comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mimerari non ual&: & stirps uteri cui idͥ÷
filu doctrinetuȩ. Aoruntut lapilli arene
Semen astisps apłorum. sunt om̃s credentes :
sicut dicit apłs. Filioli mei quos iterũ
parturio : & ꝑ euangłium ego uos genu.
Ion interiss& subaudis sem̃ tuum o istł.
si adtendiss& ad mandata mea. & norafuissee
attritum nomĩ euis subaudis isrł a facie
mea: ut semper uiri uidentes dm̃ m̃te dice¬
rentur. Nunc autem qi̾ p̾uaricatus es at¬
tritũ est nom̃ tuum p̃ter apłos inquib
reseruasti sem̃. & nom̃ patriarcharũ. sicut
p̃dixit isaias : quia nisi dñs reliqͥsset nob̾
semen quasi sodoma fuissemus. Licetenim
israhelite uocentur attritũ ÷ tam̃ nom̃ eorũ
a facie mea. quia non merentur dm̃ uidẽ.
Et si ad apłos hoc referatur : erit sensus.
Ochorus apłoꝵ. si adtenderis p̃cepta mea

Expanded text:
numerari non valet. « Et stirps uteri tui, » id est, numerari non valet. « Et stirps uteri tui, » id est, filii doctrinae tuae erunt « ut lapilli arenae. » Semen et stirps apostolorum sunt omnes credentes, sicut dicit Apostolus: « Filioli mei quos iterum parturio. » Et: « Per Evangelium ego vos genui . » « Non interisset, » subaudis semen tuum, o Israel, si attendisses ad mandata mea; « et non fuisset attritum nomen ejus, » subaudis Israel, « a facie mea, » ut semper viri videntes Deum mente dicerentur. Nunc autem quia praevaricatus es, attritum est nomen tuum, praeter apostolos in quibus reservasti semen et nomen patriarcharum. Sicut praedixit Isaias. « Quia nisi Dominus reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus . » Licet enim Israelitae vocentur, attritum est tamen nomen eorum a facie mea, quia non merentur Deum videre. Et si ad apostolos hoc referatur, erit sensus: O chorus apostolorum, si attenderis praecepta mea,
Abbreviated transcription (Latin):
& quando dixi. ite docete om̃s gentes.
tinam adtendisses mandata mea. facta
fuiss& sicut flum̃ pax tua hoc ÷ ꝓfunda
securitas tibi. eẽt. Lossumus hac exparte :¬
ad isrł referre. O isrł si adtentisses man¬
data mea & oꝑe adimplesses: facta. eẽt̃.
securitas ⁊ pax tua ꝓfunda. Perhȩc omĩa
quȩ sequuntur. abundantia & plenitudo
bonorũ omĩum ostenditur: quam ille
popłs hab̾et. nisi p̃uaricator existeret.
Si autẽ ad chorum apłorũ referimus: ẽrit
sensus. O chorus apłorum utinã ad ten¬
dais mandata mea. Qđ si feceris quȩ p̃cepi.
erit pax tua sicut flum̃. quod semper
decurrit ⁊ nũquam minoratur : hoc est
securitas tua & pax. semper manebit
in beatitudine aeterna: & erit iusticia tua
sicut gurgites maris fluctuando & eleuari¬
do & eundo deuirtute in uirtutem Et
erit sem̃ tuum hoc ÷ om̃s credentes ꝑpdi¬
cationem tuam. sue gentiles. stue iudei
sicut arena subaudas quȩ pͥmultitudine

Expanded text:
ixit: Ite, docete omnes gentes. « Utinam attendisses mandata mea! Facta fuisset sicut flumen pax tua, » hoc est, profunda securitas tibi esset. Possumus hoc ex parte ad Israel referre. O Israel, si attendisses mandata mea et opere adimplesses, facta esset securitas et pax tua profunda. Per haec omnia quae sequuntur, abundantia et plenitudo bonorum omnium ostenditur, quam ille populus haberet nisi praevaricator existeret. Si autem ad chorum apostolorum referimus, erit sensus: O chorus apostolorum, utinam attendas mandata mea! Quod si feceris quae praecepi, erit pax tua sicut flumen quod semper decurrit et nunquam minoratur, hoc est, securitas tua et pax semper manebit in beatitudine aeterna; « et erit justitia tua sicut gurgites maris, » fluctuando et elevando, et eundo de virtute in virtutem. « Et erit semen tuum, » hoc est, omnes credentes per praedicationem tuam, sive gentiles, sive Judaei, « sicut arena, » subaudis quae prae multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
rocitatẽ quia dñs dr̃ isrł. saluator & pro¬
cector eorũ ÷ Lic& enim corpore necarent᷑
traditi diuersis & in exquisitis torm̃tis :
anima tam̃ inlesi ꝑuenerunt ad gaudia
cȩlestis patriȩ. cursu consũmãto De¬
di ꝓpitiationẽ tuam ochorus apłorum :
regio ÷ infimb. terrȩ posita. Saba: ci¬
uitas magna ÷ infinib. eiꝰdem regionis.
dequa fuit regina saba quȩ uenit afimb
cerre audire sapientiam salomonis. Quid
ergo ꝑ ethopiam & saba nisi fines ut u¬
uersi orbis intelligendi sunt : ad quos
p̃dicatio apłorum pernenit : In omnẽ
eorũ. & infines erbis terrx uerba core.
Prpicutio gͥ eiustiçia apłcrum. salus istarũ
& aliarum regionũ fuit. Ex quo honorabi¬
culis dñi: quando audientes adnõ. euntes
in uniuersum mun dũ: p̃dicate euangłi¬
ubiq. cdiĩo co oꝑante. Et dabo homines
ꝓte : & popłos ꝓ anima tua. Et est sensus.

Expanded text:
rocitatem, quia Dominus Deus Israel salvator et prorocitatem, quia Dominus Deus Israel salvator et protector eorum est. Licet enim corpore necarentur traditi diversis et inexquisitis tormentis, anima tamen illaesi pervenerunt ad gaudia coelestis patriae cursu consummato. « Dedi propitiationem tuam, » o chorus apostolorum, « regio est in finibus terrae posita Saba civitas magna est in finibus ejusdem regionis, de qua fuit regina Saba, quae venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Quid ergo per Aethiopiam et Saba, nisi fines universi orbis intelligendi sunt, ad quos praedicatio apostolorum pervenit? « In omnem eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . » Propitiatio ergo et justitia apostolorum salus istarum et aliarum regionum fuit. « Ex quo honorabioculis Domini, quando audientes a Domino: « Euntes in universum mundum praedicate Evangeliubique Domino cooperante. « Et dabo homines pro te, et populos pro anima tua. » Et est sensus:
Abbreviated transcription (Latin):
ntst̃ur uir uiddens dm̃. tpłos significat
& apłicos uiros qui suplantauerunt uicia
& meruerunt dm̃ uidere. Noli cune¬
re o chorus apłorũ: qui a redemi te san
apłorum: tecum ero t flumina noti
oꝑient te. Per hec uerba ostendit sermo
diuinus: apłos multa torm̃ta & ꝑicula
ꝓ nomine xp̃i passuros. uultq signifi¬
care ꝑaquas & flumina & ignẽ. & fla¬
mas. ꝑsecutorũ impetũ seuitiam furorẽq
qui saluti gentium in uiderunt nolentes
sermonẽ euangłicum predicari ab apłis.
Hebrei camen ꝑ aquas uolunt in telligere
ȩgrptios : ꝓpter magnũ nili flum̃.
Fer flumina caldeos : qui habent multa
El umina. P er ignem macetones : ꝓpter
asperitatẽ eorũ. Per flãmam romanos qͥ
ita conati sunt delere p̃dicatores : sicuti
flãma consumit omiã. Ler ista enim
omia regna scĩ apłi & predicatores tran¬
sitũ fecerunt : ad nuntiantes uerbum
euangłii. Ortaturq eos sermo diuinNus.
ne tuneant neq pauescant duriciam & fe¬

Expanded text:
tur vir videns Deum apostolos significat et apostolicos viros, qui supplantaverunt vitia, et meruerunt Deum videre. « Noli timere, » o chorus apostolorum, « quia redemi te » saapostolorum, « tecum ero, et flumina non operient te. » Per haec verba ostendit sermo divinus, apostolos multa tormenta et pericula pro nomine Christi passuros: vultque significare per aquas et flumina et ignem et flammas, persecutorum impetum, saevitiam, furoremque: qui saluti gentium inviderunt, nolentes sermonem evangelicum praedicari ab apostolis. Hebraei tamen per aquas volunt intelligere Aegyptios, propter magnum Nili flumen. Per flumina Chaldaeos, qui habent multa flumina. Per ignem Macedones, propter asperitatem eorum. Per flammam Romanos, qui ita conati sunt delere praedicatores, sicuti flamma consumit omnia. Per ista enim omnia regna sancti apostoli et praedicatores transitum fecerunt, annuntiantes verbum Evangelii. Hortaturque eo sermo divinus, ne timeant neque pavescant duritiam et fe
Abbreviated transcription (Latin):
uos seruos : sed amicos meos. Aaqͥd
ergo suscitaui tȩ : ut suscitares terrã.
hoc ⁊̃ habitatores terre de infidelita¬
te aofidem. ⁊ de errore ydolatriȩ ad
tate dissipatas: quȩ habitatorẽ non ha¬
bebant dm̃. id t̃ multitudinẽ gentium:
p̃destinatã aduitam. Dequa hereditate. :¬
pater inpsalmo. Postula inqͥt ame: &da¬
bo tibi gentes hereditatem tuam. Ut
diceres his qui uincti sunt exite: deuincu¬
lis peccatorum : dequib. salomon loquitꝰ.¬
U inculis pecratoꝵ suorũ : unus quisq cons¬

Expanded text:
vos servos, sed amicos meos . » Ad quid vos servos, sed amicos meos . » Ad quid ergo suscitavi te? « ut suscitares terram, » id est habitatores terrae de infidelitate ad fidem, et de errore idololatriae ad tate dissipatas, » quae habitatorem non habebant Deum, id est multitudinem gentium praedestinatam ad vitam. De qua haereditate Pater in psalmo: « Postula, inquit, a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » « Ut diceres his qui vincti sunt, Exite » de vinculis peccatorum, de quibus Salomon loquitur: Vinculis peccato
Abbreviated transcription (Latin):
subaudis ds̃ pater ad filium. Intẽpore pla¬
oito. hoc ÷ indie passionis & resurrectio¬
nis exaudini te: resuscitando amortuis.
& indic salutis hoc ÷ quando ꝓsalute ge¬
neris bumani passionẽ sustimusti: auxi¬
liatus sum tui. Tempus placitũ dicit. tẽpꝰ
passionis resurrectionis q. eiꝰ quia cõplacuit
ili ut ineo redimer& genus himanum.
Exauduit eum dĩ pater: quando ille oraũ
dicens. Clarifica medẽ pater aptid tem&¬
ipsũ. ⁊ ille respondit. & clarificaui. rcerũq.
clarificabo. Tep̃ns placitũ appellat tẽpꝰ
passionis : & resurrectionis eiꝰ. Uel etiam
tempus placitũ potest dici ab exordio p̃di¬
cationis eiꝰ usq. ad extremũ iuditii diem :
dequo tempore apłs loquitur. Ecce inqui¬
ens tempus acceptabile: ace dies salutis.
t seruam te amorte ad uitã : & dedi
te infedus popłi iudȩorum. In illis
idelicet qui cred̾e uoluer̃ in amicitiã
apłoꝵ: quib. ipse dixit lam nondicam

Expanded text:
» subaudis Deus Pater ad Filium. « In tempore placito, » id est in die passionis et resurrectionis, « exaudivi te » resuscitando a mortuis, « in die salutis, » hoc est quando pro salute generis humani passionem sustinuisti: « auxiliatus sum tui. » Tempus placitum dicit tempus passionis resurrectionisque ejus, quia complacuit illi, ut in eo redimeret genus humanum. Exaudivit cum Deus Pater, quando ille oravit, dicens: Clarifica me, Deus Pater, apud temetipsum. Et ille respondit: « Et clarificavi, et iterum clarificabo . » Tempus placitum appellat tempus passionis et resurrectionis ejus. Vel etiam tempus placitum potest dici ab exordio praedicationis ejus, usque ad extremum judicii diem. De quo tempore Apostolus loquitur: « Ecce, inquiens, tempus acceptabile, ecce dies salutis . » « Et servavi te » a morte ad vitam, « et dedi te in foedus populi » Judaeorum. In illis scilicet qui credere voluerunt in amicitia apostolorum, quibus ipse dixit: « Jam non dicam
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui exierunt de tenebris infidelitatis
dicentes. Drĩs pascit me & nichil mͥ deerit:
in loco pascue ibime collocanit. Et in om̃ĩb.
planis subandis semitis scripturarum. ex¬
positis & elucidatis ascĩ doctorib: erit pas¬
cua eorum. Non esurient uerba dĩ. neq
sicient potͥi ⁊ nipsi doctrinis. De hac esurie

Expanded text:
itatis, dicentes: « Dominus pascit me et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . » « Et in omnibus planis, » subaudis semitis Scripturarum, expositis et elucidatis a sanctis doctoribus, erit « pascua eorum. » « Non esurient » verba Dei « neque sitient » positi in ipsis doctrinis. De hac esurie
Abbreviated transcription (Latin):
id ⁊ xpm̃ uid̾e nonpoterant: qui. ẽ lux
uera quȩ illuminat omĩa que illuminant᷑.
dix̃ ipse dĩ filius illuminarent : quando
dix̃. penitentiã agite : apꝓpinquabit
enĩ regnũ gelorum. Suꝑ uas hoc est

Expanded text:
istum, videre non poterant, qui est lux vera quae illuminat omnia quae illuminant ; dixit ipse Filius Dei ut illuminarentur, quando dixit: « Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad contentibilẽ animam. ad abominatã
gentẽ ad seruũ dñorum. Nox ꝓ phȩ
ad filtum: ex ꝑsona patris. Redẽp̃tor
dĩ filius: quia ipse nos redemit cruore
sangumis sui. Ad contemptibilem anumã
calia huiꝰcemodi multa. Abominatã gentẽ
appellat xpm̃ & nazareos eiꝰ : qͥ intantum
sunt ab hominabiles & decestabiles acres¬
puendi apud indȩos : ut cotidie ter insina¬
gogis eaꝵ maledicantur dicentes. qđ ꝓpt̃
Ilos amiser̃ regnũ. locũ ⁊ gentẽ. Serinĩ
non ÷ dedignatꝰ stare ante pilatũ. anneam.
& carpham. & di indicari abillis ut latro.
& malefactor cũ. eet̃. unicꝰ filius dĩpatris.
Deges uidebunt uenientem adiditiuĩ
Uin gła magna ⁊ maiestate: & consur¬

Expanded text:
« ad contemptibilem animam, ad abominatam gentem, ad servum dominorum. » Vox Prophetae ad Filium ex persona Patris. Redemptor Dei Filius: quia ipse nos redemit cruore sanguinis sui. Ad contemptibilem animam talia hujuscemodi multa. Abominatam gentem appellat Christum et Nazaraeos ejus, qui in tantum sunt abominabiles et detestabiles ac respuendi apud Judaeos, ut quotidie ter in synagogis eorum maledicantur dicentes: quod propter illos amiserunt regnum, locum, et gentem. Servum non est dedignatus stare ante Pilatum, Annam, et Caiphan, et dijudicari ab illis ut latro et malefactor, cum esset unicus Filius Dei Patris. « Reges videbunt » venientem ad judicium in gloria magna et majestate; «
Abbreviated transcription (Latin):
gatus. & elegi ce in camino pauꝑta¬
tis. hoc ÷ intribulatione pauꝑtatis
& inopiȩ dans diuitias tuas ostibus
cius. sine inegspto ubi eras quasi in
camino pauperrima. Ex quo datur
intelligi quia ds̃ omp̃s aliquando di¬
uicis. aliquarido paupertate ꝓbat
homines. Uerbi grã. Illos qui habun¬
dant diuitiis si illis male abutunt᷑ :
facit cos deuenire in paupertatem. Qui
autem eis rite utuntur. fact amplius
abundare: Similiter qui panꝑtatẽ pacient̃
tolerant dat eis diuitias. sicut econtra
illos qui murmurant ad maiorã aeges¬
tatẽ deducit. Unde ⁊ salomon. Diuitias
inquit & paupertatẽ nedederis michi.
blasphemer. id ÷ ne inperpetuum te
in captiuitate. retinentes dicant qđ
dii eoꝵ uos retinuerint. & ego nonpo¬
tuerim libare uos. Et głam meam
hoc ⁊ laudẽ meam. alteri deorũ non
dabo ut ds̃ sit: lic& abo̾midub. dicatur.
p̃ter filio meo & spũi scõ. quimichi

Expanded text:
gatus, « et elegi te in camino paupertagatus, « et elegi te in camino paupertatis, » hoc est in tribulatione paupertatis et inopiae, dans divitias tuas hostibus tuis. Sive in Aegypto, ubi eras quasi in camino pauperrima. Ex quo datur intelligi, quia Deus omnipotens, aliquando divitiis, aliquando paupertate, probat homines. Verbi gratia: illos qui abundant divitiis, si illis male abutuntur, facit eos devenire in paupertatem. Qui autem ei rite utuntur, facit amplius abundare. Similiter qui paupertatem patienter tolerant, dat eis divitias, sicut econtra illos qui murmurant, ad majorem egestatem deducit. Unde et Salomon: « Divitias inquit et paupertatem ne dederis mihi . blasphemer, id est ne in perpetuum te in captivitate retinentes dicant, quod dii eorum vos retinuerunt et ego non potuerim liberare vos . « Et gloriam meam, » hoc est laudem meam « alteri » deorum « non dabo » ut Deus sit, licet ab hominibus dicatur, praeterquam Filio meo et Spiritui sancto, qui mihi
Abbreviated transcription (Latin):
idolũ : oblitus qđ anto ꝓmis cras diceus.
O mĩa quȩ lociatus est nobis dñs audiemus.
& facicms : siue antequã intrares tr̃am
rextnissiorus. Sicuti mulier quȩ na
post quã ingressi sunt interram  om̃ib
meliorem: nutriuit eos per iudices. sa¬
cerdotes acꝓpħas. regesq usquequo
p̃uaricati surit recedendo ab illo. Prop¬
neum. subaudis reducendo te decap¬
tiuitate Laude mea id ÷ oblaudem
meã ut ego lauder. infrenabo ce lege
mea. nẽ intereas. Possumms & hoc
referre ad cempus egressionis eorum
ex ȩgrpto. ut loquatur de precerito. qua¬
si defuturo. Propt̾ nom̃ meum inquit
ne uioletur. longe faciam furorem meũ.
ꝓeo quod ÷ feci quando adorasti uitu¬
lum. ne disꝑderem te : & laude mea
id ÷ ob laudem infrenabo te. ꝓeo quod
est infrenauite. legem dando tibi ne
diuersis flagellis. sed non quasi argen¬
tum subaudis ꝓbaui te quia nones pur¬

Expanded text:
idolum, oblitus quod ante promiseras dicens: idolum, oblitus quod ante promiseras dicens: « Omnia quae locutus est nobis Dominus, audiemus et faciemus . » Sive antequam intrares in terram repromissionis. Sicuti mulier quae in postquam ingressi sunt in terram omnibus meliorem, nutrivit eos per judices sacerdotes ac prophetas regesque, usquequo praevaricati sunt recedendo ab illo. « Propmeum, » subaudis reducendo te de captivitate, « laude mea, » id est ob laudem meam, ut ego lauder « infrenabo te » lege mea, « ne intereas. » Possumus et hoc referre ad tempus egressionis eorum ex Aegypto, ut loquatur de praeterito quasi de futuro. Propter nomen meum inquit ne violetur, longe faciam furorem meum, pro eo quod est feci quando adorasti vitulum, ne disperderem te, et laude mea, id est ob laudem infrenabo te, pro eo quod est infrenavi te, legem dando tibi ne c est probavi te diversis flagellis, « sed non quasi argentum, » subaudis, probavi te, quia non es pur
Abbreviated transcription (Latin):
de uastitate babilonis excunc ex quo cpi
loqui c̃tra eam. ⁊ conseruata funt quę
noscis mino. Isto in loco ÷ distinguendus
iste uersiculus. Acsi dicer&. A ulta tibi
feci que narrare potero. sed quia tir
non recordaris eorum. o mutã & ego
illa minc : ad nuntiaturus uentura tͥ
Creata sunt apud me quȩ futura sunt tͥ.¬
& non extunc subanditur audisti uel
cognouisti. ex quo apud me disposita
sunt : ⁊ ante duiem subaudis uastacionis
tuȩ. constituta habeo : & non audisti ea
adns tuis. Et quare non audisti: Ile
forte dicas. ecre cagnoui ea subandis a
diis meis. nequę extunc subauditur
terũ exquo apud me p̃destinata sunt. aꝑ¬
ta ⁊ auris tua ut ea audires uł intel¬
ligores. Scio enĩ quia p̃uaricans p̃uari¬
cdibis subandis maduentu filii mei hoo ÷
trans gredieris legem ꝑ mor̃sen datã &
legẽ cuangłii quã afilio meo auditurꝰ.
adie qua legẽ tibi dedi quando adorasti

Expanded text:
Babylonis; « extunc, » ex quo coepi loqui contra eam, « et conservata sunt quae nescis nunc. » Isto in loco est distinguendus iste versiculus. Acsi diceret: Multa tibi feci quae narrare potero; sed quia tu non recordaris eorum, omittam et ego illa nunc, annuntiaturus ventura tibi. « Creata sunt apud me quae futura sunt tibi, et non extunc, » subauditur audisti vel cognovisti, ex quo apud me disposita sunt; « et ante diem, » subaudis vastationis tuae constituta habeo, « et non audisti ea » a diis tuis. Et quare non audisti? « Ne forte dicas: Ecce cognovi ea, » subaudis, a diis meis; « neque extunc, » subauditur iterum, ex quo apud me praedestinata sunt, « aperta est auris tua » ut ea audires vel intelligeres. « Scio enim, quia praevaricans praevaricaberis, » subaudis, in adventu Filii mei, hoc est transgredieris legem per Mosen datam, et legem Evangelii quam a Filio meo auditurus i te, » hoc est, a die qua legem tibi dedi quando adorasti
Abbreviated transcription (Latin):
euum. Et nc̃ dñs pater misit me. hoc ⁊
siculo: trinitatis nobis ostenditur sacra¬
m̃tum. Nomo assup̃tus apotestate uerbi :
loqͥtur qđ dr̃ pater & sp̃s eiꝰ miserit eum
id t in carnari c̾stituerit. Hȩc dicit
anis ds̃. redeptor tuus scs isrł. Chorũ¬
aplorũ. isto in loco alloquitur. Redep̃tor tͥeuis
drͥ: quia redemit eum pͣcio id ÷ sanguine
suo. Ego dñs ds̃ cuus docens te utilia. hoc ÷
qdđ ad salutem ꝑtinent: ꝑ euangłium:.
gubernans te inuia qua ambulabas. hoc ÷¬

Expanded text:
Et nunc Dominus Pater misit me, » hoc siculo Trinitatis nobis ostenditur sacramentum. Homo assumptus a potestate Verbi, loquitur quod Deus Pater et Spiritus ejus miseritur eum, id est incarnari constituerit. « Haec dicit Dominus Deus redemptor tuus sanctus Israel. » Chorutolorum isto in loco alloquitur. Redemptor ejus dicitur, quia redemit eum pretio, id est sanguine suo. « Ego Dominus Deus tuus docens te utilia, » hoc est, quae ad salutem pertinent, per Evangelium « gubernans te in via qua ambulabis, » hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tiam agant: sicut dicit apłs. Quem ergo
fructũ habuistis tunc in quib. muinc eru¬
bescitis : Cer aerte illi qui in suo errore
ꝑmanserint. confundentur indie uidaitii:
audientes adño. Ite maledicti in ignẽ
aeternũ. In dno iustisicabitur inp̃senti
ꝑ baptismũ & ꝑpenitentiã. & laudabit᷑
omẽ semen isrł: hoc ⁊ omis chorus
apłorum. uł qui deeorũ stirpe pullu¬
laueruut. & crediderunt inxp̃o. ha¬

Expanded text:
tiam agant, sicut dicit Apostolus: « Quem ergo tiam agant, sicut dicit Apostolus: « Quem ergo fructum habuistis tunc in quibus nunc erubescitis ? » Vel certe illi qui in suo errore permanserint, confundentur in die judicii, audientes a Domino: « Ite, maledicti, in ignem aeternum . » « In Domino justificabitur » in praesenti per baptismum, et per poenitentiam, « et laudabitur omne semen Israel, » hoc est omnis chorus apostolorum, vel qui de ecorum stirpe pullulaverunt, et crediderunt in
Abbreviated transcription (Latin):
in carnabitur qui ÷ uerbũ meum uel
etiã sententia iustificationis perquã
iustificandȩ sunt gentes. & non reuercet᷑
ad me filius m̃s cum ad sũpta carne:
donec redimat genis humanũ. uel ser¬
mo & sententia p̃dicationis : non reuer¬
cetur adme sine fructu. Quare :
Quia mͥ curuaburit genu omiã subau¬
dis genera hominũ. quȩ antea incurua¬
bantur ante idola. & non solum genua
corporis. sed uoluntas mentis. De hoc di¬
cit apłs. In nomine dñi omẽ genu flecta¬
cur: & cetera. Et iurabit inquit
omĩs lingua subardis mͥ. los loco hoc: ma¬
xime fides gentium ostenditur. Non idcir¬
co sermo diuinus ista loquitur qđ iurare
nos p̃cipiat: sed omĩs sermo apĩanorum
firmus deb&: eẽ. quasi subiuram̃to
ut qui filios ueritatis se confitetur. et̃.
ueritatẽ ex corde & ore ꝓferant. Ergo.
perium subaudis ego obtineo ꝑ uniuersũ
confundentur quidem id ÷ erubescent
de suis malis: non ut ꝑeant sedut penitea¬

Expanded text:
incarnabitur, qui est Verbum meum, vel incarnabitur, qui est Verbum meum, vel etiam sententia justificationis per quam justificandae sunt gentes, « et non revertetur ad me » Filius meus cum assumpta carne, donec redimat genus humanum. Vel sermo et sententia praedicationis non revertetur ad me sine fructu. Quare? Quia mihi curvabunt genu omnia, » subaudis genera hominum, quae antea incurvabantur ante idola: et non solum genua corporis, sed voluntas mentis. De hoc dicit apostolus: « In nomine Domini omne genu flectatur , » etc. « Et jurabit » inquit, « omnis lingua, » subaudis mihi. In hoc loco maxime fides gentium ostenditur. Non idcirco sermo divinus ista loquitur, quod jurare nos praecipiat: sed omnis sermo Christianorum firmus debet esse, quasi sub juramento: ut qui filios veritatis se confitentur esse, veritatem ex corde et ore proferant. « Ergoaeorum, « et imperium, » subaudis ego obtineo per universum « et confundentde suis malis, ut non pereant, sed ut poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
sum ad abraham. insemine cuo benedi¬
centur om̃s gentes & plurima his sum
etiam alio modo. quis auditum fecit
abinitio quod rdolum quod nichil est
non debeat adorari. nisi ego qui dixi. dã
erunt tibi di alieni. nec facies tibi
popłm meum ex ȩgr̃pto: p̃dixi illud qđ
idolum nichil sit. Num quid non ego
dñs. & non ÷ ultra dĩ absque me : Dẽ
iustus & saluans non ÷ p̃terme. lai
patre ⁊ filius. & infilio subaudis pat̾.
Conuertimitu adme & salui eritis:
om̃s fines cerrȩ. Conuertimini ad fidẽ
meam ab idolatria om̃s gentes & salua¬
bo uos ab interitu gehendiȩ. Impleo il¬
lud : qđ pater filio reꝓmisit dicens.
pater subaudis qđ sententia oris mer
&ẽ uerbũ quod semel ꝓtuli desalute gea¬
um. nequaquã irritum f sad oꝑe
implebitur. Non debenniis putare: quod
& immutabilis ÷ Egredictur deore
meo iusticiȩ uerbum. hoc ÷ filius meus

Expanded text:
sum ad Abraham: « In semine tuo benedisum ad Abraham: « In semine tuo benedicentur omnes gentes , » et plurima his simiixi! Vel etiam alio modo. Quis auditum fecit ab initio, quod idolum quod nihil est non debeat adorari, nisi ego qui dixi: « Non erunt tibi dii alieni, nec tibi facies populum meum ex Aegypto « praedixi illud » quod idolum nihil sit. « Nunquid non ego Dominus, et non est ultra Deus absque me? Deus justus et salvans non est praeter me. » In Patre est Filius, et in Filio subaudis Pater. « Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae. » Convertimini ad fidem meam ab idololatria, omnes gentes, et salvabo vos ab interitu gehennae. Impleo illud, quod Pater Filio repromisit dicens: Pater, subaudis quod sententia oris mei et verbum quod semel protuli de salute gentium, nequaquam irritum fiet: sed opere implebitur. Non debemus putare quod oet immutabilis est. « Egredietur de ore meo justitiae verbum, » hoc est Filius meus
Abbreviated transcription (Latin):
non om̃s gentes statim credituras. sed
paulatim ⁊ ꝑ partes. Nescierun t
subauds gentiles uerba mea. qui in ꝓ¬
prio errort ꝑmanserunt. si mulachro¬
rum suorum onere p̃grauati. & quile.¬
uant signum scułturȩ suȩ. id ÷ qui sigil¬
la sculpurt siuis insimulachris: & rogant
am̃ non saluantem. Unde & p̃cipitur apłis
& credentibus. ut oportune inportune
admntient ueritatem. & in iant cori¬
silium gentium. Adnuntiate inquit
o apłi & credentes. gentib ad huc iner¬
rore manentib fidem quã ꝑcepistis &
consi lamim simil de salute corum.
Hoc adimpletum ÷ quando antequã diui¬
derentur ꝑ uiiuersum mundũ: com¬
mune consilium elegerunt ut untatẽ
ad nuntiarent : non dissentientes ab in¬
uicem. Tunc etiam & simbolum cõposu¬
erunt detrinitate & unitate : decõmu¬
mone aeccłiȩ & resurrectione generali.
ius auditum fecit hoc abinteio.
de salute gentium nisi ego qui locutꝰ

Expanded text:
non omnes gentes statim credituras, sed non omnes gentes statim credituras, sed paulatim et per partes. « Nescierunt, » subaudis gentiles, verba mea, qui in proprio errore permanserunt, simulacrorum suorum onere praegravati, et « qui levant signum sculpturae suae, » id est qui sigilla sculpunt suis in simulacris « et rogant deum non salvantem. » Unde et praecipitur apostolis et credentibus, ut opportune importune annuntient veritatem, et iniant concilium gentium . « Annuntiate, » inquit, o apostoli et credentes, gentibus adhuc in errore manentibus fidem quam percepistis, « et consiliamini simul » de salute eorum. Hoc adimpletum est, quando antequam dividerentur per universum mundum, commune concilium elegerunt ut unitatem annuntiarent, non dissentientes ab invicem. Tunc etiam et symbolum composuerunt de Trinitate et unitate, de communione Ecclesiae, et resurrectione generali. « Quis auditum fecit hoc ab initio » de salute gentium, nisi ego qui locutus
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos uenit dicens. nonsum missus nisi
adoues quȩ ꝑierunt domus isrł. & eis cȩ¬
lorum regna dare ꝓmisit. si relictis
imaginib. legis. & cerimoniarum. euan¬
głi ueritatem sequerentur. Ego dñs
loquens iusticiam. ꝑ quã iustificabitur
om̃ĩs qui eã ad implere uoluerit: ad nim¬
cians recta : ut omĩs creatura suum
adorae creatorem. lusticiam locutus
ẽ. dñs: quando postquam iudȩi p̃dica¬
tionem eius despexerunt. dixit disci¬
płis. Euntes inmunidũ uniuersum :
p̃dicate euangłium Congregamini
o fideles ad meam fidem. & uenite ad
me non loco sed merito. quia ego ubiq.
sum: & accedite simul ininũ ouile. qͥ
saluati estis sanguine meo ex gentibus.
aberrore & peccatis. Quia iudȩi noluer̃
agere pęnitentiam & indignos se iudi¬
cauerunt aet̾ne uitȩ : alloquitur gen¬
tiles ut congregentur in unum ouile
U nde cum dicit congregamini: ostendit

Expanded text:
ad eos venit dicens: « Non sum missus nisi ad eos venit dicens: « Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , » et eis coelorum regna dare promisit, si relictis imaginibus legis et caeremoniarum, Evangelii veritatem sequerentur. « Ego Dominus loquens justitiam, » per quam justificabitur omnis qui eam adimplere voluerit, « annuntians recta, » ut omnis creatura suum adoraret Creatorem. Justitiam locutus est Dominus, quando postquam Judaei praedicationem ejus despexerunt, dixit discipulis: « Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium . » « Congregamini, » o fideles, ad meam fidem « et venite » ad me non loco sed merito, quia ego ubique sum, « et accedite simul » in unum ovile « qui salvati estis » sanguine meo « ex gentibus » ab errore et peccatis. Quia Judaei noluerunt agere poenitentiam, et indignos se judicaverunt aeternae vitae, alloquitur gentiles ut congregentur in unum ovile. Unde cum dicit congregamini, ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
tuti. Quia hȩc dicit dñs creans celos
ipse ds̃. ut habitatio in eis sit angłorũ:
⁊ formans terram & faciens eam. ut eã
in habitent cultores dĩ. ipse plastes eius
hoc ÷ formator terrȩ. Non in uanũ cre¬
auit eam ut inhabitaretur abhominib
adorantib. & intelligentib. creatorem
suum. & ĩdola contẽpnentib: idõ forma¬
uit eam. Ego dñs & non ÷ alius ds̃:
faciens similia. Hȩc contra r̃dolorum cul¬
tores dicta sunt. Non inabscondito
locutus sum: in loco terre tenebroso.
Quondam locutus est in abscondito in mon¬
te sina: quando dixit filiis isrł. nori
erunt tibi dii alieni. quia uni tantum¬
modo popło locutus est: oeceris latuit.
S ed istud qđ dicit. in abscondito nonsum
locutus. de euangłica doctrina intelli¬
gendũ ÷ quȩ in om̃s fines terrȩ ꝑ p̃dicati¬
onem apłorum insonuit. Non dixiͭ semi¬
ni iacob frustra querite me: quia pͥmum

Expanded text:
tuti. « Quia haec dicit Dominus creans coelos tuti. « Quia haec dicit Dominus creans coelos ipse Deus » ut habitatio in eis sit angelorum, « et formans terram et faciens eam » ut eam inhabitent cultores Dei, « ipse plastes ejus, » hoc est formatur terrae. « Non in vanum creavit eam: ut inhabitaretur, » ab hominibus, adorantibus et intelligentibus Creatorem suum, et idola contemnentibus, ideo formavit eam. « Ego Dominus, et non est alius Deus, » faciens similia. Haec contra idolorum cultores dicta sunt. « Non in abscondito locutus sum, in loco terrae tenebroso. » Quondam locutus est in abscondito in monte Sina, quando dixit filiis Israel: Non erunt tibi dii alieni, quia uni tantummodo populo locutus est, caeteris latuit. Sed istud quod dicit: In abscondito non sum locutus, de evangelica doctrina intelligendum est, quae in omnes fines terrae per praedicationem apostolorum insonuit. « Non dixi semini Jacob, frustra quaerite me, » quia primum
Abbreviated transcription (Latin):
inte ⁊ ds̃ : id ÷ infilio. Sic enĩ ipse dicit.
Propt̃ humanitatem ista dicuntur: quia
inhumanitate latuit diuinitas. Ipse ÷
ds̃ saluator ifrł: qr̾ ipse saluat popłm
sium apeccatis eorũ. Confusi sunt &
erubuerunt om̃s . Labierunt simmul ui
confusionem: hoc ⁊ inꝑdicionem fabrica¬
tores errorum. Contra scribas & phariscos
loquitur. qui fabricatores exaiterunt erroꝵ :
quando intoto mundo seminauer᷑ mendati
latum. Confusi sunt gͦ scribȩ & pbarisci
in malicia sua traditi inmanus romanoꝵ.
& erubuerunt om̃s non ut penttentiã age¬
rent. sed in tribulatione posito & abi¬
erunt simul inꝑdicionem corꝑis & ani¬
me. Illi quidem ꝑierunt. ispł autem¬
diderunt : saluati sunt salute ȩterna.
on confundemim o apłi. aliiq. cre¬
dentes: ⁊ non erubescetis inpena
constituti ꝓ nomine meo usq inscłm
sustinere torm̃ta securi de gła: neq
infuturo inbeatitudine eterna consti¬

Expanded text:
in te est Deus, id est in Filio. Sic enim ipse dicit: in te est Deus, id est in Filio. Sic enim ipse dicit: Propter humanitatem ista dicuntur, quia in humanitate latuit Divinitas. « Ipse est Deus salvator Israel, » quia ipse salvat populum suum a peccatis eorum. « Confusi sunt et erubuerunt omnes: abierunt simul in confusionem, » hoc est in perditionem « fabricatores eorum. » Contra scribas et Pharisaeos loquitur, qui fabricatores exstiterunt errorum, quando in toto mundo seminaverunt mendaclatum . Confusi sunt ergo scribae et Pharisaei in malitia sua traditi in manus Romanorum, et erubuerunt omnes, non ut poenitentiam agerent, sed in tribulatione positi abierunt simul in perditionem corporis et animae. Illi quidem perierunt. « Israel autemnt salute aeterna. Non confundemini, » o apostoli, aliique credentes, « et non erubescetis » in poena constituti pro nomine meo, « usque in sustinere tormenta securi de gloria, neque in futuro in beatitudine aeterna consti
Abbreviated transcription (Latin):
uenerari umius dĩ religio. tantũ ut pre
om̃ib. regnis actenus ibi monachorum
cateruȩ consistant. pugt Nantes sine
est ibi. qđ dicit apłs. ubi abundauit para¬
tum suꝑ habundauit grã. Similit̃ ethiopes
qui anteat̾rena lucra exerdebant: c̃onuersi
ad fidẽ apĩ ceperunt teritna post ponere :¬
& toto m̃tis affectu caelestia lucra desidłare :
gina saba. Uiri autem sublimes appel¬
lantur qr̾ potentissimi & doctissimi sẽꝑ
extiter̃ : qui & ipsi adfidem dni cransi¬
erunt. Dequib. dicit ꝓpħa. Oñs desaba
uenient. aurũ & chus deferentes : &
laudem dño annuntiantes. Perhec tria
quȩ cõmemorauimus : intelliguntur
omĩa regna & regiones. dequib ad fi¬
dem dm̃ cotidie colliguntur. Io Istea
ambulabunt recte credendo & ¶ bene
uiuendo Ni ncti manicis ꝑgent: id est
p̃ceptis dnĩcis astricti ambulabun it
deuirtute inuirtutẽ : &te adorabunt
tris de filio. Sic dicent illi. Tantum

Expanded text:
venerari unius Dei religio, adeo ut prae venerari unius Dei religio, adeo ut prae omnibus regnis hactenus ibi monachorum catervae consistant, pugnantes sine est ibi quod dicit Apostolus: « Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . » Similiter Aethiopes, qui antea terrena lucra exercebant, conversi ad fidem Christi, coeperunt terrena postponere,o mentis affectu coelestia lucra desiderare. gina Saba. Viri autem sublimes appellantur, quia potentissimi et doctissimi semper exstiterunt, qui et ipsi ad fidem Domini transierunt. De quibus dicit propheta, « Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes . » Per haec tria quae commemoravimus, intelliguntur omnia regna et regiones, de quibus ad fidem Domini quotidie colliguntur. « Post te ambulabunt » recte credendo, et bene vivendo. « Vincti manus pergent, » id est Dominicis praeceptis astricti ambulabunt de virtute in virtutem « et te adorabunt tris de Filio. Sic dicent illi: Tantum
Abbreviated transcription (Latin):
rium. & sua morte simpla dupłã nr̃ãm
Aestruxit: reuocando nos ad gaudia ꝑadi¬
si. urde expulsi fueramus. Unde & sub¬
iungitur. Non inprecio inqͥo neq.
in mimerib sub audis lib̾auit &redent
nos ut acciꝑ& exinde p̃cium sed ꝓpria
sponte. & miscdđia larga. H ec dicie
or̃s. Labor ȩgrpti : hoct cultura idolor
quã pre om̃ib. gentib. ad impl&: & negoti¬
atio echi opiȩ terrena subaudis cessa¬
bit in aduentu tuo fili dilectissime. &
sabam. U iri sublimes adte cransibunt
tionem. Culturã idoloꝵ quã egỹptu
diis suis inpendebant. laborem appel¬
lat: quia multũ laborabant illuroffe¬
rendis sacrificiis diuersoꝵ portentorũ.
uidelic&. auium. ouiumh. hircoꝵ. aliorũ¬
q. multoꝵ. S ed adueniente xp̃o iN
mundum. cũ apłi post eiꝰ ascensionem
ad illud. ⁊ ad alia regna transissent :¬
p̃dicantes gram euangłii. ubi antea cole¬
batur multitudo simulachrorũ: cepit

Expanded text:
rium, et sua morte simpla duplam nostram rium, et sua morte simpla duplam nostram destruxit, revocando nos ad gaudia paradisi, unde expulsi fueramus. Unde et subjungitur. « Non in pretio, inquit, neque in muneribus, » subaudis liberavit et redemit nos, ut acciperet exinde pretium: sed propria sponte et misericordia larga. « Haec dicit Dominus: Labor Aegypti, » hoc est cultura idolorum, quam prae omnibus gentibus adimplet, « et negotiatio Aethiopiae, » terrena subaudis, cessabit in adventu tuo, Fili dilectissime, « et Sabaim, viri sublimes ad te transibunt dem et operationem. Culturam idolorum quam Aegyptii diis suis impendebant laborem appellat, quia multum laborabant illi in offerendis sacrificiis diversorum portentorum, videlicet avium, ovium, hircorum, aliorumque multorum; sed adveniente Christo in mundum, cum apostoli post ejus ascensionem ad illud et ad alia regna transissent praedicantes gratiam Evangelii, ubi antea colebatur multitudo simulacrorum, coepit
Abbreviated transcription (Latin):
meã dimitta subauditur lib̾am. Qui¬
dam uolunt hoc referre ad crrũ. cuiꝰ
cẽporib dimissa ÷ captiuitas. & tẽplũ
ꝑ missũ est ȩdificari : sed non conueniunt
p̃cedentia. quia non sunt om̃s uiȩ oiuis
directe. eui & dictũ ÷ assimilaii tȩ
& non cognouisti me. Net eciã ipse edi¬
ficauit lic& edificari ꝑmiserit. quia
non ÷ eiꝰ tẽpore cõpleta edificatio. sed
tẽporib. assueri. Redeamus. ad p̃ceden¬
ista plenissime Nascribi debentur. Ipse
aedificauit ciuitatem patris scam̃ uide¬
lic& eccłiam. contra quã porte inferi
non p̃ualeburt. quia fundata. ẽ. supͣ
firmã petrã : hoc ÷ saper ipsum & quȩ
in monte posita. id ÷ in illo qui ⁊ mons
moritium. latere numquã poterit.
De huis ciuitatis fundam̃to: dicit egre¬
lo & exul effectus aꝓprio solo: positus est
in huius pegrinationis exilio. om̃s filii eiꝰ
aptiuitatis uinculo obligati sunt: donec
uenit altissimi filius ꝑ incarnationis maiste¬

Expanded text:
Quidam volunt hoc referre ad Cyrum, cujus temporibus dimissa est captivitas, et templum permissum est aedificari, sed non conveniunt praecedentia, quia non sunt omnes viae ejus directae cui et dictum est: Assimilavi te, et non cognovisti me. Nec etiam ipse aedificavit, licet aedificari permiserit, quia non est ejus tempore completa aedificatio, sed temporibus Assueri. Redeamus ad praecedenista plenissime ascribi debentur. Ipse aedificavit civitatem Patris, sanctam videlicet Ecclesiam, contra quam portae inferi non praevalebunt, quia fundata est supra firmam petram , hoc est super ipsum, et quae in monte posita, id est in illo qui est mons montium, latere nunquam poterit. De hujus civitatis fundamento dicit egrelo et exsul effectus a proprio solo positus est in hujus peregrinationis exsilio, omnes filii ejus captivitatis vinculo obligati sunt, donec venit Altissimi Filius per incarnationis myste
Abbreviated transcription (Latin):
inicium & fins. Ego sum ego sũ dicit¬
dñs : & non ÷ absq. me saluator. lteratio
sermonis: confirmacio rei est. Cũ dicit
pater inme. Sed quod dicit absq me
non est saluator. tale.ẽ. acsi diceret¬
id÷ in me est saluator filius uidelicet
ms ꝑquem decreui saluare genus huma¬
num. Et sicut unus xp̃c dñs non aufert
patri ne dñs sit: sic unus dĩ pater sal¬
uator. non aufert filio nesit & ipse
saluator. Sic enum dicit filius in euan¬
głio. Sicut pater quos uult uimificat.
sic & filius quos uult uiificat. Quia sic̃

Expanded text:
initium et finis . » « Ego sum, ego sum Domiinitium et finis . » « Ego sum, ego sum Dominus, et non est absque me salvator. » Iteratio sermonis, confirmatio rei est. Cum dicit o in Patre, et Pater in me . » Sed quod dicit, absque me non est salvator, tale est ac si diceret: In me est salvator, Filius videlicet meus, per quem decrevi salvare genus humanum. Et sicut unus Christus Dominus non aufert Patri ne Dominus sit: sic unus Deus Pater salvator non aufert Filio ne sit et ipse salvator. Sic enim dicit Filius in Evangelio: « Sicut Pater quos vult vivificat, sic et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ nr̃ fecit omĩa. Uerbi gr̃a ad iouẽ.
Iouis tues ds̃ uerus : quiã tu creasti
& regis olempum. hoc ÷ gelum. Ecori¬
tra dicit dĩ omp̃s. Ante me non est as
formator alicuius rei. Ego sum for¬
mator prius : quia tum non. eeñt.
omĩa feci exnichilo. Quomͦ enĩ po¬
terat aliquis deorum falsorũ forma¬
tor. eẽ. scilicet alicuuis rei. cũ nan
.eẽt. a quo formaretur : Idola enim
sunt : surda & muta & insensibilia
manib. hominũ facta. Quod si re¬
fertur ad diabolum qui sepe per
idola responsa dabat : quomodo
poterat formator. eẽ. om̃ium rerũ.
qui extẽpore adõ. ẽ. factus: Si di¬
xerimus ante me non est formatus
dĩ : erit sensus. Ante me non est
fabricatũ aliquod idolum. quia ego
formaui hominẽ iustum. aquo post¬
ea in iuste fabricata sunt idola.
Sed non congriut planuter. ĩste scisus.
Quod autem dicit : & post me nonerit idem ÷
qdđ in apocalipsim dicit. Ego sum . a. CU.¬

Expanded text:
deus noster fecit omnia. Verbi gratia ad Jovem: deus noster fecit omnia. Verbi gratia ad Jovem: Jovis, tu es deus meus verus, quia tu creasti et regis Olympum, hoc est, coelum. Contra dicit Deus omnipotens: Ante me non est Deus formator alicujus rei. Ego sum formator primus, quia quum non essent, omnia feci ex nihilo. Quomodo enim poterat aliquis deorum falsorum formator esse, scilicet alicujus rei, quum non esset a quo formaretur? Idola enim sunt surda et muta et insensibilia manibus hominum formata. Quod si refertur ad diabolum, qui saepe per idola responsa dabat, quomodo poterat formator esse omnium rerum, qui ex tempore a Deo est factus? Si dixerimus, ante me non est formatus Deus, erit sensus: Ante me non est fabricatum aliquod idolum, quia ego formavi hominem justum, a quo postea injuste fabricata sunt idola. Sed non congruit pleniter iste sensus. Quod autem dicit, et post me non erit: idem est quod in Apocalypsi dicitur: « Ego sum A
Abbreviated transcription (Latin):
nis xp̃i. Quis inuobis ogenti¬
les ad nuriti&e istud. subaudis
qđ locutus est ds̃ deaduentu filuĩ
sui : ÷ & quȩ prima sunt auduire nos
faci& : Si sunt dii ur̃i ueri. ad nuti¬
cient uobis p̃terita siue futura. si¬
les : uoIens eos remouere abido¬
lacria ÷ & eultu demonũ. Dent ces¬
ces eorum. id̃ ipsi du dent testes
suos. ut iustifidentur. hoo ⁊ ut iusti
& ueri dicantur. Et audiant alti
qui eos ignorant. eẽ. ueros deos.
&̾ dicant quia ueri dii sunt. Isto
inleco ÷ iste uersiculus distinguen¬
dus : & ad sequentia iungentum.
quo michi bene conplacui: subaudis
ipse est testis uerborũ meorũ. ut scia¬
tis quia ego ipse sum dĩ. De hoc ser¬
uo: dixit suꝑuis. Eoce seruus meus
suscipiam eum. Et illud. magnũ tibi
est : uocari te puerum meum. Ante
habent. ante me non ÷ formatus ds̃.
sed melius & rectius ÷ formator dice¬
re. Lagani dicebant dedi is suis : iste

Expanded text:
nis Christi. « Quis in vobis, » o gentinis Christi. « Quis in vobis, » o gentiles, « annuntiet istud, » subaudis, quod locutus est Deus de adventu Filii sui, « et quae prima sunt audire nos faciet? » Si sunt dii vestri veri, annuntient vobis praeterita sive futura, sigentiles, volens eos removere ab idololatria et cultu daemonum. « Dent testes eorum, » id est, ipsi dii testes suos, « ut justificentur, » hoc est ut justi et veri dicantur, « et audiant, » illi, qui eos ignorant esse veros deos, « et dicant » quia veri dii sunt. Isto in loco est iste versiculus distinguendus, et ad sequentia jungendus. quo mihi bene complacui , subaudis, ipse et testis verborum meorum, « ut sciatis quia ipse ego sum Deus. » De hoc servo dixit superius: « Ecce servus meus, suscipiam eum . Et illud: Magnum tibi est, vocari te puerum meum infrahabent: Ante me non est formatus Deus. Sed melius et rectius est formator dicere. Pagani dicebant de diis suis: Iste
Abbreviated transcription (Latin):
corporis : sed ceci erant mente. Simi¬
liter aures corporis. ł sed surdi erant
qr obturatas ł abebant aures m̃tis.
ut nequirent audire legem dĩ
dietis ⁊ non intelligets : & oculos
habecis & non ꝑspicietis. Et notandũ
pͥmũ factam. cẽ: uocationem iudȩorum
de inde gentium: sicut dñs dixit. Non
sum missus nisi adoues perditas domꝰ
isrł. Tale quid & beatus paulus apłs
legitur dixisse: in actib. apłorum
U obis quidem oportebat primũ loqui
uerbum. dĩ : sed quia reppulistis il¬
luqͥ eoce conuertimur adgentes
m̃s gentes congregatȩ sunt si¬
mul : & collecte sunt tribus
Post quã credtid̾unt qui p̃des ⁊ inati
erant ex iudȩis in xp̃m: congrega¬
cȩ su̾nit. & gentes. Congregatẽ sunt
ergo gentes : & collecte sunt tribus
hoc est iudȩi. Et factũ ÷ tam ex
gentib. quam ex iudȩis unum ouile
ani : iti quo cotidie congregantur¬
in unitate fidei. inbaptismate: & mnu¬
na ꝑceptione corporis & sangui¬

Expanded text:
corporis, sed caeci erant mente. Simicorporis, sed caeci erant mente. Similiter aures corporis, sed surdi erant: quia obturatas habebant aures mentis, ut nequirent audire legem Dei.dietis et non intelligetis, et oculos habebitis, et non perspicietis . Et notandum primum factam esse vocationem Judaeorum, deinde gentium, sicut Dominus dixit: « Non sum missus nisi ad oves perditas domus Israel . » Tale quid et beatus Paulus apostolus legitur dixisse in Actibus apostolorum: « Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei, sed quia repulisti illud, ecce convertimur ad gentes . » « Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus. » Postquam crediderunt, qui praedestinati erant ex Judaeis, in Christum, congregatae sunt et gentes. Congregatae sunt ergo gentes, et collectae sunt tribus, hoc est Judaei. Et factum est tam ex gentibus quam ex Judaeis unum ovile Domini , in quo quotidie congregantur unitate fidei, in baptismate, et in una perceptione corporis et sangui
Abbreviated transcription (Latin):
rio: & ꝑ euangłrum. ego uos genui
sub audis filios meos quos tenes capti¬
uos : apłłs mois. Et austro dicam
noli ꝓhube. filios meos: uenien¬
ces adfidem ȩcđiȩ. Affer filios meos
delonginquo ochorus apłorũ. id ÷̃
popłm gentium: qui longe acogni¬
tione dĩ ÷ Et filias meas. id ÷ ani¬
mas uidelic& p̃destinatas ad regnũ
affer abextremis cerpy. Ab india
scilic& & cͤhiopia. uł ꝑfilias intelli¬
gamꝰ: itulieres. quȩ ad dnm ꝑfidẽ
uenerurit. Credider̃ nempe uiri:
crediderunit & feminȩ. Adhoc autẽ
quod dicit. affer filios meos gentiles
de longinquo : ꝑtin& quod beatus
apłs loquitur dicens. Uos qui eratis
longe : facti estis ꝓpe ia sanguine
xp̃i. E̾t omnẽ hominẽ qui inuocat
nomͣ meum ingłam meam: subaudis
adducã ad societatem electorum meorũ.
foras de infidelitate ad fidem : de mor¬
te aduitã. de tenebris derroris ad
ueram lucem. Uqt dĩ patris ad fili¬
um dc̃uideis qui oculos habebat it

Expanded text:
r Evangelium ego vos genui. » subaudis, filios meos, quos tenes captivos apostolis meis. « Et austro dicam, noli prohibere » filios meos, venientes ad fidem Ecclesiae. « Aufer filios meos de longinquo, » o chorus apostolorum, id est, populum gentium qui longe a cognitione Dei est. « Et filias meas, » id est animas, scilicet praedestinatas ad regnum, affer « ab extremis terrae, » ab India, scilicet Aethiopia. Vel per filias intelligamus mulieres, quae ad Dominum per fidem venerunt. Crediderunt nempe viri, crediderunt et feminae. Ad hoc autem quod dicit, affer filios meos gentiles de longinquo, pertinet quod beatus Apostolus loquitur, dicens: « Vos qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi . » « Et omnem hominem, qui invocat nomen meum in gloriam meam, » subaudis, adducam ad societatem electorum meorum. foras, » de infidelitate ad fidem, de morte ad vitam, de tenebris erroris ad veram lucem. Vox Dei Patris ad Filium de Judaeis qui oculos habebant
Abbreviated transcription (Latin):
gregamim om̃s uos uel cęli uel om̃s
creaturȩ uł om̃ĩs multitado filioꝵ isrł:
⁊ audite quȩ dicturus sum. Quis deeis
subaudis cęlis siue creaturis adnuntiauit
hȩc decĩro. qđ destructurus. eẽt. babi¬
lonẽ. uel. de filio meo qđ nasciturꝰ. cẽt.

Expanded text:
gregamini omnes vos » vel coeli, vel omnes creaturae, vel omnis multitudo filiorum Israel, « et audite » quae dicturus sum. « Quis de eis, » subaudis coelis sive creaturis, « annuntiavit haec » de Cyro, quod destructurus esset Babylonem, vel de Filio meo quod nasciturus esset
Abbreviated transcription (Latin):
ms. ut intelligeretur de iacob uł istł
spũ ali dictũ. sed audi racob & isrł
qui carnales estis Ego ipse pͥmus
ante quã nullus. & ego nouissimus
post quẽ nullus. Lale ÷ & illud quod
in apocalipsi iohannis habetur. ł go
suꝑ temiȩ elem̃tum: & dextera i ea
dĩ patris & dextera. filius ÷ quia ꝑ ip¬
sum omĩa fecit. sicut psalmista dicit.
O mĩa insapientia fecisti. Et uerbo drũ :
gli firmati sunt. Et dĩ sapientia furi¬
danit terrim: & dexaera illius m̃sa ÷¬

Expanded text:
meus, ut intelligeretur de Jacob vel Israel spirituali dictum, sed audi, Jacob et Israel, qui carnales estis. « Ego ipse primus » ante quem nullus, « et ego novissimus » post quem nullus. Tale est et illud quod in Apocalypsi Joannis habetur: Ego s» super tenue elementum « et dextera mea Dei Patris et dextera Filius est, quia per ipsum omnia fecit , sicut Psalmista dicit: « Omnia in sapientia fecisti . » Et: « Verbo Domini coeli firmati sunt. » Et: « Deus sapientia fundavit terram,