comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mentum dat dĩ. Quia & illud operir quod ac egdit extrinsecur ꝑillũ
accedit quẽ nihil hominus creauit & quemregit adq:ordinat inuisi¬
biliter ds̃ hinciam in ipsum mundum uel ut inquandã amagna marbo¬
nem rerum oculus cogtationis at tollitur adque mipso qͥꝗ gemine
operaoo ꝓuidentiȩ repperit᷑ partim naturales pastim uoluntaria
Naturalis quidem ꝑ occultamdĩ adminis trationem qua &iam
lignis & herbis dat inirementum uoluntaria uero ꝑ angelorum
opera & hominum secundum illam primam egbestia suxe cunoedis¬
ne inseeiasqutor restia luminaria n derr quesi ar curlio. ds¬

Expanded text:
mentum dat, deus, quia et illud operis, quod accedit extrinsecus, per illum mentum dat, deus, quia et illud operis, quod accedit extrinsecus, per illum accedit, quem nihilominus creauit et quem regit atque ordinat inuisibiliter deus? Hinc iam in ipsum mundum uelut in quandam magnam arborem rerum oculus cogitationis adtollitur atque in ipso quoque gemina operatio prouidentiae reperitur, partim naturalis, partim unaturalis quidem per occultam dei administrationem, qua etiam lignis et herbis dat incrementum; uoluntaria uero per angelorum opera et hominum: secundum illam primam caelestia superius ordinari inferiusque terrestria, luminaria sideraque fulgere, d
Abbreviated transcription (Latin):
neanbtia rouur nisiuideremus cumtanta uoluptatt anim
agn colaq iquderdam etes magra poena sit indeada luo auo¬
comi qui a quiderge delitiarum habea Tagi cultsra tuno auo
colo Nonenimerat labcus afflicno sed exhilaratio uoluntati
quo ꝓuemiren unde criator ipse uberius laudarceur quanine
incor pore animali constitute rationem dedisser oper anida aune¬
cultatem quantum animo uolenti satis ẽ& non quantum inuitũ
hdigentia cor poris cogor&. Quodenimma iur mirabilius quȩ
spectaculum c̃ uit ubi magis cum rerum natura hum a naratio quo¬
dammo dol ot ui potest: Quam cum pontis seminib plantatis sur eio¬
ustrans latis arbculis isttr mallco ls tam quã interrotetis ei que
ras radicis & germinis quit posnit quidue non posnt : VIn de ponat unare
non possit: quid mea uale at numerorum inui sibilis interior qut poten¬
ta quidex trinsecus adibita diligentia in que ipsa consderationep¬
spicere quia neꝙ quiplantat est aliqui ne que quirigit sed quibicre¬

Expanded text:
sane arbitraremur, nisi videremus cum tanta voluptate animi agricolari quosdam, ut eis magna poena sit inde ad aliud evocari. quidquid ergo deliciarum habet agricultura, tunc utique l caelo. non enim erat laboris adflictio, sed exhilaratio uoluntatisque prouenirent: unde creator ipse uberius laudaretur, qui animae in corpore animali constitutae rationem dedisset operandi ac facultatem, quantum animo uolenti satis esset, non quantum inuitum indigentia corporis cogeret. Quod enim maius mirabiliusque spectaculum est aut ubi magis cum rerum natura humana ratio quodammodo loqui potest, quam cum positis seminibus, plantatis surculis, translatis arbusculis, insitis malleolis tamquam interrogatur quaeque uis radicis et germinis quid possit quidue non possit, unde possit, unde non possit, quid in ea ualeat numerorum inuisibilis interiorque potentia, quid extrinsecus adhibita diligentia, inque ipsa consideratione perspicere, quia neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incre
Abbreviated transcription (Latin):
Non dixit & eiecit dr̃ deterra aliud lignum uł c&erum lignũ
sedeiecit inquit adhuc deterra omne lignum pulchrum ad
as pectum & bonum ad escam. Iam ergo tunc pro duxerat
terra omnelignum & pulchrum ad as pectum & bonum ad
escam. hoc ost tertio die nam sexto diodixorat
lccedediuobis omne pabulum seminalẽ seminis semen
quo d est supor omnem terram & omnelignum fruia serũ

Expanded text:
non dixit: et eiecit deus de terra aliud lignum uel ceterum lignum, non dixit: et eiecit deus de terra aliud lignum uel ceterum lignum, sed: eiecit, inquit, adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. iam ergo tunc produxerat terra omne lignum et pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, hoc est tertio die; nam sexto die dixerat: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lig
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiori que tractatui. Siuepernos siueperalios quibus ds̃ re¬
uelare dignatur. Hlaec tunc dixi. Nunc autem qui auoluit dñs
ut ea diligentius intuens at que considerans non frustraquan¬
tum opinor existimarem &iam perme posse secundum pro¬
priam non secundum allegoricam locutionem haec scriptaest
monstrari sicut eaquȩ superius ualuimus ostenderesic &iam
quȩ secuntur de paradiso perscrutemur. Plantauit ergo dr̃
paradisum indeliciis hoc est enim in edem ad orientem & posu¬
it ibi hominem quem finxerat. Sic enim scriptum est qui a fac sicꝰ¬
tum est Delnde recapitulat ut hoc ipsum quodbreuiter posuit
ostendat quem ad modum factum sit hoc est quem ammodum
paradisum dr̃ plantauerit & illic hominem quem finxerat
constituerit. Sic enim sequitur. Et cieat adhucds̃ de terra
omnelignum pulchrum ad aspectum & bonum adescam

Expanded text:
diligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus rediligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus reuelare dignatur. haec tunc dixi. nunc autem quia uoluit dominus, ut ea diligentius intuens atque considerans non frustra, quantum opinor, extimarem etiam per me posse secundum propriam, non secundum allegoricam locutionem haec scripta esse monstrari, sicut ea, quae superius uoluimus ostendere, sic etiam quae sequuntur de paradiso perscrutemur. Plantauit ergo deus paradisum in deliciis — hoc est enim in Eden — ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. sic enim scriptum est, quia sic factum est. deinde recapitulat, ut hoc ipsum, quod breuiter posuit, ostendat quemadmodum factum sit, hoc est quemadmodum paradisum deus plantauerit et illic hominem, quem finxerat, constituerit. sic enim sequitur: et eiecit adhuc deus de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam.
Abbreviated transcription (Latin):
nec omnino disperans &iã sic posse intollegi in id sum in prima parte
secundilibri ita posui. Sano inquam quis quis uoluerit omnia quedic¬
ta sunt secundũ litteram accipere. Id÷ non aliter intellegere quã
lit tera sonat & potest euitare blas phemi& sec omnia congruen¬
tia fidei catholicȩ predicare non solum ei non est inuidendum
sed precipuus multum que laudabilis indlector habendus ẽ:
Si autem nullus exitus datur ut pie & digne dõ quȩ scripta
sunt intellegantur nisisigurate atque in enigmate proposi¬
ta ista credamus. Habentes auctoritatem a postolicam a quib:
tam multa de libris ueteris testamenti soluuntur enigmata
modum quem intendimus teneamus adiuuante illo quinos pe¬
terequere re & pulsare adhortatur. Vt om̃s istas figuras re¬
rum secundum catholicam fidem siuequȩ adhistoriam siuequȩ
ad proph&i am portinent explicemus non prȩludicantos meliori

Expanded text:
nec omnino desperans etiam sic posse intellegi id ipsum in prima parte nec omnino desperans etiam sic posse intellegi id ipsum in prima parte secundi libri ita posui. sane, inquam, quisquis uoluerit omnia, quae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intellegere, quam littera sonat, et potest euitare blasphemias et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est inuidendum, sed praecipuus multumque laudabilis intellector habendus est. si autem nullus exitus datur, ut pie et digne deo quae scripta sunt intellegantur, nisi figurate atque in aenigmatis proposita ista credamus habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris ueteris testamenti soluuntur aenigmata, modum, quem intendimus, teneamus adiuuante illo, qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur, ut omnes istas figuras rerum secundum catholicam fidem, siue quae ad historiam siue quae ad prophetiam pertinent, explicemus non praeiudicantes meliori
Abbreviated transcription (Latin):
ientia si forte illi uisa fuerant non nisi figurate posseaccipi :
Iã & ego contramani cheos quilas litteras uecoris testa menti non alt
quã oport& accipiendo errant sed omnino non accipiendo & detor¬
tando blas phemat : Duos conscripsi libros recemi tempore conuer¬
sionis meae cito uolens eorum uel confutare deliramenta. ut
erigere intentionem ad querendã inlitieris quas oderant xp̃i anam
& cuangeli cam fidem : & qui a non mihi tunc occurrebant omnia
quem ammodum propriopossent accipimagis quo non posse
uidebantur aut iux posse at que difficile : Neretardarer quid figura¬
te significarent ea quȩ adliterecm Inuenire non potui quanta.
ualui brouitate acpor spicuitato explicaui. Neuel multa lectio¬
ne uł disputationis obscuritate da territi in manus ea sumere
non curarent. Momor tamon quid maxi me uoluerim nec potuerim
ut non figurate sed proprie primitus cuncta intelle gerentur

Expanded text:
tentia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi figurate posse accipi. tentia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi figurate posse accipi. Nam et ego contra Manichaeos, qui has litteras ueteris testamenti non aliter quam oportet accipiendo errant, sed omnino non accipiendo et detestando blasphemant, duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis meae, cito uolens eorum uel confutare deliramenta uel erigere intentionem ad quaerendam in litteris, quas oderunt, christianam et euangelicam fidem. et quia non mihi tunc occurrebant omnia quemadmodum proprie possent accipi magisque non posse uidebantur aut uix posse atque difficile, ne retardarer, quid figurate significarent, ea quae ad litteram inuenire non potui, quanta ualui breuitate ac perspicuitate explicaui, ne uel multa lectione uel disputationis obscuritate deterriti in manus ea sumere non curarent. memor tamen quid maxime uoluerim nec potuerim, ut non figurate sed proprie primitus cuncta intellegerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt non &iam homines ex hominibus nati: De proximo ergo
adtendant istam prosup̃tionem quotendat & con&cur nobis cumcunc¬
ta primitus quegesta narrantur in expressionem propri&atis
accipere. quis enim ois postea non faueat intellegentibus quidista
&iam figurata significationem cõmoneant: siueipsarum sp̃italium
natura rum uł ad fectionumsi uererum &iam futurarum: sane sinullo
modo possent salua fide ueritatis ea quecor poraliter hic nominatast
&iã corporaliter accipi quid ali ud remaner& nisi ut capotius figu¬
rate dicta lniollegeremus quã scripturã scam ĩnpieculparemus
Porro auiẽ sinon solum non inpediunt uerum &aã soli diusas serunt
diuini eloquii narrationem hanc &iã corporaliter intellecta nemoera
ut opin or tam infidelier portinax qui cum ea secundum regulam
fidoi ex posita propriae uiderit malit in pristina remanere sen¬

Expanded text:
fuerunt, non etiam homines ex hominibus nati? de proximo ergo fuerunt, non etiam homines ex hominibus nati? de proximo ergo adtendant istam praesumtionem quo tendat et conentur nobiscum cuncta primitus, quae gesta narrantur, in expressionem proprietatis accipere. quis enim eis postea non faueat intellegentibus, quid ista etiam figurata significatione commoneant, siue ipsarum spiritalium naturarum uel adfectionum siue rerum etiam futurarum ? sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerum etiam solidius adserunt diuini eloquii narrationem haec etiam corporaliter intellecta, nemo erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposita proprie uiderit malit in pristina remanere sen
Abbreviated transcription (Latin):
lgnis c&eris alimontum in illo autem sacramentum quio significas ni¬
sisa pientiã dequa dictum e lignum uitȩ ẽ amplectentibus eam quem am¬
modum dexp̃odicer &ur p& ramanans ẽ sitientib: ecum. Necto quippeap¬
pellatur quoda deum signi si candum p̃ces sit ipseest oubs qua̧m molatur
in paschatamen &illu nontantum dicendo sigurabatursed & iam fati¬
endo Ne quȩ enim ouisilla nonerat ouis. planeouis erat & occideba¬
tur & manducabatur & tamen eo uero facto aliutt &iamquidam
si gurabatur. ponsicut ille uitulus saginatus quiminore filior euer¬
tente inepulas cessus est . Ibi quippe ipsa narratio figura rum est:
poncerum sigurata siguss catione gestarum. Nonenim hoc euan¬
gelista sed dñs ipsenarrauit Euangelista uero dñm hoenarrasse
quem ammodum numquam uiderunt aut si & ipse fi gurate intellegen¬
dusest: Quis genuit cam & abel & s&h an & ipsi sigurae tantaim

Expanded text:
lignis ceteris alimentum, in illo autem sacramentum, quid significans nilignis ceteris alimentum, in illo autem sacramentum, quid significans nisi sapientiam, de qua sic dictum est: lignum uitae est amplectentibus eam, quemadmodum de Christo diceretur: petra manans est sitientibus eum? recte quippe appellatur quod ad eum significandum praecessit. ipse est ouis, quae immolatur in pascha; tamen et illud non tantum dicendo figurabatur, sed etiam faciendo. neque enim ouis illa non erat ouis; plane ouis erat et occidebatur et manducabatur. et tamen eo uero facto aliud etiam quiddam figurabatur, non sicut ille uitulus saginatus, qui minore filio reuertente in epulas caesus est. ibi quippe ipsa narratio figurarum est, non rerum figurata significatione gestarum. non enim hoc euangelista, sed ipse dominus narrauit: euangelista uero dominum hoc narrassequemadmodum numquam uiderunt. aut si et ipse figurate intellegendus est, quis genuit Cain et Abel et Seth? an et ipsi figurate tantum
Abbreviated transcription (Latin):
qllunts plant quod sequit & lignum uetae in mediopara diss es lgnum
quentis dioscen dibonum & malum diligentius consi derandumẽ
necogit inallegoriam ut nonistalignia fuerit sed alud aliquid nomi¬
neligu siguficent. diotum est enum desapientia lignium uitȩ est am
plertentib: eam uerum tamencum sit bierusalem a&ernaincȩ¬
us & iamint̃ rlciutas qua illa significa r&ur condita est & sarra
linos inrig& erattamon & p&ra quȩ a quam sitienti populo ligno ꝑ¬
cussamanauit dequa dicer&ur p&ra autem orat xp̃s. abut quã
erant illa omnia significauer̃ sed tamen &iamipsacorporaliter
suerunt. Et quanto anarrab.T comme morata sunt nonerat
illa sigurata lo cutio sed earum rerum expressa narratio qua¬
rum erat sigurata p̃cessio erat ergo & lignum uite quem ad mo¬
dum p& ruxp̃s nec sine misterus rerum sp̃italium corporabter
p̃sentatis uoluit hominem dr̃ in para dissouiuere. Erat uergo in

Expanded text:
llud plane quod sequitur, Et lignum vitae in medio paradisi, et lignum scientiae dignoscendi bonum et malum, diligentius considerandum est, ne cogat in allegoriam, ut non ista ligna fuerint, sed aliud aliquid nomine ligni significent. Dictum est enim de sapientia: Lignum vitae est omnibus amplectentibus eam . Verumtamen cum sit Jerusalem aeterna in coelis, etiam in terra civitas qua illa significaretur, condita est; et Sara li nos irriget, erat tamen et petra, quae aquam sitienti populo ligno percussa manavit, de qua diceretur, Petra autem erat Christus . Aliud quam erant illa omnia significaverunt, sed tamen etiam ipsa corporaliter fuerunt. Et quando a narrante commemorata sunt, non erat illa figurata locutio, sed earum rerum expressa narratio, quarum erat figurata praecessio. Erat ergo et lignum vitae, quemadmodum petra Christus, nec sine mysteriis rerum spiritalium corporaliter praesentatis uoluit hominem deus in paradiso uiuere. erat ergo ei in
Abbreviated transcription (Latin):
delatere uirimuli erem maius ibi miraculum stcit quam quos
hic mostuos suscitauit. Sequitur ut uide amus deligio scien¬
be dinos cendibonum & malum prorsus & hocbgiumerat
uolu it. Non opinor sed cum ex his gencribus sint istaligna
infatuta in paradiso queiã terra tertio dieproduxerat ad huc
ꝓduxit intempore suo quiatunc scilic& quod scriptũ est
Ea produxisso terram causaliter factum erat interra. hoc est qui¬
atunc ea producendiuir tutem latenter aceperat qu auir tute
fit ut &iam nunc talia t̃ra progignat inmanifesto atque intem¬
poresuo. Verba ergo dĩ sextodie dicentis. Eccedediuobis omnẽ
pabulum seminale seminans semen quod est suꝑ omnemteram
& cetera non sonabili uł tempora li uoce prolata uerba sunt
Sadsicut in uerbocius est creandipotentia. Diciaut̃ hominibus
quidsine cõporalibus sonis dr̃ dixerit. Nonnisi pertẽ porales so¬
nos potuit: futurũ.

Expanded text:
de latere uiri mulierem maius ibi miraculum fecit, quam quod de latere uiri mulierem maius ibi miraculum fecit, quam quod hic mortuos suscitauit.- Sequitur, ut uideamus de ligno scientiae dinoscendi bonum et malum. prorsus et hoc lignum erat uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempore suo, quia tunc scilicet, quod scriptum est ea produxisse terram, causaliter factum erat in terra; hoc est, quia tunc ea producendi uirtutem latenter acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die dicentis: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram et cetera non sonabili uel temporali uoce prolata uerba sunt, sed sicut in uerbo eius est creandi potentia; dici autem hominibus, quid sine temporalibus sonis deus dixerit, nonnisi per temporales sonos potuit. futurum
Abbreviated transcription (Latin):
arsarmsaut dusmabel & iniaoñ hȩc quo que de facita e am̃
etsame figurata. quur non ammittant &iam lignum uitae
& uere aliquod lignum suisse & tamensa pientiam figuras rom̃
udeo Illud quoque ao doquam quamcorporalem cibum talẽ
tamenillam arborem prestitis se quo corpus bominis sanita teta¬
bili firmar&ur: Nonsicut ex alio cibo sed non nulla inspiratione
salubritatis occulta. profecto enim lic& usitatus panis alquid
tamen amplius habuit cuius una collyride hominem ds̃ ab indi¬
gentiam famis dierum qua draginta spatiouindicauit. Anfos¬
te credere dubita uimus ꝑ alicuius arboris cibum cuiusdam altio¬
nis signisi cationes gratia hominidm̃ prestitisse nec corpus cius
uel infirmitate uela &ate inde terius mutar &ur aut moca¬
sum &iam laber&ur qui ipsicibo humano prestitit tammirabi¬
lẽ statum ut infictilibus uasculis farina & oleum defitientes
resicer& nec deficer&. Iamhic de genere contentiosorum
quis quam existat & dicat dm̃ interris nostris mira cula talia

Expanded text:
arra, sicut de Ismahel et Isaac haec quoque et facta et tamen etiam figurata, cur non admittant etiam lignum uitae et uere aliquod lignum fuisse et tamen sapientiam figurasse non uideo. Illud quoque addo quamquam corporalem cibum, talem tamen illam arborem praestitisse, quo corpus hominis sanitate stabili firmaretur, non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. profecto enim licet usitatus panis aliquid tamen amplius habuit, cuius una collyride hominem deus ab indigentia famis dierum quadraginta spatio uindicauit. an forte credere dubitabimus per alicuius arboris cibum cuiusdam altioris significationis gratia homini deum praestitisse, ne corpus eius uel infirmitate uel aetate in deterius mutaretur aut in occasum etiam laberetur, qui ipsi cibo humano praestitit tam mirabilem statum, ut in fictilibus uasculis farina et oleum deficientes reficeret nec deficeret? iam hic de genere contentiosorum quisquam existat et dicat deum in terris nostris miracula talia
Abbreviated transcription (Latin):
subterras & post tractus prolix arum regonum locis alii serupisse
ubitam quam in suis fontibus notiẽe ꝑibentur. Nam hoc solerenon¬
nullas aquas facere quis ignor at. Sedibihoc scitur ubi non diusub
terris currunt. ex ibat ergo flumen deedem id est deloco delicia¬
rum & inrigabat para disum idest ligna omnia pulcra atq fruc¬
tuosa que omnem terram regionis illius opacabant. & supsit ds̃¬

Expanded text:
sub terras et post tractus prolixarum regionum locis aliis erupisse, sub terras et post tractus prolixarum regionum locis aliis erupisse, ubi tamquam in suis fontibus nota esse perhibentur. nam hoc solere nonnullas aquas facere quis ignorat? sed ibi hoc scitur,. ubi non diu sub terris currunt. exibat ergo flumen de Eden, id est de loco deliciarum, et inrigabat paradisum, id est ligna omnia pulchra atque fructuosa, quae omnem terram regionis illius opacabant. Et sumsit d
Abbreviated transcription (Latin):
tur quilescendebat ab hie rusalem in hencho & in eidit inla trones
Qins non sentiat & pla neuideat c̃ẽ parabolam lo cutionem qillam
tomimeo si guratam. uerum due ciuitater que ibi nomino tesunt hodie¬
que mlocis ꝓpriis demons trantur sed bocmodo acciperemus & quat¬
tuor bec flumina sicetora que depara diso narrantur non ꝓprie sed
sigurate accipere ulla necessitas coger&. atnunc cum primitur ꝓ¬
pneresipras intelle gere rationulla prohiboađ. Quur non potius aucto¬
ontatem scripture sinplicitertor sequimur innarratione rerum gesta¬
rum. Resuere gestas prius intell egentes tunc demum quid quid aliut
significant ꝑscrutantes. aneomouebimur quod dehis fluminibur
posse adliteram quod ex uno para disi flumine diuiduntur cu. mpoti¬
us credendum sit qñ m locus ipse paradisi acognitione hominumẽ remo¬
tissimusm de quattuor aquarum pastes diuidi sicut sidelissima scrptu¬
ra testatur. gedea flumina quorum fontes notiẽe dicuntur alicubusse

Expanded text:
itur, qui descendebat ab Hierusalem in Hiericho et incidit in latrones. quis non sentiat et plane uideat esse parabolam locutionemque illam totam esse figuratam? uerum duae ciuitates, quae ibi nominatae sunt, hodieque in locis propriis demonstrantur. sed hoc modo acciperemus et quattuor haec flumina, si cetera, quae de paradiso narrantur, non proprie sed figurate accipere ulla necessitas cogeret; at nunc, cum primitus proprie res ipsas intellegere ratio nulla prohibeat, cur non potius auctoritatem scripturae simpliciter sequimur in narratione rerum gestarum res uere gestas prius intellegentes, tum demum quidquid aliud significant perscrutantes? An eo mouebimur, quod de his fluminibus eo non posse accipi ad litteram, quod ex uno paradisi lumine diuiduntur? cum potius credendum sit, quoniam locus ipse paradisi a cognitione hominum est remotissimus, inde quattuor aquarum partes diuidi, sicut fidelissima scriptura testatur, sed ea flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi isse
Abbreviated transcription (Latin):
riutrũ animale corpus prius hominiformatum : sidelimo quale
nunc habemus : sispiritale qualere surgentos habebimus : Quam quã
enim hoc in illud mutabitur : sominatur onim corpus animale :¬
surg& corpus sp̃itale. Tamon quodprius homini factum sit. Ideo
disceptatur : qui asi animale factũ est : non boc recipiemus quod in illo
ꝑdidimus : sed tantom elius quanto spiritale animali praeponendum
est : quandoerimus acquales agłis di : Sed angeli possunt aliis &ius¬
tiuia p̃poni. Nũ quid & dño de quotamen dictum ost : mino rasticũ pau¬
lominus ab angelis: Vndonis i ꝓpt᷑ carnis infirmieaem quã supsit
xui

Expanded text:
ri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale ri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ui
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat : cuius prescientia falli non poterat: & ideo quod prȩsciebat¬
inQua propt̃ soͥmnium futurorum cause mundo sunt inscrȩ cumille factus
est dies quando ds̃ creauit omiã simul: Non alit̃ adamfactus est :
cum dolimo formatus ost : Sicut ẽ credibilius iam ꝑfecte uirilitatis :
quã erat in illis causis ubidr̃ hominẽ in sex dicrum operib: fecit :
Ibi enĩ erat non solum ut ita ficriposs& : uerũ &iã ut ita cum fieri neces¬
se ess& : Tã enĩ non facitds̃ contracausam quã sine dubio uolens prps¬
tituit : quẽ contrauoluntaiẽ suã non fecit : Si autẽ non om̃s causas increa¬
tura primitus condita p̃fixit : sed aliquas insua uoluntate seruauit :
non sunt quidẽ illae quas in suauo luntate seruauit : ex istarum quas crea¬
uit necessiate pendomes : non tam̃ possunt eẽ contrariae quas in sua
Istas ergo sic condidit : ut ex illis cẽ illud cuius causae sunt possit :

Expanded text:
aesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebataesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebati omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in suaistas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit,
Abbreviated transcription (Latin):
futura dicit᷑ sonectus in iuuene : sad tamen futura non eit : si antemoritu¬
sus et hoc aut̃ itaerit si cut se habent alias causae : si uemundo cn¬
xxii texg siue in dĩ prescientia resoruate: Nam secuđ quas i suturorũ
causas moriturus erat ot ecbias: cuids̃ addidit. quin decon annos ad
uitam : iditique faciens : quod ante constitutionẽ mund se facturum ec̃u¬
pra sciebat ÷ & in sua uoluntate set uabat: Noner go idfecit: quo dfucurũ
noncret: hoc em̃magis erat fiturum: quod sefacturũ cõ pres cioba¬
rat: Secundum aliquas igitur ciusas inferiores iamuitã finierat : sccunđ
illas auiõ quae sunt inuoluntate & praescientiadĩ qui ex a&ornitate ne¬
uerat quidillorẽpor facturus erat: & hoc uero futurum erat: Tuncerat
finiturus uitam : qu ando finiuit uitam: quia &si oranti concessũ est
&tã siccum oraturũ : ut tali orationi concedi oporter&: illeutiq pi¬

Expanded text:
futura dicitur sfutura dicitur srus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam: idpraesciebat, et in sua voluntate servabat. Non ergo id fecit quod futurum non erat, hoc enim magis erat futurum quod se facturum esse praesciebarat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem, quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum ut tali orationi concedi oporteret ille utique pr
Abbreviated transcription (Latin):
pueritia : sicut iuuentus in iuuene: Sed alia quadã notitia collgtuir
in aẽ innatura : quid dã latens : quo educantur in promtu numeri occulti
uel iuuentuts a puerita. uel senectutis a iuuentute: Occultaẽ ergo
istaratio qua sit ut bhoc eẽ porsit : sedo culir montiaut̃ n est occutta:
ut ũ auẽ hoc &iã neces sesit omnimodo nes cimur: Et illã quidt̃ quant
ut cã porsit : eẽ innatura ipsiuis corporis nouimus. Ilamuuto quuat
ut neces se st : manisestum et illic ñ ẽ sed fortas sis in mundo nt ut
neces sesit istũ hominẽ senes cert : Si aut̃ nec inmundo est : in dõẽ hoce¬
nineces sario futurũ est quod illeuult : & eauore futura sint quacillepresco¬
uit dã multa secundũ in feriores causas futura sunt : siait abi sunt:¬
sed isuta sunt : & in prescienti adi uere futura sunt: Si aut̃ ibi alt̃ sunt :
ita potius fitura sunt sicit ibi sunt : ubi que prescut falliñ potest : Nam

Expanded text:
pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentutis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit, ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta . utrum autem hoc etiam necesse sit, omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit; istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est, quod ille uult, et ea uere futura sunt. quae ille praesciuit; nam multa secundum inferiores causas futura sunt. sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt; si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam
Abbreviated transcription (Latin):
op sla pros de m qulest ut ied quoque ibi cã: quia &sc & sic pone. Qnĩ aut̃
op sũ mo dum quo dt er saceturus in sua uoluntato soruaut ns mundi consuut¬
one contoeurt ⁊ alanisestũ ert &iã sic non fatũet homineme contruquat
orat̃ inilla prima conditione ciusarũ: qui a ibierat : otia sic fieri pesse
quiã us n ib ierte itafieri necone cẽ hoceni nonerit in condttione cretu¬
proseli plletto ereator is: cuius uo luntas rerumo netes sitis i nan & nos
prociprun firmittus humane ÷ã inpss robus tẽpore ex ortisa possun
noiam quniedin euius quenetorust : quod ex perimento ꝑceperimus : sasiutun
iuuon fiturumt ignoranus. est quippe iunaturabuuus uc dignttu
iuuenis : ut senoscat: Sed utrum hoc sit &iam indi uoluntate nercinar
sed nec in natura eã : nisi indĩuoluntite prius fuiss& : qui condiditomĩa
er inaqre o iu ociulta ratio est senec tutis incorpore iuuenali : uel iluuontu¬
tir incorpore puerib Neque onim oculis cernitur ncut ips si buicem

Expanded text:
 sic posset, id est, ut id quoque ibi esset. quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit, manifestum est etiam sic non factum esse hominem conse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse . hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis, ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentutis in corpore puerili; neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero
Abbreviated transcription (Latin):
mouacur Denique nec inambulan dopesleuatur nis alius fixustotũ
corpus strat. Donecille quimotus est alo counde fertur adlocum qͥ festut
in moto asticulo si ancardinis innitatur. porros icor pore nalium mẽ¬
bium ꝑlocum uoluntas mou& niñ abeo membriasticulo quem non mnoue¬
cum ctilla pras corporis quemou&ur & illa que ssx asit ut moueatur
cor pors as habe dit quantitaẽr iuias quibus o ccupent spatalo conuen sunrĩ¬

Expanded text:
mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille, qui motus est, a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, inmoto articulo sui cardinis innitatur. Porro, si in corpore nullum membrum per locum uoluntas monet nisi ab eo membricum et illa pars corporis quae mouetur et illa qua fixa fit ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suor
Abbreviated transcription (Latin):
su &udine &iam scipsam cum corpore ꝑlocum moueriputat. Dumidper
locum mou& quesi poss& diligenter inspicere : tam quam cardiner mẽ¬
brorum corporissui. Quem ammodum asticulatim dis positi sunt aqui.¬
b: mitia motionum nitantur. In ueni& eaque ꝑspatialocorum mouentur.
nisi ab esquel o cofia sunt non moueri. Non enim mou& ur solus digitus nisimo¬
nus fix a sit acuius asticulo uel utmnmoto cardinemoueatur. Sic tota palma ab
asticulo cubiti sic cubitus ab asticulo umeri. Vinerus abs capula cũ mou&
stantib: utiquue cardinib: quib: motionitatur it per loci spati ũ quod mo¬
uentur. Sic plante intalo ẽ asticulus quostante moucatur. Sic cruno
ingenu& totius pedis incoxa. & nullus membrmotus omnino est qẽ
uoluntas mou& nis ab alico asticuli cardine quem nutur cius demuolusi¬
tatis primitus figit ut ab eo quod loci spationon mou&ur agiualcađeo

Expanded text:
suetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per suetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inueniet ea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quae loco fixa sunt, non moueri. non enim mouetur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo, uelut inmoto cardine, moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula cum mouetur stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium, quod mouetur; sic plantae in talo est articulus, quo stante moueatur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa. et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mouet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo, quod loci spatio non mouetur, agi ualeat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ꝑtem pus ita ipsam p̃ce ditilla que nec ꝑlocum nec ꝑ tempus: Ac ꝑ
h c sicut ꝑtempus & locum mou& conpus ips& antum ꝑtempus motus
conditur sp̃s. Ita ꝑtem pus mou& conditum sp̃m ipsenec ꝑtempus nee ꝑ
ac locum corpus sp̃s autem creator mou& seipsum sin&empora auloco
mou& conditum sp̃m ꝑ tempus sineloco mou& corpus pestempus & locũ
quocir caquis quis intelle gere conatur quemam modum a &ernus utre
a &ernus & uerein mostalis atq in commutabilis ds ipse necꝑlocum neꝑ
tem pur motus moueat temporalter & loqualiter creaturam suam: Nlon
eum puto posseas sequi nisi prius intellex erit quem ammodum anima
pus & locum Sienim quod inscipso agitur capere nondumpotest quanto
minur illud quod su pra est: Affecta quippe anima carnalium sensuum con¬

Expanded text:
tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc, sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per per tempus ac locum corpus; spiritus autem creator mouet se ipsum sine tempore ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur, quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere inmortalis atque incommutabilis deus, ipse nec per locum nec per tempus motus, moueat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse adsequi, nisi prius intellexerit, quemadmodum anima, ueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum con
Abbreviated transcription (Latin):
ergo icommutabili a&ernitatemuens creauit om̃ a simul ex quib: os¬
rerent temporam & implerentur locatem poralib que & loqualibus
rerũmotib secula uoluerentur : Inquib: rebur quȩ dã spiritalie quȩdo
cos porala condidit formans materiam quamnecalius nec mullus sed
onino ipse informem: &csormabilem instituit ie formationem suatt
nontem por esedorigine p̃uenir &: Spiritalem autem ereatur̃
cor por alip̃ posuit quo aspiritalis tantũmodo pestem pora mitar pobist
corporabis auttm ꝑtempora & locos exemplienim gratus eetmaou
moustur a nimus ueleeminis cendo quod oblitus trat. Uel dis cendocea
nos cobat ł uolendo quodgolebat. ꝑ loios autem corpur latenra ins
omne autem quod mou& ur ꝑlocum non potest niss & ꝑ tempus simul moueri
at non omne quodmou&ur ꝑtempus nec esse est &iam ꝑlocum moueri Sic̃
orgo substantiam quemou&ur pertenfe locum p̃cedit substantia que

Expanded text:
autem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus curautem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel remnesciebat, uel uolendo, quod nolebat; per locos autem corpus uel a terra modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moueri; at non omne, quod mouetur per tempus, necesse est etiam per locum moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
diuine ꝓui dentia .e. biꝑtitum a nod superius cumde a gricultura noq¬
remura transitoria qua damid cousi one ꝓstrinximus ut inde iamn¬
upenat legentis animus hoc assuercerẽ contuere quod adiuuat
plurintum ne quid indignum deipsa dĩ substantia sentiamur . Diq¬
musitaquae summumctum uerum unum ac solum dm̃ ꝑ atrem & filũ
ipsam nequȩ consus sam neque separatam dm̃quis alus hab& in mor¬
talitatem & lucem habitat in accessibilem quem nemohominum uidt¬
iu neciudere potest. Neclo corum ł finito uel infinito spatio cononerineo
temporum uel sinito ł ifinito uolumine uariatic leque enim ẽ in eius
substintia quads̃ est quodbreuius sit in paste quã intoto si cut necesseõ
õe que inlocis sunt aut suit in eius substantia quodiam ñ est uelerit qõ
non dumẽ sic̃ mnaturis quepossunt temporis mutabilitatem pati. Hic

Expanded text:
diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqudiuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indignum de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque summum ipsum, uerum, unum ac solum deum, patrem et filium ipsam, neque confusam, neque separatam, Deum qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum vidit, nec videre potest, nec locorum vel finito vel infinito spatio contineri, nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia, qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
deceptiores sint. Sp̃italis autem creata natura s ꝑstcta at quȩ beata
est sicut angelorum scõrum quantum attin& ad seipsam quositsapi¬
ens quȩ sit non nisi intrinse cus incorporaliter adiuuatur intus eiquip¬
pelo quitur dr̃ miro & mef rabile modoneq ꝑscripturam corporalibur
inmentes ec undum intellec tum id est ut sapienter intelleger & uolũ¬
tatem a cp̃ceptum di sineullis corporalib: sonis ł corpora libũ similitudi¬
nibus rerum s ed nonsic exxistimo primo bomini locutumdm̃. Nł abiaqao¬
pe srptura narrat ut potius credamus sic ẽe dm̃ locutum homini i
paradisosicut ciam postea lucutus pst. patei hussicat abrabeseutis
morsi : Id est in aliqua spetie corparabt : hiñ aestenim quo daudier
eius uocem ambulantis in para diso adues peram & absconderunt
se. tocus itaq magnus neq p̃teriaundus ꝓponitur aitin tuer a ain
quantum pos sum: quantum ipse adiuuant & denare dignaturq

Expanded text:
decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut angelorum sanctorum, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque sit, nonnisi intrinsecus incorporaliter adiuuatur. intus ei quippe loquitur deus miro et ineffabili modo neque per scripturam corporalibus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierunt eius uocem perambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque prquantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus
Abbreviated transcription (Latin):
Sedsimul & illum sineloco actempore contem plantur & eius in iserio¬
oribus iussa ꝑsitiunt. Mouentes seꝑ tempus corpus autem ꝑtempus
& locum. Quantum eorum congruit actioni. &ideo dr̃biꝑtitop¬
uidentiae suae operȩ p̃est uniuerse craeaturȩ naturis ut fiantuo¬
luntatibus autem ut sine suoius suuel ꝑmissu nibil fatiant. Natu¬
ralgitur uniuersitatis corporalis non a diuuatur extrinsecus cor¬
poraliter pequȩ enim est ex traeam ullum corpus alio quin non est uni¬
uersitar in trinsecus autem adiuuatur in corporaliter dõ idagente ut
omnino natura sit qm̃ ex ipso & pipsum & inipsosunt omnia partes
uero eius dem uniuersitatis & intrinsccur incorporaliter adiuu antur
ł potius siunt ut naturȩ sint. & ex trinsecus corporaliter quo semelius
habeant. Sicut alimentis a gri cultura medicina & quȩ cumq &ia
adhornatum siunt u non solum salue ac secundiores uerum & iam

Expanded text:
sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferised simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut omnino natura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tasmala quod ex eius sidi secerit bona siue ꝑseipsam siueꝑ malam in rebus
dum tax at quenaturaliter sunt &iammalis uoluntatibus sub ditȩ
Idest incorporꝗbib. Nam inscipsis maleuolumta tes habent interior &̃
ponam suam eandem ipsam iniquita tem suam. Ac peromnibur blimibus
angelis dõ subdite fruentibus & dõbcate seruientibus subdita est omnis natu¬
ra corporea : Omnis inrationalis uita . omnis uoluntas uł in firma uel
parua: Vt hoc desubditis uel cum subditis agant quod naturacordo pors¬
citinomnibus iubente illo cui subiecta sunt omnia: Proinde illi in illo
ueritatẽ in cõmutabilem uident & secundũ eã suas dirigunt uoluntates :¬
iunt ergo illi participes a &ernitatis ueritatis uoluntatis eiꝰ semꝑsine tẽ¬
pore & loco. Mouentur autẽ eius imperio &iam temporaliter illo non
temporalit̃ moto. Nec itaut ab els contẽplatione resiliant aut defluant

Expanded text:
tas mala, quod ex iussu dei fecerit bona, sine per se ipsam sine per malam, in rebus tas mala, quod ex iussu dei fecerit bona, sine per se ipsam sine per malam, in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae uoluntates habent interiorem poenam suam eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sublimibus angelis deo subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta sunt omnia. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Illȩnaturȩ quem non abent uolunta tem subdȩtesint necer¬
seẽ illis quȩ habent. & hoc ordinationereatoris quinum quamita
punit uolunta temmalam ut nature ꝑimat dignitatem. Quumi gtͦ
somnecor pur & omnis anima in rationalis non habeattuoluntatis arbi¬
trum sub dita ista sunt eis naturis. que p̃ ditȩs̃ arbitrio uoluntatis. Necon¬
nibus omnia sedsicut distribuit iustitia creatoris. Ergodi ꝓuidentia it¬
pebis adꝙ a ministrans unuer sam ereaturam a naturas & uolunta tesaps¬
casut ant Volunta tes autem ut nec in fructuo se bonaenet in punite malesint:
Subdit pritus omnia sibrdem de creaturam corporalem. Creature sp̃itali
in rationalem rationali. Terrestrem ca elesti femineam masculinȩ mi¬
nus ualentem ualentioriin digentiorem copiosiori. Inuoluntatibur
autem bonas sibi c&era suero ipsisseruientibus sibi. Vthoc patiatur uolun¬

Expanded text:
sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necessunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. cum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, nsint, uoluntates autem, ut nec infructuosae bonae nec inpunitae malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosiori, in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uolun
Abbreviated transcription (Latin):
distenditur quidquid autem ꝑ locis patia distenditur: Corpus est
acperhoc consequens est ut anima ꝑ locum moueri non puteturs
corpus non ẽẽ credatur. Sed ut dicere coeperam sid e anima hoc quis¬
que non uult credere nonnimis urguenduse. substantiam ueron
nisicredat nec ꝑ tempus nec ꝑlocum moueri nondum perfecte com¬
mutabilem credit: Verum quia omnino incommutabilis ẽ illanatun
trinitatis & obhocita a &erna utei aliquid co&ernum eẽ non por¬
sit. Ipsa aput seipsam & inscipsa sine ull otempore aclocomou&ta¬
menꝑ tempus & locum sibi s ubditam creaturam. Naturas creans
bonitate suoluntates ordinans potestate. Vtmnaturis pulla sit quȩ
abillo sit. In uoluntatibus autem nullabona sit cuiñ ꝓsit. Nulla
mala sit quabeneuti non possit sed quia non omnibus naturis dedi
uoluntatis arbitrium Ill eautem quib: dedit potentiores ac superioaes

Expanded text:
distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse credatur — sed, ut dicere coeperam, si de anima hoc quisque non uult credere, non nimis urguendus est; substantiam uero dei nisi credat nec per tempus nec per locum moueri, nondum perfecte incommutabilem credit. Uerum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores