comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s equaliter manducauerunt. sed
om̃s ad unã satietatẽ puenerunt : Quia
scripturȩ sacrȩ intellectũ non omnes ȩqua¬
liter capiunt sed tamen anis ꝓmodulo.
et ꝑsona sua sp̃ĩtalem refectionem a nea
inueniunt Ande bene de manna dicit᷑
qui plus habuit non habundauit. & qui
minus nonminorauit sed om̃s mensi s̃
admensurã gemor Estenim scriptu¬
ra secra fluuius quidã magnus. & par¬
uus. excelsus & humilis. inquo et elephans
natat & agnus pedib: ambulat. Quia
sp̃itales et doctissimi uiri. quanto pleni¬
us eius intellectũ degustant. tanto am¬
plius ẽ quod in co csuriant Et humiles &
paruuli scđm modulũ suȩ capacitatis.
unde satientur in ca inueniunt: De quib:
ꝑpsamistã dicit̾ Edent pauperes &
saturabunt᷑. et laudabunt dñm qui re¬
quirunt cũ. uiuent corda eorũ in słm
scłi. Et sustulerunt quod superauerat
defragmentis. septẽ sportas ł lic dñi
miraculũ augmentatũ est. Magnum
enim esset miraculũ. si de septẽ panib

Expanded text:
unt, sed omnes ad unam satietatem pervenerunt: quia Scripturae sacrae intellectum non omnes aequaliter capiunt, sed tamen omnes pro modo et persona sua spiritalem refectionem in ea inveniunt. Unde bene de manna dicitur: « Qui plus habuit non abundavit: et qui minus, non minoravit, sed omnes mensi sunt ad mensuram gomor . » Est enim Scriptura sacra fluvius quidam, magnus et parvus, excelsus et humilis, in quo elephas natat, et agnus pedibus ambulat: quia spiritales et doctissimi viri, quanto plenius ejus intellectum degustant, tanto amplius est quod in eo esuriant: et humiles et parvuli, secundum modulum suae capacitatis unde satientur, in ea inveniunt. De quibus per Psalmistam dicitur: « Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum, vivent corda eorum in saeculum saeculi . » « Et sustulerunt quod superaverat de fragmentis, septem sportas. » Hic Domini miraculum augmentatum est. Magnum enim esset miraculum, si de septem panibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo panib: paucos pisciculos iussit appo¬
ni. quia scõrum exempla cũ predicatio¬
ne uerbi. ad imitandũ nobis cotidie p̃¬
dicatores ꝓferunt. Bene autẽ paucipiscr¬
culi fuisse memorant᷑ quia scõrum con¬
uersatio suo iudicio humilis est & despecta
Quib saluatorat. Nolite timere prisil¬
lus grex. quia complacuit patri ur̃o
dare uobis regnũ. De quib: ꝑsalomo¬
nem dicit᷑ Lepusculus ples inualida
collocat inpetra cubile sibi Et recte in
illa refectione quȩ ex quinq panib facta
est. duo pisces fuisse memorant᷑. & hc
incertus numerꝰ ostenditur. quia ad com¬
parationẽ illorũ qui expopulo iudeor
credituri erant. infinita multitudo
ex gentili populo ad fidẽ uenit. dño di¬
cente Multiuenient ab oriente &
occidente. & recumbent cũ abraam

Expanded text:
ergo panibus paucos pisciculos jussit appoergo panibus paucos pisciculos jussit apponi, quia sanctorum exempla cum praedicatione verbi ad imitandum nobis quotidie praedicatores proferunt. Bene autem pauci pisciculi fuisse memorantur, quia sanctorum conversatio, suo judicio humilis est et despecta, quibus Salvator ait: « Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum . » De quibus per Salomonem dicitur: « Lepusculus, plebs invalida, collocat in petra cubile sibi . » Et recte in illa refectione, quae ex quinque panibus facta est, duo pisces fuisse memorantur, et hic incertus numerus ostenditur: quia ad comparationem illorum, qui ex populo Judaeorum credituri erant, et infinita multitudo ex gentili populo ad fidem venit, Domino dicente: « Multi venient ab oriente et occidente, et recumbent cum Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis ut apponerent turbe quando post
resurrectionẽ apparens ilis. insufflauit &
dixit cis. Accipite spm scm. quorum remi.¬
seritis peccata remittunt᷑ cis. & quorum
retinueritis retenta sunt. Discipuli autẽ
apposuerunt turbȩ. quia ꝑ eorũ prȩdicatio¬
nem. notitiã sacri misterii mundo uoluit
in notescere. Puldirȩ refecturus turbam.
grãs egisse dicit᷑. ut ostender& in om̃ib bonis
operib dñ a nobis essc glorificandũ Et habe¬
bant piscaculos paucos. et ipsos benedixit. &
iussit apponi Perpisciculos quos benedoxit
& apposuit turbȩ scorum imitabilis conuer¬
satio designat᷑ qui non solũ mortpisciũ saltus
suꝑaquas dare consuerunt. contempnente
terra & amantes celũ. sed &iam inter flaet
uariarũ ꝑsecution& sp̃italiter crescunt :¬
et ꝓficiunt. dicentes cum apło. Et si exte¬
rior homo noster corrumpitur. sedis
qui interior est renouat᷑. Cum septẽ

Expanded text:
discipulis ut apponerent turbae, quando post discipulis ut apponerent turbae, quando post resurrectionem apparens illis, insufflavit et dixit eis: « Accipite Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . » Discipuli autem apposuerunt turbae, quia per eorum praedicationem notitiam sacri mysterii mundo voluit innotescere. Pulchre refecturus turbam gratias egisse dicitur, ut ostenderet in omnibus bonis operibus Deum a nobis esse glorificandum. « Et habebant pisciculos paucos, et ipsos benedixit, et jussit apponi. » Per pisciculos, quos benedixit et apposuit turbae, sanctorum imitabilis conversatio designatur, qui non solum more piscium saltus super aquas dare consueverunt, contemnentes terram et amantes coelum, sed etiam inter fluctus variarum persecutionum spiritualiter crescunt et proficiunt, dicentes cum Apostolo: « Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed is qui interior est, renovatur . » Cum septem
Abbreviated transcription (Latin):
me scđm uerbum tuũ Et iterum. Qm̃hu¬
miliata est in puluere anima nr̃a conglu¬
tinatus est in terra uenter nr̃ Taliter ille
supra terrã discumbebat. qui dicebat
Loquar ad dñm meũ. cumsim puluis & cinis
Et accipiens septẽ panes. gr̃as agens fregit
& dabat discipulis suis ut apponerent. &
apposuerunt turbe lam superius ꝑseptẽ
panes. septẽ dona sp̃s scĩ figurari diximus
Dñs ergo septem panes accepit. quia pre om̃ib
hominib specialiter septem dona sp̃s sc̃ĩ in se
habuit. dicente ꝓpheta Et requiescet suꝑ
consiliĩ & fortitudinis. sps scientiȩ & pieta¬
tis. et replebit eum sp̃s timoris dñi Fregit
autẽ panes & dedit discipulissuis. quia eius¬
dem sps̃ scĩ dona. unicuiq scõrum ꝓut uult E
distribuit Alns largiens sermonẽ sapientiȩ.
aliis sermonẽ scientie. Anis genera linguarũ.
aliis interpretationẽ sermonłm. Alis discre¬
tionem spirituũ Siue dedit septem panes

Expanded text:
uum . » Et iterum: « Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, conglutinatus est in terra venter noster . » Taliter ille super terram discubuerat, qui dicebat: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . » « Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat discipulis suis ut apponerent, et apposuerunt turbae. » Jam superius per septem panes, septem dona Spiritus sancti figurari diximus. Dominus ergo septem panes accepit, quia prae omnibus hominibus specialiter septem dona Spiritus sancti in se habuit, dicente propheta: « Et requiescet super consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini . » Fregit autem panes et dedit discipulis suis, quia ejusdem Spiritus sancti dona unicuique sanctorum, prout vult, distribuit, aliis largiens sermonem sapientiae, aliis sermonem scientiae, aliis genera linguarum, aliis interpretationem sermonum, aliis discretionem spirituum. Sive dedit septem panes
Abbreviated transcription (Latin):
Nec putandum ẽ hanc eandẽ esse lectionemi
ubi alii euangeliste de quinq pamib quinq
milia hominũ satiata fuisse referunt. quia
ibi discipuli dnm commonent. ut dimuta
tusbas emere quȩ sibi necessaria sunt. hic
autẽ dñs supra turbã csuricitem miscđa
ius generis annone fuerint. non declarat᷑
Ibi quinq milia hominũ de quinq panib
satiata sunt. hic de septem panib: quatuor
milia refecta ibi supra fenũ discubuer̃.
hic suꝑ terrã Unde ibi ꝑturbam que ex
quinq panib satiata ẽ: populus sub lege
ueteris testamenti positus eẽ designatur.
quiquinq libros morsi ad suã eruditionẽ
Hanc turbã isaias in spĩi adño pascendam.
prȩuiderat. cũ dicebat. Uenient ad eũ
om̃s gentes. & ibunt populi multi & dicent
Domus iacob. uenite & ambulemꝰ in lumi

Expanded text:
putandum est, hanc eamdem esse lectionem, ubi alii evangelistae de quinque panibus quinque millia hominum satiata fuisse referunt: quia ibi discipuli Dominum commonent, ut dimittat turbas emere quae sibi necessaria sunt, hic autem Dominus supra turbam esurientem misericjus generis annonae fuerint, non declaratur: ibi quinque millia hominum de quinque panibus satiati sunt, hic de septem panibus quatuor millia refecta: ibi supra fenum discubuerunt, hic super terram. Unde ibi per turbam, quae ex quinque panibus satiata est, populus sub lege Veteris Testamenti positus esse designatur, qui quinque libros Moysi ad suam eruditionem Hanc turbam Isaias in spiritu a Domino pascendam praeviderat, cum dicebat: « Venient ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Domus Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
relinquo uobis. pacẽ meã do uobis. Quid
tus est. om̃a nobis reliquit ad credendũ
& tenendũ. cuangelii quoq testamen¬
tũ. quȩ om̃a in morte sua confirmauit
Coheredes etiã erimus post generalem
resurrectionẽ. quando erimus immor¬
tales. incorruptibilesq in corpore. atq

Expanded text:
relinquo vobis, pacem meam do vobis . Quidrelinquo vobis, pacem meam do vobis . Quidtus est, omnia nobis reliquit ad credendum et tenendum, Evangelii quoque Testamentum, quae omnia in morte sua confirmavit. Cohaeredes etiam ejus erimus post generalem resurrectionem, quando erimus immortales, incorruptibilesque in corpore, at
Abbreviated transcription (Latin):
sine strepitui uocis. quia filii dĩ sumus
effecti in baptismate. non ꝑnaturam
sed ꝑ adoptionẽ : Et quod talia facien¬
do ꝑseueramus in eius filiatione Si aut
filii. & herẽdes. Seruus non meretur
Accipere hereditatẽ. filius accipit
Et nossi filii dĩ sumꝰ. hereditaxtẽ merebi¬
mur accipere. Hoc quoq: consideran¬
dum. quia hereditas in morte patris
confirmat᷑. scđm humanas leges
Quã ergobereditatẽ poterit ds̃ pater
dare nobis. qui non potest mori:
seipsũ utiq dabit: Ut sicut ipse est
immortalis ac incorruptibilis. ita &
nos simus immortales incorruptibi¬
lesq: atq: in commutabiles. thesaur&s
quoq sapientię et scientie diuinitatis suc
Heredes quidẽ dĩ. coheredes aut̃ xp̃i Here¬
des dĩ patris erimꝰ ut diximꝰ. sed conside¬
remus quomodo simus here des xp̃i here¬
des igit᷑ xp̃i iam exparte sumus. quia
ꝑgens ad passionẽ reliquit nobis possessi¬
onem pacis ceclesiastice inquiens. Pace̾

Expanded text:
umus effecti in baptismate, non per naturam, sed per adoptionem, et quia, talia faciendo, perseverabimus in ejus filiatione. Si autem filii, et haeredes. Servus non meretur accipere haereditatem, filius accipit: et nos, si filii Dei sumus, haereditatem merebimur accipere. Hoc quoque considerandum, quia haereditas in morte patris confirmatur secundum humanas leges. Quam ergo haereditatem poterit Deus Pater dare nobis, qui non potest mori? Seipsum utique dabit, ut sicut est immortalis et incorruptibilis, ita et nos simus immortales, et incorruptibiles, atque incommutabiles, thesauri quoque sapientiae et scientiae divinitatis suae. Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Haeredes Dei Patris erimus, ut diximus; sed consideremus quomodo simus haeredes Christi. Haeredes igitur Christi jam ex parte sumus, quia pergens ad passionem, reliquit nobis possessionem pacis ecclesiasticae, inquiens: Pacem
Abbreviated transcription (Latin):
dextera patris. idest in magnitudine
paterne maiestitisterimus & nos cohe¬
redes: quia fulgebimꝰ sicut ipse refulsit
in monte: Et non solum in gła crimus
ei coheredes. sed etiã in potestate. sicut
ipse dixit apłis. Cum sederit filius homi¬
nis in sede maiestatis suę. scdebitis & uos
suꝑ sedes duo decĩ. iudicantes duodecim

Expanded text:
dextera Patris, id est in magnitudine paternae majestatis, ita erimus et nos ei cohaeredes, quia fulgebimus sicut ipse fulsit in monte; et non solum in gloria erimus ei cohaeredes, sed etiam in potestate, sicut ipse dixit apostolis: Cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duode
Abbreviated transcription (Latin):
humorẽ mittt radicessuas & non timebit
cum uenerit estus. sed erit folium eius uiri¬
de & intempore siccitatis non erit sollicitũ.
nec aliquando desinet facere fructum
Quasi autẽ cum iunco palma insporta con¬
texitur. quando idem uiri scĩ contracar¬
nis uitia. et cogitationum. spĩtale bellũ
cũ subdit᷑. Erant autẽ qui manduca uẽ¬
runt quasi quatuor milia. & dimisit eos
Non frustra quatuor mmilia hominum
Adnoreficiunt᷑. Quaternarius em̃
nuimerus ꝑfectus st. & in suis partib

Expanded text:
humorem emittit radices suas, et non timebit humorem emittit radices suas, et non timebit cum venerit aestus, sed erit folium ejus viride, et in tempore siccitatis non erit sollicitum, nec aliquando desinet facere fructum . » Quasi autem cum junco palma in sporta contexitur, quando iidem sancti viri contra carnis vitia et cogitationum spiritale bellum cum subditur: « Erant autem qui manducaverunt, quasi quatuor millia, et dimisit eos. » Non frustra quatuor millia hominum a Domino reficiuntur. Quaternarius enim numerus perfectus est, et in suis pa
Abbreviated transcription (Latin):
bratur. regitur atq reficitur. Incuius tipo
iohannes in apocalipsi sua septẽ ecđas enu¬
merat. nccnon & septt̃ candelabra aurea
& septẽ cornua agni. Vndẽ tacharias ꝓphe¬
taait in lapide uno. septẽ oculisunt: Recte
ainẽ ꝑseptt sportas. precordia scõrum sig¬
nificantur. qui sp̃s sc̃ĩ gratia inluminati.
& iriditatẽ fidei immarcescibilẽ seruant.
et tela nequissimi ignea sp̃italib: armis
extinguentes. ad tropheũ ꝑpetuȩ uictoriȩ
tendunt Sporta enm. exiunco. & palma
contexitur. Et iuncus quidem iuxta humo¬
rem aque nasci consueuit. palma uero dic¬
ta est quasi pacis alma: quȩ uietricẽ solebat
ornare manũ Sc̃i ergo uiri quasi iuncus
iuxta a quã uiridescunt. quando medita¬
tioni sacre scripture insistunt. ne a fide &
bonis aetib arescere ꝑossint De quib scrip¬
tum est. Benedictus uirqui confidit in dño.
& erit dñs fiducia eius Et erit tam quam
lignũ quod transplantat᷑ suꝑ aquas. quod ad

Expanded text:
bratur, regitur atque reficitur. In cujus typo Joannes in Apocalypsi sua septem ecclesias enumerat, necnon et septem candelabra aurea, et septem cornua agni. Unde Zacharias propheta ait: « In lapide uno septem oculi sunt . » Recte autem septem sportas praecordia sanctorum significantur, qui Spiritus sancti gratia illuminati, et viriditatem fidei immarcessibilem servant, et tela nequissimi ignea spiritalibus armis exstinguentes, ad tropaeum perpetuae victoriae tendunt. Sporta enim ex junco et palma contexitur, et juncus quidem juxta humorem aquae nasci consuevit, palma vero dicta est quasi pacis alma, quae victricem solebat ornare manum. Sancti ergo viri, quasi juncus juxta aquam virescunt, quando meditationi sacrae Scripturae insistunt, ne a fide et bonis actibus arescere possint, de quibus scriptum est: « Benedictus vir qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia ejus, et erit tanquam li
Abbreviated transcription (Latin):
pistis adoptionis. siue electionis
filiorũ dĩ. qui uos in partẽ dĩ uocauit.
ad libertatẽ : ut iã non sitis serineñtes
dõ timore seruili. sed amore. & timore
filiationis. quo seruit bonus filius patri.
timens eũ offendere. Quod uero sub¬
dit in quo spũ scõclamamus abba pater
tale est acsi dicer&. Per quẽ spm̃ scm̃
edocti & silluminati. clamamus abba
pater. Nisi enĩ spm̃ scm tempore bap¬
tis matis accepissemus. nequaquã aude¬
remus dm̃ omni potentẽ factorẽ nr̃m
patrẽ clamare. dicentes in oratione
dominica Pater noster qͥ es incelis. qͥa
nemo paganorũ hoc presumit dicere:
Abba. hebreũ est & syrum Pater gre
cum & latinũ Preuidens ergo apłs utrosqͣ
populos ad fidẽ colligendos. posute duo¬
nomina sub una significatione. ut illi
qui credunt ex hebreis & sẏris. dicant
abba miserert nr̃i. Qui ex grecis aliisq:
in euangelio marci habet᷑. dicente dño
Abba pater. si possibile est transeata me

Expanded text:
tum adoptionis sive electionis filiorum Dei, qui vos in partem Dei vocavit ad libertatem, ut jam non sitis servientes Deo timore servili, sed amore ac timore filiationis, quo servit bonus filius patri, timens eum offendere. Quod vero subdit, in quo Spiritu sancto clamamus: Abba Pater tale est, ac si diceret: Per quem Spiritum sanctum edocti et illuminati clamamus: Abba Pater; nisi enim Spiritum sanctum tempore baptismatis accepissemus, nequaquam auderemus Deum omnipotentem factorem nostrum Patrem clamare, dicentes in oratione Dominica: Pater noster, qui es in coelis . Nemo enim paganorum hoc praesumit dicere. Abba Syrum escum et Latinum. Praeuidens ergo Apostolus utrosque populos ad fidem colligendos, posuit duonomina sub una significatiqui credunt ex Hebraeis et Syris dicant: Abba, miserere nostri; qui ex Graecis aliisquein Evangelio Marci habetur, dicens, Domino: Abba  Pater, si possibile est, transeat a me
Abbreviated transcription (Latin):
buit. quia gr̃a noui testamenti. non solum
culpas operis. sed etiam culpas cogitationis
restringit Mec solũ aliena rapientib con¬
tradicit. sed etiam ad ꝑfectionẽ tendentes.
ꝓprias facultates cum ipsa terra relinquere
mon&: Dño dicc̾te. Siins ꝑfectus esse. uade.¬
& uende om̃a que nabes. & da pauperib:
et habebis thesaurũ incelo. & ueni. sequere

Expanded text:
mbit: quia gratia Novi Testamenti non solum mbit: quia gratia Novi Testamenti non solum culpas operis, sed etiam culpas cogitationis restringit: nec solum aliena rapientibus contradicit, sed etiam ad perfectionem tendentes proprias facultates cum ipsa terra relinquere monet, Domino dicente: « Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesa
Abbreviated transcription (Latin):
immensas populi cateruas cibo manne
aluit in deserto Qui dixerunt. Septẽ
In alia refectione quinq panes ordexcei
fuisse referunt᷑. ꝑ quos ut diximꝰ scriptu¬
ra ueteris testamenti significata est. sub
tegmnine littere latens Nunc autẽ hic
septem panes fuisse memorant᷑. ꝓp̃t septi
ti apłi. eorumq successores. & fidem sc̃e
trinitatis & quatuor euangeliorũ doctri¬
nam mundo adnuntiauerunt. Quod
bene septenarius numerus signat. qui
constat exprimo pari . & primo impari.
id est externario & qu aternario: Siue qͥa
septenarius numerus frequenter ꝓpleni¬
onem iustitię conseciti sunt scĩ. Et prece¬
pit turbȩ discumbere suꝑ terra. In alia
refectione turba suꝑ foenũ discubuisse
legit᷑. quia lex carnalia tantũ ꝓhib&
peccata Om̃is enim caro foenũ. & om̃is
gła eius tamquã flos feni. In hac autem
ꝑ quam grãm noui testamenti diximus
figurari. recte turba suꝑ terram discu¬

Expanded text:
immensas populi catervas cibo mannae immensas populi catervas cibo mannae aluit in deserto. « Qui dixerunt: Septem. » In alia refectione quinque panes hordeacei fuisse referuntur, per quos, ut diximus, scriptura Veteris Testamenti significata est, sub tegmine litterae latens. Nunc autem hic septem panes fuisse memorantur, propter seti apostoli eorumque successores, et fidem sanctae Trinitatis, et quatuor Evangeliorum doctrinam mundo annuntiaverunt. Quod bene septenarius numerus signat, qui constat ex primo pari et primo impari, id est, ex ternario et quaternario. Sive quia septenarius numerus frequenter pro plenionem justitiae consecuti sunt sancti. « Et praecepit turbae discumbere super terram. » In alia refectione turba super fenum discubuisse legitur, quia lex carnalia tantum prohibebat peccata. « Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos agri . » In hac autem, per quam gratiam Novi Testamenti diximus figurari, recte turba super terram discu
Abbreviated transcription (Latin):
specialit̾ dixisse narrat᷑. ducentorum
denariorum panes non sufficiunt eis
ut unus quisq modicũ quid accipiat.
nunc autẽ generaliter om̃s discipuli
dicunt. unde istos poterit quis hic satu¬
rare panib: in solitudine .: Quanto
ergo discipulis difficilior res uisa ẽ. tan¬
tomagis miraculũ dñi clarescit. Fragi¬
litate quippe carnis grauatiapłi. nondũ
adhuc ꝑfecte. diuinitatẽ xp̃i intellege
nis. ex paucis panib multitudinẽ homi¬
nũ posse satiare dubitabant. Sed dnĩs
non solũ ut dubitationẽ discipulorũ
Auferret. uerum etiã multitudinẽ fati¬
gatam ieiunio reficeret. ex paucis panib
multitudinẽ hominũ reficere uoluit
Et interrogauit eos. Quot panes habe¬
tis÷ Non ignorans dñs discipulos in¬
terrogat. qui om̃a scit ante quã fiant.
sed ut ex sua interrogatione illorum
Animos erudiat. & discant ꝑ eius pre¬
sentiã de paucis panib: multas turbas
hominũ satiari posse in solitudine. qui+
ꝑ quadraginta annossine aratri labore:

Expanded text:
pecialiter dixisse narratur: « Ducentorum denariorum panes non sufiiciunt turbae, ut unusquisque modicum quid accipiat . » Nunc autem generaliter omnes discipuli dicunt: « Unde poterit istos quis hic saturare panibus in solitudine? » Quanto ergo discipulis difficilior res visa est, tanto magis miraculum Domini clarescit. Fragilitate quippe carnis gravati apostoli, nondum adhuc perfecte divinitatem Christi intelligebnis, ex paucis panibus multitudinem hominum posse satiare dubitabant. Sed Dominus non solum ut dubitationem discipulorum auferret, verum etiam ut multitudinem fatigatam jejunio reficeret, ex paucis panibus multitudinem hominum reficere voluit. « Et interrogavit eos: Quod panes habetis? » Non ignorans Dominus discipulos interrogat, qui omnia scit antequam fiant, sed ut ex sua interrogatione illorum animos erudiat, et discant per ejus praesentiam de paucis panibus multas turbas hominum satiari posse in solitudine, qui per quadraginta annos sine aratri labore
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ post publica flagitia. adulteria. fur¬
ta. homicidia ebrictates. rapinas. ꝑpoe¬
nitentia ad dm̃ conuertit᷑. de longe ue¬
nit: De ꝓpe autem uenit. qui ab ipsa in¬
fantia: uel pueritia inseruitio dĩ se man¬
cipat De longe uero. qui in senectute
addm̃ conuertit᷑. Promittit ergo dñs
cibũ se daturũ etiam eis qui de longe
ueniunt. quia non solũ iustos sedetiam
peccatores conuersos pecipit & amat.¬

Expanded text:
autem post publica flagitia, adulteria, furautem post publica flagitia, adulteria, furta, homicida, ebrietates, rapinas, per poenitentiam ad Deum convertitur, de longe venit. De prope autem venit, qui ab ipsa infantia vel pueritia, in servitio Dei se mancipat: de longe vero, qui in senectute ad Deum convertitur. Promittit ergo Dominus cibum se daturum etiam his, qui de longe veniunt, quia non solum justos, sed etiam peccatores conversos recipit et amat
Abbreviated transcription (Latin):
bitem in domo dñi om̃ib dieb uitȩ meȩ
Via autẽ: presens est uita. Quamdiu enĩ
uiuimus inuia sumus: necdũq: ad patriã
ꝑuenimus Non uult ergo dñs turbam
ieiunam dimittere ne deficiant in uia:
quia electine in p̃senti uita abono opere
cessent pabulo uerbi dĩ pascendi sunt. Qm̃
sicut deficit corpus sine cibo . ita anima
sine uerbo dĩ. Quo cibo refici desidera¬
bat ille qui dicebat. Dñs paseit me et
nibil mihi deerit: in loco paseuȩ ibi me
collocauit. Quod autẽ subiungit᷑: quidã
populũ referre uoluerimꝰ. populus iudȩox
de ꝓpe uenit: quia legis notitiã & dĩ cogni¬
tionem habuit. De longe autem gentias
uenit quando post idolorũ culturam
Addĩ cognitionẽ conuersus est. Unde
apłs ait. Ipse st pax nr̃a: quifecit utraq
unum Cotidie uero in conuersione fideli¬
um. Alti de ꝓpe. Aude longe Ad fidẽ ueni
unt. Sed et is qui licito coniugio expertus
Ad fidem conuertit᷑. eꝓximo uenit. Qui

Expanded text:
bitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae . » Via autem praesens est vita. Quandiu enim vivimus, in via sumus, necdumque ad patriam pervenimus. Non vult ergo Dominus turbam jejunam dimittere, ne dificiant in via: quia electi ne in praesenti vita a bono opere cessent, pabulo verbi Dei pascendi sunt: quia sicut deficit corpus sine cibo, ita anima sine verbo Dei. Quo cibo refici desiderabat ille, qui dicebat: « Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavipopulum referre voluerimus, populus Judaeorum de prope venit, quia legis notitiam et Dei cognitionem habuit: de longe autem gentilis venit, quando post idolorum culturam ad Dei cognitionem conversus est. Unde Apostolus ait: « Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . » Quotidie vero in conversione fidelium, alii de pt. Sed et is, qui licito conjugio expertus ad Deum convertitur, ex proximo venit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
deus saluator meus. & te sustinin tota
die. Aliter. Turba triduo dñm sustin&.
cum clecti intellectũ. memoriam &
uoluntatẽ in bono opere occũpant
Siue certę triduo dñm sustinent. cũ
f.deni & spemi ac caritatẽ in uiolabilẽ
seruant De quib apłs. Maneant in¬
nobis fides. spes. caritas. triahec. maior autẽ
his est caritas. Et sidimisero eos ieniinos in
domum suã. deficient in uia Domus
electorum. ꝓprię cęlestis est patria. de
qua dñs ait In domo patris mei. inansio¬
nes multę sunt ad quam ardentissimo
Amore ꝓuaerare eptabãt illẽ qui dicebat

Expanded text:
Deus salvator meus, et te sustinui tota Deus salvator meus, et te sustinui tota die . » Aliter: Turba triduo Dominum sustinet, cum electi intellectum, memoriam et voluntatem in bono opere occupant. Sive certe Dominum triduo sustinet, cum fidem et spem et charitatem inviolabilem servat, de quibvobis fides, spes, charitas, tria haec: major autem his est charitas . » « Et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via. » Domus electorum proprie coelestis est patria, de qua Dominus ait: « In domo Patris mei mansiones multae sunt . » Ad quam ardentissimo amore pervenire optabat
Abbreviated transcription (Latin):
panib facta est. ꝑ quã populũ iudeorũ
diximus figurari: discipuli dñm̃ commo¬
nuisse dicunt᷑ ut dimitter& turbas ẽ me¬
re sibi necessaria. quia idem populus ante
aduentum dñi patriarchas & ꝓphetassuas
intercessores habunt. In hac autẽ ipse dñs
ad miseri cordiam commouet᷑. quia gen¬
tilis populus non suis meritis. nec aliquo
interueniente. sed sola gratuita dñi mi
dñs turbam quam amore uerbidĩ csurien¬
tem uidit. &iam cibo corporali reficit. ut
in illis adimpleret᷑. quod ipse alibi ꝓmisit
dicens: Querite primũ regnum dĩ & ius¬
titiam eius & hȩc om̃a adicient᷑ uobis
Rectẽ ergo de hac turbii dicit᷑. quia iam
triduo sustinent me. inhabent quod
mandũcent. Turba enim triduo dñm
sustina. cum fidelis populus in confessi¬
one sc̃ȩ trinitatis incessabiliter ꝑseuerat
Sustinere enim homo dm̃ dicitur. cum
&iam nec inter aduersa ab eius amore¬
deficit. imitans illũ qui dicebat. Dirige
me an ueritate tua. & doce me. quia tues

Expanded text:
est, per quam populum Judaeorum diximus significari, discipuli Dominum commonuisse dicuntur, ut dimitteret turbas emere sibi necessaria, quia idem populus ante adventum Domini patriarchas et prophetas suos intercessores habuit. In hac autem ipse Dominus ad misericordiam commovetur, quia gentilis populus non suis meritis, nec aliquo interveniente, sed sola gratuita Domini mDominus turbam, quam amore verbi Dei esurientem vidit, etiam cibo corporali reficit, ut in illis adimpleret quod ipse alibi promisit, dicens: « Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis . » Recte ergo de hac turba dicitur: « Quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. » Turba enim Dominum triduo sustinet, cum fidelis populus in confessione sanctae Trinitatis incessabiliter perseverat. Sustinere enim homo Deum dicitur, cum etiam nec inter adversa ab ejus deficit amore, imitans illum qui dicebat: « Dirige me in veritate tua et doce me, quia tu es
Abbreviated transcription (Latin):
causa stipendiũ dabat᷑. ita militantib
diabolo dabit᷑ mors ȩterna ꝓremuineratio
neł Gr̃a autem dĩ uita ꝓterna in xp̃o iħ u
Quid est quod loquens de remuneratione
peccati siipendiũ nominauit ipsam remu¬
nerationẽ& de remimeratione electoꝵ
dixit gr̃a dĩ Ideo quia illi qui militant.
ꝓpriam mereedẽ accipiem Qincquid
autẽ electihabent. totũ a gr̃a dĩ accipiunt.
Siue fidẽ. siue caritatẽ. seu aliquod bonum opis
habeant Et insuꝑ ꝓgr̃a ista fidei & bonorũ
operũ accipient gr̃as adõ. & uitam eterna

Expanded text:
causa stipendium dabatur, ita militantibus causa stipendium dabatur, ita militantibus diabolo dabitur mors, sive aeterna damnatione. Gratia autem Dei vita aeterna in Christo Jesu. Quid est quod loquens de remuneratione peccati, stipendium nominavit ipsam remunerationem, et de remuneratione electorum dixit tertiam Dei? Ideo, quia illi qui militant, propriam mercedem accipiunt, quidquid autem electi habent, totum a gratia Dei accipiunt, sive fidem, sive charitatem, seu aliquod bonum opus habeant, et insuper pro gratia ista fidei et bonorum operum gratis accipient a Deo vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
ta Conputruerunt iumenta insterco¬
re suo: Iumenta appellant᷑ homines.
qui inrationabilit̾ uiuunt. sine honesta¬
te morũ & conuersationis lumenta quiꝑ¬
luxurie & turpitudinib uitiorũ uitam.
finire. Nunc uero liberati a peccato ꝑpas¬
sionem xp̃i & ꝑ. quam baptisinatis. serui
Autẽ facti dõ. quĩ ante eratis seruidiaboli.
rat. Finem uero uitam ȩternã. id est consum¬
mationẽ operum uestrorum habetis uitam
remuneratio peccatorũ. mors eterna est
Non tamen de om̃ib peccatis intelli gendũ
est. sed de criminalib. Et de quib dicit io¬
hannes Est peccatũ ad mortẽ. non ꝓhoc dico
ut quis rog&:. Stipendium dicit᷑ astipe penden¬
da idest substantia ponderanda. Antiquitꝰ
em̃ potius ponderabat᷑ pecunia. quã nume¬
rabat᷑ Unde militib ꝓuita regis & patriȩ¬
gubernatione militantib stipendiũ. hoc est
substantia & remuneratio expublico erario
tribuebatur. Et sicut illis remunerationis

Expanded text:
ta: Computruerunt jumenta in stercota: Computruerunt jumenta in stercore suo . Jumenta appellantur homines qui irrationabiliter vivunt, sine honestate morum et conversationis. Jumenta quipluxuriae, rati a peccato per passionem Christi, per aquam baptismatis, servi autem facti Deo, qui antea eratis servi diaboli, rat: finem vero vitam aeternam, id est propter consummationem operum vestrorum habebitis vitaremuneratio peccatorum, mors, aeterna est. Non tamen de omnibus peccatis intelligendum est, sed de criminalibus peccatis, de quibus dicit Joannes: Est peccatum ad mortem, non pro hoc dico ut quis roget . Stipendium dicitur a stipite pendenda, id est a substantia ponderanda. Antiquitus enim potius ponderabatur pecunia quam numerabatur. Unde militibus pro vita regis et libertate patriae militantibus stipendium, hoc est substantia et remuneratio ex publico aerario conferebatur: et sicut illis remunerationis
Abbreviated transcription (Latin):
seruus est cuius uoluntatẽ adimpl&.
sic quiseruit iustitiȩ. seruis est iustitiȩ
& dĩ Qui enĩ seruit furto & adulterio
sciendũ. quia sicut seruũ eẽ iustitiȩ lau¬
dabile est. liberum uero esse iustitia non
est laudabile. ita seruũ esse peccati de¬
testandũ est. liberum autẽ a peccato
fimis illorũ mors est. Romani ante qua
adfidem dñi uenirent: om̃ib uitiis. omib
turpitudinib seruiebant. quȩ &iam tur
entes autẽ ad fidem.erubescebant: ac uerecim.¬
dabant᷑ non solum in facto. sed &iã in recor¬
datione eorũ Vnde apostolus uolens cos
confirmare. ne ad illa reuerterent᷑. aiebat
Dicite mili quẽ fructũ. id est quam remu¬
nerationẽ bonã habuistis in illis turpitudi
nunc erubescitis & uerecundamini: Nam
finis. id est consummatio illorũ peccatorũ.
mors. ȩterna est. Quando homo in peccatis
criminalib morit̾. & terminũ uite facit.
finis peccatorũ mors est illi. quia mortẽ
eternã inde accipit. De talib dicit ꝓphe¬

Expanded text:
s voluntatem adimplet: sic qui servit justitiae servus est justitiae et Dei. Qui enim servit furto et adulterio, sciendum, quia sicut servum esse justitiae laudabile est, liberum vero esse a justitia non est laudabile: ita servum esse peccati detestandum est, liberum autem a peccato, inis illorum mors est. Romani antequam ad fidem Domini venirent, omnibus vitiis omnibusque turpitudinibus serviebant, quod etiam turp. Venientes autem ad fidem erubescebant ac verecundabantur, non solum facto, sed etiam in recordatione eorum, unde volens eos confirmare, ne ad illa reverterentur, aiebat: Dicite mihi quem fructum, id est quid nerationem bonam habuistis in illis immunditiinunc erubescitis et verecundamini? Nam finis, id est consummatio illorum peccatorum, mors aeterna est. Quando homo in peccatis criminalibus moritur, et terminum vitae facit, finis peccatorum mors est illi: quia mortem aeternam inde accipit. De talibus dicit Prophe
Abbreviated transcription (Latin):
Quandiu enim in p̃senti uita manemus.
quasi inuia & initinere sumꝰ. et necdũ ad
patriã ꝑuenimus. In uia ergo cũ aduer¬
sario nr̃o concordare iubemur. quia post
mortẽ nec audiendi uerbi dĩ. nec emen¬
dandi locus erit: Salomone testante
quiait Quodcũq potest manus tua
facere instanter operare. quia nec opus
nec ratio. nec scientia. nec sapientia est

Expanded text:
Quandiu enim in praesenti vita manemus, Quandiu enim in praesenti vita manemus, quasi in via et in itinere sumus, et necdum ad patriam pervenimus. In via ergo cum adversario nostro concordare jubemur, quia post mortem, nec audiendi verbum Dei, nec emendandi locus erit, Salomone testante, qui ait: « Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec scientia, nec sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Carnalis delcctatio ꝑtrabere cupit nos ad ad¬
ulteriũ. contrarius autẽ tibi sermo d̃ clã¬
mat. Ad ulteri regnũ dĩ non possidebunt :
Et alibi Fornicatores & adulteros iudicabit
ds̃. Et iterum. Qui uiderit mulierem
ad concupiscendũ eam. iam moechatus est
eam in corde suo. Si ergo audita hac uoce
uiceris carnalẽ delectationẽ idestardorẽ
libidinis freno continentiȩ restrinxeris. con¬
cordasticũ aduersario tuo inbono Dica¬
mus & aliud. Suggerit tibi ebrietas. & im¬
mittit faucil tuis siccitatẽ. usq quo ueni¬
as adhebrietatẽ. sed contradicit tibi sermo
diuinus. Uidete ne grauent᷑ corda ura
inerapula. aut ebrietate Et iterum Ebri¬
osi regnum dĩ non possidebunt. Uince er¬
go delectationẽ potandi. & concorda cum
aduersario tuo. Sic decẽteris itiis scien¬
dum est. in quib: caro concupiscit aduersis¬
inuicẽ aduersant᷑. ut non ea que uolumꝰ
faciamsꝰ. Uia autẽ. presens est uita

Expanded text:
Carnalis delectatio pertrahere nos cupit ad adCarnalis delectatio pertrahere nos cupit ad adulterium, contrarius autem tibi sermo Dei clamat: « Adulteri regnum Dei non possidebunt . » Et alibi: « Fornicatores et adulteros judicabit Deus . » Et iterum: « Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo . » Si autem audita hac voce, vitaveris carnalem delectationem, id est ardorem libidinis freno continentiae restrinxeris, concordasti cum adversario tuo in bono tuo. Dicamus et aliud: Suggerit tibi ebrietas et immittit faucibus tuis siccitatem, usquequo pervenias ad ebrietatem, sed contradicit tibi sermo divinus: « Videte, ne graventur corda vestra crapula et ebrietate . » Et iterum: « Ebriosi regnum Dei non possidebunt . » Vince ergo delectationem potandi, et concorda cum adversario tuo. Sic de caeteris vitiis sentiendum est, in quibus caro concupiscit adversuinvicem adversantur, ut non ea quae volumus faciamus . Via autem praesens est vita.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ debitorib: nris
Et ut impleat᷑ in nobis quod dñsait: Si dimi¬
seritis hominib: peccata eorũ. & pater ur̃
cȩlestis dimitt& uobis peccata ur̃a. Quod
si ex utraq parte neglegentia contigit.
Ab utraq uenie satisfactio ꝓcedere deb&.
Hȩc tamen discretio inhac reconciliatione
obseruanda est. ut siille qui aliũ lesit. tem¬
porale dampnũ intulit. quod iniuste abs¬
tulit iuste restituat. Si autẽ uerbo. aut
conuitiotantũ ꝓximo fecit iniuriã. suffi¬
cere credit᷑ sola uenie postulatio ad satisfac¬
tionẽ. Unde post reconciliationẽ ad ño
dicit᷑ Et tunc ueniens offeres muus tuũ
Esto consentiens aduers &tuo. dumes in uia
cum eo. Forte mou& aliquẽ ad querendũ
quissit aduersarius nr̃. cum quo concorda¬
re nos iubet dñs nr̃. Cui respondendum est :
quia aduersarius iste sermodĩ intellegitur
dicit nr̃e carnali uoluntati Uerbi gr̃a

Expanded text:
nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . » Et ut impleatur in nobis quod Dominus ait: « Si dimiseritis hominibus peccata eorum, et Pater vester coelestis dimittet vobis peccata vestra . » Quod si ex utraque parte negligentia contigit, ab utraque veniae satisfactio procedere debet. Haec tamen discretio in hac reconciliatione observanda est, ut si ille qui alium laesit, temporale damnum intulit, quod injuste abstulit, juste restituat. Si autem verbo aut convicio tantum proximo fecit injuriam, sufficere creditur sola veniae postulatio ad satisfactionem. Unde post reconciliationem a Domino dicitur: « Et tunc veniens offeres munus tuum. Esto consentiens adversario tuo dum es in via cum eo. » Forte movet aliquem ad quaerendum, quis sit adversarius noster, cum quo concordare nos jubet Dominus noster. Cui respondendum est, quia adversarius iste sermo Dei intelligitur, dicit nostrae carnali voluntati. Verbi gratia:
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictam est offerre non possumꝰ. quam¬
diu ꝓximis inplacabiles sumus Notan¬
dum autẽ quia nonait. situhabes aliqiđ
aduersus fratrẽ tuum. sed si frater tuus
lab& aliquid aduersũte. Tunc enim
frater noster aduersum nos hab& aliqiđ.
quando nos ledit. Pergendũ ergo estad
reconciliationẽ Et si ueniã petere uo¬
luerit. quod in nobis peccauit dement̃
est dimittendũ. ꝓp̃t hoc quod dñs ait
Cũstabitis ad orandũ dimittite. & rełq
Si autẽ ueniã postulare noluerit. sp̃itales
fratres secretius inmittendi sunt. qui cũ
adhumilitatis satisfactionẽ ꝓuocent. iux¬
ta preceptũ dnĩ dicentis. Site audire nolu¬
erit frater tuus. Adhibe tecũ unum uel duos.
ut in ore duorũ. uel triũ testium st& om̃e
rauerit ille qui inte peccauit. necesse est
ut tu ei ueniam postules Sedtam̃ ꝓp̃t dm̃
ex corde dimitte. ut securus accẽdens ad
altare dicere possis. Dimitte nobis debita

Expanded text:
ut dictum est, offerre non possumus, quanut dictum est, offerre non possumus, quandiu proximis implacabiles sumus. Notandum autem quod non ait: Si tu habes aliquid adversus fratrem tuum; sed: Si frater tuus habet aliquid adversum te. Tunc enim frater noster adversum nos habet aliquid, quando nos laedit. Pergendum ergo est ad reconciliationem, et si veniam petere voluerit, quod in nobis peccavit clementer est dimittendum, propter hoc quod Dominus ait: « Cum stabitis ad orandum, dimittite , » etc. Si autem veniam postulare noluerit, spiritales fratres secretius immittendi sunt, qui eum ad humilitatis satisfactionem provocent, juxta praeceptum Domini dicentis: « Si te audire noluerit frater tuus, adhibe tecum unum vel duos, ut in ore duorum vel trium testium stet omne raverit, ille qui in te peccavit, non necesse est ut tu ei veniam postules, sed tamen propter Deum ex corde dimitte, ut securus accedens ad altare, dicere possis: « Dimitte nobis debita
Abbreviated transcription (Latin):
ibi munus tuũ ante altare. & uade pri¬
us reconciliari fr̃ituo. & tunc ueniens
offeres munus tuũ In quib: uerbis sol¬
licite considerare debemꝰ. quantũ ipse
in nobis fraternũ amorẽ diligat. quantũ ue
malũ discordie odio habeat. cũ munera
ante altare non oblata relinquere iub&:¬
& prius reconciliari fr̃i. ICum enĩ dñs nra
non nisi ꝓp̃t nos querat silli pacis hostiam ne¬
qua quã offerre possumꝰ. quamdiu fratrib
in pacificisumus. Nec putandum est quod
ei tantum modo munera offerimus. cũ ma¬
nib oblatione ante altare deportamus
Sed quando orationi insistimꝰ. Ac ꝑ ieiuniũ.
& uigilias carnẽ maceramꝰ. cũ elemosinas
tribuimꝰ. hospitem suscipimus. nudũ coo¬
perimus & cetera hissimilia pietatis opera
implemꝰ. tunc munera dõ offerimus Cauen¬
dum ergo sum mopere est. ne malũ discor¬
diȩ contra aliquẽ incorde teneamus. &
ꝓp̃t hoc nr̃a munera in conspectu dĩ accep¬
ta non sint. quoniam dõplacabilẽ hostiã

Expanded text:
s tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offer munus tuum. » In quibus verbis sollicite considerare debemus quantum ipse in nobis fraternum amorem diligat, quantumve malum discordiae odio habeat, cum munera ante altare non oblata relinquere jubett prius reconciliari fratri. Cum enim Dominus nostra nonnisi propter nos quaerat, illi pacis hostiam nequaquam offerre possumus, quandiu fratribus impacifici sumus. Nec putandum est quod ei tantummodo munera offerimus, cum manibus oblationem ante altare deportamus, sed quando orationi insistimus, ac per jejunium et vigilias carnem maceramus, cum eleemosynas tribuimus, hospitem suscipimus, nudum cooperimus, et caetera his similia pietatis opera implemus, tunc munera Deo offerimus. Cavendum ergo summopere est, ne malum discordiae contra aliquem in corde teneamus, et propter hoc nostra munera in conspectu Dei accepta non sint, quomodo Deo placabilem hostiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Ns xp̃e ds̃ ante scła. & homo factus in fine
seculorũ ta sua opera temperare dignat
st. ut in uno eodẽq mira culo se uerum dm̃.
uerũq hominẽ esse declarara. Quod in hi¬
ius lectionis serie cito cognoscimus sihanc
diligenter consideremus Quod enĩ supra
turbam esurientẽ miseri cordia mouetur.
humane compassionis est indiciũ. Quod

Expanded text:
s Deus ante saecula, et homo factus in fine saeculorum, ita sua opera temperare dignatus est, ut in uno eodemque miraculo se verum Deum, verumque hominem esse declararet. Quod in hujus lectionis serie cito cognoscimus, si hanc diligenter consideremus. Quod enim super turbam esurientem misericordia motus dicitur, humanae compassionis est
Abbreviated transcription (Latin):
bete menbra ur̃a serure iustitiȩ. omnibq
uirtutib insc̃ĩficationem. uidelic& ut
sc̃ĩ esse possitis. secundum quod ds̃ om̃ps
precipit: Sc̃i estote. quia ego sc̃s̃ sum
Per iniquitatẽ: debemus intellegere om̃a
peccata. Quia quicquid contra legem
dĩ agitur: iniquitas nuncupat᷑: Perius¬
titiã uero: om̃s uirtũtes. Et est sensus
Sicut uos preparastis ante quã ad fidẽ
uocati essetis: ut seruiretis omnib: im¬
munditiis. om̃ib:q uitus. ita nunc infide
iam consistentes: p̃parate om̃a menbra.
& om̃s sensus corporis ur̃i quomodo ser¬
uiatis om̃ib uirtutib: Cum eni serui¬

Expanded text:
bete membra vestra servire justitiae omnibusque virtutibus in sanctificationem, videlicet ut sancti esse possitis, secundum quod Deus praecipit: Sancti estote quia et ego sanctus sum . Per iniquitatem debemus intelligere omnia peccata, quia quidquid contra legem Dei agitur iniquitas nuncupatur. Per justitiam vero omnes virtutes, et est sensus: Sicut vos praeparastis antequam ad fidem vocati essetis, ut serviretis omnibus immunditiis omnibusque vitiis, ita nunc in fide jam consistentes praeparate membra vestra et omnes sensus corporis vestri, quomodo serviatis omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
Humanum dico. propter
infirmitatẽ carnis ur̃e & cetera
Quidẽ quod dicit apłs. humanũ dico:
hoc est leue. & ad complendũ facile. Acsi
dicer& aliis uerbis. Quia carnales adhuc
estis. nec potestis ꝓp̃t fragilitatẽ carnis
maiora pcepta ferre & implere. idcirco
leuia precepta uobis committã. Quid enim
tam facile ut origenes dicit. quid tam leue.
ut sit homo ita promptus adiustitiã. & ad¬
dĩ uoluntatẽ complendã. sicuti ad mala ope
rib:: Est quilib& latro et quilib& alius ius¬
titia ꝓpria uiuens. non de rapina. Dum la¬
tro cruciat᷑ gelu & frigore: et suꝑfluis me¬
ditationib ꝑdĩes & noctes torquet᷑. uolueas
inanimo expectans inagro quomodo fur¬
tum ꝑficiat: iustus securus ȩpulat᷑ in die
de laborib: ꝓpriis, & quiete noctis cũ secu¬
ritate delectat᷑ Et dormiente iusto som¬
no gratissimo, plerumq: ille quigelu frigo¬
ris & inedia famis torquet᷑. occidit᷑ ab his
quib uim inferre moliebat᷑ Bimiliter

Expanded text:
Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Quid est quod dicit Apostolus: Humanum dico? hoc est leve, et ad complendum facile, ac si diceret aliis verbis: Quia carnales adhuc estis, nec potestis propter fragilitatem carnis majora praecepta ferre et implere, idcirco levia praecepta vobis committam. Quid enim tam facile, ut Origenes dicit, quid tam leve quam ut sit homo tam promptus ad justitiam et voluntatem Dei complendam, sicuti et ad mala operribus. Est quilibet latro, et quilibet alius justitia propria vivens, non de rapina. Dum latro cruciatur gelu et frigore, et superfluis meditationibus per dies et noctes torquetur, volvens animo et exspectans in agro quomodo furtum perficiat, justus securus epulatur in die de laboribus suis, et quiete noctis cum securitate delectatur, et dormiente isto somno gratissimo, plerumque ille qui gelu frigoris et inedia famis torquetur, occiditur ab his quibus vim inferre moliebatur. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
exercerer Adulteriũ uidelic̃&. homi¬
cidium furtũ. & cetera talia: Siautẽ spũ.
inquit opera carnis. Quȩ sunt : Fornca¬
tio immunditia. luxuria. & cetera quȩ se¬
cuntur Et quid dicit de fructu. & operib
talia. Quomodo ergo possumꝰ mortifica
Uerbi grã Viuit in nobis et regnat suꝑbia.
accipientes a scospũ humilitatẽ simus hũ¬
miles. & sic mortificabimꝰ suꝑbiã Uiuit
in nobis libido. accipientes a scõspu casti
tatẽ simus casti & sic poterimꝰ mortifica¬
relibidinẽ. Si inquit scđm dm̃ uiuendo.
uoluptates carnis. et desideria carnalia
extinxeritis. beati eritis in ita ȩterna
Quicũq enĩ spũdĩ aguntur. idest regun¬
tur: & ducunt᷑ adbonũ. hi filii sunt dĩ non
ꝑ naturã sedꝑ adoptionẽ Non eñi acce¬
pistis spm seruitutis iterũ intimore. sed ac
cepistis sp̃m adoptionis filiorũ inquocla¬
ista scribebat apłs acceperant a patribus
timorẽ ad obseruantiã sui minans & di¬

Expanded text:
exercere, adulterium videlicet, homiexercere, adulterium videlicet, homicidium, furtum, et caetera talia. Si autem spiritu, nt opera carnis; quae sunt forricatio, immunditia, luxuria et caetera talia quae sequuntur. Et quid dicit de fructu et operibustalia. Quomodo ergo possumus mortificaverbi gratia: vivit in nobis et regnat superbia, accipientes a sancto Spiritu humilitatem, simus humiles, et sic mortificabimus superbiam; vivit in nobis libido, accipientes a Spiritu sancto castitatem, simus casti, et sic poterimus mortificare libidinem. Si, inquit, secundum Deum vivendo voluptates carnis et desideria carnalia exstinxeritis, beati eritis in vita aeterna. Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, id est reguntur et ducuntur ad donum, hi filii Dei sunt, non per naturam, sed per adoptionem Non enim accepistis spm adoptionis filiorum Dei, in quo claista scribebat Apostolus acceperant a patribus timorem ad observantiam sui, minans et di
Abbreviated transcription (Latin):
tres. Debitores sumus non carni. ut scđm
qui alicui. aliquid deb&: Non idcircocrea¬
ti sumus ab om̃i potente dõ iut scđm carne¬
uiuxnus. id est scđm desideria carnis. quia
non sumus carni debitores. sed dõ. ut sp̃ita¬
liter conuersemur. cuncta transitoria
& caduca ꝓnihilo ducentes. & dõ debitũ
nr̃m reddentes. Quid ergo accepimus ab
illo ut ei dehitores essemus: quicquid bo¬
ni habemus. Cum enim non essemus. ab il¬
lo de nilulo conditi sum. Et cũ nr̃o untio
ꝑditi essemus. ab ipso redempti sumuf
Donans nobis pariter bona temporalia. & ꝓ¬
mittens ȩterna: It quomodo possumus
ei debitũ reddere.: Seruiendo uoluntati
illius. obtemperando mandatis eius. &
quicquid boni habemus. non nr̃is meritis.
sed illius gr̃ẽ imputando. Sieni scđm car¬
nem uixeritis. id est si carnales concupis¬
centias. & delectationes scđm appetitum
garnalium desidepiorũ opere impleuẽri¬
tis moriemini marte ȩterna. Quid est
secundũ carnẽ uiuere: Carnalia opera

Expanded text:
tres, debitores sumus non carni, ut secundum qui alicui aliquid debet. Non idcirco creati sumus ab omnipotente Deo ut secundum carnem, id est secundum desideria carnis vivamus, quia non sumus carni debitores, sed Deo, ut spiritualiter conversemus, cuncta transitoria et caduca pro nihilo dicentes, et Deo debitum nostrum reddentes. Quid ergo accepimus ab illo ut ei debitores essemus? Quidquid boni habemus. Cum enim non essemus, ab illo de nihilo conditi sumus, et cum nostro vitio perditi essemus, ab ipso redempti sumus, donante nobis pariter bona temporalia, et promittente aeterna. Et quomodo possumus ei debitum reddere? Serviendo voluntati illius, obtemperando mandatis ejus, et quidquid boni habemus non nostris meritis, sed illius gratiae imputando Si enim secundum carnem vixeretis, id est, si carnales concupiscentias et delectationes secundum appetitum Carnalium desideriorum opere impleveritis, moriemini morte aeterna. Quid est secundum carnem vivere? Carnalia opera