comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in uilla trosleio: cũ ep̃is rem̃¬
sis dioceseos. ubi affuere ñ nulli
quoq comites: inqua ⁊ ysaac co¬
mes ad satisfactionẽ uenit. ꝓ hisq̃
camaracensem: qd̾dã castellũ ste¬
phani p̃sulis eiꝰdem urb̃. dolosa cõ¬
p̃hensũ ꝑuasione succẽdens. ꝓ qͦ
facinore uadatus in hac synodo
centũ libris argenti: pacat᷑ cũ p̃¬
fato stephano ep̃o. satagente he
rib̃to: ⁊ aliis qui ad erant francie
comitib. hic presul monast̾iũ
sciremigĩ cum ad tacentib eccliis
u domib muro cingens: castestũ
ibidem instituit. domũ epriscopa¬
lem cameris reparans: picturis ex¬
coluit. fecit ⁊ calicẽ aureũ maiorẽ
cũgẽmis. inhonore dei genitͥeis:
pondo librarum sedet alia quedã
accl̃e preparauit ornamenta. Ci¬
borium quoq suꝑ altare scẽ ma¬
rie argento aggressus ÷ oꝑire. qd
op morte p̃uentꝰ explere nequi¬
uit. fert᷑ autẽ ueneno potatus
Adomesticis ił familiarib herib̃¬
ti comitis: uitã finisse.

Expanded text:
in villa Troslegio . Cum episcopis Remensis dioceseos affuere nonnulli quoque comites. In qua et Isaac comes ad satisfactionem venit, pro his aecclesiam Camaracensem, quoddam castellum Stephani, presulis ejusdem urbis, dolosa comprehensum pervasione succendens. Pro quo facinore vadatus in hac sinodo, centum libris argenti pacatur cum prefato Stephano eriberto et aliis qui aderant Franciae comitibus. Hic praesul monasterium sancti Remigii cum adjacentibus ecclesiis vel domibus muro cingens, castellum ibidem instituit, domum episcopalem cameris reparans, picturis excoluit. Fecit et calicem aureum majorem cum gemmis in honore Dei genitricis pondo decem librarum. Sed et alia quaedam ecclesiae praeparavit ornamenta. Ciborium quoque super altare sanctae Mariae argento aggressus est operire: quod opus, morte praeventus, explere nequivit. Fertur autem veneno potatus a domesticis vel familiaribus Heriberti comitis vitam finivisse.
Abbreviated transcription (Latin):
decernens. herib̃tꝰ itaq comes
potestate potitus remensis episco¬
pii: iniꝰte priuauit tam me qͥ
non int̃ fuerã p̃misso electio¬
ni sue: qm ñ nullos alios ⁊ cłi¬
cos ꝙ laicoᷤ: beneficiis possessio¬
nũ eccłiasticarũ quib a p̃cẽden¬
tib episcopis munerati uideba¬
mͣ: ob secundationis gr̃a. Que ꝓ
libitu sue uoluntatiꝰ: quib s ꝓla¬
cuit imꝑtiuit. Nec longum p̾ea
tumultu infrã claustrũ canonico¬
rum int̃ cłicõ exorto: suꝑuenien¬
tib quib dam militib cũ armĩ
duo int̾empti sunt ibidem cdici
quorũ alter diaconus: alter ha¬
bebat᷑ subdiaconu⁊.

Expanded text:
decernens. Heribertus itaque comes decernens. Heribertus itaque comes potestate potitus Remensis episcopii, injuste privavit tam me, qui non interfueram praemissae electioni suae, quam nonnullos alios, et clericos, et laicos beneficiis possessionum ecclesiasticarum, quibus a praecedentibus episcopis munerati videbamur obsecundationis gratia. Quae pro libitu suae voluntatis, quibus, sibi placuit, impertivit. Nec longum postea, tumultu infra claustrum canonicorum inter clericos exorto, supervenientibus quibusdam militibus cum armis, duo interempti sunt ibidem clerici, quorum alter diaconus, alter habebatur subdiaconus.
Abbreviated transcription (Latin):
Iec mora
p̃ obitum ipsius: heribtusco¬
mesꝰ remis uenit. ad uocans abbo¬
nẽ ep̃m suessonicũ: ⁊ bouonem
eatalaunitũ. Quib ⁊ iinctis.
tractans suꝑ electione rectoris hꝰ
remensis eccłie: tam cłicos qm lai¬
toł ad uoluntatem suã intendere
fecit. Sequentẽ gͥ eius consiluum.
ne forte ꝑ extͥneas ꝑ sonas episcopa¬
t᷑ dunderetur eligunt filium iꝑ¬
sius nomine hugonem. ad mo¬
dũ paruulũ: qui nec adhuc qͥn
rex hac electione cõꝑta: prefatorũ
ep̃orũ consilio remensẽ episcopatũ
cõmitit herib̾to: equitatĩ censura
disponendum atq regendum
ab ip̃o. Qui etiam legatõ eccłie cũ
abbone p̃sule romã mittere sara¬
git. huiꝰ electionis decretũ secũ fe¬
rentes. ⁊ assensũ pape suꝑ eape¬
tentes. Iohannes itaq papa in¬
t̃ueniente abbone presule: peti¬
tioni eorum consensum prebens.
episcopiũ remense abboru ep̃o
delegat: que sunt episcopalis mi¬
nisterii ab ip̃o meodem episco¬
patu tractanda: at finienda

Expanded text:
ec mora, post obitum ipsius 925 Heribertus comes Remis venit, advocans Abbonem episcopum Suessonicum, et Bovonem Catalaunicum. Quibus sibi junctis tractans super electione rectoris hujus Remensis Ecclesiae, tam clericos, quam laicos ad voluntatem suam intendere fecit. Sequentes igitur ejus consilium ne forte per extraneas personas episcopatus divideretur, eligunt filium ipsius, nomine Hugonem, admodum parvulum, qui nec adhuc quinrex, hac electione comperta, praefatorum episcoporum consilio Remensem episcopatum committit Heriberto, aequitatis censura disponendum atque regendum ab ipso. Qui etiam legatos Ecclesiae cum Abbone praesule Romam mittere satagit, hujus electionis decretum secum ferentes, et assensum papae super ea petentes. Joannes itaque papa, interveniente Abbone praesule, petitioni eorum consensum praebens, episcopium Remense Abboni episcopo delegat, quae sunt episcopalis ministerii ab ipso in eodem episcopio tractanda ac finienda
Abbreviated transcription (Latin):
uccessit huic presuli seulfus:
qui tunc urb̃ huius ministio
fungebat᷑ archidiaconatus. uir tã
eccłiasticis qm secularib discipli¬
nis sufficienter instructus. quiq
apud remigium aut isodorensem
magistrũ: inliberalib studium
dederat artib. Quo ꝑconsensum
ce iꝰsionẽ rotb̃ti regis. ab abbone
suessonico cetĩsq remensis ꝓuintie
p̃sulib ordinato ep̃o: delati sunt
odo fr̃ quondam heriuei archiepi:¬
dem presulem: qd̃ fidelitatem quã
ei ꝓmiserant ninime seruarent.
Quadere quia noluerunt ad redden¬
dam uenire rationem coram eõdẽ
pontifice uel singulari certamine
cũ accusatorib decernere. Sublatis
S eccłie possessionib : quas plures
ex hoc retinebãt episcopio. ꝑ herib̾tũ
comitẽ: deducti sunt ad rotb̃tum
regem. ⁊ sub custodiausq ãd mortẽ
regis rocb̃ti: õdo quidem penes eun¬
dem herib̾tum. heriueꝰ uͦ pariseus
decenti sunt. fertur autẽ tunc ab
hoc archiep̃o ⁊ a consiliariis sius: he¬

Expanded text:
fus, qui tunc Rhemensis urbis ministerio fungebatur archidiaconatus: vir tam ecclesiasticis quam saecularibus disciplinis sufficienter instructus, quique apud Remigium Antissiodorensem magistrum in liberalibus studium dederat artibus. Quo per consensum et jussionem Roberti regis ab Abbone Suessonico caeterisque Rhemensis provinciae praesulibus ordinato episcopo, delati sunt Odo frater quondam Herivaei archiepidem praesulem, quod fidelitatem quam ei promiserant minime servarent. Qua de re quia noluerunt ad reddendam venire rationem coram eodem pontifice, vel singulari certamine cum accusatoribus decernere, sublatis sibi Ecclesiae possessionibus, quas plures ex hoc retinebant episcopio, per Heribertum comitem deducti sunt ad Robertum regem, et sub custodia usque ad mortem regis Roberti, Odo quidem penes eumdem Heribertum, Herivaeus vero Parisiis detenti sunt. Fertur autem hoc archiepiscopo, et a consiliariis suis, He
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tpre in ytalia guido
aretiũꝰ młt in t̾ musicos
noĩe in hoc etiam philo¬
sophies p̾firendꝰ quod igno
ꝙͣ ꝑ uocem magistri aut ꝑ

Expanded text:
hoc tempore in Italia Guido Aretinus, multi inter musicos nominis, in hoc etiam philosophis preferendus, quod ignot per vocem magistri aut per
Abbreviated transcription (Latin):
xcrestente deniq discordia inter
regem karolũ ae rob̃tum. cũ pe¬
ne cuncti regni ꝑceres. ad constitu¬
endum regem rob̃tum apũd sc̃m re¬
migium congregati essent: ĩdem
anteqͣm iuncesimũ secundum sui
episcopatus expleret annũ. Contigit
ut ip̃a die sui decessus: plures qui
ad uenerant ep̃i remensem in¬
grederent᷑ urbem. quiq funꝰ ĩpiꝰ
dignis exequiis celebranteᷤ: cum
maximo suorum s exterorum
luctu decenti tradidere sepulture.

Expanded text:
xcrescente denique discordia inter regem Karolum et Rotbertum, cum pene cuncti regni proceres ad constituendum regem Robertum apud S. Remigium congregati essent, idem aantequam vicesimum secundum sui episcopatus expleret annum. Contigit autem ut ipsa die sui decessus plures qui advenerant episcopi, Remensem ingrederentur urbem, quique funus ipsius dignis exsequiis celebrantes, cum maximo suorum, sed et exterorum luctu, decenti tradidere sepulturae.
Abbreviated transcription (Latin):
tris eiꝰdem ebonis: huiꝰ modi
habetur epitaphium. Mea for¬
te si requiris: temporis inttia
inibi custodiis: remisrediit. At er¬
bebaldus ꝓfectus ad regem: qui tunc
morabat᷑ inꝑago uuarmacensi. contͣ
henricum pͥncipem transrenensem:
ibidem ab hostib regis sͥ suꝑuenien¬
tib inter emptus est. Quem tamẽ
p̾modum in synõdo quã apũd tros¬
leium. idt̃ dominꝰ archiep̃t cum dio¬
cesaneis suis habuit: intredente re¬
ge ⁊ obnixe flagitante a uinculo ex¬
cõmunicationis ab soluit.

Expanded text:
tris ejusdem Ebonis hujusmodi tris ejusdem Ebonis hujusmodi habetur epitaphium. Mea forte si requiris temporis initiainibi custodiis Remis rediit. At Erlebaldus profectus ad regem, qui tunc morabatur in pago Warmacensi contra Henricum principem Transrhenensem, ibidem ab hostibus regis sibi supervenientibus interemptus est. Quem tamen postmodum in synodo quam apud Troslegium idem domnus archiepiscopus cum dioecesaneis suis habuit, intercedente rege et obnixe flagitante, a vinculo excommunicationis absolvit.
Abbreviated transcription (Latin):
dedicata: ubi deo ꝓpitio de serui-¬
re uidem᷑. oꝑe decenti constru
nera reseruant᷑. inqͣ nõnulla
illustrationes ostense noscunt᷑.
Nidi siquidem nutͥtoris mei gun¬
dacri. in ꝓspectu ipsuis eccł̃ie con¬
manentis. seruum. dũ temere
ꝓpe fenestram huiꝰ cripte accessis¬
set mingere: t̾ribili quãdam qiͣ
armati cuiꝰdam uiri uisione. ita
de t̾ritum: ut putaret᷑ amittere
sensum. Sed & rohingum quen¬
dam huiꝰ locidiaconũ: a simili
presup̃tione pari ferunt uisione
cohibitum. Unde cautum de in¬
ceps. ac ꝓhibitum: nequis talẽ
presumere gestiat. ausum.
uiꝰ eccłie pinnaculum: talẽ
uidet᷑ p̃monstrare titulum.
ꝑ sonis etiam uł imaginib ste¬
pħi pape: ac ludowici imꝑatoriᷤᷤ
insignitũ. ludouicus cesar factꝰ.
coronante stephano hac in sede
papa magno: tunc ae ebo pon¬
tifex. fundamenta renouauit:
cuncta loci istius. Hbis iuira sͥ
sub dens: p̃sul auxit. omã. Ma¬

Expanded text:
dedicata, ubi Deo propitio deservidedicata, ubi Deo propitio deservire videmur, opere decenti construxnora reservantur. In qua nonnullae illustrationes ostensae noscuntur. Vidi siquidem nutritoris mei Gundacri, in prospectu ipsius ecclesiae commanentis, servum, dum temere prope fenestram hujus cryptae accessisset mingere, terribili quadam quasi armati cujusdam viri visione ita deterritum, ut putaretur amittere sensum. Sed et Rohingum quemdam, hujus loci diaconum a simili praesumptione pari ferunt visione cohibitum. Unde cautum deinceps ac prohibitum, ne quis talem praesumere gestiat ausum. Hujus ecclesiae pinnaculum talem videtur praemonstrare titulum, personis etiam vel imaginibus Stephani papae, ac Ludovici imperatoris insignitum. Ludovicus Caesar factus coronante Stephano Hac in sede, papa magno, tunc et Ebo pontifex Fundamenta renovavit cuncta loci istius, Urbis jura sibi subdens, praesul auxit omnia. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
nis erudit᷑. patͥa transrhenensis
ac germanicus: imꝑatoris ut fert
ludo wici collactanens ⁊ cõscolasticꝰ.
qui multis eccłiam curauit in¬
struere cõmodis: & precipue arti¬
ficib quib undecumq collectis
sedes dedit: & beneficiis mimera¬
int. Mancipia uł colonos quos¬
dam eccłie desertores: tam ꝑ se ip¬
sum. quã ꝑ radulfum uice dñm
et eccłie aduocatum: apiro uidi¬
ces publicos legib. eiundicatõ
et ob tentos. eccłiastico uiri resti¬
tuit. Quaftam quoq res eccłie
atq mancipia: cũ aliquib ꝑ¬
sonis. ꝓ partium cõmoditate
cõmutauit: sed et imꝑialia sr̃
eisdem cõmutationib. p̃cepta
obtinuit. Ab imꝑatore quoq
ludouico: litt̃as ad rotb̃tum co¬
mitem. pro eccliasticarum re¬
rum defensione quasꝙdam
peruadere moliebant᷑ impe¬
trauit. Colonias uero non nul
las ecclie: de scͥptis ꝑstrenuos
uiros colonis. eorumq seruiti¬
is ordinauit.
rchiuum eccłie: tutissimis
edificiis cum scͥpta in hono

Expanded text:
nis eruditus, patria Transrhenensis ac Germanicus, imperatoris, ut fertur, Ludovici collactaneus, et conscholasticus, qui multis Ecclesiam curavit instruere commodis, et praecipue artificibus, quibus undecunque collectis sedes dedit, et beneficiis muneravit. Mancipia vel colonos quosdam Ecclesiae desertores tam per seipsum, quam per Radulphum vicedominum et Ecclesiae advocatum, apud judices publicos legibus evindicatos et obtentos, ecclesiastico juri restituit. Quasdam quoque res Ecclesiae, atque mancipia, cum aliquibus personis pro partium commoditate commutavit. Sed et imperialia super eisdem commutationibus praecepta obtinuit. Ab imperatore quoque Ludovico litteras ad Robertum Comitem pro ecclesiasticarum rerum defensione, quas quidam pervadere moliebantur, impetravit. Colonias velas ecclesiae, descriptis per strenuos viros colonis, eorumque servitiis, ordinavit. Archivum ecclesiae tutissimis aedificiis, cum crypta in honor
Abbreviated transcription (Latin):
recuꝑatione. Quem beatus teodul¬
fus ao sacro sancta ducens altaria.
docuit osculanda. Ille sacra uela¬
mina ore tangebant. et seruus xͥ
precib in cubabat. Surgit sanctus
Apauimento: et nulla doloris uesti¬
gia remanserunt in uiuenis ocło.
Qui ut erat dignum: uro dei gra¬
cias referens promedela: gadens re¬
meauit adpropria. Cohlata sibi qͣm
quesierat medicina.
uidan quoq legatus austrasioꝵ
nominȩ offõ. qui sunt suꝑiorẽ
franci: ueniens a ꝑtib orientis.
dum adhuiꝰ tunc regni pͥncipem
mitteretur: orationis gratia. mo¬
nasterium uir dei uidet᷑ in grestꝰ.
Sanctus uero tes dulfus: corpore
laborib iugilisꝙ confecto. fessus
ammalib. & aliis uariis reb. ex¬
pensa. ad opͣ quoq fr̃m orbacensiᷤ
cenobii: quantum sufficeret eis.
Inde datur intelli. in maiorib
quoq locis: multo tunc plura fu¬
isse dispensata. immunitatis qͦꝙ
p̃ceptum ab imperatore ludwico:

Expanded text:
recuperatione. Quem beatus Theodulrecuperatione. Quem beatus Theodulfus ad sacrosancta ducens altaria, docuit osculanda. Ille sacra velamina ore tangebat, et servus Christi precibus incubabat. Surgit sanctus a pavimento, et nulla doloris vestigia remanserunt in juvenis oculo. Qui, ut erat dignum, viro Dei gratias referens pro medela, gaudens remeavit ad propria, collata sibi quam quaesierat medicina. Quidam quoque legatus Austrasiorum, nomine Offo qui sunt superiores Franci veniens a partibus Orientis, dum ad hujus tunc regni principem mitteretur, orationis gratia monasterium viri Dei videtur ingressus. Sanctus vero Theodulfus, corpore laboribus vigiliisque confecto, fessusanimalibus, et aliis variis rebus expensa. Ad opus quoque fratrum Orbacensis coenobii quantum sufficeret eis. Unde datur intelligi, in majoribus quoque locis multa tunc plura fuisse dissipata. Immunitatis quoque praeceptum ab imperatore Ludovico,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. Cui et dixit. Non est bonũ
o homo. uiam aratro scindi: que de¬
bet auiatorib in offenso pede calcari.
Regrediens autem iur sanctus ꝑ ean¬
dem uiam: rursus agricolam. uiã
ut ceꝑat. arantem offendit. Nonne
inquio dixi tibi. quia uamistam
arare non debes: apprapiansꝙ: ma¬
nu sancta caput rustici tetigit
dicens. ꝑistud caput te homo conteᷤᷤ¬
tor: ne iuam quam uir dei tetige¬
rat. candens apparuit ut lana. Nec
dubium qd non homo dei uoluit
ut capilli caderent: sed ut signa
ꝑ succedentem generationem pro¬
merent᷑ huiꝰ facti. nequis agere si¬
mile presumeret: quod sanctus
dei teodulfus. impetrauit nefieret.
Nam dum generatio ipsius agri¬
cole mansit: signum q̃d a sc̃o ui¬
ro pater accepit. et ip̃a simili modo
ꝑtulit.
sir deniq. quidam uenit ad
uirum dei. ocłm habens uir¬
gulto ꝑcussum: et lumine pͥua¬
tum. cui nulla dabat᷑ requies de
cruciatione: nec spes erat deuisus

Expanded text:
invenit. Cui et dixit: Non est bonum, invenit. Cui et dixit: Non est bonum, o homo, viam aratro scindi, quae debet a viatoribus inoffenso pede calcari. Regrediens autem vir sanctus per eamdem viam, rursus agricolam viam ut coeperat arantem offendit. Nonne, inquit, dixi tibi quia viam istam arare non debes? appropiansque manu sancta caput rustici tetigit dicens: Per istud caput te, homo, contestor ne viam istam rat, candens apparuit ut lana. Nec dubium quod non homo Dei voluit ut capilli caderent, sed ut signa per succedentem generationem promerentur hujus facti, ne quis agere simile praesumeret quod sanctus Dei Theodulfus imperavit ne fieret. Nam dum generatio ipsius agricolae mansit, signum quod a sancto viro pater accepit, et ipsa simili modo pertulit. Vir denique quidam venit ad virum Dei oculum habens virgulto percussum, et lumine privatum, cui nulla dabatur requies de cruciatione, nec spes erat de visus
Abbreviated transcription (Latin):
tamen cultoris sui. non est passa diui¬
nitas oculi.
cculit itaq quadam die ut sus cirra
puteum. quo loco huiꝰ uicini ad aqͣ¬
bant᷑ de ambulans: rueret in ipsum.
Circum fluentib undiq monachis. cum
nullus esset. qui ꝑeuntẽ posset. eriꝑe
de profuido: presertim cum ipse pute¬
us centum pedum ferat᷑ altitudinis. uir
dei suꝑ uenit. factoq comꝑto: decoinqͥ¬
natione aque si animal idem ibi more¬
retur anxiari cepit: ocłisq ad celum
porrectis. atq animo cum precib in do¬
mino fixo. dum xp̃i fuffragia deuotꝰ
exposcit: ante pedes ipsius subito lym¬
pha suꝑ osputei redundante. animal
in lesumꝑuenit. Hidentes cuncti.
stupore uehementi repleti. gracias
egerunt dño. qui tam benignitatis
sue gr̃am. fudeli suo contulit seruo.
uailam quoq die: cum isdem uir
dei iterageret amonesterio ad
quendam locum properans: agrico¬
lam quemlibet arantem uiam pu¬
blicam: ꝑ quam transire solitus erat

Expanded text:
tamen cultoris sui non est passa divitamen cultoris sui non est passa divinitas oculi. Accedit itaque quadam die, ut sus circa puteum, quo loci hujus vicini adaquabantur, deambulans, rueret in ipsum. Circumfluentibus undique monachis, cum nullus esset qui pereuntem posset eripere de profundo, praesertim cum ipse puteus centum pedum feratur altitudinis, vir Dei supervenit: factoque comperto, de coinquinatione aquae, si animal idem ibi moreretur, anxiari coepit, oculisque ad coelum porrectis, atque animo cum precibus in Domino fixo dum Christi suffragia devotus exposcit, ante pedes ipsius subito, limpha super os putei redundante, animal illaesum pervenit. Videntes cuncti stupore vehementi repleti, gratias egerunt Deo, qui tantam benignitatis suae gratiam fideli suo contulit servo. Quadam quoque die, cum isdem vir Dei iter ageret, a monasterio ad quemdam locum properans, agricolam quemlibet arantem viam publicam, per quam transire solitus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
non audita solum: sed apłimis etiã
uisa noscunt᷑. et sanitate recuꝑata.
sunt certissime ꝓpalata.
efuncto deniq abbate. qui bea¬
to teodulfo preerat: tercius ut
premissum est. idemuir uenerabił.
in loco sancte recordationis dñi tro¬
dericiẽ. ordinatus abbas: p̃sule an¬
nuente. et monachoꝵ caterua peten¬
te. Qui ad epto regiminis honore:
quasi rudis tyro. nouiter ad dictus
exercitio: nullam fere prestabat ar¬
tub requiem. Qum ut infatigatus
in oꝑa manuum perstiterat. sic ex̃¬
ercendo se non sibi parcens. ad diui¬
na totum dupliciter aptabat mi¬
nisteria. fabricauit enim basilicã
in honore sancti hylarii: quo cur¬
sum sui duplicaret laboris. Signo
siquidem dato. cũ fr̃ib conueniens:
horatum landes ꝑ soluebat hymnologiar̃.
Sed ut duplexesset corona meriti: quasi
nichil ante gessisset. iterum predicta uo¬
ta reddebat in eccłia. Qui licet clam talit
agendo uellet habere qd̾ meruit: oꝑa

Expanded text:
non audita solum, sed a plurimis etiam non audita solum, sed a plurimis etiam visa noscuntur, et sanitate recuperata, sunt certissime propalata. Defuncto denique abbate, qui beato Theodulfo praeerat tertius, ut praemissum est, idem vir venerabilis in loco sanctae recordationis domni Theoderici est ordinatus abbas, praesule annuente, et monachorum caterva petente. Qui adepto regiminis honore, quasi rudis tiro noviter addictus exercitio, nullam fere praestabat artubus requiem. Quin ut infatigatus in opera manuum praestiterat, sic exercendo se, non sibi parcens, ad divina totum dupliciter aptabat ministeria. Fabricavit enim basilicam in honore S. Hilarii, quo cursum sui duplicaret laboris. Signo siquidem dato, cum fratribus conveniens, harum laudes persolvebat hymnologiarum. Sed ut duplex corona meriti, quasi nihil ante gessisset, iterum praedicta vota reddebat in ecclesia: qui licet clam, taliter agendo, vellet habere quod meruit, opera
Abbreviated transcription (Latin):
tendi. qđ libet opus emendan-¬
di aratri accidit: uirgamq sti¬
muli figens int̾ram. domũ quo
tendebat im memor eiusdem
forte: immo sic diuina disposu¬
it fieri moderatio ꝑuenit. Mi¬
rabile dictu: spinea uirga sub
nocte radices interram dedit.
et mane cum ad consuetum
beatus uir opꝰ rediret. atq resu¬
mere uellet: turgentem frondib
inuenit. Que płimo tempore. cu¬
mulando robur in excelso creuit:
et factum multis enituit. donec it̃
agens quidam pena plectendus:
eandem ab scilit: oculorumq sibi
lumine cum abscisione pariter ad¬
empto iuges incurrit tenebras.
ius post hec aratrum: a fidelib
in eccłia uille colubrose suspen¬
sum. ibi donec eandem inimico un¬
pellente uorax flamma cremauit
basilicam ꝑ mansit. Ex quo quis do¬
lorem dentium patiens hastulam
precidiss. ac deloco doloris parum san¬
guinis fluere fecisset: statim medelã
salutis exoptatam. beati teodulfi me¬
ritis ꝑcipere merebat᷑. hec beneficia

Expanded text:
tenti quodlibet opus emendantenti quodlibet opus emendandi aratri accidit, virgamque stimuli figens in terram, domum quo tendebat, immemor ejusdem forte, imo sic divina disposuit fieri moderatio, pervenit. Mirabile dictu, spinea virga sub nocte radices in terram dedit, et mane, cum ad consuetum beatus vir opus rediret, atque resumere vellet, turgentem frondibus invenit. Quae plurimo tempore, cumulando robur, in excelsum crevit, et factum multis enituit, donec iter agens quidam poena plectendus, eamdem abscindit, oculorumque sibi lumine cum abscissione pariter adempto, juges incurrit tenebras. Ejus post haec aratrum a fidelibus in ecclesia villae Colubrosae suspensum, ibi, donec eamdem inimico impellente vorax flamma cremavit basilicam, permansit. De quo quisquis dolorem dentium patiens hastulam praecidisset, ac de loco doloris parum sanguinis fluere fecisset, statim medelam salutis exoptatam, beati Theodulfi meritis percipere merebatur. Haec beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
se subiugauit. humum rastro fodi¬
ens: et aratri uomere telluris terga
sciidens. illud psalmo graphi: factis
implere satagens. labores manim
tuarum quia manducab̾: beatus es et
bene tibi erit. Hoc autẽ cotidiano ꝑ
uiginti duos annos infistens operi.
cum duob uiuencis ad hoc sibi cõ¬
missis: duros & uarios temporum
ꝑtulit inuictus labores. Qd̃ uero
memorabile traditor idẽst iuuẽ¬
ci nec etate nec lassitudine defici¬
entes. quod alii ruricole cum qua¬
tuor uelsex. aut octo uix poterant
ꝑ ficere: hic cum duob. in fatiga¬
biliter explebat. Cumq paululũ
cessaret abaratro: rursum stude¬
bat insistere rastro. Stupendum
quoq ualde. quod cum duro ser¬
uitio intentus esset. nec deficeret.
ab agro rediens. unam sepe noctẽ:
frequenter duas. ꝑuigil hymno¬
rum psalmorumq laudib: tra¬
ditur excubare solitus.
uadam deniq die:dum la¬
boris inter mittendi tempore.
domum rediturus ab agri cultu¬
ra cessasset: monasterium repe¬

Expanded text:
se subjugavit, humum rastro fodiens, et aratri vomere telluris terga scindens, illud psalmographi factis implere satagens: Labores manuum tuarum quia manducabis, beatus es et bene tibi erit . Hoc autem quotidiano per viginti duos annos insistens operi, cum duobus juvencis ad hoc sibi commissis, duros et varios temporum pertulit invictus labores. Quod vero memorabile traditur, iidem juvenci nec aetate, nec lassitudine deficientes: quod alii ruricolae cum quatuor, vel sex, aut octo vix poterant perficere, hic cum duobus infatigabiliter explebat. Cumque paululum cessaret ab aratro, rursum studebat insistere rastro. Stupendum quoque valde, quod cum tam duro servitio intentus esset, nec deficeret, ab agro rediens unam saepe noctem, frequenter duas pervigil hymnorum, psalmorumque laudibus traditur excubare solitus. Quadam denique die, dum laboris intermittendi tempore domum rediturus ab agricultura cessasset, monasterium repe
Abbreviated transcription (Latin):
ungariꝰ renum trans gressis
I⁊ usꝙ inpagum uont insem
de populationib in cendiisq bac¬
cantib: corpꝰ scĩ remigii. aliorũ qͦce
quor ũdam scorũ pignera: remis h
metu a suis sunt lotis delata. Seq̃nti
deniq ãno: simultã int̃ rodulfũ
igem &e herib̾tũ comitẽ exorit᷑:
ꝗ laudunensi comitatũ: quẽ beri¬
Etius odoni filio suo dari petebat
concedente illum rege rotarior
uorgarii comitiꝰ filio. Acies ignee

Expanded text:
ungaris Rhenum transgressis, et usque in pagum Vonzinsem depopulationibus incendiisque bacchantibus, corpus sancti Remigii, aliorumque quorumdam sanctorum pignora Remis hoc metu a suis sunt locis delata. Sequenti denique anno simultas inter Rodulfum regem, et Heribertum comitem exoritur pro Laudunensi comitatu, quem Heribertus Odoni filio suo dari petebat, concedente illum rege Rotgario Rotgarii comitis filio. Acies igneae
Abbreviated transcription (Latin):
IXI Deghildemere inquẽ regnũ uuandalor& finiuit
LXn deiustimano impraȩ &belsariũ patricium.
ASSYRIORuM
RIMUS REXNI NUS
regnauit annis. Li
Mulier sua s imiramis regna¬
uit post eum annis XLii.
Eodem tempore natus est abraã
Ninsas filius nini & simiramis. regna¬
bra ham cumess& annorũ lxXv
accepit adorȩ ꝓmissionẽ. Deillo tem

Expanded text:
it. 62. De Iustiniano emperatorem et Bellissarium Assiriorum. Primus rex Ninus regnavit annos 51, et mulier sua Simiramis regnavit post eum ann. 42. Eodem tempore natus est Abraham. Ninsas, filius Nini et Semiramis, regnAbraham cum esset annorum 75, accepit a Deo repromissi
Abbreviated transcription (Latin):
NCIPIT
CHRONICAE
burgundie regnũ
bonitate pl
felicit̃ regebat. cumsacerdoti¬
utiq: sacerdos instarseostendi
lar getribuens

Expanded text:
NCIPIT CHRONICA SBurgundiae regnum bonitate plenus feliciter regebat, cum sacerdotiutique sacerdus large tribuens
Abbreviated transcription (Latin):
ecedente atq immo potius pereunte ab urbibus gal¬
licanis liberaliũ culturalitterarum. cumnon nullae
resgeruntur uł recte uelinꝓbe. acferitas gentium
deseuir& regium furor acueretur. ađe in pugnaren¬
tur abher&icis a catholicis regerentur. seruer&
xp̃i fide simplurimis tepescer& in nonnullis. Ipse
a ꝑfidis Nec repperire possit quisquã peritus
dial&ica in arte grammaticus. qui hec aut salo pͥro¬
saico aut m&rico depinger& uerso. Inge mescebant
sepus cdericiue dicentes Vaedieb nr̃is quia perut studi¬
ũ litterax a nob. necrepperitur inppłis quigesta
presentia ꝓmulga repossiin paginis: Istaeñ
atq hissimilia iugit̃ intuens dici: ꝓcam memoratio¬
ne meritorx ut notitiã at tinger& uenienti um
& si i ncultue ffatu neque tamen obtegere: uel cer¬
his inlicitus stimulis. qđ a nrĩs fariplexq mirat᷑ sa
quia philoso phantẽ rethorẽ intelligunt pauci
loquente m rusticũmulti: Labuit &iam animi

Expanded text:
ecedente atquae immo potius pereunti ab urbibus Gallicanis liberalium cultura litterarum, cum nonnulliae res gererentur vel rectae vel inprobe, ac feretas gentium desaeviret, regum furor acuaeretur, aeclisiae inpugnarentur ab hereticis, a catholicis tegerentur, ferveret Christi fides in plurimis, tepisceret in nonnullis, ipsaenudarentur a perfedis, nec repperire possit quisquam peritus dealectica in arte gramaticos, qui haec aut stilo prosaico aut metrico depingerit verso: ingemiscebant saepius clerique, dicentes: 'Vae diebus nostris, quia periet studium litterarum a nobis, nec repperiretur in populis, qui gesta praesentia promulgare possienim atque et his similia iugiter intuens dici, pro commemoratione praeteritorum, ut notitiam adtingerint venientum, etsi incultu effatu, nequivi tamen obtegere vel ceret praesertim his inlicitus stimulis, quod a nostris fari plerumque miratus sum, quia: 'Philosophantem rethorem intellegunt pauci, loquentem rusticum mult'. Libuit etiam animo,
Abbreviated transcription (Latin):
gelii. ¶ Quiñ soluctit. ⁊ sic docet ñ minimu
sitam̃magnꝰ s si facit quod docet. solienims
ctores legisiusti sunt apud dm̃. ¶ Quig̃ .s.
d. m.a .mi. Minima sunt crux xp̃i ce passio. qu
qui erubescit. minimus ẽ. qui conficet᷑ magi
uel phariseos notat qui mandata dĩ dimise¬
runt ꝓ suis traditionib quȩ nichilualent.
dum uel minimum quod in lego ẽ ꝑteren
Moralit̾ autẽ soluit qui non implet. s tene
sicut infirmis data sunt. &t qui ñ intellis¬

Expanded text:
erit. Qui non solverit, et sic docet, non minimus, non tamen magnus: sed facit quod docet. Soli enim factores legis justi sunt apud Deum . VERS. 20. etc. Minima sunt crux Christi et passio, quam qui erubescit minimus est; qui confitetur magnus. Vel Pharisaeos notat, qui mandata Dei dimiserunt pro suis traditionibus, quae nihil valent, dum vel minimum, quod in lege est, praetereunt. Moraliter autem solvit qui non implet, sed tenet sicut infirmis data sunt. Vel qui non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
parus: Audiconsilium meũ artemi: & crede unigenitã
hominum credentium : & siuere credideris: mox saluabit̃
filiatua : Cui artemius respondit : Mꝗror in prudentiam
consilii : teds̃tuus liberare nom potest cumilli credas : cotidie
peus nomine plagas & uincula ꝑferas. quo modo potenit

Expanded text:
xit: Audi consilium meum, Artemi, et crede unigenitum in se credentium. Si credideris, salvabitur filia tua. Cui Artemius: Miror imprudentiam consilii tui. Te Deus tuus liberare non potest, cum illi credas, et quotidie pro ejus nomine plagas et vincula perferas, quomodo poterit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Matħs generationẽ inci¬
pit ab exordio ꝓmissionis. &
etiã usq ad finc̃ libri hoc agit᷑.
ut qui ex hac generatione ẽ.¬
natus: ds̃ & homo intelligat᷑:¬
¶ Matħs ponit genuit &e ñ
generauit. forsitan ut ille co¬
gnosceretur in fine ostensus.
de quo dr̃ ego hodie genui te.¬

Expanded text:
thaeus generationem incipit ab exordio promissionis. Et etiam usque in finem libri haec agitur, ut qui ex hac generatione natus est, Deus et homo intelligataeus ponit genuit, et non generavit, forsitan ut ille cognosceretur in fine ostensus de quo dicitur: Ego hodie genui te
Abbreviated transcription (Latin):
ducit . ¶ Maths
ponit genuit. qui
nature filios tantũ
num̃at. Lucas: qͥ fu¬
it. qui aliquos scdm
legẽ. ł ꝑ adoptionẽ
filios int̃ponit.

Expanded text:
uit. Matthaeus ponit, genuit: qui naturae filios tantum numerat. Lucas: Qui fuit: qui aliquos secundum legem vel per adoptionem filios interponit.
Abbreviated transcription (Latin):
ouum opus me facere
cogis exuetere. ut post exem¬
plaria scripturarum toro
orbȩ disꝑsa quasi quidam
arbiter sed eam : Et quia
inter se uariant quaesintilla
quaecum greca consentianT
ueritate de cernam: pius
labor sed periculo san p̃sũp¬
tio iudicare deceteris ipsũ
ab omnibus iudicandum :
senes muttre linguã et ca¬
nescentẽ mundũ adinitia
retrahere par uulorum :
Quis enim doctus pariter
uel in doctus cũ in manus
uolumen ad sumpserit & asa¬
liua quam semel inbibit
uiderit discrepare quod lec¬
titat non statim erum pat
in uocẽme falsariũme. cla¬
mans eẽ sacrilegum. qui au¬
decom aliquid inueteribus
libris addere muttre. cor¬
rigere : Aduersus quam in¬
uidiam duplex causa me
consolatur: Quod& tu qui
sũmus sacerdos es fieri iubes
& uerum non esse quod uariat
&iam maledicorum testimo¬
nio conprobatur: sienim
latinis exemplaribus fides
est adhibenda: Respon¬
deant quibus tot sunt exem¬
plaria poene qđ codices.
sin autem uerutisest quȩ¬

Expanded text:
ovum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa quae cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum: senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respodeant, quibus: tot enim sunt exemplaria pene quot codices. Sin autem veritas est quae
Abbreviated transcription (Latin):
senes muttre linguã et ca¬
nescentẽ mundũ adinitia
retrahere par uulorum :
Quis enim doctus pariter
uel in doctus cũ in manus
uolumen ad sumpserit & asa¬
liua quam semel inbibit
uiderit discrepare quod lec¬
titat non statim erum pat
in uocẽme falsariũme. cla¬
mans eẽ sacrilegum. qui au¬
decom aliquid inueteribus
libris addere muttre. cor¬
rigere : Aduersus quam in¬
uidiam duplex causa me
consolatur: Quod& tu qui
sũmus sacerdos es fieri iubes
& uerum non esse quod uaria
&iam maledicorum testimo¬
nio conprobatur : sienim
latinis exemplaribus fides
est adhibenda: Respon¬
deant quibus tot sunt ex ei¬
plaria poene qđ codices.
sin autem uerutasest quȩ¬
renda: Depluribus cur

Expanded text:
senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respodeant, quibus: tot enim sunt exemplaria pene quot codices. Sin autem veritas est quaerenda de pluribus: cur
Abbreviated transcription (Latin):
indeserto bap¬
tizans et praedi¬
cans baptismum
paenitentiae inre¬
missionem peccatorum.:
Et egre diebatur ad illũ
omnis iudaeae regio & hie¬
rosola mitȩ uniuersi:
& baptizabantur ab illo
in ior dane : confitentes
peccata sua:¬

Expanded text:
in deserto baptizans et praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum: et egrediebatur ad illum omnis Judaeae regio, et Jerosolymitae universi, et baptizabantur ab illo in Jordane flumine, confitentes peccata sua
Abbreviated transcription (Latin):
N.
Iouum opus me facere
cogis exuetere. ut post exem¬
plaria scripturarum toro
orbȩ disꝑsa quasi quidam
arbiter sed eam: Et quia
inter seuariant quae sintilla
quaecum greca consentians
ueritate de cernam: pius
labor sed periculos anp̃sup¬
tio iudicare deceteris ipsũ
ab omnibus iudicandum:
TOPADAE DAMASO:
ouum opus me facere
cogis exuetere. ut post exem¬
plaria
scripturarum toto

Expanded text:
. Novum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa quae cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum:papae Damaso Novum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto
Abbreviated transcription (Latin):
Vt nontu ꝑ multas ruinas
subregaste sollicior acper
singulos lapsus stacontra
peccatum. Opponas ille
lacrimas. obicias elemo¬
sinam : interseras oracio¬
nẽs excubras ut pondus pec¬
catĩ pęnitudinis pondere
obruas & euertas. Sicte ꝑ¬
sistentem . numquam dese¬
rit diuina clementia
nisto agone positus homo
non platam incedit uiam
sed angusto itinere ꝑgit:
atam planȩ ten& uiam
quinon uult resurgere
deruinis. Angustam con¬
fecit semitam. quȩ quotiers
peccauerit. re armatur
& plangit & tenet. Demꝑ
penitentiam inuia angustã

Expanded text:
t non tu per multas ruinas subrigas te sollicitior, ac per singulos lapsus stes contra peccatum. Opponas illi lacrymas, objicias eleemosynam, interseras orationis excubias, ut pondus peccati, poenitudinis pondere obruas et evertas. Sic persistentem nunquam deserit divina clementia. In isto agone positus homo non per latam incedit viam, sed angusto itinere pergit. Latam plane tenet viam qui non vult resurgere de ruinis: angustam conficit semitam qui, quoties peccaverit, redarmatur, et plangit, et tenet semper poenitentiam in via angusta
Abbreviated transcription (Latin):
taĩ cendins uel auoae sURGEn cortoitoa
nosmnorte uicta liberat. Pulsis procultor¬
porib surgamus omnes otius & nocte quera¬
mus pium sicut propheta noumus Nr̃aspre¬
ces ut audiat suamoq dexterã porrigat & hicpi¬
acos sordibus reddat polorum sedibus. Uequicq sa¬
cratissimo huius diei tempore horis qui etis psallimꝰ
donis beate munere: lamnunc paterna laritas te
postulamus affatim ab sit libi do sordidans omnisq
actus noxius Nefe dasit uel lubrica cõpago nri
corporis ꝑ que aueni ignib ipsi crememur acrius.
Ob hoc redemptor quȩ sumus ut probra nr̃a diluas
uite ꝑ henni cõmodanobis benigne conferas Quocar
mactu exules effeca ipsicelibes ut postulamus cer¬
eterne rerum conditor noctem diemq qui re¬
gis & temporũ das tempora ut alleues fastidiũ.
Prae codiei iam sonat noctis profunde ꝑuigil
noctur nalux uiantib amnocte noctẽ segregans

Expanded text:
stat conditus, Vel quo resurgens Conditor Nos morte victa libera Pulsis procul torporibus Surgamus omnes ocius, Et nocte queramus pium Sicut Profetam novimus. Nostras preces ut audiat, Suamque dextram porrigat, Et hic piatos sordibus Reddat polorum sedibus. Ut quique sacratissimo Huius diei tempore Horis quietis psallimus Donis beatis muneret. Iam nunc paterna claritas Te postulamus affatim, Absit libido sordidans Omnesque actus noxius. Ne feda sit vel lubrica Compago nostri corporis, Per que aberni ignibus Ipsi crememur acrius. Ob hoc Redemtor quesumus, Ut probra nostra diluas, Vite perhennis commoda Nobis benignus conferas. Quo carnis actu exules Effecti ipsi celibes Ut prestolantes cereterne rerum conditor, Noctem diemque qui regis, Et temporum das tempora, Ut alleves fastidium, Praeco diei jam sonat, Noctis profundae pervigil, Nocturna lux viantibus, A nocte noctem segregans
Abbreviated transcription (Latin):
cepta magistri & in cli¬
na duremꝰ cor dis tui et
ad monicionem piipa¬
tris libenter excipe et
efficacit̾ cõple: ut ade¬
um per oboedi enciae
laborem redeas: a quo per in oboe dienciae desicdiom
recesseras.Ed te ergo nunc sermo dirigitur : quis quis
abrenuntians propriis uoluntatibus dño xp̃o
uero regi militaturus obedientie fortissima pre¬
clara arma adsumis.. In primis ut quicquida¬
gendum inchoas bonum. ab eo perfeci instantis¬
sima oratione deposcas: utquinos iam infiliorũ
dignatus est numero conputare. non debeat
aliquando demalis actib nr̃is contristari¬
taenim ei omnitempore debonis suis in bonis
parendumest : ut non solum iratus pater suos
non aliquando filios exheredet sed nec ut
metuendus dñs inritatus malisnris ut nequis¬
simos seruos perpetuam tradat adpęnam.
quieuni sequi Noluerint ad gloriam: .II¬
xurgamus ergo
tandem aliqu̾a

Expanded text:
cepta magistri, et inclina aurem cordis tui, et admonitionem pii Patris libenter excipe, et efficaciter comple: ut ad eum per obedientiae laborem redeas, a quo per inobedientiae desidiam recesseras. Ad te ergo nunc meus sermo dirigitur, quisquis abrenuntians propriis voluntatibus Domino Christo vero regi militaturus, obedientiae fortissima atque praeclara arma assumis. In primis, ut quidquid agendum inchoas bonum, ab eo perfici instantissima oratione deposcas: ut qui nos in filiorum numero dignatus est computare, non debeat aliquando de malis actibus nostris contristari. Ita enim ei omni tempore de bonis suis in nobis parendum est: ut non solum iratus pater suos non aliquando filios exhaeredet, sed nec ut metuendus Dominus irritatus malis nostris ut nequissimos servos perpetuam tradat ad poenam, qui eum sequi noluerunt ad gloriam.surgamus ergo tandem aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ERRa ẽ media mundi .I.¬
regione posita. om̃ĩb parti¬
b cęli in modũ centͥ. eqͣli
int̾uallo consistens qͦ singła¬
rinum̾o. totũ orbẽ sig̃cat.
płali uͦ singłas partes. cuiꝰ nomina diũsa dat
rõ. nã terra dicta a suꝑiori parte qͣ t̾itur.
Humus ab infiõri uł humida t̃ra ut sub
mari. Tellus aut̃ quia fructꝰ eiꝰ tollimus.
ħ.⁊ obs dicta. eo ꝗ opẽ fert frugib Eadẽ
⁊ arua ab arando ⁊ colendo dicta pͥe aut̃¬

Expanded text:
est in media mundi regione posita, omnibus partius caeli in modum centri aequali intervallo consistens; quae singulari numero totum orbem significat, plurali vero singulas partes. Cuius nomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie aut
Abbreviated transcription (Latin):
płmq latentes ruine. suꝑposita eũcta ꝯcu¬
ciũt. tre qͦ hiatꝰ aut motu aque infi̾oris sit.
aut cbris tonitrus. aut de ꝯcauis terre. erũ¬
pentib uentis.

Expanded text:
mque latentes ruinae superposita cuncta concutiunt. Terrae quoque hiatus aut motu aquae inferioris fit, aut crebris tonitruis, aut de concavis terrae erumpentibus ventis.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa quȩ inundauĩt deleat. Primũdi¬
luuiũ extitit sub noe. qñ hominũ scełib of¬
fensus omp̃s. toto orbe contecto. deletis eũẽ¬
tis. unũ spaciũ celi fuit ac pelagi. Cuiꝰ indi¬
ciũ hactenꝰ uidemꝰ in lapidib. qͦs in remotis
montib conchis ⁊ ostreis ꝯcretossepe ⁊̃ caua¬
tos aqͥs uidẽ solemꝰ. Scdm diluuũ fuit ĩ acha¬
ia. iacob patͥarche.⁊ ogigi tẽꝑib qͥ eleusine
ꝯditor ⁊ rex fuit. nom̃q loco ⁊ tẽꝑi dedit.
Tciũ diluuiũ in tessalia. moysi uł amphitͥo¬
cuiꝰ tẽꝑib aquarũ illuuies. maiorẽ partẽ po¬
płoꝵ tessalie assũpsit. paucis ꝑ refugia mõ¬
tiũ lib̾atis. maxime in monte parnaso. ĩ cuiꝰ
circuitu: deucalion t̃c̃ regno ponebat᷑. qͥtc̃
ad seratib ꝯfugientes. susceptos. ꝑ gemina
parnasi iuga fouit ⁊ aluit. a quo ꝓpt̾ea genꝰ

Expanded text:
omnia quae inundaverit deleat. Primum diluvium extitit sub Noe, quando hominum sceleribus offensus Omnipotens, toto orbe contecto, deletis cunctis, unum spatium caeli fuit ac pelagi. Cuius indicium hactenus videmus in lapidibus quos in remotis montibus conchis et ostreis concretos, saepe etiam cavatos aquis visere solemus. Secundum diluvium fuit in Achaia Iacob patriarchae et Ogygi temporibus, qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque loco et tempori dedit. Tertium diluvium in Thessalia Moysi vel Amphictyocuius temporibus aquarum inluuies maiorem partem populorum Thessaliae absumpsit paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte Parnaso, in cuius circuitu Deucalion tunc regno potiebatur, qui tunc ad se ratibus confugientes susceptos per gemina Parnasi iuga fouit aluitque; a quo propterea genus
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo multipłr cũ alia una parte sua. ut
U̾bi grã .ii. ad .u. dũ comꝑati fuerĩt ꝯtine¬
t᷑ abeo bis. cuuna parte sua. Multiples suꝑ¬
cũ aliis partib eiꝰ. u̾bi grã . uiii. ad .iiii.
dũ ꝯꝑati fuint ꝯtinent in se bis tm̃ cũ
aliis duab partib eiꝰ x iiii. ad. ui. dũ
ꝯꝑati fuint ꝯtinent in se bis sen. eũ ali¬
is duab partib eiꝰ .xui. ad .uii. dũ ꝯꝑa¬

Expanded text:
bi multipliciter cum alia una parte sua, ut, verbi gratia, 2 ad 5 dum comparati fuerint, continentur ab eo bis cum una parte sua. Multiplex supcdum comparati fuerint continent in se bis ternos, cum aliis duabus partibus ejus; XIV ad VI dum comparati fuerint continent in se bis senos cum aliis duabus partibus ejus; XVI ad VII dum compa
Abbreviated transcription (Latin):
ben suꝑiꝰ semicirculum.
angustũ finit᷑ sic̾ orthogoniũ.
Piranus ẽ fig᷑a qͤ in modũ ignis
ab amplo in a cum̃ ꝯsurg̾. ignis
enĩ ap̃ gcos phirim appellat᷑.¬

Expanded text:
bens superius semicirculum iangustum finit, sicut orthogonium. Pyramis est figura, que in modum ignis ab amplo in acumen consurgit. Ignis enim apud Grecos pyr appellat
Abbreviated transcription (Latin):
Pruna figura huiꝰ artiᷤ¬
ẽ punctus cuꝰ pars nulla ẽ. Scdã linea
p̃t latitudinẽ longitudo. Recta linea ẽ
que ex equo in suis punctis iacet Suꝑfi¬
formȩ idõ in suꝑiorib de eẽ figͣis positȩ
non sunt: qͥ aint̃ eas inueniunt᷑.
Umõs autẽ scd̾m geometͥam ita qͦ¬
ris ext̾ma qͥppe eiꝰ multiplicata

Expanded text:
 figura huius artis punctus est, cuius pars nulla est. Secunda linea, preter latitudinem longitudo. Recta linea est, que ex equo in suis punctis iacet. Superfiforme ideo in superioribus decem figuris posite non sunt, quia intra eas inveniuntur. Numeros autem secundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata
Abbreviated transcription (Latin):
n tͥ sic̃ pollicitꝰ sũ misi opꝰ de
origine qͣrundã rer̃ ex uet̾is
lectiõis recordatiõe collectũ.
atq ita in qͥb dã locis ad no¬
tatum. sicnti extat conscͥptũ stilomaioꝵ.

Expanded text:
 sicut pollicitus sum, misi opus de Origine quarumdam rerum, ex veteris lectionis recordatione collectum, atque ita in quibusdam locis adnotatum, sicut exstat conscriptum stylo majorum.
Abbreviated transcription (Latin):
isciplina a discendono¬
men accep̃. Unde ⁊ scĩa
dicipͭ. Nã scire dictũ a
disce̾. quia nemo nr̃m
scit nͥ qui discit. Alr
dicta disciplina quia dicit᷑ plena. arꝰ¬

Expanded text:
isciplina a discendo nomen accepit; unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aliter dicta disciplina, quia discitur plena.
Abbreviated transcription (Latin):
logiarũ quẽ iam faciente dño audiui¬
mꝰ ꝯsũmatũ : ꝓmissionis ur̃e memores
seruo ur̃o dirige iubeatis. Quia ut mͥ
sũ ꝯsciꝰ magna ibi ex parte serui tui
postulatione sudasti. ⁊ idõ pͥmũ in me
existens munificꝰ sic in sc̃oꝵ cetib & fe¬
lix habearis ⁊ pͥmꝰ. Gesta ⁊̃ sinodi in qͣ
sinthacius examinis ur̃ igne et si non
purificatꝰ inuenit᷑ tñ iñ coctus. queso
ut ur̃o instinctu a filio ur̃o dño rege
nob̃ dirigat᷑ cito. Nam et nr̃a eiꝰ sic
flagitauit głam suggestio. Qui a mul¬
tũ in ꝯcilio ꝓ inuestiganda opꝰ ẽ u̾itate.
De cet̾o creatoris altissimi pietatẽ eff¬
lagito. ut coronã beatitudinis ur̃e ꝓ in¬
tegͥtate fidĩ. & statu eccłiȩ sue longo
temꝑe p̃cipiat ꝯseruare. Meq int̾ ob
latͣncia p̃sentis mundi uaria ⁊ innu¬
m̾abilia discͥmina munitũ reddat tuę
int̾cessionis grã. Hac reconditũ in g̾mi¬

Expanded text:
logiarum, quem jam, favente Domino, audivilogiarum, quem jam, favente Domino, audivimus consummatum, promissionis vestrae memores servo vestro dirigere jubeatis: quia, ut mihi sum conscius, magna ibi ex parte servi tui postulatione sudasti. Et ideo in me primum existe munificus, sic in sanctorum coetibus et felix habearis et primus. Gesta etiam synodi in qua Sintharius examinis vestri igni etsi non purificatus, invenitur tamen decoctus quaeso, ut vestro instinctu a filio vestro Domino rege nobis dirigantur cito. Nam et nostra ejus sic flagitavit gloriam suggestio, quia multum in concilio pro investiganda opus est veritate. De caetero Creatoris altissimi pietatem efflagito, ut coronam beatitudinis vestrae pro integritate fidei et statu Ecclesiae suae longo tempore praecipiat conservare, melatrantia praesentis mundi varia et innumerabilia discrimina munitum reddat tuae intercessionis gratia, ac, reconditum in gremi