comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mulare diutius aut tegere
non posset: Anmaduersum
est tamen codem fere tempore
in hyspaniis iuuenem furis-¬
se: qui cũ sibi multis signis
auctoritatem parauisset: eo
usqz clatus est ut se helami
profiteretur. Quodcũ pleriq
temere credidissent: addidit
ut se xp̃m esse diceret. In quo
etiam ad eo illusit. ut eum.
quidam ep̃us rufus noĩe
ut dominũ adoraret. Propt̾
qd̃. cum postea ab ep̃atu de¬
iectum uidimus. Pleriq eci¬
am nobiis efratribz retulerũt.
eoden dp̃e in oriente quẽdã
extit sse. qui se iohannẽ esse
iacitaret. Ex quo conicere ꝑ¬
possumus istius modi pseu¬
aouentũ ĩminere qui iam
i istis misterium iniqui

Expanded text:
mulare diutius aut tegere mulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseuaduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
erat indutus ostendit. Obstu
pefactus ille: cõuocat ceteros.
Ipse etiã cdarus accurrit. Adhi¬
bitoq lumine: uestem om̃s
diligenter inspiciũt. Erat au¬
tem sũma mollicie. candore
eximio: micanti purpura.
Nec tamen cuius esset gn̾is
aut uelleris poterat agnosci-
Curiosius tamen oculis aut
digitis actrectata: nõ alui
qmͣ uestis uidebatur. Inf̾ea
clarus fratres admonct ora¬
tiom instare: ut manifestius
eis dominus quidnam essz
ostenderet. Itaq reliquum
noctis hyminis psaliisq cõ¬
sumitur. At ubi illuxit dies
apprelesum dextera trahere ad
martinũ uolebat: hene cõscius
illudi illum dyaboli arte nõ
posse. Tunc uero reuir ac da¬
mare miser cepit. In terbictũ¬
q sy ese dicebat: ne se mar¬
tiab ostenderet. Cume
tum ire compellerent. intir
trahentium manus uestis
euaniut. Unde quis dubitet
hanc eciam martini fuisse
uirtutem. ut fanta siam su-¬
am dyabolus. cũ erat mar-¬
tini oculis ingerenda. dissi-¬

Expanded text:
erat indutus, ostendit. obstuerat indutus, ostendit. obstupefactus ille convocat caeteros; ipse etiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissi
Abbreviated transcription (Latin):
hiberet: signis quibusdã ple¬
rosq ad credendũ cohortaba¬
edãtur. Postremo eo usq proces¬
sit eut inter se ac deu angeles
discurrere predicaret Iamq
se unũ ex propletis haberi uo¬
lebat. Clarus tamen neqͣ sͣ
ad credendũ cogi poterat. Ille
ei iram dñi et presentes pla¬
gas: cur scõ crederet cõmina¬
ri. Postremo ĩ hanc bocem
erupisse fertur. Etce hac noc¬
te uestem michi candidam
dũs de celo dabit: qua ĩdutꝰ
in medio uestrũ diuersabor.
Idq uobis signũ erit me in
dei esse uirtute: qui dei ueste
donatus sim. Cum bero grã¬
dis omniũ ad hanc professi¬
onem expectacio. Itaq ad
mediam fere nectem fremitu
insultãtium cõmoueri om̃e
monasteriũ loco uisum est.
Cellulam autem qua idem
adoscens continebatur: cre¬
bris cerneres micare lumini¬
bus. Sfremitus qz in ea dis¬
currencium: et murmur a¬
quoddam multarũ uocum
audiebatur. Dem fcõ silẽtio
se uocat: tunicamq ei qua

Expanded text:
hiberet, signis quibusdam plehiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio se uocat tunicamque ei, qua
Abbreviated transcription (Latin):
licerer. O qmͣ scã de dñi pieta¬
te presumpcio: in qua et si
ou coritatẽ prestare nõ potuit.
stendit affectũ. Et quia de
Tyebolo eiusdẽq artibz ser-¬
mo exortus est: nõ ab re uide¬
tur. licet extrinsecus
res digna miraculs. recte me¬
morie mandabitur in exem¬
plum cauendi. si quid de ĩceps
uspiam tale contigerit.
¶larus quidã noĩe adole¬
scens nobilissimus. mox pb̃r.
nunc felici beatus excessu. cũ
relictis oĩb se ad martinũ
cõtulisset: breui tp̃e ad sũmũ
fi dewirtutũq omniũ culmc̃s
enituit. Itaq cũ haud longe
sibi ab ep̃i monasterio taber¬
naculũ constituissz. multi¬
qz apud eũ fratres cõmorarẽ¬
tur: inuenis quidã ad eum
anatholius nõie sub profes¬
sione monachi omnẽ humi¬
litatem atq ĩnocenciã men¬
titus accessit. Habitauitq
aliꝙͣdiu in cõmune cũ cet̾ĩs.
Dem procedente tp̃e angelos a¬
pud se loqui solere dicebat.
Cum fidem dictis nullus ad¬

Expanded text:
licerer. o quam sancta de Domini pietalicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus,res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus ad
Abbreviated transcription (Latin):
signo se crucis et orationis
auxilio protegebat. Audie¬
bantur plerũq conuicia qͥ¬
bus illum turba demonũ
proteruis uocibus increpabat.
Sed omnia falsa et uana co-¬
gnoscens: nõ mouebatur ob¬
iectis. Testabantur eciã aliqͥ
ex fratribz audisse se demonẽ
proteruis martinũ uocibus
increpantem. cur intra mon¬
nas¬
i aliques ex fratrib.
imi baptismũ diuersis
erronibz ꝑdidissent. cõuerses
postra recẽpisset: exponẽtem
trimina singulorũ. Martinũ
dyabolo repugnantẽ respon¬
disse cõstanter: antiqua delic¬
ta melioris uite cõuersacione
soluendos esse pccĩs. qui pecca¬
re desuerẽt. Contradicente dy¬
abolo nã ꝑtinere ad uemain
criminosos. et semel lapsis
nullam a dño prestari clemẽ¬
ciam: tũc in hanc uocẽ fertur
clamasse martinus. Si tu ip̃e¬
o miserabilis ab hoĩm insecta¬
cione desisteres. et te fc̃oꝵ tuoꝵ.
uel hoc tp̃e cũ dies iudicii ĩ pro¬
ximo est peniteret: ego tͥ uere

Expanded text:
signo se crucis et orationis signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione m Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere
Abbreviated transcription (Latin):
lo ligna deferret. isse ad sil¬
uam nunciant. Iubet igr̃.
aliquos ire ei obiiam. Ita
haud a monasterio: iã pene
exanimis inuenitur. Extre¬
mũ tñ sp̃m trahens: ĩdicat
fratrib casũ mortis et uul¬
neris. Iunctis scilicet bob.
dum dissoluta arctius lora
constringit: bouẽ sibi excus¬
so capite int̾ inguina cornu
miecisse. Nec multũ post ui¬
tam redoidit. Uideris quo
iudicio dnũ. dyabolo fuerit
data hec potestas. In mar¬
tino illud mirabile erat: ꝙ
nõ solũ hoc qd̃ supra retuli¬
mus. s multa istius modi
si quotiens accidissẽt lõge
ante preuidebat: et sibi nũcia¬
ta frĩb indicabat. Sfrequẽter
autem dyabolus dũ nille
nocendi artibz scm̃ uirum
conaretur illudere: uisibile
se ei formis diuersissimis ĩ¬
gerebat. Nam interdũ in io-¬
uis ꝑsonam. plerũ iz mercu¬
rii. ꝑsepe enim se ueneris ac
minerue transfiguratum:¬
eius uultibus offerebat. Ad¬
uersus quẽ semꝑ interritꝰ.

Expanded text:
lo ligna deferret, isse ad sillo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus
Abbreviated transcription (Latin):
mus demoniũ se uidere. Cui
cum ut discederet in paret:
quemdam cfamilia qui in
interiore parte ediũ moraba¬
tur arripuit. Seuire dentibz
miser cepit: et obuios quos¬
q lamiare. Cõmota donnis.
familia turbata: populus
in fugam uersus. martinus
se furenti obiecit. Ac primũ
stare ci imperat. Sed cũ den¬
tibus fremeret. hiantiq ore
morsũ minabatur: digites
ei martinus in os intrlit.
Si habes inquit alinooed
potestatis: hos deuora. Cum
bero ac si cãdens ferrum fau¬
ubz accepiss: longe reducti ͤ
dentib digitos beati bni bi-¬
tabat attingere. Et cũ fug̾e
Lo obsesso corpore penis et cru¬
ciatib cogeretur. nec tamẽ
ei crue ꝑ os liceret: feda re¬
liuquens uestia fluxu uẽtris
egestus est
niterea cum de motu
illi conuosatis fratrib: re¬
fert quid dyabolus indicas¬
set. Sollicitos esse precepit ꝑ
cellulas singulorũ: quisnã
minem quidem de esse de
monachis: s unũ rusticũ
mercede conductũ. ut uehicu¬

Expanded text:
mus daemonium se uidere. cui mus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motuille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam minem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehicu
Abbreviated transcription (Latin):
nio correptus: dolendo exitie
cruciabatur. Rogatus ergo
martinus ut ci manũ mm¬
poneit: deduci eum ad se iu¬
bet. Sed neqm spũs nuillo
proferri modo ex ala ĩ qua
erat potuit: ita maduenien¬
tes rabidis dentibz seuiebat.
Cum tetradius ad genua
beati uiri aduoluitur: orãs
ut ad doniũ in qua demoni¬
acus habebatur ip̃e descẽderet.
Tum uero martinus negare
se profani et gentilis domũ
cadire nõ posse. Nam tetra¬
dius eodem tempore adhuc
gentilitatis errore implici¬
tus tenebatur. Spondet ergo
se si de puero demon fuissz
exactus xp̃ianũ fore. Ita
martimis ĩposita puero: im¬
mundũ ab eo sp̃m eiecit.
Quo uiso tetradius dmm̃n¬
nr̃m xp̃m credidit. statim¬
q cathecuminus factus. nec
multũ post baptizatus est.
semꝑoz martinũ salutis
sue auctorem miro coluit
affictu
Et idem temptis ĩ
codem õpido uigres¬
sus patrisfamilias cuiusdã
comũ in limine ip̃o restitit
dicens horribile in atrio do¬

Expanded text:
nio correptus dolendo exitu nio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio do
Abbreviated transcription (Latin):
liug soli spũ uiuit iã carne
prineatua. Rogo ut ad cã
urad utis benedicas. Con¬
sil doim  ꝑ te reddenda
sit santati. Qua ille uoce
confusus obstupuit et refu¬
git dicens he sue non esse
uintutis senem errare nui¬
dicio nõ esse se dignũ per
quim dñs signũ salutis
ostenderet. Perstare uehemẽ¬
cus fiens pr: et orare ut ex¬
animem uisitaret. postre¬
mo a circunstantibz epĩs
ire conpulsus: descendit ad
domũ puelle. Ingens turba
pro forib: expectans quidnã
dei serus esset acturus. Ac
primũ que erant illius fa¬
miliaria in istius modi re¬
bus arma: solo prostratus
orauit. Deinde egram ĩtuẽs:
dari sibi olcũ postulat. Qd̃.
cum benedixisset: in es puel¬
le uĩm sci liquoris infudit:
statimo uox reddita est . ẽ ũc
paulatim singula cõtactu
eius ceperunt mẽbra unusce¬
re: doncc firmatis gressibus
populo teste surrexit
odem quoq tempore
tetradii cuiusdam pro¬
consularis uiri seruus demo¬

Expanded text:
lius, solo spiritu uiuit, iam carne lius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexit. Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemo
Abbreviated transcription (Latin):
Iec dissiule huic illud
fuit: cum eũ ydola de¬
struentem cultro quidã firi¬
re uoluisset: in ip̃o ictu ferrũ
ei de manibz atussum non
comparuit. Polerũq autem
contradicẽtib sibi rusticis
ne eorũ fana destrueret ita
predicacione scã gentilium
animos mitigabat: ut luce
eis ueritatis ostensa. ip̃i sua
templa subuerterent. Cura¬
cionũ bero tam potensẽe
gracia erat: ut nullus Cere
ad eũ egrotus acceuerit. qui
non continuo recepere sain¬
tatem. Quod uel ex conse¬
quenti liquebit exemplo.
Reueris puilla q̃dam
dira paralisis egritu¬
dint fenebatur: ita ut iam
ꝑ multũ tempus nullo ad
humanes usus corporis offi¬
uo fungeretur. Omni ex par¬
te premertua: uix tenui sp̃u
palpitabat. Tnstes ad solã fu¬
neris expectacc̃em assistebant
le pater comperit cucrit exa-¬
nimis: pro filia rogaturus.
Et forte martinus iã eccle¬
siam fuerat ingressus. Ibi
titur misero genere lango¬
ric et ꝙ ip̃a est morte crude¬

Expanded text:
nec dissimile huic fuit nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant lae pater conperit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi a moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crude
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt: dicentes missos se a
dommo ut rusticam mul¬
titudinem fugaret. presidiũ¬
q martino ferrẽt. ne quis
dum templũ dirueretur ob¬
sisteret. Rediret ergo: et oplis
ceptum deuotus impleret. Ita
regressus ad uicum: inspectã¬
tibus gentiliũ turbis. et quie¬
scentib dum profanam edẽ
usq ad fundamenta dirueret
aras om̃s atqz simulacra re¬
degit in puluerem. Quo uiso
rustici cũ se intelligerent di¬
uino nutu obstupefactos ato
ꝑterritos ne ep̃o repugnarent.
om̃s fere in ih̾m dñm credide¬
runt. clamantes palain et cõ-¬
fitentes deũ martini colendũ
orum gestum sit refe-¬
rami. Ubi dũ templũ itidem
euerterit: furens gentilium
rusticorũ in eũ irruit multi¬
tudo. Cumq unus audacior
ceteris stricto cũ gladio pete¬
ret: reiecto pallio nudam cer¬
uicem ꝑcissuro prebuit. Nec
cnitatus ferire gentilis. sls
cum dexteram astius extu¬
liuet. resupuinis nue. Con¬
sternatusq uamo mctu:
ueniam precasuntur

Expanded text:
lerunt, dicentes missos se a lerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum,orum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tiquissimo et celebertimo igne
ĩnmssci. in proximã ĩmo
ad haentem domũ agente uẽ¬
to nlãmalũ globi ferebãtur.
Quoo ubi martinus aduer¬
tit. rapido cursu tectũ. doml
scandit. obuiũ se aduemẽ¬
tibus flãmis inferens. Tũ
uero mirũ in modũi cerneres
contra bim uenti ignem retor¬
queri: ut cõpugnantiũ int̾
se elementorũ quidam cõfliciꝰ
uideretur. Ita uirtute marti¬
ni ibi tm̃ ignis est operatus:
ubi iussus est
n uico autem illo cui le¬
idem templũ opulentissimũ
suꝑsticione religionis uoluis.¬
set euertere: restitit ei mult:¬
tudo gentiliũ ad eo ut nõ abs
iniuria sit repulsus. ztaq
secessit ad proxima loca. Ibi¬
q ꝑ triduũ cilicio tectus et
cniere. ieiunans semꝑ atqz
orans precabatur ad dñm: ut
quia templũ illud euertere
humana manu nõ potuis¬
set. uirtus illud diuina di¬
rueret. Tum subito ei duo
angeli hastati atq scutati
instar milicie celestis se obtu¬

Expanded text:
tiquissimo et celeberrimo ignem tiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leitidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtu
Abbreviated transcription (Latin):
eleuat obuiam manũ: signũ
salutis opponit. Tum uero
turbinis modo retroactã pu¬
tares, diuersam in partẽ ruit.
ad eo ut rusticos qui tuto in
loco steterant. pene prossrau̾it.
Tum uero in celũ camore sb̃¬
lato. gentiles stupeis miracu¬
lo. monachi flere pregaudio:
xp̃i nomen in cõmuie dĩ
bus predicari. Sausq cõsti¬
tit: eo die salutẽ illi uenisse
regioni. Nam nemo fere ex
immani illa multitudine
gẽtilium fuit: qui nõ impo¬
sitione manus desiderata.
dnm ihm̃ relicto impietatis
errore credident. Et uere ante
martinũ panci ad modum
ĩmo pene nulli: in illis regi¬
ombus xp̃i nomen receperãt.
Quod ad co mitutib illius ex¬
emploq conualuit: ut iam
ibi nullus locus sit. qui nõ
aut ecclesus frequentissimis-
aut monasteriis sit repletus.
Nam ubi faua destruxerat:
statim ibi aut ecdesias aut
monasteria construebat
ec minorem sub idem
fere tempus: eodẽ in
opere uirtutem edidit. Nam
sum in bico quodã. fano an-¬

Expanded text:
eleuata obuiam manu, signum eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano an
Abbreviated transcription (Latin):
arborem tu ruentem suscipe.
Et si tecum est tuus ut dicis
dñs: euades. Tum ille intrepi¬
de confisus in dño: facturum
se pollicetur. Hic uero ad istius.
modi conditionem omnis il¬
la gentilium turba consentit:
facilemqs arboris sue habuere
iacturam si mimicum sacroꝵ
suorũ casu illius obruissent.
Itaq cum unam in partem pi¬
nus. illa esset Ralinis. ut nõ
esset dubiũ quã in partem
suctisa corrueret: eo loco uĩctus
statuitur ꝓ arbitrio rusticoꝵ
quo arborẽ esse casurã nemo
dubita bat. Succi dere igitur
ip̃i suam pinũ: cũ in genti
gaudio leticiaq ceperũt. Aderat
eminus turba mirãtiũ. Iaq
paulatim nutare pinus: et
ruinam suã casura mini¬
tari. Pallebãt eminus mo¬
nachi: et periculo iã propio-¬
re cõterriti. spem omnẽ fidẽ¬
q ꝑdiderãt. solã martini
mortem expectantes. At ille
confisus in dño: intrepidus
operiens. cũ iam fragorem
sin pinus concidẽs edidisset.
iam cadenti iam suꝑ semiẽti

Expanded text:
arborem, tu ruentem excipe: arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti,
Abbreviated transcription (Latin):
bicti corporis omis deponũt.
Actoniti et semet inuicem
aspectantes: quiduã sibi as¬
cidisset taciti cogitabant. Sed̾̃
cum beatus uir comperisset
erequiarũ esse illam frequẽ¬
ciam nõ sacrorũ eleuata rur¬
sum manu dat eis abeu̾di
et tollendi corporis potestatẽ.
Ita eos et cũ uoluit stare com¬
pulit: et cum libuit abire ꝑ¬
misit
tem dum in uico quo¬
dam templũ antiquil¬
simũ diruisset et arborem piꝰ¬
num que fano erat proxima
antistes loci illius ceterass
gentiliũ turba cepit obsistere.
Et cum idem illi dũ templũ
cuertitur imperante dño quis-¬
uissent: succidi arborem nõ.
paciebantur. Ille eos sedulo cõ¬
monere: nichil esse religionis
instipite. Deum pocius cui fer¬
uirrt ip̃e sequerentur. Arbor̃e
illam ercidi oportere: quia essit
demoni dedicata. Tunc unus
ex hus quia erat audacior cctis.
si habes inquit aliquã de deo tu¬
o quem dicis te colere fiduciã:
nosmnetip̃i succidimus hans

Expanded text:
uicti corporis onus ponunt: uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc
Abbreviated transcription (Latin):
sticionis illius absolinit er¬
sccidit autem in sequẽ¬
ti tempore. dum itr
agerẽt; ut gentilis cuiusdũ.
corpus qued ad sepulcrum cũ
suꝑsticioso fumere deferebatur.
obuiũ haberet. Conspicatus¬
qr eminus uenientiũ turbã:
quid nam esset ignarus. pau¬
lulum stetiti Nam fere quin¬
gentorũ passilum interuallũ
crat. ut difficile fuerit digno¬
scere quid uideret. Tamen qr
rulluam manũ cerneret. et
agente uento lintlemina cor¬
pori suꝑiecta uolitarent. profa¬
nos sacrificiorũ ritus agi cre¬
didit: quia esset hec gallorũ
rusticis consuetudo. simula¬
sia demonũ. candido tecta
uelamine. misera ꝑ agros su¬
es cirunatre demencia. Ele¬
uato eigo in aduersum si¬
gno uuus: imperat turbe nõ
moueri loco. onusqz depone.
Hic uid mirũ in modũ uĩ¬
deres miseros primũ uelud
saxa riguisse. Dem cũ promo¬
uere sũmo conamine inte¬
rentur. ultra accedere non
ualentes. ridiculam ĩ ber¬
tiginem rotabanture dones

Expanded text:
erstitionis illius absoluit ererstitionis illius absoluit erAccidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
t temꝑa passionis ostendi. Grã¬
di se scrupulo ꝑmoueriꝰ nichil
certi constans sibi maiorum
memoria tradidisset. Cũ ali¬
qmoin ergo a loco illo se ab¬
stinuisset: nec derogans reli¬
gioni. quia incertus erat. nes
auctoritatem suam uulgo as¬
comodans ne suꝑsticio cõua¬
lesceret: quadam die pauais
sccum ad hibitis fratribus.
ad locum ꝑgit. Deni suꝑ se¬
pulcrum ip̃m astans ora¬
uit ad dũn: ut quis esset
uel cuius meriti sepultus
ostenderet. Tum conuersus
ad leuam: uidet prope assist̾e
umbran sordidam trucem.
Imperat nomen meritum¬
q ut loqueretur. Nomen edi¬
cit. de crimine confit la¬
tronem se funsse. obscelera ꝑ¬
cussum. uulgi erroie celebrã¬
tum. Sibi nichil cum mar¬
tyribz esse cõmune: tum illos
gloria. se pena retineret. Mi¬
rum in modum uocen loquẽ¬
tis qui aderant andiebant.
ꝑsonam non indebant. eũ
martinus quid uidisset ex¬
posuit. Iussit q ex  le al¬
tare quod ibi fuerat subino¬

Expanded text:
, tempus passionis ostendi: gran, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submo
Abbreviated transcription (Latin):
etas deputabatur. Maiores
orationi uacabant. Rarus cuiꝙͣ
extra cellulam suã egressus:
insi cum ad locum or̃onis
cõueniebant. Cibum unum
omnes post horam ieiunu ac¬
cipiebant. Uinum nemo no¬
uerat insi quem infirmitas
coegisset. Pleriqz camelorũ
setis uestiebantur. Mollior
ibi hĩtus pro crimine eras.
Qd̃ eo magis sit ne cesse est:
ꝙ multi inter cos nobiles ha¬
bebantur qui longe aliter
educati. ad hanc se humilita¬
tem et patienciam coegerant.
Plures qz ex hiis: postea ep̃os
uidimus. Que enim esset ci¬
uitas aut ecclĩa: que non de
martini monasterio cuperet
Ed ut reliquas uirtu
longe ab opido. proximus mo-¬
nastern locus. quem falsa ho-¬
minum opinio uelud conse-¬
pultis ibi martyribus sacra¬
uerat. Nam et altare ibi a su¬
ꝑioribus ep̃is constitutum
habebatur. Sed martinus nõ
temere adhibens incertis fidẽ:
ab huis qui maiores natue¬
rant pbris uel lericis flagi¬
tabat. nomen sibi martyris¬

Expanded text:
aetas deputabatur: maiores aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet ed ut reliquas uirtutlonge ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris
Abbreviated transcription (Latin):
ut non tũ propositũ monachi
uirtutemoz desereret. Aliquã-¬
diu ergo adherenti ad ecclĩam
cellula usus est. Dem cum m-¬
quietudinem frequentantiũ
ferce non posset: duobz fere ex¬
tra entatem milibz mona¬
steriũ statuit. Qui locus tã
secretus et remotus erat: ut lhx-¬
remi solitudinẽ non desidera¬
ret Ex uno emĩ la tere precisa
mont excelsa rupe ambieba¬
tur: reliquã planiciem liger
fliuis reducto paululum
lauserat. Una tantũ eadem¬
qz arta admooũ uia adiri po¬
terat. Ip̃e ex ligius contextam
cellulam hẽbat. Aulti quĩdẽ
efratribz in cumdem modũ.
Pleriq saxo superiecti mon¬
tis cauato: re ptacula sibr
decerant Discrouli uero octo¬
ginta erant: qui ad cremp si
beati magistri instituebantur.
Nemo ibi quicqmͣ proprium
hẽbat. Omnia in mediũ confe-¬
rebantur. Non emere aut uẽ¬
dere ut plerisqz monachis mo¬
ris est: quicqmͣ licebat. Ars ibi
exceptis scriptorib nulla hẽ¬
batur. Cui tamen operi iumor

Expanded text:
ut non tamen propositum monachi ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor
Abbreviated transcription (Latin):
illum lectione prophĩca tunc
notatum. Nam cum fortuitu
lector cui legendi eo die officiũ
erat. interchusus a pplõ defuis¬
set: turbatie ministris. dum
expectatur qui nõ aderat. unꝰ
scircunstantibus. sumpto psal¬
terio. quẽ prmũ uersum ĩue¬
nit arcipuit. psalmus autẽ
Chic erat. Ex ore infancium et
lactanciũ ꝑfecisti laud̃ ter
municoz tuos ut destruas mni¬
micum et defensoren. Quo
lecto clamor populi tollitur
pars aduersa confundetur.
atq ita habitum est diuino
nutu psalmũ hunc lm
fuisse. ut testimoniñ operis
sui defensor auderet: quia ex
ore infanciũ et lastancium
in martino dñi laude ꝑfecta
et ostensus pariter et destructꝰ
to epatu qualem se quantũq
prestiterit: non est nostre facul¬
tatis uoluere. idem enim con¬
stantissime ꝑseuerabat: qui
prius fuerat. Eadem in corde
cius humilitas. ea dem in
uestitu cius uilitas erat. at¬
qz ita plenus auctoritatis et
gr̃e implebat ep̃i dignitatem:

Expanded text:
illum lectione prophetica tunc illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus to episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
nuit Ita dispositis iam ĩ iti¬
nere tinium turbis: sub qua¬
dam custodia ad ciuitatem
usq deducitur. sairum in mo¬
dum incredibilis multitudo
non solum ex illo oppido. sed
etiam ex bicinis urbibus ad
suffragia ferenda conuerant.
Bna omnium uoluntas. cadẽ
uota eademq sentẽcia: marti-¬
num ep̃atu esse dignissimum.
felicem fore tali ecclesiamt sacer-¬
dote. Pauci tñ et nõ nulli ex ẽpis
qui ad constituendũ antistitẽ
fuerãt euocati impie iepugna¬
bant: dicentes scilicet contemp¬
tibilem esse ꝑsonã. indignum
esse ep̃atu hommẽ. uultu despi¬
cabilem. ueste sordidũ. crine de¬
formem. Ita a pplõ sententie
samoris hec illorũ irrisa demẽ¬
tia est: qui illustrem uirũ dũ
uituperare cupiunt predicabãt.
Nec uero hiis aliud facere licuit
ꝙͣ qd populus dño uolente coge-¬
bat. Inter ep̃os tamen qui affu-¬
erant:precipue defensoi quidã
nomine dicitur restitisse. Unde
anmaduersum est: grauiter

Expanded text:
nuit. ita dispositis iam in itinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum efelicem fore tali Ecclesiam sacerdote. Pauci tamen, et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant evocati, impie repugnabant, dicentes scilicet: contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu, hominem vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ita a populo sententiae sanioris haec illorum irrisa dementia est, qui illustrem virum dum vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter
Abbreviated transcription (Latin):
nop dn dosteit: ut qui scũs
iam ab Manibus habebatur.
pes diam et bere apostoli¬
cus helertur
¶ multo post. dum
agrum lupicun su-¬
iuldam honorati scom secu¬
lum uiri preterart: clamoit
ei luctu turbei plangentis ex¬
cipitue. Ad qmͣ dũ solluitus
astiriesit. et quis esset hic fietus
menteretr indicatur unum
efanilia sermulum. la queo si¬
bi uitametorsisse. Quo cogi¬
to cellulam in qua corpus ia¬
cebat ingreditur. Ex clusis q
omnibus turbis: suꝑstra tꝰ
corpori aliquantisꝑ orauit.
Mox unuscente uultu. mar¬
cescentibz oculis: ĩ ora illius de¬
functus erigitur. Lentoq co¬
namine enixus assurgere ap¬
prehensa beati uiri dextera in
pedes constitit: atoz ita cũ co
usq ad uestibulũ domus tur¬
ba oĩ inspectãte processit.
ub codem fere tempore:
turonice ecclĩe petebatur. Sed
cum erui monasterio suo nõ
facile possit: ruricius quidã
unus eciuibz uxoris langore
simulato. ad genua illius ꝓ¬
uolutus ut egrederetur obti-¬

Expanded text:
nomen enituit, ut qui sanctus nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obti
Abbreviated transcription (Latin):
aliqmͣdiu oanom incuba¬
a desse uirtutem: erectus pau-¬
lulum. et in defuncti
bat euentum. Uixqz duarũ
fere horarum spaciund inter-¬
cesserat: uidet defunctũ pau-¬
latim menibris om
cõmoucri. et laxail ĩ usum
re. Tun uero magr a ad do¬
minũ uoce conueisi gra¬
as agens. cellulaen Luore
compleuerat. Que aiudito
qui pro foribus astiterant.
statim irruunt. Mirum spec¬
taculum: ¶ui debant uiuere.
quen morturm reliquissẽt.
I ta rreditera uati. statim bap¬
tisia consecutus. plures ꝑ¬
postea uonit anioo: prinus¬
q apud nos martim iurtu¬
tum uel materia uel testimo¬
mum fuit. zdeu tomen m¬
ferre erat solitos: se corpore.
etutũ ad tobumal indicis
dactum. deputatũ q. obseuriᷤ
locis et uulgaribus turbis
te ¶excepisse sententiam.
eD ꝑ duos angelos indici
fuisse suggestum: hunc esse
pro quo martinus oraret.
ita ꝑ eosdem augelos se iussũ
reduci. et martino redditum:
Upristino restitutũ. Ab
he pame tempore beati uiri

Expanded text:
aliquamdiu orationi incubualiquamdiu orationi incubutum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti bat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum bus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri
Abbreviated transcription (Latin):
regis penitencia potestatem
indultam fuisse redeudiero¬
me ei temptaint occurrere. pro¬
fectus q est ad urbem. N
Almiꝰ iam hylarius p̾¬
teusset. ita cum est ue-¬
stigus prosequutus: Cumqz
ab co gratantissime fuisset
susceptus: haud longe sibi
ab oppido monasterium col-¬
locauit. Quo tempore se ci qui¬
dam cathecuminus iũxit. cu¬
piens sancassimi uiri insti-¬
tui disciplinis. Paucis quip¬
pe interpositis diebus. lango¬
re correptus: ui febrium la bo-¬
rabat. At tum martinus for¬
te discesserat. Et cum poci tri-¬
duum fuisset regressus ex¬
anime corpus inuenit. Ita
subita mors fuerat: ut absq
baptismate hũanis rebus
excederet. Corpus in medio
positum. tristi merentium
fratrum frequen tabatur of¬
fiuo: cum martinus flens
et eiulans accurrit. Tum u̾o
tota scm spm̃ mente conci-¬
piens. egudi cellulant ĩ qua
corpus Aubit ceteros iubet:
ac foribus obferatis super
exanmata. Dfancti fratris
membra prosternitur. Et cũ

Expanded text:
regis paenitentia potestatem regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus ꝑfidiam sacerdo¬
tum solus pene accerrime¬
pugnaret multisqz suppli¬
ciis esset affectus.Nam et
publice uugĩs asus est. et
adutremũ de ciuitate erire
compulsus. ytalian repetẽs
cum intra gallias quoq dis¬
cessu sã Hlarii quẽ ad exili¬
um hereticorũ uis coegerat.
turba tam ecclĩam comperis¬
set: mediolam sibi monaste¬
num statuit. Ibi quoq cum¬
anxentius. auctor et princeps
arrianorũ grauissime insecta-¬
tus est. multisq affectũ in¬
iuriis. de ciuitate exturbauit.
Cedendũ itaq tempori arbi¬
tratus ad insulam cui galli¬
naria nomen est secessit: co-¬
mite quodam pbr̃o magna.¬
rum uirtutũ uiro. Hic aliꝙͣ¬
diu radicibus uixit herbarũ.
Quo tempore eleborũ uenena¬
tum ut ferunt gramen nn
cibum sumpsit. Sed cũ uim
ueneni in se grassantis uici¬
na iam morte senfisset. ĩmi¬
nens ꝑiculum oracione re¬
pulit. statiqz omnis dolor
fugatus est. Nec multo post.
cum scõ hylario comperisset

Expanded text:
aduersus perfidiam sacerdoaduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset