comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audientes non ex inimi¬
cis. sed exdiscipulis eius
dixerũt. Durus est hic sermo. N̾s
potest eũ audire. Si discipuli du¬
rum istum habuerunt sermonem
quid mimici. Et tamen sit opor¬
tebat ut diceretur quod non ab ho
dei intentos debẽt facere non auer¬
sos. Isti autem cito defecerunt ta¬
lia soquente domino ihesu. non
crediderũt aliquid magnum di¬
sentem et uerbis aliquam graciã
cooperientem.sed pro ut uoluerũt
ita intellexerunt et more homi-¬
num. quia poterat ihesus aut hoc
disponebat. Ih̾s carnẽ qua indutũ
erat uerbũ ueluti concissam distri-¬
buere crendibus inse . Durus est
inquiũt hic sermo. Q̾s potest eũ

Expanded text:
audientes, non ex inimiaudientes, non ex inimicis, sed ex discipulis ejus, dixerunt: Durus est hic sermo: quis potest eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat, ut diceretur, quod non ab homDei intentos debet facere, non asos. Isti autem cito defecerunt, talia loquente Domino Jesu: non crediderunt aliquid magnum dicentem, et verbis illis aliquam gratiam cooperientem; sed prout voluerunt ita intellexerunt, et more hominum, quia poterat Jesus, aut hoc disponebat Jesus, carnem quia indutum erat Verbum, veluti concisam distribuere credentibus in se. Durus est, inquiunt, hic sermo; quis potest eum
Abbreviated transcription (Latin):
erba dñi in ewangelio que
sermonẽ pristinũ ꝯsecunt᷑
audiuimus. Hint sermo
debetur auribus et cordibus nostris
et hodierna die non inportunus est
Est enĩ de corꝑe dm̃. quod dicebat se
dare manducandũ ꝓpter uitam eter¬
nam. Exposuit autem modũ attribu¬
ciois huius et doni sur iuomodo da¬
ret camem manducare dicens. Nuui
mandutat carnem mea er bibit san¬
guinem meũ i me manet ⁊ egom
illo. uignũ quia manducauit et bi
uit hoc est. Si manet ⁊ manetur si ha¬
bitat et i habitatur si haberer ut nõ¬
ergo nos docuit et ãmonu¬
it misticis uerbis ut simus
in eus corꝑe sub ipso incapite ime¬
bris eius etentes carnem eius non re¬
linquentes unitatem eius. Sedqura¬
derant plures nõ intelligendo lcen¬
dalizan sũt. non enĩ cogitabãt hec
audiendo nisi carnem qd̃ erant. A¬
postolus autem dicit. et ueꝵ dicit
sapere secundũ sarnem mors est.
dicat quia ibi est uita eterna. Eigo
net tamem debemus sapere secun¬
dũ carnem sicut in uerbis ĩnuuit᷑

Expanded text:
erba Domini ex Evangelio, quae sermonem pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo debetur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei non importunus est: est enim de corpore Domini, quod dicebat se dare ad manducandum propter aeternam vitam. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Signum quia manducavitbit, hoc est si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si sic haeret, ut nergo nos 530 docuit, et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore, sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderant plures, non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogitabant haec audiendo, nisi carnem, quod ipsi erant. Apostolus autem dicit, et verum dicit: Sapere secundum carnem, mors est .dicat, quia ibi est vita aeterna. Ergo nec carnem debemus sapere secundum carnem, sicut in his verbis:
Abbreviated transcription (Latin):
saluauerit mundũ. ex qua morte
resurgens ad uitam. mors illi ul¬
tra non dominabitur. Quod ꝓfec¬
pctĩs sine quibus mortalis infir-¬
mitas uiuere non potenst. Quia
litet oĩa pct̃a nobis dconata sunt ĩ
baptismo in firmilas tamẽ pectati ad¬
nic aĩa mea dño. qui ꝓpiciatur õibꝰ
ĩ iquitatibus tuis qui sanet omes
infirmitates tuas. Et ideo quia coc¬
ĩ misterio traditur. ut qui semel mor¬
diua delictoꝵ per her sa cramenta cor¬
poris et sanguinis pecrata relaxaret
Unde gramus. Dimitte nobis debita
nostra. Na si dixerimus qr ptf̃m
non habemꝰ. ipsi nos seducimus et
peritas in nobis non est. Tu lcõscd̾a
memorationẽ passionis xp̃i id̾¬
sit si tut ipse ait. Hoc quocienstũsso
feceritis in meam conmemoracioĩez
facite. Quotienscũq ergo panem
mortem dr̃i ãnunciabitis donec ne¬
niat. Non utiq sic accipiendum¬
est donet xp̃i mors ueniat. quia iam
ultra non moritur. sed donet ipse do¬
minus ad iudicandũ peniat. Inte¬

Expanded text:
rit mundum, ex qua morte idem resurgens ad vitam, mors ei ultra non dominabitur: quia profecccatis sine quibus mortalis infirmitas vivere non potest, quia licet omnia peccata donata sint in baptismo, infirmitas tamen peccati adic, anima mea, Domino, qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas . Et ideo quia quoin mysterio traditur, ut qui semel mordiva delictorum per haec sacramenta corporis et sanguinis peccata relaxet. Unde oramus: Dimitte nobis debita nostra, quia, si dixerimus, quod peccatum non habemus, ipsi nos seducimus et veritas in nobimemorationem passionis Christi, sicut ipse ait: Hoc quotiescunque feceritis, in meam commemorationem facite. Quotiescunque ergo hunc panem mortem Domini annunciabitis, donec veniat. Non utique sic est accipiendum, donec mors Christi veniat, quia jam ultra non moritur, sed donec ipse Dominus ad judicium veniat. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
an sub ueritate hoc mysti¬
cũ calitis satramentũ fiat¬
Caro mea uere est tibus ⁊ sanguis
meus uere est potus. Alioqum qͦ¬
modo erit magnũ panis quem ego
dabo caro mea est pro mundi uita.
nisi uera sit caro. et sanguis meus¬
Ded quia xp̃m uorari dentibrs fas
non est. uoluit dñs hunc panem
et uinũ in mysterio uere sarnẽ suã
et sanguinem ꝯsecratione spũs sc̃ti-
potencialiter creari. et toctidie ꝓ mũ¬
di pita mystice ĩ molari ut sicut de
dice idem corpus xp̃i consecretur. dor¬
ꝑuis xp̃i et ueritas ẽ ⁊ figurra. Beri¬
cas dum corpus xp̃i etsanganis ĩ pit¬
ture spnritus sancti ⁊ in uituite ꝓpli¬
us ex panis et uini lubstancia esfit¬
tiur. sigura nero est id ad̾ exteriꝰ senti

Expanded text:
an in veritate hoc mysticum calicis sacramentum fiatCaro mea vere est cibus, et sanguis meus est vere potus. Alioqui quomodo magnum erit: Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita, nisi vera sit caro? Sed quia Christum vorari dentibus fas non est, voluit Dominus hunc panem et vinum in mysterio vere carnem suam et sanguinem suum consecratione Spiritus sancti potentialiter creari, et quotidie pro mundi vita mystice immolari, ut, sicut de ice idem corpus Christi consecretur. Corpus Christi et veritas et figura est: veritas, dum corpus Christi et sanguis virtute Spiritus sancti in virtute ipsius ex panis et vini substantia efficitur; figura vero est id, quod exterius senti
Abbreviated transcription (Latin):
satrificiũ ettlesie duobꝰ cõfici duobus
cõstare. uisibili elemẽtoꝵ specie et in¬
uisibili dñi nostri ihuxp̃i carne et
sanguine. et sacramento. ⁊ re sacra¬
cõstat et cõficinir ex deo et homĩe cũ
inse xp̃s sit uerus deus et nerus sit¬
homo qr oĩs res illax rerũ naturam
et ueritatem in se continet ex quibus

Expanded text:
scilicet ecclesie duobus confici, duobus constare, uisibili elementorum specie et inuisibili domini Iesu Christi carne et sanguine, sacramento et re sacraconstat et conficitur deo et homine, cum ipse Christus sit uerus deus et uerus homo, quia omnis res illarum rerum naturam et ueritatem in se continet ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
celũ et terra et mare. Iussit dñs et oĩs
creatura creata est. Uides ergo quam
operatorius sit sermo xp̃i. Si ergo
tanta ius est in sermone dnũi nostri
ihesu xp̃i. ut incipet esse quod non
erat quanto magis operatorius est
ut sint que erant. et ĩ aliud permutẽ¬
consetracionem. quia sermo xp̃i crea¬
turam mutat. et sic ex pane fit corps
fit sanguis cõsecracione u̾bi celestis
Sed forte dicis. Speciẽ sanguinis
non uideo. sed habet siłitudinẽ . Sĩt
enĩ mortis similitudinẽ sumpsisti
bis. ut nullus horror sit et precium
adicistis ergo quia accepi¬

Expanded text:
 et facta sunt maria. Jussit Dominus, et omnis creatura generata est . Vides ergo 369 quam operatorius sit sermo Christi. Si ergo tanta vis est in sermone Domini Jesu, ut inciperent esse quae non erant, quanto magis operatorius est, ut sint quae erant, et in aliud commutenconsecrationem, quia sermo Christi creaturam mutat, et sic ex pane fit corpus fit sanguis consecratione verbi coelestis . 20. Sed forte dicis: Speciem sanguinis non video. Sed habet similitudinem: sicut enim mortis similitudinem sumpsisti,bis; ut nullus horror cruoris sit, et pretium dicisti ergo quia quod accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ro eius est quam forma panis operatã
in sa cramento accipimus et sanguis
eius est. quẽ subumi specie ac sapo¬
re potamus. Caro uidelicet est sacrͣ¬
mentũ sarnis et sanguis sacramẽ¬
tum est sanguis. Carne et sanguĩe
utroq ĩ uisibili et in telligibili spi¬
rituali. significatur uisibile corpꝰ¬
dñi nostri ihesu xp̃i et palpabile
plenũ gr̃a om̃i uirtutũ et diuina
maiestate. Sicut enĩ celestis panis
qui uera xp̃i caro est suo modo uota¬
tur corpus xp̃i illius uidelicet quod
uisibile qd̵ palpabile qd̾ mortale
manibus fit xp̃i passio mors cruci¬
fixio. non rei ueritate. sed significã¬
te mysterio. Sit sacramẽtum fideiq
baptismꝰ intelligit᷑ fides est . Lu ltõ .uii.

Expanded text:
ro eius est quam forma panis opertam in sacramento accipimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet arnis, et sanguis sacramentum sanguinis. Carne et sanguine utroque invisibili, intelligibili, spirituali, significatur corpus visibile Domini nostri Jesu Christi, et palpabile: plenum gratia omnium virtutum, et divina mentem. Sicut ergo coelestis panis, quae vera Christi caro est, suo modo vocatur corpus Christi, illius videlicet quod visibile, palpabile, mortale,manibus fit Christi passio, mors, crucifixio, non rei veritate, sed significante mysterio, sic sacramentum fidei, quod baptisma intelligit, fides est. CAPUT XV.
Abbreviated transcription (Latin):
ius sermonibus fit. Domini ilesu.
Slam reliqua oĩa que dicuntur in
iuntur. Orone petitur propplo. ꝓ reg¬
conficitur sacramentũ. Qs
sermo xp̃i. Hic nẽpe que

Expanded text:
Domini Jesu. Nam per reliqua omnia, quae dicuntur, rtur; oratione petitur pro populo, pro regconficit sacramentum. Quis sermo Chri
Abbreviated transcription (Latin):
te perba xp̃i calix uino et aqua ple¬
nus est. Ubi autem uerba xp̃i opera¬
ta fuerint ibi sanguis efficitur qui¬
plebem redemit. Ergo uide quam po
tens est sermo xp̃i uniuersa conuer
ps̃ igitur panis est de quo qͥ
mandutat uiuit in eternũ
De quo ipse met dixit. Paĩs
quem ego sabo. cara mea est pro mũ¬
di uita. Determinat ergo quomodo
lit panis. non solũ secundũ uerbũ
quo uiuunt omnia. sed secundum
sarnẽ assumptam pro mundi uita
rata unũ cũ illo effecta uiuit de sp̃
eius sicut uiuit corpus de spiritu suo
Qui uero non est de corꝑe xp̃i . nõ ui¬
xp̃i dicimus illud qd̾ ex fructibus ter¬
re acceptum et prece mystica cõsetra¬
tum recte sumimus ad salutẽ spiri
uisibilem spetiẽ ꝑducant᷑ nõ sc̃ĩfitatur
ut sit tam dignum sacramentum
nisi operante in uisibiliter sp̃u dei. cũ
hec omĩa que per corporales motus
in illa oꝑre fiunt deus operẽt. Non
nedictionẽ xp̃i. fit corpus xp̃r. Tii lcõ¬

Expanded text:
te verba Christi calix est vino et aqua plenus: ubi autem verba Christi operata fuerint, ibi sanguis Chriplebem redemit. Ergo uidete quantis generibus potens est sermo Christi uniuersa conuertChristus panis est, de quo qui manducat vivit in aeternum, de quo ipsemet dicit: Et panis, quem ego dabo, caro mea est, pro mundi vita, etc. Determinat, quomodo sit panis, non solum secundum verbum, quo vivunt omnia, sed etiam secundum carnem assumtam pro mundi vita.rata, unum cum illo effecta, vivit de spiritu ejus, sicut vivit corpus de suo spiritu. Qui vero non est de corpore Christi, non viChristi dicimus illud, quod ex fructibus terrae acceptum, et prece mystica consecratum, rite sumimus ad salutem spiritvisibilem speciem perducitur, non sanctificatur, ut sit tam magnum sacramentum, nisi operante invisibiliter spiritu Dei, quum haec omnia, quae per corporales motus in illo opere fiunt, Deus operetur. C. nedictionem Christi, fit corpus Christi. C
Abbreviated transcription (Latin):
nte benedictionẽ igitur uer¬
borũ celestium alĩa speties
nominatur post consetracionẽ corp¬
xp̃i signifitatur. Ipse dicit sangui¬
nẽ suii. sed ante conseciacionẽ aliud
dicitur. post usecracioe uero sanqui¬
nis xp̃i nuncupatur. Tudicis amẽ
Hoc est uerũ est. qd̵ as loquit᷑ mend
intenta fateatur. Quod sermo sonat
affectus senciat. Panis estuisitatus¬

Expanded text:
nte benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur . Ipse dicit sanguinem 340 suum. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Et tu dicis: Amen, hoc est, verum est. Quod os loquitur, mens interna fateatur: quod sermo sonat, affectus sentiat. 55. His igitu
Abbreviated transcription (Latin):
tant hoies ut nõ esuriant
neq siciant hoc uere nõ pre¬
stat insi iste tibus et potus qui eos a
quibus sumitur ĩmortales et incor¬
ruptibiles facit idest societas ipsa sct̃oꝵ
ubi pax erit et unitas plena atqz ꝑfet¬
ra. Propterea quippe fuerunt ante¬
guinẽ suũ in eis rebus cõmendauit
que ad unũ aliquid rediunt᷑. Ex

Expanded text:
tant homines, ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non praestat, nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit, et unitas plena, atque perfecta; propterea quippe, sicut etnguinem suum in eis rebus commendavit quae ad unum aliquid rediguntur ex
Abbreviated transcription (Latin):
felsexisti spiritualiter spiritus ⁊ uita
sũt. Intellexisti carnaliter eciam si
illa spiritus et uita sũt.Bed tibi nõ
pus qd̃ pidetis manducaturi estis
et bibituri illũ sanguinẽ quẽ effu¬
suri sunt illi qui me crucifigent. Ip¬
sum quidem et nõ ipsũ. Ipłum ĩ ui¬
sibiliter. non ip̃m uisibiliter. Unde
et subditur. Si necesse est telebrari

Expanded text:
tellexisti spiritualiter? spiritus et vita sunt. Intellexisti carnaliter? etiam sic illa spiritus et vita sunt, sed tibi non pus quod videtis, manducaturi estis; et bibituri illum sanguinem, quem fsuri sunt illi, qui me crucifigent; ipsum quidem, et non ipsum, ipsum invisibiliter, et non ipsum visibiliter. Unde et subditur: Et si necesse est, illud
Abbreviated transcription (Latin):
potest benire ad me.nisi fuerit ei da¬
tum a patre meo. Ergo et credere da¬
tur nobis. non est enim nichil crede¬
re. Si autẽ aliqͥd magnũ est gaude
quia tredidisti. sed noli extolli. Qͥd
em̃ habes qd̃ non accepisti. Ex hoc
multi discipuli eius abierunt retro
et iam nõ cum illo ambulauerunt

Expanded text:
potest venire ad me, nisi fuerit ei dapotest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credere. Si autem magnum aliquid est, gaude quia credidisti, sed noli extolli: quid enim habes quod non accepistmulti discipulorum ejus abierunt retro, et jam uno cum illo ambulabant
Abbreviated transcription (Latin):
qui non credunt et ideo
non intelligunt. quia nõ
credunt . Pħ̾ta emĩ dixit. Elisi cre¬
dideritis non intelligitis. Pfidem
copulamur. per ĩtellectũ uuilica¬
mur. Prius habeamus per fidem
ut sit qd̃ uiuificetur per intellectũ
Nam qui non haberet resistit. qui
resistit nõ credit. Clam qui resistit
quomodo uiuificatur. Aduer sarius
est radio lucis quo penetrandus est
Non auertit aciem sed claudit mẽ¬
tem. Sunt ergo quidam qui nõ cre¬
dũt. Cretant et aꝑiant. apuant et
illuminentur. Stiebat enim ab mi¬
slo ih̾s qui essent tredentes et qui tra¬
diturꝰ esset eũ . Ibi ent̃erat ⁊ iudas. Ui¬
lizati sunt. Iudas autẽ mã¬
sit ad insidiandũ. non ad
intelligendũ. Et quidam ideo man¬
serat. non de illo tacuit dñs. nõ illũ
expressit sed net siluit. ut omnes ti¬
merent. quam bis om̃s perrirent.
Sed postea quam dixit et distinxit
credentes a non credentibus expressit
causam quare non credant. Prop¬
terea dixit nobis inqͥd. quia nemo

Expanded text:
t ideo non intelligunt, quia non credunt. Propheta enim dixit, Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. Nam qui non haeret, resistit; qui resistit, non credit. Nam qui resistit, quomodo vivificatur? Adversarius est radio lucis, quo penetrandus est: non avertit aciem, sed claudit mentem. Sunt ergo quidam qui non credunt. Credant et aperiant, aperiant et illuminabuntur. Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. Ibi enim erat et Judas. lizati sunt: ille autem mansit ad insidiandum, non ad intelligendum. Et quia ideo manserat, non de illo tacuit Dominus. Non illum expressit, sed nec siluit; ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant: Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ternã. Bt quid paras dentem ⁊ uen-¬
trem. Crede et manducasti. Crede e
nũ manducare. Qui tredit in eum
nis eius. homo manducans uiuit
non sumans tantum ĩ sacramento
qb̃ et mali faciunt. sed usq ad spiri¬
tus ꝑticipationẽ. ut in corꝑe xp̃i tam¬
quãm menbrũ maneat. et eius spi-¬
ritu uegetur qd̃ est dũ euis manda¬
ta seruat ad altare dei inuisibile qͦ
non accedit in iustus ille peruenit
qui ad hoc p̃sens iustificatus acte¬
cernit causam suam. Tu ãt. ł qͥnta¬
gulis porcionibus totus est
nec per singulos minuitur. sed ĩtegrũ
se prebet in singulis. Ubi pars ẽ corꝑis¬
ẽ et totũ. Eadem racio est in corpore do¬
mini que in mania. que in eius fi¬
gura precessit de quo dicitur. N̾ plus
collegerat non habuit amplius neq̃z
qui minus ꝑauerat habuit minus
Elon est quantitas uisibilis in hoc
estimanda mysterio. sed pirtus sacia¬
tiquis post trañsitũ maris rubri
nisi regeneratis prestari debet. Cor¬

Expanded text:
ed. Utquid paras dentem et ventrem? Crede et manducasti. Credere et vinum; qui credit in eum uinis homo manducans vivit, non sumens tantum in sacramento quod et mali faciunt, sed usque ad Spiritus participationem, ut in corpore Domini tanquam membrum maneat, et ejus Spiritu vegetetur, quod est, dum ejus mandata servat. § 1. Ad altare Dei invisibile quo non accedit injustus ille pervenit, qui ad hoc praesens justificatus accecernit causam suam. C. LX. Spiritgulis portionibus totus est; nec per singulos minuitur, sed integrum se praebet in singulis. Propterea iest et totum. Eadem ratio est in corpore Domini, quae in manna, quod in ejus figura praecessit. De quo dicitur: Qui plus collegerat, non habuit amplius, neque qui minus paraverat, habuit minus . Non enim est quantitas visibilis in hoc aestimanda mysterio, sed virtus sacratiquis post transitum maris Rubri, nisi renatis praestari debet.
Abbreviated transcription (Latin):
et caligo martuitu eius. iusticia
⁊iudicium correctio sebas eius g¬
nis ante ipsũ p̾cedet. et ĩflãmabit
ĩ cirtuitu inimicos eius Alluxe¬
runt fulgura eius orbi ferre. uidit
et comota est terra Montes sicut
fluxerunt a facie dñi a facie dñi

Expanded text:
iustitia et iudicium correctio sedis eius. Ignis ante ipsum pręcedet et inflammabit in circuitu inimicos eius. Alluxerunt fulgura eius orbi terrę; vidit, et commota est terra. Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini; a facie Domini
Abbreviated transcription (Latin):
At adorabunt eum omnes reges¬
terre.omnes gentes seruient ei O a
liberauit pauperem apotente. ⁊ pau¬
perem cui non erat adiutor. Darcet
pauperi et inopi. et animas pauperũ
saluas faciet Exusuris et ĩ iruitare
redimet animas eorum. ⁊ honorabi¬
le nomen eorũ coram illo Et pruet
et dabitur ei de auro arabie et adora¬
bunt te iꝑso semper. tota die beneda-¬
cent ei Srit firmamentum ĩ terra
in sũmis montiũ super extollet super
lyhanum fructus eius. et Rlorebiuie
de cuitate sicut fenum terre. Si̾t no¬
men eius benedictũ in setula: ante so¬
lem pemanet nomen eius Et be¬
nedicentur in ipso omnes tribus ter¬
re. omnes gentes magnificabũt eũ
Benedictus dñs deus israhel qui fa¬
at mirabilia solus Et bñdictũ no¬
men maiestatis eius meternum et
replebitur maiestate eius omnis lo¬
xultare deo adiutori nõ¬
stro iubilate deo iacob.
Sumite psalmum et
date tympanũ psalteriũ iocũdũ
cir̃ cythara. Bucinate in eome¬
nia tuba ĩ insigni in die sollemp¬

Expanded text:
t adorabunt eum omnes reges, omnes gentes servient ei. Quia liberavit pauperem a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum, et honorabile nomen eorum coram illo. Et vivet, et dabitur ei de auro Arabiae, et adorabunt de ipso semper, tota die benedicent ei. Erit firmamentum in terra in summis montium, superextolletur super Libanum fructus ede civitate sicut faenum terrae sit nomen eius benedictum in saecula ante solem permanet nomen eius et benedicentur in ipso omnes tribus terrae omnes gentes beatificabunt eum benedictus Dominus Deus Deus Israhel qui facit mirabilia solus et benedictum nomen maiestatis eius in aeternum et replebitur maiestate eius omnis xultate Deo adiutori nostro iubilate Deo Iacob sumite psalmum et date tympanum psalterium iucundum cum cithara bucinate in neomenia tuba in insigni die sollem
Abbreviated transcription (Latin):
ni que posuit prodigia super terrã
auferens bella usq ad fmnes terrẽ.¬
rtum conterer ⁊ cõfringet ar¬
ma et scuta conburet igni. Uaca¬
te et uidete quoniam ego sum deus
exaltabor in gentibus et exaltabor
in terra. Dominus uirtutum no¬
biscũ susceptor noster deus iacobGł

Expanded text:
posuit prodigia super terram auferens bella usque ad finem terrae arcum conteret et confringet arma et scuta conburet in igne vacate et videte quoniam ego sum Deus exaltabor in gentibus exaltabor in terra Dominus virtutum nobiscum susceptor noster Deus Iacob
Abbreviated transcription (Latin):
fines terre. iusticia plena ẽ dextera
tua Isetetur mons syon et exul¬
tent silie uide. propter iudicia tua
domine Circundate syon et cõ¬
plectimini eã narrate ĩ turribus
eius DO onite corda pestra ĩ uir¬
tute eius et distribuite domus etꝰ
ut enarretis in progenie altera.
Quoniam hit est deus deus nrẽ
meternũ. et in seculum seculi. ipse
reget nos in secula. Gloria pr̃iet.

Expanded text:
s terrae iustitia plena est dextera tua laetetur mons Sion exultent filiae Iudaeae propter iudicia tua %Domine; circumdate Sion et conplectimini eam narrate in turribus eius ponite corda vestra in virtute eius et distribuite domus eius ut enarretis in progenQuoniam hic est Deus Deus noster in aeternum et in saeculum saeculi; ipse reget nos in saecula » .
Abbreviated transcription (Latin):
deus tuus qui eduxi te de terra egyꝑ¬
ti. dilata os tuum et implebo illud
Et non audiuit pplus meus no¬
cem meã. et israhel non intendit
michi Et dimisi eos secundum
desideria cordis eoꝵ. ibũt in adĩuẽ¬
sionibus suis Si populus me¬
us audisset me israhel si ĩuiis me¬
is ambulasset O ro nichilo forsi¬
tan ĩ imicos eoꝵ humiliassem et
super tribulantes eos misissem
manum meam nimiti domi¬
ni mentiti sunt ei. et erit tempus
eorum in secula Et cibauit illos
exadine frumenti. et de petra melz¬

Expanded text:
i eduxi te de terra Aegypti dilata os tuum et implebo illud et non audivit populus meus vocem meam et Israhel non intendit mihi et dimisi illos secundum desideria cordis eorum ibunt in adinventionibus suis si populus meus audisset me Israhel si in viis meis ambulasset pro nihilo forsitan inimicos eorum humiliassem et super tribulantes eos misissem manum meam inimici Domini mentiti sunt ei et erit tempus eorum in saeculo et cibavit illos ex adipe frumenti et de petra mel
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam dominus excellus ter¬
ribilis. rex magnus super omnem
terram Subiecit populos nobis.
et gentes sub pedibus nostris Ele¬
git nobis hereditatẽ suam speciem
lacob quam dilexit. Escendit teꝰ
in iubilo. et dñs in uoce tube.O
sallite deo nostro psallite. psallite re¬
gi nostro psallite Quoniam rex
omnis terre deus psallite sapienter
Regnabit deus super gentes: deus
sedet super sedem sanctam suã Dũ¬
cipes populorũ congregati sunt cũ
deo abrahant quoniam dii fortes tẽ¬
re uehementer eleuati sunt G loria¬

Expanded text:
s excelsus, terribilis, rex magnus super omnem terram. Subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris. Elegit nobis haereditatem suam speciem Jacob quam dilexit. Ascendit Deus in jubilo, et Dominus in voce tubae. Psallite Deo nostro, psallite regi nostro, psallite. Quoniam rex omnis terrae Deus, psallite sapienter. Regnabit Deus super gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham, quoniam dii fortes terrae vehementer elevati sunt. COMMENT
Abbreviated transcription (Latin):
in salutari tuo. et in nomine dei nostri
magnificabtmur. Ampleat dominꝰ
om̃s p̾eticiones tuas. nũc cognoui quo¬
nian saluũ fecit dñs xp̃m suum
Exaudiet illũ de celo sancto suo.
et inpotentatibus salus dextere eius
Nii in curribus et hii in equis nos
autem in nomine dei nostri in uoca¬
bimus Ipsi obligati sunt et cecide¬
runt. nos autẽ surreximꝰ et erecti su¬
mus Domine saluũ fac regem. et
exaudi in die qua inuocauerimus te

Expanded text:
ri magnificabimur. Impleat Dominus omnes petitiones tuas, nunc cognovi quoniam salvum fecit Dominus Christum suum. Exaudiet illum de coelo sancto suo in potentatibus salus dexterae ejus. Hi in curribus, et hi in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus. Ipsi obligati sunt et ceciderunt, nos autem surreximus et erecti sumus. Domine, salvum fac regem, et exaudi
Abbreviated transcription (Latin):
pniarorem Et permanebit cum
sole et ante lunam. ingeneracione¬
et generacionẽ. Descendit sicut pli¬
uiã in uellus. et sicut stillicidia stillã¬
cia super terram Orietur ĩ diebus
eius iusticia et habundancia pacis.
donet auferatur luna. Et domina¬
bitur a mari usoz ad mare. et a flu¬

Expanded text:
avit calumniatorem, et permanebit cum sole et ante lunam, in saeculet generationem. Descendit sicut pluvia in vellus et sicut stillicidia stillancia super terram. Orietur in diebus eius iusticia et habundancia pacis, donec auferatur luna. Et dominabitur a mari usque ad mare, et
Abbreviated transcription (Latin):
domine susceptor meus es gloria mã
et exaltans caput meum. UOce me¬
a ad dnm clamaui. et exaudiuit me
de mante sancto suo Egodormiui
et soporatus sũ et exurrexi qua dñs
suscepit me Non timebo milia po¬
puli circumdantis me. exurge domi¬
ne saluũ me fac deus meus Quoni¬
am tu percussisti omnes aduersãntes
michi sine causa. dentes petcatorum
contriuisti. Domini est salus. ⁊ su¬
per ꝓpłm tuum benedictio tua Oła

Expanded text:
ptor meus: gloria mea, et exaltans caput meum. Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo. Ego dormivi, et soporatus sum, et exsurrexi: quia Dominus suscepit me. Non timebo millia populi circumdantis me, exsurge, Domine, salvum me fac, Deus meus. Quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa, dentes peccatorum contrivisti. Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua.
Abbreviated transcription (Latin):
ange lingua głosi corpis
mysterium sangͥnisq pre¬
ciosi quem in mundi preti¬
um fruitus uentris generosi rex effiu¬
dit genciũ. Nobis natus nolus da¬
tus ex intacta uirgine ⁊ in mundo
conuersatus sparso uerbi semĩe sui
moras incolatus miro clausit ordi¬
ne An supieme nocte cene recũbãs
cũ fratribus obseruata lege plene
cibis ĩ legalibus cibũ turbe duodene
se dat sius manibus Uerbũ caro pa¬
nem nerum uerbo carnem efficit fitii
sangͥuis xp̃i merũ et si sensus det̾icit
adfĩrmandũ cor sinterũ. sola fides suf¬
ficit ¶ antũ ergo sacramẽtum uene¬
rem̾ cernui. et antiquũ documentum
nouo cedat ritui prestet fides supplemẽ¬
tur sensuũ defectui G enitori geni¬
tuq laus et iubilacio salus honor u̾r¬
tus quoq sit et benedictio procedenti

Expanded text:
ange lingua gloriosi Corporis mysterium, Sanguinisque pretiosi, Quem in mundi pretium Fructus ventris generosi Rex effudit gentium. Nobis datus, nobis natus Ex intacta Virgine, Et in mundo conversatus, Sparso verbi semine; Sui moras incolatus Miro clausit ordine. In supremae nocte coenae, Recumbens cum fratribus, Observata lege plene Cibis in legalibus, Cibum turbae duodenae Se dat suis manibus. Verbum caro, panem verum Verbo carnem efficit: Fitque sanguis Christi merum, Et si sensus deficit: 2 Ad firmandum cor syncerum Sola fides sufficit. Tantum ergo Sacramentum Veneremur cernui: Et antiquum documentum Novo cedat ritui: Praestet fides supplementum Sensuum defectui. Genitori, Genitoque, Laus et jubilatio, Salus, honor, virtus quoque, Sit et benedictio: Procedenti
Abbreviated transcription (Latin):
chisedech uero rex salem proferens pa
nem et uinũ erat autẽ sacerdos dei al¬
tissimi. Benebuxit abrale ⁊ ait uꝰ Be¬
nedictus abraham deo excelso qui cre¬
auit celũ et terram . Bñdixit. Gła¬

Expanded text:
chesidech, rex Salem, proferens Abrahe panem et vinum, quia erat sacerdos dei altissimi, benedixit ei et ait: Benedictus Abraham deo excelso, qui creavit celum et terram et benedict
Abbreviated transcription (Latin):
Acris sollempniis iuncta
sint gadia et ex precordiis
sonent p̾conia recedent petera noua sint
dĩa corda uoces et oꝑia Noctis reco¬
litur cena nouissima qua xp̃s credit᷑
agnũ et azima dedisse fratribꝰ iuxta
legittima priscis in dulta patribꝰ Post
agnũ tipicũ expletis epulis corpus do¬
minicũ datur discipulis sic totũ oĩbus
qd totũ singulis eius fatem̃ manibꝰ

Expanded text:
acris solemniis juncta sint gaudia, Et ex praecordiis sonent praeconia: Recedant vetera, nova sint omnia, Corda, voces, et opera. Noctis recolitur coena novissima, Qua Christus creditur agnum et azyma Dedisse fratribus, juxta legitima Priscis indulta patribus. Post agnum typicum, expletis epulis, Corpus Dominicum datum discipulis, 4 Sic totum omnibus, quod totum s
Abbreviated transcription (Latin):
ditens accipite qd̃ trado uasculũ om̃s
ex eo bibite Eit sacrificiũ istud ĩsti¬
tuit cuius officiũ ꝯmitti uoluit so-¬
lis prespiteris sic cõgruit ut sumant
et dent ceteris. Panis angelicus fit
panis hominũ dat panis celitus fig̃¬
is terminũ o res mirabilis manducãt

Expanded text:
pite quod trado vasculum, Omnes ex eo bibite. Sic sacrificium istud instituit, Cujus officium committi voluit Solis Presbyteris, quibus sic congruit, Ut sumant, et dent caeteris. Panis Angelicus fit panis hominum, Dat panis coelitus figuris terminum: O res mirabilis! manducat
Abbreviated transcription (Latin):
pluit patribus in deserto.
Nui cottidiano celi pascebant᷑ alimẽ¬
to. Unde dictũ est. Panem angeloꝵ
manducauit homo. Sed tamen pa¬
nem illũ qui manducauerũt. omes
in deserto mortui sũt. Ista autem es¬

Expanded text:
pluit patribus et quotidiano coeli pascebantur alimento. Unde dictum est: Panem angelorum manducavit homo. Sed tamen panem illum qui manducaverunt, omnes in deserto mortui sunt. Ista autem es
Abbreviated transcription (Latin):
onsidera nũt utrũ p̃stan¬
sior sit panis angelorum
uite. Manna illud de celo hoc super
celum. Illud celi. hoc dñi celoꝵ Illud
tõrupciomi obnoxiũ si in diem alteꝵ
seruaretur. hoc alienũ ab oĩ corrup¬
tione. Quicumq igitur religiose
gustauerit hunc panẽ corruptioẽm
sentire non poterit. Illis aqua de pe¬
tra fluxit. tibi sanguis de xp̃o. Illos
ad horam saciauit aqua te sangius
udeus bibit et sitit. tu cũ biberis
sitire non poteris. Et illud ĩ um¬
bra. hoc in ueritate. Si illud qd̾ mi
raris umbra. quantũ est istud cuius
umibram miraris. Audi qr pmibra
est. q apud pr̃es facta est. Bibebant
inquid de spiritali ꝯsequente eos pe¬
tra. petra autẽ erat xp̃us. Sed non
in pluribus eoꝵ conplacitũ est dño
Nlam prostrati sunt indeserto. Hec

Expanded text:
onsidera nunc utrum prestantior sit panis angelorum uite. Manna illud e celo, hoc supra celum. Illud celi, hoc domini celorum. Illud corruptioni obnoxium si in alterum diem seruaretur, hoc alienum ab omni 431 corruptione. Quod quicumque religiose gustauerit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo. Illos ad horam satiauit aqua, te sanguis udeus bibit et sitit, tu cum biberis sitire non poteris. Et illud in umbra, hoc in ueritate. Si illud qraris, umbra est; quantum istud est, cujus et umbram miraris! Audi quia umbra est quae apud patres facta est: Bibebant, inquit, de consequenti eos petra: petra autem erat Christus. Sed non in pluribus eorum complacitum est Deo; nam prostrati sunt in deserto . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Quantis igitur ptimur exemplis¬
ut probemus hoc non esse qb natu¬
ra formuit. sed quod benedictio tõ¬
secrauit . maioremqz uim esse bene¬
dictionis quain nature. qr benedit¬
cione etiam natura ipsa mutatur¬
Unde nota. Uirgam tenebat moy¬
ses poiecit eam. et facta ẽ serpens
Rursus moyses apprehendit caudã
serpentis. et in uirge naturã reuer
titur. Uides ergo ꝓph̾ica gracia bis
mutatam esse naturam serpentis

Expanded text:
 probemus. Quantis igitur utimur exemplis! Probemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit: majoremque vim esse benedictionis quam naturae; quia benedictione etiam natura ipsa mutatur. 51. Virgam tenebat Moyses, projecit eam, et facta est serpens . Rursus prehendit caudam setit. Vides igitur prophetica gratia bis mutatam esse naturam et serpentis
Abbreviated transcription (Latin):
stodientes uigilias noctis
lupca grege suũ . Uidere ecclesie surgen¬
tis exordium . Chistus nascit᷑ pastores
uigilare ceperũt. qui genciũ greges petu¬
dum more ante uiuentes in caulam
comini congregarent ne quos spiritua¬
liũ bestiarũ per effusas noctiũ tenebras
paterent incursus. Et bene uigilat qͣs
nox seculũ. pastores sunt sacerdotes. Aut
fortasse etiam ille sit pastor cui dicitur.
Esto ingilans ⁊ ꝯfortare. Quia non so¬
lum episcopos ad tuendũ gregem dñs
ordinauit. sed eciam angelos descinauit
Uidete quẽ admodũ diuina cura fidem
asłuat. ⁊lngelus mariam. Angelꝰ ioseph
Angelus pastores etocet. Non satis est
semel missũ . duobus enĩ et tribꝰ testibꝰ
stat om̃e uerbũ. Et facta ẽ cũ angelo
multitudo celestis exercitus. laudanci

Expanded text:
stodientes uigilias noctis supra gregem suum. uidete ecclesiae surgentis exordium: Christus nascitur et pastores uigilare coeperunt, qui gentium greges pecudum modo ante uiuentes in aulam domini congregarent, ne quos spiritalium bestiarum per offusas noctium tenebras paterentur incursus. et bene pastores uignox saeculum, pastores sunt sacerdotes. aut fortasse etiam ille sit pastor, cui dicitur: esto uigilans et confirma, quia non solum episcopos ad tuendum gregem dominus ordinauit, sed etiam angelos destinauituidete quemadmodum diuina cura fidem adstruat. angelus Mariam, angelus Ioseph, angelus pastores edocet. non satis est semel missum; duobus enim et tribus testibus stat omne uerbum. et facta est cum angelo multitudo exerci
Abbreviated transcription (Latin):
P u uero repulisti et despexisti. distu¬
listi xp̃m tuum Auertisti testamen¬
tũ serui tui. ꝓphanasti ĩ terra sanctua¬
riũ eius Destruxisti dẽs sepes eius.
posiusti firmamentũ eius formidi¬
nem Diripuerũt eũ omnes transe¬
untes uiam. factus est obppriũ uiti¬
nis suis Exaltasti dexteram de pri-¬
tos eius Auertisti adiutoriuĩ gladii
eius. et nõ es auxiliatꝰ ei bello D estrux¬
isti eũ ab emũdacione. ⁊ sedẽ eius ĩtẽra

Expanded text:
ero repulisti et despexisti, distulisti Christum tuum. Avertisti testamentum servi tui, profanasti in terra sanctuarium ejus. Destruxisti omnes sepes ejus, posuisti testamentum ejus formidinem. Diripuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram
Abbreviated transcription (Latin):
ia largiente dño missarũ
lolempnia ter hodie celebra¬
turi sumus. loqui diu de e¬
wangelica lettione non possumus.
Sed nos aliquid uł breuite dicere re¬
demptoris nostri ipsa natiuitas ⁊pel
lit. Quid est qd̃ nascituro dño mund̾

Expanded text:
ia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mund
Abbreviated transcription (Latin):
tuo exultabũt tota die.⁊ ĩ iusticia tua
exaltabuntur Quia gloria uirtutis
eoꝵ tu es. et in beneplacito tuo exulta¬
bitur cornu nostrum Quia domini
est assũpcio nr̃a. et sancti isrł regis no¬
stri Tunt lotutus es in uisione sctĩs
tius ⁊ daxisti posui adiutoriũ in poten¬
te. ⁊ exaltaui electũ de plebe mea In

Expanded text:
a die et in iustitia tua exaltabuntur quoniam gloria virtutis eorum tu es et in beneplacito tuo exaltabitur cornu nostrum quia Domini est adsumptio nostra; et Sancti Israhel regis nostri tunc locutus es in visione sanctis tuis et dixisti posui adiutorium in potentem exaltavi electum de
Abbreviated transcription (Latin):
ebũm igitur deus filius dei q̃
inprincipio erat apud deũ. per
quem facta sunt oĩa. et sine quo fac¬
erem est nichil ꝓpter liberandũ hoĩe ab
eterna morte factus est homo. ita sesus¬
cepcionẽ humilitatis nostre sine dimi¬
neitone maiestatis inclinans. ut ma¬
neris qd erit. assumens qdnon erat.
ueram serui formam ei forme in qua
deo patri est equlis uniret.⁊ tanto fe¬
dere naturam utramq cõsereret. ut
nec inferiorẽ ꝯsumeret glorificacio.
nec suꝑiorẽ minueret assumptio.
suscipitur a maiestate humilitas. a
uirtute in firmitas. ab eternitate
mortalitas. et ad deponẽdũ condici
onis nostre debitũ natura inuiolabi¬
lis nature est unita passibili. Deulq
berus et homo uerus in unitatem
domini tempatur. ut qd̾ nostris re¬
mediis congruebat. unus atq idem
dei hominumq mediator. et mori
posset ex pno. et resurgere posset ex

Expanded text:
ius Dei, qui in principio erat apud Deum, per quem facta sunt omnia, sine quo factum est nihil, propter liberandum hominem ab aeterna morte factus est homo, ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine diminutione majestatis suae inclinans, ut manens quod erat, assumensque quod non erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret, et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem consumeret glorificatio, nec superiorem minueret assumptio. suvirtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas: et ad dependendum nostrae conditionis debitum, natura inviolabilis naturae est unita passibili, Deusque verus et homo verus, in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Dei hominumque mediator , et mori posset ex uno, et resurgere posset ex
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi hodie natus est.
gaudeamus . Ileq enĩ lotĩt
fas est esse tristirie. ubi natalis ẽ uite
que cõsũpto mortalitatis timore. in¬
gerit nobis de promissa eternitate
leticiam. Flemo ab huius alacritatiꝰ
participacione se cerint᷑. una cunctis
leticie cõmunis est racio. qr dñs no¬
ster pecrati mortisq destructor. sicut
nullũ a reatu liberũ reꝑit. ita liberã¬
dis oĩbus uenit. Exultet sanctus. qr¬
appropinquat ad palmam. Gaudeat
peccator. qr inuitatur ad ueniã. Ilni¬
metur gentilis quia uocatur ad pirã
Dei namq filius secũdum plenitudi¬
nem temꝑis. quã diuini consilii in¬
scrutabilis altitudo disposuit recõci¬
liandam auctori sug naturã generis
assũpsit humani ut inuentor mor¬
tis diabolus ꝑ ipãm q̃ uicerat uincere¬
tur. In quo conflicu pro nobis inito
magno et mirabili equitatis iire
certatũ est. Dũ omnipotes dñs cũ seuis¬
simo hoste. non ĩ sua maiestate sed ĩ
eandem formã eandemq naturã mor¬

Expanded text:
dilectissimi, hodie natus est, gaudeamus. Neque enim locum fas est esse tristitiae, ubi natalis est vitae, quae consumpto mortalitatis timore ingerit nobis de promissa aeternitate laetitiam. Nemo ab hujus alacritatis participatione secernitur, una cunctis laetitiae communis est ratio: quia Dominus noster, peccati mortisque destructor, sicut nullum a reatu liberum reperit, ita liberandis omnibus venit. Exsultet sanctus, quia propinquat ad palmam. Gaudeat peccator, quia invitatur ad veniam. Animetur gentilis, quia vocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudinem temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, reconciliandum auctori suo naturam generis assumpsit humani, ut inventor mortis diabolus, per ipsam quam vicerat vinceretur. In quo conflictu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est: dum omnipotens Dominus cum saevissimo hoste, non in sua majestate, sed in eamdem formam eamdemque naturam, mor
Abbreviated transcription (Latin):
dus a sorde. nec infans cuius ẽ unius
dei uita super terram. Nichil in istam
lingularem natiuitatem de carnis cõ¬
supiscẽcia transiit. nichil de pct̃i lege
manauit. Uirgo regia dauidtice stir¬
pis eligitur q̃ sacro grauidanda ferui
diuinam humanamq ꝓlem prius cõ¬
cipet mente quã corꝑe. Et ne superni
ignara cõsilii ad isitatos paueret affa¬
tus. ꝙ in ea oꝑandũ erat a spũ scõ col¬
loquio discit angelico. Nec damnum
credir pudoris dei genitrix mox futura
Cur enĩ de concepuiois nouitate desꝑet
cui fiducia de altissimi uirtute ꝓmĩttit
Confirmatur fides credentis etiã pre¬
euntis attestacione miraculi donat̾q
Elyr abeth mopinata fecunditas. nt
qui cõceptũ dederat sterili daturus nõ
dubitaretur et pirgini R Deata deige¬

Expanded text:
dus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo regi Davidicae stirpis eligitur, quae sacro gravidanda fetu divinam humanamque prolem prius conciperet mente quam corpore. Et ne superni ignara consilii ad inusitatos paveret effectus, 65 quod in ea operandum erat a Spiritu sancto, colloquio discit angelico. Nec damnum credit pudoris, Dei genitrix mox futura. Cur enim de conceptionis novitate desperet, cui efficientia de Altissimi virtute promittitur? Confirmatur credentis fides etiam praeuntis attestatione miraculi, donaturque Elizabeth inopinata fecunditas; ut qui conceptum dederat sterili, daturus non dubitaretur et virgini. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
e uile aliquid putares qua¬
le cõsueuisti cogitare cum
uerba humana soleres audi¬
re. audi quid̃ cogites. Deus erat uerbũ
Exeat nunc nescio quis infidelis arria¬
nus et dicat. quia uerbũ dei factũ est
Quomodo potest fieri qd̃ uerbũ dei fat¬
tum sit. quando deus per uerbum fecit
oĩa. Si perbũ ipsũ factũ est. per quod
aliud uerbũ factũ est. Si hoc ditis qr ẽ
uerbũ uerbi. per qd̵ factũ est illud. Ip¬
sum dico ego unicum filiũ dei. Si autẽ
non dicis uerbũ uerbi. cõcede nõ factũ
per quod facta sunt oĩa. Non enĩ per
se ipsũ fieri potuit. ꝑ quod facta sunt
oĩa. Crede ergo ewangeliste. Poterat
enĩ dicere ĩ principiofent deus uerbum
quomodo dixit moyses. ĩ principio crea¬
uit deus celũ et terrã. et oĩa sic enume¬
rat. dixit deus fiat et faitũ est. Et dicitur¬

Expanded text:
e vile aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Si et Verbum Dei ipsum factum est, per quod aliud Verbum factum est? Si hoc dicis, quia est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non factum per quod facta sunt omnia. Non enim per seipsum fieri potuit, per quod facta sunt omnia: crede ergo Evangelistae. Poterat enim dicere, In principio fecit Deus Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factum est . Si dixit
Abbreviated transcription (Latin):
.Domus pudici pettoris templũ re¬
pente fit dei intacta nesciens pirũ uer¬
bo cõcepit filiũ Enixa est puerpera
quẽ gabriel predixerat quem matris
aluo gestiens clasus iohiannes sense¬
rat D end iatero pertulit presepe nõ
abhorruit paruoqs lacte pastus est
prr quẽ nec ales esurit Gaudet cho¬
rus celestiũ ⁊ angeli canũt deo ꝑalãq
fit pastoribus. pastor creator omnuũ¬

Expanded text:
repente fit Dei, Intacta nesciens uirum Verbo creauit filium. Enixa. est puerpera Quem Gabrihel praedixerat, Quem matris aluo gestiens Clausus Iohannes senserat. Faeno iacere pertulit, Praesepe non abhorruit,. Paruoque lacte pastus est, Per quem nec ales esurit. Gaudet chorus caelestium, Et angeli canunt Deum, Palamque fit pastoribus Pastor creatorque omniu
Abbreviated transcription (Latin):
ascriberetur ⁊̃ eternitate. Quo ꝯtra
de reprobis ꝑ ꝓphetã dicit᷑. Deleantur.
de libro uiuentiũ. et cũ iustis nõ scribã¬
tur. Qui bene eciam ĩ bethleem nasci¬
tur. Bethleem quippe domius panis ĩ¬
terp̃tatur. Ipse namq ẽ qui ait . Ego
sum panis uiuus qui de celo descenda
Locus ergo ĩ quo dñs nascitur domus
panis antea uocatus ẽ. Nuia profecto
futurũ erat. ut ille ibi ꝑ materiã camnis
appareret qui electoꝵ mentes interna
sacietate reficeret. Qui nõ inparentũ
domo sed in uia nascit᷑. ut profecto o-¬

Expanded text:
e? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecto
Abbreviated transcription (Latin):
secan tuam Confitebuntur celi mi¬
rabilia tua dñe. et enĩ peritatem tuam
in ecclesia sanctoꝵ Quoniam quis ĩ
nubibus equabitur dño similis erit deo
in filiis dei Deus qui glorificat᷑ in consi¬
lio sanctoꝵ. magnus et terribilis super
om̃es qui incirtuitu eius sunt Domi¬
ne deus pirtutũ quis similis tibi potẽs
es dñe. ⁊ peritas tua ĩcircuitu tuo Gu
dominaris potestate maris. motũ antẽ

Expanded text:
salma confitebuntur caeli mirabilia tua Domine etenim veritatem tuam in ecclesia sanctorum quoniam quis in nubibus aequabitur Domino similis erit Domino in filiis Dei Deus qui glorificatur in consilio sanctorum magnus et horrendus super omnes qui in circuitu eius sunt Domine Deus virtutum quis similis tibi potens es Domine et veritas tua in circuitu tuo tu dominaris pote
Abbreviated transcription (Latin):
atheus psillus hac est
nulla nobilitatis ingenite
bignitate sublimisexi¬
guus meritis sicut ppłs ña¬
cionũ aubito dñi saluetoris
aduentu que sui nõ recep¬
at urd̾e cupiebat Sed ne¬
tutus int̾ra Et quia non
Dphetas nõ regnũ h̃t tan¬
Quam formã gr̃e naturalis
uanitatem scilicet inde oꝵ
uestigio suo ꝓisternens exra¬
taquoq corrigens suꝑior s̃

Expanded text:
atura pusillus, hoc est nulla nobilitatis ingenitae dignitate sublimis, exiguus meritis, sicut populus nationum audito domini salutaris aduentu quem sui non receperant uidere cupiebat. sed netutus in terra. et quia non prophetas, non regnum habebat tamquam formae gratiam naturalis, uanitatem scilicet Iudaeorum uestigio suo proterens, errata quoque corrigens superioris