comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imaginis ꝓpter peccatũ amisso remansit tantũ modo creat᷑a.¬
forma ꝑfecta. s tantũ uocat᷑ creat᷑a: liberabit᷑ a seruitu¬
te interitꝰ. Quod itaq ait.⁊ ipsa liberabit᷑: facit intelligi.
⁊ ipsa quẽadmodum & nos. Idest & de ipsis nõ est desperã¬
dum. qui nõ dũ nocant᷑ filii di. qr non dum crediderunt.
s tantũ creat᷑a : qr & ipsi credituri sunt & lib̃abunt᷑ a ser¬
nitute int̾itꝰ quemadmodũ nos qui filii dĩ sumꝰ. quam¬
uis non dum apparuerit quiderimꝰ. Lib̾abunt᷑ gͦ a serui¬
tute intitus. in lib̾tatẽ głȩ filioꝵ dĩ : id ẽ erunt & ipsi ex¬
seruis lib̾i & ex mortius głosi. in uita ꝑfecta quã habe¬
bunt filii dĩ. Scimus enĩ qr omĩs creatura cõgemiscit.
& dolet usq adhuc. Omis creatura in homine numerat᷑
Hon qͦd in eo sint om̃s angłi. & suꝑeminentes uirtutes ac po¬

Expanded text:
imaginis propter peccatum amisso, remansit tantummodo creaturaimaginis propter peccatum amisso, remansit tantummodo creaturaforma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa quemadmodum nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia et ipsi credituri sunt, et liberabuntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui jam filii Dei sumus, quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabuntur ergo a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei; id ehabebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Po
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad opꝰ eius paratis. Expectatio coloꝵ manifestationẽ una¬
erunt. s tantũ qͦd aliam dignitatem habebunt. Uani¬
tati enĩ inquit creatua subiecta ẽ. Hoc ẽ illud. Uanitaᷤᷤ
uanitatũ & omĩa nanitas. Que habundantia homini est¬
in omĩ labore suo. quem ipse laborat sub sole. cui dictũ est.
In labore manducabis panẽ: uanitati gͦ creatura subiecta
est non sponte. Bene additũ est non sponte. Homo quip¬
pe sponte peccauit. s nõ sponte damnatꝰ est. Peccatum
ita spontancũ. contͣ p̃ceptum facere ueritatis: peccati
aut̃ pena subici fallaciȩ. Non enim sponte creatura ua
nitati subiecta est: s ꝓpt̾ eum qui subiecit in spe. Id est
ꝓpter eius iusticiã. atq clementiã. qui neq impunitum
peccatum reliquit: neq insanabilẽ uoluit peccantẽ esse.
Quia & ip̃sa creatura. idẽ ipse homo. cum iam signaculo

Expanded text:
et ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestationem imaet ad opus ejus paratis, expectatio colorum manifestationem imaerunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt. 3. Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subnitati subjecta est, sed propter eum qui subjecit eam in spe, id est, propter ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum peccatum reliquit, nec insanabilem voluit esse peccantem; quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo
Abbreviated transcription (Latin):
tionem filioꝵ di. idẽ expectat qͣndo appareat qͦd noca¬
tum ẽ in ea gła adqͣm uocatũ est. Quia enĩ filius dĩ uni¬
genitꝰ nõ potest appellari creatura. quando quidẽ ꝑ ip¬
sum facta sunt omia quecũq ds fec: distincte etiam
nos uocam᷑ creatura. ante illam eudentiã głe. & distĩ¬
cte uocam᷑ filũ dĩ : qͣmuis hoc adoptione meream᷑. Ham
ille unigenitꝰ natura filius est. Ergo expectatio creatunȩ.
idẽ expectatio nr̃a. reuelationẽ filioꝵ d̃i expectat: id est
festũ sit. quod nunc spe sumꝰ. Filii enĩ di sumꝰ ⁊ nõ dum
apparit quid erimꝰ. Scimꝰ aut̃ qr cũ apparuerit similes eri¬
mus. qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est. Ipsa est reuelatio filioꝵ
dei: qͣm nũc expectat expectatio creaturȩ. Ham qͦd crea¬
tura reuelationẽ expectet alteriꝰ creaturȩ. quȩ nõ sit crea¬
ta: s ipsa quał nunc est. expectat quãdo sit quał futura
est. Tanquã si diceret᷑ oꝑante pictore subiectis sibi colorib

Expanded text:
o appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra, revelationem filiorum Dei exspectat; id est,festum sit quod nunc spe sumus. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus
Abbreviated transcription (Latin):
qr deo debetur omẽ decus. ⁊ pulcritudo. & congruentia
partiũ. quȩ si penitꝰ ꝑsequutꝰ fueris. & usq ad om̃s reli¬
qͥas de rebus retraxis remanet nicħ. De eo quod seriptũ
est tunc ⁊ ipse filius subiectus erit ei qͥ illi subiec̃ oĩã.lx
i filium dei patri equalẽ non esse contendunt: solẽt
usurpare familiarius hoc testimoniũ ubi apłs ait.
cuim aut̃ ei omĩa subiecta fuerint: tunc & ipse filius. sub¬
iectus erit ei. qui illi subiecit omia. ut sit ds omĩa in
om̃ib. Non enim posset cis error oboriri. palliatus no¬
mine xp̃iano: nisi d scripturis nõ intellectis. Dicunt
enĩ. Si equał est quom subiectus erit Quod utiq fimile
est illi euangłicȩ questioni. Si equalis ẽ quonͦi iuaior
nem hois intelligant᷑. Cum uͦ ea dicunt᷑. quib demostra¬
tur equalis: scđ̃m quod ãs est accipiant᷑. A pparet gͦ quẽ

Expanded text:
quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia partium; quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detraxeris, remanet nihil. LXIX. De eo quod scriptum est: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia . 1. Qui Filium Dei Patri aequalem non esse contendunt, solent usurpare familiarius hoc testimonium, ubi ait Apostolus, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Non enim posset eis error oboriri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestioni, Si aequalis est, quomodo major nem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis, secu
Abbreviated transcription (Latin):
siũ obaurationis. siũ ultimȩ uisibilis sub mersionis eru¬
diri ppłs. cuis afflictione ille & ocultȩ obtunsionis. &
manifeste submersionis meritũ cõpararet. Hec aut̃ uo¬
catio. que siue in singulis hoĩb siũ in ppłis. atq in ipso
genere humano. ꝑ temporũ oportunitates oꝑatim: altȩ
& ꝓfunde ordinationis est. Quo ꝑtinet etiã illud. in utero
scificaui te: & cum esses in renib pat̾s tui uidi te. & ia¬
cob dilexi. esau aut̃ odio habui. cum dictũ sit. ante qͣm
nascerent᷑. Nec comp̃hendi potest nisi forte ab eis qui diligũt
ꝓiximos suos tanquam se ipsos. Tanta enĩ caritate funda¬
ti: possunt iam fortasse cum scis conphendere. lõgitudi¬
nem. latitudinẽ. altitudinẽ & ꝓfundum. Illud tam̃ cõ¬
stantissima fide retinendũ. neq quicquã dm̃ inuste fa¬
cere. neq ullam esse naturã. quȩ nõ do debeat id quod est

Expanded text:
sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erusive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet . 6. Haec autem vocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oportunitates operatur, altae et profundae ordinationis erit. quo pertinet etiam sanctificavi te ; et, Cum esses in renibus patris tui, vidi te; et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui : cum dictum sit antequam nascerentur. Nec comprehendi potest, nisi forte ab eis qui diligunt et diligunt proximos suos tanquam se ipsos . Tanta enim charitate fundati, possunt jam fortasse cum sanctis comprehendere longitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quidquam Deum injuste facere, neque ullam esse naturam quae non Deo debeat id quod est:
Abbreviated transcription (Latin):
ueneruntꝰ. qr uocati uenerunt: nec illi qui uoluerunt
uenire. debent alteri tribuere s tantũ sibi. q̃m ut ue¬
nirent uocati erant in lib̾a uoluntate. Uocatio gͦ ante.
meritum uolũtatem oꝑatur. ꝓ pterea & si quasqͣm sibi
tribuit quod uocatus uenit: non sibi potest tribuere.
quod uocatꝰ est. Quod aut̃ uocatus nõ uenit. sicut nõ
habet meritũ p̃mũ ut uocaret᷑: sic inchoat meritum
supplicii. cum uocatꝰ uenire neglexerit. Ita erunt aduo
uenerunt uocati: supplicium eoꝵ qui uenire noluer̃t.
Hũquid enim latebat pharaonẽ quantũ bonũ fuerant
tans. nõ esset ingratꝰ. Quod aut̃ huic uocationi obtẽꝑare
noluit. & excuit crudelitatẽ in eis quib humanitas & mi¬
sericordia debebat᷑ : meruit penã ut induraret᷑ cor.⁊
tantam ceciatẽ mentis. pateret᷑. ut tot & tantis tãqr
manifestis di signis non crederet. quo poss eius supplicio

Expanded text:
venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venerunt; quia vocati venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi; quoniam ut venirent, vocati erant in libera voluntate. Vocatio ergo ante meritum voluntatem operatur. Propterea et si quisquam sibi tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat meritum supplicii cum vocatus venire neglexerit. Ita erunt duo venerunt vocati, et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutatans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit poenam, ut induraretur illi cor, et tantam caecitatem mentis pateretur, ut tot et tantis tamque manifestis Dei signis non crederet; quo posset ejus supplicio,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si leriorib quisq peccatis. aut certe qͣmuis graui¬
orib & multis. tam̃ magno gemitu & dolore peniten¬
do miscłia di dignus fuerit: nõ ipsius ẽ. qui si relique¬
ret᷑ int̾iret. s miserentis di qui erus p̃cib doloribusq sub¬
uenit. Parũ est enĩ uelle: nisi d̾s misereat᷑. S as non miso¬
retur. qui ad pacẽ uocat nisi uolũtas p̃cesserit: qr in tesra
pax hominib bonȩ uoluntatis. & qm̃ nec uelle quisqͣm
potest nisi admonitꝰ & aduocatus. siũ intrĩsecus ubi nul¬
lus hominũ uidet. siue extrinsecus ꝑ sermonẽ sonantem.
aut aliq̃ signa uisibilia : efficit᷑ ut etiam ipsum uelle as
oꝑet᷑ in nobis. Ad illam enĩ cenã qͣm dñs dicit in euglio
p̃paratã. nec om̃s qui uocati funt uenire uoluerũt: nec
illi qui uenerunt uenire possent nisi uocarent᷑. Itaq
nec illi debent sibi tribuere qͦd ueneruntꝰ uenire po¬
sent nisi uocarent᷑. Itaq nec illi debent sibi tribuere qui

Expanded text:
etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ad papax hominibus bonae voluntatis . Et quoniam nec velle quisquam potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia; efficitur ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis . Ad illam enim coenam, quam Dominus dicit in Evangelio praeparatam, nec omnes qui vocati sunt, venire voluerunt; neque illi qurunt, venire possent, nisi vocarentur . Itaque nec illi debent sibi tribuere qui
Abbreviated transcription (Latin):
amplius ꝑman̾e. Hon amplius manfestariẽ: nõ fie¬
ri manifestius. Nõ amplius ꝑmanere : nõ fieri ꝑseuerantiꝰ.
Quando aut̃ manifestius erit regnũ xp̃i. quã cũ omĩbus
claruerit inimicis. Houissima inimica destruet᷑ mors.
lon enĩ erit aliquid qͦd destruat᷑: postea qͣm mortale hoc
induerit inmortalitatẽ. Omĩa enĩ fubiecit sub pedibus
eius. Hoc ẽ ut etiam mortẽ destruat. Cum aut̃ dixerit.
nifestum est p̃ter eum qui subiec̃ illi omĩa. Patrẽ uult
intelligi omĩa filio subiecisse: sic̃ multis locis idẽ dñs in
engłio cominendat & p̃dicat. non solũ ꝓpt̾ formã serui.¬

Expanded text:
amplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieamplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieri manifestius: non amplius permanere, non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortainduerit immortalitatem. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus: hoc est, ut etiam mortem destruat. Cum autem dixerit,nifestum, quia praeter eum qui subjecit illi omnia, Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse: sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedicat, non solum propter formam servi
Abbreviated transcription (Latin):
rognare. ipsa regni cius manifestatione confusi fatebũ¬
tim. Ergo oportet eum regnare. donec ponat om̃s ini¬
micos suos sub pedibus suis. nõ ita dictũ est. quasi cũ
posuerit inimicos suos sub pedibus suis. oportet eum
inquit ad tantã eindentiam regnũ suũ ꝑducere: donei
inimici eius nullo mͦ audeant negare quod regnet. Nã
ab eo debemꝰ auertere. In tãtũ enĩ ẽ beatitudo nr̃a : in
qͣntũ enis contẽplatione ꝑfrum᷑. Sic gͦ & hoc dictũ est.
O culoꝵ nr̃oꝵ addnm intentio nõ porrigit᷑: nisi usq ad
impetrationẽ miscđiȩ ipsius. Hon ut postea inde auer¬
tatim. s ut nicħ amplius inde requirat. Donec gͦ ꝓeo
positũ ẽ: ut nõ amplius intelligas. Quo enim amplius
idẽ usq ad quã maiorẽ manifestationẽ manifestabit᷑
regnum xp̃i. nisi quo usq onĩs inimiici eũ regnare fate¬
ant᷑: Aliud ẽ gͦ nõ amplius manifestari: aliud non

Expanded text:
regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebunregnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: non ita dictum est, quasi, cum posuerit inimicos suos sub pediinquit, ad tantam evidentiam regnum suum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnet. Nam ab eo debemus avertere. In tantum enim est beatitudo nostra, in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ad impetrationem misericordiae ipsius, non ut postea inde avertatur, sed ut nihil inde amplius requirat. Donec ergo pro eo positum est, ut non amplius, intelligas. Quo enim amplius, id est, usque ad quam majorem manifestationem manifestabitur regnum Christi, nisi quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo non amplius manifestari, aliud non
Abbreviated transcription (Latin):
nuc regnat ꝑ fidem. IAlit̾ enĩ dr regnũ xp̃i scđ̾m pote
statẽ diuinitatis. quod ei cuncta creatura subiecta est: &
Scđm quod orat qui dic̃ posfide nos. Heq enĩ nõ ipse pos¬
sidet omĩa. Scd̾m quod etiam dr illud. Cum serui essetis
peccati: libi eratis iusticie. ł uacuabit gͦ omẽm pͥncipa
tum. & potestatẽ. & uirtutẽ. ut nulli patrem intuenti
ꝑ filiũ. opus fit aut libeat incuiꝰqͣm creaturȩ uel in sua
cõquieseere potestate. Oportet enĩ eum regnare donec
ponat om̃s inimicos suos sub pedibus suis : idẽ oportet
regnum eius in tantũ manifestari. donec om̃s inimci
enis cũ regnare fateant᷑. Hoc enĩ intelligit᷑ sub pedib
eis futuros inimicos. Quod si de iustis acceꝑimꝰ: ideo
dictũ est mimicos. qr ex inustis iustificant᷑. & ei creden¬
do subdunt᷑. De in uistis aut̃ qui ad iustoꝵ beatitudinẽ
futuram non ꝑtinẽt. sic accipiendũ ẽ. qͣm & ipsi eum

Expanded text:
nunc nunc statem divinitatis, quod ei cuncta creatura subjecta est: etsecundum quod orat qui dicit: Posside nos. Neque enim non ipse possidet omnia, secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae. Evacuabit ergo omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae, vel in sua conquiescere potestate. Oportet enim eum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus intantum manifestari, donec omnes inimici psi eum regnare fateantur. Hoc non intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dõ ⁊ patri. idẽ cum patrẽ regnare monstrauerit:¬
Rt ꝑ speciem manifestationẽq clarescat quod nũc a fide¬
lib tradit᷑. ⁊ ab infidelib non putat᷑. E uacuabit autem
om̃em pͥncipatum. ⁊ petestatẽ. manifestando utiq regnum
pat̾s. ut omĩb notum sit. nullũ principatũ ⁊ potestatẽ. siũ
cȩlestiũ. siue t̾restriũ. ꝑ se habuisse aliquid principatꝰ & po¬
testatis. sed ab illo a quo sunt omĩa. nõ solũ ut sint. uerũ
etiam ut ordinata sint. In illa enĩ manifestatione nulli
spes aliq̃ remanebit: ĩ qͦquã pͥncipe: aut ĩ qͦquã hoĩe. Eͦdrĩ¬
ĩ dño: qͣm sꝑare in pͥncipib. Ut ista meditatione anima
iam in regnum patͥs assungat: nec ciusquã potestatẽ
p̃ter illum magnifaciẽs. nec sua ipsa sibi ꝑniciosissime
blandiens. Tradet gͦ regnum deo & patri. cum ꝑ illam
speriem cognoscetim ꝑat̾. Regnũ enĩ eius funt: in quibꝰ

Expanded text:
regnum Deo et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit,regnum Deo et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit, speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum et potestatem, manifestando utique regnum Patris, ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis, sed ab illo ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, aut in quoquam homine. in Domino, quam sperare in principibus : ut ista meditatione anima jam in regnum Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magni faciens, nec sua sibi ipsi perniciosissime blandiens. Tradet ergo regnum Deo et Patri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. Regnum enim ejus sunt in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
iecit omĩa. ut sit d̾s omĩa in omibus. Manifestũ ẽ gͦ. hoc
scđm susceptionẽ hominis dictũ. S alia in hoc capitulo.
cunus totũ textum cõmemoraui. solent habere questionẽ.
Primo qͦd dictũ ẽ. cum tradiderit regnũ do & patri: quasi
nũc nõ tencat regnum pat̾. Deinde quod dictũ est. Opor
tet enĩ illum regnare donec ponat om̃s inimicos suos
sub pedib sus. quasi postea nõ sit regnaturus. & ad hoc
ualeat. quod supͣdictũ est deinde finis. Quod saclega opi¬
Postremo quod dictũ ẽ. cum aut̃ ei omĩa subiecta fuerint. tũc
⁊ ipse filius subiectus erit ei. qui illi subiec̃ omĩa. sic uolunt
intelligi: qͣsi nunc aut aliquid filio non sit subiectum. aut
patri nõ sit ipse subiectus. Genere gͥ loquutionis soluitur
questio. Sic enĩ plerũq scriptura loquit᷑: ut qu̾ semꝑ est
tunc fieri dicat᷑ in aliquo. cum ab eo cognosci ceꝑit. Ita enĩ
dicimꝰ in orone scĩficetur nom̃ tuũ: qͣsi aliqͣndo scm non sit

Expanded text:
ecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Manifestum est ergo hoc secundum susceptionem hominis dictum. 3. Sed alia in hoc capitulo, cujus totum textum commemoravi, solent habere quaestionem: primo quod dictum est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri; quasi nunc non teneat regntet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quasi postea non sit regnaturus, et ad hoc valeat quod supra dictum est, Deinde finis. Quod sacrilega opiPostremo quod dictum est, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. Genere igitur locutionis solvitur quaestio: sic enim plerumque Scriptura loquitur, ut quod semper est, tunc fieri dicatur in aliquo, cum ab eo cognosci coeperit. Ita enim dicimus in oratione, Sanctificetur nomen tuum ; quasi aliquando sanctum non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ens. Tunc aut̃ tradet regnum do & patri: cũ euacuauerit
om̃ẽm principatum. ⁊ potestatẽ. & uirtutem. Unde eua¬
cuabit. nisi humilitate ⁊ pacientia. ⁊ infirmitate. Quis
enĩ principatꝰ nõ euacuat᷑. cum filius dĩ ꝓpterea regnat

Expanded text:
ens. Tunc autem tradet regnum Deo et Patri, cum evacuaverit ens. Tunc autem tradet regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et potestatem, et virtutem. Unde evacuabit, nisi humilitate, et patientia, et infirmitate? Quis enim principatus non evacuetur, cum Filius Dei propterea regn
Abbreviated transcription (Latin):
uelatum paruulis: qm̃ placuit do ꝑ stulticiam pre¬
dicationis saluos facere credentes. Neq quicquã se int̾
Qua predicatione tam dui opus est. donec ponant᷑ mimi
ci om̃s sub pedibus cius: idẽ ipsi humilitati enis quã
pedum nomine significari arbitror. cedat atq subdat᷑
omis suꝑbia secularis. sicut ex maxima parte iam
factum est. & cotidie fieri uidemꝰ. S quo fine ista ft¬
unt: Ut tradat regnum đo ⁊ ꝑatͥ: idest ut nutͥtos fide
incarnationis suȩ ꝑducat ad spetiẽ. qua equalis est
patri. lam enĩ eis qui crediderant. loquebat᷑ cum dice¬
ret. Si manseritis in uerbo meo: uere discipuli mei er¬
tis. & cognoscetis ueritatẽ: ⁊ ueritas lib̾abit uos. Regnũ
enĩ tradet pat: cum ꝑ id regnabit in contẽplantibus
ueritatẽ. quo equał est patri. & ꝑ se unigenitũ ꝑ speciẽ
faciet inderi ꝑatrẽ. Nũc enĩ ꝑ hoc regnat in credenti¬
bus: quod semet ipsum exinaniuit formã seru accipi¬

Expanded text:
uoniam placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . Neque quidquam se inter Qua praedicatione tamdiu opus est, donec ponantur omnes inimici sub pedibus ejus: id est, ipsi humilitati ejus, quam pedum nomine significari arbitror, cedat atque subdatur omnis superbia saecularis; sicut ex maxima parte jam factum est, et quotidie fieri videmus. Sed quo fine ista fiunt? Ut tradat regnum Deo et Patri, id est ut nutritos fide incarnationis suae, perducat ad speciem qua aequalis est Patri. Jam enim eis qui crediderant, loquebatur, cum diceret: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Rtibus veritatem, qua aequalis est Patri: et per se unigenitum per speciem faciet videri Patrem. Nunc enim per hoc regnat in credentibus, quod semetipsum exinanivit, formam servi accipi
Abbreviated transcription (Latin):
dens axp̃m recte appellari uniuersum. hoc ẽ caput cum
corpore suo quod ẽ ȩccłia. & multis scripturar̃ locis inueni¬
mus xp̃m etiam hoc mͦ appellari : ut cum omĩb m̃bris in¬
telligatim. quib dictũ est. Uos estis corpus ap̃i & m̃bra.
Mon gͦ absurde sic intelligimus. tunc & ipse filius subiec¬
tus erit ei qui illi subiecit omĩa: ut filiũ nõ solum ca
motu animi. nulla parte corporis resistente: ut iilla in¬
ta nemine amante ꝓpͥam potestatẽ sit ds omĩa in omĩ¬

Expanded text:
ndens Christum recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum ndens Christum recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appellari, ut cum omnibus suis membris intelligatur, quibus dictum est, Vos estis corpus Christi et membra . Non ergo absurde sic intelligimus. Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; ut Filium non solum capmotu animi, nulla parte corporis resistente; ut in illa vita nemine amante propriam potestatem, sit Deus omnia in omni
Abbreviated transcription (Latin):
cos suos sub pedibus sins ponat: idẽ donec omĩs suꝑ¬
bia secularis incarnationis eius humilitati subdatur.
Sane qͦd dictũ est tunc & ipse filius subiectus erit ei qui il¬
li subiecit omĩa. qͣmuis scdm susceptionẽ hominis di¬
catum. quia inde questio nata ẽ cũ ageret de resurrectio¬
ne mortuoꝵ : tam̃ recte quęritur utrũ scđm ipsum tã
annumerato corpore & membris eius. Cum enĩ ait ad
galathas. nõ dicit ex seminibus quasi in multis s tãꝗͥ
in uno & semini tuo qͦd ẽ xp̃c : ne ipsum solum hoc lo
co intelligeremus xp̃m qui d maria uirgine natus
ẽ. postea dic̃. Om̃s enĩ uos unũ estis in xp̃o iħu. Si aut̃
uos xp̃i : gͦ abrahe sem̃ estis. & ad corinthios cum de
caritate diceret de membris corporis similitudinẽ du¬
cens. Sicut enĩ unũ corpus est inquit. & membra habet
multa. Omĩa aut̃ m̃bra corporis cum sint multa unũ est

Expanded text:
cos omnes sub pedibus suis, id est, donec omnis supcos omnes sub pedibus suis, id est, donec omnis superbia saecularis incarnationis ejus humilitati subdatur. Sane quod dictum est: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; quamvis secundum susceptionem hominis dicatur, quia inde est quaestio nata, cum ageret de resurrectione mortuorum: tamen recte quaeritur utrum secundum ipsum tantum um Christum, annumerato corpore et membris ejus. Cum enim ait ad Galatas, Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in ungine natus est, postea dicit: Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis. Ad Corinthios, cum de charitate diceret de membris corporis similitudinem ducens: Sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unu
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ potestas nõ euacuat᷑. cum ille ꝑ quem facta sunt
omĩa ꝓpterea regnat in credentibus. qr ita subiectus
est potestatibus ut diceret homini. nõ haberes in me
atur cum ipse ꝑ quẽ cȩli solidati sunt ideo regnat in
credentibus. qr ad crucẽ mortẽq infirmatꝰ est: hoc aut̃
mͦ filius ꝓprie regnat in fide credentiũ. Non enĩ pat̾ dici
aut credi potest. uel incarnatꝰ uel uidicatꝰ uel crucifirꝰ.
speciẽ aut̃ qua ȩqualis est patri cum patre regnat in cõ¬
templantibus ueritatẽ. Quod aut̃ tradet regnũ do & pa¬
tri. a fide incarnationis suȩ ad speciẽ deitatis ꝑducens
eos qui sibi nunc credunt. nõ ipse amittit. s ut̾q se
unum ad fruendum contemplantib p̃bet. Tam dui aut̃
opus est ut in hominibus non dũ ualentib equalita¬
tem patris & filii ꝑspicua mentis luce contueri. ꝑ hoc
regnet xp̃s qͦd tale caꝑe possunt. & quod ꝓpͥe ille susce¬
pit. idẽ incarnationis humilitatẽ donec om̃s inimi

Expanded text:
evacuatur, cum ille per quem facta sunt omnia, propterea regnat in credentibus, quia ita subjectus fuit potestatibus, ut diceret homini: « Non haberes in matur, cum ipse per quem ccredentibus, quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie regnat in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest vel incarnatus, vel judicatus, vel crucifixus. Per speciem autem, qua aequalis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibus veritatem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a fide incarnationis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt, non ipse amittit, sed uterque se unum ad fruendum contemplantibus praebet. Tamdiu autem opus est ut in hominibus nondum valentibus aequalitatem Patris et Filii perspicua mentis luce contueri, per hoc regnet Christus, quod tales capere possunt, et quod proprie ipse suscepit, id est, incarnationis humilitat
Abbreviated transcription (Latin):
gi mortuũ me esse cognoui: qua iã etiã p̃uaricatione pec¬
cat. qui uidet ꝑ legem qͦd facere nõ debet. ẽttam̃ facit.
Q uod aut̃ ait fefellit me peccatũ occasione accepta ꝑ man¬
datum. siũ qr suasio delectationis ad peccandũ uehem̃tior
cundũ uissa legis. si adhuc nõ sit fides quȩ in gr̃a est. si

Expanded text:
esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior cundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est,
Abbreviated transcription (Latin):
ciumis imago est. geniti & genitoris. nullo mͦ apłs conten¬
tiosoꝵ hominũ ora concludens ipsum etiã uerbum pone¬
ret dicens. nõ rapina arbitratus est esse equalis deo Cũ
gͦ ea quȩ ad distinctionẽ patͥs ⁊ filii sunt. partĩ ꝓpt̾ ꝑsonar̃
ꝓprietates. partim ꝓpt̃ susceptionẽ hominis ita scripta sunt.
dum tam̃ diuine substãtiȩ patris ⁊ filii deitas. & unitas.
⁊ equalitas manetit : recte quęrit᷑ hoc loco utrũ scđm ꝓ
dixerit: tunc & ipse filius subiectus erit ei. qui illi sub¬
iecit omĩa. Solet circũstantia scripturȩ illuminare sen¬
tentiã. cum ea quȩ circa scripta sunt. presentẽ questio¬
nẽ contĩgentia. diligenti discussione tractant᷑. Inueni¬
mus itaq ita uentũ esse adhũc locum. ut supra dice¬
ret. Hunc aut̃ xp̃s resurrexit a mortuis. primitiȩ dormi¬
entiũ. Agebat enĩ de resutrectione mortuoꝵ: quod in

Expanded text:
 et ejus cujus imago est, geniti et genitoris; nullo modo Apostolus conten et ejus cujus imago est, geniti et genitoris; nullo modo Apostolus contentiosorum hominum ora concludens ipsum etiam verbum poneret, dicens: Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. 2. Cum ergo ea quae ad distinctionem Patris et Filii sprietates, partim propter suceptionem hominis, ita scripta sint; dum tamen divinae substantiae Patris et Filii deitas et unitas et aequalitas maneat: recte quaeritur in hoc loco, utrum secunddixerit, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Solet circumstantia Scripturae illuminare sententiam, cum ea quae circa scripta sunt, praesentem quaestionem contingentia, diligenti discussione tractantur. Invenimus itaque ita ventum esse ad hunc locum, ut supra diceret, Nunc autem Christus surrexit a mortuis, primitiae dormientium. Agebat enim de resurrectione mortu
Abbreviated transcription (Latin):
rapinã arbitratꝰ ẽ esse se ȩqualẽ do. s semet ipsũ exinani¬
uit formã serui accipiens. S qm̃ multa etiam sc̃m ꝓpͥe¬
tatem ꝑsone excepto qͦd atimet. ad susceptionẽ hominis
de illo ita dicunt᷑. ut patrẽ nõ aliud qͣm patrem. & filiũ
nõ aliud quam filium intelligi oporteat: putant hereti¬
ci in his que ita dicunt᷑. atq intelligunt᷑ eq̃litatẽ esse nõ
posse. Scriptũ est enĩ. Omiã ꝑ uerbũ facta sunt. Utiq ꝑ
filium: hoc est ꝑ uerbum dei. A quo nisi a patre: Nus¬
qͣm aut̃ scriptũ est: qͦd filius ꝑ patrem aliqͣm creatu¬
ram oꝑatus ẽ. Item scriptũ ẽ quod imago pat̾s sit filius
usqͣm aut̃ scriptũ est qͦd imago filii sit pater. Deinde
qͣd ille genitor ille genitꝰ. & cet̾a huiusmoĩ que nõ ad eq̃¬
litatẽ sub̾stantiȩ s ad ꝓpͥetatẽ ꝑtinent ꝑsonarũ. In quib
illi equalitatẽ cum dicunt esse nõ posse qͣ̃m ad hec penet̾n¬

Expanded text:
apinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Sed quoniam multa etiam secundum proprietatem personae, excepto quod attinet ad susceptionem hominis, de illo ita dicuntur, ut Patrem non aliud quam Patrem, et Filium non aliud quam Filium intelligi oporteat, putant haeretici in iis quae ita dicuntur atque intelliguntur, aequalitatem esse non posse. Scriptum est enim, Omnia per ipsum facta sunt , utique per Filium, hoc est, per Verbum Dei: a quo, nisi a Patre? Nusquam autem scriptum est quod Filius per Patrem aliquam creaturam operatus sit. Item scriptum est quod imago Patris sit Filius ; nusquam autem scriptum est quod imago Filii sit Pater. Deinde quod ille genitor, ille genitus; et caetera hujuscemodi, quae non ad aequalitatem substantiae, sed ad proprietatem pertinent personarum: in quibus illi aequalitatem cum dicunt esse non posse, quoniam ad haec penetran
Abbreviated transcription (Latin):
di. Nam de pharaone facile respondet᷑. priorib meritiᷤ
quib astix̃ in regno suo pegrinos dignũ effectũ cui obdu¬
duret᷑ cor. ut nec manifestis signis iubentis di cred̾ret. Ex
eadẽ gͦ massa. idẽ peccatoꝵ & uasa miscđiȩ ꝓtulit quibus¬
subueniret. cum eũ dprecarent᷑ filũ isrł: & uasa uȩ quo¬
rũ supplicio illos erudiret. id ẽ pharaonẽ & ppłm eius qr
quamuis essent utriq pecc̃ores. & ꝓpterea ad unã mas¬
sam ꝑtinerent: alit̾ tamen tractandi erant. qui unio
deo ingemuerãt ut subueniret eis. & alit̾ illi quoꝵ in¬
iustis onerib ingemuerant. Ptulit gͦ in multa patientia.¬
uasa irȩ: quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ. & eo ipso quod ait
in multa patientia: satis sigẽauit pͥora peccata eoꝵ in
loꝵ uindicta subueniendũ erat his qui lib̃abant᷑. & ut
onẽ redis. Cuiꝰ uult miseret᷑: & quẽ uult obdurat. Quid

Expanded text:
Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex eadem ergo massa, id est, peccatorum, et vasa misesubveniret cum deprecarentur filii Israel. Et vasa irae. Quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus, qui quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent, aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, quorum injustis oneribvasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso, quo ait: In multa palorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notaonem rediisti: Si cui vult miseretur, et quem vult obdurat, quid
Abbreviated transcription (Latin):
possint nisi recte uiuant. nec recte uiuere ualeant nisi
credant. mantfestũ est a fide incipiendum: ut p̃cepta qͥb
credentib a scło hoc auertunt᷑. cor mũdũ faciant. ubi uidi
ds possit. Bcati enĩ mundo corde: q ipsi dm̃ uidebunt. &¬
sum ocłm animi gerentibus. Ohomo tu quis es qui respõ¬
deas do: Nũquid dic̃ figm̃tũ ei qui se fuxit. quare sic
me fecisti: Aut non habet potestatẽ figulus luti de eadem
consꝑsione facere aliud quidẽ uas in honorẽ: aliud in con¬
tumeliam. Expurgate uetus ferm̃tũ: ut sitis noua cons¬
ꝑsio. & in ea ipsa nõ adhuc paruulus in xp̃o. ut lacte po¬
tandus sis: s ꝑueni ad uirũ ꝑfectũ. ut sis int̾ illos de
quib dr. Sapientiã loquim᷑ int ꝑfectos. Tunc demun
recte &e nõ p̃postere audies: si qua st̃ d animarũ occultissi¬
mis meritis. & de grã uel iusticia. secreta omĩpotentis

Expanded text:
possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant nisi possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant nisi credant, manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant ubi videri Deus possit. Ideo sum oculum animae gerentibus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Aut non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis
Abbreviated transcription (Latin):
scđm cęlum s scd̃m t̾ram. id est nõ scd̾m spiritũ s scđm
carnem. mortali generatione formam: & om̃s una massa
luti facti sumus. qͦd est massa peccati. Cum gͥ meritũ peccã¬
do amiserimꝰ & miscdia di remota nicħ aliud peccantibus
nisi et̃na damnatio debeatuꝵ. quid sibi uult homo de hac
massa. ut đo respondeat & dicat. quare sic me fecisti: Si
uis ista cognoscere: noli esse lutũ. s efficere filius di. ꝑ il¬
lius miscłiam qui dedit potestatẽ filios di fieri credentib
in nomine eius: nõ aut̃ qͦd tu cupis ante qͣm credant di¬
est enim meritũ peccatoris ⁊ impii : xp̃s aut̃ pro ĩpi¬
is & peccatorib mortuns est: ut ad credendũ non merito s
gr̃a uocarem᷑. credendo aut̃ meritũ collocaremꝰ. Peccatores
ant᷑ credere iubent᷑: ut a peccatis credendo purgent᷑. Hesetũt
enĩ qͦd recte uiuendo iusuri sunt. Quaꝓpt̾ cũ uidere non

Expanded text:
secundum coelum, sed secundum terram, id est, non secundum spiritum, sed secundum secundum coelum, sed secundum terram, id est, non secundum spiritum, sed secundum carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, di. Quod est enim meritum peccatoris et impii? Christus autem pro impiis et peccatoribus mortuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentenim quod recte vivendo visuri sunt. Quapropter cum videre non
Abbreviated transcription (Latin):
figmentũ dic̃ ei qui se finx̃. quare sic me fecistiꝰ Quam¬
di gͥ figm̃tũ es. nõ dũ ꝑfectus filius. qr nõ dñ hausisti
plenissimã grãm. qͣ nob̾ data est potestas filios di fie¬
ri. quo possis audire. iam nõ dico uos seruos s amicos
t quis es qui respondeas do. & uelis di nosse consiliũ: qͥ
si hoĩs tibi equalis nosse uoluisses: impudent᷑ faceres. in¬
si prus in amiciciã reciperis. Sicut gͦ portauimꝰ imagi¬
nẽ tesreni. portemꝰ ⁊ imaginẽ cęlestis: exuentes nos ue¬
terem hominẽ ⁊ induentes nonũ. ut nõ dicat᷑ nob̾ quasi
luteo figm̃to. Nũquid dic̃ fig̃tũ ei qui se finx̃. quare sic
me fecisti: Nlam ut manifestũ fit non scificato sꝑiritua. s
carnali buto ista dici: uide quid sequit᷑. Aut nõ habet po¬
testatem figulus luti ex cadẽ consꝑsione facere. aliud qui¬
dem uas in honorẽ. aliud in contumeliam : Ex quo gͦ in pa¬
radiso natura nr̃a peccauit. ab eadẽ diumͣ ꝓuidentia nõ

Expanded text:
 ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Quamdiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, non sanctificbet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam ? Ex quo ergo in paradiso natura nostra peccavit, ab eadem divina providentia, non
Abbreviated transcription (Latin):
tereunte immortali conuĩctione fetatur. Despõsam in qͥt
nos uni uiro uirginẽ castam exhib̾e xp̃o. Uos inquit
uirginẽ. a plurali ad singularẽ cõcludens: ideo & uir¬
gines dici possunt & uirgo. Cur aut̃ quĩq dictȩ sunt
ut mͥ uidetur expositũ est. S uidemus nunc in enigmia¬
te. tunc aut̃ facie ad faciem. & nunc ex parte. tune aũ
ex toto. Ipsum aut̃ in enignate. & ex parte. nũc in scͥp¬
turis aliquid cernere. qͦd tam̃ sit scđ̾m catholicã fidẽ.
ex illo pignore contingit. qͦd accepit uirgo eccłia hu¬
mili aduentu sponsi si: q̃ illo ultimo aduẽtu cũ ueniet
ĩ claritate nuptura est. cum iam facie ad faciẽ contue
ista expositio nicħ certũ intuet᷑. nisi ut scd̾m fidem
sit: neq aliis p̃iudicat. q̃ nicħominꝰ scđ̃m fidẽ eẽ potue¬

Expanded text:
tereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, tereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos, inquit, uirginem, a plurali ad singularem cogines dici possunt, et virgo. Cur autem quinque dictae sint, ut mihi videtur expositum est. Sed videmus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; et nunc ex parte, tunc autem ex toto . Ipsum autem in aenigmate et ex parte nunc in Scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, qmili aduentu sponsi sui, quae illo ultimo aduentu, cum ueniet in claritate, nuptura est, cum iam facie ad faciem contuebista expositio nihil certum intuetur, nisi ut secundum fidem sit, neque aliis praeiudicat, quae nihilominus secundum fidem esse potue
Abbreviated transcription (Latin):
placerent hominib uisi sunt aliquid scđ̾m p̾cepta eiꝰ
oꝑari. Atq ita cõcludit. Uigilate gͦ qr nescitis diem
neq horam. Non mͦ illius ultimi temporis quo uentu¬
rus est sponsus: s suȩ quisq dormitionis diem ⁊ horã
nescit. Quisquis aut̃ paratus ẽ usq ad somnũ. id est
usq ad mortem quȩ omĩb debet᷑: paratus etiam inue¬
nietur cum illa uox media nocte son uerit qua om̃s
eingilaturi sunt. Qd nͦ sponso dixit obuiam uenire uir¬
gines: sic intelligendum puto. ut ex ipsis uirginibus
constet ea que dicit᷑ sponsa. tanqͣm si om̃ibus xp̃ianiᷤᷤ
in ȩccłia concuirentib filiĩ ad matrẽ cõcurere dicant᷑
cum ipsis filui̾s congregatis constet ea quȩ dr mater.
N unc enĩ desponsata ẽ eccłia & uirgo est.⁊ ad nuptias
perducenda. idẽ cum se continet a corruptione scłari
illo aut̃ tempore nubet quo uniuersa mortalitate pre¬

Expanded text:
placerent hominibus, uisi sunt aliquid secundum praecepta eius placerent hominibus, uisi sunt aliquid secundum praecepta eius operari. atque ita concludit: uigilate ergo, quia nescitis diem neque horam, non modo illius ultimi temporis, qua uenturus est sponsus, sed suae quisque dormitionis diem et horam nescit. quisquis autem paratus est usque ad somnum, id est usque ad mortem, quae omnibus debetur, paratus inueniatur, etiam cum illa uox media nocte sonuerit, qua omnes euigilaturi sunt. Quod uero sponso dixit obuiam uenisse uirgines, sic intellegendum puto, ut ex ipsis uirginibus constet ea quae dicitur sponsa, tamquam si omnibus christianis in ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere dicantur, cum ipsis filiis congregatis constet ea quae dicitur mater. nunc ergo desponsata est ecclesia et uirgo est ad nuptias perducenda, id est cum se continet a corruptione saeculari; illo autem tempore nubet, quo uniuersa mortalitate prae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quȩ paratȩ erant idẽ quib bonũ testimoniũ coram
ptias : idest ubi mũda anima sempiterno di uerbo
fecundanda copulatim. Clausa est ianta : idẽ recep¬
tis illis qui sunt in angłicam uitã immnutat. om̃s
enim resurgemꝰ inquit. s nõ om̃s immutabimur.
clausus ẽ aditus ad regnũ cęloꝵ. Non enim post iu¬
dicium patet precum aut meritorum locus. Nouiᷤ
dñe aꝑi nobis. Non dictum ẽ quod emerint oleum:
⁊ ideo intelligendȩ sunt nullo iam remanente de
alienis laudib gaudio. in angustiis ⁊ magnis af¬
flictionibus redire ad implorationẽ dei. Sed ma
gna est eius seueritas post iudicium. cunꝰ ante iudi¬
cium ineffabilis miscđ̾ia p̃rogata est. Itaq respon¬
dens ait. Amendico uobis quod nescio uos: ex illa
scilicet regula qua nõ habet ars di. hoc est sapientia
dei ut intrent in gaudiũ eius qui nõ corã deo. s ut

Expanded text:
et quae paratae erant, id est quibus bonum coram et quae paratae erant, id est quibus bonum coram ptias, id est ubi munda anima sempiterna Dei verbo fecundanda copulatur. Clausa est janua, id est receptis illis qui sunt in angelicam vitam immutati: Omnes enim resurgemus, inquit, sed non omnes immutabimur: clausus est aditus ad regnum coelorum. Non enim post judicium patet precum aut meritorum locus. Novissine, Domine, aperi nobis: non dictum est quod emerint oleum, et ideo intelligendae sunt, nullo jam remanente de alienis laudibus gaudio, in angustiis et magnis afflictigna est eius seueritas post iudicium cuius ante iudicium ineffabilis misericordia praerogata est. itaque respondens ait: amendico uobis, quod nescio uos: ex illa scilicet regula, quia non habet ars dei, hoc est sapientia dei, ut intrent in gaudium eius qui non coram deo, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ oleum adulatores qui siue falsa sine ignorata lau¬
dando in etr̃orẽ animas mittunt: & eis uana gaudia
tanqͣm fatus consiliando. aliqͣm de his mercedẽ siue
ciboꝵ. siue peccumȩ. siue honͦis sine alicius co¬
modi temporalis accipiũt. non intelligentib qͦd di¬
ctum est: qui uos felices dicunt in efrorem uos mit¬
tunt. Melius aut̃ obuirgari a iusto: qͣm a peccatore
laudari. Emendabit inquit me iustus in miscdia. &
arguet me: oleum aut̃ peccatoris non inpĩguet ca¬
put meum. Ite gͦ ad uendentes & emite uob̾: id est nuĩc
uideamꝰ quid uos adiuant. qui uob̾ laudes uendere
consuener̃t ⁊ uos in efrorem inducere. ut nõ coram
do s ab hom̃ib głam quęreretis. Euntibus aut̃ illis¬
emere uenit sponsus. idẽ inclinantib se illis in ea
quȩ foris sunt. & solitis gaudere quȩrentib. quia
gaudia int̾na non nouerant. uenit ille qui iudicat.

Expanded text:
enim oleum adulatores, qui siue falsa siue ignorata lauenim oleum adulatores, qui siue falsa siue ignorata laudando in errorem animas mittunt et eis uana gaudia tamquam fatuis conciliando aliquam de his mercedem siue ciborum siue pecuniae siue honoris siue alicuius commodi temporalis accipiunt, non intellegentibus quod dictum est: qui uos felices dicunt, in errorem uos mittunt. melius est autem obiurgari a iusto quam a peccatore laudari. emendauit, inquit, me iustus in misericordia et arguit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. ite ergo ad uendentes et emite uobis, id est: uideamus, numquid uos adiuuant qui uobis laudes uendere consuerunt et uos in errorem inducere, ut non coram deo, sed ab hominibus gloriam quaereretis. euntibus autem illis uenit sponsus, id est inclinantibus se illis in ea quae foris sunt et solitis gaudere quaerentibus, quia gaudia interna non nouerant, uenit ille qui iudicat.
Abbreviated transcription (Latin):
dix̾unt stultȩ ad sapientes. Date nobis de oleo ur̃o qr
lampades nr̃e extĩgunt᷑. Quoꝵ enĩ facta aliena lau¬
de fulciunt᷑. eadem subtracta deficiunt. & de con¬
suetudine id semꝑ requirit unde gaudere animus¬
solet. Itaq hominũ qui corda nõ uident testimoniũ
uolũt hr̃e ap̃ dm̃. qui cordis inspector est. Sed qͥd
responderunt sapientes:. He forte non sufficiat no¬
bis & nobis. Unusquisq enĩ ꝓ se rõnẽ reddet. nec
se habere cor Inde est qͦd apłs dicit. Michi minimũ
est ut a uobis duudicer aut ab hum̃no die: s neq
meipsum iudico. Quaꝓpt̾ cum de se quisq aut non
õnino ant uix possit ueram fesre sententiã. quo mͦ
potẽ de alio uidicare. cum sciat nemo quid agitua ĩ
homine nisi sp̃s hominis: lte magis ad uendentes⁊
emite uobis. Non consiliũ dedisse putande funt. sed
crim̃ earum ex obliquo commemorasse. Uendunt enĩ¬

Expanded text:
Et dixerunt stultae ad sapientes: Date nobis de oleo vestro, quia Et dixerunt stultae ad sapientes: Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostrae exstinguuntur: quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt; et de consuetudine id sempesolet. Itaque hominum, qui corda non vident, testimonium volunt habere apud Deum, qui cordis inspector est. Sed quid responderunt sapientes? Ne forte non sufficiat nobis et vobis. Unusquisque enim pro se rationem reddet, nec se habere cor ? Inde est quod Apostolus ait: Mihi est, ut a uobis iudicer aut ab humano die; sed neque me ipsum iudico. quapropter cum de se quisque aut non omnino aut uix possit ueram ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, cum sciat nemo, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis? ite magis ad uendentes et emite uobis: non consilium dedisse putandae sunt, sed crimen earum ex oblico commemorasse. uendunt