comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uestẽ exc̃p̃lo mulieris illiꝰ euangłicȩ con¬
tigisset. sub mom̃to tẽporis fuisse sa¬
natã. Serpens fluuiũ secabat. &
ripȩ in qua coystiteramꝰ annatabat
In nomine usqt dñi: iubeo te redire.
Mox se mala bestia ad uerbũ scĩ re¬
torsit: & in ulteriorẽ ripã nob̾ expe¬
ctantib transmeauit. Qd̃ cũ oms
ñ sine miraculo cerneremꝰ: altiꝰ inge¬
miscens ait. Serpentes me audiunt:
& homines ñ audiunt. Piscẽ paschȩ
dieb edere consuetꝰ: paulo ante horã
refectionis int̾rogat. an hab̾et᷑ in
ꝓmptu. Tũ cato diaconꝰ ad quẽ mo¬
nasterii ad ministratio ꝑtinebat. doctꝰ
ipse piscari: negat ꝑ totũ diẽ sibi ullã
cessisse capturã. Sed neq alios pis¬
catores qͥ uende solebant: quicquã
agere qͥuisse. Uade inqͥt mitte linũ
tuũ: captura ꝓueniet. Contigua
flumini ut sulpiciꝰ iste descripsit ha¬
bebamꝰ habitacula. Processimꝰ cuncti.

Expanded text:
uestem exemplo mulieris illius euangelicae conuestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti,
Abbreviated transcription (Latin):
ne dũ id facile putaret ꝑ ĩbecillos
clericos aut infirmos monachos
qͥuisse curari. Tũ martinꝰ recurrens
ad nota subsidia: noctẽ totã in
oratione puigilat. Mane orta tẽ¬
pestas: edẽ idoli usq ad fundam̃tũ
puoluit. Uerũ hȩc marcello teste
dicta sint. Pliã eiꝰ ñ dissimilẽ
in simili ope uirtutẽ. refrigerio
astipulante ꝑhibeo. Colũnã im̃se
molis cui idolũ suꝑstabat. parabat
euertere: sed nulla erat facultas
qͣ id daret᷑ effectui. Tũ ad orationẽ
suo more conuertit᷑. Uisã certũ ẽ
parilẽ qͦdãmodo colũnã ruere
de cęlo: quȩ ĩpacta idolo. totã
illã in expugnabilẽ molẽ soluit
in puluere. Parũ scilicet. si inuisi¬
bilit cęli uirtutib uteret̾: nisi ipse
uirtutes uisibilit̾ seruire martino
humanis eciã oculis cernerent.
ae autẽ re frigeriꝰ mͥ testis ẽ muliere
ꝓfluuio sanguinis laborantẽ. cũ martini

Expanded text:
nedum id facile putaret per inbecillos nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd me inqͥt scẽ sic aspicis: Tũ mar-¬
tinꝰ: ñ te inqͥt: sed eũ qͥ ceruici tuę
teter incubuit. Ita recessit diabolꝰ.
& reliqͥt familiare subselliũ Satisq
constat ab illo die auicianũ miti-¬
orẽ fuisse. seu qđ intellexerit egisse
se sẽꝑ assidentis sibi diaboli uolun
testate grassandi: cũ erubesceret mi¬
nist auctore. nec ministrũ auctor
urgeret. Ii uico autẽ abaciacensi
id ẽ castello ueteri. qđ nunc frequens
habitat᷑ a frĩb idolũ noueratis grandi
oꝑe constructũ Politissimis saxis moles
turrita surrexerat: quȩ in conũ
sullime ꝓcedens suꝑstitionẽ loci opis
dignitate seruabat. Huiꝰ destructi¬
onẽ: Marcello ibidẽ consistenti
prb̃o uir beatꝰ sȩpe mandauerat:
Post aliquantũ tẽpus regressus. in¬
crepat prb̃m: cur ad huc idoli stru¬
ctura consisteret. Ille causat᷑ uix mi¬
litari manu & ui publicȩ multi¬
tudinis tantã molẽ posse subuerti

Expanded text:
Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum MarQuid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter incumbit. Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intese semper adsidentis sibi diaboli uoluntuatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctore nec ministrum auctor urgueret. In uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti,
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ tu refrigeri prb̃r credo me-¬
ministi. nuꝑ nob̾ suꝑ hoc cũ romulo
auspici illiꝰ filio honorato & religi¬
oso uiro fuisse sermonẽ: qͥ hec nob̾
tanq incõpta referebat. & cũ futuris
ꝓuentib ꝑ assidua dãpna trepidaret.
ut ipse uidisti. magno secũ merore
lugebat. martinũ ñ in hȩc tẽpora
reseruatũ. Sed ut ad auicianũ
recurrã: qͥ cũ in omĩb locis cunctisq
urbib ederet crudelitatis suȩ in¬
fanda monim̃ta. turonis tantũ
innocens erat. & illa bestia quȩ hu-¬
mano sanguine & infeliciũ mortib
alebat᷑. mitẽ se atq tranqͥllũ beato
uiro p̾sente p̾stabat: memini qͦdã
die ad eũ uenisse martinũ qͥ ubi se¬
cretariũ eiꝰ ingressus ẽ: uidet post
tͣgũ ipsiꝰ demonẽ mirȩ magnitudinis
assidentẽ. Quẽ eminꝰ. ut uerbo quia
ita necesse. ẽ. parũ latino loqͣm̃. ex uł¬
flans: auicianꝰ se exufflari existimans.

Expanded text:
et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meet tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus aleviro praesente praestabat, memini quodam die ad eum venisse Martinum: qui ubi secretarium ejus ingressus est, vidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis assidentem. Quem eminus ut verbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans,
Abbreviated transcription (Latin):
cabunt. Pagũ quendã in
senonico annis singulis grando
uastabat. Cõpulsi extremis malis
incolȩ:ã martino auxiliũ popos¬
cer̃. Missa ꝑ auspiciũ p̾fectoriũ
uirũ satis fida legatio: c̃uiꝰ agros
specialit̾ grauior quã cęterorũ
assueuerat ꝓcella populari. Sed
facta ibi oratione martinꝰ. ita
uniuersã penitꝰ lib̾auit ab ingru¬
enti peste regionẽ: ut ꝑ uiginti annos
quib postea mansit in corpore. gran¬
dinẽ in illis locis nemo ꝑtulerit.
Q đ ne fortuitũ ẽẽ & ñ potiꝰ martino
p̃stitũ putaret᷑: eo anno qͦ ille de-¬
functꝰ ẽ rursũ incubuit rediuiua
tẽpestas. Adeo sensit & mundus
uiri fidelis excessũ: ut cuiꝰ uita iure
gaudebat. eiꝰdẽ mortẽ lugeret.
Cȩterũ si adhȩc ꝓbanda quȩ diximꝰ
testes etiã infirmior auditor exegerit:
ñ unũ ego hominẽ sed milia multa
ꝓducã & totã in testimoniũ uirtutis
exptȩ. senonũ aduocabo regionẽ.

Expanded text:
cabunt. Pagum quendam in cabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem.
Abbreviated transcription (Latin):
caret. Uidi quendã. appropiante
martino in aera raptũ. manib
extensis in sullime suspendi: ut
neqͣq solũ pedib attingeret. Siꝗ do
aute ex orcizandoꝵ demonũ mar-¬
tinꝰ oꝑam recepisset: neminẽ manib
attrectabat. neminẽ sermonib in¬
crepabat. sicut plerunq ꝑ clericos
rotat᷑ turbo uerborũ sed ad motis
inerguminis cęteros iubebat absce¬
dere: ac forib obseratis. in medio eccłȩ cilitio
circũtect. cinere respsus. solo stratꝰ.
orabat. Tũ .uͦ. cerneres miseros diuerso
exitu ꝑurgeri. Hos sublatis in sullime
pedib qͣsi de nube pendere. nec tam̃
uestes defluere suꝑfaciẽ. ne faceret
uerecundiã nudata pars corporũ.
At in parte alia uideres sine int̾roga¬
tione uexatos: & sua crimina con¬
fitentes. Nomina etiã nullo int̾ro¬
gante ꝓdebant. Ille se iouẽ: ille
mercuriũ fatebat᷑: Postremo cun¬
ctos diaboli ministrbs cũ ipso cer-¬
neres auctore crisciari: ut iã in

Expanded text:
caret. uidi quendam adpropiante caret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in
Abbreviated transcription (Latin):
festis auctorib. uel plerunq ipso
referente cognouimꝰ. Cȩterũ & si
dialogi speciẽ. qͦ ad leuiandũ fastidiũ
lectio uariaret᷑ assũpsimꝰ: nos pie
pͣstruere ꝓfitem̃ ystorię ueritatẽ.
Hec me extrinsecus inserere: nonnul¬
lorũ incredulitas ñ sine dolore meo¬
cõpulerit. Sed redeat ad nr̃m sermo
consessũ: in qͦ cũ me tã studiose audiri
uideã. fatebor necesse. ẽ aprũ fecisse
constant̃. qͥ repulit infideles: eos tantũ
udicans audere deb̾e qui credereñ.
lore totꝰ indanio. Non credent
martini uircutib. xp̃iani. qͣs demones
fatebant᷑: Monasteriũ beati uiri.
duob a ciuitate erat milib dispa-¬
ratũ. Sed si qͦtiens uenturꝰ ad eccłam
pedẽ extra cellulȩ suȩ lim̃ extul erat:
uideres ꝑ totã eccłam inerguminos
rugientes. & qͣsi adueniente iudice
agmina dãpnanda trepidare: ut
aduentũ ep̃i . clericis qͥuenturũ eẽ.
nescirent. demoniorũ gemitꝰ indi-¬

Expanded text:
festis auctoribus uel plerumque ipso festis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indi
Abbreviated transcription (Latin):
diuine maiestatis audiuit. qͥ sibi
hoc ab ipso auiciano relatũ. eẽ.
iurabat. Cȩterũ nolo miremini
ine hodie facere: qđ hesterno ñ
feci: ut ad singulas qͣsq uirtutes
nomina testiũ ꝑsonasq subnectã
ad qͣs si qͥs fuerit incredulus quia
ad huc in corpore sunt recurrat.
Exigit id infidelitas plurimorũ.
qͥini aliqͥb quȩ hesterno memo¬
rata sunt nutare dicunt᷑. Acci¬
piant. gͦ. testes ad huc incolumes.
atq uiuentes: quib quia de fide
nr̃a dubitant magis credant. Sed
si adeo infideles sunt: ꝓfiteor qͥa
nec illis sunt credituri. Miror autẽ
quẽꝗ qͥ uel tenuẽ sensũ religionis
habeat. tantũ piaculi uelle cõ¬
mittere: ut putet quẽꝗ de mar¬
tino posse m̃tiri. Eacessat a qͦquã
qͥsub dõ uiuit ista suspicio Neq enĩ
martinꝰ hoc indiget: ut m̃daciis
asserat᷑: Sed tam̃ totiꝰ sermonis fidẽ
alia dixisse. nec alia dicturos. quã
quȩ aut ipsi uidimꝰ. aut quȩ mani-¬

Expanded text:
diuinae maiestatis audiuit, qui sibi diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae mani
Abbreviated transcription (Latin):
noctis horrore iacere ante aliena
limina sacerdotẽ. Idq a uiciano
facile ꝑsuasũ: rursũ soluit᷑ in so¬
porẽ. Sed mox ui maiore concussus.
exclamat martinũ stare ꝓforib.
sibi ideo nullã qͥetẽ animi corporisq
ꝑmiti. Tardantib seruis: ipse ad
limina exteriora ꝓgredit᷑ Ibi
martinũ ut senserat dep̾hendit.
ꝑculsus miser tantȩ manifestati-¬
fecisti : Hichil te loqͥ necesse ẽ
Scio qͥd desideres iudeo qͥd reqͥras.
Discede quantociꝰ ne me ob inuiriã
tuã cęlestis ira consumat. Satis
soluerĩ huc usq pęnarũ. Crede.
quia ñ leuit̾ apud me actũ ẽ:
ut ipse ꝑcederẽ. Post discessũ autẽ
scĩ. aduocat officiales suos: iubet
oms custodias relaxari. & mox
ipse ꝓficiscit᷑. Ita fugato auiciano:
lȩtata ẽ ciuitas & lib̾ata. Hȩc
cũ multis auiciano referente
cõꝑta sint: tũ nuꝑ refrigeri prb̾r
quẽ corã uidetis: ab agarido fideli
uiro ex tribunis. sub inuocatione

Expanded text:
noctis horrore iacere ante aliena noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis manifestatifecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione
Abbreviated transcription (Latin):
or dinib catenatis. diuersa ꝑdendis
parari iubet genera pęnarũ: dis-¬
ponens postero die attonita ciui-¬
tate ad opus tã triste ꝓcedere.
Qđ ubi martino cõꝑtũ. ẽ: solus
paulo ante mediã noctẽ. ad p̃¬
toriũ bestiȩ illiꝰ tendit. Sed cũ
ꝓfundȩ noctis silentio qͥ escentib
cunctis nullꝰ forib obseratis pateret
ingressus: ante limina cruenta ꝓ-¬
sternit᷑. Interea auicianꝰ graui
sono sepult̾ angło ingruente ꝑ cel¬
lit̾. Seruus inquit dĩ ad tua limina
iacet. & tu qͥescis: Qua ille uoce
ꝑcepta: lecto suo turbatꝰ excutit᷑.
Conuocatisq seruis. trepidus ex¬
clamat martinũ eẽ. ꝓforib Irent
ꝓtinꝰ. claustra reserarent: ne dĩ seruus
pateret᷑ in iuriã. Sed illi ut . ẽ. omĩũ
natura seruorũ. uix prima limina
egressi. irridentes dñm suũ: qđ
sõno fuisset illusus. negant quẽq
iectantes. neminẽ nocte posse ui¬
gilare: ne dũ illi crederent in illo

Expanded text:
ordinibus catenatis, diuersa perdendis ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquiectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo
Abbreviated transcription (Latin):
familiaris incautior: linteũ suꝑ¬
positũ apullulã ibi . eẽ. ignarꝰ. at¬
traxit. Uas suꝑ constratũ marmore
pauim̾̃tũ decidit. Cunctis metu
extritis ne benedictio deperisset:
ampullula ꝑinde incolumis ẽ. reꝑta
acsi suꝑ plumas mollissimas deci¬
disset. Quȩ res ñ potiꝰ ad casũ. quã
ad martini.ẽ referenda uirtutẽ
cuiꝰ benedictio perire ñ potuit.
se uetuit. suppͥmet᷑: Cui qͥdẽ tẽ¬
pori : hic etiã saturianꝰ int̾fuit.
Canis nob ĩportuniqs oblatrabat.
In nomine inqͥt inartini: iubeo
te õmutescere. Cani hȩsit latratꝰ
in gutture. linguã ut abscisã pu-¬
tares obmutuit. Ita parũ. ẽ. ipsũ
martinũ fecisse uirtutes. Credite
m: quia alii etiã in nomine eiꝰ
multa fecer. Auiciani quondã
comitis. noueratis barbarã nimis.
& ultra oms cruentã feritatẽ. Hic
rabido sp̃u ingressus turonꝰ ciui-¬
tatẽ sequentib eũ miserabili facie

Expanded text:
familiaris incautior linteum supfamiliaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit.se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. consuetudo. benediceret. Ampullulã
uitreã istimodi fuisse: ut rotunda in
uentrẽ cresceret: ore ꝓducto. Sed
oris extantis cancauũ ñ repletũ: quia
id moris sit uascula cõplere. ut pars
ũbonib obstruendis lib̾a relinqͣt᷑.
Testabat᷑ prbr uidisse se oleũ sub Mar¬
tini benedictione creuisse. qͦ adex¬
undante copia suꝑne deflueret :
eandẽq dũ ad matrẽ familias uas-¬
culũ referret᷑ seruasse uirtutẽ Nã
in t̾ manꝰ pueri portantis ita sẽp ex¬
undasse oleũ: ut omẽ illiꝰ uestim̃tũ
copia suꝑfusi liquoris opiret. Matronã
ita usq ad sũmũ labrũ plenũ uas¬
culũ recepisse: ut prb̃r hodieq fate¬
at᷑. obdendi pessuli qͦ elaudi dili¬
gentiꝰ seruanda consuer̃. in uitro
illo spaciũ ñ fuisse. Hirũ & illud:
qđ huic me autẽ intuebat᷑. me¬
mini contigisse. Uas iuitreũ. cũ oleo
qđ martinꝰ benedixerat: in fenestra
paululũ editiore deposuit. Puer

Expanded text:
est consuetudo, benediceret: ampullam est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer
Abbreviated transcription (Latin):
nec differendo pietatẽ: iubet cir-¬
cũstantis popłi multitudinẽ sum¬
moueri. Episcopis tantũ & puellȩ
patre assistentib: in orationẽ suo illo
more ꝓsternit̾. Dem pusillũ olei cũ
exorcismi p̃fatione benedicit: ãtq
ita in os puellȩ scĩficatũ liquorẽ cũ
& linguã illiꝰ digitis teneret. infundit
Nec fefellit sc̃m uirtutis euentꝰ. Patris
nom̃ int̾rogat: mox illa respondet.
Proclamat pat̾ cũ gaudio parit̾ &
lacrimis. martini genua cõplexus.
& hanc pͥmã se filiȩ audisse uocẽ.
cunctis stupentib fatebat᷑. Ac ne
cuiꝗͣ id incredibile forte uideat᷑: ꝑ¬
hibeat uob̾ p̃sens euagriꝰ testimoniũ
ueritatis. Nam res ipsõ p̃sente tũ
gesta ẽ Parũ illud ẽ qđ nuꝑ arpagio
p̃s bitero referente cognoui: sed ñ p̃t̃¬
mittendũ uidet᷑ Nuiciani comitis
uxorẽ misisse martino oleũ: qđ ad di¬
uersas morborũ causas nec essariũ: sicut

Expanded text:
nec differendo pietatem - iubet cirnec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tenuisset: tandẽ ita exorsus. ẽ. Conue¬
nistis in qͥt ad me audiendũ & scĩ &
diserti : sed religiosas potiꝰ quã doctas
ut arbitror aures attulistis. audituri
me fide testis. ñ oratoris copia locuturũ
Quȩ autẽ hesterno dicta s: ñ reuoluã.
Illa qͥ ñ audier̃ ex scripto recognoscant.
Noua postumianꝰ expectat nunciaturꝰ
orienti: ne se in cõparatione martini
pͣferat occidenti. Ac pͥmũ gestit animꝰ:
qđ refrigeriꝰ in aurẽ suggerit explicari.
es in carnotena gesta. ẽ ciuitate.
mutam. Martino cȩpit offerre: p̃os-¬
cens ut linguã ligatã meritis suis
forte latꝰ illiꝰ abiebant: ualentiniano
atq uictricio: imparẽ se. ẽẽ. tantȩ
moli. sed illis qͣsi sanctiorib nichil
ĩpossibile fatebat᷑. At illi pias p̃ces
una cũ patre supplici uoce iun-¬
gentes: orare martinũ ut sperata
p̾staret. Nec cunctatꝰ ultra utrunq
p̃clarũ & ostendendo humilitatẽ

Expanded text:
tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuetenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare: res in Camutena gesta est ciuitate. mutam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis forte latus illius ambiebant, Valentino adque Victricio, inparem se esse tantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illi pias preces una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
& amatore subdiacono. Postremꝰ aureliꝰ
prb̃r dulcissimꝰ ms. longiori uia ueniens.
anelus cucurrit. Quid uos inquã
tã subito & tã insperati. tã ex diuersis
regionib tã mane concurritis : Nos
in qͥt hesterno cognouimꝰ gallũ istũ
ꝑtotũ diẽ martini narrasse uirtutes:
& reliqͣ in hodiernũ diẽ qͥa nox opp̃s¬
serat distulisse. Propterea maturauim
frequens auditoriũ facere. tantã ma-¬
teriã locuturo. Interea nunciat᷑ multos
seculariũ stare ꝓforib nec ingredi
audentes. sed ut admitterent᷑ orantes.
Tũ aper. neqͣquã inqͥt istos nob̾ admis¬
ceri conuenit: quia ad audiendũ
curiositate potiꝰ quã religione uener.
Confusus ego illorũ uice qͦs ñ admit¬
tendos. eẽ censebat: ẽgre tam̃ obtinui.
ut eucheriũ ex uicariis & celsũ admit¬
terent consularẽ. Cȩteri s̃ repulsi. Tũ
gallũ media in sede cõponimꝰ. Qui cũ
diu nobili sua uerecundia silentiũ

Expanded text:
et Amatore subdiacono: postremus Aurelius et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter, dulcissimus meus, longiore uia ueniens anhelus occurrit. Quid, inquam, tam subito et insperati tam ex diuersis regionibus tam mane concurritis? Nos, inquiunt, hesterno cognouimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio ẽ. etiã nota relegenti : siqͥdẽ
natura ita cõparatũ sit: ut meliore
qͥs conscientia se nosse congaudeat.
quȩ multorũ testimoniis ni esse in-¬
certa cognoscit. Nã & hic apͥma ad-¬
olescentia martinũ secutꝰ. nouit qͥdẽ
omĩa: sed libent̾ cognita recognoscit.
Fatebor enĩ tͥ galle. Martini mͥ sȩpiꝰ
auditas. eẽ. uirtutes: qͥppe qͥde eo
etiã litteris multa mandaueri: sed
ꝑgestorũ ãmirationẽ sẽꝑ mͥ noua s̃
quȩ de illo licet audita sepiꝰ reuoluunt.
Proinde additũ nob̾ refrigeriũ auditorẽ
eo ĩpensiꝰ gratulam̃: qͦ prõptiꝰ postumi¬
anꝰ iste qͥ hȩc orienti inferre festinat. qͣsi
sub testib consignatã abste accepturꝰ
.ẽ. ueritatẽ. Hȩc me loquente. gallo iã ad
narrandũ parato. irruit turba mo¬
nachorũ: euagriꝰ prb̃r. aper. sabastianꝰ
agricola. & post paululũ in gredit᷑
prb̃r nr̃ ȩtheriꝰ cũ calyppionẽ diacono

Expanded text:
cognitio est etiam nota relegenti; siquidem cognitio est etiam nota relegenti; siquidem natura ita comparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. Nam et hic a prima adolescentia Martinum secutus novit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. Fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse virtutes; quippe qui de eo etiam litteris multa mandaverim: sed per gestorum admirationem semper mihi nova sunt quae de illo, licet audita saepius, revolvuntur. Proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo impensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est veritatem. Haec me loquente, Gallo jam ad narrandum parato, irruit turba monachorum: Evagrius presbyter, Aper, Sebastianus Agricola: et post paululum ingreditur presbyter Aetherius cum Calupione diacono
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ diẽ fuisse conuentꝰ. & ea ibi ab
episcopis fuisse decreta. quȩ marcino
angłs nuntiarat. Hȩc cũ maxime¬
gallus necdũ explicitis quȩ statuerat
referre loqueret: puer familiaris in¬
gressus ẽ. nuntians refrigeriũ prbm
gallum adhuc. eoe. meli audire: an
exopta tissimo nob̾ uiro. qͥ officii
causa ad nos ueniebat occurrere. lũ
gallus. Etia si ñ ob aduentũ scĩssimi sa¬
cerdotis relinquenda nob̾ hȩc eãẽ. oatio:
nox ipsa cogebat huc usq ꝓtractũ finire
sermonẽ. Uerũ quia de marcini uirtu¬
tib neqͣꝗ explicari uniuersa potuer̃:
Hec uos hodie audisse sufficiat. Cras
reliqͣ dicemꝰ. Ita parit̾ actã galli spon¬
ẽ. Nã ut uides & postumiañ
instat & hic prb̃r qͥ hesterno audi¬
toriũ amisit expectat ut que de mar-¬
tino nr̃o in hodiernũ explicanda
distuleras: debitor sponsionis euoluas.
Non ignarꝰ qͥdẽ iste omĩũ quȩcunq
memoranda s̃. sed dulcis & grata

Expanded text:
ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiarat. XIV. CGallus, necdum explicatis quae statuerat referre, loqueretur; puer familiaris ingressus est, nuntians Refrigerium presbpimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis viro, qui officii causa ad nos veniebat, occurrere. Tum Gallus: Etiamsi non ob adventum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque protractum finire sermonem. Verum quia de Martini virtutibus nequaquam explicari universa potuerunt, haec vos hodie audisse sufficiat: cras reliqua dicemus. Ita pariter accepta hac Galli sponest: nam, ut vides, et Postumianus instat; et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis evolvas. Non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt: sed dulcis et grata
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. dicebat. Hȩc plerisq etiã in eodẽ
monasterio constitutis. incredibilia
uidebant᷑: ne dũ ego confidã oms̃
qͥ hec audient credituros. Nã nisi in¬
estimabile uita atq uirtutẽ martinꝰ
egisset: neqͣd apud nos tanta gła
p̃ditꝰ hab̾et᷑. Quanꝗ minime mirũ.
si in oꝑib martini infirmitas hu-¬
mana dubitauerit: cũ multos
hodieq uideamꝰ. ne euangłiis qͥdẽ
credidisse. AMaRT INo autẽ sepe
angłos uisos familiarit̾ & sensimꝰ:
& exꝑti sumꝰ. Rẽ minimã dicturꝰ
sũ: sed tam̃ dicã. Apud nemausũ.
episcoporũ sinodus habebat᷑ ad
quã quidẽ ire noluerat: sed qͥd
gestũ. e&̃. scire cupiebat. Casu
cũ eo iste sulpiciꝰ nauigabat: sed
ꝓcul ut sẽꝑ a cęteris in remota
nauis parte residebat. Ibi ei angłs
quid gestũ. eae. in sinodo nuntiauit.
Nos postea. tẽpus habiti concilii sol¬
licite reqͥrentes: satis cõꝑtũ habuimꝰ

Expanded text:
esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio convidebantur; nedum ego confidam omnes qui haec audient, credituros: nam nisi inaestimabilem vitam atque virtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
orare: ut ꝑqrentib indicaret: qͥd
illud diuini fuisset horroris: qđ fa¬
tebam᷑ nos abo sensisse. uel cũ qͥb
fuisset in cellula collocutꝰ. Tenuẽ
enĩ nos licet. & uix intellectũ ser¬
mocinantiũ sonũ: ꝓforib audisse.
Tũ ille diu multũq cunctatꝰ: sed
nichil erat qđ ei sulpiciꝰ ñ extor-¬
queret inuito: incredibiliora forte
dictur sũ. sed xp̃o teste ñ m̃tior. nisi
qͥsq ẽ. tã sacrilegꝰ. ut martinũ estimet
fuisse m̃aitũ. dicã in qͥt uob̾. sed uos
nulli queso dicatis. Agnes. teela
& maria mecũ fuer̃. Referebat
autẽ nob̃: uultũ atq habitũ singu-¬
larũ. Hec .uͦ. illo tantũ die: sed fre¬
quent̾ se ab eis confessus. ẽ. uisitari.
Petrũ etiã & paulũ apłos. uderi a
se sepius ñ negauit. Iã .uͦ. demones
ꝓut ad eũ qͥsq̃ uenisset. suis nominib
increpabat. Mercuriũ maxime pa¬
tiebat᷑ infestũ. Iouẽ brutũ atq hebetẽ

Expanded text:
orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud divini fuisset horroris quod fatebamur nos ambo sensisse, vel cum quibus fuisset in cellula collocutus: tenuem enim nos licet et vix intellectum, sermocinantium sonum pro foribus audisse. Tum ille diu multumque cunctatus sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret invito. Incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior: nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinum aestimet fuisse mentitum: Dicam, inquit, vobis; sed vos quaeso nulli dicatis. Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓder̃. fidelib autẽ satisfaciet exẽplũ
Uerũ ego ita uirtutẽ huiꝰ uirginis
p̃dicabo: ut tam̃ nichil illis quȩ
ad martiNym uidendũ ex lon¬
ginqͥs regionib sȩpe uener̾ ar¬
bitrer derogandũ. Siqͥdẽ hoc
beatũ uirũ affectu. frequent̾ etiã
dicturꝰ sũ postumiane. hoc tͥ. me
autẽ intuebat᷑ teste recte ꝑhibeo.
Q uodã die ego & iste sulpici ꝓforib
illiꝰ excubantes. iã ꝑ aliqͦt horas
cũ silentio sedebamꝰ: ingenti ho¬
nore & tremore. ac si ante angłi
tab̾naculũ mandatas excubias du¬
ceremꝰ: cũ qͥdẽ clauso cellulȩ suȩ ostio
nos ibi eẽ. nesciret. Interĩ colloquen¬
tiũ murm̃ audiuimꝰ. & mox hor¬
rore quodã circũ fundim̃: ac obstu¬
pentes. nec ignorare potuimꝰ nescio
qͥd fuisse diuinũ. Post duas fere
horas: ad nos martinꝰ egredit̾. Ac
tũ eũ iste sulpiciꝰ sicut apud eũ
nemo familiariᷤ loquebat᷑ cępit

Expanded text:
proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogandum, siquidem hoc beadicturus sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius sicut apud eum nemo familiarius loquebatur coepit
Abbreviated transcription (Latin):
ut fores suas. si eas mali obside uo¬
luerint. etiã bonis claudant. & ne
ad se ĩpbis sit liber accessus. ñ uere¬
ant᷑ excludere etiã sacerdotes. Totꝰ
hoc mundꝰ exaudiat. Uiderise a
martino uirgo ñ passa . ẽ. Non utiq
illa quẽcũq a se repulit sacerdotẽ:
sed in eiꝰ uiri conspectũ puella ñ
uenit. quẽ uide salus uidentiũ fuit.
Quis autẽ hoc aliꝰ p̃t̾ martinũ sacerdos
ñ ad suã iniuriã retulisset : Quos
aduersũ scãm uirginẽ motꝰ: quantasq
iras m̃te concepisset. Hereticã iudi-¬
casset: & anathematitandã. eẽ decre¬
uisset. Quã uͦ. illi beatȩ animȩ illas
uirgines p̃tulisset : quȩ crebris occur¬
sib ubiq se p̾bent obuias sacerdoti.
quȩ conuiuia sũptuosa disponunt.
quȩ una parit̾ accũbunt: Sed qͦme
ducit oratio : Paululũ iste lib̾ior
sermo repͥmendus. ẽ: ne in aliqͦrũ
forsitan incurrat offensã. Q enĩ in¬
fidelib obiurgationis uerba ñ

Expanded text:
ut fores suas, si eas malis obsistere uout fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum sanctam uirginem motus quantasque iras mente concepisset ? haereticam iudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset. Uerũ illa fortissimi uincla
ꝓpositi: ne martini qͥdẽ contẽplati¬
one laxauit. Ita uir beatꝰ accepta
ꝑ aliã feminã excusatione lauda¬
bili: ab illi forib quȩ uidendã se¬
salutandãq ñ dederat. letꝰ abs¬
cessit. O uirginẽ gloriosã: quȩ ne
a martino qͥdẽ passa ẽ se uideri.
Omartinũ beatũ: qͥ illã repulsam
ñ ad contumeliã suã dux̃. sed ma¬
gnificans illiꝰ cũ exultatione uir¬
tutẽ. inusitato in his dũtaxat re¬
gionib gaudebat exẽplo. Ergo
cũ haud longe ab illa uillula nos
manere nox ĩminens coegisset:
xeniũ beato uiro eadẽ illa uirgo
transmisit. Fecitq martinꝰ: qđ
antea ñ fecerat. Nulliꝰ enĩ ille unquã
xeniũ. nulliꝰ munꝰ accepit. Nichil
ex his quȩ uirgo uenerabilis miserat
refutauit: dicens benedictionẽ illiꝰ
a sacerdote minune respuendã.
quȩ. eã multis sacerdotib p̾ferenda.
Audiant quȩso uirgines istud exẽplũ.

Expanded text:
uenisset. uerum illa fortissimi uincula uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum,
Abbreviated transcription (Latin):
si iurorũ cohortib turba feminea
misceat᷑. Miles in acie: miles pugnet
in cãpo. Mulier se intra murorum
munim̃ta contineat. Habet & illa
głam suã: si pudicitiã uiro absente¬
casta seruauerit. Cuiꝰ hȩc pͥma uirtꝰ
& consũmata iuctoria ẽ : ñ uideri.
llud .uͦ. sulpici meminisse de credo:
qͦ affectu nob̾. cũ & tu corã ad¬
esses illã uirginẽ p̃dicaret: quȩ
ita se penitꝰ ab omĩũ uirorũ oculis
remouisset: ut ne ipsũ qͥdẽ martinũ¬
ad sexũ eã ille officii causa uisitare
uellet admiserit. Nã cũ ꝓpt̾ agellũ
illi p̾teriret. in qͦ se iã ante cõplures
annos pudica cohibebat: audita
fide illiꝰ atq uirtute diuertit. ut
tã illustris meriti puellã. religioso
officio ep̃s honoraret: Nos consequentes.
gauisurã illã uirginẽ putabamꝰ.
Si qͥdẽ hoc intestimoniũ uirtutis suę
eõ habitura: ad quã tanti nominis
sacerdos deposito ꝓpositi rigore

Expanded text:
si uirorum cohortibus turba feminea si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore
Abbreviated transcription (Latin):
fidei merito nescientes. parit̾ mili¬
tare tũ martinꝰ. uerba uob̃ ipsa di¬
cturꝰ sũ. dic mͥ inqͥt si unquã in bello
fiusti: si in acie constitisti. At ille res¬
pondens. frequent̃ inqͥt in acie steti
& bello frequent̾ int̾fui. Ad hȩc
martinꝰ. Dic mͥ .gͦ. Nunqͥd in illa acie
quȩ armata in p̾liũ parabat᷑. aut
iã aduersiu hostilẽ exercitũ collo¬
cato cõminꝰ pede. districto ense pu¬
gnabat. ullã feminã stare aut pu¬
gnare uidisti: Tũ demũ miles con¬
fusus erubuit: grãs agens errori suo
se ñ fuisse ꝑmissũ. nec asꝑa increpa¬
tione uerborũ sed uera & ratio¬
nabili scđm ꝑsonã militis cõpara¬
tione correctũ. Martinꝰ autẽ con-¬
uersus ad nos. sicut eũ frequens
fr̃m turba uallauerat: mulier inqͥt
uirorũ castra ñ adeat. Acies militũ
spe rata consistat: ꝓcul femina in
suo degens tabernaculo sit remota
Contẽptibilẽ enĩ reddit exercitũ.

Expanded text:
sexum suum fidei merito nescientes pariter milisexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum,
Abbreviated transcription (Latin):
ctio. ẽ: ut coniugiũ ꝑtineat. ad
ueniã. uirginitas spectet ad głam.:
fornicatio deputetur ad pęnã. nisi
satis factione purget᷑. Giles
qͥdã cingulũ in eccła monachũ
ꝓfessus abiecerat: cellulã sibi eminꝰ
in remoto qͣsi heremita uicturꝰ ere¬
xerat. Interea astutꝰ inimicꝰ uariis
cogitationib brutũ pectꝰ agitabat:
ut coniugẽ suã quã martinꝰ in mo¬
nasterio puellarũ. eẽ. p̃cepat. uolun¬
tate mutata secũ potiꝰ uellet habi¬
tare. Adiit .gͦ. martinũ fortis here-¬
mita: & quid hab̾et animi confi-¬
tet᷑. Ille uͦ uehem̃t̃ abnuere: Peminã
uiro rursus. iã monacho ñ marito:
incongrua ratione misceri. Postremo
cũ miles instaret: affirmans nichil
hoc ꝓposito eẽ nociturũ. se solo
coniugis uti uelle solatio. porro ne
rursus se in sua reuoluerent . ñ. eẽ.
mecuendũ . se. eẽ. militẽ xp̃i. illã
qͦq in eadẽ eiꝰdẽ militiȩ sacram̃ta

Expanded text:
ctio est, ut coniugium pertineat ad ctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
qui adhuc in isto manet: nouũ adã
potiꝰ induamꝰ. Boues ex parte pͣta¬
depauerant: porci etiã ñnulla suffo-¬
derant. Pars cętera quȩ manebat
illesa: diuersis florib qͣsi picta uer¬
nabat. Speciẽ in qͥt gerit pars illa
coniugii: quȩ pecore depasta: & si ñ
penitꝰ grãm amisit herbarũ. nullã
tam̃ florũ retinet dignitatẽ Illa uͦ.
quã porci pecora ĩmunda foder
fornicationis imaginẽ fęda p̃tendit
Cȩterũ illa portio quȩ nullã sensit in¬
iuriã: głam uirginitatis ostendit.
Herbis fȩcunda luxuriat. feni in ea
fructꝰ exuberat. & ultra omnẽ spe¬
tiẽ distincta florib qͣsi gẽmis mican¬
tib ornata radiat. Beata species: &
dõ digna. Nichil enĩ uirginitati ẽ.
cõparandũ. Ita & illi qͥ coniugia
fornicationi cõparant uehem̃t᷑ errans̃.
& illi qͥ coniugia uirginitati ȩquanda¬
estimant. miseri penitꝰ & stulti suns.
Uerũ hȩc a sapientib tenenda distin¬

Expanded text:
qui adhuc in isto manet, novum Adam qui adhuc in isto manet, novum Adam potius induamus. Boves ex parte pdepauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distin