comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ artifices ut pulcra & congruentia faciant. qͣmins nõ
de nichilo s de aliqua mat̾ia oꝑent᷑. uelut ligno aut
marmore. aut ebore. ⁊ si quod aliud mat̾iȩ genus ma¬
nu artificis subdit᷑. S ideo non possunt isti de nichi¬
lo aliquid fabricari. q ꝑ corpus oꝑant᷑: cum tamen
pientia quȩ ipsos numeros ⁊ ipsam conuenientiam
longe artificiosius uniuerso mũdi corpori inp̃sserit
quod de nichilo fabricata ẽ. In quo sunt etiã corpora
anmaliũ. quȩ iam de aliquo. idẽ de elem̃tis mun¬
di fabricant᷑: s longe potentus. ⁊ excellentius quam
cum artifices hoies easde figuras corpoꝵ ⁊ formas in
suis oꝑib imitant᷑. Non enĩ omĩs numerositas humani
corporis inuenitum in statua. S tam̃ quęcumq ibi inue¬
nutur: ab illa sapientia ꝑ artificis animum traiciunt᷑.
quȩ ipsum corpus hum̃nũ naturalit̾ fabricat᷑. Hec ideo
tam̃ ꝓ magno hubendi sunt. qui talia oꝑa fabricantur

Expanded text:
per artifices, ut pulchra atque congruentia faciant; quamvis non de nihilo, sed de aliqua materia operentur, velut ligno, aut marmore, aut ebore, et si quod aliud materiae genus manibus artificis subditur. Sed ideo isti non possunt de nihilo aliquid fabricare, quia per corpus operantur; cum tamen pientia, quae ipsos numeros et ipsam convenientiam longe artificiosius universo mundi corpori impressit, quod de nihilo fabricatum est: in quo sunt etiam corpora animalium, quae jam de aliquo, id est, de elementis mundi fabricantur; sed longe potentius excellentiusque, quam cum artifices homines easdem figuras corporum et formas in suis operibus imitantur. Non enim omnis numerositas humani corporis invenitur in statua; sed tamen quaecumque ibi invenitur, ab illa sapientia per artificis manum trajicitur, quae ipsum corpus humanum naturaliter fabricat. Nec ideo tamen pro magno habendi sunt, qui talia opera fabricant,
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatẽ tuam: nisi forte huiꝰ mundi quo pͥus tãqͣm
dñante tenebam᷑. post aut̃ cum dicimꝰ mũdus mͥ cruci¬
fixus ẽ & ego mũdo possidet nos xp̃s mortuo illo qui
nos possidebat. cum ei renuntiamꝰ: morim᷑q illi ⁊ ipse
is aut̃ scire hõ maniᷤᷤ qr fides sine oꝑibꝰ ociosa: ẽ:

Expanded text:
haereditatem tuam : nisi forte hujus mundi, quo prius tanquam haereditatem tuam : nisi forte hujus mundi, quo prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cum dicimus, Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ; possidet nos Christus, mortuo illo qui nos possidebat: cum ei renuntiamus morimur illi, et ipse is autem scire, o
Abbreviated transcription (Latin):
quod ex parte ẽ. Ita nobis quodam̃ morit᷑ pat̃. in eni¬
gniate. ⁊ idem ipse sit hereditas. cum facie ad faciẽ posside¬
tur: nõ qr ipse morit᷑. s inꝑfecta in eum nr̃a uisio ꝑfecta
uisione ꝑimit᷑. & tam̃ nisi illa prior nos nutriret ad ali¬
am plenissimã & euidentissimã non efficerem᷑ idonei.
bat etate & sapientia pius intellectꝰ admitat. ꝓpria
illa susceptione seruata quȩ comunis ei cũ cȩteris homi¬
nibus non ẽ: cuiuᷤᷤ tanqͣm morte possideat hereditatẽ.
manifestũ est. Hon enĩ nos coheredes euis esse possumꝰ:
nisi & ipse heres sit. Si aut̃ hoc pietas nõ admittit ut
primo ex parte uideret homo dñicus. deinde ex toto qͣm¬
quã in sapientia ꝓficere dictus sit: in corpore suo intel¬
admodũ filii eiꝰ mat̾s dicim᷑ ꝗͣuiꝰᷤ ex nb c̃stet S rursũ q̃ri pͥ cuiꝰ morte
facti sumꝰ & nos hereditas di scđm illud. dabo tibi gentes

Expanded text:
quod ex parte est . Ita nobis quodam modo moritur Pater in aeniquod ex parte est . Ita nobis quodam modo moritur Pater in aenigmate, et idem ipse fit haereditas, cum facie ad faciem videtur; non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur: et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonei. 2. bat aetate ac sapientia , pius intellectus admittit, propria illa susceptione servata, quae communis ei cum caeteris hominibus non est, cujus tanquam morte possideat haereditatem, manifestum est. Non enim nos cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit. Si autem pietas hoc non admittit, ut primo ex parte videret homo Dominicus, deinde ex toto quanquam in sapientia proficere dictus sit; in corpore suo inteladmofacti simus etiam nos haereditas Dei, secundum illud, Dabo tibi gentes
Abbreviated transcription (Latin):
morte decessoris hereditas firma teneatur. nec ullo alio
mͦ hereditas possit intelligi: respondet᷑ ipso quidem mor¬
tuo factos nos esse heredes qm̃ filiĩ eins etiam dicti
sumus. Non enĩ ieinãt inquit filii sponsi: quã diu
lis. quã in hac uita possiden¶  uod testatus ẽ dicens.
Pacem relinquo uobis: pacẽ meã do nob̾. Coheredes aut̃
eius efficiem᷑ : cũ in fine scłi absorbebit᷑ mors in uicto
riã. Tunc enĩ similes ei erimꝰ: qm uidebimꝰ eũ sicutiẽ.
Quã hereditatẽ nõ eius patͥs morte adipiscim᷑. qui mori
nõ potest. quãdoqͥdẽ ipse sit hereditas nr̃a. scđm il¬
lud qͦd scriptũ ẽ. Dñs pars hereditatis meȩ. s qm̃ cũ¬
minus idonei usq ad humillimas nras cogitationes
se miscd̾ia diuinͣ porrexit: ut quom cũq cernere nite¬
rem᷑. quod nõ euident̃ atq ꝑspicue cernebamꝰ. id ip¬
sum morit᷑. quod in enigmate cernebamꝰ. cum facie
ad faciem cernere ceꝑimꝰ. Conuenient̃ gͦ moriturum eẽ¬

Expanded text:
morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur ipso quidem mortuo factos nos esse haeredes, quoniam filii ejus et jam dicti sumus: « non jejunant, » inquit, « filii sponsi, quandiu quam in hac vita possidemus, quod testatus est dicens, Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . Cohaeredes autem ejus efficiemur, cum in fine saeculi mors absorbebitur in vicria . « Tunc enim similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Quam haereditatem non ejus patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quoniam quidem ipse sit haereditas nostra, secundum illud, quod scriptum esminus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se divina miseratio porrexit, ut quomodocumque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moritur quod in aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apłs predicans iustificari per fidem hominem
sine oꝑibus. nõ bene intellectus ẽ ab eis qui sic dictum
etiam si male oꝑarent᷑ & facinorose flagitioseq uiuerẽt
si nõ bene oꝑetin: qm̃ abrahe exemplo etiam paulus
apłs usus est. ut ꝓbaret iustificari hominẽ ꝑ fidem
sine oꝑibus legis. Cum enĩ bona oꝑa cõmemorat abra¬
hȩ. quȩ enis fidem comitata sunt: satis ostendit apłm
paulum non ita ꝑ abraham dicere iustificari homi¬
nem ꝑ fidẽ sine oꝑibus. ut si quis crediderit nõ ad eñ
iustificationis quȩ in fide est. In hoc enĩ se gentibus in
xp̃m credentib uidei p̃ferre cupiebant: quod dicebant

Expanded text:
Paulus apostolus praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic acceperunt nt, etiamsi male operarentur, et facinorose flagitioseque viverentsi non bene operetur; quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus apostolus usus est, ut probaret justificari hominem per fidem sine operibus Legis . Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum justificationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupie
Abbreviated transcription (Latin):
morauimꝰ. excepto tp̃re quo p̃cedunt parentes. Sic enim
equalẽ sillabam sillabe dicimus. qͣmuis alt̾a p̃cedat. al¬
tera subsequat᷑. ldeo aut̃ qr conditio temporis uacat. nõ
enĩ potest recte inderi ds in temporo generasse filium.
ꝑ quẽ condidit tempora: consequens ẽ ut nõ solũ imago
cins sit qr de illo est. & similitudo qr imago ẽ. s etiã ȩqͣli¬
tas tanta. ut ne tp̃ris int̾uallũ impedim̃to sit. De heditate d̃i

Expanded text:
moravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic enim moravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic enim aequalem syllabam syllabae dicimus, quamvis altera praecedat, altera subsequatur. In Deo autem, quia conditio temporis vacat; non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium; per quem condidit tempora; consequens est, ut non solum imago ejus sit, quia de illo est, et similitudo, quia imago est, sed etiam aequalitas
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ simile sit ouo gallinȩ. nec imago tam̃ est eiꝰ qr nõ de
illo exp̃ssũ est: nec equale. qr & breuius est. & alterius
⁊generis animalis. S ubi dicit᷑ non continuo: utiq intel¬
ligniñ qr esse aliqͣndo potest. Potest gͦ esse aliq̃n imago
in qua sit etiam ȩqualitas ut in parentib & in filiis in¬
ueniret᷑ imago & equalitas. & similitudo si intuallum
temporis definsset. Nam & de parente expressa ẽ simili¬
tudo filũ ut recte imago dicat᷑: & potest esse tanta ut
recte & iã dicatur ȩqualitas. nisi quod parens tempore
p̃cessit. Exx quo intelligit᷑ equalitatem aliquando nõ so¬
lum similitudine hab̾e s etiam imaginẽ. Quod in suꝑi
ore exemplo manifestum ẽ: potest etiã aliqͣndo esse simi¬
litudo & equalitas quãuis imago non sit: ut đ ouis pa¬
rib diximꝰ. Potest similitudo esse & imago. qͣmius nõ
sit equalitas: ut in speculo ostendimꝰ. Potest & simili¬
tudo esse. ubi equalitas & imago sit: sic̃ d filiis cõme¬

Expanded text:
e illo expressum est: nec aequale, quia brevius est, est et alterius generis animantium. Sed ubi dicitur, non continuo, utique intelligitur quia esse aliquando potest: potest ergo esse aliqua imago in qua sit etiam aequalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago, et aequalitas, et similitudo, si intervallum temporis defuisset. Nam et de parente expressa est similitudo filii, ut recte imago dicatur, et potest esse tanta, ut recte etiam dicatur aequalitas, nisi quod parens tempore praecedit, ex quo intelligitur et aequalitatem aliquando non solum similitudinem habere, sed etiam imagiore exemplo manifestatum est. Potest etiam aliquando esse similitudo et aequalitas, quamvis non sit imago, ut de ovis paribus diximus. Potest et similitudo, et imago, quamvis non sit aequalitas, ut in speculo ostendimus. Potest et similitudo, ubi aequalitas, et imago sit, sicut de filiis comme
Abbreviated transcription (Latin):
Maao & ȩqualitas ⁊ similitudo distinguenda sunt:
qr ubi imago continuo similitudo ẽ. nõ continuo eqͣ¬
litas. Ubi equalitas: continuo similitudo: nõ continuo
imago. Ubi similitudo ñ cẽ tinuo imago ñ cõtinuo ȩqͣlitaᷤ.
Ut ĩ specło ẽ unago qr d illa exp̃ssa ẽ: ẽ ⁊̃ necessario. similitud.
ñ tñ eqͣlitas qr multa. desũt imagini. quȩ insunt illi
rei de qua expressa est. Ubi equalitas. cõtinuo similitu¬
do. nõ continuo imago. Uelut in duob paribus ois
qr inest equalitas: inẽ & similitudo. Quecũq enĩ adsũt
uni. adsunt & alteri. Imago tam̃ nõ est: qr neutrum
de alto exp̃sum est. Ubi similitudo non continuo imago
nõ continuo equalitas. Omẽ quippe ouũ in quantũ ouũ¬

Expanded text:
mago, et aequalitas, et similitudo distinguenda sunt: quia ubi imago, continuo similitudo, non continuo aequalitas. Ubi aequalitas, continuo similitudo, non continuo imago. Ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas: t imago hominis, quia de illo expressa est; est etiam necessario similitudo, non tamen aequalitas, quia multa desunt imagini, quae tamen insunt illi rei de qua expressa est. Ubi aequalitas, continuo similitudo, non continuo imago: velut in duobus ovis paribus, quia inest aequalitas, inest et similitudo; quaecumque enim adsunt uni, adsunt et alteri; imago tamen non est, quia neutrum de altero expressum est. Ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas: omne quippe ovum omni o
Abbreviated transcription (Latin):
bus etiã temerariũ beniuolentiȩ indiciũ cauendũ
est. ne cum bonũ totũ putaueris ea quȩ postea mala
apparuerint securũ & inparatũ te inueniãt. & grauiꝰ
offendant. & eum quẽ temere dilexeras acerbius ode¬
ris quod nefas ẽ. qr etiã si nulla bona eius p̃cederent.
⁊ hec quȩ post apparuerũt mala prius eminerent.
toleranda tam̃ erant donec omĩa cum illo ageres
quib talia sanari solent. quanto magis cũ ea bona
precesserint que tamquã pignora nos debent ad po¬
steriora toleranda constringere. Ipła ẽ ergo lex xp̃i
ut in uicem onera nr̃a portemꝰ. Xp̃m aut̃ diligendo fa¬
cile sustinemꝰ infirmitatẽ alterius: etiam quẽ nõ dũ ꝓpt̾
sua bona diligimꝰ. Cogitamus enĩ qr ille quem diligimꝰ¬

Expanded text:
bus etiam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum bus etiam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum est, ne, cum totum bonum putaueris, ea quae postea mala apparuerint securum et imparatum te inueniant et grauius offendant, ut eum quem temere dilexeras, acerbius oderis. quod nefas est, quia etiam si nulla eius bona praecederent et haec quae post apparuerant mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent; quanto magis, cum ea bona praecesserunt, quae tamquam pignera nos debent ad posteriora toleranda constringere ? Ipsa est ergo lex Christi, ut inuicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. cogitamus enim, quia ille quem diligim
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑcussi relinquimꝰ cũ : & ad bonoꝵ enis quȩ forte oc¬
cultiora sunt indagationẽ nõ ꝑuenimus. Admonet
euis infirma toleremꝰ: ut ad quedam sana in quoꝵ delec¬
tatione adquiescamꝰ ꝑ caritatis tolerantiã ꝑducam᷑.
Ait enĩ. Non est opus sanis medicꝰ s egrotantibus. Ideo¬
q si ꝓpt̃ xp̃i caritatẽ etiam eum qui omĩ ex parte for¬
tassis egrotat repellere ab animo non debemꝰ. qͣm sa¬
nari potest ꝑ uerbũ dĩ qͣnto minus eum qui ꝓpter
nos uideri potest totꝰ egrotus. qr quedam eius saucia
in primo ingressu amiciciȩ nõ potuimꝰ sustinere. &
quod est grauius. cum offensione animi de toto hoĩe
ausi sumus temerariam p̾̃iudicii ferre sententiã. nõ
timentes quod dictũ ẽ. nolite uidicare ne iudicemini.
⁊ in qua m̃sura mensi fueritis in ea remetiet᷑ uob̃:
Sepe aut̃ illa quȩ bona sunt prius apparent. in qui¬

Expanded text:
repercussi, relinquimus eum, et ad bonorum ejus quae forte ocrepercussi, relinquimus eum, et ad bonorum ejus quae forte occultiora sunt indagationem non pervenimus. Admonet ejus infirma toleremus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione adquiescamus, per caritatis tolerantiam perducamur. ait enim: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. ideoque si propter Christi caritatem etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per uerbum dei, quanto minus eum qui propter nos uideri potest totus aegrotus, quia quaedam eius saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere et, quod est grauius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praeiudicii ferre sententiam, non timentes quod dictum est: nolite iudicare, ne iudicemini, et: qua mensura mensi fueritis, remetietur nobis. saepe autem illa quae bona sunt prius apparent; in qui
Abbreviated transcription (Latin):
mentes suꝑbiam. & acuentes caritatẽ facuit onera
renda sententia ẽ. ⁊ nemo nisi ꝑ amiciciã cognoscitirr.
Qideo amicoꝵ mala firmius sustinemꝰ. qr bona eoꝵ nos
delectant ⁊ tenent. Nullius itaq repudiada ẽ amicicia se¬
se ingerentis ad amiciciã copulandam. Nõ ut statĩ reci¬
piat᷑. s ut recipiendus optet᷑. atq ita tractet᷑ ut recipi
possit. Illum enĩ receptũ in amiciciã possumꝰ dicere.
cui omĩa nr̃a consilia refundere audeamus. & si quis¬
quã ẽ qui se nõ audeat ingerere. ad amiciciã facien
dã. qm̃ aliquo nr̃o corporali honore uel dignitate re¬
uocatu. descendendũ ẽ ad eum ⁊ offerendũ ẽ illi qua¬
dam comitate ⁊ sumissione animi qͦd petere ipse ꝑse
non audet. Sane quauis rarius tam̃ aliquotiens acci¬
dit: ut eiusdem quẽ uolumꝰ inamiciciã reciꝑe prius nb̃
mnnotescant mala quã bona. Quib offensi ⁊ quodãmͦ

Expanded text:
imentes superbiam, et augentes charitatem, faciunt onera imentes superbiam, et augentes charitatem, faciunt onera renda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia sese ingerentis ad amicitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut recipi possit. Illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia nostra consilia refundere audemus. Et si quisquam est, qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, nisi cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur, descendendum est ad eum, et offerendum illi quadam comitate et submissione animi, quod per se ipse non audet. Sane quamvis rarius, tamen aliquoties accidit, ut ejus quem volumus in amicitiam recipere, priunobis innotescant mala quam bona, quibus offensi, et quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
hii maxime qui mendaciis sis defendendis quȩ ne¬
gare non possunt alicuiꝰ magni exempli patrocinium
requirunt. Deinde etiam illud cogitandum: nullum
esse hominẽ qui non possit habere aliquod bonũ quod
non dum habes tu etiam si latet. in quo sine dubio
possit te esse suꝑior. Quȩ cogitatio ad contundendam¬
⁊ edomandam suꝑbiam ualet. Ne arbitreris qm̃ tua
bere quȩ lateant: & fortasse maioris ponderis bona qͥb
te suꝑat nescientẽ. Non enĩ fallit nos. aut adulatione
potius uti apłs iubet cum dicit. nicħ ꝑ contentionem.¬
neq ꝑ manẽ głam: s in humilitate mentis alter alter̃
existimantes suꝑiorẽ sibi. Non itaq hoc debemꝰ existi¬
mare ut non existemꝰ s nos existimare fingamꝰ: sed uere
existimemꝰ posse aliquid esse occultũ in aliquo unde no¬
bis suꝑior fit. etiam si bonũ nr̃m quo illo uidemur
suꝑiores esse nõ sit occultum. Iste cogitationes depͥ

Expanded text:
hi maxime qui suis mendaciis defendendis, quae nehi maxime qui suis mendaciis defendendis, quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt. 5. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum quod tu nondum habes, etiamsi lateat, in quo sine dubio possit te esse superior. Quae cogitatio ad contundendam edomandamque superbiam valet, ne arbitreris quoniam bere quae lateant, et fortassis majoris ponderis bona quibus te superat nescientem. Non enim falli nos, aut adulatione potius uti, Apneque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis alter alterum existimantes superiorem\', sibi. non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus,\' sed nos existimare fingamus, sed uere existimemus posse esse aliquid occultum in alio, quo nobis superior, etiam si bonum nostrum, quo illo uidemur superiores esse, non sit
Abbreviated transcription (Latin):
Humiliauit semet ipsum factus obediens patri usq ad
mortẽ. mortem aut̃ crucis. Suꝑius aut̃ dix̾at nõ quȩ
sua sunt unusquisq intendens: s quȩ alioꝵ. Huic sentẽ¬
tiȩ contexint quod dictum est. Nam ita sequit᷑. Hoc sen¬
tite in ub quod & in xp̃o iħu. Adhoc dum taxat: ut
quẽ admodũ ille in eo quod uerbũ caro factũ ẽ ⁊ habita¬
uit in nobis & sine peccato cum esset peccata nr̃a sus¬
cepit. nõ adtendit sua s nr̃a. ita & nos libent᷑ ad enis
imitationẽ in uicẽ onera nr̃a portemꝰ. hiuc cogitatio¬
ni accedit etiam illa cogitatio: qi ille suscepit hominẽ
nos aut̃ homines sumus. & considerare debemꝰ quod egritu¬
dinem siue animi siue corporis qͣm in alio homine uide¬
mus: &iam nos habere potuimꝰ aut possumꝰ. hoc gͦ ex¬
hibeamꝰ ei cuius infirmitatẽ portare uolumꝰ quod ab illo
potuisse: unde cupiebat aliũ lib̃are. Compatiendo enuim
potius id agebat non m̃tiendo sic̃ quidã suspicant᷑: &

Expanded text:
t semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Superius autem dixerat: Non quae sua sunt unusquisque intendens, sed quae aliorum . Huic sententiae connexuit quod dictum est. Nam ita sequitur: Hoc enim sentite in vobis, quod et in Christo Jesu. Ad hoc duntaxat, ut quemadmodum ille in eo quod Verbum caro factum est et habitavit in nobis , et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra: ita et nos libenter ad ejus imitationem invicem onera nostra portemus Huic cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus et considerare debemus, quod aegritudinem siue animi siue corporis, quam in homine alio uidemus, etiam nos habere potuimus aut possumus. hoc ergo exhibeamus ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo potupotius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinȩ. xyzin uocãt: hunc aut̃ scđm quẽ dicimꝰ uesti¬
tum. uel armatũ. scema potius appellant. Ex quo intel¬
ligit᷑ de isto genere habitꝰ loquutũ apłm: qͣndoquidem
in grecis exẽplarib scema scriptũ ẽ quod nos in. latinis
habitũ habemꝰ. Quo nomine oportet intelligi nõ muta¬
tum esse uerbũ susceptione hõis ficuti nec mẽbra ueste
induta mutant᷑: quãquã illa susceptio ineffabiliter.
susceptũ suscipienti copulauerit. S qͣntũ uerba humͣna
rebus ineffabilib coaptari possunt: ne mutatꝰ intelliga¬
tur ds humane fragilitatis assumptor. electũ est ut grece
scema ⁊ latine habitus diceret᷑ illa susceptio. De eo quod¬

Expanded text:
ci f;tJl uocant, hunc autem, secundum quem dicimus uestitum uel armatum, axwa potius appellant. ex quo intellegitur de isto genere habitus locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus a%rjfia scriptum est, quod nos in latinis habitum habemus. quo nomine oportet intellegi non mutatum esse uerbum susceptione hominis, sicuti nec membra ueste induta mutantur, quam quam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulauerit; sed, quantum uerba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intellegatur deus humanae fragilitatis assumtor, electum est, ut graece oxfjict et latine habitus diceretur illa susceptio. DE
Abbreviated transcription (Latin):
se amittens spetiẽ suam. in corpus nr̃m uertit᷑: & nos
refecti cibo ab exilitate atq langore in robur atq ualen¬
tiam cõmutam᷑. Terciũ genus ẽ. cũ ipsa quȩ accioũt
mutant᷑ ut habitũ faciant: & quodã mͦ formant᷑ ab eiᷤᷤ¬
quibus habitũ faciũt. sicuti ẽ uestis. Nam cũ ꝓiecta uł
reposita est: nõ habet eam formã quã fumit cũ in¬
dint᷑. atq inducit᷑ membris. Ergo induta accipit for¬
mã qͣm nõ habebat exuta: cum ipsa membra. & cum
induũt᷑ ⁊ cum exuunt᷑. in suo statu maneant. Potest
ẽẽ etiã qͣrtũ genꝰ: c̃ ea q̃ accidũt ad faciẽdũ habitũ nec ea mu¬
tãt. qͥbꝰ accidũt. nec ab eiꝰ ipsa mutãt᷑. sic̃ anulꝰ digito si ñ nimiᷤᷤ

Expanded text:
se amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur; et nos se amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur; et nos refecti cibo, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam commutamur. Tertium vero genus est, cum ipsa quae accidunt, mutantur ut habitum faciant, et quodam modo formantquibus habitum faciunt, sicuti est vestis: nam cum projecta vel reposita est, non habet eam formam quam sumit cum induitur atque inducitur membris. Induta ergo accipit formam quam non habebat exuta, cum ipsa membra, et cum induuntur, et cum exuuntur, in suo statu maneant. Potest esse etiam quartum genus, cum ea quae accidunt ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ hab̾e : manifestũ est in ea re dici habitum quȩ accidit
alicui. itaut etiam eam possit non habere. Nam & do¬
ctrina accidit animo. & succus ac robur corpori: & ue¬
stis atq arma non dubiũ ẽ quod accidant membris
nrĩs. Ita ut & imꝑitꝰ posset esse animus si ei doctrina
non accederet. & exile atq languidũ corpus sine succo
niscerum & robore ⁊ nudus sine neste. & mermis sine
armis. & pede nudo sine calciamentis esse homo pos¬
sit. Habitus gͦ mea re dicit᷑: quȩ nob̃ ut habeat᷑ accidit
Uerũtam̃ hoc int̾est: quod quȩdã eoꝵ quȩ accidunt no¬
bis. ut habitum faciant. nõ mutant᷑ a nob̾. s ipsa no ᷤᷤ
mitant in se ipsa integra ⁊ inconcussa manentia. sic̃¬
ipsa sapientia cum accidit homini nõ ipsa mutatur.
s hominẽ mutat quẽ de stulto sapientẽ fac̃. Quedam
uͦ sic accidũt ut & mutent. & mutent᷑ sicuti cibus. Ip¬

Expanded text:
est habere, manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit est habere, manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit alicui, ita ut eam possit etiam non habere; nam et doctrina accidit animo, et succus ac robur corpori: et vestis, atque arma, non dubium est quin accidant membris nostris; ita ut et imperitus possit esse animus, si ei doctrina non acciderit; et exile atque languidum corpus sine succo viscerum et robore; et nudus sine veste, et inermis sine armis, et pede nudo sine calciamentis, esse homo possit. Habitus ergo, in ea re dicitur, quae nobis ut habeatur, accidit: Verumtamen hoc interest, quod quaedam eorum quae accidunt nobis, ut habitum faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant in se, ipsa integra et inconcussa manentia: sicuti sapientia, cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus ip
Abbreviated transcription (Latin):
ueri potest quom ab apło dictum sit ante tempora
ȩt̾na. Sienĩ tempora quomͦ ȩt̾na: Nisi forte ante
omĩa tempora intelligi uoluit. Quia si dixisset ante tẽ¬
pora. neq addidisset ȩterna: posset accipi ante quȩdã
tempora. quȩ ante se haberent alia tempora. Eterna
non cepit ex tempore. An ȩterna tempora euũ significa¬
uit: Inter qͦd ⁊ tempus hoc distat: quod illud stabile
est. tempus autem mutabile. De eo qͦd scriptũ est
ltis ⁊ habitu inuentus ut homo.
aut̃ modis habitũ dicimꝰ. Uel habitũ animi. sicuti
est cuiuscumq disciplinȩ ꝑceptio usu roborata atq fir¬
mata: uel habitum corporis scđm quẽ dicimus alium
alio esse succulentiorẽ. ⁊ ualidiorẽ quȩ magis ꝓpͥe habi¬
tudo dici solet. uel habitũ eoꝵ quȩ membris nrĩs ac¬
comodant᷑ extrinsecus: scđm quẽ dicimꝰ uestitũ. calcia
tum. armatũ. & si quid eiusmodi ẽ. In quibus omĩb
generib si qͥd nom̃ hoc dictum ẽ. ab illo uerbo quod

Expanded text:
postolo Paulo dictum sit: Ante tempora aeterna. Si enim tempora quomodo aeterna? nisi forte ante omnia tempora, intelligi voluit. Quia si dixisset, Ante tempora, neque addidisset, aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora; aeterna aunon coepit ex tempore. An aeterna tempora aevum significavit: inter quod et tempus hoc distat, qest, tempus autem mutabile ? LXXIII. De eo quod scriptum est: Et habitu inventus ut homo . Multis modis habitum dicimus: vel habitum animi, sicut est cujuscumque disciplinae perceptio, usu roborata atque firmata; vel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse succulentiorem et validiorem, quae magis proprie habitudo dici solet; vel habitum eorum quae membris nostris accommodantur extrinsecus, secundum quem dicimus vestitum, ci est. In quibus omnibus generibus, siquidem nomen hoc dictum est ab illo verbo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ex quarto. non enĩ sic assũptꝰ ẽ hõ ut neq ipse muta¬
ret dm neq ab illo mutaret᷑: s potius ex tercio. sic enĩ
assũptus ẽ ut cõmutaret᷑ in meliꝰ: & ab eo formaretur
meffabilit̾ excellentius atq coniũctius. qͣm uestis ab ho¬
mine cum induit᷑. hoc gͦ nomine habitꝰ satis significa¬
factus. qr non tranffiguratione in homine s habitu fa¬
ctus est cum indutꝰ est hominẽ quẽ sibi uniens quodã¬
mͦ atq conformãs. inmortalitati ȩternitatiq sociaret.

Expanded text:
ex quarto; non enim sic assumtus est homo, ut neque ipse mutaex quarto; non enim sic assumtus est homo, ut neque ipse mutaret deum nec ab illo mutaretur. assumptus est, ut commutaretur in melius, et ab eo formaretur ineffabiliter excellentius atque conjunctius, quam vestis ab homine cum induitur. Hoc ergo nomine habitum ostenfactus; quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est hominem, quem sibi uniens quodammodo atque conformans immortalitati aeternitatiq
Abbreviated transcription (Latin):
di filio loqueret᷑: qͣntũ ꝑtinet ad diuinitatẽ eius. scđm
hoc quod uerissimꝰ d̾s est. equalẽ dix̃ patͥ. Quod non
ei fuit tanqͣm rapina idẽ quasi alienũ appetere: si sẽ¬
ꝑ manens in ea equalitate nollet hominẽ indui. &
hoĩb ut hõ apparere. S semet ipsum exinaniuit nõ
formã suã mutas. s formã serui accipiẽs: neq con
uersus & trãsmutatꝰ in hominẽ amissa in comutabili
stabilitate. s quãquã uerũ hominẽ suscipiẽdo ipse sus¬
ceptor in similitudinẽ hominũ factꝰ non sibi s eis quib
do hoĩem inuentꝰ ut hõ est. Hon enĩ pot̾at inueniri
ab his qui cor inmũdũ habebant. & uerbum apud pa¬
trem uidere nõ poterant: nisi hoc suscipiendo quod po¬
sent uidere. & ꝑ quod ad illud lum̃ int̾ius ducerent᷑.
Iste aut̃ habitus nõ ex pͥmo genere. nõ enĩ manens
in se natura hominis naturã di cõmutauit: neq ex
scdo. nõ enĩ ⁊ mutauit hõ dm̃. & mutatꝰ ab illo ẽ: neq

Expanded text:
 filio loqueretur, quantum pertinet ad diuinitatem eius, secundum id, quod uerissime deus est, aequalem esse dixit patri, quod non ei fuit tamquam rapina, id est quasi alienum appetere, si semper manens in ea aequalitate nollet homine indui et hominibus ut homo apparere; sed semet ipsum exinaniuit, non formam suam mutans, sed formam serui versus aut transmutatus in hominem, amissa incommutabili stabilitate, sed tanquam verum hominem suscipiendo, ipse susceptor. In similitudine hominum factus, non sibi, sed eis, quibus do hominem inuentus ut homo est. non enim poterat inueniri ut homo ab his qui cor immundum habebant, et uerbum apud patrem uidere non poterant nisi hoc suscipiendo quod possent uidere et per quod ad illud lumen interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; non enim immutauit homo deum, ut mutatus ab illo est. neque
Abbreviated transcription (Latin):
qr multo sceleratius & flagitiosius que lex ꝓhibet cõ¬
mittunt᷑. quam si nulla lege ꝓhiberent᷑. T̃unc itaq ab¬
sorta erit mors in uictoriã: cum ꝑ scĩficationẽ in omi
hominis parte ꝑfecta delectatione sp̃aliũ. delectatio car

Expanded text:
quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet comquia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. tunc itaque absorpta erit mors in uictoriam, cum per sanctificationem in omni hominis p
Abbreviated transcription (Latin):
tur uulnꝰ nr̃m. non ita molestet ut ꝑimat etiam bonam
uoluntatem. Hanc aut̃ mortẽ peccato meruim̾ quod pecca¬
tum erat ante omĩmodo in lib̾o arbitrio. eum in paradiso
nullus dolor denegatȩ delectationis uolantati bone homĩs
resistebat. sicuti nũc uerbi gr̃a si quisquã existat quem
nũquã uenatio delectauit : omĩmͦ lib est. utrũ uenari ue¬
lit an non. nec eũ cruciat quisquis hoc ꝓhibet. At si ista
lib̾tate male usus uenatꝰ fuerit contͣ ꝓhibentis imꝑi¬
ũ: paulatĩ subrepens. delectatio mortificat animam.
ut si se abstinere uelit. sine molestia ⁊ langore non
possit cum id ant̾ tota sanitate non ageret. Ergo acni¬
leus mortis peccatũ est quia peccato facta est delectatio
quȩ iam possit resistere uoluntati. & cum dolore cohi¬
beri. Quam delectationẽ quȩ in deffectu ẽ animȩ det̾ioriᷤᷤ
effecte. iure mortem uocamꝰ. Uirtus aut̃ peccati lex est:

Expanded text:
tur uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat etiam bonam tur uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat etiam bonam uoluntatem. hanc autem mortem peccato meruimus. quod peccatum erat omnino in libero arbitrio, cum in\' paradiso nullus dolor denegatae delectationis bonae uoluntati hominis resistebat, sicuti nunc. uerbi gratia, si quisquam exsistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. ergo aculeus. mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\' quae iam possit resistere uoluntati et cum dolore cohiberi. quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris effectae, iure mortem uocauit. uirtus autem peccati lex est,
Abbreviated transcription (Latin):
quod scriptũ est. absorta ẽ in uictoriã. ubi est mors cõ¬
tentia tua. ubi est mors aculeus tuus: aculeus aut̃ mortis
peccatũ. uirtꝰ aut̃ pecati lex Mortẽ significari arbitror hoc
loco carnalem consuetudinẽ: quę resistit bonȩ uoluntati
delectatione temporaliũ fruendoꝵ. Non diceret᷑ ubi est
contentio tua: si nõ restitiss ⁊ repugnasset. & repugnaᷤ¬
set. Ipsius contentio etiam illo loco describit᷑. Caro cõcupis¬
cit aduersus sp̃m: spc̃ aut̃ aduersus carnẽ. Hec enĩ in uicẽ
sibi resistunt: ut nõ quę uultis faciatis. Fiet gͦ ꝑ scifica¬
nunc uidemꝰ multis puerilibus delectationibus nos carere.
quȩ nos pueros si denegarent᷑ acerrime cruciabant: ita
credendũ est de omni carnali delectatione futurũ esse. cũ
ꝑfecta scĩtas totum hominẽ reparauerit. Hunc aut̃ quam¬
diu est in nobis quod resistat bonȩ uoluntati. auxilio dei
ꝑbonos homines & bonos angelos indigemꝰ ut donec sane¬

Expanded text:
ubi est, mors, contentio tua? ubi eat, mors, aculeus tuus ? aculeus autem mortis peccatum, uirtus autem peccati lex. mortem significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae uoluntati delectatione temporalium fruendorum. non enim diceretur: ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset. ipsius contentio etiam illo loco describitur: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem sibi resistunt, ut non quae uultis faciatis. fit ergo per sanctificanunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparauerit. nunc autem, quamdiu est in nobis quod resistat bonae uoluntati, auxilio\' dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut, donec sane
Abbreviated transcription (Latin):
uenit᷑i: respondeamꝰ. sidentissime. s homo tu qͥs es qui re¬
pondeas deo. nec cos reueriti sc̃m canib demꝰ. aut ꝓicia¬
mus margaritas nr̃as ante porcos: si tam̃ iam ipsi ca¬
nes & porci non sumꝰ & de meritis animarũ. reuelante
spu scõ sublime aliquid & a uulgari comectura remotis¬
simũ. uel ex parte atq in eniginate susꝑicem᷑. Nõ enĩ
apłs hoc loco scõs ꝓhibuit a quęrendo ⁊ s eos qui non¬
dum sunt in caritate radicati & fundati. ut possint

Expanded text:
enitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui reenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui nondum su
Abbreviated transcription (Latin):
calummantib. ꝓculdubio tacebunt. nec audebunt ullã
de uoluntate omĩpotentis dei imꝑitis quos deciꝑe eunt
cupiunt scientiam polliceri. Quidam aut̃ bona & pia m̃¬
te scripturas legentes. quęrunt quid hinc possit uel male¬
dicentib uel calumpniantib responderi. S nos & auc¬
toritati apłicȩ salubrit inherentes. & libros catholica dis¬
cipliͣ custodit falsatos esse nequaquã existimantes. sen¬
tiamus qͦd uerũ est indignos ⁊ infirmos nõ esse ad intel¬
ligenda diuinͣ secreta quib ista claudunt᷑ & eis murmu¬
rantib & indignantib qͦd consilia di nõ discunt. cũ dicere
ceꝑint. gͦ cui uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat. qui adhuc
conquerit᷑ nã uolũtati eius quis resistit: cum his gͦ uerb̃
aut calumniari scripturas. aut latebras peccatoꝵ suor
querere ceꝑint. ut p̃cepta cõtemnãt. quib ad uitã ꝑ¬

Expanded text:
calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequaquam existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit ? cum his ergo verbis aut calumniari Scripturas, aut latebram peccatorum suorum quaerere coeperint, ut praecepta contemnant, quibus ad vitam
Abbreviated transcription (Latin):
positio ꝓferat᷑: id tantũ cauẽdũ ẽ. ne uiolet. aut uulneret
catholicam fidem. Scio enĩ uanos hereticos de hoc capitu¬
lo multa impia & inepta iactasse. O homo tu quis es q̃¬
dicẽdo. o homo tu quis es qui respondeas deo. de hoc
ipso illi questionẽ mouent. & in ea sententia non desi¬
nunt esse curiosi qua obuirgata ẽ ipsa curiositas. A
impii quidẽ cum contumelia. ut dicant apłm. in soluen¬
da questione deftcisse & obuirgasse querentes qr nõ pot̾at
qͦd querebatun exponere. Non nulli aut̃ heretici qr non
d̾cipiunt nisi cũ sciẽtiam qͣm exibent pollicent᷑: & aduer¬
santes legi & ꝓpħis. quȩcũq d illis apłs sermoni suo inse¬
ruit. falsa & a corruptorib inmissa esse criminant᷑. etiã
hoc int̾ ipsa quȩ interpolata dicunt numerare malue¬
runt. & negare paulum dixisse o homo. tuquis es qui
respondeas deo: qm̃ si ipsis dicat᷑ ad decipiendos hominẽ

Expanded text:
positio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret positio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse. LXVIII. De eo qdicendo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ mittere : tamen sine gemitu & dolorib id facere
credendi sunt. ne miseri existiment᷑. feliciorq sit de
numero nr̃o lazarus ille qui iam in abrahȩ sinu requies¬
cit: p̃sertim qr dix̃ eandem creaturam quȩ congemiscit.
& dolet uanitati esse subiectã. quod de sũmis & excellenti¬
bus uirtutũ potestatũq creaturis nefas ẽ credere. Deinde
liberandam eam dix̃ a seruitute interitꝰ : quo illos cecidis¬
se qui in cęlis agunt uitam beatissimã non possumus cre¬
dere. Nichil tam̃ temere confirmandũ ẽ: s pia diligentia
etiã atq etiam uerba diuinͣ tractanda sunt. ne forte quȩ
congemiscit & dolet. & uanitati subiecta est. possit aliqͦ
modo alio intelligi. ut de sũmis angłis qͣm dui nr̃e infirmi¬
tati ussu ani nr̃i opitulant᷑ non impie possit existimari.
S siue illa qͣm ex secuti sumꝰ siue alia aliqͣ huiꝰ capituli ex¬

Expanded text:
tus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere tus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infirmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli ex
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iam pͥmitias mentes nr̃as obtulimꝰ deo. in nobis
ipsis cõgemiscimꝰ. idẽ pret̃ corpus adoptionem expectanteᷤᷤ
redemptionẽ corporis nr̃i. idẽ ut & ipsum corpus accipi¬
ens beneficium adoptionis filioꝵ qua uocati sumus. to¬
tos nos lib̾atos transactis molestiis omĩb ex omĩ parte
filios dĩ esse manifestet. Spe enim salui facti sumus.
S pes aut̃ quȩ uidet᷑ non est spes. Tunc erit res quȩ nunc
spes est. cum apparuerit quid erimꝰ. idẽ similes illi. qm̃
indebimꝰ eum sicuti est. hoc capitulũ si hoc mͦ ut tracta
tam ẽ aꝑiatur : non incidimꝰ in illas molestias quibus
pleriq homines dicere cogunt᷑. om̃s angelos sublimesq
uirtutes in dolore & gemitib esse. ante quã nos penit
liberem᷑. qm̃ dictũ ẽ omĩs creatura cõgemiscit & dolet.
Quamius enĩ adiuuent nos ꝓ sua sublimitate dum obtẽ¬
perant đo. qui ꝓ nobis etiam unicũ filium suum digna¬

Expanded text:
quae jam primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis quae jam primitias mentes nostras obtulimus Deo, in nobis ipsis congemiscimus, id est, praeter corpus: adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum situm est, aperitur, non incidemus in illas molplerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur, quoniam dictum est, Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui pro nobis etiam unicum Filium suum digna
Abbreviated transcription (Latin):
illo die quo credidit dolere destiterit. tam̃ usq adhuc oĩs
creatura congemiscit & dolet: qr in his qui non dũ libe¬
rati sunt omĩs est ꝓpt̾ sp̃m ⁊ animã & corpus. Hon
solum aut̃ inquit omĩs creatura congemiscit & dolet:
s nos ipsi. id est solũ in homine corpus ⁊ anima & sp̃s
simul dolent ex dificultatib corporis. s ⁊ nos ipsi excep¬
tis corporib in nob̃ ipsis congemiscimꝰ pͥmicia hñteᷤ sp̃s.¬
conp̃hendant᷑. lam gͦ habet pͥmitias oblatas deo qui
homo quis me liberabit de corpore mortis huius. & ad huc
talibus dicitur. inuificabit & mortalia corpora ur̃a ꝓpt̃¬
spm̃ manentẽ in uobis: nõ dum est olochaustũ. Erit
aut̃ cum absorbebit᷑ mors in uictoriã: cum ei dicetur
U bi est mors contentio tua. ubi est mors aculeus tuus:
Hunc aut̃ inquit non solũ omĩs creatura idẽ cum corpore.
s etiam nos ipsi pͥmitias habentes sp̃c. idẽ nos animȩ

Expanded text:
illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnissolum autem, inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi, id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus. Et bencomprehendantur. Jam ergo habet primitias oblatas Deo, quihomo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? : et adhuc talibus dicitur: Vivificabit et mortalia corpora vests manentem in vobis: nondum est holocaustum; erit autem, cum absorbebitur mors in victoria, cum ei dicetur: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus: id est, nos animae,
Abbreviated transcription (Latin):
infimi aut̃ animalit. Bestiȩ ũ ⁊ omĩa peccora carnalit̾
Corpus aut non uiuit s iuinficatur. omĩs creatura in
homine est: qr & intellig̃ sp̃u ⁊ sentit anima & localiter
corꝑore mouet᷑. Omĩs itaq creatura in homine cõgemisẽ
⁊ dolet. Non enim tota s omis dix̾. T̃anquam siquis dicat
qm solem om̃s homines uident. qui sunt incolumes: sed nõ
s non tota creatura ipse est : qr sunt p̃ter ipsũ & ange¬
li qui intelligant & uiuant. sunt & peccora quȩ iuuãt
⁊ sint. ⁊ corpora quę tantũ mͦ sint: cũ ipsũ uiuere ma¬
uis sit quam nõ uiuere. & ipsum intelligere magis ꝗͣ
sine intellectu uiuere. Cum gͦ miser homo congemiscit
⁊ dolet : omĩs creatura congemiscit & dolet usq ad huc.
Usq adhuc aut̃ recte dixit: qr & si sunt aliqͥ iam in sinu
abrahȩ. & latro ille cum domino in paradiso constitutꝰ

Expanded text:
infimi autem animaliter, bestiae vero et omnia pecinfimi autem animaliter, bestiae vero et omnia peccorpus autem non vivit, sed vivificatur, omnis creatura in homine est, quia et intelligit spiritu, et sentit animo, et localiter corpore movetur. Omnis itaque creatura in homine ingemiscit et dolet: non enim totam, sed omnem ait, tanquam si quis dicat quod solem omnes homines vident qui sunt incolumes, sed non sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et Angeli, qui intelligant et vivant et sint, et pecora quae vivant et sint, et corpora quae tantummodo sint; cum ipsum vivere magis sit, quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus ,
Abbreviated transcription (Latin):
testates. aut cęlum:⁊ t̾ra:⁊ mare. & omĩa quȩ in eis sunt:
s quia omĩs creatura partim spãlis ẽ. partim animalis.
partim corporalis. Quod ut ab inferioribus confidere¬
mus: corporał creatura ꝑ loca tendit᷑. Animał aut̃ ui¬
uificat corporalẽ. Sp̃alis animalẽ regit. & tunc bene re¬
git: cum ipsa regendam se subic̃ do. Cum aut̃ transgre¬
ditur p̃cepta eius: laborib ⁊ erumnis ꝑ eadem ipsa q̃
regere poterat implicat᷑. Qui gͦ uiuit ex corpore: car
nalis homo uel animalis uocat᷑. Carnalis qr carnalia se¬
ctat᷑. Animalis aut̃ qr fertur dissoluta lasciuia animȩ
suȩ qͣm non regit spiritus. neq coercet intra metas
naturalis ordinis. qr ⁊ ipse se non subdit regendum do
Qui aut̃ sp̃u animam regit. & ꝑ animam corpus quod
facere non potest nisi dm̃ habeat & ipse rectorẽ. qm̃¬
tur sp̃alis. Quȩ uita cum aliqua molestia nunc agit᷑.

Expanded text:
testates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; testates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autem vivificat corporalem; spiritualis animalem regit, et tunc bene regit, cum ipsa regendam se subjicit Deo: cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere ponalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis, quia et ipse non se subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus, quod facere non potest, nisi Dominum habeat et ipse rectorem: quotur spiritualis. Quae vita cum aliqua molestia nunc agitur,