comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inponitate eleciorõtiorẽ adlezan-¬
oc̃ inlxitia oeirus iuȩ. Id est ad hoc
nos uisita insaluttri tuo: utuidecimus
in bonitate electorũ tuorũ. & lȩtemꝰ
in lecitia gentis tuae. Qđ autẽ hic positũ
ẽ. in bonitate : alii codices habene insu-¬
auitate. sic̃ illud qm̃ bonus: alii habeđ
.qm̃ suauis. Id ipsũ autẽ uerbũ ingreco

Expanded text:
in bonitate electorum tuorum, ad laetanin bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae:» id est, ad hoc nos visita in salutari tuo, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae. Quod autem hic positum est, «in bonitate;» alii codices habent, «in suavitate:» sicut illud, «Quoniam bonus;» alii habent, «Quoniam suavis.» Idipsum autem verbum in
Abbreviated transcription (Latin):
dicabo. Qđ uerbũ e uerbo. magis dice-¬
recur equita tes uidicabo. Non autem
dicer&e cũ acceꝑo tẽpus iusticiã faciam.
qm̃ om̃i tempore facienda est: sicut
&iã hicdixit. qui faciunt iustitiam
cat id ẽ. iustos facit sanando eos ab
iniquitatib suis: sequitur oratio.
‸Memenrto nñi dñt inBene elacrio
POPULI TUIId est ut in eis simus in quib
beneplacitũ est tibi. quia non in om̃i-
in quo peccato dimictunt᷑. & animȩ
sanantur : ut possit custodire iudici¬
um & facere iusticiã. Quoscũ beatos
.eẽ. intelligerent qui hȩc locuntur.
hoc sibi consequent̃ orando petunt.
De istosaluttiri. alibi dicitur. ut cog-¬
noscamus in terra uiã tuã. & quasi
quȩreremus inqua terra: secutũ ẽ.
in om̃ib gentibus. Rursũ quasi quęre¬
mus quã uiã : secutũ ẽ. salutare tuum.
Deillo quippe dix̃ symcon senex. qm̃ uide-¬
r̃ oculi mei salutare tuũ: qͥ deseipso dix̃

Expanded text:
dicabo» . Quod verbum e verbo magis dicedicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum accepero tempus, justitiam faciam; quia omni tempore facienda est, sicut etiam hic dicit, cat, id est, justos facit, sanando eos ab iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tiin quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, In omnibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam, secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui de seipso dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ est iustitia & iudiciũ directio
iusticiã tuã: & iudiciũ tuũ sic̃
meridiẽ. cũ & illic eiusdẽ senten.¬
tiȩ repecitio uideatur. Et fortas¬
se ꝓpt̃ uicinitatẽ significatio¬
nis. &iã alterũ pro al tero poni
potest. uł uidiciũ proiusticia
e iusticia ꝓiudicio : tamen si
proprie dicatur aliquid inc̃. ẽẽ.
non dubito ut uidiciũ custodire
dicatur. qui recte iudicait. iustitiã uero
facere qͥ recte agit. Nec absurde existimo
intelligi scđm illud qđ dictũ est quousq
iustitia conuertatur in iudiciũ & iã hic
eos dictos becitos. qͥ uidiciũ custodiunc
infide. iustitiã faciunt in oꝑe. Uemi&e
enĩ tempus ut uidiciũ qđ mͦ custodit᷑¬
infide. &iã exerceatur in oꝑe. cũ iusti-¬
tia conuersa fuerit iniudiciũ. id est cũ
acceꝑinc iusti potestatẽ uidicandi
Unde alibi ipsũ corpus xp̃i intelligitur
dicere cũ acceꝑo tẽpus ego iustitias ui-¬

Expanded text:
sicuti est, «Justitia et judicium directio sicuti est, «Justitia et judicium directio justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum et illic ejusdem sententiae repetitio videatur. Et fortasse propter vicinitatem significationis etiam alterum pro altero poni potest, vel judicium pro justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium qin fide, etiam exerceatur in operatione: cum justitia convertetur in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias ju
Abbreviated transcription (Latin):
laudandus est qui oꝑatꝰ in nobis
& uel le &e oꝑari ꝓ bona uolunca.¬
te. Ideo cũ possae dicere omĩa
mandata eius uel omia opera
mandatorũ. maluit dicere laudes eius.
quia ut dictũ est inquantũ fuint ipse
laudandus est. Quas tam en laudes qͥs¬
nã sufficie auditts facere. id est cũ au-¬
ditȩ fuerint. facere om̃s qͥs est idoneus :
ex quo incipiunt. & uiuunc intẽpre.
Q ui enĩ ꝑ seuerauerit usq. infinẽ: hic
saluus erit. P otest autẽ uiđi eius-¬
dẽ sententie repeticio. ut hoc sic
facere iusticiã qđ est custodire ui.¬
diciũ : ut ceĩã insuꝑiori uersu sub¬
audiatur inomĩ tempore. sicut in
posteriore sub auditur beati. & red¬¬
ditis quȩ sub audiuntur itadicant᷑.
Beati qui custodiunt iudiciũ inom̃i
tp̃r: beati qͥfaciunc iustitiã in omi
tp̃r. Sed nisi aliqͥd int̾essoe inter
iudiciũ & iustitiã : non in alio psal¬
mo diceretur. quo usq usticia con¬
uertat᷑ inuidiciũ: A mat quidẽ
scriptura ista duo simul ponere.

Expanded text:
atur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Ideo cum posset dicere, Omnia mandata ejus, vel, omnia opera mandatorum ejus; maluit dicere, «laudes ejus:» quia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam sufficit auditas facere? id est, cum auditae fuerint, facere omnes quis est idoneus? 4ex quo incipiunt et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in omni tempore.» Sed nisi aliquid interesset inter judicium et justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere:
Abbreviated transcription (Latin):
ac uoso. Qd .ẽ. in deserto: hoc repeti¬
tũ .ẽ. in ina qͦso. id .ẽ. in loco sine aqͣ
Qđ uͦꝰ concu pier̃ concupiscentiã : hinc tẽpta¬
uer̃ dm̃. Ialis sane loquutio ẽ. concu-¬
pier̃ concu piscentiã: qualis suꝑior¬

Expanded text:
aquoso.» Quod est, «in deserto;» hoc repetitum est, «in inaquoso,» id est, in loco sine aqua: quod vero, «concupierunt concupiscentiam;» hoc, «tentaverunt Deum.» Talis sane locutio est, «Concupier
Abbreviated transcription (Latin):
filios dĩ quĩ erant disꝑsi congregarae iti
unũ: habebat enĩ alias ori ẽs quȩ non erant
deillo ouili. Istas uniuersas oues. &e de
israhelitis & degentib : diabolus ẽius. oe
angłi captiuaueranc. Expulso itaq
ab eis diaboli dominatu. in conspectus
malignor ũ sp̃uũ qui eas captiuu erant
ut saluentur & ꝑficiantur. ineter¬
nũ. uox earũ. ẽ. in ꝓphetia. Saluos
diem ex die salutare eius. De quo
&e hic dictũ. ẽ. uisita nos insalutari
tuo. & dicae om̃is ppłs iste . ppłs p̃.¬

Expanded text:
filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, vox earum est in prophetia: «Salvos «diem ex die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste p
Abbreviated transcription (Latin):
non ueteris qđ aboletur. sed noui qđ &iã
scđ̾m multitudinẽ miscdiȩ suȩ. hoc fec̃
qđ disposuercit: sed contribulatis & oran-¬
tib seid concessurũ. eẽ. p̃sciuerat. quia
& ipsa oratio eorũ cũ ad huc non. ẽoẽ. sed
futura. ece. dm̃ ꝓculdubio non latebat.
ẽ ⁊ dedii cos in misccłias. ut. eẽnt. non
ucisa irȩ sed ucisa miscdđiȩ. Ideo autem
puto pluralit̃ misccłias dictas inqͣs eos de-¬
Alius sic. alius aut̃ sic. De dii ergo eos iti¬

Expanded text:
non veteris quod aboletur, sed novi, quod pem multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deum procul dubio non latebat.Et dedit eos in misericordias.» Ut essent non vasa irae, sed vasa misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dealius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos i
Abbreviated transcription (Latin):
boni. Ipsi nãq int̾ficiebant animas
suasimmolando filios suos. & effun¬
dendo sanguinẽ paruulorũ a consen-¬
sione illiꝰ sceleris alienorũ: unde
dictũ . ẽ. effuder̃ sanguinẽ. in nocen-¬
tẽ . Ergo int̾fectai. ẽ. t̾ra insanguinib:

Expanded text:
boni? Ipsi namque interficiebant animas boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus,
Abbreviated transcription (Latin):
R̾ saus uinẽ ianoceme. Sanoyi¬
ñe filior̾ suoꝵ̃ & filianẽ Srarũ.
eradsacrificarerꝰ sculpuilibos¬
I chania adi. Immo lasse filios suos
& filias suas dȩmoniis & idolis: t̃
eos illa narrat historia. Sedneq
iste p̃salmus mentiri pocest. neq
ꝓpħe qͥ hoc dicunt. multis in cre-¬
pationũ sucirũ locis. Habuisse
uͦ istã consuetudinẽ gentes: nec
eorũ lictere taicuerunt. Sed qͥd
INSaNOUIIIBUS : Puto remus
enĩ scriptoris errorẽ. eẽ. eumq
diceremꝰ ꝓ eo qđ . ẽ. infecta.
fecisse in t̾fecta nisi hab̾emus
beneficiũ dĩ. qͥ scripturas suas
inmultis linguis. eẽ. uoluit:
atq itc. eẽ. scriptũ in t̃fecta
.ẽ. t̾ra insanguinib inspectis
grecis codicib uideremus.
Quid .ẽ. gͦ inc̾fecta ẽ. t̾ra. nisi
hoc referatur ad homines qui¬
habittibant int̾ra. tropica loquuti¬
one qua significatꝰ ꝑid qđ eontinoe
id qđ continet᷑. Sic̃ dicimꝰ malã domũ.
inqua mali habitant. & bonã inqua

Expanded text:
innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid in sanguinibus.» Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis graecis codicibus videremus. Quid est ergo, «Interfecta est terra,» nisi hoc referatur ad homines quhabitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua
Abbreviated transcription (Latin):
IS SUIS. Quid .ẽ. distix̃: quasi
illud non possoe dĩ facere. qui
tantti iã fecerat. ut aqua de
petra profluerae. Dubitant̃
enĩ petrã uirga ꝑ cussit. & ĩdõ
miraculũ hoc disturẽ a cęteris
miraculis in quib non dubita.¬
uerat. Hinc offendit. hine au-¬
dire meruit. ut inorerertur
ne intraroe int̾rã ꝓmissionis.
ꝑturbatꝰ enĩ murmure populi
infidelis. non tenuit fidutiã
qualẽ debuit. Cui tamen ds̃
tanꝗ electo suo. ce iã postmortẽ
eiꝰ bonũ ꝑ hibae testimoniũ. ut
intelligamus illã fidei eiꝰ titu.¬
bationẽ hacsola poena fuisse
correptã. qđ in eam terrã qͣ
popłm ipse ducebat non est ꝑ¬
missus intrare. Absit autẽ
ut eũ credamꝰ aliencitũ a reg.¬
no gr̃ẽ dĩ. qđ significabat
illã terra ꝓmissionis. unde
laca mel fluere dicebatur.
Hociẽ. enĩ potiꝰ testamentum
ȩternũ qđ disposuit ad abra¬
hã : non scłm cairnẽ patrẽ

Expanded text:
is suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnem patrem
Abbreviated transcription (Latin):
gentes ut alic̃ seplacan ds̃ nolloe.
nisi qͦmͦ eũ placͥuit finees sacerdos
quia masculũ & feminã incõplexu
ad ulterino deprehensos parit̃ inc̃¬
emit. Qđ siodio eorũ non dilectione
fecisse dũ eũ comederce ⁊elus domꝰ
dĩ. non reputtiret᷑ adiustitiam
Hoc enĩ facto illũ ppłin cuius futurꝰ
erat maior interitus: tanꝗ unum
hominẽ quasi uirga ꝑcussit ut
animã eiꝰ saluar&e amorte. Lenio-
atrocior.ẽ. cõminatio gehenne:
quã tunc in illis cõmincitionibus
dĩ. tẽporũ dispensatione non legi¬
mus. Multiplicatti gͦ in eis rum a.
cũ ꝓsuis grauib. peccatis grauit̃
uasttirentur. & sit ii tinees
Breuit̃ totũ dixit: quia non hic
nescientes docae. sed cõmemorat
scientes. Que autẽ hic posita. ẽ.
quasscitio : hec suꝑiꝰ confractio.
Nam ingreco unũ uerbũ . ẽ. E⁊ RE-¬
PUIATUM.ẽ. ei ad iustitiã in
Geueranone & generaitionem
reputtiuit sacerdoti suo inius-¬
titiã non solũ quã diu genera-¬

Expanded text:
 ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Lenioreatrocior est comminatio gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius confractio: nam in graeco unum verbum est. utatum est ei in justitiam, in generationem et generationem reputavit sacerdoti suo in justitiam, non solum quamdiu genera
Abbreviated transcription (Latin):
incp̃tari : dixer̃. Et eduxit eos in
aqͥs multis. Quid ẽ. gͦ in abyssis sic̃
in deserto. nisi quia aruerat sicci-¬
taite uelut desertũ. ubifuerant
minus latinia uittintes. & saluos
fecit eos demanu eorꝰ qͥođant eos
Eiredemiteos demano uuooici.
Quid p̃tu datũ ẽ. in hac redemp¬
tione ÷ au ꝓphecia .ẽ. qđ infigu-¬
ra
baptismi hocfactũ ẽ ubi redimimur
demanu diaboli magno p̃tio qđ san-¬
guis est xp̃i s unde non quocũq ma-¬
ri. sed mari rubro id conuenientius
figuratũ . ẽ. Sanguis enĩ: rubrũ colo¬

Expanded text:
interpretari, dixerunt, «Et eduxit eos in aquis multis.» Quid est ergo, «in abyssis, sicut in deserto,» nisi quia factum erat siccitate velut desertum, ubi fuerantminus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: sanguis enim rubrum colo
Abbreviated transcription (Latin):
derꝰ dacrtitia montconꝰ. Et irrnaue¬
elicara esi ineis ruitia. Ianꝗ ad hoc
distulerit qđ leuauerat manũ suã¬
suꝑ eos ꝓst̾̃nendos in deserto. ce deici¬
endũ sem̃ eor innationib. & disꝑgen¬
dos eos in regionib: ut dati in reꝓbũ
sensũ. & iã illud admitterent. in qͦ
in maiore crimine eudentis iustitia
punirent᷑ quẽ ad modũ dic̃ apłs. & sic̃¬

Expanded text:
acrificia» «mortuorum. Et irritaveplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ iłsoꝵũ. Id.ẽ. qđ petitione petier.
Etmisit da tornarem in anmã coꝵ̾.
Necideo betitos fecit qr non erat illa
saturitas dequa dicit̾. beciti qͥ esuri-¬
unt &e siciunt ustitiã qm̃ ipsi satu-¬
rabuntur. Ittiq hoc loco animã non
id qđ animans corpus animal facit.
mã ꝑtineat uesci. ad corpꝰ uestiri:
Scđm hoc dr̃ apud esaiã. Quid est
qđ ieiuncuuim us & non uidisti: de¬
fraudcuimus animcis nrãs & nescisti ͤ

Expanded text:
nem ipsorum:» id est, quod petitione petierunt. «Et misit saturitatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Itaque hoc loco animam non ed secundum id quod animans corpus animal facit. mam pertineat vesci, ad corpus vestiri. Secundum hoc dicitur apud Isaiam: «Quid est quod jejunavimus, et non vidisti; defraudavimus anim
Abbreviated transcription (Latin):
oelrusunt oꝑu eios. Alii codices
intelligibilius habent. festinciuer̃.
ania. sed uoccire ad aliꝗ sine fine
felicitatẽ que ꝑpatientiã susti-¬
nendti est: sed festinciuer̃ beciti
fieri tẽporalib reb. Quȩ ideo
nemini confer̃ uerã felicitatẽ:
quia non extingunt inscitiabi¬
lẽ cupiditatẽ. Qui enĩ biberit
inquic ex hac aqua: siti& ĩtum.¬

Expanded text:
sunt operum ejus.» Alii codices intelligibilius habent, «Festinaveruntania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, quae ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem: «Qui» enim «biberit,» inquit, «ex hac aqua, sitiet it
Abbreviated transcription (Latin):
I crediderni inuerbis eios. Mitiꝰ
latina uidetur loquutio: quia non
ait uerbis eiꝰ uł inuerba eiꝰ. sed in
uerbis eius. tamen scripturis usita-¬
tissima. Ei laubauenor laudẽ
Seus. Ialess loquutiones cũ dicimꝰ
hane seruitutẽ seruiuit. ttilẽ uitã

Expanded text:
 crediderunt in verbis ejus.» Minus latina videtur locutio, quia non ait, Verbis ejus, vel, in verba ejus, sed, «in verbis ejus;» tamen Scripturis usitatissima. «Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum dicimus, Hanc servitutem servivit, talem
Abbreviated transcription (Latin):
Poenituit dictũ . ẽ.: quia muttiuit
qđ eos ꝑdituros uidebat᷑. & apud
dm̃ quidẽ dispositti. &e fixa sunt
om̃ia: nec aliud facit quasi con¬
silio repentino. qđ non ex ȩc̃nitate
facturũ se. eẽ. p̃sciuit: sed in cre-¬
atura tẽporalib motib quãgu-¬
b̵ncit mirabilit̃. ipse non tẽpora¬¬
lit̃ motus. quasi repentina uo-¬
luntate facere dr̃. qđ ordinatis
rerũ causis. consilii sui secretissimi
immutabilitatẽ disposuit qͣsuis
quȩq tẽporib. aguita. & p̃sentia
facit & futura iã fecit. Et adhȩx
qͥs idon eus : Audiamus ittique
scripturã humilit̃ & excel sci
dicentẽ. cũ & paruulis nutrien¬
dis sumenda porrigic. & maiorib
exercendis ꝑscruttindai ꝓponit. & uidit
cũ tribi larentur. cũ audir&e orationem
eorũ & memor fuit testamenti sui utiq

Expanded text:
Poenituit» dictum est, quia mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret orationem eor
Abbreviated transcription (Latin):
tũ.ẽ. & irrittiuer̃ eũ in ad inuentio¬
nib suis. cũ & illic & hic eas adinuen-¬¬
tiones. in qͥb alios imitati s̃. Nonitaq
sic dictos arbitrem᷑ ad inuentiones.
quasi abipsis instituttis nullo in ali-¬
is p̃cedente qđ imittiretur exemplo.
Inde alii int̃p̃tes nr̃i non ad inuenti-¬
ones. sed studia. alii uͦ affectiones.
uel affectationes. alii uoluptates
r̃ ad inuentiones. alio loco studia
posuer̃. Hoc cõmemorare uolui. ne
questi onẽ facer& nom̃ ad inuentio¬
nis in ea re quã non ase ipsis ex cogi

Expanded text:
tum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates xerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis ex
Abbreviated transcription (Latin):
in aegyptũ det̾ra chanacui. & in
ecĩ illinc ascensio. Notaindũ. ẽ.
sane quẽ ad modũ scriptura
cul pare uoluerit non in¬
telligere qđ intelligendũ
est: & non meminisse qđ memo.¬
ria retinendĩrẽ. qđ homines
sue culpe deputtire nolunt.
adnihil aliud nisi ut minus
supplicent.minusq sint humi-¬
les dõ in cuiꝰ conspectu conficecuui.
t᷑ qđ s̃. atq impetrato ad uitori.
opossint. eẽ qđ nons. Nã & iã
peccata ignorantiȩ uł negli.¬
gentiae melius accusant᷑ ut ꝑeane.
quã excusant᷑ ut manecint. Meli-¬
usq purgant᷑ inuocato dõ: quã

Expanded text:
in Aegyptum de terra Chanaan, et in in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteantur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse quod non sunt. Nam etiam peccata ignorantiae vel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusque purgantur invocato Deo, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̃ mirabilia facta s̃ non obli-¬
uiscerentur. Fidelit̾q. p̃sumerent.
qđ ecidẽ potestate quã p̃sum e-¬
rent iã exꝑti ds̃ illos abinimico-¬
rũ ꝑsecutione liberarce. Obliti-
s̃ autẽ : qͥd eis inegrpto ad ini-¬
micos eorũ conterendos ꝑ tati-
 uerum eũ ascendetes in
mare mare RUBRŨ. Codex
quẽ incuebar. sic habebat. Et his qui¬
dem duob. ũbis ultimis qđ dictũ ẽ.
mare rubrũ. stella fuerat p̃nota¬
ta : qͣ significant᷑ quȩ in hebreo s̃.
& in int̃precatione septuaginta
non sunt. Plures autẽ codices quos
inspicere potui & greci&e latini.
sic habent. & irrita uer̃ uel qđ ex¬
p̃ssius degreco.ẽ. & amaricauer̃
ascendentes in marirubro. Qui
illã legit historiã qͣndo exier̃ de
egrpto & ꝑmare rub rũ transie¬
runt: dol& eorũ infidelitate
in quantti trepidctione & desꝑa.¬
tione fuerint post recentia tot.
& tainta miracula inegipto
cuius multitu dinis miscđie dĩ
non eos fuisse memores dicit. As-

Expanded text:
non obliviscerentur, fideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta verunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et graeci et latini sic habent: «Et irritaverunt,» vel, quod expressius de graeco est, «Et amaricaverunt, ascendentes in Rubro mari.» Qui illam legit historiam, quando exierunt de Aegypto, et per mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis misericordiae Dei non eos fuisse memores dicit. «Asc
Abbreviated transcription (Latin):
tate tua. Cui hereditaiti dictũ est
laudamini in nomine scõ eius.
Porro autẽ qm̃ hȩc ãbigua uidecur
locutio. siuerꝰ. ẽ. iste sensus. qͦ malu er̃ in¬
t̃p̃tes dicere ut lauđis. &iã duo uersꝰ
suꝑiores itti intelligendis. qr uedixi
una .ẽ. in his trib. ũ sib greca loquutio.¬
ut hoctotũ itadictũ accipiatur. uisi¬
tinos insalutari tuo. ut uidecimꝰ
in bonitorte electorũ tuorũ: idest
ad hoc nos uisitti. ut illicnos. eẽ. facias.
& ilic nos uideas ut lȩteris inlȩcitia gen¬
tistuȩ id ẽ. tu dicaris lȩcari. cũ illilȩ¬
tant᷑ exte. ut laudis cũ hereditate
tua łd ẽ. cũ ea laudis. qm̃ ñ laudat᷑
nisi ꝓoc̃te. Siue gͦ illo. siue isto mͦ
in telligendũ sit qđ dictũ est adui-¬
dendũ. ad lȩtandũ. ad laudandũ.
ideo seoptant uisitari in salucare
dĩ idẽ. iN Xp̃o eiꝰ. ut non alienentur
appło eiꝰ. & ab eis in qͥb. beneplacitũ ÷¬

Expanded text:
te tua:» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca lour, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant visitari in salutari Dei, id est in Christo ejus, ut non alienentur a populo ejus, et ab eis in quibus beneplacitum
Abbreviated transcription (Latin):
cȩci. sic̃ illi qͥb. dictũ ẽ. Nunc autem
idest quã ex hib& uł donat electis suis.
Sic̃ salus uultꝰ mei: non ame ipso sed ds̃
m̃s. Et panẽ nr̃m dicimus qͦtidianũ:
sed tamen ad dimus da nobis. Uisita
ergo nos insalutari tuo ad uidendũ:
id est ut uidea mus in bonitate elec¬
torũ tuorũ. Adlȩtandũ: id est ut¬
lȩtem in lȩcitia gentis tuȩ. Unam
gentẽ dĩ intelligere debemus uni¬
uersũ semen abrahȩ : sed filios ꝓmis¬
sionis noncarnis. Higͦ qͦrũ uox est : optañ
eiꝰdẽ gencis habe lȩtitiã. Etquȩ huius
suꝑ nos lumen uultus tui dñe. dedisti
letitiã incornr̃m: sũmo scilic& uero
incõmutaibili & becitifico bono: quod
ipse ds̃ est. UI LAUDERS COHINEOrTATE
ica. Miror istũ uersũ sic int̃p̃tatũ &¬
inmultis itti eẽ. codicib cũ sit una
atq ecidẽ in trib. his uersib locutio.
Ut si hoc recꝰte dictũ.ẽ qđ legit᷑ ue lauđis
cũ hereditate tua. possit recte dici.

Expanded text:
nc autem id est, quam exhibet vel donat electis suis: sicut «Salus vultus mei,» non a meipso, sed «Deus meus» ; et «panem nostrum» dicimus «quotidianum,» sed tamen addimus, «da nobis» . «Visita» ergo «nos in salutari tuo, ad videndum,» id est ut videamus, «in bonitate electorulaetemur, «in laetitia gentis tuae.» Unam gentem Dei intelligere debemus universum semen Abrahae; sed filios promissionis, non carnis. Hi ergo, quorum vox est, optant ejusdem gentis habere laetitiam. Et quae hujus super nos lumen vultus tui, Domine; dedisti laetitiam in cor meum» ; summo scilicet, vero, incommutabili et beatifico bono, quod ipse Deus est. «Ut lauderis cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici,
Abbreviated transcription (Latin):
astruendũ ẽ. aliqͦ huiusmodi locuti¬
onis exẽplo. Qđ cũ inp̃sentia quęre-¬
rẽ. non occurrit ut illo sequisq pec-¬
casse ł cũ illo sealiqͥd fecisse dicat
quẽ insimili facto. &iã post mul¬
tũ tp̃ris fuerit imitatus. Quid .ẽ.
gͦ patres nr̃i non intellexer̃ mirri-¬
bilia tuci. nisi non cognouer̃ s̃ quid
ꝑ illa mirabilia eis prestare uolue¬
ris: qͥdutiq nisi uitã ȩt̾nã. & non
tẽporale. sed incõmutabile bonum
qđ ꝑpatientiã expectat᷑ : ideo ud¬
patienc̃ murmurauer̃ & amari¬
cauer̃: & bonis p̃sentib fallacib.¬

Expanded text:
astruendum est aliquo hujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia tua;» nisi, non cognoverunt quid per illa mirabilia eis praestare volueris? Quid utique nisi vitam aeternam, et non temporale sed incommutabile bonum, quod per patientiam exspectatur? Ideo impatienter murmuraverunt, et amaricaverunt, et bonis praesentibus fallacib
Abbreviated transcription (Latin):
hab& epła ad hebreos. q & leui
cũ abrahã decimatus .ẽ. qm̃ in
Ilũbis eiꝰ fuit quando decimas
dedit sacerdoti melchisedech:
sic & isti peccauer̃ cũ patrib suis
inquorũ lumbis erant quando
illi in egxpto fuer̃. Nã qͥ fuer̃ eo
tp̃r cũ psalmꝰ istȩ conscriptus est
maximeq posterior. qr ł ab eis qͥ
tunc erant dici ł de post futuris
potuit ꝓpħari. longe aberant
ab ȩtcite illor qͥ in ȩgrpto pecca.¬
uer̃. non in telligentes mirabilia
dĩ. Hoc enĩ seqͥt᷑ exponendo. qͦmͦ pecca-¬
uerint cũ patrib. suis lames nr̃a in¬

Expanded text:
habet Epistola ad Hebraeos, quia et Levi cum Abraham decimatus est, quoniam in lumbis ejus fuit, quando decimas dedit sacerdoti Melchisedec ; sic et isti peccaverunt cum patribus suis, in quorum lumbis erant quando illi in Aegypto fuerunt? Nam qui fuerunt eo tempore, cum psalmus iste conscriptus est, maximeque posteri eorum quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponendo quomodo peccaverunt cum patribus suis: «Patres nostri
Abbreviated transcription (Latin):
scđia eiꝰ: laus utiq. dĩ est atq. ineius
laude confessio. quanquã &ĩã cũ sua
confitet᷑ quisq peccata. cũ dĩ laude
confiteri deb&. Necalit̃ pia est confes¬
sio peccator̾. nisi non desꝑans & pos¬¬
cens miscđiã dĩ. Haba gͦ eius laudẽ
siue etiã in uerbis cũ eũ bonũ & mi-¬
sericordẽ dicit. siue in solo affecto

Expanded text:
ia ejus» laus utique Dei est, atque in ejus laude confessio. Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in
Abbreviated transcription (Latin):
dnẽ ꝓpitiꝰ esto mpeccatori.& sino u
dixit qm̃ bonus &e misericors est ł
aliqͥd huiusmodi. non tam̃ illud
dicera nisi hoc creder&. qm̃ cũ spe
orauit. quȩ sine illa fide esse nori
possae. Potest ergo ẽẽ. lausdĩ uera
& pia. ubi non sit confessio pecca¬
torũ. Quȩ laus: multo crebriꝰ
inscripturis confessio uocat᷑ Nul¬¬
la ẽ. autẽ peccatorũ confessio
pia & utilis ubi non laudat᷑ d̃.
siue corde siue &iã ore atq ser¬
mone. Qđ autẽ habene alii co¬
dices qm̃ bonus. alii habent qm̃
suauis: ita unũ uerbũ grecũ.
qd dicitur. xpuet õe diuersa
interp̃tatio secuta est. Itẽ quod

Expanded text:
ne, propitius esto mihi peccatori» , etsi non dixit, Quoniam bonus et misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices, «Quoniam bonus;» alii habent, «Quoniam suavis:» ita unum verbum graecum, quod dicitur χρηστὸς, diversa interpretatio secuta est. Item quod
Abbreviated transcription (Latin):
disserendũ est: nuncqd̾ adistũ psal-¬
mũ attin& hactenus de illa dictũ
tentias dñi aodiias facioe om̃s
LaUDeS GIS. dub audiendũ est
qđ supra dictũ est ut ceiã ista sen¬¬
Ntentia ita sit plena. qͥs auditas
faci& om̃s laudes eius : id est quis¬
nã sufficiat auditas facere om̃s
laurdes eius  auditas faci& dicit.
id. ẽ. faciae ut audiantur. osten.¬
dens ita loquendas potentias
dñi & laudes eius. ut p̃dicent᷑ audien-¬
tib. Sed qͥs potest om̃s : anforte quia
sequitur BEΑTIQCIODIUNT IODICIŨ
& Raciunc ios ti tias in omĩ iemio.¬
ue eas dixic laudes eius. quȩ intelligea¬

Expanded text:
disserendum est; nunc quod ad istum psaldisserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictum tentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore,» eas dixit laudes ejus, quae i
Abbreviated transcription (Latin):
potest & iã inec̃nũ int̾pretari.
inde sulla miscłia hic incel¬
ligitur. qu& nemo sine dõ be¬
atus eẽ. potest. meluis accipi¬
mus
in ecernũ: Siautẽ illa ẽ. miscłia quae
miseris exhibet᷑. utuel consolentur i
miseria. uł ab illa & ĩã lib̾ent᷑. melius
in scłm hoc est usq. insłifinẽ. in qͦ nonde
er̃ miseri. in qͥb miscłia p̃beat᷑. Nisi
forte qͥs audeat dicere &eiã hisquidã¬¬
nabunt᷑ cũ diabolo & angłis eius ali-¬
quã miscdiã dĩ minime defuturam.
N on qͣ exilla damnatione lib̾ent᷑. sed
ut eis aliquatenus mitiget᷑. atq ita
et̾nã posse intelligi dĩ miscdiã. super
illorũ ecernã miseriã. Sedtolerabiliorẽ
qͦsdã excepturos dã nationẽ: inquorudi¬¬
dã cõpatione legimus. A licuius uͦ
mitigari eã cui est traditꝰ poenã uł
qͥbidã int̾uallis hab̾e aliquã pausã
qͥs audact dixerie. quando quidem
unã stillã diues ille non meruitꝰ sed
dehac tantare. diligentius exotio

Expanded text:
potest etiam «in aeternum» interpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur; melius «in saeculum,» hoc est, usque in finem saeNisi forte quis audeat dicere, etiam his qui damnabuntur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs. qͥoꝑat᷑ in uobis. Et dictũ est
semini abrahȩ. cantate ei & psallite
ei. qđ intelligimus ita dictũ. acsi dice-¬
retur. Bona in eius laude. & dicite
ae facite. quib duob uerbis id est
cantandi. & psallendi. conuenire du-¬
os consequentes uersus. ut qđ dictũ
est narrate om̃ia mirabilia eius.
hoc sit cantate ei. qđ uero dictũ est
laudamini in nomine sc̃õ eius. hoc
sit psallite ei. huic quippe semini
&eiã ipse dñs dicit: luceanc opera
ura corã hominib ucuideant bona
facta urã. & glificent patrẽ ur̃m
qͥ incelis est. Hic gͦ ipsa dĩ p̃cepta
considerans. quorũ p̃ceptorũ oꝑ a
laudes sunc eius. qui oꝑatur in
Quis audittis faci& om̃s laudes eius:
Id est qͥs cũ audieric. faci& om̃s laudes

Expanded text:
i operatur in vobis.» Et dictum est semini Abrahae, «Cantate ei, et psallite ei:» quod intelleximus ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes sunt ejus qui operatur in Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est quis cum audierit, facit omnes laudes
Abbreviated transcription (Latin):
alleliuatici psalmi. infinẽ habeant
allelua. Cũ enĩ incapite psalmi
geminatur alleluia. cur dñs aliqͣti¬
do semel. aliquando bis dicat amen.
& quomꝰ non possit aliquando semel.
aliquando bis alleluia dici nescio:
presertim quia post numeri notam
qđ psalmus inscribitur quotus sit ue¬¬
uit iste centesimus quintus utrũq.
alleluia positũ est. Debuit autẽ
unũ poni ante ipsũ numerũ. si
ad finẽ ꝑtin& suꝑioris. & postnume.¬
rũ psalmi scribi alterũ alleliua
qđ adp̃salmũ ipsius numeri ꝑtin&e.
Sed fortasse & hoc imꝑita p̃ualu-¬
it consuetudo. & aliquid afferri
potest qđ ad huc ignora mus. unde
nos magis docere debeat iuditiũ ueri¬
tatis. quã p̃uidiciũ consuetudinis.
N unc tam̃ antequã hoo ꝑdiscamus. ubi¬
cũq post numerũ psalmi. siue semel
siue bis conscriptũ in uenimus alleluia:
scđm cȩlebrimã eccłȩ consuetudinẽ
ei psalmi tribuimꝰ qui eodẽ numero

Expanded text:
Alleluiatici psalmi in fine habeant Alleluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluia, cur Dominus aliquando semel, aliquando bis dicit «Amen,» et eo modo non possit aliquando semel, aliquando bis «Alleluia» dici, nescio: praesertim quia post numeri notam, quo psalmus inscribitur quotus sit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc ignoramus, unde nos magis docere debeat judicium veritatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tamen antequam hoc perdiscamus, ubicumque post numerum psalmi, sive semel, sive bis conscriptum invenimus Alleluia, secundum celeberrimam Ecclesiae consuetudinem, ei psalmo tribuimus, qui eodem nume
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse. Video autẽ istos duos. cente¬¬
simũ quartũ. & centesimũ quintũ
ita interse coniunctos: ut in uno eorꝰ
qui p̃cedit cõmendetur ppłs dĩ inelec-¬
tis eiꝰ. dequib. nulla quęrela fic. quos
ego arbitror ibi fuisse inqͥb. benepla¬¬
citũ ẽ. dõ : in isto autẽ qͥseqͥt᷑. eos cõme¬
moratos qui in eodẽ ppło a marica-¬
uer̃. nec tam̃ &iã ipsis dĩ miscđiam
defuisse. Dicunt᷑ autẽ ista ex eorũ
ꝑsona. qui ueniã conuersi p̃cant᷑.:
& exẽpla cõmemorant᷑ illorũ. in
quos & iã peccatores. diues apparu-¬

Expanded text:
 Video autem istos duos centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores d
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc sunt atria domꝰ dni alle omnis
ppłs eius. hȩc uera hierłm. Audi-¬
ant magis illi qui huius ciuitatis
& ueritas : quȩ incentesimo t̃tio
decimo psalmo memoriae commea¬
danda cõmonui. Confirmata est
rũ gentiũ rabida ora cesserunt.
Et ueritas dñi manoe in ȩt̾niũ. siue
in eis quȩ ꝓmisit iustis. siue in eis.
quȩ minatus est impis. Exẜb ab

Expanded text:
i.» Haec sunt atria domus Domini, ille omnis populus ejus, haec vera Jerusalem. Audiant magis illi qui hujus civitatis et veritas, quae in centesimo tertio decimo psalmo memoriae commendanda commonui. «Confirmata» «esrum gentium rabida ora cesserunt: «et veritas Domini manet in aeternum,» sive in eis quae promisit justis, sive in eis quae minatus est
Abbreviated transcription (Latin):
suorũ. corpus dep̃i dõ dixit: auferame
obꝓbriũ &i contemptũ. Ꝙ quasi quę¬
um. ubi ille contẽptus: abier̃ atque
transier̃. Et quia inuentis̃ qui perierauł:
illa perierant. Sed quando eccła talia.
p̃cabat᷑: illa patiebat᷑. E⁊ eui Seder̃
Princires in&uit: et adVerSmeloa:¬
battor. Inde ꝑsecutio grauis erat: quia
eũ sedentes. hoc est iudicarus sedentib
eminentes principes decernebant.
Refer hoc ad ipsũ caput. in uenies sedis
id est eccłam: inuenie s reges t̃rȩ ex co¬
gitasse atq uissis se. quo mͦ xp̃ĩ ani
nusquã eẽat. Et em̃ seder̃ principes
& aduersũ me loquebantar : seruus
aut̃ tuus exercebat᷑ in tuis iustifica

Expanded text:
suorum corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me suorum corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me opprobrium et contemptum:» et quasi quaeum? ubi ille contemptus? Abierunt atque transierunt; et quia inventi sunt qui perierant, illa perierunt. Sed quando Ecclesia talia precabatur, illa patiebatur. «Etenim sederunt principes,» inquit, «et adversum me loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum caput; invenies sedissid est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nusquam essent. «Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in tuis
Abbreviated transcription (Latin):
qui magis magisq moriunt᷑. & pere¬
unt cũ marteria tua contemnunt
&& erimi nant᷑ inme: ꝓfecto reuiuis curt
& inuenumt᷑. si martena tua uenerent᷑
inme. Ita factũ est: hoc uidemus. Ecce mar¬
tyrũ xp̃i & aput homines & in hocmundo.
non solũ non est obꝓbriũ : sed magnũ est
ornamentũ. Gcce non solũ in conspectu
dñi: uerũ etiã in conspectu hominum.
p̃tiosa est morsscorũ eius. Eccenon solum
non contẽpnunt: uerũ etiã magnis hono¬
rib p̾ferunt᷑ martyres eius. Ecce filiusille
iunior. qui ꝓporcis quos pascebat id est
ꝓ inmundis dȩmonib quos colebat. par¬
tẽ ꝑ sequebat᷑: iã nunc in tã multis &e
magnis popłis gentiũ martrres quib
ingerebat ob ꝓbriũ religiosissime p̃di¬
canis. & maximis lcuidib quos contem¬
nebat exultans. mortuus erat &x resur¬
rexit : perierat & inuentus est. hoc
tt̃ magno lucro correctionis. conuer¬
sctionis. & redemptionis in imicorũ

Expanded text:
qui magis magisque moriuntur et perequi magis magisque moriuntur et pereunt, cum martyria tua contemnunt et criminantur in me, profecto reviviscent et invenientur, si martyria tua venerentur in me. Ita factum est; hoc videmus. Ecce martyrium Christi, et apud homines et in hoc mundo, non solum non est opprobrium, sed magnum est ornamentum: ecce non solum in conspectu Domini, verum etiam in conspectu hominum jam pretiosa est mors sanctorum ejus ; ecce non solum non contemnuntur, verum etiam magnis honoribus praeferuntur martyres ejus. Ecce filius ille junior qui pro porcis quos pascebat, id est, pro immundis daemonibus quos colebat, partem persequebatur; jam nunc in tam multis et magnis populis gentium martyres, quibus ingerebat opprobrium, religiosissime praedicans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat et revixit, perierat et inventus est . Hoc tam magno lucro correctionis, conversionis et redemptionis inimicorum
Abbreviated transcription (Latin):
iã utimur ꝓlatino. Unde illos qui
utiq possemus. sed grece martyres
appellamus. Qm̃ hoc gͦ familia rius
auditis &e dulcius sic accipiamꝰ hȩc uer¬¬
ba. tanquã dictũ sit. aufer ame ob ꝓ-¬
cũ potius inde ꝑuenir& ad coronã: Cur
gͦ quasi graue aliquio & intolerabile
ab se possit auferri. nisi quia ut diai
orat ꝓipsis inimicis suis quib esse ꝓs-¬
picit noxiũ obicere sc̃m nom̃ xp̃i tari¬
irrisã crucẽ tanquã humilitatis xp̃i-¬
anȩ medicinã qua sola timor ille
sanat᷑ qđ inflati cecidimꝰ. & iacentes
amplius in tumuimꝰ eadẽ suꝑbia ꝑ¬
manente. & crescente contemnere:
Dicat itaq corpus xp̃i. iã enĩ diligere
didicit inimicos suos. dicat dño dõ
suo. Aufer ame obꝓbriũ ce contẽp-¬
tũ: quia martyria tua exquisiui:
Id est ob ꝓbriũ qđ ideo audio & contẽ p¬¬
tum qđ ideo con temnor. quia mar-¬
tęria tua ex quisiui: auferame.
I nimici enĩ mei quos a me p̃cipisdiligi.

Expanded text:
atitur iste. Unde illos qui utique possemus, sed graece martyres appellamus. Quoniam hoc ergo familiarius auditis et dulcius, sic accipiamus haec verba tanquam dictum sit, «Aufer a me opprocum potius inde perveniat ad coronam? Cur ergo quasi grave aliquid et intolerabile a se poscit auferri, nisi quia, ut dixi, orat pro ipsis inimicis suis, quibus esse perspicit noxium, objicere sanctum nomen Christi tanirrisam crucem totamque humilitatis christianae medicinam, qua sola tumor ille sanatur quo inflati cecidimus et jacentes amplius intumuimus, eadem superbia permanente et crescente contemnere? Dicat itaque corpus Christi; jam enim diligere didicit inimicos suos; dicat Domino Deo suo, «Aufer a me opprobrium et contemplum, quia» martyria «tua exquisivi:» id est, opprobrium quod ideo audio, et contemptum quo ideo contemnor, quia martyria tua exquisivi, aufer a me. Inimici enim mei, quos a me praecipis diligi,
Abbreviated transcription (Latin):
cipũ fuit: inuentos marte res ꝑdere.
Consiliũ patientiũ marorrũ fuic:
inimicos ꝑditos inuenire. Red de¬
banc illimala ꝓbonis. istiboua
ꝓmalis. Quid gͦ mirũ suilli occiden¬
do defecer̃. ifti moriendo uicer̃ : Quit
inquã mirũ. si martyres seinentib
gentib tẽporalẽ mortẽ patientis¬
sime ꝑtuler̃. & gentes martyribus
orantib ad et̃niã uitã ꝑ uenire potu¬
martxria medittret᷑. & malis mar¬
terũ ꝑsecutorib bona precatur :¬

Expanded text:
cipum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit, inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis, isti bona pro malis. Quid ergo mirum, si isti occidendo defecerunt, illi moriendo viceruntinquam, mirum si martyres saevientibus Gentibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes martyribus orantibus ad aeternam vitam pervenire potumartyria meditetur, et malis marpersecutoribus bona precetur
Abbreviated transcription (Latin):
potuit uiđe rationẽ. Non auc̃ait
concupiscit: sed concupiuit anim a
mea desiderare iustificationes tuas.
Fortasse quippe talis eratiste in cola
int̾ra : qui iã ꝑuenerat ad co qđ con¬
cupuerat. lamq desiderabat eas.
quarũ se desiđio aliquando concu-¬
pisse com memorat: Si aut̃ iã desida-¬
bat. cur non habebat : Non enĩ aliqͥd
impedit. quominus habeant᷑ uistifi¬
cationes dĩ. nisi qui a non desid̾ant᷑
dũ noninecis caritas feru&. quarũ
claritas lucoe : An habebat eis atq
faciebat : Nam paulopꝰ dicit. Seruus:
aut̃ tuus. exercebatur intustifica¬
tionib tuis. Sed quib. quasi gradi¬
bus ad eas ꝑueniat᷑ ostendit : Prius
est enĩ ut uid ect᷑ quã sint utiles sed
honestȩ : deinde ut earũ desideriũ
concupiscat᷑. Postremo ut ꝓficiente
lumine. atq sanitate delectoe
earũ & oꝑatio. quarũ sola ratio delec¬
tabat. Sed etquȩ secunt᷑. qm̃ iã iste
ꝓlixus est : alio sermone ad iuuante

Expanded text:
potuit videre rationem. 5. Non autem ait, potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut proficiente lumine atque sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae sequuntur, quoniam jam iste prolixus est, alio sermone, adjuvante