comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nans quod passionem et mortess
ad tempus suscepit sed in eter̃
eadem morte teneri noluit. gt¬
qͣm autem crucifixerunt eum:
diuiserunt uestimenta eiꝰ sor
mittentẽs. uestimenta quidẽ dñ
diuiserunt. suꝑ tunicam uen
que inconsutilis erat et dins
non poterant. sortem miserĩt
uestimenta etenim domini si¬
nificant electos illius. Quadui¬
ta auitem uestis illiuis et eccl̃iam
designat ꝑ qͣdriꝑtitũ orbem dũ¬
sa. Tunica autera illius inconlis¬
tilis desuꝑ texta unitatem ip̃us
eccł̃ie designat. quia omnis unct
regni in corpore scẽ eccl̃ie ꝯsistr.
Que unitas non humano arb¬
trio. s diuina dispensatione n¬
tur ꝑ caritatem omini potentis¬
dei de qua paulus apłs dicit. Ad¬
huc excellentiorem uiam uobs l¬
monstro. idõ uire eadem tunisad¬
suꝑ contexta ꝑhibetur. Et impꝰ¬
suerunt suꝑ caput eius causas
ip̃ius scriptam. Causam uidl¬
cet mortis capiti illius suꝑscͥꝰ¬
runt hic est iħe rex uideoꝵ. E

Expanded text:
nans quod passionem et mortem nans quod passionem et mortem ad tempus suscepit, sed in aeternum eadem morte teneri noluit. « Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes. » Vestimenta quidem Domini diviserunt, super tunicam vero quae inconsutilis erat, et dividi non poterat, sortem miserunt. Vestimenta etenim Domini significant electos illius. Quadripartita enim vestis illius Ecclesiam designat per quadripartium orbem divisam. Tunica autem illius inconsutilis desuper texta, unitatem ipsius Ecclesiae designat, quia omnis unitas regni in corpore sanctae Ecclesiae consistit. Quae unitas non humano arbitrio, sed divina dispensatione regitur, per charitatem Dei omnipotentis, de qua Paulus apostolus dicit: « Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . » Ideo jure eadem tunica desuper contexta perhibetur. « Et imposuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam. » Causam videlicet mortis capiti illius superscripserunt: « Hic est rex Judaeorum. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
loco sit tumulata. Quod ꝑspicue
falsum est quia uidelicet sicut li¬
ber iesunaue refert non uiͣx ihe¬
rłm sed inter hebron et caria¬
tharbe tumulatus est. Uerior
ergo sensus est quod caluarrã
dicimus locum illum ex con¬
suetudine antiqua Siquide extͣ
omnes ciuitates locus deputat᷑
ubi reorum capita detruncabũ¬
tur. In caluaria ergo truncabũ¬
tur capita eorum et recte idem
locus caluarie nuncupat᷑ idẽ
a capitib dampnatorum. Et nu̾¬
to ibi dominus crucifixus est
ibi erigerentur uexilla marty¬
rum. uel ubi habundauit pec¬
dederunt ei uinum bibere. cũ
felle mixtum. Impletum est
hic quod ꝑ propham dicitur.
Et dederunt inescam meã fel.
et in siti mea potauerunt me
acceto. Quod erant hoc ei deder̃t
ip̃i enim erant acetum dege¬
nerantes a uino patriarchaꝵ
et ꝓpharum. Et nequaqmͣ ali¬
ud ei poterant dare: nisi quod
erant. Quõd autem dicit᷑ cum
gustasset noluit bibere et non
gustauit s non bibit aꝑte desi¬

Expanded text:
loco sit tumulata. Quod perspicue falsum est, quia videlicet, sicut liber Jesu Nave refert, non juxta Jerusalem, sed inter Hebron et Cariatharbe tumulatus est. Verior ergo sensus est, quod calvariam dicimus locum illum ex consuetudine antiqua: siquidem extra omnes civitates locus deputatur, ubi reorum capita detruncabantur. In calvaria ergo ibi truncabantur capita eorum, et recte idem locus calvariae nuncupabatur, id est a capitibus damnatorum. Et merito ibi Dominus crucifixus est,rae damnatorum, ibi erigerentur vexilla martyrii. Vel, ubi abundavit deldederunt ei bibere vinum cum felle mistum. » Impletum est hic quod per Prophetam dicitur: « Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaveverunt me aceto . » Quod erant, hoc ei dederunt. Ipsi enim erant acetum, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum, et nequaquam aliud ei poterant dare quam quod erant. Quod autem dicitur: « Et cum gustasset, noluit bibere. » Et non gustavit, sed non bibit, aperte desig
Abbreviated transcription (Latin):
iħm inmunda sydone inuoluit
qui sacramentum illius pura
mente suscipit. Et posuit inmo¬
numento suo nouo quõd exci¬
derat in petra. Bene in monu¬
mento nouo dominus ponitur
et non in ueteri ne scilicet aliĩs
remanentib domino resurgen¬
te alios surrexisse fingerent. De
monumento autemferunt qui
illud uiderunt quod sit domꝰ
rotunda excisa de subiacente
rupe et tante altitudinis ut
quiintus fu̾it extensa manu
cacumen illius tangere possit.
hab̾ẽs introitum ab orientali
parte. cui lapis ille magnꝰ ap¬
positus est. In cuius aquilonari
latere corpus domini iatuit ha

Expanded text:
Jesum in munda sindone involvit, Jesum in munda sindone involvit, qui sacramentum illius pura mente suscipit. « Et posuit in monumento suo novo quod exciderat in petra. » Bene in monumento novo Dominus ponitur, et non in veteri, ne scilicet aliis remanentibus, Domino resurgente, alios surrexisse fingant. De monumento ferunt, qui illud viderunt, quod sit domus rotunda, excisa de subjacente rupe: et tantae altitudinis, ut qui intus fuerit, extenta manu cacumen illius tangere possit. Habens introitum ab orientali parte, cui lapis ille magnus appositus est. In cujus aquilonari parte corpus Domini jacuit, ha
Abbreviated transcription (Latin):
corpus iħu. Arimathia ip̃a est
ramathaym ciuitas uidelicet
helchane et anne. Diues autem
ioseph dicitur non obiactantiã
scriptoris ut dominus diuitem
discipłm habẽ uideretur. s ut
ostendat᷑ quia  aliter a prefec¬
to corpus dñi  non poterat
impetrare. nisi diues eẽt. Tc̃
enim temꝑis nemini licebat ni¬
si potentem et diuitem ad pre¬
sidem introire. Diues etenim et
non minus iustus dieitur. Si e¬
lum diues non eẽt corpus dñi
impetrare non potuisset. Si au¬
dem iustus non eẽt: nequaqm
dignus dominica sepultura fu¬
ssit. Iungitur autem iustiuia
um potentia: ut impetraret
munda. Exemplo sepulture dñi
condempnatur ambitio diuitũ.
qui neq in tumulis quidem pos¬
sunt carere diuitiis. Et ex hoc pos¬
sumus simpliciter intelligere qd̃
sicut corpus domini linteo pu¬
ro inuolutum fuit inmonum̃¬
to tta myst̾ium sancti altaris
non licet inpannis auro textis
celebrari sed in munda syndone
ꝑsignificationem enim ille

Expanded text:
corpus Jesu. » Arimathia ipsa est corpus Jesu. » Arimathia ipsa est Ramathaim, civitas videlicet Elcanae et Annae. Dives autem Joseph dicitur, non ob jactantiam scriptoris, ut Dominus divitem discipulum habere videretur, sed ut ostendatur, quia aliter a praefecto corpus Domini non poterat impetrare, nisi dives esset. Tunc enim temporis nemini licebat, nisi potenti et diviti ad praesidem intrare. Dives etenim, et non minus justus dicitur. Si enim dives non esset, corpus Domini impetrare non potuisset. Si autem justus non esset, nequaquam dignus Dominica sepultura fuisset. Jungitur autem justitia cum potentia, ut impetret comunda. » Ex simplici sepultura Domini, condemnatur ambitio divitum, qui neque in tumulis quidem possunt carere divitiis. Et ex hoc possumus simpliciter intelligere, quod sicut corpus Domini linteo puro involutum fuit in monumento, ita mysterium sancti altaris non licet in pannis de auro textis celebrari, sed in munda sindone. Per significationem enim ille
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres multe alonge que se¬
tute erant ih̾m a galilea mini¬
strantes ei. Consuetudo erat apõ
iuideos nec reputabat᷑ in culpã
simulieres religiose ministrarẽt
preceptorib suis de substantia
sua. Quod paulus apłs nescan¬
dalum gentib faceret uitauit
dicendo. Numquid potestatem
non habemus circumducendi
sorores nr̃as: Hec ergo muliers
que uiuenti domino ministra¬
uerant etiam ad passionemꝑ
cedentem sequebantur ut cui
uiuenti seriierant etiam mor¬
tuo obsequerentur. Inter quas
erat maria magdlalene. Macia
magdalena ip̃a est de qua clrs
septem demonia eiecit. Dicta au¬
tem magdalena: a magdalo ca¬
stello. Et maria iacobi. Mater ui¬
delicet iacobi et ioseph qui in eu¬
uangłio fratres domini appellã¬
tur. Hec maria fuit dominima¬
tertera. Cum sero autem factũ
eẽt uenit quidam homo diues
ab arimatia nomine ioseph qͥ
et ip̃e discipulus erat ihu. Hic
accessit ad pylatum: et petiit

Expanded text:
mulieres multae a longe, quae semulieres multae a longe, quae secutae erant Jesum a Galilaea ministrantes ei. » Consuetudo erat apud Judaeos, nec reputabatur ad culpam, si mulieres religiosae ministrarent praeceptoribus suis de substantia sua. Quod Paulus apostolus, ne scandalum gentibus faceret, vitavit, dicendo: « Nunquid potestatem non habemus circumducendi sorores nostras ? » Hae ergo mulieres, quae viventi Domino ministraverant, etiam ad passionem procedentem sequebantur, ut cui viventi servierant, etiam mortuo obsequerentur. « Inter quas erat Maria Magdalene. » Maria Magdalene ipsa est, de qua Dominus septem daemonia ejecerat. Dicta autem Magdalene a Magdalo castello, « et Maria Jacobi. » Mater videlicet Jacobi et Joseph, qui in Evangelio fratres Domini appellantur. Haec Maria fuit Domini matertera. « Cum sero autem factum esset, venit quidam homo dives ab Arimathia, nomine Joseph, qui et ipse discipulus erat Jesu. Hic accessit ad Pilatum, et petiit
Abbreviated transcription (Latin):
rexerunt. Sicut lazarus susci¬
tatus est. ita etiam isti resusei¬
tati sunt. ut domino resurgen¬
te testimonium ꝑhiberent.Li¬
cet enim domino pendente
monumenta aperta sunt. t̾c
nemo scõrum illorum surrex̃
usquequo dominus resurgẽt.
ut ip̃e cẽt primogenitus ex mor¬
tem. Sc̃ãm ciuitatẽ appellat
iherłm non quod tunc scã eẽt
sed quia olum sancta fuerat
propter cultum uniꝰ dei noĩe
scilicet pristino ꝑmanente.
Et apparuerunt multis. non
omnib sed illis diutaxat qui
digni fuerunt eorum iusione.
Centurio autem et quicum ipo
erant custodientes iħm uisot̾re¬
motu et hiis que fiebant tunue¬
runt ualde dicentes. Uere dĩ fas
erat iste. In fide centurionis qui
gentilis erat fides omniũ gen¬
tium designatur. Credente au¬
tem centurione uidei non solũ
non crediderunt s etiam nec¬
tumuerunt quia gentib xp̃m
suscipientib iuidei in sua ꝑfidia
remanserunt. Erant autem ibi

Expanded text:
rexerunt. » Sicut Lazarus suscirexerunt. » Sicut Lazarus suscitatus est, ita et isti suscitati sunt, ut Domino resurgenti testimonia perhiberent. Licet enim Domino pendente in cruce monumenta aperta sunt, tunc nemo illorum sanctorum surrexit, usque quo Dominus resurgeret, ut ipse esset primogenitus ex mortem. » Sanctam civitatem appellat Jerusalem, non quod tunc sancta esset, sed quia olim sancta fuisset propter cultum unius Dei, nomine scilicet pristino permanente. « Et apparuerunt multis. » Non omnibus, sed illis duntaxat qui digni fuerunt eorum visione. « Centurio autem, et qui cum ipso erant, custodientes Jesum, viso terraemotu, et his quae fiebant, timuerunt valde, dicentes: Vere Filius Dei erat iste. » In fide centurionis, qui gentilis erat, fides omnium gentium designatur. Credente autem centurione, Judaei non solum non crediderunt, sed etiam timuerunt: quia, gentibus Christum suscipientibus, Judaei in sua perfidia remanserunt. « Erant autem ibi
Abbreviated transcription (Latin):
mans uoce magna emisit sp̃m.
Diuine potestatis est inditium
sp̃m emisisse. Nemo enimpotest
sp̃m emittere nisi creator omni¬
um sp̃uum. Sp̃m autem ꝓaĩa
posuit. quia anima utiq spũa¬
lis natura est sicut et in psal¬
mo legimus. Auferes sp̃m eoꝵ oe
deficient. Et ecce uelum templi
scissum est induas partes a
summo usq deorsum. Duo erãt
uela templi unum interuis
ante archam. et aliud exteriꝰ
ante altare. Uidetur ergo bea¬
to iheronimo illud exterũss ue¬
lum scissum ẽẽ. ut paterent
nobis sacramenta celestra que
in ueteri testamento renebant᷑
occulta. Et non solum uelum
templi scissum est. sed etiam uir
et petrarum scissio terrorem
creaturarum significat non
sustinentium mortem dñi sui.
Sed si altiorem intelligentiam
ibi requiramus ꝑcommotio¬
nem terre et scissionem petraꝵ
significantur terrenorum cor¬
da hominum ad penitentiam
commouenda. Et multa corꝑa
sanctorum qui dormierãt sur¬

Expanded text:
mans voce magna, emisit spiritum. mans voce magna, emisit spiritum. » Divinae potestatis indicium, spiritum emisisse. Nemo enim potest spiritum emittere nisi Creator omnium spirituum Spiritum autem pro anima posuit, quia anima utique spiritualis natura est, sicut in Psalmo legimus: « Auferes spiritum eorum, et deficient . » « Et ecce velum templi scissum est in duas partes, a summo usque deorsum. » Duo erant vela templi, unum interius ante arcam, et aliud exterius ante altare. Videtur ergo beato Hieronymo illud exterius velum scissum esse, ut paterent nobis sacramenta coelestia, quae in Veteri Testamento tenebantur occulta. Et non solum velum templi scissum est, sed etiam virtet petrarum scissio, terrorem creaturarum significat, non sustinentium mortem Domini sui. Sed si altiorem intelligentiam ibi requiramus, per commotionem terrae et scissionem petrarum, significantur terrenorum corda hominum ad poenitentiam commovenda. « Et multa corpora sanctorum, quae dormierant, sur
Abbreviated transcription (Latin):
est cruci affigi. Hel enim dicit᷑
me. Helyam uocat iste. Hoc ñ
iudeos sed romanos intelleximꝰ
dixisse milites. qui non intelli¬
gebant hebraicam proprietatẽ.
Sed siquis corttentiosus extite¬
eit et dixerit non a romanis
sed potius a uideis dictũ fuisse
uon abhorret a fide. qm̃ moreso¬
ad infamiam detorquebant. Et
continuo currens unus exers ac¬
ceptam spongiam impleuit ace¬
d et imposuit harundini et da¬
lt ei bibere. Quod erant hoc
el propinabant quia iam aui¬
o degenerauerant. id est a bo¬
ls operib patriarchaꝵ et pro¬
pħarum. Spongia cauernosa sig¬
nificat cor uideorum maliciosis
fraudib plenum. Ysopus autem
humilitatem designat. Ysopo
circumdederunt spongiam qm̃
humilitatem xp̃i circum dede¬
runt et crrcumuenisse putaue¬
runt qm̃ uariis fraudib circũ¬
dederunt. Cellamus autem cui
imposita est spongia significat
scripturam que hoc facto imple¬
batur. Ix autem iterum cla¬

Expanded text:
missus est cruci affigi. El enim dicitur missus est cruci affigi. El enim dicitur am vocat iste. » Hoc non Judaeos, sed Romanos intelleximus dixisse milites, quia non intelligebant Hebraicam proprietatem. Sed si quis contentiosus exstiterit, et dixerit non a Romanis, sed potius a Judaeis dictum fuisse, non aberrat a fide: quoniam more soad infamiam detorquebant. « Et continuo currens unus ex eis, acceptam spongiam implevit aceto, et imposuit arundini, et dabat ei bibere. » Quod erant, hoc ei propinabant, quia jam a vino degeneraverunt, id est a bonis operibus patriarcharum et prophetarum. Spongia cavernosa significat cor Judaeorum malitiosis fraudibus plenum. Hyssopus autem humilitatem Christi designat. Hyssopo circumdederunt spongiam, quoniam humilitatem Christi circumdederunt: et circumvenisse putaverunt, quam variis fraudibus circumdederunt. Calamus autem in quo posita est spongia, significat Scripturam quae hoc facto implebatur. « Jesus autem iterum cla
Abbreviated transcription (Latin):
do crucifixus est dominus ple¬
nilunium fuisse. Ne aũ ista sols
obscurttas repentine et subito
fuisse dicatur non solũ unahi¬
ra sed etiam trib horis ꝓtelata
est. idest a sexta hora usq ad h¬
ram nonam. Credendum ueroẽ
quod sicut sol super terras ob¬
scuritatem passus est ita etian
luna sub terris radios lucis su
abstraxit. Impleta est hic ꝓphe¬
tra iohelis dicentis. Sol conueri¬
tur in tenebras et luna in san¬
guinem. Subtraxit autem soll¬
dios suos ut uel morientem di¬
minum sunm incruce non ui¬
d̾et. siue etiam ut iudei mini¬
stri iniquitatis lumine illeͦsi
fruerentur. Et circa horamus¬
nam clamauit ihc uoce mas¬
na dicens. Hely. hely. lamazeb¬
thani: Sicut sitire et lassari et
dormire non est proprium diui¬
nitatis sed humanitatis ita
etiam hec uox ex parte huma¬
nitatis processit. non ex parte
diuinitatis. Nam secundum di¬
uinitatem numqͣm relinquit᷑
a patre secundum uero huma¬
nitatem ad tempus uisus ẽ a

Expanded text:
do crucifixus est Dominus, pledo crucifixus est Dominus, plenilunium fuisse. Ne autem ista solis obscuritas repente et subita fuisse dicatur, non solum una hora, sed etiam tribus horis protelata est, id est a sexta hora usque ad nonam horam. Credendum vero est quod sicut sol super terras obscuritatem passus est, ita etiam luna sub terris radios lucis suae abstraxit. Impleta est hic prophetia Joelis dicentis: « Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem . » Subtraxit autem radios suos, ne vel morientem Dominum suum in cruce videret: sive etiam, ut Judaei ministri iniquitatis lumine illius non fruerentur. « Et circa horam nonam clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lamma sabachtani? » Sicut sitire, et lassari, et dormire non est proprium Divinitatis, sed humanitatis: ita etiam haec vox ex parte humanitatis processit, non ex parte Divinitatis. Nam secundum Divinitatem nunquam relinquitur a Patre, secundum vero humanitatem ad tempus visus est d
Abbreviated transcription (Latin):
primum quidem uterq latro
dominum blasphemauerat
sed uisa magnitudine signoꝵ
obscuratione uidelicet solis et
commotionis terre et apersio¬
ne sepulchrorum unus ꝯfestĩ
penitentiam egerit alter uero
in blasphemia perseuerauerit.
Asexta autem hora tenebre fac¬
te sunt super uniuersam terrã
usq ad horam nonam. Sexta
hora dominus crucifixus est se¬
cundum tres euuangłistas. Nã
uoces iudeoꝵ debemus respicere
quorum uocib tercia hora cru¬
cifixus est.Bene autẽ dñs ̃
sexta hora crucifixus legitur
qm̃ eadem hora legimus pri¬
mum hominem inparadyso
peccasse. et dignum erat ut per
passionem filii d̃i eadem horari¬
dimeretur. Quidam aittem contꝰ¬
ria ueritati sancti euuangelii
intelligentes dicunt naturale
solis deliquium contigisse. quod
non intelligentes apłi super di¬
mini passionem interpretatiss
Quib respondendum est quõ
deliquium solis numqͣm nisi
prima luna fieri potest. Constis.
autem festiuitate paschali qͣn¬

Expanded text:
primum quidem uterque latro primum quidem uterque latro Dominum blasphemaverat, sed, visa magnitudine signorum, obscuratione videlicet solis et commotione terrae, et apertione sepulcrorum, unus confestim poenitentiam egerit, alter vero in blasphemia perseverarit. « A sexta autem hora tenebrae factae sunt super universam terram, usque ad horam nonam. » Sexta hora Dominus crucifixus est, secundum tres evangelistas. Nam voces Judaeorum debemus respicere, quorum vocibus tertia hora crucifixus est. Bene autem Dominus sexta hora crucifixus legitur, quoniam eadem hora legimus primum hominem in paradiso peccasse: et dignum erat ut per passionem Filii Dei eadem hora redimeretur. Quidam autem, contraria veritati sancti Evangelii intelligentes, dicunt naturale solis deliquium contigisse, quod non intelligentes apostoli, super Domini passionem interpretati sunt. Quibus respondendum est, quod deliquium solis nunquam nisi prima luna fieri potest. Constat autem festivitate paschali, quan
Abbreviated transcription (Latin):
fecit se ip̃m nõ potest saluum
facere: Neluit nolit uideicon¬
fitentur quod dominus iħc ali¬
os saluos fecit. S ed qui alios
saluos fecit consequens est ut
iam semet ip̃m saluum faciat si
uult. Sed si dominus tunc tẽꝑis
in illorum insultatione cedẽs
demonstraret. Sed sustinuit do¬
minus probra et irrisiones per¬
tulit. Plus enim fecit qui de
cruce noluit uiuus descendere
de sepulchro surrexit moituus
et non crediderunt ei. Plus enĩ
fuit de morte resurgere: qͣm de
cruce uiuens descendere. Idip̃i
autem et latrones qui crucifixi
Dexant cum eoꝰ improꝑabãt
ei. Hoc sinedochicos intelligen¬
dum est. Non enim uterq latͦ
lucas distinctius loquens ma¬
nifestat. uno in blasphemia ꝑ¬
seuerante. alter de cruce incre¬
pauit eum dicens. Nunquid et
tu non times dñi qui in eadẽ
dampnatione es: Nos quidem
digna factis recipimus hic aũ
quid fecit: Et conuersus ad ih̃m
dixit Memento mei domine
cum ueneris in regnum tuũ
Possumus autem dicere quõd

Expanded text:
fecit, seipsum non potest salvum facere. » Velint nolint Judaei confitentur quod Dominus Jesus alios salvos fecit. Sed quia alios fecit salvos, consequens est ut etiam semetipsum salvum faciat si vult. Sed si Dominus tunc temporis in illorum insultatione de monstraret. Sed sustinuit Dominus probra, et irrisiones pertulit. Plus enim fecit, qui de cruce noluit vivus descendere, de sepulcro surrexit mortuus, et non crediderunt ei. Plus enim fuit de morte resurgere, quam de cruce vivens descendere. « Idipsum autem et latrones, qui crucifixi erant cum eo, improperabant ei. » Hoc synecdochicos intelligendum est. Non enim uterque latro Lucas distinctius loquens manifestat, uno in blasphemia perseverante, alter de cruce increpavit eum, dicens: « Nunquid et tu times Deum, quod in eadem damnatione es? Nos quidem digna factis recepimus, hic autem quid fecit? » Et conversus ad Jesum, dixit: « Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum . » Possumus autem dicere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
t in faciem illius spuunt.Ca
put enim xp̃i deus est testante
paulo apło. Caput ergo xp̃i ꝑ
utit quisquis in illo diuinitatẽ
illus abnegat fuisse. sicut arriꝰ
quidicit filium minorem ẽẽ pa¬
tre. In faciem spuit quisquis p̃¬
seutem illum in carne uenientẽ
denegauerit. sicut manicheus.
qui dicit ueram in xp̃o non fu¬
isse carnem. Et postqͣm illuserũt
erꝰ exuerunt eum clamide et in¬
duerunt illum uestimentis eiꝰ.
Auaindui dominus illusionem
passus ẽ et spicta sustinuit et co¬
ronam spineam incapite habuit
non propria uestimenta indu¬
ta habuit s aliena. Mox autem
ut hora despectionis transiit ꝓ¬
pia uestimenta resumpsit quia
quod passus est et quod flagellatꝰ
El non fuit proprium diuinita¬
D illius. Quod autem die tercia
tsurcexit quasi proprium uesti¬
maitum resumpsit ꝑ quod sig¬
nficabat᷑ quod ad horam mortẽ
lli gustaturus. et iterum ad
temp̃ peracta passione de sepul¬
chro resurrecturus. Impleta est

Expanded text:
et in faciem illius spuunt. « et in faciem illius spuunt. « Caput enim Christi Deus est, » teste Paulo apostolo . Caput ergo Christi percutit quisquis in illo Divinitatem illius abnegat fuisse, sicut Arius, qui dicit Filium minorem esse Patre. In faciem spuit, quisquis praesentem illum in carne venientem denegaverit, sicut Manichaeus, qui dicit veram in Christo non fuisse carnem. « Et postquam illuserunt ei, exuerunt illum chlamyde, et induerunt eum vestimentis suis. » Quandiu Dominus illusionem passus est, et sputa sustinuit, et coronam spineam in capite habuit, non propria vestimenta habuit induta, sed aliena. Mox autem ut hora despectionis transiit, propria vestimenta resumpsit. Quia quod passus est, et quod flagellatus est, non fuit proprium Divinitatis illius. Quod autem die tertia resurrexit, quasi proprium vestimentum resumpsit, per quod significabatur, quod  horam mortem erat gustaturus, et iterum ad tempus peracta passione de sepulcro resurrecturus. Impleta est
Abbreviated transcription (Latin):
de spinis imposuerunt capitiiuis
et ꝓ sceptro imꝑiali harunduse
in manum dexteram ei dederĩt¬
In hiis autem omnib nr̃e salĩ
celebiatur satramentum. Quo
enim domutꝰ coccinea ueste sõ
rubro uestimento induit᷑ signi¬
ficatur nr̃orum peccatoꝵ susces¬
tio qm̃ cum sine peccato esset
nr̃a peccata in semetipõ susce¬
pit. Quõd autem spineam core¬
nam in capite accepit hoc signi¬
ficabatur quod peccata nr̃a q̃
ꝑ spinas intelliguntur ip̃e et
ablaturus a nobis. et maledifũ
quod primo parenti dictumẽ
terra tua spinas et tribules ge¬
minabit tibi. ꝑ suam passite
solueret. Quod autem harund¬
nem in dextera manu ferebat
signabat se sacrilegium uidar:
scribere suie etiam hoc signifia¬
batur quod in sua passione ia¬
ticinia scripturarum implelat
Solemus enim calamo plerũs
scribere. et in calamo uenerala
fuctum est domino corporaliter.
sotidie hoc heretici faciunt qui
sp̃ualiter caput eius percutiunt.

Expanded text:
de spinis imposuerunt capiti illius, de spinis imposuerunt capiti illius, et pro sceptro imperiali, arundinem in manu dextra iIn his autem omnibus nostrae salutis celebratur sacramentum. Quod enim Dominus coccinea veste, id est rubro vestimento, induitur, significatur nostrorum peccatorum susceptio: quoniam, cum sine peccato esset, nostra peccata in semetipso suscepit. Quod autem spineam coronam in capite accepit, hoc significabatur, quod peccata nostra quae per spinas intelliguntur, ipse esset ablaturus a nobis: et maledictum quod primo homini dictum est: « Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , » per suam passionem solveret. Quod autem arundinem in dextra manu ferebat, designabat se sacrilegium Judaeorum scribere. Sive etiam hoc significabatur, quod in sua passione vaticinia prophetarum implebantur. Solemus enim calamo plerumque scribere. Et in calamo venenata factum est Domino corporaliter, quotidie haeretici hoc faciunt, qui spiritaliter caput ejus percutiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
omnem progeniem que necdũ
nata erat sub hac maledictionis
noxa constringerent. Manet
enun sanguis domini idest uin¬
dicta domini suꝑ iuideos et suꝑ
omnem progeniem eorum usq
infinem seculi. Ih̃m autem fla¬
gellatum tradidit eis: ut cruci¬
figeretur. Inconsequens ẽẽ uide¬
tur ut ille qui suꝑius dominũ
uoluerat liberare modo eũ fla¬
gellauerit et flagellatum pote¬
stati eorum tradiderit.Quod duo¬
b modis soluendum est id̃õ eũ¬
flagellauit. ut satiffaceret legi¬
b romanoꝵ quorum consuetu¬
do erat ut is qui mortieẽt ad¬
dictus primum flagellaretur et
postmodum occideretur uel idõ
flagellauit eum ut uidelicet il¬
li satiati penis illius cessarent
ultra mortem eius petere ut
erat apud romanos milites tri¬
ginta. Ex untes eum uestim̃¬
tis propriis: clamidem coccine¬
am curtuimdederunt ei. Obpb
causa domino clamidem coccms
circum dederunt propurpuran
gali et pro corona aurea coronã

Expanded text:
omnem progeniem, quae necdum omnem progeniem, quae necdum nata erat, sub hac maledictionis noxa constringerent. Manet enim sanguis Domini, id est vindicta Domini, super Judaeos, et super omnem progeniem eorum usque in finem saeculi. « Jesum autem flagellatum tradidit eis ut crucifigeretur. » Inconsequens esse videtur, ut ille qui superius Dominum voluerat liberare, modo eum flagellaverit, et flagellatum potestati eorum tradiderit. Quod duobus modis solvendum est: ideo flagellasse, ut satisfaceret legibus Romanorum, quorum consuetudo erat, ut is qui morti esset addictus, primum flagellaretur, et postmodum occideretur. Sive ideo flagellavit eum, ut videlicet illi satiati poenis illius, cessarent ultra mortem ejus petere, uterat apud Romanos milites triginta. « Et exuentes eum vestimentis propriis, chlamydem coccineam circumdederunt ei. » Opprobrii causa Domino chlamydem coccineam circumdederunt pro purpura regali: et pro corona aurea, coronam
Abbreviated transcription (Latin):
tatur filius magistri quia rabbi
dicttur magister Si autem legat᷑
lius patris eorum quia abba he¬
braice latine dicitur pates. ui¬
dens autem pylatus quia nicħ
ꝓficeret s magis tumultus fie¬
ret accepta aqua lauit manꝰco¬
ram popło dicens. In nocens ego
sum a sanguine iusti huiͦ. uoz
uideritis. Legerat forsitan pylatꝰ
scriptum in psalmo lauabo int̃
innocentes manus meas ⁊ ideo
abluit manus ut exors uideat᷑
ẽẽ a scelere dominice passionss.
Ac si diceret. Ego inquit uolui
eum liberare et innocentẽ ostẽ¬
dere. s quia rebellionis crumen
michi contra cesarem impingi¬
tur. uos iuderitis. Ego legum
minister sum. uox ip̃a ur̃a san¬
guinem fundit. Et respondens
uniuersus popls dixit. Sangius
eius suꝑ nos et suꝑ filios nr̃os. Hec
maledistio ꝑseuerat in uideis.
usq hodie et usq in diem iuidicii.
perseuerabit. Non enim sufficit
eis ut semetipos qui tunc tẽꝑis
erant dampnarent. sed etiam

Expanded text:
tatur filius magistri, quia rabbi tatur filius magistri, quia rabbi dicitur magister. Si autem legaturlius patris eorum, quia abba Hebraice, Latine dicitur pater. « Videns autem Pilatus quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, accepta aqua, manus lavit coram populo, dicens: Innocens ego sum a sanguine justi hujus, vos videritis. » Legerat fortassis Pilatus scriptum in Psalmo: « Lavabo inter innocentes manus meas . » Et ideo abluit manus, ut exsors videatur esse a scelere Dominicae passionis, ac si diceret Ego inquit volui eum liberare et innocentem ostendere, sed quia rebellionis crimen mihi contra Caesarem impingitur, vos videritis. Ego legum minister sum, vox ipsa vestra sanguinem fudit. « Et respondens universus popurus, dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. » Haec maledictio perseverat in Judaeis usque hodie, et usque in diem judicii perseverabit. Non enim sufficit eis ut semetipsos, qui tunc temporis erant, damnarent, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rum uel etiam ꝑ cautelam alioꝵ.
sicut legimus nabuchodonosor
distributionem omnium regnoꝵ
terre uidisse et sicut legimꝰ pha¬
raonem somnium uidisse. Quod
ioseph cum prudenter disseruis¬
set dominus constitutus ẽ in t̾ra
eypti Principes autem sacerdo¬
tum et seniores populi ꝑsuase¬
runt populis ut peterent bar¬
rabban. ih̃m uero ꝑderent. Non
est mirum siuidei quiete et pace
carent qui principem seditioniˢ
llegerunt et auctorem pacis id ẽ
dominum morti ad dixerunt. At
ili dixerunt. Barrabban. Barrab¬
bas qui interpretatur filiꝰ magi¬
lri uel patris eorum typũ anti¬
rõi tenet. quem uidei in fine se¬
cili ꝓ domino suscepturi sunt
situt eis dixit. Ego uenunnomi
patris mei et non suscepistis
de Alus ueniet in nomine suo:
hunc suscipietis. Bene filius pa
tris eorum id est filius diaboli qͥ
est pater eorum sicut dominus
quis agit eius filius est. Barrab¬
bas si legnur ꝑ duo .x.x. interpre¬

Expanded text:
rum, vel etiam pro cautela aliorum, rum, vel etiam pro cautela aliorum, sicut legimus Nabuchodonosor distributionem omnium regnorum terrae vidisse : et sic legimus Pharaonem somnium vidisse, quod Joseph cum prudenter disseruisset, dominus constitutus est in terra Aegypti . « Principes autem sacerdotum et seniores populi persuaserunt populis, ut peterent Barabbam, Jesum vero perderent. » Non est mirum Judaei quiete et pace carent, qui principem seditionis elegerunt, et auctorem pacis, id est Dominum morti tradiderunt. « At illi dixerunt: Barabbam. » Barabbas qui interpretatur filius magistri, vel patris eorum, typum Antichristi tenet, quem Judaei in fine saeculi pro Domino suscepturi sunt, inus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc sutris eorum, id est filius diaboli, qui est pater eorum, sicut Dominus quis agit, ejus filius est. Barabbas, si legitur per duo rr, interpre
Abbreviated transcription (Latin):
uel amore domini ingressus ẽ pt
am curiositate humanitatis ut
uideret finem illius an si ei par¬
cerent et castigatum eum dimit¬
terent an etiam morti adiudica¬
rent. Nouissime autem uenerũt
duo falsi testes et dixerunt. Hic
dixit. Possum destruere templũ

Expanded text:
Vel amore Domini ingressus est post Vel amore Domini ingressus est post am curiositate humanitatis, ut videret finem illius, an si ei parcerent, et castigatum eum dimitterent, an etiam morti adjudicarent. « Novissime autem venerunt duo falsi testes, et dixerunt: Hic dixit: Possum destruere te
Abbreviated transcription (Latin):
ommipotens d̾̃s ꝑ moysen ut legi¬
time successio sacerdotum in per¬
petuo ꝑmaneret. Instante autẽ
tempore dominice passionis de¬
structa erat sacerdotalis dignitaᷤ.
Adeo enum erat preuaricata ut
Quicumq sacerdotium pecunia
tediniere potuisset sacerdos effi¬
ceretur. Non enim seruabaturibi
ilam successio generis. sed potiꝰ in¬
autus cupiditatis. Iste ergo cay¬
phas sicut iosephus narrat rede¬
merat sibi unius anni pontifi¬
salum aromanis. Mirum autem
lon est simiustus sacerdos in uistã
sestentiam de domino proferat.
Petrus autem sequebatur eum a
longe. usq in atrium principis
sacerdotum. Diuina uerba sic ali¬
ud dicunt ut tamen aliud intel¬
ligendum significent Iuxta lit¬
teram petrus alonge eum seque¬
batur quia timebat ne partter
cum illo teneretur. Allegorice
longe eum sequebatur qura uide¬
licet in proximo erat eum negatu¬
rus. Et ingressus intro sedebat
cum ministris. ut finem uideret.

Expanded text:
omnipotens Deus per Moysen, ut legiomnipotens Deus per Moysen, ut legitima successio sacerdotum in perpetuo permaneret. Instante autem tempore Dominicae passionis, destructa erat sacerdotalis dignitas. Adeo erat praevaricata, ut quicunque sacerdotium pecunia redimere posset, sacerdos efficeretur. Non enim servabatur ibi jam successio generis, sed potius intuitus cupiditatis. Iste ergo Caiphas sicut Josephus narrat redemerat sibi unius anni pontificatum a Romanis. Mirum autem non est si injustus sacerdos injustam sententiam de Domino proferat. « Petrus autem sequebatur a longe, usque in atrium principis sacerdotum. » Divina verba sic aliud dicunt, ut tamen aliud intelligendum significent. Juxta litteram, Petrus a longe eum sequebatur, quia timebat ne pariter cum illo teneretur. Allegorice, longe eum sequebatur, quia videlicet in proximo erat eum negaturus. « Et ingressus intro, sedebat cum ministris, ut finem videret. »
Abbreviated transcription (Latin):
leguntur ad turrem babel in diui¬
sitatem linguarum diuise eẽ Ei
est sensus. Non egeo auxilio et dift¬
totus mundus in nece mea cõspi¬
rau̾it possum rogare patrem me¬
um et exhibebit michi contͣ unã¬
quamq gentem mille angeles.
Tanqͣm ad laͦnẽ existis cũ gladiis
fustib et tumultii ad me ꝯp̃lxnił¬
dũ et in nocte qui manifeste
uob̃ in die apparui et intempl
cotuliẽ docui. Stultum est ergocũ
armis me querere qui sponte me
ur̃e potestati trado. Hoc aũ totũ
factum est ut implerent᷑ script᷑e
ꝓpharum idest ut implerentur
uaticinia ꝓpħarum que de xp̃i
passione predicta erant que lon¬
gum est enumerare. Equib unũ
est.foderunt manus meas et pe¬
des meos. Et cetera. Et sieut ouis
isd occisionem ducetur. Et iterũ.
Ab iquitatib popłi mei ductꝰ
sum ad mortem. At illi tenentes
ih̾m duxerunt ad cayphan pͥn¬
cipem sacerdotum: ubi scribe et
pharisei conuenerant. Preceꝑat

Expanded text:
leguntur ad turrim Babel in diveleguntur ad turrim Babel in diversitatem linguarum divisae esse. Et est sensus: Non egeo auxilio et defentotus mundus in necem meam conspiraverit, possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi contra unamquamque gentem mille angelos. « Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus, » et tumultu, « ad me  et in nocte, « qui manifeste vobis in die apparui, et in templo quotidie docui. » Stultum ergo cum gladiis me quaerere, qui sponte me vestrae potestati trado. « Hoc autem totum factum est, ut adimplerentur Scripturae prophetarum. » Id est, ut implerentur vaticinia prophetarum, quae de Christi passione praedicta erant, quae longum est enumerare. E quibus unum est: « Foderunt manus meas et pedes meos , » etc. Et: « Sicut ovis ad occisionem ducetur . » Et iterum: « Ab iniquitatibus populi mei ductus sum ad mortem. » « At illi, tenentes Jesum, duxerunt ad Caipham principem sacerdotum, ubi scribae et Pharisaei convenerant. » Praeceperat
Abbreviated transcription (Latin):
turi sunt circa diem iudicii spi¬
ritualem intelligentiam repara¬
bit. Unde idem rex et seruus pͥn¬
cipis sacerdotum dicitur. Quomͦ
qui fidem xp̃i accepturi sunt ser¬
uus in illis quim seruitutem pec¬
cati remansuri sunt. Tunc ait
illi. iħc. Conuerte gladium tuũ¬
in locum suur. Omnes enuim qͥ
acceperint gladium: gladio ꝑibt
Iuxta litteram non omnes glãdũ¬
accipientes gladio pereunt. Nam
et multi homicidiis insistunt et
tamen gladio non cedunt᷑. d alt̃
ostendit ẽẽ intelligendum ac sid¬
teret. Atemeritate qua aliumpi¬
nis uel iũdicas necesse est utt ead̃
temeritate a domino puniaris
Anputas quia non possummpare
patrem meum et exhibebit michi
plusqͣm duodecim legiones angło¬
rum: Ac si diceret. Non indigro m¬
quit auxilio duodecum apłorum:
re possum ab eo impetrare duodeci
legiones angłorum. Legio eñ apd̃
ueteres sex milib constabat. Duo¬
decim autem legiones: septuaq̃
taduo efficiunt. Tot autẽ gentes

Expanded text:
turi sunt circa diem judicii, spituri sunt circa diem judicii, spiritualem intelligentiam reparabit. Unde idem, rex et servus principis sacerdotum dicitur. Quomodqui fidem Christi accepturi sunt: servus in illis, qui in servitute peccati remansuri sunt « Tunc ait illiin locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt. » Juxta litteram non omnes accipientes gladium, gladio pereunt. Nam et multi homicidiis insistunt, et tamen gladio non caeduntur. Sed altius ostendit esse intelligendum, ac si diceret: Ea temeritate, qua alium punis vel judicas, necesse est, ut eadem temeritate a Domino puniaris. « An putas, quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plusquam duodecim legiones angelorum? » Ac si diceret: Non indigeo auxilio duodecim apostolorre, possum ab eo impetrare duodecim legiones angelorum. Legio enim apud veteres sex millibus constabat. Duodecim autem legiones, septuaginta duo millia efficiunt. Tot autem gentes
Abbreviated transcription (Latin):
ce ad quod uenisti idest ad qͣntũ
malum deiectus es ut de apło
fieres apostata et de doctore ueri¬
tatis fieres magister erroris Si
uero plenam distinctionem ibi
fecerimus ut dicamus amice¬
ad quod uenisti ut subaisoitur
ꝑfice Re si diceret. Relinque
osculum pacis et imple tradito¬
ris officium. Et ecce unus ex his
qui erant cum ihu extendens ma¬
num exemit gladium suum et
ꝑcutiens seruum pͥncipis sa¬
cerdotum amputauit auricłam
eius. Hoc petrus apłs fecisse legi¬
tur secundum iohannem eo ar¬
dore mentis quo et cetera facie¬
bat. Nam seruus principis sacer¬
dotum cuius auricula amputa¬
ta est malchus uocabatur qui
interpretatur rex. In quo seruo
nichil aliuid qͣm iudeorum popłs
designatur cuius dextera auricu¬
la amputata est quia ablata
sp̃uali intelligentia sola in eis
ariditas littere remansit tam¬
qͣm uidelicet sinistra auricula.
auriculam dexteram illius re¬
staurauit quia in illis quicredi¬

Expanded text:
ce, ad quod venisti? » id est, ad quantum ce, ad quod venisti? » id est, ad quantum malum dejectus es, ut de apostolo fieres apostata, et de doctore veritatis, fieres magister erroris? Si vero plenam distinctionem ibi fecerimus, ut dicamusad quod venisti, » ut subaudiatur, perfice, ac si diceret: Relinque osculum pacis, et imple traditoris officium. « Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu, extendens manum, exemit gladium suum, et percutiens servum principis sacerdotum, amputavit auriculam ejus. » Hoc Petrus apostolus fecisse legitur secundum Joannem eo ardore mentis, quo et caetera faciebat. Nam servus principis sacerdotum, cujus auricula amputata est, Malchus vocabatur, qui interpretatur rex. In quo servo nihil aliud quam Judaeorum populus designatur, cujus dextera auricula amputata est, quia, ablata spirituali intelligentia, sola in eis ariditas litterae remansit, tanquam videlicet sinistra auricula. auriculam dexteram illius, quia in illis, qui credi
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Quencumq osculatus
fuero ip̃e est. tenete eum. Infelix
uidas estimans dominum signa¬
que fecerat magicis artib patͣsse
recolens eum transfiguratũ fuisse
lidinem muturi. sdeo dat signũ
ꝑsecutorib suis ut quenitumq
oscularetur ip̃m comprehend̾ent
estimans dominum ꝑsecutores
suos eludere et in aliam se formã
tͣnsfigurare. Et confestim accedẽs
ad ihͣm dixit. Aue rabbi. Et oscła¬
tus est cum. Summa dementia
infelitis iude. Nam osculũ pacis
poirigit ei quem uult tradere ꝑ¬
secutorib sius. Adimpletum est
hoc loco quod ꝑ psalmistam di¬
titur. Qui edebat panem meum
ampliauit adu̾sũ me supplarta¬
tionem. Amice ad quod uenisti:
Duob modis intelligendum est.¬
et distinguendum. Sienim sta
distinguendum est ut dicamꝰ
amice ad quod uenisti: ut int̾ro¬
gantis modo legat᷑ uox domini
est miserum increpantis et do¬
lentis quod a summo gradu a¬
płatus ad apostasionem deuo¬
lutus fuerat: ut sit sensus ami¬

Expanded text:
dicens: Quemcunque osculatus dicens: Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenete eum. » Infelix Judas aestimans Dominum signa magicis artibus patrasse, recolens eum transfiguratum fuisse liam mutare, ideo dat signum persecutoribus suis, ut quemcunque oscularetur, ipsum comprehenderent, aestimans Dominum persecutores suos eludere, et in aliam formam se transfigurare. « Et confestim accedens ad Jesum, dixit: Ave, rabbi. Et osculatus est eum. » Summa dementia infelicis Judae! Nam osculum pacis porrigit ei quem vult tradere persecutoribus suis. Adimpletum est hoc loco quod per Psalmistam dicitur: « Qui edebat panem meum, ampliavit adversum me supplantationem . » « Amice, ad quod venisti? » Duobus modis est intelligendum et distinguendum est. Sed ita distinguendum est, ut dicamus: « Amice, ad quod venisti? » ut interrogantis modo legatur, vox Domini est miserum increpantis, et dolentis quod a summo gradu apostolatus ad apostasiam devolutus erat, ut sit sensus? « Ami
Abbreviated transcription (Latin):
parte humanitatis loquor. sed
propter quod ad terram tuaus¬
luntate descendi. Et relictis ills
iterum abiit et orauit terrio eũ¬
dem sermonem dicens. Oiauls
tercio ut in ore duoꝵ uel truil
testium staret omne uerbum. Ora¬
uit autem non prose sed pro nob̃
scilicet ut illa oratio eẽt discipłoꝵ
confirmatio. Tunc uenit ad disci¬
plłos suos. Postqͣm orauit ad pa¬
trem et impetrauit salutemdi-¬
scipłorum suorum uenit ad eos
it dixit. Dormite iam: et requies¬
cite. Ecce appropinquauit hora
et filius hominis tradetur in ma¬
nus peccatorum. Surgite eamus:
ecce appropinquauit qui me tra¬
det. Itelligimus quia cum dixiss
escerent aliquantulum tacuisse
ut impleretur quod dixit et inde
diceret surgite eamus. Adhuc ip̃o
loquente: ecce iudas unus de duo¬
decim uenit. Unus nor meritos
numero: sicut suꝑius dñs dixit.
Nonne uos duodecim elegi et unꝰ
ex uobis diabolus est: Qui autẽ
tradidit eum: dedit illis signum

Expanded text:
parte humanitatis loquor, sed parte humanitatis loquor, sed propter quod ad terram tua voluntate descendi. « Et relictis illis iterum abiit, et oravit tertio eumdem sermonem dicens. » Oravit tertio, ut in ore duorum vel trium stet omne verbum . Oravit autem non pro se, sed pro nobis, scilicet ut illa oratio esset discipulorum confirmatio. « Tunc venit ad discipulos suos. » Postquam oravit ad Patrem, et impetravit salutem discipulorum suorum, venit ad eos et dixit: « Dormite jam et requiescite. Ecce appropinquavit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum. Surgite, eamus. Ecce appropinquabit qui me tradet. » Intelligimus quia, cum dixisset escerent, aliquantulum tacuisse, ut impleretur quod dixit, et inde diceret: « Surgite, eamus. » « Adhuc ipso loquente, ecce Judas unus de duodecim. » Unus non merito, sed numero, sicut superius Dominus dixit: « Nonne vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? » « Qui autem tradidit eum, dedit eis signum,
Abbreviated transcription (Latin):
grã. Temptatus est quidã mar¬
tyr cum cogeret᷑ dominum negare
s non inductus est in temptatio¬
nem. Sienim negasset dominum
utiq in temptationem induceret᷑
Hoc ergo precepit dominus ut
orent ne intrent intemptationẽ
hoc est ne metu ꝑsecutoꝵ recedãt
a fide xp̃i et cogantur illũ nega¬
re. Sp̃c quidem promptus ẽ ad
passionem sufferendam caro aute
infirma. Exponit quare suꝑuis
dixerit tristis est anima mea us¬
q ad mortem. quõd scilicet sp̃c
illius promptus erat ad passio¬
nem sufferendam caro autem
ufirma ad supplicia toleranda
Iterum secundo abuit: et orauit
dicens. Mipater si non potest hie
calix transire nisi bibam illum
fiat uoluntas tua id est si ñ po¬
test genus humanum sine pis¬
sione mea saluari uel si non pi¬
test uniuersus orbis salutẽ con¬
sequi nisipopulus uideoꝵ in ꝑdi¬
tionem ruat:. fiat uoluntas tua
Non secundum hoc fiat quod e

Expanded text:
gratia, tentatus est autem quidam margratia, tentatus est autem quidam martyr, cum cogeretur Dominum negare, sed non inductus est in tentationem. Si enim negasset Dominum, utique in tentationem induceretur. » Hoc ergo praecepit Dominus, ut orent, ne intrent in tentationem, id est, ne metu persecutorum recedant a fide Christi, ut cogantur illum negare. « Spiritus quidem promptus est, » ad passionem sufferendam, « caro autem infirma. » Exponit quare superius dixerit, « tristis est anima mea usque ad mortem, » quod scilicet spiritus illius promptus erat ad passionem sufferendam, « caro autem infirma » ad supplicia toleranda. « Iterum secundo abiit, et oravit, dicens: Mi Pater, si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua. » Id est, si non potest genus humanum sine passione mea salvari, vel si non potest universus orbis salutem consequi, nisi populus Judaeorum in perditionem ruat, fiat voluntas tua. Non secundum hoc fiat quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
uolo: s sicut tu. Idest ut non hoc
fiat quod ex parte hmanitatis
loquor sed ꝓpter quod ad terrã
tua uoluntate descendi. Et uenit
ad discipulos et inuenit eos dor¬
mientes quia uidelicet gͣuati
erant tam tristicia qͣm domini
passione. Et dixit petro. Sic non
potuistis una hora uigilare me¬
cum: Ac si diceret. Quomͦ inquit
ꝓme mori poteritis qui ꝓ me
una hora iugilare non potuisti:
Uigilate et orate ut non intretiᷤᷤ
in temptationem. Impossibile ẽ
hominem qͣmdu in hac uita
fuerit non temptari. Unde om̃s
tam iusti qͣm peccatores coti¬
die in oratione dicunt et ne noᷤ
inducas in temptationem. Non
ergo precepit dominus orandũ
ut non temptemur sed ne in
temptationem inducamur. Ali¬
ud est enim temptari et aliud
in temptationem induci. Temp¬
tatur quilibet quando uel anĩ¬
mo uel corpore in delectatione ali¬
cuꝰ uiciĩ titillat. Inducitur uero
in temptationem si sue delecta-¬
tioni ceperit consentire. Uerbi

Expanded text:
volo, sed sicut tu, » id est ut non hoc volo, sed sicut tu, » id est ut non hoc fiat, quod ego ex parte humanitatis loquor, sed propter quod ad terram tua voluntate descendi. Et venit ad discipulos et invenit eos dormientes. » Quia videlicet gravati erant tam tristitia. quam Domini passione. « Et dicit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum? » Ac si diceret: Quomodo pro me mori poteritis, qui pro me una hora vigilare non potuistis? « Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. » Impossibile est hominem, quandiu in hac vita fuerit, non tentari: unde omnes tam justi quam peccatores, quotidie in oratione dicunt: « Ne nos inducas in tentationem . » Non ergo praecipit Dominus orandum, ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur. Aliud est enim tentari, et aliud in tentationem induci. Tentatur quilibet, quando vel animo vel corpore in delectatione alicujus vitii titillatur: inducitur vero in tentationem, si suae delectationi coeperit consentire. Verbi
Abbreviated transcription (Latin):
torperet. Et progressus pusillũ
procidit in faciem suam. ꝓcidit
autem dominus in faciem suã¬
ut cum humilitate corporis hu¬
militatem mentis demonstra¬
ret. Mi pater blandientis affe¬
ctu loquitur. Si possibile ẽ tran¬
seat a me calix iste. Orat ut si fie¬
ri possit quatinus genus huma¬
num saluetur sine passione sua.
transeat Ab eo calix passionis ñ
timens eandem passionem suf¬
ferre. s dolens uideos tantum
scelus admittere in passione sua.
uel potest aliter intelligi. Si possi¬
bile est transeat a me calix iste
idest si possibile est ut niniue sal¬
uetur nisi cucurbita aruerit hoc
est si fieri potest ut gentilitas ꝑ
uniu̾sum orbem liberetur sine iu¬
deorum ꝑditione et interitu. tͣn¬
seat a me calix passionis. S quia
ex infirmitate carnis patri hecdi¬
xerat redit ad semetipm̃ et quod
infirmitate abnegauerat ex di¬
iunitatis ꝑsona confirmat di¬
cens. Ueruitamen non sicut ego

Expanded text:
torperet. « Et progressus pusillum, torperet. « Et progressus pusillum, procidit in faciem suam. » Procidit autem Dominus in faciem suam, ut humilitate corporis humilitatem mentis demonstraret. « Mi Pater, » Blandientis affectu loquitur. « Si possibile est, transeat a me calix iste. » Orat ut si fieri possit, quatenus genus humanum salvetur sine passione sua, transeat ab eo calix passionis, non timens eamdem passionem sufferre, sed dolens Judaeos tantum scelus admittere in passione sua. Vel potest aliter intelligi: « Si possibile est, transeat a me calix iste, » id est, si possibile est ut Ninive salvetur, nisi cucurbita aruerit, hoc est, si fieri potest ut gentilitas per universum mundum liberetur sine Judaeorum perditione et interitu, transeat a me calix passionis. Sed quia ex infirmitate carnis Patri haec dixerat, redit ad semetipsum: et quod per infirmitatem abnegaverat, ex Diinitatis persona confirmat, dicens: « Verumtamen non sicut ego