comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uncuas taberis filia latronis obsidionen
posuerunt supernos inuirga percutient
maxilla miudicis israhel LX Nunc obstruetuus
filia obstructione angustiam posuit supernos¬
Sollicitus quidem tibisum ofiliasion quod
uenturum sit tempus quo cornatuum ponam
ferreum & ungulas tuas aereas & comminuta
driemonum multitudine offeras quid quid illi
ante possiderant dño uni uerse terrae sedquia
hoctunc faccumẽ quando sub incrauerit plenitu
dogentium & om̃is is rahł saluus fi& nunc inte¬
uocaris circum cisio sed concisio nette apello fi¬
tur gedud id est diaboli ad predandum semper
accincii fecisti enim domum meam speluncã
latronum repugnasti aduersum me & filii tui
obsidionem posuerunt superme & super filiu
do inuirga & incalamo faciem percussere roma
minis tristuis peruissit eum in maxillã dicens
ic respondes pontifici. hociuxta hebraicur
cui int̃ p̃tationi aquila & symmachus &
theo dotio & quinta aedicio consentium

Expanded text:
unc vastaberis, filia latronis: obsidionem posuerunt super nos: in virga percutient maxillam judicis Israel. LXX: Nunc obstruetur filia obstructione: angustiam posuit super nosPollicitus quidem tibi sum, o filia Sion, quod venturum sit tempus quo cornu tuum ponam ferreum, et ungulas tuas aereas, et comminuta daemonum multitudine, offeras quidquid illi ante possederant Domino universae terrae. Sed quia hoc tunc futurum est, quando subintraverit gentium plenitudo, et omnis Israel salvatus fuerit: nunc intevocaris Circumcisio, sed concisio: nec te appello fiicitur, BATH GEDUD  , id est, diaboli ad praedandum semper accincti. Fecisti enim domum meam speluncam latronum, repugnasti adversum me, et filii tui obsidionem posuerunt super me, et super Fildo in virga et calamo, te faciente, percussere Romanministris tuis percussit eum in maxillam, dicens: Sic respondes pontifici ? Hoc juxta Hebraicum, cui interpretationi Aquila et Symmachus, et Theodotio, et editio quinta consentiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& dispiciant suꝑ sion oculiđ nt̃i& norcogno¬
uerunt dnĩ uoluntatem atq coisilum:
quia propterea aduersumte cogegases
nationes ut conteras eas quasife sum& sti¬
pulam areae. Surge igitur filia ion & in
cornib ferreis quȩ tibi dareme sporeo at¬
q: inungulis aereis quas accepturio uenti¬
la & contere populos & int̃fice ec ssio uni¬
uer sȩ terrae Talienim iuictim tali sa¬
crificio delectatur: Hae uidȩ dum&
plãa cernefłes in futuro sibi xpõricentur
aduentu & dicunt uniuersas nmes uda¬
ico populo seruituris ipsumq: perium ro¬
manorum quod sub namine inatitur edom
conterendum eẽ ungulis suis fornib uen¬
landũ quod quã stultum sit omnibus sorip¬
turis facile omprobatur. s̃e foc alterius
eccła multas nationes desonum congre¬

Expanded text:
oculi nostri: et non cognoverunt Domini voluntatem atque consilium: quia propterea adversum te congregatae sint nationes, ut conteras eas, quasi fenum vel stipulam areae. Surge igitur, filia Sion, et in cornibus ferreis, quae tibi dare me spondeo, atque in ungulis aereis, quas acceptura es, ventila et contere populos, et interfice eos Domino universae terrae. Tali enim victima et tali sacrificio delectatur. Haec Judaei necdum expleta cernentes, in futuro sibi Christi pollicentur adventu, et dicunt universas nationes Judaico populo servituras, ipsumque imperium Romanorum, quod sub nomine interpretantur Edom, conterendum esse ungulis suis et cornibus ventilandum. Quod quam stultum sit, ex omnibus Scripturis facile comprobatur; sed hoc alterius 486 Ecclesia, multas nationes daemonum congre
Abbreviated transcription (Latin):
usq c̃silio &ratione faciamꝰ ut ant mens iudi¬
c& quid facturasit & postra opere copleaiu
ut diligamus miseri cordiã & non quasi eanaes¬
sitate aut conpulsi miseri cordes simus: hilare¬
cras reuertere & dabotibi Cuq fecerim iudic
& dilexerimꝰ miseri cordiã Quid acipi

Expanded text:
absque consilio et ratione faciamus, et ante mens judicet quid factura sit, et postea opere compleatur, et diligamus misericordiam, et non quasi ex necessitate aut compulsi misericras revertere, et dabo tibi. Cumque fecerimus judicium, et dilexerimus misericordiam, quid accipi
Abbreviated transcription (Latin):
amagis & propter plurimum sanguinem audita
est uox in ecelso. Plancus &ululatus rachel
flentis liberos suos. legimus iuxta Lax dunta¬
xat inter pr&es hiesum naue ubi tribus iudae
urbos & oppida discribuntur interc&era hoc

Expanded text:
magis, et propter plurimum sanguinem audita est vox in excelso, planctus et ululatus Rachel flentis liberos suos . Legimus juxta Septuaginta dumtaxat interpretes, in Jesu Nave, ubi tribus, Judae urbes et oppida describuntur, inter
Abbreviated transcription (Latin):
lus es inmilibus inuida ex temihi egredi&ur
quisit dominatorinis rahł. Etegressus eius ab
initio adiebus a&ernis Lex Et tub&bi¬
leem domus ephrata minimus es utsis
inmilibus uida ex temihi egredi&ur ut sit
in principem is rahel elgres suseius
abinitio: exdiebus seculi
ncuangelio secundum matheumcum magi a
Ioriente uenissent & herodes abi cribis querera
bechleem terra iuda nequaqua mininia es in
principibus iuda exte enim egredie ui diua
qui reg&  populum meum i srahił Quodiiam¬
quo nec hebraico nec laa inter preribi
conuenire Mequoque tacente perspiu
est &arbitror mat theum uolentem arque¬
ordo mutaur aut uerba & interdum
sus quoque ipsediuersussit uel aplis uelo
uangelastis none libro carpentibus testimoni
sed inemoriae credentibus quae non numa
fallitur. Exponamus ergo hebraicumEt
tu b&h leem id est domus panis quaeuo caris
ephrata minima quidemes in ciuitatibus iu¬
da &tantis milibus comparata uix paruu

Expanded text:
te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. LXX: Et tu, Bethleem domus Ephrata, minima es, ut sis in millibus Juda: ex te mihi egredietur, ut sit in principem Israel, et egressus ejus ab initio ex diebus saeculi. In Evangelium secundum Matthaeum , cum magi de Oriente venissent, et Herodes a scribis quaereret, Bethtleem terra Juda, nequaquam minima es in ducibus Juda: ex te enim egredietur dux, qui regat populum meum Israel. Quod testimonium nec Hebraico, nec Septuaginta interpretibus convenire, me quoque tacente perspicuum est, et arbitror, Matthaeum volentem argueordo mutetur, aut verba, et interdum sensus quoque ipse diversus sit, vel apostolis, vel evangelistis non ex libro carpentibus testimonia, sed memoriae credentibus, quae nonnunquam fallitur. Exponamus ergo Hebraicum: Et tu, Bethleem, id est, domus panis, quae vocaris Ephratha, minima quidem es in civitatibus Juda, et tantis millib
Abbreviated transcription (Latin):
ut quic quid spnisunbabere uide bantꝰ
& asperum uaciimq: & leue ungula sua
contereat & cosib: umntil& & purum
remanens frurentuni in dñi offeratur
&̃ comminues sopulas multos & consecra¬
lns dño muli fudine neorum & robor eorũ
dñõ uniuer iserae. Legamus numeros
& hiesunas & primum reguorumli¬
brum & Nebimus quomodo de subiec¬
tis gentibss cum aniuer sa periereit in
oe glad aurun & argentum : & tam
dehomin: quan deiumentis Certus
praeda csnume us dño consecratus sit
Denique fachai cuide a nathemathae hieri¬
cho alipudẽ firatus turbauit populum
& pelato uall nomen in positum emec
achor idest ullis tumultus siuet urbarii

Expanded text:
uidquid spinosum habere videbantur et aspersum, vacuumque et leve, ungulis suis conterat, et cornibus ventilet, et purum remanens frumentum, in Domini offeratur Et comminues populos multos, et consecrabis Domino multitudinem eorum, et robur eorum Domino universae terrae. Legamus Numeros, et Jesum Nave, et primum Regnorum librum, et videbimus quomodo de subjectis gentibus, cum universa perierint in ore gladii, aurum et argentum, et tam de hominibus, quam de jumentis certus praedae numerus Domino consecratus sit. Denique et Achor, qui de anathemate Jericho aliquid est furatus, conturbavit populum, et ex peccato valli nomen impositum est, EMEC ACHOR  , id est, vallis tumultus, sive turbarum
Abbreviated transcription (Latin):
tationes dnĩ & imutellexerunt consiliume:
quia congregaio esquasi fat pumareae
surge&tritura ĩli ion quia cornumtii
ponam ferreum ÷ unguilostuas ponam aereus
& cominines ꝓpulas ultos & interficies
dno rapinas eorun & forticulmem eorum
dnõ uniuersae tirrao. lxx. Etnunc con¬
gregatȩ sunt suꝑie geres multe duentu
insultemus & uideant insion oculidnt̃
ipsi aũt nes cierum co.tationem dnĩ.
& non intell&erunt cosilium eius quia
congregauit eos ut marpulos areae.
Sur ge & tritura eos filia ion. quia cornu¬
a tu& ponam ferrer. & ngulastuas po¬
nani aereas & comminues s̃opolos mul¬
tos & uouebis dño maltitu ipem aorum

Expanded text:
tationes Domini et non intellexerunt consilium eius quia congregavit eos quasi faenum areae surge et tritura filia Sion quia cornu tuum ponam ferreum et ungulas tuas ponam aereas et comminues populos multos et inDomino rapinas eorum, et fortitudinem eorum Domino universae terrae. LXX: Et nunc congregatae sunt super te gentes multae dicentium: Insultemus et videant in Sion oculi nostri. Ipsi autem nescierunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus, quia congregavit eos, ut manipulos areae. Surge et tritura eos, filia Sion: quia cornua tua ponam ferrea, et ungulas tuas ponam aereas, et comminues populos multos, et vovebis Domino multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uitiotuo nec regis nec consiliarii mererqͥsauxi¬
lium. Quod aut̃ ait quare cognouistimala.
illo sensu accipiendũ. quod omĩs qui mer&ur
& patitur mala. Dicitur nossemala & mo¬
rare bona iuxta illud quod in primo quo.
regnorum libro scriptamẽ. filii heli filupes¬
tebentiae non cognouerunt dnm̃ & alibi
pet catum fecit sub audiur ds̃ pater. Pex aute
& migni consilii angelus saluator intellegitur
derim dolores sicut par curientem. Put ansen
sid olitunere se imnperium. repente uastatus
& in hippo l romo idẽ in equorum curru qui
in aeipto uenundintur filium peperit dolo¬
ris quem postea uocauit pat᷑ filium d& tere
Eua ciecta deparadiso & audiens in dolorepa
ries peporisse scribitur indolore. Vxorfine¬
es contracta nec serrigens sicut illa quem
in euuan lio diabolus alligauit peperit
pos umum captae ar cęcłi populiq cogion
Sarra aut̃ quia scã erat & defecerint ei mulie¬
bria nato isa a dicit. Risũ michi fecit dñs

Expanded text:
itio tuo nec regis, nec consiliarii mereris auxilium. Quod autem ait: Quare cognovisti mala? illo sensu accipiendum est, quod omnis qui meretur et patitur mala, dicitur nosse mala, et ignorare bona. Juxta illud quod in primo quoque Regnorum libro scriptum est: Filii Heli, filii pestilentiae, non cognoverunt Deum . Et alibi:peccatum fecit , subauditur, Deus Pater. Rex autem, et magni consilii Angelus, Salvator intelligitur, enderunt dolores sicut parturientem: putans enim Israel obtinere se imperium, repente vastatus et in hippodromo, id est, equorum cursu, qui in Aegypto venundantur, filium peperit doloris, quem postea vocavit pater filium dextrae . Eva ejecta de paradiso et audiens: In doloribus paries , peperisse describitur in dolore. Uxor Phinees contracta, nec se erigens, sicut illa quam in Evangelio diabolus alligavit , peperit postquam captam arcam Dei populique cognSara autem quia sancta erat, et ei defecerant muliebria, nato Isaac dicit: Risum mihi fecit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
quare cogno uisti mala numquilpa
erit tibi aut consilium tuum perue quia
obtinuerunt tedolores sic ut parturientem
turremregis nelulos imsiue squlau
quod hel rucedicit ofel nulla maliande¬
binis acipere nisi illam deuasuas
aic & xedificauit turrim ininediosn
idest uineae. Uinea aut̃ dñ donius sel¬

Expanded text:
quare cognovisti mala? numquid rex non erat tibi, aut consilium tuum periit, quia obtinuerunt te dolores sicut parturientem? Turrem gregis nebulosam sive squalentem, quod Hebraice dicitur OPHEL   nullam aliam debemus accipere, nisi illam de qua Isaias ait: Et aedificavi turrem in medio ejus, id est, vineae. Vinea autem Domini domus e
Abbreviated transcription (Latin):
altire  incircuitumacheriuo auxilia
uidelic& angelorum & non ingreditui
diabolus aꝑ inuinea. nonẽ squalida
pontenebrosa si ad nõ lucente sorcita
uocabulum appellatur ciuitas. quae
nnonte sita latere non potest. Iurris
iitur quondam regis & populidi quia pes¬
sim coloni intir fecerum patris fimili ie
silium. nuno squalidaẽ destituta & sul
nomine riliel clamat deterra in is.i
& haec mirris filiate sion siue ut sima¬

Expanded text:
auxilia videlicet Angelorum, et non ingreditur diabolus aper in vineam, non est squalida, non est tenebrosa, sed a Domino lucente sortita vocabulum, appellatur civitas, quae in monte sita latere non potest. Turris igitur quondam gregis et populi Dei quia pessimi coloni interfecerunt patris familiae filium nunc squalida est et destituta, et sub nomine Ariel, clamat de terra in Isaia. Et haec turris filiae est Sion, sive, ut Sym
Abbreviated transcription (Latin):
emꝑ inuidis respondemus qui a nonces¬
Isat inuidia & librorum nrorum ecoudia
aemulorum maledicta confutant qui
uulgo iactitant mesterilis ieiuniq ser¬
monis quasdam in eptias scribere &cũ
loquines ciam tacere non pesie Itque
obsecrouos paulum & eustochium ut ad
huius cemodilatratus claudatis aures &m
fantiam ut dicunt meã orationibus adiu¬
iuntes imp&r&is michi uexta apłũ adaꝑ¬
tonem ous mei & descripturis loquentipos
tauros pingues quicir cum dederunt me
ut quiescant & desinant maledicere
ouigenis uolumina compilare & contani¬
illi maledictum uehemens ee &istima
tus caccilius & terrentius cullius quo
& c&eri eloquentes uiri quinon soliruue¬
sus & multa capita la & longissimos li
ad fabulas integras cranstulerunsilla
ad sensum uerterit quorum oetius aua¬
mulari exopeo neglagenti ampotius quã
istorum obscura diligentamn¬

Expanded text:
er invidis respondemus, quia non cessat invidia: et librorum nostrorum exordia, aemulorum maledicta confutant: qui vulgo jactant, me sterilis jejunique sermonis quasdam ineptias scribere, et cum loqui nesciam, tacere non posse. Itaque obsecro vos, o Paula et Eustochium, ut ad hujuscemodi latratus claudatis aures, et infantiam, ut dicunt, meam orationibus adjuvantes, impetretis mihi juxta Apostolum adapertionem oris mei, ut de Scripturis loquenti adatauros pingues, qui circumdederunt me , ut quiescant et desinant maledicere, Origenis me volumina compilare, et contamiilli maledictum vehemens esse existiutus, Caecilius et Terentius, Tullius quoque et caeteri eloquentes viri, qui non solum versus, sed multa capita et longissimos libros ac fabulas integras transtulerunt. Sedad sensum verterit. Quorum omnium aemulari exopto negligentiam, potius quam istorum obscuram diligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
iudilexerat eum &ideo implebatur pace quia im¬
plls fuerat contumelus. Iudtiei iniduentu x p̃i
quemsibi simulant hae comnia iuxalit teram
fuura eẽ contendunt
łmates homines & pascenterram asur ingla

Expanded text:
qui dilexerat eum. Et ideo implebatur pace, quia imqui dilexerat eum. Et ideo implebatur pace, quia impletus fuerat contumeliis . Judaei in adventu Christi, quem sibi simulant, haec omnia juxta litteram futura esse contendunt. primates homines, et pascent terram Assur
Abbreviated transcription (Latin):
iue ut melius interpr&atus ẽ symmachius habi ta buñ
lim subenim uerbum hebraicum ut rumque signif¬
ut habitabunt aut̃ in ecclesia dñi quia magni¬
patus est xp̃s usque ad &tremum terrae siue nu¬
suo usque ad &xtremum terrae ut in omneni ter¬
sam exeat sonus eorum &usque inuniuersos finer
orbis terrae uerba eorum
Tterit iste pax assyrius cumuenerit interram
Enrãm & cũm ascenderit regionem urãm quan¬
douenerit diabolus qui inter pr&atur ΕΥΟΥΝΩΝ
idest Arguens atque corripiens superterram
religionem que credentium & eorum quos pascit
dns in fortitudine & in sublimitate dñidisui & cal¬
auerit eos tribulationib uarus & domos animarũ
ĩrimrum idest corpora quasi superbus ascende
nc atque de presserit Et tamen nihil nos
issurius & super terram quondim papuli łtas¬
cendit super religionemeius quando fuit in laborib
super modum inplagis abundanter in carceribus ni¬
iotibus sed in his omnib uincebat. propt̃ illum

Expanded text:
ive ut melius interpretatus est Symmachus, habitabunt. JASUBU   enim verbum Hebraicum utrumque significat. Habitabunt autem in Ecclesia Domini, quia magnificatus est Christus usque ad terminum terrae. Sive, jusuo usque ad extremum terrae, ut in omnem terram exeat sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum . Et erit iste pax: Assyrius cum venerit in terramvestram, et cum ascenderit super regionem vestram. Quando venerit diabolus, qui interpretatur εὐθύνων, id est, arguens atque corripiens, super terram regionemque credentium, et eorum quos pascet Dominus in fortitudine, et in sublimitate nominis caverit eos tribulationibus variis, et domos animarum nostrarum, id est corpora, quasi superbus ascenderit atque depresserit, et tamen nihil nos Assyrius super terram quondam Pauli, et ascendit super regionem ejus, quando fuit in laboribus supra modum; in plagis abundantius, in carceribus nigentibus; sed in his omnibus vincebat propter illum
Abbreviated transcription (Latin):
tutem significatem quec uiusdam conlitio
potius quam dilcctibni ut siam pondi
inuirum Hocenim uiro potius sententi adĩ d&ulit¬
& maritum haberedomninum meruit mulicris ÷
niatura sedculpa quod cam̃ nisi serueraur d pra¬
uabit̃ amplius natura aiugebitur culpa dixit
ergo acidiurumcius qua audistiuo censmulieris

Expanded text:
servitutem significatam quae cujusdam conditionis servitutem significatam quae cujusdam conditionis est potius quam dilectionis; ut etiam iin uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitur amplius natura et augebitur culpa. Dixit ergo et ad uirum eius: quia audisti uocem mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
us cepimꝰ pullo exigente auertenda est ł tnulii
ndixit multiplicaibo tristitias tuas & gemitũ¬
um intristitiis paries filios & ciduirũ tuum
denuersi otua &ipsetui dominabit᷑ haec quoq
miulierem dĩ uerba figurate acprophoqta mul
deommodius intellegntur. Verum tam̃ quia
dum pepererat femina uedolor rgenit
ientis nisi excorpore mortis est queli pre¬
titrans gressione conceptaest animalibur
idem &um tunc menbris sedsihomo nonpet¬
ssa ponutiq morituris &cilio quo dam stro
feliciore uicturis donec pͥuita Ibenegeslam
nelius mutari mererent᷑ sicut iam supraplũ¬
us locis in sinuauimꝰ referturhae pogerpdad
opriaatem littere nisiquia id quo idie tum
& adiuirum tuum conuersiotua & psedomi¬
bitur tui. Videndum est quẽ ad modum pre¬
factam fuisse dec& e creddere mulierẽ
itiir ei dominartur Ita deumipsaseruie
onuerteretur sedrecte accipipo cest shrane

Expanded text:
suscepimus nullo exigente auertenda est. Et mulieri suscepimus nullo exigente auertenda est. Et mulieri dixit: multiplicaum; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur . Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius intelliguntur. Verumtamen, quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis, nisi ex corpore mortis est quae illa praecepti transgressione concepta est; animalibus quidem etiam tunc membris, sed si homo non peccasset, non utique morituris, et alio quodam statu feliciore victuris, donec post vitam bene gestam in melius mutari mererentur, sicut jam supra pluus locis insinuavimus, refertur haec poena et ad proprietatem litterae; nisi quia id quod dictum est, Et ad virum tuum conversio tua, et ipse dominabitur tui, videndum est quemadmodum profactum fuisse decet credere mulierem nisi ut vir ei dominaretur, et ad eum ipsa serviendo converteretur; sed recte accipi potest hanc
Abbreviated transcription (Latin):
huius nr̃i prelocuti sumꝰ pinde quod serpens cur
hoc fecerit non est interrogatus potest uideri qđ
non ipse utique idinsua natura & uoluntate
fecerat sed diabolus deillo & ꝑillum & in illo fue¬
ratoperatus quiiam expeccato impi&atis ac sũ¬
ꝑbiaesuae igni destinatus fuerat sempiterno :¬
unc ergo quod serpenti dr̃ & ad eum qui ꝑ serpen¬
tem operatus est utiq refertur ꝓculdubio figu¬
atum est naminhis uerbis tẽptatur illedescri¬
tur qualis generihumano profuturus essa
uod genus humanũ propagaritunc coepit quan¬
ohaec in diabolum est tam̃quam inserpentem
prolait sententia haecittiq uerba quo modo
figuris expositis accipienda sint emillis duob:
duersus manicheos editis libris degnesi quan¬
umpotuimꝰ disseruimus &siquid diligentius
a congruentius alias potuerimꝰ ds̃ aderitꝰ uteni¬
iamus. Nune tcim̃ pr̃a intentio in aliud qũa

Expanded text:
huius nostri praelocuti sumus. proinde quod serpens, cur huius nostri praelocuti sumus. proinde quod serpens, cur hoc fecerit, non est interrogatus, potest uideri, quod non ipse utique id in sua natura et uoluntate fecerat, sed diabolus de illo et per illum et in illo fuerat operatus, qui iam ex peccato inpetatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat sempiterno. nunc ergo quod serpenti dicitur et ad eum, qui per serpentem operatus est, utique refertur, procul dubio figuratum est; nam his uerbis temtator ille describitur, qualis generi humano futurus esset, quod genus humanum propagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus; nunc tamen nostra intentio in aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
isti sed adhuc ceruices peccatorum uon concidir
dñs̃ restabant labores dolores mortis & omis
tritio scłi & gratiadĩ quatem pore oportuno subi
nit hominib: quos ad flictos docuit non deseps
deberepresumere serpens inquid seduxit me or
ducciui quasicuius quam suasio p̃cepto dõ debuo
anteponi & dixit dñs ds̃ serpenti. quia fecista
maledictus tu ab om̃ib pecorib: & ab om̃ib besus
que sunt suꝑterram suꝑ pectustuum & uentron
tuum ambulabis & terram edes om̃s diesuittar
rata est necaliud eideb& scriptoris fides nasis¬
nis queuerittis pisineillam dictam fuisse dubito
Quod enim positum est. & dixit dñs dr̃ serpero
uerba sola scribentis sunt haec exigenda sunt perp¬
pri&atem hocergo uerum est dictũ ẽ serpenti
Nam c&era uerbadĩ sunt que libero lectoris in¬
tellectui relinquent᷑ utrum proprue anfigu¬
rate accipi debeant sicut in exordio uoluminis

Expanded text:
et isti! sed adhuc ceruices peccatorum non conciderat et isti! sed adhuc ceruices peccatorum non conciderat dominus. restabant labores, dolores, mortes et omnis contritio saeculi et gratia dei, qua tempore onit hominibus, quos afflictos docuit non de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem tuum ambulabis, et terrfigurata est nec aliud ei debet scriptoris fides narrationisque ueritas, nisi ne illam dictam fuisse dubitemus. quod enim positum est: et dixit dominus deus serpenti, uerba scribentis sunt; haec exigenda sunt per proprietatem. hoc ergo uerum est dictum esse serpenti. iam cetera uerba dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio uoluminis
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentialit̃ menbra ubi dictsunt apti
deformitatem confusionis & non hab& confes¬
sionis humilitatem ad hoc ista conscriptasid̃
quia & ipse in terrogationes nimirum adhor
facte sunt ut &ueracit̃ & utilit̃ scriberentur
quia sim̃ dacit̃ non utiq: utilit̃ ut aduertamus
quomorbo suꝑbiae laborant homines hodie
egerint bonimulier inquid quam dedistimih
id est quam de distiut ess& mecum haec mihide¬
dit aligno &edi quasi adhocdatasit ut non ipsi
potius oboedir& uiro &ambodõ & dixt dñs ds
mulieri quid hoc fecisti. & dixit mulier serpens
seduxitine & manducaui necista confitetur pr¬
catum sed in alterum refert in pari sexu parifat
ex his tam̃ natus est nec eos imitatus est sed plonr
pluribus malis exercitatus qui dixit edic& us qu
ad terminum scłi. ł godixi dñe misereremei sins
animam eã qm̃ peccetuitibi quanto melius

Expanded text:
concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti, ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi: quasi ad hoc data sit, ut non ipsa potius oboediret uiro et ambo deo. Et dixit dominus deus mulieri: quid hoc fecisti? et dixit mulier: serpens seduxit me, et manducaui. nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert inpari sexu, pari fastu. ex his tamen natus est nec eos imitatus est. sed plane pluribus malis exercitus, qui dixit et dicet usque ad terminum saeculi: ego dixi: domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quanto melius sic
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ sapientes in halundantia sua & illo auertente
faciem stulti facti sunt quod enimiam ipsospude¬
bat erea scipsos undesibi & suc cinctoria fecerant
multo uehem̃tius ab illo &iam sic suc cincti uideri
uerebantꝰ quicũquã familiari temperam̃to adeos
uidendos puiatura uisibilem uelud humanos occu¬
los affrnebe sicenim propterea sicapparebat ut
homines tomquam cumbe minel querent᷑ quẽ ad¬
modum habrabam adquercum: iambre illa ipsa
prope amictia pudore honerabat p̃peccatum
quefiduciam dabat ante peccatum neciam illam
dudi tatem audebant ostendere tulib: occulisque
displicebat & suis dñs ergo uolens iã peccatores more
iustitiae in terrogatos punir camplius quam ergill
poena dequaiam cogebant᷑ crubescere quis nunta¬
uit inquit tibiquanudus esses inisi a ligno quod pre¬
ceperamtibi tantum neexeo manducares abeo
edisti: Hinc enimmors concepta propt̃ dison¬
tentiam quisic fuerat comminat᷑ fecit aduera

Expanded text:
esse sapientes in abundantia sua, et illo avertente esse sapientes in abundantia sua, et illo avertente faciem, stulti facti sunt . Quod enim jam ipsos pudebat erga seipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo vehementius ab illo etiam sic succincti videri verebantur, qui tanquam familiari temperamento ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. Si enim propterea sic apparebat, ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante pecnuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo uolens iam peccatores moro iustitiae interrogatos punire amplius quam illa erat poena, de qua iam cogebantur erubescere, quis nuntiauit, inquit, tibi, quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares ab eo edisti? hinc enim mors concepta propter dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit aduerti
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum autem adiabolo ꝑfeminam usque ad
uirum haec misticis significationib: nonidage
tentissima sapientia dĩ non aut̃ nunc significata
reseramus sed gesta defendimus respondit ergo ad¬
Am uocem tuam audiui in paradiso & timui quia
nudussum & abscondime satis probabileest sole
redm̃ ꝑ creacuram tali actioni congruam in forma
humana primis illis hominib: apparerẽ quostam̃
num quam ꝑmisit aduertere Nuditatem suam eorũ
intentionem in suꝑna sustollens nisipꝰ peccatum pu¬
dendum in menbris motum poenali menbrorum le¬
gesensissent sicergo ad secti sunt ut solent ad ficiho¬
mines suboculis hominum &teilis ad fectio depec
catipoena erat eum latere uelle quel atere ni¬
huil potest &nabeo carnem occultare qui cordis
inspector est sed quidmirum si suꝑbe uolentes
ẽẽ sicut dii euanuerunt in coritationib: suis & obs¬
uratum est insipiens coreoium sequippedixerunt

Expanded text:
peccatum autem a diabolo per feminam usque ad peccatum autem a diabolo per feminam usque ad uirum. haec mysticis significationibus plena sutentissima sapientia dei. non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. Respondit ergo Adam: uocem tuam audiui in paradiso et timui, quia nudus sum, et absondi me. satis probabile est solere deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus adparere; quos tamen numquam permisit aduertere nuditatem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat, eum latere velle quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. Sed quid mirum si superbi volentes esse sicut dii, evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum? Se quippe dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
&iam illo quifit ꝑcreaturam siue in extasi sp̃s
corporalib: imaginib: siue ipsis sensib: corporis
aliqua speciae presentata uł aduidendum uł
ad audiendum sicut in angelissuis sõl& uiderids̃
uł sonare ꝑnubem: nc̃ taumen quod audierunt
uocem dĩ ambulantis in paradiso aduesperam
nonnisi ꝑ creaturam uisibilit̃ factum est nec sub¬
derunt seadam & muliereius a faciedm̃ in medio
ligno quod est in paradiso cumds̃ auertit in trinse¬
cus faciem suam & fithomo conturbatus non mi¬
remurhaec fieri quaesimilia sunt dementiae per
nimium pudorem actimorem illo quoque occul¬
to instinctu nonquiescente ut ea nescientes facerent
quae aliquid significarent quandoq scituris poste
ignorantis & hocsaine ad aliquam ꝑtin& significa¬
tionẽ quod sicut preceptum uiro dictum est ꝑquẽ
ꝑuenira ad feminam itauir prior interrogatur
Preceptum enim ad ño ꝑuirum usque ad feminam

Expanded text:
etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam uisibiliter factum est, ne subderunt se Adam et mulier eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo conturbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posterignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam,
Abbreviated transcription (Latin):
toria consuerunt & quia glorianda deseruerant
pudenda texerunt Nec arbitror eos cogitasse
aliquid in illis folus quottlib: congruera conte¬
guam menbra prurientia sed occulto instinctu
adhoc illa conturbatio necom pulsi sunt ut &iam
talis poenesuae significatio a nescientib fier&
quȩ peccatorem facta conuincera &docera scrip¬
talectorem: & audierunt uocem dñidĩ ambulan¬
tis in paradiso aduesperam eaquippehora tales
iam conuenerat uisitare quidefecerant aluceue¬
ritatis: fortassis enim aliis intrinsecus uł in effa
cum angelis loquit᷑ ipsa in commut tibiliue e&¬
ritate inlustransmentes eorum ubi est in sie¬
tellectus nosse simul quecumq: &iam pertem¬
pora non filint simul: forte inquã sicum eis
loquebatur &sinontanta participatione di¬
uinae sapientiae quantam capiunt angelita¬
men ꝓhumano modulo quantũ lib&minus sed
ipsorenere uisitationis & locutionis fortassis

Expanded text:
toria consuerunt et quia glorianda deseruerant toria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi iam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilcum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
ius sacram̃ tum illud lignum erat fitinan¬
elis ꝑ a&ernitetis participationẽ ut in deterius
non mutentur hocergo amissostatu corpuscorũ
duxit morbidam &mortiferam qualitatem que
in est &iam peccorum carni ac ꝑhoc &iam eundem
motum quofit in peccorib concumbendi appeti¬
tus ut succedant pascentia morientib sed tamen
&iam in ipsaiam poena suae generositatis in dex
anima rationalis bestialem motum in menbris
suae carnis crubuit eiq incussit pudorem non
solum quiah ocibi sentiebat ubinumquam antea
tale aliquid senserat uerum &iam quodille pu¬
dendus motus de p̃cepti transgressione ueniebat
ibi enim sensit quaprius gratia uestir&ur quan¬
do insua nuditate nihił indecens patiebatur ibi
completum est. Dñe in uo luntate tua presttisti
de corimeo uirtutem. Auestistiaut̃ faciem tuam
& factus sum conturbatus. Deniq: illa contur¬
batione ad folia ficulnea cu currerunt suc cine¬

Expanded text:
cuius sacramentum illud lignum erat, fit in ancuius sacramentum illud lignum erat, fit in angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur — hoc ergo amisso statu corpus eorum duxit morbidam et mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eundem motum, quo fit in pecoribus concumbendi adpetitus, ut succedant nascentia morientibus, sed tamen etiam in ipsa iam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit eique incussit pudorem non solum, quia hoc ibi sentiebat, ubi numquam antea tale aliquid senserat, uerum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione ueniebat. ibi enim sensit, qua prius gratia uestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. ibi conpletum est: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem. auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinc
Abbreviated transcription (Latin):
generis poma iam in aliis arborib: in noxia
sen se rant undem agis credider̃ dm̃posse pec
ntibus facile ignoscere quam patienter tu¬
tunt non cognoscere quidnam esset uelcur
s indecibum sum mere u&uiss&. Moxuter
op̃ceptum trans gressis intrinsecus gratia
deserente omnino pudati quam tr pho quo¬
lam & suꝑbo amore suae potestatis offende¬
ant in sua menbra oculos iniecerunt eaque
notu eo quẽ non nouerant concupiuerunt
dhoc ergo aꝑtisunt oculi qđ antea non pate¬
ant quam uis ad alia paterent. Haccmors eadie
accidit qua factum est quod ds̃ u&uit amis
qui ppestatu mirabili corpus ipsum quista¬
.s &iã deligno uitae uirtute mistica prebe¬
tur ꝑquemꝰ nec morbo temptari necm uta
& ate potuis sent ut hoc in eorum carnequã
adhuc animali &in melius postea commu¬
da iam tam̃ significar&ur ꝑ escamligni
t quod exipso spirittili alim̃tosapientia

Expanded text:
generis poma iam in aliis arboribus innoxia generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non nouerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum — qui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alimento sapientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
uos debontduccre eque enim & cuuangelis¬
ta parrator dicta cuius quan figurata exeius
psona instrebat hac non oxꝑsona sua que fue¬
rat gesta parrabat cum dicer& deillis duo¬
bus quoium erat unus dcopas quod cum fre¬
giss& eis dñs panem aꝑti sunt oculi eorum &
ogno uerunt eum quem ꝑ uiam poncogno¬
uerunt nonutiq dausisoculis ambulantib:
sed eum cognoscere nonualentibus sicut ergo
ibi sic nec istoloco parratio figura taest quã¬
uistrans lato uerbo scriptura usasit ut a ꝑto
dicer& oculos qui& antea patebant aptosuti¬
que id aliquid intuendum & cogitandum qđ
antea num quam aduerterant ubi enim
ad trans grediendum p̃ceptum audax curio¬
sitas mottiest auida experirilatentia quid¬
nam tacto uetito sequeretur & noxia liberta¬
te habenas ꝓhibitionis rumpere delectate
probabilius existimans non ee mortem qũa
timuerant secuturam talequippepomum
gredendum est fuisse in illa arbore cuius

Expanded text:
nos debent ducere. neque enim et euangelisnos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerterant. ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
occulis factierant & in paradiso deliciarum
caeci palpantes que oberrabant utuetitumlio̧¬
num &iam pescientes ad tingerent palpanti¬
que fructus ꝓhibitos ignorando decerperent
Q uomodo autem animalia & uolatilia addue¬
tasunt adadam utuider& quid eauo car&s
non uidebat & quom odo ipsa mulier aduirũ
adduct aest quando fact a est ut deilla quan
uidit mulier quiabonum est lignum in escã
&quia plac& oculis aduidendum & decorm¬
rum est coroscere si eorum clausierant ouuli
pec tam̃ ideo propt̃ unius uerbi trans lacont
totum figurate accipiendum est uideriteni
quem ađmodum dixerit serpens aperientis
uobis oculi hocenim eum scriptor libri dixisse
uarrauit. inquauero significatione iđ senti¬
tia dixerit lectori considerare permisit. Ho
aut̃ quod scriptum est. &cꝑ tisunt oculia bor
& corouerunt qui axudierant. Itascriptumẽ
quem admodum om̃a quegestai narrantur.
nec tamen ideo in allegoricam parrationem

Expanded text:
oculis facti erant, et in paradiso deliciarum oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomodo autem animalia et volatilia adducta sunt ad Adam, ut videret quid ea vocaret, si non videbat? et quomodo ipsa mulier ad virum adducta est, quando fauidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
propriae potestatis & quedam dese suꝑba pre¬
sũptio que ꝑ illam tẽptationem fuerat conuin¬
cenda & hũmilianda :denique uerbis non con¬
tempta scrpentis considerauit lignum uiditq bo¬
num adescam & decorum adaspecstum : & non
credens posse in de semori: arbitror quod putaue¬
ritđm̃ alicuius significationis causa dixisse
simanduca ueritis mortemoriemini. atque
ideo sũpsit defructueius & manduccauit &de¬
dit &iam uirosuo secum forcassis &iam cum
uerba sua sorio qđ scriptura tacens intellegendu
relinquid. An forte nec sua deri iam opusene
uiro quando illam eo cibo mortuam nonesse
borum quonisi ad inuicem concupiscendum
ad peccati poenam carnis ipsius morte con¬
ceptã utiam ess& corpus non anim ale tantũ
quo d poterat si o boedientiam conseruarent
nimeliorem spiritalemq habitum sine morti
muttri sediam corpus mortis in quolex in mei¬
bris repugnar& legim̃tis neque enim̃ clausis

Expanded text:
propriae potestatis, et quaedam de se superba praepropriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat convincenda et humilianda? Denique verbis non contenta serpentis consideravit lignum, viditque bonum ad escam, et decorum ad aspectum, et non credens posse inde se mori, arbitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse, Si manducaveritis, morte moriemini: atque ideo sumpsit de fructu ejus, et manducavit, et dedit etiam viro suo secum; fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scriptura tacens intelligendum relinquit. An forte nec suaderi jam opus erat viro, quando illam eo cibo mortuam non esseborum. Quo, nisi ad invicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam; ut jam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed jam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis
Abbreviated transcription (Latin):
tubgni quod est in paradiso edemus: defructu
aut᷑ ligni qđ est in medio para diso dixit ds̃ rĩ
edeus exeo Neque contingetis illud nemoria¬
mini : Ideo prius interrogauit serpens & respon¬
dit hoc mulier ut preuaricouo esset in excus¬
bilis : peque ullomodo diciposs& id quod prece¬
perat ds oblitum fuisse mulierem quam quã
& obliuio p̃cepti maxim unius & tam necessa
axi mam culpam dãpna¬
bilis negligentiae ꝑtine r& Verumta¬
men euf den cioreiũs trans gressio est cumine
moria reundur atm quam in illo ds̃assis¬
tens presens que contẽp̃nitur: Vndenecessa¬
rium fuit cum inpsalmo dicer&ur & memo¬
ria r&inentib mandata eius addere ut faci
cato ubiobliuionis pulla est excusatio : Dixit
ergo serpens mulieri nonmorte moriemini. Scie¬
bat enim ds̃ qm̃ quo die manducaueritis deco
aperientur uobis occuli : &eritis sicut dicor¬
noscentes bonum &malum. Quando his uerb
creder& mulier abono atq utili diuinit̾ sefuis¬
se prohibitos nisiiam in ess& mentiamor ille

Expanded text:
 de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit deus: non edetis ex eo neque tangetis illud, ne moriamini. ideo prius interrogauit serpens et respondit hoc mulier, ut praeuaricatio esset inexcusabilis neque ullo modo dici posset id, quod praeceperat deus, oblitam fuisse mulierem, quamquam et obliuio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnbilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgmoria retinetur, et tanquam in illo Deus assistens praesensque contemuitur. Unde necessarium fuit, cum in Psalmo diceretur, Et memoria retinentibus mandata ejus, addere, ut facicato, ubi oblivionis nulla est excusatio. 39. Dixit ergo serpens mulieri, Non morte moriemini. Sciebat enim Deus, quoniam quo die manducaveritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille
Abbreviated transcription (Latin):
tuaut̃ dixisti sensutuo in caelum a scendam suꝑ
sideracȩli ponã dronum eum sedebo inmontem
excelso suꝑ montes excelsos qui sunt adaquilonẽ as¬
cendam suꝑ nubem erosimilis altissimo nunc aut̃
ad inferos descendes a c&era quein figurareis uelud
babrlonis indiabolũ dicta intellegunt᷑ plura in eius
corpus conueniun quod &iam dehumano genere
congregat ain eosmaxime quici ꝑ suꝑbiam coherent
apostatando amandatisdĩ Sicut enim quierat dia¬
bolus homo dictus est ut in euuangelio inimicus
homohoc fecit itaqui homo eratdiabolus dictus ẽ
ut rursus incuuan gelio ponne egouos duo decim
eleg &ux ex uoł diabolus est : & siut corpus

Expanded text:
tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo. nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est. et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
conditidnis initio cecidisse nonsic acupiendũ est
ut non propria uoluntate de prauatus sed malus
ab onodeo creatus putetur : alio qui non ab initio
aecidisse dicer&ur. nequeenim cecidit sittilis essa
factus sed factus continuo sealuce ueritatis a uer¬
ait suꝑbia tumidus a propriae potestatis delec¬
cationem corruptus. Vndebeatę atq angelice
uitae dulcedinem nongustauit quam nonutiq:
acceptom fastidiuit sed nolendo accipere deser¬
uit &amisit: proinde nec sui casus prescus ẽẽ po¬
tuit qm̃ sapintia piaatis est fructus ille autem c̃¬
beo quod accepturus erat cecidit & potestatem
illius sub quo eẽ noluit non euasit : factumq in¬
illo est ponderẽ meritorum ut nec iustitiae pos¬
sit lumine delectari nec ab eius sententia libera¬
ri : Qđ ergo ꝑ esaiam proph&am in eum diciaur
quomodo cecidit deccelo lucifermane oriens cor¬
tritus est in terram quimittebat ad om̃s gentes

Expanded text:
conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus . unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit: quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fructus. ille autem coab eo, quod accepturus erat, cecidit, et potestatem illius, sub quo eillo est pondere meritorum, ut nec iustitiae possit lumine delectari nec ab eius sententia liberari. Quod ergo per Esaiam prophetam in eum dicitur: quomodo cecidit de caelo lucifer mane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes.