comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosus est. Aqua ipsa sub nube tenebrosa est: quia
tenebrosa aqua in nubib aeris. Erant gͣ tenebre suꝑ abyssos
aquaꝵ. Non enĩ malas intelligendu arbitror ẽẽ potestates:
quod dñs eaꝵ maliciã ereauerit᷑: cũ utiq ñ substantialis.
s accidens sit malicia. que anature bonitate deflexerit.
Itaq in constitutione mundi. opinio malicie interim se¬
que stretur.: ne diuine oꝑationi. & pulcherrime creature
ea que decolora sunt. ad miscere iudeam᷑: marime cũ sequat᷑
ꝓ aere accipiunt. aliqui ꝓ sp̃u quem spiramus. et
carpimꝰ aure huiꝰ uitalis sp̃u : nos tñ cũ scõꝵ & fideliũ
sententia congruentes. sp̃m sc̃m accipimꝰ : ut in constituti¬
one mundi oꝑatio trintatis eluceat. Premisso enĩ quia
in pͥncipio fecit ds celũ & terrã: id est in xp̃o fecit deus.

Expanded text:
tenebrosus est. Aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosus est. Aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua in nubibus aeris. Erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. Non enim malas intelligendum arbitror potestates, quod Dominus earum malitiam creaverit; cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexit. 29. Itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne divinae operationi, et pulcherrimae creaturae, ea quae decolora sunt, admiscere videamur, maxime cum sequaturpro aere accipiant, aliqui pro spiritu quem spiramus et carpimus aurae hujus vitalis spiritum; nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes, Spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio Trinitatis eluceat. Praemisso enim quia in princ
Abbreviated transcription (Latin):
nec umbrosa suꝑcili is montiũ. nec odora florib. nec qͣ¬
ta iuneis Merito incomposita. que ornatib indigebat:
cui deerant uitiũ serta gemmantiũ. Ostendere enĩ uo¬
luit ds̃. quia nec mundus ipse haberet gr̃am: nisi eum
uario cultu oꝑator ornasset. Celũ ipsũ intextũ nubib:
horrorem oculis. mesticiam animis exeitare consueuit
Terra ymbrib madefacta: fastidio est. Maria ꝓcellis
turbata: quos ñ incutiunt metus : Pulcherrũna est
rerum species. S quid si eẽt sine lumine.⁊ quid sine
temꝑie: qͥd sine aquaꝵ congregatione: quib ante de¬
mersa poli huiꝰ habebant᷑ exordia:ᷤ Tolle solem terris. ⁊¬
tolle celo stellaꝵ globos: om̃ia tenebris inhorrescunt.
Et ic erant antequã lumen hinc mundo dñs infunderet:¬
et ideo seriptura ait:
Uia tenebre erant suꝑ abyssum. Tene bie erant: qr
splendor deerat lucis. Tenebre erant : quia aer ipse

Expanded text:
nec umbrosa superciliis montium, nec odora floribus, nec grnec umbrosa superciliis montium, nec odora floribus, nec grata vinetis. Merito incomposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant vitium serta gemmantium. Ostendere enim voluit Deus, quia nec mundus ipse haberet gratiam, nisi eum vario cultu operator ornasset. Coelum ipsum intextum nubibus, horrorem oculis, moestitiam animis excitare consuevit. Terra imbribus madefacta, fastidio est. Maria procellis turbata, quos non incutiunt metus? Pulcherrima est rerum species, sed quid esset sine lumine? quid sine temperie? quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli hujus habebantur exordia? Tolle solem terris, tolle coelis stellarum globos, omnia tenebris inhorescunt. Sic erant antequam lumen huic mundo Dominus infunderideo Scriptura ait: uia tenebrae erant super abyssum . Tenebrae erant, quia splendor deerat lucis. Tenebrae erant, quia aer ipse
Abbreviated transcription (Latin):
crederent: deinde resuscitare.⁊ tercio iubere. ut ipsi
uincula fimeris soluerent: ut inter ista fides infim¬
deretur fidelib. & ꝑ gradus quosdam credulitas nasceretur
fecit gͦ pͥmũ ds celum & terram ÷ & ea tñ non quasi ꝑpetua:
s quasi corruptibilis creature consũmatiomi uoluit subiacere.
Unde in ysaie libro att. Tollite in cełu oculos ur̃os ÷ et
aspicite in terram deorsum : quia celũ ut fumus solidatũ est.
terra aũt ut uestimentũ ueterascet. Hec terra est: que ante
erat incomposita. Nondũ erant maria suo fine distincta :¬
& iđo uago fluctu. & ꝓfudo gurgite terra inundabat᷑.
Confidera. qr etiam nc̃ palustri uligine terra inhorrere
consueuit : nec patiens est uomeris. ubi infusus terris
humor exundat. Erat gͦ in composita ⁊ utpote sollertis
agricole inarata culturis : qr adhuc deerat cultor. Erat
bosa riparum. nec opaca ne morib. nec leta segetibus.

Expanded text:
crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris umor exundat. erat ergo inconposita, utpote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. ebosa riparum, nec opaca nemoribus, nec laeta segetibus,
Abbreviated transcription (Latin):
quodam gradi crescte. Ideo pͥmũ fecit ds̃. postea uenusta¬
uit: ut eundem credamꝰ ornasse qui fecerit. & fecisse qui¬
ornauerit ÷ ne alterũ putemꝰ ornasse. alterũ creauisse:
s eundem utrunq esse oꝑatum. ut pͥmo faceret. postea
componeret : ne alterũ deesse alteri crederet᷑. Habes in
eugłio huiꝰ rei euidens testimoniũ. Nam suscitaturus
lazarũ dñs. iussit ut iudei remouerent lapidem de sepul¬
chro : ut uidentes mortuũ. postea resuscitatũ crederent.
Deinde uocauit lazarũ. & resurrexit: & ligatis manibꝰ
& pedib. exiuit foras. Nonne poterat remnouere lapi¬
dem ⁊ qui poterat mortuũ suscitare.ᷤ Et qui potuit
defuncto uitã reddere : non potuit nexus soluere uin¬
culorum: Eui uinctis pedib. gressũ dedit: huic non
potuit ruptis uinculis. incessũ reddere: S utiq aduer¬
timus. qd uoluit pͥmo monstrare mortuũ. ut oculis

Expanded text:
quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustaquodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamornavit; ne alterum putemus ornasse, alterum creavisse: sed eumdem utrumque esse operatum; ut primo faceret, postea componeret, ut alterum altero crederetur. Habes in Evangelio hujus rei evidens testimonium . Nam suscitaturus Lazarum Dominus, jussit ut Judaei removerent lapidem de sepulcro, ut mortuum videntes, postea resuscitatum crederedeinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis
Abbreviated transcription (Latin):
& facta sunt. non simul ornatus congruos reb assur¬
gentib donauit elementis: quasi non potint celũ insi¬
gintum stellis subito ut creatum est. refulgere ⁊ et
florib ac fructib terra uestiri : Potuit utiq Sed
ideo primo facta. postea compositadeclarantur. ne uere icre¬
ata. &. sine pͥncipio crederent᷑: si species rerũ uelut ingene¬
rate ab initio. ñ postea addicę uiderent᷑. Incomposita
terra legit᷑: &hssdem aphilosophis et̾nitatis quib deus
pͥuilegiis honoratur. Quid dicerent ⁊ si ab imitio eiꝰ pul¬
chritudo uernasset: Dimersa aquis describit᷑. uelut cui¬
dam pͥncipioꝵ suoꝵ addicta naufragio: & ad huc añ nulliᷤ
facta non creditur. Quid si decorem pͥmogenitũ undic a¬
ret: Accedit illud. qđ imitatores nos sui ds eẽ uoluit :
ut pͥmo faciamꝰ aliqua. postea uenustemus : ne dũ simul
utriq ad orimur. neutrũ possimꝰ implere. Fide saũt nr̃a:

Expanded text:
et facta sunt non simul ornatus congruos suret facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra
Abbreviated transcription (Latin):
dant. & ñ idõ qr aquis oꝑta. iisibilis corꝑeis oculis ẽẽ ñ
poterat. quem admodũ pleraq in ꝓfundo aquarũ sita. ui¬
sum oculors aciemq p̃tereant: Non enĩ deo aliquid
inuisibile: s creatura mundi ereature utiq estimatione
censetur. Inuisibilis etiam terra: quia nondũ luxx
que illuminaret mundũ. ÷ nondu sol: postea enĩ lumina¬
ria facta sunt celi. Quod si solis radius plerunq etiam
aquis oꝑta illuminat: & ꝓfundo mersa splendore lumi¬
nis sui ꝓdie ⁊ quis dubitet᷑. dõ ea que in ꝓfundo sunt.
inuifibilia esse non posse: Nisi forte sic accipiamus
ininsibilem terrã. qd̾ nondĩi uerbo dĩ. & ꝓtectione uisi¬
tabat᷑: que hominem ñ habebat. ꝓpter quem dominus
respicer& terram: sicut scriptũ est. Dominus resperit
& alibi dicte. De celo iaculatũ est iudiciũ: terra cienui¬
conditore. Et fortasse dicant. Cur enĩ ds ficut dixit.

Expanded text:
dant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non dant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt coeli. Quod si solis radius plerumque etiam aquis operta illuminat, et profundo mersa splendore luminis sui prodit; quis dubitet Deo ea, quae in profundo sunt, invisibilia esse non posse; nisi forte sic accipiamus invisibilem terram, quod nondum verbo Dei et protectione visitabatur, quae hominem non habebat, propter quem Dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: Dominus respexit et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuiconditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit
Abbreviated transcription (Latin):
elementoꝵ facta distinctio. cũ ipsa adhuc elementa
facta ñ essent. Uibi gͣ erat materia ista alarum
suffulta remigiis: In aere ñ erat : qr aer corpꝰ ẽ mundi.
Corpus aũt esse acrem. docet lectio: qr emissa sagitta.
in locũ quem iaculatur intendit. Incisus aer: statim
in se ipsum resolutus est.Ubi gͦ erit ylensꝰ Nisi
forte dicat᷑ quada demnenti intentione : qr incło erat.
Ergo ds. id est inuisibilis nature. atq inuiolabilis.
qui lucem habitat in accessibilem. incomp̃hensibilis
& purissimus sp̃s. locus erat materie mundialis:
et erat in deo mundi porcio. cũ de hoc mundo ñ sit mens
seruuloꝵ etꝰ. sicut habemꝰ scriptũ. de hoc mundo ñ sunt.
sicut &. ego ñ sum de hoc mundo: Quemadmođu gͦ inui¬
sibilia uisibilib. & ei qui ordinem acdecorem don auit
om̃ib. incomposita copulabant᷑: nisi forte qr dixit. terra
aũt erat inuifibilis. inuisibilem eam ꝑ substantiam cre¬

Expanded text:
elementorum facta distinctio, cum adhuc ipsa elementa elementorum facta distinctio, cum adhuc ipsa elementa facta non essent. ubi erat ergo materia ista alarum subfulta remigiis ? in aere non erat, quia aer corpus est mundi, corpus autem esse aerem docet lectio, quia emissa sagitta in locum, quem iaculator intendit, incisus aer statim in se ipsum resolutus est. ubi ergo erat ὕλη, nisi forte dicatur quadam dementi intentione quia in deo erat? ergo deus inuisibilis naturae atque inuiolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, inconprehensibilis et purissimus spiritus, locus eruterat materiae mundialis, et erat in deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit mens seruolorum eius, sicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam cre
Abbreviated transcription (Latin):
ram. Et homo erat in ausithidi regione: cui nomen iob.
Desinant gͦ de uerbo questionẽ mou̾ere: cũ p̃sertim p̃mise¬
rit mosses. qr fecit ds terrã. Erat gͦ: ex quo facta est.
Nã si sine pͥncipio eam dicunt esse: iam ñ solũ dm: s etiã
ylen sine pͥncipio dicentes: defimiant ubinam erat.
Si in loco: gͦ etiam locus sine pͥncipio fuisse astruitur:
in quo erat materia rerũ. que pͥncipiũ non habebat.
Quod si absurdũ uidetur de loco credere: uidete ne forte
uolatilem terrã debeamꝰ estimare : que ñ habens funda¬
mentũ. alarũ remigiis suspendebat᷑. Unde gͦ ei alas
sumemꝰ: Nisi forte huc deriuemꝰ ꝓpħici sermonis in¬
terp̃tationẽ. A pennis terre ꝓdigia audiuimꝰ. ⁊illud.
Ue terre auiũ penne. S si sic accipiamꝰ : in quo aere
uolabat terra : Sine aere enĩ: uolare ñ poterat. S
aer adhuc ẽẽ non poterat: qr ñ erat sine rerũ materia.

Expanded text:
ram . Et, Homo erat in Ausitide regione, cui nomen Job . ram . Et, Homo erat in Ausitide regione, cui nomen Job . Desinant ergo de verbo quaestionem movere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare non poterat, sed aer esse adhuc non poterat, quia non erat sine rerum materia
Abbreviated transcription (Latin):
non disputationũ controuersia. s p̃ceptoꝵ ueritas: nec ar-¬
gum̃tationis astutia. s fides mentis: ut seruiamꝰ creatori
potiꝰ quã creature. qui est benedictus in secula:
erra aũt erat inuisibilis. & incomposita. Bonꝰ artifex
pͥus fundamentũ ponit: postea fundam̃to posito.
edificationis membra distinguit: adungit ornamentum.
osito ꝗͥ fund am̃to terre. & confirmata celi substantia:
duo em̃ ista sunt uelite cardines rerũ: subtexute. terra aũt
erat inuisibilis. & in composita. Quid est erat : Et ne
forte infinitũ. & sine pͥncipio extendant opinionem suam.
et dicant. eoce materia. id est ylen. sicut philosop hi
dicune. etiam sc̃m seripturã diumã ñ habuit initium:
uerũ hoc dicentib respondebis. qr scriptũ est. Erat autẽ
cam oꝑarius terre. & de eo qui iubal dictus ẽ: habet seri¬
ptura. Hic erat pat̃: qui de monstrauit psalteriũ & cytha¬

Expanded text:
non disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec arnon disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut serviamus creatori potius quam creaturae, qui est Deus benedictuerra autem erat invisibilis et incomposita . Bonus artifex prius fundamentum ponit: postea, fundamento posito, aedificationis membra distinguit, et adjungit ornatum. Posito igitur fundamento terrae, et confirmata coeli substantia, duo enim ista sunt velut cardines rerum, subtexuit: Terra autem erat invisibilis et incomposita. Quid est, Erat, nisi ne forte in infinitum et sine principio extendant opinionem suam, et dicant: Ecce quia materia, id est, hyle, sicut philosophi dicunt, etiam secundum Scripturam divinam non habuit initium. Verum hoc dicentibus respondebis, quia scriptum est: Erat autem Cain operarius terrae . Et 14 de eo qui Jubal dictus est, habet Scriptura: Hic erat pater qui demonstravit psalterium et citha
Abbreviated transcription (Latin):
tu fundasti dñe : & oꝑa manuũ tuarũ sunt celi. Ipsi ꝑibunt.
tu aũt ꝑmanes: & om̃s sicut uestim̃tũ ueterascent. & tan¬
quam amictii mutabis ea. & mutabunt᷑: tu uͦ ipsees. et
anni tui ñ deficient. Quod adeo ꝓbauit in eugłio dñs:
ut diceret. Celũ & terra p̃teribunt : mea aũt uerba ñ p̃te¬
ribunt. Nichil gͥ agunt. qui ꝓpt̾ celi asserenda ꝑpetui¬
tatẽ. quintũ corpus ethereũ int̾roducendũ putarunt:
cũ eque uideant dissimilem ceteris adiunctã membri unus
porcionẽ. labem corporis magis afferre consueuisse. Simul
cełũ credidie opus eẽ domini declarandũ. Quando enĩ dixit &
facta sunt : nichil interest quid pͥus expͥmas. cũ simul utrũq
sit factum : ne hec saltem p̃rogatiua celi. diuine uideatur
adiudicata substantie: ut pͥmogenitȩ creature pͥuilegio poti¬
or estimet᷑. Itaq illos suis relinquamꝰ contentionib. qui mu-¬
tuis disputationib refellunt se: nobis aũt satis ẽ ad salutem

Expanded text:
et opera manuum tuarum sunt caeli. ipsi peribunt, tu autem permanes: et omnia sicut uestimentum ueterescent, et tanquam amictum mutabis ea et mutabuntur, tu uero ipse es, et anni tui non deficient. quod adeo probauit in euangelio dominus ut diceret: caelum et terra praeteribunt, mea autem uerba non pribunt . Nihil igitur agunt, qui propter coeli asserendam perpetuitatem, quintum corpus aethereum introducendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevisse. Simul coelum, credidit opus esse Domini declarandum; quando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum; simul ne haec saltem praerogativa coelo divinae videatur adjudicata substantiae, ut primogenitae creaturae privilegio potior aestimetur. Itaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
inest. ut habeat ariditatẽ. Remota enĩ aqua. incipit
esse arida : sicut habes scriptũ. Iosuit flumina in deser¬
tum : & exitꝰ aquaꝵ in sitim : hoc ẽ. de terra aquosa ari¬
dam fecit. Habet gͦ terra ꝓpͥam qualitate suã: sicit
& singła elementa habent. Nam & aer humidam
qualitatẽ. & aqua frigida. & ignis calida : & hoc est.
pͥncipale ꝓpͥum elementis singulis. qd ratione colligimꝰ.

Expanded text:
inest ut habeat ariditatem. Remota enim aqua, incipit inest ut habeat ariditatem. Remota enim aqua, incipit esse arida, sicut habes scriptum: Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim , hoc est, de terra aquosa aridam fecit. 18. Habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent, nam et aer humidam qualitatem, et aqua frigidam, et ignis calidam. Et hoc est principale proprium elementis singulis, quod ratione c
Abbreviated transcription (Latin):
tum exundaumnꝰ: ad ppositũ reuertam᷑. Considem̃
quid sit quod ait dñs. congregetur aqua in congregationem¬
unã. & appareat arida: & ñ dixerit. terra. Quod p̃clare
positũ quis ñ aduertat:ᷤ Terra enĩ potest & luto ẽẽ ꝑmi¬
xta. aquis madida ⁊ cuiꝰ species suꝑfusis aquis. ñ appareatt.
arida aũt ñ solũ ad genꝰ. s etiam ad speciem terraꝵ re
fertur: ut sit utilis. sicca. habilis. & apta culturis.
Simul ꝓspectũ est. ne uideat᷑ sole magis quã di p̃cepto
esse siccata : qr arida facta est anteꝗͣ solcrearetur.
Unde & dauid discernens mare & terrã: ait de dño deo.
Qm̃ ipsius ẽ mare. & ipse fecit illud: & aridam funda
appellatio queda simplex. negocii. que in se habeat ꝓpͥe¬
tatẽ. Sicut em̃ animal generis significatio est. cui mest
ꝓpͥum aliquid & excellens : rationale aũt ꝓpͥum ẽ homis
ita & terra potest cõmiit᷑ diei. uł scatens aquis. uł de¬
serta & inuia. & sine aqua. Ergo & illi que scatet aqͥsi

Expanded text:
 consideremus quid sit, quod ait Dominus: Congregetur aqua in unam congregationem, et appareat arida, et non dixerit, terra. Quod praeclare positum quis non advertat? Terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cujus species superfusis aquis non appareat. Arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum 40 refertur, ut sit utilis, sicca, habilis et apta culturis. Simul prospectum est, ne videatur sole magis quam Dei praecepto esse siccata, quia arida facta est antequam sol crearetur. Unde et David discernens mare et terram, ait de Domino Deo: Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. Sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens; rationabile autem proprium est hominis: ita et terra potest communiter dici vel scatens aquis, vel deserta et invia, et sine aqua. Ergo et illi quae scatet aquis,
Abbreviated transcription (Latin):
seruet᷑. Nam loliũ & reliqua adulterina que frugib
sepe miscent᷑. ⁊izania nuncupari eugłi lectione cõ¬
gnouimꝰ : s ea ꝓpͥum qͦddam genꝰ habent: ñ ex tritiei
semine in aliud genꝰ seminis decoris mutatione transla¬
ta. degenerem trarere naturã. Deniq hoc docet dñs
dicens. Simile ẽ regnũ celoꝵ homini. qui seminauit
bonũ semen in agro suo. Cũ aũt dormirent homines:

Expanded text:
seruetur. nam lolium et reliqua adulterina semina, quae frugibus seruetur. nam lolium et reliqua adulterina semina, quae frugibus saepe miscentur, zizania nuncupari euangelii lectione cognouimus, sed ea proprium quoddam genus habent, non ex tritici semine in aliud genus seminis decolora mutatione translata degenerem traxere naturam. denique hoc docet dominus dicens: simile est regnum caelorum homini, qui seminauit bonum seme
Abbreviated transcription (Latin):
semina. cũ plerunq semina iacta degenerent: & cũ bo¬
num tricicũ fuerit seminatũ. decolor eiꝰ species. & inferior
forma reddat᷑:ᷤ S hoc siquando accidit: ñ ad translati¬
onẽ generis ÷ s ad egͥtudinem quanda. & in equalitatem
seminis uidet᷑ ẽẽ referendũ. Non enĩ desinit ẽẽ triticũ.
si aut frigore adurat᷑. aut imbre madeat: s specie magis
quã genere: colore quoq & corruptione mutatũ. Demq
frequent᷑ madidata frumenta. in sui generis speciem reuer¬
tunt᷑. si aut sole aut ignib torreantur: aut diligentib
cõmissa cultorib. aeris temꝑie. terraꝵq feraciũ uberta¬
te foueant᷑. Itaq reparat᷑ in sobole: qd̾ degenerauerat
in parente. Unde ñ ꝑiclitam᷑. ne p̃ceptũ illud di. cunis
usus nature inoleuit. in reliquũ. suocessionis uitio desti¬
tutũ sit : cũ hodieq in seminib generis sui sinceritasre¬

Expanded text:
semina, cum plerumque semina iacta degenerent et, cum bosemina, cum plerumque semina iacta degenerent et, cum bonum triticum fuerit seminatum, et decolor eius species et inferior forma reddatur? sed hoc si quando accidit, non ad translationem generis, sed aegritudinem quandam et inaequalitatem seminis uidetur esse referendum. non enim desinit esse triticum, si aut frigore aduratur aut imbre uacabat, sed specie magis quam genere, colore quoque et corruptione mutatum. denique frequenter madidata frumenta in sui generis speciem reuertuntur, si aut sole aut ignibus torreantur aut diligentibus commissa cultoribus aeris temperie terrarumque feracium ubertate foueantur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in parente. unde non periclitamur, ne praeceptum illud dei, cuius usus naturae inoleuit, in relicum successionis uitio destitutum sit, cum hodieque in seminibus generis sui sinceritas re
Abbreviated transcription (Latin):
ut qm̃ taurini haustus sanguinis letalis est homini.
ꝓpterea putet laboriosũ animal aut nasci ñ debuisse.
aut sine sanguine debuisse generarii cuiꝰ uirtus ad
cultũ agroꝵ utilis. ad usũ plaustroꝵ habilis. ad alimo¬
niã suauis. diuerso munere fulget agͥcolis : ᷤᷤ Quib ds̃
si bona sua norint. uniuersa donauit. dicens. Germinet
terra herbam feni: spirans semen scd̾m genꝰ. Non solĩ
enĩ spontaneã alimoniã comp̃hendit. que ẽ in herbis
& radicib. atq arborib. reliquisq fructib: s etiam
eam que industria comparat᷑. & cultu rusticani labo¬
ris ad quirit᷑. Quã decorũ aũt. qd̵ non statĩ fundere
terras semen iussit & fructus: s pͥmo germinare. deinde
herbescere campos statuit: postea scđm ꝓpͥetatẽ sui generiᷤ
semen adolescere: ut nunquã arboꝵ uacaret gr̃a. que ꝗͣ¬
to pͥmũ decore uernaret : postea fructuũ suggereret uti

Expanded text:
ut quoniam taurini haustus sanguinis lethalis est homini, ut quoniam taurini haustus sanguinis lethalis est homini, propterea putet laboriosum animal aut nasci non debuisse, aut sine sanguine debuisse generari, cujus 49 virtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suavis, diverso munere fulcit agricolas, quibus Deus, si bona sua norint, universa donavit, dicens: Germinet terra herbam feni, spirans semen secundum genus. Non solum enim spontaneam alimoniam comprehendit quae est in herbis et radicibus, atque in arboeam quae industria comparatur et cultu rusticani laboris adquiritur. quam decorum autem quod non statim fundere terras semen iussit et fructus, sed primo germinare, deinde herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam aruorum toleraueato primum decore vernarent, postea fructuum suggererent uti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ armata uenenis tela senserint. notas petere herbas.
atq his remediũ uulneri dicant᷑ adhibere cibis  Illis gͦ me¬
dicina ẽ: ut resilire sagittas uideas a uulnere: & fugere ue¬
nena. ñ serpere. Deniq ceruis cibus uenenũ est.
Coluber ceruũ fugit: leonẽ interficit. Praco elephã¬
tum ligat : cuiꝰ ruma. mors uictoris ẽ. & idõ sũme utrm¬
q certat᷑: ut ille pedem alliget. in quo casus uincti sibi
nocere ñ possit ÷ iste. ne posteriore extremꝰ pede calle
capiat᷑ angusto: ubi uł ipse se ñ queat torquere. & dra¬
conem graui ꝓterere uestigio.:⁊ uł sequentis elephanti
auxiliũ non habere. Ergo si irrationabilia animalia no¬
runt quib sibi aut medicent᷑ herbis. aut subsidiis opem
afferant : homo nescit. cui rationabilis sensus unascitur.
aut tam alienꝰ a uero est. ut que cui apta sint usui mi¬
nime dep̃hendat. ÷ aut ita nature ingratus bonis.

Expanded text:
cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum est: coluber ceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque certatur, ille ut pedem alliget, in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatconem gravi proterere vestigio, vel sequentis elephanti auxilium non habere. Ergo si irrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis, aut subsidiis opem afferant; homo nescit cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a vero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat: aut ita naturae ingratus bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq frequent̾ somnꝰ arcessit᷑: ubi uigiliaꝵ egri afflic̃¬
tant᷑ incõmodo. Nam quid de oppio loquar. qd̾ etiã
nobis cotidiano ꝓpe usu innotuit : qm̃ dolores eo gra¬
uissimi int̾noꝵ sẽpe uiscerũ sopiunt᷑ Nec illud p̃¬
terit. qd̃ conio plerunq furores libidinũ mareuer̃t:
& elleboro uestuste passiones egri corporisst̃ solute.
Non solum gͥ nulla in his rep̃hensio creatoris: s etiã
inerementũ eiꝰt gr̃aꝵ. Siqͥdem qd ad ꝑicłm putabas
esse generatũ: ad remedia tͥ salutis oꝑatur. Nam &
id quod ꝑculi ẽ. ꝑ ꝓuidentiã declinatur÷ & id qd salutiᷤ
ꝑindustriã non amitcit᷑. An uͦ oues & capie ea que
sibi naxia sunt. declinare didicert. & solo odore per
quoddã nature mẏsteriũ. cũ sint rationis expertes.
rationem tamen euadendi ꝑicłi. uł tuendȩ salutis agnoscũt.
noxiaq pariter ac ꝓfutura distingunt : ita ut plerunq

Expanded text:
quoque somnus frequenter accersitur ubi vigiliarum aegri afflicquoque somnus frequenter accersitur ubi vigiliarum aegri afflictantur incommodo. Nam quid de opio loquar? quod etiam nobis quotidiano propensu innotuit, quantum dolores eo gravissimi internorum saepe viscerum sopiuntur. Nec illud praeterit quod conio plerumque furores libidinum marcuerunt, et helleboro vetustae passiones aegri corporis sunt solutae. Non solum igitur nulla in his reprehensio Creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum. Si quidem quod ad periculum putabas esse generatum, ad remedia tibi salutis operatur. Nam et id quod periculi est per providentiam declinatur, et id quod saluper industriam non amittitur. an uero oues et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt et <non> solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen euadendi periculi uel tuendae salutis agnoscunt noxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque,
Abbreviated transcription (Latin):
usui: nichil uacat᷑ : nichil mane germinat terra.
Quod tibi putas inutile: aliis utile est. Immo ipsi tibi¬
ñ adiuuat. medicinã suggerit. & sepe eadem que tibi
naxia sunt : aut auib. aut feris innoriũ ministrant
pabulũ. Deniq sturni uescunt᷑ conio. nec fraudi
est eis: qm̃ qualitate sui corporis uenenũ suci letalis e¬
uadunt. Frigida enĩ uis eiꝰ ẽ suci : quã subtilib poris
in cordis sui sedem ducentib. p̃co qui digestione p̃ueni¬
unt. pͥusquã uitalia ipsa ꝑtemptet. Elleborũ periti
loquunt᷑ escam ẽẽ alimonie coturnicũ : eo qd̾ naturali
quodã temꝑamento sui corporis. uim p abuli nocentis
euitent. Etenĩ si ratione medicine plerunq ad salubri¬
tatẽ humani qͦ corporis temꝑat᷑. cui iidet᷑ eẽ contͣriũ:
quantomagis ꝓpͥetati nature ad cibũ ꝓficit. qd̾ medici¬
nali manu conuertit᷑ ad salutem : Per mandragorã

Expanded text:
usui. nihil uacat, nihil inane germinat terra. usui. nihil uacat, nihil inane germinat terra. quod tibi putas inutile aliis utile est, immo ipsi tibnon adiuuat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt auibus aut feris innoxium ministrant pabulum. denique sturni uescuntur conium, nec fraudi est eis, quoniam per qualitatem sui corporis uenenum suci letalis euadunt. frigida enim uis eius est suci, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus praecoci digestione praeueniunt, priusquam uitalia ipsa pertemptet. elleborum autem periti locuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis uim pabuli nocentis euitent. etenim si ratione medicinae plerumque ad salubritatem humani quoque corporis temperatur, cui uidetur esse contquanto magis proprietati naturae ad cibum proficit quod medica manu convertitur ad salutem? Per mandragoram
Abbreviated transcription (Latin):
uit saluti nocere. Int̾alia qͦ nutrimenta elleborus de¬
p̃hendit᷑ : a conita qͦ fallunt frequent̃ & decipiunt
colligentẽ. S hoc ita ẽ : acsi rephendas terrã. qr ñ
om̃s homines boni. S qđ plus ẽ accipe: qr ñom̃s
boni angłi in celo. Sol ipse p̃nimio calore spicas tor¬
ret: adurit aũt gignentiũ pͥma exordia. Luna qͦ
uiantib iter monstrat : latronũ ꝑdit insidias. Nũ
gͥ dignũ est. ut in his que utilia sunt. posthabentes
conditoris gr̃am. ꝓpter aliqua alimentoꝵ noxia
creatoris ꝓspicientie derogemꝰ ⁊ quasi uͦ om̃ia gule
causa debuerint ꝓcreari. aut exigua sint. q̃ uentri
nob̾ escȩ sunt. & notȩ om̃ib : que uoluptatẽ gene¬
rent. & corporis salubritatẽ. Singła aũt eor que
generant᷑ eterris. specialem quandã rationẽ habent:
que ꝓ uiriti porcione complet uniuersã plenitudi¬
nemꝰ creature. Alia gͦ esui. alia potui : alia nascunt

Expanded text:
uit saluti nocere. inter alia quoque nutrimenta uitae elleborus deuit saluti nocere. inter alia quoque nutrimenta uitae elleborus deprehenditur. aconita quoque fallunt frequenter et decipiunt colligentem. sed hoc ita est ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. sed quod plus est accipe quia non omnes boni angeli in caelo. sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. luna quoque uiantibus iter monstrat, latronum prodit insidias. num igitur dignum est, ut in his quae utilia sunt posthabentes conditoris gratiam confiteri propter aliqua alimentorum noxia creatoris prospicientiae derogemus, quasi uero omnia gulae causa debuerint procreari aut exigua sint quae uentnunobis escae sunt et notae omnibus, quae et uoluptatem generent et corporis salubritatem. singula autem eorum quae generantur e terris specialem quandam rationem habent, quae pro uirili portione conplent uniuersae plenitudinem creaturae. alia ergo esui, alia alii nascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
hunc florem decerpat. & sua soluat in folia: q̃ tanti
est artificis manꝰ. que possit lili speciem informare:
Quis tantꝰ imitator nature. ut florem hunc redintegra
re p̃sumat: cui dñs tantũ testimoniũ reddit. ut dice¬
ret. nec salomon in om̃i gła sic uestiebat᷑ sicut unum
ex istis: Rex opulentissimꝰ & sapientissimꝰ inferior
iudicat᷑: quã huiꝰ floris pulchritudo est. Quid enuinerẽ
sucos herbaꝵ salubres : quid uirgultorũ acfolioꝵ remodia.
Ceruus eger ramusculos oliue mandit: & sanus fit. Lo¬
custam quoq folia oliue abrosa liberant ab egritudi
ne. Rubi folia suꝑiecta serpenti: interimunt eũ. Culex
non tangit te: si absinthi herbã oleo coquas. & eo te
ꝑunxeris. S forte dicat aliquis. qd̾ cũ utilib etiam le¬
talia & ꝑniciosa generant᷑: cũ tritico comũ. qđ int̾ ali¬
menta uite noxiũ reperit᷑ : & nisi p̃uisũ fuerit. consue¬

Expanded text:
hunc florem decerpat, et sua solvat in folia, quae tanti hunc florem decerpat, et sua solvat in folia, quae tanti est artificis manus quae possit lilii speciem reformare? Quis tantus imitator naturre praesumat, cui Dominus tantum testimonium dedit, ut diceret: « Nec Salomon in omnia gloria sua sic vestiebatur, sicut unus ex istis . Rex opulentissimus et sapientissimus inferior judicatur; quamque hujus floris pulchritudo est. Quid enumerem sucos herbarum salubres? quid virgultorum ac foliorum remedia? Cervus aeger ramusculos oleae mandit, et sanus fit: locustas quoque folia oleae arrosa liberant ab aegne. rubi folia superiacta serpenti interimunt eum. culices non tangent te, si absenti herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed forte dicant aliqui: quid quod cum utilibus etiam letalia et perniciosa generantur? cum tritico sternis, quod inter alimenta uitae noxium repperias et, nisi praeuisum fuerit, consue
Abbreviated transcription (Latin):
que uoluptas agricolaꝵ: quid digne explicare possium is. si
comparatã : dicente sc̃o ysaac. Odor filii mei : odor agri
pleni. Quid gͥ describam purpurascentes uiolas. candida
lilia. rutilantes rosas. depicta rura. nc̃ auress. nc̃ uariis.
nc̃ luteis. nc̃ lacteis florib : in quib nescias utrũ specieᷤᷤ
ampliꝰ flor. anuis odoris allectat : Pascunt᷑ ocłi grato
expectaculo: longe lateq odor spargit᷑: cuiꝰ suauitate
complemur .Unde diuine dñs ait. Et species agri
mecũ est. Cũ ipso est enĩ quã ipse formauit. Quis enĩ
alius artifex. possit tantã rerũ singłarũ expͥmere ue¬
nustatẽ: Considerate lilia agri: quantus sit can¬
dor in foliis : quemadmodũ stipata ipsa folia. abimo
ad summũ uideant᷑ assurgere. ut sciphi expͥmant formã.
ut auri queda species intus effulgeat : que tam̃ uallo
in circuitu floris obsepta. nuilli pateat iniurie. Siquis

Expanded text:
Quae voluptas agricolarum! Quid digne explicare possumus, si Quae voluptas agricolarum! Quid digne explicare possumus, si comparatam, dicente sancto Isaac: Odor filii mei sicut odor agri pleni . Quid igitur describam purpurascentes violas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc variis, nunc luteis floribus, in quibus nescias, utrum species amplius florum, an vis odora delectet? Pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cujus suavitate complemur. Unde divine Dominus ait: Et species 47 agri mecum est ; cum ipso est enim quam ipse formavit. Quis enim alius artifex possit tantam rerum singularum exprimere venustatem? Considerate lilia agri , quantus sit candor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat, quae tamen vallo in circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ad tutamen : nexii quoda int̾ se naturalis colligatio¬
nis astricti. quã ꝓuidentia diuina formauit. & ne
frugis numerosioris pondere. uelut qued am oedat
fultura culmoꝵ: uaginis quibusda ipse culmus
includit᷑ : ut geminatis uirib. frugem possit mul
tiplicem sustinere ÷ ne impar oneri. curuet᷑ in terrã.
Tum supra ipsam spicam uallũ struit᷑ aristarum:
Quid dicam. quemadmodũ clementia dei humane
rit : & usure cumulo multiplicatũ. Hominessepe
decipiunt.⁊ & ipsa feneratorem suũ sorte defraudant:
terra fidelis manet. Et siquando ñ soluerit. si forte
aduersata fuerit frigoris inclementia. aut nimia siccitas. aut
immensa uis imbriũ : alio anno. suꝑioris anni danna cõpen¬
sat. Ita & quando ꝓuentus spes destituit agricolas. mchil
terra delinquit : & quando arridet ubertas. fecunde matris
se partus ȩffudit : ut mmquã ullũ dispendiũ suo inferat

Expanded text:
ad tutamen nexu quodam inter se naturalis colligatioad tutamen nexu quodam inter se naturalis colligationis adstricti, quos providentia divina formavit. Et ne frugis numerosioris pondere velut quaedam cedat fultura culmorum, vaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis viribus frugem possit multiplicem sustinere, ne mpar oneri curuetur m terram. tum supra ipsam spicam uallum struitur aristarum, quid dicam quemadmodum clementia dei humanae it, et usurarum cumulo multiplicatum. Homines saepe decipiunt, et ipsa feneratorem suum sorte defraudant: terra fidelis manet. Et si quando non solverit, si forte adversata fuerit frigoris inclementia, aut nimia siccitas, aut immensa vis imbrium, alio anno superioris anni damna compensat; ita et quando proventus spem destituit agricolae, nihil terra delinquit: et quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat
Abbreviated transcription (Latin):
ac nisi mortua fuerint. nullũ fructũ afferant: si u̾
fuerint quadam sui morte resoluta. in uberiores
fructus resurgant: Suscipit gͥ granũ tritici putris
gleba: & sparsũ cohibet occatio: ac uelut maternot᷑¬
ra gremio fouet & compͥmit. Inde cũ segranũ illud resol¬
uerit: herbam germinat. Grata ipsa iam species her¬
bescentis uiriditatis. que statĩ gemis satiui similitudinẽ
sui ꝓdit : ut in ipso sue stirpis excordio. euiꝰ generis herba
sit recognoscas. atq in herbis fructus appareat: paula¬
timq adolescit ut fenũ: culmoq pubescens erigitur
& assurgit. At ubi se geniculata iam spica sustulerit:
uagme queda future frugi parant᷑. in quib granum
format᷑ interiꝰ : ne tenera eiꝰ pͥmordia aut frigus ledat.
aut solis estus exurat. aut uentoꝵ melementia. uel
imbriũ ius seua decutiat. Succedunt quida ordines
spice mirabili arte formati. uł ad speciem gram. uł

Expanded text:
ac, nisi mortua fuerint, nullum fructum adferant, si uero ac, nisi mortua fuerint, nullum fructum adferant, si uero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. suscipit igitur granum tritici putris glaeba et sparsum cohibet occatio ac uelut materno terra gremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus satiui similitudine sui prodit, ut in ipso suae stirpis exordio cuius generis herba sit recognoscas atque in herbis fructus appareat: paulatimque adolescit ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ast ubi se geniculata iam spica sustulerit, uaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius, ne tenera eius primordia aut seruauerit laedat aut solis aestus exurat aut uentorum inclementia uel imbrium uis saeua decutiat. succedunt quidam ordines spicae mir
Abbreviated transcription (Latin):
elatere: unde alia harundo germinat. Est gͦ in ra¬
dice uis queda seminariz. Insatuia quoq: in fuꝑiori¬
b germinant. Aliis gͦ aradice: aliis diuerso mu¬
nere series successionis ad quirit᷑. In est enĩ nascentib
singłis aut semen. aut uirtus aliqua seminaria: & ea
scđ̾m genꝰ : ut qd̵ nascit᷑ exc ea. simile sit eoꝵ que sata
sunt. uł eoꝵ que de radice sic germinant. De tritico
tricicũ. de milio miliũ : de piro pirus albo flore
prumpit. Castanea qͦ surgit de radice castanee.
Berminet inqͥt terra herbam feni: scđm genꝰ suuĩ.
& continuo parturiens terra. nouos se fudit in par¬
tus: induit se amictu unriditatis : gr̃am fecunditatis
assumpsit: diuersisq compta germinib. ꝓpͥos sus¬
cepit ornatus. Miramur qd̾ tam cito generauerit.
Quanto maiora miracula sunt si expectes singła
quem admodũ uł iacta in teriã semina resoluant᷑.

Expanded text:
e latere et inde alia harundo germinat. est ergo in rae latere et inde alia harundo germinat. est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen aut uirtus aliqua seminaria et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. et continuo parturiens terra nouos se fudit in partus et induit se amictu uiriditatis, gratiam fecunditatis adsumpsit diuersisque compta germinibus proprios suscepit ornatus. miramur quod tam cito generauerit: quanto maiora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur
Abbreviated transcription (Latin):
terre. generis sui gratiã reddit: & tu degeneras ᷤ Fru
ges ñ adulterant sui sinceritatẽ seminis ⁊ tu adulteras
puritatẽ anime : Uigorem mentis. corporis castitatẽ
formauit : & tu manichee adulterũ tibi assciscis auctore.
mundi adhuc ñ erat. xp̃e:  Et tu eunomiane dicis. qr
dissimilis est patri filius Nam si imago : ñ dissimilis
utiq. s totum ex toto expͥmens patrem : quem pat̾ sub¬
stantie sue unitate signauit. Nater dicit. faciamus : & tu
cooꝑatorem negas: Quod dixit pat̾. filius fecit : & eqͣ
lem negas in quo complacuit pater: Germinet inquit
terra herbã feni: sođm genꝰ. In omnib que dicuntur
nascentia terre: pͥmũ germen est. Ubi paululum¬
se sustulerit. fit herba⁊ postea fenũ: inde fit fructus.
Sunt nascentia. que de radice germinant. ut arbores.
que ñ sunt satȩ. ex aliaꝵ arboꝵ radice nascunt᷑. In harun¬
dine uidemꝰ quomͦ in extremo eius uelut quid̃a sit nodꝰ

Expanded text:
terrae generis sui gratiam redditerrae generis sui gratiam reddiges non adulterant sui sinceritatem seminis, tu adulteras puritatem animae, vigorem mentis, corporis castitatem. formavit, et tu, Manichaee, alterum tibi adsciscis auctorem. mundi adhuc non erat Christus; et tu, Eunomiane, dicis quia dissimilis est Patri Filius. Nam si imago, non dissimilis utique: sed totum ex toto exprimens Patrem, quem Pater substantiae suae unitate signavit. Pater dicit: Faciamus; et tu cooperatorem negas? Quod dixit Pater, Filem negas, in quo conplacuit pater. 5 Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. in omnibus quae dicuntur nascentia terrae primum germen est. ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea faenum, inde fit fructus. sunt nascentia quae de radice germinant ut arbores quae non sunt satae ex aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extremo eius uelut quidam fit nodus
Abbreviated transcription (Latin):
lus fructus adquirit᷑. & cũ amittit᷑ euanescit : omnẽ soenã
hominis. & quã desuꝑ obumbrabat repente destituens.
& quã intꝰ amabat. Atq utinã imitarem᷑ hanc herbã:
de qua ait dñs. Germinet terra herbam feni: seminans
semen scdm genꝰ. & sod̾m similitudinem. Seminemꝰ igtt᷑
semen sodm genꝰ. Quid sit genꝰ audi dicentẽ. oportere
nos querere illud diuinũ. siquomodo illud tractare possimꝰ
aut iuuenire : quãuis ñ longe sit ab uno quoq nr̃m. In ipso
enĩ uiuimꝰ & sumꝰ. & mouem̃: sicut quida ur̃m inquit¬
dixerunt. Cuiꝰ & genꝰ sumꝰ. Scd̾m hoc genꝰ seminemꝰ
semen: ñ in carne. s in sp̃u. Non enĩ carnalia. s spirita
lia seminare debemꝰ : qui ad uitã ꝑuenire uolumꝰ eternã.
Que est aũt similitudo: Non ignoras qd̃ ad iagniem
& simlitudiliẽ dei factus es. Herba generi respondet
suo: tu ñ respondes generi tuo  Tritici granũ sparsum

Expanded text:
lus fructus acquiritur; et cum amittitur, evanescit, omnem scenam lus fructus acquiritur; et cum amittitur, evanescit, omnem scenam hominis, et quam desuper obumbrabat repente destituens, et quam intus animabat. 45 Atque utinam imitaremur hanc herbam, de qua ait Dominus: Germinet terra semen secundum genus et secundum similitudinem. seminemus igitur semen secundum genus. quod sit genus audi dicentem oportere nos quaerere illud diuinum, si quo modo illud tractare possimus aut inuenire, quamuis non longe sit ab unoquoque nostrum. in ipso enim uiuimus et sumus et mouemgenus sumus. secundum hoc genus seminemus semen non in carne, sed in spiritu. non enim carnalia, sed spiritalia semina seminare debemus, qui ad uitam peruenire uolumus aeternam. quae sit autem similitudo non ignoras, qui ad imaginem et similitudinem dei factus es. herba generi respondet suo: tu non respondes generi tuo. tritici granum sparsum
Abbreviated transcription (Latin):
tuit᷑ ab om̃ib : a sodalib derelinquit᷑ : impugnatur
a ꝓarimis. Ecce uersiest. qd̾ sicut fenũ uita hominum
pͥusquã euellatur arescit. Gst etiam qui dudũ ub̾tate
affluens copiarũ. liberalitatis fama ꝑ ora uolitans sin¬
głorum ⁊ clarus honorib. p̃minens potestatib. tribu¬
nalib celsus. solio sublimis : beatus ppłis estimatus.
dum p̃conum clamore deducit᷑ : subita rerũ conũsione.
in eũ carcerem rapit᷑. quo alios ipse detruserat : & int̃
reos suos eminentis pene luit erumnam. Quantos
pridie caterua plaudentiũ. & inuidiosa frequentis
ppłi domũ pompa detexit: & nonima głose illum
splendorem deductionis aboleuit : ac repentinꝰ lateris do¬
lor effusis gaudiis luctuosam grauis successionẽ meroris
admiscuit. Huiꝰmodi est gͥ gła hominũ. sicut flos feni:
que etiam eũ defertur nichis oꝑib adiungit : inqua nul¬

Expanded text:
tuitur ab omnibus, a sodalibus derelinquitur, inpugnatur tuitur ab omnibus, a sodalibus derelinquitur, inpugnatur a proximis. ecce uerum est quia sicut faenum uita hominis, priusquam euellatur, arescit. est etiam qui dudum ubertate affluens copiarum, liberalitatis fama per ora uolitans sinorum, clarus honoribus, praeeminens potestatibus, tribunalibus celsus, solio sublimis, beatus, populis aestimatus, dum praeconum clamore deducitur, subita rerum conversione in eum carcerem rapitur, quo alios ipse detruserat, et inter reos suos imminentis poenae deflet aerumnam. Quantos pridie caterva plaudentium, et invidiosa frequentis populi domum pompa deduxit, et nox una gloriosae illum splendorem deductionis abolevit, ac repentinus lateris dolor, effusis gaudiis, luctuosam gravis successionem moeroris admiscuit! Hujusmodi igitur est gloria hominis sicut flos feni: quae etiam cum defertur nihil operibus adjungit, in qua nul