comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nocꝰ tẽ lucens. ꝑ diẽ ñ lucens. ut qui ñ uident uideant. & qͥuident cecifiant. Nlubes
& mare rubrũ. baptismꝰ utiq xp̃i sangune consecratꝰ. hostessequentes at̃go
moriuntur. peccata p̃terita. Hũcitur ppłs ꝑdesertũ. bapti Zati om̃s ñdũ ꝑ¬
uentes ꝓmissa patria. sed quod ñ uident sperando. & ꝑpatientiã ex
tantur corde in egiptũ. Nec ibi tam̃ xp̃c deserit: nã&illa colũna ñ recedit. et
amarȩ aque ligno dulcescunt. Qm̃inimici ppłi signo crucis xp̃i honorifica¬
rant ppłos inseptenario numero decuplato rigante̾. ut ꝑ xsepti forme sp̃sdo¬
nũ legis decalogꝰ impleatur. Et hostis int̾cludere molitus uiã. extensis moys
manib signo dominicȩ crucis superatur. & morsus moriferi serꝑentũ. exal¬
tato & respecto eneo serpente sanantur. qđ uerb̃ ipsius. declarat  Si qͣuissex.
altauit inquit moy ses serpentẽ in heremo. sic oportet exaltari filiũ hominis

Expanded text:
noctem lucens, per diem non lucens; ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant ? Nubes et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam rtantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non recedit. et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi signo crucis Christi honorificarant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme spiritus donum legis decalogus inpleatur. et hostis intercludere molitus uiam extensis Moysi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo sealtauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sciendiboni & mali. De in de flumen quo para dysus irrigaretur. diuisi¬
onũ inquat tuor principia fluuiorũ quattuor explicatur qđ totũ ꝑtina
adinstitutionẽ paradisi. Qđ ubi terminauit rep& ut illud qđiã dc¬
xerat. Et reuera hoc seque bat᷑ atq. ait. Et sũpsit dñs ds̃ hominẽ quem
finxit. & posuit eũ in paradyso & c& era. Post ista eñĩ facta ibi ẽ positus
homo sicut nunc ordo ipse demonstrat. Non post hominẽ ibi positum
facta sunt ista sicut priusdictũ putari potest. nisi re capitulatio illic ui¬
gilant̃ intellegat᷑. qua reditũ est adea quae fuerant pra& er missa.
temq in eodẽ libro cũ comine morarentur generationes filiorũ noe. dictũ ẽ
Hi filii cham in tribubus suis scđm linguassuas in regionib: suis & ingentib:
siuis. Enumeratis quoq siliissem. dicitur. Hi filiisemꝰ in tribub: suis scdm lin¬

Expanded text:
num scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisnum scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I dum lin
Abbreviated transcription (Latin):
uocat. in obscuritate scripturarũ satis iugilant̃ inuentã. Sic enĩ dñr quȩdã
quasi sequant᷑ inordine temporis ł rerũ continuatione narrentur. cum
ad priꝰta qua pra&e er nussa fuerant latenter narratio reuoc&tur.
Qđ nisi e hac regula intellegatur. ertatur. sicut ingene si. Etplanta uit
inquit dñs ds̃ parady sum ine den adorientem & posuit ibi hominẽ
quẽ formauit & ꝓduxit ds ad huc de terra om̃t lignũ speciosũ & bonũ
inescam. Ita uidetur dictũ tamquam id factũ sit. postca quam factum posuit
hominem in paradiso. cum breuit̃ utroq cõmemorato. iđ qđ planta¬
uit ds̃ paradysũ & posuit ibi hominẽ quẽ formauit. recapitulando re¬
drat & dicat qđ pra&er miserat quomodo scilic& paradisus suerit
plantatus qui a ꝓduxit ds̃ adhuc deterra om̃e lignũ speciosum & bonũ
inescam. Deniq secutus ad iunxit. & lignũ uitȩ in me dio parach.si & lig¬

Expanded text:
vocat in obscuritate Scripturarum satis vigilanter inventam. Sic enim dicuntur quaedam, vocat in obscuritate Scripturarum satis vigilanter inventam. Sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis vel rerum continuatione narrentur, cum ad priora quae praetermissa sunt latenter narratio revocetur, quod nisi ex hac regula intelligatur, erratur; sicut in Genesi: Et plantavit, inquit, Dominus Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem quem formauit. et produxit deus de terra adhuc omne lignum speciosum et bonum in escam, ita uidetur dictum, tamquam id factum sit, posteaquam factum posuit hominem in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. denique secutus adiunxit: et lignum uitae in medio paradiso, et lig
Abbreviated transcription (Latin):
scriptuia cõmendat sicut septenariũ ł denariũ ł duodenariũ. & qui¬
cũq. aliisunt quos legendo studiose libent̃ agnoscunt. Plerũq enim
numeri huius mo. ꝓ uniuerso tẽpere ponunt᷑. sicut septies indie laudabote.
nihil. ẽ aliud quã semꝑ laus eus inore meo. Lan dumdem ualet & cũ
multiplicant᷑ siue ꝑdenariũ sicut septuaginta & septingenti. Unde pos¬
sunt & septuaginta anni hiere miȩ ꝓ uniuerso tempore spiritat̃ accipi.
quo est apud a lirnos eccła. siue ꝑ se ipsos sicut decẽ ꝑdecẽ cfntum sunt.
& duo decim ꝑ duodecim centum quad raginta quattuor. quo numero
significatur uniuersitas scõrũ in apoca lxpsi. Vnde appar& non solas tẽ¬
porum quaestiones istis numeris eẽ solundas. sed latius patere significationes
eorum. & in multa ꝓserpere. Neque enĩ numerus iste in apocalypsi ad tem¬
pata ꝑtin& sed ad homines. Sextã regulã tyconius recapitulationem

Expanded text:
Scriptura commendat, sicut septenarium vel denarium, vel duodenarium, et quiScriptura commendat, sicut septenarium vel denarium, vel duodenarium, et quicunque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. Plerumque enim numeri hujus modi pro universo tempore ponuntur: sicut, Septies in die laudabo te, nihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo. Tantumdem valent et cum multiplicantur sive per denarium, sicut septuaginta et septingenti; unde possunt et septuaginta anni Jeremiae pro universo tempore spiritualiter accipi quo est apud alienos Ecclesia: sive per seipsos, sicut decem per decem centum sunt, et duodecim per duodecim centum quadraginta quatuor. Quo numero significatur universitas sanctorum in Apocalypsi. Unde apparet non solas temporum quaestiones istis numeris esse solvendas, sed latius patere significationes eorum et in multa proserpere; neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines. Sextam regulam Tychonius recapitulationem
Abbreviated transcription (Latin):
trib p̃sentib facies dñi fulsit ut sol & uestimenta eius ut nix. Utrũq
enĩ uerũ eẽ non poss& qđ de numero dierũ die̾tũ est. nisi ille quidtẽ
post des octo intellegat᷑ partem nouissimam diei. ex quo id xp̃c prae¬
dixit futurũ & partem primam diei. quo id ostendit imple tum¬
ꝓtotis dieb duobus atq integris posuisse. Fum uero quidixit post
dies sex in tegros om̃s & totos. sed solos medios computasse. Noc modo
loquutionis quo significat᷑ a parte totũ : & ram de illa resurrectione
xp̃i soluit᷑ quȩstio Pars enĩ nouissima diei qua passus ẽ nisi ꝓtoto die
accipiat᷑ iđ adiuncta &iã nocte p̃terita. & nox incuius parte ultima
resurrexit nisi totus dies accipiatur. ad iuncto scilic& die in lucescen¬¬
te dominico. non possunt eẽ tresdies & tres noctes quib: se in corde terrȩ
p̃dixit futurũ. Legitimos aut̃ nume rosdicit. quoseminentius dituna

Expanded text:
tribus praesentibus facies domini fulsit ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque tribus praesentibus facies domini fulsit ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque enim uerum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit: post dies octo intellegatur partem nouissimam diei, ex quo id Christus praedixit futurum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit Post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio: pars enim novissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adjuncta etiam nocte praeterita, et nox in cujus parte ultima resurrexit; nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum. Legitimos autem numeros dicit quos eminentius divina
Abbreviated transcription (Latin):
aeterna. manifestata aut̃ nunc ꝑ aduentũ saluatoris nr̃i. Patã dixit
grãm. quando nec erant ad huc quib: daretur. qm̃ in dispositione
ac pre destinatione dĩ iam factũ erat qđ suo tẽpore futurũ fuerat
qđ ẽẽ dict manife sta tũ. quã ius haec possint intellegi & de
terra futuri scłi quando erit caelum nouũ & terra noua inqua in iusti
habitare non poterunt. & ideo recte dicit᷑ piis qđ ipsa sit terra eorũ
quȩ ulla ex parte nonerit impiorũ. quia & ipsa similiter data ẽ quan¬
do đat firmata ẽ. Quintam tx conius regulã ponit. quã de tẽporib
appellat. qua regula plerũq inuenirił conici possit latens inscriptu¬
ris scis quantitas temporum. Puobus aut̃ modis uigere dicit h anc regulã
aut tropo sine doche aut legitimis numeris. Iro pussine doche aut aparte
totũ. aut. toto partẽ facit intellegi. sic ut unus euangelista post diesoc¬
to factũ dicit qđ alius post diessex. quando in monte discipulis tantũ

Expanded text:
aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum equod esse dicit manifestatam. quamuis haec possunt intellegi et de terra futuri saeculi, quando erit caelum nouum et terra noua, in qua iniusti habitare non poterunt. et ideo recte dicitur piis, quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tyconius regulam ponit, quam "de temporibus" appellat, qua regula plerumque inueniri uel conici possit latens in scripturis sanctis quantitas temporum. duobus autem modis uigere dicit hanc regulam, aut tropo synecdoche ant legitimis numeris. tropo synecdoche aut a parte totum aut a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum
Abbreviated transcription (Latin):
latis quȩ faciunt tropicas loquutiones ubi aliud ex alio intellegendũ ẽ
cquib huc usque quantum uisum ẽ satis egimus. non solum aminonen
disunt studiosi uenerabiliũ litterarũ ut inscripturissc̃is genera locu¬
tionũ sciant. & quomodo apud cas dici aliquid sol& uigi lanter ad uer¬
tant memoriterq. retineant. uerũ &iam qđ ẽ. precipuũ & maximi ᷑

Expanded text:
latis quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intelligendum est, latis quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intelligendum est, de quibus huc usque quantum visum est, satis egimus; non solum admondi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus angelossuos. tam̃ interra corpus eius non ipse conteritur.
nisiquia ipse ẽ in corpore suo qđ contritũ sit puluis quẽ ꝓicit
uentus a facie terrae. Hae aut̃ om̃s regulae excepta una.¬
uocatur de ꝓmissis & lege. aliud exalioꝰ faciunt intellegi. qđ est
propriũ tropicae loquutionis. qu& latius patet quam ut possit
ut mhi uidetur ab aliquo uniuersa cõp̃hendi. Nam ubicũq ueluda li¬¬
ud dicit᷑ ut aliud intellegat᷑ & si nom̃ ipsius tropi in loquendi arte ñ
inuenitur. tropiea locutio est. Quae cumsit ubi fieri sol& sinc labore
sequitur intellectus. cũ uero ubi non sol& laborat᷑ ut intellegat᷑ ab aliis
maus ab aliis minus. sicut magis minusur donadĩ sunt in ingeniis
hominũ ł adutoͦ ria tribuuntur. Iro inde sicut in uerbis ꝓpriis dequib
superius disputauimus ubires ut dicunt᷑ intellegende sunt. sic in trans¬

Expanded text:
diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omquae vocatur De promissis et Lege, aliud ex alio faciunt intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicumque velut aliud dicitur ut aliud intelligatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum, vel adjutoria tribuuntur. Proinde sicut in verbis propriis, de quibus superius disputavimus, ubi res ut dicuntur intelligendae sunt; sic in trans
Abbreviated transcription (Latin):
que postrema dediabolo & eius corpore. E. st enim & ipse caput impi¬
orũ qui sunt eius quodã modo corpis ituri cum illo insuppliciũ ignis
& eius cor port uigilandũ ẽ ut intellegatur cumde ima eademq. ꝑsona
scripturaloquit᷑. quid conueniat capiti quid corpori: ita & in ista no¬
uissima aliquando indiabolum dicit᷑. qđ non in ipso sed potius in eiuscor¬
pore possit agnosci. qđ hab& non solũ inris qui manifestissime forisst̃.
sed in eis & iam quicũ ad ipsum ꝑtineant. tam̃ ad tẽpus miscent᷑ eccłae
donet unusquisq: dehac uita exeat. Tafrumento palea uenti labro
ultimo separetur. Qđ enim scriptum . ẽ. apud esaiam. Quomodo cecidit
decarlo lucifer mane oriens. & cetera quae subsiguta regis babiloniȩ
de eadem ꝑsona uel ad eandem ꝑsonam dicta sunt in iꝰpsa contextione ser¬
monis dediabolo utiq intelle guntur . Nam & simitait adom̃sgentes¬

Expanded text:
que postrema, De diabolo et ejus corpore. Est enim et ipse caput impique postrema, De diabolo et ejus corpore. Est enim et ipse caput impiorum, qui sunt ejus quodammodo corpus, ituri cum illo in supplicium ignis et eius corpore", uigilandum est, ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura loquitur, quid conueniat corpori, quid capiti: ita et in ista nouissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in eius corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento palea uentilabro ultimo separetur. quod enim scriptum est apud Esaiam: quomode coelo Lucifer mane oriens , et caetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona, vel ad eamdem personam dicta sunt in ipsa contextione sermonis, de diabolo utique intelliguntur; et tam
Abbreviated transcription (Latin):
quas suas. F it ista recapitulatio & iam obscuri us. sicut in euan
didit om̃s: Secundum haec erunt dies filii hominis quo reue labitur.
Illa hora quierit intecto & uasa eius indomo non descendat tolle re
illa & qui in agro similiter non reuertatur retro. Me minerit uxor
loth. Numquid cũ dñs fuerit reuelatus tunc sunt istaseruanda ne
potius isto tẽpore ut cũ dñs suerit reuelatus retributionẽ ꝓeis quȩ quiꝰq
seruautͭ ł contẽpsit inueniat: Et tam̃ quia dictũ. ẽ in illa hora tunc
pitant᷑ itaser uanda cũ fuerit dñsreuelatus nisi ad intellegendã recapi¬
tulationem sensus legentis inuigil&. adiuuante alia scriptura qua ipsorũ
apostolorũ adhuc tempore clamauit. filii nouissima hora ẽ. Tempus
ergo ipsum quo euangelium p̃dicatur quousq dñsreueletur hora est
in qua orport& istaseruari. quia & ipsa reue latio dñi adeandẽ horã

Expanded text:
guas suas. fit ista recapitulatio etiam obscurius. sicut in euangeguas suas. fit ista recapitulatio etiam obscurius. sicut in euangeerdidit omnes; secundum haec erunt omnes dies filii hIlla hora, qui erit in tecto, et vasa ejus in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non revertatur retro: meminerit uxoris Loth . Numquid cum Dominus fuerit revelatus, tunc sunt ista servanda, nepotius isto tempore, ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem pro eis quae quisque servavit vel contempsit, inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista servanda, cum fuerit Dominus revelatus, nisi ad intelligendam recapitulationem, sensus legentis invigilet, adjuvante alia Scriptura quae ipsorum Apostolorum adhuc tempore clamavit, Filii, novissima hora est . Tempus ergo ipsum quo Evangelium praedicatur, quousque Dominus reveletur, hora est in qua oportet ista servari; quia et ipsa revelatio Domini ad eamdem horam
Abbreviated transcription (Latin):
insulȩ gentiũ suꝑ terrã post diluuiũ. & erat om̃i terrę labiũ unũ. & uox
uno om̃ib. Hoc itaq qđ ad iunctũ est. & erat om̃i terrae labiũ unũm
& uox una om̃ib: idest una lingua om̃iũ eta detũ uid& ur ramqũa
eo iã tempore quo disꝑsi fuerant suꝑ terrã. & iam scđm in fulas
gentium una suerit om̃ib lingua commumis. quod ꝓcul dubio re¬
pugnat superiorib uerbis ubi dictũ ẽ. intribub sius sedm̃ Pnguas
suas. Neq enũ dicerent᷑ habuisse iam linguassuas singulae trib
quae gentes singulas fecerant. quando erat oninib: una communis.
ac ꝑhoc recapitulando adiunetũ est & erat om̃i terrae labiũ unũ
& uox una om̃ib latent̃ narratione redeuntẽ ut dicere tur quo mo¬
do factũ sit. ut exuna om̃iũ lingua fuerint diuisi ꝑmultas. Et conti¬
nuo deilla turris aedificatone narratur. ubi haec eis iuditio diuino
ingesta ẽ poena suꝑbiae. post qđ factũ disꝑsifunt ꝑ tertã scđm lin¬

Expanded text:
um, et uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis iudicio diuino ingesta est poena superbiae, post quod factum dispersi sunt per terram secundum lin
Abbreviated transcription (Latin):
circuitꝰ ue sonuerunt : & tam̃ ñidõ tepiuit grandis affect quo eloquiũ feruere sentimꝰ
sed apłica ista sic clara st̃ ut et ꝓfunda sint. atꝙ ita c̃scripta memoriȩq mandata
ut ñ solũ lectore. ł auditore. uert &iã expositore opꝰ habeant. siquis inci s ñ super¬
ficie c̃tentꝰ altitudinẽ qu erat. Qua ꝓpt̃ uideamꝰ ista genera dicendi in es qui
istoꝵ lectione adrerũ diuinarũ atq silubriũ scientiã ꝓfecert̃. eaꝙ ȩccł & mi¬
au debte nistrarunt. Beatꝰ cipͥanus su misso dicendi genere utitur in eo libro ub desa¬
m̃to calicis disputat. Solutur quippe ibi questio inqua quiritur utrũ cala dominieus
em̃ ingenesi cirta sacramitũ noc hoc idẽpcucurrise & figurã dominie passionis alie
passionis erx psserit. Ite inisacor dote melchisedech domimie sacranti p̃figuratensdẽ¬

Expanded text:
circuitusve sonuerunt? Et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quod eloquium fervere sentimus: circuitusve sonuerunt? Et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quod eloquium fervere sentimus: sed Apostolica ista sic clara sunt, ut et profunda sint: atque ita conscripta, memoriaeque mandata, ut non solum lectore vel auditore, verum etiam expositore opficie contentus altitudinem quaerat. Quapropter videamus ista genera dicendi in eis qui istorum lectione ad rerum divinarum atque salubrium scientiam profecerunt, eamque Ecclesiae ministrarunt. Beatus Cyprianus submisso dicendi genere utitur in eo libro ubi de Santo calicis disputat. Solvitur quippe ibi quaestio, in qua quaeritur utrum calix dominicus enim in Genesi circa sacramentum Noe hoc idem praecurrisse, et figuram Dominicae passionis illic passionis expresserit. Item in sacerdote Melchisedech, hoc Dominici sacramenti praefiguratum vide
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. Adgalatas aũt quã uis tota illa epła sũmisso dicendi genere scripto
nisi extremis partib ubi ÷ eloquiũ tẽperatũ. tam̃ int̃ponit quendã locũ eomotu
animi. ut sine ullis quidẽ talib ornam̃tis qualia st̃ in his quȩ modo posuimꝰ. ñ possit
tam̃ nisi grandit̃ dici Dies inquit obseruatis & m̃ses. & annos. & tẽpora. tuneo
uos neforte sine causa laborauerim inuos. Estote sic̃ ego. qm̃etegosicut uos fad¬
p̃coruos nihil me lesistis. scitis quia ꝑinfirmitatẽ carnis iam pridẽ euangeli Zaui
ꝑlubeo qͥm̃sifieri posset oculos ur̃os eruissetis & dedissetis mihi. Ergo inimicusfac¬
t ussũ uob̾uert p̃dicans. Aemulantur uos ñbene. Sed eludere uosuoldnt. ut eos
Dȩmulemini. Bonũ : aut̃ ȩmular in bono semꝑ. & ñsolũ cũ p̃senssũ apud uos.¬
uos. & mutare uocẽmeã quia c̃fundor in uob. Nunquidhic aut contraria c̃¬
trariis uerba st̃ reddita. aut aliqͣ gradatione sibi subnexa st̃ aut cesa et menbra

Expanded text:
. Ad Galatas autem quamvis tota ipsa Epistola submisso dicendi genere scripta sit, nisi in extremis partibus ubi est eloquium temperatum; tamen interponit quemdam locum eo motu animi, ut sine ullis quidem talibus ornamentis, qualia sunt in iis quae modo posuimus, non posset tamen nisi granditer dici. Dies, inquit, observatis, et menses, et annos, et tempora. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos. Estote sicut et precor vos, nihil me laesistis. Scitis quia per infirmitatem carnis iampridem Evangelizavi vos perhibeo, quoniam si fieri posset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Ergo inimicus factus sum vobis vera praedicans? Aemulantur vos non bene, sed excludere vos volunt ut eos aemulemini. Bonum est autem in bono aemulari svos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis . Numquid hic aut contraria contrariis verba sunt reddita, aut aliqua gr
Abbreviated transcription (Latin):
cludit᷑ non eẽ animal cocleam Quȩ sequentia falsaẽ. sedex concesso false
uera conclusionis conexio. Ueritas itaq sequentiȩ ꝑ se ipsam ualet. Ueritas
conexionis ex eius cũ quo agitur opinione uel concessione consistit: Ideo
aut̃ ut supͣ diximus infertur uera conexione qđ falsũ ẽ. ut eũ cuiꝰ errorem
corrigere debemus peniteat sensisse p̃cedentia.quorum consequentia uidit

Expanded text:
cluditur non esse animal cochleam. Quae sententia falsa cluditur non esse animal cochleam. Quae sententia falsa uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet
Abbreviated transcription (Latin):
neq xp̃s resurrexit. hoc aut̃ qđ sequit᷑ falsum est̃. Precedit aut̃¬
dp̃cedit: non eẽ. resurrectionẽ mortuorum Est igit᷑ resurrectio mortuorum.
Quod totũ breuiter ita dicitur: Sinon ẽ resurrectio mortuorũ neq xp̃c
resurrexit. xp̃c aut̃ resurrexit Est igit resurrectio mortuorũ.¬
Hoc ergo ut consequenti ablato: auferetur & iam neçcessario qđ p̃cedit.
ñ instituer̃ homineᷤ sed ostender̃ : Etheç regula ꝑtin& adueritatẽ coneni¬
onum. non adueritatem sententiarum. Sed in hoc loco deresurrectione cum
ageretur & regula conexionis ueriẽ. & ipsa cõclusione sententia. In falsis
aũt̃ sententiis conexionis ueritas ẽ. isto modo faciamus aliquẽ c̃cessisse:
Si animal ẽ cõclea uocẽ habet. hoc concesso cũ ꝓbatũ fuerit uocẽ cocleam
non habere. qũo consequenti ablato illud quod p̃cedit auferntur con¬

Expanded text:
NeqNeqenim non esse resurrectionem mortuorum. est igitur resurrectio mortuorum. quod totum breuiter ita dicitur: "si non est resurrectio mortuorum, neque Christus resurrexit. Christus autem resurrexit; est igitur rhoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem non habere, quoniam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, con
Abbreviated transcription (Latin):
clesi asticis uestiganda est. Ipsa tam̃ ueritas conexionũ non instituta. sed
anim aduersa ẽ. ab hominib & notata ut eam possint. ł discere ł docere:
Namẽ in rerũ ratione ꝑpetua & diuinitus instituta Sicut enim quinar¬
at ordinem temporũ non eum ipse cõponit. & locorũ situs. as
turas animaliũ. uel serpentiũ. ł lapidũ. quiostendit non res ostendit
ab hominib institutas. & ille qui demanstrat sidera eorũq motus. ñ a se
uel ab homine aliquorem institutam de monstrat: sic & iam quidicit
cũ falsumẽ quod consequit᷑. necesse ẽ. ut falsũ sit qđ prȩcedit. ueris¬
simẽ dicit. neq ipse facit ut ita sit: sed tantũ trauĩ demonstrat. Ex¬
non er̃ resur rectionẽ mortuorũ. qđ dicebant illi quoꝵ erro rẽ
destruere uolebat apłs. Porro illã sementiam p̃cedentẽ qua dice¬
bant non eẽ resur rectionẽ mortuorũ: necessario sequitur.

Expanded text:
clesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed clesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit: "cum falsum est quod consequitur, necesse est, ut falsum sit quod praecedit uerissime dicit neque inon esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
abono & docto homine. ut in his trubescens ille cuius errorẽ c̃se quntur
eundem relinquat errorem: Quia sineodẽ manere uoluerit: necesse ẽ.¬
ut & iam illa quȩ damnat tenere cogatur. Non enim uera inferebat apłs
cũ diceret. neq xp̃s resur rexit Et illa alia: In anis ẽ. p̃dicatio nr̃a in anis
xit & ñerat in anis p̃dicatio eoꝵ qui hoc ad nuntiabant: nec fideseorũ
qui hoc crediderant. sed ista falsa uerissime cones tabantur illi sententię
qua dicebat᷑ non eẽ resurrectionẽ mortuorũ Istis aut̃ falsis repodi¬
atis quo uera erant simortui ñ resurgunt. consequens erit resur rectio
mortuorũ. Cũ ergo sint uerȩ conexiones. non solum uerarũ sed & iã
falsarũ sententiarũ: facile est ueritatem conexionũ & iam in scͥolis illis
discere quȩ p̃ter eccłam sunt. Senten ͭ arũ autem ueritas inscis libris ec¬

Expanded text:
a bono et docto homine, ut in iis erubescens ille cujus errorem consequuntur, a bono et docto homine, ut in iis erubescens ille cujus errorem consequuntur, eumdem relinquat errorem; quia si in eodem manere voluerit, necesse est etiam illa quae damnat, tenere cogatur. Non enim vera inferebat Apostolus, cum diceret, Neque Christus resurrexit; et illa alia, Inanis est praedicatio nostra, inanis resurrexit, et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderant: sed ista falsa verissime connectebantur illi sententiae qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. Istis autem falsis repudiatis, quoniam vera erant si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. Cum ergo sint verae connexiones, non falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ec
Abbreviated transcription (Latin):
multa quȩ apellantur so phismata falsȩ conclusiones rationũ. & ple¬
rũq ita ueras imitantes ut non solũ tardos. sed ingeniosos & iam minus
diligenter ad tentos decipiant. Fro posuit enĩ quidam dicensei cũ quo
loque batur Quod ego sum: tunones: At ille consensit. uerũ enĩ erat
ex parte uel eo ipso quod iste insidiosus ille simplex erat. Tum iste ad¬
didit. Ego. atem homosum. Hoc ꝗꝗ cũ ab illo accepisset c̃ clusit dicens.
Tu igit᷑ nones homo. Quod genus captiosarũ conlusionũ scriptura quan¬
tũ existimo detestatur illo loco ubi dictũ est. Quisophistice loquitur
odibilis ẽ. Quã quã &iam sermo non captiosus sed tamen abundantius
qũa grauitatẽ dee& uerborũ ornamenta c̃sectans. sophisticus dicatur.
Sunt &iam uerȩ. conexiones ratiocinationis falsas habentes sententias.
quȩ c̃sequnt᷑ errorẽ illius cũ quo agitur: Quȩ tam̃ ad hoc inferuntur

Expanded text:
multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plemulta quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum. Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est . Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet, verborum ornamenta consectans, sophisticus dicitur. 49. Sunt etiam verae connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur: quae tamen ad hoc inferuntur
Abbreviated transcription (Latin):
rium quoddam exibent operante dõ. sicut medicina & agri cultura
& gubernatio uelquarũ om̃is effectusest accio. sicut saltationũ & cursionũ
& luctaminũ harũ ergo cunctarum artium dep̃teritis experim̃ta faciunt
&iam futura conici. Nlam nullus earum artifex menbra mouet
in operando nisi preteri torum memoriam cum futurorũ expec¬
tatione contextͥat. harũ aut̃ cognitio tenuiter in ipsa humana uita cur¬
simq usurpanda ẽ: non adoperandum nisi forte officiũ aliquod cogat
Dequo nunc non agimus sed adiudicandum. ne omiino nesciamus quid
scriptura uelit insinuare cũ de his artib aliquas siguratas locutio nes
tinent. ubi disciplina regnat disputationis: & numeri. Sed disputationis
disciplina adomã genera quȩstionum quȩ inlitte risscĩs sunt pene tranda
& dissoluenda plurimum ualet. Tantũ ibi cauendar̃ libido rixandi
& purrilis quȩ dam ostentatio decipiendi aduersarium. Sunt enim

Expanded text:
rium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, rium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas figuratas locutiones tinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. Sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in Litteris sanctis sunt penetranda et dissolvenda, plurimum valet: tantum ibi cavenda est libido rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
nestiusq contẽnitur. Hab& aut̃ p̃ter de monstrationẽ p̃sentiũ
& iam p̃teritorũ narrationi simile aliquid qđ ap̃senti positione.
motuq siderũ & p̃terita eorũ uestigia regulariter lic& recurrere.
habet & iam futurorũ regula res coniecturas. non suspitiosas & omi¬
nosas sedratas. & certas non ut eis aliꝗid trahere in nr̃a fata & euen¬
ta tẽtemꝰ qualia gen& hiliacoꝵ deliram̃ta sunt. sed quantũ ad ipsa ꝑ¬
tinet sidera. Namͦ sicut is qui com putat lunã cumhodie inspexerit
quetasit. & ante quot libet annos quota suerit. & post quot libet anuos
quota futarasit. potest dicere sic de uno ꝗꝗ siderũ qui aperte cõputant
respondere consuerunt. Dequa tota cognitione quantũ adusũ exusat¬
bricatur ł quod remaneat post operationem artificis ab illo effectũ. sicut
domus & scamnum & uas aliquod atq aliahu iuscemodi ł quȩ ministe¬

Expanded text:
nestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, nestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus atbricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministe
Abbreviated transcription (Latin):
adhibendũ ẽ. ansignisicatiua quadã obligatione conueniat: Quod
tanto prudentius oport& cauere xp̃ianũ quanto efsicatius pro desse
uidebitur. Sedubi lat& qua causa ꝗid ualeat quo animo quisque
utatur. uiter ẽ. dũ taxat insanandis ł tẽ perandis corporib siue in
medicina siue in agri cultura. Siderũ aut̃ cognoscendorũ non nar¬
ratio sed de monstratioẽ. quorũ ꝑ pauca scriptura cõmemorat. Sicut
aut̃ plurunis notusẽ lunȩ cursus qui &iam ad passionẽ dñi anni uer¬
sariȩ cęle brandã sollempnit̃ adhibeatur: sic paucissimis ceterorũ
ꝗꝗ siderũ ł ortus. uel oc casus. ł alia quȩ libet momenta. sine ullo
sunt errore notissima. Quȩ ꝑse ipsam cognitio quã quã suꝑ stitione
ñ alliget. non multũ tam̃ acꝓpe nihil adiuuat. tracaonem diuina¬
rũ scripturarũ & in fructuosa intentione plus impedit. Et quia fa¬
miliaris est ꝑniciosissimo errori fatua fata cantantiũ. cõmodius ho¬

Expanded text:
adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius ho
Abbreviated transcription (Latin):
cũ displicuisset quibusdã ex circũcisione credentib qͥhȩc ñ intellegebant in ea
calũnient᷑. qd eos xp̃ssoluere uenerit pocuis quã adimplere qr xp̃iani ñ obser¬
quia iã impleta sunt. eoꝵq ꝓͥmissiua signa ineis t̃minar debuerunt. quosfides
xp̃ihȩc adimplentis iã talib imbitos inuenerat. Nũ quid enĩ ñ obseruant xp̃ians

Expanded text:
cum displicuisset quibusdam ex circumcisione credentibus, qui haec non intellegebant, in eacum displicuisset quibusdam ex circumcisione credentibus, qui haec non intellegebant, in eacalumnientur, quod eos Christus soluere uenerit potius quam adinplere, quia christiani non obserquia iam inpleta sunt, eorumque promissiua signa in eis terminari debuerunt, quos fides Christi haec adinplentis iam talibus inbutos inuenerat? numquid enim non obseruant christiani,
Abbreviated transcription (Latin):
modi legis opera ñeẽ cogendas. displicuit idã ex circũcisione xp̃ianis. ñ ualenti¬
b m̃te discernere illos solos abhuus modi obseruationib ñ fuisse ꝓhib endos. quas
fides quereuelata est. His iã imbutos inuenerat ut in cis iã c̃sũ maretur ipsa actio
ꝓphioaica : quos ante adimpletionẽ ꝓph&iȩ iã tenuerat. ne si & abipsis remoueretꝰ
in ꝓbata pocius quã t̃minata uideretur. Siaut &gentib imponeretur: aut ñ
eẽ ac resurrexise p̃dicabatur: in his quidẽ hominib quos ĩ talib sicram̃tis institi¬
tos eadẽ fides inuenerat: nec cogebatur ista obseruare nec ꝓhibebatur. In his aut̃
qͥ talib uacui nulla generis nulla c̃suetudinis ł c̃ gruentiȩ necessitudine reten¬
ti crediderant. &iã ꝓhibebantur: ut ꝑeos iã inciperet apparere illa omĩa ꝓpt̃

Expanded text:
 huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualenti huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae reuelata est, his iam inbutos inuenerat, ut in eis iam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante adinpletionem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, inprobata potius quam terminata uideretur, si autem et gentibus inponeretur, aut nonesse ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos iam talibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti crediderant, etiam prohibebatur, ut per eos iam inciperet adparere illa omnia propt
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationib: onerarentur . qr & insolita ista maxime circũ cisione
grandes ȩtate reformudantes de terrerentur afide. & ñ ita natiut talib
acram̃tis imbuerent᷑. simore pͥstino ꝓseliti fierent. tãquã xp̃s ꝑ il
gentib uenire oportebat. ñ intellegentes qͥ excircũcisione uenerant.
cur sibi illa ꝑmissa essent. & curgentib imponenda eẽnt. quibusdã car¬
nalib sedicionib cȩperant ȩccłam ꝑturbare. qͥd gentiles ad di ppłm acce¬
Dentes. nsollempnit̃ ꝓseliti fierent in carnis circũcisione & cȩteris huid¬
scemodi obseruationib legis. atq in his erant qͥ hoc idõ fieri magnopere in¬
sis tebant. qr timebunt uidȩos int̃ quos ũsabantur. Cont᷑ has apłs paulus
multa scripsit. Nã in hoꝵ simulationẽ & iã petrũ adductũ fratna obiurgatione
coireae. Sed postea quã mnunũ apłi ẽgregati. & iam c̃cilio suo censuert̃. gs adhui

Expanded text:
obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino proselyti fierent, tamquam Christus pgentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed posteaquam in unum apostoli congregati etiam concilio suo censuerunt gentes ad
Abbreviated transcription (Latin):
simulatione fallac sed consilio prudenti. neq enĩ nanatis & ita institutis
noxia erant Ista. quãus iam ñ eent significandis futuris nẽcessaria. magis
quippe noxiũ erat ea tamquã noxia ꝓhibere unhis homilub usq ad quos du
atos inuenerat ut iã decetero qͥ nulla tali necessitudine tenerent᷑: sed exdiũso
nulla talia cogerentꝰ. Siaut hisqͥ excircũcisione uenerant talib ꝙ sacram̃¬
tis adhuc dediti erant ultro uellent sic̃ timotheus c̃ferre c̃gruentiã ñ ꝓhibe¬
rent᷑. uerũ si in huius modi legis operib putarent suã spẽ salutẽꝙ c̃tineri tã quã
acerta ꝑnicie uetarentur. Unde ÷ illud apłi. Ecce ego paulus dico uob qr¬
qd sine his legis operib salui eeñpossent. Nam cũ gs̃ ad xp̃i fidẽ itauenirent.
maxime ꝑ pauli apłi p̃dicationẽ sic̃ uenire debuerunt ut nullis huiusmͦdi

Expanded text:
simulatione fallaci, sed consilio prudenti; neque enim ita natis et ita institutis simulatione fallaci, sed consilio prudenti; neque enim ita natis et ita institutis noxia erant ista, quamuis iam non essent significandis futuris necessaria. magis quippe noxium erat ea tamquam noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos duratos inuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso nulla talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uellent, sicut Timotheus, conferre congruentiam, non prohiberentur, uerum si in huiusmodi legis operibus putarent suam spem salutemque contineri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico uobersuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
citurus passurus & resurrecturus cũ ideo magis hȩc ñ soluerit sed
adimpleuerit. qr ĩa ñ ꝓmittitur nasciturus passurus & resur rec¬
turus. qđ illa sacramenta quodã modo ꝑsonabant. sed ad nunti¬
anis aguntur iã ꝑsonant: quiergouenit legẽ & ꝓph&as ñ soluere sed
adimplere. ipsa ad impletione abstulit ea ꝑque adhuc ꝓmittebatur
implendũ. qd iam constat impletũ. tamquã si uerba ista toller et na¬
sciturꝰ. passurꝰ resurrecturꝰ quȩ cũ hȩc futura eẽnt reste dicbant᷑
& institueret dic. natꝰ ÷ passus ÷. resurrex̃. quȩ illis cõpletis & obhoc abla
erunt . qd primis xp̃ianis qͥ exiudeis crediderant. don ec contͣ tã diuturnã con¬
nati erant atq instituti. siuer̃ eos apłi patriũ ritũ traditionẽꝙ seruare. et
eos quib hoc opꝰ erat ut congruerent eoꝵ tarditati morib ꝙ monuerunt.

Expanded text:
citurus, passurus et resurrecturus, cum ideo magis haec non soluerit, sed citurus, passurus et resurrecturus, cum ideo magis haec non soluerit, sed adinpleuerit, quia iam non promittitur nasciturus. passurus, resurrecturus, quod illa sacramenta quondam personabant, sed adnuntianis aguntur, jam personant. Qui ergo venit Legem et Prophetas non solvere, sed adimplere, ipsa adimpletione abstulit ea per quae adhuc promittebatur implendum, quod jam constat impletum: tanquam si verba ista tolleret, nasciturus, passurus, resurrecturus, quae cum haec futura essent, recte dicebantur; et institueret dici, Natus est, passus est, resurrexit, quae illis completis, et ob hoc ablaterunt, quod primis christianis, qui ex Iudaeis crediderant, donec contra tam diuturnam connati erant atque instituti, siuerunt eos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque. monuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aliis misterioꝵ signaculis passio & resurrectio xp̃i futura ꝓmissa: alus
iã facta adnuntiatur. quando quidẽ ipsa uerba factũ & futurũ. passurus
& passus resurrecturus & resurrex̃ nec tendi equalit̃. nec simil sonare po¬
tuerunt : Ud enĩ st̃ aliud quȩq corporalia sacram̃ta. nisi quȩda qͣsi uerba ui¬
sibilia sacro scã quidẽ. uerũ tam̃ mutabilia et tẽporalia: Psenĩ ȩtern
est nectam̃ aqua & om̃is illa actio corporalis quȩ agit᷑ cũbapti xam̃. et
fit et transit ęterna est. ubirur sus & iã ille syllabȩ celeriter sonan¬
tes & transeuntes cũdicitur dsnisi dicantur nonc̃secratur: hȩc om̃a
fiunt & transeunt sonant & transeunt. uirtus tam̃ quȩ ꝑ ista ope¬
Qui gͦ dicit sixp̃s legẽ & ꝓphetas nonsoluis sẽt. illa sacram̃ta legis & ꝓphe¬
tarũ inxp̃ianoꝵ congregationib: etcelebrationib ꝑmanerent: po

Expanded text:
aliis mysteriorum signaculis passio et resurrectio Christi futura promissa est, aliis aliis mysteriorum signaculis passio et resurrectio Christi futura promissa est, aliis iam facta adnuntiatur, quandoquidem ipsa uerba "futurum et factum" "passurus et passus, " "resurrecturus et resurrexit," nec tendi aequaliter nec similiter sonare potuerunt? quid enim sunt aliud quaeque corporalia sacramenta nisi quaedam quasi uerba uisibilia, sacrosancta quidem uerum tamen mutabilia et temporalia? deus enim aeternus est, nec tamen aqua et omnis illa actio corporalis, quae agitur cum baptizamus et fit et transit, aeterna est: ubi rursus etiam illae syllabae celeriter sonantes et transeuntes, cum dicitur deus, nisi dicantur, non consecratur. haec. omnia fiunt et transeunt, sonant et transeunt; uirtus tamen, quae per ista opesi Christus legem et prophetas non soluisset, illa sacramenta legis et prophetarum in christianorum congregationibus et celebrationibus pennanerent, pot
Abbreviated transcription (Latin):
est fides passi & resuscitati. an ipsa effusio sanguinis agnidĩ qu
uita migrauerunt & utrũ mors es adliberationẽ & iã mortuos uisitaue¬
rit. Sednunc istã questionẽ ł ꝑtrac tando discutere ł aliquidinea reptum
& iam c̃firmando definre. &longũ ÷ & huic operi ñ necessariũ. Interim ad¬
Uersus calum niosã imperitiã fausti demonstrar suffecerit. quanto er rore
desirent qui putant signis sacram̃tis ꝙ mutatis. & iã resipsas eẽ diũsas. quas
rit᷑ ꝓpheticus p̃nunciauit ꝓmissas & quasritꝰ euangelicus ad nunciauit im¬
pletas autqͥ censent cũres eadẽ sint ñ aliis sacram̃tis adnuntiari deuissẽ cõ¬
pletas quohis quib adhuc cõplende p̃nunciabantur. Si enĩ soni ũboꝵ qͥb
facta si c̃ista ipsa duo uerba quȩ dixi facienda & facta. nec paribuꝰ mo¬
rarũ int̾uallis. nec isdẽ ł totidẽ lit teris syllabisue sonuerunt. ꝗmirũ si

Expanded text:
prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. qprodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quita emigrauerant. et utrum mors eius ad liberationem etiam mortuos uisitauerit. sed nunc istam quaestionem uel pertractando discutere uel aliquid in ea repertum etiam confirmando definire et longum est et huic operi non necessarium. Interim aduersus calumniosam inperitiam Fausti demonstrare suffecerit, quanto errore delirent, qui putant signis sacramentisque mutatis etiam res ipsas esse diuersas, quas ritus propheticus praenuntiauit promissas, et quas ritus euangelicus adnuntiauit inpletas, aut qui censent, cum res eaedem sint. non eas aliis sacramentis adnuntiari debuisse conpletas quam iis, quibus adhuc conplendae praenuntiabantur. si enim soni uerborum, qfacta. sicut ista ipsa duo uerba, quae dixi, facienda et facta, nec paribus morarum interuallis nec isdem uel totidem litteris syllabisue sonuerunt: quid mirum, si