comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cohors gͦ et tribunꝰ et ministri
iudeoꝵ comp̃henderunt ih̃m et
ligauerunt eum. Comp̃hender̃t
ad quem accesserunt qm̃ dies il¬
le illi uͦ tenebre ꝑmanserunt.
nec audierunt accedite ad eum
et illuminamini. Tunc autẽ qͣn¬
tunc ab eo longiꝰ recesserunt. Et
ligauerunt eũ. a quo solui potuis
uelle debuerunt. Postea qͣm ꝑse¬
cutores tradente uida comp̃hen¬
sum dñm ligauerunt qui nos
dilexit et tradidit semet ip̃m ꝓ
nob̃ et cui pater ñ pepercit s ꝓ
nob̾ omnib tͣdidit eum addu¬
xerunt eũ ad annã primũ Nec
enĩ iohannes istam tacet causã
quare hoc fetisset dicens. Crat
enĩ inquit. socer cayphe. qͥ erat
pontifex anni illiꝰ. Erat aũ cay¬
phas qui consiliũ dedit iudeis.
qͥa expedit unũ hominẽ mori ꝓ
popło. Ductus ẽ ad annã primum
et postea ad caypham ut cognati
sanguinis sceleris eos facet᷑ ꝯsorts
Moyses d̾õ iubente preceperat ut
pontifices patrib succed̾ent ut gt¬
nerationis in sacerdotib series

Expanded text:
Cohors ergo, et tribunus, et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum et ligaverunt eum. » Comprehenderunt ad quem accesserunt, quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt, nec audierunt: « Accedite ad eum, et illuminamini » Tunc autem, quantunc ab eo longius discesserunt. « Et ligaverunt eum, » a quo solvi potius velle debuerunt. Postquam persecutores, tradente Juda, comprehensum Dominum ligaverunt, qui nos dilexit et tradidit semetipsum pro nobis, et cui Pater non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum: « Adduxerunt ad Annam primum. » Nec enim Joannes istam tacet causam quare hoc fecissent, dicens: « Erat enim socer Caiphae, qui erat pontifex anni illius. Erat auphas, qui consilium dedit Judaeis, quia expedit unum hominem mori pro populo. Ductus est ad Annam primum, et postea ad Caipham, ut cognatio sanguinis et sceleris eos faceret consortes. Moyses Deo jubente praeceperat ut pontifices patribus succederent, ut generationis in sacerdotibus series
Abbreviated transcription (Latin):
ruptum ẽ. et sacrũ illũ mystici¬
q secretum qui solũ summꝰpo¬
tifex uissus fũat int̾re teserdl
et ut nichiliam eẽt discretionis
ubi nichil resederat sanctitatis. Re¬
pudiatos itaq uos debuistis agnos¬
iere et omne ius sacerdotii ꝑdidis¬
diterat si crederetis moysi credere¬
ns et mͥ. Merito gͦ uos testamen¬
tũ utrumq dempnat et gr̃aua
cuos et lege pͥuatos qui id̃o resisti¬
ns nouis. quia non credidistis
antiquis. Nos autem dilectissi¬
mi qui ab ignorantie tenebris li¬
lerati fide lumen accepimꝰ et in
noui testamenti hereditatem ꝑ
llectionem adoptionis intrauimꝰ
nouitatẽ auetustate tͣnsferim.
ut non solum ꝑadysi restituam᷑
habitacło sed etiam regni celestis

Expanded text:
ud mysticumque secretum quo solus summus pontifex jussus fuerat intrare, reseratum est, ut nihil jam esset discretionis, ubi nihil resederat sanctitatis. Repudiatos itaque vos debuistis agnoscere, et omne jus sacerdotii perdidisdixerat: Si crederetis Mosi, crederetis et mihi . Merito ergo vos Testamentum utrumque condemnat, et gratia vacuatos, et lege privatos, qui ideo resistitis novis, quia non credidistis antiquis. Nos autem, dilectissimi, qui ab ignorantiae tenebris liberati, fidei lumen accepimus, et in novi Testamenti haereditatem per electionem adoptionis intravimus, in novitatem a vetustate transferimur, ut non solum paradisi restituamur habitaculo, sed etiam regni coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
cdixerat que tunc nondũ uene¬
inqua de qua deberet agnosci
matre moriturꝰ de qua fu̾at mor¬
uter natꝰ Tunc gͦ diuina facturꝰ
n diuinitatis s infirmitatis ma¬
m uelut incognitã rep̃hende
s. nunc autẽ humana iã pa-¬
ns ex qua fu̾at. factus homo af¬
lu ꝯmendabat humano. Tunc
iqui mariam creauat innotes¬
nit urtute nunc uͦ quem ma¬
inqͣm lignum illud ubi erant
a m̃bra morientis. et iã fuerat
hedra magistri docentis. Et ex
hora accepit eam discipłs in
.De semetip̃o dicens sic qͥppe
emorare solet qd̃ eũ diligebat.¬
ut in conuiuio supͣ pectus suũ
ũbere facẽt. Credo ut istiꝰ eiuͣige

Expanded text:
praedixerat, quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnosci a matre moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem, velut incogbat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendebat humano. Tunc enim, qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero, quem Matanquam lignum illud, ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. « Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » De semetipso dicens sic quippe commemorare solet, quod eum diligebatut in convivio supra pectus suum residere faceret. Credo ut istius Evangel
Abbreviated transcription (Latin):
uenient dies in quib dicent beate¬
steriles et uentres que ñ genuer̃t
et ubera que ñ nutrier̃t. Ubi ẽ tri¬
sticia crutifigendi ubi formido
morit᷑. Non terret passuri animũ
hora supplicii et docens nullã ꝓ
se flendi ẽẽ rationem indicit p̾e¬
nitentiam denuntiando iundic¬
tam. Non ẽ inquit qd̾ dolere in
plangite et ꝓ ur̃is filiis eiulate
suꝑ illos fundat᷑ iste ploratꝰ qͦs
tales iuscera ur̃a peperer̃t. Lugẽ¬
dum plane uob̃ est non de salua¬
tore credentiũ sed de impietate
ꝑeuntium. Ego crucẽ uolens pa¬
tior et mortem in me quã sum
ꝑempturꝰ admitto. Nolite flere
ꝓͥ mundi redemptione morientẽ
quem in maiestate patris uide¬
xp̃c in ligno retorsit mortem in
mortis auctorẽ. et om̃s principa¬
tus adu̾sasq uirtutes ꝑ obrectio¬
nem passibilis carnis elisit. Eua¬
cuatum est generale illud uen¬
ditionis nr̃e et letale cyrogͣphũ
et peccatũ captiuitatis in ius tͣn¬
sit redẽptionis. Claui illiqͥ manꝰ

Expanded text:
dicent: Beatasteriles, et ventres qui non genuerunt, et ubera quae non nutrierunt. Ubi est tristitia crucifigendi? Ubi formido morituri? Non terret passuri animum hora supplicii, et docens nullam pro se flendi esse rationem, indicit poenitentiam, denuntiando vindictam. Non est, inquit, quod dolere in plangite, et pro vestris filiis ejulate. Super illos fundatur iste ploratus, quos tales viscera vestra pepererunt. Lugendum plane vobis est, 236 non de Salvatore credentium, sed de impietate pereuntium. Ego crucem volens patior, et mortem in me, quam sum perempturus, admitto. Nolite flere pro mundi redemptione morientem, quem in majestate Patris videistus in ligno retorsit mortem in mortis auctorem; et omnes principatus adversasque virtutes per objectionem palpabilis carnis elisit. Evacuatum est generale illud venditionis nostrae, et lethale chirographum, et pactum captivitatis in jus transiit Redemptoris. Clavi illi, qui manus
Abbreviated transcription (Latin):
torem uite int̾ficiebant impuni
ficationis sue dño et miscd̃ia ab
impioꝵ tabernacłis exeunte ut
impleret᷑ quod scriptũ est longe ẽ¬
a peccatorib salus sequebat᷑ eum
multitudo popłi et mulierũ plã¬
gentiũ et lamentantiũ eũ Solet
enim sexus infirmior et iamꝓhiis
qui morte sunt digni in lacrimis
ꝯmoueri et dampnatoꝵ exitꝰ ꝓ
nature ꝯmunis consideratione mi¬
sereri s istũ sibi planctũ dñs ih̾c de¬
dignat᷑ impendi quia ñ decebeit
luctus tumphũ nec lam̃ta uictori¬
am. Deniq ꝯuersus ad eas dicit.

Expanded text:
torem interficiebant vitae, impunittorem interficiebant vitae, impunitficationis suae Domino, et misericordia ab impiorum tabernaculis exeunte, ut adimpleretur quod scriptum est: Longe a peccatoribus salus , sequebatur eum multitudo populi, et mulierum plangentium et lamentantium eum . Solet enim sexus infirmior, etiam pro iis qui morte sunt digni, in lacrymas commoveri, et damnatorum exitus, pro naturae communis consideratione misereri. Sed istum sibi planctum Dominus Jesus dedignatur impendi, quia non decebat luctus triumphum, nec lamenta victoriam. Denique conversus ad eas,
Abbreviated transcription (Latin):
ptistate oꝑtum. Cecis uisũ surdis
autũ claudis gressum. mutis
dorauit eloqͥum. febres abegit. do¬
bues resoluit. Demonia eiecit. mor¬
lus uiuificauit. Mari et uentis:
lt requiescerent imꝑauit. Magnũ
riusꝰ regem ista demonstrant qui
non humana excellat potentia s
urtute diuina. Hanc gͦ uidei obi¬
uiant potestatẽ ꝯmutent actionẽ
slam et hoc ꝓferant ore qd̃ tenẽt
dirt qd̾ eũ iudei de neglecto amici¬
li cesaris impetrabant aliquan¬
lli tamen furorẽ eoꝵ mitigarẽ cona
at. et idõ d̾ñm iħm diũsis contu¬
melis affigi aut ꝓmisit aut iussit
ut satiata miquitas de innocen¬
tis iniuriis ulteriꝰ non seuiret Sed
ꝑtinax malicia xpͥis crescebait aug¬
mentis et in quẽ obtrauerat. ius
illusionis exhigebat et mortis. Un¬
de et cũ sumini sacerdotes et pͥnci¬
pes uideoꝵ omnisq multitudo cre¬
bris uocib adclamarent crucifige
crucifige tradidit iħm ꝑsequenti¬
um uoluntati barrabba illis latͦ¬
ne dimisso ut qui in die festo aue¬

Expanded text:
potestate compertum. Caecis visum, surdis auditum, claudis gressum, mutis donavit eloquium, febres abegit, dolores resolvit, daemonia ejecit, mortuos vivificavit, mari et ventis, ut quiescerent, imperavit . Magnum prorsus regem ista demonstrant, qui non humana excellit potentia, sed virtute divina. Hanc ergo Judaei objiciant potestatem, commutent actionem suam, et hoc proferant ore, 235 quod tenent tiret, quod eum Judaei de neglectu amicitiae Caesaris impetebant, aliquamdiu tamen furorem ipsorum mitigare conatus est: et ideo Dominum Jesum diversis contumeliis affici aut permisit, aut jussit, ut satiata iniquitas de innocentis injuriis ulterius non saeviret. Sed pertinax malitia propriis crescebat augmentis, et in quem obtinuerat jus illusionis, exigebat et mortis. Unde cum et summi sacerdotes, et principes Judaeorum, omnisque multitudo crebris vocibus acclamarent: Crucifige, crucifige, tradidit Jesum persequentium voluntati, Barabba illis latrone dimisso, ut qui in die festo auc
Abbreviated transcription (Latin):
iħe cũ discipulis suis trans torren¬
tm cedron. Et reliqua. Oineł lectio
nituius pluralis ẽ
ingreco. qd̃ potest
latine cedronoꝵ di¬
l Tune approprnqͣurt tepꝰ de quã¬
in psalmis legit᷑ de torrente ĩuia
bibet idest in i̾a huiꝰ uite de tor¬
rente passionis bibet ꝓpterea exal¬
tauit caput. Quod apłs ita expo¬
suit. xp̃c factus est obediens patri
usq ad mortem mortem autẽ cru¬
cis. ꝓpter quod et d̃s exaltauit illũ
ubierat hortus inquem introuit
ip̃e et discipłieiꝰ Bene in horto mi¬
serias nr̃as comprehensus ẽ ut noͤ
in hortum beatitudinis sue indu¬
ceret. Igitur in horto delitiarũ idẽ¬

Expanded text:
sus cum discipulis suis trans torrentem Cedron, » et reliqua. Κεδρῷν vus pluralis est in Graeco, quod potest Latine Cedrorum dici. Tunc appropinquavit tempus de quin Psalmo legitur: De torrente in via bibit. In via hujus vitae de torrente passionis bibit: propterea exaltavit caput : quod Apostolus ita exposuit: Christus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum . Ubi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus. Bene in horto miseriae nostrae comprehensus est, ut nos in hortum beatitudinis suae induceret. Igitur in horto deliciarum, id
Abbreviated transcription (Latin):
Qui tnim uenerat uniu̾sis credẽ¬
ib omnia peccata dimittere age¬
norali indulgentia nec iudaicum
uoluit crimen excludere. Quorum
taq ꝑfidiam detestamꝰ eoꝵ fidem
siconuertant᷑ amplectim᷑ et imi¬
tantes misccłiam dñi qui ꝓ ers a
quib erat crucificus orabat: nos
quoq cum beato paulo apło nr̃as
linginꝰ preces. et ut ille popłs mi¬
luiam consequat᷑ optamꝰ ob cuiꝰ
iffensionem gr̃am reconciliatio¬
lus accepimꝰ. qm̃ sicut ait magi

Expanded text:
Qui enim venerat universis credenQui enim venerat universis credentibus omnia peccata dimittere, a generali indulgentia nec Judaicum voluit crimen excludere. Quorum itaque perfidiam detestamur, eorumdem fidem, si convertantur, amplectimur; et imitantes misericordiam Domini, qui pro eis a quibus erat crucifixus orabat, nos quoque cum beato Paulo apostolo nostras jungimus preces, et ut ille populus misericordiam consequatur optamus, ob cujus offensionem gratiam reconciliationis accepimus: quoniam, sicut ait
Abbreviated transcription (Latin):
s quia in cogitationẽ uenit qual
tunc iherłm popłi et quales fu̾nt
sacerdotes cũ magno accipinus
tremore mentiũ tantũ facmꝰ imupis¬
oꝵ. Qmͣius enim ad salutẽ humaus
generis ꝑtineret passio saluatori
et eterne mortis uincła temꝑali
sint dñi morte disrupta aliudti¬
men crucifixi patientia. aliudeni¬
cifigentiũ egit insania. Nec adeis¬
dem rerũ exitꝰ misccłia et ira tende¬
bat cũ ꝑ eiufcem sanguinis fuli¬
nem xp̃c solueret mundi capniui
testificatio nichil myst̾ĩoꝵ in
Ingines nichil ꝓpħarum oracła
snerunt cum pascha dñi tot sẽ¬
us celebratũ ineo iohes docẽt un¬
atũ. De quo publica ꝓtestatione
nebat ecce agnꝰdei ecce qui tollit
piata mundi. Repugnat iniqͥ¬
se iusticie. cecitas luci. mendati¬
in u̾itati. S de seurtia obluctanti¬
in de scelere crudelium obtinuit
i iternc dispositionis effectum.
l̃i ita humano generi sua morte
suluit ut sacramentũ salutis
uã ip̃is ꝑsecutorib non negarit.

Expanded text:
 cum in cogitationem venit quales tunc Jerusalem populi et quales fuerint sacerdotes, magno accipiamus cum tremore mentium tantum facinus impiorum. Quamvis enim ad salutem humani generis pertineret passio Salvatoris, et aeternae mortis vincula temporali sint Domini morte dirupta, aliud tamen Crucifixi patientia, aliud crucifigentium egit insania, nec ad eosdem rerum exitus misericordia et ira tendebat: cum per ejusdem sanguinis effusionem Christus solveret mundi captivittestificatio, nihil mysteriorum imagines, nihil prophetarum oracula profuerunt, cum Pascha Domini tot saeculis celebratum in eo Joannes doceret impletum, de quo publica protestatione dicebat: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Repugnat iniquitas justitiae, caecitas luci, mendacium veritati; sed de saevitia obluctantium, de scelere crudelium obtinuit Jesus aeternae dispositionis effectum; et ita humano generi sua morte consuluit, ut sacramentum salutis etiam ipsis persecutoribus non negaret.
Abbreviated transcription (Latin):
in dõ iniuolabili et d̾s uerꝰ est in
carne passibili conferret᷑ homini
gła ꝑ contumeliam incorruptio ꝑ
supplicium uita ꝑ mortẽ. Nisi enĩ
uerbum caro fieret et tam solida
existeret unitas in utraq natura
ut a suscipiente susceptam ñ ip̃m¬
breue mortis tempꝰ adiungeret
numqͣm ualeret ad et̾nitatemre¬
dire mortalitas. S affuit nob̃ in
xp̃o singulare presidium ut in
natura passibili mortis conditio
non maneret quam impassibi¬
lis essentra recepisset: et ꝑ id qd̃
non potãt mori posset id qd̃ erat
mortuum suscitari. Huic satra¬
mento dilectissimi ut insepabili¬
ter congruamꝰ magna nobis et
anuni et corporis intentione ni¬
tendum ẽ. ut cum gͣuissimi sit
piaculi festum paschale negleg̾e
ꝑiculosiꝰ sit eccl̃iasticis quidẽ con¬
uentib iungi s in dominice pas¬
sionis consortia ñ haberi. Nam di

Expanded text:
in Deo inviolabili, et Deus verus est in in Deo inviolabili, et Deus verus est in carne passibili, conferretur homini gloria per contumeliam, incorruptio per supplicium, vita per mortem. Nisi enim Verbum caro fieret, et tam solida consisteret unitas in utraque natura, ut a suscipiente susceptam, nec ipbreve mortis tempus abjungeret, numquam valeret ad aeternitatem redire mortalitas. Sed adfuit nobis in Christo singulare praesidium, ut in natura passibili mortis conditio non maneret, quam impassibilis essentia recepisset, et per id quod non poterat mori, posset id quod erat mortuum suscitari. CAP. IV. Huic sacramento, dilectissimi, ut inseparabiliter congruamus, magna nobis et animi et corporis intentione nitendum est ut cum gravissimi sit piaculi festum paschale negligere, periculosius sit ecclesiasticis quidem conventibus jungi, sed in Dominicae passionis consortio non ha
Abbreviated transcription (Latin):
l t. Quid aittẽ illud fuit quod et
aleis intellectum abstulit. et sa¬
pientiũ mundi corda turbauit ni¬
si crux filii dĩ que et philosophi¬
cam uanescere prudentiam et iscłi¬
ticam fecit caligare doc̃trinam:
Omnem nainq sensum humane
mertis excessit diuini altitudo
consiliĩ ut placuit d̾o ꝑstulticiã
p̃dicationis saluos facere credenteᷤ
ut mirabilior fieret constantiafi¬
dei ⁊̃ difficultate credendi. Incon¬
sequens enim et urationabile
uidebat᷑ reciꝑe animo qd̃ creato¬
rem omnium naturaꝵ in substã¬
tia ueri hominis urgo inteme¬
rata peperisset. qd̃ equalis patͥ
filiꝰ dei qui impleret omĩa et con¬
tineret unu̾sa furentiũ manib
comp̃hendi iniquoꝵ uidicio ꝯdẽp¬
nari et p̾t de decora illusionum
cruci se ꝑmisisset affigi. S in hĩs
omnib simul sunt et humilitaᷤ
hominis et celsiuido deitatis. Nec
miscdie ratio maiestatem miserẽ¬
tis obscurat qͥa de inesfabili poten¬
tia factũ est ut dum homo uerꝰ est

Expanded text:
. Quid autem illud fuit quod et Judaeis intellectum abstulit, et sapientium mundi corda turbavit, nisi crux Filii Dei, quae et philosophicam evanescere prudentiam, et Israeliticam fecit caligare doctrinam? Omnem namque sensum humanae mentis excessit divini altitudo consilii, cum placuit Deo per stultitiam praedicationis, salvos facere credentes , ut mirabilior fieret 274 constantia fidei ex difficultate credendi. Inconsequens enim et irrationabile videbatur recipere animo quod creatorem omnium naturarum in substantia veri hominis Virgo intemerata peperisset; quod aequalis Patri Filius Dei, qui impleret omnia et contineret universa, furentium manibus comprehendi, iniquorum judicio condemnari, et post dedecora illusionum, cruci se permisisset affigi. Sed in iis omnibus simul sunt et humilitas hominis, et celsitudo Deitatis; nec misericordiae ratio majestatem miserentis obscurat, quia de ineffabili potentia factum est, ut dum homo verus est
Abbreviated transcription (Latin):
acram dilectissimi dnĩce
passionis hystorrã euuͣ¬
głica ut moris ẽ narrati¬
one decursam ita omniũ ur̃m ar¬
bitror inhesisse pectorib ut uni¬
cuq audientiũ ip̃a lectio qued̃
facta sit uisio. Habet enĩ hanc ꝑ¬
tentiã fides uera ut abhiis m̃t
ñ desit quib corporalis presentia
interẽẽ non potuit. Et siue in ps¬
ritum redeat siue infuturũ se
credentis extendat nullas sen
moras temporis cognitio uitas
Adest gͦ sensib nr̃is ymago reri
ꝓ nr̃a salute gestarum. Et quieqs
tunc discipuloꝵ p̃striuxit amie
nĩos quoq tangit affectus. ñ qo
aut tͥsticia deprimim᷑ ut furente¬

Expanded text:
acram, dilectissimi, Dominicae passionis historiam, evangelica, ut moris est, narratione decursam, ita omnium vestrum arbitror inhaesisse pectoribus, ut unicuique audientium ipsa lectio quaedam facta sit visio. Habet enim hanc potentiam fides vera, ut ab iis mente non desit, quibus corporalis praesentia interesse non potuit; et sive in praeteritum redeat, sive in futurum se cor credentis extendat, nullas sentiat moras temporis cognitio veritatis. Adest ergo sensibus nostris imago rerum pro nostra salute gestarum, et quidquid tunc discipulorum perstrinxit animos, nostros quoque tangit affectus; non quod aut tristitia deprimamur, aut sae
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes uideoꝵ legisq doc̃tores
oscientia impietate ꝯpunc̃ti n
effectu sceleris mitigati fixur
clauoꝵ adhibebatis tela lingil
phemũs reddunt omnia elem̃
responsum et unam simul in
sententiam ferunt. Celum t̾is
sol syderaq indignos uos suo m¬
nist̾ĩo ꝓtestantes t̾ribili motus
solitoq defectu tenebras munde
templo actũ est scient̃ adu̾ritꝰ
uelum cuiꝰ obtentu int̃ cludelas¬

Expanded text:
ncipes Judaeorum, legisque doctores, nec conscientiae impietate compuncti, nec effectu sceleris mitigati, fixuris clavorum addebatis tela linguarsphemis reddunt omnia elementa responsum, et unam simul in vos sententiam ferunt coelum, terra, sol, sidera, quae indignos vos suo ministerio protestantur terribili motu, insolitoque defectu tenebras mundo templo actum est, scienter advertite. 237 Velum, cujus objectu intercludeba
Abbreviated transcription (Latin):
sanctitatem diei festi ut si laes
ei S̾cam legem in die festo ꝯ
hominem obciiꝰ diei festi ue¬
fationem et ram pretoriũ iudi
intrare noluerunt. Quom o iu¬
s falsi iscłite non occidistis eũ
um app̃hendistis quem duxistĩ.
um p̃sidi tradidistis quem cru¬
igi poposcistis. Audite qd̾ cont̃
s etiam ꝓpħa clamabat. filii
munum dentes eoꝵ arma et sa¬
tre: et lingua eoꝵ gladiꝰ acutus.

Expanded text:
sanctitatem diei festi, ut non liceret sanctitatem diei festi, ut non liceret eis secundum legem in die festo occidere hominem, ob cujus diei festi venerationem etiam praetorium judicis intrare noluerunt? Quomo falsi Israelitae, non occidistis eum, quem apprehendistis, quem duxistis, quem praesidi tradidistis, quem crucifigi poposcistis? « Audite, quod contra vos etiam Propheta clamat: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum mac
Abbreviated transcription (Latin):
minem huncꝰ Responderunt et
dixerunt ei. Si ñ eẽt hic malefa¬
tor: ñ tibi tradidissemꝰ eum. Hui
male habebãt morem iudei utt
quem morte dignum diuidicans
uinctum eũ presidi traderent.I
rogentur atq respondeant abi¬
mundis spiritib liberati langͥ¬
di sanati. leꝓsi mundati sunro
audientes. muti loquentes. cec
uidentes mortui resurgentes uts
sit malefactor ihc S ita dicebas
de quib ꝑ ꝓpħam ip̃e predixera
retribuebant mͥ mala ꝓ bonis
Dixit gͦ eis pylatus. Accipite eus
te eum. uos melius nostis quid¬
de talib ur̃a lex iudicet scd̃mq
Dixerunt gͦ uidei. siobis ñ licet
interficere quemqm. Quid ẽ qd
loquit᷑ insana crudelitas. Ann
interficiebant quem int̾ficiend
offerebant᷑: An non forte int̾fici¬
bant dum clamabant crurifi
crucifige. Quid est qd̃ dixerins
nobis non licet interficrre qus¬
quam: dum lex mandat hom¬
cidis adulteros et talium nis
scelerum occidere uel lapidare
Nisi forte hoc ideo dixissent pxs

Expanded text:
t dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Hunc enim habebant morem Judaei, ut quem morte dignum dijudicarent, vinctum eum praesidi traderent. « Interrogentur atque respondeant ab immundis spiritibus liberati, languidi sanati, leprosi mundati, surdi audientes, muti loquentes, caeci videntes, mortui resurgentes, utrum sit malefactor Jesus. Sed ista dicebant, de quibus per Prophetam ipse praedixerat: Retribuebant mihi mala pro bonis . » Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum cate eum. de talibus vestra lex judicet: secundum quod Dixerunt ergo Judaei: Nobis non licet interficere quemquam. » Quid est quod loquitur insana crudelitas? an non interficiebant quem interficiendum offerebant? An non forte interficiebant, dum clamabant: Crucifige, crucifige! » Quid est quod dixerunt: « Nobis non licet interficere quemquam, » dum lex mandat homicidas, adulteros, et talium reos scelerum occidere vel lapidare, nisi forte hoc ideo dixissent propter
Abbreviated transcription (Latin):
sͥi sũ me nich potestiᷤ facẽ. Ecce co¬
liuna firmissima ad uniꝰ aure
mpulsum tota contremuit. ubi¬
est illa ꝓmittentis audatia et de
si plurimũ presumentis: lbi sũt
urba illa quando ait. Quare nõ
possum sequi te mͦ. Animã meã
ꝓte pono. Hoc non ẽ sequi magi¬
stum sed negare discipłm ẽẽ sic
ieꝓ dño anuna ponit᷑ ut hoc nefi¬
at uox ancille formidet᷑. Sane hoc
loco ꝯsiderandum ẽ qͣm ꝑiculosũ
lit xpiano xp̃ianum se ẽẽ negare
sõ enĩ petrꝰ in hoc loco dix̃ se ne

Expanded text:
Quia sine me nihil potestis facere . » Ecce columna fortissima ad unius aurae impulsum tota contremuit. Ubi illa promittentis audacia, et de se plurimum praesumentis? ubi sunt verba illa, quando ait: « Quare non possum sequi te modo? animam meam pro te ponam ? » Hoc non est sequi magistrum, se negare discipulum esse. Sic ne pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sane hoc loco considerandum est quam periculosum sit Christiano Christianum se esse negare. Non enim Petrus in hoc loco dixit s
Abbreviated transcription (Latin):
s non de filio pater. D̾s de dõ lu
filius lumen non duolumina
s unum lumen. Pater d̾s filiꝰ
d̾s non duo dii s unus d̾̃s pat̃
et filius. Sp̃c sanctus de patre
et filio procedens et ip̃e deus.
Sicut paterd̃s sici filius d̾s.
sic etiam sp̃c sanctus d̃s: ñ tres
dii s unus est ds. Unum lumen
una substantia. una natura una
maiestas. una et̾nitas. una mag
nitudo una potentia. una boni
archanum non omnes uttellec¬
turos inconsequenti dedit consi¬
lium quõd intelligere ẽ credere.
Ds̃ enim ꝑ ꝓph̃am dixit. Nisi
credideritis non intelligius. Ad
hoc ꝑtinet quod hic etiam dñs

Expanded text:
sed non de Filio Pater, non Deus de Desed non de Filio Pater, non Deus de DeFilius lumen; non duo lumina, sed unum lumen. Pater Deus, Filius Deus: non duo dii, sed unus Deus Pater et Filius. Spiritus sanctus de Patre et Filio procedens, et ipse Deus; sicut Pater Deus, sicut Filius Deus, sic etiam Spiritus sanctus Deus: non tres dii, sed unus Deus, unum lumen, una substantia, una natura, una majestas, una aeternitas, una magnitudo, una potentia, una bonitarcanum non omnes intellecturos: in consequenti dedit consilium. Intelligere vis? crede. Deus enim per prophetam dixit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ad hoc pertinet quod hic etiam Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
est mea. sed mea doctrina ñ est
mea. Quomodo mea et non mea.
Questio est quomodo fieri possit
itrumq et mea et non mea. Si
enim diligenter irtueam᷑ qd̃ ip̃e
in exordio dicit sc̃s euuangłista
inprincipio erat uerbum et uer¬
bumerat apũd deum et deus
erat uerbum inde pendet huiꝰ
solutio questionis. Que est ergo
doctrina patris nisi uerbum pa
s alicuiꝰ et suam doctrinam dixit
seip̃m et non suam quia patris
est uerbum. Hoc dixisse uiderur
dominus xp̃c mea doctrina non ẽ
mea. Ac si diceret. Ego non sum a
meip̃o. Quamius enim filiũ patͥ¬
dicamus et credamus equalem
nec ullam in eis ẽẽ nature uel
substantie distantiam nec int̃
generantem atq generatumali-¬
quod interfuisse interuallum:
tamen hoc seruato et custodito
ista dicimꝰ quõd ille pater est ille
filius pater autem non est siñ
habeat filium: filius non est si
non habeat patrem. Sedtam̃
filius d̃s de patre pater autẽ dsꝰ

Expanded text:
est mea, sed mea doctrina non est est mea, sed mea doctrina non est mea. Quomodo mea et non mea, quaestio est, quomodo fieri possint utrumque, et mea, et non mea? Si enim diligenter intueamur quod ipse in exordio dicit sanctus evangelista: In principio erat verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum : inde pendet hujus solutio quaestionis. Quae est ergo doctrised alicujus, et suam doctrinam dixit seipsum et non suam, quia Patris est Verbum. Hoc dixisse videtur Dominus Christus, « mea doctrina non est mea, » ac si diceret: Ego non sum a meipso. Quamvis enim Filium Patdicamus et credamus aequalem, nec ullam in eis esse naturae vel substantiae distantiam, nec inter generantem atque generatum aliquod interfuisse intervallum, tamen hoc servato et custodito, ita dicimus quod ille Pater est, ille Filius. Pater autem non est, si non habeat Filium; Filius non est, si non habeat Patrem; sed tamen Filius Deus de Patre, Pater autem Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
ceites. Quomͦ hic litteras scit
cum non didiceritꝰ Et reliqua.¬
bat docebat et palam loqueba¬
tur et non tenebatur. Illudenim
ut lateret erat exempli. hoc pote¬
statis sedcum doceret mirabant᷑
iudei. Omnes quidem quantũ
arbitror mirabantur sed non
omnes conuertebantur. Unde
ammiratio: Quia multi nouerãt
ubinatꝰ quemadinodum fu̾it
educatus. numqͣm eum uid̾ant
ltteras discentem audiebant
tamen de lege disputantem le¬
qs testimonia proferentem q̃
uemo potest proferre nisi legisset
nemo legerr nisi litteras didicis¬
set et ideo mirabantur. Forum
autem ammiratio magistro fa¬
da est insinuande altius ueri-¬
alis occasio. Exeorum qͥipe ad¬
miratione et uerbis dixit dñs a¬
liquid ꝓfundum et diligentiꝰ
inspiciendum. Quid gͦ respondit
dominus eis admirantib quomͦ
sciret litteras quas non didicerat:
Mea inquit doctrina non ẽ mea
s eius quimisit me. Hec est enĩ
ꝓfunditas uidetur enĩ paucis
uerbis quasi contraria locurus
Non enim ait ista doctrina non

Expanded text:
es: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? « Ibat, docebat; et palam loquebatur, et non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat exempli, hoc potestatis. Sed cum doceret, mirabantur Judaei - omnes quidem, quantum arbitror, mirabantomnes convertebantur. Unde admiratio? quia multi noverant ubi natus, et quemadmodum fuerat educatus. Nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant tamen de lege disputantem, legis testimonia proferentem, quae nemo posset proferre, nisi legisset; nemo legeret, nisi litteras didicisset; et ideo mirabantur. Eorum autem admiratio, magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis dixit Dominus ailquid profundum, et diligentius inspiciendum. Quid ergo respondit Dominus eis admirantibus quomodo sciret litteras, quas non didicerat! Mea, inquit, doctrina, non est mea, sed ejus qui misit me. Haec est enim profunditas. Videtur enim paucis verbis quasi contraria locutus. Non enim ait, ista doctrina non
Abbreviated transcription (Latin):
nis sue. Si hora mortis nr̃e illiꝰ
ra passionis sue in arbitrio uo¬
luntatis sue uenit. Magna gͥ
factum ẽẽ eum propter nos in
temꝑe ꝑ quem facta sunt tẽꝑa
factum ẽẽ inter omnia ꝑ quẽ
factus est enim homo qui hoĩem
fecerat ne ꝑiret quod fecerat.
Secundum hanc dispensationẽ
iam uenat hora natiuitatis cẽ
natus erat s nondum uen̾at
hora passionis idõ nondum pas¬
sus erat quia necdum uenerat
hora in qua pati uoluisset. Idõ
in cruce legitur eum dixisse dũ
omnia ꝑfecta fuerunt secundũ
scripturas ꝓpħarum consũma¬
tum est et inclinato capite tͣor¬
dit sp̃m. Dum uero uoluit con¬
summata fuerunt que deeo scͥp¬
ta sunt et consummatis omnib
potestate ꝓpria emisit sp̃m. De
turba autem multi crediderũt
in eum. Humiles et pauperes
saluos faciebat dominus. Prinmi¬
pes insaniebant et ideo medicũ
non solum non agnoscebant sed
etiam occidere cupiebant. fr is¬

Expanded text:
nis suae. Si hora mortis nostrae  Anis suae. Si hora mortis nostrae  Ara passionis suae in arbitrio voluntatis suae venit? « Magna igitur factum esse eum propter nos in tempore, per quem facta sunt tempora; factum esse inter omnia, per quem Factus est enim homo qui hominem fecerat, ne periret quod fecerat. Secundum hanc dispensationem jam venerat hora nativitatis, et natus erat: sed nondum venerat hora passionis; ideo nondum passus erat, » quia necdum venerat hora, in qua pati voluisset. Idin cruce legitur eum dixisse, cum omnia perfecta fuerunt secundum Scripturas Prophetarum, Consummatum est; et inclinato capite tradidit spiritum . Dum vero voluit, consummata fuerunt quae de eo scripta sunt; et consummatis omnibus, potestate propria emisit spiritum. De turba autem multi crediderunt in eum. Humiles et pauperes salvos faciebat Dominus : principes insaniebant, et ideo medicum non solum non agnoscebant, sed etiam occidere cupiebant. Er
Abbreviated transcription (Latin):
quem uos nescitis ut ostendẽt
eis unde possent scire quod nes¬
ciebant subiecit. Ego scio eum.
Ergo a me querite ut sciatis eũ.
Quare autem scio eum: Quia ab
ip̃o sum. et ip̃e me misit.Mag¬
nifice utrumq monstrauit ab
ip̃o inquit sum quia filius de
patre et quicquid est filius de
illo est cuius est filius. Ic̃o dñm
iħm dicunus de dõ deum. patrẽ
non clicimus deum de deo s tan¬
tum dm̃: et dicimus dominum
ih̾m lumen de lumine patrem
non dicimus bumen de lumine
s tantum lumen. Ao hoc gͦ ꝑruet
quod dixit abip̃o sum quod au¬
tem uidetis ine in carne ip̃e me
misit. ybi audis ip̃e me misit:
noli intelligere nature dissimi¬
litudinem s generantis aucto¬
ritatem. Querebant ergo eum
apprehendere: et nemo in illũ
misit manus quia nondũ ue¬
nerat hora ciꝰ hoc ẽ qua nolebat
Qui enim uoluntate natus est uo¬
luntate passus est. Sicut horam
preuidebat sibi natiuitatis sue.
ita horam predestinauit passio¬

Expanded text:
quem vos nescitis: ut ostenderet quem vos nescitis: ut ostenderet eis unde possent scire quod nesciebant, subjecit: Ego scio eum. Ergo a me quaerite ut sciatis eum. Quare autem scio eum? quia ab ipso sum, et ipse me misit. Magnifice utrumque monstravit. Ab ipso, inquit, sum: quia filius de patre; et quidquid est filius, de illo est, cujus est filius. Ideo Dominum Jesum dicimus Deum de Deo: Patrem non dicimus Deum de Deo, sed tantum Deum; et dicimus Dominum Jesum lumen de lumine, Patrem non dicimus lumea de lumine, sed tantum lumen. Ad hoc ergo pertinet quod dixit: Ab eo sum, quod autem videtis me in carne, ipse me misit. Ubi audis, Ipse me misit, noli intelligere naturae dissimilitudinem, sed generantis auctoritatem. Quaerebant ergo eum apprehendere, et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora Qui enim voluntate natus est, voluntate passus est, sicut horam praevidit sibi nativitatis suae, ita horam praedestinavit passio
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ: locũ natiuitatiᷤ illiꝰ eos nosse. S
considerandum est quid se nos¬
se putauerunt et quid se nesci¬
ie dixerunt. Locum uero natiui¬
tatis illius sciebant ꝑ ꝓph̃aꝵ
eus qua ex dõ patre eternalit᷑
natus ẽ ꝓpter impietatem cor¬
dis sui nesciebant ysaia dicen¬
te. Generationem eius quisenar¬
iabit: Deniq et ip̃e dominus
ad utrumq respondit et de hu¬
manitatis fragilitate et de di¬
uinitate maiestatis dicens.
Clamabat ergo docens uitem¬
plo iħc. Et me scitis et unde sĩ
sitais. Recte ergo dixit et me
nostis et unde sim scitis. id est
setundum carnem natiuitatẽ
meam nostis et nobilitatempa-¬
tentum meorum et effigiem uril¬
lud mei nostis. scđm diuinita¬
tem autem non nostis quia a
meip̃o non ueni. s est uerus qͥ
me misit quem uos nescins. S
li eum sciatis credite in eum
quem misit ut sciatis quod ne
nouit nisi filius et cui uoluerit
filius reuelare. Seniq cum dix¬
isset s est uerus qui misit me

Expanded text:
certum est locum nativitatis illius eos nosse? Sed considerandum est quid se nosse putarent, et quid non se scire dixerunt. Locum enim nativitatis illius sciebant per prophetarum em, qua ex Deo Patre aeternaliter natus est, propter impietatem cordis sui nesciebant, Esaia dicente: Generationem ejus quis enarrabit ? Denique et ipse Dominus ad utrumque respondit, et de humanitatis fragilitate, et de divinitatis majestate dicens. Clamabat ergo docens in templo Jesus, Et me scitis, et unde sim scitis. Recte ergo dixit, Et me nostis, et unde sim scitis, id est, secundum carnem nativitatem meam nostis, et nobilitatem parentum meorum, et effigiem vultus mei nostis. Secundum divinitatem autem non nostis: Quia a me ipso non veni, sed est verus qui me misit, quem nescitis. Sed ut eum sciatis, credite in eum quem misit; et sciatis quod nemnovit nisi Filius, et cui voluerit filius revelare . Denique cum dixisset: Sed est verus qui misit me,
Abbreviated transcription (Latin):
deum̃. Acoptatus es s ñ meritis
tuis. quere głam eius aqͥ habes
hanc grãm homo adoptatꝰ. cuiꝰ
głam quesuut qui est ab illou¬
nicus natus. Qui autem querit
gloriam eius qui misit illum hic
uerax est ⁊ iniusticia in illo nõ
est. In antixp̃o autem iniusticra
est et uerax non ẽ qui głam su¬
am quesiturus ñ est non eiꝰ a
quo nussus est. Nonenim ẽ mis¬
sus: s uenire ꝑmissus. Omnes gͦ
ꝑtinentes ad corpus xp̃i ne du¬
camur in laqueo antixp̃i non
queramꝰ gloriam nr̃am Sed si
ille quesiuuit glam eius qui
eum misit quantomagis nos
eius qui nos fecit: Sequit᷑. Non¬
ne moyses inquit dedit nob̾ le¬
gem et nemo ex uob̃ facit legẽ
Qd me q̃ritis int̾ficẽ: Iõo enĩ q̃ritis

Expanded text:
Deum, adoptatus es, sed non meritis Deum, adoptatus es, sed non meritis tuis. Quaere gloriam ejus a quo habes hanc gratiam homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo est. In Antichristo autem injustitia est, et verax non est, quia gloriam suam quaesiturus est, non ejus a quo missus est. Non est missus, sed venit permissus. Omnes ergo pertinentes ad corpus Christi, ne inducamur in laqueum Antichristi, non quaeramus gloriam nostram. Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit, quanto magis nos ejus qui nos fecit? Sequitur: Nonne Moyses, inquit, dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo enim quaeritis
Abbreviated transcription (Latin):
solidus et id̃õ non stabilis s ittiq
ruinosus. Dominus autem ihc
prebuit humilitatis. Nempe eqͣ¬
lis est patri. nempe inpͥncipio e¬
rat u̾bũ ⁊ u̾bũ erat apo dm̃ ⁊ d̾̃s erat
u̾bum. Nemipe ip̃e dixit et ueris¬
sune dixit tanto temꝑorẽ uobis¬
cum sum et non cognouistis me:
Ghilyppe qui uidet me: uidet
et patrem. Nempe ip̃e dixit et
uerissime dixit: ego et pat̃ unũ
sumus. Si ergo cum patre unum
equalis patri deus de dõ d̾s apd̃
deum coeternus immortalis pa¬
riter incommutabilis. pariter
sinc tempore pariter creator. dis¬
pensator temporum: tamen qͥa
uenit in tempore et formam ser¬
ui accepit et habitu inuentus ẽ
ut homo querit gloriam patͥs
non suam: quid tu homo facere
debes quiquando aliqiĩd boni
facis gloriam tuam queris. qͣndo
autem aliquid mali facis dõ. ca¬
lumpniam meditaris: Intende
tibi. creatura es. agnosce creato¬
rem. Seruus es. necontempnas

Expanded text:
solidus. Et ideo instabilis, sed utique solidus. Et ideo instabilis, sed utique ruinosus. Dominus autem nostpraebuit humilitatis. Nempe aequalis est Patri; nempe « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nempe ipse dixit, et verissime dixit: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me videt, videt et Patrem . Nempe ipse dixit, et verissime dixit: Ego et Pater unum sumus . Si ergo cum Patre unum, aequalis Patri, Deus de Deo, Deus apud Deum coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator, dispensator temporum: tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu inventus est ut homo , quaerit gloriam Patris, non suam; quid tu, homo, facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris: quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es. Agnosce Creatorem, servus es. Ne contemnas
Abbreviated transcription (Latin):
ille misit ut credatis in eum
non ut credatis ei. Nlon autem ti¬
nio qui credit ei credit ineum.
dam et demones credebarit ei
ct non credebant in eũ. Rursus
ctiam de apłis ip̃ius possumus
dicere. Credimꝰ paulum s nõ cre¬
dimꝰ in paulum. Credimꝰ petrũ
s non credimus inpetrum. Cre¬
ditlit in eum qui ustificat im¬
Credendo amare. credendo ad eũ
bis exigit dd̃s que ꝑ dilectionem
oꝑatur. Suintelligis uerba dĩ in¬
tellige quia xp̃c filius est d̾i. et
est ex nichilo non ex aliis subsistẽ¬
tib sed ex patre tantum in pa¬
tre manens equalis est patͥ. Qͥ
a semetip̃o loquitur głam ꝓpͥ¬
am querit. Hic erit qui uocatur
antixp̃c extollens se sicut apls di¬
ctt. suꝑ omne quod dicitur ds ⁊
quod colitur as ip̃m quippe anũ¬
tians dominus gloriam suam q̃¬
siturum. non gloriam patris. Ait
ad iudeos. Ego uenun nomine pa¬
tris mex: et non suscepistis me. Si¬
alius ueniet in nomine suo: h̃c

Expanded text:
ille misit . » Ut credatis in eum, ille misit . » Ut credatis in eum, non ut credatis ei: non autem continuo qui credit ei credit in eum; nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de apostolis ipsius possumus dicere: Credimus per Paulum, sed non credimus in Paulum; credimus per Petrum, sed non credimus in Petrum. Credidit in eum qui justificat imcredendo diligere, credendo ad eum bis exigit Deus, quae per dilectionem operatur. Si intelligis verba Dei, intellige quia Christus est Filius n ex nihilo, non ex aliis subsistentibus, sed ex Patre tantum, in Patre manens, aequalis Patri. « Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. » Hic erit qui vocatur Antichristus, extollens se, sicut Apostolus dixit, super omne quod dicitur Deus, et quod colitur. Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: « Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me. Alius veniet in nomine suo, hunc
Abbreviated transcription (Latin):
luerit facere. S ego dixeramsi
quis crediderit et hoc consiliũ
dederam sinon intellexisti inq̃
crede intellectus est merces fidĩ
Ergo noli querere intelligere ut
credas s crede ut intelligas q̃m̃
nisi credideritis non intelligita
Cum ergo ad possibilitatem in¬
telligendi consilium dederĩ obe¬
dientiam credendi et dixerim
dominum ih̃mxp̃m hoc ipsum
coniunxisse in consequenti con¬
scientia inuenimꝰ eum dixissẽ
siquis uoluerit uoluntatem eiꝰ
facere hoc est credere. S qͥa cog¬
noscit hoc est intelligit omnes
intelligunt quia uero quodait
si quis uoluerit uoluntatem eiꝰ
facere hoc pertinet adcredere ut
diligentius intelligatur opꝰ est
nobis ip̃o domino nr̃o exposito¬
re ut indicet nobis utrum re¬
uera adcredere ꝑtineat facere
uoluntatem patris eiꝰ Quis nel¬
ciat hoc ẽẽ facere uoluntatem
dei oꝑari opus eius:. Io est qd̃
illi placet. Ip̃e autem dominꝰ
aꝑte alio loco dicit. Hoc est opꝰ
dei ut credatis ineum quem

Expanded text:
jus facere? Sed ego dixeram, Si quis crediderit; et hoc consilium dederam. Si non intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intecredas, sed crede ut intelligas, quoniam nisi credideritis, non intelligetis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi, consilium dederim obedientiam credendi, ut dixerim Dominum Jesum Christum hoc ipsum conjunxisse, in consequenti sententia invenimus eum dixisse: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, » hoc est credere: sed quia cognoscit, hoc est intelligit, omnes intelligunt. Quia vero quod ait: « Si quis voluerit voluntatem ejus facere, » hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum vera credere pertineat ad facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat noc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus? id est quod illi placet. Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: « Hoc est opus Dei ut credatis in eum quem
Abbreviated transcription (Latin):
redarguit: nos exacuit. Non pu¬
temus hoc nob̃ ideo non dictũ
quia tunc ibi non fuimus. Nos
itaq sic audiamus euuangłiũ
quasi presentem dñm uec dica¬
mus o illi felices qui eum uidere
potuerunt. Multimeis quiui¬
derunt eum carnaliter occider̃t
multi autem in nob̃ qui ñ uide¬
runt crediderunt. Quis ẽ qui
non iudicat ꝑsonaliter nisi qͥ¬
non equaliter diligit: Quieqͣli¬
ter omines diligit: equaliter de
omnib iudicãt. Nec hoc dictum
putemꝰ de illis quos ꝓ honore gͣ¬
duum diuerso mͦ honoramꝰ sed
de illis quorum causas dinuĩdi¬
care iubemur. Dominus gͥ iħs
non manifeste s occulte ascendit
ad diem festum non quia timi¬
bat neteneretur cuiꝰ potestas
erat ut non teneret᷑. s ut signi¬
ficaret etiam ip̃o die festo qui
celebrat᷑ a iudeis occultari. et si¬
um ẽẽ inysterium. S mox appa¬
ruit potestas que putabatur
timiditas. Loquebatur enim
palam in die festo ita ut mira¬

Expanded text:
redarguit, nos exacuit. Non puredarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis ideo non dictum, quia tunc ibi non fuimus: nos itaque sic audiamus Evangelium quasi praesentem Dominum. Ne dicamus: O illi felices qui eum videre potuerunt; multi in eis, qui viderunt eum carnaliter, occiderunt; multi autem in nobis; qui non viderunt, crediderunt. Quis est qui non judicat personaliter, nisi qui aequaliter diligit? Qui aequaliter omnes diligit, aequaliter de omnibus judicat. Ne hoc dictum putemus de illis quos pro honore graduum diverso modo honoramus, sed de illis quorum causas dijudicare jubemur. Dominus igitur Jesus non manifeste, sed occulte ascendit ad diem festum, non quia timbat ne teneretur, cujus potestas erat ut non teneretur, sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, occultari, et clausum esse mysterium; sed mox apparuit potestas, quae putabatur timiditas. Loquebatur enim palam in die festo, ita ut mira
Abbreviated transcription (Latin):
uendo addimus. nisi ꝑcultellũ
Cultellis enimpetrinis circum¬
cidebant et petre nomine xp̃m
sigurabant. et presentem non
agnoscebant s insuꝑ eum occide̾
cupiebant. Quõd uero circumci¬
ditis hominem in sabb̃o intelligi¬
te hoc significari opus bonum
quod ego feci totum hominem
saluum sabbo quia et curatus ẽ
ut sanus eẽt incorpore. et credidit
ut sanus ẽẽt in anima. Nolite
iudicare ꝑsonaliter: sed rectum
n moysi ⁊ qͥa ego die sabb̃o saluũ fe¬
ci hoĩem irascumini mͥ ꝑsonalit̃ uĩ¬
tati: Uitatẽ attẽdite ⁊ iustũ uidi¬
cium iudicate. Si scdmueritatem
iudicatis neq moysen neq me
condempnabitis et ueritatem
cognitam me cognoscitis quia
ego sum ueritas. Hoc uiciũ fres
quõd dominus notauit hoc lo¬
co euadere in hoc scło magni la¬
boris ẽ non personaliter iudica¬
re s rectum iudicium retine¬
re.Ammonuit quidem dominꝰ
iudeos: s non monuit nos. Illos
enim uicit: nos instruxit. Illos

Expanded text:
vendo addimus, nisi per cultellum vendo addimus, nisi per cultellum erat Christus. Cultellis enim petrinis circumcidebant, et petrae nomine Christum figurabant, et praesentem non agnoscebant, sed insuper occidere cupiebant. Quod vero circumciditis hominem in Sabbato, intelligite hoc significari opus bonum. Quod ego feci totum hominem salvum in Sabbato. Quia et curatus est, ut sanus esset in corpore; et credidit, ut sanus esset in anima. Nolite judicare personaliter, sed rectum ni Moysi; et quia ego die Sabbati salvum feci hominem, irascimini mihi: personaliter judicatis, veritatem attendite, et justum judicium judioysen, neque me condemnabitis; et veritate cognita me cognoscetis, quia ego sum veritas . 7. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos: illos convicit, nos ins
Abbreviated transcription (Latin):
nec mͥ irascamini quia saluum
feci totum hominem salbo. si cir¬
cumcisionem inquit accipit ho¬
io in sabb̃o ut non soluetur lex
moysi. Aliquid enim ꝑ moysen in
illa constitutione circumcisionis
salubriter institutum est michi
oꝑanti salutem in salb̃o quare
indignamin: fõrte enim illa cir¬
lucisio ip̃m dominum signtfi¬
abeat cui isti ciuanti et samanti
indignabant᷑. Iussa est enim ad¬
hiberi octauadie. Et quĩd ẽ cir¬
cumcisio nisi carnis expołiatio:
Significat gͦ ista cucuntisio expo¬
liationem a corde cupiditatũ car¬
nalium. Non ergo sine causa data
est et in eo menbro fieri iussa qm̃
ꝑ illud membrum procreat᷑ crea¬
tura mortalium et ꝑunũ homi¬
nem resurrectio mortuoꝵ et ꝑu
nuni hominem peccatum intra¬
mors. Iõo quisq cum p̃pucionas¬
citur. quia omius homo cum ui¬
cio ꝓpaginuis nascitur et non
mundat ds siue auicio cũ quo
nascim᷑. siue a uiciĩs que male ui¬

Expanded text:
nec mihi irascimini, quia salvum nec mihi irascimini, quia salvum feci totum hominem in sabbato. « Si circumcisionem, inquit, accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi. » Aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est. « Mihi » operanti salutem « in sabbato » quare « indignamini? » Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti, et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberi octava die. Et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sine causa data est, et in eo membro fieri jussa. Quoniam per illud membrum procreatur creatura mortalium, et per unum hominem resurrectio mortuorum. Et « per unum hominem peccatum intramors. Ideo quisque cum praeputio nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur; et non mundat Deus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vi