comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed feno & gramini herbisq quȩ frugib. uta¬
pedim̃ta prestant. Ante marcescunt.: quam
ad maturitatẽ ꝑ ueniant. Facti s̃ habitato¬
res scilicet earũ ciuitatum : sicut fęnũ agri.
& gram̃ pascuȩ & sicut herba tectorum
G ram̃ in hoc loco: herba ÷ quȩ apud nos
cernua uocatur. Per femim & reliqua quȩ
hic dicuntur : debemus intelligere popłos.
qui cito pecratis impedientib perierunt.
antequã tẽpus mortis eorũ aduenisset:
tradici inmanus sennacherib. Habita¬
cionem tuam babilonẽ uidelicet cogno¬
ui osennacherib: & egressũ tuum inde
& introitum tuum interrã reꝓmissionis.
Et in saniã tuam : hoc ⁊̃ dementiã contra me.
Tunc insanunt : quãdo dixit. Quis deus
poterit uos lib̾are demanu mea. Ponã
ergo circulum innarib tuis. Per fre¬
num ⁊ circulũ : potentiam diuinitatis
debemus intelligere. Acsi dicer& aliis
uerbis. Ostuum blasphemũ. potentia

Expanded text:
sed feno et gramini herbisque, quae frugibus imsed feno et gramini herbisque, quae frugibus impedimenta praestant, et ante marcescunt quam ad maturitatem perveniant. « Facit sunt » habitatores scilicet earum civitatum « sicut fenum agri et gramen pascuae, et sicut herba tectorum. » Gramen in hoc loco herba est, quae apud nos trinua vocatur. Per fenum et reliqua quae hic dicuntur, debemus intelligere populos, qui cito peccatis impedientibus perierunt, antequam tempus mortis eorum advenisset, traditi in manus Sennacherib. « Habitationem tuam. » Babylonem videlicet, cognovi, o Sennacherib, « et egressum tuum » inde « et introitum tuum » in terram repromissionis « et insaniam tuam » hoc est dementiam « contra me. » Tunc insanivit, quando dixit: Quis Deus poterit vos liberare de manu mea? « Ponam ergo circulum in naribus tuis. » Per frenum et circulum, potentiam divinitatis debemus intelligere. Ac si diceret aliis verbis: Os tuum blasphemum potentia
Abbreviated transcription (Latin):
Uox dĩ adꝓpħam de sennacherip: exdieb
antiquis. id est aprincipis creaturarum.
ego plasmaui. ilud subaudis malum.
qđ sennacherib abuniuersis gentib. idi¬
latum est. Et nc̃ quod inp̃destinatione
mea erat adduxi super eum. ut qualia
fecit talia recipiat. Factũ est illud
malum in eradicationem collium iN¬
pugnantium. & ciuitatũ munitarum
er colles reges & principes. qui abinuicẽ
inter se dimicant debenius intelligere il¬
los. quos ueniens sennacherib dño ꝑmit¬
tente non ꝓpt̃ istius merita. sed ꝓeorũ
peccatis eradicauit. Ia eradicationem
etiam ciuitatum munitarũ fuit. Habi¬
tatores earum terrarũ uł ciuitatum.
breuiata manu contremuer̃ id ÷ non p̃
bente meͥmore. solito illis auxilium & re¬
tracto meo adiutorio abillis. confu¬
si sunt insius malis consũpti. Idõ noncõ¬
ꝑantur oliuȩ iumnee fructuosisq arborib

Expanded text:
Vox Dei ad prophetam de Sennacherib. « Ex diebus Vox Dei ad prophetam de Sennacherib. « Ex diebus antiquis, » id est, a principio creaturarum « ego plasmavi illud, » subaudis malum, quod Sennacherib ab universis gentibus illatum est. « Et nunc » quod in praedestinatione mea erat « adduxi » super eum, ut qualia fecit, talia recipiat. « Factum est » illud malum « in eradicationem collium impugnantium, et civitatum munitarum. Per colles reges et principes qui ab invicem inter se dimicant, debemus intelligere illos quos veniens Sennacherib Domino permittente, non propter istius merita, sed pro eorum peccatis eradicavit. In eradicationem etiam civitatum munitarum fuit. « Habitatores earum » terrarum vel civitatum « breviata manu contremuerunt, » id est, non praebente me more solito illis auxilium, et retracto meo adjutorio ab illis, « confusi sunt » et in suis malis consumpti. Ideo non comparantur olivae et vineae fructuosisque arboribus:
Abbreviated transcription (Latin):
erigant. Oixisti osennacherip ascen¬
dam altitudinẽ montium. uiga liba¬
NII. & succidam excelsa & thronum
cius : & elestas habietes illius Per
oedros mecaphorice & abietes. suꝑba
regna & reges diuersarũ gentium. qui sub eiꝰ
dm̃o consisterunt designantur. Per libanũ
autẽ & sũmitatem uł altitudinẽ eiꝰ. hierłm
& cemplum: ad quod ipse uoluit ascende.
er saltum carmeli : popłs berosolinitanꝰ
Ggo fodi & bibi aquam. & exsiccaui uestigio
pedismei : om̃s riuos aggerum. Tanta fuit
multitudo exercitus illius ut omĩa fluen¬
ta terrȩ iudeȩ exsiccauerit. & idõ cor¬
pulsi puteos sibi foderunt. Mecaphorice
autem ꝑriuos alueorum. & ꝑaquã de-¬
bemus intelligere regna & regiones quas
ipse exsiccauit : habitatorib. earũ inter¬
fectis. Numquid non audisti id est
non quid non intellexisti o isaia quȩ olim
fecerim ei. hoc ÷ qđ ei p̃destinauerim.

Expanded text:
erigant. « Dixisti, » o Sennacherib, « ascenerigant. « Dixisti, » o Sennacherib, « ascendam Altitudinem montium, juga Libani, et succidam excelsa, et thronum ejus, et electas abietes illius. » Per cedros metaphorice et abietes, superbia, regna, et reges diversarum gentium qui sub ejus dominio constiterunt, designantur. Per Libanum autem et summitatem vel altitudinem ejus Hierusalem et templum, ad quod ipse voluit ascendere. Per saltum Carmeli, populus Hierosolymitanus. « Ego fodi et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum. » Tanta fuit multitudo exercitus illius, ut omnia fluenta terrae Judaeae exsiccaverit: et ideo compulsi puteos sibi foderunt. Metaphorice autem per rivos alveorum et per aquam debemus intelligere regna et regiones quas ipse exsiccavit, habitatoribus earum interfectis. « Nunquid non audisti, » id est nunquid, non intellexisti, o Isaia, « quae olim fecerim ei, » hoc est, quae ei praedestinaverim?
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ds̃ omp̃s aurem: quando exandit orantes.
Despex̃ eos sennacherib Sub saniauit te
ia ÷ irrisit te uirgo filia syon. Post te
capit mouebit filia hicrłm. Popłs hie¬
resolimitanus. idõ uirgo appellatur
& filia. quia cunctis gentibus simulacra
adorantib mortuorũ hominum. iste con¬
seruauit solus castitatẽ religionis dĩ. &
unius dĩ cultum. Uirginitas enĩ nori
solum corporis uerum etiam & mentis ÷
Tunc despex̃ & irrisit ille popłs senna¬
cherip. ⁊ assirios. quando eliacbim &
ceteri missi ez echiȩ : non responderunt
nuntus illius. Postea autem incerfectis
assiriis &e redcunte sennacherib cum
ignomirna. captiuauit filia fr̃on siue
herłm. subsannando & inculcando a.
Cui exꝓbrasti. & quem blaspbemasti per
seruos tuos: Uox et echiȩ sub irrisione
ad sennacherip. Suꝑ quem leuasti altitu¬
dinem oculoꝵ tuoꝵ: ad scm̃ isrł. id ÷¬
contra dm̃ om̃ĩpotentem: non contra
me. hoc ꝓprie suꝑborum. ẽ. ut suꝑcilia

Expanded text:
otens aurem, quando exaudit orantes. Despexit eos Sennacherib. « Subsannavit te, » id est irrisit, te virgo filia Sion. « Post te caput movit filia Hierusalem. » Populus Hierosolymitanus ideo virgo appellatur, et filia, quia cunctis gentibus simulacra adorantibus mortuorum hominum, iste conservavit solus castitatem religionis Dei, et unius Dei cultum. Virginitas enim non solum corporis, verum etiam et mentis est. Tunc despexit et irrisit ille populus Sennacherib et Assyrios, quando Eliachim et caeteri missi Ezechiae non responderunt nuntiis illius. Postea autem interfectis Assyriis, et redeunte Sennacherib cum ignominia, captivavit filia Sion sive Hierusalem, subsannando et inconculcando ei. « Cui exprobasti, et quem blasphemasti, » per servos tuos? Vox Ezechiae sub irrisione ad Sennacherib. « Super quem levasti altitudinem oculorum tuorum ad sanctum Israel, contra Deum omnipotentem, non contra me. Hoc proprie superborum est, ut supercilia
Abbreviated transcription (Latin):
nis: erit suꝑ capita eorũ. id est inm̃tib.
eoꝵ. Quidam codices habent. & am¬
bulabunt qui libati fuerint & redẽp̃ti
adño c̃uertentur. ita diuidentes: sed
falso scriptũ ÷. Beatus enĩ hieronimus
ita exponit : sicuti suꝑius dictũ est.
G audium & lȩticiam obtinebunt cum
uenerint in herłm celestem : ifugi&
abeis dolor ⁊ gemitiis. Quia licet ge¬
mant & lugeant inter erũnas istiũs
scłi ꝓsuis erratib. uł aliorũ. tamen
in spe lȩcatur ꝓremuneratione quam
ꝑcepturi sunt : & cunc lȩtabuntur
inre possidentes iam gaudia uite ȩcñȩ.

Expanded text:
id est, in mentibus eorum. Quidam codices habent: et ambulabunt qui liberati fuerint, et redempti a Domino convertentur. Ita dividentes. Sed falso scriptum est: Beatus enim Hieronymus ita exponit, sicuti superius dictum est: « Gaudium et laetitiam obtinebunt » cum venerint in Hierusalem coelestem, « et fugiet » ab eis « dolor et gemitus. » Quia licet gemant et lugeant inter aerumnas istius saeculi pro suis erratibus vel aliorum, tamen in spe laetantur pro remuneratione quam percepturi sunt. Et tunc laetabuntur in re, possidentes jam gaudia vitae aeternae.
Abbreviated transcription (Latin):
do: sicut puluis montium a facie uenti.
Nonne increpauit eum dñs quando om̃em
exercitũ illius int̾fecit. p̃ter .x. in¬
ros : Nonne sicut puluis ⁊ raptus de
hierłm. quando cum paucissimis uiris
fugit inniniuen: Nonne de hoc mun¬
do non ÷ raptus. quando inspłrate
int̾fectus . ẽ. afiluis suis : Ssquitur.
Intẽpore uesꝑi subaudis nodtis id est¬
in extrema parte noctis: ecce t̾batio y

Expanded text:
do, « sicut pulvis montium a facie venti. » Nonne increpavit eum Dominus, quando omnem exercitum illius interfecit, praeter decem viros? Nonne sicut pulvis est raptus de Jerusalem, quando cum paucissimis viris fugit in Niniven? Nonne de hoc mundo non est raptus, quando insperate interfectus est a filiis suis. Sequitur: « In tempore vesperi, » subaudis noctis, id est ext
Abbreviated transcription (Latin):
Sennacherip ⁊ exercitus illuis quẽ de¬
diuersis gentib congregauerat. ꝑ
quẽ uoluit delere popłm dñi: mina¬
tur sermo ꝓpħicus. Uẽ. id ÷ ęternã
dãpnationem. ⁊ ȩtermĩ supplicium.
Cũ tanta enim multitudine ueniebat.
ut sonus exercituum cõꝑari possed soni¬
tui maris qđ alonge resonat: aut eti¬
am sonitui aquarũ multarum. So¬
nabunt popłi subaudis uenientes cũ
sennacherip : sicut sonitus aquarum
inundantium. E in crepabit eum. idt

Expanded text:
» Sennacherib et exercitui illius quem » Sennacherib et exercitui illius quem diversis gentibus congregaverat, per quem voluit delere populum Domini: minatur sermo propheticus Vae, id est aeternam damnationem et aeternum supplicium. Cum tanta enim multitudine veniebat, ut sonus exercituum comparari posset sonitui maris quod a longe resonat, aut etiam sonitui aquarum multarum. « Sonabunt populi, » subaudis, venientes cum Sennacherib, « sicut sonitus aquarum inundantium. Et increpabit eum, »
Abbreviated transcription (Latin):
ueris uineam tuam obtimã soreho.
degenerabit. & indie maturitatis cũ
quęsieris fructus plantacionis tuȩ
id ÷ uuas optimi generis : erit ibi
labrusca. Et mane inquid id ÷ in ex¬
ordio messis : semen tuum florebit.
Hoc duplicit̾ potest intelligi. In flore
quidem uidebitur tibi species salutis
.eẽ. in eo : sed antequã ꝑueniat adma¬
turitatẽ consumetur ab erugine
Nel mane id ÷ ante tẽpus florebit sem̃
tuum: ĩdõq ad maturitatẽ nonueni&:.
qđ uidemus exillis seminib quȩ cito
oriuntur. Unde & sequitur. Ablatat
messis indic hereditatis: hoc ÷ cũ debuis¬
set inhorreum condi ablata .ẽ. uł ab
hostib. uł eomͦ quosupra diximus. Et
dolebit grauit̾ : hoc ÷ suꝑ ablatis mes¬
sibus. Ue multitudini popłoꝵ multoꝵ:
subaudis uenientium cum sennache¬
rip contra popłm meum ut multitu¬
do maris sonantis. ⁊ cumultus t᷑ba¬
rum : sicut sonitus aquarũ multarũ.

Expanded text:
veris vineam tuam optimam Soreth, veris vineam tuam optimam Soreth, degenerabit, et in die maturitatis cum quaesieris fructus plantationis tuae, id est uvas optimi generis, et erit ibi labrusca. « Et mane, » inquit, id est, in exordio messis « semen tuum florebit. » Hoc dupliciter potest intelligi. In flore quidem videbitur tibi species salutis esse in eo, sed antequam perveniat ad maturitatem, consumetur ab aerugine. Vel mane, id est ante tempus florebit semen tuum, ideoque ad maturitatem non veniet, quod videmus ex istis seminibus quae cito oriuntur. Unde et sequitur: « Ablata est messis in die haereditatis, » hoc est, cum debuisset in horreum condi, ablata est vel ab hostibus, vel eo modo quo supra diximus. « Et dolebit graviter, » hoc est, super ablatis messibus. « De multitudine populorum multorum, » subaudis venientium cum Sennacherib contra populum meum, « ut multitudo maris sonantis, et tumultus turbarum, sicut sonitus aquarum multarum.
Abbreviated transcription (Latin):
uatorẽ tuum qͥ te libauit de egrpto.
& qui tibi gentes feroassimas sua
forticudine sub iugauit. Proptẽa
plantabis plantacionẽ fidel ẽ : & ger¬
nĩ alienũ seminabis. Ut beatus hiero¬
nimus dicit: hoc ex pressiuf & cum
lirronia .ẽ. legendum. Et est sensus.
Liua gͦ tu oblitaes dĩ saluatoris tui :¬
⁊ fortis ad uitoris tui non es recordla¬
ta o plebs isrł decem tribuum: num
ꝓpt̃ea plantationem fidelem. & non
potius alienũ sem̃ seminare debes.
qđ hostis assirius comedat: non
plantabis ꝓpt̾ hoc plantacionẽ fide¬
lem. Plantacio fidelis.c̃. quando qͥ¬
lib& plantat ⁊ excolit uineam: &
ipse fructũ eius colligit. Blantacio
uero infidelis ÷ & germ̃ alienũ: quan¬
do quod seminatur non colligitur
abillo qui seminauit. sed hostes diri¬
piunt illud. Indie plantationis tuȩ
labrusca: & mane sem̃ tuum florebit.
Ac si diceret. Quia oblita es dĩ saluato¬
ris cui: hos capies fructus. Cũ planta¬

Expanded text:
vatorem tuum qui te liberavit de Aegypto, vatorem tuum qui te liberavit de Aegypto, et qui tibi gentes ferocissimas sua fortitudine subjugavit. « Propterea plantabis plantationem infidelem, et germen alienum seminabis, » ut beatus Hieronymus dicit, hoc expressius, et cum ironia est legendum. Et est sensus: Quia ergo tu oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata, o plebs Israel decem tribuum: num propterea plantationem fidelem, et non potius alienum semen seminare debes, quod hostis Assyrius comedat. Non plantabis propter hoc plantationem fidelem. Plantatio fidelis est, quando quilibet plantat et excolit vineam, et ipse fructum ejus colligit. Plantatio vero infidelis est et germen alienum, quando quod seminatur non colligitur ab illo qui seminavit, sed hostes diripiunt illud. « In die plantationis tuae labrusca et mane semen tuum florebit. » Ac si diceret: Quia oblita es Dei Salvatoris tui, hos capies fructus: Cum planta
Abbreviated transcription (Latin):
bubus. Luci sunt loca nemorosa &e
opaca. inqͥb. ꝓpt̾ amoenitatẽ collo¬
cabant idola sua & om̃em delectatio¬
nẽ. & uoluptatem.I ante idolorum
aras exercebant. Quare autẽ delu¬
bra dicantur : suꝑius dictum est.
Indie illa subaudis uenientib asiri¬
is & uastantib non solum damascũ
sed etiã terrã x. tribuum. erunt
cuitates fortitudinis eiꝰ id ÷ qui¬
tates decẽ tribuum derelicte ab a¬
bitatorib. siuis: sicut aratra & sege¬
tes. quȩ delicte sunt a facie filiorũ
isrł. hoc noncontra damascũ loqͥt᷑.
sed contra decẽ trib quȩ uocabant᷑
isrłite. Et dicit quia sicut ueni entib.
olim filiis ispł amorrei relictis a ratris
fugerunt: ita quoq ipse x cribus
uenientibus assirus fugient. aquarũ
facie quondã fugerant alienȩ gentes.
Et eris deserta olebs. x tribuum. qu̾
oblita es dĩ saluatoris tui. Ista inqͥt̾
patieris o isrł.: qi̾ deliquisti dm̃ sal¬

Expanded text:
bubus. Luci sunt loca nemorosa et bubus. Luci sunt loca nemorosa et opaca, in quibus propter amoenitatem collocabant idola sua, et omnem delectationem et voluptatem ante idolorum aras exercebant. Quare autem delubra dicantur, superius dictum est. « In die illa, » subaudis venientibus Assyriis et vastantibus non solum Damascum, sed etiam terram decem tribuum: « erunt civitates fortitudinis ejus, » id est civitates decem tribuum « derelictae » ab habitatoribus suis: « sicut aratra et segetes, quae derelictae sunt a facie filiorum Israel. » Hoc non contra Damascum loquitur, sed contra decem tribus quae vocabantur Israelitae. Et dicit, quia sicut venientibus olim filiis Israel Amorrhaei relictis aratris fugerunt: ita quoque ipsae decem tribus venientibus Assyriis fugient, a quarum facie quondam fugerant alienae gentes. « Et eris deserta, » o plebs decem tribuum, « quia oblita es Dei Salvatoris tui. » Ista, inquit patieris, o Israel, quia dereliquisti Deum Sal
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. regio ultra egẏptum. Indie illa su¬
baudis cum defecerit ad iutorium
damasci. adecẽ tribubus: inclinabitur
homo adfactorẽ suum. & cetera hoc de
reliqͥis .x. tribuum dr̃. quȩ postquam
maxima pars popłi captiuata ÷ inas¬
sirios ꝓpt̃ idola quȩ colebant unũ in
dan alterũ inbethel ezechie regis
litteris cõmonitȩ : conuerse sunt ad
cultũ dĩ. & adtẽplum dñi qđ erat
in herusolimis uener̃. sicut liber
parali pomenon narrat. relinquentes
idola quȩ fecerant manus eoꝵ: &quȩ
oꝑatisunt digiti eorũ. Et hoc est̾
qđ dicit. cũ deleta fuerit damascus a¬
bassirus. & siri in quib fiduciam suam
x. trib. positã habebant: tuno homo qͥ
relictus fuerit ex ipsis .x. tribub. in¬
clinabitur. & conuertetur ad factorẽ
suum dm̃ om̃ipotentem. & amplius
non adorabit oꝑa manuum suarum.
Non respici& lucos & delubra. subaudis
homo: qui relictus fuerit de x. tri¬

Expanded text:
est regio ultra Aegyptum. « In die illa, » suest regio ultra Aegyptum. « In die illa, » subaudis cum defecerit adjutorium Damasci a decem tribubus, « inclinabitur homo ad factorem suum, » et caetera. Hoc de reliquiis decem tribuum dicitur, quae postquam maxima pars populi captivata est in Assyrios propter idola quae colebant, unum in Dan alterum in Bethel, Ezechiae regis litteris commonitae: conversae sunt ad cultum Dei, et ad templum Domini quod erat in Hierosolymis venerunt: sicut liber Paralipomenon narrat: relinquentes idola quae fecerant manus eorum, et quae operati sunt digiti eorum. Et hoc est quod dicit cum deleta fuerit Damascus ab Assyriis, et Syri in quibus fiduciam suam decem tribus positam habebant: tunc homo qui relictus fuerit ex ipsis decem tribubus inclinabitur, et convertetur ad factorem suum Deum omnipotentem, et amplius non adorabit opera manuum suarum. « Non respiciet lucos et delubra, » subaudis homo, qui relictus fuerit de decem tri
Abbreviated transcription (Latin):
bebat fiduciam. Et pinguedo eius
marcesect. hoc ⁊ fortitudo fidutiȩ¬
quã habebat insiris defici&. Quidam
codices habent pingues carnes eiꝰ : sed me¬
lius ÷ ut doctores tradunt pinguedo
legendũ. ꝑ quã intelligitur refugium
ac fortitudo: quã decẽ tribus habebant
insiris. Et erit sicut congregans in mes¬
se qdđ resticerit & brachium eiꝰ spicas
leg& : & cetã quȩsecuntur usq in cacu¬
minib fructus eius. Tres quidem dat
conꝑationes : sed unus ÷ in illis sensus.
Sicut inqͥt rarissime remanent spicȩ
posterga metentium. & sicut paucissi¬
mi remanent racemi quia remanendo
dicunt᷑ post uindemiatores. & pͣaucȩ
remanent oliuȩ post excussionẽ oleae:
ita paucissimi remanebunt indamasco
⁊ in tota siria. uenientib assiriis pri¬
mũ : ac deinde chaldeis. Nlam sub cap¬
tiuitate asiria pauci remanser̃ qui
tantũ modo terram excolerent. & ma¬
xima pars incireaẽ translata. ẽ quȩ

Expanded text:
bebat fiduciam. « Et pinguedo ejus bebat fiduciam. « Et pinguedo ejus marcescet, » hoc est, fortitudo fiduciquam habebat in Syriis deficiet. Quidam codices habent, pingues carnes ejus: sed melius est ut doctores tradunt pinguedo legendum, per quam intelligitur refugium ac fortitudo, quam decem tribus habebant in Syriis. « Et erit sicut congregans in messe quod restiterit, et brachium ejus spicas leget, » et caetera quae sequuntur usque « in cacuminibus fructus ejus. » Tres quidem dat comparationes, sed unus est in illis sensus. Sicut, inquit, rarissimae remanent spicae post terga metentium, et sicut paucissimi remanent racemi qui a remanendo dicuntur post vindemiatores, et sicut paucae remanent olivae post excussionem oleae: ita paucissimi remanebunt in Damasco et in tota Syria, venientibus Assyriis primum, ac deinde Chaldaeis. Nam sub captivitate Assyria pauci remanserunt qui tantummodo terram excolerent, et maxima pars in Cyrenem translata est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
midus sit : sed sine timore pascentur
ibi Aroer regio ÷ ꝓuinciȩ siriȩ: habens
plurimas cũntates. lnterp̃tatur autẽ
aroer mirica que ⁊ arbor infructuo¬
sa. ⁊ nascitur indesertis locis : atq
salsuginosis. acsi diceret. Sicut mirica
que ÷ arbor infructuosa nascitur ia.
solitudine : ita insolitudine & sine
fructu erunt uniuersi siri. Et cessabit
adiutorium subaudis damasci ali ef
phraim & regnũ ad amasco. subaudis
cessabit qr̾ ultra non regnabit ut pͥus.
głam habebit isrł dũ incaptiuitatẽ
ducetur. qr̾ non indõ sed inhomine po¬
suit spem suã talem habebunt & siri
qui eis ꝓmitcebant auxilium. ut se¬
ꝑarent illos atimore dĩ: qđ & fecerunt.
Ambo enim incaptiuitatem ducti st̃ :¬
& illi & isti. Et erit indie illa subaudis
cũ siria uastata fuerit ab assirus. &
damascus desierit. eẽ. ciuitas: atte¬
nuabitur gła iacob. siria uidelicet¬
&̃ damascus. in quib. głabatur. & ha¬

Expanded text:
mendus sit, sed sine timore pascentur mendus sit, sed sine timore pascentur ibi. Aroer regio est provinciae Syriae, habens plurimas civitates. Interpretatur autem Aroer myrica est, quae est arbor infructuosa, et nascitur in desertis locis atque salsuginosis. Ac si diceret: Sicut myrica, quae est arbor infructuosa, nascitur in solitudine: ita in solitudine et sine fructu universi Syri. « Et cessabit adjutorium, » subaudis Damasci « ab Ephraim, et regnum a Damasco, » subaudis, cessabit: quia ultra non regnabit ut prius. gloriam habebit Israel, dum in captivitatem ducetur, quia non in Deo sed in homine posuit spem suam: talem habebunt et Syri qui eis promittebant auxilium, ut separarent illos a timore Dei, quod et fecerunt. Ambo enim in captivitatem ducti sunt et illi et isti. « Et erit in die illa » subaudis cum Syria vastata fuerit ab Assyriis, et Damascus desierit esse civitas: « attenuabitur gloria Jacob, » Syria videlicet et Damascus, in quibus gloriabatur et ha
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere omnẽ ꝓuinciam siriȩ: quȩ
similit uastata . ẽ. Interp̃tatur autem
damascus sanguinẽ effundens: siue
sanguis cilicii. Quantũ aalitteram
ꝑtin& sanguinem fundens recte po¬
test appellari: quia bi sanguis abel
fusus ÷ achai. Quantũ uero ad isto¬
riam ꝑtin& : sanguinem funcĩens
siue sanguis cilicii interp̃tatur. qr
homicide erant multũq sanguinem
fundentes. penitentiã debuerant
agere. qđ signatur ꝑcilicium. Sed
qm̃ hoo nonfecerunt: incaptiuitatẽ
& dep̃dationem migrauerunt. Lcce
cdamascus desinet. tc̃. ciuitas. subau¬
dis potentissima: & erit sicut acerius
lapidũ inruina. Sed postquã cuersa
fuerit ab assiriis. derelictȩ subaudis ab
hominib ciuitates aroer gregib. erunt.
subaudis in pascuã. & requiescent ibi in
ipsis scilicet pascuis greges ouium. & ñ
erit qui exterreat. Et est sensus. Tanta
erit ibi solitudo. ut nec insidiator ti¬

Expanded text:
intelligere omnem provinciam Syriae, quae intelligere omnem provinciam Syriae, quae similiter vastata est. Interpretatur autem Damascus sanguinem fundens, sive sanguis cilicii. Quantum ad litteram pertinet, sanguinem fundens recte potest appellari, quia ibi sanguis Abel fusus est a Cain . Quantum vero ad istos pertinet, sanguinem fundens sive sanguis cilicii interpretatur: quia homicidae erant multumque sanguinem fundentes, poenitentiam debuerant agere: quod signatur per cilicium. Sed quoniam hoc non fecerunt, in captivitatem et depraedationem migraverunt. « Ecce Damascus desinet esse civitas, » subaudis potentissima, « et erit sicut acervus lapidum in ruina. » Sed postquam eversa fuerit ab Assyriis. « Derelictae, » subaudis ab hominibus, « civitates Aroer gregibus erunt, » subaudis in pascua, « et requiescent ibi, » in ipsis scilicet pascuis greges ovium: « et non erit qui exterreat. » Et est sensus: Tanta erit ibi solitudo, ut nec insidiator ti
Abbreviated transcription (Latin):
nebunt uenientib. hostibus. Quoduͦ
dicit intrib annis auferetur gła
mo ab: uplicit̾ potest intelligi. Dixi¬
mus suꝑus. quia ꝓpħia ista contra
philisteos ⁊ moabitas. mortuo achat
ex quo ꝓpħa ista dixit cepit dirigi. &e
pocest intelligi: qđ tercio anno post
mortẽ achar : abassiriis moabitȩ
sint uastati. Et.ẽ sensis. Sicut merce¬
narius expectat solis occubitũ. & dicbis
ac noctib finem oꝑissui prestolatur. ut
statutã mercedem accipiat: sic post tres
annos moab ab asiriis delebitur. Potest
& debabilonica captiuitate intelligi.
qđ post captã ierłm tercio anno achal¬
deis uastanda sit: uł quod intra tres
annos nulla ei danda sit requies.
uitas fuit quondã metro¬
polis siriȩ ꝓuinciȩ. quam
condidit helieter seruis habrahȩ.
Cuius rex rasm qĩ .x. trib sẽꝑ p̾bebeat¬
auxilium ad debellandũ iudam: idcir
captiuitatẽ destructionemq sui. Per
damascũ ergo ciuitatẽ regiam. debemꝰ

Expanded text:
nebunt venientibus hostibus. Quod vero nebunt venientibus hostibus. Quod vero dicit « in tribus annis auferetur gloria Moab, » dupliciter potest intelligi. Diximus superius, quia prophetia ista contra Philistaeos et Moabitas, mortuo Achaz, ex quo propheta ista dixit coepit dirigi. Et potest intelligi quod tertio anno post mortem Achaz ab Assyriis Moabitae sint vastati. Et est sensus: Sicut mercenarius exspectat solis occubitum, et diebus ac noctibus finem operis sui praestolatur, ut statutam mercedem accipiat: sic post tres annos Moab ab Assyriis delebitur. Potest et de Babylonica captivitate intelligi, quod post captam Hierusalem tertio anno a Chaldaeis vastanda sit: vel quod intra tres annos nulla ei clausa sit requies. vitas fuit quondam metropolis Syriae provinciae, quam condidit Eliezer servus Abrahae. Cuauxilium ad debellandum Judam, idcirccaptivitatem destructionemque sui. Per Damascum ergo civitatem regiam, debemus
Abbreviated transcription (Latin):
ingredietur ad scã sua. id ÷ adidola
quȩ putabat. eẽ. scã ut obsecret: & non
ualebit subaudis in eis inuenire auxiliũ.
M axima enim miseria. ẽ. nec inhis quos
semꝑ uenerata ÷ hab̾e subsidium. Ad¬
uenientib siquidẽ assirus atq. chaldeis
ascendit moab ad idola sua quȩ antea
ueneraba tur: ⁊ quoꝵ ꝓtectione spera¬
bat sedefende abhostib. sed non ꝓfuit
ei: qr̃ insensibilia erant. Tunc enim
apparuit : quia uanitatẽ colebat.
Hoc uerbũ qđ locutus ÷ dñs ad moab
id ÷ contra moab: extc̃ subaudis ex qͦ
creatus. ẽ. moab ⁊ dñs ait. Aoabitȩ
⁊ ammanitȩ : non intrabunt ineccłiã
meã. uł ex tẽ: id ÷ ex antiqͦ tempore
ex quo in p̃sentia sua ista destinauit. &
nc̃ locutus ÷ cdñs dicens. In trib. annis
quasi anni mercendiarii: & octera.
Sensus huiꝰmodi ÷ Sicut paucissimi re¬
manent racemi post uindemiator es
ita ex multitudine moab pauci rema¬

Expanded text:
ingredietur ad sancta sua, » id est ad idola, ingredietur ad sancta sua, » id est ad idola, quae putabat esse sancta, « ut obsecret, et non valebit » subaudis in eis invenire auxilium. Maxima enim miseria est, nec in his quos semper venerata est, habere subsidium. Advenientibus siquidem Assyriis atque Chaldaeis, ascendit Moab ad idola sua quae antea venerabatur, et quorum protectione sperabat se defendere ab hostibus: sed non profuit ei, quia insensibilia erant. Tunc enim apparuit quia vanitatem colebat. « Hoc verbum quod locutus est Dominus ad Moab, » id est contra Moab, « ex tunc » subaudis, ex quo creatus est Moab. Et Dominus ait: Moabitae et Ammonitae non intrabunt in Ecclesiam meam. Vel ex tunc, id est, ex antiquo tempore ex quo in praesentia sua ista destinavit, et nunc locutus est Dominus, dicens: « In tribus annis quasi anni mercenarii, » et caetera. Sensus hujusmodi est: sicut paucissimi remanent racemi post vindemiatores, ita ex multitudine Moab pauci rema
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ iundemiam tuam & suꝑ messam
tuam. uax calcantium irruit. Calca¬
cores in hoc loco intelliguntur chal¬
dei & assiru p̃datores. qui uindemiã
& messẽ. & omĩa bona illorum sibi
diripuerunt. Et auferet᷑ lȩticia &
exultacio decarmelo: & in uineis non
sicut pͥor uindemiator. Carmelus
mons ÷ fertilissimus inter fenicẽ &
palestinã. inminens tholomaidi. in
quo helias orauit : & ponitur sepe in
scriptura sacra ꝓ om̃i fertilitate. Aufe¬
retur mqͥt om̃is lȩticia decarmelo
id t̃ omĩs fertilitas suꝑ qua lȩcabant᷑
moabitȩ : auferetur ab eis. Uinum
in torculari non calcabit subaudis
moabita. uocem caleantium abstuli
contritionẽ moab. Suꝑ hoc inquit
m sonat. sic sonabit sensus & intel¬
lectꝰ ms ad moab plangendo: & uis.¬
cera mea siue interiora cordis mei
laterib edificatꝰ fuit. Et erit cum
apparuerit qđ laborauit moab super
excelsis guis. id est inmontib. & tectis.

Expanded text:
super vindemiam tuam et super messem super vindemiam tuam et super messem tuam vox calcantium irruit. » Calcatores in hoc loco intelliguntur Chaldaei et Assyrii praedatores, qui vindemiam et messem et omnia bona illorum sibi diripuerunt. « Et auferetur laetitia et exsultatio de Carmelo, et in vineis non sicut prior vindemiator. Carmelus mons est fertilissimus inter Phoenicen et Palaestinam imminens Ptolemaidi, in quo Helias oravit . Et ponitur saepe in Scriptura sacra pro omni fertilitate. Auferetur, inquit, omnis laetitia de Carmelo, id est, omnis fertilitas super quam laetabantur Moabitae, auferetur ab eis. « Vinum in torculari non calcabit, » subaudis Moabita; « vocem calcantium abstuli,contritionem Moab. Super hoc, inquit, a sonat, » sic sonabit sensus et intellectus meus ad Moab plangendo, « et viscera mea » sive interiora cordis mei,lateribus aedificatus fuit. « Et erit, cum apparuerit quod laboravit Moab super excelsis suis, » id in montibus et tectis, «
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes assiriorũ & chaldeorum. qui
multis gentib. dominabantur : excide¬
runt flagella eiꝰ. id ÷ habitatores sa¬
bama occid̾unt. usq ad iazer ciui¬
tatẽ ꝑ uenerunt ipsi dm̃ gentium.
errauerunt indeserto: lustrantes uni-¬
uersam terram moabitarũ. Quia dixe¬
rat suꝑius sabama uineam. cẽ Iserua¬
uit methaforam: dicens. Propagines¬
eius relicte sunt : transierunt mare.
Qius audiuit uiquã huic simile. ut
ꝓpagines uiearũ transirent mare :¬
ropagines intellige fugitiuos filioseiꝰ.
qui transierunt mare : dũ ducerent᷑
in babrlonem derelicti adõ.
uꝑ hoc plorabo infletu iazer.
uineam sabama. Lox ꝓpħe plan¬
gentis magnitudinsm uastitatis
urbium: nobilium quondã moabi¬
tarum. Suꝑ hoc inquit id÷ super
uastitatem urbium moab plorabo: & in
fletu iazer plorabo etiã uineam sabama.
debriabote lacrima mea. õ esebon &
eleale: id est ualde plorabo te uel
flere te faciam. sicut ego te defleo. quĩ

Expanded text:
principes Assyriorum et Chaldaeorum, qui principes Assyriorum et Chaldaeorum, qui multis gentibus dominabantur, « exciderunt flagella » ejus, id est habitatores Sabama occiderunt, « usque ad Jazer » civitatem « pervenerunt » ipsi domini gentium « erraverunt in deserto: » lustrantes universam terram Moabitarum. Quia dixerat superius Sabama vineam esse, servavit metaejus relictae sunt, transierunt mare. » Quis audivit unquam huic simile, ut propagines vinearum transirent mare? Propagines intellige fugitivos filios ejus, qui transierunt mare, dum ducerentur in Babylonem derelicti a Deo. « Super hoc plorabo in fletu Jazer vineam Sabama. » Vox prophetae plangentis magnitudinem vastitatis urbium nobilium quondam Moabitarum. Super hoc, inquit, id est, super vastitatem urbium Moab, plorabo, et in fletu Jazer, plorabo etiam vineam Sabama. « Inebriabo te lacryma mea, » o « Esebon et Eleale, » id est, valde plorabo te, vel flere te faciam sicut ego te defleo, « quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
maior. ẽ suꝑbia eus quã fortitudo
euis. id circo subaudis quia maior . ẽ.
superbia eiꝰ undignatio contra anm̃
quã fortitudo illius : ululabit mo¬
ab admoab: ciues uidelicet ad ciues.
ululabit. Reuerticur iterũ ad mo¬
ab ꝓpħa. Nlis quilȩtantur super
muro coctilateris loquimin plagas
suas. qm̃ sulnirbana esebon uastata
sunt : & iuincti sabama subaudis de¬
scrta dt. Per hoc qđ dicithis moabitis qͥ
confidunt in iunctiomib. murorũ lateri¬
ciorum loquimini plagas suas. ĩd est mor¬
tem ⁊ captiuitatẽ & potentiã pr̾istinȩ fe¬
licitatis ostendit. & plagam repentine
subuersionis. Suburbana dicunt᷑ uici:
& ullule adherentes ciuitatibus. ł sebon
autẽ ciuitas fuit nobilis moabitarum
sicut & sabama : quȩ ꝓpt̾ multitudinẽ
popłoꝵ uinea appellatur. Suburbana
inqͥt esebon deserta sunt ab abitatorib.
sius : & non solum suburbana. sed etiã
ipsa ciuitas. Domini gentium id est

Expanded text:
major est superbia ejus, quam fortitudo major est superbia ejus, quam fortitudo ejus. « Idcirco » subaudis, quia major est superbia ejus et indignatio contra Dominum, quam fortitudo illius: « ululabit Moab ad Moab, » cives videlicet ad cives, « ululabit. » Revertitur iterum ad Moab propheta. « His qui laetantur super muros cocti lateris, loquimini plagas suas, quoniam suburbana Esebon vastata sunt, et vinea Sabama » subaudis deserta est. Per hoc quod dicit, his Moabitis qui confidunt in junctionibus murorum latericiorum, loquimini plagas suas, id est mortem et captivitatem: et potentiam pristinae felicitatis ostendit, et plagam repentinae subversionis. Suburbana dicuntur vici et villulae, adhaerentes civitatibus. Esebon autem civitas fuit nobilis Moabitarum sicut et Sabama: quae propter multitudinem populorum vinea appellatur. Suburbana, inquit, Esebon deserta sunt ab habitatoribus suis: et non solum suburbana, sed etiam ipsa civitas. « Domini gentium, » id est
Abbreviated transcription (Latin):
& sedebit super illud intab̾nacul o
dauid hoc ÷ ineccłia: ad primũ cius
aduentũ ÷ referendum & ad cẽpis sextẽ
ȩtatis inqua modo sumus. Magna si
quidẽ miscdia dĩ patris fuit: ut u¬
nigenitũ filium suum ꝓnrã salute
ad nos redimendos mitter& qui sedae
modo insolio siue int ab̾naculo dđ:
hoc ÷ in ȩccłia requiescens. & regnans
in cordib fidelium : ꝑfidem & dilecti¬
onem. hoc uoro qđ sequitur. iudicans
id̃÷ discernens & querens iuditium
& uelocit̃ reddens qđ iustũ est. ꝓpͥȩ
addiem iuditii ꝑtin&e. quando ipse
discern& inter electos & reꝓbos. red¬
dens singulis qđ iustũ est: bonis
bona ⁊ malis mala. & hoc uel ocit̾
faciet dicens electis : uenite benedic¬
ti patris mei. ⁊ reꝓbis discedite ame
maleaicti. QQudiuimus superbiã
moab: suꝑbus ⁊ ualde. Suꝑbia
eius. & arrogantia eiꝰ & indignatio
eius : plusquam fortitudo eius. id ÷

Expanded text:
et sedebit super illud in tabernaculo et sedebit super illud in tabernaculo David, hoc est, in Ecclesia: ad primum ejus adventum est referendum, et ad tempus sextae aetatis in qua modo sumus. Magna si quidem misericordia Dei Patris fuit, ut unigenitum Filium suum pro nostra salute ad nos redimendos mitteret: qui sedet modo in solio, sive in tabernaculo David, hoc est, in Ecclesia requiescens et regnans in cordibus fidelium per fidem et dilectionem. Hoc vero quod sequitur: Judicans id est discernens et quaerens judicium, et velociter reddens quod justum est: proprie ad diem judicii pertinet: quando ipse discernet inter electos et reprobos, reddens singulis quod justum est, bonis bona et malis mala. Et hoc velociter faciet, dicens electis: Venite, benedicti Patris mei. » Et reprobis: « Discedite a me, maledicti . » « Audivimus superbiam Moab, superbus est valde. Superbia ejus et arrogantia ejus et indignatio ejus, plusquam fortitudo ejus, » id est
Abbreviated transcription (Latin):
uł caldeorũ. Finitus est puluis. Su¬
bito transit ꝓpħa adinterfectionem
sennacherip: qui puluis appellatur
& miser. quia omĩs gła actominatio
eus cito transut quasi puluis raptꝰ
auento. & miserabilit̃ abhac luce
transiit. interfectus afiliis suis inp̃¬
sentia dĩ sui. sinitus ÷ puluis senna.¬
cherip: consũmatus siue int̾fectus:
ipse miser defecit. qui concul cabat
t̾ram uastando illam. & int̾ficiendo
habitatores eius. Et p̃ꝑabitur in
miscđia solium. & sedebit suꝑ illud
inueritate. in tab̾naculo dauid ui¬
dicans : & quęrens iudicium. & uelo¬
citer readens qđ iustum est. Licet
uidȩi referant ista ad ezechiam. qͥ
post mortem sennacherip inpace reg¬
nauit : melius tam̃ de xp̃o intelligunt᷑.
& ꝑtinent quȩdã exhis ad pͥmum ao¬
uentum: quedam autem ad scđm.
Hoc enim qđ dicit p̃parabitur in misdia
dĩ patris. solium ide regnum xp̃i.

Expanded text:
vel Chaldaeorum. « Finitus est pulvis. » Suvel Chaldaeorum. « Finitus est pulvis. » Subito transit propheta ad interfectionem Sennacherib: qui pulvis appellatur et miser, quia omnis gloria et dominatio ejus cito transit quasi pulvis raptus a vento: et miserabiliter ab hac luce transiit, interfectus a filiis suis in praesentia Dei sui . Finitus est pulvis, Sennacherib « consummatus, » sive interfectus est ipse; « miser, defecit, qui conculcabat terram, » vastando illam, et interficiendo habitatores ejus. « Et praeparabitur in misericordia solium, et sedebit super illud in veritate in tabernaculo David, judicans et quaerens judicium, et velociter reddens quod justum est. » Licet Judaei referant ista ad Ezechiam, qui post mortem Sennacherib in pace regnavit: melius tamen de Christo intelliguntur. Et pertinent quaedam ex his ad primum adventum, quaedam autem ad secundum. Hoc enim quod dicit praeparabitur in misericordia Dei Patris solium, id est regnum Christi:
Abbreviated transcription (Latin):
in captiuitatem ꝑ arnon. Inconsiliũ
moabitis id est itra in consiliuĩ. coge c̃silu¬
sis captiuitatem. Lone quasi noctem
umbrã tuam in meridie. absconde
fugientes. & uagos nȩpdas. Nibita¬
bunt apudte ꝓfugi mei. Aloab esto
latibulum eoꝵ afacie uastatoris
Notandum quia ante uastata. ẽ. hierłm
abassiriis : & postea achaldeis quam
moab: idõq p̃cipitur ei ut fugientes
ad se depopło dĩ suscipiat & abscon¬
dat. Lone quasi noctem umbrã tuã
id est p̾be popło meo fugienti abas¬
siriis uł achaldeis defensionem tuã.
ut eos abscondas a facie psequentium. &
inmeridie istud adimple id ÷ in aꝑta
ꝑsecutione & captiuitate abscondas
fugientes isrłitas. & uagos deloco
adlocum fugitantes nepdas: uł netͣ¬
das hostib. suis. Uastata enĩ ierłm
quȩ confinis ÷ tibi: habitabunt apud
te ꝓfugi mei. Idõq p̃cipio tibi moab.
ut sis latibulum eorũ afacie assiriorũ

Expanded text:
in captivitatem per Arnon. « Ini consilium » in captivitatem per Arnon. « Ini consilium » Moabitidis, id est sis captivitatem. « Pone quasi noctem umbram tuam in meridie, absconde fugientes, et vagos ne prodas. Habitabunt apud te profugi mei. Moab esto latibulum eorum a facie vastatoris. » Notandum quia ante vastata est Hierusalem ab Assyriis, et postea a Chaldaeis antequam Moab: ideoque praecipitur ei ut fugientes ad se de populo Dei suscipiat et abscondat. Pone quasi noctem umbram tuam, id est praebe populo meo fugienti ab Assyriis vel a Chaldaeis defensionem tuam: ut eos abscondas a facie persequentium. Et in meridie istud adimple, id est, in aperta persecutione et captivitate abscondas fugientes Israelitas. Et vagos de loco ad locum fugitantes ne perdas, vel ne tradas hostibus suis. Vastata enim Hierusalem, quae confinis est tibi, habitabunt apud te profugi mei. Ideoque praecipio tibi, Moab, ut sis latibulum eorum a facie Assyriorum
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Quisquis igitur querit quȩ
causa extiterit. quare boot acce¬
perit ruth moab ͣ  in uxorẽ : le¬
gat librum ruth ibiq. plenissime
in uenia. Iam̃ sciendum est hoc
diuinitus ꝓcuratum. eẽ. ut sicut
xpc̃ iudeos ⁊ gentiles redimere ue¬
niebat. inqͥb. conphenduntur omĩa
genera hominum: ita eciam ab utroq
popło scđm carnem originem traherae.
Ferit sicut ains fugiens. & pulli
denido auolantes: sic erunt filiȩ
moab intranscensu arnoñ. Uides qͦmͦ
deunare transit ad aliam : reuerti¬
cur itercĩ ad captiuitatẽ moab. Sicut
auis inqͥt fugit ante accipitrẽ. & si¬
cut pulli citissime auolunt : sic cito
transmigrabunt filiȩ moab de terra
sua intranscensu arnon. ꝑquas debe¬
raus intelligere ciuitates & urbes. uł
reuera uiros & mulieres. Ar noñ
ciuitas est terminus moabitarum:
& amorreorũ. Transcensum autem
dicit ꝓpter captiuitatẽ sic erunt in
transcensu arnon . id ÷ sic transibunt

Expanded text:
tit. Quisquis igitur quaerit quae tit. Quisquis igitur quaerit quae causa exstiterit quare Booz acceperit Ruth Moabitam in uxorem, legat librum Ruth, ibique plenissime inveniet. Tamen sciendum est hoc divinitus procuratum esse, ut sicut Christus Judaeos et gentiles redimere veniebat, in quibus comprehenduntur omnia genera hominum, ita etiam ab utroque populo secundum carnem originem traheret. « Et erit sicut avis fugiens, et sicut pulli de nido avolantes, sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon. » Vides quomodo de una re transit ad aliam. Revertitur iterum ad captivitatem Moab. Sicut avis, inquit, fugit ante accipitrem, et sicut pulli citissime avolant: sic cito transmigrabunt filiae Moab de terra sua in transcensu Arnon: per quas debemus intelligere civitates et urbes, vel revera viros et mulieres. Arnon civitas est, terminus Moabitarum et Amorrhaeorum. Transcensum autem dicit propter captivitatem. Sicut erunt in transcensu Arnon, id est, sic transibunt
Abbreviated transcription (Latin):
ab assiriis uł chaldeis. tam̃ de tua
ꝓgenie nasatur agniis qͥtollat pecra¬
ta mundi. & qui dominetur intoto orbe.
pc̃ enim dominator totius mundi est:
uixta qđ ei ds̃ pat̾ dixit. Lostula ame
& dabo cͥ gentes hereditatẽ cuam: &
ipie post resurrectionem suam. Data
ẽ inquit mͥ omis potestas. ĩn celo &
interra. Unde ÷ ergo missus iste ag¬
nus : depetra deserti hoc ÷ de ruth
moabitida : quȩ morte uiri uiduata
nupsit boot : dequa genuit obed.
bed genuit iesse patrẽ dauid regis.
De cuius ꝓ genie : ꝓcessit intemerata
uirili grauida. Ruth moabitida:
petra deserti appellatur. qr̾ genti¬
litas ex qua ipsa erat. lapides ꝓdeo
colebant : & duri cordes erant. idõq
deserti: & derelicti acreatore. Q
ergo ÷ emissus ille agnus : ad mon¬
tem filiȩ syon : id ÷ ubi p̃dicauit.
⁊ miracul a fecit. ubi etiã gemus
humanũ redemit. uł qđ melius est
ad eccłiam ÷ missus. que inspeculo
m̃tis & altitudine uirtuctum consis¬

Expanded text:
ab Assyriis vel Chaldaeis: tamen de tua ab Assyriis vel Chaldaeis: tamen de tua progenie nascetur agnus qui tollat peccata mundi, et qui dominetur int, juxta quod ei Deus Pater dixit: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Et ipse post resurrectionem suam: « Data est, inquit, mihi omnis potestas in coelo et in terra . » Unde est ergo missus iste agnus? « De petra deserti » hoc est de Ruth Moabitida: quae morte viri viduata nupsit Booz, de quo genuit Obet, Obet genuit Jesse patrem David regis. De cujus progenie processit intemerata virili gravida. Ruth Moabitida petra deserti appellatur, quia gentilitas ex qua ipsa erat, lapides pro Deo colebant, et duri corde erant, ideoque deserti, et derelicti a Creatore. Quo ergo est emissus ille agnus? « Ad montem filiae Sion, » id est, ubi praedicavit, et miracula fecit, ubi etiam genus humanum redemit. Vel, quod melius est, ad Ecclesiam est missus, quae in speculo mentis et altitudine virtutum consis
Abbreviated transcription (Latin):
ponat. hoc ÷ leonẽ : & quib. illud
inponat. his uidelic& qui fugerint
de moab: & reliquiis terrȩ reman¬
serint. Lonã inqͥt suꝑ edibon idest
suꝑ habitatores eius afflictionem.
ut qui occisi nonfuerint fame & pesti¬
lentia. & uoluerint fugere: his suꝑ¬
ueniat leo. hoc ⁊ ꝑsecutores hostiũ
uł bestiȩ feroces quȩ eos deuorent
Et non solum his qui fugerint: sed etiã¬
mittã ꝑsecutores chaldeos. uł reue¬
ra leones ferocesq bestias. Eite¬
agnũ dominatorẽ terrȩ depẽtra deser¬
ti ad montẽ filiȩ syon. ld circo ꝓpħȩ dif¬
ficiles sunt adintelligendum. quia subi¬
to mutant ꝑsonas & tempora. & dum
deuna loquunt᷑ : subito transeunt ad
aliam. Dum enim loqueret᷑ ꝓpła esai¬
as decaptiuitate. & miseriis moab: subi¬
to inmedio sermone tetendit oculum
mentis ad xp̃i natiuitatẽ : & cepit allo¬
qui moab & ꝓmittere bona inquiens.
Omoab non desperes desalute. sed age
pȩnitentiam: qi̾ lico captiuandũs sis

Expanded text:
llud imponat, his videlicet qui fugerunt de Moabitis, et reliquiis terrae quae remanserint. Ponam inquit super Edibon, id est super habitatores ejus afflictionem: ut qui occisi non fuerint fame et pestilentia, et voluerunt fugere, his superveniat leo, hoc est persecutores hostium, vel bestiae feroces quae eos devorent. Et non solum his qui fugerint, sed etiamittam persecutores Chaldaeos vel revera leones, ferocesque bestias. ne, dominatorem terrae, de petra deserit ad montem filiae Sion. » Idcirco prophetae difficiles sunt ad intelligendum, quia subito mutant personas et tempora: et dum de una loquuntur, subito transeunt ad aliam. Dum enim loqueretur propheta Isaias de captivitate et miseriis Moab, subite in medio sermone tetendit oculum mentis ad Christi nativitatem, et coepit alloqui Moab, et promittere bona inquiens: O Moab, non desperes de salute: sed age poenitentiam: quia licet captivandus sis
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Uectes siue termini moab deserti
erunt usq ad segor ciuitatem infinib.
eius positam : amisso & ꝑdito om̃i robo¬
re. Per ascensum enim luichflens as¬
cende . subaudis moab incaptiuitatẽ.
& in uia oronaim. clamorem contrici¬
onis siue captiuitatis leual unt moabitę.
Lu̾ith diuus ÷ in itinere: ꝑgentib. assi¬
rũs. Oronaim: ciuitas est moab contͣ
assirios. Dum enim ducebantur moabite
captiui in assirios : ꝑ cliuum luith & ꝑ
ciuitatem suam oronaim flendo incede¬
bant. ⁊ clamorẽ luctus leuabant. Aquę
enm menri desertȩ erunt: quia
aruit herba & defecit germ̃. uiror omĩs
interut. Menri oppidũ est supra ma¬
re. multos fontes habens & aquas.
sed salsas &amaras. idõq. steriles. Iam̃
hoc atcendendũ. quia non ꝓpt̃ steriles
menri aquas. defecit & aruit herba
in moab: sed mechaphorice locutus est.
Et est sensus. In cuncto moab erunt aquȩ̨
salsȩ & amare. sicut sunt aquę menri

Expanded text:
sus: Vectes sive termini Moab, deserti sus: Vectes sive termini Moab, deserti erunt usque ad Segor civitatem in finibus ejus positam, amisso et perdito omni robore. « Per ascensum enim Luith flens ascendet, » subaudis Moab, in captivitatem, « et in via Horonaim clamorem contritionis » sive captivitatis « levabunt » Moabitae Luith clivus est in itinere per gentibus Assyriis, Horonaim civitas est Moab contra Assyrios. Dum enim ducebantur Moabitae captivi in Assyrios per clivum Luith et per civitatem suam Horonaim flendo incedebant, et clamorem luctus levabant. « Aquae enim Menri desertae erunt, quia aruit herba et defecit germen, viror omnis interiit. » Menri oppidum est supra mare, multos fontes habens et aquas: sed salsas et amaras, ideoque steriles. Tamen hoc attendendum, quia non propter steriles Menri aquas defecit et aruit herba in Moab, sed metaphorice locutus est. Et est sensus: In cuncto Moab erunt aquae salsae et amarae, sicut sunt aquae Menri,
Abbreviated transcription (Latin):
mebantur : ut etiam inimicis miserabi¬
les fierent. Similit̃ & hieremias ꝓpħa
dicit se cõpati miseriis moab. Proptẽa
inquiens cor meum ad moab: quasi
tibia resonabit. Uectes eius usq. ad segor :
uitulã const̾nantem. S egor una est
ex .u. ciuitatib. sodomiticis: quȩ ꝓpter
loth tempore subuersionis lib̾ata est.
Appellaturq uitula: ꝓpter inmunditiã
lipxuriȩ. Quod uero dicit cont̾nantem :
quidam codices habent consternantem
sed falso scriptũ est. Tradunt hebrei. qđ
bis sustinens terrȩ mocũ. tercio corrue¬
rit: & hoc est qł dicit usq ad segor
uitulam conternantem. id ÷ tercio t̾rȩ¬
motu corruentem. Uel cont̃nantem
dicit robustam: sicut solent animalia.
tercio anno robustissima. eẽ. ut homo
trigesimo Potest ergo intelligi qui a
mansisset robustissima. si deinceps
non peccass&: postquã propt̾ loth
lib̾ata est. Peruectes quoq termini
cefortitudo intelligendi sunt. Et est sen¬

Expanded text:
mebantur, ut etiam inimicis miserabimebantur, ut etiam inimicis miserabiles fierent. Similiter, et Hieremias propheta dicit se compati miseriis Moab: Propterea inquiens cor meum ad Moab, quasi tibia resonabit. « Vectes ejus usque ad Segor: vitulam conternantem. » Segor una est ex quinque civitatibus Sodomiticis, quae propter Loth tempore subversionis liberata est . Appellatur vitula, propter immundicitiam luxuriae. Quod vero, dicit conternantem, quidam codices habent consternantem, sed falso scriptum est. Tradunt Hebraei, quod bis sustinens terraemotum, tertio corruerit: et hoc id est, quod dicit usque ad Segor vitulam conternantem, id est tertio terraemotu corruentem, vel conternantem dicit robustam, sicut solent animalia, tertio anno robustissima esse: ut homo tricesimo. Potest ergo intelligi, quia mansisset robustissima si deinceps non peccasset, postquam propter Loth liberata est. Per vectes quoque termini et fortitudo intelligendi sunt, et est sen