comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naui. qͥ morte᷑ dissolui.
qui &rographũ qd̾ contra
uos erat cruci adfixi qͥ
uet̾em legem inmutaui.
qͥ uos ad pͥstinã patriam
reuocaui. qͥ fortia dissoluo.
& dissoluta conforto: Quid
mare fortiꝰ : Sed parua
arena intolerabilẽ illiꝰ
impetũ retundit & con-¬
tinae Ecce inqͥt mitto
uos. qͥ mortis & uitae
habeo potestatem: qui de
Ecce ego mitto uos ut
oues in medio luporũ:
lamquã murus quidam
bestiȩ fiebant ouibus.
ut nec fuga conserua¬
rent salutem circum¬
uallati undiq:. O uirtꝰ
mittentis in medio lu¬
porum oues. In circuitu
lupis & mutati sunt
lupi. & facti sunt oues:
Nec enĩ natura. sed uo¬
luntate lupi erant.
Ecce ego mitto uos:
Quid gͦ nobis precipꝰ:
Estote prudentes : sic̃
si milies uulneretur
caput aut᷑ suũ saluce.
totus ẽ sanus. Sic
& tu si peccuniam
aduersarius tollere
uult: libens cede Q
si om̃s facultates aufer¬
re conatur : dimitte:
Et si ipsam temporalem
uitam tuã extorquere

Expanded text:
navi, qui mortem dissolvi, navi, qui mortem dissolvi, qui chirographum quod contra vos erat, cruci affixi, qui veterem legem immutavi, qui vos ad pristinam patriam revocavi, qui fortia dissolvo, et dissoluta conforto. Quid mari fortius? Sed parva arena intolerabilem illius impetum retundit et continet. Ecce, inquit, ego mitto vos, qui mortis et vitae habeo potestatem, qui de Ecce ego mitto vos quasi oves in medio luporum. Tanquam murus quidam bestiae fiebam ovibus, ut nec fuga conservarent salutem circumvallati undique. O virtus mittentis in medio luporum oves. In circuitu lupi, et mutati sunt lupi, et facti sunt oves. Nec enim natura, sed voluntate lupi erant. Ecce ego mitto vos. Quid ergo nobis praecipis? Estote prudentes sicut simplices ucaput autem suum salvet, totus est sanus. Sic et tu si pecuniam adversarius tollere vult, libens cede. Et si omnes facultates auferre conatur, dimitte. Et si ipsam temporalem vitam tuam extorquere
Abbreviated transcription (Latin):
pescatores orbem t̾rarum.
&e infirmũ eũ inuenientes
ruina positum : ad stabilitatẽ
reuocauer̃. ñ scuta mouentes.
non arcꝰ tendentes. ñ sagit-¬
cas mittentes. non peccuniã
largientes. non eloquentia
confidentes : sed erant nudi
quidem scło. sed induti xp̃o.
Paupes sed diuites Peccunia
indigentes. sed regnũ cȩlorũ
possidentes: Non habentes
trarsi Oues simul cum
lupis qͥs uidit qͥs audiuit :
Dicit. Mittam uos ut
oues in medio lupoꝵ Quis
unquã pastor oues mittit
in medio lupoꝵ: Sed magis
si uid̾it lupos. congregat
facit Oues ad lupos direx̃.
ce uulneratȩ abestiis non
sunt: sed magis lupi ad
ouiũ mansuetudinẽ sunt
conu̾si. E ut non dicerent
illi oues sumꝰ & mittis nos
in esca lupoꝵ. timorẽ illoꝵ
uno sermone abstulit: Hon
dixit ite. nec enĩ eoꝵ uirtute
mittebat eos: sed ecce in qͥt¬
ego mitto uos Infirmi qͥdem
uos: sed qͥ mittit potens est
Quis estu: Ego sum qui
celum extendi. qui t̾ram
fundaui. qui mare infre¬

Expanded text:
postoli orbem terrarum, et infirmum eum invenientes,ruina positum, ad stabilitatem revocaverunt. Non scuta moventes, non arcus tendentes, non sagittas mittentes, non pecuniam largientes, non eloquentiam confidentes, sed erant nudi quidem saeculo, sed induti Christo; pauperes, sed divites; pecunia indigentes, sed regnum coelorum possidentes; non humana soterrarum, oves simul cum lupis. Quis vidit? Quis audivit? Dicit, Mittam vos ut oves in medio luporum. Quis unquam pastor oves mittit in medio luporum, sed magis si viderit lupos, congregat fecit. Oves ad lupos direxit, et vulneratae a bestiis non sunt, sed magis lupi ad ovium mansuetudinem sunt conversi. Et ut ne dicerent illi, oves sumus, et mittis nos in escam luporum, timorem illorum uno sermone abstulit. Non dixit, ite: nec enim eorum virtute mittebat eos; sed ecce ego mitto vos. Infirmi quidem vos, sed qui mittit potens est. Quis es tu? Ego sum qui coelum extendi, qui terram fundavi, qui mare infre
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s dispensatores dñĩ sumꝰ.
qua propter uideamꝰ & reco¬
gitemꝰ : quia cũ magna a nob̃
districtione exigitur. quod
hic nob̾ aderꝯgandum tribui.¬
tur. Unde fideles nos esse
dispensatores oportae. & de
substantia quã habemus.
Hullꝰ nob̃ fidelior est dispen.¬
sator. quã nos ipsi: Dũ ergo
licet &e dũ tempꝰ habemus.
solliciter tribuamꝰ. Memores
simꝰ. qd̾ quidam sapiens dpxit:¬
Munera quȩ donat mori.¬
ens hec munera non sunt:
bilia munera nr̃ã dãta pꝰ
mortẽ. ut ea quȩ in columi¬
tate huiꝰ uitȩ donantur:
Qd gͦ homo uoluerit habere
in aet̾na patria pͣparce. sibi
quousq moretur in hac
p̃senti uita: qͥa qͥhic recon¬
dit in manu pauꝑis. illic
inuenit in p̾sentia diuinȩ
maiestatis: Melius ẽ ergo
ut quis qͥ pie uiuens quȩ
habae dõ offerat. quã alius
ipsum sĩ negligit. pꝰ mortẽ
non penitebit: U̾nde &
bone in modico fidelis. intra
in gaudiũ dñi tui. cui est¬

Expanded text:
pensatores Domini sumus. Quapropter videamus et recogitemus, quia cum magna a nobis districtione exigetur, quod hic nobis ad erogandum tribuitur. Unde fideles nos esse dispensatores oportet; nam de substantia quam habemus, nullus fidelior est dispensator quam nosipsi. Dum ergo licet, et dum tempus habemus, sollicite tribuamus. Memores simus quod quidam sapiens dixit:Munera quae tibi dat moriens, haec munera non sunt. bilia munera nostra data post mortem, ut ea quae in incolumitate hujus vitae donantur. Quod ergo homo voluerit habere in patria aeterna, praeparet sibi quousque moratur in hac praesenti vita; quia quae hic recondit in manu pauperis, illic inveniet in praesentia divinae majestatis. Melius est ergo ut quisque vivens quae habet, Deo offerat, quam alius ipsum negligit, post mortem non poenitebit. Unde et bone, in modico fidelis, intra in gaudium Domini tui
Abbreviated transcription (Latin):
ceiã humanos fauores. nec.¬
non & delectati nes carnis
omĩmodis nos uitare debe¬
re demonstrat: Cuĩ panẽ
contradicit. monae non
in crapula & ȩbrietate
sit conuersatio nr̃a. Et
qui aliis abstinentiam
ait : Sandaliis eos calciatos
ut terrenis cõmodis appeti¬
tu nequaꝗ apͣdicatione
occuldetur. nec & iã exem¬
pla praua a sacerdotibus
subditis demonstrentur :
ꝑpeccuniã gͦ occultatio
sapiendiȩ designatur: Qui
enĩ sapientiȩ uerbũ habo.
sed hoc erogare ꝓximo ne-¬
gligit: quasi peccuniam
clausam portat. qͥa qͥsqͥs
offitiũ doctoris accipit.
neq oneribꝰ scłariũ negoti.¬
orũ depͥmi. neq desiderĩis
carnalibꝰ resolui: neq con-¬
missũ sibi talentũ uerbi sub
ocio debae talenti corporis
abscondẽ: Eum gͦ duas tunitã
ꝓluboe. mon&e eos non duplici
ẽẽ animo: aliud ore loquen.¬
tes. aliud corde gestantes.
sed beniuoloꝰ et benignos¬

Expanded text:
nos favores, necnon et delectationem carnis omnimodis nos vitare debere monstrat. Cum panem contradicit, monet, ut non in crapula et ebrietate sit conversatio nostra, et qui aliis abstinentiam arcus dicit, sandaliis eos calceatos ut terreni commodi appetitu nequaquam praedicatio occultetur, nec etiam exempla prava a sacerdotibus subditis demonstrentur. Per pecuniam occulta sapientiae designantur. Qui enim sapientiae verbum habet, sed hoc erogare, proximo negligit, quasi pecuniam clausam portat. Verum quisquis officium doctoris accipit, neque oneribus saecularium negotiorum deprimi, neque desideriis carnalibus resolvi, neque commissum sibi talentum verbi sub otio debet lenti torporis abscondere. Cum duas tunicas prohibet, monet nos non duplici esse animo, aliud ore loquentes, et aliud in corde gestantes, sed benevolos et benignos
Abbreviated transcription (Latin):
quorũdã capitaliũ riminñ
decepti errore. quȩ omĩa ẽt̃¬
lepra animȩ iuidicantur ꝑ
ora doctorum. uł ariam ꝑ
exẽpla sc̃itatis cõpuncti rede¬
unt ad sinũ matris aecclȩ
confitentes seter in ma¬
ximis deliquiss. & genitum
peccatoꝵ suos incessabiliter
ostendentes. iustis elemosinis¬
mentes. donec emundationẽ
uitioꝵ quibꝰ implicati fuerant
inpȩntentia ꝑmanentes
ꝑcipiunt : Horne hic quasi
alepra mundati. salutem
mereant᷑ aet̾nam : Ee ait
ad illos: Nichil tuleritis in
uia. neq uirgã. neq yeram.
neq: panẽ. neq pecciiniam.

Expanded text:
quorumdam capitalium criminum deceptus errore, quae omnia elepra animae judicantur, per ora doctorum, vel etiam per exempla sanctitatis compuncti, redeunt ad sinum matris Ecclesiae, confitentes se jugiter in maximis deliquisse, et gemitum peccatorum suorum incessabiliter ostendentes, culpas suas eleemosyniredimunt, donec emendationem vitiorum quibus implicati fuerant, in poenitentia permanentes percipiant: nonne hi quasi lepra mundati, salutem merentur aeternam? Et ait ad illos: Nihil tuleritis in via, neque virgam, neque peram, neque pan
Abbreviated transcription (Latin):
& sanare infirmos : Fortasse
enĩ nemo crederte homini.¬
bus allitatis ꝓmittentibꝰ
regna cęloꝵ. ideo concessit
illis pͥmũ potestatẽ signoꝵ.
& tunc misit p̾dicare reg¬
num di.: ut ꝓ missoꝵ magni¬
tudinẽ attestaretur & iam
magnitudo factoꝵ. fidemq
sa. & noua facerent qͥ noua
corda audientiũ ad fidem
inuisibiliũ ꝑtraherent: Signa¬
uꝰ quȩ tunc ꝑ apłos corporali-¬
talit̃ fiunt: Cũ infide quis
infirmꝰ eoꝵ p̾dicatione robo¬
retur ad fidem. cũ mortuus
quis in peccatis. gr̃a &e miscdia
dñi cõpunctꝰ. ꝑ eoꝵ eruditio.¬
nem refuscitatur ad pęniten-¬
tiã & confessionẽ peccatorũ

Expanded text:
 sanare infirmos. Fortasse enim nemo crederet hominibus illitteratis promittentibus regna coelorum, ideo concessit illis primum potestatem signorum, et tunc misit praedicare regnum Dei, ut promissorum magnitudini attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque sa, et nova facerent, qui nova corda audientium ad fidem invisibilium pertraherent. Un quae tunc per apostolos corporaliualiter fiunt, cum in fide quis infirmus, eorum praedicatione roboratur ad fidem; cum mortuus quis in peccatis, gratia et misericordia Dei compunctus, per eorum eruditionem resuscitatur ad poenitentiam et confe
Abbreviated transcription (Latin):
supra petrã: Non enĩ
quisq firmat qͥ audit
uel p̾cipit: nisi faci¬
endo. Et si petra. xp̃
et sic̃ multa scriptu¬
rarũ testimonia p̃¬
dicant: ille edifficat
in xp̃o. qui quod ab¬
descendit pluuia
uenerunt flumina.
flauerunt uenti &
offenderunt in domũ
illã & non cecidit:
fundata enim erat
supra petram: Non
ergo iste metuit ullas
caliginosas suꝑstitione.
Quid enĩ aliud intel¬
ligit᷑ pluuia cum in
mali alicuius significa¬
tione ponitur: nisi aut
rumores hominũ quos
uentis comparatos puto
aut uitȩ huiuus flu ui¬
um carnalib concu¬
metuit qui fundatã
hab&e domũ supra
petram: id est qui ñ
solum audit p̾ceptũ
diuĩ. sed etiam facit:
Et his om̃ib periculose
subiac& qui dudit:
& non facit: Non enĩ
hab& stabile funda¬
mentũ: sed audiendo
& non faciendo ruinã
edifficat: Ait enĩ con¬
sequenter & om̃ĩs qͥ
audit uerba hcc & n¬

Expanded text:
super petram. Non enim quisque firmat quod audit vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod aDescendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concumetuit qui fundatam habet domum super petram, id est, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba mea
Abbreviated transcription (Latin):
saluator testimoniũ phibae
dicens. Non surrexit inter
natos mulierum. maior
ioħe baptista. P recellit
cunctis. emin&e uniũsis:
Antecedit ꝓpħas. suꝑgra¬
ditur patriarchas: Et
quisqͥs de muliere natus
est: inferior ioħe Qui aut̃
de uirgine natus est: maior
est illo: Unde isdem ioħs
ait. Qui post me uenit
ante me factus est: culꝰ ñ
sum dignꝰ soluere corrigiã
caltiamenti Ede plenitudine

Expanded text:
Salvator testimonium perhibet Salvator testimonium perhibet dicens: Non surrexit inter natos mulierum major Joanne Baptista . Praecellit enim cunctis et universis, antecedit prophetas, supergreditur patriarchas, et quisquis de muliere natus est, inferior est Joanne: qui autem de Virgine natus est, major est illo; unde idem Joannes ait: Qui post me venit, ante me factus est, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ; et: De plenitudine
Abbreviated transcription (Latin):
hm̃i non parum de side¬
rata aduenit festiuitas.
& ideo quicũq bene
deuoti bonis oꝑibus ad
tantã celebritatem se
p̃parauerant: securius
gaudeant: Qui uerõ
adhoc faciendum ma¬
gis adhuc segnes extite¬
rant : miscđiam di saltĩ
nunc cũ lacrimis &e gemi¬
tu intentius expe tant.
ut gaudio scõꝵ ꝑfecto
in aeternum non care¬
ant. Matale quoq scĩ
ioħis baptiste hodie
fr̃s celebramus. qđ nulli
scõꝵ unquã legi mus
fuisse concessum: Soliꝰ
enĩ dñi & beati ioħis
dies natiuitatis. in uni¬
uerso mundo celebra¬
tur &e colitur: EE meri¬
to. qͥa utraq natiuitas.
plena est mysterio. Ioħem
sterilis peperit. xp̃m uir¬
go concepit: In elisabeth
sterilitas uincitur: in
beata maria conceptionis
consuetudo mutatur:
Elisabeth uirum cognoscen¬
do filium genuit : maria
angelo credidit & concepit
hominem. Concepit elisa¬
bech hominem. sed solum
hominem: maria uͦi dm̃ &
hominem: Magnus uers
ioħes. cuiꝰ magnitudini &iã

Expanded text:
es charissimi, non parum desiderata advenit festivitas, et ideo quicunque bene devoti bonis operibus ad tantam celebritatem se praeparaverant, securius gaudeant; qui vero ad hoc faciendum magis adhuc segnes exstiterant, misericordiam Dei saltem nunc cum lacrymis et gemitu intentius expetant, ut gaudio sanctorum perfecto in aeternum non careant. Natalem quoque sancti Joannis Baptistae hodie, fratres, celebramus, quod nulli sanctorum unquam legimus fuisse concessum. Solius enim Domini et beati Joannis dies nativitatis in universo mundo celebratur et colitur, et merito: quia utraque nativitas plena est mysterio. Joannem sterilis peperit, Christum Virgo concepit; in Elisabeth sterilitas vincitur, in beata Maria conceptionis consuetudo mutatur; Elisabeth virum cognoscendo filium genuit, Maria angelo credidit et concepit hominem; concepit Elisabeth hominem, sed solum hominem, Maria vero Deum et hominem. Magnus igitur Joannes, cujus magnitudini etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Ecte concipies inute¬
ro & paries filiũ. & uocab̾
nom̃ eius iħ̾m. Hic erit
magnus et filius altissimi
uocabitur. Notandus sol¬
lerter ordo uerboꝵ : Et
tanto artius ẽ cordi in¬
serendus. quanto mani¬
feste pat& quã inhis tota
redẽptionis nrae sũma c̃¬
sistit: Nã manifestissim e

Expanded text:
concipies in utero, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum: hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Notandus solerter ordo verborum, et tanto arctius est cordi inserendus, quanto manifeste patet quia in his tota redemptionis nostrae summa consistit. Nam manifestissime
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicant. Ecce inꝗt con¬
cipies inut̾o & pariesfiliũ.
Agnosce uerũ hunc homi¬
nem uerã decarne uirgi¬
nis ad sumpsisse substan¬
ciam carnis. Hic erit ma¬
gnus &filius altissimi uo¬
cabitur. Confitere eundẽ
etiam dm̃ uerũ dedõ uero.
& aeterno patri filiũ semꝑ
eẽ coaeternum. Qđ autẽ
futuro tp̃r dr̃ hic erit magnꝰ
etfilius altissimi uocabitur:
Nemo ita intellegendum
ita hoc potius dictũ intel¬
legam. quia potentiã di¬
uine maiestatis quã dei
filius aeternalit habuit
hanc idem hõ natus extp̃r
acceꝑit. ut isti duab na

Expanded text:
Ecce, inquit, concipies in utero, et paries Filium. Agnosce verum hunc hominem, veram de carne virginis assumpsisse substantiam carnis. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Confitere eumdem etiam Deum verum de Deo vero, et aeterno Patri filium semper esse coaeternum. Quod autem futuro tempore dicitur, Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, nemo ita intelligendum ita hoc potius dictum intelligamus, quia potentiam divinae majestatis quam Dei Filius aeternaliter habuit, hanc idem homo natus ex tempore acceperit, ut una in duabus na
Abbreviated transcription (Latin):
te humana natura omi
plenitudine diuinitatis
consecra uit. Uere bene¬
dicta in mulierib quȩ
sine exemplo muliebris
conditionis. cum decore
uirginitatis. gauisa est
honore parentis: Quod¬
q uirginẽ matre dece¬
bat. dm̃ filiũ ꝓcreauit.
Que p̾quã more huma¬
ne fragilitatis & uisione
angelica & insolita ẽ sa¬
lutatione turbata. mox
idem angłs eã repetito
sermone netime at ortat
quodq maxime timore
pellere c̃sueuit. quasi
bene cognitã ac dome¬
sticã ꝓprio eã nomine

Expanded text:
e humana natura, omni plenitudine divinitatis consecravit. Vere quoque benedicta inter mulieres, quae sine exemplo muliebris conditionis cum decore virginitatis gavisa est honore parentis, quodque virginem matrem decebat, Deum filium procreavit. Quae postquam more humanae fragilitatis, et visione angelica, et insolita est salutatione turbata, mox idem angelus eam repetito sermone ne timeat hortatur: quodque maxime timorem pellere consuevit, quasi bene cognitam ac domesticam proprio eam nomine
Abbreviated transcription (Latin):
mansueteꝰ corrigere: ut habae
qͦ pꝰmodũ in iuditio saluar&e⁊
Incolũba gͦ apparere suꝑ eũ
debuit sp̃s. qͥ ñ ueniebat ut
peccata iam ꝑ zelũ ꝑcuter&.
sed adhuc ꝑ mansuetudinem
tolerar&e: t contͣ suꝑ discpłos
in igne debuit sp̃s sc̃s demons¬
trari. ut hii qͥ erant simplicit᷑
homines atq idõ peccatores.
eos contͣ semae ipsos spiritalis
feruor accenderet: & peccata
quȩ ds ꝑmansuetudinẽ parce¬
roe. ipsi inse ꝑpenitentiã puni¬
rent: Nec ipsi qͥppe ẽẽ pot̾ant
sine peccato. qͥ adhȩ rebant
cȩlesti magist̾ĩo. ioħe attestante
qui ait : Si dixerimꝰ qͥa pecca¬
tum non habemꝰ. nos ipsos sedu

Expanded text:
mansuete colligere, ut haberet mansuete colligere, ut haberet quos postmodum in judicio salvaret. In columba ergo apparere super eum debuit Spiritus, qui non veniebat ut peccata jam per zelum percuteret, sed adhuc per mansuetudinem toleraret. At contra super discipulos in igne debuit Spiritus sanctus demonstrari, ut hi qui erant simpliciter homines atque ideo peccatores, eos contra semetipsos spiritalis fervor accenderet, et peccata quae Deus per mansuetudinem parceret, ipsi in se per poenitentiam punirent: neque ipsi quippe esse poterant sine peccato, qui adhaerebant coelesti magisterio, Joanne attestante, qui ait: Si dixerimus, quia peccatum non
Abbreviated transcription (Latin):
astutia serpentis accendet.
&e serpentis astutiã colũbae
simplicitas temperar&e Hͥnc
paulꝰ ait: Holite pueri effici
sensibꝰ. Ecce prudentiã ser¬
pentis audiuimꝰ. nc̃ de simpli¬
citate colũbȩ moneam᷑: Sed
malitia paruuli estote: Hinc
tudo sine simplicitate. aut
quȩ simplicitas sine rectitudi.¬
ne. Quia gͦ & rectitudinem
doc& iste sp̃s. & simplicitatẽ.
& in igne monstrari debuit . &.
in colũba: quatinꝰ ome cor qd̃
eiꝰ grã tangitur. & mansuetu.¬
dinis lenitate tranqͥllũ : &
zelo iusticiȩ accensũ fiat:
Ad extremũ uͦ querendum
est cur in ipso redẽptore ar̃o
mediatore di &e hominũ per
colũbã apparuit : in discipłis
uͦ ꝑ ignẽ: Certe unigenitꝰ
filiꝰ. iudex ẽ generis humani:
Sed qͥs eiꝰ iusticiã ferrae. si
pͥusꝗ nos ꝑmansuetudinem
colligerae. culpas nr̃as ꝑ zelc̃
rectitudinis examinare
uoluiss&e: Hom̃o gͦ ꝓ hõibus
factꝰ. mitẽ se hominibus
pbuit. Noluit peccatores feri

Expanded text:
astutia serpentis accenderet, astutia serpentis accenderet, et serpentis astutiam columbae simplicitas temperaret. Hinc Paulus ait: Nolite pueri effici sensibus . Ecce prudentiam serpentis audivimus, nunc de simplicitate columbae moneamur: Sed malitia parvuli estote . Hinc  autem rectitudo sine simplicitate, aut quae simplicitas sine rectitudine? Quia ergo et rectitudinem docet iste Spiritus et simplic in igne monstrari debuit et in columba, quatenus omne cor quod ejus gratia tangitur, et mansuetudinis lenitate tranquillum, et zelo justitiae accensum fiat. Ad extremum vero quaerendum est, cur in ipso Redemptore nostro Mediatore Dei et hominum per columbam apparuit, in discipulis vero per ignem. Certe unigenitus Filius judex est generis humani; sed quis ejus justitiam ferret, si priusquam nos per mansuetudinem colligeret, culpas nostras per zelum rectitvoluisset? Homo ergo pro hominibus factus, mitem se hominibus praebuit. Noluit rigide peccatores ferir
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis instruit᷑: quasi
tot facibꝰ inflãmat᷑ Et quȩ
torpebat pͥus ꝑ desideria.
ardae pꝰ modũ ꝑ uerba Unde
bene ⁊ moy sen dr In dext̃a
eiꝰ ignea lex: In si nistra qͥppe
reꝓbi. qui & ad sinistram
ponendi sunt : Dextã autẽ
di. appellantur electi: In
dexta gͦ d̃ĩ lex ignea est: qͥa
electi mandata cȩlestia
nequaꝗ frigido corde audi-¬
unt : sed adhȩc amoris intimi
facibꝰ in ardescunt: Sermo
ad aurem ducitur : & mens
eoꝵ sibimae irata. ex internȩ
dulcedinis flãma concremat᷑:
monstratꝰ ẽ.: qͥa om̃s qͦs reple¬
uerit simplices & ardentes
facit. Simplices puritate.
ardentes ȩmulatione: Neq¬
&e enĩ placce dõ. aut simli¬
citas sine zelo: aut zelus
sine simplicitate: Hinc
ipsa uei as dicit: Bstote
prudentes sic̃ serpentes.
& simplices sic̃ columbȩ.
Qua in re notandũ ẽ qd̃
discipłos suos nec de colũba
sine serpente. nec de ser¬
pente sine colũba dñs
&e colũbȩ simplicitatem

Expanded text:
mandatis instruitur, quasi mandatis instruitur, quasi tot facibus inflammatur; et quae torpebat prius per desideria, ardet postmodum per verba. Unde bene per Moysen dicitur: In dextera ejus ignea lex . Sinistra quippe reprobi, qui et ad sinistram ponendi sunt; dextera autem Dei appellantur electi. In dextera ergo Dei lex ignea est, quia electi mandata coelestia nequaquam frigido corde audiunt, sed ad haec amores intimi facibus inardescunt. Sermo ad aurem ducitur, et mens eorum sibimet irata ex internae dulcedinis flamma concrematur. monstratus est, quia omnes quos repleverit, simplices et ardentes facit, simplices puritate, ardentes aemulatione. Neque enim placere Deo potest aut simplicitas sine zelo, aut zelus sine simplicitate. Hinc ipsa Veritas dicit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Qua in re notandum est quod discipulos suos nec de columba sine serpente, nec de serpente sine columba voluit et columbae simplicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
gua. Uel certe qͥa ꝑlinguã
ꝓcedit ũbũ. in linguis appa
gitur : dĩ ubũ id est unige¬
nitũ filiũ confitetur. & nega:¬
re di u̾bri non ual&: qͥa iam
sc̃i sp̃s liaguã hab&: Eł certe
in lis guis igneis apharuit
sp̃ s. Ia om̃s qͦs repleuerit ar¬
dentes parit̾. & loquenes facit:
Linguas igneas doctores
habent. qͥa dũ dm̃ amando
p̃dicant : corda audientiũ
inflãmant: Nã ociosiis ser¬
mo docentis ẽ si p̃bere
ñ ual&e in incendiũ amoris:
Hoc doctrinȩ incendium
ab ipso ueritatis ore conce¬
ꝑant: qͥ dicebant: Nonne
cor nrm̃ ardens erat in nob̾
dũ loqueretur in uia. &
apir&e nob̾ scripturas
Ex audito qͥppe sermone
in ardescit animꝰ : torporis
frigor recedit: Fit mens in
suꝑno desiderio anxia. a
concupiscentiis terrenis
aliena: Amor uerꝰ qͥ hanc
repleuerit. in fletibꝰ cruci¬
at: Sed dũ tali ardore
cruciat᷑: ipsis suis cruciati¬
bus pascitur: Audire ei
lib& p̃cepta cȩlestia E qͦt

Expanded text:
gua. Vel certe quia per linguam gua. Vel certe quia per linguam procedit verbum, in linguis appargitur, Dei Verbum, id est unigenitum Filium confitetur; et negare Dei Verbum non valet, quia jam sancti Spiritus linguam habet. Vel certe in linguis igneis apparuit Spiritus, quia omnes quos repleverit ardentes pariter et loquentes facit. Linguas igneas doctores habent, quia, dum Deum amandum praedicant, corda audientium inflammant. Nam et otiosus est sermo docentis, si praebere non valet incendium amoris. Hoc doctrinae incendium ab ipso Veritatis ore conceperant, qui dicebant: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis cum loqueretur in via et aperiret nobis Scripturas ? Ex audito quippe sermone inardescit animus, torporis frigus recedit, fit mens in superno desiderio anxia, a concupiscentiis terrenis aliena. Amor verus qui hanc repleverit, in fletibus cruciat; sed dum tali ardore cruciatur, ipsis suis cruciatibus pascitur. Audire ei libet praecepta coelestia; et quot
Abbreviated transcription (Latin):
& in effabilis atq inuisibilis
ignis est d̾s. atcestante paulo:
Ps̃ nr̃. ignis consumens est:
De hoc igne. ueritas dicit:
Ignẽ ueni mttere int̾ram::
E qͥd uolo. nisi ut ardeat :
Terra enĩ uocata sunt corda
terrena. quȩ dũ semꝑ infimas
in se cogitationes congerunt.
a malignis spibꝰ conculcant᷑:
Sed ignẽ dñs in t̾ram mitat.
cũ afflatu scĩ sp̃s cor carnaliũ
incendit: Q t̃ra ardoe. cũ cor
carnale in suis prauis uolup.¬
tatibꝰ frigidũ relinquit
concupiscentias p̃sentis scłi.
& incendit᷑ ad amorem d̃i:
Bene gͦ in igne apparuit sp̃s.
qͥa abomĩ corde qd̃ replet
torporẽ frigoris excutit
& hoc in desidio suȩ aet̾nita¬
tis accendit : In igneis aut̃
linguis monstratꝰ ẽ : quia
i dem sp̃s coȩt̾nꝰ est filio.
& haboe. cognationẽ maximã
lingua cũ uerbo Uerbum
qͥppe patris: filiꝰ Ex qͥa una
est sp̃s & ũbi substantia: idẽ
sp̃s monstrari debuit in lin-¬

Expanded text:
, ineffabilis, atque invisibilis , ineffabilis, atque invisibilis ignis est Deus, attestante Paulo: Deus noster ignis consumens est . De hoc igne Veritas dicit: « Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat? » Terra enim vocata sunt corda terrena, quae dum semper infirmas in se cogitationes congerunt, a malignis spiritibus conculcantur. Sed ignem Dominus in terram misit, cum afflatu sancti Spiritus cor carnalium incendit; et terra ardet cum cor carnale, in suis pravis voluntatibus frigidum, relinquit concupiscentias praesentis saeculi, et incenditur ad amorem Dei. Bene ergo in igne apparuit Spiritus, quia ab omni corde quod replet torporem frigoris excutit, et hoc in desiderium suae aeternitatis accendit. In igneis autem linguis monstratus est, quia idem Spiritus coaeternus est Filio, et habet cognationem maximam lingua cum verbo. Verbum quippe Patris est Filius. Et quia una est Spiritus et Verbi substantia, idem Spiritus monstrari debuit in lin
Abbreviated transcription (Latin):
platione tantȩ festiuitatis
animũ transferamꝰ: Sed
qͥa cũ lectione ȩuangłica
tio recitata: ex ea gͦ aliqͥd
in usũ nr̃e contẽplationis
Quid scilicae hoc miraculo
designans. nisi qd̃ scã ȩccl̃a
eodem spũ repleta. om̃iũ
ra: Qui uͦ cont᷑ dm̃ turrĩ
edificare conati sunt : con-¬
munionẽ uniꝰ linguȩ ꝑdide¬
runt: In his aut̃ qui dm̃
humilit̃ metuebant. linguȩ
om̃s unitȩ sunt: Hic ergo
humilitas uirtutẽ meruit.
illic suꝑbia confusionẽ: Sed
querendũ nob̾ ẽ cur sc̃s sp̃s
patri & filio coat̾nꝰ in igne
apparuit. cur in igne simul
& linguis. cur aliquando in
colũba. aliquando uͦ in igne
monstrat᷑. cur suꝑ unigenitũ
filiũ apparuit in columbȩ
specie. & suꝑ discpłos in igne.¬
ita ut neq suꝑ dnm̃ ueniroe
in igne. neq suꝑ discipło
monstraretur in colũba Per
qͣtuor itaq hȩc quȩ ꝓposuimꝰ
soluendo redeamꝰ: Patri nãq
& filio coatt᷑ius sp̃s in igne
monstrat᷑ : quia incorporeus¬

Expanded text:
festivitatis animum transferamus. Sed quia cum lectione evangelica tio recitata , ex ea ergo aliquid in usum nostrae contemplationis Quid scilicet hoc miraculo designans, nisi quod sancta Ecclesia, eodem Spiritu repleta, omnium ra? Qui vero contra Deum turrim aedificare conati sunt communionem unius linguae perdiderunt , in his autem qui Deum humiliter metuebant linguae omnes unitae sunt. Hic ergo humilitas virtutem meruit, illic superbia confusionem. 5. Sed quaerendum nobis est cur sanctus Spiritus, Patri et Filio coaeternus, in igne apparuit, cur in igne simul et linguis, cur aliquando in columba, aliquando vero in igne monstratur, cur super unigenitum Filium apparuit in columbae specie, et sueniret in igne, neque super discipulos monstraretur in columba. Per quatuor itaque haec quae proposuimus solvendo redeamus. Patri namque et Filio coaeternus Spiritus in igne monstratur, quia incorporeus
Abbreviated transcription (Latin):
resuscitari ac resurgere me¬
ruerint: Cuiꝰ donante grã.
&iã carnis inmortalitate.
nos in nouissima die uestien.¬
dos. atq ad gaudia beatae¬
resurrectionis ꝑducendos e̾e
speramꝰ : urxta hoc qd̃ paulo.
ante apło teste docuimus:
Quod uͦ int̾ hȩc ieiunioꝵ casti¬
gatio repetitur. de ipsorũ
apłoꝵ exẽplo sũptũ credere
debemꝰ: qui accepto spũ quo
ꝑfectiꝰ noua cȩlestiũ bonorũ
suauitate fruebantur : eo
altiꝰ mentẽ a memoria delitia¬
rũ abstulere terrestriũ: Iam
enĩ aduenerat tẽpꝰ illud. de
quo dñs p̃dixit: Quia discpłi
ipso secũ conũsante. ieiuna¬
re ñ possent : ablato aut̃ eo
ieiunarent: Nam cũ int̾roga¬
rent eũ discipłi ioħis dicentes.
quare nos & pharisei ieiuna:¬

Expanded text:
resuscitari atque resurgere meresuscitari atque resurgere meruerunt. Cujus donante gratia, etiam carnis immortalitate nos in novissima die vestiendos atqresurrectionis perducendos esse speramus, juxta hoc quod paulo ante Apostolo teste docuimus. Quod vero inter haec jejuniorum castigatio repetitur, de ipsorum apostolorum exemplo sumptum credere debemus, qui accepto Spiritu, quo perfectius nova coelestium bonorum suavitate fruebantur, eo altius mentem a memoria deliciarum abstulere terrestrium. Jam enim advenerat tempus illud de quo Dominus praedixit, quia discipuli ipso secum conversante jejunare non possent, ablato autem eo jejunarent. Nam cum interrogarent eum discipuli Joannis, dicentes: Quare nos et Pharisaei jejuna
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ statĩ ꝑ acta die qͥnqͦgesima
genu ad orandũ curuamꝰ : sed
& illa adhuc septimana stantes
dño supplicamꝰ. & quauis inter¬
missa repetentes ieiunia. tam̃
alleluia cotidie ꝑsonamꝰ : nemo
absq discretione apta & congrui
ratione mysteru putoe actitari:
Quia enĩ sp̃s scĩ septiformis est
grã. iure sollẽpnitas aduentus
eiꝰ. ꝑ septẽ dies laude hẏmnoꝵ
debita simul. &. missarum
celebratione colitur Quia tẽ¬
pore pentechostes aeccła toto
orbe nouos sẽꝑ dõ popłos ꝑ aquã
regenerationis aggregare con¬
sueuit: merito saluti eorum
congaudentes. quousq albis
induunt᷑ stolis: & nitorẽ puri¬
ficatȩ mentis. splendore habitꝰ
p̃monstrant: Hẏmnũ dõ deuo-¬
tȩ laudis offerimꝰ. uxta p̃cep-¬
tum ipsius piissimi pastoris ac
redẽptoris nr̃i qͥ ait: Congra¬
tulamini mͥ. qͥa inueni ouem
meã quȩ ꝑierat: Merito &iã
tunc stantes oramꝰ. obsignifi-¬
cantiã uidelicae liberationis
de morte animȩ ad uitam

Expanded text:
quod non statim peracta die quinquagesima genu ad orandum curvamus, sed et illa adhuc septimana stantes Domino supplicamus, et quamvis intermissa repententes jejunia, tamen Alleluia quotidie personamus, nemo absque discretione apta et congrui ratione mysterii putet actitari. Quia enim Spiritus sancti septiformis est gratia jure solemnitas adventus ejus per septem dies laude hymnorum debita, simul et missarum celebratione colitur. Quia tempore Pentecostes Ecclesia toto orbe novos semper Deo populos per aquam regenerationis aggregare consuevit, merito saluti eorum congaudentes quousque albis induuntur stolis, et nitorem purificatae mentis, splendore habitus demonstrat, hymnum Deo devotae laudis offerimus juxta praeceptum ipsius piissimi pastoris ac redemptoris nostri, qui ait: Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam, quae perierat. Merito etiam tunc stantes oramus, ob significationem videlicet liberationis de morte animae ad vitam
Abbreviated transcription (Latin):
apud uos manebit: &e in uobis
infideles ante passionẽ in car¬
ne uidunt. sed qͥa filiꝰ di eͥẽt.
qͥa paraclytꝰ ado missus iN
mundũ : non nisi fideles scire
neq animo ualebant cognos.¬
cere: qͥa ñ indutꝰ humanita¬
te discipłis apparuit. sed ita
ad eos uenire. ita apud eos
maluit manere : ut in ipsis
eoꝵ cordibꝰ. gratissimã sibi sedẽ
consecrar&e: Hoc ẽ enĩ qd̾ ait:
Uos aut̃ cognoscetis eũ : quia

Expanded text:
apud vos manebit, et in vobapud vos manebit, et in vobinfideles ante passionem in carne viderunt: sed quia Filius Dei esset, quia paraclitus a Deo missus in mundum, non nisi fideles scire neque animo valebant cognoscere; quia non indutus humanitate discipulis apparuit, sed ita ad eos venire, ita apud eos maluit manere, ut in ipsis eorum cordibus gratissimam sibi sedem consecraret. Hoc est, quod ait, vos autem cognoscetis eum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͥ inqͥt parachtũ dabit uob̃.
ut maneat uob̾cũ in aet̾nũ:
Q addidit. Spm̃ ueritatis. quẽ
mundꝰ non potest accipere :
Mundũ aut̃ appellat homines
mundi huiꝰ amori deditos.
sicut econtͣ scĩ qͥ cęlestiũ desi-¬
derio flagrant. cęli recte uo-¬
cantur: dicente psal mista. E
adnunciabunt cęli iusticiam
eiꝰ popło qͥ nascetur: Qd est aꝑte¬
dicere: Et ad nunciabunt
excelsi. mente. uoce. actione:
doctores. iusticiã eiꝰ popło qui
ad fidẽ ueniendo nuꝑ in illo
nasci desiderat. Nuis qͥs igit᷑
consolationẽ foris in mundi
rebꝰ inqͥrit. in diuinȩ consolati¬
onis munere intꝰ reformari
ñ ualae. Quisqͥs infimis delecta¬
sp̃s ueritatis cor qd̃ uanitati
subditũ cernit. solos q eos. qͦs
mandata ueritatis ꝑ dilectio¬
nẽ oꝑari cõnspicit: aduentus
sui luce reficit. Unde bene
cũ dicerae. quẽ mundꝰ ñ potest
acciꝑe. mox addidit dicens:
Quia ñ uid&e eũ: nec scit eũ:
U̾os aut̃ cognoscetis eũ. quia

Expanded text:
racletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum. Et addidit: Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere. Mundum autem appellat homines mundi hujus amori deditos, sicut e contra sancti qui coelesti desiderio flagrant coeli recte vocantur, dicente Psalmista: Et annuntiabunt coeli justitiam ejus populo qui nascetur , quod est dicere: Et annuntiabunt excelsi mente, voce, actione, doctores justitiam ejus populo, qui ad fidem veniendo nuper in illo nasci desiderat. Quisquis igitur consolationem foris in mundi rebus inquirit, hic divinae consolationis munere intus reformari non valet. Quisquis infimis delectaSpiritus veritatis cor quod vanitati subditum cernit, solosque hos quos mandata veritatis per dilectionem operari conspicit, adventus sui luce reficit. Unde bene cum diceret, Quem mundus non potest accipere, mox addidit dicens: Quia non vidit eum, nec scit eum. Vos autem cognoscetis eum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmis aut̃ sciendũ est. qd̾ hȩc
sollẽpnitas ñ euangłicis tantũ
consecrata crismatibꝰ. uerũ
& iã legalibꝰ iam olim ẽ p̾signa¬
ta mysteriis : ac dño iubente
ꝑ om̃s annos sacris obseruata
cȩrimoniis: Hodierna & eiũ
die ut nouimꝰ positis incęnacu¬
lo e discpłis. factꝰ ẽ repente
ignis apparens. scientiã illis om̃iũ
linguarũ tradidit: facta aut̃
hac uoce conuenere uiri reli:¬
giosi. qͥ de diu̾sis nationibus
cherosolimã paschalis festiuita-

Expanded text:
d haec solemnitas non evangelicis tantum consecrata charismatibus, verum etiam legalibus jam olim est praesignata mysteriis, ac Domino jubente, per omnes annos sacris observata caeremoniis. Hodierna etenim die, ut novimus, positis in coenaculo discipulis, factus ignis apparens, scientiam illis omnium linguarum tradidit . Facta autem hac voce, convenere viri religiosi qui de diversis nationibus Hierosolymam paschalis festivita
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s̃ pmĩ celebramus
ad ientum. debemꝰ ipsi congru¬
ere sollẽpnitati quã colimus.⁊
si nos qͦq dño opitulante aptos
reddiderimꝰ ad quos sp̃s sc̃s adue¬
nire. & in qͥbus habitare digne¬
tur: Ea tam̃s solũ mͦ ratione:
siaduentui & illustrationi scĩ
sp̃s. apti existimꝰ. si & corda
nr̃a diuino amore repleta.
& corporit dñicis mancipa¬
ta p̃ceprii. Unde in exordio
me: mandata mea seruate: Et
ego rogabo patrẽ. & alium
paraclitũ dabit uob̃ Para¬
chtus qͥppe consolator inter
tus uocat᷑. qͥa corda filium.
ne int̾ huiꝰ scł aduersa de¬
ficiant: cȩlestis uitȩ desidiis
iubieuat ac reficit: Unde in

Expanded text:
rissimi, celebramus adventum, debemus ipsi congruere solemnitati quam colimus. Hsi nos quoque Domino opitulante aptos reddiderimus, ad quos Spiritus sanctus advenire, et in quibus habitare dignetur. Ea autem solummodo ratione adventu et illustratione sancti Spiritus apti existimus, si et corda nostra divino amore repleta, et corpora sint Dominicis mancipata praeceptis. Unde in exordio me, mandata mea servate. Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis. Paracletus tus vocatur: quia corda fidelium ne inter hujus saeculi adversa deficiant coelestis vitae desideriis sublevat ac reficit. Habeban
Abbreviated transcription (Latin):
benefaciat. Qui etiam¬
si aliquando utilis est:
non hoc ipse facit. sed
fit de illo diuina pro¬
sicut de phariscis dic-
utiliter audiebantur.
& fiebant: ñ erat illoꝵ
Suꝑ cathedrã inquit
moysi: sedert̃: ꝑ diui-¬
nã enĩ ꝓuidentiã legẽ
dĩ p̃dicantes posst̃ eẽ.
audientib utiles: cũ
sibi iutiles sint De¬

Expanded text:
bene faciat. Qui etiambene faciat. Qui etiamsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed fit de illo, divina prosicut de Pharisaeis dictutiliter audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super cathedram enim, inquit, Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest arbor bona
fructus malos facere.
neq arbor mala fruc¬
tus bonos facere. arbo
est quippe ipsa anima:
id est homo. Fructus uͦ:
oꝑa hominis Non gͦ
potest maliũ hom̃o bo¬
na oꝑaritneq bonus
mala Ergo si uult¬
malias bona operari.
loco euidentiꝰ dicit
ipse dñs Aut facite
arborẽ honã: aut
facite arborẽ malã
Qd̃ si duas naturas istoꝵ
his duab arboribus
figuraret: ñ diceret
facite: Quis enĩ homi¬
nũ potest facere na¬
turam : Deinde etiã
cũ ipsaꝵ duaꝵ arboꝵ
mentionẽ feciss&: sub¬
iecit: Hepocrite quo¬
modo potestis bona
loqui cũ sitis mali:
Quã diu gͦ qͥsq malus
est: ñ potest facere
fructus bonos Si
rit : iã malus ñ erit
Sic uerissime dici
potuit: Non potest
eẽ nix calida Cum
calida esse ceperit.
non iã cã nuẽ sed
aquã uocari Potest
enim fieri ut qđ fuit
non sit:: Non enim
potest sicri ut nix
calida sil: Sic potest
ficri ut qui malus fuit
non sit malus: ñ tamen
ficri potest ut malus

Expanded text:
n potest arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos facere. Arbor est ipsa anima, id est, ipse homo, fructus vero, opera hominis. Non ergo potest malus homo bona operari, nec bonus mala. Ergo si vult bona operari, loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: « Hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali » ? Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: si rit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, non jam eam nivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ ex fructib corũ
cognoscetis eos Quo
loco illoꝵ error maxi¬
me cauendus est: qui
de his ipsis duabus
arborib duas naturas
opinant᷑ ẽẽ : quarũ
una fit dĩ. Altera uͦ
nec di nec ex dõ: De
quo errore in ali is
libris disputatũ est
uberius : & si adhuc
parũ est. disputabit᷑¬
Hinc aut̃ non eos ad.¬
uiuare istas duas arbo¬
res docendũ est. pͥmo
quia de hominibus
cũ dicere tam clarum
est ut quisquis p̾ceden¬
tia & consequentia
legerit: miretur coꝵ
cccitatẽ: Deinde atten¬
dant qđ dictũ est
Non potest arbor bona
neq arbor mala fruct᷑
bonos facere Et ideo
putant neq animam
malã ficri posse. ut in
melius cõmuttt᷑: neq¬
bonã in deteri: quasi
dictũ sit. Non potest
arbor bona ficri mala.¬

Expanded text:
Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » 79. Quo loco illorum error maxime cavendus est, qui de his ipsis duabus arboribus duas naturas opinantur esse, quarum una sit Dei, altera vero neque Dei, neque ex Deo. De quo errore in aliis libris et jam disputatum est uberius, et si adhuc parum est, disputabitununc autem, non eos adjuvare duas istas arbores, docendum est. Primum, quia de hominibus eum dicere tam clarum est, ut quisquis praecedentia et consequentia legerit, miretur eorum caecitatem. Deinde attendunt quod dictum est, « Non potest arbor bona neque arbor mala fructus bonos facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in melius commutetur, neque in deterius bonam; quasi dictum sit, Non potest arbor bona mala
Abbreviated transcription (Latin):
nasti griticũ. & spinas
messuisti: Qui bona
p̃cipiunt. & mala
faciunt. Ñ gͦ qui cos
audiebant & faciebant
quȩ ab eis dicebantur:
de spinis colligebant
uuas. sed ꝑ sꝑm̾as de
uite legeb̾ant uuas.
tanquam si manũ aliqͥs
ꝑ sepẽ mittat. aut
certe de uut que
sepi fuerat inuoluta.
uuã legat: ñ spinarũ
est fructus ille sed uitis:
Rectissime sane que¬
ritur quos fructus
nos attendere uolũ¬
eru: quibus nos agno¬
scere arborẽ possimꝰ.
Multi enĩ quedam
in fructib deputant
quȩ ad uestimentum
modo a lupis decipi
critis possent: non
superius diceret car¬
corã hominib. ut
uidcamini ab cis: Qua sen¬
tentia ꝓposita: tria eise

Expanded text:
nastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum modo a lupis decipiucritis possent, non superius diceret, Cacoram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ipsa tria exse
Abbreviated transcription (Latin):
dropis morbus
ab a quoso humore
uocabulũ trahit.
uocatur: Est autem
humor subcutaneus de
uitio uencȩ natus. cũ
inflatione turgente .¬
& anhelitu fetido: pro¬
priũq est s dropici. quanto
magis habundat humore
mnordinato: tanto am¬
plius sitire Et idõ recte
comparatur ei: quem
fluxus carnaliũ uolup¬
tatũ exsuberans aggrauat:
Comparat᷑ & diuiti auaro.
qui quanto est copiosior
diuitiis quib non bene
utitur: tanto ardentius
alia concupiscit: Et res¬
pondens ihs: dixit ad
legis ꝑitos & phariseos
bnc& sabbato curare:
At illi tacuert᷑: Quod
dicitur respondisse tħs:
ad hoc respicit qđ pre¬
missun est. & ipsi obser¬
uabant eum: Dñs enĩ
nouit cogitationes
hominum: S ed merito
interrogati tacent: qui
contra se dictũ quicqͥd
dixerint uident: Nam
si lic& sabbato currare.
Quare saluatorem an
curet obseruant : Siñ
lic&. quare ipsi sabbato
pecora curant: Ipse
uero app̃hensũ sanauit¬
eum: ac dimisit: ꝓuida
dispen̾satione dñs ante

Expanded text:
dropis morbus, ab aquoso humore vocabulum trahit. vocatur. Est autem humor subcutaneus de vitio vesicae natus, cum inflatione turgente, et anhelitu fetido. Propriumque est hydropici, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitire. Et ideo recte comparatur ei quem fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat. Comparatur diviti avaro, qui quanto est copiosior divitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit. Et respondens Jesus, dixit ad legisperitos et Pharisaeos: Licet Sabbato curare? At illi tacuerunt. Quod dicitad hoc respicit quod praemissum est: Et ipsi observabant eum. Dominus enim novit cogitationes hominum. Sed merito interrogati tacent, qui contra se dictum quidquid dixerint vident. Nam si licet Sabbato curare, quare Salvatorem an curet observant? si non licet, quare ipsi Sabbato pecora curant? Ipse vero apprehensum sanavit ac dimisit. Provida dispensatione Dominus ante
Abbreviated transcription (Latin):
exaltabitur: Exhac con¬
clusione manifeste cla¬
ret : precedentẽ dñi
sermonem tipice intel¬
ligendum: Neq enim
mox om̃is qui se corã
hominibus exaltat hu¬
miliabitur. atq qui
se in conspectu humi
llat. exaltabitur ab
eis. sed econtͣrio non¬
numquã qui se uel
apice dignitatis uel
alia qualib& ad qui¬
renda gła subleuat.
usq in finem exaltari
non cessat: Suniliter
& humilis quilib& ac
uerexundus. in sua qua
contentus est usq ad
uite terminũ. medio¬
critate ꝑseuerat Et
idõ quia uixta uerita¬
tis sententiã omĩs qui
se in caute de meritis
alleuat. humiliabitur
a dño: & qui ꝓuide se
de benefactis hunuliat
exaltabitur ab eo In
eumdẽ ꝓculdubio sensũ
premissus sermo redẽꝑ¬
toris. qui primos in nu-¬
pti is accubitus queri
uetat congruit:¬

Expanded text:
exaltabitur. Et ex hac conexaltabitur. Et ex hac conclusione manifeste claret, praecedentem Domini sermonem typice intelligendum. Neque enim mox omnis qui se coram hominibus exaltat, humiliabitur, aut qui se in conspectu hominum humiliat, exaltabitur ab eis; sed e contrario nonnunquam qui se vel in apice dignitatis, vel in alia qualibet acquirenda gloria sublevat, usque in finem exaltari non cessat. Similiter et humilis quilibet ac verecundus in sua qua contentus est, usque ad vitae terminum mediocritate perseverat. Et ideo quia, juxta veritatis sententiam, omnis qui se incaute de meritis allevat, humiliabitur a Domino, et qui provide se de benefactis humiliat, exaltabitur ab eo, in eumdem procul dubio sensum praemissus sermo Redemptoris, quo primos in nuptiis accubitus quaeri vetat, congruit
Abbreviated transcription (Latin):
humilẽ inuenerit amici
nomine bcatificans. supe¬
rius ascendere precipi&
Q uicumq eiũ humilia¬
uerit se sicut pariulus :
hic maior est in regno
celoꝵ: Gunc erit tibi
gła coram simul discũ¬
bentibus: Pulchre dicit᷑
quia sicut salomon ait.
hereditas ad quã festinat᷑
in principio: in noius¬
simo benedictione care¬
bit: Potest aut̃ & in hac
uita intelligi. qui in no¬
uissimo loco recumbens
inuenitur. dno uenien¬
te sublimatur. quia
cotidie dñs suas nup¬¬
tias intrat. cotidie moreꝰ.
seiles. habitus coniuuan¬¬
tiũ diiudicat. & suꝑ¬
bos despiciens humilib
sepe tanta sui sp̃s p̾stat
simul discubentium.
hoc est in fide quies¬
centiũ cetuum unani-¬
ma ammiratione. glo¬
rificet stupensq in au-¬
ctoris sui laudationẽ
ꝓsiliat dicens: Michi
autͣ nimis honorifica¬
tist̃ amici tui ds̃: nimiꝰ
confortatus est princi¬
patus eoꝵ Quia omĩi
qui se exaltat humili¬
abitur . & qui se humiliat

Expanded text:
humilem invenerit amici humilem invenerit amici nomine beatificans, superius ascendere praecipiet. Quicunque enim humiliaverit se sicut parvulus, hic est major in regno coelorum. Tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus. Pulchre diciturquia, sicut Salomon ait, haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit. Potest autem et in hac vita intelligi, qui in novissimo loco recumbens invenitur Domino veniente sublimatus, quia quotidie Dominus suas nuptias intrat, quotidie mores, sedes, habitus convivantium dijudicat, et superbos despiciens humilibus saepe tanta sui spiritus munsimul discumbentium, hoc est, in fide quiescentium coetus unanimi admiratione glorificet, stupensque, in auctoris sui laudationem prosiliat, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Quia oqui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat,