comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dormiemus: s non om̃s resurge¬
mus mortem nr̃ãm dormitionis
nomine significans. Nam corsꝰ
dum reseritur ab anima doriit
in sepulchro usq resuscitat᷑ in
nouissimo die. Anime uero dũ
deserunt corꝑa diuersas recepti¬
nes habent gaudium bone ma¬
le tormenta.Sed cum facta fu̾it
resurrectio et bonorumgaudiũ
amplius ecit et malorum tor¬
menta grauiora quando cum
corpore torquebunt᷑. Dum dñs
de dormitione amici dixerat. di¬
scipuli responderunt quomͦ in
tellexerunt. Domine si dormit
saluus erit. Solent enim ẽẽ sõma¬
egrotanti ꝑitura uel salutis in¬
dicia. Dixerat ih̾c de morte eu
illi autem putauerunt qurade
dormitione somni diceret. Tumne
gͦ dixit eis ihc manifeste. Subob¬
scure enim dixerat dormit. Aitgͦ
manifeste. Lazarus mortuus est
et gaudeo propter uos ut credatiͦ
mortuus fuerat nuncratus sed
quid lateret eum qui creauerat.
et ad cuiꝰ manus anima morien¬
tis exierat: Hoc est quod ait gui¬
deo ꝓpter uos ut credatis qura ñ

Expanded text:
dormiemus, sed non omnes resurgemus ; mortem nostram dormitionis nomine significans. Nam corpus dum deseritur ab anima, dormit in sepulcro, resuscitandum in novissimo die: « Animae vero, dum deserunt corpora, diversas receptiones habent: gaudium bonae, malae tormenta; sed cum facta fuerit resurrectio, et bonorum gaudium amplius erit, et malorum tormenta graviora, quando cum corpore torquebuntur. » Dum Dominus de dormitione amici dixerat distellexerunt: « Domine, si dormit, salvus erit. » Solent enim somnia esse aegrotanti interitus vel salutis indicia. « Dixerat autem Jesuilli autem putaverunt quia de dormitione somni diceret. Tunc ergo dixit eis Jesus manifeste. Subobscure enim dixerat, dormit. Ait ergo manifeste: Lazarus mortuus est, et gaudeo propter vos, ut credatis mortuus fuerat nuntiatus. Sed quid lateret eum qui creaverat et ad cujus manus anima morientis exierat? Hoc est quod ait: Gaudeo propter vos, ut credatis quia non ibi
Abbreviated transcription (Latin):
dum uenerit illa gloria xp̃i que
nos eternos factura ẽ modo tñ
ita crescit eccł̃ia eius. Ita enum
dignatus est ꝑ cunc̃ta diffunare.
ut etiam susurretur s sedurr
turbas. s clarius ꝑsonat bonꝰ :
Nlam noua hereses in angulis
occulte susurrat xp̃c est adopti¬
uus s clarius uniuersalis sc̃e
eccłie uox resonat xp̃c est fili
dei. Opius sibilant quoq serper¬
tino ore xp̃c nuncupatiuus est
d̾̃s. s pressius firmiusq fideliũ
ornnium unanimitas clamat
xpc ds̃ est. bonus est. uerus d̾s et
teste egregio predicatore quiat
Quorum patres ex quib xp̃e st

Expanded text:
dum venerit illa gloria Christi quae dum venerit illa gloria Christi quae nos aeternos factura est, modo tamen ita crescit Ecclesia ejus, ita enim dignatus est per cuncta diffundere, ut etiam susurretur, seducit turbas; sed clarius personat, bonus est. Nam nova haeresis in angulis occulte susurrat: Christus est adoptivus: sed clarius universalis sanctae Ecclesiae vox resonat: Christus est Filius Dei. Propitius sibilant quoque serpentino ore, Christus nuncupatus est Deus: sed expressius firmiusque fidelium omnium unanimitas clamat: Christus Deus est, bonus est, verus Deus est, teste egregio praedicatore, qui ait: Quorum patres ex quibus Christ
Abbreviated transcription (Latin):
telligendum est dieb płimis
celebranit. Dicebant gͦ. Ubi ẽ ille:
Et murmur multus erat de eo
in turba. Lude murmur: Dẽ
contentione. Que fuit contentio:
Quidam enim dicebant. quia
bonus est. alii autem dicebant
non s seducit turbas. De om̃ib
eius seruis hoc dicitur mͦ quicũ¬
q eminet in aliqua gr̃a. Alii di¬
turbas. Unde hoc: Quia uita nr̃a
abscondita est cum xp̃o in deo.
Hoc patitur corpus xp̃i usq in
finem seculi a mundi amatori¬
b quod tunc passus est a iude¬
orum murmurationib. Necdũ
frumentum a paleis segrega
tum ẽ. ut grana frumenti con¬
gregentur in horrea et palee cõ¬
burantur in igne eterno. Quod
dictum ẽ ergo de domino ualet
ad consolationem de quocumq
hoc dictum fiũt xp̃iano. Nemo
tamen palam loquebatur de
illo propter metum uideorum
bas. Sonitus eorum apparebat
tanqͣm aridorum fluuioꝵ s se¬
ducit turbas clarius sonabant
bonus ẽ pressius susurrabant.
M autem fratres quamius non¬

Expanded text:
telligendum est, diebus plurimis telligendum est, diebus plurimis celebrant. « Dicebant ergo: Ubi est ille? Et murmur multum erat de eo in turba. » Unde murmur? De contentione. Quae fuit contentio? « Quidam enim dicebant: quia bonus est. Alii autem dicebant: non, sed seducit turbas. » De omnibus ejus servis hoc dicitur modo, quicunque eminent in aliqua gratia. Alii diturbas. » Unde hoc? quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo. Hoc patitur corpus Christi usque in finem saeculi a mundi amatoribus, quod tunc passus est a Judaeorum murmuratoribus. Necdum frumentum a paleis segrega tum est, ut grana frumenti congregentur in horrea, et paleae comburantur igni aeterno. « Quod dictum est ergo de Domino, valet ad consolationem, de quocunque hoc dictum fuerit Christiano. Nemo tamen palam loquebatur de illo propter metum Judaeorum, bas , sonitus eorum apparebat, tanqducit turbas, » clarius sonabant: « bonus est, » pressius susurrabant. Modo autem fratres, quamvis non
Abbreviated transcription (Latin):
dies festi iudeorum infigura fue¬
runt. Ic̃o xp̃c latenter ascende¬
bat ineis quia xp̃c latuit in illi̾
popło uero puori occultus mͦ uͦ
meliori populo manifestus: quia
quod ille populus inumbra age¬
bat. nos uero manifesta luce fa¬
cuus. licet quidam intelligereᷤ
ueliit hanc domini responsionẽ
qua ait. ego non ascendo addiẽ
festum hunc ad passionem illiꝰ
ꝑtinere: quia xp̃c non in festiui¬
tate scenophegie. s in festiuitate
paschali qua agnus occidi sole¬
bat crucem ascendit. Iuder aũ
querebant eumin die festo ante¬
qmͣ ascenderet. Priores. enĩ frẽs
ascenderunt et non tunc ascen¬
dit ille quandoilli putabant cẽ
uolebarit ut iam hoc impleret᷑
quod art. non adhuc adest ad
quem uos uultis primum uel
secundum diem. Ascendit autẽ
postea ut euuangłium loquit᷑
mediante die festo. idest cũ iam
illius diei festi tot dies preteriti¬
eent quot remansissent. Ip̃am
enim festiuitatem quantum in¬

Expanded text:
dies festi Judaeorum, in figura fuedies festi Judaeorum, in figura fuerunt. Ideo Christus latenter ascendebat in eis, quia Christus latuit in illis: populo vero priori occultus, modo vero meliori populo manifestus. Quia quod ille populus in umbra agebat, nos vero manifesta luce facimus. Licet quidam intelligere velint, hanc Domini responsionem, qua ait: « Ego non ascendo ad diem festum hunc , » ad passionem illius pertinere: quia Christus non in festivitate scenopegiae, sed in festivitate paschali, qua agnus occidi solebat, cruce ascendit. « Judaei autem quaerebant eum in die festo, » antequam ascenderet. Priores enim fratres ascenderunt, et non tunc ascendit ille quando illi putabant et volebant ut jam hoc impleretur quod ait: Non ad hunc, id est, ad quem vos vultis, primum vel secundum diem. Ascendit autem postea, ut Evangelium loquitur, mediato die festo, id est cum jam illius diei festi tot dies praeterissent, quod remansissent. Ipsam enim festivitatem quantum in
Abbreviated transcription (Latin):
dite ad diem festum hunc. Qͥd
est hunc: ubi glam humanam
queritis. Quid est hunc: ubi ex¬
tendere uultis carnalia gaudia:
non eterna cogitare. Ego ñ ascen¬
do ad diem festum hunc: quia¬
mcum tempus nondum imple¬
tum ẽ. Indiem festum glãm uos
humanam queritis meum uͦ
tempꝰ idest gloria mea nondum
uenit.Ip̃e enim dies festus meus
non dieb istis precurrens et tnͣ¬
siens: s permanens in eternum.
Ip̃e erit festiuitas gaudium sine
fine. eternitas sine labe.sereni¬
tas sine nube. Hec cum dixisset:
ip̃e permansit in galylea. ut au¬
tem ascenderunt fr̃es eius. tunc
et ip̃e ascendit ad diem festum
non manifeste. s quasi m occulto
deo non ad diem festum hunc.
quia non głari temꝑaliter sed
homines de die festo eterno am¬
monere ab amorẽ scl̃i auertere.
et ad deum conuertere. Quid ẽ
autem quasi latenter ascendit
ad diem festum: Non uacat
et hoc domini opus. Nam om̃s

Expanded text:
dite ad diem festum hunc. » Quid dite ad diem festum hunc. » Quid est hunc? Ubi gloriam humanam quaeritis. Quid est hunc? Ubi extendere vultis carnalia gaudia, non aeterna cogitate. « Ego enim non ascendam ad diem festum hunc, quia tempus nondum impletum est. » In die festo gloriam vos humanam quaeritis « meum vero tempus, » id est, gloria mea, « nondum venit. » Ipse enim dies festus meus, non diebus istis percurrens et transiens, sed permanens in aeternum, ipse erit festivitas, gaudium sine fine, aeternitas sine labe, serenitas sine nube. « Haec cum dixisset, ipse mansit in Galilaea. Ut autem ascenderunt fratres ejus, tunc et ipse ascendit ad diem festum, non manifeste, sed quasi in occulto. » Ideo non ad diem festum hunc, quia non gloriari temporaliter, sed homines, de die festo aeterno admonere, ab amore saeculi avertere, et ad Deum convertere. Quid est autem quod quasi latenter ascendit ad diem festum? Non vacat et hoc Domini opus. Nam omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e in palam ẽẽ. Si hec facis: ma¬
nifesta teip̃m mundo. Hiis u̾bi
ostenditur gloriam illius carm¬
liter querere eos quasi dixissent
facis mirabilia s absconditẽ. Tu¬
si in iudeam ut principat᷑ gentꝰ
et ciuitas caput regni uideant
mirabilia tua. idest innotesceri
aꝑtẽ omnib ut laudari possis
ab omnib. Quid gͦ ad hec dñs
ihc dicit audiamus. Meum
tempus nondum aduenit. tem¬
pus autem ur̃m semꝑ est para¬
tum. Apl̃s dicit. Postqͣm uent
plenitudo temporis: misit d̃fi
lium suum. Tempus uero gle
xp̃i necdum uenit cum hec loci¬
tus ẽ. quod illi uident᷑ querere
qui ei suadebant ire in uideã.
miracła facere. muñdo innotes
cere ne latens ignobilis putarei
S ille uoluit altitudiuem hu¬
militate precedere. et adip̃am
celsitudinem ꝑ humilitatis uñ
titũdine. Qui uenit iudicand
uomet iudicaturus. Qui uenit
atidi a mortus: ueriet iudica¬
te de uiuis et mortuãs. Uos ascẽ¬

Expanded text:
ipse in palam esse. Si haec facis, maipse in palam esse. Si haec facis, manifesta teipsum mundo. » Nam his verbis ostenditur, gloriam illius carnaliter quaerere eos; quasi dixissent: Facis mirabilia, sed abscondite. Transi in Judaeam, ut principatus gentis, et civitas caput regni, videant mirabilia tua. Innotescere, appare omnibus, ut laudari possis ab omnibus. Quid ergo ad haec Dominus Jesus dicit, audiamus: « Meum tempus nondum advenit, tempus autem vestrum semper est paratum. Apostolus dicit, postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Tempus vero gloriae Christi necdum venit, cum haec locutus est. Quod illi videbantur quaerere, qui ei suadebant ire in Judaeam, miraculum facere, mundo inncere, ne latens ignobilis putaretur. Sed ille voluit altitudinem humilitate procedere et ad ipsam celsitudinem per humilitatis viam titudine: qui venit judicandus, veniat judicaturus: qui venit occidi a mortuis, veniat judicare de vivis et mortuis. « Vos ascen
Abbreviated transcription (Latin):
quasi unum diem festum ꝓpter
unius festiuitatis consuetudinẽ
nominare solebant. Dixerunt gͦ
ad eum frẽs eius. Transihinc et
uade in uĩdeam. Fratres domini
usitatissimo sc̃e scripture more
consanguinei sancte marie sẽꝑ
uirginis dicebantur. Nam abra¬
ham et loth frẽs sunt dicti cum
abraham patruus eẽt loth. Et la
ban et iacob fratres sunt dicti:
cum ẽet laban auunculꝰ iacob
Cum ergo audieritis fres dñi
marie cogitate consanguinita¬
tem non iterum parientis ullã
ꝓpaginem. Diximus fr̃es qui
fuerint audiamus quid dix̾̃ĩnt.
Transi hinc et uade in iudeam
ut et discipli tui uideant opera
tua que facis. Oꝑa domini disci¬
idest consanguinei. xp̃m consan¬
guineum habere potuerunt. Cre¬
dere autem in eum ip̃a ꝓpinqui¬
tate fastidierunt idõ continuo
euuangłista secutus est. Neq
bant dicentes ad eumi. Transi
hinc et uãde in iudeam: ut et qi¬
scipuli tui iuideant. Nemo quippe¬

Expanded text:
quasi unum diem festum propter quasi unum diem festum propter unius festivitatis consuetudinem nominare solebant. Dixerunt ergo ad eum fratres ejus: Transi hinc, et vade in Judaeam. » Fratres Domini usitatissimo sanctae Scripturae more consanguinei sanctae Mariae semper virginis dicebantur. Nam Abraham et Lot fratres sunt dicti, cum Abraham patruus eban et Jacob, fratres sunt dicti, cum esset Laban avunculus Jacob. Cum ergo audieritis fratres Domini, Mariae cogitate consanguinitatem, non iterum parientis ullam progeniem. Diximus fratres qui fuerunt, audiamus quid dixerunt: Transi hinc, et vade in Judaeam. Ut et discipuli tui videant opera tua quae facis. Opera Domini disciid est consanguinei, Christum consanguineum habere potuerunt: credere autem in eum ipsa propinquitate fastidierunt; ideo continuo evangelista secutus est: Nequebant, dicentes ad eum: Transi hinc et vade in Judaeam, ut et discipuli tui videant ope
Abbreviated transcription (Latin):
oc infirmitati
nr̃e prebebat
exemplumñ
ip̃e ꝑdiderat
potestatem. s
nr̃am consolatur fragilitatem.
futurum erat ut dixi ut aliquis
fidelis eius absconderet se ne a ꝑse¬
cutorib inueniretur. Et ne illi ꝓ
crimine obiceretur latibulum
precessit incapite quõdinm̃bris
confirmaretur. Potuit enim xp̃c
ambulare inter uĩdeos et occidi n
qui ait. Potestatem habeo ponẽ¬
di animam meam: et potestatẽ
habeo iterum sumendi eam. Hãc
potestatem ostendit dura uoluit
dum ad uocemillius retro cecĩdẽ¬
runt qui eum cum armis uene¬
runt apprehendere. Erat autẽ
in proximo dies festus uideoꝵ:
scenophegia. Scenophegia dies
in tab̾naculis sub ramis arboꝵ
habitare dieb septem iubebant᷑
ad memoriam habitationis illoꝵ
in heremo. Iste erat dies festus
quem iudei magna sollempnita¬
te celebrabant. uelut reminiscẽ¬
tes beneficioꝵ domini qͥ eos edux̃
de terra egypti. Dies festus udeoꝵ¬
more dicitur non unus dies s qͦt¬
quot illius festiuitatis fuerunt

Expanded text:
oc infirmitati nostrae praebebat exemplum, non ipse perdiderat potestatem, sed nostram consolabatur fragilitatem. Futurum erat ut dixi ut aliquis fidelis ejus absconderet se, ne a persecutoribus inveniretur. Et ne illi pro crimine objiceretur latibulum, praecessit in capite, quod in membris confirmaretur. Potuit enim Christus ambulare inter Judaeos et non occidi, qui ait: « Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. » Hanc potestatem ostendit dum voluit, dum ad vocem illius retro ceciderunt, qui eum cum armis venerunt apprehendere. « Erat autem in proximo dies festus Judaeorum scenopegia. » Scenopegia dies in tabernaculis sub ramis arborum habitare diebus septem jubebantur, ad memoriam habitationis illorum in eremo. Iste erat diequem Judaei magna solemnitate celebrabant, velut reminiscentes beneficiorum Domini, qui eos eduxit de terra Aegypti. Dies festus more Judaeorum dicitur, non unus dies, sed quotquot illius festivitatis fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
optauit et rogauit satagens:
rescripto impetrauit. Et post¬
ea petito ad uisitandum. et ad¬
ueniente ad eccłiam ypponen¬
sem tunc primate numidie
megalio calamense ep̃o uale
aderant et clericis omnib yp¬
ponensib et uniuierse plebi.
mopinatam cunctis suam in¬
sinuante uoluntatem. omni¬
b q audientib gratulantib.
atq id fieri perficiq ingentide¬
siderio clamantib episcopatũ
suscipere contra moremeccłie.
nus recusabat. Dumq illi fie¬
ri solere ab omnib suaderet᷑:
atq id ignaro transmarinis

Expanded text:
optavit et rogavit satagens, optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae ter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i diffusus et manifestatus
no comperto eccł̃ia dei tͣnsma¬
rina: qm̃ sicut dum patitur
unum membrum ompatiũ¬
tur omnia membra: itacum
glorificatur unum membrũ.
congaudent omnia menbra.¬
Ille uero beatus senex ualerius
ceteris ex hoc ampluis exultãs.
et deo gratias agens de conces¬
so sibi speciali beneficio metue¬
ne abalia eccł̃ia sacerdote priua¬
ta ad episcopatum quereretur.
et sibi auferretur. Nam et id ꝓ¬
uenisset nisi hoc idem ep̃c cõg¬
nito ad locum secretum eumꝰ
transire curasset: atq occulta¬
tum aquerentib minime in¬
ueniri fecissef. Unde amplius
formidans idem uenerabilis
senex. et sciens se corpore et eta¬
te ufirmissimum. conuenit
secretis litteris primatemep̃o¬
rum carthaginensium allegãs
imbecillitatem corporis sui eta¬
tisq grauitatem obsecransq
ut ypponiensi eccł̃ie ordinaret᷑
ep̃c qui sue cathedre non tam
succederet quam consacerdos
accẽderet augustinus. Et qd̃

Expanded text:
Christi diffusus et manifestatus Christi diffusus et manifestatus o comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; ita etiam cum glorificatur unum membrum, congaudent omnia membraIlle vero beatus senex Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuene ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae
Abbreviated transcription (Latin):
ce in domo. et in eccłia salutis
uerbum cum omni fidutia:
adu̾̃sus affricanas hereses. ma¬
ximeq contra donatistas. ma¬
nicheos et paganos. libris confe¬
ctis. et repentinis sermonib
ineffabiliter ammirantib
xp̃ianis et collaudantib: et
hoc ip̃m ubi poterant non ta¬
centib et diffamantib. Atq
sia catholica exorsa est caput:
que multo tempore illis con¬
ualescentib hereticis preciput¬
q ĩ rebaptizando a donati par¬
te. maiori multitlidine affroꝵ
seducta et pressa. et oppressaia¬
cebat. Obhoc eius libros atq tͣc¬
tatus mirabilidei gr̃a proce¬
dentes ac profluentes omnim¬
structos rationis copra atq
auctoritate sanctarum scrip¬
turarum. ip̃i quoq heretici con¬
currentes cum catholicis in¬
genti ardore audiebant et qͥs¬
quis ut uoluit et potuit nota¬
rios adhibens ea que dicebant᷑
excepta describebat. et inde iam
ꝑ totum affrice corpus precla¬
ra doctrina odorq suauissimꝰ

Expanded text:
ce, in domo et in ecclesia, salutis ce, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter admirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi poterant non tacentibus, sed diffamantibus. Sicqsia catholica exorsa est caput, quae multo tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque rebaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, etiam ea quae dicebantur excepta descripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus
Abbreviated transcription (Latin):
et loco conuenerunt in unũ
conturrentib qͣm plurimis stu¬
diosis turbisq curiosis: et aꝑtis¬
notarii tabulis disputatiocep¬
ta:. et primo et secundo finita
est die. In qua ille manicheus
preceptor ut segestorum conti¬
net fides: nec catholicam asser¬
tionem potuit uacuare nec
manicheorum sectam subni-¬
xam ueritati ualuit compro¬
ultima collaturum se cum
siuis maiorib ea que refellere
non potuit prosecutus est:et
si sibi forte de hiis satis mini¬
me fecissent sue anime con¬
sulturum atq tra ab omnib
apud quos magnus et doctus
uidebetur. nichil ualuisse in
sue sec̃te assertione iudicatus ẽ.
Qua ille confusione affectus et
sequenti tempore de ypponien¬
si ciuitate profectus: ad eamam
plius non remeauit. Ac siper
memoretum dei hominem au¬
gustinum omnium cordib uł
qui aderant uel qui absentes
illa que gesta sunt cognouerũt
error ille ablatus est: et catho¬
lica est intimata ac accepta sin¬

Expanded text:
et loco convenerunt in unum, et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisqnotariorum tabulis, disputatio est coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille manichaeus praeceptor, ut Gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit evacuare, nec Manichaeorum sectam subnixam veritate valuit comproultimo collaturum se cum suis majoribus ea quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eamdem amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sin
Abbreviated transcription (Latin):
rea ypponenses ciues uel peregͥ¬
ni xp̃iani tam catholici quã
etam donatiste adeunt augu¬
stinum prb̃m. ac deposcunt: ut
illũ hominẽ manicheoꝵ p̃sbiterũ
quem doctum credebant uideret.
et cum cõdem de lege tractaret.
Quõd idem ut dictum est paratꝰ
ad sectisfactionem omni poscenti
se rationem reddere de fide et spe
que in deo est potensq exhorta¬
ii in doctrina sana. et contradi¬
centes redarguere minime ren¬
nuit: sed utrum etiam ille hoc
fieri uellet sciscitatus est. At illi
confestim ad illum fortunatũ
id detulerunt: petentes exhor¬
tantes. ac flagitantes. quo ĩd mi¬
numc recusaret. Sane qm̃ idem
fortunatus iamapũd carthagi¬
nem sanctum nouerat augu¬
stinum adhuc ĩ eodẽ secũ errore
constitutum: cum eõdem con-¬
gredi pauitabat. Uerumtamẽ
suorum maxime instantia co¬
actus ac uerecundatus: promi¬
sit incomminus se ẽe uentu¬
rum.certamenq: disputandi
subiturum. Unde condicto die

Expanded text:
rea Hipponenses cives et peregrrea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam catholici quam etiam Donatistae adeunt presbyterum, ac deposcunt, ut illum hominem Manichaeorum presbyterum, quem doctum credebant, videret, et cum eodem de Lege tractaret. Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. minus utilem se preuide¬
bitero potestatem dedit securã
in eccłia euuangłium predicã¬
di᷑ ac frequentissime tractandi
contra usum quidem et consue¬
tudinem affricanarum eccłia¬
rum. ynde etiam nonnulli ẽp̃i
detrahebant:sed ille uir uene¬
rabilis ac prouidus. inorienta¬
lib eccłiis id ex more fieri scies
et certus. et utilitati eccłie con¬
sulens. obtrectantium noncu¬
rabat linguas: dum modo fa¬
ditaretur᷑ a prb̃o: quod a seep̃o
impleri minime possecernebat.
Unde accensa et ardens leuata
super candelabrum lucerna õĩb
qui in domo erant lucebat: et pt᷑¬
ea currente et uolante fama¬
huiꝰmodi. bono precedente exẽ¬
plo. accepta ab ep̃is potestate.
presbiteri non nulli coram ep̃is
urbe manicheorum pestilẽ¬
tia qm plurimos ciues uel pere¬
grinos. et infecerat et penetra¬
uerat: seducente et decipiente
eiufdem heresis quodam prbo
nomine fortunato. ibidem con¬
uersante atq manente. Inte¬

Expanded text:
ctus, minus utilem pervidectus, minus utilem pervidebytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis urbe Manichaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
iori dignus ẽẽt. propinquaret
tamen episcopatui cum ille
homo di ut nobis retulit ma¬
iore consideratione intellige¬
ret. et gemeret quam multa
et magna sue uite pericula
de regimine et gubernatione
eccł̃ie impendere. etiam hinc
prouenire speraret:atq ideo fle¬
ret. Forum ergo ut uoluerunt
completum est desiderium.
um intra eccł̃iam mox in¬
stituit et cum dei seruis uiue¬
re cepit. secundum modumet
regulam sub sanctis apłis con¬
stitutam maxime ut nemo qͥc¬
quam ꝓprium inilla societate
baberet. sed eis ẽẽnt omnia cõ¬
munia et distribueretur uni¬
cuiq sicut opus erat quod ĩa
marinis ad sia remeasset. Sc̃s
uero ualerius ordinator eius
ut erat pius uir et deum timẽs.
ccultabat. et deo gratias agebat:
domino fuisse narrabat. ut sͥ
diuinitus homo concederetur
talis quiposset uerbo deiet do¬
ctrina salubri eccłiam dei edi¬
homo natura grecus. minusq
latina lingua et litteris inftru¬

Expanded text:
jore dignus esset, appropinquaret jore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut voluerunt, completum est desiderium. um intra ecclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam marinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat, isse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedihomo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instru
Abbreviated transcription (Latin):
Sed uacuum utiq et inane ẽẽ
non potuit quod
ꝑtale uas mundum et in hono¬
re. utile domino adomne opus
bonum paratum. in omni loco
diuina gerebat prouidentia.
ualerius sanctus episcopatũ
gerebat. Quicum flagitante
eccłiastica necessitate de pro¬
uidendo et ordinando prb̃oci¬
uitati plebem dei alloqueret᷑
et exhortaretur:iam scientes ca¬
tholicum sancti augustimꝓpo¬
situm. et doctrinam manu̾ in¬
iecta qm̃ et idem in populo se¬
turus et gnarus quid futurũ
ẽei adstabat: solebat autem laicꝰ
ut dicebat nobis ab eis taritũ
eccl̃iis que non haberent. ep̃os.
suam abstinere presentiam: eũ
ergo tenuerunt. et ut intalib
consuetum ep̃o ordinandum
intulerunt. id uno consensu et
ꝙ studio et clamore flagitanti¬
b. uberti eo flente nonuullis
quidem lacrimas eius ut nobis
ip̃e retulit tunc superbe inter¬
pretantib et tanquam eum
consolantib ac dicentib quia
et locus presbiterii licet ip̃e ma¬

Expanded text:
sed vacare utique et inane esse sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco divina gerebat providentia. Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et ntibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse ma
Abbreviated transcription (Latin):
et a se iam alienatis aliis cũ
uiuebat: ieiuniis et orationi¬
in lege domini meditans die
ac nocte: et de hiis que sibi deu
cogitanti atq oranti intellec¬
ta reuelabat. et presentes et
absentes sermonib ac libriᷤ docebat.
ontigit forte eodem temꝑe
ut quidam ex hiis quod di¬
cunt agentes in reb apud yppo¬
nem regium constitutus. beneᷤ
xp̃ianus deumq timens. com¬
perta eius bona fama atq do¬
ctrina. desideraret atq optaret.
eum uidere: promittens se pos¬
se mundi huius om̃s contẽpne
cupiditates. atq illecebras si
quando ex eius ore uerbum au¬
dite meruisset. Quod cum ad se
fideli fuisset reuelatione dela¬
ab huius uite periculis morteq
eterna:ad memoratam ultro
atq confestim uenit ciuitatẽ:
et hominem uisũ alloquutꝰ
frequentius atq exhortatus
est. quantum deus donauit
ut quod do uouerat reddidisset
At sc illi de die indiem facturũ
pollicebatur: nec tamen in eiꝰ
tunc hoc impleuit presentia.

Expanded text:
et à se jam alienatis curis saecet à se jam alienatis curis saecvivebat, jejuniis, orationiin lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delaab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia:
Abbreviated transcription (Latin):
complacuit patri ur̃o dare uo¬
bis regnum: uendite que pos¬
sidetis et date elemosinam. fa¬
cite uobis sacculos non ueteraᷤ¬
centes:.thesaurum non defici¬
entem in celis et cetera. Et illo
idem uir sanctus facere cupie
omnia que habes et da pau¬
perib. et habebis thesaurum ĩ
celis et ueni sequere me. Et sic¬
super fidei fundamenta edifi¬
care desiderabat. non ligna fe¬
num. stipulam. sed aurum ar-¬
gentum. lapides preciosos. Et
erat tunc annis maior trigin¬
ta: sola suꝑstite matre monica¬
nomine. sibiq adherente. et de
suscepto eus proposito seruiẽ¬
di deo amplius qͣm de carnis
nepotib exultante. Nam iam¬
tea defunctus erat. Denuntia¬
uit etiam scolasticis quos retho¬
ricam docebat. ut sibi magist᷑ũ
alium prouiderent: eo quod ser
ei percepta gr̃a cum aliis ciui¬
b et amitis suis deo pariter
seruientib ad affricam et ꝓpri¬
am domum agrosq remeare.
Ao quos ueniens. et in quib
constitutus ferme triennio.

Expanded text:
complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam: facite vobis sacculos non veterascentes, thesaurum non deficientem in coelis , et caetera. Et illud idem vir sanctus facere cupiens: omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Namtea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servei percepta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando manicheorum apd̃
cartaginem adolescens fuerat
errore seductus: et ideo suspen¬
sior ceteris aderat: ne quid uel
ꝓ ip̃a uel contra ip̃am heresim
diceretur. Et preuenit dei libe¬
ratoris clementia sui cor sacer¬
dots pertractantis. ut contra
illum errorem incidissent. et
legis soluerentur questiones:
heresis illa miseratione diui¬
na eius ex animo pulsa est.
firmatus proficiendo in reli¬
gione:euifoem amoris ardore
renatus est. Qui appropinqͣn¬
tib dieb sancti pasche: salutiᷤ
aquam percepit. Et factum est
diuina prestante opitulatio
antistitem ambrosium: et do¬
ctrinam salutarem eccłie ca¬
tholice ⁊ diuinũ ꝑciꝑet sacrantĩ
ox ex intimis cordis me¬
dullis spemominem quã
habebat in seculo dereliquit᷑. ĩa
non uxorem. non filios carnis. ñ¬
diuitias. non honores seculique¬
rens: sed deo cum suis seruire

Expanded text:
aliquando Manichaeorum apud aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: e paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; lica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris ardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est dantistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, et divina perciperet Sacramenta. Moxque ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo dereliquit. Jam vero non uxorem, non filios, non carnis divitias, non honores saeculi quaerens, Deo cum suis servire
Abbreviated transcription (Latin):
regis ut angelica auctoritate
prolatum est. bonum est abscõ¬
dere: opera dautem domini re¬
uelare et confiteri honorificũ
ta sancti augustim episcopi:
exprouincia af
fricana. cuuita¬
te tagastensi de
numero currali¬
um. parentib honestis et xp̃i-¬
anis progenitus erat ac nutri¬
tus: eorum cura et diligentia
impensisq secularib quoq
litteris eruditus apprime om¬
nib uidelicet disciplinis im¬
butus quas liberales uocant.
Nam et gramaticam prius in
et rethoricam in affricȩ capite
cartagine postea docuit: con¬
sequenti etram tempore trans
mare in urbe roma et apud
mediolanum: ubi tunc impera¬
toris ualentiniani minoris co¬
mitatus fuerat constitutus In
qua urbe tunc ep̃atum ammi¬
nistrabat acceptissimus d̃o et
in optimis uiris preclarissimꝰ
sacerdos ambrosius. Huiꝰ inte¬
rea uerbi dei predicatoris fre¬
quentissimis in eccł̃ia disputa¬
tionib assistens in populo bea¬
suspensus atq affixcus. Uerum

Expanded text:
regis, ut angelica auctoritate regis, ut angelica auctoritate prolatum est, bonum est abscondere: opera autem Domini revelare et confiteri, honorificum tEx provincia ergo Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cura, et diligentia impensisque, secularibus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo,suspensus atque affixus. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
nis seruiendum. et placendũ
est fidelib de predicti uenerabi¬
lis uiri et exortu et procursu:
et de uite fine que per eumdi¬
ci. et expertus sum quampluri¬
mis annis eius inherens cari¬
tati: ut dominus donauerit
explicandum suscipio. Unde sũ¬
mam queso maiestatem. quo
minus huiusmodi ame arrep¬
tum itergeram et peragam
ut nec patris luminum offen¬
dam ueritatem: nec bonorũ
eccł̃ie filiorum ulla ex parte
Nec attingam ea omnia insinu¬
are. que idem beatissimus au¬
gustinus in suis confessionũ
libris de semetip̃o qualis an¬
te perceptam gratiam fuerit:
qualigiam sumpta uiueret
de signauit. Hoc autem facere
uoluit ut ait apls: ne de sequis¬
quam hominum supra quam
se ẽẽ nouerat. aut ram de se au¬
ditum fuisset crederet uel pu¬
non suam sed sui domini de ꝓ¬
pria liberatione ac munere que¬
rens ex hiis uidelicet que iam
perceperat. et fraternas preceᷤᷤ
poscens de hiis que acciperecu¬
piebat. Sacramentum igitur

Expanded text:
nis serviendum et placendum nis serviendum et placendum est fidelibus, de praedicti venerabilis viri et exortu, et procursu, et debito fine, quae per eum didici, et expertus sum, quam plurimis annis ejus inhaerens charitati, ut Dominus donaverit, explicandum suscepi. Verum summam quaeso majestatem, quo munus hujusmodi a me arreptum ita geram et peragam, ut nec Patris luminum offendam veritatem, nec bonorum Ecclesiae filiorum ulla ex parte Nec attingam ea omnia insinuare, quae idem beatissimus Augustinus in suis Confessionum libris de semetipso, qualis ante perceptam gratiam fuerit, qualisque jam sumpta viveret, designavit. Hoc enim facere voluit, ut ait Apostolus, ne de se quisquam hominum supra quam se esse noverat, aut de se auditum fuisset, crederet vel punon suam, sed sui Domini, de propria liberatione ac munere quaerens, ex iis videlicet quae jam perceperat; et fraternas preces poscens, de iis quae accipere cupiebat. Sacramentum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
omnium factore et gubernato¬
re dõ mei memor propositi quo
ꝑ gr̃am saluatoris oĩpotẽti ac di¬
re decreui. et ante in uita lai¬
corum. et nunc inofficio ep̃o¬
rum studens ex qualicumq
accepto ingenio. et sermone. e¬
dificationi prodesse sancte ac
uere xp̃i domini catholice eccle¬
sie de uita et morib predesti¬
nati. et suo tempore presenta¬
ti sacerdotis optimi augusti¬
ni que in eodem uidi abeoq
audiui minime uolo reticere.
Io enim etiam ante nos facti¬
tatum fuisse a religiosissimis
sancte matris eccł̃ie catholice
uiris legimus et comꝑimus:
qui diuino afflati spiritu. ser¬
mone proprio atq stilo et au¬
rib et oculis scire uolentium
dicendo et scribendo similia
studiosorum noticie intulerũt:
quales quantiq uiri sancti ex
communi dominica gratiain
reb humanis et uiuere et usq
in finem obitus perseuerare
meruerunt. Iocirco ip̃e quoq
dispensatorum omnium mini¬
mus fide non ficta. qua domino
dominantium omnib qr bo¬

Expanded text:
omnium factore et gubernatore Deo, mei memor propositi, quo per gratiam Salvatoris omnipotenti ac dire decrevi, et antea in vita laicorum, et nunc in officio episcoporum, studens ex qualicumque accepto ingenio et sermone aedificationi prodesse sanctae ac verae Christi Domini catholicae Ecclesiae, de vita et moribus praedestinati, et suo tempore praesentati sacerdotis optimi Augustini, quae in eodem vidi, ab eoque audivi, minime reticere debeo. Id enim etiam ante nos factitatum fuisse a religiosissimis sanctae matris Ecclesiae catholicae viris legimus et comperimus, qui divino afflati Spiritu, sermone proprio atque stilo, et auribus et oculis scire volentium, dicendo et scribendo similia studiosorum notitiae intulerunt, quales quantique viri ex communi Domini gratia in rebus humanis, et vivere, et usque in finem obitus perseverare meruerunt. Idcirco ipse quoque dispensatorum omnium minimus, fide non ficta, qua Domino dominantium omnibusque bo
Abbreviated transcription (Latin):
se ad excipiendum iniquitatis iu¬
dicium dei filius prebuisset beatꝰ
pati paratus ẽet et commori an¬
cilla sacerdotis calumpniante
ret hesitare permissus ut in eccł̃ie
principe remedium penitentie
conderetur. Et nemo auderet de
sua uirtute confidere quando
mutabilitatis periculum nec
beatus petrus potuisset euadẽ.
Dominus autem ihc qui intra
pontificale concilium solocor¬
pore tenebatur. trepidationẽ
discipuli foris posin diuino ui¬
dit intuitu et pauentis animũ
mox ut respexit erexit et infletꝰ
penitudinis incitauit. felices scẽ
aple latrime tue que ad diluen¬
dam culpam negationis uirtu¬
tem sacri habuere baptismatis. Af¬
fuit enim dextera domini. nr̃t ih̾u¬
xp̃i que labentem te priusqͣm
deicereris exciperet et firmitatem
stãdunt̃ ũp̃o cadendi periculo rece¬
pisti. Uidit in te dominus non fi¬
dem uictã non dilectionem auer¬
sam s constartiam fuisse turbatã.
Habundauit fletus ubinon de¬

Expanded text:
se ad excipiendum iniquitatis juse ad excipiendum iniquitatis judicium Dei Filius praebuisset, beatupati paratus esset et commori, ancilla sacerdotis calumniante pret, haesitare permissus, ut in Ecclesiae principe remedium poenitentiae conderetur; et nemo auderet de sua virtute confidere, quando mutabilitatis periculum nec beatus Petrus potuisset evadere. Dominus autem Jesus, qui intra pontificale concilium solo corpore tenebatur, trepidationem discipuli foris positi divino vidit intuitu; et paventis animum, mox ut respexit, erexit, et in fletus poenitudinis incitavit. Felices, sancte apostole, lacrymae tuae, quae ad diluendam culpam negationis, virtutem sacri habuere baptismatis. Affuit enim dextera Domini Jesu Christi, quae labentem te, priusquam dejicereris, exciperet, et firmitatem standi in ipso cadendi periculo recepisti. Vidit in te Dominus non fidem victam, non dilectionem aversam, sed constantiam fuisse turbatam. Abundavit fletus, ubi non de
Abbreviated transcription (Latin):
tum. qui antiq fraudis uira non
perderet.sise adomini ihu sangui¬
ni contineret. Sed malicia nocen
ii dumirruit ruit dum capit
capta est et dum persequit᷑ mor¬
talem incidit saluatorem. Inue¬
nit sane in illo molimine impru¬
dentis audatie dignum cooꝑato¬
um dignumq consortem cum
impus uidas maluit minister
tiioris perturbatione deseruit
se petunie cupiditate distraxit.
spitte que germina et quales
fuistus de auaritie stirpe nascã¬
tui qͣm merito apłs radicem eẽ
malorum omnium definiuit.
quia nullum peccatum sine cu¬
piditate committitur et omnis
ilietus appetitus istius aiidita¬
us est morbus. Amori pecunie
uils est omnis affectio. Et anima
luncupida etiam ꝓ exigno ꝑire
llaritia fecit habitacubam. Hoc
sidus iudas inebriatus ueneno
lim sitit lucrum ꝑuenit ad la¬
lieum ⁊ tãstulte impius fuit
taginta argenters et aĩm
uenderet et magistrum. Cumautẽ

Expanded text:
tum, quia antiquae fraudis jura non tum, quia antiquae fraudis jura non perderet, si se a Domini Jesu sanguine contineret. Sed malitia nocendi avida, dum irruit, ruit; dum capit, capta est; dum persequitur mortalem, incidit in Salvatorem. Invenit sane in illo molimine imprudentis audaciae dignum cooperatorem, dignumque consortem, cum impius Judas maluit minister i, quem non timoris perturbatione deseruit, sed pecuniae cupiditate distraxit. spicite quae germina et quales fructus de avaritiae stirpe nascantur, quam merito Apostolus radicem omnium malorum esse definivit ; quia nullum peccatum sine cupiditate committitur, et omnis illicitus appetitus, istius aviditatis est morbus. Amori pecuniae vilis est omnis affectio, et anima lucri cupida etiam pro exiguo perire avaritia fecit habitaculum. Hoc perfidus Judas inebriatus veneno, dum sitit lucrum, pervenit 233 ad laqueum: et tam stulte impius fuit, ut triginta argenteis et Dominum venderet et Magistrum. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
et in parricidio uideorum cayn
interfector fratris agnoscit᷑ slũc
diluuium et noe archa manise¬
stat quid sit renouationis in bi¬
tismo et quid salutis in ligno.
Nunc abraham gentium pat
ꝓmissos adquirit heredes et in
semine eius non germen catus
sed fidei propago benedicitur.
Nunc ad prenuntiatum festis
omnib festum sacer nouorimu
mensis enituit uti in qͦ accepit
mundus exordium. in eodem ha¬
beret xp̃iana creatura pͥncipi¬
um. Quamius igitur furentes
iudei fecerunit in dominũ ihm
quetumq uoluerunt et fuscepi
hominis ueritatem nullis eorn
ausib potestas diuina subrrae¬
rit patientia tamen domini dis¬
silii sui munus impleuit et ꝑn¬
natia sacrilege crudelitatis ꝓfi¬
cit oꝑi saluatoris. Quõd non sile
non pharisei nec summi intl¬
re pontifices. Sienim cognouils
numqͣm dominum maiestans
crucifixissent. Nec ip̃e ttaq dła¬
bolus intellexit quod seuiende
n xpͣm suum destrueret principa¬

Expanded text:
et in parricidio Judaeorum Cain et in parricidio Judaeorum Cain interfector fratris 232 agnoscitur . Nunc diluvium et Noe arca manifestat, quid sit renovationis in baptismo, et quid salutis in ligno. Nunc Abraham gentium pater promissos acquirit haeredes; et in semine ejus, non germen carnis, sed fidei propago benedicitur . Nunc ad praenuntiatum festis omnibus festum sacer novorum mensis enituit, ut in quo accepit mundus exordium, in eodem haberet Christiana creatura principium. Quamvis igitur furentes Judaei fecerunt in Dominum Jesum quaecumque voluerunt, et suscepti hominis veritatem nullis eorum ausibus potestas divina subtraxerit; patientia tamen Domini consilii sui munus implevit, et pertinacia sacrilegae crudelitatis profecit operi Salvatoris: quod non Scribae, non Pharisaei, nec summi intellexere pontifices: Si enim cognovissent, numquam Dominum majestatis crucifixissent . Nec ipse itaque diabolus intellexit, quod saeviendo in Christum, suum destrueret principa
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ip̃e qui pati uenerat de
nr̃e nature communione dice¬
bat tristis est anima meausq
ad mortem. Nunc autem postqͣm
ꝑ susceptionem infirmitatis
potentia est clarificata uirtuti.
nulla fidelium mestitudine paᷤ¬
chalis est obscuranda sollemp¬
nitas. Nec cum tristicia nobis
gestorum ordo recolendus ẽ cum
ita dominus usus sit malicia
iideorum ut de intentione fa¬
cinoris uoluntas sit miserentis.
Si autem mnexitu isrł de egypto
agni sangius fuit restitutio
libertatis. et sacratissima est
facta festiuitas que ꝑ hostiam
pecudis iram auerteret uastato¬
ris. quanto poplis xp̃ianis con¬
cipienda sunt gaudia ꝓ quib
omnipotens pater filio suo uni¬
genito non pepercit sed prouo¬
bis omnib tradidit eum: ut
in occisione xp̃i pascha ẽet ue¬
rum et singulare sacrificium
quo non ex dominatione pha¬
raonis unus populus sed ex di¬
aboli captiuitate totus mundꝰ
initio omnia sunt famulatam¬
steria. Nunc sangius iusti abelms¬
tem summi pastoris eloquitur.

Expanded text:
etiam ipse, qui pati venerat, de nostrae naturae communione dicebat: Tristis est anima mea usque ad mortem . Nunc autem postquam per susceptionem infirmitatis potentia est clarificata virtutis, nulla fidelium moestitudine paschalis est obscuranda solemnitas; nec cum tristitia nobis gestorum ordo recolendus est, cum ita Dominus usus sit malitia Judaeorum, ut de intentione facinoris, voluntas sit impleta miserentis. Si autem in exitu Israel de Aegypto agni sanguis fuit restitutio libertatis, et sacratissima est facta festivitas, quae per hostiam pecudis iram averteret vastatoris; quanta populis Christianis concipienda sunt gaudia, pro quibus omnipotens Pater Filio suo unigenito non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum ; ut in occisione Christi, Pascha esset verum, et singulare sacrificium, quo non ex dominatione Pharaonis unus populus, sed ex diaboli captivitate totus mundusinitio omnia sunt famulata mysteria. Nunc sanguis justi Abel mortem summi Pastoris eloquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
bens septem uel octo pedum
longiudinem. trium palmoꝵ¬
eminens a cetero paiumento. E¬
rat autem rubri et candidi colo¬
ris huiuscemõdi lapis. Quod per

Expanded text:
bens septem vel octo pedum longitudinem trium palmaeminens a caetero pavimento. Erat autem rubri et candidi coloris hujuscemodi lapis, quod per