comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ extͣ pħam mat̾ia u̾sant᷑. aliqñ tñ q̃dã ab artib excerpta spar¬
tend̾e ꝯsueuert̃. ⁊ facisẽ sensũ ꝑplexis sermonib obscurare. ł ⁊̃ diu̾sa si¬
mul cõpilantes qͣsi de młtis colorib ⁊ formis unã picturã fac̾e. Hota
q̃ tͥ distui. duo st̃ artes ⁊ appenditia artiũ. s int̾ ħ canta mͥ distan¬
tia eẽ uid̾r. ur ille ait. Lenta salix qͣntũ pallenti cedit oliuio. Puniceis hume

Expanded text:
iam materia versantur; aliquando tamen quaedam ab artibus discerpta spartendere consueverunt, et facilem sensum perplexis sermonibus obscurare, vel etiam diversa simul compilantes, quasi de multis coloribus et formis, unam picturam facere. Nota quae tibi distinxi. Duo sunt artes et appenditia artium. Sed inter haec tanta mihi distantia esse videtur, ut ille ait: Lenta salix quantum pallenti cedit olivae, Puniceis humilis
Abbreviated transcription (Latin):
fund̾et limites: ꝑticis ⁊ funib t̾rã m̃surare. cepert̃. deiñ ã sapien¬
tib etiã ad spatia maris ⁊ celi ⁊ aeris ⁊ qͦꝵ libae corꝑũ m̃suranda
deducta ÷̃ ⁊ extensa.
stͦnomia ⁊ afflogia in ħ differre uidnr: qd̾ astnonna de lege astrs̃
m̃ assũpsit. astlogia aũ dicta : qͣsi sermo de astris disseres. l¬
mia enĩ lex. ⁊ logos sermo int̾pr̃. Ita astnomia uid̾r eẽ q̃ de lege

Expanded text:
funderet limites, perticis et funibus terram mensurare coeperunt, deinde a sapientibus etiam ad spatia maris, et coeli, et aeris, et quorumlibet corporum mensuranda deducta fuit et extensa.stronomia et astrologia in hoc differre videntur, quod astronomia de lege astrorum nomen sumpsit, astrologia autem dicta est quasi sermo de astris disserens. Νὀμος enim lex et λόγος sermo interpretatur. Ita astronomia videtur esse quae de lege
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortał ÷. scd̾ altã uͦ partẽ q̃ caduca ÷. q̃ sola his qͥ nͥ sensib fidẽ
p̾stare nesciũt cognita ÷ mortalitati ⁊ mutabilitati obnoxiꝰ ÷. nͥ
pͥncipiũ ⁊ finẽ ħt.¬
sa semetipso subsistẽ ħx. ut : solꝰ nat̾e genitor ⁊ artifex. Illd̾ uͦ cui
alid̾ ⁊̃ eẽ ⁊ id qd̾ ÷ .i. qd̾ aliuñ ad ẽẽ uenit.⁊ ex cͥ p̾̃ced̾nte ĩ actũ ꝓ¬
flux̃ ũ ẽẽ inciꝑet: nat᷑a ÷ q̃ mundũ cõtinet omnẽ. Idq ĩ gemina
secat᷑. Est qͥddã qd̃ a cͦis siuis pͥmordialib ũ eẽ ĩcipiat: nullo mouũ¬
te ad actũ ꝓdit solo diuine uoluntatis arbitͥo. ibiq ĩmutabileõis
finis atq incissitudinis exꝑs ꝯsistit. Eiꝰmͦi st̃ rex sub̃e qͣs g̾ci usy¬

Expanded text:
sola his, qui nisi sensibus fidem praestare nesciunt, cognita est, mortalitati et mutabilitati obnoxius est: ubi principium et finem sa eet ex causa praecedente in actum profluxit, ut esse inciperet, natura est, quae mundum continet omnem. Idque in gemina secatur. Est quiddam, quod a causis suis primordialibus ut esse incipiat, nullo movente ad actum prodit; solo divinae voluntatis arbitrio: ibique immutabile omnis finis atque vicissitudinis expers consistit. Ejusmodi sunt rerum su
Abbreviated transcription (Latin):
añ eiꝰ inuentionẽ nulli fu̾int sermones. ⁊ qͣsi hoies mutuas locutiões pꝰ
ñ ħuerit. Erãt pꝰ ⁊ sermones cõmunes ⁊ litt̾e. s ñdũ rõ sermonũ ⁊ litt̾aꝵ
ĩ artẽ redacta fu̾at. nulla adhuc recte loq̃ndi ł disputandi p̾cepta da-¬
se restͥngi: ceper̃ uͭ dictũ: cõsuetudinẽ q̃ partĩ casu partĩ nat᷑a ex-¬
orta fu̾at ad artẽ reducẽ. id qd pͣuũ usꝰ ħebat em̃idantes. qd̾ mimis
ħebat supplentes. qd̾ suꝑfluũ hebat resecantes. ⁊ de cet̾o singłis c̃̾taᷤᷤ
regłas ⁊ p̾cepta p̾scͥbentes. Hꝰ modi fuit origo oĩũ artiũ. ħ ꝑ singla
currentes.: uerũ inienimꝰ. Pꝰ qͣ eẽt gͣmatica: ⁊ scͥbebãt ⁊ loq̃bantur

Expanded text:
ante ejus inventionem nulli fuerint sermones: et quasi homines mutuas locutiones prius non habuerint. Erant prius et sermones communes et litterae; sed nondum ratio sermonum et litterarum in usum redacta fuerat, nulla adhuc recte loquendi vel disputandi praecepta datim casu, partim natura exorta fuerat, ad artem reducere: id quod pravum usus habebat emendantes, quod minus habebat supplentes, quod superfluum habebat resecantes: et de caetero singulis certas regulas et praecepta praescribentes. Hujusmodi fuit origo omnium artium: hoc per singula currentes, verum invenimus. Priusquam esset grammatica, et scribebant et loquebantur
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ de reb nemo cõuenient̾ disserere p̃: nͥ pͥ recte ⁊ u̾acit̾ loq̃ndi
rõe agnou̾it. Nã sic̃ dic̃ boetiꝰ cũ pͥmit᷑ antiqͥ cͥca nat᷑as rex ⁊ moꝵ
qͣlitates ĩuestigandas oꝑã impenderẽt: necẽe fuit sepe falli eoᷤ. qr
uocũ ⁊ intellectuũ discretiõe ñ hebãt. uͭ ĩ młtis euenit epicuro.
qͥ athomis mundũ ꝯsist̾e̾ putat. ⁊ honestũ uoluptatẽ intit᷑. ħ aũ
iccͥco huic atq aliis accidisse manifestũ ÷: qm̃ ꝑ imꝑitiã dispu
dubio in res qͦ ipsas euenire neceẽ ÷. ut si ex calculo .c. cõtig̾it: c. qͦ
Neq it. qͥcqͥd sermonũ decursꝰ inuen̾it: id ĩ nat̾a qͦ fixũ tenet᷑. Qre
sa q̃dã s ⁊ cõtͣria ĩ disputaciõe collig̾ent atq id fieri impossibile ui-¬
d̾et᷑. ut de eadẽ re cotͣria ꝯclusiõe facta utͣq eẽt u̾a q̃ s dissentiẽs¬

Expanded text:
 loquendi rationem agnoverit. Nam sicut dicit Boetius: Cum primitus antiqui circa naturas rerum et morum qualitates investigandas operum impenderent necesse fuit, saepe falli eos; quia vocum et intellectuum discretionem non habebant: ut in multis evenit Epicuro, qui atomis mundum consistere putat, et honestum voluptate metitur. Hoc autem idcirco huic atque aliis acciddubio in res quoque ipsas evenire necesse est, ut si ex calculo centum contigerit, cenNeque enim quidquid sermonum decursus invenerit, id in natura fixum tenetur. Quare sa quaedam et sibi contraria in disputatione colligerent, atque id fieri impossibile videretur, ut de eadem re contraria conclusione facta, utraque essent
Abbreviated transcription (Latin):
ñ q ĩ cheat᷑ cm̃ ludꝰ fieret. s qi cesebrior locꝰ fu̾at cecis. fiebãt aulis
di asii in theatris. ali ĩ gabuł ali ĩ giminasiis. alii in amphicitis.
ali i harenis. alii i comuis. alii in fanis. Intheat᷑. gesta recitabat᷑.
mis ⁊ musicis instrum̃tis ⁊ odis psallebãt. ⁊ alea ludebãt. In fanis:
tẽꝑe sollepni deꝵ laudes canebat. ludos uͦ iccͥco int̾ legitimas actioẽ
cõnũabãt: q tẽꝑato motu nat᷑ał calor nutrit᷑ ĩ corꝑe. ⁊ leticia anͦ

Expanded text:
 in theatro tantum ludus fieret, sed quia celebrior locus fuerat caeteris. Fiebant autem ludi alii in theatris, alii in atriis, alii in gymnasiis, alii in amphicircis, alii in arenis, alii in conviviis, alii in fanis. In theatro gesta recitabanturmis et musicis instrumentis, et odis psallebant, et alea ludebant. In fanis tempore solemni deorum laudes canebant. Ludos vero idcirco inter legitimas actiones connumerabant, quod temperato motu naturalis calor nutritur in corpore; et laetitia ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ.⁊ eos iã ñ hoĩes cẽ qͥ reb ꝑit̾is iherentes bonũ suũi ñ agnosc̾ent.
io qͣntũ inte ⁊ intelligntia ã cetͥis differcẽt: ppsa locoꝵ dst antia dẽ¬
motrabat. ne una teneret habitacͥis. Is ñ eadẽ sociabat intorteo.
u̾it laudari ab his ã qͥb nec uicuꝑari timiit. De alio rursuĩ egt
salbiꝰ eda discipli cu laudib magistrũ siuuĩ esterrẽt incͥ cet̾a nec sil¬
torre ꝑitia eu carere gsati st. Hãc gͥ diligͥntiã ĩ nr̃is lectoribꝰ ẽt̃ uel¬
pene artes u̾tutes corpii mutant᷑ ĩ senib ⁊ cresente sola sapiar der

Expanded text:
n agnoscerent, ideo quantum mente et intelligentia a caeteris differrent, ipsa locorum distantia demonstrabant, ne una teneret habitatio, quos non eadem sociabat intentio. erit laudari ab eis a quibus nec vituperari timuit. De alio rursum legitgistrum suum efferrent, inter caetera nec sutoriae peritia eum carere gloriati sunt. Hanc igitur diligentiam in nostris lectoribus esse velpene virtutes corporis mutantur in senibus, et crescente sola sap
Abbreviated transcription (Latin):
admittẽs qͥ ñ gaudeat. nich faciẽs penitendũ. Puata: qͦ familia:
blice curã suscipiẽs. cunctoꝵ saluti sue ꝓud̾ntie sollertia. ⁊ r̾aicie
libra. ⁊ fortitudinis stabilitate. ⁊ tẽꝑantie pacientia medet᷑. Solitaria
gͥ cõuenit singłarib. pͥuata patͥb familias. politica: rectoribꝰuibis̃.
Pctica: actualis dr. eo qd̾ res ꝓpositas oꝑaciõibꝰ suis explicet. Morał d̃r: ꝑ¬

Expanded text:
admittens, quo non gaudeat, nihilque faciens poenitendum. Privata est, quae blicae curam suscipiens cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur. Solitaria igitur convenit singularibus, privata patribusfamilias, politica rectoribus urbium. Practica actualis dicitur, eo quod res propositas operationibus suis explicet. Moralis
Abbreviated transcription (Latin):
necñ sur sit optet agnosc̾e. Quã triplicẽ aĩe uim sola ut dictũ: ho¬
minũ nat᷑a sortita ÷. Cuiꝰ aĩe uis intelligñtie motib ñ caret. qr ĩhis
oꝑa uis aĩe rocinantis impendit. Unũ qͥdẽ ut reꝵ nat᷑as inqͥsttiois
roẽ cognoscat. alt̾m uͦ ut ad scĩam pͥꝰ ueniat: qd̾ pꝰ guitas mortal
exerceat.

Expanded text:
nec non cur sit, optet agnoscere, quam triplicis animae uim sola, ut dictum est, hominum natura sor- tita est. cuius animae uis intellegentiae motibus non caret, quia in his operam vis animae ratiocinantis impendit: unum quidem ut rerum naturas inquisitionis ratione cognoscat; alterum vero, ut ad scientiam prius veniat, quod post gravitas mortalis exerceat.
Abbreviated transcription (Latin):
mechaniea preest.Q si modũ ñ excesserĩt: bone st̃. ut in ñ nut at
cueph atas. uñ infirmitas foui debet. sic̃ lucanꝰ ĩ laudẽ catonis refert.
huic epule uicisse famẽ. magniꝙ penates: sub mouisse hyemẽ tecto.
p̃ciosaq uestis: hirtã ĩb suꝑ romani more qͥritis: induxisse to
gã. Musica ĩ aĩa: alia ÷ ĩ litutib. ut ÷ iusticia. pietas. cẽpantia. alia
i potñciis ut ⁊ rõ ira ⁊ cõcupiscñtia. Musica int̾ corpꝰ ⁊ aĩa:: illa

Expanded text:
dum non excesserint bonae sunt, ut inde non nutriatur cupiditas: unde infirmitas foveri debet. sicut Lucanus in laude Catonis refert. Huic epulae vicisse famem, magnique penates Submovisse hiemem tecto: pretiosaque vestis Hirtam membra super, Romani more Quiritis, Induxisse to. Musica in anima, alia est in virtutibus, ut est justitia, pietas et temperantia; alia in potentiis, ut est ratio, ira et oncupiscentia. Musica inter corpus et animam: est illa
Abbreviated transcription (Latin):
que iã om̃ia factasc̃ q̃ fut᷑a st̃. Sexta regła ÷ de recapiculatiõe. Reca¬
pitulatio enĩ est dũ scͥpt᷑a redit ad illud cuꝰ narratio iã tͣnsierat. Sic̃
cii filios filioꝵ nõe sept̾a cõmemorasset: oix̃ illos fuisse in linguis &e
guas erãt. si una lingͣ erat oĩb nͥ qr ad illd̾ qd ĩã tͣnsierat recapitu¬
lando ÷ reu̾sa narratio: Septima regła ⁊̃ de diabolo ⁊ eiꝰ corporȩ
qͣ sepe dñr ipsiꝰ capitis q̃ suo mag̾ cõueniũt corꝑi. Sepeuͭ uident̾

Expanded text:
ae futura sunt. 16. Sexta regula est de recapitulatione. Recapitulatio enim est, dum Scriptura redit ad illud cujus narratio jam transierat, sicut cum filios filiorum Noe Scriptura commemorasset, dixit illos fuisse in linguis et guas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quod saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori. Saepe
Abbreviated transcription (Latin):
oxigõnis differentia eẽt. patent̃ demõ stͣui. Utrũne qͣdratũ eqͥlat̾ũ
mo didici. Sepe noct᷑nꝰ horuscopꝰ ad hib̾na ꝑuigil excubaui. Sepe
ad nũm ꝓtensũ in ligno madagã duc̃e solesa. ar eudon
cũ diftram aure ꝑciꝑe ⁊ animum parit᷑ melli dulcedene
oblectare Hȩc puerilia qͥdem fuerant s tn ñ inutilia Ndeq
tis qͥdã gͣdꝰ st̃ S diciss Multa inuenio in historiis q nulli
uidnt᷑ ẽe utilitatis. Qre ĩ huiꝰmi occupatoꝵe bñdicis. Młta
siqͥdẽ st̃ in scͥpt̾is q̃ in se ꝯsid̾ata nicħ expetñdũ hr̃e uidñr.¬
qͥ tñ si aliis qͥb coherent cõparau̾is. ⁊ in toto suo trucinare
ceꝑis: nece̾saria parit̾ & cõpet̾ntia ẽẽ uideb̾. Alia ꝓp se sci
t̃n sñ ipsi enueleate illa sciri ñ post̃: nlłatenꝰ debent negli¬
gent᷑ p̃t̾iri. Oĩa disce udeb̾ p̾ea nicħ ẽẽ. srfluũ. Coartata scien¬
tia ioeunda ñ ẽ De libͥs aũ qͥ ad hac̃ lectiõem utiles sintsi

Expanded text:
xigonii differentia esset, patenter demonstravi; utrumne quadratum, aequilaterum mo didici. Saepe nocturnus horoscopus ad hiberna pervigilia excubavi. Saepe ad numerum protensum in ligno Magadan ducere solciperem, et animum pariter meli dulcedine oblectarem. Haec puerilia quidam fuerant, sed tamen non inutilia. Neque iis quidam gradus sunt, sed dicis: Multa invenio in historiis, quae nullius videntur esse utilitatis, quare in hujusmodi occupabor? Bene dicis. Multa siquidem sunt in Scrin si aliis quibus cohaerent, comparaveris, et in toto suo trutinare coeperis, necessaria pariter, et competentia esse videbis. Alia propter se scietamen sine ipsis illa enucleate sciri non possunt, nullatenus debent negligenter praeteriri. Omnia disce, videbis postea nihil esse superfluum. Coarctata scientia jucunda non est. De libris autem qui ad hanc lectionem utiles sunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
st lectionẽ historie suꝑ est
allegoriarũ mistia inuestigare. li mea  hortaciõe opꝰ ẽẽ ñ puto.
cũ ipsa res satis ꝑ se digna appareat. Hosse im̃ te uolo o lector
in inuestigando subtilitatẽ teneant: ut in discernendo prud̾n¬
tiã ñ amittant. Solidꝰ ÷ cibꝰ iste. ⁊ nͥ masticet᷑: tͣnsglutiri ñ p̃.
in pͥsum̃do temerariꝰ ñ inuieniaris. recolẽs ꝙ ait psalmista. arcũ suum
ceendit ⁊ parauat illu ⁊ i eo parauit uala mortis. Memnisti ut el.¬
timo supͣ me diurnã scͥꝑturã edificio similẽ dixisse. uͥ pͥmũ fundam̃¬
co postto struct᷑a ĩ altũ leuat᷑. plane edificio similẽ: nã ⁊ ipsa structa
ẜi ħ gͥ pigeat si hãc similitudnẽ paulo diligntiꝰ ꝓ seqͣm̃. Bespice opͦ
cem̃taris. Collocato fundam̃to linea extendit ĩ directũ. ꝑpendiculũ
demittit. ac dem̃ lapides dilignt̃ politos in ordinẽ ponit. Alios dem̃¬

Expanded text:
ectionem historiae reliquum est allegoriarum mysteria investigare, ubi mea exhortatione opus esse non puto, cum ipsa res satis per se digna appareat. Nosse tamen te volo, o lector,  sic investigando subtilitatem teneant, ut in discernendo prudentiam non amittant. Solidus est cibus iste, et nisi masticetur, transglutiri non potin praesumendo temerarius non inveniaris, recolens quod ait Psalmista: Arcum suum tetendit, et paravit illum; et in eo paravit vasa mortis . Meministi, ut autumo, supra me divinam Scripturam aedificio similem dixisse, ut primum fundamento posito structura in altum levetur, plane aedificio similem; nam et ipsa structuram habet. Non ergo pigeat, si hanc similitudinem paulo diligentius prosequamur: respice opus caementarii. Collocato fundamento lineam extendit in directum, perpendiculum demittit, ac deinde lapides diligenter politos in ordinem ponit; alios
Abbreviated transcription (Latin):
cordet aut qͥd c̃ueniat indicare. In erechiele legis qd rote aĩalia
secunt᷑. ñ aialia rotas. Cũ ambularẽt inqͥt aĩalia: ambulabant
parit̾ ⁊ roce iuxta ea. Et cũ eleuarent᷑ aĩalia de t̾ra: eleuabant᷑ simul¬
archana ꝓfunda eẽ ꝯspiciuĩt. ut qͦ simplicib ⁊ adhuc stantib int̾r̾a
iacẽ uidebant᷑: exectis sublimes appareãt. Nlã seq̃r. E c̃q ibat sp̃s illuc eunte
spũ & rote parit̾ leuabant᷑ seqͥntes eũ. sp̃s eñ uite erat in rotis. uides q ro

Expanded text:
cordet, aut quid conveniat judicare. In Ezechiele legis, quod rotae animalia sequuntur, non animalia rotas: Cum ambularent, inquit, animalia, ambulabant pariter et rotae juxta ea. Et cum elevarentur animalia de terarcana profunda esse conspiciunt, ut qui simplicibus et adhuc stantibus in terra jacere videbantur, erectis sublimes appareant. Nam sequitur: Quocunque ibat spiritus, illuc eunte spiritu; et rotae pariter levabantur sequentes eum. Spi
Abbreviated transcription (Latin):
nstorie ponẽ. Dem̃ ꝑ signiniconẽ tipicã ĩ arẽ fidi fabet
mtis er ade ad etimnũ ũ ꝑ moralitatis gr̃am qͣsi pul cherri¬
mo suꝑ ducto colore edificiũ pinge. habes in histoa qͥoi
fa cta pireris mn allegona q̃ eiꝰ sacmta elar in moia qͦta¬
de o plestionẽ ipiꝰ imitis. Lege gnotsce qa in pͥ maona ire¬

Expanded text:
 significationem typicam in arcem fidei fabricam mentis erige; ad extremum ergo per mortalitatis gratiam quasi pulcherrimo superducto colore aedificium pinge. Habes in historia quo Dei facta mireris, in allegoria quo ejus sacramenta credas, in moralitate quo perfectionem ipsius imiteris. Le
Abbreviated transcription (Latin):
crescer&e desid̾iũ eiꝰ: cepit tandẽ sapĩa ⁊ elatꝰ imprudnt̾ sprecis
tib ꝓpħaꝵ enodandis. ⁊ misticis sacͣm̃toꝵ intellectib uehem̃t insi-
st̾e.S mens humana tm̃ ñ sustinẽs pondꝰ: cepit mox ⁊ rei magni-
tudine ⁊ int̾ncionis iugitate descisc̾e. tantaq huiꝰ importune occu-¬
pationis cura confudit: ut ñ solũ iã ab utilib: s ⁊̃ a necis actib
cessaret. U̾so si qͥdẽ euentu in cõtͣriũ. qͥ leg̾e scͥptas ad edificõe uite sue¬
cepat. qͥa discretionis modamine uti ñ nouit easdẽ nc̃ occasionẽ eiro¬
riꝰ habebat s iniserõe diuina tandẽ ꝑreuelationẽ ãinonis:. ue anx¬
pls hora scpta stiuidio incũb̾et s scoꝵ patrũ itã ⁊ mararũ lũꝑ hõ¬
oll asqralo si nylaci stilo dichatas freg̃ntare cosuesce. heꝙi biu¬

Expanded text:
nostram pertinentia discimus. Inter quae beatissimi Gregorii singulariter scripta plena visa sunt, nolo silentio praeterire. Oportet autem ut qui hanc ingressus fuerat viam in libris quos legerit, eum non tam verborum pompositas aut concinnatio, quam veritatis pulchritudo delectet. Sciat etiam ad propositum suum non conducere, ut inani raptus desiderio scientiae, obscuras, et profundae intelligentiae Scripturas exquirat, in quibus magis occupetur quam aedificetur animus, ne sic eum sola lectio teneat, ut a bono opere vacare compellat. Christiano philosopho lectio exhortatio debet esse non occupatio; et bona desideria pascere, non necare. Relatum mihi aliquando memini de quoda
Abbreviated transcription (Latin):
tiuuĩ suꝑ nos aufer oppbriũ nr̃m. plana st̃ ⁊aꝑta u̾ba. Intelligis sa¬
tis. app̃hndẽt septẽ mulieres uirũ unũ. intelligis panẽ nr̃m come¬
demꝰ. intelligis uestim̃tis nr̃is oꝑiem᷑. Intelligis tñmͦ inuocet᷑ nom̃
tuũ suꝑ nos. intelligis aufer oppbriũ nr̃m. S fortasse qͥdħ totum
simul sig̾care uelit: intellig̾e ñ potes. Qd dicẽ uolu̾it ꝓph̃a. bonum
ꝓmifi̾t an malũ minaiꝰ fu̾it: ignoras. Uñ euenit tt sp̃uałr tm̃ intel

Expanded text:
tuum super nos, aufer opprobrium nostrum . Plana sunt et aperta verba. Intelligis satis: Apprehendent septem mulieres virum unum; intelligis: Panem nostrum comedemus; intelligis: Vestimentis nostris operiemus, intelligis, Tantummodo invocetur nomen tuum super nos; intelligis, Aufer opprobrium nostrum. Sed fortasse quid hoc totum simul significare velit, intelligere non potest. Quid dicere voluerit propheta, bonum promiserit, an malum minatus fuerit, ign
Abbreviated transcription (Latin):
Posuit tenebͣs latibulũ suũ. Qd̾ si & aliqͥd inuen̾is cotͣriũ illi qd turã
firmissima fide tenendũ ẽẽ didicisti: ñ tn expedit tͥ cotidie mutare sñ¬
to baptismatis. confirmationis. ꝯiugii. ⁊ õib qͦ tͥ enu̾ata st̃ supͣ. fac̾e
debes. uides mł̾tos scͥpturã legñtes. qr fundam̃tũ u̾itatis n ħnt: in

Expanded text:
Posuit tenebras latibulum suum . Quod si etiam aliquid inveneris contrarium illi, quod tu jam Posuit tenebras latibulum suum . Quod si etiam aliquid inveneris contrarium illi, quod tu jam firmissima fide tenendum esse didicisti: non tamen expedit tibi quotidie mutare senento baptismatis, confirmationis, conjugii, et omnibus quae tibi enumerata sunt supra, facere debes. Vides m
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd unũ collig̾e pot̾it. qͥ pꝰ fũmatĩ in uno qͦ ut ita dicã gn̾e aliqd̃ c̃tum
pͥncipiũ firma fide subnixũ ad qd cuncta referant᷑ ñ agnouit. Uisut
doceã te qͣłr fieri debeãt bases iste: Respice ad ea qͦ paulo añ tͥ enu̾aui
Est sacͣmtũ tͥnitatis. młti iãde illo libri facti st̃. mł̾te date sũtncie
difficiles ad intelligñdũ. ⁊ ꝑplexe ad soluendũ. Longritͥ ⁊ onosũ÷¬
adhuc õs ꝓseqͥ. cũ młta fortassis inuenias in qͥb mag̃ t᷑beris ꝗͣ edifi¬
ceris. Noli instare. sic ñꝗͣ ad finẽ uenies. Disce pͦ b̾r ⁊ dilucide qͥd te
p̾ea leg̾e ceꝑis libros. ⁊ mlta obscure. młta aꝑte. mlta ambigue scͥpte
care ut ñ discordent. qͦ uͦ st̃ obscura: resera si potes. qd̾ si ad intelłm
eoꝵ penetͣre ñ uales: tͣnsi. ne dũ p̾sum̾e conaris qd̾ ñ sufficis: ꝑicłm
erroris incurras. Noli ea cõtẽpñe. s potiꝰ uen̾are. qr audisti ꝙ scͥpt̃ ÷

Expanded text:
aliquid unum colligere poterit, qui prius summatim in unoquoque, ut ita dicam genere, aliquod certum principium firma fide subnixum, ad quod cuncta referantur, non agnovit. Vis ut doceam te qualiter fieri debeant bases istae? Respice ad ea quae paulo ante tibi enumeravi. Est sacramentum Trinitatis; multi jam de illo libri facti sunt, multae datae sententiae difficiles ad intelligendum, et perplexae ad solvendum. Longum tibi et onerosuadhuc omnes prosequi, cum multa fortassis invenias, in quibus magis turberis quam aedificeris. Noli instare; sic nunquam ad finem venies. Disce prius breviter et dilucidpostea legere coeperis libros, et multa obscutare ut non discordent, quae vero sunt obscura, resera si potes. Quod si ad intellectum eorum penetrare non vales, transi: ne dum praesumere conaris, quod non sufficis, periculum erroris incurras.
Abbreviated transcription (Latin):
secure possis iudicare lictã: ii de tuo sensu p̾sume. nã erudiri pꝰ⁊ ifor-¬
mari oportet. ⁊ qͦsi qͣndã in ꝯcusse u̾itatis basẽ cui tota fabͥca ĩnitat᷑ fun-¬
dare. Heq ate ipso erudire p̾sumas. ne forte dũ te intͦducẽ putas: mag̃
seducas. Adoctorib ⁊ sapientib h intͦductio q̃renda ÷. qͥ⁊ auctoritatib¬
scoꝵ parrũ ⁊ testimonuis scͥpt᷑aꝵ cã tͥ ꝓut opꝰ ÷ ⁊ fac̾e ⁊ apire possit. Cũꝙ
ia int̾duetꝰ fu̾is: testimoniis scͥpt᷑aꝵ leg̃ndo singła qͦ docuert̃ ꝯfirmare.
Sic muid̾r cui me in himitari placu̾it. libẽs accipio. cui uisũ fu̾it ñ
ita oport̾e fieri. faciat ꝙ placilit. ñ cõtendã. Scio eni płres ħc morem
lib mag̃ ad hãc lectionẽ ualeat: ego prito pͥncipui genesis de oꝑib
elis. Iobessaltĩi. cantica canticoꝵ. dno p̾cipue euglia. scł machi ⁊ iobis.

Expanded text:
de tuo sensu praesumere, sed erudiri prius, et informari oportet, et quasi quamdam inconcussae veritatis basim, cui tota fabrica innitatur fundare. Neque a teipso erudiri praesumas, ne forte dum te introducere putas, magis seducas; a doctoribus et sapientibus haec introductio quaerenda est quae et auctoritatib facere, et aperire possint. Cumque jam introductus fueris, testimoniis Scripturarum legendo singula quae docuerint confirmare. Sic mihi videtur; qui me in hoc imitari placuerit, libens accipio; cui visum fuerit non ita oportere fieri faciat quod placuerit, non contendam. Scio enim plures hunc morem libri magis ad hanc lectionem valeant, ego puto principium Genesis de operibelis, Job, Psalterium, Cantica canticorum, duo praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
sitncia aliqn uiiꝰ entiatiõis płres stc̃ sñt̾ncie. Aliq̃n pluriũ enũ¬
diumos libros legimꝰ in tanta młtitudine ueroꝵ intelleefim̃  de
paucis eruunt᷑ nerb̃. ⁊ sanitate catholicẽ fidei erltunt᷑: id poduissi¬
mũ diligamꝰ. qd̃ c̾cũ apparuerit eũ sensisse quẽ legimꝰ. Si au̾ bla
tit: id ẽte qd̾ cͥcũstantiã scͥpt̾e ñ ĩpedit. ⁊ cũ sana fide cõcordat. Si
scribit. aliud est enĩ qͥs potissimũ scͥptor senserit ñ dinosc̾e. aliud ã
regła p̾itatis errare. Si utt̃q uicet᷑. ꝑfecte se ħt fruetꝰ legñtais. di nͦ utĩq

Expanded text:
 aliquando plurium enunvinos libros legimus, in tanta multitudine veterum intellectuum, qui de paucis eruuntur verbis, et sanitate Catholicae fidei muniuntur, id potissimum eligamus, quod certum apparuerit, eum slatet, id certe quod circumstantia Scripturae non impedit, et cum sana fide concordat: si aescribit. Aliud est enim quid potissimum scriptor senserit non dignoscere, aliud autem a regula pietatis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis: si vero utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm. natꝰ : de uͥgine. crucifixꝰ. sepultꝰ. resurrex̃. ascendit ad celos.
⁊implendo qͦ ꝓmissa erãt: aꝑuit qͦ latebant. Lego in euͣglio qd̾ an¬
głs gabriel ad mariã uͥginẽ mittat᷑. pariturã p̾nuntiat. Recor¬
dor ꝓpħie qͣ dic̃. Ecce uͥgo cõcipiet. lego qd̾ cũ eet ioseph ĩ bethleẽ
cũ maria uedeͣ ͣ p̾gnante. uenit tẽpꝰ elꝰ pariendi. ⁊ peꝑit filiũ suũ

Expanded text:
de Virgine, crucifixus, sepultus, resurrexit, ascendit ad coelos, et implendo quae promissa erant, aperuit quae latebant. Lego in Evangelio, quod angelus Gabriel ad Mariam Virginem mittitur, parituram praenuntiat . Recordor prophetiae quae dicit: Ecce virgo concipiet. Lego quod cum esset Joseph in Bethlehem, cum Maria uxore sua praegnante, venit tempus ejus pariendi, et peperit filiu
Abbreviated transcription (Latin):
stũ sit. uͥ gestũ sit. ⁊ a quib gestũ sit. diligent̾ memorie cõmendes. ħ
enĩ qͣtuor p̾cipue in historia reqͥrenda st̃. ꝑͣ. negotiũ. tẽpꝰ ⁊ locꝰ. Neq ego
te ꝑfecte fubtilẽ posse fieri puto ĩ allegoria: nͥ pͥꝰ fundatꝰ fu̾is ĩ historra.
Noli cõtẽpne minima ħ. paulati defluit: qͥ minima cõtẽpnit. Si pͥmo
qͦsdã ẽẽ qͥ statĩ philosophari uolt᷑. fabulas pscudo apłis relinq̃ndas
butꝰ tẽptabis gͣndia tutꝰ. Ego cͥ affirmare audeo nich me u̾ꝗͣ qd̾ ad
eruditionẽ ꝑtineat cõtẽpsisse. s młta sepe didicisse. q̃ aliis ioco aut
deliram̃to similia uident᷑. Memini me dũ adhuc scolaris ẽẽm ela-¬
borasse ut oĩũ rerũ ocłis subiectarũ. aut in usũ uenientiũ uocabła
scirẽ. ꝑpendẽs lib̾e rexũ naturã illũ ñ posse ꝓseqͥ: qͥ earũdẽ nõĩa ad¬
in pagina dictionib signauerã. a memet ipso cotidianũ gcegi de¬

Expanded text:
quibus gestum sit, et ubi gestum sit, diligenter memoriae commendes. Haec enim quatuor praecipue, et in historia requirenda sunt, persona, negotium, tempus et locus. Neque ego te perfecte subtilem posse fieri puto in allegoria, nisi prius fundatus fueris in historia. Noli contemnere minima haec. Paulatim deficiunt, qui minimaqui statim philosophari volunt, fabulas pseudoapostolis relinquendas butus tentabis grandia tutus. Ego affirmare audeo nihil me unquam quod ad eruditionem pertineret contempsisse, sed multa saepe didicisse, quae aliis joco, aut deliramento, similia viderentur. Memini me dum adhuc scholasticus essem elaborasse, ut omnium rerum oculis subjectarum, aut in usum venientium vocabula scirem, perpendens libere rerum naturam illum non posse prosequi, qui earumdem nomina adel duabus in pagina dictionibus signaveram, a memetipso quotidianum exegi de
Abbreviated transcription (Latin):
d tͥlector ordinẽ scłce
⁊ m̃odũ ꝓpono. qͦ si diligñt̾ inspex̾is:
facile tͥ ĩt legendi patebit. In hoꝵ uͦ cõsid̾atiõe: nec oĩa tuo ĩge¬
nio relinquã. neq ꝑ meã diligñtiã satis tͥ fieri ꝓmitto. s sic q̃dã
br p̃libando tͣnscurrã: ut ⁊ posita ali qͣ quib erudiaris. ⁊ aliqͣ pt̃¬
missa qͥb ex̃cearis inuenias. Ordinẽ legendi supͣ qͣdrifariũ eẽ cõ¬
memoraui. aliũ in disciplims. aliũ in libris. aliũ in narrõe. atq aliũ

Expanded text:
 lector, ordinem scilicet et modum, propono, quae si diligenter inspexeris, facile tibi iter legendi patebit. In horum vero consideratione nec omnia tuo ingenio relinquam, neque per meam diligentiam satis tibi fieri promittpraelibando transcurram, ut et posita aliqua quibus erudiaris, et aliqua praetermissa quibus exercearis invenias. Ordinem legendi supra quadrifarium esse commemoravi; alium in disciplinis, alium in libris, alium in narratione atque alium
Abbreviated transcription (Latin):
rit. utqͥ infra remanserit: ꝑfectꝰ eẽ ñ possit: ꝓpositũ ꝙͦ nob debet
ẽẽ semꝑ ascend̾e. s qm̃ tanta : mutabilitas uite nr̃e ut in eodem
stare ñ possimꝰ: cogimͦ sepe ad tͣnsacta respic̾e. ⁊ ne amittamꝰ il¬
lud in qͦ sumꝰ: repetimꝰ qñq qd tͣnsiuimꝰ. U̾bi gr̃a. Qͥ ĩ oꝑe strenu¬
us ÷: orat nedeficiat. Qͥ p̾cib insistit: ne orando offendat. meditat᷑
⁊ sic euenit ut cũ ascende̾ sẽꝑ nob̾ sit uoluntas: descend̾e tñ aliqñ
nos cogat necessitas. ita tñ ut ĩ uoluntate ñ necessitate ꝓpositũ
nr̃m cõsistat. Qd̃ ascendimꝰ: ꝓpositil ÷. qd̃ descendimꝰ: ꝑꝑ ppositũ.

Expanded text:
 non possit. Propositum ergo nobis debet esse semper ascendere, sed quoniam tanta est mutabilitas vitae nostrae, ut in eodem stare non possimus, cogimur saepe ad transacta respicere, et ne amittamus illud in quo sumus, repetimus quandoque quod transivimus. Verbi gratia: Qui in opere strenuus est, orat ne deficiat. Qui praecibus insistit, nec orando offendat, meditaturet sic evenit ut cum ascendere nobis semper sit voluntas, descendere tamen aliquando nos cogat necessitas, ita tamen ut in voluntate non in necessitate propositum nostrum consistat. Quod ascendimus propositum est, quod descend
Abbreviated transcription (Latin):
q fecit use qͥd faciendũ sit agnoscamꝰ. Om̃is nat᷑a d̾m loqͥt᷑. oĩs nat̾a
hoiẽ docet. oĩs nat᷑a rõẽ parit.⁊ nicħ in uniu̾sitate infecundĩ :.
lectione seruandꝰ ÷. Historica: ordinẽ cẽporis seq̃r. ad allegoriã mag̃
ħ aptis ⁊ ab his qͥ mag̾ nota st̃ exordiũ sum̃e debet. Uñ ꝯseqͥns. ut no¬
uͥeadẽ u̾itas figͣis adumbͣta occulta p̃mintiat᷑. Fadẽ utͦbiq u̾itas. sed
ibi occusta: hic manifesta. łbi ꝓmissa. hexibita. Audisti cũ leget᷑ ĩ apo¬
ealipsi qi signatꝰ erat lib ⁊ nemo imieniri pot̾at qͥ solu̾it signacła eꝰ nͥ
leo de tͥbu iuda.Signata erat lex. signate erãt ꝓpħie. qr occulce tẽpa

Expanded text:
agnoscimus. Omnis natura Deum loquitur. Omnis natura hominem docet. Omnis natura rationem parit, et nihil in universitate infecundum estlectione servandus est. Historia ordinem temporis sequitur, ad allegoriam magis sed apertis, et ab iis quae magis nota sunt exordium sumere debet. Unde consequenubi eadem veritas figuris adumbrata occulte praenuntiatur. Eadem utrobique veritas, sed ibi occulta, hic manifesta; ibi promissa, hic exhibita. Audisti cum legeretur in Apocalypsi, quia signatus est liber; et nemo inveniri poterat, qui solveret signacula ejus, nisi leo
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ abeat. ascend̾e licet s ñ descende. Si uͦ necdũ ascend̾e potes: sta in
loco tuo. lib aculpa ñ ÷: qͥ alienũ usurpat officiũ. Si monachꝰ es:
qͥd facis in tͥba: Si amas silentiũ. cͦ declamantib assidue int̾ẽe dele⁊¬
ctat lu sẽꝑ ierunis ⁊ flecib insistẽ debes. ⁊ philosophari q̃ris: Si
plicitas monachi philosophia eiꝰ ÷. S doc̾e inqͥt alios uolo. Ñ ÷ tuũ
doc̾e s plang̾e. Si tñ doctor ẽẽ desid̾as: audi qͥd facias. Uilitas habitꝰ gͥ
debent os. Meliꝰ fugiendo mundũ doces ꝗͣ seq̃ndo. S adhuc forte ꝓ¬

Expanded text:
retro abeat, ascendere licet, sed non descendere. Si vero necdum ascendere potes, sta in loco tuo. Liber a culpa non est, qui alienum usurpat officium. Si monachus es, quid facis in turba? Si amas silentium cur declamantibus assidue interesse delectaris? Tu semper jejuniis et fletibus insistere debes, et tu philosopdocere, inquit, alios volo: non est tuum docere, sed plangere. Si tamen doctor esse desideras, audi quid facias. Vilitas habitus tudebent homines: melius fugiendo mundum doces, quam sequendo. Decre
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ ꝓponimꝰ hun̾ie cãpꝰ tui laboris. uom̾e bñ sulcatꝰ: młtipli¬
ce̾ tͥ fructũ referet. Ordine cuncta gesta st̃ ordine in¬
cede Per umbͣm uenit᷑ ad corpꝰ. fig̾am disce. qr inueni-¬
es u̾itatẽ. Nec ħñe dico. ut pͥ uet̾i testam̃tifigͣas labores
euolu̾e. & mistica eiꝰ dicta scruteris ꝗͣ ad euͣngłii fluen¬
ta potanda accedas. s sic̃ uides ꝙ õĩs edificatio fundam̃¬

Expanded text:
ponimus: hic campus tui laboris vomere bene sulcatus, multiplicem tibi fructum referet. Ordine cuncta gesta sunt; ordine incede, per umbram venitur ad corpus. Figuram disce, et invenies veritatem. Nec hoc nunc dico; ut prius Veteris Testamenti figuras labores evolvere, et mystica ejus dicta scruteris, quam ad Evangelii fluenta potanda accedas. Sed sicut vides, quod omnis aedificatio fundame
Abbreviated transcription (Latin):
demu reliqs ĩ ordinẽ disposicis adiung̃. Si uͦ aliqͦs tales iuenit qͥnec
cõminu ualeãt nec cõgrue coaptari.: eos ñ assumit. ne forte dũ silicẽ
frang̾e laborat: limna frangat. Intende. Rẽ tͥ ꝓposui intuentibꝰ cõtẽ¬
ptibilẽ. s intellig̾ntib imitõe dignã. fundam̃tũ int̾ra:. nec sẽꝑ po¬
litos ħc lapides. fabrica desuꝑ t̾rã. ⁊ eqͣlẽ q̃rit structa. Sic diurna.

Expanded text:
demum reliquis in ordinem dispositis adjungit. Si vero aliquos tales invenerit, qui nec comminui valeant, nec congrue coaptari, eos non assumit, ne forte dum silicem frangere laborat, limam frangat. Intende: rem tibi proposui intuentibus contemptibilem, sed intelligentibus imitatione dignam. Fundamentum in terra est, nec semper politos habet lapid
Abbreviated transcription (Latin):
IEmo me ꝓ his qͥ suꝑiꝰ cõmemoraui estimet lectoꝵ diligñtiã rep̃¬
hendẽ. cñ ego potiꝰ diligñtes lectores ad ꝓpositũ hortari intendã. ⁊ eos
qͥ libent̾ disct̃. laude dignos ostend̾e. s ibi locutꝰ sum eruditis. nc̃ añ
erudiendis. ⁊ doctͥnã qͦ pͥncipiũ ⁊ discipline inchoantib ilł studium
uͥtutũ. istis uͦ interĩ ex̾citiũ lectionis ꝓpositũ ÷. sic tñ ut nechii uͥtute¬

Expanded text:
emo me pro his quae superius commemoravi existimet lectorum diligentiam reprehendere, cum ego potius diligentes lectores ad propositum hortari intendam; et eos qui libenter discunt laude dignos ostendere, sed ibi locutus sum eruditis, nunc autem erudiendis, et doctrinam quae principium est disciplinae inchoantibus. Illis studium virtutum, istis
Abbreviated transcription (Latin):
ligendũ. ħ maxe mouet ⁊ dignũ q̃stiõe uidr. uñ ħ accidit qd̾ duo
pari ingenio ⁊ eqͣli studio uni lectiõi intendt̃. nec tñ simili effectu
laborat ⁊ parũ ꝓfic̃. S sciendũ ÷ qd̾ in qͦlibet negotio duo st̃ nec̃a.
aut minꝰ efficax. Uerũtñ melior ut d̾r prud̾ntia ÷ fortitudine. qͥa
⁊ pond̾a aliqñ que uirib mou̾e ñ possumꝰ: arte leuamꝰ. Sic nmirũ
: moi studio. Qͥ sñ discretiõe oꝑat᷑: laborat quidẽ s ñ ꝓfic̃. & qͣsi aerẽ
uerberãs: uires inuentũ fundit. Aspice duos parit̾ siluã tͣnseuntes.
⁊ hc quidẽ ꝑ deuia laborantẽ. illũ uͦ recti itiñis cõpendia leg̃ntẽ. pari

Expanded text:
ime me movet, et dignum quaestione videtur, unde hoc accidit, quod duo pari ingenio, et aequali studio uni lectioni intendunt, nec tamen simili effectu laborat, et parum proficit. Sed sciendum est quod in quolibet negotio duo sunt necessaut minus efficax. Verumtamen « melior, ut dicitur, prudentia est fortitudine; » quia et pondera aliquando quae viribus movere non possumus, arte levamus. Sic nimirum est in omni studio, qui sine discretione operatur, laborat quidem, sed non proficit, et quasi aerem verberans, vires in ventum fundit. Aspice duos pariter silvam transeuntes, et hunc quidem per devia laborantem, illum vero recti itineris compendia legentem, pa
Abbreviated transcription (Latin):
d̾r sẽꝑ discentes. ñ ꝗͣ ad scĩam ꝑuenientes. Tantũ eni ualet discretio
ut sine ipsa oẽ otiũ tͣpe sit ⁊ labor inutił. Ut aũ unil̾isałr cõplectam᷑ cͥa
st̃ que p̃cipne studiis legñtiũ obẽẽ solẽt. Negligñtia. imprud̾ntia for¬
se discimꝰ. Imprud̾ntia ÷: qñ cõgruũ ordine ⁊ modũ inhis q̃ discimͦ nõ
seruamꝰ. fortuna :: in euentu casu siue nat̾ałr contingente. qn ł pau
aut ñ inueniant᷑ qͥ doceãt aut qͥ bene doceãt. a ꝓposito nr̃o rethimur.

Expanded text:
 et nunquam ad scientiam pervenientes. Tantum enim valet discretio, ut sine ipsa et omne otium turpe sit, et laborinutilis. Ut autem universaliter complectamur. Tria sunt quae praecipue studiis legentium obesse solent; negligentia, imprudentia, forse discimus. Imprudentia est, quando congruum ordinem et modum in his quae discimus, non servamus. Fortuna est in eventu, casu, sive naturaliter contingente, quando veaut non inveniuntur qui doceant, aut qui bene doceant, a proposito no
Abbreviated transcription (Latin):
litate aliud iã aliqͥd rep̾sentare incip̃. Sic nimirũ mens reꝵ õĩ ũ
similitudine insignita. oĩa eẽ d̾r. atq ex õĩb cõpõe susciꝑe ñ in¬

Expanded text:
litate aliud jam aliquid repraesentare incipit. Sic nimirum mens rerum omnium litate aliud jam aliquid repraesentare incipit. Sic nimirum mens rerum omnium similitudine insignita, omnia esse dicitur, atque ex omnibus compositi
Abbreviated transcription (Latin):
cõpħnd̾e posset. scd̾ qd̾ dic̃ qͥdã. t̾rã t̾reno cõpħndimꝰ ethera Nlã¬
mis. humorẽ liqͥdo nostro spirabile flatu. Nec tñ existimare
debemꝰ uiros ĩ oĩ reꝵ nat᷑a ꝑitissimos. ħ de simplici eẽntia sensis¬
se qdꝰ ulla se partiũ qͣntitate distendere. s ut aꝑtiꝰ mirabilẽ eiꝰ
demonst̾rẽt pot̃ntiã. dicebãt ex õib nat̾is ꝯstare. ñ scd̾ cõpoẽ
s scd̃ cõpõis rõẽ. Neq enĩ ħ rerũ oĩũ similitudo aliuñ. aut
extͥnsec aĩe aduenire credenda ÷. s ipsa potiꝰ eã in se ⁊ er se na¬
tiua qͣdã potñtia ⁊ pͥa uͥtute capit. Nã sic̃ uarro ĩ ꝑifision
dic̃. ñ oĩs uarietas extͥnsecis reb accid. ut neceẽ sit qͥcqͥd uariat᷑.
aut amitt̾ẽ aliqͥd qd̾ ħuit. aut aliqͥd aliud ⁊ diu̾sũ extͥnsecꝰ qd̾ ñ
huit assum̾e. Uidemꝰ cũ paries pingit᷑ extͥnsecꝰ adueniente forma
imaginis cuꝰlibae fimilitudinẽ accip̃. cũ uͦ imp̃ssor metallo fi

Expanded text:
comprehendere posset, secundum quod dicit quidam: Terram terreno comprendimus, aethera flammis, Humorem liquido, nostro spirabile flatu. Nec tamen existimare debemus viros in omni rerum natura peritissimos, hoc de simplici essentia sensisse, quod ulla se partium quantitate distenderet, sed ut apertius mirabilem ejus demonstrarent potentiam, dicebant ex omnibus naturis constare: non secundum compt extrinsecus animae advenire credenda est, sed ipsa potius eam in se, et ex se nativa quadam potentia et propria virtute capit. Nam sicut Varro in Periphysion dicit: « Non omnis varietas extrinsecus rebus accidit, ut necesse sit quidquid variatur, aut amittere aliquid quod habuit, aut aliquid aliud et diversum extrinsecus quod non habuit assumere. Videmus quod paries extrinsecus, adveniente forma imaginis cujuslibet similitudinem accipit: cum vero impressor metallo fig
Abbreviated transcription (Latin):
quadrupli cõtinuo forma contexit᷑. ⁊ in easđ
rursus partes nat᷑ali partioẽ soluet᷑. scd̾m mͦd̾
quẽ suꝑiꝰ d monstrauimꝰ. Si uͦ qͣdruplits sese ac
sesquiqͣrtꝰ agglomerent. quincuplus ꝯtinuo fiae.
Eđ ⁊ si quincuplꝰ cũ sesqͥqͥnto more quincupli
ꝓportio ꝯuigabit᷑. Atq ita scđ̾m hanc ꝓg̾ssioẽm
tatione nascentur. ita ut duplus cũ sesqualt̾o
triplicẽ creet. E triplus cũ sesqͥt̾cio qͣdruplũ.
quadruplus cũ sesqͥquarto quincuplũ. ⁊ eodẽ¬

Expanded text:
quadrupli continuo forma contexitur, et in easdem rursus partes naturali partitione solvetur, secundum modum quem superius demonstravimus. Si vero quadruplus sese ac sesquiquar us agglomerent, quincuplus continuo fiet: Et si quincuplus cum sesquiquinto, mox sescupla proportio conjugabitur. Atque ita tatione nascentur. Ita vero ut duplus cum sesquialtero triplicem creet, et triplus cum sesquitertio, quadruplum, quadruplus cum sesquiquarto, quincuplum, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
octios unitate multiplicata. nicħd
pͥore quantitate mutabitur. Si aũ
impares fu̾int diẜosiciones. unus
medius t̃minus inuenitur. atq ipsa.
sibi ꝓpria multiplicatione rep̾ondet:
in eo namq ordine numoꝵ. ubi extre¬
mus tͣminus lxiiii. plalitate concludit᷑.
sola inuenitur una medietas. id ẽ.uiii.
Quam si octies idẽ in semetipsam multi¬
plices. lx iiii. explicabit. atq idẽ reddẽt
illi qui suꝑ hanc medietatem sunt. ut
dudum hii qui fuꝑ duas positi faciebãt.
decies quat  ĩdẽ complent. Rursus b¬
⁊ tricies b̾duo. eoss cumulant. ⁊ semel¬
lx iiii. uł unitas seragies quat᷑ multi¬

Expanded text:
octies unitate multiplicata, nihil de octies unitate multiplicata, nihil de priore quantitate mutabitur. Si autem impares fuerint dispositiones, unus medius terminus invenitur, atque ipse sibi propria multiplicatione respondet. In eo namque ordine numerorum, ubi extremus terminus 64 pluralitate concluditur, sola invenitur una medietas, id est 8. Quam si octies, id est in semetipsam multiplices 64 explicabit. Atque idem reddunt illi qui super hanc medietatem sunt, ut dudum hi qui super duas positi faciebant. decies 4 idem complent. Rursus bet trigies bis duo, eosdem cumulant, et semel 64, vel unitas sexagies quater multi
Abbreviated transcription (Latin):
o repondentibꝰ sͥ inuicẽ partibꝰ mubti-¬
plicatis. maior extremitas eiꝰđ num̾i
summaꝙ conficitur. & pͥmum si pa-¬
res fu̾int diẜositiones. medii multi-¬
plicantur. atqꝙ deind qui suꝑ ipsos
sunt.⁊ usq ad supͣdictas extremitate.
Si enim fu̾int p̾ares dipositiones scđ
naturam paris: duos in medio tͣminoᷤ
continebunt. ut in ea dipositione
numoꝵ in qua extremus tͣminus
cxxuiii. finitur. In hoc enĩ nun̾io
medietates sunt .uiii. scilic& ⁊ xui.
quȩ in se multiplicatȩ maioris sum¬
mam crescente pluralite conficient.
Octies enĩ xxui. uł sexdecies uiii. sim
multiplices carruiii. sũmã cõcresc&.
atq hi num̾i qui suꝑ eosđ sunt. si
multiplicentur : id faciunt. Nam
iiii. łxxii. in se si multiplices. supͣ¬
dictam faciunt extremitatẽ .iiII. enĩ¬
immutabili necessitate complebunt.
atq isq ad extremos tͣminos cadit.
idẽ .cax uiii. semol enim extremus

Expanded text:
o respondentibus sibi invicem partibus multio respondentibus sibi invicem partibus multiplicatis, major extremitas ejusdem numeri summaque conficitur. Et primum si pares fuerint dispositiones, medii multiplicantur, atque inde qui super ipsos sunt, usque ad supradictos extremitates. Si enim fuerint pares dispositiones, secundum naturam paris duos in medio terminos continebunt, ut in ea dispositione numerorum in qua extremus terminus 128 finitur. In hoc enim numero medietates sunt 8, scilicet, et 16 quae in se multiplicatae majoris summam crescente pluralitate conficient. Octies enim 16, vel sedecies 8 si multiplices, 128 summa concrescit. Atque hi numeri qui super eosdem sunt, si multiplicentur idem faciunt. Nam 4 et 32 in se si multiplices, supradictam facient extremitatem, 4 enim trigimmutabili necessitate complebunt. Atque hoc usque ad extremos terminos cadit, id est 1 et 128. Semel enim extremus
Abbreviated transcription (Latin):
tate parit̾ pares inueniri. H oc quoꝙ
multa consid̾atione multaq ꝯstantia
diuinitatis ꝑfecꝰtum ẽ. ut ordinatan
diposite minores summe in hoc nu̾o
⁊ suꝑ se ipsas coaceruate. sequenti mi-¬
nus uno semꝑ equentur. si enĩ unũ
iungas his qui sequunt᷑ duobꝰ fiunt .iii.
id ẽ qui uno minus quat̾nario cadunt.
ab octonario sequente sola unitate
uincuntur. S si eosđ octo supͣdictiꝰ
par.xui. num̾i exister& quantita¬
ti: nisi minor. unitas impedir&.
uat atq custodit. Namq unitas
quȩ pͥma ẽ : duobꝰ sequentibꝰ sola ẽ
unitate contractior. Unđ nicħ mi¬
rum ẽ totum sumie crem̃tum ꝓpͥo
consentire principio. Hȩc aũt nobiᷤ
considatio maxime ꝓđit in his nu¬
meris cognoscendis. quos suꝑfluos
uł imniuutos. ꝑfectosq monstrabi¬
bimus. Illic enim coacerirata quan¬
titas parcium num̃i tocius tmino com¬
paratur. Illud quoq nulla possumuᷤ
obliuione transinit᷑e. qđ in hoc num̾-¬

Expanded text:
iri. Hoc quoque multa consideratione, multaque constantia divinitatis perfectum est, ut ordinatim dispositae minores summae in hoc numero et super seipsas coacervatae sequenti minus uno semper aequentur. Si enim unum jungas his qui sequuntur duobus, fiunt 3, id est, qui uno minus quaternario cadunt. ab octonario sequente sola unitate vincuntur. Sed si eosdem 8 supradictis par 16 numeri existeret quantitati, nisi minor unitas impediret. vat atque custodit. Namque unitas quae prima est, duobus subsequentibus sola est unitate contractior. Unde nihil mirum est, totum summae crementum proprio consentire principio. Haec autem nobis consideratio maxime proderit, in his numeris cognoscendis quos superfluos el imminutos imperfectosque monstrabimus. Illic enim coacervata quantitas partium numeri totius termino comparatur. Illud quoque nulla possumus oblivione transmittere, quod in hoc numer
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ tͥcesima scđa. Rursus suꝑ haspar¬
tes
ta. donec extremitates limitẽ faciũt.
Quas dubium nõ ẽ : ead reẜonsione gau¬
dẽ. E st enim summa semel cxxuiii.
unus uͦ centesimus uicesimꝰ octauus.
Si aũt impares tͣminos ponamꝰ id est
summas: id̃ enim tͣminos qd̃ sũma
nomino. scđm imparis naturã po¬
test una mediecas inueniri. atq¬
ipsa una sibi ẽ reẜonsura. si enĩ po¬
octaua .⁊ sibi ipsi ad denorniationẽ
quantitatẽq conu̾tit᷑. E odẽq mͦ siẽ
sic̃ suꝑius circa ipsum qui sunt tͣmi¬
ni donant sibi mutua nomina scđ
ꝓprias quantitates. uocabulumꝙ ꝑ¬¬
mutant. Nam .iiͦii. serta decima
pars ẽ totius summȩ. xui.uͦ quar¬
taz⁊ rursus suꝑ hos tͣminos xxx .ii.

Expanded text:
ro trigesima secunda. Rursus super has partes ta. Donec extremitates limitem faciant, quas dubium non est eadem responsione gaudere. Est enim omnis summa, semel 128, unus vero, centesimus vigesimus octavus. Si autem impares terminos ponamus, id est summas idem enim terminos, quod summas, nomino, secundum imparis naturam, potest una medietas inveniri, atque una sibi ipsa est responsura. Si enim potava, et sibi ipsi ad denominationem quantitatemque convertitur. Eodemque modo, sicut superius, circa ipsum qui sunt termini, donant sibi mutua nomina, secundum proprias quantitates, vocabulumque permutant. Nam 4 sexta decima pars est totius summae, 16 vero quarta. Et rursu
Abbreviated transcription (Latin):
antamq summaq quantitatis ĩclu¬
dit. quota pars ẽ alt̾ num̾us parit᷑
paris illiꝰ qui eum continet quan¬
titatis. Itaq fit ut sibi partes ipse
reẜondeant. ut quota pars una ẽ.tã.¬
tam habeat alt̾a quantitatẽ.⁊ quota
pars ista ẽ: tantum in priore sũma
necesse sit multitudinis inueniri..
Et pͥmum fit si pares fu̾int dipositio¬
nes. ut duȩ mediȩ partes. sͥ reẜonđ¬
ant. ꝑ ost uͦ quȩ suꝑ ipsa sunt sibi
inuicem conu̾tant᷑. atꝙ hoc id̃ fiat.
donec utͣq tͣminus extremitatis in¬
cuirat. Ponatur it parit᷑ paris ordo. ab
summa marima. In hoc gͥ qm̃ pa
res dipositiones sunt una medietas
nõ potest inueniri. Sunt gͥ duȩ. iđ¬

Expanded text:
antamque summam quantitatis includit, quota pars est alter numerus pariter paris, illius qui eum continet quantitatis. Itaque fit ut sibi partes ipsae respondeant, ut quota pars una est, tantam habeat altera quantitatem, et quota pars ista est, tantam in priore summam necesse sit multitudinis inveniri. Et primum fit, si pares fuerint dispositiones, ut duae mediae partes sibi respondeant, post vero quae super ipsas sunt sibi invicem convertantur, atque hoc idem fiat donec uterque terminus extremitates incurrat. Ponatur enim pariter paris ordo, ab summa maxima. In hoc igitur quoniam pares dispositiones sunt, una medietas non potest inveniri. Sunt igitur
Abbreviated transcription (Latin):
eund̃ rursũ triplũ repꝑiemꝰ. scđm
subtͣ descriptum modum
N dupla uͦ dipositioẽ
maior t̾minus ad medii
t̾mini contͣ se diffr̾am
triplus ẽ.⁊ rursusminor
t̾minus ad medii ꝯtͣ minorẽ t̾minum
ꝯparati diffr̾am triplus ẽ. Illa autẽ
marima simpho¬
dia pason. uelut biᷤ
duplũ. qm̃ diapasõ
symphonia ex duplici ꝓportioẽ colligi¬
tur. Huic se uinct᷑e armonice medi-¬
etatis int̾serit. Nam in duplici ꝓporti¬
one mediꝰ t̾minus ad minoris suiq
diffrãm quadruplus inuenitur.
Ntriplicibꝰ quoꝙ extresi¬
mitatibꝰ maior diffra
ad minorẽ diffr̾am qͣ¬

Expanded text:
eumdem rursus triplum reperiemus, secundum subter descriptum modum. In dupla vero dispositione, major terminus ad medii termini contra se differentiam, triplus est, et rursus minor terminus ad medii contra minorem terminum comparati differentiam, triplus est. Illa autem maxima symphodiapason, velut bis duplum, quoniam diapason symphonia ex duplici proportione colligitur, huic se juncturae harmonicae medietatis interserit. Nam in duplici proportione, medius terminus ad minoris suique differentiam quadruplus invenitur. In triplicibus quoque extremitatibus, major differentia ad minorem diff
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deinceps duplos qui sequent᷑. fit ĩ
om̃ibꝰ dupla ꝓporcionalitas. ex ꝓporti-¬
onibꝰ duplis. Igit᷑ quociẽ unus atꝙ
id̾ t̾minꝰ ita duobꝰ circũ se t̾minis cõ¬
municat. ut ad unũ dua sit. ad ali¬
um comeᷤ: hec ꝓporcionalitas ꝯtinua

Expanded text:
t deinceps duplos qui sequuntur, fit in omnibus dupla proportionalitas ex proportionibus duplis. Igitur quoties unus atque idem terminus, ita duobus circum se terminis communicat, ut ad unum dux sit, ad alium comes, haec proportionalitas continua
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ad uet̾m lectionũ intelligentiã ꝓdeẽ
possũt. aritmetica intͦductioẽ ꝯmodiꝰ¬
sime t̾minare. E st gͥ ꝓportionalitas
munit᷑ diffiniamꝰ. ꝓporcionalitas est
duar̃ ł plurium ꝓportionũ simił habitu¬
do. &̃ si nõ eisd̃ quantitatibꝰ ⁊ diffr̾iis ꝯ¬
stitutȩ sit̃. diffrã uͦ ẽ int̾ nũos qͣtitas.

Expanded text:
lectionum intelligentiam prodesse possint, arithmetica introductione commodissime terminare. Est igitur proportionalitas,muniter definiamus: Proportionalitas est duarum vel plurium proportionum similis habitudo, etiamsi non eisdem quantitatibus et differentiis constitutae sint.