comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ltẽ castorio notario ⁊ cartulario rauenne
te strenuu debes & sollicitũ exibere. d inde si maximꝰ salonitanꝰ
pstico saeramto firmauerit symonia cã heresi sẽ ñ teneri: atte
de aliis ante cor pꝰ sẽĩ apollinaris tantũmꝰ reqsitꝰ. innoxiũ se ellem¬
responderit: & de in obedientia sua penitentiã sicut aeputauimꝰ
egrats uolumꝰ ut ad consolandũ eũ epłam ꝗͣ ad eũ seripsimꝰ ubi
eiꝰ &gram nram &e cõmunionẽ nos reddidisse signauimꝰ expientia
tua dare debeat: qr sicut in contumacia ꝑsistentibꝰ seucros nos¬
ẽẽ conuenit. sic iterũ humiliatis & penitentibꝰ negare locũ ueniȩ
sum gregorii de factis suis humilit̾ satis fecisset. castoruis cartu¬
lariꝰ consolatoriã ei epłam p̃buit: uerbis gregori asserentẽ. Quam¬
uis culpabilibꝰ ordinationis tuȩ pͥmordiis graue malũ ꝑ inobedien
tiã addideris. nos tam̃ sedis apłicȩ auctoritatis eo qͦ decuit modera¬

Expanded text:
 CASTORIO notario et chartulario Ravennaete magis strenuum debes et sollicitum exhibere. Proinde si Maximus Salonitanus praestito sacramento firmaverit se simoniaca haeresi non teneri; atque de aliis ante corpus sancti Apollinaris, tantummodo requisitus, innoxium se responderit; et de inobedientia sua poenitentiam, sicut deputavimus, egerit: volumus ut, ad consolandum eum, epistolam quam ad eum scripsimus, ubi ei et gratiam nostram et communionem nos redidisse signavimus, experientia tua dare debeat; quia sicut in contumacia persistentibus severos esse nos convenit, sic iterum humiliatis et poenitentibus negare locum veniae sum Gregorii de cunctis humiliter satisfecisset, Castorius chartularius consolatoriam ei epistolam praebuit, verbis Gregorii adserentem: « Quamvis culpabilibus ordinationis tuae primordiis grave malum per inobedientiae culpam addideris, nos tamen sedis apostolicae auctoritatem eo quo decuit modera
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã mitigauit. Iandẽ maximꝰ cernens aliqͣndo durũ esse
ẽtra stimulũ calcitrare. relictis imꝑialibꝰ amminicłis: ꝑgallinicũ
exarchũ satis humilit̾ c̃cedi sibi penitentiã. simulq ueniã a gregorio
postulauit. Iuẽ ipse romã fatigari nolens. causã eiꝰ definiendiã ra¬
uennȩ c̃misit: constantino mediolanensi ep̃o scribens. Maximꝰ in ꝗt
ualuit: adminores se contulit. nobisq tã nimietate p̾cũ ꝗͣ a
testatione bonoꝵ oꝑũ p̾ualere c̃tendit. Ex qͣre inhumanũ credidi.
minime potuisset. Et id̾o decreui ut reuerentissimꝰ fr̾ & co ep̾c nr̃¬
hȩc p̃uaricator maximꝰ anno septimo ex cõmunicationis suȩ. post
castigationes & flagella gregorii adcor reuertens rauans. dua
pet ugs nona tauits se in f̾ra ciũutatt᷑ in medio silice elama ns aetdi¬
pers Feccaui do. & beatissiumo pape gregorio. Et agente es penete¬

Expanded text:
poenitentia mitigavit. » 12. Itaque Maximus cernens tandem aliquando durum esse poenitentia mitigavit. » 12. Itaque Maximus cernens tandem aliquando durum esse contra stimulum calcitrare, relexarchum satis humiliter concedi sibi poenitentiam simulque veniam a Gregorio postulavit. Quem ipse Romam fatigari nolens, causam ejus discutiendam Ravennae commisit, Constantio, Mediolanensi episcopo, scribens: « Maximus, inquit,eculi obtinere nil valuit, ad minores se contulit: nobisque tam nimietate precum, quam attestatione bonorum operum praevalere contendit. Ex qua re inhumanum credidi, venire potuisset: et ideo decrevi ut reverendissimus frater eter haec praevaricator Maximus anno septimo excommunicationis suae post castigationes et flagella Gregorii, ad cor revertens, Ravennam petiit, et jactavit se tensus intra civitatem in medio silice, clamans et dicens: Peccavi Deo, et beatissimo papae Gregorio. Et agente eo poenite
Abbreviated transcription (Latin):
nione disiunxit: ad eo ne nom̃ quidẽ maximi intra sacra missarũ
solennia memorarent. Qͦfacto. ita consternati st̾ aĩo: ut sub pe¬
nitentiȩ satis factione relicto maximo. ueniã postularent. Unde
miscłissimꝰ pontifex sabiniano iadertino ep̃o seribens. sicut inꝗt per¬
seueranti culpȩ debet᷑ iure uindicta: ita resipiscentibꝰ ẽ concedenda¬
miscđia. Nã ut res illa ẽtra se merito iracundiã excitare. sic hȩc in
sua ꝓrsꝰ dilectione solet concordiã ꝓpagare. Et id̾o qr fr̾nitatẽ tuã
a consortio & cõmunione maximi. ubi te priꝰ neglectꝰ impulerat: in
tantũ pꝰea grauitas sacerdotis ad animũ reducta suspendit. ut eiꝰ sola
nullatenꝰ patereris c̾e segregatione c̾tentꝰ: nisi & in monasterio te re-
cipiens dudũ c̃missa defleres. ea ꝓpt̾ in nr̃a te grã ad comunionẽ recep¬
tũ e̾t̾ nͥdubites. Nã qͣntũ ꝑriꝰ culpa tuȩ caritatis offenderat: tantũ

Expanded text:
ione disjunxit: adeo ut ne nomen quidem Maximi inter sacra missarum solemnia memorarent. Quo facto ita omnes consternati sunt animo, ut sub poenitentiae satisfactione, relicto Maximo, veniam postularent. Unde misericordissimus pontifex Sabiniano, Jadertino episcopo, scribens: « Sicut, inquit, perseveranti culpae debetur jure vindicta, ita resipiscentibus est venia concedenda. Nam ut res illa contra se merito iracundiam excitare, sic haec in sua prorsus dilectione 130 solet concordiam propagare. Et ideo, quia fraternitatem tuam a consortio et communione Maximi, ubi te prius neglectus impulerat, in tantum postea gravitas sacerdotis ad animum reducta suspendit, ut ejus sola nullatenus patereris esse segregatione contentus, nisi et in monasterii te claustra recipiens, dudum commissa defleres: eapropter in nostra te gratia ac communione receptum esse non dubites. Nam quantum nos prius culpa tuae charitatis offenderat, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
didert᷑ inxp̃m: exqͥbꝰ erat qͥdicebat. Nã & ego isrłita sũ ex
genere abrahã. & tribu beniamin. Unꝰ gͦ atq ide iacob & claudꝰ &
benedictꝰ. Claudꝰ inlatitudine femoris tã ꝗͣ in multitudine generis.
de qͥbꝰ dic tũ ẽ. & claudicauert̾ a semitis suis. Benedictꝰ autꝰ in eis.
de qͥbꝰ dic tũ ẽ. Reliqͥȩ ꝑelectionẽ grȩ̃. saluȩ fient

Expanded text:
 ex genere Abraham tribu Beniamin. unus ergo atque idem Iacob et claudus et benedictus: claudus in latitudine femoris tamquam in multitudine generis, de quibus dictum est: et claudicauerunt a semitis suis; benedictus autem in eis, de quibus dictum est: reliquiae per electionem gratiae saluae fact
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnto numero beatꝰ abrahã tanta milia hostiũ. fide destruxit.
Exribit philo pitagorꝰ monachos in coantes philosophiã. cedẽ oĩb sibi
ꝯpetentib reb cunctis abrenutiare ꝑmixtionibꝰ ⁊ extra muros in
solitariis agris. ⁊ hortis in habitare. Domꝰ aut̃ eẽ sacraria. quȩ ap̃nos
suã incarta quã subala ferebat. Undẽ se uere uirare credidit.
dicẽs. sic se saꝑe ut scͥpsisset. Credidit hoc ĩꝑator. ⁊ suscipi in cõ¬

Expanded text:
aniam Arii, quanto numero beatus Abraham 313 tanta millia fide destruxit.inchoantes eos philosophiam cedere omnibus sibi mpetentibus rebus, cunctisque abrenuntiare permixtionibus, et extra muros in solitariis agris et hortis inhabitare. Domos autem eis esse sacraria quae apud nosin charta quam sub ala ferebat. Unde vere jurare se credidit, dicens se sic sapere sicut scripsisset. Credens ergo imperator, suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
sceretũ uitȩ remotioris eligere uolumꝰ. ignorantes qr si desit sp̃s: n̾ adui.¬
uat locꝰ. Loth enĩ in sodomis sc̃s extitit: in monte peccauit. Ir autem
loca m̃tẽ n̾ muniat᷑. ipse humani generis parens pͥmꝰ testat᷑: ꝗ & in pa¬
radiso cecidit. Sed minꝰ st oĩa quȩ loꝗmĩ ext̾ra. Nã si locꝰ saluare potus.¬
set. sathan de cȩlo nͥ caderet. Unde psalmista ubiq in hoc mundo teͥp¬
tationes cͥe c̾spiciens. quesiuit locũ qͦ fugeret sed sine d̾o inuenire non
potuit munitũ. Exqua re & ipsũ sibi locũ fieri petiit. ꝓpt̾ quẽ locum
quesiuit dicens. Esto mͥ indm ꝓtec torẽ. & in locũ munitũ: ut saluu
me facias. Tolerandi gͦ ubiq st̾ ꝑximi. qr abel fieri nͥ ualet: quẽ
ne si corrigi forte nͥ ualeat: adimitationẽ sui & alios trahat. & cũ
ipsi a sua malicia nͥ mutant᷑: eos ꝗsibi c̾iuncti fuerit. ꝑuertant.
mi qͥq societatẽ declinare debent prauoꝵ: ne mala quȩ frequenter

Expanded text:
cretum vitae remotioris eligere, videlicet ignorantes quia, si desit spiritus, non adjuvat locus. Lot cum in Sodomis sanctus exstitit, in monte peccavit. Quia autem loca mentem non muniradiso cecidit . Sed minus sunt omnia quae loquimur ex terra. Nam si locus salvare potuisset, Satan de coelo non caderet. Unde Psalmista ubique in hoc mundo tentationes esse conspiciens, quaesivit locum quo fugeret, sed sine Deo invenire nopotuit munitum. Ex qua re et ipsum sibi locum fieri petiit, propter quem locum quaesivit dicens: Esto mihi in Deum protectorem et in locum munitum, ut salvum me facias . Tolerandi ergo ubique sunt proximi, quia Abel fieri non valet, quemne si fortasse corrigi non valent, ad imitationem sui et alios trahant, et cum ipsi a malitia sua non mutantur, eos qui sibi conjuncti fuerint pervertant.mi quique societatem debent declinare pravorum, ne mala quae frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
ameuã diceret᷑. Non sufficit uoluntas sola hõis. si ñ sit etiã
miscłia di. Non eni sufficit sola misccłia di: si ñ sit etiã uoluntas ho¬
minis. Ae ꝑhoc si recte dictũ e̾ ñ uolentis hõĩs. sed miserentis ẽ dei:
qr id uoluntas hoi̾s sola ñ implet. quia ñ & actrario recte dr̃. Non

Expanded text:
anquam diceretur: Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet, quare
Abbreviated transcription (Latin):
abstulit. in cõparatione diuitiarũ ꝗͣ postea ierusolimȩ consecutꝰ
ẽ: quȩ maxime insalomone rege ostendunt᷑. tanto fit cunc ta
scientia quȩ qͥdẽ ẽ utilis collecta de libris gentiliũ: si diuinarum
seripturarũ scientiȩ c̾paret᷑. Nã qͥcqͥd hõ extra didicerit. si noxiũ ẽ.
ibi dãpnat᷑. si utile ẽ: ibi inuenitur. Idem ineodẽ. Nisi fi¬

Expanded text:
abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad eas ꝑscrutandas accedere ceꝑit: illud apłicũ cogitare ñ cesset.
scientia inflat. caritas ȩdificat. Ita uͦ sentiat. ꝗͣuis diues de egypto
exeat. tam̃ nͥ pascha egerit: saluũ se ẽẽ nͥ posse. Pascha aut̾ nr̃m im¬
litatẽ. Meminerint gͦ eoꝵ qͥ pascha illo tẽpore ꝑumbrarũ imagina-¬
ria celebrabant. cũ signari postes sanguine agni iuberent᷑: hẏsopo
fuisse signatos. Hȩc herba humilis & mitis ẽ. & nichil fortius. & pe¬
netrabilius eiꝰ radicibꝰ. ut incaritate radicati & fundati possemꝰ
c̃p̃hendere cũ oĩbꝰ sc̃is quȩ sit latitudo. & longitudo. & altitudo. &
ꝓfundũ id ẽ crucẽ dñi. Est etiã inhysopo uis purgatoria. ne in¬
flante scientia de diuitiis ab egypto ablatis suꝑbe aliqͥd pulmo tu¬
midꝰ anhel&. asꝑges me inqͥt hẏsopo. & mundabor. Quanto autͣ

Expanded text:
cum ad eas scrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: cum ad eas scrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: Scientia inflat, charitas aedificat . Ita enim sentit quamvis de Aegypto dives exeat, tamen nisi pascha egerit, salvum se esse non posse. Pascha autem nostrum imicat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos: herba haec humilis et mitis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus, ut in charitate radicati et fundati, possemus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum, id est crucem domini. est etiam in ysopo uis purgatoria, ne inflante scientia de diuitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: asperges me, inquit, ysopo et mundabor, lauabis
Abbreviated transcription (Latin):
hẏlariꝰ. ut de uiuis taceã. qͣnto innumerabiles greci: Qđ pͥor ip¬
se fidelissimꝰ dĩ famulꝰ moyses fecerat. de qͦ scriptũ ẽ qđ eruditꝰ
fuerit o̾i sapientia egyptioꝵ. Quibꝰ o̾ibꝰ uiris suꝑsticiosa gentiliũ
c̃suetudo. & maxime illis teporibꝰ eũ xp̃i recuciens iugũ xp̃ianos
ꝑsequebat᷑: disciplinas qͦs utiles habebant nũꝗͣ cõmodaret. si eas in
usũ colendi uniꝰ dĩ qͦuanus idolor cultꝰ scinderet᷑ conuersũ iri suspi
carent᷑ : sed dedert̾ aurũ. ⁊ argentũ. & uestẽ suã exeunti popło dĩ de
egipto. nescientes quẽ admodũ illa quȩ dabat ĩ xp̃i obsequiũ red-¬
derent᷑. Illud enĩ in exordio factũ sine dubio figuratũ ẽ: ut hoc
p̾signar& qđ sine p̾iudicio alt̾iꝰ aut paris aut melioris ĩtelligentiȩ
dixerĩ : sed hoc mͦ instructꝰ diuinarũ seriptu rarũ studiosus.

Expanded text:
Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipHilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum caretur: sed dederunt aurum, et argentum, et vestem suam exeunti populo Dei de Aegypto, nescientes quemadmodum illa quae dabant, in Christi obsequium cederent. Illud enim in Exodo factum, sipraesignaret, quia sine praejudicio alterius aut paris aut melioris intelligentiae dixerim. Sed hoc modo instructus divinarum Scripturarum studiosus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut
egyptĩ n̾ tantũ idola habebat᷑. & onera grauia quȩ popłs isrłiticꝰ de¬
testaret᷑ & fugeret: sed etiã uasa atq or nam̾ta de auro & argento
& uestẽ quȩ ille popłs exiens de eg̃ypto sibi potiꝰ tãꝗͣ ad usũ meliore
clancło uendicauit nͥ auctoritate ꝓpͥa sed p̃cepto dĩ. ipsis egyptiis
nosuent̃ a cõmodantibꝰ ea qͥb ñ bene utebant᷑: sic doctrinȩ õs genti¬
liũ ñ solũ simulata & suꝑstitiosa figm̾ta. grauesq sarcinas super¬
uacanei laboris habent. quȩ unꝰ qͥsq nr̃m duce xp̃o de societate gen-¬
tiliũ exiens deb& abhõĩari atq uitare. sed etiã liberales disciplinas
usui ueritatis aptiores. & quedã moꝵ p̃cepta quȩ utilissima cͥtinent.¬
Nũqͥd hoc fecert᷑ multi boni fideles: Nonne aspicimꝰ qͣnto auro &
argento & ueste suffareinatꝰ exierit de egypto eypͥanꝰ & doctor sua¬
uissimꝰ. & martyr beatissimꝰ. qͣnto lactantiꝰ. qͣnto uictorinꝰ. optatꝰ.

Expanded text:
sicut Aegyptii non tantum idola habebant et onera grauia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa et ornamenta de auro et argento qu uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continentud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus,
Abbreviated transcription (Latin):
dubio sillabarũ. & hȩc utiq ad ꝓnunciationẽ ꝑtinens. Nã qđ scrip¬
tũ ẽ: nͥ ẽ absconditũ ate osmeũ qd fecisti in abscondito. nͥ elucet
ab eo qđ ẽ ossa. si aut̾ ꝓducat abeo qđ ẽ ora: intelligit᷑ numerus
singłaris. sed talia linguȩ p̃cedentis in spectione duudicant᷑. Unde¬
plerũq loquendi c̃suetudo uulgaris. ẽ utilior significandis rebꝰ ꝗͣ ĩ¬
cegritas literȩ. Mallẽ qͥppe cu barbarismo dici nͥ ẽ abscondi
ate ossũ meũ. ꝗͣ ut id̾o eẽt minꝰ aꝑtũ qr magis latinũ ẽ. Sed ali-¬
qͣndo dubiꝰ sillabȩ sonꝰ etiã uicino uerbo ad eandẽ sententiã ꝑtinente
diuidicat᷑. sicut ẽ illud apłi quȩ p̃dico uob̾ sicut p̃dixi. qm̾ qui
talia agt̃ : regnũ dĩ n̾ possidebt̾. Si tantũ mͦ dixiss& quę p̃dico

Expanded text:
dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens: nam quod scripdubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens: nam quod scriptum est: non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis inspectione diiudicantur; nplerumque loquendi consuetudo uulgaris utilior est significandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum meum, quam ideo esset minus apertum, quia magis latinum est. sed aliquando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem sententiam pertinente diiudicatur; sicuti est illud apostoli: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia
Abbreviated transcription (Latin):
ita. ut pꝰ ꝑcunc tationẽ qͣdicimꝰ qͥs accusabit aduersꝰ electos dĩ. il.¬
lud qđ seqͥt᷑ sono ĩtrogantis enunciet᷑. d̾s qͥuistificat.: Ut tacite
respondeat᷑ non. & iterũ ꝑcunctem᷑. qͥs ẽ qͥ c̾dẽpnat : rursq in ter¬
rogemꝰ. xp̾c iħe qͥ mortuus ẽ: Magis aut̾ qͥ resurrexit qͥẽ indexte¬
illo ĩ loco ubi ait. Quid gͦ dicemꝰ qr gentes quȩ ñ sec tabant᷑ iusti-¬
ciã. app̃hendert̾ iusticiã. Nisi post ꝑcunctationẽ qͣ dictũ ẽ. Qd
gͦ dicemꝰ : Responsio subiciat᷑. qr gentes quȩ ñ sec tabant᷑ iusticiã
app̾hendert̾ iusticiã. textꝰ c̃sequens nͥ coherebit. Qua lib& aut̾ uo
pnunciet᷑ illud qđ nathanael dix̾. anazareth potest aliqͥd boni
siue affirmantis ut illud solũ ad int̾rogationẽ ꝑtintat qđ ait anaza¬
reth. siue totũ cũ dubitatione int̾rogantis. ñ uideo qͦmodo discer¬
nat᷑. Uterq aut̾ sensus. fidem n̾ impedit. Est etiã ãbiguitas ĩ sono

Expanded text:
ita ut post percunctationem qua dicimus, Quis accusabit adversus electos Dei, illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, « Deus qui justificat, » ut tacite respondeatur: « Non. » Et item percunctemur: « Quis est qui condemnet: » rursusque interJesus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextevero in illo loco ubi ait: Quid ergo dicemus? quia gentes quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, nisi post percontatiio subjiciatur: Quia gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, textus consequens non cohaerebit. Qualibet autem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit: A Nazareth potest aliquid boni esse, sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait, A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis, non video quomodo discernatur: uterque autem sensus fidem non impedit. Est etiam ambiguitas in sono
Abbreviated transcription (Latin):
e̾et assumendꝰ ꝑmiscd̾iã : aliꝰ ꝑiudiciũ relinquendꝰ. ĩ quo is qͥ assume-¬
ret᷑ agnosceret : qͥd sibi ꝑuidiciũ deberet᷑ nisi miscdia subueniret. cur
ille potiꝰ ꝗͣ iste fuerit assũptꝰ. cũ causi una e̾et ãbob. cur apud qͦs¬
dã ñ facte stͣ uirtutes. quȩ si factȩ fuissent egissent illi hoies peni¬
tentiã : & facte st̾ apud eos qͥn̾ fuert̾ credituri. aꝑtissime nãq dn̾s
dicit. Ue tͥ corozaim: ue tͥ bethscida. qr si intyro & sy done fac te¬
e̾e̾nt uirtutes quȩ factȩ st̾ ĩ uob̃: oli ĩ cilicio & cinere penitenciã
egissent. Nec utiq d̾s in iuste uoluit saluos fieri. cũ possint salui
ẽe si uellet. Tc̃ inclarissima sapientiȩ luce uidebit᷑. qđ n̾e̾ pior s
tabilis & efficacissima sit uoluntas dĩ : qͣ multa possit & nͥ uelit.

Expanded text:
um relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Vae tfuissent virtutes quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possint salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientitabilis efficacissima sit uoluntas Dei, quam multa possit et non uelit,
Abbreviated transcription (Latin):
lato cesaris imago intẽplo noc
milis ꝑtotũ annũ suꝑ iͥrłm. Iuadã de uitula sacͥfitiĩs ad mota est¬
agnã enixa. Iuadã die ianua scũ arii. seris feneis munita. que
uix.xx. uiris claudebat᷑. sponte aꝑta ẽ. Iuadã die uisi st̃ cunrꝰ ⁊
eqͥtes ꝑ aerẽ feni. Quadã die pente costes. sac̾dotes audiebant motꝰ
intẽplo. ⁊ uoces dicentiũ. transmigremꝰ exhis sedib. Quadã festiui-¬
tatis die. quidã ananie filiꝰ mente ꝯmotꝰ. clamabat. uox aboriente.
Uox ab occidente. Uax aquatuor uentis. qͥ uerberatꝰ magis ac magis¬

Expanded text:
lato Caesaris imago nocte in tempmilis per totum annum super Hierusalem. Quadam die vitula sacrificiis admota enixa est agnam. Quadam nocte janua sanctuarii seris ferreis munita, quae vix viginti viris claudebatur, sponte aperta est. Quadam die visi sunt currus et equites per aerem ferri. Quadam die Pentecostes sacerdotes audiebant motus in templo, et voces dicentium: Transmigremus ex his sedibus. Quadam festivitatis die, quidam Ananiae filius mente commotus clamabat: Vox ab oriente, vox ab occidente, vox a quatuor ventis. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ł regis ł alicuiꝰ laicȩ ꝑsonȩ uiri ł feminȩ suscipiat. Iđ si p̾sũpserit:
recognoscat in uestiturã illã apłica auctoritate irritã e̾e. & se usq
ad dignã satis factionẽ ex cõmunicationi subiacere. Item. Siqͥs¬

Expanded text:
vel regis, vel alicujus laicae personae, viri vel feminae, suscipiat. Quod si praesumpserit, vel regis, vel alicujus laicae personae, viri vel feminae, suscipiat. Quod si praesumpserit, recognoscat investituram illam apostolica auctoritate irritam esse, et se usque ad dignam satisfactionem excommunicationi subjacere. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ in galliarũ partibꝰ iã diutiꝰ adoleuit. ut ȩccłiȩ quȩ uulgari uo est.¬
cabulo apud uos altaria nuncupant᷑: monasteriis deditȩ sepiꝰ ab epĩs
sub palliata auaricia uenundent᷑. mortuis nimirũ seu mutatis ele¬
ricis qͣs ꝑsonas uocat: nos auctorẽ do uenalitatẽ oe̾m tã exministerus
ꝗͣ ex rebꝰ eccłiasticis ꝓpellentes. hoc ulteriꝰ fieri auc toritate aplica ꝓ¬
hibemꝰ. Porro queꝰ cũq altaria ł decimas abatins xxͣx. eu supͥ sub huiꝰ
modi redeptione monasteriũ ur̾m possedisse cognoscit᷑. quiete
deinceps & sine molestia qͣlibet uob̾ urisq successor ibꝰ possidenda fir.¬
mamꝰ: saluo utiq ep̃oꝵ censu annuo. quẽ exeis hactenꝰ habuerunt.¬
Qiͥ inuestituras ȩccłarũ cͥtra statuta sc̃oꝵ patrũ
a laicis ꝑsonis in multis partibꝰ cognouimꝰ fieri. & exeo multas ꝑtur¬
bationes in ȩccłia oriri ex qͥbꝰ xp̾iana religio c̾culcat᷑ i deoernimꝰ ut

Expanded text:
ramus in Galliarum partibus iam diutius adoleuit, ut aecclesiae, quae uulgari uocabulo apud uos altaria nuncupantur, monasteriis datae sepius ab episcopis sub palliata auaritia uenundentur mortuis nimirum seu mutatis clericis, quos personas uocant, nos auctore Deo uenalitatem omnem tam ex misteriis quam ex rebus aecclesiasticis propellentes hoc ulterius fieri auctoritate apostolica prohibemus. Porro quaecumque altaria uel decimas ab annis triginta et supra sumodi redemptione, monasterium vestrum possedisse cognoscitur, quiete deinceps et sine molestia qualibet, vobis vestrisque successoribus possidenda firmamus, salvo utique episcoporum censu annuo, quem ex eis hactenus habuerunt investituras Ecclesiarum contra statuta sanctorum Patrum a laicis personis in multis partibus cognovimus fieri, et ex eo plurimas perturbationes in Ecclesia oriri, ex quibus Christiana religio conculcatur; decernimus ut
Abbreviated transcription (Latin):
serpenti ⁊ egit ꝑillũ. qsi ꝑ organũ. ut nec mulier occulti diaboli
intelliget dolũ. Et qua putas lingua serpens locutꝰ ÷ admulierẽ :
mulier scire potuit. ⁊ intelligere sibilũ serpentiũ. cũ multos
corpꝰ intrauerit. nec alit̾ fallere mulierẽ. ac ꝑhoc serpentis ore lo¬
cutꝰ ẽ ꝑserpentẽ.

Expanded text:
serpenti egit per illum quasi per organum, ut nec mulier occulti diaboli intellegeret dolum mulier scire potuit et intellegere sibilum serpentum, cum multos a uti, cuius corpus intrauerit; nec aliter falleret mulierem. ac per hoc serpentis ore locutus est per serpentem.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uersationis pͥmogenita in exercitio publicȩ actionis ostendere. Ouium
qͥppe pͥmogenita tondere ẽ: ab occultationis suȩ tegminȩ humanis ocłis
inchoantia bona nrã denudare. In pͥmogenito gͦ bouis oꝑari ꝓhibcm̃.
atq apͥmogenitis ouiũ de tondendis c̾pescim᷑: qr & si qͥd robustũ ĩcipimꝰ
exercere. hoc in aꝑto citiꝰ ñ debemꝰ demonstrare. Et cũ uita nr̃ã simplex
qͥd atq in nocuũ inchoat. dignũ c̃ ut secreti sui uelamina nͥ relinquat:
ne nudũ hoc humanis ocłis qͣsi sub ducto uellere ostendat.

Expanded text:
conversationis primordia in exercitio publicae actionis ostendere. Ovium quoque primogenita tondere est ab occultationis suae tegmine humanis oculis inchoantia bona nostra denudare. 2. In primogenito ergo bovis operari prohibemur, atque a primogenitis ovium detondendis compescimur, quia etsi quid robustum incipimus exercere, hoc in aperto citius non debemus ostendere. Sed cum vita nostra simplex quid atque innocuum inchoat, dignum est ut secreti sui velamina non relinquat, nec hoc humanis oculis, quasi subducto vellere, ostendat.
Abbreviated transcription (Latin):
rei filiũ nuncupandũ. Ut enĩ omittat alit̃ de hoĩe nasci filiũ.
alit̃ capillũ. pediculũ. lũbricũ quoꝵ nichil ẽ filiꝰ. Ut gͦ hȩc omit.¬
dĩ patris. & matris ȩccłȩ: sic gͦ de sp̃u sco. natꝰ ẽ filiꝰ dĩ patris non
sp̃c sc̃i. Nã & illud qđ de capillo & de cet̾is diximꝰ. adhoc tantũ ual&:
posse dici. Sicut nͥ os qͥdicunt᷑ aliciuꝰ filii consequensẽ ut de illo
etiã nati e̾e̾ dicant᷑. sicut st̃ ꝗ adoptant᷑: dicunt᷑ etiã filii gehennȩ
ñ ex illa nati. sed in illa p̃parati: sicut filii regni p̃parant᷑ ĩ regnũ.

Expanded text:
sci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omitDei Patris et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto natus est filius Dei Patris, non Spiritus sancti. Nam et illud quod de capillo et de caeteris diximus, ad hoc tantum valet, nascitur posse dici. Sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati esse dicantur; sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni qui praeparantur in regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̾u sc̃̾o non sicut filiꝰ & de maria uirgine sicut filiꝰ: in sinuat nobis
gram di. qͣ hõ nullis p̃cedentib meritis in ipso exordio natȩ suȩ qͦ e̾e
cepit uerbo dĩ copularet᷑: in tantã ꝑsone unitatẽ. ut idem ipse e̾c̾t
filiꝰ dĩ ꝗ filiꝰ hõĩs: & filiꝰ hoĩs ꝗfiliꝰ dĩ. Ac sic innatę humanȩ sus-¬
ceptione. fier& qͦdãmͦ ipsa grã illi hoĩ nat᷑alis. quȩ nullũ pecca-¬

Expanded text:
est Christus de Spiritu sancto non sicut filius, et de Maria virgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis, in ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copularetur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum pecca
Abbreviated transcription (Latin):
mouet qͦmodo dictũ sit natꝰ de sp̃u scõ. cũ filiꝰ nullomͦ sit sp̾s sc̃ĩ.
Neq enĩ qr mundũ istũ fecit ds. dici eũ fas ẽ dĩ filiũ aut eum
huiꝰ modi recte possumꝰ dicere. Hic gͦ cũ confitem᷑ natũ de sp̃u sc̾o
& uirgine maria. qͦmͦ non sit filiꝰ sp̃c sci : & ut sit filiꝰ uirginis
mariȩ. cũ de illo ⁊ de illa natꝰ sit: explicare difficile ẽ. Procul
dubio qͥppe ñ sic de illo ut de patre. sic aut̃ de illa ut de ma-¬

Expanded text:
 cun filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei Filium, aut eum l si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomodo non sit filius SpiMariae, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre; sic autem de illa ut de ma
Abbreviated transcription (Latin):
da uideant᷑. qͣndo sicut scriptũ ẽ. laudat᷑ peccator indesideriis
aĩȩ suȩ : & qͥ iniqͣ gerit benedicit᷑. Tał ĩ diuinis libris iniqͥtas cla-¬
mor uocat᷑. sicut habes apd̾ ysaiã ꝓpħã: de uinea mala. Expec taui
inqͥt ut faceret iudiciũ. fecit aut̃ iniqͥtatẽ: & ñ iusticiã. s& cla-¬
morem. Unde ẽ & illud ĩgenesi. Clamor sodomors & gomor reoꝵ
multiplicatꝰ ẽ : qr ñ solũ iã apd eos ñ patiebant᷑ ulla flagitia. ue-¬
rũ etiã publice uelut lege frequentabant᷑.¬

Expanded text:
t scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicitur . Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem . Unde est et illud in Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est . Quia non solum jam apud eos non puniebantur illa flagitia, verum etiam publice veluti lege frequentabant
Abbreviated transcription (Latin):
& angłi eiꝰ aluce atq feruore caritatis auersi. & nimis ĩsuꝑbiã in¬
uidiãq ꝓgressi: uelut glaciali duricia torpuert᷑. & id̃o ꝑfiguram
tã ꝗͣ in aꝗlone ponunt᷑. Unde cũ generi humano diaboł in cubaret. uen-¬
tura grã saluatoris dr̃ incantico canticoꝵ. Exurge aqͥlo & ueni
auster : ꝑfla hortũ meũ. & fluent aromata. Exurge qͥriusti. qͥ
subditis incũbis. qͥ possessos p̾mis. exurge ut a tuo pondere releua¬
inuocans grȩ̃ flantẽ de meridie uelut a parte feruida & luminosa.
fluut: idẽ peccatis remissis popłi ad caritatẽ xp̃m c̾currt᷑.¬

Expanded text:
 angeli eius a luce atque feruore caritatis auersi et nimis in superbiam inuidiamque progressi uelut glaciali duritia torpuerunt. et ideo per figuram tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et ueni, auster, et perfla hortum meum et fluent aromata. exsurge, qui inruisti. qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuainuocans gratiae flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, fluunt, id est peccatis remissis, populi ad Christum charit
Abbreviated transcription (Latin):
soe diti aurnis fac at e hĩo. haet alteriꝰ ancilla. altriꝰ mat᷑. qr dũ unigenit¬
dĩ existens ante scła exeiꝰ utero natꝰ ẽ hõ in uestigabili miraculo:
facta ẽ & ancilla hois ꝑdiuinitatẽ. & mat̾ uerbi ꝑ carnẽ. Non
autẽ priꝰ inut̾o uirginis caro c̃cepta ẽ: & pꝰmodũ diuinitas uenit
ĩ carne̾. sed mox uerbũ uenit inuterũ : mox uerbũ seruata ꝓpriȩ

Expanded text:
e carne factus est homo. Nec alterius ancilla, alterius mater, quia dum unigenitei existens ante saecula ex ejus utero natus est homo, investigabili miraculo facta est et ancilla hominis per divinitatem, et mater Verbi per carnem. Non autem prius in utero Virginis caro concepta est, et postmodum divinitas venit in carnem; sed mox ut Verbum venit in uterum, mox Verbum, servata
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. meũ desideriũ. õs delicias. & lepores. & risu dignas urbanita¬
tes. & ceteras in eptias amators: in nichomedis erubescinꝰ. in scłi hoĩbꝰ
detestamꝰ: qͣntomagis in monachis & inclericis. quorũ sac̃dotiũ ꝓpo¬
minia sacerdotis ẽ : ꝓpͥis studere diuitiis. Natꝰ in pauꝑe domo. &
intugurio rusticano. ꝗuix milio & eybario pane rugientẽ sacia¬
re uentrẽ poterã: nc̃ similã & mella fastidio. noui & genera & noĩa
pisciũ in qͦlitore coalecta sit: calleo saporibꝰ auiũ. discerno pro¬
uincias : & eybors me raritas ac nouissime dap̃na ipsa delectant.

Expanded text:
meum, meum desiderium: omnes delicias, et lepores, » et risu dignas urbanitameum, meum desiderium: omnes delicias, et lepores, » et risu dignas urbanitates, et caeteras ineptias amatorum, in Comoediis erubescimus, in saeculi hominibus detestamur: quanto magis in Monachis et in Clericis, quorum et Sacerdotium propoomnium sacerdotum est propriis studere diuitiis. natus in paupere domo et in tugurio rusticano, qui uix milio et cibario pane rugientem saturare uentrem poteram, nunc similam et mella fastidio, noui et genera et nomina piscium, in quo litore conca lecta sit, calleo, saporibus auium discerno prouincias et ciborum me raritas ac nouissime damna ipsa delectant.
Abbreviated transcription (Latin):
Mem̾to sẽꝑ qđ paradisi colonũ. de possessione sua mulier eiecerit. Si¬
ꝓpt̾ officiũ clericatꝰ aut uidua uisitat᷑ aut uirgo. nũꝗͣ domũ solꝰ ĩtro cas.
talesq habe socios. quor nͥ in fameris c̃tubernio. Si lec tor. si accolitꝰ.
si psaltes seqr̃. nꝰ ornent᷑ ueste sed moribꝰ: nec calamistro erispent comas.
sed pudiciciã habitu polliceant᷑. Solꝰ cũ sola secreto. & absq abitre ł
teste: n sedeas. Si familiarius ẽ aliꝗd adloquendũ. habet nutricẽ
maiorẽ domꝰ uirginẽ. uiduã. maritatã. ñ ẽ tã in humana ut nul¬
lũ p̃t̃ te habeat: eui se credere debeat. Caueto os suspiciones. & qeqͥd¬
ꝓbabilit̃ fingi potest: ne fingat᷑ ante deuita. Crebra munuscła. &
sudariola. & fasciolas. & uestes ori applicitas. & oblatas ac degustatos
cibos. blandasq ac dulces litteras: sc̃s amor nͥ habet. Mel meũ. lum̃

Expanded text:
memento semper, quod paradisi colonum de possessione sua mulier eiecerit. memento semper, quod paradisi colonum de possessione sua mulier eiecerit. propter officium clericatus aut uidua tibi uisitatur aut uirgo, numquam domum solus introeas talesque habeto socios, quorum contubernio non infameris. si lector, si acolythus, si psaltes te sequitur, non ornentur uestibus, sed moribus, nec calamistro crispent comas. sed pudicitiam habitu polliceantur. solus cum steste non sedeas; si familiarius est aliquid loquendum, habet nutricem, majorem domus, virginem, viduam, maritatam: non est tam inhumana, ut nullam praeter te habeat, cui se credere debeat. Non ergo mulierum seprobabiliter fingi potest, ne fingatur, ante devita. CREBRA MUNUSCULA, et sudariola, et fasciolas, et vestes ori applicitas, et oblatos ac degustatos cibos, blandasque et dulces litterulas sanctus amor non habet. « Mel
Abbreviated transcription (Latin):
riã suppellectilẽ: cũ istis partibꝰ ans pars eiꝰ fieri nͥ dignat᷑. Si aut̃
ego pars sũ dnĩ. & funi ełs hereditatis eiꝰ: nec accipio partẽ int̾ tribul
ceteras. sed qͣsi leuita &e sac̾dos uiuo de decimis: & altari seruiens. al¬
taris oblatione sustentor. habens uictũ & uestim̾tũ his ẽtẽtꝰ ero. &
nudã crucẽ : nudꝰ seqͣr. Obsecro itaq te. & repetens iterũ iterumq
monebo: ne officiũ clericatꝰ genꝰ antiquȩ militiȩ putes. idẽ ne ultꝰ¬
sełi in xp̃i queras miliciã: ne plꝰ habeas ꝗͣ qͣndo eleri cꝰ ẽe̾ cepisti: &
dicat᷑ tͥ. elerici eors nͥ ꝓdert̃ eos. Mensulã tuã pauꝑes coꝑegrini.
& cũ illis xp̃m cuiua noueris. Megocia torẽ elericũ. & ex in ope
diuitẽ: & exignobili głosũ. qͦsi qͣndã pestẽ fuge. Corrũput mores
ta frons. fora placent. & plattȩ. & medicorꝵ tab̾nȩ. In tanta morum
discordia. quȩ potest eẽ c̃cordia: Hospitiolũ tuũ aut raro. aut

Expanded text:
is partibus dominus pars eius fieri non dignatur. si autem ego pars domini sum et funiculus hereditatis eius nec accipio partem inter ceteras tribus, sed quasi leuita et sacerdos uiuo de decimis et altari semiens altaris oblatione sustentor, habens uictum et uestitum his contentus ero et nudam crucem nudus sequar. obsecro itaque te, et repetens iterum iterumque monebo, ne officium clericatus genus antiquae militiae putes, id estepisti, et dicatur tibi: cIeri eorum non proderunt eis. mensulam tuam pauperes et peregrini et cum illis Christus conuiua nouerit; negotiatorem clericum et ex inope diuitem et ex ignobili gloriosum quasi quandam pestem fuge. corrumpunt mores ta frons, fora placent et plateae ac medicorum tabernae: in tanta morum discordia quae potest esse concordia? Hospitiolum tuum aut raro aut
Abbreviated transcription (Latin):
i quando
necessi tas ordinandi sacerdotis subrepserat. neq cardinales
ȩccle siȩ suȩ neq monachos monasterii sui penitꝰ excusauit: qͦminꝰ
illis ȩccłiã regendã conmiteret. ꝗ exemplis & uerb̃ parit̾ illã edifi-¬
care meliꝰ potuissent.

Expanded text:
i quando necessitas ordinandi sacerdotis obrepsit, neque cardinales Ecclesiae suae neque monachos monasterii sui penitus excusavit, quo minus illis Ecclesiam regendam committeret, qui exemplis et verbis pariter illam aedificar
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Qua ꝓpt̾ in his c̾trariis quȩ bona & mala uocant᷑ illa
dialecticoꝵ regula deficit qͣ dict̾. nulli rei duo simul in e̾e
c̾traria. Nullꝰ enĩ aer ẽ simul tenebrosꝰ & lucidꝰ. nullꝰ cibꝰ
aut potꝰ simul ẽ dulcis & amarꝰ. Mullũ corpꝰ simul ubi al-¬
bu ibi nigrũ. Nullũ simul ubi deforme. ibi formosũ. Et hoc
inmultis ac pene ĩ o̾ib c̾trariis repꝑit᷑: ut in una re simul ẽẽ
nͥ possint. Cũ aut̾ bona & mala nullꝰ abigat e̾ẽ c̾traria. non
solũ simul et posst̾: sed mala o̾ino sine bonis. & nͥ ĩ bonis eẽ ñ
posst: ꝗͣuis bona sine malis possit᷑.

Expanded text:
. Quapropter in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint.
Abbreviated transcription (Latin):
tiebat mellifluũ pluiȩ illiꝰ donũ. ⁊ multiplex sicci g̃mbris obse¬
quiũ. Quȩ cũ ita sint. qđ illic auiditas fatiebat. hic fides facit.¬
Uunc panẽ dicente ꝓpħa. sexta die dupplũ colliges. sabbato aut̃
ñ colliges. dũ apͥmo .i. ad nĩco die inlege tribuit᷑. ⁊ in solo sabbato
hystoria. nec qͥ plus colleg̾at. habuit ampliꝰ. nec qͥminꝰ parauerat
ꝯsistat. Qđ̾ corpꝰ sac̾dote dispensante tantũ ÷̃ in exiguo. ꝗͣtũ eẽ cõs¬
tat in toto. Id̾ cũ ȩccłã fideliũ sumit sic̃ plenũ inunuisis. ita in¬
tegrũ ꝓbat᷑ insingłis. De qͦ sensu apłica sententia diriuata ÷ dic̃s
Qi multũ ht̃ ñ habundabie.⁊ qͥ modicũ ñ minorabit᷑. De hoc uͦ¬
pane cũ assumit᷑. nħ minꝰ hñt singuli ꝗͣ uniu̾si. Iotũ unꝰ totũ¬
duo. totũ plures sine diminutione ꝑcipiunt. qr̾ benedictio huiꝰsacra¬
m̃ti scit distribu. nescit distributione ꝯ sumi.

Expanded text:
iebat mellifluum pluviae illius donum, et multiplex sicci imbris obsequium: quae cum ita sint, quod illic aviditas faciebat, hic fides faciHoc pane, dicente Propheta, sexta die duplum colliges, Sabbato autem non colliges, dum a primo, id est, Dominico die, in lege tribuitur, et in solo Sabbato  narrat historia: Nec qui plus collegerat habuit amplius, nec qui minus paraverat consistat. Quod corpus sacerdote dispensante tantum est in exiguo, quantum esse constat in toto: quod dum Ecclesia fidelium sumit, sicut plenum in universis, ita integrum esse probatur in singulis. De quo sensu apostolica sententia derivata est, dicens: Qui multum habuit, non abundam assumitur, nihil minus habent singuli quam universi. Totum unus, totuduo, totum plures sine diminutione percipiunt, quia benedictio hujus sacramenti scit distribui, nescit distributione consumi.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ petenti te inqͥt da : nͥ oĩa petenti ut id des qđ dare honeste
c iuste potes. Qͥd si pecuniã petat qͣ in nocentẽ conet᷑ occidere: Ed
si postremũ petat stuprũ: Sed ne multa ꝓsequar quȩ st̃ in nu-¬
merabilia. ꝓfecto id dandũ ẽ: qđ nec tibi nec alteri noceat. Quan-¬
tũ sciri aut credi potest abhoĩe. & cui iuste negaueris qđ pͥ
indicanda ẽ ipsa iusticia. ut nͥ eũ in anẽ dimittas. Ita oĩ petenti

Expanded text:
ni petenti te, inquit, da, non omnia petenti, ut id des quod donare honeste et juste potes: quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur occidere? quid si postremo stuprum petat? sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi, nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest, et cui iuste negaueris quod petit, indicanda est ipsa iustitia, ut non eum inanem dimittas. ita omni petenti
Abbreviated transcription (Latin):
tam̾ placet uolum̾ reciꝑe. uiduã c̾fectã ieuiniis & habitu lugubri sor-¬
didatã : quȩ ñ lugebat mortuũ uirũ. sedsqualore corporis sponsi que¬
rebat aduentũ. Uidõ armatã gladio manũ. cruentã dext̾ã : recognosco
caput holofernis. de mediis hostibꝰ reportatũ. Uincit uiros femina. & cas¬
titas truncat libidinẽ: habituq repente mutato. ad uic trices sor des
reduit: oĩbꝰ scłi cultibꝰ mundioribꝰ. lt̃ ide A

Expanded text:
 si cui tamen placet uolumen recipere — uiduam confectam ieiuniis et habitu lugubri sor si cui tamen placet uolumen recipere — uiduam confectam ieiuniis et habitu lugubri sordidatam, quae non lugebat mortuum uirum, sed squalore corporis sponsi quaerebat aduentum. uideo armatam gladio manum, cruentam dexteram, recognosco caput Holofernae de mediis hostibus reportatum. uincit uiros femina et castitas truncat libidinem habituque repente mutato ad uictrices sordes redit omnibus saeculi cultibus mundiores. Quida
Abbreviated transcription (Latin):
sienon : pueroꝵ & iuuenũ ac ꝓuectȩ ȩtatis uiroꝵ mulierũq corpor a
insito calore feruere. & noxios e̾e̾ his etatibꝰ cibos ꝗcalorẽ augeat̃: sanitatiq
condecere frigida queq in esu & in potu sumere. sicut econtrario senibꝰ
or. adtendite inqͥt uob̃. ne forte grauent᷑ corpora urã ĩ crapul
& ebrietate. Et apłs. uino in qͦẽ luxuria. Nec mirũ hoc figulũ sensisse
de uascło qđ ipse fabricatꝰ ẽ : cũ etiã hoc comicꝰ cuiꝰ finis ẽ huinanos io¬
res nosse. atq describ̾e dixerit. Sine cerere & uino ł libero. frigetꝰ uenꝰ.¬
Hecordem uiduȩ sareptenȩ. quȩ & suę & filioꝵ saluti heliȩ Itẽ.
A p̃tulit famẽ: & in ipsa noc t̾e moritura cũ filio. suꝑstitẽ hospitẽ
relinquebat: mallens uitã ꝑdere ꝗͣ elemosinã : & ĩpugillo farinȩ se-¬
minariũ sibi messis dnĩcȩ p̾parauit. Farina serit᷑. & olei capsaces de suꝑ¬
manere conspicit᷑. Nascit᷑ ĩ iudea frum̾ti penuriã. granũ tritici ibi

Expanded text:
erorum et iuvenum ac perfectae aetatis virorum mulierumque corpora insito calore fervere et noxios esse his aetatibus cibos, qui calorem augeant, sanitatique conducere frigida quaeque in esu et potu sumere, sicut e contrario senibus,  et salvator: Adtendite, inquit, vobis, ne forte adgraventur corda vestra in crapula s uitae. et apostolus: uino, in quo est luxuria. nec mirum hoc figulum sensisse de uasculo, quod ipse fabricatus est, cum etiam comicus, cuius finis est humanos mores nosse atque describere; dixerit: sine Cerere et Libero friget Uenecordemur uiduae Sareptenae, quae et suae et filiorum saluti Heliae praetulit famem et ipsa nocte moritura cum filio superstitem hospitem relinquebat malens uitam perdere quam elemosynam et in pugillo farris seminarium sibi messis dominicae praeparauit. farina seritur et olei capsaces nascitur. in Iudaea frumenti penuria — granum enim tritici ibi
Abbreviated transcription (Latin):
consu̾pserit. id̾o nullu̾ bonũ erit: qr nat᷑a nulla erit. Quo¬
circa bonũ c̾sumere corruptio ñ potest. nisi consumdo nat᷑am.
Oi̾s gͥnat᷑a bonũ e̾. magnũ si corrũpi ñ potest: paruu si po-¬
test. Negari tam̃ bonũ e̾ẽ. nͥ stulte atq imꝑite. ꝓrsꝰ ñ potest.
Quȩ si corruptione csumit᷑. nec ipsa corruptio remanebit
nulla ubi e̾e̾ possit subsistente nat᷑a. Ac ꝑhoc nullũ ẽ qđ dr¬

Expanded text:
consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quoconsumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CAPUT XIII. Nullum
Abbreviated transcription (Latin):
bone stͥ: idõ & minui ineis bonũ & augeri potest. S& bono
minui. malũ ẽ: quã uis qͣntulũ cuq minuat᷑. remaneat ali¬
ꝗd necesse ẽ. si adhuc nat᷑a ẽ. unde nat᷑a sit. Neq eni
si qualiscuq & quantulac̾uq natã ẽ consumi bonũ qͥ nat᷑a
ẽ. nisi & ipsa c̾sumat᷑ potest. Merito quippe. nat᷑a ĩ corrup.¬
ta laudat᷑. Porro si & incorruptibilis sit quȩ corrũpi oio
ñ possit: multo e̾ ꝓcul dubio laudabilior. Cũ uͦ corrũpitur
idõ malũ e̾ eiꝰ eorruptio. qr eã qualicũq pͥuat bono. Nã si
nullo bono pͥuat᷑: ñ noc&. Mocet aut̃. Ad imit gͥ bomua
Quandiu gͥ nat᷑a corrũpit᷑ : ine̾ ei bonũ qͦ pͥuet᷑: ac ꝑhoc¬
si nat̾ȩ aliꝗd remanebit. qđ iã corrupi nequeat. ꝓfec to
nat᷑a ĩ corruptibił erit. Et ad hoc tã magnũ bonũ. corrup-¬
tio non ꝑueni&. At si corrũpi ñ desinet. nec bonu utiq ha¬
bere desinet. qͦ eã possit pͥuari corruptio. Quã si penitꝰ totãq

Expanded text:
augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetsi naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque
Abbreviated transcription (Latin):
& loco suo positũ eminentiꝰ c̃omdat bona ut magis place¬
sũme bonꝰ sit ullo modo siner&e mali aliqͥd ẽẽ in oꝑib siuis. nͥ
usq adeo e̾e̾t om̃ps & bonꝰ ut bene facer& ⁊ de malo. Quid ẽ
aut̃ aliud qđ malũ dr̃. nisi pͥuatioboni: Nã sict corporiby
animaliũ nichil ẽ aliud morbis & iulnerib affici. quã sanita:¬

Expanded text:
et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placesumme bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanita
Abbreviated transcription (Latin):
illũ leuitas grauiꝰ ruiturũ leuat. Uile ẽ csiliũ cui fortitudinis de ẽ. qr
qđ trac tando ĩuenit carens uiribꝰ usq ad ꝑfectionẽ oꝑis ñ ꝑducit. Et ual¬
tionis moderaminȩ deteriꝰ in p̾ceps ruit. Nulla ẽ scientia siutilitatẽ pie¬
tatis ñ habet. qr dũ bona cognita exeꝗ neglegit: sese ad iudiciũ artiꝰ stringit.
Et ualde inutił ẽ pietas si scientiȩ discretione caret. qr dũ nulla hanc sci-¬
entia illuminat: quando ł qͦmͦ misereat᷑ ignorat. Timor qͦq ipse nͥ has etiã
uirtutes habuerit. ad nullũ opꝰ ꝓcul dubio bonȩ actionis surgit: qr dum
alt̾nato ministerio uirtꝰ a uirtute reficit᷑. rectȩ dr qđ apud se uicissim
filii c̾uiuant᷑. Cũq una aliã subleuandã subleuat: qͦsi ꝑdies singulos nu-¬
numerosa soboles pascenda. c̾uiuia parat. Seqͥt᷑. Et miiteba̾t. & uocabãt

Expanded text:
illum levitas gravius ruiturum levat. Vile est consilium, cui robur fortitudinis deest, quia illum levitas gravius ruiturum levat. Vile est consilium, cui robur fortitudinis deest, quia quod tractando invenit, carens viribus, usque ad perfectionem operis non perducit: et valtionis moderamine deterius in praeceps ruit. Nulla est scientia, si utilitatem pietatis non habet: quia dum bona cognita exsequi negligit, sese ad judicium arctius stringit; et valde inutilis est pietas, si scientiae discretione caret: quia dum nulla hanc scientia illuminat, quomodo misereatur, ignorat. Timor quoque ipse si non has etiam virtutes habuerit, ad nullum opus procul dubio bonae actionis surgit: quia dum ad t. Quia ergo alternato ministerio virtus a virtute reficitur, recte dicitur, quod apud se vicissim filii convivantur. Cumque unam alia sublevandam sublevat, quasi per dies suos numerosa soboles pascenda convivium parati. Sequitur: Et mittebant et vocabant