comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
g ãtimore dei casto crucifiras ht̃
carnes suas. ⁊ nulla carnali eorrup¬
tus illecebra. facit iudicium opꝰq
iusticie. orare debet ne adu̾santi.¬
bꝰ tradatur. ĩdĩ ne timendo ꝑpe¬
ti mala ad facienda mala ꝑsequẽ¬
tib cedat. A quo enim aecfͥpit uic.¬
toriam concupiseentiȩ.ne uolun¬
tate ꝑtrahatur : ab illo etiam ro¬
bur patientie. ne dolore franga¬
tur: Qm̃ de quo dicitur. dñs de¬
dit suauitatem: de illo etiam
dicitur. ab ipso est patientia mã.¬
Deniq sequitur. Suscipe seruĩ
tuum in bonum: non calump¬
ꝯnientur me suꝑbi Illi impel¬
lunt ut cadam in malum: tu
excipe inbonum. Qui autem
interp̾tati sunt ne calumptien
me: grecam loquutionem se¬
quuti sunt. latine lingue minꝰ
usitatam. An forte habet hanc¬
iuim eum dicitur non calump¬
nientur me: quã hab̾e uidetur
non me capiant calumpniando :
calumpnie suꝑborũ: aquibus
humilitas xp̃iana despicitur.
S illa maxima est. si homines
hoc loeo accipiuntur suꝑbr. qd̃

Expanded text:
igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangatur: quoniam de quo dicitur, «Dominus dabit suavitatem» ; de illo etiam dicitur, «Ab ipso est enim patientia mDenique sequitur: «Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sicut aurum ⁊ lapidem
pͣciosum si diligeret. odisset ꝓ¬
fecto quicquid ei talium rerum
dampnum posset inferre: ita
qm̃ di mandata diligebat. od̾at¬
uiam iniquitatis. quẽad modũ
aliquod immanissimum mari¬
ni itineris saxum. ubi tam p̾ci¬
osarum rerum necẽe ẽ pati nau¬
fragium ⁊ qͦd ut non contingat.
longe iñ uelificat. qui in ligno
crucis cũ mandatorum di merci¬
bus nauigat :¬

Expanded text:
Nam sicut aurum et lapidem Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo legis caritas. Id̾o suꝑ
aurum ⁊ toparion: Hoc enĩ
in alio psalmo legitur ⁊ suꝑ
aurum ⁊ lapidem p̾ciosum
multum. Toparion quippe:
lapidem multum ꝑhibent
eẽ p̾ciosum. Intestam̃to autem
ueteri. latentem gr̃ãm tanqũa
uelo int̾posito non intelligen¬
tes. qd̾ significabatur qñ infa¬
ciem moysi intendere non ua¬
lebant. ꝓpt̾ m̾cedem terrenã
atq carnalem. di mancdata fa¬
cere conabantur neq faciebãt:
quia nom ipsa s aliud dilige.¬
bant. Unde illa nonerant opa
uolentium: s onera potius ĩui-¬
torum. Cum ip̃a mandata diligũ¬
tur suꝑ aurum cẽ lapidem p̃¬
ciosum multum: omnis p̃ ip̃is
mandatis terrena merces est ui¬
lis. nec ulla ex parte comparant᷑
quecunq alia hominis bona.
his bonis quib ipse homo fit
diligebam: ⁊ illis rectis ut etiã
ipse rectus fierem. dilectione cohe¬
rebam. Iam illud quod adun¬
git consequens erat: omẽm uiã
fieri pot̾at. ut iniquam uiam
non odiss ⁊ diligens rectam:.

Expanded text:
egis charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse homo fit diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnem,» infieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam?
Abbreviated transcription (Latin):
ceptabile ecce nunc dies salutiᷤ.
S quid est quod tanqũa uolẽs
ostendere tempus dominiẽe fa-¬
ciendi. continuo subiungit ⁊ dis¬
s si pauerunt legem tuam: Uelut
ꝓpt̾ea tempus eẽt faciendi: quia
eius legem dissipauerunt suꝑ¬
bi . quiignorantes dĩ iusticiam. &
suam uolentes constituere: iusti¬
cie di non sunt subiecti. Quid:
enim dissipauerunt legẽ tuã:
nisi pͣuaricationis iniquitate eiꝰ
integritatem non custodierunt:
Oportebat gͦ ut suꝑbis et de lib̃¬
tate sui arbitrii p̾sumentib lex
daretur. qua p̾uaricata qͥeunq
componcti humiliarentur : nõ
lam ꝑ legem s ꝑ fidem ad subue¬
nientem coneurrerent gr̃amz Dis¬
sipata gͦ lege : tempus fuit ut
ꝑunigenitum filium d̃i mise¬
ricordia mitteretur. Lex enim
subintrauit ut habundaret de¬
lictum. quo delicto lex dissipa¬
ta est: & oportuno iam temꝑe
xp̃c aduenit. ut ubi habunda¬
uit delictum. suꝑhabundaret

Expanded text:
ceptabile, ecce nunc dies salutis» . Sed quid est quod tanquam volens ostendere tempus Domino esse faciendi, continuo subjunxit, «Dissipaverunt legem tuam:» velut propterea tempus esset faciendi Domino, quia ejus legem dissipaverunt superbi, qui ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ? Quid est enim, «Dissipaverunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum: quo delicto lex dissipata est; et opportuno jam tempore Christus advenit, ut ubi abundavit delictum, superabundaret
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̃ fecit : ut nos simus iusticia
di in ip̃o: In huius gͥ eloguium
iusticie dei. defecisse dieit ocłos
suos. ardenter ⁊ sitient̾ intuendo:
dum memor infirmitatis huma¬
ne. diuinam inxp̾o desiderat gr̃am.
dubio quib ds facit iustos: non ip
est int̾mittenda ista peticio. Non
enim sufficit accepisse intellectũ.
et d̃i testimonia didicisse: nisi
semꝑ accipiatur. & quodãmodo
semꝑ bibatur de fonte lucis et̾¬
ne.Adtestimonia quippe di quã-¬
to fit quisq intelligentior: tanto
‸magis magisq sitiuntur. Tempꝰ¬

Expanded text:
obis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam in Christo desiderat gratiamdubio, quibus Deus facit justos, non ipsuam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis magisque sciuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tus est animi magna p̃cipueq
laudabilis: de qua nune ẽopiosuꝰ
non est disputandi necessitas: Nã¬
nificatumest. Quis enim facit in
homine iusticiam. nisi qui iusti¬
ficas impium: hoc est ꝑgrãm suã
ex impio facit ustum: Unde art
apłs. Iustificati gratis ꝑgrãm ip̃iuᷤᷤ
fecit gͦ iusticiam. id÷̃ opus iusticiȩ:
qui habet in se iusticiam. id est opꝰ

Expanded text:
tus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. nificatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: «Justificati gratis per gratiam ipsius» . Facit ergo justitiam, id est, opus justitiae, qui habet in
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾it. quia custodienda ẽ obedi¬
entia. ut ꝑcipiatur sapientia.
ce ꝑcepta sapientia. non est dese.¬
renda obedientia. Sp̃italium
ltaq mẽbrorum xp̃i. uox ita est:
a mandatis tuis intellexi. Hoc i.
recte dicit corpus xp̃i in eis: qͥb
mandata seruantib ꝓpt̾ ipsã
custodiam mandatorum. p̃betur¬
ub̃ior doet᷑ͥna sapientie. ꝓpt̾ea ĩ¬
is quid odio habui omnẽ iuam¬
iniquam. Necesse est enim. ut o¬
derit omnem iniquitatem a-¬

Expanded text:
uia et custodienda est obedientia, ut percipiatur sapientia, et percepta sapientia non est deserenda obedientia. Spiritualium itaque membrorum Christi vox ista est, «A mandatis tuis intellexi.» Hoc enim recte dicit Christi corpus in eis, quibus mandata servantibus propter ipsam custodiam mandatorum praeuberior doctrina sapientiae. Propterea odio habui omnem viaminiquitatis. Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem a
Abbreviated transcription (Latin):
Fdieiat dominus suꝑ uos: suꝑ uos
⁊ suꝑ filios uestros. Ita factum est.
Aecesserunt enim de lapidibus
suscitati filii abrahe. Accesserurs
oues que non erant ex hoc ouili: ut
sieret unus grex &e unus pastor.
Iecessit fides omnium gentium.
&ecreuit numerus non solum sa¬
pientium antistitum. s etiam obe¬
dientium ppłor÷ adiciente domi¬
no non solum suꝑ patres qui ad il-¬
lum in xp̃o ceteros imitaturos pre¬
irent: s etiam suꝑ filios eoꝵ qui
patrum pia uestigia sequerentur.
inxp̃o genuerat. Imitatores mei
estote: sicut et ego xp̃i: Adiecit ita¬
q dominus non solum suꝑ mon¬
tes exultantes sicut arietes: s eti¬
am suꝑeolles exultantes sĩc agni
ouium. ꝓinde his utrisq magnis
⁊ pusillis. montib. ⁊ collib. arieti¬
busce agnis: dicit ꝓpħa quod se¬
Nquitur: Benedicti uos domino:
qui fecit cȩlum &e terram. Cȩlum¬

Expanded text:
iciat Dominus super vos, super vos et super filios vestros». Et ita factum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum; adjiciente Domino non solum super patres, qui ad illum in Christo caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. lium in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his utrisque magnis et pusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dicit Propheta quod sequitur: «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Tanqu
Abbreviated transcription (Latin):
miles fiant. Uideant gͦ istis aꝑ¬
tis et sentientib ocłis: et adorẽt
clausis oe mortuis mentib nͨ ui¬
dentia. nec uiuentia simula chra.¬
¶ Domꝰ autem isrł sꝑauit indo

Expanded text:
eis . Videant ergo isti apertis et sentientibus oculis, et adorent clausis et mortuis mentibus nec videntia nec viventia simulacra. Domus autem Israel speravit in Do
Abbreviated transcription (Latin):
Ne quis gͦ ad sola humanoꝵ
mẽbrorum oꝑa referret que
dicta sunt. & diis gentium so¬
los homines ante poneret:
post omnia subdit dicens. nõ
Quod rursus hominibus pe¬
eoribq commune est. Nam
si dixiss pͥmum cum abore ce¬
pit mẽbra ꝑcurrere. os habẽt
& non loquentur. cuncta etiã
sie ad naturam hominis refer¬
rentur: non faesle ibi quieꝗͣ.
de communione feraix sensus
audientis adu̾t̾et. Cum uͦ illd̃
de ore dixie quod hominis ꝓpͥ¬
um ẽ. ⁊ post enumerationem
partium corporis. adiunxit. ñ¬
lectorem uel auditorem facit
intentum: ut dumquerit. eur
additum sit. ammon̾i se inue¬
niat. simulachris gentium non
tantum homines. s etiam belu¬
as se debere p̃ponere : ut si pu¬
det adorare bestiam quam fec̃
d̾s uidentem. audientẽs. odo¬
rantem. contrectantem. ambu¬
lantem. clamantem in gutture
suo: uiderent quam pudendũ
ẽẽt adorare mutum ⁊ carens ui¬
ta sensuq simulachrum: Sed¬

Expanded text:
Ne quis autem ad sola humanorum membrorum opera referret quae dicta sunt, et diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens, «Non quod rursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem partium corporis quam lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debere praeponere: ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantem, ambulantem, clamantem in faucibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum;
Abbreviated transcription (Latin):
nem scłi. Quia gͦ male pigra
remanserat commota est terra:
ut solidus firmaretur a facie
fontes aquaie. Se ipsum enim
⁊quandam duriciam liquefẽc̃
ad diligendos fideles suos. ut
fieret in eis fons aque salien¬
tis in uitam et̾nam: quia prius
cum ignoraret᷑. durus iudeba¬
tur: Ande quidam turbatist̃:
oẽ non expectauerunt. donee
scͥpturis aꝑtis influeret. atq
mundaret in eos quidixerũt.
Durus est̾ sermo. hie. Quispotͣ
eum audire: Ista duriera. ista
petra. conu̾sa est in stagna aqͣ¬
rum. cẽ ista rupes infontes a¬
quarum: cum resurgens expo¬
suit eis. meipiens amoyse ꝑ
omnes ꝓpħas. quia sie oporte¬
bat xp̃m pati ÷ &e misit sp̃m sã¬
ctum de quo dicebaͭ. siquis sitte.

Expanded text:
 sed quia male pigra remanserat, commota est, ut solidius firmaretur a facie fontes aquarum.» Seipsum enim et quamdam suam duritiam liquefecit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposuit eis, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, quia sic oportebat Christum pati ; et misit Spiritum sanctum, de q
Abbreviated transcription (Latin):
plangent se suꝑse omnes tͥb t̾re.
nec dicent ubi est d̾s eorum: eum
eis non adhuc credendus p̃dicatur.
s iam trem̃dus ostenditur. Ds au
quod transgreditur omnia corpo¬
ra cȩlestia. ⁊ terrestria. Nec sie est
incȩlo d̾s mrͣ: quasi subtracto eȩ
Nec indiget oꝑib suis tanquam
ineis collocetur ut maneat ⁊ s in
sua etͣnitate ꝑsistit. in qua manẽs
tia continet: non ab eis tanguã
indigens continetur. Quia u̾o
inuisibilem dm̃ colimus. qui nul¬
lorum corporeis ocłis. eordib autẽ
paueorum mundissimis notus ÷:
tanquam ideo possint dicere gẽ¬
tes ubi est ds̃ eoꝵ. guia ipsi posftͥ
ostendere oculis deos suos: pͥmum
monuit oꝑib sentiri p̃sentiamdĩ
ir̃i. quia cum sit incęlo sursum:
incelo ⁊ interra omniaquecunq
uoluit fecit. Et quasi dic̾et. ostn̾¬
dant gentes deos suos: simula¬
chrainquit gentium argentũ

Expanded text:
plangent omnes tribus terrae, nec dicent, «Ubi est Deus eorum?» cum eis non adhuc credendus praedicatur, sed jam tremendus ostenditur. 14. quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelNec indiget operibus suis, tin eis collocetur ut maneat, sed in sua aeternitate persistit, in qua manens tia continet, non ab eis tanquam indigens continetur. Sive sic invisibilem Deum colimus, qui nullorum corporeis oculis, cordibus autem paucorum mundissimis notus est: tanquam ideo possint dicere Gentes, «Ubi est Deus eorum?» quia ipsi possunt ostendere oculis deos suos; primo admonuit operibus sentiri praesentiam Dei nostri, quia cum sit «in coelo sursum, in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Et quasi diceret, Ostendant Gentes deos suos; «Simulacra,» inquit, «Gentium argentum
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatib ur̃is. quia uos ea que
colitis digito ostendere potestis.
Multo quippe honestius nonha-¬
beretis quos possetis ostendere:
quam ut ineo quod istis oculis
a uobis ostenditur. ur̃i cordis ce¬

Expanded text:
vanitatibus vestris, quia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non haberetis quod possetis ostendere, quam ut in eo quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis cae
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius dixiss. os habent cẽ non
loquentur ⁊ quid opus erat pꝰ¬
quam a capite usq ad pedes ñ¬
bra decursa sunt. de gutturis
clamore repetere & S illud qd̾¬

Expanded text:
superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi,
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ dñe non nobis: s nomi¬
nituo da głam. Gr̃a guippe ista¬
est erumpentis aque de petra:
mortuus est : ne ullam suam ho¬
mines. s nominis dĩ głam quere

Expanded text:
omine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.» Gratia quippe ista erumpentis aquae de petra impiis mortuus est , ne ullam suam homines, sed nominis Dei quaere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uos intelligatis : constituite
id ÷ frequentationibus usq ad
cornu altaris. id: usq ad intĩorẽ
domum der: de qua uob̃ bene¬
diximus. ubi sunt altaris excel

Expanded text:
cit intelligi. Constituite  frequentationibus, usque ad cornu altaris. Id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua nos benediximus; ubi sunt altaris 435 excel
Abbreviated transcription (Latin):
bor tͥ quia exaudisti me: & factus
est mͥ in salutem. Quam sepe ostẽ¬
ditur Laudis ẽẽ ista confessio. nõ
uulña medico ostendens: s de per¬
cepta sanitate gr̃as agens. Ip̃e aũ
medicus. salus est. at istum quẽ¬
dicimus. Lapidem quem rep¬
bauerunt edificantes. hie factus
est incaput anguli: ut duos cõ¬
deret inse. inunum nouum ho
minem faciens pacemr: ⁊ cõmu¬
taret utrosq inuno corpore des.¬

Expanded text:
oniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem.» Quam saepe ostenditur laudis esse ista confessio, non vulnera medico ostendens, sed de percepta sanitate gratias agens. Ipse autem medicus salus est. 17. dicimus? «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes:» nam «hic factus est in caput anguli; ut duos condeminem, faciens pacem, ut commutaret utrosque in uno corpore De
Abbreviated transcription (Latin):
tabͥnaculi almirabilis usq ad
domum dei. Ibi est enim spĩ¬
tale sacͥficium sempit᷑nũ sacͥ¬
ficium laudis: ⁊ sacerdos sem¬
pit̾nus. ⁊ altare sempit̾num:
pacata mens iustorum. Hoc a¬
ꝑtius dicimus fres. Quicuntq
u̾bum d̃i intelligere uolunt.¬
non eis sufficiat earo. quod ꝓ¬
pt̾ eos uerbum factum est. ut
lacte nutrirentur⁊ nec in t̾ra
sufficiat iste dies festus. quo agnꝰ
occisus est: s construatur incon¬
b ÷ quousq ꝑueniatur exalta.¬
tis adeo mentib nr̃is usq ad eiꝰ
diuinitatem interiorem: qui no¬
bis ext̾iorem humanitatem lac¬
eius cantabimus ꝰ Quid ibi di¬
audisti me. &e factus es michi
in salutem:. Non strepituuer¬
borum ista dicemus: s dilectio¬
ne. Inherens illi ꝑ se clamat istã
uocem: &e dilectio ista uox ipsa
est. Itaq sicut cepit laudare ita
t̾minat. Confitemini domino
quoniam bonus: quoniam in

Expanded text:
admirabilis usque ad domum Dei.» Si enim est ibi spirituale sacrificium, sempiternum sacrificium laudis, et sacerdos sempiternus est, et altare sempiternum pacata mens ipsa justorum. Hoc apertius dicimus, fratres: quicumque Deum Verbum intelligere non eis sufficiat caro quae propter eos Verbum factum est, ut late nutrirentur, nec in terra sufficiat iste dies, quo Agnus occisus est: sed constituatur ibus, quousque perveniatur, exaltatis a Domino mentibus nostris, usque ad ejus divinitatem interiorem, qui nobis exteriorem humanitatem lacejus cantabimus? Quid ibiaudisti me, et factus es mihi in salutem?» Non strepitu verborum ista dicemus, sed dilectio inhaerens illi per seipsam clamat istam vocem, et dilectio ipsa vox est ista. Itaque sicut coepit laudem, ita terminat: «Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
altauit me. Magna uirtus exal¬
tare bumilem. deificare morta¬
lem. pͣbere de infirmitate ꝑfec¬
subiectione gloriam. Depassione
uictoriam : dare auxilium de
tribulatione. ut afflictis uera łi¬
salus patesceret: affligentibus
autem uana salus hominis re¬
manet. Magna sunt hȩc. Sed
quid miraris:: Audi quid repe-¬
tat. Non homo se exaltauit ⁊ nõ
dedit ⁊ non homo uicit : non ho¬
uiuam: ⁊ narrabo oꝑadomini.
At illi stragem funerum ubiq
facientes: eccłiam xp̃i mori arbi¬
trabantur. Ecce nunc enarrat
men cur tanta indigna ꝑtulit

Expanded text:
altavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfecsubjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non vicit, non homo sivivam, et enarrabo opera Domini.» At illi stragem funerum ubique facientes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. Ecce nunc enarrat men cur tanta indigna pertulit
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. uob̃. Caritas enim xp̃i
compellit nos. Ipsi paruulos
dete: quid inde annuntient.
quem reꝓbarunt edificantes.
⁊ factus est incaput anguli. me¬
diator ille dei ⁊ hominum homo

Expanded text:
sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos» . Ipsi parvulos videte quid inde annuntient. quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; mediator ille Dei et hominum homo
Abbreviated transcription (Latin):
um. Adnõ factum est istud: ide
caput angulare a domino factũ
ẽ. Quanuis enim hoc non eẽt
factus nisi eẽt passus: nontamẽ
hoc eis a quib passus est factus
est. Nam ⁊illi qui edificabant:
reꝓbauerunt. S in eo quod do¬
minus occulte edificabat. fecit in
caput anguli quod illi reꝓbaue¬
runt: ⁊ est mirabile inoculis no¬
stris: In oculis int̾ioris hominis
moculis credentium. sꝑantiũ.
diligentium: non in ocuł earna¬
lium. eorum qui quasi homi¬
nemcontempnencdo reꝑbauer.¬

Expanded text:
mino factus est ei»: id est, capiti anguli a Domino factus est. Quamvis enim hoc non esset factus, nisi passus esset; non tamen hoc ab eis a quibus passus est, factus est. Nam illi qui aedificabant, reprobaverunt; sed in eo quod Dominus occulte aedificabat, fecit in caput anguli quod illi reprobaverunt. «Et est mirabilis in oculis nostris:» in oculis interioris hominis, in oculis credentium, sperantium, diligentium; non in oculis carnalibus eorum qui quasi hominem contemnendo reprobaver
Abbreviated transcription (Latin):
S uide: quem admodum intre¬
tur in portas iusticie. Hȩc por¬
ta domini inquit: iusti intrabt᷑
in eam: h anc saltem nemo in¬
trat iniustus. in illam urbem
que non recipit incircuncisum:
fici. Satis sit qđ in longinqua

Expanded text:
 vide quemadmodum intretur in portas justitiae. «Hae portae Domini,» inquit, «justi intrabunt in eas.» Has saltem nemo intret injustus, in illam Jerusalem quae non recipit incircumcisum, f
Abbreviated transcription (Latin):
sese ĩ suꝑiorib psalmis ⁊ quia ĩ¬
clinauit aurem suammͥ. ⁊ indie¬
bus meis inuocabo: dies suos eõ¬
memorans uet̾es. unde modo dic̃
Hec est dies quamfecit dñs:
id÷ qua michi salutem dedit: Hȩc
est dies de quo dixit. tempore accep¬
to exaudiui te. ce in die salutis ad¬
uiui te: id ÷ dies quo ille media¬
tor factus est caput anguli. Exul
dicit saluum me fae: quia de lon¬
ginqua ꝑegͥnatione reu̾tens se¬
iungor inguid ab eis qui oderũt
pacem. cum quib eram pacificus:
icum loquerer illis. debellabãt
me gratis Bene ꝓsꝑare tter rede-¬
unti: quia tu factus es mͥ uia. Be

Expanded text:
ribus psalmis, «Quoniam inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocavi» ; dies suos commemorans veteres: unde modo dicit, «Hic est dies quem fecit Dominus;» id est, quo mihi salutem dedit. Hic est dies de quo dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die» «salutis adjuvi te» ; id. est, dies quo ille mediator factus est in caput anguli. «Exsust, «salvum me fac:» quia de longinqua peregrinatione revertentes sejungimur ab eis qui oderant pacem, cum quibus eramus pacifici, et cum loqueremur eis, debellabant nos gratis; «bene prospera iter» redeuntibus, quia t
Abbreviated transcription (Latin):
molestissimas compunctiones. ꝑse¬
quitionis incendio cremauerunt.
Et in nomine inguit dominr. qͥa¬
ultus sum in eos. Siue quia et ipsi
malicia que in eis iustos ꝑsequeba¬
tur extincta. xp̃ianis ppłis sociati
sunt: seu quia cet̾i eorum qui contẽp¬
serunt hoc tempore uocantis mi¬
sediam. u̾itatem uidicantis in fine

Expanded text:
molestissimas compunctiones, persemolestissimas compunctiones, persecutionis incendio cremaverunt. «Et in nomine,» inquit, «Domini ultus sum eos:» sive in eis justos persequebatur exstincta, christiano populo sociati sunt; sive quia caeteri eorum qui contempserunt hoc tempore vocantis misericordiam, veritatem judicantis in fine
Abbreviated transcription (Latin):
uita comburitur : s sique meis
inẽe̾ pot̾ant peccatorum spinȩ.
coneremantur. Cirtumdedert¬
me sicut apes. ce exarserunt si¬
cut ignis inspinis: oe in nomine
domini quia ultꝰ sum in eos: ħ
lam ex ordine gestarum rerum:
etiam ordo u̾borum contexitur.
Nam oc ipsum dominum caput
eccłiȩ. recte accipimus circtindatũ
a ꝑsequitorib: sieut circundant
apes fauum. Quid enim ab igno¬
rantib gestum sit: mystica subtili¬
tate sp̃c sẽs loguitur. Mel quippe:
apes oꝑantur in fauis. Nescientes
autem ꝑsequutores dm̃. fecerunt
eum nobis ipsa passione dulcio¬
rem : ut gustemus ⁊ uideamus qͣm
suais est dominus. qui mortuus
est ꝓpt̾ delicta nr̃a: ⁊ resurrexit ꝓ¬
pter iustificationem nrãm. Iam
u̾o quod sequitur. & exarserunt ue¬
gitur. quem circundederunt om¬
nes gentes. ut sit collectus de om¬
nib gentib. Exarserunt quippe
sicut ignis inspinis: qñ peccatricem
carnem atq huius mortalis uite

Expanded text:
vita comburitur, sed si quae in eis vita comburitur, sed si quae in eis esse poterant peccatorum spinae, concremantur. Dicatur erme sicut apes favum, et exarserunt sicut ignis in spinis, et in nomine Domini ultus sum eos.» Hic jam ex ordine gestarum rerum, etiam verborum ordo contexitur. Nam ipsum Dominum caput Ecclesiae recte accipimus circumdatum a persecutoribus, sicut circumdant apes favum. Quid enim ab ignorantibus gestum sit, mystica subtilitate Spiritus sanctus loquitur. Mel quippe apes operantur in favis: nescientes autem persecutores Domini, fecerunt eum nobis ipsa passione dulciorem; ut gustemus et videamus quam suavis est Dominus , qui mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Jam vero quod sequitur, «Et exarserunt ve melius intelligitur; quem circumdederunt omnes gentes, cum sit collectus de omnibus gentibus. «Exarserunt» quippe «velut ignis in spinis,» quando peccatricem carnem atque hujus mortalis vitae
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriam. S quasi causa quere¬
retur. unde tanta mala suꝑare
potuerit ⁊ respectum est ad exẽplũ
et dixit quid pͥmo passa sit incapi¬
te suo: addendo quod seguitur.
Circundantes circundederunt
sum in eos. Et bene ibi non re¬
petitum est om̃s gentes: quodã
uideis solis factum est. Et in no-¬
mine domini ultus sum meos ⁊
quia illic sepius populus qui est
corpus xp̃i ꝑsequutores senserit.
de quorum gente caro illa suscep
ta est: et pro quo factum est qͥcqͥd
ab illa intĩore diuinitate. ꝑ ert̾iorẽ
carnem uirtute immortali mor¬
taliter factum est: Circundeder̃¬
me sicut apes: ce exarserunt sic̃
ignis inspinis. Apes enim more
mel habent : ce in aculeo eaude
uulmis E omnes qui linguablã¬
diuntur. s latenter ex maliciafe¬
riunt.apes sunt:quia loguen¬
dodulcedinem mrellis ꝓponunt :
s occulte feriendo uulmis infe¬
runt. Ista uͦ facientes. exardescũt
sicut ignis inspinis: quia ꝑflam¬
mas detrahentium. non uistoꝵ

Expanded text:
victoriam; sed quasi causa quaereretur unde tanta mala superare potuerit, respectum est ad exemplum, et dixit quid primo passa sit in capite suo, addendo quod sequitur, «Circumdantes circumdederunt » et bene ibi non repetitum est, «omnes gentes;» quod a Judaeis solis factum est. «Et in nomine Domini ultus sum eos:» quia illic ipse pius populus, quod est corpus Christi, persecutores sensit, de quorum genere caro illa suscepta et suspensa est, et pro quo factum est quidquid ab illa interiore divinitate per exteriorem carnem virtute immortali mortaliter factum est. 7. «verme sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis . Apes enim in ore mel habent, in aculeo caudae vulnus. Et omnes qui lingua blandiuntur, sed latenter ex malitia feriunt, apes sunt, quia loquendo dulcedinem mellis proponunt, sed occulte feriendo vulnus inferunt. Ista vero facientes exardescunt sicut ignis in spinis, quia per flammas detrahentium non justorum
Abbreviated transcription (Latin):
insalutem : non quia ⁊ ipse aliqͥd
factus est quod ante nonerat:
s quia cum in eum crederent. qd̃
nonerant factisunt. etiam ipse ñ
Ss illis qui au̾si a se erant. salus
⁊ salutis: intab̾naculis iustorũ.
ubi uocem meroris ⁊ exicii pu¬
tabant ẽẽ: qui in eorum corpora
seuiebant. Non enu sentiebant
semꝑ autem gaudentes. E it̾m.
Non solum autem: s oe głamur¬

Expanded text:
salutem; non quia ipse aliquid factus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se non erat, salus t salutis in tabernaculis justorum:» ubi vocem moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant semper autem gaudentes» ; et iterum, «Non solum autem, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
te quid retribuat : ⁊ non inue¬
nit. nisi exeis que ipse dominꝰ
retribuit. Calicem inguit salu¬
cabo. S quis tͥ dedit imitari pas¬
siones suas : nisi qui ꝓ te passuᷤ
est prior. Ideoq p̾ciosa incons¬
pectu dñi: mors scõrũ eius Emit
enimeam sanguine suo. quem
pͥor fudit ꝓsalute seruorum. ne
ꝓ nomine domini. serui funde¬
tamen eorum non domini ittili¬

Expanded text:
te quid retribuat Domino, et non invenit, nisi ex eis quae ipse Dominus retribuit. «Calicem,» inquit, «salusum» ? Quis tibi dedit imitari passiones suas, nisi qui pro te passus est prior? Ideoque, «Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Emit eam sanguine suo, quem prior fudit pro salute servorum, ne pro Domini nomine servi fundetamen eorum, non Domini utili
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipem potestatis aȩris huius.
dudi gͦ quod seguitur dominꝰ
mͥ aduitor: & ego despiciam ini¬
mieos meos. Ex quolibet genere
inimiei insurgant. siue exnum̃o
malorum hominum. seu ex nu¬
mero malorum angelorum. in
Domini ad uitorio despiciantur:
euie onfitemur laudem. euican
micis. non sic michi tanquam bo¬
nus homo se amicus apponat:
ut inse spem meam iubeat collo¬
cari. Bonum ẽ enim confidere
indomino: quã confidere in ho¬
mine. Nec guisquis seđm quẽdã
modum dici potest homo bonus.¬
uł angłs bonus: sic ame cogitet᷑.
ut in eo confidere debeam. Nemo
enim bonus: luisi solus s. E eũ
uidentur adiuuare homo uł an¬
gelus ⁊ cum hoc uera dilectione
faeiunt: ille ꝑ eos facit. qui eos
ꝓmodo eorum bonos fecit. Boñ
est gͦ sꝑare indomino: quã spera.¬
re inprincipib. Nam ⁊ angłi di¬
cti sunt pͥncipes: sicut indamele
legimus. Michael pͥnceps ur. Om̃s

Expanded text:
principem potestatis aeris hujus . Audi ergo quod sequitur: «Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos.» Ex quolibet genere inimici exsurgant, sive ex numero malorum hominum, sive ex numero malorum angelorum; in Domini adjutorio despicientur cui confitemur laudem, cui canmicis, non sic mihi tanquam bonus homo se amicus opponat, ut ipse in se spem meam jubeat collocari: «Bonum est» enim «confidere in Domino, quam confidere in homine.» Nec quisquis secundum quemdam modum dici potest angelus bonus, sic a me cogitetur, ut in eo confidere debeam: nemo enim bonus, nisi solus Deus; et cum videntur adjuvare homo vel angelus, cum hoc vera dilectione faciunt, ille per eos facit, qui eos pro modo eorum bonos fecit. «Bonum est» ergo «sperare in Dominum, quam sperare in principes.» Nam et Angeli dicti sunt principes, sicut in Daniele legimus, «Michael princeps ves
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis: s &e in laudib
deiconfessionem indiuinis lit¬
teris solere nominan. Quocd
sit grandius ista breuitate non
inuenio. eum ita sit ꝓpͥum dõ
qđ bonis est: ut a quodam eõ¬
pellatus ipse filius dei . cum au¬
diret magist᷑ bone. ab eo seilie
qui carnem eius intuẽs. et diui
solum hominẽ arbitrabatur.
responderet. quid me int̾rogas
de bono. nemo bonus nisi unꝰ
deus. Quod quid est aliud dicẽ.
nisi sime bonum uis appella

Expanded text:
peccatis, sed et in laudibus Dei confessionem divinis Litteris solere nominari; quid est.» Quid sit grandius ista brevitate, non video; cum ita sit proprium Deo quod bonus est, ut a quodam compellatus ipse Filius Dei, cum audiret, «Magister bone,» ab eo scilicet qui carnem ejus intuens, et divinsolum hominem arbitrabatur; responderet, «Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus» . Quod quid est aliud dicere, quam. Si me bonum vis appellar
Abbreviated transcription (Latin):
si quia homo potest humiliari ab
eis qui u̾itati contradicunt. nõ
non est alligatus. Ego dixunex
Conterritus enim resperit infir¬
mitatem suam: ⁊ uidit non de
se sͥ eẽ p̾sum̃dum. Quantũ enĩ
ad ipsum hominem ꝑtinet m̃dax
est: s gr̃a d̃ĩ uerax effectus est. ne
p̾ssuris inimicorum cedens. non
loqueretur quod credid̃at. s ne-¬
garet. Sicut petro accidit. qm̃de
se p̾sumpserat: et docendus erat¬
non de homine ẽẽ p̃sum̃dum:
& si de homine non deber qͥsq
p̃sumere : utiq nec de se ipso.
tem humanam. dei miscłia nõ
relinquat. in cuius infirmitatiᷤᷤ
pauore dictum est. omnis homo
mendax. qͦmͦ consoletur humi-¬
les. ⁊ impleat fiducia trepidan-¬
des. ut pene mortuo corde reui¬
uiscant. ⁊ in semet ipsis nonfidẽ¬
tes sint. s in eum qui suscitat
mortuos. ⁊ linguas infantium

Expanded text:
si quia homo humiliari potest ab eis qui veritati contradicunt, non non est alligatus» . Sic et Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus erat de homine non esse praesumendum. Et si de homine non debet quisque praesumere, utique nec de seipso; tem humanam Dei misericordia non relinquat, in cujus infirmitatis pavore dictum est, «Omnis homo mendax;» quomodo consoletur humiles, et impleat spiritu fiduciae trepidantes, ut pene mortuo corde reviviscant, nec in semetipsis fidentes sint, sed in eo qui suscitat mortuos , et linguas infan
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio dominus dicit. Ego
uem in nomine patͥs mer: &e nõ
suscepistime. Si alius uen̾it ĩno¬
mine suo: illum suscipietis. Be¬
nediximus uob̃ de domo dñi.
Credo qđ ista uox est magnorũ
licet magnorum. qui u̾bũ dñi
apud dm̃. sicut in hac uita pos
sunt contingunt mente: & ta¬
men sermonẽ suũ ꝓpt̾ parii¬

Expanded text:
 dicit: «Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietis» . «Benediximus vos de domo Domini.» Credo quod ista vox magnorum licet magnorum qui Verbum Deum apud Deum, sicut in hac vita possunt, mente contingunt; et tamen sermonem suum p
Abbreviated transcription (Latin):
I i mortui nontradidit me. Non
gͦ quicgͣ uirib suis licuisse ar¬
bitretur fremitus impioritin:
non enim haberet istam potesta
pat̾familias ꝑ nequissimos ser¬
uos emẽdari iubet: cum illis
hereditatem. istis compedes p̃¬
parat. Que est ista herectitas
Auri est an argenti. an gemina¬
rum. an fundorum: ameno¬
rumq p̾diorum: Tude qua
intretur : & cognosce quid sit.
intusꝰ. Ingressus inquid in eaᷤ
confitebor domino. Confessio
laus di est admirabilis usq ad
domum di. in uoce exultatiomꝰ¬

Expanded text:
et morti non tradidit me.» Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum: non haberet istam potestatpaterfamilias per nequissimos servos emendari jubet; cum illis haereditatem, illis compedes praeparet. Quae est ista haereditas? Auri est, an argenti, an gemmarum, aut fundorum, amoenorumque praediorum? Vide qua intretur, et cognosce quid sit. intus? «Ingressus,» inquid, «in eis» «confitebor Domino.» Illa confessio laudis est «admirabilis usque ad domum D
Abbreviated transcription (Latin):
catlerem: &e dñs suscepit me. Qnͣ¬
ius enim ẽẽt tam magna multttu¬
do credentium. quasi harene in¬
num̃abili comparanda. & in unã
societatem tanquam ineumulũ
ducta : tamen quid est homo. nisi
quia memor es eius  Nondixit
habundantiam numeri mer nu-¬
merus gentium suꝑare non po¬
tuit: s dominus inquit suscepit
me. Multitudinemgͦ fidelium in
unitate fidei simul habitantem.
ꝑsequutio gentium quo impelłẽt
⁊ duceret non habebat ⁊ qñ in eũ
creditum est. qui ⁊ singulos. ⁊ om¬
nes ubiq susciperet: quia eis in

Expanded text:
erem, et Dominus suscepit me.» Quamvis enim esset jam magna multitudo credentium, quasi arenae innumerabili comparanda, et in unam societatem tanquam in cumulum ducta; tamen quid est homo, nisi quod memor es ejus ? Non dixit, Abundantiam numeri mei, numerus gentium superare non valuit; sed, «Dominus,» inquit, «suscepit me.» Multitudinem ergo fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio gentium quo impelleret, ut dejiceret, non habebat: quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; q
Abbreviated transcription (Latin):
sum: id: ꝑfecte credidi. Nͦ
enim ꝑfecte credunt: qui
quod credunt loqui nolunt: Ad
ipsam enim fidem: ꝑtinet illud
credere quod dictum est. Qui me
confessus fuerit coram hominib:
confitebor &e ego eum eoram patre
meo. Ex hoc enim appellatus ẽ.
fidelis ille seruus. non tantum
quia accepit: s quia impendit
atq lueratus est. Ita et hoc loeo¬
non ait credidi ⁊ locutus sum:
s ꝓpter hoc dixit se loquutum
quia credidit. Ego autem hu

Expanded text:
st, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictuconfessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram angelis Dei . » Ex hoc enim appellatus est fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc lonon ait: Credidi et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum, quia credidit. Simu
Abbreviated transcription (Latin):
is domus domini. Que domus
di ẽ : hec ancilla dĩ est. Et que
domus di: nisi omnis populus
ctu omnis popłi eius. Et aꝑtius sã
nominat ipsam matrem. Quid
est enim aliud populus eus: ni¬
si quod sequitur inmedio tuiie¬
rłm& Tunc enim est quod reddi

Expanded text:
domus Domini.» Quae domus Dei est, haec ancilla Dei est: et quae domus Dei, nisi omnis populus ctu omnis populi ejus.» Et apertius jam nominat ipsam matrem. Quid est enim aliud populus ejus, nisi quod sequitur, «In medio tui, Jerusalem?» Tunc est enim quod red
Abbreviated transcription (Latin):
Quorum numero nos om̃s in euiᷤ
omines facti unum in xp̃o. facti
unus grex sub uno pastore. & corpꝰ
illuis capitis tanquam unus ho¬
mo dicamus. De tribulatione in¬
uocaui dominum: &e exaudiuit
me in latitudine dominus. Angꝰ

Expanded text:
quorum numero nos omnes, in ejuomnes facti unum in Christo, facti unus grex sub pastore uno, et corpus illius capitis tanquam unus homo dicamus, «In tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine.» Angustia
Abbreviated transcription (Latin):
o pacis interptatur. Qui autem
filii huius ancille non sunt: bel¬
lum potuis quam pacem diligũt.
Ne quis u̾o existimet atria domꝰ
domini. et omnem populũ eiusui¬
deos significare. quia ita clausit
audite psalmum sequentem qͥ¬
audate dnm omnes gen¬
tes. laulate eum om̃s populi.
hȩc sunt atria domus domini.
Ille omnis populus eius: hec
uerba iherłm: Audiant ma¬
gis illi qui huius enutatis filii
eẽ noluerunt: s se ab omniũ
gentium cominunione p̃cide¬

Expanded text:
eddatur. Qui autem filii hujus ancillae non sunt, bellum potiusquam pacem amaverunt. Ne quis autem existimet atria domus Domini, et omnem populum ejus Judaeos significari, quia ita clausit audite sequentem audate Dominum omnes gentes, laudate eum omnes populi.» Haec sunt atria domus Domini, ille omnis populus ejus, haec vera Jerusalem. Audiant magis illi qui hujus civitatis filii esse noluerunt, cum se ab omnium gentium communione praecide
Abbreviated transcription (Latin):
flius u̾o ancille est. scđm quod
omnis creatura subdita est creato¬
ri: et uerissimo domino debet ue.¬
rissimum famulatum. Quem cũ
exhibet lib̾a est:hanc accipiens a¬
domino grãm. ut ei non necessita¬
te s uoluntate deseruiat. Ergo iste
dem a peccato: s ancilla iusticie.
Cuius filiis adhuc ꝑergrinantib
dr̃. uos in libertatem uocatiestis.
Et rursus eos seruos fecit dicens.
S in caritate. seruite inuicem.
Quib iterum dr̃. Cum seruieba.¬
tis peccato: liberi eratis iusticie.
Nunc u̾oliberati a peccato. serui
autem facti deo. habetis fructũ
uestrum in sanctificationem: fi¬

Expanded text:
lius ancillae, secundum quod omnis creatura subdita est Creatori, et verissimo Deo debet verissimum famulatum: quem cum exhibet, libDomino gratiam, ut ei non necessitate, sed voluntate deserviat. Ergo iste dem a peccato, sed ancilla justitiae: cujus filiis adhuc peregrinantibus dicitur, «Vos in libertatem vocati estis;» et rursus eos servos facit, dicens, «Sed in charitate servite invicem» : quibus item dicitur, «Cum serviebatis peccato, liberi eratis a justitia; nunc vero liberati a peccato, facti autem servi Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, fi
Abbreviated transcription (Latin):
populo eius. Que uota redditus
es ᷤ. Quas uouisti uictimas ⁊ que
incensa: que holocausta. An
ad illud respicis. quod paulo an¬
gitat quid uoueat domiro. et
que uota reddat: se ipsum uoue¬
re debet. se ipsum reddere. Hoc exi¬
conspecto nũmo dñs dieit. Red¬
dite eesari que cesaris sunt: oe
d̾o que d̃i sunt. Imago sua red¬
datur cesarr: imago sua reddatur
deo. Confiteatur itaꝙ: conditionẽ
suam mancipium tanto p̾cio cõ¬
paratum: et dicat. O dñe quia
ego seruus tuus: egoseruus tuus
& filius ancille tuȩ. Repeticio ser¬

Expanded text:
omino reddam.» Quae vota redditurus es? Quas vovisti victimas? quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, quod paulo angitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipsum voveat, seipsum reddat: hoc exinspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» : imago sua redditur Caesari, imago sua reddatur  Confiteatur itaque conditionem suam mancipium tanto pretio comparatum, et dicat: «O Domine, ego servus tuus; ego servus tuus, et filius ancillae tuae.» Ergo e
Abbreviated transcription (Latin):
beat utilitatis etiam hoe ipm̃
quod lex subintrauit ut habũ¬
daret delictum: nemo compre¬
hendit. nisi adomino acceꝑit
intellectum. Unde iste nunc
dicit. Da mͥ intellectum ce seru¬
tabor legem tuam: ce custodtiã
illam in toto corde meo. Cũ n.
quisq legem scrutatus fuerit.
debet diñ diligere ex toto corde.
extota anima. ex tota uirtute:
& proxunum suum tanquam
seipsum. Inhis enim duobus p¬
ceptis: tota lex pendet ⁊ ꝓphece.
let uirib ꝓpͥis. nsi adiuuetur
ab illo qui iubet ut faciat quod
Niubet : deduc me inquit inse¬
mita mandatorum tuorum.
quia ipsam uolui. Parum est
uia que ducit ad uitam. Et cũ
sit angusta: nͥ dilatato corde nõ
huc currit: ideo diuinum auxi¬
lium quo deducatur inquirit.
Quia neq uolentis neq eurren¬
tis: s miserentis est dĩ: Deniq qr
et ipsum uelle ds oꝑatur in no¬

Expanded text:
beat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo comprehendit, nisi a Domino acceperit intellectum: unde iste adjungit et dicit, «Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo.» Cum enim quisque legem scrutatus fuerit, debet Deum diligere ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente; et proximum suum tanquam seipsum. In his enim duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . let viribus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est via quae ducit ad vitam ; et cum sit angusta, nisi dilatato corde non huc currit; et ideo divinum auxilium quo deducatur inquirit, quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei ; denique quia et ipsum velle Deus operatur in no
Abbreviated transcription (Latin):
hec sententia retractari potest:
que tͥ quasi speculum quoddã
de iusto letficat. Quotiensẽq
enim talemin alterum habu¬
eris animũ qualem inte ab
alto seruaricupis: equitatis ui¬
am tenes. Quotiens ergo talis
erga alterum fu̾uis. qualẽ inte
neminemuis: iter iusticie re¬
liguisti. En totũ illud arduũ
diuine legis: totumq diffici¬
le. En obquamrem duraimꝑ¬
ia domini reclamamꝰ: ce di¬
cimꝰ nos uł difficultate. iał im¬
possibilitate mandatorum p̃mi.

Expanded text:
haec sententia retractetur, quae tibi quasi speculum quoddam de iusto laetificet. quotienscumque enim talem in alterum habueris animum, qualem in te ab altero seruari cupis, aequitatis uiam tenes; quotiens uero talis erga alterum fueris, qualem in te uis neminem, iter iustitiae reliquisti. en totum illud arduum diuinae legis totumque difficile, en ob quam dura imperia domino reclamamus et dicimus nos uel difficultate uel impossibilitate mandator
Abbreviated transcription (Latin):
onum tuarum. S quid est quod
orat ut sͥ lex a domino ponatur :¬
posita:. Aneo modo non ponitur
iuisto. quomodo posita est populo eõ¬
tumaei. in tabulis lapideis. nõ in ⁊¬
tabulis cordis earnalib scdm testa¬

Expanded text:
um.» Quid est ergo quod orat ut sibi lex a Domino ponatur,justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci, in tabulis lapideis , non in tabulis cordis carnalibus ; secundum testa
Abbreviated transcription (Latin):
solliciti sitis amime uestre quid
manducetis: neq corpor u̾ro quid
induamini. Et eum hȩe omnia
admonuisset. quia possumus eos¬
sus piean quos uste uiuere uide.¬
inus. et quo fine faciant non uide¬
mus. ꝓptͣ aliquid huiusmodi be¬
ne facere: continuo subiecit. Noli¬
te uidicare: ut non iudiceminl.
Unde ⁊ hic cum dixss amputa
obprobrium meum qđ suspieatꝰ
sum: addidit quia iudicia tua io

Expanded text:
solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addi
Abbreviated transcription (Latin):
perant amiserunt. Cuiꝰ uestigiũ
u̾itatis que ubiq disꝑsa est. ⁊in
forensi iure dep̾hensum est: quo
institittũ est ut plus petendo cau¬
sas cadat. id ÷ ut qui plus petie¬
rit. quam ei debetur. et quod ei
debebatur amittat: Omnis a no¬
bis circunciditur auaricia: si
gratis colatur d̃s. Ad quod scm̃
iob in agone temptationis. ip̃e
ꝓuocat inimicus: eum de illo
dicit. Nunquid gratis iob colit
dm̃ ꝰ Putabat enim diabolus
quod indeo colendo uir uistus
cor inclinatum haberet in aua
temporalium. quib eum dita¬
uerat d̾s. uelut mercennarius
ei ꝓtali mercede seruiret: Sed
quam gratis dm̃ coleret: tempta¬
tus apparuit. Sigͦ cor nr̃m non
habemus inelinatum in auari¬
ciam. dm̃ non colimꝰ nisi ꝓpter
dm̃ ut suicultus ipse sit merces.¬
et ipsum diligamus inse ipso÷¬
⁊ ipsum diligamus in nobis. pp¬
sum ipsum in proximis ur̃is qͦs
diligimus sicut nos met ipsos.
siue habeant eum. sue ut ha
fertur nobis. ideo illi dicitur:

Expanded text:
perant amiserunt. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avartemporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret, tentatus apparuit. Si ergo cor non habeamus inclinatum in avaritiam, Deum non colimus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habfertur, ideo illi dicitur.