comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cipͥanus ita retulit dicens Cũ quidã de colle.¬
gis & consac̃dotib nr̃is infirmitate de fesso
& de apꝓpinquante morte sollicitꝰ cõmeatum¬
sibi p̃caret᷑. astitit dep̃canti & iã pene mori¬
enti uuenis honore & maiestate uenerabilis.
statu celsus. & clarꝰ aspectꝰ. & quẽ assistentẽ sibi
uix posset humanꝰ aspectꝰ oculis carnalibꝰ in¬
tueri. nͥ qđ talẽ uidere iã poterat de seculo
recessurꝰ: Atq ille ñ sine qͣdã animi & uocis
indignatione infremuit ꝙ dixit: Peci timetis.
exirẽ ñ uultis. qͥd faciã uobis:Ante proximum¬
siue quos prb̃i: siue quos ep̃c dictauerat. & quȩcũq
in his recognouit aliter quã eẽ. habet eccłastica
regula. a se fuisse dictata & scripta cũ ad huc
ȩccłasticũ usũ minꝰ sciret. minꝰq sapuissec a se¬
met ipso rep̃hensa & correcta sunt̾: Unde etiã
duo scripsit uolumina. quoꝵ ÷ titulus de recen.¬

Expanded text:
Cyprianus, ita retulit, dicens: Cum quidam de colleCyprianus, ita retulit, dicens: Cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus, et de appropinquante morte sollicitus, cosibi precaretur, adstitit deprecanti et jam pene morienti juvenis honore et majestate venerabilis, statu celsus et clarus aspectu, et quem assistentem sibi vix posset humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem videre jam poterat de saeculo recessurus. Atque ille non sine quadam animi et vocis indignatione infremuit et dixit: « Pati timetis, exire non vultis, quid faciam vobissive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recen
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ augustinꝰ senex elimata. ac librata admira¬
bat᷑  laudabat uerba. Idõ enĩ eũ dirisse intel¬
morib p̃misisse: ñ sic uixi ut me pudeat inter
uos uiuere: Hoc enĩ dixerat ad illud qd̃ homines
de homine nosse poterant: Nã ad examen ȩqͥ¬
cui etiã in oratione cotidiana dicebat dimit
quentissiie referebat dictũ Adquẽ cũ usitan¬
dũ iam morti ꝓpinquantẽ uentitasset. & ille
magnꝰ gestu se de scło exiturũ significaret. atq
a sẽ illi. eẽt. responsum ad huc eũ eccłȩ necessariũ.
uiuere posse illũ ne putaret᷑ hiuꝰ uitȩ tenere
cupiditatẽ respondisse: Sintnquã bene. si ali¬
quando. qͣre ñ modo Et talẽ sententiã mira.
bat᷑ & laudabat hominẽ ꝓtulisse. dm̃ qͥdem
tim̃tẽ. ueruntam̃ in uilla natũ & nutritum.
s ñ multa lectionis eruditũ soientia Contra
illũ scilicet sensum egrotantis ep̃i de qͦ sc̃s in

Expanded text:
noster Augustinus senex elimata ac librata admiranoster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelmoribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterant. Nam sciens examen aequcui etiam in oratione quotidiana dominica dicebat, Dimitquentissime referebat dictum: ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi, de quo sa
Abbreviated transcription (Latin):
ut uxorẽ cuiquã nunquã posceret. neq mi-¬
litare uolentẽ ad hoc cõm̃daret. neq in sua
patria petitũ ire ad conuiiiiũ: De singulis
reb p̃sentans causas scilicet. nec dũ int̃se con¬
iugati iurgarent ei maledicerent ꝑquem
coniuncti.eeñt. s plane ad hoc sibi iã consen¬
tientes. peticũ int̾. eẽ. deb̾e sac̃dotẽ. ut uel
eoꝵ iam pacta uel placita firmarent᷑ uł
benedicerent᷑ Et ne militiȩ cõm̃datꝰ ac ma¬
le agens eiꝰ culpa suffragatori tribueret᷑. M
stituti audisse sapientissimũ ꝙ piissimũ res¬
ponsũ. ꝙ multũ laudabat ac p̃dicabat Nam
cũ ille uenerabilis ultima iaceret egritudine.
posse pͥuare uerbi & sacram̃ti uerbi dĩ dispen-¬
satione. ꝙ rogaretur cũ lacrimis ut sibi a
dño uite posceret commneatũ. illis dixisse Non
sic uixi ut me pudeat int̾ uos uiuere. s nec
mori timeo quia bonũ dnm habemꝰ Q inhis

Expanded text:
ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque miut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jam illis consentientibus petitum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueretur. Estituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe malis hominũ suspicionibꝰ pessime
diffamari Oblioc gͦ dicebat nunquã feminas
debere cũ seriuis dĩ etiã castissimas manere una¬
domo. ne ut dic tũ. ẽ. aliqͦ scandalũ uel offen¬
diculũ tali exemplo poneret᷑ infirmis Et
si forte ab aliquis feminis ut udetur uel salu¬
taret᷑ rogabat᷑. nũꝙsine clericis testib ad eũ
intrabant. uł solus cũ solis nunquã ÷ locutꝰ. ne
secretoꝵ aliquid int̾esset Iniusitationibꝰ uͦ mo¬
dũ tenebat ab apło definitũ.: ut ñ nͥ uiduas ꝙ¬
pupillas intribulationibꝰ constitutas uisitaret:
Et si forte abegrotantibꝰ obhoc peteret᷑ ut ꝓ
eis inp̃senti dnm̃ rogaret. eisq manũ imponene.
sine mora ꝑgebat: Feminarũ autẽ monasteria ñ¬
nisi arguentib necessitatib usitauit. Seruandũ
qͦq inuita & morib hominis dĩ referebat. qđ
in instituto soȩ memoriȩ ambrosi i cõpererat

Expanded text:
aut certe malis hominum suspicionibus pessime aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo dicebat, nunquam debere feminas cum servis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interesset. CAPUTdum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat,
Abbreviated transcription (Latin):
illic recordatꝰ fuerit qđ fr̃ suiis habebat aliquid
aduersus illum. relinquendũ. ẽẽ. munus ad alta-¬
re. atq eundẽ qͦ fr̃ĩ reconcisaretur: Mtunc uenien¬
dum & munus ad altare offẽrendũ: Si uͦ ipse ad¬
uersus frẽm suũ aliquid habero: corriꝑe eũ de¬
bere in parte: Et si eũ audissec. lucratꝰ. eẽt. suũ
& huic ñ obȩdiret. esset illi ut ethnicꝰ publicanꝰ
Et illud ad dens ut peccanti o ueniã petenti.
ñ solũ septies s septuagies septies delictũ rela
dõ seruiens multo tempore usq indiẽ obitꝰ sui
concilia in exceptis posuer:. Dicebat uͦ. quia si
de sorore & neptis secũ cõmorantibꝰ nulla nasci
& qdđ ad ea se etiã illi a foris intͣrent. de his posse
offendiculũ aut scandalũ infirmis nasci Et illos
qui cũ ep̃o uel qͦlibet clerico forte manerent. ex
illis omnib feminarũ ꝑsonis posse una comino-

Expanded text:
illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid adversus illum, relinquendum esse munus ante altare, atque eundum quo fratri reconcilietur, et tunc veniendum, et munus ad altare offerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum in vero et huic non obediret, esset illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxDeo serviens multo tempore usque in diem obitus sui m episcoporum concilia in exceptis posuerunt. Dicebat vero, quia etsi de sorore et neptibus secum commorantibus nulla nasci et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commoran
Abbreviated transcription (Latin):
morie ambrosius intalib necessitatib indubitant̃
eẽ. faciendũ & dixit & scripsit S & de neglec¬
to a fidelib gazophilatio & secretario unde
altare necessaria inferrent᷑. aliquando in eccła
loquens admonebat: qđ etiã beatissimũ ambro¬
siũ se p̃sente in ȩccła tractauisse nob aliquando
qͥsquã facili iuratione etiã ad ꝑiuriũ decidissec:
& ineccta popło p̃dicauit. ꝙ sius instituerat. ne.
quis iuraret ne adm̃sam qͥdẽ: Qđ si ꝓlapsus fecisset:
unã de statutis potionẽ ꝑdebat Humerꝰ enĩ erat
suis secũ cõmorantibꝰ ꝙ coniuuantibꝰ poculoꝵ pre¬
firus. Indisciplinatis quoq oy transgressionis suoꝵ
a regula recta ꝙy honesta. & arguebat & tolera.¬
bat ꝗtũ decebat & oportebat intalibꝰ. Preci pue
docens ne cuiꝰquã cor declinaret᷑ inuba malig¬
na ad excusandas excusationes inpeccatis Ꝙ
ut dũ quisq offerret munus suũ ad altare y

Expanded text:
moriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter moriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat, et tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, et
Abbreviated transcription (Latin):
gestans suꝑne ȩccłȩ de qͣ scriptũ ẽ qđ sederet
ad pedes dñi atq intenta eiꝰ uerbũ audiret. de
qua soror conquesta qđ ab eadẽ circa multum
ministeriũ occupata ñ adiuuaret᷑. audiuit. mar.¬
tha. martha. martha. meliorẽ partẽ elegit maria:
quȩ ñ auferetur ab ea Nam fabricarum nouarũ
nunquã studiũ habuit: deuitans in eis implica.¬
tionẽ sui animi. quẽ sẽꝑ liberũ hab̾e uolebat ab
omni molestia tẽporali Non tam̃ illa uolentes
ꝙ ȩdificantes ꝓhibebat: nisi tantũ immederatos.
Intẽa dũ ȩccłae pecunia de fecerat. hoc ipso po¬
pulo xp̃ĩano denuntiabat: ñ se habe qđ indigen.¬
tib erogaret Nã & de uasis dominicis ꝓpt̃ cap.¬
tiuos  quã plurimos indigentes frangi & con¬
flari iubebat. ꝙ indigentibꝰ dispensari Qđ ñ
cõmemorassẽ. nͥ contͣ carnalẽ sensũ quorundam
fieri ꝑuiderẽ: Et hoc ipsũ etiã uenerabilis me¬

Expanded text:
gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis me
Abbreviated transcription (Latin):
uel iniquitate pęnitentia ꝙ humilitate dõ
satisfaceret. ne cũ tã graui delicto de scło exi¬
ret: ł requentiꝰ qͦq dicebat. magis securiꝰ ⁊ totiꝰ
ecclȩ legata adefunctis dimissã deb̾e susciꝑe:
quã hereditates forte sollicitas ꝙ dãnosas ipsa
legata magis offerenda. ẽẽ. quã exigenda Cõ¬
m̃data uͦ quȩq ipse ñ suscipiebat: s uolentes
susciꝑe clericos ñ ꝓhibebat: In his qͦq quȩ eccłe
rebꝰ. aliquando se ipsũ ad illa tẽporalia ab ȩt̃noꝵ
cogitatio relarabat ay deponebat Quib dis¬
positis o ordinatis. tãꝗ aurib mordacib
de molestis animȩ recursũ ad interiora m̃tis
&r suꝑiora faciebat qͦ uel de inueniendis diuinis re¬
bus cogitaret. uel de iã inuentis aliqͥd dictaret. aut
certe ex iã dictis atq tͣnscriptis aliqͥd em̃daret:
Et id agebat in die laborans & in nocte lugubrats.
Merat tanquã illa gloriosissima maria: tipum

Expanded text:
vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non suscipiebat, sed volentes suscipere clericos non prohibebat. In iis quoque quae Ecclesia rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interiora mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum
Abbreviated transcription (Latin):
poniensi possessionẽ donare uoluit. & confectas
tabulas sibi usũ fructu retento: ultro eidẽ scãe
memoriȩ augustino misit Cuiꝰ ille oblationẽ
libenter accepit. congratulans qđ ȩternȩ suȩ
memor esset salutis: Uerũ post aliquos annos nob̾
forte cũ eodẽ in commune constitutis. ecce ille
donator litteras ꝑfiliũ suũ mittens. rogauit ut
ille donationis tabulȩ suo redderentur filio:
pauꝑib uͦ erogandos direxit solidos centũ: Quo
ille sc̃s cognito: ingemuit hominẽ uł finxisse
donationẽ uel eũ debono oꝑe pęnituisse & qͣn¬
tũ potuit dõ surgerente cordi eiꝰ cũ dolore ani¬
mi exeadẽ refragatione dirit: in illiꝰ scilicet
increpationẽ & correpetionẽ Et tabulas qͣs
ille sponte miserat. nec desideratas nec aex ac¬
tas confestim reddidit: pecuniãq illã respuit.
atq rescriptis eundẽ sicut oportuit m arguit.
oc corripuit. admonens ut de sua simulatione:

Expanded text:
ponensi possessionem donare voluit, et confectas ponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desideratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione
Abbreviated transcription (Latin):
legebat & credebat: Nunquã clauẽ nũ quã
anulum. in manu habens. s abhisdẽ domus
ỹpositis cuncta & accepta & erogata. no¬¬
tabantur: Que anno compleco eidẽ recita¬
bant᷑: qͦ sciretur quantũ acceptũ. ꝗtũq dis-¬
pensatũ fuerit. ꝙ qđ dispensandũ remanse.¬
rit: ꝙ inmultis titulis magis illiꝰ p̃positi
domꝰ fidẽ sequens quã ꝓbatũ manifestũq
cognoscens: Domũ. agrũ. seu uillã nunquã
emere uoluit. uerũ si forte ȩccłe aqͦ quã spon¬
te tale aliqͥd donaret᷑. uel titulo legati di¬
mitteret᷑. non respuebat: sed suscipi iũbebat.
Nam aliquas eum hereditates recusasse noui¬
mus. non qͥa pauꝑib in utilis. eẽ. posset. sed
quoniam ustũ & equum. ee. uidebat: ut
amortuorum uel filiis uł parentib uel affi¬
nib magis possiderentꝰ. quib ea deficientes
dimittere uoluer̃. Quidam etiam ex hono¬
ratis ipponiensũ apud cartaginẽ uiuens eccłȩ ip¬

Expanded text:
legabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam legabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam annulum in manu habens: sed ab eisdem domus praepositis cuncta et accepta et erogata notabantur: quae anno completo eidem recitabantur, quo sciretur quantum acceptum, quantumque dispensatum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum manifestatumque cognoscens. Domum, agrum, seu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videbat, ut a mortuorum vel filiis vel parentibus vel affinibus magis possiderentur, quibus ea deficientes dimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hip
Abbreviated transcription (Latin):
bulis sese abstinere debere admonebat: Ham
& quosdã suos familiarissimos coepõs illiꝰ scrip¬
turȩ oblitos. & contͣ eã loquentes tã aspere
aliquando rep̃hendit cõmotus ut diceret aut
delendos. eẽ. dem̃sa illos uersos. aut se deme.¬
dia refectione ad suũ cubiculũ surrecturum
qd ego & alii qui illi m̃ss int̾fuimꝰ exꝑti su
erogabat. unde ꝙ sibi siusq omnib secũ habi.¬
tantibꝰ. hoc ÷ uel ex reditibꝰ possessionũ ȩccłȩ.
uel etiã ex oblationibꝰ fideliũ Et dũ fortẽ
ut assolet depossessionibꝰ ipsiꝰ inuidia clericis
fieret allo quebat᷑ plebẽ dĩ malens excollati¬
onib magis plebis dĩ uiuere quã illoꝵ pos¬
sessionũ curã uel gub̾nationẽ pati. ꝙ paratũ
se. eẽ. illis cedere. ut eo mͦ om̃s dĩ serui & mi¬
nistri uiuerent. qͦ inueteri testam̃to legunt᷑
altari deseruientes eidẽ cõpartire. s nunꝗ
q substantiã ad uices ualentioribꝰ clericis de.¬

Expanded text:
bus sese abstinere debere admonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti suerogabat, unde et sibi suisque omnibus secum habitantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei vivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et ministri viverent, quo in Vetere Testamento leguntur , altari deservientes de eoque substantiam ad vices valentioribus clericis de
Abbreviated transcription (Latin):
custodiendos semꝑ iubebat:. Si quid uero ec¬
cła uł insumptibꝰ uł in ornam̃tis habuit. fi¬
deli prb̃o. qui suh eodẽ domꝰ ȩccłe curã ge¬
rebat dimisit: Nec suos consangiuneos uel
inꝓposito uel ertra constitutos. in sua uita
& morte uulgi morte tractauit: Quibꝰ clu

Expanded text:
custodiendos semper jubebat. Si quid vero Eccustodiendos semper jubebat. Si quid vero Ecclesia, vel in sumptibus, vel in ornamentis habuit, fidei presbyteri, qui sub eodem domus Ecclesiae curam gerebat, dimisit. Nec suos consanguineos, vel in proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
a cͦdã impediret᷑: ante dies ferme decẽ quã
exiret de corpore: a nob̾ postulauit p̃sentibꝰ
ne qͥs ad eũ ingrederet᷑. nͥ his tantũ horis qͥbꝰ
medici ad inspiciendũ int̾bant. uelcũ ei re¬
fectio inferretur Et ita obseruatũ &e factũ
est Omĩ illo tempore orationi uacabat: Uer¬
bum dĩ usq ad ipsã suã extremã egritudinẽ
in prȩt̾missȩ. alacrit̃ &r fortit̃. sana m̃te. sano¬
q consilio in ȩccła p̃licabat. m̃bris om̃ibꝰ sui
corporis in columis. integro aspectu atq audi-¬
tu Et ut scriptũ ÷ nob̾ astantibꝰ & uidentibꝰ¬
& orantibꝰ dormiuit cũ patribꝰ suis. ꝙ nutritꝰ
inbona senectute: Et nob̾ corã positis ꝓ eius
comm̃danda corporis depositionis sacrificiũ
dõ oblatũ ẽ & sepultꝰ ẽ: Testam̃tũ nullũ fec̃.
quia unde faceret pauꝑ dĩ ñ habuit Eccłȩ¬
cũ bibliotecã om̃sq codices diligenter posteris

Expanded text:
a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo tempore orationi vacabat. Verbum Dei usque ad ipsam suam extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu atque auditu, et, ut scriptum est, nobis astantibus, et videntib orantibus obdormivit cum patribus suis, enutritus in bona senectute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices diligenter posteris
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ex istimaui ueritate & certa caritate rescri¬
psi. s nec meliorẽ si inuentres sequaris senten¬
tiã. ñ p̃scripsi Meliꝰ tam̃ qđ inhis ꝑicuł facia¬
mͦ inuenire ñ possumꝰ: quã orationes ad dnm̃¬
licet eccłas ñ desererent dĩ: boni ñ nulliq
prudentes scĩ uiri & uelle & facere meru¬
erunt. & int̾ dentes obtrectantiũ. a sui ꝓ¬
positi intentione minime defecerunt: Ualete¬
in xp̃o. Sane ille sc̃s inuita sua. ꝓlira. ꝓutilita
miliaria colloquia consueuerat: qr pꝰquã ꝑ¬
ceptũ baptismũ etiã. laudatos xpĩanos ꝙ sa¬
cerdotes. absq digna & cõpetenti pęnitentia
erire de corpore ñ debere: qđ ꝙ ipse fec̃ ultima
egritudine: Nã sibi iusserat psalmos dauiticos
qui sunt paucissimi de penitentia scribi. ipsosq
pat̾niones iacens inlecto contͣ parietẽ positos
dieb suȩ infirmitatis intuebat᷑ ꝙ legebat.
& ub̾tim ac iugit̃ flebat Et ne intentio eiꝰ

Expanded text:
qua existimaui ueritate et certa caritate, rescriqua existimaui ueritate et certa caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen, quod in his periculis faciamus, inuenire non possumus quam orationes ad domlicet ecclesias non desererent, dei dono nonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentione minime defecerunt. . Sane ille sanctus in vita sua prolixa pro utilitat inter familiaria colloquia consueverat, post perceptum Baptismum, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultimaegritudine: nam sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebat, et jugiter ac ubertim flebat: et ne intentio ejus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ⁊ noumꝰ necessariũ: Si gͦ fugere uolue¬
ritis & nos abistis qͥbꝰ tenemur uinculis solu.¬
tis. qđ tc̃ puto. eẽ. dicendũ. ꝗdo uere uidet᷑
utile. eẽ. ad loca tutiora migrare: Quo audi.¬
to. si uel om̃s uel aliqͥ direrint in illiꝰ potestate
sumꝰ cuiꝰ irã nullꝰ qͦcũq uadat euadit: & cuiꝰ
miscłiã ubicũq sit potest inuenire Qnusꝗ
uult ire siue certis. necessitatibꝰ impeditꝰ. siue
labore nolens ad incerta suffragia. & ñ ad
finienda s ad mutanda ꝑicula: ꝓculdubio
isti deserendi ñ sunt ministerio xp̃iano Si
aut̃ hoc audito abire maluerint nec illis
manendũ. ẽ. qͥ ꝓpt̃ illos manebant. qr ibi ĩa
ñ st̃ ꝓpt̃ qͦs manere ad huc debeant Qcũq
gͥ isto mͦ fugit in eccłs necessariũ ministe.¬
xp̃i ea quibꝰ spũaliter uunt alim̃ta subtͣ¬
hant᷑. mercennariꝰ ille. ẽ. qui uidet lupũ
uenientẽ & fugit. qm̃ ñ ÷ ei cura de ouibꝰ.
Hȩc tͥ quia me consuliusti fr̃ dilectissime.

Expanded text:
 nouimus necessarium. si ergo fugere uolueritis, et nos ab istis, quibus tenemur, uinculis soluistis.\' quod tunc puto esse dicendum, quando uere uidetur utile esse ad loca tutiora migrare. quo audito si uel omnes uel aliqui dixerint: \'In illius potestate sumus. cuius iram nullus, quocumque uadit, euadit, cuius misericordiam. ubicumque sit, potest inuenire, qui nusquam uult ire siue certis necessitatibus impeditus siue laborare nolens ad incerta suffugia et non ad finienda sed ad mutanda pericula\', procul dubio isti deserendi non sunt ministerio Christiano. si autem hoc audito abire maluerint, nec illis manendum, qui propter illos manebant, quia ibi iam non sunt, propter quos manere adhuc debeant. Quicumque igitur isto modo fugit, ut ecclesiae necessarium ministeChristi ea, quibus spiritaliter uiuit, alimenta subtrahantur, mercennarius ille est. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus. haec tibi. quia me consuluisti, frater dilectissime,
Abbreviated transcription (Latin):
in quibꝰ domo dĩ qͣlis qͣntꝰq in ȩccla fuerit noset̾
& in bis semꝑ uiuere a fidelibꝰ inuenitur: Iuxta
qđ etiã scłariũ quidã poetarũ iubens qͦ sibi tu¬
mulum mortuo in agere publico collocarent.
ꝓ gramate fixit dicẽns. Uiuere post obitũ ua¬
tẽ . siuis nosse uiator Qđ legis ecce sequor. uor
tam̃ nẽpe mea ẽ Q̾ in suis qͥdem scriptis ille
dõ acceptꝰ & carꝰ sac̃dos. quantũ lucente ueri¬
tate uideri conceditur. recte ac sanȩ fidi spe
& caritatis catholicȩ ȩccłe uixisse manifestait᷑.¬
atq eũ de diuinis scribentẽ legentes ꝓficiunt
Sed ego arbitror plus exeo ꝓficere potuisse.
qui eũ & loquentẽ in ȩccła p̃sentẽ audire m uider
potuerunt. M eiꝰ p̃sertĩ int̾ homines conũsationẽ

Expanded text:
in quibus dono Dei qualis quantusque in Ecclesia fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta quod etiam saecularium quidam poetarum, suis jubens quo sibi tumulum mortuo in aggere publico collocarent, programmate finxit, dicens, Vivere post obitum vatem vis nosse viator, Quod legis ecce loquor, vox tua nempe mea est. Et in suis quidem scriptis ille Deo acceptus et charus sacerdos, quantum lucente veritate videre conceditur, recte ac sane, fidei, spei, et charitatis catholicae Ecclesiae vixisse manifestat eum de divinis scribentem legentes proficiunt. Sed ego arbitror plus ex eo proficere potuisse, qui eum et loquentem in ecclesia praesentem audire et videre potuerunt, et ejus praesertim inter homines conversati
Abbreviated transcription (Latin):
rent̃ obtẽperandũ. eẽ. p̃cepto ubi legunt deciuita¬
te in euutatẽ. e̾ẽ. fugiendũ. ꝙ mercenariũ ñ ab¬
horrent qͥ uidec lupũ uenientẽ ꝙ. fugit. qm̃ ñ ÷
ei cura de ouibꝰ: Cur ñ istas duas dñicas uerasq
sententias. unã scilicet ubi fuga sinit᷑ o uibetur.
alterã ubi arguit̾  culpat̾. sic intelligere stu¬
dent ut int̾ sẽ repie iant᷑ ñ. eẽ. contͣriȩ sic̃ ñ st̃.
Et hoc quomodo repperitur nͥ attendat᷑ quod
iam suꝑiꝰ disputaui tc̃ delocis in qͥbꝰ sumꝰ p̃m̃te
psecutione fugiendũ. eẽ. xp̃i ministros. quando
ubi aut plebs xp̃i ñ fuerit cui ministret̾ aut
potest ĩpleri ꝑ aliũ necessariũ ministeriũ qͥbꝰ
eadẽ ñ ÷ causa fugiendi. sic̃ insporta sũmissus
qđ supͣ memoraui fugiit apłs. cũ a ꝑsecutore
ipse ꝓpͥe quereret᷑: Aliis itaq necessitatẽ similẽ

Expanded text:
renter obtemperandum esse praecepto, ubi legunt de ciuitarenter obtemperandum esse praecepto, ubi legunt de ciuitate in ciuitatem esse fugiendum, et mercennarium non exhorrent. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus? cur non istas duas dominicas uerasque sententias unam scilicet, ubi fuga sinitur aut iubetur, alteram, ubi arguitur atque culpatur, sic intellegere student, ut inter se reperiantur non esse contrariae, sicut non sunt? et hoc quo modo reperitur, nisi adtendatur. quod iam superius disputaui, tunc de locis, in quibus sumus, premente persecutione fugiendum esse Christi ministris, quando ibi aut plebs Christi non fuerit. cui ministretur, aut potest impleri per alios necessarium ministerium, quibus eadem non est causa fugiendi, sicut in sporta submissus. quod supra memoraui, fugit apostolus, cum a persecutore ipse proprie quaereretur, aliis utique necessitatem similem
Abbreviated transcription (Latin):
popło ꝓfuturi ñ uideo: nͥ ut ante oculos nr̃os
uiri cadant feminȩ constuprent᷑. incedantur
ȩcchȩ. nos ipsi torm̃tis deficiamꝰ cũ de nob̾ querit᷑
qđ ñ habemꝰ : Potens ÷ qͥdẽ ds̃ audire p̃ces familiȩ
ꝓpt̃ ista quȩ incerta sunt debet. eẽ. nr̃i officui
certa desertio: sine qͦ est plebi certa ꝑnicies.
ligentiꝰ sollicitiusq curanda est Nam si certa. eeñt.¬
ista mala quȩ tim̃tur. ne in locis in quib sumꝰ forte
centingant priꝰ inde fugerent om̃s ꝓpt̃ qͣs ibi ma-¬
tere. ubi iã ñ fueruit qͥbꝰ necesse sit ministrare: Ita
qͥdẽ scĩ ep̃i qͥ de hispania ꝓfuger̃. priꝰ plebibꝰ par¬
tim fuga lapsis. partim ꝑemptis. partĩ capti
ꝓpt̃ qͦs manerent sub eoꝵ dẽ ꝑiculoꝵ densitate
manserunt Et si aliqui deseruer̃ pedes suos. hoc
est qđ dicimꝰ fieri ñ debere Heq enĩ tales docti
auł toritate diuina. s humano uł errore decepti
uel timore sunt uicti Cur enĩ sibi putant indiffe¬

Expanded text:
populo profuturi, non uideo, nisi ut ante oculos nostros uiri cadant, feminae constuprentur, incendantur ecclesiae. nos ipsi tormentis deficiamus, cum de nobis quaeritur, quod non habemus\'. potens est quidem deus audire preces familiae propter ista, que incerta sunt, debet esse nostri officii certi desercio, sine quo est plebi certa pernicies liter sollicicius ista mala que timentur ne in locis in quibus sumus forte contingant, pritere, ubi iam non fuerint, quibus necesse sit ministrare. ita quidam sancti episcopi de Hispania profugerunt prius plebibus partim fuga lapsis partim peremptis partim obsidiopropter quos manerent, sub eorundem periculorum densitate manserunt. et si aliqui deseruerunt plebes suas, hoc est, quod dicimus fieri non debere; neque enim tales docti auctoritate diuina, sed humano uel errore decepti uel timore sunt uicti. Cur enim sibi putant indiffe
Abbreviated transcription (Latin):
& uetera. M unꝰ negociatorũ qui inuenta p̃ei¬
osa margarita quȩ habebat uenditis cõꝑauit:
& docuerit sic homines: hic magnꝰ uocabitur
grãs agatis. dm̃q benedicatis. qͥ tribuit mͥ
intellectũ. ut hec innoticiã & p̃sentiũ & ab¬
sentiũ p̃sentis tẽporis ꝙ futuri hominũ. & uel¬
lem deferre & ualuissẽ. Et mecũ ao ꝑme ore¬
tis. ut illiꝰ quondã uiri cũ qͦ ferme annis . xł.
dĩ dono absq amara ulla dissensione familia.¬
riter ac dulciter uixi. & in hoc seculo emula¬
tor & unitator existã ꝙ infuturo omnipoten.¬

Expanded text:
 unus negotiatorum, qui inventam pretiosam margaritam, quae habebat venditis, comparavit : et docuerit sic homines, hic magnus vocabiturgratias agatis, Dominumque benedicatis, qui tribuit mihi intellectum, ut haec in notitiam et praesentium et absentium praesentis temporis et futuri hominum, et vellem deferre, et valuissem; et mecum ac pro me oretis, ut illius quondam viri, cum quo ferme annis quadraginta Dei dono absque amara ulla dissensione familiariter ac dulciter vixi, et in hoc saeculo aemulator et imitator existam, et in futuro omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
les passiones quando ⁊ barbaricꝰ ꝙ hostilis incur.¬
sus: Uerũ . ẽ. quidẽ & acceptabile. s his qͦs eccłasti¬
ci officii ñ tenent uincula Nã qͥ clades hostiles
idõ ñ fugit cum possit effugere: ne deserat

Expanded text:
les passiones, quando est barbaricus et hostilis incurles passiones, quando est barbaricus et hostilis incursus!" uerum est quidem et acceptabile sed his, quos ecclesiastici officii non tenent uincula. nam qui clades hostiles ideo non fugit. cum posset effugere, ne deserat
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã specialit̾ aꝑsecutoribꝰ querit᷑ ut ab
aliis qui ñ ita requirunt᷑. ñ deserant᷑ ȩccła.
s p̃beant cibaria c̃serus suis. qͦs alit̃ uiuere
hi qui aliis indigent. ñ deserant᷑ ab his qͥb
indigent: Aut qgͥ ad loca munita om̃s transe.¬
ant: aut qͥ habent remanendi necessitatẽ ñ
relinquant᷑ ab eis ꝑ qͦs illoꝵ. ẽ. eccłastica supplen¬
da necessitas. aut parit̃ uiuant. aut pariter
sufferant. qͦs eos pat̾familias uolet ꝑpeti:
Qđ si contigerit ut siue alii maiꝰ. aliꝰ minus.
ne alioꝵ necessitatẽ desererent: manere ma-¬
luer̃: Hinc maxine ꝓbat᷑ illa caritas. quã iołis¬
posuit. sic & nos debemꝰ animas ꝓfrĩb pone¬
re Nam qͥ fugiunt uł suis deuincti necessita¬
tib fugere ñ possunt. si cõp̃hensi patiant᷑: ipsis¬
nob̾ imꝑat fugã in eis ꝑsecutionibꝰ ubi potest. eẽ. fru
ctꝰ martyruĩ. quanto magis debemꝰ fugere steri.¬

Expanded text:
quisquam specialiter a persecutoribus quaeritur, ut ab quisquam specialiter a persecutoribus quaeritur, ut ab aliis, qui non ita requiruntur. non deseratur ecclesia, sed praebeant cibaria conseruis suis, quos aliter uiuere hi, qui aliis indigent, non deserantur ab his. quibus indigent. aut igitur ad loca munita omnes transeant aut, qui habent remanendi necessitatem, non relinquantur ab eis, per quos illorum est ecclesiastica supplenda necessitas, ut aut pariter uiuant aut pariter sufferant, quod eos pater familias uolet perpeti. Quod si contigerit, ut siue alii maius alii minus ne aliorum necessitatem desererent manere maluerunt. Hinc maxime probatur illa charitas, quam Joposuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere. nam qui fugiunt uel suis deuincti necessitatibus fugere non possunt, si comprehensi patiantur, pnobis imperauit fugam in eis persecutionibus. ubi potest fructus esse martyrii, quanto magis debemus fugere steri
Abbreviated transcription (Latin):
ti itaq necessariũ ÷ aut sine hoc eã ñ oporte¬
at remanore. dicamꝰ dño: esto nob̃ indm̃ ꝓ
tec torẽ⁊ in locũ munitũ Sed hoc consilium
cͥ ꝓpẽca ñ sufficit. ut seribis. ne contͣ dñi p̃cep¬
tu uel exemplũ facere nitam̃. ubi fugiendũ. eẽ.
deciuitate inciuitatẽ monet Recolimꝰ enĩ uer¬
ba dicentis. cũ autẽ ꝑsequent᷑e uos inciuitate
ista: fugite inaliã: Quis aut̃ credat ita hoc dñm
fieri uoluisse. ut necessario ministerio sine qͦ
uiuere nequeunt deserentes greges. qͦs suo san¬
guine cõparauit: Hunqͥd hõc fecit ipse quando
nestrã insporta sũ missus ÷ & effugit manꝰ eiꝰ.
deserta. ẽ. quȩ ibi ȩccła ministerio. & ñ ab aluis
fr̃ib ibi dẽ c̃stitutis qd̾ oporcebat ĩpletũ est:
rebat: faciant gͦ serui xp̃i ministri uerbi ꝙ
sacram̃ti eiꝰ qđ p̃cipit siue ꝑmisit: fugiant
omnino deciuitate inciuitatẽ: quando eoꝵ

Expanded text:
ti, ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteti, ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteat remanere, dicamus Domino, Esto nobis in Deum protectorem, et in locum munitum . 2. Sed hoc consilium tibi propterea non sufficit, ut scribis, ne contra Domini praeceptum vel exemplum facere nitamur, ubi fugiendum esse de civitate in civitatem monet. Recolimus enim verba dicentis, Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam : quis autem credat ita hoc Dominum fieri voluisse, ut necessario ministerio, sine quo vivere nequeunt, deserantur greges, quos suo sanguine comparavit? Numquid hoc fecit ipse, quando fenestram in sporta submissus est, et effugit manus ejus , deserta est quae ibifratribus ibidem constitutis, quod oportebat, impletum est? rebat. faciant ergo serui Christi, ministri uerbi et sacramenti eius. quod praecepit siue permisit. fugiant omnino de ciuitate in ciuitatem, quando eorum
Abbreviated transcription (Latin):
norato litteris fuisse consultũ. utrũ nã illis
dendũ essec. necne eiq rescriptis insinuasse
qͥd magis ab illis romanȩ euersoribꝰ. eẽt. m̃ti¬
endũ: quã eiꝰ epłam huic scripture miserere
uolui Est enĩ sacerdotũ dĩ & ministroꝵ morilꝰ
ualde utilis & necessaria: ȩxordiens ita Sc̃o
nr̃o coep̃o scripsi: putabã me hoc onere caruis¬
se qđ mͥ imposiusti. quȩrendo consiliũ qͥd in his
ꝑiculis quȩ tẽpora nr̃a inuenerunt facere debea¬
tis: Quãuis enĩ epłam illã breuit̃. scripserĩ. nichil
me tam̃ p̃t̃misisse arbitror qđ  respondenti
dicere & quȩrenti audire sufficeret Quando¬
qͥdẽ dixi nec eos. eẽ. ꝓhibendos. qui ad loca si pos¬
sunt migͣre munita deserant. & ministerii
nr̃i uincula quib nos xp̃i caritas alligauit
rũ penda: Ista quippe uerba sunt quȩ in il¬
la epła posui. Restat gͦ inquã ut nos quoꝵ
ministeriũ quantulecũq plebi dĩ sumꝰ. manen¬

Expanded text:
norato, litteris fuisse consultum, utrumnam illis adendum esset, necne: eique rescriptis insinuasse quid magis ab illis Romaniae eversoribus esset metuendum. Quam ejus epistolam huic scripturae inserere volui: est enim sacerdotum Dei et ministrorum moribus valde utilis et necessaria. Isto motdeo nostro coepiscopo scripsi, putabam me hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant; et ministerii nostri vincula, quibus nos Christi charitas alligavit, rumpenda. Ista quippe verba sunt quae in illa epistola posui : Restat ergo, inquam, ut nos quorum ministerium quantulaecumque plebi Dei ubi sumus manen
Abbreviated transcription (Latin):
egritudine nec suũ sane dñs famulũ fructu suȩ
p̃cis fraudauit: nam  sibi o eidẽ ciuitati qđ la¬
crimosis depoposcerat p̃cibꝰ intẽpore impetrauit.
guminis pacientibꝰ ut oraret rogatũ eũq inora¬
tione lacrimas fundentẽ dm̃ rogasse. & demonẽ
abhominib recessisse. Itẽq ad egrotantẽ & lecto
uacantẽ quendã cũ suo egroto uenisse: & rogauis

Expanded text:
aegritudine. Nec suum sane Dominus famulum fructu suae aegritudine. Nec suum sane Dominus famulum fructu suae precis fraudavit. Nam et sibi ipsi et eidem civitati, quod lacrymosis depoposgumenis patientibus ut oraret rogatum, eumque in oratione lacrymas fundentem Deum rogasse, et daemones ab hominibus recessisse. Itemque ad aegrotantem et lecto vacantem quemdam cum
Abbreviated transcription (Latin):
& litꝰ illi marinũ int̾clusione abstuler̃: quo
fugeramꝰ. in eadẽq omĩ eiꝰ obsidionis tẽpore
fuimꝰ: Unde nob̾cũ sepissime colloquebanur
&r dĩ trem̃da iudicia p̃oculos nr̃õs posita c̃¬
siderabamꝰ dicentes. iustus es dñe ꝙ rectũ iudi¬
ciũ tuũ Pariterq dolentes. gem̃tes. & flen¬
tes. orabamꝰ miserationũ patrẽ & dm̃ omĩs
cũ eodẽ ad m̃sã constituti. & inde fabulan¬
tes nob̾ diceret: Houeritis me hoc tempore
nr̃ȩ calamitatis id dm̃ rogare. ut aut hane
ciuitatẽ ab hostibꝰ circũdatã lib̾ari dignet᷑.
aut si aliud ei uidet̾ suos seruos ad ferendam
suã uoluntatẽ forces faciat. aut certe ue se.¬
se de hoc scło ad se accipiat: Quȩ ille dicens nosq
instruens: deinceps cũ eodẽ & nob̾  nr̃is oĩb¬
similiter pecebamꝰ: Et ecce tercio illiꝰ obsidionis
mense decubuit febribꝰ. ꝙilla ultima ȩxercebatur

Expanded text:
et littus illi marinum interclusione abstulerunt. Quet littus illi marinum interclusione abstulerunt. Qufugeramus, in eademque omni ejus obsidionis tempore fuimus. Unde nobiscum saepissime colloquebamur, et Dei tremenda judicia prae oculis nostris posita considerabamus, dicentes: Justus es, Domine, et rectum judicium tuum . Pariterque dolentes, gementes et flentes orabamus miserationum Patrem et Deum omnis cum eodem ad mensam constitutis, et inde confabulantibus nobis diceret: Noveritis me hoc tempore nostrae calamitatis id Deum rogare, ut aut hanc civitatem ab hostibus circumdatam liberare dignetur, aut si aliud ei videtur, suos servos ad perferendam suam voluntatem fortes faciat, aut certe ut me de hoc saeculo ad se accipiat. Quae ille dicens, nosque instruens, deinceps cum eodem et nos, et nostri omnessimiliter petebamus. Et ecce tertio illius obsidionis mense decubuit febribus fatigatus, et illa ultima exercebatur
Abbreviated transcription (Latin):
tes euaser: reb om̃ib expoliatos atq nudatos
essent. subuenire posse. uix tres suꝑstites ex
innumerabilib eccłas. hoo ÷ hartaginensẽ.
ipponiensẽ. a certensẽ quȩ dĩ beneficio exci¬
se non sunt: & edr ꝑmanent ciuitates & diui¬
no ꝙ humano fultȩ p̃sidio licet post eiꝰ obitũ
urbs ipponiensis incolis destituta abhostibꝰ
fuerit concremata Et simter hȩc mala cuiꝰdã
sapientis sententia consolabatur dicentis. ñ
erit magnꝰ magnũ putans qđ cadunt ligna
ꝙ lapides. & moriunt᷑ mortales Hȩc gͣ omĩa
ille ut erat alte sapiens cotidie ub̾tĩ plange¬
bat. accreuitq meroribꝰ & lam̃tationibꝰ eiꝰ
ut etiã adhuc insuo statu consistentẽ ad ean¬
dẽ ipponiensium regionum ciuitatẽ abhisdẽ
hostib ueniret᷑ obsidendã Qm̃ in eiꝰ erat tẽ¬
cũ gothoꝵ federatoꝵ exercitui. Quã urbẽ
fermȩ.xiiii. mensib conclusã obseder̃: Nam

Expanded text:
tes evaserant, rebus omnibus exspoliatos atque nudatostes evaserant, rebus omnibus exspoliatos atque nudatosessent subveniri posse: vix tres superstites ex innumerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, Hipponensem, et Cirtensem, quae Dei beneficio excisae non sunt, et earum permanent civitates, et divino et humano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cujusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec ergo omnia ille, ut erat alte sapiens, quotidie ubertim plangebat. Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc in suo statu consistentem ad eamdem Hipponensium-Regiorum civitatem ab iisdem hostibus veniretur obsidendam: qcum Gothorum foederatorum exercitu, quam urbem ferme quatuordecim mensibus conclusam obsederunt: nam
Abbreviated transcription (Latin):
iã penȩ extremã. ducebat ac tolerabat uitã
Uidebat enĩ ille homo ciuitates ęxcidio ꝑdi¬
tas. parit̾q cũ edificiis. uillarũq habitatores.
alios ostili nece extinctos. alios effugatos
dissipatos Et in his alios torm̃tis defecisse:
alios gladio interemptos. eẽ. alios incapti
malo more. & duro hostib seriure. hymnos
dei ꝙ laudes ȩccłus de perisso Edifioia
ȩccłarũ quã plurimis ignib concremata.
solennia quȩ dõ debentur de ꝓpͥis locis de¬
disse & sacrificia. sacram̃ta diuina uel non
quęri. uel quȩrenti qͥtͣdat ñ facile repperi
rũ &x speluncis confugientes uł adquasq
munitiones. alios expuggnatos fuisse &e int̾¬
ceptos. alios ita necessaruis sustentacuilis euo.¬
lutos atq pͥuatos. ut fame contabescerent
Ipsos qͦq eccłarũ p̃positos & clericos qͥ forte
cdlĩ beneficio uel eos ñ incurrerent. uł in curren-¬

Expanded text:
jam pene extremam ducebat ac tolerabat vitam. jam pene extremam ducebat ac tolerabat vitam. Videbat enim ille homo Dei civitates excidio perditas, pariterque cum aedificiis villarum habitatores, alios hostili nece exstinctos, alios effugatos dissipatos; et in his alios tormentis defecisse, alios gladio interemptos esse, alios in captimalo more ac duro hostibus deservire; hymnos Dei et laudes de ecclesiis deperisse, aedificia ecclesiarum quam plurimis locis ignibus concremata, solemnia quae Deo debentur de propriis locis desiisse sacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non farum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfectos, alios ita necessariis sustentaculis evolutos atque privatos, ut fame contabescerent; ipsosque Ecclesiarum praepositos et clericos, qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, vel incurren
Abbreviated transcription (Latin):
norum. aliorumq diuersarũ ꝑsonas ex hispaniȩ
partibꝰ transmarinis nauibꝰ affricȩ influxis.¬
set ꝙ irruisse unuĩsaq ꝑ loca mauritaniarũ
etiã ad alias nr̃as transiens ꝓuincias. ꝙ regio¬
ctaquȩ potuit spoliatione cȩdibꝰ diu̾sisq torm̃¬
tis. incendus. aliisq innumerabilib ꝙ infan¬
dis malis de populata est Hulli sexui nulli par¬
cens ȩtati nec ipsis dĩ sac̃dotib uel ministris. nec
ipsis eccłarũ. ornam̃tis siue instrum̃tis uel ȩdi¬
ficiis Et hanc ferocissimã. hostiũ grassationẽ
& uastationẽ ille homo dĩ & factã fuisse & fieri
non ut cȩteri hominũ senciebat & cogitabat. sed
altiꝰ ac ꝓfundiꝰ ea considerans: M in his anima¬
rum p̃cipue uel ꝑicula uel mortes ꝑuidens soli¬
to ampliꝰ Qm̃ sic̃ scriptũ ÷ qͥ apponit scientiam
apponit dolorẽ: ꝙ cor intelligens heret ossibꝰ:
fuer̃ ei lacrimȩ panes die ac noc te Amaris¬
simãq & lugubrẽ p̃ceteris sue senec tutis

Expanded text:
ntem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum etiam ad alias nostras transiens provincias et regiocta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille Dei homo, et factam fuisse et fieri, non ut caeteri hominum sentiebat et cogitabat: sed altius et profundius ea considerans, et in his animarum praecipue vel pericula vel mortes praevidens, solito amplius quoniam, ut scriptum est, Qui apponit scientiam, apponit dolorem ; et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae panes die ac nocte , amarissimamque et lugubrem prae caeteris suae senectutis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ solũ onerosus ac molestꝰ ñ uideret᷑: euerum
eciã mirabilis extitisset: Nã dũ exorta necessita.¬
te suo more a pud quendã affrice uicariũ mra-¬
cedoniũ nomine ꝓsupplicu litteris int̾ueniret
atq paruisset. hoc more scriptũ misit Miromͦ
afficior sapientiõr tuã. & in illis quȩ edisti. &
in his quȩ int̾ueniens ꝓ sollicitis mittere ñ gͣua¬
ris. Nam illa tantũ habent acuminis scientia
scĩtatis ut nichil supͣ sit: ꝙ hȩc tantũ uerecundȩ
ut nͥ faciã qđ mandas: culpã penes me remane.¬
re ñ innegotio eẽ di tudice dñe merito uenera¬
bilis & suscipiende pat᷑ Non enĩ instans qđ pleri¬
obstrieto petibile uisum fuerit ademones subses¬
uiente uerecundia quȩ maxima difficiliũ int̃
bonos efficatia ẽ Proinde statim cõmendatis
effectũ desidii tribue. nã sꝑandi uiã ueniam
ante patefecerã scõꝵ concilia sac̃dotũ ꝑdilisas

Expanded text:
ut non solum onerosus aut molestus non videretur, verum ut non solum onerosus aut molestus non videretur, verum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae vicarium, Macedonium nomine, pro supplici litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis quae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecundiae, ut nisi faciam quod mandas, culpam penes me remanere, non in negotio esse, dijudicem, domine merito venerabilis, et suscipiende pater. Non enim instas quod pleriobstricto petibile visum fuerit, admones subserviente verecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. Proinde statim commendatis effectum desiderii tribui: nam sperandi viam ante patefeceram . C