comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit. & ioħes. & moyses. Ita enĩ de seipsis lo¬
cuti st̃: tanqͣm de aliis. Inusitatiꝰ añ hoc
fecit apłs. ñ in historia uͥ rerũ gestarũ sus¬
cipit᷑ explicanda narratio. s inȩpła sic is¬
serens se ordini narratiõis suȩ tanꝗͣ rerũ
gestarũ scͥptor. ñ tanꝗͣ sui ipsiꝰ p̃dicator
nicħ̾ enĩ deꝑit ueritati. qñ & res ipsad̾r.
⁊ dicendi iactantia qͦdãmͦ uitatur. hoc
qͥppe narrabat qͦd ad laudẽ eiꝰ ꝑtinebat.
ret raptũ huiꝰmodiusq ad t̾cium celũ. h
aũ accidit illi homini añ annos qͣtuor¬
decĩ Qtuordecĩ enĩ anni iã erant tͣnsac̃¬
ti a tẽpore quouidit uisionẽ. usq ad illud
qͦ narrauit. mͦ gͦ ꝓm̾̃itis maior erat. & ex
eo qͦd tã dui tacuit. constat mͦ ñ suꝑbe. s ex
necessitate dici. Sciomꝗͣ huiꝰ modi homi¬
nẽ raptũ. s nescio qͣlit̃ sic raptꝰ. scił. siue a¬
nma remanente incorꝑe. siue extͣ corpꝰ

Expanded text:
cit, et Joannes, et Moyses: ita enim de seipsis locuti sunt tanquam de aliis. Inusitatius autem hoc fecit Apostolus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio; sed in Epistola sic inserens se ordini narrationis suae tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nihil enim deperit veritati quando et res ipsa dicitur, et dicendi jactantia quodammodo vitatur. Hoc quippe narrabat quod ad laudem Dei pertinebat. ret, Raptum hujusmodi usque ad tertium coelum. Hoc autem accidit illi homini, ante annos quatuordecim. Quatuordecim enim anni jam erant transacti a tempore quo vidit visionem usque ad illud quo narravit. Modo ergo pro meritis major erat, et ex eo quod tandiu tacuit, constat non superbe, sed ex necessitate dici. Scio, inquam, hujusmodi hominem raptum, sed nescio qualiter sit raptus, scilicet sive anima remanente in corpore, si
Abbreviated transcription (Latin):
de hac re sermo qͦ agit᷑. ut ñ solũ creda¬
t᷑. uerũ etiã intelligat᷑. sciat᷑q qͦd dr̃.¬
oñosus ẽ. faciliꝰ illos p̾mit qͣm pasciti
ex qͦ fit. ut sp̃uales ista carnalib ñ om¬
mm̾ taceant ꝓpt̾ catholicã fidem. quȩ
om̃ib p̃dicanda ẽ. nͨ tñ sic disserant. ut
uolentes eã ꝑducere ad intelligentiã.
ñ capacẽ facilius fastidiri faciant u
u̾itate sermonẽ. qͣm in sermone ꝑcipi

Expanded text:
is de hac re sermo, quo agitur ut non solum credais de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod donerosus est, faciliusque illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spirituales ista carnalibus non omnimodo taceant, propter catholicam fidem, quae omnibus praedicanda est; nec tamen sic disserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi
Abbreviated transcription (Latin):
deberetis eẽ magist᷑. alioꝵ ꝓpt̾
tũ ẽ de xp̃o. & qͥa exercitati estis
in lege. & ꝓpħis ab antiqͦ. indige¬
tis rursus. scił. ut a pͥncipio cate¬
cizationis. nĩe. ut uos doceami¬
ni sicut pueri. quib pͥma ele¬
menta litterar dant᷑ ad leg̾̃ndũ.
q̃ st̃ elem̃ta exordii sermonũ di.
exordiũ sermonũ dei ẽ simplex
doct᷑na .i. symbolũ fidei. elem̃ta
eiꝰ st̃ mat̾ia. qͣm continet. ut na¬
tiuitas. passio. & facti estis .i. ad
ħ redacti. quib opꝰ sit lacte. ad
similitudinẽ infantiũ .i. humi¬
li sermone. ñ etiã solido cibo qͥ ꝯ¬
uobis opus solido cibo. qͥa estis
participes lactis .i. simplicis do¬
ctͥnȩ. om̃is enĩ qui ẽ particeps
paruulꝰ ẽ. ut uos in fide tenel¬
li estis: & ẽ aꝑta cõꝑatio. Ed e¬
nĩ paruulus ñ discernit cibos.
& ꝑit sum̃do naxios. sic indo¬
ctus qͥ nec etiã minoꝵ ne dũ
Qͥ enĩ ñ cãpit uerbũ caro fac¬
tum ẽ. qͦmͦ ñ capiet in pͥncipio erat uer¬

Expanded text:
deberetis esse magistri aliorum propter tum est de Christo, et quia exercitati estis in lege et prophetis ab antiquo, indigetis rursus, scilicet ut a principio catechizationis vestrae, ut vos doceamini, sicut pueri quibus prima elementa litterarum dantur ad legendum, quae sunt elementa exordii sermonum Dei. Exordium sermonum Dei est simplex doctrina, id est symbolum fidei elementa ejus sunt materia quam continet, ut nativitas, passio. Et facti estis, id est ad hoc redacti, quibus opus sit lacte, ad similitudinem infantium, id est humili sermone, non etiam solido cibo, qui cvobis opus solido cibo, quia estis participes lactis, id est simplicis doctrinae: Omnis enim qui est particeps parvulus est, ut vos in fide tenelli estis, et est apta comparatio. Ut enim parvulus non discernit cibos, et perit sumendo noxio, sic indoctus qui nec etiam minorum nedum qui enim non capit, Verbum caro factum e
Abbreviated transcription (Latin):
luptati: & ciboꝵ affluentię. Corpꝰ aũ
recte dicit᷑ tabernaculũ. qͥa ad tempꝰ
in eo manendũ ẽ: & iõ ñ est ei seruien
legis consuetudinẽ. ad myst̾ium. sꝑi¬
talẽq sensũ legis. siqͥdem p̃ceptũ fu̾it.
ut decima die mensis septimi. a festi¬
uitate paschali. in festiuitate uideł.
ꝓpiciationis acciꝑent uitulũ.⁊ byrcũ.
& immolarent ut᷑ castra. quoꝵ sangͥ¬
nẽ ferret solus pontifex in sc̃a sc̃oꝵ ori
alicui tab̾na culo deseruienti. licitũ ex
illis comede. Sp̃aliter illa duo aĩalia. ii¬

Expanded text:
luptati et ciborum affluentiae. Corpus autem dicitur recte tabernaculum, quia ad tempus in eo manendum est; et ideo non ei serviendlegis consuetudinem ac mysterium spiritualemque sensum. Legis siquidem praeceptum fuit ut decima die septimi mensis a festivitate paschali, in festivitate videlicet propitiationis acciperent vitulum et hircum, et immolarent intra castra, quorum sanguinem ferret solus pontifex in sancta sanctorualicui tabernaculo deservienti licitum ex illis comedere. Spiritualiter autem illa
Abbreviated transcription (Latin):
betis. ⁊ ñ stud̾e obseruationi. uł affluen¬
entiȩ escarũ. quȩ ñ ꝓfuer̃t ad salutẽ
ambulantib. ñ dico se sustentãtib
similit̾ habundare gr̾̃arũ donis ꝓdest.
uentrẽ uͦ obruere escarũ mole nocet.
Habemꝰ enĩ. Item hic ostendit ñ esse
studendũ in differentiis. uł in afflu¬

Expanded text:
betis, et non studere observationi vel affluentiae escarum quae non profuerunt ad salutem ambulantibus: Non dico se sustentantibusSimiliter abundare gratiarum donis prodest; ventrem vero obruere escarum mole nocet. Habemus enim. Item hic ostendit non esse studendum in differentiis ciborum, vel afflu
Abbreviated transcription (Latin):
linqͥt adoptatũ. qui ẽ cũ peccato:
Clicꝰ sñ pecc̃o. ñ tñ sñ flagello. ex¬
emplũ nob̃̾ ꝓposuit. in passiomibꝰ
suis. N gͦ turbari debemꝰ. cũ aliqͥs
sc̃s. gͣnia & indigna ꝑpetit᷑. si oblitiñ

Expanded text:
linquit adoptatum qui est cum peccato. Unicus sine peccato, non tamen sine flagello, exemplum nobis proposuit in passionibus suis. Non ergo conturbari debemus, cum aliquis sanctus gravia et indigna perpetitur, si obliti non
Abbreviated transcription (Latin):
Fnns aũ. uł. enĩ. Qiͣ. u̾e ẽ infide edificatio
adimpletio legis.⁊ ħ ẽ qͦd dicit. Finis ei̾im.
fabulis. ⁊ genealogiis. s finis.⁊ adĩpletiolegis
ẽ caritas: qͣre ñ ẽ opus aliis. ⁊ ħ ẽ qͦd dicit.
tio. finis qͦ d̃r: impletio.⁊ consũmatio. Aħ
ter enĩ de finit᷑ panis. alit̾ finit᷑ tun ca.
alit̃ finit᷑ hic. uł ibi ager. Fut᷑ paniꝰ mars¬
ducando: finit᷑ tunica texendo. ⁊ ibi sonat
finis. ⁊ illic s panis finit᷑ ut consumat᷑
tunica ut consũmet᷑. panis finit᷑ ut ñ sit: cu¬
nica ut ꝑfecta sit. Sic gͥ caritas ẽ finis .i. per¬

Expanded text:
ide aedificatio adimpletio legis. Et hoc est quod dicit, finis enim, efabulis et genealogiis, sed finis et adimpletio legis est charitas. Quare non est opus aliis. Et hoc est quod dicit, tas. Finisiter enim dicitur, finitur panis, aliter finitur tunica, aliter finitur hic vel ibi ager. Finitur panis manducando, finitur tunica texendo, et ibi sonat finis et illic; sed panis finitur ut consumatur, et tunica ut consummetur; panis finitur ut non sit, tunica ut perfecta sit. Sic ergo charitas est finis, id est per
Abbreviated transcription (Latin):
dit. ⁊ illã di ẽẽ legẽ. qͣm ꝓphanꝰ iste blasphe¬
mat. ⁊ uideos hr̃e suas tͣctitiones a lib̾s ꝓphe¬
ticis. ⁊ legitimis alienas. qͣs appellasse apłm
fabulas ꝓphanas. ⁊ genealogias int̾mina¬
tas. ñ hereticꝰ s catholicꝰ lector mntelligit q̃
fabule mag̃ p̃stant q̃stiones .i. lites. qͣm e¬

Expanded text:
dit et illam Dei esse legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum fabulas profanas et genealogias interminatas non haereticus, sed Catholicus lector intelligit. Quae fabulae, magis parant quaestiones, id est
Abbreviated transcription (Latin):
rogaui te ciͣ. cõparẽ ñ dico p̃cepi . i. mino¬
ti. qͦo facit apłs ꝓpt̃ affectũ caritatis ⁊ ut
formã humilitatis illi oftendet. Ita gͦ. ⁊ ñ
minꝰ qͣm rogaui facito. Eto rogaui. t
remañes ephesi. ad ordinandã eccłiam.
denuntiares qͥb dã discretis a catholica
fide tã doctorib. qͣm minorib. ne docto¬
res alit̾ docerent. qͣm nos. neq subdit u¬
tendent fabulis iudeoꝵ. qͥ dicunt duas
mulieres fuisse pͥmo homini. scił. euã. &¬
atterã ex qͣ dicunt multos filios eẽ natos
qͦd nusqͣm sacͥ pagina narrat. Uł fabu¬
las ħ dicit doctͥnã illoꝵ. qͥ legẽ cũ gr̃a p̃¬
cricant eẽ necessariã. qͦd enĩ dicunt dele
secrat. ne pateret᷑ iudeos iudaizantes.
aliẽ docere ppłm qͣm ipse tͣdidat. nͨ sub¬
ditos intencłe fabulis eoꝵ. ⁊ genealogiis.
qͥb narrant se eẽ de genere abrahe. ⁊ da¬
uio: aĩ. eis salus debeat᷑. Elł qͥb narrant
xp̃m ñ eẽ de dauid: genealogiis dicom

Expanded text:
i comparem, non dico praecepi quasi minori: quod facit Apostolus propter affectum charitatis, et ut formam humilitatis illi ostenderet. Ita ergo et non minus quam rogavi facito. Quid rogavi? ut remaneres Ephesi, ad ordinandam Ecclesiamdenuntiares quibusdam discretis a Catholica fide, tam doctoribus quam minoribus ne doctores aliter docerent quam nos: neque subditi intenderent fabulis Judaeorum, qui dicunt duas mulieres fuisse 209 primo homini, Evam et alteram ex qua dicunt multos filios esse natos, quod nunquam sacra pagina narrat. Vel fabulas hic dicit doctrinam illorum qui legem cum gratia praedicant esse necessariam. Quod enim dicunt de legsecrat, ne pateretur Judaeos judaizantes aliter docere populum quam ipse tradiderat: nec subditos, intendere fabulis eorum et genealogiis, quibus narrant se esse de genere Abrahae et David, quasi eis salus debeatur; vel quibus narrant Christum non esse de David. Genealogiis dico,
Abbreviated transcription (Latin):
tenẽt. ⁊ alter ĩ alterũ loq̃ndo tͣnsfũdit.
qͣs deut̃osu uocant uͥ dicunt. ⁊ credus¬
duas uxores. dm pͥmo homim creasse.
ex qͥb texunt genealogias infinitas:
parientes infructuosissimas q̃stiones
gitatioes. ad qͣs etiã ꝑtinebant ille de
qͣb dñs ait. lrritũ fecistis p̃ceptũ dei.¬

Expanded text:
r in alterum loquendo transfundit, quas Deuterosin vocant, ubi dicunt duas uxores Deum primo homini creasse, ex quibus texunt genealogias infinitas, parientes infructuosissimas quaestionegitationes, ad quas etiam pertinebant illa de quibus Dominus ait: Irritum fecistis p
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa fabulas appellasse. sicut & alibi cũ
ait ꝓphanas. ⁊ aniles fabulas deuita.
Qͥs ita. nͥ hereticꝰ multũ cecus erraro:
Cur gͦ ipse idem fecit si hec eẽ aniles fabu¬
las iudicauit: Cur dicit abrahã duos
filios habu̾it. & alia hꝰmodi: S meliuis
dr. qͦd uidei pret̃ legitimas scͥpt᷑as hñt¬

Expanded text:
alibi cum ait: Profanas et aniles fabulas devita . Quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur ergo ipse idem fecit, si haec esse aniles fabulas indicavit? Cur dicit: Abraham duos filios habuit , et alia hujusmodi? Sed melius dicitur quod Judaei, praeter legitimas Scripturas, h
Abbreviated transcription (Latin):
Auitã mͦ ostendit cͥcuncisionẽ ñ iuua¬
re. Qiͦ diceret. & cũ iudei sint tales. o
lex ꝓmisit. ut deponas om̃ia turpia.
ut cor cͥcuncidas. ꝓdest gͦ ad uitã sp̃u¬
alit̾. & ħ & alia sacram̃ta legis intell¬
genti. qͥa obediendo do facit ei signũ
i̾itatis. ut pie gaudeat. & sp̃uali su¬
auitate u̾itatẽ contẽplans ĩ xp̃m cre¬
dat. Prodest &̃ lex rudi ppło litterã
legii sectanti: dũ sub timore dĩ custo¬

Expanded text:
itam. Modo ostendit circumcisionem non juvare, quasi dicat: Et cum Judaei sint tales, o lex promisit, ut deponas omnia turpia, ut cor circumcidas. Prodest ergo ad vitam spt hoc et alia sacramenta legis intelligenti, quia obediendo Deo facit ei signum veritatis ut pie gaudeat, et spirituali suavitate veritatem contemplans in Christum credat. Prodest etiam rudi populo litteram legis sectanti, dum sub timore Dei custo
Abbreviated transcription (Latin):
qd respondemꝰ ħ dici: scđm statꝰ diu̾¬
si tẽporis. Nã scdm statũ uet̾is legis.
oli ꝓfuit cͥcuncisio. s ñ ꝓ fuit ad salu¬
tẽ. sñ sꝑitualis legis obseruantia. Uñ
ħait. Tempore aũ gr̃e postꝗͣ exhibita
ẽ u̾itas. ñ mͦ ñ ꝓdest. s etiã obest. Uñ
ĩ seq̃nti dicit. Si cͥcuncidamini. & cet.¬

Expanded text:
quod respondemus hoc dici secundum status diversorum temporum. Nam secundum statum veteris legis olim profuit circumcisio, sed non profuit ad salutem sine spiritualis legis observantia. Unde hic ait: Tempore autem gratiae postquam exhibita est veritas non modo non prodest, sed etiam obest. Unde in sequentibus dicit: Si c
Abbreviated transcription (Latin):
nes. pͥma ẽ quȩ fit in animaꝑ
fidem. qñ qui mortuus erat in
meredulitate & in aliis pecca¬
tis: per
fidem &
uificatiR¬
uitam: alt̾a erit corꝑũ. quȩ erit in die uidi¬
cii. De illa resurrectione q̃ fit in amma ꝑ
mittunt: concedunt resurrectionẽ men¬
tiũ in fide. Alit̃ enĩ ñ uid̾ent᷑ audiẽdiuo¬
lentes gͦ credi sͥ. om̃s etiã qui instituer̃t
aliciꝰ falsȩ religionis sectã. negare istã
resurrectionẽ m̃tui ñ potuer̃t. om̃s de
illa consenser̾e. s corꝑũ resurrectionem
multi negauer̾e. sic̃ isti qͦs noĩat apłs. ⁊¬

Expanded text:
nes. Prima est quae fit in anima per fidem, quando qui mortuus erat in infidelitate et aliis peccatis, per fidem et vivificaturtera, quae erit corporum, quae erit in die judicii. De illa resurrectione quae fit in animaromittunt, concedunt resurrectionem mentium in fide. Aliter enim non viderentur audiendi. Volentes ergo credi sibi omnes etiam qui instituerunt alicujus falsae religionis sectam, negare istam resurrectionem mentium non potuerunt, omnes de illa consenserunt. Sed corporum resurrectionem multi negaverunt, sicut isti quos nominat Apos
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ dedit gr̃am ꝓposuit miscdiã. ꝓmisit
ueniã.⁊ ita rupto silentio. ceꝑunt egͥ pura¬
fide ac u̾a confessiõe ciͣ. magnis damoribꝰ
flagitare remediũ. ⁊ accelerare ad medicũ.
ꝑ quẽ uuln̾a sanarent᷑ morb curaret᷑. Re¬
cepta uͦ sanitate. ⁊ donata uente ĩmortali

Expanded text:
pacem, dedit gratiam, proposuit misericordiam, promisit veniam, et ita rupto silentio coeperunt aegri purfide ac vera confessione, quasi magnis clamoribus flagitare remedium, et accelerare ad medicum, r quem vulnera sanarentur, morbus curaretur. Recepta vero sanitate, et donata venturae immortali
Abbreviated transcription (Latin):
it h malis. petͣ scandali scđm hoc
qͦd in fut᷑o faciet malis. Scandalũ
Qͥagͥ hii qͥ erant in syon uiã ñbonã
incedentes. & iter ꝑditionis concito
pede currentes. xp̃m in fut᷑o senti¬
ent uindicẽ. ĩo petͣ scandali dicit᷑
Uł sicut petͣ dr añ politionẽ & la¬
pis ꝑ politionẽ: ita & xxp̃c & petra
dr̃ añ politionẽ. & lapis ꝑ politionẽ.
irascentes. & indignantes. qͦd filiũ
maxime offendunt. & excecati st̃:
dm̃ ñ ẽẽ credentes quẽ mortuũ ui¬
debant. a qͣ offensione qͦsdã lib̾at
remuñ̾atio erit bonis. qͥa om̃is si¬
ue iudeus sit siue gentilis. qͥ credi¬
dit ineũ ñ confundet᷑. cũ uenerit

Expanded text:
it hic malis; petra scandali, secundum quod in futuro faciet malis. Origenesquia igitur hi qui erant in Sion viam non bonam incedentes, et iter perditionis concito pede currentes, Christum in futuro sentient vindicem, ideo petra scandali dicitur. Vel sicut petra dicitur ante politionem, et lapis per politionem; ita Christus et petra r ante politionem et lapis post politionem. irascentes et indignantes, quia se Filium xcaecati sunt, Deum non esse credentes quem mortuum videbant, a qua offensione quosdam liberat remuneratio erit bonis; quia omnis sive sit Judaeus sive gentilis, qui crediderit in eum, non confundetur, cum venerit
Abbreviated transcription (Latin):
orare Dehis aũ hoc dicit. qͥñ iniudia.
& maliuolentia. ut scribe. & pharise.
Scio fr̃s. qͥa ꝑ ignorantiã hoc egistis. Illi
sͦ emulationẽ di hñtes. s uoluntatẽ ⁊
consiliũ nescientes. contͣ dm agebass.¬

Expanded text:
e his autem hoc dicit, qui non invidia et malevolentia, ut Scribae et Pharisaei, Scio, fratres, quia per ignorantiam hoc egistis . Illi ergo aemulationem Dei habentes, sed voluntatem et consilium e
Abbreviated transcription (Latin):
offend̾unt. & tñ ofr̃s. uoluntas qͥdẽ
mea ẽ ut saluent᷑. & hec uoluntas
ñ utiq ficta ẽ s ẽ cordis mei .i. uera.
& etiã obsecratio fit a me. ad dm̃ ꝓ il¬
lis offendentib. & hoc in salutẽ .i. ut
ipsa conu̾sio sine dei adiutorio fit.
Uoluntas enĩ ut ad uera credenda¬
moueat᷑. ñ sibi sufficit. nͥ ꝑ gr̃am d̾s opi¬
tulet᷑. Clñ ip̃e ait. Nlemouenit ad me:¬

Expanded text:
ntas quidem mea est, ut salventur, et haec voluntas non utique ficta, sed est cordis mei, id est vera, et etiam obsecratio fit a me ad Deum pro illis offendentibus, et hoc in salutem, id est ut ipsa conversio sine Dei adjutorio fit. Voluntas enim ut ad vera credendmoveatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam Deus opituletur. Unde ipse ait: Nemo venit ad me
Abbreviated transcription (Latin):
donau̾it: utrũ hõi ando. Honum donauit¬
forma di eẽt. ñ excelsꝰ erat. aut ñ ei genua
tẽ crucis. In qͣgͦ forma xp̃c crucifixꝰ ẽ. ipsa
exaltata ẽ. ipsi donatũ ẽ nom̃. qͦd ẽ suꝑ om̃e
nom̃. ut cũ ipsa forma serui nõiet᷑ uiige¬
mortẽ. qͦd iã habebat idem ipse di filius. d̾s
de d̃o natꝰ eqͣlis patͥ. Nũqͥd enĩ añqͣm resurge¬
ret. ĩmoetiã añqͣm homo fieret. ñ erat altꝰ

Expanded text:
o donavitforma Dei esset non excelsus erat, aut non ei genua erit. In qua ergo forma crucifixus est, ipsa exaltata est, ipsi donatum est nomen quod est super omne nomen: ut cum ipsa forma servi nominetur, unigemortem, quod jam habebat idem ipse Dei Filius, Deus de Deo natus aequalis Patri. Nunquid enim antequam resurgeret, imo etiam antequam homo fieret, non erat altus
Abbreviated transcription (Latin):
litterã. Uñ subdit s statuimꝰ .i. cõnfirmaoꝰ
legẽ. qͥa hec gr̃a fidei ẽ. ꝑ quã implet᷑ lex:
q̃ fine fide infirma eẽt. Firmat᷑ enĩ status
legis. qͥa mystica. & cerimonialia sp̃ualit̃
ĩplentur. & qͦd ninꝰ in moralib contine¬
bat. in ȩuugłio addit᷑. & qͦd ꝓmittebat
futurũ: fides aduenisse testat᷑. Alistica
gͦ & ꝓmittentia in euugłio ĩpleta st̾: scd̃m
sp̃ualẽ intellig̃ntiã: littera uͦ occidens
tollit᷑. Moralia aũ in quib minꝰ contine¬
bat᷑. etiã scd̾m litterã: in euugłio consũ¬

Expanded text:
teram. Unde subdit: Sed statuimus, id est confirmamus, legem, quia hoc gratia fidei est per quam impletur lex, quae sine fide infirma esset. Firmatur enim status legis, quia mystica et caeremonialia spiritualiter implentur: et quod minus in moralibus continebat, in Evangelio additur; et quod promittebat eis venturum, fides advenisse testatur. Mystica ergo et promittentia in Evangelio impleta sunt, secundum spiritualem intelligentiam. Littera vero occidens, tollitur, moralia autem, in quibus minus continebatur, etiam secundum litteram in Evangelio consum
Abbreviated transcription (Latin):
scił. caleph. & iosue. Et sciendũ qͥd
in hac serie tres reqͥes cõmemorat.
duas sig̃cantes. ⁊ t̾ciã sig̃ncatam.
nnã sabbati. qͦ reqͥeuit dñs. scd̃am
in palestina. t̾ciam uerã quȩ in cȩ

Expanded text:
scilicet Caleph et Josue. Et sciendum quod in hac serie tres requies commemorat, duas significantes, et tertiam significatam, unam Sabbati quo requievit Dominus; secundam, in Palaestina; tertiam veram, q
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ: qͣm ipso p̃sente xp̃o. Si qͥs
emĩ peccat usq qͦ ẽ hodie. pot̾
reu̾̃ti. nemo gͥ desꝑet dumu̾i¬
uit. adhortamini dico ut ñ
obduret᷑ qͥs ex uob̃ fallatia
uiaboli ente causa. pecẽi. Sci¬
atisemĩ qͦd diabolꝰ fallit eũ qͥ
obdurat᷑. uñ pꝰ caoit in pecẽm.
Participes enĩ. Qiͣ. debetis hor
qͣ uniti sumꝰ ei: ut menb᷑ capi¬
ti. Ip̃se enĩ ẽ caput nr̃m. & nos
m̃bra eiꝰ. facti sumꝰ participeᷤ
dico tñ hac ꝯditione. si nos uͦq
ad finẽ uite retineamꝰ firmĩt.
ut ñqͣm deseramꝰ initiũ sub¬

Expanded text:
 quam ipso praesente Christo. Si quis enim peccat, usquequo est hodie potest reverti. Nemo ergo desperet dum vivit. Adhortamini dico, ut non obduretur quis ex vobis fallacia diaboli, ente causa peccati. Sciatis enim quod diabolus fallit eum qui obduratur. Unde post cadit in peccatum. Participes enim. Quasi dicat: Debetis hortqua uniti sumus ei ut membra capiti. Ipse enim est caput nostrum, et nos membra ejus facti sumus. Participes dico, tamen hac conditione, Si nos usque ad finem vitae retineamus firmum, ut nunquam deseramus, initium sub
Abbreviated transcription (Latin):
st̃: ꝓpt̃ qͦd scił. qͥa tẽptauert̃. fu of¬
tera adhibendo correctiõis flagel¬
la. gen̾atiomi huic tã malȩ. & di¬
xi de illis semꝑ errant corde .i. ex
ꝓpͥa deliberatione. quia serio pec
monerẽ. tñ ipsi ñ cognoue¬
r̃t uias meas .i. noluerni
cognoscere oꝑamea. & io
si intͦibunt in reqͥem meã.

Expanded text:
a tentaverunt, fuit ofmus, adhibendo correctionis flagella, generationi huic, tuam malae. Et dixi de illis: Semper errant corde, id est ex propria deliberatione, quia serio peccmonerem, tamen ipsi non cognoverunt vias meas, id est noluerunt cognoscere opera mea. Et ideo, si introibunt in requiem m
Abbreviated transcription (Latin):
si ũdum eos nominatĩ expͥmit. qͥ in lege
głant᷑. & agunt ea q̃ dãpnant in aliis.
sic̃ in sequenti ostend̾r. Q qͥa ñdum eos¬
noĩatim expͥmit. iõ in sequenti nominat.
Et qͥa ñ solum qͥ in lege peccauer̃t. peri¬
bt̃: s &̃ qͥ sine lege peccauer̃t. iõ & de gen¬

Expanded text:
tsi nondum eos nominatim exprimit, qui in lege gloriantur, et agunt ea quae damnant in aliis, sicut in sequenti ostenditur. Et quia nondum nominatim eos exprimit, ideo in sequenti nominat. Et quia non solum qui in lege peccaverunt peribunt, sed etiam qui sine lege peccaverunt; ideo et de gen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicta facientes. sunt in excusabiles.
dãpnas. inexcus abilis es: qͥa tẽip̃m ñ
sũ condẽpnas .i. tu ipse es testis dãpna¬
tiõis tuȩ dum alium iudicas. Quare
i aliis rep̃hendis. Sequit᷑ Scimꝰ enĩ¬
ẽ in cos: qui talia agunt. In anẽ excu¬
sationẽ iudeoꝵ uł gentiliũ sua auc̃¬
toritate destruit hic apłs. Possec enĩ
in excusationẽ sui pecc̃i dicere iudeus.
& si cadẽ ago quȩ iudico. me tñ iudeũ
defendit genus et lex: & e contͣ gẽtilis.
me gentilẽ defendit ignorantia. Con¬
tra qd̾ apłs ait. scimꝰ. & cet̾a. ostendens

Expanded text:
praedicta facientes sunt inexcusabiles, damnas, inexcusabilis es, quia te ipsum non sum condemnas, id est tu ipse es testis damnationis tuae, dum alium judicas. Quare in aliis reprehendis. Scimus eniem in eos qui talia agunt. Inanem excusationem Judaeorum et gentilium sua auctoritate destruit hic Apostolus. Posset enim in excusationem sui peccati dicere Judaeus: et si eadem ago quae judico, me tamen Judaeum defendit genus et lex; et contra gentilis: me defendit ignorantia. Contra quod Apostolus ait: Scimus, etc., ostendens
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ .i. eqͥtatẽ rei. ñ scđm acceptionẽ ꝑso¬
narũ in eos .i. contͣ eos. qui ita agua.
siue iudei. siue gentiles sint: i. in eos
qͥ illa faciunt. q̃ in aliis rep̃hendunt.
Homines iniudicio attendunt poten¬

Expanded text:
equitatem rei, non secundum acceptionem personarum, in eos, id est contra eos, qui talia agunt, sive Judaei, sive gentiles sint, id est in eos qui illa faciunt quae in aliis reprehendunt. Homines in judicio attendunt pe
Abbreviated transcription (Latin):
entiã. si uͦ male sentiendo adu̾sant᷑. ex f¬
ercent eiꝰ sap̃iam. Ab adu̾sario enĩ mota
q̃stio: dicendi existit occasio. Multa qͥ¬
dem ad fidẽ catholicã ꝑtinentia. dum
hereticoꝵ callida inqͥetu line exagitan¬
tur: ut adu̾sus eos defendi possint. et
consid̾ant᷑ diligentiꝰ. ⁊ intelligunt᷑ cdariꝰ.

Expanded text:
entiam; si vero male sentiendo adversantur, exercent ejus sapientiam. Ab adversario enim mota quaestio, discendi existit occasio. Multa quidem ad fidem Catholicam pertinentia, dum haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia xp̃i morbidũ aliqͥd pͣuũqꝙ sapiunt.
si correcti ur sanũ rectũq sapiant resistũt
contumacit᷑. suaq pestifera dogiata e¬
m̃dare nolunt s defensare ꝑsistunt. here
cis. dũ d̾s utit᷑ malis bene ⁊ diligentib
deũ om̃ia cooꝑant᷑ in bonũ. Om̃s enĩ in¬

Expanded text:
Ecclesia Christi morbidum aliquid pravumque sapiunt, si correcti ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretcis, dum Deus utitur etiam malis bene, et diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Omnes enim in
Abbreviated transcription (Latin):
rentis sollertia reqͥrat᷑ s p̃cipientis
auctoritas atcendat᷑ Non laudans ie¬
uͥ plurimũ a ueritate deuiabã. incip̃
de dñica cena agere. in qͦ ip̃i idẽ multũ
s imꝑbans qͦd comienitis ad dñicã cenã
ñ ĩ meliꝰ. scił. ut deceret. s in dec̾us .i. ñ ad¬

Expanded text:
rentis solertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. Non laudans. Inubi plurimum a veritate deviabant, incipit de Dominica coena agere, in qua ipsi iidem multum sed improbans, quam convenitis ad Dominicam coenam, non in melius, scilicet ut diceret
Abbreviated transcription (Latin):
a. nec moyses. nec xp̃c sic docuit sciłuit
uir uelet caput & ñ mulier. Hoc aũ qͦd
dictũ ẽ de uelandis capitib. ego p̃cipio
obseruari. Auctoritate p̃cepti utitur
apłs: ut obtẽꝑent. Walde enĩ iniquũ
ẽ uelle sibi obtẽꝑari amtnorib. ⁊ nol¬
le obtẽꝑare maiorib. Hic etiã ostendit
q̃dam ẽẽ de quib ñ ẽ disputandũ. s

Expanded text:
 nec Moses nec Christus sic docuit, scilicet ut vir velet caput et non mulier. Hoc autem, quod dictum est de velandis capitibus, ego praecipio observari, auctoritate praecepti utitur Apostolus, ut obtemperent. Valde enim iniquum est velle sibi obtemperari a minoribus, et nolle obtemperare majoribus. Et hic ostendit quaedam esse de quibus non est disputa
Abbreviated transcription (Latin):
ores simꝰ. ꝓsunt gͦ nobis heretiq ñ uerũ
docendo qͦd nesciunt. s aduerũ q̃rendũ
& aꝑiendũ catholicos excitando. iõq
diuina ꝓludentia ħeticos multos ẽẽ ꝑ¬
mittit. ut eũ insultant nob ⁊ interro¬
gant nos q̃ nescimꝰ. uł. sic excutiamꝰ pi¬
gͥtiã. ⁊ diuinas scͥpt᷑as nosse cupiamꝰ.
Sñ ait. Oportet hereses ẽẽ. N uult a¬
postolꝰ. nec optat. ut hereses sint s qͥa
enĩ ło ꝓbati st̃ qͥ bñ possunt docere:
s manifesti hoĩb ẽẽ ñ posst̃ nͥcum do¬
cent. Docere aũ nolunt: nͥ eosqͥ doce¬
riq̃rt̃ S multi ad q̃rendũ pigͥ sunt.
nͥ ꝓpt̃ molestias ⁊ insultationes here

Expanded text:
ores simus. Prosunt ergo nobis haeretici, non verum docendo quod nesciunt, sed ad verum quaerendum et aperiendum Catholicos excitando. Ideoque divina providentia haereticos esse multos permittit, ut cum insultant nobis et interrogant nos quae nescimus, et sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Unde ait: Oportet haereses esse. Non vult Apostolus nec optat ut haereses sint, sed quia enim Deo probati sunt, qui bene possunt docere, sed manifesti hominibus esse non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt, nisi eos qui doceri quaerunt, sed multi ad quaerendum pigri sunt, nisi per molestias et insultationes
Abbreviated transcription (Latin):
aiͣ. ñ solũ illos qͥ niui inuenient᷑. s etiã mor¬
tuos de qͥb dubitatis. ñ solum suscitabit.
s etiã adduceti ⁊ si incn̾ati sint tñ adducet
Xp̃m gͦ appellat mortuũ. ut dũ audimꝰ il¬
lũ mortuũ. fuisse.⁊ resurrexisse. nos qͦ sꝑe¬
mꝰ resurrect᷑os ꝑ u̾tutẽ diuinitatis eiꝰ. elec¬
tos aũ iõ dicit dormientes. qͥa nemotã fa¬
cile pot̾ sociũ excitare a sõpno. qͣm facile
nã ħ ordine qͦd uiui reꝑtiñ¬
p̃uemient mortuos. ⁊ si illos

Expanded text:
at: Non solum illos qui vivi invenientur, sed etiam mortuos de quibus dubitatis, non solum suscitabit, sed etiam adducet: et si incinerati sunt, tamen adducet,Christum ergo appellat mortuum, ut dum audimus illum mortuum fuisse, et resurrexisse, nos quoque speremus resurrecturos per virtutem divinitatis ejus. Electos autem ideo dicit dormientes, quia nemo tam facile potest socium excitare a somno, quam facile nam hoc ordine quod vivi reaevenient mortuos, et si illos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ mirũ. si contͥstaris. uͥ corpꝰ qͦd uiuit ex aĩa
fit examime discedente anima. qͥ ãbulabat
iacet. qͥ loq̃bat᷑ tacet. clausi oculi lucẽ ñ ca¬
piunt. aures nulla uoce patescunt. ommia
m̃broꝵ officia conqͥeuert̃. ñ ẽ qͥ moueat gres¬
sus ad ãbulandũ. manꝰ ad oꝑandũ. sensus
ad recipiendũ. Nõne ista ẽ domꝰ. ꝗͣ nescio qͥs
inuisibilis habitator ornabat. discessit qͥ ñ
uidet᷑. remansit qͦd cũ dolore uidet᷑. ista ẽ caui¬
indec᷑ obeẽ resur rectiõi. s atcende qͦd seqͥt᷑ ⁊ re

Expanded text:
enim mirum si contristaris, ubi corpus quod vivit ex anima, fit exanime discedente anima? Qui ambulabat, jacet; qui loquebatur, tacet; clausi oculi, lucem non capiunt; aures nulla voce patescunt; omnia membrorum officia conquieverunt; non est qui moveat gressus ad ambulandum, manus ad operandum, sensus ad percipiendum. Nonne ista est domus quam nescio quis invisibilividetur, remansit quod cum dolore videatur; ista est cauvidetur obesse resurrectioni, s
Abbreviated transcription (Latin):
ratio. uł intelligentia. uł si qͦ alio uocabu¬
lo cõmodiꝰ appellat᷑ ymago dei ẽ. qͣ preest
homo cet̾is aĩalib. q̃ ereata magnitione
dei. postꝗͣ pecc̃o desipuit. ineadẽ renouat᷑.
ut incipiat illa ymago ab illo reformari.
a qͦ formata ẽ. N on enĩ reformare seipsã
potest. sicut potiit deformare. q̃ in ipsa¬
agnitiõe di creata ẽ. añqͣm delicto uete¬

Expanded text:
 alio vocabulo commodius appellatur. Imago Dei est qua praeest homo caeteris animalibus, quae creata in agnitione Dei, postquam peccato desipuit in eadem renovatur, ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare seipsam potest, sicut potuit deformare: qagnitione creatus est, antequam delicto uete
Abbreviated transcription (Latin):
cati. ñ ẽ in potestate nr̃a. saltẽ ñ ei conses¬
tiat rõ. Pmittit qͥdem apłs irasci. qͦd ẽ
humana tẽptatio: s ꝓhibet iram adef
fectũ deducere. uł ita. Irascimini contͣ
peccantes qͦd ẽ naturalis motꝰ anmni qͥ
solet ad ꝓfectũ ꝑtinere delinq̃ntiũ. iõ
irascendũ ẽẽ dicit. ostendens hanc irã
ẽẽ bonã. s monet ne modũ excedendo
peccent. subdens. ⁊ nolite peccare. asꝑiꝰ
arguendo. & onerando peccantẽ Uñ
ut imitemꝰ dm. qͥ suffert iniqͦs. ut aliqͥ
ex eis corrigant᷑ ⁊ sol ñ occidat suꝑ ira¬
cundiã ur̃am .i. ipsa ira ñ duret usq¬
ad occasũ solis. Intelligr̃ qͥdem sĩplicit̾.
⁊ scd̾m tempꝰ. qͥa si ex ipsa infirmitate
ꝗͣ portamꝰ subrepit ira xp̃iano. ñ debet
dui teneri. ⁊ fieri pͥdiana. Eicienda ẽ de
corde. añqͣm occidat lux ista. uisibilis:¬
ut ira ñ duret: qͥa si durat datꝰ occasio
diabolo. Iratꝰ enĩ male cogitat. ⁊ sic dia¬
bolus se inserit. ut mala ꝑagat. Unde

Expanded text:
testate nostra, saltem ei non consentiat ratio. Permittit quidem Apostolus irasci quod est humana tentatio, sed prohibet iram ad effectum deducere. Haimo. Vel ita, irascimini, contra peccantes, quod est naturalis motus animi qui solet ad profectum pertinere delinquentium. Ideo irascendum esse dicit, ostendens hanc iram esse bonam, sed monet ne modum excedendo peccent, subdens: Nolite peccare, asperius arguendo et onerando peccantem. Unde ut imitemur Deum qui suffert iniquos, ut aliqui ex eis corrigantur. Et sol non occidat super iracundiam vestram, id est ipsa ira non duret ad occasum solis. Intelligitur quidem simpliciter et secundum tempus, quia si ex ipsa infirmitate quam portamus subrepit ira Christiano, non debet diu teneri et fieri pridiana: ejicienda est de corde antequam occidat lux ista invisibilisut ira non duret, quia si durat, datur occasio diabolo. Iratus enim male cogitat, et sic diabolus se inserit ut mala peragat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
uetus homo ẽ de¬
ponend̾. ⁊ nouus
induentꝰ. uos deponentes m̃datiũ qͦd
pars uetustatis. loqͥmini u̾itatẽ quȩ ẽ
pars nouitatis. unꝰqͥsq cũ ꝓximo suo.
.i. cũ qͦ uis homine. etiã cũ gentili. uł iu¬
deo. qͥa om̃is homo ꝓximꝰ ÷ conditione.
pͥmȩ natiuitatis: uł sp̃e conu̾siõis. Om

Expanded text:
vetus homo deponendus et novus induendus, vos deponentes mendacium, quod est pars vetustatis, loquimini veritatem, quae est pars novitatis, unusquisque cum proximo suo, id est cum quovis homine, etiam cum gentili vel Judaeo; quia omnis homo proximus conditione primae nativitatis, vel spe conversio
Abbreviated transcription (Latin):
rabat᷑ ad ignem: & liquescebat acd
solem. Et baculus pontificalis ab
inferiori pungit. & in sũmo in an¬
t̾iora extendit᷑ in se rediens. quia
ȩccłiasticꝰ doctor gladio uerbi pũ¬
gere debet .i. asꝑe redarguere pec¬
catores qͦd ẽ ex inferiori nat᷑a. ⁊ cor¬
rectos in anteriora dirige. ita tñ.
ut ad ꝓpͥam conscĩam sui consid̾ati¬
one redeat. si forte in se habeat. q̃
aliis annuntiat. Est gͥ intentio
apłi. instruere thytũ de ep̃ali offi¬
cio atq monere: ut idimꝑiose tͣcꝰ¬
tet. & hereticos uitet. Mobͦ talis.
Ymos alutat. dem̃ instruit. eũ. de
ep̃ali officio. docens eũ qͥd agere
debeat. & qͣles ep̃os ꝑ ciuitates ꝯsti¬
tuere. dem̃ qualit diũsos uł sexi.
uł etate. uł conditione instituere
debeat. postea monet eũ de uitas¬
dis hereticis. Premittit aũ salu¬
tationẽ dicens. Paulus nomine.
seruus conditione. ñ tñ peccati mi¬
sera seruitute. s dei aiͣ. nobilitate.
qͣlit̾ moyses.⁊ dauro. serui sunt

Expanded text:
rabatur ad ignem, et liquescebat ad solem. Et baculus pontificalis ab inferiori pungit, et a summo in anteriora extenditur, in se rediens, quia ecclesiasticus doctor gladio verbi pungere debet, id est aspere redarguere peccantes: quod est ex inferiori natura, et correctos in anteriora dirigere, ita tamen ut ad propriam conscientiam sui consideratione redeat, si forte in se habeat quae aliis annuntiat. Est igitur intentio Apostoli instruere Titum de episcopali officio atque monere ut id imperiose tractet, et haereticos vitet. Modus talis: primo salutat; deinde instruit eum de episcopali officios per civitates constituere; deinde qualiter diversos vel sexu vel aetate, vel conditione instituere debeat. Postea monet eum de vitandis haereticis. Praemittit autem salutationem dicens: Paulus nomine, servus conditione, non tamen peccati misera servitute, sed Dei, quadam nobilitate, qualiter Moyses et David servi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
scił. anima. & b similit̃ .i. ita qͦd fuit
hõ passibilis. & mortalis. ut posset
ta humanitas. ut ꝑ mortẽ suã destru¬
eret eũ. qui habebat mortis imꝑiũ.i.
diabolũ aũctorẽ mortis qͥa pecẽi ex quo
ꝓcessit mors. ħ enĩ tẽstimonio satis mon¬
strat᷑ etiã mortẽ istã corꝑis. pͥncipe atq
auctore diabolo .i. ex pecc̃o qͦd ille ꝑsu¬
asit. accidisse. nec ob aliuid. potestatẽ
hr̃e mortis u̾issime diceret᷑. uñ ille qͥsi¬
ne ullo pecc̃o uł originali. uł ꝓpͥo mori
mundi .i. diabolus. qͥ potestatẽ habe¬
pecc̃i. ꝓpt̾ qͦd homines mori fecit. Ni¬

Expanded text:
scilicet anima. Et hoc similiter, id est ita quod fuit homo passibilis et mortalis ut posset ta humanitas, ut per mortem suam destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum, auctorem mortis, quia peccati, ex quo processit mors. Hoc enim testimonio satis monstratur etiam mortem istam corporis principe atque auctore diabolo, id est ex peccato quod ille persuasit, accidisse. Nec enim ob aliud potestatem habere mortis verissime diceretur. Unde ille qui sine ullo peccato vel origii,— idest diabolus, qui potestatem habeeccati, propter quod homines mori fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ex d̃o eẽt. & iterũ. eandẽ subiectionẽ ad
dm. ⁊ humanȩ nat᷑ȩ cõmunitatẽ nobiscũ
demonstͣt dicens. Eoce ego presto sum ser¬
turȩ. & grẽ dedit dñs. & in ħ patet. qͦd
ex do st̃. qͥa gͦ & pueri cõmunicauerẽ
carni. & sangumi. & ipse simiłr par

Expanded text:
rum. Eamdem subjectionem ad Deum et humanae naturae communitatem nobiscum demonstrat, dicens: Ecce ego, praesto sum serturae et gratiae, dedit Dominus. Et in hoc patet quod ex Deo sunt, quia ego et pueri communicaverunt carni
Abbreviated transcription (Latin):
tes distinguit .i. neq in ferm̃to ma¬
liciȩ. q̃ in aliũ exerceat᷑. ⁊ neqͥtie qͣm
in se qͥs habeat. Malitia enĩ ẽ ini¬
qͥtas. quȩ fit in aliũ. neqͥtia ẽ iniqͥ¬
tas qͣm in se quis cõmittit. S in ari¬
mis sinceritatis. & ueritatis .i. in
sinceritate a uitiis. & ueritate bo

Expanded text:
tes distinguit, id est neque in fermento malitiae, quae in alium exerceatur; et nequitiae, quam in se quis habet. Malitia enim est iniquitas quae fit in alium, nequltia est iniquitas quam in se quis committit. Sed in azymis sinceritatis et veritatis, id est in sinceritate a vitiis et veritate bo
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑditiõe huiꝰ seculi. tanqͣ a capti¬
uitate egyptiaca liberam᷑. & salu¬
berrimũ tͣnsitũ agimꝰ. cũ a diabo¬
lo tͣnsimꝰ ad xp̃m. ab isto instabili
seculo. ad eiꝰ fundatissimũ regnũ¬

Expanded text:
a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate Aegyptiaca liberamur, et saluberrimum transitum agimus cum a diabolo transimus ad Christum. Ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnu
Abbreviated transcription (Latin):
cis sine accusatore dãpnare. ut nec ap̃e
iudã abiecit. qͥa ñ ẽ accusatꝰ. Clel modi¬
cũ fermentũ .i. iste unꝰ formcator alios
suo exẽplo ad peccatũ trahendo. totã
massã corrũpit .i. om̃s qͥ norunt &ͣ deui¬
tant & annescitis hoc: Expurgate. qͣr⁊¬

Expanded text:
e damnare, ut nec Christus Judam abjecit, quia non est accusatus. Vel, modicum fermentum, id est unus fornicator alios suo exemplo ad peccatum trahendo, totam massam corrumpit, id est omnes qui norunt et non devitant, Et an nescitis? hoc, expurgate. Q
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eiectus ẽẽt: ñ fieret saluis sp̃s eccłiȩ in
die iudicii. Deserebat enĩ om̃s contamina¬
tioĩs causa: ut indie dñi nudi a sp̃u sc̃o. ĩ¬
a Ua iustos uos eẽ iactatis. qͥ talẽ inter
uos patimini. Et si gͦ in aliis boni sitis.
hȩc tñ głatio malaẽ qͥa hȩc omĩa bona
impedit qͥa modicũ fermentũ .i. consen¬
sus huiꝰ peccati. qͦd coͣgnitũ ñ arguitur.
cũ possint arguere dissimulant. parti¬
cipes enĩ erant dũ paterent᷑ reũ. S si qͥs
potestatẽ ñ habet. quẽ scit reum ꝓbare.¬

Expanded text:
enim ejectus fuisset, non fieret salvus spiritus Ecclesiae in die judicii. Deserebat enim omnes contaminationis causa, ut in die Domini nudi a Spiritu sancto in, qua justos vos esse jactatis qui talem inter vos patimini; et si ergo in aliis boni sitis haec tamen gloriatio mala est, quia haec omnia bona impedit, quia modicum fermentum, id est consensus hujus peccati, quod cognitum non arguitur, cum possint arguere dissimulant. Participes enim erant dum paterentur reum. Sed si quis potestatem non habet quem scit reum a
Abbreviated transcription (Latin):
Qiͣ. ndicaui eũ qͥ huiꝰmodi ẽ tͣdere satha¬
ne scił. ab eccłia expellere. ad monitio¬
nẽ eccłiasticã ab illo suspendẽ. & lib̾ũ
illi facere. ire in interitũ carnis. scił. fa¬
ducens. Omis enĩ carnalis uoluptas. a¬
diabolo ẽ ⁊ iõ cum huic uoluptati relu¬
qͥt᷑ tradit᷑ sathanȩ. & cũ carnis desidio
se iungit anima interitũ patit᷑ Nors
aũ hoc amaritudine odii facit s ea in¬
tentiõe. ut expulsio hec. ad reuocandũ
illũ ualeat. Qlñ subdit ut sp̃s eiꝰ saluuꝰ

Expanded text:
dicavi eum qui hujusmodi est tradere Satanae, scilicet ab Ecclesia expellere, admonitionem ecclesiasticam ab illo suspendere, et liberum illi facere ire in interitum carnis, scilicet faus Omnis enim carnalis voluptas diabolo est, et ideo cum huic voluptati relinquitur, traditur Satanae, et cum carnis desiderio se jungit anima, interitum patitur. Non autem haec amaritudine odii facit, sed ea intentione, ut expulsio haec ad revocandum illum valeat. Unde subdit ut spiritus ejus salvus
Abbreviated transcription (Latin):
& acidus. Eiẽcto gͦ illo fornicatore: uetus
ferm̃tũ eicit᷑ Expurgate dico. ut sitis
ti uirtutib. & sine corruptiõe peccati.
sicut estis facti in baptismo atimi  a
corruptiõe pecẽi puri. Consꝑsio ẽ fari¬
na ꝑ aqͣm conglutinata sine ferm̃to.
soem ẽ & atima. Uult egͦ apłs ut isti
ri. siciit ĩ baptismo st̃ facti arimi.:
munai. sine corruptiõe. Tima enĩ
grece: latine dr fermentũ. Et enĩ.

Expanded text:
 acidus. Ejecto igitur illo fornicatore vetus fermentum ejicitur. Expurgate, dico, ut sitis, ti virtutibus et sine corruptione peccati, sicut estis, facti in baptismo azymi, id est a corruptione peccati puri. Conspersio enim est farina per aquam glutinata, sine fermento: idem est et azyma. Vult ergo Apostolus ut isti ri sicut in baptismo, sunt facti azymi, id est mundi, sine corruptione. Zyma enim graece, latine dicitur fermentum.
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t. qͣsi int̾rogantes creaturas de creatore. & oĩ¬
um sp̃e & dispositioẽ. qͣsi uoce respondente. ex

Expanded text:
t, quasi interrogantes creaturas de Creatore, et omnium specie ac dispositione quasi voce respondente ex
Abbreviated transcription (Latin):
minio humano subiecta sunt. Ex qui ñ
manducat omia. ñ uidicet manducan¬
tẽ tanqͣm reum: i. ñ credat. ⁊ asserat eũ
peccare. cũ nesciat qͦ animo fatiat. Dẽ
manifestis enĩ ñ de occultis iudican¬
dũ ẽ. Manifesta uͦ sunt. q̃ ñ possunt bo-¬
no animo fieri. ut st̃ stupͣ. blasphemiȩ fur¬
iudicare. de quib etiã dicit᷑ ex fructib
eoꝵ cognoscetis eos: s ea quȩ dubiũ ẽ.
qͦ animo fiant in meliorẽ partẽ interp̃¬
tem᷑. ut de cibis. qͥa possunt bono aĩmo
& simplici corde .i. sñ uitio concupiscen¬
tie. qͥcumq humani cibi indifferenter
sumi. De talib enĩ reb quȩ possunt bo¬
no antmo fieri. & ñ bono. uolebant illi
cũ homines ẽẽnt. ferre sententiã in oc¬
culta cordis. de quib solus ds iudicat.
uñ dicit᷑. nolite añ tempꝰ iudicare. St̃

Expanded text:
minio humano subjecta sunt. Et qui non minio humano subjecta sunt. Et qui non manducat omnia, non judicet manducantem tanquam reum, id est non credat et asserat eum peccare, cum nesciat quo animo faciat. De manifestis enim, non de occultis judicandum est. Manifesta vero sunt quae non possunt animo bono fieri, ut sunt stup. De quibus etiam dicitur: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Sed ea quae dubium est, quo animo fiant, in meliorem partem interpretamur, ut de cibis, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscentiae quicunque humani cibi indifferenter sumi. De talibus enim rebus quae possunt bono animo fieri, et non bono, volebant illi, cum homines essent, ferre sententiam in occulta cordis, de quibus solus Deus judicat. Unde dicitur: Nolite ante tempus judicare . Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
olus edere. in quo nulla ẽ questio. in eu¬
ius esu. om̃is secta consentit. Infirmꝰ gͦ :
qui cibos discernit: eo qͦd udei ꝓhibiti st̃
edere. Hunc suo iuditio relinq̃ndum di¬
cit apłs: ne cum scrupulo edat. ł infir¬
mꝰ dicit᷑ ꝓnus ad casum: qͥ facile libidiniꝰ
impetu sternitur. Qiͣ. diceret. licet ꝑfec̃¬
ta sit fides. quȩ om̃ia licere credit tñ qͥ
infirmꝰ est .i. qui timet casũ uitioꝵ. mani¬
ducet olus .i. tenues & aridos cibos. qͥñ
sint fom̃tũ uitioꝵ. & ãbstineat ab illis
qͥb libido excitatur. Crassitudo enĩ car¬
nium. & delitiosȩ epulȩ: prouocant cor¬
pus adlibidinẽ. Is qui manducat. Supͣ
p̃cepit ñ disceptare de cogitationib ali
nia indifferent̾. ñ sꝑnatꝰ mandu¬
cantẽ .i. abstinentẽ. qͥa uoluntatis
ẽ edere. uł ñ edere. & iõ questiohu¬
ic fieri ñ debet. Omĩa enĩ uolunta¬
ti humane subiacent. sicut & do¬

Expanded text:
ur edere olus, in quo nulla quaestio est, in cuur edere olus, in quo nulla quaestio est, in cujus esu omnis secta consentit. Infirmus ergo est qui cibos discernit, eo quod Judaei prohibiti sunt edere, hunc suo judicio dicit relinquendum Apostolus, ne cum scrupulo edat. Vel infirmus dicitur pronus ad casum, qui facile impetu libidinis sternitur. Quasi dicat: Licet perfecta fides sit quae omnia licere credit, tamen qui infirmus est, id est qui timet casus vitiorum, manducet olus, id est tenues et aridos cibos qui non fomentum vitiorum, et abstineat ab illis quibus libido excitatur. Crassitudo enim carnium, et deliciosae epulae provocant corpus ad libidinem. Is qui manducat. Supra praecepit non disceptare de cogitationibus alinia indifferenter non spernat non manducantem, id est abstinentem, quia voluntatis est edere, vel non edere, et ideo quaestio huic fieri non debet. Omnia enim voluntati humanae subjaceant, sicut do
Abbreviated transcription (Latin):
mundis. s qͥdam infirmi ut dictum ẽ. cen
noserat contentio. Cñ p̃cipit hic apłs. tales
assumere. ñ abicere. s paciendo ad fidem eri¬
gere. exẽplo. & uerbo. & si incognitũ ẽ. quo
qͥs animo faciat ñ iñ disceptare. Cales igrc᷑
apłs. tanqͣm egros medicis offerens: ait
ut credendũ ẽ assumite ad sanandũ. si
Assumite dico. ñ in disseptationib cogita¬
tionũ: i. ñ ita ut de occultis iudicetis eũ
reum. Nonẽ enĩ dampnandꝰ cuiꝰ cogita¬
tio ñ ẽ aꝑta: uł de quo nescimꝰ. qͣlis post̃
sit futurꝰ. Non gͦ nobis usurpemꝰ. diiu¬
dicare cogitationes alioꝵ. s deo p̃beamꝰ
cogitationes nr̃as: & faciẽ boni uiden¬
tes gaudeamꝰ. coruͦ deo cõmittamꝰ: ꝓ qͦ
oremꝰ. Dico: assumite infirmũ. Et sunt
int̾uos qͥdam: qui hoc possunt. Aliꝰ enĩ
ur̃m in fide ꝑfectus. credit se posse mais
talis potest assumere alios. Qͥaũ infrr
os mundos. alios immundos: mandu¬
cet olus. Fłic indiget assumi. qͥ ꝑmittit᷑¬

Expanded text:
mundis; sed quidam infirmi ut dictum est, cennos erat contentio. Unde praecipit hic Apostolus tales assumere, non abjicere; sed patiendo ad fidem erigere exemplo et verbo, etsi incognitum est quo quis animo faciat, non inde disceptare. Tales igitur Apostolus tanquam aegros medicis offerens ait:ut credendum est, assumite ad sanandum. Auassumite dico, non in disceptationibus cogitationum, id est non ita ut de occultis judicetis eum reum. Non est enim damnandus, cujus cogitatio non est aperta, vel de quo nescimus qualis post futurus sit. Non igitur nobis usurpemus dijudicare cogitationes aliorum, sed Deo praebeamus cogitationes nostras, et faciem boni videntes gaudeamus; cor vero Deo committamus, pro quo oremus. Dico, assumite infirmum, et sunt inter vos quidam qui hoc possunt. Alius enim vestrum, in fide perfectus, credit se posse mandutalis potest assumere alios. Qui autem inos mundos, alios immundos, manducet olus. Hic indiget assumi qui permittit
Abbreviated transcription (Latin):
cas alienũ seruũ .i. dãpnandũ affirmas:
E ñ debes. cũ sit alt̾us seruus. Mãni¬
festum ẽ enĩ. seruũ ñ debere conserui
de incognito corde alieni serui tu ñ ha¬
.l. ad honorẽ sui dñi. stat. qui stat. aut
cadit dño suo. qͥa etiã ad eum ꝑtinet
casus cadentis. qui erigere potest uł
iudicare. Stat aut cadit. iõ dicit. quia
ambiguũ ẽ qͥa forsitan stat. qui pu¬
tatur cadere. Uł suo dño stat aut ca¬
dit: qͥa qͣ conscientia edat. uł ñ edat.
.i. stare poterit dño suo. qͥa neq si edit
reus ẽ. neq si ñedit culpabilis ẽ: si tñ
deuotiõe hoc agit. Clel ita. Stabit
aũ. Qmuis om̃ib regeñatis. & pie
uiuentib loqueret᷑ apłs dicens. ser¬
uum alienũ. continuo respexcit ad p̃¬
destinatos cum ait. stabit autẽ. Fłoc
de p̃destinatis dicit. Et ne sͥ stare ar¬
roget subdit. Potens ẽ enĩ ds statu

Expanded text:
est damnandum affirmas? quod non debes, cum sit alterius servus. Manifestum est enim servum non debere conservi at: De incognito corde alieni servi, tu non haest ad honorem domini sui, stat, qui stat, aut cadit, suo domino, quia ad eum pertinet etiam casus cadentis, qui erigere potest, vel judicare. Stat, aut cadit, ideo dicit, quia ambiguum est, quia forsitan stat qui putatur cadere; vel, suo domino stat aut cadit, quia qua conscientia edat vel non edat, est stare poterit, domino suo, quia neque si edit reus est; neque si non edit, culpabilis est, si tamen devotione hoc agit. Vel ita: Stabit autem, quamvis de omnibus regeneratis, et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens servum alienum, continuo tamen respexit ad praedestinatos cum ait, stabit autem, hoc de praedestinatis dicit. Et ne sibi stare arrogent subdit: Potens est enim Deus statu
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa mala. q̃ ex tenebͥs ignorantiȩ uene¬
rt̃. uł quȩ tenebras amant. & ad tenebras
ducunt. E induam᷑ tanqͣm ornam̃tum
arma lucis .i. uirtutes quȩ st̃ arma quȩ
exigit luac .i. fides. & acceptis uͥtutib ã¬
bulemꝰ honeste .i. in actuearũ exerceam᷑.¬

Expanded text:
opera mala quae ex tenebris ignorantiae veneopera mala quae ex tenebris ignorantiae venerunt, vel quae tenebras amant, et ad tenebras ducunt. Et induamur, tanquam ornamentum, arma lucis, id est virtutes quae sunt arma, quae exigit lux, id est fides; et, acceptis virtutibus, ambulemus honeste, i