comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dantur. Nam ut dereliquis taceam. rogo quẽadmo¬
dum tam cito epła illa potuit ꝑuenire: quam nuꝑ
ad aureliũ diaconem scripserainus. Ego tholose
positus. tu treueris constituta. Et tam longe apa¬
tria filio inqui etante diuulsa: qua tandem fami¬
liarem illam epłam occasione furata es: Namq
accepi litteras tuas quib scribis in eadem epła
qua de obitu dñi ooartiN fecerim mentionẽ. ipsum
beati uiri tͣnssitum exponere debuissem. Quasi uͦ
ego illam epłam.aut legendam alii preter quam
ipsi ad quem missa uidet᷑ ediderim: aut ego tanto
sim oꝑi destinatus: ut omĩa que de
MARTINO CO

Expanded text:
dantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino co
Abbreviated transcription (Latin):
Upitius seuenus: bassule parenti ue¬
nerabili salutem. Siparentes uocari in
ius liceret: te plane expilationis furtiq
ream. adpretoris tͥbunal iusto loro tra-¬
herem. Quid enim: Non conquerar quam ate pa¬
tior miuriam: Nullam michi domi carculam.
nullum libellum. nullam epłam reliquisti: ita
furaris omĩa. ita uniuersa diuilgas. si quid ad a¬
micum familiariter scripsi: siquid forte dum ludi¬
mus. quod uelim tamen occultum. ẽẽ. dictaui: om¬
nia ad te prius pene quam fuerint scͥpta. aut dicta-¬
ta ꝑueniunt. Nimirum ob exratos habes notarioᷤ
meos: ꝑ quos tͥ nostre ineptie publicant᷑. Nec ta¬
men adu̾sum eos possum moueri. si tibi parent:
qui in ius nrm ex tua potissimum. liberalitate ue¬
uerunt: seq adhuc tuos. quam meos ẽẽ. memi¬
nerunt. Ti sola es rea. tu sola culpabilis. que &
michi insidiaris. & illos fraude cͥcum uenis. ut
sine delicto ullo familiariter scrapta. aut negligẽ¬
ter emissa: illucubrata tͥ penitus atq impolita tra¬

Expanded text:
picius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tra
Abbreviated transcription (Latin):
Martini corpus totis uenerabile terrismartini ep̃i¬
In quo post uite tempora uiuit honor & confessoris¬
Rexerat hic primum plebeio machina cultu
Que confessori non erat equa suo
Hec desistebat ciues onerare pudore
Gła magna uiri. Grã parua loci
Antistes sed qui numeratur sextus ab ip̃o
Lon gam ꝑpetuus sustulit inuidiam
uternum remouers modici penetrale sacelli
Amplaq tecta leuans excerioredomo
Preueruntq simul ualido tͥbuente pat᷑N o
In spatus edes conditor in meritia
Que salomoniaco patis ẽ. confligere tẽplo
Septima que mundo fabrica mira fuit
Nam Genimis. auro. argento sic splenduit illud
stud tnͣsgreditur cuncta metalla fi de
iuo abi mordax. absoruanturq priores
Nil mouet aut addat gartula posteritas
Cũq uenit xp̃c populos qui susciter om̃s
Perpetuo durent culmine ꝑpetui

Expanded text:
Martini corpus dotis venerabile terris In quo post vitae tempora vivit honorexerat hic primum plebeio machina cultu Quae confessori non erat aequa suo. Nec desistebat cives onerare pulore; Gloria magna vini, gloria parva loci. Antistes sed qui numeratur sextus ab ipso Longam perpetuus sustulit invidiam, Internum removens modici penetrale sacelli, Amplaque tecta levans exteriore domo. Ceveruntque simul valido tribuente patrono. In spatiis aedis conditor immeritis Quae Salomoniaco potis est confligere templo Septima quae mundo fabrica mira fuit. Nam gemmis, auro, argento si splenduit illud Istud transgreditur cuncta metalla fide. Livor abi mordax, absolvanturque priores. Nil novet aut addat garrula posteritas Cumque venit Christus populos qui suscitet omnes Perpetuo durent culmina perpetui
Abbreviated transcription (Latin):
ta. radiauit. Beata speties: & deo digna. Ni¬
chil enim uirginitati ÷ comꝑandum. Ita illi
qui conuigia fornicationis comꝑant. uehemen¬
ter errant. & illi qui con iugia uͥginantati e¬
quanda estimant. miseri penitus & stulti st̃.
Uerum hec a sapientib tenenda distintio ẽ. ut con¬
iugium ꝑtineat adueniata. uͥiginitas spectet ad
głam. fornicatio deputet᷑ ad penam: nisi satis¬
factione purgetur.

Expanded text:
ta radiat. Beata species et Deo digna! nita radiat. Beata species et Deo digna! nihil enim virginitati est comparandum: ita et illi qui conjugia fornicationi comparant, vehementer errant; et illi qui conjugia virginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. Verum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut conjugium pertineat ad veniam, virginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tonsam forte conspexerat: Euuan gli tũ
in quit mandatũ ista compleuit. Duas habure
tunitas. una earum largita ẽ. non habenti. Ita ergo
& uos facere debetis. Item cum sub subulcum algẽ¬
tem ac peue isudum in pellitia ueste uidisset: en
inquit adam eiectus deꝑadiso. in ueste pellicia sueᷤᷤ
pascit. Sed nos illo uetere deposito qui ad huc misto
manet. nouum postius induamus. Boues ex par¬
te prata depauerant: porci etiam non nulla suf¬
foderant. pars cetera que manebat illesa: diuer¬
sis florib quasi picta uernabat. Spetiem in quit
gerit pars illa coniugii. que peccore depasta: ce si
non penitus gram amisit herbar. nullã tamẽ
florum retinet dignitatẽ. Illa uero quam por¬
ei peccora in munda fod̾unt. fornicationis im¬
maginẽ fo.dam precendit. Ceterum illa portio
que nullam sensit inuiriam: głam uͥ ginita¬
tis ostendit. Herbis fecunda luxuriat. feneo
fructu exuberat. ⁊ ultra omẽm spetiem di¬
stincta. florib quasi geminis mitantib orna-¬

Expanded text:
tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, inquit, Adam ejectus de paradiso in veste pellicea sues pascit: sed nos illo vetere deposito, qui adhuc in isto manet, novum Adam potius induamus. Boves ex parte prata depaverant, porci etiam nonnulla suffoderant; pars caetera quae manebat illaesa, diversis floribus quasi picta vernabat. Speciem, inquit, gerit pars illa conjugii, quae pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa vero quam porci pecora immunda foderunt, fornicationis imaginem foedam praetendit: caeterum illa portio quae nullam sensit injuriam, gloriam virginitatis ostendit, herbis fecunda luxuriat, feni in ea fructus exuberat, et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus orna
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓteruis martit iyouocib in crepantem: cur iti-¬
tra monasterium aliquos ex fr̃ibus¬
qui olim baptismum diuersis errorib ꝑdidissent.
pondisse constanter: antiqua delicta melioris
absoluendos ẽẽ peccatis: qui peccare desinerent.
Contradicente diabolo. non ꝑtinere adueniam
cͥminosos: & semel lapsis nullam a domino pre¬
stari clementiam: tunc in hanc uocẽ fertur ex¬
clamassemartiN

Expanded text:
proteruis Martinum uocibus increpantem, cur inproteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fqui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, pondisse constanter, antiqua delicta melioris absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martin
Abbreviated transcription (Latin):
trahens: indicat frribus casum mortis & uulne¬
ris: iunctis scilicet bobus. dum dissoluta artius lo¬
ra constͥngit: bouem sͥ excusso capite inter ingui¬
na cornu unecisse. Nec multopost: uitam reddidit
Uideris quo iuditio dñi. diabolo data fuerat hec
potestas. In coartiNo illud mirabile erat: qd̃
non solum boc quod supra retulimus: sed mul¬
ta istius modi quotiens accidissent: longe ante p̾¬
uidebat: &e sibi nuntiata fir̃ib indicabat. frequen¬
ter autem diabolus dum mille nocendi artib
sanctum uirum conabat᷑ illudere: uisibilem se
ei formis diuersissimis ingerebat. Nam interdũ
in iouis ꝑsona. plerumq mercurii ꝑsepe enim se
ueneris ac minerue: tranffiguratum uultib of¬
ferebat. Aduersusquem semꝑ interritus. signo
se crucis & orationis auxilio ꝓtegebat. Audiebã¬
tur plerumq conuitia quib illum turba demo¬
bantur etiam aliqui ex fr̃ib audisse se demonẽ

Expanded text:
trahens indicat fratribus causam mortis et uulnetrahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemobantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem
Abbreviated transcription (Latin):
iabolum uero tam conspi¬
cabilem & subiectum oculis habebat: ut
siue se in ꝓpria substantia contineret: siue indi¬
uersas figuras spiritalesq nequitias transtuliss:¬
qualibet ab eo sub immagine uideretur. Quod cum
diabolus sciret se effugere non posse: conuitiis eũ
frequenter urgebat: quia fallere non posset insidiis
Quodam autem temꝑe cornu bouis in manu cruen¬
tum tenens. cum ingenti fremitu
eius irrupit: cruentamq ostentans dexteram. &
admisso recens scełe congaudens. Ubi est inquie
ooartiNe uirtus tua: Unum de tuis modo in¬
terfeci. Tunc ille conuocatis fr̃ibus: refert quid dia¬
bolus indicasser. Sollicitos eẽ. precepit ꝑ cellulas
singulorũ. quis nam oc casu fuisset affectus. Nemi¬
nem quidem de eẽ. de monachis: sed unum rusti¬
cum mercede conductum. ut uehiculo ligna defer¬
ret: isse ad siluam nuntiant. Iubet igitur aliqͦs
ire ei obuiam. Ita haud longe amonast̾io. ĩampe¬
ne exanimis inuenitur. Extremẽ tamen sp̃m

Expanded text:
diabolum uero ita conspidiabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulissequalibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu adfectus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
existimans digniorem: qui posset prior bibere. Nec
integrum sͥ fore. si autem regem ipsum aut eos qͥ
regi erant ꝓximi. presbitero pretulisset. Quod fac¬
tum ẽ. imꝑator om̃sq qui tunc aderant ita ad mira¬
ti funt. ut hoc ip̃m eis in quo contempti fuerant
placeret. Celeberrimum ꝑ om̃e palatium fuit: fe¬
cisse ooartinuo in regis prandio quod in in fimor
iudicum conuiuiis epistoporum nemo fecisset. Ri¬
demq maximo longe ante predixit futurum: ure
si ad italiam ꝑgeret quo ire cupiebat: bellum ua¬
lentiniano imꝑatori inferens: sciret se quidem pͥ¬
mo impetu futurum ẽẽ uictorem: sed paruo post
tempore esse ꝑiturum. Quod quidem ita uidimus.
Nam pͥmo aduentus eius ualentianus in fugam
uersus est. De in post annum fere resumptis uiri¬
bus: captum intra aquileie muros. maximum in¬
oNstat autem¬
eccłiam etiam angłos ab eo plerũ q uisos
ita ut conserto inuicẽ apud eum sermone loquerent᷑

Expanded text:
existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum ionstat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur:
Abbreviated transcription (Latin):
positam sͥ amilitib diuino nutu regni necessitatẽ
armis defendisse: & non alienam ab eo dei uolunta¬
tem uideri. penes quem incredibili euentu uicto¬
ria fuisset: nullumq exaduersariis. nisi in acie oc¬
cubuisse: tandem uictus uł ratione. uł precib ad
conuiuium uenit: mirum immodum gaudente
rege quod id impetrasset. Conuiue autem ade¬
rant ueluti ad diem festum euocati summi atq
illustres uiri: prefectus idem Eonsul euodius: uir
quo nichil unꝙͣ illo iustius fuit: comites duo sũ¬
ma potestate prediti: fr̃ regis & patruus. Medi¬
us inter hos: coartirii presbiter accubuerat: ipse
autẽ sellula iuxta regem posita consecdat. Ad me¬
dium fere conuiuiũ: ut moris ẽ. pateram regi mi¬
nister obtulit: Ille: sancto ad modum ep̃o potius
dari iubet: expectans atq ambiens: ut ab illius dex¬
tera poculum sumeret. Sed ooartinus ubi ebibit
pateram presbitero suo tradidit: nullum scilicet¬

Expanded text:
positam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem positam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiant hec pauta de plurimis satisq sie nos &
in excellentib non subtraere ueritatẽ: & in multis
uitare fastidium. Atq ut minora tantum inse¬
ram: quamuis ut ẽ nostrorum etas temꝑum.
quib iam deprauata omĩa atq corrupta sune:
ut pene prcium sit adulationi regie sacerdotalẽ
uoꝯ ad imꝑatorem maximum. ferocis inge¬
nii uirum. & bellorum ciuilium uictorid
sent: & feda circa principem omnium adulatio no¬
taretur: seq degeneri in constantia regie cdiente¬
le sacerdotalis dignitas subdidisset: in solo car¬
tiro apłica auctoritas ꝑmanebat. Nam & si ꝓ
aliquib supplicandũ regi fuit: impaure potius¬
quam rogauit. Et a conuiuio eius frequenter roga¬
tus abstinuit. dicens se mense eius ꝑticipem ẽẽ ñ
posse: quia impatores. unum regno: alterum uita ex¬
poliasset. tu expuliffet. Post tremo cum maximus se
non sponte sumpsisse imꝑium affirmaret: sed im¬

Expanded text:
sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem um ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria sent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potiusquam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit: ut statim puellam deo uoueret: & ꝑpetu¬
e uirginitati dicaret. Profectus q ad. moartinu
puellam ei presens obu̾tutum testimonium eiꝰ
que ꝑ absentem licet curata. eẽt. obtulit: neq ab
alio eam. quam a coartino habitu. uͥginitatis oꝑ¬
posito passus est consecrari.
aulinus uero uur magni post modum fu¬
turus exempli cum oculum grauiter do¬
lere cepisset: etiam pupillam eiꝰ crassior nubes
suꝑ ducta texisset. ocłm ei coartinos peniculo cõ¬
quodam eẽt. de cenacło deuolutus: & ꝑconfrago¬
sos scale gradus decidens. multis uuln̾ib eẽt affec-
tus: cum exanimis iam iaceret in cellula: & immo¬
dicis dolorib cruciaret᷑. nocte ei angelus uisus ẽ
eluere uulnera: & salubri un guine contusi cor¬
poris menbra contingere: atq ita postera die resti-¬
tutus ẽ sanitati: ut nichil in quam ꝑtulisse in cõ¬
modi putaret᷑. Sed quia longum ẽ are ꝑ sin gła:

Expanded text:
valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuvaluit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo conquodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scaltus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corporis superlinire liuores: adque ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula:
Abbreviated transcription (Latin):
irruptionem cogitare. Ita cum hȩc immundus
sp̃c media in eccłia fateretur: metu & turbatione
prosenti cunitas liberata est. Lc .xix.¬
pud parisius uero dum portam ciuitatis
illius magnis secum turbis euntib introi¬
ret: lepsum miserabili facie borrentib cuncts. os¬
culatus ẽ. atq benedixit: qui statim ab om̃i ma-¬
lo emundatus ẽ. Postera die ad eccłiam ueniens
nitenti cute: grãs ꝓ sanitate quam accepat age¬
bat. Sed nec hoc pretereundũ est. quod fim brie ue¬
stimento eius cilicioq detracte: crebras suꝑ infir¬
mantib egere uͥtutes. Nam cum aut digitis illi¬
gate aut collo indite sunt: ꝑ sepe ab egrotantib
morbos effugauerunt.
rborius autem uir prefectorius sancti
ad modum & fidelis ingenii: cum filia es
grauissimis quartanis febrib ureretur. epłam¬
ooaartiti que casu ad eum delata fuerat. pectori
puelle in ipso accessu ardoris inseruit: statimq
fugata febris ẽ. Que res apud arborium in tantũ

Expanded text:
irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
isset regressus exanime corpus inuenit. Ita subi¬
ta mors fuerat. ut absq baptismate humanis re¬
bus excecdet. Corpus in medio positum: tristi me¬
rentium frr̃m frequentabat᷑ offitio. Cui ooartiNꝰ
flens & eiulans accurrit. Tum uero tota sanctum
sp̃m mente concipiens: egredi cellulam in qua
corpus iacebat ceteros iubet acforib obseratis: super

Expanded text:
isset, regressus exanime corpus inuenit: ita subiisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super
Abbreviated transcription (Latin):
insectatus ẽ. multisq affectum in uiriis: de cun¬
tate exturbauit. Cedendum itaq tempori arbi¬
sie: comite quodam presbitero magnarum uͥtiitum
uiro. hic aliquaindiu radicib uixit herbare. Quo
temꝑe: elleborum uenenatum ut ferunt gramen
in cibum sumpsit. Sed cum uim ueneni inse gras¬
santis uicina iam morte sensisset: imminens pe¬
riculum oratione repulit: statimq omnis dolor
fugatus ẽ. Nec multo post cum sancto hylario com¬
perisset regis penitentia potestatem indultam
fuisse redeundi: rome ei temptaut occuirrere.
rofectusq ẽ ad urbem cum iam hy lanius pre¬
terisset: ita eum ẽ uestigiis ꝓsecutus. Cumq ab eo
gratissime fuisset susceptus: hau longe sͥ ab op¬
dam cathecuminꝰ iunxit: cupiens sanctissimi uini
institui disciplinis. Paucis quippe interpositis die¬
bus labore correptus: ui fesrium laborabat. attũ
coartinus discesserat: Et cum ꝑtriduum defu¬

Expanded text:
insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuiinsectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbisit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab opidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defu
Abbreviated transcription (Latin):
inde ꝓgressus. cum mediolanum prete¬
risset: diabolus in itinere humana spetie assumpta
se ei obuium tulit: quo tendee querens. Cumq id
a ooantino responsi accepisset: se quo dominus uoca¬
ret. tendet: ait ad eum. Quocumq ieris uł quecũq
temptaueris: diabolus tͥ aduersabit᷑. Tunc ei pro¬
conspectu eius inimicus euanuit. Itaq ut ꝯnimo
& mente conceꝑat matrem gentilitatis absoluit er¬
rore: patre in malis ꝑseuerante: plures tamen suo
saluauit exemplo. Deinde cum heresis arriana ꝑ
totum orbem. & maxime intra illit̾icum pullulasset:
cum aduersus ꝑfidiam sacerdotum. solus pene accer¬
rime pugnaret: multisq suppliciis eẽt affectus:¬
nam & publice uirgis cesus ẽ. & ad extremum de ci¬
uitate exire compulsus: italiam repetens: cum intͣ
gallias quoq discessum sancti hylarii quem ad exi¬
uum hereticor uis coegerat turbatam eccłiam com¬
ꝑisset: mediolani sͥ monasterium strtuit. Ibi quo
q absentius auctor & princeps arrianor grauissime

Expanded text:
inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei proconspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. aliquos arbitraris. illi uero felices erunt. si a
disciplina istius uiri non recedant. Uideant enĩ
quia amartiro semel tantum inuita. iam sep¬
tua genario. non uidua libera. non uirgo lasciui¬
ens. sed sub uiro uiuens. ipso uiro pariter suppli¬
cante. regina seruunt & ministrauit. hec edenti.
non cum epulante discubuit. nec ausa ẽ. ꝑticipa¬
re conuiuiũ. sed deferebat obsequium. Disce igr᷑
disspl. Seruiat tͥ matͥna non imꝑee. Et ser¬
uiat: non recumbat. sicut martha illa ministra.¬
uit dño. Nec tamen ẽ ascita conuiuio: umnmo p̾¬
lata ẽ ministnͣti. que uerbum potius audiuit.
Sed in martiro ista regina utrumq impleuit.¬
Et ministrauit ut mairtha: ee audiuit ut maria.
Quod si quis hoc
uti uoluerit exemplo.ꝑ omĩa
teneat exemplu

Expanded text:
esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter supplicante, regina seruiuit et ministrauit edenti, non cum epulante discubuit : nec ausa participare conuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martiet ministravit ut Martha, et audivit ut Maria. Quod si quis hoc uti voluerit exemplo, per omnia teneat exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
Sed sides reginaix est comferenda. quod mͥ licear
separata misterii maiestate dixisse. Illa expetiit
audire sapientem: ista non tantũ audisse contenta.
sed& meruit seruire sapienti. Ad hec postunianꝰ.
Iam dudum inquit Galle audiens te loquentẽ.
uehem̃ter admiror regine fidem. Sed illud ubi
est. quod nulla un ꝙ femina ferebatur ꝓpius asti¬
tisse. martirio: Ecce ista regina non solum astitit.
sed etiam ministrauit. Et uereor ne isto aliquantu¬
lum se tueant̾ exemplo: qui libenter feminis inse¬
runt᷑. Tum Gallus. Quid:. Tu inquit non uides
quod solent docere gramati: ci locum. tempus.
ꝑsonam: Propone enim tͥantȩ oculos. captum
in palatio. imꝑatoris precib ambiri. Regine si¬
de cogi. temporis necessitate const̾ͥngi: ut clausos
ti putas constare ep̃o debuisse. ut ꝓ his om̃ib nõ
aliquantulũ de rigore ꝓpositi relaxaret: uerum¬
tamen quia occasione huius exempli. male usuros

Expanded text:
sed fides reginarum est conferenda, quod mihi liceat sed fides reginarum est conferenda, quod mihi liceat separata mysterii maiestate dixisse: illa expetiit audire ssed et meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, Quid tu, inququod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos ti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros
Abbreviated transcription (Latin):
nulla unquam femina contigisset: istius assidu¬
tatem. immopotius seruitutem: non poterat
euade. Non illa opes regni. non imꝑii dignitatẽ.
non diadema. non purpuram cogitabat. Post
compellant: ut ei remotis om̃ib ministris. pre¬
beret sola conuiuium. Nec potuie ui beatus:
obstinatͥus reluetare. Componit᷑ castus regine ma-¬
nib apparatus: sellulam ipsa consternit. inensã
admouit. aquam manib subministrat. cibum
quem ip̃a coxerat apponit. Ipsa illo sedente emi¬
nus scd̃m famulantium disciplinam solo fixa con¬
sistit immobilis. ꝑ omĩa ministrantis modestiam
& humilitatem exhibens. seruientis. Miscuit ipsa
bibituro. & ipsa porrexit. finita cenula: fragm̃ta pa¬
nis assumpti. micasq collegit. satis fideliter illas
reliquias imꝑialib epulis ante ponens. Beata
mulier tante pietatis affectu. Merito illi com¬
paranda: que uenit afinib terre audire salo¬
monem. siquidem simplicem sequam᷑ historiam.

Expanded text:
nulla umquam femina contigisset, istius adsiduinulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelconpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Salomonem, siquidem simplicem sequamur historiam.
Abbreviated transcription (Latin):
uit. postremo abeunti multa obtulre. que uir
beatus ut semꝑ pauꝑtis sue cuncta. custos reie¬
cit. Et quia palatium semel ingressi sumus.
licet diuersis in palatio temporib gesta conectam.
Necquaꝙ enim pretermitendũ uidetur circa mar¬
tiru admiratitionẽ. regine fidelis exemplum.
aximus imꝑator rem publicam .uii.¬
gubernabat: uir om̃i uite merito predic̃a¬
dus: si ei uel diadema non legitime tu multu ante
misite ĩ :positum repudĩare. uł armis cĩuisib repu¬
diare abstinere licuisset. Sed magnum imꝑium
nec sine ꝑiculo renui: nec sine armis potuit tene¬
ri. Hic martinium sepius euocatum. receptum¬
q intra palatium. uenerabiliter honorabat. totꝰ
ili cum eo sermo de presentib. de preteritis. de
fidelium gła: de eternitate scorum. eum interim die¬
bus ac noctib de ore martiru regina pendebat.
euuangłico illo non inferior exemplo.pedes scĩ
fietu rigabat. crine tergebat. Mlantuius. qũe

Expanded text:
uit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir uit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem
Abbreviated transcription (Latin):
martitius ubi semel atq iterum suꝑbum pͥn-¬
cipem adire temptauit: recurritad nota presidia.
Cilitio ob uoluitur. cinere consꝑgitur cibo potuq̃
Septimo uero die astitit ei angłs. iubet eum ad
palatium ire securum. regias fores quam libet
endum. Ibͣit᷑ istius modi presentis angłi confir¬
matus ẽ. alloquio: & fretus auxilio. palatium pe¬
tit. Patent limina: nullus obsistit. Postremo
usq ad regem nemine ꝓhibente ꝑuenit. Qui cũ
uenientem eminus uiderec: infrendens cur fuiss
admissꝰ nequaꝙ assurgere ẽ. digna tus astan-¬
ti. donec sellam regiam ignis oꝑiree: ipsum ꝙ:
regem ea ꝑte corꝑis qua sedebat afflare t incendi¬
um. Ita solio suo suꝑbus excutitur. & martit
inuictus assurgit. Multumq complexus. quẽ
spnere ante decreuerat. uͥ tutem sensisse se diuinã
em̃datior fatebatur. Nec expectais martiNi
precib. prius omĩa prestitit. quam rogaretur
colloquio illum atq conuiio frequenter assci-¬

Expanded text:
Martinus, ubi semel adque iterum superbum pcipem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, cibo potuque septimo die adsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet endum. igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsci
Abbreviated transcription (Latin):
chil motus iubet eum paululum stare ꝓforib
secreto. utiq ꝓcurans dum sͥ uestem nudus impo¬
neret. totis uirib e laborans: ut possit occultum ẽẽ.
quod fecerat. Sed quando in sanctis latent ista que¬
rentib. uelure nolint cuncta ꝓdunt᷑
uioꝯ hac igitur ablaturus sacri
deo ueste ꝓcedit. Quo qui dem
mira dicturus sum: cum altare. sic̃
est sol¬
lempne benedic̾et. globum ignis de capite illsꝰ
uidimus emicare. ita ut insublime contendens.¬
longiuscollum crinemq flamma ꝓducet. Hoc
licet celeberrimo factum die in magna ppłi mul¬
titudine uiderimus: una tantum de uͥginib. & umꝰ
de presbiteris: tres tantum uide de monachis.
Ceteri cur non uiderunt. non potest ẽẽ. nr̃i iuditii
er idem fene tempus cum.iII. cocooa¬
euantius auincłis meus ui licet scłi negõ
tiis occupatus: tamen ad modũ xꝑianus grauis¬

Expanded text:
hil motus, jubet eum paululum stare pro foribus, hil motus, jubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans dum sibi vestem nudus imponeret; totis viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? quaerentibus velint nolint cuncta produntur. II. Cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo veste procedit. Quo quidem die mira dicturus sum cum jam altarium, sicut est solemne, benediceret; globum ignis de capite illius vidimus emicare, ita ut inlongum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii. Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir ltiis occupatus, tamen admodum Christianus, gravis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊gͣo hoc secretum beati uiri pauꝑ ille captatum. cũ
ei archidiaconus dare tunicam distulisset: irrupit
dissimulatum se aclerico querens: algere deplorais
mora: sanctus pauꝑe non uidente. in
amphibalum sͥ tunicam latenter
De in paulo post archidiaconus ingressus: am¬
monet ꝓ consuetudine expectare. in eccłia popłm.
illum ad agenda sollennia debere ꝓcecłe. Cũi ille
uestii: se ad eccłiam non posse ꝓcecłe. nisi uestem
pauꝵ acciꝑet. Diaconus uero nichil intelligens:
quia extͥnsecus indutũ amphibalo. ueste nudũ¬
interius non uidebat: postremo pauꝑem non cõ-¬
parere: causatur. Alichi in quit uestis que para¬
ta ẽ. deferat᷑: pauꝑ non deerit uestiendus. Arta-
tus demum clericus. necessitate compussus:. iãq¬
felle commoto. eꝓximis tabernis nigerrimam uestem
breuemq. atq hyspidam .u. comparatam argente¬
is rapit: at q ante martini pedes iratus: exponre.
En inquit uestem: sed pauꝑ hic non ẽ. Ille ni-¬

Expanded text:
 hoc secretum beati uiri pauper ille captatus, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extinterius non videbat, postremo pauperem non comparere causatur. Mihi, inquit, vestis quae praeparata est, deferatur: pauper non deerit vestiendus. Arcta tum demum clericus necessitate compulsus, jamqfelle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est. Ille ni
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ. quoadam temꝑe: ut uisitationis
studio ad uenerabilẽ matrem meam in
nes incurrimꝰ. Qui cͥcumdantes nos: uolebant
spoliare & interficerere. Tunc ego ad consueta
auxilia confugiens sancti martiru presidiũ¬
presidiũ
flagitabam. Quod michi ꝓtinus dignanter
assistens: ita eos conteruit: ut nichil contͣ nos age¬
re possent. seduersa uice qui uenerant ut time¬
rent᷑. timere ceꝑunt. & cursi uelocissimo fugere.
cipio. Qui nequa ꝙ expectantes: quantum po-¬
terant fugiebant. Credes eos fustib agi: aut
inuitos contra possibilitatem caballoꝵ suorum
currere cogi: & sic tbuente domino. uui ante pa-¬
trono. ubi diRigebamus: aduenimus. De
qͣntis me tͥbulationib & erumpnis eripurt:
in qͣntis michi necessitatib sua pietas astitit:
uł quantos in me amaritudines sua uͥtute com¬
pescuit: non dicam ascribendum: sedetiam ad
referendum ꝑ longũ est.

Expanded text:
autem quodam tempore, ut visitationis studio ad venerabilem 1032 matrem meam in nes incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter assistens, ita eos conterruit, ut nihil contra nos agere possent. Sed versa vice qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, et cursu velocissimo fugere. cipio. Qui nequaquam exspectantes, quantum poterant, fugiebant. Crederes eos fustibus agi, aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, et juvante patrono, quo dirigebamus advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas astitit, vel quantas in me amaritudines sua virtute compescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ambo celestem panẽ cum multa exultatio¬
ne fregerunt. Quod cum senex ad monast̾ium
post regressus frr̃ib retulisset: tantus om̃ium
incendat ardor animos: ut certatim ad heremũ
⁊ sacnas solitudines ire ꝓparent. miseros se fa¬
tentes qui diutius in congregatione multorum:
ubi humana ẽẽt. patienda conu̾satio resedissent.
N hoc monasterio uidi ego duos .IIIIi.

Expanded text:
ita ambo caelestem panem cum multa exultatioita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, si qui diutius in congregatione multorum, ubi humana esset patienda conuersatio, resedissent. In hoc monasterio duos ego senes uidi,
Abbreviated transcription (Latin):
ta uerbera uicto serpente meruisse. abbatem obse-¬
erat. nes post hec panis ullus aut eybus aliquis mie¬
teretur. Iamq octauus des fuerat emensus: quose
homo xp̃i intra ꝑicłm famis ip̃e concluserat: arebãt
menbra ieiunio. sed deficere mens celo intenta ñ
poterat. corpus inedia fatescebat. fides firma du¬
rabat. cum int̾m am monitus abbas ille ꝑspm̃.
ut discipłm uisitaret: ꝑia sollicitudine cognoscere
cupiens: qua uite substantie uir fidelis aleretur
qui ministrari sͥ ab homine noluisset:ad requirẽ¬
dum eum ip̃e ꝓfiscicitur. Ille ubi eminus senem
uenire conspexit: occurrit. ait grãs. ducit ad cel¬
lulam. cum ingressi pariter ambo. conspitiunt
ac si ante paululum focis eẽt ereptus ostendit᷑.
egiptii tamen panis forma ñ cernit᷑. Obstupe¬
facti ambo: munus celeste cognoscunt: cum ille
hoc abbatis aduentu prestitum fateret᷑: abbas
uero illius fidei ac uͥtuti id potius ascriberet.

Expanded text:
ta uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obseta uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat - arebant membra ieiunio, sed deficere mens caelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat-cmn interim admonitus abbas ille per spiritum ut discipulum uisitaret, pia sollicitudine cognoscere cupiens, qua uitae substantia fidelis aleretur, qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad requirendum eum ipse proficiscitur. ille ubi eminus senem uenire conspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi pariter ambo, conspiciunt ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet:
Abbreviated transcription (Latin):
abbas ꝑ duos pueros miserat. Quorum maior: ha
ergo indexedeuntib: aspis mire magnitudinis
fit obuiam. Cuius occursu nichi ꝑterriti: ubi ante
pedes eorum uenit: quasi incantata carminib ce¬
rula colla deposuit. Alinoris pueri manu apprehẽ¬
sa: ac pallio inuoluta: ferri cepit. De in monaste¬
rium quasi uictor ingressus: in occursum frrm̃ ex¬
pectantib cunctis captiuam bestiam resoluto pal¬
lio non sine iactantie timere deposuit. Sed cum
infantium fidem atq uirtutem ceteri predica¬
rent: abbas ille altiori consilio. ne infirma etas
in solesceret. uͥgis utrumq compescuit: multum
obuirgatos. cur ipsi quos ꝑ eos dñs oꝑatus fuerat
edidissent: opue illud non sue fidei: sed diuine
fuisse uͥtutis. discerent potius deo in humilitate
seruire: & non insignis & lͥitutib głari. quia me¬
lior eẽt. infirmitatis conscientia: nͥtutum uanita¬
te. hoc ubi ille monachus audiure: & ꝑiclitatos
infantulos serpentis occursu: & ipsos insuꝑ mul¬

Expanded text:
abbas per duos pueros miserat, quorum maior habeergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, quasi incantata carminibus caerula colla deposuit. minor e pueris manu adprehensam ac pallio inuolutam ferre coepit. dein monasterium quasi uictor ingressus in occursum fratrum, inspectantibus cunctis, captiuam bestiam resoluto pallio non sine iactantiae tumore deposuit. sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis.utrumque conpescuit, multum obiurgatos, cur ipsi, quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent. opus illud non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper mul
Abbreviated transcription (Latin):
pti monachos predicabos. laudabo anachoritaᷤ. mirabor he¬
remitas. martinum semꝑ excipiam. Non illi ego audeo mo

Expanded text:
pti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam: non illi ego quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
recurrens ac nota presidia: noctem
totam in oratione ꝑuigilat. Mane orta tempestas:
edem idoli usq ad fundam̃tum ꝓuoluit. Uerum hec
marcello teste dicta sunt.
.X.

Expanded text:
recurrens ad nota subsidia, noctem totam in oratione pervigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum provolvit. Verum haec Marcello teste dicta sint. IX.
Abbreviated transcription (Latin):
si: alii excecant᷑. alii rupib precipitantur. alii
sepib se ingerentes: palorum acuminib se ultͦ
transfodiunt. Tamen stabularu iram dei intelligẽ¬
tes: paucos extra tͥminum loci quos assequi potue¬
runt expellunt. sanosq recipiunt. Nuntiantes
fuissent ꝑpessi: addentes dimitte eam: & erit
pax t. Qui furore plenus: sic dixisse fert᷑. Siue
iuste siue iniuste: retineat᷑. regnante me hoc ba-¬
silica non habebit. Qui in ꝓximo diuina iussione
transsitum accipiens: mortuus ẽ. Adueniente
autẽ gloriosissimo rege sioeb̾to in eius regnum:
ad suggestionẽ beati eufronii ep̃i. hoc in dño scĩ
mantirurestituit: quod usq hodie abeius ha¬
silica possidet᷑. Audite hec om̃s potestatem ha¬
bentes. Sic uestite alios. ut alios non spolietis.
hoc adiungite urĩs diuitiis: unde dampnum
non inferatis eccłus. Gindex ẽ. enim deus uelo¬
citer seruor suor. Est ideo nonemus: ut qui hȩc

Expanded text:
ersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii ersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegetes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive iniuste redebeatur; regnante me, hoc basilica non habebit'. Qui protinus divina iussione transitum accipiens, requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in eius regnum, ad suggestionem beati Eufroni episcopi hoc in dominio sancti Martini restituit, quod usque hodie ab eius basilica possedetur. Audite haec omnes potestatem habentes! Sic vestite alios, ut alios non spolietis; hoc adiungite vestris divitiis, unde damnum non inferatis eclesiis! Vindex est enim Deus velociter servorum suorum. Et ideo monemus, ut, qui haec