comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monstrant᷑ in sp̃u. & boni instru¬
unt. & mali fallunt. Intellectua¬
lis autẽ uisio non fallitur. Aut
enim non intelligit. qui aliud opi¬
natur quam est:aut si intelligit.
continuo uerum est. Quid enim
faciant oculi non habent: cum si¬
mile corpus uiderint. quod ab alio
discernere non possint. Aut quid
faciat animi intentio. cum in sp̃u
facta fuerit corporis similitudo: ꝙͣ.
non ualeat distinguere a corpore:
Sed adhibetur intellectus: quȩrens
quid illa significent. uł utile doce¬
ant. Et aut inueniens ad fructum
suum ꝑuenit. aut ñ inueniens in di¬
sceptatione se tenet: ne aliqͣ ꝑnitio¬
sa temeritate ꝓlabat᷑ in exitiabilẽ
errorem. Iudicat autẽ sobrius in¬
tellectꝰ diuinitus aduitus : quȩ. uł
quanta sint in quib etiã aliud puta¬
re quam ẽ ñ sit animȩ ꝑnitiosũ. Neq
enĩ putantium ꝑiculo & non potius
exitio suo quisq a bonis putat᷑ bonꝰ
etiã si occultus sit malus: si in rebus

Expanded text:
monstrantur in spiritu, et boni instrumonstrantur in spiritu, et boni instruunt et mali fallunt. intellectualis autem uisio non fallitur; aut enim non intellegit, qui aliud opinatur quam est, aut, si intellegit, continuo uerum est. quid enim faciant oculi non habent, cum simile corpus uiderint, quod ab alio discernere non possint, aut quid faciat animi intentio, cum in spiritu facta fuerit corporis similitudo, quam non ualeat distinguere a corpore. sed adhibetur intellectus quaerens, quid illa significent uel utile doceant, et aut inueniens ad fructum suum peruenit aut non inueniens in disceptatione se tenet, ne aliqua perniciosa temeritate prolabatur in exitiabilem errorem. Iudicat autem sobrius intellectus diuinitus adiutus, quae uel quanta sint, in quibus etiam aliud putare quam est non sit animae perniciosum. neque enim putantium periculo et non potius exitio suo quisque a bonis putatur bonus, etiamsi occultus sit malus, si in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
mit aut rapit: nullomͦ illas ima¬
gines signa rerum aliarũ esse du¬
bitandum est: & earum quas nosse
utile est. Dĩ enim munus ẽ. Discre¬
tio sane difficillima est. cum sp̃s
malignus quasi tranquillius agit.
ac sine aliqua uexatione corporis
assumpto humano sp̃u dicit quod
potest. quando etiam uera dicit
ꝙ utilia prȩdicat. transfigurans
se sicut scrtptum est uelut in angłm
lucis. adhoc ut cum illi in mani¬
festis bonis creditum fuerit. sedu¬
cat ad sua. Hunc discerni non
arbitror. nisi dono illo de quo
ait apłs cum de diuersis d̃i mu¬
nerib loqueretur: alii duudicatio
sp̃uum. Non enim magnum est
tunc eum dinoscere: cum ad aliqͣ
ꝑuenerit uł ꝑduxerit. quȩ sunt
contra bonos mores uł regułã fidei.
Tunc enim a multis discernitur.
Illo autẽ dono. in ipso primordio
quo multis adhuc bonus apparet:
continuo diuidicatur an malus sit.
Tamen & ꝑ corporalem uisionem.
ꝙ ꝑ imagines corporalium quȩ de¬

Expanded text:
mit aut rapit, nullo modo illas imamit aut rapit, nullo modo illas imagines signa rerum aliarum esse dubitandum est, et earum, quas nosse utile est; dei enim munus est. discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillius agit ac sine aliqua uexatione corporis adsumto humano spiritu dicit quod potest. quando etiam uera dicit et utilia praedicat, transfigurans se, sicut scriptum est: uelut angelum lucis, ad hoc, ut, cum illi in manifestis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. hunc discerni non arbitror nisi dono illo, de quo ait apostolus, cum de diuersis dei muneribus loqueretur: alii diiudicatio spirituum. non enim magnum est tunc eum dinoscere, cum ad aliqua peruenerit uel perduxerit, quae sunt contra bonos mores uel regulam fidei; tunc enim a multis discernitur. illo autem dono in ipso primordio, quo multis adhuc bonus adparet, continuo diiudicatur an malus sit. Tamen et per corporalem uisionem et per imagines corporalium, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
remouentur uł quasi relarantur im¬
petdimenta. ut suo impetu anima
in ea quȩ uidenda sunt exeratur:
sed ipsa prorsus in hȩc assumitur.
siue tantum sp̃ualiter cernenda.
siue etiam intellectualiter cogno¬
scenda: An aliquando in seipsa ui¬
det ista. aliquando ꝑ alterius sp̃s
commixtionem: Quicquid hoꝵ est:
temere affirmare non oportet. Illud
tamen dubium ẽẽ non debet. cor¬
porales imagines quȩ sp̃u cer¬
nuntur. non semꝑ esse signa alia¬
rum rerum: siue in uigilantibus
siue in dormientib. siue in egrotan¬
tib. Airum est autẽ si aliquando
extasis fieri potest: ut non illȩ cor¬
poralium rerum similitudines ali¬
quid significent. Non sane mirũ
est. si & demonium habentes aliqͣn¬
do uera dicunt. quȩ absunt aprȩ¬
sentium sensib. Quod certe nescio
qua occulta mixtura eiusdem sp̃s
fit: ut quasi unus sit patientis
atq uexantis. Cum autẽ sp̃s bo¬
nus in hȩc uisa humanũ sp̃m assu¬

Expanded text:
remouentur uel quasi relaxantur inremouentur uel quasi relaxantur inpedimenta, ut suo inpetu anima in ea, quae uidenda sunt, exeratur, sed ipsa prorsus in haec adsumitur, siue tantum spiritaliter cernenda siue etiam intellectualiter cognoscenda? an aliquando in se ipsa uidet ista, aliquando per alterius spiritus conmixtionem? quidquid horum est, temere adfirmari non oportet. illud tamen dubium esse non debet corporales imagines, quae spiritu cernuntur, non semper signa esse aliarum rerum siue in uigilantibus siue in dormientibus siue in aegrotantibus; mirum est autem, si aliquando extasis fieri potest, ut non illae corporalium rerum similitudines aliquid significent. Non sane mirum est, si et daemonium habentes aliquando uera dicunt, quae absunt a praesentium sensibus: quod certe nescio qua occulta mistura eiusdem spiritus fit, ut tamquam unus sit patientis atque uexantis. cum autem spiritus bonus in haec uisa humanum spiritum adsu
Abbreviated transcription (Latin):
ium quandã diuinationis insemet
ipsa. Sed si ita ẽ: cur ñ semꝑ potest. cum
semꝑ uelit: An qͥa ñ semꝑ adiuuatur
ut possit: Cum ergo adiuuat᷑. nun¬
quid a nullo: aut a corpore adhoc
adiuuari potest: Proinde restat:
ut ab sp̃u adiuuet᷑. Deinde quomͦ
adiuuat᷑: Utrum in corpore fit aliqͥd.¬
ut inde quasi relaxetur ꝙ̃ emicer
eius intentio. quo in id ueniat ubi
in seipsa uideat significantes simi
litudines. quȩ iam ibi erant nec
uidebantur: sicut multa habemus
q̃. in memoria quȩ non semꝑ intue¬
mur: An fiunt illic quȩ ante non
fuerant. uł in aliquo sp̃u sunt. qͦ
illa erumpens & emergens ibi eas
uidet: Sed si iam in illa erant qua¬
si ꝓprie:cur eas non etiam conseq̃n¬
ter intelligit: Aliquando enim in¬
mo plerumq non intelligit. Ansi¬
cut sp̃s eius aduitus est. ut eas in
se uideret. ita & mens nisi adiuue¬
tur. ea quȩ habet sp̃s intelligere
non potest: An forte non corporea

Expanded text:
uim quandam diuinationis in se uim quandam diuinationis in se ipsa. sed si ita est, cur non semper potest, cum semper uelit? an, quia non semper adiuuatur, ut possit? cum ergo adiuuatur, numquid a nullo aut a corpore hoc adiuuari potest? proinde restat, ut ab spiritu adiuuetur. deinde quomodo adiuuatur? utrum in corpore fit aliqut inde quasi relaxetur et emicet ejus intentio, quo in id veniat, ubi in seipsa videat signifilitudines, quae ibi iam erant nec uidebantur, sicut multa habemus et in memoria, quae non semper intuemur? an fiunt illic, quae ante non fuerant, uel in aliquo spiritu sunt, quo illa erumpens et emergens ibi eas uideat? sed si iam in illa erant quasi proprie, cur eas etiam non consequenter intellegit? aliquando enim, immo plerumque non intellegit. an sicut spiritus eius adiutus est, ut eas in se uideret, ita et mens nisi adiuuetur ea, quae habet spiritus, intellegere non potest? an forte non corporea
Abbreviated transcription (Latin):
ficant quȩ uidentur. ipsius animȩ
sunt imaginationes. sicut etiã uigi¬
lantes & sani & nulla alienatione
moti. multoꝵ corporum quȩ non
assunt sensib corporis cogitatione
imagines uersant. Uerum hoc in¬
terest. quod eas a p̃sentib uerisq cor¬
porib constanti affectione discer¬
nunt. Si autẽ aliquid significant.
siue dormientib exhibeantur siue
uigilantib cum ꝙ oculis uident
presentia corpora s absentiũ ima¬
gines cernunt sp̃u. quasi oculis pre¬
sto sint. siue illa quȩ extasis dicitur
alienato ꝓrsus animo a sensib cor¬
poris. mirus modus est si commix¬
cione alterius sp̃s fieri potest. ut ea
ipse scit ꝑ huiusmodi imagines ei cui
miscetur ostendat. siue intelligenti
siue ut ab alio intellecta pandantur.
Si enim demonstrantur hȩc. nec utiq
a corpore demonstrari possunt:
quid restainisi ut ab aliquo sp̃u
demonstrentur: Nonnulli quidẽ
uolunt animam humanã habere

Expanded text:
ficant, quae uidentur, ipsius animae ficant, quae uidentur, ipsius animae sunt imaginationes, sicut etiam uigilantes et sani et nulla alienatione moti multorum corporum, quae non adsunt sensibus corporis, cogitatione imagines uersant. uerum hoc interest, quod eas a praesentibus uerisque corporibus constanti adfectione discernunt. si autem aliquid significant, siue dormientibus exhibeantur siue uigilantibus, cum et oculis uident praesentia corpora et absentium imagines cernunt spiritu, tamquam oculis praesto sint, siue illa quae extasis dicitur alienato prorsus animo a sensibus corporis, mirus modus est, si conmixtione alterius spiritus fieri potest, ut ea, per huius modi imagines ei, cui miscetur, ostendat, siue intellegenti siue ut ab alio intellecta pandantur. si enim demonstrantur haec nec utique a corpore demonstrari possunt, quid restat, nisi ut ab aliquo spiritu demonstrentur? Nonnulli quidem uolunt animam humanam habere
Abbreviated transcription (Latin):
corporum quemad modũ corpora
ipsa ꝑ corpus. ita ut simul cernat᷑
& aliquis homo prȩsens oculis. ꝙ
absens alius sp̃u quasi oculis. Nam
exꝑti sumus sic affectos & cum eis lo¬
cutos qui uere aderant: & cum eis
qui non aderant quasi adessent. Re¬
sipiscentes autẽ aliqui referunt qdđ
uidissent. aliqui non possunt. Sic
enim &. somnia quidam obliuiscun¬
tur : quidam meminerunt. Quando
autẽ penitus auertitur atq abripit᷑
animi intentio a sensib corporis: tunc
magis dici extasis solet. Tunc om̃ino
quȩcunq sint prȩsentia corpora etiã
patentib oculis non uidentur: nec
ullȩ uoces prorsus audiunt᷑. Totus
animi contuitus aut in corporum
imaginib ẽ. ꝑ sp̃ualem: aut in reb
in corporeis. nulla corporis imagme
figuratis ꝑ intellectualem uisionem.
Sed cum sp̃ualis uisio. pęnitus alie¬
nato a sensib corporis animo. ima¬
ginib corporalium detinetur: siue
in somnis siue in extasi. si nichil signi¬

Expanded text:
corporum, quemadmodum corpora corporum, quemadmodum corpora ipsa per corpus, ita ut simul cernatur et homo aliquis praesens oculis et absens alius spiritu tamquam oculis. nam experti sumus sic adfectos et cum eis locutos, qui uere aderant, et cum aliis, qui non aderant, tamquam adessent. resipiscentes autem aliqui referunt, quod uidissent, aliqui non possunt; sic enim et somnia quidam obliuiscuntur, quidam meminerunt. quando autem penitus auertitur atque abripitur animi intentio a sensibus corporis, tunc magis dici extasis solet. tunc omnino quaecumque sint praesentia corpora etiam patentibus oculis non uidentur nec ullae uoces prorsus audiuntur: totus animi contuitus aut in corporum imaginibus est per spiritalem aut in rebus incorporeis nulla corporis imagine figuratis per intellectualem uisionem. Sed cum spiritalis uisio penitus alienato a sensibus corporis animo imaginibus corporalium detinetur siue in somnis siue in extasi, si nihil signi
Abbreviated transcription (Latin):
tes neq mente a sensib corporalib
alienata. in uisione corporali sumꝰ:
discernimus ab ea uisione sp̃ualẽ.
qua corpora absentia imaginalit̃
cogitamus. siue memoriter recor¬
dantes quȩ nouimus. siue quȩ non
nouimus & tam̃ st̃. in ipsa sp̃s cogi¬
tatione utcumq formantes. siue
quȩ om̃ino nusquam sunt. ꝓ arbi¬
trio uł opinatione fingentes abhis
om̃ib ita discernimus illa corpora¬
lia quȩ uidemus. & in quib prȩ¬
sentib sunt sensus corporis nr̃i: ut
non dubidemꝰ hȩc ẽẽ corpora. illas
uero imagines corpoꝵ. Cum autẽ
uł nuia cogitationis intentione
uł aliqua ui morbi. ut freneticis ꝑ
febrem accidere solet. uł cõmixtio¬
ne cuius qũa alterius sp̃s seu mali
seu boni. ita corporalium rerum
in sp̃u exprimuntur imagines.
quasi ipsis corpous sensib corpora
prȩsententur manente tamen etiam
in sensib corporis intentione. sic ui¬
dentur quȩ in sp̃u fiunt imagines

Expanded text:
tes neque mente a sensibus corporis . tes neque mente a sensibus corporis . alienata in uisione corporali sumus, discernimus ab ea uisione spiritalem, qua corpora absentia imaginaliter cogitamus, siue memoriter recordantes, quae nouimus, siue quae non nouimus et tamen sunt in ipsa spiritus cogitatione utcumque formantes siue quae omnino nusquam sunt pro arbitrio uel opinatione fingentes. ab his omnibus ita discernimus illa corporalia, quae uidemus et in quibus praesentibus sunt sensus corporis nostri, ut non dubitemus haec esse corpora, illas uero imagines corporum. cum autem uel nimia cogitationis intentione uel aliqua ui morbi, ut phreneticis per febrem accidere solet, uel conmixtione cuiusquam alterius spiritus seu mali seu boni ita corporalium rerum in spiritu exprimuntur imagines, tamquam ipsis corporis sensibus corpora praesententur manente tamen etiam in sensibus corporis intentione, sic uidentur, quae in spiritu fiunt imagines
Abbreviated transcription (Latin):
cta & manduca. & quȩ d̾s munda¬
uit tune cõmunia dixeris. in sp̃u
audiebat. redditus autẽ corporis
sensib idipsum quod uisum atq
auditum memoria tenuerat. in eo¬
dem sp̃u cogitando cernebat. Quȩ
om̃ia non corporalia sed corporali¬
um imagines erant. siue cũ primũ
in ipsa alienatione uisȩ sunt. siue
cum postea recordatȩ atq cogita¬
tȩ. Cum uero disceptabatur ꝙ̃. re¬
quirebatur. ut illa signa intelli¬
gerentur. mentis erat actio conan¬
tis: sed deerat effectus. donec nun¬
tiati sunt qui uenerant a cornelio.
At uͦ corporali etiam accedente
uisione. cum & sp̃s sc̃s rursꝰ ei in sp̃u
diceret. uade cum eis. ubi & illud
signum ostenderat. & impresserat
uoces: aduita diuinitus mens in¬
tellexit quid illis signis om̃ib age¬
retur. His atq huuismodi rebus
diligenter consideratis. satis apparet
corporalem uisionem referri ad spi¬
ritualem. eamq sp̃ualem referri
ad intellectualẽ. Sed cum uigilan¬

Expanded text:
cta et manduca" et "quae deus mundacta et manduca" et "quae deus mundauit, tu communia ne dixeris in spiritu audiebat. redditus autem corporis sensibus id ipsum, quod uisum atque auditum memoria tenuerat, in eodem spiritu cogitando cernebat. quae omnia non corporalia, sed corporalium imagines erant, siue cum primum in ipsa alienatione uisae sunt siue cum postea recordatae atque cogitatae. cum uero disceptabatur et requirebatur, ut illa signa intellegerentur, mentis erat actio conantis, sed deerat effectus, donec nuntiati sunt qui uenerunt a Cornelio; hac uero corporali etiam accedente uisione, cum et spiritus sanctus rursus in spiritu ei diceret: uade cum eis, ubi et illud signum ostenderat et inpresserat uoces, adiuta diuinitus mens intellexit, quid illis signis omnibus ageretur. his atque huius modi rebus diligenter consideratis satis adparet corporalem uisionem referri ad spiritalem eamque spiritalem referri ad intellectualem. Sed cum uigilan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbato regiquid illo signo por¬
tenderetur aꝑuit: ipse potius ꝓpħa
ꝑ hoc genus uisionis quod mentis ẽ
ꝓprium. quam ille qui ꝙ signum
corporaliter factum. corporalit̃ ui¬
derat. & transacti eius imaginem
in sp̃u cogitando cernebat. nec ali¬
quid intellectu poterat. nisi nosse
signũ esse. & quid significaret inqui¬
rere. Uidit petrus in alienatione
mentis uas quatuor lineis alligatũ
submitti de cęlo plenum uariis
animalib. cum audiuit & uocem.
macta & manduca. Qui cum red¬
ditus sensib de uisu disceptaret:
ecce quos cornelius miserat. nuntia¬
uit eos sp̃s dicens. Ecce uiri quęxt̃
te : sed surge. descende & uade cum
eis. quia ego misi eos. Qui cum ue¬
nisser ad cornelium. quid in illa ui¬
sione intellexerit. ubi audierat. q̃
ds mundauit tune cõmunia dixe¬
ris: ipse indicauit dicens. Sed michi
ds ostendit neminem comunem aui
ergo illum discum uideret. alienatus
a corporis sensib ꝙ illas uoces ma¬

Expanded text:
ustrata perturbato regi, quid illo signo porustrata perturbato regi, quid illo signo portenderetur, aperuit, ipse potius propheta per hoc genus uisionis, quod mentis est proprium, quam ille, qui et signum corporaliter factum corporaliter uiderat et transacti eius imaginem in spiritu cogitando cernebat nec aliquid intellectu poterat nisi nosse signum esse et, quid significaret, inquirere. Uidit Petrus in alienatione mentis uas quattuor lineis alligatum submitti de caelo, plenum uariis animalibus, cum audiuit et uocem: macta et manduca. qui cum redditus sensibus de uisu disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei spiritus dicens: ecce, uiri quaerunt te; sed surge, descende et uade cum illis, quia ego misi eos. qui cum uenisset ad Cornelium, quid in illa uisione intellexerit, ubi audierat: quae deus mundauit, tu ne communia dixeris, ipse indicauit dicens: et mihi deus ostendit neminem communem aut ergo illum discum uideret alienatus a corporis sensibus, et illas uoces „ma
Abbreviated transcription (Latin):
in animo inuenerimus. Et si quide
sp̃s irrationalis est. ueluti pecoris:
hucusq oculi nuntiant. Si autẽ ani¬
ma rationalis est: etiam intellectui
nuntiatur qui &. sp̃ui prȩsidet: ut
si illud quod hauserant oculi. atq
id spiritui ut eius illic imago fieret
nuntiauerunt alicuius rei signum
est: aut intelligatur continuo quid
significet aut quęratur: qm̃ nec in¬
telligi nec requiri nisi officio mentis
potest. Uidit rex balthasar articu¬
los manus scribentis in pariete:
continuoq ꝑ corporis sensum una¬
go rei corporaliter factȩ sp̃ui eius
impressa est. atq ipso uiso facto atq
p̃terito illa in cogitatione ꝑman¬
sit. Uidebatur in sp̃u & non intel¬
ligebatur: nec tunc intellictũ erat
hoc signum cum corporaliter fieret.
atq oculis corporalib appareret.
Iam tamen signum ẽẽ intelligebat᷑.
id habens ex mentis officio. Et quia
requirebatur quid significaret: etĩã
ipsam inquisitionẽ utiq mens age¬

Expanded text:
in animo inuenerimus. et siquidem in animo inuenerimus. et siquidem spiritus inrationalis est, ueluti pecoris, hoc usque oculi nuntiant; si autem anima rationalis est, etiam intellectui nuntiatur, qui et spiritui praesidet, ut, si illud, quod hauserunt oculi atque id spiritui, ut eius illic imago fieret, nuntiauerunt, alicuius rei signum est, aut intellegatur continuo, quid significet, aut quaeratur, quoniam nec intellegi nec requiri nisi officio mentis potest. Uidit rex Baltasar articulos manus scribentis in pariete continuoque per corporis sensum imago rei corporaliter factae spiritui eius inpressa est atque ipso uiso facto ac praeterito illa in cogitatione permansit. uidebatur in spiritu et non intellegebatur, nec tunc intellectum erat hoc signum, cum corporaliter fieret atque oculis corporalibus adpareret, iam tamen signum esse intellegebatur id habens ex mentis officio. et quia requirebatur, quid significaret, etiam ipsam inquisitionem utique mens age
Abbreviated transcription (Latin):
uisoꝵ. corporale. sp̃uale. intellectua¬
deranda sunt: ut ab inferiorib ratio
ad suꝑiora conscendat. Iam quidem
suꝑius exemplum ꝓposuimus: quo
in una sententia om̃ia tria uidean¬
tur. Cum enĩ legitur diliges ꝓximũ
tuum sicut teipsum. corporaliter
litterę uidentur. sp̃ualiter ꝓrimus
cogitatur. intellectualiter dilectio conspi¬
citur. Sed & litterȩ absentes possunt spi¬
ritualiter cogitari: & ꝓximus presens
potest corporaliter uideri. Dilectio au¬
tem nec ꝑ substantiam suam potest ocu¬
lis corporis cerni: nec ꝑ imaginẽ cor¬
pori similem sp̃u cogitari. sed sola
mente idest intellectu cognosci ꝙ̃.
ꝑspici. Corporalis sane uisio. nulli
hoꝵ generi presidet: sed quod ꝑeã
sentitur illi sp̃uali quasi presidenti
nuntiatur. Nam cum aliquid ocu¬
lis cernitur. continuo fit imnago eius
ĩn sp̃u: sed non dinoscitur facta nisi
cum ablatis oculis ab eo quod per
oculos uidebamus. imaginẽ eius

Expanded text:
uisorum, corporale, spiritale, intellectuauisorum, corporale, spiritale, intellectuaderanda sunt, ut ab inferioribus ratio ad superiora conscendat. iam quidem superius exemplum proposuimus, quo in una sententia omnia tria genera uideantur. cum enim legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, corporaliter litterae uidentur, spiritaliter proximus cogitatur, intellectualiter dilectio conspicitur. sed et litterae absentes possunt spiritaliter cogitari et proximus praesens potest corporaliter uideri, dilectio autem nec per substantiam suam potest oculis corporis cerni nec per imaginem corpori similem spiritu cogitari, sed sola mente, id est intellectu, cognosci et percipi. corporalis sane uisio nulli horum generi praesidet, sed quod per eam sentitur, illi spiritali tamquam praesidenti nuntiatur. nam cum aliquid oculis cernitur, continuo fit imago eius in spiritu; sed non dinoscitur facta, nisi cum ablatis oculis ab eo, quod per oculos uidebamus, imaginem eius
Abbreviated transcription (Latin):
tellectum. sicut sp̃m multismodis
appellatum ẽẽ comperimus. Siue autẽ
intellectuale dicamus siue intelligibi¬
le hoc idem significamus: quanqũ̾a
non nichil intereẽ nonnulli uolue¬
rint. ut intelligibilis sit res ipsa quȩ
solo intellectu ꝑcipi podest. intellectũa¬
lis autẽ mens quȩ intelligit. Sed esse
aliquam rem. quȩ solo intellectu cer¬
ni possit. ac non etiam intelligat: ma¬
gna ꝙ. difficilis quęstio est. Esse aut̃e
rem quȩ intellectu ꝑcipiat. &. non etiã
intellectu ꝑcipi possit: non arbitror
quenquã uł putare uł dicere. Meis
quippe non uidetur insi mente. Qͥa
ergo uideri potest. intelligibilis: quia
ꝙ uidere. intellectualis est: scdm illam
distinctionẽ. Quappter sequestrata illa
difficillima quęstione. utrum sit ali¬
quid quod tantum intelligat᷑ &.
non intelligat: nunc intellectuale
& intelligibile sub eadem significatio¬
ne appellamus. Tria igit᷑ ista genera

Expanded text:
tellectum, sicut spiritum multis modis tellectum, sicut spiritum multis modis appellatura esse conperimus; siue autem intellectuale dicamus siue intellegibile, hoc idem significamus. quamquam nonnihil interesse nonnulli uoluerint, ut intellegibilis sit res ipsa, quae solo intellectu percipi potest. intellectualis autem mens, quae intellegit; sed esse aliquam rem quae solo intellectu cerni possit ac non etiam intellegat magna et difficilis quaestio est. esse autem rem, quae intellectu percipiat et non etiam intellectu percipi possit, non arbitror quemquam uel putare uel dicere; mens quippe non uidetur nisi mente. quia ergo uideri potest, intellegibilis, quia et uidere, intellectualis est secundum illam distinctionem. quapropter sequestrata illa difficillima quaestione, utrum sit aliquid, quod tantum intellegatur nec intellegat, nunc intellectuale et intellegibile sub eadem significatione appellamus. Tria igitur ista genera
Abbreviated transcription (Latin):
prȩtatio. Minus ergo ꝓpħa qui rerum
quȩ significantur illa ipsa sola signa
in sp̃u ꝑ rerum corporalium imagi¬
nes uidet. & magis ꝓpħa qui solo
earum intellectu pręditus est: sed
maxime ꝓpħa qui utroq p̾cellit. ut¬
& uideat in sp̃u corporalium rerum
significatiuas similitudines. & eas
mentis uiuacitate intelligat: sicut¬
danielis excellentia temptata ẽ &¬
ꝓbata. qui regi & somnium quod
uiderat dixit. ꝙ̃ quid significaret
aꝑuit. Et ipsȩ quippe imagines cor¬
porales in sp̃u eius expresse sunt.¬
& earum intellectus reuelatus iN
mente. Ex hoc ergo modo quo ap¬
pellatur in ista distinctione sp̃s
orabo autẽ & mente. ut &. signa re¬
rum formarentur in sp̃u. & eoꝵ¬
sp̃uale nunc appellauimꝰ tale genus
uisoꝵ. quali etiam corpoꝵ absentiũ
imagines cogitamus. Intellectuale
autẽ illud excellentius quod mentis
ꝓprium est. nec michi occurrit om̃i¬
no ita plurib modis dici posse in¬

Expanded text:
pretatio. minus ergo propheta, qui rerum, pretatio. minus ergo propheta, qui rerum, quae significantur, sola ipsa signa in spiritu per rerum corporalium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est; sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut et uideat in spiritu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate meDanielis excellentia tentata et probata, qui regi et somnium quod viderat, dixit, et quid significaret, aperuit. Et ipsae quippe imagines corporales, in spiritu eius expressae sunt, et earum intemente. ex hoc ergo modo, quo appellatur in ista distinctione spiriorabo autem et mente, ut et signa rerum formarentur in spiritu espiritale nunc appellauimus tale genus uisorum, quali etiam corporum absentium imagines cogitamus. Intellectuale autem illud excellentius, quod mentis est proprium. nec mihi occurrit omnino ita pluribus modis dici posse in
Abbreviated transcription (Latin):
est. cum. signis hoc est linguȩ. accesse¬
rit intellectus. ut non sp̃u tantum.
sed etiam mente agatur quod agit᷑:
Proinde quib signa ꝑ aliquas rerũ
temporalium similitudines demonstra¬
Ibantur
in sp̃u. nisi accessẽrat mentis officium
ut etiam intelligerentur. nondum
erat ꝓpħia. magisq ꝓpħa erat qui inter¬
pretabatur quod alius uidisset. quã
ipse qui uidisset. Unde apparet ma-¬
gis ad mentem ꝑtinere ꝓpħiam qũa
ad sp̃m istum. qui modo quodã pro¬
prio uocatur sp̃s. uis animȩ quȩdam
mente inferior. ubi corporalium rerũ
similitudines exprimuntur. Itaq ma¬
gis ioseph ꝓpħa. qui intellexit qͥd signifi¬
carent septenȩ spicȩ. & septenȩ boues:
quam pharao qui eas uidit in somnis.
Illius enim sp̃s informatus est ut uide¬
ret. huius mens illuminata ut in¬
telligeret. Ac ꝑ hoc in illo erat lingua.
in isto ꝓpħia: quia in illo rerum im̃a¬
ginatio. in isto umagiationum inter¬

Expanded text:
est: cum signis, hoc est linguae accesseest: cum signis, hoc est linguae accesserit intellectus, ut non spiritu tantum, sed etiam mente agatur quod agitur. Proinde, quibus signa per aliquas rerum corporalium similitudines demonstrabantur in spiritu, nisi accesserat mentis officium, ut etiam intellegerentur, nondum erat prophetia; magisque propheta erat, qui interpretabatur, quod alius uidisset, quam ipse qui uidisset. unde adparet magis ad mentem pertinere prophetiam quam ad istum spiritum, qui modo quodam proprio uocatur spiritus, uis animae quaedam mente inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. itaque magis Ioseph propheta, qui intellexit, quid significarent septenae spicae et septenae boues, quam Pharao, qui eas uidit in somnis; illius enim spiritus informatus est, ut uideret, huius mens inluminata, ut intellegeret. ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia, quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum inter
Abbreviated transcription (Latin):
do. nemo enim audit. sp̃s autẽ loqͥ¬
tur mysteria: satis indicat eam se
linguam hoc loco appellare. ubi sunt
significationes uelut iagines rerũ
ac similitudines. quȩ ut intelligant᷑
indigent mentis optutu. Cum autẽ
non intelliguntur: in sp̃u dicit eas¬
ẽe non in mente. Unde aꝑtius ait.
Si benedixeris sp̃u: quis supplet lo¬
cum idiotȩ: Quom dicet. amen. suꝑ
tuam benedictionem: quando quidẽ
nescit quid dicas: Quia ergo etiam
lingua. id est membro corporis quod
mouemus in ore cum loquimur.
signa utiq rerum dantur. non res
ipse ꝓferunturr: ꝓpterea transiato uer¬
bo linguam appellauit qũalibet si¬
gnoꝵ ꝓlationem priusquam intelli¬
gantur. Quo cum intellectus acces¬
serit qui mentis est ꝓprius: fit reue¬
latio uł agnitio. uł ꝓpħia ł doctrina
Proinde ait. Si uenero ad uos lingius
loquens. quid uobis ꝓdero nͥ loquar
uobis in reuelatione. aut in agnitio¬
ne. aut in ꝓpħia. aut in doctrina: id

Expanded text:
deo; nemo enim audit, spiritus autem loqudeo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu, qui subplet locum idiotae quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit, quid dicas? quia ergo etiam lingua, id est membro corporis, quod mouemus in ore, cum loquimur, signa utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea translato uerbo linguam appellauit quamlibet signorum prolationem, priusquam intellegantur: quo cum intellectus accesserit, qui mentis est proprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut in prophetia aut in doctrina? id
Abbreviated transcription (Latin):
nouat᷑ in agnitione dĩ scđdm imaginẽ eiꝰ
qͥ creauit eũ. Item cũ dixisset. igitur ipse
ego mente seruio legi cłi. car ne autẽ le¬
gi peccati: alio loco eandem senten¬
tiam commemorans. caro inquit
uultis faciatis. Quam dixit mentẽ.
hanc etiam sp̃m appellauit. Dicitur
Ex his om̃ib modis quos cõmemo¬
rauimus quib appellatur sp̃s. ñ
traximus hoc uocabulum quo appel¬
lauimus sp̃uale hoc uisionis genus
de quo nunc agimus: sed ex illo uno
modo quem inuenimus in ȩpła
ad chorinthios. quo sp̃s a mente di¬
stinguitur euidentissimo testimonio
Si enim orauero inquit lingua. sp̃s
meus orat: mens autẽ mea infru¬
ctuosa est. Cum ergo linguam intel¬
ligatur hoc loco dicere obscuras &
mysticas significationes. a quib si
intellectum mentis remoueas:. nemo
ȩdificatur audiendo quod non intel¬
ligat: unde etiam dicit. qui enĩ loqui¬
tur lingua non hominib loquit᷑. sed

Expanded text:
nouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, nouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. item cum dixisset: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati, alio loco eandem sententiam commemorans, caro, inquituultis faciatis, quam dixit mentem, hunc etiam spiritum appellauit. dicitur Ex his omnibus modis, quos commemorauimus, quibus appellatur spiritus, non traximus hoc uocabulum, quo appellauimus spiritale hoc uisionis genus, de quo nunc agimus, sed ex illo uno modo, quem inuenimus in epistula ad Corinthios, quo spiritus a mente distinguitur euidentissimo testimonio. si enim orauero, inquit, lingua, spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
seminatur corpus animale. resur¬
get corpus sp̃uale. eo quod miris
modis ad omnem facilitatẽ. ꝙ in¬
corruptionem sp̃ui subdat᷑. & sine
ulla indigentia corporalium ali¬
mentoꝵ solo iuuificetur sp̃u: ñ
quod incorpoream substantiam sit
habiturum. Neq enim q hoc cor¬
pus quale nunc habemus animȩ
haber substantiam. & hoc est quod
anima: quia dictum est animale.
Item sp̃s dicitur aer iste. uł flatus eiꝰ¬
idest motus eius: sicut dictum est.
ignis. grando. nix. glaties. sp̃s tempe¬
statis. Dicitur etiam sp̃s anima siue
Et quis scit. sp̃s filioꝵ hominis si ascen¬
dit ipse sursum. & sp̃s pecoris si de¬
scendat ipse deorsum in terram. Dici¬
tur sp̃s &̃ ipsa mens rationalis. ubi ẽ¬
quidam quasi oculus animȩ: adqũe
ꝑtinet imago & agnitio dĩ. Unde di¬
cit apłs. Renouamini in sp̃u mentis ur̃e. &
induite nouũ hominẽ qͥ scđd̾m dm creatus
ẽ: eũ & alibi dicat de interiore homine. qͥ re¬

Expanded text:
seminatur corpus animale, surseminatur corpus animale, surget corpus spiritale, eo quod miris modis ad omnem facilitatem et incorruptionem spiritui subdatur et sine ulla indigentia corporalium alimentorum solo uiuificetur spiritu, non quod incorpoream substantiam sit habiturum; neque enim et hoc corpus, quale nunc habemus, animae habet substantiam et hoc est quod anima, quia dictum est animale. item spiritus dicitur uel aer iste uel flatus eiid est motus ejus, sicut dictum est: Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Dicitur etiam spiritus  scriptum est: Et quis scit, spiritus filiorum hominis si ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram ? Dicitur sptanquam quidam oculus animae; ad quem pertinet imago et agnitio Dei. Unde dicit apostolus: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui secundum deum creatus est, cum et alibi dicat de interiore homine: qui re
Abbreviated transcription (Latin):
uł certe non tanta necessitas exigat
Satis est ergo scire corporale aliquid
uł ꝓprie dici cum de corporib agit᷑:
uel etiam transsato uocabulo sicut
dictum est. quia in ipso habitat
om̃is plenitudo diuinitatis corpora¬
liter. Neq enim diuinitas corpus
est. Sed quia sacramenta ueteris te¬
stamenti appellat umbras futuri:
ꝓpter umbrarum comparationẽ.
corporaliter dixit habitare in xp̃o
plenitudinem diumitatis. quod in
illo impleantur omĩa quȩ in illis
umbris figurata sunt: ac sic quo¬
dammodo umbrarum illarum
ipse sit. corpus. hoc est figurarum
& significationum illarum ipse sit
ueritas. Sicut ergo ipsȩ figurȩ si¬
gnificatiuȩ. translato utiq uoca¬
bulo non ꝓprie dictȩ sunt umbrȩ:
ita &. quod ait plenitudinẽ diuini¬
tatis corporaliter habitare. transia¬
to uerbo usus est.Sp̃uale autẽ plu¬
rib modis dicit᷑. Nam ꝙ corpus
quod futurum est in resurrectione
scõꝵ sp̃uale appellat apłs ubi ait.

Expanded text:
uel certe non tanta necessitas exigat. uel certe non tanta necessitas exigat. satis est ergo scire corporale aliquid uel proprie dici, cum de corporibus agitur, uel etiam translato uocabulo, sicut dictum est: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. neque enim diuinitas corpus est, sed quia sacramenta ueteris testamenti appellat umbras futuri, propter umbrarum conparationem corporaliter dixit habitare in Christo plenitudinem diuinitatis, quod in illo inpleantur omnia, quae illis umbris figurata sunt, ac sic quodammodo umbrarum illarum ipse sit corpus, hoc est figurarum et significationum illarum ipse sit ueritas. sicut ergo ipsae figurae significatiue translato utique uocabulo non proprie dictae sunt umbrae, ita et quod ait plenitudinem diuinitatis corporaliter habitare translato uerbo usus est. Spiritale autem pluribus modis dicitur. nam et corpus. quod futurum est in resurrectione sanctorum, spiritale appellat apostolus, ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
tatur: non ipsa cernitur. Hȩc st̃
tria genera uisionum. de quibus
& insuꝑiorib libris aliquid dyci¬
mus sicut res postulare uidebat᷑.
non tamen earum numerum cõ¬
memorauimus. Et nunc breuiter
eis insinuatis. qm̃ suscepta quȩstio
flagitat. ut de his aliquanto ube¬
rius disseramus. debemus ea certis
& congrus signare nominibus:
ne assidue circumloquendo mo¬
ras faciamus. Primum ergo appel¬
lemus corporale: quia ꝑ corpus ꝑ¬
cipitur: & corporeis sensib exhibet᷑.
Scdm̃ sp̃uale. Quicquid enim cor¬
pus non est. & tamen aliquid est:
iam recte sp̃s dicitur. Et utiq non
est corpus. qu̾auis corpori similis
sit imago absentis corporis: nec ipse
ille optutus quo cernitur. Tertium
uero intellectuale ab intellectu: quia
mentale a mente ipsa uocabuli no¬
uitate nimis absurdum est ut dica¬
mus. Hoꝵ uocabuloꝵ rationem
si subtilius reddam. ꝙ plixior & per¬
plexior sermo erit: cum hoc uł nulla

Expanded text:
tatur, non ipsa cernitur. Haec sunt tatur, non ipsa cernitur. Haec sunt tria genera uisionum, de quibus et in superioribus libris aliquid diximus, sicut res postulare uidebatur, non tamen earum numerum commemorauimus; et nunc breuiter eis insinuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat, ut de his aliquanto uberius disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne adsidue circumloquendo moras faciamus. primum ergo appellemus corporale, quia per corpus percipitur et corporis sensibus exhibetur; secundum spiritale: quidquid enim corpus non est et tamen aliquid est, iam recte spiritus dicitur et utique non est corpus, quamuis corpori similis sit, imago absentis corporis, nec ille ipse obtutus, quo cernitur; tertium uero inellectuale ab intellectu, quia mentale a mente ipsa uocabuli nouitate nimis absurdum est ut dicamus. Horum uocabulorum rationem si subtilius reddam, et prolixior et perplexior sermo erit, cum hoc uel nulla
Abbreviated transcription (Latin):
dentes oculis corporis. animo tam̃
corporales imagines intuemur. seu
ueras sicut ipsa corpora uidimus.
& memoria retinemus: seu fictas sic̃
cogitatio formare potuerit. Aliter
enim cogitamus cartaginẽ quam¬
nouimus: aliter alexandriam qũa
non nouimus. Tertium uero illud
quo dilectio intellecta conspicitur.
eas res continet quȩ non habent
imagines sui similes. quȩ non sunt
quod ipsȩ. Nam homo uł arbor uł
sol & quȩcumq alia corpora siue cȩ¬
lestia siue terrestria.ꝙ. prȩsentia
uidentur in suis formis & absentia
cogitantur in imaginib animo
impressis: & faciunt duo genera
uisoꝵ. unum ꝑ corporis sensus. alte¬
rum ꝑ sp̃m quo illȩ imagines conti¬
nentur. Dilectio autẽ nunquid alit̃
uidetur p̾sens in specie qua est: ꝙ.
aliter absens in aliqua imagine
sui simili. Non utiq. Sed quantũ
mente cerni potest: ab alio magis.
ab alio minus. ipsa cernitur. Si aũt
aliquid corporalis imaginis cogi¬

Expanded text:
dentes oculis corporis, animo tamen dentes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quamnouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. nam homo uel arbor uel sol et quaecumque alia corpora, siue caelestia siue terrestria, et praesentia uidentur in suis formis et absentia - cogitantur in imaginibus animo inpressis et faciunt duo genera uisorum: unum per corporis sensus, alterum per spiritum, quo illae imagines continentur. dilectio autem numquid aliter uidetur praesens in specie, qua est, et aliter absens in aliqua imagine sui simili? non utique. sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio minus ipsa cernitur; si autem aliquid corporalis imaginis cogi
Abbreviated transcription (Latin):
tan dixit. siue in corpore siue extra
corpus nescio. d̾s scit. Quod autẽ non
imaginaliter. sed ꝓprie udetur. & ñ
ꝑ corpus uidetur. hoc ea uisione ui¬
detur quȩ om̃s cȩteras superat. Ha¬
rum species atq differentias quantum
me dñs adiuuerit explicare curabo.
Ecce in hoc uno prȩcepto cum legit᷑.
diliges ꝓximum tuum sicut te ipsũ:
tria uisionum genera occurrunt.
Unum ꝑ oculos quib ipsȩ litterȩ u¬
dentur. alterum ꝑ spm̃ hominis qͦ
ꝓximus & absens cogitat᷑. tertium
ꝑcontuitum mentis. quo ipsa dile¬
ctio intellecta conspicitur. In his tri¬
bus generib: illud primum mani¬
festum est om̃ib. In hoc enĩ uidet᷑
cȩlum & terra: &. om̃ia quȩ in eis
conspicua sunt oculis nr̃is. Nec illud
alterum quo absentia corporalia co¬
gtantur: insinuare difficile est. Ipsũ
quippe cȩlum & terrã & ea quȩ in
eis uidere possumus. etiã in tenebris
constituti cogitamus. ubi nichil ui¬

Expanded text:
tan dixit: siue in corpore siue extra tan dixit: siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit. Quod autem non imaginaliter, sed proprie uidetur et non per corpus uidetur, hoc ea uisione uidetur, quae omnes ceteras superat. harum species atque differentias, quantum me dominus adiuuerit, explicare curabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tria uisionum genera occurrunt: unum per oculos, quibus ipsae litterae uidentur, alterum per spiritum hominis, quo proximus et absens cogitatur, tertium per contuitum mentis, quo ipsa dilectio intellecta conspicitur. in his tribus generibus illud primum manifestum est omnibus; in hoc enim uidetur caelum et terra et omnia, quae in eis conspicua sunt oculis nostris. nec illud alterum, quo absentia corpora corporalia cogitantur, insinuare difficile est; ipsum quippe caelum et terram et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil ui
Abbreviated transcription (Latin):
mentirinon posset apls qui tanta
cura egit ut discerneret quid sci¬
ret & quid nesciret: hoc ipsum eũ
intelligamus ignorasse. utrum qͣn¬
do in tertium cęlum raptus est in
corpore fuerit. quomͦ est anima in
corpore cum corpus uiuere dicit᷑.
siue uigilantis siue dormientis. si¬
ue inextasi a sensib corporis aliena¬
ta. an om̃ino de corpore exierit. ut
mortuum corpus iaceret. donec ꝑ¬
acta illa demonstratione membris
mortuus anima redderetur: &. non
quasi dormiens euigilaret. aut exta¬
si alienatus denuo rediret in sensus.
sed mortuus om̃ino reuiuisceret.
Proinde quod udit raptus in tertiũ¬
um cęlum. quod etiam se scire confir-¬
mat: ꝓprie uidit. non imaginaliter.
Sed quia ipsa a corpore alienatio
utrum om̃ino mortuum corpus re¬
liquerit. an scd̃m modum quendam
uiuentis corpous ibi anima fuerit.
sed mens eius ad uidenda uł audi¬
enda ineffabilia illius uisionis ab¬
repta sit. hoc incertum erat: ideo forsi¬

Expanded text:
mentiri non posset apostolus, qui tanta mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret, hoc ipsum eum intellegamus ignorasse, utrum, quando in caelum tertium raptus est, in corpore fuerit, quomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit raptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed mens eius ad uidenda uel audienda ineffabilia illius uisionis abrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsi
Abbreviated transcription (Latin):
illud cęlum ẽẽ scitur. &. in corpore
uisum eẽ nescitur: Si autẽ sp̃s erat
aut corporis imaginem prebutt. &¬
tam incertum est utrum corpus fue¬
rit. quam incertum ẽ utrum in cor¬
pore uisum sit. aut sic uisum est.
quomͦ uidetur mente sapientia si¬
ne ullis imaginib corpoꝵ. & nichil¬
ominus certum est uideri non potu¬
isse ꝑ corpus: aut ergo utrumq cer¬
tum est: aut utrumq incertum. aut
quomodo certum quod usum est.
incertum autẽ ꝑ quod uisum est:
Manifestum est enim incorpoream
naturam ab eo uideri non potuisse
ꝑ corpus. Corpora uero etiamsi posst̃
uideri sine corpore. non utiq sic ui¬
dentur ꝑcorpus. sed longe ille di¬
spar modus est. siquis est. Unde mi¬
rum. si posser apłm quasi simillimus
fallere. aut ad dubitationem cogere.
ut si corporeum cęlum non corporeis
oculis uidit: incertum sibi eẽ diceret.
utrum in corpore an extra corpus
id uiderit. Restat gͦ fortasse. ut qm̃

Expanded text:
illud caelum esse scitur et in corpore illud caelum esse scitur et in corpore uisum esse nescitur? si autem spiritus erat, aut corporis imaginem praebuit et tam incertum est utrum corpus fuerit, quam incertum est utrum in corpore uisum sit; aut sic uisum est, quomodo uidetur mente sapientia sine ullis imaginibus corporum, et nihilominus certum est uideri non potuisse per corpus . aut ergo utrumque certum est aut utrumque incertum aut quomodo certum, quod uisum est, incertum autem, per quod uisum est? manifestum est enim incorpoream naturam ab eo uideri non potuisse per corpus. corpora uero, etiam si non possent uideri sine corpore, non utique sic uidentur per corpus, sed longe ille dispar modus est, si quis est. unde mirum, si posset apostolum tamquam simillimus fallere aut ad dubitationem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
utrum corporeis oculis an sp̃u uide¬
recur. & ideo dictum est suie in cor¬
pore siue extra corpus nescio: quomͦ
non incertum erat ꝙ illud utrum
uere cęlum corporeum uideret᷑. aN
imaginaliter ostenderet᷑: Itemqsi sub¬
stantia incorporea uidebatur. non
in aliqua imagine corporis. sed sicut
uidetur iustitia. sapientia. & siquid
eiusmodi . &. hoc erat cȩlum: id quoq
manifestum est. oculis huius corpo¬
ris uideri aliquid tale non posse.
Ac ꝑ hoc si aliquid tale se uidisse scre¬
bat: non ꝑ corpus se uidisse dubita¬
re non poterat. Scio inquit hominẽ
in xp̃o ante annos quatuordecum.
Hoc scio: nemo dubitet. qui michi
credit. Sed utrum in corpore an extra
corpus: nescio. ds scit. Quid ergo scis
quod discernis ab eo quod nescis:
ne credentes fallantur: Raptum
inquit eundem hominẽ usq in
tertium cęlum. At illud cęlum: aut
corpus erat aut sp̃s. Si corpus erat
& corporeis oculis uisum est: eur

Expanded text:
utrum oculis corporis an spiritu uideutrum oculis corporis an spiritu uideretur — et ideo dictum est: siue in corpore siue- extra corpus nescio — quomodo non incertum erat et illud, utrum uere caelum corporeum uideretur an imaginaliter ostenderetur? itemque, si substantia incorporea uidebatur, non in aliqua imagine corporis, sed sicut uidetur iustitia, sapientia et si quid eius modi, et hoc erat caelum, id quoque manifestum est oculis huius corporis uideri aliquid tale non posse. ac per hoc, si aliquid tale se uidisse sciebat, non per corpus se uidisse dubitare non poterat. scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim. hoc scio nemo dubitet, qui mihi credit; sed, utrum in corpore an extra corpus nescio, deus scit. Quid ergo scis, quod discernis ab eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem hominem usque in tertium caelum. at illud caelum aut corpus erat aut spiritus. si corpus erat et corporeis oculis uisum est, cur
Abbreviated transcription (Latin):
raptus ascenderat. sic ergo &. suum
corpus appellaret. qu̾auis imaginẽ
corporis. quomͦ illud cęlum. quauis
imaginem cęli: neq curaret discer¬
nere quid sciret ꝙ̃. quid nesciret: id
est quia sciret raptum hominem usq
ad tertium cęlum. nesciret autem
utrum in corpore an extra corpus.
sed simplicter narraret uisionem.
earum rerum nominib appellans.
illa quȩ uidit. quarũ erant similia.
Nam & nos dicuus cum somnia
nr̃ã narramus. uł aliqũa in eis re¬
uelationem. uidi montẽ. uidi fluui¬
um. uidi tres homines &. siquid eius
modi: ea nomina tribuentes illis
imaginib quȩ habent res ipsȩ. qua¬
rum similes erant. Apłs autẽ illud
inquit scio. illud nescio. At si utrũq
imaginaliter apparuit: utrumq pa¬
riter scitur pariter ue nescitur. Si
autẽ ꝓprie cęlum. & ideo scitur. qͦ
cȩlum corporeum uidebatur: qua¬
re latebat utrum corporis oculis ui¬
deretur: Si autẽ incertum erat

Expanded text:
raptus ascenderat. sic ergo et suum raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud caelum quamuis imaginem caeli, neque curaret discernere, quid sciret et quid nesciret, id est quia sciret raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa, quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in eis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis imaginibus, quae habent res ipsae, quarum similes erant; apostolus autem, illud, inquit, scio, illud nescio. At si utrumque imaginaliter adparuit, utrumque pariter scitur pariterue nescitur; si autem proprie caelum — et ideo scitur — qucaelum corporeum uidebatur, quare latebat, utrum corporeis oculis uideretur? si autem incertum erat,