comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inueniat et ipse nobis qualem̃ non
diligimus districtus red ditor os ten¬
dat. Nenos intemplonum mularios
neuenditores boum. ouiun colum¬
barum ue repperiens damn&
Soues quippe dotrinam uitaecaeles¬
tis Oues opera munditiae et pieta¬
tis Columbȩ scĩ spsdona designant
Quia nimirum boum iuuam inesol&
ager exerceri. Ager autem ẽ. dnĩ
corcaelesti excultum doctrina. et
suscipiends uerbi dĩ preparatum
rite seminibus. Ouesin nocent̃
sua uellera uestiendis hominibus
specie descendit. Iendunt aut̃
bouesqui uerbum euangelii non diuino
amore. sed terren quȩ stus intuitu
audientibus inpendunt. Qualesre
rent non sincere. Uendunt oues
quihumanȩ gratia laudis opera piȩta¬
tis exercent̃. Dequibus dñs ait qui¬
areceperunt mercedemsuam. Ven¬
dunt columbas qui acceptam sp̃sgra¬
tiam non gratis ut p̃ceptum ẽ. sed ad
praemium dant qui in positionem ma¬
nus qua sp̃s accipitur. et sinon adques¬

Expanded text:
inveniat, et ipse se nobis qualem non inveniat, et ipse se nobis qualem non diligimus districtus redditor ostendat, ne nos in templo nummularios, ne venditores boum, ovium, columbarumve reperiens damnet. Boves quippe doctrinam vitae coelestis, oves opera munditiae et pietatis, columbae sancti Spiritus designant, quia nimirum boum juvamine solet ager exerceri; ager autem est Domini, cor coelesti excultum doctrina, et suscipiendis verbi Dei praeparatum rite sermonibus; oves innocenter sua vellera vestiendis hominibus specie descendit. Vendunt autem boves, qui verbum Evangelii non divino amore, sed terreni quaestus intuitu audientibus impendunt, quales rerent « non sincere . » Vendunt oves, qui humanae gratia laudis opera pietatis exercent, de quibus Dominus ait: « Quia receperunt mercedem suam. . » Vendunt columbas, qui acceptam Spiritus gratiam non « gratis , » ut praeceptum est, sed ad praemium dant, qui impositionem qua Spiritus accipitur, etsi non ad quaes
Abbreviated transcription (Latin):
cum corinthus audiamus ab aposto¬
lo Num quid domos non habetis
adagenda uel loquenda tempora¬
lia aut eccłam di contempnitis
Eta propheta cumiudacis. Dilec¬
tus meus idomomea fecit scelera
multa Etquidem gaudendum est
quia ipsi sumus in baptis motemplũ
dĩ factiteste a postolo quiait: Tem¬
psiciuitas regis magni dequacanitur
fundamenta eius in montibus scĩs
dẽ fundamenta eccłae insoliditate
fidei aplorum et prophetarum
cens Si quis autem templum diuiola¬
uerit disꝑd& illum ds̃ Etipse iudex
iustus: Disꝑdam inquit deciuitate
dñi omnes qui operantur iniquitatẽ
Caudendum quia in nobis pasche solẽ¬
ntasagitur. cum deuitus aduirtu¬
tes transire satagimus Pascha
quippe transitus dicitur Cauden¬
dumquia dñs Nr̃a pectora ciuitatẽ
uidelic& suamuisitare quiaidem
paschanr̃ a ebone actionis p̃sentia
suae piȩtatis in lustraredignatur
Sedtimendum satis Nenos inciuitate
sua aliud quamipsediligit agentes

Expanded text:
cum Corinthiis audiamus ab Apostocum Corinthiis audiamus ab Apostolo: Nunquid domos non habetis ad agenda vel loquenda temporalia ? aut Ecclesiam Dei contemnitis? Et a Propheta cum Judaeis: Dilectus meus in domo mea fecit scelera multa . Et quidem gaudendum est, quia ipsi sumus in baptismo templum Dei facti, teste Apostolo, qui ait: Tem. Ipsi civitas regis magni, de qua canitur: Fundamenta ejus in montibus sanctis , id est, fundamenta Ecclesiae in soliditate fidei apostolorum et prophetarum.cens: Si quis autem templum Dei violarit, disperdet illum Deus . Et ipse judex justus, DisDomini omnes qui operantur iniquitatem . » Gaudete quia in nobis Paschae solemnitas agitur, cum de vitiis ad virtutes transire satagimus; Pascha quidem transitus dicitur. Gaudendum quia Dominus nostra pectora, civitatem videlicet suam invisere, quia idem Pascha nostrae bonae actionis praesentia suae pietatis illustrare dignatur, sed timendum satis ne nos in civitate sua aliud quam ipse diligit agentes
Abbreviated transcription (Latin):
Addentes uidelic& peccata petcatis
etquasi funem sibi longissimum incau¬
ta eorum augmentationetexentes
nec timentes exeo districtiuidicis
examinatione dampnari. Nam
bis quidem in scõ euangelio legimus
quodueniens intemplo dñs huius mo¬
dinegot᷑ores eiecerit Nunc ui deli¬
c& idẽ. tertio antepassionem suam
anno sicut et huius euangelistae se¬
quentibus scriptis agnoscimus. et
ipso quo passus anno cumante quin¬
q dies pasche sedensasino hierusoli¬
manueniss& Sed hocidem eum
intemploscae etclae examine cotidi¬
a neiuisitationis agerẽ omnis qui recte
sapit intellegit Vnde multum
tremenda sunt haec dilectissimi¬
fr̃s et digno expauiscendatimore
sedulaq p̃cauendum industria
Neuenens In prouisus ꝑuersum
quid inobis unde merito flagellari
acde eccła eicidebeamus inueniat
tmaxime in illaqua specialiter
domus orationis uocatur obseruan¬
dum nequid ineptum geramus ne

Expanded text:
addentes videlicet peccata peccatis, addentes videlicet peccata peccatis, et quasi funem sibi longissimum incauta eorum augmentatione texentes, nec timentes ex eo districti judicis examinatione damnari. Nam bis quidem in Evangelio sancto legimus quod veniens in templo Dominus hujusmodi negotiatores ejecerit; nunc videlicet, id est, tertio ante passionem suam anno, sicut ex hujus evangelistae sequentibus scriptis agnoscimus; et ipso quo passus est anno, cum ante quinque dies Paschae sedens asino, Hiersolymam venisset. Sed et hoc idem eum in templo sanctae Ecclesiae examine quotidianae visitationis agere, omnis qui recte sapit, intelligit. Unde multum tremenda sunt haec, dilectissimi, et digno expavescenda timore; sedulaque praecavendum industria, ne veniens improvisus perversum quid in nobis, unde merito flagellari, ac de Ecclesia ejici debeamus, inveniat. Et maxime in illa, quae specialiter domus orationis vocatur, observandum ne quid ineptum geramus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
subuercit
oues oueset columbue adhoc er᷑ ebantur
ut offerrentur intemplo: Num¬
mularii ad hoc sedebant admenias
ut hiter emptores uenditores que hostia¬
rum prompta eẽt pecumi ae taxatio Vi¬
debantur ergolicite uendi in templo que
adhoc emebantur ut ieo demtemplo
offerrentur dño. Sed nolensipsed ñs a¬
liquid indomosua terrȩne negociationis
Necius quidem quae honesta putaretur
exhiberi dispulit Negotiatores inius¬
tos. et forasomnessimul cum his quene¬
gociabantur eiecit. Quid ergo fr̃s
mei quidputam facer& dñs. si rixisdis¬
sidentes si fabulisuacantes. siri sudisso¬
lutos uelalio quo lib& scelererepperir&
inretitos qui hostias quaesibi immolaren
tur ementes intemplouidit et elimina¬
re festinauit : Haec propt̃ illos dixim
quiecclesiam ingressi non solum inten¬
tionem orandineglegunt: Verum¬
etiam ea proquibus oraredebuerant
augent. insuꝑ et arguentes se pro
huius modi stultitia conuitis odiisq
uel etiam detractionibus isequunt᷑

Expanded text:
subvertit. Boves, oves, et columbae ad hoc emebantur, ut offerrentur in templo. Nummularii ad hoc sedebant ad mensas, ut inter emptores venditoresque hostiarum prompta esset pecuniae taxatio. Videbantur ergo licite vendi in templo, quae ad hoc emebantur, ut in eodem templo offerrentur Domino. Sed nolens ipse Dominus aliquid in domo sua terrenae negotiationis, ne ejus quidem, quae honesta putaretur, exhiberi, dispulit negotiatores injustos, et foras omnes simul cum iis, quae negotiabantur, ejecit. Quid ergo, fratres mei, quid putamus faceret Dominus, si, rixis dissidentes, si fabulis vacantes, si risu dissolutos, vel alio quolibet scelere reperiret irretitos, qui hostias, quae sibi immotur ementes in templo vidit, et eliminare festinavit? Haec propter illos diximus qui ecclesiam ingressi non solum intentionem orandi negligunt, verumetiam ea pro quibus orare debuerant, augent; insuper et arguentes se pro hujusmodi stultitia, conviciis odiisque, vel etiam detractionibus insequuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ex his autem multis quicredebant in llim
Erat homo expharisaeis nechodimus no¬
mine princeps iudaeorum. hicuenit
ad lhm nocte
Princepsscilic & iudaeorum uenit adihm̃
nocte cupiens secreta eius allocutione
plenius dicere mysteria fidei. cuiuisa¬
ꝑtaostensione signorum. Aliquatenꝰ
lam rudimenta ꝑ coeperat quiqm pru¬
dent̃ ea que ab illo fieriuidebat intel¬
legerecurauit. subtilit̃ ea quae ab illo
quaerebat inuestigare promeruit
Aabbi inquit scimus quia adõuenisti
magister Nemoenim potest haec
signa facere quaetufacis nisi fuerit
ds̃ cum eo
Adõ igitur ihm̃ ad magisterium eȩ leste
mundo adhibendum uenisse confessus
dm̃ eẽ. cognouit. sed quia quem magis¬
trum Nouerat ueritatis studiosedo¬
cendus adiit. merito adagnitione
merito utriusq Natiuitatis eius diui¬
nȩ scilic& ethumanae sed et passionis

Expanded text:
Ex his autem multis, qui credebant in Jesum, Ex his autem multis, qui credebant in Jesum, Erat homo exmine, princeps Judaeorum, hic venit ad Jesum nocte. « Princeps scilicet Judaeorum venit ad Jesum nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta perceperat. Qui quoniam prudenter ea quae ab illo fieri videbat, intelligere curavit, subtiliter ea quae ab illo quaerebat, investigare promeruit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister; nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igitur Jesum ad magisterium coeleste mundo adhibendum venisse confessus Deum esse cognovit. Sed quia quem magistrum noverat veritatis studiose docendus adiit, merito ad cognitionmerito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis
Abbreviated transcription (Latin):
corporis xp̃i inutero uirginali aedi¬
ficatum ẽ. sicut superius diximus
Caro autemxp̃iquȩ deadam sumpta ẽ
destructa ẽ. aiudaeis. et ascipsolte¬
rum aedificata secundum scripturas
prophetarum etideo dic euangelis¬
ta Hoc enim dicebat detem plo
corporis sui
umergore surrexiss& amortuis re¬
cordãti sunt discipuli eius quia hoc di¬
cebat et crediderunt scriptura e
resuscit abo quod uos soluitis incruce
SE QUITUR
Cum autem eẽt ihs hierosolimis in pascha
die festo multi crediderunt hnieum
Epse autemihs̃ non credebat sem& ip¬
sum eis quia ipsesciebat quid eẽt IN
homine
Non enimsi credebant in ecum ut digni
eent xp̃m habitare in cis quorum
fides caticuminis conparare potest
tus fuerit exaqua et spũ non potest
iitroire in regnumdi: Neminiue¬
nis corporis et sanguinis xp̃i
communionem nontradit. quia non
sunt renati ex aqua et sp̃ũ. quibus tantu
creditur participatio corporis et sangui¬

Expanded text:
corporis Christi in utero virginali aedicorporis Christi in utero virginali aedificatum est, sicut superius diximus. Caro autem Christi, quae de Adam sumpta est, destructa est a Judaeis, et a seipso iterum aedificata, secundum scripturas prophetarum. Et ideo dicit evangelista: Hoc enim dicebat de templo corporis sui. Cum ergo resurrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli ejus, quia hoc dicebresuscitabo, quod vos solvitis in cruce. Sequitur: Cum autem esset Jesus Jerosolymis in pascha die festo, multi crediderunt in eum, ipse autem Jesus non credebat semetipsum in eis, quia ipse sciebat quid esset in homine. Non enim sic credebant in eum, ut digni essent Christum habitare in eis, quorum fides catechumenis comparari potest,tus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei . Nemini venis corporis et sanguinis Christi communionem non tradit, quia non sunt renati ex aqua et Spiritu, quibus tantum creditur participatio corporis et sangui
Abbreviated transcription (Latin):
sacro scam dñi carnem quam exiurgine
sumpsit. ut ex hoc loco discimus figu¬
pus animamq designabat. ut iple¬
risq scripturam locis inuenimus
Adam uero primus postpetcatum
audiuit terta es et interramibis
Secundus uero adam deseipso ait
Soluite cemplum hoc et incribus diebus
excitaboillud Sparsus uero fuit
primus adam ꝑ aniuer sum mundũ
qui in secundo colleccus ẽ quod signi¬
ficat nomen adam quiquattur lit¬
teris scribitur Id est alfa delta
iterum alfa. etinr. Quaequattuor
luctere quaituor partes orbis desig¬
nant in quas parsus ẽ ad am̃filus su¬
is Ideo in principiis Nominum
partium mundi hae quattuor lit¬
terȩ leguntur Nam arctonquodẽ.
septentrion ab alfaincipit. Etdr¬
sis quod ẽ occidens adelta incipit
his quattuor litteris incipientes
quae litterȩ si incompoto greco con¬
siderentur quad raginta sex faciuN
genta sex Mrstice designans qua¬
draginta sex annos quibus templum

Expanded text:
sacrosanctam Domini carnem, quam ex virgine sacrosanctam Domini carnem, quam ex virgine sumpsit, ut ex hoc loco discimus, figupus, animamque designabat, ut in plerisque Scripturarum locis invenimus. » Adam vero primus post peccatum audivit: Terra es, et in terram ibis . Secundus vero Adam de se ipso ait: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Sparsus vero fuit primus Adam per universum mundum, qui in secundo collectus est; quod significat nomen Adam, qui quatuor litteris scribitur, id est: Alpha, Delta, iterum Alpha, et My: quae quatuor litterae, quatuor partes orbis designant, in quas sparsus est Adam in filiis suis. Ideo in principiis nominum partium mundi hae quatuor litterae leguntur; nam ἄρκτος, quod est Septentrio, ab Alpha incipit; et δυσις, quod est Occidens, a Delta incipit; his quatuor litteris incipientes. Quae litterae si in computo Graeco considerentur, quadraginta sex, mystice designans quadraginta sex annos quibus templum
Abbreviated transcription (Latin):
annorum opere ꝑfecit: Quod des¬
tructum achaldaeis post septuagin¬
taannos adiussionemerri ꝑse laxa¬
ta captiuitate reaedificari coeptũ ẽ
sed filuitrans migrationis opus quod
principibus torobabel etiesu faciebant
propter inpugnationem gentiumuici¬
narum. ante quad raginta et sexannos
implere nequiuerunt Quietiamnu¬
merus annorum ꝑfectioni dominicicor¬
poris aptissi me congruit. Tadunt et¬
enimnaturalium scriptores rerum formã
Sequentibus nouem conuertatur in san¬
giunem Dein deduodecim solidetur
Rcliquis decemetocto firmetur usq adꝑ
fectalinia menta omnium membrorũ
Ethinc iamteli quo tempr̃ usq adtempꝰ
partus magnitudine augeatur Sex
autem. et nouem. etduo decim et decem
etocto qua dragintaquinq faciunt
Quibus siumum a diecerimus idest ipsũ
diem quo discretum ꝑ membra corpus
crementum sumere incipit cotnimirũ
dies iaedificatione corporis dñi quod
in fabrica templiannos inuenimus
Etquia templum illud manufactum

Expanded text:
annorum opere perfecit, quod desannorum opere perfecit, quod destructum a Chaldaeis, post septuaginta annos ad jussionem Cyri Persae laxata captivitate, reaedificari coeptum est. Sed filii transmigrationis opus, quod sub principibus Zorobabel et Jesu faciebant, propter impugnationem gentium vicinarum, ante quadraginta et sex annos implere nequiverunt. Qui etiam numerus annorum perfectioni Dominici corporis aptissime congruit. Tradunt etenim naturalium scriptores rerum, formamsequentibus novem convertatur in sanguinem, deinde 771 duodecim solidetur, reliquis decem et octo firmetur usque ad perfecta liniamenta omnium membrorum. Et hinc jam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitautem, et novem, et duodecim, et decem, et octo, quadraginta quinque faciunt; quibus si unum adjecerimus, id est, ipsum diem, quo discretum per membra corpus crementum sumere incipit, tot nimirum dies in aedificatione corporis Domini, quot in fabrica templi annos invenimus. Et quia templum illud manufactum,
Abbreviated transcription (Latin):
espondit ihs̃ et dixit eis  Soluite
templum hoc et intribus diebus
excitaboillud
Sequo tem plodicer& euangelista post
aperuit: Nidelic& decemplocor¬
porissui quod ab illis passione solutũ
ipse post triduum excitauit demorte
Quia ergo signum quaerebant adño
buerit etemplo. Respondit ideo se
rectissime impios exterminare de
templo quia ipsum templum signifi¬
cauerit templum corporissui. in quo
nulla pror sus cẽ. alicuius macula
peccati neque inmerito trpicum pur¬
gauerit asceleribus templum qui ue¬
rumdĩ templum ab hominibus morte
sexannis aedificatum ẽ. templũm hoc
ettutribus diebus exutabis illud
Quomodo intellexerunt ita responder̃
Sed nenos quoq spiritalem dñi sermonẽ
carnaliter sentiremus euangelista
sub sequent̃ de quo temploloqueretur
exposuit Quod autem aiunttem¬
plum quad raginta et sexannis ae¬
dificatum non primam sed sec undã
illius aedificationem̃ significant
Primus enim salo montem plũ inmaxi¬

Expanded text:
espondit Jesus, et dixit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. De quo templo diceret, evangelista post aperuit; videlicet de templo corporis sui, quod ab illis passione solutum, ipse post triduum excitavit de morte. Quia ergo signum quaerebant a Domino, buerit e templo, respondit; ideo se rectissime impios 489 exterminare de templo, quia ipsum templum significaverit templum corporis sui, in quo nulla prorsus esset alicujus macula peccati. Neque immerito typicum purgaverit a sceleribus templum, qui verum Dei templum ab hominibus morte sex annis aedificatum est templum hoc, et tu tribus diebus excitabis illud? Quomodo intellexerunt, ita responderunt. Sed ne nos quoque spiritalem Domini sermonem carnaliter sentiremus, evangelista subsequenter, de quo templo loqueretur, exposuit. Quod autem aiunt templum quadraginta et sex annis aedificatum, non primam, sed secundam illius aedificationem significant. Primus enim Salomon templum in maxi
Abbreviated transcription (Latin):
altato prȩmiserat dicens ut omnis
qui credit in eum non pertat. sedhabeat
uitam aeternam.
Quia profecto idẽ redemiptor et condi¬
tor noster filiusdi ante saecula exis¬
tens. filius hominis factus ẽ. infinẽ sae¬
culorum ut qui ꝑdiuinitatis suae poten¬
tiam noscreauerat ad ꝑfruendam ui¬
tae beatitudinem ꝑennis. ipse ꝑfra¬
gilitatem humanitatis nrae. nos res
taurar& ad recipiendam quam ꝑdidi¬
⁊musuitam SEQUITUR
Non enimmi sit ds̃ filium suum inmundũ
ut iudic& mundum. sedut saluetur
smundus ꝑipsum
Ergo quantum in medico ẽ. sanareuenit
aegrotum Seinterimit qui prȩcepta
mediciobseruare Non uultaenit salua¬
tor admundum: quare saluator dic¬
tusẽ mundi ÷ nisut salu& mundum
nonut iudic& mundum: Saluari non
uis ab ipso exte iudicaberis : et quid dica
udicaberis : Videt equidait Qui
credit in eum non iudicabitur: quiaũt
Non credit quid dicturum sperabas:¬
factumẽ uidicium. Nouit enim dñs

Expanded text:
altato praemiserat, dicens: Ut omnis altato praemiserat, dicens: Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quia profecto idem redemptor et conditor noster, Filius Dei ante saecula existens, Filius hominis factus est in fine saeculorum, ut, qui per divinitatis suae potentiam nos creaverat ad perfruendam vitae beatitudinem perennis, ipse per fragilitauraret, ad recipiendam quam pardidimus vitam. Sequitur: « Non enim misit Deus Filium suum in mundum ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. » Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum, sed interimitur, qui praecepta medici servare non vult. Venit salvare mundum. Quare salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso? ex teipso judicaberis. Et quid dicam judicaberis? Videte quid ait: « Qui credit in eum non judicatur. Qui autem non credit. » Quid dicturum sperabas,factum est judicium. Novit enim Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
credit in ipsum non pereat sed haoe¬
at uitamaeternam Cuius quide
uerbi pat & sensus quia quicredit
in him non solum ꝑditionem euadit
etueritatem. quia ꝑ illamuita pro¬
telabatur temporalis. ꝑhancuita
donatur sinefine mansura Sed cu¬
randum solerter ẽ ut quod intellec¬
tus benesentit operatio condigna
ꝑficiat. quatenus confessio recte
Nostrae fidei pie et sobrie conuer¬
sando ad ꝑfectionem promissae nobis ui¬
tae mercacur attingere. Uerum qui¬
ahaec defilio hominis dicuntur qui ex al¬
tari incruce et mortem potuit patine pu¬
tar& Nichodemus filium tantum¬
eum hominus eẽ. a quouita eẽt ex¬
spectanda ꝑpetua. curauit ei dñs
etiam diuinitatis suae pate facere
saluatorem. NAMSE QUIT
Dic enim dilexit dsmundum. ut filium
suum uni genitum dar&. ut omnis qui
credit in eum non pereat sed habeat
uitam aeternam Notandum
quod eadem de filiodi unigenitorepli¬
cat quae defilio hominis incrucȩ ex¬

Expanded text:
credit in ipso, non pereat, sed habecredit in ipso, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Cujus quidem verbi patet sensus, quia qui credit in Christum, non solum perditionem evadit et veritatem, quia per illam vita protelabatur corporis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna perficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei pie et sobrie conversando ad perceptionem promissae nobis vitae mereatur attingere. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum hominis esse eum a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere Salvatorem. Nam sequitur: Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non perevitam aeternam. Unde notandum quod eadem de Filio Dei unigenito replicat, quae de Filio hominis in cruce ex
Abbreviated transcription (Latin):
Recte ꝑserpentem eneum dñs ostendi¬
tur. quiuenit Insimilitudinem car¬
nis peccati. quia sicut. eneus serpens
effigiem quidem ignitis serpentibus
similem sednullum prorsus insuis
membris habuit ardorem ueneni
Nocentis quin potius ꝑcussos a ser¬
pentibus sua exaltatione sanabat
sic rumirum sic redemptor humani
generis noncarnem peccati. sed similitu¬
dinem induit carnis peccati. inquamor¬
temcrcis patiendo credentes in se
a bomnipeccato et ab ipsa etiam mor¬
te liberar u Sicut ergomorses
exaltauit serpentem indeserco. lta
INquit oporta exaltari filium ho¬
minis Quia sicut illi quiex altatum
prosigno serpentem eneum aspicie¬
bant sanabanturad tempus atem¬
poraria morte et plagaquam serpen
tium morsus inculerat. Ita et iuimis¬
terium dominicae passionis creden¬
do confitendo sincerii Imitando as¬
piciunt saluantur in ꝑpituum ab
omnimorte quam peccancio manima
pariter et carne contraxerant
Vnde recte subiungitur . ut omnis qui

Expanded text:
Recte per serpentem aeneum Dominus ostendiRecte per serpentem aeneum Dominus ostenditur, quia venit in similitudinem carnis peccati , quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis, quin potius percussos a serpentibus sua exaltatione sanabat, sic nimirum, sic Redemptor humani generis non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita, inquit, oportet exaltari Filium hominis, quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant sanabantur ad tempus a temporaria tium morsus intulerat, ita et qui mysterium Dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte quam peccando in animo pariter et carne contraxerant; unde recte subjungitur: Ut omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
ris longiac laboris murmurauit
contradnm et morsen. Ideo q. dñs
Inmiserit in illum ignitos serpentes
adquorum plagas et mortes plurimo¬
rum. cum clamarent ad morsen
serpentem ereum et ponerepro
na sunt et incentiua uitiorum quae
animam quam tangunt spiritali
morte ꝑimunt. Etbene murmurans
contradiim populus serpentium mor¬
sibus sternebatur ut exordinefla¬
gelli exterioris agnoscer& . quantã
intus pernitiem marmurando pa¬
teretur Exaltatio autem serpen¬
tis enei quem dum percussi aspice¬
rent sanabantur. passio est nostri
redemptoris incrucehicuius solũ
fide regnum mortis et peccati supe¬
ratur Recte et enim ꝑ serpen¬
tes peccata quae animam simul
et corpus ad interitum trahunt
exprimuntur. non solum quia ig¬
niti quia uirulenti quia ad ꝑimen¬
dum sunt astuti. uerum etiam quia
ꝑserpentem primiparentes nr̃i ad
peccandum persuasi. ac dein morta¬
libus sunt peccando mortales effecti

Expanded text:
ris longi ac laboris, murmuravit ris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamarent ad Moysen, serpentem aeneum, et ponere pro na sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti.
Abbreviated transcription (Latin):
cendere desiderat. ei quidecaelo des¬
cendit et est incaelo seuera fidei et
dilectionis unitate coniungat. Aꝑ¬
te intellegens quia nullo alio ordi¬
ne nisi ꝑeum quidescendit decaelopo¬
test ascendere incuclum. Vnde
aliasipsedicit Nemouenit ad pa¬
tremnisi perme. Haec ldeo nichode¬
mo cunctis dicuntur caticuminis
ut discant eius membris renascendo
Incorporari ꝑ quem possint ascende¬
re inregnumdi Et quia ascensi ouel
ingressus regnifieri non potest absq
fide et sacramentis dominicae passio¬
nis recte subinfertur
Et sicut morses exaltauit serpentem
indeserto ita exaltano portet fili¬
um hominis. Vtomnis quicredit
itc̃am aeternam
Mira magis terii caelestis arte dns magis¬
trum legis morsaicȩ adspiritalem le¬
gis eiusdem sensum inducit Recor¬
dans historiae ueteris. ethanc infi¬
guram suae passionis atq. humanȩ
saluationis factame disserens. Nar¬
rat quippe liber Numerorum quia
ꝑpessus inheremopopulus isrł itine¬

Expanded text:
cendere desiderat, ei qui de coelo descendere desiderat, ei qui de coelo descendit, et est in coelo, se vera fidei et dilectionis unitate conjungat. Aperte intelligens quia nullo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum. Unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem nisi per me . Haec ideo in Nicodemo cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari, per quem possint ascendere in regnum Dei. Et quia ascensio vel ingressus regni fieri non potest absque fide et sacramentis dominicae passionis, recte subinfertur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit itam aeternam. Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itine
Abbreviated transcription (Latin):
caput est Velita ltemq onis
eleci cius dem capitis membra sut
Dicente a postolo łtipsu dedit
caput suꝑ omnem eccłam Etrur sum
Vos enimestis corpus xp̃i. et membra
demembro Nemo ergo ascendit Incae¬
lum nisi qui descendit decaelo filius ho¬
minis quiẽ. incaelo. Nemo ascendit
Inicaclum. Nisixp̃s incorporesuo quod
ẽ ecclesia. Qui in seipso quidem pri¬
mum cernentibus a postolis eminen¬
tioribus Nmimirum membris suis
ascendit. et exinde in membrissuis
cotidie ascendens secum colligit IN
caelum Hinc ẽ enim quodipsum cor¬
pus eius intaduersa presentis se¬
culide prehensum gloriatur et dicit
N unc autemexaltauit caput meum
super inimicosmeos Acsipatenter
dicat. Qui occisum aiudacis xp̃m
caput uidelic& meum sus citauit
amortius ac frustratis omnibus
inimicorum insidus subleuauit
incaelum. spero me etiam depresen¬
tibus periculi seruens meo capiti
ungat in regno. Quia nemo as¬
cendit incaelum. Nisi quidescendit
decaelo. Quisquis in caelum as¬

Expanded text:
 itemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam ; et rursum, Vos enim estis corpus Christi, et membra de membro . Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo. Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia. Qui in seipso quidem, primum cernentibus apostolis, eminentioribus nimirum membris suis ascendit, et exinde in membris suis quotidie ascendens, se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum corpus ejus inter adversa hujus saeculi deprehensum gloriatur, et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos . Ac si aperte dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero, me etiam de praesentibus periculis eruens, meo capiti junget in regno, quia nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Quisquis in coelum as
Abbreviated transcription (Latin):
oc ẽ. autem iudicium quia lux uenit
Inmundum et dilexerut homines
magis tenebras quãmlucem: Erar
enim mala opera eorum : Fratres
mei quorumoperabona inuenit dñs
intienit: quo modo ergoquidam
fecerunt ueritatem etuenerunt
adlucem
HOC ENIM SE QUITUR¬

Expanded text:
em judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum. Fratres mei, quorum opera bona invenit Dominus? invenit. Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerunt ad lucem? Hoc enim sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
baptit& non ual& ille quiltabap¬
tizatus ẽ. a bonis catholicis rebap¬
tizari ne confessio uel inuocatio
tantinominis uideatur adulla¬
ri. Et quia Nichodimus ad prima
dñi responsionem sollicitus quomo¬
dosit intellegenda diligent̃ In¬
quirit meretur lam planius ins¬
trui. et quia secunda natiuitas non
carnalis ẽ. sed spiritalis audi re
Aespondit namq illihs̃. Amen¬

Expanded text:
baptizet, non valet ille qui ita bapbaptizet, non valet ille qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; respondit namque illi Je
Abbreviated transcription (Latin):
amendi cotibi. nisiquis natus fuerit de¬
nuo non potest uidere regnum di
Quae sententia tanto a pertius cunctis
remissionem peccatorum consequi ec
regnumual& intrarecaelorum.
Sed nichodimus quin octeuenit ad dñm¬
Necdum enim eorum Num ero sociatus¬
sed inter eos potius remanebat qui¬
bus loquitur isdias Surge in lumi¬
nare hierusalem quia uenitlum̃ tuũ
Set gloria dm̃ suꝑte orta ẽ¬
Num quid potest inuentrem matris
suac lerato introire et nasci
Iuia enim secunde natiuitatis ad¬
huc nescius ꝑseuerabat. desalute sua
lamsollicitus extiterat necessariode
una quam nouerat natiuitate AN
poss& iterari uel quo ordine regene¬
ratiopossit impleriquerebat. nehu¬
ius expers remanendo. uit ae celestis
particeps eẽ nequir& Notandum
autem qui a quod de carnalidixit
hoc etiam despiritali ẽ regeneratione
sentiendum Nequaquam uidelic&
ea post quam semel expleta fuerit
posse repeti: Siue enim hereticus.
siuescismaticus. siue facinoro sus
quisq: in confessione scãetrinitatis

Expanded text:
amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus qui nocte venit ad necdum enim eorum num; sed inter eos potius remanebat, quibus loquitur Isaias: Surge, illuminare, Hierusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta eNunquid potest in ventrem matris suae iterato introire et nasci? Quia secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum; nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti: sive enim haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uit amortius. et ad sumpsit in caclũ
Nonergo caro xp̃i descendit decaelo
aeque ante tempus a scensionis erat
incaelo Etquaratione dicitur
uisi quidescendit decaelo filius ho¬
minis qui ẽ. in caelo. Nisi quia una
iaturis. atq: ideo filius hominis
recte dicitur et descendis se decaelo
etante passionem fiusse incae lo
quia quod insua natura habere non
poturi hoc infiliodi aquo assump¬
tus e habuit Sicut propter e¬
andem unius xp̃i ꝑsonam quac ex
duabus exstat naturis a postolus
substantia. se d n homine ad sump¬
to sanguinemquem pro eccła fun
mista dicit Ascendit ds̃ in iubi¬
latione. Quomodo enimds rusi
INhomine ascender& qui insuae
natura maiestatis semꝑ ubiq pre¬
sens ad est Sed et hoc querendu
quomodo dictum sit. et nemo ascen¬
dit incaelum Nisi quidescendit de
caelo cumomnes el ecti seueracit
confidant ascensuros incelum
promittente sibi dño quia ubi sum

Expanded text:
vit a mortuis, et assumpsit in coelum. vit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, nisi quia Chrinaturis? atque ideo Filius hominis recte dicitur, et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo; quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, a quo assumptus est, habuit. Sicut propter eamdem unius Christi personam, quae ex duabus existit naturis, Apostolus substantia, sed in homine assumpto sanguinem, qui pro Ecclesia fundmista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus nisi in homine ascenderet, qui in suae natura majestatis semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum est quomodo dictum sit, et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi se veraciter confidant ascensuros in coelum, promittente sibi Domino, quia, ubi ego
Abbreviated transcription (Latin):
porissui dicer& Quergo terrena
audientes non capiebant̃ quanto
minus ad caelestia idẽ. diuine gene¬
rationis capienda mrsteri a sufficiuns
Addit autem ad huc dns et decelestibus
sacramentis et decerrenis instruere cũ
quem uidia sapienter acdiligenter
his que audit intendere Caclestis
uamque eas ensio cius aduitam sem¬
piternam Tet reni uero exaltatio
eus. ad mortem cemporalem. Dicit
ergo decaele : tibus
tremo ascendit incaelum Nisi
quidescendit decaelofilius hominis
qui est incaelo Subiungit uero¬
decerrenis Etsicut morses exal¬
cauit serpentem indeserto. Ita exal¬
cario port & filium hominis
erito autem quaeritur quomodo di¬
catur filius hominis uel descendisse
decaelo. uel eo tempore quohaec in
terra loquebatur iam fuisse incaelo
Nota ẽ. Namq. confessio fideicatho¬
licae qui a descendens decaelo fili¬
usdĩ filium hominis inutero uirgi¬
uali suscepit eumq conpleta dis¬
pensatione passionis suae resuscita¬

Expanded text:
poris sui diceret. Qui ergo terrena poris sui diceret. Qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est, divinae generationis capienda mysteria sufficiunt! Addit autem adhuc Dominus et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum, quem videt sapienter ac diligenter his quae audit intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam, terrena vero exaltatio ejus ad mortem temporalem. Dicit ergo de coelestibus: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est inde terrenis: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? Nota est namque confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscita
Abbreviated transcription (Latin):
repletus ẽ. sed nonscis unde ueniat
et quouadat Quia etiam site p̃sen¬
te quempiam sp̃s adhoram impleue
quinatura ẽ. in uisibilis
Sic ẽ. omnis quinatus ẽ. ex spu. et ipse
enim hiuisibilit̃ a gente spũ. incipit eẽ
quod nonerat. Ita ut infideles nesci¬
ant undeueniat et quouadat Id ẽ.
quia agratia regenerationis uenit in
adoptionem filiorumdi. et uadit IN
ꝑceptionem regnicaelestis Quaeren¬
ceautem adhuc nichodemo. quomodo
onquasi insultar e uolens ei quimagist
uocetur cum sitignarus sac ramen¬
torum caelestium̃. sed ad humilita
tisillum uiam prouocans si ne qua
lanua caelestis Non potest Iniueniri
Perrena illis dixit ut in superiore lec¬
tione inuenimus cum de passione ac
deresurrectione sui corporis quod de
terra ad sumpserat loqueretur di
cens. soluite templum hoc echitribus
diebus excitabo illud: Non tamen
credebant uerbo quod dixit. Sed
ne hoc quidam intel legere ualebant
quia non de alio quain detem plocor¬

Expanded text:
repletus est; sed non scis, unde veniat, repletus est; sed non scis, unde veniat, et quo vadat, quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam impleverquia natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu: et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant, unde veniat et quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei; et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coetis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. errena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat loqueretcens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Non tamen credebant verbo quod dixit, sed ne hoc quidem intelligere valebant, quia non de alio quidem quam de templo cor
Abbreviated transcription (Latin):
ludus eẽ quod agitur. Vnde in
fine uidentes gloriam scõrum. di¬
cent gementes in tormentis
Hisunt quos aliquando habuimus
Inderi sum et insimilitudinem in prope¬
rii. quomodo ergo conputati sunt inter
filiosdi Ait a postolus iohannes. Rmi¬
inquit riunc filuidĩ sumus. et nondum ap¬
paruit quiderimus Quod ergonatue
regeneratur. inuisibi lit̃ In nouum mu¬
tatur hominem. et decarnali efficitur
spiritalis Quiideo recte non solum spi¬
ritalis sed etiam sp̃s uocatur. Qua
sicut substantia sp̃s in uisibilis est
nr̃is aspectibus. Ita isqui ꝑ gratiam di
renouatur in uisibilit̃ sit spiritalis
etdĩ filius. cumui sibilit̃ omnibus caro
etfilius hominis appareat
SE QUITUR
Ponmireris quia dixitibi oport& uos nasci
denuo. Sp̃subi uult spirat etuocem
eius audis. sed nonscis unde ueniat¬
Op̃subi uult spirat. quia ipsehab& inpo¬
testate cuiuscor gratia suae uisitatio¬
nis inlustr&. Etuocem eius audis.
cumte presente loquitur is quispuscõ

Expanded text:
ludus esse quod agitur. Unde in ludus esse quod agitur. Unde in fine videntes gloriam sanctorum dicent gementes in tormentis: Hi sunt quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii, quomodo ergo computati sunt inter filios Dei? Ait apostolus Joannes: Charissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Quod ergo natumregeneratur invisibiliter, in novum mutatur hospiritalis. Qui ideo recte non solum spiritalis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est in aspectibus, ita is, qui per gratiam Dei innovatur, invisibiliter fit spiritalis, et Dei Filius, cum visibiliter omnibus caro et filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis; sed ns, ubi vult, spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
introire in regnum dĩ
Cuius natiuitatis modũ subsequenter
ex ponens prorsusq a carnali
distinguens aic
Natura sps inuisibilis carnise uisibilis
atq ideo carnalis generatio uisibilit̃
administracur uisibilibus increm¬
tis. Quun carnen ascitur ꝑ aetatu
momenta proficit Spiritalis. uitẽ
generatio totalnusibiliter agitur
Namuidetur quidem quibaptitatur
In fontem descendere udetur. ⁊quis
incingui uidetur deaquis ascendere.
quid autem millo lauacrum regene¬
rationis egerit minime potest uideri
Sola autem fidelium pietas Nouit
qui a peccator infontem descendit
sed purificatus ascendit: Filius mor¬
tis descendit sed filius resurrettionis
ascendit Filius puaricationis des¬
cendit sed filius reconcliationis as¬
cendit Filiusire descendit sed fili¬
usmiseri cordiae ascendit. Filius
diaboli descendit sed filius di ascen¬
dit Sola haec eccła mater quae
generat nouit. ceterumoculis insi¬
pientium uidetur talis exire de
fonte qualis intrauit. tõtum q

Expanded text:
introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens, aitNatura spiritalis invisibilis, carnalis est visibilis; atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur, visibilibus incrementis, qui in carne nascitur per aetatum momenta proficit: spiritalis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem qui baptizatur, in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere; qui autem in illo lavacrum regenerationis egerit minime potest videri: sola autem fidelium pietas novit, quia peccatum in fontem descendit, sed purificatus ascendit; filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit. Filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit: sola haec Ecclesia mater quae generat novit. Caeterum oculis insipientium videtur talis exire de fonte qualis intravit, totumque
Abbreviated transcription (Latin):
d& propt̃ uocem sponsi. Vox er
quia non sum egoxp̃s Quia cumdis¬
cipulos multos facer& ihs. et ꝑferretur
adcum uelutiut instigaretur quasi
Inauido enim narra uerunt. Lcce
ille facit plures discipulos quam cu
ille confessus ẽ. quid ẽẽt et indemeru¬
dicere quod ẽ ille
Hoc ergo dixit iohannes non potest homo
accipere quicquam. Nisi fuerit ei datũ
decaclo. Ergox p̃sdat. homo accipitꝰ¬

Expanded text:
det propter vocem sponsi. » Vox ergdet propter vocem sponsi. » Vox ergquia non sum ego Christus: quia cum discipulos multos faceret Jesus, et perferretur ad eum, veluti ut instigaretur, quasi invido enim narraverunt: Ecce ille facit plures discipulos quam tu, ille confessus est quid esset, et inde merudicere, quod est ille. Hoc ergo dicit Joannes, Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo. Ergo Christus dat, homo accipit
Abbreviated transcription (Latin):
Ille s ponsusuerus. sonsauero sca ec¬
desia ex omnibus congregata gentibus
Dequa apłsait. Desponsauiuos u¬
niuiro uirginemca stam exhiberexp̃o
Virgo ẽ et sponsum hab&. quaec otidie
generat et uirgo ꝑpetua perman&
Virginitas haec mntegritas ẽ. mentis ca¬
ritatis ꝑfectio. unitascatholicȩ fidei
pacis concordia castitas incorpore
et anima quia nihilual& corporis
castitas. sinecatholice fidei integrita¬
te. Cuius uirginis idẽ uniuersalis
ecclesiae amicisunt predicat ores
euangelice ueritatis Etideodic̃
iste iohannes Amicus sponsiqui
stat etaudit. et gaudio gaud& prop¬
ter uocems ponsi
Otat enim qui in fide recta ꝑman&
et quodcredit predicat. Quarestat:
Quia noncadit. Quare non cadit :
quia humilis ẽ. Iste precursor dñi
insolida petra stabat dum ait
sedamicus sponsi Quigloriam
illius quaerit quimisit eum. meri¬
tonon cadit meritostat. merito
audit uocemsponsi. et gaudiogau¬

Expanded text:
. Ille sponsus verus; sponsa vero sancta Ec. Ille sponsus verus; sponsa vero sancta Ecclesia, ex omnibus congregata gentibus, de qua Apostolus ait: Desponsavi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo . Virgo est et sponsum habet, quae quotidie generat et virgo perpetua permanet. Virginitas haec integritas est mentis, charitatis perfectio, unitas catholicae fidei, pacis concordia, castitas in corde et anima; quia nihil valet corporis castitas sine catholicae fidei integritate; cujus virginis, id est, universalis Ecclesiae, amici sunt praedicatores evangelicae veritatis. Et ideo dicit iste Joannes, amicus sponsi: Qui stat et audit, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Stat enim, qui in fide recta permanet, et quod credit, praedicat. « Quare stat? Quia non cadit. Quare non cadit? Quia humilis est. Iste praecursor Domini in solida petra stabat, dum aitsed amicus sponsi. Qui gloriam illius quaerit qui misit eum, merito non cadit, merito stat, merito audit vocem sponsi, et gaudio gau
Abbreviated transcription (Latin):
Precosumilleiudex Egoseruus
illechis Illesponsus. ego amicꝰ
sponsi Illumo porta crescere
meautemminui. Veniebam uia
illi parare. non me exaltare Ego
uoxclamantis ille uerbum patrĩs
Qui post meuenit ante mefactus ẽ
idẽ dignitate prelatus ẽ. mihi
Cuius ego non sum dignus corrigia
calciamenti eius soluere. Id est
Natiuitatis illius qua ex uirgine
natus uenit inmundum enarra¬
remysterium. Audistis testimo¬
nium meum creditetestimoniomeo
concurrite adillum incuius bap¬
tismo ẽ. remissio peccatorum Iste
iohannes tante auctoritatis ha¬
bebatur ut a populoxp̃s putaba¬
tur Sed ille falsum respuit
honorem ut solidam potuss& ha¬
bere ueritatem. Noluit de se
iactare quod non fuit. nesine ooeẽt
Ego non sums ponsus sed quid sum:
Amicus sponsi gaudens inuoce illi¬
us Quis est sponsus: Illede
quo dicitut Rexomnist̃rȩ
ds̃ et ad orabunt eum omnes reges
terrae omnes gentesseruient ei

Expanded text:
preco sum, ille judex; ego servus, preco sum, ille judex; ego servus, ille dominus; ille sponsus, ego amicus sponsi; illum oportet crescere, me autem minui; veniebam illi viam parare, non me exaltare; ego vox clamantis, ille Verbum Patris; qui post me venit, ante me factus est, id est, dignitate praelatus est mihi. Cujus ego non sum dignus corrigiam calceamenti ejus solvere, id est, nativitatis illius qui ex virgine natus venit in mundum enarrare mysterium. Audistis testimonium meum; credite testimonio meo. Concurrite ad illum, in cujus baptismo est remissio peccatorum. Iste Joannes tantae auctoritatis habebatur, ut a populo Christus putaretur; sed ille falsum respuit honorem, ut solidam potuisset habere veritatem. Noluit de se jactare quod non fuit, ne sine eo essEgo non sum sponsus. Sed quid sum? Amicus sponsi, gaudens in vocem illius. Quis est sponsus? Ille de quo dicitur: Rex omnis terrae Deus; et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei
Abbreviated transcription (Latin):
uentum ẽ. ad ipsumiohannem ut
soluera questionem quam habu¬
erunt discipululiius cumiude is
dediscritione interbaptisinum xp̃i
et baptis inum iohannis etdixer̃ ei
Vabbiquierat tecum trans i ordanen
eccehicbaptizat et omsueniunt
adeum. quasi i dignantes quod
pluriores uenissent adbaptismu
xp̃i dixerunt. Omnesueniunt
ad eum et te demittunt dum tuo
baptismo baptizatus ẽ. ille adcu¬
ius baptismum omnes modo con¬
currunt Respondit et dixit
Non potest homo accipere quicquam
VIsi ei fuerit datum decaelo. Vos
mihitestimonium ꝑhibetis quod dixe¬
rim nonsum egoxp̃s. Nisi me testimo¬
niocredatis Scitote me non eẽ
xp̃m sed illum et illius baptismum
eẽ. In quore missio ẽ. peccatorum
et sp̃s sc̃sdatur non meum in quo
tantum modo penitertia dabatur
et fides ineum de quo querimoniam
onhabetis. Non potest homo
aliquid accipere Nisi fuerit illi
datum de caelo Ministerium ac¬
cepi quod mihidatum fuit decȩlo

Expanded text:
ventum sit ad ipsum Joannem, ut ventum sit ad ipsum Joannem, ut solveret quaestionem quam habuerunt discipuli ejus cum Judaeis de discretione inter baptismum Christi et baptismum Joannis, et dixerunt ei: Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, ecce hic baptizat et omnes veniunt ad eum. Quasi indignantes quod pluriores venissent ad baptismum Christi dixerunt: Omnes veniunt ad eum et te dimittunt, dum tuo baptismo baptizatus est ille, ad cujus baptismum omnes modo convenerunt. Respondit et dixit: Non potest homo accipere quidquam, nisi ei fuerit datum de coelo. Vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim: Ego non sum Christus. Si meo testimonio credatis, scitote me non esse Christum; sed illum et illius baptismum esse, in quo remissio est peccatorum, et Spiritus sanctus datur, non meum in quo tantummodo poenitentia dabatur, et fides in eum de quo querimoniam nunc habetis. Non potest homo aliquid accipere, nisi fuerit illi datum de coelo. Ministerium accepi quod mihi datum fuit de coelo;