comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiate salutis nelox fama ꝑ¬
currer& uel &̃. ut discipłis
eius per diu̾sas gentes eum¬
cibus. ultroq ꝑcunc̾tos sa¬
lutis dona offerentib obe¬
undi ac disserendi quippe
romanis eiuibus int̾ ciues
romanos esset tuta lib̾tas.
Quod io cõmemorandũ pu¬
taui. quia hic seitꝰ libellus
usq ad cesarem augustũ
de quo hec dicuntur exten¬
ditur. Quod si aliqui hãc
lucidissimã rationem ir¬
ritam putant. suisq diis
potius assignant quos pri¬
mũ prudentia elegerint
deinde p̃cipuo cultu inui¬
tarint. ut sibi ꝑ eos amplis¬
simum hoc pulcherrimũq
iꝑium condẽtur. sic enĩ
iactitant. quia ipsi optimo
gene̾ sacroꝵ emeruerint
p̃cipuũ deoꝵ fauorem. qui¬
b adenitis uel p̃t̾missis dis¬
cesserint om̃s aditis arisq
relictis dii quib hoc im
ꝑium steterat. Uñ quam¬
uis reuerentia sc̃ĩtatis tue
multa fortissime uerissime¬
q disseruerit. tam̃ n mi
chi locꝰ exigit ũ pauea subi¬

Expanded text:
tiatae salutis uelox fama ptiatae salutis uelox fama percurreret uel etiam ut discipulis eius per diuersas gentes euntibus ultroque per cunctos salutis dona offerentibus obeundi ac disserendi quippe Romanis ciuibus inter ciues Romanos esset tuta libertas. quod ideo commemorandum putaui, quia hio sextus libellus usque ad Caesarem Augustum, de quo haec dicuntur, extenditur. quodsi aliqui hanc luoidissimam rationem inritam putant, suisque dis potius adsignant, quos primum prudentia elegerint deinde praecipuo cultu inuitarint, ut sibi per eos amplissimum hoc pulcherrimumque imperium conderetur — sic enim iactitant, quia ipsi optimo genere sacrorum emeruerint praecipuum deorum fauorem, quibus ademptis uel praetermissis discesserint omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat — unde, quamuis reuerentia sanctitatis tuae multa fortissime uerissimeque disseruerit, tamen et mihi locus exigit, ut pauca subi
Abbreviated transcription (Latin):
inquem om̃is ut diximꝰ et¬
si ex diuersis opimonib sec¬
ta concuerit. mutans regna
puniens. que infirma sunt
mundi elegit ut confundat
fortia. romanumq imꝑium.
assũpto pauꝑrimi status pa¬
store fundauit. Hoc ꝑ reges
n consules diu ꝓuectum pꝰ¬
quã asye. africe atq europe
potitũ est. ad unũ imꝑato¬
rem eundẽq foitissimũ et
clem̃tissimũ cuncta sui or¬
dinatione congessit. Sub hoc
imꝑatore quem om̃s fere gen¬
tes amore n timore ꝑmixto
uiste honorarent. Deus ue¬
rus qui suꝑsticione sollici¬
ta ab ignoiantib colebatur.
magnum illum incelligen¬
cie sue fontem aꝑuit. prõ¬
tiusq ꝑ hominem doc̃turꝰ
homines. filiũ suum uusit
oꝑantem uirtutes que pre¬
cellerent hominẽ. coargu¬
entemq demones. quos ali¬
quid eos putauissent. ut qͥ
ipsi tanꝗͣ homini nõ credi¬
dissent. oꝑib tanquã deo
crederent. Beinde ut in
magno silencio ae pace la
tissima inoffense n celerit̃
noui nominis gła nannũ¬

Expanded text:
in quem omnis, ut diximus, etsi ex diversis opinionibus secta concurrit, mutans regna, puniens, quae infirma sunt mundi elegit, ut confundat fortia; Romanumque imperium, assumpto pauperrimi status pastore, fundavit. Hoc per reges et consules diu provectum, postquam Asiae Africae atque Europae potitum est, ad unum imperatorem eundemque fortissimum et clementissimum cuncta sui ordinatimperatore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto juste honorarent, Deus verus, qui superstitione sollicita ab ignorantibus colebatur, magnum illum intelligentiae suae fontem aperuit, promptiusque per hominem docturus homines, Filium suum misit operantem virtutes, quae praecellerent hominem, coarguentemque daemonas, quos aliqui deos putavissent, ut qui ipsi, tamquam homini, non credidissent, operibus, tamquam Dei, crederent; deinde ut in magno silentio ac tissima inoffense et celeriter noui nominis gloria et adnun
Abbreviated transcription (Latin):
b utͥb suspensus mediam ip¬
se regulam tenens plantisq
subremigans. septẽ milia pas¬
suum transmeauit. Mit̾dates
inopia laborans partẽ copiaꝵ
instructam armis domum ab¬
ire p̾cepit. Quam lucullus
excipiens. uniu̾sam disꝑdidit.

Expanded text:
bus utribus suspensus, mediam ipbus utribus suspensus, mediam ipse regulam tenens, plantisque subremigans, septem millia passuum transmeavit: Mithridates inopia laborans, partem copiarum instructam armis domum abire praecepit: quam Lucullus excipiens, universam disperdidit.
Abbreviated transcription (Latin):
nuo reformauit. Idem fim¬
bria ap̃ thiatytam cũ ab ex¬
ercitu sylle obsid̾e̾tur: desꝑa¬
tione ad auctꝰ. in templo escu¬
lapii manu sua int̾fectus
est. fanniꝰ ⁊ maguis de ex¬
ercitu fimbrie ꝓ fugi. mi¬
tridati sese adunxerunt.
Quoꝵ hortatu mitridates
cũ sertorio ꝑ legatos in his¬
paniã missos. fe̾dus pepigit.
Sertorius ad eum marcum ma¬
rium firmandi federis causa
nusit. Quem rex apud se re¬
tentum breui ducem fecit
in locum archelai. qui se ad
syllam cum uxore lib̾isq con¬
tulerat. Maruis n eumachu
duces a mitridate adu̾sus lu¬
cullum missi. magno exerei¬
tu breui congregãto. eũ pu¬
blio rutilio apud calcedonã
congressi sunt. eumq cum
plurima exercitus ipsuis par¬
te esciderunt. Lucullus mi¬
tͥdatem cizicenos obsidentẽ
fossa cinxit eumq qd̃ faciebat
pati cõpulit. atq ad ipsos ci¬
Ricenes ut bono animo essent
nũtium misit unum ex mili¬
tibus nandi ꝑitum. Qui duo¬

Expanded text:
nuo reformavit. Idem Fimnuo reformavit. Idem Fimbria apud Thyatira, cum ab exercitu Syllae obsideretur, desperatione adactus, in templo Aesculapii manu sua interfectus est. 373 Fannius et Magius, de exercitu Fimbriae profugi, Mithridati sese adjunxerunt: quorum hortatu Mithridates cum Sertorio, per legatos in Hispaniam missos, foedus pepigit. Sertorius ad eum Marcum Marium firmandi foederis causa misit. Quem rex apud se retentum, brevi ducem fecit in locum Archelai, qui se ad Syllam cum uxore liberisque contulerat. Marius et Eumachus duces a Mithridate adversus Lucullum missi, magno exercitu brevi congregato, cum P. Rutilio apud Chalcedona congressi sunt, eumque cum plurima exercitus ipsius parte ceciderunt. Lucullus Mithridatem Cyzicenos obsidentem, fossa cinxit: eumque quod faciebat, pati compulit: atque ad ipsos Cyzicenos, ut bono animo essent, nuntium misit unum ex militibus nandi peritum: qui duo
Abbreviated transcription (Latin):
iam mille sexcentos ita in¬
t̃fecisset. ephesii exemplũ
uerentes excluso p̃sidio eius.¬
portas obiecerunt. Similit̃
smyrnei. sardi. colophonii.
tralliamq fecert̃. ꝑturbat᷑
mitͥdates. ꝑ archelaum du¬
cem suũ. cum sylla de pace
pepigit. Int̾ca fimbria ma¬
rianoꝵ scelerum satelles hõ
oĩum audacissimꝰ. flacũ con¬
sulem cũ legatꝰ erat apud
nicomediam occidit. ac mox
arrepto exercitu. mitͥdatis
filiũ ex asia ad melitopolĩ
fugat. stationem regis in¬
uadit. ipsũq ꝑgamo pellit.
fugientemq insecutus ap̃
pitanã obsedit. ⁊ ꝓfecto cepiᷤ¬
set. si lucius lucullus ciuili¬
b discordiis curam rei publi¬
ce p̃tulisset. eumq mari co¬
artare obiecta classe uoluis¬
set. Inde fimbria iliensibus
iratꝰ a qͥb ꝓ syllane partiꝰ studio
obiectu portaꝵ repulsus ui¬
debatur. ipsam urbem iliũ¬
antiquam illã rome paren¬
tem funditꝰ cede incendioq
deleuit. S eam sylla conti¬

Expanded text:
jam mille sexcentos ita injam mille sexcentos ita interfecisset, Ephesii exemplum verentes, excluso pportas obiecerunt; similiter Smyrnaei Sardi Colophonii Trallianique fecerunt. perturbatus Mithridates per Archelaum ducem suum cum Sulla de pace pepigit. interea Fimbria Marianorum scelerum satelles, homo omnium audacissimus, Flaccum consulem, cui legatus ierat, apud Nicomediam occidit; ac mox arrepto exercitu Mithridatis filium ex Asia ad Miletopolin fugat, stationem regis inuadit ipsumque Pergamo pellit fugientemque insecutus apud Pitanam obsedit, et profecto cepisset, si L. Lucullus ciuilibus discordiis curam reipublicae praetulisset eumque mari coartare obiecta classe uoluisset. inde Fimbria Iliensibus iratus, a quibus pro Sullanae partis studio obiectu portarum repulsus uidebatur, ipsam urbem Iliuantiquam illam Romae parentem, funditus caede incendioque delevit. Sed eam Sylla conti
Abbreviated transcription (Latin):
am p̃missus. athenas cunctãq
greciam partim ui. partim
deditione optinuit. Sylla
cui post consulatum mitrida¬
ticum bellum obuen̾at arche¬
laum apud pirenum atheni¬
ensium portum septemplici
muro cõmunitum diu obsedit.
Ipsam atheniensium urbẽ ui
ceꝑit. Postea iusto p̃lio cũ ar¬
chelao conflix̃. Centũ .x. milia
de exercitu archelai int̃fecta.
uix decem milia suꝑfuisse re¬
ferunt᷑. Cõꝑta clade mitrida¬
tes. lectissima .lxx. inilia mi¬
litum. archelao in subsidium
genes archelai filius interfec¬
tus est. Tercio bello om̃s copie
quas arche laus habebat extine¬
te st̃. Nam .xx. milia mili¬
tum eius in paludem pulsa
cum sylle fidem implorarenͭ.
insaciabili uictoris ita int̾ fec̾¬
ta st̃. totidemq alia. in flum̃
coacta n necata. reliqui mise¬
roꝵ passim trucidati sunt.
orro aũ mitͥdates in asia no¬
bilissimaꝵ urbium pͥncipe
occide̾. bona ꝙ eoꝵ publica¬
re aĩo intenderat. Cumq

Expanded text:
am praemissus Athenas cunctamque am praemissus Athenas cunctamque Graeciam partim ui partim deditione obtinuit. Sulla, cui post consulatum Mithridaticum bellum obuenerat, Archelaum apud Piraeum, Atheniensium portum septemplici muro conmunitum, diu obsedit, ipsam Atheniensium urbem ui cepit. postea iusto proelio cum Archelao conflixit: centum decem milia de exercitu Archelai interfecta, uix decem milia superfuisse referuntur. conperta clade Mithridates lectissima septuaginta milia militum Archelao in subsidium genes Archelai filius trucidatus est. Tertio bello omnes copiae, quas Archelaus habebat, exstinctae sunt. Nam viginti millia militum ejus in paludem pulsa, cum Syllae fidem implorarent, insatiabili victoris ira interfecta sunt, totidemque alia in flumen coacta ac necata, reliqui miserorum passim trucidati sunt. Porro autem Mithridates in Asia nobilissimarum urbium principes occidere, bonaque eorum publicare animo intenderat. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
regem a micum ppłi romani
regno pͥuare molitꝰ est atq
a senatu monit᷑. si facere tẽp¬
tar& bellum sibi a ppło roma¬
no inferendum fore. irat᷑ capa¬
dociam contimio ꝑuasit: atq
expulso abea ariobarz ane rege
cunctam prouintiam igni fer¬
roq uastauit. Bithiniam de¬
inde pari clade corripuit. Pa¬
flagoniam simili exitu afflix̃.
pulsis ex ea pilemene inicome¬
de regib Post cum uenisset
ephesum. erudeli p̃cepit edic̾¬
to ut ꝑ totam asiam quiẽq in¬
uenti essent ciues rom̾ani. sub
una die om̃s necarent᷑. Et fac̾¬
tum est. Nec explicari aut cõ¬
p̃hendi ullo mͦ uerb̾ potest. q̃
tc̃ multitudo romanoꝵ ciuiũ
cesa sit. Quis meror plurimaꝵ
ꝓiunciaꝵ. quis gemitꝰ᷑ occiden¬
doꝵ parit atq occidentium fue¬
rit. eum singłi qͥq aut ꝓdere
innocentes. hospites ⁊ amicos
aut ip̃i ꝑiclitari pena hospitũ
cogerent᷑: Archelaus quoq dux
mitridatis. cum . cxx. milibus
peditum atq equitum in achat¬

Expanded text:
regem amicum populi Romani regno priuare molitus est atque a senatu monitus, si facere temptaret, bellum sibi a populo Romano inferendum fore, iratus Cappadociam continuo peruasit atque expulso ab ea Ariobarzane rege cunctam prouinciam igni ferroque uastauit. Bithyniam deinde pari clade corripuit. Paphlagoniam simili exitu adflixit pulsis ex ea Pylaemene et Nicomede regibus. post cum uenisset Ephesum, crudeli praecepit edicto, ut per totam Asiam quicumque inuenti essent ciues Romani sub una die omnes necarentur. et factum est; nec explicari aut conprehendi ullo modo uerbis potest, quae tunc multitudo Romanorum ciuium caesa sit, quis maeror plurimarum prouinciarum, quis gemitus occidendorum pariter atque occidentium fuerit, cum singuli quique aut prodere innocentes hospites et amicos, aut ipsi periclitari poena hospitum cogerentur. Archelaus quoque dux Mithridatis cum cxx milibus peditum atque equitum in Achai
Abbreviated transcription (Latin):
mo ut dixi anno ab urbe con¬
dita. quo ñ pͥmũ ciuile bellũ
ceꝑat in ardescens. consulatu
co uix consumata ueneno ẽ.
S in his temꝑib triginta geren¬
di belli inueniuntur anni.
Qualit̃ aũ .xl. a plerisq dicti
sint. ñ facile discernitur.

Expanded text:
o ut dixi anno ab Urbe condita, quo etiam primum civile bellum coeperat, inardescens, consulatu co vix consummata veneno est. Sed in his temporibus, triginta gerendi belli inveniuntur anni. Qualiter autem XL a plerisque dicti sint non facile discernitur.
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ auxilioꝵ manu stipan¬
te t̾ribiles romanis arcib ĩmi¬
nerent: emilius t̾cio dictator
magnã mali mose ipsis fide¬
nis uix captis depulit. ⁊ sa¬
nauit. Tanta ipsis erat ma¬
loꝵ animoꝵ q contentioyt
uł domesticas elades suꝑfu¬
sa forisecꝰ bella oblitterarẽt.
uł pꝰ dampna belloꝵ. indu¬
cias relaxatas diu̾se pestes cȩlo
t̾raq excandescentes. in cessa¬
bili infestatione corrũꝑent.

Expanded text:
 auxiliorum manu stipan auxiliorum manu stipante, terribiles Romanis arcibus imminerent, Aemilius, tertium dictator, magnam mali molem ipsis Fidenis vix captis depulit, et sanavit: tanta in ipsis erat malorum animorumque contentio, ut vel domesticas clades superfusa forinsecus bella oblitterarent: vel, post damna bellorum, inducias relaxatas diversae pestes, coelo terraque excandescentes, incessabili infestatione corrumperent.
Abbreviated transcription (Latin):
stratꝰ mos erat: cum hisdem
insignib ꝓcessert̃. maximã
&̃ appi claudi libido auxit in¬
uidiam. qui ut uerginie uir¬
gini stuprũ inferret: prroͤ
seruitutis causam intulit.
Quã ob rẽ ad actꝰ uerginiꝰ pat̃
dolore lib̾ratis. ⁊ pudore dede¬
coris ꝓtractã ad seruitutem
filiam. in ẽspectu ppłi prus
parricida ꝓstrauit. qua ppłs
necessitatis atͦcitate ꝑmotꝰ.
⁊ ꝑieło lib̾tatis ammonitu.
montẽ aduentinũ occupa¬
uit armatꝰ nec tueri liber¬
tatẽ armis destitit. nͥ pꝰꝗͣ se
coniuratoꝵ conspiratio ipsiꝰ
qͦ honorib ab dicauit. Ter¬
cia ⁊ quinta pꝰ centesimam
olimpiade ꝑ totũ fere an¬
num tã crebri. tamq etiã
gͣues in italia t̃remotꝰ fue¬
runt: ut de innumeris qͣs¬
satõib ac rumis uillarum
oppidoꝵq assidius roma
nunciis fatigaret᷑. de inde
ita iugis ⁊ torrida siccitas
tib ab negarit. Hisdeq tꝑri¬
b cũ fidenates hostes maxi¬

Expanded text:
stratus mos erat, cum isdem stratus mos erat, cum isdem insignibus processerunt. maximam etiam Appii Claudii libido auxit inuidiam, qui ut Verginiae uirgini stuprum inferret, prius seruitutis causam intulit; quamobrem adactus Verginius pater dolore libertatis et pudore dedecoris protractam ad seruitutem filiam in conspectu populi pius parricida prostrauit. qua populus necessitatis atrocitate permotus et periculo libertatis admonitus montem Auentinum occupauit armatus. nec tueri libertatem armis destitit, nisi postquam se coniuratorum conspiratio ipsis quoque honoribus abdicauit. Tertia et quinta post centesimam olympiade per totum fere annum tam crebri tamque etiam graues in Italia terrae motus fuerunt, ut de innumeris quassationibus ac ruinis uillarum oppidorumque adsiduis Roma nuntiis fatigaretur, deinde ita iugis tibus abnegarit. His denique temporibus cum Fidenates hostes, maxi
Abbreviated transcription (Latin):
athenienses ꝓpt̃ solonis leges
deferendas missi expectarẽ¬
tur. arma romana. fames
pestilentiaq compeseuit.
Ipso aũ trecentesimo anno
hoc ÷ olimpiade nonagesi¬
ma quinta potestas ẽsulũ
decẽ uiris tͣdita constituen¬
daꝵ legũ atticaꝵ grã mag¬
nam ꝑniciem rei publice in¬
uexit. Nam pͥmꝰ ex .x. uiris
cedentib cetis. solus appius
claudiꝰ sͥ continuauit imꝑi¬
um. statĩq alioꝵ ẽiuratio subsecuta 
ut mor e ꝯtẽpto qd̃ insigne
imꝑii penes unũ. potestas
aũ communis erat. omnes
omnia ꝓpͥis libidinib agi-¬
tart̃. Itaq int̾ cet̾a q̃ inso¬
lentissime cuncti p̃sumebãt
repente singult cũ duode¬
nis fascib. cet̾is q imꝑato¬
riis insignib ꝓcesserunt
⁊ nouȩ imꝓbe ordinationiᷤᷤ
incepto ablegata religione
consulum. emicuit agm̃
tyrannoꝵ. Duab tabulis le¬
gum ad .x. pͥores additis.
agentes insolentissimo fastu
plurima die qͦ depone magi¬

Expanded text:
Athenienses propter Solonis leges Athenienses propter Solonis leges transferendas missi exspectantur, arma Romana funes pestilentiaque compesouit. Ipso autem trecentesimo anno, hoc est olympiade nonagensima quinta, potestas consulum decemuiris tradita constituendarum legum Atticarum gratia magnam perniciem reipublicae inuexit. nam primns ex decemniris cedentibus cetClaudius sibi continuavit imperium: statimque aliorum conjuratio subsecuta est, ut, more contempto, quo insigne imperii penes unum, potestas autem communis erat, omnes omnia propriis libidinibus agitarent. Itaque inter caetera, quae insolentissime cuncti praesumebant, repente singuli cum duodenis fascibus caeterisque imperii insignibus processerunt: et, novo improbae ordinationis incepto, ablegata religionconsulum emicuit agmen tyrannorum, duabus tabulis legum ad decem priores additis, agentes insolentissimo fastu plurima, die, quo deponere magi
Abbreviated transcription (Latin):
rox imo dehine¬
anno eiues exules. ser¬
uiq fugitiui duce herbo¬
mo uiro sabino. inuasert̃
incendert̃q capitolũ. ubi
fortissime quidẽ ualer io cõ¬
sule. ⁊ imꝑatore obstitere
niniores .S: adeo atrox ⁊ gͣ¬
ue diserim̃ p̃lii fuit. ut ĩp¬
se qͦ consul ualeriꝰ ibi fuerit
occisus. ⁊ indignã de seruis
uictoriã insuꝑ ⁊̃ sua morte
fȩdarit. Seqr̃ annꝰ in qͦ cum
uicto ex̾citu consul obsesfiᷤ
ẽ. Nam minuerum ẽsulem
cong̾ͥssum p̃lio equi uulsei¬
q suꝑart̃. ⁊ fugientẽ in al¬
gido. fame ferroq cinxe¬
runt. actumq infeliciter
foret. inquintiꝰ cincinatĩ
p̃cipuus ille dictator arta¬
tam obsidionẽ opp̃sso hoste
soluisset. Qui reꝑtꝰ in rure
ab aratro accersitꝰ ad fasces
sumpto honore. instructo¬
q excitu mox uictor effectꝰ
iugũ boũ equis imposuit
uictoriamq qͣsi stuã tenẽs
subiugatos hostes pre se pri¬
mus egit. Anno qui ꝓximiᷤ¬
fuit trecentesimo ab urbe
condita fuit. dum legati ad

Expanded text:
roximo dehinanno ciues exules seruique fugitiui duce Herbonio, uiro Sabino, inuaserunt incenderuntque Capitolium. ubi fortissime quidem Valerio consule et lmperatore obstitere iuniores; sed adeo atrox et graue discrimen proelii fuit, ut ipse quoque consul Valerius ibi fuerit occisus et indignam de semis uictoriam insuper etiam sua morte foedarit. Sequitur annus, in quo cum uicto exercitu consul obsessus est. nam Minucium consulem congressum proelio Aequi Vulscique superarunt et fugientem in Algido fame ferroque cinxerunt, actumque infeliciter foret, ni Quintius Cincinnatus, praecipuus ille dictator, artatam obsidionem oppresso hoste soluisset. qui repertus in rare, ab aratro arcessitus ad fasces, sumpto honore instructoque exercitu, mox uictor effectus, iugum boum Aequis inposuit uictoriamque quasi stiuam tenens subiugatos hostes prae se primus egit. Anno qui proximus trecentesimo ab Vrbe condita fuit, dum legati ad
Abbreviated transcription (Latin):
nã. in qͣ.lxx. lusitanos. roma¬
disse. claudiꝰ refert. Et eũ
uictores lusitani sparsi. ac
securi abirent. unꝰ ex his lõ¬
ge a cȩt̾is seg̾gatꝰ. eũ circ̃fusiᷤ
equitib pedes ipse dep̾hensꝰ
uniꝰ eoꝵ equo lancea ꝑfosso
ipsiꝰ equitis ad unum gladi¬
iictum caput desecuisset.i¬
ta om̃s metu ꝑculit. ut pro¬
spectantib ẽctis ipse ꝯtẽptĩ
atq oeiosiꝰ abseed̾et. Aipio
claudio qͦ. cecilio. metello
conss. appius claudiꝰ adu̾sus
ostitutum erat. ut qͥsq .u.
milia hostium ꝑemisset. tri¬
umphandi hr̾et potestatẽ.
iste qͦ eum tͥumphũ expe¬
tisset. ꝓpt̾ suꝑiora uͦ dãpna
ñ impetͣsset. infami impu-¬
dentia. atq ambitõe usus pͥ¬
uatis sumptib tͥumphauit.
T̃.cecilio. metello. q̃. fabio.
maximo. seruilio consulibꝰ
int̾ cȩt̾a ꝓdigia. androginꝰ
romȩ uisus iussu harupiser̃
in mare m̾sus ⁊. s nichil
impiȩ expiationis ꝓe̾atio

Expanded text:
nam, in qua LXX Lusitanos, Romanam, in qua LXX Lusitanos, Romadisse Claudius refert; et cum uictores Lusitani sparsi ac securi abirent, unus ex his longe a ceteris segregatus cum, circumfusis equitibus pedes ipse deprehensus unius eorum equo lancea perfosso ipsius equitis ad unum gladii ictum caput desecuisset, ita omnes metu perculit, ut prospectantibus cunctis ipse contemptim atque otiosus abscederet. Appio Claudio Q. Caecilio Metello consulibus Appius Claudius aduersus constitutum erat, ut quisque quinque milia hostium peremisset triumphandi haberet potestatem, iste quoque triumphum expetisset, propter superiora uero damna non impetrauisset, -infami impudentia atque ambitione usus priuatis sumptibus triumphauit. L. Caecilio Metello Q. Fabio Maximo Seruiliano conaulibus inter cetera prodigia androgynus Romae uisus iussu haruspicum in mare mersus est. sed nihil impiae expiationis procuratio
Abbreviated transcription (Latin):
uiriatꝰ in hispania gn̾e
lusitanꝰ. hõ pastorał . ⁊ latro
pͥmũ infestando uias. dem̃
uincendo. fugando. subigen¬
do maximo t̃rori romanis
om̃ĩb fuit. Siquidẽ hiberr̃
⁊ tagũ maxima ⁊ diu̾sissimoꝵ
locoꝵ flumina late tͣnsg̃di¬
enti. ⁊ ꝑuaganti .G̃. neciliꝰ pre¬
tor oceurrit. qui ꝯtinuo ceso
usq ad int̾nitionẽ penȩ omĩ¬
ex̾citu suo. uix ipse p̃tor etim
paucis fuga lapsus euasit. De¬
iñ .Gͣ. s. lanciũ p̃torẽ ide ui¬
riatꝰ multis p̃liis fractũ fu¬
gauit.pꝰ ⁊̃ claudiꝰ unimãmis
eũ magno instruetu belli cõ¬
tra uiriatũ missus qͣsi ꝓ abo¬
lenda suꝑiore macła. tur ꝑio¬
rẽ ipse hausit infamiã. Nam
ogͥssus eũ uiriato. uniu̾sas qͣs
secum dedux̾at copias. maxi¬
ex̾citꝰ. Uiriatꝰ. tͣbeas. fasces. eȩ¬
teraq insignia romana ĩ mõ¬
tib suis trophea p̃fixͣ. E odẽ
tꝑr. eẽe. lusitani eũ mnille ro¬
manis in qͦdã saltu ꝯtͣrere peg¬

Expanded text:
iriatus in Hispania genere Lusitanus, homo pastoralis et latro, primum infestando uias deindelum Romanorum uincendo fugando subigendo maximo terrori Romanis omnibus fuit. siquidem Hiberum et Tagum, maxima et diuersissimorum locorum flumina, late transgredienti et peruaganti C. Vecilius praetor occurrit: qui continuo caeso usque ad internecionem paeneexercitu suo deleto, vix ipse praetor cum paucis fuga lapsus evasit. Deinde C. Plancium praetorem idem Viriatus multis praeliis fractum fugavit. Post etiam Claudius Unimanus cum magno instructu belli contra Viriatum missus, quasi pro abolenda superiore macula, turpiorem ipse auxit infamiam. Nam congressus cum Viriato, universas, quas secum deduxerat copias, maxiamisit. Viriatus trabeas, fasces, caeteraque insignia Romana, in montibus trophaeum praefixit. Eodem tempore trecenti Lusitani cum mille Romanis in quodam saltu contraxere pug
Abbreviated transcription (Latin):
tuldo orientis. septentͥonis
copiositas meridiana diffusi¬
d. magnaꝵ insulaꝵ largissi¬
Non timeo deos hospitis mei. ñ
timeo religionẽ eius nuniam
ñ habeo talẽ quẽ ꝑtimescã loc̃
uͥ ⁊ possessori liceat ꝑpetͣre qd̃
uelit. ⁊ ꝑ egͥno ñ liceat adhib̾e
qd̾ ouenit. uͥ sit ius hospitis q
meũ ñ sit. Unꝰ ds̃ qui tꝑribus
qͥb ipse innotese̾e uoluit hanc
regni statuit unitatẽ ab oĩb
tinam uim tamꝗͣ. destitutus
ñ ꝑtimesco. Int̃ romanos ut
dixi romanꝰ. inter xͥanos xͥa

Expanded text:
tudo Orientis, septentrionis copiositas, meridiana diffusio, magnarum insularum largissinon timeo deos hospitis mai, non timeo religionem eius necem meam, non habeo talem quem pertimescam locum, ubi et possessori liceat perpetrare quod uelit et peregrino non liceat adhibere quod conuenit, ubi sit ius hospitis quod meum non sit; unus Deus, qui temporibus, quibus ipse innotescere uoluit, hanc regni statuit unitatem, ab omnibus tinam uim tamquam destitutus non pertimesco. inter Romanos, ut dixi, Romanus, inter Christia
Abbreviated transcription (Latin):
sine mora expugnaũ urbẽ
toto tẽ orbe longe omnium¬
urbium opulentissimam.
quippe q̃ uelut officina omĩ¬
um artificum. atq artifici¬
oꝵ ⁊ emporium ẽmune asiȩ
atq europiȩ.pꝰ multa retro
scłã fuit. ꝑmissa erudelit̃ ⁊ iã
captiuos p̃dandi licentia. sic
omĩa cedib ignibq opleta s̃
ut de muroꝵ ambitu qͣsi e
camino in unũ apicẽ coartatũ
exunda-¬
ret incenchum. Itaq płima
parte ppłi ferro flaminisq
ꝯsumpta. reliqͣ sub coronia
uendita ÷. urbe icensa my
fundttus¬
ri diruti st̃. muralis lapis in
puluerẽ redactꝰ p̃da ingens
titudinẽ ⁊ uarietatẽ statu¬
aꝵ simulachroꝵq in illo ei¬
uitatis incendio ꝑmixta in
unũ auri. argenti atq exiᷤ
omĩaq simul metalla fluxiᷤᷤ¬
sent. nouũ genꝰ metalli fac¬
tũ ÷. Uñ usq in hodiernum
diem suie ex ipso. siue ex imi¬
tatione eiꝰ escorinthiũ sient
memorie tͣditũ ÷. ⁊ corinthia

Expanded text:
sine mora expugnavit, urbem sine mora expugnavit, urbem toto tunc orbe longe omnnium opulentissimam, quippe quae uelut officina omnium artificum atque artificiorum et emporium commune Asiae atque Europae per multa. retro saecula fuit. permissa crudeliter etiam captiuis praedandi licentia sic omnia caedibus ignibusque conpleta sunt, ut- de murorum ambitu quasi e camino in unum apicem coartatum exundaret incendium. itaque plurima parte populi ferro flammisque consumpta reliqua sub corona uendita est; urbe incensa muri funditus diruti sunt; muralis lapis in puluerem redactus, praeda ingens titudinem et uarietatem statuarum simulacrorumque in illo ciuitatis incendio permixta in unum auri argenti atque aeris omniaque simul metalla fluxissent, nouum genus metalli factum est, unde usque in hodiernum diem siue ex ipso siue ex imitatione eius aes Corinthium, sicut memoriae traditum est, et Corinthia
Abbreviated transcription (Latin):
nam carthaginis. coruithi
eu̾sio subsecuta ÷. duarũq
potentissimaꝵ urbiũ par¬
uo uniꝰ tꝑris int̾uallo ꝑ di¬
u̾sas mundi partes mistra¬
bile collux̃ incendiũ. Nam
cum metellus p̃tor acheos.
boetiosq orunctos duobus
hystor icꝰ refert. ualerius
⁊ anthias in achaia pugna
eum duce suo dieo cecidis¬
quãuis tẽ in affrica cũ sei¬
pione fu̾it. tñ qr domesticã
cladẽ ignorare ñ potuit. se¬
mel in achaia pugnatũ eri¬
tolao duce asserit int̾empto.
Diaeum uͦ adducentẽ ex ar¬
chardia militẽ ab eodẽ me¬
tello p̃tore opp̃ssum eũ ex̾¬
citu docet. S de uarletate
discordantium historieoꝵ
aliqͣnta iam diximꝰ. quoꝵ
sufficiat ħ detecta. ⁊ male
dendũ ẽe in cet̾is euidenter
ostñdt̃. qui in his qͦ q̃ ipsi
uid̃e diu̾si st̃. Igit᷑ pꝰ extĩcta
totiꝰ achaiȩ p̃sidia. distituta¬
rum eu̾sionẽ urbium metel¬
lo p̃tore meditante ꝯsul nũ¬
mius repentinꝰ eũ paueis
uenit in castͣ. qui dimisso

Expanded text:
nam Carthaginis Corinthi eversio subsecuta est, duarumque potentissimarum urbium parvo unius temporis intervallo, per diversas mundi partes, misbile colluxit incendium. Nam cum Metellus Praetor Achaeos, Baeotiosque convictos duobus historicus refert. Valerius etiam Antias in Achaia pugnatum, cum duce suo Dieuco cecidisquamvis tunc in Africa cum Scipione fuerit, tamen quia domesticam cladem ignorare non potuit, semel in Achaia pugnatum Critolao duce asserit. Diaeum vero, adducentem ex Arcadia militem, ab eodem Metello praetore oppressum cum exercitu docet. Sed de varietate discordantium historicorum aliquanta jam diximus, quorum sufficiat detecta haec et male dendum esse in ceteris euidenter ostendunt qui in his quoque, quae ipsi uidere, diuersi sunt — igitur post extincta totius Achaiae praesidia destitutarum euersionem urbium Metello pmius repentinus ad eum cum paucis venit in castra: qui, demisso
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in totum ł in tͣnquillitate
p̃sentium. ł in spe futuroꝵ
uł in ꝑfugio ꝯmumi ñ habr¬
ere maiores. ac ꝑ hoc incessa¬
bilia bella gesserunt. qr mu¬
tandaꝵ sedrũ ꝯmunione. ñ
lib̾a suꝑsistendo in sedib suis
aut infelictt̾ nexati st̃. aut
turpit̾ seruiert. Qd̃ clarusᷤ
ꝓmptiꝰq ipsis ueterũ gestis
ꝑ ordinẽ explicitis aꝑietur
Inno ab urbe odita. de. sex
to. hoc ÷ eodẽ anno qͦ ⁊ carta¬
go deleta ÷. uĩi. cornelio. len

Expanded text:
quae in totum uel in tranquillitate praesentium uel in spe futurorum uel in perfugio communi non habuere maiores, ac per hoc incessabilia bella gesserunt, quia, mutandarum sedium communione non libera, persistendo in sedibus suis aut infeliciter necati sunt aut turpiter seruierunt. quod clarius promptiusque ipsis ueterum gestis per ordinem explicitis aperietur. Anno ab Vrbe condita DCVI, hoc eat eodem anno, quot et Carthag
Abbreviated transcription (Latin):
croesus rex lidoꝵ. famciꝰ opibꝰ
cum ad auxiliandũ babymis
uenisset. uictꝰ. sollicite in reg¬
num refugit. Cirꝰ aũ pꝰea ꝙͣ
babyloniam ut hostis inuasit
ut uictor eu̾tit. ut rex dis¬
posuit. bellũ tͣnstulit in li¬
diam. uͥ contritũ suꝑiore
iam pͣlio ex̾citũ. nullo nego¬
cio suꝑauit. ipsum ⁊̃ eroesum
cepit. captumq ⁊ uita ⁊ patͥ¬
monio donauit. Exaggare
hoc loco mutabihium rerũ
consumi uetustate babylon
capta c̃firmat. ciiꝰ ut pri¬
mum imꝑium ac potentis¬
simum excitit ita:⁊ pͥmum
cessit. ⁊ ueluti quodam iure
succedentis etatis debita po¬
steris trad̾etur post̾is hedi¬
tas. ip̃sis qͦ eandẽ tͣdendi for¬
mulam seruat᷑is. ita ad ꝓxi¬
ma aduentantis ciri temp¬
tam̃ta suecubuit magna
babylon. ⁊ ingens lidia am¬
plissima orientis eum capite
suo brachia uniꝰ p̃lii expedi¬
tione cecidert̃. ⁊ nr̃i incir¬
cũspecta anxietate causant᷑
si potentissime ille quondã

Expanded text:
Croesns rez Lydorum famosus opibus Croesns rez Lydorum famosus opibus cum ad auxiliandum Babyloniis uenisset, uictus sollicite in regnum refugit. Cyrus autem posteaquam Babylonam ut hostis inuasit ut uictor euertit ut rex disposuit, bellum transtulit in Lydiam; ubi conterritum superiore iam proelio exercitum nullo negotio superauit. ipsum etiam Croesum cepit captumque et uita et patrimonio donauit. Exaggerare hoc loco mutabilium rerum factum, labi et consumi uetustate, Babylon capta confirmat; cuius ut primum imperium ac potentissimum extitit ita et primum cessit, ut ueluti quodam iure succedentis aetatis debita posteris traderetur hereditas, ipsis quoque eandem tradendi formulam seruaturis. ita ad proxima aduentantis Cyri temptamenta suooubuit magna Babylon et ingens Lydia, amplissima Orientis cum capite suo bracchia unius proelii expeditione ceciderunt: et nostri incircumspecta anxietate causantur, si potenti
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse. uł humana uͥtute
destrui posse utrũq pene in¬
credibile ap̃ mortales erat. slã¬
q babyloniam a nẽbroth gy¬
gante fundatã. anino uł se¬
miramide reꝑatã multi ꝓdi¬
dere. Hic campi planicie un¬
diq conspieua. natura loci
letissima. castroꝵ facie. me¬
menib parib ꝑ qͣdrũ dispo¬
sita muroꝵ eiꝰ. uix credibilis
relatu firmitas. ⁊ magnitu
gentis octoginta stadiis cir¬
cumuenit᷑. murꝰ eoctili lat̾e
atq int̾fuso bitumine c̃õpae¬
tus. fossa extrinsecꝰ late patẽs
uice amnis circumfluit. A frõ¬
te muroꝵ .e. porte ereȩ. Ipsa
aũ latitudo in consummati¬
one pennaꝵ utroq lat̾e habi¬
taculis defensoꝵ ȩque disposi¬
tis media int̾capedines serũe¬
tas qͣdrigas capit domꝰ in tͥnsecꝰ
quat᷑ geminȩ habitatões mina¬
ei ꝓceritate mirabiles. ⁊ tam̃
magna illa babylon. illa pͥma
pꝰ reꝑationẽ humani gn̾is con¬
dita. nẽ pene ⁊̃ minima mora
uicta capta subu̾sa ẽ. Ubi tẽ

Expanded text:
potuisse uel humana uirtute destrui posse utrumque paene incredibile apud mortales erat. namque Babylonam a Nebrot gigante fundatam, a Nino uel Samiramide reparatam multi prodidere. haec campi planitie undique conspicua, natura loci laetissima, castrorum facie moenibus paribus per quadrum disposita. murorum eius uix credibilis relatu firmitas et magnitudgentis octoginta stadiis circumuenitur. murus coctili latere atque interfuso bitumine conpactus, fossa extrinsecus late patens uice amnis circumfluit. a fronte murorum centum portae aereae. ipsa autem latitudo in consummatione pinnarum utroque latere habitaculis defensorum aeque dispositis, media intercapedine sui citas quadrigas capit. domus intrinsecus quatergeminae habitationis minaci proceritate mirabiles. et tamen magna illa Babylon, illa prima post reparationem humani generis condita, nunc paene etiam minima mora uicta. capta subuersa est. ibi tnnc
Abbreviated transcription (Latin):
nisq se maloꝵ molib ob¬
iecit. Uñ cum animo eger
ncuris circũspeptꝰ morbo
in suꝑ correptus inceriit.
huius suecessor seribonius
ad tẽptataꝵ suꝑiore bello¬
loca gentium iim declinãs.
in dardaniam arma con¬
uertit. eamq suꝑauit.

Expanded text:
nisque se malorum molibus obnisque se malorum molibus obiecit: unde cum animo aeger et curis circumsaeptus, morbo insuper correptus esset, interiit. huius successor Scribonius adtemptatarum superiore bello gentium uim declinans, in Dardaniam arma conuertit eamque superauit.
Abbreviated transcription (Latin):
tea uiriati ꝑcussoribus dena¬
gatum. Et quamuis nullo
tunc p̃mio patͣuerint. roma¬
nam securitatem. tam̃ fortiᷤ
fide ac urib semꝑ hispania
cũ optimos inuictissimosq
teges rei publice ded̾it. nul¬
lum unquam tyrannoꝵ ab
initio usq in hodiernũ diẽ
uel de se editum misit. uel
in se extrinsecus incurren¬
tem uiuum potentem ue
dimisit.¬
nterea macedonicũ bellũ
claudius sortitꝰ. uarias gen¬
ces que roͬdopeis montib
circũfuse sunt. ac tune ma¬
cedoniam crudelissime po¬
płabant᷑. Nam int̃ cet̾a
dictu audituq horrida qͥ
in captiuos agebant᷑ rap¬
tis cum ppło opus esset hu¬
manoꝵ capitum ossibus
cruentis capillatisq adhuc.
ac ꝑ int̾iores cau̾nas male
offosso cerebro oblitis auidͤ
ac sine horrore tanquam
ueris poculis utebantur.
Quaꝵ crudelissimi atq in¬
manissimi scordiscierant.
Ias itaq ut dixi gentes clau¬
dius pelle̾ macedonie fi¬
nib bello adtẽptauit. mag¬

Expanded text:
tea Viriati percussoribus denetea Viriati percussoribus denegatum. Et quamnis nullo tunc praemio patrauerint Romanam securitatem, tamen fortis fide ac uiribus semper Hispania cum optimos inuictissimos reges reipublicae dederit, nullum umquam tyrannorum ab initio usque in hodiernum diem uel de se editum misit uel in se extrinsecus incurrentem uiuum potentemue dimisitMacedonicum bellum Claudius sortitus uarias gentes, quae Rhodopaeis montibus circumfusae sunt ac tunc Macedoniam crudelissime populabantur — nam inter cetera dictu audituque horrida quae in captiuos agebant, raptis, cum poculo opus esset, humanorum capitum ossibus cruentis capillatisque adhuc ac per interiores cauernas male effosso cerebro oblitis auide ac sine horrore tamquam ueris poculis utebantur: quarum cruentissimi atque immanissimi Scordisci erant — has itaque, ut dixi, Claudius pellere Macedoniae finibus bello adtemptauit mag
Abbreviated transcription (Latin):
peio tantũdem pene ipse
ꝑdidit. Multa int̾ eos p̃t̾ea
p̃lia gesta sunt. Meminius
questor pompei idemq uir
sororis eius occisus est. Hirtu¬
lei fr̃s int̾fecti. ꝑpenna qui
se sertorio iunxerat. cõminu¬
tus est. Postremo ip̃e serto¬
rius decimo demũ anno bel-¬
li inchoati hisdem quibus
nuiriatꝰ suoꝵ dolis int̾fec̃¬
t̾ finem bello fecit. romaniꝰ¬
q uictoriam sine gła dedit.
quãius ꝑpennam postea par
exercitus eius secuta sit. Q
a põpeio uictꝰ. cũ uniu̾so
exercitu suo int̃fectꝰ est. Ci¬
uitatib uero cunc̾tis ultro
ac sine mora ꝑ deditionẽ re¬
ceptis. due tantum restitert̃.
hoc est uxama. ncalacurris.
Quaꝵ uxamã põpeius eu̾tit:
calacurrim afranius iugi ob¬
sidione confectam atq ad in¬
fames escas miseranda inopia
coactam. ultima cede incen¬
dioq deleuit. Percussores ser¬
torii p̃mium ne petendum
quidem a romanis ẽẽ duxert̃.
quupe qui meminissent an¬

Expanded text:
peio tantundem paene ipse peio tantundem paene ipse perdidit. multa inter eos praeterea proelia gesta sunt. Memmius, quaestor Pompei idemque uir sororis eius, occisus est. Hirtulei fratres interfecti. Perpenna, qui se Sertorio iunxerat, comminutus est. postremo ipse Sertorius decimo demum anno belli inchoati isdem quibus et Viriatus suorum dolis interfectus finem bello fecit Romanisque uictoriam sine gloria dedit; quamuis Perpennam postea pars exercitus eius secuta sit: qui a Pompeio uictus cum uniuerso exercitu suo interfectus est. ciuitatibus nero cunctis ultro ac sine mora per deditionem receptis, duae tantum restiterunt, hoc est Vxama et Calagurris: quarum Vxamam Pompeius euertit, Calagurrim Afranius iugi obsidione confectam atque. ad infames escas miseranda inopia coactam ultima caede incendioque deleuit. percussores Sertorii praemium ne petendum quidem a Romanis esse duxerunt, quippe qui meminissent an
Abbreviated transcription (Latin):
gabat. donec põpeii casts
consociaretur. Pompeius
contͣcto apud palantiam
exercitu. lauronem ciuita¬
tem quam tunc sertorius
oppugnabat. frustra cona¬
tus defendere. uictꝰ aufu¬
git. Sertorius suꝑato fuga¬
toq pompeio. lauronẽ cap¬
tam eruentissime depopła¬
tus est. Reliquum agmen
taniam captiuitate trans¬
duxit. Põpeium aũ hoc ẽ
illum romanoꝵ ducẽ a se
uictum fuisse głatꝰ est. quẽ
magna p̃ditum fidutia.
ad hoc bellũ non pro constile
s ꝓconsulib roma misisset. Fuisse
cunc põpeio .xxx. milia pe¬
ditum mille equites galba
milia peditũ octo milia e¬
quitũ habuisse cõmemorat.
ostea uͦ hirtuleiꝰ cum metel¬
lo congressus apud italicã
betice urbem .xix. milia pe¬
ditu militum ꝑdidit. uict̾¬
q in lusitaniam crim pau¬
cis refugit. Põpeius belgi¬
dam nobilem celtiberie ur¬
bemcepit. Sertorius deinde
cum põpeio congressus .x. mi¬
lia militum eius int̾fecit.
ex alio cornu uincente pom¬

Expanded text:
gabat, donec Pompei castris gabat, donec Pompei castris consociaretur. Pompeius contracto apud Palantiam exercitu Lauronem ciuitatem, quam tunc Sertorius oppugnabat, frustra conatus defendere uictus aufugit. Sertorius sutoque Pompeio, Lauronem civitatem cruentissime depopulatus est: reliquum agmen taniam captivitate transduxit. Pompeium autem, hoc est, illum Romanorum ducem, a se victum fuisse gloriatus est: quem magna praeditum fiducia, ad hoc bellum sed pro consulibus Roma misisset. fuisse tnnc Pompeio triginta milia peditum, mille equites Galba milia peditum, octo milia equitum habuisse commemorat. postea nero Hirtuleius cum Metello congressus apud Italicam Baeticae urbem uiginti milia militum perdidit uictusque in Lusitaniam cum paucis refugit. Pompeius Belgidam, nobilem Celtiberiae urbem, cepit. Sertorius deinde cum Pompeio congressus decem milia militum eius interfecit; ex alio cornu uincente Pom
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita
dc. lxxiii. sonantibus
undiq belloꝵ fragoribus.
quoꝵ unũ in hispania erat.
aliud in pamphilia. in mace¬
donia tercium. quartũ in
dalinatia. eranguis ad huc
atq exhausta intestina per¬
nitie tanquã febrib roma¬
na res publica ꝓpulsare ar¬
inis occidentis septentonis¬
q fortissimas gentes cogeba¬
tur. Sertorus siquid̃ uir
dolo atq audatia potens
cũ partium marianaꝵ fu¬
isset. syllam fugiens ex afri¬
ca dilapsus in hispanias bel¬
gentes in arma excitauit.
A duersus hẽ ut breuit᷑ defi¬
niam duo duces missi sunt.¬
metellus. n domitiꝰ. Quoꝵ
domitiꝰ ab hirtuleio serto¬
rii duee cum exereitu op¬
p̃ssus est. Manlius procti¬
sul gallie in hispania cum
trib legionib n mille qͥngen¬
tis
equitib transgressus ĩi¬
quam cum hirtuleio pug¬
nam conseruit. a quo castri
copiisq nudatꝰ. in oppidũ
hilerdam pene solus refu¬
git. Metellus multis p̃¬
liis fatigatꝰ ꝑ deuia ober¬
rans hõstem mora fati¬

Expanded text:
nno ab Vrbe condita DCLXXIII sonantibus undique bellorum fragoribus, quorum unum in Hispania erat, aliud in Pamphylia, in Macedonia tertium, quartum in Delmatia, exsanguis adhuc atque exhausta intestina pernicie tamquam febribus Romana respublica propulsare armis Occidentis Septentrionisque fortissimas gentes cogebatur. Sertorius aiquidem, uir dolo atque audacia potens, cum partium Marianarum fuisset, Sullam fugiens ex Africa dilapsus in Hispanias,, belgentes in arma excitauit. aduorsus hanc, ut breuiter definiam, duo duces missi Metellus et Domitius: quorum Domitius ab Hirtuleio Sertorii duce cum exercitu oppressus est. Manlius, proconsule Galliae in Hispaniam cum tribus legionibus et mille quingentis equitibus transgressus, iniquam cum Hirtuleio pugnam conseruit: a quo castris copiisque nudatus, in oppidum Ilerdam paene solus refugit. Metellus multis proeliis fatisatus, per deuia oberrans, hostem mora fati
Abbreviated transcription (Latin):
canta uel in bella saltẽ ex¬
tinctam modo fuisse grega¬
rioꝵ militum manum. qͣnto
cunc cesa est in pace nobili¬
um. Igitur sẏlla mortuo
Lepidus mariane partis as¬
sertor. adu̾sus catulum syl¬
lanũ ducem surgens redi¬
uiuos belloꝵ ciuilium cine¬
res suscitauit. Bis tunc acie
certatum est. Plurimi roma¬
noꝵ iam ip̃a paucitate mi¬
seroꝵ nadhuc illo furore
insaniencium cesi sunt. Al¬
banoꝵ ciuitas obsidione ob¬
pugnata atq excruciata fa¬
me ultuna miserabilium re¬
liquiaꝵ deditione seruata ẽ.
Ibi tunc scipio lepidi filius
captꝰ atq occisus est. Brutꝰ
in cisalpinam galliam fu¬
giens ꝑsequente põpeio ap̃
regium int̾fectꝰ est. Ita hoc
bellũ ciuile non magis clem̃¬
tia catuli. quam tedio sylla¬
ne crudelitatis. ut ignis in
stipula eadem celeritate qͣ
exarsit. euanuit.

Expanded text:
tantam uel in bello saltim extantam uel in bello saltim extinctam modo fuisse gregariorum militum manum quanta tunc caesa est in pace nobilium. Igitur Bulla mortuo Lepidas, Marianae partis adsertor, aduersus Catulum Sullanum ducem surgens, rediuiuos bellorum ciuilium cineres suscitauit. bis tunc acie certatum est; plurimi Romanorum, iam ipsa paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum ciuitas, obsidione oppugnata atque excruciata fame ultima, miserabilium reliquiarum deditione seruata est; ubi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque occisus est. Brutus in cisalpinam Galliam fugiens persequente Pompeio apud Regium interfectus est. ita hoc bellum ciuile non magis dementia Catuli quam taedio Sullanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem celeritate qua exarsit euanuit.
Abbreviated transcription (Latin):
uel ꝓ cohibendo socioꝵ de¬
fectu. uel ꝓ in urendo ul¬
tionis exemplo. cui tandem
dubium est. quanto nẽ mi¬
tius. quanto clem̃tius erci¬
tata. ut dicunt bella ciui¬
lia gerant᷑. inimo repͥmun¬
tur potius quam gerunt᷑.
Quis enĩ unũ cuule bellum
tum audierit. quis uno bel
stium ab hostib ut non di¬
cam ciuium a ciuib cesa me¬
minerit. Quis illam quã
erplicare longum est opti¬
moꝵ atq illustriũ uiroꝵ
multitudinẽ trucidari in
þace cognouerit Postre¬
moquis illas infames int̾¬
ficiendoꝵ tabulas timue¬
rit. leg̾it senserit: ac non
potius om̃ib notum sit u¬
na cunctos pace cõpositos.
atq eadem salute securos.
uictos uictoresq parit̃ com¬
muni exultasse leticia: ut
ꝙ&̃ in tantis totius imꝑu ro¬
mani. ꝓiuntiis. urbib ac
ppłis uix pauicos aliquando
extitisse. quos iusta ultio in¬
uito &̃ uictore dãꝑnau̾it
Rut uerbis uerba non one¬
rem. non temere dixerim

Expanded text:
uel pro cohibendo sociorum deuel pro cohibendo sociorum defectu uel pro inurendo ultionis exemplo: cui tandem dubium est, quanto nunc mitius quantoque clementius excitata, ut dicunt, bella ciuilia geruntur, immo reprimuntur potius quam geruntur? quia enim unum ciuile bellum tum audierit? quis uno bellstium ab hostibus, ut non dicam ciuium a ciuium, caesa meminerit? quis illam, quam explicare longum est, optimorum atque inlustrium uirorum multitudinem trucidari in pace cognorit? postremo quis illas infames interficiendorum tabulas timuerit legerit senserit? ac non potius omnibus notum sit, una cunctos pace compositos atque eadem salute securos uictos uictoresque pariter communi exultasse laetitia, at etiam in tantis totius imperii Romani prouinciis urbibus ac populis uix paucos aliquando extitisse, quos iusta ultio inuito etiam uictore damnarit? et, ut uerbis uerba non onerem, non temere dixerim,
Abbreviated transcription (Latin):
tanto plus uindicat reue¬
rentia xp̃iane religionis.
quanto minꝰ p̃sũpłerit po¬
testas irata uictoris. Nam
cum plerumq imꝓbi tiran¬
ni temere inuadentes rem¬
publicam. usurpatoq re¬
gio statu romani imperii
corpus abruꝑint. atq ex
eo bella uel ꝑ se iusta im¬
portau̾int. uel in se iusta
cõmou̾int. britannus gal¬
lisq ⁊ cet̾is ppłis instruc̃¬
tis. hec bella quantum ex¬
ternis proxima tantũ lon¬
ginqua ciuilib quid rasi
socialia uire uocitent᷑. Cũ
ipsi romani nesertorii qui¬
dem aut ꝑpenne. aut etru¬
sei aut spartanci bella ci¬
ulia uspiã nominarint:
In tali gͦ uel defectu. uel ꝑ¬
duellionẽ socioꝵ minore nẽ
utiq inuidia laboraret. si
fortassis existeros. uel gͣuis
pugna. uel cruenta uicto¬
ria Uerũtñ cum in hisce
temꝑib oĩa plus necessita¬
tis afferant nminus pudo¬
ris. hoc est causa. pugna.
ucteria. uel pro extinguaen¬
da insolentia tyrannoꝵ.

Expanded text:
tanto plus uindioat reuetanto plus uindioat reuerentia Christianae religionis quanto minus praesumpserit potestas irata uictoris. nam cum plerumque improbi tyranni temere inuadentes rempublicam usurpatoque regio statu Romani imperii corpus abruperint atque ex eo bella uel per se iniusta inportarint uel in se iusta commouerint, Britannis Gallisque et creati populis et instructi: haec bella, quantum externis proxima tantum longinqua cinilibus, quid nisi socialia iure uocitentur, cum ipsi Romani ne Sertorii quidem aut Perpennae aut Crixi aut Spartaci bella ciuilia uspiam nominarint? in tali ergo uel defectu uel perduellione sociorum minore nunc utique inuidia laboraret, si fortassis exsisteret uel grauis pugna uel cruenta uictoria. uerumtamen cum in hisce temporibus omnia plus necessitatis adferant et minus pudoris, hoc est causa pugna uictoria, uel pro extinguenda insolentia tyrannorum
Abbreviated transcription (Latin):
reatis itaq publio ser¬
uilio. noppido claudio
consulib uisus est tandem
sylla pͥuatꝰ. Hoc fine conclu¬
sa sunt duo bella funestissi¬
ma. sociale italicũ. n ciuile
syllanum. Hec ꝑ annos de cẽ
tumq lectissimoꝵ uiroꝵ
uernaculoꝵq militũ. roma
hoc ciuili bello ꝑdidit. qͣn¬
tum in ea suꝑiora temꝑa
cũ se iam aduersum aler¬
andrum magnũ circum¬
spicer&. indiscretis etatib
census inuenit. Pre terca
tores fere cc. absq innumis
totius italie ppłis qui pas¬
sim sine considatione de¬
leti sunt. quos neget qͥsꝗͣ
si ual& qui in eodem dãpno
suo uicerit roma. quo ami¬
sit italia. Propudor. Nũ qͥd¬
nã ⁊ hinc cõꝑatione ambi¬
gua egent temꝑa: Immo
u̾el maxime inquuint. Nã
quid tam apte quã bellis ci
isse: Quib a nobis respon¬
debitur. Iustius quidem
socialia uocari oportere: s
nobis ꝑficere si ciuilia no¬
minentur. Cum enĩ causis
uocabulis ac studiis paria
docent᷑ om̃ia. tũ sibi in his

Expanded text:
reatis itaque P. Seruilio et Appio Claudio consulibus uisus est tandem Sulla priuatus. hoc fine conclusa sunt duo bella funestissima, sociale Italicum et ciuile Sullanum. haec per annos decern tumque leetissimorum uirorum uernaculorumque militum Roma hoc ciuili bello perdidit, quantum in ea superiore tempore, cum se iam aduersum Alexandrum Magnum circumspiceret, in discretis aetatibus census inuenit; praeterea tores fere ducentos, absque innumeris totius Italiae populis, qui passim sine consideratione deleti sunt, quos neget quisquam, si ualet, quin eodem damno suo uicerit Roma quo amisit Italia., Pro pudor! num quidnam et hic conparatione ambigua egent tempora? immo uel maxime, inquiunt: nam quid tam apte quam bellis ciuisse? quibus a nobis respondebitur, iustius quidem socialia uocari oportere, sed nobis proficere, si ciuilia nominentur. cum enim causis uocabulis ac studiis paria docentur omnia tum sibi in his
Abbreviated transcription (Latin):
tantium scitieũ bellũ totis
uirib agg̾ditur. commisso¬
q p̾lio. cum seythȩ ⁊ nũo
⁊ uirtute p̾starent philip¬
pi fraude uineunt᷑. In ea
pugna .xx. milia pueroꝵ
ac feminaꝵ seytiee gentis
capta. pecoꝵ magna copia
abducta. auri. atq argenti
nicħ reꝑtum. nam ⁊ ea res
pͥmo fidem in opie seitice d

Expanded text:
oatii Scythicum bellum totis oatii Scythicum bellum totis uiribus adgreditur commissoque proelio cum Scythae et numero et uirtute praestarent, Philippi fraude uincuntur. in ea pugna xx milia puerorum ac feminarum Scythicae gentis capta, pecorum magna copia abducta, auri atque argenti nihil repertum: nam et ea res primo fidem inopiae Scythicae d