comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iungant. S epe iracũdietiã sedeclinãtes in¬
sequnt᷑: rixe occasionẽ ꝯmonẽt labore cõ¬
tentioĩs gaudent. Quos tñ meliꝰ corrigimꝰ
si in ip̃a ire sue ꝯmotione decdlinamꝰ. Ptur¬
bati qͥppe qͥd audiant ignorant: S ad sere¬
ducti tanto libentiꝰ exhortatiõts u̾ba recipi¬
unt. qͣnto se trãquilũ toleratos erubescũt.
Mentia furore ebrie: om̃e qd̾ rectũ dicit᷑¬
petunt. ut declinari oĩo nõ possĩt: ñ aꝑ¬
ta exꝓbratione set sub qͣdam cautela st̃¬
reu̾encie parcendo feriendi. Sic̃ legit᷑ qd̾¬

Expanded text:
ndi saepe etiam se declinantes insequuntur, rixae occasionem commovent, labore contentionis gaudent; quos tamen melius corrigimus, si in ipsa irae suae commotione declinamus. Perturbati quippe quid audiant ignorant, sed ad se reducti tanto liberius exhortationis verba recipiunt, quanto se tranquillius toleratos erubescunt. Menti autem furore ebriae, omne rectum petunt, ut declinari omnino non possint, non aperta exprobratione, sed sub quadam sunt cautela reverentiae parcendo feriendi. Quod melius
Abbreviated transcription (Latin):
se erigũt: ĩ apostate angłi ĩmitatõem cadũt.
Qͥd ita elatõne deiecti: que dũ supͣse tendit᷑.
ab altitud̾ie u̾e celsitud̾is elongatur. Et quid
hũilitate sublimiꝰ: que dũ se ĩ una depͥmit¬
e actori suo manẽti suꝑ sũma ꝯiũgit. ꝑleꝵ.¬

Expanded text:
mitationem cadunt. Quid itaque elatione dejectius, quae dum supra se tenditur, ab altitudine verae celsitudinis elongatur? Et quid humilitate sublimius, quae dum se in ima deprimit, auctori suo manenti super summa conjungit? E
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Illos .n. sỹfluitas loqutiõis. leui¬
tas oꝑis atq luxuria: Istos uõ sepe ĩpacĩe.
Sepe iło suꝑbie culpa comitatꝰ. Nisi enĩ gu¬
le declitos ĩmod̾ata loqͣcitas raꝑet: Diuesil¬
le qͥ epłatus cotidie d̾r. in linguagͣuiꝰ ñ ard̾et.¬

Expanded text:
tes. Illos enim superfluitas locutionis, levitas operis, atque luxuria; istos vero saepe impatientiae, saepe vero superbiae culpa comitatur. Nisi enim gulae deditos immoderata loquacitas raperet, dives ille qui epulatus quotidie dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ubertim flendo. ut illum uid̾e̾t ⁊ cũ¬
eo dissereret. Tunc ille sb̾stomacans
tedio: dix̃ ei. Uade ĩquit ame: ita uiuaᷤ.
fieri ñ pot̾: ut filius istaꝵ lacͥmaꝵ pe¬
reat. Quod uerbũ ita illa accepit: ac

Expanded text:
et ubertim flendo, ut me videret, et mecum dissereret: ille jam substomachans taedio, Vade, inquit, a me; ita vivas: fieri non potest ut filius istarum lacrymarum pereat. Quod illa ita se accepisse,
Abbreviated transcription (Latin):
rata damnare. Prophauit aut̃ ysaias in ierłm ⁊ in iu¬
dea: necdũ decem tribub in captiuitatem ductis. ac de
utroq regno. nẽ commixtim. nc̃ separatim terit oracłm.
Et cum int̾dum ad p̾sentem respiciat hstoriam: et pꝰ
babiloniam captiuitatem. reditum popłi significet ĩ
aduentu xp̃i est. Quem qͣntoplus amatis. o paula⁊ eu¬
stochium. tantomag̃ ab eo petite. ut pro obtrectatione
p̃senti. qua me indesinent̾ emuli laniant. ipse. mͥ mer¬
cedem restituat in futuro: qui scit meob hoc in ꝑegne
linguȩ eruditione sudasse: ne iudei de falsitate scrip¬
turarum. ecclesiis eiꝰ diutius insultarent. Ex

Expanded text:
rata damnare. Prophetavit autem Isaias in Jerusalem, et in Jurata damnare. Prophetavit autem Isaias in Jerusalem, et in Judaea, necdum decem tribubus in captivitatem ductis: ac de utroque regno, nunc commistim, nunc separatim, texit oraculum. Et cum interdum ad praesentem respiciat Babyloniae captivitatem reditum populi significet inadventu Christi est. Quem quanto plus amatis, o Paula et Eustochium, tanto magis ab eo petite, ut pro obtrectatione praesenti, qua me indesinenter aemuli laniant, ipse mihi mercedem restituat in futuro: qui scit me ob hoc in peregrinae linguae eruditione sudasse, ne Judaei de falsitate Scripturarum Ecclesiis ejus diutius insultarent .
Abbreviated transcription (Latin):
de pret̾itis historiam texere. Unde conicio. noluisse tũ
temporis septuaginta int̾pretes. fidei sue sacramenta
ꝑspicue echnicis ꝓdere: ne sc̃m canib. et margaritaᷤᷤ por¬
cis darent. Iue cum hanc editionem legeritis. ab illis
ammadu̾tetis abscondita. Nec ignoro qnti laboris sit.
ꝓpħas intelligere: nec facile quempiam posse iudicare de
int̾pretatione. nisi intellerit ante quȩ legerit: nos q pate¬
re morsib płimoꝵ: qui stimulante mindia. qͦd consequi
ñ ualent despiciunt. Sciens g̾ et prudens: in flaminã
mitto manũ. Et nichilominꝰ hoc a fastidiosis lectoribus
precor: ut quom greci post septuagnita tͣnslatores. aqͥlã
et simmacum. et theodotionẽ legunt. uł obstudium do¬
ctrine suȩ. uł ut septuaginta mag̃ ex collatione eorũ
intelligant. sic et isti. saltem inrũ pꝰ priores habere
dignentur int̾pretem. Legant prius: et pꝰea despicias:
neuideantur ñ ex iudicio. s ex odii p̃sumptione igno¬

Expanded text:
de praeteritis historiam texere. Unde conjicio, noluisse tunc temporis, Septuaginta Interpretes fidei suae sacramenta perspicue Ethnicis prodere: ne sanctum canibus, et margaritas porcis darent. Quae cum hanc editionem legeritis, ab illis animadvertetis abscondita. Nec ignoro quanti laboris sit, Prophetas intelligere, nec facile quempiam posse judicare de interpretatione, nisi intellexerit ante quae legerit. Nos quoque patere morsibus plurimorum, quint, despiciunt. Sciens ergo et prudens in flammam mitto manum: et nihilominus hoc a fastidiosis lectoribus precor, ut quomodo Graeci post Septuaginta Translatores, Aquilam et Symmachum et Theodotionem legunt, vel ob studium doctrinae suae, vel ut Septuaginta magis ex collatione eorum intelligant: sic et isti saltem unum post priores habere dignentur interpretem. Legant prius, et postea despiciant: ne videantur, non ex judicio, sed ex odii praesumptione igno
Abbreviated transcription (Latin):
emo cum prophas u̾sibus
uiderit esse descriptos. me¬
tro eos estimet apud hebre
os ligari: et aliquid simile
habere de psalmis uł oꝑib
salomonis: sed quod in de¬
mostene et tullio solet fieri
ut ꝑ cola scribantur et com¬
mata: qui utiq prosa et ñ
uersib conscripserunt. Nos
quoq utilitati legentium prouidentes: int̾pretati¬
onem nouam. nouo scribendi genere distinximus.

Expanded text:
emo cum prophetas uersibus viderit esse descriptos, metro eos exi- stimet apud Hebros ligari, et aliquid simile habere de Psalmis, vel operibus Salomonis; sed quod in Demosthene et Tullio solet fieri, ut per cola scribantur et commata, qui utique prosa, et non versibus conscripserunt: nos quoque utilitati legentium providentes, interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
uomꝰ facta est meretrix. ciuitas fidelis. plena iu¬
dicii: Iusticia habitauit in ea: nc̃ aut̃ homicide.
Argentum tuum u̾sum ẽ in scoriam: uinum tuum
mixtum est aqua. Principes tui infideles: socii furũ.
pillo ñ iudicant: et causa uidue ñ ingreditur ad eos.
Propt̾ hoc ait dñs ex̾cituum fortis isrł. heu confo¬
labor suꝑ hostib meis: et uindicabor de inimicis meiᷤ.
Et conũtam manũ meam ad te: et excoquã ad purũ
scoriam tuam. et auferam omne stagnũ tuum: et re¬
stituam iudices tuos ut fuerunt prius: et consilia¬
rios tuos sic̃ antiquitꝰ. Post hec uocab̾is ciuitas iusti:
urbs fidelis. Syon in iudicio redimetur. et reducent
eam in iusticia: et conteret scelestos et peccatores simul:
et qui dereliquerunt dñm. consum̃tur. Confundent᷑
enim ab ydolis quib sacrificauerunt: et erubescetis

Expanded text:
s, plena judicii? justitia habitavit in ea, nunc autem homicidae. Argentum tuum versum est in scoriam: vinum tuum mistum est aqua. Principes tui infideles  Al. inobediepillo non judicant: et causa viduae non ingreditur ad eos. Propter hoc ait Dominus exercituum fortis Israel: Heu! consolabor super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis. Et convertam manum meam ad te, et excoquam ad purum scoriam tuam, et auferam omne stannum tuum. Et restituam judices tuos ut fuerunt prius, et consiliarios tuos sicut antiquitus: Post haec vocaberis civitas justi, uri sunt. Sion in judicio redimetur, et reducent eam in justitiam, et conteret scelestos et peccatores simul; et qui dereliquerunt Dominum, consumentur; confundentur enim ab idolis, quibus sacrificaverunt, et erubescetis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs: Plenus sum. Holocausta arietum. et adi¬
pem pinguium: et sanguinẽ uituloꝵ et agnoꝵ et
hyrcorum nolui. Cun ueniretis ante conspectũ me-¬
uni: quis quesiuit hec demanib ur̃is. ut ambulare¬
tis in atriis meis: Ne afferatis ultra sacrificium frust᷑.
incensum abominatio est mͥ. Neomeniam et sabb̾m.
et festiuitates alias ñ feram. Iniqui sunt cetus ur̃i.
Kalendas ur̃as et sollemnitates ur̃as odiuit anima
mea: facta sunt mͥ molesta. Laboraui sustinens. Et cũ
extenderitis manus ur̃as: au̾tam oculos meos auob̾.

Expanded text:
dicit Dominus? Plenus sum. Holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum et agnorum et hircorum nolui. Cum veniretis ante conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vestris, ut ambularetis in atriis meis ne adferatis ultra sacrificium frustra incensum abominatio est mihi neomeniam et sabbatum et festivitates alias non feram iniqui sunt coetus vestri kalendas vestras et sollemnitates vestras odivit anima mea facta sunt mihi molesta laboravi sustinens et cum extenderitis manu
Abbreviated transcription (Latin):
uiderit esse descriptos. me¬
tro eos estimet apud hebre¬
os ligari: et aliquid simile
habere de psalmis uł oꝑib
salomonis: sed quod in de¬
mostene et tullio solet fieri
ut ꝑ cola seribantur et com¬
mata: qui utiq prosa. et ñ
uersib conscripserunt. Nos
quoq utilitati legentium prouidentes: int̾pretati

Expanded text:
iderit esse descriptos metro eos aestimet apud Hebraeos ligari, et aliquid simile habere de Psalmis, vel operibus Salomonis; sed quod in Demosthene et Tullio solet fieri, ut per cola scribantur et commata, qui utique prosa, et non versibus conscripserunt: nos quoque utilitati legentium providentes, interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
ticia et pax osculate
sunt. Ueritas de t̾¬
ra orta est: et iustitia
de celo prosperit. Et¬
enim dominus dabit
benigntatẽ: et ter¬
ra nr̃a dabit fructũ
suum. Iustitia añ
eum ambulabit: et
ponet in uia g̾ssus

Expanded text:
titia et pax osculatae sunt veritas de terra orta est et iustitia de caelo prospexit etenim Dominus dabit benignitatem et terra nostra dabit fructum suum iustitia ante eum ambulabit et ponet in via gressus
Abbreviated transcription (Latin):
omnia preuidens
atq dlispensans. cui
sentia sunt: quasi
iam iucina passio¬
ne ꝑmotus excl a¬
mat deus deus mȯ¬

Expanded text:
omnia praevidens atque dispensans, cui sentia sunt, quasi jam vicina passione permotus exclamat: Deus, Deus m
Abbreviated transcription (Latin):
sto congregacionis tu¬
e: quam possedisti ab
mitio. Sedemisti uir¬
gam hereditatis tue:
mons syon in quo ha¬
bitasti in eo. Leua
manus tuas in super¬
bias eorum in finem.
quanta malignatus
est uumitus in scõ.
Et gloriati sunt qͥ
oderunt te: in medio
sollempnitatis tue.¬

Expanded text:
egationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditatis tuae, mons Sion in quo habitasti in eo. Leva manus tuas in superbias eorum in finem, quanta malignatus est inimicus in sancto. Et gloriati sunt qui oderunt te in medio solemnitatis tu
Abbreviated transcription (Latin):
idipsum: in securi et
ascia deiecerunt cam.
encenderunt igni o¬
sanctuarium tuum ĩ
terra: polluerunt ta¬
bernaculum nominis
tui. Dixerunt in
corde suo cognatio e¬
orum simul: quies¬
cere faciamus om¬
nes dies festos dei a
terra. Sĩgna nostra
non udimus iam
non est propheta: et
nos non cognoscet
ampluis: Esqueqͤ
deus improperabit
inmicus: irritat
aduersarius.¬

Expanded text:
et ascia dejecerunt eam. Incenderunt igni sanctuarium tuum in terra, polluerunt tabernaculum nominis tui. Dixerunt in corde suo cognatio eorum simul, Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Signa nostra non vidimus, jam non est propheta, et nos non cognoscet amplius. Usquequo, Deus, improperabit inimicus, irritat adversarius
Abbreviated transcription (Latin):
an ip̃e ueniat requirit.
dẽptorem dubitet. sed
q̃rit ut sciat si is qui ꝑ
se in mundũ uenerat.
per se etiam ad inferm
do ad inferos p̃currebat.

Expanded text:
an ipse veniat, requirit: demptorem dubitat, sed requirit, ut sciat si is qui per se in mundum venerat, per se etiam ad infernado ad inferos praecurrebat.
Abbreviated transcription (Latin):
tor mundi ẽẽt asseruit.
missus uero in carc̾em
an ip̃e ueniat requirit.
nõ qr ip̃m ẽẽ mundi re¬
dẽptorem dubitet. sed
q̃rit ut sciat si is qui ꝑ
se in mundũ uenerat.
per se etiam ad inferm
claustra descendet. Quẽ
tiauerat. hunc morien
do ad inferos p̃currebat.

Expanded text:
mundi esset asseruit; missus vero in carcerem, an ipse veniat requirit, non quia ipsum esse mundi Redemptorem dubitet, 1453 sed quaerit, ut sciat si is qui per se in mundum venerat per se etiam ad inferni claustra descendat. Quem nuntiaverat, hunc moriendo et ad inferos praecurrebat.
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis sue potẽciã
considerans dicit. Qui
de tra est de tra loquitur
qui aũt de celo uenit
suꝑ õs est. cur in carc̾e
positus mittens discipu

Expanded text:
itatis ejus potentiam considerans, dicit: Qui est de terra, de terra loquitur; qui autem de coelo venit, super omnes est ; cur in carcere positus, mittens discipul
Abbreviated transcription (Latin):
instar nebule. seu pulius.
line calami usualis uocas¬
.Gignit᷑ in india. multis
nis geniculatus fuluus.
glans suauitate sp̃c. Cũ
igitur in multas fit parteᷤᷤ
ilis. similans gustu cassi
cum leui acrimonia remor¬
di. Cassia nascit᷑ in arabia:.
ga robusti. corticis. & pur¬
ei. foliis ut piperis. Est

Expanded text:
instar nebulae seu pulveristudine calami usualis vocatur. Gignitur in India, multis modis geniculatus, fulvus, flagrans suavitate spiritus cum frangitur, in multas partes fit scissilis; similans gustu casiam, cum levi acrimonia remordenti. Casia etiam nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis, ut piperis. Est
Abbreviated transcription (Latin):
usurratio est oris paruissimꝰ
sonus sine aliqua uocis dis¬
trnctione confusus. sermo trac¬
tus ab apib quarum uox pro¬
latus su surrens est.

Expanded text:
usurratio est oris parvissimus sonus sine aliqua vocis distinctione confusus: sermo tractus ab apibus, quarum vox prolata susurrus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tus doctor in libro memorato pͥmo.
Quisꝗs uͦ tałe inde sententiã dixerit.
ut huic edificandȩ caritatis sit utilis
nec tam hoc dixerit᷑ qđ ille quẽ legn
eo loco sensisse ꝓbabitꝰ non ꝑniciose
fallit᷑ nec omĩno m̃itnur. biẽ quip¬
pe in mñtiente uolinitas falsa dicendi
Et paulo post. S qͥsqͥs in scripturis
alind sentit quã ille qͥ seripsit illis m¬

Expanded text:
tus doctor in libro memorato primo: « tus doctor in libro memorato primo: « Quisquis vero talem inde sententiam dixerit, quae huic aedificandae charitati sit utilis, nec tamen hoc dixerit, quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur, nec omnino mentitur. Inest quippe in mentiente voluntas falsa dicendi. » Et paulo post: « Sed quisquis in scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis
Abbreviated transcription (Latin):
git. Quappt᷑ arbitratus sũ posse me
ã paruitatẽ aditũ reꝑire ad urãm ex¬
&iã recognoui decorem urĩ seruit.
quãuis absens degerẽ et non nacuũ
redire ad urãm głosissimã & piissim
p̃sentiã debere dicente dño in lege
Non apparebis in cspectu meo uaer¬
us. Et iterũ in euangłio. Reddite
quȩ sunt cesaris cesari: & que st̃ di¬
de qua diximus urȩ excellentissimȩ pe¬
testati ea offere p̃sertĩ cũ sciamus uo
rectorẽ eẽ totiꝰ ꝓp̃ĩanȩ religionis quã¬
tũ ad homines ꝑtinet. Ardor mͥ in e¬
rat ut scirẽ qͥd pͥores auctores habe¬
rent in corde qui nr̃a officia statuer
S quia hoc difficillimũ mͥ e: si ea que¬
scripsi uidebunt᷑ urȩ pietati a uia ca¬
ritatis ñ excedere : ex libro augustini
de doctrina xp̃iana defendar ab illi
qͥ me uoluerint caꝑe. quasi ꝑiculose
scripsissẽ eo qđ m̃tes auctoꝵ officii
nr̃i ñ p̃sentes haberẽ. Dicit memora¬

Expanded text:
git. Qgit. Qrire ad vestram extiam cognovi debitorem vestri servitii, quamvis absens degerem, et non vacuum redire ad vestram gloriosissimam et piissimam praesentiam debere, dicente Domino in lege: Non apparebis in conspectu meo vacuus . Et iterum in Evangelio: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari . Praesumpside qua diximus, vestrae excellentissimae potestati ea offerre, praesertim cum sciamus vos rectorem esse totius Christianae religionis, quantum ad homines pertinet. Ardor mihi inerat ut scirem quid priores auctores haberent in corde, qui nostra officia statuerunt. Sed quia hoc difficillimum mihi escripsi videbuntur vestrae pietati a via charitatis non excedere. Ex libro Augustini de Doctrina Christiana defendar ab illis qui me voluerint carpere, quasi periculose scripsissem, eo quod mentes auctorum officii nostri non praesentes haberem. Dicit memora
Abbreviated transcription (Latin):
inuictissime a dõ coronate necñ & cõ¬
seruate atq c̃seruande. seruis ego
ur quãuis minimus omiũ afficiehui
olĩ desiderio. ut scirẽ rationẽ aliquã
deordine nr̃ȩ missȩ quã consuetõ mo¬
re celebramus & amplius ex diuer¬
sitate qͣ sol& sieri in ea hoc est qd̃
aliquotiens una epła legit᷑. aliquoti¬
ens duȩ. & cetã talia simulq de cete¬
ris officiis. Preterita ꝓxima estate
uidebut᷑ michi quasi in cripta posito
fenestratĩ lucis scintillã radiare usq
ad nrãm paruitatẽ de re quã deside¬
ea que scripsi ut euis auctornate sta¬
tuerent᷑ ei ordinate sunt seripta.
seu corrigerent᷑ ea que inordinate:
uenit in mentẽ int̾ om̃s sp̃ales m̃tes
in hoc scło degentes. urãm potissi¬
mũ pollere cui in est caritas sine li¬
uore. sapientia sine pre iudicio sci¬
etiaͥ que inflat. hunulitas cũ pieta¬
te que nulli rectitudini resistit.
que uos cotidie eialtat ante dm̃ &
eos qͥ uestigia ur̃a intuentur seq̃n¬

Expanded text:
invictissime, a Deo coronate, necnon et conservate atque conservande? Servus ego vester, quamvis minimus omnium, afficiebar olim desiderio, ut scirem rationem aliquam de ordine nostrae missae, quam consueto more celebramus, et amplius ex diversitate quae solet fieri in ea, hoc est, quod aliquoties una epistola legitur, aliquoties duae et caetera talia, simulque de caeteris officiis. Praeterita proxima aestate videbatur mihi quasi in crypta posito fenestratim lucis scintillas radiare usque ad nostram parvitatem de re quam desideea quae scripsi, ut ejus auctoritate statuerentur ea quae ordinate sunt scripta, seu corrigerentur quae inordinate. Venit in mentem inter omnes spiritales mentes in hoc saeculo degentes, vestram potissimum pollere, cui inest charitas sine livore, sapientia sine praejudicio scientiae quae inflat, humilitas cum pietate, quae nulli rectitudini resistit, quae vos quotidie exaltat ante Dominum, et eos qui vestigia vestra intuentur seque
Abbreviated transcription (Latin):
cimus lec¬
tori. qd
expositio¬
Ius lucẽ
sumpsimꝰ
mo. hyla¬
rio. Raba¬
ab agustino et eiꝰ abbreuiatore alb̃ino. In¬
suꝑ etiã opus illuminant agustinꝰ de coñcor¬
diã euangelistaꝵ. agustinꝰ de uerbis domini.
agustinꝰ de questionib euangelii. Omelia ori¬
genis. Gregorii. Ioħis cͥsostomi.⁊ alioꝵ pluri¬
moꝵ. Ubi gͦ sententiaꝵ intisiones aliqͥntulũ
plixe st̃. expositoꝵ noĩa uł pͥmas sillabas si¬
ue litteras affiximꝰ in margine. aut suꝑ sen¬
tentiaꝵ pͥncipia. ut uel sic discernatur que
cuiꝰ actoris sit sententia. Hoc eꝗdem Rabanꝰ.¬

Expanded text:
cimus lectori quod expositionis lucem sumpsimus mo, Hilario, Rabaab Augustino et ejus abbreviatore Albino. Insuper etiam opus illuminant Augustinus De concordia evangelistarum, Augustinus De verbis Domini, Augustinus De quaestionibus Evangelii, Homiliae Origenis, Gregorii, Joannis Chrysostomi, et aliorum plurimorum. Ubi ergo sententiarum incisiones aliquantulum prolixae sunt, expositorum nomina vel primas syllabas sive litteras affiximus in margine, aut super sententiarum principia, ut vel sic discernatur quae cujus auctoris sit sententia. Hoc equidem Raban
Abbreviated transcription (Latin):
uippi. Philippus frãt
Herodis tetrarcha
yturee et traconi¬
tidis regionũ.imi¬
tatus herodem patrẽ
suum. qui ĩ honore
Agusti Cesaris ap¬
pellauit Cesaream
cuutatem. que prius turris stratonis uocabat᷑
ꝯstituit ciuitatẽ in t̃mino uidee.cͣcͣ sept̃ẽtͥonẽ
quã appłłauit cesaream philippi in memoriã
sui nominis. et honorẽ tyberii cesaris. sub qͦ
ip̃e regnabat. Iste locus cesaree philippi nunc
panas dicit᷑. et ẽ in ꝓuncia phenicis. ubi ior¬
danis ad radices libani oritur: duoq fontes
sũt ibi. ior. et dan. Qui mixii nom iordanis
efficiunt. Et int̃rogabat discipłos suos dicens.
Quem dicunt homines ẽẽ filium hominis:
deatur uulgari opunone. set ueritatis ag

Expanded text:
 Philippus frater Herodis, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionum, imitatus Herodem patrem suum, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream civitatem, quae prius Turris Stratonis vocabatur, constituit civitatem in termino Judaeae contra septentrionem, quam appellavit Caesaream Philippi in memoriam sui nominis et honorem Tiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. Iste locus Caesareae Philippi, nunc Paneas dicitur, et est in provincia Phoenicis, ubi Jordanis ad radicem Libani oritur; duoque fontes sunt ibi Jor et Dan, qui misti, Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? BEDA. deatur vulgari opinione, sed veritatis ag
Abbreviated transcription (Latin):
differentia ip̃iꝰ
ad legem. De
figuris euan¬
gelistar. et eoꝵ
modo scribendi.
De materia e¬
uangebii.inten¬
tione. fine. et
ad quas pãtes
philosophie
spectet. dictat
rauo p̃scribere.
Ateria euangelii sunt sce trinitatis
misterium xp̃s secd̾m diuinã et hu¬
manã naturam dicta et facta eiꝰ alio

Expanded text:
differentia ipsius ad legem, de figuris evangelistarum et eorum modo scribendi, de materia Evangelii, intentione, fine et ad quas partes philosophiae spectet, dictat ratio praescribere. Materia Evangelii sunt sanctae Trinitatis mysterium, Christus secundum divinam et humanam naturam, dicta et facta ejus, alio
Abbreviated transcription (Latin):
Abbatum est temporis sl̃¬
dies septimus. quo post o¬
pera sex dierũ requieuit dñs.
docens suos in p̃senti labora¬
re. ut in futõ quiescãt. qr sa¬
bbatũ in uet̾i lege obserua¬

Expanded text:
abbatum temporis est septimus dies, quo post opera VI dierum requievit Deus, docens suos in praesenti laborare, ut in futuro quiescant: quod Sabbatum in veteri lege observa
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ. eoq ꝑ motionẽ eiusdẽ ppłi
passo. ꝑ fidẽ passiõĩs eius sanat᷑ uni¬
tas fideliũ. uł descendẽte in fontẽ bap¬
tismi spũ sc̃o illũq fecundante. unuᷤ
fidelis ppłs abluit᷑. Angelus sputtꝰ¬

Expanded text:
er motionem ejusdem populi passo per fidem passionis ejus sanatur unitas fidelium. Vel descendente in fonte Baptismi Spiritu sancto, illumque fecundante unus fidelis populus abluitur. Angelus, est
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ magnũ intra fines gallie conciliũ celebra¬
tũ ẽ: in alu̾nia scił in ciuitate que clarus¬
mons appellat᷑: cui papa urbanꝰ scd̃s cum
ep̃is ⁊ cardinalibꝰ p̾fuit. Fuit aut̃ illua
conciliũ ualde celeb̾rimũ. conuientu gal¬

Expanded text:
 magnum inter fines Galliae concilium celebratum est, in Arvernia scilicet, in civitate quae Clarusmons appellatur. Cui papa Urbanus secundus cum episcopis et cardinalibus praefuit. Fuit autem illud concilium valde celeberrimum, conventu Gal
Abbreviated transcription (Latin):
sudoris conscius. ad lectionem eoꝵ
prouocem nescientȩs. Si qͥs igitur
& illos & presens uolumen. librũ
quoq locoꝵ quẽ editurus sũ ha-¬
bere uoluerit. paruipendet ruc¬
tum & nauseam iudeoꝵ. Acne
forte consũmato edificio quasi ex¬
trema de esset manus. noui testa.¬
menti uerba & nomina int̾pretat᷑¬
S
sum. imitari uolens exparte origenem.
quẽ post apłos eccłarum magistrum
nemo nisi imperitus negat. Int̾ cetera
enĩ ingenu sui preclara monumenta.
in hoc etiã laborauit. ut qd̃ philo quasi uide¬
us omiserat: hic ut xp̃ianꝰ impleret.

Expanded text:
sudoris conscius, ad lectionem eorum sudoris conscius, ad lectionem eorum provocem nescientes. Si quis igitur et illos, et praesens volumen, librum quoque Locorum, quem editurus sum, habere voluerit, parvipendet ructum et nauseam Judaeorum. Ac ne forte consummato aedificio quasi extrema deesset manus, novi Testamenti verba et nomina interpretatus sum: imitari volens ex parte Origenem, quem post Apostolos Ecclesiarum magistrum, nemo nisi imperitus negabit. Inter caetera enim ingenii sui praeclara monumenta etiam in hoc laboravit, ut quod Philo quasi Judaeus omiserat, hic ut Christianus impleret.
Abbreviated transcription (Latin):
iudeorum. origenis
quoq testimonio cõ¬
probatur edidisse li¬
brum hebraicorum
iuxta ordinem litterarũ elatere copu¬
lasse. Qui cũ uulgo habeatur agre¬
cis. & blbliothecas orbis impleuerit.
studii michi fuit in latinam eum
na int̾ se exemplaria repperi. & sic
confusum ordinem. ut tacere me¬
lius iudicauerim quã reprehensi¬
one quid dignum scribere. Itaq
hortatu fratrum lupuli & ualeria¬
ni qui me putant aliquid inhe¬
bree lingue noticia profecisse. & rei
ipsius utilitate commotꝰ. singula ꝑ
ordinẽ scripturarũ uolumina ꝑ¬
cucurri. & uetus edificium noua
cura instaurans. fecisse me teor qd̃
agrecis quoq appetendũ sit. Pret̃¬
eã & illud inprefacione commnoneo.
ut si qua hic pretermissa sunt. alte¬
ri sciat lector oꝑi reseruata. Hibroᷤᷤ
enĩ hebraicarum questionũ nunc
inmanibus habeo. opus nouũ. et
tam grecis quam latinis usq ad id
locoꝵ inauditũ. non quo studium
meũ insolenter extollam. sed quo

Expanded text:
udaeorum, Origenis quoque testimonio comprobatur, edidisse librum Hebraicorum juxta ordinem litterarum e latere copulasse. Qui cum vulgo habeatur a Graecis, et bibliothecas orbis impleverit, studii nostri fuit in Latinam linguam eum na inter se exemplaria reperi, et sic confusum ordinem, ut tacere melius judicaverim, quam reprehensione quid dignum scribere. Itaque hortatu fratrum Lupuliani et Valeriani, qui me putant aliquid in Hebraeae linguae notitia profecisse, et rei ipsius utilitate commotus, singula per ordinem Scripturarum volumina percucurri; et vetus aedificium nova cura instaurans, fecisse me reor, quod a Graecis quoque appetendum sit. Praeterea et illud in Praefatione commoneo, ut si qua hic praetermissa sunt, alteri sciat lector operi reservata. Libros enim Hebraicarum Quaestionum nunc in manus habeo, opus novum, et tam Graecis quam Latinis usque ad id locorum 3-4 inauditum. Non quo studium meum insolenter extollam, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
on statim ubicumq
ex .a. littera que apud
hebreos dicitur alepħ
ponuntur nomina.
estimandũ est ipsã
solam ẽẽ que ponitur.
Nam intercdũ ex. am.
sepe ex. he. non numquam ex. heth. lit¬
teris que aspirationes suas uocesq com¬
mutant habet exordium. Sciendum

Expanded text:
on statim ubicumque ex A   littera quae apud Hebraeos dicitur ALEPH  , ponuntur nomina, aestimandum est, ipsam solam esse, quae ponitur. Nam interdum ex AIN  , saepe ex HE  , nonnunquam ex HETH   litteris, quae aspirationes suas vocesque commutant, habent exordium. Sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
Irarat. armenia. siue mons delicatus.¬
Anuila. dolens siue parturiens.
insidie.
As sur. dirigens. uł beatus. aut gra¬
Ananim. respondentes aque.
Arucheum. circumrodentem me.

Expanded text:
ia, sive mons vellicatuAevila, dolens, sive parturiens. insidiae. Assur, dirigens, vel beatus, aut graAnamim, respondentes aquae. Aruchaeum, circumrodentem me.
Abbreviated transcription (Latin):
sodm̃ grãm et p̃destinationẽ dĩ. ¶Apt̃ qͣre
iacob sine bonis oꝑibꝰ electus sit. esau uͦ abs
malis oꝑib odio habitꝰ. soli deo notũ ẽ. qͥ om̃i
nouit anteꝗͣ. fiant: cuiꝰ uidicia sẽꝑ st̃ iusta.¬
icut scptũ ẽ in malachia ppħa. Iacob
dilexi: esau aut̃ odio habui. ¶ũ dic
scͥpͥtura nichil odisti eoꝵ qͤ fecisti᷑. iqͥa uidit¬

Expanded text:
m gratiam et praedestinationem Dei. Quapropter quare Jacob sine operibus bonis electus sit, Esau vero abs malis operibus odio habitus, soli Deo notum est qui omnia novit antequam fiant: cujus judicia semper justa sunt Sicut scriptum est in Malachia propheta: Jacob dilexi, Esau odio habui. Cum dicit Scriptura: Nihil odisti eorum quae fecisti: et qui
Abbreviated transcription (Latin):
b. ⁊̃ dicit. O inscnsati galathe. ut sic
cos reuotaret. Est gͥ intentio apłi in hat
cpła galathas u̾sutiis pseudo apłoꝵ
cutumnentos. ad fidi siligionẽ. ⁊ eĩm¬
gelii u̾itatem redut̾e. Modis taliS.
Salutationem p̾mittt. uͥ contͣ de¬
tractores. ⁊ de oꝑib legis głantes. de

Expanded text:
alatae, ut sic eos revocaret. Est ergo intentio Apostoli in hac Epistola Galatas, versutiis pseudoapostolorum circumventos, ad fidei religionem et Evangelii veritatem reducere. Modus talis: Salutationem praemittit, ubi contra detractores et de operibus legis gloriantes, de
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc
scribit
lathis.
Galatbe
autem.
sunt gre¬
ci. Galli
enim ĩ
qͣndam
grecie ꝓuinciam olim uenitntes. grecis se
niscuerunt. Unde illa ꝓuntia priusgal
te stulti. ⁊ ad intelligñdum tardiores crãt.
sic̃ ⁊ indociles galli. Hii u̾itatem fidei.
rarent. a pseudo apłis temptati sunt.
multis modis. eis ꝑsuadentil. ut legem
sufficere ad saltitem. ⁊ petrum. ⁊ iaco¬
bum. ⁊ alios qͥ cum dño fuctant. legis
obseruantias cum eungłio miscusse. ip¬
sum qͦ paulum. aliud in uidea facere.
aliud in gentisy p̾dicare. Hiis atꝙ huiꝰ¬
modi. galathas subu̾tertĩt. adeo ut risadsi¬
tiẽte legis obseruantias tnͣsirent. Ido hos
doctͥni aũngłice. scͥbens eis ab epheso.
de gr̃a. de qͣ ⁊ romanis scͥpsit. legem

Expanded text:
Hanc scribit latis. Galatae autem sunt Graeci. Galli enim in quamdam Graeciae provinciam olim venientes Graecis se miscuerunt. Unde illa provincia prius Galtae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei zarent, a pseudoapostolis tentati 141 sunt, multis modis eis persuadentibus ut legem sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantiasdoctrinae evangelicae, scribens eis ab Epheso de gratia de qua et Romanis scripsit, legem
Abbreviated transcription (Latin):
usꝙ enim pendet lit
adignitate. ab officio.
A nomĩt. dictns. Pqulis. a conditiõe seciuis.
e diouitate. apłe. ab officio. segg̾at᷑ in eunglium dĩ
Et nonũe ait. laudem sortitur. si uis ppuꝰ nomina.
⁊ tatio unpositionis. animadu̾tat᷑. P aulus enim
hebraie. quictꝰ grece. modic̾ sonat latine .i. hoc¬
nom̃ paulus. qͦd c̃ hebraitum. origine.⁊ muentiõe
ñ t̾mnatione. mmpositũ ẽ apło. ꝑ ropͥe. in notam
gemine uittutis .s. modicitatis. ⁊ quietis. qͣtum al¬
enim nom̃ paulus. cum sit appellatiuum ap̃

Expanded text:
usque pendet litta dignitate, ab officio. A nomine, dicens, Paulus; a conditione, servus; a dignitate, apostolus; ab officio, segregatus in Evangelium Dei. Ex nomine autem laudem sortitur; si vis ipsius nominis et ratio impositionis animadvertatur. Paulus enim Hebraice, quietus Graece, modicus Latine sonomen Paulus, quod est Hebraicum origine et inventione, non terminatione, impositum est Apostolo proprie in notam geminae virtutis, scilicet modicitatis et quietis, quarum alenim nomen Paulus, cum sit appellativum apud
Abbreviated transcription (Latin):
firmare. Modus talis. Hinc
bre erat om̃ib gñtib p̃po¬
nit. ut magistͥ nomĩe audito.
acquiestant correctiom. Et
qr eis uilis erat. apponit
dignitatis nom̃a. ñ humi¬
litatis. ut seruus. Post sa¬
lutationẽ ꝓ bonis eoꝵ qui
boni erant᷑ int̾ eos. gr̃as ag̃
demde increpat illos qͥ de
bapristis se iactabant. pꝰ. re.¬
trahit eos ab amore t̾rene
faciebant. ⁊ infideliũ exami¬
na reqͥrebant. pꝰea instruit
eos de matͥmoniis. ⁊ de ꝑcep¬
tione eucharistie. ubi plu¬
rimum errabant. ⁊ de alnͤ¬
auliis

Expanded text:
firmare. Modus talis, huic bre erat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine audito acquiescant correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, post salutationem pro donis eorum qui boni erant inter eos gratias agit. Deinde increpat illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenafaciebant, et infidelium examina requirebant. Postea instruit eos de matrimoniis, et de perceptione Eucharistiae, ubi plurimum errabant, et de aliis
Abbreviated transcription (Latin):
sub p̾si erant ut unitatẽ eccłie sc̃identes. ⁊ sacram¬
toꝵ uittutẽ ⁊ usum exministroꝵ m̾itis iudica.¬
rent. Putabant enim sacram̃ta maiceis eẽ usus.
si ꝑ bonos tractarent᷑. maioris aut̃ ł minoris cẽ
usus. si ꝑ mag̃. ł mints bonos darent᷑. Ita qͦ sub
u̾si erantuit contempto apło. de sapientib scłi
se iactarent. quoꝵ eloquentia ⁊ t̾rena philosophia
lettabant᷑. ut sub nomĩc xͥ hiis imbuerentur
bat. int̾ se ẽc̃ patiebant᷑. S unt ⁊ alia capitula.
argnens. Nam multe sunt canse. ꝓpt̾ qͣs scbit

Expanded text:
se jactarent, unitatem Ecclesiae scindentes, et sacramentorum virtutem, et usum ex ministrorum meritis judicantes. Putabant enim sacramenta majoris esse usus, si per bonos tractarentur, majoris autem vel minoris esse usus si per magis vel minus bonos darentur. Ita quoque subversi erant ut contempto Apostolo de sapientibus saeculi se jactarent, quorum eloquentia et terrena philosophia a; ut sub nomine Christi, iis imbuerentur,bat inter se esse patiebantur. Sunt et alia capitula iarguens. Nam multae sunt causae propter quas scribit
Abbreviated transcription (Latin):
Premitẽs
gͦ salutati¬
⁊ tbimot¬
heus. Li¬
motheum
apponit.
qr hunc e¬
rat ad eos
missurus. ꝑ boc qͦdam¬
mͦ eum comm̃dans. ut
eadem q̃ scͥbit. ab eo bñ
accipiant. Serui inesu
ip̃i. Nom̃ dignitatis
erat opus auctoritate.
rent. Conditionẽ fatet᷑.
qr casto timore xͦ subdi¬
ti. uere lib̃i sunt. Sĩc̃
enim duosunt timores
qͥ facint duo gn̾a ti¬
m̃tium. sic due seriutti¬
tes. q̃ faciunt duo gn̾a
seruoꝵ. Est enim timor
quem ꝑfecta caritas fo¬
ras mittit. ẽ ⁊ seruit᷑
tenda. ẽ ⁊ alius timor
castꝰ. ꝑmanens in scłm
scłi. cui adiuncta ẽ alia
seruitꝰ . qͣ. miro. ⁊ inesfa¬

Expanded text:
Praemittens ergo salutatiet Timotheus. Timotheum apponit, quia hunc erat ad eos missurus, per hoc eum quodammodo commendans, ut eadem quae scribit ab eo bene accipiant. Servi Jesu Christi. Nomen dignitatis uia non erat opus auctoritate rent. Conditionem fatetur, quia casto timore Christo subditi vere liberi sunt. Sicut enim duo sunt timores qui faciunt duo genera timentium, sic duae servitutes quae faciunt duo genera servorum. Est enim timor quem perfecta charitas foras mittit. Est etiam servitus tenda. Et alius timor castus permanens in saeculum saeculi: cui adjuncta est alia servitus, qua miro et ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
corruptorem. C elgratia
sit uobis in incorruptione .i.
in uita eterna. cum .i. ⁊ omni¬
bus qui diligunt dominum
nostrum uresum cristum.¬

Expanded text:
corruptorem, Vel, gratia sit vobis in incorruptione, id est in vita aeterna, cum, id est et omnibus, qui diligunt Dominum nostrum, id est Christum.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm alie. sane mirandũ ñ ẽ. cum nat᷑ale
sit unicuiq plus in sua qͣm in aliena
.i. greco sermoni composuit. hanc aut̃
scͥpsit hebraica lingͣ. cuiꝰ sũsum ⁊ oerdi.¬
nem retinens lucas. pꝰ exiessum eiꝰ. gͥco
sermone composuit. Non gͦ mirum si
in hac. tanto doctͥne fulget doqͥo Ppul¬
satis gͦ calumpniis adu̾santium. uitati.
nullatenꝰ ambigũdum ẽ. ⁊ hanc pauli fo¬
⁊ fidi sufficientiã. necñ ⁊ legis insufficien¬
tiam. ⁊ mutilitatem ostñde. Modus tͣcͣ¬
tandi talis ẽ. Prĩmo ꝓponit audienda

Expanded text:
quam aliae, sane mirandum non est, cum naturale quam aliae, sane mirandum non est, cum naturale sit unicuique plus in sua quam in aliena  Graeco, sermone composuit. Hanc autem scripsit Hebraica lingua, cujus sensum et ordinem retinens Lucas post excessum ejus Graeco sermone composuit. Non ergo est mirum si in hac tanto doctrinae fulget eloquio. Propulsatis igitur calumniis adversantium veritati, nullatenus ambigendum est et hanc Pauli foet fidei sufficientiam, nec non legis insufficientiam et inutilitatem ostendere. Modus tractandi talis est: Primo proponit audienda
Abbreviated transcription (Latin):
dicens d̃m uingenitum suum nob̃ misis¬
se. ⁊ in eo nob̃ locutum. ut auditoꝵ m̃tes
etigeret .i. fidelium quily scͥpsit iudeoꝵ. ne
qr multis malis q̃ illis accidant. ualda afflic¬
ti. ⁊ contͥci erant. putarent ex hoi se ufferi¬
ores eẽ cet̾is. ac miseriores existẽ. Idoq ut eꝰ
ionsolet᷑ atq crigat. maiori grã p̾ditos. in
iitio epłe sue declarat. qr antiqͥs quidẽ
u̾itatis calumpniatores. hani epłam ñ eẽ
re stilo qͣm alic resplendeat.s aut barna¬
in ꝓmptu nob̃ ẽ responde. Si enim ido
omnino. cum nulliꝰ nom̃ ħat in titulo.
destructor uidebat᷑. Quia gͦ ñ eoꝵ. s gen¬
tium apłc erat. nom̃ suum odiosum eis.
tacuit. ne p̾scͥpti nom̃is inuidia. s eq̃ntis
coꝵ suꝑbiam. suamꝙ humilitatem ip̃e¬
demonstnͣs. siiiꝰ nomis dignitatẽ noluit
añferre nominando se apłm. s m̾itum su¬
i officu tacens suꝑbis: ip̃e humilis. non se
apłm nominauit. ne suꝑbi indignarent᷑

Expanded text:
dicens Dominum unigenitum suum nobis misisse, et in eo nobis locutum ut auditorum mentes erigeret, id est fidelium quibus scribit Judaeorum, ne quia multis malis quae illis acciderant valde afflicti et contriti erant, putarent ex hoc se inferiores caeteris ac miseriores existere. Ideoque ut eos consoletur atque erigat, majori gratia praeditos in initio Epistolae suae declarat, quia antiquis quidem veritatis calumniatores hanc Epistolam non esse re stylo quam aliae resplendeat; sed aut Barnain promptu nobis est respondere. Si enim ideo lius omnino, cum nullius nomen habeat in titulo. destructor videbatur. Quia ergo non eorum, sed gentium Apostolus erat, nomen suum odiosum eis tacuit, ne praescripti nominis invidia sequentis eorum superbiam, suamque humilitatem demonstrans, sui ordinis dignitatem noluit anteferre nominando se Aposi officii tacens, superbis ipse humilis, non se Apostolum nominavit, ne superbi indignarentur
Abbreviated transcription (Latin):
e. mul.¬
Ilus.
doctor
egregiꝰ.
gñtium
apłe. ministerium suum uolens honorificare iuxta
quo mͦ ad emnulandum ꝓuoiem carnem meam. Ce¬
xͥ scdm utramq nat᷑am. ⁊ legis mosaice in utilitate
astruens multis modis. fidem uñi tͥ abiq legalib.¬
confitentes. legales obseruantias tenendas putali¬
ant. ⁊ in hunc eruem qͦsdam ⁊̃ qͥ de gñtilitate ue¬
n̾ant ad xp̃m. sua auctoritate iduxant. Ido apłe
pudens gñtil ne deinceps in hunc errorem he¬
brtoꝵ auctoritate trabant. iudeos qͦ ad emulan¬
tpr̃ fidelib fcam. legem ostãdũs exꝑbatam ad

Expanded text:
. Mullus, doctor egregius, gentium Apostolus, ministerium suum volens honorificare. Juxta quomodo ad aemulandum provocem carnem meam . Eccm utramque naturam, et legis Mosaicae inutilitate, astruens multis modis fidem Jesu Christi absque legalibuconfitentes legales observantias tenendas putabant, et in hunc errorem quosdam etiam qui de gentilitate venerant ad Christum sua auctoritate induxerant. Ideo dens gentibus ne deinceps in hunc errorem Hebraeorum auctoritate trahantur, Judaeos quoque ad aemulantempore fidelibus factam legem ostendens reprobatam. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quem nob̃ omtua bona
orantes ꝓ uob̃. ut cressatis
in melius. audientes. Lice
bic ostñdit. unde gr̃as agit.
⁊ c̃ ordo. Gratias aginus.
audientes fidem uram. cẽ¬

Expanded text:
 quem nobis omnia bona orantes pro vobis, ut crescatis in melius, audientes. Ecce hic ostendit unde gratias agit. Et est ordo. Gratias agimus audientes fidem vestram e
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ comemorãs. monet. ne ꝑ philosophicã. ł
legi cerimonias seducti.a xͦ recedant. tan¬
dem. ⁊ om̃s simul. ⁊ separatĩ. scdm̃ sexͦ. ⁊ eta
tes. ⁊ condiaõ es. morałt instruit. In fine.¬

Expanded text:
tem commemorans, monet ne per philosophiam vel tem commemorans, monet ne per philosophiam vel legis caerimonias seducti, a Christo recedant. Tandem et omnes simul et separatim secundum aetates, et sexus et conditiones moraliter instruit. In fine
Abbreviated transcription (Latin):
scbit
colosẽ¬
sib. Co¬
losense
autem
sunt
s eꝰ discipłi. arcbippis. ⁊ tpafras. arc¬
hippꝰ uͦ in eis minist̾ium acceꝑat. epa¬
fras aut̃ ab eis oriundus. ab apło inst¬
ructꝰ. doctͥnam archippi confirmau̾at
Arthippo gͦ p̾dicante. ⁊ p̾dicationẽ
uantias p̾dicantes. ⁊ philosopbitis d.¬
isputationib. simplicitatẽ eoꝵ irreti¬
re conantes. hĩis gͦ suꝑuenientib: ⁊
carnales obseruantias p̾duantily. in
dubium illis uen̾at. qͥb potiꝰ creden¬
dum ẽet. Uñ paulus. euiꝰ auctoritas
celebris erat. qͣi medius iudicat. que¬
pi sincere fidem xͥ teneant. instruit
intñtio eiꝰ in hac epła confirmare co¬
spemponendã ẽẽ docero. Modus tͣtandi.
talis ẽ. Solito more. salutationẽ p̾mitit.
qͣ p̾missa. de bonis eoꝵ gr̃as ag̃. ⁊ fidem. ⁊
dilectionẽ eoꝵ. comm̃dans. orar ut ꝑficiant᷑¬
in xͦ. cuꝰ bñticia. ⁊ pͥmatum. scm utmq na¬
t᷑am comiñdat. dem̃ minist̾u sui dignita.¬

Expanded text:
scribit Colossensibus. Colossenses autem sunt sed ejus discipuli Archippus et Epaphras. Archippus vero in eos ministerium acceperat; Epaphras autem ab eis oriundus ab Apostolo instructus, doctrinam Archippi confirmaverat. Archippo ergo praedicante, et praedicationem vantias praedicantes et philosophicis disputationibus simplicitatem eorum irretire conantes. His igitur supervenientibus, et carnales observantias praedicantibus, in dubium illis venerat, quibus potius credendum esset. Unde Paulus, cujus auctoritas celebris erat, quasi medius judicat qups sincere fidem Christi teneant. Instruit intentio ejus in hac Epistola confirmare Cospem ponendam esse docere. Modus tractandi talis est: Solito more salutationem praemittit: qua praemissa, de bonis eorum gratias agit, et fidem et dilectionem eorum commendans, oranaturam commendat. Deinde sui ministerii dignita
Abbreviated transcription (Latin):
archippũ
commonz
sollicitum
fore susce¬
ti minist̾u.
P̾remittẽs
aut̃ salu¬
tationem
Paulus.
cognito
ommibus
sc erat. qͥly ꝑ discipłos suos
p̾dicau̾at. Ecce auctoritas
dicendoꝵ. Apłc̃ dico. non
ꝑ iram. s ꝓ uoluntatemdi
qͥd ñ pseudo sunt. ⁊ timoth¬
eus fr̃. qͥ ẽ uir magne aut¬
toritatis. hec scͥpsit hiis frib
qͥ sunt colosis. ⁊ scĩs. ⁊ fideli¬

Expanded text:
Archippum commonet, sollicitum fore suscepti ministerii. Praemittens autem salutationem, Paulus, cognito omnibus s erat, quibus per discipulos suos praedicaverat. Ecce auctoritas dicendorum. Apostolus, dico, non per iram, sed per voluntatem Dei, quod non pseudo sunt. Et Timotheus frater, qui est vir magnae auctoritatis haec scripsit, his fratribus qui sunt Colossis, et s
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm dignum uocati sunt ducns om̃ia bñfiu¬
hac epła ephesios in bonis babitis confirma¬
re. ⁊ ad ult̾i̾ora ꝓuocare. necñ ad bumiliatẽ
actionemq gr̃arum informare. Modus tt¬
tandi talis ẽ. De more suo salutationẽ p̾mit¬
tit. demile gr̃as ag̃ d̾o. exponens ꝑtiꝰ bñficia
humano gr̾i p̾stita.pꝰ ip̃is apłis sp̃alit̾ in¬
dulta. deinde ephesiis ip̃is ostñañs a qͦ.⁊ ad
quid nocati sint. deinde. ÷ͥ dignntatem. ⁊ p̾sau¬
onem ostũdit. p̾ca ad pacĩam. ⁊ catitatẽ cos
funtatem ficłi. ⁊ eccłiocomm̃dans. ⁊ donag¬
ratic enum̾aus. tãd ad certam̃ ex bortans. con¬
tra pͥncipes tenebiarũ. milicie. tͥane arinat.¬
utam describit. Prius ergo salutans. ⁊ se
noto nomine significans: ait.

Expanded text:
m dignum vocati sunt, dicens, omnia beneficstoli in hac Epistola Ephesios in bonis habitis confirmare, et ad ulteriora provocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modus tractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. Deinde gratias agit Deo, exponens prius beneficia humano generi praestita, post ipsis apostolis specialiter indulta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ad quid vocati sint. Deinde Christi dignitatem et praelationem ostendit, postea ad patientiam et charitatem eosunitatem fidei et Ecclesiae commendans et dona gratiae connumerans. Tandem ad certamen exhortans contra principes tenebrarum, militiae Christianae armaturam describit. Prius ergo salutans, et se noto nomine significans, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc epist¬
olam scribit
fundati. ẜ con¬
firmati futrãt
in fule. Cõs
enim non fu¬
fidis. qui pꝰ confumationẽ: firmit̾ sucterant
in fidelm bonis oꝑib. His seͥbit apłe aroma
de carcere. ꝑ ticum: confortatoriã epłam. cũ
ult̾ius ñ eẽt cos iusurꝰ. ⁊ sciens eos ẽẽ bonos. ñ
arguit de culpa. s ne relabant᷑. tim̃dum erit.
Qm enim stat: tade potest. Et qi nullus adeo
ꝑfectus ẽ. qͥ cresc̾e ñ possit. cos ad ult̾iora horta¬

Expanded text:
Hanc Epistolam scribit fundati, sed confirmati fuerant in fide. Eos enim non fuui post confirmationem firmiter steterant in fide et in bonis operibus. His scribit Apostolus a Roma de carcere per Tychicum confortatoriam Epistolam, cum ulterius non esset eos visurus: et sciens eos esse bonos, non arguit de culpa, sed ne relabantur timendum erat. Qui enim stat cadere potest, et quia nullus adeo perfectus est qui cresc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dño iħu xp̃o. sine qͦ pat̾ nichil dat. Benedutꝰ
Post salutationem. primum ꝑfectis loquit᷑ de
tͥbulatione. ꝓponens se exemplum paticutie ⁊
consolationis a do accepte. ducens laudi: qͦd alii
am peccatoꝵ ⁊ bona oꝑa. ⁊ in tͥbulatione constan¬
tiam ⁊ ip̃e ẽ ds dator totius .i. integre ⁊ ꝑfecte cõ¬
solationis. qͣntam decet dm̃ dare. hic qui ꝑ xp̃o
patiuntur. Bñ gͦ ait. ds totiꝰ consolationis .i. ꝑfecte.¬

Expanded text:
 Christo. sine quo Pater nihil dat. Benedictus. Post salutationem primum perfectis loquitur de tribulatione, proponens se exemplum patientiae et consolationis a Deo acceptae, ducens laudi, quod alii am peccatorum, et bona opera, et in tribulatione constantiam. Et ipse est Deus, dator totius, id est integrae et perfectae consolationis, quantam decet Deum dare his qui pro Christo patiuntur. Bene ergo ait, Deus totius consolationis, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Trinitats hic complexio est. ⁊ mnitas potestatis. Et est dicere. Tota trinitas ut uobiscum. dans
giatiam de cominissis. ⁊ caritatem. ut trium ꝑfectio. consummatio sit hominis in

Expanded text:
Trinitatis hic complexio est et unitas potestatis. Et est dicere: Tota Trinitas sit vobiscum dans gratiam de commissis et charitatem, ut trium perfectio consummatio sit hominis in
Abbreviated transcription (Latin):
lis. nũqͣm recipiant. Hus net se apłm
nomĩat. qr nũqͣm de eo minꝰ ł contra
cum sñserant. Ião gͦ dignitatẽ suppri.¬
mit. qr de eo recte sentiebant. Et est
intentio apłĩ in hac epła. cohortari ꝑh¬
ilippenses ad pacĩam. contͣ tͥsulatio¬
nes. ⁊ ad constantiã. contͣ ꝑsendo p̃di¬
catores. Modus talis. Alore solito sa¬
lutationẽ p̾mittit. dem̃ gr̃as dõ agit.
ꝑ eis. imploeans eis maiora bona. ut¬
in uirtutily crescentes. ad ꝑfectionem
ꝑuemant. Dem̃ ad pacĩam tͥbulatio¬
num monet exemplo suo. ⁊ tͥ pꝰ ea.
tandem: moralem ammonitionem
int̾serit. ⁊ ꝓpe finem: de grã qm sibi
romam ꝑ ep afro ditũ miserant. gau

Expanded text:
recipiant. Is nec se Apostolum nominat, quia nunquam de eo minus vel contra eum senserant. Ideo ergo dignitatem supprimit, quia de eo recte sentiebant. Et est intentio Apostoli in hac Epistola cohortari Philippenses ad patientiam contra tribulationes, et ad constantiam contra pseudopraedicatores. Modus talis: More solito salutationem praemittit, deinde gratias agit Deo pro eis, implorans eis majora bona, ut virtutibus crescentes ad perfectionem perveniant. Deinde ad patientiam tribulationum monet exemplo suo et Christi, eudoapostolorum, tandem moralem admonitionem interserit, et prope finem de gratia quam sibi Romam per Epaphroditum miserant gau
Abbreviated transcription (Latin):
pensib. Pb̾ilippenses autem. sunt m¬
aredones. qͥ accepto u̾bo p̾dicationis
ab apło. firmi in fide fuerunt. nec pse¬
udo apłos recepeĩt. uñ eos laudat apłe.
stantiam romam miserant. ꝗͣ cum bac
remisit eplã. in qͣ. cum p̾sens ñ potest.
munit eos contra duplex bellum .s. tͥ¬

Expanded text:
pensibus. Philippenses autem sunt Macedones, qui accepto verbo praedicationis ab Apostolo firmi in fide fuerunt, nec psostolos receperunt. Unde eos laudat Apostostantiam Romam miserant: quem cum hac remisit Epistola, in qua, cum praesens non potest, munit eos contra duplex bellum,
Abbreviated transcription (Latin):
nam suam
qͣmpseudo
depͥmebant.
Post saluta.¬
tioncin de
leuitate eos
redarguit.
suam lacius
comtũdat.
deinde legẽ¬
tis modis im¬
ꝓbat dicendo eam ñ cẽ tenendã¬

Expanded text:
nam suam quam pseudo deprimebant; post salutationem, de levitate eos redarguit, suam latius commendat; deinde legetis modis improbat, dicens eam non esse tenenda