comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qđ e xligno de quo p̃ceperã tibi necomede¬
rescomedisti  Dixitq adam Mulier quã
dedistimihi sociam dedit mihi deligno &
comedi. CRECORIUS qua
Qciendũ summopere ẽ qđ quat tuor modis
peccatũ ꝑpetratur in corde quat tuor
consũmatur in opere : In cordenamque
suggestione : delectatione consensu & de¬
fensionis audacia ꝑ p&ratur : fit enim sug¬
gestio ꝑaduersariũ : delectatio ꝑ carnem :
consensus ꝑspm defensionis audacia per
elationẽ : Culpa enĩ quae terre rementẽ
debuit extollit: & deiciendo eleuat:
sed grauius eleuando subplantat.
Vnde &illã primi hominis recaitudinem
antiquus hostis hsquat tuor ictib fregit:
Namut supra diximus serpens sua sit ÷ eua
delectata ẽ adam c̃sensit quietiã reque¬
situs c̃fiteri culpã ꝑaudaciã noluit. Hoc
uero inhumanogenere cottidie agitur
qđ actũ in primo parente Nostrigene¬
ris uonignorat. Serpens suasit : quia

Expanded text:
nisi quod ex ligno de quo tibi praeceperam ne comedenisi quod ex ligno de quo tibi praeceperam ne comederes, comedisti? Dixitque Adam: Mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno et comedi. GREGORIUS. Sciendum summopere est quod quatuor modis peccatum perpetratur in corde, quatuor consummatur in opere. In corde namque suggestione, delectatione, consensu et defensionis audacia perpetratur. Fit enim suggestio per adversarium, delectatio per carnem, consensus per spiritum, defensionis audacia per elationem. Culpa enim quae terrere mentem debuit, extollit, et dejiciendo elevat, sed gravius elevando supplantat. Unde et illam primi hominis rectitudinem antiquus hostis his quatuor ictibus fregit. Nam, ut supra diximus, serpens suasit, Eva delectata est, Adam consensit, qui etiam requisitus confiteri culpam per audaciam noluit. Hoc vero in humano genere quotidie agitur, quod actum in primo parente nostri generis non ignoratur. Serpens suasit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Eporem suũ anim aduerterer sr ꝑdeclina¬
pinquaret qui supra
oruit autem dñs adam & dixit ubies :
Quidest qđ dñs post lapsũ requirit. adã
ubies Nũ quidñ diuina potentia nes¬
ciebat adi qua post culpã seruus latibula
fugerat cuinihillate :
Noc ꝓcul dubio credendũ quia om̃a nuda
&aꝑta sunt oculis eius. sed quia uidit culpa
lipsũ & iam subpeccato uelut aboculis ueri¬
ttis absconditũ : quia tene bras erroris eius
adpbat quasi ubisit peccator ignorat . eũq
&uocat & requirit dicens adam ubies ꝑ hoc
qđ uocat signũ dat quia ad penitentiã reuocat :¬
ehoc qđ requirit : a ꝑte insinuat: quia pecca¬
tores iuredãnandos ignorat. Hoc namq in
loco disperati ad spẽ redeant : quia & ipsi impii
ad spem indulgentiae prouocantur.
Iuiaut: audiui uocẽ tuã in paradiso. & timui
eo qđ nudus essem: & abscondime : qui
dexit : Quis enĩ indicaũ tibi qđ nudusesses

Expanded text:
torporem suum animadverteret, et per declinatorporem suum animadverteret, et per declinapinquaret. Qui supra. D. Vocavit autem Dominus Adam, et dixit: Ubi es? Quod est quod Dominus post lapsum requirit Adam, Ubi es? Nunquid divina potentia nesciebat ad quae post culpam servus latibula fugerat, cui nihil latet? M. Hoc procul dubio credendum, quia omnia nuda et aperta sunt oculis ejus. Sed quia vidit culpa lapsum, etiam sub peccato velut ab oculis Veritatis absconditum, quia tenebras erroris ejus non approbat, quasi ubi sit peccator ignorat, eumque et vocat et requirit dicens: Adam, ubi es? Per hoc quod vocat, signum dat quia ad poenitentiam revocat, per hoc quod requirit aperte insinuat quia peccatores jure damnandos ignorat. Hoc namque loco desperati ad spem redeant, quia et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur. Qui ait: Audivi vocem tuam in paradiso, et timui eo quod nudus essem, et abscondi me. Qui dixit: Quis enim indicavit tibi quod nudus esses,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est qõ ad aurã post meridie: Nisi quo dux
feruentior ueritatis abscesserat : & peccatri¬
cẽ animã culpaesuae frigora c̃stringebant:
Adaurã namq post merioie primus homo
post culpã absconsus inuenitur: Quia enũ me¬
ridianũ calorẽ caritatis ꝑdiderat : lam subpe¬
catiumbra quasi subfrigorae aure torpelat:
Sic̃de eodẽ peccanti hominiscriptum est
quia secutus ẽ umbrã. Caritatis enĩ calorem
iã ꝑdiderat &uerũ solẽ homo deseruit: & sub
umbra se in t̃ni frigoris abscondit : Vnde &uo¬
ce. eius dẽ ueritatis dicitur : Abundabit ini¬
quitas refrigescit caritas multorũ : Increpaũ
ergo adã deambulans ut cecismentib nequi¬
tiam suã ñ solũ sermonib: sed etiã reb: aperir&:
Quatenus peccator homo & ꝑ uerba qđ fecere
audiret : & ꝑdeambulationẽ anmisso aecer¬
nitatis statu : mutabilitatis suae in constan¬
tiã cerner&: & ꝑaurã feruore caritatis ex pls

Expanded text:
Quid est quod ad auram post meridiem, nisi quod lux Quid est quod ad auram post meridiem, nisi quod lux ferventior veritatis abscesserat, et peccatricem animam culpae suae frigora constringebant. Ad auram namque post meridiem primus homo post culpam absconsus invenitur, quia enim meridianum calorem charitatis perdiderat, jam sub peccati umbra quasi sub frigore aurae torpebat, sicut de eodem peccante homine scriptum est, Quia secutus est umbram. Charitatis enim calorem perdiderat, et verum solem homo deseruit, et sub umbra se interni frigoris abscondit. Unde et voce ejusdem Veritatis dicitur: Abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Increpavit ergo Adam deambulans, ut caecis mentibus nequitiam suam non solum sermonibus, sed etiam rebus aperiret, quatenus peccator homo, et per verba quod fecerat, audiret; et per deambulationem, amisso aeternitatis statu, mutabilitatis suae inconstantiam cerneret: et per auram, fervore charitatis expulso,
Abbreviated transcription (Latin):
calis ẽẽ credat̾. Omne locale corpus ẽ utique
& om̃e corpus locale ẽ : Ds̃ uero incorporearesẽ
Nec corporalit̃ mouet Neq loco contenetur
ueq deloco adlocũ trans fertur. est nempe
eius de ambulatio intellegenda ꝑalqo
rq̃ turã facta quã creaturã hominẽ fuissti
circũstantiae scripturae : intellectum ui
ribus recolo. Item crecorius
um audis set adam uocem dĩ dĩ deambibi¬
tis in pare diso ad auram post meridiem
abscondit se int̃ ligna para disi : Nonnun¬
quã ꝑangelos uerbis simul & reb loquitird̃
cũ quib: dã motib: insinuat hoc qđ sermonb
narrat : Neq enim adã postculpã in diuinta¬
te uidere dm̃potuit sed increpationis uerba
perangelum audiuit. puput¬
N Sed qua erendũ nobis est quidsit qđ postpeo¬
catũ hominis dñs inpara diso iam non stt
sed ambulat.
M Hoc patent̃ datur intellegi. qđ in ruente
culpa sea corde hominis motũ de monstrat:

Expanded text:
calis esse credatur. Omne locale corpus est utique, calis esse credatur. Omne locale corpus est utique, et omne corpus locale est. Deus vero incorporea res est, nec corporaliter movetur, neque loco continetur, neque de loco ad locum transfertur. Est nempe ejus deambulatio intelligenda per aliquam creaturam facta, quam creaturam hominem ex ipsius circumstantia Scripturae intellectum a majoribus recolo. ITEM GREGORIUS. Cum audisset Adam vocem Domini deambulantis in paradiso ad auram post meridiem, abscondit se inter ligna paradisi. Nonnunquam per angelos verbis simul et rebus loquitur Deus, cum quibusdam motibus insinuat hoc quod sermonibus narrat. Neque enim Adam post culpam in divinitate videre Deum potuit, sed increpationis verba per angelum audivit. D. Sed quaerendum nobis est, quid sit quod post peccatum hominis Dominus in paradiso jam non stat, sed ambulat? M. Hoc patenter datur intelligi, quod, irruente culpa, se a corde hominis motum demonstrat.
Abbreviated transcription (Latin):
MNisioculos aꝑtos haberent necille animalib:
nomina in poner& Nec illa uider& ligni
pulchritudinẽ : Hoc quippe uerum est quia
oculos aꝑtos habebant & tam̃ nisi ad aliquid
essent clausi: Nullatenus scriptura dicer&
aꝑtisunt oculi amborũ : A pestiscilic& non
adaliud nisi adinuicẽ cognoscendũ ut ẽẽt lex
in mẽ bris repugnans legimenis ut etiã in ipsis
membris esset nuoluntarius motus : Iusta sci¬
lic& dĩuindicta ut homo quinoluit dõesse sub¬
iectus Ñ haberet subditũ corpus. Ergo inid
a ꝑtis oculi amborũ ut mouerent concupiscen¬
tialiter membruo Sequrtur acũs
Etcum audissent uocẽ dñi đi deambulantis in Ns
para diso ad aurã post meridie absconderunT
Sseadam & euua uxor eius a facie dñi in me¬
dio ligni paradisi:
Pogo ergo e dissere quid sit illa đĩ deãbulato:
bsit enim utđs quiest trinitas ex hoc qđ
eius dicitꝰ deambulato corporeus autlo¬

Expanded text:
M. Nisi oculos apertos haberent, nec ille animalibus M. Nisi oculos apertos haberent, nec ille animalibus nomina imponeret, nec illa videret ligni pulchritudinem. Hoc quippe verum est, quia oculos apertos habebant, et tamen nisi ad aliquid essent clausi, nullatenus Scriptura diceret: Aperti sunt oculi amborum. Aperti scilicet, non ad aliud nisi ad invicem cognoscendum, ut esset lex in membris repugnans legi mentis, ut etiam in ipsis membris esset non voluntarius motus, justa scilicet vindicta Dei, ut homo qui noluit Deo esse subjectus, non haberet subditum corpus. Ergo in id aperti sunt oculi amborum ut moverentur concupiscentialiter membra. Sequitur. AUGUSTINUS. Et cum audissent voceparadiso ad auram post meridiem, absconderunt se Adam et Eva uxor ejus a facie Domini in medio ligni paradisi . D. Rogo ergo edissere quid sit illa Dei deambulatio? M. Absit enim ut Deus qui est Trinitas, ex hoc quod ejus dicitur deambulatio, corporeus aut lo
Abbreviated transcription (Latin):
Cum que cognouissentꝰ seesse nudos : con¬
suerunt folia fici & conteguerunt se :
her&ica prauitate & gratiadĩ nudati:
Tegm̃ta mendaciorũ tamquã folia fici colli¬
qunt facientes sibi subc inctoria prauitatis:
cum dedño uel aeclesia m̃tiunt᷑: &ut ait
gregorius : Achmnãq post peccatũ in oboe¬
dientiae moxpudenda c̃texit : quia con¬
tumeliã sp̃s dõ intulit : mox contumeliam
carnis inuenit : & qui a uctori suo esse sub¬
ditus noluit iura carnis subditae quã rege¬
bat amisit : ut inse ipsoui delic& moboedieNtioe
suae confusio redundar& & superatus disceret
quodelatus amisit
Sequrtur. Acustinus.
A Adduxit ds̃ adadam̃ cuncta animalia
& demuliere paulo postdicitur. Vidit igitꝰ¬
Eccescriptura manifestis simae ostendit am¬
borũ oculos aꝑtos fuisse nec est enĩ fas dicere
primos homines cecosfactos &curpost paulo¬
lũ postligni u&iti tactũ eadem scriptura dicit
aperti sunt oculi amborum

Expanded text:
Cumque cognovissent se esse nudos, conCumque cognovissent se esse nudos, consuerunhaeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Et ut ait Gregorius: Adam namque post peccatum inobedientiae, mox pudenda contexit; quia contumeliam spiritus Deo intulit, mox contumeliam carnis invenit: et quia auctori suo subditus esse noluit, jura carnis subditae, quam regebat, admisit, ut in ipso se videlicet inobedientiae suae confusio redundaret, et superatus disceret quod elatus amisit. Sequitur: Augustinus. - Adduxit Deus ad Adam cuncta animali de muliere paulo post dicitur: Vidit igitEcce Scriptura manifestissime ostendit amborum oculos apertos fuisse. Nec est enim fas dicere primos homines caecos factos. Et cur post paululum, post ligni vetiti tactum eadem Scriptura dicit: Aperti sunt oculi amborum?
Abbreviated transcription (Latin):
haberelatentẽ : Noua semꝑ ex quirite boni
maliq scientiã penetrate : Vnde illa insa lomo¬
nemulier hereticorũ s peciem tenens dicit :
Aquae furtiuae dulciores sunt & panis ab¬
sconditus suauis : Subiecit de inde idem ser¬
pens : Quacumq die comederitis exeo : sta¬
s tima perientur oculi uestri &eritis ut dii
scientes bonũ & malũ : sic & om̃s generaliter
her&ici diuinitatis meritũ ꝓfitentur atque
scientiae pollicitatione decipiunt : & rep̃hen¬
dunt eos quos simplicit̃ credentes inueneriN:
& quia omnino carnalia ꝑ suadent : quasi&¬
carnaliũ oculorũ adiꝑtionẽ conantꝰ ad ducere
ut interior oculus obscuret. Sequrtur
lignũ : & cetera: tulitque de fructu
illius & comedit. Mulier comedit antea
ad peccatũ Nec tã uelociter sp̃itales decipi¬
untur
Seourtur
Neditque uiro suo & comedit
utiq quia post delectationẽ carnalis con¬
cupiscentiae nrãe etiã rationr̃a subicitꝰ ad pec¬
candum¬

Expanded text:
habere latentem ? nova semper exquirite, boni habere latentem ? nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde illa in Salomone mulier haereticorum speciem tenens dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavis . Subjecit deinde idem serpens. Quacunque die comederitis ex eo, statim aperientur oculi vestri, et eritis ut dii, scientes bonum et malum. Sic et omnes generaliter haeretici divinitatis meritum profitentur, atque scientiae pollicitatione decipiunt et reprehendunt eos, quos simpliciter credentes invenerunt. Et quia omnino carnalia carnalium oculorum apertionem conantur adducere, ut interior oculus obscuretur. CAPUT Vlignum, tulitque de fructu illius et comedit. Mulier comedit antea, ad peccatum, nec tam velociter spuntur. Sequitur: Deditque viro suo et comedit. Utique quia post delectationem carnalis concupiscentiae nostrae, etiam ratio nostra subjicitur ad peccandu
Abbreviated transcription (Latin):
culpa inc̃sensutam̃ r&inetur conscientia :
Haec secundũ ana to sena: C&erũ iuxta
meta forata poterit callidus iste serpens he¬
micorũ uersutiã designare: Non nullieruim
loquatius atq subtilius ꝓmittunt in licitacuri¬
os tate sȩcretorũ adaꝑtionẽ atq scientiam
boni& mali: & in ipsohomine tamquã in arbo¬
heqqua cplantatiẽ in medio partedis: eam dinos¬
centuã demonstrare : Contra hunc serpertem
damat apłscũ dic̃ metuo nesicut serpens euã
seduxe it uersutia sua sic sensus ueferi corrum¬
pantur. Sedicitꝰ uerbis huius serpentis carna¬
lisnr̃a concupiscentia: & ꝑillã decipitur xp̃ca¬
nus adã non xp̃s: Dicit ergoiste ad mulierẽ :
Cur precepit uobis đs ut non comedereas exom¬
n ligno paradisi : sic & hereticorũ curiosa
cuproitas sic praedicatores praui addiligen¬
tiã erroris fallaciam Auditorũ carnalium cor¬
da succendunt dicentes : Quare fugitis scientiã

Expanded text:
culpa, in consensu tamen retinetur conscientia. culpa, in consensu tamen retinetur conscientia. Haec secundum anagogen. Caeterum juxta metaphoram, poterit callidus ille serpens haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi eam dinoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus cum dicit: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, sic sensus vestri corrumpantur . Seducitur verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illa decipitur Christianus Adam non Christus. Dicit ergo iste ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis ex omni ligno paradisi? sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic praedicatores pravi, ad diligendam erroris fallaciam, auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Quare fugitis scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
erpens autẽ ille sapientior omniũ bestarũ
indicat diabolũ : qui in de serpens dicitur
qđ uolubi iliuersatur astutia: Sed quid est
qõ ipse ꝑmulierẽ decepit & non peruirum
qui añ potest rationr̃a seduci ad peccandum
Nisi p̃cedente delectatione in carnali in firmi¬
tatis affectu: quimagis debet obtẽperare
gentẽ accipumus mulierẽ uero animalẽ cr¬
poris sensũ soetonẽ aut̃ iuirũ: Ergo quando
ocurrit mala suggestio: quasi serpens loquitaus
Sediso li cogitatio oblectetur illius suggeftions
anefenante cogiatione consensus explendi
operis ñ succedit solamulier uidetꝰ comedis se
inlicitũ: quodds ipsud peccatũ etiã & mens per¬
cdrandũ discernat : Iamuir deceptus ẽ : ram
mulier cibũ dedisse uiro uidetꝰ. In lecebreenĩ
esentire: deligno ꝓ habito manducare est
cnc quippe iure auita beati tã quã a para diso
epellit᷑ homo peccatũq ei inputatur eciam¬
inon sequatꝰ affectus : quia & sin est in factis

Expanded text:
erpens autem ille sapientior omnium bestiarum indicat diabolum, qui inde serpens dicitur, quod volubili versetur astutia. Sed quid est quod ipse per mulierem decepit, et non per virum? Quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare mulierem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur; sed si sola cogitatio oblectetur, illius suggestionis et refrenantur ratione, consensus explendi operis non succedat. Sola mulier videtur comedisse illicitum; quod si ipsum peccatum, etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur. Illecebra enim consentire de ligno prohibito, manducare est. Tunc quippe jure a vitexpellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiamsi non sequatur effectus, quia etsi non est in factis
Abbreviated transcription (Latin):
uirtortate lapidis prasini significat᷑ : propter ui¬
gorem quinonarescit:
tluuius aut̃ ille qui circuit terrã aethiopiam:
multũ calidã atq feruentẽ significatr fortitu¬
dinem calore actionis a lacrematq: inpigram:
Testius autẽ tigris uadit c̃tra assirios & significat
tẽperantiã quaeresiftit libidini multũ aduersant
c̃silis prudentiae: unde plerũq in scripturisassir
aduersariorũ loco ponuntur.
Quastus fluuius nestdictũ c̃traquiduadat autquam

Expanded text:
viriditate lapidis prasini significatur, propter viviriditate lapidis prasini significatur, propter vigorem qui non arescit. Fluvius autem ille qui circuit terram Aethiopiam multum calidam atque ferventem, significat fortitudinem calore actionis alacrem atque impigram. Tertius autem Tigris vadit contra Assyrios, et significat temperantiam, quae resistit libidini, multum adversanti consiliis prudentiae: unde plerumque in Scripturis Assyrii adversariorum loco ponuntur. Quartus fluvius non dictum est contra quid vadat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
renus locus significat tam̃ ciuitatẽ pacissp̃ĩtalit̃:
& sion quãuis sit mons intra speculationẽ tameri
significat: & hoc nom̃ inscripturarũ alligorus
ad sp̃italia intellegenda sepe transfertur:
relictus ẽ ala tronib: : utiq locaista t̃rarũ quamuis
secundũ historiã in t̃ra inueniantur. spĩtaliter
cogit intellegi : Pruden tiaergo quae significat
ipsã contẽplationẽ ueritatis a bomniore humana
aliena quia est ineffabilis : quã sielo qui uelis par¬
turis eã potius quã paris : quia & ibi audiuit a posto¬
lus ineffabilia uerba quae non licet homini loqui :
Haecergo prudentia terrã circuit : quae habet
aurũ & carbunculũ & lapidẽ prasinũ id est dis¬
ciplinã uiuendi : quae a bomnib t̃renis sordibus
quasi decocta enitscit sicut aurũ optimũ & ue¬
ritatẽ quã nulla falsita suincit : sicut carbunculi
fulgor Nocte ñ uincitur. &uitã ae t̃nã quae

Expanded text:
renus locus, significat tamen civitatem pacis spiritualiter: renus locus, significat tamen civitatem pacis spiritualiter: et Sion quamvis sit mons in terra, speculationem tamen significat; et hoc nomen in Scripturarum allegoriis ad spiritualia intelligenda saepe transfertur: relictus est a latronibus , utique locos istos terrarum, quamvis secundum historiam in terra inveniantur, spiritualiter cogit intelligi. 14. Prudentia ergo, quae significat ipsam contemplationem veritatis ab omni ore humano alienam, quia est ineffabilis, quam si eloqui velis, paruTis eam potius quam paris, quia ibi audivit et Apostolus ineffabilia verba quae non licet homini loqui : haec ergo prudentia terram circumit, quae habet aurum, et carbunculum, et lapidem prasinum, id est disciplinam vivendi, quae ab omnibus terrenis sordibus, quasi decocta nitescit, sicut aurum optimum; et veritatem, quam nulla falsitas vincit, sicut carbunculi fulgor nocte non vincitur; et vitam aeternam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
loc salis erupisse ubitã quã in suis fontib notiesse
ꝑhiberentur: Nam hoc solere ñ nullasaquas fa¬
cerequisignorat. IteMaqusriuts
lumenaut̃ qđ ꝓceddebat ex ẽden: idestex dilitus
& uolupiate & aepulis : qđ flum̃ a ꝓph&a sig¬
nificatur inpsalmoubiait : Torrente uolupta¬
tistuae potabiseos : Diuiditur in quit inquat¬
tuor pastes &quat tuoruis tutes significat:
prudentiã . fortitudinẽ . temperantiã iustitiã
Dieitur autẽ phison ipse esse ganges:¬
Ceonaut̃ nilus qđ etiã in hieremia ꝓph&a animad¬
uerti potes : nuncaliis nominib: appellatur:
sicut nunc tiberis dicitꝰ fluuius quiprius albula di¬
cebatur : Ti gris aut̃ & eufratr es etiã nunc eadem
nomina teneNT. Quib tam̃ nominib: uirtutes ut
dixisp̃itales significantur : qđ etiã ipsorũ nominũ
int̃p̃tatio doc& siquis haebraeã linguã uel syram
c̃sider& : Sicut herusalẽ quã iuissit uisibilis & ter¬

Expanded text:
locis aliis erupisse, ubi tanquam in suis fontibus noti esse locis aliis erupisse, ubi tanquam in suis fontibus noti esse perhiberentur. Nam hoc solere nonnullas aquas facere quis ignorat? ITEM AUGUSTINUS. Flumen autem quod procedebat ex Eden, id est ex deliciis, et voluptate, et epulis, quod flumen a propheta significatur in psalmo ubi ait: Torrente voluptatis tuae potabis eos , dividitur, inquit, in quatuor partes, et quatuor virtutes significat, prudentiam, fortitudinem, temperantiam, justitiam. Dicitur autem Physon ipse esse Ganges,autem Nilus, quod etiam in Jeremia propheta animadverti potest, nunc aliis nominibus appellantur, sicut nunc Tiberis dicitur fluvius qui prius Albula dicebatur. Tigris autem et Euphrates etiam nunc eadem nomina tenent. Quibus tamen nominibus virtutes, ut dixi, spiritales significantur, quod etiam ipsorum nominum interpretatio docet, si quis Hebraeam linguam vel Syram consideret. Sicut Jerusalem quamvis sit visibilis et ter
Abbreviated transcription (Latin):
unc uideamus delignoscientiae boni & mali
curistud nom acceperit quia ualdebona omnia
ds creauit : Id dinoscendum boni & maliquantũ
fuss& int̃oboedientae bonũ & inoboedientiae
malũ : Quiasi inde trans gressus esset : malũ illi
ess& : Si ueroseruas set p̃cepta c̃ditoris sui bonum
illi fusset : Qm̃ sitrans gressusñ fuiss& : experi¬
m̃ tũ poene non dedicisse
E sons ascendebat delo co uoluptatis adinrigan¬
dũ para disũ . qui inde diuidit inquattuor capita
uelinquattuor partes. Quomodo hoc intelle¬
gendum est: AGVSCINUS
Nequis ex hocmoueatur qđ dehis fluminib: dicitur
aliorũ esse fontes notos aliorũ autẽ prorsus in cogni¬
tos : cũid potius credendũ sit qñm locus ipseparadisi
acognitione hominũ estremotissimus : indequat¬
tuora quarũ partes diuisi sic̃ fidelissima scripturte
testatꝰ. Sedea flumina quorũ fontes notiẽẽ dicuntꝰ.
alicubiis se subt̃ras & post tractus ꝓlixarũ regionũ

Expanded text:
Nunc videamus de ligno scientiae boni et mali, Nunc videamus de ligno scientiae boni et mali, cur istud nomen acceperit, quia valde bona omnia Deus creavit. Id dignoscendum boni et mali quantum fuisset inter obedientiae bonum et inobedientiae malum, quia si inde transgreesset; si vero servasset praecepta conditoris sui, bonum illi fuisset, quoniam si transgressus non fuisset, experimentum poenae non didicisset. D. Et fons ascendebat de loco voluptatis, ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita, vel in quatuor partes, quomodo intelligendum est? AUGUSTINUS. M. Ne quis ex hoc moveatur quod de his fluminibus dicitur, aliorum esse fontes notos, aliorum autem prorsus incognitos; cum id potius credendum sit, quoniam locus ipse paradisi a cognitione hominum est remotissimus, inde quatuor aquarum partes dividi, sicut fidelissima Scriptura testatur. Sed ea flumina, quorum fontes noti esse dicuntur, alicubi isse sub terras, et post tractus prolixarum regionum,
Abbreviated transcription (Latin):
uarratio figurarũ est : prerũ gestarũ figurata
significatio: Sedilludetiã inreb gestis factũest
quomisit decruce latronẽ : Creatu m estaut̃ qđ
eã significar& lignũ uitae etiã in para disocopo¬
rali : Nec sinemysteriis perũ sp̃italiũ corporaliter
p̃sentatis uoluit hominẽ ds inpara disouiuere
Erat ergo eiin lignis c&eris alim̃tũ : In illo autẽ sari¬
m̃tũ quid significans Nisi sapientiã dequasic dicũ :
Lignũ uitae est amplectentib: eã : quẽ ammodimn
dexpõdicereur. P&ramanans est sitien tib cũ
Illud quoq addo quam quã corporalem cibum:
talẽ tam illam arborem procestetisse quo corpis
hominis sanitate fabilifirmaredur. Nonsicut ex
aliocibs sedñnulla iispiratione salubritatis occulta
yr efactoem̃ be&iustatuspanis aliquid tam̃ amplius
labuit cuiisura colliride homine clsabindigentia
famnis derũ quachirginta spatio uindi cauit᷑
Sequitur

Expanded text:
narratio figurarum est, non rerum gestarum figurata narratio figurarum est, non rerum gestarum figurata significatio, sed illud etiam in rebus gestis factum estquo misit de cruce latronem: creatum est autem, quod eam significaret lignum vitae in paradiso corporali. Nec sine mysteriis rerum spiritalium corporaliter praesentatis voluit hominem Deus in paradiso vivere. Erat ergo et in lignis caeteris alimentum: in illo autem sacramentum, quid significans, nisi sapientiam, de qua sic dictum est: Lignum vitae est amplectentibus eam, quemadmodum de Christo diceretur: Petra manans est sitientibus eum. Illud quoque addo, quanquam corporalem cibum talem, tamen illam arborem praestitisse, quo corpus hominis sanitate stabili firmaretur: non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. Profecto enim licet usitatus panis aliquid tamen amplius habuit, cujus una colliride homine Deus ab indigentia famis dierum quadraginta spatio vindicavit. Sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
adorientẽ & posuit ibi hominẽ quẽ fimꝰ xerat :
Sicemm scriptum est: quia sic factũ est : utquida
sapiensait . Quod in quoda loco iste partr disus pdon¬
tatusẽ ubi homo trenus habitare potuit : Nms
para disus sp̃italit̃ intellegit᷑ ub inuncani mae
scõrũ de corpore ex euntes ꝑguNt Incuius figirã
iftepara disusplantatus fuit secundũ rerũ gesta¬
rũ fidem : Illud plane qõsequitur & lignũ ute
Diligentius c̃siderantũ ẽ Necogat in alligorium
ut ñ istaligna fuerint sed aliud aliquid nomine
ligni significen: Dictũ est emi de sapientia:
lignum uitae est amplectentib: eã. Uerũ tam̃
cum sit hierusalem a erna in caelis : etiã interra
ciuitas qua illa significar&ur conditaẽ : et sarra
&agar quãuis duotestam̃ta significare st : erant
tam etiam quaedã mulieres duae : &cum xp̃s
tam̃ & petra qua e aquã sitienti populo lignoper
reuertente in aepulas caesus est : Ibi quippeips

Expanded text:
ad orientem, et posuit ibi hominem quem finxerat. ad orientem, et posuit ibi hominem quem finxerat. Sic enim scriptum est: quia sic factum est, ut quidam sapiens ait, quod in quodam loco iste paradisus plantatus est, ubi homo terrenus habitare potuit. Nam paradisus spiritaliter intelligitur, ubi nunc animae sanctorum de corpore exeuntes, pergunt, in cujus figuram iste paradisus plantatus fuit secundum rerum gestarum fidem. Illud plane quod sequitur: Et lignum vitae diligentius considerandum est, ne cogat in allegoriam, ut non ista ligna fuerint, sed aliud aliqligni significent. Dictum est enim de sapientia, lignum vitae est amplectentibus eam . Verumtamen cum sit Hierusalem aeterna in coelis, etiam in terra civitas, qua illa significaretur, condita est: et Sara et Agar quamvis duo Testamenta significent, erant tamen etiam quaedam mulieres duae, et cum Chritamen et petra qua aquam sitienti populo ligno percrevertente in epulas caesus est. Ibi quippe ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
in haebreo eccedem scribit᷑ quod aquila posuit
ATΟAΡXΗΕΝ &nos ab ex ordio possumus dicere :
symmachus uero ekit potiic: Theodotion¬
ẽnnpoioic : Quod &ipsum niorientẽ sed princi¬
piũ significat : Ex quomanifesissime c̃ꝓbatur
qđ prius quã caelũ & terrã dđs faceret : paradisũ
ante c̃diderat: sic̃ legitur in hȩbreo: Plantauerat
aut̃ dñsds̃ paradisum ineden a principio
AEuSrINuS Iexameron.
Estplantauit dspara disum ineden ad orientẽ
& posuitibi hominẽ quẽ fixit: Nonignoro depa¬
radiso multos multa dixisse : trestam̃ dehacre quasi
generales sunt sententiae : Vnaeorũ quitantũ¬
modocorporalit̃ para disũ intelleqi uolunt:
alia eorũ quispĩtalit̃ taNtũ : Tertiaeorũ quiutroq
modo & corporalit̃ & spĩtaliter : Breuit̃ ergo
dicã  tertiã mihi fateor placere senentiam:
planta uerat̃ ergo para disũ indilicus hoc est

Expanded text:
in Hebraeo mikedem scribitur, quod Aquila posuit in Hebraeo mikedem scribitur, quod Aquila posuit ἀπὸ ἀρχῆς. Et nos ab exordio possumus dicere. Symmachus vero, ἐκ πρώτης: et Theodotion, ἐκ πρώτης. Quod et ipsum non orientem, sed principium significat. Ex quo manifestissime comprobatur quod priusquam coelum et terram faceret, paradisum ante condiderat. Sicut legitur in Hebraeo: Plantaverat autem Dominus Deus paradisum in Eden a principio. Augustinus in Hexamero. - Et plantavit Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem, quem finxit. Non ignoro de paradiso multos multa dixisse, tres tamen de hac re quasi generales sunt sententiae. Una eorum qui tantummodo corporaliter paradisum intelligi volunt; alia eorum qui spiritaliter tantum; tertia eorum qui utroque modo et corporaliter et spiritaliter. Breviter ergo dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. Plantaverat ergo Deus paradisum in deliciis, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
Et ubi portatur ad locũ corporeũ anincorporeũ
N Ad loca in corporea similia corporalibus :¬
N Quaeritur ergosi potestanima absq corpore
int̃angelos in ꝑp&luabeatitudine consistere
sine defectu : Quidergo opus ẽ ut iterũ surgat
corpus ut illam tunc in mortalẽ induat quam
nunc mostalem deposuit :
c̃surgat corpus ut qđ nuncei sarcinum est
tunc sit ingloria¬
A Quidergo opus est ut paruu li qui parenes habent
xp̃ianos patrẽ & matrẽ Iterũ renascantur per
aquam baptismatis¬
M Quiaunusquisq inoriginali peccato nascitur:
& nisi renatus sit peraquam baptis matis
Non potest introire in regnum đĩ
DEPLANTATIONE PARADISI
herornmus iplroroquestionum
HaebRacaruonrta
⁊ plantant dr̃s d̃s̃ paradisuon ir
eden contra orientẽ Propara discortũ
hab& idest cani : Porro edendiliciae inter¬
p̃tantꝰ: proquosrmmachus transtulit para di¬
sũ florentẽ Nec non đsequitur contra orieNtẽ

Expanded text:
Et ubi portatur? ad locum corporeum, an incorporeum? Et ubi portatur? ad locum corporeum, an incorporeum? M. Ad loca incorporea similia corporalibus. D. Quaeritur ergo si potest anima absque corpore inter angelos in perpetua beatitudine consistere sine defectu, quid ergo opus est ut iterum surgat corpus, ut illam tunc immortalem induat, quamnunc mortalem deposuit? Iconsurgat corpus, ut quod nunc ei sarcinum est, tunc sit in gloria. Quid ergo opus est ut parvuli, qui parentes habent Christianos patrem et matrem, iterum renascantur per aquam baptismatis? Quia unusquisque in originali peccato nascitur, et nisi renatus sit per aquam baptismatis, non potest introire in regnum Dei . De plantatione paradisi. Hieronymus in libro Quaestionum Hebraicarum ita: Et plantavit Dominus Deus paradisum in Eden contra orientem. Pro paradiso hortum habet, id est, gan. Porro Eden deliciae interpretatur. Pro quo Symmachus transtulit, paradisum florentem, nec non quod sequitur, contra orientem,
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo eidata fuss& sic̃ narrat decarne
quomodo facta est:
Aliiuero melius sentiunt qđ uno quoq homini
idest omnẽ animã : & si c̃ in psalmoscriptũ est
quifinx̃ singillatim corda eorũ : Et alii teme¬
rarie dicunt qđ tunc animae omniũ creatae
fuissent: quando simuloma fec̃ : &in quođã
locooccultant᷑ donec homonatus sit & tunc ei
data sit anima exđo sed hocnonẽ inreb nr̃is
c̃si derandũ quiduel sinat uel ñ sinat quomodo
anima data sit homini qđ scriptura ñ narrat
ullo loco: Nos ñ possumus discernere qđ ueri¬
tas tacuit : & nihi laliud sonat scriptura de hac
M Nonde adani sedunde ada id ÷ exđo : quia quã¬
uis deꝓpagine peccati descenderit : tam̃ deꝓpa¬
gine peccati ñ c̃cepit : Quia nec ipsaerat caropec
MIncorporalis quidem est :¬
est corporalis au incorporalis
uomodoergo portat᷑ si in corporalis est::
Incorporea quidem similis corporibus

Expanded text:
quomodo ei data fuisset, sicut narrat de carne quomodo ei data fuisset, sicut narrat de carne quomodo facta est. Alii vero melius sentiunt, quod unicuique homini , id est omnem animam. Et sicut in psalmo scriptum est: Qui finxit singillatim corda eorum . Et alii temerarie dicunt, quod tunc animae omnium creatae fuissent, quando simul omnia fecit, et in quodam loco occultantur, donec homo natus sit, et tunc ei data sit anima ex Deo. Sed hoc non est in rebus nostris considerandum quid vel sinat, vel non sinat, quomodo anima data sit homini: quod Scriptura non narrat ullo loco, nos non possumus discernere quod veritas tacuit, et nihil aliud sonat Scriptura de hac de Adam, sed unde Adam, id est, ex Deo, quia quamvis de propagine peccati descendit, tamen de propagine peccati non concepit, quia nec ipsa erat caro peincorporalis? Quomodo ergo praedicatur, si incorporalisQuomodo ergo portatur, si incorporalis est? M. Incorporea quidem similis corporibus. D.
Abbreviated transcription (Latin):
animaefiant : quidipsaẽ quid nom̃ eius quaȩ
species quẽ usũ inreb c̃ditis tenet uiuit annon:
siuiuit quidc̃fertuni uersi tatis affectus beatã¬
ueuitã duõ anmiserã . Quidestergo anima :
caelũn est neq t̃ra. neq aer ueq ignis nonaqua
enumerare longũ ẽ quae in caelo sunt & interra
unde ergo est auma
A Anima ex đodataẽ & exnihlo facta : quia
homoquide t̃ra factus est int̃rã reuertitur
similit̃ niues& ꝓcellae quae ex aqua fiunt &¬
aersumit de tra in aquã reuertuntꝰ : &iterũ
de terra exaqua sũpta sunt inaers anima uero
ponhab& ullũ elem̃tũ ad quã reuertat᷑ nisi ad
ceatorẽ suũ postquã de corpore exierit ut
ipsomoderante recipiat quod meretur:
Inquirendaẽ ergora dounde hopnimi arun pa
ita anima deanima nascit᷑ sed hoc scriptura
ũnarratullo loco unde anima hominiueniat
quando natusẽ : Neq deipsa anima mulieris

Expanded text:
animae fiant, quid ipsa est? quod nomen ejus? quae animae fiant, quid ipsa est? quod nomen ejus? quae species? quem usum in rebus conditis tenet? vivit, an non? Si vivit, quid confert universitatis affectibus? beatamne vitam ducit, an miseram? Quid ergo anima? coelum non est, neque terra, neque aer, neque ignis, non aqua, enumerare longum est, quae in coelo sunt et in terra. Unde ergo est anima? M. Anima ex Deo data est et ex nihilo facta, quia homo qui de terra factus est, in terram revertitur. Similiter nives et procellae, quae ex aqua fiunt, et aer sumit de terra, in aquam revertuntur, et iterum de terra ex qua sumpta sunt in aerem. Anima vero non habet ullum elementum, ad quod revertatur, nisi ad creatorem suum postquam de corpore exierit, ut ipso moderante recipiat quod meretur. Inquirenda est ergo ratio unde homini anima ita anima de anima nascatur; sed hoc Scriptura non narrat ullo loco, unde anima homini veniat quando natus est, neque de ipsa anima mulieris,
Abbreviated transcription (Latin):
đe & sit incorporea idest ñ sit corpus sed sp̃s
Non de substantia đigenitus Nec de substan¬
tiađi ꝑcedens sed factus ado : Necita factusiithn¬
eiusnaturã natura ulla corporis uel in rago¬
nalis animae uerteretꝰ¬
Insufflaũin faciẽ eiusspiraculũ uitae per
spiraculũ uitae quiclintellegere debemis
M Hoc est animã facere: sic̃ ꝑis aiam dicit
Quidest emĩqđ amma quae in nocens creata est
incorpusintroiũ quod dspiesciebat peccaNem
A Ab sit hocrecipiendũ ut propt̃ea anima creata
fuisset ut incorpus qõd̃ p̃sciebat peccaNtẽ introis¬
s&r &ad hocreseruataesset quasi sic ẽẽt : dsauctor
peccat fuisset: sed ñ ẽita Magis aũ intellegendũ
atq recipiendũ qđ đo inspirante ipsa uoluntarra
introisset incorpus administrandũ ipsud : quia ꝑ
animã sentitꝰ corpusqulasi anima nonest : corpus
mostuum est.
Quidergo est anima autsi est aliquaresunde

Expanded text:
Dei, et sit incorporea; id est, non sit corpus, sed spiritus; Dei, et sit incorporea; id est, non sit corpus, sed spiritus; non de substantia Dei genitus, nec de substantia Dei procedens, sed factus aeius naturam natura ulla corporis uel inrationalis animae uerteretInsufflavit in facie ejus spiraculum vitae. Per spiraculum vitae quid intelligere debemus? M. Hoc est animam facere, sicut per Isaiam dicit: Quid est enim quod anima, quae innocens creata est, in corpus introivit, quod Deus praesciebat peccaturum? M. Absit hoc recipiendum, ut propterea anima creata fuisset, ut in corpus quod Deus praesciebat peccaturum introisset, et ad hoc reservata esset, quia si sic esset, Deus auctor peccati fuisset; sed non est ita. Magis autem intelligendum atque recipiendum, quod Deo inspirante, ipsa voluntaria introisset in corpus administrandum ipsum, quia per animam sentitur corpus, quia si anima non est, corpus mortuum est. D. Quid ergo est anima? aut si est aliqua res unde
Abbreviated transcription (Latin):
quib estnatura humana p̃stantior etiã in ipsis
peccantib: Natur quippe hominis exdo est
non iniquitas qua se ipse inuoluit maleutendo
libero arbitrio qđ tam̃ siñ haber& innaturarenĩ
minus exceller& Cogitandus est quippe homo
ius teuiuens etiam non p̃scius futurorũ : &itaui¬
dendũ est excellentia uoluntatis bonae quam
ñmpediat ad recte uiuendũ & quiplacendum
qđignarus futuri uiuit exfide : Huius modi
ergo creaturã quis quisesse nollit in reb: contra¬
dicitđibonitati: Quis quis aut̃ poenas eã non
uult luere ꝓpeo catis inimicus esta equitaq
Hisenĩoninib: diuinae scripturtce testimonis
quã esse ueracẽ nemodubitat. Nisi infidelis &
impius: adillam sententã ducti sumus utdi¬
ceremus đm ab ex ordio saeculi primũ simul
om̃a creauis se : Quaedã c̃ditis iamipsis naturis
uteorũ de iceps aniministratoneatq regi¬
firmo nisi quia exdõ sicẽst utñ sit substanta

Expanded text:
quibus est natura humana praestantior, etiam in ipsis quibus est natura humana praestantior, etiam in ipsis peccantibus. Natura quippe hominis ex Deo est, non iniquitas qua se ipse involvit, male utendo libero arbitrio, quod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelleret. Cogitandus est quippe homo juste vivens, etiam non praescius futurorum, et ita videndum est, excellentia voluntatis bonae quam non impediatur ad recte vivendum et qui placendum, quod ignarus futuri vivit ex fide. Hujusmodi ergo creaturam quisquis esse nolit in rebus, contradicit Dei bonitati; quisquis autem poenas eam non vult luere pro peccatis, inimicus est aequitati. His enim omnibus divinae Scripturae testimoniis, quam esse veracem nemo dubitat, nisi infidelis et impius; ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus Deum ab exordio saeculi primum simul omnia creavisse; quaedam conditis jam ipsis naturis, ut eorum deinceps administratione atque regifirmo, nisi quia ex Deo sic est, ut non sit substantia
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ es sepossit qđ certehumane opinioni tolle
membris exlimoformati corporis inspirar& :
cuius corporisinillis simulc̃ ditis reb rationem
cpeasse causalit̃ secundũ quã fiereN cũ faciendũ
ess& corpus humanũ : Namneq illud qđ dictũ
nima neque illud qđ dictũ ẽ masculũ & feminã
uisi incorpore recte in tellegimus. Credatur
ergosinulla scripturarũ auctoritas seu ueritas
c̃tra dic̃ hominẽ ita factũ sex todie ut corporis
quidem causalis mnelem̃ tis mundi. anima uero
tamipsa crear&ur sic cũ primus c̃ditus est dies:
& creata lateret in operib: đi donec eã suotẽ pore
sufflando hocẽ inspirando formato exlimo
corporiinserer& : Qđ siita est fatebimurnon
ineorerũ genere animã primitus creatã ut eẽt
p̃scia futurioperissui uel iusti uel iniqui: Neq
enĩexhis tantũ laudandusẽ ds quib p̃scientiã
dedit : Cum recte laudetur etiã quia pecora crũ

Expanded text:
verum esse possit, quod certe humanae opinioni toleverum esse possit, quod certe humanae opinioni tolemembris ex limo formati corporis inspiraret: cuius corporis in illis simul conditis rebus rationem creasse causaliter, secundum quam fieret, cum faciendum esset, corpus humanum. nam neque illud, quod dictum nima; neque illud quod dictum est, masculum et feminam, nisi in corpore recte intelligimus. Credatur ergo si nulla Scripturarum auctoritas seu veritas contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem causa in elementis mundi, anima vero jam ipsa crearetur. Sicut cum primus conditus est dies, et creata lateret in operibus Dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando formato ex limo corpori insereret. Quod si ita est, fatebimur non in eo rerum genere animam primitus creatam ut esset praescia futuri operis sui vel justi vel iniqui. Neque enim ex his tantum laudandus est Deus, quibus praescientiam dedit, cum recte laudetur etiam quia pecora creavit,
Abbreviated transcription (Latin):
mani cuinuntiat: non illa quaenuntiat : &cũ affec¬
uttiones corporis moleste sentit : acdonem suam¬
gir qua illiregendo ad est: turbato eius tẽ perameNTo
inpediri offenditur & haec offensio dolor uo¬
catur & aerquineruis infusus ẽ par& uolunta¬
tiut mem bramoueat Non aut̃ ipse uoluntas est :
Nam quae aliudesse animã alia haec eius corpo¬
ralia ministeria ueluasa uelorgana uelsiquid
aptius dicipossuNt: Hinc euident̃ eluc&. qđ ple¬
rũq seuehem̃ti cogitationis interiione auestit
ab omnib: ut p̃oculis patentib fectaeq ualentib
multa positanesciat : Nam & obliuiscitꝰ aliquan¬
do &undeueniat & quoeat & transit in prũ¬
densuillã quotendebat natura sui corporis sana :
sed sua inaliuda uocata : Omne quippe corpus
momine corpus mutari possecredibile est: quod¬
lib& aut̃ corpusmutari pos se inanimã credere
ab sordũ est. Illudergo uideamus utrũ forsitan

Expanded text:
ma, cui nuntiat, non illa quae nuntiat; et cum affecma, cui nuntiat, non illa quae nuntiat; et cum affectiones corporis moleste sentit, actionem suam qua illi regendo adest, turbato ejus temperamento, impediri offenditur. Et haec offensio dolor vocatur, et aer qui nervis infusus est paret voluntati, ut membra moveat, non autem ipse voluntas est. Namque aliud esse animam, alia haec ejus corporalia ministeria vel vasa, vel organa, vel si quid aptius dici possunt. Hinc evidenter elucet quod plerumque se vehementi cogitatione intentione avertit ab omnibus, ut prae oculis patentibus recteque valentibus multa posita nesciat. Nam et obliviscitur aliquando, et unde veniat, et quo eat, et transit imprudens villam quo tendebat, natura sui corporis sana, sed sua in aliud avocata. Omne quippe corpus in omne corpus mutari posse credibile est; quidlibet autem corpus mutari posse in animam, credere absurdum est. Illud ergo videamus, utrum forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
spontaneo motu. Nisi ꝑadiutoriũ memoriae
ñ ualemus : Ideo trestamquã uentriculicerebri
demonstrantur. Vnus anterior ad faciem:
a quo sensus om̃is Nterposterior ad ceruicẽ
a quo motus omnis : Testius in t̃utrũq: in quo
memoriã uegere demonstraNT: Necum sensũ
sequitur motus ni conectat homo qđ faciendũ ẽ :
si fuerit qđ facit oblitus : Vndeergo sit ipsa idest
dequa uelut materia ds hunc flatũ fecerit quae
anima dicitꝰ : Dũ quaeritur Nihil corporeun
deb& occurrere : Sic̃ enimds̃ omnẽ creaturã.
sic anima omnẽ creaturã corporeã naturae
dignitate p̃cellit: Perlucẽ enim &aerem quae
inipso quoq mundo prȩcellentia suNtcorpore
magisq: habeN faciendi p̃stantiã quã patiendi
corpolentiam sic̃umor & t̃ra tãquã pes ea
quae sp̃itui similiora sunt corpus amministrat:
Nuntiat enĩ aliquid lux corporea: cui autem
nuntiat non est hoc qđ illa & haec est anima

Expanded text:
spontaneo motu nisi per adjutorium memoriae spontaneo motu nisi per adjutorium memoriae non valemus; ideo tres tanquam ventriculi cerebri demonstrantur. Unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad verticem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo memoriam vigere demonstrant; ne cum sensum sequitur motus, non connectat homo quod faciendum est, si fuerit quod facit oblitus. Unde ergo sit ipsa, id est de qua velut materia Deus hunc flatum fecerit quae anima dicitur, dum quaeritur, nihil corporeum debet occurrere; sicut enim Deus omnem creaturam, sic anima omnem creaturam corpoream naturae dignitate praecellit; per lucem enim et aerem quae in ipso quoque mundo praecellentia sunt corpora, magisque habent faciendi praestantiam quam patiendi corpulentiam, sicut humor et terra, tanquam per ea quae spiritui similiora sunt corpus administrat. Nuntiat enim aliquid lux corporea: cui autem nuntiat, non est hoc quod illa, et haec est anima
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ philosophis uelsiqui aliiuani homines hoc g¬
putant deteriores & detestabiliores : qđ illi
animaenaturã ađinatura discernunt
Istiautẽ cũ aliud nihildicantesse animã quam
ipãdisubstanitiam. Atq id omnino quoo dsẽ
non trepidant eã tam turpit̃ commutabilem
dicere ut nullũ sitherbae seu uermiculigenus ubi
eã nonesse commixtã uel quore uoluiũ posse
mirabiliopinent᷑ insania : Pro inde qm̃ parscere
brianterior unde sensus om̃s distribu r itur
ad frontẽ c̃locataẽ atq infaciẽ sunt ipsa quasi
organa sentiendi Id eoscriptũ arbitror qđ infaciẽ
dssufflauerit hominis flatũ uitae : Anterior
quippepars posteriorimerito p̃ponitꝰ quia &
ista ducitilla sequitur & abista sensus abilla mo¬
tus est : sic̃ consiliũ p̃cedit actionẽ : & qm̃ corpo¬
ralis notus quisensũ sequitur sine int̃ uallis tẽ¬
porũ nullus ẽ : A gereautẽ int̃ ualla tẽporum

Expanded text:
tium philosophis, vel si qui alii vani homines hoc tium philosophis, vel si qui alii vani homines hoc putant, deteriores et detestabiliores, quod illi animae naturam a Dei natura discernunt. Isti autem cum aliud nihil dicant esse animam quam ipsam Dei substantiam, atque id omnino quod Deus est, non trepidant eam tam turpiter commutabilem dicere, ut nullum sit herbae seu vermiculi genus ubi eam non esse commistam, vel quo revolvi non posse mirabili opinentur insania. Proinde, qbri anterior, unde sensus omnes distribuuntur, ad frontem collocata est, atque in facie sunt ipsa quasi organa sentiendi, ideo scriptum arbitror, quod in faciem Deus sufflaverit hominis flatum vitae. Anterior quippe pars posteriori merito praeponitur, quia et ista ducit, illa sequitur, et ab ista sensus, ab illa motus est, sicut consilium praecedit actionem. Et quoniam corporalis motus qui sensum sequitur, sine intervallis temporum nullus est, agere autem intervalla temporum
Abbreviated transcription (Latin):
Animã sic eẽ adõ tã quã rem quã fecerit: Non
tam quã naturae cuius ipse est : siue genuerit
siue quo quomodo ꝑtulerit: Dereuolutionib
autem animarũ quomodo sehabeat uel ñ habe¬
atphilosophorũ opinio. Catholicae tam̃ fidei
non c̃ uenit credere : animaspecorũ in homines
aut hominũ in pecora trans migrare : Nam
illa quae feruntur accedisse ut quidã quasire¬
cordarentur inquorũ animaliũ corporibus
fuerint aut falsa narrantꝰ autludificationib:
daemonũ hoc ineorũ animis factũ ẽ : Si enim
c̃tingit in sominisut fallacime moria
quasi recordar&lur sehomo fuisse
quo non fuit aut egisse qđ ñ egit : Quid mirũ
si quodã di iusto occultoq iudiciosinuntur
demones incordib: etiã uigi lantũ : talealiquio
posse Manicheiaut̃ quise xp̃ianos uel puta Nt
uel putari uolunt: in hacopinione trans lati¬
onis uelre uolutionis animarũ eosunt illis gen¬

Expanded text:
animam sic esse a Deo tanquam rem quam fecerit, non animam sic esse a Deo tanquam rem quam fecerit, non tanquam naturae, cujus ipse est, sive genuerit, sive quoquo modo pertulerit. De revolutionibus autem animarum quomodo se habeat vel non habeat philosophorum opinio, catholicae tamen fidei non convenit credere animas pecorum in homines aut hominum in pecora transmigrare. Nam illa quae feruntur accidisse, ut quidam quasi recordarentur, in quorum animalium corporibus fuerunt, aut falsa narrantur, aut ludificationibus daemonum hoc in eorum animis factum est. Si enim contigit in somnio ut fallaci memoria quasi recordaretur se homo fuisse quod non fuit, aut egisse quod non egit, quid mirum si quodam Dei justo occultoque judicio sinuntur daemones in cordibus etiam vigilantium tale aliquid posse. Manichaei autem, qui se Christianos vel putant vel putari volunt, in hac opinione translationis vel revolutionis animarum eo sunt illis gen