comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut quachumanitatis st̃ anullo pr&ermittantur. quia pronobis haecomnia tumme¬
lius profutura sunt cum sin ehabendidamno apud dm̃ in fut uro centuplicantur
Audis ris quiadictumest. Dilices proximũtuum
& odies inimicumtuum &c&era Igitur quialegemimplereuenerat. a principi¬
o cogitandusest textus. & considerandum quofinecuncta concdusit. Profecto
bonita sdieam complendo usque ad caritatemplenam ꝓuexit. Lex quippe diliges
ꝓximumtuum inquit. &o diesinimicũtuum O dies inimicumdixit non uoce iuben¬
tis. Sed permittentis. Relaxat enimpronum eorum animum aduindictam
& tamenaliquem aequitatis gradum commendat. dumdiliges ꝓximũtuũ iub&
In quo nimirũ gradu constringuntur hiquos propter uitia dilectionis affectu fre¬
quenter coercemus. Sicut sunt lux oriosi filii uel ꝓximinostri aliis quibus lib& ui¬

Expanded text:
ut quae humanitatis sunt a nullo praetermittantur, quia pro nobis haec omnia, tum meut quae humanitatis sunt a nullo praetermittantur, quia pro nobis haec omnia, tum melius profutura sunt, cum sine habendi damno apud Deum in futuro centuplicantur. Audistis quia dictum est: Diliges proximum tuum, et odies inimicum tuum, et caetera. Igitur, quia legem implere venerat, a principio cogitandus est textus, et considerandum quo fine cuncta conclusit. Profecto bonitas Dei eam complendo usque ad charitatem plenam provexit. Lex quippe, Diliges proximum tuum, inquit, et odies inimicum tuum, dixit non voce jubentis, sed permittentis; relaxat enim pronum eorum animum ad vindictam, et tamen aliquem aequitatis gradum commendat, dum diliges proximum tuum jubet. In quo nimirum gradu constringuntur hi quos, propter vitia dilectionis, affectu frequenter coercemus. Sicut sunt luxuriosi filii, vel proximi nostri aliis quibuslibet vi
Abbreviated transcription (Latin):
haecdepecuniario usu posseintellegi quia sielemosinam cunctisqui p&unt tribuam x
admodicũ nonerit &iam sidiuessitaliquis quid sibim& largiatur. Neq si semꝑ
tribuitur eritquidiugiter donarepossimus. Nisi forte haecsententia illo defen¬
datur sensu. ut omni p&enti &u olenti mutuari iuste quod honestum est tribuat᷑
ita ut ae quo pondere nobis & officionostro seuqui adosdo mestici fidei pertinere
noscuntur. deinde omnibus aequanimiter diuidamus ut innullo in iusti aut in¬
honesti quodomnino necdec& inueniamur Quod sidesapientia aut spiritalib:
donis quisuelit accipere satispat& quod cumdiuisa fuerint augeantur quaecum
dederis non amittis. Id cuito talis pecunia semper in exhaustaerit
Qui ꝓfecto sensus & siꝑapostolorum officio locupl&ior uideatur. tamen si caccipiendus ẽ

Expanded text:
haec de pecunario usu posse intelligi. Quia, si eleemosynam cunctis qui petunt tribuamus, haec de pecunario usu posse intelligi. Quia, si eleemosynam cunctis qui petunt tribuamus, ad modicum non erit, etiamsi dives sit aliquis, quid sibimet largiatur: neque si semper tribuitur, erit quid jugiter donare possimus. Nisi forte haec sententia illo defendatur sensu, ut omni petenti et volenti mutuari juste quod honestum est tribuatur, ita ut aequo pondere nobis et officio nostro, seu qui ad nos domestici fidei pertinere noscuntur, deinde omnibus aequanimiter dividamus, ut in nullo injusti aut inhonesti, quod omnino nec decet, inveniamur. Quod si de sapientia aut spiritalibus donis quis velit accipere, satis patet quod, cum divisa fuerint, augeantur quae cum dederis non amittis. Idcirco talis pecunia semper inexhausta erit. Qui profecto sensus, etsi pro Apostolorum officio locupletior videatur, tamen si accipiendus est
Abbreviated transcription (Latin):
cepturi ado expectant. Idcrco omnis quiaccipit mutuatur. dum patronum se
ingerit foenerantis. & illequi tribuit haeceadem quae seminat foeneratur
Sed tamendñs his uerbis duo prestandi generaest complexus. Vnum quod gratis
aliud quod mutuo postolatur & prestamus. Hocigitur iub& nepigrisimus cum¬
ꝓuidentia quiatalibus indigentes multorelixiantur quam sepe iuuamine propterec
questus lucri &usura passim condemnantur. Foenus uero ex precepto. quasi
iustitiae membrum conlaudatur. Neq enimputandum quod dño non place
at. & sihomoreddiderit profectocumid ex precepto facias. tantũ neauertaris
& pullum sectaberis lucrũ terrenarum quia apudeũ qui i ub& in fructuosũ nonerit
am supra quid contraꝑsecutionem & rerũ uiolentiã ageredebeamus. Numquid
benificia uoluntariȩ sincullius ui querentib. impendere. Sed quidam refugiuNT

Expanded text:
cepturi a Deo exspectant. Idcirco omnis qui accipit, mutuatur, dum patronum se cepturi a Deo exspectant. Idcirco omnis qui accipit, mutuatur, dum patronum se ingerit fenerantis, et ille qui tribuit, haec eadem, quae seminat in eo, feneratur. Sed tamen Dominus his verbis duo praestandi genera est complexus. Unum quod gratis aliud quod mutuo postulatur et praestamus. Hoc igitur jubet, ne pigri simusProvidentia, quia talibus indigentes multo relevantur quam saepe juvamine, propterea quaestus 295 lucri et usura passim condemnantur. Fenus vero ex praecepto quasi justitiae membrum collaudatur. Neque enim putandum est quod Domino non placeat etsi homo reddiderit, profecto cum id ex praecepto facias, tantum ne avertaris, et nullum secteris lucrum terrenorum, quia apud eum qui jubet infructuosum non erit. Nam, supra, quid contra persecutionem et rerum violentiam agere debeamus, nunc quid beneficii voluntarie sine ullius vi quaerentibus impendere. Sed quidam refugiunt
Abbreviated transcription (Latin):
pastes iustitiae sint⁊ ut in tegraiuistitia ex hisomnib predic&ur Hinc quoq
quod dehis reb dicit omni p&entiteda quachoneste aciustedari possunt. Alioquis
sicontraiuistitiam in honeste aliquid poscatur quomodo illud d ando complebitur. pre¬
sestimcum innu merabilia sunt quibus si p&ita trbuantur iustitiapentus perimitur:
Dcircorestat sicintellegendum ut omnino p&enti te iuste & honeste siad posis libent᷑
inpestaris Sinautem facutas defuerit saltim ipsaiuistitia effectiuerbo uedl obsequio
porrigatur. Hinc quoq fi&itomni p&enti te interdum & melius aliquid tribuas
C&crum quod dicit quiuoluerit mutuariate neauertaris. Quacrendum est
utrum deillodicat tantumquiaccipit redditurus. Andeomni&iam & sinonudit acci¬
pere redditurus. Omnesenim qui recte aliis miserentur. pluracum foenore per¬

Expanded text:
partes justitiae sint, ut integra justitia ex his omnibus praedicetur. Hinc quoque partes justitiae sint, ut integra justitia ex his omnibus praedicetur. Hinc quoque liquet quod de his rebus dicit: Omni petenti te da, quae honeste ac juste dari possunt. Alioquin si contra justitiam inhoneste aliquid poscatur, quomodo illud dando complebitur? Praesertim cum innumerabilia sint, quibus si petita tribuantur, justitia penitus perimitur. Idcirco restat sic intelligendum, ut omni petenti te juste et honeste, si id possis, libenter impertiaris; sin autem facultas defuerit, saltem ipsa justitia affectu, verbo, vel obsequio porrigatur; hinc quoque fiet ut omni petenti te interdum et melius aliquid tribuas. Caeterum quod dicit, qui voluerit mutuari a te, ne avertaris. Quaerendum est utrum de illo dicat tantum qui accipit redditurus, an de omni etiam etsi non velit accipere redditurus. Omnes enim qui recte aliis miserentur, plura cum fenore per
Abbreviated transcription (Latin):
Eccedereci proco seruitutemin sinuat ꝑtinere adangariã. Deuorareuero & accipe¬
re ad corum rapinam qui diripiunt quae nostrasunt uiolenter & deuorant
C&erumsiquis extollitur adhaectria refertur quia nemoaliena diripit. Nemo
alteriangariamin ponit. Nemonisi de extollentia per sequendo alium in faciem
cedit. Sechacomnia xpĩano patienter ferenda sunt & libertatis animo
peragenda quia i hisomnibus iniururum generibus doc& magister uertatisim¬
sercordissimũ religiosiuiri animum exercendum. & propter edmulum iusto
paradissmam enismentem essedebere adquam plura sustimenda
Sedsquia parum est haccomniatolerare pis prestitenis aliquod benificium quod
potueris consequenter adiungit diceps. Omni p&entiteda & qui uoluerit muti¬
ariate peauer satus fueris. Constatigitur quo domnia haecquaeadduntur

Expanded text:
. Ecce de reciproco servitutem insinuat pertinere ad angariam; devorare vero et accipe. Ecce de reciproco servitutem insinuat pertinere ad angariam; devorare vero et accipere, ad eorum rapinam qui diripiunt quae nostra sunt violenter et devorant. Caeterum 294 si quis extollitur, ad haec tria refertur, qui nemo aliena diripit, nemo alteri angariam imponit, nemo nisi de extollentia persequendo alium in faciem caedit. Sed haec omnia Christiano patienter ferenda sunt, et libertatis animo peragenda. Quia in his omnibus injuriarum generibus, docet magister veritatis misericordissimum religiosi viri animum exercendum, et propter cumulum justitiae paratissimam ejus mentem esse debere ad quamplura sustinenda. Sed quia parum est haec omnia tolerare, nisi praestiteris aliquod beneficium quod potueris, consequenter adjungit dicens. Omni petenti te da; et qui voluerit mutuari a te, non aversatus fueris. Constat igitur quod omnia haec quae adduntur,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auerit opere. illincexisto quiesc& incaelesti r&ributione
Si quidem recteuadit cumeo alia duo qui corpor& antum inseruitutẽ redigit᷑
Siinteg sp̃s & anima cumeo deuota inseruitio illo angicriz ante conseruantur.
Hisquippepastibus secundum apostolum totus homoperfectus connumerat᷑.
et ideonon absurde millenarius numerus triplicatus est. Ita tamen ut extra
perfectionem & libestatissabbatũ consensio seruitutis non excedat. Sed ingenue
inquo angarizamur absq peccato quodest seruile. corpore. anima. & spũ
perferamus. Namperhancitineris angariam. seruitus operis designatur.
ut non solum priuati reb. patienter feramus. uerum & sire digimur inseruiti¬
um aequanimiter ultronei peragamus. Quod benepaulus harum trium
passionũ summã enumerans ait. Sustin&issiquisuos inseruitutem redigit
Siquis deuorat. Si qui s accipit. Siquis extollitur. Si quis infaciem uoscedit

Expanded text:
izaverit opere, illinc ex isto quiescet in coelesti retributione. izaverit opere, illinc ex isto quiescet in coelesti retributione. Siquidem recte vadit cum eo alia duo, qui corpore tantum in servitute redigitur, si integer spiritus et anima cum eo devota in servitio illo angariante, conservantur. His quippe partibus secundum Apostolum, totus homo perfectus connumeratur; et ideo non absurde millenarius numerus triplicatus est. Ita tamen ut extra perfectionem et libertatis sabbatum consensio servitutis non excedat; sed ingenue in quo angariamur, absque peccato, quod est servile, corpore, anima, et spiritu perferamus. Nam per hanc itineris angariam servitus operis designatur, ut non solum privati rebus patienter feramus, verum, et si redigimur in servitium, aequanimiter ultronei peragamus. Quod bene Paulus, harum trium passionum summam enumerans, ait: Sustinetis, si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit
Abbreviated transcription (Latin):
quamexanimoparatus. Sedcur millepassus dixerit & nonplus autminx
omnino ponsinemrsteriofactum reor. presestim cum& aliaduocueoire.
pectamen amensura millepassuum recederenosiub&. Quippesi admille alia
duo passuũ milia ad dideris triamilia fiunt Vt sicut ꝑfectiopassionum trib
istis predicatur exemplis. Sicultimũ uerbi finem trino condusit numero:
& ꝑfectionem in eomillenarii consecrauit Millenarius namq inleges abbati
est iter quia plusquammille passus ire in sabbato non licebat. Hocigitur
sabbati itinere spiritalis ꝑfectio designatur Nonlic& eniminsabbato seruilia
operaexertere. Sedsemper quac ꝑfectionissunt ingenue aclibenter sectari
Eascilic& ageredebemus. quacad futurum pertineant sabbatum. Dequoesaia
Eritinquit sabbatum exsabbato. q quiahic inpresentiarum aꝑuerso sabbat¬

Expanded text:
quam ex animo paratus. Sed cur mille passus dixerit et non plus aut minus, quam ex animo paratus. Sed cur mille passus dixerit et non plus aut minus, omnino non sine mysterio factum reor; praesertim tum et alia duo cum eo ire, nec tamen a mensura mille passuum recedere nos jubet. Quippe si ad mille alia duo passuum millia addideris, tria millia fiunt. Ut sicut perfectio passionum tribus istis praedicatur exemplis: sic ultimum verbi finem trino conclusit numero, et perfectionem in eo millenarii consecravit. Millenarius namque in lege sabbati est iter, quia plus quam mille passus ire in sabbato non licebat. Hoc igitur sabbati itinere spiritalis perfectio designantur. Non licet enim in sabbato servilia opera exercere, sed semper quae perfectionis sunt, ingenue ac liberaliter sectari. Ea scilicet agere debemus, quae ad futurum pertineant sabbatum, de quo Isaias: Erit, inquit, sabbatum ex sabbato . Quia qui hic in praesentiarum a perverso sabbat
Abbreviated transcription (Latin):
si qui sanimamtuam perdere uoluerit dimit tasei corpus in mastrrio
Similimodo & demaxilla aliumferunt sensum. ut siquis her&icorii tepcus¬
serit in uno scripturarum testimonio. prebeilli& alterum quousq ueritate
uictus tandem resipiscat. Et qui teinquit angariauerit millepassus. uade
cumillo & aliaduo. Nonsolumigitur uestimenta sineiudicio altercatio¬
nis Sed &teipsum concedee Nempesecundũ antiquorum consu&udi¬
nem estlocutus. unde non modo ihs sed & symoncrreneus angarizatus est
crucempost eumpostare. Cruaem inangariam portat quisquis necessi¬
tatesibimm posita Nondico euangelizandi. uerum iuxta euangelium
mundo crucifixus quae ponderissunt & aestus huiussaeculideuotussus¬
tin& Cuirectedicitur siquiste angarizauerit millepassus. uadecũ illo
& aliaduo. Acsidicat. Vadecumillo & aliaduo. ut sis non tampedibus

Expanded text:
si quis animam tuam perdere voluerit, dimittas ei et corpus in martyrio. si quis animam tuam perdere voluerit, dimittas ei et corpus in martyrio. Simili modo et de maxilla alium ferunt sensum: ut si quis haereticorum te percusserit in uno Scripturarum testimonio, praebe illi et alterum, quousque is veritate victus, tandem resipiscat. Et qui te, inquit, angariaverit mille passus, vade cum illo et alia duo. Non solum igitur vestimenta sine judicio altercationis, sed et teipsum concede ei. Nempe secundum antiquorum consuetudinem est locutus. Unde non modo Jesus, sed et Simon Cyrenaeus angariatus est crucem post eum portare. Crucem in angariam portat, quisquis necessitate sibi imposita, 293 non dico evangelizandi, verum juxta Evangelium, mundo crucifixus, quae ponderis sunt et aestus hujus saeculi, devotus sustinet. Cui recte dicitur: Si quis te angariaverit mille passus, vade cum illo et alia duo. Ac si dicat, vade cum illo alia duo, ut sis non tam pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
esscostendat: Sedinfidelitas multorũ mentes in presentiarum
atrociter uastat. Ideo ponnum quam &inter ecdesuasticosuiros prorebus
pecunariis lites aciurgia crassantur Frater cumfratre iudiciopug¬
nat &rarusiam qui ad haec agendo ueldocendo manum mittat
Mn& tamen sententia quadictum est qui soluerit unum demandatis istis
et docuerit sic minimus uocabitur in regnocaelorum. Atq illud
Nisihabundauerit iustitiauestra plusquam scribarũ & phariseorum.
uonintrabitis in regnõcaclorum: Vnde cogit& apudse fidelisquisq
auditor: et non sequatur plurimam uulgi multitudinem. Immo
preceptorum ac paucorumutiq perfectorum teneat exempla. quo &¬
siardua sunt quaeiubentur. mercescorum copiosa in caelis rȩpmitatur
Tradunt autem in hoc eo demaltiorem intelligentiae sensum. ut pertun¬
cam intelligatur anima. perpallium uero corpus exterius. quatinus

Expanded text:
esse ostendat. Sed infidelitas multorum mentes inpraesentiarum esse ostendat. Sed infidelitas multorum mentes inpraesentiarum atrociter vastat. Ideo nonnunquam et inter ecclesiasticos viros pro rebus pecuniariis lites ac jurgia grassantur. Frater cum fratre judicio pugnat, et rarus jam qui ad haec agendo vel docendo manum mittat. Manet tamen sententia qua dictum est: Qui solverit unum de mandatis istis, et docuerit sic, minimus vocabitur in regno coelorum. Atque illud: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regno coelorum. Unde cogitet apud se fidelis quisque auditor, et non sequatur plurimam vulgi multitudinem. Imo praeceptorum, ac paucorum utique perfectorum teneat exempla: quod etsi ardua sunt quae jubentur, merces eorum copiosa in coelis repromittitur. Tradunt autem in hoc eodem altiorem intelligentiae sensum, ut per tunicam intelligatur anima, per pallium vero corpus exterius; quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
inter pr&atisunt. Etlucas uersauice prius uestimentũ dixit. dein¬
detunicam nephibeas. Ex quo pat& pertunica necessaria quaeq in¬
telligidebere. peruestimentum uero omnia quae supersunt. tam¬
quam sidicer& Quiuult ea qua&ibi ad presens copiosarum affluup̃
tollere Remitteci & siquiduitaenecessarium habes indumentum nãq
habitus esthominis Habitus uero &iamapud philosofos uniuersam sup¬
pellectilem designat possessionis. Omnis itaq tunica uestimentũ est.
Sednonom neuestimentũ tunica uocatur. Ideouocatur quod minus ẽ¬
Acnecessariumperuestimentum aut quicquid amplius & magnarum
rerum faculta sest non abrecontemnenda monstratur
Contemnenda igitur est secularis facultas xp̃ĩano. ut in anemstul¬
torumcupiditatem &uanitatem insaciabilis auaritiae liberaliter
arguat. Sequoq spebonorum futurorum iam locupl&em inxpo

Expanded text:
interpretati sunt. Et Lucas versa vice, prius vestimentum dixit, deininterpretati sunt. Et Lucas versa vice, prius vestimentum dixit, deinde tunicam ne prohibeas . Ex quo patet per tunicam necessaria quaeque intelligi debere; per vestimentum vero omnia quae supersunt: tanquam si diceret, qui vult ea 292 quae tibi ad praesens copiosa affluunt tollere, remitte ei et si quid vitae necessarium habes. Indumentum namque habitus est hominis; habitus vero etiam apud philosophos, universam supellectilem designat possessionis. Omnis itaque tunica vestimentum est, sed non omne vestimentum tunica vocatur. Ideo vocatur quod minus est necessarium per vestimentum: aut quidquid amplius et magnarum rerum facultas est, non abs re contemnenda monstratur. Contemnenda igitur est saecularis facultas Christiano, ut inanem stultorum cupiditatem, et vanitatem insatiabilis avaritiae liberaliter arguat; se quoque spe bonorum futurorum jam locupletem in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
sententia non modo humaniiudici sustinereiub&. In rebuscaducis uolenta decr&ece
diripientiũ nostra. uerumcum uoluntatelibertatis. Siquis uoluerit uiolenti iudicio
tuncamau ferre. remittamusei & pallium: ETNOLIRESISTEREMALO
Saneper tunicam quicquid nobis ex substantia magis necessarium est recte accipi¬
mus perpalliu muerosi quid ex suꝑfluo exterius dilatatur ponin conueni¬
enter accipimus Quibusduob omnia illa intelleguntur. de quib iudicio nobis¬
cum contendi potest. Itaut a nostro iure in ius illius sponte sineullius litis contentio¬
bonorum uestrorũcumgaudio suscepistis. Quid sidenecessariis uitae indumep¬
tis ad precipitur : quantomagis suꝑ flua contem neredebemus
Namiftisduab specieb generaliter omnis pecuniae habitus contemnendus
essemonstratur. Vndequidam interpr&um ꝓpalleo. uestimentũ

Expanded text:
sententia, non modo humani judicii sustinere jubet in rebus caducis violenta decreta sententia, non modo humani judicii sustinere jubet in rebus caducis violenta decreta diripientium nostra, verum cum voluntate libertatis, si quis voluerit violenti judicio tunicam auferre, remittamus ei et pallium, et nolimus resistere malo. Sane, per tunicam, quidquid nobis ex substantia magis necessarium est, recte accipimus; per pallium vero, si quid ex superfluo exterius dilatatur, non inconvenienter dicimus. Quibus duobus omnia illa intelliguntur de quibus judicio nobiscum contendi potest; ita ut a nostro jure in jus illius, sponte, sine ullius litis contentiobonorum vestrorum cum gaudio suscepistis . Quod si de necessariis vitae indumentis accipitur, quanto magis superflua contemnere debemus? Nam istis duabus speciebus, generaliter omnis pecuniae habitus contemnendus esse monstratur. Unde quidam interpretum pro pallio vestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq tamdiu uerberantia duersario succedentes sibim& dexteras preberedebems:
quousq aut inimici ira conuestatur in pacis & uerȩdilectionis concordiam.
Aut totus homodexter flagellis acpassionibus affectus holochaustu fiat:
Ecceliquido pat& ꝑfectionis apex quantũ dist& ab angustialegis: ꝓfecto
quialex carnalem populum nonminus m&u uindictȩ cohercebat. quam
furiosas eorummentes talioneseuȩ ultionis temperans mitigabat:
Dñs uero in euangelio fidem nostramquae pdilectionemoperatur. reb ipsi
uolens probare. Non solum utquisq sibi iniuriȩ in late uindexfiat pro¬
hib&. uerum &iam dissimulationem contumeliae quam perpessus est
pr&ensã. prebereiub& & quod residuum est. ut ingenuus homo noster
Slibere quodest ꝓhnõpatiatur: Et eiinquit quiuult tecũ iniudiciocon¬
S tendere. & tunicamtuam tollere remitteri & palliũ: Qu animirã¬

Expanded text:
Itaque tandiu verberanti adversario succedentes sibimet dexteras praebere debemus, Itaque tandiu verberanti adversario succedentes sibimet dexteras praebere debemus, quousque aut inimici ira converitur in pacis et verae dilectionis concordiam; aut totus homo dexter flagellis ac passionibus affectus holocaustum fiat. Ecce liquido patet perfectionis apex quantum distet ab angustia legis; profecto quia lex carnalem populum non minus metu vindictae coercebat, quam furiosas eorum mentes talione saevae ultionis temperans mitigabat. Dominus vero in Evangelio fidem nostram, quae per dilectionem operatur, rebus ipsis volens probare, non solum ut quisque sibi injuriae illatae vindex fiat prohibet, verum etiam, dissimulatione contumeliae quam perpessus est, praetensa, praebere jubet, et quod residuum est, ut ingenuus homo noster libere quod est pro Domino patiatur. Et ei, inquit, qui vult tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte ei et pallium. Qua nimir
Abbreviated transcription (Latin):
it quodexoperibus exhibuit: & pon quod quisq delerus exuerbo euangelii
friuolum sibi finxit: Nihilen im prodest percutientialteram maxillam pre¬
bericirnis: sinoncumea offeratur &iam deuota maxillamentis: Hocquippe
xp̃s docuit cumait discite a mequiamittissum & humilis corde: Quodautem
ex sedocuit qualis essedebeat humilitas. hicdescripsit: Descripsitenimuirum
euangelicum: & ideo quisquis ineuangeliomilitat deb&paratus esse pati
sinecessita sincubuerit ꝓeuangelio: Hincquoq hieremias ait: bonum est
hominicumportauerit iugum adolescentiȩsuȩ. Dabit ꝑcutienti semaxillã
saturabitur obꝓbriis: Quod autem saturatur obꝓbrii s indextera interius
ꝑcutitur: quod uero exterius maxillam prebereiub&ur alteram. dexterã.
scilic& totum corpus offerri proeuangelio ad percutiendum mandatur:

Expanded text:
it, quod ex operibus exhibuit, et non quod quisque delirus ex verbo Evangelii it, quod ex operibus exhibuit, et non quod quisque delirus ex verbo Evangelii frivolum sibi finxit. Nihil enim prodest percutienti alteram maxillam praeberi carnis, si non cum ea offeratur etiam devota maxilla mentis. Hoc quippe Christus docuit, cum ait: Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Quod autem ex se docuit qualis esse debeat humilitas, hic descripsit; descripsit enim virum evangelicum; et ideo quisquis in Evangelio militat, debet paratus esse pati, si necessitas incubuerit, pro Evangelio. Hinc quoque Jeremias ait: Bonum est homini, cum portaverit jugum adolescentiae suae, dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis . Quod autem saturatur opprobriis, in dexteram interius perentitur; quod vero exterius maxillam praebere jubetur alteram, dexteram scilicet, 291 totum corpus offerri pro Evangelio ad percutiendum mandatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Sic quipperettius intellegitur: quamut adlitteram sinistram facies dumdexterapcirt¬
tur porngatur: Alioquinxp̃simpassionequodsũ osdocunt discipulos nonim plebit
qui pcutientiseinmaxillam lic& pati paratus ess& alteram non prebuit: uerum
similiquoq modo nec pauluscumin facieceder&ur adimpleuit: ait itaq princi¬
pisacerdotum: Percuciateds̃ paries deabbate: Ait simalelocutussum perhi¬
b&estimonium sinautembene curmecedis: quid putas num quidxp̃scontra
nusest preceptissuis. Autpaulus discipulus uentatis oblitus est quod ciiussumerat
exeuangelio: ponutiq quia & xp̃snonsolum & al teram maxillam uerum
omnecorpus ꝓ nobis clementer simul& animam incruceobtulit. & paulus
quosmori paratus ess& ꝓxp̃oposteapassio ꝓbauit: Quadecausa xp̃s hocdocu¬

Expanded text:
Sic quippe rectius intelligitur quam ut, ad litteram, sinistra facies, dum dextra percutSic quippe rectius intelligitur quam ut, ad litteram, sinistra facies, dum dextra percutitur, porrigatur. Alioquin Christus in passione, quod suos docuit discipulos, non implevit, qui percutienti se in maxillam, licet pati paratus esset, alteram non praebuit. Verum simili quoque modo nec Paulus, cum in facie caederetur, adimplevit. Ait itaque principi sacerdotum: Percutiet te Deus, paries dealbate . Si male locutus sum, perhibe testimonium; si autem bene, cur me caedis? Quid putas, nunquid Christus contrarius est praeceptis suis? Aut Paulus discipulus veritatis oblitus est quod ei jussum erat ex Evangelio? Non utique quia et Christus non solum alteram maxillam, verum omne corpus pro nobis clementer simul et animam in cruce obtulit. Et Paulus quod mori paratus esset pro Christo, postea passio probavit. Qua de causa Christus hoc docu
Abbreviated transcription (Latin):
sime tolerare : Idcircoꝓpterhasduasmaxillassermoꝓph&icus geminatur.
Ac sidicat: Paratum est cormeud somnia malignantium interius obꝓbria sustine¬
re paratum est &iam extenius protequaemeexcruciari possunt libenter sustinere :
Quadecausa la &uscantabo acpsallam ingloriamea: Ingloria in quammea: qui ade
conscientiabona securus. confundor innullo quopcetior: Cloria in ostra inquit
a postolus: haccest testimoniũ conscientiaenostrae: Quibus profecto uerbis
deb& ut alteram deuotius ad feriendum offerat: Undesignanter dictum est: Si
quistepercusserit in dexteram maxillam prebeilli&alteram: Alteramergodexit¬
& nonsinistram: Quasidicat prebeilli & alteramdexteram: Quia iuxta hunc
sensum iustus totu sestdexter & sicut ahot ille iniudicum utraq manu pro
dexterauatur. dumexterior &interioruistus hominis inholo caustumdnomactatur:

Expanded text:
sime tolerare. Idcirco propter has duas maxillas, sermo propheticus geminatur. sime tolerare. Idcirco propter has duas maxillas, sermo propheticus geminatur. Ac si dicat: Paratum est cor meum, Deus, omnia malignantium interius opprobria sustinere; paratum est etiam exterius, pro te, quae me excruciare possunt, libenter sustinere. Qua de causa laetus cantabo ac psallam in gloria mea. In gloria, inquam, mea, quia de conscientia bona securus, confundor in nullo quo patior. Gloria nostra, inquit, Apostolus, haec est testimonium conscientiae nostrae , quibus profecto verbisdebet ut alteram devotus ad feriendum offerat. Unde signanter dictum est: Si quis te percusserit in dextram maxillam, praebe illi et alteram. Alteram ergo dixit, et non sinistram: quasi dicat, praebe illi et alteram dextram. Quia juxta hunc sensum justus totus est dexter, et sicut Aod ille in libro Judicum, utraque manu pro dextra utitur , dum exterior et interior virtus hominis in holocaustum Domino mactatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcusserit indexteram maxillam prebe& illi alteram: Perdexteram quippe
maxillam non abreconscientia nostra quam secundum dm̃ habemus significatur
Inquasiquis nos ꝑcusserit culpando quod in nobis notissimũ ac precipuũ est.
offeramus ultronei totum corpus adaffligendum prius quam quod potissimum est
ohꝓbria nonferentes amittamus. His quippe tribus generibus iniuriarũ omne
malum presentisuitae distinguitur: Qui aomne quod patimur aut incorpore
nostrocruciatibus afficimur. autexterius damnis reruma ffligimur. autoste
uarus Negotorumoperibus angariamur: Sedinhis omnib: parati ad ꝑferenda
patientesq essedebemus: Undeꝓpheta: Paratum cormeumds paratum cormeũ.
camtabo & psallam ingloriamea: Paratusnamq cordeest illequi &uinterius promptus
est patiproxp̃o. & exteriuslic& in angaria deuotusest siqua in ferantur patientis¬

Expanded text:
percusserit in dextram maxillam, praebe illi et alteram. Per dextram quippe percusserit in dextram maxillam, praebe illi et alteram. Per dextram quippe maxillam, non abs re conscientia nostra, quam secundum Deum habemus, significatur; in qua si quis nos percusserit culpando quod in nobis notissimum ac praecipuum est, offeramus ultronei totum corpus ad affligendum, priusquam, quod potissimum est, opprobria non ferentes, amittamus. His quippe tribus generibus injuriarum omne malum praesentis vitae distinguitur. Quia omne quod patimur, aut in corpore nostro cruciatibus afficimur, aut exterius damnis rerum affligimur, aut certe variis negotiorum operibus angariamur. Sed in his omnibus parati ad perferenda, patientesque esse debemus. Unde Propheta: Paratum cor meum, Domine, paratum cor meum. Cantabo et psallam in gloria mea . Paratus namque corde est ille qui et interius promptus est pati pro Christo, et exterius licet in angaria devotus est, si qua inferantur, patientis
Abbreviated transcription (Latin):
entiam cooporantur inbonum: Peccatiueromalum restat precauere
acrepelli: Nein tegritatem corrũpat animȩ. quia fauentib sibi cooperatur in
mortem: Vnde sit alia interius exteriusuenobissuggeruntur mala resisten¬
da sunt utiq & uitanda: Siuero haectem poralia lic& adiabolo uel a quolib&
inferantur homine: non resistenda sunt sed patientissime toleranda:
Quod satis iob uerus athl&a prenoscensconfirmat exemplo: quimultis adpul¬
susmalis necreluctat. Temptatus uero interiuspeccati ꝑperam non admittt:
Quod ideo dixerimut diligens lector libestatem scripturarum inloquendo ad¬
uestat. quia non semꝑ caldmnias her&icorũ ꝑtimescit. Sed regulas catholi¬
çeueritatis efficatiȩ nostraeintellegendas derelinquit. Idcirco noncuimalo
Sed absolute noliteresisteremalodixit: Uerum tamende quodicer& malo: con¬
tinuo latius ꝑ paste sexplanat: UNDESEQUITUR: SIQUISTE

Expanded text:
entiam cooperantur in bonum. Peccati vero malum restat praecavere entiam cooperantur in bonum. Peccati vero malum restat praecavere ac repelli, ne integritatem corrumpat animae, quia faventibus sibi cooperatur in mortem. 289 Unde si talia interius exteriusve nobis suggeruntur mala, resistenda sunt utique et vitanda: si vero haec temporalia, licet a diabolo vel a quolibet inferantur homine, non resistenda sunt, sed patientissime toleranda. Quod satis Job verus athleta praenoscens confirmat exemplo; qui multis appulsus malis nec reluctatur, tentatus vero interius peccatum perperam non admittit. Quod ideo dixerim, ut diligens lector libertatem Scripturarum in loquendo advertat; quia non semper calumnias haereticorum pertimescit, sed regulas catholicae veritatis efficaciae nostrae intelligendas derelinquit. Idcirco, non cui malo, sed absolute, nolite resistere malo, dixit. Verumtamen de quo diceret malo, continuo latius per partes explanat. Unde sequitur: Si quis te
Abbreviated transcription (Latin):
medi & as horum quantũ multominus exigere. her& adhuc initio& aliqua
carnis prudentia frequenter exagitatur: Tantum nihil mali reddere her&
sp̃s fortitudinis ad toleranda omnia. ut &iamcumad possit malo nonresistat. plenaius¬
titia unxpĩpatientia possid&ur: Uerumtamen considerandum est quod dicit. N
resisteremalo: Numquiduitia & peccata malanonsunt contra qua eomni conatu
mentis pugnantes reluctamus: Autnum quid aduersarius noster diabolus malus
non est. cuiapłsait resistitefortesfide : haecutiq mala sunt: Sed nondehis ma¬
lis dicit sermodiuinus: Nempe alia sunt mala quaeuulnerant animam. & quib:
mortepunimur a&erna: Alia sunt mala temporalia quib: inp̃sentiarum affligim᷑
ut ꝓbemur Probatiuero non confundimur. Sed coronam expectamuscestami¬
nis : Hisquippe temporalibusmalis iub& non resisti: quo nobiscum perpati¬

Expanded text:
medietas horum, quantum, multo minus exigere, haeret adhuc initio, et aliqua medietas horum, quantum, multo minus exigere, haeret adhuc initio, et aliqua carnis prudentia frequenter exagitatur; tantum nihil mali reddere, haerspiritus fortitudinis ad toleranda omnia, ut etiam cum adpossit, malo non resistat, plena justitia in Christi patientia possidetur. Verumtamen considerandum est quod dicit: Non resistere malo. Nunquid vitia et peccata mala non sunt, contra quae omni conatu mentis reluctamur pugnantes? Aut nunquid adversarius noster diabolus malus non est, cui, Apostolus ait, resistite fortes in fide? Haec utique mala sunt, sed non de his malis dicit sermo divinus. Nempe alia sunt mala, quae vulnerant animam, et quibus morte punimur aeterna; alia sunt mala temporalia, quibus inpraesentiarum affligimur, ut probemur; probati vero non confundimur, sed coronam exspectamus certaminis. His quippe temporalibus malis jubet non resisti, quoniam nobiscum per pati
Abbreviated transcription (Latin):
reinfligere: uerum &iam siminus autnihil reddiderit: quo in tegritas huius ꝑfec¬
tionis est iuxtap̃ceptum dñi non resisteremalo: Quadecausastatuamus duos: a¬
iustitiae terminos: ut medi&atescorum secundum ꝓportionem diligentius contem¬
plemur: Naminitiũ iustitiȩest: non amplius sed aequo iuditio laedenti ex le¬
ge rependere, perfectio ueromalo non resistere. Sed paratuesse a domnia pati¬
entissime toleranda: Dec& ero medi&ates horummultominus quam passussis
autnihil reddere: Sed prior terminus dentem ꝓdente oculum ꝓoculo aut ceste
damnum aequo pondere ꝓdamno exigere: quamuis in frafines iustitiȩ claudat᷑.
prudentia tamencarnis pascitur. & exuicinitateillius lic& gradum̃ iustitiae
tencat obfuscatur: Paratum uero esse adomnia toleranda ꝓxp̃o. nec resistere
malo integrita suitae & consummata uistus iustitiae predicatur : E&erum:

Expanded text:
reinfligere; verum etiam si minus aut nihil reddiderit, quod integritas hujus perfecreinfligere; verum etiam si minus aut nihil reddiderit, quod integritas hujus perfectionis est, juxta praeceptum Domini, non resistere malo. Qua de causa statuamus quos justitiae terminos, ut medietates eorum secundum proportionem diligentius contemplemur. Nam initium justitiae est, non amplius, sed aequo judicio, laedenti ex lege pendere; perfectio vero, malo non resistere, sed paratum esse ad omnia patientissime toleranda. De caetero medietates horum multo minus quam passus sis, aut nihil reddere. Sed prior terminus, dentem pro dente, oculum pro oculo, aut certe damnum aequo pondere pro damno exigere, quamvis infra fines justitiae claudatur, prudentia tamen carnis pascitur, et ex vicinitate illius, licet gradum justitiae teneat, offuscatur. Paratum vero esse ad omnia toleranda pro Christo, nec resistere malo, integritas vitae, et consummata virtus justitiae praedicatur. Caeterum,
Abbreviated transcription (Latin):
sectarr&c&erahuiusmodi : Iustitiaergolegis segregat abhis & in itium ꝑfecteuitae
suos adhucterrenos incipit erudire : Deinde xp̃iiustitia ꝑquam regnum caclorũ
dignequaeritur: doc&omnino nonresisteremalo: Ess& qui ppeiustitia euan¬
gelii maior siledentiminus iniuriarum quam ꝑceperat quisq iuber& reddi
duncmultũ suꝑ excellit cumiub& nec resisteremalo: Undeiustitia phariseorum
plus aliquid hab& a prudentia carnis. long& amen inferius sita est aiustitia regni
Etideo x p̃ĩanisiuredicitur nisi ab undauerit iustitia uestraplusquã scribarum
&phariscorũ non in trabitis in regnumcaelorum: Sed hancne modignesi nespũcon
&udinis quasi fren&ici & sinementehomines. ut quandoq resipiscantur & sintami¬
ci tolerantes quierant priusꝑsequentes: Parumitaq est xpidiscipulo inhac paste
ad ꝑfectionem iustitiae non solum exlege laedenti nonamplius quam acceperat

Expanded text:
sectari, et caetera hujusmodi. Justitia vero legis segregat nos ab his, et initium perfectae vitae sectari, et caetera hujusmodi. Justitia vero legis segregat nos ab his, et initium perfectae vitae suos adhuc terrenos incipit erudire. Deinde Christi justitia, per quam regnum coelorum digne quaeritur, docgelii major, si laedenti minus injuriarum quam perceperat quisque juberet reddique nunc multum superexcellit cum jubet nec resistere malo. Unde justitia Pharisaeorum plus aliquid habet a prudentia carnis; longe tamen inferius sita est a justitia regni; et ideo Christianis jure dicitur: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum. Sed hanc nemo digne, sine spiritetudinis, quasi phrenetici et sine mente homines, ut quandoque resipiscant, et sint amici tolerantes qui erant prius persequentes. Parum itaque est Christi discipulo in hac parte ad perfectionem justitiae, non solum ex lege laedendi, non amplius quam acceperat
Abbreviated transcription (Latin):
niscustodit. Nemonisiesuriat & sitiat iustitiam pastes uitȩ ꝑfectioris & con¬
summatam regnicelestis iustitiam adimplebit: QUDISTISQUIASCRIS¬
TUMEST. oculum prooculo. dentemꝑdente. Subaudiendum est redd&ut
a&as rudis uitae. quasiiustitiae in itium ꝑstruatur: C&erum xp̃siustitiã
ꝑfectȩ uitȩ insinuans. ad didit quod deerat: Undepat& sicut & inc&eris locis
quod ea quaed elegesunt.. interprudentiam carnis & consummatam euangelii
iustitiã media sunt: Manent igitur hincinde quasiduo termini unus quide¬
trahit adculpam. alterueroqui regniiustitiam ꝑfectius impl&: Medi&as porro
horum legalem adhucrudib panditdisciplinam: Non modicus quidem iustitiȩ
gradusest plus ledenti quamintulit Nonrependere: Namprudentia carnis
qua caba postolo morsdicitur. estulciscunsidiari concupisce quaecar nissunt callide

Expanded text:
nis custodit; nemo nisi esuriat et sitiat justitiam, partes vitae perfectiores, et connis custodit; nemo nisi esuriat et sitiat justitiam, partes vitae perfectiores, et consummatam regni coelestis justitiam adimplebit. Audistis, quia scriptum: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Subaudiendum est reddet, ut aetas rudis vitae, quasi justitiae initium praestruatur. Caeterum Christus justitiam perfectae vitae insinuans, addidit quod deerat. Unde patet sicut et in caeteris locis, quod ea quae de lege sunt, inter prudentiam carnis, et consummatum Evangelii justitiam media sunt. Manent igitur hinc inde quasi duo termini, unus qui detrahit ad culpam, alter vero qui regni justitiam perfectius implet. Medietas porro horum legalem adhuc rudibus pandit disciplinam. Non modicus quidem justitiae gradus est, plus laedenti, quam intulit, non rependere. Nam prudentia carnis quae ab Apostolo mors dicitur , est ulcisci, insidiari, concupisci, quae carnis sunt callide
Abbreviated transcription (Latin):
est Itaexillo qui in nobis & infidenostrads ueritas est deb&ore proferriquodue
ruest: Alio quin&iam siuerũ uideatur. pisi exillo habeatesse. utique
nonest: Essequippedõ substantialiter est. Nobis quidem &reb. ac negotiis
uniuersis accidentialiter: Id circo quod cumq nossumus quod in nobis uel ex
nobis est. Seuquodcumq circanosest: ab eo constat esse quodest: Sinautemexec
non habuerit esse: utiq non est: Propter quod mira dispositio rerum omneqđ est
quia non hab& esse abeoquodest: Nonminus uerũ est qui a nonest. quam quod est
& pastitur esseexeoquod est: Hincigitur constatquodinorexp̃iani. Nonminus c¬
innegando quamin adserendo semꝑueritas essedeb&: Sedtamen talia qua& ã
ardua sunt & difficilia qui a peccandiuia satis lubricaest: nemosinespũ fortitudi¬

Expanded text:
est: ita ex illo, qui in nobis et in fide nostra Deus veritas est, debet ore proferri quod verum est: ita ex illo, qui in nobis et in fide nostra Deus veritas est, debet ore proferri quod verum 287 est. Alioquin, etiamsi verum videatur, nisi ex illo habeat esse, utique non est. Esse quippe Deo substantialiter est: nobis quidem et rebus, ac negotiis universis accidentaliter. Idcirco, quodcunque nos sumus, quod in nobis vel ex nobis est, seu quodcunque circa nos est, ab eo constat esse, quod est. Sin autem ex eo non habuerit esse, utique non est. Propter quod mira dispositio rerum, omne quod non est, quia non habet esse ab eo quod est, non minus verum est, quia non est, quam quod est, et partitur esse ex eo quod est. Hinc igitur constat, quod in ore Christiani, non minus in negando, quam in asserendo semper veritas esse debet. Sed tamen talia quae tam ardua sunt et difficilia, quia peccandi via satis lubrica est, nemo sine spiritu fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
plusminusue subter fuerit: amaloesse conuincitur: Qua propter quod est
in corde sit &mnore : quoduerononest incor frequaquãsit qui a non deb& ẽẽin or e
Undesiquisuerumloquicurat: calamum lingueprius necesseest intus inueritate
tinguat. Deindidem ex eadem ueritate forasinoreuerum ꝓferat: Omne
quippeuerum. auentateuerum est Etomne quodest eohab& esse quia est
ab eo quodest: Sicitaq omnisueritas auero hab& ut omnino ueritassit :
Et ideo non simpliciter. Sed geminatedictum est. sitomnissermouester est
est pon non: Nequeenim uicissim ea confunderelie& ut sit in eo est¬
& non quod a płsdenegat: Sed inea quamcordegerimus essentia ueritatis
est illud quodore ꝓferimus: Uerita sautemds est: & quisquisuerũ loquitur
utiq ex illoloquitur Quia sicut quicquid est ab eohab& esse quodessenti alit̃

Expanded text:
plus minusve subterfuerit, a malo esse convincitur. Quapropter quod est plus minusve subterfuerit, a malo esse convincitur. Quapropter quod est in corde, sit et in ore; quod vero non est in corde, nequaquam sit, quia non debet esse in ore. Unde, si quis verum loqui curat, calamum linguae prius necesse est intus in veritate tingat, deindidem ex eadem veritate foras in ore verum proferat. Omne quippe verum a veritate verum est, et omne quod est eo habet esse, quia est ab eo quod est. Sic itaque omnis veritas a vero habet ut omnino veritas sit, et ideo non simpliciter, sed geminate dictum est, Sit omnis sermo vester: Est, est; Non, non. Neque enim vicissim ea confundere licet, ut sit in eo est, et non, quod Apostolus denegat, sed in ea quam corde gerimus essentia veritatis, est illud quod ore proferimus; veritas autem Deus est, et quisquis verum loquitur utique ex illo loquitur. Quia, sicut quidquid est, ab eo habet esse quod essentialiter
Abbreviated transcription (Latin):
alterius quaeam alo est. quia in firmitas malaest. utatur iuramento. ueritatis
subsidio fr&us. ut persuadeat quem iurenecessaria fideuiderit infirmari:
Aliter autem sermouester inquit sit. est est. NON NoN: Qui a omnino
euangelicaueritas non recipit iuramentum. Sed alterius infirmitas id cogit. dũ
qui lib& simplicem non potest recipercueritatem: Uerum quodomnissermo
fidelis rectȩpiure iurando accipitur. Etideo in illo semꝑessed eb& in adfir¬
mando est est. innegando uero non ΝoN: Sufficitenim dicere ore
est illud quod incordeest: nonest autem in oreillud quod in cordenon est,
Quicquiduero ex trahancregulam secusest: ceste aut exmendatio est. aut ex in¬
firmitate alterius. lic&uerum sit quodiuratur : Et ideonondicit quicquid
amplius est malumest: Sedtem perat᷑ sententiam ait amaloest: Quiasi quippiã

Expanded text:
alterius quae a malo est, quia infirmitas mala est, utatur juramento veritatis alterius quae a malo est, quia infirmitas mala est, utatur juramento veritatis subsidio fretus, ut ei persuadeat quem jure necessaria fide viderit infirmari. Aliter autem. Sermo vester, inquit, sit: Est, est; Non, non. Quia omnino evangelica veritas non recipit juramentum, sed alterius infirmitas id cogit, dum quilibet simplicem non potest recipere veritatem. Verum quod omnis sermo fidelis recte pro jurejurando accipitur, et ideo in illo semper esse debet in affirmando, est, est, in negando, non, non; sufficit enim dicere ore, est illud, quod in corde est; non est autem, in ore, illud, quod in corde non est. Quidquid vero extra hanc regulam secus est, certe aut ex mendacio est, aut ex infirmitate alterius, licet verum sit quod juratur. Et ideo non dicit, quidquid amplius est, malum est, sed temperat sententiam, et ait, a malo est. Quia si quidpiam
Abbreviated transcription (Latin):
iurasse &ueritatis sa cramenta inter xp̃ianos ꝓsatis factione alterius lic& amalosint
frequentius conceduntur: liqu& quod xp̃s penitus iurare non ꝓhibuit. Secdpp¬
ter occasionem ꝑiurii docuit quod ꝑfectius est & ostendit quicquid ulterius fit
esto liceat ueritatis obtentu. quod amalo est. dumquisquis ꝓdubi&ate alterius ut
fidem faciat quinoncredit iurarecogit᷑. Hincest quoda postalus sȩpeiurat ut
infirmos ad fidem ꝑsuadeat: Hincest quod ecclesia suos ꝑpacis foedere fideiq
ad sensu frequenter iurare concedit: Sedhñsdocuit quod ꝑfectius est indulsit
quodinfirmitatis. resȩcauit quod suꝑstitiosum erat & noxium: Quia profecto
sicut mentiri non potest quinonloquitur: Sicꝑiurareomnino nonual& quinũ¬
quaiurat: Idcirconemosicutbonũ app&at iusiurandum: Sed ꝑinfirmitate

Expanded text:
jurasse, et veritatis sacramenta inter Christianos pro satisfactione alterius, licet a malo sint, jurasse, et veritatis sacramenta inter Christianos pro satisfactione alterius, licet a malo sint, frequentius conceduntur, liquet quod Christus penitus jurare non prohibuit; sed propter occasionem perjurii, docuit quod perfectius est; et ostendit quidquid ulterius fit, esto liceat veritatis obtentu, quod a malo est, 286 dum quisque, pro dubietate alterius, ut fidem faciat qui non credit, jurare cogitur. Hinc est quod Apostolus saepe jurat, ut infirmis ad fidem persuadeat. Hinc est quod Ecclesia suos pro pacis foedere fideique assensu frequenter jurare concedit. Sed Dominus docuit quod perfectius est, indulsit quod infirmitatis, resecavit quod superstitiosum erat et noxium. Quia profecto, sicut mentiri non potest qui non loquitur: sic perjurare omnino non valet, qui nunquam jurat. Idcirco nemo sicut bonum appetat jusjurandum, sed pro infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc quoq incipit athronodi quod sublimius est. & peruenit usq ad capillũ
album uel nigrum quoduilius est. Et insinuat nec percaput deberenos iurare
quauis nihilmagis ad nosꝑtinere uideatur: Sed quomodo nostrum est ubi
potestatem faciendi uel commut andi coloremnigri aut albinon habemus: ꝓp¬
Eterea in effabiliter tenentiomnia &ubiq presentiiuramentũ deb& ueritatis:
Vndequisq percaput iurat: illiutiq deb& iusiurandum. qui potestatem capitis
hab& & cuius figuram caputten&. Nam caput nostrum xp̃s: Caput uero
xpids̃ : Et ideoquisq percaput iurat illiutiq deb& iuramentũ sũm cuiusfigura
& potestas in eoman&. Verum tamen qui aista desuꝑstitione uel errore iudeorũ
uenerant: resecat noxia & suꝑflua. compl& autem ad ꝑfectionem dumtollit
iurandioccasionem quaede fuerant: Sedtamen quia uide&ur apł̃us quã sȩpe

Expanded text:
Hinc quoque incipit a throno Dei, quod sublimius est, et pervenit usque ad capillum Hinc quoque incipit a throno Dei, quod sublimius est, et pervenit usque ad capillum album vel nigrum, quod vilius est. Et insinuat nec per caput debere nos jurare, quamvis nihil magis ad nos pertinere videatur. Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi vel commutandi colorem nigri aut albi non habeamus? Propterea ineffabiliter tenent omnia, et ubique praesenti juramentum debetur veritatis. Unde quisque per caput jurat, illi utique debet jusjurandum, qui potestatem capitis habet, et cujus figuram caput tenet. Nam caput nostrum Christus, caput vero Christi Deus: et ideo quisque per caput jurat, illi utique debet juramentum suum, cujus figura et potestas in eo manet. Verumtamen quia ista de superstitione vel errore Judaeorum venerant, resecat noxia et superflua, complet autem ad perfectionem, dum tollit jurandi occasionem, quae defuerant, Sed tamen quia videtur Apostolus quam saepe