comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia uanitati creatura subiecła est: ñ sponte ⁊ s ꝓpter eũ
qui subiecit in spe. Liberabit᷑ aũt & ipsa creatura a ser
intute corruptionis : cũ gr̃a diuinȩ remimerationis
affulserit. De natura aũt & qualitate substantie
celi. qͥd enumerem ea que disputationib suis philoso¬
phi texuerunt.⁊ cũ alii compositũ celũ ex quatuor
elementis asserant. ali qͥntam quanda naturã nori
corporis. ad constitutionẽ eiꝰ inducant. atq effingaris
cursũ. atq usũ & motuĩ nature. ut gͣuiora demergant & in ꝓ¬
num ferant᷑: uacua & leuia in fuꝑiora se subrigant : E st̃
enim ꝓpriꝰ cuiꝰq motus. Insperȩ aũt circuitu ista confundi.
& uimꝰ sui cursus amittere: qm̃ fpera in orbem uoluitur ⁊
suꝑiora inferiorib: suꝑiorib qͦ inferiora mutant᷑. Quoꝵs
aũt sodm naturã motus mutati sunt: hoꝵs necessario fe

Expanded text:
quia uauitatiuanitati creatura subiecta est non sponte, sed propter eum quia uauitatiuanitati creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui subiecit in spe. liberabitur autem et ipsa cvitute corruptionis, cum divinae remunerationis gratia affulserit. 23. De natura autem et qualitate substantiae coeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi texuerunt? cum alii compositum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem ejus inducant, atque affingant habeant atque usum et motum naturae, ut graviora demergant, et in pronum ferantur, vacua et levia in superiora se subrigant; est enim proprius cuique motus, in sphaerae autem circuitu ista confundi, et vim sui cursus amittere, quoniam sphaera in orbem suum volvitur, et superiora inferioribus, superioribus quoque inferiora mutantur. Quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, horum ne
Abbreviated transcription (Latin):
hec fidei simplicitas: argum̃tis om̃ib antecellit. Claudant
alii qđ id̃o nusquã decidat terra. qr scdm naturã in medio
regionẽ possideat suam: eo qd̃ necesse sit. eã manere in regio¬
ne sua. nec in partẽ inclinari alterã. quando contͣ nat᷑am
ñ cõmouef᷑: s scdm naturã p̃dicent artificis diuim. &. oꝑa¬
toris eterni excellentiã. Quis enĩ artificiũ ñ ab illo acci¬
pit:  Mut qͥs dedit mulierib texturȩ sapientiã: aut
uarietatis disciplinã:  Ego tñ qui ꝓfundũ maiestatis eiꝰ¬
& artis excellentiã ñ queo comp̃hendere: ñ disputatoris me
libramentis cõmitto. atq mensuris: s om̃ia reposita in eiꝰ
er istimo potestate: qd̾ uoluntas eiꝰ fundam̃tũ sit unuier¬
soꝵ : & ꝓpt̾ eũ adhuc mundꝰ hic maneat: qd apłice quoq
licet astruere auctoritatis exemplo. Scriptũ est enim

Expanded text:
fines terrae. Et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. Laudent fines terrae. Et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. Laudent alii quod ideo nusquam decidat terra; quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione sua, nec in partem alteram inclinari, quando contra naturam non movetur, sed secundum naturam. Praedicent artificis divini et operatoris aeterni excellentiam; quis enim artificum non ab illo accepit? aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam, aut varietatis disciplinam? Ego tamen, qui profundum majestatis eet artis excellentiam non queo conprehendere, non articulis me libramentis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus hic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctoritatis exemplo. scriptum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
ant eiꝰ seientiã : s cogiitioni eiꝰ tanquã dimensa subiace¬
air NNeq eñ cũ legimꝰ. ego cofiriaui columinas e s̃:
uiere columnis eã subnirã possumꝰ estunare : s ea iurtute
que suffuleiit substantiam terre. atq sustineat. Deniq
qa or potesttte di sit terre constitutio. et iã hine college:
q̃i seriptũ est. qui aspiete terrã. .e. facte eã tremere. Et
libi. iIahuc ego semel concutio terrã. Nonꝙͥ libramenti
sius unmobilis manet: s frequent᷑ di nutu & arbitrio
cõmouetur: sieut & iob dicit. Quia dñs cõmouet cam
a findamentis: columne aũt eiꝰ exagitant᷑. Et alibi.
Erida inferna in conspectu eiꝰ: & non ẽ morti in uolu¬
cehrũ  extendens boream ꝓ nichilo: suspendens terrã
iri nichiliĩ: alligans aquam innubib siuis. Columne
celi euolauerunt: expaueruntt ab increpatione eius:
uirtute mitigauit mare : disciplina strauit cetũ: claustra

Expanded text:
ant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confirmaui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustineat. denique quam in potestate dei sit terrae constitutio etiam hinc collige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus commouet eam a fundamentis, columnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum,
Abbreviated transcription (Latin):
et c iiTusꝙ huc uemies. & non transibis.: s inte omnu¬
ere fluetusten. Nonne ciuudent ostendit ads. om̃a miaueta
te ser ponsistere: trumero pondere: atq mensuras Neso
em̃ eiritura lagem tribicit. s aocepte: & serist aare ptamꝰ
Io nige d imedio st terra. quas equa lanae suspericłtur
sr qꝑ meiestas dĩ. uoluntatis sue cã lege anistriugt cuc sur
instabile atq mane: stabilis ꝑseueret : sieut qauud qr oqe
ponenac testai. dicens. Fundauit teriã suꝑ firmamentũ eniꝰ
non poelinabit᷑ in scł̃m scl̃i. Nonutiq hic quasi tanttuuꝰ
airtifer ds s. quasi om̃ps p̃dicat᷑: qui ñ centro quodia teria.
s p̃cepti sui suspenderit firmamento ⁊ nec eã inchnatepa¬
mat. Non gͦ mensuã centib: s udici diuimi acciꝑe debe
meis q dartis mensura est. s potestatis. mensura iustitie
mensura cognitionis : qr ñ om̃ia tanquã immensa pcert¬

Expanded text:
et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuet dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. nonne euidenter ostenatque mensura? neque enim creatura legem tribuit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoque propheta testatur dicens: fu-ndauit terram super firmitatem eius: non inclinabitur in saeculum saeculi. non utique hic quasi tantummodo artifex deus, sed quasi omnipotens praedicatur, qui non centro quodam terram, sed praecepti sui suspenderit firmamento nec eam inclinari patiatur. non ergo mensuram centri, sed iudicii diuini accipere debemus, quia non artis mensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia omnia non tanquam inmensa praetere
Abbreviated transcription (Latin):
ne tractare. nichul ꝓderit ad spem futuri: sul satissit ad
scientiã. qd̾ scripturaꝵ diuinaꝵ series comp̃hendit: quia
suspendit terrã in nichilo. Quid nobis discutere. utrĩr in
aere pendeat: an suꝑ aquã ÷ ut inde nascat᷑ controuersia.
quom̃ aeris natura tenins & mollior. molem posste sustensa¬
re terrenã: aut quom̃ si suꝑ aquas. ñ demergat᷑ in aquã
grauis terraꝵ ruma: aut quomꝰ ei maris unda concedat.¬
& in latera eiꝰ sese loco suo mota. diffumdat Multi c̃
in medio aeris terrã ẽẽ dixerunt: & mole sua ĩmobilẽ
manere : qd̾ equali motu hinc atq inde ex om̃i parte ꝓpende¬
at. De quo satis putamꝰ dic tũadño ad iob seruũ suãi. qñ
locutꝰ ꝑmibem. ait. Ubi eras cũ fundarem terrã Indica
mn si habes scientiã. quis posuit mensurã eiꝰ si nosti: aut
quis ẽ. qui fuꝑinduxit mensuras suꝑ eam : aut suꝑ quid
enculi etꝰ confixi sunt. Et infra. Conelusi mare portis:

Expanded text:
ne tractare nihil prodest ad spem futuri, cum satis sit ad scientiam, quod Scripturarum divinarum series comprehendit, quia suspendit terram in nihilo Job. XXVI, 7. Quid nobis discutere, utrum in aere pendeat, an super aquam, ut inde nascatur contrquomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis
Abbreviated transcription (Latin):
ctionis accipiam : quem fraus nulla composuit: s ueri¬
tas indulgentie celestis infudit. Demq: nt̃ benediel¬
onessacratissimas computat᷑. ut tribuat nobis dñs arore
celi ium uini & olei atq frumenti : eui est honor. gła.

Expanded text:
ctionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed uerictionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis dominus a rore caeli uim uini, olei atque frumenti, cui est honor laus
Abbreviated transcription (Latin):
daret. augeret prudentiã : immodice sumptũ ad uitia¬
tua causas daret: creaturã dedit: abundantiã humano
arbitrio reseruauit : ut parsimonia nature eẽt magiste¬
riũ sobrietatis : abundantie naxiũ lapsũq demulentie
sibi asscriberet humana conditio. Deniq & ipse me¬
briatus est noe: & obdormiuit consopitus a uino. Itaq
ꝑ innũ patuit deformitati: qui ꝑ diluuiũ excreuit ad
głam. S dñs & in eo creature sue gr̾̃am reseruauit.
ut eiꝰ fructũ nobis conuerteret ad salutẽ: ac ꝑ eũ nobis
Odor iacob odor agripleni: id est. naturalis odor.
Quid enĩ pleno rure suauiꝰ ᷤ Itid uitis odore iocun¬
dius : Quid fabe flore gratiꝰnde quamius inge¬
niose quis ante nos dixerit. ñ uitem aut ficũ patͥarha
olebat aut frugẽ: s uirtute spirabat gr̃am : ego tam̃ &
odorem ipsũ terre simplicem atq sincerũ ꝓ gr̃a benedi¬

Expanded text:
daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitidaret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana condicio. denique et ipse inebriatus est Noe et obdormiuit consopitus a uino. inquit per uinum patuit deformitati, qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruauit, ut eius fructum nobis conuerteret ad salutem ac per eum nobisodor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedi
Abbreviated transcription (Latin):
defluat. Hanc uiriditatẽ gre semꝑ florentẽ in xp̃o.
secuta eccłia : dicit. In umbra eiꝰ confugi. & sedi. Hanc
progatiuã doni uirentis acceꝑunt & apłĩ. quoꝵ nec
folũ umquã potuit elabi: ut eoꝵs etiã umbra curaret
egrotos. Obumbrat enĩ infirmitati corporis fides m̃tis:
& florentia merita uirtutũ. Mane gͦ plantatus in
domo dñi. ut in atriis eiꝰ ficut palma floreas: et
ascendat in te gr̃a eccłie. &. sit odor nariũ tuar sicut mala
ene admonuit iste uersiculꝰ repetere pene int̾missũ
qr diximꝰ p̃cepto dñi uitem etiã pullulasse: quã p ostea
post diluuiũ a noe plantatã ẽẽ cognouimꝰ. Sic eniha
bibit de uino eiꝰ. & obdormiuit. Non cͦ noe auctor ẽ
uitis: s plantationis. Neq enĩ nisi eã repꝑisset tantã
generatã : plantare potuisset. Cultor ꝗͣ. ñ auctor est u¬
trũ. Ds aũt qui sciret qđ uinũ sobrie potatũ sanitatẽ

Expanded text:
dixerit. hanc uiriditatem gratiae semper florentis in Christo dixerit. hanc uiriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta ecclesia dicit: in umbra eius concupiui et sedi. hanc praerogatiuam doni uirentis acceperunt apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos; obumbrabant enim infirmitates corporis fides mentis et florentia merita uirtutum. mane ergo plantatus in domo domini, ut in atriis eius sicut palma floreas et ascBene admonuit iste versiculus repetere pene intermissum, quia diximus praecepto 62 Domini vitem etiam pullulasse, quam postea post diluvium a Noe plantatam esse cognovimus Gen., IX,bibit de uino eius et obdormiuit. non ergo Noe auctor est uitis, sed plantationis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantare potuisset. cultor ergo, non auctor est uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
poliationis amictu. Et int̾ canas miniũ priunas frigoꝵ.
inriditatẽ suã arua conseruant : & cũ ipsa tecta sint ge¬
xunt. In ipsis qͦ generib arboꝵ. queduiturnis frondib
uestunit᷑ : ñ mediocris distantia est. Seruat indum̃tũ
semꝑ olea uł pinꝰ : seitamen folia sua sepe cõmutant: nec
ea quasi diut᷑na. s quasi succedanea p̃tendunt : sue arbo¬
ris pulchritudinẽ ꝑpetui integͥtate uestitus. uice mune¬
ris obumbrantes. Palma aũt iurens semꝑ ꝑmanet:
conseruatione & diut᷑nitate. ñ immutatione folioꝵ: Nanq
que pͥmo germinauerit folia: ea sine ulla substitutionis
successione conseruat. Imitare gͦ eam ohomo: ut dicat᷑
&tͥ. Statura tua similis facta est palme. Serua uiri¬
ditatẽ puericie tue. & illiꝰ innocentie naturalis. quã
apͥmordio recepisti : ut plantatꝰ secus decursꝰ aquarũ.
fructũ tuũ in tp̃r tuo habeas p̃paratũ: & foliũ tuũ non

Expanded text:
poliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum poliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distantia est. seruat indumentum suum semper olea uel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui integritate uestitus uicem muneris obumbrantes. palma autem uirens semper manet foris et diuturnitate, non inmutatione foliorum. nam quae primo germinauerit folia, ea sine ulla substitutionis successione conseruat. imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: statura tua similis facta est palmae. serua uiriditatem pueritiae tuae et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum et folium tuum non
Abbreviated transcription (Latin):
sui signat: ita etiã in miricib. id est. humilib trgultis
figurã imꝓbȩ calliditatis exp̃ssit. Sicut enĩ dupliciar¬
de uiri ubiq p̃stosunt. & gr̾am simplicitatẽq apud bo¬
nos p̃tendunt : & uitiosis seminũ uerbis glutinantur.
ita etiam & in inaquosis & inde sertis contͣrio quodam
usu hec uirgulta nascunt᷑. Unde & iheremias dubia
moꝵe atq insincera miricib comparauit. Germinet
inquit terra : & statim om̃is surgenti germine terra cõplea
est: & homini dicit᷑. dilige dũm dm̃ tuũ : & ñ ẽ caritas
dĩ omnũ infusa uiscerib. Surdiora corda hominũ sus
quam dura saroꝵ. Terra indebitos fructus nob̾ ministrat.
dũ obsecundat auctori : nos debitũ munꝰ negamꝰ dũ non
ueneram᷑ auctorem. Uide ut in parus ꝓuidentia sit di̾:¬
& quia comp̃hiendere ñ potes. mirare quomͦ alia semper
florentia reseruauit : alia mutationẽ habere uoluit ex¬

Expanded text:
sui signat, ita etiam in myricis, id est humilibus uirgultis sui signat, ita etiam in myricis, id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgenti germine terra completa est. et homini dicitur: dilige dominum deum tuum, et non est caritas dei omnium infusa uisceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia. Indigni etenĩ erant. qui uterent᷑ fecunditate cer
rabili fame/ nefas tante impietatis ulciscit᷑. Itaq si magna
uirtute dĩ sterilem bruchũ terra generauit: qͣntomagis u¬
tute magna queq fecunda sunt: ꝓereata : Quis pincĩ
uidens. ñ stupeat tantã diuino p̃cepto aitem inolitam. imn¬
pressamq nature .: quemadmodũ ab ipso centro distantib
licet mensuris. pari assurgat glutino. quo pͥus fouet fructᷤ
ltaq ꝑ circuitũ eadem spccies & ordo seruat᷑: & quidam
in singłis plagis nueleoꝵ partus exuberat ÷ atq in orbẽ
redit fructus & gr̃a. Itaq in pinea tanquã un aginẽ sui
natura uidetur expͥmere : que a pͥmo illo diuino celesti¬
q mandato pͥuilegia accepta custodit÷ & partus suos
quadã annoꝵ uice & ordine refert: donec confũmatio
temporis impleat᷑. Sed ut in hoc fructu gratãspeciẽ

Expanded text:
prouidentia. indigni enim erant, qui uterentur fecunditate terrprouidentia. indigni enim erant, qui uterentur fecunditate terrrabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. itaque si magna uirtute dei sterilem brucum terra generauit, quanto . magis uirtute magna quae fecunda sunt procreat. quis pineam uidens non stupeat tantam diuino praecepto artem inolitam inpressamque naturae, quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet fructus ? itaque per circuitum eadem species et ordo seruatur et quidam in singulis plagis nuculeorum partus exuberat atque in orbem redit fructus et gratia. itaque in pinea ista imaginem sui natura uidetur exprimere, quae a primo illo diuino caelestique mandato priuilegia accepta custodit et partus suos quadam annorum uice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. sed ut in hoc fructu gratam speciem
Abbreviated transcription (Latin):
habeant aliqua. que uident᷑ cũ uirtute seminũ conue¬
nire ⁊ idq siquis diligent̾ intendat. manifesta testifi¬
catione poterit comp̃hendere. Nichil uidentur
seminis habere salices. Habent tamen in folis gͣnum
quodđa. quod habeat uirtutẽ seminis : ut eo cõmisso terriᷤ.
tanquã posito surgat arbor de surculo: & tanquã de
semine se exsuscitet. Grano itaq illo radix pͥma ooalescit :
de radice pullulat ñ solũ salicis: s etiam reliquaꝵ. ad
similitudinẽ hutꝰmodi generis arboꝵ silua. Habet aũt
incrementũ sui nemoris ꝓpagauert. Magna d̃i urcus
insingłis. Nec miret᷑ aliquis: si in uirgultis magnã
deidxi eẽ uirtutẽ. Si quidẽ magnã untutem suam
in locustis esse dixit. & brucho: eo qd̃ diumȩ maiestatis of¬
fensa magno moderamine sterilitatis uidaice atq inopie
solueret᷑. Mlagnaemĩ uirtutis patientia: magna uirtuts

Expanded text:
habeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuehabeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuenire, idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit conprehendere. nihil uidentur seminis habere salices, habent tamen in foliis granum quoddam, quod habeat uirtutem seminis, ut eo commisso terris tamquam posito surgat arbos de surculo et tamquam de semine se exsuscitet. grano itaque illo radix prima coalescit; de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem huiusmodi generis arborum silua. habet autemincrementum sui nemoris propagauerunt. \' Magna dei uirtus in singulis. nec miretur aliquis, si in uirgultis magnam dei dixi esse uirtutem, siquidem magnam uirtutem suam in lucustis esse dixit et bruco, eo quod diuinae maiestatis offensa magna moderamine sterilitatis Iudaicae atque inopiae solueretur. magna enim uirtus patientia, magna uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
amenitas in folus. Tamen qr p̃scia erat ꝓuidentia crea¬
toris. qđ fructũ sibi maxime homiũ auiditas iundicaret.
reliquis ꝓuidit animantib. ut specialẽ his donaret
alimoniã. Itaq esca his ñ mediocris ẽ in foliis. corticib¬
q siluestrib. Ea qͦ que ad usũ medendi ꝓficerent. id
est. suci. lacrime. surculi. parit̾ ministrata sunt. Itaq
illa que post exꝑim̃to. usu. exemplo utilia cognoui¬
mus. ea a pͥncipio creature usui apta donauit: & p̾sentia
sue maiestatis de sinu terraꝵ iussit exire. & qr uissit
dñs ut germmnaret terra herbam feni. & lignũ fructifer̃
faciens fructũ scdm genꝰ. cuiꝰ semen erit meo: ne forte
quis dicat. in multis arborib neq fructũ. neq se menui¬
deri ÷ & putet diuinũ in aliquo uacillare p̃ceptũ. ut aue¬
ritate sit dubiũ: illud aduertat. qr nequaquã fieri pot̾.
ut ñ aut in seminib. nitant᷑ uniuersa gignentia. aut

Expanded text:
amoenitatis in folio; tamen quia praescia erat providentia Creaamoenitatis in folio; tamen quia praescia erat providentia Creatoris, quod fructum sibi maxime humana aviditas vindicaret, reliquis providit animantibus, ut specialem his donaret alimoniam. Itaque esca his non mediocris in foliis est, corticibusque silvestribus: ea quoque quae ad usum medeest suci lacrimae surculi pariter ministrata sunt. itaque illa quae post experimento usu exemplo utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire. et quia iussit dominus ut germinaret terra herbam faeni et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen eius in eo, ne forte quis dicat in multis arboribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut
Abbreviated transcription (Latin):
arboꝵꝰ. & uirtutes radicũ. & queõq sunt abscondita. &
imꝓuisa. sicut scriptũ est: que nec ab ipso tamen ma¬
nifesta ꝓdimt᷑. ⁊ ut mͥ uideatur potusse esi disputare
de uirgultor generib: ñ potuisse tñ pleniꝰ om̃e secretũ
creatũre explicare ratione. Quod si irriguis aquar
dantiũ ripa decorat᷑.: quemadmodũ ad uerbũ domim.
quod omni aquaꝵ cursu est redundantiꝰ. subito cre¬
atura uirgultoꝵ om̃is effloruit : festinarunt campi
non cõmissam sibi frugem edere. ignorata horti ho¬
lerũ genera. florũ miracula germinare : ripe flumi
num se uestire mẏrtis ꝓperauer̾t : arbores cito fur¬
gere : cito se in florem induere: uictũ hominibus.
pecori pabulũ ministrare e ᷤ fructus cõmunis ẽ om̃ib
usus qͦ est datus omnib. Simul utrunq arbores
germinart̃.: aliud quo uescim᷑. aliud qͦ refrigerante
umbra defenderem̃ a sole. Cibus in fructib est.

Expanded text:
arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnis creaturae explicare rationes. quodsi inriguis aquarudantium ripa decoratur, quemadmodum ad uerbum domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura uirgultorum omnis effloruit! festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata horti holerum num se vestire myrtetis: properaverunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, victum hominibus, pecori pabulum ministrare. Fructus communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. Simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo vesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. Cibus in fructu, usus
Abbreviated transcription (Latin):
diuersũ quoq lacrimaꝵ genꝰ. uirgulta ferularũ in
eg ypto ac libia. quada u nature secretioris illa¬
crimant. Quid aũt tibi referã. clementem lioet ẽẽ
sermonem. qd̾ electrũ lacrima uirgulti sit: & in
tante materie soliditatẽ lacrima durescat: Nec
leuib id astriit᷑ testimoniis: quando folia. aut surculorum
minutissimȩ porciones. aut exigua queda ammantiũ ge¬
nera in e lectro sepe reꝑiant᷑: que uidet᷑ cũ adhuc gu̾ta
esset mollior recepisse: & solidata tenuisse. S ed quio
ego uili sermone decerto cũ alta atq p̃ciosa ratione na¬
ture. ⁊ cũ iste sermo humano alat᷑ ingenio. naturã aũt
omnẽ diuina ꝓuidentia formauerit e  Unde & uelut
habenis quibusdam uerboꝵ cohibenda diffusio est:
ne qd salomomi specialit᷑ sapientie munere diumitꝰ uidet᷑
esse collatũ. usurpatorie uideam᷑ exponere : differentias

Expanded text:
diuersum quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in diuersum quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam ui naturae secretioris inlacrimant. quid autem tibi referam — clementem licet esse sermonem — quod electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae portiones aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse. i Sed quid ego uili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia diuina formauerit? unde uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, ne quod Solomoni specialiter sapientiae munere diuinitus uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias
Abbreviated transcription (Latin):
pinguat: corticem ꝓuehit ÷ ramos diffundit: folia
iure scere facit : fructũ alit: semina pomoꝵ augere
consueuit. Ergo cũ eadem sit omniũ nutrix:
alia arborũ gẽnera tristiores ferunt sucos. alia dul-¬
ciores : alia tardos. alia p̃maturos. Ipsȩ qͦ int̾ se dis¬
crepant suauitates. Alia suauitas in uinea. alia in
oles: alia in cerasis. alla infico : alia discreta in malo.
dispar in dactilo. Lactus ipse. qui alibi lenis. alibi
asꝑior: plerunq pinguior est. Pondere qͦ distat fre¬
quent̃. ut specie. Nam plerisq locis gͣuior: plerisq
leuior estimat᷑. Hon mirũ gͥ. si cũ ipsa in sediscrepet.
discrepent etiã int̾se lacrime arbor que eiusdẽ aque
alluuione generant᷑ : & cũ una sit omniũ causa: diuercꝰ. No÷¬
singlorũ usus. diuersa natura est. Aliam ium habet
cerasi arboris lacrima. aliam lentisci: disparem quoq
balsami guitã odorata orientis ligna sudare ꝓdunt᷑.

Expanded text:
pinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia pinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dispar in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie; nam plerisque locis grauior, plerisque leuior extimatur. non mirum igitur si, cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam inter se flumine arborum, quae eiusdem aquae adluuione generantur. et cum una sit omnium causa, diuersus singularum usus, diuersa natura est. aliam uim habet cerasi arboris lacrima, aliam lentisci. disparem quoque balsami guttam odorata orientis ligna sudare produntur,
Abbreviated transcription (Latin):
palude turbidior. aut infonte ꝑspicacior. aut in
mari obscurior̃ assumpto locoꝵ quib influit co¬
lore. decurrit. Rigorem qͦ pari ratione cõmutat.
ut int̃ uaporantia ferueat. int̾ umbrosa frigescatꝰ.
sole reꝑcussa estuet. nuib insignita glaciali hu¬
more canescat: quemadmodũ sapor eiꝰ ipse conue¬
tit᷑. ut nunc asꝑior. nc̃ amarior. nc̃ uehementior.
nc̃ austerior. nẽ dulcior. ꝓ specierũ quib infusa ful¬
rit. qualitate. uariet᷑. Asꝑatur immaturioribꝰ sucl̃
timso cortice nucis foliisq contritis. amarior fit absinthio:
uino uehementior: austerior allus : grauescit ueneno:
melle dulcescit. Si uͦ ei lentisci. therebinti qͦ fructus
uł nucis interiora misceant᷑ : in olei morem natura facili¬
tranffundit᷑. Cũ sit aũt altrix omniũ uirgultorũ: diu̾sos
singłis usus ministrat. Siradices alat. uł nubib fusa
descendat : discretas dat omnib uires. Radicem im¬

Expanded text:
palude turbidior, aut in fonte perspicacior, aut in palude turbidior, aut in fonte perspicacior, aut in mari obscurior, assumpto locorum quibus influit colore, decurrit. Rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter 58 vaporantia ferveat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, nivibus irrigata glaciali humore canescat. Quemadmodum autem sapor ejus ipse convertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc vehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit qualitate varietur? Asperatur immaturioribus succis, tunso cortice nucis, foliisque contritis, amarior fit absinthuino uehementior, austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus uel et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam faciltransfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem in
Abbreviated transcription (Latin):
ut pampinus. uł ora om̃i. uł sũmitate crifpanti. Sicut
enĩ inficulnee folio crassitudo ualidior: tta in pampino¬
species elegantior. Crassitudo gͥfolii ꝓficit ad tempe¬
statis inuriã repellenda: int̾scissio ad fructus gr̃am
uaporandi. Deniq hoc genus pomi grandem ñ eito
& patere ad gr̃am. Quid gͦ folioꝵ describam diuersi¬
tates: quemadmodũ alia rotunda. alia longiora.
alia flexibilia. alia rigidiora sint. alia nullis facile
uentis labentia ⁊ alia que seui motu deeutiant᷑ aura
distinguere ÷ uł latentes occultas q causas indesi¬
cientib aꝑire documentis.Una nempe atq ea¬
dem aqua est. & in diuersas pͥlerunq sese mutat
species: aut int̾ harenas flaua. aut int̾ cautes spu¬
mea. aut int̾ nemora uiridantior. aut int̾ floru¬
lenta discolor. aut int̾ lilia fulgentior. aut iuter
roseta rutilantior. aut in gͣmine liquidior. autin

Expanded text:
ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior species elegantior. Crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis injuriam repellendam, intercisio ad fructus gratiam vaporandi. Denique hoc genus pomi grandinem non cito, injurias, et patere ad gratiam. Quid ego foliorum describam diversitates quemadmodum alia rotunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile ventis labentia, alia quae levi motu decutiantur auradistinguere, vel latentes occultasque causas indeficientibus aperire documentis. Una nempe atque eadem est aqua, et in diversas plerumque sese mutat species: aut inter arenas flava, aut inter cautes spumea, aut inter nemora viridantior, aut inter florulenta discolor, aut inter lilia fulgentior, aut inter rosas rutilantior, aut in gramine liquidior, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
Ita pars media distincta ẽ ut nisi inferiorib here¬
ret. separata spectantib uideret᷑. Ea aũt ratio uide¬
tur seruata nature : ut & solem faciliꝰ admittat :¬
& umbra obtexat᷑. Deniq ꝓceriꝰ media pars eiꝰ exten¬
dit᷑. & in ipsa sũmitate tenuat᷑: ut plus pulchritu¬
dinem. quã tegumentũ p̃ferat. Etenĩ brauii speciem
udet᷑ effingere : si gnificans qd uua int̾ pendentes
ceteros fructus habeat pͥncipatũ: cui tacito quodã
iudicio nature se diuidendi indicio innascit᷑ species
& p̃rogatiua uictorie. Secũ gͥ habet brauiũ suũ.
quo minumen sibi p̃betur aduersus inurias : uł quo
aeris parit̾ imbriũq uiolentia & impedimentum
ñ affert᷑ ad recipiendũ solis calorem :̃ quo tepefacta.
alitur. colorat᷑. augetur. Ficulnee qͦ foliũ eq̃
ape ut pampinꝰ. quadrifida intersemdit᷑ diuisione::
qđ eo clartꝰ uidet᷑ quo maus ẽ foliũ: sane ñ ita

Expanded text:
ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur. ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius admittat et umbram obtexat. denique procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. etenim brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefacta alitur coloratur augetur. ficulneae quoque folium aeque prope ut pampinus quadrifida rescinditur diuisione, quod eo clarius uidetur quo maius est folium, sane non ita
Abbreviated transcription (Latin):
in bona: & confirmabo ocłos meos suꝑ illos inbona.
Tanquã delicatos enĩ uelut quoda misodĩe sue ualid̃¬
ori sepsit tegimine : ne teneri fructus maturius interi¬
rent. Deniq de ipsis etiã in posterioribus
ait. Delicati mei ambulauert̃ uias duras. Quib infra ait̃.
Constantes estote filii : & ꝓclamate ad dm̃. Hoc enĩ solũ
aduersũ om̃s ꝓcellas atq iniurias. inuiolabile tegien:
impenetrabile munimentũ est. U bi gͦ teneri fructus:
ibi crassiora tegmina & munimenta folioꝵ. Contra
aũt. ubi fructus ualidior est. ibi teneriora folia.
ut malus arbor docet. Pomũ enĩ ualidius ÷ ñ multo
indiget ꝓtectionis auxilio. Nam ipse ꝓtectionis
crassioris umbre : pomo plus nocere possunt. De¬
niq doceat nos pampinꝰ nature grãm: & diuine sapi¬
entie interna mysteria. Uidemꝰ enĩ eũ ita scissũ
atq diuisũ: ut triũ folior speciem uideat᷑ ostendere.

Expanded text:
in bona, et confirmabo oculos meos super illos in bona. in bona, et confirmabo oculos meos super illos in bona. tamquam delicatos enim uelut quodam misericordiae suae ualidiori saepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: delicati mei ambulauerunt uias asperas, quibus infra ait: constantes estote, filii, et proclamate ad dominum. hoc enim solum aduersum omnes procellas atque iniurias inuiolabile tegimen, inpenetrabile munimentum est. ubi ergo teneri fructus ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum; contra autem ubi fructus ualidiores ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. pomum enim ualidius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. denique doceat nos pampinus naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere;
Abbreviated transcription (Latin):
que salubrib reformat᷑ alimentis. Unde scdm naturã
docem᷑. quia sola nobis esca medicina est. Herbis certe
ulcera aꝑta claudunt᷑ : herbis curant᷑ interna. Ideoq
medicoꝵ est opus: herbarũ potestates noscere. Hinceni
inedendi usꝰ moleuit. S ad simplicia poma reuocemus
stilum. Alia sunt. que coquunt᷑ sole : alia que testis
& corticib elausa complent᷑. ut mala & pira Lube¬
roꝵe quoq genera om̃ia: nuda & obiecta sunt soli.
Iuces aũt & nuelee. nuclei qͦ fructus & testa oꝑtus
& cortice alitur : tamen & ipse calore solis nutritur.¬
deinde dñi ꝓuidentia : ut ubi mollior fructus. ibi fo¬
lii crassitudo ualidius tegumentũ tuendo deferat po¬
mo. Quod uidemꝰ infructu ficulnee. Delicatiora
ualidiorib mimnienda sunt: ut & ipse dñs ꝑ iheremiam
docet dicens. Sicut ficuis istas bonas recognoscã trans¬
latos uida. quos emisi de loco isto. in terrã chaldeorũ

Expanded text:
quae lege adprehenditur alimentis. unde secundum naturam quae lege adprehenditur alimentis. unde secundum naturam docemur quia sola nobis esca medicina est. herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere; hinc enim medendi usus inoleuit. Sed ut ad simplicia poma reuocemus stilum, alia sunt quae quocuntur sole, alia quae et testis et corticibus clausa conplentur. mala et pyra, casus quoque genera omnia nuda obiecta sunt soli, nucis autem et nucleae, nuculei quoque fructus et testa opertus et cortice alitur tamen et ipse calore solis deinde domini prouidentia est, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo ualidius tegimentum tuendo deferat pomo, quod uidemus in fructu ficulneae. delicatiora itaque ualidioribus munienda sunt, ut et ipse dominus per Hieremiam docet dicens: sicut ficus istas bonas recognosam translatos Iuda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
o doctrine & discipline attentione mitigari possunt
quelibet egͥtudines passionũ: Nemo gͦ positus uł
in adolescentiȩ uł intemꝑantie lubrico: de sui conu̾¬
sione desꝑet. Ligna plerunq in meliores uertunt᷑ usus:
& ñ possunt hominũ corda mutari  ᷤ Dociumꝰ ñ solũ
int̾ diuersi generis arbores esse fructũ diuersitatis. s
plerunq in eadem specie arborũ compugnare sͥ fructus.
de dactilis supͣ diximꝰ. Quis aũt possit ap̃hendere
uarietatem speciei. gr̃amq pomoꝵ. singłorũ quoq uti¬
litatẽ fructuũ. sucoꝵq ꝓpͥetatem. que cuiq rei apta uide¬
ant᷑ ⁊ quemadmodũ egris uscerib hominũ amariora po¬
ma medicent᷑. & inflationẽ. asꝑitatemq interiorem tem¬
perent: que madmodũ rursus humoꝵ aspera pomis dul¬
cib temꝑent᷑ Deniq ea medicina antiqͥor. que herbis
curare consueuit & sucis: nec ulla firmior sanitas. quam

Expanded text:
a doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt a doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum ? nemo ergo positus uel in adulescentiae uel intemperantiae lubrico de sui conuersione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt hominum corda mutari ? docuimus non solum inter diuersi generis arbores esse fructum diuersitates, sed plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructusde dactulis supra iam diximus. quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum sucorumque proprietatem, quae cuique rei apta uideantur, quemadmodum aegris uisceribus hominum amariora poma medicentur et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus umorum aspera pomorum dulcibus temperentur ? denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consueuit et sucis, nec ulla firmior sanitas quam
Abbreviated transcription (Latin):
plerumq cito florent malogͣnata: & fructũ afferre ñ
possunt nisi congrius peritoꝵ remediis excolant᷑. Plerũ¬
q sucus uanescit interior : & foris eiꝰ species pulchra
p̃tendit᷑. Que ñ immerito cõparat᷑ eccłie : ut habes
in canticis ad eccłiam dictũ. Ut cortex mali punici
gene tue. & infra. Si floruit uitis: floruert̃ mala pu¬
nica. Eccłia enĩ bonũ fidei fulgorem. confessionisq
p̃tendit. tot martyrũ sanguine p̃ciosa ÷ & quod est
ampliꝰ. xp̃i cruore dotata : simul plurimos intra se
fructus usu istiꝰ pomi sub una munitione conseruans.
sp̃n: celat negocia. Amigdalis qͦ hoc genere medi¬
cari ferunt᷑ agricole. ut ex amaris duloes fructꝰ fiant:
ut terebrent eiꝰ radicem arboris. & in mediũ inserant
surculũ eiꝰ arboris. quã greci peuctlen. nos piceam
dicimꝰ. Quo facto: suci amaritudo deponit᷑. Ergo
si agͥcultura conuertit stirpiũ qualitates: nonne studi¬

Expanded text:
plerumque cito florent mala granata et fructum adferre non plerumque cito florent mala granata et fructum adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, ut habes in Canticis ad ecclesiam dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub. una munitione conseruans espiritu celat negotia. amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surculum eius arboris, quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus, quo facto suci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studi
Abbreviated transcription (Latin):
enis infirmitati: ut possit fructus ꝓpͥos reseruare: ĩaiãq
si deforent remedia. lapsuros. Quo admonem᷑ uelut
quoda enigiate nature. ñ refugere eos qui a nr̃afide
& consortio separati sunt: eo qđ & gentilis siquis fuerit
ad quisitꝰ. quo gͣuior fuerit assertor erroris. eo uehem̃tor
uelut confirmet eam partem in quã se cõmutata opinione
contulerit: maxime si habeat aliqd̃ directũ nature. ut
uiuida eiꝰ possit eẽ sententia: si adminiculet᷑ ei attentio
sobrietatis. obseruantia castitatis. ꝓfunde gͦ curca eum
studiũ tuil: ut similitudine fructiferȩ illiꝰ ficus. de p̃senti¬
a & coniunctione agrestis illiꝰ arboris. tuã possis corro¬
borare uirtutẽ. Ita enĩ tua nec dissoluet᷑ intentio ⁊ et
diligentia fructus & gre reseruabit᷑. Quaminultas
auit que doceant. naturalem duriciã posse diligentiestu-¬
dio tẽperari : quib affert cultus ruralis exemplũ. Nam

Expanded text:
eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque, eius infirmitati, ut possit fructus proprios reseruare iamiamque, si deforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut quodam aenigmate naturae non refugere eos qui a nostra fide et consortio separati sint, eo quod et gentilis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adsertor erroris, eo uehementior  conuertatur, uel confirmet eam partem, in quam se commutata opinione contulerit, maxime si habeat aliquod directum naturae, ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur. quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam
Abbreviated transcription (Latin):
tem ramos suos. & subiacent᷑ẽ : & concupiscentie atq
ampleus speciem p̃tendentẽ. ei arbori quã marem ap
pellant pueri rusticoꝵ. Illa gͦ palma feminea ẽ: & sexũ
suũ subiectionis specie conficetur. Unde cultores locoꝵ
p̃iaciunt ramis eiꝰ dactilorũ. uł palmaꝵ semina mascu¬
lioꝵ: quib illi femine arbori uelut quibusda sensib
ꝑfunctionis infundit᷑: & expetiti concubitꝰ gr̃a repre¬
sentat᷑. Quo modo redonata rursus erigit᷑: & eleuatos
ramos suos. & in ueterẽ statũ comã suã rursus atcollit.
De ficu qͦ : eadem ẽ opinio. Ideoq pleriq sodm do¬
mesticã & fructiferã ficũ. agrestem ficulneã feruntur
inserere: eo qd̃ cito fructus fecundȩ illiꝰ & domestioȩ
ficus uł aura temptati aliqua. uł estu. de fluere ferañ
in terrã. Unde gnari huiꝰ remediz. grossis arboris
agrestis alligatis ad illam feracem arborem. medent᷑

Expanded text:
tem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque tem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam marem palmam adpellant pueri rusticorum. illa ergo palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde gnari huius remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur
Abbreviated transcription (Latin):
ornatus : quã patulȩ fagi. quã ꝓcerȩ abietes. quam
comantes pinꝰ. quã umbrosȩ ilices. quã populi bicolore ᷤᷤ.
quã nemorosa & reduuua castanea. que simul ut ex¬
cisa fuerit. tanquã silua expullulare consueuit: quẽ¬
admodũ in arborib ipsis etas aut senilis. aut nouella
dep̃hendit᷑ Iuniorib enĩ exxiliores rami : antiqͥorib
ualidiora & nodosa sunt brachia. Illisfolia leiuigata
atq diffusa: istis contͣ rigida & asꝑa. Sunt etiam ar¬
bores : que senili atq emortua radice. successionẽ sui si
forte cedant᷑. reparare ñ nouerint. Alie. quib aut iuuen¬
tas uiret. aut natura fecundior est: quib excisio lu¬
ero potiꝰ quã detͥmento sit. ut ꝑ plures sui rediuiua
suocessione renouent᷑ heredes. Est etiã qđ mireris. Ip¬
sis sexus in pomis ẽ discretio : sexus in arborib. Nam
uideas palmã que dactilos generat. plerunq inclinan¬

Expanded text:
ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam siluam ex se pullulare consueuit, quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis aut nouella deprehenditur; iunioribus enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint, aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam ullo detrimento sit, ut per plures sui rediuiua successione renouentur heredes. I Est etiam, quod mireris, ipsis sexsus in pomis, est discretio sexus in arboribus. nam uideas palmam, quae dactulos generat, plerumque inclinan
Abbreviated transcription (Latin):
tutis ẽ fructus. Populus quoq coronis arbos um¬
brosa inctricib. & salix lenta. uitib habilis uinci¬
endis: qͥd aliud mystioe declarant. nisi bona ẽẽ xp̃s
umcula. que nocere ñ soleant. uincula gr̃e. uincła
caritatis  ut unusquisq sis uinculis glorietur. sicis
& głabatur paulus dicens. paulus uinctus iħu xpictie
his ligatus uinculis. dicebat. quis nos separabit a carita¬
te xp̃i iħu : uincłis abstinentie. uincłis caritatis. His
ligatus uincłis etiã dauid: ait. In salicib in medio eiꝰ
suspendimꝰ organa nr̃a. Durus qͦ elementoꝵ apiei¬
b utilis expͥmendis: leui materia usũ manꝰ puerilis
informat. Unde ait scriptura. scribe buxo simul: ut
admoneat te ipsa materia. que semꝑ uiret. ne unquã
spei tue dissimulatione nuderis : s semꝑ tibi ꝑ fidem
germinet spessalutis. Quid gͦ numerem. quanta
uarietas arborũ: qͣm diuersus in singłis & pulcher

Expanded text:
tutis est fructus. populus quoque coronis arbor umtutis est fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant, uincula gratiae, uuarum caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gloriabatur et Paulus dicens : Paulus uinctus Iesu Christi? his ligatus uinculis dicebat: quis nos separabit a caritate Iesu Christi?, uinculis abstinentiae, uinculis caritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: in salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis leui materia usum manus puerilis informat, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa materia, quae semper uiret nec umquam e dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem germinet spes salutis. quid ego enumerem quanta uarietas arborum, quam diuersus in singulis et pulcher