comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uentionem. & iudicium. Diuisiuas uero
demonstrationem. ꝓbabilem. Sophisticã
Demonstratio ẽ innecessariis argumentis. & ꝑti¬
net adphilosophos. Probabilis ꝑtinet ad cliales¬
ticos. & adrechores. Sophista. ad sophistas. & cauil¬
latores. P robabilis diuidit᷑ inctialecticam. &e
rechoricam. quarum utraq integrales partes ht̃.
muentionem & iudicium. Quia enim ipsum
cesse ẽ ut in compositione omĩum specier̃ eius si¬
mul inueniant᷑. Inuentio ẽ quȩ docet inuenire
argumenta. & constituere argum̃tationes. Scien¬
tia uidicandi quȩ de utroq iudicare docet. Queri
potest. si inuentio & iuidicium sub philosophra
contincantur. Uidentur enim neq subtheorica.
neq sub practica. neq sub mechanica. neq sublo¬
gica. dequa magis uideret᷑ contineri. Sublogica
graliter eam constituant. nulla autem res eẽ possit
simul integralis &diuisiua pars eius dem gr̾is.
Sicq philosophia ñ omnem scientiam continere

Expanded text:
entionem et judicium; divisivas vero, demonstrationem, probabilem, sophisticam. Demonstratio est in necessariis argumentis, et pertinet ad philosophos. Probabilis pertinet ad dialecticos et ad rhetores. Sophistica ad sophistas et cavillatores. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam, quarum utraque integrales habet partes inventionem et judicium. Quia enim ipsum cesse est ut in compositione omnium specierum ejus simul inveniatur. Inventio est quae docet invenire argumenta et constituere argumentationes. Scientia judicandi, quae de utroque judicare docet. Quaeri potest, utrum inventio et judicium sub philosophia contineantur. Videtur enim neque sub theorica, neque, sub practica, neque sub mechanica, neque sub logica de qua magis videretur contineri. Sub logicantur, cum integraliter eam constituant; nulla autem res esse possit simul integralis et divisiva pars ejusdem generis. Sicque philosophia non omnem scientiam continere
Abbreviated transcription (Latin):
op qudtm ata sibi coherent. ae alterius
iuciuim tomib inligent att si ueluia
de funt terit pomlosophum facere ñ possurt.
Unoe mͥ atrare uident᷑ qui ñ attendentes talem
matib coherntiam. quasdam sĩbi exiosis eli.¬
quit aecetis intactis inhis se posse fieri per¬

Expanded text:
 et ita sibi coherent alternisque vicissim rationibus indigent, ut si vel una defuerit, cetere philosophum facere non possunt.Unde mihi errare videntur, qui non attendentes talem in artibus cohaerentiam, quasdam sibi ex ipsis eligunt, et caeteris, intactis, his se posse fieri per
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtheologia intellectibilis &e diuinalis Cademẽ
ꝙ phisica philologia &e naturalis. Sunt qui has
tres theorice partes mystice quodam palladĩ no.¬
mineique dea sapientiȩ fingitur et̃ significari
putant. Dicitur enim tritona quasi tritoona
tibiem uominauimꝰ & animar quam intelligi¬
bilem diximus. & corpors quam nat᷑alem appel¬
lauirs. Et merito abhis trib tantum sapientia
uecabu̾m sumit. q licet tres reliquas idẽ. ethi¬
cam mechanicam logicam congrue ao sapĩam
reserre poti ins exp̃ilius tam ilogicam ꝓpter si e
uoces eloquentiam. mechanicam &ethicam
prit uicuinspetionem morum aopum pruden¬
tam sue scientiam appellamꝰ solam aũ theoritã

Expanded text:
t theologia, intellectibilis et divinalis. Eadem eque physica, philologia, et naturalis. Sunt qui has tres theoricae partes mystice quodam Palladis nomine, quae dea sapientiae fingitur esse, significari putant. Dicitur enim tritonia, quasi τρίτη γtibilem nominavimus, et animarum: quam intelligibilem diximus, et corporum quam naturalem appellamus. Et ab his tribus tamen sapientia vocabulum sumit: quia licet tres reliquas, id est ethicam, mechanicam, logicam congrue ad sapientiam referre possimus, expressius tamen logicam propter vocis eloquentiam: mechanicam, et ethicam propter circumspectionem morum, et operum prudentiam sive scientiam appellamus: solam aute
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ uccidia. larlum quoꝙ siuetarea pna
menti. item multa sunt gen̾a lucanie farcimen.
minital. afotum mortisia. Galatie. &e cet̾a quec̃c
pͥnceꝑs cocorum excogitare potuit. Mulsa habent
lac. colostrum. babdutan. bityrum. caseum. se.¬
rum. Olerum. & fructuum nomina enumeret
qui potest.Sapores. alii calidi sunt. alĩ frigidi.
alĩ amari. ali dulces. ali sicci ali bumici Pot
aliutantum sunt potus idest quihumectant ĩm
ñ nutriunt ut aqua alii potus &e cib ad est qui
humectant & nitriunt. ut iunum. Rursum
quicib sunt. ali naturalit̾ sunt cibus. ut uinũ
cecicera quelibet. ali accidentalit̾ ut ceruisia me.¬
dones Uenatio gͥ continet omria pistor s car¬
oꝑationes. Occasiones sex sunt. Aer motꝰ.
ce ques. inanitio & repletio. cib & potus. Somnꝰ
oiigilie. & accidentia anime. quȩ ideo ocasi

Expanded text:
dicuntur succidia: Lardum quoque sive taxea; perna dicuntur succidia: Lardum quoque sive taxea; perna menti item sunt genera, lucanicae farcimen, minutal, afrotum, mortisia, galantiae, et caetera quaecunque princeps cocorum excogitare potuit. Mulsa habent lac, colostrum, babdutam, bu t yrum, caseum, serum. Olerum et fructuum nomina annumerare quis potest? Saporum alii calidi sunt; alii frigidi, alii amari, alii dulces, alii sicci, alii humidi. Potuum alii tantum sunt potus, id est qui humectant tantum, non nutriunt, ut aqua; alii potus et cibus, id est qui humectant et nutriunt, ut vinum. Rursus qui cibus sunt, alii naturaliter sunt cibus, ut vinum et sicera quaelibet, alii accidentaliter, ut cervisia, medones. Venatio igitur continet omnia pistorum laoperationes. Occasiones sex sunt: aer, motus et quies, inanitio et repletio; cibus et potus; somnus et vigiliae, et accidentia animae. Qnae ideo di
Abbreviated transcription (Latin):
reab artu iusco. hamo. Piscatura fit sagenis. retibuᷤ.
gurgustiis hamis iaculis. Adhanc disciplinam
ꝑtinet omnium ciboꝵ saporum. & potuum ap¬
paratus nom̃ tam̃ accepit abuna parte sua. qura
antiquitus plus uenatione uesci solebant. Sicut
adhuc inquib dam regionib ubi rarissimꝰ usus
panis usus ẽ. carnem ꝓcibo. a& mullum uel aqͣ
ꝓpotu hñt. Cib induo diuiditur. inpanem
& obsonium. Panis dictus ẽ uel quasi ponis.
qr omnib mensis apponitur uel agreco ꝑan.
quod ẽ omne. qr nullum conuiuium bonum
sine pane ducitur. Panis multa sunt gnã atimꝰ
ferm̃tatus. subcineritius. rubigus spongia.
placenta. dibanicus. dulcia siligineus. amo¬
lum Simila. &ecet̾a multa. Obsonium dicitur
quasi aduinctum pani. quod nos cibarium di-¬
cere possumꝰ. Huiꝰ multa sunt qr̾a carnes ꝓui¬
menta. mulsa. olera. fructus. Carnes alie sunt
asse alie frice. alie esixe. alie crude alie salsẽ alie

Expanded text:
retibus, arcu, visco, hamo. Piscatura fit sagenis, retibus, gurgustiis hamis, jaculis. Ad hanc disciplinam pertinet omnium ciborum, saporum et potuum apparatus. Nomen tamen accepit ab una parte sui, quia antiquitus plus venaticis vesci solebant, sicut adhuc in quibusdam regionibus ubi rarissimus panis est, carnem pro cibo, et mulsum vel aquam pro potu habent. Cibus in duo dividitur: in panem et obsonium. Panis dictus est, vel quasi ponis, quia omnibus mensis apponitur, vel a graeco πᾶν, quod est omne, quia nullum convivium bonum sine pane ducitur, vel quod pascat. Panis multa sunt genera; azymus, fermentatus, subcinericius, rubigus, spongia, placenta, clibanicus, dulciarius, siligineus, hordeaceus, amolum, simila, et caetera multa. Obsonium dicitur quasi adjunctum pani, quod nos cibarium dicere possumus. Hujus multa sunt genera. Carnes, pulmenta, mulsa, olera, fructus. Carnium, aliae sunt assae, aliae frixae, aliae elixae, aliae crudae, aliae salsae. Aliae
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑantium fabrilis diuidit᷑ in malleatoriam.
que feriendo massam informam extenit. & in-
exlusoriam quȩ fundendo massam informam
redigit. Uitoe exlusores dicti sunt. qͥ deconfusio.¬
ne masse nouerunt formamuasis exprimere.
itchorica ẽ eo quod huic ꝓfessioni eloquentia maxi¬
me sit necessaria. Unde ce hic qui facundie preesse
dicitur meiturius quasi mertatoꝵ krruis. id est
dominꝰ appellat᷑. h ec secreta muncli penetrat Ait.¬
tora inuisa abit. deserta horrida lustrat. & cumbar¬
baris nationib ce linguis incognitis cõmertia
humanitatis exercet. Huiꝰ studium gentes conci¬
liat bella sedat. pacem firmat. & pͥuata bona ad.
comminem usum omnium ammutat.

Expanded text:
operantium. Fabrilis dividitur in malleatoriam, operantium. Fabrilis dividitur in malleatoriam, quae feriendo massam in formam redigit. Et in exclusoriam, quae fundendo massam in formam redigit. Unde exclusores dicti sunt, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. torica est; eo quod huic professioni eloquentia maxime sit necessaria. Unde et is qui facundiae praeesse dicitur, Mercurius, quasi mercatorum κύριος, id est Dominus appellatur. Haec secreta mundi penetrat, littora invisa adit; deserta horrida lustrat, et cum barbaris nationibus et linguis incognitis commercia humanitatis exercet. Hujus studium gentes conciliat, bella sedat, pacem firmat, et privata bona ad communem usum omnium immutat.
Abbreviated transcription (Latin):
belli &naius. Cet̾m ꝓpric arma sunt quib tegi
nsialius bipennis. sariza. Tela autem sunt
qubniacular possumꝰ ut hasta. Sagicta. Bicta
asuemarna abarmo. idẽ brachio. qr brachium
muniuuit quod ictib opporie solemꝰ T̃ ela autem
dielitur a graco telon idest longum. eo qͥo longa
ita dicam instrum̃tum efficiat. Ad hanc omnis
mat̾ia. lapidum. lignorum metallors. harenar̃.
argillarum ꝑtinet. Hec duas ht spẽs architectoni¬
cam & fabrilem. Qrchitectonica diuidit᷑ incemen¬
tariam quȩ ad latomos &cementarios. & incarpen¬
tariam. quȩ ad carpentarios. & tignarios ꝑtinet.
aliosq huĩmõi ittrusq artifices. Indolabris. & se.¬
curib lima & asciculo. serra. & terebro. runcinis.
artaius. trulla. examussi. Polientes. dolantes.
sculpentes. limantes. s calpentes compingentes.
linientes inqualibet mat̾ia. lito. latere. lapide.
ligno. osse. sabulo. calce. gipso & siqua t̃ similia

Expanded text:
belli et navis. Caeterum proprie arma sunt quibus tegimbelli et navis. Caeterum proprie arma sunt quibus tegimimus, ut gladius bipennis, sarissa. Tela autem sunt quibus jaculari possumus, ut hasta, sagitta. Dicta autem arma ab armo, id est brachio, quia brachium muniunt, quod ictibus opponere solemus. Tela autem dicuntur a Graeco telon, id est longum, eo quod longaita dicam, instrumentum efficiat. Ad hanc omnis materia lapidum, lignorum, metallorum, arenarum, argillarum pertinet. Haec duas habet species, architectonicam et fabrilem. Architectonica dividitur in coementariam, quae ad latomos et coementarios; et in carpentariam, quae ad carpentarios et tignarios pertinet, aliosque hujusmodi utriusque artifices, in dolabris et securibus, lima et asciculo, serra et terebra, runcinis, artavis, trulla, examussi, polientes, dolantes, sculpentes, limantes, scalpentes, compingentes, linientes, in qualibet materia, luto, latore, lapide, ligno, osse, sabulo, calce, gypso, et si qua sunt similia
Abbreviated transcription (Latin):
libasitm antiquits idest nobiles meis studere
consu eueraut. plebei ũ &e ignobilium filii iine.¬
chanicis ꝓpter ꝑrtamoꝑandi. Inquo magna¬
priscoꝵ apparet diligentia quinil intemꝑtatũ
linquere uoluerunt. sec omnia subcertis regulis
eroi. retorquendi gn̾a. quȩ fiunt manu. acu. fuso.
subula. girgillo pectine. alibro. calamistro. chilin-¬
dro siuealiis quib libet instrum̃tis. exquacũq
hiuuel lauȩ materia. & omnigene pellium era-¬
sarum uel pilos habentium. canabis quoq uel
suberis iuncors pilors. floccoꝵ. aut alia
qualidet re huiꝰctemodi quȩ inusum uestimentoꝵ
opimentoꝵ. lintheoꝵ Sagorum. sagmatum sub¬
ftratoriorum. cortinarum matularum filtrors
cordarum. cassium funium redigi potest Stra¬
nimina quoq exquib galeros &sportulas texere
solent homines hec omna ftitora adlanificium
uibet instrumenta dicunt᷑ sicut dicimus
armabelli. arma nauis. idẽ instrumenta

Expanded text:
liberi tantum antiquitus, id est, nobiles in eis studere liberi tantum antiquitus, id est, nobiles in eis studere consueverant: plebei vero et ignobilium filii in mechanicis propter peritiam operandi. In quo priscorum apparet diligentia, qui nihil intentatum linquere voluerunt; sed omnia sub certis regulis endi, retorquendi genera, quae fiunt manu, acu, fuso, subula, girgillo, pectine, alibro, calamistro, chilindro, sive aliis quibuslibet instrumentis: ex quacunque lini vel lanae materia, et omni genere pellium erasarum vel pilos habentium, canabis quoque vel suberis juncorum, pilorum, floccorum, aut alia qualibet re hujusmodi, quae in usum vestimentorum, operimentorum, linteorum, sagorum, saginarum, substratoriorum, cortinarum, matularum, filtrorum, telarum, cassium, funium, redigi potest. Stramina quoque ex quibus galeros et sportellas texere solent homines: haec omnia studia ad lanificium libet instrumenta dicuntur; sicut dicimus, arma belli, arma navis, id est instrumenta
Abbreviated transcription (Latin):
dis protegit. Quatuor adintͥnsecus. quo sc alen.¬
do & fouendo nutrit adsimilitudinem quios
triuũ & quadriuiii. quia truuum deuocib
quȩ extͥnsecus sunt. & quadruuium de intellã¬
tib qui intrinsecus concepti sunt ꝑtractat. lĩ
sunt septemancille quas mercuriꝰ aphiloloda
indotem accepit. qr nimirum eloquentiȩ cal
iuncta fuerit sapientia omĩs humana adio
seruit sicut tullius inlibro rethoricore deftu.¬
dio eloquentie dicit. hoc titta. hoc honelta. hos
ilustris hoc eodem uita iocunda fiat. Flam
h inc adrem publicam plurima commodans¬
niunt. si moderat̾x omĩum presto ẽ Saplala.
hincaders qui ipsam adepti sunt laus honos.
auialo iauti d est adusterins. qi de ope artisicis
a guit de a euta somnam mut uatur sicalus
duter i luberales appslate sunt uel qr liberos
idist etꝓislitos ecgrititatos anmos requirunt.
Q sibuiliter esererum causis disputant. uel qua

Expanded text:
dis protegit, quatuor ad intrinsecum, quo se alendis protegit, quatuor ad intrinsecum, quo se alendo et fovendo nutrit, ad similitudinem quidem trivii et quadrivii; quia trivium de vocibus quae extrinsecus sunt, et quadrivium de intellectibus qui intrinsecus concepti sunt pertractat. Hae sunt septem ancillae quas Mercurius a philologia in dotem accepit; quia nimirum eloquentiae cui juncta fuerit sapientia, omnis humana actio servit, sicut Tullius in libro Rhetoricorum de studio eloquentiae dicit: haec tuta, haec honesta, haec illustris, haec eadem vita jucunda fit. Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium praesto est sapientia. Hinc ad eos qui ipsam adepti sunt, laus, honos, appellantur, id est adulterinae: quia de opere artificis agunt quod a natura formam mutuatur. Sicut aliae septem liberales appellatae sunt; vel quia liberos, id est, expeditos et exercitatos animos requirunt, quia subtiliter de causis rerum disputant; vel quia
Abbreviated transcription (Latin):
Soldtaria gͥ est que suicuam curam genas an¬
dis sese erigit. exornat augetq uutunbi nes
penitendum. Ptuata ẽ quȩ familiatis osfi-¬
cium mediocri componens dispositione aist¬
buit. Publica ẽ quȩ rei publice curam susari¬
ens cunctoꝵs saliti sue ꝓuidentiȩ sollertia .as
iusticie libra. ae foritudinis stabilitate. &etem¬
perantiȩ patientra medetur. Solitaria qͥ conit¬
nit singłarib pͥuata patrib familias. politica
rectorib urbum. Practiea actualis dicit᷑ eo
quod resꝓpositas oꝑationib siuis explicet. Oo¬
ralis dicitur ꝑ quam mos uiuendi honestus
preparant᷑. Dispensatua dicit᷑ cum domestiea.¬
rum rerum sapienter ordo disponitur. Cuils
dicitur ꝑ quam totius ciuitatis utilttas anmil.
rchanica septem scientias continet.
Lanificum. armaturam. nauigatiosẽ.
agͥtiaturam. uenationem medicuuã.
teatricam̃. Ex quib tres adextͥnsecus uestimntũ
naturȩ ꝑtinent. quo se ipsa natura ab incõmo-¬

Expanded text:
Solitaria igitur est quae sui curam gerens cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus,poenitendum. Privata est, quae rei familiaris officium mediocri componens dispositione distribuit. Publica est, quae reipublicae curam suscipiens cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur. Solitaria igitur convenit singularibus, privata patribusfamilias, politica rectoribus urbium. Practica actualis dicitur, eo quod res propositas operationibus suis explicet. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur; per quam totius civitatis utilitas adminisseptem scientias. Mechanica septem scientias continet: lanificium, armaturam, navigationem, agriculturam, venationem, medicinam, theatricam. Ex quibus tres ad extrinsecum vestimentum naturae pertinent, quo seipsa natura ab incommo
Abbreviated transcription (Latin):
autem ꝓpͥum ẽactus confusos incontuse ꝑronẽ
atenaere Uerbi grã. Inactu retum ninuenitur
linca sine supfiue & soliditate nullum enimcor¬
pus sic solummꝰ longum ẽ ut latitudine ił alci¬
tucine catrat sed inomni corpore hȩctria simul
suita ratiotam̃ attendit sine suꝑficie ecrassitudi.¬
ne uneam putt ꝑse quod ẽ mathematicũ ĩ quia
intota uelsit uel ẽ possit scã quia tosepeastus
rerium considerat nonut sunt. sed sicnt ẽ possunt.
noninse sedquantum adipsam tb̾nem idest it
ratio patertecur esse. Scãm quam considationẽ
dictum ẽ cortiniam quantitatẽ minfinita de¬
cutere &e discretam crescere minfinttum. Tausẽ
enum iuuacitas iõis ut omne longrum inborha
cuens iuiteruallo irteruallum generes. Poisie
muri sel compositi abacib. ouorim s̃coiilica

Expanded text:
confusos inconfuse per rationem attendere: verbi gratia, in actu rerum non invenitur linea sine superficie et soliditate nullum enim corpus sic solummodo longum est, ut latitudine vel altitudine careat; sed in omni corpore haec tria simul sunt: ratio tamen attendit sine superficie et crassitudine lineam pure per se: quod est mathematicum, non quia in re ita vel sit, vel esse possit; sed quia ratio saepe actus rerum considerat, non ut sunt, sed sicut esse possunt; non in se, sed quantum ad ipsam rationem, id est, ut ratio pateretur esse. Secundum quam considerationem dictum est continuam quantitatem in infinita decrescere, et discretam crescere in infinitum. Talis est enim vivacitas rationis ut omne longum in longa carens intervallo intervallum generet. Physicapuri; sed compositi ab actibus purorum, quos
Abbreviated transcription (Latin):
seendutione ceicientia otus udican hocitã.
preterandium non ẽ queosora plialia pioiprie
ae nenaqit aetere omnes de intellestib pesun
tut pura intelligentia mathemanca au miem
sine umnaginatione ẽ. ideoq nichil uere simple
suban aun enum logia cemachemauca pores
sunt ordine discendi quam phisica. & adeam quo¬
dammꝰ instrumenti uice funguntur quilb unũ.¬
quemq pͥmum informari oportet: antequam
phisice speculationi oꝑam ddet. necẽ fuit ut ñ
matib rerum uͥ fallat etꝑim̃tum ẽ sed insõla
rõne ubi in concussa ueritas manet suam conside¬
rationem ponerent. dem̃ ipsa iõne preiua ab er¬
perientiam rer descenderent. Postͣm gͥ dlemon¬
siraumꝰ quomͦ diuisio theoricȩ quam ponit boctẽ
supion conuentat. breuiter nunc ittrasq repeti¬
mus ut singita ittusq uerba diuisionis inuicẽ

Expanded text:
tione et efficientia totius judicat. Hoc etiam non praetereundum est, quod sola physica proprie de rebus agit, caeterae omnes de intellectibus rerumtur pura intelligentia, mathematica autem nunquam sine imaginatione est: ideoque nihil vere simplex est. Quia enim logica et mathematica priores sunt ordine discendi quam physica, et ad eam quodammodo instrumenti vice funguntur, quibus unumquemque primum informari oportet antequam physicae speculationi operam det: necesse fuit, ut non in actibus rerum ubi fallax experimentum est; sed in sola ratione, ubi inconcussa veritas manet suam considerationem ponerent, deinde ipsa ratione praevia, ad experientiam rerum descenderent. Postquam igitur demonstravimus quomodo divisio theoricae quam ponit Boetius superiori conveniat, breviter nunc utrasque repetemus, ut singula utriusque verba divisionis invic
Abbreviated transcription (Latin):
nates submouisse hyemem tecto. preciosaclil
stis hyrtam membra suꝑ romani more quirtis
tutib ut ẽ iusticia. pietas & temꝑantia. alia m
potentiis ut est ratio. ira. & concupiscentra .¶i.¬
sica int̾ corpꝰ & animam ẽ illa nat᷑alĩ amicita.
qua anima corpori ñ corporeis uinculis sedl as.¬
fectib quib dam colligatur admouendum &.
sensificandum ipsum corpꝰ scđ̾m quam aniti.¬
ciam nemo carnẽ suam odio habuit. Nusua he
mpulsu ut fit in tmꝑanis. & cordis aliaini.
fiatu. ut intibus & organis. alia inuoce utm.
carminib & cantilenis. Tria quoq sunt genca
musicoꝵ unum quod carmina fingit aludois
instrumentis agitur: tercium qͦd instrumñtos
opus farmenq duudicat. G eomets na.¬

Expanded text:
nates Submovisse hiemem tecto: pretiosaque nates Submovisse hiemem tecto: pretiosaque vestis Hirtam membra super, Romani more Quiritis, tutibus, ut est justitia, pietas et temperantia; alia in potentiis, ut est ratio, ira et oncupiscentia. Musica inter corpus et animam: est illa naturalis amicitia qua anima corpori non corporeis vinculis, sed affectibus quibusdam colligatur ad movendum et sensificandum ipsum corpus, secundum quam amicitiam nemo carnem suam odio habuit. Musica haec in pulsu, ut fit in tympanis et chordis; alia in flatu, ut in tibiis et organis; alia in voce, ut in carminibus et cantilenis. Tria quoque sunt genera musicorum: unum quod carmen fingit, aliud quod instrumentis agit, tertium quod instrumentorum opus carmenque dijudicat.
Abbreviated transcription (Latin):
talis. Mundana. alia inelem̃tis. alia in pla¬
netis. alia intemporib. In elem̃tis. alia inpond̾e
alia innumero alia inmensura. In planetis. alia
insitu. alia inmotu. alia innatura. Intemporib
alia in dieb uicissitudine lucis &e noctis. alia in
mensib crementis detrim̃tis ꝙ lunarib alia
mannis mutatione ueris. estatis autumpni
ehiemis. Humana musica. alia incorpore. aba
in anuma. alia in coneru utruisq Incorpore alia c̃
iuegetatione scãm quam crescit que omrib
nascertib conuenit. alia ẽ inhumorib ex quoꝵ
complexione humanum corpꝰ subsistit que
sensibilib communis ẽ. alia inoꝑationib qu
spͣaliter io̾nalib congruit. quib mechancas¬
est. quȩ si modum ñ excesserint bone suntut
iñ non nutriatur cupiditas. unde ifirmitas
foueri debet. sicut lucanꝰ in laudem citonis
refert. Huic epule uicisse famem. maguay pe¬

Expanded text:
talis. Mundana, alia in elementis, alia in platalis. Mundana, alia in elementis, alia in planetis, alia in temporibus. In elementis, alia in pondere, alia in numero, alia in mensura. In planein situ, alia in motu, alia in natura. Quae in temporibus; alia in diebus, vicissitudine lucis et noctis, alia in mensibus, crementis, decrementisque lunaribus; alia in annis, mutatione veris, aestatis, autumni, hiemis. Humana musica: alia in corpore, alia in anima, alia in connexu utriusque. Quae in corpore: alia est in vegetatione, secundum quam crescit, quae omnibus nascentibus convenit. Alia est in humoribus: ex quorum complexione humanum corpus subsistit. Quae sensibilibus communis est, alia in operationibus: quae specialiter rationalibus congruit, quibus mechanica praeest; quae si modum non excesserint bonae sunt, ut inde non nutriatur cupiditas: unde infirmitas foveri debet. sicut Lucanus in laude Catonis refert. Huic epulae vicisse famem, magnique pe
Abbreviated transcription (Latin):
sinonooria eastrologia in hoc cifferre
uident᷑. quod astronomia delege astrors
nomen sumpsit. astrologia aũ dicta ẽ
quali sermo de astris disserens. Nomi a enĩlex.
&e logos sermo interpretat᷑. Ita astronomia uidet᷑
ẽe quȩ delege astrorum & conuersione celi disse¬
rit regiones. circulos. curs. ortus. &occasus side¬
rum. & cur unumqͦq ita uocet᷑ inuestigans.
Astrologia autem quȩ astra considerat scłm na¬
tiuitatis & mortis. & quorumlibet alioꝵ euen¬
tium obseruantiam. quȩ partim naturalis ẽ.
partim suꝑsticiosa. Naturalis incomplexionib
corporum. quȩ scd̃m suꝑiorum contempantiã
uariantur. ut sanitas egritudo. tempestas. sere.¬
nitas. fertilitas. &sterilitas. Suꝑsticiosa incon¬
tingentib & his quȩ libero arbitrio subracent.
quam partem mat ematici tractant.
impar alł̃ impariter par¶Impar quoq num̾us
tres ht̃ sp̃ẽs. pͥma ẽ pͥmus & incompositus. se¬
cunda sc̃s & compositus. tertia ꝑse sciłs & cõ¬

Expanded text:
stronomia et astrologia in hoc differre videntur, quod astronomia de lege astrorum nomen sumpsit, astrologia autem dicta est quasi sermo de astris disserens. Νὀμος enim lex et λόγος sermo interpretatur. Ita astronomia videtur esse quae de lege astrorum et conversione coeli disserit, regiones, circulos, cursus, ortus et occasus siderum, et cur unumquodque ita vocetur, investigans. Astrologia autem quae astra considerat secundum nativitatis et mortis et quorumlibet aliorum eventuum observationem quae partim naturalis est, partim superstitiosa. Naturalis in complexibus corporum, quae secundum superiorum contemperantiam variantur, ut sanitas, aegritudo, tempestas, serenitas, fertilitas et sterilitas. Superstitiosa in contingentibus et in iis, quae libero arbitrio subjacent; quam partem mathematici tractant.  impariter par. Impar quoque numerus tres habet species. Prima est primus et incompositus, secunda secundus et compositus, tertia per se secundus et com
Abbreviated transcription (Latin):
auso s uid ouod ꝓnuntiat᷑. Uelait Gramma¬
ners iuuidt᷑ innomen. uerb̃um. participium.
puoniei laciuetbum prepositionem. coniuins.¬
liouem interictionem Uotem aiticulatam.
ltt̃an s ulabam pides accentus postauras.
notis ort grapbiam analogiam ethimologiã.
ra fabiulis historas uors idlcuto etposatione
duusis epetat se qua etiam in hoc opuiscillo
^Auuis an e tantum ierumi enomina un iasti¬
sile pto sui ut tantumm̃ quodtam pͥncipiũ

Expanded text:
st in id quod pronuntiatur; vel aliter: Grammatica dividitur in nomen, verbum, participium, pronomen, adverbium, praepositionem, conjunctionem et interjectionem; in vocem articulatam, litteram, syllabam, pedes, accentus, posituras, notas, orthographiam, analogiam, etymologiam, rbrevitas expetat, et quia etiam in hoc opusculo, divisiones tantum rerum et nomina investigare proposui, ut tantummodo quoddam principium
Abbreviated transcription (Latin):
philosophnȩ sed quasi quoddam appenditium &
instrum̃tum adphilosophiam. De ratione autẽ
adisserendi boctiꝰ dicit. quod & pars ẽẽ possit. & in¬
strumentum ad philosophiam. sic̃. pes. manus.
ingua. oculi. e cet̾a partes sunt corporis &instru¬
ꝓnunttiationem tantum ꝑtinentia ꝑtractans.
Ratio diserendi agit deuocib sed̃m intellec¬

Expanded text:
philosophiae, sed quasi quoddam appendicium et philosophiae, sed quasi quoddam appendicium et instrumentum ad philosophiam. De ratione autem disserendi Boetius dicit: « Quod pars esse possit et instrumentum ad philosophiam, sicut pes manus, lingua, oculi, etc. partes sunt corporis et instrupronuntiationem tantum pertinentia pertractans. Ratio disserendi agit de vocibus secundum intellec
Abbreviated transcription (Latin):
Ingabulis choreas ducebant. & saltabant. i
gymnasis luctabantur. Inamphicirus cuile
certabant uel pedum. uel equors. uel currull.
In harenas pugiles exercebant᷑. In coniuuuis
rtchinis & musicis instrum̃tis e odis palbr̃s.
&ealea sudebant. In fanis tempore solempniadors
turalis calo nittritur incopore & leticaamis
iepatat᷑. Ael quod magis uidet᷑ ꝙi necele hil
popim aliquarbo adludiendum conuierit ubl¬
erunt acdminata ẽ lya ludendi ne indusoiso
comenticusa facientes probrora aliqua aut facino¬
raticam. ceinonem disserentoi. Gramma grece.
lit̃a niter pretat᷑ latine. iñ clicta ẽ graminatica. id
latteralis scintia. Littera ꝓprie ẽ figura q̃ scribitur.
Ciementum sonus qui ꝓmuntiat᷑. Ceterum hiciar¬
geaccipienta ẽ litt̾a. ut & uocem &e scͥpturam in¬
telligamꝰ Utramq enim ad grammaticam ꝑu¬
net. Quidam dicunt graminaticam ñ ẽẽ partem

Expanded text:
illis. In atriis choreas ducebant et saltabant. In illis. In atriis choreas ducebant et saltabant. In gymnasiis luctabantur. In amphicircis cursu certabant vel pedum, vel equorum, vel curruum. In arenis pugiles exercebantur. In conviviis, rhythmis et musicis instrumentis, et odis psallebant, et alea ludebant. In fanis tempore solemni deorum turalis calor nutritur in corpore; et laetitia ejus reparatur. Vel quod magis videtur, quia necesse fuit populum aliquando ad ludum convenire, voluerunt determinata esse loca ludendi, ne in diversoriis conventicula facientes, probrosa aliqua aut facinoionem disserendi. Γράμμα Graece, littera interpretatur Latine, inde dicta est grammatica, id est litteralis scientia. Littera proprie est figura quae scribitur; elementum sonus qui pronuntiatur. Caeterum hic large accipienda est littera, ut et vocem et scripturam intelligamus utrumque enim ad grammaticam pertinet. Quidam dicunt grammaticam non esse partem
Abbreviated transcription (Latin):
arte mnpesuose ut terur. &e tmnor aut entr
ut angustia & sunt que commouent italen
uirtutem intus & ectra ait ẽ trifaicia. Pnideꝑn¬
to medicine aut intꝰ sit aut extra. intisatea
quȩ ore narib aurib. siuie anointumituntur.
tur foris. ut epitimata. cataplasinata eimnpit̾
cirurgia. quȩ duplex ẽ in carne. ut icidere not
urere. Inosse. ut solidare. &iuncture reddere lit
moueat quemqͣm quod cibum & potum inter
attributa medicine annumero. quȩ suꝑiꝰ uentit¬
oni attribui. qr scd̾m diuersos respestus hoc fis¬
tum est. Uinum namq in botro agriculture ẽ
inpeno cellerararii. ingustu medici. Similiter
cibor apparatus. adpistͥnum. macellum. añ.¬
pulus adludendum conuenire solert.
non qi iutheatio tantum litdus fieret sed qua
celebrior locus fuerat cet̾is. Fiebant autem lidi
alĩ initheatris. alii ingabulis ali inginnasia
alii mnamphicutis. alĩ inharenis ali mnonui¬
uiis alĩ in fanis. In theatio gesta recitabamtus

Expanded text:
impetuose ut terror et timor, aut leniter ut angustia. Et sunt quae commovent naturalem virtutem intus et extra, ut est tristitia. Omnis operatio medicinae, aut intus fit, aut extra. Intus ut ea quae ore, naribus, auribus sive ano intromittuntur, tur. Foris ut epidimata, cataplasmata, emplastra. Chirurgia, quae duplex est in carne, ut incidere, suere, urere. In osse, ut solidare, et juncturae reddere. Nec moveat quampiam, quod cibum et potum inter attributa medicinae annumero, quae superius venationi attribui, quia secundum diversos respectus hoc factum est. Vinum quoque in botro agriculturae est; in penu, cellarii; in gustu, medici. Similiter ciborum apparatus ad pistrinum, macellum, coqupulus ad ludendum convenire solebat, non quia in theatro tantum ludus fieret, sed quia celebrior locus fuerat caeteris. Fiebant autem ludi alii in theatris, alii in atriis, alii in gymnasiis, alii in amphicircis, alii in arenis, alii in conviviis, alii in fanis. In theatro gesta recitabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
aimus fructus lectionis ẽ. ut adueri.¬
tatem cognoscendam erudiaris. Scd̃s¬
ut ꝑ afflictionem carnis corde compungarĩ.

Expanded text:
imus fructus lectionis est ut ad veritatem cognoscendam erudiaris; sper afflictionem carnis corde compungaris.
Abbreviated transcription (Latin):
duce gub̃natur. S quis potest semꝑ respicere
deum. nisi quem semꝑ deuis respicit. qi muini¬
rum dilestionem hominis semꝑ dilectio dei
sicut preueniendo excitat. sic subsequendo
conseruat. hoc est enim quod sequitur. Respice
mine. Ac si diceret. Ut te diligere possim tu
dilige me: uit amore tuo dignus s im miserere
mei. telaxando peccata nea. qr unicus ⁊ pauꝑ
sum ego. Ideo respice quia unicus. ideo miserere
quia pauꝑ. Unicus enim plus diligitur.
pauꝑ plus doletur. Tribulationes cordĩ mei
multiplicate sunt denecessitatib meĩ crue
me. Que est pauꝑtas tua: lribulationes cor

Expanded text:
duce gubernatur. Sed quis potest semper respicere duce gubernatur. Sed quis potest semper respicere Deum, nisi quem semper Deus respicit? Quia nimirum dilectionem hominis semper dilectio Dei sicut praeveniendo excitat, sic subsequendo conservat. Hoc est enim quod sequitur: Respice in me ; ac si diceret: Ut te diligere possim, tu dilige me, et ut amore tuo dignus sim, miserere mei relaxando peccata mea. Quia unicus et pauper sum ego . Ideo respice, quia sum unicus: ideo miserere, quia pauper. Unicus enim plus diligitur, pauper plus doletur. Tribulationes cordis mei multiplicatae sunt; de necessitatibus meis erue me . Quae est paupertas tua. Tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib suis. quȩ ꝑsemen significantur. Uel ꝑ
terram caro accipi potest. quam infuturo mm¬
mortalem & impassibilem accipiet. quisquis
eam in presenti moꝑe iuitutum exciret. sed
quomͦ illuc ꝑueniet: firmam̃tum ẽ dominꝰ
timentib eum. & testainentum ipsus ut
manifestetur illis. Qui uincentib ꝓmittit
p̃mium. pugnantib prestat adiutorium. Pre¬
mium tale est. qi ipsius scilicet dei testam̃tũ
.i. contestata ꝓmissio ẽ. ut ipse manifestetur
illi iudelicet uidenti se. Adutorium tale est
Ideo securus deꝓmisso fiducialiter curro. Oculi
mei semꝑ ad dominum. q̃m ipse euellet de
laqueo pedes meos. Oculus actionũ intentio
est. Oculos ad dominum semꝑ habet. qui
ꝑinitentionem ad amorem dĩ dirigit omne
quod agit. cuiꝰ inmirum pedes alaqueo euel¬
luntur: quia mala actio ẽẽ non potest. cuius
amor dei origo est.Sine ꝑiculo namq uia acti¬
onum curritur. cum intentio animi caritate

Expanded text:
operibus suis, quae per semen significantur. Vel per operibus suis, quae per semen significantur. Vel per terram caro accipi potest, quam in futuro immortalem et impassibilem accipiet, quisquis eam in praesenti in opere virtutum exercet. Sed quomodo illuc perveniet? Firmamentum est Dominus timentibus eum, et testamentum ipsius ut manifestetur illis . Qui vincentibus promittit praemium, pugnantibus praestat adjutorium. Praemium tale est, quia scilicet Dei testamentum, id est contestata promissio est ut ipse manifestetur illi videlicet videnti se. Adjutorium tale est,Ideo securus de promisso fiducialiter curro. Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos . Oculus actionum intentio est. Oculos ad Dominum semper habet qui per intentionem ad amorem Dei dirigit omne quod agit. Cujus nimirum pedes a laqueo evelluntur, quia actio mala esse non potest, cujus amor Dei origo est. Sine periculo namque via actionum curritur, cum intentio animi charitate
Abbreviated transcription (Latin):
on est scruibis timor. ubi consticutio
legis fit in electione uoluntatis. Pmũ
timemus. demde uiam eligimus. deĩ lec
nobis ꝓponitur qua mura ambulemus legẽ
custodientes premium accipimus inp̃senti
animȩ iocunditatem infuturo autẽ anmȩ
pariter & corporis beatitudinem. Hoc ẽ quod
sequitur aminia eius in bonis demorabitur
hoc de presenti. & semen ciꝰ hereditabit terrã.
hoc de futuro. Et satis eleganter sp̃ales deles¬
tationes expͥmit cum dicit: amnia eius in
bonis demorabitur. Quicqͥd enim carualiter
dulce est. suȩ quidem delectationis exꝑientiam
fruentib prestat. S dni cum eis morari non
potest. quia dum gustu appecitum ꝓuocat.
transitu desiderium fraudat. Sp̃uales autẽ
deliciȩ quȩ nec gustate transeunt. nec ieficien¬
tos de crescunt nec saciantes tedium gigninĩ.
dni cum fruentib ꝑmanere possunt. Sequit᷑.
Semen enis hereditabit terram. Terram uiuen¬
tium infuturo inhereditatem accipiet ꝓbonĩ

Expanded text:
on est servilis timor, ubi constitutio legis fit in electione voluntatis. Primum timemus, deinde viam eligimus, deinde lex nobis proponitur qua in via ambulemus. Legem custodientes, praemium accipimus, in praesenti animae jucunditatem, in futuro animae pariter et corporis beatitudinem: hoc est quod sequitur: Anima ejus in bonis demorabitur, hoc est de praesenti, et semen ejus haereditabit terram , hoc est de futuro. Et satis eleganter spirituales delectationes exprimit, cum dicit: Anima ejus in bonis demorabitur. Quidquid tenim carnaliter dulce est suae quidem delectationis experientiam fruentibus praestat, sed diu cum eis morari non potest, quia dum gustu appetitum provocat, transitu desiderium fraudat. Spirituales autem deliciae quae nec gustatae transeunt, nec reficientes decrescunt, nec satiantes taedium gignunt, diu cum fruentibus permanere possunt. Sequitur: Semen ejus haereditabit terram. Terram, viventium in futuro in haereditatem accipiet pro bonis
Abbreviated transcription (Latin):
uinȩ correctionis flagella patienter sustuiere
nolunt. ssi fortassis aliqua se ꝓpeccati suis
aduersa ꝑtulis se cognouerint. statiup tpo
riam existimant. quo sua se fatisfactione a pud
diuinum examen plene purgatos putant.¬
Quo contra quid iste dicat audrantꝰ. Miscdia
inquit tira uite oculos meos ẽ i complacui
iueritate tua. Ac si diceret. Miscdiam tuã
ubĩꝙ michi necessariam ẽe indeo: itam̃ corie¬
ctionis tue uerbera: qtib peccatã mea ditiste
pums non solum non repello s &e gaudens sus.¬
cipio inmo eciam impsis miscdĩam tuanu
fion de ee cognosco. Complacui in quit iuueri¬
cate tia. E leganter dictum. laudabiliter dis.¬
tum. dicetum imitatione dignissimum com.¬
placui inueritate tuã. Quasi dicat. non machi
nisi intua ueritate placeo. quia quod tͥ iime
displicet. hoc ipse eciam reprehensꝰ endo. In
tia ueritatem cõplaceo. quia dum inea pec.
correctionis. Cur enim mͥ intua u̾itate ñ placcã.

Expanded text:
vinae correctionis flagella patienter sustinere vinae correctionis flagella patienter sustinere nolunt. Et si fortassis aliqua se pro peccatis suis adriam existimant, quo sua se factione apud divinum examen plenius purgatos putant. Contra quos quod iste dicat, audiamus. Misericordia, inquit, tua ante oculos meos est, et complacui in veritate tua . Ac si diceret: Misericordiam tuam ubique mihi necessariam esse video; et tamen correctionis tuae verbera, quibus peccata mea districte punis, non solum non repello, sed et gaudens suscipio, imo etiam in ipsis misericordiam tuam non deesse cognosco. Complacui, inquit, in veritate tua . Eleganter dictum, laudabiliter dictum, dictum imitatione dignissimum, complacui in veritate tua. Quasi dicat: Non mihi nisi in tua veritate mihi complaceo, quia quod tibi in me displicet, hoc etiam ipse reprehendo. In tua veritate mihi complaceo, quia dum mea peccatcorrectionis. Cur enim mihi in tua veritate non placeam,
Abbreviated transcription (Latin):
amorem hominum iniquitatis efficiamur
consortes. S hoc sine himmlitate & labore ne.¬
mo potest. facere. humilitatt uidelicet. ne se
ꝑsuꝑbram a consortio unitatis diuidat. & dum
malorum societatem habere contempuit. quasi
de singulari iusticia ꝑnitiosius intumescat.
Labore autem opus est ut quorum societatem
non deserit. semꝑ fugere quantum potest stuideat
conuersationem. Hoc est quod sequitur. Uide
⁊coria tya ã ocłos cõs ẽ. ⁊ c̃elachi in uenitats tra.
iSeRICORDIA dei est qua parcit. ueritã
qua corrigit. Per miscd̾iam penitentes
abindulgentia non repellit. ꝑueritatem pec.¬
cata puniens. causam non ꝑsonam respicit. Qͥs¬
õquis gͦ ad salutem ꝑucnurt desiderate. Hec duo
neccẽ ẽ. medicine di remedia non contempuat.
Sine miscd̃ia enim ueniam non consequetur:
sino ncritate non emendatur. Sunt uͦ ñ nulli qͥ
dum culpas suas ꝑmisccłiam temeraria qua-¬
dam presumptione adeo relaxari expetunt. di-¬

Expanded text:
amorem hominum, iniquitatis efficiamur amorem hominum, iniquitatis efficiamur consortes. Sed hoc sine humilitate et labore nemo facere potest. Humilitate videlicet, ne se per superbiam a consortio vanitatis dividat; et dum malorum societatem habere contemnit, quasi de singulari justitia perniciosius intumescat. Labore autem opus est, ut quorum societatem non deserit, semper fugere, quantum potest, studeat conversationem. Hoc est quod sequitur: Vide cordia tua ante oculos meos est; et complacui in veritate tua . Misericordia Dei est qua parcit, veritas qua corrigit. Per misericordiam poenitentes ab indulgentia non repellit; per veritatem peccata puniens, causam, non personam respicit. Quisquis ergo ad salutem pervenire desiderat, haec duo necesse est medicinae Dei remedia non contemnat. Sine misericordia enim veniam non consequitur; sine veritate non emendatur. Sunt vero nonnulli, qui, dum culpas suas per misericordiam temeraria quadam praesumptione a Deo relaxari expetunt, di
Abbreviated transcription (Latin):
afflictio carnis. qua non frangit᷑ constantia
mentis. Cui autem dolor eordis intuna tan-¬
git. maius ꝑiculum est. eciam si foris tͥbula¬
dio desit. d enecessitatib meis erue me. Mul¬
tȩ sunt necessitates bonorum inquib ꝑicli¬
tantur: quas fortassis meluis cognoscumus
si eas distinguendo ꝓponamus. Gemina si
intus. altera quam foris sustinent. Altera a
ꝓximis. altera a semetipsis. Quaindui enim
in hac corruptibili carne uiuunt molestias
& temptationes quȩ ex carne corruptibili ori¬
untur. omnino declinare non possunt. In qͥb
tantum cum labore ꝑiculum est.: ut eas co-¬
tidie sentire necẽe sit. & tamen consentire
eis nemo uinquam sine graui detrunento
possit. Altera necesiitas ẽ bonorum. quia cum
inter malos quos declinare non possunt con¬
uersantur. ex illorum praua conuerlatione co¬
tidiana quadam ꝑsecutione uita eorum affligit᷑
Quos ita tolerare necesse ẽ. ut nec ꝓpter miqui¬
tatem eorum odio habcamus homies. nec ꝓpt̃

Expanded text:
s; quae non frangitur constantia mentis. Cum autem dolor intima tangit; majus periculum est etiam si foris tribulatio desit. De necessitatibus meis erue me . Multae sunt necessitates bonorum in quibus periclitantur; quas fortassis melius cognoscemus, si eas distinguendo proponamus. Gemina siqintus, altera quam foris sustinent. Altera a proximis; altera a semetipsis. Quandiu enim in hac corruptibili carne vivunt, molestias et tentationes, quae ex carne corruptibili oriuntur, omnino declinare non possunt. In quibus tantum cum labore periculum est, ut eas quotidie sentire necesse sit; et tamen consentire eis nemo unquam sine gravi detrimento possit. Altera necessitas est bonorum, quia cum inter malos quos declinare non possunt, conversantur, ex illorum prava conversatione quotidiana quadam persecutione vita eorum affligitur. Quos ita tolerare necesse est, ut nec propter iniquitatem eorum odio habeamus homines, nec propter
Abbreviated transcription (Latin):
inqua fideles laborant: ⁊ in ꝓcinctu cuius¬
dam sp̃alis unlitiȩ contra acieas potestates
prignaturi exeubant. Iu hoc atitem taber nacło
illos deus abscondit. quib amorem quiẽtis.
inpirando ãstrepitu huius mundi secretũ
bepẽtere facit. S in abscondito tabernaculi ꝓ¬
testi non sunt. qui in loco quietis quiete uũe

Expanded text:
tu cujusdam spiritalis militiae contra aeras potestates pugnaturi excubant. In hoc autem tabernaculo illos Deus abscondit, quibus amorem quietis inspirando, eos a strepitu hujus mundi secretum expetere facit. Sed in abscondito tabernaculi protecti non sunt qui, in loco quietis, quiete vive
Abbreviated transcription (Latin):
aninum a consensu retrahinus. Sicut enim
uitia iuestigando ꝑsequimur sic comp̃heti¬
mus inuemendo. & donec deficiant ñ reier¬
tumr di abinstantia boni oꝑis ante subuiga¬
tionem uitiorum non relaxamur Dulus¬

Expanded text:
animum a consensu retrahimus. Sicut enim vitia investigando persequimur, sic comprehendimus inveniendo; et donec deficiant, non revertimur, si ab instantia boni operis ante subjugationem vitiorum non relaxamur
Abbreviated transcription (Latin):
UOSDam sp̃uales mimicos habemꝰ
qui nobis insidiantur. qui quanto
magis occulti sunt. tanto amplius nocere
possunt. Hii sunt motus carnales qui in cor¬
de nĩo orriuntur: & quia delatentib desiderii
ꝓdeuitt. in cautos sepe subspecie nurtutum
fallunt. Quos tunc nimirum ꝑsequinur qͣñ¬
do ipsam originis eorum radicem subtiliter
iuestigamꝰ. quatinus dum nos illicito motu
oriente pulsari senserimus. statim de qua af¬
fctione natus sit: ⁊ ad queni finemietus appe¬
titus tendat ꝑspicere studeamus. Hoc fortassĩ
qualiter sicri possit cicius agnoseitur. Si eius
aliquod exemplum imedium proponatur
Utrbi gra. Et aliquis qui de semetipzo pliis¬
quani oportet sentiens. oculta supbia labo¬
ait ib ieg̾si fortẽ inter ceteros uel ad colloqo¬
dum siuie ad consolendum consederit. quia
se li gularter sapientem ecistimat se suigla¬

Expanded text:
uosdam spirituales inimicos habemus, qui nobis insidiantur, qui quanto magis occulti sunt, tanto amplius nocere possunt. Hi sunt motus carnales, qui in corde nostro oriuntur, et quia de latentibus desideriis prodeunt, incautos saepe sub specie virtututum fallunt. Quos tunc nimirum persequimur, quando ipsam originis eorum radicem subtiliter investigamus, quatenus, dum illos illicito motu oriente pulsare senserimus: statim de qua affectione ille natus sit, et ad quem finem ejus appetitus tendat, perspicere studeamus. Hoc fortassis qualiter fieri possit citius agnoscetur, si ejus aliquod exemplum in medium proponatur. Verbi gratia: Est aliquis, qui, de seipso plusquam oportet sentiens, occulta superbia laborat. Hic ergo si forte inter caeteros, vel ad colloquendum, sive ad consulendum consederit, quia se singulariter sapientem existimat, singula
Abbreviated transcription (Latin):
eometria. mensura terre interpretat᷑.
eo quod hec disciplina pͥmum ab eg̃ p¬
tiis reꝑta sit. quoꝵ t̾minos cum nilus
inundatione sua limo obduceret & confunderet
limites. ꝑticis & funib terram mensurare. cepe¬
runt. desn asapientib eciam adspacia maris
celi & aeris & quoruilibet corporum mensuran¬
da deducta sunt & extenza. De astronomia.

Expanded text:
eometria mensura terrae interpretatur, eo quod haec disciplina primum ab Aegyptiis reperta sit, quorum terminos cum Nilus inundatione sua limo obduceret, et confunderet limites, perticis et funibus terram mensurare coeperunt, deinde a sapientibus etiam ad spatia maris, et coeli, et aeris, et quorumlibet corporum mensuranda deducta fuit et extensa. CAP. XI.
Abbreviated transcription (Latin):
coiel loquitus est deus. quia unum
uerbum genuit. ꝑ quod omnia fecct.
hoc uerbum ẽ sermo eis. Unus ẽ e
sermo dei quia unum ẽ uerbum aci. Et ĩo
uere uniis. quia uinus unꝰ qui sententias mul¬
tiplices ñ complectitur. s imo & simplici uer¬
bo consumnratur. Quare gͦ dicit᷑ inpsalmo.
ut iustificeris insermonib tuis. Et alibi Uni.¬
fica meut custodiam scrmones tuos: Si enim
uere sermo dei unus creditur: quomͦ multi
sermones euis dicunt᷑: S sciendum ẽ quod
aliter ꝑ hominum ora loquit᷑ ds. aliter per.
semecipsum. Ilam quod deus in hominib
ce ꝑhomine loquitut hoc fere onĩs &e uet̾is
& noui testam̃ti sccipt᷑a testatur. Loquitur
sͣ acus ꝑhomines loquitur ꝑse. Multos ser.¬
mones ꝑ homines. unum ꝑsemetipsum. S
quoscumq ꝑhontinum ora ꝓtulit iste iurs
momnib illis fuit & om̃s misto uno unume

Expanded text:
el locutus est Deus , quia unum Verbum genuit, per quod omnia fecit. Hoc Verbum est sermo ejus. Unus est ergo sermo Dei, quia unum est Verbum Dei. Et ideo vere unus, quia unius unus, qui sententias multiplices non complectitur; sed uno et simplici verbo consummatur. Quare ergo dicitur in psalmo: Ut justificeris in sermonibus tuis . Et alibi: Vivifica me ut custodiam sermones tuos . Si enim vere sermo Dei unus creditur, quomodo multi sermones ejus dicuntur? Sed sciendum est quod aliter per hominum ora loquitur Deus, aliter per semetipsum. Nam quod Deus in hominibus per homines loquitur, hoc fere omnis et Veteris et Novi Testamenti scriptura testatur. Loquitur ergo Deus per homines, loquitur per se, multos sermones per homines, unum per semetipsum. Sed quoscunque per hominum ora protulit, iste unus in omnibus illis fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tiansibunt uerba autem mea non transient.
loiutiq ñ transibunt. uͥ transitoria non sunt
Stra sicut uimultis unum uerbum ũ diuidit᷑
ita multa inumo uerbo non uariantur his
taq: d̃e ie c none adlei brtuiter explicatis. nũc
apłi uerba insprciamus. Uutus est in quit
snena cã &e esficax. & penetrabilior omni dladio

Expanded text:
transibunt, verba autem mea non transibunt . transibunt, verba autem mea non transibunt . Ubi utique non transibunt ubi transitoria non sunt, quia sicut in multis unum verbum non dividitur, ita multa in uno verbo non variantur. His itaque de sermone Dei breviter explicatis, nunc Apostoli verba inspiciamus: Vivus est, inquit, sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio