comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictis factis q signa ñ omnib
patent et eanonnulli minꝰ di¬
ligenter nuusq sobrie inter¬
pretando asserunt pletumq
ꝑ salute ꝑnitiem ⁊ ꝓcognitio¬
ne ueritatis errorem. Inter q̃
illud est sacramentum qd̃ scͥp¬
tum est dominũ hora diei sex¬
ta uenisse ad puteum iacob.
fessumq ab itinere resedisse. a
muliere samaritana potum
petisse ⁊ cetera que in eodẽ lo
co discutienda et ꝑtractanda
dicunt᷑. De quare id pumumte¬
nendum est quod mominib se¬
turis sumina ugilantia custo¬
diri oportet ut secundum fidẽ
sit sacramenti diuini expositio
Hora gͥ diei sexta uenit ad pute¬
um dominus nr̃. yideo in putto
tenebrosam ꝓfunditatem. Am¬
moneo gͦ intelligere mundibai¬
uis infunas partes idest term¬
nas quo uenit dominus hora
sexta. idest sexta etate geners
humani tanqͣm senectute ut¬
teris hominis quo iubem᷑ exiu
et indui nouo qui scd̃m deum
creatus est. Nam sexta etas se¬
nectus ẽ. Ueteris itaq homins¬

Expanded text:
dictis factisque signata, non hominibus patent, et ea nonnulli minus diligenter minusque sobrie interpretando, asserunt plerumque pro salute perniciem, et pro cognitione veritatis errorem. Hincque illud est sacramentum, quod scriptum est, Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum petisse, et caetera quae in eodem loco scripta discutienda et pertractanda dicuntur. De qua re id primum tenendum, quod in omnibus Scripturis summa vigilantia custodire oportet, ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo tenebrosam profunditatem, admoneor ergo intelligere mundi hujus infimas partes , id est, terrenas, quo venit Jesus hora sexta, id est, sexta aetate generis humani, tanquam in senectute veteris hominis, quo jubemur exui ut induamur novo, qui secundum Deum creatus est. Nam sexta aetas senectus e
Abbreviated transcription (Latin):
non est prudentia. non est con¬
silium contra dominum. Seqͥt᷑
enim. Ihe autem inclinans se
deorsum: digito scribebat in t̾ra.
ꝑhoc quod se dominus inclia¬
uit. humilitatem assumpte
humanitatis ostendit. Pdigi¬
tum qui coniunctiomibꝰ articło¬
rum compositus atq idõcetis
membris flexibilior est subtili¬
tas discretionis exprimit᷑ ꝑter
quod bonarum uel malaꝵ acti¬
onum solet reddere fructus. Ex¬
ut de adultem sententiã ferret
non statim udicat s priꝰ inclinas¬
⁊ digito interram scribit. Ac sic
demum illis obnixe insistentib
indicat ut nos exemplo typice
moneat quatinus cumquelibet
mala proximoꝵ conspicimꝰ non
statim ea temere rep̃hendendo
dampnemꝰ: sed priꝰ ad nr̃i cordis
conscientiam humilit̃ conu̾si
digito discretionis ea sollicite
disquiramꝰ. et utrum sint ea ope¬
ra deo placentia an displicẽta
diligenti meditatione inuestige¬
mus. Temerarium ẽ enim uidi¬
care de errantib alienis si adhͨ
reprehenderis ꝓpriis. Hinc apłs

Expanded text:
consilium contra Dominum. Sequitur enim: Jesus autem inclinavit se deorsum, et digito scribebat in terra. Per hoc quod se Dominus inclinavit, humilitatem assumptae humanitatis ostendit. Per digitum qui conjunctionibus articulorum compositus, atque ideo caeteris membris flexibilior est, sublimitas discrquod vel bonarum vel malarum actionum solet reddere fructus, ut de adultera sententiam ferret; non statim judicat, sed prius inclinans se, in terra scribit, ac sic demum illis obnixe insistentibus judicat, ut nos hoc exemplo typice moneat, quatenus cum ipsi mala proximorum conspicimus, non statim ea temere reprehendendo damnemus; sed prius ad nostri cordis conscientiam humiliter conversi, digito discretionis ea sollicite disquiramus, utrum sint opera Deo placentia an displicentia, sicque diligenti meditatione investigemus. Temerarium est enim judicare de erratibus alienis, si adhuc reprehenderis propriis. Hinc et Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tum est inquit cum leuaret ma¬
nus moyses preualebat isrłuͥ
autem submiserat manꝰ inua¬
lescebat amalech. Bellum xp̃i¬
anis indictum hoc exemplo mon¬
stratur et bellieffectus orationiꝰ
instantia aꝑitur. Orat enĩ moy¬
ses et uincit: cessat et uincit᷑.
Didicit xp̃ianus quid gerat. in¬
uenit quid fugiat. Didicit inꝙͣ
unde aut uincatur aut uin-¬
randum sit quia et prelatior¬
hostis est: et ꝓseip̃õ non ꝓ alte
hominem et ꝓ aliis orando pug¬
hostem uincere noluit dũ oran¬
do cessauit. Et tamen in moyse
corpus deficiebat ñ uoluntaᷤ
aliquando cessabat. Si gͦ fragi¬
litatis causa in moyse excusa¬
ri non potuit: quemaclmodũ
innobis uoluntas poterit excu¬

Expanded text:
tum est, inquit, cum leuabat manus Moyses, praeualebat Israel: ubi autem submiserat manus, inualescebat Amalech. et anis indictum hoc exemplo monstratur, et belli effectus orationis instantia aperitur. Orat enim Moyses et vincit, cessat et vincitur. Didicit Christianus, quid egerat, invenit quid fugiat; didicit, inquam, unde aut vincatur, aut vinra hominem, et pro als indictum hoc exemplo monstratur, et belli effectus orationis hominem, et pro aliis orando pugvincere nolit, dum orando cessavit. Et tamen in Moyse corpus deficiebat, non voluntas aliquando cessabat. Si ergo fragilitatis causa in Moyse excusari non potuit, quemadmodum in nobis voluntas poterit excu
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ s ip̃i cognouimus ⁊ scimꝰ
qͥa hic ẽ uere saluator mundi. Pri¬
Sic agitur hodie cum eis qui foriᷤ
sunt et nondum sunt xp̃iam
tamqͣm ab illa muliere. hoc est
eccłia annuntiante adxp̃m ue¬
niunt et credunt ꝑ istam famã
Manet apudeos biduo hoc est
dat illis duo precepta caritats
Et multo plures credunt in eũ
firmiꝰ qm̃ ip̃e uere ẽ saluator mund.¬

Expanded text:
credimus, sed ipsi cognovimus et scimus credimus, sed ipsi cognovimus et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Prisic agitur hodie cum eis qui foris sunt, et nondum sunt Christitanquam ab illa muliere, hoc est, Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, et credunt per istam famam. Manet apud eos biduo, hoc est dat illis duo praecepta charitatis. Et multo plures credunt in eum firmius, quoniam ipse vere est Salvator mund
Abbreviated transcription (Latin):
messis iam matura erat quo
prius missi sunt. discipłi ubi
ꝓpħe laborauerunt. S tamen
uidete quid dictum sit. sumul
runt sed gaudio pariter per¬
fruentur. mercedem simulac¬
cepturi sunt uitam eternam.
Ex ciuitate autem illa multi
crediderunt in eum ꝓpt̃ uer
bum mulieris testimoniũ phi¬
bentis quia dixit mͥ omnia q̃¬
cumq feci. Cum uenissent au¬
tem ad illum samaritani ro-¬
gauerunt ut apũdeos mane̾t.
et mansit ibi duos dies et mul¬
to plures crediderunt ꝓpt ser¬
monem eius et mulieri dice
bant. quia iam non ppter tuã
loquelam credimꝰ ip̃i enĩ au¬
diuimꝰ et scimus quia hic est
uere saluator mundr. Et hoc
paululum anumaduertendrimẽ
quia loctio terminata ẽ. Mulier
pͥma nuntiauit et ad mulierste¬
stimonium crediderunt sama¬
ritani et rogauerunt eum ut
apud eos maneret et mansit
bi biduo et plures crediderunt.
Et cum credidissent dicebãt mu¬
lieri ñ iam ꝓpt̃ uerbum tuum

Expanded text:
messis jam matura erat, quo messis jam matura erat, quo prius missi sunt discipuli, ubi prophetae laboraverunt. Sed tamen videte quid dictum sit, « At simul runt, sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternam. « Ex civitate autem illa multi crediderunt in eum Samarbum mulieris testimonium perhibentis, Quia dixit mihi omnia quaecunque feci. Cum venissent autem ad illum Samaritani, rogaverunt ut apud eos maneret; et mansit ibi duos dies; et multo plures crediderunt propter sermonem ejus; et mulieri diceam non propter tuam loquelam credimus, ipsi enim audivimus et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier prima nuntiavit, et ad mulieris testimonium crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret; et mansit ibi biduo, et plures crediderunt. Et cum credidissent, dicebant mulieri: Non jam propter verbum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerat. scio quia messras ue¬
nit: Iam illa mulier fructus
maturus erat et erant albe mes¬
ses et falces querebant. Misi uͦ
metere quod uos non semina¬
stis. Alii seminauerunt: et uos
in eorum labores introistis. Qui
laborauerunt: Ip̃e abraham ysa¬
ac et iacob. Legite labores illoꝵ.
In omnib enim laborib ꝓpħia
ses et ceteri patriarche multa
seminabant. Ergo iam inuidea
messis parata erat. Merito ibi
tanqͣm matura seges fuit qͣndo
tot milia hominum precia rer̃
suaꝵ afferebant et ad pedes apło¬
rum ponentes expeditis hume¬
ris a sarcinis secularib xp̃m do¬
minum sequebantur. Uere ma¬
tura messis. Quid inde factũ est:
De ip̃a messe eiecta sunt pauca
grana et seminauerunt orbem
terrarum et surgit alia messis
que infine scł̃i metenda ẽ. Ad
istam gͦ messem non apłi sed
angłi mittuntur. Messores in¬
quit angłi sunt. Ista gͦ messis
crescit inter zianiam ⁊ expec¬
tat purgari in finem. Illa uero

Expanded text:
pervenerat, « Scio quia Messias vepervenerat, « Scio quia Messias venit? » Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. « Misi vos metere quod non seminastis. Alii seminaverunt, et vos in eorum labores introistis. » Quid laboraverunt ipse Abraham, Isaac et Jacob? Legite labores eorum. In omnibus enim laboribus prophses et caeteri patriarchae, et oseminabant. Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot millia hominum pretia rerum suarum afferebant, et ad pedes apostolorum ponentes , expeditis humeris a sarcinis saecularibus, Christum Dominum sequebantur. Vere matura messis. Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum; et surgit alia messis, quae in finem saeculi metenda est. Ad istam ergo messem non apostoli, sed angeli mittuntur. Messores inquit angeli sunt. Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. Illa vero
Abbreviated transcription (Latin):
ea operaret᷑. et fidem eius bibẽt.¬
⁊ eam in corpus suum traiceret.
Corpus enim eiꝰ est eccl̃ia. Ergo
inquit ip̃e cỹbus meus ẽ ut fa¬
ciam uoluntatemeiꝰ qui me
misit. Nonne uos dicitis quod
adhuc quatuor menses sunt ⁊
messis uenit: In opus feruebat
et oꝑarios mittere disponebat.
uos quatuor menses computa¬
tis ad messem ego uob aliam
messem albam ⁊ paratam ostẽ¬
do. Ecce dico uobis. Leuate ocłos
sores missurus est. In hoc enimẽ
uerbum
uerum qͥa aliꝰ
ẽ qui semui¬
nat et alius
iͭ ⁊ qͥ seminat
simul gau de
Ego misi uos metere. quod uos
non laborastii. Alii iaborauerũt:
et uos in labores eoꝵ introistis.
Nam ubi iam laboratum erat
utiq seminatum erat. Et qd̃ se¬
minatum erat iam maturum
factum et falcem et trituram de¬
siderabat. Quo gͦ erarit messores
mittendi: lbi iam ꝓph̃e predica¬
uerunt: ip̃i enim seminatores
fuerunt. Nam sup̃i non semina¬
tores unde ad illam nulierem

Expanded text:
ea operaretur, et fidem ejus biberet, etea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret. Corpus enim ejus est Ecclesia. Ergo, inquit, ipse est cibus meus ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculossores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius t, ut qui seminat simul gaudEgo misi vos metere, quod vos non laborastis. Alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis. » Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum factum falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam prophetae praedicaverunt. Ipsi enim seminatores fuerunt. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
re abiecto. Cucurrit ad cuutatẽ
et dicit illis hominib. uenite
⁊ uidete hominem. qui dixit iͥ
omnia quecumq feci. Sedetẽp¬
tun ne illi quasi iam irascerent᷑
et inlignarentur et perquirerẽt
addidit. Numquid ip̃e est xp̃c¬
hxierunt de cuutate et ueniebãt
ad eum: et rogabant eum disci¬
puli dicentes. Rabbi: manduca.
Ierant enimemere cybos: et ue¬
nerunt. Ille autem dixit. Egocy¬
bum habeo manducare: quem
uos nescitis. Dicebant gͦ discipłi
aclinuicem. Numquid aliquid
attulit ei manducare: Quidmi¬
rum si mulier illa ñ intelligebat
aquam: Ecce discipłi non intelli¬
gebanit escam: Audiuit autẽ
ogitationes illorum ⁊ iam in¬
struit ut magister non ꝑ crrcu¬
itum sicut illam cuiꝰ ad huc ui¬
rum requirebat. s iam aperte.
Meus inquit cybus ẽ ut faciã
uoluntatem eius qui me misit.
Ergo et potus ip̃e erat inilla mu¬
liere ut faceret uoluntatem eiꝰ
quicum misit ido dicebat. sitio
damͥ bibere scilicet ut fidem in

Expanded text:
re abjecto, cucurrit ad civitatem. re abjecto, cucurrit ad civitatem. Et dicit illis hominibus: Venite et videteomnia quaecunque feci. » Pedetentim, ne illi quasi irascerentur et indignarentur, et perquirerent, addidit: « Nunquid ipse est CExierunt de civitate, et veniebant ad eum, et rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim emere cibos, et venerant. Ille autem dixit: Ego cibum habeo manducare, quem vos nescitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? Ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes eorum, et jam instruit ut magister, non per circuitum, sicut illam, cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte. Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Ergo et potus ipse erat in illa muliere ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: Sitio, da mihi bibere, scilicet, ut fidem in
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatur in fide: et regit᷑ bene
iuctoria. Postea quam audunt
hoc ego sum qui loquortecum:
iam ultra quid diceret quando
xp̃c dominus manifestare se uo¬
luit mulieri cui dixerat crede
michi. Et continuo uenerunt
discipłi: et mirabantur qͥa cũ
muliere loquebatur. Qura que¬
rebat ꝑditam qui uenerat q̃ re¬
re quod ꝑierat. hoc illi mirabã¬
tur. Bonum enim mirabant᷑:
non malum suspicabant᷑. Ne¬
mo tamen dixit quid queris.
aut quid loqueris cum ea. Reli¬
quit gͦ hydriam suã mulierꝰ.¬
Audito ego sum qui loquor tecũ
et recepto incorde xp̃o dño: quid
faceret nisiiam hylriam dunit¬
teret et euuangłizare curreret:
Proiecit cupiditatem et ꝓpera¬
uit annuntiare ueritatẽm. hy¬
dria uas erat unde aqua haurie¬
batur greco nomine appellat
hydria: qm̃ grece aqua hydor
dicitur tamqͣm uas aquaꝵ di¬
ceret᷑. Oroiecit gͦ hydriam que
non iam usui s oneri fuit. Au¬
da quippe desiderabat aqua illa
satiari ut annuntiaret xp̃m one¬

Expanded text:
ordinatur in fide, et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc: Ego sum, qui loquor tecum; jam ultra quid diceret, quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat: Crede mihi? Et continuo venerunt discipuli, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod perierat , hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantur, non malum suspicabantur. Nemo tamen dixit: Quia quaeris, aut quia loqueris cum illa? Reliquit ergo hydriam suam mulierAudito, « Ego sum qui loquor tecum, » et recepto in corde Christo Domino, quid faceret, nisi jam hydriam dimitteret et evangelizare curreret? Projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Hydria vas erat unde aqua hauriebatur, Graeco nomine appellatam Graece aqua ὕδωρ dicitur; tanquam si aquarium diceretur. Projicit ergo hydriam, quae non jam usui, sed oneri fuit. Avida quippe desiderabat aqua illa satiari, ut nuntiaret Christum. One
Abbreviated transcription (Latin):
quia corporeum est templum.
Nos adoramus quod scimꝰ uos ado¬
ratis quod nescitis quia salꝰ ex
uideis ẽ. Multum dedit iudeis
s nolustos reprobos accipere pa
est xp̃c copularent᷑. Unus enim
paries aiudeis. unus agentib
Longe a se isti parietes s donec
quod scimus. Ex ꝑsona quidem
iudeoꝵ dictum est sed non om¬
apłi. quales fuerunt illi om̃s
scĩ qui omnia sua uendidere
et precia rerum suaꝵ ad pedes
apłoꝵ posuerunt. Non reppulit
enim d̾s plebem suam quam p̃¬
sciuit. Dicit ei mulier. Scio quia

Expanded text:
quia corporeum est templum. quia corporeum est templum. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis; sed noli istos reprobos accipere. Paest Christus, copularentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes distabant, donec quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omprophetae, quales fuerunt illi omnes sancti qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praesciit . Audivit hoc mulier ista
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier crede mͥ uenit enim eccle
sia sicut dictum est incanticis
canticorum dilectus meus loqͥ¬
amica mea sponsa mea. colum¬
ba mea. immatulata mea. et
ueni. Iam enim hyems transit.
aduenit. uox turturis audita ẽ
interra nr̃a. Merito iamp̃sente
uro audit mulier crede michi.
iam enim est inte qui credat
quia presens est uir tuus. Cepi¬
sti adesse intellectu. quando me
ꝓph̃am appellasti. Mulier cre¬
de michi quia nisi credideris ñ
intelligis. Ergo mulier crede mͥ:
quia ueniet hora quando neq
in monte hoc neq iniherosolimiᷤ
adorabitis prẽm. yos adoratis qd̃
nescitis. nos adoramus qd̃ scimꝰ
quia salus ex uideis ẽ. Sed uenit
hora et nunc est. Que ergo hora:
Quando ueri adoratores adorabt̃
patrem in sp̃u et ueritate: ñ in
monte isto non ur templo sedi
spũ et ueritate Sp̃c est ds. Si corpꝰ
eẽt ds oportebat eum adorari in
monte. quia corporeus est mons.
Oportebat eum adorari in tẽplo

Expanded text:
Mulier, crede mihi. Credit enim EcclMulier, crede mihi. Credit enim Ecclsia, sicut dictum est in Canticis canticorum: Dilectus meus loquamica mea, sponsa mea, columba mea, immaculata mea, et veni: jam enim hiems transiit,advenit, vox turturis audita est in terra nostra . Merito jam praesente viro audit: Mulier crede mihi, jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi, quia nisi credideritis, non intelligetis: Ergo mulier crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratinescitis, nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judaeis est. Sed venit hora et nunc est. » Quae ergo hora? « Quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. » Non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia coroportebat eum adorari in templo,
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾at inter samaritanos ⁊ uideg
quia uidei in templo a salomor.
fabricato adorabant dominum
samaritani longe inde positiũ
ineo adorabant. Ex eo iudei meli¬
ores ẽẽ letabantur: quia in ten¬
plo adorabant dm̃. Non enĩ con¬
tunt᷑ uidei samaritanis: quia
dicebant. Quomͦ uos letaminri
ideo nos uob̃ meliores ẽẽ phibetĩ
quia templum habetis quod nes
non habemus: Numquid pr̃s
nr̃i qui deo placuerunt in tem¬
plo adorauerunt:. Nonne misl
monte adorauerunt ubi nos ll¬
sumꝰ: Melius ergo nos inquiit
in hoc monte dmn rogainus ubi
patres nr̃i rogauerunt. Conten¬
debant utriq ignari quia uitl
non habentes illi ꝓ templo isi
ꝓ monte inflammabantur adl¬
sus inuicem. Dñs tamen mͣ do̾¬
cet muliertm tamq̃in cuĩ ue
ciperit presens ẽẽ. Dicit ei mulier
Domine uideo quia ꝓpha es tu.
patres nr̃i in monte hoc adoraue¬
runt. Et uos dicitis. quia iheroso¬
limis adorare oportet. Dicit euħ̃e.

Expanded text:
fuerat inter Samaritanos et Judaeos, fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Dominum. Samaritani, longe inde positi, non in eo adorabant. Ex eo Judaei meliores esse laetabantur, quia in templo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis, quia dicebant: Quomodo vos laetatis, et ideo vos nobis meliores esse perhibetis, quia templum habetis, quod nos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos inquiunt in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia, virum non habentes, illi pro templo, isti pro monte inflabantur adversus invicem. Dominus tamen modo docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse. « Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Jerosolymis adorare oportet. Dicit ei Jesus:
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatem quam sibi hoies
de tenebrosa profunditate cuiꝰ
ymaginem puteus gerit hoc ẽ
de terrena conuersatione hau
eius appetitum mardescunt. si¬
cut de aqua illa quibiberit siti¬
et iterum. Oportebat autem ut
xp̃o credens scl̃o renuntiaret.
et relicta hydria cupiditatem
secularem se reliquisse monstͣ¬
ret. non solum corde credens ad
iusticiam s etiam ad salutem.
cit ei mulier. Domine uideo qͥ a
ꝓpha es tu. Cepit ueuire uir ñ¬
dum plene uenit quia ꝓph̃am
dominum putarat. Erat quidẽ
et ꝓpħa. Nam de seip̃o ait. Non
est ꝓph̾a sine honore nisi in pa¬
ta sua. Itẽ de illo dictum est ad
moysen. Prophameis suscitabo
de fratrib eoꝵ similem tui. Simi¬
lem scilicet ad formam carnis
non ademinentiam maiestates
Ergo inuenimꝰ dominum iħm
dictum ꝑ ꝓpham. Proinde iam
ñ multũ errat mulier ista uidn
iurum adulterum excludere qi¬
cipit inquirere quod illam sole¬
bat mouere. Contentio quippi

Expanded text:
cupiditatem: quia sibi homines cupiditatem: quia sibi homines de tenebrosa profunditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est de terrena, conversatione haurejus appetitum inardescunt, sicut de aqua illa qui biberit sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse monstraret, non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem pcit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit; prophetam Dominum putabat: erat quidem propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen: Prophde fratribus eorum similem tui . » Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam. Proinde jam non multum errat mulier ista. « Vivirum adulterum excludere, qucipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe
Abbreviated transcription (Latin):
hanc aquam ut non sitiam. ne¬
q ueniam huc haurire: quarta.
non habeo uirum. quinta uid̾o
quia ꝓph̃a es tu. patres nostri
inmonte hoc adorauerunt. Nã
istaresponsio est carnalis car¬
nalib enuim datus fuat locus
terrenus ubi orarent. Sp̃uales
autem sp̃u ⁊ ueritate oraturos¬
ẽẽ dominꝰ dixit quod postea qͣm
locutus est sexta mulieris respõ¬
sio xp̃m fatetur omniũ iustoꝵ
ẽẽ doctorem. Dicit enim Scio qͥa
messias uenit qui dicitur xp̃c.
Cum gͦ uenerit ille nob̃ annũ¬
tiabit omnia. Sed adhuc errat
quia eum quem uenturũ sꝑat
uenisse non uidet uerumptam̃
misccłia domini nunc error iste
tamqͣm adulter expellitur. Dic̃
s statim relicta hydria sua abiit
in ciuitatem festinans ut euuͣ¬
głium ⁊ domini aduentum nõ
tantum crederet. s etiam predi¬
caret. Nec hoc quod relicta hyd̾a
discessit negligenter pretereun¬
dum est. Hẏdria enim fortasse a¬
morem scłi huiꝰ significat idẽ

Expanded text:
hanc aquam, ut neque sitiam, nehanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Quarta: Non habeo virum. Quinta: Video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt. Nam ista responsio carnalis est; carnalibus enim datus fuerat locus terrenus, ubi orarent: spiritales autem spiritu et veritate oraturos Dominus dixerat; quia posteaquam locutus est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem. Dicit enim: Scio, quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit, ipse nobis annuntiabit omnia. Sed adhuc errat, quia eum quem venturum sperat, venisse non videt; verumtamen misericordia Domini nunc error iste tanquam adulter expellitur. Dicitsed statim, relicta hydria sua, abiit in civitatem festinans, ut Evangelium et Domini adventum non tantum crederet, sed etiam praedicaret. Nec hoc, quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est: hydria enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
est idest interitus et se pietate sub¬
icit dõ et intelligit dõhomo que
sp̃ualiter dicuntur. Cum autem
in anua dominatur. adulter ẽ.
Ucca ergo inquit uirum tuum
idest sp̃m qui est inte quo potest
homo intelligere sp̃ualia. Sieum
lux ueritatis illustret ip̃e assit
cum loquor tibi. ut sp̃ualem aqͣm
possis accipere. Et cumilla diceret
dixisti quinq enim uiros habui¬
ltl id est quinq sensus carnis: in
pͥma etate rexerunt te et nunc
quem habes non est tuus uir.
qua non est inrte sp̃c̃ qui intelli¬
gait dm̃ cum quo legitimum po
de conubium sed error potus
dminatur qui te adulterina
dontaminatione coreumpit.
Et fortasse ut intelligentib in¬
mine significauerit pt᷑ quinq
carnales responsiones ista muli¬
er sexta responsione nominat.
Tu cum udeus sis: quomͦ a me bi¬
bere petis: Secunda. dñe neq in
quo haurias habes et puteus al¬
tus est. tercia: domine da michi

Expanded text:
est, id est intentus, et se pietate subest, id est intentus, et se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritualiter dicuntur; cum autem in anima dominatur, adulter est. « Voca ergo inquit virum tuum, » id est spiritum, qui est in te, quo potest homo intelligere spiritualia. Si eum lux veritatis illustret, et ipse adsit, colloquar tibi, ut spiritualem aquam possis accipere. Et cum illa, « non « dixisti, quinque enim viros habuisti, » id est quinque sensus carnis in prima aetate rexerunt te, « et nunc quem habes, non est tuus vir, » quia non est in te spiritus qui intelligat Deum, cum quo legitimum potes habere connubium, sed error diaboli potius dominatur, qui te adulterina contaminatione corrumpit. Et fortasse intelligentibus inmine significari, post quinque carnales responsiones ista mulier sexta responsione nominat Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis? Secunda: Domine, neque in quo haurias, habes, et puteus altus est. Tertia: Domine, da mihi
Abbreviated transcription (Latin):
corporeis sensib subdita ẽ seduct¬
bum diuinum habet legitinum
uirum cui copulata et inherens
cum et ip̃e spiritus hominis hesert
tionis timore ꝑfruitur ut artt
apls. Quis nos separare poterita
caritate xp̃i. Subauditur nulla
res. Sed qm̃ illa mulier erroiete¬
nebatur que significabat fmin¬
titudinem seculi uanis suꝑstici¬
onib subiugari pt tempora illa
quinq carnalium sensuumqͥh
prima etas ut diximus regitur
non eam uerbum dĩ acceꝑat in
coniugium: sed complexu adiste¬
rino diabolus eam obtinebat ta¬
q illi dominus dicit. uidens ean
ẽẽ carnalem idest carnaliter sa¬
pere uade uoca uirum tuum÷
ueni huc. idest remout te ab al¬
fectione carnali in qͣ n̾e constitl¬
ta es unde non potes intelligere
Est enumanime quasi maritis
quodammꝰ sp̃c hominis qui ani¬
malem affectionem tamqͣm
biliter datur s sp̃c hominis de
deisunt nemoscit: nisi sp̃c dei.
hic ergo sp̃c hominis cump̃sens

Expanded text:
corporeis sensibus subdita est, sed Verbum divinum habet legitimum virum, cui copulata et inhaerens, cum et ipse Spiritus hominis haeserit rationis timore perfruitur, ut ait Apostolus: « Quis nos separare poterit a charitate Christi ? » subauditur, nulla res. Sed quoniam illa mulier errore tenebatur, quae significabat multitudinem saeculi variis superstitionibus subjugari, post tempora illa quinque carnalium sensuum quibus prima aetas ut diximus regitur, non ea verbum Dei acceperat in conjugium, sed complexu adulterino diabolus eam obtinebat. Itaque illi Dominus dicit, videns eam esse carnalem, id est carnaliter sapere: « Vade, voca virum tuum, et veni huc, » id est remove te ab affectione carnali, in qua nunc constituta es, unde non potes intelligere Est enim animae quasi maritus quodammodo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam biliter datur, sed spiritus hominis, de Dei sunt nemo scit, nisi Spiritus Dei. » Hic ergo spiritus hominis cum praesens
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrabit. Cum ille uenerit
montem spernet. et templũ euer¬
ter. Docebit nos ille omnia ut in
rare. Sciebat quis eampossit do¬
cere. s iam docentem nondum
agnoscebat. Iam ergo digna erat
cui manifestaretur. Messias au
tem unctus ẽ unctus latine gre¬
ce xp̃c est hebraice messias ẽ.
Ergo dicit ei mulier. Scio quia
messias uenit: qui dicit᷑ xp̃c.¬

Expanded text:
dimus; cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet. Docebit nos iste omnia, ut inrare. Sciebat, quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat, cui manifetem unctus est. Unctus Latine, Graece χρίστος est, Hebraice Messias est. « Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias venit, qui dicitur C
Abbreviated transcription (Latin):
quod in quo p̃dio
erat fons iacobad
dereliquerat. Quod prediumñ
tamioseph qͣm xp̃o arbitror dere¬
lictum. euiꝰ figuram sc̃s ioseph
patriarcha portauit quẽ uere
sol ãdorat ⁊ luna et om̃s stelle
benedicunt. Eo hoc precdiũ id̃o
uenit dñs ut samaritani qui he¬
reditatem sͥ patriarche isrł uẽ¬
dicare cupiebant agnoscerent
possessorem suum et conuerte¬
rentur ad xp̃m qui legitimus
patriarche heres est factus. Di¬
cit enim euuangłista. Iħc fa

Expanded text:
 in quo praedio erat fons Jacob, dereliquerat, quod non tam Joseph quam Christo arbitror derelictum, cujus figuram sanctus Joseph patriarcha portabat, quem vere sol adorat, et luna, omnes stellae, benedicunt. Ad hoc praedium ideo venit Dominus, ut Samaritani, qui haereditatem sibi patriarchae Israel vendicare cupiebant, agnoscerent possessorem suum, et converterentur ad Christum, quia legitimus patriarchae haeres sit factus. Dicit enim evangelista: Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
uicem. Si dixerit lapidanda ẽ hec
mulier uicta decretum moysi qͣi
predicabat deridebimus sicq eĩ
odiosum turbis a quib diligit᷑
faciemus. Siuero lapidari eam
ꝓhibuerit quasi legis adu̾sariũ
et fauctorem scelerum publice
comprehendemꝰ: et mortis sup¬
plicio condempnabimꝰ. S quid
potestatem diuinam: Sc̃ptum

Expanded text:
nvicem: Si dixerit, Lapidanda est haec nvicem: Si dixerit, Lapidanda est haec mulier juxta decretum Moysi, quaedicabat, deridebimus, sicque eum odiosum turbis a quibus diligitur faciemus. Si vero lapidari eam prohibuerit, quasi legis adversarium et fautorem scelerum publice comprehendemus, et mortis supplicio condemnabimus. Sed quid potestatem divinam? S
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽẽ meminerant. Multi
autem diximus quia plurimi
suꝑba mente salutem quamat¬
tulerat contempserunt. Unde
et intentissime audientib qͥd
contemptores fecerint.audia¬
mus. Aoducunt autem scribe
et pharisei mulierem in adulte¬
rio deprehensam. et statuerũt
eam in medio et dixerunt ei. sla
gister hec mulier mͦ deprehensa
est in adulterio. In lege autẽ moy¬
ses precepit nob huiusmodi la¬
pidare. Tu ergo quid dicis: O
captiosa ueneratio o simulatũ
uenenate mentis obsequium
o labia dolosa in corde et corde
loquentia. Interrogant ñ ut qd̃
rectum est discant. sed ut ueri¬
tati laq̃os nectãt. Sciebãt eñĩ idc̃¬
co uel maxime dominum a tͦbis
amari quia miscłiam predica¬
bat et pecc̃ores benignissime
suscipiebat. Itõq cuminuenis¬
sent mulierem in adulterio ex¬
ultabant inuenisse se tẽptandi
occasionem. Adduxerunt gͥ eam
ad dm̃. ꝑcunctantes quid de ex
fieri iuberet. Dicebant enim adui¬

Expanded text:
factum esse meminerant. Multi factum esse meminerant. Multi autem diximus, quia plurimi superba mente salutem quam attulerat contempserunt. Unde et intentissime audientibus, quid contemptores fecerint audiamus. Adducunt autem scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medier modo deprehensa est in adulterio. In lege autem Moyses praecepit nobis hujusmodi lapidare, tu ergo quid dicis? O captiosa veneratio! o simulatum venenatae mentis obsequium! o labia dolosa in corde, et dolum ex corde loquentia! Interrogant non ut quod rectum est discant, sed ut veritati laqueos nectant. Sciebant enim idcirco vel maxime Dominum a turbis amari quia misericordiam praedicabat, et peccatores benignissime suscipiebat: ideoque cum invenissent mulierem in adulterio, exsultabant invenisse se tentandi occasionem. Adduxerunt ergo eam ad Dominum percontantes quid de ea fieri juberet. Dicebant enim ad i
Abbreviated transcription (Latin):
mista. Suauis dominꝰ uniu̾sis:
et miserationes eius suꝑ omĩa
oꝑa eiꝰ. Olei quoq ꝑunctio fessi¬
ac dolentib membris solet affer¬
re leuamen. Et psalmista mise¬
rationes domini gratiosa laude
commnemorans qui ꝓpitiat᷑ in¬
quit omnib iniquitatib tuis
qui sanat omnes infirmitates
tuas. ꝑgebat gͦ dominus in mõ¬
tem oliuen: ibiq manebat ut
immo se ostenderet ẽẽ ip̃am
miscd̃iam scd̃m psalmiste uocẽ
d̾s inquit susceptor meus deus
meus miscł̃ia mea. Tempꝰ uero
umbra figurarum lux euuan¬
glice ueritatis mundo reuelan¬
da erat. Et omnisinquit popłs
uenit ad eum et sedens docebat
eos. Sessio domim humilitatẽ
incarnationis eiꝰ insinuat ꝑ qͣm
mundo subuenire dignatus est.
Domino gͦ in templo sedente oĩs
qͣm ꝑ susceptam humanitatẽ
uisibilem se hominib prebuit
ceperunt multi predicationẽ
eius audire et ineum credere
et tanto libentiꝰ quanto eum sibi
ꝑ assumptam carnem pximũ

Expanded text:
mista: Suavis Dominus universis, mista: Suavis Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus . Oleique perunctio fessis dolentibus membris solet afferre levamen. Et Psalmista miserationes Domini gratiosa laude commemorans: Qui propitiatur, inquit, omnibus inquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas . Pergebat ergo Dominus in montem Oliveti, ibique manebat, ut imo se ostenderet esse ipsam misericordiam, secundum Psalmistae vocem. Deus, inquit, susceptor meus es: Deus meus misericordia mea . Tempus vero umbra figurarum, lux evangelicae veritatis mundo revelanda erat. Et omnis, inquit, populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Sessio Domini humilitatem incarnationis ejus insinuat, per quam mundo subvenire dignatus est. Domino ergo in templo sedente, omnis quam per susceptam humanitatem, visibilem se hominibus praebuit, coeperunt multi praedicationem ejus audire, et in eum credere: et tanto libentius, quanto eum sibi per assumptam carnem proximum
Abbreviated transcription (Latin):
Perrexit ih̾c in montem oliueti:
et diluculo iterum uenit ĩtem¬
mꝰ conditor
et benignissimus
fecerat consuetudinem ut dieb
quidem in templo quõd erat ihe¬
rosolimis uerbum d̃i predicaret
signa et miracła ostenderet qͥb
se di filium eẽ declararet: sero
autem reuerteretur in bethani¬
am et apud amicum suum la¬
zarum sororesq eius martham
et mariam noctib hospitaret᷑
sicq iterum diluculo adsimile
predicationis opus iherosolim̃a
reuerteretur. Secundum hunc
gͥ consuetum morem s̃ cum tota
die in die festo scenophegie idest
tabernaculoꝵ intemplo predicas¬
set uesperascente iam die sicut
asserit sc̃s eiuianglista ꝑrexit s
montem oliueti et inde rursꝰ di¬
lucło uenit intemplum. Mysti¬
ce mons oliueri sublimitatem
dominice pietatis ac miscdie de¬
signat. Quod et ip̃o satis uocabło
sed̾ia nomen trahit. Oleos namq
grete latine misc̃ia dicitur. Na¬
tura quoq olei mysterio aptissi¬
monstrat miscd̃ie di. Se qua ꝑsal¬

Expanded text:
ontem Oliveti, et diluculo iterum venit in tem conditor et benignissimus fecerat consuetudinem, ut in diebus quidem in templo quod Hierosolymis erat verbum Dei praedicaret, signa et miracula ostenderet, quibus se Dei esse Filium declararet: sero autem reverteretur in Bethaniam: et apud amicum suum Lazarum, sororesque ejus Mariam et Martham, noctibus hospitaretur: sicque interdum diluculo ad simile praedicationis opus Hierosolymam reverteretur. Secundum hunc igitur sibi consuetum morem, cum tota die in die festo Scenopegiae, id est, Tabernaculorum, in templo praedicasset: vesperante jam die, sicut asserit sanctus evangelista, perrexit in montem Oliveti, et inde rursum diluculo venit in templum. Mystice, mons Oliveti sublimitatem dominicae pietatis ac misericordiae designat, quod in ipso satis claret sericordia nomen trahit, ἔλεος namque Graece, Latine misericordia dicitur. Natura quoque olei mysterio aptissionstrat misericordiae. De qua Psal
Abbreviated transcription (Latin):
um quo perducit. Amastis fũ¬
damentum culmen attendite
et ex ista humilitate. aliam cel¬
situdinem querite. fides enim
humilitatem habet. cognitio
et immortalitas et eternitas ñ
habet humilitatem: secd ex cel

Expanded text:
 quo perducit. Amastis fundamentum, culmen attendite, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaerite. Fides enim humilitatem habet. Cognitio, et immortalitas, et aeternitas non habet humilitatem, sed ex cel
Abbreviated transcription (Latin):
donec ueniret adaꝑienda singu¬
lorum gazophylacia mysterioꝵ
ligerent que latebant. sicut euu¬
gelista ait. Tunc aperuit illis sen¬
sum: ut intelligerent scͥpturas.
Deniq quid sequatur audiamꝰ.
Hemo apprehendit eum: quia
necdum uenerat hora eꝰ Scilicet
omnia dispositionis suc omnia
uoluntatis sue quia qui uolun¬
tate natus ẽ. uoluntate et pasues
mund̾ non redimeretur. Aganꝰ
itaq et gr̃as potestati diuinitais
et miserationi infirmitatis eus
de occulta potentia quam uidei
non nouerant. unde illis mͦ duti
est. neq me nostis neq patrem
meum. et de carne suscepta quã
udei nouerant et cuiꝰ patriam
sciebant. unde illis alio loco dix
et me scitis et unde sim scitis u
trumq nouerimus in xp̃o ⁊ unde
equalis sit patri. et unde illo
maior ẽ pater. Illud uerbum est
illud caro. illud ds est. illud homi
sed unus xp̃c deus et homo. Bo¬

Expanded text:
donec veniret ad aperienda singudonec veniret ad aperienda singulorum gazophylacia mysterioruligerent quae latebant, sicut evangelista ait: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Denique quid sequitur? Nemo apprehendit eum, quia necdum venerat hora ejus. Scilicet omnia dispositionis suae, omnia voluntatis suae. Quia qui voluntate natus est, voluntate et passus mundus non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis et miserationi infirmitatis ejus, de occulta potentia quam Judaei non noverant; unde illis modo dictum est: Neque me nostis, neque Patrem meum ; et de carne suscepta, quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant; uEt me nostis, et unde sim scitis . Utrumque noverimus in Christo, et unde aequalis est Patri, et unde illo major est Pater. Illud Verbum est, illud caro: illud Deus est, illud homo; sed unus Christus, Deus et homo. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
et non cognouistis me: Phylippe
qui uidet me: uidet et patrem.
Si dissimilis ẽẽt filius patri. nũ¬
quid diceret discipłis sius qͥ iudet
ine uidet et patrem. Nlumqͥo dicẽt
iudeis sime sciretis et patre meũ
sciretis: Hec uerba locutus ẽ ihx
ingazophilatio docens in tẽplo.
Magna fidutia sine timore. Non
enuim pateretur si nollet qͥa nec¬
nasceretur sinollet. Quĩd est quõd
hec uerbaih̃c ingazophilatio do¬
cens in templo locutus ẽ: Gazo¬
philatium ẽ: ubi thesauri con¬
duntur. Iħ̃x in gazophylatio loq̃¬
batur udeis: dum inꝑabolis lo¬
cittus ẽ turbis. Nam garophy¬
lacium fuit xp̃c in quo omĩa
latuerunt myst̾i̾a tunc aꝑien¬
da dum ip̃e qui latuit in littã
loquebatur non in prouerbiis
s palam omnia fidelib suis e¬
narrans. Nam et gazophylacia
adherebant templo quia ip̃e xp̃c
templum est de quo ip̃e ait.Sol¬
uite templum hoc cui omnia
mysteria ueteris legis adherebãt
et ad eum omnia respiciebant.

Expanded text:
et non cognovistis me? Philippe, et non cognovistis me? Philippe, qui videt me, videt et Patrem . Si dissimilis esset Filius Patri, nunquid diceret discipulis suis, Qui me videt, videt et Patrem? Nunquid diceret Judaeis, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis? Haec verba locutus est Jesus in Gazophylacio, docens in templo. Magna fiducia, sine timore: non ennasceretur, si nollet. » Quid est quod haec verba Jesus in gazophylacio docens in templo locutus est? Gazophylacium locus est ubi thesauri conduntur. Jesus in gazophylacio loquebatur Judaeis, dum in parabolis locutus est turbis. Nam gazophylacium fuit Christus, in quo omnia latuerunt mysteria tunc aperienda, dum ipse, qui latuit in littera, loquebatur, non in proverbiis, sed palam omnia fidelibus suis enarrans. Nam et gazophylacia adhaerebant templo, quia ipse Christus templum est, de quo ipse ait: Solvite templum hoc , cui omnia mysteria veteris legis adhaerebant, et ad eum omnia respiciebant,
Abbreviated transcription (Latin):
homines enim de his reb quã
certas habent aliquando increpa¬
tione dubitant. idest uerbumdu¬
bitationis ponunt: cum corde ñ
dubitant uelut si indigneris ser¬
uo tuo et dicas contempns me.
considera. forsitan dominus tuus
sum. Huic et apłs ad quosdã con¬
temptores suos loquens ait. Pu¬
to autem et ego sp̃m dei habeo.
Quod dicit puto dubitare uidet᷑
s ille increpabait non dubitabat.
Et dominus xp̃c alio loco inere¬
pans infidelitatem futuroꝵ gene¬
ris humani cum uenerit inquit
filius hominis putas inueniet
fidem interra: Scit ergo omnia
ꝑ quem fasta sunt omnia et ta¬
men dubitando increpat.Sime
scirens: et patrem meum forsi¬
tan sciretis. Increpat. infideles
ammonet fideles. ut scianit u¬
nam ẽe cognitionem patris et
filii. quatinus sciant cognitio¬
nem filii dĩ cognitionem ẽẽ et
patris. Idõ discipulo electo poscen¬
ti ut ostenderet eis patrem respõ¬
dit. Tanto tempore uob̃cum sum

Expanded text:
Homines enim de his rebus quas Homines enim de his rebus quas certas habent, aliquando increpative dubitant, id est, verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitant: velut si indigneris servo tuo, et dicas, Contemnis me? Considera, forsitan Dominus Deus tuus sum: hinc et Apostolus ad quosdam contemptores suos loquens ait: Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeo . Quod dicit puto, dubitare videtur; sed ille increpat, non dubitat; et Dominus Christus alio loco increpans infidelitatem futuram generis humani, Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas inveniet fidem in terra? Scit ergo omnia, per quem facta sunt omnia, et tamen dubitando increpat. Si me sciretis, et Patrem meum forsitan sciretis. Increpat infideles, admonet fideles: ut sciant unam esse cognitionem Patris et Filii: quatenus sciant cognitionem Filii, cognitionem esse et Patris. Ideo discipulo electo poscenti ut ostenderetur eis Pater, respondit: Tanto tempore vobiscum sum,
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ: sed cum patre tuo esse
Aut ostende nobis tecum ẽẽ pa¬
drem tuum. Et domiñ sũ qus
sus uerbis ip̃e respondit quorũ
ueborum expositionem nos ante
premisimus. uidete enim quid
quasi me iamsciatis quasi totũ
hoc sim quõd uidetis. Ergo qura
me non nostis: ideo uob̃ patrem
meum non ostindo. Hominem
queritis qura secundũ carnem
udicatis. Quia uero scd̃m qd̃
uidetis aliud sum: et aliud sum¬
scdđm quod non uidetis: patrem
autem meum loquar occultum.
Occultum prius est ut me noui̾¬
nis: tunc et patrem meum scietiᷤ
Sieium me sciretis: forsitan ⁊ pa¬
trem meum scirens. Ille qui oĩa
scit quando dicit. forsitan ñ du¬
bitat s increpat. Attende enĩ qͦm̃
increpatiue dicatur ip̃m forsitã
donis: quando dicitur ab horni¬
le idõ dubitante quia a nesciente.
Cum uero dicitur a dõ uerbum
dubitationis cum dmnichilutiq
lateat. illa dubitatione arguit᷑
lifidelitas non opinat᷑ diumitaᷤ.

Expanded text:
non esse, sed cum Patre tuo esse? non esse, sed cum Patre tuo esse? aut ostende nobis tecum esse Patrem tuum. Et Dominus: Nunquid suis verbis ipse respondit, quorum verborum expositionem nos ante praemisimus. Videte enim quid quasi jam sciatis, quasi totum hoc sim, quod videtis. Ergo quia me non nostis, ideo vobis Patrem meum non ostendo. Hominem quaeritis, quia secundum carnem judicatis. Quia vero, secundum quod videtis aliud sum, et aliud secundum quod non videtis, Patrem autem meum loquar occultum. Occultus prius est, ut me noveritis, tunc et Patrem meum scietis: « Si enim me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis. » Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo increpative dicatur ipsum forsitan, tionis est quando dicitur ab homine, ideo dubitante, quia nesciente: cum vero dicitur a Deo verbum dubitationis, cum Deum utique nihil lateat, illa dubitatione arguitur infidelitas, non opinatur divinitas.
Abbreviated transcription (Latin):
enim inquit non iudico quem¬
qͣmͣ: s testimonium ꝑhibes denr
Differo iudicium: non differo te¬
stimonium. Eligamus fres testi¬
monium dĩ quia testimoniũ d̃
uerum est. Et quomodo testis est
omnium que aginus uidex erit
omnium que fecimus. Et alum
non querit testem nisi seip̃m qͥa
omnia secreta cordis nr̃i conside¬
rat. et quĩd uel ex quo fonte ꝓce¬
dat. Ideo testis quia nonquerr
alium unde cognoscat. qui siaus
qualis sit uita tua qui reddit u¬
niciq secundum oꝑa sua. Res¬
ponderunt ergo iudei dommolo¬
quente de patre suo et dixerunt
Ubi est pater tuus. Patrem xp̃i
naturaliter acceperunt:qͥa uer¬
ba xp̃i secundum carnem udi¬
cauerunt. Erat autem qui loque¬
batur in aꝑto caro: in occulto
uerbum. Homo manifestus: d̾
hec dominus respondit. Ubi est
inquiunt pater tuus: Audumĩ
enun te dicere solus non sum. s
ego et qui me misit pater. Soll̃
te uidimus: patrem tuũ tecum
non udimus. Quomͦ te dicis soll̃

Expanded text:
enim, inquit, non judico quemenim, inquit, non judico quemquam, sed testimonium perhibeo de me; differo judicium, non differo testimonium. » Eligamus, fratres, testimonium Dei; quia testimonium Dei verum est; et qui modo testis es omnium quae agimus, judex erit omnium quae fecimus. Et alium non quaerit testem nisi seipsum, quia omnia secreta cordis nostri considerat, et quid et ex quo fonte procedat. Ideo testis, quia non quaerit alium unde cognoscat quis sis vel qualis sit vita tua, qui reddet unicuique secundum opera sua. « Responderunt ergo Judaei Domino loquenti de Patre suo, et dixerunt: Ubi est pater tuus? Patrem Christi carnaliter acceperunt, quia verba Christi secundum carnem judicaverunt. Erat autem qui loquebatur in aperto caro, in occulto Verbum; homo manifestus, Deuhaec Dominus respondit: Ubi est, inquiunt, pater tuus? Audivimus enim te dicere: Solus non sum, sed ego, et qui me misit Pater. Nam solum te videmus, Patrem tuum tecum non videmus: quomodo te dicis solum
Abbreviated transcription (Latin):
nouissime duo falsi testes. Nũqͥd
quia duo erant: idõ falsi testes ñ
erant. Quid de duob dicimꝰ uel
trib. uniuersus populus mentitꝰ
est contra xp̃m. Si ergo totꝰ popłs
qui constat ex magna hominũ
multitudine. falsum testimoni¬
um dicere inuentus ẽ quomͦ
accipiendum est. inore duorũ
uel trium testium stabit om̃e
uerbum. nisi quia hoc mͦ ꝑ my¬
st̾ium trinitas commendata ẽ
in qua ꝑpetua stabilitas ueri¬
tatis ẽ. Si uis habere bonã causã.
habeto duos uel tres testes prẽm.
⁊ filium et sp̃m sc̃m. Deniq qͣn¬
do susanna casta femina fidels¬
q coniunx a duob falsis testi¬
b urgebatur: trinitas illi incon¬
scientia atq in occulto suffra¬
gabat᷑. Illa trinitas de occulto.
unum testem danihelem exti¬
tauit: et duos conuicit. Ergo
qura in lege ur̃a scriptum ẽ du¬
orum hominum testimonium
uerum ẽẽ accipite nr̃m testimo¬
nium ne sentiatis iudiciũ. Ego

Expanded text:
venerunt duo falsi testes. « Nunquid venerunt duo falsi testes. « Nunquid quia duo erant, ideo falsi testes non erant? Quid de duobus dicimus vel tribus? Universus populus mentitus est contra Christum. Si ergo totus populus, 545 qui constat ex magna hominum multitudine, falsum testimonium dicere inventus est, quomodo accipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum, nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua perpetua stabilitas veritatis est? Si vis habere bonam causam, habeto duos vel tres testes, Patrem et Filium, et Spiritum sanctum. Denique quando Susanna casta femina fidelisque conjux duobus falsis testibus urgebatur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto suffragabatur: illa Trinitas de occulto unum testem Danielem excitavit, et duos convicit. Ergo quia in lege vestra scriptum est: Duorum hominum testimonium verum esse, accipite verum testimonium, ne sentiatis judicium. Ego