comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut dm̃ timeatis: & timendo
a metis: Cassiodorus dicit quod
reuerentia ⁊÷ timor mixtus
amori. Sed dicitaliquis. sub aud¬
urmn dubitans dere surrectione.
Q uomodo resurgent mortui. cũ
mali corpore uenient subaud
aniuditi Insipiens tu quod
siminas int̃ra. non uiuificatur
nisi prius moriatur fisica rati.¬
one utit᷑ exemplo degrano ali¬
cuius seminis qđ morit᷑ in t̾ra
quando seminat᷑ quia lacteũ
efficitur. qđ post ea potentia
omĩpotentis dĩ uiuificatur: et
ꝓducit multa grana exse. qͥb
uerbis ostendere uult mortua
corpora rursus reparari ad
uitã : Et granũ qđ seminias r
corpus quod futurũ ÷ seminas
sed nudũ granũ. Ubi manifes.¬
tatur qm̃ dĩ qui sua potentia
purũ granũ & nudũ ab aristis
& culmo resuscitat in radices
culmũ stipulas. spicas. grania.
& aristas: Ipse quoq ñ Nuda
sed inmortalitate &iNcorrup¬
tione uetista. sua uirtute scoꝵ
resuscitabit corpora ꝓprias spi.¬
.ritib animata: & sicut non

Expanded text:
o ametis. Cassiodorus dicit quod reverentia est timor mistus amori. Sed dicet aliquis, vestrum, subaudis dubitans de resurrectione. Quomodo resurgent mortui? Quali autem corpore venient? subaudis ad judicium. Insipiens tu, quod seminas in terra, non vivificatur, nisi prius moriatur. Physica ratione utitur exemplo de grano alicujus seminis, quod moritur in terra quando seminatur, quia lacteum efficitur quod postea potentia omnipotentis Dei vivificatur, et producit multa grana ex se. Quibus verbis ostendere vult mortua corpora rursus reparari ad vitam. Et granum quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum. Ibi manifestatur quod Deus qui sua potentia purum granum et nudum ab aristis et culmo resuscitat in radices, in culmum, stipulas, spicas, grana et aristas: ipse quoque non nuda, sed immortalitate et incorruptione vestita, sua virtute, sanctorum resuscitabit corpora propriis spiritibus animata. Et sicut non
Abbreviated transcription (Latin):
de celo: Non ÷ eni incellieendu
qđ tuba corporale acciprat
angłs ul ipse uidex uoce eme¬
tat humanã: sed uox angeloꝵ
tuba appellat᷑ ꝓpter magnitu.¬
dinẽ. Unde dicitur in p̃falmo.
Ascendit dĩ iniubilatione &
dñs inuoce tuba. Tuba igitur
intelligit᷑ uox angłoꝵ. quȩ
iNsonuit dicens. hic quia ssũptꝰ¬
tione iuxta illud Cum facis
elemosinã: noli tuba canere
antete. id ÷ noli facere in mani¬
festationẽ. Canet enĩ subaudis
angłs tuba siue cumtuba id ÷
misonabit uoxangelica: & mor¬
tui resurgent iNcorrupti uel¬
integri sine diminutione mẽ¬
broꝵ & immortales : & nos fide¬
les immutabim᷑ subaudis i
melius agłam : quia aeterne uitȩ
immor talitate glorificabimur.
O portet enim corruptibile hoc
subaudis corpus induere in cor¬
ruptionẽ. id÷ qr resurrectio
INueritate futura ÷ : oport&
ut corruptio tollatur. & in¬
corruptio detur: Cum autẽ
mortale hoc induerit inmor¬
talitatẽ: quasi tangendo et
digito demoristrando corpus

Expanded text:
 intelligendum quod tubam corporalem accipiat angelus, vel ipse judex vocem emittat humanam, sed vox angelorum tuba appellatur propter magnitudinem, unde dicitur in Psalmo. Ascendit Deus in jubilationem, et Dominus in voce tubae . Tuba igitur ibi intelligitur vox angelorum quae insonuit, dicens: Hic Jesutione, juxta illud: Cum facis eleemosynam, noli tuba canere ante te , id est noli facere in manifestatione. Canet enim, subaudis angelus, tuba, sive cum tuba, id est insonabit vox angelica, et mortui resurgent incorruptipore, sine diminutione membrorum et immortales, et nos fideles immutabimur, subaudis in melius ad gloriam, quia aeternae vitae immortalitate glorificabimur. Oportet enim corruptibile hoc, subaudis corpus, induere incorruptionem; id est, quia resurrectio in veritate futura est, oportet ut corruptio tollatur, et incorruptio detur. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, quasi tangendo et digito demonstrando corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ subaudis uerus Inueteri testa¬
mento sacerdotes & reges unge
quantũ iniuisibili: grã uidelic&
impositionẽ. fuitq regesani¬
.marũ & sacerdotes popłoꝵ ut
scĩficent eos: iuxta qđ petrus
sacerdotiũ & qui sigr iauit nos
id t qui ad sigriauit nos sibi dando
signũ suũ nob dũ et sĩ dixiᵈ cp̃s
sicut misit me pat̃ &ego mitto
uos signũ suũ ineis posuit Et
treditam datur. ut dum illa red:
quȩ idõdatur ut certus sit deꝙ
pleatur: Nosergo arrã siue pignꝰ
accepimꝰ. gram uidelicet scĩ sp̃s
iNbaptisiate : ut securitatem
& certitudirĩe de ꝓmissionie
acterne patriȩ babeamꝰ Testem
dm̃ inuoco inanima meã id ẽ¬

Expanded text:
s, subaudis est verus. In Veteri Testamento sacerdotes et reges ungebquantum invisibili gratia videlicet impositionem, fiuntque reges animarum, et sacerdotes populorum, ut sanctificent eos, juxta quod Petrus sancta , qui et signavit nos, id est qui assignavit nos, dando signum suum nobis. Dum enim dixit Christus: Sicut me misit Pater, et ego mitto vos , signum suum in eis posuit, et  propter rem creditam datur, ut dum illa reddit, quae Deo datur, ut certus sit de compleatur. Nos ergo arrham sive pignus accepimus, gratiam videlicet sancti Spiritus in baptismate, ut securitatem et certitudinem de promissione aeternae patriae habeamus. Testem Deum invoco in animam meam, id e
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nũquã uos habituri estis
sed ꝑ eam quã ego ꝓlabore quo
laboraui inuobis habiturus sũ
&i si cotidie moriebat᷑. quomodo
uiuebat: Cotidie inquit morior
idt pericula mortis sustineo.
bent : dicendũ ÷ quia ꝓpterea¬
ipse pericula mortis sustinebat.
ut illi in regno aeternȩ beati¬
tudinus glorificarentur : Et ẽ
sensus: Ad superiora respici¬
ens &iam siuos ꝓficere uultis.
ego tamen mercedẽ laboris
habeo Unde & dicit ꝑ illam
ihu Securus & fixus inspe talia
loquebatur: quasi iam habens
qđ infuturo adepturus erat.
pugnare potest. uł quaritum
homo ferse potest. quid mihi
ꝓdest simortui non resurgent:
bestias in hoc loco appellat
homines bestiali more uiuen¬
tes. qui seditionẽ popłoꝵ aduer¬
sum eũ. ꝓuocauerunt apud
ephesum. ꝓpter dianȩ idolum.
cuius culturã predicabat
apłs destruendam Om̃ĩs labor
scõꝵ ad hoc tendit. ut resur.¬
rectiorus głam mereatur ꝑ¬
cipere.  Manducemus & bi¬
bamus: crasenĩ moriemur:

Expanded text:
quam non vos habituri estis, sed per eam quam ego labore quo ego laboravi, in vobis habiturus sum, et si quotidie moriebatur, quomodo vivebat? Quotidie, inquit, morior, id est pericula mortis sustineo. bent, dicendum est, quia ipse propterea pericula mortis sustinebat, ut illi in regno aeternae beatitudinis glorificarentur, et est sensus ad superiora respiciens: Etiamsi vos proficere non vultis, ego tamen mercedem laboris habeo, unde et dicit: Per illam Jesu. Securus et fixus in spe, talia loquebatur, quasi jam habens quod in futuro adepturus erat. pugnare potest, vel quantum homo ferre potest, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? Bestias in hoc loco appellat homines bestiali more viventes, qui seditionem popularem adversum eum provocaverunt apud Ephesum propter Dianae idolum, cujus culturam praedicabat Apostolus destruendam . Omnis labor sanctorum ad hoc tendit, ut resurrectionis gloriam mereantur percipere. Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.
Abbreviated transcription (Latin):
tius siquidẽ illis omĩb laboraui.
Gr̃a autẽ dĩ sum id qđ sũ: Id ÷ quod
in me nacua non fuit: Pliberũ
arbitriũ quo oꝑatus : grãe
uoluntati dĩ ideo dignus est
remuneratione Habundantius
illi solis iudȩis & singulis puitus
p̃dicauer̃: paulus autẽ & iudȩis
& gentibus predicauit pene uni¬
uersum mundũ ꝑ ambulans aut
ꝑse aut ꝑepistolas suas Uł etiam
in hoc plus illis laborauit: quia
usus ac potestate. sed labore ma¬
nuũ suarli uiuebat Vt plus
laborauit: diua illi iudeis qui
p̃dicauer̃ & factis miraculis
illoꝵ quia illi cognitionẽ unius
dĩa habebant. p̃aulus uero
gentib uitia uirtutesq miscen¬
tib. Illi udeis ꝓphetiã de xp̃o¬
p̃dicabant. ꝑ aulus gentib nullã
de xp̃o ꝓphetiã habentibus. Non
autẽ ego subaudis solus labora
& mͥ uerbũ predicationus minis¬
trando: Siue enĩ ego. siue illi
subaudis apłi alii. sic p̃dicaui mꝰ

Expanded text:
tius siquidem omnibus illis laboravi. tius siquidem omnibus illis laboravi. Gratia autem Dei sum id quod sum, id est, in me vacua non fuit. Per liberum arbitrium cooperatus est gratiae voluntati Dei, ideo dignus est remuneratione. Abundantius illi solis Judaeis et singulis provinciis praedicaverunt. Paulus autem et Judaeis et Gentibus praedicavit, pene universum mundum perambulans, aut per se, aut per epistolas suas. Vel etiam in hoc plus illis laboravit, quia unus hac potestate, sed labore manuum suarum vivebat. Vel plus laboravit, quia illi Judaeis qui et factis miraculis, illorum, quia illi cognitionem unius Dei habebant: Paulus vero gentibus, vitia virtutesque nescientibus. Illi Judaeis prophetiam de dicabantur. Paulus gentibus nullam de Christo prophetiam habentibus. Non ego autem, subaudis solus laboravet mihi verbum praedicationis ministrando. Sive enim ego, sive illi, subaudis alii apostoli, sic praedicavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Vbortius. ẽ qͥsine legitimo tẽpr
nascendi nascitur extra tẽpus.
uidelic& congruũ: aut ante quã
debeat nasci. aut post Iulius
caesar fuit abortiuus qͥposł
legitimũ tepus cũcęsarie natꝰ ÷.
secto matris utero. dic & apłs
abortiuus quodã modo exti¬
tit: quia post tẽpus natus in
xp̃o: quia non ab illo uocatus ÷
cũ adhuc eẽt incarne: sed cũ
iam index tera patris esset
collocatus. Uel abortiuus qr
sicut deuita abortiui desꝑat᷑.
sic & deuita pauli desꝑabatur
abin fidelib: quando eos ꝑseque¬
batur. qui utiq ꝑpetuã incur¬
risset mortẽ: nisi ei axp̃o fuis¬
set subuentũ. Uisus ÷ autẽ ei de
cȩlo post non paruũ tempus as.¬
censioriis suȩ quando cȩcatus :
iriuia dũ ꝑgeret damascũ: &
minunus tempore & uocatione
quia ultimus uocatus. maximꝰ
autẽ labore. dignitate. & p̃dica.¬
tione: sicut. ipse in sequentibus
manifestat ubi dicit habundan¬

Expanded text:
Abortivus est, qui sine legitimo tempore Abortivus est, qui sine legitimo tempore nascendi nascitur: extra tempus videlicet congruum, aut antequam debeat nasci, aut post. Ut Julius Caesar fuit abortivus qui post legitimum tempus cum caesarie natus est, secto matris utero: sic et Apostolus abortivus quodammodo exstitit, quia post tempus natus est in Christo, quia non ab illo vocatus est cum adhuc esset in carne, sed cum jam in dextera Patris esset collocatus; vel abortivus est, quia sicut de vita abortivi desperatur, sic et de vita Pauli desperabatur a fidelibus, quando eos persequebatur. Qui utique perpetuam incurrisset mortem, nisi ei a Christo fuisset subventum. Visus est autem ei de coelo post non parvum tempus ascensionis suae, quando caecatus est in via dum pergeret Damascum , et minimus est tempore et vocatione, quia ultimus est vocatus. Maximus autem labore, dignitate et praedicatione, sicut ipse in sequentibus manifestat, ubi dicit: Abundan
Abbreviated transcription (Latin):
uit nos: & quia uisus÷ caephȩ:
Caephas sirũ est & hebreũ: pecrus
grecũ & latinũ. Lic& certum
locũ non definiant eugłiste
ubi apparuerit ei: tamen cre-¬
dendũ quia ei apparuit. Et
post hȩc xi. octaua iudelicet
die resurrectionis suae quando
cum aliis erat thomas Deinde
uisus ÷ plusqũã quingentis frib:
simul. idt̃ credentib. Hoc quoq
uerum ÷ licet euangłiste non
cõmemorent: Ex quib multi
manent incorpore usq adhuc
sed quos si uultis i terrogare
potestis Quidã autẽ dormier̃
id ÷ mortui sunt. Qđ idõ dicit
quia facilius potuerunt suscita¬
ri axp̃o de somno mortis. qua aiuis
a socio suo desomno lectali:
Deiide uisus ÷ iacobo qͥssponde¬
rat incena nonse manducatu¬
rũ aut bibiturũ: donec uider&
xp̃m amortus resusciͣtũ: Deinde
apłis omĩb & in monte ubi c̃sti¬
tuerat eos ir e: & quando cȩlos
petiit: Nouissime autẽ omruũ
tã q̃uã abortiuo: uisus ÷ & mihi

Expanded text:
nos; et quia visus est Cephae. Cephas Syrum est et Hebraeum, Petrus Graecum et Latinum. Licet certum locum non definiant Evangelistae ubi apparuerit ei, tamen credendum est, quia apparuerit ei. Et post haec undecim: octava videlicet die resurrectionis suae, quando cum aliis erat Thomas. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, id est credentibus. Hoc quoque verum est, licet evangelistae non commemorent. Ex quibus multi manent, in corpore, usque adhuc, subaudis quos si vultis interrogare potestis; quidam autem dormierunt, id est mortui sunt, quod ideo dicit, quia facilius poterunt suscitari a Christo de somno mortis, quam quis a socio suo de somno lectuli. Deinde visus est Jacobo, qui spoponderat in coena Domini non se manducaturum aut bibiturum donec videret Christum a mortuis suscitatum. Deinde apostolis omnibus, in monte ubi constituerat eos ire, et quando coelos petiit. Novissime autem omnium, tanquam abortivo visus est et mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
audissi mortui non resurgunt.
In his locis sillogismis dialecticis
utitur apłs: & uidet᷑ denegare
qđ confirmat: Non sunt enim
falsi testes apłi: quia xp̃s resur
rexit & mortui resurgunt. Et
si ita⁊ ut quidã ur̃m dicunt.
adhuc estis inpetcatis ur̃is qui
baptizati inifide mortis xp̃i
& resurrectionis fuistis. ut remis¬
sionẽ acceꝑitis peccatoꝵ Ergo
non credentes xp̃m resurrexisse
inpeccatis suis manebant quia
baptismus nom ꝓdest: nisi in
fide xp̃i. Ergo & qui dor mier̃¬
inxp̃o: id÷ credentes ex uobis in
ap̃m qui iã mortui sunt perier̃:
sed si ita ÷ uit uosputatis. denegan¬
do talia. dicit loquins dialectice.
sumus subaudis ain alia
quȩ erit post resui i uonein
miserabiliores siuem¬
hac uita fruunt. Luuicanitu.
crap ulantur. inebriantu.
ieiunamus. ilamꝰ. ab uxoris.
abstinem. ab inlicitis cauemus.
multa aduersa & in comoda

Expanded text:
si mortui non resurgunt. In his locis, syllogismis dialecticis utitur Apostolus, et videtur negare quod confirmat. Non sunt enim falsi testes apostoli, quia et Christus surrexit, et mortui resurgent. Et si ita est, ut quidam vestrum dicunt, adhuc estis in peccatis vestris, quia baptizati in fide mortis Christi et resurrectionis fuistis, ut remissionem acciperetis peccatorum. Ergo non credentes Christum resurrexisse, in peccatis suis manebant, quia baptismus non prodest, nisi in fide Christi. Ergo et qui dormierid est credentes ex vobis in Christum, quia jam mortui sunt, perierunt, subaudis si ita est ut vos putatis. Denegando talia dicit, loquens dialectice Ssumus, subaudis et non in alia quae erit post resurrectionem, miserabiliores, sivehac vita fruuntur, luxuriantur, crapulantur, inebriantur,jejunamus, vigilamus, ab uxoribus abstinemus, ab illicitis cavemus, multa adversa et incommod
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ apłs refert ad illos qui dere¬
surrectione dubitabant.
&si ita ẽ iriquit ut uos putatis.
uidelicet si resurrectio futura
non ⁊ manducem modo a in¬
bamusqr cras moriemur. a
post modũ rubil mali paci.
& reuera si resurrectio mor¬
oꝵ non esset: manducancdu
a biberidũ esset. Nolite sed ua
id ÷ nolite decipi a pseudo¬
apłis qͥ denegant resurrectio¬
nẽ. neq adiabolo qui uos uult
decipere: Corrupunt moris
bonios colloquia mala: his¬
lascriuentiũ: euerti posse bunu
ꝓpositũ: Assiduitas enĩ praui
colloquii. uitiat menteni

Expanded text:
s refert ad illos, qui de resurrectione dubitabant. Et si ita est, inquit, ut vos putatis: videlicet in resurrectio futura non est, manducemus modo et bibamus, quia cras moriemur: et postmodum nihil mali patiemur. Et revera si resurrectio mortuorum non esset, manducandum et bibendum esset. Nolite seduci, id est nolite decipi a pseudoapostolis, qui denegant resurrectionem: neque a diabolo, qui vos vult decipere. Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Sihominum everti posse bonum propositum; assiduitas enim pravi colloquii vitiat mentem,
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet a eccłȩ: in quo intelligit᷑
pat̃ & filius quia inseparabilis
⁊ eoꝵ oꝑatio: Diuidens singulis
electoꝵ dona sua: non tamen
non debere inflari quẽ libet ad.¬
uersus alterũ: quia &si non
magnũ. tamen parũ̃ ÷ a eccłae
menbrũ. & sicut omĩa menbra
siue sint magna. siue sint parua.
siue honesta. siue inbonesta.
corpus humanũ formant ita
homines diuersi meriti un iã
ȩccłam aedificant. & unũ corpꝰ
corpus ecdȩ: ipsa aeccła intelli¬

Expanded text:
clesiae, in quo intelligitur Pater et Filius, quia inseparabilis est eorum operatio, dividens singulis electorum dona sua, non tamen non deberi inflari quaelibet adversus alterum, quia etsi non magnum, tamen parvum est Ecclesiae membrum. Et sicut omnia membra, sive sint magna, sive parva, sive honesta, sive inhonesta, corpus humanum formant, ita homines diversi meriti unam Ecclesiam aedificant, et unum corpus caput Ecclesiae, ipsa Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
& inalia sꝑant resurrectione
beatitudineq ꝑhennI & NC
firmit̃ in hac spe quasi iam
totũ illud possideant: Nunc
autẽ idest inhac a etate iiqua
sumus xp̃s resurrex. amortuis.
primitiȩ dormientiu . Primi¬
tias dormientiũ dicit xp̃m
quia ipse qui ÷ caput omnu
electoꝵ ipse prim ꝓpria uiri¬
te & adhoc ut iam non moriat

Expanded text:
ectionem beatitudinemque perennem: et sic firmantur in hac spe, quasi jam totum illud possideant in re. Nunc autem, id est in hac aetate in qua sumus, Christus resurrexit a mortuis, primitiae dormientium. Primitias dormientium dicit Christum quia ipse caput est omnium electorum, ipse primus propria virtute, et ad hoc ut jam non mori
Abbreviated transcription (Latin):
audistis. nisi qũ frustra credidis.¬
tise An me p̃dicante ad epti estis
fidẽ suꝑ fluã & non uerã: non ÷
ita. qr uera nos docui ñ falsa.
uerãq fidẽ & credulitatẽ Ergo
qđ frustra credidistis: Ignoro
Frustra credit: qui abipsa fide
post modũ recedit Ia in seq̃ntib
exponit quid p̃dicauerit : Tradidi
enĩ uobis inprimis. ide mexordio
meae p̃dicationis qđ accepi sub.
.teris testamenti memorat. quȩ
futurã passionẽ xp̃i cecinerunt
dicit enĩ isaias Sicut ouis ad oc¬
cisionẽ ducet᷑. &sicut agnus
apiet ossuũ: Qquia sepultus :
subaudis scđm scripturas. Dabit
inquit ꝓpħa impios iudȩos
ꝓ sepultura: & diuitẽ ꝓmorte
sua & iterũ Erit inquit sepul-¬
chrũ eius gloriosũ Mortuum
enĩ nulli dubiũ ÷ sepultũ esse¬
& quia surrex̃ tercia die scđm¬

Expanded text:
audisti, nisi quia frustra credidisaudisti, nisi quia frustra credidistis? An me praedicante adepti estis fidem superfluam, et non veram? Non est ita, quia vera docui et non falsa, veramque fidem, et credulitatem. Ergquod frustra credidistis ignoro. Frustra credit, qui ab ipsa fide postmodum recedit. Jam in sequentibus exponit quid praedicaverit. Tradidi enim vobis in primis, id est in exordio meae praedicationis, quod et accepi, subateris Testamenti memorat, quae futuram passionem Christi cecinerunt. Dicit enim Isaias: Sicut ovis ad occisionem ducetur, et sicut agnus non aperiet os suum . Et quia sepultus est, subaudis secundum Scripturas, dabit, inquit propheta, impios Judaeos pro sepultura, et divitem pro morte sua ; et iterum: Erit, inquit, sepulcrum ejus gloriosum . Mortuum enim eum nulli dubium est et sepultum. Et quia resurrexit tertia die s
Abbreviated transcription (Latin):
discessũ introier̃ ineos psendo¬
apłi qͥ negabant. xp̃m ex uirgine
ratũ passũ. amortuis suscitatũ :
Negabant quoq resurrectionẽ
generalẽ futurã. id circo cõpul¬
sus apłs recapitulat quȩ illos
p̃sens docuerat: unde dicit:
Notũ uobis fatio eugłm qđ & acce¬
.pistis siue suscepistis ame. uel
acceptũ habuistis in quo & statis:
Inuna quaq plebe fideli duo st
popłi. ꝑfecti & inꝑfecti : sed hic
ꝑfectos infide alloquitur: Iterũ
contra in ꝑfectos subiungit. Qua
ratione predicauerĩ uobis site¬
netis: nisi frustra credidistis : Lit¬
teratura huius uersiculi mitꝰ
quiddã sensus uidetur habere.
quia pulchrius sonat ingreco
ita: quid utilitatis accepistis in
hoc qđ p̃dicaui uobis si modo de¬
.cepti estis apsendo apłis: Alit̃:
Sustinetis. nisi qr frustra siue in¬
aniter credidistis in hoc quod
a fide recesfistis: dicit ergo: Qua
ratione siue qua utilitate p̃dica.¬
uerĩ uobis uerbũ fidei sitenetis
subaudis modo aliter quã tunc

Expanded text:
essum, introierunt ineos pseudoapostoli, qui negabant Christum ex virgine natum, passum, a mortuis suscitatum: negabant quoque resurrectionem generalem futuram. Idcirco compulsus Apostolus recapitulat quae illos praesens docuerat. Unde dicit: Notum vobis facio Evangelium quod accepistis, sive suscepistis a me: vel acceptum habuistis, in quo et statis. In unaquaque plebe fideli duo sunt populi: perfecti, et imperfecti; sed hic perfectos in fide alloquitur. Iterum contra imperfectos subjungit: Qua ratione praedicaverim vobis, si tenetis, nisi frustra credidistis. Litteratura hujus versiculi minus quiddam sensus videtur habere, quia pulchrius sonat in Graeco. ita: Quid utilitatis accepistis in hoc, quod praedicavi vobis, si modo decepti a pseudoapostolis aliter tenetis, nisi quia frustra sive inaniter credidistis, in hoc quod a fide recessistis? Dicit ergo: Qua ratione sive qua utilitate praedicaverim vobis verbum fidei, si tenetis, subuaudis modo aliter quam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
regim futuro uera credit esse:
Id circo omĩa sperat: quia nisi
creder& non sperar&: Si quidẽ
Omiã aduersa sustinet: Caritas
nũquã excidit: id÷ ab homine se
habenti nũꝗ labitur. nũꝗ cadit.
Siue ꝓphetie euacuabixtus:
Aphetia ÷ quȩ defuturo loquitur :
Qđ cum uenerit: nonerit iam
necessẽ ut ꝓphȩtet᷑ Ponatur
haec prophetia recitetur ãplius
Sic decȩteris intelligendũ: Siue
linguae cessabunt. id ÷ finem¬
habebunt: Qm̃ sicut ante turrĩ
babel unia erat lingua abrahȩ
expleto iuditio ipsa remanebit
unia: Reuera multis linguis uari¬
.etas est : & ubi ÷ uarietas ibi dis-¬
sensio in scõꝵ regno non erit
dissensio: ergo nec linguarũ uari¬
etas Siue scientia destruetur
cũ plenitudo scientiae uenerit
eo qđ sit in ꝑfecta destruet᷑. id ÷
in melius cõmutabitur: Exparte
enĩ cognoscimꝰ non ex toto. & de
scimus etiam exparte p̃dicamus
Cũ autẽ uenerit qđ ꝑfec tum ÷. id

Expanded text:
regno a Deo, vera credit esse. Idcirco omnia sperat quia nisi crederet, non speraret. Siquidem omnia adversa sustinet. Charitas nunquam excidit, id est ab homine se habenti nunquam labitur, nunquam cadit; sive prophetiae evacuabuntur: prophetia est quae de futuro loquitur. Quod cum venerit, non erit jam necesse ut prophetetur. Ponatur haec prophetia recitetur amplius: sic de caeteris intelligendum. Sive linguae cessabunt, quoniam sicut ante turrim Babel una erat lingua Hebraea, expleto judicio, ipsa remanebit una. Revera in multis linguis varietas est, et ubi est varietas, ibi dissensio. In sanctorum regno non erit dissensio, ergo nec linguarum varietas. Sive scientia destruetur;cum plenitudo scientiae venerit, eo quod sit imperfecta, destruetur id est in melius commutabitur. Ex parte enim cognoscimus, non ex toto, de Descimus, etiam ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, id
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ non possidebit corruptio
aliqua: quia non erit iam inre-¬
suscitatis ad uitã mortalitas &
corruptio. Ecce mysteriũ uobis
dico. id÷ secretũ & occultũ quod
latet infideles uł qđ hactenus
latu it noi. Na menitriũ grecum ÷
qđ latine dicitur secretũ & occul¬
tũ. Nam oms quide iesurgemus.
Illi enim glorificabunt qui ueliu
sol fulgebunt in regno patrii su
In mom̾to Momentu ÷ minimu
atq angustissimũ tempus. uoca¬
tũ amõtusiderũ & stellarui. ꝓqđ
significatur breui ssimu tepor
spatiũ: Est eni extremitas hore
in breuib inter uallis cualiquio
sibi cedit atq succedit: Iin ictu
oculi Ictus oculi ÷ qđ palpebra
icit. id ÷ ꝑcutit oculũ. uł quod
melius. iugustinus uult. nctanto
mora fiãt in iuditio. ictus oculi
intelligitur: quo solis splendore
subito ut uix cogitari possit
feritur oculus: In nouissima

Expanded text:
tionem non possidebit corruptio tionem non possidebit corruptio aliqua, quia non erit jam in resuscitatis ad vitam mortalitas et corruptio. Ecce mysterium vobis dico, id est secretum et occultum quod latet infideles, vel quod hactenus latuit vos. Nam mysterium Graecum est, quod Latine dicitur secretum et occultum. Omnes quidem resurgemus, Illi enim non glorificabuntur, qui velut sol fulgebunt in regno Patris sui. In momento. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, vocatum a motu siderum et stellarum, per quod significatur brevissimum temporis spatium; est enim extremitas horae in brevibus intervallis cum aliquid sibi cedit atque succedit; in ictu oculi. Ictus oculi est quod palpebra icit, id est percutit oculum, vel quod melius vult Augustinus ne tanta mora fiat in judicio, ictus oculi intelligitur, quo solis splendore subito, ut vix cogitari possit, feritur oculus; in novissima
Abbreviated transcription (Latin):
Inscripturas aliquando caro
accipitur scđm naturã: ut. hoc
numnc. ex ossibus meis & caro de
carne mea. Aliquando scđm cor¬
ruptionẽ mortalitatẽ: siue fra¬
gilitatẽ: ut ibi. Rec ordatus est
quia caro sunt id̃ fragiles et
miseri Aliquando scđm culpã
& p̃uaricationẽ In hoc uero
loco accipitur . tã scđm corrup¬
tionẽ quã seđm culpã. sicut ds̃¬
minẽ tẽptat: ita potest dici
caro possidebit regnũ di & caro
non possidebit regnũ dĩ Igit᷑
dĩ ꝑcorruptionẽ & mortalitatẽ.
quia ni mortales erunt & in¬
corruptibiles Vt etiam caro et
sanguis ꝑ culpã non possidebit.
quia ibi nulla erit culpa uł p̾ua¬
ricatio: Itaq caro id÷ mortali¬
tas & sanguis id̃ corruptio uł
homo carnalib desideriis deditꝰ
regnũ dĩ non possidebunt: et
tamen caro & sanguis regrũ
dĩ possidebunt. Mglorificata
ueritate naturae : Neq corrup.¬
tio incorrup telã siue incorrup¬
tionẽ possidebit. id resurrec¬

Expanded text:
In Scripturis aliquando caro recipitur secundum naturam, ut: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Aliquando secundum corruptionem et mortalitatem sive fragilitatem, ut ibi: Recordatus est quia caro sunt , id est fragiles et miseri. Aliquando secundum culpam et praevaricationem. In hoc vero loco accipitur tam secundum corruptionem, quam secundum culpam, sicut Dneminem tentat, ita potest dici: Caro possidebit regnum Dei, et caro non possidebit regnum Dei. IgiturDei per corruptionem et mortalitatem, quia immortales erunt et incorruptibiles; vel etiam, caro et sanguis per culpam non possidebit, quia nulla erit ibi culpa vel praevaricatio. Itaque caro, id est mortalitas, et sanguis, id est corruptio, vel homo carnalibus desideriis deditus, regnum Dei non possidebit, et tamen caro et sanguis regnum Dei possidebunt in glorificata veritate naturae. Neque corruptio incorruptelam, sive incorruptibilem, possidebit, id est resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
Ne nr̃a: quȩ facta t inasia di
diuidimus mundũ ꝑtrespartes:
iniueniemus medietatẽ totius
mundi esse asiã: Aliam uero
mediecatẽ tenere inter europã
& africa Siuero quadriptitam
illam diuiserimꝰ erunt partes
eius europa & affrica. asia maior
&asia mirior. iniqua multas tri
quȩ totius orientis imperium

Expanded text:
ne nostra quae facta est in Asia. Si ne nostra quae facta est in Asia. Si dividimus mundum per tres partes, invenimus medietatem totius mundi esse Asiam, aliam vero medietatem tenere inter Europam et Africam. Si vero quadripartite illum diviserimus, erunt partes ejus Europa et Africa: Asia major, et Asia minor, in qua multas tribquae totius regni orientis imperium
Abbreviated transcription (Latin):
tiorib & laudib iichoauit
apłs: more patriarcharũ scõꝵq
patrũ. Qđ ubi inuerutur: ea
quȩ sequuntur ꝓspere succedur :
ater miscdiarũ subaudis sit
benedictus. qui scđm multitu.
tentiã agentib multiplices
miscđias: indulgerido uobis cõ¬
missa scelera & totius id ÷ omĩs
conisolatiorus: sub audis sit
bet iedictus: Recte ds̃ totius
consolationis appellatur: quia
quȩcũq conisolari merentur.
abillo & ꝑ illũ consolantur Ut
possimus & ipsiconisolari eos: qͥ
inomnu pressura sunt: Idt̃ idõ
cotisolatur Nos apłs liberando
deafflictionib ꝑ secutoꝵ: ut
Nos iterũ nr̃o uerbo & exẽplo:
conisolemur illos qͥ iomĩ pͥssura
& angustia s̃: & quomodo per
exortationẽ qua exbortamur.
id ÷ docemur liberando &ipsi
adõ Exhortatio species est
doctrinȩ: Uerbi gratia. dum
aut uerbo simplici aut exenr¬
.plo suo uł alioꝵ consolatur
aliquẽ neꝰ desperet  de salute :
sed sit securus deuer ua INolo
uos ignorare fr̃s detribulatio¬

Expanded text:
 laudibus inchoavit Apostolus more patriarcharum, sanctorumque Patrum: quod ubi invenitur, ea quae sequuntur prospere succedunt. Pater misericordiarum, subaudis sit benedictus qui secundum multituditentiam agentibus multiplices misericordias, indulgendo vobis commissa scelera, et Deus totius consolationis, subaudis sit benedictus. Recte Deus totius consolationis appellatur, quia quicunque consolari merentur ab illo, et per illum consolantur. Ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt. Ideo consolatur nos Apostolus, liberando de afflictionibus persecutorum, ut nos iterum nostro verbo et exemplo consolemur illos qui in omni pressura et angustia sunt. Et quomodo? Per exhortationem qua exhortamur, id est docemur, liberandi, et ipsi a Deo. Exhortatio species est doctrinae. Verbi gratia: Cum aut verbo simplici, aut exemplo suo vel aliorum consolamur aliquem ne desperet de salute, sed sit securus de venia. Nolo vos ignorare, fratres, de tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
loco media distinctio ac post ea
subinferendũ quos mittam ꝑ
epłas subaudis meas. atq: ur̃as
laudatorias de ur̃a bonia uolun¬
tate. uł cõmendatorias: quib
eos apud fideles inhierłm com.¬
men dabo ut suscipiantur in
pace: Qdsi digaiũ fuerit ut ego
eam. id ÷ si magna fuerit pecunia
ut ego possim cũ honore illam
ferre qui sum apłs & episcopus.
corrigenda iNillisquȩ intran¬
situ non poterant corrigi. idõ
hoc dicit. ꝑmanebo autẽ ephesi
usq ad pente coster: non depen¬
tecoste iudeoꝵ dicit ut puta¬
tur sed de xp̃istianoꝵ. quando

Expanded text:
loco media distinctio, ac postea mox loco media distinctio, ac postea mox subinferendum. Hos mittam per epistolas, subaudis meas atque vestras laudatorias de vestra bona voluntate, vel commendatorias, quibus eos apud fideles in Hierusalem commendabo, ut suscipiantur cum pace. Quod si dignum fuerit ut ego eam; id est si magna fuerit pecunia, ut ego possim cum honore illam ferre qui sum apostolus et episcopus, corrigenda in illis, quae in transitu non poterant corrigi, ideo hoc dicit: Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Non de Pentecoste Judaeorum dicit ut putatur, sed Christianorum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Nicã. quia apud iudȩos unia
sabbati uł unia sabbatorũ. uel
prima sabbati uocabatur: qͥnõ ob
reuerentiã dominicȩ resurrecti¬
onus dominucus appellatur. iN
quo p̃cipit omnẽ plebem coti¬
uenire adȩccłam. & congregare
illos singulos ꝓut uoluerint ad
opus illoꝵ qui erant hierosolimis.
& hoc apud se un ĩ quẽq re po¬
Nere quasi inthesauro: ut uenir¬
ente apło haberent omĩa prepa.¬
rata quȩ uolebant mittere.
I dõ autẽ p̃cepit ad ȩcłam hoc
deferre qđ uolebat un usquisq
dare. ut dũ illi dicer&. hoc uolo
mittere scĩs qui sunt hero solimis
demea portionie.: alii istius bono
ex ortarent᷑ ad eadẽ facier ida.
& tamen Ne amalis mirustris
de perirerit illa doria si a pud
aeccłam ea dimitterent. precepit
ut secum referrent & tuto in
loco reponerent: quo adusq ipse
uerur&: Cũ autem preseris fue¬
ro quos ꝓbaueritis. id÷ quos ido¬
Neos iudicaueritis. uel lauda¬
biles osterideritis & est isto in

Expanded text:
nicam, quia apud Judaeos una nicam, quia apud Judaeos una sabbati, vel una sabbatorum, vel prima sabbati vocabatur, qui nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis, Dominicus appellatur. In quo praecepit omnem plebem convenire ad ecclesiam, et congregare illos singulos prout voluerunt ad opus illorum qui erant Hierosolymis, et hoc apud se unumquemque reponere quasi in thesauro: ut, veniente Apostolo, haberent omnia praeparata quae volebant mittere: Ideo autem praecepit ad ecclesiam hoc deferre: quod volebat unusquisque dare, ut dum ille diceret: Hoc volo mittere sanctis qui sunt Hierosolymis de portione mea, alii istius bono exhortarentur ad eadem facienda. Et tamen ne a malis ministris deperirent illa dona, si apud lesiam ea dimitterent, praecepit ut secum referrent et tuto in loco deponerent, quoadusque ipse veniret. Cum autem praesens fuero, quos probaveritis, id est quos idoneos judicaveritis, vel laudabiles ostenderitis; et est isto in
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriã mortis & resurrectio.¬
Nis dorũi iam habent in ispe.
Itaq fr̃s mei infide dilecti id÷̃
ualde amabiles: stabiles. siue
firmi estote & immobiles. Nec
moueamiN a rectitudinie
fidei deceptione corruptorũ:
habunidantes siue crescentes
te : Decollectis autẽ quȩ fiunt
inscĩs: Paulus & reliqui apłi
apud eos qͣđ docebant: curam
semꝑ scõꝵ gerebarit qui erant
hierosolimis. & suis substantus
expoliati ab incredulis fuerant.
ꝓpter qđ reliquerant traditio¬
Nes patrũ & credidebant in
crucifixum: ideoq p̾cipiebant
apłi ut diebus dominucis in
unũ confluentes. un us quisq
qđ sibi uideret᷑ daret adopus illoꝵ :
& colligebantur suptus ꝑ singulas
ecdas: ut post modũ collecꝰte
mitterentur eis: Sicut ordinaui
ecłas galatiae. idt̃ apud galathas:
ita & uosfacite. ꝑ unã sabbati urꝰ¬
quisq ur̃m apudse reporiat
recondens: qđ ei bene placuerit:
ut cũ ueniero tunc collecte fiant:
Una sabhati appellat diem domi¬

Expanded text:
victoriam mortis et resurrectionis donum jam habent in spe. Itaque, fratres mei, fide dilecti; id est valde amabiles, stabiles, sive firmi, estote et immobiles ne moveamini a rectitudine fidei deceptione corruptorum: abundantes, sive crescentes De collectis autem quae fiunt in sanctos. Paulus et reliqui apostoli apud eos quos docebant, curam semper sanctorum gerebant, qui erant Hierosolymis, et suis substantiis exspoliati ab incredulis propter hoc quod reliquerant traditiones patrum, et crediderant in Crucifixum. Ideo praecipiebant apostoli, ut diebus Dominicis in unum confluentes unusquisque quod sibi videretur daret ad opus illorum, et colligebantur sumptus per singulas ecclesias, ut postea collecti mitterentur eis. Sicut ordinavi in Ecclesiis Galatiae, id est apud Galatas, ita et vos facite: per unam sabbati unusquisque vestrum apud se reopant recondens quod ei bene placuerit, ut non cum venero, tunc collectae fiant. Unam sabbati appellat diem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
hebraice: uideberis barbarus:
Aliter: ꝓfero simbolũ grece quia
sic repperi scriptũ. & sum latitͦ
non grecus: barbarus tibi sum
Iterũ situ greci sermonis aliqͥd
didicisti. & coeperis similiter
loqui: qui primũ uidebar tibi
barbarus cernote quasi barbarũ
mihi: Sic & uos qm̃ emulatores
estis sp̃uum. id÷ quia studiũ
habetis spiritaliũ donorum:
ad aedificationẽ a eccłȩ quęrite
ipsa dona sp̃i scĩ habere. ut
habundecis fructificantes aliis:
Qui loquitur lingu subaudis
obscura & incognuta: oret ut
inter pretet᷑. id ÷ oret dm̃ ut
donet illi uirtutẽ interp̃tandi.
ut qđ loquitur inuina lingua.
possit exponere alus malia:
uamsi orẽ lingua subandis iN¬
cognita. & nobscuritate sermo.¬

Expanded text:
Hebraice, videberis barbarus. Hebraice, videberis barbarus. Aliter: Profero symbolum Graece, quia sic reperi illud scriptum, et sum Latinus, non Graecus, barbarus tibi sum. Iterum si tu Graeci sermonis aliquid didicisti, et coeperis similiter loqui, qui primum videbar tibi barbarus, cerno te quasi barbarum mihi. Sic et vos, quoniam aemulatores estis spirituum, id est, quia studium habetis spiritualium donorum ad aedificationem Ecclesiae, quaerite, ipsa dona Spiritus sancti habere, ut abundetis, fructificantes aliis, quoniam qui loquitur lingua, subaudis obscura et incognita, oret ut interpretetur, id est, oret Deum, ut det illi virtutem interpretandi, ut quod loquitur in una lingua, possit exponere aliis in alia. Nam si orem lingua, subaudis incognita, et in obscuritate sermo
Abbreviated transcription (Latin):
linguis ignoraburit auditores
ur̃am p̃dicationiẽ. Uester autẽ
sermo intelligi deb&. ut possit
ad spiritale bellũ xp̃i milites
preparare Eritis inaere id
maniter loquentes tam multa
ut puta genera. linguarum st̃.
id quot genera s̃ linguarũ in
hoc mundo & nihił sine uoce
est ud ⁊ sic erit auditori silingua
ei ioognita locuti fueritis:
quasi om̃s lirgnas ꝓferatis. qr
sicut qui omiuib: ei loqueret ur
non ꝓdesset sic &uos nihil
ꝓdestis uria aut duab linguis
ingcogrntis loquentes. inqͥbus
liigius nihil sine uoct ⁊ a dam
illa uox non capitur abillis qui
notitiã linguae hon haber at
ideoq manter ꝓfertur sermo:
quia non nitelligitur. Siergo
nesciero uirtutẽ siue intellectũ
uocis audite: ero &cui loquor
barbarus. & qui loquitur mihi
barbarus: Uerbi gratia Egosũ
grecus. tues hebreus: si tibi loqͥ
coepero grece. uidebor barbarꝰ
Si militer & te loquente mihi

Expanded text:
linguis, ignorabunt auditores linguis, ignorabunt auditores vestram praedicationem. Vester autem sermo intelligi debet, ut possit ad spiritale bellum Christi milites praeparare. Eritis enim in aera, id est inaniter, loquentes. Tam multa, utputa genera linguarum sunt, id est, quot genera sunt linguarum, in hoc mundo; et nihil sine voce est, id est, sic erit auditori, si lingua ei incognita locuti fueritis, quasi omnes linguas proferatis, quia sicut quod omnibus ei loqueretur, non prodesset, sic et vos nihil prodestis una aut duabus linguis incognitis loquentes. In quibus linguis nihil sine voce est, et tamen illarum vox non capitur ab illis qui notitiam linguae non habent. Ideoque inaniter profertur sermo qui non intelligitur. Si ergo nesciero virtutem, sive intellectum, vocis, auditae, ero ei, cui loquar, barbarus, et qui loquitur mihi, barbarus. Verbi gratia: Ego sum Graecus, tu Hebraeus, si tibi loqui coepero Graece, videbor barbarus: similiter et te loquente mihi
Abbreviated transcription (Latin):
sorutus distribuatur instrum̃tis
musicis. hoc dicit quia sicut
sonitus eythare & tybiȩ in suauis
est nisi distincte ꝑ sonuerit: ⁊ ta
uox p̃dicatoris siue doctoris
Nullã utilitatẽ prestat neq
delectat audientes. sinon i¬
tellexer̃ quȩ loquitur. & enum
siicertã uocẽ de tuba quis para¬
bit se adbellũ: fuit mos apuid
iudȩos ut mnitus men siũ clait¬
gerent tubis. & in sollẽpnitate
taberna culoꝵ. unde & festiuitas
tubarũ appellatur:: sicut ait
psalmus: Bucinate in eo moenia
tuba: minsigrũ die sollẽpnitatis
nrãe. Frat enĩ mos ut iiminente
bello tubis bucinarent: & erat in
sonitu differentia quando adbel¬
lum. & quando inuitabant ad
diem festiuũ: Si ergo ͥ confuse quis
tubas non audisset insonare.
aut a quo se debuisset p̃parare
quomodo poterat scire: Sic
doctore lingua incognita loquen¬
te aut inobscuritate quomodo
auditor poterit intelligere:
fuerit utrũ sollẽpnitatis uoxsit
anbelli nemo discernit: ita &
uos sicoeperitis loqui uarus

Expanded text:
uod citharizatur? De instrumentis musicis hoc dicit, quia sicut sonitus citharae et tibiae insuavis est, nisi distincte personaverit, ita vox praedicatoris sive doctoris nullam utilitatem praestat, neque delectat audientes, si non intellexerint quae loquitur. Etenim si incertam vocem det tuba, quis parabit se ad bellum? Fuit mos apud Judaeos, ut in initiis mensium clangerent tubis, et in solemnitate tabernaculorum. Unde et festivitas tubarum appellatur, sicut ait Psalmista: Buccinate in neomenia tuba in insigni die solemnitatis vestrae . Erat etiam mos ut imminente bello tubis buccinarent, et erat in sonitu differentia, quando ad bellum, et quando invitabant ad diem festum. Si ergo confuse quis tubas audisset insonare, ad quid debuisset se praeparare quomodo poterat scire? sic doctore lingua incognita loquente, aut in obscuritate, quomodo auditor poterit intelligere? fuerit, utrum solemnitatis vox sit an belli nemo discernit, ita et vos, si coeperitis loqui variis
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ qui sed& insubselliis uł it
pauimento. taceat qui antea
loquebat᷑: Potestis enĩ omi ies
ꝑ singulos ꝓpħare : ut omnes
discant. & om̃s ex hortentur
Sicut doctores non aequali peri¬
tia imbuti sunt: ita & audito¬
res quidã in aqualitate capaci.¬
tatis differri ꝓbant᷑ Idõq ꝑ¬
fecte docti ꝑfectos auditores
INsensu doceant: minꝰ docti
minius capaces instruant:
Sic singuli possunt ꝓpħare. id ÷
dicere. ł sirigulos: ut unus post
uniũ loquatur & sic ꝑordinẽ
p̃dicatio abomnub expleat᷑.¬
Sp̃s scĩ qui locutus ÷ ꝑisaiam
hieremiã. & reliquos ꝓphetas
ueteris testamenti: ꝓꝓphetas
quoq noui testamenti sicut
fuer aplia explanatores ꝓpħarũ
qui ꝓphȩ non in merito aꝓpel¬
lantur: illis om̃ib sp̃s sc̃s sub¬
iectus ÷ quodã modo. qñ not
cogit subito in uoce pre rũpere.
sicut maligni sp̃s menerguini nos
& erraticios sed eoꝵ pocestat
tribuit quando loquantur

Expanded text:
horum qui sedent in subseliis vel in horum qui sedent in subseliis vel in pavimento, taceat qui antea loquebatur. Potestis enim omnes per singulos prophetare, ut omnes discant, et omnes exhortentur. Sicut doctores non aequali peritia imbuti sunt, ita et auditores quadam inaequalitate capacitatis differri probantur. Ideoque perfecte docti, perfectos auditores in sensu doceant: minus docti, minus capaces instruant. Sic singuli possunt prophetare, id est docere per singulos, ut unus post unum loquatur, et sic per ordinem praedicatio ab omnibus expleatanctus qui locutus est per Isaiam, Jeremiam, et reliquos prophetas Veteris Testamenti, per prophetas quoque Novi Testamenti, sicut fuerunt apostoli et explanatores prophetarum, qui prophetae non immerito appellantur, illis omnibus Spiritus sanctus subjectus est quodammodo, quoniam non cogit subito in vocem prorumpere, sicut malignus spiritus energumenos et arreptitios, sed eorum potestati tribuit quando loquantur
Abbreviated transcription (Latin):
non fuerit inter pres: taceat sub.¬
audis doctor qui hab& linguã
Icognitã: sibi autẽ loquatur
addm̃ orando. & legendo quia
ipsi cuncta nota sunt linguarũ
quia iore duoꝵ uł triũ stat
omne uerbũ: Cȩteri uero sub¬
audisꝓpħȩ & doctores siue
ex planatores ppħarũ di indiceNt
siquid amplius aut minꝰ loqui
necesse sit: & discernent &iam
utrũ scđ̾m ueritatẽ fidei illi
doceant. Qdsi alii sedenti reuelatũ
fuerit aspũ scõ aliter quã illa
dicat aut aliud: prior quilo.¬
quebatur taceat ad orã. Scđm
morẽ iudeoꝵ loquit᷑ qui hoc
ordine residebant insinagogis
suis uidelicet ut scribe apharis¬
aei doctoresq legis sed erenit
incathedris. qui minoris digni¬
tatis erant in sub sellus a sc̃am¬
nis: Uulgaris uero popłs et
simplices quiq in pauimento.
& suꝑ mattas residebant: Inde
dicit apłs si illi fuerit reuelatũ
qͥ sed& incathedra aliter quam
expositor loquatur. aut alicui

Expanded text:
non fuerit interpres, taceat, subnon fuerit interpres, taceat, subaudis doctor qui habet linguam incognitam, sib autem loquatur et Deo, orando et legendo: quia ipsi cuncta nota sunt linguarum tium stabit omne verbum; caeteri vero, subaudis prophetae et doctores, sive explanatores prophetarum, dijudicent, si quid amplius autminus loqui necesse sit, et discernant etiam utrum secundum veritatem fidei illi doceant. Quod si alii sedenti revelatum fuerit a sancto Spiritu aliter quam ille dicat, aut aliud, prior qui loquebatur, taceat ad horam. Secundum morem Judaeorum loquitur, qui hoc ordine residebant in synagogis suis, videlicet ut scribae et Pharisaei doctoresque legis sederent in cathedris: qui minoris dignitatis erant, in subsellis et in scamnis. Vulgaris vero populus et simplices quique in pavimento et super mattas residebant. Inde dicit Apostolus: Si illi fuerit revelatum qui sedit in cathedra, aliter quam expositor loquatur, aut alicui
Abbreviated transcription (Latin):
trent autẽ idiotȩ. id̃ propria
lingua conteͭ ti. & intrent i¬
fideles siue pagarii. nonne diceNT
qđ insanitis: id̃ qđ inamentiã
& infrenesim uersi estis: & hoc
idõ: quia om̃s loquimiNucori.¬
fuse. & qđ dicitis non intelligt̃.

Expanded text:
trent autem idiotae, id est propria trent autem idiotae, id est propria lingua contenti, et intrent infideles, sive pagani, nonne dicent: Quid insanitis? id est, quid in amentiam vel in phrenesim versi estis? Et hoc ideo, quia omnes loquimini confuse, et quod dicitis
Abbreviated transcription (Latin):
quia peccatores non p̃cipit
occidi: sed ad poenitentiã horta¬
tur dicens. pęnitentiã agite. et
reliqua Ibi cõmendabat circũ
sabbatũ: hac diẽ dominicum
& otiũ apeccatis Ibi sacrifitia
pecoꝵ: hic corpus & sanguinus
sui mysteriũ: & nec sic exaudier̃
increduli uide dñm. id÷ nor¬
dentẽ disputationẽ apłi: Die
pente costes uenit sp̃s sc̃s super
omĩnatione quȩ subcȩlo est : &
qui p̃destinati erant uersi iN
ammirationẽ credider̃ in x̃pm
& salui factisunt. cȩteri uero
lic& tã mira audirent. noluert̃
xp̃o credere ꝑ apłos eius linguis
loquentes: Linguae insignũ suNt
esse: sed infidelib qui dedĩ poten¬
tia dubitant. Uerbi gr̃ã. Paulus
loquebat᷑ omnub linguis: non
ꝓpter se sed ꝓpter iNcredulos
diuersarũ gentiũ quos xp̃o lucra.¬
ri uolebat᷑. phetiȩ aut̃e. id est
scripturarũ expositiones non
infidelib sunt qui non audiunt
scripturas: sed fidelib qͥ diligunt

Expanded text:
quia peccatores non praecipit quia peccatores non praecipit occidi, sed ad poenitentiam hortatur, dicens: Poenitentiam agite , et reliqua. Ibi commendabat circumcSabbatum, his diem Dominicum, et otium a peccatis: ibi sacrificia pecorum, hic corporis et sanguinis sui mysterium. Et nec sic exaudient, increduli Judaei Domidentem disputationem Apostoli: Die pentecostes venit Spiritus sanctus super omni natione quae sub coelo est, et qui praedestinati erant, versi in admirationem, crediderunt in Christum et salvi facti sunt. Caeteri vero, licet tam mira audirent, noluerunt Christo credere per apostolos ejus linguis loquentes. Linguae in signum suntesse, sed infidelibus, qui de Dei potentia dubitant. Verbi gratia: Paulus loquebatur omnibus linguis, non propter se, sed propter incredulos diversarum gentium, quos Christo lucrari volebat. Prophetiae autem, id est Scripturarum expositiones, non infidelibus sunt, qui non audiunt Scripturas, sed fidelibus, qui diligunt
Abbreviated transcription (Latin):
in lingua sub audis incognita
aliis: uł obscuritate sermorus
Simpliciter accipe. Alalo inquit
sio quinq uerba ꝓferrae inconi¬
uentus ideliũ mtelligantur ab
alus: quã decẽ milia sine ꝓfectu
alioꝵ Ut ilius dicit pauca
uerba it aꝑtionẽ sermoN uis
loqui qđ om̃s intelligant quam
plixã orationẽ habere inobscir¬
ro Nolite pueri effici sensibus
Puerilis ⁊ sensu. id ÷ puerilit̃ agit
quiobscure & polito sermore
Malitia paruuli estote. id ÷ alieni
sitis amalitia ueluti s̃ paruuli
Sensib autẽ ꝑfecti estote: Sensu
ꝑfectus ÷ : qui sic alterius utilita.¬
tẽ. sicut suã quęrit In aluis lin-¬
gus & labus aliis loquar popło
huic. Unũ significat qđ dicit
linguis & labiis: hoc in xsaiae
libro qͥnuꝑlex appellat᷑ ab apło¬
scriptũ ÷: & haec ꝓphetia suꝑ
Nouo testamento p̃dicata est:
Inlege moysi peccantes uaruis
modis puniebant᷑ exp̃cepto dñi
Alia lingua loquit᷑ ds̃ inengłio

Expanded text:
in lingua, subaudis incognita in lingua, subaudis incognita aliis, vel in obscuritate sermonis. Simpliciter accipe: Malo, inquit, sic quinque verba proferre in conventu fidelium, ut intelligatur ab aliis, quam decem millia sine profectu aliorum. Utilius dicit paucis verbis in apertione sermonis loqui, quod omnes intelligunt, quam prolixam orationem habere in obscuro. Nolite pueri effici sensibus. Puerilis est sensu, id est pueriliter agit, qui obscuro et polito sermone malitia parvuli estote, id est, alieni sitis a malitia, sicuti sunt parvuli. Sensibus autem perfecti estote. Sensu perfectus est, qui sic alterius utilitatem, sicut suam, quaerit. In aliis linguis et labiis aliis loquar populo huic: unum significat quod dicit linguis et labiis. Hoc in Isaiae libro , qui nunc lex appellatur, scriptum est, et haec prophetia super Novo Testamento praedicta est. In lege Moysi peccantes variis modis puniebantur ex praecepto Domini. Alia lingua loquitur Deus in Evangelio,