comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset gr̃a salui facti estis ꝑfidem. et hoc ñ ex uobis sed
dĩ donũ ẽ. ñ ea. operib ne forte quis extollatur. Ulidit
utiq putare posse homines hoc ita dictũ quãsi necessari.
non sint opera bona credentib sed eis fides sola sufficiat.
et rursus posse homines de bonis operib extolli. uelutaa
ea facienda sibi sufficiant. mox itaq aadidit. Ipsius enim
sumis figmentũ. creati in xp̃o iħu in operib bonis quȩ
p̾parauit᷑ ds diligentib. ut in illis ambubemus. Quide̾
hoc qđ cũ dĩ gr̃amꝰ cõmendans dixisset ñ ex operib ne
forte quis ex tollatur: cur hoc dixerit rationẽ redaens.
ipsius em̃ sumus inquit figmentũ creati in axp̃o ibi di
i
operibus bomis: Quomꝰ gͦ non exoperib ne forte quis eatol¬
latur  Sed audi et intellege non exoperib dictũ tamquã
tuis exte ipso tͥ existentib. sed tamquã his in quibiᷤ te d̾s finã

Expanded text:
dixisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed dixisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit,
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ex qua iustus uunt idẽ quȩ ꝑ dilectionẽ operatur. ut
na opera nobis ex dosunt a quo nobis et fidesẽ et dilectio.
nante soluenda ẽ. Si enĩ uita ęt̾na bonis operib reddit᷑
sic̃ aꝑtissime dicit seriptura q̃m d̾s reddet unicuiq scłm op
er. quomͦ gr̃a ẽ uita ęt̾na. cũ gr̃a ñ operibus reddat᷑ sed
gratis det᷑ ipso apło dicente ei qui operatur merces ñ impu¬
tatur scđm gr̃am. sed scđm debitũ  Ꝙ iterũ. Reliquiȩ in¬
quit ꝑ electionẽ gr̃ȩ saluȩ facte sunt. Et mox addidit.
no non possit. nec intellectorẽ acutũ. sed tantumodo in¬
tentoremtũ desiderat auditorẽ. Cũ enĩ dixisset stipendi¬
um peccati mors. continuo subdidit. Gr̃a aũt dĩ uita et̃
posse dissolui. nͥ intellegamꝰ et ipsa bona opera nr̃a quibis
ȩterna redditur uita ad dĩ gram ꝑtinere. ꝓpt̾ illud quod
ait dñs iħe. Sine me nihil potestis facere. Et ipse apłs cĩ

Expanded text:
fidem ex qua justus vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut fidem ex qua justus vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut na opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio, nante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut a quomodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, per electionem grino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia autem Dei, vita posse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere . Et ipse Apostolus cum
Abbreviated transcription (Latin):
quit ñ ea uobis sed d̃i donũ ẽ. rursus ne dicerent se suis ope¬
ribus donũ tale meruisse. continuo subiecit. Non exoperi¬
biᷤ. ne forte quis extollat᷑. Non quia negauit aut euacua
opera bona cũ dicat uncuiq reddere scđm opera eiꝰ. sed
quia opera sunt e&fide. ñ ex operib fides. Ac ꝑhoe ab illo
sunt nobis opera iustitiȩ aquo ẽ fudes. dequa dictũ ẽ uisti
ex fide uiuit. Homines aũt ñ intellegentes qđ ait ipse
apłs arbitremur iustificari hominẽ psidẽ sine operibis
legis. putauerunt eũ dicere sufficere homini fidem etiã si male aat
et opera bona non habeat. Quod absit ut sentiret uaselectioniᷤ.
Qui cũ dixisset quodã loco in xp̃o enĩ ił neq circũsio aliqͥs¬
ua neq p̾putium. max ad didit. sed fides quȩ ꝑdilectionem
operatur. Ipsa ẽ fides. quę fideles dĩ separat ab immnundis

Expanded text:
quit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis opequit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliq neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uncinus. ꝑ eũ qui dileait nos. Demde dixit. Cursũ con¬
summaui. Sed ille hoc dixit. qui alio loco dicit. Igitur ñ uo¬
lentis neq currentis. sed miserentis ẽ dĩ. Quȩ sententia mul¬
lomodo potest etiã sic conuerti. ut dicatur ñmiserentis dĩ
sed uolentis et currentis ẽ hominis. Quisquis em̃ hoc ausus
fuerit dicere. aꝑte se ostendit apło contradicere. Postreme
dix̃. fidẽ seruaui. Sedille hoc dixit. qui alibi ait. Miseri¬
cortliam consecutus sũ. ut fidelis e̾t̾m. Non em̃ diac miscam
consecutus sũ quia fidelis erã. sed ut fidelis e̾e̾m. hinc osten¬
dens etiã ipsamfidem haberi nͥ dõ miserante ñ posse. et ee̾
donũ dĩ. Quod aꝑtissime docet dicens. Gr̃a salui facti estas
ꝑfidem. Et hoc ñ ex uobis. sed dar̃ donũ ẽ. Possent em̃ dicere
ideo accepimus gr̃am quia credidimus.tamquã sibi fidẽ tri¬
buentes gr̾am do᷑ ꝓpt̃ hoc apłs cũ dixisset ꝑfidẽ. et hoc in¬

Expanded text:
sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Mconsecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, in
Abbreviated transcription (Latin):
Ñ d dilcctissimo et map̃i mbriᷤ
honorando. fr̃i ualentino et
fr̃ibiᷤ qui tecũ sint. Ausustin
in dñ̾o salutem. Cresconium.
felicem. et aliũ felicem dĩ ser¬
uos qui ex ur̃a congregitione
adnos uenerunt. nobiscum
egisse pascha nouerit cari¬
tas̾ ur̃a. Quos ido tenumus
aliquanto diutius. ut instrue¬
uores aduos redirent ad uersus
nouos hereticos pelagianos. in quoꝵ errore̾ cadit quipu¬
tat sccłm aliqua merita humana dari gr̃am dĩ quę sola
tat quando adiudiciũ dñs uenerit ñ uidicari hominẽ scdm
opera sua qui iã ꝑetatem im potint libero uoluntatis ar¬
bitrio. nihil hominus inerrore ẽ. Soli em̃ pariuili qui
ñ dũ habent opera ꝓpria uł bona uł mala. sedm solum
originale peccatũ dãpnabuntur. quib ꝑ lauacrũ regene¬
rationis ñ subuenit gr̾a saluatoris. Cęteri aũt om̃s q iam
utentes libero arbitrio sua ꝓpria peccata origniali pec¬
eato insuꝑ addiderunt. si de potestate tenebrarũ ꝑ di

Expanded text:
DILECTISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quae sola htat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per
Abbreviated transcription (Latin):
deattram neq insinistrã. et tam̃ sine dĩ gr̾a si posset hoc fieri non
postea diceret᷑. Ipse aũt rectos faciet cursus tuos. et iunera tua
inpace ꝓducet. Flolite gͦ declinare indexterã neq insinistram.
quãtis laudentur unȩ quȩ ad extrissunt. et uituperent᷑ quȩ asi¬
nistris sunt. Hoc ẽ enĩ ꝓpt᷑ qđ addidit. Auerte aũt pedẽ tuũ
aina mala hoc ẽ asinistra. quod manifestat in c̾sequentib. diẽ
Hias enĩ quę ad eatris sunt nouit d̾s. Peruersȩ aũt sunt. quę
asinistris sunt. Cas itaq uias ambulart debemꝰ quaᷤᷤ nouit d̾s.
dequib inpsalmo legit᷑. Nouit dñs uia uistorũ. et uia impio
peribit. Hanc enĩ ĩ mouit dñs qui asinistra t̃. siẽ dicturꝰ ẽ etiã
illis ad sinistrũ constitutis. Nonnomi uos. Quidẽ aũt qđ ille
ĩmouit. qui utiq nouit om̃a siue bona hominũ siue mala:

Expanded text:
dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala?
Abbreviated transcription (Latin):
catholica ꝑseuerent. quȩ neq liberũ arbitriũ negat siue in
uitã malã siue inbonã. neq tantũ ei tribut ut sine dĩ gr̃a ua¬
eat aliquid. siue ut exmalo conuertat᷑ inbonũ. siue ut in
bonũ ꝑseuerant᷑ ꝓficiat. siue ut adbonũ sempit̾nũ ꝑuemiat
epła ex hortor qđ nos om̃s exhortat᷑ apłs. non plus sapere ꝗ
portet saꝑe. sed sapere ad tẽꝑantiã sic̃ unicuiq ds̃ parutꝰ
c̃ m̃surã fidei. Ad tendite qͥd ꝑsalomonẽ moneat sp̃s sc̃s.
Rectos cursus inquit fac pedib. tins et uias tuas dirige.ne
declines indexterã neq insimstrã. Auerte aũt pedẽ tuũ auia
mala. uias aũt quȩ adeatris sunt nouit d̾s. ꝑuersę uͦ sunt
quȩ a finistris sunt. ĩpse aũt rectos faciet eursus tuos. ninera
au̾t tua impace ꝓducet. In his uerbis sc̃ę scripturȩ consi¬
derite fr̃s. quia si none̾et liberũ arbitriũ. ñ diceret᷑ rectos
cursus fac pedib tius et uias tuas dirige. ne declines in

Expanded text:
catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat.  in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturae considerate, fratres, quia, si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cu
Abbreviated transcription (Latin):
illi heretici dicunt gr̃am dĩ scđm merita nr̃a dari. quod
om̃ino falsissimũ ẽ. ñquia nullũ ẽ meritũ uł bonũ piorũ
uł malũ impiꝵ. alioquin qͦmͦ iudicabit d̃s mundũ. sec¬

Expanded text:
illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabit deus mundu
Abbreviated transcription (Latin):
sed qm̃ homo carnalis et in amt᷑ in flat᷑ cũ audisset quis
enĩ te discernit. posset respondere uł uoce uł eogitatione
et dicere discerint me fides mea. discernit me oratio mea.
discerint me iustitia mea. mox apłs occurrit cogitatis¬
nib eiꝰ et diaxit. Quid enĩ habes qđ ñ accepisti. Si aũt et
accepisti. quid głaris quasi ñ acceperis. Sic eñ głant᷑
quasi ñ acceperint. qui se ase ipsis iustificari putant. ai
ꝑ hoc inseipsis ñ in dño głantur. Propt qđ ego in hac
epła quȩ aduoᷤ ꝑuenit ꝓliaui ꝑtestimonia scripturarũ sc̃aꝵ
que ibi potestis inspicere et bona opera nr̃a et pias oratio¬
nes & rectã fidem nullomͦ in nobis ẽe potiusse. nͥ hȩc accep¬
dicat meritis operũ suo. uł meritis orationũ suarũ uł
meritis fidei suȩ sibi traditã dĩ gr̃am. et putet᷑ uerũ ẽe q

Expanded text:
 deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis  deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis non in domino gloriantur. Propter quod ego in hac epistula, quae ad uos peruenit, probaui per testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi baec accipum, ne quisquam dicat meritis operum suorum uel meritis orationum suarum uel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam et putetur uerum esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis apłi ñ uenit ut uidicaret mundũ. sed ut saluaretur
nui dus pipsũ. Pstia uero sicut seribit apłs paulus uidi¬
cabit d̾s mundũ. quando uenturꝰ ẽ sicut tota eccła in
q̃uom iudicait mundũ : ẜoinde librũ uł epłam meani
quã secũ adnos supradieti agtulcrunt scđm hanc sidẽ
intellegit ut neq negetis dĩ gram. neq liberũ arbieriũ
sie cdefendatis. ut adĩ gra separetis. tãquã sine illa uel
cogitare aliquid uł agere sedm dm̃ ulla ratione possimꝰ.
quod om̃ino n possumꝰ. Propt̃ hoc enĩ dñs cũ defruetai
nisticit loqueret᷑. ait discipulis sins. Sine me nihil potes¬
Qui głoat᷑ inquit. in dño gloriet᷑. Illi uͦheretici se ipsos a seipsis
iustos fieri putantes. quasi hoc eis ñ d̾s dederit sed sibi ipsi.
non utiq in dño sed insemet ipsis gloriantur. lalib dicit
apłs. Quis enĩ te discerint: Quod ideo diẽ. quia de maᷤ¬
sa illius ꝑditionis quȩ facta ẽ exadam ñ discernit ho¬

Expanded text:
retur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potesQui gloriatur, inquit, in domino glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus dederit sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit ho
Abbreviated transcription (Latin):
entia poftulet adõ qui dat om̃ib affluent᷑ et non i¬
ꝓperit. et dabit᷑ ei. Potens ẽ aũt añs qui et uobis dona
et nobis. ut de uĩa paet et pia consensione nuntus
celerrimĩ gaudeamꝰ. Saluto uos non solũ meonomi¬
ne sed etiã fr̃m ꝗ mecũ sunt. et rogo ut pronobis
concordit atq instanter oretis.

Expanded text:
deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis.
Abbreviated transcription (Latin):
ammonemurtur isrł conũsus fuerit ad dñm dm̃ suũ e.
toto corde suo. &. ex tota anma sua. Mlandatũ inquit
nouũ do uobis. ut uos inincẽ diligatis. Et qui diligit
parimũ legẽ impleuit. et plenitudo legis caritas.
Scdm hoc et illud dictũ ẽ. si ambularent semitas bonas.
inuenissent utiq semitas iusticie leues. Quomͦ gdicit᷑
uia utrũq uerũ ẽ.Durȩ sunt timori. leues amori.
Caritas gͦ mnehoata. inchoata iusticia ẽ. Caritas ꝓuecta
puectã iusticia t̃. Caritas magna. magna iusticia t̃.
aritas ꝑfecta. ꝑferta iusticia eͦ. Seid caritas derora
puro. et conscientia bona. et fide ñ fic̾ta. Quȩ tune
matrina ẽ inhac uita. quando ꝓilla ipsa c̃ tempnit᷑
uita. Sed miror si non habet quo creseat. cũ demorta¬
li excesserit inta. Ubicũq aũt et quandocũq. ita plen.
sit ut ei ñ sit quod adiciatur. ñ tam̃ diffundit᷑ in cordib uᷤ
latur.ꝙ sanitati cooperat᷑. Ipsea ẽ enĩ ga dĩ ꝑ iłm ap̃¬

Expanded text:
m suum ex toto corde suo et ex tota anima sua. mandatum, inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. quomodo ergo dquia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus latur et sanitati cooperatur. ipsa est enim gratia dei p
Abbreviated transcription (Latin):
pisti.  Si au̾t et accepisti. qͥd głaris quasi ñ acceperis :
Prorsus talia cogitanti. uerissime dieitur. Dona sua coro¬
nat d̾s̃. ñ merita tua. Si tͥ ate ipso n̾abillo sunt merita
tua. hȩc enĩ si talia sunt. mala sunt quȩ ñ coronat d̾s. Si
aũt bona sunt. dĩ dona sunt. quia sicut dic̃ apłs iacobs
ome datũ obtimũ et omẽ donũ ꝑfectũ desuarsũ ẽ. descen¬
dens a patre luminũ. Vnde dic̃ et iħs p̾cursor dm̃i nr̃i.

Expanded text:
pisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? pisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Pat
Abbreviated transcription (Latin):
mala mala consecutꝰ ẽ gr̃am. Demiq adtendite quid sequa¬
tur. Suꝑ ẽ inquit mͥ corona uisticie. quã reddetmͥ dñs
milla diȩ iustus uideae. Cui redderet coronã iustus u¬
dexr. si ñ donasset gr̃am mmsericors pat᷑.  E quomͦ e̾et ista
corona iusticiȩ. msi p̃cessisset gr̃a quȩ iustificat impium:
Q uomͦ ista debita redderetur. msi prius illi gratuta do¬
narctur: Sed cũ dicunt pelagiani hanc e̾e sola ñscłm
merita nr̃a gr̃am qua homim peccata dimittuntur. illam
uͦ quȩ dat̾ infinẽ idẽ ꝑt̾nã uitã meritis nr̃is p̃cedentibis
reddi respondendũ eꝰ tis. Si enĩ merita nr̃a sic intellege¬
rent ut etiã ipsa dona dĩ e̾e̾ cognoscerent. ñ e̾e̾t reꝓba il
la sententia. Qm̃ uͦ merita humana sic p̾dicant ut ea exe¬
metipso habere hominẽ dicant. ꝓrsus rectissime respon¬
det apłs. Quis enĩ te discernit : quid aũt habes qđ ñ acce¬

Expanded text:
merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequamerita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non acce
Abbreviated transcription (Latin):
cumbens suꝑ fratruelem suũ : De albata ẽ em̃. quȩ ꝑse ipsã
alba c̾e ñ posset. Et aquo de albata ẽ. nͥ ab illo qui ꝑpro¬
phetã dic̃. si fuerint peceata ur̃a ut phęnitiũ sicut nuẽ de¬
aibabo : Quando gͦ de albata ẽ. nhil bom merebit᷑.lã uͦ
alba facta bene ambulat. sed si suꝑ eũ aquo de albata ẽ¬
ꝑseuenint᷑ in cũbat. Eropt̃ qđ et ipse iħs suꝑ quẽ in cũbit de al¬
bata. dixit discipulis suis. Sine me nihil potestis facere. Ergo
redeanis ad apłmpaulũ. quẽ certe inuenimus sine ullis meri¬
bona ꝓmalis. Uideamiis quid dicat. sua iã ꝓpinquante pas¬
sione seribens ad timotheũ. Egoiã unmolor inquit. et tepus
resolutionis meȩ instat. Bonũ certam̃ certaui. cursũ consũ¬
maui. fidem seruaui. Itta utiq iã merita sua bona cõme¬
morat. ut post bona merita consequatur coronã. qui pos

Expanded text:
cumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam cumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata esperseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meribona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑsalmo.Aduitor m̃s esto. ne derelinqueas me. Di¬
cendo ne derelinquas me. ostendit quia si derelictos
fuerit. nihil boni ualet ipse ꝑse. Unde et ille ait. Ego
dicri in abundantia mea. ñ mouebor in et̾nũ. Putaue¬
rat enĩ suũ fuisse bonũ. qđ ei sic habundabat ut ñmo¬
ueretur. Sed ut ostenderetur illi cuiꝰ ee̾t bonũ deqͦ
tãquã suo cęperat głari. paululũ gr̃a deserente ad mo¬
nitus dicit. Dñe in uoluntate tua p̃siiusti decori mei
uirtutẽ. Auertisti aũt faciem tuã. et factus sũ conturbatꝰ.
Ideo necessarium ẽ homini. ut gr̾a cũ nonsolũ iustificitur imprisᷤ.
idẽ eximpio fiat iustus cũ redduntur ei bona ꝓmalis. sed etiã
eũ fuerit iã iustificatus ex fide.ambulet cũ illo gr̃a. et in cũ¬
bat suꝑ ipsam ne cadat. Propt̾ hoc scriptũ ẽ in eantica can¬
ticoꝵ de ipsa eccła. Quȩ ẽ ista quȩ ascendit dealbata in¬

Expanded text:
in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Diin Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, in
Abbreviated transcription (Latin):
uid istis t̾ã malis meritis. nͥ poena utiq debebatur.  Sed
dõ reddente bona ꝓmalis. ꝑ gr̃am quȩ ñ sedm merita
nr̃a datur. factũ ẽ qđ deinde subumeit et dicit. Cũ
an̾t benignitas et humanitas in luxit saluatoris nr̃i
dĩ. ñ exopꝰerib iustitiȩ quȩ fecimus nos. sed scđm suam
misedam saluos nos fec̃. ꝑ lauacrũ regenerationis et re¬
nouationis sp̃s scĩ. quẽ ditissime effudit suꝑnos ꝑ xpm
nus diuinis. ꝓbatur gr̃am diꝰ ñ scd̾m merita nr̃a dari.
quando quidẽ ñ solu nullis bonis. uerũ etiã multis
meritis malis p̾cedentib uidemus datã. et condie
uidemus dari. Sed plane cũ data fuerit. incipiunt
e̾t etiã merita nr̃a bona. ꝑ illã tam̃. Hã si illa subtra¬
xerit. cadit homo ñ erectus. sed p̾cipitatꝰ libero ar¬
bitrio. Qua ꝓpt̃ nec quando cęperit homo habereꝯ
merita bona sibi debet tribuere illa. sed dõ cin dicit᷑

Expanded text:
Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae fecimumisericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et renouationis spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos perniis divinis probatur, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuit. sed plus om̃ĩb illis laboraui. Hoc emĩ liberũ arbitriũ¬
cuũ gr̃am dĩ suscipiatis. Ut quid eñ rogat. si gr̃am sic susce¬
perunt. ut ꝓpͥã ꝑderent uoluntatẽ : tam̃ ne ipsa uoluntas
sine gr̃a dĩ putetur bom aliquid posse. continuo eũ dixisse
gr̃a eͦn ᷤ inme uacua ñ fuit. sed plus illis om̃ib laboraui. sub¬
unxit atq ait. Honego aũt. seil gr̃a dĩ mecũ .i. ñsola ᷤ. sed
dĩ cũ illo. lt aũt decꝑlo uocaretur.et tã magna et effica¬
cissima uocatione conu̾erteretur. gr̃a dĩ erat Sola. quia
nerita eius erant magna sed maᵈla. Demq e̾talibi dicit
acdtimotheũ. Conlabora eungło sedm uirtutẽ dĩ saluos
nos facientis. et uocantis uocatione sua sc̃a. ñ scđm opera
nr̃a. sed sedm suuĩ ꝓpositũ et gram quȩ data ẽ nobis in xp̃o¬
em̃ stulti et nos aliquando et increduli. errantes.
sermentes desiderus et uoluptatib uarus. inmalicia et
mudia a gentes. ab hominabiles. in incẽ odiohabentes.

Expanded text:
est liberum arbitriucuum gratiam Dei suscipiatis . Ut quid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset: Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi, subjunxit atque aiDei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ait:conlabora euangelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uocantis uocatione sua sancta non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Chrenim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes.
Abbreviated transcription (Latin):
honorindo fr̃i ualentino. et fr̃ibus
qui recũ sunt. augustinus in dño sa¬
lutem. Uenerunt adnos duo iuuenes
crescomus et felia. de ur̃a congregatio¬
ne se c̾t̾ dicentes. qui nobis retulerunt
monasteriũ ur̃m ñnulla dissensione
turbatũ. eo quod quidã in uobis sic gr̃am p̾dicent ui. ne¬
gent hominis ẽẽ liberũ arbitriũ. et quad ẽ grunus dicant.
qđ indie iudicii ñ sit redditurꝰ d̃s uniciuꝙ seđm opera eiiᷤ.
Ctiam hoc tam̃ in dicauerunt. Nd̾ plures ur̃m ñ ita sentiant.
sed liberũ arburiũ aduiuari fateant᷑: ꝑ dĩ gr̃am. ut recta sa¬
piamus atq faciamus. Et cũ uenerit dñs redaert unicuiꝙ
scm opera eius. muenat ꝓpera ña bona. quȩ p̾parauit
as ut in illis ambulemis. hoc qui sentiunt. bene sentiunt.
O bscero itaꝙ uos fr̃s sicut corinthios obsetrauit apłs ꝓpt̃¬

Expanded text:
honorando fratri VALENTINO, et fratribus qui tecum sunt, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Venerunt ad nos duo juvenes, Cresconius et Felix, de vestra congregatione se esse dicentes, qui nobis retulerunt, monasterium vestrum nonnulla dissensione turbatum, eo quod quidam in vobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium; et, quod est gravius, dicant, quod in die judicii non sit redditurus Deus unicuique secundum opera ejus . Etiam hoc tamen indicaverunt, quod plures vestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adjuvari fateantur per Dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus; ut cum venerit Dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apost
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aliud quã dĩ donũ in isto certamine adiuuantis liberũ
arburiũ. Propt᷑ quod dic̃ et cęlestis magister. Lligilate et
orate. ne iniretis intẽptationẽ. Erguꝰ unus quisq contra
suã concupiscentiã ctimicans oret ne itret inteptatio¬
nem. idẽ ne sit abilla abstractus et inlectus. Non au̾t
intrat in temptationẽ. si uoluntate bona uineat concupiscen¬
tiã malã. Nec tam̃ suffic̃ arbitriũ uoluntatis humanę. nisi
Adño inctoria concedatur orandi ne intret in tẽptationẽ.
ind uͦ eiudentius quã dĩ ostenditur gr̃a. ubi qđ orat᷑ acci¬
pitur.  Si em̃ dixisset saluator nr̃ uiꝰgilate ne intretis in
temptationẽ. ad inoninsse tantũmͦ inderetur hominis uo¬
luntatẽ. Cũ iͦ addidit et orate. ostendit dm̃ ad uiuare
ne intretur in tẽptationẽ. Dictũ ẽ libero arbitrio fili noli

Expanded text:
 aliud est quam donum Dei, in isto certamine adjuvantis liberum  aliud est quam donum Dei, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. 9. Propter quod dicit et coelestis Magister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ scire cuiꝰ e̾t̾t hoc donũ. Ut aũt ista ñ seruent᷑
castitatis scã mandata. uꝰ quisq tẽptat᷑ a concupis cen¬
tia sua abstractus et inlectus. Ubisi dixerit uolo serua¬
re. sed uincor a concupiscentia mea. respondet script̃᷑
libero eiꝰ arbitrio qđ iã superius diai. Noli uinci amalo.
sed uince inbono malũ. Quod tam̃ ut fiat ad iuuat
gr̃ã. quȩ nͥ adiuuerit. nihil erit lex nͥ uirtꝰ peccati.
ugeturꝰ enĩ concupiscentia et maiores uires accipit le
prohibente. nͥ adiuuet sp̃s gr̃e. Hoc ẽ qđ diẽ ille ipse
doctor gentiũ. Aculeus aut mortis ẽ peceatũ. uirtus uͦ
peccatilea. Eece unde diẽ homo. Uolo legis seruare
mandatũ. sed uirtute concupiscentiȩ meę uincor. ¶
cũ uoluntas eiꝰ ẽ uenit᷑ et dicit᷑ noliꝰ uinci amalo. qͥa
ei ꝓdest nͥ gr̃a succurrente fiat qđ ipse secutꝰ aduinã .¬
xp̃m. Ergo et uictoria qua peccatũ iuincitur auhil¬

Expanded text:
ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus . Ergo et victoria qua peccatum vincitur, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
desideria carnis si non in licitarũ concupiscentiarũ hic dicur¬
tur accipio. sicuti ẽ. fames. Sitis. Refectio. lassitudines. et
siquid hinꝰmodi ẽ. ẜ hȩx em̃ quidã quãuis ea fint in cul¬
padilia in culpas decidunt. Quod abillo saluatore ab¬
uit. etiã si hȩc uieo fuisse ꝓpt̾ sumlitudinẽ carnis pec¬
cant euangelii teste uideamus. Beatꝰ uͦ hilarius cinus
mutati. qđ solis miictis corde dispositũ t̃ hoc qđ in do
ẽ in mortale cernem. Quid dixxit contra id qđ dicim. uł¬
qđ istũ aduuiet nescio. nͥ qinia posse t̾c̾ hominẽ mundo
corde testatꝰ ẽ. Quod quis negit. Sed gñ dĩ ꝑ iħm
Arxisse cõmemorat. quasi obliterns segerat. unt absti¬
neret se ab om̃ rȩ maligna. quiꝰ atm sola ĩat ictis
n aniata uenerat. Dm au̾t rolere ꝓpͥũ uisticie osficiũ
ẽ aid fecasse iob dicit᷑. Nun quid in hoc seło ꝑstrissut au

Expanded text:
desideria carnis, si non inlicitarum concupiscentiarum hic dicundesideria carnis, si non inlicitarum concupiscentiarum hic dicuntur, accipio, sicuti est fames, sitis, refectio lassitudinis et si quid huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis ca sint inculpabilia, in culpas decidunt; quod ab illo saluatore afuit, etiamsi haec in co fuisse propter similitudinem carnis peccati euangelio teste uideamus. Beatus uero Hilarius, cuius immutati, quod solis mundis corde dispositum est, hoc quod in Deo est immortale cernemus. quid istum adiuuet nescio, nisi quia posse esse hominem mundo corde testatus est. quod quis negat? sed gratia dei perdixisse commemorat: quas s Iob litteras legerat u t ab stineret s e ab omn i re maligna ? quia deum sola mente uitiis non ammixta ueneratur, deum aute m colere proprium iustitiae off icium est, quid fecisset
Abbreviated transcription (Latin):
ee non debeo. et famliariore affectu nolo ut erret. qui he
mͥ detulit honorẽ. Pruna eni quȩ posuit. quia nom̃ eiꝰ qui ca
forte mendositate ñ habuit ꝑtractare quid opus ẽ. madi¬
me qm̃ me in huiusmodi quorulibet hominũ scriptis liberũ
qua asolis canomeis debeo sine ulla recusatione consensũ.
ñ inhil mouet quod de illuiᷤ scriptis cuiꝰ nom̃ ñ ibi inuemi
ille posuit. oportuit magistrũ doctorẽq. uirtutis homi¬
ni simillimũ fieri. ut uineendo peccatũ doceat hominẽ
uincere posse peccatũ. Quomͦ eñĩ dictũ sit. auctor hui sen¬
tentiȩ uiderit qualit̃ possit exponere. dum tam̃ nos minime
cdubitemus peccatũ xp̃m non inse habuisse qđ iinceret. qui
natus est insuilitudinẽ carnis peccati. ñ in carne peccati.
Aluid enisdẽ ira posint. Et iterũ ut desiderus caris edomitiꝰ
doceret. ñ necessitatis ẽe̾ peccare. sed ꝓpositi ac uoluntatis. Ego

Expanded text:
esse non debeo et familiariore affectu nolo ut erret, qui hunc esse non debeo et familiariore affectu nolo ut erret, qui hunc mihi detulit honorem. prima enim quae posuit, quia nomen eius qui ea forte mendositate non habuit pertractare quid opus est? maxime quoniam me in huiusmodi quorumlibet hominum scriptis liberum — quia solis canonicis debeo sine ulla recusatione consensum — nonnihil mouet quod de illius scriptis, cuius nomen non ibi inueni, ille posuit: oportuit magistrum doctoremque uirtutis ho mini simillimum fieri, ut uincendo peccatum doceat hominem uincere posse pecc ut m. quomodo enim dictum sit, auctor huius sententiae uiderit qualiter possit exponere, dum tamen nos minime dubitemus peccatum Christum non in sc habuisse quod uinceret, qui natus est in similitudinem carnis peccati, non in carne peccati. aliud eiusdem ita posuit: et iterum: u t desideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi a c ac l uoluntatis. ego
Abbreviated transcription (Latin):
nitimꝰ debitorib nr̃is. sp̾em suã tam̃ in xp̃o atq in eiꝰ ꝓmissionib
uerã. ccrtã. firma ec̾ confidant. nullo tam̃ mͦ nͥ aduuiante gr̃a
saluatoris ap̃i ẽrucifixi q. dono sp̃s eiꝰ uł quoslibet ad plenissi¬
mã ꝑfectionẽ uł quẽquã ad quale̾cumq ꝓuec̾tũ uere preꝙꝙ
iustitię ꝑuenire̾ qui negauerit nescio utrũ recte possit in qua¬
liũcumꝙ xp̃ianoꝵ numero deputari. Ae ꝑhoc ei ea testimoma
quȩ ñ quidẽ deseripturis canonicis. sed de quibusda catho¬
licoꝵ t̾ractatorũ opusculis posuit uolens occurrere hi
qui eũ solũ dicerent ista defendere. lta sunt mecdia. ut neꝙ
cõntra nr̃am̃ sententiã sint. nẽꝙ contra ipsius. In quid. ñ nchil
& iã delibris meis int̾ ponere uoluit. me quoq aliquẽ depu¬
tans qui cũ illis cõmemorari dignus uiderer. Unde in gratin

Expanded text:
mittimus debitoribus nostris, spem suam tamen in Christo atque in eius promissionibus mittimus debitoribus nostris, spem suam tamen in Christo atque in eius promissionibus ueram, certam, firmam esse confidant! nullo tamen modo nisi adiuuante gratia saluatoris Christi crucifixi et dono spiritus eius uol quolibet ad plenissimam perfectionem uel quemquam ad qualemcumque prouectum uerae piaeque iustitiae peruenire qui negauerit, nescio utrum recte possit in qualiumcumque Christianorum numero deputari. Ac per hoc et ea testimonia, quae non quidem de scripturis canonicis, sed de quibusdam catholicorum tractatorum opusculis posuit uolens occurrere his qui cum solum dicerent ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint neque contra ipsius. in quibus nonnihil etiam de libris meis interponere uoluit me quoque aliquem deputans, qui cum illis commemorari dignus uiderer. unde ingratus
Abbreviated transcription (Latin):
ad nuiatur. Utrũ em̃ in hoc scło fuerit uel sit uł possit e̾e aliqͥs
ita iuste uiuens ut nullum habeat om̃ino peccatum: potest
ẽ aliqua quȩstio in terueros piosq xpistianos. posse tam̃
certe post hanc uit᷑a quisquis ambigit desipit.  Sed ego
nec de istiuta uolo contendere. Quã quam enimͥ non in¬
eatur alit̃ in tellegendum quod scriptumẽ non iustificabi
in conspectu tuo om̃is uiuens. & siqua similia. tam̃ ut iña
possoc ostendi uł hec testimonia melius aliter intellegi posse
uł ꝑfec̃tam plenaq iusticiam cui prorsus nchil addendũ
sit. & heri fuisse inaliquo dum inisto corpore uiueris.
hodie eẽ & cras futuram. dum tam̃ longe pluressint qͥ cũ
sibi usq adultimum uite huiꝰ diem necessariũ ẽẽ non du¬
bitent ut ueracit dicant dimitte nobis debita nr̃a sicut et nos di¬

Expanded text:
adiuuatur? Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis adiuuatur? Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis ita iuste uiuens, ut nullum habeat omnino peccatum, potest esse aliqua quaestio inter ueros piosque \'Christiano; posse tamen esse certe post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego nec de ista uita uolo contendere. quamquam enim mihi non uideatur aliter intellegendum quod scriptum est: non iustificabitur i n conspectu tuo omnis uiuens et si qua similia, tamen utinam possit ostendi uel haec testimonia melius aliter intellegi posse uel perfectam plenamque iustitiam, cui prorsus nihil addendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore uiueret, et hodie esse et eras futuram, dum tamen longe plures sint, qui cum sibi usque ad ultimum uitae huius diem necessarium esse non dubitent, ut ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos di
Abbreviated transcription (Latin):
mini cẽt ꝑ ositũ potestate. recte quidẽ disputat hoc ipło de¬
confiteri ñ e̾e in possibile. quia hoc uł multi uel om̃s uolunt.
aduiuari ut npcccem misqua dicere uoluit. Quod si for¬
te latent scntit. ignoscat alit suspicantib Ipse em̃ hoc
facit. qui eñ tantã de hacre mindiã patiatur. sentire. ua
uult. et confiteri uel ꝓfiteri ñ uult. Quid erat magnũ
ut hoc diceret. cũ p̃sert̃ sibi hoc tamquã ea ꝑsona ad¬
uersarioꝵ oppositũ. tractare et aperire susceperit: Cur
illic sola naturã defendere uoluit. et quia ita homo erxa¬
tus ẽ ut non peccare posset si peccare noluisset asseruit.
Ac per hoc quod ita creatus ẽ. eã possibilitatẽ ad gr̃am dĩ ꝑtine¬
re defimut. qua possibilitatẽ si noluerit peccare ñ peccat.
et noliit aliquid dicere de eo qđ ipsa natura gr̃a cłi ꝑ iħm¬
xp̃m dñm nr̃m uel sanatꝰ quia uiciata ẽ. uł quia sibi ñ susfic

Expanded text:
minis esset positum potestate?\' recte quidem disputat \'hoc ipso eminis esset positum potestate?\' recte quidem disputat \'hoc ipso eos non esse inpossibile. quia hoc uel multi uel omnes uolunt\'; adiuuari, ut non peccemus, nusquam dicere uolunt. quod si forte latenter sentit, ignoscat aliter suspicantibus. ipso enim hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur inuidiam, sentire id uult et confiteri uel profiteri non uult. quid erat magnum ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tamquam ex persona aduersariorum oppositum tractare et aperire susceperit? cur illic solam naturam defendere uoluit et quia ita homo creatus est, ut non peccare posset. si peccare noluerit. asseruit, ac per hoc quod ita creatus est eam possibilitatem ad gratiam dei pertinere definiuit, qua possibilitate, si noluerit peccare, non peccat, et noluit aliquid dicere de eo, quod ipsa natura gratia inum nostrum uel sanatur. quia uitiata est. uel quia sibi non sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
Co aduisinte sieri dicimꝰ ut iusta et beata sit. ad ereoon t̃ in
sit. facile itaꝙ refellitur. qđ a quib ᷤdã sibi diẽ opponi
Diabolus nobis ad uersatur. Prorsus hiuc obiectom tadẽ
uerba respondemꝰ quȩ ipse responait. Resistamꝰ illi et fugie..
Re situe inqunit beat᷑ apłs diabolo. et fu get auobis. Urid
am̃aduertendũ t̃. quid possit his nocere quos fugn. uel
quã iurtute habere intellegendus sit qui solis p̃ualer uresis¬
tentib potest. Hex et mea uerba sunt. Uerius em̃ diei ñ potist.
Sea hoc int̃ ẽ inter nos et istos. quod no enã eũ diabolo rebst¬
tur poscendũ dĩ ad uitoriũ non solũ ñnegamꝰ uerũ enã pdica¬
muis pssti aĩt̃ tanta uoluntati tribuunt poteltatẽ. int piiati
auferant orationẽ. Nam utiꝙ ut diabolo resistamͦ et sugiat
te et orate. ne intreu in temptationẽ. Quod uͦ contia eoͦ dis¬
putat qui dicunt. et quis nolit sine peccato ee si hoc ubo¬

Expanded text:
o adiuuante fieri dicimus, ut iusta et beata sit, a quo creata est ut sit. facile itaque refellitur, quod a quibusdam sibi dicit opponi: \'diabolus nobis aducrsatur\'. prorsus huic obiectioni eadem uerba respondemus, quae ipse respondit: resistamus illi, et fugiet. res istite, inquit beatus apostolus, diabolo, et f ugi e t a uob i s. unde animaduertendum quid possit his nocere quos f ugit uel quam uirtutem habere intellegendus sit, qui solis praeualere non resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. sed hoc interest inter nos et istos, quod nos etiam cum diabolo resistitur poscendum dei adiutorium non solum non negamus, uerum etiam praedicamus, isti autem tantam uoluntati tribuunt potestatem, ut pietati auferant orationem. nam utique ut diabolo resistamus et fugiatte et orate, ne intretis in temptationem. Quod uero contra eos disputat, qui dicunt: \'et quis nolit sine peccato esse, si hoc in ho
Abbreviated transcription (Latin):
martyris cipͥani de oratione dm̃ca. et ostendimꝰ quẽ ad mo¬
dũ docuerit om̃a quȩ ad mores nr̃os ꝑtinent quib rette
iuuiniᷤ apatre nr̃o qui incęlis ẽ ẽe poscenda. ne delibero
p̾sum̃tes arbitrio adiuina gra decidamꝰ. Nbi etgã demon¬
strauimus quomͦ admonuęrit idem gloriosissimꝰ martyr
etiã ꝓimimicis nr̃is qui non dũ in xxp̃mꝰ crediderunt nos ut
credant orare deberẽ. quod utiq mamit̃ fieret. nͥ eccła crȩde¬
ret cuã malas atq infideles hominũ uoluntates ꝑ dĩ gr̃am in
bonũ posse conuerti. Sed hunc librũ scĩ cipͥam quia dixerunt
ctiã illic apud uos eͥt̾. ñ misimꝰ. Meã quoq epłam adsixtũ romai¬

Expanded text:
martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad momartyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nsis dletlctã tã quã citius recdituris. et scripsi aduos etiã
librũ quẽ si adiuuant dño diligent̾ legeriis. et uaidas¬
rit intelle s cius. nullas existimo int̾uos dehae re dis¬
sensionis ulteruis iã futuras. Portant aũt secũ et ali&
que uob̾ dirigenda ĩt eredidimꝰ. quib eognoscatis qut̃ ad¬
repulerit. Quod erũ scriptũ ẽ ad papã innocentiũ romanȩ iu
bis ep̃m de concilio ꝓuintiȩ cartaginenses et deconcilio nu¬
midię. et aliquanto diligentius aqumq ep̃is. et quȩ ipse ad
tria iftu rescripsit. item qđ papȩ: losimo de affricano con¬
cilio scriptũ ẽ. eiusq rescriptũ ad uniuersos totiuis orbis ep̃oᷤᷤ
missũ. et qđ posteriore concilis plenario totius africȩ c̃tr
ipsũ errorẽ breuit᷑ constitiumꝰ. et supͣ memoritũ librũ incũ
quẽ mͦ aduos scripsi. hex om̃a et in presentia legimus cũ ii¬
sis. et ꝑ eos misimus uobis. Logimus cis etiã libru beatissum

Expanded text:
is dederam, tanquam citius redituris. Et scripsi ad vos etiam librum, quem si, adjuvante Domino, diligenter legeritis, et vivaciter intellexeritis, nullas existimo inter vos de hac re dissensiones ulterius jam futuras. Portant autem secum et alia, quae vobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis quemadrepulerit. Quod enim scriptum est ad papam Innocentium Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi