comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
secutores rapere pios confessores
xp̃i de manueiꝰ cum eos tormen
ut eorum animas axp̃o alienas
efficerent. uel cum suꝑati constã¬
tia morientium corpora illoꝵ aut
ignib exurenda tradebant aut
aquis dissoluenda immergebãt
tandi tollert facultatem. S ne¬
mo potest rapere de manu eus
qui scõs incertamana ut uincãt
adiuuat et uictores in celis coro¬
nat. Quib etiam uerbis illoꝵ re¬
darguit temeritatem qui sibi
mortis laqueos tetenderant.
Stultissume enim de eius nece co¬
gitabant cum non solumin ip¬
sum nichil possent agere uerũ¬
etiam neminem de siis possent
auferre. Uerum ne hec dicendo
suam uideretur głam querere
totam hanc potentiam ad patrẽ
refert subiungens. Pater meus
quõd dedit michi maius om̃ib
est. hoc quod d̾̃s pater mediatori
di et hominum dedit. mraiꝰ est
omnib quia dedit illi ut sit eus
unigenitus filius nec natura dis¬
similis. nec uirtute inferior. nec
tempore posterior. et hoc gignen¬

Expanded text:
ersecutores rapere pios confessores ersecutores rapere pios confessores Christi de manu ejus, cum eos tormentut eorum animas a Christo alienas efficerent; vel eum superati constantia morientium, corpora eorum aut ignibus exurenda tradebant, aut aqua dissolvenda immergebant,tandi tollere facultatem. Sed nemo potest rapere de manu ejus, qui sanctos inter certamina ut vincant adjuvat, et victores in coelis coronat. Quibus etiam verbis illorum redarguit temeritatem, qui sibi mortis laqueos tetenderant; stultissime enim de ejus nece cogitabant, cum non solum in ipsum nihil possent agere, verumetiam neminem de suis possent auferre. Verum ne haec dicendo suam videretur gloriam quaerere, totam hanc potentiam ad Patrem refert, subjungens: Pater meus quod dedit mihi, majus omnibus est. Hoc quod Deus Pater mediatori Dei et hominum dedit, majus omnibus est. Dedit illi, ut sit ejus unigenitus Filius, nec natura dissimilis, nec virtute inferior, nec tempore posterior. Et hoc gignen
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo ad gaudia sempiterne
uite feliciter intrandõ. Unde seqͥt᷑
Et ego uitam eternam do eis H
sunt illa que pollicitus ẽ datur̃¬
se ouib suis nulla umqͣm aridi¬
tate marcentia s in defectura ame¬
nitate uernantia. Et non ꝑib̃t
inquit ineternum. quia pastor
eorum et saluator talis ẽ apud
quem nichil omnino possit pire
Uidebantur quidem ꝑirẽ sc̃i mar¬
tẏres oculis insipientium oum
hanc mortalem uitam ꝑtorm̃ta
amittebant s non ꝑibant iẽt¬
num. quia solun iunculis carni
debita sͥ premia a xp̃o ꝑcipiebãt
Unde et consequenter adungit.
Et non rapiet eas quisqͣm de
manu mea. idest de potestate
mea. Eos enim quos semel pre¬
destinando xp̃c assumpserit nul¬
la us diabolice temptationis ñ
unmanitas humane ꝑsetutioniꝰ
de potestate eius potest auferre.
Nam et si sunt qui post ꝑceptã
grãm de numero ouium xp̃i ꝑe
unt. hii certe in deioculis oues ñ¬
fuerunt. Nitebantur quidem ꝑ¬

Expanded text:
cum eo ad gaudia sempiternae cum eo ad gaudia sempiternae vitae feliciter intrando, unde sequitur: Et ego vitam aeternam do eis. Haec sunt illa pascua quae pollicitus est se daturum ovibus suis, nulla unquam ariditate marcescentia, sed indefectiva amoenitate vernantia. Et non peribunt, inquit, in aeternum, quia pastor eorum et salvator talis est, apud quem nihil eorum omnino possit perire. Videbantur quidem perire sancti martyres oculis insipientium, cum hanc mortalem vitam per tormenta amittebant: sed non peribant in aeternum, quia, soluti vinculis carnis, debita sibi praemia a Christo percipiebant. Unde consequenter adjungit: Et non rapiet eas quisquam de manu mea, id est, potestate mea. Eos enim quos semel praedestinando Christus assumpserit, nulla vis diabolicae tentationis, non immanitas humanae persecutionis de potestate ejus potest auferre. Nam et si sunt quidam qui post perceptam gloriam de numero ovium Christi pereunt, hi certe in Dei oculis oves non sunt. Nitebantur quidem p
Abbreviated transcription (Latin):
uos non creditis. Causam cur ñ
crederent incredentes subdit. qͥa
non estis ex ouib meis. Oues su¬
as fideles et sͥ obsequentes dicit
qui eum pastorem diligunt et se¬
quuntur. atq ad pascua eterne
satietatis boni pastoris uestigra
esse ex ouib suis quia uidebat.
eterne iam ꝑditioni p̃paratos
nec sui sangumnis precio ad ui¬
tam ꝑpetuam comparañdos. O¬
ues mee uocem meam audiũt
er ego agnosco eas et secuntur
me. Usitato more sc̃e scripture
cagnoscere. ꝓ eligere ponitur. un¬
De scriptum ẽ.siouit dominꝰ qui
fint eius. Nescire uero ꝓ imꝓba¬
ie Illud enim d̃s ignorat quod
dignum eterne uite non appro¬
bãl. Inde impiis in uidicio dic
illius ex animo obediunt. et ip̃e
eas agnoscit quia ut apl̾s de se et
sibi similib dicit elegit nos ante¬
mundi constitutionem ut essemꝰ
saincti ⁊ immaculeti in conspec¬
tueius. Sequuntur autem eum:
et hic mansuetudinis et innocẽ¬
tie eus uras incedendo et post

Expanded text:
vos non creditis. Causamque cur non vos non creditis. Causamque cur non crederent reddens, subdit: Quia non estis ex ovibus meis. Oves suas, fideles et sibi obsequentes dicit, qui eum pastorem diligunt et sequuntur, atque ad pascua aeternae satietatis boni pastoris sequendo esse ex ovibus suis, quia videbat jam aeternae perditioni praeparatos, nec sui sanguinis pretio ad vitam perpetuam comparandos. Oves meae vocem meam audiunt, et ego agnosco eas, et sequuntur me. Usitato more sanctae Scripturae agnoscere pro eligere ponitur. Unde scriptum est: Novit Dominus qui sunt ejus . Nescire vero pro improbare. Illud enim Deus ignorat, quod dignum aeternae vitae non approbat. Unde impiis in judicio dictillius ex animo obediunt. Et ipse eas cognoscit, quia ut ipse Apostolus de se et sui similibus dicit: Elegit nos ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus. Sequuntur autem eum, et hic mansuetudinis et innocentiae ejus vias incedendo, et post
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit enim eis dicens. Loqͥ
uobis et non creditis. Ecce aꝑtissi¬
me ostendit quod ip̃e sit xp̃c Di¬
cens enim loquor uob̃ ostendit se
uerbum. hoc est filium di coeter¬
num et consubstantialem patͥ
Tamqͣm diceret. Ego semꝑ mefi¬
lium d̾i esse operum attestatione
ꝓnuncio. s uos ur̃a infidelitati
cecati nec michi loquenti tredes
nec oꝑa que facio attendere uil¬
tis. que sidigne consideretis dei
ceretis. Oꝑa inqͥt que ego facis
in nomine patris mei: ip̃a telli¬
monium ꝑhibent de me. Eet nił
quod suoꝵ operum omnẽ glali
deo patri ascribit cum ea iali
nomine facere asserit. Ip̃a s ql
que faciebat cecos illuminando
paralyticos sanitati restituendo
de paucis panib multa milia
hominum reficiendo. mortuos
etiam quatriduanos quoq feti¬
dos ad uitam reuocando ip̃a inꝙͣ
oꝑa testimonium reddebant qd̃
eẽt uerus filius d̃i cuiꝰ glam in
omnib suis oꝑib requirebat. S

Expanded text:
Respondit enim eis dicens: Loquor Respondit enim eis dicens: Loquor vobis, et non creditis. Ecce apertissime ostendit, quod ipse sit Christus. Dicens enim, loquor vobis, ostendit se Verbum, id est, Filium Dei, coaeternum et consubstantialem Patri; tanquam diceret: Ego me Filium Dei esse semper operum attestatione pronuntio; sed vos vestra infidelitate caecati, nec mihi loquenti creditis, nec opera quae facio attendere vultis. Quae si digne consideraretis, Dei deretis. Opera quae, inquit, ego facio in nomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent de me. Et nota quod suorum operum omnem gloriam Deo Patri ascribit, cum ea in ejus se nomine facere asserit. Ipsa ergo opera quae faciebat, caecos illuminando, paralyticos sanitati restituendo, de paucis panibus multa millia hominum reficiendo, mortuos etiam, quatriduanos quoque et fetidos, ad vitam revocando: ipsa inquam opera testimonium reddebant, quod esset verus Filius Dei, cujus gloriam in omnibus operibus suis requirebat. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Circumdederunt gͦ eum uidei et
dixerunt ei. Quousq animam
nram tollis: Si tues xp̃c: dic no¬
bis palam. Apparet cur p̃mise¬
rit euuangłista hẏemps erat.
Cirtumdederunt enim dñm nõ
studio agnoscende ueritatis sed
gr̃a ingerende temptationis. et
struende calumpnnie. ut inueni¬
rent quomodo accusarent. Quo
santur quod animas eorum incer¬
tos ac suspensos eos dimittendo
tolleret qui ad hoc uenerat ut
animas in se credentium salua¬
ret. Si tu es xp̃c: dic nob̃ palam.
Iudei xp̃m purum tantum homi¬
nem futurum et regem ceteris
excelsiorem uenturum credunt.
quod etiam posteri eoꝵ usq in
xp̃o suscipiant dementissime ar¬
possent eum quasi augusto repis¬
nantem et imperium sibiusurssi¬
tem presidis potestati puniendũ
prudenter ac temperate suã res¬
ponsionem circumtulit ut et i¬
lis aditum calumpnie obstrue¬
ret et quia ip̃e xp̃c est futuris fi¬
delib suis aperta uoce panderet

Expanded text:
. Circumdederunt ergo eum Judaei, et . Circumdederunt ergo eum Judaei, et dixerunt ei: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. Apparet cur praemiserit evangelista, hiems erat. Circumdederunt eum Judaei, non studio agnoscendae veritatis, sed gratia ingerendae tentationis, et struendae calumniae, ut invenirent quomodo eum accusarent. Quousantur, quod animas eorum incertos ac suspensos eos dimittendo tolleret, qui ad hoc venerat, ut animas in se credentium salvaret. Si tu es Christus, dic nobis palam. Judaei Christum purum tantum hominem futurum, et regem caeteris excelsiorem venturum crediderunt, quod etiam posteri eorum usque in o suscipiant, dementissime areret, quatenus possent eum quasi Augusto repugnantem, et imperium sibi usurpantem, praesidis potestati tradere puprudenter ac temperate suam responsionem circumtulit, ut illis aditum calumniae obstrueret, et quia ipse Christus est, futuris fidelibus aperta voce pandere auderet.
Abbreviated transcription (Latin):
plo in porticu salomonis. Porti¬
cum salomonis dicit inqua rex
ille quondam potentissimus ad
adorandum stare solitus erat. at¬
q idõ ex eius nomine cognomi¬
nari ceꝑat. Solent autem porti¬
cus quib illud templum cinge¬
bettur nomine templi appellare
Siergo tunc d̾i filius in templo
inquo sanguis brutoꝵ anima¬
lium fundebat᷑ uoluit corꝑalit
ambulare multomagis nunc
domum sue eccłie ubi corporis
et sanguinis mystĩa consecrant᷑.
quamuis potentissimꝰ et saipien¬
tissimus tamen mortalis atq
terrenꝰ stare solebat ꝑambulare
non despexit.multomagis pene¬
tralia nr̃orum cordium sue pre¬
sentia maiestatis dignabitur il¬
lustrare si tamen mentes nr̃as
porticum ẽe salomonis idest si
eas timoris sui plenas initio sa
re debemus quõd hec tantumdo¬
nius in qua adorandum conue¬
nimus templum sit dĩ Nos enĩ
ip̃i qui conuenimus templum
dei &e dici et ẽẽ debemꝰ apło dicẽ¬
te uos estis templum dei uiui

Expanded text:
plo, in porticu Salomonis. Portiplo, in porticu Salomonis. Porticum Salomonis dicit, in qua rex ille quondam potentissimus ad adorandum stare solitus erat, atque ideo ex ejus nomine cognominari coeperat. Solent autem porticus quibus templum illud cingebatur, nomine templi appellari. Si ergo tunc Dei Filius in templo, in quo sanguis brutorum animalium fundebatur, voluit corporaliter ambulare, multo amplius nunc domum suae ecclesiae, ubi corporis et sanguinis sui sacramenta consecrantur, quamvis potentissimus et sapientissimus, tamen mortalis atque terrenus, stare solebat, perambulare non despexit, multo magis penetralia cordium nostrorum suae praesentia majestatis dignabitur illustrare: si tamen nostras mentes porticum Salomonis, id est, si eas timoris sui plenas, qui est ire debemus, quod haec tantum domus, in qua ad adorandum convenimus, sit templum Dei. Nos enim ipsi qui conet dici et esse debemus, Apostolo dicente: Vos estis templum Dei vivi
Abbreviated transcription (Latin):
est. Tercia a uida machabro et
fratrib eius hyemis temꝑe ꝑac¬
ta est quando enam specialiter
constitutum est ut singulis an¬
nis hec eadem dedicatio sollẽp¬
uib frequentaretur officiis. Qͤ
constitutio usq ad temꝑa sal¬
uatoris seruata ẽ. sicut ex hac¬
sancti euuangłii lectione datur
uitelligi. Uerum hec obseruatio
ab illis cepta salubriter nuncin
sancta eccl̃ia uenerabilit haberi
dmosciture. cum ꝑannos sibiiu¬
giter succedentes anniuersaria
deicationis eccł̃ie dies diuinis
laudib a populo fidelium deuo¬
de latis excolitur tantoq ꝑpen¬
ł ac maiore studro celebratur.
quanto ẽẽ gratissima redempto¬
ri non dubitatur ado ut in hac
die ip̃m templum intrare et di¬
uinitatis sue mysteria populo
pandere dignatus sit. Sane ꝑas
tur infidelitatis q̃ in m̃tib qͦrũ¬
dam iudeorum tunc erat quib
conueniebat illud quod dominꝰ
alibi dicit. qm̃ habundauit ini¬
quitas refrigescet caritas mul¬
torum. Et ambulabat ih̾c intẽ¬

Expanded text:
. Tertia a Juda Machabaeo et fratribus ejus, hiemis tempore facta est, quando etiam specialiter constitutum est, ut singulis annis haec eadem dedicatio solemnibus frequentaretur officiis. Quae constitutio usque ad tempus salvatoris servata est, sicut ex sancti evangelii lectione datur intelligi. Verum haec observatio ab illis coepta, salubriter nunc in Ecclesia, venerabiliterque haberi dignoscitur, cum per annos sibi jugiter succedentes, dies anniversaria dedicationis ecclesiae divinis laudibus a populo fidelium devote satis excolitur tantoque propensius ac majori studio celebratur, quanto esse gratissima redemptori non dubitatur adeo ut in hac die ipsum templum intrare, et divinitatis suae mysteria populo pandere dignatus sit. Sane etentur infidelitatis, quae in mentibus quorumdam Judaeorum tunc erat, quibus conveniebat illud quod Dominus alibi dicit: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Et ambulabat Jesus in tem
Abbreviated transcription (Latin):
equalitatem unius eiusdemꝙ
substantiẽ homo uero est indeos
participationem gr̃e. Deniq ui
sc̃s potest dicere quia d̃s est ina
non autem potest dicere ego esẽ
unum sumus. nec rursus q l
det me uidet dm̃. Hoc enim unige¬
nto solum filio conuenit qͥ sic ẽ
inpatre ut sit equalis patri et
sit unum cum patre cum quo
illiest omnis honor et gloria in

Expanded text:
aequalitatem unius ejusdemque aequalitatem unius ejusdemque substantiae, homo vero in Deo est per participationem gratiae. Denique vir sanctus potest dicere, quia Deus est in me, non autem potest dicere, ego et Deus unum sumus, nec rursus, qui videt me, videt Deum, hoc enim unigenito solum Filio convenit, qui sic est in Patre, ut sit aequalis Patri, et sit unum cum Patre, cum quo illi omnis honor et gloria,
Abbreviated transcription (Latin):
nudis uerbis dĩ me filium esse
dico et non etiam operum exhi¬
bitione me idẽe comprobo cum
eos quos natura duit imꝑfedtos
edidit aut uicium depͣuauit ait
certe infirmitas afflycit potenti
maiestate restauro: nolite crede
michi. Si uero ista facio que nulł
nisi d̾i filius facere posset si mͥ uõ
creditis hiis saltem operib cre
iam oꝑib credite nunc iterum
dicit ut cognoscatis et crẽdatis.
Quõd tale est: ac sidicatur. Cradi¬
te ut credatis et cognoscatis. Est
uero sensus.Si michi non crẽditis
operib credite. ut cognoscatis cre¬
dentes quia in me ẽ pater et ego
in patre. Debemus ergo credere
ut possumus cognoscere quiacis¬
nitio merces est fidĩ. Credentes
enim intrabimus in potentias a¬
mini et cognoscemus quomͦ m
filio est pater et filius inpatri
Sane sciendum ẽ quia non sic elt¬
pater in filio uel filius in patil
quomõd dicitur deus ẽẽ in scõi
liquo uiro ⁊ sanctus quicumꝙ
in d̾õ. filius quippe in patre ẽꝑ

Expanded text:
nudis verbis Dei Filium me esse dico, et non etiam operum exhibitione me id esse comprobo, cum eos quos aut natura imperfectos edidit, aut vitium depravavit, aut certe infirmitas afflixit, potenti majestate restauro, nolite credere mihi. Si vero illa facio quae nullus nisi Dei Filius facere posset, si mihi non creditis, his saltem operibus crejam, operibus credite, nunc iterum dicit, ut cognoscatis et credatis. Quod tale est ac si diceret: Credite ut cognoscatis et credatis. Est vero sensus: Si mihi non creditis, operibus credite, ut cognoscatis credentes, quia in me Pater est, et ego in Patre. Vult ergo ut possimus cognoscere, quia cognitio merces est fidei. Credentes enim intrabimus in potentias Domini, et cognoscemus quomodo in Filio est Pater, et Filius in Patre. Sane sciendum est, quia non sic Pater est in Filio, vel Filius in Patre, quomodo dicitur Deus esse in aliquo sancto viro, et sanctus quicunque in Deo. Filius quippe in Patre est per
Abbreviated transcription (Latin):
ncenia plurali
numero uoca¬
batur festium
dedicationis
templi quam populus udeoꝵ
ex autiqua patrum consuetu¬
dine ꝑannos singłos celebras
solebat. Encenra namq grtu
initiare uel inchoare dicitur
rum non ab re ẽẽ credendums
quod sc̃s euuangłista tempit
quoq quo ista dedicatio fab̃i
est intimare curauit dicens et
hyemps erat. ꝑhoc quippe ostẽ¬
dit quod hec encenia non ad pri¬
mam templi dedicationem sed
ad eam que ultima fuit perti¬
net. Tercio namq templumip¬
sum dedicatum in scĩs litteris
inuenimꝰ. Prima siquidem eiꝰ de¬
dicatio a salomone in magna
tumpni tempore facta est. Se¬
tunda a zorobabel et ih̃u sacer

Expanded text:
ncaenia plurali numero, vocabatur festivitas dedicationis templi, quam populus Judaeorum ex antiqua patrum consuetudine per annos singulos celebrare solebat. Encaeniare namque Graece initiare, vel inchoare Latine dicitur. Verum non ab re esse credendum est, quod sanctus evangelista tempus quoque quo ista dedicatio facta est, intimare curavit, dicens: Et hiems erat. Per hoc quippe ostendit, quod haec encaenia non ad primam templi dedicationem, sed ad eam quae ultima fuit pertineret, ter namque templum ipsum dedicatum in sanctis litteris invenimus. Prima siquidem ejus dedicatio a Salomone, magna tumnali tempore facta est. Secunda Zorobabel et Jesu s
Abbreviated transcription (Latin):
ethnicus et publicanus. illud
addens ut peccanti et ueniam
petenti non solum septies sed
septuagies septies delictum re¬
laxaretur: sicut quisq a dño
cotidie sibi postulat relaxari.
nulla unqͣm conu̾sata
est. nulla mansit ne quidem
germana soror que uidua dõ
seruiens. multo tempore. usq
ad diemobitus sui. p̃posita an¬
cillaꝵ d̾i uixit s ne frĩs sui fi¬

Expanded text:
ethnicus et publicanus. Et illud ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat relaxari. nulla unquam conversata est, nulla mansit, ne quidem germana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit. Sed nec patrui sui fi
Abbreviated transcription (Latin):
cidisset. et in eccl̃ia populo pre¬
dicabat: et suis instituerat ne
quis iuraret.ne ad mensam
quidem. quod si prolapsus fe¬
cisset.unam de starutis perde¬
bat potionem: numerus enĩ
erat suis secum commoranti¬
b et conuiuantib poculorũ
prefixus. Indisciplinationes
quoq et transgressiones suoꝵ.
a regula recta et honesta et ar-¬
guebat et tolerabat quantũ
decebat ⁊ oportebat: in talib p̃¬
cipue docens. ne cuiusqͣm cor
declinaretur in uerba malig¬
na. ad excusandas excusatio¬
lidem ut dum quisꝙ offerret
munus suum ad altare et illic
recordatus fuisset quod frater
illum: relinquendum ẽe munꝰ
ad altare atq eundum quo frĩ
reconciliaretur:et tunc uenien¬
dum et munus ad altare offe¬
rendum. Siuero ip̃e aduersus
fratrem suum aliquid haberet¬
docebat corripere eum debere ĩ
parte: et sieum audisset lucra¬
hibendum ẽẽ unum aut duo:
quod et sup̃oz contempneret.
huic non obediret. ẽet illi ut

Expanded text:
cidisset, et in ecclesia populo praecidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat, et tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusatiot dum quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordatus fuisset quod frater illum, relinquendum esse munus ante altare, atque eundum quo fratri reconcilietur, et tunc veniendum, et munus ad altare offerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucrahibendum esse unum aut duos: quod si et ipsos contemneret, huic non obediret, esset illi ut
Abbreviated transcription (Latin):
habere uolebat abomini mo¬
lestia temporali:non tamen
illa uolentes et edificantes ꝓhi¬
bebat: nisi tantum immodera¬
tos. Interea dum eccłie pecu¬
nia defecerat hoc ip̃m populo
non se habere quod indigenti¬
b erogaret. Nam et de irasis do¬
minics propt̃ captiuos et qm
plurimos indigentes: frangi¬
quedam et conflari iubebat. &
indigentib dispensari. Quod
non commemorassem nisi com̃
carnalem sensum quorumdã
fieri peruiderem: et hoc ip̃m eti¬
am uenerabrlis memorie am¬
brosius. in talib necessitatib
indubitanter ẽẽ faciendum et
dixit et scripsit. Sed et de neglec¬
to a fidelib gazophilatio et se¬
eretario. unde altari necessari¬
a inferrent᷑: aliquando in eccle-¬
sia loquens ammonebat: quod
etram beatissimum ambrosiũ
se presente in eccłia tractauisse
nobis aliquando retulerat. Cũ
ac mensa sumptibq commu¬
nib alebantur et uestieban¬
tur: et ne quisqͣm facili iura¬
tione etiam ad periurium de¬

Expanded text:
habere volebat ab omni mohabere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando retulerat. CAPUac mensa sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium de
Abbreviated transcription (Latin):
iorib magis et spiritualibus
suspensus et inherens reb ali¬
quando seip̃m ad illa temꝑa¬
lia. ab eternorum cogitatione
relaxabat et deponebat. Quib¬
citissime ille dispofitis et ordi¬
natis tanqͣm areb mordacib
ac molestis anime recursum
ad interiora mentis et suꝑio¬
ra faciebat: quo uel de inue¬
niendis reb cogitaret. uel de
iam inuentis aliquid dictaret.
aut certe ex iamdictis atq tͣns¬
scriptis aliquid emendaret.Et
id agebat in die laborans et ĩ
nocte liicubrans: et erat tan¬
qͣm illa gloriosissima maria
typum gestans super ne eccl̃ie
de qua scriptumestra quod se¬
deret ad pedes domini: atq in¬
tenta eius uerbum audiret:
de qua soror conquesta quod ab
cadem cirta multum ministe¬
rium occupata non adiuirare¬
tur audiuit. Martha martha
meliorem partem elegit nraria:
que non auferetur abea.
am fabricarum nouaꝵ
nunqͣm studium habuit
deuitans meis implicationẽ
sui animi. quem semꝑ liberũ

Expanded text:
joribus magis ac spiritualibus joribus magis ac spiritualibus suspensus et inhaerens rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interiora mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum
Abbreviated transcription (Latin):
dos direxit solidos centum. Quo
ille sanctus cognito. ingemuit
hominem uel finxisse donatio¬
nem. uel eum de bono opere pe¬
nituisse: et quantum potuit.
deo suggerente cordi eius cum
dolore animi. ex eadem refraga¬
tione dixit. in illius scilicet in¬
crepationem et correctionemet
tabulas quas ille sponte miserat.
nec desideratas nec exactas con¬
festim reddidit: pecuntamꝙ illã
respuit: atq rescriptis eundem
sicut oportuit et arguit et corri¬
puit: ammonens ut de sua simu¬
latione. uel iniquitate penitẽ¬
tia et humilitate deo satisfac̾et:
ne cum tamgraui delicto de scl̃o
exiret. Frequentius quoq dice¬
bat magis securius et tucius
eccłie legata a defunctis dimis¬
sa debere suscipere: qͣm heredi¬
tates forte sollicitas et damp¬
nosas: ip̃aq legata magis offe¬
renda ẽẽ quamꝰ exigenda. Com¬
mendata uero queq ip̃e non
suscipiebat: sed uolentes sus¬
cipere clericos non prohibe
implicatus non erat: sedma¬

Expanded text:
dos direxit solidos centum: quo dos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desideratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non suscipiebat, sed volentes suscipere clericos non prohibebimplicatus non erat: sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cognoscens.
omum agrum. seu uillã.
numqͣm emere uoluit:
uerum si forte eccłie a quoqͣm
sponte tale aliquid donaretur
uel tutulo legati dimitteretur:
non respuebat. sed suscipi iu¬
bebat. Nam aliquas eum here¬
ditates recusasse nouimus mon
quia pauperib inutilis ẽẽ pos¬
set. sed qm̃ iustum et equum
ẽe uidebat. ut amortuoꝵ uel
filiis uel parentib uel affinib
magis possiderentur: quib eas
deficientes dimittere noluer̃t.
uidam etiam ex honora¬
tis ypponensium apud car¬
taginem uiuens. eccłie ypponẽ¬
si possessionemdonare uoluit:
et confectas tabulas sibi usu fru¬
ctu retento. ultro eidem sc̃e me¬
morie augustino misit. Cuius
ille oblationem libenter accepit:
congratulans quõd eterne sue
memor ẽẽt salutis. uerum post
aliquot annos nobis forte cum
eodem in communi constitutss
ecce ille donator litteras ꝑ suũ
filium mittens: rogauit ut :lle
donationis tabule suo redd̾en¬
tur filio: pauperib uero erogã¬

Expanded text:
 cognoscens. Domum, agrum, seu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videbat, ut a mortuorum vel filiis vel parentibus vel affinibus magis possiderentur, quibus ea deficientes dimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogan
Abbreviated transcription (Latin):
ta natalibꝰ¬
trum asserunt traditiones. fi
magdalo castello. maria mag¬
dalene nuncupata est. Quam
non solum sui germinis Du¬
gnittis. pcrumenam patramo.¬
nii iira. parentum suctessus
splendidam rcodiderant: ades
nt dupplitatus honor nomiuᷤ
excellentiam circumquaq dis.¬
funderet. Solent enim apud
homines plus diuitum ꝙͣ pau¬
perum nomina sciri. Sed qr
rerum affluentiam interdũ
poluptas sequitur comes: ado.¬
lescentioris uite tempora lubri¬
cis subposuit regenda discursi¬
bus soluto pudicitie freno.
Net est illa mulier de qua

Expanded text:
ia natalitrum asserunt traditiones, a Magdalo castello Maria Magdalene nuncupata est. Quam non solum germinis dignitas, verum etiam patrimonij iura parentum excessu splendidam reddiderunt: adeo vt duplicatus honor nominis excellentiam circumquaque diffunderet. Solent enim apud homines, plus diuitum quam pauperum nomina sciri. Sed quia rerum affluētiā, interdum voluptas comes sequitur, adolescentioris vitæ tempora, lubricis supposuit discursibus, solutis pudicitiæ frenis. Hæc est enim mulier de qua
Abbreviated transcription (Latin):
designat qui non re sed spiritu
pauꝑes sunt. quia sua pro dño
reliquerunt: sicut fuerunt a¬
płi et imitatores eorum super
quos dominus manus suas ex¬
tendens dicebat. ecce mat̃ me¬
a et fratres mei. Et ibunt hii in
supplicium eternum: iusti au¬
tem in uitam eternam. Sicut
enim in scientia d̃i et predestina¬
tione illuis preparatum est scĩs
regnum a constitutione mundi:
ita etiamꝑene inferni diabolo
et angłis eius preparate ẽẽ dicũ¬
tur. Fr̃ustra ergo dogmatizat ori¬
genes diabolum et omnes rep¬
bos pt᷑ spacium mille annorum
de inferno exituros: et ad głam
uite eterne transferendos cum
dominus dicat: ibunt hii in
supplicium eternum. Sicut enĩ
gloria quam scĩ in die iudicii n¬
cipient eternaliter erit et sine
termino: ita sine dubio penado

Expanded text:
designat, qui non corpore, sed spiritu designat, qui non corpore, sed spiritu pauperes sunt: qui sua pro Deo reliquerunt, sicut fuerunt apostoli et imitatores eorum, super quos Dominus manus suas extendens, dicebat: « Ecce mater mea et fratres mei . » « Et ibunt hi in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam. » Sicut enim in scientia Dei et praedestinatione illius praeparatum est sanctis regnum a constitutione mundi, ita etiam poenae inferni diabolo et angelis ejus praeparatae esse dicuntur. Frustra ergo dogmatizat Origines diabolum et omnes reprobos post spatium mille annorum de inferno exituros, et ad gloriam vitae aeternae transferendos, cum Dominus dicat: « Ibunt hi in supplicium aeternum. » Sicut enim gloria quam sancti in die judicii accipient aeternaliter erit et sine termino, ita sine dubio poena
Abbreviated transcription (Latin):
a dextris suis: hoc est electos in
magnitudine glorie: hedos au¬
tem a sinistris. hoc est peccatoreᷤ
in suppliciis eternis. Et dicet
rex hiis qui a dextris euiserũt.
uenite benedicti patris mei: pos¬
sidete ꝑatum uob̃ regnũ a con-¬
stitutione mundi. Secundum
prescientiam et predestinatio¬
nem dei: hoc debemus intellige¬
re Regnum inquit quod uob
paraui a constitutione mun¬
di: uenite et possidete Omp̃c d̃s
electis suis parauit regnum:
et ip̃os electos regno parauit.
Tunc respondebunt ei iusti di¬
centes. Domine quando te uidi¬
mus esurientem et pauimus:
Et reł Iusti pro terrore et mag¬
nitudine domini ista loquunt᷑
uel propter magnitudinem re¬
munerationis. Omnia etenim
bona que in hoc seculo gerunt᷑:
ad magnitudinem illius glorie
imparia eẽ iudicantur. Amen
dico uob̃ quamdu fecistis uni
de hiis fratrib meis minimis.
nib illi elemosina largiatur:
tam̃ ĩ hoc loco illos specialiter

Expanded text:
a dextris suis, hoc est electos in a dextris suis, hoc est electos in magnitudine gloriae: haedos autem a sinistris, hoc est peccatores in supliciis aeternis. « Et dicet Rex his qui a dextris ejus erunt: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. » Secundum praescientiam et praedestinationem Dei hoc debemus intelligere. Regnum, inquit, quod vobis paravi a constitutione mundi, venite et possidete. Omnipotens Deus electis suis paravit regnum, et ipsos electos regno paravit. « Tunc respondebunt ei justi, dicentes: Domine, quando te vidimus esurientem et pavimus, » etc. Justi vel pro terrore et magnitudine Domini ista loquuntur, vel propter magnitudinem remunerationis. Omnia etenim bona quae in hoc saeculo geruntur, ad magnitudinem illius gloriae imparia esse judicantur. « Amen dico vobis, quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, nibus illi eleemosyna largiatur, tamen in hoc saeculo illos specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
iestate dicitur ẽẽ uenturus:
quia pater non iudicat quem¬
quam: sed omne uidiciũ dedit
filio: et in udicio sola forma
filii hominis apparebit. Tunc
sedebit suꝑ sedem maiestatis sue.
Sedem maiestatis dei. uel nu¬
bem inqua celos ascendit per
quam etiam ad uidiuum des¬
censurus est intelligere debemꝰ:
uel etiam angelos et scõs hoĩes.
quib presidens iudicium in
oibe agitabit. Et congregabun¬
tur ante eum omnes gentes: ⁊
separabit eos abinuicem: sicut
pastor segregat oues ab hedis.
In significatione electorum ouẽ
ponuntur: ꝓpter innocentiã.
Electi autem oues dicuntur:
quia imitatores sunt iliꝰ de
quo dicitur: sicut oius ad occisi¬
onem ductus est. Reprobi uero
in significatione hedorum po¬
nuntuntur: quod lasciuium ⁊
petulans animal est: et quod
in ueteri testamento ꝓ peccatis
populi offerebatur. Et statuet
oues a dextris: hedos autem a
sinistris. Apud deum non est
dextra neq sinistra: sed per si
designatur. Statuet ergo oues

Expanded text:
estate dicitur esse venturus, quia « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . » Et in judicio, sola forma filii hominis apparebit. « Tunc sedebit super sedem majestatis suae. » Sedem majestatis Dei vel nubem, in qua ad coelos ascendit, cum qua etiam ad judicium descensurus est, intelligere debemus: vel etiam angelos et sanctos homines, quibus praesidens judicium in orbe agitabit. « Et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis. » In significatione electorum oves praeponuntur, propter innocentiam. Electi autem oves dicuntur, quia imitatores illius sunt de quo dicitur: « Sicut ovis ad occisionem ductus est . » Reprobi vero in significatione haedorum ponuntur, quod lascivum et petulans animal est, et quod in Veteri Testamento pro peccatis populi offerebatur. « Et statuet oves a dextris, haedos autem a sinistris. » Apud Deum non est dextra neque sinistra: sed per dexdesignatur. Statuet ergo oves
Abbreviated transcription (Latin):
mori timeo quia bonum dñi
habemꝰ: ne crederetur p̃fidens
de suis purgatissimis morib
p̃misisse. non sic uixi ut me
pudeat inter uos uiuere. Hoc
enum dixerat ad illud qd̃ hoĩes
de homine nosse poterant.Nã
ad examen equitatis diuine
ain inoratione cotidiana di
cebat dimitte nob̾ debita nr̃a
liarissimi amici sui in extͤ¬
mis uite. de talib frequentissime

Expanded text:
mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterant. Nam sciens examen aequitatis divinae, am in oratione quotidiana dominica dicebat, Dimitte nobis debita nostra liarissimi sui amici, in extremis vitae de talibus fr
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quemcum uisitandũ iã mor¬
ti ꝓpinquantem uenisset ⁊ ille
magnus gestu quodamse de
scło exiturum significaret. atq
a se illi eẽt responsum adhuc eũ
ne. uel si aliquando: quare nõ
mͦ: Et talem sententiam mira¬
mentem uerumtamen inuilla
natum ⁊ nutritum s ñ multa
lectionis eruditum scientia:
contͣ illum scilicet sensum egͦ¬
tantis ep̃i de quo sc̃s inepła sua
quam de immortalitate scͥpsit
martyr cypͥanꝰ ita renilit dicẽs
Cum quidam de collegis et con¬
sacerdotib nr̃is infirmitate de¬
fessus.⁊ de appropinquante mor¬
te sollicitus ꝯmeatũ sibi p̃care¬
tur. astitit deprecanti:et iãpe¬
ne morienti iiuenis honore ⁊
maiestate uenerabilis. statu
celsus. ⁊ clarus aspectu. et quẽ
assistentem sibiuiyx poset hu¬
manus aspectus oculis carna¬
lib intueri:nisiquod talemui¬
dere iam potãt de scl̃o recessurꝰ.
Eto que ille non sine quãdam
anumi ⁊ uocis indignatione
infremuit et dixit. Pati time¬

Expanded text:
ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eumne; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam miramentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi, de quo sanctus in epistola sua quam de Mortalitate scripsit martyr Cyprianus, ita retulit, dicens: Cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus, et de appropinquante morte sollicitus, commeatum sibi precaretur, astitit deprecanti et jam pene morienti juvenis honore et majestate venerabilis, statura celsus, et clarus aspectu, et quem astantem sibi vix posset humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem videre jam poterat de saeculo recessurus: atque ille non sine quadam animi et vocis indignatione infremuit, et dixit, Pati time
Abbreviated transcription (Latin):
hoc merentib. tanti scilicet ac
talis antistitis morte. eccl̃iam
posse pͥuari uerbi ac sacram̃ti
dĩ dispensatione ⁊ rogaret᷑ cũ
lacrimis ut sibi a dño uite pos¬
c̾et ꝯmeatum. eumillis dixisse.
Non sic uixi ut me pudeat int
uos uiuere: s nec moritimeo:
quia bonum dm habemꝰ. Et

Expanded text:
hoc moerentibus tanti ac hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
rogaret. eisq manum imponẽt
sine mora ꝑgebat. feminao aũ
monastĩa ñ nisi urgentib neceᷤ¬
sitatib uisitauit. Seruandum
quippe inuita ⁊ morib hõis dĩ
referebat. quo instituto scẽ me¬
morie ambrosii comꝑerat. ut
uxorẽ cuiꝙͣ ñꝙͣ posceret: neq mi¬
litare uolentem ad hoc ꝯm̃da¬
ret. neq in sua patria petitũ
ire ad ꝯuiuium de singlis reb
presentans causas. scilicet ne
dum inter se coniugati iurga¬
rent. ei maledicerent ꝑ quem
coniuncti ẽẽnt: s plane ad hoc
terẽe debere sacerdotem. ut uel
eoꝵ ĩa pacta uel placita firma¬
⁊rentur uel benedicerent ͤ ne
milicie cõmendatus. ac male a¬
gens eiꝰculpa suffragatori tͥbue¬
retur: ⁊ ne ꝑ frequentiam imꝑ
rantie amitteretur modꝰ.
sii in ultimo uite ꝯstituti. au¬
disse sapientissimũ responsum:
bat. Nam cum ille inquit uene¬
rabilis ultima iaceret egritudi¬
nc.⁊ a fidelib honoratis lecto

Expanded text:
rogaret, eisque manus imponeret; rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc etitum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueretur. Et ne per frequentiam in rantiae amitteretur modus. viri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimubat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto
Abbreviated transcription (Latin):
potib secum commorantib
necessariis secumq manenti¬
b feminis ẽẽ non possint: et¬
amn aforis intrarent posse offẽ¬
diculũ aut scandalum infir¬
mis nasci: et illos qui cum ep̃o
uel quolibet clerico forte ma¬
nererit. ex illis omnib femi¬
narum ꝑsonis.posse una ꝯmo¬
rantib aut aduentantib aut
aut certe malis hominum
suspicionib pessime diffama¬
ri. Ob hoc ergo dicebat nunꝙͣ
dĩ etiam catissimas una ma¬
nere domo: ne ut dic̃tum est
aliquod scandalum aut offen-¬
diculum. tali exemplo ponere¬
tur infirmis. Et si forte abali¬
quib feminis. ut uideretur.
uel salutaret᷑ rogabatur nun¬
qͣm sine clericis testib ad eum
intrabant. uel solus cum solis
numqͣm est locutus: nec si secre¬
toꝵ aliquid interẽet. In uisita¬
tionib uero mocdum tenebat
ab apło diffinitum. ut non nisi
iuduas et pupillos in tribula¬
tionib constitutos uisitaret: ⁊
si forte ab egrotantib ad hoc pe¬
teret᷑ ut ꝓ eis inpresenti dñm

Expanded text:
ptibus secum commorantibus necessariis secumque manentibus feminis esse non possent, etam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo dicebat, nunquam Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interesset. CAPUTtionibus vero modum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
cat ultimam etatem inqua uerꝰ
sol occubuit. et pactiendo crucem
ꝓ salute generis humani sustin¬
it. Hoc ergo uespere discubuit
cum duodecuim discipulis suis.
hoc est quietam etatem ꝑsan¬
guras sur effusionem eis p̃pa¬
rauit. Amen dico uob̃ quia ur̃
ur̃m me traditurus est. Poterit
quidem dominus traditorem
nominettu exprimere s nolut
ne impudentia uictus inbaratẽ
negationis incideret. Ammonit
ergo illum generaliter ut saltm
ammonitione correptuz penite¬
tiam ageret. Et contristati ual¬
de ceperunt singuli dicere. sun¬
quid ego sum domine: Et uer
ualde sunt contristati quia nn
solum non poterant mortẽ dr̃
meditari s etiam ñ audire. u¬
de petrus apłs. audiens dominĩ
de passione sua loquentem disi
Absit hoc a te. non morieris Sll¬

Expanded text:
cat ultimam aetatem, in qua verus cat ultimam aetatem, in qua verus Sol occubuit patiendo crucem, quam pro salute generis humani sustinuit. Hoc ergo vespere discubuit cum duodecim discipulis suis, hoc est, quietem aeternam per sanguinis sui effusionem eis praeparavit. « Amen dico vobis, quia unus vestrum me traditurus est. » Poterat quidem Dominus traditorem nominatim exprimere, sed noluit, ne, impudentia vinctus, in barathrum negationis incideret. Admonet ergo illum generaliter ad salutem, ut admonitione correctus poenitentiam ageret. « Et contristati valde, coeperunt singuli dicere: Nunquid ego sum, Domine? » Et vere valde sunt contristati, quia non solum poterant mortem Domini meditari, sed etiam nec audire. Unde Petrus apostolus audiens Dominum de passione sua loquentem dixit: « Absit hoc a te, non morieris
Abbreviated transcription (Latin):
rus sit pascha ostendens quia ne¬
mo excipitur acelebritate pascha¬
li quicumq domino uoluerit
eam celebrare. Et dicite ei Ma¬
gister dicit. Tempus meum
ꝓpe est apud te facio pascha cũ
discipulis meis. Et fecerunt disci¬
puli sicut constituit illis ih̃e:
et parauerunt pascha. Aliꝰ euu¬
głista dicit. quia euntes discipłi
inuenerunt cenaculum mag¬
num stratum et ibi ꝑ auerunt.
Non enim uacat amagno myste¬
rio quia dominus in cenaculo
pascha celebrauerit. Significat
enim cenatulum altitudinem
sp̃ualis intelligentie. Trascen¬
sis ergo carnalis littere instru¬
mentis incenaculo celebrauit
pascha. hoc est in altitudine no¬
ui testamenti dans nob̃ exem¬
pulum ut si pascha cum dño
uolumꝰ celebrare una et infima
trascendamꝰ et incenaculo hoc
est in diuine contemplationis
altitudine pascha cum domino
celebremus. Uespere autem fc̃o dis¬
cumbebat cum duodecum disci¬
plis suis. Nespere autera signifi¬

Expanded text:
rus it Pascha, ostendens quia nerus it Pascha, ostendens quia nemo excipitur a celebritate paschali, quicunque cum Domino voluerit ea celebrare. « Et dicite ei: Magister dicit, tempus meum, te facio Pascha cum discipulis meis. » « Et fecerunt discipuli sicut constituit illis Jesus, et paraverunt pascha. » Alius evangelista dicit, quia euntes discipuli invenerunt coenaculum magnum stratum, et ibi paraverunt. Non enim vacat a magno mysterio, quod Dominus in coenaculo Pascha celebraverit. Significat enim coenaculum altitudinem spiritualis intelligentiae. Transcensis ergo carnalis litterae instrumentis, in coenaculo celebravit Pascha, hoc est in altitudine Novi Testamenti, dans nobis exemplum, ut si Pascha cum Domino volumus celebrare, ima et infima transcendamus, et in coenaculo, hoc est in divinae contemplationis altitudine, Pascha cum Domino celebremus. « Vespere autem facto, discumbebat cum duodecim discipulis suis. » Vesper signifi
Abbreviated transcription (Latin):
quartam detimam diem primi
mensis quando ad uesꝑam im
molabatur. Azyma autem di¬
cebantur reliqui dies septem se¬
quentes eo quod sine azymis idẽ
sine fermento ẽent. Non enimli¬
cebat in illis dieb fermentatũ
aliquid comedere. Ponit᷑ tamen
et arima pro pascha et pascha
ꝓ azuna. sicut hic ubi ip̃am fe¬
stiuitatem paschalem azima
appallat. Ubi uis paremus tͥ
comedere pascha: Intelligimꝰ in
hoc loco. quod iudas simul cum
aliis discipulis accesserit adeũ
Pauꝑ inquiunt es. et pauperẽ
nos pauperes sumus secuti cau¬
sa tui amoris quicquid habere
potuimus dereliquimꝰ ubi ergo
uis paremus tibi comed̾e pascha:
At ih̾c dixit. Ite inciuitatem ad
quendam et diciteer. Magister
dicit. Tempus meum ꝓpe est a¬
pud te facio pascha cum disci¬
płis meis. Idioma hebraice lin¬
gue est sine denominatione
certarum ꝑsonarum loqui qd̃
in hac ratione seruatum ẽ. Et
puschre dominus non expͥmit¬
nomen illis apud quem celebratu¬

Expanded text:
quartam decimam diem primi quartam decimam diem primi mensis, quando ad vesperam agnus immolabatur. Azyma autem dicebantur reliqui dies septem sequentes, eo quod sine zyma, id est sine fermento essent. Non enim licebat in illis diebus fermentatum aliquid comedere. Ponitur tamen et Azyma pro Pascha, et Pascha pro Azyma, sicut hic, ubi ipsam festivitatem paschalem Azyma appellat. « Ubi vis paremus tibi comedere pascha? » Intelligimus in hoc loco quod Judas simul cum aliis discipulis accesserit ad eum. Pauper, inquiunt, es, et pauperem te nos pauperes sumus secuti, causa tui amoris, quidquid habere potuimus, dereliquimus. « Ubi vis ergo paremus tibi comedere pascha? » « At Jesus dixit: Ite in civitatem ad quemdam, et dicite ei: Magister dicit, Tempus meum prope est, apud te facio Pascha cum discipulis meis. » Idioma Hebraicae linguae est, sine denominatione certarum personarum loqui, quod in hac ratione servatum est. Et pulchre Dominus non exprimitnomen illius, apud quem celebratu