comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd quod lugeant de uita pastoris. sinus
uidelicet terre fructus possessor bonꝰ sine
pecunia ñ manducat: qͥa discrectus pa¬
Tunc enĩ deterra nr̃a cũ pecuma fructus
comedimꝰ: quando sumentes eccl̃iastica
subsidia inp̾dicatione laboramꝰ. Preco¬
nes nãq uenturi iudicis sumus. Quis gͦ
uenturũ iudicẽ nuntiet si preco tacet
Promde considandũ nob̃ est: ut inqͣn¬
tum ualet qͥsq inquantũ sufficit. & ter¬
rorem uenturi indicii. & dulcedinem
regni suscepte eccłȩ insinuare conten-¬
dat. Et qͥ una eademq exhortationis
noce ñ sufficit. simul cunctos ammo¬
nere: debet singłos in quantũ ualet in¬
struere ⁊ pͥuatis locutionib ȩdificare:
exhortatione simplici fructũ infiliorp
mus: condire mentes fideliũ debemus.
uos gͥ qͥ pastores estis: pensate. quia dĩ
ammalia pascitis. de qͥb ꝓfecto anima¬
libus: deo ꝑpsalmistã dicit᷑. Animalia
tua habitabunt mea. Et sepe uidemꝰ

Expanded text:
quid quod lugeant de vita pastoris. Cujus quid quod lugeant de vita pastoris. Cujus videlicet terrae fructus possessor bonus sine pecunia non manducat, quia discretus paTunc enim de terra nostra cum pecunia fructus comedimus, quando sumentes ecclesiastica subsidia in praedicatione laboramus. Praecones namque venturi judicis sumus. Quis ergo venturum judicem nuntiet, si praeco tacet? 9. Proinde considerandum nobis est ut, in quantum valet quisque, in quantum sufficit, et terrorem venturi judicii, et dulcedinem regni, susceptae Ecclesiae insinuare contendat. Et qui una eademque exhortationis voce non sufficit simul cunctos admonere, debet singulos, in quantum valet, instruere, privatis locutionibus aedificare, exhortatione simplici fructum in filiorumus, condire mentes fidelium debemus. Vos igitur, qui pastores estis, pensate quia Dei animalia pascitis. De quibus profecto animalibus Deo per Psalmistam dicitur: Animalia tua habitabunt in ea . Et saepe videmus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ rracundiã: munꝰ subtrahat qđ impen¬
debat. S debemꝰ sine cessatione meminis
popłi mei comedunt. Cur autẽ. peccata
popłi comedere dicunt᷑: nͥ qͥa peccata
delinquentiũ fouent. ne temporalia sti¬
pendia amittant: S & nos qͥ ex oblatiõi¬
bus fideliũ uiuimꝰ. quas illi ꝓ sus pecca¬
tis obtuler̃t. si comẽdimꝰ & tacemꝰ: eorꝓ¬
ꝓculdubio peccata manducamus. Pen¬
semus gͦ cuiꝰ apud dm criminis peccato¬
rum p̾ciũ manducare: & nichil contra
peccata p̾dicando agere. Audiamꝰ qͥd bea¬
ti iob uoce dicit᷑. Si aduersũ me terra mea
clamat. & cũ ipsa sulci eiꝰ deflent: si fruc¬
tus eiꝰ comedi absq pecunia. Terra & eñĩ
contra possessorem clamat: quando contͣ
pastorem suũ iuste eccłȩ murmurat. suiꝰ
eciã sulci deflent: si corda audientiũ que.
ap̾cedentib sunt patͥb p̾dicationis uoce
& uigore inuectionis exarata. uident ali¬

Expanded text:
per iracundiam munus subtrahat quod impenper iracundiam munus subtrahat quod impendebat. Sed debemus sine cessatione mepopuli mei comedunt . Cur autem peccata populi comedere dicuntur, nisi quia peccata delinquentium fovent, ne temporalia stipendia amittant. Sed et nos qui ex oblationibus fidelium vivimus, quas illi pro suis peccatis obtulerprocul dubio peccata manducamus. Pensemus ergo cujus sit apud Deum criminis peccatorum pretium manducare, et nihil contra peccata praedicando agere. Audiamus quid beati Job voce dicitur: Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent, si fructus ejus comedi absque pecunia . 1500 Terra enim contra possessorem suum clamat quando contra pastorem suum juste Ecclesia murmurat. Cujus etiam sulci deflent, si corda audientium, quae a praecedentibus sunt patribus praedicationis voce et vigore invectionis exarata, vident ali
Abbreviated transcription (Latin):
dum placet qđ dicit᷑. ꝑ eadem dicta non
ipse s dñs amet᷑: uł iccirco terrena sti¬
pendia inp̾dicatione consequit᷑. ne ap̾¬
dicationis uoce ꝑindigentiã lassetur:
huic ꝓculdubio adrepiendã mercedẽ
nil obstat inpatria. quia sũptus sũpsit
ñ possumꝰ. qͥd nos opastores agimꝰ: qͥ &
mercedem consequim᷑. & tamꝰ oꝑarii ne¬
quaqͣm sumꝰ : Fructus qͥppe sc̃e eccłiȩ
instipendio cotidiano ꝑcipimꝰ: s tamen
ꝓȩterna ȩccl̃ia minime inp̾dicatione la-¬
boramus. Pensemꝰ cuiꝰ dãpnationis sit:
sine labore hic ꝑciꝑe mercedem laboris.
dis peccatis suis fideles obtulert: nec ta-¬
men contra peccata eadem uel oratioĩs
studio. uł p̃dicationis ut dignũ ẽ. insudamꝰ.
Nix ꝓculpa sua quẽpiam aꝑta uoce rep¬
hendimris: & adhuc qdđ est grauiꝰ aliqͣn¬
do si ꝑsona in hoc mundo potens sit⁊ eiꝰ
forsitan: errata lauidant᷑: ne si aduerset᷑

Expanded text:
dum placet quod dicitur, per eadem dicta non dum placet quod dicitur, per eadem dicta non ipse, sed Dominus ametur, vel idcirco terrena stipendia in praedicatione consequitur, ne a praedicationis voce per indigentiam lassetur, huic procul dubio ad recipiendam mercedem nil obstat in patria, quia sumptus sumpsit non possum quid nos, o Pastores, agimus, qui et mercedem consequimur, et tamen operarii nequaquam sumus? Fructus quippe sanctae Ecclesiae in stipendio quotidiano percipimus, sed tamen pro aeterna Ecclesia minime in praedicatione laboramus. Pensemus cujus damnationis sit sine labore hic percipere mercedem laboris. dis peccatis suis fideles obtulerunt, nec tamen contra peccata eadem vel orationis studio, vel praedicationis, ut dignum est, insudamus. Vix pro culpa sua quempiam aperta voce reprehendimus. Et adhuc quod est gravius aliquando si persona in hoc mundo potens sit, ejus forsitan errata laudantur, ne, si adversetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ꝓminimo suscipiens dicit. Si nos uob̃
spiritalia seminauimꝰ: magnũ ẽ. si ur̃a car¬
nalia metamꝰ: Et notandũ qd subditur.
dignꝰ ẽ. enĩ oꝑariꝰ mercede sua: qͥa iã de
mercede sunt oꝑis ipsa alim̃ta subtentati¬
onis ⁊ ut hic merces de labore p̾dicationis
rnchoet᷑: quȩ illic de ueritatis uisione ꝑ¬
ficitur. Qua in re consid̾andũ ẽ. qdđ uni
nr̃o oꝑi due mercedes debent᷑: una inuia.
altera in patͥa. Nna que nos inlabore susten-¬
tat: alia que in resurrectione remunerat.
Merces itaq quȩ inp̾senti recipit᷑. hoc in
nobis debet agere: ut adsequentẽ merce-¬
dem robustiꝰ tendat᷑. Uerus gͥ qͥsꝙ p̾dicator
ñ ideo p̾dicare debet ut in hoc tẽpore mer-¬
cedem recipiat: s ideo mertedem reciꝑe.
ut p̾dicare subsistat. Quisqͥs nãq ideo p̾¬
dicat ut hic uel laudis uel muneris mer¬
cedem recipiat: eterna ꝓculdubio mer¬
cede se priuat. Quisqͥs uero uel ea que
dicit ideo placere hominib appetit. ut

Expanded text:
iens, dicit: Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Et notandum quod subditur: Dignus est operarius mercede sua, quia jam de mercede sunt operis ipsa alimenta sustentationis, ut hic merces de labore praedicationis inchoetur, quae illic de veritatis visione perficitur. Qua in re considerandum est quod uni nostro operi duae mercedes debentur, una in via, altera in patria; una quae nos in labore sustentat, alia quae nos in resurrectione remunerat. Merces itaque quae in praesenti accipitur: hoc in nobis debet agere, ut ad sequentem mercedem robustius tendatur. Vetus ergo quisque praedicator non ideo praedicare debet, ut in hoc tempore mercedem recipiat, sed ideo mercedem recipere, ut praedicare subsistat. Quisquis namque ideo praedicat ut hic vel laudis vel muneris mercedem recipiat, aeterna procul dubio mercede se privat. Quisquis vero vel ea quae dicit, ideo placere hominibus appetit, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
torib dicit᷑. Uos estis sal terre. Si gͥ cibus
dei ẽ. popłs: condim̃tũ cibi sacerdotes
ẽẽ. debuerant. S qͥa dũ nos ab or̃onis sc̃e¬
& eruditionis sc̃e usu cessamꝰ⁊ sal infatu¬
atum ẽ: qͥ condire ñ ualet cibũ dĩ. Atq
iccirco abauctore ñ sumit᷑: quia exigen¬
te facuitate nr̃a minime condit᷑. Pense¬

Expanded text:
toribus dicitur: Vos estis sal terrae. Si igitur cibus Dei est populus, condimentum cibi sacerdotes esse debuerunt. Sed quia dum nos ab orationis et eruditionis sanctae usu cessamus, sal infatuatum est; condire non valet cibum Dei, et idcirco ab auctore non sumitur, quia exigente fatuitate nostra, minime conditur. Pense
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdos. Sacerdos enĩ ñ distat apopło:
qͣndo nullo uite suȩ merito uulgi
transcendit actionẽ. Imploremꝰ iere¬
miȩ lacͥmas ⁊ consideret mortẽ nr̃am:
& implorans dicat. Quomͦ obscuratũ

Expanded text:
. Sacerdos enim non distat a populo, quando nullo merito suae vulgi transcendit actionem. 15. Imploremus Jeremiae lacrymas; consideret mortem nostram, et deplorans dicat: Quomodo obscuratum
Abbreviated transcription (Latin):
tia dilapsi sumꝰ ⁊ & aliud ex honore susci¬
pius: atq aliud officio accionis exhi¬
bemus. Minist̾iũ p̃dicationis reliqͥmus:
qͥ honoris nom̃ ñ uirtute tenemꝰ. Relin
mus: inprauis accib iacent. & correpti¬
corrigere ualeamꝰ alienã ⁊ qͥ negligimus
nrãm: suris enĩ sclarib intenti. tanto
insensibiliores intꝰ efficim᷑: qͣnto ad ea
que fons sunt studiosiores uidem᷑. Usu
qͥppe curȩ ext̾nȩ acelesti desid̃io obdu¬
rescit animꝰ : & dũ ipso suo usu durꝰ essi¬
citur ꝑactionẽ scl̃i: ad ea emolliri ñ ua¬
let quȩ ꝑtinent adcaritatẽ cdĩ. Unde be¬
ne scẽ eccł̃ie dem̃bris suis infirmantib
dicit. Posuert me custodem inuineis:
uineã meã ñ custodui. llineȩ qͥppe nr̃e

Expanded text:
s, dilapsi sumus, et aliud ex honore suscepimus, atque aliud officio actionis exhibemus. Ministerium praedicationis relinquimus, qui honoris nomen non virtutem tmus; in pravis actionibus jacent, et correcticorrigere valemus alienam, qui negligimus nostras? Curis enim saecularibus intenti, tanto insensibiliores intus efficimur quanto ad ea quae foris sunt studiosiores videmur. Usu quippe curae terrenae a coelesti desiderio obdurescit animus; et dum ipso suo usu durus efficitur per actionem saeculi, ad ea emolliri non valet quae pertinent ad charitatem Dei. Unde bene sancta Ecclesia de membris suis infirmantibus dicit: Posuerunt me custodem in vineis, vineam meam non cus
Abbreviated transcription (Latin):
ciatores eiciens. cathedras uendentium
colũbas eu̾tit: qͥa subditor qͥdemcul¬
pas ꝑpastores ꝑcutit ⁊ s pastorꝙ uicia
ꝑsemetipsũ ferit. Ecce mͦ hominib ne¬
gari potest: qđ latent̾ agit᷑. Ille certe iu-¬
dex uenturꝰ ẽ: cuitacendo qͥsq se ñ po¬
test celare ⁊ quẽ negando ñ potest fal¬

Expanded text:
ndentium columbas evertit , quia subditorum quidem culpas per pastores percutit, sed pastorum vitia per semetipsum ferit. Ecce modo hominibus negari potest quod latenter agitur. Ille certe judex venturus est, cui tacendo quisque se non potest celare, quem negando non potest fal
Abbreviated transcription (Latin):
tis: primũ dicite. Dax huic domui. Et
si ibi fuerit filiꝰ pacis: reqͥeset suꝑ il¬
lam pax ur̃a. Sin aũt: aduos reuer¬
tetur. Pax que abore p̾dicatoris offer¬
tur. aut requiescet indomo. simea filiꝰ
pacis fuerit: aut adeundem p̾dicatorẽ
reu̾tetur: qͥa aut erit qͥsq p̾destinatus
ad uitã & cęleste uerbũ sequit᷑ qđ au¬
dit: aut si nullus audire uoluerit .pͥ
dicator sine fructu ñ erit. qͥa ad eum
oꝑis merces recõpensat᷑. Ecc̃e aut̃ẽ qui
peram & sacculũ portari ꝓhibuit:
sũptus & alim̃ta exeadem p̾dicatiõe
concedit. Nam sequit᷑. In eadem autem
domo manete: edentes &bibentes que
apd̃ illos sunt. Dignꝰ ẽ. enĩ oꝑariꝰ mer¬
cede sua.Si pax nr̃a recipit᷑. dignũ est
ut meadem domo maneamꝰ. edentes
& bibentes que apud illos sunt: ut ab
eis terrena stipendia consequam᷑. qͥb patriȩ¬

Expanded text:
ite: Pax huic domui. Et si ibic fuerit filius pacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur. Pax quae ab ore praedicatoris offertur, aut requiescit in domo, si in ea filius pacis fuerit, aut ad eumdem praedicatorem revertitur; quia aut erit quisque praedestinatus ad vitam, et coeleste verbum sequitur quod audit; aut si nullus audire voluerit, ipse praedicator sine fructu non erit, quia ad eum abore sui operis merces recompensatur. 7. Ecce autem qui peram et sacculum portare prohibuit sumptus et alimenta ex eadem praedicatione 1499 concedit. Nam subditur: In eadem autem domo manete, edentes et bibentes quae apud illos sunt. Dignus est enim operarius mercede sua. Si pax nostra recipitur, dignum est ut in eadem domo maneamus edentes et bibentes quae apud illos sunt, ut ab eis terrena stipendia consequamur, quibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
uir obrirgans: qͥa domꝰ exasꝑans ẽ. Ac si
aꝑte dicat. Iccirco tͥ p̾dicationis sermo
tollitur: qͥa dũ insuis actib plebs ex¬
asperat: ñ ẽ. digna cui exhortatio uerita¬
tis siat. Ex cuiꝰ gͦ uitio p̾dicatori sermo
subtrahatur. ñ facile agnoscit᷑: qͥa uero
pastoris taciturnitas. aliqͣndo sibi. semper
autẽ subiectis noceat. certissime scitur.
S ut xña si adp̾dicationis uirtutẽ ñ suffi¬
cimus: locinr̃i officiũ mninnocentia ra¬
te teneamꝰ. Nam subdit᷑. Ecce ego mitto
uos: sicut agnos inter lupos. Nulti aũt
cũ regiminis iura susciprunt. ad laceran¬
dos subditos mardescunt: derroiẽ pote¬
staus exhibent: & qͥb ꝓdesse debuerant
nocent. Et qͥa caritatis uiscera ñ habent
dñi uideri appetunt: patres se e̾ẽ. minime
recognoscunt: humilitatis locũ. inelatio¬
ne dñationis immutant. Et si qͣndo excͥn¬
secus blandiunt᷑: intͥnsecus seuiunt. De

Expanded text:
vir objurgans, quia domus exasperans est . Ac si vir objurgans, quia domus exasperans est . Ac si aperte dicat: Idcirco tibi praedicationis sermo tollitur, quia dum me in suis actibus plebs exasperat, non est digna cui exhortatio veritatis fiat. Ex cujus ergo vitio praedicatori sermo subtrahatur, non facile cognoscitur. Quia vero Pastoris taciturnitas aliquando sibi, semper autem subjectis noceat, certissime scitur. 4. Sed utinam si ad praedicationis virtutem non sufficimus, loci nostri officium in innocentia vitae teneamus. Nam subditur: Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos. Multi autem cum regiminis jura suscipiunt, ad lacerandos subditos inardescunt, terrorem potestatis exhibent, et quibus prodesse debuerant, nocent. Et quia charitatis viscera non habent, domini videri appetunt, patres se esse minime recognoscunt, humilitatis locum in elationem dominationis immutant, et si quando extrinsecus blandiuntur, intrinsecus saeviunt. De
Abbreviated transcription (Latin):
Iam messes multȩ s oꝑarii pauci. quod
si sunt qͥ bona audiant. desunt qͥ dicãt.
inmesse dei rarus ualde inuenit᷑ oꝑa¬
tor: qͥa officiũ qͥdem sacerdotale suscipi¬
mus: s opus officii ñ implemꝰ. S pensa
te fr̃s mei pensate qd̃ dicit᷑: rogate dnm̃
messis. ut mittat oꝑarios in messem suã
Nos ꝓnob̾ petite. ut digna uob̃ oꝑari ua-¬
leamus: ne ab exhortatione lingua tor-¬
peat ÷ ne postqͣm p̾dicationis locũ susce¬
pimus: apud iustũ iudicẽ nr̃a nos tacit᷑¬
nitas addicat. Sepe em̃ ꝓsua neqͥtia p̾dicã-¬
iector culpa agit᷑: ut ens qͥ p̾sunt p̾dica¬
tionis sermo subtrahat᷑. Exsua pe neqͥ¬
cia p̾dicantis lingua restringit᷑: sicut psal¬
mista ait. Peccatori aritẽ ds : quare tu
enarras iusticias meas: Et rursũ ex uicio
subiectorꝙ nox p̾dicantiũ ꝓhibet᷑: sicut ad
erechielem dñs dicit. Linguã tuã ad heres¬
cere faciã pilato tuo: & eris mutꝰ nec qͣsi

Expanded text:
Ad messem multam operarii pauci sunt, quod tsi sunt qui bona audiant, desunt qui dicant.  sed tamen in messe Dei rarus valde invenitur operator, quia officium quidem sacerdotale suscepimus, sed opus officii non implemus. Scharissimi, pensate quod dicitur: Rogate dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Vos pro nobis petite, ut digna vobis operari valeamus, ne ab exhortatione lingua torpeat, ne postquam praedicationis locum suscepimus apud justum judicem nostra nos taciturnitas addicat. Saepe enim pro sua nequitia praedicanjectorum culpa agitur ut eis qui praesunt, praedicationis sermo subtrahatur. Ex sua quippe nequitia praedicantium lingua restringitur, sicut Psalmista ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Et rursum ex vitio subjectorum, vox praedicantium prohibetur sicut ad Ezechielem Dominus dicit: Linguam tuam adhuo, et eris mutus, nec quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ãmonet: Ipsa & enĩ facta eiꝰ pre¬
cepta sunt: quia dũ aliqͥd tacitus facit.
qͥd agere debeamꝰ innotescit. Ecce enĩ
binos inp̾dicationẽ discipłos mittit: qͥa
duo sunt p̾cepta caritatis. dei uidelicet
haberi caritas ñ potest. Nemo enĩ ꝓpͥe
ad semetipsũ habe caritatẽ dr: s dilec-¬
tione se malterũ tendit. ut esse caritas
qͥa qͥ caritatẽ erga alterũ ñ habet. pre¬
dicationis officiũ susciꝑe nullatenꝰ de-¬
bet. Bene autẽ dicit᷑ quia misit eos an-¬
te faciẽ suã: mominẽ ciuitate & locũ.
qͦ erat ipse uent᷑us. Predicatores eñĩ suos

Expanded text:
admonet. Ipsa etenim facta ejus praecepta sunt, quia dum aliquid tacitus facit, quid agere debeamus innotescit. Ecce enim binos in praedicationem discipulos mittit, quia duo sunt praecepta charitatis, Dei videlicet eri charitas non potest nemo enim proprie ad seipsum habere charitatem dicitur, sed dilectione se in alterum tendit, ut esse charitasquia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis officium suscipere nullatenus debet. Bene autem dicitur quod misit eos ante faciem suam in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus. Praed
Abbreviated transcription (Latin):
admentis nr̃e habitacłm dñs uenit:
quando uerba exhortationis p̾currt̃:
atq per hec ueritas mm̃te suscipitur.
hinc nãq eisdem p̾dicatorib esaias
dicit. Parate uiã dm̃i: rectas facite se-¬
mitas deinr̃i. Hinc illis psalmistaait. It̾
facite ei: qͥ ascendit suꝑ occasũ. Suꝑ oc¬
casum nãq dñs ascendit: qͥa unde in
passionem occubuit inde maiorẽ suã

Expanded text:
tis nostrae habitaculum Dominus venit, quando verba exhortationis praecurrunt, atque per haec veritas in mente suscipitur. Hinc namque eisdem praedicatoribus Isaias dicit: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Hinc illis Psalmista ait: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Super occasum namque Dominus ascendit, quia unde in passione occu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs exnutrim̃to nr̃o debeamꝰ ostendere
ñ habemꝰ: hic pastores uocati sumus:
& ibi gregem ñ ducimꝰ. S nunqͥd si nos
negligimts : om̃ps d̃s deserit oues suas :
Nullo mͦ. Nam ipse eas sicut ꝑꝓpham
pollicitꝰ ẽ. ꝑ semecipsũ pascet: om̃sq
qͦs p̃ordinauit adiitã. flagellor stimu¬
lis. cõpunctionis sp̃u erudit. Et ꝑnos qͥ

Expanded text:
 ex nutrimento nostro debeamus ostendere non habemus? Hic pastores vocati sumus, et ibi gregem non ducimus. 18. Sed nunquid si nos negligimus, omnipotens Deus deserit oves suas? Nullo modo; nam ipse eas, sicut per prophetam pollicitus est, per semetipsum pascit , omnesque quos praeordinavit ad vitam, flagellorum stimulis, co
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥs uerba etiã ꝑallegoriam uelit intel¬
ligi: in sacculo pecunia clausa ẽ. Pecu¬
ma uero clausa: est sapientia occulta.
Qui gͥ sapientiȩ uerbũ habet. s hoc ero¬
gare ꝓximo negligit: quasi pecuniã
in sacculo ligatã tenet. Unde scriptũ
loco ꝑcalciam̃ta nͥ mortuorꝙ oꝑũ exem¬
pla signant᷑: Qui gͦ officiũ p̾dicationis
suscipit. dignũ ñ ẽ. ut onꝰ scłariũ nego¬
ciorꝑ portet: ne dũ hoc eiꝰ colla depri¬
mit: ad p̾dicanda celestia ñ assurgat.
Nec debet stultoꝵ oꝑũ exempla con¬
spicere: ne sua oꝑa quasi exmortuis
pellib credat munire. Sunt ecem̃ mul¬
ti: qͥ prauitatẽ suã exalienis prauita¬
tibus tuent᷑. Quia eni alios talia fecis¬
se consid̾ant: se hec facere licent̾ pu¬
tant. Hii qͥd aliud faciunt: nͥ pedes
suos exmortuorꝙ animaliũ munire
pellib conant᷑: Om̃is uero qͥ salutat
inuia. exoccasione salutat itineris.:

Expanded text:
si quis verba etiam per allegoriam velit intelsi quis verba etiam per allegoriam velit intelligi, in sacculo pecunia clausa est; pecunia vero clausa est sapientia occulta. Qui igitur sapientiae verbum habet, sed hoc erogare proximo negligit, quasi pecuniam in sacculo ligatam tenet. Unde scriptum loco per calceamenta, nisi mortuorum operum exempla signantur? Qui ergo officium praedicationis suscipit, dignum non est ut onus saecularium negotiorum portet, ne dum hoc ejus colla deprimit, ad praedicanda coelestia non assurgat. Nec debet stultorum operum exempla conspicere, ne sua opera quasi ex mortuis pellibus credat munire. Sunt etenim multi qui pravitatem suam ex alienis pravitatibus tuentur. Quia enim alios talia fecisse considerant, se haec facere licenter putant. Hi quid aliud faciunt, nisi pedes suos ex mortuorum animalium munire pellibus conantur? Omnis vero qui salutat in via, ex occasione salutat itineris,
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ ñ habeamꝰ. Qui eñ locũ p̾dicationis
suscipit. mala inferre ñ debet s tolerare:
ut exipsa sua mansuetudine ira seuientiñ
mitiget: & peccator uuln̾a maliis ipse
afflictionib uulneratꝰ sanet. Quẽ & siqͣn¬
do zelus rectitudinis exigit ut erga subiec¬
tos seuiat: furor ipse de amore sit ñ de
discipline exhibeat. & intꝰ paterna p̾ie¬
tate diligat: qͦs foris quasi insequendo
castigat. Qđ tunc bene rector exhibet. cũ
se ipse diligere ꝑ amorẽ pͥuatũ nescit: cũ
nulla que mundi sunt appetit. cũ terre¬
ne cupiditatis onerib nequaqͣm m̃tis
colla supponit. Inde & subdit᷑. Nolite
portare sacculũ neq perã. neq calciam̃¬
ta: & neminẽ ꝑuiã saluidueritis. Predi¬
cia ÷ ut p̾sentis uite sũptus quãuis non
ꝓtudeat. tam̃ sͥ hos ñ dee̾e̾. certissime
sciat: ne dum mens eiꝰ occupat᷑ adtem¬
poralia: minꝰ aliis ꝓuideat ȩterna. Cui
dicationis ꝑgere debeat ostendat᷑. Que

Expanded text:
er lupos .» Qui enim locum praedicationis suscipit, mala inferre non debet, sed tolerare, ut ex ipsa sua mansuetudine iram saevientium mitiget, et peccatorum vulnera in aliis ipse afflictionibus vulneratus sanet. Quem et se quando zelus rectitudinis exigit ut erga subjectos saeviat, furor ipse de amore sit, non de disciplinae foris exhibeat, et intus paterna pietate diligat, quos foris quasi insequendo castigat. Quod tunc bene Rector exhibet, cum seipsum diligere per amorem privatum nescit, cum nulla quae mundi sunt appetit, cum terrenae cupiditatis oneribus nequaquam mentis colla supponit. 5. Unde et subditur: Nolite portare sacculum, neque peram, neque calceamenta, et neminem per viam salucia, ut praesentis vitae sumptus quamvis non praevideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat; ne dum mens ejus occupatur ad temporalia, minus aliis praevideat aeterna. Cui dicationis pergere debeat ostendatur. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
tur ergo quȩdã secretiora in¬
tellegentiae quȩ multitudo
ñ potest caꝑe. Quid gͦ restat
nisi ut secretiora intellegen¬
tiae. quȩ ñ potest caꝑe mul¬
titudo. illis credant᷑ qui ido¬
neist̃. & alios docere sicut
erant apostoli. unde duode¬
cim cophini impletisunt.
factũ ẽ hoc & mirabiliter ꝗa
magnũ factũ ẽ & utilit̃. ꝗa
spiritale factũ ẽ. Quitunc
enĩ ñ miramꝰ cũ audiuimus.
factũẽ enĩ ut illi uiderent.
seriptum ẽ aũt ut noꝰ audi¬
remꝰ. Qđ in illis oculi ualue¬
runt. hoc in nob̃ fides. Cerni¬
m̾ quippe animo qđ oculis
ñ potuimꝰ. & p̃lati illissumus.
qm̃ de nob̾ dictũ ẽ. beati qui
non uident & credent. Ad¬
do aũt quia forte intellexe¬
mͦ. qđ illa turba ñ intellex.
et uere noꝰ pastisumꝰ qui ad
Illi inquit homines cũ uidis¬
sent qđ fecerat sigñũ dicebãt.
quia hicẽ uere ꝓpħa. forte
bebant. Erat aũt ille dñs¬

Expanded text:
tur ergo quaedam secretiora intur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant Apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad taverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, quia hic est vere propheta. Forte bebant. Erat autem ille D
Abbreviated transcription (Latin):
deo ignͣantia pͥmi ppłi tege¬
batur. Dequo pͥmo ppło
dictũ ẽ. quãdiu legitur moy¬
ses uelam̃ supra corda eoꝵ
positum ẽ. Nondũ eñi abla¬
tũ erat uelam̃: quia ñ dum
lum templi fuerat illo in
cruce pendente c̃scissum.¬
quia gͦ ignorantia. ppłi in
lege erat. Propt̃a tẽptatio
illa dñi : ignorantiã disci¬
puli demonstrabat. Nichil
igitur uacat. omĩa in nu¬
unt sed intellectorẽ requi¬
runt. Nã & ipse nũs pasti
populi. ppłm significabat
sub lege c̃stitutũ. Cur eñ
quinque milia erant nisr.
quia sublege erant. quȩlex
quinq libris moysi explica¬
tur. unde exquinq: illis por¬
ticib languidi ꝓdebant᷑
ñ sanabantur . Ille aut ibis
curauit languidũ. qui &
hic turbas dequinq pani¬
b pauit. Nã & suꝑ faenum
discum bebant. Carnaliter
ergo sapiebant. & incarna¬
lib quiescebant. Omnis enĩ
caro faenũ. Quȩst̾ aũt illa
fragm̃ta nisiquae ppłs ñpo¬
tuit manducare : Intellegun¬

Expanded text:
deo ignorantia primi populi tegedeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum lum templi fuerat illo in cruce pendente cQuia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil igitur vacat, omnia innuunt, sed intellectorem requirunt: nam et iste numerus pasti populi, populum significabat sub Lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque libris Moysi explicatur? Unde et quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille autem ibi curavit languidum , qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant: carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelligun
Abbreviated transcription (Latin):
& duos pisces. Siqueram qui
suerit puer iste. forte ppłs
isrł erat sensu puerili. porta¬
bat nec manducabat . Illa
eni que portabat. clausa
onerabant. aꝑtę pascebant.
duo aũt pisces indentur
nob significare duas illas
inuetere testam̃to sublimes
ꝑsonas. quȩ ungebant᷑ ad
ppłm scĩficandũ. & regendũ
sacerdotis & regis. Et ipse in
misterio uenit. aliquando
ꝗ ꝑ illas significabat᷑. uenit
aliquando qui ꝑ medullã
hordei ostendebatur. ꝑpa
leã uero hordei occultabat᷑.
uenit ipse un utrãq ꝑsonã
in se portans sac̃ dotis & regis
Sac̃dotis ꝑuictima quã
se ipsum optulit ꝓnobis dõ.
Regis quia regim̃ abeo. &
aꝑiunt᷑ que clausa porta¬
bantur. Gratias illi impleũ
tebatur. Etfrangi ussit. panes
frangendo multiplicatisunt
Nichil uerius quinq enim
libri illi moysi. quã multos
lbros cũ exponunt᷑ tã quã
frangendo. idx disserendo
fecer̃. Sed quia in illo hor¬

Expanded text:
et duos pisces. Si quaeramus quis et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevimentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hor
Abbreviated transcription (Latin):
Frat ibi quidã puer portans
quinq panes hordiacio. &
duoꝰ pisces Etait iħc. facite
homines discũbere. Erat aut
nes gratiã egit ussit. frac¬
tist̃ panes positi ante discum¬
bentes. Non iã quinq panes.
sed qđ ad iecerat qui creaue¬
rat qđ actũ erat. & depiscib
quantũ sufficiebat. parum ẽ
turbam illã fuisse saciata
etiã fragm̃ta reseder̃. & ip¬
sa colligi uissast̃ neꝑirent.
& impleuer̃ duodec̃i cophi¬
nos fragm̃toꝵ. Breuit ut
curramꝰ. quinq panes intel¬
legunt᷑ quinq libri moysi.
Merito ñtriticei sed ordia¬
CII. quia aduetus testam̃tũ
ꝑtinent. Nostis aũt hordeũ
ita creatũ. ut ad medullam
eius iux ꝑueniatur. Uertit᷑
enĩ eadẽ medulla tegmine
pale ȩ. & ipsa palea tenax
& in herens. ut cũ labore exu¬
atur. Talis ẽ litt̃a uẽtis testa¬
m̃ti uestita tegminib car¬
naliũ sacram̃toꝵ. Sedsi ad
eius medullã ꝑueniatur:
pascit & saciat. ferebat ergo

Expanded text:
erat ibi quidam puer portans erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem nes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
bat. & forte indemonstra¬
tione ignorantiae discipuli
aliꝗd significauit. Appare¬
bit gͦ cũ ipsum sacram̃tum
dequinq panib coeꝑit no¬
bis loꝗ. & quid signific & in di¬
care. Ibi enĩ uidebimꝰ. quare
dñs in hfacto ignorantiam
discipuli uoluit introgando
qđ sciebat ostendere. Nã in¬
terrogam aliquando qđ ne¬
scim̾ audire uolentes. ut dis¬
camꝰ. Aliquando int̾rogamꝰ
qđ scimꝰ scire uolentes utrum
& ille sciat que int̾rogamus.
Utrũq hoc nouerat dñs. & qd
introgabat sciebat. Quid eẽt
enĩ factur̾ ipse nouerat. &
ħ nescire philippũ sciebat simi¬
lit̃. Quare itaq introgabat
nisi quia illius ignorantiã
demonstrabat . Ethoc quare
fecit ut dixi post intellegemꝰ.
Andreas ait. est hic puer qui¬
dã qui hab& quinq panes
et duo pisces. sed haec quid st̃
ad tantos. Cũ dixissor philip¬
pꝰ introgat᷑. ducentoꝵ dena¬
rioꝵ panes ñsufficere ꝗbus
tanta illa turba reficeret.

Expanded text:
bat? Et forte in demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
laudas. Ille uidelic& laudat
legit & intellegit. Qa ergo
uidimꝰ quia laudauim. le¬
gamꝰ & intelligamꝰ. dñs
in mõte multomagis intel
legam. quia dñs in monte
uerbũ ẽ matto.Pro inde ñ
quasi humilit iac& quod
in mõte factũẽ. nec tran¬
seunt̃ p̃t̃ eundẽ ẽ. sed susci¬
pien dum. Turbas uidit. esu¬
rientes agnouit. misericor¬
dit̃ pauit. Nonsolũ ꝓboni¬
tate uerũ ꝓpotestate. Od
enĩ sola ꝓdesso bonitas.
ubi ñ erat panis unde tur¬
ba esuriens pasceretur:
Nisi bonitati ad eẽt potestas.
ie uina illa turba & esu¬
riens remanei&. deniq
& discipuli ꝗerant cũ dño in
fame & ipsi turbas uolebant
pascere ut ñ remanerent ina¬
nes. sed unde pascerent ñha¬
bebant . Interrogauti dñs
unde emerent᷑ panes adtur¬
dicebat tẽptans eũ discipi¬
lũ scilicor philippũ quẽ in¬
terrogauerat. ipse enĩ sciebat
quid ẽẽt facturus. Cui ergo
bono tẽptabat. nisi ꝗa igno¬
rantia discipuli demonstra¬

Expanded text:
laudas: ille videt, laudat, laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro boniam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ꝙ miram̃ foris. Uidimꝰ.
expectauimꝰ magnũ quid¬
dam . p̾clarũ quid dã & oĩ¬
no diuindm qđ fieri nisiadõ
ñ possit. lau dauimꝰ defecto
factorẽ. Sed que ad modũ
laudare scriptoris articu¬
lum. qm̃ eas pariles. aqͣles.
decoras fecit. Nisi etiã lege¬
rimꝰ quid nob̾ ꝑ illas indica¬
uerit. Ita factũ ħ quitantũ
inspicit delectat᷑ pulchri¬
tudine facti. ut admiretur
artificẽ. Qui dũt intelligit.
quasilegit. Aliter etenĩ ui¬
detur pictura alit̃ uident᷑
littȩ. Picturã cũ uaderis hoc
ẽ. totũ indisse laudasse. litte¬
ras cũ uiđis: nqn hoc ẽ totum
qm̃ cõmonerii & legere. Et¬
eñ dicis cũ ui leris litt̃as
siforte ñeos nosti legere. Od
putamus
ẽẽ qđ hic scriptũ. Interrͦgas
ꝗd sit cũ iã uideas aliꝗd. Ali¬
ud tibi demonstratur ẽ. aquo
queris cognoscere qđ uidifti.
Aloꝰ ille oculo hab&. alios
tu. Nonne similit apices
uidetis : sed non similit signa
cognoscitis. Tuergo uides &

Expanded text:
 miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum set laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et
Abbreviated transcription (Latin):
mens. exhibitũ oculis ubi
exerceretur intellectus: ut
in uisibilẽ dm̃: ꝑuisibilia.
oꝑa miraremꝰ. & erecti ad
fidem. & purgati ꝑfidem.
etiã ipsum inuisibilit uide¬
re cuperem. quẽ dereb ui¬
sibilib inuisibilẽ noscere¬
mꝰ. Nec tam̃ sufficit haec
intueri inmiraculis xp̃i. In¬
terrogemꝰ ipsa miracula
quid nob lo quant᷑ dexp̃o
habent enĩ li intellegant᷑
lingũa suã. Nã quia ipse

Expanded text:
mens, et exhibitum oculis ubi mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati peetiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dũ regit. uniũsamq crea¬
turã administrat assidui¬
tate uiluer. ita ut pene
nemo dignet᷑ adtendere
oꝑadĩ mira & stupenda.
in quolib& seminis grano
scđm ipsam suã misericor¬
diã seruauit sibi quaẽdam
quae facer& oportuno tp̃r:
p̃ter usitatũ cursũ. ordinẽq
naturae. ut ñ maiora inso¬
lita uidendo stuperent ꝗ¬
b cotidiana uiluerant.
Mlaius enĩ miraculum ẽ
gubernatio totius mun¬
di. quã saturatio quinq
miliũ hominũ dequinq
panib. & tam̃ haec nemo
miratur. Illud mirantur
homines ñquia mauis ẽ.
sed quia rarũ ẽ. Quis enĩ
& nunc pascit uniũ sum
mundum. nisi ille quide
paucis granis segetes cre¬
at : fecit gͦ quomͦ ds̃. Un¬
de enĩ multiplicat de
paucis granis segetes ĩn
de manib suis multiplica¬
uit quinq panes. Potestas
enĩ erat in manib xp̃i. pa¬
nes aũt illiquinq quasi
semina erant. Nquid ẽterrae
data. sed abeo quĩtrã fecit
multiplicata. h ergo admo
tũ ẽ sensib quo erigeretur

Expanded text:
amque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicauit quinque panes’. Potestas enim erat in manibus Christi, panes autem illi quinque semina erant non quidem terre mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. tum est sensibus, quo erigeretur
Abbreviated transcription (Latin):
hostias ad templum lefer¬
r&. et eũ instante ꝑsecutio¬
nis articulo inegipto cũ
matre ferr& ac referr&:
Aliaq illi ꝑ plura quae ad¬
sũpte humanitatis fragili¬
tas poscebat necessaria
ministraroe. Nec multũ ob¬
fuit siquis illum adtemp̾
eius filium credidit cũpre¬
dicantib apłis tꝰ astensio¬
nẽ eius. gunctu palam cre¬
dentib quia deuirgine nat᷑
etta patuerit. Nec p̃ter eim¬
dum qđ beata dĩ genitrix
meritis p̾cipuis etiã no¬
mine testimonium red¬
dit. int̃pretat᷑ stella ma¬
ris. Et ipsa quasi sidus
eximiũ int̃fluctus scłi
labentis gra priuilegii spe¬
cialis refulsit. Ingressus
aut angłs ad eã dix̃. Aue
gr̃a plena. dñs tecum. be¬
nedictatu in mulierib
Que salutatio quantum
humane consuetudini
inaudita. tantũ ẽ beatȩ
mariae dignitati congrua.
Uere et enĩ grã erat plena.
cui diuino munere con
Unde iure angelico aspec¬
tu simul & affẽctu meru¬
it ꝑfrui. qua angelic am
uere grã erat plena. cui

Expanded text:
deferret, et eum, instante persecutionis articulo, in Aegyptum cum matre ferret ac referret, aliaque illi perplura, quae assumptae humanitatis fragilitas poscebat, necessaria ministraret. Nec multum obfuit si quis illum ad tempus ejus filium credidit, cum praedicantibus Apostolis post ascensionem ejus cunctis palam credentibus, quod de virgine natus esset, patuerit. Nec praetereundum quod beata Dei genitrix meritis praecipuis etiam nomine testimonium reddidit. Interpretatur enim stella maris. Et ipsa quasi sidus eximium inter fluctus saeculi labentis gratia privilegii specialis refulsit. Et ingressus autem angelus ad eam, dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. Quae salutatio quantum humana consuetudine inaudita, tantum est beatae Mariae dignitati congrua. Vere etenim gratia erat plena, cui divino munere collUnde jure angelico aspectu simul et affatu meruit perfrui, quae angelicam Vere gratia erat plena, cui
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo dĩ dicit᷑. Et merito
tali nomine p̃fulg&. quina¬
scituro intarne dõ testimo¬
nium ꝑhib&. Dequo ꝓpħa
inpsalmo. Dñs inquit for¬
tis & potens. dñs potens in
prelio . Illo nimirũ p̃lio. quo
potestates aereas debellare.
& abeaꝵ tirannide mun¬
di ueniebat eripere. Ad uir¬
ginem desponsatã uiro
cui nom̃ erat ioseph. dedo¬
mo dauid: nontantũ ad¬
ioseph: sed etiã ꝑtin& adma¬
riam. Legis nãq erat pre¬
ceptũ. ut desua quisq tribu
ac familia ducer& uxorẽ :
Apostolo quoq ad testante
qui ad timotheum scribens
ait. Memoresto igitur¬

Expanded text:
fortitudo Dei dicitur. Et merito fortitudo Dei dicitur. Et merito tali nomine praefulget, quia nascituro in carne Deo testimonium perhibet. De quo Propheta in Psalmo: Dominus, inquit, fortis et potens, Dominus potens in praelio . Illo nimirum praelio, quo potestates aereas debellare, et ab earum tyrannide mundum veniebat eripere. Ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo DaJoseph, sed etiam pertinet ad Mariam. Legis namque erat praeceptum ut de sua quisque tribu ac familia duceret uxorem, Apostolo quoque attestante, qui, ad Timotheum scribens, ait: Memor esto Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
eius intenta curemꝰ aure¬
Missus ẽ inꝗt angłs gabrihei
adõ inciuitatẽ igalilea cui
nom̃ nagar&. ad uirginem
desponsatã uiro cui nomen
erat ioseph. Aptum ꝓfecto
humane restaurationi prin¬
cipium. ut angłs adõ mit¬
teretur ad uirginẽ partu
consecrandam diuino. Qa
prima ꝑditionis humanȩ
fuit causa. cũ serpens adia¬
bolo mittebat᷑ ad mulierẽ
spiritu suꝑbie decipiendã
immo ipse inserpente dia¬
bolus ueniebat. qui genꝰ
humanũ decaeptũ parenti¬
b primis. in mortalitatis
gła nudarce. Quia ergo
mors intrauit ꝑfeminam.
ante redit & uita ꝑseminã.
Iula adiabolo seducta per
serpentẽ iuiro gustũ necis
obtulit: Haec aedocta adõ
ꝑangłm. mundo auctorẽ
salutis edidit. Missus ẽ ergo
anglłs gabrihel adõ: Raro
autẽ legimꝰ. quia apparen¬
tes hominib angłi. desi¬
gnantur ex nomine. Uerũ
quotienscumq: fit. idõ utiq
fir. ut etia nõe ipso quid
ministraturi ueniant in¬
sinuent. Sabribel nãq

Expanded text:
ejus intenta curemuMissus est, inquit, angelus Gabriel a Deo in civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph. Aptum profecto humanae restaurationis principium, ut angelus a Deo mitteretur ad virginem partu consecrandam divino, quia prima perditionis humanae fuit causa, cum serpens a diabolo mittebatur ad mulierem spiritu superbiae decipiendam: imo ipse in serpente diabolus veniebat, qui genus humanum, deceptis parentibus primis, immortalitatis gloria nudaret. Quia ergo mors intravit per feminam, apte redit et vita per feminam. Illa a diabolo seducta per serpentem, viro gustum necis obtulit; haec a Deo edocta per angelum, mundo auctorem salutis edidit. Missus est ergo angelus Gabriel a Deo. Raro autem legimus quia apparentes hominibus angeli designantur ex nomine. Verum quotiescunque fit, ideo utique fit ut etiam nomine ipso quod ministraturi veniant, insinuent. Gabriel namque
Abbreviated transcription (Latin):
genitrix uera destirpe dauid
originẽ dux̃. Cur autẽ ipse
non desimplice uirgine sed
desponsata uiro c̃cipi. & na¬
sci uoluerit. plurime apatri¬
b rationabibes causae ꝓfe¬
runtur. E quib ꝑ maxima ẽ
neuelut stupri rea dãpna¬
retur. siuirũ ñ habens filiũ
ꝓcrear& : De inde utͥ his etia
quae domestica cura natura¬
lit exsebat. puerpera solacio
sustentar& uirili. O porte¬
bat gͦ beatã mariã habere
uirũ. qui & testis integrita¬
tis eius certissim. & nati exea

Expanded text:
pe David originem duxit. Cur autem Dominus non de simplici virgine, sed de desponsata viro concipi et nasci voluerit, plurimae a patribus rationabiles causae proferuntur, e quibus permaxima est, ne velut stupri rea damnaretur, si virum non habens filium procrearet: deinde ut in his etiam quae domestica cura naturaliter exigebat, puerpera solatio sustentaretur virili. Oportebat ergo beatam Mariam habere virum, qui et testis integritatis ejus certissimus, et nati ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
salomon hic. Ne cũ mundi
pͥncipe dãpnem̃: resistamus
illi fortes fide. & fugiet a nob̾.
eoquam᷑ ueritatẽ in corde
nr̃o: nec faciamꝰ dolũ in lingua
nrã. ut sp̃s ueritatis magis ma¬
gisq diffundendo carita tem
in cordibis nr̃is. doceat nos
in agnicionẽ om̃is ueritatis:
huius sp̃s grã in cunctis acti

Expanded text:
undi principe damnemur, resistamus illi fortes in fide, et fugiet a nobis. Loquamur veritatem in corde nostro, nec faciamus dolum in lingua nostra, ut Spiritus veritatis magis magisque diffundendo charitatem in cordibus nostris, ducat nos ad agnitionem omnis veritatis. Hujus S
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium. Bicamꝰ singuli
bonꝰ deduc& me in uiã rectã
Sicq fit ut qͥ apłis suꝑueni¬
ens. ea quȩ uentura erant
adnũciauit. nrĩs quoq men-¬
tibus uenturę uitȩ gaudia
patefaciat. Nos ad hȩc in qui¬
renda benignꝰ accendat. coo¬
pante ipso qui hunc & polli¬
ceri suis fidelibꝰ & dare consu-¬

Expanded text:
camus singuli bonus deducet me in terram rectam. Sicque fit ut qui Apostolus superveniens ea quae ventura erant annuntiavit, nostris quoque mentibus venturae vitae gaudia patefaciat, nos ad haec inquirenda benignus incendat, cooperante ipso qui hunc et polliceri suis fidelibus, et dare consu
Abbreviated transcription (Latin):
mira cula in nomine xpĩ fece-¬
runt. quibꝰ orbem totũ ad fidẽ
xp̃i conu̾terent. Tot ac tanta
pro xpĩ nomine passionũ cer¬
tamina ꝑtulerunt. donec ipsa
& iam suꝑboꝵ colla ꝑsecutoꝵ
suauissimo xp̃i iugo submit¬
terent. Sp̃s clarificat xpmͣ.
cũ sua nos inspiracione addi¬
ligendã eiꝰ uisionẽ accendit.
cũ illũ patri in diuinitate
ȩqualẽ ẽẽ credendũ. fidelium
cordibus intimat: Quia de meo
inqͥt accipiet. & adnũciabit
uobis. De patre accipit sp̃s sc̃s.
unde accipit filius : quia in hac
trinitate de patre natus est
filius. de patre procedit sp̃s
sc̃s. Iui autẽ de nullo natus
sit de nullo ꝓcedat: pater est
solus. Omĩa quȩcũq habet
pat᷑ mea sunt: ꝓpt̃ea dixi. qͥa
de meo accipiet: & adnunci¬
abit uobis. De his dixit. quȩ
nent. in quibꝰ illi est ęqualis.
omã quȩ habae pater habendo.
Neq enĩ sp̃s sc̃s de creatura
quȩ patri est subiecta & filio.

Expanded text:
miracula in nomine Christi fecemiracula in nomine Christi fecerunt, quibus orbem totum ad fidem Christi converterent, tot ac tanta pro Christi nomine passionum certamina pertulerunt, donec ipsa etiam superborum colla persecutorum suavissimo Christi jugo submitterent. Spiritus clarificat Christum, cum sua nos inspiratione ad diligendam ejus visionem accendit, cum illum Patri in divinitate aequalem esse credendum fidelium cordibus intimat. Quia de meo, inquit, accipiet, et annuntiabit vobis. De Patre accipit Spiritus sanctus, unde accipit et Filius, quia in hac trinitate de Patre natus est Filius, de Patre procedit Spiritus sanctus. Qui autem de nullo natus sit, de nullo procedat, Patesolus; omnia quaecunque habet pater, mea sunt, propterea dixit: Quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis; de his dixit, qutem, in quibus illi est aequalis omnia quae habet Pater habendo. Neque enim Spiritus sanctus de creatura quae Patri est subjecta et Filio,