comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onũ. & potestatũ facile eũ intelligimꝰ qui mom̃to iꝑii
esse. que ñ erat : & ñ de extantib aut reb. aut causis.
donauit habere substantiã. Est gͦ hic mundus diuine
specimen oꝑationis: quia dũ opus uidet᷑. p̃fertur operator.
Namq ut istaꝵ artiũ alie sunt actuose. que sunt in cor¬
poris moiu. Aut sono uocis. cessauit motus aut sonris.
nichil suꝑfuit. nec remansit spectantib. uł nudientib :
ialie theoreticȩ. que uigorem mentis exerceant: aliȩ hui¬
modi. ut cessante qͦ oꝑationis officio. oꝑis munꝰ appareat
ut edificatio atq textura. que etiam tacente artifice.
ꝑitiam eiꝰ ostendant ÷ ut oꝑatori oꝑis fui testimoniũ
suffraget᷑ : similit̃ etiam hic mundꝰus diuine maiestatis
insigne ẽ. ut ꝑ ipsũ dĩ sapientia manifestet᷑. Qũ e iudders

Expanded text:
onum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii onum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii esse, quae non erat, et non extantibus aut rebus aut causis donauit habere substantiam. est enim hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae consultius, quae uigorem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam hic mundus diuinae maiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens
Abbreviated transcription (Latin):
est uanitati. Possumus etiã intelligere. in pͥncipio fecit
d̃s celũ & terrã ÷ id est. ante tempꝰ: sicut initiũ uie. ñduua :
& initiũ domꝰ. nondũ domꝰ. Deniq alii direĩt in cẽfaleoñ.
quasi in capite: quo significat᷑ inbreui et in eriguo mom̃¬
to sũma oꝑ.ationis impleta. Sunt gͣ & qui pͥncipul ñ ꝓ
tp̃r accipiant. s ante tempꝰ : & &e faleon. uł caput. ut¬
dicamꝰ latine. quasi sũmam oꝑis: qr rerũ uisibiliũ sũma
celũ & terra ẽ. Que ñ solũ ad mundi huiꝰ spectare uiaent᷑
ornatũ: s etiam ad indiciũ rerũ inusibiliũ. & quodcã
argumentũ. eoꝵ que ñuident᷑: ut ẽ illud ꝓpheticum.
Celi enarrant głam dĩ: &. oꝑa maniui eiꝰ amuciat fir¬
mam̃tũ. Quod secutꝰ apłs : aliis uerbis in eade conclusit
sententia. dicens. Quia inuifibilia eiꝰ. ꝑea que factasite
intelligunt᷑. Auctorem enĩ angłorum. & dominati¬

Expanded text:
 vanitati est. Possumus etiam intelligere: In principio fecit  vanitati est. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: set initium domus nondum domus. denique alii dixerunt h κεφαλαίψ quasi in capite. quo significatur in breui et in exiguo momento summa operationis inpleta. sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempdicamus adtribuit, quasi summam operis, quia rerum uisibilium summa caelum et terra est, quae non solum ad mundi huius spectare uidentur aduertere, sed etiam ad indicium rerum inuisibilium et quoddam argumentum eorum quae non uidentur, ut est illud propheticum: caeli enarrant gloriam dei et opera manuum eius adnuntiat firmamentum. quod secutus apostolus aliis uerbis in eandem conclusit sententiam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelorum et dominati
Abbreviated transcription (Latin):
tre diabolo estis. Est etiã initiũ mysticũ: ut illud ẽ. Ego
sum pͥmus & nouissimꝰ: initiũ & finis. Et illud in euan¬
głio p̃cipue: qd̾ interrogatꝰ dñs quis eẽt. respondit. Initiũ:
quod & loquor uobis. Quere & scdm diuinitatẽ est initiũ
om̃iũ :÷ qr nemo ante ipsũ: & finis ⁊ qr nichil ultra ipsum:
ipsũ disceret hominũ genꝰ uias dñi sequi. & oꝑari oꝑa dñi.
In hoc gͦ pͥncipio. id est. in xp̃o. fecit ds celũ & terram:
quia ꝑ ipfũ om̃ia facta sunt. & sine ipso factũ nchil.
Quod factũ est. in ipso uita ẽ. qr in ipso constant omna:.
& ipse pͥmogenitus om̃is creature: siue qr ante omnẽ crea¬
turã. siue qr sẽs : quia pͥmogeniti sc̃ĩ simt: ut pͥmogenitꝰ
isrł. ñ quia ante om̃s: s q scĩor ceteris. Sc̃s aũt dñs supra o¬
mnem creaturã. & scđm corporis susceptionẽ : qr solꝰ sinẽ
peccato. solus sine uanitate. Om̃is enĩ creatura: subiecta¬

Expanded text:
tre diabolo estis. ► Est etiam initium mysticum, utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium quod et loquor uobis. qui uere et secundum adpetens est initium omnium, quia nemo ante ipsum, et finis, quia nemo ultra ipsum ipsum disceret hominum genus vias Domini sequi, et operari opera Dei. In hoc ergo principio id est, in Christo, fecit Deus coelum et terram; quia per ipsum omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod fturae, sive quia ante omnem creaturam; sive quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Israel, non quia ante omnes, sed quia sanctior caeteris. Sanctus autem Dominus supra omnem creaturam et secundum corporis susceptionem; quia solus sine peccato, solus sine vanitate. Omnis autem creatura subjecta
Abbreviated transcription (Latin):
irereatĩ. i drii. consortẽ substantie crederemꝰ. It pulchre
tantũ opus breui exig̃uoq momento sue oꝑationis absolue¬
ret ÷ ut uolurtatis effecti.s sensũ temporis p̃ueniret. Nemo

Expanded text:
increatum et diuinae consortem substantiae crederemus. et pulchre increatum et diuinae consortem substantiae crederemus. et pulchre tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo
Abbreviated transcription (Latin):
s auctorem dm̃ expͥmendũ putauit. Aduertit enĩ uir plenus
disputant. ualidiorem athomoꝵ complexionẽ. ꝑseuerantie iugis
p̃stare causã. Et iudicauit qd̾ telam aranee texerent: qui sie
minuta. & insubstantiua pͥncipia celo ac terris darent. Que
ut fortinti conugerent᷑. ita fortuitu ac temere dissoluerent᷑:
nisi in sui ꝗub̃natoris diuina uirtute constarent. Nec immerito
gub̾natorem nesciunt. qui ñ nouerunt dm̃: ꝑ quẽ om̃ia regunt᷑
& gubnant᷑. Sequam᷑ gͦ eũ qui & auctorem nouit. ugub̾nato¬
rem: nec uanis ab ducam᷑ opinionib. In pͥncipio inqͦt. Quã
bonus ordo: ut illud pͥmũ assereret. qđ negare consueuerunt:
& cognoscerent pͥncipiũ ẽẽ mundi: ne sine pͥncipio mundum
ẽẽ homini s arbitrarent᷑. Unde & dauid cũ de celo & terra.
et mari loqueret᷑: ait. Om̃ia in sapientia fecisti. Dedit gͦ pͥn¬
cipiũ mundi: dedit etiã creature informem materiam: ne

Expanded text:
sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim used auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim udisputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognoscerent pnncipiumprincipium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmitatem, ne
Abbreviated transcription (Latin):
mum intendit. ut głam dĩ uideret facie ad faciem. C ui
testificat᷑ seriptura. qr nemo surrexit ampliꝰ ꝓpheta in
isrł sicut moyses : qui scuut dm̃ facie. ad faciem. ñ in uisi¬
one. neq: in somno: s os ad os cũ sumo dõ locutus: neq
que in eo dñs loquebat᷑: scđm qđ ei dixerat. eũ eũ ad phara
onem dirigeret. Uadȩ : & ego aꝑiam os tuũ. Ginstruã
te qud debeas loqui. Eteñ si qđ de ppło dimittendo dicere
adõ acceꝑat: quantomagis qd de celo loqueret᷑: Deniq
non in ꝑsuasione humanẽ sapientie. nec in philosophie si¬
mulatoris disputationib: s in ostensione sp̃s & urtutis
tanquã testis diuim operis. ausus est t̃a: ere. In pͥncipio
fecie ds̃ celũ & teriã. Non ille ut atha a.x.cnncursione
mundus eoiret. serũ atq ociosũ ex pectauit negociũ: neq discipłm
quenda materie. quã contẽplando. mundũ posset efficere :

Expanded text:
mum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui mum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque quae in eo dominus loquebatur secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere,
Abbreviated transcription (Latin):
tatoxm materie: ex qua ñ ad arbitͥum suũ. s ad speciem
ctum pus oꝑationis impletȩ: quã indiciuĩ cepte er plieiis
Quis hocdicat aduertere debemus. Mosses utiq ille eru¬
ditus in om̃i sapientia egyptioꝵ: quem de flumine collectũ
filia pharaonis ut filium dilexit: & subsidizs regalib ful
instrui de siderauit. Qui cũ de aqua nomen acceperit :
non putauit tamen dicendũ qd̃ ex aqua constarent om̃ia :
ut thales dixit. E cũ esset in aula educatus regia: malu¬
it tñ ꝓ amore iusticie subire exiliũ uoluntariũ. quã in
tsrannidis fastigio peccati ꝑfunctionẽ deliciis adqͥrere.
Deniq pͥusquã ad ppłi liberandi mimꝰ uocaret᷑. naturali
equitatis studio ꝓuocatus. accipientẽ iniuriã de ppłarib
suis ultus. in uidie sese dedit. uoluptatiq eripuit: atq om̃s
regie domꝰ declinans tumultꝰ. in secretũ ethiopie secontulit:
ibiq a ceteris negociis remotus. totũ diumȩ cogitioni ani¬

Expanded text:
tatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem ctum prius operationis impletae, quam indicium coeptae explicuisquis hoc dicat aduertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit et subsidiis regalibus tulinstrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni ani
Abbreviated transcription (Latin):
terra suggessit. Et si arata sine cultore eẽ ñ poterat. non
nec cultoris desidia. terraꝵ destituere poterat ub̾tatẽ.
Nunc enĩ fecunditas unicuiq ꝓ merito laboris ad qui¬
rit᷑. ubi cultus expectat᷑ agroꝵ: & negligentia uel
offensa. aut diluuiis pluuiaꝵ. aut terraꝵ ariditatib
aut grandinis iactu. aut quac̾q ex causa corrupti
aeris sterilitate multat᷑. Tunc aũt ꝓuentu spontans¬
o terra fructus locis om̃ib inuehebat: qm̃ is p̃ceꝑã
interris: nec ullo adhuc erat terra damnata maledicto.
antiqͥora mundi nascentis exordia. quã nr̃a peccata sũt
& recentior culpa ꝓpter quã condemnati sumꝰ. in sudore
die fecunditas terre. & ueterẽ affluentiã spontaneo usu
fertilitatis oꝑat᷑. Quãmulta sunt enĩ: que ad huc sponte
generant᷑. S etiam in his ipsis que manu queruntur.
magna ex parte manant nob̃ diuina beneficia: ut fru¬

Expanded text:
terra suggessit. etsi arata sine cultore esse non poterat — nondum terra suggessit. etsi arata sine cultore esse non poterat — nondum nec cultoris desidia terrarum destituere poterat ubertatem. nunc enim fecunditas unicuique pro merito laboris adquiritur, ubi cultus spectatur agrorum, et neglegentia uel offensa aut diluuiis pluuiarum aut terrarum ariditatibus aut grandinis iactu aut quacumque ex causa soli uberis sterilitate multatur. tunc autem prouentu spontaneo terra fructus locis omnibus inuehebat, quoniam is praein terris, nec ullo adhuc erat terra damnata maledicto. antiquiora enim mundi nascentis exordia quam nostra peccata sunt et recentior culpa, propter quam condemnati sumus in sudore dieque fecunditas terrae ueterem affluentiam spontaneae usu fertilitatis operatur. quam multa sunt enim quae adhuc sponte generantur. sed etiam in his ipsis quae manu quaeruntur magna ex parte manent nobis diuina beneficia, ut fru
Abbreviated transcription (Latin):
tremfamilias. Dñe : nonne bonũ semen seminasti in agro
tuo: Unde gͦ habet zitania :  & ait illis. Inimicus
homo hoc fecit. Aliud enĩ semen ẽ diaboli ÷ aliud semen
est xp̃i. qđ serit᷑ ad iusticiã. Deniq aliud filiꝰ homiis:
aliud diabolꝰ seminauit. Adeo diuersa natura ẽ utͥusq
seminis: ut contͣrius seminator sit. Qđ seminat. xp̃e
regnũ est dĩ: qd̃ seminat diabolꝰ peccatũ est. Quomͦ
gͣ potest unius generis ẽẽ regnũ atq peccatũ : Sic est
inquit regnũ di: quemadmnodũ si homo iactet semen
suꝑ terrã. Est & homo qui seminat uerbũ: de quo
scriptũ est. Qui seminat: uerbũ seminat. Hic ħo
uerbũ seminauit suꝑ terrã : qñ dixit. germinet terra
herbam. Et subito terraꝵ germina pullulauerunt:
& diuerse rerũ species refulserunt. Hinc pratoꝵ unens
gr̃a abundantiã paludi ministrauit. inde campor
spica flauescens. imaginẽ pelagi fluctuantis. cõmoti¬
one segetis uberioris exp̃ssit. Sponte om̃s fructus

Expanded text:
ne, nonne bonum semen seminasti in 50 agro tuo? Unde ergo habet zizania? Et ait illis: Inimicus homo hoc fecit . Aliud enim est semen diaboli, aliud semen est Christi quod seritur ad justitiam. Denique aliud Filius hominis, aliud diabolus seminavit. Adeo diversa natura utriusque seminis, ut contrarius seminator sit. Quod seminat Christus, regnum est Dei: quod seminat diabolus, peccatum est. Quomodo igitur potest unius generis esse regnum atque peccatum? Sic est, inquit regnum dei, quemadmodum si homo uanum semen super terram. Est et homo, qui seminat uerbum, de quo scriptum est: qui seminat uerbum seminat. hic homo uerbum seminauit super terram, quando dixit: germinet terra herbam: et subito terrarum germina pullularunt et diuersae rerum species refulserunt. hinc pratorum uirens gratia abundantiam pabuli ministrauit, inde camporum spica flauescens imaginem pelagi fluctuantis commotione segetis uberioris expressit. sponte omnis fructus
Abbreviated transcription (Latin):
t discreuit inter lucem & tenebras. Et uidit ds¬
lucem. qr bona est. Dirit : & sonum uocis nulluᷤᷤ
audiuit : discreuit: & oꝑationis molimina nemo dep̃¬
hendit.Uidit: & ocłorũ eius intentionẽ nullus aspe¬
xic. & uidit inquit ds lucem qr bona. Nec qd̾ igno¬
rabat uidit : nec id qd̃ nesciebat ante. aut ñ uiderat.
mendatore ñ egeant.÷ s gr̾am suam cũ uident᷑. ipsa te¬
stent᷑. Plus estꝰ quod ꝓbatur aspectu: quã qđ sermone
laudat᷑. Suo enĩ utitur testimonio : ñ alieno suffragio.
Quod si apud nos ocłis uidiciũ emittit᷑. quib simul et
grã uenustatis. & ierũ inensura comp̃hendit᷑: quanto

Expanded text:
et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deet discreuit inter lucem et tenebras et uidit delucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante aut non uiderat coaecauit non egeant, sed gratiam suam, cum uidentur, ipsa testentur. plus est quod probatur aspectu quam quod sermone laudatur. suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. quodsi aput nos oculis iudicium emittitur, quibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprehenditur, q
Abbreviated transcription (Latin):
loeus aũt & causa tenebraꝵ. mundus est . S bonus
auctor ita lucem dilexit. ut mundũ psum infuso
apiret lumine: atq eiꝰ speciem uenustaret. Resplendiit
igͥ fubito aer : & expauerunt tenebre. Noua luminiᷤ cla¬
ritate resꝑsit eas. & quasi in abyssos demersit: repente ꝑ
uniuersa mundi. fulgor lucis infusus. Pulchre itaq &
hensione. retectis surgentis diei splendore regionib. nr̃o
se circumfundit aspect̾ui : ita ortus eiꝰ cito debut explicari.
Quid miram̃. si d̾s locutus est lucem. & caliganti mundo
lumen emicuit: quando siquis inter aquas mersus. oleũ
ore miserit. clariora faciat ea que ꝓfundi tegebantur
occultis: Dixit d̾s : non ut ꝑ uocis organũ quida sonus
sermonis exiret : nec ut lingue motus. celeste formaret
alloquiũ. atq aerem istum quidã uerboꝵ strepitus
uer beraret: s ut uoluntatis sue cogitationem prode¬
ret operationis profec tus:

Expanded text:
locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae noui luminis claritate, repressit eas et quasi in abyssos demersit repente per uniuersa mundi fulgor lucis infusus. pulchre itaque et ehensione retectis surgentis diei splendore regionibus nostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explicari. quid miramur si deus locutus est lucem et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus oleum ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut uoluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu.
Abbreviated transcription (Latin):
uideret᷑. Erat quidem ds ipse in lumine. quialuõe
habitat in accessibilem: & erat lumen uerũ quod
illuminat omnem hominem uenientẽ in hũcmun
dum : s eam luoem fieri uoluit. que ocłis corporeis
dignũ habitacło patrisfamilias struere desiderat.
antequã fundamenta ponat. unde lucẽ ei infundat.
explorat : & ea pͥma est gr̃a.: que si desit : tota domꝰ
deformi horret incultu. Lur est : que reliquos do¬
mus cõmendat ornatus. Fiat inquit lux. Menauor
luminis. ñ dispositionis apparatũ significat: s oꝑatio¬
nis resplendet effectu. Nature opifer lucem locutꝰ
est: & creauit. Sermo dĩ uoluntas est: opusdi. na¬
tura est. Lucem creauit: tenebras illuminauit.
Et dixit ds. Fiat lur. & facta est lux. Nonideo
dirit. ut sequeret᷑ oꝑatio: s dicto absoluitt negociũ.
nde pulchre dauiticũ illud Duxit & facta sunt
quia dictũ impleuit effectus. Auctor ꝗͣ lucis. deus :

Expanded text:
uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc munquae oculis corporalibus dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Aut unde antrũ clausũ undiq huiꝰmodi locũ uo¬
carunt :⁊ nisi qd̾ atro inhorrescat situ. atq obfusione te¬
nebraꝵ:  Istȩ gͦ tenebre : suꝑ aquaꝵ abyssos erant.
Nam abyssum multitudinẽ & ꝓfundũ aquarũ dici.
lectio nos eugłii docet. ubi rogabant saluatorem de¬
monia. ne iuberet illos. ut in abyssum irent. S qui
docebat uoluntates demonioꝵ ñ eẽ faciendas: p̃cepit
illis. ut irent in porcos. Porci aũt se in stagnum aquars
p̃cipitauerunt : ut qđ recusabant de monia ñ euaderent:
sed digno p̃cipitio demergerent᷑. E rat gͦ hec mundi in¬
composita species. & forma. Et sp̃c inquit di suꝑfere¬
batur super aqya.
dĩ: tibi diuina inciꝑe habebat oꝑatio. Fiat in¬
quit lur. Unde uerdĩ in scriptura diuina debuit
inchoare ÷ nisi a liunine  nde mundi ornatus.
nisi a luce sumeret exordiũ : frustra enĩ eẽt: si non

Expanded text:
fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uofit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas st spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non
Abbreviated transcription (Latin):
istis. in bonis habent᷑ maximis : quoꝵ alia nobis ex nat᷑a.
alia ex cõmoditate accidere uident᷑. Non ociose nobis
exccursus iste ꝓcessit: ut ꝓbaremꝰ. tenebras & abyssum
simplicit̾ accipienda. Erant enĩ tenebre de umbratione
celi: qr omne corpꝰ umbram facit: quia adumbrat uł fini¬
tima. uł inferiora : & ea maxime. que oꝑire atq include¬
re uidet᷑. Includit aũt celi polus: qr celũ sicut camera
extendit᷑. que madinodũ supͣ de monstrauimꝰ. Non ꝙͦ pͥnci¬
palis erat tenebrosa substantia: s quasi umbra secuta
est mundi corpꝰ. caligo tenebraꝵ. Itaq momento dñice
p̃ceptionis mundꝰ assurgens. intra se mclusic umbram:
ut siquis in campi medio. quem sol meridianꝰ illuminet.
locũ aliquem repente obsepiat. & densis ramoꝵ frondib
tegat : ñ quo splendidior foris species loci eiꝰ effulgeat:¬
s hoc horrente desuꝑ scena. gurgustiũ eiꝰ intꝰ obscurũ

Expanded text:
istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere uidentur. non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. erant enim tenebrae de obumbratione caeli, quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferiora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera extenditur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ergo principalis erat tenebrosa substantia, sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius
Abbreviated transcription (Latin):
& irrationabiles passiones corporis. Quoꝵ gͥ nos sumus
domini. hoꝵ pͥncipia extrinsecꝰ non requiramꝰ : nec diruae¬
mus in alios: s agnoscamꝰ ea que ꝓprie nr̃a sunt. Quod
enĩ possumus facere. si nolumꝰ: huius electionẽ mali. nobiᷤᷤ
potius debemꝰ. quã aliis asscribere. Ido etiã in udicuis
istis. uoluntarios reos. ñ ex necessitate compulsos. culpa
stringie: pena condemnat. Neq enĩ si ꝑ finorem ali¬
quis innocentẽ ꝑuinit. obnorius morti est: quinetiã
ipsius diume legis oraculo. siquis ꝑ imprudentiã intu¬
lerit necem ⁊ accipit impunitatis spem. refugi facutta¬
tem: ute possit euadere. Hoc gͥ de eo qđ ꝓprie malũ
uidetur : dictum sit. Mala enĩ non sunt. nisi que crimine
mentẽ implicant: & conscientiã ligant. Ceterũ. pauꝑiem.
ignobilitatem. egritudinem. mortem. nemo sapiens mala
direrit. nec in malorũ sortem numerauerit : qr nec cont̾ra

Expanded text:
et inrationabiles passiones corporis. quorum igitur nos sumus et inrationabiles passiones corporis. quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non requiramus nec diriuemus in alios, sed agnoscamus ea quae propria nostra sunt. quod enim possumus non facere si nolimus, huius electionem mali nobis potius debemus quam aliis ascribere. ideo etiam in iudiciis istius mundi uoluntarios reos, non ex necessitate conpulsos culpa astringit, poena condemnat. neque enim si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est. quin etiam ipsius diainaediuinae legis oraculo, si quis per inprudentiam intulerit necem, accipit inpunitatis spem, refugii facultatem, ut possit euadere. hoc igitur de eo quod proprie malum uidetur dictum sit; mala enim non sunt nisi quae crimine mentem inplicant et conscientiam ligant. ceterum pauperiem ignobilitatem aegritudinem mortem nemo sapiens mala dixerit nec in malorum sorte numerauerit, quia nec contraria
Abbreviated transcription (Latin):
innexos uelut quibꝰdam retib tenent. Et oerte in nobis ẽ.
moderari studia : cohibere iracundiã: coercere cupiditates:
in nobis est. etiam indulgere lururie: adolere libidines :
inflãmare iracundiã. uł inflaminanti aur̃ẽ accommodare :
eleuari magis in suꝑbiam. effimdi inseuiciã. quã repͥmi
humilitate. diligere mansuetudinem. Quid naturam
aceusas ohomo: Habet illa uelut impedimenta quedã.
senectutẽ & infirmitatẽ : s senectus ipsa in bonis morib
dulcior. in consiliis utilior. ad constantiã subeundȩ mogtiᷤᷤ
paratior: ad repͥmendas libidines fortior: infirmitas qͦ
corporis. sobrictas mentis est. nde ait apłs. Cũ in¬
firmor: tẽ potens sum. Itaq ñ in uirtutib: s in infir¬
mitatib gloriabat᷑. Lesponsũ qͦ diuinũ refulsit oracło
salutari: qr uirtus in infirmitate consummat᷑. Illa ca¬
uenda. que ex nr̃a uoluntate ꝓdeunt: delicta iuuentutis

Expanded text:
innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam iinflammare iracundiam uel inflammanti aurem accommodare, eleuari magis superbia, effundi in saeuitiam quam reprimi in humilitatem, diligere mansuetudinem. quid naturam accusas, o homo? habet illa uelut inpedimenta quaedam senectutem et infirmitatem. sed senectus ipsa in nobis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. infirmitas quoque corporis sobrietas mentis est. unde ait apostolus : cum infirmor, tunc potens sum. itaque non in uirtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. responsum quoque diuinum refulsit oraculo salutari quia uirtus in infirmitate consummatur. illa cauenda quae ex nostra uoluntate prodeunt delicta iuuentutis
Abbreviated transcription (Latin):
habet natura maliciam: Nam mala ẽẽ in hoc mundo
nullus sapiens denegauit: cũ sit tam frequens in hoc scło
lapsus ad mortem. S ex his que iam diximꝰ. possumus
colligere. qr ñ est uiua substantia.⁊ s mentis atq animi
deprauatio a tramite uirtutis deuia : que incuriosorum
animis frequent̃ obrepit. Non ꝗͥ ab extraneis est nobiᷤ.
quam anobis ipsis maiꝰ ꝑicłm. Intus est aduersarius :
intus est auctor erroris: intus in quã clausus in nobis¬
met ipsis. ꝓpositũ tuũ speculare ⁊ habitũ tue mentis
explora: exeubias obtende aduersus mentis tue cogita¬
tiones. & animi cupiditates. Tu ipse tibi causa es imꝑ¬
bitatis : tu ipse dux flagitiorũ tuoꝵ. atq inuentor
criminũ. Quid alienã naturã arcessis ad excusationẽ
tuorũ lapsuũs Utinam te ipse ñ impelleres: utinã
non p̃cipitares: utinam non inuolueres aut studiis immo¬
deratiorib. aut indignatione. aut cupiditatib. que nos

Expanded text:
habet natura malitiam? Nam mala esse in hoc mundo habet natura malitiam? Nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegavit, cum sit 18 tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. Sed ex iis quae jam diximus, possumus colligere quia non est viva substantia, sed mentis atque animi depravatio, a tramite virtutis devia, quae incuriosorum animis quam frequenter obrepit. Non igitur ab extraneis est nobis, quam a nobis ipsis majus periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, inquam, clausus in nobismetipsis. Propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias obtende adversum mentis tuae cogitationes, et animi cupiditates. Tu ipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam non praecipitares, utinam non involveres aut studiis immoderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ legens. capias⁊ ñ p̃cipiti discrimen incurras.
Simplicit lege o homo: ñ cibi ipse soueam prauis
interpres effodias. Simplex sermo est: qr fecit d̾s celum &
terram. Fecit quod ñ erat: ñ qđ erat. Et terra erat inuisibi¬
lis. Ex quo facta est. erat: &. erat inuisibilis: q exunda¬
bat aqua. & oꝑiebat eam. & erant suꝑ eam tenebre suꝑfu¬
se: qr nondũ erat lumendiei: nondũ solis radius. qui solet¬
& sub aquis latentia declarare. Quid ꝗͣ dicunt qd̾ ds crea¬
uerit mału : cũ ex contͣriis & aduersis nequaquã sibi adũ¬
sa generent᷑: N ec enĩ uita mortẽ generat: nec lux tenebiaᷤ.
Non enĩ sicut mutabilitates affectuũ: ita etiã generatio¬
num ꝓgressiones sunt. Illȩ ex contͣriis in contͣria. ꝓpositi
de flexione uertunt᷑ : iste ñ ex contrariis in aduersa de fle¬
ctunt᷑: s ex eiusd̾e generis uł auctorib. uł causis creature.

Expanded text:
vitatem legens capias, non ut praecipitii discrimen incurras. vitatem legens capias, non ut praecipitii discrimen incurras. Simpliciter lege, o homo, non tibi ipse foveam pravus interpres effodias; simplex sermo est, quia fecit Deus coelum et terram. Fecit quod non erat, non quod erat. Et terra erat invisibilis, ex quo facta est, erat; et erat invisibilis, quia exundabat aqua, et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. Quid ergo dicunt quod Deus creaverit malum, cum ex contrariis et adversis nequaquam sibi adversa generentur? Nec enim vita mortem generat, nec lux tenebras. Non enim sicut mutabilitates affectuum, ita etiam generationum progressiones sunt. Illae ex contrariis in contraria propositi deflexione vertuntur: istae non ex contrariis in adversa deflectuntur, sed ex ejusdem generis vel auctoribus, vel causis creatae,
Abbreviated transcription (Latin):
nequiciar sp̃ualiũ locũ habere potuerunt. ⁊ cũ augustȩ
huiꝰ decorem figure mundꝰ indueret: Nunqͥd maliciã
simul ds̃ ereauit: S ea ex nobis orta. ñ acreatore deo
condita. moꝵs leuitate generat᷑ : ñ ullam creature ha¬
bens p̃rogatiuã. nec auctoritatẽ substantie naturalis:
s mutabilitatis uitiũ. & errorem ꝓlapsionis. Fradicari
hane ds̃ uult de animis singłorũ. Quom eam ipse genera¬
ret ⁊ cũ clamet ꝓpħa. desinite a maliciis ur̃is: et p̾cipue
sc̃s dauid. de sine amalo. & fac bonum : Quomꝰ gͦ ei in¬
itiũ a dño damus: S hec opinio feralis: eorũ est. qui
ꝑturbandã eccłiam putauerunt. Hinc marcionis. hĩc
ualentini. hinc pestes illȩ manicheoꝵ: funesta sc̃orum
mentib temptauert inferre contagia. Quid nobis in
ipso lumine uite. tenebras mortis inquirimꝰ : Seriptura
diuina salutẽ suggerit: uite odorem fraglat : ut sua¬

Expanded text:
nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret? numquid malitiam simul deus creauit ? sed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita morum leuitate generatur non ullam creaturae habens praerogatiuam nec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium et errorhanc Deus vult de animis singulorum, quomodo eam ipse generaret? Clamat propheta: Desinite a malitiis vestris . Et praecipue sanctus David: Desine a malo, et fac bonum ; quomodo ergo ei initium a Domino damus? Sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam Ecclesiam putaverunt. Hinc Marciones, hinc Valentini, hinc pestes illae Manichaeorum funesta sanctorum mentibus tentaverunt inferre contagia. Quid nobis in ipso lumine vitae tenebras mortis inquirimus? Scriptura divina salutem suggerit, vitae odorem fragrat, ut sua
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo docemur oꝑationem uerbi. qd̾ est uerbum deit̃
suꝑ aquas. Ornando enĩ polo celi. germinaturis terris.
pulchre sp̃c suꝑferebat᷑: qr & ꝑ ipsũ habebant nouoꝵ
partuũ semina germinare : scdm quod dixit ꝓpheta.
Emittes sp̃m tuu̾m. & creabunt᷑: & renouabis faciem terre.
Deniq syrꝰ q uicinis hebreo est. & sermone consonat in
plerisq & congrint: sic habet. & sp̃c dĩ fouebat aquas. id ẽ.
unuficabat : ut in nouas eogeret creaturas. & fotu suo ani¬
inaret ad uitã. Nam etiam sp̃m sc̃m legimꝰ creatorem:
ubi locũ sibi tanta gr̃a uindicabat: siue ut quida uolunt.
aerem accipiant: refpondeant qua ratione sp̃m dĩ dixerit:
cũ satis fuerit. sp̃m nuncupare. Hi gͦ uolunt adño deo
nr̃o quatuor pͥmũ elementa generata. celui. terram. mare.
aerem: eoqd̃ cause rerũ. ignis & aer. terra & aqua sint.
ex quib mundi species constat. & forma. Ubi gͥ tenebre

Expanded text:
in psalmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, uperferebatur super aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semina germinare secundum quod dixit propheta: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. nam etiam spiritum sanctum legimus creatorem dubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo nostro quattuor primum elementa generata, caelum terram mare aerem, eo quod causae rerum ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. ubi igitur tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
Anctus pr̃ nr̃ grã benedictus. et noĩe. cuiꝰ meõria
in benedictiõe ẽ. ip̃e ꝓfecto fuit benedictus uir. qͥ
confisus ẽ in duõ. Quem eĩ dñs p̃uenit in benedictioib
dulcedims ut in dnõ confide̾t.iam benedicit᷑ ĩ oĩ benedictõe
spuãli in celestib in xp̃o. quia in dnõ confisus ẽ. Nec solũ
in celestib benedictoem̃ oñi angeloꝵ. s etiã in t̾restribus
benedictoẽm onñ gentiũ dedit dñs. Ubi eĩ gentiũ nõ bene¬
dicit᷑ hodie benedictus dñi benedictꝰ. Plane. benedictio dnñi
sup caput iusti. quẽ tot benedictionib celi et t̾re dei gr̃ã
cumulauit. Non tñ sicut benedictio eltu in pinguediẽ t̾re
et in rore celi benedictio euis. s in pniguediẽ sps̃ ⁊ auctore

Expanded text:
anctus Pater noster gratia Benedictus et nomine, cujus memoria in benedictione est, ipse profecto fuit benedictus vir qui confisus est in Domino. Quem enim Dominus praevenit in benedictionibus dulcedinis, ut in Domino confideret, jam benedixit omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo, quia in Domino confisus est. Nec solum in coelestibus benedictionem omnium angelorum, sed etiam in terrestribus benedictionem omnium gentium dedit illi Dominus. Ubi enim gentium non benedicetur hodie benedictus Domini Benedictus? Plane benedictio Domini super caput justi , quem tot benedictionibus coeli et terrae gratia Dei cumulavit. Non tamen, sicut Esau, in pinguedine terrae et in ror
Abbreviated transcription (Latin):
amore ctucifixi. ammã ab estu carnis a curbine seculr ab
iipetu diaboli cõmutari. Suꝑ onnnẽ gloriã mũdi protectõ
huius tabernaculi udencet in umbraculũ diei ab estuet
in lecuritatẽ et ni absconsionẽ a curbine et a pluuia. ut per
diem sol nõ urat te prosperitate. nec turbo moueat ĩ tẽpestace.
ingredere igr̃ i petrami o homo. abscondere petra humo pone
tibi lacibulũ in crucifixo. Ip̃e petra ip̃e humꝰ quiai deus
et homo. ip̃e petra forata. ipe humus fossa quia foderunt
manus meax ĩquit et pedes meos Abscende inquie in fossa
hunio a fatie tioris dñi. hoc ẽ ab ip̃o fuge ad ip̃m aiidite
ad redemptorẽ a tribunali ad aucẽ. a usto ad iisecitordem.¬

Expanded text:
amore Crucifixi, animam ab aestu carnis, a turbine saeculi, ab amore Crucifixi, animam ab aestu carnis, a turbine saeculi, ab impetu diaboli contutari. Super omnem gloriam mundi protectio hujus tabernaculi, videlicet in umbraculum diei ab aestu, in securitatem et absconsionem a turbiue et a pluvia, ut per diem sol non urat te prosperitate, nec turbo moveat in tempestate. Ingredere igitur in petram, o homo, abscondere in fossa humo , pone tibi latibulum in Crucifixo. Ipse petra, ipse humus, quia Deus et homo; ipse petra forata, humus fossa, quia foderunt manus meas, inquit, et pedes meos . Abscondere, inquit, in fossa humo a facie timoris Domini : hoc est, ab ipso fuge ad ipsum, a judice ad redemptore
Abbreviated transcription (Latin):
clamat mnus ex lapidib gentiũ ecclia. clamat plane lapideᷤ.
de quibz suscitauit filios abrahe qui potens ẽ. laudate ĩ qͥt
ꝓpheta habitatores petre: de uertice montiũ clamabunt.
Ecce hodie in foraminibus petre in cau̾nis macerie. uox
columbe resonat cdamãtis et dicẽtis. osanna filio dauid. bene¬
dictꝰ qui uenit ĩ noĩe dñi. Benedictꝰ qui ut iustificare possẽ
in foramibus petre. manus pedes et lacus ꝑforari sioi tulit.
et se mͥ totũ aperuit. ut ingrediar in locũ tabnadi ãnnrable.
et pretegar in absondito tabernaculi sui. Oportunũ quidẽ
pecra refugiũ hermatiis. U ec habicatio graca columbis
cuiꝰ feramina cot nulnerib coro fere corporepacencia ⁊ bemã
offerut᷑ reis: et gram̃ cõferunt uistis. Imo uero tuca habi¬
tatio fies mei. curris sorcicudinis a facie mumnici. pia ac
sedula meditatiẽe xp̃ĩ dm̃ uulnerib mimorari. fideq et

Expanded text:
clamat vivis ex lapidibus Gentium Ecclesia, clamant plane lapides, clamat vivis ex lapidibus Gentium Ecclesia, clamant plane lapides, de quibus suscitavit filios Abrahae qui potens est. Laudate, inquit propheta, habitatores petrae, de vertice montium clamabunt . Ecce hodie in foraminibus petrae, in cavernis maceriae vox columbae resonat, clamantis et dicentis: Hosanna filio David; benedictus qui venit in nomine Domini . 5. Benedictus qui, ut nidificare possem in foraminibus petrae, manus, pedes et latus perforari sibi tulit, et se mihi totum aperuit, ut ingrediar in locum tabernaculi admirabilis, et protegar in abscondito tabernaculi sui. Opportunum quidem petra refugium erinaciis, sed et habitatio grata columbis, cujus foramina tot 997 vulneribus toto fere corpore patentia, et veniam offerunt reis, et gratiam conferunt justis. Imo vero tuta habitatio, fratres mei, turrisque fortitudinis a facie inimici, pia ac sedula meditatione Christi Domini vulneribus immorari, fideque et
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ enuãgelisabit. sicut u̾bo sic etiã exemplo. Beata itaq
filia syon. q̃ xp̃ĩ humilitatẽ tanꝙͣ armaturã celestẽ. tanꝙͣ
nisigne regni dei didicit uenerari: misera mat̾ eiꝰ infidelis
illa syon. q̃ cũ humilẽ uidit fastidiuit. cũ honoratũ iudit
gratanter suscepit. uenientẽ in noĩe. dnĩ. infelix sinagega
ꝑfidorum q̃ benturũ in suo nomniẽ parata suscipe illiuis qͥ
prĩs gloriã q̃rebat cruciebat᷑ honore. Increpa inquiut disci¬
pulos tuos. qͣi salicet aut illoꝵ simplicitas noscet adulari.
aut ipius puritas banis posset laudib delectari. Dico uob
inquit. quia si hn tacuerint lapides clamabut. qͥa dns.
laudẽ meã nõ tacebit. Prorsus ita ẽ si hn cacuernit lapides
clamabũt. quia temꝑe passionis isti tacuerut. s lapides
clamauerũt. dũ in testimoniũ et laudẽ morientis petre
scisse sunt. et monumẽta aꝑta sũt. Prorsus ita ẽ. qͥa modo
synagoga tacente. uixta illud noctẽ taicere feci matrẽ cuã.

Expanded text:
a itaque filia Sion, quae humilitatem tanquam armaturam coelestem, tanquam insigne regium didicit venerari. Misera mater ejus infidelis illa Sion, quae cum humilem vidit, fastidivit, cum honoratum vidit, gratanter suscepit venientem in nomine Domini; infelix Synagoga perfidorum, quae, venturum in suo nomine parata suscipere, illius qui Patris gloriam quaerebat cruciabatur honore. Increpa, inquiunt, discipulos tuos; quasi scilicet aut illorum simplicitas posset adulari, aut ipsius puritas vanis posset laudibus delectari. Dico, inquit, vobis, quia si hi tacuerint, lapides clamabunt ; quia Deus laudem meam non tacebit. Prorsus ita est: si tacuerint, lapides clamabunt; quia tempore passionis isti tacuerunt, sed lapides clamaverunt, dum in testimonium et laudem morientis, petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt . Prorsus ita est, quia modo tacente Synagoga, juxta illud: Nocte tacere feci matrem tuam ,
Abbreviated transcription (Latin):
uiã abscodica ẽ cũ xp̃o in deo uob incũbit omĩno Et quoꝵ ẽ
conuersitio quietior es tutior sit etiã deuotio dulcior p̃htum
hodie cum et recursus temporis et rep̃sentatio oꝑis uelud
niteresse nos facis illo gaudio solenim quo susceptꝰ ẽ m ihrlin
imieriũ. qui ẽ suꝑ ounã deꝰ denedictꝰ in sla st̃orũ . lmnen.

Expanded text:
in Deo ; vobis incumbit omnino ut quorum est conversatio quietior et tutior, sit etiam devotio dulcior; praesertim hodie, cum et recursus temporis et repraesentatio operis velut interesse nos facit illi gaudio solemni quo susceptus est in Jeruimperium, qui est super omnia Deus benedictus in saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
impĩ ad eũ qui sanguine uulnerũ suoꝵ uiuificat extintũ¬
arerede iusosa humo abscende in ipĩs manit foratis in fõsso
ostene te sipeon cecende. Uuinius enim in lattnt. p̃iatiiui niso
mimortalis. Ideo quippe latus suũ purs et misericorb aꝑuit.
cordis quasi patenti et libero meatu aspiret. Ĩbi tuto latebis
donec trãseat miquitas ibi neqͣꝙͣ algebis eo quod ĩ iuscerib
xpĩ nõ frigescat caritas ibi delicus affiues ibi gaudis su¬
perefflues. uel cunc demũ cũa uita capitis cua et om̃i mẽ¬
brorum corporis eiꝰ absorta fuerit mortalitas. Merito itaq¬
columba xpĩ formosa xpi cui iziꝰ uulnera tã tuta. tã grata
ad indificandũ paniere foramina. laudes ip̃iꝰ ubiq hodie
letabunda decantat. ac de passionis mmemoria uel mutatiõe
de uulnerũ meditatioẽ. canꝙͣ de foramib petre uox suaurs ĩ
aurib spõsi refonat. erterũ uob̃ fixe mei qͥ tanto interuis

Expanded text:
rum suorum vivificat exstinctumingredere, in fossa humo abscondere, in ipsis manibus foratis, in fosso latere te ipsum reconde. Vulnus enim in latere Christi, quid nisi d recuperatur immortalis. Ideo quippe latus suum pius et misericors aperuitcordis quasi patenti et libero meatu aspiret. Ibi tuto latebis, donec transeat iniquitas; ibi nequaquam algebis, eo quod in visceribus Christi non frigescat charitas; ibi deliciis afflues, ibi gaudiis superefflues; vel tunc demum cum a vita capitis tua et omnium membrorum corporis ejus absorpta fuerit mortalitas. Christi, formosa Christi, cui ipsius vulnera tam tuta quam grata ad nidificandum paravere foramina, laudes ipsius utique hodie laetabunda decantat, ac de passionis memoria vel imitatione, de vulnerum meditatione, tanquam de foraminibus petrae vox suavis in auribus
Abbreviated transcription (Latin):
proximo. Immo dño fenerat᷑ quicũqr spe diuine retͥutiõis
aliquid oꝑat᷑. ut dice̾ possit.scio cui credidi. scio qui dixit: si
quid crogauerie cũ rediero reddã tibi. Nos at̃ a̾ nichil aut
ita tapide gelideq feneramꝰ ei qͣi debitor infidelis lit aut nõ
habeat unde reddõ possit. Magne prorsꝰ fidei illa plebe. he¬
brea. q̃ cũ eũ pauꝑem sedentẽ suꝑ asellũ et ip̃m non suũ
cerneret. omi camẽ securitate ac deuotoẽ fenerabatei. nõ
solũ restimẽca sua ĩ uia ei sternẽs. si et se totã ꝙͣtum potͥat
honori euis impendẽs. S inmirũ ĩtellige̾bat suꝑ egenũ¬

Expanded text:
proximo . Imo Domino feneratur quicunque spe divinae retributionis proximo . Imo Domino feneratur quicunque spe divinae retributionis aliquid operatur, ut dicere possit: Scio cui credidi , scio qui dixit: Si quid erogaveris, cum rediero reddam tibi . Nos autem aut nihil aut ita timide gelideque feneramus ei, quasi debitor infidelis sit, aut non habeat unde reddere possit. Magnae prorsus fidei illa plebs Hebraea, quae, cum eum pauperem sedentem super asellum, et ipsum non suum, cerneret, omni tamen securitate ac devotione fenerabat ei, non solum vestimenta sua in via sternens, sed et se totam, quantum poterat, honori ejus impendens. S
Abbreviated transcription (Latin):
dñi q̃rela t̾ribilis Non feneraui nec fenerauit michi qͥsꝙͣ.
omẽs maledicẽt mͥ dicit dñs̃. Iudaytꝰ populus hic erat.
qui in ratiõe daci et accopti cõmunicare cõtempsit dnõ: no¬
lens benedicere benedictũ dei prĩs ne beuediceret᷑ ab eo. si sa¬
maricanũ et demomacũ uocas̃. insanis atqr blasphenns
diñ insectabat᷑ maledictis Maledicẽt inquit illi et tu bene¬
tiplicos resticuec usuras in benedictionib beatitudims. Ego
tñ bereor frẽs mei ne forte hec temꝑa ceporis et infidelitatis
tangat illa q̃rela dm̃. nõ feneraui nec fenerauit michi quisꝙ.
quia iudelicet grã offert᷑ nec suscipit᷑. promittit᷑ m̾ces oꝑi.
et uix aligͥs spẽ ulius oꝑat᷑ Dñs si quidẽ fenerat. cͥ talenta
seruis partiens. scientiã berbi bel gram cuiuislibet muneris
ad lucrũ pregat. dño autẽ fenerat iocundirs homo qͥ mseretͥ

Expanded text:
Domini querela terribilis: Non feneravi, nec feneravit mihi quisquam; Domini querela terribilis: Non feneravi, nec feneravit mihi quisquam; omnes maledicunt mihi, dicit Dominus . Judaicus populus hic erat, qui in ratione dati et accepti communicare contempsit Domino, nolens benedicere Benedictum Dei Patris, ut benediceretur ab eo; sed Samaritanum, daemoniacum vocans, insanis atque blasphemis Deum insectabatur maledictis . Maledicent illi, inquit, et tu benetiplices restituet usuras in benedictionibus beatitudinis. 3. Ego tamen vereor, fratres mei, ne forte haec tempora teporis et infidelitatis tangat illa querela Domini: Non feneravi, nec feneravit mihi quisquam ; quia videlicet gratia offertur, nec suscipitur; promittitur merces operi, et vix aliquis spe illius operatur. Dominus siquidem fenerat, cum talenta servis partiens, scientiam verbi vel gratiam cujuslibet muneris ad lucrum praerogat: Domino autem fenerat jucundus homo qui miseretur
Abbreviated transcription (Latin):
sideriũ satiat. ut ampliꝰ et feliciꝰ esurire faciat. Repleat᷑
gaudio os tuũ. et lnigna tua exultatoẽ: cui sic nec es
nec linigua possunt sufficere. suꝑesfundat iubilꝰ quod nõ
capit ꝰ ffectus. Iubila ĩquit filia ihilm. beatꝰ eĩ ppłs qͥ scit
iubilatoẽm. Plane beatꝰ ppłs qui scit et incelligit. hodie
sibi meffabilit̃ gaudendũ. quãdo ei saluator adueĩt ꝓmiss
et exspectatꝰ ab mitio scłoꝵ. Beatꝰ populꝰ qui tota alac̾tate
deuotoĩs hodie ei occurrit. corde simul et boce acclamans ei.
benedictꝰ qui uenit in noĩe dñi. In hoc siqͥdẽ benedictus est.
a patre filiꝰ. ut qui benedixit ei. benedictiomibus repleat᷑
nõ una scilicet ẜi plurib. quia nmirũ benedictio ꝙͣ dño qͥs
fenerat᷑ cum multiplici fenore redit in capud euis. Ue gẽti
peccatrici. semini neꝙͣ filiis sceleratis: ad quos speccat illa

Expanded text:
siderium satiat ut amplius et felicius esurire faciat. Repleatur siderium satiat ut amplius et felicius esurire faciat. Repleatur gaudio os tuum, et lingua tua exsultatione; cui si nec os nec lingua possunt sufficere, supereffundat jubilus quod non capit affectus. Jubila, inquit, filia Jerusalem. Beatus enim populus qui scit jubilationem . Plane beatus populus qui scit et intelligit hodie sibi ineffabiliter gaudendum, quando ei Salvator advenit promissus et exspectatus ab initio saeculorum. Beatus populus qui tota alacritate devotionis hodie ei occurrit, corde simul et voce acclamans ei: Benedictus qui venit in nomine Domini . In hoc siquidem benedictus est a Patre Filius, ut qui benedixerit ei, benedictionibus repleatur, non una scilicet, 996 sed pluribus; quia nimirum benedictio quam Domino quis feneratur, cum multiplici fenore redit in caput ejus. Vae genti peccatrici, semini nequam, filiis sceleratis! ad quos spectat illa