comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legale ⁊ positm̃sꝙ enim suꝑãs
in bonis corpis ut in fortitudĩe¬
minetur hus quos debellauit
non est iustum naturale s scõ
gruum si conditores legum cõ¬
siderentur.nam cum legum la¬
tores sint homines quib mag̾
qͣm aĩe bona ⁊ interiorasut lex
daret iudicium de aliquo certo
uisum fuit legislatorib ut sr̃¬
antes in bello congrue domina¬
rentur aliis suꝑatis ẽo ꝙ tał
extessus notior sit.qͣm alius:
ex defensione patrie nam ut
homines fortiter bellarent ꝓ
defensione ꝓprie ciuitatis et
regni. in fauorem corꝑalis boĩ
⁊ defensionis patrie incluctũ
est ut superantes in bello do¬
minentur superatis pp̃ ꝙ de¬
cet uirtuosos ⁊ bonos sapiẽteᷤᷤ
nori resistere ordinationi le¬
gali qr commune bonum p̾¬
uato bono est preponendum.
¶Certia congruitas sumi

Expanded text:
legale et positivum. Quod enim superans in bonis corporis, ut in fortitudineminetur iis quod debellavit, non est iustum naturale, sed secgruum, si considerentur legum conditores. Nam cum legum latores sint homines, quibus magis quam animae et interiora: ut lex daret iudicium de aliquo certo, visum fuit legum latoribus, ut superantes in bello congrue dominarentur aliis seperatis, eo quod talis excessus notior sit quam alius.ex defensione patriae: nam ut homines fortiter bellarent pro defensione proprie civitatis et regni, in favorem communis boni et defensionis patriae inductum est, ut superantes in bello dominentur superatis. propter quod decet virtuosos et sapientes et bonos non resistere ordinationi legali: quia commune bonum bono privato est praeponendum. Tertia congruitas sumi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates sic uuisum fuit condi
debent seruire sapientib: esset
dare seruitutẽ legalem . ⁊ .q. po¬
sitiuam scd̃m quam debiles
⁊ uicti seruirent uictorib et
potentib est enimi hot iustuz
superatos in bello seruire superan¬
sitũ. triplicem congruitatem
hr̃e quaꝵ prima sumitur ex con¬
ditorib legum. ẜa ex defensione
patrie. Tercia ex salute debella¬
toꝵ. ¶Prima congruitas sic

Expanded text:
civitates: sic visum fuit conditdebent servire sapientibus, esset dare servitutem legalem, et quasi positivam, secundum quam debiles et victi servirent victoribus et potentibus. Est enim iustum Politicorum superatos in bello servire superansitivum, triplicem congruitatem habere. Quarum prima sumitur ex conditoribus legum. Secunda ex defensione patriae. Tertia ex salute debellatorum. Prima congruitas sic
Abbreviated transcription (Latin):
nam homo quil naturalit̾ ex
hiis duab partib ẽ compositꝰ.
excessus autem scd̃m bona aĩe
bona simplr dui possunt exces¬
deficiant abonis illis pp̃ ꝙ bñ
quia sunt pulcri ⁊ fortes mul¬
in anima ut dicatur aliquos
dominari qr excedunt in bonis
anime, nam aĩa ẽ prestantior

Expanded text:
m homo quilibet naturaliter ex his duabus partibus est compositus. Excessus autem secundum bona animae, bona simpliciter dici possunt. Excesdeficiunt a bonis illis. propter quia sunt pulchri et fortes; mulin anima, ut dicamus aliquos dominari, quia excedunt in bonis animae: nam a
Abbreviated transcription (Latin):
machinentur aliquid contra e¬
um. Nam ⁊ si inter eos sic con¬
greatos nullus explorator exi¬
sceret ⁊semper tamen timent
ibi exploratores esse hĩ autẽ
exploratores uerus rex hr̃e nõ
curat ad ciues ⁊ ad eos qui sũt

Expanded text:
machinentur aliquid contra eum: nam et si inter eos sic congregatos nullus exploratorum existeret, semper tamen timerent ibi exploratores esse. Huiusmodi autem exploratores verus rex habere non curat ad cives, et ad eos qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ seruitutem¶ Cum enim be¬
stie sint nature seruilis qnͣto
quis magis accedit ad naturã
bestialem tanto ẽ magis nata¬
liter seruus eẽ quid̃ sceleratũ:
affectatorem belli: turbatorem

Expanded text:
e servitutem. Cum enim bestiae sint naturae servilis, quanto quis magis accedit ad naturam bestialem, tanto est magis naturaliter servus. Esse quidem sceleratum et affectatorem belli, et turbatorem
Abbreviated transcription (Latin):
quos inuadere apros. sunt ergo
tales aĩosi ⁊ strenui ad belland̃
Immo forte nori minus ꝑicu¬
losum ẽ bellare cum apro quã
pugnare cum hoste. Ideo nori
timentes aproꝵ ꝑicula signũ
ẽ cos non tinere hostium uel¬
la. Rursus uenatores ceruoꝵ
non sunt repudiandi ab acti¬
b bellicis eo ꝙ tales assueti sĩt
ad labores nimios. ¶Ex hiis
ergo aitib pp̃ea que diximus
eligendi sunt latores ¶uabitõso¬
res autẽ ⁊ sutores si conside̾tur
ars ꝓpria ad pugnam st̃ in uti-¬
les. nam nũqͣm bñ iubrabit
tlauam aut ensem qui dz hr̃e
manum leuem ⁊ nõ est assuet᷑
retinere in manib nisi rasoruũ
aut acum. q̃ enim ꝓportio ẽ ac̾
ad lanceam ⁊ rasorii ad clauã
sic ⁊̃ apothecarii ancupes ⁊ pis¬
catores non st̃ eligendi ad hiꝰo
mem operib bellicosis. ¶ Pot̃
ergo contingere quod in qualz
arte sint aliqui bellicosi ⁊ auda¬
ces aliqui t̾o timidi ⁊ pusilla-¬
nimes s qntura ẽ ex gn̾e arcis
⁊ prout ars ip̃a reddit hominẽ

Expanded text:
quos invadere apros. Sunt ergo tales animosi et strenui ad bellandum. Imo forte non minus periculosum est bellare cum apto, quam pugnare cum hoste. Nam non timentes aprorum pericula, signum est eos non timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad labores nimios. Ex his ergo artibus propter ea quae diximus eligendi sunt bellatores. Barbitonsores autem et sutores, si consideretur ars propria, ad pugnam sunt inutiles. Nam nunquam bene vibrant clavam, aut ensem qui debet habere manum levem, et non est assuetus retinere in manibus nisi rasorium aut acum. Quae enim proportio est acus: ad lanceam, et rasorii ad clavam? Sic etiam Apothecarii, Aucupes, et Piscatores non sunt eligendi ad huiusmem operibus bellicosis. Potest ergo contingere quod in qualibet arte sint aliqui bellicosi et audaces; aliqui vero timidi et pusillanimes. Sed quantum est ex genere artis, et prout ars ipsa reddit hominem
Abbreviated transcription (Latin):
bona ad que cuiitas ordinatur.
Est enim tiuitas constituta
loci. ut homines simul coha¬
bitent. consurgit enim ex hoc
quedam iotunditas ⁊ delc̃atio

Expanded text:
bona ad quae civitas ordinatur. Est enim civitas constituta loci, ut homines simul cohabitent. Consurgit enim ex hoc quaedam iocunditas et delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
sit presens ⁊ iar adeptumstĩor
piles passiones, quia ad eas ordi¬
nantur passiones sumpte respet¬
tu mali sicut ad sꝑem ⁊ gandiũ
ordinantur passiones sumpte
respectu lom. ¶ S ecunda uia ad
in nestigandum has passiones
ẽẽ principales sumi põt ex parte
materie circa quam tales pasũ¬
ones uersantur nam omns
passio uel sumitur respectu bõi:
uel respectu mali. Rursus boñ
uel malum considerari põt uel
ut est futurum uel ut est iam
presens secundum loc ergo sũi

Expanded text:
sit praesens, et iam adeptum. Timor sit praesens, et iam adeptum. Timor principales: quia ad eas ordinatur passiones sumptae respectu mali: sicut ad spem et gaudium ordinatur passiones sumptae respectu boni. Secunda via ad investigandum has passiones esse principales, sumi potest ex parte materiae, circa quam talos passiones versantur. Nam omnis passio, vel sumitur respectu boni, vel respectu mali. Rursus bonum, vel malum considerari potest, vel ut est futurum, vel ut est iam praesens. Secundum hoc ergo sumi
Abbreviated transcription (Latin):
predecessorum doctinam dr̃e pos¬
sumus quod sunc .iiii. printipales
s. spes. timor gaudium ⁊ tristicia
has autem ẽẽ magis principales
triplici ua uenari possumus.
Priio ut comparantur ad pas¬
siones alias. secundo ut comꝑ¬
antur ad sua ob̾a. uel ad materi¬
am circaquam uersantur. Ter¬
cio ut comparantur ad potenti¬
as anme. ut ad uascibilem et
concupiscibilem inquibus exis¬
tunt. ¶Prima uia sic p nam
omes alie passiones nidentur
ordmari ad istas ut passiones
sumpte respectu lom: ordinari
uidentur ad spem ⁊ gaudium.
sumpte autem respectu mali or¬
diari inidentur ad dolorem uł¬
tristiciam ⁊ tunoeem. Nampassio
sumpta respectu bom incipit ab
amore post ea nadit indesiderium
⁊ t̾minatur inspem dumi bonum
illud est futurum ultimo autem
t̾eminatur ingaudium ⁊ delcõm
quando bonmn illud est presẽs
abhominatõne ⁊ terminatur
intimorem si malum illud sit
futurum. ultͦ autem terminatur
intristiciam.si malimi illud

Expanded text:
praedecessorum doctrinam, dicere possumus, quod sunt quatuor principales, ut spes, timor, gaudium, et tristitia. Has autem esse magis principales, triplici via venari possumus. Primo, ut comparantur ad passiones alias. Secundo, ut comparantur ad sua obiecta,vel ad materiam circa quam versantur. Tertio, ut comparantur ad potentias animae, ut ad irascibilem et cuncupiscibilem, in quibus existant. Prima via sic patet. Nam omnes aliae passiones videntur ordinari ad istas; ut passiones sumptae respectu boni, ordinari videntur ad spem, et gaudium, sumptae autem respectu mali, ordinari videntur ad timorem, etristitiam Nam passio sumpta respectu boni, primo incipit ab amore, postea vadit in desiderium, et terminantur in spem, dum bonum illud est futurum: ultimo autem terminatur in gaudium, et delectationem, quando bonum illud est praesens, abominationem, et terminatur in timorem, si malum illud sit futurum: ultimo autem terminatur in tristitiam, sit malum illud
Abbreviated transcription (Latin):
cipib qͣm non obedire medicos.
nam medici intendunt bonũ
corporis. uolunt enim corpora
inducere ad sanitatem s ueri-
legislatores ⁊ ueri reges printi¬
paiter intendunt bonum a¬
nime qr intendunt ciues ĩdu¬
cere ad uirtutem.  ut gͦ appa¬
reat quid teneridũ sit deq̃sito
sciendur ꝙ lex põitiuasi recta
li ⁊ ꝙ determinet gesta ꝑticu¬
laria hominum/ duputit̾ er
Cẜo si nõ sufficienter det̾minet
particularia gestasi primo mͦ
deficiant leges patrie ⁊ poĩtĩe
non sunt leges s corruptõnes
legum¶ pp̃ ꝙ obseruari nõ debẽt.
nam leges poĩtiue licz sint ad¬
dite naturalib legib non tñ
sunt contrarie illis. nͥ uelle
appellare contrarium iuri na-¬
turali ꝙ riõ est a natura indu¬
ctum s ẽ ei additum ⁊ appoĩ¬
tum ⁊ per aitemꝰ omnium ad¬
inuentum. scd̃m quem mod
loq̃ndi homo ẽ nudus nat᷑a¬
liter ⁊ uestimentũ ẽ contͣna¬
turam: nar esse uestitum uͣr
tur iuriste ut p ex instituta

Expanded text:
cipibus, quam non obedire medicis. Nam medici intendunt bonum corporis: volunt enim corpora inducere ad sanitatem. Sed veri legislatores et veri reges principaliter intendunt bonum animae; quia intendunt cives inducere ad virtutem. Ut ergo appareat quid tenendum sit de quae sito, sciendum quod lex positiva si recta li, et quod determinet gesta particularia hominum. Dupliciter endo si non sufficienter determinaret particularia gesta. Si primo modo deficiant leges paternae et positivae, non sunt leges sed corruptiones legum, propter hoc observari non debent: Nam leges positivae licet sint additae naturalibus legibus, non tamen sunt contrariae illis, nisi vellemus appellare contrarium iuri naturali quod non est a natura inductum, sed ei est additum et appositum, et per artem omnium adinventum: secundum quem modum loquendi homo est nudus naturaliter, et vestimentum est contra naturam: nam esse vestitum videtur tur Iuristae, ut pater ex Institutis
Abbreviated transcription (Latin):
xpedita prima
qua determina¬
tum est de regi¬
mine nuptiali
Restat exequi de scd̾a in qua
exequatur de regimine prnali.
non enim sufficit patrifanuł
scue coniugem regere nisi noue¬
rit filios debite gubernare.
¶Sciendum igitur qd̾ cũ cõ¬
munitas uiri et uxoris et dñi
et serui ꝑtineant ad domurri
primam̃: Comnuntras uero
pr̃is et filii pertineant ad dom̃
iam in esse perfectami qr domus
prima precedit domum iam
messe perfc̃am. Ideo iuderetur
alicui statim post det̾minatio¬
nem de regimine nuptiali det¬
minandum esse de regimine

Expanded text:
xpedita prima qua determinatum est de regimine nuptiali. Restat exequi de secunda, in qua agetur de regimine paternali: non enim sufficit patrifamilias, scire coniugem regere, nisi noverit filios debite gubernare. Sciendum igitur, quod cum communitas viri et uxoris, et domini et servi pertineant ad domum primam: communitas vero patris, et filiis pertineat ad domum iam inesse perfectam: quia domus prima praecedit domum iam in esse perfectam, ideo forte videretur alicui statim post determinationem de regimine nuptiali, determinandum esse de regimine
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ bonum ꝓprium. si ergõ con¬
tingat aliquem uti filiis tan¬
quam seruis. hoc est ex imꝑfcõ¬
ne domus ut qr forte fic pauꝑ
est ꝙ seruoꝵ copiam hr̃e non

Expanded text:
propter bonum proprium. Si ergo contingat aliquem uti filiis tanquam servis, hoc est ex imperfectione domus. ut quia forte sic pauper est, quod servorum copiam habere non
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝙ dicit ⁊̃ considerandum
quis. Est ergo aspiciendũ si dẽ¬
tens est ⁊ gingine utentiũ illis
aquis sint pure si utentes eis¬
h̾ant capita sana ⁊ imꝑturba¬
ta. Si uent̾ aut uesica uel la¬
tera siue renes nillo dolore aut
inflatione uexentur. nam ex
ala hec uel aliqͣ hoꝵ consueue¬
runt contingere. edificium eigo
construendum edificari d in ta¬
li loco ⁊ situ ꝙ sit ei copia aque
salubris hñtis conditõnes illaᷤ
de quib fecimus mentionem
¶Qd̃ si tñ edificandi ncc̃itas ur¬
geat nec tñ ibi aque salubris sͥ
copia: est igitur scd̃m palladiũ
construenda cisterna ir q̃ plu¬
uiales aque colligende sunt. nã

Expanded text:
uod dicit etiam considerandum quis. Est ergo aspiciendum, si dentes et gingivae utentium illis aquis, sint puri: utentes habeant capita sana et inperturbata: si venter, aut viscere, vel latera, sive renes nullo dolore aut inflatione vexentur: nam ex ala haec, vel aliqua horum consueverunt contingere. Aedificium ergo construendum aedificari debet in tali situ, quod sit ei copia aquae salubris habentis conditiones illas, de quibus fecimus mentionem. Quod si tamen aedificandi necessitas urgeat, nec tamen ibi aquae salubris sit copia. est ibi secundum Palladium construenda cisterna, in qua pluviales aquae colligendae sunt. na
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtium ⁊ maxĩe principalium
resultat imꝑftĩo totius tota il¬
la domus dr̃ ẽẽ imꝑfcã ubi non ẽ
pululatõ filioꝵ. I Scd̾a uia ad
inuestigandum. hoc id̾ sumitur
cum homies nõ possint per se¬
ipõs ꝓpetuari in uita s quodam¬
modo ꝑpetuatur humana uita
ꝑ successionem filioꝵ domus nͥ
ẽ carentia prolis cito efficitur
deserta scd̃m ordinem naturalẽ
continua eĩ hĩtatõ domus imno
modo ẽ naturał ut si ꝑ protrea¬
tõnem filioꝵ domus illa conti¬
nue hĩtetur/ alio modo ẽ qͣi casu¬
alis ut si priorib hĩtatorib de¬
functis uł recedentib noua fami¬
lia inhitet domuni illam. ¶ Na¬
turał ergo hĩtatio domesticã na
mus ubi desunt filii ꝑ quos hĩta¬
tõem domesticam naturałr quo¬

Expanded text:
partium, et maxime principalium resultat imperfectio totius, tota illa domus dicitur imperfecta, ubi non est pollulatio filiorum. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur cum homines non possunt per seipsos perpetuari in vita, sed quodammodo perpetuatur humana vita per successionem filiorum: domus ubi est carentia prolis, cito efficitur deserta secundum ordinem naturalem. Cotinua enim habitatio domus uno modo est naturalis, ut si per creationem filiorum domus ista continue habitetur. Alio modo est quasi casualis, ut si prioribus habitatoribus defunctis, vel recedentibus, nova familia inhabitet domum illam. Naturalis ergo habitatio domestica natumus, ubi desunt filii, per quos habitationem domesticam naturaliter quo
Abbreviated transcription (Latin):
bemus ãuertere. nam semꝑ ml¬
titudo ab unitate procedit ꝓpt̾
ꝙ ordine naturali q̃ uidemus
ĩ multitudine domestica quodã¬
modo in una ꝑsona singulari
reseruatur. sic enim uidemus
in unio singulari homine qd̃
gn̾ari. et saluari. st̃ de rõne hoĩs
primiis producere sibi siłe ẽ de
tus et natura statim ẽ sollicita
de salute eius nõ tñ pot̃ sibi si¬
mile producere nisi sit iam per¬
fcũs. quare cum communitas
pris ad filium sumat originẽ
ex eo ꝙ parentes sile sibi ꝓduxe¬
de rõne domus prime. s ẽ de rõ¬
primo. pol̾. cum prius dixisset
communitatem uiri ⁊ uxoris do¬
mini ⁊ serui facere coĩtatem pri¬
mam. Postea in seq̃nti capitu¬
lo predicti libri ait ꝙ ad domũ
ꝑfc̃am requiritur communitas

Expanded text:
bemus advertere. Nam semper mulbemus advertere. Nam semper multitudo ab unitate procedit, propter quod ordine naturali quae videmus in multitudine domestica, quodammodo in una persona singulari reservantur. Sic enim videmus in uno singulari homine, quod generari et salvari sunt de ratione hominis primi: sed producere sibi simile, est de tus: et natura statim est solicita de salute eius. non potest tamen sibi simile producere, nisi sit iam perfectus. Quare cum communitas patris ad filium sumat originem ex eo quod parentes sibi simile produxede ratione domus primae, sed est de ratI. Poli. cum prius dixisset communitatem viri et uxoris, domini et servi facere communitatem primam: postea in sequenti capitulo praedicti libri ait, quod ad domum perfectam requiritur communitas
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ saluatõem faciunt domũ pri¬
manissic ergo saluatõ comꝑatur
ad rem generatam qr statim cũ
res ẽ genita sollicitatur natura
ctͣ sałm eius producere tam̃ sibi
siłe non sit comꝑatur ad res nͣa¬
les qr non statim cũ est res na¬
tural pot sibi siłe producere. s oz
prius ip̃am ẽẽ ꝑfc̃am statim eĩ
cũ natus ẽ homo sollicitatur.
natura cura conseruatõem ip̃iꝰ
nõ tñ statim pt̃ gn̾are nec statim
pot sibi siłe producere. s oz prius
ip̃m ẽẽ ꝑfc̃m. producere ergo sibi
siłe nõ est de rõne rei naturalis
quocũq modo sumpte s ẽ de roẽ
eius ut ht̃ ẽẽ ꝑfc̃m. Si ergo domꝰ
ẽ quid naturale ⁊ ea que uidemus
in domo reducere uolumus ĩna¬
turales cas dicemꝰ duas coĩta¬
tes uidelic uiri ⁊ uxoris ⁊ clm̃i ⁊
serui ẽẽ de rõne domus prime.
tem que ẽ prĩs et filii nõ ditamꝰ
eẽ de ratione domus quocũq
modo sumpte. Sed erit de rõne
singulari sic ⁊ in tota domo de¬

Expanded text:
 salvationem, faciunt domum primam. Sic ergo salvatio comparatur ad rem generatam: quia statim cum res est genita, solicitatur natura circa salutem eius. producere tamen sibi simile, non sic comparatur ad res naturales: quia non statim cum est res naturalis, potest sibi simile producere, sed oportet prius ipsam esse perfectam. statim enim, cum natus est homo, solicitatur natura circa conservationem ipsius: non tamen statim potest generare, nec statim potest sibi simile producere, sed oportet prius ipsum esse perfectum: producere ergo sibi similem, non est de ratione rei naturalis quocunque modo, sumptae; sed est de ratione eius, ut habet esse perfectum. Si ergo domus est quid naturales, et ea quae videmus in domo, reducere volumus in naturales causas, dicemus duas communitates, videlicet, viri et uxoris, et domini et servi, esse de rtem, quae est patris et filii, non dicemus esse de ratione domus quocunque modo sumptae, sed erit de rationsingulari, sic et in domo tota de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾ talia licet nõ sint eenlia felici¬
tati faciũt tñ ad qͣndam clarita¬
dam coinquinãt bĩtudĩem. nani
spẽ turpis ignobilis ⁊ solitarius
⁊ sñ filiis oĩo felix ẽẽ nõ pt̃. dr̃ enĩ
tał nõ ẽẽ oĩo felix qr nõ ht̃ felicita¬

Expanded text:
 talia, licet non sint essentialia felicitati: faciunt tamen ad quandam claritadam, coinquinant beatitudinem. Nam specie turpis, ignobilis, et solitarius, et sine filiis, omnino felix esse non potest. dicitur enim talis non esse omnino felix, quia non h
Abbreviated transcription (Latin):
phm ex eis constare dr̃ domꝰ pri¬
ma de leui uideri pt̃ quõ ad cõsti¬
tutõem hiꝰ domus saltẽ requirũ¬
tur ibi tria gn̾a ꝑsonaꝵ uid̾etur
enim forte alicui ꝙ tum domus
prima constet ex duab toĩtatib
mus prima rõne duaꝵ cõĩtatũ
requirat quatuor gn̾a ꝑsonaꝵ.
Ita ꝙ prima ꝑsona erit uir. scd̾a
uxor. Tertia dñs. qͣrta seruus.
S uir ⁊ dñs non dicunt aliam
⁊ aliam ꝑsonam. Ille enim idẽ
qui ẽ uir uxoris ẽ dñs serui uel
seruoꝵ si in domo illa płes existã
serui. ¶Tria ergo genera ꝑsõaꝵ
uel aliquid loco coꝵ sonstituunt
domũ primam. dñis aut̃ aliꝙͥ
loco eoꝵ qr nõ semꝑ seruus cõcur¬
rit ad constitutõem domus. s sẽ¬
per concurrit ibi aliquid loco serui
sunt hr̃e seruum ⁊ ministrum
rõnalem est eis bos uł aliꝙ ali¬
ud ał pro seruo ⁊ hñt mĩstrum
irrõnalem. Inmo aliqui st̃ ita
pauperes qui nõ solum nõ pos

Expanded text:
phum ex eis constare dicitur domus prima: de levi videri potest, quomodo ad constitutionem huius domus saltem requiruntur ibi tria genera personarum. Videretur enim forte alicui, quod cum domus prima constet ex duabus communitamus prima ratione duarum communitatum requirat quatuor genera personarum, ita quod prima persona erit vir, secunda uxor, tertia dominus, quarta servus. Sed vir, et dominus non dicunt aliam, et aliam personam. Ille enim idem, qui est vir uxoris, est dominus servi; vel servorum, si in domo illa plures existant servi. Tria ergo genera personarum, vel aliquid loco eorum constituunt domum primam. Dicimus autem aliquid loco eorum, quia non semper servus concurrit ad constitutionem domus, sed semper concurrit ibi aliquid loco servi,sunt habere servum et ministrum rationalem, est eis bos vel aliquod aliud animal pro servo, et habent ministrum irrationalem. immo aliqui sunt ita pauperes, qui non sol
Abbreviated transcription (Latin):
conseruatcẽm. hec ergo due com¬
munitates quaꝵ una desuit ge¬
neratõni ⁊ alia conseruatõi dñr
domus congrue nõ pt existere.
¶Utrum autẽ coĩtas dm̃ ⁊ ser¬

Expanded text:
conservationem. Hae ergo duae communitates, quarum una deseruit generationi, et alia conservationi, dicuntur domus congrue non potest existere. Utrum autem communitas domini e
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ministrũ aĩatum. s lo¬
to eius hñt aliquid maĩatum
ut qui st̾ adeo pauperes qui neq
boues neq equos hr̃e possunt tã¬
tum. Ita ꝙ nimis pauꝑib ad
scindendam terram ẽ pro instru
faciendum obsequitur bos uł
equus. ¶Domus ergo pͥma
dr̃ constare ex trib uidelic ex
uiro uxore et seruo uel ex aliq
loco serui Uñ et ph̾s primo pol¬

Expanded text:
possunt ministrum animatum: sed loco eius habent aliquid inanimatum, ut qui sunt adeo pauperes, qui neque boves, neque equos habere possunt tantum: ita quod nimis pauperibus ad scindendam terram, est pro instrumi offcium faciendum obsequitur bos vel equus. Domus ergo prima dicitur constare ex tribus. videlicet, ex viro, uxore, sevo vel aliquo loco servi. Unde et Philoso
Abbreviated transcription (Latin):
ergo duo nature opera uidelicet
reꝑ gn̾atio ⁊ eaꝵ conseruatio nõ
debet ab inuicem seꝑari. nam nõ
ẽ sepanda conseruatio a gn̾atõe¬
qr ħ illam p̾supponit. nã cũ gn̾a¬
ta non possint conseruari in esse
nisi prius ꝑgn̾atõem acceꝑint ẽe.
conseruatio reꝵ gn̾ataꝵ ẽẽ nõ p̃t
nisi ip̃am eaꝵ generatio añcedat.
sic ⁊̃ generatio a conseruatõe seꝑa¬
ri non d qr ut dicebatur frustra
ẽet aliquid gn̾atum si nullo mͦ
posset inesse conseruari. Hoc ergo
modo hec st̃ due coĩtates fatĩt
domũ esse quid naturale qr coĩ¬
tas uiri ⁊ uxoris ordinatur ad
generatio et conseruatio est quid
naturale oz domum quid nat᷑a¬
le ẽe. Amp̃ qr gn̾atio ⁊ conserua¬
tio ad inuicem separari non de¬
bent. hee due cõitates uidentur.¬

Expanded text:
duo naturae opera, videlicet, rerum generatio, et earum conservatio, non debent ab invicem separari. Nam non est separanda conservatio a generationehaec illam praesupponit. Nam cum generata non possint conservari in esse nisi prius per generationem acceperint esse, conservatio rerum generatum esse non potest nisi ipsam earum generatio antecedat. Sic etiam generatio a conservatione separari non debet: quia ut dicebatur frustra esset aliquid generatum, si nullo modo posset in esse conservari. Hoc ergo modo hae duae communitates faciunt domum esse quid naturale: quia communitas viri et uxoris ordinatur ad generatio et conservatio est quid naturale, oportet domum quid naturale esse. Amplius, quia generatio et conservatio ab invicem separari non debent, hae du
Abbreviated transcription (Latin):
cottate uel cõitate uiri ⁊ uxoris
dñi ⁊ serui constat domus pri¬
ma. ¶Dicit autẽ domũ pri¬
mam ex hiis duab cõitatib oõ¬
stare qr saltem ad constitutõem
domus hec due coĩtates requirũ¬
tur. Ex illis enim dr̃ domus cõ¬
stare sine quibz congrue ẽẽ non
⁊ seruo domus de qͣ hic loquinͣt
congrue non possit existere sic p̃t
ostendi. Nam domus ut sr̃us
dicebatur ⁊ ut in proseq̃ndo ple¬
nius declarabr ẽ quid natura¬
le.maxime autem quid natura¬
le ẽẽ uidetur reꝵ gn̾atio et eaꝵ
conseruatio. cum enĩ gn̾atio. ut

Expanded text:
t, ex communitate viri et uxoris, domini et servi, constat domus prima. Dici autem domum primam ex his duabus communitatibus constare. quia saltem ad constitutionem domus hae duae communitates requiruntur. Ex illis enim dicitur domus constare, sine quibus congrue esse non et servo, domus de qua hic loquimur congrue non possit existere, sic potest ostendi. Nam domus ut superius dicebatur, et ut in prisequendo melius declarabitur est quid naturale. Maxime autem quid naturale esse videtur, rerum generatio, et earum conservatio. Cum enim generatio ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙl ciuẽ scire uebite regere suã
domuiri tanto tñ mag̃ ħ spec¬
tat ad reges ⁊ principes qͣnto
ex ĩcuria ꝓprie domus magis pt̃
insurgere preiudicium ciuitati
et regno qͣm ex inturia aliorum¬

Expanded text:
cire debite regere suam domum: tanto tamen magis hoc spectat ad reges et principes, quanto ex incuria propriae domus magis potest insurgere praeiudicium civitati et regno, quam ex incuria aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruiat dño. ⁊ expedit dño ut
ei seruiatur a seruo. Nam ille ꝓ¬
prie ẽ dominus qui uiget ĩtel
gere expedit ei ut obtemꝑet ⁊ ut
seruiat ei qui iuget prudentia
et intllcũ. ut consequatur sałm
ꝑ eum ⁊ ut dirigatur ꝑ ip̃m.
magis indiget dirgentesic̃ eĩ
cecus corporaliter nͥ cũ ꝑgit diri¬
gatur ab aliquo de leui obuiat
alicui offensiuo ⁊ qͣnto fortius
ꝑgit magis indiget tali dirigẽ¬
te qr mag̃ offendi potisic qr na¬
turałr seruus pollet uirib et de¬
ficit scĩa et cognitõne si saluari
d expedit ei ut obtemperet ⁊ser¬
uiat uigenti prudentia et ĩtel¬
lectu. Expedit ergo seruo ut seiz¬
uiat dño sic expedit dño ut ei
seruiatur a seruo. nã riaturalr
dñi uigent prudentia ⁊ int̾llcũ.

Expanded text:
ut serviat domino: et expedit domino, ut serviatur a servo. Nam ille proprie est dominus, qui viget intellgere, expedit ei ut obtemperet et ut serviat ei, qui viget prudentia et intellectu, ut consequatur salutem per eum, et ut dirigatur per ipsum. magis indiget dirigente. Sicut enim caecus corporaliter, nisi cum pergit dirigatur ab aliquo, de levi obviat alicui offensivo: et quanto fortius pergit, tanto magis indiget tali dirigente, quia magis offendi potest. Sic quia naturaliter servus pollet viribus, et deficit scientia, et cognitione: si salvari debet, expedit ei ut obtemperet, et serviat vigenti prudentia, et intellectu. Expedit ergo servo, ut serviat domino: sic ut expedit domino, ut ei serviatur a servo: nam naturaliter domini vigent prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃s expedit homirub sic dispo¬
sitis ut eis seruiatur ab alus
qr p̃p̃ defc̃m fortitudinis corꝑał.
in exeq̃ndo nccͣia ad uitam sibi
ip̃is nõ possunt sufficere q̃r si doꝰ
saluatur pp̃ seruum ⁊ seruus

Expanded text:
mus expedit hominibus dispositis, ut eis serviatur ab aliis: quia propter defectum fortitudinis corporalis, in exequendo necessaria ad vitam, sibi ipsis non possunt sufficere. Quare si dominus salvatur propter servum, et servus
Abbreviated transcription (Latin):
ram uel ad aliqueni magist̾¬
tum assumitur. quare cum
buere cognoscere quales p̃fi
buentem p̃posituras ⁊ magistͣ¬
tus super cies prius exꝑiri
quales sint quos p̾fecit in p̃po¬
sitos uł magistros ⁊ postea ex¬
ꝑimento assumptod eos ĩ dic¬
tis offitiis affirmare. uł ad ma¬
iora assumere prout ei uidebrͣ¬

Expanded text:
ram vel ad aliquem magistratum assumitur. Quare cum buere, cognoscere quales praefbuentem praeposituras et magistratus, super cives prius experiri quales sint, quos praefecit in praepositos vel magistratos, et postea experimento assumpto debet eos in dictis officiis affirmare, vel ad maiora assumere prout ei videb
Abbreviated transcription (Latin):
ph̃s ait quod senes omnia dubi¬
e senten ⁊ semper apponunt ibi
qͣi uel forte ⁊ nichil fixe promin¬
ciant cum enim ab eis querit᷑
de aliquo negocio dicunt forte
sic est. uel quodammodo ita erat
timentes enim decipi nich firme
sententiant. ¶Quarto nichil
agunt ualde sed in omnibus
operibus suis uidentur ẽẽ tẽpati.
nam sicut iuuenes quia in eis ha¬
bundant concupiscentie ⁊ passio¬
nes monimib tenent extremũ
⁊ omnia agunt ualde is ic senes
quia hñt passiones ⁊ concupistẽ¬
cias remissas ut plurimum ag̃t
onmia moderate. ¶Diso qui
sunt mores iuuenum ⁊ semimni
de leui põt aꝑpere qui sunt mores
eorum qui sunt instatu nam il¬

Expanded text:
phos ait, quod senes omnia dubiphos ait, quod senes omnia dubie sententiant, et semper apponunt ibi Quasi, vel Forte, et nihil fixe pronunciat. cum enim ab quaeritur de aliquo negocio, dicunt Forte, sic est, vel Quodammodo ita erat timentes enim decipi, nihil firme sententiant. Quarto nihil agunt valde, sed in omnibus operibus suis videntur esse temperati. Nam sicut iuvenes, quia in eis abundant concupiscentiae et paffiones, in omnibus tenent extremum, et omnia agunt valde: sic senes, quia habent passiones, et concupiscentias remissas, ut plurimum agunt omnia moderare. Viso, qui sunt mores iuvenum, et senum: de levi apparere potest, qui sunt mores eorum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt senes ⁊uiuenes. Si iuue
nes miseratiui sunt propter a¬
miciciam. Senes aũt propter
inbellicitatems quilibet erum
mseretur super amico ⁊ super eum
quem credit indigne pati. Iuueneᷤᷤ
ergo quia sunt amatores amici¬
ciarum ⁊ quia sua innocencia a¬
lios mensurant existimant om¬
nes bonos ẽẽ quare si paciantur
putant eos indigne paci. propt̃
quod de facili miserentur. Se¬
nes uero nõ sunt mseratiui qr
credant alios bonos ẽẽ: uel quia
sint amatĩ amiticiarum s qr
quilz cum est in inbellicitate uł
defcũ desiderat ut alii compaciã¬
tur ei ⁊ misereantur eius propt̾
quod ⁊ ip̃e de facili inclinantur
ut misereantur ⁊ compatiãtur
aliis: Senes ergo propter inbel¬
licitatem quia uellent sibi ali¬
os compati ⁊ misereri de facili cõ¬
patiuntur ⁊ miserentur aliis.¬
¶ Tertio nchil dubium perti¬
natit̾ affirmant. nam ut płis
quod sepe sunt decepti / nõ audẽt
tes ne ita res se hẽat ⁊ne decipi¬

Expanded text:
sunt senes, et iuvenes. Iuvenes sunt senes, et iuvenes. Iuvenes enim miserativi sunt propter amicitiam: senes autem propter imbecillitatem. quilibet enim miseretur super amico, et super eo quem credit indigne pati. Iuvenes ergo, quia sunt amatores amicitiarum, et quia suae innocentia alios mensurant, existimant omnes bonos esse. quare si patiantur, putant eos indigne pari: propter quod de facili miserentur. Senes vero non sunt miserativi, quia credant alios bonos esse, vel quia sunt amativi amicitiarum: sed quia quilibet cum est in imbecillitate, vel in defectu, desiderat ut alii compatiantur ei, et miserentur eius. propter quod et ipsi de facili inclinatur, ut miserantur, et compatiantur aliis. Senes ergo propter imbecillitatem, quia vellent sibi alios compati, et misereri, de facili compatiuntur et miserentur aliis. Tertio nihil dubium pertinaciter affirmant. Nam  ut aitrunt quod saepe sunt decepti: non audent tes, ne ita res se habeat, et decipi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ moderatas. ex loc aũt apparere
põt quomodo senes suntliberales
nam cum illiberalitatem contin¬
gat peccare dupliciter primo si
ultra quam racio dictet teneat
quod ht̃ secundo sipret̾ rationem
concupiscat h̃e quod nõ ht senẽ
magis pec̃ant per illiberalitatem
iuretmendo que hñt quam in cõ¬
cupiscendo indebite que nõ hñt.
quia per frigiditatem magis cõ¬
stringuntur inse ip̃is quam se
extendant ad alia cum enum
nilla sit actio anime inqua nõ
utatur aliquo modo organo cor¬
ꝑeo: sicut inopere artificiali na¬
riato organo fit uariatio operis
sic ⁊ mactionibus amme corpo¬
re transinutato amma sequit
complexionem corporis ⁊ fit ua¬
riatio actionum eius corpore eiꝰ
infrigidato anima per appetitũ
indinatur ut sequatur modũ
frigidi ⁊ quia frigidum restrin¬
gitur ⁊condempsatur ⁊ remnit¬
titur inse ip̃o. Ideo senes ratõne
frigiditatis concupiscentias ha¬
bent remissas ut uult pħ̾s secũ
do rech̾. ¶ Secundo senes sunt

Expanded text:
oc autem apparere potest, quomodo senes sunt illiberales. Nam cum per illiberalitatem contingit peccare dupliciter. Primo, si ultra quam ratio dictet, teneat quod habet. Secundo, si praeter rationem concupiscat habere quod non habet. Senes magis peccant per illiberalitem in retinendo quae habent, quam in concupiscendo indebite quae non habent: quia per frigidatem magis contringuntur in seipsis, quam se extendant ad alia. Cum enim nulla sit actio animae, in qua non utatur aliquo modo organo corporeo: sicut in opere artificiali, variato organo sit variato operis; sic et in actionibus animae, corpore transmutato, anima sequitur complesiones corporis, et sit variatio actionum eius. Corpore igitur infrigidato, anima per appetitum inclinatur ut sequatur modum frigidi. Et quia frigidum restringitur, et condensatur, et remittitur in seipso, ideo senes ratione frigiditatis concupiscentias habent remissas, ut vult Philosophus Rhetoricorum. Secundo senes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nes tang̾e quatuor mores qui
possunt ẽẽ laudabiles ¶ Primo
enim senes hñt concupiscencias
remissas ⁊ tempetatas/ secundo
sunt miseratiui. Tertio dubia
nõ pertinatit̾ asserunt. Quar¬
to inch̾ agunt ualde. ¶ Contu¬
piscentie enim senum ⁊ maxi¬
me circa uenerea sunt modera¬
te ⁊temperate quia ut superius
dicebatur corpore existente cale¬
fc̃o fit incitatio uenereorũ᷑ cõ¬
cupiscencie: ergo per locum ab
oppositis corpore existente infri
in alia se extendit. hoc autem
est contra rationem frigidinã
srigidum secundum quod hc̃¬
non proprie se extendit in alia sed
magis constringitur in se ip̃is ut¬

Expanded text:
nes tangere quatuor mores, qui possunt esse laudabiles. Primo enim senes habent concupiscentias remissas, et temperatas. Secunda sunt miserativis. Tertio dubia non pertinaciter asserunt. Quarto nihil agunt valde. Concupiscentiae enim senum et maxime circa venerea sunt moderatae et temperatae: quia ut superius dicebatur corpore existente calefacto, sit incitatio venereorum, et concupiscentiae. ergo per locum ab oppositis, corpore existente infrigin alia se extendit. Hoc autem est contra rationem frigidi. Nam frigidi secundum quod huinon proprie se extendit in alia, sed magis constringitur in seips
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilitatis est in senbus uł
inuiuenibus nam ip̃i quia ñ
sunt nimis pertalidi ut iuuenẽ
nec nimis infrigidati ut sunt¬
senes.nõ sunt sic animosi ⁊ pre¬
uolantes ut iuuenes. nec sunt
sic timidi ⁊ pusillamines ut se¬
nes s tenentes medium inter
utrosq sunt tiridi ut est timẽ¬
dũs ⁊audaces ut est audendũ.
Sic etiam quia nõ sunt omni¬
no inexꝑti ut iuuenes nec sũt
intot decepti ut senes net om¬
nibus credunt ut faciunt. in¬
uenes propter inexꝑientiam
nec omnino discredunt. quod
facuint senes eo quod surit in
multis decepti. s hñt se medio
quod quisunt instatu nec sũt
omnib credentes nec omnib
discredentes sed iudicantes ma¬
gis secundum ueritatem. Am

Expanded text:
laudabilitatis est in senibus, vel iuvenibus. Nam ipsi, qui nec sunt: nimis percalidi, ut iuvenes, nec infrigidati ut senes, nec sunt sic animosi, et praevolantes, ut iuvenes, nec sunt sic timidi, et pusillanimes ut senes: sed tenentes medium inter utrosque, sunt timidi ubi est timendum; et audaces, ubi est audendum. Sic etiam, quia nec sunt omnino inexperti, ut iuvenes, nec sunt in tot decepti ut senes, nec omnibus credunt quod faciunt iuvenes propter inexperientiam, nec omnino discredunt quod faciunt senes eo quod sint in multis decepti: sed habent se medio quod qui sunt in statu, nec sunt omnibus credentes, nec omnibus discredentes: sed iudicantes magis secundum veritatem. Am
Abbreviated transcription (Latin):
tur in aureos uł econtrario.
uel nummismata regionis
unius. commutantur ĩ nũ¬
mismata regionis alterius.
ut ergo sciamus quomodo ⁊¬
oportuit introduci sciendum
ꝙ si non ẽet nisi communitas
domus que est communttas
prima nulla cominutatõ es¬
set nccͣia. nam domo domina¬
tur pat̾familias tuius est pro¬
uidere omnib exñtib in domo

Expanded text:
tur in aureos, vel econverso. vel numismata regionis unius commutantur in numismata regionis alterius. Ut ergo sciamus quomodo oportuit introduci, sciendum quod si non esset nisi comunitas domus quae est communitas prima, nulla commutatio esset necessaria. nam in domo dominatur paterfamilias, cuius est providere omnibus existentibus in domo
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs ex eodem patre natos irter
communis hieditas: qñto mag̃
eigo esset dissentio int̾ ipsos ci¬
ues inter quos non est tanta a¬
micicia si essent eis possõnes cõ¬
munes. ¶Tertia uia sumitur
ex remotione inordinationis
⁊ confusionis. Nam scd̃m pħ
non hr̃ent possõnes ꝓprias sicut
accidit cum aliquid commnitti¬
tur plurib ministris: cum enĩ
hoc fit quilz nrimnistroꝵ retrahi¬
tur ne faciat ꝙ mandatur spe
sio ⁊ mordinatio circa expedien¬
tifera excolantur Cap̃ .uii. quo
est utendum extiorib reb ⁊ qͥs
modus ueniendis licitus

Expanded text:
fratres ex eodem patre natos, interfratres ex eodem patre natos, intercommunis haereditas: quanto ergo magis esset dissentio inter ipsos cives, inter quos non est tanta amicitia, si essent eis possessiones communes. Tertia via sumitur ex remotione inordinationis et confusionis. nam secundum Pnon haberent possessiones proprias, sicut accidit, cum aliquid committitur pluribus ministris: cum enim hoc fit, quilibet ministrorum retrahitur, ne faciat quod mandatur, spesio et inordinatio circa expedientifera excolantur. Quomodo est utendum exterioribus rebus: et quis modus vivendi sit licitus
Abbreviated transcription (Latin):
tollatur in ordinatio ⁊ confu¬
sio. ¶Prima uia sit p nã
homo adeo diligit seip̃m ꝙ sẽ¬
per magis sollicitus est de bo¬
no ꝓprio qͣm de alio Uidemus
ꝙ sic est facile possõnes consu¬
mere ⁊ deuastare ⁊ adeo est dif¬
ficile laborare ⁊ ꝓprio lucro sb̾az
te contingit multos egere ⁊ esse
pauperes non obstante ꝙ tiues
possint gaudere possõnib ꝓprii
beret aliquid proprium s omi¬
nes qr ciues non sic ẽẽnt solli¬
citi ad colendas communes pos
sessõnes sicut st̃ solliciti ad ꝓpri¬
as ut płimum contingeret ciu¬
itatem illani sic ordinatam ue¬
nire ad inopiam ut ciues non
possent sibi in uita sufficere  a¬
liquid igitur non ẽ utile sĩpłs¬
se hñtib utile est ciuitati ciues
uium patiantur inopiam.
¶Secunda iua ad inuestigã¬
dum hoc idem. sumitur ex re¬
motõne litigii ut płimum eĩ
consurgunt lites ⁊ bella inter
participantes aliquid in com¬
muni. Uidemus enim ipsos

Expanded text:
tollatur inordinatio et confutollatur inordinatio et confusio. Prima via sic patet. nam homo adeo diligit seipsum, quod semper magis solicitus est de bono proprio quam de alio. Videmus enim quod si est facile possessiones consumere et devastare, et adeo est difficile laborare et proprio lucro substate contingit multos egere et esse pauperes, non obstante quod cives possunt gaudere possessionibus prberet aliquid proprium, sed omnes, quia cives non sic essent soliciti ad colendas possessiones communes, sicut sunt soliciti ad proprias, ut plurimum contingeret civitatem illam sic ordinatam venire ad inopiam, ut cives non possent sibi in vita sufficere. aliquid igitur non est utile simpabentibus, utile est civitati cives vium patiantur inopiam. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex remotione litigii. ut plurimum enim consurgunt lites et bella inter participantes aliquid commune: videmus enim ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
pueros tanqͣm filios proprios:
sic ergo socrates ⁊ pło senserũt.
s in tertio libro ubi agetur de
regimine ciuitatis hec opinio
diffusius tractabitur. Suffi¬
tiat autem ad prens scire ꝙͥ
sentiendum sit de possõne rr̃ex-
gub̾natõm domus. Si enim ho¬
mines ut płimum non habẽt
appetitum corͭũ ⁊ ut in płib
non ẽẽnt proni ad mal expedi¬
ret tiuitati possõnes commu-¬
nes esse eo ꝙ bonum qnͣto cõ¬
nuniius tanto melius. õe enimo
bonum in commune reductũ
scd̃m boecium pultrius eluces¬
cit ¶ reb tñ stantib ut nũt u-¬
tile est ciuitati cuies gaudere
ꝓpriis eo ꝙ uita tiuilis sit uita
cõĩum hominum hoĩes autẽ
communtt̾ non sunt adeo per¬
fecti qd̃ ẽent contenti uiuere
tali uita.¶Possumus autez
ex diu̾sis locis in libro poł ac¬
cipere tria per que triplici uia
uenari possumus ⁊ probare ꝙ¬
expedit ciuitati ciues hr̃e possõ¬
tur. ut remoueatur in ħ̾tia ⁊ in¬
beatur litigium. Tercia ut

Expanded text:
s proprios. sic ergo Socrates et Plato senserunt. Sed in 3. libro, ubi agetur de regimine civitatis, haec opinio diffusius tractabitur. Sufficiat autem ad praesens scire, quid sentiendum sit de possessione rerugubernationem domus. Si enim homines ut plurimum non haberent appetitum corruptum, et ut in pluribus non essent: proni ad malum, expediret civitati possessiones communes esse, eo quod bonum quanto communius, tanto divinius: omne enim bonum in commune reductum secundum Boethium pulchrius elucescit. Rebus tamen stantibus ut nunc, utile est civitatis cives gauderepriis, eo quod vita civilis sit vita communium hominum: homines enim communiter non sunt adeo perfecti, quod essent contenti vivere tali vita. Possumus autem ex diversis locis in libro Polit. accipere tria, per quae triplici via venari possumus, quod expedit civitati cives habetur, ut removeatur inertia et igbeatur litigium. Tertio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rum consurgit alia ⁊ alia uita
siue alius ⁊ alius modus ui¬
uendi. sic̃ enim uidemus ĩ aĩa¬
lib ⁊ bestus ꝙ non omnes utũ¬
nib ht̃ esse. Nam aliqua alia
uiuunt ex herbis aliqua ex po¬
mis uł ex fructib. alia uero ex
ut expedit ad sufficientiam ui¬
cibum ⁊ nutrimentum q̃rere¬

Expanded text:
urgit alia et alia vita, sive alius et aliud modus vivendi. Sicut enim videmus in animalibus et bestiis, quod non omnes utunnibus habet esse. Nam aliqua animalia vivunt ex herbis, aliqua ex domibus vel fructibus, aliqua vero ex ut expedit ad sufficientiam vicibum et nutrimentum quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
netur istis sensibilib ⁊ ꝙ pos¬
sit eis iti. in suũ obsequium
et qr hoc est quodãmodo possi
ubi probat possessionem taliũ
naturalem ẽẽ ait ꝙ hom̃m ad
bestias naturaliter est iustus
ip̃e refugiant obsequi homini
ho contra ip̃as bellat tanqͣm ẽ
ca quib naturalit̾ dñatur sic̃
ergo homo naturaliter domina¬
tur bestiis sit ⁊ naturalr domi¬
natur aliis ext̾iorib reb ꝙ ñ
esset nisi reꝵ possõ q̃nodã modo
naturalis esset ei. ¶Tercia ma¬
sumitur ex actõne nature nam
si in primia gn̾atõne natura nõ
deficit alib s naturaliter p̃ꝑat
eis debitum nutrimentum. cõ¬
gruum est ꝙ non deficiat eis
a natura multo magis hoc p̃ꝑa¬
bitur eis iam inesse ꝑstĩs. ałiũ
ordinauit penes in ipĩs ouis al¬
bum ⁊ rubeumi ita ꝙ ex albo ge¬
neratur auis ⁊ rubeum cedit in
nutrimentũ eius. aui ergo exñ¬
ti infra testam oui non deficit es¬
natura quĩ prouideret ei debito
nutrimento. sic ⁊̃ aĩalib natis

Expanded text:
netur istis sensibilibus, et quod possit eis uti in suum obsequium. et quia hoc est quodammodo possid I. Politic. ubi probat possessionem talium naturalem esse, ait, quod hominum ad bestias naturaliter est iustum ipsae refugiant obsequium hominis, homo contra ipsas bellat, tanquam contra ea quibus naturaliter dominabitur. Sicut ergo homo naturaliter dominatur bestiis, sic et naturaliter dominatur alois exterioribus rebus. quod non esset, nisi rerum possessio quodammodo naturalis esset. Tertia sumitur ex actione naturae. nam si in prima generatione natura non deficit animalibus, sed naturaliter praeparat eis debitum nutrimentum; congruum est ut non deficiat eis a natura, multo magis hoc praeparabitur eis iam inesse perfectis. ordinavit, ponens in ipsis ovis album et rubeum, ita quod ex albo generatur avis, et rubeum cedit in nutrimentum eius. Avi enim existenti infra testam ovi, non deficit quin providerit ei pro debito nutrimento. Sic etiam animalibus natis
Abbreviated transcription (Latin):
eis communia immo qd̃ peiꝰ
est ip̃as seminas ⁊ filios uolt̃
esse communes. dicebat enim
socrates ⁊ plato eius discipłs
nullus hret uxorem ꝓpriam s
quil ad quaml pro sua uolũ

Expanded text:
eis essent communia. immo quod peius est ipsas foeminas, et filios voluit esse communes. Dicebat enim Socrates et Plato eius discipulus nullus haberet uxorem propriam, sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
natura/ naturale ergo ẽ nobis
hr̃e res ext̾iores hr̃e ergo dñium
rr̃ ext̾ioꝵ est quodammodo hõi
naturale qr natura produxit
hiꝰ sensibilia pp̃ hoĩen sumus
abrenunciat ⁊ ꝓponit uiu̾e abs
uere ut hõ sed eligit sibi uttam
celestem ⁊ supra hominenis sicut
nubere ⁊ ꝑ gn̾ationem produce
sibi simile est homini natura¬
le nichilominus tñ quidã sũt
qui uolentes uacare bono ma
iori connubia renuunt. tales
enim sicut suꝑius dicebatur ñ
uiuunt ut homines nec sunt
ꝑs cuiitatis s eligunt sibi ui¬
tam supra hominem ⁊ dicendi
sunt hominibz meliores. natu¬
rale ergo est homini ut homo ẽ¬
nem ⁊ dñium aliquaꝵ reꝵ ext̾io¬
rum p̃p̃ sufficientiam uite. nͨa
ergo sicut declit homini uiuert
sic fecit ałia ⁊ plantas ⁊ huas
ut homo eis dominaretur et
possidẽt ea ⁊ ut susciperet inde de¬
bitum alimentum: sine quo ui¬
ta nr̃a durare non põt. Cap̃.ui
qued utile est in uita politita ꝓ¬

Expanded text:
 ergo nobis habere res exteriores. Habere ergo dominium rerum exteriorum est quodammodo homini naturale: quia natura produxit huiusmodi sensibilia propter hominem. Sumus abrenunciat, et proponit vivere absque vere ut homo, sed eligit sibi vitam caelestem, et supra hominem. Sicut nubere, et per generationem producere sibi similia, est homini naturale: nihilominus tamen multi sunt qui volentes vacare maiori bono, connubia renuunt: tales enim ut superius dicebatur non vivunt ut homines, nec sunt pars civitatis; sed eligunt sibi vitam supra hominem, et dicendi sunt hominibus meliores. Naturale est homini ergo, ut homo esxteriorum proter sufficientiam vitae. Natura ergo sicut dedit homini vivere, sic fecit animalia, plantas, et herbas: ut homo eis dominaretur, et ut possideret ea, et ut susciperet inde debitum nutrimentum, sine quo vita nostra durare non potest. Quod utile est in vita politica
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qũo debeat se hr̃e ad principã¬
tem non modicum adminicu¬
lũ est scire quid sit tiuitas. ⁊ qͥd
regnum. Intendimus in hoc
capitulo declarare ⁊ differre ꝙͥ
sit ciuitas atq regnum. ¶ Sci¬
endum igitur ꝙ l ciuitas sit
aliquo modo quid naturale. eo
⁊ industria hominum q̃ aut̃
ordinantur. ut potissime scimꝰ
quid sit domus. ⁊ qualis debeat
esse domus. si sciu̾imus ip̃am
ciuitas, enumeranda sunt bõã

Expanded text:
 quomod debeat se habere ad principantem, non modicum amminiculetur scire quid sit civitas, et quid regnum. Intendimus in hoc capitulo declarare et diffinire, quid sit civitas, et quid regnum. Sciendum igitur quod cum civitas sit aliquo modo quid naturale, eo t industria hominum. Quae auordinantur. ut potissime scimus quid sit domus, et qualis debeat esse domus, si sciverimus ipsam numeranda sunt bona
Abbreviated transcription (Latin):
nem c̃at qͣm filiatio si sit du¬
bia ⁊ ignota communitas g̾
illa quam ponebat socrates ñ
est expediens ciuitati. Decet
autem hoc reges ⁊ principes di¬
ligenter adũtere ut stiant sic
ciuitatem ordinare ut expedit
communitati cuuum. Cã

Expanded text:
nem causat, quam filiatio, si sit dunem causat, quam filiatio, si sit dubia et ignota. communitas ergo illa, quam ponebat Socrates, non est expediens civitati, Decet autem hoc reges, et principes diligenter advertere, ut sciant sic civitatem ordinare, ut expedit communitati civium.