut per illius testimonium crederent in lucem, quam necdlux mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vitae . Sequitur: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venihomines lux sunt recte vocati, dicente
Abbreviated transcription (Latin):
malis quiciunq. ẽ. homo: ñ ꝑcipit ea quȩ
sunt sp̃s dĩ. Unde bene cum clixisset ꝙ
uita erat lux hominũ: subiuurit & de
his qui ab humanȩ conditionis honore
ꝓcul recedentes. comꝑati sunt iumentis
insipientib & similes facti sunt illis: at.¬
q ideo recte ueritatis luce priuantur.
Et lux inquit in tenebris lucet: q tene¬
brȩ eam ñ comp̃hencłunt. Lux quippe¬
autẽ stulti sunt & unqui: quorũ ceca
p̃corlia lux eternȩ sapientiȩ qualia sit̃
manifeste cognoscit: quãuis ipsi radiõ
eiusdẽ lucis nequaquã caꝑe ꝑ intelli¬
gentiam possint: uelitti si quilibet
cecus iubare solis offundatur. nec tam̃
ad udendã lucem ꝑuenire possent adhi¬
buit. Ipsalux inuisibilis. ipsa d̾i sapien¬
tia. carne in qua uideri posset induta est
quȩ in hominis habitu apparens & loquens
hominib. paulatim fide purificata eoꝵ
corda ad cognitionẽ suȩ diuinȩ uisionis

Expanded text:
malis quicunque est homo, non percipit ea quae malis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit, Et de his qui ab humanae conditionis honore procul recedentes comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis lumine privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux quipplti sunt et iniqui quorum caeca praecordia, lux aeternae sapientiae, qualia sint, manifeste cognoscit, quamvis ipsi radios ejusdem lucis nequaquam capere per intelligentiam possint; veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tamen ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis
Abbreviated transcription (Latin):
quam ante fecisset: mauifestat euangłista
factam quidẽ in temꝑe creaturam: s in
eterna creatoris sapientia quando & qua¬
lis crearetur: semꝑ fuisse dispositum. Ee
hoc est qd̃ ait : qđ factum est: in ipso iu-¬
ta erat. Id .ẽ. qd̾ factum in temꝑe siue ui-¬
uum siue uita carens apparuit: om̃e hoc
in spũali factoris ratione quasi semꝑ ui¬
xerat & uiuit: ñ qr coet̾num.ẽ creatori
qd̃ creauit: s qi coeterna est illi ratio uo¬
luntatis suȩ inqua ab eterno habuit &
habet. quid & quando crearet: qualit̃
creatum gub̾naret ut maneat: ad quẽ
finem singła quȩ creauit ꝑducat. Sequit᷑.
& uita: erat lux hoium. Quo u̾bo aꝑte
docetur: qd̃ ipsa uitalis ratio ꝑ quã om¬
nia disposita sunt & regunt᷑: ñ omnem
creaturam. s tationalẽ tantum ut saꝑe
possit: illuminat. Homines namq qui
ad unaguiẽ dei facti sunt ꝑciꝑe sapien¬
tiam possunt : pecora ñ possuit. S &. ani¬

Expanded text:
quam ante fecisset, manifeste docet evangelista quam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum. Et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum sive vita carens, apparuit, omne hoc in spirituali factoris ratione, quasi semper vixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possunt. Sed et ani
Abbreviated transcription (Latin):
sus es Se ñ credent. Quos conseqñt᷑
oppͥmit cumait: & d̾s erat u̾bum. fuere
alii: qui d̾m quidẽ illum s ex temꝑe in¬
caruationis factum. ñ autẽ ęt̾num ante
scła natum a patre putarent. Unde quidã
fieri sccłm ipsum. Et horũ nefandam re-¬
felut sententiã euangłista cum ait: hoc
erat in principio apud d̃m. Id . ẽ. hoc uer-¬
bum qd̾ ds est ñ ex temꝑe ceꝑit: s in
pͥncipio erat ds̃ apud dm. Item fuere ue¬
ritatis inimici qui. xp̃m & aute partum
uirginis fuisse iam ñ negarent: ñ tam̃
natum ex patre dm s facꝰtum ex patre
& ideo minorem patre qi creaturã crecdent.
Etiam hos dampnat euangłicus sermo
quiait: omĩa ꝑ ipsum facta st̃. & sine
ipso factum. ẽ. nichil. Si eni nichil crea¬
turarum sine ipso factum est : patet
ꝓfecto qi ipse creatura ñ est ꝑ quẽ onũs
creatura facta est. Et nequis audiens ꝑ
uellet facere creaturam quã ab ęt̾no nun¬

Expanded text:
rsus esse non crederent: quos consequenter rsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens fvellet facere creaturam quam ab aeterno nun
Abbreviated transcription (Latin):
lii siui de diuinitate saluatoris & ficdem
recte credentiũ sublunit imbuit : & here-¬
ticorum ꝑfidiã potent̃ exsuꝑat. Fuere nã-¬
mo sermone redarguit cum ait: in prin
pore ortum s in exortu tempoꝵ existentẽ
Dñs possecdit me micio iuarum suarum:
antequã quicqͣ faceret a principio: ab
eterno ordinata sum. ltem fuere lieretici
qui tres sc̃ę trinitatis ꝑsonas. ẽẽ. negantes
dicerent: idem ds quando uult pat est.
quando uult filius est. quando uult sp̃s¬
ses̃ est: ipse tamen unus .ẽ. Quoꝵ destru-¬
ens errorem subuingit. Et u̾bum erat
apud dm. Si enĩ alter apud alt̾um erat:
duo sunt ꝓfecto pat̃ & filius. & ñ unus
ipse mͦ pater. mͦ filius. mͦ ettam sp̃s sc̃s
est: quasi mutabilis sit diuine substan¬
tiȩ natura: cum aꝑtissime iacob dicat apo¬
stolus: apud quem ñ est transinucatio
nec iucissitudinis obumbratio. Item fue¬
re quidã praui dogmatis auctores: qui
xp̃m hominẽ tantum confitentes. din ꝓr-¬

Expanded text:
dem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namqmo sermone redarguit, cum ait: In princpore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Deus qquando uult, filius est, quando uult, sps est; ipse tamen unus est. Quorum destruens errorem, subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, modo etiam Spiritus sanctus est: quasi mutabilis sit divinae substantiae natura, cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum pro
Abbreviated transcription (Latin):
admonet cũ subiungit. E go autẽ nõ
quęro głam meã: ẽ. qui quȩrat & u¬
dicet. Scimus certe qđ scriptũ ẽ. quia
pat̾ om̃e iudiciũ dedit filio: & tam̃
ecce isdẽ filius in iurias accipiens. glo¬
riã suã ñ quęrit. Illatas contumelias
patris iudicio reseruat: ut nob̃ ꝓfec¬
to insinuet quantũ nos eẽ. pacientes
debemꝰ. dũ se adhuc ulcisci nõ uult
debet. s etiã augeri. Qđ suo dñs exẽ.¬
plo nos admonet: qui postꝗͣ habere de-¬
moniũ dictus ẽ. p̃dicationis suȩ bene¬
ficia largius impendit dicens. Am̃ am̃
dico uobis: si quis sermonẽ meũ ser.¬
sicut bonis necesse est ut meliores ȩtiã
ꝑ contumelias existant: ita semꝑ re-¬
probi de beneficio peiores fiunt. Nã
accepta p̃dicatione iterũ dicunt. Nunc
cognouimꝰ qr demoniũ habes. Quia
enĩ eternȩ morti in heserant & eandẽ
mortẽ cui in heserant ñ uidebant. dum

Expanded text:
admonet, cum subjungit: Ego autem non admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Scimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius injurias accipiens gloriam suam non quaerit. Illatas contumelias Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet quantum nos esse patientes debemus, dum se adhuc ulcisci non vult debet, sed etiam augeri. Quod suo Dominus exemplo nos admonet, qui postquam habere daemonium dictus est praedicationis suae beneficia largius impendit, dicens: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum sersicut bonis necesse est ut meliores etiam per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt. Nam accepta praedicatione, iterum dicunt: Nunc cognovimus quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, et eamdem mortem cui inhaeserant, non videbant, dum
Abbreviated transcription (Latin):
la quȩ potest. minat᷑ & quȩ facere ñ
potest Ecce in iuriã suscipiens ds̃ ñ
irascit᷑ : ñ contu meliosa ũba respondit.
Qui si eisdẽ ista dicentib responde
uoluisset. demoniũ uos habetis. uerũ
ꝓfecto diceret : quia nisi impleti de.
monio. tam ꝑuersa de dõ loqui nõ
possent. S accepta in uiria. ętiã qđ
uerũ erat dicere ueritas noluit: ne
ñ dixisse ueritatẽ s prouocatus con.¬
tumeliã reddidisse uideret᷑. Ex qua
re quid nob̃ innuit᷑ . nͥ ut eo temꝑe
quo apximis ex falsitate contumeli¬
as accipimꝰ. eoꝵ ętiã uera mala tace¬
amus. ne mynisteriũ uistȩ correp¬
tionis in arma ũtamus furoris: S
quia quisqͥs dĩ zelo utit᷑ aprauis ho¬
minib de honestat᷑ : in semet ipso
nob drĩs pacientiȩ p̃buit exemplũ qͥ
ait. s honorifico patrẽ meũ & uos
in honorastis me. Sed qͥd nobis ad
ista faciendũ sit: adhuc exemplo nos

Expanded text:
la quae potest, minatur et quae facere non la quae potest, minatur et quae facere non potest. Ecce injuriam suscipiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus respondere voluisset: Daemonium vos habetis, verum profecto diceret, quia nisi impleti essent daemonio, tam perversa de Deo loqui non possent. Sed accepta injuria etiam quod verum erat dicere Veritas noluit, ne non dixisse veritatem, sed provocatus contumeliam reddidisse videretur. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis in arma vertamus furoris? Sed quia quisquis Dei zelo utitur a pravis hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exemplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos
Abbreviated transcription (Latin):
rib ostendunt. Nam sequit᷑. Responde
dicimꝰ nos qr samaritanꝰ es tu & demo.¬
niũ habes: Accepta autẽ tanta contu .ix.¬
melia: quid ds̃ respondeat audiamus.
Ego demoniũ nõ habeo: sed honorifi¬
co patrẽ meũ. & uos in honorastis me.
ait. nisi dñs custo dierit ciuitatẽ. in ua¬
nũ uigilant qui custodiunt eã. &. cui
ꝑ isayam drͣ custos qͥd de nocte. custos
quid de nocte: respondẽ noluit dñs
samaritanus ñ sũ. s ego demoniũ ñ
habeo. Duo quippe ei illata fuert̃:
unũ negauit. aliud tacendo consen.¬
sit. Custos namq humani generis
uenerat: & si samaritanũ se ñ esse
diceret. eẽ. custodẽ negaret. S tacuit
qđ̃ recognouit: & pacient̾ reppulit
quod dictũ fallacit᷑ audiuit dicens. Ego
demoniũ ñ habeo. In quib u̾bis quid
aliud nͥ suꝑbia nr̃a confundit᷑. quȩ si
ex agitata uel leuit᷑ fuerit. atrociores
in uirias reddit quã acceꝑit. facit ma¬

Expanded text:
ribus ostendunt. Nam sequitur: Responderibus ostendunt. Nam sequitur: Respondedicimus nos, quia Samaritanus es tu, et daemonium habes? Accepta autem tanta contumelia, quid Dominus respondeat, audiamus. Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. ait: Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam ; et cui per Isaiam dicitur: Custos quid de nocte? custos quid de nocte? respondere noluit Dominus: Samaritanus non sum; sed, Ego daemonium non habeo. Duo quippe ei illata fuerunt: unum negavit, aliud tacendo consensit. Custos namque humani generis venerat; et si Samaritanum se non esse diceret, esse se custodem negaret. Sed tacuit quod recognovit, et patienter repulit quod dictum fallaciter audivit, dicens: Ego daemonium non habeo. In quibus verbis quid aliud nisi superbia nostra confunditur? quae si exagitata vel leviter fuerit, atrociores injurias reddit, quam acceperat: facit ma
Abbreviated transcription (Latin):
se quisq si uerba dĩ in aure cordis ꝑci¬
pit. & intelligit unde sit. Cȩlestem pa¬
triam desidare ueritas iubet. carnis de¬
sideria conteri: mundi głam declina¬
re. aliena ñ appetere. propria largiri.
Penset gͦ apud se unus quisq ur̃m. si
hȩc uox dĩ incordis eius aure conualuit:¬
& quia iam ex dõ sit agnoscit. Nam st̃ ñ¬
nulli: qui p̃cepta dĩ nec aure corꝑis ꝑci.¬
pere dignant᷑. Et sunt ñ nulli qui hec
quidẽ corꝑis aure ꝑcipiunt: s nullo
ea m̃tis desid̃io complectunt᷑. & sunt ñ¬
nulli qui libent̾ uerba dĩ suscipiunt.
ita ut ȩtiam infletib compungant᷑: sed
post lacrimarũ tempꝰ ad iniquitatẽ re.¬
deunt. Hi profecto uerba dĩ ñ audiuis:
qui hec exercere in oꝑe contempnunt.¬
los reuocate: alta considatione ꝑtimes¬
cite. hoc qđ ex ore ueritatis sonat. ꝓpt̃.¬
ea uos ñ auditis. quia ex dõ ñ estis.
Sed hoc qđ de reprobis ueritas loqͥt᷑.
ipsi hoc de semet ipsis reprobi suis ope.¬

Expanded text:
ure cordis percipit, et intellegit, unde sit. Caelestem patriam veritas desiderari iubet, carnis desideria conteri, mundi gloriam declinare, aliena non appeti, propria largiri. Penset ergo apud se unusquisque nostrum, si haec vox dei in cordis eius aure convaluit, et quia iam ex deo sit, agnoscit. Nam sunt nonnulli, qui praecepta dei nec aure corporis percipere dignantur. Et sunt nonnulli, qui haec quidem corporis aure percipiunt, sed nullo ea mentis desiderio complectuntur. Et sunt nonnulli, qui libenter verba dei suscipiunt, ita / ut etiam in fletibus conpungantur, sed post lacrimarum tempus ad iniquitatem redeunt. Hi profecto verba dei non audiunt, quia haec exercere in opere contemnuntlos revocate, et alta consideratione pertimescite hoc quod ex ore Veritatis sonat: Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Sed hoc quod de reprobis Veritas loquitur, ipsi hoc de semtipsis reprobi suis ope
Abbreviated transcription (Latin):
scłm scłi. E st timor seruilis: & ẽ cimor
castus. Est timor ne patiaris pęnã: estti.¬
mor ne amittas iusticiã. Timor ille ne pa.¬
tiaris pęnã. seruilis est. Quid magnũ est
timere pęnã: Hoc & nequissimꝰ seruus:
hoc & nequissimꝰ latro. Non ẽ. magnũti.¬
mere pęnam: s magnũ est amare iusti.¬
mat pecuniã: tantũ timet ne ꝑdat pecu.¬
niã. Ergo inueniat᷑ aliquis amator ius.
quã tu pecunia : ipse est timor castus.
ipse ꝑmanet in scłm scłi. Non eũ caritas
mat. Timet & mulier ad ulterane uir
eiꝰ ueniat: timet et casta ne uir eius abs.¬
cedat. Ergo sicut scđm aliũ timorẽ timor¬

Expanded text:
s? Est timor servilis, et est timor castus; est timor ne patiaris poenam, est alius timor ne amittas justitiam. Timor ille ne patiaris poenam, servilis est. Quid magnum est timere poenam? Hoc et nequissimus servus, hoc et crudelissimus latro. Non est magnum timere pmat pecuniam, tantum timet ne perdat pecuniam. Ergo invenitur aliquis amator justiquam tu pecunia. Ipse est timor castus, ipse permanet in saeculum saeculi: non eum tollit mat. Timet mulier adultera ne vir ejus veniat, timet et casta ne vir ejus abscedat. 8. Ergo sicut secundum aliam tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
eis ueritas ipsa abscondit᷑. qui eius
sequi ũba contẽpnunt: Eam quippe
quã ñ inuenit humilẽ: ueritas fugit
deoꝵ duriciã detestant᷑. qr p̃dicationẽ
dñi audire noluert̃: & tam̃ quales il¬
los arguunt fuisse ad fidẽ. tales st̃ illi
ad oꝑationẽ. Precepta dĩ audiunt. mi.¬
racula cognoscunt : s conũti asuis pra¬
uitatib renuunt. Ecce uocat & redire
nolumꝰ: ecce sustinet & rius pacientiã
dissimulamus. Dũ gͦ tempus ẽ. fr̃s pra.¬
uitatẽ suã unus quisq deserat. dĩ pati.¬
entiã ꝑtimescat: ne quẽ nunc tranquil¬
lũ despicit. iratũ post modũ euadere ne.¬

Expanded text:
eis ipsa veritas absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt? Eam quippe, quam non invenit humilem, veritas fugit Judaeorum duritiam detestantur, quia praedicationem Domini audire noluerunt, et tamen quales illos arguunt fuisse ad fidem, tales ipsi sunt ad operationem. Praecepta Domini audiunt, miracula cognoscunt, sed converti a suis pravitatibus renuunt. Ecce vocat, et redire nolumus. Ecce sustinet, et ejus patientiam dissimulamus. Dum ergo tempus est, fratres, pravitatem suam unusquisque deserat, Dei patientiam pertimescat, ne quem nunc tranquillum despicit, iratum postmodum nequaquam e
Abbreviated transcription (Latin):
dendo suꝑare. S contra hoc suꝑbia dic̃
incorde. Tup̃e est ut accepta in iuriata.¬
ceas. Quisquis conspicit qr contumeli¬
am accipis & taces: ñ putat quia pati¬
entiã exhibes s crim̃ agnoscis. S un.¬
de uox ista in corde nr̃o contra pacien.¬
tiam nascit᷑: nisi qr in imis cõgitati.¬
onẽ fiximus. & dum int̾ra głam quȩ.¬
rimus. placere ei qui nos de cȩlo cons.¬
picit ñ curamꝰ: Accepta gͦ contumelia:
meditemur in oꝑe uocem dĩ. Ego ñ
quęro głam meam: est qui quȩrat &
iudicet. Hoc autẽ qđ de dño scriptũ ẽ.
abscondit se: intelligi & alit̃ potest.
Multa quippe iudeis p̃dicauerat: sed
p̃dicationis eius u̾ba deridebant. Dece.

Expanded text:
dendo superare. 5. Sed contra hoc superbia dicit dendo superare. 5. Sed contra hoc superbia dicit in corde: Turpe est ut, accepta injuria, taceas. Quisquis conspicit quia contumeliam accipis et taces, non putat quia patientiam exhibes, sed crimina agnoscis. Sed unde vox ista in corde nostro contra patientiam nascitur, nisi quia in imis cogitationem fiximus. et dum in terra gloriam quaerimus, placere ei qui nos de coelo conspicit non curamus? Accepta ergo contumelia, meditemur in opere vocem Dei: Ego non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Hoc autem quod de Domino scriptum est, Abscondit se, intelligi et aliter potest. Multa quippe Judaeis praedicaverat, sed praedicationis ejus verba deridebant. Dete
Abbreviated transcription (Latin):
rat : exercere iudiciũ nolebat. Certe sub
ipso passionis temꝑe & quantũ potue¬
rat ostendit: & tam̃ hoc ad quod uene¬
rat ꝑtulit. Nam cũ ꝑ secutorib suis se¬
quęrentib diceret ego sũ: sola hac uo.¬
ce eoꝵ suꝑbiã ꝑculit. & om̃s in terrã stra.¬
uit. Qui gͦ & hoc in loco potuit manꝰ
lapidantiũ non se abscondendo euadere.
cur abscondit se. nisi qđ homo inter
homines factus redẽptor nrͣ. alia nob̃
u̾bo loquit᷑ alia exemplo: Qdͥ aut no.¬
bis hoc exemplo loquit᷑. nisi ut ȩtrã cũ
resistere possumꝰ irã suꝑbientiũ humi.¬
liter declineme Unde &e ꝑpaulũ dicit᷑.
Date locũ ire. Quanta humilitate iram
proximi ferre debeat ꝑpendat homo: si
furores irascentiũ abscondens se decli.¬
nauit ds. Nenio gͦse contra acceptas cõ-¬
tumelias erigat: neine conuiciis conui¬
ciũ reddat. Imitatione & enĩ dĩ glosius
est in iuriã tacendo fugere: qułã respõ.¬

Expanded text:
rat, exercere judicium nolebat. Certe sub rat, exercere judicium nolebat. Certe sub ipso passionis tempore, et quantum poterat, ostendit, et tamen hoc, ad quod venerat, pertulit. Nam cum persecutoribrentibus diceret: Ego sum , sola hac voce eorum superbiam perculit, et omnes in terram stravit. Qui ergo et hoc in loco potuit manus lapidantium non se abscondendo evadere, cur abscondit se, nisi quod homo inter homines factus Redemptor noster, alia nobis verbo loquitur, alia exemplo? Quid autem nobis hoc exemplo loquitur, nisi ut, etiam cum resistere possumus, iram superbientium humiliter declinemus? Unde et per Paulum dicitur: Date locum irae . Quanta humilitate iram proximi fugere debeat, perpendat homo, si furores irascentium abscondendo se declinavit Deus. Nemo ergo se contra acceptas contumelias erigat, nemo conviciis convicium reddat. Imitatione etenim Dei, gloriosius est injuriam tacendo fugere, quam respon
Abbreviated transcription (Latin):
riti temꝑis ẽ: sũ presentis. Et qr p̃teri.¬
s semꝑ ẽẽ. habet: ñ ait ante abrahã ego
fui. s ante abrahã ego sũ. Unde & ad
Moysen dr᷑ ego sũ qui sũ: & dices filiis
post abrahã habuit: qui & accede po¬
tuit ꝑ exhibitionẽ p̃sentiȩ. et recedere
qr ei quicquã nec pͥore temꝑe incipit᷑.
nec subsequenti tͣminat᷑. S sustinere
ista ętͣnitatis u̾ba m̃tes infideliũ ñ ua¬
lentes ad lapides currunt: & quẽ intel¬
ligere ñ poterant obruere quȩrebant.
Quid aut̃ contra furorẽ lapidantiũ
dñs fecerit ostendit᷑: cũ ꝑtinꝰ infertur.
Iħc autẽ abscondit se: & exiuit de tẽplo.
Mirũ ualde est fr̃s km̃i : cur ꝑsecuto¬
res suos dñs sese abscondendo declina.¬
uerit: qui si diuinitatis suȩ potentiã
exercere uoluisset. tacito nutu mentis
in suis eos ictib ligaret. aut in pęna su¬
bitȩ mortis obrueret. S qui pati uene.¬

Expanded text:
riti temporis est, sum praesentis. Et quia praeteririti temporis est, sum praesentis. Et quia praeterised semper esse habet. Non ait: Ante Abraham ego fui, sed ante Abraham ego sum. Unde et ad Mosen dicitur: Ego sum qui sum . Et dices filiis post Abraham habuit, qui et accedere potuit per exhibitionem praesentiae, et recedere quia ei quidquam, nec priori tempore incipit, nec subsequenti terminabitur. Sed suista aternitatis verba mentes infidelium non valentes, ad lapides currunt, et quem intelligere non poterant, obruere quaerebant 4. Quid autem contra furorem lapidantium Dominus fecerit ostenditur cum protinus subinfertur: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. Mirum valde est, fratres res suos Dominus sese abscondendo declinaverit, qui si divinitatis suae potentiam exercere voluisset, tacito nutu mentis in suis eos ictibus ligaret, aut in poena mortis subitae obrueret. Sed quia pati vene
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uenerantes p̃ferunt. S aꝑta no-¬
bis racione ostendit᷑: qr qͥ dm̃ nesci.¬
unt di qͦ famulos falso uenerant᷑. Et
notandũ qđ uidit eos dñs aꝑta sibi
inpugnatione resistere : & tam̃ eis se
iterata ñ desinit uoce p̃dicare dicens.
Abrahã pat̾ urͣ exultauit ut uidet diẽ
meũ: uidit & gauisus ẽ. Tunc quipe
diem dñi abrahã uidit: cũ infigura
sũme trinitatis tres angłos hospiciosu.¬
scepit. Quib ꝓfecto susceptis sic trib
quasi uni locutus ẽ: quia & si in ꝑso.¬
nis numerus trinitatis ẽ. in natura
unitas diuinitatis. S carnales mentes
audientiũ. oculos a carne ñ subleuart:
in eo solam carnis ȩtatẽ pensant dicen¬
tes. Qnquaginta annos non dũ habes.
& habrahã uidisti: Quos benigne re.¬
demptor nr̃ a carnis suȩ intuitu sub¬
mouit: & ad diuinitatis contẽplatio¬
nẽ trahit dicens. Am̃ amen dico uob̃: an.¬
tequã abrahã fieret ego sũ. Ante enĩ p̃te¬

Expanded text:
quasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3. Et notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non desinit voce praedicare, dicens: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem Domini Abraham vidisummae trinitatis tres angelos hospitio recepit. Quibus profecto susceptis, sic tribus quasi uno locutus est. Quia et si in personis numerus trinitatis est, in natura unitas divinitatis. Sed carnales mentes audientium, oculos a carne non sublevant, in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne redemptor noster a carnis suae intuitu submovit, et ad divinitatis contemplationem trahit dicens: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret ego sum. Ante enim praete
Abbreviated transcription (Latin):
qua miracłm erat patrandum ñ principiũ
temꝑalit̾ accepisse de matre. s et̾nalit᷑ semꝑ
habuuisse de patre. Quid mͥ inquit & tͥ est
tre habui cum tua carne ex. parnẽ suscepi
commune est : sidum uenit hora mea uit

Expanded text:
qua miraculum erat patrandum, non principium qua miraculum erat patrandum, non principium temporaliter accepisse de matre, sed aeternitatem semper habuisse de Patre. Quid mihi et tibi, inquiPatre semper habui, cum tua carne, ex qua carnem suscepi, communis non est. Nondum venit hora meo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sensus suauitas paulatim ceꝑat ob carna¬
lem phariseoꝵ int̾p̃tationẽ a prisca sua uir¬
tute deficere. Qui mox ea quȩ carnalia
uidebant᷑ mandata ad spũalem coni̾tit
ddoctrinam: cunctãq litt̃e legalis suꝑfi¬
ciem euangłica cȩlestis grẽ uirtute mu¬
tauit. qd̃ est uinum fecisse de aqua.S pͥ¬
mostudeamus indagare quid sit qd̃ cum de¬
ficiente uno dicetet mat̾ isui ad eum uinũ
ĩ habent. respondit. quid mͥ & tͥ est mu¬
lier. ñdum uenit hora mea. Neq enim
matrẽ suam inhonoraret qui nob̃ iub&
honorare patrem & matrẽ: aut eam sibi
.ec̃. matrem negaret ex ciuus carne uirgi¬
nea carnem susciꝑt ñ desperit. etiã apło
teste qui ait. Qui factus est ei ex semine da¬
uid scđm carnem. Quomͦ enun ex semine
dd̃ socłm carnem: si ñ ex corꝑe mariȩ scd̃m
carnem quȩ ex dauid semine descendit:
S in eo qd̃ miracłm facturus ait. quid mͥ
& tibi est mulier: significat se diuinitatiᷤ

Expanded text:
sensus suavitas paulatim coeperat ob carnasensus suavitas paulatim coeperat ob carnalem Pharisaeorum interpretationem a prisca sua virtvidebantur mandata ad spiritualem convertit doctrinam, cunctamque litterae legalis superficiem evangelicae coelestis gratiae virtute mutavit, quod est vinum fecisse de aqua. Sed primo studeamus indagare quid sit cum deficiente vino diceret mater Jesu ad eum: Vinum non habent. Respondit: Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Neque enim matrem suam inhonoraret, qui nobis jubet honorare patrem et matrem: aut eam sibi esse matrem negaret, ex cujus carne virginea carnem suscipere non despexit, etiam Apostolo teste qui ait: Qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Quomodo ex semine David secundum carnem, si non ex corpore Mariae secundum carnem, quae ex semine David descendit? Sed in eo quod miraculum facturus ait: Quid mihi et tibi est, mulier? significat se divinitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
re. sui sp̃s pignore in fide confirmare di¬
gnatus est. S uocatis ad fidem gentib :
usq ad fines orbis terrȩ earumdẽ nuptia
cat a mysterio. qđ die tercio post ea quȩ
suꝑior euangłii sermo descripserat nuptiȩ
mum quippe scłi tempiis ante legẽ patareba¬
sruum
diei luce mundo refulsit: in quo dñs& sal
carne natus apparuit. S & hoc qd̃ in chana
galileȩ id.ẽ. in g̃elo transinigrationis ꝓpetra¬
tȩ eȩdem nuptiȩ fac̾te ꝑhibent᷑: tipice de¬
nunciat. cos maxime apĩ grã dignos exi¬
stere. qui elo pis feruere deuotionis. et
emulari karismata meliora. ac de uicissad
norunt sꝑando & amando transiigrare:
Discumbente aritẽ ad nuptias dño uinũ
defecit: ut uino meliore ꝑ ipsum mirabi¬
li orcine facto. manifestaret᷑ gła latentis
in homine. &e credentiũ in eum fides aucta
ꝓficeret. Qd̃ si myst̾ium quęrimus: appa¬
rente in carne dño meraca illa legalis

Expanded text:
re, suique Spiritus pignore in fide confirmare dire, suique Spiritus pignore in fide confirmare dignatus est: sed vocatis ad fidem gentibus, usque ad fines orbis terrae earumdem nuptiacat mysterio, quod die tertio post ea, quae superior Evangelii sermo descripserat, nuptiaemum quippe saeculi tempus ad legem, patriarcharum diei luce mundo refulsit, in quo Dominus ethumani in carne natus apparuit. Sed et hoc quod in Cana Galilaeae, id est in zelo transmigrationis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denuntiat eos maxime gratia Christi dignos existere, qui zelo fervere piae devotionis, et aemulari charismata meliora, ac de vitiis adnorunt sperando et amando transmigrare. Discumbente autem ad nuptias Domino, vinum defecit, ut vino meliore per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum fides aucta proficeret. Quod si mysterium quaerimus, apparente in carne Domino, meraca illa legalis
Abbreviated transcription (Latin):
si lugere: quamdui cum illis est sponsus e
Uenient autẽ dies cum auferet᷑ ab eis spon¬
sus: & tẽ ieuinabunt. Quia nimirsĩ incar¬
natio nr̃i saluatoris ex quo patrib cȩpit
expectata donec ueniret. Similit̃ ex quo post
resurrectionem ascendit in celum: omĩs scõꝵ
spes ad eius pendet reditum solo autem quo
cum hominib conu̾satus est temꝑe flere ac lu¬
gere nequiuerunt: qi iam secum etiã corꝑa¬
lit̾ eum quẽ spũalit̃ dilererunt habebant.
Sponsus gͦ xp̃c. sponsa eius est excłia: filii
sponsi uł nuptiarũ. singłi quiq fidelm
cius sunt. Tempus nuptiarũ est tempꝰ illd̾:
celebratas: qui ad oopulandã spũali amore
eccł̃iam de oȩlo descendit ad tram. Cuius qͥdẽ
thalamus incorruptȩ genitricis uterus fu¬
it: in quo ds humatiȩ nature coniunctꝰ. ẽ
& ex quo ad sociandam sibi excł̃iam tamqͣ
sponsus ꝓcessit. Primus nuptiarũ locus ui
dea exrtitit: in qua filuis dei homo fieri &
eccłiam sui corꝑis participatione consecra¬

Expanded text:
ugere quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt . Quia nimirum incarnatio nostri Salvatoris ex quo patribus coepit exspectata donec veniret. Similiter ex quo post resurrectionem ascendit ad Patrem, omnis sanctorum spes ad ejus pendet reditum. Solo autem quo cum hominibus conversatus est tempore, flere ac lugere nequiverunt, quia jam secum etiam corporaliter eum quem spiritualiter dilexerunt habebant. Sponsus ergo Christus, sponsa ejus est Ecclesia, filii sponsi vel nuptiarum singuli quique fidelium ejus sunt: tempus nuptiarum est tempus illud celebratas, qui ad copulandam sibi spirituali amore Ecclesiam de coelo descendit ad terram: cujus quidem thalamus incorruptae genitricis uterus fuit, in quo Deus humanae naturae conjunctus est, et ex quo ad sociandam sibi Ecclesiam tanquam sponsus processit. Primus nuptiarum locus in Judaea exstitit, in qua Filius Dei homo fieri, et Ecclesiam sui corporis participatione consecra
Abbreviated transcription (Latin):
&e adid dirigat omnẽ uiã suã. ubi scit hu.¬
manã saluatã eẽ. naturã. Passio enĩ dñi usq
ad finem ꝓducit᷑ mundi: & sicut in scĩs suiꝰ
ipse honorat᷑ & diligit᷑. et in pauꝑib ip̃se
pascitur ipse uestitur. ita in omĩb qui pro
uisticia aduersa tolerant ipse cõpatit: nisi
forte estimandũ est multiplicata ꝑ orbẽ fide
& rarescente impioꝵ numero om̃s ꝑsecutio¬
nes et om̃ia quȩ aduersus beatos martyres
sȩuiert̃ finita ẽẽ .certamina: tanquã suscipi¬
endȩ crucis illis tantũ necessitas incubue.¬
rit. quib ad expugnandã. xp̃i dilectionẽ atro¬
cissima st̃ illata supplicia. S aliud seruien¬
tiũ dõ pietas exꝑitur: aliud ȩtiã apłi p̃dica¬
tio protestat᷑ dicentis. Om̃s qui uolunt pie¬
uiuere in xp̃o iħu: ꝑsecutionẽ patient᷑. Qua
sententia nimiũ tepidus & segnis ostendit᷑:
qui nulla ꝑsecutione pulsat᷑.¬

Expanded text:
et ad id dirigat omnem viam suam, ubi scit huet ad id dirigat omnem viam suam, ubi scit humanam salvatam esse naturam. Passio enim Domini usque ad finem producitur mundi; et sicut in sanctis suis ipse honoratur, ipse diligitur, et in pauperibus ipse pascitur, ipse vestitur; ita in omnibus qui pro justitia adversa tolerant, ipse compatitur: nisi forte aestimandum est, multiplicata per orbem fide, et rarescente impiorum numero, omnes persecutiones, et omnia quae adversus beatos martyres saevierunt, finita esse certamina, tamquam suscipiendae crucis illis tantum necessitas incubuerit, quibus ad expugnandam Christi dilectionem atrocissima sunt illata supplicia. Sed aliud servientium Deo pietas experitur, aliud etiam Apostoli praedicatio protestatur, qui dicit: Omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patiuntur . Qua sententia nimis tepidus et segnis ostenditur, qui nulla persecutione pulsat