comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
empore igitur quo ha¬
rolus agebat in scep¬
tris. ille scilicet ka¬
rolus cui cum seculo termi¬
nauit samam palma uir¬
tiitis: tirocinabatur in pa¬
latio adalardus puer bone
indolis. Cuius quidem. ge¬
nitores non silet antiquitaᷤ
et ideo quante nobilitatis
fuerit. celare non potest po¬
steritas. Scdm enim totius
generositatis genealogiam.
ab ingenuis francorum re¬
gibus deucens natinitatis
lineam. bernardum frẽm
magni pipini regis habuit
patrem consanguineum
quoq equiuocum pipini. pi¬
puram iuniorem consobrinũ.¬
quem et collegam sub alas
scolares eundem. karolum

Expanded text:
empore igitur quo Carolus agebat in sceptris, ille scilicet Carolus, cui cum saeculo terminavit famam palma virtutis, tirocinabatur in palatio Adalardus, puer bonae indolis. Cujus quidem genitores non silet antiquitas; et ideo quantae nobilitatis fuerit, celare non potest posteritas. Secundum enim totius generositatis genealogiam, ab ingenuis Francorum regibus deducens nativitatis lineam, Bernardum fratrem magni Pippini regis habuit patrem: consanguineum quoque aequivocum Pippini Pippinum juniorem, consobrinumque et collegam sub alas scholares eumdem Carolum
Abbreviated transcription (Latin):
et non solum quia nasceret᷑
nouerant. sed etiam ubi nas¬
ceretur. Nam ab herode requi¬
siti locum natiuitatis eius
exprimunt. quem scripture
auctoritate didicerunt: et
testimonium ꝓferunt. quod
bethleem honorari natiuita¬
de noui ducis ostenditur. ut
ipsa eorum scientia et illis
fieret testimonium dampna¬
tionis. et nobis adiutorium
credulitatis. Quos profecto
bene ysaac cum iacob filium
suum benediceret designauit:
qui et caligans oculis et pro¬
phecans. in presenti filium ñõ
uidit. cui tam multa in po¬
sterum preuidit: quia nimi¬
rum iudaicus populus pro

Expanded text:
Et non solum quia nasceretur Et non solum quia nasceretur noverant, sed etiam ubi nasceretur. Nam ab Herode requisiti, locum nativitatis ejus exprimunt, quem Scripturae auctoritate didicerunt. Et testimonium proferunt, quod Bethlehem honorari nativitate novi ducis ostenditur, ut ipsa eorum scientia et illis fieret ad testimonium damnationis, et nobis ad adjutorium credulitatis. 1469 Quos profecto bene Isaac, cum Jacob filium suum benediceret, designavit ; qui et caligans oculis et prophetans, in praesenti filium non vidit, cui tam multa in posterum praevidit, quia nimirum Judaicus populus pro
Abbreviated transcription (Latin):
ed in omnib signis que¬
uel nascente domino uel
morente monstrata sunt. con¬
fiderandum nobis est quan¬
ta fuerit inquorumdam iu¬
deorum corde duritia: que h̃c
nec ꝑ prophetie donum. nec
ꝑ miracula agnouit. Omiua xi¬
quippe elementa: auctorem
suum uenisse testata sunt.
Ut enim de eis quiddam usu
humano loquar: dm̃ hunc
celi esse cognouerunt. quia
ꝓtinus stellam miserunt.
Mare cognouit: quia sub plã¬
tis eius se calcabile prebuit.
Terra cognouit: quia eo mori¬
ente contremuit. Sol cogno¬
uit: quia lucis sue radios ab¬
scondit. Saxa et parietes
cognouerunt: quia temꝑe
mortis eius scissa sunt. In¬
fernus cognouit: quia hos
quos tenebat mortuos red¬
didit. Et tamen hunc que
deum omnia insensibilia
elementa senserunt. adhuc
infidelium uideorum corda
deum esse minime cognoscũt:
et duriora saxis scindi ad pe¬
nitendum nolunt. eumq c̃¬
fiteri abnegant. quem eleñ¬
ta ut dixinius. aut signis.
natum despiciunt. nascitu¬
rum longe ante prescierunt:

Expanded text:
ed in omnibus signis quavel nascente Domino vel moriente monstrata sunt, considerandum nobis est quanta fuerit in quorumdam Judaeorum corde duritia, quae hunc nec per prophetiae donum, nec per miracula agnovit. Omnia quippe elementa auctorem suum venisse testata sunt. Ut enim de eis quiddam usu humano loquar, Deum hunc coeli esse cognoverunt, quia protinus stellam miserunt. Mare cognovit, quia sub plantis ejus se calcabile prTerra cognovit, quia eo moriente contremuit. Sol cognovit, quia lucis suae radios abscondit. Saxa et parietes cognoverunt, quia tempore mortis ejus scissa sunt. Infernus agnovit, quia hos quos tenebat mortuos reddidit. Et tamen hunc, quem Dominum omnia insensibilia elementa senserunt, adhuc infidelium Judaeorum corda Deum esse minime cognoscunt, et duriora saxis, scindi ad poenitendum nolunt; eumque confiteri abnegant quem elementa, ut diximus, aut signis, natum despiciunt, nasciturum longe ante praescierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Iaduentu enim. domini
saluatoris qui prins stetem̃t
corruerunt: et qui ceciderãt
surrexerunt. Una hec est in¬
terpretatio: de eo quod cli¬
ctum est. Ecce iste positus
est in ruinam: et in resur¬
rectionem multoꝵ in isel.
Est autem. et altius quid
intelligenlum aduersus
eos uel maxime qui contͣ
conclitorem latrant: et hinc
inde de ueteri testamento
monia congregantes. sim¬
plicium corda decipunt.
Auint enim. Ecce deus le¬
gis et proph̾arum: uidete
qualis sit. Ego inquit oc¬
tidam. et iuiuificabo. ꝑcu¬
tiam et sanabo: et non est
qui eruat de manibz meis.
Audiunt et occidam. et nõ
audiunt uiuificabo: audi¬
unt ꝑautiam et audire con¬
tempnunt. et ego sanabo.
Istius modi occasionib crea¬
torem calumpniant᷑. Dñica¬

Expanded text:
adventu enim Domini Salvatoris qui prius steterant, corruerunt, et qui ceciderant, surrexerunt. Una est haec interpretatio de eo quod dictum est: Ecce iste positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel. Est autem et altius quid intelligendum adversus eos vel maxime qui contra Conditorem latrant, et hinc inde de Veteri Testamento igunt congregantes, simplicium corda decipiunt. Aiunt enim: Ecce Deus legis et prophetarum, videte qualis sit: Ego, inquit, occidam et vivificabo, percutiam et ego sanabo, et non est qui se eruat de manibus meis . Audiunt occidam, et non audiunt vivificabo; audiunt percutiam, et audire contemnunt et ego sanabo. Istiusmodi occasionibus Creatorem calumniantur. Igi
Abbreviated transcription (Latin):
damnationis. sed gr̃am purgati¬
onis causamq salutis efficeret̃.
Interea castra metantur uuan
dalorũ agminũ circa urbem re¬
morum: & uniuersa regione deꝑo¬
ibi habitantiũ auidissime. deside¬

Expanded text:
damnationis, sed gratiam purgationis, causamque salutis efficeret. Interea castrametantur agmina Wandalorum circa urbem Remorum, universaque regione depoibi habitantium ferventissime pertra
Abbreviated transcription (Latin):
nib heresib & prauitatib popłi
extinctis. ad xp̃ianam religionẽ
penitentiã reuocarent. ac tantã
salutarib eorũ preceptis nulla¬
tenus obtemperabant: ꝓpter qͦd

Expanded text:
pravitatibus populi restinctis, ad catholicam religionem oenitentiam revocarent, ac tantae salutaribus eorum praeceptis nullatenus obtemperabant. At vir
Abbreviated transcription (Latin):
modo se xp̃ianum putat esse
uel dici: qui in tali obserua¬
tione uidet se ꝑfidis esse
consortem: eptima
obseruare nec querere: ma¬
nifesta relatione cognour. Et
reiera non sunt a nobis pe¬
nitus inquirenda: qui om̃i¬
potenti deo credimus: qui
pro qualitate meritorum
aut fidei probatione. tua¬
ctis mortalib potestate ar¬
bitrii sui: uel prosꝑa uel ad¬
uersa dispensat: precipue
cumi huiusmõdi homines ar¬
guat et increpet apłs dicens.
Bies obseruatis. et menses.
et temꝑa. et annos: timeo
ne. forte sine causa labora¬
uerim in uobis. Uidete Rem̃i:
in quo laborem erga se apli¬
cum ꝑdiderunt. Uos autem
sicut huc usq pro dei timore
fecistis. ab horrete uana. re¬
fugite. falsa: impia declina¬
te: ut et ad domum dei con¬
fidenti semꝑ corde uenuire pos¬
sitis. et in fide nr̃a gentium
magister et iudex. doctrine
sue fructam parilus ĩnueni¬

Expanded text:
modo se Christianum putat posse vel dici, qui in tali observatione vidit se perfidis esse consortem? Ita et observare nec quaerere manifesta relatione 48 cognovi. Ac revera non sunt a nobis penitus inquirenda, qui omnipotenti Deo credimus, qui pro qualitate meritorum, aut fidei probatione cunctis mortalibus potestate arbitrii sui vel prospera, vel adversa dispensat: praecipue cum hujusmodi homines arguat, et increpet Apostolus dicens: Dies observatis, et menses, et tempora, et annos: timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis . Videte, carissimi, in quo laborem erga se apostolicum perdiderunt. Vos autem, sicut huc usque pro Dei timore fecistis, abhorrete vana, refugite falsa, impia declinate; et ut ad domum Dei confidenti semper corde venire possitis; et in fide vestra gentium magister, et judex doctrinae suae fructum Paulus inveni
Abbreviated transcription (Latin):
peccato mortuus est.
nou quia ipse peccauerit neqz
enim peccatum. fecit nec in¬
uentus est dolus in ore euis:
sed mortuus est. ut nos qui
mortui sumus illo moriente
peccatis: ne quaquam pecca¬
to et uitiis uiueremus. Un¬
illo moriente. et consurrexi mꝰ
resurgenti: sic cum eo circũci¬
si sumus. et post circumci¬
sronem sollempni purgatio¬
ne mundati: unde nequaqͣm
iam. indigemus circumcisio¬
ne carnali. Et ut scias ꝓpter
audi paulum manifestisti¬
me preclicantem. In quo ha¬
bitat omnis plenitudo diuini¬
tatis corꝑaliter: et estis in il¬
lo repleti qui est caput omnis
principatus et potestatis. in
quo et circumcisi estis circũ¬
cisione sine manib. in expo¬
liatione corꝑis carnis. incircũ¬
cisione xp̃i consepulti ei in
baptismate: in quo et consur¬
reximus ꝑfidem oꝑationis
dei. qui suscitauit eum a mor¬
tuis. Et mors igitur et resur¬
rectio. et circumcisio eius: ꝓ
nobis facte sunt. Et cum imple
ti essent dies circumcidendi puȩ¬

Expanded text:
peccato mortuus est. Non quia ipse peccaverit, neque enim peccatum fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; sed mortuus est, ut nos qui mortui sumus, illo moriente peccatis, nequaquam peccato et vitiis viveremus . Unillo moriente, et consurreximus resurgenti: sic cum eo circumcisi sumus, et post circumcisionem solemni purgatione mundati. Unde non jam indigemus circumcisione carnali. Et ut scias propter audi Paulum manifestissime praedicantem. In quo habitat, inquit, omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis, in quo et circumcisi estis circumcisione sine manibus in exspoliatione corporis carnis, in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismate, in quo et consurreximus per fidem operationis Dei, qui suscitavit eum a mortuis . Et mors igitur, et resurrectio, et circumcisio ejus, pro nobis factae sunt. Cum impleti, inquit, essent dies circumcidendi pue
Abbreviated transcription (Latin):
secundus at tercius sequenti¬
um se sollempnitatum dies. Lc¬
uarto deniq succeden. iiii. di¬
te die quo sc̃a recolit eccle¬
sia iuĩctunationem paruulorum
pro xp̃o ab herode iugulatorum.
et miserabile matrum iustici¬
um. prudens rictrudis sciens
quod cuiq deberet impendere tẽ¬
pori: et quia tempus et temꝑa
sint omni rei sub celo. ⁊deoq cli¬
stinguens tempus gaudendi ⁊
tempus flendi. post sacrorum ex¬
plecionem mysteriorum. quib
ad dei laulem eisdem scĩs mar¬
tyrib honor exhibetur nõ doloꝵ.
uotaq dantur cerimoniarum non
lacrimarum: cum sibi ceterisq sc̃¬
monialib iam ꝑata esset refectio
corꝑum: illa conuocatis omnib
ait. Nunc ur̃a socialis o dilecte
sorores caritas eat: et de donis dĩ
cum gr̃arum. actione participans
gaudeat. Me autem exemplo do.uii¬
minarum mearum. matrum sci¬
licet sc̃issimorum puerorum in no¬
centum. quarum hodierna cdie
ploratus et ululatus auditus est
multus: meam quoq innocentu¬

Expanded text:
secundus, sic tertius sequentium se solemnitatum dies. Quarto denique succedente die quo sancta recolit Ecclesia victimationem parvulorum pro Christo ab Herode jugulatorum, et miserabilem matrum tristitiam; prudens Rictrudis sciens quid cuique deberet impendere tempori, et quia tempus et tempora sint omni rei sub coelo, ideoque distinguens tempus gaudendi et tempus flendi, post sacrorum expletiones mysteriorum, quibus ad Dei laudem eisdem sanctis martyribus honor exhibetur non dolor, votaque dantur caeremoniarum non lacrymarum; cum sibi caeterisque sanctimonialibus jam parata esset refectio corporum, illa convocatis omnibus, ait: Nunc vestra socialis, o dilectae sorores, charitas eat, et de donis Dei cum gratiarum actione participans gaudeat; me autem exemplo dominarum mearum, matrum scilicet sanctissimorum puerorum innocentium, quarum hodierna die ploratus et ululatus auditus est multus, meam quoque innocentu
Abbreviated transcription (Latin):
esse coronandam.
ui bimi occisi sunt:
doctrina et oꝑatione
ꝑfectos indicant. Qui uero
infra: simplices uel idiotas.
fidei tamen non ficte constã¬
tia fortes eque denuntiant.
sed xp̃m pro quo ꝑsecutio to¬
ta seuit. nullatenus eis uel
uuuentib uel occisis posse
auferri: sed eos ueraciter cõ¬
testari. quia siue uiuimꝰ dño
uiuimꝰ. siue morim᷑ dño mori¬
mur: siue enim. uiuimꝰ. siue

Expanded text:
esse coronandam. Qui a bimatu occisi sunt, doctrina et operatione perfectos indicant; qui vero infra, simplices vel idiotas, fidei tamen non fictae constantia fortes aeque denuntiant. sed Christum pro quo persecutio tota saevit, nullatenus eis vel viventibus vel occisis posse auferri, sed eos veraciter contestari, quia sive vivimus, Domino vivimus, sive morimur, Domino morimur. Sive enim vivim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstupuit rama: gabaa¬
saulis fugit. Hinni. uo¬
ce tua filia gallim: attende
laisa. pauꝑcula anathoch.
Migrauit medemana: habi¬
tatores gebim confortamini.
Adhuc dies est. ut in nob stetur.
Agitabit manum suam suꝑ
montem filie syon: collem ihe¬
rusalem. Ecce dominator dñs
exercituum. confringet lagun¬
culam in terrore: et excelsi sta¬
tura succidentur. et sublimes
humiliabunt᷑. Et subuertentur
condensa. saltus ferro: et liba¬
nus cum excelsis cadet. Et e¬

Expanded text:
stupuit Rama, GabaaSaulis fugit. Hinni voce tua, filia Gallim; attende, Laisa, paupercula Anathot. Migravit Medemena: habitatores Gabin, confortamini. Adhuc dies est, ut in Nobe stetur: agitabit manum suam super montem filiae Sion, collem Jerusalem. Ecce dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore, et excelsi statura succidentur, et sublimes humiliabuntur. Et subvertentur condensa saltus ferro: et Libanus cum excelsis cadet. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
bestiarũ. om̃iumq reptilium quȩ.
reptant suꝑ terram: uniuersi homi¬
nes. & cuncta inquib spiraculũ
uitȩ est in terra mortua sunt. Et
deleuit ds̃ omnẽ substantiam quȩ
erat suꝑ terram. ab homine usq
ad pecus. tam reptile. quã uolucres
cęli: et deleta sunt de terra. Reman
sit autẽ. solus noe. & qui cũ eo erant
in archa: obtinuerunt q aquȩ ter¬
ras centũ quinquaginta diebus.
Recordatꝰ autem ds̃ noe eunctorũ¬
q animantiũ. & oñnium iumentoꝵ.
quȩ erant cũ eo in archa. adduxit
aquȩ. & clausi sunt fontes abrssi. &
cataracte celi . & ꝓhbitȩ. sunt pluiuȩ.
decelo. Reuerseq sunt aque. de
terra euntes & redeuntes: & ceper̃t
minui post centũ quinquaginta
dies. Requieuitq archa mense sep¬
timo. uicesima septima die mensis:

Expanded text:
 reptilium, quae reptant super terram: universi homines, et cuncta, in quibus spira culum vitae est in terra, mortua sunt: et delevit Deus omnes substantias, quae erant super terram ab homine usque ad pecus, tam reptile quam volucres caeli, et deleta susit autem solus Noe et qui cum eo erant in arca obtinueruntque aquae terras centum quinquaginta diebus recordatus autem Deus Noe cunctarumque animantium et omnium iumentorum quae erant cum eo in arca adduxit aquae et clausi sunt fontes abyssi et cataractae caeli et prohibitae sunt pluviae de caelo reversaeque aquae de terra euntes et redeuntes et coeperunt minui post centum quinquaginta dies requievitque arca mense septimo vicesima septima die mensis
Abbreviated transcription (Latin):
onis glam predicit: ut cũ morien¬
tem sicut pͣdictũ esset cernerent.
etiã resurrecturũ non dubitarent᷑
Sed quia carnales adhuc disc ipłi
nullo mͦ ualerent capere uerba
mysteru. uenitur ad miraculũ
Ante eorũ oculos cȩcus lumͣ recepit:
ut qui cęlestis mysterui uerba non
caperent. eos ad fidem cȩlestia facta

Expanded text:
m praedicit, ut cum eum morientem, sicut praedictum est, cernerent, etiam resurrecturum non dubitarent. Sed quia carnales adhuc discipuli nullo modo valebant capere verba mysterii, venitur ad miraculum. Ante eorum oculos caecus lumen recipit, ut qui coelestis mysterii verba non caperent, eos ad fidem coelestia facta
Abbreviated transcription (Latin):
ratione hac. E.x om̃ib animantib
mundis tolle. septena & septena.
masculum & feminã. De animanti¬
bus uero non mundis duo & duo.
masculũ & feminã. Sed & de uolati¬
libus cęli septena & septena mascu¬
lum & feminã: ut saluetur semen
suꝑ faciem uniuersȩ terrȩ. Adhuc
enim & post dies septem ego pluam
suꝑ terram quadraginta dieb &
quadraginta noctib: & delebo
omnẽ substantiã quam feci de suꝑ¬

Expanded text:
avit. Ex omnibus animantibus mundis tolle septena septena, masculum et feminam; de animantibus vero non mundis, duo et duo, masculum et feminam; sed et de volatilibus coeli septena septena, mascu hac: ut salvetur semen super faciem universe terre. Adhuc enim et post dies septem: ego pluam super terram quadraginta diebus et quadraginta noctibus: et delebo omnem substantiam quam feci de su
Abbreviated transcription (Latin):
Et ingressus est noe. & filii eius. ippor
eius. & uxores filiorum euis cũ eo
in archam. ꝓpter aquas diluuii.
De animantib quoq mundis et
immiundis. & de uolucrib. & ex
om̃i qͦd mouetur suꝑ terrã: duo &
duo ingressa sunt ad noe inarrbã.¬

Expanded text:
Et ingressus est Noe et filii ejus, uxor ejus et uxores filiorum ejus cum eo, in arcam propter aquas diluvii. De animantibus quoque mundis et immundis, et de volucribus, et ex omni quod movetur super terram, duo et duo ingressa sunt ad Noe in arca
Abbreviated transcription (Latin):
n dixit qui reliquistiᷤ
omnia. boc enim et socrates
fecit philosophus. et multi a¬
lii diuitias contempserunt:
sed qui sequuti estis me. qued
proprie apostolorum est atos
credentium: in regeneratione
cum sederit filius hominis in
sede maiestatis sue. quando ex
mortius de corruptione resur¬
gent incorrupti. sedebitis et
uos in soliis iudicantiũ con-¬
dempnãtes duodecim tͥbus is

Expanded text:
n dixit, qui reliquistis omnia, hoc enim et Socrates fecit philosophus, et multi alii divitias contempserunt: sed, qui secuti estis me, quod proprie apostolorum est atque credentium, in regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Is
Abbreviated transcription (Latin):
enat baptirari in aqͥs
ipsarum conditor a¬
quarum: ut nobis qͥ in ini¬
quitatib concepti. et indeli¬
ctis sumus generati. scd̾e na¬
tiuitatis que ꝑ aquam et spi¬
ritum celebratur appetendũ
insinuaret misterium. Dig¬
natus est lauari aquis iorda¬
nicis. qui erat mundus a sor¬
dib cunctis: ut ad deluen¬
das nr̃orum sordes scelerum.
omnium. fluenta. scĩficaret
aquarum. Sed quia humilli¬
mam dñi dispensationem ex
lectione euangłica. cognoui¬
mus: etiam serui humillimã
obedientiam. sollicita inten¬
tione uideamus. Sequitur.
dicens. Ego a te debeo baptiea¬
iit illum ad se uenisse ut bap¬
tuaretur aqua. cui nulla in¬
erat que baptismo tergeret᷑
culpã: immo qui per sui gͣ¬
tiam sp̃c cunctam credentib
mundi tolleret culpam. Un¬
de bene intelligitur. qͦd hic
licit iohannes ego a te de¬
beo baptitari. hoc esse quod
apud euangłistam ioh̾em
illo ad se ueniente clixisse nar¬
ratur: ecce agnus dei ecce qͥ
tollit peccata mundi. xxii.

Expanded text:
enit baptizari in aquis ipsarum conditor aquarum ut nobis qui in iniquitatibus concepti, et in delictis sumus generati, secundae nativitatis, quae per aquam et spiritum celebratur, appetendum insinuaret mysterium. Dignatus est lavari aquis Jordanicis, qui erat mundus a sordibus cunctis, ut ad diluendas nostrorum sordes scelerum omnium fluenta sanctificaret aquarum. Sed quia humillimam Domini dispensationem ex lectione evangelica cognovimus, etiam servi humillimam obeditionem sollicita intentione videamus. SeqMat.: Ego a te debeo baptisavit illum ad se venisse, ut baptisaretur aqua, cui nulla inerat, que baptismo tergeretur, culpa, ymmo qui per sui graciam spiritus cunctam credentibus mundi tolleret culpam. Unde recte intelligitur, quod hic dicit Iohannes: Ego a te debeo baptisari, hoc esse, quod aput ewangelistam Iohannem illo ad se veniente dixisse narratur: Ecce, agnus dei, ecce, qui tollit peccata mundi. Ab i
Abbreviated transcription (Latin):
districte tunc a nobis exigant.
hoc quod nos modo inuisibilis
conditor. equanimiter portat.
Unde et subditur. et tunc uide¬
bunt filium hominis uenien¬
tem in nubib celi: cum poce¬
state magna et maiestate. Ac
si aꝑte dicerenir. In potestate et
maiestate uisuri sunt. quem in
humlitate positum audire no¬
luerunt: ut uirtutem eius tan¬
to tunc districlius sentiant. qnͣ¬
to nunc ceruicem cordis ad eiꝰ
patientiam non inclinant.
Sed quia hec contra reprobos
dicta sunt: mox ad electorum
consolationem uerba uertunt᷑.
Nam subditur. His autem fie
te ueritas electos suos admone¬
at dicens. Cum plage mundi
trebrescunt. cum terror ĩudicii
uirtutib cõmotis ostenditur.

Expanded text:
stricte tunc a nobis exigant hoc, quod nos modo invisibilis conditor aequanimiter portat? Ubi et subditur: Et tunc videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum potestate magna et majestate. Ac si aperte diceretur: In potestate et majestate visuri sunt quem in humilitate positum audire noluerunt, ut virtutem ejus tanto tunc districtius sentiant, quanto nunc cervicem cordis ad ejus patientiam non inclinant. 3. Sed quia haec contra reprobos dicta sunt, mox ad electorum consolationem verba vertuntur. Nam et subditur: His autem fier Ac si aperte Veritas electos suos admoneat, dicens: Cum plagae mundi crebrescunt, cum terror judicii virtutibus commotis ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
e morte pretiosa mar¬
tyrum xp̃i innocen¬
tum. sacra nobis est
xp̃i martyrum. pretiosa est¬
mors designata. Quod enim
paruuli occisi sunt: significat
ꝑhumilitatis meritum ad mͣr¬
tyrii ꝑueniendum gł̾am: et
quia nisi conu̾sus fuerit quis
et effectus ut paruulus. non
possit animam dare pro xp̃o.¬
.i Qd̾  in bethleem et in oĩb
finib eius occisi sunt: osten¬
. dit non solum in iudea unde
eccl̾ie cepit origo: sed et in
omnib eiusdem eccłie finib.
quacumq ꝑorbem diffusa ẽ.
ꝑsecutionem seuituram ꝑsi¬
dorum: et piorum patientiã

Expanded text:
e morte pretiosa martyrum Christi innocentium sacra nobis est,Christi martyrum pretiosa mors est designata. Quod enim parvuli occisi sunt, significat per humilitatis meritum ad martyrii perveniendum gloriam, et quia nisi conversus fuerit quis, et effectus ut parvulus, non possit animam dare pro Christo. Quod in Bethleem et in omnibus finibus ejus occisi sunt, ostendit non solum in Judaea, unde Ecclesiae coepit origo, sed et in omnibus ejusdem Ecclesiae finibus quacunque per orbem diffusa est, persecutionem saevituram perfidorum, et piorum patientia
Abbreviated transcription (Latin):
rum duorum parietum u¬
nus adcluctus est. quando
pastorib iudeis xp̃m natum.
angelus nuntiauit: alter pa¬
ries adductus est quando gen¬
tilib magis nouum sicdus
apparuit. Illi fuerunt primi¬
tie uideorum: isti facti sunt
primitie gentium. Illi de ꝓxi¬
mo adlucti: isti de longe re¬
ducti. Prope enim. erant iu¬
dei qui deum colebant: lon¬
ge erant gentes que idolis
seruiebant. Hoc utiq signi¬
sicabant pastores. qui nascen¬
te xp̃o prope sunt inuenti:
et magi qui sunt de longe¬
uis partib orientis adducti.
Qui tamen uenientes cum
ipsi iudei non essent. regem
iudeorum. se querere professi
sunt: et ad ipsum adorandũ
se uenisse dixerunt. Ait enim.
euangłista: quia magi ab
oriente uenerunt iherosoli¬
mam licentes. Ubi est qui na¬
tus est rex udeorum: ¶idi¬
mus enim stellam eius in

Expanded text:
rum duorum parietum urum duorum parietum unus adductus est, quando pastoribus Judaeis Christum natum angelus nuntiavit; alter paries adductus est, quando gentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente Christo prope sunt inventi, et Magi, qui sunt de longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum se venisse dixerunt. Ait enim evangelista, quia Magi ab Oriente venerunt Hierosolymam dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus enim stellam e
Abbreviated transcription (Latin):
tias offerri mandauit: idẽ
deus homo natus. gentium
primitias suo cultui dedica¬
uit. Apłica uero testatur
auctoritas. quia unus est
deus qui iuscificat circum¬
cisionem ex fide. et preputiũ
ꝑ fidem: circumcisionis no¬
mine iudeos. preputii noĩe
gentes indubitantir osten¬
dens. Isti sunt duo parietes.
qui ex diuerso uencrunt. et
in lapidem qui factus est ĩ
caput anguli. unitate fidei
conuenerunt. Unus paries
uenit ex iudeis: alter uenit
ex gentib. Longe a se diuersi
erant: quando diuersa crecde
medio lapis angularis.
qui ad se utrumq parietem
duceret. et utrumq uno no¬
muine nuncuparet: essentq
unum communione uoca.¬
buli. qui fierent in una gr̃a
sacramenti. ꝑ xp̃m enim qui
est pax nr̃a faciens utrumq
unum: uidei et gentiles fa¬
cli sunt unum: quib fidei
unitas unum. inliclit nõis
xp̃iam uocabulum. Ad lapi¬
dem ergoi angularem. uderq
paries uenit: et uerum an¬
uiii gulum fidei unitas fecie. ho¬

Expanded text:
tias offerri mandavit, idem tias offerri mandavit, idem Deus homo natus gentium primitias suo cultui dedicavit. Apostolica vero testatur auctoritas, quia unus est Deus qui justificat circumcis onem ex fide, et praeputium per fidem : circumcisionis nomine Judaeos, praeputii nomine gentes indubitanter ostendens. 2. Isti sunt duo parietes, qui ex diverso venerunt, et in lapidem qui factus est in caput anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, essentque unum communione vocabuli, qui fierent unum in una gratia sacramenti. Per Christum enim qui est pax nostra, faciens utraque unum , Judaei et gentiles facti sunt unum, quibus 559 fidei unitas unum indidit nominis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
dies iste qui nobis
in honorem domini
Eꝑ annos singulos celebratur:
ore cunctorum. fidelium epi¬
l phania uenerabiliter nun¬
cupatur. Et quia grecum pro¬
batur esse uocabulum: mul¬
tis est latinis incognitum.
Inde est quod nomen istud
omnes quidem iatini dicũt:
sed non omnes inueniunt᷑
nosse quod dicunt. Proinde
bonum est. ut cuncti qui di¬
em hodiernum epiphanam
nuncupant. et cur hoc dicat᷑
ignorant: sacramentum diei
huius nominis interpreta¬
tione cognoscant. Debet eui̾
diei huius sollempnitas a
fidelib celebrari: et ideo sol¬
lempnitatis causa non debet¬
.ui. ignorari. Hunc ergo diem
sicut diximus: epiphaniam
uocat xp̃iana religio. Epi¬
phania uero: interpretatur
manifestatio. Traditum au¬
tem tenemus a patribus.
quod unigenitus d̾s postqͣm
est sccłm carnem temꝑalit̾
natus. in isto clierest magis
uenientib manifestatus: a
quib est oblatis munerib
suppliciter adoratus. Nam
quia ipse est deus. qui sibi
in ueteri testamento primi¬

Expanded text:
dies iste qui a nobis in honorem Domini per annos singulos celebratur, ore cunctorum fidelium Epiphania venerabiliter nuncupatur. Et quia Graecum probatur esse vocabulum, multis est Latinis incognitum. Inde est quod nomen istud omnes quidem Latini dicunt, sed non omnes inveniuntur nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, postquam est secundum carnem temporaliter natus, in isto die est Magis venientibus manifestatus, a quibus oblatis muneribus suppliciter est adoratus. Nam quia ipse est Deus qui sibi in Veteri Testamento primi
Abbreviated transcription (Latin):
id quod est ille hoc iste dili¬
git. oderit autem. nesciens.
non ipsum sed quod putat
esse ipsum: ita sieri potest.
ut etiam homo inuistus
hominem oderit iustum.
dum estimat se sui simi¬
lem in iustum cliligere:
nesciens diligat ustum. et

Expanded text:
id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et
Abbreviated transcription (Latin):
etiam post mortẽ seruatur. & tyͣ
apparere. incipit. cũ laborũ car¬
naliũ fructus ceperit ñ uideri
Ibi gͦ illa retributio inchoat. ubi
ista terminatur uiii¬
uis quis igitur iam eterna cogno.¬
uit: apud eius animũ tẽporales
fructus uilescant. Tales fructus
oꝑem̃ qui maneant: tales fructus
oꝑem᷑. qui cũ mors cuncta into.¬
rimat. ipsi erordiua morte su¬
mant. Nam quod a morte in¬
cipiat fructus dĩ: testatur ꝓpha
qui dicit. Gum ddederit dilectis
sius somnũ: heo est hereditas dm̃
Om̃is qui dormit in morte:
ꝑdit hereditatẽ. Sed cũm dede¬
rit dilectis suis somnũ hec est
hereditas dñi: quia electi di pol¬
quam ꝑuenerie ad mortem. tunc
inueniunt hereditatem. Sequit᷑¬

Expanded text:
servatur; et tunc apparere incipit, cum laborum carnalium fructus coeperit non videri. Ibi ergo illa retributio inchoat, ubi ista terminatur. Quisquis ergo jam aeterna cognovit, apud ejus animum temporales fructus vilescant. Tales fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testatur Propheta,  dicit: Cum dederit dilectis suis somnum, haec est hereditas Domini. Omnis qui dormit in morte perdit hereditatem; sed cum dederit dilectis suis somnum, haec est hereditas Domini, quia electi Dei, postquam pervenerint ad mortem, tunc inveniunt hereditatem. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
stis. sed ego elegi uos. & posuiuos
ut eatis. & fructũ afferatis. uiͣ¬
osm ad grãm: plantaui ut eatis
uolendo. fructum afferatis ope.¬
rando. Catis enĩ uolendo dixi:
qͥa uelle aliquid facere. iam m̃te
ire est. Qualem gͦ fructũ afferre
debeant: subditur. & fructusurͣ

Expanded text:
d ego elegi vos, et posui vos d ego elegi vos, et posui vos ut eatis et fructum afferatis . Posui, ad gratiam plantavi, ut eatis volendo, fructum afferatis operando. Eatis enim volendo dixit, quia velle aliquid facere jam mente ire est. Qualem vero fructum afferre debeant subditur, et fructus vester
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m roborant. Demonib impe¬
rant: uirtutib choruscant
Prȩsentia despiciunt: aeternã
patriam cum uoce morib pres¬
dicant. Eam etiam moriendo
diligunt: atq ad illam ꝑ torm̃¬
ta ꝑtingunt. Occidi possunt:
& flecti nequeunt. Nimis ergo
confortatus est pͥncipatus eorũ
In ista ipsa passione qua cecide¬
runt in morte carnis: uidete
quantũ fuerit culmen mentis.
Unde hoc: nisi qͥa confortatus
pͥncipatus eorũ: Sed si magni.
forsitan pauei sunt. Subiunrit
Dinumerabo eos: & suꝑ harenã
multiplicabuntur. uiͣ¬
otum mundũ fr̃s aspicite. mar¬
tyrib plenus est. Iam pene tot
qui uideam᷑ non sumus: quot
ueritatis testes habenꝰi. Dõ ergo
numerabiles. nob̃ suꝑ harenã
multiplicati sunt: quia quanti
sunt a nobis comp̃hendi non
possunt: Sed quisqs ad hane
yuenit dignitatem ut amicuᷤ
uocetur dĩ. sese in se conspiciat.
dona autẽ quȩ ꝑcepit suꝑ se:
nichil suis meritis tribuat. ne
ad inimicitias erumpat. Vnde

Expanded text:
spiritum roborant, daemonibus impespiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant, praesentia despiciunt, aeternam patriam cum voce et moribus praedicant, eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt, occidi possunt, et flecti nequeunt. Nimis ergo confortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione qua ceciderunt in mortem carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum? Sed sic magni forsitan pauci sunt. Ideo subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur. Totum mundum, fratres, aspicite, martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus, quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles, nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit super se: nihil suis meritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ sunt om̃ia quȩ audiuit
a patre suo. quȩ nota fieri uoluit
seruis suis. ut eos efficeret amicos
suos. nisi gaudia internȩ carita¬
tis. nisi illa festa suꝑnȩ patriae.
quȩ nr̃is cotidie mentib ꝑ aspira¬
tionẽ sui amoris impͥmit: Dum
enim audita suꝑcelestia amamꝰ.
amata iam nouimꝰ: quia amor
ipse notitia est iiiͦi
oi̾ia ergo eis nota fecerat: quiã
terrenis desideriis immutatiamo.¬
ris sũmi facib ardebant. Istos
uero amicos dĩ aspexerat ꝓpħa.
cum dicebat. Michi autem
nimis honorificati sunt amici
tui ds̃. Amicus enĩ. quasi ani¬
mi custos uocat᷑. Quia igitur
psalmista ꝑsperit electos dĩ a
mundi huius amore. separatos.
custodire in mandatis cęlestib
uoluntatem dĩ: miratus est
amicos di dicens. Michi autẽ
honorificati sunt amici tui dsͦ.
& tanquã si ab eo ꝓtinus causaᷤ
honoris tanti nob̾ insinuari
quȩ reremꝰ: ilico adiunrit Nimiᷤ
confortatus est pͥncipatꝰ eorũ. uͣ¬
eee electi dĩ carnem domant.

Expanded text:
Quae sunt omnia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri veluit servis suis, ut eos efficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia est. Omnia ergo eis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Amicus enim quasi animi custos vocatur. Quia ergo Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris taquaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum. Ecce electi Dei carnem domant,
Abbreviated transcription (Latin):
contra spem in spe credidit:
ut fieret pater muldarum gen¬
tium scd̃m quod dictum est
ei. Sic erit semen. tuum. sicut
in fide. nec cõsiderauit corpꝰ suũ iã¬
emortuum. cum fere centum
annorum. esset: et emortuam
N repromissione etiam dei non
hesitauit diffidentia. sed confor¬
tatus est fide dans glam deo.
plenissime sciens. quia quecũ¬
qz promisit potens est et facere.
Ideo reputatum est ei adiusti¬
ciam. Non est autem scriptum
tantum ꝓpter ipsum. quia re¬
putatum est illi. sed et ꝓpter
nos quib reputabitur creden¬
tib in eum. qui suscitauit ihe¬
sum dñm nr̃m a mortuis: qͥ¬

Expanded text:
raeter spem in spe credidit, ut fieret pater multarum gentium, secundum quod dictum est ei: Sic erit semen tuum; etus fide consideravit corpus suum emortuum cum fere centum annorum esset et emortuam n repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia sed confortatus est fide dans gloriam Deo plenissime sciens quia quaecumque promisit potens est et facere ideo et reputatum est illi ad iustitiam non est autem scriptum tantum propter ipsum quia reputatum est illi sed et propter nos quibus reputabitur credentibus in eum qui suscitavit Iesum Dominum nostrum a mortuis q
Abbreviated transcription (Latin):
mundi: sed ꝑ iusticiam. fidei
i enim qui ex lege.hi uͣ.¬
tantum heredes sunt
exinanita est fides: abolita est
ꝓmissio. Lex enim iram oꝑat᷑.
Ibi enun non est lex: nec pre¬
uaricatio. Ideo ex fide: ut se¬
cundum grãm firma sit ꝓ¬
missio omni semini. non ei
qui ex lege est solum. sed et ei
qui ex fide est abrahe. qui est
pater omntum nr̃m sicut scͥp¬
tum est: quia patrem multaꝵ
gentium posui te ante dm̃ cui

Expanded text:
mundi sed per iustitiam fidei mundi sed per iustitiam fidei i enim qui ex lege heredes sunt exinanita est fides abolita est promissio lex enim iram operatur ubi enim non est lex nec praevaricatio ideo ex fide ut secundum gratiam ut firma sit promissio omni semini non ei qui ex lege est solum sed et ei qui ex fide est Abrahae qui est pater omnium nostrum sicut scriptum est quia patrem multarum gentium posui te
Abbreviated transcription (Latin):
debitum. Ei uero qui non ope¬
ratur creclenti autem. in cũ
qui iustificat impium. repu¬
tatur fides eius ad iusticiam.
scd̃m propositum gr̃e dei: si¬
cut et dauid dicit beatitudi¬
nem hominis. cui deus accep¬
to fert iusticiam sine oꝑib.
Beati quorum. remisse sunt
cta sunt peccata. Beatus iur
cui non imputauit dñs pecca
hec. in circumcisione tan¬
tum manet: an etiam. in pre¬
putio: Dicimus enum: quia
reputata. est abrahe fides ad
iusticiam. Quomodo ergo re¬
putata est: In circumcisione
an et in preputio: Non incir.¬
cumcisione: sed in preputio. Et
signum accepit circumcisioniᷤ
signaculum iusticie fidei que
est in p̾putio. ut sit pater. om¬
nium credentium ꝑ p̾putiũ:
ut reputetur et ulis adiustici¬
am. et sit pater circumcisioniᷤ.
non his tantum qui sunt ex
circumcisione. sed et his qui
sectantur uestigia fidei que est
in p̾putio fidei patris nr̃i ab he.¬
ui. Non enĩ ꝑ legẽ ꝓmissio abrahe
iant semini eius ut heres esset

Expanded text:
peratur, credenti autem in eum, qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam secundum propositum gratiae Dei, sicut et David dicit beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. 444 Beati quorum remissae sunt cta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum. ec in circumcisione tantum manet, an etiam in praeputio? Dicimus enim quia reputata est Abrahae fides ad justitiam. Quomodo ergo reputata est? in circumcisione, an in praeputio? Non in circumcisione, sed in praeputio. Et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut sit pater omnium credentium per praeputium ut reputetur et illis ad iustitiam et sit pater circumcisionis non his tantum qui sunt ex circumcisione sed et his qui sectantur vestigia quae est in praeputio fidei patris nostri Abrahae non enim per legem promissio Abrahae aut semini eius ut heres esset
Abbreviated transcription (Latin):
sustentatione dei. ad osten¬
sionem. iusticie eius in hoc
temꝑe: ut sit ipse iustus et
iustificans eum. qui ex fide
est ih̾u. ubi est ergo głatio tu¬
a: Ex clusa est. per quam le¬
gem: factorum: Non. Sed ꝑ
iegem fidei. Arbitramur enĩ
iustificari hominem ꝑ fidem
sine oꝑib legis. An uideoꝵ¬
deus tantum: Nonne et gen¬
ex fide.: et p̃putium ꝑ fidem.
legem ergo destruimus ꝑ fi¬
Sdem: Absit. Sed legem statui¬
mus.
uid ergo dicemus in¬
uenisse abraham pa¬
tiem nr̃m scd̃m carnem: Si
enim abraham ex oꝑib iusti¬
ficatus est: habet głam. sed
non apud deum. Quid enim
scriptura dicitꝰ Credidit a¬
braham deo: et reputatum
est illi adiusticiam. Ei autẽ
qui oꝑatur. merces non im

Expanded text:
ostensionem iustitiae eius in hoc tempore ut sit ipse iustus et iustificans eum qui ex fide est Iesu ubi est ergo gloriatio exclusa est per quam legem factorum non sed per legem fidei arbitramur enim iustificari hominem per fidem sine operibus legis an IudaeoDeus tantum? nonne et genex fide, et praeputium per fidem. Legem ergo destruimus per fidem? Absit; sed legem statuimus.  Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Quid enim dicit Scriptura? Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Ei autem qui
Abbreviated transcription (Latin):
uideant oꝑa u̾ra bona & glorificent
patrem ur̃m qui incelis est. Duo
autem sunt quȩ iubentur. & lũbos
restringere & lucernas tenere: ut
& munditia sit castitatis in corpo

Expanded text:
estra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Duo autem sunt quae jubentur, et lumbos restringere, et lucernas tenere, ut et munditia sit castitatis in corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ad beatũ iob loquit᷑ dicens Uirtꝰ
eius in lumbis enis: & fortitudo
illius in umbilico uentris eius. A
pͥncipali igitur sexii. lumborum
nomine. luxuria designatur. cum
dñs dicit. Sint lumbi uri pͣcincti
Lumbos enim p̃cingimꝰ: cũ carnis
luxuriam ꝑcontinentiã coartamꝰ
ed quia minus mala ñ agere. xͣ¬
nisi etiam quisq studeat & bonis

Expanded text:
 Virtus ejus in lumbis ejus, et fortitudo illius in umbilico ventris ejus . A principali igitur sexu lumborum nomine luxuria 1481 designatur, cum Dominus dicit: Sint lumbi vestri praecincti. Lumbos enim praecingimus cum carnis luxuriam per continentiam coarctamus. Sed quia minus est mala non agere, nisi etiam qu
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑta uobis est lec̾tio
recitata: sed ne aliqͥb
ipsa eius planities alta
fortasse. uideat᷑:. eam
sub breuitate. transcurrimꝰ. qua¬
timis eius expositio ita nescientib
fiat cognita. ut tamen scientib

Expanded text:
ta vobis est lectio recitata. Sed ne aliquibus ipsa ejus planities alta fortasse videatur, eam sub brevitate transcurrimus, quatenus ejus expositio ita nescientibus fiat c
Abbreviated transcription (Latin):
tem rothomagensem quarto
decimo die mensis tercii. ter¬
cio anno clodouei iuuencu¬
li adhuc regis. die dominico
ante letanias. inter cateruas
populi. inter agmina cleri¬
corum. inter choros psallenti¬
um consecrati sunt gratis
bitur ep̃atu suscepto ad sedẽ¬
suam remeans.qualem se de¬
mum quantumq prestite¬
rit. quis digne ualeat expli¬
care: aut quis tanta uerborũ
copia instructus existat. uel
que oratio tante affluentie u¬
bertate exundans. que cuncta
eius bona ut decet. queat pro¬
sequi. Idem semꝑ robustus.
ad uirtutis instantiam se ex¬
ercens: constantissime incep¬
to proposito ꝑseuerabat. Ea¬
dem in corde humilitas: eadẽ
prius solluituclinem gerebat:
ceteris pompe fomentum. sub¬
ministrare solet. plus studi¬
um ahiestionis exhibuit. Et
unde alii ad tempus uiden

Expanded text:
tem Rothomagensem quarto decimo die mensis tertii, tertio anno Clodovei, juvenculi adhuc regis, die Dominico ante Litanias inter catervas populi, inter agmina clericorum, inter choros psallentium consecrati sumus gratis episcopatu suscepto ad sedem remeans, qualem se demum quantumque praestiterit quis digne valeat explicare; aut quis tanta verborum copia instructus existat; vel quae oratio tantae affluentiae ubertate exundans, quae cuncta ejus bona, ut decet, queat prosequi? Idem semper robustus ad virtutis instantiam se exercens, constantissime in coepto proposito perseverabat; eadem in corde humilitas, eadem prius sollicitudinem gerebat, caeteris pompae fomentum subministrare solet, ei plus studium abjectionis exhibuit, et unde alii ad tempus viden
Abbreviated transcription (Latin):
militatis adeptionem. bre¬
uiter apprehendit utriusq
legis perfectionem. Ad hoc e¬
nim uenerat: ideo non mag¬
nus labor discendierat. Scĩ
quoq sp̃c gratia. omnia. si¬
bi. faciebat docibilia: omnia
penitus possibilia. Quicquid¬
sibi imperabatur: ita pare¬
bat. ac si diuinitus impera¬

Expanded text:
militatis adeptionem breviter apprehendit utriusque legis perfectionem. Ad hoc enim venerat; ideo non magnus labor discendi erat. Sancti quoque Spiritus gratia omnia sibi faciebat docibilia, omnia penitus possibilia. Quidquid imperabatur, ita parebat ac si divinitus impera
Abbreviated transcription (Latin):
filium suum. natum ex mu¬
liere. factum sublege. ut eos
qui sub lege erant reclime¬
ret: ut adoptionem filiorũ
reciꝑemus. Quis inquam
posset estimare. ut portal¬
retur manib feminieis pͥor¬
tator orbis: Paius angłor̃
aleretur. uirtus celorumun

Expanded text:
muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Quis, inquam, posset aestimare, ut portaretur manibus femineis portator orbis, panis Angelorum aleretur, virtus coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
pugnã. sed acrius iteraibat: sutares
quod eum duraret flãma non
ureret: & tamquã figuli fornax
lutum molle suscipiens. duram
urat ignis tuus carnem meam:
qͥa exaruit sicut testa uirtꝰ mea
Q qm̃ ueraciter seriptum est.
uasa figuli ꝓbat fornax. & homi¬
nes iustos temptatio tribulationiᷤ.
ꝓbatus atq decocꝰtus est illo igne.
uincentius. datianiis uero arsit
& crepuit. Si enim ñ ardebat. un
de crepabat. Qd enĩ erant uerba
irascentis. nisi fumus ardentis:
Ergo martyri nr̃o refrigerium
in corde habenti. flãmas extrin
secus admouebat: sed ipse fac ib
furoris accensus tamquã clibanus
intus ardebat. & habitatorem
suum diabolum concremabat

Expanded text:
pugnam, sed acrius iterabat. Putares quod eum duraret flamma, non ureret; et tanquam figuli fornax lutum molle suscipiens, duramcurat ignes tuos caro mea, quia exaruit sicut testa uirtus mea. et quoniam ueraciter scriptum est: uasa figuli probat fornax et homines iustos temptatio tribulationis, probatus est atque decoctus est illo igne Uincentius, Datianus uero arsit et increpuit. si enim de clamabat? Quid enim erant verba irascentis, nisi fumus ardentis? Ergo Martyri nostro refrigerium in corde habenti, flammas extrinsecus admouebat, sed ipse facibus furoris accensus tamquam clibanus intus ardebat et habitatorem suum diabolum concremabat
Abbreviated transcription (Latin):
ne circumcisio: sed qui in ab¬
scondito iudeus est. et circum¬
cisio cordis in sp̃u non littera.
cuius laus non ex hominibz
sed ex deo est.

Expanded text:
 circumcisio, sed qui in abscondito, Iudaeus est et circumcisione cordis, qui spiritu, non littera, cuius laus non ex hominibus, sed ex deo.
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet non solum ꝓoterat re¬
demptorem p̃dicare. sed etiam
demonstrare: quisnam sit con¬
tinuo exprimit dum subiun¬
git. Ego uox clamantis in de¬

Expanded text:
idelicet non solum poterat Redemptorem praedicare, sed etiam demonstrare, quisnam sit continuo exprimit, dum subjungit: Ego vox clamantis in de
Abbreviated transcription (Latin):
on nos terrenarum re¬
rim amor superet. nec
suꝑbia inflet: non ira dila¬
niet. non lipcuria polluat.
non inuidia consumat. A
re eius discamus uincere
nosmecipsos. Quod si per¬
fecte agimus: non solum
imminentes penas euadi¬
mus. sed communi cum
martyrib gła remunera¬
mur. Nam quamuis occa¬
sio ꝑsecutionis deest: habet
tamen et pax nr̃a marcyri¬
um suum. quia et si carnis
colla ferro non subdimus:
sp̃uali tamen gladio carna¬
lia desideria in mente tru¬

Expanded text:
on nos terrenarum rerum amor superet, non superbia inflet, non ira dilaniet, non luxuria polluat, non invidia consumat. Amre ejus discamus vincere nosmetipsos. Quod si perfecte agimus, non solum imminentes poenas evademus, sed una cum martyribus gloria remunerabimur. Nam quamvis occasio persecutionis desit, habet tamen et pax nostra martyrium suum, quia etsi carnis colla ferro non subdimus, spiritali tamen gladio carnalia desideria in mente tru
Abbreviated transcription (Latin):
ane et enu mundi fuit:
ab adam usq ad noe.
Hora uero tercia: a noe usq
ad abraham. Sexta quoq ab
abraham. usq ad moysen.
Nona autem a moyse: usq
ad aduentum domini. Unde¬
cima uero ab aduentu dñi
usq ad finem mundi: in qua
p̃dicatores sancti apłi missi
sunt: qui mercedem plenam
et tarde uenientes acceꝑunt.
Ad erudiendam ergo dominꝰ
plebem suam. quasi ad̾ exco¬
lendam uineam suam. nullo
tempore destitit operarios
mittere: quia et prius per
patres. et postmodum. per
legis doctores et prophetas.
ad extremum uero per apo¬
stolos. dum plebis sue mo¬
res excoluit. quasi ꝑ opari¬
os in uinee cultura labo¬
rauit: quamus in quoli¬
bet modulo uel mensura.

Expanded text:
ane etenim mundi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam et tarde venientes acceperunt. Ad erudiendam ergo Dominus plebem suam, quasi ad excolendam vineam suam, nullo tempore destitit operarios mittere, quia et prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophetas, ad extremum vero per apostolos, 1511 dum plebis suae mores excoluit, quasi per operarios in vineae cultura laboravit. Quamvis, in quolibet modulo vel mensura