comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse status corporis ex re uisibili uir¬
tute inuisibili. siue quod in eo eẽt
& sacramentum uisibile inuisibilis
sapientiȩ: alienandus inde utiq fue¬
rat uł iam moriturus uł etiã tan¬
quam ex communicatus : sicut etiã
in hoc paradyso id est ȩccłia solent
a sacramentis altaris uisibilib ho¬
mines disciplina ȩccłiastica remo¬
ueri. Et eiecit adam: & collocauit
eum contra paradysum uoluptatis.
Et hoc significandi gr̃a factum ẽ.
sed tamen factum: ut contra para¬
dysum quo beata uita etiam spi¬
ritualiter significabatur habita¬
ret peccator utiq in miseria. Et
ordinauit cherubin & fiammeam
rumpheam. quȩ uertitur custodi¬
re uiam ligni uitȩ. Hoc ꝑ cȩlestes
utiq potestates etiam in paradyso
uisibili factum ẽẽ credendum ẽ: ut
ꝑ angłicum ministerium esset illic
ignea quȩdam custodia: non tam̃
frustra factum eẽ. nisi quia signi¬
ficat aliquid etiam de sp̃uali para¬

Expanded text:
ipse status corporis ex re uisibili, uiripse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit Cherubin et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum esse nisi quia significat aliquid etiam de spiritali para
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dii. Ecce inquit adam factus ẽ
sicut unus ex nobis. Uerba enĩ sunt
hȩc dĩ. non tam huic insultantis. qu̾a
cȩteros ne ita suꝑbiant deterrentis:¬
ꝓpter quos ista scripta sunt. factus
est inquit tanqu̾a unus ex nobis.
in cognoscendo bonum ꝙ malũ. Qa
alud intelligendum nisi exemplũ
timoris incutiendi eẽ ꝓpositum: qd̃
non solum non fuerit factus qualis
fieri uoluit. sed nec illud quod fa¬
ctus fuerat conseruauit: Et nunc
inquit ds ne aliquando extendat
manum & sumat de ligno uitȩ ꝙ.
edat. & uiuat in ȩternum: & dimisit
illum dñs ds de paradẏso uolupta¬
tis. oꝑari terram ex qua sumptus ẽ.
Suꝑiora dĩ uerba sunt: hoc autẽ fa¬
tum ꝓpter ipsa uerba secutum est.
alienatus enim a uita. non solum
quam fuerat si p̃ceptum seruaret
etiam quam ducebat in paradyso
felici quodam corporis statu. separa
ri utiq ddebuit a ligno uitȩ: siue
quod ex ipso illi subsisteret felix ille

Expanded text:
sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est sicut unus ex nobis. Verba enim sunt haec Dei, non tam huic insultantis, quam caeteros ne ita supropter quos ista conscripta sunt: Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis, in cognoscendo bonum et malum. Quid aliud intelligendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri valuit F. voluit, sed nec illud quod factus fuerat conservavit? Et nunc, inquit Deus, ne aliquando extendat manum, et sumat de ligno vitae, et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum, quam fuerat si praeceptum seruassetetiam quam ducebat in paradiso felici quodam corporri utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille
Abbreviated transcription (Latin):
qui nobis modus usitatus est homi¬
nis ex homine. Pruma uͦ mulier ali¬
ter facta est. & ideo adhuc dicipos¬
set animã ꝓpterea non ex adam di¬
unitus euȩ datam: quia non ex illo
tanquam ꝓles orta est. Si autẽ homi¬
ni qui primus ex illis natus est. com¬
memoraret scriptura. non ex parentib
ductam. sed desuꝑ animã datam. illud
iam incȩteris etiam tacente scriptura
oporteret intelligi. Nunc itaq ꝙ illud
consideremus utrum neutram confir¬
met sententiam. sed utriq possit accõ¬
modari quod scriptum est. ꝑ unum
hominẽ peccatum in hunc mundũ
intrauit. & ꝑ peccatum mors. ꝙͣ ita in
om̃s homines ꝑtransiit. in quo omnes

Expanded text:
qui nobis modus usitatus est homiqui nobis modus usitatus est hominis ex homine. prima uero mulier aliter facta est, et ideo adhuc dici posset animam propterea non ex Adam diuinitus Euae datam, quia non ex illo tamquam proles orta est. si autem homini, qui primus ex illis natus est, commemoraret scriptura non ex parentibus ductam, sed desuper animam datam, illud iam in ceteris etiam tacente scriptura oporteret intellegi. Nunc itaque et illud consideremus, utrum neutram confirmet sententiam, sed utrique possit adcommodari, quod scriptum est: per unum hominem peccatum in hunc mundum intrauit et per peccatum mors, et ita in omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
ad auctorem qui eam dedit. non ad
eam creaturam ex qua facta est sicut
enim creatura ex qua facta est: quia
ex nichilo facta est. Ac ꝑhoc ad facto¬
rem suum redit quȩ redit: a quo ex
nichilo facta est. Non enim om̃s re¬
deunt: qm sunt de quib dicitur.
sp̃s ambulans &. non reuertens. Quo¬
circa difficile est quidem om̃ia de
solum commemorentur. sed etiam
ꝑtractentur: in magnam sermonis
longitudinem ꝑgunt. Sed tamen
nisi aliquid tam certum ꝓferatur.
quam certa ꝓferunt᷑ quib ostendit᷑
quod d̾s animã fecerit. uł quod eã
primo homini dederit. quonam
modo ꝑ diuim eloquii testimoniũ
ista quęstio soluatur ignoro. Si enĩ
scriptum ẽẽt. quod similiter sufflaue¬
rit ds in faciem formatę mulieris.
ꝙͣ. facta fuerit in animam uiuam:
iam quidem plurimum lucis acce¬
deret. qua cuiq formatȩ carni ho¬
minis non ex parentib dari animã
crederemus: adhuc tamen expecta¬
retur quid ꝓprie teneretur in ꝓle.

Expanded text:
ad auctorem qui eam dedit; non ad ad auctorem qui eam dedit; non ad eam creaturam ex qua facta est, sicut enim creatura ex qua facta est, quia ex nihilo facta est; ac per noc ad factorem redit, quae redit, a quo ex nihilo facta est. non enim omnes redeunt, quoniam sunt, de quibus dicitur: spiritus ambulans et non reuertens. , Quocirca difficile est quidem omnia de it, ut non solum commemorentur sed etiam pertractentur, in magnam sermonis longitudinem pergunt; sed tamen, nisi aliquid tam certum proferatur, quam certa proferuntur, quibus ostenditur, quod deus animam fecerit uel quod eam primo homini dederit, quonam modo per diuini eloquii testimonium ista quaestio soluatur ignoro. si enim scriptum esset, quod similiter sufflauerit deus in faciem formatae mulieris et facta fuerit in animam uiuam, iam quidem plurimum lucis accederet, qua cuique formatae carni hominis non ex parentibus dari animam crederemus, adhuc tamen expectaretur, quid proprie teneretur in prole,
Abbreviated transcription (Latin):
idest carne quȩ de puluere facta est.
reuertatur sp̃s ad dñm qui dedit illũ.
respondent illi. Utiq ita est. Redit
enim sp̃s add dñm qui eum dedit pri¬
mo homini quando in eius faciem
suffiauit: conuerso puluere id est hu¬
mano corpore in terram suam. unde
primitus est factus. Neq enim ad
parentes erat sp̃s rediturus. qũ auis
inde sit creatus ex illo uno qui pri¬
mo homini creatus & datus est: sic̃
nec ipsa caro post mortem ad paren¬
tes reuertitur: a quib eam certe con¬
stat et̃ ꝓpagatam. Qũ eadmodum
ergo caro non redit ad homines a qͥb
creata est. sed ad terram unde primo
homini formata est: ita ꝙ sp̃s non
redit ad homines a quib transfusus
est: sed ad dñm. a quo primȩ illi
carni datus est. Quo testimonio sa¬
ne satis ammonemur. ex nichilo dm̃
fecisse animam. quam primo homi¬
ni dedit. non exaliqua iam facta
creatura sicut corpus ex terra. Et ido
cum redit. non habet quo redeat nͥ

Expanded text:
id est carne, quae de puluere facta est, id est carne, quae de puluere facta est, reuerteretur spiritus ad deum, qui dedit illum, respondent illi: utique ita est. redit enim spiritus ad deum, qui eum dedit homini primo, quando in eius faciem sufflauit conuerso puluere, id est humano corpore, in terram suam, unde primitus factum est. neque enim ad parentes erat spiritus rediturus, quamuis inde sit creatus ex illo uno, qui homini primo datus est, sicut nec ipsa caro post mortem ad parentes reuertitur, a quibstat esse propagatam. Quemadmodum ergo caro non redit ad homines ex quibus creata est, sed ad terram unde primo homini formata est; ita et spiritus non redit ad homines a quibus transfusus est, sed ad Deum a quo primae illi carni datus est. 16. Quo testimonio sane satis admonemur, ex nihilo Deum fecisse animam quam primo homini dedit, non ex aliqua jam facta creatura, sicut corpus ex terra: et ideo cum redit, non habet quo redeat, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tium. quodammͦ aufertur sp̃s ꝓprius:
cum exuunt se ueterem hominem. ꝙ.
infirmantur ut ꝑficiantur expulsa su-¬
pbia: dicentes dño ꝑ humilẽ confessio¬
nem. Memento quia puluis sumus.
Quib dictum erat. Quid suꝑbit
terra q̃ cinis: Per oculum quippe fidi
contuentes dłi iustitiam. ꝙ nolentes
constituere suam. semetipsos despici¬
unt sicut iob dicit: ꝙ corde tabescuii.
& estimant se terram & cinerem. Hoc
est enim. s. in puluerem suum con¬
uertent. Accepto autẽ sp̃u di dicunt.
uiuo autem iam non ego: uiuit uero
inme xp̃e. Sic innouatur facies terrȩ.¬
ꝑ noui testamenti grãm: numerosita¬
scriptum est.s conuertatur pulius
interram suam sicut fuit. &. sp̃s re¬
uertatur ad dñm qui dedit illum.
neutri sententiȩ contra alteram suf¬
fragatur: sed inter utramq consistit.
Cum enim isti dixerint hinc probari
non a parentib sed a do animã dari.
quod conuerso puluere in terrã suã.

Expanded text:
tium quodammodo aufertur spiritus proprius, tium quodammodo aufertur spiritus proprius, cum exuunt se ueterem hominem et infirmantur, ut perficiantur expulsa superbia, dicentes domino per humilem confessionem: memento, quia puluis sumus, quibus dictum erat: quid superbit terra et cinis? per oculum quippe fidei contuentes dei iustitiam, ut non uelint constituere suam, semet ipsos despiciunt, sicut Iob dicit, et distabescunt et aestimant se terram et cinerem; hoc est enim: et in puluerem suum conuertentur. accepto autem spiritu dei dicunt: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. sic innouatur facies terrae per noui testamenti gratiam numerositascriptum est: et conuertatur puluis in terram, sicut fuit, et spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum, neutri sententiae contra alteram suffragatur, sed inter utramque consistit. cum enim isti dixerint hinc probari non a parentibus, sed a deo animam dari, quod conuerso puluere in terram suam,
Abbreviated transcription (Latin):
q creabuntur. & innouabis faciem ter¬
sȩ. Pro illis enim qui arbitrantur ani.¬
mas ex parentibus sicut corpora creari.
hoc uidetur sonare: cum sic intelligit᷑
homines ex hominib acceperint:
quiq cum mortui fuerint non eis po¬
terit ab hominib reddi ut resurgaĩ
qua non rursus qũ eadmodum quan¬
do nati sunt a parentib ducitur: sed
q eum reddet qui resuscitat mortu¬
os: ac ꝑhoc eundem sp̃m dixit eorum
cum moriuntur. cłi autẽ cum resurg̃t.
Quod possunt illi qui non ex parenti¬
bus secd do mittente animas uenire
aserunt ꝓsua opinione sic intellige¬
re: at eoꝵ dixerit sp̃m cum moriun¬
tur quia in eis erat. & ab eis exit: dĩ
autẽ cum resurgunt. quod ab ipso
mittitu. ab ipso redditur. Proinde
enam hoc testimonium. neutris eoꝵ
aduersatur. Ego uero arbitror melius
intelligi hoc dictum de gr̃ã d̃i. qua
interius renouamur. Om̃ium enĩ
uentium. ꝙ de sua uanitate p̃sumen¬

Expanded text:
et creabuntur; et innouabis faciem teret creabuntur; et innouabis faciem terrae. pro illis enim, qui arbitrantur animas ex parentibus sicut corpora creari, hoc uidetur sonare, cum sic intellegiturhomines ex hominibus acceperint: qui cum mortui fuerint, non eis poterit ab hominibus reddi, ut resurgant, quia non rursus quemadmodum, quando nati sunt, a parentibus ducitur, sed deus eum reddet, qui resuscitat mortuos. ae per hoc eundem spiritum dixit eorum, cum moriuntur, dei autem, cum resurgunt. quod possunt illi, qui non ex parentibus, sed deo mittente animas uenire adserunt, pro sua opinione sic intellegere, ut eorum dixerit spiritum, cum moriuntur, quia in eis erat et ab eis exit, dei autem, cum resurgunt, quod ab ipso mittitur, ab ipso redditur. proinde etiam hoc testimonium neutri eorum aduersatur. Ego uero arbitror melius intellegi hoc dictum de gratia dei, qua interius renouamur. omnium enim uentium et de sua uanitate praesumen
Abbreviated transcription (Latin):
aliȩ non bonȩ uenire ad corpora pos¬
sunt putari: nisi scłm oꝑa sua: sleq
enim scdm̃ naturam: in qua fiunt
ab illo qui om̃s naturas bonas facit.
Sed absit ut contradicamus apło. qui
dicit nondum natos nichil egisse bo¬
ni aut mali. Unde confirmat non
potuisse ex oꝑib dici sed ex uocante.
maior seruier minori: cum de gemi¬
nis ageret adhuc in rebeccȩ utero
constitutis. Se questremus ergo paulu¬
lum hoc de libro sapientiȩ testimo¬
nium. Neq enim negligendi sunt.
seu errent. seu uerum sapiant: qui
hoc specialiter & singulariter de
anima illa dictum putant mediato¬
ris di & hominum hominis xp̃i it̃iu.
Quod si necesse fuerit quale sit postaa
considerabimus: ut si xp̃o conuenise
non potuerit. quȩramus qũe admo¬
dum iad accipere ddebeamus: ne contra
habere animas aliqua merita oꝑm
qu̾e admodum dictum sit. auferes
sp̃m eoꝵ ꝙs deficient. & in puluerem
suum reuertentur: emitte sp̃m tuum

Expanded text:
aliae non bonae uenire ad corpora posaliae non bonae uenire ad corpora possunt putari nisi secundum opera sua? neque enim secundum naturam, in qua fiunt ab illo, qui omnes naturas bonas facit. sed absit, ut contradicamus apostolo, qui dicit nondum natos nihil egisse boni aut mali, unde confirmat non potuisse se ex operibus dici, sed ex uocante: maior seruiet minori, cum de geminis ageret adhuc in Rebeccae utero constitutis. sequestremus ergo . paululum hoc de libro Sapientiae testimonium; neque enim neglegendi sunt, seu errent seu uerum sapiant, qui hoc specialiter et singulariter de anima illa dictum putant mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu. quod, si necesse fuerit, quale sit postea considerabimus, ut, si Christo conuenire non potuerit, quaeramus, quemadmodum id accipere debeamus, ne contra habere animas aliqua merita operquemadmodum dictum sit: auferes spiritum eorum, et deficient et in puluerem suum conuertentur. emittes spiritum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
fingit ꝑ mortales sensus carnis: ut
fiat homo in animã uiuam. Illud
sane de libro sapientiȩ ubi ait. sor¬
titus sum animã bonam. & cũ ma¬
gis essem bonus ueni ad corpus.
incomquinatum: diligentiorem inqui¬
sitionem flagitat. Magis enim uidet᷑
attestari opinioni qua non ex una ꝓ.¬
pagari: sed desuꝑ animȩ uenire cre¬
duntur ad corpora. Ueruntamen.
quid est. sortitus sum animam bonã.
quasi aut in illo animarum fonte.
si ullus est. aliȩ sint animȩ bonȩ aliȩ
non bonȩ. quȩ sorte quadam exeunt.
quenam cui homini tribuatur. aut
alias ds ad horã conceptoꝵ ł nascentiũ
faciat bonas. alias ñ bonas. quarũ quisq
habeat sorte quȩ acciderit: Mirum
si hoc eos saltem adiuuat. qui credt̃
animas alibi factas. singillatim mit¬
ti a do singulis quibq corporib
hominum: ac non illo ᷤ potuis qui ꝓ
meritis operum quȩ ante corpus
egeriit in corpora mitti animas di¬
cunt. Scd̾m quid enim aliȩ bonȩ.

Expanded text:
fingit per mortales sensus carnis, ut fingit per mortales sensus carnis, ut fiat homo in animam uiuam. Illud sane de libro Sapientiae, ubi ait: sortitus sum animam bonam et, cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum, diligentiorem considerationem flagitat. magis enim uidetur adtestari opinioni, qua non ex una propagari, sed desuper animae uenire creduntur ad corpora. uerum tamen quid est: sortitus sum animam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeunt, quaenam cui homini tribuatur, aut alias deus ad horam conceptorum uel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. mirum, si hoc eos saltem adiuuat, qui credunt animas alibi factas singillatim mitti a deo singulis quibusque corporibus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, in corpora mitti animas dicunt. secundum quid enim aliae bonae,
Abbreviated transcription (Latin):
si ex eo quod ꝑ grãm nr̃ȩ animȩ ad
imaginem dĩ renouatione formant᷑.
Unde dicit apłs. Grã enim salui fa¬
cti estis ꝑfidem. & hoc non ex uobis.
sed donum di est: non ex oꝑibus ne
forte quis extollatur. Ipsius enim
sumus figmientum. creati in xp̃o rãu
in oꝑib bonis. Non enim ꝑ hanc
gr̃am fidei corpora nr̃a creata uel
ficta possumus intelligere: sed sicut
in psalmo dictum est. cormundũ
uiscerib meis. Hinc esse etiam illud
puto. qui finxit sp̃m hominis in ip¬
so: tanquam aliud sit factam animã
mittere. aliud in ipso homine facere.
idest reficere ac renouare. Sed etiam
hoc sinon de gra in qua renouamur.
sed de natura in qua nascimur intel¬
ligamus. ad utramq sententiã duci
potest: quia uł ex una illa primi ho¬
minis. tanquam semen animȩ at¬
tractum ipse fingit in homine
ut uiuificet corpus: siue sp̃m uitȩ
non ex illa ꝓpagatione. sed aliun¬
de corpori infusum. ipse itidem

Expanded text:
si ex eo, quod per gratiam nostrae animae ad si ex eo, quod per gratiam nostrae animae ad imaginem dei renouatione formantur. unde dicit apostolus: gratia enim salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur. ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. non enim per hanc gratiam fidei corpora nostra creata uel ficta possumus intellegere, . sed sicut in psalmo dictum est: cor mundum us. Hinc esse etiam illud puto: qui finxit spiritum hominis in ipso; tamquam aliud sit factam animam mittere, aliud in ipso homine facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen animae adtractum ipse fingit in homine, ut uiuificet corpus, siue spiritum uitae non ex illa propagine, sed aliunde corpori infusum ipse itidem
Abbreviated transcription (Latin):
stimonia suffragentur: ei ne qua dici¬
tur unam animã dm̃ fecisse. & dedis¬
se primo homini unde cȩteras fa-¬
ceret. sicut ex eius corpore cȩtera ho¬
minum corpora: an ei qua dicitur.
singulas singłis facere. sicut illi unã:
non ex illa cȩteras. Illud enĩ quod
ꝑ ysaiam dicit. omnem flatum ego
feci: cum hoc eum de anima dicere
quȩ sequuntur satis ostendant. ad
utrumq accipi potest. Nam siue
ex una primi hominis anima. siue
ex aliquo suo secreto: om̃s ꝓculdu¬
bio animas ipse facit. Et illud qd̃
scriptum est. qui finxit singillatim
corda eoꝵ: si nomine cordium uo¬
luerimus animas intelligere. neq
hoc repugnat cuiquam duoꝵ de qui-¬
bus nunc ambigius. Siue enim
ex illa una quam flauit in faciem pͥ¬
mi hominis ipse utiq singulas fin¬
xit sicut etiam corpora. siue singłas
uł fingar & mittat. uł in eis ipsis
quib miserit eas fingat: quanqu̾ã
hoc non michi uidetur dictum. ni¬

Expanded text:
stimonia suffragentur: eine, qua dicistimonia suffragentur: eine, qua dicitur unam animam deum fecisse et dedisse primo homini, unde ceteras faceret, sicut ex eius corpore cetera hominum corpora, an ei, qua dicitur singulas singulis facere, sicut illi unam, non ex illa ceteras. illud enim, quod per Esaiam dicit: omnem flatum ego feci, cum hoc eum de anima dicere quae sequuntur satis ostendant, ad utrumque accipi potest. nam siue ex una primi hominis anima siue ex aliquo suo secreto omnes procul dubio animas ipse facit. Et illud, quod scriptum est: qui finxit singillatim corda eorum, si nomine cordium uoluerimus animas intellegere, neque hoc repugnat cuiquam duorum, de quibus nunc ambigimus. siue enim ex una illa, quam flauit in faciem primi hominis, ipse utique singulas fingit, sicut etiam corpora, siue singulas uel fingat et mittat uel in eis ipsis, quibus miserit, eas fingat, quamquam hoc non mihi uideatur dictum, ni
Abbreviated transcription (Latin):
orbe terrarum resurrecturos homines.
ꝙ̃ hoc ꝑ flatum quatuor mundi par¬
tium figuratum fuisse. Neq enim
etiam fiatus ille ex corpore dñi. sub¬
stantia erat sp̃s sc̃i. quando sufflauit
ꝙ. ait. accipite sp̃m scm. sed utiq signi¬
ficatum est. sic etiam ab ipso ꝓcedere
sp̃m sc̃m. quomodo ab eius corpore fla¬
tus ipse ꝓcessit. Sed quia mundus ñ
ita dõ coaptatur adunitatẽ ꝑsonȩ. si¬
cut caro illa uerbo eius unigenito filio:
non possumus dicere ita eẽ animam
de substantia dĩ. qu̾eadmodum fla¬
tus ille a quatuor uentis de natura
mundi factus est: sed tamen aliud
eum fuisse. aliud significasse puto.
Quod exemplo flatus ex corpore dñi
ꝓcedentis recte intelligi potest: etiam¬
si erechiel ꝓpħa illo loco non resurre¬
ctionem carnis qualis ꝓprie futura
est: sed inopinatam desperati popłi
orbem terrarum. figurata reuelatio¬
ne prȩuidit. Illud ergo iam uideamꝰ.
cuinam potius sententiȩ diuina te¬

Expanded text:
orbe terrarum resurrecturos homines, orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini substantia erat spiritus sancti, quando sufflauit et ait: accipite spiritum sanctum, sed utique significatum est sic etiam ab ipso procedere spiritum sanctum, quomodo ab eius corpore flatus ipse processit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse animam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo loco non resurrectionem carnis, qualis proprie futura est, sed inopinatam desperati populiorbem terrarum, figurata reuelatione praeuidit. Illud ergo iam uideamus, cuinam potius sententiae diuina te
Abbreviated transcription (Latin):
usmodi rebus non humanis agere
comecturis: sed diuina testimonia ꝑscru¬
tari. Quod ergo ex angłis tanquam
parentib ds creet animas: nulla mi¬
chi de canonicis libris occurrit aucto¬
ritas. Multominus itaq de mundi
corporeis elementis: nisi forte illud mo¬
uet quod apud ierechielem ꝓpħam
cum demonstraretur resurrectio mor-¬
tuoꝵ. redintegratis corporib ex quatu¬
or uentis cęli aduocatur sp̃s: quo ꝑflan¬
te uiuificent᷑ &. surgant. Sic enĩ scri¬
ptum ẽ. Et dixit michi dñs. Prophe
trra suꝑ sp̃m fili hominis: & dic ad
sp̃m. Hȩc dicit dñs. A quatuor parti¬
b uentoꝵ cęli ueni: & in spira in mor¬
tuos hos. s uiuant. Et ꝓpħaui sicut
prȩcepit michi dñs: &. intrauit sp̃s ui¬
tȩ in eos. & reuixerunt &. steterunt
suꝑ pedes suos. congregatio multa ual¬
de. Ubi uidetur michi ꝓpħicȩ significa¬
tum. non ex illo tantum campo ubi
res ipsa demonstrabat᷑: sed ex toto

Expanded text:
ius modi rebus non humanis agere ius modi rebus non humanis agere coniecturis, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mouet, quod apud Ezechielem prophetam, cum demonstratur resurrectio mortuorum, redintegratis corporibus ex quattuor uentis caeli aduocatur spiritus, quo perflante uiuificantur, ut surgant. sic enim scriptum est: et dixit mihi dominus: propheta, fili hominis, et dic ad spiritum: haec dicit dominus: a quattuor partibus uentorum caeli ueni et inspira in mortuos hos, et uiuant. et prophetaui, sicut praecepit mihi dominus, et introiuit spiritus uitae in eos, et reuixerunt et steterunt super pedes suos, congregatio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ irrationalis. ut quȩ fuir ani¬
ma hominis fiat pecoris: nec in na¬
turam di. ut quȩ fuit anima. fiat qd̃
ds est: atq ita uicissim nec corpus nec
animã irrationalem. nec substantiã
qua ds est. conuerti & fieri animam
humanam. Illud etiam non minus
certum esse debet: animam non esse
nisi creaturam dĩ. Quappter si neq
de corpore. neq de anima irrationa¬
li. neq de seipso ds̃ animã hominis
fecit.: restat. ut aut de nichilo eam fa¬
ciat. aut de aliqua sp̃uali tamen ratio¬
nali creatura. Sed de nichilo fieri ali¬
quid consummatis oꝑibus quibus
creauit om̃ia simul. uolentum est mon¬
strare uelle: & utrum ꝑspicius documen¬
tis optineri possit. ignoro. Nec exigen¬
dum est a nobis quod uł comprehen¬
dere homo non ualet. uł si iam ualet.
mirum si ꝑsuadere cuiquam potest:
nisi tali qui etiam nullo homine do¬
cre conante. potest etiam ipse tale ali¬
quid intelligere. Tutius est igitur de hu¬

Expanded text:
animae inrationalis, ut quae fuit anianimae inrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris, nec in naturam dei, ut quae fuit anima, fiat quod est deus, atque ita uicissim nec corpus nec animam inrationalem nec substantiam, qua deus est, conuerti et fieri animam humanam. illud etiam non minus certum esse debet animam non esse nisi creaturam dei. quapropter, si neque de corpore neque de anima inrationali neque de se ipso deus animam fecit hominis, restat, ut aut de nihilo eam faciat aut de aliqua spiritali, tamen rationali creatura. sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec exigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid intellegere. tutius est igitur de hu
Abbreviated transcription (Latin):
ma illa sex dicrum conditione con-¬
scripta sunt. quelibet harum trium
sententiarum ꝓbabiliter uicerit. sen¬
tire uideamut: suscipiamus diligen¬
tiorem quęstionis huius ꝑtractatio¬
nem. quantum adiuuat ds̃: neforte
fieri possit. ut si non liquidam de qua
dubitari ultra non debeat. tam̃ certe
acceptabilem de hac re sententiam
nanciscamur: ut tenere eam donec
certum aliquid elucescat. non sit absur¬
dum. Quod si nec quidem hoc potue¬
rimus. documentoꝵ munimentis.
undiq pariterq nutantib: saltim ñ
uidebitur nr̃a dubitatio laborem
deuitasse quȩrendi. sed temeritatem
affirmandi. ut me siquis recte iam cer¬
tus est. docere dignetur. si que uero
non diuini eloquii nec ꝑspicuȩ ratio¬
nis auctoritas. sed sua prȩsumptio cer¬
tum fecerat. dubitare mecum non de-¬
dignetur. Ac primum illud firmissime
teneamus. animȩ naturam nec in na-¬
turam corporis conuerti. ut quȩ fuit
anima fiat corpus: nec in naturam

Expanded text:
ma illa sex dierum conditione conma illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud firmissime teneamus animae naturam nec in naturam corporis conuerti, ut quae iam fuit anima, fiat corpus, nec in naturam
Abbreviated transcription (Latin):
saliter fecerit. nisi intelligatur ra¬
tionem quidem singillatim facien¬
darum animarum nascentib qui¬
busq dandarum in semetipso
habere. non in creatura aliqua con¬
didisse. Sed quia non alterius gene¬
ris creatura est anima. quam illiꝰ
scđm qũa sexto die factus est ho¬
mo ad imaginem di: non recte di¬
citur dm̃ ea facere nunc quȩ tunc
non consũmauit. Iam enĩ tunc ani¬
mam fecerat quales &. nunc facit:¬
& ideo non aliquod nouum creatu¬
rȩ genus nunc facit. quod tunc in
sius consũmatis oꝑib non creauit:
nec contra illas causales rationes
rerum futurarum. quas uniuersi¬
tati tunc indidit. hȩc eius oꝑatio
est: sed potius scđm ipsas: quando¬
quidem corporib humanis quo¬
rum ex illis primis oꝑib ꝓpaga¬
tio. continuata successione ꝓten¬
ditur. tales congruit animas
inseri. quales nunc facit atq inserit.
Quappter nichil iam timentes ne
contra uerba libri huius. quȩ de pri¬

Expanded text:
saliter fecerit, nisi intellegatur rasaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem dei, non recte dici deum ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de pri
Abbreviated transcription (Latin):
ã d̾o autẽ creentur qua do singłis
hominib dantur. sicut a parenti¬
bus hominib corpora. siue ñ ratio
animȩ uelut in parente ratio pro¬
lis. sed ipsa om̃ino cum factus est
dies facta sir anima sicut ipse dies.
sicut cȩlum & terra & cęli lumina¬
ria: congruenter dictum ẽ. fecit
as hominẽ ad imaginem suam.
Hoc uͦ tertium quom ñ repugnet
ei sententiȩ qua & sexto die factus
accipitur homo adimaginem di.
&̃ post diem septimum uisibiliter
creatus: non tam facile uideri po¬
test. Nouas quippe animas fieri quȩ
neq ipsȩ. neq ratio earum tanqũ̾a
in parente ꝓles sexto illo die facta
sit. cum his oꝑib a quib inchoatis
& consummatis ds in die septimo
requieuit. si dixerimus: cauendũ
est ne frustra tam diligenter scrip¬
tura cõmendet sex diebus consũ¬
masse dm̃ om̃ia oꝑa sua quȩ fecit
ualde bona: si aliquas adhuc na¬
turas fuerat creaturus. quas nec
ipsas. nec earum ibi rationes cau¬

Expanded text:
a deo autem creentur, quando singulis a deo autem creentur, quando singulis hominibus dantur, sicut a parentibus hominibus corpora, siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes cau
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. sed similit̾ ut ille a do factam
animã asseritur accepisse quia singu¬
las singulis ds facit: non erat facta
in illis primis oꝑib anima feminȩ.
Aut si generalis om̃ium anmarũ
ratio facta fuerat. sicut in hominib
ratio gignendi: reditur ad aliud du¬
rum ac molestum. ut uł angłoꝵ
uł quod indignissimum est cȩli cor¬
porei. siue alicuius etiam inferio¬
ris elementi filias animas homi¬
num ẽẽ dicamus. Ac ꝑhoc uiden¬
dum est. s. si latet quid uerum sit.
quid saltem tolerabilius dici possit:
utrum quod modo dixi. an illis pri¬
mis di oꝑib unam animã primi
hominis factam. de cuius ꝓpagine
an nouas subinde animas fieri. qua¬
rum nulla uł ratio facta prȩcesserit.
Hoꝵ autẽ trium duo priora non
repugnant primis illis conditio¬
nib. ubi simul om̃ia creata sunt.
Siue enim in aliqua creatura. tanꝗͣ
in parente ratio anunȩ facta sit.
ut om̃s animȩ ab illa generentur.

Expanded text:
uiro, sed similiter ut ille a deo factam uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam adseritur accepisse, quia singulas singulis deus facit, non erat facta in illis primis operibus anima feminae; aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine an nouas subinde animas fieri, quarum nulla uel ratio facta praecesserit i. horum autem trium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur,
Abbreviated transcription (Latin):
in illis oꝑib facta est.: corpus uͦ eius
in mundo corporeo. tanqũa in semine.¬
ne ratione cogeremur contra uerba
scripturȩ aut sexto die totum factum
dicere. id est de limo uirum. & de eius
latere feminam: aux in illis sex dierũ
oꝑib nullomͦ factum ẽẽ hominem. aut
corporis humani causalem rationem
tantũmodo factam. animȩ autẽ nullam.
cum potius scd̾m ipsam sit homo ad ima¬
ginem di: aut certe si non contra uerba
sripture aꝑte posita. tamen dure atq
intolerabilit diceremus. uł in ea creatu¬
ra sp̃uali quȩ ad hoc tantummͦ crea¬
ta eẽt. factam fuisse animȩ humanȩ
rationem: cum ipsa creatura in qua ip¬
sa ratio facta diceretur. non cõmemo¬
raretur in oꝑib di. uł in aliqua crea¬
tura quȩ in illis cõmemoraretur oꝑib
factam rationem animȩ. uelut in ho¬
minib qui iam sunt. facta ratio la
elementi corporei filiam crederemus.
Sed nunc si obhoc mulier non de

Expanded text:
in illis operibus facta est, corporis uero eius in illis operibus facta est, corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeremur contra uerba scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est et de limo uirum et de eius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullo modo factum esse hominem, aut corporis humani causalem rationem tantummodo factam, animae autem nullam, cum potius secundum ipsam sit homo ad imaginem dei; aut certe etsi non contra uerba scripturae aperte posita, tamen dure atque intolerabiliter diceremus uel in ea creatura spiritali, quae ad hoc tantummodo creata esset, factam fuisse animae humanae rationem, cum ipsa creatura, in qua ista ratio facta diceretur, non commemoraretur in operibus dei, uel in aliqua creatura, quae in illis commemoraretur operibus, factam rationem animae - uelut in hominibus, qui iam sunt, facta ratio latelementi corporei crederemus. Sed nunc, si ob hoc mulier non de
Abbreviated transcription (Latin):
utrum sc̃a scriptura libri huius abex
ordio ꝑtractata. hinc nos dubitare
ꝑmittar: ut tunc recte fortasse requi¬
ramus. aut quenam sententia potuis
eligenda sit: aut in rei huius incer¬
to quem modum tenere debeamus.
Certe enim sexto die fecit ds homi¬
nem ad imaginem suam: ubi etiã
dictum est. masculum & feminam
ferit eos. Quoꝵ illud suꝑius. ubi ima¬
go di commemorata ẽ. scđ̾m animam.
hoc autẽ ubi sexus differentia. scđdm
carnem accipiebamus. Et qm̃ tot ac
tanta testimonia quȩ ibi considerata
atq tractata sunt. nos non sinebant
codem ipso sexto die etiam formatum
de limo hominẽ. mulieremq de late¬
re eius accipere. sed hoc postea factũ
ẽẽ post illa primitus oꝑa d̃i. in qui¬
b creauit om̃ia simul: quęsiuimus qͥd
de hominis anima crederemus: discus¬
sisq om̃ib disceptationis nr̃ȩ partib
illud credibilius uł tolerabilius dici
uisum est. quod ipsa hominis anima

Expanded text:
utrum sancta scriptura libri huius, ab eius utrum sancta scriptura libri huius, ab eius exordio pertractata, hinc nos dubitare permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum tenere debeamus. certe enim sexto die fecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illud superius, ubi imago dei commemorata est, secundum animam, hoc autem, ubi sexus differentia, secundum carnem accipiebamus. et quoniam tot ac tanta testimonia, quae ibi considerata atque tractata sunt, nos non sinebant eodem ipso sexto die etiam formatum de limo hominem mulieremque de latere eius accipere, sed hoc postea factum esse post illa primitus opera dei, in quibus creauit omnia simul, quaesiuimus. quid de hominis anima crederemus, discussisque omnibus disceptationis nostrae partibus illud credibilius uel tolerabilius dici uisum est. quod ipsa hominis anima
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq si oportuit nos ꝑ hanc scripturã
si aliquid aliud fiebat in femina quod
in iuro factum non erat. ut ex carne
amimata eius anima duceretur. non
sicut uiri eius. aliunde corpus. aliun¬
de anima: hoc ipsum quod aliomo¬
do fiebat scriptura potius tacere ñ
debuit. ne hoc itidem factum puta¬
remus. quod iam de illo didiceramus.
Proinde quia non dixit ex anima
uiri animã factam ẽẽ mulieris. con¬
uenientius creditur nos eo ipso ammo¬
nere uoluisse. nichil hinc aliud puta¬
re quam de uiri anima noueramus.
id est similit̾ datam eẽ mulieri: cum
p̃sertim eẽt euidentissimȩ occasionis
locus. ut si non tunc quando forma¬
ta est.postea certe diceretur. ubi ait
adam. hoc nunc os ex ossib meis. ꝙ̾.
caro de carne mea. Quanto enim ca¬
rius amantiusq diceret: & anima de
anuna mea. Non tamen hinc tam
magna quȩstio iam soluta ẽ. ut unũ
hoꝵ manifestum certumq teneamus.
Qũa obrem. primum uidendum est.

Expanded text:
Itaque si oportuit nos per hanc Scripturam Itaque si oportuit nos per hanc Scripturam si aliquid aliud fiebat in femina, quod in uiro factum non erat, ut ex carne animata eius anima duceretur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itidem factum putaremus, quod iam de illo didiceramus. proinde quia non dixit ex anima uiri animam factam esse mulieris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, quam de uiri anima noueramus, id est similiter datam esse mulieri, cum praesertim esset euidentissimae occasionis locus, ut, si non tunc, quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. quanto enim carius amantiusque diceret: et anima de anima mea! non tamen hinc tam magna quaestio iam soluta est, ut unum horum manifestum certumque teneamus. Quamobrem primo uidendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
animatus. Aut enim taceri oportuit
inquiunt etiam de anima uiri. ut
eam sicut possumus datam duunitus
ł intelligeremus. uł certe crederemus:
aut si hoc ꝓpterea scriptura ñ tacuit.
ne animam quoq sicut hominis car¬
nem de terra factam ẽẽ putaremus.
debuit & de mulieris anima non
taceri. ne putaretur ex traduce: si hoc
uerum non est. Quappter ideo taci¬
tum est inquiunt. quod in eius fa¬
ciem flauerit ds: quia illud uerum
est. quod anima ex homine ꝓpaga¬
ta est. Huic suspicioni facile occur¬
ritur. Si enim ꝓpterea putant ani¬
mam mulieris ex anima uiri factã.
quia non scriptum est quod in muli¬
eris faciem flauerit ds: cur credunt
ex uiro animã femineam factã. qͦn¬
do ne id quidem scriptum ẽ. Unde
si d̾s animas om̃s hominum nascen¬
tium. sicut primam facit. ꝓpterea scri
ptura de aliis tacuit: qm̃ possit quod
in una factum commemoratum est.
etiam de cȩteris prudenter intelligi

Expanded text:
animatus. aut enim taceri oportuit, animatus. aut enim taceri oportuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc uerum non est. quapropter ideo tacitum est, inquiunt, quod in eius faciem flauerit deus, quia illud est uerum, quod et anima ex homine propagata est. Huic suspicioni facile occurritur. si enim propterea putant animam mulieris ex anima uiri factam, quia non scriptum est, quod in mulieris faciem flauerit deus, cur credunt ex uiro animatam feminam, quando ne id quidem scriptum est? unde, si deus omnes animas hominum nascentium sptura de aliis tacuit, quoniam posset quod in una factum commemoratum est, etiam de caeteris prudenter intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
AM quidem ordo ipse uidetur
exposcere. ut de peccato primi ho¬
minis disseramus. Sed quia de car¬
ne mulieris qũeadmodum facta sit
scriptura narrauit. tacuit autẽ de
anima: multomagis nos fecit inten¬
tos. ut de hoc diligentius inquiramꝰ:
quonam mͦ refelli possint siue ñ possiunt.
qui credunt animam de anima ho¬
minis sicut de carne carnem fieri. a
parentib in filios utriusq rei transsu¬
sis seminib. Hinc enim primitus
ad hoc mouentur ut dicant. quod
unam animam ds fecerit. quam
suffiauit in faciem hominis quem
de puluere finxerat: ut ex illa iam
ceterȩ crearentur animȩ hominum.
ficut ex illius carne om̃is etĩa caro
hominum: qm̃ primo adam formatꝰ
est. deinde eua: ꝙ. ille quidem unde
habuerit corpus unde animam di¬
ctum est: corpus uidelicer puluerẽ
terrȩ. animam uero flatum dĩ. At
illa de illius latere cum facta dica¬
tur. non dicitur quod eam ds flando
similiter animauerit: tanqũa utrũq

Expanded text:
Iam quidem ordo ipse uidetur Iam quidem ordo ipse uidetur exposcere, ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, scriptura narrauit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint siue non possint, qui credunt animam de anima hominis sicut de carne carnem fieri a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. hinc enim primitus ad hoc mouentur, ut dicant, quod unam animam deus fecerit, quam sufflauit in faciem hominis, quem de puluere finxerat, ut ex illa iam ceterae crearentur animae hominum sicut ex illius carne omnis etiam caro hominum, quoniam primo Adam formatus est, deinde Eua. et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est: corpus uidelicet puluerem terrae, animam uero flatum dei; at illa de illius latere cum facta dicatur, non dicitur quod eam deus flando similiter animauerit, tamquam utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
trans in scuarium di. intelligeret in
nouissima. Deniq euigilans tanqũa
ꝓpħiȩ plenus cum ad se adductam
mulierem suam uideret: eructauit
continuo quod magnum satramen¬
tum cõmendat apłs. Hoc nunc os
ex ossib meis: & caro de carne mea.
Hȩc uocabitur mulier: qm̃ de uiro suo sum¬
pta est. ꝑpter hoc relinquet homo patrẽ
suũ & matrem. & adherebit uxori
suȩ. &. erunt duo in carne una. Quȩ
uerba cum primi hominis fuisse
scriptura ipsa testetur: dñs tamen in
euangłio dm̃ dixisse declarauit. Ait
enim. non legistis quia qui fecit ab
initio. masculum & feminã fecit eos.
s dixit. ꝓpter hoc dimittet homo
patrem &. matrem. & adherebit uxo¬
ri suȩ. & erunt duo in carne una: ut
hinc intelligeremus ꝓpter extasim
quȩ precesserat in adam. hoc eum di¬
uinitus tanqu̾a ꝓpħam dicere potu¬
isse. Sed iam iste huius libri terminus
placet: ut ea quȩ sequuntur ab alio
exordio renouent intentionem legen¬

Expanded text:
trans in sanctuarium dei intellegeret in trans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacramentum commendat apostolus: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. haec uocabitur mulier, quoniam de uiro suo sumta est . et propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quae uerba cum primi hominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxor.i suae, et erunt duo in carne una, ut hinc intellegeremus per extasin, quae praecesserat in Adam, hoc eum diuinitus tamquam prophetam dicere potuisse. sed iam iste huius libri terminus placet, ut ea, quae sequuntur, ab alio exordio renouent intentionem legen
Abbreviated transcription (Latin):
femina om̃ino sic fierer: sed tantum
hoc habuit quia &. sic fieri posser. ne
contra causas quas uoluntate institu¬
it. mutabili uoluntate aliquid faceret.
Qud autẽ fieret ut om̃ino aliud futu¬
rum non eẽt: absconditum erat in do
qui uniuersa creauit. Sed qm̃ sic dixit
absconditum ut innotesceret principi¬
bus ꝙ potestatib in cęlestib ꝑ eccl̃am
multiformis sapientiȩ dĩ: ꝓbabiliter
creditur sicut illud semen cui repro¬
nis aduentum ut prȩnuntiandum
uł annuntiandum. in rerum natura.
prȩter usitatum naturȩ cursum mira¬
biliter facta sunt. ministrantib an¬
głis ẽẽ facta: ut tamen ubiq creator
uł reparator creaturarum non sit. iisi
qui sine plantatore & rigatore quoli¬
bet solus ucrementum dat ds. Ae
ꝑ hoc illa etiam extasis qũa ds misit
in adam. ut soporatus obdormiret:
recte intelligitur ad hoc immissa.
ut &. ipsius mens ꝑ extasim particepꝰ
fieret tanquam angłicȩ curiȩ: & in¬

Expanded text:
femina omnino sic fieret, sed tantum femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, quia et sic fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniuersa creauit. Sed quoniam sic dixit absconditum, ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei, probabiliter creditur, sicut illud semen, cui pronis aduentum uel praenuntiandum uel adnuntiandum in rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum dat deus. Ac per hoc etiam illa extasis, quam deus inmisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam angelicae curiae et in
Abbreviated transcription (Latin):
tentia in qua scriptum est: om̃s qui
ambulant in ea non reuertentur
Dictum est enim scđm pondus iniqͥ¬
tatis suȩ. ut quod reuertetur qui re¬
uertitur. non sibi tribuat sed gr̃ȩ dei.
non ex oꝑib ne forte extollatur. Pro¬
pterea mysterium gr̃ę huius apł̃s
absconditum dicit. non in mundo in
quo sunt absconditȩ causales rationes
rum. sicut absconditus erat leuiiN
lumbis abrahȩ quando & ipse deci¬
matꝰ ẽ: sed in dõ qui uniuersa creauit.
Quamobrem om̃ia etiam quȩ ad hanc
gram significandam. non naturali mo¬
turerum. sed mirabiliter facta sunt:
coꝵ etiam causȩ in dõ absconditȩ
fuerunt. Quoꝵ si unum erat quod
ita mulier facta est de latere uiri &
hoc dormientis. quȩ ꝑ ipsum firma
facta est. quasi eius osse firmata: ille
autẽ ꝓpter ipsam infirmus. quia in
locum costȩ non costa sed caro supple¬
ta est:. non habuit hoc prima rerum
conditio. quando sexto die dictum est
masculum & feminam fecit eos. ut

Expanded text:
tentia, in qua scriptum est: omnes, qui tentia, in qua scriptum est: omnes, qui ambulant in ea, non reuertentur. dictum est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut, quod reuertitur qui reuertetur, non sibi tribuat, sed gratiae dei, non ex operibus, ne forte extollatur. Propterea mysterium gratiae huius apostolus absconditum dixit non in mundo, in quo sunt absconditae causales rationes um, sicut absconditus erat Leui in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est, sed in deo, qui uniuersa creauit. quamobrem omnia, etiam quae ad hanc gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, eorum etiam causae in deo absconditae fuerunt: quorum si unum erat, quod ita mulier facta est de latere uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tamquam eius osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro subpleta est, non habuit hoc prima rerum conditio, quando sexto die dictum est: masculum et feminam fecit eos, ut