comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& publicos cũ desedib siuis ad illã in remeabilẽ ꝑegͥnatioẽm ꝓfectis. qͦs c̃sulerent ñ habebant: hoc suta
qͣntũ possumꝰ c̃memoremꝰ : ꝗ̃ qͣnto int̾iara : tanto miseriora extiter: Discordiȩ ciuiles ł potiꝰ inciuiles.
nec iã seditiões: s &iã ipsa bella urbana : ubi tantꝰ sanguis effus ẽ ubi partiũ studia. ñ c̃tionũ dissensi¬
onib uariisq uocib in alterutrũ: s plane iã ferro armisq seuiebant bella socialia. bella seruilia. bella
ciuilia qͣntũ romanũ cruorẽ fuder̃ qͣntã italiȩ uastatioẽm desertioẽmq fecer̃ : Nãq: ante quã se adũs

Expanded text:
 publicos, cum de sedibus suis ad illam irremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita quantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque an
Abbreviated transcription (Latin):
uento eqͥs c̃cipe. eosdẽ q fetꝰ ñ ãpliꝰ triennio uiuere. Thilehhidiȩ insulã eo p̃ferri cetis tris: qõis arbor q̃ in

Expanded text:
uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae inuento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ bibat᷑. tã feruidũ noctib ut ñ tangat᷑. In epiro aliũ fontẽ in qͦ faces ut incet̾is extinguunt᷑ ac censȩ s ñ
ut incet̃is accendunt᷑ extincte: Asbeston arcadie lapidẽ ꝓpt̃ea sic uocari qͣ accens semel iã ñ possit ea tin¬
sierit : indđ ad aq̃ suꝑficiẽ rursꝰ emergere quando madefactũ debuit humoris ponđẽ p̃gͣuari. Poma intra
sodomoꝵ gigniqͥde ⁊ ad maturitatis faciẽ ꝑuenire s morsu p̃ssuiue tẽptata: in fumũ ac fauillã corio fatis¬
cente uanescere Piriten lapidẽ ꝑsicũ tenentis manũ : si uehem̃tius p̃mat᷑ ad urere : ꝓpt̃ q̃¬
In eadẽ ꝑside gigni &ĩa lapidẽ seleniten cuiꝰ int̾iorẽ candorẽ cũ luna crescere atq deficere. Incapacdona &ĩa

Expanded text:
non bibatur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non non bibatur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstinfuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter qIn eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ostenđe. rationẽ a nob earũ flagitant rerũ : Qm̃ hanc ñ possumꝰ redđe.: ercedt̃ enĩ uires m̃tis humanȩ. enstimãt
falsa cẽ q̃ diñs. Ipsi detot mirabilib reb qs ł uide possumꝰ ł uidemꝰ dehet redđ e rationẽ: Qđsifieri ab hoĩe ñ pose
ꝓiud̾int.: fatendũ ẽ eis ñ ido aliꝗ ñ fuisse ł ñ futurũ ẽẽ ꝙ ratio inđ ñ potẽ reddi qͥndo qͥdẽ s̃ista de qͥb similit᷑¬
ñ potẽ: ñs itaq ꝑgo ꝓplurima q̃ mandata s̃ lit̃is ñgeta atq t̾nsacta .s. in locis qb q manẽtia pͦsi dlquã ire uoluertt
⁊potuerit utrũ uera sint eiplorab̾it ss panca c̃memoro: Agrigentinũ siciliȩ salẽ ꝑhibent cũ fuerit admͦtꝰ igni
uelut in aq̃ fluescere cũ uͦ ipsi aq̃ uelut in igne crepitare: Apđ garamantas qͣndã fontẽ tã frigidũ dieb ut

Expanded text:
ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Quod si fieri ab homine non posse peruiderint, fatendum est eis non ideo aliquid non fuisse uel non futurum esse, quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt uae mandata sunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. Aput Garamantas quendam fontem tam frigidum diebus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lerit lapid ẽ ⁊ tenuerit sub argento ferrũq suꝑ argentũ posuerit : deinđ sic̃ subt̃ mouebat manũ qͣ lapidẽ
tenebat ita ferrũ desuꝑ mouebat᷑ atq: argento medio nihilq patiente c̃citatissimo cursu acrecursu infra
lapis ab hõie supferrũ rapiebat᷑ ala pide : Diti qđ ipse c̃speri. diriq ab illo audiui cui tanq ipse uicsim credidi
Ed&ĩa deisto magnete legerĩ dicã. quando uita eũ ponit᷑ acdamans ñ rap̃ferrũ. ⁊ siiã rapuerat ut erꝓ¬
pinquerit mux remittit : India mittit hos lapides s: si eos nos cognitos iã desistimꝰ admirari qͥ ntomagis illi
aqͥb ueniunt si eos facillimas habent s sic forsitan habent iut nos calcẽ quã miro mͦ aqͦ feruescentẽ qͣ sol&
ignis extingui ⁊ o leo ñ feruescentẽ qͦ sol& ignis accendi qr in ꝓmptu nob ẽ ñ miram᷑:¬
Uerũtam̃ hoĩes infideles qͥcũ diuina ł p̃t̃ita ł futura miracula p̃dicamꝰ. q̃ illis ei ꝑienda ñ ualemus

Expanded text:
lerit lapidem et tenuerit sub argento ferrumque super argentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem tenebat, ita ferrum desuper mouebatur, adque argento medio nihilque patiente concitatissimo cursu ac recursu infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui tamquam ipse uiderim credidi. Quid etiam de isto magnete legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo aqua feruescentem, qua solet ignis exstingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis accendi, quia in promtu \' nobierum tamen homines infideles, qui, cum diuina uel praeterita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus
Abbreviated transcription (Latin):
sic intellegendũ eẽ q seriptũ ẽ. afferre t̾rã bonã uberẽ fructũ aliã trigenũ aliã seragenũ. aliã cen¬
t enũ. ut scĩ ꝓsuor diũsitate meritoꝵ. alii trigenos hoĩes libent a lii seragenos. ali centenos. hoc
indie uiditii fut᷑m sus picari solent ñ pꝰ iuditiũ. qͥ opinatiõe qͥdã cũ uiđ& hoĩes ĩ punitatẽ sibi ꝑu̾sissi¬
ad numerũ suũ ł trigenũ ł seragenũ ł centenũ uno qͦq eoꝵ ꝓueniente. multi remaneant qͥ erui
iã de penis illoꝵ int̾cessiõe ñ possint. ⁊ in eis inueniat᷑ qͥsqͥs sibi spẽ fructꝰ alieni tem eritate uanissi¬
s eas male intellegendo ñ ꝗ ille locunt᷑: s hoͥ c potiꝰ putant fut᷑m eẽ q ipsi uolt̃. Hac itaq respõ¬
licut in paimo libro suꝑure ꝓmisimꝰ iste huiꝰ totiꝰ oꝑis ultimꝰ dispiutationẽ deciuitatis dđi
ȩt̃ nabeatitudine c̃tinebit q̃ ñ ꝓpt̃ ȩtatis ꝑ multa scła lungitudinẽ tam̃ qͦndocũq finiendã

Expanded text:
aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissiad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissised eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responSicut in proximo libro superiore promisimus, iste huius totius operis ultimus disputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine contineb
Abbreviated transcription (Latin):
surt Bsipse illis eitanqͣ uita uictq cõmunis. qͥ li b̵ñ arbitriũ eidẽ intel lect uali nature tribuit tale

Expanded text:
tentur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale
Abbreviated transcription (Latin):
sacris polliceri ausi s̃. eetã cudelia exigere potuer: Sy ea t̾ra eẽt: si manꝰ ei. hoĩ es oꝑ ando inferrent. ut semina c̃seq̃¬
rent᷑ ꝑillã: N &e sibi seuiendo. ut semina ꝑłent ꝓpt̃ illã: Syẽa ñ eẽt: ita fecunda fier& manib: alienis. ut ñ coger& hoiẽm
sterilẽ sieri manib: suis: Iã qđ in liberi sacris. honesta matrona. pudenda iurilia coronabat. spectante multitudine.

Expanded text:
sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Iam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda uirilia coronabat spectante multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
stultas intp̃tant᷑ ñ in ueniunt ꝗd sapient̃ dicat᷑ : Falcẽ hab& in qͥt : ꝓp̃t agri culturã : Certe illo regnante : ñdũ erat
agri cultura. & iđo priora eiꝰ tpr̃a ꝑhibent᷑ : sic̃ idẽ ipse fabulas int̃ptat᷑: qr pͥmi hoĩes ethis uiuebant seminib:
q̃ t̾ra sponte gignebat: Anfalces sceptro ꝑdito accep̃. ut qͥ pͥmis tpr̃ib rex fuerat ociosꝰ filio regnante. fiere oꝑa¬
atq teneamꝰ: has int̃p̃tationes. ñ referri addm uerũ. uiuã. incorporeã. inc̾mutabil qnatur̃a. aqͦ uitd. in ȩ̃tnũ

Expanded text:
stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicatur? Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicatur? Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his uiuebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operaadque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
siue hõ iũ res angustas. uelut nat᷑alib int᷑p̃tatiõib honorare : &i ã hoies acutissimi. tantas patiunt᷑ angustias. ũt
redirent. & qđ ill ꝓ ioue. gleba obiecta ẽ deuoranda : significat in qͥt. manib humanis obrui ceptas serendo fruges.
ante quã utilitas arandi eẽt inuenta: Sat᷑nꝰ gͦ dici debuit. ipsa t̾ra ñ semina: Ipsa enĩ qͦdãmꝰ deuorat q̃ genuerit : cũ
exea nata semina in eã rursꝰ recipienda redierint : Et qđ pioue accepisse dr̃ glebã. ꝗd hoc ad id ual& qͥđ manibus
hoiũ. sem̃ gleba coꝑtũ ẽ : Nunꝗd ineo ñ ẽ ut cet̃a . deuoratũ. qđ gleba cooptũ ẽ: Itaeñ in hoc dictũ ẽ. quasi qͥglebã
obposuit . sem̃ abstulerit : si c̃ sat᷑no ꝑhibent. oblata gleba ab latũ iouẽ : acñ potiꝰ gleba sem ꝙiendo. fecerit illud̃ dili¬
gentius deuorari Deinđ istomͦ sem̃ ẽ iuppit̃ : ñ seminis causa qđ paulo ante dicebat᷑: S ꝗd faciant hoĩes. qͥ cũ res

Expanded text:
siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut cetera, deuoratum, quod gleba coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpleuer : Nã p̃t̃ stragẽ late ꝑ diũsa diffusã: obsesso &iã senatii. de ipsa curia. tanꝗ. de carcere ꝓducebantꝰ ad gladiũ:
Mucius sc ȩuola pontifex. qm̃ nihil apđ romanos tẽplo uestȩ sanctius habebat᷑: arã ipsã aplerus occisꝰ ẽ. Ignẽq illũ
qͥ ꝓpetua cura uirginũ sẽꝑ ardebat: suo pene sanguine eatint̃: Urhẽ deinđ sylla uictor int̾uit. qͥ inuia publica

Expanded text:
am de carcere, producebantur ad gladium. am de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica
Abbreviated transcription (Latin):
t mutuo mactarent᷑. bȩbius & numitorius unco tͣcti : sparsis uiscerib: int̾irent. catul hausto ueneno: se manibus
inimicoꝵ subt̾her& musa flam̃di alis p̃cisis uenis: ioui &iã suo sanguine litar&: Inipsiꝰ au maru oculis c̃tinu
feriebant᷑: qͥb salutantib deaterã porrigere noluiss&: SSyllana uͦ uictoria secuta : huiꝰ uidelic& uinder crudelita¬
pꝰ tantũ sanguinẽ ciuiũ : qͦ fuso fuerat c̃parata: finito iã bello inimicitiis uiuentib crudelius in pace grasata
ẽ: Iã &iã pꝰmarii maioris pristinas ac rerentissimas cȩdes : ad ditȩ fuerant aliȩ gͣuiores. amario iuuene atq carbone.
earũdẽ partiũ marianarũ. qͥ sylla ĩminente . ñ solũ uictoriã : uerũ &iã ipsã despantes salutẽ : cuncta suis aliis cȩdib

Expanded text:
tu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus tu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset. CApost tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salu
Abbreviated transcription (Latin):
extincta s̃: Uitꝰ ẽ huiꝰ uictoriȩ crudelitatẽ pꝰea sylla. nedici quid ẽ opꝰ ẽ qͣnta diminutiõe ciuiũ: & qͥnta calami¬
tate rei publicȩ: De hac enĩ uindicta ꝗ ꝑniciosior fuit quã si scelera q̃ puniebant᷑ ĩ pumta relinq̃rent᷑: ait &
lucan: Eaxcessit medicina mnͦdũ nimiũq secit . q̃ morbi dutere manꝰ ꝑiere nocentes. s cũ iã soli possent suꝑ eẽ no
theatra tẽpla c̃pleta s̃. ut difficile udicaret᷑. qͣnđ uictores plus funerũ edidint. Utrũ prius ut uincerent: an
pꝰea qr uicissent: cũ pͥmũ uictoria mariana. qͣnđ de cxilio se ipse restituit: exceptis passĩ quaqua ũ sũ cȩdib factis.
factis capt̃ octaui c̃sulis poneret᷑ in rostris : cȩsar & fimbria domib: trucidarent᷑ asius. duo crassi pat̃ & filus : inc̃spet¬

Expanded text:
exstincta sunt. Ultus est hujus victoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta diminutione civium et quanta calamiexstincta sunt. Ultus est hujus victoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta diminutione civium et quanta calamitate reipublicae . De hac enim vindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur, impunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum; nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum; periere nocentes. Sed cum jam soli possent superesse ntheatra, templa completa sunt; ut difficile judicaretur quando victores plus funerum ediderint, utrum prius ut vincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
pollebat ĩ ꝑiũ : tanꝙ. seua barbaries domarent᷑: Iã ex paueissimis. hoc ẽ minꝰ quã septuaginta gladiatorib: quẽ ad
mͦdũ bellũ seruile contͣctũ sit. ad qͣntũ nuimerũ & quã acrẽ ferocẽq ꝑuenerit. quos ille nuner ĩꝑatores ppłi romat
suꝑauerit. quas & qͦmͦ ciuitates regionesq uastauerit: uir qͥ historiã scripser̃ satis explicare potuer : N eq: id solũ
fuit seruile bellũ: s & macedoniã ꝓuintiã prius seruitia de populata s: Deinđ siciliã oraq maretima qͣnta &iã &
quã horrenda c̃miserunt : pͥmo latrocinia. deinđ ualida bella pirataꝵ. qͥs ꝓ magnitudine rerũ ualeat eloqs cũ
respirante. ut ũbis tullianis utar . suꝑaũ p̾ea cinna cũ mario: Tũ uͦ clarissimis uiris int̾fectis : lumina ciuitatis¬

Expanded text:
aepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad aepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum ualeat eloqui? CAciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'sup
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cordia : discordia seuiens. usq ad ciuilia bella ꝑdurerit. EEclarũ uͦ seditiõis obstaculũ : ȩdẽ c̃cordiȩ. testẽ cȩdis
suppliciiq gracchoꝵ: ẽcionantib obponendã putar̃ Quantũ exhoc ꝓfecerunt: indicant secuta peiora: Labo¬
rar̃ enĩ deinceps c̃cionatores ñ exẽplũ deiutare gracchoꝵ: s suꝑare ꝓp̾ositũ: Lucius sat̾ninꝰ tribun plebis: &
gaius seruilius p̃tor. & multo post martꝰ drus. quoꝵ om̃iũ seditioib cȩdes pͥmo iã tc̃gͣuissimȩ : deinđ socialia bella
erarser̃ Quib italia uehem̃t afflicta : & ad uastitatẽ mirabilẽ desertionẽq ꝑducta ẽ: Bellũ deinđ seruule suc
cessit: & bella ciuilia Quȩ p̃lia c̃missa s̃  qͥd sanguinis fusũ : Ut om̃s fere ita ͤ gentes. qͥl romanũ inarime p̃¬

Expanded text:
Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella perduxerit. CAPUT XXVI. De diuersis generibus belli, quae post cConcordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella perduxerit. CAPUT XXVI. De diuersis generibus belli, quae post csuppliciique Gracchorum concionantibus opponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta pejora. Laborarunt enim deinceps concionatores, non exemplum devitare Gracchorum, sed superare propositum, Lucius Saturninus tribunus plebis, et Caius Servilius praetor, et multo post Marcus Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo jam tunc gravissimae, deinde socialia bella exarserunt: quibus Italia vehementer afflicta, et ad vastitatem mirabilem desertionemque perducta est. Bellum cessit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime pr
Abbreviated transcription (Latin):
tã mala dea irata uiuere uoluer̃ : nec troianũ excidiũ recoluer originẽ ab eiꝰ offensio e sũpsisse: Ipsa
qͥ ppe qr int̾d̾os ñ fuerat inuitata : triũ deoꝵ litẽ aurei mali subpositiõe c̃m̃ta e. uñ rira numinũ & uen
uictrix. & rapta elena : & troia deleta : Iua ꝓpt̃ si forte indignata. qđ int̃đos i nurbe nullũ tẽplũ habe
meruit : iđo iã t̃babat tantis tumultib ciuitatẽ qͣnto atrocius potuit inritari . cũ in loco illius cȩdis. hoc
ẽ in loco sui oꝑis. adũsariȩ suȩ c̃stitutã edẽ uiđ & : hȩc uana ridentib nob̵: illi docti sapientesq: stomachant᷑.
& tam̃ numinũ bonoꝵ maloꝵq cultores : de hac q̃stiõe c̃cordiȩ discordieq ñ exeunt. siue p̃t̃ miserint harũ
deor cultũ : eisq febrẽ bellonãq p̃tulerint. quib antiqͣ fana fecer̃ : siue & istas coluerint cũ sic eos discedente

Expanded text:
tam mala dea irata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente
Abbreviated transcription (Latin):
lorio sissinã ciuitatẽ nĩ Siue in hoc tẽporũ eursu cũ iit̃ impios
peregrinat᷑ exfide uiuens. siue in illa stabilitatt. sedis eternę quã nunc expectat
patientiã. quo adusq iustitia conuertat᷑ in iuditiũ: deine eps adeptura ꝑ excellentiã
tre aduers eos qui conditori eiꝰ dos suos p̃fer̃ fili carissime marcelline suscepi. Magnũ
& arduũ sed ds̃ adiutor nr̃ ẽ. Nã scio quib uirib opꝰ sit ut ꝑsuadeat᷑ supõis. quanta
uirtꝰ humilitatis. quasit ut om̃ia terrena cacumina tẽporali mobilita e nutantio
humano usurpata fastu. sed diuina gr̃a donata celsitudo transcendat. Rex eni &
inditor ciuitatis huius de qua loqͥ instituimꝰ inseriptura ppłi sui sententiã diuine
tis aperuit qua dictũ ẽ. Dc suꝑbis resistit. humilib aut̃ dat grãm. Hoc uͦ qđ di ẽ supbe
ioq animȩ sp̃s inflatꝰ affectat. amatq sibi in laudib dici partere subiectis. & debella

Expanded text:
loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam dere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, supeoque animae spiritus inflatus affectat, amatque sibi in laudibus dici, Parcere subjectis, et debellare
Abbreviated transcription (Latin):
minat in ea miͦ. gentes aflumine egypti usq ad flum̃ magnũ eufraten. Ñ gͦ a flumine magno egypti
hocẽ nilo s aparuo qł duiudit int̾ra egyptũ & palestinã ubi ẽ ciuitas rinocorura Sã hinc tẽpora x

Expanded text:
minat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, minat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est, Nilo; sed a parvo, qui dividit inter Aegyptum et Palestinam, ubi est civitas Rinocorura. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
noĩare or cẽta q̃ sequunt᷑ : In ũbis p̃nuntiantis di nullꝰ dubitauerit adisraheliticũ ppłm ꝑtinere. qđ uͦꝰ ad iuin¬
git̃ : dũ aũ iã solerat ad occasũ flãma facta ẽ & ecce fornar fumabunda erlã pades ignis q̃ ꝑtͣnsier̃ per
media diuisa illa significat iã in fine scłi ꝑignẽ iuidicandos eẽ carnales Sic̃ eñĩ afflictio cuitatis di qͣlis
antea nunꝗ fuit q̃ sub antup̃o futura sꝑat᷑ significat᷑ te ꝑbroso timore abrahe cirea solis oecasũ id est
ꝓpinquante ĩã finȩ scłisic ad solis octa sũ id est iã finẽ significat᷑ istoigne dies iuditu dirimens carnales
ꝑignẽ saluandos & igne dãpnandos: Deinđ testamtũ factũ ad abrahã trã chanan ꝓprie manifestat & no

Expanded text:
nominare. Et cetera, quae sequuntur in uerbis praenuntiantis Dei, nullus dubitauerit ad Israeliticum populum pertinere. Quod uero adiunnominare. Et cetera, quae sequuntur in uerbis praenuntiantis Dei, nullus dubitauerit ad Israeliticum populum pertinere. Quod uero adiungitur: Cum autem iam sol erat ad occasum, flamma facta est, et ella, significat iam in fine saeculi per ignem iudicandos esse carnales. Sicut enim adflictio ciuitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est propinquante iam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam finem, significatur isto igne dies iudicii dirimens carnales per ignem saluandos et igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham terram Chanaan proprie manifestat et n
Abbreviated transcription (Latin):
qͣista ꝓmittebant᷑ abrahȩ siue ex pꝰ natꝰ ẽ ysaac ꝓp̃t sem̃ abrahȩ de qͦ ista p̃dicant᷑: C̃ putant᷑ eñ sic̃ supiꝰ¬
iã diximꝰ ab anno septuagesimo & qͥnto abrahȩ quando ad eũ facta ẽ pͥma ꝓmissio usq ad enitũ ilrł exegop¬
to quadringenti & uͣͦ anni. quoꝵ apłs ita meminit: hoc aũ dico in qͥt testam̃tũ c̃firmatũ ađo post qͣ¬
adr ingentos & xuiꝰ. annos facta : ler ñ in firmat ad euacuandã ꝓmissionẽ: Iã gͦ isti quad ringenti & aui. anni
quad ringenti potant nuncupari qr ñ s̃multo apliꝰ quantomagis cũ aliqͦt iã existonũo p̃tisent quando illa
inuisu demonstrata &r dicta ĩ abrahe ł quando ysaacnatꝰ ẽ centenario patri suo apͥma ꝓmisiõe post at & uͣ.
an nosseũ ia excistis qu adringentis triginta quadringenti & qͥnq remanerent. Q sds̃ quachringentos uolunt

Expanded text:
quo ista promittebantur Abrahae, siue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo isjam diximus, ab anno septuagesimo quinto Abrahae, quando ad eum facta est ipsa promissio, usque ad exitum Israel ex Aegypto quadringenti triginta anni; quorum Aposadringentos triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandam promissionem. Iam ergo isti quadringenti et triginta anni quadringenti poterant nuncupari, quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima promissione post uiginti quinque annos, cum iam ex istis quadringentis triginta quadringenti et quinque remanerent, quos Deus quadringentos uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
fratno ferro duob fr̃ib adderet᷑. ne minꝰ hab̵ & martlũ. &iã roma q̃uicerat: Deinđ ad fuctũ uictoriȩ
albia subũsa ẽ. ubi pꝰiliũ qđ gͣci eũter̃. & pꝰ lauinũ. ubi eneas regnũ ꝑegrinũ. atq fugitiuũ estatuerat.
t̾cio loco habitauerant numina illa trouna: S more suo oiã ind̃ iã fortasse mig̃uerant . ido deleta
ẽ Discesserant uidelic& om̃s aditis. arisq relictis: Dĩ qͥb ĩꝑiũ ilud stererit. Discesser̃ sane ecceiã t̃eio
ut eis quarta roma ꝓuidentissime credẽt᷑: Displicuerat eñĩ e& alba ubi amulius expusso fr̃e & roma
placierit: ubi ronuł occiso frẽ tegnauerat S ante quã alba digueret᷑: t̃nsfus ẽ inqͥunt ppłiseiꝰ in¬

Expanded text:
fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae vicerat. Deinde ad fructum victoriae fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae vicerat. Deinde ad fructum victoriae bi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfus
Abbreviated transcription (Latin):
gł am nominabat. Im̃ laudat᷑ in qͥt scriptura nr̃a. pec cator indesiderus animȩ suȩ . & qͥ in iq̃ gerit betie¬
dicit᷑ f allacia gͥ tegmina & deceptoriȩ dealbatiões. auferant᷑ areb: ut sincero inspiciant᷑ ex amine: Nemo
mͥ dicat magnꝰ ille atq ille: qr cũ illo &illo pugnaũ. &iuic̃ : Pugnant oĩa glatiatores: unetꝰ auipist. Hlab e
p̃mia laudis & ula gudelitas: s puto eẽ setius cuiꝰ lib & inertiȩ penas luere. quã illramoa q̃ sere glenꝰ¬
fuit qđł harena illa ñ fuit: & latiores cãpi ñ duoꝵ gladiato⁊. s induob ppłis multoꝵ funerib i pletantur
Nec anpiteatro cingebant illa certamina s uniũso arbe : E tc̃ uius & posteris qͣusq ista fana porrigt᷑
ĩ piũ spectacilũ p̃bebatur: Iuim tañ patiebant᷑ studii sui du illi p̃sides ĩꝑii romani. talũ tͦtaminut ꝙ¬
tanꝗ theatrici spectatores: donec oratiorũ soror ꝓpt̃ curatios tres pẽptos. &iã ipsa t̃na eraltera parte:

Expanded text:
 et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sed puto efuit, quod arena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus implebantur; nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed universo orbe, et tunc vivis, et posteris, quousque ista fama porrigitur, impium spectaculum praebebatur? 3. Vim tamen patiebantur studii sui dii illi praesides imperii Romani, et talium certaminum tanquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremptos etiam ipsa tertia ex altera parte
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs tande ab solute dici leatꝰ potẽ qͥ timore afficit᷑ ł dolore. ꝗd aũ timere aut dolere por̾ant illi
hoĩes in tantoꝵ tanta affluentia bonoꝵꝵ: ubi nec mors metuebat᷑. nec ulla corporis mala ualitudo nec aberat
qͥcquã qđ bona uoluntas adipisceret᷑: nec in erat qđ carnẽ animũ ꝑ hõis felicit̃ uiuentis offenđa. Amor
erat ĩ ꝑtͣbatꝰ indm atq int̃ se c̾iugũ fida & sincera societate uiuentiũ. & ex hoc amore grande gaudiũ:
ñ desistente quł amabat᷑ ad fruendũ Erat deuitatio tranqͥlla peccati qua ante nullũ om̃ino aliunde

Expanded text:
s tandem absolute dici beatus potest, qui timore afficitur, vel dolore? Quid autem timere aut dolere pohomines in tantorum tanta afluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur nec ulla corporis mala ualetudo, nec aberat quicquam, quod bona uoluntas adipisceretur, nec inerat quod carnem animumue hominis feliciter uiuentis offenderet? Amor erat inperturbatus in Deum adque inter se coniugum fida et sincera societate uiuentium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistente quod amabatur ad fruendum. Erat deuitatio tranquilla peccati, qua manente nullum omnino alicunde
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ q̃rit᷑ utrum quentt p̾uaricatores augłi cũ filiabꝰ homiñ ꝯcubueruit. uñ¬
grandibꝰ a cͥͤforttꝰ matre enee ⁊ de patre romuli lectitant᷑. qͦmͦ possunt diis adult̾ia displice̾ homiñ q̃ in
seipsis ꝯcordit᷑ forunt. Si aut̃ falsa st̾. ne̾ si qͣuide possunt irasciu̾is adultiis humanisqͥ ẽ falsis õelec¬
tate suis huc ac cedit qui si illuo de marte ñ creditꝰ ut hoc qͦ deuenẽ ñ ẽdat᷑ hullo diuini ꝯcubtꝰ¬
olbtentu matris romuli causa defendr̃. fuit aut̾ sacͥdos illa uestał ⁊ ideo dii mag̃ in romanos saclegũ
illud flagiciũ ꝙͣ in troianos paridis adult̾iũ uĩdicare debueĩt. Nã ⁊ ipsi romani antiq̃ in stupro detec

Expanded text:
qua queritur, utrum prevaricatores angeli cum filiabus hominqua queritur, utrum prevaricatores angeli cum filiabus homind illos de matre Aeneae et de patre Romuli lectitantur; quomodo possunt diis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt; nec sic quidem possunt irasci veris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro detec
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯcubitu marti licuit. hoc in uire suo ipsi uen̾iñ licere.Utrũq firmatũ ÷ auctoritate romananeq
enĩ minꝰ cͤsidit recẽcior cesar auiã uenerẽ. quã patrẽ antiqͥor romulꝰ martẽ Sixerit aliqͥs. ita netu ista¬
eͦdis. Ego uͦ ista nõ credo. Nam ⁊ uir doctissimꝰ eoꝵ narro falsa ħ esse ꝙͣ uis ñ audacit̾ neq fidẽt̾ pene
tam̃ fatet̾. S utile eẽ ciuitatibꝰ diẽ. ut se uiri fortes ⁊̃ si falsũ sit. diis genitos eẽ cͦdãt. ut eo mͦ animꝰ
humanꝰ uelut diuine stirpis fusuciã gerẽs res magnas ad grediẽdas p̾sumat audatꝰ agat uehemẽ¬
tiꝰ ⁊ ob hoc impleat ipsa securitate felicsꝰ. q̃ uarronis sentẽtia exp̾ssa ut potui meis u̾bis. cͥnis quã latũ
locũ aꝑiat falsitati. Ubi urtelle gamꝰ pura iam sacͣ ⁊ qͣsi religios a potuiisse ꝯfingo uͥ putata sũt ciuibꝰ
filie numitoris romulũ gigue̾. in medio relĩqͣmꝰ. Ham pene talis questio &iã de scͥpturis nr̃is oborit᷑.

Expanded text:
ncubitu Marti licuit, hoc in jure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firmatum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar aviam Venerem, quam patrem antiquior Romulus Martem. CAPUT IVarro falsa haec esse, quamuis non audacter neque fidenter, paene tamen fatetur. Sed utile ciuitatibus esse dicit, ut se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuinae stirpis fiduciam gerens res magnas adgrediendas praesumat audacius, agat uehementius et ob hoc inpleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis uerbis cernis quam latum locum aperiat falsitati, ubi intellegamus plura iam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt ciuibus filie Minittoris Romulum gingnere, in medio relinquamus. Nam pene talis questio eciam de scripturis nostris oboritur,
Abbreviated transcription (Latin):
&benedicat nos inlumin& uultũ suũ suꝑnos & misereat᷑ nob̵. Ut cognoscamꝰ intra uiã tuã in om̃ib: gẽtib:
salutare tuũ. Uñ tanto post exabrahȩ semine carne suscepta de seipsoatt ipse saluator. Ego sũ uia & ue¬

Expanded text:
suum super nos, et misereatur nostri: ut cognoscamus in terra viam tuam, in omnibus gentibus salutare tuum . Unde tanto post ex Abrahae semine carne suscepta, de se ipso ait ipse Salvator: Ego sum via, et ve
Abbreviated transcription (Latin):
hi s̃ eñ purticipes eiꝰ erquor in om̃ib gentib unitate atq c̃cordia fit ista regina sic̃ in alio psalmo de ila
dr̃. ciuitas regis magni. Ipsa ẽ syonspalit̃ quđ nom̃ latine int̃p̃tatũ spetulatio ẽ: Speculat᷑ eñ futuri scti mag¬
nũ bonũ qm̃ illuc dirigi t᷑ eiꝰ intentios ipsa ẽ & hierusalẽ eođẽ mͦ spalit. uni multa iã ditimꝰ si inimica ẽ ciuitas
regine : Ad ipsos enĩ ueniens & ab eis ap̃s occis magis alioꝵ factꝰ ẽ qͦ s ñ uidit in carne : uñ ꝑcuidã psalmi
ꝓphetiã dic̃ ipserea ñr. Erues me de contͣdictiõib: ppłi ẽstitues me in capite gentiũ Ppłs quẽ ñ cog
tam̃ apm̃ sibi adnuntiatũ erȩdidit: Vt merito de illo diceret᷑ in obauditu auris ob audiũ mͥ: & a fides erau¬
ditqͣ e s iste in quã ppłs auditꝰ aeris & carne & fide israhelitis ciuitas e đi q̃ isũ qͦq scđm cainẽ peꝑit ap̃m.

Expanded text:
Hi sunt enim participes eius, ex quorum in omnibus gentibus unitate adque concordia fit ista regina, sicut in alio psalmo de illa dicitur: Ciuitas regis magni. Ipsa est Sion spiritaliter; quod nomen Latine interpretatum speculatio est; speculatur enim futuri saeculi magnum bonum, qreginae. Ad ipsos enim ueniens et ab eis Christus occisus magis aliorum factus est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in capite gentium. Populus, quem notamen Christum sibi adnuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur: In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus ueris
Abbreviated transcription (Latin):
no hoc qđ dico figurauer̃ : Mat ͦq ipsa samuhelis auna q̃ piiꝰ fuit sterilis & posteriore fecunditate letata
ẽ ꝓphetare aliud ñ uidet᷑ cũ gratulatioẽm suã dño fundit exultans quando eundẽ puerũ natũ er ablactatũ

Expanded text:
no hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata no hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatu
Abbreviated transcription (Latin):
Mihi aũ sic̃ multũ uident᷑ errare qͥ nulla res gestas in eo gnre lit̃a aliꝗd aliud p̃t id qđ eomͦ gestȩ st̃¬
sensi intellegentiȩ spalis entulpere seruata dũ tarat pͥmitꝰ inistoriȩ ueritate Ceterũ qͥ ita dñt ut
reb humanit seudiuinitꝰ gestis siue gerendis cuenire ñ possint qͥsfidelis dubitee ñ ẽẽ inant̃ dicta : qsea
ñ adintellegentiã fpͣalẽ reuoc& si possit. aut abeo qͥ patẽ reuio canda ẽẽ fateat.¶Frocurs gͥ ciuitatis¬
di ubi puenit ad regũ qpr̃a quando dđ saul repbato itaregnũ pͥmꝰ aptuuit. ite eiꝰ deuud posteri int̃¬
rena hierusalẽ duitĩa successiõe regnarent. dedit sigurã res gesta significans atꝙ p̃nuntians qđ ñ est
p̃teundũ silentio de retũ mutatiõe futurꝵ qđ attin& ad duo testam̃ta uet & norũ ubi sacer
tutꝰ indi i inisteriũ samuhel simul officiũ functꝰ sacerdoris & uidicis & saule abiecto rerđdađ fun datꝰ in reg¬

Expanded text:
Mihi autem sicut multum videntur errare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id quod eo sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, rebus humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse fateatur? CAPUT IDei, ubi pervenit ad Regum tempora, quando David Saüle reprobato ita regnum primus obtinuit, ut ejus deinde posteri in terrena Jerusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans atque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod attinet ad duo Testamenta, vetus et novum: ubi sacerdotium tutus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in reg
Abbreviated transcription (Latin):
igne mundati qͥ eiꝰmꝰ di mundatiõ e s̃ digni. In oib sc̃is nullũ inueniet᷑ oĩno peccatũ atq ita se ipsos offerent ĩ iusticia
uitales hostiȩ oĩmͦ ĩ maculatȩ. ac sine ullo uitio sint futurȩ : Er̃ ꝓfecto si c̃pͥstinis dieb ⁊si c̃ annis pͥorib quando
in ũbra huiꝰ rei futurȩ mundissime offerebant᷑ hostiȩ : hȩx erit nãq: munditia tc̃ in mortali carne ac m̃te sc̃oꝵ

Expanded text:
cium, cum fuerint etiam igne mundati qui ejusmodi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum invenietur omnino peccatum, atque ita se ipsos offerent in justitia, cium, cum fuerint etiam igne mundati qui ejusmodi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum invenietur omnino peccatum, atque ita se ipsos offerent in justitia, ut tales hostiae omni modo immaculatae ac sine ullo vitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra hujus rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuit uitandȩ longitudinis cura: Scđm dies in qͥt ligni uitȩ er̃ dies ppłi mei. q sañ sacras litas attingit:
⁊ ignorat iubi ds̃ plantauerit lignũ uite sacuiꝰ eibosseparatis illis hõib qͦnđ eo sua de para dyso eiẽc ĩiqͥtã
eidẽ ligno circũ posita ẽ ignea t̾ribilisq: custodia: Qđ si qͥs quã illos dies ligni uitȩ qͦsc̃inemoraũ ꝓpheta
uñ tã cito eiecti s̃ ut nullũ ibi gignerent filiũ ⁊ iđo ñ posse illud tẽpꝰ intellegi in eo ꝗ dictũ ẽ.sic̃ dieb pͥstin
⁊ sic̃ annis priorib. Istã p̃t̾eo qͣstionẽ ne cogar q ꝓlitũ ẽ cuneta discutere hut aliꝗ hoꝵ ueritas manifestata
ẽfirm &: Uideo qͥppe altũ sensũ ne dies pͥstinos ⁊ annos pͥores camaliũ sacrificioꝵ nob̾ ꝓmagno mimere ꝑ ꝓpham
ꝓmissos fuisse credamꝰ: hostrȩ nãq illȩ uet̾is legis in qͥb:q pecorib: ĩmaculatȩ ac sine ullo ꝓrs uitio uidebãt᷑

Expanded text:
m dies, inquit, ligni uitae erunt dies populi mei. Quis autem sacras litteras adtigit et ignorat ubi Deus plantauerit lignum uitae, a cuius cibo separatis illis hominibus, quando eos sua de paradiso eiecit iniquitas, eidem ligno circumposita est ignea terribilisque custodia? Quod si quisquam illos dies ligni uitae, quos commemorauit propheta unde tam cito eiecti sunt, ut nullum ibi gignerent filium, et ideo non posse illud tempus intellegi in eo quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestionem, ne cogar, quod ppe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carnalium sacrificiorum nobis pro magno munere per Prophetam promissos fuisse credamus. Hostiae namque illae veteris Legis in quibusque pecoribus immaculatae ac sine ullo prorsus vitio jubebantur
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ mirabi lẽq ꝓpħam ex posita sibi lege ultimo tp̃re ante iuditiũ iudeos inip̃m uerũ idest in tp̃m¬
nr̃m ẽẽ credituros celeberrimũ ẽ in sermonib: cordibq fideliũ: Ipse qͥppe ante aduentũ iuditu salua¬
toris ñ ĩ merito sꝑat᷑ eẽ uenturꝰ qͥ & iã nc̃ iuuere ñ ĩ mertto credit᷑. Curru igneo raptꝰ ẽ dereb: hu

Expanded text:
magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempore ante iudicium Iudaeos in Christum uerum, id est in Chrimagnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempore ante iudicium Iudaeos in Christum uerum, id est in Chrinostrum, esse credituros, celeberrimum est in sermonibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. C
Abbreviated transcription (Latin):
uane iustificaui cor meũ ⁊ laui inĩ nocentib manꝰ meas : ut aũ soluer& hanc difficillimã q̃stionẽ
q̃ fit cũ uident᷑ boni eẽ miseri felices mali: hoc in qͥtlabor ẽ ante me. donec introeã inscuariũ di
⁊ intellegã in nouissimo. iuditio qͥppe nouissimo ñ sic erit s:aꝑta iniquoꝵ miseria ⁊ aꝑta
felicitate iustoꝵ: longe quã nc̃ ẽ aliud apparebit : ¶ũ aũ ad monuiss & ut meminissent legis
moysiqm̃ p̃ uid ebat eus multo ad huc tpr̃e ñ eã spã lit̃ sic̃ oportuerat accepturos c̃t inuo subiec̃
Ecce ego mitto uob heliã thesbiten ante quã ueni& dies dñi magnꝰ ⁊ in lustris. qͥ conũt& cor
ratris adfiliũ ⁊ eor hõis ad primũ suũ: ne forte ueniens ꝑcutiã trã penitꝰ. ꝑhc̃ &ĩa heliam

Expanded text:
vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas? Ut autem solveret hanc difficillimam quaestionem, vane justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas? Ut autem solveret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum videntur boni esse miseri, et felices mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima . Judicio quippe novissimo non sic erit: sed in aperta iniquorum miseria, et aperta felicitate justorum, longe quam nunc est aliud apparebit. CAPUT XXIX.-- DeMoysi quoniam praeuidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subiecit? Et ecce ego mittam uobis Heliam Thesbiten, antequam ueniat dies Domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam
Abbreviated transcription (Latin):
nos beatos dm̃s alienos. Et edificant᷑ om̃s qͥ faciunt iniqͥtatẽ : Qb: eoꝵ ũbis qͦdã mͦ ꝓpħa c̃puls ẽ nouissi¬
mũ p̃nuntiare iuditiũ ubi mali necsaltẽ falso sint beati: s aꝑtissime miserrumi appareant.⁊ boni
nulla tprali saltẽ miseria laborent: s clara ⁊ sẽpit̾na beatitudine ꝑfruant᷑: Direrat qͥ ppe istorũ
talia q̃dã ũba &iã suꝑiꝰ dicentiũ. Oĩs qͥ fac̃ malũ bonẽ in c̃spectu dñ ⁊ tales ei placent : Adhȩc ÷ quã
cont᷑ dñm inurinura ꝑuener legẽ moysi accipi endo carnalit̃: Uñ zille in psalmo septua gesimosedo
pene cõmotos dic̃ fuisse pedes suos ⁊ effusos gresssuos utiq in lapsũ : qr Zelaui in peccatorib pacẽ pec¬
catoꝵ intuens ita ut int̃ eeta dicer&. qͦmͦ sciuit ds̃ isi ẽ scientia in altissimo: dicer& &ĩa munꝗ

Expanded text:
nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem . Quibus eorum verbis quodammodo propheta conos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem . Quibus eorum verbis quodammodo propheta comum praenuntiare iudicium, ubi mali nec saltem falso sint beati. sed apertissime miserrimi appareant, et boni nulla temporali saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudine perfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicecontra Deum murmura pervenerunt, legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde et ille in Psalmo septuagesimo secundo, pene commotos dicit fuisse pedes suos, et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter caetera diceret, Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? diceret etiam, Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcepimꝰ neq nob̾ ꝑscripturã canonicã claruer᷑ net ꝑ testes qͥb ñ ererłe absurdũ ẽ in nr̃am noticiã ꝑuenet᷑
duuna p̃cepta istã fidẽ q̃ ꝑuenit̃ ad łm qͥsq sectet᷑ : Uñ ipsos qͦ phulosophos quando a p̃ian fiunti non
habitũ ł q̃suetudinẽ uictꝰ q̃ nihil ĩpeidit religionẽ s falsa dogmata mutare c̃pellet. uñ illã quam
parto ad hibuit exeynicis differẽtiã sinihil t̃pit̃ atq intẽ pant agat. õmo ñ curat seatrib ũ illis uitȩ
gñr ib ocioso actuoso & erutroq c̃posito quãuis ralua fide qͥso possit inqlib& eoꝵ uitã ducere . &¬
sinotio ñ in ers uacatio delectare deb&.s aut in qͥsitͥo aut in uentio uerttatis ut in ea qͥsq ꝓficiat
&qͣ inuenerit ne ałteri ĩnuideat in actiõe uͦ ñ amand ẽ honor in hac inita siue potẽtia qm̃ om̃ia

Expanded text:
 scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus. uero illis uitae generibus. otiosoIn otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
crura in pedib habent nec popliten fledt̃ & smirabilis celeritatis qͦssuo podas uocant qđ pestũ intra iacen¬
tes resupini ũbra se pedũ ꝓtegt̃. qsdã sine ceruice oculos habentes inumerissacet᷑a hõiũ ł quasi hõiũ gnra
decynocephaliss canina capita atq: ipse latratꝰ magis bestias qua hores c̃fitet᷑ s: om̃a gn̾a hõm̃ q̃ dñra

Expanded text:
crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine ceruice oculos habentes in umeris, et cetera hominum uel quasi hominum generade Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera homin